Α μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. ο Ἐν δέ γε τῇ κατὰ τὸν Ἰωάννην συγγραφῇ, πρὸς τὴν ἐκ τῆς Σαμαρείας γυναίκα· ι Πίστευέ μοι, γύναι, ὅτο έρχεται ὥρα, ὅτε οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ, οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις προσκυνήσετε τῷ Πατρί. Υμείς προσ- κυνεῖτε ὅ οὐκ οἴδατε· ἡμεῖς προσκυνοῦμεν οίδαμεν, ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν. ᾿Αλλὰ ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀληθινοί προσκυνηταί προσκυνήσουσι τῷ Πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ. Καὶ γὰρ ὁ Πατὴρ τοιούτους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτόν. Πνεῦμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ τῇ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. » ΚΥΡ. Εἶτα τί τὸ ἄναντες εἶναί σοι δοκοῦν, ὡς ἔν γε δή τούτοις ; Τί δὲ δὴ τὸ βαθὺ καὶ δυσέφικτον ; ἐρομένῳ φράσον. ΠΑΛΛ. Εθῶν μὲν τῶν ἀρχαιοτέρων ἀποφοιτᾷν, καὶ τῆς ἐν Νόμῳ δικαιοσύνης καταλῆξαι δεῖν ἱερὸς ἡμῖν ἐπιτάττει λόγος. Ἔφη δὲ ὁ Παῦλος τοῖς ταύτης έφιεμένοις καὶ μετὰ τὴν πίστιν· « Κατηργήθητε ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν Νόμῳ δικαιούσθε, τῆς χάρι τος ἐξεπέσατε. Ἡμεῖς γὰρ πνεύματι ἐκ πίστεως ἐλπίδα δικαιοσύνης ἀπεκδεχόμεθα. › Πολιτείας δὲ τῆς κατὰ τὸν Νόμον, καί τοι λαμπρὰ καὶ μεγάλα δεικνύων ἡμῖν ἐφ' ἑαυτῷ τὰ αὐχήματα, πάλιν φησίν· ε Ατινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἔγημαι διὰ τὸν Χριστὸν ζημίαν. ᾿Αλλὰ μενοῦνγε καὶ ἡγοῦμαι τὰ πάντα ζημίαν, διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ ἂν τὰ πάντα ἐζημιώθην, καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερδήσω, καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιοσύνην, τὴν ἐκ Νόμου, ἀλλὰ τὴν ἐκ πίστεως Χριστοῦ, τὴν ἐκ Θεοῦ δικαιοσύνην. » Οὐκ ἀμώμητον δὲ εἶναι τὴν ἀρχαίαν ἐντολὴν διεδε βαιοῦτο σαφῶς. Ταύτητοί φησι καὶ ἀντ᾽ ἐκείνης ἡμῖν εἰσκεκομίσθαι χρησίμως τήν διὰ Χριστοῦ καὶ νέαν, τοῦτ' ἔστι, τὴν εὐαγγελικήν. Γράφει δὲ οὕτως· « 'Αθέ τησις μὲν γὰρ γίνεται προσαγούσης ἐντολῆς, διὰ τὸ αὐτῆς ἀσθενὲς καὶ ἀνωφελές. Οὐδὲν γὰρ ἐτελείωσεν ὁ Νόμος, ἐπεισαγωγὴ δὲ κρείττονος ἐλπίδος, δι' ἧς ἐγγίζομεν τῷ Θεῷ. » Καὶ πάλιν· « Εἰ γὰρ ἡ πρώτη ἐκείνη ἦν ἄμεμπτος, οὐκ ἂν δευτέρας ἐζητεῖτο τό πος. ο Μεμφόμενος γὰρ αὐτοὺς λέγει· Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ συντελέσω ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰσραὴλ, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ιούδα διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην, ἣν ἐποίησα τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν, ἐξ- αγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ὅτι αὐτοὶ οὐκ ένα έμειναν ἐν τῇ διαθήκη μου, κἀγὼ ἡμέλησα αὐτῶν, λέγει Κύριος. "Οτι αὕτη ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ μετὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, λέγει Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ εἰς τὴν καρδίαν αὐτῶν ἐπιγράψω αυτούς. » Εξ- όχως δὲ τὸ τῆς καινότητος όνομα συνιείς τε καὶ ἑρμη- νεύων· « Ἐν τῷ λέγειν, ο φησί, ο καινήν, πεπαλαίωκε τὴν πρώτην· τὸ γὰρ παλαιούμενον καὶ γηράσκον, ἐγγὺς ἀφανισμοῦ. • Εἰ τοίνυν τετελείωκε μὲν ὁ Νόμος οὐδὲν, ἀθέτησις δὲ τῆς ἀρχαίας γέγονεν ἐντολῆς καὶ τῆς δευτέρας επεισφορά, προσοικειούσης ἡμᾶς τῷ 21-24. • ν, 4, 5. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. lum et terra, ola unum aut unus apex non præ- teribit a lege, donec omnia fiant '. , In Joannis præterea volumine ad mulierem Samaritanam: Mu- lier, crede nihi, quia venit hora, quando neque in monte hoc, neque Hierosolymis adorabitis Pa- trem. Vos adoratis quod nescitis; nos adoramus quod scimus; quia salus ex Judæis est. Sed venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adora- bunt Patrem in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quærit, qui adorent eum. Spiritus est Deus, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare '. › CYR. Quid vero tibi in his verbis esse arduum videtur, quid obscurum et intellectu difficile? dic, rogo te. C PALL. A veteribus quidem ritibus discedere, B et ab ea quæ secundum Legem est justitia ces- sare, sacra nobis Litteræ præcipiunt. lis enim qui in eam eliam post perceptam fidem inclinabant, Paulus dicebat: ‹ Evacuati estis a Christo, qui in Lege justificamini, a gratia excidistis. Nos enim spiritu ex fide spem justitiæ exspectamus ³., Cum vero ob vitam secundum Legem institutam magnas licere easque præclaras habere gloriandi causas ostendat, ait rursus: Quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta. Verum etiain existimo omnia detrimentum esse propter eminentem scientiam Domini mei Jesu Christi, propter quem omnium detrimentum feci, et arbitror stercora, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in ipso non habens meam justitiam, quæ ex lege est, sed illam, quæ ex fide est Christi, quæ ex Deo est justitia '. Vetus autem illud man- datum non omnino culpa vacare, manifeste confir- mavit. Ideoque inquit illius loco'novum hoc per Christum, id est, evangelicum utiliter inductum. Sic enim scribit: ‹ Reprobatio quidem fit præco- dentis mandati, propter infirmitatem ejus et in- ntilitatem. Nihil enim ad perfectum adduxit Lex, sed introductio melioris spei, per quam proxima- mus ad Deum '., Et iterum : c Si enim prius illud culpa vacasset, non utique secundi locus inquire- retur. Vituperans enim eos dicit : Ecce dies ve- niunt, dicit Dominus, et consummabo super do- mum Israel, et super domum Juda testamentum novum, non secundum testamentum quod feci pa- tribus eorum in die qua apprehendi manum eo- rum ut educerem illos de terra Ægypti, quoniam ipsi non permanserunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit Dominus. Quia hoc est testamen- tum quod disponam domui Israel post dies illos, dicit Dominus, dans leges meas in mentem eorum, et in corde eorum inscribam eas *. » Præcipue vero novitatis nomen intelligens atque declarans, ‹ Di- cendo, inquit, « novum, veteravit prius: quod autem antiquatur et senescit, prope interitum est '. . Si igitur nihil perfecit Lex, et reprobatic Matth. v, 17, 18. • Hebr. vult, 7-10. • Joan. IV, Ibid.,. 13. Galat. Philipp. ut, 7-9. Hebr. v, 18, 19. D

Θεῷ, τί δὴ ἄρα φησὶν ὁ Σωτὴρ, « Οὐκ ἦλθον κατα- λῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι ; » καὶ ὅτι, ο Πρισ ήκει προσκυνεῖν ἡμᾶς ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί ; › Δηλοῖ γὰρ, οἶμαι, τουτί, τὸ ἀπο- παύσασθαι δεῖν ἡμᾶς ἠθῶν καὶ λατρείας τῆς κατὰ τὸν νόμον. ΚΥΡ. ὡς εἰς πλατύ ζητημάτων ἐξοίχῃ πέλαγος ! Ποιος γὰρ ἂν ἀρχέσεις νοῦς, τοῖς οὕτω λεπτοῖς θεω ρήμασιν ενατενίσαι λαμπρῶς, ὡς τοῖς πάλαι τεθε σπισμένοις διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως, ἀδελφὴν οἷά περ καὶ γείτονα, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν ἰοῦσαν πραγμά των, τὴν νέαν ἡμῖν ἐπιδεῖξαι Γραφὴν, καὶ τῆς νομι τῆς πολιτείας οὐ σφόδρα διῳκισμένην τὴν ἐν Χριστῷ ζωὴν, εἰ πρὸς θεωρίαν ἄγοιτο τὴν πνευματικὴν τὰ τοῖς ἀρχαίοις διωρισμένα. Τύπος γὰρ ὁ νόμος καὶ σκιά, καὶ τῆς εὐσεβείας ἡ μόρφωσις ὡς ἐν ὠδῖσιν ἔτι, καὶ κεκρυμμένον ἐν ἑαυτῇ τὸ τῆς ἀληθείας ἔχουσα κάλλος. Η οὐχ ὧδε ἔχειν ἐρεῖς ὅπερ ἔφην ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μενοῦν. ᾿Αλλὰ τὶς ἂν γένοιτο τούτου ἡ διασάφησις; "Η τίς ὁ τρόπος τοῦ πολιτεύεσθαι μὲν Εὐαγγελικῶς ἐξῆφθαι ἔτι δοκεῖν τῆς ἀρχαίας ἐντολῆς, καὶ πληροῦν οἴεσθαι τὰ διὰ Μωσέως ; Β ΚΥΡ. Οὐχ ἁπλοῦς ὁ λόγος, ὡς ἄν τις εἰκάσεις χρῆμα δὲ, οἶμαι, καὶ πολυσχιδὲς καὶ πολύμορφον ἡ ἀρετή· καὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὰ αὐχήματα, διὰ πλείστης ὅσης ἡμῖν τῆς ἀγαθουργίας ἐκποικίλ- λεται. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ ἐν ψαλμῷ τῷ τε- τάρτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ παρίστησι μὲν τῷ Χριστῷ, παρθένον ἁγνὴν, ὡς ἐν τάξει βασιλίδος, τὴν Ἐκκλη- σίαν, περίχρυσον δὲ αὐτῇ καὶ πεποικιλμένην περι- τίθησι στολὴν, οὕτω λέγων· « Παρέστη ή βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου, ἐν ἱματισμῷ διαχρύσω περιβεβλημα μένη καὶ πεποικιλμένη. » Τοῦ μὲν διαχρύσου, τὸ ἔν- τιμον καὶ περιφανές, καθάπερ ἐγᾦμαι, τοῦ δὲ ποικί λου, τὸ πολυειδὲς τῆς ἀρετῆς εὖ μάλα κατασημαί νοντος. Εὐπρεπεστάτη γὰρ λίαν ἡ Ἐκκλησία, κατ σμον ἔχουσα τὸν νοητόν, οὐ τοῖς τῆς σαρκὸς ὁρώμενον ὀφθαλμοῖς, ἀλλ᾽ εἰς νοῦν ἔσω καὶ καρδίαν, τὸν ἐν τῷ κρυπτῷ νοούμενον Ἰουδαῖον, διὰ πλείστων ἡμῖν ὅσων ὡραῖσμῶν εὐφυᾶ καὶ ἐξαίρετον ἀστείως ἐκφαίνοντα. ὡς γὰρ ὁ μακάριος γράφει Παῦλος· Οὐ γὰρ ὁ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὔτε μὴν ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομὴ, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος, καὶ περιτομὴ καρδίας, ἐν πνεύματι οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ. » . ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, τῆς ἐν πνεύματι περι- τομῆς εἰσκεκομισμένης, καὶ θυσιῶν τῶν κατὰ τὸν νόμον ἀνατετραμμένων, καὶ τόπον οὐδένα παρ' ἡμῖν ἐχούσης τῆς πολιτείας, οὐκ ἀπέθανόν πως είναι δοκεῖ τὸ φάναι Χριστόν, ο Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι ; » "Η εἴπερ οὐχ ὧδε ἔχει, διακωλύ σειεν ἂν οἶμαι που καὶ ἡμᾶς οὐδὲν, βουθυσίαις μὲν καὶ λιβανωτοῖς τὸν τῶν ὅλων καταγεραίρειν Θεόν, προσκομίζειν δὲ αὐτῷ τρυγόνας καὶ περιστεράς, καὶ εἴ τι δράν ἕτερον τοῖς ἀρχαιοτέροις νενόμισται, τοῦτο καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπείγεσθαι πληροῦν. i DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A prioris mandati fuit hæc posterioris subrogatio, per quod Deo conciliamur, cur ergo Salvator ait, • Non veni solvere legem, sed adimplere? » Et illud item, ‹ In spiritu et veritate Deum ac Patrem oportet adorare ?, Hoc enim, nisi fallor, signifi- cat a ritibus cultuque legis esse nobis abstinendum. CYR. Quam vastum quæstionum pelagus ingre- deris ! Quæ enim mentis vis tanta potest in adeo subtiles disputationes satis claram aciem inten- dere, ut iis quæ olim a sapientissimo Moyse san- cita sunt, tanquam cognatam ac proximam esse, in iisdemque versari rebus novam Scripturam ostendat, esseque vitam in Christo non longe a legali disjunctam, si quæ veteribus prescripta sunt, ad spiritualem contemplationem traducantur: lex namque figura et umbra est, et forma pietatis tan- quam adhuc parturiens, et latentem in se pulchri- tudinem veritatis continens. An non ita, ut dixi, rem se habere dices? c D *Psal. XLIV, 10. Rom. 11, 28, 29. PATROL. GR. LXVIII. PALL. Ita prorsus. Cæterum quanam ratione hæc declarari poterunt? Aut quomodo evangelice vivamus, si nos adhuc de veteri mandato pen- dere, et ea implenda putemus quæ per Moysen sancita sunt? CYR. Non simplex et una ratio est, ut aliquis imaginari possit; multiplex enim ac multiformnis res est virtus; et Christianæ vitæ gloria quanı plurimis bonis operibus variegatur et ornatur. Ila- que divinus ille David psalmo quadragesimo quar- to, Christo virginem castam astare facit Eccle- siam : stolam vero illi deauratam et variegatam circumponit, ita dicens: • Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta et varie- gata *., Ubi deaurati vocabulo, splendor et pre- tium : varii autem nomine, virtutis varietas optime, ut opinor, significatur. Speciosissima enim est omnino Ecclesia, ornatum habens spiritualem, qui non carnis oculis cernitur, sed in mente et in corde positus, illum, qui in occulto intelligitur, Judzum plurimis ornamentis insignem atque conspicuum scite nobis ostendit. Nam ut beatus Paulus scribit : • Non qui in manifesto, Judæus est, neque quæ in manifesto in carne, est circumcisio, sed qui in abs- condito, Judzus est, et circumcisio cordis in spi- ritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est .. PALL. Dic mihi igitur, si circumcisio in spiritu introducta est, et hostiæ legales sublatæ, et nulluın apud nos locum habet illa Judaica vivendi ratio, an- non absurdum esse quodammodo videtur, quod Chri- stus ait, ‹ Non veni solvere legem, sed adimplere? › Aut si aliter se res habet, nihil, opinor, impedimento nobis erit, quominus taurorum victimis ac thure Deum veneremur, turturesque ac columbas ei offera- mus; denique quidquid priscis illis hominibus facere moris fuit, id nos ipsi quoque implere studeamus.

Θεῷ, τί δὴ ἄρα φησὶν ὁ Σωτὴρ, « Οὐκ ἦλθον κατα- λῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι ; » καὶ ὅτι, ο Πρισ ήκει προσκυνεῖν ἡμᾶς ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί ; › Δηλοῖ γὰρ, οἶμαι, τουτί, τὸ ἀπο- παύσασθαι δεῖν ἡμᾶς ἠθῶν καὶ λατρείας τῆς κατὰ τὸν νόμον. ΚΥΡ. ὡς εἰς πλατύ ζητημάτων ἐξοίχῃ πέλαγος ! Ποιος γὰρ ἂν ἀρχέσεις νοῦς, τοῖς οὕτω λεπτοῖς θεω ρήμασιν ενατενίσαι λαμπρῶς, ὡς τοῖς πάλαι τεθε σπισμένοις διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως, ἀδελφὴν οἷά περ καὶ γείτονα, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν ἰοῦσαν πραγμά των, τὴν νέαν ἡμῖν ἐπιδεῖξαι Γραφὴν, καὶ τῆς νομι τῆς πολιτείας οὐ σφόδρα διῳκισμένην τὴν ἐν Χριστῷ ζωὴν, εἰ πρὸς θεωρίαν ἄγοιτο τὴν πνευματικὴν τὰ τοῖς ἀρχαίοις διωρισμένα. Τύπος γὰρ ὁ νόμος καὶ σκιά, καὶ τῆς εὐσεβείας ἡ μόρφωσις ὡς ἐν ὠδῖσιν ἔτι, καὶ κεκρυμμένον ἐν ἑαυτῇ τὸ τῆς ἀληθείας ἔχουσα κάλλος. Η οὐχ ὧδε ἔχειν ἐρεῖς ὅπερ ἔφην ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μενοῦν. ᾿Αλλὰ τὶς ἂν γένοιτο τούτου ἡ διασάφησις; "Η τίς ὁ τρόπος τοῦ πολιτεύεσθαι μὲν Εὐαγγελικῶς ἐξῆφθαι ἔτι δοκεῖν τῆς ἀρχαίας ἐντολῆς, καὶ πληροῦν οἴεσθαι τὰ διὰ Μωσέως ; Β ΚΥΡ. Οὐχ ἁπλοῦς ὁ λόγος, ὡς ἄν τις εἰκάσεις χρῆμα δὲ, οἶμαι, καὶ πολυσχιδὲς καὶ πολύμορφον ἡ ἀρετή· καὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὰ αὐχήματα, διὰ πλείστης ὅσης ἡμῖν τῆς ἀγαθουργίας ἐκποικίλ- λεται. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ ἐν ψαλμῷ τῷ τε- τάρτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ παρίστησι μὲν τῷ Χριστῷ, παρθένον ἁγνὴν, ὡς ἐν τάξει βασιλίδος, τὴν Ἐκκλη- σίαν, περίχρυσον δὲ αὐτῇ καὶ πεποικιλμένην περι- τίθησι στολὴν, οὕτω λέγων· « Παρέστη ή βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου, ἐν ἱματισμῷ διαχρύσω περιβεβλημα μένη καὶ πεποικιλμένη. » Τοῦ μὲν διαχρύσου, τὸ ἔν- τιμον καὶ περιφανές, καθάπερ ἐγᾦμαι, τοῦ δὲ ποικί λου, τὸ πολυειδὲς τῆς ἀρετῆς εὖ μάλα κατασημαί νοντος. Εὐπρεπεστάτη γὰρ λίαν ἡ Ἐκκλησία, κατ σμον ἔχουσα τὸν νοητόν, οὐ τοῖς τῆς σαρκὸς ὁρώμενον ὀφθαλμοῖς, ἀλλ᾽ εἰς νοῦν ἔσω καὶ καρδίαν, τὸν ἐν τῷ κρυπτῷ νοούμενον Ἰουδαῖον, διὰ πλείστων ἡμῖν ὅσων ὡραῖσμῶν εὐφυᾶ καὶ ἐξαίρετον ἀστείως ἐκφαίνοντα. ὡς γὰρ ὁ μακάριος γράφει Παῦλος· Οὐ γὰρ ὁ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὔτε μὴν ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομὴ, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος, καὶ περιτομὴ καρδίας, ἐν πνεύματι οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ. » . ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, τῆς ἐν πνεύματι περι- τομῆς εἰσκεκομισμένης, καὶ θυσιῶν τῶν κατὰ τὸν νόμον ἀνατετραμμένων, καὶ τόπον οὐδένα παρ' ἡμῖν ἐχούσης τῆς πολιτείας, οὐκ ἀπέθανόν πως είναι δοκεῖ τὸ φάναι Χριστόν, ο Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι ; » "Η εἴπερ οὐχ ὧδε ἔχει, διακωλύ σειεν ἂν οἶμαι που καὶ ἡμᾶς οὐδὲν, βουθυσίαις μὲν καὶ λιβανωτοῖς τὸν τῶν ὅλων καταγεραίρειν Θεόν, προσκομίζειν δὲ αὐτῷ τρυγόνας καὶ περιστεράς, καὶ εἴ τι δράν ἕτερον τοῖς ἀρχαιοτέροις νενόμισται, τοῦτο καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπείγεσθαι πληροῦν. i DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A prioris mandati fuit hæc posterioris subrogatio, per quod Deo conciliamur, cur ergo Salvator ait, • Non veni solvere legem, sed adimplere? » Et illud item, ‹ In spiritu et veritate Deum ac Patrem oportet adorare ?, Hoc enim, nisi fallor, signifi- cat a ritibus cultuque legis esse nobis abstinendum. CYR. Quam vastum quæstionum pelagus ingre- deris ! Quæ enim mentis vis tanta potest in adeo subtiles disputationes satis claram aciem inten- dere, ut iis quæ olim a sapientissimo Moyse san- cita sunt, tanquam cognatam ac proximam esse, in iisdemque versari rebus novam Scripturam ostendat, esseque vitam in Christo non longe a legali disjunctam, si quæ veteribus prescripta sunt, ad spiritualem contemplationem traducantur: lex namque figura et umbra est, et forma pietatis tan- quam adhuc parturiens, et latentem in se pulchri- tudinem veritatis continens. An non ita, ut dixi, rem se habere dices? c D *Psal. XLIV, 10. Rom. 11, 28, 29. PATROL. GR. LXVIII. PALL. Ita prorsus. Cæterum quanam ratione hæc declarari poterunt? Aut quomodo evangelice vivamus, si nos adhuc de veteri mandato pen- dere, et ea implenda putemus quæ per Moysen sancita sunt? CYR. Non simplex et una ratio est, ut aliquis imaginari possit; multiplex enim ac multiformnis res est virtus; et Christianæ vitæ gloria quanı plurimis bonis operibus variegatur et ornatur. Ila- que divinus ille David psalmo quadragesimo quar- to, Christo virginem castam astare facit Eccle- siam : stolam vero illi deauratam et variegatam circumponit, ita dicens: • Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta et varie- gata *., Ubi deaurati vocabulo, splendor et pre- tium : varii autem nomine, virtutis varietas optime, ut opinor, significatur. Speciosissima enim est omnino Ecclesia, ornatum habens spiritualem, qui non carnis oculis cernitur, sed in mente et in corde positus, illum, qui in occulto intelligitur, Judzum plurimis ornamentis insignem atque conspicuum scite nobis ostendit. Nam ut beatus Paulus scribit : • Non qui in manifesto, Judæus est, neque quæ in manifesto in carne, est circumcisio, sed qui in abs- condito, Judzus est, et circumcisio cordis in spi- ritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est .. PALL. Dic mihi igitur, si circumcisio in spiritu introducta est, et hostiæ legales sublatæ, et nulluın apud nos locum habet illa Judaica vivendi ratio, an- non absurdum esse quodammodo videtur, quod Chri- stus ait, ‹ Non veni solvere legem, sed adimplere? › Aut si aliter se res habet, nihil, opinor, impedimento nobis erit, quominus taurorum victimis ac thure Deum veneremur, turturesque ac columbas ei offera- mus; denique quidquid priscis illis hominibus facere moris fuit, id nos ipsi quoque implere studeamus.

ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, πολὺ τοῦ πρέποντος ἀποκομίζῃ μακράν· ἀνατετράφθαι γὰρ οίει τὸν νόμον, ὡς οὐδὲν ἀπώνασθαι μὲν τῶν αὐτοῦ, καὶ ἀχρεῖον ἔχοντα παντελῶς τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀναγκαίων δήλωσιν, οὐχὶ μετατετράφθαι μᾶλλον αὐτὸν εἰς ἀλη θείας ένδειξιν, καίτοι τοῦ μακαρίου γράφοντος Παύ λου• • Νόμον οὖν καταργοῦμεν διὰ πίστεως; μὴ γένοιτο ! ἀλλὰ νόμον ἱστάνομεν. » Παιδαγωγεῖ γὰρ ὁ νόμος, καὶ ἀποφέρει καλῶς εἰς τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυα στήριον. Είναι δέ φαμεν τὰ πάλαι διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις τεθεσπισμένα, στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λόγων τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ παρωσόμεθα τὸν παιδαγωγόν, τίς ἡμᾶς ἔτι διακομιεῖ πρὸς τὸ Χριστοῦ μυστήριον ; Καὶ εἰ παραιτοίμεθα τὸ μαθεῖν τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, πῶς ἂν ἔτι λοιπόν, ἢ πόθεν ἀφιξόμεθα πρὸς τὸ τέλος ; "Η γὰρ οὐ κατὰ τὰς Γρα- τὰς πλήρωμα νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χριστός; δ ΠΑΛΛ. Ναί. ΚΥΡ. Γέγραπται γὰρ ὡδί. Πλήρωμα δὲ νόμου καὶ προφητῶν, εἴη ἄν· εἰς αὐτὸν οἶμαί που παντὸς ὁρῶν- τος καὶ τετραμμένου προφητικοῦ τε καὶ νομικού θεσπίσματος. Τοιγάρτοι ἔφασκε τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀπειθείας ἐκδυσωπῶν· : Μὴ δοκεῖτε, ὅτι ἐγὼ κατ ηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωσῆς, εἰς ὃν ὑμεῖς ἐλπίκατε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσῇ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου γράμμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς βήμασι πιστεύσετε;» 'Αφίχθαι δὴ οὖν εἰ λέγοι, καταλύσων μὲν οὐδαμῶς τὸν νόμον, ἀποπερανῶν δὲ μᾶλλον αὐτὸν, μὴ τὴν εἰς ἅπαν ἀνα- τροπὴν τῶν πάλαι τεθεσπισμένων ειργάσθαι διανοοῦ· μᾶλλον δὲ μεταπλασμόν ὥσπερ τινὰ, καὶ ἐν' οὕτως εἴπω, μεταχάραξιν τῶν ἐν τύποις ἐπὶ τὸ ἀληθές. ΠΑΛΛ. Ορθῶς ἔφης. ΚΥΡ. Καὶ δὴ τοιοῦτον ἔδει γενέσθαι παρὰ Χριστοῦ. Οἱ τὴν ἐν πίναξι καὶ γραφαῖς εὐτεχνίαν ἐξησκηκότες, οὐκ εὐθὺς τοῦ γράφειν ἀρχόμενοι, τὸ ἀνενδεῶς ἔχον, καὶ εἰς ἅπαν ἀπηρτισμένον ἐπιφέρουσιν εἶδος ταῖς γραφαῖς, ἐν εἴδει πρότερον καὶ ἀκαλλεστέρῳ χρώματι σκιαγραφούντες (1) εξ μάλα, καὶ ὧνπερ ἂν ἔλοιντο τυχὸν ἀμυδροτέρων ἔτι τοὺς τύπους προαναφαίνοντες, εἶτα ταῖς σκιαῖς ἐπαλείφοντες, τὸ ἑκάστῃ πρέπον τε καὶ ἁρμοδιώτατον σχῆμα, μεταφέρουσι τους τύπους ἐς εἶδος τὸ ἐμφανές, καὶ ἀσυγκρίτως ἄμεινον, ἢ τὸ ἐν ἀρχαῖς. Η οὐχ ὧδε ἔχει ; ΠΑΛΛ. Εγωγέ φημι. ΚΥΡ. Οἱ δὲ δὴ τὴν χαλκουργικὴν ἐπιτηδεύοντες ἐμπειρίαν, ἀνδριάντα τυχὸν εἰ βούλοιντο διαπήγνυ- σθαι, κηρῷ μὲν τὸ πρῶτον εἰς εἶδος ἄγουσιν ἀδρα- νὲς, εἶτα πυρὶ κατατήκοντες, ἐπιχέουσι τὸν χαλκόν, ἄγουσί τε οὕτω πρὸς τὸ ἀρτίως ἔχον εἶδός τε καὶ κάλλος εὖ μάλα τὸ τεχνουργούμενον. Επιῤῥιφθείσης δὲ ταῖς σκιαῖς τῆς τῶν χρωμάτων πολυειδίας, καὶ μὴν καὶ χαλκοῦ τὰ ἐκ κηροῦ κατατήκοντος, δόξεις S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CYR. Atqui lungissime a recto aberras, amice: A nam ita abolitam esse legem putas, ut nullum ex ea fructum percipere liceat, et inutilem esse pror- sus ad quamcunque partem rerum necessariarum declarandam existimas, non conversam esse potius ad veritatem demonstrandam, cum alioqui scribat beatus Paulus « Legem igitur destruimus per fi- dem ? absit ! Sed legem statuimus ". » Pedago- gus enim est lex, atque optime perducit ad Chri- sti mysterium ". Illa vero, quæ olim per Moysen sunt priscis hominibus edicta, elementa esse dici- mus exordii sermonum Dei v. Igitur si pædago- gum repulerimus, quis nos ad Christi mysterium perducet? Et si recusaverimus discere elementa initii sermonum Dei, quomodo deinceps aut unde pervenire ad finem poterimus ? An non enim juxta B Scripturas plenitudo legis et prophetarum est Christus ? PALL. Eliam. CYR. Sic enim scriptum est. Esse autem illum legis ac prophetarum plenitudinem ea ratione pu- to, quia in illum omnia prophetica et legalia ora- cula spectant, atque obversa sunt. Itaque dicebat, cum Judæis incredulitatem exprobraret: «Nolite putare quod ego accusaturus sim vos apud Patrem; est qui accusat vos Moyses, in quo vos speratis. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi ; de me enim ille scripsit. Si autem illius lit- teris non creditis, quomodo verbis meis crede- tis "?, Cum igitur se venisse dicat ut non solvat legem, sed potius ut perficiat, noli putare sub- C versionem eorum quæ olim sancita sunt, sed veluti reformationem esse factam, et eorum quæ in fi- guris adumbrata erant, ut ita dicam, recusionem ad expressiorem formam veritatis. PALL. Recte dicis. CYR. Ac tale quiddam a Christo fieri oportuit. Qui in tabulis picturisque artificium exercent, non statim atque pingere incipiunt, eam speciem picturis inducunt, cui nil desit, atque ex omni par- te perfecta sit, sed simpliciori prius ac minus ve- nusto colore illas adumbrant, et longe obscuriores antea figuras, quam velint, oculis exponunt. Deni- que umbris illis illinunt colorem cuique decentissi- mum ac maxime congruum ; ita rudiores illas figuras ad perspicuam ac longe praestantiorem, quam antea D fuerat, speciem transferunt. Annon ita se res habet? PALL. Fateor equidem. CYR. Jam vero fabri ærarii, si forte statuam conficere velint, cera prius rudem quemdam typum formant, eoque igni absumpto, colliquefactum in- fundunt, atque ita ad absolutam formam atque de- corem opus perducunt. Cum umbris illis super- inducta sit colorum varietas, cumque illas e cera figuras æs absumpserit, videri quidem possit priores illas formas abolitas atque eversas esse : Rom. 111, 31. Galat. 111, 24. " Hebr. v, 12. Rom. x, 4. “ Joan. v, 45–47. (4) Codex Sirleti, ἑνὶ δὲ δὴ πρότερον καὶ ἀκαλλεστέρω σχήματι σκιαγρ.

ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, πολὺ τοῦ πρέποντος ἀποκομίζῃ μακράν· ἀνατετράφθαι γὰρ οίει τὸν νόμον, ὡς οὐδὲν ἀπώνασθαι μὲν τῶν αὐτοῦ, καὶ ἀχρεῖον ἔχοντα παντελῶς τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀναγκαίων δήλωσιν, οὐχὶ μετατετράφθαι μᾶλλον αὐτὸν εἰς ἀλη θείας ένδειξιν, καίτοι τοῦ μακαρίου γράφοντος Παύ λου• • Νόμον οὖν καταργοῦμεν διὰ πίστεως; μὴ γένοιτο ! ἀλλὰ νόμον ἱστάνομεν. » Παιδαγωγεῖ γὰρ ὁ νόμος, καὶ ἀποφέρει καλῶς εἰς τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυα στήριον. Είναι δέ φαμεν τὰ πάλαι διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις τεθεσπισμένα, στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λόγων τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ παρωσόμεθα τὸν παιδαγωγόν, τίς ἡμᾶς ἔτι διακομιεῖ πρὸς τὸ Χριστοῦ μυστήριον ; Καὶ εἰ παραιτοίμεθα τὸ μαθεῖν τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, πῶς ἂν ἔτι λοιπόν, ἢ πόθεν ἀφιξόμεθα πρὸς τὸ τέλος ; "Η γὰρ οὐ κατὰ τὰς Γρα- τὰς πλήρωμα νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χριστός; δ ΠΑΛΛ. Ναί. ΚΥΡ. Γέγραπται γὰρ ὡδί. Πλήρωμα δὲ νόμου καὶ προφητῶν, εἴη ἄν· εἰς αὐτὸν οἶμαί που παντὸς ὁρῶν- τος καὶ τετραμμένου προφητικοῦ τε καὶ νομικού θεσπίσματος. Τοιγάρτοι ἔφασκε τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀπειθείας ἐκδυσωπῶν· : Μὴ δοκεῖτε, ὅτι ἐγὼ κατ ηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωσῆς, εἰς ὃν ὑμεῖς ἐλπίκατε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσῇ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου γράμμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς βήμασι πιστεύσετε;» 'Αφίχθαι δὴ οὖν εἰ λέγοι, καταλύσων μὲν οὐδαμῶς τὸν νόμον, ἀποπερανῶν δὲ μᾶλλον αὐτὸν, μὴ τὴν εἰς ἅπαν ἀνα- τροπὴν τῶν πάλαι τεθεσπισμένων ειργάσθαι διανοοῦ· μᾶλλον δὲ μεταπλασμόν ὥσπερ τινὰ, καὶ ἐν' οὕτως εἴπω, μεταχάραξιν τῶν ἐν τύποις ἐπὶ τὸ ἀληθές. ΠΑΛΛ. Ορθῶς ἔφης. ΚΥΡ. Καὶ δὴ τοιοῦτον ἔδει γενέσθαι παρὰ Χριστοῦ. Οἱ τὴν ἐν πίναξι καὶ γραφαῖς εὐτεχνίαν ἐξησκηκότες, οὐκ εὐθὺς τοῦ γράφειν ἀρχόμενοι, τὸ ἀνενδεῶς ἔχον, καὶ εἰς ἅπαν ἀπηρτισμένον ἐπιφέρουσιν εἶδος ταῖς γραφαῖς, ἐν εἴδει πρότερον καὶ ἀκαλλεστέρῳ χρώματι σκιαγραφούντες (1) εξ μάλα, καὶ ὧνπερ ἂν ἔλοιντο τυχὸν ἀμυδροτέρων ἔτι τοὺς τύπους προαναφαίνοντες, εἶτα ταῖς σκιαῖς ἐπαλείφοντες, τὸ ἑκάστῃ πρέπον τε καὶ ἁρμοδιώτατον σχῆμα, μεταφέρουσι τους τύπους ἐς εἶδος τὸ ἐμφανές, καὶ ἀσυγκρίτως ἄμεινον, ἢ τὸ ἐν ἀρχαῖς. Η οὐχ ὧδε ἔχει ; ΠΑΛΛ. Εγωγέ φημι. ΚΥΡ. Οἱ δὲ δὴ τὴν χαλκουργικὴν ἐπιτηδεύοντες ἐμπειρίαν, ἀνδριάντα τυχὸν εἰ βούλοιντο διαπήγνυ- σθαι, κηρῷ μὲν τὸ πρῶτον εἰς εἶδος ἄγουσιν ἀδρα- νὲς, εἶτα πυρὶ κατατήκοντες, ἐπιχέουσι τὸν χαλκόν, ἄγουσί τε οὕτω πρὸς τὸ ἀρτίως ἔχον εἶδός τε καὶ κάλλος εὖ μάλα τὸ τεχνουργούμενον. Επιῤῥιφθείσης δὲ ταῖς σκιαῖς τῆς τῶν χρωμάτων πολυειδίας, καὶ μὴν καὶ χαλκοῦ τὰ ἐκ κηροῦ κατατήκοντος, δόξεις S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CYR. Atqui lungissime a recto aberras, amice: A nam ita abolitam esse legem putas, ut nullum ex ea fructum percipere liceat, et inutilem esse pror- sus ad quamcunque partem rerum necessariarum declarandam existimas, non conversam esse potius ad veritatem demonstrandam, cum alioqui scribat beatus Paulus « Legem igitur destruimus per fi- dem ? absit ! Sed legem statuimus ". » Pedago- gus enim est lex, atque optime perducit ad Chri- sti mysterium ". Illa vero, quæ olim per Moysen sunt priscis hominibus edicta, elementa esse dici- mus exordii sermonum Dei v. Igitur si pædago- gum repulerimus, quis nos ad Christi mysterium perducet? Et si recusaverimus discere elementa initii sermonum Dei, quomodo deinceps aut unde pervenire ad finem poterimus ? An non enim juxta B Scripturas plenitudo legis et prophetarum est Christus ? PALL. Eliam. CYR. Sic enim scriptum est. Esse autem illum legis ac prophetarum plenitudinem ea ratione pu- to, quia in illum omnia prophetica et legalia ora- cula spectant, atque obversa sunt. Itaque dicebat, cum Judæis incredulitatem exprobraret: «Nolite putare quod ego accusaturus sim vos apud Patrem; est qui accusat vos Moyses, in quo vos speratis. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi ; de me enim ille scripsit. Si autem illius lit- teris non creditis, quomodo verbis meis crede- tis "?, Cum igitur se venisse dicat ut non solvat legem, sed potius ut perficiat, noli putare sub- C versionem eorum quæ olim sancita sunt, sed veluti reformationem esse factam, et eorum quæ in fi- guris adumbrata erant, ut ita dicam, recusionem ad expressiorem formam veritatis. PALL. Recte dicis. CYR. Ac tale quiddam a Christo fieri oportuit. Qui in tabulis picturisque artificium exercent, non statim atque pingere incipiunt, eam speciem picturis inducunt, cui nil desit, atque ex omni par- te perfecta sit, sed simpliciori prius ac minus ve- nusto colore illas adumbrant, et longe obscuriores antea figuras, quam velint, oculis exponunt. Deni- que umbris illis illinunt colorem cuique decentissi- mum ac maxime congruum ; ita rudiores illas figuras ad perspicuam ac longe praestantiorem, quam antea D fuerat, speciem transferunt. Annon ita se res habet? PALL. Fateor equidem. CYR. Jam vero fabri ærarii, si forte statuam conficere velint, cera prius rudem quemdam typum formant, eoque igni absumpto, colliquefactum in- fundunt, atque ita ad absolutam formam atque de- corem opus perducunt. Cum umbris illis super- inducta sit colorum varietas, cumque illas e cera figuras æs absumpserit, videri quidem possit priores illas formas abolitas atque eversas esse : Rom. 111, 31. Galat. 111, 24. " Hebr. v, 12. Rom. x, 4. “ Joan. v, 45–47. (4) Codex Sirleti, ἑνὶ δὲ δὴ πρότερον καὶ ἀκαλλεστέρω σχήματι σκιαγρ.

ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, πολὺ τοῦ πρέποντος ἀποκομίζῃ μακράν· ἀνατετράφθαι γὰρ οίει τὸν νόμον, ὡς οὐδὲν ἀπώνασθαι μὲν τῶν αὐτοῦ, καὶ ἀχρεῖον ἔχοντα παντελῶς τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀναγκαίων δήλωσιν, οὐχὶ μετατετράφθαι μᾶλλον αὐτὸν εἰς ἀλη θείας ένδειξιν, καίτοι τοῦ μακαρίου γράφοντος Παύ λου• • Νόμον οὖν καταργοῦμεν διὰ πίστεως; μὴ γένοιτο ! ἀλλὰ νόμον ἱστάνομεν. » Παιδαγωγεῖ γὰρ ὁ νόμος, καὶ ἀποφέρει καλῶς εἰς τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυα στήριον. Είναι δέ φαμεν τὰ πάλαι διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις τεθεσπισμένα, στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λόγων τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ παρωσόμεθα τὸν παιδαγωγόν, τίς ἡμᾶς ἔτι διακομιεῖ πρὸς τὸ Χριστοῦ μυστήριον ; Καὶ εἰ παραιτοίμεθα τὸ μαθεῖν τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, πῶς ἂν ἔτι λοιπόν, ἢ πόθεν ἀφιξόμεθα πρὸς τὸ τέλος ; "Η γὰρ οὐ κατὰ τὰς Γρα- τὰς πλήρωμα νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χριστός; δ ΠΑΛΛ. Ναί. ΚΥΡ. Γέγραπται γὰρ ὡδί. Πλήρωμα δὲ νόμου καὶ προφητῶν, εἴη ἄν· εἰς αὐτὸν οἶμαί που παντὸς ὁρῶν- τος καὶ τετραμμένου προφητικοῦ τε καὶ νομικού θεσπίσματος. Τοιγάρτοι ἔφασκε τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀπειθείας ἐκδυσωπῶν· : Μὴ δοκεῖτε, ὅτι ἐγὼ κατ ηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωσῆς, εἰς ὃν ὑμεῖς ἐλπίκατε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσῇ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου γράμμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς βήμασι πιστεύσετε;» 'Αφίχθαι δὴ οὖν εἰ λέγοι, καταλύσων μὲν οὐδαμῶς τὸν νόμον, ἀποπερανῶν δὲ μᾶλλον αὐτὸν, μὴ τὴν εἰς ἅπαν ἀνα- τροπὴν τῶν πάλαι τεθεσπισμένων ειργάσθαι διανοοῦ· μᾶλλον δὲ μεταπλασμόν ὥσπερ τινὰ, καὶ ἐν' οὕτως εἴπω, μεταχάραξιν τῶν ἐν τύποις ἐπὶ τὸ ἀληθές. ΠΑΛΛ. Ορθῶς ἔφης. ΚΥΡ. Καὶ δὴ τοιοῦτον ἔδει γενέσθαι παρὰ Χριστοῦ. Οἱ τὴν ἐν πίναξι καὶ γραφαῖς εὐτεχνίαν ἐξησκηκότες, οὐκ εὐθὺς τοῦ γράφειν ἀρχόμενοι, τὸ ἀνενδεῶς ἔχον, καὶ εἰς ἅπαν ἀπηρτισμένον ἐπιφέρουσιν εἶδος ταῖς γραφαῖς, ἐν εἴδει πρότερον καὶ ἀκαλλεστέρῳ χρώματι σκιαγραφούντες (1) εξ μάλα, καὶ ὧνπερ ἂν ἔλοιντο τυχὸν ἀμυδροτέρων ἔτι τοὺς τύπους προαναφαίνοντες, εἶτα ταῖς σκιαῖς ἐπαλείφοντες, τὸ ἑκάστῃ πρέπον τε καὶ ἁρμοδιώτατον σχῆμα, μεταφέρουσι τους τύπους ἐς εἶδος τὸ ἐμφανές, καὶ ἀσυγκρίτως ἄμεινον, ἢ τὸ ἐν ἀρχαῖς. Η οὐχ ὧδε ἔχει ; ΠΑΛΛ. Εγωγέ φημι. ΚΥΡ. Οἱ δὲ δὴ τὴν χαλκουργικὴν ἐπιτηδεύοντες ἐμπειρίαν, ἀνδριάντα τυχὸν εἰ βούλοιντο διαπήγνυ- σθαι, κηρῷ μὲν τὸ πρῶτον εἰς εἶδος ἄγουσιν ἀδρα- νὲς, εἶτα πυρὶ κατατήκοντες, ἐπιχέουσι τὸν χαλκόν, ἄγουσί τε οὕτω πρὸς τὸ ἀρτίως ἔχον εἶδός τε καὶ κάλλος εὖ μάλα τὸ τεχνουργούμενον. Επιῤῥιφθείσης δὲ ταῖς σκιαῖς τῆς τῶν χρωμάτων πολυειδίας, καὶ μὴν καὶ χαλκοῦ τὰ ἐκ κηροῦ κατατήκοντος, δόξεις S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CYR. Atqui lungissime a recto aberras, amice: A nam ita abolitam esse legem putas, ut nullum ex ea fructum percipere liceat, et inutilem esse pror- sus ad quamcunque partem rerum necessariarum declarandam existimas, non conversam esse potius ad veritatem demonstrandam, cum alioqui scribat beatus Paulus « Legem igitur destruimus per fi- dem ? absit ! Sed legem statuimus ". » Pedago- gus enim est lex, atque optime perducit ad Chri- sti mysterium ". Illa vero, quæ olim per Moysen sunt priscis hominibus edicta, elementa esse dici- mus exordii sermonum Dei v. Igitur si pædago- gum repulerimus, quis nos ad Christi mysterium perducet? Et si recusaverimus discere elementa initii sermonum Dei, quomodo deinceps aut unde pervenire ad finem poterimus ? An non enim juxta B Scripturas plenitudo legis et prophetarum est Christus ? PALL. Eliam. CYR. Sic enim scriptum est. Esse autem illum legis ac prophetarum plenitudinem ea ratione pu- to, quia in illum omnia prophetica et legalia ora- cula spectant, atque obversa sunt. Itaque dicebat, cum Judæis incredulitatem exprobraret: «Nolite putare quod ego accusaturus sim vos apud Patrem; est qui accusat vos Moyses, in quo vos speratis. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi ; de me enim ille scripsit. Si autem illius lit- teris non creditis, quomodo verbis meis crede- tis "?, Cum igitur se venisse dicat ut non solvat legem, sed potius ut perficiat, noli putare sub- C versionem eorum quæ olim sancita sunt, sed veluti reformationem esse factam, et eorum quæ in fi- guris adumbrata erant, ut ita dicam, recusionem ad expressiorem formam veritatis. PALL. Recte dicis. CYR. Ac tale quiddam a Christo fieri oportuit. Qui in tabulis picturisque artificium exercent, non statim atque pingere incipiunt, eam speciem picturis inducunt, cui nil desit, atque ex omni par- te perfecta sit, sed simpliciori prius ac minus ve- nusto colore illas adumbrant, et longe obscuriores antea figuras, quam velint, oculis exponunt. Deni- que umbris illis illinunt colorem cuique decentissi- mum ac maxime congruum ; ita rudiores illas figuras ad perspicuam ac longe praestantiorem, quam antea D fuerat, speciem transferunt. Annon ita se res habet? PALL. Fateor equidem. CYR. Jam vero fabri ærarii, si forte statuam conficere velint, cera prius rudem quemdam typum formant, eoque igni absumpto, colliquefactum in- fundunt, atque ita ad absolutam formam atque de- corem opus perducunt. Cum umbris illis super- inducta sit colorum varietas, cumque illas e cera figuras æs absumpserit, videri quidem possit priores illas formas abolitas atque eversas esse : Rom. 111, 31. Galat. 111, 24. " Hebr. v, 12. Rom. x, 4. “ Joan. v, 45–47. (4) Codex Sirleti, ἑνὶ δὲ δὴ πρότερον καὶ ἀκαλλεστέρω σχήματι σκιαγρ.

μὲν ἂν ἠθετῆσθαί τε καὶ ἀνατετράφθαι βραχύ, τὰ πρῶτά τε καὶ ἐν ἀρχῇ σχήματα. Ἔχει δὲ οὐχ οὕτω τὸ χρῆμα τῇ φύσει. Φαῖεν γὰρ ἂν ἀληθεύοντες, χαλκ- ουργός τε καὶ γραφεύς· Οὐ κατελύσαμεν τὰς σκιάς, οὐκ εἰς ἀχρειότητα παντελῆ τους τύπους ἐπέμψαμεν, πεπληρώκαμεν δὲ μᾶλλον. Ο γὰρ ἦν ἰδεῖν ὡς ἐν σκιαῖς ἔτι καὶ τύποις ἀφανέστερόν τε καὶ ἀκαλλέστε- ρον, τοῦτο προβέβηκεν ἐπὶ τὸ ἄμεινόν τε καὶ ἐμφα νέστερον. ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Καὶ εἴπερ τις ἔλοιτο πολυπραγμονεῖν ἀλη- θῶς τὴν ἱεράν τε καὶ θεόπνευστον Γραφήν, εἴσεται δὴ πάντως ἀληθὲς ὑπάρχον, ὅ φημί. Κάλυμμα γὰρ ἐτίθει Μωσῆς ἐπὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, διὰ τὸ μή δύνασθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀτενίζειν εἰς τὸ πρόσω ωπον αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. ΠΑΛΛ. Καὶ τί δὴ τοῦτο παραδηλοῖ ; ΚΥΡ. Ταῖς γὰρ Ἰουδαίων διανοίαις παχυτέραις νύσαις ἔτι οἰστὰ μέν πως ἦν τὰ ἐξωφανῆ τοῦ νόμου, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τὰ διὰ μόνου τοῦ γράμματος, ἀφόρητα δὲ καὶ ἀπρόβλητα παντελῶς, τὰ ἔσω κε- κρυμμένα, καὶ ἵν' οὕτως εἴπωμεν τὸ τῶν νοημάτων πρόσωπον ἀληθές. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος ἡμῖν γράφει Παῦλος · « Αχρι γὰρ τῆς σήμερον ἡμέρας τὸ αὐτὸ κάλυμμα ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῆς Παλαιᾶς Διαθή κης μένει μὴ ἀνακαλυπτόμενον, ὅτι ἐν Χριστῷ κατα αργείται. 'Αλλ' ἕως σήμερον, ἡνίκα ἀναγινώσκηται Μωσής, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν κεῖται. Αλλ᾽ ὧδε μὲν δὴ τὰ τῶν Ἰουδαίων ἑστάτω. « Ἡμεῖς δὲ δὴ πάντες, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ, » φησίν, στὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εικόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθά- περ ἀπὸ Κυρίου πνεύματος· ὁ δὲ Κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν. ο Ωσπερ γὰρ οἱ ἐν ἐσόπτρῳ βλέποντες εἰκόνα καὶ τύπον τοῦ ἀληθοῦς, καὶ οὐκ αὐτό που τὸ ἀληθὲς ἐγκαταθρήσειαν ἂν, κατὰ τὸν αὐτὸν οἶμαι τρόπον, οἱ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὸ κάλλος ἐπιθυμοῦντες ἰδεῖν, καθάπερ ἐσόπτρῳ τῷ νόμῳ χρώμενοι κατορθώσειαν ἂν ὡς ἄριστα τὸ ποθούμενον. Τὴν γὰρ αὐτὴν τῶν πραγμάτων εἰκόνα μεταπλάττοντες εἰς ἀλήθειαν, εἴσονται καθαρῶς τὸ ὅτι μάλιστα δοκοῦν καὶ εὐ άρεστον τῷ θεῷ. ο ΠΑΛΛ. Εἶτα τις ἂν γένοιτο τυχὸν ὁ λόγος τοῦ μὴ ἐν ἀρχαῖς τοῖς πάλαι, τὸ νέον τε καὶ Εὐαγγελικὸν δεδόσθαι χρησμώδημα· τύπους δὲ μᾶλλον νενομοθε- τῆσθαι καὶ σκιάς ; ΚΥΡ. Τὸ μὲν ἀκριβὲς τῆς οἰκονομίας, καὶ ὅπως ἂν Έχοι ταυτί, κατά γε τὸ ἀληθέστερον, ἀναθετέον εύσε Εῶς τῷ πάντα εἰδότι Θεῷ. Λογισμοὶ δὲ ἡμᾶς ἐννοιῶν ἀγαθῶν ἀμοιρεῖν οὐκ εἰδότες, ἀποφέρουσί πως καν γοῦν εἰς μετρίαν εἴδησιν, ἢ καὶ τάχα που πρὸς τὸ εἰδέναι δοκεῖν τῆς οἰκονομίας την πρόφασιν. Φαμέν οὖν, ὅτι παιδαγωγίας ἔδει πολλῆς, καὶ ἀνατροφῆς τρόπον τινά νηπιοπρεπούς, τοῖς ἐξ Αἰγύπτου λελυ- τρωμένοις. Παχύνοι γὰρ ἦσαν ἔτι καὶ εὐπαράφοροι κομιδῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀπηχεστάτων. Δυσαπό * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A id vero secus est. Nam et faber ærarius et pictor vere dixerint: Nos quidem minime destruximus umbras, neque ita rudes illas Aguras, ut inutiles prorsus abjecimus, sed potius implevimus. Quod enim in umbris adhuc atque figuris obscurius ac minus venustum videbatur, id ad meliorem illu- strioremque formam pervenit. PALL. Recte dicis. CYR. Ac si quis voluerit serio sacram et divini- tus inspiratam Scripturam pervestigare, sciet om- nino verum esse quod dixi: velamen enim pone- bat Moyses super faciem suam, eo quod non pos- sent filii Israel intendere in faciem ipsius, sicut B scriptum est ". C PALL. Ecquid illud est quod hoc facto signifi- catur? CYR. Judæorum namque mentes cum hebetiores adhuc essent, exteriore legis aliquo modo tolera- bilia fudicabant; ea, inquam, quæ per solam litte ram significabantur; iisdem vero non ferenda et ab- jicienda omnino videbantur, quæ interius latebant, atque, ut ita dicam, ipsa sensuum vera facies. Itaque beatus quoque Paulus scribit: Nam usque in hodiernum diem id ipsum velamen in lectione Ve- teris Testamenti manet non revelatum; quoniam in Christo evacuatur. Sed usque in hodiernum diem, cum legitur Moyses, velamen positum est super cor eorum '., Sed ita quidem Judzorum res se habeant. « Nos vero omnes revelata facie, inquit, • gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini spiritu; Dominus autem spiritus est Ut enim qui in speculo contemplantur, imaginem et figuram rei veræ vident, non ipsam rem: sic qui Christianæ conversationis pulchritudinem vi- dere desiderant, si lege tanquam speculo utantur, optime quod cupiunt, assequentur. Ipsam enim rerum imaginem ad veritatem transferendo, liquido perspicient quid Deo acceptum in primis gratum- que sit. , PALL. Sed quæ ratio afferri potes!, cur non ab D initio veteribus illis nova et evangelica lex dare- Exod. XXXIV, 33-35. * II Cor. m, 14, 45. tur, figura vero potius atque umbræ institueren- tur ? CYR. Accuratam veramque hujus dispensationis rationem pie ac reverenter uni Deo, cui omnia cognita explorataque sunt, relinquamus oportet. Rationes tamen a piis cogitationibus non alienæ nos ad quantulamcunque cognitionem perducunt, aut eo usque certe, ut scire videamur quæ fuerit hujus consilii causa. Dicimus igitur, ex Ægypto liberatis Israelitis, frequenti institutione longa, et esca, ut ita dicam, puerili opus fuisse; rudes enim adhuc erant, et ad absurdissima quæque admodum pro- ibid., 18, 17.

μὲν ἂν ἠθετῆσθαί τε καὶ ἀνατετράφθαι βραχύ, τὰ πρῶτά τε καὶ ἐν ἀρχῇ σχήματα. Ἔχει δὲ οὐχ οὕτω τὸ χρῆμα τῇ φύσει. Φαῖεν γὰρ ἂν ἀληθεύοντες, χαλκ- ουργός τε καὶ γραφεύς· Οὐ κατελύσαμεν τὰς σκιάς, οὐκ εἰς ἀχρειότητα παντελῆ τους τύπους ἐπέμψαμεν, πεπληρώκαμεν δὲ μᾶλλον. Ο γὰρ ἦν ἰδεῖν ὡς ἐν σκιαῖς ἔτι καὶ τύποις ἀφανέστερόν τε καὶ ἀκαλλέστε- ρον, τοῦτο προβέβηκεν ἐπὶ τὸ ἄμεινόν τε καὶ ἐμφα νέστερον. ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Καὶ εἴπερ τις ἔλοιτο πολυπραγμονεῖν ἀλη- θῶς τὴν ἱεράν τε καὶ θεόπνευστον Γραφήν, εἴσεται δὴ πάντως ἀληθὲς ὑπάρχον, ὅ φημί. Κάλυμμα γὰρ ἐτίθει Μωσῆς ἐπὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, διὰ τὸ μή δύνασθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀτενίζειν εἰς τὸ πρόσω ωπον αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. ΠΑΛΛ. Καὶ τί δὴ τοῦτο παραδηλοῖ ; ΚΥΡ. Ταῖς γὰρ Ἰουδαίων διανοίαις παχυτέραις νύσαις ἔτι οἰστὰ μέν πως ἦν τὰ ἐξωφανῆ τοῦ νόμου, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τὰ διὰ μόνου τοῦ γράμματος, ἀφόρητα δὲ καὶ ἀπρόβλητα παντελῶς, τὰ ἔσω κε- κρυμμένα, καὶ ἵν' οὕτως εἴπωμεν τὸ τῶν νοημάτων πρόσωπον ἀληθές. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος ἡμῖν γράφει Παῦλος · « Αχρι γὰρ τῆς σήμερον ἡμέρας τὸ αὐτὸ κάλυμμα ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῆς Παλαιᾶς Διαθή κης μένει μὴ ἀνακαλυπτόμενον, ὅτι ἐν Χριστῷ κατα αργείται. 'Αλλ' ἕως σήμερον, ἡνίκα ἀναγινώσκηται Μωσής, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν κεῖται. Αλλ᾽ ὧδε μὲν δὴ τὰ τῶν Ἰουδαίων ἑστάτω. « Ἡμεῖς δὲ δὴ πάντες, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ, » φησίν, στὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εικόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθά- περ ἀπὸ Κυρίου πνεύματος· ὁ δὲ Κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν. ο Ωσπερ γὰρ οἱ ἐν ἐσόπτρῳ βλέποντες εἰκόνα καὶ τύπον τοῦ ἀληθοῦς, καὶ οὐκ αὐτό που τὸ ἀληθὲς ἐγκαταθρήσειαν ἂν, κατὰ τὸν αὐτὸν οἶμαι τρόπον, οἱ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὸ κάλλος ἐπιθυμοῦντες ἰδεῖν, καθάπερ ἐσόπτρῳ τῷ νόμῳ χρώμενοι κατορθώσειαν ἂν ὡς ἄριστα τὸ ποθούμενον. Τὴν γὰρ αὐτὴν τῶν πραγμάτων εἰκόνα μεταπλάττοντες εἰς ἀλήθειαν, εἴσονται καθαρῶς τὸ ὅτι μάλιστα δοκοῦν καὶ εὐ άρεστον τῷ θεῷ. ο ΠΑΛΛ. Εἶτα τις ἂν γένοιτο τυχὸν ὁ λόγος τοῦ μὴ ἐν ἀρχαῖς τοῖς πάλαι, τὸ νέον τε καὶ Εὐαγγελικὸν δεδόσθαι χρησμώδημα· τύπους δὲ μᾶλλον νενομοθε- τῆσθαι καὶ σκιάς ; ΚΥΡ. Τὸ μὲν ἀκριβὲς τῆς οἰκονομίας, καὶ ὅπως ἂν Έχοι ταυτί, κατά γε τὸ ἀληθέστερον, ἀναθετέον εύσε Εῶς τῷ πάντα εἰδότι Θεῷ. Λογισμοὶ δὲ ἡμᾶς ἐννοιῶν ἀγαθῶν ἀμοιρεῖν οὐκ εἰδότες, ἀποφέρουσί πως καν γοῦν εἰς μετρίαν εἴδησιν, ἢ καὶ τάχα που πρὸς τὸ εἰδέναι δοκεῖν τῆς οἰκονομίας την πρόφασιν. Φαμέν οὖν, ὅτι παιδαγωγίας ἔδει πολλῆς, καὶ ἀνατροφῆς τρόπον τινά νηπιοπρεπούς, τοῖς ἐξ Αἰγύπτου λελυ- τρωμένοις. Παχύνοι γὰρ ἦσαν ἔτι καὶ εὐπαράφοροι κομιδῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀπηχεστάτων. Δυσαπό * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A id vero secus est. Nam et faber ærarius et pictor vere dixerint: Nos quidem minime destruximus umbras, neque ita rudes illas Aguras, ut inutiles prorsus abjecimus, sed potius implevimus. Quod enim in umbris adhuc atque figuris obscurius ac minus venustum videbatur, id ad meliorem illu- strioremque formam pervenit. PALL. Recte dicis. CYR. Ac si quis voluerit serio sacram et divini- tus inspiratam Scripturam pervestigare, sciet om- nino verum esse quod dixi: velamen enim pone- bat Moyses super faciem suam, eo quod non pos- sent filii Israel intendere in faciem ipsius, sicut B scriptum est ". C PALL. Ecquid illud est quod hoc facto signifi- catur? CYR. Judæorum namque mentes cum hebetiores adhuc essent, exteriore legis aliquo modo tolera- bilia fudicabant; ea, inquam, quæ per solam litte ram significabantur; iisdem vero non ferenda et ab- jicienda omnino videbantur, quæ interius latebant, atque, ut ita dicam, ipsa sensuum vera facies. Itaque beatus quoque Paulus scribit: Nam usque in hodiernum diem id ipsum velamen in lectione Ve- teris Testamenti manet non revelatum; quoniam in Christo evacuatur. Sed usque in hodiernum diem, cum legitur Moyses, velamen positum est super cor eorum '., Sed ita quidem Judzorum res se habeant. « Nos vero omnes revelata facie, inquit, • gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini spiritu; Dominus autem spiritus est Ut enim qui in speculo contemplantur, imaginem et figuram rei veræ vident, non ipsam rem: sic qui Christianæ conversationis pulchritudinem vi- dere desiderant, si lege tanquam speculo utantur, optime quod cupiunt, assequentur. Ipsam enim rerum imaginem ad veritatem transferendo, liquido perspicient quid Deo acceptum in primis gratum- que sit. , PALL. Sed quæ ratio afferri potes!, cur non ab D initio veteribus illis nova et evangelica lex dare- Exod. XXXIV, 33-35. * II Cor. m, 14, 45. tur, figura vero potius atque umbræ institueren- tur ? CYR. Accuratam veramque hujus dispensationis rationem pie ac reverenter uni Deo, cui omnia cognita explorataque sunt, relinquamus oportet. Rationes tamen a piis cogitationibus non alienæ nos ad quantulamcunque cognitionem perducunt, aut eo usque certe, ut scire videamur quæ fuerit hujus consilii causa. Dicimus igitur, ex Ægypto liberatis Israelitis, frequenti institutione longa, et esca, ut ita dicam, puerili opus fuisse; rudes enim adhuc erant, et ad absurdissima quæque admodum pro- ibid., 18, 17.

μὲν ἂν ἠθετῆσθαί τε καὶ ἀνατετράφθαι βραχύ, τὰ πρῶτά τε καὶ ἐν ἀρχῇ σχήματα. Ἔχει δὲ οὐχ οὕτω τὸ χρῆμα τῇ φύσει. Φαῖεν γὰρ ἂν ἀληθεύοντες, χαλκ- ουργός τε καὶ γραφεύς· Οὐ κατελύσαμεν τὰς σκιάς, οὐκ εἰς ἀχρειότητα παντελῆ τους τύπους ἐπέμψαμεν, πεπληρώκαμεν δὲ μᾶλλον. Ο γὰρ ἦν ἰδεῖν ὡς ἐν σκιαῖς ἔτι καὶ τύποις ἀφανέστερόν τε καὶ ἀκαλλέστε- ρον, τοῦτο προβέβηκεν ἐπὶ τὸ ἄμεινόν τε καὶ ἐμφα νέστερον. ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Καὶ εἴπερ τις ἔλοιτο πολυπραγμονεῖν ἀλη- θῶς τὴν ἱεράν τε καὶ θεόπνευστον Γραφήν, εἴσεται δὴ πάντως ἀληθὲς ὑπάρχον, ὅ φημί. Κάλυμμα γὰρ ἐτίθει Μωσῆς ἐπὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, διὰ τὸ μή δύνασθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀτενίζειν εἰς τὸ πρόσω ωπον αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. ΠΑΛΛ. Καὶ τί δὴ τοῦτο παραδηλοῖ ; ΚΥΡ. Ταῖς γὰρ Ἰουδαίων διανοίαις παχυτέραις νύσαις ἔτι οἰστὰ μέν πως ἦν τὰ ἐξωφανῆ τοῦ νόμου, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τὰ διὰ μόνου τοῦ γράμματος, ἀφόρητα δὲ καὶ ἀπρόβλητα παντελῶς, τὰ ἔσω κε- κρυμμένα, καὶ ἵν' οὕτως εἴπωμεν τὸ τῶν νοημάτων πρόσωπον ἀληθές. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος ἡμῖν γράφει Παῦλος · « Αχρι γὰρ τῆς σήμερον ἡμέρας τὸ αὐτὸ κάλυμμα ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῆς Παλαιᾶς Διαθή κης μένει μὴ ἀνακαλυπτόμενον, ὅτι ἐν Χριστῷ κατα αργείται. 'Αλλ' ἕως σήμερον, ἡνίκα ἀναγινώσκηται Μωσής, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν κεῖται. Αλλ᾽ ὧδε μὲν δὴ τὰ τῶν Ἰουδαίων ἑστάτω. « Ἡμεῖς δὲ δὴ πάντες, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ, » φησίν, στὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εικόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθά- περ ἀπὸ Κυρίου πνεύματος· ὁ δὲ Κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν. ο Ωσπερ γὰρ οἱ ἐν ἐσόπτρῳ βλέποντες εἰκόνα καὶ τύπον τοῦ ἀληθοῦς, καὶ οὐκ αὐτό που τὸ ἀληθὲς ἐγκαταθρήσειαν ἂν, κατὰ τὸν αὐτὸν οἶμαι τρόπον, οἱ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὸ κάλλος ἐπιθυμοῦντες ἰδεῖν, καθάπερ ἐσόπτρῳ τῷ νόμῳ χρώμενοι κατορθώσειαν ἂν ὡς ἄριστα τὸ ποθούμενον. Τὴν γὰρ αὐτὴν τῶν πραγμάτων εἰκόνα μεταπλάττοντες εἰς ἀλήθειαν, εἴσονται καθαρῶς τὸ ὅτι μάλιστα δοκοῦν καὶ εὐ άρεστον τῷ θεῷ. ο ΠΑΛΛ. Εἶτα τις ἂν γένοιτο τυχὸν ὁ λόγος τοῦ μὴ ἐν ἀρχαῖς τοῖς πάλαι, τὸ νέον τε καὶ Εὐαγγελικὸν δεδόσθαι χρησμώδημα· τύπους δὲ μᾶλλον νενομοθε- τῆσθαι καὶ σκιάς ; ΚΥΡ. Τὸ μὲν ἀκριβὲς τῆς οἰκονομίας, καὶ ὅπως ἂν Έχοι ταυτί, κατά γε τὸ ἀληθέστερον, ἀναθετέον εύσε Εῶς τῷ πάντα εἰδότι Θεῷ. Λογισμοὶ δὲ ἡμᾶς ἐννοιῶν ἀγαθῶν ἀμοιρεῖν οὐκ εἰδότες, ἀποφέρουσί πως καν γοῦν εἰς μετρίαν εἴδησιν, ἢ καὶ τάχα που πρὸς τὸ εἰδέναι δοκεῖν τῆς οἰκονομίας την πρόφασιν. Φαμέν οὖν, ὅτι παιδαγωγίας ἔδει πολλῆς, καὶ ἀνατροφῆς τρόπον τινά νηπιοπρεπούς, τοῖς ἐξ Αἰγύπτου λελυ- τρωμένοις. Παχύνοι γὰρ ἦσαν ἔτι καὶ εὐπαράφοροι κομιδῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀπηχεστάτων. Δυσαπό * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A id vero secus est. Nam et faber ærarius et pictor vere dixerint: Nos quidem minime destruximus umbras, neque ita rudes illas Aguras, ut inutiles prorsus abjecimus, sed potius implevimus. Quod enim in umbris adhuc atque figuris obscurius ac minus venustum videbatur, id ad meliorem illu- strioremque formam pervenit. PALL. Recte dicis. CYR. Ac si quis voluerit serio sacram et divini- tus inspiratam Scripturam pervestigare, sciet om- nino verum esse quod dixi: velamen enim pone- bat Moyses super faciem suam, eo quod non pos- sent filii Israel intendere in faciem ipsius, sicut B scriptum est ". C PALL. Ecquid illud est quod hoc facto signifi- catur? CYR. Judæorum namque mentes cum hebetiores adhuc essent, exteriore legis aliquo modo tolera- bilia fudicabant; ea, inquam, quæ per solam litte ram significabantur; iisdem vero non ferenda et ab- jicienda omnino videbantur, quæ interius latebant, atque, ut ita dicam, ipsa sensuum vera facies. Itaque beatus quoque Paulus scribit: Nam usque in hodiernum diem id ipsum velamen in lectione Ve- teris Testamenti manet non revelatum; quoniam in Christo evacuatur. Sed usque in hodiernum diem, cum legitur Moyses, velamen positum est super cor eorum '., Sed ita quidem Judzorum res se habeant. « Nos vero omnes revelata facie, inquit, • gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini spiritu; Dominus autem spiritus est Ut enim qui in speculo contemplantur, imaginem et figuram rei veræ vident, non ipsam rem: sic qui Christianæ conversationis pulchritudinem vi- dere desiderant, si lege tanquam speculo utantur, optime quod cupiunt, assequentur. Ipsam enim rerum imaginem ad veritatem transferendo, liquido perspicient quid Deo acceptum in primis gratum- que sit. , PALL. Sed quæ ratio afferri potes!, cur non ab D initio veteribus illis nova et evangelica lex dare- Exod. XXXIV, 33-35. * II Cor. m, 14, 45. tur, figura vero potius atque umbræ institueren- tur ? CYR. Accuratam veramque hujus dispensationis rationem pie ac reverenter uni Deo, cui omnia cognita explorataque sunt, relinquamus oportet. Rationes tamen a piis cogitationibus non alienæ nos ad quantulamcunque cognitionem perducunt, aut eo usque certe, ut scire videamur quæ fuerit hujus consilii causa. Dicimus igitur, ex Ægypto liberatis Israelitis, frequenti institutione longa, et esca, ut ita dicam, puerili opus fuisse; rudes enim adhuc erant, et ad absurdissima quæque admodum pro- ibid., 18, 17.

τὸν νόμον, φαίην ἂν καὶ αὐτὸς, εὖ ἴσθι τοι. Φέρε δὴ οὖγ λεπτόν τε καὶ ἀκριβῆ τοῖς ἐν τύπω κεχρησμώδη- μένοις ἐνιέντες τὸν νοῦν, πολυπραγμονῶμεν εὖ μάλα τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος. Εἴη γὰρ ἂν οὕτω λοιπὸν οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀσυμφανὲς τῆς ἐν πνεύματι λα τρείας τὸ μυστήριον. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ γενναίε, καταπέφρικά τοι σφόδρα εἰκότως, δυσυχνότατά τέ εἰμι πρὸς τοῦτο λίαν. Εἶεν γὰρ οἶμαι που τοῖς καθ' ἡμᾶς οὐχ ἁλώσιμα, τὰ οὔταις ἀνῳκισμένην καὶ ὑπερτενή λαχόντα τὴν θεωρίαν. Χρῆναι δὲ οἶμαι λέγειν ανασκοπουμένως τὸ βάθος τῶν ἐν τῷ νόμῳ θεωρημάτων· « Τίς σοφὸς καὶ συν ήσει ταῦτα; καὶ συνετὸς, καὶ ἐπιγνώσεται αὐτά; ΠΑΛΛ. Οὐκ ἄτραχυ μὲν τὸ χρῆμα, ὦ τάν. « Α' τεῖτε ο δὲ ὅμως, φησὶν ὁ Χριστὸς, « καὶ δοθήσεται Β ὑμῖν· ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε, κρούετε καὶ ἀνοιγήσε- ται ὑμῖν. » ΚΥΡ. Ιτέον δὴ οὖν ἐπὶ τὸ χρῆναι φιλοθηρεῖν τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν· καὶ δὴ καὶ ἱκετηρίαν προανατεί- νωμεν λέγοντες· « Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοήσω τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου. Δεῖ δὲ ἡμᾶς, ὡς ἔοικε, πρό γε τῶν ἄλλων εἰπεῖν, τήν τε εἰς φαυλότητα τοῦ ἀνθρώπου παρατροπήν, δουλείας τε πέρι, καὶ αἰχμαλωσίας τῆς ὑπὸ τῷ πάντων ἐχθρῷ, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ταυτί παρ' ἡμῶν καὶ ἐν ἡμῖν ἐκπράττεται. Προσεπειπεῖν δὲ δὴ οὕτω, καὶ τίνα χρὴ τρόπον ἀπονεύειν τοῦ κακοῦ, καὶ ἀποτείεσθαι μὲν τῆς ἐπ' ἐκείνῳ δουλείας τὸν ζυγόν, ἀναθρώσκειν δὲ αὖ πρὸς τὸ ἐν ἀρχαῖς, διασώζοντος καὶ ἐπαμύνοντος τοῦ Θεοῦ. Τῇδε γὰρ ἡμῖν Ιόντος τοῦ λόγου ὁδῷ τῇ πρεπούσῃ, προσήκοι ἄν, οἶμαι, καὶ τὰ λοιπά. ΠΑΛΛ. Ορθότατα διανοῇ: ΚΥΡ. Τὸ γάρ τοι καρποφορείν δύνασθαι τῷ Θεῷ καὶ προσάγειν θυσίας πνευματικάς, ήγουν ἀνδρίζει σθαι, καὶ εὐδοκιμεῖν, κατορθοῦν ἐθέλοντας τὴν ἀρε- τήν, οὐχὶ δήπου πρέποι ἂν τοῖς οὕτω δουλείας καὶ παθῶν ἀνάγκης ἀπηλλαγμένοις, ἀλλ᾽ οἷς ἤδη πως δ νοῦς ἀνανήψει πρὸς τὸ ἐλεύθερον, καὶ οὐκ ἀμελέτητον ἔχει τὸ ἀποσείεσθαι τὸν ζυγὸν τῆς τοῦ διαβόλου πλέον- εξίας. ΠΑΛΛ. Σύμφημι, νοεῖς γὰρ ὀρθῶς. ΚΥΡ. Καὶ δὴ καὶ λέγωμεν, ὡς πεποίηται μὲν ὁ ἄνθρωπος ἐν ἀρχαῖς, ἁμαρτίας μὲν καὶ παθῶν ἀνω- τέρω πω; ἔτι τὴν διάνοιαν ἔχων, οὐ μὴν ἀνεπίδεκτος παντελῶς τῆς ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο παρατροπής. Εδ καὶ γὰρ ἔχειν ὀρθῶς τῷ πάντων ἀριστοτέχνῃ Θεῷ, τῶν ἰδίων θελημάτων ἀνάπτειν αὐτῷ τὰς ἡνίας, καὶ ἀναθεῖναι δρον τὸ δοκοῦν αὐτοκελεύστοις ὁρμαῖς. Προαιρετικὴν γὰρ ἔδει, καὶ οὐχ ὥσπερ ἐξ ἀνάγκης ὁρᾶσθαι τὴν ἀρετὴν, ἀλλ' οὐδὲ φύσεως νόμοις άδια- πτώτως ερηρεισμένην· ἴδιον γὰρ ἂν εἴη τουτὶ τῆς ἀνω- κάτω πασῶν οὐσίας καὶ ὑπεροχῆς. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς τῆς ἰδίας φύσεως λόγοις τὸ ζῶον ἀπήρτιστο τεχνουρ γοῦντος Θεοῦ, κατεπλούτει παραχρῆμα τὴν πρὸς αὐτὸν ὁμοίωσιν. Ἐνεχαράττετο γὰρ αὐτῷ τῆς θείας φύσεως ἡ εἰκὼν, ἐμφυσηθέντος ἁγίου Πνεύματος. ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A umbras, quæ lege continentur. Sed age, subtiliter C et accurate, quæ per· figuras tradita sunt, animad- vertamus, ac diligenter investigemus ipsam pul- chritudinem veritatis: ita demum nemini obscu- rum esse mysterium cultus in spiritu poterit. CYR. Equidem horreo, Palladi; neque id sine causa, et gravate admodum ad hoc munus acce- do. Harum enim rerum contemplatio ita ardua est atque sublimis, ut humano intellectu vix percipi queat : ac si quis altitudinem contemplationum ea- rum quæ latent in lege, spectaverit non absurde verba illa usurpare poterit : « Quis sapiens, et in- telliget hæc? et prudens, et cognoscet ipsa " ? › PALL. Magnum opus et arduum, Cyrille. Sed e petite, inquit Christus, et dabitur vobis ; quæ- rite, et invenietis ; pulsate, et aperietur vobis". • CYR. Pergendum igitur nobis est ad ea investi- ganda quæ utilitatem afferre possunt, ac preces praemittamus, dicentes: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua". Ante alia igitur dicendum nobis est de lapsu hominis in peccatum, deque servitute atque captivitate qua sub omnium communi hoste tenebatur, ut quo- dammodo hæc a nobis et in nobis fiant. His adji- ciendum est quomodo declinandum sit a malo, et excutiendum servitutis jugum, qua sub illo tene- mur, ut ad pristinam tandem integritatem, ser- vante et adjuvante Deo, redire possimus. Hanc enim viam si nostra oratio tenuerit, recto etiam itinere progredientur, ut opinor, et reliqua. PALL. Recte sentis. CYR. Quocirca oblationes atque hostias offerre Deo spirituales, nempe strenue se et laudabiliter exsequenda virtutis studio gerere, minime iis con- venit qui se nondum a vitiorum servitute, domi- natuque liberarint; sed iis quorum animus ad li- bertatem erigitur, et ad excutiendum diabolicae tyrannidis jugum non est incuriosus et negligens. PALL. Assentior : recte namque existimas. CYR. Dicimus igitur factum esse hominem ab initio ejusmodi, ut, quamvis animum haberet pec- D cato et affectibus superiorem, non is tamen esset Osec xiv, 10. so Matth. vil, ut in utramcunque partem vellet, flecti non posset. Etenim illi rerum universarum optimo opifici Deo rectissimum est visum, propriæ voluntatis habenas illi permittere, spontaneisque conatibus tribuere, id ut faceret, quod libitum fuisset. Oportebat enim ut virtus voluntate suscepta, non vi necessitatis coacta videretur; aut ita naturæ lege munita, ut cadere omnino non posset: id enim illi supremæ omnium essentiæ atque excellentiæ proprium est. Poster vero quam propriæ naturæ rationibus hoc animal absolutum fuit opifice Deo, statim illius similitu- dine præditum est. Impressa enim in illo est divinæ 7. s Psal. cxvil, 18.

τὸν νόμον, φαίην ἂν καὶ αὐτὸς, εὖ ἴσθι τοι. Φέρε δὴ οὖγ λεπτόν τε καὶ ἀκριβῆ τοῖς ἐν τύπω κεχρησμώδη- μένοις ἐνιέντες τὸν νοῦν, πολυπραγμονῶμεν εὖ μάλα τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος. Εἴη γὰρ ἂν οὕτω λοιπὸν οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀσυμφανὲς τῆς ἐν πνεύματι λα τρείας τὸ μυστήριον. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ γενναίε, καταπέφρικά τοι σφόδρα εἰκότως, δυσυχνότατά τέ εἰμι πρὸς τοῦτο λίαν. Εἶεν γὰρ οἶμαι που τοῖς καθ' ἡμᾶς οὐχ ἁλώσιμα, τὰ οὔταις ἀνῳκισμένην καὶ ὑπερτενή λαχόντα τὴν θεωρίαν. Χρῆναι δὲ οἶμαι λέγειν ανασκοπουμένως τὸ βάθος τῶν ἐν τῷ νόμῳ θεωρημάτων· « Τίς σοφὸς καὶ συν ήσει ταῦτα; καὶ συνετὸς, καὶ ἐπιγνώσεται αὐτά; ΠΑΛΛ. Οὐκ ἄτραχυ μὲν τὸ χρῆμα, ὦ τάν. « Α' τεῖτε ο δὲ ὅμως, φησὶν ὁ Χριστὸς, « καὶ δοθήσεται Β ὑμῖν· ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε, κρούετε καὶ ἀνοιγήσε- ται ὑμῖν. » ΚΥΡ. Ιτέον δὴ οὖν ἐπὶ τὸ χρῆναι φιλοθηρεῖν τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν· καὶ δὴ καὶ ἱκετηρίαν προανατεί- νωμεν λέγοντες· « Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοήσω τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου. Δεῖ δὲ ἡμᾶς, ὡς ἔοικε, πρό γε τῶν ἄλλων εἰπεῖν, τήν τε εἰς φαυλότητα τοῦ ἀνθρώπου παρατροπήν, δουλείας τε πέρι, καὶ αἰχμαλωσίας τῆς ὑπὸ τῷ πάντων ἐχθρῷ, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ταυτί παρ' ἡμῶν καὶ ἐν ἡμῖν ἐκπράττεται. Προσεπειπεῖν δὲ δὴ οὕτω, καὶ τίνα χρὴ τρόπον ἀπονεύειν τοῦ κακοῦ, καὶ ἀποτείεσθαι μὲν τῆς ἐπ' ἐκείνῳ δουλείας τὸν ζυγόν, ἀναθρώσκειν δὲ αὖ πρὸς τὸ ἐν ἀρχαῖς, διασώζοντος καὶ ἐπαμύνοντος τοῦ Θεοῦ. Τῇδε γὰρ ἡμῖν Ιόντος τοῦ λόγου ὁδῷ τῇ πρεπούσῃ, προσήκοι ἄν, οἶμαι, καὶ τὰ λοιπά. ΠΑΛΛ. Ορθότατα διανοῇ: ΚΥΡ. Τὸ γάρ τοι καρποφορείν δύνασθαι τῷ Θεῷ καὶ προσάγειν θυσίας πνευματικάς, ήγουν ἀνδρίζει σθαι, καὶ εὐδοκιμεῖν, κατορθοῦν ἐθέλοντας τὴν ἀρε- τήν, οὐχὶ δήπου πρέποι ἂν τοῖς οὕτω δουλείας καὶ παθῶν ἀνάγκης ἀπηλλαγμένοις, ἀλλ᾽ οἷς ἤδη πως δ νοῦς ἀνανήψει πρὸς τὸ ἐλεύθερον, καὶ οὐκ ἀμελέτητον ἔχει τὸ ἀποσείεσθαι τὸν ζυγὸν τῆς τοῦ διαβόλου πλέον- εξίας. ΠΑΛΛ. Σύμφημι, νοεῖς γὰρ ὀρθῶς. ΚΥΡ. Καὶ δὴ καὶ λέγωμεν, ὡς πεποίηται μὲν ὁ ἄνθρωπος ἐν ἀρχαῖς, ἁμαρτίας μὲν καὶ παθῶν ἀνω- τέρω πω; ἔτι τὴν διάνοιαν ἔχων, οὐ μὴν ἀνεπίδεκτος παντελῶς τῆς ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο παρατροπής. Εδ καὶ γὰρ ἔχειν ὀρθῶς τῷ πάντων ἀριστοτέχνῃ Θεῷ, τῶν ἰδίων θελημάτων ἀνάπτειν αὐτῷ τὰς ἡνίας, καὶ ἀναθεῖναι δρον τὸ δοκοῦν αὐτοκελεύστοις ὁρμαῖς. Προαιρετικὴν γὰρ ἔδει, καὶ οὐχ ὥσπερ ἐξ ἀνάγκης ὁρᾶσθαι τὴν ἀρετὴν, ἀλλ' οὐδὲ φύσεως νόμοις άδια- πτώτως ερηρεισμένην· ἴδιον γὰρ ἂν εἴη τουτὶ τῆς ἀνω- κάτω πασῶν οὐσίας καὶ ὑπεροχῆς. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς τῆς ἰδίας φύσεως λόγοις τὸ ζῶον ἀπήρτιστο τεχνουρ γοῦντος Θεοῦ, κατεπλούτει παραχρῆμα τὴν πρὸς αὐτὸν ὁμοίωσιν. Ἐνεχαράττετο γὰρ αὐτῷ τῆς θείας φύσεως ἡ εἰκὼν, ἐμφυσηθέντος ἁγίου Πνεύματος. ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A umbras, quæ lege continentur. Sed age, subtiliter C et accurate, quæ per· figuras tradita sunt, animad- vertamus, ac diligenter investigemus ipsam pul- chritudinem veritatis: ita demum nemini obscu- rum esse mysterium cultus in spiritu poterit. CYR. Equidem horreo, Palladi; neque id sine causa, et gravate admodum ad hoc munus acce- do. Harum enim rerum contemplatio ita ardua est atque sublimis, ut humano intellectu vix percipi queat : ac si quis altitudinem contemplationum ea- rum quæ latent in lege, spectaverit non absurde verba illa usurpare poterit : « Quis sapiens, et in- telliget hæc? et prudens, et cognoscet ipsa " ? › PALL. Magnum opus et arduum, Cyrille. Sed e petite, inquit Christus, et dabitur vobis ; quæ- rite, et invenietis ; pulsate, et aperietur vobis". • CYR. Pergendum igitur nobis est ad ea investi- ganda quæ utilitatem afferre possunt, ac preces praemittamus, dicentes: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua". Ante alia igitur dicendum nobis est de lapsu hominis in peccatum, deque servitute atque captivitate qua sub omnium communi hoste tenebatur, ut quo- dammodo hæc a nobis et in nobis fiant. His adji- ciendum est quomodo declinandum sit a malo, et excutiendum servitutis jugum, qua sub illo tene- mur, ut ad pristinam tandem integritatem, ser- vante et adjuvante Deo, redire possimus. Hanc enim viam si nostra oratio tenuerit, recto etiam itinere progredientur, ut opinor, et reliqua. PALL. Recte sentis. CYR. Quocirca oblationes atque hostias offerre Deo spirituales, nempe strenue se et laudabiliter exsequenda virtutis studio gerere, minime iis con- venit qui se nondum a vitiorum servitute, domi- natuque liberarint; sed iis quorum animus ad li- bertatem erigitur, et ad excutiendum diabolicae tyrannidis jugum non est incuriosus et negligens. PALL. Assentior : recte namque existimas. CYR. Dicimus igitur factum esse hominem ab initio ejusmodi, ut, quamvis animum haberet pec- D cato et affectibus superiorem, non is tamen esset Osec xiv, 10. so Matth. vil, ut in utramcunque partem vellet, flecti non posset. Etenim illi rerum universarum optimo opifici Deo rectissimum est visum, propriæ voluntatis habenas illi permittere, spontaneisque conatibus tribuere, id ut faceret, quod libitum fuisset. Oportebat enim ut virtus voluntate suscepta, non vi necessitatis coacta videretur; aut ita naturæ lege munita, ut cadere omnino non posset: id enim illi supremæ omnium essentiæ atque excellentiæ proprium est. Poster vero quam propriæ naturæ rationibus hoc animal absolutum fuit opifice Deo, statim illius similitu- dine præditum est. Impressa enim in illo est divinæ 7. s Psal. cxvil, 18.

τὸν νόμον, φαίην ἂν καὶ αὐτὸς, εὖ ἴσθι τοι. Φέρε δὴ οὖγ λεπτόν τε καὶ ἀκριβῆ τοῖς ἐν τύπω κεχρησμώδη- μένοις ἐνιέντες τὸν νοῦν, πολυπραγμονῶμεν εὖ μάλα τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος. Εἴη γὰρ ἂν οὕτω λοιπὸν οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀσυμφανὲς τῆς ἐν πνεύματι λα τρείας τὸ μυστήριον. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ γενναίε, καταπέφρικά τοι σφόδρα εἰκότως, δυσυχνότατά τέ εἰμι πρὸς τοῦτο λίαν. Εἶεν γὰρ οἶμαι που τοῖς καθ' ἡμᾶς οὐχ ἁλώσιμα, τὰ οὔταις ἀνῳκισμένην καὶ ὑπερτενή λαχόντα τὴν θεωρίαν. Χρῆναι δὲ οἶμαι λέγειν ανασκοπουμένως τὸ βάθος τῶν ἐν τῷ νόμῳ θεωρημάτων· « Τίς σοφὸς καὶ συν ήσει ταῦτα; καὶ συνετὸς, καὶ ἐπιγνώσεται αὐτά; ΠΑΛΛ. Οὐκ ἄτραχυ μὲν τὸ χρῆμα, ὦ τάν. « Α' τεῖτε ο δὲ ὅμως, φησὶν ὁ Χριστὸς, « καὶ δοθήσεται Β ὑμῖν· ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε, κρούετε καὶ ἀνοιγήσε- ται ὑμῖν. » ΚΥΡ. Ιτέον δὴ οὖν ἐπὶ τὸ χρῆναι φιλοθηρεῖν τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν· καὶ δὴ καὶ ἱκετηρίαν προανατεί- νωμεν λέγοντες· « Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοήσω τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου. Δεῖ δὲ ἡμᾶς, ὡς ἔοικε, πρό γε τῶν ἄλλων εἰπεῖν, τήν τε εἰς φαυλότητα τοῦ ἀνθρώπου παρατροπήν, δουλείας τε πέρι, καὶ αἰχμαλωσίας τῆς ὑπὸ τῷ πάντων ἐχθρῷ, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ταυτί παρ' ἡμῶν καὶ ἐν ἡμῖν ἐκπράττεται. Προσεπειπεῖν δὲ δὴ οὕτω, καὶ τίνα χρὴ τρόπον ἀπονεύειν τοῦ κακοῦ, καὶ ἀποτείεσθαι μὲν τῆς ἐπ' ἐκείνῳ δουλείας τὸν ζυγόν, ἀναθρώσκειν δὲ αὖ πρὸς τὸ ἐν ἀρχαῖς, διασώζοντος καὶ ἐπαμύνοντος τοῦ Θεοῦ. Τῇδε γὰρ ἡμῖν Ιόντος τοῦ λόγου ὁδῷ τῇ πρεπούσῃ, προσήκοι ἄν, οἶμαι, καὶ τὰ λοιπά. ΠΑΛΛ. Ορθότατα διανοῇ: ΚΥΡ. Τὸ γάρ τοι καρποφορείν δύνασθαι τῷ Θεῷ καὶ προσάγειν θυσίας πνευματικάς, ήγουν ἀνδρίζει σθαι, καὶ εὐδοκιμεῖν, κατορθοῦν ἐθέλοντας τὴν ἀρε- τήν, οὐχὶ δήπου πρέποι ἂν τοῖς οὕτω δουλείας καὶ παθῶν ἀνάγκης ἀπηλλαγμένοις, ἀλλ᾽ οἷς ἤδη πως δ νοῦς ἀνανήψει πρὸς τὸ ἐλεύθερον, καὶ οὐκ ἀμελέτητον ἔχει τὸ ἀποσείεσθαι τὸν ζυγὸν τῆς τοῦ διαβόλου πλέον- εξίας. ΠΑΛΛ. Σύμφημι, νοεῖς γὰρ ὀρθῶς. ΚΥΡ. Καὶ δὴ καὶ λέγωμεν, ὡς πεποίηται μὲν ὁ ἄνθρωπος ἐν ἀρχαῖς, ἁμαρτίας μὲν καὶ παθῶν ἀνω- τέρω πω; ἔτι τὴν διάνοιαν ἔχων, οὐ μὴν ἀνεπίδεκτος παντελῶς τῆς ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο παρατροπής. Εδ καὶ γὰρ ἔχειν ὀρθῶς τῷ πάντων ἀριστοτέχνῃ Θεῷ, τῶν ἰδίων θελημάτων ἀνάπτειν αὐτῷ τὰς ἡνίας, καὶ ἀναθεῖναι δρον τὸ δοκοῦν αὐτοκελεύστοις ὁρμαῖς. Προαιρετικὴν γὰρ ἔδει, καὶ οὐχ ὥσπερ ἐξ ἀνάγκης ὁρᾶσθαι τὴν ἀρετὴν, ἀλλ' οὐδὲ φύσεως νόμοις άδια- πτώτως ερηρεισμένην· ἴδιον γὰρ ἂν εἴη τουτὶ τῆς ἀνω- κάτω πασῶν οὐσίας καὶ ὑπεροχῆς. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς τῆς ἰδίας φύσεως λόγοις τὸ ζῶον ἀπήρτιστο τεχνουρ γοῦντος Θεοῦ, κατεπλούτει παραχρῆμα τὴν πρὸς αὐτὸν ὁμοίωσιν. Ἐνεχαράττετο γὰρ αὐτῷ τῆς θείας φύσεως ἡ εἰκὼν, ἐμφυσηθέντος ἁγίου Πνεύματος. ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A umbras, quæ lege continentur. Sed age, subtiliter C et accurate, quæ per· figuras tradita sunt, animad- vertamus, ac diligenter investigemus ipsam pul- chritudinem veritatis: ita demum nemini obscu- rum esse mysterium cultus in spiritu poterit. CYR. Equidem horreo, Palladi; neque id sine causa, et gravate admodum ad hoc munus acce- do. Harum enim rerum contemplatio ita ardua est atque sublimis, ut humano intellectu vix percipi queat : ac si quis altitudinem contemplationum ea- rum quæ latent in lege, spectaverit non absurde verba illa usurpare poterit : « Quis sapiens, et in- telliget hæc? et prudens, et cognoscet ipsa " ? › PALL. Magnum opus et arduum, Cyrille. Sed e petite, inquit Christus, et dabitur vobis ; quæ- rite, et invenietis ; pulsate, et aperietur vobis". • CYR. Pergendum igitur nobis est ad ea investi- ganda quæ utilitatem afferre possunt, ac preces praemittamus, dicentes: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua". Ante alia igitur dicendum nobis est de lapsu hominis in peccatum, deque servitute atque captivitate qua sub omnium communi hoste tenebatur, ut quo- dammodo hæc a nobis et in nobis fiant. His adji- ciendum est quomodo declinandum sit a malo, et excutiendum servitutis jugum, qua sub illo tene- mur, ut ad pristinam tandem integritatem, ser- vante et adjuvante Deo, redire possimus. Hanc enim viam si nostra oratio tenuerit, recto etiam itinere progredientur, ut opinor, et reliqua. PALL. Recte sentis. CYR. Quocirca oblationes atque hostias offerre Deo spirituales, nempe strenue se et laudabiliter exsequenda virtutis studio gerere, minime iis con- venit qui se nondum a vitiorum servitute, domi- natuque liberarint; sed iis quorum animus ad li- bertatem erigitur, et ad excutiendum diabolicae tyrannidis jugum non est incuriosus et negligens. PALL. Assentior : recte namque existimas. CYR. Dicimus igitur factum esse hominem ab initio ejusmodi, ut, quamvis animum haberet pec- D cato et affectibus superiorem, non is tamen esset Osec xiv, 10. so Matth. vil, ut in utramcunque partem vellet, flecti non posset. Etenim illi rerum universarum optimo opifici Deo rectissimum est visum, propriæ voluntatis habenas illi permittere, spontaneisque conatibus tribuere, id ut faceret, quod libitum fuisset. Oportebat enim ut virtus voluntate suscepta, non vi necessitatis coacta videretur; aut ita naturæ lege munita, ut cadere omnino non posset: id enim illi supremæ omnium essentiæ atque excellentiæ proprium est. Poster vero quam propriæ naturæ rationibus hoc animal absolutum fuit opifice Deo, statim illius similitu- dine præditum est. Impressa enim in illo est divinæ 7. s Psal. cxvil, 18.

Αὐτὸ γὰρ ἐστιν ἡ πνοή τῆς ζωῆς, ἐπεί τοι ζωή κατά φύσιν ὁ Θεός. ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν ψυχὴ τῷ ἀνθρώπῳ τὸ θεῖον ἐγέ νετο πνεῦμα ; ΚΥΡ. Καὶ πῶς οὐκ ἄτοπον κομιδῇ τὸ τῇδε νοεῖν ; Η γὰρ ἂν ἄτρεπτος, καὶ αὐτή που διαμεμένηκεν ἡ ψυχή· νυνὶ δέ ἐστι τρεπτή. Τρεπτὸν δὲ οὔτι που εί πνεῦμά ἐστιν. "Η εἴπερ τὸ τρέπεσθαι νοσεῖ, ἐπ' αὐτὴν ὁ μῶμος τὴν θείαν ἀναδραμεῖται φύσιν ; εἴπερ ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ μὴν καὶ τοῦ Υἱοῦ, τὸ οὐ· σιωδῶς ἐξ ἀμφοίν, ήγουν ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ προχεί μενον Πνεῦμα. Αμαθὲς οὖν ἄρα τὸ εἰς ψυχὴν οἴεσθαι μεταπεπλάσθαι τὸ Πνεῦμα, καὶ εἰς ἀνθρώπου μετα χωρήσαι φύσιν. Αλλ' ἐψυχοῦτο μὲν τὸ πλαστουργηθέν ἀῤῥήτῳ δυνάμει· κατεκαλλύνετο δὲ παραχρῆμα τῇ τοῦ πνεύματος δόσει. "Ην γὰρ οὐχ ἑτέρως τὴν θείαν ἡμᾶς εἰκόνα δύνασθαι πλουτεῖν. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Κατακοσμήσας δὴ οὖν τὸ τέχνημα Θεός, τὴν ἐν παραδείσῳ δίαιταν ἐχαρίζετο. Ἐπειδὴ δὲ ἔδει τὸν οὕτως κατηγλαϊσμένον, καὶ τῇ τῶν ἄνωθεν ἀγαθῶν ἀφθονίᾳ κατεστεμμένον, μὴ εὐκόλως ἀναφέρεσθαι πρὸς ἀλαζονείαν ἐᾶν, ἀγνοοῦντα τὴν δουλείαν, καὶ ὡς ἔστι μέτρον τῶν οἰκετικῶν (τὸ γάρ τοι λίαν εὑρύ πρὸς τὸ εὐκλεὸς, καὶ τὸ ἀμέτρως ἐλεύθερον, ἀποφέ ρει πρὸς τὸ ὑπέροφου καὶ ἐπάρατον πάθος), πρόφα σις αὐτῷ τοῦ μὴ ἀγνοεῖν τὸν Δεσπότην, ἐγκρατείας ἐδόθη νόμος· ἵνα δι᾿ αὐτοῦ καλοῖτο· πρὸς ἀνάμνησιν ἀεὶ τοῦ μετ' ἐξουσίας προστεταχότος, καὶ εἰδείη τα φῶς, ὡς ἔστιν υπεζευγμένος τοῖς τοῦ κρατοῦντος θεσμοῖς. Ἀλλ᾿ οὐκ ἠρέμει τὸ ἀνόσιον ἐκεῖνο καὶ θεο μισὲς θηρίον. ΠΑΛΛ. Φαίης ἂν οἶμαι που τὸν Σατανᾶν, ὃς τῶν οὐρανίων ἀψίδων ἀστραπῆς δίκην κατηκοντίζετο· νοσεῖν γὰρ αὐτῷ μειρακιωδῶς ἐδόκει τὸ θέλειν εἶναι Θεὸς, καὶ τὰ ὑπὲρ φύσιν τὴν ἑαυτοῦ παραδηλῶν, ἐφαντάζετο. ΚΥΡ. Διατεκμαίρῃ καλῶς. Φθόνου γὰρ καὶ ἁμαρ τίας εὑρετής ῶν, καὶ πατὴρ, ἀπρακτεῖν οὐκ ἤθελε περὶ τὸ ἐπὶ γῆς ζῶον, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἄνθρωπον. Εἶτα δόλῳ καὶ ἀπάταις ὑπελθών, παρεκόμισεν εἰς παρακοήν, πανουργίας ὀργάνῳ τῷ γυναίῳ χρώμενος. Αεὶ γάρ πως ἡμᾶς κατασείουσι πρὸς τὸ ἀκαλλές, τοῦτ' ἔστιν, εἰς ἁμαρτίαν, αἱ σὺν ἡμῖν τε καὶ ἐν ἡμῖν ήδοναί· ἡδονῆς δὲ τύπος, ἡ γυνή· θωπείαις δὲ ταῖς ἐξ ἡδονῶν καταθεῖ πολλάκις ἐπὶ τὸ ἀνεθέλητον ὁ νοῦς. Οπερ οὖν ἐν Ἀδὰμ ὡς ἐν τάχει πραγμάτων καὶ αἰσθητῶς ὁρᾶται συμβεβηκός, τοῦτο καὶ ἐν ἑκάστῳ τῶν καθ' ἡμᾶς, νοητῶς τε καὶ κεκρυμμένως κατίδοι τις ἂν πληρούμενον. Προανατέλλουσα γὰρ ἡδονὴ και ταγοητεύει τὸν νοῦν, καὶ κατὰ βραχὺ ὑποσπᾷ πρὸς τὸ οἴεσθαι λοιπὸν, τὸ μηδὲν εἶναι παντελῶς, τοῦ θείου νόμου παράβασιν. Καὶ πιστώσεται λέγων ὁ Χριστοῦ μαθητής· ο Μηδεὶς πειραζόμενος, λεγέτω ότι ᾿Απὸ Θεοῦ πειράζομαι. Ο γὰρ Θεὸς ἀπείραστός ἐστι κακῶν· πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα. Εκαστος δὲ πειράζεται S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. imago naturae, inspirato Spiritu sancto. Ipse namque & est spiritus ille vitæ, quandoquidem secundum na- turam vita Deus est. PALL. Ergone anima homini divinus spiritus est factus? CYR. Quomodo non absurdissimum sit ita sen- tire? Sic enim immutabilis ipsa quoque anima per- mansisset; nunc vero mutabilis est. Mutabilis au- tem nullo modo spiritus est; aut, si mutationis morbo laborat, ad ipsam Dei naturam hæc labes pertinebit; siquidem est Dei et Patris et Filii, ille qui substantialiter ex utroque, nimirum ex Patre per Filium profluit Spiritus. Stultum igitur fuerit putare sanctum Spiritum in animam esse conversum, et in hominis transisse naturam. Sed formata illa massa ineffabili virtute animata fuit, et evesti- gio Spiritus sancti munere decorata; neque enim alia ratione divina imagine ditari poteramus. PALL. Recte ais. CYR. Huic igitur opificio sic exornato, paradisi sedes, in quibus versaretur, largitus est Deus. Sed quia æquum erat, hominem ita exornatum, et coe- lestium bonorum copia præditum, non facile in arrogantiam pertrahi sinere, non agnoscentem ser- vili se esse conditione, modumque certum servis esse constitatum (ille namque latus ad gloriam cursus, et immodica libertas, ad supercilium et ex- secrabile vitium pertrahit), ideo lex illi continen- tiæ data est, quæ occasio illi esset Dominum agno- scendi, ut per eam semper ad memoriam revocaretur filius qui potestatis jure præcepisset, certoque sciret se dominatoris legibus esse subjectum. Sed impia illa Deoque exosa bellua non quiescebat. PALL. Satanam, opinor, intelligis, qui e celesti- bus orbibus fulguris instar dejectus est ". Adeo enim puerili stultitia laboravit, ut Deus esse vellet, et quæ supra naturam suam erant, demens animo fingeret. B G CYR. Optime conjicis. Nam cum invidiæ et pec- cati esset inventor, non sibi cessandum putavit, quominus circa terrenum animal, id est hominem, aliquid experiretur. Tum dolo et àrtibus eum ag- gressus, ad inobedientiam pertraxit, muliere pro instrumento suæ calliditatis usus. Semper enim nos ad turpitudinem, hoc est, ad peccatum impellunt, D quæ nobiscum et in nobis exsistunt voluptates; mu- lier autem figura est voluptatis; blanditiis porro voluptatum illectus animus frequenter ad id, quod minime volebat, delabitur. Quod igitur in Adam tanquam in crassiore quadam rerum imagine etiam sensibili modo usuvenisse conspicimus, hoc ipsum in unoquoque nostrum spirituali modo ac latenter impleri, haud difficile est videre. Voluptas enim affulgens præstigiis suis fascinat mentem, eoque paulatim deducit, ut arbitremur jam nullius plane momenti esse divinæ legis violationėm. Idque con- firmat ille Christi discipulus, cum dicit : « Nemo, "Luc. x, 18.

Αὐτὸ γὰρ ἐστιν ἡ πνοή τῆς ζωῆς, ἐπεί τοι ζωή κατά φύσιν ὁ Θεός. ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν ψυχὴ τῷ ἀνθρώπῳ τὸ θεῖον ἐγέ νετο πνεῦμα ; ΚΥΡ. Καὶ πῶς οὐκ ἄτοπον κομιδῇ τὸ τῇδε νοεῖν ; Η γὰρ ἂν ἄτρεπτος, καὶ αὐτή που διαμεμένηκεν ἡ ψυχή· νυνὶ δέ ἐστι τρεπτή. Τρεπτὸν δὲ οὔτι που εί πνεῦμά ἐστιν. "Η εἴπερ τὸ τρέπεσθαι νοσεῖ, ἐπ' αὐτὴν ὁ μῶμος τὴν θείαν ἀναδραμεῖται φύσιν ; εἴπερ ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ μὴν καὶ τοῦ Υἱοῦ, τὸ οὐ· σιωδῶς ἐξ ἀμφοίν, ήγουν ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ προχεί μενον Πνεῦμα. Αμαθὲς οὖν ἄρα τὸ εἰς ψυχὴν οἴεσθαι μεταπεπλάσθαι τὸ Πνεῦμα, καὶ εἰς ἀνθρώπου μετα χωρήσαι φύσιν. Αλλ' ἐψυχοῦτο μὲν τὸ πλαστουργηθέν ἀῤῥήτῳ δυνάμει· κατεκαλλύνετο δὲ παραχρῆμα τῇ τοῦ πνεύματος δόσει. "Ην γὰρ οὐχ ἑτέρως τὴν θείαν ἡμᾶς εἰκόνα δύνασθαι πλουτεῖν. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Κατακοσμήσας δὴ οὖν τὸ τέχνημα Θεός, τὴν ἐν παραδείσῳ δίαιταν ἐχαρίζετο. Ἐπειδὴ δὲ ἔδει τὸν οὕτως κατηγλαϊσμένον, καὶ τῇ τῶν ἄνωθεν ἀγαθῶν ἀφθονίᾳ κατεστεμμένον, μὴ εὐκόλως ἀναφέρεσθαι πρὸς ἀλαζονείαν ἐᾶν, ἀγνοοῦντα τὴν δουλείαν, καὶ ὡς ἔστι μέτρον τῶν οἰκετικῶν (τὸ γάρ τοι λίαν εὑρύ πρὸς τὸ εὐκλεὸς, καὶ τὸ ἀμέτρως ἐλεύθερον, ἀποφέ ρει πρὸς τὸ ὑπέροφου καὶ ἐπάρατον πάθος), πρόφα σις αὐτῷ τοῦ μὴ ἀγνοεῖν τὸν Δεσπότην, ἐγκρατείας ἐδόθη νόμος· ἵνα δι᾿ αὐτοῦ καλοῖτο· πρὸς ἀνάμνησιν ἀεὶ τοῦ μετ' ἐξουσίας προστεταχότος, καὶ εἰδείη τα φῶς, ὡς ἔστιν υπεζευγμένος τοῖς τοῦ κρατοῦντος θεσμοῖς. Ἀλλ᾿ οὐκ ἠρέμει τὸ ἀνόσιον ἐκεῖνο καὶ θεο μισὲς θηρίον. ΠΑΛΛ. Φαίης ἂν οἶμαι που τὸν Σατανᾶν, ὃς τῶν οὐρανίων ἀψίδων ἀστραπῆς δίκην κατηκοντίζετο· νοσεῖν γὰρ αὐτῷ μειρακιωδῶς ἐδόκει τὸ θέλειν εἶναι Θεὸς, καὶ τὰ ὑπὲρ φύσιν τὴν ἑαυτοῦ παραδηλῶν, ἐφαντάζετο. ΚΥΡ. Διατεκμαίρῃ καλῶς. Φθόνου γὰρ καὶ ἁμαρ τίας εὑρετής ῶν, καὶ πατὴρ, ἀπρακτεῖν οὐκ ἤθελε περὶ τὸ ἐπὶ γῆς ζῶον, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἄνθρωπον. Εἶτα δόλῳ καὶ ἀπάταις ὑπελθών, παρεκόμισεν εἰς παρακοήν, πανουργίας ὀργάνῳ τῷ γυναίῳ χρώμενος. Αεὶ γάρ πως ἡμᾶς κατασείουσι πρὸς τὸ ἀκαλλές, τοῦτ' ἔστιν, εἰς ἁμαρτίαν, αἱ σὺν ἡμῖν τε καὶ ἐν ἡμῖν ήδοναί· ἡδονῆς δὲ τύπος, ἡ γυνή· θωπείαις δὲ ταῖς ἐξ ἡδονῶν καταθεῖ πολλάκις ἐπὶ τὸ ἀνεθέλητον ὁ νοῦς. Οπερ οὖν ἐν Ἀδὰμ ὡς ἐν τάχει πραγμάτων καὶ αἰσθητῶς ὁρᾶται συμβεβηκός, τοῦτο καὶ ἐν ἑκάστῳ τῶν καθ' ἡμᾶς, νοητῶς τε καὶ κεκρυμμένως κατίδοι τις ἂν πληρούμενον. Προανατέλλουσα γὰρ ἡδονὴ και ταγοητεύει τὸν νοῦν, καὶ κατὰ βραχὺ ὑποσπᾷ πρὸς τὸ οἴεσθαι λοιπὸν, τὸ μηδὲν εἶναι παντελῶς, τοῦ θείου νόμου παράβασιν. Καὶ πιστώσεται λέγων ὁ Χριστοῦ μαθητής· ο Μηδεὶς πειραζόμενος, λεγέτω ότι ᾿Απὸ Θεοῦ πειράζομαι. Ο γὰρ Θεὸς ἀπείραστός ἐστι κακῶν· πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα. Εκαστος δὲ πειράζεται S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. imago naturae, inspirato Spiritu sancto. Ipse namque & est spiritus ille vitæ, quandoquidem secundum na- turam vita Deus est. PALL. Ergone anima homini divinus spiritus est factus? CYR. Quomodo non absurdissimum sit ita sen- tire? Sic enim immutabilis ipsa quoque anima per- mansisset; nunc vero mutabilis est. Mutabilis au- tem nullo modo spiritus est; aut, si mutationis morbo laborat, ad ipsam Dei naturam hæc labes pertinebit; siquidem est Dei et Patris et Filii, ille qui substantialiter ex utroque, nimirum ex Patre per Filium profluit Spiritus. Stultum igitur fuerit putare sanctum Spiritum in animam esse conversum, et in hominis transisse naturam. Sed formata illa massa ineffabili virtute animata fuit, et evesti- gio Spiritus sancti munere decorata; neque enim alia ratione divina imagine ditari poteramus. PALL. Recte ais. CYR. Huic igitur opificio sic exornato, paradisi sedes, in quibus versaretur, largitus est Deus. Sed quia æquum erat, hominem ita exornatum, et coe- lestium bonorum copia præditum, non facile in arrogantiam pertrahi sinere, non agnoscentem ser- vili se esse conditione, modumque certum servis esse constitatum (ille namque latus ad gloriam cursus, et immodica libertas, ad supercilium et ex- secrabile vitium pertrahit), ideo lex illi continen- tiæ data est, quæ occasio illi esset Dominum agno- scendi, ut per eam semper ad memoriam revocaretur filius qui potestatis jure præcepisset, certoque sciret se dominatoris legibus esse subjectum. Sed impia illa Deoque exosa bellua non quiescebat. PALL. Satanam, opinor, intelligis, qui e celesti- bus orbibus fulguris instar dejectus est ". Adeo enim puerili stultitia laboravit, ut Deus esse vellet, et quæ supra naturam suam erant, demens animo fingeret. B G CYR. Optime conjicis. Nam cum invidiæ et pec- cati esset inventor, non sibi cessandum putavit, quominus circa terrenum animal, id est hominem, aliquid experiretur. Tum dolo et àrtibus eum ag- gressus, ad inobedientiam pertraxit, muliere pro instrumento suæ calliditatis usus. Semper enim nos ad turpitudinem, hoc est, ad peccatum impellunt, D quæ nobiscum et in nobis exsistunt voluptates; mu- lier autem figura est voluptatis; blanditiis porro voluptatum illectus animus frequenter ad id, quod minime volebat, delabitur. Quod igitur in Adam tanquam in crassiore quadam rerum imagine etiam sensibili modo usuvenisse conspicimus, hoc ipsum in unoquoque nostrum spirituali modo ac latenter impleri, haud difficile est videre. Voluptas enim affulgens præstigiis suis fascinat mentem, eoque paulatim deducit, ut arbitremur jam nullius plane momenti esse divinæ legis violationėm. Idque con- firmat ille Christi discipulus, cum dicit : « Nemo, "Luc. x, 18.

ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος και δελεαζόμε- νος. Εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν· ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα, ἀποκύε: θάνατον. ΠΑΛΛ. Ατρεκής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Απεμπολήσασα δὴ οὖν τὴν παρὰ Θεοῦ χάριν, καὶ γυμνωθεῖσα ἤδη τῶν ἐν ἀρχαῖς ἀγαθῶν, ἐξεπέμ- πετο μὲν τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς, μετεπλάττετο δὲ πρὸς τὸ ἀκαλλὲς εὐθὺς ἡ ἀνθρώπου φύσις, φθορᾶς δὲ εἴσω πεσοῦσα λοιπὸν ἀνεδείκνυτο. ΠΑΛΛ. Αναγκαίως. Ενδεια γὰρ οἶμαι τῶν παρὰ Θεοῦ χαρισμάτων, οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἡ παντὸς ἀπόπτωσις (1) ἀγαθοῦ. Ἀῤῥωστήσειε δ' ἂν ἡ ἀνθρώ- που φύσις καὶ μάλα ῥᾳδίως τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν εκτόπων παραφοράν, εἰ μὴ ἀνέχοι πρὸς ἀρετὴν αὐτ τὴν ἡ τοῦ διασώζοντος χάρις, τοῖς ἄνωθεν καὶ παρ' ἑαυτῆς ἀγαθοῖς πλουτίζουσα. ΚΥΡ. Εξ λέγεις. Συναινέσαιμι γὰρ ἂν καὶ μάλα εἰκότως· τρέφει μὲν γὰρ εἰς ἀλκὴν τὴν πνευματικήν ὁ ἄρτος ὁ ζῶν, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος. Γέγρα πται γὰρ, ὅτι ο Καὶ ἄρτος στηρίζει καρδίαν ἀνθρώ- που. » Δουλείας δὲ ἀπαλλάττει καὶ παθῶν, καὶ τοῖς εἰς ἐλευθερίαν αὐχήμασιν εὖ μάλα καταχρυσοί. Συν- εσταλκότος δὲ ὥσπερ τὴν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ἐν τούτοις ἡμῖν χορηγίαν οὐ διανέμοντος· πᾶσα ἀνάγκη πως καὶ ἀνεθελήτοις ἡμᾶς περιπίπτειν κακοῖς, καὶ ἀρετῆς μὲν ἁπάσης ἀπωλεσθεῖν, ὑπελθεῖν δὲ ὥσπερ τὸν ἑτέρου ζυγόν, ἥκειν τε ἐς τοῦτο κακῶν καὶ πλεον- εξίας, ὡς ἀγχοῦ γενέσθαι λοιπὸν τοῦ καὶ αὐτὴν ἀπολέσαι τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν ὑπηρετοῦσαν ἡμῖν καὶ συνῳκισμένην σύνεσιν, καὶ σοφίας ἐρήμην τῆς κατὰ Θεὸν ἀποφανθῆναί τε παντελῶς τὴν τοῦ παθόντος καρδίαν, εκπεπορνευμένην ὥσπερ τῷ Σα- τανα, καὶ ὑπενεχθεῖσαν εὐκόλως ὕβρεσί τε καὶ ἀσελ γείαις ταῖς ὑπ' αὐτοῦ. ΠΑΛΛ. Ἐκδείξειας ἂν όπως, ἢ ψιλοῖς ἐάσεις ἐπισ νήχεσθαι λογισμοῖς ; ΚΥΡ. "Ηκιστά γε. Παραδείξαιμι γὰρ ἂν ὡς ἕνα καλῶς τὰ τοῖς ἀρχαίοις συμβεβηκότα, διαμορφών εὐτέχνως εἰς τύπον τῶν νοητῶν. Εἰκόνες γὰρ ἐναρ- γεῖς καὶ ἀριδηλότατοι γένοιντο ἂν ἡμῖν τῶν ἐν θεωρίᾳ λεπτῇ, τὰ ὡς ἐν αἰσθήσει τε καὶ ὡς ἐν ὄψει σημαν τικῇ. Γέγραπται τοίνυν περὶ τοῦ προπάτορος Αβραάμ. • Καὶ ἐγένετο λιμός ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ κατέβη Αβραάμ εἰς Αἴγυπτον παροικίσαι ἐκεῖ, ὅτι ἐνίσχυσεν ὁ λιμός ἐπὶ τῆς γῆς. » Την γάρ τοι φίλην τε αὐτῷ καὶ ἐνεγ κοῦσαν ἀφεὶς, μεθωρμίζετο πρὸς ἑτέραν, ἣν ὑπέδειξε Θεός. • Έξελθε γάρ, ο φησίν, « ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν, ἣν ἂν σοι δείξω. » Καταβρίθοντος δὲ τοῦ λιμοῦ, καὶ δυσδιά φυκτον κομιδῇ τὴν ζημίαν ἐπάγοντος, την Αίγυπτον ἰδεῖν, καὶ οὐχ ἐχών, ἐβιάζετο. Καὶ κατῴκησε μὲν οὐχὶ, παρώκησε δὲ μᾶλλον ἐν αὐτῇ. ΠΑΛΛ. Τί οὖν τοῦτό γε ; Β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A dum tentatur, dicat quod a Deo tentatur. Deus enim intentator malorum est; ipse autem neminem tentat. Unusquisque autem tentatur a concupiscen- tia sua abstractus et illectus. Deinde concupiscentia, cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum consummatum fuerit, generat mortem ”. B PALL. Vera oratio. • CYR. Cum igitur Dei gratiam commutasset, ac bonis illis quibus ab initio donata fuerat, esset nudata e paradiso deliciarum ejecta, et ad deformi- tatem evestigio conversa est hominum natura, mor- tique deinceps obnoxia est declarata. PALL. Necessario sane. Dei namque donorum inopem esse, nihil est, opinor, aliud, quam ab omni penitus bono extorrem feri. Facile autem hominis natura ad quævis absurda deferetur, nisi illam Sal- vatoris gratia in virtute sustineat, ac bonis cœle- stibus, quorum est ipsa fons, augeat. CYR. Recte sane dicis, et merito equidem tibi assentior ; alit enim ad spirituales vires accipiendas panis ille vivus, id est, Dei verbum. Scriptum est enim : « Panis confirmat cor hominis 3. Servitute quoque et pravis afectibus liberat, et aurea liber- tatis gloria decorat. At si manum quodammodo contraxerit Deus, horumque bonorum nobis co- piam minime suppeditarit, necesse est omnino ut in mala etiam præter voluntatem incidamus, atque ab omni prorsus virtute excidamus, ac veluti alterius jugum subeamus, ad eaque mala, eamque injuriam C perveniamus, ut non multum absit quin ipsam quo- que jam intelligentiam, quæ ad omnia nobis bono- rum genera adipiscenda et administra est et con- juncta, amittamus, utque ejus qui ita affectus est cor divina sapientia plane vacuum cernatur, quippe qui passus sit illud prostitui Satanæ, facileque ejus libidini atque contumeliis subjici. D Jac. 1, 13-15. * Psal. cţii, 15. " Gen. sit, 40. PALL. Demonstrabisne quo pacto id accidat, an in nudis cogitationibus nos fluctuare sines? CYR. Minime vero. Ostendam enim, ut res pati- tur, pulcherrime, et ea quæ veteribus acciderunt, artificiose ad rerum spiritualium figuram expressius effingam. Nam ea quæ veluti sensibus et aspectui corporeo sunt exposita, rerum quæ subtili contem- platione cernuntur, imagines evidentes atque per- spicuæ esse poterunt. Scriptum est enim de pa- triarcha Abrahamn : . Et facta est fames in terra: et descendit Abraham in Ægyptum, ut peregrinare- tur ibi ; quia invaluerat fames in terra 3. » Dulci enim et natali solo relicto, in aliam se regionem contulit, quam ostenderal Deus. «Exi enim, inquit, . de terra tua, et de cognatione tua, et veni in ter- ram, quam monstravero tibi ". » Ingravescente au- tem fame, et inevitabile damnum inferente, invitus Ægypti regionem invisere coactus est; in qua non ut incola, sed ut peregrinus versatus est. PALL. Quorsum hoc spectat? ss Ibid.. I. (1) Vat. ἀπόγνωσις. Codicem Sirleti sequiniur.

ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος και δελεαζόμε- νος. Εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν· ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα, ἀποκύε: θάνατον. ΠΑΛΛ. Ατρεκής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Απεμπολήσασα δὴ οὖν τὴν παρὰ Θεοῦ χάριν, καὶ γυμνωθεῖσα ἤδη τῶν ἐν ἀρχαῖς ἀγαθῶν, ἐξεπέμ- πετο μὲν τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς, μετεπλάττετο δὲ πρὸς τὸ ἀκαλλὲς εὐθὺς ἡ ἀνθρώπου φύσις, φθορᾶς δὲ εἴσω πεσοῦσα λοιπὸν ἀνεδείκνυτο. ΠΑΛΛ. Αναγκαίως. Ενδεια γὰρ οἶμαι τῶν παρὰ Θεοῦ χαρισμάτων, οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἡ παντὸς ἀπόπτωσις (1) ἀγαθοῦ. Ἀῤῥωστήσειε δ' ἂν ἡ ἀνθρώ- που φύσις καὶ μάλα ῥᾳδίως τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν εκτόπων παραφοράν, εἰ μὴ ἀνέχοι πρὸς ἀρετὴν αὐτ τὴν ἡ τοῦ διασώζοντος χάρις, τοῖς ἄνωθεν καὶ παρ' ἑαυτῆς ἀγαθοῖς πλουτίζουσα. ΚΥΡ. Εξ λέγεις. Συναινέσαιμι γὰρ ἂν καὶ μάλα εἰκότως· τρέφει μὲν γὰρ εἰς ἀλκὴν τὴν πνευματικήν ὁ ἄρτος ὁ ζῶν, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος. Γέγρα πται γὰρ, ὅτι ο Καὶ ἄρτος στηρίζει καρδίαν ἀνθρώ- που. » Δουλείας δὲ ἀπαλλάττει καὶ παθῶν, καὶ τοῖς εἰς ἐλευθερίαν αὐχήμασιν εὖ μάλα καταχρυσοί. Συν- εσταλκότος δὲ ὥσπερ τὴν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ἐν τούτοις ἡμῖν χορηγίαν οὐ διανέμοντος· πᾶσα ἀνάγκη πως καὶ ἀνεθελήτοις ἡμᾶς περιπίπτειν κακοῖς, καὶ ἀρετῆς μὲν ἁπάσης ἀπωλεσθεῖν, ὑπελθεῖν δὲ ὥσπερ τὸν ἑτέρου ζυγόν, ἥκειν τε ἐς τοῦτο κακῶν καὶ πλεον- εξίας, ὡς ἀγχοῦ γενέσθαι λοιπὸν τοῦ καὶ αὐτὴν ἀπολέσαι τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν ὑπηρετοῦσαν ἡμῖν καὶ συνῳκισμένην σύνεσιν, καὶ σοφίας ἐρήμην τῆς κατὰ Θεὸν ἀποφανθῆναί τε παντελῶς τὴν τοῦ παθόντος καρδίαν, εκπεπορνευμένην ὥσπερ τῷ Σα- τανα, καὶ ὑπενεχθεῖσαν εὐκόλως ὕβρεσί τε καὶ ἀσελ γείαις ταῖς ὑπ' αὐτοῦ. ΠΑΛΛ. Ἐκδείξειας ἂν όπως, ἢ ψιλοῖς ἐάσεις ἐπισ νήχεσθαι λογισμοῖς ; ΚΥΡ. "Ηκιστά γε. Παραδείξαιμι γὰρ ἂν ὡς ἕνα καλῶς τὰ τοῖς ἀρχαίοις συμβεβηκότα, διαμορφών εὐτέχνως εἰς τύπον τῶν νοητῶν. Εἰκόνες γὰρ ἐναρ- γεῖς καὶ ἀριδηλότατοι γένοιντο ἂν ἡμῖν τῶν ἐν θεωρίᾳ λεπτῇ, τὰ ὡς ἐν αἰσθήσει τε καὶ ὡς ἐν ὄψει σημαν τικῇ. Γέγραπται τοίνυν περὶ τοῦ προπάτορος Αβραάμ. • Καὶ ἐγένετο λιμός ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ κατέβη Αβραάμ εἰς Αἴγυπτον παροικίσαι ἐκεῖ, ὅτι ἐνίσχυσεν ὁ λιμός ἐπὶ τῆς γῆς. » Την γάρ τοι φίλην τε αὐτῷ καὶ ἐνεγ κοῦσαν ἀφεὶς, μεθωρμίζετο πρὸς ἑτέραν, ἣν ὑπέδειξε Θεός. • Έξελθε γάρ, ο φησίν, « ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν, ἣν ἂν σοι δείξω. » Καταβρίθοντος δὲ τοῦ λιμοῦ, καὶ δυσδιά φυκτον κομιδῇ τὴν ζημίαν ἐπάγοντος, την Αίγυπτον ἰδεῖν, καὶ οὐχ ἐχών, ἐβιάζετο. Καὶ κατῴκησε μὲν οὐχὶ, παρώκησε δὲ μᾶλλον ἐν αὐτῇ. ΠΑΛΛ. Τί οὖν τοῦτό γε ; Β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A dum tentatur, dicat quod a Deo tentatur. Deus enim intentator malorum est; ipse autem neminem tentat. Unusquisque autem tentatur a concupiscen- tia sua abstractus et illectus. Deinde concupiscentia, cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum consummatum fuerit, generat mortem ”. B PALL. Vera oratio. • CYR. Cum igitur Dei gratiam commutasset, ac bonis illis quibus ab initio donata fuerat, esset nudata e paradiso deliciarum ejecta, et ad deformi- tatem evestigio conversa est hominum natura, mor- tique deinceps obnoxia est declarata. PALL. Necessario sane. Dei namque donorum inopem esse, nihil est, opinor, aliud, quam ab omni penitus bono extorrem feri. Facile autem hominis natura ad quævis absurda deferetur, nisi illam Sal- vatoris gratia in virtute sustineat, ac bonis cœle- stibus, quorum est ipsa fons, augeat. CYR. Recte sane dicis, et merito equidem tibi assentior ; alit enim ad spirituales vires accipiendas panis ille vivus, id est, Dei verbum. Scriptum est enim : « Panis confirmat cor hominis 3. Servitute quoque et pravis afectibus liberat, et aurea liber- tatis gloria decorat. At si manum quodammodo contraxerit Deus, horumque bonorum nobis co- piam minime suppeditarit, necesse est omnino ut in mala etiam præter voluntatem incidamus, atque ab omni prorsus virtute excidamus, ac veluti alterius jugum subeamus, ad eaque mala, eamque injuriam C perveniamus, ut non multum absit quin ipsam quo- que jam intelligentiam, quæ ad omnia nobis bono- rum genera adipiscenda et administra est et con- juncta, amittamus, utque ejus qui ita affectus est cor divina sapientia plane vacuum cernatur, quippe qui passus sit illud prostitui Satanæ, facileque ejus libidini atque contumeliis subjici. D Jac. 1, 13-15. * Psal. cţii, 15. " Gen. sit, 40. PALL. Demonstrabisne quo pacto id accidat, an in nudis cogitationibus nos fluctuare sines? CYR. Minime vero. Ostendam enim, ut res pati- tur, pulcherrime, et ea quæ veteribus acciderunt, artificiose ad rerum spiritualium figuram expressius effingam. Nam ea quæ veluti sensibus et aspectui corporeo sunt exposita, rerum quæ subtili contem- platione cernuntur, imagines evidentes atque per- spicuæ esse poterunt. Scriptum est enim de pa- triarcha Abrahamn : . Et facta est fames in terra: et descendit Abraham in Ægyptum, ut peregrinare- tur ibi ; quia invaluerat fames in terra 3. » Dulci enim et natali solo relicto, in aliam se regionem contulit, quam ostenderal Deus. «Exi enim, inquit, . de terra tua, et de cognatione tua, et veni in ter- ram, quam monstravero tibi ". » Ingravescente au- tem fame, et inevitabile damnum inferente, invitus Ægypti regionem invisere coactus est; in qua non ut incola, sed ut peregrinus versatus est. PALL. Quorsum hoc spectat? ss Ibid.. I. (1) Vat. ἀπόγνωσις. Codicem Sirleti sequiniur.

ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος και δελεαζόμε- νος. Εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν· ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα, ἀποκύε: θάνατον. ΠΑΛΛ. Ατρεκής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Απεμπολήσασα δὴ οὖν τὴν παρὰ Θεοῦ χάριν, καὶ γυμνωθεῖσα ἤδη τῶν ἐν ἀρχαῖς ἀγαθῶν, ἐξεπέμ- πετο μὲν τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς, μετεπλάττετο δὲ πρὸς τὸ ἀκαλλὲς εὐθὺς ἡ ἀνθρώπου φύσις, φθορᾶς δὲ εἴσω πεσοῦσα λοιπὸν ἀνεδείκνυτο. ΠΑΛΛ. Αναγκαίως. Ενδεια γὰρ οἶμαι τῶν παρὰ Θεοῦ χαρισμάτων, οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἡ παντὸς ἀπόπτωσις (1) ἀγαθοῦ. Ἀῤῥωστήσειε δ' ἂν ἡ ἀνθρώ- που φύσις καὶ μάλα ῥᾳδίως τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν εκτόπων παραφοράν, εἰ μὴ ἀνέχοι πρὸς ἀρετὴν αὐτ τὴν ἡ τοῦ διασώζοντος χάρις, τοῖς ἄνωθεν καὶ παρ' ἑαυτῆς ἀγαθοῖς πλουτίζουσα. ΚΥΡ. Εξ λέγεις. Συναινέσαιμι γὰρ ἂν καὶ μάλα εἰκότως· τρέφει μὲν γὰρ εἰς ἀλκὴν τὴν πνευματικήν ὁ ἄρτος ὁ ζῶν, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος. Γέγρα πται γὰρ, ὅτι ο Καὶ ἄρτος στηρίζει καρδίαν ἀνθρώ- που. » Δουλείας δὲ ἀπαλλάττει καὶ παθῶν, καὶ τοῖς εἰς ἐλευθερίαν αὐχήμασιν εὖ μάλα καταχρυσοί. Συν- εσταλκότος δὲ ὥσπερ τὴν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ἐν τούτοις ἡμῖν χορηγίαν οὐ διανέμοντος· πᾶσα ἀνάγκη πως καὶ ἀνεθελήτοις ἡμᾶς περιπίπτειν κακοῖς, καὶ ἀρετῆς μὲν ἁπάσης ἀπωλεσθεῖν, ὑπελθεῖν δὲ ὥσπερ τὸν ἑτέρου ζυγόν, ἥκειν τε ἐς τοῦτο κακῶν καὶ πλεον- εξίας, ὡς ἀγχοῦ γενέσθαι λοιπὸν τοῦ καὶ αὐτὴν ἀπολέσαι τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν ὑπηρετοῦσαν ἡμῖν καὶ συνῳκισμένην σύνεσιν, καὶ σοφίας ἐρήμην τῆς κατὰ Θεὸν ἀποφανθῆναί τε παντελῶς τὴν τοῦ παθόντος καρδίαν, εκπεπορνευμένην ὥσπερ τῷ Σα- τανα, καὶ ὑπενεχθεῖσαν εὐκόλως ὕβρεσί τε καὶ ἀσελ γείαις ταῖς ὑπ' αὐτοῦ. ΠΑΛΛ. Ἐκδείξειας ἂν όπως, ἢ ψιλοῖς ἐάσεις ἐπισ νήχεσθαι λογισμοῖς ; ΚΥΡ. "Ηκιστά γε. Παραδείξαιμι γὰρ ἂν ὡς ἕνα καλῶς τὰ τοῖς ἀρχαίοις συμβεβηκότα, διαμορφών εὐτέχνως εἰς τύπον τῶν νοητῶν. Εἰκόνες γὰρ ἐναρ- γεῖς καὶ ἀριδηλότατοι γένοιντο ἂν ἡμῖν τῶν ἐν θεωρίᾳ λεπτῇ, τὰ ὡς ἐν αἰσθήσει τε καὶ ὡς ἐν ὄψει σημαν τικῇ. Γέγραπται τοίνυν περὶ τοῦ προπάτορος Αβραάμ. • Καὶ ἐγένετο λιμός ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ κατέβη Αβραάμ εἰς Αἴγυπτον παροικίσαι ἐκεῖ, ὅτι ἐνίσχυσεν ὁ λιμός ἐπὶ τῆς γῆς. » Την γάρ τοι φίλην τε αὐτῷ καὶ ἐνεγ κοῦσαν ἀφεὶς, μεθωρμίζετο πρὸς ἑτέραν, ἣν ὑπέδειξε Θεός. • Έξελθε γάρ, ο φησίν, « ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν, ἣν ἂν σοι δείξω. » Καταβρίθοντος δὲ τοῦ λιμοῦ, καὶ δυσδιά φυκτον κομιδῇ τὴν ζημίαν ἐπάγοντος, την Αίγυπτον ἰδεῖν, καὶ οὐχ ἐχών, ἐβιάζετο. Καὶ κατῴκησε μὲν οὐχὶ, παρώκησε δὲ μᾶλλον ἐν αὐτῇ. ΠΑΛΛ. Τί οὖν τοῦτό γε ; Β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A dum tentatur, dicat quod a Deo tentatur. Deus enim intentator malorum est; ipse autem neminem tentat. Unusquisque autem tentatur a concupiscen- tia sua abstractus et illectus. Deinde concupiscentia, cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum consummatum fuerit, generat mortem ”. B PALL. Vera oratio. • CYR. Cum igitur Dei gratiam commutasset, ac bonis illis quibus ab initio donata fuerat, esset nudata e paradiso deliciarum ejecta, et ad deformi- tatem evestigio conversa est hominum natura, mor- tique deinceps obnoxia est declarata. PALL. Necessario sane. Dei namque donorum inopem esse, nihil est, opinor, aliud, quam ab omni penitus bono extorrem feri. Facile autem hominis natura ad quævis absurda deferetur, nisi illam Sal- vatoris gratia in virtute sustineat, ac bonis cœle- stibus, quorum est ipsa fons, augeat. CYR. Recte sane dicis, et merito equidem tibi assentior ; alit enim ad spirituales vires accipiendas panis ille vivus, id est, Dei verbum. Scriptum est enim : « Panis confirmat cor hominis 3. Servitute quoque et pravis afectibus liberat, et aurea liber- tatis gloria decorat. At si manum quodammodo contraxerit Deus, horumque bonorum nobis co- piam minime suppeditarit, necesse est omnino ut in mala etiam præter voluntatem incidamus, atque ab omni prorsus virtute excidamus, ac veluti alterius jugum subeamus, ad eaque mala, eamque injuriam C perveniamus, ut non multum absit quin ipsam quo- que jam intelligentiam, quæ ad omnia nobis bono- rum genera adipiscenda et administra est et con- juncta, amittamus, utque ejus qui ita affectus est cor divina sapientia plane vacuum cernatur, quippe qui passus sit illud prostitui Satanæ, facileque ejus libidini atque contumeliis subjici. D Jac. 1, 13-15. * Psal. cţii, 15. " Gen. sit, 40. PALL. Demonstrabisne quo pacto id accidat, an in nudis cogitationibus nos fluctuare sines? CYR. Minime vero. Ostendam enim, ut res pati- tur, pulcherrime, et ea quæ veteribus acciderunt, artificiose ad rerum spiritualium figuram expressius effingam. Nam ea quæ veluti sensibus et aspectui corporeo sunt exposita, rerum quæ subtili contem- platione cernuntur, imagines evidentes atque per- spicuæ esse poterunt. Scriptum est enim de pa- triarcha Abrahamn : . Et facta est fames in terra: et descendit Abraham in Ægyptum, ut peregrinare- tur ibi ; quia invaluerat fames in terra 3. » Dulci enim et natali solo relicto, in aliam se regionem contulit, quam ostenderal Deus. «Exi enim, inquit, . de terra tua, et de cognatione tua, et veni in ter- ram, quam monstravero tibi ". » Ingravescente au- tem fame, et inevitabile damnum inferente, invitus Ægypti regionem invisere coactus est; in qua non ut incola, sed ut peregrinus versatus est. PALL. Quorsum hoc spectat? ss Ibid.. I. (1) Vat. ἀπόγνωσις. Codicem Sirleti sequiniur.

ΚΥΡ. Αρίστην ἡμῖν τῶν ἀφανεστέρων την θεωρίαν διαμορφοί. ΠΑΛΛ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀπειθίαις ἐπιτιμῶν, ἔτη που ὁ Θεός· ο Ἰδοὺ ἐπάγω λιμὸν ἐπὶ τὴν γῆν, οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκού σαι λόγον Κυρίου. Καὶ ἀπὸ ἀνατολῶν ἕως δυσμών περιδραμοῦνται ζητοῦντες λόγον Κυρίου, καὶ οὐ μὴ εύρωσιν. ο "Αρ' οὖν, ὦ ἑταῖρε, τους τοιῷδε τυχόν καταπιεσθέντας λιμῷ, καὶ χορηγίας εκπεπτωκότας τῆς διακρατούσης εἰς ἀρετὴν, καὶ τροφὰς οὐκ ἔχοντας τὰς ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἄνωθεν, οὐχὶ πᾶσα πως ἀνάγκη μετανάς την ὥσπερ τινὰ καὶ φυγάδα ποιεῖσθαι τὸν γοῦν, μεταθέοντα λοιπὸν ἐπὶ τὰ αἰσχίω, καὶ ὥσπερ τινὸς γῆς ἰδίας τῆς εἰς ἀρετὴν εὐσθενείας ἐξωθούμε γον, καταβαίνειν εἰς ἑτέραν ἕξιν τε καὶ θέλησιν· οὐκ ἔτι μὲν τὴν ὑπὸ Θεῷ, σκήπτροις δὲ μᾶλλον ὑποκει μένην διαβολικοῖς. Πατήρ γὰρ, οἶμαι, καὶ βασιλεὺς ἁμαρτίας, ὁ πρῶτος αὐτὴν ἐς κόσμον ενεγκών, οὗ καὶ εἰς εἰκόνα καὶ τύπον παραδέξαιτ' ἂν οἶμαί τις, καὶ σφόδρα εἰκότως, τὸν Φαραώ, τῆς Αἰγυπτίων ἐξάρ χοντα. Παρ' οἷς βαθὺς μὲν ἦν λίαν ὁ τοῦ πεπλανῆσθαι σκότος· κακίας δὲ τρόπος ἀνεπιτήδευτος παντελῶς οὐδείς. ΠΑΛΛ. Καὶ τί τὸ λυπῆσαν τὸν μακάριον Αβραάμ, ἐκ τοῦ καθικέσθαι τυχὸν εἰς τὴν Αἰγυπτίων ; ΚΥΡ. Πλείστον μενοῦν ὅσον. Μικροῦ γὰρ ἐπέκεινα παντὸς ἠνέχθη κακοῦ. 'Αναμάθοις δ᾽ ἂν καὶ τοῦτο εὐκόλως, ἱεροῦ φωνοῦντος Γράμματος· « Εγένετο δὲ ηνίκα εἰσῆλθεν ᾿Αβραὰμ εἰς Αἴγυπτον, ἰδόντες οἱ Αἰγύπτιοι τὴν γυναῖκα ὅτι καλή είη σφόδρα, καὶ εἶδον αὐτὴν οἱ ἄρχοντες Φαραώ, καὶ ἐπῄνεσαν αὐτὴν πρὸς Φαραὼ καὶ ἤγαγον αὐτὴν εἰς τὸν οἶκον Φαραώ. » Αθρει δὴ οὖν ὅτι μικροῦ διόλωλεν αὐτῷ τὸ γύναιον, ὦ τάν. ΠΑΛΛ. Ὡς δριμύ το χρῆμα, καὶ καταλυπεῖν ἱκανόν. ΚΥΡ. Καὶ μὴν τοῦτό τοι περὶ ἡμᾶς αὐτοὺς νοητῶς συμβήσεται. Οἷς γὰρ ἂν γένοιτο πατρίδος μεν, ὥσπερ τῆς ἰδίας ἀπολισθεῖν, τῆς συνήθους τε καὶ φιλαιτάτης εὐκοσμίας καὶ ἀρετῆς, καθικέσθαι δὲ πρὸς τὰ χείρω, καὶ ὑπὸ σκῆπτρα γενέσθαι διαβολικά, πάντη τε καὶ πάντως ἐπιφύονται τε καὶ ἐπιβουλεύουσι δεινῶς αἱ πονηραὶ καὶ ἐναντίαι δυνάμεις· κἂν εἰ θεάσαιντό τινα τῶν ὑπ' αὐταῖς γεγονότων οὐκ ἀκαλλῆ τὴν σύνεσιν ἔχειν δυνάμενον, περιποιεῖν σπουδάζουσι τῷ ἰδίῳ καθηγητῇ, καὶ τοῖς ἐκείνου σπερματισμοῖς ὑποφέ ρουσιν, ἵνα Θεῷ μὲν οὐκέτι, καρποφορῇ δὲ μᾶλλον τῷ Σατανά. « Τὰ γὰρ βρώματα αὐτοῦ, » κατὰ τὸ γεγραμμένον, ι ἐκλεκτά ο· κατακηλοῦσαι δὲ ὥσπερ τὸν ἀλόντα τε καὶ ὑπολισθήσαντα νοῦν, ὡς ἂν μὴ πολὺ βλέπων εἰς τὸ ἐλεύθερον, τῆς ὑπ' αὐταῖς θητείας ἀποφοιτήσεις. Περιποιοῦσιν ἐσθ᾽ ὅτε τὰς ἐπὶ τοῖς γηΐνοις ἡδονὰς, καὶ οἰονείπως καταπλουτίζουσι ταῖς εἰς τὸ μηδὲν θυμηδίαις, καθάπερ αμέλει καὶ οἱ τῶν Αἰγυπτίων ἄρχοντες, τὴν σύνοικον ἀπολλύντα τὸν μακάριον Αβραάμ, οἱονεὶ περισαίνοντες ταῖς τιμαῖς, સ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CTR. Pulcherrimam nobis rerum secretiorum A formam proponit contemplandam. PALL. Quo pacto? CYR. Judæorum incredulitatem increpans, ait Deus: « Ecce inducam famem super terram, non famem panis, neque sitim aquæ, sed famem au- diendi verbum Domini. Et ab oriente usque ad oc- cidentem circumcursabunt quærentes verbum Do- mini, et non invenient "., Atqui, amice, qui hac fame oppressi sunt, et subministratione illa Dei, quæ nos in virtute continet lapsos, destituti, esca- que illi cœlesti atque superna carent, an non om- nino necesse est peregrinari, exsulemque quodam- modo mentem eis fieri ad deteriora deinceps demi- grantem, et ex virtutis frmitate tanquam ex propria regione pulsam, descendere in alium habitum atque voluntatem, neque deinceps Dei imperio, sed sceptris diabolicis subjectam esse ? Parens enim, opinor, et rex peccati is est qui primus illud in mundum intulit, cujus figuram atque imaginem non absurde, ut opinor, statuat Pharaonem illum Ægy- ptiorum principem, apud quos densæ erant errorum tenebræ, nullumque nequitiæ genus intentatum, PALL. Et quanam fuit Abraham affectus mole- stia, ex eo quod in Ægyptum descenderat? CYR. Maxima sane. Propemodum enim ultra om- nem malorum modum perlatus est. Id autem facile disces, Scriptura dicente: « Factum est autem cum ingrederetur Abraham in Ægyptum, videntes Ægy- ptii mulierem, quod esset pulchra nimis, et vide- runt eam principes Pharaonis, et laudaverunt eam apud Pharaonem, et induxerunt eam in domum Pharaonis ". Vide igitur, Palladi, quam parum abfuerit quin uxorem amiserit, PALL. Quam asper casus, et graviter ferendus! B C . CYR. Atqui hoc idem spiritualiter in nobis ipsis usuvenit. Quibus enim acciderit ab honestate ac virtute, quam sibi amicam et familiarem fecerint, tanquam e sua patria pelli, et ad deteriora descen- dere, et sceptris diabolicis subdi, eos undique om- nibusque modis aggrediuntur, iisque graves insi- dias struunt improbæ atque adversariæ potestates, ac si quem viderint ex iis qui sibi subjecti sint, D pulchro praestantique intellectu præditum, eum suo duci asserere conantur, atque illius libidini sub- jiciunt, ut non jam amplius Deo, sed Satana fru- ctificet. ‹ Escæ namque illius, › ut scriptum est, ‹ electæ sunt **; ac demulcere student quodam- modo captivum ac sublapsum animum, ne si acute perspiciat, ad libertatem a servitute refugiat. Itaque conciliant illi nonnunquam in terrenis rebus volu- ptates, et inanibus oblectationibus augent, ut illi quoque Ægyptiorum principes fecerunt, qui Abraham amissa conjuge, blandiendo, honoribus ac donis a maximo moerore avocare cupiebant. Scriptum est 1.53 ss Amos vult, 11. * Gen. xii, 14, 15. so abac. 1, 16.

ΚΥΡ. Αρίστην ἡμῖν τῶν ἀφανεστέρων την θεωρίαν διαμορφοί. ΠΑΛΛ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀπειθίαις ἐπιτιμῶν, ἔτη που ὁ Θεός· ο Ἰδοὺ ἐπάγω λιμὸν ἐπὶ τὴν γῆν, οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκού σαι λόγον Κυρίου. Καὶ ἀπὸ ἀνατολῶν ἕως δυσμών περιδραμοῦνται ζητοῦντες λόγον Κυρίου, καὶ οὐ μὴ εύρωσιν. ο "Αρ' οὖν, ὦ ἑταῖρε, τους τοιῷδε τυχόν καταπιεσθέντας λιμῷ, καὶ χορηγίας εκπεπτωκότας τῆς διακρατούσης εἰς ἀρετὴν, καὶ τροφὰς οὐκ ἔχοντας τὰς ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἄνωθεν, οὐχὶ πᾶσα πως ἀνάγκη μετανάς την ὥσπερ τινὰ καὶ φυγάδα ποιεῖσθαι τὸν γοῦν, μεταθέοντα λοιπὸν ἐπὶ τὰ αἰσχίω, καὶ ὥσπερ τινὸς γῆς ἰδίας τῆς εἰς ἀρετὴν εὐσθενείας ἐξωθούμε γον, καταβαίνειν εἰς ἑτέραν ἕξιν τε καὶ θέλησιν· οὐκ ἔτι μὲν τὴν ὑπὸ Θεῷ, σκήπτροις δὲ μᾶλλον ὑποκει μένην διαβολικοῖς. Πατήρ γὰρ, οἶμαι, καὶ βασιλεὺς ἁμαρτίας, ὁ πρῶτος αὐτὴν ἐς κόσμον ενεγκών, οὗ καὶ εἰς εἰκόνα καὶ τύπον παραδέξαιτ' ἂν οἶμαί τις, καὶ σφόδρα εἰκότως, τὸν Φαραώ, τῆς Αἰγυπτίων ἐξάρ χοντα. Παρ' οἷς βαθὺς μὲν ἦν λίαν ὁ τοῦ πεπλανῆσθαι σκότος· κακίας δὲ τρόπος ἀνεπιτήδευτος παντελῶς οὐδείς. ΠΑΛΛ. Καὶ τί τὸ λυπῆσαν τὸν μακάριον Αβραάμ, ἐκ τοῦ καθικέσθαι τυχὸν εἰς τὴν Αἰγυπτίων ; ΚΥΡ. Πλείστον μενοῦν ὅσον. Μικροῦ γὰρ ἐπέκεινα παντὸς ἠνέχθη κακοῦ. 'Αναμάθοις δ᾽ ἂν καὶ τοῦτο εὐκόλως, ἱεροῦ φωνοῦντος Γράμματος· « Εγένετο δὲ ηνίκα εἰσῆλθεν ᾿Αβραὰμ εἰς Αἴγυπτον, ἰδόντες οἱ Αἰγύπτιοι τὴν γυναῖκα ὅτι καλή είη σφόδρα, καὶ εἶδον αὐτὴν οἱ ἄρχοντες Φαραώ, καὶ ἐπῄνεσαν αὐτὴν πρὸς Φαραὼ καὶ ἤγαγον αὐτὴν εἰς τὸν οἶκον Φαραώ. » Αθρει δὴ οὖν ὅτι μικροῦ διόλωλεν αὐτῷ τὸ γύναιον, ὦ τάν. ΠΑΛΛ. Ὡς δριμύ το χρῆμα, καὶ καταλυπεῖν ἱκανόν. ΚΥΡ. Καὶ μὴν τοῦτό τοι περὶ ἡμᾶς αὐτοὺς νοητῶς συμβήσεται. Οἷς γὰρ ἂν γένοιτο πατρίδος μεν, ὥσπερ τῆς ἰδίας ἀπολισθεῖν, τῆς συνήθους τε καὶ φιλαιτάτης εὐκοσμίας καὶ ἀρετῆς, καθικέσθαι δὲ πρὸς τὰ χείρω, καὶ ὑπὸ σκῆπτρα γενέσθαι διαβολικά, πάντη τε καὶ πάντως ἐπιφύονται τε καὶ ἐπιβουλεύουσι δεινῶς αἱ πονηραὶ καὶ ἐναντίαι δυνάμεις· κἂν εἰ θεάσαιντό τινα τῶν ὑπ' αὐταῖς γεγονότων οὐκ ἀκαλλῆ τὴν σύνεσιν ἔχειν δυνάμενον, περιποιεῖν σπουδάζουσι τῷ ἰδίῳ καθηγητῇ, καὶ τοῖς ἐκείνου σπερματισμοῖς ὑποφέ ρουσιν, ἵνα Θεῷ μὲν οὐκέτι, καρποφορῇ δὲ μᾶλλον τῷ Σατανά. « Τὰ γὰρ βρώματα αὐτοῦ, » κατὰ τὸ γεγραμμένον, ι ἐκλεκτά ο· κατακηλοῦσαι δὲ ὥσπερ τὸν ἀλόντα τε καὶ ὑπολισθήσαντα νοῦν, ὡς ἂν μὴ πολὺ βλέπων εἰς τὸ ἐλεύθερον, τῆς ὑπ' αὐταῖς θητείας ἀποφοιτήσεις. Περιποιοῦσιν ἐσθ᾽ ὅτε τὰς ἐπὶ τοῖς γηΐνοις ἡδονὰς, καὶ οἰονείπως καταπλουτίζουσι ταῖς εἰς τὸ μηδὲν θυμηδίαις, καθάπερ αμέλει καὶ οἱ τῶν Αἰγυπτίων ἄρχοντες, τὴν σύνοικον ἀπολλύντα τὸν μακάριον Αβραάμ, οἱονεὶ περισαίνοντες ταῖς τιμαῖς, સ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CTR. Pulcherrimam nobis rerum secretiorum A formam proponit contemplandam. PALL. Quo pacto? CYR. Judæorum incredulitatem increpans, ait Deus: « Ecce inducam famem super terram, non famem panis, neque sitim aquæ, sed famem au- diendi verbum Domini. Et ab oriente usque ad oc- cidentem circumcursabunt quærentes verbum Do- mini, et non invenient "., Atqui, amice, qui hac fame oppressi sunt, et subministratione illa Dei, quæ nos in virtute continet lapsos, destituti, esca- que illi cœlesti atque superna carent, an non om- nino necesse est peregrinari, exsulemque quodam- modo mentem eis fieri ad deteriora deinceps demi- grantem, et ex virtutis frmitate tanquam ex propria regione pulsam, descendere in alium habitum atque voluntatem, neque deinceps Dei imperio, sed sceptris diabolicis subjectam esse ? Parens enim, opinor, et rex peccati is est qui primus illud in mundum intulit, cujus figuram atque imaginem non absurde, ut opinor, statuat Pharaonem illum Ægy- ptiorum principem, apud quos densæ erant errorum tenebræ, nullumque nequitiæ genus intentatum, PALL. Et quanam fuit Abraham affectus mole- stia, ex eo quod in Ægyptum descenderat? CYR. Maxima sane. Propemodum enim ultra om- nem malorum modum perlatus est. Id autem facile disces, Scriptura dicente: « Factum est autem cum ingrederetur Abraham in Ægyptum, videntes Ægy- ptii mulierem, quod esset pulchra nimis, et vide- runt eam principes Pharaonis, et laudaverunt eam apud Pharaonem, et induxerunt eam in domum Pharaonis ". Vide igitur, Palladi, quam parum abfuerit quin uxorem amiserit, PALL. Quam asper casus, et graviter ferendus! B C . CYR. Atqui hoc idem spiritualiter in nobis ipsis usuvenit. Quibus enim acciderit ab honestate ac virtute, quam sibi amicam et familiarem fecerint, tanquam e sua patria pelli, et ad deteriora descen- dere, et sceptris diabolicis subdi, eos undique om- nibusque modis aggrediuntur, iisque graves insi- dias struunt improbæ atque adversariæ potestates, ac si quem viderint ex iis qui sibi subjecti sint, D pulchro praestantique intellectu præditum, eum suo duci asserere conantur, atque illius libidini sub- jiciunt, ut non jam amplius Deo, sed Satana fru- ctificet. ‹ Escæ namque illius, › ut scriptum est, ‹ electæ sunt **; ac demulcere student quodam- modo captivum ac sublapsum animum, ne si acute perspiciat, ad libertatem a servitute refugiat. Itaque conciliant illi nonnunquam in terrenis rebus volu- ptates, et inanibus oblectationibus augent, ut illi quoque Ægyptiorum principes fecerunt, qui Abraham amissa conjuge, blandiendo, honoribus ac donis a maximo moerore avocare cupiebant. Scriptum est 1.53 ss Amos vult, 11. * Gen. xii, 14, 15. so abac. 1, 16.

υἱῶν Ἰσραήλ, ήγουν τῶν ὠλισθηκότων εἰς ἁμαρτίας Α σιος Ησαΐας καθίστησι, λέγων, ὡς ἐκ προσώπου των Τα Ἰδοὺ σὺ ὠργίσθης, καὶ ἡμεῖς ἡμάρτομεν. » ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, καταῤῥαθυμούντες ἡμεῖς τοῦ πρέποντος καὶ ταῖς ἁμαρτίαις αλισκόμενοι, προσρέψομεν τὴν αἰτίαν τῷ Θεῷ, καὶ ἐγκαλέσομεν αὐτῷ τὴν ὀργήν, ὡς διὰ τοῦτο ἡμαρτηκότες; ΚΥΡ. Επαιτιασόμεθα μὲν οὐχὶ, μανία γὰρ τοῦτό γε· φάσκοντες δὲ, ὅτι ο Σὺ ὠργίσθης, καὶ ἡμεῖς ἡμέρ νομεν, ο τοιοῦτόν τι νοοῦμεν· ὡς εἰ μὴ τὸ σὸν ἔχοι μεν εὐμενὲς, ὦ Δέσποτα, τὸ ἀπεῖργον οὐδὲν, τυραν νεῖσθαι μὲν ὑπὸ ἁμαρτίας, διὰ τὸ τῆς ἡμετέρας φύ σεως ἀσθενές, παντὶ δὲ λοιπὸν ἐνέχεσθαι κακῷ. ΠΑΛΛ. Συνίημι φῇς. ΚΥΡ. Φροντίδος οὖν ἅμα καὶ μὴν καὶ φειδοῖς τῆς ἄνωθεν ἀπαμφιεννύμενοι, καὶ τῆς εἰς ἄγαν ἐξιτηλίας, καὶ τῶν εἰς τὸ φαῦλον ἀσχέτων ἀπονευμάτων πρατο τόμενοι δίκας, ἀσθενεῖς καὶ εὐάλωτοι, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων ήῤῥωστηκότες ἀποδεικνύμεθα ; Πάρα δὲ δή σοι ταυτί καταθεάσασθαι λαμπρῶς, τοῖς Ἱερεμίου περιτυχόντι λόγοις. Ἰουδαίων μὲν γὰρ ἡ ἀγρία πληθύς, και τοι σφόδρα πλουσίως ένσπατα λῶσά τε καὶ ἐνευρυνομένη ταῖς παρὰ Θεοῦ φιλοτι μίαις, καὶ ἁπάντων κρατήσασά τε λοιπὸν τῶν ἐχθρῶν, διελάσασά τε λοιπὸν εἰς αὐτό που τάχα τῆς ἐν ἀνθρώποις εὐκλείας τὸ ἀνωτάτω, σκληράν τε καὶ ἄθραυστον ἐμελέτα τὴν ἀπείθειαν. Μονονουχὶ δὲ καὶ ἐῤῥῶσθαι φράσαντες ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολαῖς, καὶ μικροῦ παντελῶς ἀξιοῦντες λόγου τὰ τεθεσπισμένα, ἀπαραποδίστοις εφέροντο ῥοπαῖς εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν. Ὑποκάτω γὰρ δρυός, καὶ λεύκης, καὶ δένδρου συσκιάζοντος κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν, βωμοὺς ἀνεδείμαντο, καὶ ἐν τοῖς εὐδενδροτάτοις τῶν ἀλσῶν, τεμένη τοῖς δαίμοσι διαπήξαντες, βουθυσίαις καὶ λιβανωτοῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι, καταγεραίρειν ἠξίουν, Θεοὺς καὶ σωτῆρας, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων οὐκ ἐρυθρῶντες λέγειν, τὰ διὰ σφῶν τε χνουργούμενα; Καθίκοντο δὲ μωρίας εἰς τοῦτό ποτε. ὡς ἐν καυχημάτων τάξει λοιπὸν ποιεῖσθαι τὰς ἀν οσίους τεχνοσφαγίας, οἴεσθαι δὲ ὡδι λιπαρωτάτην ἀνάπτειν τὴν θυσίαν αὐτοῖς. Καὶ οὐ μέχρι τούτων τὰ τῆς δυσσεβείας επράττετο τοῖς ἐξ Ισραήλ. Προς- θήκην δὲ ὥσπερ τινὰ τοῖς τολμήμασιν ἀεὶ προσ- επάγοντες, τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκτόπων ἀγά- κινον ἀποφοίτησιν, οὐ μετρίως ἐφ' ἑαυτοῖς κατηρέ θιζον εἰς ὀργὰς, καίτοι χρηστὸν ὄντα τὸν νομοθέ την. Ἐπειδὴ δὲ τὴν ἐπ' αὐτῷ δουλείαν ἀπεσείοντο νεανικώς, μεθίει λοιπὸν καὶ πλεονεκτεῖσθαι καὶ παρ' ἐχθρῶν, καὶ πρὸς ἀναγκαίαν ἤδη πως αποφέρεσθαι θητείαν, τὴν ὑπὸ Χαλδαίοις φημὶ καὶ Βαβυλωνίοις. Οἱ μὲν γὰρ, ἧκον τὰ οἴκοι μεθέντες ἐξανδραποδισά- μενοί τε αὐτοὺς, καὶ τὴν ἁγίαν καὶ διαβόητον πόλιν ἐμπρήσαντες, έρεσθαι δὲ μόλις εδόκει τοῖς πολεμου S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quia non conveniunt ". » Idipsum magis perspi- cuum facit Isaias, dicens tanquam ex persona filio- rum·Israel, aut eorum certe qui in peccata lapsi essent : « Ecce tu iratus es, et nos peccavi- mus " PALL. Num igitur, obsecro, segmitia atque inertia decedentes ab oficio, ae peccatis irretiti, conjiciemus culpam in Deum, et ejus iram accusa- bimus, ut qui propter eam peccaverimus? CYR. Ille vero minime culpandus a nobis est; id enim esset insania; sed, cum dicimus : « iratus es, et nos peccavimus, › tale aliquid intelli- gimus : Nisi te benignam habuerimus, Domine, nihil erit quod prohibeat quominus a peccati ty- rannide opprimamur, propter nostræ naturæ in- firmitatem, atque ita denique omnibus malis impli- cemur. PALL. Intelligo quod dicis. B C • CYR. Superna itaque cura ac providentia spo- liati, cum de nimia nostra inertia atque ad nequi- tiam præcipiti propensione, pœnæ a nobis sumun- tur, infirmi tum et captu faciles, et quo non ejus generis malo laborare deprehendimur? In promptu autem tibi est, id aperte perspicere, legenti Jere- miæ verba. Efferata namque Judæorum multitudo, quamvis admodum abunde luxuriaret, ac difflueret In summa Dei liberalitate, cum et hostibus omni- bus dominaretur, et ad summum denique humanæ gloria verticem pervenisset, durissimam tamen atque pervicacissimam perfidiam est meditata. Ita- que cum Moysi mandatis tantum non valedixissent, æð sancitas leges prorsus pro minimo haberent, præ- cipiti impetu in mortem atque perniciem fere- bantur. Sub quercus namque, et populi, et arboris frondentis umbra, juxta prophetæ vocem ", aras exstruxerant, et in nemoribus arborum multitudine consitis, famis ad dæmonia colenda constitutis, illa boum victimis et thure, et alio omni cultu venera- bantur, deos et conservatores, et omnibus ejus generis nominibus opera sua appellare non eru- bescentes. Quin etiam in eam stultitiam pervene- runt aliquando, ut jam impias illas suorum libe- rorum cædes sibi gloriæ esse putarent, tantoque scelere opimam se illis victimam offerre existima- rent. Neque vero intra hos fnes impietas fiorum p Israel stetit; sed flagitia flagitiis accumulantes, et in absurdissima quaeque precipites lati, legislato- ris quantumvis benigni iram in se provocarunt. Ergo, quoniam ejus servitutem audacissime illi repulerant, permisit is ut ab hostibus opprime- reatur, et ad necessariam abducerentur servitu- tem, qua sub ditione Chaldæorum Babyloniorum- que fuerunt. Qui cum, relictis quæ domi erant, venissent, ut illos captivos ducerent, ac sanctam il- lam nobílissimamque urbem incenderent, tum vero iis qui oppugnabantur vix tandem animo insedit ut Jeremiam prophetam consulerent quis finis illius * Rom. 1, 28. it Isai. LXI, 5. ts Osee r, 13.

υἱῶν Ἰσραήλ, ήγουν τῶν ὠλισθηκότων εἰς ἁμαρτίας Α σιος Ησαΐας καθίστησι, λέγων, ὡς ἐκ προσώπου των Τα Ἰδοὺ σὺ ὠργίσθης, καὶ ἡμεῖς ἡμάρτομεν. » ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, καταῤῥαθυμούντες ἡμεῖς τοῦ πρέποντος καὶ ταῖς ἁμαρτίαις αλισκόμενοι, προσρέψομεν τὴν αἰτίαν τῷ Θεῷ, καὶ ἐγκαλέσομεν αὐτῷ τὴν ὀργήν, ὡς διὰ τοῦτο ἡμαρτηκότες; ΚΥΡ. Επαιτιασόμεθα μὲν οὐχὶ, μανία γὰρ τοῦτό γε· φάσκοντες δὲ, ὅτι ο Σὺ ὠργίσθης, καὶ ἡμεῖς ἡμέρ νομεν, ο τοιοῦτόν τι νοοῦμεν· ὡς εἰ μὴ τὸ σὸν ἔχοι μεν εὐμενὲς, ὦ Δέσποτα, τὸ ἀπεῖργον οὐδὲν, τυραν νεῖσθαι μὲν ὑπὸ ἁμαρτίας, διὰ τὸ τῆς ἡμετέρας φύ σεως ἀσθενές, παντὶ δὲ λοιπὸν ἐνέχεσθαι κακῷ. ΠΑΛΛ. Συνίημι φῇς. ΚΥΡ. Φροντίδος οὖν ἅμα καὶ μὴν καὶ φειδοῖς τῆς ἄνωθεν ἀπαμφιεννύμενοι, καὶ τῆς εἰς ἄγαν ἐξιτηλίας, καὶ τῶν εἰς τὸ φαῦλον ἀσχέτων ἀπονευμάτων πρατο τόμενοι δίκας, ἀσθενεῖς καὶ εὐάλωτοι, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων ήῤῥωστηκότες ἀποδεικνύμεθα ; Πάρα δὲ δή σοι ταυτί καταθεάσασθαι λαμπρῶς, τοῖς Ἱερεμίου περιτυχόντι λόγοις. Ἰουδαίων μὲν γὰρ ἡ ἀγρία πληθύς, και τοι σφόδρα πλουσίως ένσπατα λῶσά τε καὶ ἐνευρυνομένη ταῖς παρὰ Θεοῦ φιλοτι μίαις, καὶ ἁπάντων κρατήσασά τε λοιπὸν τῶν ἐχθρῶν, διελάσασά τε λοιπὸν εἰς αὐτό που τάχα τῆς ἐν ἀνθρώποις εὐκλείας τὸ ἀνωτάτω, σκληράν τε καὶ ἄθραυστον ἐμελέτα τὴν ἀπείθειαν. Μονονουχὶ δὲ καὶ ἐῤῥῶσθαι φράσαντες ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολαῖς, καὶ μικροῦ παντελῶς ἀξιοῦντες λόγου τὰ τεθεσπισμένα, ἀπαραποδίστοις εφέροντο ῥοπαῖς εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν. Ὑποκάτω γὰρ δρυός, καὶ λεύκης, καὶ δένδρου συσκιάζοντος κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν, βωμοὺς ἀνεδείμαντο, καὶ ἐν τοῖς εὐδενδροτάτοις τῶν ἀλσῶν, τεμένη τοῖς δαίμοσι διαπήξαντες, βουθυσίαις καὶ λιβανωτοῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι, καταγεραίρειν ἠξίουν, Θεοὺς καὶ σωτῆρας, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων οὐκ ἐρυθρῶντες λέγειν, τὰ διὰ σφῶν τε χνουργούμενα; Καθίκοντο δὲ μωρίας εἰς τοῦτό ποτε. ὡς ἐν καυχημάτων τάξει λοιπὸν ποιεῖσθαι τὰς ἀν οσίους τεχνοσφαγίας, οἴεσθαι δὲ ὡδι λιπαρωτάτην ἀνάπτειν τὴν θυσίαν αὐτοῖς. Καὶ οὐ μέχρι τούτων τὰ τῆς δυσσεβείας επράττετο τοῖς ἐξ Ισραήλ. Προς- θήκην δὲ ὥσπερ τινὰ τοῖς τολμήμασιν ἀεὶ προσ- επάγοντες, τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκτόπων ἀγά- κινον ἀποφοίτησιν, οὐ μετρίως ἐφ' ἑαυτοῖς κατηρέ θιζον εἰς ὀργὰς, καίτοι χρηστὸν ὄντα τὸν νομοθέ την. Ἐπειδὴ δὲ τὴν ἐπ' αὐτῷ δουλείαν ἀπεσείοντο νεανικώς, μεθίει λοιπὸν καὶ πλεονεκτεῖσθαι καὶ παρ' ἐχθρῶν, καὶ πρὸς ἀναγκαίαν ἤδη πως αποφέρεσθαι θητείαν, τὴν ὑπὸ Χαλδαίοις φημὶ καὶ Βαβυλωνίοις. Οἱ μὲν γὰρ, ἧκον τὰ οἴκοι μεθέντες ἐξανδραποδισά- μενοί τε αὐτοὺς, καὶ τὴν ἁγίαν καὶ διαβόητον πόλιν ἐμπρήσαντες, έρεσθαι δὲ μόλις εδόκει τοῖς πολεμου S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quia non conveniunt ". » Idipsum magis perspi- cuum facit Isaias, dicens tanquam ex persona filio- rum·Israel, aut eorum certe qui in peccata lapsi essent : « Ecce tu iratus es, et nos peccavi- mus " PALL. Num igitur, obsecro, segmitia atque inertia decedentes ab oficio, ae peccatis irretiti, conjiciemus culpam in Deum, et ejus iram accusa- bimus, ut qui propter eam peccaverimus? CYR. Ille vero minime culpandus a nobis est; id enim esset insania; sed, cum dicimus : « iratus es, et nos peccavimus, › tale aliquid intelli- gimus : Nisi te benignam habuerimus, Domine, nihil erit quod prohibeat quominus a peccati ty- rannide opprimamur, propter nostræ naturæ in- firmitatem, atque ita denique omnibus malis impli- cemur. PALL. Intelligo quod dicis. B C • CYR. Superna itaque cura ac providentia spo- liati, cum de nimia nostra inertia atque ad nequi- tiam præcipiti propensione, pœnæ a nobis sumun- tur, infirmi tum et captu faciles, et quo non ejus generis malo laborare deprehendimur? In promptu autem tibi est, id aperte perspicere, legenti Jere- miæ verba. Efferata namque Judæorum multitudo, quamvis admodum abunde luxuriaret, ac difflueret In summa Dei liberalitate, cum et hostibus omni- bus dominaretur, et ad summum denique humanæ gloria verticem pervenisset, durissimam tamen atque pervicacissimam perfidiam est meditata. Ita- que cum Moysi mandatis tantum non valedixissent, æð sancitas leges prorsus pro minimo haberent, præ- cipiti impetu in mortem atque perniciem fere- bantur. Sub quercus namque, et populi, et arboris frondentis umbra, juxta prophetæ vocem ", aras exstruxerant, et in nemoribus arborum multitudine consitis, famis ad dæmonia colenda constitutis, illa boum victimis et thure, et alio omni cultu venera- bantur, deos et conservatores, et omnibus ejus generis nominibus opera sua appellare non eru- bescentes. Quin etiam in eam stultitiam pervene- runt aliquando, ut jam impias illas suorum libe- rorum cædes sibi gloriæ esse putarent, tantoque scelere opimam se illis victimam offerre existima- rent. Neque vero intra hos fnes impietas fiorum p Israel stetit; sed flagitia flagitiis accumulantes, et in absurdissima quaeque precipites lati, legislato- ris quantumvis benigni iram in se provocarunt. Ergo, quoniam ejus servitutem audacissime illi repulerant, permisit is ut ab hostibus opprime- reatur, et ad necessariam abducerentur servitu- tem, qua sub ditione Chaldæorum Babyloniorum- que fuerunt. Qui cum, relictis quæ domi erant, venissent, ut illos captivos ducerent, ac sanctam il- lam nobílissimamque urbem incenderent, tum vero iis qui oppugnabantur vix tandem animo insedit ut Jeremiam prophetam consulerent quis finis illius * Rom. 1, 28. it Isai. LXI, 5. ts Osee r, 13.

υἱῶν Ἰσραήλ, ήγουν τῶν ὠλισθηκότων εἰς ἁμαρτίας Α σιος Ησαΐας καθίστησι, λέγων, ὡς ἐκ προσώπου των Τα Ἰδοὺ σὺ ὠργίσθης, καὶ ἡμεῖς ἡμάρτομεν. » ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, καταῤῥαθυμούντες ἡμεῖς τοῦ πρέποντος καὶ ταῖς ἁμαρτίαις αλισκόμενοι, προσρέψομεν τὴν αἰτίαν τῷ Θεῷ, καὶ ἐγκαλέσομεν αὐτῷ τὴν ὀργήν, ὡς διὰ τοῦτο ἡμαρτηκότες; ΚΥΡ. Επαιτιασόμεθα μὲν οὐχὶ, μανία γὰρ τοῦτό γε· φάσκοντες δὲ, ὅτι ο Σὺ ὠργίσθης, καὶ ἡμεῖς ἡμέρ νομεν, ο τοιοῦτόν τι νοοῦμεν· ὡς εἰ μὴ τὸ σὸν ἔχοι μεν εὐμενὲς, ὦ Δέσποτα, τὸ ἀπεῖργον οὐδὲν, τυραν νεῖσθαι μὲν ὑπὸ ἁμαρτίας, διὰ τὸ τῆς ἡμετέρας φύ σεως ἀσθενές, παντὶ δὲ λοιπὸν ἐνέχεσθαι κακῷ. ΠΑΛΛ. Συνίημι φῇς. ΚΥΡ. Φροντίδος οὖν ἅμα καὶ μὴν καὶ φειδοῖς τῆς ἄνωθεν ἀπαμφιεννύμενοι, καὶ τῆς εἰς ἄγαν ἐξιτηλίας, καὶ τῶν εἰς τὸ φαῦλον ἀσχέτων ἀπονευμάτων πρατο τόμενοι δίκας, ἀσθενεῖς καὶ εὐάλωτοι, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων ήῤῥωστηκότες ἀποδεικνύμεθα ; Πάρα δὲ δή σοι ταυτί καταθεάσασθαι λαμπρῶς, τοῖς Ἱερεμίου περιτυχόντι λόγοις. Ἰουδαίων μὲν γὰρ ἡ ἀγρία πληθύς, και τοι σφόδρα πλουσίως ένσπατα λῶσά τε καὶ ἐνευρυνομένη ταῖς παρὰ Θεοῦ φιλοτι μίαις, καὶ ἁπάντων κρατήσασά τε λοιπὸν τῶν ἐχθρῶν, διελάσασά τε λοιπὸν εἰς αὐτό που τάχα τῆς ἐν ἀνθρώποις εὐκλείας τὸ ἀνωτάτω, σκληράν τε καὶ ἄθραυστον ἐμελέτα τὴν ἀπείθειαν. Μονονουχὶ δὲ καὶ ἐῤῥῶσθαι φράσαντες ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολαῖς, καὶ μικροῦ παντελῶς ἀξιοῦντες λόγου τὰ τεθεσπισμένα, ἀπαραποδίστοις εφέροντο ῥοπαῖς εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν. Ὑποκάτω γὰρ δρυός, καὶ λεύκης, καὶ δένδρου συσκιάζοντος κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν, βωμοὺς ἀνεδείμαντο, καὶ ἐν τοῖς εὐδενδροτάτοις τῶν ἀλσῶν, τεμένη τοῖς δαίμοσι διαπήξαντες, βουθυσίαις καὶ λιβανωτοῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι, καταγεραίρειν ἠξίουν, Θεοὺς καὶ σωτῆρας, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων οὐκ ἐρυθρῶντες λέγειν, τὰ διὰ σφῶν τε χνουργούμενα; Καθίκοντο δὲ μωρίας εἰς τοῦτό ποτε. ὡς ἐν καυχημάτων τάξει λοιπὸν ποιεῖσθαι τὰς ἀν οσίους τεχνοσφαγίας, οἴεσθαι δὲ ὡδι λιπαρωτάτην ἀνάπτειν τὴν θυσίαν αὐτοῖς. Καὶ οὐ μέχρι τούτων τὰ τῆς δυσσεβείας επράττετο τοῖς ἐξ Ισραήλ. Προς- θήκην δὲ ὥσπερ τινὰ τοῖς τολμήμασιν ἀεὶ προσ- επάγοντες, τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκτόπων ἀγά- κινον ἀποφοίτησιν, οὐ μετρίως ἐφ' ἑαυτοῖς κατηρέ θιζον εἰς ὀργὰς, καίτοι χρηστὸν ὄντα τὸν νομοθέ την. Ἐπειδὴ δὲ τὴν ἐπ' αὐτῷ δουλείαν ἀπεσείοντο νεανικώς, μεθίει λοιπὸν καὶ πλεονεκτεῖσθαι καὶ παρ' ἐχθρῶν, καὶ πρὸς ἀναγκαίαν ἤδη πως αποφέρεσθαι θητείαν, τὴν ὑπὸ Χαλδαίοις φημὶ καὶ Βαβυλωνίοις. Οἱ μὲν γὰρ, ἧκον τὰ οἴκοι μεθέντες ἐξανδραποδισά- μενοί τε αὐτοὺς, καὶ τὴν ἁγίαν καὶ διαβόητον πόλιν ἐμπρήσαντες, έρεσθαι δὲ μόλις εδόκει τοῖς πολεμου S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quia non conveniunt ". » Idipsum magis perspi- cuum facit Isaias, dicens tanquam ex persona filio- rum·Israel, aut eorum certe qui in peccata lapsi essent : « Ecce tu iratus es, et nos peccavi- mus " PALL. Num igitur, obsecro, segmitia atque inertia decedentes ab oficio, ae peccatis irretiti, conjiciemus culpam in Deum, et ejus iram accusa- bimus, ut qui propter eam peccaverimus? CYR. Ille vero minime culpandus a nobis est; id enim esset insania; sed, cum dicimus : « iratus es, et nos peccavimus, › tale aliquid intelli- gimus : Nisi te benignam habuerimus, Domine, nihil erit quod prohibeat quominus a peccati ty- rannide opprimamur, propter nostræ naturæ in- firmitatem, atque ita denique omnibus malis impli- cemur. PALL. Intelligo quod dicis. B C • CYR. Superna itaque cura ac providentia spo- liati, cum de nimia nostra inertia atque ad nequi- tiam præcipiti propensione, pœnæ a nobis sumun- tur, infirmi tum et captu faciles, et quo non ejus generis malo laborare deprehendimur? In promptu autem tibi est, id aperte perspicere, legenti Jere- miæ verba. Efferata namque Judæorum multitudo, quamvis admodum abunde luxuriaret, ac difflueret In summa Dei liberalitate, cum et hostibus omni- bus dominaretur, et ad summum denique humanæ gloria verticem pervenisset, durissimam tamen atque pervicacissimam perfidiam est meditata. Ita- que cum Moysi mandatis tantum non valedixissent, æð sancitas leges prorsus pro minimo haberent, præ- cipiti impetu in mortem atque perniciem fere- bantur. Sub quercus namque, et populi, et arboris frondentis umbra, juxta prophetæ vocem ", aras exstruxerant, et in nemoribus arborum multitudine consitis, famis ad dæmonia colenda constitutis, illa boum victimis et thure, et alio omni cultu venera- bantur, deos et conservatores, et omnibus ejus generis nominibus opera sua appellare non eru- bescentes. Quin etiam in eam stultitiam pervene- runt aliquando, ut jam impias illas suorum libe- rorum cædes sibi gloriæ esse putarent, tantoque scelere opimam se illis victimam offerre existima- rent. Neque vero intra hos fnes impietas fiorum p Israel stetit; sed flagitia flagitiis accumulantes, et in absurdissima quaeque precipites lati, legislato- ris quantumvis benigni iram in se provocarunt. Ergo, quoniam ejus servitutem audacissime illi repulerant, permisit is ut ab hostibus opprime- reatur, et ad necessariam abducerentur servitu- tem, qua sub ditione Chaldæorum Babyloniorum- que fuerunt. Qui cum, relictis quæ domi erant, venissent, ut illos captivos ducerent, ac sanctam il- lam nobílissimamque urbem incenderent, tum vero iis qui oppugnabantur vix tandem animo insedit ut Jeremiam prophetam consulerent quis finis illius * Rom. 1, 28. it Isai. LXI, 5. ts Osee r, 13.

μένοις τὸν προφήτην Ἱερεμίαν, τὸ ὅποιπερ ἂν αὐτοῖς ο εκτελευτήσεις τὸ κακόν. « Καὶ εἶπε, φησίν, ο Ιερε μίας· Οὕτως ἐρεῖτε πρὸς Σεδεκίαν· Τάδε λέγει Κύ ριος· Ἰδοὺ ἐγὼ μεταστρέφω τὰ ὅπλα τὰ πολεμικά, ἐν οἷς ὑμεῖς πολεμεῖτε ἐν αὐτοῖς πρὸς τοὺς Χαλδαίους τοὺς συγκεκλεικότας ὑμᾶς ἔξω τοῦ τείχους, εἰς τὸ μέσον τῆς πόλεως ταύτης. Καὶ πολεμήσω ὑμᾶς ἐγὼ ἐν χειρὶ ἐκτεταμένῃ, καὶ ἐν βραχίονι κραταιῷ, μετὰ θυμοῦ καὶ ὀργῆς μεγάλης. Καὶ πατάξω πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ κτήνη ἐν θανάτῳ μεγάλῳ, καὶ ἀποθανοῦνται. Εἶτα μεθ' ἕτερα· ι Καὶ πρὸς τὸν λαόν, ο φησίν, • ἐρεῖς τοῦτον, Τάδε λέγει Κύριος· Ἰδοὺ ἐγὼ δέδωκα πρὸ προσώπου ὑμῶν τὴν ὁδὸν τῆς ζωῆς, καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ θανάτου. Ὁ καθήμενος ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, ἀποθανεῖται ἐν μαχαίρᾳ, καὶ ἐν λιμῷ, καὶ ὁ ἐκπο- Β ρευόμενος προσχωρῆσαι πρὸς τοὺς Χαλδαίους τους συγκεκλεικότας ὑμᾶς, ζήσεται. Καὶ ἔσται ἡ ψυχή αὐτοῦ εἰς σκύλα, καὶ ζήσεται. Διότι ἐστήριξα τὸ πρόσωπόν μου ἐπὶ τὴν πόλιν ταύτην εἰς κακὰ, καὶ οὐκ εἰς ἀγαθὰ, καὶ εἰς χεῖρας βασιλέως Βαβυλώνος παραδοθήσεται, καὶ κατακαύσει αὐτὴν ἐν πυρί. ο Συνίης οὖν, ὅτι ταῖς εἰσάπαξ φιλοτιμίαις καταλυποῦντες Θεὸν, ἐσόμεθα μὲν οὐχ οἷοί τε ταῖς τῶν ἐχθρῶν εὐσθενείαις ἀντιπράττειν οἱ δείλαιοι, ἐγκειμένης δὲ ὥσπερ καὶ καταθρωσκούσης ἡμῶν τῆς θείας ὀργῆς, δοῦλοι μὲν ἀντ᾽ ἐλευθέρων ἐσόμεθα, ἀκλεᾶ δὲ καὶ ἐλεεινὸν διαζήσομεν βίον. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Αποφέρει μὲν γὰρ δ' τοῦ Θεοῦ νόμος πρὸς ἀμώμητον πολιτείαν τὸν τρυφερὸν καὶ εὐήνιον, λύχνος δὲ ὥσπερ τις ἑκάστῳ γίνεται, πρὸς τὴν τοῦ χρησί- μου τε καὶ ἀναγκαίου παράδειξιν, καὶ αἰδοῖ μὲν τῇ πρὸς αὐτὸν ἡττώμενος, διαβιῴη τις ἂν οὐκ ἀθαυμά- στις οἶμαι που, καὶ καθάπερ ἁγίαν κατοικήσει πο λιν τὸ ἐρηρεισμένον εἰς ἀρετὴν, καὶ βεβηκὸς εἰς εὐλάβειαν. Εἰ δὲ δή τις ἔλοιτο καθάπερ τινὰ δρυμόν τε καὶ ὕλην εὐανθῆ τε καὶ εὔξυλον, εἰσβάλλειν ἑτοί μως εἰς τὰς κοσμικὰς ἡδονὰς, καὶ τέρψεσι ταῖς κατὰ τὸν βίον ἐμφιλοχωρεῖν, καὶ οἱονεί πως εἰδώλων ἐσμὸν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν εἰσδέχεσθαι την πολύμορφον ἡδονὴν, καὶ θυμιάν τοῖς δαίμοσι τοὺς τῆς αὐτοῦ προθυμίας καρπούς· τότε δὴ τότε καὶ σφόδρα εἰκό τως ἀπολισθήσειεν ἂν φειδοῖς τῆς ἄνωθεν, καὶ ἑτοι μοτάτη λίαν προσκείσεται θήρα τοῖς ἐθέλουσιν ἑλεῖν. Πόλεως δὲ ὥσπερ ἁγίας ἐξωθούμενος τῆς ἐν ἀρχαῖς ευκοσμίας, κατοιχήσεται λοιπὸν ὥσπερ ἐξ ἀναγκαίου ζυγοῦ, πρὸς τὸ τοῖς κρατοῦσι δοκοῦν, καὶ μακράν ἔσται Θεοῦ, κατά γε τὸν τῆς διαθέσεως τρόπον, μετ οικισμὸν ὑπομένων τὸν εἰς Βαβυλῶνα, τοῦτ' ἔστι, τὰ ἐπέκεινα τερμάτων γῆς ἁγίας, ἐν ᾗ γνωστὸς ὁ Θεός, καὶ μέγα τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Τοιγαρτοι διακεκρά- γασιν οἱ τὸν οὕτω σκληρὸν ὑπομένοντες πόνον, καὶ εἰς χεῖρας πεσόντες ἐχθρῶν, καὶ τὴν παρ' ἐκείνοις δίαιταν, ὡς ἀνδραποδώδη καὶ οἰκετικὴν οὐ φέροντες· • Ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος, ἐκεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐκλαύσαμεν, ἐν τῷ μνησθῆναι ἡμᾶς τὴν Σιών, ο Νοσεῖ γὰρ οἷμαί τι τοιοῦτον ὁ ἀνθρώπινος νους. ΠΑΛΛ. Τὸ τί δὴ φής ; * η DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. Sic dicetis Sedeciæ: Hæc dicit Dominus : Ecce ego converto arma bellica in quibus vos pugnatis adversus Chaldæos, qui concluserunt vos extra mu- rum, in medium civitatis hujus, et debellabo ego vos in manu extenta, et in brachio forti, cum fu- rore et ira magna; et percutiam omnes habitantes in civitate hac, homines et jumenta in morte ma gna, et morientur '. . Deinde post nonnulla : « Et ad populum, inquit, istum dices : Haec didit Do- minus: Ecce ego dedi coram vobis viam vitæ et viam mortis : qui manserit in civitate hac, morietur in gladio et in fame, et qui egressus fuerit ut transeat ad Chaldæos, qui concluserunt vos, vivet, et erit anima ejus in apodia, et vivet; quia obfirmavi faciem A mali esset futurus : « Et dixit, inquit, Jeremias : meam adversus urbem hane in mala, et non in bona; cet in manus regis Babylonis tradetur, et incendet eam igni *. » Intelligis igitur, si nostris malefactis Deum offenderimus, fore ut hostium potentiæ miserj obsistere non possimus, sed opprimente nos atque invadente ira divina, servi simus ex liberis, igno- bilemque vitam atque miserabilem ducamus. Jer. xx1, 3, 6. ** Ibid., 8-10. « Psal. LXXV, C D 2. PALL. Recte ais. CYR. Etenim Dei lex facilem hominem atque obtemperantem ad perfectam vivendi rationem per- ducit, ac lucernæ quodammodo usum cuiqie pr bet ad ostendendum quid expediat, quidve necesse sit; quam qui reverebitur, is, opinor, non ignobi lem vitam transiget, et veluti in sancta civitate, nimirum in illa firmitate virtutis, ac stabilitate religionis habitabit. At vero si quis voluerit se in hujus mundi voluptates tanquam in nemus quod- dam, ac florentem et arboribus densam silvam, li- bentissime conjicere, et in hujus vitæ oblectamen tis versari, ac multiformem voluptatem, tanquam idolorum quoddam examen, in cor atque in ani- mum admittere, et alacritatis suæ fructus dæmoniis incendere, is vero jure optimo a divino præsidio excidet, et ut paratissima præda capere volentibus proposita erit, expulsusque ab ea qua initio præ ditus erat morum honestate, tanquam e sancta civitate, necessario servitutis jugo ad imperan- tium arbitrium descendet, et longe erit a Deo, ac juxta moralem intelligentiam transferetur Babylo- nem, id est, ultra terminos terræ illius sanctæ in qua notus est Deus, et magnum nomen ejus “. Haque clamabant ii qui tam gravi aerumna pro mebantur, et in ditionem hostium venerant, et illam apud eos mansionem tamquam mancipis dignam atque servilem non ferebant : « Super lumina Ba- bylonis illic sedimus et flevimus, dum recordare - mur tui, Sion“. » Hujusmodi namque malo, nisi fallor, laborat humanus animus. PALL. Quonam tandem? ** Psal. cxxxvi, 1.

μένοις τὸν προφήτην Ἱερεμίαν, τὸ ὅποιπερ ἂν αὐτοῖς ο εκτελευτήσεις τὸ κακόν. « Καὶ εἶπε, φησίν, ο Ιερε μίας· Οὕτως ἐρεῖτε πρὸς Σεδεκίαν· Τάδε λέγει Κύ ριος· Ἰδοὺ ἐγὼ μεταστρέφω τὰ ὅπλα τὰ πολεμικά, ἐν οἷς ὑμεῖς πολεμεῖτε ἐν αὐτοῖς πρὸς τοὺς Χαλδαίους τοὺς συγκεκλεικότας ὑμᾶς ἔξω τοῦ τείχους, εἰς τὸ μέσον τῆς πόλεως ταύτης. Καὶ πολεμήσω ὑμᾶς ἐγὼ ἐν χειρὶ ἐκτεταμένῃ, καὶ ἐν βραχίονι κραταιῷ, μετὰ θυμοῦ καὶ ὀργῆς μεγάλης. Καὶ πατάξω πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ κτήνη ἐν θανάτῳ μεγάλῳ, καὶ ἀποθανοῦνται. Εἶτα μεθ' ἕτερα· ι Καὶ πρὸς τὸν λαόν, ο φησίν, • ἐρεῖς τοῦτον, Τάδε λέγει Κύριος· Ἰδοὺ ἐγὼ δέδωκα πρὸ προσώπου ὑμῶν τὴν ὁδὸν τῆς ζωῆς, καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ θανάτου. Ὁ καθήμενος ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, ἀποθανεῖται ἐν μαχαίρᾳ, καὶ ἐν λιμῷ, καὶ ὁ ἐκπο- Β ρευόμενος προσχωρῆσαι πρὸς τοὺς Χαλδαίους τους συγκεκλεικότας ὑμᾶς, ζήσεται. Καὶ ἔσται ἡ ψυχή αὐτοῦ εἰς σκύλα, καὶ ζήσεται. Διότι ἐστήριξα τὸ πρόσωπόν μου ἐπὶ τὴν πόλιν ταύτην εἰς κακὰ, καὶ οὐκ εἰς ἀγαθὰ, καὶ εἰς χεῖρας βασιλέως Βαβυλώνος παραδοθήσεται, καὶ κατακαύσει αὐτὴν ἐν πυρί. ο Συνίης οὖν, ὅτι ταῖς εἰσάπαξ φιλοτιμίαις καταλυποῦντες Θεὸν, ἐσόμεθα μὲν οὐχ οἷοί τε ταῖς τῶν ἐχθρῶν εὐσθενείαις ἀντιπράττειν οἱ δείλαιοι, ἐγκειμένης δὲ ὥσπερ καὶ καταθρωσκούσης ἡμῶν τῆς θείας ὀργῆς, δοῦλοι μὲν ἀντ᾽ ἐλευθέρων ἐσόμεθα, ἀκλεᾶ δὲ καὶ ἐλεεινὸν διαζήσομεν βίον. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Αποφέρει μὲν γὰρ δ' τοῦ Θεοῦ νόμος πρὸς ἀμώμητον πολιτείαν τὸν τρυφερὸν καὶ εὐήνιον, λύχνος δὲ ὥσπερ τις ἑκάστῳ γίνεται, πρὸς τὴν τοῦ χρησί- μου τε καὶ ἀναγκαίου παράδειξιν, καὶ αἰδοῖ μὲν τῇ πρὸς αὐτὸν ἡττώμενος, διαβιῴη τις ἂν οὐκ ἀθαυμά- στις οἶμαι που, καὶ καθάπερ ἁγίαν κατοικήσει πο λιν τὸ ἐρηρεισμένον εἰς ἀρετὴν, καὶ βεβηκὸς εἰς εὐλάβειαν. Εἰ δὲ δή τις ἔλοιτο καθάπερ τινὰ δρυμόν τε καὶ ὕλην εὐανθῆ τε καὶ εὔξυλον, εἰσβάλλειν ἑτοί μως εἰς τὰς κοσμικὰς ἡδονὰς, καὶ τέρψεσι ταῖς κατὰ τὸν βίον ἐμφιλοχωρεῖν, καὶ οἱονεί πως εἰδώλων ἐσμὸν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν εἰσδέχεσθαι την πολύμορφον ἡδονὴν, καὶ θυμιάν τοῖς δαίμοσι τοὺς τῆς αὐτοῦ προθυμίας καρπούς· τότε δὴ τότε καὶ σφόδρα εἰκό τως ἀπολισθήσειεν ἂν φειδοῖς τῆς ἄνωθεν, καὶ ἑτοι μοτάτη λίαν προσκείσεται θήρα τοῖς ἐθέλουσιν ἑλεῖν. Πόλεως δὲ ὥσπερ ἁγίας ἐξωθούμενος τῆς ἐν ἀρχαῖς ευκοσμίας, κατοιχήσεται λοιπὸν ὥσπερ ἐξ ἀναγκαίου ζυγοῦ, πρὸς τὸ τοῖς κρατοῦσι δοκοῦν, καὶ μακράν ἔσται Θεοῦ, κατά γε τὸν τῆς διαθέσεως τρόπον, μετ οικισμὸν ὑπομένων τὸν εἰς Βαβυλῶνα, τοῦτ' ἔστι, τὰ ἐπέκεινα τερμάτων γῆς ἁγίας, ἐν ᾗ γνωστὸς ὁ Θεός, καὶ μέγα τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Τοιγαρτοι διακεκρά- γασιν οἱ τὸν οὕτω σκληρὸν ὑπομένοντες πόνον, καὶ εἰς χεῖρας πεσόντες ἐχθρῶν, καὶ τὴν παρ' ἐκείνοις δίαιταν, ὡς ἀνδραποδώδη καὶ οἰκετικὴν οὐ φέροντες· • Ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος, ἐκεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐκλαύσαμεν, ἐν τῷ μνησθῆναι ἡμᾶς τὴν Σιών, ο Νοσεῖ γὰρ οἷμαί τι τοιοῦτον ὁ ἀνθρώπινος νους. ΠΑΛΛ. Τὸ τί δὴ φής ; * η DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. Sic dicetis Sedeciæ: Hæc dicit Dominus : Ecce ego converto arma bellica in quibus vos pugnatis adversus Chaldæos, qui concluserunt vos extra mu- rum, in medium civitatis hujus, et debellabo ego vos in manu extenta, et in brachio forti, cum fu- rore et ira magna; et percutiam omnes habitantes in civitate hac, homines et jumenta in morte ma gna, et morientur '. . Deinde post nonnulla : « Et ad populum, inquit, istum dices : Haec didit Do- minus: Ecce ego dedi coram vobis viam vitæ et viam mortis : qui manserit in civitate hac, morietur in gladio et in fame, et qui egressus fuerit ut transeat ad Chaldæos, qui concluserunt vos, vivet, et erit anima ejus in apodia, et vivet; quia obfirmavi faciem A mali esset futurus : « Et dixit, inquit, Jeremias : meam adversus urbem hane in mala, et non in bona; cet in manus regis Babylonis tradetur, et incendet eam igni *. » Intelligis igitur, si nostris malefactis Deum offenderimus, fore ut hostium potentiæ miserj obsistere non possimus, sed opprimente nos atque invadente ira divina, servi simus ex liberis, igno- bilemque vitam atque miserabilem ducamus. Jer. xx1, 3, 6. ** Ibid., 8-10. « Psal. LXXV, C D 2. PALL. Recte ais. CYR. Etenim Dei lex facilem hominem atque obtemperantem ad perfectam vivendi rationem per- ducit, ac lucernæ quodammodo usum cuiqie pr bet ad ostendendum quid expediat, quidve necesse sit; quam qui reverebitur, is, opinor, non ignobi lem vitam transiget, et veluti in sancta civitate, nimirum in illa firmitate virtutis, ac stabilitate religionis habitabit. At vero si quis voluerit se in hujus mundi voluptates tanquam in nemus quod- dam, ac florentem et arboribus densam silvam, li- bentissime conjicere, et in hujus vitæ oblectamen tis versari, ac multiformem voluptatem, tanquam idolorum quoddam examen, in cor atque in ani- mum admittere, et alacritatis suæ fructus dæmoniis incendere, is vero jure optimo a divino præsidio excidet, et ut paratissima præda capere volentibus proposita erit, expulsusque ab ea qua initio præ ditus erat morum honestate, tanquam e sancta civitate, necessario servitutis jugo ad imperan- tium arbitrium descendet, et longe erit a Deo, ac juxta moralem intelligentiam transferetur Babylo- nem, id est, ultra terminos terræ illius sanctæ in qua notus est Deus, et magnum nomen ejus “. Haque clamabant ii qui tam gravi aerumna pro mebantur, et in ditionem hostium venerant, et illam apud eos mansionem tamquam mancipis dignam atque servilem non ferebant : « Super lumina Ba- bylonis illic sedimus et flevimus, dum recordare - mur tui, Sion“. » Hujusmodi namque malo, nisi fallor, laborat humanus animus. PALL. Quonam tandem? ** Psal. cxxxvi, 1.

μένοις τὸν προφήτην Ἱερεμίαν, τὸ ὅποιπερ ἂν αὐτοῖς ο εκτελευτήσεις τὸ κακόν. « Καὶ εἶπε, φησίν, ο Ιερε μίας· Οὕτως ἐρεῖτε πρὸς Σεδεκίαν· Τάδε λέγει Κύ ριος· Ἰδοὺ ἐγὼ μεταστρέφω τὰ ὅπλα τὰ πολεμικά, ἐν οἷς ὑμεῖς πολεμεῖτε ἐν αὐτοῖς πρὸς τοὺς Χαλδαίους τοὺς συγκεκλεικότας ὑμᾶς ἔξω τοῦ τείχους, εἰς τὸ μέσον τῆς πόλεως ταύτης. Καὶ πολεμήσω ὑμᾶς ἐγὼ ἐν χειρὶ ἐκτεταμένῃ, καὶ ἐν βραχίονι κραταιῷ, μετὰ θυμοῦ καὶ ὀργῆς μεγάλης. Καὶ πατάξω πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ κτήνη ἐν θανάτῳ μεγάλῳ, καὶ ἀποθανοῦνται. Εἶτα μεθ' ἕτερα· ι Καὶ πρὸς τὸν λαόν, ο φησίν, • ἐρεῖς τοῦτον, Τάδε λέγει Κύριος· Ἰδοὺ ἐγὼ δέδωκα πρὸ προσώπου ὑμῶν τὴν ὁδὸν τῆς ζωῆς, καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ θανάτου. Ὁ καθήμενος ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, ἀποθανεῖται ἐν μαχαίρᾳ, καὶ ἐν λιμῷ, καὶ ὁ ἐκπο- Β ρευόμενος προσχωρῆσαι πρὸς τοὺς Χαλδαίους τους συγκεκλεικότας ὑμᾶς, ζήσεται. Καὶ ἔσται ἡ ψυχή αὐτοῦ εἰς σκύλα, καὶ ζήσεται. Διότι ἐστήριξα τὸ πρόσωπόν μου ἐπὶ τὴν πόλιν ταύτην εἰς κακὰ, καὶ οὐκ εἰς ἀγαθὰ, καὶ εἰς χεῖρας βασιλέως Βαβυλώνος παραδοθήσεται, καὶ κατακαύσει αὐτὴν ἐν πυρί. ο Συνίης οὖν, ὅτι ταῖς εἰσάπαξ φιλοτιμίαις καταλυποῦντες Θεὸν, ἐσόμεθα μὲν οὐχ οἷοί τε ταῖς τῶν ἐχθρῶν εὐσθενείαις ἀντιπράττειν οἱ δείλαιοι, ἐγκειμένης δὲ ὥσπερ καὶ καταθρωσκούσης ἡμῶν τῆς θείας ὀργῆς, δοῦλοι μὲν ἀντ᾽ ἐλευθέρων ἐσόμεθα, ἀκλεᾶ δὲ καὶ ἐλεεινὸν διαζήσομεν βίον. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Αποφέρει μὲν γὰρ δ' τοῦ Θεοῦ νόμος πρὸς ἀμώμητον πολιτείαν τὸν τρυφερὸν καὶ εὐήνιον, λύχνος δὲ ὥσπερ τις ἑκάστῳ γίνεται, πρὸς τὴν τοῦ χρησί- μου τε καὶ ἀναγκαίου παράδειξιν, καὶ αἰδοῖ μὲν τῇ πρὸς αὐτὸν ἡττώμενος, διαβιῴη τις ἂν οὐκ ἀθαυμά- στις οἶμαι που, καὶ καθάπερ ἁγίαν κατοικήσει πο λιν τὸ ἐρηρεισμένον εἰς ἀρετὴν, καὶ βεβηκὸς εἰς εὐλάβειαν. Εἰ δὲ δή τις ἔλοιτο καθάπερ τινὰ δρυμόν τε καὶ ὕλην εὐανθῆ τε καὶ εὔξυλον, εἰσβάλλειν ἑτοί μως εἰς τὰς κοσμικὰς ἡδονὰς, καὶ τέρψεσι ταῖς κατὰ τὸν βίον ἐμφιλοχωρεῖν, καὶ οἱονεί πως εἰδώλων ἐσμὸν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν εἰσδέχεσθαι την πολύμορφον ἡδονὴν, καὶ θυμιάν τοῖς δαίμοσι τοὺς τῆς αὐτοῦ προθυμίας καρπούς· τότε δὴ τότε καὶ σφόδρα εἰκό τως ἀπολισθήσειεν ἂν φειδοῖς τῆς ἄνωθεν, καὶ ἑτοι μοτάτη λίαν προσκείσεται θήρα τοῖς ἐθέλουσιν ἑλεῖν. Πόλεως δὲ ὥσπερ ἁγίας ἐξωθούμενος τῆς ἐν ἀρχαῖς ευκοσμίας, κατοιχήσεται λοιπὸν ὥσπερ ἐξ ἀναγκαίου ζυγοῦ, πρὸς τὸ τοῖς κρατοῦσι δοκοῦν, καὶ μακράν ἔσται Θεοῦ, κατά γε τὸν τῆς διαθέσεως τρόπον, μετ οικισμὸν ὑπομένων τὸν εἰς Βαβυλῶνα, τοῦτ' ἔστι, τὰ ἐπέκεινα τερμάτων γῆς ἁγίας, ἐν ᾗ γνωστὸς ὁ Θεός, καὶ μέγα τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Τοιγαρτοι διακεκρά- γασιν οἱ τὸν οὕτω σκληρὸν ὑπομένοντες πόνον, καὶ εἰς χεῖρας πεσόντες ἐχθρῶν, καὶ τὴν παρ' ἐκείνοις δίαιταν, ὡς ἀνδραποδώδη καὶ οἰκετικὴν οὐ φέροντες· • Ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος, ἐκεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐκλαύσαμεν, ἐν τῷ μνησθῆναι ἡμᾶς τὴν Σιών, ο Νοσεῖ γὰρ οἷμαί τι τοιοῦτον ὁ ἀνθρώπινος νους. ΠΑΛΛ. Τὸ τί δὴ φής ; * η DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. Sic dicetis Sedeciæ: Hæc dicit Dominus : Ecce ego converto arma bellica in quibus vos pugnatis adversus Chaldæos, qui concluserunt vos extra mu- rum, in medium civitatis hujus, et debellabo ego vos in manu extenta, et in brachio forti, cum fu- rore et ira magna; et percutiam omnes habitantes in civitate hac, homines et jumenta in morte ma gna, et morientur '. . Deinde post nonnulla : « Et ad populum, inquit, istum dices : Haec didit Do- minus: Ecce ego dedi coram vobis viam vitæ et viam mortis : qui manserit in civitate hac, morietur in gladio et in fame, et qui egressus fuerit ut transeat ad Chaldæos, qui concluserunt vos, vivet, et erit anima ejus in apodia, et vivet; quia obfirmavi faciem A mali esset futurus : « Et dixit, inquit, Jeremias : meam adversus urbem hane in mala, et non in bona; cet in manus regis Babylonis tradetur, et incendet eam igni *. » Intelligis igitur, si nostris malefactis Deum offenderimus, fore ut hostium potentiæ miserj obsistere non possimus, sed opprimente nos atque invadente ira divina, servi simus ex liberis, igno- bilemque vitam atque miserabilem ducamus. Jer. xx1, 3, 6. ** Ibid., 8-10. « Psal. LXXV, C D 2. PALL. Recte ais. CYR. Etenim Dei lex facilem hominem atque obtemperantem ad perfectam vivendi rationem per- ducit, ac lucernæ quodammodo usum cuiqie pr bet ad ostendendum quid expediat, quidve necesse sit; quam qui reverebitur, is, opinor, non ignobi lem vitam transiget, et veluti in sancta civitate, nimirum in illa firmitate virtutis, ac stabilitate religionis habitabit. At vero si quis voluerit se in hujus mundi voluptates tanquam in nemus quod- dam, ac florentem et arboribus densam silvam, li- bentissime conjicere, et in hujus vitæ oblectamen tis versari, ac multiformem voluptatem, tanquam idolorum quoddam examen, in cor atque in ani- mum admittere, et alacritatis suæ fructus dæmoniis incendere, is vero jure optimo a divino præsidio excidet, et ut paratissima præda capere volentibus proposita erit, expulsusque ab ea qua initio præ ditus erat morum honestate, tanquam e sancta civitate, necessario servitutis jugo ad imperan- tium arbitrium descendet, et longe erit a Deo, ac juxta moralem intelligentiam transferetur Babylo- nem, id est, ultra terminos terræ illius sanctæ in qua notus est Deus, et magnum nomen ejus “. Haque clamabant ii qui tam gravi aerumna pro mebantur, et in ditionem hostium venerant, et illam apud eos mansionem tamquam mancipis dignam atque servilem non ferebant : « Super lumina Ba- bylonis illic sedimus et flevimus, dum recordare - mur tui, Sion“. » Hujusmodi namque malo, nisi fallor, laborat humanus animus. PALL. Quonam tandem? ** Psal. cxxxvi, 1.

ΚΥΡ. Ράθυμος μὲν γὰρ καὶ ἀναπεπτωκώς δεί πως ἐστὶν εἰς ἐπιθυμίαν τῶν ἐν χερσὶν ἀγαθῶν, ἐφίεται δὲ οὐ λίαν ὧνπερ ἂν ἔχοι τὴν ἐξουσίαν. Εἰ δὲ δή τις γένοιτο μετάκλησις ἐπὶ θάτερα, καὶ ὧν ἂν ἔχοι λαμ πρῶν ἡττᾶσθαι παρῇ, τότε δὴ μόλις αἰσθάνεται τα θὼν, δ παντὶ δὴ σθένει διακρούεσθαι ἐχρῆν, καὶ οὐ διὰ πείρας ἥκειν ἐᾷν προαναιροῦντα τὴν ἔφοδον. ΠΑΛΛ. ᾿Αληθές. ΚΥΡ. Αναγκαίον οὖν ἄρα, καὶ σοφὸν, καὶ τῶν ὅ τι μάλιστα λυσιτελεστάτων τὸ προαναιρεῖν εὖ μάλα τὰ μοχθηρά, καὶ τῆς ἀβουλήτου θητείας τὴν ἔφοδον, καὶ προαπονεύειν πειρᾶσθαι γοργῶς τὰ, ὧν εἰ γέ νοιτο πρὸς πεῖραν ἐλθεῖν, ἐν παντὶ κεισόμεθα κακῷ. ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. • ΚΥΡ. Καὶ εἰ μὲν ἐκ θείας ὀργῆς ὁ τῆς ἀναγκαίας δουλείας ἡμῖν ἐπιφέροιτο ζυγὸς, καὶ μὴν καὶ τὸ δεῖν εἰς ἀδόκιμον καθικέσθαι νοῦν, ἀντιφέρεσθαι μὲν οὐ βιον. Φαίην δ' ἂν εἶναι χρήσιμον, κἂν γοῦν τὸ δια- μεμνῆσθαι μόνον ἐξ οἴων εἰς οἷα μετακεκλίσθαι, καὶ κατολοφύρεσθαι πικρῶς τὴν παράβλεψιν, καὶ τῆς ἄνωθεν ἐπικουρίας τὴν σπάνιν « Ἡ γὰρ κατὰ Θεὸν λύπη, μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον κατερ γάζεται. » θείας δὲ ἡμῖν οὐκ ἀπηρτημένης ὀργῆς, ἀλλ' ἐνὸν ἐπ' ἐξουσίας ελέσθαι τε καὶ ὁρᾶν τὸ δοκοῦν, καὶ τὴν ἐπ' ἄμφω ροπήν, τήν τε εἰς τὸ φαῦλον. φημί, καὶ τὴν εἰς τὸ ἀγαθὸν, ἀνειμένην πως ἔτι καὶ ἀκαταβίαστον παντελῶς διακεκτῆσθαι παρόν, παραι τητέον γεννικῶς τὸν ὡς ἐν φαυλότητι μαλακισμόν, οἶμαι δὲ δεῖν ἀποσείεσθαι φιλεῖν τὰς ἐπ' ἐχθροῖς ἡδονὰς, καὶ τὸ ὑπὸ χεῖρα πράττειν ἐχθρῶν, οἱ κατάρ χειν λέγονται τοῦ αἰῶνος τούτου. Κἂν εἰ προσίοι τὸ τυχὸν εὐημερίας οὐκ ἀμοιροῦν, εὐημερίας δέ φημι τῆς ἐν κόσμῳ τετιμημένης, εἰς αἰσχρὸν γὰρ πάντως καὶ ἀκαλλὲς καταστρέφει τέλος. ΠΑΛΛ. Πῶς ἔφης; ΚΥΡ. Βούλει λέγωμεν ἐξ ἀρχαίων ελόντες παρα- δειγμάτων ; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Λιμοῦ κατατήκοντος τοὺς ἀνὰ πᾶσαν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὴν γῆν, καθικέσθαι προς Αίγυπτίους τοὺς ἐξ Ἰακὼβ ἐδόκει, νεανίαι δὲ ἦταν τὸν ἀριθμόν που δέκα, καὶ ὁ τῆς ἀποδημίας σκοπός, τὸ ἐκπρία- σθαι τροφὰς, καὶ ἕτερον ἦν οὐδέν. Ἐπειδὴ δὲ ἦχον εἰς τοῦτο καὶ κατε γνωρίζοντο λοιπὸν ὡς ἀδελφοί, αυτο δοτοῦντος τότε καὶ ἐξάρχοντος τῆς Αἰγυπτίων τοῦ Ἰωσήφ, εἰς οἷς τὸ πραχθὲν ἐδέχετο Φαραώ, ο Καὶ είπε, ο φησί, ο Φαραώ πρὸς Ἰωσήφ· Εἶπον τοῖς ἀδελφοῖς σου· Τοῦτο ποιήσατε· Γεμίσατε τὰ πυρεία ὑμῶν, καὶ ἀπέλθετε εἰς γῆν Χαναάν καὶ παραλα βόντες τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ τὰ ὑπάρχοντα ὑμῶν, ἤκετε πρὸς μὲ, καὶ δώσω ὑμῖν πάντων τῶν ἀγαθῶν Αἰγύπτου, καὶ φάγεσθε τὸν μυελόν τῆς γῆς. Σὺ δὲ Εντειλαι ταῦτα, λαβεῖν αὐτοὺς ἁμάξας ἐκ γῆς Αἰγύ πτου, τοῖς παιδίοις ὑμῶν καὶ ταῖς γυναιξὶ, καὶ ἀναλα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CYR. Segnis est et supinus fere ad ea bona quæ A sunt in manu, concupiscenda, neque admodum ea expetit quæ sunt in ejus potestate sita. At, si qua facta fuerit in alteram partem inclinatio, et ornamentis, quæ habebat, minorari contigerit, tunc vix tandem in malis intelligit, omnibus viri- bus resistendum, neque ad extremum usque in- sultui locum dandum fuisse, ne in discrimen se conjiceret. PALL. Ita est. CYR. Necessarium est igitur, et sapientiæ ple- num, et in primis utilissimum, præcidere malorum causas, et coactæ servitutis aditum præcludere, et ea summo studio declinare, quæ, si experiri con- tigerit, in omnibus malis versabimur. PALL. Ita se res habet. CYR. Ac si divina nobis ira necessariæ servitutis jugum imponatur, adeo ut in reprobum sensum descendendum sit, obsistere quidem haud facile fuerit. Illud tamen dixerim, expedire vel meminisse solum, ex quibus in quæ declinaverimus, atque acerbe deflere tum nostram incuriam, tum superni erga nos auxilii inopiam : « Illa namque tristitia quæ secundum Deum est, poenitentiam in salutem impœnitendam operatur "., Sed si nobis divina ira non immineat, atque liberum sit et velle, et quod visum fuerit, facere, et illam in utramque partem propensionem, ad malum, inquam, et ad bonum, solutam ac liberam et ab omni penitus coactione alienam retinere liceat, cavendus est stre- nue ille in nequitia languor, ac repellendæ, ni fallor, voluptates, ab hostibus oblatæ, vitandumque ne in hostium ditione simus, qui hujus mundi principes csse dicuntur; etiainsi alicui fortasse pars aliqua felicitatis adsit, felicitatis, inquam, illius, quæ in mundo hoc magna putatur quidem, sed turpem omnino exitum atque deformem habet. PALL. Quo tandem modo? CYR. Visne ut veterum exempla sumamus? PALL. Maxime. B G C CYR. Cum fame conficerentur omnes fere homines qui, ut in summa dicam, ubique terrarum erant, D visum est filiis Jacob in Ægyptum descendere : erant autem adolescentes numero decem. Id autem cujus gratia peregrinationem suscipiebant, erat ut coemerent escas, præterea nihil. Postea vero quam ejus rei compotes facti sunt, atque agniti jam, quod fratres essent Joseph, qui tum frumenta vendebat, et princeps erat terræ Ægypti, rem gestam auribus accepit Pharao, «Et dixit, » inquit, Pharao Joseph: Dic fratribus tuis, Hoc facite : Implete saccos vestros, et abite in terram Chanaan, et accipientes patrem vestrum et substantiam vestram, vemite ad me, et dabo vobis ex omnibus bonis Ægypti, et comedetis medullam terræ. Tu autem præcipe hæc, ut accipiant plaustra de terra Ægypti liberis vestris II Cor. vn, 10.

ΚΥΡ. Ράθυμος μὲν γὰρ καὶ ἀναπεπτωκώς δεί πως ἐστὶν εἰς ἐπιθυμίαν τῶν ἐν χερσὶν ἀγαθῶν, ἐφίεται δὲ οὐ λίαν ὧνπερ ἂν ἔχοι τὴν ἐξουσίαν. Εἰ δὲ δή τις γένοιτο μετάκλησις ἐπὶ θάτερα, καὶ ὧν ἂν ἔχοι λαμ πρῶν ἡττᾶσθαι παρῇ, τότε δὴ μόλις αἰσθάνεται τα θὼν, δ παντὶ δὴ σθένει διακρούεσθαι ἐχρῆν, καὶ οὐ διὰ πείρας ἥκειν ἐᾷν προαναιροῦντα τὴν ἔφοδον. ΠΑΛΛ. ᾿Αληθές. ΚΥΡ. Αναγκαίον οὖν ἄρα, καὶ σοφὸν, καὶ τῶν ὅ τι μάλιστα λυσιτελεστάτων τὸ προαναιρεῖν εὖ μάλα τὰ μοχθηρά, καὶ τῆς ἀβουλήτου θητείας τὴν ἔφοδον, καὶ προαπονεύειν πειρᾶσθαι γοργῶς τὰ, ὧν εἰ γέ νοιτο πρὸς πεῖραν ἐλθεῖν, ἐν παντὶ κεισόμεθα κακῷ. ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. • ΚΥΡ. Καὶ εἰ μὲν ἐκ θείας ὀργῆς ὁ τῆς ἀναγκαίας δουλείας ἡμῖν ἐπιφέροιτο ζυγὸς, καὶ μὴν καὶ τὸ δεῖν εἰς ἀδόκιμον καθικέσθαι νοῦν, ἀντιφέρεσθαι μὲν οὐ βιον. Φαίην δ' ἂν εἶναι χρήσιμον, κἂν γοῦν τὸ δια- μεμνῆσθαι μόνον ἐξ οἴων εἰς οἷα μετακεκλίσθαι, καὶ κατολοφύρεσθαι πικρῶς τὴν παράβλεψιν, καὶ τῆς ἄνωθεν ἐπικουρίας τὴν σπάνιν « Ἡ γὰρ κατὰ Θεὸν λύπη, μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον κατερ γάζεται. » θείας δὲ ἡμῖν οὐκ ἀπηρτημένης ὀργῆς, ἀλλ' ἐνὸν ἐπ' ἐξουσίας ελέσθαι τε καὶ ὁρᾶν τὸ δοκοῦν, καὶ τὴν ἐπ' ἄμφω ροπήν, τήν τε εἰς τὸ φαῦλον. φημί, καὶ τὴν εἰς τὸ ἀγαθὸν, ἀνειμένην πως ἔτι καὶ ἀκαταβίαστον παντελῶς διακεκτῆσθαι παρόν, παραι τητέον γεννικῶς τὸν ὡς ἐν φαυλότητι μαλακισμόν, οἶμαι δὲ δεῖν ἀποσείεσθαι φιλεῖν τὰς ἐπ' ἐχθροῖς ἡδονὰς, καὶ τὸ ὑπὸ χεῖρα πράττειν ἐχθρῶν, οἱ κατάρ χειν λέγονται τοῦ αἰῶνος τούτου. Κἂν εἰ προσίοι τὸ τυχὸν εὐημερίας οὐκ ἀμοιροῦν, εὐημερίας δέ φημι τῆς ἐν κόσμῳ τετιμημένης, εἰς αἰσχρὸν γὰρ πάντως καὶ ἀκαλλὲς καταστρέφει τέλος. ΠΑΛΛ. Πῶς ἔφης; ΚΥΡ. Βούλει λέγωμεν ἐξ ἀρχαίων ελόντες παρα- δειγμάτων ; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Λιμοῦ κατατήκοντος τοὺς ἀνὰ πᾶσαν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὴν γῆν, καθικέσθαι προς Αίγυπτίους τοὺς ἐξ Ἰακὼβ ἐδόκει, νεανίαι δὲ ἦταν τὸν ἀριθμόν που δέκα, καὶ ὁ τῆς ἀποδημίας σκοπός, τὸ ἐκπρία- σθαι τροφὰς, καὶ ἕτερον ἦν οὐδέν. Ἐπειδὴ δὲ ἦχον εἰς τοῦτο καὶ κατε γνωρίζοντο λοιπὸν ὡς ἀδελφοί, αυτο δοτοῦντος τότε καὶ ἐξάρχοντος τῆς Αἰγυπτίων τοῦ Ἰωσήφ, εἰς οἷς τὸ πραχθὲν ἐδέχετο Φαραώ, ο Καὶ είπε, ο φησί, ο Φαραώ πρὸς Ἰωσήφ· Εἶπον τοῖς ἀδελφοῖς σου· Τοῦτο ποιήσατε· Γεμίσατε τὰ πυρεία ὑμῶν, καὶ ἀπέλθετε εἰς γῆν Χαναάν καὶ παραλα βόντες τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ τὰ ὑπάρχοντα ὑμῶν, ἤκετε πρὸς μὲ, καὶ δώσω ὑμῖν πάντων τῶν ἀγαθῶν Αἰγύπτου, καὶ φάγεσθε τὸν μυελόν τῆς γῆς. Σὺ δὲ Εντειλαι ταῦτα, λαβεῖν αὐτοὺς ἁμάξας ἐκ γῆς Αἰγύ πτου, τοῖς παιδίοις ὑμῶν καὶ ταῖς γυναιξὶ, καὶ ἀναλα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CYR. Segnis est et supinus fere ad ea bona quæ A sunt in manu, concupiscenda, neque admodum ea expetit quæ sunt in ejus potestate sita. At, si qua facta fuerit in alteram partem inclinatio, et ornamentis, quæ habebat, minorari contigerit, tunc vix tandem in malis intelligit, omnibus viri- bus resistendum, neque ad extremum usque in- sultui locum dandum fuisse, ne in discrimen se conjiceret. PALL. Ita est. CYR. Necessarium est igitur, et sapientiæ ple- num, et in primis utilissimum, præcidere malorum causas, et coactæ servitutis aditum præcludere, et ea summo studio declinare, quæ, si experiri con- tigerit, in omnibus malis versabimur. PALL. Ita se res habet. CYR. Ac si divina nobis ira necessariæ servitutis jugum imponatur, adeo ut in reprobum sensum descendendum sit, obsistere quidem haud facile fuerit. Illud tamen dixerim, expedire vel meminisse solum, ex quibus in quæ declinaverimus, atque acerbe deflere tum nostram incuriam, tum superni erga nos auxilii inopiam : « Illa namque tristitia quæ secundum Deum est, poenitentiam in salutem impœnitendam operatur "., Sed si nobis divina ira non immineat, atque liberum sit et velle, et quod visum fuerit, facere, et illam in utramque partem propensionem, ad malum, inquam, et ad bonum, solutam ac liberam et ab omni penitus coactione alienam retinere liceat, cavendus est stre- nue ille in nequitia languor, ac repellendæ, ni fallor, voluptates, ab hostibus oblatæ, vitandumque ne in hostium ditione simus, qui hujus mundi principes csse dicuntur; etiainsi alicui fortasse pars aliqua felicitatis adsit, felicitatis, inquam, illius, quæ in mundo hoc magna putatur quidem, sed turpem omnino exitum atque deformem habet. PALL. Quo tandem modo? CYR. Visne ut veterum exempla sumamus? PALL. Maxime. B G C CYR. Cum fame conficerentur omnes fere homines qui, ut in summa dicam, ubique terrarum erant, D visum est filiis Jacob in Ægyptum descendere : erant autem adolescentes numero decem. Id autem cujus gratia peregrinationem suscipiebant, erat ut coemerent escas, præterea nihil. Postea vero quam ejus rei compotes facti sunt, atque agniti jam, quod fratres essent Joseph, qui tum frumenta vendebat, et princeps erat terræ Ægypti, rem gestam auribus accepit Pharao, «Et dixit, » inquit, Pharao Joseph: Dic fratribus tuis, Hoc facite : Implete saccos vestros, et abite in terram Chanaan, et accipientes patrem vestrum et substantiam vestram, vemite ad me, et dabo vobis ex omnibus bonis Ægypti, et comedetis medullam terræ. Tu autem præcipe hæc, ut accipiant plaustra de terra Ægypti liberis vestris II Cor. vn, 10.

ΚΥΡ. Ράθυμος μὲν γὰρ καὶ ἀναπεπτωκώς δεί πως ἐστὶν εἰς ἐπιθυμίαν τῶν ἐν χερσὶν ἀγαθῶν, ἐφίεται δὲ οὐ λίαν ὧνπερ ἂν ἔχοι τὴν ἐξουσίαν. Εἰ δὲ δή τις γένοιτο μετάκλησις ἐπὶ θάτερα, καὶ ὧν ἂν ἔχοι λαμ πρῶν ἡττᾶσθαι παρῇ, τότε δὴ μόλις αἰσθάνεται τα θὼν, δ παντὶ δὴ σθένει διακρούεσθαι ἐχρῆν, καὶ οὐ διὰ πείρας ἥκειν ἐᾷν προαναιροῦντα τὴν ἔφοδον. ΠΑΛΛ. ᾿Αληθές. ΚΥΡ. Αναγκαίον οὖν ἄρα, καὶ σοφὸν, καὶ τῶν ὅ τι μάλιστα λυσιτελεστάτων τὸ προαναιρεῖν εὖ μάλα τὰ μοχθηρά, καὶ τῆς ἀβουλήτου θητείας τὴν ἔφοδον, καὶ προαπονεύειν πειρᾶσθαι γοργῶς τὰ, ὧν εἰ γέ νοιτο πρὸς πεῖραν ἐλθεῖν, ἐν παντὶ κεισόμεθα κακῷ. ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. • ΚΥΡ. Καὶ εἰ μὲν ἐκ θείας ὀργῆς ὁ τῆς ἀναγκαίας δουλείας ἡμῖν ἐπιφέροιτο ζυγὸς, καὶ μὴν καὶ τὸ δεῖν εἰς ἀδόκιμον καθικέσθαι νοῦν, ἀντιφέρεσθαι μὲν οὐ βιον. Φαίην δ' ἂν εἶναι χρήσιμον, κἂν γοῦν τὸ δια- μεμνῆσθαι μόνον ἐξ οἴων εἰς οἷα μετακεκλίσθαι, καὶ κατολοφύρεσθαι πικρῶς τὴν παράβλεψιν, καὶ τῆς ἄνωθεν ἐπικουρίας τὴν σπάνιν « Ἡ γὰρ κατὰ Θεὸν λύπη, μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον κατερ γάζεται. » θείας δὲ ἡμῖν οὐκ ἀπηρτημένης ὀργῆς, ἀλλ' ἐνὸν ἐπ' ἐξουσίας ελέσθαι τε καὶ ὁρᾶν τὸ δοκοῦν, καὶ τὴν ἐπ' ἄμφω ροπήν, τήν τε εἰς τὸ φαῦλον. φημί, καὶ τὴν εἰς τὸ ἀγαθὸν, ἀνειμένην πως ἔτι καὶ ἀκαταβίαστον παντελῶς διακεκτῆσθαι παρόν, παραι τητέον γεννικῶς τὸν ὡς ἐν φαυλότητι μαλακισμόν, οἶμαι δὲ δεῖν ἀποσείεσθαι φιλεῖν τὰς ἐπ' ἐχθροῖς ἡδονὰς, καὶ τὸ ὑπὸ χεῖρα πράττειν ἐχθρῶν, οἱ κατάρ χειν λέγονται τοῦ αἰῶνος τούτου. Κἂν εἰ προσίοι τὸ τυχὸν εὐημερίας οὐκ ἀμοιροῦν, εὐημερίας δέ φημι τῆς ἐν κόσμῳ τετιμημένης, εἰς αἰσχρὸν γὰρ πάντως καὶ ἀκαλλὲς καταστρέφει τέλος. ΠΑΛΛ. Πῶς ἔφης; ΚΥΡ. Βούλει λέγωμεν ἐξ ἀρχαίων ελόντες παρα- δειγμάτων ; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Λιμοῦ κατατήκοντος τοὺς ἀνὰ πᾶσαν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὴν γῆν, καθικέσθαι προς Αίγυπτίους τοὺς ἐξ Ἰακὼβ ἐδόκει, νεανίαι δὲ ἦταν τὸν ἀριθμόν που δέκα, καὶ ὁ τῆς ἀποδημίας σκοπός, τὸ ἐκπρία- σθαι τροφὰς, καὶ ἕτερον ἦν οὐδέν. Ἐπειδὴ δὲ ἦχον εἰς τοῦτο καὶ κατε γνωρίζοντο λοιπὸν ὡς ἀδελφοί, αυτο δοτοῦντος τότε καὶ ἐξάρχοντος τῆς Αἰγυπτίων τοῦ Ἰωσήφ, εἰς οἷς τὸ πραχθὲν ἐδέχετο Φαραώ, ο Καὶ είπε, ο φησί, ο Φαραώ πρὸς Ἰωσήφ· Εἶπον τοῖς ἀδελφοῖς σου· Τοῦτο ποιήσατε· Γεμίσατε τὰ πυρεία ὑμῶν, καὶ ἀπέλθετε εἰς γῆν Χαναάν καὶ παραλα βόντες τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ τὰ ὑπάρχοντα ὑμῶν, ἤκετε πρὸς μὲ, καὶ δώσω ὑμῖν πάντων τῶν ἀγαθῶν Αἰγύπτου, καὶ φάγεσθε τὸν μυελόν τῆς γῆς. Σὺ δὲ Εντειλαι ταῦτα, λαβεῖν αὐτοὺς ἁμάξας ἐκ γῆς Αἰγύ πτου, τοῖς παιδίοις ὑμῶν καὶ ταῖς γυναιξὶ, καὶ ἀναλα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CYR. Segnis est et supinus fere ad ea bona quæ A sunt in manu, concupiscenda, neque admodum ea expetit quæ sunt in ejus potestate sita. At, si qua facta fuerit in alteram partem inclinatio, et ornamentis, quæ habebat, minorari contigerit, tunc vix tandem in malis intelligit, omnibus viri- bus resistendum, neque ad extremum usque in- sultui locum dandum fuisse, ne in discrimen se conjiceret. PALL. Ita est. CYR. Necessarium est igitur, et sapientiæ ple- num, et in primis utilissimum, præcidere malorum causas, et coactæ servitutis aditum præcludere, et ea summo studio declinare, quæ, si experiri con- tigerit, in omnibus malis versabimur. PALL. Ita se res habet. CYR. Ac si divina nobis ira necessariæ servitutis jugum imponatur, adeo ut in reprobum sensum descendendum sit, obsistere quidem haud facile fuerit. Illud tamen dixerim, expedire vel meminisse solum, ex quibus in quæ declinaverimus, atque acerbe deflere tum nostram incuriam, tum superni erga nos auxilii inopiam : « Illa namque tristitia quæ secundum Deum est, poenitentiam in salutem impœnitendam operatur "., Sed si nobis divina ira non immineat, atque liberum sit et velle, et quod visum fuerit, facere, et illam in utramque partem propensionem, ad malum, inquam, et ad bonum, solutam ac liberam et ab omni penitus coactione alienam retinere liceat, cavendus est stre- nue ille in nequitia languor, ac repellendæ, ni fallor, voluptates, ab hostibus oblatæ, vitandumque ne in hostium ditione simus, qui hujus mundi principes csse dicuntur; etiainsi alicui fortasse pars aliqua felicitatis adsit, felicitatis, inquam, illius, quæ in mundo hoc magna putatur quidem, sed turpem omnino exitum atque deformem habet. PALL. Quo tandem modo? CYR. Visne ut veterum exempla sumamus? PALL. Maxime. B G C CYR. Cum fame conficerentur omnes fere homines qui, ut in summa dicam, ubique terrarum erant, D visum est filiis Jacob in Ægyptum descendere : erant autem adolescentes numero decem. Id autem cujus gratia peregrinationem suscipiebant, erat ut coemerent escas, præterea nihil. Postea vero quam ejus rei compotes facti sunt, atque agniti jam, quod fratres essent Joseph, qui tum frumenta vendebat, et princeps erat terræ Ægypti, rem gestam auribus accepit Pharao, «Et dixit, » inquit, Pharao Joseph: Dic fratribus tuis, Hoc facite : Implete saccos vestros, et abite in terram Chanaan, et accipientes patrem vestrum et substantiam vestram, vemite ad me, et dabo vobis ex omnibus bonis Ægypti, et comedetis medullam terræ. Tu autem præcipe hæc, ut accipiant plaustra de terra Ægypti liberis vestris II Cor. vn, 10.

Α τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ ἡ ἀλαζονεία τοῦ βίον. » Εμφυ > τος γὰρ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ἐῤῥιζωμένη καὶ μένουσι τῆς σαρκὸς ἡ ἐπιθυμία, νόμον δὲ αὐτὴν ἁμαρτίας, καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν ὠνόμαζε Παῦλος, ένας χούντα τους μέλεσι τῆς σαρκός. Τέρψεις δὲ καὶ ἡδοναὶ θύραθέν τε καὶ εἰσπεποιημέναι, τὰ δι' ὀμμάτων. Θαυμάζεται γὰρ τὰ ἐκ πλούτου δι' ὀφθαλμῶν, καὶ μὴν καὶ εὐ ιματίαι, καὶ τὰ οἷς ἂν προσκέοιντό τινες, ὡς ἐδίστην ἔχοιεν τὴν ἀπόλαυσιν, ψῆφον αὐτοῖς οὐκ ἀγεννή δωρούμενοι. Οὐκοῦν, ἄμπελος μὲν καὶ συχῆ, τῆς ἔξωθέν τε καὶ εἰσπεποιημένης τέρψεως τε καὶ τρυφής εἶεν ἂν εἰς τύπον ὁμοῦ τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων το πρόσκαιρόν τε καὶ εὐμάραντον ἀστείως καταδει κνύουσαι, καὶ σὺν τῷδε τὸ γλυκὺ μετὰ τοῦ σκοτούν ειωθότος. Τρυφὴ μὲν γὰρ ἅπασα κοσμική, γλυκείαν μὲν ἔχει τὴν παραυτίκα μέθεξιν, σκοτεῖ δὲ δὴ λίαν καὶ ἐπμεθύσκει δεινῶς τὸν εἰσδεδεγμένον αὐτήν. Εἰκὼν δὲ ὁ λάκκος τῶν ἐμφύτων τε καὶ ἐν ἡμῖν κινη- μάτων. Οὐ γὰρ εἰσπεποίηται ταυτί καθάπερ ἐκεῖνα, πηγάζει δὲ ὥσπερ ἐν ἡμῖν, ἐξ αὐτῆς ἀναβρύοντα τῆς σαρκός. Τούτων οὖν ἁπάντων φυσικῶν τε καὶ ἐπ- ακτῶν, ἐλευθέραν ἡμῖν τὴν μέθεξιν, καὶ πλατεῖαν και μιδῇ τὴν ἀπόλαυσιν, ἔσεσθαί φασιν αἱ πονηραι δυ νάμεις, εἰ καθάπερ ἁγίαν καὶ ἀκατάσειστον καταλε λοιπότες πόλιν, τὴν ἐγκράτειαν, προσχωρήσαιμεν τῷ βασιλεῖ Βαβυλῶνος, ὃς ἦν ἐν τύπῳ τοῦ Σατανά. Αλλ' ὁ μὲν Ραψάκης, τὸ παραυτίκα τερπνόν, ἀνεῖ- ναί τε αὐτοῖς καὶ ἐπιδώσειν ἐπηγγέλλετο προσκε χωρηκόσι τοῖς Βαβυλωνίοις. Οἱ δὲ οὐκ ἐπείθοντο φρονοῦντες ὀρθῶς, ἕψεται γὰρ πάντως τῷ θέλειν ελέσθαι τὰ κοσμικὰ, τὸ χρῆναι πεσεῖν εἰς ἀνεθέλητον δουλείαν, καὶ ἐν δορυκτήτων γενέσθαι τάξει. οι ΠΑΛΛ. Ἀτρεχὴς ὁ λόγος. Τίς δ' ἂν γένοιτο τούτων ἡ λύσις, ὡς ἥδιστα ἂν ἐρομένῳ φράσον. ΚΥΡ. Τίς δ' ἂν ἑτέρα παρὰ τὴν ἐναντίως ἔχουσαν τῇ πρώτῃ καὶ ἐν ἀρχαῖς; Ῥοπαῖς γὰρ Ιδίων ἀπο νεύοντες θελημάτων, ἐπὶ τὸ βιοῦν ἐθέλειν αἰσχρῶς, καὶ τῆς ἀμωμήτου πολιτείας τὴν ἀστειότητα παρο ωθούμενοι, πρὸς ἀγεννῆ καὶ ἀνδραποδώδη πεπτώκα- μεν νοῦν, μόνα φρονοῦντες τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς ὁλοτρόπως εγκείμενοι. Ταύτη τοι λοιπὸν καὶ κατολισθεῖν ἡμᾶς ἠφίει Θεὸς, εἰς ἀδό- κιμον νοῦν. ΠΑΛΛ. Παλινδρομείν οὖν ἄρα πρὸς ἀρετὴν ἀναγ- χαῖον ; ΚΥΡ. Αμελητί γε, ὦ τᾶν, οὐκ ἐφιεμένους ἔτι τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς, κατ' ἐκεῖνό που πάντως τὸ διὰ τῆς τοῦ Παύλου φωνῆς εἰρημένον ὀρθῶς· « Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. » Δεδιψηκότας δὲ μᾶλλον τὴν ἐν οὐρανοῖς ἀπο- γραφήν, καὶ οἱονεὶ πατρίδα καὶ πόλιν τὴν ἄνω πεποιημένους, καὶ ἀνακεκραγότας εὖ μάλα πρὸς Θεόν· ο 'Ανες μοι ὅτι πάροικος ἐγώ εἰμι ἐν τῇ γῇ, καὶ παρεπίδημος, καθὼς πάντες οι πατέρες μου. » Ο γάρ τοι περιπατῶν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ λαμπρὸν ἐν ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. lorum, aut superbia vitæ s. Insita namque est et in nobis ipsis infixa et hærens concupiscentia car- nis, eamque peccati legem beatus quoque Paulus appellat *, habitantem in membris carnis. Externæ autem voluptates atque adventitiæ oblectationes eæ sunt quæ oculorum sensu percipiuntur. Divitias enim per oculos admirantur homines, necnon ve- stium splendorem reliquaque id genus quibus addicti sunt nonnulli, tanquam suavissimus illorum sit usus, vehementer probant. Ergo vitis quidem, et ficus externæ illius et adventitiæ delectationis ac voluptatis figuram non absurde tenent, cum simul rerum quæ in mundo sunt, brevem duxamque naturam, unaque dulcedinem conjunctam cum ea vi quæ caput tentet, et tenebras offundat, non ineleganter ostendant : etenim mundana voluptas B omnis dulcem habet ad præsens sui perceptionem; sed fruentem obcæcat, et graviter inebriat Al vero lacus figura est insitorum in nobis motuum ; neque enim adventitii sunt hi similiter atque illi, sed in nobis velut e fonte manant, cum ex ipsa nostra carne scaturiant. Harum igitur omnium Lam naturalium quam adventitiarum voluptatum liberam nobis perceptionem, alluentissimamque oblectationem fore inquiunt illæ nequissimæ po- testates, si continentia videlicet, velut sancta atque firmissima civitate relicta, ad regem Babylonis, qui figura est Satanæ, nos contulerimus. Itaque Rapsaces quidem indulgere illis præsentem volu- platem, eique se adjecturum pollicebatur, si ad Babylonios defecissent : at illi cum saperent, minime id sibi persuaderi passi sunt. Qui enim mundanas voluptates volens sectatur, eum vel nolentem oportet in servitutem incidere, et in captivorum nu- mero censeri. PALL. Vera dicis. Sed hoc mihi dictum velim, quomodo de tantis malis eripi possimus. CYR. Quonam alio modo, nisi illi priori contra- rio? Nam cum nostrarum voluntatum momentis ad vitam turpiter agendam propenderemus, et illam perfectæ vitæ elegantiam abjecissemus, ad ignobi- lem ac servilem animum prolapsi sumus, cum sola ea quæ super terram sunt saperemus, atque om- nibus modis carnis voluptatibus incumberemus. Itaque permisit Deus ut in reprobum sensum de- laberemur. PALL. Contrario igitur cursu nobis est ad virtu- tem remeanduin ? CYR. Et quidem nulla interposita mora, Palladi, ita ut nobis mundanam hanc vitam non esse ex- petendam ducamus, juxta illud, quod est a Paulo præclare dictum : ‹ Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . . Sed potius eo desiderio ardeamus, nomen ut nostrum in cœlis describatur, patriamque nostram atque civitatem illam supernam æstimemus, clamemusque ad Deum : • Remitte mihi, quia advena ego sum in terra, et peregrinus, sicut omnes patres mei”. Nam qui 5º Joan. 11, 16. Rom. vn, 23. , G D Coloss. 111, 5. Psal. xxxvını, 14, 13.

Α τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ ἡ ἀλαζονεία τοῦ βίον. » Εμφυ > τος γὰρ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ἐῤῥιζωμένη καὶ μένουσι τῆς σαρκὸς ἡ ἐπιθυμία, νόμον δὲ αὐτὴν ἁμαρτίας, καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν ὠνόμαζε Παῦλος, ένας χούντα τους μέλεσι τῆς σαρκός. Τέρψεις δὲ καὶ ἡδοναὶ θύραθέν τε καὶ εἰσπεποιημέναι, τὰ δι' ὀμμάτων. Θαυμάζεται γὰρ τὰ ἐκ πλούτου δι' ὀφθαλμῶν, καὶ μὴν καὶ εὐ ιματίαι, καὶ τὰ οἷς ἂν προσκέοιντό τινες, ὡς ἐδίστην ἔχοιεν τὴν ἀπόλαυσιν, ψῆφον αὐτοῖς οὐκ ἀγεννή δωρούμενοι. Οὐκοῦν, ἄμπελος μὲν καὶ συχῆ, τῆς ἔξωθέν τε καὶ εἰσπεποιημένης τέρψεως τε καὶ τρυφής εἶεν ἂν εἰς τύπον ὁμοῦ τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων το πρόσκαιρόν τε καὶ εὐμάραντον ἀστείως καταδει κνύουσαι, καὶ σὺν τῷδε τὸ γλυκὺ μετὰ τοῦ σκοτούν ειωθότος. Τρυφὴ μὲν γὰρ ἅπασα κοσμική, γλυκείαν μὲν ἔχει τὴν παραυτίκα μέθεξιν, σκοτεῖ δὲ δὴ λίαν καὶ ἐπμεθύσκει δεινῶς τὸν εἰσδεδεγμένον αὐτήν. Εἰκὼν δὲ ὁ λάκκος τῶν ἐμφύτων τε καὶ ἐν ἡμῖν κινη- μάτων. Οὐ γὰρ εἰσπεποίηται ταυτί καθάπερ ἐκεῖνα, πηγάζει δὲ ὥσπερ ἐν ἡμῖν, ἐξ αὐτῆς ἀναβρύοντα τῆς σαρκός. Τούτων οὖν ἁπάντων φυσικῶν τε καὶ ἐπ- ακτῶν, ἐλευθέραν ἡμῖν τὴν μέθεξιν, καὶ πλατεῖαν και μιδῇ τὴν ἀπόλαυσιν, ἔσεσθαί φασιν αἱ πονηραι δυ νάμεις, εἰ καθάπερ ἁγίαν καὶ ἀκατάσειστον καταλε λοιπότες πόλιν, τὴν ἐγκράτειαν, προσχωρήσαιμεν τῷ βασιλεῖ Βαβυλῶνος, ὃς ἦν ἐν τύπῳ τοῦ Σατανά. Αλλ' ὁ μὲν Ραψάκης, τὸ παραυτίκα τερπνόν, ἀνεῖ- ναί τε αὐτοῖς καὶ ἐπιδώσειν ἐπηγγέλλετο προσκε χωρηκόσι τοῖς Βαβυλωνίοις. Οἱ δὲ οὐκ ἐπείθοντο φρονοῦντες ὀρθῶς, ἕψεται γὰρ πάντως τῷ θέλειν ελέσθαι τὰ κοσμικὰ, τὸ χρῆναι πεσεῖν εἰς ἀνεθέλητον δουλείαν, καὶ ἐν δορυκτήτων γενέσθαι τάξει. οι ΠΑΛΛ. Ἀτρεχὴς ὁ λόγος. Τίς δ' ἂν γένοιτο τούτων ἡ λύσις, ὡς ἥδιστα ἂν ἐρομένῳ φράσον. ΚΥΡ. Τίς δ' ἂν ἑτέρα παρὰ τὴν ἐναντίως ἔχουσαν τῇ πρώτῃ καὶ ἐν ἀρχαῖς; Ῥοπαῖς γὰρ Ιδίων ἀπο νεύοντες θελημάτων, ἐπὶ τὸ βιοῦν ἐθέλειν αἰσχρῶς, καὶ τῆς ἀμωμήτου πολιτείας τὴν ἀστειότητα παρο ωθούμενοι, πρὸς ἀγεννῆ καὶ ἀνδραποδώδη πεπτώκα- μεν νοῦν, μόνα φρονοῦντες τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς ὁλοτρόπως εγκείμενοι. Ταύτη τοι λοιπὸν καὶ κατολισθεῖν ἡμᾶς ἠφίει Θεὸς, εἰς ἀδό- κιμον νοῦν. ΠΑΛΛ. Παλινδρομείν οὖν ἄρα πρὸς ἀρετὴν ἀναγ- χαῖον ; ΚΥΡ. Αμελητί γε, ὦ τᾶν, οὐκ ἐφιεμένους ἔτι τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς, κατ' ἐκεῖνό που πάντως τὸ διὰ τῆς τοῦ Παύλου φωνῆς εἰρημένον ὀρθῶς· « Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. » Δεδιψηκότας δὲ μᾶλλον τὴν ἐν οὐρανοῖς ἀπο- γραφήν, καὶ οἱονεὶ πατρίδα καὶ πόλιν τὴν ἄνω πεποιημένους, καὶ ἀνακεκραγότας εὖ μάλα πρὸς Θεόν· ο 'Ανες μοι ὅτι πάροικος ἐγώ εἰμι ἐν τῇ γῇ, καὶ παρεπίδημος, καθὼς πάντες οι πατέρες μου. » Ο γάρ τοι περιπατῶν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ λαμπρὸν ἐν ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. lorum, aut superbia vitæ s. Insita namque est et in nobis ipsis infixa et hærens concupiscentia car- nis, eamque peccati legem beatus quoque Paulus appellat *, habitantem in membris carnis. Externæ autem voluptates atque adventitiæ oblectationes eæ sunt quæ oculorum sensu percipiuntur. Divitias enim per oculos admirantur homines, necnon ve- stium splendorem reliquaque id genus quibus addicti sunt nonnulli, tanquam suavissimus illorum sit usus, vehementer probant. Ergo vitis quidem, et ficus externæ illius et adventitiæ delectationis ac voluptatis figuram non absurde tenent, cum simul rerum quæ in mundo sunt, brevem duxamque naturam, unaque dulcedinem conjunctam cum ea vi quæ caput tentet, et tenebras offundat, non ineleganter ostendant : etenim mundana voluptas B omnis dulcem habet ad præsens sui perceptionem; sed fruentem obcæcat, et graviter inebriat Al vero lacus figura est insitorum in nobis motuum ; neque enim adventitii sunt hi similiter atque illi, sed in nobis velut e fonte manant, cum ex ipsa nostra carne scaturiant. Harum igitur omnium Lam naturalium quam adventitiarum voluptatum liberam nobis perceptionem, alluentissimamque oblectationem fore inquiunt illæ nequissimæ po- testates, si continentia videlicet, velut sancta atque firmissima civitate relicta, ad regem Babylonis, qui figura est Satanæ, nos contulerimus. Itaque Rapsaces quidem indulgere illis præsentem volu- platem, eique se adjecturum pollicebatur, si ad Babylonios defecissent : at illi cum saperent, minime id sibi persuaderi passi sunt. Qui enim mundanas voluptates volens sectatur, eum vel nolentem oportet in servitutem incidere, et in captivorum nu- mero censeri. PALL. Vera dicis. Sed hoc mihi dictum velim, quomodo de tantis malis eripi possimus. CYR. Quonam alio modo, nisi illi priori contra- rio? Nam cum nostrarum voluntatum momentis ad vitam turpiter agendam propenderemus, et illam perfectæ vitæ elegantiam abjecissemus, ad ignobi- lem ac servilem animum prolapsi sumus, cum sola ea quæ super terram sunt saperemus, atque om- nibus modis carnis voluptatibus incumberemus. Itaque permisit Deus ut in reprobum sensum de- laberemur. PALL. Contrario igitur cursu nobis est ad virtu- tem remeanduin ? CYR. Et quidem nulla interposita mora, Palladi, ita ut nobis mundanam hanc vitam non esse ex- petendam ducamus, juxta illud, quod est a Paulo præclare dictum : ‹ Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . . Sed potius eo desiderio ardeamus, nomen ut nostrum in cœlis describatur, patriamque nostram atque civitatem illam supernam æstimemus, clamemusque ad Deum : • Remitte mihi, quia advena ego sum in terra, et peregrinus, sicut omnes patres mei”. Nam qui 5º Joan. 11, 16. Rom. vn, 23. , G D Coloss. 111, 5. Psal. xxxvını, 14, 13.

Α τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ ἡ ἀλαζονεία τοῦ βίον. » Εμφυ > τος γὰρ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ἐῤῥιζωμένη καὶ μένουσι τῆς σαρκὸς ἡ ἐπιθυμία, νόμον δὲ αὐτὴν ἁμαρτίας, καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν ὠνόμαζε Παῦλος, ένας χούντα τους μέλεσι τῆς σαρκός. Τέρψεις δὲ καὶ ἡδοναὶ θύραθέν τε καὶ εἰσπεποιημέναι, τὰ δι' ὀμμάτων. Θαυμάζεται γὰρ τὰ ἐκ πλούτου δι' ὀφθαλμῶν, καὶ μὴν καὶ εὐ ιματίαι, καὶ τὰ οἷς ἂν προσκέοιντό τινες, ὡς ἐδίστην ἔχοιεν τὴν ἀπόλαυσιν, ψῆφον αὐτοῖς οὐκ ἀγεννή δωρούμενοι. Οὐκοῦν, ἄμπελος μὲν καὶ συχῆ, τῆς ἔξωθέν τε καὶ εἰσπεποιημένης τέρψεως τε καὶ τρυφής εἶεν ἂν εἰς τύπον ὁμοῦ τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων το πρόσκαιρόν τε καὶ εὐμάραντον ἀστείως καταδει κνύουσαι, καὶ σὺν τῷδε τὸ γλυκὺ μετὰ τοῦ σκοτούν ειωθότος. Τρυφὴ μὲν γὰρ ἅπασα κοσμική, γλυκείαν μὲν ἔχει τὴν παραυτίκα μέθεξιν, σκοτεῖ δὲ δὴ λίαν καὶ ἐπμεθύσκει δεινῶς τὸν εἰσδεδεγμένον αὐτήν. Εἰκὼν δὲ ὁ λάκκος τῶν ἐμφύτων τε καὶ ἐν ἡμῖν κινη- μάτων. Οὐ γὰρ εἰσπεποίηται ταυτί καθάπερ ἐκεῖνα, πηγάζει δὲ ὥσπερ ἐν ἡμῖν, ἐξ αὐτῆς ἀναβρύοντα τῆς σαρκός. Τούτων οὖν ἁπάντων φυσικῶν τε καὶ ἐπ- ακτῶν, ἐλευθέραν ἡμῖν τὴν μέθεξιν, καὶ πλατεῖαν και μιδῇ τὴν ἀπόλαυσιν, ἔσεσθαί φασιν αἱ πονηραι δυ νάμεις, εἰ καθάπερ ἁγίαν καὶ ἀκατάσειστον καταλε λοιπότες πόλιν, τὴν ἐγκράτειαν, προσχωρήσαιμεν τῷ βασιλεῖ Βαβυλῶνος, ὃς ἦν ἐν τύπῳ τοῦ Σατανά. Αλλ' ὁ μὲν Ραψάκης, τὸ παραυτίκα τερπνόν, ἀνεῖ- ναί τε αὐτοῖς καὶ ἐπιδώσειν ἐπηγγέλλετο προσκε χωρηκόσι τοῖς Βαβυλωνίοις. Οἱ δὲ οὐκ ἐπείθοντο φρονοῦντες ὀρθῶς, ἕψεται γὰρ πάντως τῷ θέλειν ελέσθαι τὰ κοσμικὰ, τὸ χρῆναι πεσεῖν εἰς ἀνεθέλητον δουλείαν, καὶ ἐν δορυκτήτων γενέσθαι τάξει. οι ΠΑΛΛ. Ἀτρεχὴς ὁ λόγος. Τίς δ' ἂν γένοιτο τούτων ἡ λύσις, ὡς ἥδιστα ἂν ἐρομένῳ φράσον. ΚΥΡ. Τίς δ' ἂν ἑτέρα παρὰ τὴν ἐναντίως ἔχουσαν τῇ πρώτῃ καὶ ἐν ἀρχαῖς; Ῥοπαῖς γὰρ Ιδίων ἀπο νεύοντες θελημάτων, ἐπὶ τὸ βιοῦν ἐθέλειν αἰσχρῶς, καὶ τῆς ἀμωμήτου πολιτείας τὴν ἀστειότητα παρο ωθούμενοι, πρὸς ἀγεννῆ καὶ ἀνδραποδώδη πεπτώκα- μεν νοῦν, μόνα φρονοῦντες τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς ὁλοτρόπως εγκείμενοι. Ταύτη τοι λοιπὸν καὶ κατολισθεῖν ἡμᾶς ἠφίει Θεὸς, εἰς ἀδό- κιμον νοῦν. ΠΑΛΛ. Παλινδρομείν οὖν ἄρα πρὸς ἀρετὴν ἀναγ- χαῖον ; ΚΥΡ. Αμελητί γε, ὦ τᾶν, οὐκ ἐφιεμένους ἔτι τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς, κατ' ἐκεῖνό που πάντως τὸ διὰ τῆς τοῦ Παύλου φωνῆς εἰρημένον ὀρθῶς· « Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. » Δεδιψηκότας δὲ μᾶλλον τὴν ἐν οὐρανοῖς ἀπο- γραφήν, καὶ οἱονεὶ πατρίδα καὶ πόλιν τὴν ἄνω πεποιημένους, καὶ ἀνακεκραγότας εὖ μάλα πρὸς Θεόν· ο 'Ανες μοι ὅτι πάροικος ἐγώ εἰμι ἐν τῇ γῇ, καὶ παρεπίδημος, καθὼς πάντες οι πατέρες μου. » Ο γάρ τοι περιπατῶν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ λαμπρὸν ἐν ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. lorum, aut superbia vitæ s. Insita namque est et in nobis ipsis infixa et hærens concupiscentia car- nis, eamque peccati legem beatus quoque Paulus appellat *, habitantem in membris carnis. Externæ autem voluptates atque adventitiæ oblectationes eæ sunt quæ oculorum sensu percipiuntur. Divitias enim per oculos admirantur homines, necnon ve- stium splendorem reliquaque id genus quibus addicti sunt nonnulli, tanquam suavissimus illorum sit usus, vehementer probant. Ergo vitis quidem, et ficus externæ illius et adventitiæ delectationis ac voluptatis figuram non absurde tenent, cum simul rerum quæ in mundo sunt, brevem duxamque naturam, unaque dulcedinem conjunctam cum ea vi quæ caput tentet, et tenebras offundat, non ineleganter ostendant : etenim mundana voluptas B omnis dulcem habet ad præsens sui perceptionem; sed fruentem obcæcat, et graviter inebriat Al vero lacus figura est insitorum in nobis motuum ; neque enim adventitii sunt hi similiter atque illi, sed in nobis velut e fonte manant, cum ex ipsa nostra carne scaturiant. Harum igitur omnium Lam naturalium quam adventitiarum voluptatum liberam nobis perceptionem, alluentissimamque oblectationem fore inquiunt illæ nequissimæ po- testates, si continentia videlicet, velut sancta atque firmissima civitate relicta, ad regem Babylonis, qui figura est Satanæ, nos contulerimus. Itaque Rapsaces quidem indulgere illis præsentem volu- platem, eique se adjecturum pollicebatur, si ad Babylonios defecissent : at illi cum saperent, minime id sibi persuaderi passi sunt. Qui enim mundanas voluptates volens sectatur, eum vel nolentem oportet in servitutem incidere, et in captivorum nu- mero censeri. PALL. Vera dicis. Sed hoc mihi dictum velim, quomodo de tantis malis eripi possimus. CYR. Quonam alio modo, nisi illi priori contra- rio? Nam cum nostrarum voluntatum momentis ad vitam turpiter agendam propenderemus, et illam perfectæ vitæ elegantiam abjecissemus, ad ignobi- lem ac servilem animum prolapsi sumus, cum sola ea quæ super terram sunt saperemus, atque om- nibus modis carnis voluptatibus incumberemus. Itaque permisit Deus ut in reprobum sensum de- laberemur. PALL. Contrario igitur cursu nobis est ad virtu- tem remeanduin ? CYR. Et quidem nulla interposita mora, Palladi, ita ut nobis mundanam hanc vitam non esse ex- petendam ducamus, juxta illud, quod est a Paulo præclare dictum : ‹ Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . . Sed potius eo desiderio ardeamus, nomen ut nostrum in cœlis describatur, patriamque nostram atque civitatem illam supernam æstimemus, clamemusque ad Deum : • Remitte mihi, quia advena ego sum in terra, et peregrinus, sicut omnes patres mei”. Nam qui 5º Joan. 11, 16. Rom. vn, 23. , G D Coloss. 111, 5. Psal. xxxvını, 14, 13.

οὐρανοῖς τὸ πολίτευμα ἔχων πάροικός τε καὶ παρ- επίδημος ἀληθῶς ἐξ αὐτῶν ἂν εἰκότως φαίνοιτο τῶν πραγμάτων. Καὶ γοῦν τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητὴς τοῦτο ποιεῖσθαι κελεύει, καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς αὔχημα περι - φανές τε καὶ εὐπρεπές, ὡδί πη λέγων ο Αδελφοί, παρακαλῶ ὡς παροίκους και παρεπιδήμους ἀπέχε σθαι τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιών, αἵτινες στρατεύονται κατὰ τῆς ψυχῆς. » ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν ἀρκέσειε πρὸς κατόρθωσιν ἀρετῆς ή τοιάδε διάθεσις, τὸ καταλῆξαί φημι τῶν σαρκικών ἐπιθυμιών ; ΚΥΡ. Εἰ προσγένοιτο σοφῶς καὶ τὰ ἐκ τῆς ἑτέρας ἐπιεικείας, δῆλον δὲ ὅτι τῆς πνευματικής. Γέγραπται γάρ· « Πλατεία ἡ ἐντολή σου σφόδρα. • Η οὐχὶ διττὸς ἐν ἡμῖν ὁ μολυσμός, ψυχῆς τε καὶ σώματος ; Επεσθαι δεῖν οἰηθείην ἂν, καὶ λίαν εἰκότως, τοῖς καταμιαί. Β νειν εἰωθόσιν, ἰσοπαλῆ τε καὶ ἰσουργὰ τὰ διασμήχειν ειωθότα. ΠΑΛΛ. ὀρθῶς ἔφης. ΚΥΡ. Ωσπερ οὖν ἀμέλει διττὸς ὁ ρύπος ψυχικός τε καὶ σωματικός, οὕτω καὶ ἡ διακαθαρσις ψυχική τε καὶ σωματική γένοιτ' ἂν εἰκότως. Πλὴν ὅτι τὸ παροικίαν ἡγεῖσθαι, φιλεῖν τὴν ἐν κόσμῳ ζωὴν, τοῖς τῇδε διακειμένοις οὐκ ἀκερδὲς ἀταλαιπώρως ἰδεῖν, εἴπερ ἕλοιτό τις εἰκόνα τοῦ πράγματος ποιεῖσθαι τὸν ᾿Αβραάμ, πρὸς ὃν εἴρηται παρὰ Θεοῦ· « Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ δεῦρο εἰς γῆν, ἣν ἂν σου δείξω, καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα, καὶ εὐλογήσω σε, καὶ μεγαλυνῷ τὸ ὄνομά σου, καὶ ἔσῃ εὐλογητὸς, καὶ εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς κατα αρωμένους σε καταράσομαι, καὶ εὐλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς. • Συνίης ὅπως οὐκ ἐκ γῆς τε καὶ οἴκου μένον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς συγγενείας, καὶ μὴν καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς ἀπαίρειν ἐκέλευσεν, ἔχειν τε εἰς γῆν, ήνπερ αὐτὸς ἐκδείξειεν ὁ καλῶν; ΠΑΛΛ. Ἀλλὰ τί δὴ τοῦτό ἐστιν; ΚΥΡ. Εἶτά πως οὐκ ἐναργές, ὅτι Θεοῦ καλοῦντος εἰς ἀκολούθησιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν πνευματικὴν, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ ζωης, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τῆς ἐν ἡδυναῖς καὶ φιλοσαρκίαις, οὓς ἂν ἔλοιτο τιμᾷν, ἐξέρπειν ἐθέλοντος, ἀπόπληκτον κομιδῇ, τὸ ἡγεῖσθαί τι τοῦ τοιοῦδε ἄμεινον ; Καταλογιζέσθω γὰρ ὡς οὐδὲν πα τρίς τε καὶ γένος, καὶ οἶκος πατρὸς, καὶ τῶν ἐπι- γείων ἡ κτῆσις. Τοιγάρτοι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ πρὸς τὴν ἴσην ἡμᾶς ἀνδρείαν ἐκάλει, λέγων· . Ο φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος, καὶ ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. • Προσ. ετίθει δέ· « Καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς, ἢ ἀδελ- φάς, ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ή η ή ἀγροὺς, ἡ οἰκίας ἕνεκα τοῦ ὀνόματός μου, πολλαπλα σίονα λήψεται, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. Η Η γὰρ οὐχὶ τῆς εἰς ἄκρον εὐσθενείας τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ἔργον εἶναι φῂς, τὴν οὕτω λαμπρὰν καὶ DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. 1. A in terris ambulat, præclaram autem conversatio- nem habet in cœlis, is demum advena'et peregri- nus ex ipsis rebus plane comprobatur. Itaque Sal- vatoris nostri discipulus id tanquam præclarum atque gloriosum putare nos ipsos jubet bis verbis : • Fratres, obsecro, tanquam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis, quæ militant adversus animam **. › PALL. Num igitur, sic affectum esse, id est, a carnalibus concupiscentiis cessa visse, satis est ad virtutem præstandam? CYR. Siquidem hæc quoque sapienter accesserint, quæ ad illam alteram morum probitatem, spiri- tualem nempe, spectant. Scriptum est enim : • Latum mandatum tuum nimis ". » Quid? Nonne duplex est in nobis inquinamentum, animæ, in- quam, ac spiritus? Igitur æquissimum esse arbi- tror ut iis quæ inquinare solent æqualia ac paria succedant, quæ abstergendi vires habeant. B C D PALL. Recte dicis. iis CYR. Ut igitur duplex est macula, animi et corpo- ris, sic item purgationem aliam anima, aliam cor- poris esse, convenientissimum est. Cæterum hoc ip- sum, nempe praesentem vilain incolatum putare, qui ita sunt affecti, non esse inutile, perfacile videri potest, si cui placuerit in Abraham ejus rei imagi- nem intueri, cui dictum a Deo est: ‹ Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui; et veni in terram quam monstravero tibi, et fa- ciam te in gentem magnam, et benedicam tibi, et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus; et benedicam benedicentibus tibi, et maledicentibus tibi maledicam; et benedicentur in te omnes tri- bus terræ . > Intelligis igitur quod non ex terra et domo solum, sed etiam ex cognatione, atque adeo ex domo patris discedere jussit, et venire in terram quam ipse, qui vocabat, ostenderet? PALL. Sed quidnam hoc sibi vull? CYR. An vero, cum Deus nos ad sequendum se vocet, haud dubium quin spiritualiter, cumque eos quos illi honorare placuerit, ex mundana vita, voluptuosa, inquam, et carnis desideriis dedita, exire velit, negari potest quin aperte stultissimum sit quidpiam putare huic tantæ rei esse præferen- dum ? Imo vero pro nihilo habeatur patria, genus, domus patris, ipsa denique terrenarum rerum pos- sessio. Itaque etiam ipse Salvator ad similem nos : animi fortitudinem vocabat, dicens : « Qui amat pa- trem aut matrem super me, non est me dignus; et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus; et qui non accipit crucem suam, et sequi- tur me, non est me dignus ". Adjecit etiam il- lud : « Et omnis qui dimiserit fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros, aut domos propter nomen meum, centu- plum accipiet, et vitam æternam possidebit ". Quid? Non summæ fortitudinis, filius, inquam, quae Matth. x, 57, 38. * Matth. xix, 29. * | Petr. 11, 11. s Psal. cxvii, 90. * Gen. xtr, 1-3.

οὐρανοῖς τὸ πολίτευμα ἔχων πάροικός τε καὶ παρ- επίδημος ἀληθῶς ἐξ αὐτῶν ἂν εἰκότως φαίνοιτο τῶν πραγμάτων. Καὶ γοῦν τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητὴς τοῦτο ποιεῖσθαι κελεύει, καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς αὔχημα περι - φανές τε καὶ εὐπρεπές, ὡδί πη λέγων ο Αδελφοί, παρακαλῶ ὡς παροίκους και παρεπιδήμους ἀπέχε σθαι τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιών, αἵτινες στρατεύονται κατὰ τῆς ψυχῆς. » ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν ἀρκέσειε πρὸς κατόρθωσιν ἀρετῆς ή τοιάδε διάθεσις, τὸ καταλῆξαί φημι τῶν σαρκικών ἐπιθυμιών ; ΚΥΡ. Εἰ προσγένοιτο σοφῶς καὶ τὰ ἐκ τῆς ἑτέρας ἐπιεικείας, δῆλον δὲ ὅτι τῆς πνευματικής. Γέγραπται γάρ· « Πλατεία ἡ ἐντολή σου σφόδρα. • Η οὐχὶ διττὸς ἐν ἡμῖν ὁ μολυσμός, ψυχῆς τε καὶ σώματος ; Επεσθαι δεῖν οἰηθείην ἂν, καὶ λίαν εἰκότως, τοῖς καταμιαί. Β νειν εἰωθόσιν, ἰσοπαλῆ τε καὶ ἰσουργὰ τὰ διασμήχειν ειωθότα. ΠΑΛΛ. ὀρθῶς ἔφης. ΚΥΡ. Ωσπερ οὖν ἀμέλει διττὸς ὁ ρύπος ψυχικός τε καὶ σωματικός, οὕτω καὶ ἡ διακαθαρσις ψυχική τε καὶ σωματική γένοιτ' ἂν εἰκότως. Πλὴν ὅτι τὸ παροικίαν ἡγεῖσθαι, φιλεῖν τὴν ἐν κόσμῳ ζωὴν, τοῖς τῇδε διακειμένοις οὐκ ἀκερδὲς ἀταλαιπώρως ἰδεῖν, εἴπερ ἕλοιτό τις εἰκόνα τοῦ πράγματος ποιεῖσθαι τὸν ᾿Αβραάμ, πρὸς ὃν εἴρηται παρὰ Θεοῦ· « Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ δεῦρο εἰς γῆν, ἣν ἂν σου δείξω, καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα, καὶ εὐλογήσω σε, καὶ μεγαλυνῷ τὸ ὄνομά σου, καὶ ἔσῃ εὐλογητὸς, καὶ εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς κατα αρωμένους σε καταράσομαι, καὶ εὐλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς. • Συνίης ὅπως οὐκ ἐκ γῆς τε καὶ οἴκου μένον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς συγγενείας, καὶ μὴν καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς ἀπαίρειν ἐκέλευσεν, ἔχειν τε εἰς γῆν, ήνπερ αὐτὸς ἐκδείξειεν ὁ καλῶν; ΠΑΛΛ. Ἀλλὰ τί δὴ τοῦτό ἐστιν; ΚΥΡ. Εἶτά πως οὐκ ἐναργές, ὅτι Θεοῦ καλοῦντος εἰς ἀκολούθησιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν πνευματικὴν, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ ζωης, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τῆς ἐν ἡδυναῖς καὶ φιλοσαρκίαις, οὓς ἂν ἔλοιτο τιμᾷν, ἐξέρπειν ἐθέλοντος, ἀπόπληκτον κομιδῇ, τὸ ἡγεῖσθαί τι τοῦ τοιοῦδε ἄμεινον ; Καταλογιζέσθω γὰρ ὡς οὐδὲν πα τρίς τε καὶ γένος, καὶ οἶκος πατρὸς, καὶ τῶν ἐπι- γείων ἡ κτῆσις. Τοιγάρτοι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ πρὸς τὴν ἴσην ἡμᾶς ἀνδρείαν ἐκάλει, λέγων· . Ο φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος, καὶ ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. • Προσ. ετίθει δέ· « Καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς, ἢ ἀδελ- φάς, ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ή η ή ἀγροὺς, ἡ οἰκίας ἕνεκα τοῦ ὀνόματός μου, πολλαπλα σίονα λήψεται, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. Η Η γὰρ οὐχὶ τῆς εἰς ἄκρον εὐσθενείας τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ἔργον εἶναι φῂς, τὴν οὕτω λαμπρὰν καὶ DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. 1. A in terris ambulat, præclaram autem conversatio- nem habet in cœlis, is demum advena'et peregri- nus ex ipsis rebus plane comprobatur. Itaque Sal- vatoris nostri discipulus id tanquam præclarum atque gloriosum putare nos ipsos jubet bis verbis : • Fratres, obsecro, tanquam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis, quæ militant adversus animam **. › PALL. Num igitur, sic affectum esse, id est, a carnalibus concupiscentiis cessa visse, satis est ad virtutem præstandam? CYR. Siquidem hæc quoque sapienter accesserint, quæ ad illam alteram morum probitatem, spiri- tualem nempe, spectant. Scriptum est enim : • Latum mandatum tuum nimis ". » Quid? Nonne duplex est in nobis inquinamentum, animæ, in- quam, ac spiritus? Igitur æquissimum esse arbi- tror ut iis quæ inquinare solent æqualia ac paria succedant, quæ abstergendi vires habeant. B C D PALL. Recte dicis. iis CYR. Ut igitur duplex est macula, animi et corpo- ris, sic item purgationem aliam anima, aliam cor- poris esse, convenientissimum est. Cæterum hoc ip- sum, nempe praesentem vilain incolatum putare, qui ita sunt affecti, non esse inutile, perfacile videri potest, si cui placuerit in Abraham ejus rei imagi- nem intueri, cui dictum a Deo est: ‹ Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui; et veni in terram quam monstravero tibi, et fa- ciam te in gentem magnam, et benedicam tibi, et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus; et benedicam benedicentibus tibi, et maledicentibus tibi maledicam; et benedicentur in te omnes tri- bus terræ . > Intelligis igitur quod non ex terra et domo solum, sed etiam ex cognatione, atque adeo ex domo patris discedere jussit, et venire in terram quam ipse, qui vocabat, ostenderet? PALL. Sed quidnam hoc sibi vull? CYR. An vero, cum Deus nos ad sequendum se vocet, haud dubium quin spiritualiter, cumque eos quos illi honorare placuerit, ex mundana vita, voluptuosa, inquam, et carnis desideriis dedita, exire velit, negari potest quin aperte stultissimum sit quidpiam putare huic tantæ rei esse præferen- dum ? Imo vero pro nihilo habeatur patria, genus, domus patris, ipsa denique terrenarum rerum pos- sessio. Itaque etiam ipse Salvator ad similem nos : animi fortitudinem vocabat, dicens : « Qui amat pa- trem aut matrem super me, non est me dignus; et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus; et qui non accipit crucem suam, et sequi- tur me, non est me dignus ". Adjecit etiam il- lud : « Et omnis qui dimiserit fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros, aut domos propter nomen meum, centu- plum accipiet, et vitam æternam possidebit ". Quid? Non summæ fortitudinis, filius, inquam, quae Matth. x, 57, 38. * Matth. xix, 29. * | Petr. 11, 11. s Psal. cxvii, 90. * Gen. xtr, 1-3.

οὐρανοῖς τὸ πολίτευμα ἔχων πάροικός τε καὶ παρ- επίδημος ἀληθῶς ἐξ αὐτῶν ἂν εἰκότως φαίνοιτο τῶν πραγμάτων. Καὶ γοῦν τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητὴς τοῦτο ποιεῖσθαι κελεύει, καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς αὔχημα περι - φανές τε καὶ εὐπρεπές, ὡδί πη λέγων ο Αδελφοί, παρακαλῶ ὡς παροίκους και παρεπιδήμους ἀπέχε σθαι τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιών, αἵτινες στρατεύονται κατὰ τῆς ψυχῆς. » ΠΑΛΛ. "Αρ' οὖν ἀρκέσειε πρὸς κατόρθωσιν ἀρετῆς ή τοιάδε διάθεσις, τὸ καταλῆξαί φημι τῶν σαρκικών ἐπιθυμιών ; ΚΥΡ. Εἰ προσγένοιτο σοφῶς καὶ τὰ ἐκ τῆς ἑτέρας ἐπιεικείας, δῆλον δὲ ὅτι τῆς πνευματικής. Γέγραπται γάρ· « Πλατεία ἡ ἐντολή σου σφόδρα. • Η οὐχὶ διττὸς ἐν ἡμῖν ὁ μολυσμός, ψυχῆς τε καὶ σώματος ; Επεσθαι δεῖν οἰηθείην ἂν, καὶ λίαν εἰκότως, τοῖς καταμιαί. Β νειν εἰωθόσιν, ἰσοπαλῆ τε καὶ ἰσουργὰ τὰ διασμήχειν ειωθότα. ΠΑΛΛ. ὀρθῶς ἔφης. ΚΥΡ. Ωσπερ οὖν ἀμέλει διττὸς ὁ ρύπος ψυχικός τε καὶ σωματικός, οὕτω καὶ ἡ διακαθαρσις ψυχική τε καὶ σωματική γένοιτ' ἂν εἰκότως. Πλὴν ὅτι τὸ παροικίαν ἡγεῖσθαι, φιλεῖν τὴν ἐν κόσμῳ ζωὴν, τοῖς τῇδε διακειμένοις οὐκ ἀκερδὲς ἀταλαιπώρως ἰδεῖν, εἴπερ ἕλοιτό τις εἰκόνα τοῦ πράγματος ποιεῖσθαι τὸν ᾿Αβραάμ, πρὸς ὃν εἴρηται παρὰ Θεοῦ· « Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ δεῦρο εἰς γῆν, ἣν ἂν σου δείξω, καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα, καὶ εὐλογήσω σε, καὶ μεγαλυνῷ τὸ ὄνομά σου, καὶ ἔσῃ εὐλογητὸς, καὶ εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς κατα αρωμένους σε καταράσομαι, καὶ εὐλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς. • Συνίης ὅπως οὐκ ἐκ γῆς τε καὶ οἴκου μένον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς συγγενείας, καὶ μὴν καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς ἀπαίρειν ἐκέλευσεν, ἔχειν τε εἰς γῆν, ήνπερ αὐτὸς ἐκδείξειεν ὁ καλῶν; ΠΑΛΛ. Ἀλλὰ τί δὴ τοῦτό ἐστιν; ΚΥΡ. Εἶτά πως οὐκ ἐναργές, ὅτι Θεοῦ καλοῦντος εἰς ἀκολούθησιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν πνευματικὴν, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ ζωης, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τῆς ἐν ἡδυναῖς καὶ φιλοσαρκίαις, οὓς ἂν ἔλοιτο τιμᾷν, ἐξέρπειν ἐθέλοντος, ἀπόπληκτον κομιδῇ, τὸ ἡγεῖσθαί τι τοῦ τοιοῦδε ἄμεινον ; Καταλογιζέσθω γὰρ ὡς οὐδὲν πα τρίς τε καὶ γένος, καὶ οἶκος πατρὸς, καὶ τῶν ἐπι- γείων ἡ κτῆσις. Τοιγάρτοι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ πρὸς τὴν ἴσην ἡμᾶς ἀνδρείαν ἐκάλει, λέγων· . Ο φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος, καὶ ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. • Προσ. ετίθει δέ· « Καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς, ἢ ἀδελ- φάς, ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ή η ή ἀγροὺς, ἡ οἰκίας ἕνεκα τοῦ ὀνόματός μου, πολλαπλα σίονα λήψεται, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. Η Η γὰρ οὐχὶ τῆς εἰς ἄκρον εὐσθενείας τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ἔργον εἶναι φῂς, τὴν οὕτω λαμπρὰν καὶ DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. 1. A in terris ambulat, præclaram autem conversatio- nem habet in cœlis, is demum advena'et peregri- nus ex ipsis rebus plane comprobatur. Itaque Sal- vatoris nostri discipulus id tanquam præclarum atque gloriosum putare nos ipsos jubet bis verbis : • Fratres, obsecro, tanquam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis, quæ militant adversus animam **. › PALL. Num igitur, sic affectum esse, id est, a carnalibus concupiscentiis cessa visse, satis est ad virtutem præstandam? CYR. Siquidem hæc quoque sapienter accesserint, quæ ad illam alteram morum probitatem, spiri- tualem nempe, spectant. Scriptum est enim : • Latum mandatum tuum nimis ". » Quid? Nonne duplex est in nobis inquinamentum, animæ, in- quam, ac spiritus? Igitur æquissimum esse arbi- tror ut iis quæ inquinare solent æqualia ac paria succedant, quæ abstergendi vires habeant. B C D PALL. Recte dicis. iis CYR. Ut igitur duplex est macula, animi et corpo- ris, sic item purgationem aliam anima, aliam cor- poris esse, convenientissimum est. Cæterum hoc ip- sum, nempe praesentem vilain incolatum putare, qui ita sunt affecti, non esse inutile, perfacile videri potest, si cui placuerit in Abraham ejus rei imagi- nem intueri, cui dictum a Deo est: ‹ Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui; et veni in terram quam monstravero tibi, et fa- ciam te in gentem magnam, et benedicam tibi, et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus; et benedicam benedicentibus tibi, et maledicentibus tibi maledicam; et benedicentur in te omnes tri- bus terræ . > Intelligis igitur quod non ex terra et domo solum, sed etiam ex cognatione, atque adeo ex domo patris discedere jussit, et venire in terram quam ipse, qui vocabat, ostenderet? PALL. Sed quidnam hoc sibi vull? CYR. An vero, cum Deus nos ad sequendum se vocet, haud dubium quin spiritualiter, cumque eos quos illi honorare placuerit, ex mundana vita, voluptuosa, inquam, et carnis desideriis dedita, exire velit, negari potest quin aperte stultissimum sit quidpiam putare huic tantæ rei esse præferen- dum ? Imo vero pro nihilo habeatur patria, genus, domus patris, ipsa denique terrenarum rerum pos- sessio. Itaque etiam ipse Salvator ad similem nos : animi fortitudinem vocabat, dicens : « Qui amat pa- trem aut matrem super me, non est me dignus; et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus; et qui non accipit crucem suam, et sequi- tur me, non est me dignus ". Adjecit etiam il- lud : « Et omnis qui dimiserit fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros, aut domos propter nomen meum, centu- plum accipiet, et vitam æternam possidebit ". Quid? Non summæ fortitudinis, filius, inquam, quae Matth. x, 57, 38. * Matth. xix, 29. * | Petr. 11, 11. s Psal. cxvii, 90. * Gen. xtr, 1-3.

Ι. θόρε γῆν, ἡ τῆς θεοπτίας δέδοται χάρις, καὶ τῆς ἐλπίδος τὸ ἀσφαλὲς ἐν βεβαίῳ τῆς ἐλευθερίας, καὶ τὸ ἐξεῖναι λοιπὸν ἐγείρειν θυσιαστήριον. Καὶ ἡμῖν οὖν ἄρα, κατά γε τὸ ἴσον τοῦ λόγου σχῆμα, προσμέ νουσι μὲν τῷ κόσμῳ καὶ ταῖς κατ' αὐτὸν βδελυρωτά ταις ἡδοναῖς, οὐδεμία μὲν ἔσται παρὰ Θεοῦ χάρις κεκλημένοις δὲ καὶ τοῖς θείοις ὑπείκουσι νόμοις, ἀναθρώσκουσι τῶν καθάπερ εἰς γῆν ὑψηλὴν τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν ἔφεσίν τε καὶ προθυμίαν, ἐνίησι μὲν τῆς ἰδίας δόξης τὴν γνῶσιν ὁ Θεὸς, καὶ τὸ τῆς ἐλπίδος ερηρεισμένον ἐπαγγέλλεται· εὐσθενῆ δὲ οὕτω τὸν ἐν ἡμῖν ἀπεργάζεται νοῦν, ὡς ἤδη πως ισχύσει θυσίας προσάγειν πνευματικάς, καὶ εὐωδίαν γενέσθαι Χριστοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κατὰ τὸ γεγραμ- μένον· παραστῆσαι δὲ καὶ αὐτῷ τὸ σῶμα, θυσίαν ζῶσαν καὶ εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν καὶ ἐν πνεύματι λατρείαν τὴν ἀπόδεκτον παρὰ Θεῷ. Προσ- (εται γὰρ ἀσμένως τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τοὺς τρόπους, καὶ θυσίαν ἡγεῖται τὸ χρήμα πνευματικήν. ΠΑΛΛ. Μεθορμίζεσθαι δὴ οὖν ἐπὶ τὰ ἀμείνω πρέπει, τῶν αἰσχιόνων ἀπαίροντας· καὶ προσίεσθαι μὲν ὡς ἥδιστα τὴν ἄνωθεν κλῆσιν, ἐμφιλοχωρεῖν δὲ ὅτι μάλιστα φιλεῖν τοῖς ἐκ νόμου τετιμημένοις, καὶ τὴν ἀρίστην ψῆφον' λαχοῦσι παρὰ Θεῷ. Ως τό τα ζητεῖν ἀνόπιν ἰέναι καὶ ἐπινοστεῖν ἐπί τι τῶν ἀδικεῖν ειωθότων, αἰτίας οὐκ ἀπαλλάξομεν. Β ΚΥΡ. Οὐ μὲν οὖν, ὦ ἑταῖρε, Παγχάλεπον μὲν γὰρ τὸ νοσεῖν ἐλέσθαι πάλιν τὰ ὧν ἂν ἐξοίχοιτό τις· ὡς τοῖς γε ἅπαξ ἐξῃρημένοις δυνάμει Θεοῦ πολιτείας κοσμικής, σφαλερὸν ἄγαν τὸ κἂν γοῦν εἰς αὐτὴν ἀποβλέψαι μόνον, καὶ οἱονεὶ πρὸς ἀνάμνησιν ἰέναι πλημμελημάτων, εἰς τὴν ἐπ' αὐτοῖς ἀγάπησιν ἱέντας τὸν νοῦν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Μελῳδὸς ἐλιπάρει λέγων· ο 'Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς μου τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα. . Ματαιότης γὰρ ὡς ἀληθῶς ὁ τοῦδε τοῦ βίου περισπασμὸς, καὶ ἡ τῶν προσκαίρων διάκενος τέρψις, ὧν ὅτι προσήκει διίστασθαι καὶ ἀποφοιτᾷν, παραιτείσθαι δὲ καὶ μόνην τὴν ὡς ἐν ἐν νοίαις μὲν ὅτι σὺν ἡδονῇ τε κατάσκεψιν τόν γε ώς ἀληθῶς ὀρθοποδεῖν ᾑρημένον, ἀναμάθοι τις ἂν κάν τεῦθεν εὐκόλως. ΠΑΛΛ. Ἐκ τοῦ δὴ φής; ΚΥΡ. Οἱ τῶν Σοδόμων οικήτορες εἰς τὰς παρὰ φύσιν ἡδονὰς ἀγρίως εξοιστρούμενοι, καὶ ἀτιμάζοντες μὲν τὸν συνόδου νόμον, ὃν ἐπὶ παίδων γοναῖς ἡ φύσις ὡρίσατο, ὧραις δὲ ταῖς ἀῤῥένων ἐπιθηγόμενοι, καὶ τἰ γὰρ οὐχὶ τῶν λίαν ἐκτοπωτάτων διαπεραίνοντες, κατηρέθιζον εἰς ὀργὰς, καὶ οἰονείπως κατεβιάζοντο πρὸς τὴν ἐπ' αὐτοῖς ἰέναι δίκην, καίτοι φιλάνθρωπον ὄντα τὸν Δημιουργόν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ χρῆναι παθεῖν ἐπὶ θύραις ἦν ὁ καιρὸς, δεδαπανημένης ὥσπερ τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἀνεξικακίας, εισέβαλλον ἐν Σοδόμοις οἱ τοῦτο πληρώσοντες. Γέγραπται δὲ οὕτως· . Ηλθον δὲ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας. Λὼτ δὲ ἐκάθητο • * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. A cura patrii soli posthabita, migrare ju- nempe rationalem illum et in spiritu cultum, qui plectitur spiritualis illius obsequii ritus, atque illud hostiam spiritualem putat. bebatur: postea vero quam cum tota domo uni- versaque supellectili venit in Chanaan, atque ad terram sanctam ascendit, tum vero illi divinæ visionis gratia concessa est, ejusque spes Arma promissione corroborata est, altarisque exstruen- di jam potestas facta. At nos item simili ratione, quandiu in mundo manemus, et illius exsecran- dis voluptatibus adhærescimus, nulla permanebit a Deo gratia; sed si vocati divinis legibus ob- temperaverimus, et ad omnium bonorum expedi tionem atque alacre studium tanquam in excelsam terram conscenderimus, tum vero nobis immittit Deus gloriæ suæ cognitionem, et spei confirmatio- nem pollicetur, tantumque robur mentibus no- stris immittit, ut jam possimus hostias offerre spiri tuales ", et Christi bonus odor feri Deo et Patri, sicut scriptum est"; exhibere etiam ipsi quoque corpus hostiam viventem, placentemque Deo“, Deo est in primis acceptus. Libenter enim Pet. 11, 5. " II Cor. 11, 15. Rom. xr, 1. PATROL. GR. LXVIII. G D am- . PALL. Decet igitur, ut a turpioribus factis di- gressi, ad meliorem vitam nos conferamus, super- namque vocationem libentissime amplectamur, in iisque rebus maxime versari cupiamus, quæ a lege probantur, et a Deo optima judicantur. Nam re- trorsum abire velle, et ad ea reverti, a quibus lædi- mur, id vero culpa minime vacat. CYR. Minime vero, Palladi. Periculosissimum est enim in eos morbos recidere velle, quos semel evaseris : nam iis, qui semel Dei ope ex mundana conversatione sint erepti, ad eam vel respicere so- lum, ac memoria repetere peccata, atque ad ea ad- amanda animum appellere, minime tutum est. Ita- que divinus ille Psalmista orabat dicens : « Averte oculos meos, ne videant vanitatem ". • Vanitas enim revera est hujus vitæ distractio, atque rerum temporalium inanis oblectatio, a quibus disjungi atque recedere oportere, earumque rerum vel solam cogitationis cum voluptate conjunctam considera- tionem ei, qui recte ingredi velit, esse cavendam, hinc facile intelligi potest. PALL. Undenam, quæso ? CYR. Sodomorum. habitatores, cum ad cas voluptates, quæ præter naturam essent, immaniter velut œstro quodam stimularentur, cumque con- tempta congressus lege, quam liberis procreandis natura ipsa præscripsit, masculorum specie illecti, ad libidines excitarentur, nulla que adeo flagitiosa res esset a qua perpetranda abstinerent, iram Dei poenas ab eis repetendas descendere quodammod provocarunt, et Creatorem alioqui benignum, ad instaret, absumpta jam quodammodo divina in eis coegerunt. Itaque, cam tempus luendi supplici i; patientia, ingressi sunt Sodoma ultionis divine mi- Psal. CXVII, 37. !

Ι. θόρε γῆν, ἡ τῆς θεοπτίας δέδοται χάρις, καὶ τῆς ἐλπίδος τὸ ἀσφαλὲς ἐν βεβαίῳ τῆς ἐλευθερίας, καὶ τὸ ἐξεῖναι λοιπὸν ἐγείρειν θυσιαστήριον. Καὶ ἡμῖν οὖν ἄρα, κατά γε τὸ ἴσον τοῦ λόγου σχῆμα, προσμέ νουσι μὲν τῷ κόσμῳ καὶ ταῖς κατ' αὐτὸν βδελυρωτά ταις ἡδοναῖς, οὐδεμία μὲν ἔσται παρὰ Θεοῦ χάρις κεκλημένοις δὲ καὶ τοῖς θείοις ὑπείκουσι νόμοις, ἀναθρώσκουσι τῶν καθάπερ εἰς γῆν ὑψηλὴν τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν ἔφεσίν τε καὶ προθυμίαν, ἐνίησι μὲν τῆς ἰδίας δόξης τὴν γνῶσιν ὁ Θεὸς, καὶ τὸ τῆς ἐλπίδος ερηρεισμένον ἐπαγγέλλεται· εὐσθενῆ δὲ οὕτω τὸν ἐν ἡμῖν ἀπεργάζεται νοῦν, ὡς ἤδη πως ισχύσει θυσίας προσάγειν πνευματικάς, καὶ εὐωδίαν γενέσθαι Χριστοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κατὰ τὸ γεγραμ- μένον· παραστῆσαι δὲ καὶ αὐτῷ τὸ σῶμα, θυσίαν ζῶσαν καὶ εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν καὶ ἐν πνεύματι λατρείαν τὴν ἀπόδεκτον παρὰ Θεῷ. Προσ- (εται γὰρ ἀσμένως τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τοὺς τρόπους, καὶ θυσίαν ἡγεῖται τὸ χρήμα πνευματικήν. ΠΑΛΛ. Μεθορμίζεσθαι δὴ οὖν ἐπὶ τὰ ἀμείνω πρέπει, τῶν αἰσχιόνων ἀπαίροντας· καὶ προσίεσθαι μὲν ὡς ἥδιστα τὴν ἄνωθεν κλῆσιν, ἐμφιλοχωρεῖν δὲ ὅτι μάλιστα φιλεῖν τοῖς ἐκ νόμου τετιμημένοις, καὶ τὴν ἀρίστην ψῆφον' λαχοῦσι παρὰ Θεῷ. Ως τό τα ζητεῖν ἀνόπιν ἰέναι καὶ ἐπινοστεῖν ἐπί τι τῶν ἀδικεῖν ειωθότων, αἰτίας οὐκ ἀπαλλάξομεν. Β ΚΥΡ. Οὐ μὲν οὖν, ὦ ἑταῖρε, Παγχάλεπον μὲν γὰρ τὸ νοσεῖν ἐλέσθαι πάλιν τὰ ὧν ἂν ἐξοίχοιτό τις· ὡς τοῖς γε ἅπαξ ἐξῃρημένοις δυνάμει Θεοῦ πολιτείας κοσμικής, σφαλερὸν ἄγαν τὸ κἂν γοῦν εἰς αὐτὴν ἀποβλέψαι μόνον, καὶ οἱονεὶ πρὸς ἀνάμνησιν ἰέναι πλημμελημάτων, εἰς τὴν ἐπ' αὐτοῖς ἀγάπησιν ἱέντας τὸν νοῦν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Μελῳδὸς ἐλιπάρει λέγων· ο 'Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς μου τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα. . Ματαιότης γὰρ ὡς ἀληθῶς ὁ τοῦδε τοῦ βίου περισπασμὸς, καὶ ἡ τῶν προσκαίρων διάκενος τέρψις, ὧν ὅτι προσήκει διίστασθαι καὶ ἀποφοιτᾷν, παραιτείσθαι δὲ καὶ μόνην τὴν ὡς ἐν ἐν νοίαις μὲν ὅτι σὺν ἡδονῇ τε κατάσκεψιν τόν γε ώς ἀληθῶς ὀρθοποδεῖν ᾑρημένον, ἀναμάθοι τις ἂν κάν τεῦθεν εὐκόλως. ΠΑΛΛ. Ἐκ τοῦ δὴ φής; ΚΥΡ. Οἱ τῶν Σοδόμων οικήτορες εἰς τὰς παρὰ φύσιν ἡδονὰς ἀγρίως εξοιστρούμενοι, καὶ ἀτιμάζοντες μὲν τὸν συνόδου νόμον, ὃν ἐπὶ παίδων γοναῖς ἡ φύσις ὡρίσατο, ὧραις δὲ ταῖς ἀῤῥένων ἐπιθηγόμενοι, καὶ τἰ γὰρ οὐχὶ τῶν λίαν ἐκτοπωτάτων διαπεραίνοντες, κατηρέθιζον εἰς ὀργὰς, καὶ οἰονείπως κατεβιάζοντο πρὸς τὴν ἐπ' αὐτοῖς ἰέναι δίκην, καίτοι φιλάνθρωπον ὄντα τὸν Δημιουργόν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ χρῆναι παθεῖν ἐπὶ θύραις ἦν ὁ καιρὸς, δεδαπανημένης ὥσπερ τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἀνεξικακίας, εισέβαλλον ἐν Σοδόμοις οἱ τοῦτο πληρώσοντες. Γέγραπται δὲ οὕτως· . Ηλθον δὲ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας. Λὼτ δὲ ἐκάθητο • * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. A cura patrii soli posthabita, migrare ju- nempe rationalem illum et in spiritu cultum, qui plectitur spiritualis illius obsequii ritus, atque illud hostiam spiritualem putat. bebatur: postea vero quam cum tota domo uni- versaque supellectili venit in Chanaan, atque ad terram sanctam ascendit, tum vero illi divinæ visionis gratia concessa est, ejusque spes Arma promissione corroborata est, altarisque exstruen- di jam potestas facta. At nos item simili ratione, quandiu in mundo manemus, et illius exsecran- dis voluptatibus adhærescimus, nulla permanebit a Deo gratia; sed si vocati divinis legibus ob- temperaverimus, et ad omnium bonorum expedi tionem atque alacre studium tanquam in excelsam terram conscenderimus, tum vero nobis immittit Deus gloriæ suæ cognitionem, et spei confirmatio- nem pollicetur, tantumque robur mentibus no- stris immittit, ut jam possimus hostias offerre spiri tuales ", et Christi bonus odor feri Deo et Patri, sicut scriptum est"; exhibere etiam ipsi quoque corpus hostiam viventem, placentemque Deo“, Deo est in primis acceptus. Libenter enim Pet. 11, 5. " II Cor. 11, 15. Rom. xr, 1. PATROL. GR. LXVIII. G D am- . PALL. Decet igitur, ut a turpioribus factis di- gressi, ad meliorem vitam nos conferamus, super- namque vocationem libentissime amplectamur, in iisque rebus maxime versari cupiamus, quæ a lege probantur, et a Deo optima judicantur. Nam re- trorsum abire velle, et ad ea reverti, a quibus lædi- mur, id vero culpa minime vacat. CYR. Minime vero, Palladi. Periculosissimum est enim in eos morbos recidere velle, quos semel evaseris : nam iis, qui semel Dei ope ex mundana conversatione sint erepti, ad eam vel respicere so- lum, ac memoria repetere peccata, atque ad ea ad- amanda animum appellere, minime tutum est. Ita- que divinus ille Psalmista orabat dicens : « Averte oculos meos, ne videant vanitatem ". • Vanitas enim revera est hujus vitæ distractio, atque rerum temporalium inanis oblectatio, a quibus disjungi atque recedere oportere, earumque rerum vel solam cogitationis cum voluptate conjunctam considera- tionem ei, qui recte ingredi velit, esse cavendam, hinc facile intelligi potest. PALL. Undenam, quæso ? CYR. Sodomorum. habitatores, cum ad cas voluptates, quæ præter naturam essent, immaniter velut œstro quodam stimularentur, cumque con- tempta congressus lege, quam liberis procreandis natura ipsa præscripsit, masculorum specie illecti, ad libidines excitarentur, nulla que adeo flagitiosa res esset a qua perpetranda abstinerent, iram Dei poenas ab eis repetendas descendere quodammod provocarunt, et Creatorem alioqui benignum, ad instaret, absumpta jam quodammodo divina in eis coegerunt. Itaque, cam tempus luendi supplici i; patientia, ingressi sunt Sodoma ultionis divine mi- Psal. CXVII, 37. !

Ι. θόρε γῆν, ἡ τῆς θεοπτίας δέδοται χάρις, καὶ τῆς ἐλπίδος τὸ ἀσφαλὲς ἐν βεβαίῳ τῆς ἐλευθερίας, καὶ τὸ ἐξεῖναι λοιπὸν ἐγείρειν θυσιαστήριον. Καὶ ἡμῖν οὖν ἄρα, κατά γε τὸ ἴσον τοῦ λόγου σχῆμα, προσμέ νουσι μὲν τῷ κόσμῳ καὶ ταῖς κατ' αὐτὸν βδελυρωτά ταις ἡδοναῖς, οὐδεμία μὲν ἔσται παρὰ Θεοῦ χάρις κεκλημένοις δὲ καὶ τοῖς θείοις ὑπείκουσι νόμοις, ἀναθρώσκουσι τῶν καθάπερ εἰς γῆν ὑψηλὴν τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν ἔφεσίν τε καὶ προθυμίαν, ἐνίησι μὲν τῆς ἰδίας δόξης τὴν γνῶσιν ὁ Θεὸς, καὶ τὸ τῆς ἐλπίδος ερηρεισμένον ἐπαγγέλλεται· εὐσθενῆ δὲ οὕτω τὸν ἐν ἡμῖν ἀπεργάζεται νοῦν, ὡς ἤδη πως ισχύσει θυσίας προσάγειν πνευματικάς, καὶ εὐωδίαν γενέσθαι Χριστοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κατὰ τὸ γεγραμ- μένον· παραστῆσαι δὲ καὶ αὐτῷ τὸ σῶμα, θυσίαν ζῶσαν καὶ εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν καὶ ἐν πνεύματι λατρείαν τὴν ἀπόδεκτον παρὰ Θεῷ. Προσ- (εται γὰρ ἀσμένως τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τοὺς τρόπους, καὶ θυσίαν ἡγεῖται τὸ χρήμα πνευματικήν. ΠΑΛΛ. Μεθορμίζεσθαι δὴ οὖν ἐπὶ τὰ ἀμείνω πρέπει, τῶν αἰσχιόνων ἀπαίροντας· καὶ προσίεσθαι μὲν ὡς ἥδιστα τὴν ἄνωθεν κλῆσιν, ἐμφιλοχωρεῖν δὲ ὅτι μάλιστα φιλεῖν τοῖς ἐκ νόμου τετιμημένοις, καὶ τὴν ἀρίστην ψῆφον' λαχοῦσι παρὰ Θεῷ. Ως τό τα ζητεῖν ἀνόπιν ἰέναι καὶ ἐπινοστεῖν ἐπί τι τῶν ἀδικεῖν ειωθότων, αἰτίας οὐκ ἀπαλλάξομεν. Β ΚΥΡ. Οὐ μὲν οὖν, ὦ ἑταῖρε, Παγχάλεπον μὲν γὰρ τὸ νοσεῖν ἐλέσθαι πάλιν τὰ ὧν ἂν ἐξοίχοιτό τις· ὡς τοῖς γε ἅπαξ ἐξῃρημένοις δυνάμει Θεοῦ πολιτείας κοσμικής, σφαλερὸν ἄγαν τὸ κἂν γοῦν εἰς αὐτὴν ἀποβλέψαι μόνον, καὶ οἱονεὶ πρὸς ἀνάμνησιν ἰέναι πλημμελημάτων, εἰς τὴν ἐπ' αὐτοῖς ἀγάπησιν ἱέντας τὸν νοῦν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Μελῳδὸς ἐλιπάρει λέγων· ο 'Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς μου τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα. . Ματαιότης γὰρ ὡς ἀληθῶς ὁ τοῦδε τοῦ βίου περισπασμὸς, καὶ ἡ τῶν προσκαίρων διάκενος τέρψις, ὧν ὅτι προσήκει διίστασθαι καὶ ἀποφοιτᾷν, παραιτείσθαι δὲ καὶ μόνην τὴν ὡς ἐν ἐν νοίαις μὲν ὅτι σὺν ἡδονῇ τε κατάσκεψιν τόν γε ώς ἀληθῶς ὀρθοποδεῖν ᾑρημένον, ἀναμάθοι τις ἂν κάν τεῦθεν εὐκόλως. ΠΑΛΛ. Ἐκ τοῦ δὴ φής; ΚΥΡ. Οἱ τῶν Σοδόμων οικήτορες εἰς τὰς παρὰ φύσιν ἡδονὰς ἀγρίως εξοιστρούμενοι, καὶ ἀτιμάζοντες μὲν τὸν συνόδου νόμον, ὃν ἐπὶ παίδων γοναῖς ἡ φύσις ὡρίσατο, ὧραις δὲ ταῖς ἀῤῥένων ἐπιθηγόμενοι, καὶ τἰ γὰρ οὐχὶ τῶν λίαν ἐκτοπωτάτων διαπεραίνοντες, κατηρέθιζον εἰς ὀργὰς, καὶ οἰονείπως κατεβιάζοντο πρὸς τὴν ἐπ' αὐτοῖς ἰέναι δίκην, καίτοι φιλάνθρωπον ὄντα τὸν Δημιουργόν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ χρῆναι παθεῖν ἐπὶ θύραις ἦν ὁ καιρὸς, δεδαπανημένης ὥσπερ τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἀνεξικακίας, εισέβαλλον ἐν Σοδόμοις οἱ τοῦτο πληρώσοντες. Γέγραπται δὲ οὕτως· . Ηλθον δὲ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας. Λὼτ δὲ ἐκάθητο • * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. A cura patrii soli posthabita, migrare ju- nempe rationalem illum et in spiritu cultum, qui plectitur spiritualis illius obsequii ritus, atque illud hostiam spiritualem putat. bebatur: postea vero quam cum tota domo uni- versaque supellectili venit in Chanaan, atque ad terram sanctam ascendit, tum vero illi divinæ visionis gratia concessa est, ejusque spes Arma promissione corroborata est, altarisque exstruen- di jam potestas facta. At nos item simili ratione, quandiu in mundo manemus, et illius exsecran- dis voluptatibus adhærescimus, nulla permanebit a Deo gratia; sed si vocati divinis legibus ob- temperaverimus, et ad omnium bonorum expedi tionem atque alacre studium tanquam in excelsam terram conscenderimus, tum vero nobis immittit Deus gloriæ suæ cognitionem, et spei confirmatio- nem pollicetur, tantumque robur mentibus no- stris immittit, ut jam possimus hostias offerre spiri tuales ", et Christi bonus odor feri Deo et Patri, sicut scriptum est"; exhibere etiam ipsi quoque corpus hostiam viventem, placentemque Deo“, Deo est in primis acceptus. Libenter enim Pet. 11, 5. " II Cor. 11, 15. Rom. xr, 1. PATROL. GR. LXVIII. G D am- . PALL. Decet igitur, ut a turpioribus factis di- gressi, ad meliorem vitam nos conferamus, super- namque vocationem libentissime amplectamur, in iisque rebus maxime versari cupiamus, quæ a lege probantur, et a Deo optima judicantur. Nam re- trorsum abire velle, et ad ea reverti, a quibus lædi- mur, id vero culpa minime vacat. CYR. Minime vero, Palladi. Periculosissimum est enim in eos morbos recidere velle, quos semel evaseris : nam iis, qui semel Dei ope ex mundana conversatione sint erepti, ad eam vel respicere so- lum, ac memoria repetere peccata, atque ad ea ad- amanda animum appellere, minime tutum est. Ita- que divinus ille Psalmista orabat dicens : « Averte oculos meos, ne videant vanitatem ". • Vanitas enim revera est hujus vitæ distractio, atque rerum temporalium inanis oblectatio, a quibus disjungi atque recedere oportere, earumque rerum vel solam cogitationis cum voluptate conjunctam considera- tionem ei, qui recte ingredi velit, esse cavendam, hinc facile intelligi potest. PALL. Undenam, quæso ? CYR. Sodomorum. habitatores, cum ad cas voluptates, quæ præter naturam essent, immaniter velut œstro quodam stimularentur, cumque con- tempta congressus lege, quam liberis procreandis natura ipsa præscripsit, masculorum specie illecti, ad libidines excitarentur, nulla que adeo flagitiosa res esset a qua perpetranda abstinerent, iram Dei poenas ab eis repetendas descendere quodammod provocarunt, et Creatorem alioqui benignum, ad instaret, absumpta jam quodammodo divina in eis coegerunt. Itaque, cam tempus luendi supplici i; patientia, ingressi sunt Sodoma ultionis divine mi- Psal. CXVII, 37. !

παρὰ τὴν πύλην Σοδόμων. Ἰδὼν δὲ Λωτ, ἐξανέστη Ει Εt εἰς συνάντησιν αὐτῶν, καὶ προσεκύνησε τῷ προσώπω ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εἶπεν· Ἰδού, Κύριοι, ἐκκλίνατε εἰς τὸν οἶκον τοῦ παιδὸς ὑμῶν, καὶ καταλύσατε, καὶ νίψασθε τοὺς πόδας ὑμῶν, καὶ ὀρθρίσαντες ἀπελεύ- σεσθε εἰς τὴν ὁδὸν ὑμῶν. Καὶ εἶπον· Οὐχι. Αλλ' ἐν τῇ πλατείᾳ καταλύσομεν, καὶ κατεδιάζετο αὐτούς, καὶ ἐξέκλιναν πρὸς αὐτὸν, καὶ εἰσῆλθον εἰς τὸν οἶχον αὐτοῦ, καὶ ἐποίησεν αὐτοῖς πότον. Καὶ ἀζύμους ἔπε· ψεν αὐτοῖς, καὶ ἔφαγον πρὸ τοῦ κοιμηθῆναι. » Λωτ μὲν γὰρ, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αἵματος ὑπάρχων Αβραάμ, καὶ τοῖς τῆς ὀρθότητος νόμοις εντεθραμμένος, επε- βείας τε τῆς εἰς Θεὸν οὐκ ἐν βραχεῖ λόγῳ πεφρον- τικώς, παρῴκει τὰ Σόδομα. "Ην δὲ ἐπ' αὐτοῖς ἔπηλυς καὶ ξένος καὶ γένει καὶ τρόπῳ. Τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; ἢ τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπί στου, » κατὰ τὸ γεγραμμένον; Κατευμεγεθήσας δὲ τῶν ἐπιχωρίων κακῶν, καὶ τὴν αὐτῷ συνήθη του βίου διαστείχων ὁδὸν, ἁγίων είχετο σπουδασμάτων, καὶ τῆς φιλοξενίας τὸν νόμον ὅτι μάλιστα τιμῶν, ταῖς τοῦ ἄστεως προσιζήσας εἰσβολαῖς, τοὺς εἰσ- τρέχοντας ἐν αὐταῖς προσίεται φιλοφρόνως, θεοφιλές τὸ χρῆμα εἰδώς. Ἐπειδὴ δὲ ἦχον οἱ τοῖς εἰς ἀτέλο γειαν αχαλίνως ἐκλελυτηκόσι τὴν δίκην ἐπείσοντες (δυὰς δ' ἦν ἀγγέλων), υπαντιάζει γοργῶς, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ χρηστότητος μήνυσιν ἐναργή προανα - φαίνει την πρόσρησιν. Προσκεκύνησε γὰρ τῷ προτ ώπῳ ἐπὶ τὴν γῆν, οἴκαδε τε ἰέναι προτρέπει, καὶ τοῖς τῆς ἀγάπης ἐνσπαταλῆσαι νόμοις. Οἱ δέ φασιν Οὐχὶ, ἀλλ' ἐν τῇ πλατεία καταλύσομεν· τὸ μὲν εἶναι ξένοι καὶ ἀνέστιοι διὰ τούτου κατασημαίνοντες, κατ ερεθίζοντες δὲ οἶμαι που πρὸς ἐντονωτέραν σπου δὴν τὸν φιλοξενεῖν ᾑρημένον, μονονουχί δὲ καὶ ἀστείως υποσημαίνοντες, ὡς οὐκ ἂν αὐτοὺς μεθεῖτο πρεπόντως ἐρήμους ὄντας εστίας, καὶ ἐν αὐταῖς τριόδοις ἐξεῤῥιμμένους· δ δὴ καὶ συνεὶς ὁ δίκαιος, μειζόνως κατεβιάζετο, καὶ οὐχ ἁρπαγμὸν τὴν παραί τησιν ὡς ἐξ ἀδρανοῦς καὶ ὁδαρεστέρας εποιείτο φρενός. Οὐκοῦν εἰσοικίζεται μὲν αὐτοὺς, ἀζύμους το ἄρτους παρετίθει, καὶ πότον εἰργάζετο. ᾿Αλλὰ ταυτί μὲν ὁ δίκαιος. Σοδομῖται δὲ γυμνὴν καὶ ἀσχήμονα νοσοῦντες ἡδονὴν, τὸ τοῦ δικαίου δωμάτιον ἀνοσίως περιερχόμενοι, καὶ τῆς εἰς ἄκρον ηκούσης αναισχυν τίας πεσόντες ἐπέκεινα, ἀνεῖσθαι μὲν σφίσι τὰ συνήθη δρον ἠξίουν, εἶτα δέον ἑλέσθαι φιλοξενίαν, ἀσελγείς τῇ παρὰ φύσιν ἐβούλοντο κακοῦν. Αφιστάντα δὲ αὐτοὺς τὸν Λὼτ τῶν οὕτως ἀγρίων καὶ βδελυρωτά των εγχειρημάτων παραλύειν ήθελον, ήλω δ' ἂν τάχι καὶ εἰς αὐτὸ τὸ παθεῖν, εἰ μὴ παρῆσαν οι σώζοντες. • Εκτείναντες γάρ, » φησίν, ο οἱ ἄνδρες τὰς χεῖρας, εἰσεσπάσαντο τὸν Λώτ πρὸς ἑαυτοὺς εἰς τὸν οἶχον, καὶ τὴν θύραν τοῦ οἴκου ἀπέκλεισαν. Τοὺς δὲ Δ+ δρας τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς θύρας τοῦ οἴκου ἐπάταξεν ἀορασίᾳ ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου, καὶ παρελύθησαν ζητοῦντες τὴν θύραν. Ὁ Εὐμεμέτρηται δὲ οὐκ ἔν γε τουτοισὶ μόνοις τὰ τῆς ἐπικουρίας αὐτῷ. Γέγραπται γὰρ πάλιν· . Ηνίκα δὲ ὄρθρος ἐγένετο, ἐπεσπούδαζον " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B nistri. Sic namque scriptum est : « Venerunt autem & duo angeli Sodomam vesperi. Lot autem sedebat prope portam Sodomorum. Videns aulem Lot, sur- rexit in occursum eorum, et adoravit pronus in terram, et dixit : En, domini, declinate in domum servi vestri, et divertite, et abluite pedes vestros, et mane surgentes proficiscemini in viam vestram. dixerunt : Νon. Sed in platea manebimus. coegit illos, et declinaverunt ad eum, et ingressi sunt domum ejus, et fecit eis convivium, et coxit azyma, et comederunt antequam irent cubitum Lot namque cum ex semine esset Abraham, et in rectis legibus educatus, et pietatis in Deum vehe- menter studiosus, habitabat in Sodomis. Erat autem apud eos advena et hospes et genere et mo- ribus. Quæ enim societas luci ad tenebras? vel quæ pars fideli cum infideli? › sicut scriptum est ". Itaque cum contemneret vitia indigenarum, ac per illud iter vitæ ingrederetur, cui assuetus erat, sanctis adhærescebat studiis, atque cum hospitali- tatis legem in primis coleret, in ipso urbis aditu sedens, ingredientes benigne accipiebat: sciebat enim id esse Deo pergratum. Cum vero venissent ii, qui hominibus libidine effrenata furentibus suppli- cium illaturi erant (par id erat angelorum), occur- rit alacriter, et benignitatis suæ specimen eviden- tissimum illis præbet in eo, quod illos salutavit. Adoravit enim pronus in terram; et ut domum eant, hortatur, charitatisque legibus perfruantur. At illi, Minime, inquiunt, sed in platea manebimus. Quibus verbis hospites quidem se et sine tecto esse significabant; simul vero hominem hospitalitatis studiosum ad majorem, ut arbitror, studii con- tentionem ineitabant, ac tantum non urbane insi- nuantes, haud illi honestum fore, si se tectis ex- clusos et in triviis abjectos dimitteret : quod cum ille vir justus intellexisset, vehementius urgere cœpit; neque tanquam frigide parumque ex animo illos invitaret, illorum excusationem pro occasione rapuit. Itaque domum eos ducit, panes azymos ap- posuit, convivium instruxit. Atque hæc quidem ille vir justus. Sodomitæ vero aperto ac turpi vo- luptatis morbo cum laborarent, hominis pii do- munculam nefarie cingunt, atque extremæ impu- dentia terminos egressi, solitæ libidinis usum per- mitti sibi contendebant; et in quos hospitalitatis officia conferre debebant, in eos libidinem præter naturam exercere volebant. Ipsi Lot præterea, cum illos a tam immanibus fœdisque cœptis avertere conaretur, vim afferre volebant, parumque abfuit quin illi vim afferrent, nisi adfuissent illi servato- res. • Extendentes enim, , inquit, c viri illi manus suas pertraxerunt Lot ad se domum, et fores do- mus clauserunt. Homines autem, qui ad fores erant domus, percusserunt cæcilate, a minimo usque ad maximum, et defatigati sunt quærentes januam 10. » Neque vero auxilium, quod illi præ- 'x, 1-4. II Cor. vi, 14. C D Gen. xix, 9-11.

παρὰ τὴν πύλην Σοδόμων. Ἰδὼν δὲ Λωτ, ἐξανέστη Ει Εt εἰς συνάντησιν αὐτῶν, καὶ προσεκύνησε τῷ προσώπω ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εἶπεν· Ἰδού, Κύριοι, ἐκκλίνατε εἰς τὸν οἶκον τοῦ παιδὸς ὑμῶν, καὶ καταλύσατε, καὶ νίψασθε τοὺς πόδας ὑμῶν, καὶ ὀρθρίσαντες ἀπελεύ- σεσθε εἰς τὴν ὁδὸν ὑμῶν. Καὶ εἶπον· Οὐχι. Αλλ' ἐν τῇ πλατείᾳ καταλύσομεν, καὶ κατεδιάζετο αὐτούς, καὶ ἐξέκλιναν πρὸς αὐτὸν, καὶ εἰσῆλθον εἰς τὸν οἶχον αὐτοῦ, καὶ ἐποίησεν αὐτοῖς πότον. Καὶ ἀζύμους ἔπε· ψεν αὐτοῖς, καὶ ἔφαγον πρὸ τοῦ κοιμηθῆναι. » Λωτ μὲν γὰρ, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αἵματος ὑπάρχων Αβραάμ, καὶ τοῖς τῆς ὀρθότητος νόμοις εντεθραμμένος, επε- βείας τε τῆς εἰς Θεὸν οὐκ ἐν βραχεῖ λόγῳ πεφρον- τικώς, παρῴκει τὰ Σόδομα. "Ην δὲ ἐπ' αὐτοῖς ἔπηλυς καὶ ξένος καὶ γένει καὶ τρόπῳ. Τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; ἢ τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπί στου, » κατὰ τὸ γεγραμμένον; Κατευμεγεθήσας δὲ τῶν ἐπιχωρίων κακῶν, καὶ τὴν αὐτῷ συνήθη του βίου διαστείχων ὁδὸν, ἁγίων είχετο σπουδασμάτων, καὶ τῆς φιλοξενίας τὸν νόμον ὅτι μάλιστα τιμῶν, ταῖς τοῦ ἄστεως προσιζήσας εἰσβολαῖς, τοὺς εἰσ- τρέχοντας ἐν αὐταῖς προσίεται φιλοφρόνως, θεοφιλές τὸ χρῆμα εἰδώς. Ἐπειδὴ δὲ ἦχον οἱ τοῖς εἰς ἀτέλο γειαν αχαλίνως ἐκλελυτηκόσι τὴν δίκην ἐπείσοντες (δυὰς δ' ἦν ἀγγέλων), υπαντιάζει γοργῶς, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ χρηστότητος μήνυσιν ἐναργή προανα - φαίνει την πρόσρησιν. Προσκεκύνησε γὰρ τῷ προτ ώπῳ ἐπὶ τὴν γῆν, οἴκαδε τε ἰέναι προτρέπει, καὶ τοῖς τῆς ἀγάπης ἐνσπαταλῆσαι νόμοις. Οἱ δέ φασιν Οὐχὶ, ἀλλ' ἐν τῇ πλατεία καταλύσομεν· τὸ μὲν εἶναι ξένοι καὶ ἀνέστιοι διὰ τούτου κατασημαίνοντες, κατ ερεθίζοντες δὲ οἶμαι που πρὸς ἐντονωτέραν σπου δὴν τὸν φιλοξενεῖν ᾑρημένον, μονονουχί δὲ καὶ ἀστείως υποσημαίνοντες, ὡς οὐκ ἂν αὐτοὺς μεθεῖτο πρεπόντως ἐρήμους ὄντας εστίας, καὶ ἐν αὐταῖς τριόδοις ἐξεῤῥιμμένους· δ δὴ καὶ συνεὶς ὁ δίκαιος, μειζόνως κατεβιάζετο, καὶ οὐχ ἁρπαγμὸν τὴν παραί τησιν ὡς ἐξ ἀδρανοῦς καὶ ὁδαρεστέρας εποιείτο φρενός. Οὐκοῦν εἰσοικίζεται μὲν αὐτοὺς, ἀζύμους το ἄρτους παρετίθει, καὶ πότον εἰργάζετο. ᾿Αλλὰ ταυτί μὲν ὁ δίκαιος. Σοδομῖται δὲ γυμνὴν καὶ ἀσχήμονα νοσοῦντες ἡδονὴν, τὸ τοῦ δικαίου δωμάτιον ἀνοσίως περιερχόμενοι, καὶ τῆς εἰς ἄκρον ηκούσης αναισχυν τίας πεσόντες ἐπέκεινα, ἀνεῖσθαι μὲν σφίσι τὰ συνήθη δρον ἠξίουν, εἶτα δέον ἑλέσθαι φιλοξενίαν, ἀσελγείς τῇ παρὰ φύσιν ἐβούλοντο κακοῦν. Αφιστάντα δὲ αὐτοὺς τὸν Λὼτ τῶν οὕτως ἀγρίων καὶ βδελυρωτά των εγχειρημάτων παραλύειν ήθελον, ήλω δ' ἂν τάχι καὶ εἰς αὐτὸ τὸ παθεῖν, εἰ μὴ παρῆσαν οι σώζοντες. • Εκτείναντες γάρ, » φησίν, ο οἱ ἄνδρες τὰς χεῖρας, εἰσεσπάσαντο τὸν Λώτ πρὸς ἑαυτοὺς εἰς τὸν οἶχον, καὶ τὴν θύραν τοῦ οἴκου ἀπέκλεισαν. Τοὺς δὲ Δ+ δρας τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς θύρας τοῦ οἴκου ἐπάταξεν ἀορασίᾳ ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου, καὶ παρελύθησαν ζητοῦντες τὴν θύραν. Ὁ Εὐμεμέτρηται δὲ οὐκ ἔν γε τουτοισὶ μόνοις τὰ τῆς ἐπικουρίας αὐτῷ. Γέγραπται γὰρ πάλιν· . Ηνίκα δὲ ὄρθρος ἐγένετο, ἐπεσπούδαζον " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B nistri. Sic namque scriptum est : « Venerunt autem & duo angeli Sodomam vesperi. Lot autem sedebat prope portam Sodomorum. Videns aulem Lot, sur- rexit in occursum eorum, et adoravit pronus in terram, et dixit : En, domini, declinate in domum servi vestri, et divertite, et abluite pedes vestros, et mane surgentes proficiscemini in viam vestram. dixerunt : Νon. Sed in platea manebimus. coegit illos, et declinaverunt ad eum, et ingressi sunt domum ejus, et fecit eis convivium, et coxit azyma, et comederunt antequam irent cubitum Lot namque cum ex semine esset Abraham, et in rectis legibus educatus, et pietatis in Deum vehe- menter studiosus, habitabat in Sodomis. Erat autem apud eos advena et hospes et genere et mo- ribus. Quæ enim societas luci ad tenebras? vel quæ pars fideli cum infideli? › sicut scriptum est ". Itaque cum contemneret vitia indigenarum, ac per illud iter vitæ ingrederetur, cui assuetus erat, sanctis adhærescebat studiis, atque cum hospitali- tatis legem in primis coleret, in ipso urbis aditu sedens, ingredientes benigne accipiebat: sciebat enim id esse Deo pergratum. Cum vero venissent ii, qui hominibus libidine effrenata furentibus suppli- cium illaturi erant (par id erat angelorum), occur- rit alacriter, et benignitatis suæ specimen eviden- tissimum illis præbet in eo, quod illos salutavit. Adoravit enim pronus in terram; et ut domum eant, hortatur, charitatisque legibus perfruantur. At illi, Minime, inquiunt, sed in platea manebimus. Quibus verbis hospites quidem se et sine tecto esse significabant; simul vero hominem hospitalitatis studiosum ad majorem, ut arbitror, studii con- tentionem ineitabant, ac tantum non urbane insi- nuantes, haud illi honestum fore, si se tectis ex- clusos et in triviis abjectos dimitteret : quod cum ille vir justus intellexisset, vehementius urgere cœpit; neque tanquam frigide parumque ex animo illos invitaret, illorum excusationem pro occasione rapuit. Itaque domum eos ducit, panes azymos ap- posuit, convivium instruxit. Atque hæc quidem ille vir justus. Sodomitæ vero aperto ac turpi vo- luptatis morbo cum laborarent, hominis pii do- munculam nefarie cingunt, atque extremæ impu- dentia terminos egressi, solitæ libidinis usum per- mitti sibi contendebant; et in quos hospitalitatis officia conferre debebant, in eos libidinem præter naturam exercere volebant. Ipsi Lot præterea, cum illos a tam immanibus fœdisque cœptis avertere conaretur, vim afferre volebant, parumque abfuit quin illi vim afferrent, nisi adfuissent illi servato- res. • Extendentes enim, , inquit, c viri illi manus suas pertraxerunt Lot ad se domum, et fores do- mus clauserunt. Homines autem, qui ad fores erant domus, percusserunt cæcilate, a minimo usque ad maximum, et defatigati sunt quærentes januam 10. » Neque vero auxilium, quod illi præ- 'x, 1-4. II Cor. vi, 14. C D Gen. xix, 9-11.

Α ποτε συμπαραληφθῇς. · Ἐν μὲν οὖν τῷ, ο Σώζε την σεαυτοῦ ψυχὴν, ο φημὶ δὴ λέγεσθαι σαφώς το, ο Σεπ τὸν ἁγνὸν τήρει· καὶ μὴ κοινώνει ἁμαρτίαις άλλα τρίαις. » Καὶ ἀμείνων ἔσο τῶν ἐν κόσμῳ παραπο δισμάτων· ψυχῆς γὰρ ἀντάλλαγμα τὸ σύμπαν οὐδέν. • Τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ὅταν τὸν κόσμο ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; » Τὸ κ δὴ χρῆναι λέγειν ἀμεταστρεπτὶ ποιεῖσθαι τὴν βάδισιν, σημαίνει που τάχα τὸ, μὴ ταῖς εἰς φαυλότητα με ταστροφαῖς τὰ ἴσα φρονεῖν ἑλέσθαι πάλιν τοῖς ὑπὸ δίκην τὴν πυρὸς ἐξ ἀκρασίας ἐνηνεγμένοις (ε Οὐδείς γὰρ, ο φησί, ο τὴν χεῖρα βαλὼν ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν)· › ἔχεσθαι δὲ δεῖν τῆς εἰς του τηρίαν ὁδοῦ, μὴ τῇδε κἀκεῖσε περισπωμένους, καὶ Β φαντασίαις δώλοις κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν ἐλαφρὸν καὶ εὐδιαῤῥίπιστον νοῦν, ἀλλ' ἐντελῆ τε καὶ ἄὕπνον, καὶ εἰς εὐθὺ βλέπειν ἀεὶ μεμελετηκότα, τηροῦντας ἐν ἑαυτοῖς. Καὶ τὸ ἔτι μεῖζον ἐρῶ· φησὶ γὰρ ὁ ἄγγελος οὐχ ὅτι χρὴ ἤδη μόνον αὐτὸν ἀμεταστρεπτί ποιεῖσθαι τὴν βάδισιν· προσετίθει δε χρησίμως το, « Μὴ στῆς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ. Εἰς τὸ ὄρος σώζου, μήποτε συμ παραληφθῇς. » η ΠΑΛΛ. Καὶ τι ἂν βούλοιτο δηλοῦν τὸ, ο Μή στις ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ ; » ΚΥΡ. Τὸ οἶμαι νωθρόν τε καὶ ἀδρανὲς εἰς τὸ δεῖν ἐξίπτασθαι τοῦ κακοῦ, σφαλερόν τε καὶ ἐπιζήμιον. ΠΑΛΛ. Φράσον ὅπως. - ΚΥΡ. Προφητικὸς ἔφη λόγος ο Οὐαὶ, οι ποιοῦντες τὸ ἔργον Κυρίου ἀμελῶς. — Τρέχετε δὲ ἵνα καταλά βητε, » καὶ αὐτός πού φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος. Το δ γάρ τοι μὴ δρᾶν ἐθέλειν εὐσθενέστατά τε καὶ ἐν σπουδῇ τὴν ἐκ τῶν αἰσχιόνων ἀποδρομὴν, δυσαπ σπάστως ἔχοντος πρὸς τὰ ἀρχαῖα τοῦ νοῦ, καὶ οἱονεὶ στυγνῶς ἀφ' ἑκάστου τῶν φαύλων ἀπαίροντος, δυσ οκνότατα δὲ μεθορμιζομένου πρὸς τὸ πεφυκός ὠφελεῖν, εἴη ἂν ἕτερον οὐδὲν, ἢ τὸ στῆναι λοιπὸν ἐν περιχώρι κακίας, καίτοι δρομαίως εξιέναι δέον. "Η γὰρ ἐν τῶν ἐνδεχομένων, πρὶν ὅρων έξω γενέσθαι κακών, μέλλοντας ἀεὶ καὶ ἀναδυομένους καταληφθῆναι τη δίκῃ, πρὶν ἀποκαθήρασθαι τὴν κηλίδα, πρὶν ἀποκλί νασθαι τὸν ἐκ τῆς ἀρχαίας ῥαθυμίας εντετηκότα τη ψυχῇ μολυσμόν, πρὶν ἀποφορτίσασθαι τὰ ἐγκλήματα, καὶ ζυγὸν ὑποδραμεῖν τὸν σωτήριον, ἀναπαύσασθαι διὰ Χριστοῦ. "Αριστον οὖν παρακελευσμάτων είν • Μὴ στῇς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ, » τοῦτ' ἔστεν, εν μηδενὶ τρόπῳ φαυλότητος διαμελλήσας ἀλῷς, ἄνικ δὲ μᾶλλον, ὥσπερ εἰς ὄρος, εἰς ἐξῃρημένην τινὰ καὶ περίοπτον ζωὴν, οὐδὲν ἔχουσαν τὸ χαμαιῤῥιφές, ἀλλ' ἐν ὑψηλῇ τε καὶ ἐπηρμένῃ διαπρέπουσαν ἀρετῇ, καὶ ἀπηλλαγμένῃ φρονήματος τοῦ χθαμαλωτάτου, τοῦτ' ἔστιν τοῦ ἐπιγείου καὶ σαρκικοῦ. Γέγραπται γάρ, ότι • Τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοί τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρθησαν. ᾿Ανωτάτω γὰρ τῶν ἐπιγείων τὸ ἁγιοπρεπές έστι φρά - - S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. IN salvum te fac, ne forte simul comprehendaris ". » In illis itaque verbis, ‹ Salva animam tuam, › illud manifeste dici arbitror: ‹ Te ipsum castum cus- todi, et ne communices peccatis alienis ". » Ac vince ea, quæ mundus affert, impedimenta, neque enim universus mundus justum est pretium, pro quo ani- ma commutetur. Quid enim prodest homini, si universum mundum lucretur, animæ vero suæ detrimentum patiatur *?, Quod autem ait ita sibi esse ambulandum, ne se retrorsum convertat, id fortasse significat, cavendum esse, ne dum nos ad nequitiam convertimus, eadem cum iis denuo sen- tire incipiamus, qui in supplicium ignis propter intemperantiam inciderunt. Nemo enim, » inquit, • mittens manum ad aratrum, et conversus retro, aptus est regno coelorum ". » Tenenda est namque salutis via, non hac illac defectendum, neque ad vanas imagines mundanarum cupiditatum levis at- que volubilis animus est impellendus ; sed integer atque vigilans, et qui semper directum iter aspice- re curet, in nobis ipsis est conservandus. Quia- etiam id, quod majus est, dicam : ait enim angelus, non modo ita illi esse ambulandum, ne retrorsum se convertat, sed opportune adjecit : « Ne stes in forte et tu simul capiaris. › PALL. Quid vero illud est, Ne stes in omni circa regione? › CYR. Illam, ni fallor, inertiam atque segnitiem ad resiliendum a vitiis, lubricam esse, et pericu- losam significat. PAL. Quonam modo, dic, obsecro. - omni circa regione; in montem salvum te fac, ne CYR. Propheticus enim sermo sic ait : ‹ Væ, qui facitis opus Dei negligenter ". Currite etiam ut comprehendatis, ait beatus Paulus ". Nam nolle fortiter ac serio a turpiori vita refugere, quod animnus ægre se a veteri consuetudine divelli patiatur, ac veluti cum quadam molestia a singulis quibusque vitiis discedat gravissimeque se ad id conferat, quod suapte natura prodest, non aliud est, quam in vicina nequitiæ regione subsistere, unde celeri cursu excedere oportet. Fieri namque potest ut priusquam vitii terminis excesserimus, dum sem- per cunctamur ac tergiversamur, divina nos ultio præveniat, antequam maculas purgaverimus, ante- quam veteris socordiæ infusam animo labem elue- rimus, antequam criminum a nobis sarcinam ex- eusserimus, jugumque subierimus illud salutare, ac requiem per Christum invenerimus. Optima est igitur exhortatio, ‹ Ne stes in omni circa regio. ne, › hoc est, cave ne in ullo nequitiæ genere moras trahere deprehendaris, sed ascende veluti în montem, in eximiam nempe ac spectabilem vi- tam, quæ humile et abjectum nihil habeat, sed excelsa sublimique virtute præcellat, ab hu- mili quoque sensu, terreno, inquain, atque carnali, sit aliena. Scriptum namque est : • Dei for- tes a terra vehementer elevati sunt "., Sensus * Gen. III, 17. ” I Timoth. v, 22. ” Matth. XVIII, Ix, 24. 1. it Cor. 8. Psal. XLVI, 26. ” Luc. 1, 62. * Jerem. xLvn,10. 68

Α ποτε συμπαραληφθῇς. · Ἐν μὲν οὖν τῷ, ο Σώζε την σεαυτοῦ ψυχὴν, ο φημὶ δὴ λέγεσθαι σαφώς το, ο Σεπ τὸν ἁγνὸν τήρει· καὶ μὴ κοινώνει ἁμαρτίαις άλλα τρίαις. » Καὶ ἀμείνων ἔσο τῶν ἐν κόσμῳ παραπο δισμάτων· ψυχῆς γὰρ ἀντάλλαγμα τὸ σύμπαν οὐδέν. • Τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ὅταν τὸν κόσμο ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; » Τὸ κ δὴ χρῆναι λέγειν ἀμεταστρεπτὶ ποιεῖσθαι τὴν βάδισιν, σημαίνει που τάχα τὸ, μὴ ταῖς εἰς φαυλότητα με ταστροφαῖς τὰ ἴσα φρονεῖν ἑλέσθαι πάλιν τοῖς ὑπὸ δίκην τὴν πυρὸς ἐξ ἀκρασίας ἐνηνεγμένοις (ε Οὐδείς γὰρ, ο φησί, ο τὴν χεῖρα βαλὼν ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν)· › ἔχεσθαι δὲ δεῖν τῆς εἰς του τηρίαν ὁδοῦ, μὴ τῇδε κἀκεῖσε περισπωμένους, καὶ Β φαντασίαις δώλοις κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν ἐλαφρὸν καὶ εὐδιαῤῥίπιστον νοῦν, ἀλλ' ἐντελῆ τε καὶ ἄὕπνον, καὶ εἰς εὐθὺ βλέπειν ἀεὶ μεμελετηκότα, τηροῦντας ἐν ἑαυτοῖς. Καὶ τὸ ἔτι μεῖζον ἐρῶ· φησὶ γὰρ ὁ ἄγγελος οὐχ ὅτι χρὴ ἤδη μόνον αὐτὸν ἀμεταστρεπτί ποιεῖσθαι τὴν βάδισιν· προσετίθει δε χρησίμως το, « Μὴ στῆς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ. Εἰς τὸ ὄρος σώζου, μήποτε συμ παραληφθῇς. » η ΠΑΛΛ. Καὶ τι ἂν βούλοιτο δηλοῦν τὸ, ο Μή στις ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ ; » ΚΥΡ. Τὸ οἶμαι νωθρόν τε καὶ ἀδρανὲς εἰς τὸ δεῖν ἐξίπτασθαι τοῦ κακοῦ, σφαλερόν τε καὶ ἐπιζήμιον. ΠΑΛΛ. Φράσον ὅπως. - ΚΥΡ. Προφητικὸς ἔφη λόγος ο Οὐαὶ, οι ποιοῦντες τὸ ἔργον Κυρίου ἀμελῶς. — Τρέχετε δὲ ἵνα καταλά βητε, » καὶ αὐτός πού φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος. Το δ γάρ τοι μὴ δρᾶν ἐθέλειν εὐσθενέστατά τε καὶ ἐν σπουδῇ τὴν ἐκ τῶν αἰσχιόνων ἀποδρομὴν, δυσαπ σπάστως ἔχοντος πρὸς τὰ ἀρχαῖα τοῦ νοῦ, καὶ οἱονεὶ στυγνῶς ἀφ' ἑκάστου τῶν φαύλων ἀπαίροντος, δυσ οκνότατα δὲ μεθορμιζομένου πρὸς τὸ πεφυκός ὠφελεῖν, εἴη ἂν ἕτερον οὐδὲν, ἢ τὸ στῆναι λοιπὸν ἐν περιχώρι κακίας, καίτοι δρομαίως εξιέναι δέον. "Η γὰρ ἐν τῶν ἐνδεχομένων, πρὶν ὅρων έξω γενέσθαι κακών, μέλλοντας ἀεὶ καὶ ἀναδυομένους καταληφθῆναι τη δίκῃ, πρὶν ἀποκαθήρασθαι τὴν κηλίδα, πρὶν ἀποκλί νασθαι τὸν ἐκ τῆς ἀρχαίας ῥαθυμίας εντετηκότα τη ψυχῇ μολυσμόν, πρὶν ἀποφορτίσασθαι τὰ ἐγκλήματα, καὶ ζυγὸν ὑποδραμεῖν τὸν σωτήριον, ἀναπαύσασθαι διὰ Χριστοῦ. "Αριστον οὖν παρακελευσμάτων είν • Μὴ στῇς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ, » τοῦτ' ἔστεν, εν μηδενὶ τρόπῳ φαυλότητος διαμελλήσας ἀλῷς, ἄνικ δὲ μᾶλλον, ὥσπερ εἰς ὄρος, εἰς ἐξῃρημένην τινὰ καὶ περίοπτον ζωὴν, οὐδὲν ἔχουσαν τὸ χαμαιῤῥιφές, ἀλλ' ἐν ὑψηλῇ τε καὶ ἐπηρμένῃ διαπρέπουσαν ἀρετῇ, καὶ ἀπηλλαγμένῃ φρονήματος τοῦ χθαμαλωτάτου, τοῦτ' ἔστιν τοῦ ἐπιγείου καὶ σαρκικοῦ. Γέγραπται γάρ, ότι • Τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοί τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρθησαν. ᾿Ανωτάτω γὰρ τῶν ἐπιγείων τὸ ἁγιοπρεπές έστι φρά - - S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. IN salvum te fac, ne forte simul comprehendaris ". » In illis itaque verbis, ‹ Salva animam tuam, › illud manifeste dici arbitror: ‹ Te ipsum castum cus- todi, et ne communices peccatis alienis ". » Ac vince ea, quæ mundus affert, impedimenta, neque enim universus mundus justum est pretium, pro quo ani- ma commutetur. Quid enim prodest homini, si universum mundum lucretur, animæ vero suæ detrimentum patiatur *?, Quod autem ait ita sibi esse ambulandum, ne se retrorsum convertat, id fortasse significat, cavendum esse, ne dum nos ad nequitiam convertimus, eadem cum iis denuo sen- tire incipiamus, qui in supplicium ignis propter intemperantiam inciderunt. Nemo enim, » inquit, • mittens manum ad aratrum, et conversus retro, aptus est regno coelorum ". » Tenenda est namque salutis via, non hac illac defectendum, neque ad vanas imagines mundanarum cupiditatum levis at- que volubilis animus est impellendus ; sed integer atque vigilans, et qui semper directum iter aspice- re curet, in nobis ipsis est conservandus. Quia- etiam id, quod majus est, dicam : ait enim angelus, non modo ita illi esse ambulandum, ne retrorsum se convertat, sed opportune adjecit : « Ne stes in forte et tu simul capiaris. › PALL. Quid vero illud est, Ne stes in omni circa regione? › CYR. Illam, ni fallor, inertiam atque segnitiem ad resiliendum a vitiis, lubricam esse, et pericu- losam significat. PAL. Quonam modo, dic, obsecro. - omni circa regione; in montem salvum te fac, ne CYR. Propheticus enim sermo sic ait : ‹ Væ, qui facitis opus Dei negligenter ". Currite etiam ut comprehendatis, ait beatus Paulus ". Nam nolle fortiter ac serio a turpiori vita refugere, quod animnus ægre se a veteri consuetudine divelli patiatur, ac veluti cum quadam molestia a singulis quibusque vitiis discedat gravissimeque se ad id conferat, quod suapte natura prodest, non aliud est, quam in vicina nequitiæ regione subsistere, unde celeri cursu excedere oportet. Fieri namque potest ut priusquam vitii terminis excesserimus, dum sem- per cunctamur ac tergiversamur, divina nos ultio præveniat, antequam maculas purgaverimus, ante- quam veteris socordiæ infusam animo labem elue- rimus, antequam criminum a nobis sarcinam ex- eusserimus, jugumque subierimus illud salutare, ac requiem per Christum invenerimus. Optima est igitur exhortatio, ‹ Ne stes in omni circa regio. ne, › hoc est, cave ne in ullo nequitiæ genere moras trahere deprehendaris, sed ascende veluti în montem, in eximiam nempe ac spectabilem vi- tam, quæ humile et abjectum nihil habeat, sed excelsa sublimique virtute præcellat, ab hu- mili quoque sensu, terreno, inquain, atque carnali, sit aliena. Scriptum namque est : • Dei for- tes a terra vehementer elevati sunt "., Sensus * Gen. III, 17. ” I Timoth. v, 22. ” Matth. XVIII, Ix, 24. 1. it Cor. 8. Psal. XLVI, 26. ” Luc. 1, 62. * Jerem. xLvn,10. 68

Α ποτε συμπαραληφθῇς. · Ἐν μὲν οὖν τῷ, ο Σώζε την σεαυτοῦ ψυχὴν, ο φημὶ δὴ λέγεσθαι σαφώς το, ο Σεπ τὸν ἁγνὸν τήρει· καὶ μὴ κοινώνει ἁμαρτίαις άλλα τρίαις. » Καὶ ἀμείνων ἔσο τῶν ἐν κόσμῳ παραπο δισμάτων· ψυχῆς γὰρ ἀντάλλαγμα τὸ σύμπαν οὐδέν. • Τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ὅταν τὸν κόσμο ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; » Τὸ κ δὴ χρῆναι λέγειν ἀμεταστρεπτὶ ποιεῖσθαι τὴν βάδισιν, σημαίνει που τάχα τὸ, μὴ ταῖς εἰς φαυλότητα με ταστροφαῖς τὰ ἴσα φρονεῖν ἑλέσθαι πάλιν τοῖς ὑπὸ δίκην τὴν πυρὸς ἐξ ἀκρασίας ἐνηνεγμένοις (ε Οὐδείς γὰρ, ο φησί, ο τὴν χεῖρα βαλὼν ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν)· › ἔχεσθαι δὲ δεῖν τῆς εἰς του τηρίαν ὁδοῦ, μὴ τῇδε κἀκεῖσε περισπωμένους, καὶ Β φαντασίαις δώλοις κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν ἐλαφρὸν καὶ εὐδιαῤῥίπιστον νοῦν, ἀλλ' ἐντελῆ τε καὶ ἄὕπνον, καὶ εἰς εὐθὺ βλέπειν ἀεὶ μεμελετηκότα, τηροῦντας ἐν ἑαυτοῖς. Καὶ τὸ ἔτι μεῖζον ἐρῶ· φησὶ γὰρ ὁ ἄγγελος οὐχ ὅτι χρὴ ἤδη μόνον αὐτὸν ἀμεταστρεπτί ποιεῖσθαι τὴν βάδισιν· προσετίθει δε χρησίμως το, « Μὴ στῆς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ. Εἰς τὸ ὄρος σώζου, μήποτε συμ παραληφθῇς. » η ΠΑΛΛ. Καὶ τι ἂν βούλοιτο δηλοῦν τὸ, ο Μή στις ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ ; » ΚΥΡ. Τὸ οἶμαι νωθρόν τε καὶ ἀδρανὲς εἰς τὸ δεῖν ἐξίπτασθαι τοῦ κακοῦ, σφαλερόν τε καὶ ἐπιζήμιον. ΠΑΛΛ. Φράσον ὅπως. - ΚΥΡ. Προφητικὸς ἔφη λόγος ο Οὐαὶ, οι ποιοῦντες τὸ ἔργον Κυρίου ἀμελῶς. — Τρέχετε δὲ ἵνα καταλά βητε, » καὶ αὐτός πού φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος. Το δ γάρ τοι μὴ δρᾶν ἐθέλειν εὐσθενέστατά τε καὶ ἐν σπουδῇ τὴν ἐκ τῶν αἰσχιόνων ἀποδρομὴν, δυσαπ σπάστως ἔχοντος πρὸς τὰ ἀρχαῖα τοῦ νοῦ, καὶ οἱονεὶ στυγνῶς ἀφ' ἑκάστου τῶν φαύλων ἀπαίροντος, δυσ οκνότατα δὲ μεθορμιζομένου πρὸς τὸ πεφυκός ὠφελεῖν, εἴη ἂν ἕτερον οὐδὲν, ἢ τὸ στῆναι λοιπὸν ἐν περιχώρι κακίας, καίτοι δρομαίως εξιέναι δέον. "Η γὰρ ἐν τῶν ἐνδεχομένων, πρὶν ὅρων έξω γενέσθαι κακών, μέλλοντας ἀεὶ καὶ ἀναδυομένους καταληφθῆναι τη δίκῃ, πρὶν ἀποκαθήρασθαι τὴν κηλίδα, πρὶν ἀποκλί νασθαι τὸν ἐκ τῆς ἀρχαίας ῥαθυμίας εντετηκότα τη ψυχῇ μολυσμόν, πρὶν ἀποφορτίσασθαι τὰ ἐγκλήματα, καὶ ζυγὸν ὑποδραμεῖν τὸν σωτήριον, ἀναπαύσασθαι διὰ Χριστοῦ. "Αριστον οὖν παρακελευσμάτων είν • Μὴ στῇς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ, » τοῦτ' ἔστεν, εν μηδενὶ τρόπῳ φαυλότητος διαμελλήσας ἀλῷς, ἄνικ δὲ μᾶλλον, ὥσπερ εἰς ὄρος, εἰς ἐξῃρημένην τινὰ καὶ περίοπτον ζωὴν, οὐδὲν ἔχουσαν τὸ χαμαιῤῥιφές, ἀλλ' ἐν ὑψηλῇ τε καὶ ἐπηρμένῃ διαπρέπουσαν ἀρετῇ, καὶ ἀπηλλαγμένῃ φρονήματος τοῦ χθαμαλωτάτου, τοῦτ' ἔστιν τοῦ ἐπιγείου καὶ σαρκικοῦ. Γέγραπται γάρ, ότι • Τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοί τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρθησαν. ᾿Ανωτάτω γὰρ τῶν ἐπιγείων τὸ ἁγιοπρεπές έστι φρά - - S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. IN salvum te fac, ne forte simul comprehendaris ". » In illis itaque verbis, ‹ Salva animam tuam, › illud manifeste dici arbitror: ‹ Te ipsum castum cus- todi, et ne communices peccatis alienis ". » Ac vince ea, quæ mundus affert, impedimenta, neque enim universus mundus justum est pretium, pro quo ani- ma commutetur. Quid enim prodest homini, si universum mundum lucretur, animæ vero suæ detrimentum patiatur *?, Quod autem ait ita sibi esse ambulandum, ne se retrorsum convertat, id fortasse significat, cavendum esse, ne dum nos ad nequitiam convertimus, eadem cum iis denuo sen- tire incipiamus, qui in supplicium ignis propter intemperantiam inciderunt. Nemo enim, » inquit, • mittens manum ad aratrum, et conversus retro, aptus est regno coelorum ". » Tenenda est namque salutis via, non hac illac defectendum, neque ad vanas imagines mundanarum cupiditatum levis at- que volubilis animus est impellendus ; sed integer atque vigilans, et qui semper directum iter aspice- re curet, in nobis ipsis est conservandus. Quia- etiam id, quod majus est, dicam : ait enim angelus, non modo ita illi esse ambulandum, ne retrorsum se convertat, sed opportune adjecit : « Ne stes in forte et tu simul capiaris. › PALL. Quid vero illud est, Ne stes in omni circa regione? › CYR. Illam, ni fallor, inertiam atque segnitiem ad resiliendum a vitiis, lubricam esse, et pericu- losam significat. PAL. Quonam modo, dic, obsecro. - omni circa regione; in montem salvum te fac, ne CYR. Propheticus enim sermo sic ait : ‹ Væ, qui facitis opus Dei negligenter ". Currite etiam ut comprehendatis, ait beatus Paulus ". Nam nolle fortiter ac serio a turpiori vita refugere, quod animnus ægre se a veteri consuetudine divelli patiatur, ac veluti cum quadam molestia a singulis quibusque vitiis discedat gravissimeque se ad id conferat, quod suapte natura prodest, non aliud est, quam in vicina nequitiæ regione subsistere, unde celeri cursu excedere oportet. Fieri namque potest ut priusquam vitii terminis excesserimus, dum sem- per cunctamur ac tergiversamur, divina nos ultio præveniat, antequam maculas purgaverimus, ante- quam veteris socordiæ infusam animo labem elue- rimus, antequam criminum a nobis sarcinam ex- eusserimus, jugumque subierimus illud salutare, ac requiem per Christum invenerimus. Optima est igitur exhortatio, ‹ Ne stes in omni circa regio. ne, › hoc est, cave ne in ullo nequitiæ genere moras trahere deprehendaris, sed ascende veluti în montem, in eximiam nempe ac spectabilem vi- tam, quæ humile et abjectum nihil habeat, sed excelsa sublimique virtute præcellat, ab hu- mili quoque sensu, terreno, inquain, atque carnali, sit aliena. Scriptum namque est : • Dei for- tes a terra vehementer elevati sunt "., Sensus * Gen. III, 17. ” I Timoth. v, 22. ” Matth. XVIII, Ix, 24. 1. it Cor. 8. Psal. XLVI, 26. ” Luc. 1, 62. * Jerem. xLvn,10. 68

οἱ ἄγγελοι τὸν Λωτ, λέγοντες· Αναστὰς λάβε την γυναικά σου καὶ τὰς δύο θυγατέρας ως ἔχεις, καὶ ἔξελθε, ἵνα μὴ καὶ σὺ συναπόλῃ ταῖς ἀνομίαις της πόλεως. Καὶ ἐταράχθησαν, καὶ ἐκράτησαν οἱ ἄγγε- λοι τῆς χειρὸς αὐτοῦ, καὶ τῆς χειρὸς τῆς γυναικός αὐτοῦ, καὶ τῶν δύο θυγατέρων αὐτοῦ, ἐν τῷ φείσα- σθαι Κύριον αὐτῶν. » Ενδειγμα δή σοι τουτί καὶ σφόδρα τρανὲς τοῦ μὴ μόνοις ἡμᾶς παραθήγεσθαι λόγοις, καὶ ταῖς ἐς νοῦν παρακλήσεσιν ἀποφοιταν ἁμαρτίας, ἔχειν δὲ καὶ εἰς τοῦτο λοιπὸν ἡμερότητος τῆς εἰς ἡμᾶς τὸν τῶν ὅλων σωτήρα Θεόν, ὡς ἐνεργὸν ποιεῖσθαι τὴν ἐπικουρίαν, κατά γε τὸ, εἘκράτησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς μου, καὶ ἐν τῇ βουλῇ σου ὠδήγησάς με. » Επειδή γάρ ἐστιν οὐ λίαν εὐσθενής ἡ ἀνθρώπου φύσις, οὔτε μὴν ἀποχρώντως ἔχουσα πρὸς τὸ διεκνεῦσαι δύνασθαι τοῦ κακοῦ, συναθλεί πως αὐτῇ πρὸς τοῦτο Θεός. Καὶ διττήν ἀπονέμων ὁρᾶται τὴν χάριν : νουθεσίαις ἀναπείθων καὶ ἐπικου ρίαν εὑρὼν, καὶ ἀμείνω τιθεὶς τοῦ παρὰ πόδας τε καὶ τυραννοῦντος κακού. Ιδοις δ' ἂν ἀληθὲς κἀκεῖνο ὑπάρχον, ὡς ὀλίγοι μὲν κομιδῇ τῆς δικαιοσύνης οἱ ἐπιμεληταί, καὶ πολλὴ κατὰ βίον ἡ σπάνις ἀνδρῶν ἀγαθῶν· ἄνδρα γὰρ πιστὸν ἔργον εὑρεῖν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πλὴν ἀπόλεκτος ὁ τοιοῦτος, καὶ φρον τίδος τῆς ἄνωθεν οὐ παρέργως ἠξιωμένος. Εἰ γάρ ἐστι κατὰ τὸν κόσμον ἀναμίξ τοῖς ἄλλοις, ἀλλ' οὐδὲν ἐντεῦθεν ὑπομένει τὸ βλάβος, ὡς κρίνον ἐξ ἀκανθῶν ἁρπάζεται, καὶ οὐκ ἂν συναπόλοιτο δίκαιος μετά ἀσεβῶν, κατὰ τὰς τῶν ἁγίων φωνάς. ΠΑΛΑ. "Αραρεν οὖν, ὅτι φειδοῖ τῇ παρὰ Θεοῦ, καὶ ἀγγέλων ἁγίων συνδρομῇ, καὶ τὴν ἐκ τῆς φαυλότητος πλεονεξίαν ἀπονιψόμεθα, καὶ τὸ μηδαμή μηδαμώς ταῖς τῶν πονηρῶν ἀλῶναι δίκαις ἀναμφιλόγως εὑρή σομεν, Θεῷ πιστεύοντας σαφῶς ἀνακεκραγότι δι' ἑνὸς τῶν προφητῶν, ὅτι « Εγώ Κύριος ὁ Θεός σου, κρατῶν τῆς δεξιᾶς σου, ὁ λέγων σοι, Μή φοβοῦ, Ια- κωδ, ὀλιγοστός Ἰσραήλ, ἐγὼ ἐβοήθησά σοι, λέγει Κύριος, ὁ λυτρούμενός σε, Ισραήλ. ο ΚΥΡ. Η γὰρ οὐχὶ συλλήπτορα τοῖς ἁγίοις ἐκδεί ξειεν ἂν τὸν πάντα ἰσχύοντα θεὸν τὸ ἀπηρτῆσθαι τὸν Λὼτ τῆς τῶν ἀγγέλων χειρός; Θεοῦ γὰρ τύπος ἂν εἶεν [ἂν] οὗτοι. Τρεῖς μὲν ἐν ἀρχῇ τῷ 'Αβραὰμ προσβάλλοντες ἐν τῇ δρυῖ τῇ Μαμβρή, δύο δὲ τοῖς Σοδόμοις ἐπιφοιτήσαντες. Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, » κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, • ἀλλὰ πᾶσαν τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ· ο συνόντος αὐτῷ δηλονότι καὶ ἐνυπάρχοντος φυσικῶς καὶ τοῦ Αγίου Πνεύματος. ὁ ΠΑΛΛ. Συνίης εὖ μάλα. Τὰ δὲ ἐφεξῆς περιαθρώ- μεν, εἰ δοκεῖ. ΚΥΡ. 'Αοκνότατά γε, καὶ δὴ ἐρῶ. Καὶ ἐγένετο, ο φησίν, ο ἡνίκα ἐξήγαγον αὐτὸν ἔξω, εἶπον· Σῶζε τὴν σεαυτοῦ ψυχὴν, μὴ περιβλέψῃ εἰς τὰ ὀπίσω, μηδὲ στῆς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ· εἰς τὸ ὄρος σώζου, * ΣΙΣ, 15, 16. * μή · το • DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A stabant, intra hunc modum stetit ; scriptum nam- Gen. Psal. Lxx, 24. B C que est iterum: ‹ Cum vero mane factum esset, urgebant angeli Lot, dicentes : Accipe uxorem tuam, et duas flias tuas, quas habes, et exi, ne et tu pereas cum iniquitatibus civitatis. Et turbati sunt, et tenuerunt angeli manum ejus, et manum uxoris ejus, et manus duarum filiarum ejus, eo quod Dominus parceret illi ". » ld porro esse ar- gumento evidentissimo potest, nos non verbis tan- tum et admonitionibus in animum immissis inci - tari ut a peccatis recedamus, sed etiam ad eam erga nos benignitatem descendere omnium salvato- rem Deum, ut efficaci nos auxilio juvet, juxta illud: ‹ Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me”. . Nam quia hominis natura non est admodum firma, neque satis virium habet, ut emergere e vitiis possit, opem illi fert in ea re Deus. Itaque duplicem gratiam tribuere cogno- scitur : cum enim monitis suadet, tum adjuvandi rationes invenit, easque præsenti malo vimque no- bis afferente valentiores efficit. Videri autem facile potest, verum esse illud, paucos admodum esse quibus justitia curæ sit, multamque in hac vita pe- nuriam proborum hominum: Virum enim fide- lem, ut scriptum est, difficile est invenire ". Ta- men ejusmodi homo electus est, et divina cura at- que providentia non mediocri dignatus. Quamvis enim in hac vita sit inter ceteros mistus, nihil ta- men ex ea re damni passus, ut lilium e spinis de- cerpitur, neque justum hominem fas est, ut sancti viri testantur, cum impiis perire. D PALL. Ergo Del benignitate, ac sanctorum an- gelorum ope, tum nequitiæ dominatum excutiemus, tum illud quoque procul dubio assequemur, ut nus- quam omnino in pravorum hominum pœnis si- mul implicemur, Deo freti, qui aperte procla- mat prophetæ cujusdam voce: • Ego Dominus Deus tuus, qui teneo dexteram tuam, qui dico tibi, Noli timere, Jacob, exiguus Israel, ego auxi- liatus sum tibi, dicit Dominus, qui redemi te, Is- rael ".) CYR. An vero parum ostenditur Deum omnipo- tentem esse sanctorum hominum adjutorem, in eo quod Lot manu fuit angelorum apprehensus? Illi enim angel figuram Dei non absurde tenent, cum tres prius ad Abraham accesserint ad quercum Mam- bre, duo rursus adversus Sodomam venerint. • Neque enim Pater judicat quemquam, juxta Sal- vatoris nostri vocem, sed omne judicium dedit Filio cum quo procul dubio simul adest sanctus Spiritus et naturaliter inest. PALL. Recte intelligis. Sed, si placet, ea quæ se- quuntur consideremus. CYR. Nihil moror, atque jam dicam. « Et fa- ctum est, › inquit, ‹ postquam eduxerunt eum fo- ras, dixerunt : Salva animam tuam, ne respicias retro, neque stes in omni circa regione : in montem Prov. IX, 6. Isa. XLI, Digitized by sqq. * Joan. v, 22. Google

οἱ ἄγγελοι τὸν Λωτ, λέγοντες· Αναστὰς λάβε την γυναικά σου καὶ τὰς δύο θυγατέρας ως ἔχεις, καὶ ἔξελθε, ἵνα μὴ καὶ σὺ συναπόλῃ ταῖς ἀνομίαις της πόλεως. Καὶ ἐταράχθησαν, καὶ ἐκράτησαν οἱ ἄγγε- λοι τῆς χειρὸς αὐτοῦ, καὶ τῆς χειρὸς τῆς γυναικός αὐτοῦ, καὶ τῶν δύο θυγατέρων αὐτοῦ, ἐν τῷ φείσα- σθαι Κύριον αὐτῶν. » Ενδειγμα δή σοι τουτί καὶ σφόδρα τρανὲς τοῦ μὴ μόνοις ἡμᾶς παραθήγεσθαι λόγοις, καὶ ταῖς ἐς νοῦν παρακλήσεσιν ἀποφοιταν ἁμαρτίας, ἔχειν δὲ καὶ εἰς τοῦτο λοιπὸν ἡμερότητος τῆς εἰς ἡμᾶς τὸν τῶν ὅλων σωτήρα Θεόν, ὡς ἐνεργὸν ποιεῖσθαι τὴν ἐπικουρίαν, κατά γε τὸ, εἘκράτησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς μου, καὶ ἐν τῇ βουλῇ σου ὠδήγησάς με. » Επειδή γάρ ἐστιν οὐ λίαν εὐσθενής ἡ ἀνθρώπου φύσις, οὔτε μὴν ἀποχρώντως ἔχουσα πρὸς τὸ διεκνεῦσαι δύνασθαι τοῦ κακοῦ, συναθλεί πως αὐτῇ πρὸς τοῦτο Θεός. Καὶ διττήν ἀπονέμων ὁρᾶται τὴν χάριν : νουθεσίαις ἀναπείθων καὶ ἐπικου ρίαν εὑρὼν, καὶ ἀμείνω τιθεὶς τοῦ παρὰ πόδας τε καὶ τυραννοῦντος κακού. Ιδοις δ' ἂν ἀληθὲς κἀκεῖνο ὑπάρχον, ὡς ὀλίγοι μὲν κομιδῇ τῆς δικαιοσύνης οἱ ἐπιμεληταί, καὶ πολλὴ κατὰ βίον ἡ σπάνις ἀνδρῶν ἀγαθῶν· ἄνδρα γὰρ πιστὸν ἔργον εὑρεῖν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πλὴν ἀπόλεκτος ὁ τοιοῦτος, καὶ φρον τίδος τῆς ἄνωθεν οὐ παρέργως ἠξιωμένος. Εἰ γάρ ἐστι κατὰ τὸν κόσμον ἀναμίξ τοῖς ἄλλοις, ἀλλ' οὐδὲν ἐντεῦθεν ὑπομένει τὸ βλάβος, ὡς κρίνον ἐξ ἀκανθῶν ἁρπάζεται, καὶ οὐκ ἂν συναπόλοιτο δίκαιος μετά ἀσεβῶν, κατὰ τὰς τῶν ἁγίων φωνάς. ΠΑΛΑ. "Αραρεν οὖν, ὅτι φειδοῖ τῇ παρὰ Θεοῦ, καὶ ἀγγέλων ἁγίων συνδρομῇ, καὶ τὴν ἐκ τῆς φαυλότητος πλεονεξίαν ἀπονιψόμεθα, καὶ τὸ μηδαμή μηδαμώς ταῖς τῶν πονηρῶν ἀλῶναι δίκαις ἀναμφιλόγως εὑρή σομεν, Θεῷ πιστεύοντας σαφῶς ἀνακεκραγότι δι' ἑνὸς τῶν προφητῶν, ὅτι « Εγώ Κύριος ὁ Θεός σου, κρατῶν τῆς δεξιᾶς σου, ὁ λέγων σοι, Μή φοβοῦ, Ια- κωδ, ὀλιγοστός Ἰσραήλ, ἐγὼ ἐβοήθησά σοι, λέγει Κύριος, ὁ λυτρούμενός σε, Ισραήλ. ο ΚΥΡ. Η γὰρ οὐχὶ συλλήπτορα τοῖς ἁγίοις ἐκδεί ξειεν ἂν τὸν πάντα ἰσχύοντα θεὸν τὸ ἀπηρτῆσθαι τὸν Λὼτ τῆς τῶν ἀγγέλων χειρός; Θεοῦ γὰρ τύπος ἂν εἶεν [ἂν] οὗτοι. Τρεῖς μὲν ἐν ἀρχῇ τῷ 'Αβραὰμ προσβάλλοντες ἐν τῇ δρυῖ τῇ Μαμβρή, δύο δὲ τοῖς Σοδόμοις ἐπιφοιτήσαντες. Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, » κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, • ἀλλὰ πᾶσαν τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ· ο συνόντος αὐτῷ δηλονότι καὶ ἐνυπάρχοντος φυσικῶς καὶ τοῦ Αγίου Πνεύματος. ὁ ΠΑΛΛ. Συνίης εὖ μάλα. Τὰ δὲ ἐφεξῆς περιαθρώ- μεν, εἰ δοκεῖ. ΚΥΡ. 'Αοκνότατά γε, καὶ δὴ ἐρῶ. Καὶ ἐγένετο, ο φησίν, ο ἡνίκα ἐξήγαγον αὐτὸν ἔξω, εἶπον· Σῶζε τὴν σεαυτοῦ ψυχὴν, μὴ περιβλέψῃ εἰς τὰ ὀπίσω, μηδὲ στῆς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ· εἰς τὸ ὄρος σώζου, * ΣΙΣ, 15, 16. * μή · το • DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A stabant, intra hunc modum stetit ; scriptum nam- Gen. Psal. Lxx, 24. B C que est iterum: ‹ Cum vero mane factum esset, urgebant angeli Lot, dicentes : Accipe uxorem tuam, et duas flias tuas, quas habes, et exi, ne et tu pereas cum iniquitatibus civitatis. Et turbati sunt, et tenuerunt angeli manum ejus, et manum uxoris ejus, et manus duarum filiarum ejus, eo quod Dominus parceret illi ". » ld porro esse ar- gumento evidentissimo potest, nos non verbis tan- tum et admonitionibus in animum immissis inci - tari ut a peccatis recedamus, sed etiam ad eam erga nos benignitatem descendere omnium salvato- rem Deum, ut efficaci nos auxilio juvet, juxta illud: ‹ Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me”. . Nam quia hominis natura non est admodum firma, neque satis virium habet, ut emergere e vitiis possit, opem illi fert in ea re Deus. Itaque duplicem gratiam tribuere cogno- scitur : cum enim monitis suadet, tum adjuvandi rationes invenit, easque præsenti malo vimque no- bis afferente valentiores efficit. Videri autem facile potest, verum esse illud, paucos admodum esse quibus justitia curæ sit, multamque in hac vita pe- nuriam proborum hominum: Virum enim fide- lem, ut scriptum est, difficile est invenire ". Ta- men ejusmodi homo electus est, et divina cura at- que providentia non mediocri dignatus. Quamvis enim in hac vita sit inter ceteros mistus, nihil ta- men ex ea re damni passus, ut lilium e spinis de- cerpitur, neque justum hominem fas est, ut sancti viri testantur, cum impiis perire. D PALL. Ergo Del benignitate, ac sanctorum an- gelorum ope, tum nequitiæ dominatum excutiemus, tum illud quoque procul dubio assequemur, ut nus- quam omnino in pravorum hominum pœnis si- mul implicemur, Deo freti, qui aperte procla- mat prophetæ cujusdam voce: • Ego Dominus Deus tuus, qui teneo dexteram tuam, qui dico tibi, Noli timere, Jacob, exiguus Israel, ego auxi- liatus sum tibi, dicit Dominus, qui redemi te, Is- rael ".) CYR. An vero parum ostenditur Deum omnipo- tentem esse sanctorum hominum adjutorem, in eo quod Lot manu fuit angelorum apprehensus? Illi enim angel figuram Dei non absurde tenent, cum tres prius ad Abraham accesserint ad quercum Mam- bre, duo rursus adversus Sodomam venerint. • Neque enim Pater judicat quemquam, juxta Sal- vatoris nostri vocem, sed omne judicium dedit Filio cum quo procul dubio simul adest sanctus Spiritus et naturaliter inest. PALL. Recte intelligis. Sed, si placet, ea quæ se- quuntur consideremus. CYR. Nihil moror, atque jam dicam. « Et fa- ctum est, › inquit, ‹ postquam eduxerunt eum fo- ras, dixerunt : Salva animam tuam, ne respicias retro, neque stes in omni circa regione : in montem Prov. IX, 6. Isa. XLI, Digitized by sqq. * Joan. v, 22. Google

Τ νημα. « Καὶ νεοττοί γυπὸς τὰ ὑψηλὰ πέτονται, ο κατά τὸ γεγραμμένον, είπερ ἔχουσι καθάπερ εἰς ὄρος ἐν οὐρανῷ τὸ πολίτευμα, καὶ μεταποιοῦνται πατρίδος τῆς ἄνω. Γράφει δέ που καὶ Παῦλος· « Τὰ ἄνω ζη- τείτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. » ΠΑΛΛ. Ορος οὖν ἄρα τὸ νοητόν, ἢ ἐν ἁγιασμῷ ζωή, καὶ τῆς ἐξαιρέτου πολιτείας τὸ ὑπερτενές, νοου- μένης που κάτω τῆς ἐν ἀκαθαρσίαις καὶ φιλαμαρτή- μονος, καὶ τοῖς ἐπιγείοις ἐντετηγμένης. ΚΥΡ. Εὖ ἔφης· τουτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος εὖ μάλα καταδηλοί, θαυμάσειας δ' ἂν ἔτι καὶ τόδε. ΠΑΛΛ. Τὸ τί; ΚΥΡ. Ὁ μὲν γὰρ μακάριος ἄγγελος ἀμελητί τε καὶ ἀμεταστρεπτὶ διαθέοντα τὸν θεσπέσιον Λωτ, χρῆναι δεῖν ἔφασκεν εἰς τὰ ὄρος ἀναπηδαν. Ο έλε πάρει λέγων· ο Δέομαι, Κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου έλεος ἐναντίον σου, καὶ ἐμεγάλυνας τὴν δικαιοσύ νην σου, δ ποιεῖς ἐπὶ τοῦ ζῆν τὴν ψυχήν μου· ἐγὼ δὲ οὐ δυνήσομαι διασωθῆναι εἰς τὸ ὄρος, μὴ κατα λάβη με τὰ κακὰ, καὶ ἀποθάνω. Ἰδοὺ ἡ πόλις αὕτη ἐγγὺς τοῦ καταφυγείν με ἐκεῖ, ἢ ἐστι μικρά, ἐκεῖ σωθήσομαι. Οὐ μικρά ἐστι, καὶ ζήσεται ἡ ψυχή μου; Καὶ εἰπὼν αὐτῷ, φησίν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐθαύμασά σου τὸ πρόσωπον καὶ ἐπὶ τῷ ῥήματι τούτῳ, τοῦ μὴ κατα στρέψαι τὴν πόλιν περὶ ἧς ἐλάλησας. Σπεῦσον οὖν τοῦ σωθῆναι ἐκεῖ, οὐ γὰρ δυνήσομαι ποιῆσαι πράγμα ἕως τοῦ σὲ εἰσελθεῖν ἐκεῖ. Διὰ τοῦτο ἐκάλεσε τὸ ὄνομα τῆς πόλεως ἐκείνης, Σηγώρ. Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς τὴν Σηγώρ. ο ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ἡ Γνησις, ἐθέλοιμ᾽ ἂν, ὡς εὖ ἴσθι τοι, διαμαθεῖν. ΚΥΡ. Η οὐχὶ συνίης, καίτοι πολὺ νενευκώς εἰς τὸ λίαν εὐμαθὲς, ὅτι τοῖς ἄρτι φαυλότητος έκδεδραμη- κόσι, χρῆναι δὲ δεῖν οἰομένοις ἐπὶ τὴν τῆς σωτηρίας ἴεσθαι τρίβον, οὐκ εὐθὺς, οὔτε μὴν ἐκ πρώτων εγχει βημάτων, ἀλώσιμος ἡ ἀρετὴ καὶ βάσιμον τὸ δοκοῦν ; Αλλ' οὐδ' ἂν εὐκόλως ἀνακομίζοιτό τις εἰς πολιτείαν εξηρημένην, οὐδ' ἂν γένοιτο μακρὰν τῶν οἱονεί πως αὐτῷ συντεθραμμένων παθῶν, ἀλλ᾽ ἔξω· μὲν ἔσται τῶν τοιούτων ἠρέμα, τό γε ὅσον εἰς προθυμίας τὰς ἐπ᾽ ἀμείνοσι, καὶ ἐγχειρημάτων ἀρχάς· ὑψοῦ δὲ οὐ λέαν, ἢ μακράν· μονονουχὶ δὲ μεταφοιτήσειεν εἰς γῆν μὲν ὥσπερ εἰς ἑτέραν, εἰς ζωὴν μὲν ἐπαινουμένην, ὑψηλὴν δὲ οὕτω καὶ περίοπτον λαχοῦσαν τὴν δόξαν, οποία τις ἦν ἡ κατὰ νόμον παιδαγωγία, πρὸς ἀρχὰς ἀναφέρουσα ζωῆς ἀρίστης τε καὶ ἀγαθῆς. Γέγραπται πάρ' « 'Αρχὴ ὁδοῦ ἀγαθῆς τὸ ποιεῖν τὰ δίκαια. ο Ὃν γὰρ τρόπον τοῖς περὶ γνῶσιν ἐσπουδακόσι, καὶ θεω μίας εφιεμένοις τῆς μυστικῆς, ἐπιτήδειος μὲν ἐν ἀρχαῖς καὶ ὅτι μάλιστα πρέπων εἴη ἂν ὁ τῆς κατ ηγήσεως λόγος· διάττουσι δὲ πρὸς ἄνδρα τέλειον ήδη, καὶ εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, *ª DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A enim ille, qui sanctos decet, longe est terrenis B rebus superior. ‹ Et pulli vulturis in sublime vo…. lant, » ut scriptum est es; siquidem in coelo tan- quam in monte quodam jus civitatis habent, et su- pernam illam patriam suam putant. Scribit etiam Paulus: ‹ Quæ sursum sunt quærite, non quæ super terram , PALL. Mons itaque spiritualis non alius est quam vita quæ in sanctitate ducitur, conversa- tionisque praestantissima sublimitas; contraque illa vivendi ratio, quæ in impuritatibus versatur, et peccandi studio tenetur, atque in rebus terre- nis intabescit, infima intelligitur. CYR. Recte ais: id enim verba ipsa optime si- gnificant. Puto autem etiam illud mirabere. PALL. Quid illud tandem? CYR. Nam ille beatus angelus sine ulla cuncta- tione ac respectatione currentem beatum Lot in montem conscendere oportere dicebat. Is autem rogabat dicens : • Quæso, Domine, quoniam inve- nit servus tuus gratiam coram te, et magnificasti ju- stitiam tuam, quam facis in me, ut vivat anima mea: ego vero non potero salvari in montem, ne comprehendant me mala, et moriar. Ecce civi- tas juxta, ut confugiam illuc, quæ est parva, ibi salvabor : nonne parva est, et vivet anima mea? Et dixit illi, inquit : Ecce admiratus sum faciem tuam etiam in verbo hoc, ne subvertam civitatem, de qua locutus es. Festina igitur ut salveris illuc; neque enim potero facere quidquam, quousque in- C gressus fueris illuc. Ideo vocavit nomen civitatis illius, Segor. Sol ortus est super terram, et Lol ingressus est Segor ".> D Job xxxvin, 4. PALL. Quænam vero ex his verbis ad nos perma- nare possit utilitas, equidem, ut ipse nosti, aveo discere. CYR. An ignoras, cum alioqui sis acri præditus ingenio, qui nuper e nequitia emerserint, atque statuerint viam salutis ingredi, eos non statim neque primo conatu percipere posse virtutem, et eo pervenire, quo constituerint? Quinetiam haud facile quis ad eximiam vitæ rationem adduci po- test aut semoveri ab iis morbis, qui cum illo ado- leverint, sed ab ejusmodi vitiis pedetentim exibit, quod ad melioris vitæ studium, et conatuum initia pertinet, non tamen sublimi admodum erit loco, aut longius remoto, sed demigrabit ille, prope dixerim, tanquam in alias terras, ad vitam, lau- dabilem quidem illam, sed de cujus gloria non ad- modum sublimis atque conspicua sit opinio, cu- jusmodi erat illa legis institutio, quæ ad initia probæ spectatæque vitæ perducebat. Scriptum nam- que est : c Initium viæ bonæ est facere justa ",, Ut enim qui eognitioni student, et contemplatio- nem mysticam expetunt, iis aptus est ab initio et in primis conveniens catecheticus sermo, sed iis, qui jam in virum perfectum pervenerunt et in * Coloss. µ³, 2. * Gen. xix, 18-23. " Prov. xvi, 5.

Τ νημα. « Καὶ νεοττοί γυπὸς τὰ ὑψηλὰ πέτονται, ο κατά τὸ γεγραμμένον, είπερ ἔχουσι καθάπερ εἰς ὄρος ἐν οὐρανῷ τὸ πολίτευμα, καὶ μεταποιοῦνται πατρίδος τῆς ἄνω. Γράφει δέ που καὶ Παῦλος· « Τὰ ἄνω ζη- τείτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. » ΠΑΛΛ. Ορος οὖν ἄρα τὸ νοητόν, ἢ ἐν ἁγιασμῷ ζωή, καὶ τῆς ἐξαιρέτου πολιτείας τὸ ὑπερτενές, νοου- μένης που κάτω τῆς ἐν ἀκαθαρσίαις καὶ φιλαμαρτή- μονος, καὶ τοῖς ἐπιγείοις ἐντετηγμένης. ΚΥΡ. Εὖ ἔφης· τουτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος εὖ μάλα καταδηλοί, θαυμάσειας δ' ἂν ἔτι καὶ τόδε. ΠΑΛΛ. Τὸ τί; ΚΥΡ. Ὁ μὲν γὰρ μακάριος ἄγγελος ἀμελητί τε καὶ ἀμεταστρεπτὶ διαθέοντα τὸν θεσπέσιον Λωτ, χρῆναι δεῖν ἔφασκεν εἰς τὰ ὄρος ἀναπηδαν. Ο έλε πάρει λέγων· ο Δέομαι, Κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου έλεος ἐναντίον σου, καὶ ἐμεγάλυνας τὴν δικαιοσύ νην σου, δ ποιεῖς ἐπὶ τοῦ ζῆν τὴν ψυχήν μου· ἐγὼ δὲ οὐ δυνήσομαι διασωθῆναι εἰς τὸ ὄρος, μὴ κατα λάβη με τὰ κακὰ, καὶ ἀποθάνω. Ἰδοὺ ἡ πόλις αὕτη ἐγγὺς τοῦ καταφυγείν με ἐκεῖ, ἢ ἐστι μικρά, ἐκεῖ σωθήσομαι. Οὐ μικρά ἐστι, καὶ ζήσεται ἡ ψυχή μου; Καὶ εἰπὼν αὐτῷ, φησίν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐθαύμασά σου τὸ πρόσωπον καὶ ἐπὶ τῷ ῥήματι τούτῳ, τοῦ μὴ κατα στρέψαι τὴν πόλιν περὶ ἧς ἐλάλησας. Σπεῦσον οὖν τοῦ σωθῆναι ἐκεῖ, οὐ γὰρ δυνήσομαι ποιῆσαι πράγμα ἕως τοῦ σὲ εἰσελθεῖν ἐκεῖ. Διὰ τοῦτο ἐκάλεσε τὸ ὄνομα τῆς πόλεως ἐκείνης, Σηγώρ. Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς τὴν Σηγώρ. ο ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ἡ Γνησις, ἐθέλοιμ᾽ ἂν, ὡς εὖ ἴσθι τοι, διαμαθεῖν. ΚΥΡ. Η οὐχὶ συνίης, καίτοι πολὺ νενευκώς εἰς τὸ λίαν εὐμαθὲς, ὅτι τοῖς ἄρτι φαυλότητος έκδεδραμη- κόσι, χρῆναι δὲ δεῖν οἰομένοις ἐπὶ τὴν τῆς σωτηρίας ἴεσθαι τρίβον, οὐκ εὐθὺς, οὔτε μὴν ἐκ πρώτων εγχει βημάτων, ἀλώσιμος ἡ ἀρετὴ καὶ βάσιμον τὸ δοκοῦν ; Αλλ' οὐδ' ἂν εὐκόλως ἀνακομίζοιτό τις εἰς πολιτείαν εξηρημένην, οὐδ' ἂν γένοιτο μακρὰν τῶν οἱονεί πως αὐτῷ συντεθραμμένων παθῶν, ἀλλ᾽ ἔξω· μὲν ἔσται τῶν τοιούτων ἠρέμα, τό γε ὅσον εἰς προθυμίας τὰς ἐπ᾽ ἀμείνοσι, καὶ ἐγχειρημάτων ἀρχάς· ὑψοῦ δὲ οὐ λέαν, ἢ μακράν· μονονουχὶ δὲ μεταφοιτήσειεν εἰς γῆν μὲν ὥσπερ εἰς ἑτέραν, εἰς ζωὴν μὲν ἐπαινουμένην, ὑψηλὴν δὲ οὕτω καὶ περίοπτον λαχοῦσαν τὴν δόξαν, οποία τις ἦν ἡ κατὰ νόμον παιδαγωγία, πρὸς ἀρχὰς ἀναφέρουσα ζωῆς ἀρίστης τε καὶ ἀγαθῆς. Γέγραπται πάρ' « 'Αρχὴ ὁδοῦ ἀγαθῆς τὸ ποιεῖν τὰ δίκαια. ο Ὃν γὰρ τρόπον τοῖς περὶ γνῶσιν ἐσπουδακόσι, καὶ θεω μίας εφιεμένοις τῆς μυστικῆς, ἐπιτήδειος μὲν ἐν ἀρχαῖς καὶ ὅτι μάλιστα πρέπων εἴη ἂν ὁ τῆς κατ ηγήσεως λόγος· διάττουσι δὲ πρὸς ἄνδρα τέλειον ήδη, καὶ εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, *ª DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A enim ille, qui sanctos decet, longe est terrenis B rebus superior. ‹ Et pulli vulturis in sublime vo…. lant, » ut scriptum est es; siquidem in coelo tan- quam in monte quodam jus civitatis habent, et su- pernam illam patriam suam putant. Scribit etiam Paulus: ‹ Quæ sursum sunt quærite, non quæ super terram , PALL. Mons itaque spiritualis non alius est quam vita quæ in sanctitate ducitur, conversa- tionisque praestantissima sublimitas; contraque illa vivendi ratio, quæ in impuritatibus versatur, et peccandi studio tenetur, atque in rebus terre- nis intabescit, infima intelligitur. CYR. Recte ais: id enim verba ipsa optime si- gnificant. Puto autem etiam illud mirabere. PALL. Quid illud tandem? CYR. Nam ille beatus angelus sine ulla cuncta- tione ac respectatione currentem beatum Lot in montem conscendere oportere dicebat. Is autem rogabat dicens : • Quæso, Domine, quoniam inve- nit servus tuus gratiam coram te, et magnificasti ju- stitiam tuam, quam facis in me, ut vivat anima mea: ego vero non potero salvari in montem, ne comprehendant me mala, et moriar. Ecce civi- tas juxta, ut confugiam illuc, quæ est parva, ibi salvabor : nonne parva est, et vivet anima mea? Et dixit illi, inquit : Ecce admiratus sum faciem tuam etiam in verbo hoc, ne subvertam civitatem, de qua locutus es. Festina igitur ut salveris illuc; neque enim potero facere quidquam, quousque in- C gressus fueris illuc. Ideo vocavit nomen civitatis illius, Segor. Sol ortus est super terram, et Lol ingressus est Segor ".> D Job xxxvin, 4. PALL. Quænam vero ex his verbis ad nos perma- nare possit utilitas, equidem, ut ipse nosti, aveo discere. CYR. An ignoras, cum alioqui sis acri præditus ingenio, qui nuper e nequitia emerserint, atque statuerint viam salutis ingredi, eos non statim neque primo conatu percipere posse virtutem, et eo pervenire, quo constituerint? Quinetiam haud facile quis ad eximiam vitæ rationem adduci po- test aut semoveri ab iis morbis, qui cum illo ado- leverint, sed ab ejusmodi vitiis pedetentim exibit, quod ad melioris vitæ studium, et conatuum initia pertinet, non tamen sublimi admodum erit loco, aut longius remoto, sed demigrabit ille, prope dixerim, tanquam in alias terras, ad vitam, lau- dabilem quidem illam, sed de cujus gloria non ad- modum sublimis atque conspicua sit opinio, cu- jusmodi erat illa legis institutio, quæ ad initia probæ spectatæque vitæ perducebat. Scriptum nam- que est : c Initium viæ bonæ est facere justa ",, Ut enim qui eognitioni student, et contemplatio- nem mysticam expetunt, iis aptus est ab initio et in primis conveniens catecheticus sermo, sed iis, qui jam in virum perfectum pervenerunt et in * Coloss. µ³, 2. * Gen. xix, 18-23. " Prov. xvi, 5.

Τ νημα. « Καὶ νεοττοί γυπὸς τὰ ὑψηλὰ πέτονται, ο κατά τὸ γεγραμμένον, είπερ ἔχουσι καθάπερ εἰς ὄρος ἐν οὐρανῷ τὸ πολίτευμα, καὶ μεταποιοῦνται πατρίδος τῆς ἄνω. Γράφει δέ που καὶ Παῦλος· « Τὰ ἄνω ζη- τείτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. » ΠΑΛΛ. Ορος οὖν ἄρα τὸ νοητόν, ἢ ἐν ἁγιασμῷ ζωή, καὶ τῆς ἐξαιρέτου πολιτείας τὸ ὑπερτενές, νοου- μένης που κάτω τῆς ἐν ἀκαθαρσίαις καὶ φιλαμαρτή- μονος, καὶ τοῖς ἐπιγείοις ἐντετηγμένης. ΚΥΡ. Εὖ ἔφης· τουτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος εὖ μάλα καταδηλοί, θαυμάσειας δ' ἂν ἔτι καὶ τόδε. ΠΑΛΛ. Τὸ τί; ΚΥΡ. Ὁ μὲν γὰρ μακάριος ἄγγελος ἀμελητί τε καὶ ἀμεταστρεπτὶ διαθέοντα τὸν θεσπέσιον Λωτ, χρῆναι δεῖν ἔφασκεν εἰς τὰ ὄρος ἀναπηδαν. Ο έλε πάρει λέγων· ο Δέομαι, Κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου έλεος ἐναντίον σου, καὶ ἐμεγάλυνας τὴν δικαιοσύ νην σου, δ ποιεῖς ἐπὶ τοῦ ζῆν τὴν ψυχήν μου· ἐγὼ δὲ οὐ δυνήσομαι διασωθῆναι εἰς τὸ ὄρος, μὴ κατα λάβη με τὰ κακὰ, καὶ ἀποθάνω. Ἰδοὺ ἡ πόλις αὕτη ἐγγὺς τοῦ καταφυγείν με ἐκεῖ, ἢ ἐστι μικρά, ἐκεῖ σωθήσομαι. Οὐ μικρά ἐστι, καὶ ζήσεται ἡ ψυχή μου; Καὶ εἰπὼν αὐτῷ, φησίν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐθαύμασά σου τὸ πρόσωπον καὶ ἐπὶ τῷ ῥήματι τούτῳ, τοῦ μὴ κατα στρέψαι τὴν πόλιν περὶ ἧς ἐλάλησας. Σπεῦσον οὖν τοῦ σωθῆναι ἐκεῖ, οὐ γὰρ δυνήσομαι ποιῆσαι πράγμα ἕως τοῦ σὲ εἰσελθεῖν ἐκεῖ. Διὰ τοῦτο ἐκάλεσε τὸ ὄνομα τῆς πόλεως ἐκείνης, Σηγώρ. Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς τὴν Σηγώρ. ο ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ἡ Γνησις, ἐθέλοιμ᾽ ἂν, ὡς εὖ ἴσθι τοι, διαμαθεῖν. ΚΥΡ. Η οὐχὶ συνίης, καίτοι πολὺ νενευκώς εἰς τὸ λίαν εὐμαθὲς, ὅτι τοῖς ἄρτι φαυλότητος έκδεδραμη- κόσι, χρῆναι δὲ δεῖν οἰομένοις ἐπὶ τὴν τῆς σωτηρίας ἴεσθαι τρίβον, οὐκ εὐθὺς, οὔτε μὴν ἐκ πρώτων εγχει βημάτων, ἀλώσιμος ἡ ἀρετὴ καὶ βάσιμον τὸ δοκοῦν ; Αλλ' οὐδ' ἂν εὐκόλως ἀνακομίζοιτό τις εἰς πολιτείαν εξηρημένην, οὐδ' ἂν γένοιτο μακρὰν τῶν οἱονεί πως αὐτῷ συντεθραμμένων παθῶν, ἀλλ᾽ ἔξω· μὲν ἔσται τῶν τοιούτων ἠρέμα, τό γε ὅσον εἰς προθυμίας τὰς ἐπ᾽ ἀμείνοσι, καὶ ἐγχειρημάτων ἀρχάς· ὑψοῦ δὲ οὐ λέαν, ἢ μακράν· μονονουχὶ δὲ μεταφοιτήσειεν εἰς γῆν μὲν ὥσπερ εἰς ἑτέραν, εἰς ζωὴν μὲν ἐπαινουμένην, ὑψηλὴν δὲ οὕτω καὶ περίοπτον λαχοῦσαν τὴν δόξαν, οποία τις ἦν ἡ κατὰ νόμον παιδαγωγία, πρὸς ἀρχὰς ἀναφέρουσα ζωῆς ἀρίστης τε καὶ ἀγαθῆς. Γέγραπται πάρ' « 'Αρχὴ ὁδοῦ ἀγαθῆς τὸ ποιεῖν τὰ δίκαια. ο Ὃν γὰρ τρόπον τοῖς περὶ γνῶσιν ἐσπουδακόσι, καὶ θεω μίας εφιεμένοις τῆς μυστικῆς, ἐπιτήδειος μὲν ἐν ἀρχαῖς καὶ ὅτι μάλιστα πρέπων εἴη ἂν ὁ τῆς κατ ηγήσεως λόγος· διάττουσι δὲ πρὸς ἄνδρα τέλειον ήδη, καὶ εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, *ª DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A enim ille, qui sanctos decet, longe est terrenis B rebus superior. ‹ Et pulli vulturis in sublime vo…. lant, » ut scriptum est es; siquidem in coelo tan- quam in monte quodam jus civitatis habent, et su- pernam illam patriam suam putant. Scribit etiam Paulus: ‹ Quæ sursum sunt quærite, non quæ super terram , PALL. Mons itaque spiritualis non alius est quam vita quæ in sanctitate ducitur, conversa- tionisque praestantissima sublimitas; contraque illa vivendi ratio, quæ in impuritatibus versatur, et peccandi studio tenetur, atque in rebus terre- nis intabescit, infima intelligitur. CYR. Recte ais: id enim verba ipsa optime si- gnificant. Puto autem etiam illud mirabere. PALL. Quid illud tandem? CYR. Nam ille beatus angelus sine ulla cuncta- tione ac respectatione currentem beatum Lot in montem conscendere oportere dicebat. Is autem rogabat dicens : • Quæso, Domine, quoniam inve- nit servus tuus gratiam coram te, et magnificasti ju- stitiam tuam, quam facis in me, ut vivat anima mea: ego vero non potero salvari in montem, ne comprehendant me mala, et moriar. Ecce civi- tas juxta, ut confugiam illuc, quæ est parva, ibi salvabor : nonne parva est, et vivet anima mea? Et dixit illi, inquit : Ecce admiratus sum faciem tuam etiam in verbo hoc, ne subvertam civitatem, de qua locutus es. Festina igitur ut salveris illuc; neque enim potero facere quidquam, quousque in- C gressus fueris illuc. Ideo vocavit nomen civitatis illius, Segor. Sol ortus est super terram, et Lol ingressus est Segor ".> D Job xxxvin, 4. PALL. Quænam vero ex his verbis ad nos perma- nare possit utilitas, equidem, ut ipse nosti, aveo discere. CYR. An ignoras, cum alioqui sis acri præditus ingenio, qui nuper e nequitia emerserint, atque statuerint viam salutis ingredi, eos non statim neque primo conatu percipere posse virtutem, et eo pervenire, quo constituerint? Quinetiam haud facile quis ad eximiam vitæ rationem adduci po- test aut semoveri ab iis morbis, qui cum illo ado- leverint, sed ab ejusmodi vitiis pedetentim exibit, quod ad melioris vitæ studium, et conatuum initia pertinet, non tamen sublimi admodum erit loco, aut longius remoto, sed demigrabit ille, prope dixerim, tanquam in alias terras, ad vitam, lau- dabilem quidem illam, sed de cujus gloria non ad- modum sublimis atque conspicua sit opinio, cu- jusmodi erat illa legis institutio, quæ ad initia probæ spectatæque vitæ perducebat. Scriptum nam- que est : c Initium viæ bonæ est facere justa ",, Ut enim qui eognitioni student, et contemplatio- nem mysticam expetunt, iis aptus est ab initio et in primis conveniens catecheticus sermo, sed iis, qui jam in virum perfectum pervenerunt et in * Coloss. µ³, 2. * Gen. xix, 18-23. " Prov. xvi, 5.

ἁρμόσειεν ἂν ἤδη πως ἡ στερεωτέρα τροφή, τοῦτ' ἔστιν, ὁ περὶ τῶν ἀνωτάτω λόγος, οἶμός τε ἅπασα λοιπὸν ἐρεύνης δογματικῆς· οὕτω κἀνθάδε φημί, τοῦτ' ἔστιν, ἐν ταῖς τῶν ἠθῶν καὶ τρόπων ἐπανορθώ σεσι, οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐνδεχομένων εὐθὺς ἀναθρώσκειν δύνασθαί τινας ἐπὶ τὸ ἀμωμήτως ἔχον, ήγουν εἰς ὑπερφυᾶ καὶ ὑπέρλογον πολιτείαν. Προσήκοι δ' ἂν, Ꮡ οἶμαι, κατὰ βραχὺ πρὸς τὴν ἀρτίως ἔχουσαν ἕξιν, ἐκ μικρῶν καὶ συμμέτρων ἀρξάμενος, καὶ μονονουχι προειστρέχων καθάπερ εἰς πόλιν μικράν, καὶ ὄρους υψηλοῦ γείτονα, τὴν τῆς ἐξαιρέτου καὶ ἀνῳκισμένης ζωῆς ὑποκαθημένην τε καὶ ἐν μείοσι πολιτείαν. Ταύτη τοι καὶ ὁ δίκαιος Λωτ, τύπος ἂν εἴη τῶν τῇδε διαχει μένων, οὐκ εἰς τὸ ὄρος εὐθὺς, ἀλλ' ἐν πόλει Σηγώρ τῇ μικρᾷ, καταλύσειν ἀξιῶν. Ἡ γὰρ οὐχὶ καὶ ἐν τοῖς Β εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι τοιαύτας πολλάκις τὰς οικονομίας εὑρήσομεν ἐν τοῖς πιστεύουσι γεγενημέν νας ; Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦλος ἐπιστέλλει λέγων· • Καλὸν ἀνθρώπῳ γυναικὸς μὴ ἅπτεσθαι· διὰ δὲ τὰς πορνείας ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐχέτω, καὶ ἑκάστη τὸν ἴδιον ἄνδρα εχέτω. Τοῦτο δὲ λέγω κατά συγγνώμην, οὐκ ἐπιταγήν. Θέλω γὰρ πάντας ἀνθρώ πους εἶναι ὡς καὶ ἐμαυτόν. Αλλ' ἔκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ Θεοῦ, ὁ μὲν οὕτως, ὁ δὲ οὕτως. » Ορᾷς πῶς τῆς ἐγκρατείας τὸ εἰς ἄγαν ὑπερφερές, καθάπερ δρος ἡμῖν ὑπέδειξε λέγων· « Καλὸν ἀνθρώπῳ γυνα:- κὸς μὴ ἅπτεσθαι· . ἐφῆκε δὲ ἡμᾶς καταλῦσαι εἰς Σηγώρ, τοῦτ' ἔστιν, εἰς τὴν ὑποκαθημένην ἔτι τοῦ τελείως ἔχοντος ἀγωγὴν, τό τε ἐξεῖναι φημι μόνῃ τῇ ἰδίᾳ συμπλέκεσθαι γυναικί; Τὴν δὲ γῆν τὴν ἀρίστην, καρποὺς ἀποδώσειν ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, τὴν μὲν ἑκατὸν, τὴν δὲ ἑξήκοντα, τὴν δὲ τριάκοντα. Διεδίδου δὲ καὶ τὸ τάλαντον, οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ, ἀλλὰ τῷ μὲν πέντε, τῷ δὲ δύο, τῷ δὲ ἔν· τὸν οἶμαι, τῶν ἔξεων ανισοσθενὲς διὰ τούτων δεικνύς, ἑκάστῳ τε διανέμων ὡς ἂν ἐπιτη δειότητος ἔχοι καὶ γνώμης. ὡς γὰρ ἔφαμεν ἀρτίως, • Εκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ Θεοῦ, ὁ μὲν οὕτως, ὁ δὲ οὕτως. » ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Ἐφίησι μὲν ὁ μακάριος ἄγγελος καταλύσειν δ εἰς Σηγώρ. « Ἰδοὺ γὰρ, ο φησίν, ο ἐθαύμασα σου τὸ πρόσωπον καὶ ἐπὶ τῷ ῥήματι τούτῳ τοῦ μὴ και ταστρέψαι τὴν πόλιν, περὶ ἧς ἐλάλησας. Σπεῦσον οὖν τοῦ σωθῆναι ἐκεῖ. . Εἶτά φησιν, ὅτι . Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ. » Θαυμάσαις δ' ἂν, ὦ ἑταῖρε, τίς ἂν γένοιτο μαθὼν καὶ τούτων ὁ νοῦς, ο Εθαύμασα γάρ σου, ο φησί, • τὸ πρόσωπόν σου τοῦ μὴ καταστρέψει την πόλιν, περὶ ἧς ἐλάλησας. ο 'Ανεθέλητος μὲν γὰρ τῷ Θεῷ, κατὰ τὸ ἀληθὲς, ἡ τελείως οὐκ ἔχουσα πρὸς ἀρετὴν πολιτεία, καὶ τὸ κατά τι γοῦν ἡττᾶσθαι τῶν παθῶν ἀπόβλητόν τε αὐτῷ καὶ κατακρίσεως οὐ μακράν. Πλὴν ἐφίησιν ἐκ φιλανθρωπίας, καὶ συμμετρήσας τη φύσει τὸ ἐν ἀρχαῖς ἐφικτόν, σώζεσθαι κελεύει, καὶ * πιω, 23. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B - mensuram ætatis plenitudinis Christi ", convenit A solidior cibus, id est, rerum supremarum expli- catio, via denique omnis ac ratio dogmaticæ in- dagationis est aperienda : sic in hac quoque parte, id est, in moribus corrigendis haud fas est cui- quam, primo statim impetu ad statum culpæ om- nis expertem,id est ad admirabilem atque sublimem vivendi rationein conscendere. Procedere tamen idem potest paulatim ad habitum numeris omni- bus absolutum, si ab exiguis et mediocribus in- ceperit, ac quodammodo progressus fuerit ad exi- guam civitatem et excolso monti proximam, ad eam nempe vivendi rationem, quæ vitæ præstanti atque sublimi subjecta est et inferior. Hac ra- tione justus Lot, qui non in montem statim, sed in civitatem Segor exiguam divertere ut sibi liceat, petit, eorum qui sic alfecti sunt, non absurde f- gura fuerit. Annon enim in ipsa quoque Evan- gelii prædicatione, hujusmodi sæpenumero mo- derationem erga fideles observatam esse compe- riemus? Beatus Paulus certe in Epistola scribit: Bonum est homini mulierem non tangere : pro- pter fornicationes autem unusquisque suam uxo- rem habeat, et unaquæque suum virum habeat: hoc autem dico secundum indulgentiam, non se- cundum imperium. Volo enim omnes homines es- se sicut me ipsum. Sed unusquisque proprium habet donum ex Deo, alius quidem sic, alius vero sic st. » Vides ut supremum continentiæ gradum veluti montem nobis ostenderit, dicens, « Bonam est homini mulierem non tangere, a permiserit ta- men in Segor divertere, id est, in subjectam ad- huc perfectæ virtuti vitæ rationem, ut liceat, in- quam, cum sola sua cuique uxore copulari. Terram quoque optimam fructus reddere dicebat Salva- tor ", hanc quidem centesimum, alteram se- xagesimum, aliam denique trigesimum. Distribuit etiam talentum non æqua mensura, sed uni quin- que, alteri duo, alii unum ". Quibus exemplis non æquam esse virium facultatem ostendit, seque singulis dona pro captu cujusque et habilitate tribuere. Ut enim modo diximus : . Unusquisque pro- prium habet donum a Deo, unus quidem sic, alius vero sic. › PALL. Recte ais. C CYR. Permittit itaque beatus angelus ut in Segor divertat. «Ecce enim, inquit, « admiratus sum faciem tuam etiam in verbo hoc, ne evertam ci- vitatem, de qua locutus es. Festina igitur, ut sal- veris ibi. » Deinde inquit, « Sol egressus est super terram, et Lot ingressus est Segor. » Nec mi- nus mirabere, Palladi, ubi didiceris quæ sit ho- rum verborum sententia, ‹ Admiratus sum enim, › inquit, faciem tuam, ne evertam civitatem, de qua locutus es., Odiosa enim revera Deo est illa vitæ ratio, quæ se non perfecte ad virtutem com- ponit; et hoc ipsum vel minima ex parte vitiis suc- cumbere, illi respuendum videtur, et non longe a condemnatione abest. Cæterum indulget sua beni- gnitate, et initiorum facultatem, naturæ viribus sr 1, Ephes. IV, 13. ** I Cor. VII, 1, 2, 6, 7. D Matth. Matth. xxv, 15.

ἁρμόσειεν ἂν ἤδη πως ἡ στερεωτέρα τροφή, τοῦτ' ἔστιν, ὁ περὶ τῶν ἀνωτάτω λόγος, οἶμός τε ἅπασα λοιπὸν ἐρεύνης δογματικῆς· οὕτω κἀνθάδε φημί, τοῦτ' ἔστιν, ἐν ταῖς τῶν ἠθῶν καὶ τρόπων ἐπανορθώ σεσι, οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐνδεχομένων εὐθὺς ἀναθρώσκειν δύνασθαί τινας ἐπὶ τὸ ἀμωμήτως ἔχον, ήγουν εἰς ὑπερφυᾶ καὶ ὑπέρλογον πολιτείαν. Προσήκοι δ' ἂν, Ꮡ οἶμαι, κατὰ βραχὺ πρὸς τὴν ἀρτίως ἔχουσαν ἕξιν, ἐκ μικρῶν καὶ συμμέτρων ἀρξάμενος, καὶ μονονουχι προειστρέχων καθάπερ εἰς πόλιν μικράν, καὶ ὄρους υψηλοῦ γείτονα, τὴν τῆς ἐξαιρέτου καὶ ἀνῳκισμένης ζωῆς ὑποκαθημένην τε καὶ ἐν μείοσι πολιτείαν. Ταύτη τοι καὶ ὁ δίκαιος Λωτ, τύπος ἂν εἴη τῶν τῇδε διαχει μένων, οὐκ εἰς τὸ ὄρος εὐθὺς, ἀλλ' ἐν πόλει Σηγώρ τῇ μικρᾷ, καταλύσειν ἀξιῶν. Ἡ γὰρ οὐχὶ καὶ ἐν τοῖς Β εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι τοιαύτας πολλάκις τὰς οικονομίας εὑρήσομεν ἐν τοῖς πιστεύουσι γεγενημέν νας ; Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦλος ἐπιστέλλει λέγων· • Καλὸν ἀνθρώπῳ γυναικὸς μὴ ἅπτεσθαι· διὰ δὲ τὰς πορνείας ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐχέτω, καὶ ἑκάστη τὸν ἴδιον ἄνδρα εχέτω. Τοῦτο δὲ λέγω κατά συγγνώμην, οὐκ ἐπιταγήν. Θέλω γὰρ πάντας ἀνθρώ πους εἶναι ὡς καὶ ἐμαυτόν. Αλλ' ἔκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ Θεοῦ, ὁ μὲν οὕτως, ὁ δὲ οὕτως. » Ορᾷς πῶς τῆς ἐγκρατείας τὸ εἰς ἄγαν ὑπερφερές, καθάπερ δρος ἡμῖν ὑπέδειξε λέγων· « Καλὸν ἀνθρώπῳ γυνα:- κὸς μὴ ἅπτεσθαι· . ἐφῆκε δὲ ἡμᾶς καταλῦσαι εἰς Σηγώρ, τοῦτ' ἔστιν, εἰς τὴν ὑποκαθημένην ἔτι τοῦ τελείως ἔχοντος ἀγωγὴν, τό τε ἐξεῖναι φημι μόνῃ τῇ ἰδίᾳ συμπλέκεσθαι γυναικί; Τὴν δὲ γῆν τὴν ἀρίστην, καρποὺς ἀποδώσειν ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, τὴν μὲν ἑκατὸν, τὴν δὲ ἑξήκοντα, τὴν δὲ τριάκοντα. Διεδίδου δὲ καὶ τὸ τάλαντον, οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ, ἀλλὰ τῷ μὲν πέντε, τῷ δὲ δύο, τῷ δὲ ἔν· τὸν οἶμαι, τῶν ἔξεων ανισοσθενὲς διὰ τούτων δεικνύς, ἑκάστῳ τε διανέμων ὡς ἂν ἐπιτη δειότητος ἔχοι καὶ γνώμης. ὡς γὰρ ἔφαμεν ἀρτίως, • Εκαστος ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ Θεοῦ, ὁ μὲν οὕτως, ὁ δὲ οὕτως. » ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Ἐφίησι μὲν ὁ μακάριος ἄγγελος καταλύσειν δ εἰς Σηγώρ. « Ἰδοὺ γὰρ, ο φησίν, ο ἐθαύμασα σου τὸ πρόσωπον καὶ ἐπὶ τῷ ῥήματι τούτῳ τοῦ μὴ και ταστρέψαι τὴν πόλιν, περὶ ἧς ἐλάλησας. Σπεῦσον οὖν τοῦ σωθῆναι ἐκεῖ. . Εἶτά φησιν, ὅτι . Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ. » Θαυμάσαις δ' ἂν, ὦ ἑταῖρε, τίς ἂν γένοιτο μαθὼν καὶ τούτων ὁ νοῦς, ο Εθαύμασα γάρ σου, ο φησί, • τὸ πρόσωπόν σου τοῦ μὴ καταστρέψει την πόλιν, περὶ ἧς ἐλάλησας. ο 'Ανεθέλητος μὲν γὰρ τῷ Θεῷ, κατὰ τὸ ἀληθὲς, ἡ τελείως οὐκ ἔχουσα πρὸς ἀρετὴν πολιτεία, καὶ τὸ κατά τι γοῦν ἡττᾶσθαι τῶν παθῶν ἀπόβλητόν τε αὐτῷ καὶ κατακρίσεως οὐ μακράν. Πλὴν ἐφίησιν ἐκ φιλανθρωπίας, καὶ συμμετρήσας τη φύσει τὸ ἐν ἀρχαῖς ἐφικτόν, σώζεσθαι κελεύει, καὶ * πιω, 23. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B - mensuram ætatis plenitudinis Christi ", convenit A solidior cibus, id est, rerum supremarum expli- catio, via denique omnis ac ratio dogmaticæ in- dagationis est aperienda : sic in hac quoque parte, id est, in moribus corrigendis haud fas est cui- quam, primo statim impetu ad statum culpæ om- nis expertem,id est ad admirabilem atque sublimem vivendi rationein conscendere. Procedere tamen idem potest paulatim ad habitum numeris omni- bus absolutum, si ab exiguis et mediocribus in- ceperit, ac quodammodo progressus fuerit ad exi- guam civitatem et excolso monti proximam, ad eam nempe vivendi rationem, quæ vitæ præstanti atque sublimi subjecta est et inferior. Hac ra- tione justus Lot, qui non in montem statim, sed in civitatem Segor exiguam divertere ut sibi liceat, petit, eorum qui sic alfecti sunt, non absurde f- gura fuerit. Annon enim in ipsa quoque Evan- gelii prædicatione, hujusmodi sæpenumero mo- derationem erga fideles observatam esse compe- riemus? Beatus Paulus certe in Epistola scribit: Bonum est homini mulierem non tangere : pro- pter fornicationes autem unusquisque suam uxo- rem habeat, et unaquæque suum virum habeat: hoc autem dico secundum indulgentiam, non se- cundum imperium. Volo enim omnes homines es- se sicut me ipsum. Sed unusquisque proprium habet donum ex Deo, alius quidem sic, alius vero sic st. » Vides ut supremum continentiæ gradum veluti montem nobis ostenderit, dicens, « Bonam est homini mulierem non tangere, a permiserit ta- men in Segor divertere, id est, in subjectam ad- huc perfectæ virtuti vitæ rationem, ut liceat, in- quam, cum sola sua cuique uxore copulari. Terram quoque optimam fructus reddere dicebat Salva- tor ", hanc quidem centesimum, alteram se- xagesimum, aliam denique trigesimum. Distribuit etiam talentum non æqua mensura, sed uni quin- que, alteri duo, alii unum ". Quibus exemplis non æquam esse virium facultatem ostendit, seque singulis dona pro captu cujusque et habilitate tribuere. Ut enim modo diximus : . Unusquisque pro- prium habet donum a Deo, unus quidem sic, alius vero sic. › PALL. Recte ais. C CYR. Permittit itaque beatus angelus ut in Segor divertat. «Ecce enim, inquit, « admiratus sum faciem tuam etiam in verbo hoc, ne evertam ci- vitatem, de qua locutus es. Festina igitur, ut sal- veris ibi. » Deinde inquit, « Sol egressus est super terram, et Lot ingressus est Segor. » Nec mi- nus mirabere, Palladi, ubi didiceris quæ sit ho- rum verborum sententia, ‹ Admiratus sum enim, › inquit, faciem tuam, ne evertam civitatem, de qua locutus es., Odiosa enim revera Deo est illa vitæ ratio, quæ se non perfecte ad virtutem com- ponit; et hoc ipsum vel minima ex parte vitiis suc- cumbere, illi respuendum videtur, et non longe a condemnatione abest. Cæterum indulget sua beni- gnitate, et initiorum facultatem, naturæ viribus sr 1, Ephes. IV, 13. ** I Cor. VII, 1, 2, 6, 7. D Matth. Matth. xxv, 15.

καὶ μὴν ὅσοι τὴν διὰ πυρὸς παραιτοῦνται δίκην. ΠΑΛΛ. Ὡς εὖγε ἡμῖν, ὦ τᾶν, ὁ λόγος έχει! Βουλο μην δ' ἂν ἔγωγε καὶ δι' ἑτέρων ὅσων ἡμῖν ἀποδεί ξεων ιέναι τὸ γύμνασμα. Το γάρ τοι φιλεῖν ἐξεπίστα σθαι πλουσίως τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν, οἰησαίμην αν ἔγωγε τοῦ παντὸς ἄξιον. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ Παλλάδες, τά γε εἰκότα φής. Είη γὰρ ἂν διανοίας ἡμῖν τῆς εἰς ὅτι μάλιστα φιλομαθε στάτης τὸ χρῆμα καρπὸς, ἔκνου δὲ ἀμείνων ὁ πρὸς ἡμῶν ἔσται λόγος, οὐ τὸ αὐτό μοι δοκοῦν, τοῖς οὕτω λαμπροῖς καὶ ἀξιεράστοις διηγήμασι, τὴν οὐκ ἐν καιρῷ παρειστρέχουσαν ἐπισκῆσαι σιγήν. Οὐκοῦν ὅτι τῆς πρὸς τὰ φαῦλα διαθέσεώς τε καὶ κοινωνίας εἰσε ἅπαν τε καὶ ὁλοτρόπως ἀποσχοινίζεσθαι χρὴ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν· καὶ μὴν ὅτι τὸ ἀναθρεῖν δύνασθαι πρὸς ἀρετὴν, προσγένοιτ' ἂν οὐχ ἑτέρως, ἢ κατὰ τοῦτον αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀπονητὶ θεωρήσομεν, τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμὸν ἐνιέντες εὖ μάλα, καὶ τοῖς κατὰ τὸν θεσπέσιον ᾿Αβραάμ, καὶ τοῖς ὑπὲρ λόγον κατωρθω μένοις ἐπὶ τῇ ἐξόδῳ τῶν ἐξ Ἰσραήλ, ἣν πεποίηνται κατὰ καιροὺς τῆς Αἰγυπτίων πλεονεξίας, τὰ δεσμὰ διαρρήξαντες. • ΠΑΛΛ. Φράζε δὴ οὖν ἀνὰ μέρος. Ὡς εὖ ἴσθι του πλουσίως ἡμᾶς εὐφραίνων, εἰ ὁρᾶν ἔλοιο ταυτί, ΚΥΡ. Ελέγομεν τοίνυν, ὡς ἀφορήτῳ ποτὲ λιμῷ, καὶ ταῖς τῶν ἀναγκαίων ἐνδείαις ἐκπεπιεσμένος ὁ θεσπέσιος Αβραάμ, οὐ θελητήν ἐποιεῖτο τὴν εἰς Αίγυπτον κάθοδον, καὶ ταῖς ἀνάγκαις ἐδίδου κρατείν. Ξένον δὲ ὄντα καὶ ἔπηλυν, λύπαις καὶ πλεονεξίαις δ Φαραώ κατηκίζετο. Την γάρ τοι συναισμένην αὐτῷ παραλύειν ἤθελεν, ἡδοναῖς ἀκράτοις ἐκκεκαυμένος, εἰς αἰσχρουργίας έφεσιν. Κατορθῶσαι δὲ τοῦτο, οὐκ Αφίει Θεός. « Ήτασε γὰρ, ο φησί, ε τὸν Φαραὼ ἑτασμοῖς μεγάλοις περὶ Σάββας τῆς γυναικὸς ᾿Αβραάμ. » Εἰκὼν δὲ καὶ τύπος ὁ Φαραὼ διαβολικῆς ἀκρασίας. Σκοπός γὰρ ἐκείνῳ καὶ τῶν ὅτι μάλιστα διεσπουδασμένων, τὸ καὶ ταῖς τῶν ἁγίων συνέσεσιν ἐνιέναι φιλεῖν τῆς ἐνούσης αὐτῷ ἀκαθαρσίας τὰ σπέρ ματα, ὡς ἂν ἔλοιντο καρποφορεῖν τὰ αὐτῷ φίλα τε καὶ καθ᾿ ἡδονήν. Εἶεν δ' ἂν οἶμαι ταυτί, τὰ εἰς που λύτροπον ἁμαρτίαν ἐγκλήματα. Καὶ ἁλοίη μὲν πᾶς τις οὖν, καὶ οὐχ ἑκὼν ὑποκείσεται ταῖς ἐκείνου πλεον εξίαις. Νοσεῖ γὰρ ἡ φύσις τὸ ἄναλκι, ἐφίησι γεμήν οὔτι που θεός, ἀνασειράζων τρόπον τινὰ τὰ κατὰ τῶν ἁγίων ἐπιχειρήματα, καὶ τοῦ πονηροῦ τὰς ἐπι βουλάς. Συμβέβηκε δὲ οὐχ ἑτέρως διαδράναι τα βλάβη τὸν θεσπέσιον Αβραάμ, εἰ μὴ, τὴν τῶν Αἰγυπτίων ἀφεὶς, πρὸς τὸν ἐν ἀρχῇ καὶ θεόσδοτον ἀναπεφοίτηκε χῶρον, οὗ καὶ ἀφιγμένος σπουδασμάτων ἀγαθῶν σχο λαῖος ἦν ἐπιμελητής. Γέγραπται δὲ οὕτως· . Ανέβη δὲ ᾽Αβραὰμ ἐξ Αἰγύπτου, αὐτὸς καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ πάντα τὰ αὐτοῦ, καὶ Λὼτ μετ᾿ αὐτοῦ εἰς τὴν έρημον. ᾿Αβραὰμ δὲ ἦν πλούσιος σφόδρα, κτήνεσι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. hominum diversorium, piorumque tectum, in quo A justi viri habitant, et quicunque ignis supplicium evadunt. PALL. Quam præclare mihi habere videtur hæc expositio! Sed velim equidem aliis quamplurimis probationibus præsentem locum a te versari. Nam id velle plene cognoscere, quod utile est, ego qui- dem plurimi fecerim. CYR. Atqui, Palladi, et congruentia dicis. Est enim, ut opinor, ea res mentis longe studiosissima fructus, et mea oratio segnitiem omnem vincet, quoniam ne mihi quidem ipsi æquum videtur in tam praeclaris tamque jucundis sermonibus silen- tium, si importune irrepserit, tenere. Igitur in universum omnibusque modis ab affectione, so- cietateque vitiosarum rerum, quoad res patitur, se- junctos nos esse oportere: quinetiam non aliter nobis posse contingere, ut ad virtutem recurramus, quam hoc ipso modo, quo diximus, sine ullo ne- gotio contemplabimur, si mentis oculos injeceri mus tum in ea quæ beato Abrahæ contigerunt, tum quæ in exitu aliorum Israel admirabilius ge- sta sunt, quam ut oratione explicari possint, cum suis temporibus, efractis Ægyptii dominatus vin- culis, sunt egressi. PALL. Exsequere igitur singula: sic enim ha- beto, maximam te nobis voluptatem allaturum, si id facere aggressus fueris. B CYR. Dicebamus itaque, beatum Abraham cum fame quondam intolerabili, et necessariarum rerum c inopia premeretur, non sponte ad Ægyptios de- scendisse, sed necessitati succubuisse. Hunc ho- spitem et advenam molestiis multis et injuriis Pha- rao vexavit. Nam illius conjugem violare voluit, intemperanti libidine ad turpissimi fagitii cupidita- tem incensus. id porro ut efficeret, non permisit Deus. Flagellavit enim, inquit, Pharaonem fa- gellis maximis propter Saram uxorem Abraham ". Est autem Pharao figura atque imago diabolicæ intemperantiæ; id enim ille spectat, in eamque rem omni studio incumbit, ut in sanctorum viro- rum mentes semina suæ impuritatis infundat, ut illi exoptatos jucundosque fructus pariant: ii au- tem sunt, ut opinor, variorum diversorumque peccatorum crimina. Atque illius quidem vi et in- D juria nemo non caperetur, et vel nolens succum- beret (natura namque nostra infirmitate virium laborat), nisi id minime permitteret Deus; et illos adversus sanctos viros conatus, ac maligni illius in- sidias cohiberet. Sed non alia ratione contigisset beato Abrahæ illa incommoda vitare, nisi Ægyption rum regione relicta, ad veterem illum divinoque munere concessum Dei locum revertisset, quo posteaquam pervenit, omni cura vacuus, optimis studiis operam dedit. Sic enim scriptum est : « As- cendit autem Abraham ex Ægypto, ipse et uxor ejus, et omnia ejus. et Lot cum eo in desertum. ** Gen. 1, 12, 17.

καὶ μὴν ὅσοι τὴν διὰ πυρὸς παραιτοῦνται δίκην. ΠΑΛΛ. Ὡς εὖγε ἡμῖν, ὦ τᾶν, ὁ λόγος έχει! Βουλο μην δ' ἂν ἔγωγε καὶ δι' ἑτέρων ὅσων ἡμῖν ἀποδεί ξεων ιέναι τὸ γύμνασμα. Το γάρ τοι φιλεῖν ἐξεπίστα σθαι πλουσίως τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν, οἰησαίμην αν ἔγωγε τοῦ παντὸς ἄξιον. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ Παλλάδες, τά γε εἰκότα φής. Είη γὰρ ἂν διανοίας ἡμῖν τῆς εἰς ὅτι μάλιστα φιλομαθε στάτης τὸ χρῆμα καρπὸς, ἔκνου δὲ ἀμείνων ὁ πρὸς ἡμῶν ἔσται λόγος, οὐ τὸ αὐτό μοι δοκοῦν, τοῖς οὕτω λαμπροῖς καὶ ἀξιεράστοις διηγήμασι, τὴν οὐκ ἐν καιρῷ παρειστρέχουσαν ἐπισκῆσαι σιγήν. Οὐκοῦν ὅτι τῆς πρὸς τὰ φαῦλα διαθέσεώς τε καὶ κοινωνίας εἰσε ἅπαν τε καὶ ὁλοτρόπως ἀποσχοινίζεσθαι χρὴ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν· καὶ μὴν ὅτι τὸ ἀναθρεῖν δύνασθαι πρὸς ἀρετὴν, προσγένοιτ' ἂν οὐχ ἑτέρως, ἢ κατὰ τοῦτον αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀπονητὶ θεωρήσομεν, τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμὸν ἐνιέντες εὖ μάλα, καὶ τοῖς κατὰ τὸν θεσπέσιον ᾿Αβραάμ, καὶ τοῖς ὑπὲρ λόγον κατωρθω μένοις ἐπὶ τῇ ἐξόδῳ τῶν ἐξ Ἰσραήλ, ἣν πεποίηνται κατὰ καιροὺς τῆς Αἰγυπτίων πλεονεξίας, τὰ δεσμὰ διαρρήξαντες. • ΠΑΛΛ. Φράζε δὴ οὖν ἀνὰ μέρος. Ὡς εὖ ἴσθι του πλουσίως ἡμᾶς εὐφραίνων, εἰ ὁρᾶν ἔλοιο ταυτί, ΚΥΡ. Ελέγομεν τοίνυν, ὡς ἀφορήτῳ ποτὲ λιμῷ, καὶ ταῖς τῶν ἀναγκαίων ἐνδείαις ἐκπεπιεσμένος ὁ θεσπέσιος Αβραάμ, οὐ θελητήν ἐποιεῖτο τὴν εἰς Αίγυπτον κάθοδον, καὶ ταῖς ἀνάγκαις ἐδίδου κρατείν. Ξένον δὲ ὄντα καὶ ἔπηλυν, λύπαις καὶ πλεονεξίαις δ Φαραώ κατηκίζετο. Την γάρ τοι συναισμένην αὐτῷ παραλύειν ἤθελεν, ἡδοναῖς ἀκράτοις ἐκκεκαυμένος, εἰς αἰσχρουργίας έφεσιν. Κατορθῶσαι δὲ τοῦτο, οὐκ Αφίει Θεός. « Ήτασε γὰρ, ο φησί, ε τὸν Φαραὼ ἑτασμοῖς μεγάλοις περὶ Σάββας τῆς γυναικὸς ᾿Αβραάμ. » Εἰκὼν δὲ καὶ τύπος ὁ Φαραὼ διαβολικῆς ἀκρασίας. Σκοπός γὰρ ἐκείνῳ καὶ τῶν ὅτι μάλιστα διεσπουδασμένων, τὸ καὶ ταῖς τῶν ἁγίων συνέσεσιν ἐνιέναι φιλεῖν τῆς ἐνούσης αὐτῷ ἀκαθαρσίας τὰ σπέρ ματα, ὡς ἂν ἔλοιντο καρποφορεῖν τὰ αὐτῷ φίλα τε καὶ καθ᾿ ἡδονήν. Εἶεν δ' ἂν οἶμαι ταυτί, τὰ εἰς που λύτροπον ἁμαρτίαν ἐγκλήματα. Καὶ ἁλοίη μὲν πᾶς τις οὖν, καὶ οὐχ ἑκὼν ὑποκείσεται ταῖς ἐκείνου πλεον εξίαις. Νοσεῖ γὰρ ἡ φύσις τὸ ἄναλκι, ἐφίησι γεμήν οὔτι που θεός, ἀνασειράζων τρόπον τινὰ τὰ κατὰ τῶν ἁγίων ἐπιχειρήματα, καὶ τοῦ πονηροῦ τὰς ἐπι βουλάς. Συμβέβηκε δὲ οὐχ ἑτέρως διαδράναι τα βλάβη τὸν θεσπέσιον Αβραάμ, εἰ μὴ, τὴν τῶν Αἰγυπτίων ἀφεὶς, πρὸς τὸν ἐν ἀρχῇ καὶ θεόσδοτον ἀναπεφοίτηκε χῶρον, οὗ καὶ ἀφιγμένος σπουδασμάτων ἀγαθῶν σχο λαῖος ἦν ἐπιμελητής. Γέγραπται δὲ οὕτως· . Ανέβη δὲ ᾽Αβραὰμ ἐξ Αἰγύπτου, αὐτὸς καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ πάντα τὰ αὐτοῦ, καὶ Λὼτ μετ᾿ αὐτοῦ εἰς τὴν έρημον. ᾿Αβραὰμ δὲ ἦν πλούσιος σφόδρα, κτήνεσι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. hominum diversorium, piorumque tectum, in quo A justi viri habitant, et quicunque ignis supplicium evadunt. PALL. Quam præclare mihi habere videtur hæc expositio! Sed velim equidem aliis quamplurimis probationibus præsentem locum a te versari. Nam id velle plene cognoscere, quod utile est, ego qui- dem plurimi fecerim. CYR. Atqui, Palladi, et congruentia dicis. Est enim, ut opinor, ea res mentis longe studiosissima fructus, et mea oratio segnitiem omnem vincet, quoniam ne mihi quidem ipsi æquum videtur in tam praeclaris tamque jucundis sermonibus silen- tium, si importune irrepserit, tenere. Igitur in universum omnibusque modis ab affectione, so- cietateque vitiosarum rerum, quoad res patitur, se- junctos nos esse oportere: quinetiam non aliter nobis posse contingere, ut ad virtutem recurramus, quam hoc ipso modo, quo diximus, sine ullo ne- gotio contemplabimur, si mentis oculos injeceri mus tum in ea quæ beato Abrahæ contigerunt, tum quæ in exitu aliorum Israel admirabilius ge- sta sunt, quam ut oratione explicari possint, cum suis temporibus, efractis Ægyptii dominatus vin- culis, sunt egressi. PALL. Exsequere igitur singula: sic enim ha- beto, maximam te nobis voluptatem allaturum, si id facere aggressus fueris. B CYR. Dicebamus itaque, beatum Abraham cum fame quondam intolerabili, et necessariarum rerum c inopia premeretur, non sponte ad Ægyptios de- scendisse, sed necessitati succubuisse. Hunc ho- spitem et advenam molestiis multis et injuriis Pha- rao vexavit. Nam illius conjugem violare voluit, intemperanti libidine ad turpissimi fagitii cupidita- tem incensus. id porro ut efficeret, non permisit Deus. Flagellavit enim, inquit, Pharaonem fa- gellis maximis propter Saram uxorem Abraham ". Est autem Pharao figura atque imago diabolicæ intemperantiæ; id enim ille spectat, in eamque rem omni studio incumbit, ut in sanctorum viro- rum mentes semina suæ impuritatis infundat, ut illi exoptatos jucundosque fructus pariant: ii au- tem sunt, ut opinor, variorum diversorumque peccatorum crimina. Atque illius quidem vi et in- D juria nemo non caperetur, et vel nolens succum- beret (natura namque nostra infirmitate virium laborat), nisi id minime permitteret Deus; et illos adversus sanctos viros conatus, ac maligni illius in- sidias cohiberet. Sed non alia ratione contigisset beato Abrahæ illa incommoda vitare, nisi Ægyption rum regione relicta, ad veterem illum divinoque munere concessum Dei locum revertisset, quo posteaquam pervenit, omni cura vacuus, optimis studiis operam dedit. Sic enim scriptum est : « As- cendit autem Abraham ex Ægypto, ipse et uxor ejus, et omnia ejus. et Lot cum eo in desertum. ** Gen. 1, 12, 17.

καὶ ἀργυρίῳ, καὶ χρυσίῳ, καὶ ἐπορεύθη ὅποι ἐξῆλθεν εἰς τὴν ἔρημον ἕως Βαιθήλ, ἕως τοῦ τύπου, οὗ ἦν ἡ σκηνὴ αὐτοῦ πρότερον, ἀνὰ μέσον Βαιθήλ, καὶ ἀνὰ μέσον. Αγγαί, εἰς τὸν τόπον τοῦ θυσιαστηρίου, οὗ ἐποίησεν ἐκεῖ τὴν ἀρχήν. Καὶ ἐπεκάλεσεν ἐκεῖ Αβραὰμ τὸ ὄνομα Κυρίου. • Συνίης οὖν ὅτι συναναπο αίρειν ἀνάγκη τοῖς ἐξ ἀκρασίας κοσμικῆς εἰς ἑτέραν ἀνατρέχουσι ζωὴν ἱερὰν, οἱονεὶ πάντα τὰ αὐτῶν ; πανοικὶ γὰρ καὶ παγγενεί, προσθείην δ' ἂν ὅτι καὶ πανσκευεί, τῆς Αἰγυπτίων ἀποδεδράμηκε γῆς ὁ προπάτωρ Αβραάμ. Δεῖ γὰρ ὁλοτρόπως ἀποφοιτᾷν καὶ πανοικὶ τρόπον τινὰ μεθορμίζεσθαι φιλεῖν εἰς τὴν ἔρημον, τοῦτ᾽ ἔστιν, εἰς ἀπαρενόχλητόν τε καὶ καθαρὰν διανοίας κατάστασιν, ὅθεν καὶ ἐν ἀρχαῖς ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις ἐκβέβηκεν, ἐνδείᾳ τῶν ἄνωθεν ἀγαθῶν ἀπονεύσασα πρὸς τὰ χείρω. Τοῦτο γὰρ αίνι- γματωδῶς κατασημήνειεν ἂν ἡ εἰς ἀλλοτρίους κάθε οδος, ἀπὸ γῆς οἱονεὶ καὶ σκηνῆς τῆς ἐν ἀρχαῖς τε καὶ φιλαιτάτης, ἐν ᾗ καὶ θυσιαστήριον. Παλινδρομούντες γὰρ οὕτως, ἕως ἂν ἐν τόπῳ καὶ χώρα γενώμεθα τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ ἐν ἀρχαῖς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ πάλαι προσπεφυκότος ἁγιασμοῦ, καὶ ἡμεῖς ἐπικαλούμεθα τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο πρόσρημα λέγοντες· « Κύριε, ἐκτὸς τοῦ ἄλλον οὐκ οἴδαμεν. Το ὄνομά σου ονομάζομεν. ΠΑΛΛ. Αστειότατα ἔφης. Β ΚΥΡ. Ἴδοις δ᾽ ἂν τὸ χρῆμα ἡμῖν οὐχ ἑτέρως ἔχον, καὶ τὰ ἐπὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ γεγονότα κατὰ καιροὺς εὖ μάλα διασκοπούμενος· οὓς ἐπείπερ εἷλον οἱ Αἰ γύπτιοι λιμοῦ κατωθήσαντος ἐν ἀρχαῖς καὶ τοὺς ἄνωθέν τε καὶ ἐκ ρίζης ἁγίων, καὶ ἐλευθέρους εἰς ἀδόκητόν τε καὶ ἀμελέτητον αὐτοῖς καταζευγνύντες θητείαν, ἀγρίως κατεβιάζοντο, τῆς ἐπ' αὐτοὺς ὠμότη- τος τοιάνδε τινὰ συνθέντες τὴν ἀφορμήν. • Ανέστη γάρ, ο φησί, ο βασιλεὺς ἕτερος ἐπ' Αίγυπτον, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ. Εἶπε δὲ τῷ γένει αὐτοῦ· Ἰδοὺ τὸ γένος τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, μέγα πλήθος, καὶ ἰσχύει ὑπὲρ ἡμᾶς, δεῦτε κατασοφισώμεθα αὐτοὺς, μήποτε πληθυνθῇ, καὶ, ἡνίκα ἐὰν συμβῇ πόλεμος, προστεθή- σονται καὶ οὗτοι πρὸς τοὺς ὑπεναντίους, καὶ ἐκπο- λεμήσαντες ἡμᾶς, ἐξελεύσονται ἐκ τῆς γῆς. » Ελύπει γάρ, οἶμαι, τὸν τῆς Αἰγυπτίων ἐξάρχοντα γῆς, τὸ κἂν γοῦν ἐλέσθαι ποτὲ πρὸς ἐλευθερίαν ἰδεῖν, τοὺς ἐξ ἀναγκαίου δεσμοῦ, οὐ κατὰ γνώμην υπεζευγμένους. Καὶ ἐπέστησεν αὐτοῖς, φησὶν, ἐπιστάτας τῶν ἔργων, ἵνα κακώσωσιν αὐτοὺς ἐκ τῶν ἔργων, καὶ ᾠκοδόμη- σαν πόλεις ὀχυράς τῷ Φαραὼ τήν τε Πειθών, καὶ Ῥαμεσσῆ, καὶ τῶν, ἤ ἐστιν Ηλίου πόλις. » Καρποί γὰρ ἦσαν τῆς ἀφορήτου πλεονεξίας, τληπάθειαι μὲν αἱ διηνεκεῖς ἐπί τε πηλῷ καὶ πλινθείᾳ, πόλεις δὲ περιβόλοις πυργούμεναι, καὶ τῶν ἐν ἀγροῖς χωμά- των ἐγέρσεις, ἀμισθὶ δὲ ταυτὶ καὶ σὺν ἱδρῶτι μακρῷ τοῖς πονοῦσ. διεπεραίνετο. Υπὸ χεῖρα γὰρ ἐλόντες τὴν ἑαυτῶν οἱ κοσμοκράτορες τοῦ αἰῶνος τούτου τὰς ἀθλίας τῶν ἀνθρώπων ψυχάς, πηλῷ καὶ πλινθείαις καὶ τοῖς εἰς γῆν τε καὶ περὶ γῆν δρωμένοι; ἐγκα- » DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A Abraham autem erat dives valde, jumentis et auro, et argento: et abiit itinere quo venerat in desertum usque Bethel,. usque ad locum ubi fuerat taberna- culum ejus prius, inter Bethel et Haggai, in locum altaris, quod fecerat ibi prius, et invocavit ibi Abraham nomen Domini ”. › Intelligis igitur, qui ex intemperantia sæculari ad alteram vitam recurrunt, iis omnia simul esse abducenda. Nam cum universa familia, universoque genere, illud etiam addiderim, cum universa supellectili, Abra- ham patriarcha ex Ægyptiorum regione migravit Oportet enim omnibus modis discedere, et cum universa quodammodo familia in desertum demi- grare, id est, ad imperturbatum et tranquillum animi statum, unde ab initio hominis natura dis- cessit, cum inopia supernorum bonorum ad pejora declinavit id enim per ænigma significat ille ad exteras nationes descensus, ab illa veteri, et ju- cundissima terra, in qua altare quoque erat: nam hoc pacto recurrentes, quousque ad locum ac re- gionem perveniamus altaris ejus, quod ab initio fuerat, id est illius veteris et nobis insite sanctita- tis, nos ipsi quoque invocamus rerum universa- rum Deum, prophetica illa dicentes: « Domine, extra te alium non novimus, nomen tuum invo- C G D • Isa. xxvi, 13. * Gen. x, 8. camus • > PALL. Elegantissime dixisti. c CYR. Id autem non aliter se habere facile intel- liges, si quæ filiis quoque Israel suis temporibus acciderunt, diligenter inspexeris : quos cum ca- pissent Egyptii, fame compulsos ab initio, et hom mines ab ipsa majorum suorum origine, e stirpe sanctorum ortos, et liberos, ad inopinatam et insue- tam subjugassent servitutem, immaniter violen- terque tractabant, suæ adversus illos crudelitatis hac occasione conficta. « Surrexit enim, inquit, trex alter in Ægypto, qui non noverat Joseph, qui dixit populo suo : Ecce genus aliorum Israel mul- tum est, et multitudine valet super nos. Venite, fraudibus opprimamus illos, ne forte multiplicen tur; et cum acciderit nobis bellum, adjungantur etiam hi inimicis nostris, et, expugnatis nobis, egrediantur de terra ". » Angebat enim, opinor, Ægyptiorum terræ principem, quod vel respicerent aliquando tandem ad libertatem, ii qui necessario eoque præter opinionem vinculo, subjugati fuerant. • Et præposuit, inquit, « eis magistros operum, ut affligerent eos operibus ; et ædificaverunt urbes munitas Pharaoni, Phitom et Ramesses, et Hon, quæ est Heliopolis '. 34. Hi namque fructus erant illius non ferendi dominatus, vexationes nempe, atque ærumnæ assiduæ in luto atque opere late- ritio, urbes quoque manibus ac turribus cinctæ, et aggerum in agris exstructiones. Hæc autem opera sine ulla mercede, multisque cum sudoribus labo- rantes perficiebant. Principes enim sæculi hujus ubi sub ditionem suam infclices animos hominum "Exod. 1, 8-10. ' ibid. 21.

καὶ ἀργυρίῳ, καὶ χρυσίῳ, καὶ ἐπορεύθη ὅποι ἐξῆλθεν εἰς τὴν ἔρημον ἕως Βαιθήλ, ἕως τοῦ τύπου, οὗ ἦν ἡ σκηνὴ αὐτοῦ πρότερον, ἀνὰ μέσον Βαιθήλ, καὶ ἀνὰ μέσον. Αγγαί, εἰς τὸν τόπον τοῦ θυσιαστηρίου, οὗ ἐποίησεν ἐκεῖ τὴν ἀρχήν. Καὶ ἐπεκάλεσεν ἐκεῖ Αβραὰμ τὸ ὄνομα Κυρίου. • Συνίης οὖν ὅτι συναναπο αίρειν ἀνάγκη τοῖς ἐξ ἀκρασίας κοσμικῆς εἰς ἑτέραν ἀνατρέχουσι ζωὴν ἱερὰν, οἱονεὶ πάντα τὰ αὐτῶν ; πανοικὶ γὰρ καὶ παγγενεί, προσθείην δ' ἂν ὅτι καὶ πανσκευεί, τῆς Αἰγυπτίων ἀποδεδράμηκε γῆς ὁ προπάτωρ Αβραάμ. Δεῖ γὰρ ὁλοτρόπως ἀποφοιτᾷν καὶ πανοικὶ τρόπον τινὰ μεθορμίζεσθαι φιλεῖν εἰς τὴν ἔρημον, τοῦτ᾽ ἔστιν, εἰς ἀπαρενόχλητόν τε καὶ καθαρὰν διανοίας κατάστασιν, ὅθεν καὶ ἐν ἀρχαῖς ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις ἐκβέβηκεν, ἐνδείᾳ τῶν ἄνωθεν ἀγαθῶν ἀπονεύσασα πρὸς τὰ χείρω. Τοῦτο γὰρ αίνι- γματωδῶς κατασημήνειεν ἂν ἡ εἰς ἀλλοτρίους κάθε οδος, ἀπὸ γῆς οἱονεὶ καὶ σκηνῆς τῆς ἐν ἀρχαῖς τε καὶ φιλαιτάτης, ἐν ᾗ καὶ θυσιαστήριον. Παλινδρομούντες γὰρ οὕτως, ἕως ἂν ἐν τόπῳ καὶ χώρα γενώμεθα τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ ἐν ἀρχαῖς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ πάλαι προσπεφυκότος ἁγιασμοῦ, καὶ ἡμεῖς ἐπικαλούμεθα τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο πρόσρημα λέγοντες· « Κύριε, ἐκτὸς τοῦ ἄλλον οὐκ οἴδαμεν. Το ὄνομά σου ονομάζομεν. ΠΑΛΛ. Αστειότατα ἔφης. Β ΚΥΡ. Ἴδοις δ᾽ ἂν τὸ χρῆμα ἡμῖν οὐχ ἑτέρως ἔχον, καὶ τὰ ἐπὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ γεγονότα κατὰ καιροὺς εὖ μάλα διασκοπούμενος· οὓς ἐπείπερ εἷλον οἱ Αἰ γύπτιοι λιμοῦ κατωθήσαντος ἐν ἀρχαῖς καὶ τοὺς ἄνωθέν τε καὶ ἐκ ρίζης ἁγίων, καὶ ἐλευθέρους εἰς ἀδόκητόν τε καὶ ἀμελέτητον αὐτοῖς καταζευγνύντες θητείαν, ἀγρίως κατεβιάζοντο, τῆς ἐπ' αὐτοὺς ὠμότη- τος τοιάνδε τινὰ συνθέντες τὴν ἀφορμήν. • Ανέστη γάρ, ο φησί, ο βασιλεὺς ἕτερος ἐπ' Αίγυπτον, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ. Εἶπε δὲ τῷ γένει αὐτοῦ· Ἰδοὺ τὸ γένος τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, μέγα πλήθος, καὶ ἰσχύει ὑπὲρ ἡμᾶς, δεῦτε κατασοφισώμεθα αὐτοὺς, μήποτε πληθυνθῇ, καὶ, ἡνίκα ἐὰν συμβῇ πόλεμος, προστεθή- σονται καὶ οὗτοι πρὸς τοὺς ὑπεναντίους, καὶ ἐκπο- λεμήσαντες ἡμᾶς, ἐξελεύσονται ἐκ τῆς γῆς. » Ελύπει γάρ, οἶμαι, τὸν τῆς Αἰγυπτίων ἐξάρχοντα γῆς, τὸ κἂν γοῦν ἐλέσθαι ποτὲ πρὸς ἐλευθερίαν ἰδεῖν, τοὺς ἐξ ἀναγκαίου δεσμοῦ, οὐ κατὰ γνώμην υπεζευγμένους. Καὶ ἐπέστησεν αὐτοῖς, φησὶν, ἐπιστάτας τῶν ἔργων, ἵνα κακώσωσιν αὐτοὺς ἐκ τῶν ἔργων, καὶ ᾠκοδόμη- σαν πόλεις ὀχυράς τῷ Φαραὼ τήν τε Πειθών, καὶ Ῥαμεσσῆ, καὶ τῶν, ἤ ἐστιν Ηλίου πόλις. » Καρποί γὰρ ἦσαν τῆς ἀφορήτου πλεονεξίας, τληπάθειαι μὲν αἱ διηνεκεῖς ἐπί τε πηλῷ καὶ πλινθείᾳ, πόλεις δὲ περιβόλοις πυργούμεναι, καὶ τῶν ἐν ἀγροῖς χωμά- των ἐγέρσεις, ἀμισθὶ δὲ ταυτὶ καὶ σὺν ἱδρῶτι μακρῷ τοῖς πονοῦσ. διεπεραίνετο. Υπὸ χεῖρα γὰρ ἐλόντες τὴν ἑαυτῶν οἱ κοσμοκράτορες τοῦ αἰῶνος τούτου τὰς ἀθλίας τῶν ἀνθρώπων ψυχάς, πηλῷ καὶ πλινθείαις καὶ τοῖς εἰς γῆν τε καὶ περὶ γῆν δρωμένοι; ἐγκα- » DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A Abraham autem erat dives valde, jumentis et auro, et argento: et abiit itinere quo venerat in desertum usque Bethel,. usque ad locum ubi fuerat taberna- culum ejus prius, inter Bethel et Haggai, in locum altaris, quod fecerat ibi prius, et invocavit ibi Abraham nomen Domini ”. › Intelligis igitur, qui ex intemperantia sæculari ad alteram vitam recurrunt, iis omnia simul esse abducenda. Nam cum universa familia, universoque genere, illud etiam addiderim, cum universa supellectili, Abra- ham patriarcha ex Ægyptiorum regione migravit Oportet enim omnibus modis discedere, et cum universa quodammodo familia in desertum demi- grare, id est, ad imperturbatum et tranquillum animi statum, unde ab initio hominis natura dis- cessit, cum inopia supernorum bonorum ad pejora declinavit id enim per ænigma significat ille ad exteras nationes descensus, ab illa veteri, et ju- cundissima terra, in qua altare quoque erat: nam hoc pacto recurrentes, quousque ad locum ac re- gionem perveniamus altaris ejus, quod ab initio fuerat, id est illius veteris et nobis insite sanctita- tis, nos ipsi quoque invocamus rerum universa- rum Deum, prophetica illa dicentes: « Domine, extra te alium non novimus, nomen tuum invo- C G D • Isa. xxvi, 13. * Gen. x, 8. camus • > PALL. Elegantissime dixisti. c CYR. Id autem non aliter se habere facile intel- liges, si quæ filiis quoque Israel suis temporibus acciderunt, diligenter inspexeris : quos cum ca- pissent Egyptii, fame compulsos ab initio, et hom mines ab ipsa majorum suorum origine, e stirpe sanctorum ortos, et liberos, ad inopinatam et insue- tam subjugassent servitutem, immaniter violen- terque tractabant, suæ adversus illos crudelitatis hac occasione conficta. « Surrexit enim, inquit, trex alter in Ægypto, qui non noverat Joseph, qui dixit populo suo : Ecce genus aliorum Israel mul- tum est, et multitudine valet super nos. Venite, fraudibus opprimamus illos, ne forte multiplicen tur; et cum acciderit nobis bellum, adjungantur etiam hi inimicis nostris, et, expugnatis nobis, egrediantur de terra ". » Angebat enim, opinor, Ægyptiorum terræ principem, quod vel respicerent aliquando tandem ad libertatem, ii qui necessario eoque præter opinionem vinculo, subjugati fuerant. • Et præposuit, inquit, « eis magistros operum, ut affligerent eos operibus ; et ædificaverunt urbes munitas Pharaoni, Phitom et Ramesses, et Hon, quæ est Heliopolis '. 34. Hi namque fructus erant illius non ferendi dominatus, vexationes nempe, atque ærumnæ assiduæ in luto atque opere late- ritio, urbes quoque manibus ac turribus cinctæ, et aggerum in agris exstructiones. Hæc autem opera sine ulla mercede, multisque cum sudoribus labo- rantes perficiebant. Principes enim sæculi hujus ubi sub ditionem suam infclices animos hominum "Exod. 1, 8-10. ' ibid. 21.

καὶ ἀργυρίῳ, καὶ χρυσίῳ, καὶ ἐπορεύθη ὅποι ἐξῆλθεν εἰς τὴν ἔρημον ἕως Βαιθήλ, ἕως τοῦ τύπου, οὗ ἦν ἡ σκηνὴ αὐτοῦ πρότερον, ἀνὰ μέσον Βαιθήλ, καὶ ἀνὰ μέσον. Αγγαί, εἰς τὸν τόπον τοῦ θυσιαστηρίου, οὗ ἐποίησεν ἐκεῖ τὴν ἀρχήν. Καὶ ἐπεκάλεσεν ἐκεῖ Αβραὰμ τὸ ὄνομα Κυρίου. • Συνίης οὖν ὅτι συναναπο αίρειν ἀνάγκη τοῖς ἐξ ἀκρασίας κοσμικῆς εἰς ἑτέραν ἀνατρέχουσι ζωὴν ἱερὰν, οἱονεὶ πάντα τὰ αὐτῶν ; πανοικὶ γὰρ καὶ παγγενεί, προσθείην δ' ἂν ὅτι καὶ πανσκευεί, τῆς Αἰγυπτίων ἀποδεδράμηκε γῆς ὁ προπάτωρ Αβραάμ. Δεῖ γὰρ ὁλοτρόπως ἀποφοιτᾷν καὶ πανοικὶ τρόπον τινὰ μεθορμίζεσθαι φιλεῖν εἰς τὴν ἔρημον, τοῦτ᾽ ἔστιν, εἰς ἀπαρενόχλητόν τε καὶ καθαρὰν διανοίας κατάστασιν, ὅθεν καὶ ἐν ἀρχαῖς ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις ἐκβέβηκεν, ἐνδείᾳ τῶν ἄνωθεν ἀγαθῶν ἀπονεύσασα πρὸς τὰ χείρω. Τοῦτο γὰρ αίνι- γματωδῶς κατασημήνειεν ἂν ἡ εἰς ἀλλοτρίους κάθε οδος, ἀπὸ γῆς οἱονεὶ καὶ σκηνῆς τῆς ἐν ἀρχαῖς τε καὶ φιλαιτάτης, ἐν ᾗ καὶ θυσιαστήριον. Παλινδρομούντες γὰρ οὕτως, ἕως ἂν ἐν τόπῳ καὶ χώρα γενώμεθα τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ ἐν ἀρχαῖς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ πάλαι προσπεφυκότος ἁγιασμοῦ, καὶ ἡμεῖς ἐπικαλούμεθα τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο πρόσρημα λέγοντες· « Κύριε, ἐκτὸς τοῦ ἄλλον οὐκ οἴδαμεν. Το ὄνομά σου ονομάζομεν. ΠΑΛΛ. Αστειότατα ἔφης. Β ΚΥΡ. Ἴδοις δ᾽ ἂν τὸ χρῆμα ἡμῖν οὐχ ἑτέρως ἔχον, καὶ τὰ ἐπὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ γεγονότα κατὰ καιροὺς εὖ μάλα διασκοπούμενος· οὓς ἐπείπερ εἷλον οἱ Αἰ γύπτιοι λιμοῦ κατωθήσαντος ἐν ἀρχαῖς καὶ τοὺς ἄνωθέν τε καὶ ἐκ ρίζης ἁγίων, καὶ ἐλευθέρους εἰς ἀδόκητόν τε καὶ ἀμελέτητον αὐτοῖς καταζευγνύντες θητείαν, ἀγρίως κατεβιάζοντο, τῆς ἐπ' αὐτοὺς ὠμότη- τος τοιάνδε τινὰ συνθέντες τὴν ἀφορμήν. • Ανέστη γάρ, ο φησί, ο βασιλεὺς ἕτερος ἐπ' Αίγυπτον, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ. Εἶπε δὲ τῷ γένει αὐτοῦ· Ἰδοὺ τὸ γένος τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, μέγα πλήθος, καὶ ἰσχύει ὑπὲρ ἡμᾶς, δεῦτε κατασοφισώμεθα αὐτοὺς, μήποτε πληθυνθῇ, καὶ, ἡνίκα ἐὰν συμβῇ πόλεμος, προστεθή- σονται καὶ οὗτοι πρὸς τοὺς ὑπεναντίους, καὶ ἐκπο- λεμήσαντες ἡμᾶς, ἐξελεύσονται ἐκ τῆς γῆς. » Ελύπει γάρ, οἶμαι, τὸν τῆς Αἰγυπτίων ἐξάρχοντα γῆς, τὸ κἂν γοῦν ἐλέσθαι ποτὲ πρὸς ἐλευθερίαν ἰδεῖν, τοὺς ἐξ ἀναγκαίου δεσμοῦ, οὐ κατὰ γνώμην υπεζευγμένους. Καὶ ἐπέστησεν αὐτοῖς, φησὶν, ἐπιστάτας τῶν ἔργων, ἵνα κακώσωσιν αὐτοὺς ἐκ τῶν ἔργων, καὶ ᾠκοδόμη- σαν πόλεις ὀχυράς τῷ Φαραὼ τήν τε Πειθών, καὶ Ῥαμεσσῆ, καὶ τῶν, ἤ ἐστιν Ηλίου πόλις. » Καρποί γὰρ ἦσαν τῆς ἀφορήτου πλεονεξίας, τληπάθειαι μὲν αἱ διηνεκεῖς ἐπί τε πηλῷ καὶ πλινθείᾳ, πόλεις δὲ περιβόλοις πυργούμεναι, καὶ τῶν ἐν ἀγροῖς χωμά- των ἐγέρσεις, ἀμισθὶ δὲ ταυτὶ καὶ σὺν ἱδρῶτι μακρῷ τοῖς πονοῦσ. διεπεραίνετο. Υπὸ χεῖρα γὰρ ἐλόντες τὴν ἑαυτῶν οἱ κοσμοκράτορες τοῦ αἰῶνος τούτου τὰς ἀθλίας τῶν ἀνθρώπων ψυχάς, πηλῷ καὶ πλινθείαις καὶ τοῖς εἰς γῆν τε καὶ περὶ γῆν δρωμένοι; ἐγκα- » DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A Abraham autem erat dives valde, jumentis et auro, et argento: et abiit itinere quo venerat in desertum usque Bethel,. usque ad locum ubi fuerat taberna- culum ejus prius, inter Bethel et Haggai, in locum altaris, quod fecerat ibi prius, et invocavit ibi Abraham nomen Domini ”. › Intelligis igitur, qui ex intemperantia sæculari ad alteram vitam recurrunt, iis omnia simul esse abducenda. Nam cum universa familia, universoque genere, illud etiam addiderim, cum universa supellectili, Abra- ham patriarcha ex Ægyptiorum regione migravit Oportet enim omnibus modis discedere, et cum universa quodammodo familia in desertum demi- grare, id est, ad imperturbatum et tranquillum animi statum, unde ab initio hominis natura dis- cessit, cum inopia supernorum bonorum ad pejora declinavit id enim per ænigma significat ille ad exteras nationes descensus, ab illa veteri, et ju- cundissima terra, in qua altare quoque erat: nam hoc pacto recurrentes, quousque ad locum ac re- gionem perveniamus altaris ejus, quod ab initio fuerat, id est illius veteris et nobis insite sanctita- tis, nos ipsi quoque invocamus rerum universa- rum Deum, prophetica illa dicentes: « Domine, extra te alium non novimus, nomen tuum invo- C G D • Isa. xxvi, 13. * Gen. x, 8. camus • > PALL. Elegantissime dixisti. c CYR. Id autem non aliter se habere facile intel- liges, si quæ filiis quoque Israel suis temporibus acciderunt, diligenter inspexeris : quos cum ca- pissent Egyptii, fame compulsos ab initio, et hom mines ab ipsa majorum suorum origine, e stirpe sanctorum ortos, et liberos, ad inopinatam et insue- tam subjugassent servitutem, immaniter violen- terque tractabant, suæ adversus illos crudelitatis hac occasione conficta. « Surrexit enim, inquit, trex alter in Ægypto, qui non noverat Joseph, qui dixit populo suo : Ecce genus aliorum Israel mul- tum est, et multitudine valet super nos. Venite, fraudibus opprimamus illos, ne forte multiplicen tur; et cum acciderit nobis bellum, adjungantur etiam hi inimicis nostris, et, expugnatis nobis, egrediantur de terra ". » Angebat enim, opinor, Ægyptiorum terræ principem, quod vel respicerent aliquando tandem ad libertatem, ii qui necessario eoque præter opinionem vinculo, subjugati fuerant. • Et præposuit, inquit, « eis magistros operum, ut affligerent eos operibus ; et ædificaverunt urbes munitas Pharaoni, Phitom et Ramesses, et Hon, quæ est Heliopolis '. 34. Hi namque fructus erant illius non ferendi dominatus, vexationes nempe, atque ærumnæ assiduæ in luto atque opere late- ritio, urbes quoque manibus ac turribus cinctæ, et aggerum in agris exstructiones. Hæc autem opera sine ulla mercede, multisque cum sudoribus labo- rantes perficiebant. Principes enim sæculi hujus ubi sub ditionem suam infclices animos hominum "Exod. 1, 8-10. ' ibid. 21.

προσδήσαντες ( τοιάδε γὰρ τὰ σαρκὸς καὶ τὰ περὶ αὐτὴν ἔργα φαίνεται ), πικρὰν ἀναγκάζουσι καὶ παμε μόχθηρον κομιδῇ καταδέχεσθαι ζωὴν, ἢ κατ' οὐδένα τρόπον τοῖς ἐπιτηδεύειν ἠναγκασμένοις εἰσοίσει τὸ ὠφελοῦν. Τί γὰρ ἂν τὰ σαρκὸς ἔργα τε καὶ πάλι τὴν ἀθλίαν ἡμῶν ὀνήσει ψυχήν; Κέρδος δὲ ὥσπερ ἀνακείσεται παρ' ἡμῶν διαβόλῳ καὶ δαίμοσι, καὶ τῆς τῶν ἀντικειμένων βασιλείας πλοῦτος ἔσται καὶ καύχημα, καθάπερ ἀμέλει καὶ τῷ Φαραώ πρὸς εὐ κλείας ὂν οὐ μικρᾶς ᾤετο τὸ ἀναδείμασθαι πόλεις αὐτῷ τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ ἀσιτί τε καὶ ἀμισθὶ πρὸς τοῦτο ήκειν ἠναγκασμένους. Α τατρύχουσι, καὶ πειρασμῷ πονηρῷ τε καὶ ἀκερδεί Β ΠΑΛΛ. Οδς ἔχει. Καὶ γάρ τοι λίαν ἐστὶν ἐναργής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Ανατύπωσιν δὴ οὖν καὶ οἱονεί πως εἰκόνα σαφῆ τῶν εἰκαίων τε καὶ ἀνιέρων (1) ἐπὶ γῆς ἡμῶν σπουδασμάτων ὁ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἀναγράφει πόνος, ἐγκειμένου τε καὶ ἐπιθρώσκοντος αὐτοῦ τε τοῦ Σα τανᾶ, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ δυνάμεων πονηρῶν, οὓς τοῖς τῶν ἐργοδιωκτῶν ὀνόμασιν ἡ θεία σημαίνει Γραφή· τὸν πονηρὸν δὲ περισπασμόν φαίην ἂν ἔγωγε ταυτί, μεστὸν μὲν ἱδρῶτος καὶ πόνου, ἀναπεπλησμέ νον δὲ ὥσπερ πηλοῦ καὶ ἀκαθαρσίας, καὶ βορβορώ δους ἡδονῆς. Αλλ' ἠλέει καὶ τότε Θεὸς τοὺς ἀνοστά κατά τε καὶ ἀγριώτατα ταῖς τῶν Αἰγυπτίων πλεον εξίαις κατηκισμένους, καὶ παρ' αὐτὸ τὸ χρεὼν δου- λεύοντας. Υπουργὸν γὰρ τῆς εἰς αὐτοὺς ἡμερότητος, τὸν πανάριστον εὐθὺς ἐποιεῖτο Μωσέα. Η γὰρ οὐχὶ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τοῦτο ὁρῶντα Θεόν εὑρήσομεν ; Διωλισθηκόσι γὰρ ἡμῖν εἰς ἁμαρτίας, χαρίζεται μὲν τὸν ἔλεον, μεσίτην δὲ ὥσπερ πρὸς ἐλευθέραν ἀναφέ ροντα ζωὴν ἐν ταῖς ἁπάντων καρδίαις τὸν οἰκεῖον εὐθὺς ἐνίησι νόμον. ΠΑΛΛ. Συνίημι φής. ΚΥΡ. Βούλει δὴ οὖν, τὸ πλάτος τῆς ἱστορίας ἐπι- τεμόντες, ὡς ἔνι τὰ εἰκότα λέγωμεν ; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Γέγραπται τοίνυν ὡδί· « Καὶ μετὰ ταῦτα εἰσῆλθε Μωσῆς καὶ Ααρών πρὸς Φαραὼ, καὶ εἶπον αὐτῷ· Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεὸς Ισραήλ· Ἐξαπο στειλον τὸν λαόν μου, ἵνα μοι ἑορτάσωσιν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ εἶπε Φαραώ· Τίς ἐστιν, οὗ εἰσακούσομαι τῆς φωνῆς αὐτοῦ, ὥστε ἐξαποστείλαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ; Οὐκ οἶδα τὸν Κύριον, καὶ τὸν Ἰσραὴλ οὐκ ἐξαποστελῶ. » Οἱ μὲν γὰρ ἀμφὶ Μωσέα τε καὶ Ααρών, τῆς Αἰγυπτίων χώρας τε καὶ γῆς ἀνεῖσθαι δεῖν διεβεβαιοῦντο τὸν Ἰσραήλ, Θεοῦ καλοῦντος εἰς ἑορτήν· ἑορτὴ γὰρ ὄντως ἀληθὴς τὸν τῆς ἀνεθελήτου δουλείας ἀπολύσασθαι ζυγὸν, καὶ ὑπὸ Θεῷ γενέσθαι λοιπὸν, καὶ τὰ αὐτῷ θυμήρη πληροῦν, ἀντεξάγοντος οὐδενὸς, ήγουν τὸ αὐτῷ δοκοῦν ἀνθελέσθαι τε καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ceperint, in luto ac lateritiis operibus, iis, in- quam, quæ in terra et circa terram fiunt, eos con- terunt, et ad laboriosas inutilesque occupationes distentos atque devinctos (ejusmodi namque viden- ur carnis opera, et quæ circa eam fiunt) acerbam ærumnisque omnibus plenam vitam degere co- gunt, quæ nullam prorsus iis, qui hujusmodi ope- ribus incumbere coacti sunt, afferat utilitatem. Quid enim carnis opera ac vitia miseræ nostra animæ prosint? Et lucri quædam species ad dia- bolum ac dæmonas pertinebit, et adversariorum regno parts opes erunt et gloria, quemadmodum etiam Pharaoni gloriæ non mediocri fuit, ut pu- tabat, urbes sibi esse a filiis Israel exstructas, neque cibo ullo præbito, neque mercede, eum labo- rem suscipere coactis. PALL. Sic se res habet. Est namque tua ad- modum evidens oratio. CYR. Nostrorum igitur in terris inanium et pro- fanorum studiorum, formam quodammodo et ima- ginem nobis Israelitarum labor depingit, cum in- stet atque immineat Satanas, ejusque comites ne- quissimae potestates, quos exactorum operum no- mine Scriptura divina significat. Hæc vero studia grumnosam distentionem atque occupationem equi- dem dixerim, sudoris ac laboris plenam, ac velut luto quodam impuritatis cœnosæque voluptatis oppletam. Sed miseratus est tum quoque Deus eos, qui per summam impietatem atque immani- tatem iniquo Ægyptiorum dominatu vexabantur, iisque præter omne jus fasque serviebant. Illico namque suæ erga illos benignitatis administrum G Moysen optimum virum elegit. Quid? non hoc ipsum comperimus Deum erga nos facere ? Nobis enim in peccata lapsis misericordiam impertit, at- que in omnium cordibus illico suam legem inserit, quæ velut mediator quidam ad liberam nos revo- cet vitam. PALL. Intelligo quod dicis. CYR. Visne igitur, ut, historia breviter comprehensa, quoad fieri poterit, congruentia di- camus? PALL. Maxime vero. CYR. Sic igitur scriptum est : «Post hæc in- gressus est Moyses et Aaron ad Pharaonem; et di- xerunt ei: Hæc dicit Dominus Deus Israel: Dimitte populum meum, ut mihi festum celebrent in de- D serto. Et dixit Pharao : Quis est, ut audiam vocem ejus, ut dimittam filios Israel? Non novi Domi- num, et Israel non dimittam'., Moyses enim et Aaron ex Ægyptiorum regione ac terra dimitti de- bere populum Israel confirmabant, Deo ad fe- stum agendum evocante. Festum enim revera est coactæ servitutis a se jugum excutere, et in Dei esse præterea potestate, quæque illi grala sunt exsequi, nemine obsistente, id est, nemine cogente ad id suscipiendum et am- * Εxod. v, 1, 2. (1) Sic cod. Vat. Cod. Sirleti, άνιαρῶν, molestorum.

προσδήσαντες ( τοιάδε γὰρ τὰ σαρκὸς καὶ τὰ περὶ αὐτὴν ἔργα φαίνεται ), πικρὰν ἀναγκάζουσι καὶ παμε μόχθηρον κομιδῇ καταδέχεσθαι ζωὴν, ἢ κατ' οὐδένα τρόπον τοῖς ἐπιτηδεύειν ἠναγκασμένοις εἰσοίσει τὸ ὠφελοῦν. Τί γὰρ ἂν τὰ σαρκὸς ἔργα τε καὶ πάλι τὴν ἀθλίαν ἡμῶν ὀνήσει ψυχήν; Κέρδος δὲ ὥσπερ ἀνακείσεται παρ' ἡμῶν διαβόλῳ καὶ δαίμοσι, καὶ τῆς τῶν ἀντικειμένων βασιλείας πλοῦτος ἔσται καὶ καύχημα, καθάπερ ἀμέλει καὶ τῷ Φαραώ πρὸς εὐ κλείας ὂν οὐ μικρᾶς ᾤετο τὸ ἀναδείμασθαι πόλεις αὐτῷ τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ ἀσιτί τε καὶ ἀμισθὶ πρὸς τοῦτο ήκειν ἠναγκασμένους. Α τατρύχουσι, καὶ πειρασμῷ πονηρῷ τε καὶ ἀκερδεί Β ΠΑΛΛ. Οδς ἔχει. Καὶ γάρ τοι λίαν ἐστὶν ἐναργής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Ανατύπωσιν δὴ οὖν καὶ οἱονεί πως εἰκόνα σαφῆ τῶν εἰκαίων τε καὶ ἀνιέρων (1) ἐπὶ γῆς ἡμῶν σπουδασμάτων ὁ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἀναγράφει πόνος, ἐγκειμένου τε καὶ ἐπιθρώσκοντος αὐτοῦ τε τοῦ Σα τανᾶ, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ δυνάμεων πονηρῶν, οὓς τοῖς τῶν ἐργοδιωκτῶν ὀνόμασιν ἡ θεία σημαίνει Γραφή· τὸν πονηρὸν δὲ περισπασμόν φαίην ἂν ἔγωγε ταυτί, μεστὸν μὲν ἱδρῶτος καὶ πόνου, ἀναπεπλησμέ νον δὲ ὥσπερ πηλοῦ καὶ ἀκαθαρσίας, καὶ βορβορώ δους ἡδονῆς. Αλλ' ἠλέει καὶ τότε Θεὸς τοὺς ἀνοστά κατά τε καὶ ἀγριώτατα ταῖς τῶν Αἰγυπτίων πλεον εξίαις κατηκισμένους, καὶ παρ' αὐτὸ τὸ χρεὼν δου- λεύοντας. Υπουργὸν γὰρ τῆς εἰς αὐτοὺς ἡμερότητος, τὸν πανάριστον εὐθὺς ἐποιεῖτο Μωσέα. Η γὰρ οὐχὶ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τοῦτο ὁρῶντα Θεόν εὑρήσομεν ; Διωλισθηκόσι γὰρ ἡμῖν εἰς ἁμαρτίας, χαρίζεται μὲν τὸν ἔλεον, μεσίτην δὲ ὥσπερ πρὸς ἐλευθέραν ἀναφέ ροντα ζωὴν ἐν ταῖς ἁπάντων καρδίαις τὸν οἰκεῖον εὐθὺς ἐνίησι νόμον. ΠΑΛΛ. Συνίημι φής. ΚΥΡ. Βούλει δὴ οὖν, τὸ πλάτος τῆς ἱστορίας ἐπι- τεμόντες, ὡς ἔνι τὰ εἰκότα λέγωμεν ; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Γέγραπται τοίνυν ὡδί· « Καὶ μετὰ ταῦτα εἰσῆλθε Μωσῆς καὶ Ααρών πρὸς Φαραὼ, καὶ εἶπον αὐτῷ· Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεὸς Ισραήλ· Ἐξαπο στειλον τὸν λαόν μου, ἵνα μοι ἑορτάσωσιν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ εἶπε Φαραώ· Τίς ἐστιν, οὗ εἰσακούσομαι τῆς φωνῆς αὐτοῦ, ὥστε ἐξαποστείλαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ; Οὐκ οἶδα τὸν Κύριον, καὶ τὸν Ἰσραὴλ οὐκ ἐξαποστελῶ. » Οἱ μὲν γὰρ ἀμφὶ Μωσέα τε καὶ Ααρών, τῆς Αἰγυπτίων χώρας τε καὶ γῆς ἀνεῖσθαι δεῖν διεβεβαιοῦντο τὸν Ἰσραήλ, Θεοῦ καλοῦντος εἰς ἑορτήν· ἑορτὴ γὰρ ὄντως ἀληθὴς τὸν τῆς ἀνεθελήτου δουλείας ἀπολύσασθαι ζυγὸν, καὶ ὑπὸ Θεῷ γενέσθαι λοιπὸν, καὶ τὰ αὐτῷ θυμήρη πληροῦν, ἀντεξάγοντος οὐδενὸς, ήγουν τὸ αὐτῷ δοκοῦν ἀνθελέσθαι τε καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ceperint, in luto ac lateritiis operibus, iis, in- quam, quæ in terra et circa terram fiunt, eos con- terunt, et ad laboriosas inutilesque occupationes distentos atque devinctos (ejusmodi namque viden- ur carnis opera, et quæ circa eam fiunt) acerbam ærumnisque omnibus plenam vitam degere co- gunt, quæ nullam prorsus iis, qui hujusmodi ope- ribus incumbere coacti sunt, afferat utilitatem. Quid enim carnis opera ac vitia miseræ nostra animæ prosint? Et lucri quædam species ad dia- bolum ac dæmonas pertinebit, et adversariorum regno parts opes erunt et gloria, quemadmodum etiam Pharaoni gloriæ non mediocri fuit, ut pu- tabat, urbes sibi esse a filiis Israel exstructas, neque cibo ullo præbito, neque mercede, eum labo- rem suscipere coactis. PALL. Sic se res habet. Est namque tua ad- modum evidens oratio. CYR. Nostrorum igitur in terris inanium et pro- fanorum studiorum, formam quodammodo et ima- ginem nobis Israelitarum labor depingit, cum in- stet atque immineat Satanas, ejusque comites ne- quissimae potestates, quos exactorum operum no- mine Scriptura divina significat. Hæc vero studia grumnosam distentionem atque occupationem equi- dem dixerim, sudoris ac laboris plenam, ac velut luto quodam impuritatis cœnosæque voluptatis oppletam. Sed miseratus est tum quoque Deus eos, qui per summam impietatem atque immani- tatem iniquo Ægyptiorum dominatu vexabantur, iisque præter omne jus fasque serviebant. Illico namque suæ erga illos benignitatis administrum G Moysen optimum virum elegit. Quid? non hoc ipsum comperimus Deum erga nos facere ? Nobis enim in peccata lapsis misericordiam impertit, at- que in omnium cordibus illico suam legem inserit, quæ velut mediator quidam ad liberam nos revo- cet vitam. PALL. Intelligo quod dicis. CYR. Visne igitur, ut, historia breviter comprehensa, quoad fieri poterit, congruentia di- camus? PALL. Maxime vero. CYR. Sic igitur scriptum est : «Post hæc in- gressus est Moyses et Aaron ad Pharaonem; et di- xerunt ei: Hæc dicit Dominus Deus Israel: Dimitte populum meum, ut mihi festum celebrent in de- D serto. Et dixit Pharao : Quis est, ut audiam vocem ejus, ut dimittam filios Israel? Non novi Domi- num, et Israel non dimittam'., Moyses enim et Aaron ex Ægyptiorum regione ac terra dimitti de- bere populum Israel confirmabant, Deo ad fe- stum agendum evocante. Festum enim revera est coactæ servitutis a se jugum excutere, et in Dei esse præterea potestate, quæque illi grala sunt exsequi, nemine obsistente, id est, nemine cogente ad id suscipiendum et am- * Εxod. v, 1, 2. (1) Sic cod. Vat. Cod. Sirleti, άνιαρῶν, molestorum.

κλεῖθρά τε καὶ πύλαι, ὧν εἴσω τυχὸν εἰσδεδραμηκό σιν ἐξέσται θύειν ἁγνῶς, ὥσπερ ἂν οἴεσθε κατά σφᾶς αὐτούς· ἡμᾶς δὲ ἀνάγκη κατά μέσην θύοντας πόλιν, ἐν τριόδοις τε καὶ ἐν ἀγροῖς, ταῖς τῶν τεθνεώ των καταμολύνεσθαι θέαις. Τὸ γὰρ ἀπεῖργον δρους, παντελῶς οὐδέν. Καὶ ὁ μὲν τῆς ἱστορίας λόγος έχει ἂν ἡμῖν ὡς ἐν ἔθεσι τῶν Αἰγυπτίων (1) τὸ πιθανόν, εἴη δ' ἂν ὀρθῶς εἰρημένον τὸ ὑπὸ τοῦ πανσόφου Μω- σέως, κἂν εἰ νοοίτο πνευματικῶς. Χρὴ γὰρ ἡμᾶς ὡς ἐν ἐρήμῳ θύειν, καὶ ἑορτὴν ἁγίαν ἀποπεραίνειν Θεῷ, τῆς Αἰγυπτίων ἀπαίροντας, παραιτεῖσθαι δὲ καὶ θανάτου θέαν. Σχολαίῳ γὰρ νῷ καὶ βεβηκότι μα κρὰν τοῦ κατασκοτίζεσθαι κοσμικῶς, καὶ τῶν εἰς νεκρότητα καὶ φθορὰν κατακομιζόντων τὸν ὀφθαλμὸν ἀπαλλάττοντες, θύσομεν καθαρῶς τῷ πάντων κρα τοῦντι Θεῷ. Ἔργα δὲ νεκρά, τὰ σαρκὸς ἂν εἴη. Σχο τισμὸς δὲ κοσμικός, ἡ ἐκ πονηρῶν καὶ εἰκαίων περισπασμῶν ἐπιθόλωσις, τὸν καθαρόν τε καὶ διαυγή τῆς διανοίας αἰθέρα καταμολύνουσα. Τῶν ὅτι προσ- ἧκεν ἀπονοσφίζεσθαι τοὺς εἰλικρινῶς λατρεύειν ἐθέλοντας, καὶ ὁ τῆς ἱστορίας ἡμᾶς ἀναπείθει λόγος. Ὑμῖν γὰρ ἔφασκεν, ἱερά τέ ἐστι καὶ τεμένη ο ΠΑΛΛ. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν οὐκ ἀσυμφανές· τὰ δ' οὖν ἐφεξῆς διαπέραινέ μοι. ΚΥΡ. Τοὺς μὲν οὖν ἐξ Ἰσραὴλ δύσαιστος οἶμαι τις καὶ δριμὺς τῆς ἀρχαίας Ελευθερίας εἰσέθει πόθος" απονενευκότες δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο, δεινῶς κατηρέθιζον εἰς ὀργὰς τὸν τοῖς τῆς δουλείας ἐγκαταδέοντα ζυγοῖς. Εργον δὲ εἶναι σχολῆς τὰς ἐπὶ τοιοῖσδε λέγων ἐπι- θυμίας, ἐγκατατείνεσθαι σφίσι τὸν ἐπὶ τοῖς ἔργοις ἱδρῶτα κελεύει, τῆς μὲν ἐν ἔθε: συντάξεως ἀνυπερθέ τως ἐξαιτουμένης, περιτεμνομένης δὲ ἀσυνήθως αὐτ τοῖς τῆς τῶν ἀχύρων διανομῆς· ἔφασκεν γὰρ, ὅτι • Σχολάζετε, σχολασταί έστε, διὰ τοῦτο λέγετε, Πορευ- θῶμεν καὶ θύσωμεν τῷ Θεῷ ἡμῶν. Νῦν οὖν πορευ θέντες εργάζεσθε· τὸ γὰρ ἄχυρον οὐ δοθήσεται, καὶ τὴν σύνταξιν τῆς πλινθείας αὐτοὶ δώσετε. Εώρων οὖν οἱ Γραμματεῖς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἑαυτοὺς ἐν και κοῖς, λέγοντες· Οὐκ ἀπολείψετε ἀπὸ τῆς πλινθείας τὸ καθῆκον τῇ ἡμέρᾳ. Συνήντησαν δὲ Μωσῇ καὶ 'Ααρών ἐρχομένοις εἰς συνάντησιν αὐτοῖς, ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Φαραώ, καὶ εἶπον αὐτοῖς· Ἐπίδοι[τ]ο ὁ Θεὸς ὑμᾶς, καὶ κρίναι, ὅτι ἐβδελύξατε τὴν ὀσμὴν ἡμῶν ἐναντίον Φαραώ, καὶ ἐναντίον τῶν θεραπόντων αὐτοῦ, δοῦναι ῥομφαίαν εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀπο κτεῖναι ἡμᾶς. ο "Η γὰρ, ὦ φιλότης, οὐκ ἀτρεκὲς εἶναι φῆς, ὡς ἐπειδὰν ἔλοιτό τις τῆς τοῦ διαβόλου πλεον εξίας ἀπολύσασθαι τὸν ζυγὸν, καὶ τὸ λαμπρὸν καὶ ἐλεύθερον τῆς εἰς Θεὸν λατρείας ἀντανελέσθαι καύ χημα, σχολάσαι τε καὶ γνῶναι τὸν ἀληθῶς Δεσπότην, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον· . Σχολάσατε καὶ γνώτε ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός, ο εγκαλέσει μὲν ἡμῖν ὡς ἀνόσιόν τι χρῆμα, τὴν ἐπὶ τῷδε σχολὴν καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. claustris ac portis munita, intra quæ cum ingressi A voς. fueritis, caste sacrificare, ut ipsi existimatis, lice- bit: nos vero in media urbe sacrificantes, et in triviis et in agris, necesse est cadaverum aspe- ctu pollui : nihil enim est omnino, quod aspe- ctum coercere possit. Ac simplicis quidem histo- riæ ratio ex Ægyptiorum moribus probabilitatem babet. Neque tamen minus recte dicta sapientis simi viri verba comperiemus, si spiritualiter in- telligantur. Oportet enim nos tanquam in deserto sacrificare, sanctumque festum Deo celebrare, ab Ægyptiorum terris excedentes : vitandus præterea mortis aspectus; vacuo enim animo, et longe a te- nebris remoto, quas mundus offundit, oculis quoque aversis ab iis rebus, quæ ad interitum cor- ruptionemque perducunt, ita demum caste omnium principi Deo sacrificabimus. Opera namque mortua, carnis opera sunt: obtenebratio autem mundana, illa ex laboriosis inutilibusque curis atque disten- tionibus perturbatio atque confusio, quæ purum illum atque pellucidum mentis ætherem polluit; a quibus esse recedendum iis, qui sincere Deum colere velint, etiam historiæ verba suadent. PALL. Id quidem minime est obscurum : ideo- que velim illa, quæ deinceps sequuntur, exsequa- ris. B · CYR. Israelitas igitur ardentissimum, ut opinor, et acerrimum antiquæ libertatis invaserat deside- rium : cumque vehementer ad eam aspirarent, ejus iras, qui illis jugum servitutis imposuerat, com- C moverunt; qui cum diceret hujusmodi rerum desi- derium ex otio descendere, augeri illis operum su- dorem laboremque jussit. Itaque ut sine ulla dila- tione ab eis exposceretur consueti operis summa, palearum vero tributio præter consuetudinem de- negaretur, injunxit; dicebat enim : • Vacatis, otiosi estis, ideo dicitis, Eamus et sacrificemus Deo no- stro. Nunc igitur euntes operamini: paleæ enim non dabuntur, et summam lateritii operis dabitis. Videbantque se Scribæ filiorum Israel in malis, di- centes Non minuetis a statuta summa laterum per singulos dies. Occurrerunt autem Moysi et Aaron venientibus in occursum eorum, cum egrederentur a Pharaone, et dixerunt illis : Aspiciat Dominus su- per vos et judicet, quoniam exsecrabilem fecistis D odorem nostrum coram Pharaone, et coram servis ejus, ut daretis gladium in manus ejus ad interfl- ciendos nos . . Quid tu, amice, nonne verissi- mum esse dices, ubi cœperit quis diabolici domina- tus jugum excutere, contraque divini cultus gloriam præclaram illam et liberam suscipere, vacareque et cognoscere eum, qui est vere Dominus, ut in Psal- mis canitur : • Vacate et videte, quoniam ego sum Deus ', » tum fore ut ille in hujusmodi negotio otium ac studium tanquam impietatem quamdam • Exod. v, sqq. • Psal. xLv, 1. Egyptiorum sensu. (1) Sic cod. Vat. Non probavi quod erat in codice Sirleti, ὡς ἐν αἰσθήσει τῶν Αἰγυπτίων, ως

κλεῖθρά τε καὶ πύλαι, ὧν εἴσω τυχὸν εἰσδεδραμηκό σιν ἐξέσται θύειν ἁγνῶς, ὥσπερ ἂν οἴεσθε κατά σφᾶς αὐτούς· ἡμᾶς δὲ ἀνάγκη κατά μέσην θύοντας πόλιν, ἐν τριόδοις τε καὶ ἐν ἀγροῖς, ταῖς τῶν τεθνεώ των καταμολύνεσθαι θέαις. Τὸ γὰρ ἀπεῖργον δρους, παντελῶς οὐδέν. Καὶ ὁ μὲν τῆς ἱστορίας λόγος έχει ἂν ἡμῖν ὡς ἐν ἔθεσι τῶν Αἰγυπτίων (1) τὸ πιθανόν, εἴη δ' ἂν ὀρθῶς εἰρημένον τὸ ὑπὸ τοῦ πανσόφου Μω- σέως, κἂν εἰ νοοίτο πνευματικῶς. Χρὴ γὰρ ἡμᾶς ὡς ἐν ἐρήμῳ θύειν, καὶ ἑορτὴν ἁγίαν ἀποπεραίνειν Θεῷ, τῆς Αἰγυπτίων ἀπαίροντας, παραιτεῖσθαι δὲ καὶ θανάτου θέαν. Σχολαίῳ γὰρ νῷ καὶ βεβηκότι μα κρὰν τοῦ κατασκοτίζεσθαι κοσμικῶς, καὶ τῶν εἰς νεκρότητα καὶ φθορὰν κατακομιζόντων τὸν ὀφθαλμὸν ἀπαλλάττοντες, θύσομεν καθαρῶς τῷ πάντων κρα τοῦντι Θεῷ. Ἔργα δὲ νεκρά, τὰ σαρκὸς ἂν εἴη. Σχο τισμὸς δὲ κοσμικός, ἡ ἐκ πονηρῶν καὶ εἰκαίων περισπασμῶν ἐπιθόλωσις, τὸν καθαρόν τε καὶ διαυγή τῆς διανοίας αἰθέρα καταμολύνουσα. Τῶν ὅτι προσ- ἧκεν ἀπονοσφίζεσθαι τοὺς εἰλικρινῶς λατρεύειν ἐθέλοντας, καὶ ὁ τῆς ἱστορίας ἡμᾶς ἀναπείθει λόγος. Ὑμῖν γὰρ ἔφασκεν, ἱερά τέ ἐστι καὶ τεμένη ο ΠΑΛΛ. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν οὐκ ἀσυμφανές· τὰ δ' οὖν ἐφεξῆς διαπέραινέ μοι. ΚΥΡ. Τοὺς μὲν οὖν ἐξ Ἰσραὴλ δύσαιστος οἶμαι τις καὶ δριμὺς τῆς ἀρχαίας Ελευθερίας εἰσέθει πόθος" απονενευκότες δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο, δεινῶς κατηρέθιζον εἰς ὀργὰς τὸν τοῖς τῆς δουλείας ἐγκαταδέοντα ζυγοῖς. Εργον δὲ εἶναι σχολῆς τὰς ἐπὶ τοιοῖσδε λέγων ἐπι- θυμίας, ἐγκατατείνεσθαι σφίσι τὸν ἐπὶ τοῖς ἔργοις ἱδρῶτα κελεύει, τῆς μὲν ἐν ἔθε: συντάξεως ἀνυπερθέ τως ἐξαιτουμένης, περιτεμνομένης δὲ ἀσυνήθως αὐτ τοῖς τῆς τῶν ἀχύρων διανομῆς· ἔφασκεν γὰρ, ὅτι • Σχολάζετε, σχολασταί έστε, διὰ τοῦτο λέγετε, Πορευ- θῶμεν καὶ θύσωμεν τῷ Θεῷ ἡμῶν. Νῦν οὖν πορευ θέντες εργάζεσθε· τὸ γὰρ ἄχυρον οὐ δοθήσεται, καὶ τὴν σύνταξιν τῆς πλινθείας αὐτοὶ δώσετε. Εώρων οὖν οἱ Γραμματεῖς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἑαυτοὺς ἐν και κοῖς, λέγοντες· Οὐκ ἀπολείψετε ἀπὸ τῆς πλινθείας τὸ καθῆκον τῇ ἡμέρᾳ. Συνήντησαν δὲ Μωσῇ καὶ 'Ααρών ἐρχομένοις εἰς συνάντησιν αὐτοῖς, ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Φαραώ, καὶ εἶπον αὐτοῖς· Ἐπίδοι[τ]ο ὁ Θεὸς ὑμᾶς, καὶ κρίναι, ὅτι ἐβδελύξατε τὴν ὀσμὴν ἡμῶν ἐναντίον Φαραώ, καὶ ἐναντίον τῶν θεραπόντων αὐτοῦ, δοῦναι ῥομφαίαν εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀπο κτεῖναι ἡμᾶς. ο "Η γὰρ, ὦ φιλότης, οὐκ ἀτρεκὲς εἶναι φῆς, ὡς ἐπειδὰν ἔλοιτό τις τῆς τοῦ διαβόλου πλεον εξίας ἀπολύσασθαι τὸν ζυγὸν, καὶ τὸ λαμπρὸν καὶ ἐλεύθερον τῆς εἰς Θεὸν λατρείας ἀντανελέσθαι καύ χημα, σχολάσαι τε καὶ γνῶναι τὸν ἀληθῶς Δεσπότην, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον· . Σχολάσατε καὶ γνώτε ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός, ο εγκαλέσει μὲν ἡμῖν ὡς ἀνόσιόν τι χρῆμα, τὴν ἐπὶ τῷδε σχολὴν καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. claustris ac portis munita, intra quæ cum ingressi A voς. fueritis, caste sacrificare, ut ipsi existimatis, lice- bit: nos vero in media urbe sacrificantes, et in triviis et in agris, necesse est cadaverum aspe- ctu pollui : nihil enim est omnino, quod aspe- ctum coercere possit. Ac simplicis quidem histo- riæ ratio ex Ægyptiorum moribus probabilitatem babet. Neque tamen minus recte dicta sapientis simi viri verba comperiemus, si spiritualiter in- telligantur. Oportet enim nos tanquam in deserto sacrificare, sanctumque festum Deo celebrare, ab Ægyptiorum terris excedentes : vitandus præterea mortis aspectus; vacuo enim animo, et longe a te- nebris remoto, quas mundus offundit, oculis quoque aversis ab iis rebus, quæ ad interitum cor- ruptionemque perducunt, ita demum caste omnium principi Deo sacrificabimus. Opera namque mortua, carnis opera sunt: obtenebratio autem mundana, illa ex laboriosis inutilibusque curis atque disten- tionibus perturbatio atque confusio, quæ purum illum atque pellucidum mentis ætherem polluit; a quibus esse recedendum iis, qui sincere Deum colere velint, etiam historiæ verba suadent. PALL. Id quidem minime est obscurum : ideo- que velim illa, quæ deinceps sequuntur, exsequa- ris. B · CYR. Israelitas igitur ardentissimum, ut opinor, et acerrimum antiquæ libertatis invaserat deside- rium : cumque vehementer ad eam aspirarent, ejus iras, qui illis jugum servitutis imposuerat, com- C moverunt; qui cum diceret hujusmodi rerum desi- derium ex otio descendere, augeri illis operum su- dorem laboremque jussit. Itaque ut sine ulla dila- tione ab eis exposceretur consueti operis summa, palearum vero tributio præter consuetudinem de- negaretur, injunxit; dicebat enim : • Vacatis, otiosi estis, ideo dicitis, Eamus et sacrificemus Deo no- stro. Nunc igitur euntes operamini: paleæ enim non dabuntur, et summam lateritii operis dabitis. Videbantque se Scribæ filiorum Israel in malis, di- centes Non minuetis a statuta summa laterum per singulos dies. Occurrerunt autem Moysi et Aaron venientibus in occursum eorum, cum egrederentur a Pharaone, et dixerunt illis : Aspiciat Dominus su- per vos et judicet, quoniam exsecrabilem fecistis D odorem nostrum coram Pharaone, et coram servis ejus, ut daretis gladium in manus ejus ad interfl- ciendos nos . . Quid tu, amice, nonne verissi- mum esse dices, ubi cœperit quis diabolici domina- tus jugum excutere, contraque divini cultus gloriam præclaram illam et liberam suscipere, vacareque et cognoscere eum, qui est vere Dominus, ut in Psal- mis canitur : • Vacate et videte, quoniam ego sum Deus ', » tum fore ut ille in hujusmodi negotio otium ac studium tanquam impietatem quamdam • Exod. v, sqq. • Psal. xLv, 1. Egyptiorum sensu. (1) Sic cod. Vat. Non probavi quod erat in codice Sirleti, ὡς ἐν αἰσθήσει τῶν Αἰγυπτίων, ως

κλεῖθρά τε καὶ πύλαι, ὧν εἴσω τυχὸν εἰσδεδραμηκό σιν ἐξέσται θύειν ἁγνῶς, ὥσπερ ἂν οἴεσθε κατά σφᾶς αὐτούς· ἡμᾶς δὲ ἀνάγκη κατά μέσην θύοντας πόλιν, ἐν τριόδοις τε καὶ ἐν ἀγροῖς, ταῖς τῶν τεθνεώ των καταμολύνεσθαι θέαις. Τὸ γὰρ ἀπεῖργον δρους, παντελῶς οὐδέν. Καὶ ὁ μὲν τῆς ἱστορίας λόγος έχει ἂν ἡμῖν ὡς ἐν ἔθεσι τῶν Αἰγυπτίων (1) τὸ πιθανόν, εἴη δ' ἂν ὀρθῶς εἰρημένον τὸ ὑπὸ τοῦ πανσόφου Μω- σέως, κἂν εἰ νοοίτο πνευματικῶς. Χρὴ γὰρ ἡμᾶς ὡς ἐν ἐρήμῳ θύειν, καὶ ἑορτὴν ἁγίαν ἀποπεραίνειν Θεῷ, τῆς Αἰγυπτίων ἀπαίροντας, παραιτεῖσθαι δὲ καὶ θανάτου θέαν. Σχολαίῳ γὰρ νῷ καὶ βεβηκότι μα κρὰν τοῦ κατασκοτίζεσθαι κοσμικῶς, καὶ τῶν εἰς νεκρότητα καὶ φθορὰν κατακομιζόντων τὸν ὀφθαλμὸν ἀπαλλάττοντες, θύσομεν καθαρῶς τῷ πάντων κρα τοῦντι Θεῷ. Ἔργα δὲ νεκρά, τὰ σαρκὸς ἂν εἴη. Σχο τισμὸς δὲ κοσμικός, ἡ ἐκ πονηρῶν καὶ εἰκαίων περισπασμῶν ἐπιθόλωσις, τὸν καθαρόν τε καὶ διαυγή τῆς διανοίας αἰθέρα καταμολύνουσα. Τῶν ὅτι προσ- ἧκεν ἀπονοσφίζεσθαι τοὺς εἰλικρινῶς λατρεύειν ἐθέλοντας, καὶ ὁ τῆς ἱστορίας ἡμᾶς ἀναπείθει λόγος. Ὑμῖν γὰρ ἔφασκεν, ἱερά τέ ἐστι καὶ τεμένη ο ΠΑΛΛ. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν οὐκ ἀσυμφανές· τὰ δ' οὖν ἐφεξῆς διαπέραινέ μοι. ΚΥΡ. Τοὺς μὲν οὖν ἐξ Ἰσραὴλ δύσαιστος οἶμαι τις καὶ δριμὺς τῆς ἀρχαίας Ελευθερίας εἰσέθει πόθος" απονενευκότες δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο, δεινῶς κατηρέθιζον εἰς ὀργὰς τὸν τοῖς τῆς δουλείας ἐγκαταδέοντα ζυγοῖς. Εργον δὲ εἶναι σχολῆς τὰς ἐπὶ τοιοῖσδε λέγων ἐπι- θυμίας, ἐγκατατείνεσθαι σφίσι τὸν ἐπὶ τοῖς ἔργοις ἱδρῶτα κελεύει, τῆς μὲν ἐν ἔθε: συντάξεως ἀνυπερθέ τως ἐξαιτουμένης, περιτεμνομένης δὲ ἀσυνήθως αὐτ τοῖς τῆς τῶν ἀχύρων διανομῆς· ἔφασκεν γὰρ, ὅτι • Σχολάζετε, σχολασταί έστε, διὰ τοῦτο λέγετε, Πορευ- θῶμεν καὶ θύσωμεν τῷ Θεῷ ἡμῶν. Νῦν οὖν πορευ θέντες εργάζεσθε· τὸ γὰρ ἄχυρον οὐ δοθήσεται, καὶ τὴν σύνταξιν τῆς πλινθείας αὐτοὶ δώσετε. Εώρων οὖν οἱ Γραμματεῖς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἑαυτοὺς ἐν και κοῖς, λέγοντες· Οὐκ ἀπολείψετε ἀπὸ τῆς πλινθείας τὸ καθῆκον τῇ ἡμέρᾳ. Συνήντησαν δὲ Μωσῇ καὶ 'Ααρών ἐρχομένοις εἰς συνάντησιν αὐτοῖς, ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Φαραώ, καὶ εἶπον αὐτοῖς· Ἐπίδοι[τ]ο ὁ Θεὸς ὑμᾶς, καὶ κρίναι, ὅτι ἐβδελύξατε τὴν ὀσμὴν ἡμῶν ἐναντίον Φαραώ, καὶ ἐναντίον τῶν θεραπόντων αὐτοῦ, δοῦναι ῥομφαίαν εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀπο κτεῖναι ἡμᾶς. ο "Η γὰρ, ὦ φιλότης, οὐκ ἀτρεκὲς εἶναι φῆς, ὡς ἐπειδὰν ἔλοιτό τις τῆς τοῦ διαβόλου πλεον εξίας ἀπολύσασθαι τὸν ζυγὸν, καὶ τὸ λαμπρὸν καὶ ἐλεύθερον τῆς εἰς Θεὸν λατρείας ἀντανελέσθαι καύ χημα, σχολάσαι τε καὶ γνῶναι τὸν ἀληθῶς Δεσπότην, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον· . Σχολάσατε καὶ γνώτε ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός, ο εγκαλέσει μὲν ἡμῖν ὡς ἀνόσιόν τι χρῆμα, τὴν ἐπὶ τῷδε σχολὴν καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. claustris ac portis munita, intra quæ cum ingressi A voς. fueritis, caste sacrificare, ut ipsi existimatis, lice- bit: nos vero in media urbe sacrificantes, et in triviis et in agris, necesse est cadaverum aspe- ctu pollui : nihil enim est omnino, quod aspe- ctum coercere possit. Ac simplicis quidem histo- riæ ratio ex Ægyptiorum moribus probabilitatem babet. Neque tamen minus recte dicta sapientis simi viri verba comperiemus, si spiritualiter in- telligantur. Oportet enim nos tanquam in deserto sacrificare, sanctumque festum Deo celebrare, ab Ægyptiorum terris excedentes : vitandus præterea mortis aspectus; vacuo enim animo, et longe a te- nebris remoto, quas mundus offundit, oculis quoque aversis ab iis rebus, quæ ad interitum cor- ruptionemque perducunt, ita demum caste omnium principi Deo sacrificabimus. Opera namque mortua, carnis opera sunt: obtenebratio autem mundana, illa ex laboriosis inutilibusque curis atque disten- tionibus perturbatio atque confusio, quæ purum illum atque pellucidum mentis ætherem polluit; a quibus esse recedendum iis, qui sincere Deum colere velint, etiam historiæ verba suadent. PALL. Id quidem minime est obscurum : ideo- que velim illa, quæ deinceps sequuntur, exsequa- ris. B · CYR. Israelitas igitur ardentissimum, ut opinor, et acerrimum antiquæ libertatis invaserat deside- rium : cumque vehementer ad eam aspirarent, ejus iras, qui illis jugum servitutis imposuerat, com- C moverunt; qui cum diceret hujusmodi rerum desi- derium ex otio descendere, augeri illis operum su- dorem laboremque jussit. Itaque ut sine ulla dila- tione ab eis exposceretur consueti operis summa, palearum vero tributio præter consuetudinem de- negaretur, injunxit; dicebat enim : • Vacatis, otiosi estis, ideo dicitis, Eamus et sacrificemus Deo no- stro. Nunc igitur euntes operamini: paleæ enim non dabuntur, et summam lateritii operis dabitis. Videbantque se Scribæ filiorum Israel in malis, di- centes Non minuetis a statuta summa laterum per singulos dies. Occurrerunt autem Moysi et Aaron venientibus in occursum eorum, cum egrederentur a Pharaone, et dixerunt illis : Aspiciat Dominus su- per vos et judicet, quoniam exsecrabilem fecistis D odorem nostrum coram Pharaone, et coram servis ejus, ut daretis gladium in manus ejus ad interfl- ciendos nos . . Quid tu, amice, nonne verissi- mum esse dices, ubi cœperit quis diabolici domina- tus jugum excutere, contraque divini cultus gloriam præclaram illam et liberam suscipere, vacareque et cognoscere eum, qui est vere Dominus, ut in Psal- mis canitur : • Vacate et videte, quoniam ego sum Deus ', » tum fore ut ille in hujusmodi negotio otium ac studium tanquam impietatem quamdam • Exod. v, sqq. • Psal. xLv, 1. Egyptiorum sensu. (1) Sic cod. Vat. Non probavi quod erat in codice Sirleti, ὡς ἐν αἰσθήσει τῶν Αἰγυπτίων, ως

θέλησιν, κατεξανίσταται δὲ τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ πονηροῖς & τε καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασιν ὁ πάντων ἐχθρὸς, σαρκικῆς μὲν καὶ γεώδους ἀκαθαρσίας καὶ τῶν ἐν κόσμῳ ἀκαταλήκτως έχεσθαι, κατὰ τὸ ἑκάστῳ σύνο ηθες, επαναγκάζων ἀγρίως, ἀπέχεσθαι δὲ τῆς ἐντρι- σους φαυλότητος ήκιστα μὲν ἐφιείς, δυσπόριστον δὲ καὶ τοῦτο τιθεὶς, ὡς ἂν μὴ τῷ λίαν ἑτοίμῳ δια πτύοιτό τε καὶ εἰς κόρον ἴοι τὸ κακόν; Ταυτί γὰρ οἶμαι καταδηλοῦν, τὸ ἐξαιτεῖν μὲν εὐτόνως τῆς πλιν θείας τὴν σύνταξιν, τὰ δὲ δι' ὧν ἂν γένοιτο ῥᾳδίως ἀποστερεῖν, τοῦτ' ἔστιν, τὸ ἄχυρον. Πεφύκαμεν δέ πως, τότε δὴ μάλιστα προθυμότατά τε καὶ εὐσθε νέστατα τὰ συνήθη ζητεῖν, καὶ θερμοτέραις ἐπιθυ- μίαις ἐπ' αὐτὰ καταφλέγεσθαι, ὅτε τι φαίνοιτο μεταξύ τὸ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀποφέρον ἐπὶ τὸ μὴ δύνασθαι τυ χεῖν. Θείου δὲ δὴ νόμου τὸν ἀνθρώπινον νοῦν τὰ αἰσχίω μεταπαιδεύοντος μακρά τις εἰσδύνει τότε δὴ μάλιστα ποθή, καλοῦσα πρὸς τὰ αὐτὰ, καὶ μονον- οὐχὶ τοῦ νομοθέτου καταβοᾷν ἀναπείθουσα· καὶ τοῦδε δὴ πάλιν ὡς ἐν σκιαῖς ἀπόδειξις οἱ Γραμμα τεῖς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἐντρυχόμενοί τε τοῖς ἔργοις, καὶ τὴν ἐπ' αὐτὰ ῥᾳδίαν οὐχ ὁρῶντες ὁδόν· ἀχύρου γὰρ ἦσαν ἐν σπάνει, ἐπῃτιῶντο δὲ λίαν Μωσέα τε καὶ Ααρών τῆς ἐπενηνεγμένης αἰτίας αὐτοῖς, πρόφασιν αὐτοὺς γενέσθαι λέγοντες, καὶ δυσαχθεστε. ραν ἀνατλῆναι τῆς πλεονεξίας τὴν ἔφοδον, οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ὅτι δὴ μόνον ἐλευθερίας αὐτοὺς εἰσέδυ πόθος, τοῖς παρ' αὐτῶν λόγοις ἀναπεπεισμένους. Β ΠΑΛΛ. Οὐ γὰρ οἴει λέγειν τὰ εἰκότα καὶ ἀληθῆ ; ΚΥΡ. Παντάπασι μὲν οὖν, ὦ Παλλάδιε· ἅμα γὰρ ἡμᾶς ἐπιθυμία χρηστὴ καὶ λογισμὸς ἀγαθὸς ἀνεσό βησε τυχὸν πρὸς τὸ δεῖν ἐλέσθαι τὰ τῷ Θεῷ δου κοῦντα, καὶ νόμου τοῦ πρὸς εὐσέβειαν διαμεμνήμεθα· κατάγχει δὲ μάλιστα χειρόνως ἐπὶ τὸ σίνεσθαι πεφυ- κὸς ὁ πάντων ἐχθρὸς, πλὴν ἐκρύεται καὶ σώζει Θεός. Καὶ γοῦν ἔφη πρὸς Μωσέα· Βάδισον, εἰπὲ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ λέγων, Εγώ Κύριος, καὶ ἐξάξω ὑμᾶς ἀπὸ τῆς δυναστείας τῶν Αἰγυπτίων, καὶ ῥύσομαι ὑμᾶς ἐκ τῆς δουλείας αὐτῶν, καὶ λυτρώσομαι ὑμᾶς, ἐν βραχίονι υψηλῷ, καὶ κρίσει μεγάλῃ, καὶ λήψομαι ὑμᾶς εἰς λαὸν ἐμαυτῷ. Καὶ ἔσομαι ὑμῶν Θεὸς, καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὁ ἐξαγαγὼν ὑμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐκ τῆς δυναστείας τῶν Αἰγυπτίων. ». Αποτρέποντος γὰρ ἡμᾶς τοῦ Σα- τανά, καὶ ἀπάσης ἀγαθῆς ἐξανιστάντος ἐπιθυμίας, καὶ τῶν εἰς τοῦτο διανευμάτων δι' ὧν ἂν δύναιτο παρωθοῦντος τρόπων, προτρέπει πρὸς θέλησιν ἀγα- θὴν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος, ἔθραυστον μὲν τὸν ἐπικου- ροῦντα δειχνύς, ἐλπίδι δὲ τῇ λιπαρωτάτη παραθήγων εἰς εὐτολμίαν, καὶ πίστει νευρῶν, καὶ τῷ Θεῷ προσ νέμων, ὡς ἀληθῶς σωτῆρι καὶ λυτρωτή. ΠΑΛΛ. Ως πανάριστόν τι χρῆμα καὶ σωτήριον ἡ πίστις, καὶ τὸ δεῖν ἔπεσθαι διψῇν τῷ Θεῷ ! ΚΥΡ. Ορθῶς ἔφης. Ερπει δὲ ὅτι πρὸς πέρας ἡ * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. 1. risque spiritibus ille omnium hostis insurgat, im- maniterque cogat, ut carnali terrenæque impuri- tati, et seculi curis atque distentionibus pro cujusque consuetudine firmiter adhærescamus, mi- nimeque permittat, ut a nequitia in qua versati diu sumus, abstineamus; quin etiam id ipsum minime nobis expeditum reddat, ne vitium si admodum in promptu sit, contemnatur, et satietatem sui pa- riat? Id enim significare arbitror, laterum structu- ram acriter exposcere; ea porro, per quæ facile con- fici possunt, id est, paleas subtrahi. Est enim na- tura nobis quodammodo comparatum, ut ea in qui- bus assueti sumus, tum maxima alacritate, et con- tentione quæramus, eorumque ardentiori cupiditate lagremus, cum aliquid intercedit, quod vi quadam nos ab iis consequendis abducit. Itaque cum di- vina lex humanum animum turpia dedocet, ingens quoddam desiderium tum maxime subit, quod ad eadem revocat, et propemodum adversus ipsum le- gislatorem vociferari suadet, ejusque rei ut in um- bris quibusdam, specimen habemus Scribas flio- rum Israel, qui tum operum labore conficiebantur, tum viam ad ea perficienda facilem nullam cerne- bant; palearum enim inopia laborabant : graviter quoque Moysen et Aaron culpabant, cum dicerent illos occasionem suæ vexationis præbuisse, gravio- remque se injuriæ vim perpeti, non alia de causa, nobis vitio vertat, unaque cum aliis nequam impu- nisi hac sola, quod illos recuperandæ libertatis ceperat desiderium, ex quo illorum sermonibus fidem adhibuissent B C Exod. vi, 6, 7. PALL. Quid? non eos propemodum æqua et ve- ra dicere censes? CYR. Ita est omnino, Palladi. Simul enim atque laudabilis cupiditas rectaque cogitatio nos excitavit fortasse ad ea, quae Deo placent, amplectenda, et legis meminimus, quæ nos ad pietatem hortatur, ille communis omnium hostis nos ad ea, quæ no- cent, pejus impellit. Eripit tamen inde ac liberat Deus; itaque ait ad Moysen: «Vade, dic filiis Israel : Ego Dominus; et educam vos de potestate Ægyptio rum, et liberabo vos de servitute eorum, et redi- mam vos in brachio sublimi, et judicio magno, et accipiam vos in populum mihi ipsi, et ero vester Deus; et cognoscetis quod ego Dominus Deus ve- ster, qui eduxi vos de terra Ægypti, de potestate D Ægyptiorum '. . Nam, cum Satanas ab omni nos bono desiderio debortetur et avertat, et quibus po- test modis, a nostra in bonum propensione repellat; contra, Dei lex ad bonam voluntatem hortatur; atque invictum eum esse, qui nos adjuvat, os- tendens, amplissima spe ad audendum excitat, et fidei nervos addit, Deoque tanquam vero salva- tori ac liberatori addicit. PALL. Quam bona res ac salutaris est fides, et ardens Deum sequendi desiderium! CYR. Recte dicis. Quod autem fides ad perfe- •

θέλησιν, κατεξανίσταται δὲ τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ πονηροῖς & τε καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασιν ὁ πάντων ἐχθρὸς, σαρκικῆς μὲν καὶ γεώδους ἀκαθαρσίας καὶ τῶν ἐν κόσμῳ ἀκαταλήκτως έχεσθαι, κατὰ τὸ ἑκάστῳ σύνο ηθες, επαναγκάζων ἀγρίως, ἀπέχεσθαι δὲ τῆς ἐντρι- σους φαυλότητος ήκιστα μὲν ἐφιείς, δυσπόριστον δὲ καὶ τοῦτο τιθεὶς, ὡς ἂν μὴ τῷ λίαν ἑτοίμῳ δια πτύοιτό τε καὶ εἰς κόρον ἴοι τὸ κακόν; Ταυτί γὰρ οἶμαι καταδηλοῦν, τὸ ἐξαιτεῖν μὲν εὐτόνως τῆς πλιν θείας τὴν σύνταξιν, τὰ δὲ δι' ὧν ἂν γένοιτο ῥᾳδίως ἀποστερεῖν, τοῦτ' ἔστιν, τὸ ἄχυρον. Πεφύκαμεν δέ πως, τότε δὴ μάλιστα προθυμότατά τε καὶ εὐσθε νέστατα τὰ συνήθη ζητεῖν, καὶ θερμοτέραις ἐπιθυ- μίαις ἐπ' αὐτὰ καταφλέγεσθαι, ὅτε τι φαίνοιτο μεταξύ τὸ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀποφέρον ἐπὶ τὸ μὴ δύνασθαι τυ χεῖν. Θείου δὲ δὴ νόμου τὸν ἀνθρώπινον νοῦν τὰ αἰσχίω μεταπαιδεύοντος μακρά τις εἰσδύνει τότε δὴ μάλιστα ποθή, καλοῦσα πρὸς τὰ αὐτὰ, καὶ μονον- οὐχὶ τοῦ νομοθέτου καταβοᾷν ἀναπείθουσα· καὶ τοῦδε δὴ πάλιν ὡς ἐν σκιαῖς ἀπόδειξις οἱ Γραμμα τεῖς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἐντρυχόμενοί τε τοῖς ἔργοις, καὶ τὴν ἐπ' αὐτὰ ῥᾳδίαν οὐχ ὁρῶντες ὁδόν· ἀχύρου γὰρ ἦσαν ἐν σπάνει, ἐπῃτιῶντο δὲ λίαν Μωσέα τε καὶ Ααρών τῆς ἐπενηνεγμένης αἰτίας αὐτοῖς, πρόφασιν αὐτοὺς γενέσθαι λέγοντες, καὶ δυσαχθεστε. ραν ἀνατλῆναι τῆς πλεονεξίας τὴν ἔφοδον, οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ὅτι δὴ μόνον ἐλευθερίας αὐτοὺς εἰσέδυ πόθος, τοῖς παρ' αὐτῶν λόγοις ἀναπεπεισμένους. Β ΠΑΛΛ. Οὐ γὰρ οἴει λέγειν τὰ εἰκότα καὶ ἀληθῆ ; ΚΥΡ. Παντάπασι μὲν οὖν, ὦ Παλλάδιε· ἅμα γὰρ ἡμᾶς ἐπιθυμία χρηστὴ καὶ λογισμὸς ἀγαθὸς ἀνεσό βησε τυχὸν πρὸς τὸ δεῖν ἐλέσθαι τὰ τῷ Θεῷ δου κοῦντα, καὶ νόμου τοῦ πρὸς εὐσέβειαν διαμεμνήμεθα· κατάγχει δὲ μάλιστα χειρόνως ἐπὶ τὸ σίνεσθαι πεφυ- κὸς ὁ πάντων ἐχθρὸς, πλὴν ἐκρύεται καὶ σώζει Θεός. Καὶ γοῦν ἔφη πρὸς Μωσέα· Βάδισον, εἰπὲ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ λέγων, Εγώ Κύριος, καὶ ἐξάξω ὑμᾶς ἀπὸ τῆς δυναστείας τῶν Αἰγυπτίων, καὶ ῥύσομαι ὑμᾶς ἐκ τῆς δουλείας αὐτῶν, καὶ λυτρώσομαι ὑμᾶς, ἐν βραχίονι υψηλῷ, καὶ κρίσει μεγάλῃ, καὶ λήψομαι ὑμᾶς εἰς λαὸν ἐμαυτῷ. Καὶ ἔσομαι ὑμῶν Θεὸς, καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὁ ἐξαγαγὼν ὑμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐκ τῆς δυναστείας τῶν Αἰγυπτίων. ». Αποτρέποντος γὰρ ἡμᾶς τοῦ Σα- τανά, καὶ ἀπάσης ἀγαθῆς ἐξανιστάντος ἐπιθυμίας, καὶ τῶν εἰς τοῦτο διανευμάτων δι' ὧν ἂν δύναιτο παρωθοῦντος τρόπων, προτρέπει πρὸς θέλησιν ἀγα- θὴν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος, ἔθραυστον μὲν τὸν ἐπικου- ροῦντα δειχνύς, ἐλπίδι δὲ τῇ λιπαρωτάτη παραθήγων εἰς εὐτολμίαν, καὶ πίστει νευρῶν, καὶ τῷ Θεῷ προσ νέμων, ὡς ἀληθῶς σωτῆρι καὶ λυτρωτή. ΠΑΛΛ. Ως πανάριστόν τι χρῆμα καὶ σωτήριον ἡ πίστις, καὶ τὸ δεῖν ἔπεσθαι διψῇν τῷ Θεῷ ! ΚΥΡ. Ορθῶς ἔφης. Ερπει δὲ ὅτι πρὸς πέρας ἡ * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. 1. risque spiritibus ille omnium hostis insurgat, im- maniterque cogat, ut carnali terrenæque impuri- tati, et seculi curis atque distentionibus pro cujusque consuetudine firmiter adhærescamus, mi- nimeque permittat, ut a nequitia in qua versati diu sumus, abstineamus; quin etiam id ipsum minime nobis expeditum reddat, ne vitium si admodum in promptu sit, contemnatur, et satietatem sui pa- riat? Id enim significare arbitror, laterum structu- ram acriter exposcere; ea porro, per quæ facile con- fici possunt, id est, paleas subtrahi. Est enim na- tura nobis quodammodo comparatum, ut ea in qui- bus assueti sumus, tum maxima alacritate, et con- tentione quæramus, eorumque ardentiori cupiditate lagremus, cum aliquid intercedit, quod vi quadam nos ab iis consequendis abducit. Itaque cum di- vina lex humanum animum turpia dedocet, ingens quoddam desiderium tum maxime subit, quod ad eadem revocat, et propemodum adversus ipsum le- gislatorem vociferari suadet, ejusque rei ut in um- bris quibusdam, specimen habemus Scribas flio- rum Israel, qui tum operum labore conficiebantur, tum viam ad ea perficienda facilem nullam cerne- bant; palearum enim inopia laborabant : graviter quoque Moysen et Aaron culpabant, cum dicerent illos occasionem suæ vexationis præbuisse, gravio- remque se injuriæ vim perpeti, non alia de causa, nobis vitio vertat, unaque cum aliis nequam impu- nisi hac sola, quod illos recuperandæ libertatis ceperat desiderium, ex quo illorum sermonibus fidem adhibuissent B C Exod. vi, 6, 7. PALL. Quid? non eos propemodum æqua et ve- ra dicere censes? CYR. Ita est omnino, Palladi. Simul enim atque laudabilis cupiditas rectaque cogitatio nos excitavit fortasse ad ea, quae Deo placent, amplectenda, et legis meminimus, quæ nos ad pietatem hortatur, ille communis omnium hostis nos ad ea, quæ no- cent, pejus impellit. Eripit tamen inde ac liberat Deus; itaque ait ad Moysen: «Vade, dic filiis Israel : Ego Dominus; et educam vos de potestate Ægyptio rum, et liberabo vos de servitute eorum, et redi- mam vos in brachio sublimi, et judicio magno, et accipiam vos in populum mihi ipsi, et ero vester Deus; et cognoscetis quod ego Dominus Deus ve- ster, qui eduxi vos de terra Ægypti, de potestate D Ægyptiorum '. . Nam, cum Satanas ab omni nos bono desiderio debortetur et avertat, et quibus po- test modis, a nostra in bonum propensione repellat; contra, Dei lex ad bonam voluntatem hortatur; atque invictum eum esse, qui nos adjuvat, os- tendens, amplissima spe ad audendum excitat, et fidei nervos addit, Deoque tanquam vero salva- tori ac liberatori addicit. PALL. Quam bona res ac salutaris est fides, et ardens Deum sequendi desiderium! CYR. Recte dicis. Quod autem fides ad perfe- •

Γέγραπται δὲ ας, ο Οὐαὶ καρδίαις δειλαῖς, καὶ χερσὶ παρειμέναις, καὶ ἁμαρτωλῷ ἐπιβαίνοντι ἐπὶ δύο τρί τους ! » Χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι, καθαρὰν καὶ ἀμώ μητον ποιεῖσθαι λατρείαν τῷ πάντων κρατοῦντι Θεῷ, ἐκπεφοιτηκότας εἰσάπαν τῆς ὑπ' ἐκείνῳ λατρείας· οὕτω τε πρὸς τὴν ἀμείνω ζητεῖν ἰέναι γεννικῶς ἄλλω λως τε, « Τὰ βδελύγματα τῶν Αἰγυπτίων, ο φησί, • θύσομεν Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Ἐὰν γὰρ θύσωμεν τὰ βδελύγματα τῶν Αἰγυπτίων ἐναντίον αὐτῶν, λιθο- βοληθησόμεθα. » Καὶ ὅσον μὲν ἧκεν εἴς γε τὸν τῆς Ιστορίας λόγον, εὐάφορμος ή παραίτησις. Βδελύγματα γὰρ ἐνθάδε φησί, τὰ σεβάσματα· μόσχοι δὲ ἦσαν τοῖς Αἰγυπτίοις τὸ σέβας. Ταυτὶ δὲ, φησὶν, εἰ τῷ τῶν Εβραίων καταθύσομεν Θεῷ, ἀκονήσομεν εἰς ὀργὰς πάντη τε καὶ πάντως τοὺς Αἰγυπτίους, δύσοιστον τὸ χρῆμα ποιουμένους. Ἔσθ᾽ ὅτε καὶ πιθανός λόγος. Οσον δὲ ἦκεν εἰς θεωρίαν πνευματικήν, οὐ μετρίαν ἔχει τὴν ὄνησιν. Ο γὰρ οἶδε μάλιστα τιμᾷν, καὶ ποιεῖ- ται περὶ πολλοῦ, ἀξιοῖ τε λόγου παντὸς ἡ τῶν δαι μονίων πληθύς, κατανεκροῦντες ἡμεῖς ἡδίστην τῷ Θεῷ τελοῦμεν λατρείαν. ΠΑΛΛ. Πῶς ἔφης; ΚΥΡ. Η γὰρ οὐχὶ τὰ τῆς σαρκὸς πάθη τίμια παρ' ἑαυτοῖς ; καὶ οὐχὶ πάντως δι' ἑαυτὰ, ἀλλ᾽ ἐπείτοι δι' αὐτῶν ὀλλύμεθα, καὶ πρὸς δουλείαν τὴν ὑπ' αὐτοῖς κατεσφίγμεθα ; ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Ταῦτα δὴ νεκροῦντες καὶ οἱονεὶ κατασφά ζοντες, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἐσόμεθα τῷ Θεῷ. Γράφει δὲ ὁ Παῦλος ὡδί· : Παραστήσατε τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λα τρείαν ὑμῶν. ο Δρῴη δ' ἂν τοιοῦτό τις ὀρθῶς, νεκρῶν τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πά θος, ἐπιθυμίαν κακήν, καὶ τὴν πλεονεξίαν. Εκαστον οὖν ἄρα τῶν ἐν ἡμῖν παθῶν, Αἰγυπτίων τῶν νοητῶν ἐστι βδέλυγμα, τοῦτ' ἔστι, σεβασμιώτατον. Οτι γὰρ ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ βδέλυγμα λέγειν τὸ ἐν εἰδώλου τάξει, καὶ οιονεί τι σέβας, ἀναπείθει λέγων Θεὸς διὰ τῆς Ἱερεμίου φωνῆς, περὶ τῆς Ἰουδαίων Συναγω γῆς· « Τί ἡ ἠγαπημένη ἐν τῷ οἴκῳ μου ἐποίησε βδέλυγμα; › Εἰ δὲ δή τις βούλοιτο λέγειν βδέλυγμα τῶν Αἰγυπτίων τὸ οἱονεὶ μίσημα καὶ παραίτησιν, οὐκ ἂν ἐξοίχοιτο τοῦ πρέποντος νοῦ· & γὰρ ἔθος ἀεὶ μισεῖν καὶ καταβδελύττεσθαι τοῖς ἀκαθάρτοις πνεύ- μασι, ταυτὶ πρὸς ἡμῶν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἀνακείσεται τῷ Θεῷ, καὶ θυσία πνευματική, πίστις, πραότης, Εγκράτεια, σωφροσύνη, φιλαλληλία, καὶ τῆς εἰς Θεὸν γνησιότητος τὰ αὐχήματα. ΠΑΛΛ. Καὶ τίνες ἂν εἶεν οἱ ἐν τῇ γῇ θύοντες τοῦ Πονηροῦ; νοοῖντο δ' ἂν τίνες καὶ οἱ ἔξω γῆς; ΚΥΡ. Οἱ μὲν γὰρ οὔπω τῆς Αἰγυπτίων ἐκβεβη- κότες, καὶ Θεῷ θύοντες ἐν αὐτῇ, πολλοὶ λίαν, καὶ ἀριθμοῦ τάχα που κρείττονες· οἱ δὲ ἔξω τε καὶ ἐν Β | DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A Scriptum est item : Væ cordibus timidis, et mani C D bas dissolutis, et peccatori ambulanti per duas se- mitas '11 ) Oportet enim, ut ego sentio, illi om- nium principi Deo purum exhibere, omnisque culpa expertem cultum, egressos in totum ab ea vita, quæ sub illius maligni est ditione; sicque ad lauda- biliorem illam alteram fortiter tendere: alioquin, • Abominationes, inquit, sacrificabimus Domino Deo nostro. Si enim sacrificaverimus abominatio- nes Ægyptiorum coram illis, lapidabimur. » Ac quod ad simplicis historiæ expositionem attinet, idonea erat excusatio. Abominationes enim hic ap- pellat, quæ illi colebant : vitulum porro colebant Ægyptii. Hæc igitur, inquit, si Hebræorum Deo sa crificaverimus, omnino necesse est ut Ægyptiorum iras provocemus, qui hoc minime ferendum putant. Et probabilis quidem hæc est expositio. Cæterum quod ad contemplationem spiritualem attinet, non mediocrem habet utilitatem; quod enim dæmonum turba magnum existimat, ac plurimi facit, et in quo summam totam sitam esse putat, id si nos mortifi- caverimus, gratissimum Deo cultum exhibebimus. PALL. Quo tandem modo? CYR. Quid? Carnis vitia nonne illi magni æsti- mant? neque vero illa per se omnino, sed quia per illa nos perdimur, et in eorum potestatem vincti ducimur? PALL. Ita est. CYR. Hæc igitur si mortificaverimus, ac veluti mactaverimus, in odorem suavitatis erimus Deo. Scribit autem Paulus in hunc modum : « Ex- hibete corpora vestra hostfam viventem, placentem Deo, rationabile obsequium vestrum “. › Id au- tem is recte faciet, qui mortificaverit membra, quæ sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam Singula igitur, quæ in nobis insunt vitia, spiritua- lium Ægyptiorum abominationes sunt, id est, præ- cipuus eorum cultus. Esse autem hunc morem sa- crarum Litterarum, ut quod idoli vice sit, et nu- minis, abominationem appellent, confirmat Deus, cum per Jeremiæ vocem de Judæorum Synagoga di- cit Cur dilecta in domo mea fecit abominatio- nem Ægyptiorum "? . Si quis autem intelligero voluerit rem exosam et aversandam, ne is quidem a recta intelligentia aberraverit : quæ enim im- mundi spiritus semper odisse et abominari consue- verunt, ea a nobis Deo in odorem suavitatis offe- runtur, et hostiæ spirituales sunt, fides, mansue- tudo, continentia, temperantia, mutuus amor, et sinceræ in Deum pietatis gloria. PALL. Et quinam vero illi fuerint, qui in re- gione improbi sacrificant? quive intelligi pos- sunt, qui extra eam regionem? CYR. Qui nondum ex Ægyptiorum terris egressi, ibidem Deo sacrificant, complures sane sunt, et fortasse innumerabiles: qui vero extra terram et Eecli . ", 15. Rum. x1, 4. Coluss, 111, 5. " Jerem. v, 15.

Γέγραπται δὲ ας, ο Οὐαὶ καρδίαις δειλαῖς, καὶ χερσὶ παρειμέναις, καὶ ἁμαρτωλῷ ἐπιβαίνοντι ἐπὶ δύο τρί τους ! » Χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι, καθαρὰν καὶ ἀμώ μητον ποιεῖσθαι λατρείαν τῷ πάντων κρατοῦντι Θεῷ, ἐκπεφοιτηκότας εἰσάπαν τῆς ὑπ' ἐκείνῳ λατρείας· οὕτω τε πρὸς τὴν ἀμείνω ζητεῖν ἰέναι γεννικῶς ἄλλω λως τε, « Τὰ βδελύγματα τῶν Αἰγυπτίων, ο φησί, • θύσομεν Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Ἐὰν γὰρ θύσωμεν τὰ βδελύγματα τῶν Αἰγυπτίων ἐναντίον αὐτῶν, λιθο- βοληθησόμεθα. » Καὶ ὅσον μὲν ἧκεν εἴς γε τὸν τῆς Ιστορίας λόγον, εὐάφορμος ή παραίτησις. Βδελύγματα γὰρ ἐνθάδε φησί, τὰ σεβάσματα· μόσχοι δὲ ἦσαν τοῖς Αἰγυπτίοις τὸ σέβας. Ταυτὶ δὲ, φησὶν, εἰ τῷ τῶν Εβραίων καταθύσομεν Θεῷ, ἀκονήσομεν εἰς ὀργὰς πάντη τε καὶ πάντως τοὺς Αἰγυπτίους, δύσοιστον τὸ χρῆμα ποιουμένους. Ἔσθ᾽ ὅτε καὶ πιθανός λόγος. Οσον δὲ ἦκεν εἰς θεωρίαν πνευματικήν, οὐ μετρίαν ἔχει τὴν ὄνησιν. Ο γὰρ οἶδε μάλιστα τιμᾷν, καὶ ποιεῖ- ται περὶ πολλοῦ, ἀξιοῖ τε λόγου παντὸς ἡ τῶν δαι μονίων πληθύς, κατανεκροῦντες ἡμεῖς ἡδίστην τῷ Θεῷ τελοῦμεν λατρείαν. ΠΑΛΛ. Πῶς ἔφης; ΚΥΡ. Η γὰρ οὐχὶ τὰ τῆς σαρκὸς πάθη τίμια παρ' ἑαυτοῖς ; καὶ οὐχὶ πάντως δι' ἑαυτὰ, ἀλλ᾽ ἐπείτοι δι' αὐτῶν ὀλλύμεθα, καὶ πρὸς δουλείαν τὴν ὑπ' αὐτοῖς κατεσφίγμεθα ; ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Ταῦτα δὴ νεκροῦντες καὶ οἱονεὶ κατασφά ζοντες, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἐσόμεθα τῷ Θεῷ. Γράφει δὲ ὁ Παῦλος ὡδί· : Παραστήσατε τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λα τρείαν ὑμῶν. ο Δρῴη δ' ἂν τοιοῦτό τις ὀρθῶς, νεκρῶν τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πά θος, ἐπιθυμίαν κακήν, καὶ τὴν πλεονεξίαν. Εκαστον οὖν ἄρα τῶν ἐν ἡμῖν παθῶν, Αἰγυπτίων τῶν νοητῶν ἐστι βδέλυγμα, τοῦτ' ἔστι, σεβασμιώτατον. Οτι γὰρ ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ βδέλυγμα λέγειν τὸ ἐν εἰδώλου τάξει, καὶ οιονεί τι σέβας, ἀναπείθει λέγων Θεὸς διὰ τῆς Ἱερεμίου φωνῆς, περὶ τῆς Ἰουδαίων Συναγω γῆς· « Τί ἡ ἠγαπημένη ἐν τῷ οἴκῳ μου ἐποίησε βδέλυγμα; › Εἰ δὲ δή τις βούλοιτο λέγειν βδέλυγμα τῶν Αἰγυπτίων τὸ οἱονεὶ μίσημα καὶ παραίτησιν, οὐκ ἂν ἐξοίχοιτο τοῦ πρέποντος νοῦ· & γὰρ ἔθος ἀεὶ μισεῖν καὶ καταβδελύττεσθαι τοῖς ἀκαθάρτοις πνεύ- μασι, ταυτὶ πρὸς ἡμῶν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἀνακείσεται τῷ Θεῷ, καὶ θυσία πνευματική, πίστις, πραότης, Εγκράτεια, σωφροσύνη, φιλαλληλία, καὶ τῆς εἰς Θεὸν γνησιότητος τὰ αὐχήματα. ΠΑΛΛ. Καὶ τίνες ἂν εἶεν οἱ ἐν τῇ γῇ θύοντες τοῦ Πονηροῦ; νοοῖντο δ' ἂν τίνες καὶ οἱ ἔξω γῆς; ΚΥΡ. Οἱ μὲν γὰρ οὔπω τῆς Αἰγυπτίων ἐκβεβη- κότες, καὶ Θεῷ θύοντες ἐν αὐτῇ, πολλοὶ λίαν, καὶ ἀριθμοῦ τάχα που κρείττονες· οἱ δὲ ἔξω τε καὶ ἐν Β | DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A Scriptum est item : Væ cordibus timidis, et mani C D bas dissolutis, et peccatori ambulanti per duas se- mitas '11 ) Oportet enim, ut ego sentio, illi om- nium principi Deo purum exhibere, omnisque culpa expertem cultum, egressos in totum ab ea vita, quæ sub illius maligni est ditione; sicque ad lauda- biliorem illam alteram fortiter tendere: alioquin, • Abominationes, inquit, sacrificabimus Domino Deo nostro. Si enim sacrificaverimus abominatio- nes Ægyptiorum coram illis, lapidabimur. » Ac quod ad simplicis historiæ expositionem attinet, idonea erat excusatio. Abominationes enim hic ap- pellat, quæ illi colebant : vitulum porro colebant Ægyptii. Hæc igitur, inquit, si Hebræorum Deo sa crificaverimus, omnino necesse est ut Ægyptiorum iras provocemus, qui hoc minime ferendum putant. Et probabilis quidem hæc est expositio. Cæterum quod ad contemplationem spiritualem attinet, non mediocrem habet utilitatem; quod enim dæmonum turba magnum existimat, ac plurimi facit, et in quo summam totam sitam esse putat, id si nos mortifi- caverimus, gratissimum Deo cultum exhibebimus. PALL. Quo tandem modo? CYR. Quid? Carnis vitia nonne illi magni æsti- mant? neque vero illa per se omnino, sed quia per illa nos perdimur, et in eorum potestatem vincti ducimur? PALL. Ita est. CYR. Hæc igitur si mortificaverimus, ac veluti mactaverimus, in odorem suavitatis erimus Deo. Scribit autem Paulus in hunc modum : « Ex- hibete corpora vestra hostfam viventem, placentem Deo, rationabile obsequium vestrum “. › Id au- tem is recte faciet, qui mortificaverit membra, quæ sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam Singula igitur, quæ in nobis insunt vitia, spiritua- lium Ægyptiorum abominationes sunt, id est, præ- cipuus eorum cultus. Esse autem hunc morem sa- crarum Litterarum, ut quod idoli vice sit, et nu- minis, abominationem appellent, confirmat Deus, cum per Jeremiæ vocem de Judæorum Synagoga di- cit Cur dilecta in domo mea fecit abominatio- nem Ægyptiorum "? . Si quis autem intelligero voluerit rem exosam et aversandam, ne is quidem a recta intelligentia aberraverit : quæ enim im- mundi spiritus semper odisse et abominari consue- verunt, ea a nobis Deo in odorem suavitatis offe- runtur, et hostiæ spirituales sunt, fides, mansue- tudo, continentia, temperantia, mutuus amor, et sinceræ in Deum pietatis gloria. PALL. Et quinam vero illi fuerint, qui in re- gione improbi sacrificant? quive intelligi pos- sunt, qui extra eam regionem? CYR. Qui nondum ex Ægyptiorum terris egressi, ibidem Deo sacrificant, complures sane sunt, et fortasse innumerabiles: qui vero extra terram et Eecli . ", 15. Rum. x1, 4. Coluss, 111, 5. " Jerem. v, 15.

Γέγραπται δὲ ας, ο Οὐαὶ καρδίαις δειλαῖς, καὶ χερσὶ παρειμέναις, καὶ ἁμαρτωλῷ ἐπιβαίνοντι ἐπὶ δύο τρί τους ! » Χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι, καθαρὰν καὶ ἀμώ μητον ποιεῖσθαι λατρείαν τῷ πάντων κρατοῦντι Θεῷ, ἐκπεφοιτηκότας εἰσάπαν τῆς ὑπ' ἐκείνῳ λατρείας· οὕτω τε πρὸς τὴν ἀμείνω ζητεῖν ἰέναι γεννικῶς ἄλλω λως τε, « Τὰ βδελύγματα τῶν Αἰγυπτίων, ο φησί, • θύσομεν Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Ἐὰν γὰρ θύσωμεν τὰ βδελύγματα τῶν Αἰγυπτίων ἐναντίον αὐτῶν, λιθο- βοληθησόμεθα. » Καὶ ὅσον μὲν ἧκεν εἴς γε τὸν τῆς Ιστορίας λόγον, εὐάφορμος ή παραίτησις. Βδελύγματα γὰρ ἐνθάδε φησί, τὰ σεβάσματα· μόσχοι δὲ ἦσαν τοῖς Αἰγυπτίοις τὸ σέβας. Ταυτὶ δὲ, φησὶν, εἰ τῷ τῶν Εβραίων καταθύσομεν Θεῷ, ἀκονήσομεν εἰς ὀργὰς πάντη τε καὶ πάντως τοὺς Αἰγυπτίους, δύσοιστον τὸ χρῆμα ποιουμένους. Ἔσθ᾽ ὅτε καὶ πιθανός λόγος. Οσον δὲ ἦκεν εἰς θεωρίαν πνευματικήν, οὐ μετρίαν ἔχει τὴν ὄνησιν. Ο γὰρ οἶδε μάλιστα τιμᾷν, καὶ ποιεῖ- ται περὶ πολλοῦ, ἀξιοῖ τε λόγου παντὸς ἡ τῶν δαι μονίων πληθύς, κατανεκροῦντες ἡμεῖς ἡδίστην τῷ Θεῷ τελοῦμεν λατρείαν. ΠΑΛΛ. Πῶς ἔφης; ΚΥΡ. Η γὰρ οὐχὶ τὰ τῆς σαρκὸς πάθη τίμια παρ' ἑαυτοῖς ; καὶ οὐχὶ πάντως δι' ἑαυτὰ, ἀλλ᾽ ἐπείτοι δι' αὐτῶν ὀλλύμεθα, καὶ πρὸς δουλείαν τὴν ὑπ' αὐτοῖς κατεσφίγμεθα ; ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Ταῦτα δὴ νεκροῦντες καὶ οἱονεὶ κατασφά ζοντες, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἐσόμεθα τῷ Θεῷ. Γράφει δὲ ὁ Παῦλος ὡδί· : Παραστήσατε τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λα τρείαν ὑμῶν. ο Δρῴη δ' ἂν τοιοῦτό τις ὀρθῶς, νεκρῶν τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πά θος, ἐπιθυμίαν κακήν, καὶ τὴν πλεονεξίαν. Εκαστον οὖν ἄρα τῶν ἐν ἡμῖν παθῶν, Αἰγυπτίων τῶν νοητῶν ἐστι βδέλυγμα, τοῦτ' ἔστι, σεβασμιώτατον. Οτι γὰρ ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ βδέλυγμα λέγειν τὸ ἐν εἰδώλου τάξει, καὶ οιονεί τι σέβας, ἀναπείθει λέγων Θεὸς διὰ τῆς Ἱερεμίου φωνῆς, περὶ τῆς Ἰουδαίων Συναγω γῆς· « Τί ἡ ἠγαπημένη ἐν τῷ οἴκῳ μου ἐποίησε βδέλυγμα; › Εἰ δὲ δή τις βούλοιτο λέγειν βδέλυγμα τῶν Αἰγυπτίων τὸ οἱονεὶ μίσημα καὶ παραίτησιν, οὐκ ἂν ἐξοίχοιτο τοῦ πρέποντος νοῦ· & γὰρ ἔθος ἀεὶ μισεῖν καὶ καταβδελύττεσθαι τοῖς ἀκαθάρτοις πνεύ- μασι, ταυτὶ πρὸς ἡμῶν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἀνακείσεται τῷ Θεῷ, καὶ θυσία πνευματική, πίστις, πραότης, Εγκράτεια, σωφροσύνη, φιλαλληλία, καὶ τῆς εἰς Θεὸν γνησιότητος τὰ αὐχήματα. ΠΑΛΛ. Καὶ τίνες ἂν εἶεν οἱ ἐν τῇ γῇ θύοντες τοῦ Πονηροῦ; νοοῖντο δ' ἂν τίνες καὶ οἱ ἔξω γῆς; ΚΥΡ. Οἱ μὲν γὰρ οὔπω τῆς Αἰγυπτίων ἐκβεβη- κότες, καὶ Θεῷ θύοντες ἐν αὐτῇ, πολλοὶ λίαν, καὶ ἀριθμοῦ τάχα που κρείττονες· οἱ δὲ ἔξω τε καὶ ἐν Β | DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. A Scriptum est item : Væ cordibus timidis, et mani C D bas dissolutis, et peccatori ambulanti per duas se- mitas '11 ) Oportet enim, ut ego sentio, illi om- nium principi Deo purum exhibere, omnisque culpa expertem cultum, egressos in totum ab ea vita, quæ sub illius maligni est ditione; sicque ad lauda- biliorem illam alteram fortiter tendere: alioquin, • Abominationes, inquit, sacrificabimus Domino Deo nostro. Si enim sacrificaverimus abominatio- nes Ægyptiorum coram illis, lapidabimur. » Ac quod ad simplicis historiæ expositionem attinet, idonea erat excusatio. Abominationes enim hic ap- pellat, quæ illi colebant : vitulum porro colebant Ægyptii. Hæc igitur, inquit, si Hebræorum Deo sa crificaverimus, omnino necesse est ut Ægyptiorum iras provocemus, qui hoc minime ferendum putant. Et probabilis quidem hæc est expositio. Cæterum quod ad contemplationem spiritualem attinet, non mediocrem habet utilitatem; quod enim dæmonum turba magnum existimat, ac plurimi facit, et in quo summam totam sitam esse putat, id si nos mortifi- caverimus, gratissimum Deo cultum exhibebimus. PALL. Quo tandem modo? CYR. Quid? Carnis vitia nonne illi magni æsti- mant? neque vero illa per se omnino, sed quia per illa nos perdimur, et in eorum potestatem vincti ducimur? PALL. Ita est. CYR. Hæc igitur si mortificaverimus, ac veluti mactaverimus, in odorem suavitatis erimus Deo. Scribit autem Paulus in hunc modum : « Ex- hibete corpora vestra hostfam viventem, placentem Deo, rationabile obsequium vestrum “. › Id au- tem is recte faciet, qui mortificaverit membra, quæ sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam Singula igitur, quæ in nobis insunt vitia, spiritua- lium Ægyptiorum abominationes sunt, id est, præ- cipuus eorum cultus. Esse autem hunc morem sa- crarum Litterarum, ut quod idoli vice sit, et nu- minis, abominationem appellent, confirmat Deus, cum per Jeremiæ vocem de Judæorum Synagoga di- cit Cur dilecta in domo mea fecit abominatio- nem Ægyptiorum "? . Si quis autem intelligero voluerit rem exosam et aversandam, ne is quidem a recta intelligentia aberraverit : quæ enim im- mundi spiritus semper odisse et abominari consue- verunt, ea a nobis Deo in odorem suavitatis offe- runtur, et hostiæ spirituales sunt, fides, mansue- tudo, continentia, temperantia, mutuus amor, et sinceræ in Deum pietatis gloria. PALL. Et quinam vero illi fuerint, qui in re- gione improbi sacrificant? quive intelligi pos- sunt, qui extra eam regionem? CYR. Qui nondum ex Ægyptiorum terris egressi, ibidem Deo sacrificant, complures sane sunt, et fortasse innumerabiles: qui vero extra terram et Eecli . ", 15. Rum. x1, 4. Coluss, 111, 5. " Jerem. v, 15.

Η ΚΥΡ. Τί δέ, οι παθῶν ἀμείνους, καὶ νεκροῦντες τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πά θος, ἐπιθυμίαν κακήν, οὐκ εἰς ὀσμὴν εὐωδίας άνα- πείσονται τῷ Θεῷ, καὶ ἐν τάξει τῶν ὁλοκαυτωμάτων εἶεν ἂν, λύτρον ὥσπερ τι, καὶ ἐξιλασμὸν ὑπέρ γε τῶν ἰδίων ψυχῶν τὸ χρῆμα ποιούμενοι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Ημέραν τοίνυν ἐξιλασμοῦ τὴν τῆς ἀσιτίας ὁ νομοθέτης ὠνόμαζε, καὶ σφόδρα ὀρθῶς καὶ ἐννόμως, κατανεκρῶν μὲν τὴν σάρκα καὶ τὰ αὐτῆς, εὐωδιάζων δὲ δὴ τῆς ἀρετῆς τους τρόπους. Ἔργου δὲ παντός μὴ καταλήγων κοσμικού, πάντη τε καὶ πάντως ἐν ἐσχάτοις ἔσται κακοῖς, δ παρέδειξεν έναργῶς, ἐξολο θρευθήσεσθαι λέγων ἐκ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ τὸν μήτε να στένοντα, μήτε μὴν προσάγοντα τὴν ὁλοκαύτωσιν, καὶ τὸν ἐπὶ ταῖς ἀργίαις περιυβρίζοντα νόμον. Σάβ βατα δὲ σαββάτων τὸν ἐπὶ τοῖσδε καιρὸν εἶναι λέγω ἐφῆκε νοεῖν, ὡς ἔστι λοιπὸν ἀργιῶν ἀργία, τον τέπιν. ὀλοτελῶς καὶ ὡς ἐν ὁλοκλήρῳ μέτρῳ τῶν ἔργων κ θεσις, δῆλον δὲ ὅτι τῶν εἰς φαυλότητά τε καὶ ἀμπ τίαν. Καταλήγοντος δὲ τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ μονα ουχί καταγηράσκοντος τοῦ καιροῦ, μοίραν όμως ἐν ἡμῖν ποίαν ἂν ἔχοι λοιπὸν ἡ εἰς ματαιότητα σπουδή, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον τὰ ἀμείνω φρονήσομεν, τὴν τῷ Θεῷ θυμηρεστάτην ἐπιτελοῦντες ἀργίαν, καὶ τῶν οἰκείων περισπασμῶν ἀποφοιτῶντες εἰσάπαν; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. άνατιθεῖσα τὸν ἄνθρωπον, Φαμὲν γὰρ εἶναι Σκηνο ΚΥΡ. Θεσμοθετεῖ δὲ δὴ πάλιν· ι Καὶ ἐν ἡμέρα, φησί, τῇ πεντεκαιδεκάτῃ τοῦ μηνός τοῦ ἑβδόμου τούτου, ὅταν συντελέσητε τὰ γεννήματα τῆς γῆς εορτάσατε τῷ Κυρίῳ ἑπτὰ ἡμέρας. Τῇ ἡμέρᾳ τῇ πρώτῃ ἀνάπαυσις, καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ ἀνάπαυσις, καὶ λήψεσθε τῇ ἡμέρᾳ τῇ πρώτῃ καρπόν ξύλου ὡραῖον, καὶ κάλλυντα φοινίκων, καὶ κλάδους ξύλου δασεῖς, καὶ Ιτέας, καὶ ἄγνου κλάδους ἐκ χειμάρρου, καὶ εὐφρανθήσεσθε ἔναντι Κυρίου τοῦ Θεοῦ ὑμῶν ἑπτὰ ἡμέρας τοῦ ἐνιαυτοῦ, νόμιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. Ἐν τῷ μηνὶ τῷ ἑβδόμῳ ἑορτάσετε αυτ τήν. » "Αρ' αἰσθάνῃ τε λοιπὸν, ὅτι συναγηγερμένων εἰς ἀποθήκην τῶν ἐν ἀγροῖς, καὶ συνειλεγμένων εξ μάλα τῶν ἑκάστου καρπῶν, ἀγχοῦ δὴ λίαν ἡ παναol διμος ἑορτὴ τῆς Σκηνοπηγίας, τὴν ἐν παραδείσω δίαιταν ὑποφαίνουσα· καὶ τῶν ἐν ἀρχαῖς εἰς μέθεξιν πηγίαν, τὴν νοητὴν καὶ ἀληθεστέραν τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων τὴν σύμπηξιν, καὶ τὸ ἐκ τῆς διὰ μέσου φθορᾶς ἀναβιώναι εἰς ἀφθαρσίαν. Ανάπαυσις δὲ ἡ πρώτη καὶ μέν τοι καὶ ἡ ἀγδόη· πρὸ γάρ τοι τῆς ἐν ἀρχαῖς παραβάσεως, οὔπω τῆς μοχθηροτάτης ἡμῖν έμβαλούσης ἁμαρτίας, καὶ τὸν δυσαχθῇ καὶ δυσδιακό μιστον ἀληθῶς ἐπιτιθείσης ζυγὸν, ἀνειμένην τινὰ καὶ ἄφετον, καὶ δίχα πόνου παντὸς τὴν ἐν παραδείσῳ δίαιταν ἐποιούμεθα, καθάπερ ἐν ἀρχῇ καὶ ῥίζῃ τοῦ γένους ἐν 'Αδάμ. Επιδημήσαντος δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ διὰ μέσου εἰς πόνους, ἀνέδραμεν εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς κατὰ τὴν ὀγδόην, τουτέστι, μετὰ τὸν ἐν νόμῳ σαββα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CYR. Quid praeterea ? qui vitia expugnant, et more & tificant membra sua, quæ sunt super terram, libi- dinem, inquam, et concupiscentiam malam, nonne in odorem suavitatis Deo offerentur, et holocausto- rum instar erunt, eamque oblationem in redemptio- nem propitiationemque suarum animarum adhi- bebunt? PALL. Sane quidem. CYR. Diem igitur jejunii qui erat, eum propitiationis legislator appellavit; et recte sane et legitime, cum is carnem, et carnis vitia mortificet, et virtutis officia tanquam in odorem suavitatis of- ferat. Quisquis porro non ab omni mundano opere cessaverit, fore ut is in summis malis versetur, evi- denter ostendit, cum dixit, exterminandum esse de populo suo qui neque jejunaret, neque holocaustum offerret, et legem de cessatione constitutam viola- ret. Sabbata autem sabbatorum esse diem, qui hoc ritu ageretur dicens, illud nobis ostendit, esse etiam cessationum cessationem, id est, integram atque per- fectam abjectionem operum, nimirum eorum, quæ ad vitium atque peccatum pertinent: nam hoc sæ- culo cessante, ac tempore propemodum senescente, quemnam in nobis jam locum habebit vanitatis stu- dium? quomodove non potius meliora sapiemus otium agentes Deo gratissimum, et a nostris distra- ctionibus omnino discedentes? PALL. Recte dicis. GYR. Præcipit deinde rursum : « Et die, in- quiens, quintodecimo septimi mensis hujus, cum consummaveritis fruges terræ, festum agite Deo septem dies. Die primo requies, et die octavo re- quies; et accipietis vobis die primo fructum ligni pulchrum, et spatulas palmarum, et ramos ligni densos, et salices, et viticis ramos, ex torrente, et lætabimini in conspectu Domini Dei vestri septem dies per annum : legitimum sempiternum in gene- rationes vestras. In mense septimo festum hoc age- tis ". » Ergo intelligis tandem, coactis jam in horrea agrorum proventibus, et uniuscujusque fructibus collectis, proximum esse celeberrimum illum Sce- nopegia festum, habitationem illam paradisi repræ- sentans, et hominem ad bonorum illorum, quibus initio fruebatur, participationem revocans. Arbi- tramur enim Scenopegiam esse spiritualem ac ve- D. G riorem illam humanorum corporum compactionem, cum ab interitu, qui intervenerat, ad incorruptio- nem reviviscunt. Requies porro primus dies est, atque etiam octavus; nam ante primam illam trans- gressionem, cum peccatum ærumnis omnibus ple- num nondum in nos irruisset, nequedum gravissi- mum atque molestissimum nobis jugum imposuis- set, laxam ac liberam et omni labore vacuam in paradiso vivendi rationem in Adam, quasi in initio ac stirpe nostri generis, tenebamus. Christus vero cum advenisset, etiam illa intermedia nostra conditio, qua laboribus premebamur, ad pristinam re Levit. xxi, 39-41,

Η ΚΥΡ. Τί δέ, οι παθῶν ἀμείνους, καὶ νεκροῦντες τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πά θος, ἐπιθυμίαν κακήν, οὐκ εἰς ὀσμὴν εὐωδίας άνα- πείσονται τῷ Θεῷ, καὶ ἐν τάξει τῶν ὁλοκαυτωμάτων εἶεν ἂν, λύτρον ὥσπερ τι, καὶ ἐξιλασμὸν ὑπέρ γε τῶν ἰδίων ψυχῶν τὸ χρῆμα ποιούμενοι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Ημέραν τοίνυν ἐξιλασμοῦ τὴν τῆς ἀσιτίας ὁ νομοθέτης ὠνόμαζε, καὶ σφόδρα ὀρθῶς καὶ ἐννόμως, κατανεκρῶν μὲν τὴν σάρκα καὶ τὰ αὐτῆς, εὐωδιάζων δὲ δὴ τῆς ἀρετῆς τους τρόπους. Ἔργου δὲ παντός μὴ καταλήγων κοσμικού, πάντη τε καὶ πάντως ἐν ἐσχάτοις ἔσται κακοῖς, δ παρέδειξεν έναργῶς, ἐξολο θρευθήσεσθαι λέγων ἐκ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ τὸν μήτε να στένοντα, μήτε μὴν προσάγοντα τὴν ὁλοκαύτωσιν, καὶ τὸν ἐπὶ ταῖς ἀργίαις περιυβρίζοντα νόμον. Σάβ βατα δὲ σαββάτων τὸν ἐπὶ τοῖσδε καιρὸν εἶναι λέγω ἐφῆκε νοεῖν, ὡς ἔστι λοιπὸν ἀργιῶν ἀργία, τον τέπιν. ὀλοτελῶς καὶ ὡς ἐν ὁλοκλήρῳ μέτρῳ τῶν ἔργων κ θεσις, δῆλον δὲ ὅτι τῶν εἰς φαυλότητά τε καὶ ἀμπ τίαν. Καταλήγοντος δὲ τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ μονα ουχί καταγηράσκοντος τοῦ καιροῦ, μοίραν όμως ἐν ἡμῖν ποίαν ἂν ἔχοι λοιπὸν ἡ εἰς ματαιότητα σπουδή, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον τὰ ἀμείνω φρονήσομεν, τὴν τῷ Θεῷ θυμηρεστάτην ἐπιτελοῦντες ἀργίαν, καὶ τῶν οἰκείων περισπασμῶν ἀποφοιτῶντες εἰσάπαν; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. άνατιθεῖσα τὸν ἄνθρωπον, Φαμὲν γὰρ εἶναι Σκηνο ΚΥΡ. Θεσμοθετεῖ δὲ δὴ πάλιν· ι Καὶ ἐν ἡμέρα, φησί, τῇ πεντεκαιδεκάτῃ τοῦ μηνός τοῦ ἑβδόμου τούτου, ὅταν συντελέσητε τὰ γεννήματα τῆς γῆς εορτάσατε τῷ Κυρίῳ ἑπτὰ ἡμέρας. Τῇ ἡμέρᾳ τῇ πρώτῃ ἀνάπαυσις, καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ ἀνάπαυσις, καὶ λήψεσθε τῇ ἡμέρᾳ τῇ πρώτῃ καρπόν ξύλου ὡραῖον, καὶ κάλλυντα φοινίκων, καὶ κλάδους ξύλου δασεῖς, καὶ Ιτέας, καὶ ἄγνου κλάδους ἐκ χειμάρρου, καὶ εὐφρανθήσεσθε ἔναντι Κυρίου τοῦ Θεοῦ ὑμῶν ἑπτὰ ἡμέρας τοῦ ἐνιαυτοῦ, νόμιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. Ἐν τῷ μηνὶ τῷ ἑβδόμῳ ἑορτάσετε αυτ τήν. » "Αρ' αἰσθάνῃ τε λοιπὸν, ὅτι συναγηγερμένων εἰς ἀποθήκην τῶν ἐν ἀγροῖς, καὶ συνειλεγμένων εξ μάλα τῶν ἑκάστου καρπῶν, ἀγχοῦ δὴ λίαν ἡ παναol διμος ἑορτὴ τῆς Σκηνοπηγίας, τὴν ἐν παραδείσω δίαιταν ὑποφαίνουσα· καὶ τῶν ἐν ἀρχαῖς εἰς μέθεξιν πηγίαν, τὴν νοητὴν καὶ ἀληθεστέραν τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων τὴν σύμπηξιν, καὶ τὸ ἐκ τῆς διὰ μέσου φθορᾶς ἀναβιώναι εἰς ἀφθαρσίαν. Ανάπαυσις δὲ ἡ πρώτη καὶ μέν τοι καὶ ἡ ἀγδόη· πρὸ γάρ τοι τῆς ἐν ἀρχαῖς παραβάσεως, οὔπω τῆς μοχθηροτάτης ἡμῖν έμβαλούσης ἁμαρτίας, καὶ τὸν δυσαχθῇ καὶ δυσδιακό μιστον ἀληθῶς ἐπιτιθείσης ζυγὸν, ἀνειμένην τινὰ καὶ ἄφετον, καὶ δίχα πόνου παντὸς τὴν ἐν παραδείσῳ δίαιταν ἐποιούμεθα, καθάπερ ἐν ἀρχῇ καὶ ῥίζῃ τοῦ γένους ἐν 'Αδάμ. Επιδημήσαντος δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ διὰ μέσου εἰς πόνους, ἀνέδραμεν εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς κατὰ τὴν ὀγδόην, τουτέστι, μετὰ τὸν ἐν νόμῳ σαββα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CYR. Quid praeterea ? qui vitia expugnant, et more & tificant membra sua, quæ sunt super terram, libi- dinem, inquam, et concupiscentiam malam, nonne in odorem suavitatis Deo offerentur, et holocausto- rum instar erunt, eamque oblationem in redemptio- nem propitiationemque suarum animarum adhi- bebunt? PALL. Sane quidem. CYR. Diem igitur jejunii qui erat, eum propitiationis legislator appellavit; et recte sane et legitime, cum is carnem, et carnis vitia mortificet, et virtutis officia tanquam in odorem suavitatis of- ferat. Quisquis porro non ab omni mundano opere cessaverit, fore ut is in summis malis versetur, evi- denter ostendit, cum dixit, exterminandum esse de populo suo qui neque jejunaret, neque holocaustum offerret, et legem de cessatione constitutam viola- ret. Sabbata autem sabbatorum esse diem, qui hoc ritu ageretur dicens, illud nobis ostendit, esse etiam cessationum cessationem, id est, integram atque per- fectam abjectionem operum, nimirum eorum, quæ ad vitium atque peccatum pertinent: nam hoc sæ- culo cessante, ac tempore propemodum senescente, quemnam in nobis jam locum habebit vanitatis stu- dium? quomodove non potius meliora sapiemus otium agentes Deo gratissimum, et a nostris distra- ctionibus omnino discedentes? PALL. Recte dicis. GYR. Præcipit deinde rursum : « Et die, in- quiens, quintodecimo septimi mensis hujus, cum consummaveritis fruges terræ, festum agite Deo septem dies. Die primo requies, et die octavo re- quies; et accipietis vobis die primo fructum ligni pulchrum, et spatulas palmarum, et ramos ligni densos, et salices, et viticis ramos, ex torrente, et lætabimini in conspectu Domini Dei vestri septem dies per annum : legitimum sempiternum in gene- rationes vestras. In mense septimo festum hoc age- tis ". » Ergo intelligis tandem, coactis jam in horrea agrorum proventibus, et uniuscujusque fructibus collectis, proximum esse celeberrimum illum Sce- nopegia festum, habitationem illam paradisi repræ- sentans, et hominem ad bonorum illorum, quibus initio fruebatur, participationem revocans. Arbi- tramur enim Scenopegiam esse spiritualem ac ve- D. G riorem illam humanorum corporum compactionem, cum ab interitu, qui intervenerat, ad incorruptio- nem reviviscunt. Requies porro primus dies est, atque etiam octavus; nam ante primam illam trans- gressionem, cum peccatum ærumnis omnibus ple- num nondum in nos irruisset, nequedum gravissi- mum atque molestissimum nobis jugum imposuis- set, laxam ac liberam et omni labore vacuam in paradiso vivendi rationem in Adam, quasi in initio ac stirpe nostri generis, tenebamus. Christus vero cum advenisset, etiam illa intermedia nostra conditio, qua laboribus premebamur, ad pristinam re Levit. xxi, 39-41,

ἐρήμῳ, κομιδῇ βραχεῖς καὶ ἀπόλεκτοι· « Πολλοί γάρ εἰσι κλητοί », φησίν, ο ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. ο Κεκλή- μεθα μὲν οὖν εἰς ἐλευθερίαν πάντες διὰ πίστεως τῆς ἐν Χριστῷ, καὶ ἐκλελυτρώμεθα τυραννίδος διαβολικής, ἀποφέροντος ἡμᾶς εἰς τοῦτο Χριστοῦ, προανατυπου - μένου τοῖς πάλαι καλῶς ἐν Μωσῇ τε καὶ Ααρών, τω ἐν ταὐτῷ τὸν Ἐμμανουηλ νομοθέτην ὄντα καὶ ἀρχιε ρέα καὶ ἀπόστολον, οἰκονομικῶς ἐννοῇς. Οἱ δέ γε πλεῖστοι τῶν κεκλημένων εμφιλοχωροῦσιν ἔτι τοῖς πάλαι κακοῖς, διανοίᾳ δὲ οὔπω τῇ ολοσχερεῖ κοσμι κῆς ἀπάτης ἐκβεβηκότες, ὡς ἐν γυμνῇ τε καὶ μόνη τῇ πίστει λατρεύουσι Θεῷ. Τούτους εἶναί φαμεν τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ θύοντας, ήγουν ἔξω βραχὺ γεγονότα;. Οὐ μακρὰν γὰρ ἀποτελεῖτε, ο φησὶν ὁ σκληροκάρ- διος Φαραώ, κἂν εἰ τῆς Αἰγυπτίων ἐκτρέχητε γῆς. Οίγε μὴν ὁλοκλήρῳ μεταστάσει τῇ εἰς ἀγαθὸν εὐα- ρεστεῖν ἐθέλοντες τῷ Θεῷ, ἀπηλλαγμένοι τε καὶ εἰσ· άπαν συγχύσεως κοσμικής, Έξω φέρονται τῆς Αἰ γυπτίων, καὶ τὴν τυράννου διαδιδράσκουσι χεῖρα, καὶ καθάπερ ἐν ἐρήμῳ τῇ σχολαίᾳ τε καὶ ἀνειμένη ζωῇ καθαροὶ καθαρῶς θύουσι τῷ Θεῷ. Φαίην δ' ἂν ἔγωγε καὶ καθ' ἕτερόν τινα τρόπον, ἀποτάτω δεῖν τῆς Αἰγυπτίων φέρεσθαι γῆς τοὺς ἐκ τοῦ λατρεύειν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα πρὸς ἀλήθειαν τρέχον- τας, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν κεκλημένους τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ. Ἐκβεβήκασι γὰρ οὔπω τελείως οἱ τὰ τῆς ἀρχαίας ἀπάτης οὔπω τῆς ἑαυτῶν διανοίας αποτρί βοντες λείψανα. Παρατηροῦντα: γάρ τινες ἡμέρας, καὶ μῆνας, καὶ καιρούς, καὶ ἐνιαυτούς. Οὗτοι πρὸς τὸ ἐλεύθερον ἀξίωμα διὰ Χριστοῦ κεκλημένοι, τὴν Ο Αίγυπτίων οἰκοῦντες, ἔτι θύουσι τῷ Θεῷ, τὸν οὐχὶ ἂν η ἀγρο- λέτειραν ΧΑΠ, ἀβούλητον τῷ Σατανᾷ διασώζοντες βίον. Εἰ δὲ δή τις ἐξοίχοιτο παντελῶς, τοῖς ἀρχαιοτέροις ἔθεσιν ἐῤῥῶσθαι φράσας, ἐν ἐρήμῳ θύει, καὶ τὴν ἐπαίνου παντὸς ἀξίαν ἐπιτηδεύει ζωήν. ΠΑΛΛ. Σύμφημι· νοεῖς γὰρ ὀρθῶς. Ἴτω δὲ αὖθις ἡμῖν κατὰ ροῦν ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ψευδομυθεῖ μὲν ὁ Φαραώ, καὶ ἀρνεῖ- ται τὴν ὑπόσχεσιν, ἀνίησι δὲ οὔτι πω τοὺς ἐξ Ισραήλ. Εἶτα τρισὶν ἑτέραις πληγαῖς κατηκίζετο, καὶ κατα- νεύει μόλις, ἀνήσειν εἰπών· ἔλω τε ψευδοεπήσας πάν λιν. « Ψεύτης γάρ ἐστι, καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ Εστηκε », κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Χάλαζαν δὲ τὴν ραγδαιοτάτην ἐνίησι τοῖς Αἰγυπτίοις, ἀπειλοῦντος Θεοῦ, καὶ δὴ καὶ ἐνιέντος, καὶ μὴν ἀκρίδα τὴν ἀγρο ολέτειραν, είπερ τι χρὴ καὶ ἐξ Ἑλλήνων φωνὴν ἑλόν τας εἰπεῖν. Τότε δή, τότε και μόλις οἱ πάλαι δεινοί τε καὶ ἄθραυστοι τῆς τοῦ Φαραώ βδελυρίας υπασπισταί πλείστην ὅσην αὐτοῦ ποιοῦνται καταβοὴν, λέγοντες· • Ἕως τίνος ἔσται ἡμῖν τοῦτο σκῶλον ; ἐξαπόστειλον τοὺς ἀνθρώπους, ὅπως λατρεύσωσι Κυρίῳ τῷ Θεῷ αὐτῶν. Η εἰδέναι βούλει ὅτι ἀπόλωλεν Αἴγυπτος ; ο Καί μοι πάλιν ἐντεῦθεν ἔπεισι νοεῖν, ὡς ἔστι που τάχα τῶν ὑπ' αὐτῷ δυνάμεων ἀμείνων ὁ Σατανᾶς, ἐφ᾽ οἷς ἂν αὐτῷ τὸ νικᾶν πρέποι. Αι μὲν γὰρ, ὡς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in deserto, pauci admodum et electi : « Multi enim A sunt vocati, › inquit, pauci vero electi 18. > Om- nes igitur per fidem quæ est in Christo ad liberta- tem vocati sumus, et a diabolico dominatu redem- pti; perducente nos ad hoc Christo, qui priscis illis hominibus pulchre in Moyse et Aaron prædgu- rabatur, ut in eodem illum Emmanuel legislato- rem et principem sacerdotum et apostolum dispen- satoria fatione intelligas. At vero plurimi ex iis qui vocati sunt, libentissime in malis veteribus versantur, qui cum haud tota mente a sæculari errore discesserint, nuda tantisper ac sola fide Deum colunt. Hos esse dicimus, qui in Ægypto sacrificant, aut certe paulum egressi. Ne longe • enim abeatis, inquit ille dura cervice Pharao, tametsi ex Ægyptiorum terris egrediamini. At qui B perfecte se ad virtutem transferunt, ac Deo pla- cere student, et in totum a sæculari confusione discedunt, ii ex Ægyptiorum finibus excedunt, ty- rannique manum ac potestatem effugiunt, et in vacua solutaque curis vita, tanquam in deserto, puri ac pure Deo sacrificant. Equidem dixerim, et alia quoque ratione longissime ab Ægyptiorum fini- bus iis eundum esse, qui a colenda creatura polius quam Creatore ad veritatem veniunt, atque ad co- gnitionem illius, qui natura Deus est, advocantur. Nondum enim ii perfecte sunt egressi, qui a sua mente veteris erroris reliquias nondum absterse- runt. Nonnulli enim observant dies quosdam ac menses, et tempora et annos. Hi cum ad libertatis dignitatem per Christum vocati sint, tamen Agy- ptiorum regionem incolentes, Deo sacrifcant, quod cam vivendi rationem retinent, quæ Salanæ sit non admodum ingrata. Sed si quis omnino sit egressus, ac priscis moribus multam salutem dixe- rit, is in deserto sacrificat. vitamque summa laude dignam agit. PALL. Assentior : nam recte sentis. Sed jam secundo flumine ad alveum récurrat oratio. C D CYK. Mentitur itaque Pharao, et promissum ab- negat, nequedum missos facit filios Israel. Deinde tribus aliis plagis vexatur, vixque tandem annuit, dimissurumque se ait : iterumque mentitus deprehen- ditur. ‹ Mendax enim est, et in veritate non stetit, › ut Salvator ait ". Grandinem namque vehemen- Lissimam se Ægyptiis immissurum comminante Deo, atque etiam immittente; necnon locustam agrorum vastatricem, si licet hanc vocem e Græcis mutuari : tum vero vix tandemn illi Pharaonis scelerum acres olim atque invicti satèllites, maximis adversus eum vocibus inclami- tant, dicentes : • Quousque erit nobis hoc scan- dalum? Dimitte homines, ut sacrificent Domino Deo ipsorum. An scire vis, quod perierit universa Ægyptus 17? Ac mihi rursus ex hoc loco illud considerandum occurrit, Satanam, quibus in re- bus vincere sibi decorum putat, fortasse fortiorem ss Matth. 14. “Joan. viii, 44. ³ Exod. x, 7.

ἐρήμῳ, κομιδῇ βραχεῖς καὶ ἀπόλεκτοι· « Πολλοί γάρ εἰσι κλητοί », φησίν, ο ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. ο Κεκλή- μεθα μὲν οὖν εἰς ἐλευθερίαν πάντες διὰ πίστεως τῆς ἐν Χριστῷ, καὶ ἐκλελυτρώμεθα τυραννίδος διαβολικής, ἀποφέροντος ἡμᾶς εἰς τοῦτο Χριστοῦ, προανατυπου - μένου τοῖς πάλαι καλῶς ἐν Μωσῇ τε καὶ Ααρών, τω ἐν ταὐτῷ τὸν Ἐμμανουηλ νομοθέτην ὄντα καὶ ἀρχιε ρέα καὶ ἀπόστολον, οἰκονομικῶς ἐννοῇς. Οἱ δέ γε πλεῖστοι τῶν κεκλημένων εμφιλοχωροῦσιν ἔτι τοῖς πάλαι κακοῖς, διανοίᾳ δὲ οὔπω τῇ ολοσχερεῖ κοσμι κῆς ἀπάτης ἐκβεβηκότες, ὡς ἐν γυμνῇ τε καὶ μόνη τῇ πίστει λατρεύουσι Θεῷ. Τούτους εἶναί φαμεν τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ θύοντας, ήγουν ἔξω βραχὺ γεγονότα;. Οὐ μακρὰν γὰρ ἀποτελεῖτε, ο φησὶν ὁ σκληροκάρ- διος Φαραώ, κἂν εἰ τῆς Αἰγυπτίων ἐκτρέχητε γῆς. Οίγε μὴν ὁλοκλήρῳ μεταστάσει τῇ εἰς ἀγαθὸν εὐα- ρεστεῖν ἐθέλοντες τῷ Θεῷ, ἀπηλλαγμένοι τε καὶ εἰσ· άπαν συγχύσεως κοσμικής, Έξω φέρονται τῆς Αἰ γυπτίων, καὶ τὴν τυράννου διαδιδράσκουσι χεῖρα, καὶ καθάπερ ἐν ἐρήμῳ τῇ σχολαίᾳ τε καὶ ἀνειμένη ζωῇ καθαροὶ καθαρῶς θύουσι τῷ Θεῷ. Φαίην δ' ἂν ἔγωγε καὶ καθ' ἕτερόν τινα τρόπον, ἀποτάτω δεῖν τῆς Αἰγυπτίων φέρεσθαι γῆς τοὺς ἐκ τοῦ λατρεύειν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα πρὸς ἀλήθειαν τρέχον- τας, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν κεκλημένους τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ. Ἐκβεβήκασι γὰρ οὔπω τελείως οἱ τὰ τῆς ἀρχαίας ἀπάτης οὔπω τῆς ἑαυτῶν διανοίας αποτρί βοντες λείψανα. Παρατηροῦντα: γάρ τινες ἡμέρας, καὶ μῆνας, καὶ καιρούς, καὶ ἐνιαυτούς. Οὗτοι πρὸς τὸ ἐλεύθερον ἀξίωμα διὰ Χριστοῦ κεκλημένοι, τὴν Ο Αίγυπτίων οἰκοῦντες, ἔτι θύουσι τῷ Θεῷ, τὸν οὐχὶ ἂν η ἀγρο- λέτειραν ΧΑΠ, ἀβούλητον τῷ Σατανᾷ διασώζοντες βίον. Εἰ δὲ δή τις ἐξοίχοιτο παντελῶς, τοῖς ἀρχαιοτέροις ἔθεσιν ἐῤῥῶσθαι φράσας, ἐν ἐρήμῳ θύει, καὶ τὴν ἐπαίνου παντὸς ἀξίαν ἐπιτηδεύει ζωήν. ΠΑΛΛ. Σύμφημι· νοεῖς γὰρ ὀρθῶς. Ἴτω δὲ αὖθις ἡμῖν κατὰ ροῦν ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ψευδομυθεῖ μὲν ὁ Φαραώ, καὶ ἀρνεῖ- ται τὴν ὑπόσχεσιν, ἀνίησι δὲ οὔτι πω τοὺς ἐξ Ισραήλ. Εἶτα τρισὶν ἑτέραις πληγαῖς κατηκίζετο, καὶ κατα- νεύει μόλις, ἀνήσειν εἰπών· ἔλω τε ψευδοεπήσας πάν λιν. « Ψεύτης γάρ ἐστι, καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ Εστηκε », κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Χάλαζαν δὲ τὴν ραγδαιοτάτην ἐνίησι τοῖς Αἰγυπτίοις, ἀπειλοῦντος Θεοῦ, καὶ δὴ καὶ ἐνιέντος, καὶ μὴν ἀκρίδα τὴν ἀγρο ολέτειραν, είπερ τι χρὴ καὶ ἐξ Ἑλλήνων φωνὴν ἑλόν τας εἰπεῖν. Τότε δή, τότε και μόλις οἱ πάλαι δεινοί τε καὶ ἄθραυστοι τῆς τοῦ Φαραώ βδελυρίας υπασπισταί πλείστην ὅσην αὐτοῦ ποιοῦνται καταβοὴν, λέγοντες· • Ἕως τίνος ἔσται ἡμῖν τοῦτο σκῶλον ; ἐξαπόστειλον τοὺς ἀνθρώπους, ὅπως λατρεύσωσι Κυρίῳ τῷ Θεῷ αὐτῶν. Η εἰδέναι βούλει ὅτι ἀπόλωλεν Αἴγυπτος ; ο Καί μοι πάλιν ἐντεῦθεν ἔπεισι νοεῖν, ὡς ἔστι που τάχα τῶν ὑπ' αὐτῷ δυνάμεων ἀμείνων ὁ Σατανᾶς, ἐφ᾽ οἷς ἂν αὐτῷ τὸ νικᾶν πρέποι. Αι μὲν γὰρ, ὡς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in deserto, pauci admodum et electi : « Multi enim A sunt vocati, › inquit, pauci vero electi 18. > Om- nes igitur per fidem quæ est in Christo ad liberta- tem vocati sumus, et a diabolico dominatu redem- pti; perducente nos ad hoc Christo, qui priscis illis hominibus pulchre in Moyse et Aaron prædgu- rabatur, ut in eodem illum Emmanuel legislato- rem et principem sacerdotum et apostolum dispen- satoria fatione intelligas. At vero plurimi ex iis qui vocati sunt, libentissime in malis veteribus versantur, qui cum haud tota mente a sæculari errore discesserint, nuda tantisper ac sola fide Deum colunt. Hos esse dicimus, qui in Ægypto sacrificant, aut certe paulum egressi. Ne longe • enim abeatis, inquit ille dura cervice Pharao, tametsi ex Ægyptiorum terris egrediamini. At qui B perfecte se ad virtutem transferunt, ac Deo pla- cere student, et in totum a sæculari confusione discedunt, ii ex Ægyptiorum finibus excedunt, ty- rannique manum ac potestatem effugiunt, et in vacua solutaque curis vita, tanquam in deserto, puri ac pure Deo sacrificant. Equidem dixerim, et alia quoque ratione longissime ab Ægyptiorum fini- bus iis eundum esse, qui a colenda creatura polius quam Creatore ad veritatem veniunt, atque ad co- gnitionem illius, qui natura Deus est, advocantur. Nondum enim ii perfecte sunt egressi, qui a sua mente veteris erroris reliquias nondum absterse- runt. Nonnulli enim observant dies quosdam ac menses, et tempora et annos. Hi cum ad libertatis dignitatem per Christum vocati sint, tamen Agy- ptiorum regionem incolentes, Deo sacrifcant, quod cam vivendi rationem retinent, quæ Salanæ sit non admodum ingrata. Sed si quis omnino sit egressus, ac priscis moribus multam salutem dixe- rit, is in deserto sacrificat. vitamque summa laude dignam agit. PALL. Assentior : nam recte sentis. Sed jam secundo flumine ad alveum récurrat oratio. C D CYK. Mentitur itaque Pharao, et promissum ab- negat, nequedum missos facit filios Israel. Deinde tribus aliis plagis vexatur, vixque tandem annuit, dimissurumque se ait : iterumque mentitus deprehen- ditur. ‹ Mendax enim est, et in veritate non stetit, › ut Salvator ait ". Grandinem namque vehemen- Lissimam se Ægyptiis immissurum comminante Deo, atque etiam immittente; necnon locustam agrorum vastatricem, si licet hanc vocem e Græcis mutuari : tum vero vix tandemn illi Pharaonis scelerum acres olim atque invicti satèllites, maximis adversus eum vocibus inclami- tant, dicentes : • Quousque erit nobis hoc scan- dalum? Dimitte homines, ut sacrificent Domino Deo ipsorum. An scire vis, quod perierit universa Ægyptus 17? Ac mihi rursus ex hoc loco illud considerandum occurrit, Satanam, quibus in re- bus vincere sibi decorum putat, fortasse fortiorem ss Matth. 14. “Joan. viii, 44. ³ Exod. x, 7.

ἐρήμῳ, κομιδῇ βραχεῖς καὶ ἀπόλεκτοι· « Πολλοί γάρ εἰσι κλητοί », φησίν, ο ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. ο Κεκλή- μεθα μὲν οὖν εἰς ἐλευθερίαν πάντες διὰ πίστεως τῆς ἐν Χριστῷ, καὶ ἐκλελυτρώμεθα τυραννίδος διαβολικής, ἀποφέροντος ἡμᾶς εἰς τοῦτο Χριστοῦ, προανατυπου - μένου τοῖς πάλαι καλῶς ἐν Μωσῇ τε καὶ Ααρών, τω ἐν ταὐτῷ τὸν Ἐμμανουηλ νομοθέτην ὄντα καὶ ἀρχιε ρέα καὶ ἀπόστολον, οἰκονομικῶς ἐννοῇς. Οἱ δέ γε πλεῖστοι τῶν κεκλημένων εμφιλοχωροῦσιν ἔτι τοῖς πάλαι κακοῖς, διανοίᾳ δὲ οὔπω τῇ ολοσχερεῖ κοσμι κῆς ἀπάτης ἐκβεβηκότες, ὡς ἐν γυμνῇ τε καὶ μόνη τῇ πίστει λατρεύουσι Θεῷ. Τούτους εἶναί φαμεν τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ θύοντας, ήγουν ἔξω βραχὺ γεγονότα;. Οὐ μακρὰν γὰρ ἀποτελεῖτε, ο φησὶν ὁ σκληροκάρ- διος Φαραώ, κἂν εἰ τῆς Αἰγυπτίων ἐκτρέχητε γῆς. Οίγε μὴν ὁλοκλήρῳ μεταστάσει τῇ εἰς ἀγαθὸν εὐα- ρεστεῖν ἐθέλοντες τῷ Θεῷ, ἀπηλλαγμένοι τε καὶ εἰσ· άπαν συγχύσεως κοσμικής, Έξω φέρονται τῆς Αἰ γυπτίων, καὶ τὴν τυράννου διαδιδράσκουσι χεῖρα, καὶ καθάπερ ἐν ἐρήμῳ τῇ σχολαίᾳ τε καὶ ἀνειμένη ζωῇ καθαροὶ καθαρῶς θύουσι τῷ Θεῷ. Φαίην δ' ἂν ἔγωγε καὶ καθ' ἕτερόν τινα τρόπον, ἀποτάτω δεῖν τῆς Αἰγυπτίων φέρεσθαι γῆς τοὺς ἐκ τοῦ λατρεύειν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα πρὸς ἀλήθειαν τρέχον- τας, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν κεκλημένους τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ. Ἐκβεβήκασι γὰρ οὔπω τελείως οἱ τὰ τῆς ἀρχαίας ἀπάτης οὔπω τῆς ἑαυτῶν διανοίας αποτρί βοντες λείψανα. Παρατηροῦντα: γάρ τινες ἡμέρας, καὶ μῆνας, καὶ καιρούς, καὶ ἐνιαυτούς. Οὗτοι πρὸς τὸ ἐλεύθερον ἀξίωμα διὰ Χριστοῦ κεκλημένοι, τὴν Ο Αίγυπτίων οἰκοῦντες, ἔτι θύουσι τῷ Θεῷ, τὸν οὐχὶ ἂν η ἀγρο- λέτειραν ΧΑΠ, ἀβούλητον τῷ Σατανᾷ διασώζοντες βίον. Εἰ δὲ δή τις ἐξοίχοιτο παντελῶς, τοῖς ἀρχαιοτέροις ἔθεσιν ἐῤῥῶσθαι φράσας, ἐν ἐρήμῳ θύει, καὶ τὴν ἐπαίνου παντὸς ἀξίαν ἐπιτηδεύει ζωήν. ΠΑΛΛ. Σύμφημι· νοεῖς γὰρ ὀρθῶς. Ἴτω δὲ αὖθις ἡμῖν κατὰ ροῦν ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ψευδομυθεῖ μὲν ὁ Φαραώ, καὶ ἀρνεῖ- ται τὴν ὑπόσχεσιν, ἀνίησι δὲ οὔτι πω τοὺς ἐξ Ισραήλ. Εἶτα τρισὶν ἑτέραις πληγαῖς κατηκίζετο, καὶ κατα- νεύει μόλις, ἀνήσειν εἰπών· ἔλω τε ψευδοεπήσας πάν λιν. « Ψεύτης γάρ ἐστι, καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ Εστηκε », κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Χάλαζαν δὲ τὴν ραγδαιοτάτην ἐνίησι τοῖς Αἰγυπτίοις, ἀπειλοῦντος Θεοῦ, καὶ δὴ καὶ ἐνιέντος, καὶ μὴν ἀκρίδα τὴν ἀγρο ολέτειραν, είπερ τι χρὴ καὶ ἐξ Ἑλλήνων φωνὴν ἑλόν τας εἰπεῖν. Τότε δή, τότε και μόλις οἱ πάλαι δεινοί τε καὶ ἄθραυστοι τῆς τοῦ Φαραώ βδελυρίας υπασπισταί πλείστην ὅσην αὐτοῦ ποιοῦνται καταβοὴν, λέγοντες· • Ἕως τίνος ἔσται ἡμῖν τοῦτο σκῶλον ; ἐξαπόστειλον τοὺς ἀνθρώπους, ὅπως λατρεύσωσι Κυρίῳ τῷ Θεῷ αὐτῶν. Η εἰδέναι βούλει ὅτι ἀπόλωλεν Αἴγυπτος ; ο Καί μοι πάλιν ἐντεῦθεν ἔπεισι νοεῖν, ὡς ἔστι που τάχα τῶν ὑπ' αὐτῷ δυνάμεων ἀμείνων ὁ Σατανᾶς, ἐφ᾽ οἷς ἂν αὐτῷ τὸ νικᾶν πρέποι. Αι μὲν γὰρ, ὡς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in deserto, pauci admodum et electi : « Multi enim A sunt vocati, › inquit, pauci vero electi 18. > Om- nes igitur per fidem quæ est in Christo ad liberta- tem vocati sumus, et a diabolico dominatu redem- pti; perducente nos ad hoc Christo, qui priscis illis hominibus pulchre in Moyse et Aaron prædgu- rabatur, ut in eodem illum Emmanuel legislato- rem et principem sacerdotum et apostolum dispen- satoria fatione intelligas. At vero plurimi ex iis qui vocati sunt, libentissime in malis veteribus versantur, qui cum haud tota mente a sæculari errore discesserint, nuda tantisper ac sola fide Deum colunt. Hos esse dicimus, qui in Ægypto sacrificant, aut certe paulum egressi. Ne longe • enim abeatis, inquit ille dura cervice Pharao, tametsi ex Ægyptiorum terris egrediamini. At qui B perfecte se ad virtutem transferunt, ac Deo pla- cere student, et in totum a sæculari confusione discedunt, ii ex Ægyptiorum finibus excedunt, ty- rannique manum ac potestatem effugiunt, et in vacua solutaque curis vita, tanquam in deserto, puri ac pure Deo sacrificant. Equidem dixerim, et alia quoque ratione longissime ab Ægyptiorum fini- bus iis eundum esse, qui a colenda creatura polius quam Creatore ad veritatem veniunt, atque ad co- gnitionem illius, qui natura Deus est, advocantur. Nondum enim ii perfecte sunt egressi, qui a sua mente veteris erroris reliquias nondum absterse- runt. Nonnulli enim observant dies quosdam ac menses, et tempora et annos. Hi cum ad libertatis dignitatem per Christum vocati sint, tamen Agy- ptiorum regionem incolentes, Deo sacrifcant, quod cam vivendi rationem retinent, quæ Salanæ sit non admodum ingrata. Sed si quis omnino sit egressus, ac priscis moribus multam salutem dixe- rit, is in deserto sacrificat. vitamque summa laude dignam agit. PALL. Assentior : nam recte sentis. Sed jam secundo flumine ad alveum récurrat oratio. C D CYK. Mentitur itaque Pharao, et promissum ab- negat, nequedum missos facit filios Israel. Deinde tribus aliis plagis vexatur, vixque tandem annuit, dimissurumque se ait : iterumque mentitus deprehen- ditur. ‹ Mendax enim est, et in veritate non stetit, › ut Salvator ait ". Grandinem namque vehemen- Lissimam se Ægyptiis immissurum comminante Deo, atque etiam immittente; necnon locustam agrorum vastatricem, si licet hanc vocem e Græcis mutuari : tum vero vix tandemn illi Pharaonis scelerum acres olim atque invicti satèllites, maximis adversus eum vocibus inclami- tant, dicentes : • Quousque erit nobis hoc scan- dalum? Dimitte homines, ut sacrificent Domino Deo ipsorum. An scire vis, quod perierit universa Ægyptus 17? Ac mihi rursus ex hoc loco illud considerandum occurrit, Satanam, quibus in re- bus vincere sibi decorum putat, fortasse fortiorem ss Matth. 14. “Joan. viii, 44. ³ Exod. x, 7.

ἔοικε, σκληραὶ μὲν εἰσιν ἄγαν καὶ ἀμείλικτοι κομιδῇ, καὶ ὀψὲ μὲν καὶ μόλις ἰοῦσαι δ' ἂν ὅμως κἂν γοῦν εἰς μετρίαν αἴσθησιν τῆς θείας ὀργῆς· ὁ δὲ ἐστιν ἀγριότητι τῇ ὑπὲρ λόγον ὑπερφερὴς, καὶ κατεσκλη χώς εἰς ἄκρον. Γέγραπται γὰρ ὅτι, ο 'Η καρδία αυτ τοῦ πέπηγεν ὥσπερ λίθος, ἔστηκε δὲ ὥσπερ ἄκμων ἀνήλατος. » Πλείστης οὖν ὅσης γενομένης ἐπ' αὐτῷ τῆς καταβοῆς, ἔφη μόλις τοῖς ἀμφὶ Μωσέα· « Που ρεύεσθε καὶ λατρεύσατε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ὑμῶν. Τίνες δὲ καί εἰσιν οἱ πορευόμενοι; » Καὶ λέγει Μωσῆς· « Συν τοῖς νεανίσκοις ἡμῶν καὶ τοῖς πρεσβυτέροις ἡμῶν πορευσόμεθα, σὺν τοῖς υἱοῖς καὶ ταῖς θυγατράσι, καὶ προβάτοις, καὶ βουσὶν ἡμῶν· ἔστι γὰρ ἡ ἑορτὴ Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Εστω Κύριος μεθ' ὑμῶν, καθ᾽ ὅτι ἀποστέλλω ὑμᾶς, μὴ καὶ τὴν ἀποσκευὴν ὑμῶν; Ιδετε, ὅτι πονηρία πρόκειται Β ὑμῖν. Μὴ οὕτως πορευέσθωσαν δὲ οἱ ἄνδρες, καὶ λατρεύσατε τῷ θεῷ, τοῦτο γὰρ αὐτοὶ ζητεῖτε. » Σύνο ες δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὡς ἀρίστην μὲν ὁ Μωσῆς ποιεῖσθαι δεῖν ἔφασκε τὴν ἀνάζευξιν · ὁ δὲ, οὐχ οὕτω, φησίν· ἀνήσειν δὲ ἀπὸ μέρους, καὶ ὁμήρευσιν τρόπον τινὰ ταῖς τῶν ἀπαρόντων ὑποστροφαῖς δεῖν ἔφη τὸ λειπόμενον, καὶ αὐτῆς ἀπομενούσης ἐν Αἰγύπτῳ τῆς ἀποσκευῆς. Οἰχέσθω γὰρ δὴ πᾶς μὲν ὑμῶν νεανίας, φησί· τῶν δὲ γένος τὸ ἐν ἀκμαῖς. Ὁ δέ γε θεῖος Μωσῆς, ὅτι προσῆκεν ἀπαίρειν εὖ μάλα διισχυρίζε ται, παραφθέντος οὐδενός· ἀλλ' ὁμοῦ τοῖς ἐν ἤδῃ καὶ ἐν δυσμαῖς ἡλικίας, υἱοῖς τε καὶ θυγατράσι, καὶ βοῶν ἀγέλαις, καὶ ἑτέροις θρέμμασι. Καὶ γάρ τοι προσήκει τοὺς τῆς ἀληθοῦς ἐλευθερίας μεταποιεῖσθαι σπουδά ζοντας, τῶν μὲν ἐν κόσμῳ φιλεῖν ἀπαλλάττεσθαι κακῶν, καὶ τρίβον ἰέναι τὴν ἐπ' ἀρεταῖς, οὐδὲν τὸ παράπαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τε καὶ διανοίας ἀφιέντας λείψανον, δι' οὗ δὴ πάλιν ταῖς τοῦ πονηροῦ πλεον εξίαις ὑπενεχθεῖεν ἄν. Καλεῖ δὲ πρὸς τοῦτο ὁ θεῖος νόμος νεανίσκους καὶ παρθένους, πρεσβύτας μετὰ νεωτέρων, κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνὴν, καὶ πᾶν εἶδος τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ἡλικίας. Οἷς καὶ ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης προσεφώνει, λέγων· « Εγραψα ὑμῖν, παιδία, ὅτι ἐγνώκατε τὸν Πατέρα · ἔγραψα ὑμῖν, πατέρες, ὅτι ἐγνώκατε τὸν ἀπ' ἀρχῆς· ἔγραψα ὑμῖν, νεανίσκοι, ὅτι ἰσχυροί έστε, καὶ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐν ὑμῖν μένει, καὶ νενικήκατε τὸν πονηρόν. » Είεν δ' ἂν καὶ ἑτέρως, νεανίαι μὲν τῆς ἀνδρείας τύπος, φρονήσεως δὲ πρεσβύται, νηπιότητος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης, υἱοί! τε καὶ θυγατέρες· σὺν ἀγα ἀμεία γὰρ, καὶ φρονήσει, καὶ ἁπλότητι τῇ κατὰ Θεὸν, ἀπαροῦμεν ἐξ ἁμαρτίας εἰς ἁγιασμόν. « Ανδρίζεσθε γὰρ ο, φησί, ο καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία ὑμῶν. » Καὶ αὖ · Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερα!. ο Πρόβατα δὲ καὶ βόας συναπο τρέχειν εἰπὼν, κατασημαίνειν ἂν οἶμαι που, ὅτι προσήκει μηδὲ αὐτὰ μεθεῖναι τῷ Σατανᾷ τὰ σωματ τικά τε καὶ ἀλογώτερα τῶν ἐν ἡμῖν κινημάτων. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος γράφει· ο Ωσπερ γὰρ παρ εστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν δοῦλα τῇ ἀκαθαρσίᾳ καὶ τῇ ἀνομίᾳ εἰς τὴν ἀνομίαν, οὕτω νῦν παραστήσατε DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. I.IB. Î. A esse iis quæ sub illo sunt potestatibus. Nam ille, Job XLI, es Matth. x, 45. 16. Exod. x, sqq. PATROL. GR. LXVIII. quamvis, ut videtur, duræ sint et rigida adme- dum, et vix quidem ac sero, capiunt tamen certe vel mediocrem iræ divinæ sensum; hic vero feritate illa infanda vincit omnes, summoque rigore est obduratus. Scriptum est enim ‹ Cor namque ejus compactum est ut lapis, et stat ut incus minime ductilis 18. › Cum igitur maximæ de eo querelæ factæ essent, ait tandem Moysi ejusque sociis : ‹ Ite et sacrificate Domino Deo vestro. › Qui- nam autem ituri sunt? . Et ait Moyses : Cum ado- lescentibus nostris et senioribus nostris ibimus, cum filiis et filiabus, et ovibus et bobus nostris : est enim festum Domini Dei nostri. Et dixit ad eos: Sit Dominus vobiscum; quomodo ego dimitto vos, nunquid et supellectilem vestram? Videte, que- niam malitia proposita est vobis. Non sic; sed eant viri, et sacrificate Deo : hoc enim ipsi petitis ". » Ut intelligis igitur, Palladi, Moyses perfecta disces- sione proficisci debere dicebat; ille autem, Non ita, inquit; sed partem se dimissurum, eamque parter, quæ relinqueretur, obsidem quodammodo esse oportere pro reditu discedentium, ipsa quoque in Ægypto relicta supellectile. Eat enim, inquit, quis- quis adolescens est, omnes etiam qui adulta jam sunt ætate. At divus Moyses constanter affirmat esse, . nulla re prætermissa atque relicta, discedendum : ɛed simul cum adolescentibus, et iis qui exacta jam essent ælate, fliis quoque ac filiabus, boum ar- mentis aliisque pecoribus. Oportet enim ut qui in veram se libertatem asserere velint, studeant a vitiis quæ in sæouto sunt, abscedere, et semitam ingredi quæ ad virtutes ducit, nullasque omnino aut animæ, aut mentis reliquias dimittere, per quas iterum sub illius maligni dominatum ac tyrannidem redigan- tur. Ad hanc autem libertatem divina lex vocat juvenes et virgines, senes cum junioribus, juxtà Psallentis vocem ", atque omne genus ætatis, quæ in Christo intelligitur. Quos etiam vir divinus Joannes alloquebatur dicens • Scripsi vobis, pueri, quia cognovistis Patrem ; scripsi vobis, patres, quia cognovistis eum qui est ab initio; scripsi vobis, juvenes, quia fortes estis, et verbum Dei in vobis manet, et vicistis malignum ". » Aliter autem ados lescentes figura esse possunt fortitudinis, pruden- tiae senes, infantiae vero illius, quæ in Christo in- telligitur, alii ac flie : cum fortitudine namque ac prudentia, simplicitateque ea quæ secundum Deum est, a peccato ad sanctificationem proficiscimur. ‹ Viriliter enim agite, inquit, et confortetur cor vestrum . . Et iterum : . Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ ". Cum vero dixit, oves quoque ac boves simul absce- dere debere, significavit fortasse, ne corporeos qui- dem illos motus nostros et rationis expertes Satanæ esse relinquendos; itaque divinus ille Paulus scribit, Sicut exhibuistis membra vestra servire Psal. CXLVIII, 12. » I Joan. 11, 14, 13. Psal. xxx, 25. D ,

ἔοικε, σκληραὶ μὲν εἰσιν ἄγαν καὶ ἀμείλικτοι κομιδῇ, καὶ ὀψὲ μὲν καὶ μόλις ἰοῦσαι δ' ἂν ὅμως κἂν γοῦν εἰς μετρίαν αἴσθησιν τῆς θείας ὀργῆς· ὁ δὲ ἐστιν ἀγριότητι τῇ ὑπὲρ λόγον ὑπερφερὴς, καὶ κατεσκλη χώς εἰς ἄκρον. Γέγραπται γὰρ ὅτι, ο 'Η καρδία αυτ τοῦ πέπηγεν ὥσπερ λίθος, ἔστηκε δὲ ὥσπερ ἄκμων ἀνήλατος. » Πλείστης οὖν ὅσης γενομένης ἐπ' αὐτῷ τῆς καταβοῆς, ἔφη μόλις τοῖς ἀμφὶ Μωσέα· « Που ρεύεσθε καὶ λατρεύσατε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ὑμῶν. Τίνες δὲ καί εἰσιν οἱ πορευόμενοι; » Καὶ λέγει Μωσῆς· « Συν τοῖς νεανίσκοις ἡμῶν καὶ τοῖς πρεσβυτέροις ἡμῶν πορευσόμεθα, σὺν τοῖς υἱοῖς καὶ ταῖς θυγατράσι, καὶ προβάτοις, καὶ βουσὶν ἡμῶν· ἔστι γὰρ ἡ ἑορτὴ Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Εστω Κύριος μεθ' ὑμῶν, καθ᾽ ὅτι ἀποστέλλω ὑμᾶς, μὴ καὶ τὴν ἀποσκευὴν ὑμῶν; Ιδετε, ὅτι πονηρία πρόκειται Β ὑμῖν. Μὴ οὕτως πορευέσθωσαν δὲ οἱ ἄνδρες, καὶ λατρεύσατε τῷ θεῷ, τοῦτο γὰρ αὐτοὶ ζητεῖτε. » Σύνο ες δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὡς ἀρίστην μὲν ὁ Μωσῆς ποιεῖσθαι δεῖν ἔφασκε τὴν ἀνάζευξιν · ὁ δὲ, οὐχ οὕτω, φησίν· ἀνήσειν δὲ ἀπὸ μέρους, καὶ ὁμήρευσιν τρόπον τινὰ ταῖς τῶν ἀπαρόντων ὑποστροφαῖς δεῖν ἔφη τὸ λειπόμενον, καὶ αὐτῆς ἀπομενούσης ἐν Αἰγύπτῳ τῆς ἀποσκευῆς. Οἰχέσθω γὰρ δὴ πᾶς μὲν ὑμῶν νεανίας, φησί· τῶν δὲ γένος τὸ ἐν ἀκμαῖς. Ὁ δέ γε θεῖος Μωσῆς, ὅτι προσῆκεν ἀπαίρειν εὖ μάλα διισχυρίζε ται, παραφθέντος οὐδενός· ἀλλ' ὁμοῦ τοῖς ἐν ἤδῃ καὶ ἐν δυσμαῖς ἡλικίας, υἱοῖς τε καὶ θυγατράσι, καὶ βοῶν ἀγέλαις, καὶ ἑτέροις θρέμμασι. Καὶ γάρ τοι προσήκει τοὺς τῆς ἀληθοῦς ἐλευθερίας μεταποιεῖσθαι σπουδά ζοντας, τῶν μὲν ἐν κόσμῳ φιλεῖν ἀπαλλάττεσθαι κακῶν, καὶ τρίβον ἰέναι τὴν ἐπ' ἀρεταῖς, οὐδὲν τὸ παράπαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τε καὶ διανοίας ἀφιέντας λείψανον, δι' οὗ δὴ πάλιν ταῖς τοῦ πονηροῦ πλεον εξίαις ὑπενεχθεῖεν ἄν. Καλεῖ δὲ πρὸς τοῦτο ὁ θεῖος νόμος νεανίσκους καὶ παρθένους, πρεσβύτας μετὰ νεωτέρων, κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνὴν, καὶ πᾶν εἶδος τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ἡλικίας. Οἷς καὶ ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης προσεφώνει, λέγων· « Εγραψα ὑμῖν, παιδία, ὅτι ἐγνώκατε τὸν Πατέρα · ἔγραψα ὑμῖν, πατέρες, ὅτι ἐγνώκατε τὸν ἀπ' ἀρχῆς· ἔγραψα ὑμῖν, νεανίσκοι, ὅτι ἰσχυροί έστε, καὶ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐν ὑμῖν μένει, καὶ νενικήκατε τὸν πονηρόν. » Είεν δ' ἂν καὶ ἑτέρως, νεανίαι μὲν τῆς ἀνδρείας τύπος, φρονήσεως δὲ πρεσβύται, νηπιότητος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης, υἱοί! τε καὶ θυγατέρες· σὺν ἀγα ἀμεία γὰρ, καὶ φρονήσει, καὶ ἁπλότητι τῇ κατὰ Θεὸν, ἀπαροῦμεν ἐξ ἁμαρτίας εἰς ἁγιασμόν. « Ανδρίζεσθε γὰρ ο, φησί, ο καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία ὑμῶν. » Καὶ αὖ · Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερα!. ο Πρόβατα δὲ καὶ βόας συναπο τρέχειν εἰπὼν, κατασημαίνειν ἂν οἶμαι που, ὅτι προσήκει μηδὲ αὐτὰ μεθεῖναι τῷ Σατανᾷ τὰ σωματ τικά τε καὶ ἀλογώτερα τῶν ἐν ἡμῖν κινημάτων. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος γράφει· ο Ωσπερ γὰρ παρ εστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν δοῦλα τῇ ἀκαθαρσίᾳ καὶ τῇ ἀνομίᾳ εἰς τὴν ἀνομίαν, οὕτω νῦν παραστήσατε DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. I.IB. Î. A esse iis quæ sub illo sunt potestatibus. Nam ille, Job XLI, es Matth. x, 45. 16. Exod. x, sqq. PATROL. GR. LXVIII. quamvis, ut videtur, duræ sint et rigida adme- dum, et vix quidem ac sero, capiunt tamen certe vel mediocrem iræ divinæ sensum; hic vero feritate illa infanda vincit omnes, summoque rigore est obduratus. Scriptum est enim ‹ Cor namque ejus compactum est ut lapis, et stat ut incus minime ductilis 18. › Cum igitur maximæ de eo querelæ factæ essent, ait tandem Moysi ejusque sociis : ‹ Ite et sacrificate Domino Deo vestro. › Qui- nam autem ituri sunt? . Et ait Moyses : Cum ado- lescentibus nostris et senioribus nostris ibimus, cum filiis et filiabus, et ovibus et bobus nostris : est enim festum Domini Dei nostri. Et dixit ad eos: Sit Dominus vobiscum; quomodo ego dimitto vos, nunquid et supellectilem vestram? Videte, que- niam malitia proposita est vobis. Non sic; sed eant viri, et sacrificate Deo : hoc enim ipsi petitis ". » Ut intelligis igitur, Palladi, Moyses perfecta disces- sione proficisci debere dicebat; ille autem, Non ita, inquit; sed partem se dimissurum, eamque parter, quæ relinqueretur, obsidem quodammodo esse oportere pro reditu discedentium, ipsa quoque in Ægypto relicta supellectile. Eat enim, inquit, quis- quis adolescens est, omnes etiam qui adulta jam sunt ætate. At divus Moyses constanter affirmat esse, . nulla re prætermissa atque relicta, discedendum : ɛed simul cum adolescentibus, et iis qui exacta jam essent ælate, fliis quoque ac filiabus, boum ar- mentis aliisque pecoribus. Oportet enim ut qui in veram se libertatem asserere velint, studeant a vitiis quæ in sæouto sunt, abscedere, et semitam ingredi quæ ad virtutes ducit, nullasque omnino aut animæ, aut mentis reliquias dimittere, per quas iterum sub illius maligni dominatum ac tyrannidem redigan- tur. Ad hanc autem libertatem divina lex vocat juvenes et virgines, senes cum junioribus, juxtà Psallentis vocem ", atque omne genus ætatis, quæ in Christo intelligitur. Quos etiam vir divinus Joannes alloquebatur dicens • Scripsi vobis, pueri, quia cognovistis Patrem ; scripsi vobis, patres, quia cognovistis eum qui est ab initio; scripsi vobis, juvenes, quia fortes estis, et verbum Dei in vobis manet, et vicistis malignum ". » Aliter autem ados lescentes figura esse possunt fortitudinis, pruden- tiae senes, infantiae vero illius, quæ in Christo in- telligitur, alii ac flie : cum fortitudine namque ac prudentia, simplicitateque ea quæ secundum Deum est, a peccato ad sanctificationem proficiscimur. ‹ Viriliter enim agite, inquit, et confortetur cor vestrum . . Et iterum : . Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ ". Cum vero dixit, oves quoque ac boves simul absce- dere debere, significavit fortasse, ne corporeos qui- dem illos motus nostros et rationis expertes Satanæ esse relinquendos; itaque divinus ille Paulus scribit, Sicut exhibuistis membra vestra servire Psal. CXLVIII, 12. » I Joan. 11, 14, 13. Psal. xxx, 25. D ,

τουτί δρῷαν ἂν οἱ διὰ σοφίας κοσμικῆς τοῖς ἱεροῖς τε Α καὶ θείοις ἡμῶν ἐναγωνιζόμενοι. δόγμασιν, καὶ τὸ λαμπρὸν ἐν λέξει, καὶ τὸ ἐν εἰδήσει πικρὸν θηρώμενοι, καὶ τὴν λογικήν λατρείαν ἐπιτελοῦντες Θεῷ ; τ Πάσα μὲν γὰρ σοφία παρά Κυρίου, ο κατὰ τὸ γεγραμμέ νον. Ἀλλ᾽ ἐν πνεύματι κοσμικῷ, τοὺς παρ' Έλλησι ποιητὰς καὶ λογογράφους εἰς τοῦτο λαμπρότητος της κατ' ευγλωττίαν ἀφικέσθαι φαμέν. Καὶ γοῦν ὁ θεσ πέσιος Παύλος· ο Οὐ τὸ πνεῦμα, φησί, τοῦ κόσμου τούτου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τὸ ἐκ Θεοῦ, ἵνα ἴδωμεν τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν· ὁ καὶ λαλοῦμεν, οὐκ ἐν διδακτοῖς σοφίας ἀνθρωπίνης λόγοις, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει πνεύματος. • "Οτι δὲ ἦν ἀληθῶς ὁ Μωσῆς ἐν σκιαῖς ἔτι, τὰ ἐξαίρετα τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς οὐκ ἀπόβλητα γενήσεσθαι λέγων τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, παραχρῆμα δείκνυσιν ἐναργώς, πλὴν ὡς ἐν Β τύπῳ καὶ σκιά. Θεοῦ γὰρ προστάττοντος σκυλεύειν τοὺς Αἰγυπτίους, χρυσά τε καὶ ἀργυρᾶ σκεύη χρή σασθαι δεῖν ἔφασκε, παρά τε συσκήνου καὶ γείτονος, δὴ καὶ περαίνεται διὰ γυναικῶν. Ψίθυρον γὰρ ἀεὶ πώς ἐστι τὸ χρῆμα καὶ λαλίστατον, καὶ πρὸς ἀπά τὴν εὐμήχανον. Σκεύη δὲ οἶμαι χρυσά τε καὶ ἀργυρά παρὰ τῶν Αἰγυπτίων εἴη ἄν, καθάπερ ἀρτίως ἔφην, τὰ οἷς ἦν εἰκὸς κατασεμνύνεσθαι τῶν ἐν κόσμῳ τινάς, εἰ καὶ Θεὸν εἴδησαν τὸν ἀληθινόν. Εστι δὲ δ φημε καιόνδε τι πάλιν. Κοινὰ μὲν γὰρ ἅπασιν ἀνθρώπους τὰ νοῦ τε καὶ ψυχῆς κινήματα, καὶ ἡ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἐπιτηδειότης ἀγαθοῦ τε καὶ πονηροῦ. 'Αλλ' οἱ μὲν τοῖς τῆς φύσεως πλεονεκτήμασιν ἀποκεχρημένοι καλῶς, τὸν εὐκλεῶ καὶ ἐξαίρετον κατορθοῦσι βίον. Οἴ γε μὴν ἐφ' & μὴ προσῆκεν ἀνοητότατα παρατρέ. ποντες, παρασημαίνουσί πως τὰ τῆς φύσεως ἀγαθὰ καὶ τὴν ἐπ' αἰσχίστοις ἰέναι τρίβον. Ανδρεία τε γὰρ καὶ φρόνησις καλὰ μὲν τοῖς ἄριστα κεχρημένοις, ἐπιζήμια δὲ τοῖς οὐκ ἔχουσιν ὀρθῶς· ἔξεστι μὲν γὰρ ανδρίζεσθαι καὶ φρονεῖν σὺν ἐπαίνῳ καὶ κρότοις· ἔξεστι δὲ αὖ σὺν πολλῇ δὲ ταῦτα κεκτῆσθαι καταβοῇ. Ταυτὶ δὴ κοινὰ καὶ ἐν πᾶσιν ἐστι, καὶ ἐν τοῖς ἔτι πλα- νωμένοις, καὶ ἐν τοῖς εἰδόσι Θεόν. Ὅτε γοῦν ἡ πάλαι φαυλότητος ἐργάτις ἀνδρεία, καὶ τὸ ἐν συνέσει πικρὸν μετατρέποιντο πρὸς ἡμῶν εἰς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, μονονουχὶ καὶ ἐξ Αἰγυπτίων ληφθέντα, καὶ ἐκ τῆς ἐν κόσμῳ ζωής, ἱερά τε καὶ εὐπρόσδεκτα γενήσεται τῷ Θεῷ· μεταρυθμίζεται γὰρ εἰς ἀρετῆς χρείαν, καὶ ὑπουργίαν ἁγιασμοῦ, καθάπερ ἀμέλει τὰ ἐξ Αἰγύπτου σκεύη χρυσά τε καὶ ἀργυρᾶ πρὸς κατασκευήν τε καὶ ἀποτέλεσμα τῆς ἁγίας σκηνῆς ἀνεδείχθη χρήσιμα. Μετὰ δὲ τὸ σκυλεῦσαι τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ τῶν πρω τοτύπων τὸν θάνατον, λελύτρωνται μόλις οἱ ἐξ Ισραήλ, καταθύσαντες τὸν ἀμνὸν εἰς τύπον Χριστοῦ· ἦν γὰρ οὐχ ἑτέρως δύνασθαι τοῦ τοιούδε τυχεῖν, ἐπείπερ ἐστὶ πᾶσα λύτρωσις ἐν Χριστῷ, καὶ δι' αὐτοῦ πᾶσα δόσις ἀγαθή. Εκπέμπονται δὲ τῆς Αἰγυπτίων, κατὰ μέσην νύχτα, μονονουχί σκότους τε ὁμοῦ καὶ δουλείας ἀπαλ λαττόμενοι. Εν γάρ τοι σκότῳ τῷ νοητῷ, καὶ οὐκ ἐν φωτὶ τῷ θείῳ, τὸ δοῦλον εἰς ἁμαρτίαν ἀεί πως είναι φιλεί, ο Πᾶς γὰρ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ * ἔ4β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. 1. DORAT ac Deo accepta sacrifcare. An vero hon id faciunt Eccli. 1, 1. * Cor. 1, 12. Jac. 1, 17. G C D qui sapientis mundante armis pro sacris divinis- que nostris dogmatis certant, et dictionis splendo- rem conjunctam cum scientiæ acrimonia sectantur, ac Deo rationate obsequiam exhibent? Quamvis enim ‹ omnis sapientia a Domino, > ut scri- ptum est, tamen poetas gentilium atque scri ptores mundano spiritu ad eum eloquentiæ splen- dorem pervenisse dicimus; itaque beatus Paulus, ‹ Non spiritum », inquit, ‹ mundi hujus accepi - mus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quæ a Deo donata sunt nobis ; quæ et loquimur non in persuasibilibus humanæ sapientiæ verbis, sed in ostensione spiritus ". Quod vero Moyses, licet ad- umbrate, vere tamen dicat, quæ in vita hac speculari precipua habentur, ea minime a Deo vero respui, continuo evidenter ostendit, in figura duntaxat et umbra. Dei namque jussu, Egyptios spoliare, au- reaque et argentea vaga mutuo accipere oportere dicit a contubernali simul atque vicino. Quod ip- sam per mulieres perfectum est; susurrationi nam- que is sexus est et loquacitati aptissimus, et ad struendas fraudes ingeniosus. Vasu porro aurea et argentea mutuo ab Ægyptiis sumpta sunt, ut opi- nor, ae modo dixi, de quibus æquum esset quos- dam qui in sæculo sunt gloriari, si iidem Deum quoque verum agnoscerent. Est autem id quod dico rürsus hujuscemodi. Communes sunt omnibus ho- minibus mentis atque animæ motus, et aptum ad omnia ingenium tum ad bonum, tum ad malum. Sed qui nature prestantioribus donis recte utun tur, præclaram atque egregiam vitam agunt : at qui haec ad ea quæ minime oportet stultissime detorquent, indicant quodam modo nature bona etiam ad res turpissimas transferri posse. Fortitu- do enim et prudentia, præclara sunt illa quidem optims utentibus, eadem rursus non recte possi- dentibus noxia: contingit enim fortiter ac pruden- ter se gerere cum laudibus ac plausu, contingit item hæc eadem cum magno omnium dedecore possidere. Haec autem communia sunt, et in omnibus, tam in iis qui adhuc in errore ver- santur, quam in iis qui Deum agnoverunt. Cam igi- tur fortitudo, quæ prius nequitiæ fuerat artifex, et illud acumen intelligentiæ ab Ægyptiis quodam- modo et a sæculari vita sumptum ad id converti- mas, quod Deo gratum est, sacra tum erant ac- ceptaque Deo; transferuntur enim ad virtutis usum sanctitatisque ministerium; ut illa nimirum ex Ægypto attreă argenteaque vasa ad exstruendum perficiendumque tabernaculum utilia fuisse decla ratum est. Post exspoliationem igitur Ægyptiorum ac mortem primogenitorum, vix tandem liberati sunt Israelitæ, cum agnum in Christi figuram immo- lassent; neque enim id aliter assequi poterant; nam omnis redemptio in Chrișto est, ac per ipsum onine datum optimum ". Emittuntur autem ex Agypto

τουτί δρῷαν ἂν οἱ διὰ σοφίας κοσμικῆς τοῖς ἱεροῖς τε Α καὶ θείοις ἡμῶν ἐναγωνιζόμενοι. δόγμασιν, καὶ τὸ λαμπρὸν ἐν λέξει, καὶ τὸ ἐν εἰδήσει πικρὸν θηρώμενοι, καὶ τὴν λογικήν λατρείαν ἐπιτελοῦντες Θεῷ ; τ Πάσα μὲν γὰρ σοφία παρά Κυρίου, ο κατὰ τὸ γεγραμμέ νον. Ἀλλ᾽ ἐν πνεύματι κοσμικῷ, τοὺς παρ' Έλλησι ποιητὰς καὶ λογογράφους εἰς τοῦτο λαμπρότητος της κατ' ευγλωττίαν ἀφικέσθαι φαμέν. Καὶ γοῦν ὁ θεσ πέσιος Παύλος· ο Οὐ τὸ πνεῦμα, φησί, τοῦ κόσμου τούτου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τὸ ἐκ Θεοῦ, ἵνα ἴδωμεν τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν· ὁ καὶ λαλοῦμεν, οὐκ ἐν διδακτοῖς σοφίας ἀνθρωπίνης λόγοις, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει πνεύματος. • "Οτι δὲ ἦν ἀληθῶς ὁ Μωσῆς ἐν σκιαῖς ἔτι, τὰ ἐξαίρετα τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς οὐκ ἀπόβλητα γενήσεσθαι λέγων τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, παραχρῆμα δείκνυσιν ἐναργώς, πλὴν ὡς ἐν Β τύπῳ καὶ σκιά. Θεοῦ γὰρ προστάττοντος σκυλεύειν τοὺς Αἰγυπτίους, χρυσά τε καὶ ἀργυρᾶ σκεύη χρή σασθαι δεῖν ἔφασκε, παρά τε συσκήνου καὶ γείτονος, δὴ καὶ περαίνεται διὰ γυναικῶν. Ψίθυρον γὰρ ἀεὶ πώς ἐστι τὸ χρῆμα καὶ λαλίστατον, καὶ πρὸς ἀπά τὴν εὐμήχανον. Σκεύη δὲ οἶμαι χρυσά τε καὶ ἀργυρά παρὰ τῶν Αἰγυπτίων εἴη ἄν, καθάπερ ἀρτίως ἔφην, τὰ οἷς ἦν εἰκὸς κατασεμνύνεσθαι τῶν ἐν κόσμῳ τινάς, εἰ καὶ Θεὸν εἴδησαν τὸν ἀληθινόν. Εστι δὲ δ φημε καιόνδε τι πάλιν. Κοινὰ μὲν γὰρ ἅπασιν ἀνθρώπους τὰ νοῦ τε καὶ ψυχῆς κινήματα, καὶ ἡ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἐπιτηδειότης ἀγαθοῦ τε καὶ πονηροῦ. 'Αλλ' οἱ μὲν τοῖς τῆς φύσεως πλεονεκτήμασιν ἀποκεχρημένοι καλῶς, τὸν εὐκλεῶ καὶ ἐξαίρετον κατορθοῦσι βίον. Οἴ γε μὴν ἐφ' & μὴ προσῆκεν ἀνοητότατα παρατρέ. ποντες, παρασημαίνουσί πως τὰ τῆς φύσεως ἀγαθὰ καὶ τὴν ἐπ' αἰσχίστοις ἰέναι τρίβον. Ανδρεία τε γὰρ καὶ φρόνησις καλὰ μὲν τοῖς ἄριστα κεχρημένοις, ἐπιζήμια δὲ τοῖς οὐκ ἔχουσιν ὀρθῶς· ἔξεστι μὲν γὰρ ανδρίζεσθαι καὶ φρονεῖν σὺν ἐπαίνῳ καὶ κρότοις· ἔξεστι δὲ αὖ σὺν πολλῇ δὲ ταῦτα κεκτῆσθαι καταβοῇ. Ταυτὶ δὴ κοινὰ καὶ ἐν πᾶσιν ἐστι, καὶ ἐν τοῖς ἔτι πλα- νωμένοις, καὶ ἐν τοῖς εἰδόσι Θεόν. Ὅτε γοῦν ἡ πάλαι φαυλότητος ἐργάτις ἀνδρεία, καὶ τὸ ἐν συνέσει πικρὸν μετατρέποιντο πρὸς ἡμῶν εἰς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, μονονουχὶ καὶ ἐξ Αἰγυπτίων ληφθέντα, καὶ ἐκ τῆς ἐν κόσμῳ ζωής, ἱερά τε καὶ εὐπρόσδεκτα γενήσεται τῷ Θεῷ· μεταρυθμίζεται γὰρ εἰς ἀρετῆς χρείαν, καὶ ὑπουργίαν ἁγιασμοῦ, καθάπερ ἀμέλει τὰ ἐξ Αἰγύπτου σκεύη χρυσά τε καὶ ἀργυρᾶ πρὸς κατασκευήν τε καὶ ἀποτέλεσμα τῆς ἁγίας σκηνῆς ἀνεδείχθη χρήσιμα. Μετὰ δὲ τὸ σκυλεῦσαι τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ τῶν πρω τοτύπων τὸν θάνατον, λελύτρωνται μόλις οἱ ἐξ Ισραήλ, καταθύσαντες τὸν ἀμνὸν εἰς τύπον Χριστοῦ· ἦν γὰρ οὐχ ἑτέρως δύνασθαι τοῦ τοιούδε τυχεῖν, ἐπείπερ ἐστὶ πᾶσα λύτρωσις ἐν Χριστῷ, καὶ δι' αὐτοῦ πᾶσα δόσις ἀγαθή. Εκπέμπονται δὲ τῆς Αἰγυπτίων, κατὰ μέσην νύχτα, μονονουχί σκότους τε ὁμοῦ καὶ δουλείας ἀπαλ λαττόμενοι. Εν γάρ τοι σκότῳ τῷ νοητῷ, καὶ οὐκ ἐν φωτὶ τῷ θείῳ, τὸ δοῦλον εἰς ἁμαρτίαν ἀεί πως είναι φιλεί, ο Πᾶς γὰρ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ * ἔ4β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. 1. DORAT ac Deo accepta sacrifcare. An vero hon id faciunt Eccli. 1, 1. * Cor. 1, 12. Jac. 1, 17. G C D qui sapientis mundante armis pro sacris divinis- que nostris dogmatis certant, et dictionis splendo- rem conjunctam cum scientiæ acrimonia sectantur, ac Deo rationate obsequiam exhibent? Quamvis enim ‹ omnis sapientia a Domino, > ut scri- ptum est, tamen poetas gentilium atque scri ptores mundano spiritu ad eum eloquentiæ splen- dorem pervenisse dicimus; itaque beatus Paulus, ‹ Non spiritum », inquit, ‹ mundi hujus accepi - mus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quæ a Deo donata sunt nobis ; quæ et loquimur non in persuasibilibus humanæ sapientiæ verbis, sed in ostensione spiritus ". Quod vero Moyses, licet ad- umbrate, vere tamen dicat, quæ in vita hac speculari precipua habentur, ea minime a Deo vero respui, continuo evidenter ostendit, in figura duntaxat et umbra. Dei namque jussu, Egyptios spoliare, au- reaque et argentea vaga mutuo accipere oportere dicit a contubernali simul atque vicino. Quod ip- sam per mulieres perfectum est; susurrationi nam- que is sexus est et loquacitati aptissimus, et ad struendas fraudes ingeniosus. Vasu porro aurea et argentea mutuo ab Ægyptiis sumpta sunt, ut opi- nor, ae modo dixi, de quibus æquum esset quos- dam qui in sæculo sunt gloriari, si iidem Deum quoque verum agnoscerent. Est autem id quod dico rürsus hujuscemodi. Communes sunt omnibus ho- minibus mentis atque animæ motus, et aptum ad omnia ingenium tum ad bonum, tum ad malum. Sed qui nature prestantioribus donis recte utun tur, præclaram atque egregiam vitam agunt : at qui haec ad ea quæ minime oportet stultissime detorquent, indicant quodam modo nature bona etiam ad res turpissimas transferri posse. Fortitu- do enim et prudentia, præclara sunt illa quidem optims utentibus, eadem rursus non recte possi- dentibus noxia: contingit enim fortiter ac pruden- ter se gerere cum laudibus ac plausu, contingit item hæc eadem cum magno omnium dedecore possidere. Haec autem communia sunt, et in omnibus, tam in iis qui adhuc in errore ver- santur, quam in iis qui Deum agnoverunt. Cam igi- tur fortitudo, quæ prius nequitiæ fuerat artifex, et illud acumen intelligentiæ ab Ægyptiis quodam- modo et a sæculari vita sumptum ad id converti- mas, quod Deo gratum est, sacra tum erant ac- ceptaque Deo; transferuntur enim ad virtutis usum sanctitatisque ministerium; ut illa nimirum ex Ægypto attreă argenteaque vasa ad exstruendum perficiendumque tabernaculum utilia fuisse decla ratum est. Post exspoliationem igitur Ægyptiorum ac mortem primogenitorum, vix tandem liberati sunt Israelitæ, cum agnum in Christi figuram immo- lassent; neque enim id aliter assequi poterant; nam omnis redemptio in Chrișto est, ac per ipsum onine datum optimum ". Emittuntur autem ex Agypto

τουτί δρῷαν ἂν οἱ διὰ σοφίας κοσμικῆς τοῖς ἱεροῖς τε Α καὶ θείοις ἡμῶν ἐναγωνιζόμενοι. δόγμασιν, καὶ τὸ λαμπρὸν ἐν λέξει, καὶ τὸ ἐν εἰδήσει πικρὸν θηρώμενοι, καὶ τὴν λογικήν λατρείαν ἐπιτελοῦντες Θεῷ ; τ Πάσα μὲν γὰρ σοφία παρά Κυρίου, ο κατὰ τὸ γεγραμμέ νον. Ἀλλ᾽ ἐν πνεύματι κοσμικῷ, τοὺς παρ' Έλλησι ποιητὰς καὶ λογογράφους εἰς τοῦτο λαμπρότητος της κατ' ευγλωττίαν ἀφικέσθαι φαμέν. Καὶ γοῦν ὁ θεσ πέσιος Παύλος· ο Οὐ τὸ πνεῦμα, φησί, τοῦ κόσμου τούτου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τὸ ἐκ Θεοῦ, ἵνα ἴδωμεν τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν· ὁ καὶ λαλοῦμεν, οὐκ ἐν διδακτοῖς σοφίας ἀνθρωπίνης λόγοις, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει πνεύματος. • "Οτι δὲ ἦν ἀληθῶς ὁ Μωσῆς ἐν σκιαῖς ἔτι, τὰ ἐξαίρετα τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς οὐκ ἀπόβλητα γενήσεσθαι λέγων τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, παραχρῆμα δείκνυσιν ἐναργώς, πλὴν ὡς ἐν Β τύπῳ καὶ σκιά. Θεοῦ γὰρ προστάττοντος σκυλεύειν τοὺς Αἰγυπτίους, χρυσά τε καὶ ἀργυρᾶ σκεύη χρή σασθαι δεῖν ἔφασκε, παρά τε συσκήνου καὶ γείτονος, δὴ καὶ περαίνεται διὰ γυναικῶν. Ψίθυρον γὰρ ἀεὶ πώς ἐστι τὸ χρῆμα καὶ λαλίστατον, καὶ πρὸς ἀπά τὴν εὐμήχανον. Σκεύη δὲ οἶμαι χρυσά τε καὶ ἀργυρά παρὰ τῶν Αἰγυπτίων εἴη ἄν, καθάπερ ἀρτίως ἔφην, τὰ οἷς ἦν εἰκὸς κατασεμνύνεσθαι τῶν ἐν κόσμῳ τινάς, εἰ καὶ Θεὸν εἴδησαν τὸν ἀληθινόν. Εστι δὲ δ φημε καιόνδε τι πάλιν. Κοινὰ μὲν γὰρ ἅπασιν ἀνθρώπους τὰ νοῦ τε καὶ ψυχῆς κινήματα, καὶ ἡ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἐπιτηδειότης ἀγαθοῦ τε καὶ πονηροῦ. 'Αλλ' οἱ μὲν τοῖς τῆς φύσεως πλεονεκτήμασιν ἀποκεχρημένοι καλῶς, τὸν εὐκλεῶ καὶ ἐξαίρετον κατορθοῦσι βίον. Οἴ γε μὴν ἐφ' & μὴ προσῆκεν ἀνοητότατα παρατρέ. ποντες, παρασημαίνουσί πως τὰ τῆς φύσεως ἀγαθὰ καὶ τὴν ἐπ' αἰσχίστοις ἰέναι τρίβον. Ανδρεία τε γὰρ καὶ φρόνησις καλὰ μὲν τοῖς ἄριστα κεχρημένοις, ἐπιζήμια δὲ τοῖς οὐκ ἔχουσιν ὀρθῶς· ἔξεστι μὲν γὰρ ανδρίζεσθαι καὶ φρονεῖν σὺν ἐπαίνῳ καὶ κρότοις· ἔξεστι δὲ αὖ σὺν πολλῇ δὲ ταῦτα κεκτῆσθαι καταβοῇ. Ταυτὶ δὴ κοινὰ καὶ ἐν πᾶσιν ἐστι, καὶ ἐν τοῖς ἔτι πλα- νωμένοις, καὶ ἐν τοῖς εἰδόσι Θεόν. Ὅτε γοῦν ἡ πάλαι φαυλότητος ἐργάτις ἀνδρεία, καὶ τὸ ἐν συνέσει πικρὸν μετατρέποιντο πρὸς ἡμῶν εἰς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, μονονουχὶ καὶ ἐξ Αἰγυπτίων ληφθέντα, καὶ ἐκ τῆς ἐν κόσμῳ ζωής, ἱερά τε καὶ εὐπρόσδεκτα γενήσεται τῷ Θεῷ· μεταρυθμίζεται γὰρ εἰς ἀρετῆς χρείαν, καὶ ὑπουργίαν ἁγιασμοῦ, καθάπερ ἀμέλει τὰ ἐξ Αἰγύπτου σκεύη χρυσά τε καὶ ἀργυρᾶ πρὸς κατασκευήν τε καὶ ἀποτέλεσμα τῆς ἁγίας σκηνῆς ἀνεδείχθη χρήσιμα. Μετὰ δὲ τὸ σκυλεῦσαι τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ τῶν πρω τοτύπων τὸν θάνατον, λελύτρωνται μόλις οἱ ἐξ Ισραήλ, καταθύσαντες τὸν ἀμνὸν εἰς τύπον Χριστοῦ· ἦν γὰρ οὐχ ἑτέρως δύνασθαι τοῦ τοιούδε τυχεῖν, ἐπείπερ ἐστὶ πᾶσα λύτρωσις ἐν Χριστῷ, καὶ δι' αὐτοῦ πᾶσα δόσις ἀγαθή. Εκπέμπονται δὲ τῆς Αἰγυπτίων, κατὰ μέσην νύχτα, μονονουχί σκότους τε ὁμοῦ καὶ δουλείας ἀπαλ λαττόμενοι. Εν γάρ τοι σκότῳ τῷ νοητῷ, καὶ οὐκ ἐν φωτὶ τῷ θείῳ, τὸ δοῦλον εἰς ἁμαρτίαν ἀεί πως είναι φιλεί, ο Πᾶς γὰρ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ * ἔ4β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. 1. DORAT ac Deo accepta sacrifcare. An vero hon id faciunt Eccli. 1, 1. * Cor. 1, 12. Jac. 1, 17. G C D qui sapientis mundante armis pro sacris divinis- que nostris dogmatis certant, et dictionis splendo- rem conjunctam cum scientiæ acrimonia sectantur, ac Deo rationate obsequiam exhibent? Quamvis enim ‹ omnis sapientia a Domino, > ut scri- ptum est, tamen poetas gentilium atque scri ptores mundano spiritu ad eum eloquentiæ splen- dorem pervenisse dicimus; itaque beatus Paulus, ‹ Non spiritum », inquit, ‹ mundi hujus accepi - mus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quæ a Deo donata sunt nobis ; quæ et loquimur non in persuasibilibus humanæ sapientiæ verbis, sed in ostensione spiritus ". Quod vero Moyses, licet ad- umbrate, vere tamen dicat, quæ in vita hac speculari precipua habentur, ea minime a Deo vero respui, continuo evidenter ostendit, in figura duntaxat et umbra. Dei namque jussu, Egyptios spoliare, au- reaque et argentea vaga mutuo accipere oportere dicit a contubernali simul atque vicino. Quod ip- sam per mulieres perfectum est; susurrationi nam- que is sexus est et loquacitati aptissimus, et ad struendas fraudes ingeniosus. Vasu porro aurea et argentea mutuo ab Ægyptiis sumpta sunt, ut opi- nor, ae modo dixi, de quibus æquum esset quos- dam qui in sæculo sunt gloriari, si iidem Deum quoque verum agnoscerent. Est autem id quod dico rürsus hujuscemodi. Communes sunt omnibus ho- minibus mentis atque animæ motus, et aptum ad omnia ingenium tum ad bonum, tum ad malum. Sed qui nature prestantioribus donis recte utun tur, præclaram atque egregiam vitam agunt : at qui haec ad ea quæ minime oportet stultissime detorquent, indicant quodam modo nature bona etiam ad res turpissimas transferri posse. Fortitu- do enim et prudentia, præclara sunt illa quidem optims utentibus, eadem rursus non recte possi- dentibus noxia: contingit enim fortiter ac pruden- ter se gerere cum laudibus ac plausu, contingit item hæc eadem cum magno omnium dedecore possidere. Haec autem communia sunt, et in omnibus, tam in iis qui adhuc in errore ver- santur, quam in iis qui Deum agnoverunt. Cam igi- tur fortitudo, quæ prius nequitiæ fuerat artifex, et illud acumen intelligentiæ ab Ægyptiis quodam- modo et a sæculari vita sumptum ad id converti- mas, quod Deo gratum est, sacra tum erant ac- ceptaque Deo; transferuntur enim ad virtutis usum sanctitatisque ministerium; ut illa nimirum ex Ægypto attreă argenteaque vasa ad exstruendum perficiendumque tabernaculum utilia fuisse decla ratum est. Post exspoliationem igitur Ægyptiorum ac mortem primogenitorum, vix tandem liberati sunt Israelitæ, cum agnum in Christi figuram immo- lassent; neque enim id aliter assequi poterant; nam omnis redemptio in Chrișto est, ac per ipsum onine datum optimum ". Emittuntur autem ex Agypto

Α φῶς », κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Αζυμον δὲ τὸ σταῖς ἐκφέρεται, καὶ ἐπισιτισμοῦ δίχα φεύγουσι. • Κατεβιάζοντο γάρ, φησιν, οἱ Αἰγύπτιοι τὸν λαόν, σπουδῇ ἐκβαλεῖν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς γῆς. Εἶπαν γὰρ ὅτι πάντες ἡμεῖς ἀποθνήσκομεν. ᾿Ανέλαβε δὲ ὁ λαὸς καὶ τὸ σταῖς αὐτῶν πρὸ τοῦ ζυμωθῆναι τὰ φυράματα αὐτῶν, τὰ ἐνδεδεμένα ἐν τοῖς ἱματίοις αὐτῶν ἐπὶ τῶν ὤμων. » Οὐ γὰρ οἶμαι δεῖν, τοὺς τῷ Θεῷ κολλάσθαι μέλλοντας, οἰκειότητά τε πρὸς αὐτὸν ᾑρημένους, και κίας λείψανον ἐπιφέρεσθαι κοσμικής, οὔτε μὴν ἀλ λοτρίαις τε καὶ ἀνιέροις ἐφοδιάζεσθαι τροφαίς, δῆλον δὲ ὅτι ταῖς νοηταῖς· ἀζύμους δὲ εἶναι φιλεῖν ἄρτους, τὸ ἐφίεσθαι λοιπὸν τοῦ ζωογονοῦντος τὸν κόσμον ἑορτάσειαν γὰρ οἱ τοιοίδε καθαρῶς, καὶ τὴν ἀξιόλη - πτον τῷ Θεῷ λατρείαν ἀποπεραίνοντες, ὑπ' αὐτῷ Β μένουσι διαπαντός. ΠΑΛΛ. "Αραρεν οὖν, ὅτι καθάπερ τινὸς γῆς ἁγίας τε καὶ ἱερᾶς ἐφικέσθαι χρὴ τοὺς οἵπερ ἂν εἶεν φιλο θεοί τε καὶ ἀγαθοὶ, τῆς ὑπὸ Χριστῷ καὶ ἀτυραννεύ- του ζωῆς· ἐπείγεσθαι δὲ καταθύειν οὐκ ἐν τῇ τῶν ἐχθρῶν, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ὄντας ἐν ἔξει τῇ φιλαμαρ τήτῳ, καὶ οὐκ ἀμωμήτῳ λίαν, ἐν προθυμίαις δὲ μᾶλλον ταῖς εἰς ἀρετὴν, καὶ ἐν ἠθῶν καταστάσει, τῆς τοῦ διαβόλου τυραννίδος εξωκισμένη. ΚΥΡ. Μὴ ἑτέρως ἔχειν ὑπολάβοις ἢ οὕτως, ὦ τάν πεποίηται γὰρ ὀρθῶς ἡμῖν ὁ λόγος. Πάρα δὲ εἰ δοκεῖ καὶ δι' ἑτέρας ταυτί θεωρεῖν εἰκόνας. Ἐπειδὴ γὰρ διὰ τῆς εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκτόπων ἀποδρομῆς κατα- λυπεῖν ἀπετόλμων τὸν τῶν ὅλων σωτῆρα Θεὸν οἱ τὴν ἁγίαν οἰκοῦντες πόλιν, φημὶ δὴ τὴν Ἱερουσαλήμ, ὑπὸ χεῖρα γεγόνασι τῶν Βαβυλωνίων, οι καὶ δορυκτής τους ελόντες θητεύειν ἐκέλευαν. Εἶχειν γὰρ ἦν τοῖς κρατοῦσιν ἀνάγκη, καὶ οὐχ ἑκόντας αὐτούς. Οι δ ἀλύοντες λίαν, καὶ ἐπὶ ταῖς ἀδοκήτοις συμφοραῖς κατοιμώζοντες, κἂν γοῦν εὑρέσθαι βραχείαν τοῦ πόνου παραψυχὴν ἐζήτουν ἔσθ' ὅτε. Τοῦτο δὲ ἦν, ταῖς εἰς Θεὸν ὑμνῳδίαις τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἁγίας ἀπαμβλύνεσθαι τὸ δριμύ· . Εμνήσθην γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ εὐφράνθην, ὁ ὁ θεῖος ἔφη Δαβίδ, ἑορτὴν ἀποφαίνων πνευματικήν, τὴν εἰς Θεὸν ὑμνῳδίαν. Αλλ' αἰσχρὸν εἶναι πως ἐδόκει τοῖς ἀναμέλπειν ἐθέλουσι, καὶ τὰ συνήθη πληροῦν, τὴν οὕτω γλυκεῖαν ἠχὴν τοῖς τῶν ἀλλοφύλων ὠσὶν ἐνιέναι φιλεῖν, καὶ τὸ αὐτοῖς ἥδιστον τε καὶ λιγυρώτατον μέλος, οιονεί πως ήδη καὶ εἰς αέρα ρίπτειν, καταμειδιώντων ἔσθ' ὅτε τῶν Βαβυ- λωνίων, καὶ ἀχθομένων εἰς ἅπαν ταῖς δι᾿ ὀργάνων ᾠδαῖς. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκον· « Ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος ἐκεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐκλαύσαμεν, ἐν τῷ μνησθῆναι ἡμᾶς τῆς Σιών· ν ἐν ᾗ κατὰ νόμους καὶ ἔθη τὰ Ἰουδαίων, ἡ τῆς αἰνέσεως θυσία προσεχο μίζετο χορδαῖς καὶ ὀργάνοις ἐκπεραινομένη, καὶ κατακηλοῦσα τοῖς μέλεσι τοὺς τῷ θείῳ προσιόντας ναῷ. Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν ἐν ἀλλοτρίῳ ζυγῷ δουλείας , S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sub noctem mediam, propemodum e tenebris simul ac servitute profecti ; qui enim servi sunt peccati semper fere cupiunt in tenebris spiritualibus esse, non in lumine divino : « omnis enim qui male agit, odit lucem › ut Salvator ait. Infermentata quoque conspersio effertur, ac sine viatico fugiunt. « Ur- gebant enim, inquit, Ægyptii populum, ut festi- nanter ejicerent eos de terra. Dixerunt enim: Om- nes nos norimur. Tulit autem populus consper- sionem suam antequam fermentarentur massæ eo- rum, quas ligaverant iu vestibus suis super hume- ros s. » Neque enim, ut opinor, debent qui Deo adhærescere velint, ejusque familiaritatem inierint, sæcularis malitiæ reliquias ferre, neque extraneo profanoque viatico, spirituali nimirum, instructi ad iter accingi ; sed azymi ac sinceri esse, panem- que eum expetere qui vivificat mundum: ejusmodi namque homines pure festa celebrabunt, dignum Deo cultum exhibebunt, ac perpetuo in illius potestate permanebunt. PALL. Conficitur ergo: quicunque illi sunt hom mines Dei amatores ac probi, eos tanquam ad sa- cram sanctamque terram, ad vitam. nempe, sub Christi ditione agendam, et a tyrannidis vi liberam pervenire oportere, atque contendere ut sacrificent, non in hostium finibus, id est, non eo animi babi- . tu cui peccata placent: et si non admodum per- fecto, prompto tamen alque ad virtutem erecto, eo- que morum statu qui longe sit a diaboli tyrannide remotus. CYR. Ne tu rem aliter se habere, quam hoc modo, suspiceris, Palladi,"recte enim a nobis con- clusa est oratio. Facile autem est si libeat etiam ta alia imagine hoc idem contemplari. Nam cum sanctæ civitatis habitatores, Jerusalem, inquam, præcipiti C ac in omnia scelera cursu Deum omnium salvatorem offendere ausi essent, in potestatem Babyloniorum venerunt : quos illi cum vi armisque cepissent, ser- vire jubebant: victoribus enim victos etiam invitos cedere necessitas cogebat. Cum itaque consternati admodum essent, et propter inopinatas calamitates ingemiscerent; vel exiguum interdum laborum so- latium quærebant: id autem erat, compositis in Dei laudem carminibus, præsentis mœroris acerbi- talem lenire. Memor enim fui Dei,, inquit Da- vid, « et delectatus sum ", » quibus verbis pronun- tiavit Dei carmina spiritualem esse festivitatem: sed volentibus carmina dicere, et consuetum officium explere, turpe propemodum videbatur, dulcem adeo sonum alienigenarum auribus committere, et sua- D vissimum sibi jucundissimumque carmen in aerem quodammodo fundere, deridentibus interdum Ba- byloniis, et graviter omnino musicorum instrumen- 19rum cantia ferentibus. Itaque dicebant : « Super fumina Babylonis illic sedimus et levimus, dum recordaremur tui, Sion "; : in qua civitate ex legis morumque Judaicorum præscripto laudis hostia cum offerretur, fidibus ac tibiis peragebatur, quo fx i templum adeuntes suavitate carminum demulce- Joan. 111, 20. Exod. XII, 33. 34. *ª Psal. Lxxvi, 4. ** Psal. cxxxvi, 1, 2. .

Α φῶς », κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Αζυμον δὲ τὸ σταῖς ἐκφέρεται, καὶ ἐπισιτισμοῦ δίχα φεύγουσι. • Κατεβιάζοντο γάρ, φησιν, οἱ Αἰγύπτιοι τὸν λαόν, σπουδῇ ἐκβαλεῖν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς γῆς. Εἶπαν γὰρ ὅτι πάντες ἡμεῖς ἀποθνήσκομεν. ᾿Ανέλαβε δὲ ὁ λαὸς καὶ τὸ σταῖς αὐτῶν πρὸ τοῦ ζυμωθῆναι τὰ φυράματα αὐτῶν, τὰ ἐνδεδεμένα ἐν τοῖς ἱματίοις αὐτῶν ἐπὶ τῶν ὤμων. » Οὐ γὰρ οἶμαι δεῖν, τοὺς τῷ Θεῷ κολλάσθαι μέλλοντας, οἰκειότητά τε πρὸς αὐτὸν ᾑρημένους, και κίας λείψανον ἐπιφέρεσθαι κοσμικής, οὔτε μὴν ἀλ λοτρίαις τε καὶ ἀνιέροις ἐφοδιάζεσθαι τροφαίς, δῆλον δὲ ὅτι ταῖς νοηταῖς· ἀζύμους δὲ εἶναι φιλεῖν ἄρτους, τὸ ἐφίεσθαι λοιπὸν τοῦ ζωογονοῦντος τὸν κόσμον ἑορτάσειαν γὰρ οἱ τοιοίδε καθαρῶς, καὶ τὴν ἀξιόλη - πτον τῷ Θεῷ λατρείαν ἀποπεραίνοντες, ὑπ' αὐτῷ Β μένουσι διαπαντός. ΠΑΛΛ. "Αραρεν οὖν, ὅτι καθάπερ τινὸς γῆς ἁγίας τε καὶ ἱερᾶς ἐφικέσθαι χρὴ τοὺς οἵπερ ἂν εἶεν φιλο θεοί τε καὶ ἀγαθοὶ, τῆς ὑπὸ Χριστῷ καὶ ἀτυραννεύ- του ζωῆς· ἐπείγεσθαι δὲ καταθύειν οὐκ ἐν τῇ τῶν ἐχθρῶν, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ὄντας ἐν ἔξει τῇ φιλαμαρ τήτῳ, καὶ οὐκ ἀμωμήτῳ λίαν, ἐν προθυμίαις δὲ μᾶλλον ταῖς εἰς ἀρετὴν, καὶ ἐν ἠθῶν καταστάσει, τῆς τοῦ διαβόλου τυραννίδος εξωκισμένη. ΚΥΡ. Μὴ ἑτέρως ἔχειν ὑπολάβοις ἢ οὕτως, ὦ τάν πεποίηται γὰρ ὀρθῶς ἡμῖν ὁ λόγος. Πάρα δὲ εἰ δοκεῖ καὶ δι' ἑτέρας ταυτί θεωρεῖν εἰκόνας. Ἐπειδὴ γὰρ διὰ τῆς εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκτόπων ἀποδρομῆς κατα- λυπεῖν ἀπετόλμων τὸν τῶν ὅλων σωτῆρα Θεὸν οἱ τὴν ἁγίαν οἰκοῦντες πόλιν, φημὶ δὴ τὴν Ἱερουσαλήμ, ὑπὸ χεῖρα γεγόνασι τῶν Βαβυλωνίων, οι καὶ δορυκτής τους ελόντες θητεύειν ἐκέλευαν. Εἶχειν γὰρ ἦν τοῖς κρατοῦσιν ἀνάγκη, καὶ οὐχ ἑκόντας αὐτούς. Οι δ ἀλύοντες λίαν, καὶ ἐπὶ ταῖς ἀδοκήτοις συμφοραῖς κατοιμώζοντες, κἂν γοῦν εὑρέσθαι βραχείαν τοῦ πόνου παραψυχὴν ἐζήτουν ἔσθ' ὅτε. Τοῦτο δὲ ἦν, ταῖς εἰς Θεὸν ὑμνῳδίαις τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἁγίας ἀπαμβλύνεσθαι τὸ δριμύ· . Εμνήσθην γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ εὐφράνθην, ὁ ὁ θεῖος ἔφη Δαβίδ, ἑορτὴν ἀποφαίνων πνευματικήν, τὴν εἰς Θεὸν ὑμνῳδίαν. Αλλ' αἰσχρὸν εἶναι πως ἐδόκει τοῖς ἀναμέλπειν ἐθέλουσι, καὶ τὰ συνήθη πληροῦν, τὴν οὕτω γλυκεῖαν ἠχὴν τοῖς τῶν ἀλλοφύλων ὠσὶν ἐνιέναι φιλεῖν, καὶ τὸ αὐτοῖς ἥδιστον τε καὶ λιγυρώτατον μέλος, οιονεί πως ήδη καὶ εἰς αέρα ρίπτειν, καταμειδιώντων ἔσθ' ὅτε τῶν Βαβυ- λωνίων, καὶ ἀχθομένων εἰς ἅπαν ταῖς δι᾿ ὀργάνων ᾠδαῖς. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκον· « Ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος ἐκεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐκλαύσαμεν, ἐν τῷ μνησθῆναι ἡμᾶς τῆς Σιών· ν ἐν ᾗ κατὰ νόμους καὶ ἔθη τὰ Ἰουδαίων, ἡ τῆς αἰνέσεως θυσία προσεχο μίζετο χορδαῖς καὶ ὀργάνοις ἐκπεραινομένη, καὶ κατακηλοῦσα τοῖς μέλεσι τοὺς τῷ θείῳ προσιόντας ναῷ. Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν ἐν ἀλλοτρίῳ ζυγῷ δουλείας , S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sub noctem mediam, propemodum e tenebris simul ac servitute profecti ; qui enim servi sunt peccati semper fere cupiunt in tenebris spiritualibus esse, non in lumine divino : « omnis enim qui male agit, odit lucem › ut Salvator ait. Infermentata quoque conspersio effertur, ac sine viatico fugiunt. « Ur- gebant enim, inquit, Ægyptii populum, ut festi- nanter ejicerent eos de terra. Dixerunt enim: Om- nes nos norimur. Tulit autem populus consper- sionem suam antequam fermentarentur massæ eo- rum, quas ligaverant iu vestibus suis super hume- ros s. » Neque enim, ut opinor, debent qui Deo adhærescere velint, ejusque familiaritatem inierint, sæcularis malitiæ reliquias ferre, neque extraneo profanoque viatico, spirituali nimirum, instructi ad iter accingi ; sed azymi ac sinceri esse, panem- que eum expetere qui vivificat mundum: ejusmodi namque homines pure festa celebrabunt, dignum Deo cultum exhibebunt, ac perpetuo in illius potestate permanebunt. PALL. Conficitur ergo: quicunque illi sunt hom mines Dei amatores ac probi, eos tanquam ad sa- cram sanctamque terram, ad vitam. nempe, sub Christi ditione agendam, et a tyrannidis vi liberam pervenire oportere, atque contendere ut sacrificent, non in hostium finibus, id est, non eo animi babi- . tu cui peccata placent: et si non admodum per- fecto, prompto tamen alque ad virtutem erecto, eo- que morum statu qui longe sit a diaboli tyrannide remotus. CYR. Ne tu rem aliter se habere, quam hoc modo, suspiceris, Palladi,"recte enim a nobis con- clusa est oratio. Facile autem est si libeat etiam ta alia imagine hoc idem contemplari. Nam cum sanctæ civitatis habitatores, Jerusalem, inquam, præcipiti C ac in omnia scelera cursu Deum omnium salvatorem offendere ausi essent, in potestatem Babyloniorum venerunt : quos illi cum vi armisque cepissent, ser- vire jubebant: victoribus enim victos etiam invitos cedere necessitas cogebat. Cum itaque consternati admodum essent, et propter inopinatas calamitates ingemiscerent; vel exiguum interdum laborum so- latium quærebant: id autem erat, compositis in Dei laudem carminibus, præsentis mœroris acerbi- talem lenire. Memor enim fui Dei,, inquit Da- vid, « et delectatus sum ", » quibus verbis pronun- tiavit Dei carmina spiritualem esse festivitatem: sed volentibus carmina dicere, et consuetum officium explere, turpe propemodum videbatur, dulcem adeo sonum alienigenarum auribus committere, et sua- D vissimum sibi jucundissimumque carmen in aerem quodammodo fundere, deridentibus interdum Ba- byloniis, et graviter omnino musicorum instrumen- 19rum cantia ferentibus. Itaque dicebant : « Super fumina Babylonis illic sedimus et levimus, dum recordaremur tui, Sion "; : in qua civitate ex legis morumque Judaicorum præscripto laudis hostia cum offerretur, fidibus ac tibiis peragebatur, quo fx i templum adeuntes suavitate carminum demulce- Joan. 111, 20. Exod. XII, 33. 34. *ª Psal. Lxxvi, 4. ** Psal. cxxxvi, 1, 2. .

κατεσφιγμένοι, κατολοφυρόμενοι λέγουσιν· . Ἐπὶ ταῖς ἑτέαις ἐν μέσῳ αὐτῆς, ἐκρεμάσαμεν τὰ ὄργανα ἡμῶν· ὁ τὸ ἐν ᾠδαῖς ἀπρακτεῖν, δι' αὐτοῦ δὴ τούτου κατασημαίνοντες. Ακαρπον γάρ, μᾶλλον δὲ ὠλεσί- καρπον ἡ Ιτέα φυτόν, εἴρηται γὰρ ὡδὶ παρὰ τοῦ τῶν παρ' Έλλησι ποιητῶν. 'Ανέκειτο τοίνυν εἰς ἀπραξίαν τε καὶ ἀκαρπίαν τὰ τῆς ᾠδῆς ὄργανα· καὶ τῆς εἰς τοῦτο ραστώνης τὴν ἀφορμὴν ἀνακεκραγότες λέγουσι • Πώς ᾄσωμεν τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας; » Διακομίσαντος δὲ αὐτοῖς τοῦ Βαρούχ τοὺς Ἱερεμίου λόγους, Εκλαιον πάντες, φησί, καὶ ἐνήστευον καὶ ηύχοντο προσευχὴν ἐναντίον Κυρίου· καὶ συνήγαγον ἀργύριον, καθὰ ἑκάστου ἐδύνατο ἡ χείρ· καὶ ἀπὸ έστειλαν εἰς Ἱερουσαλὴμ πρὸς Ἰωακεὶμ υἱὸν Χελκίου, υἱοῦ Σαλώμ τὸν ἱερέα, καὶ πρὸς τοὺς ἱερεῖς καὶ πρὸς πάντα τὸν λαὸν τὸν εὑρεθέντα μετ' αὐτοῦ ἐν Ἱερου- σαλήμ. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· ι Καὶ εἶπον· Ἰδοὺ ἀπ- εστείλαμεν πρὸς ὑμᾶς ἀργύριον, ἀγοράσατε τοῦ ἀργυ- ρίου ολοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας, καὶ λίβανον, καὶ ποιήσατε μάννα, καὶ ἀνοίσατε ἐπὶ θυσιαστήριον Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. • Πρέπειν γὰρ ᾤοντο σφίσι μὲν, οὐχὶ θύειν ἔτι, γῆς μὲν ἁγίας ἐξῳκισμένοις, πράττουσι δὲ τέως ὑπὸ Θεῷ μὲν οὐκέτι, κατεζευγμέ- νοις δὲ ὥσπερ ἑτέρῳ καὶ ὑπὸ χεῖρα πεσοῦσι τὴν τυ ραννικήν, τοῖς γε μὴν ἔτι τὴν ἁγίαν οἰκοῦσι πόλιν, λειτουργίας τε τῆς ἱερᾶς λαχοῦσι τὴν δόξαν, ἀπονέ μουσι τὴν λατρείαν, ὀρθῷ δηλαδὴ χρώμενοι λογισμῷ, πρὸς τὴν τοῦ πρέποντός τε καὶ ἀναγκαίου κατασκε ψιν. Καὶ αὐτὸς δὲ ἡμῖν ὁ σοφώτατος Δανιήλ, ἱερῶν μὲν εἶχε το σπουδασμάτων, ὁμοῦ δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις αἰχμάλωτος ῶν, τὸ τῆς ἀνάγκης κατεσοφίζετα χρῆμα. Καὶ τίνα τρόπον, ἐμῶ· προσηύχετο γὰρ τρεῖς τῆς ἡμέρας καιρούς. Αλλ᾽ ἦταν αὐτῷ βλέπουσαί τε καὶ ἠνεωγμέναι πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ αἱ θυρίδες ἐν τοῖς ὑπερῴοις. Γέγραπται γὰρ ὠδί. Ευπρόσδεκτον γὰρ τότε μόλις ἔσεσθαι παρὰ Θεῷ τὴν ἰδίαν ᾤετο προσευχὴν, εἰ γῆς ἀλλοτρίας καὶ μεμισημένης, εἰ μὴ σαρκὶ δύναιτο τυχόν, κἂν γοῦν ἐννοίαις ἀπονοσφί- ζοιτο, καὶ τοῖς τῆς διανοίας όμμασι, πρὸς τὴν τῷ Θεῷ φιλαιτάτην ἀφορῶν γῆν, εἰς αὐτὸν δὲ ὥσπερ εἰσ- φρήσεις τὸν νεών, τὴν ὑπὲρ ὧν ἂν ἕλοιτο προσάγοι λιτήν. ΠΑΛΛ. Εὗ γε ὡς ἀληθῶς ὁ σύμπας ἡμῖν διήρτισται λόγος. * Κ ὠλεσίκαρπος Β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. > A rentur. Sed cum essent apud exteras nationes juge Romer., Odyss. servitutis obstricti, ingemiscentes dicebant : « fn sa- lioibus in medio ejus suspendimus organa nostra ; ›- ipsam carminibus cessationem hoc ipso signifi- cantes ; iffrugifera est enim stirps, imo frugiperda, ut melius déam, salix: sic enim a Græco quodam poeta s, dicta est. Ad cessationem igitur et sterilitatem appensa erant instrumenta mu- sica; causamque cessationis huja's inclamantes di- cunt : « Quomodo cantabimus canticon Domini in terra aliena ? Sed cum attulisset ad eos Baruch. Jeremiæ verba : « Flebant omnes, inquit, » et jejus nabant et orabant in conspectu Domini; et congre- gaverunt argentum, secundum quod potuit uniusc- jusque manus, et miserunt in Jerusalem ad Joacim flium Helcix, flii Salom sacerdotem, et ad sacer- dotes, et ad omnem populum qui inventus est cum eo in Jerusalem ". Et post pauca : Et dixerunt, Ecce misimus ad vos argentum; emite argento holocausta, et pro peccato, et incensum, et facite manna, et offerte ad aram Domini Dei nostri ". Decere enim arbitrabantur, ut ipsi quidem a sacri- fciis iuterim abstinerent, cum procul a terra sancta versarentur, neque adhuc sub Dei imperio dege- rent, sed alteri domnino subjecti essent, et in ditio- nem tyrannicam venissent; iis autem qui in sancta civitate adhuc habitabant, sacrotumque admini- strandorum gloriosum officium sortiti erant, divini. cultus partes demandant ; in quo scilicet quid de- ceret, quidve necesse esset, optima ratione conside- C raverunt. Ipse itle quoque sapientissimus Daniel sacris quidem studiis vacabat s : cumque una cum aliis captivus esset, ipso quoque necessitatis malo sapienter abusus est. Dicam quomodo : tribus nam- que temporibus per dies singulos orabat; habebat autem in solario fenestras quæ Jerusalem versuð spectabant, atque patebant : sic enim est scriptum. Orationem namque suam tum Deo gratam fore pu- tabat, cum sin minus corpore posset, animo saltem a terra extera atque odiosa sejungeretár, et mentis oculis in terram Deo gratissimam spectaret; et in ipsum velut illatus templum, preces pro quibus vellet, offerret. PALL. Pulcherrime certe tota est a nobis abso- luta disputatio. Psal. CXXXVI, 4. Baruch. 1, 5-7. * Ibid., 10. * Daniel vi, 10.

κατεσφιγμένοι, κατολοφυρόμενοι λέγουσιν· . Ἐπὶ ταῖς ἑτέαις ἐν μέσῳ αὐτῆς, ἐκρεμάσαμεν τὰ ὄργανα ἡμῶν· ὁ τὸ ἐν ᾠδαῖς ἀπρακτεῖν, δι' αὐτοῦ δὴ τούτου κατασημαίνοντες. Ακαρπον γάρ, μᾶλλον δὲ ὠλεσί- καρπον ἡ Ιτέα φυτόν, εἴρηται γὰρ ὡδὶ παρὰ τοῦ τῶν παρ' Έλλησι ποιητῶν. 'Ανέκειτο τοίνυν εἰς ἀπραξίαν τε καὶ ἀκαρπίαν τὰ τῆς ᾠδῆς ὄργανα· καὶ τῆς εἰς τοῦτο ραστώνης τὴν ἀφορμὴν ἀνακεκραγότες λέγουσι • Πώς ᾄσωμεν τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας; » Διακομίσαντος δὲ αὐτοῖς τοῦ Βαρούχ τοὺς Ἱερεμίου λόγους, Εκλαιον πάντες, φησί, καὶ ἐνήστευον καὶ ηύχοντο προσευχὴν ἐναντίον Κυρίου· καὶ συνήγαγον ἀργύριον, καθὰ ἑκάστου ἐδύνατο ἡ χείρ· καὶ ἀπὸ έστειλαν εἰς Ἱερουσαλὴμ πρὸς Ἰωακεὶμ υἱὸν Χελκίου, υἱοῦ Σαλώμ τὸν ἱερέα, καὶ πρὸς τοὺς ἱερεῖς καὶ πρὸς πάντα τὸν λαὸν τὸν εὑρεθέντα μετ' αὐτοῦ ἐν Ἱερου- σαλήμ. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· ι Καὶ εἶπον· Ἰδοὺ ἀπ- εστείλαμεν πρὸς ὑμᾶς ἀργύριον, ἀγοράσατε τοῦ ἀργυ- ρίου ολοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας, καὶ λίβανον, καὶ ποιήσατε μάννα, καὶ ἀνοίσατε ἐπὶ θυσιαστήριον Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. • Πρέπειν γὰρ ᾤοντο σφίσι μὲν, οὐχὶ θύειν ἔτι, γῆς μὲν ἁγίας ἐξῳκισμένοις, πράττουσι δὲ τέως ὑπὸ Θεῷ μὲν οὐκέτι, κατεζευγμέ- νοις δὲ ὥσπερ ἑτέρῳ καὶ ὑπὸ χεῖρα πεσοῦσι τὴν τυ ραννικήν, τοῖς γε μὴν ἔτι τὴν ἁγίαν οἰκοῦσι πόλιν, λειτουργίας τε τῆς ἱερᾶς λαχοῦσι τὴν δόξαν, ἀπονέ μουσι τὴν λατρείαν, ὀρθῷ δηλαδὴ χρώμενοι λογισμῷ, πρὸς τὴν τοῦ πρέποντός τε καὶ ἀναγκαίου κατασκε ψιν. Καὶ αὐτὸς δὲ ἡμῖν ὁ σοφώτατος Δανιήλ, ἱερῶν μὲν εἶχε το σπουδασμάτων, ὁμοῦ δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις αἰχμάλωτος ῶν, τὸ τῆς ἀνάγκης κατεσοφίζετα χρῆμα. Καὶ τίνα τρόπον, ἐμῶ· προσηύχετο γὰρ τρεῖς τῆς ἡμέρας καιρούς. Αλλ᾽ ἦταν αὐτῷ βλέπουσαί τε καὶ ἠνεωγμέναι πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ αἱ θυρίδες ἐν τοῖς ὑπερῴοις. Γέγραπται γὰρ ὠδί. Ευπρόσδεκτον γὰρ τότε μόλις ἔσεσθαι παρὰ Θεῷ τὴν ἰδίαν ᾤετο προσευχὴν, εἰ γῆς ἀλλοτρίας καὶ μεμισημένης, εἰ μὴ σαρκὶ δύναιτο τυχόν, κἂν γοῦν ἐννοίαις ἀπονοσφί- ζοιτο, καὶ τοῖς τῆς διανοίας όμμασι, πρὸς τὴν τῷ Θεῷ φιλαιτάτην ἀφορῶν γῆν, εἰς αὐτὸν δὲ ὥσπερ εἰσ- φρήσεις τὸν νεών, τὴν ὑπὲρ ὧν ἂν ἕλοιτο προσάγοι λιτήν. ΠΑΛΛ. Εὗ γε ὡς ἀληθῶς ὁ σύμπας ἡμῖν διήρτισται λόγος. * Κ ὠλεσίκαρπος Β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. > A rentur. Sed cum essent apud exteras nationes juge Romer., Odyss. servitutis obstricti, ingemiscentes dicebant : « fn sa- lioibus in medio ejus suspendimus organa nostra ; ›- ipsam carminibus cessationem hoc ipso signifi- cantes ; iffrugifera est enim stirps, imo frugiperda, ut melius déam, salix: sic enim a Græco quodam poeta s, dicta est. Ad cessationem igitur et sterilitatem appensa erant instrumenta mu- sica; causamque cessationis huja's inclamantes di- cunt : « Quomodo cantabimus canticon Domini in terra aliena ? Sed cum attulisset ad eos Baruch. Jeremiæ verba : « Flebant omnes, inquit, » et jejus nabant et orabant in conspectu Domini; et congre- gaverunt argentum, secundum quod potuit uniusc- jusque manus, et miserunt in Jerusalem ad Joacim flium Helcix, flii Salom sacerdotem, et ad sacer- dotes, et ad omnem populum qui inventus est cum eo in Jerusalem ". Et post pauca : Et dixerunt, Ecce misimus ad vos argentum; emite argento holocausta, et pro peccato, et incensum, et facite manna, et offerte ad aram Domini Dei nostri ". Decere enim arbitrabantur, ut ipsi quidem a sacri- fciis iuterim abstinerent, cum procul a terra sancta versarentur, neque adhuc sub Dei imperio dege- rent, sed alteri domnino subjecti essent, et in ditio- nem tyrannicam venissent; iis autem qui in sancta civitate adhuc habitabant, sacrotumque admini- strandorum gloriosum officium sortiti erant, divini. cultus partes demandant ; in quo scilicet quid de- ceret, quidve necesse esset, optima ratione conside- C raverunt. Ipse itle quoque sapientissimus Daniel sacris quidem studiis vacabat s : cumque una cum aliis captivus esset, ipso quoque necessitatis malo sapienter abusus est. Dicam quomodo : tribus nam- que temporibus per dies singulos orabat; habebat autem in solario fenestras quæ Jerusalem versuð spectabant, atque patebant : sic enim est scriptum. Orationem namque suam tum Deo gratam fore pu- tabat, cum sin minus corpore posset, animo saltem a terra extera atque odiosa sejungeretár, et mentis oculis in terram Deo gratissimam spectaret; et in ipsum velut illatus templum, preces pro quibus vellet, offerret. PALL. Pulcherrime certe tota est a nobis abso- luta disputatio. Psal. CXXXVI, 4. Baruch. 1, 5-7. * Ibid., 10. * Daniel vi, 10.

κατεσφιγμένοι, κατολοφυρόμενοι λέγουσιν· . Ἐπὶ ταῖς ἑτέαις ἐν μέσῳ αὐτῆς, ἐκρεμάσαμεν τὰ ὄργανα ἡμῶν· ὁ τὸ ἐν ᾠδαῖς ἀπρακτεῖν, δι' αὐτοῦ δὴ τούτου κατασημαίνοντες. Ακαρπον γάρ, μᾶλλον δὲ ὠλεσί- καρπον ἡ Ιτέα φυτόν, εἴρηται γὰρ ὡδὶ παρὰ τοῦ τῶν παρ' Έλλησι ποιητῶν. 'Ανέκειτο τοίνυν εἰς ἀπραξίαν τε καὶ ἀκαρπίαν τὰ τῆς ᾠδῆς ὄργανα· καὶ τῆς εἰς τοῦτο ραστώνης τὴν ἀφορμὴν ἀνακεκραγότες λέγουσι • Πώς ᾄσωμεν τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας; » Διακομίσαντος δὲ αὐτοῖς τοῦ Βαρούχ τοὺς Ἱερεμίου λόγους, Εκλαιον πάντες, φησί, καὶ ἐνήστευον καὶ ηύχοντο προσευχὴν ἐναντίον Κυρίου· καὶ συνήγαγον ἀργύριον, καθὰ ἑκάστου ἐδύνατο ἡ χείρ· καὶ ἀπὸ έστειλαν εἰς Ἱερουσαλὴμ πρὸς Ἰωακεὶμ υἱὸν Χελκίου, υἱοῦ Σαλώμ τὸν ἱερέα, καὶ πρὸς τοὺς ἱερεῖς καὶ πρὸς πάντα τὸν λαὸν τὸν εὑρεθέντα μετ' αὐτοῦ ἐν Ἱερου- σαλήμ. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· ι Καὶ εἶπον· Ἰδοὺ ἀπ- εστείλαμεν πρὸς ὑμᾶς ἀργύριον, ἀγοράσατε τοῦ ἀργυ- ρίου ολοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας, καὶ λίβανον, καὶ ποιήσατε μάννα, καὶ ἀνοίσατε ἐπὶ θυσιαστήριον Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. • Πρέπειν γὰρ ᾤοντο σφίσι μὲν, οὐχὶ θύειν ἔτι, γῆς μὲν ἁγίας ἐξῳκισμένοις, πράττουσι δὲ τέως ὑπὸ Θεῷ μὲν οὐκέτι, κατεζευγμέ- νοις δὲ ὥσπερ ἑτέρῳ καὶ ὑπὸ χεῖρα πεσοῦσι τὴν τυ ραννικήν, τοῖς γε μὴν ἔτι τὴν ἁγίαν οἰκοῦσι πόλιν, λειτουργίας τε τῆς ἱερᾶς λαχοῦσι τὴν δόξαν, ἀπονέ μουσι τὴν λατρείαν, ὀρθῷ δηλαδὴ χρώμενοι λογισμῷ, πρὸς τὴν τοῦ πρέποντός τε καὶ ἀναγκαίου κατασκε ψιν. Καὶ αὐτὸς δὲ ἡμῖν ὁ σοφώτατος Δανιήλ, ἱερῶν μὲν εἶχε το σπουδασμάτων, ὁμοῦ δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις αἰχμάλωτος ῶν, τὸ τῆς ἀνάγκης κατεσοφίζετα χρῆμα. Καὶ τίνα τρόπον, ἐμῶ· προσηύχετο γὰρ τρεῖς τῆς ἡμέρας καιρούς. Αλλ᾽ ἦταν αὐτῷ βλέπουσαί τε καὶ ἠνεωγμέναι πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ αἱ θυρίδες ἐν τοῖς ὑπερῴοις. Γέγραπται γὰρ ὠδί. Ευπρόσδεκτον γὰρ τότε μόλις ἔσεσθαι παρὰ Θεῷ τὴν ἰδίαν ᾤετο προσευχὴν, εἰ γῆς ἀλλοτρίας καὶ μεμισημένης, εἰ μὴ σαρκὶ δύναιτο τυχόν, κἂν γοῦν ἐννοίαις ἀπονοσφί- ζοιτο, καὶ τοῖς τῆς διανοίας όμμασι, πρὸς τὴν τῷ Θεῷ φιλαιτάτην ἀφορῶν γῆν, εἰς αὐτὸν δὲ ὥσπερ εἰσ- φρήσεις τὸν νεών, τὴν ὑπὲρ ὧν ἂν ἕλοιτο προσάγοι λιτήν. ΠΑΛΛ. Εὗ γε ὡς ἀληθῶς ὁ σύμπας ἡμῖν διήρτισται λόγος. * Κ ὠλεσίκαρπος Β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. I. > A rentur. Sed cum essent apud exteras nationes juge Romer., Odyss. servitutis obstricti, ingemiscentes dicebant : « fn sa- lioibus in medio ejus suspendimus organa nostra ; ›- ipsam carminibus cessationem hoc ipso signifi- cantes ; iffrugifera est enim stirps, imo frugiperda, ut melius déam, salix: sic enim a Græco quodam poeta s, dicta est. Ad cessationem igitur et sterilitatem appensa erant instrumenta mu- sica; causamque cessationis huja's inclamantes di- cunt : « Quomodo cantabimus canticon Domini in terra aliena ? Sed cum attulisset ad eos Baruch. Jeremiæ verba : « Flebant omnes, inquit, » et jejus nabant et orabant in conspectu Domini; et congre- gaverunt argentum, secundum quod potuit uniusc- jusque manus, et miserunt in Jerusalem ad Joacim flium Helcix, flii Salom sacerdotem, et ad sacer- dotes, et ad omnem populum qui inventus est cum eo in Jerusalem ". Et post pauca : Et dixerunt, Ecce misimus ad vos argentum; emite argento holocausta, et pro peccato, et incensum, et facite manna, et offerte ad aram Domini Dei nostri ". Decere enim arbitrabantur, ut ipsi quidem a sacri- fciis iuterim abstinerent, cum procul a terra sancta versarentur, neque adhuc sub Dei imperio dege- rent, sed alteri domnino subjecti essent, et in ditio- nem tyrannicam venissent; iis autem qui in sancta civitate adhuc habitabant, sacrotumque admini- strandorum gloriosum officium sortiti erant, divini. cultus partes demandant ; in quo scilicet quid de- ceret, quidve necesse esset, optima ratione conside- C raverunt. Ipse itle quoque sapientissimus Daniel sacris quidem studiis vacabat s : cumque una cum aliis captivus esset, ipso quoque necessitatis malo sapienter abusus est. Dicam quomodo : tribus nam- que temporibus per dies singulos orabat; habebat autem in solario fenestras quæ Jerusalem versuð spectabant, atque patebant : sic enim est scriptum. Orationem namque suam tum Deo gratam fore pu- tabat, cum sin minus corpore posset, animo saltem a terra extera atque odiosa sejungeretár, et mentis oculis in terram Deo gratissimam spectaret; et in ipsum velut illatus templum, preces pro quibus vellet, offerret. PALL. Pulcherrime certe tota est a nobis abso- luta disputatio. Psal. CXXXVI, 4. Baruch. 1, 5-7. * Ibid., 10. * Daniel vi, 10.

ΠΕΡΙ ΤΑΣ ΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙ * ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ "Οτι ἀμήχανον διαφυγεῖν τὸν ἐξ ἁμαρτίας θάνα τον, καὶ τὴν τοῦ διαβόλου πλεονεξίαν, εἰ μὴ δι ἁγιασμοῦ τοῦ κατὰ Χριστὸν, καὶ ὅτι οὐκ ἐν νόμῳ ἡ δικαίωσις, ἀλλ' ἐν Χριστῷ. Χρήμα μὲν οὖν, ὦ Παλλάδιο, τὸ ἀπονοσφίζεσθαι φιλεῖν τοῦ κατασίνεσθαι πεφυκότος, ἐφίεσθαι δὲ δεῖνα τῆς ὑπὸ τῷ Θεῷ δουλείας, ὡς εὐκλεές τε καὶ ὀνησι- φόρον, οὐκ ἀγεννής ἡμῖν διέδειξε λόγος. ΠΑΛΛ. Οὐ γὰρ οὖν. ΚΥΡ. Ολοτρόπως γε μὴν τῶν αἰσχιόνων ἀπαίρον τας, τὰ ἀμείνω ὅτι προσήκεν ἡμᾶς ὅτι ζητεῖν, εὐ μάλα διεβεβαιούμεθα. ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Χρῆναι δὲ οὕτω λοιπὸν ἐδόκει τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς τὸ φιλήδονον, καὶ τὴν ἐπὶ τῷδε τύρβην τέντας ὡς ἀποτάτω καταθύειν ἐπείγεσθαι τῷ Θεῷ, καὶ δάπερ ἐν ἐρήμῳ γεγονότας διαθέσει νοῦ, σχολαίαν καὶ καθαρωτάτην, καὶ μολυσμοῖς οὐ βατὴν, καλὴν δὲ καὶ εὐπρόσδεκτον ἐπιτηδεύειν αὐτῷ τὴν λατρείαν. ΠΑΛΑ. Εδόκει γὰρ ὧδε. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὅτι καθειργνύντος ὑφ' ἑαυτῷ καὶ συνέχειν ἡμᾶς ἐθέλοντος, ἐκ πλεονεξίας του Σατανά, θεῖος ἐκάλει νόμος εἰς ἐλεύθερον ἀξίωμα, τὴν περὶ τῶν ἀρίστων εἰσήγησιν ταῖς ἐκείνου βδελυρίαις ἀντι- τιθεὶς, καὶ πρὸς τὰ ἀμείνω παιδαγωγῶν, ἐκ μυρίων. ὅσων τῶν παραδειγμάτων διελευκαίνετο ; ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Θεὸς οὖν ἄρα τῆς σωτηρίας ὁ χορηγὸς, καὶ ἁπάσης ἡμῖν εὐημερίας πρύτανις, τῆς πρὸς αὐτὸν οικειότητος καταδεικνύων τὴν ὁδὸν, μεσιτεύοντος τοῦ Χριστοῦ. "Η γὰρ οὐχὶ τύπος ἂν γένοιτο, καὶ μάλα σα φῆς τῆς διὰ Χριστοῦ μεσιτείας, ἡ διὰ Μωσέως; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHEEP. DE ADORATIONE ET ET CULTU IN SPIRITU ET VERITATE LIBER SECUNDUS. Mortem, quas ex peccato consecuta est, atque diu- A boli tyrannidem evitari nullo modo posse, nisi per sanctificationem quæ ex Christo est: justificatio- nemque non in lege, sed in Christo esse. Rem igitur eum gloriosam esse, Palladi, tum vero in primis utilem ab eo sejungi cupere, quod suapte natura noceat; expetere item ut Deo serviamus, iuculenta ratione a nobis demonstratum est. PALL. Est certe. GYR. Omnibus quoque modis ab iis quæ turpia sunt egressos, quæ honesta sunt quærere nos. oportere, satis confirmavimus ? PALL. Maxime vero. CYR. Ita denique opus esse videbatur, a mun- canæ hujus vit voluptatibus, et turbis quibus B earum causa distinemur, quam longissime digres- R sos, ad sacrifeium Deo offerendum properare, neque aliter quam si tn eremo versaremur affectu mentis, quietam ac maxime purum, atque ab omni inquina- mento remotuin, præclarum vero et acceptabilem illi cultum exhibere ? PALL. Ita est. CYR. Quomodo etiam sub sua nos ditione cum Satanas constrinxisset, et usurpato dominatu con- clusos detinere vellet, divina lex ad libertatis digni- tatem vocarit; idque effecerit, monita quibus ad actiones optimas hortaretur, illius impuritatibus opponendo, atque ad meliorem nos vitæ rationem instituendo, plurimis est exemplis perspicuum fa- clum ? PALL. Prorsus. CYR. Est igitur Deus salutis tributor, et omnis nobis felicitatis auctor, qui viam ostendat qua, Christo mediatore interposito, ad illius familiarita- tem perveniri possit. An non enim figura est, eaque satis expressa Christi interventionis, illa Moysi me- diatoris interpositio ? C

ΠΑΛΛ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Μωσής μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος αρχικής δου λείας εξεκόμιζε τὸν Ἰσραὴλ καὶ τῶν εἰς πλινθείαν ἐξῃρεῖτο πόνων, ἔργων τε τῶν περὶ γῆν, καὶ μεταίχ- μιαν ὥσπερ τι κείμενος Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τους ἄνωθεν σφίσι διεκόμιζε λόγους. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, τὰ ὡς ἐν τύπῳ καὶ σκιαῖς μετα χαράττων εἰς ἀλήθειαν, δουλείας ἡμᾶς ἐξέλκει τῆς νοητής, τὴν μὲν πάλαι καθ᾿ ἡμῶν τυραννήσασαν ἁμαρτίαν ἐξιστές, κατασείων δὲ τοῦ διαβόλου το κράτος, καὶ φρονήματος μὲν ἐπιγείου καὶ τῶν περὶ σάρκα σπουδασμάτων ἀποφοιτῶν ἀναπείθων τους ἕπεσθαι δεῖν οἱομένους αὐτῷ, μεταπλάττων δὲ ὥσπερ εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς, αριδηλότατά τε ἡμῖν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπαγγέλλων θέλησιν· τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν· « Τὰ ῥήματα & ἐγὼ λαλῶ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, Β ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. › Καὶ πάλιν · « Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι έντο λὴν δέδωκε, τί είπω, καὶ τί λαλήσω. » Καὶ γοῦν δ Μωσῆς εἰκόνα καὶ ἀνατύπωσιν τῆς ἐν Χριστῷ μεσι- τείας, τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ἐποιεῖτο, λέγων τοῖς ἐξ Ισραήλ· • Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἀναστήσει σοι ὡς ἐμὲ, Κύριος ὁ Θεός σου. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ του ἐν Χωρήβ, τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας. » Εν τύπο μὲν οὖν καὶ εἰκόνι τὰ διὰ Μωσέως, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν μεσιτείας ἡ δύνα μις· ἀποῤῥητότερος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ μεσιτείας ὁ τρόπος. Ὁ μὲν γὰρ νόμου καὶ σκιᾶς διάκονος ἦν καὶ παιδαγωγίας τῆς ἄνωθεν διακομιστής Χριστὸς δὲ ὡς νόμου καὶ προφητῶν δεσπότης, τὰ αὐτῷ δοκοῦντα θεσμοθετεῖ, καὶ μεσίτης ἦν, συνθεούσης ἐν αὐτῷ καὶ εἰς ἐν ὥσπερ ούσης, θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος. Αμφω γὰρ ἅμα νοεῖται Χριστός. ι Καὶ Μωσῆς μὲν ὡς θεράπων εἰς ὅλον τὸν οἶκον αὐτοῦ πιστός, Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς, ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς· ο οἱ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως πρὸς ἐλευθε μίαν ἡγμένοι τὴν ἀληθῆ. Αραρεν οὖν, ὅτι μεσίτης μὲν σαρκικῆς ἐλευθερίας, γράμματός τε καὶ σκιᾶς ὁ Ιεροφάντης Μωσής· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρισ στὸς, τῶν ὑπὲρ νόμον εἰσηγητής, καὶ τῆς σαρκικῆς ἐλευθερίας τὴν ἀσυγκρίτως ἀμείνω δωρούμενος, τοῦτ' ἔστι, τὴν κατὰ πνεῦμα. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε καὶ τοῖς σαρχικῶς ἡλευθερωμένοις τοῖς ἐξ Ἰσραήλ· • Ἐὰν ὑμεῖς μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ἀληθῶς μαθηταί μού έστε, καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ελευθερώσει ὑμᾶς. » Καὶ πάλιν· . Πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, δοῦλος ἐστι τῆς ἁμαρτίας· ὁ δὲ δοῦλος οὐ μένει ἐν τῇ οἰκίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα, ὁ υἱὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐὰν οὖν ὁ Υἱὸς ὑμᾶς ἐλευθε ρώσῃ, ὄντως ἐλεύθεροι ἐστέ. ΠΑΛΑ. "Άριστα έφης. ΚΥΡ. Καυχησόμεθα δὴ οὖν οὐ τοῖς κατὰ σάρκα λαμπροῖς, ἀλλὰ τοῖς ἐν πνεύματι καὶ δικαιοσύνῃ τῇ £13 DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. PALL. Quonam modo? CYR. Moyses enim, ille vir sane admiranius, carnali servitute eripuit Israeliticum populum; et a laboribus coquendorum laterum, ab operibus etiam in terra exstruendis exemit; ac veluti medius qui-. dam limes inter Deum et homines interjectus, ad illos cœlitus exauditas voces perferebat: Dominus vero noster Jesus Christus, ea quæ in figura et umbris tradita fuerant, ad veritatem transferens, a spirituali servitute nos extrahit, in eo quod pecca- tum, quod diu nobis dominatum fuerat, expellit, diabolique imperium evertit; et sectatores suos a. terreno sensu, rerumque carnalium studio refugere suadet; eosque quodammodo reformat ad studium virtutis, apertissimeque nobis Dei ac Patris volun- ' A tatem annuntiat; ideoque dixit : « Verba que ego. D libertate carnali multis partibus praestantiorem. C “ loquor vobis, non sunt mea, sed ejus, qui misit me, Patris";, itemque : « A me ipso non loquor ; sed qui misit me, Pater, ipse mihi mandatum dedit, quid dicam, et quid loquar". Ac Moyses certe in suis rebus imaginem atque formam quamdam se gerere illius Christi interventionis intellexit, cum dixit Aliis Israel:51 Prophetam ex fratribus tuis excitabit, sicul me, Dominus Deus tuus: ¡Hum audietis juxta omnia quæcunque expetisti a Domino Deo tuo in Horeb, in die concionis". › Igitur quæcunque per Moysen agebantur, illaque vis interventionis ejus, figura quædam erat et imago; at Christi interventionis forma magis ineffabilis est. Ille enim legis et um- bræ minister fuit, et acceptæ divinitus institutionis. interpres: Christus autem, ut legis ac prophetarum dominus, quæ sibi videntur decernit ; et mediator fait, cum in eo concurreret, atque in urum quo- dammodo conveniret tum divina, tum humana na- tura. Has enim ambas simal junctas intelligimus Christum. Ae Moyses quidem ut servus in totam ejus domum fidelis; Christus autem ut fius in domo sua, cujus domus nos sumus *,: qui per fidem quam in illum habemus, ad veram sumus libertatem adducti. Constat igitur mediatorem car- nalis libertatis, litteræque et umbræ, fuisse Moysen illum sacrarum rerum interpretem: Dominum vero nostrum Jesum Christum earum rerum auctorem quæ sunt supra legem : ac spiritus libertatem, illa esse largitum. Itaque Israelitis quamvis carnaliter liberatis dicebat: ‹ Si vos manseritis in sermone maeo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veri- tatem, et veritas liberabit vos "., Et iterum : • Omnis qui facit peccatum, servus est peccati : servus autem non manet in domo in æternum; filius autem manet in æternum. Si igitur Filius vos liberaverit, vere liberi eritis ". PALL. Bectissime dicis. CYR. Non igitur de carualium rerum splendore gloriandum nobis est, sed de spiritus et justitia * Joan. xi. 24. * Joan. xn, 49. » Deut. xvi, 15, 16. • Ibid., 34-36. "Hebr. 1, 2, 3. “Joan. viu, 32, 33.

ΠΑΛΛ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Μωσής μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος αρχικής δου λείας εξεκόμιζε τὸν Ἰσραὴλ καὶ τῶν εἰς πλινθείαν ἐξῃρεῖτο πόνων, ἔργων τε τῶν περὶ γῆν, καὶ μεταίχ- μιαν ὥσπερ τι κείμενος Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τους ἄνωθεν σφίσι διεκόμιζε λόγους. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, τὰ ὡς ἐν τύπῳ καὶ σκιαῖς μετα χαράττων εἰς ἀλήθειαν, δουλείας ἡμᾶς ἐξέλκει τῆς νοητής, τὴν μὲν πάλαι καθ᾿ ἡμῶν τυραννήσασαν ἁμαρτίαν ἐξιστές, κατασείων δὲ τοῦ διαβόλου το κράτος, καὶ φρονήματος μὲν ἐπιγείου καὶ τῶν περὶ σάρκα σπουδασμάτων ἀποφοιτῶν ἀναπείθων τους ἕπεσθαι δεῖν οἱομένους αὐτῷ, μεταπλάττων δὲ ὥσπερ εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς, αριδηλότατά τε ἡμῖν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπαγγέλλων θέλησιν· τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν· « Τὰ ῥήματα & ἐγὼ λαλῶ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, Β ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. › Καὶ πάλιν · « Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι έντο λὴν δέδωκε, τί είπω, καὶ τί λαλήσω. » Καὶ γοῦν δ Μωσῆς εἰκόνα καὶ ἀνατύπωσιν τῆς ἐν Χριστῷ μεσι- τείας, τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ἐποιεῖτο, λέγων τοῖς ἐξ Ισραήλ· • Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἀναστήσει σοι ὡς ἐμὲ, Κύριος ὁ Θεός σου. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ του ἐν Χωρήβ, τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας. » Εν τύπο μὲν οὖν καὶ εἰκόνι τὰ διὰ Μωσέως, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν μεσιτείας ἡ δύνα μις· ἀποῤῥητότερος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ μεσιτείας ὁ τρόπος. Ὁ μὲν γὰρ νόμου καὶ σκιᾶς διάκονος ἦν καὶ παιδαγωγίας τῆς ἄνωθεν διακομιστής Χριστὸς δὲ ὡς νόμου καὶ προφητῶν δεσπότης, τὰ αὐτῷ δοκοῦντα θεσμοθετεῖ, καὶ μεσίτης ἦν, συνθεούσης ἐν αὐτῷ καὶ εἰς ἐν ὥσπερ ούσης, θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος. Αμφω γὰρ ἅμα νοεῖται Χριστός. ι Καὶ Μωσῆς μὲν ὡς θεράπων εἰς ὅλον τὸν οἶκον αὐτοῦ πιστός, Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς, ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς· ο οἱ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως πρὸς ἐλευθε μίαν ἡγμένοι τὴν ἀληθῆ. Αραρεν οὖν, ὅτι μεσίτης μὲν σαρκικῆς ἐλευθερίας, γράμματός τε καὶ σκιᾶς ὁ Ιεροφάντης Μωσής· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρισ στὸς, τῶν ὑπὲρ νόμον εἰσηγητής, καὶ τῆς σαρκικῆς ἐλευθερίας τὴν ἀσυγκρίτως ἀμείνω δωρούμενος, τοῦτ' ἔστι, τὴν κατὰ πνεῦμα. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε καὶ τοῖς σαρχικῶς ἡλευθερωμένοις τοῖς ἐξ Ἰσραήλ· • Ἐὰν ὑμεῖς μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ἀληθῶς μαθηταί μού έστε, καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ελευθερώσει ὑμᾶς. » Καὶ πάλιν· . Πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, δοῦλος ἐστι τῆς ἁμαρτίας· ὁ δὲ δοῦλος οὐ μένει ἐν τῇ οἰκίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα, ὁ υἱὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐὰν οὖν ὁ Υἱὸς ὑμᾶς ἐλευθε ρώσῃ, ὄντως ἐλεύθεροι ἐστέ. ΠΑΛΑ. "Άριστα έφης. ΚΥΡ. Καυχησόμεθα δὴ οὖν οὐ τοῖς κατὰ σάρκα λαμπροῖς, ἀλλὰ τοῖς ἐν πνεύματι καὶ δικαιοσύνῃ τῇ £13 DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. PALL. Quonam modo? CYR. Moyses enim, ille vir sane admiranius, carnali servitute eripuit Israeliticum populum; et a laboribus coquendorum laterum, ab operibus etiam in terra exstruendis exemit; ac veluti medius qui-. dam limes inter Deum et homines interjectus, ad illos cœlitus exauditas voces perferebat: Dominus vero noster Jesus Christus, ea quæ in figura et umbris tradita fuerant, ad veritatem transferens, a spirituali servitute nos extrahit, in eo quod pecca- tum, quod diu nobis dominatum fuerat, expellit, diabolique imperium evertit; et sectatores suos a. terreno sensu, rerumque carnalium studio refugere suadet; eosque quodammodo reformat ad studium virtutis, apertissimeque nobis Dei ac Patris volun- ' A tatem annuntiat; ideoque dixit : « Verba que ego. D libertate carnali multis partibus praestantiorem. C “ loquor vobis, non sunt mea, sed ejus, qui misit me, Patris";, itemque : « A me ipso non loquor ; sed qui misit me, Pater, ipse mihi mandatum dedit, quid dicam, et quid loquar". Ac Moyses certe in suis rebus imaginem atque formam quamdam se gerere illius Christi interventionis intellexit, cum dixit Aliis Israel:51 Prophetam ex fratribus tuis excitabit, sicul me, Dominus Deus tuus: ¡Hum audietis juxta omnia quæcunque expetisti a Domino Deo tuo in Horeb, in die concionis". › Igitur quæcunque per Moysen agebantur, illaque vis interventionis ejus, figura quædam erat et imago; at Christi interventionis forma magis ineffabilis est. Ille enim legis et um- bræ minister fuit, et acceptæ divinitus institutionis. interpres: Christus autem, ut legis ac prophetarum dominus, quæ sibi videntur decernit ; et mediator fait, cum in eo concurreret, atque in urum quo- dammodo conveniret tum divina, tum humana na- tura. Has enim ambas simal junctas intelligimus Christum. Ae Moyses quidem ut servus in totam ejus domum fidelis; Christus autem ut fius in domo sua, cujus domus nos sumus *,: qui per fidem quam in illum habemus, ad veram sumus libertatem adducti. Constat igitur mediatorem car- nalis libertatis, litteræque et umbræ, fuisse Moysen illum sacrarum rerum interpretem: Dominum vero nostrum Jesum Christum earum rerum auctorem quæ sunt supra legem : ac spiritus libertatem, illa esse largitum. Itaque Israelitis quamvis carnaliter liberatis dicebat: ‹ Si vos manseritis in sermone maeo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veri- tatem, et veritas liberabit vos "., Et iterum : • Omnis qui facit peccatum, servus est peccati : servus autem non manet in domo in æternum; filius autem manet in æternum. Si igitur Filius vos liberaverit, vere liberi eritis ". PALL. Bectissime dicis. CYR. Non igitur de carualium rerum splendore gloriandum nobis est, sed de spiritus et justitia * Joan. xi. 24. * Joan. xn, 49. » Deut. xvi, 15, 16. • Ibid., 34-36. "Hebr. 1, 2, 3. “Joan. viu, 32, 33.

ΠΑΛΛ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Μωσής μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος αρχικής δου λείας εξεκόμιζε τὸν Ἰσραὴλ καὶ τῶν εἰς πλινθείαν ἐξῃρεῖτο πόνων, ἔργων τε τῶν περὶ γῆν, καὶ μεταίχ- μιαν ὥσπερ τι κείμενος Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τους ἄνωθεν σφίσι διεκόμιζε λόγους. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, τὰ ὡς ἐν τύπῳ καὶ σκιαῖς μετα χαράττων εἰς ἀλήθειαν, δουλείας ἡμᾶς ἐξέλκει τῆς νοητής, τὴν μὲν πάλαι καθ᾿ ἡμῶν τυραννήσασαν ἁμαρτίαν ἐξιστές, κατασείων δὲ τοῦ διαβόλου το κράτος, καὶ φρονήματος μὲν ἐπιγείου καὶ τῶν περὶ σάρκα σπουδασμάτων ἀποφοιτῶν ἀναπείθων τους ἕπεσθαι δεῖν οἱομένους αὐτῷ, μεταπλάττων δὲ ὥσπερ εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς, αριδηλότατά τε ἡμῖν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπαγγέλλων θέλησιν· τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν· « Τὰ ῥήματα & ἐγὼ λαλῶ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, Β ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. › Καὶ πάλιν · « Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι έντο λὴν δέδωκε, τί είπω, καὶ τί λαλήσω. » Καὶ γοῦν δ Μωσῆς εἰκόνα καὶ ἀνατύπωσιν τῆς ἐν Χριστῷ μεσι- τείας, τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ἐποιεῖτο, λέγων τοῖς ἐξ Ισραήλ· • Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἀναστήσει σοι ὡς ἐμὲ, Κύριος ὁ Θεός σου. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ του ἐν Χωρήβ, τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας. » Εν τύπο μὲν οὖν καὶ εἰκόνι τὰ διὰ Μωσέως, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν μεσιτείας ἡ δύνα μις· ἀποῤῥητότερος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ μεσιτείας ὁ τρόπος. Ὁ μὲν γὰρ νόμου καὶ σκιᾶς διάκονος ἦν καὶ παιδαγωγίας τῆς ἄνωθεν διακομιστής Χριστὸς δὲ ὡς νόμου καὶ προφητῶν δεσπότης, τὰ αὐτῷ δοκοῦντα θεσμοθετεῖ, καὶ μεσίτης ἦν, συνθεούσης ἐν αὐτῷ καὶ εἰς ἐν ὥσπερ ούσης, θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος. Αμφω γὰρ ἅμα νοεῖται Χριστός. ι Καὶ Μωσῆς μὲν ὡς θεράπων εἰς ὅλον τὸν οἶκον αὐτοῦ πιστός, Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς, ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς· ο οἱ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως πρὸς ἐλευθε μίαν ἡγμένοι τὴν ἀληθῆ. Αραρεν οὖν, ὅτι μεσίτης μὲν σαρκικῆς ἐλευθερίας, γράμματός τε καὶ σκιᾶς ὁ Ιεροφάντης Μωσής· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρισ στὸς, τῶν ὑπὲρ νόμον εἰσηγητής, καὶ τῆς σαρκικῆς ἐλευθερίας τὴν ἀσυγκρίτως ἀμείνω δωρούμενος, τοῦτ' ἔστι, τὴν κατὰ πνεῦμα. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε καὶ τοῖς σαρχικῶς ἡλευθερωμένοις τοῖς ἐξ Ἰσραήλ· • Ἐὰν ὑμεῖς μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ἀληθῶς μαθηταί μού έστε, καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ελευθερώσει ὑμᾶς. » Καὶ πάλιν· . Πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, δοῦλος ἐστι τῆς ἁμαρτίας· ὁ δὲ δοῦλος οὐ μένει ἐν τῇ οἰκίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα, ὁ υἱὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐὰν οὖν ὁ Υἱὸς ὑμᾶς ἐλευθε ρώσῃ, ὄντως ἐλεύθεροι ἐστέ. ΠΑΛΑ. "Άριστα έφης. ΚΥΡ. Καυχησόμεθα δὴ οὖν οὐ τοῖς κατὰ σάρκα λαμπροῖς, ἀλλὰ τοῖς ἐν πνεύματι καὶ δικαιοσύνῃ τῇ £13 DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. PALL. Quonam modo? CYR. Moyses enim, ille vir sane admiranius, carnali servitute eripuit Israeliticum populum; et a laboribus coquendorum laterum, ab operibus etiam in terra exstruendis exemit; ac veluti medius qui-. dam limes inter Deum et homines interjectus, ad illos cœlitus exauditas voces perferebat: Dominus vero noster Jesus Christus, ea quæ in figura et umbris tradita fuerant, ad veritatem transferens, a spirituali servitute nos extrahit, in eo quod pecca- tum, quod diu nobis dominatum fuerat, expellit, diabolique imperium evertit; et sectatores suos a. terreno sensu, rerumque carnalium studio refugere suadet; eosque quodammodo reformat ad studium virtutis, apertissimeque nobis Dei ac Patris volun- ' A tatem annuntiat; ideoque dixit : « Verba que ego. D libertate carnali multis partibus praestantiorem. C “ loquor vobis, non sunt mea, sed ejus, qui misit me, Patris";, itemque : « A me ipso non loquor ; sed qui misit me, Pater, ipse mihi mandatum dedit, quid dicam, et quid loquar". Ac Moyses certe in suis rebus imaginem atque formam quamdam se gerere illius Christi interventionis intellexit, cum dixit Aliis Israel:51 Prophetam ex fratribus tuis excitabit, sicul me, Dominus Deus tuus: ¡Hum audietis juxta omnia quæcunque expetisti a Domino Deo tuo in Horeb, in die concionis". › Igitur quæcunque per Moysen agebantur, illaque vis interventionis ejus, figura quædam erat et imago; at Christi interventionis forma magis ineffabilis est. Ille enim legis et um- bræ minister fuit, et acceptæ divinitus institutionis. interpres: Christus autem, ut legis ac prophetarum dominus, quæ sibi videntur decernit ; et mediator fait, cum in eo concurreret, atque in urum quo- dammodo conveniret tum divina, tum humana na- tura. Has enim ambas simal junctas intelligimus Christum. Ae Moyses quidem ut servus in totam ejus domum fidelis; Christus autem ut fius in domo sua, cujus domus nos sumus *,: qui per fidem quam in illum habemus, ad veram sumus libertatem adducti. Constat igitur mediatorem car- nalis libertatis, litteræque et umbræ, fuisse Moysen illum sacrarum rerum interpretem: Dominum vero nostrum Jesum Christum earum rerum auctorem quæ sunt supra legem : ac spiritus libertatem, illa esse largitum. Itaque Israelitis quamvis carnaliter liberatis dicebat: ‹ Si vos manseritis in sermone maeo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veri- tatem, et veritas liberabit vos "., Et iterum : • Omnis qui facit peccatum, servus est peccati : servus autem non manet in domo in æternum; filius autem manet in æternum. Si igitur Filius vos liberaverit, vere liberi eritis ". PALL. Bectissime dicis. CYR. Non igitur de carualium rerum splendore gloriandum nobis est, sed de spiritus et justitia * Joan. xi. 24. * Joan. xn, 49. » Deut. xvi, 15, 16. • Ibid., 34-36. "Hebr. 1, 2, 3. “Joan. viu, 32, 33.

Εβραῖος ἐξ Εβραίων, κατά νόμον Φαρισαῖος, κατὰ ζῆλον διώκων τὴν Ἐκκλησίαν, κατὰ δικαιοσύνην τὴν ἂν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος. "Ατινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἔγημαι διὰ τὸν Χριστὸν ζημίαν. ᾿Αλλὰ μὲν οὖν γε ἡγοῦμαι τὰ πάντα ζημίαν εἶναι, διὰ τὸ ὑπερ- ἔχον τῆς γνώσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν· δι᾽ ἂν τὰ πάντα ἐζημιώθην· καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερδήσω, καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιοσύνην τὴν ἐκ νόμου, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Χριστοῦ. » ΠΑΛΛ. Συνίημι μέν, σαφής γὰρ ὁ λόγος πλὴν ἐκεῖνο φράσον. Τί μὴ μᾶλλον ἐν ἀρχαῖς ἡ διὰ πίστεως ἡμῖν δικαιοσύνη, καὶ ὁ κατ' αὐτὴν ἁγιασμὸς ἐθεσπί- ζετο, εἴπερ οὐκ ἀπόχρη εἰς τελείωσιν ὁ πάλαι νόμος ; Β ΚΥΡ. Ὅτι, ὦ ἑταῖρε, φαίην ἂν, ἀπονίζεται μὲν εἰκότως τὰ ῥυποῦν, ἀποσμήχεται δὲ τὸ μεμολυσμέ. νον, καὶ καταφαιδρύνεται τὸ ἐσκοτισμένον· πρέποι δ' ἂν, οἶμαι, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν, θεραπεύε- σθαι μὲν τὸ ἡρρωστηκός, καλεῖσθαι δὲ πρὸς μετά γνωσιν, οὐχὶ τοὺς ἡγιασμένους, ἀλλὰ τοὺς ταῖς ἁμαρ- τίαις ἐπηχθισμένους. Η γὰρ οὐχὶ προκαταγινώσκεσθαι χρὴ τοὺς καλουμένους εἰς ἄφεσιν, καὶ ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἀσθενείας κεκινδυνευκότας, ὁρᾶσθαι λελυτρω μένους; Εδει τοιγαροῦν ἔλεγχον ὥσπερ τινὰ καὶ κατ ήγορον ἀκριβῆ τῆς ἁπάντων ἀσθενείας, τὸν τῆς ἁμαρτίας δεικτικὸν προαναφαίνεσθαι νόμον, ἵνα καὶ τῆς θείας ἡμῖν ἡμερότητος τῆς διὰ Χριστού με ἀγνοῆται τὸ μέγεθος. Ποῦ γὰρ ἡ πῶς ἡ τῆς ἀφέσεως χάρις, εἰ μὴ ὑποκέοιτο τὰ ἐγκλήματα; Καὶ εἰ χρή βραχυλογοῦντας καὶ ἐπί τινων ἀρχαίων διηγημάτων ἀναπηδάν, ἐρῶ πάλιν, ὅτι τῷ μὲν ᾽Αβραὰμ ἐπηγέλ λετο ὁ Θεὸς τὴν διὰ πίστεως χάριν· καὶ καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τῶν ἠλεημένων, ἐν αὐτῷ πρεσβυτέραν ἐποιεῖτο τοῦ νόμου τὴν ἐξ ἡμερότητος ἄφεσιν. Γέ γραπται γάρ, ὅτι, ο Επίστευσεν Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. » Προσδιαμαρτύ- ρεται δὲ λέγων ὁ Παῦλος· . Πῶς οὖν ἐλογίσθη; ἐν περιτομῇ ἢ ἐν ἀκροβυστία; Οὐκ ἐν περιτομῇ, φησίν, ἀλλ' ἐν ἀκροβυστίᾳ· καὶ σημεῖον ἔλαβε περιτομήν, σφραγίδα τῆς δικαιοσύνης τῆς πίστεως, τῆς ἐν ἀκρο Ευστία. » "Ηκουσέ τε Θεοῦ λέγοντος ἐναργώς, ὅτι, • Ενευλογηθήσονται ἐν σοὶ πάντα τὰ ἔθνη. » Τὸ δὲ, · ἐν σοὶ, ο σημαίνοι ἂν τὸν καθ' ὁμοιότητα την σήν οὕτω τε συνεὶς ὁ Παυλός φησι· ο Πραϊδοῦτα δὲ ἡ Γραφὴ ὅτι ἐκ πίστεως δικαιοῖ τὰ ἔθνη ὁ Θεός, προ- ευηγγελίσατο τῷ ᾿Αβραάμ, ὅτι Ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ πάντα τὰ ἔθνη. Ωστε οἱ ἐκ πίστεως εὐλογοῦνται σὺν τῷ πιστῷ ᾿Αβραάμ. » Σημείον οὖν ἄρα τῆς ἐν ακροβυστία πίστεως, ή περιτομή, δεδικαίωται δὲ οὐκ ἐξ έργων νόμου, καὶ τῆς ἐν σαρκὶ περιτομής προ αδύτερα φαίνεται τὰ διὰ πίστιν αὐχήματα. Φίλος γὰρ ἐκλήθη Θεοῦ. χω, 3. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. A nere Israel, ex tribu Benjamin, Hebreus ex le- brais, secundum legem Phariseus, secundum amu- lationem persequens Ecclesiam, secundum justi- tiam quæ in lege est, sine querela. Sed quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta. Verum etiam existimo omnia detrimentum esse, propter eminentem scientiam Jesu Christi Domini nostri; propter quem omnium detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Chri- stum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam, quæ ex lege est, sed quæ est per fidem Christi "1. PALL. Intelligo plane : aperta enim es. oratione usus. Illud tamen explices velim: Si ad hominem perficiendum non satis erat antiqua lex, cur non a principio polius justitia per fidem, et quæ ex ea exsistit, sanctificatio sancita sil? C CYR. Quia certe, Palladi, id convenientissime abluitur quod sordidatum est; id abstergitur quod est inquinatum; id illustratur cui tenebræ sunt of- fusz. Aquum est autem, opinor, juxta Salvatoris nostri vocem curari quod infirmum sit; vocari vero ad poenitentiam, non eos qui sanctifcati sunt, sed qui propter peccata sint invisi s. An vero negari polest quin fuerit opus, qui ad remissionis gra- tiam vocarentur, eos ante condemnari, ut cum prius propter infirmitatem quæ in illis esset, in salutis pc- riculum venissent, tum denique redempti videren tur? Quocirca necesse fuit velut redargutricem quamdam, et diligentissimam infirmitatis omnium accusatricem. promulgari legem eam cui vis osten- dendi peccatum inesset, ut ne divinæ benignitatis, quæ per Christum exhibita est, magnitudinem igno raremus. Ubi enim aut quomodo fuerit locus remit- tenti gratiæ, nisi prius criminibus_demonstratis at- que constitutis? Atque, ut brevi utar oratione, et ad veterum exempla recurram, dicam denuo: Abrahæ spopondit quidem Deus gratiam per fidem, in eo- que homine tanquam in primitiis eorum qui mise- ricordiam consecuti sunt, remissionem, quæ Dei be- nignitate præstatur, ipsa lege nobiliorem fecit. Scri- ptum est enim : « Credidit Abraham Deo, et reputa- tum est ei ad justitiam "., Protestatur autem Paulus, atque ait : . Quomodo igitur reputatum D est? In circumcisione an in præputio? Non in cir- cumcisione,› inquit, «sed in præputio; et signum ac- cepit circumcisionem, signaculum justitiae fidei, quæ fuit in præputio . . Deumque aperte sibi dicentem audivit : «Benedicentur in te omnes gen- tes s. » Hujus autem verbi in te s ea vis for- tasse sit, ut ad similitudinem tuam significet: ea- que sensu cum Paulus intellexisset, inquit : « Prae videns autem Scriptura quod ex fide justificat gentes Deus, prænuntiavit Abraham, Benedicentur, inquiens, in te omnes, gentes. Igitur qui ex fde sant, benedicuntur cum fideli Abraham "., Signum est igitur circumcisio fidei illius quæ est " Philipp. in, 4-9. ss Matth. IX, 13. ª³ Genes. xv, 6; Rom. iv, 3. * Ibid., 10. 11. * Gen so Galat. II, 8. -

Εβραῖος ἐξ Εβραίων, κατά νόμον Φαρισαῖος, κατὰ ζῆλον διώκων τὴν Ἐκκλησίαν, κατὰ δικαιοσύνην τὴν ἂν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος. "Ατινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἔγημαι διὰ τὸν Χριστὸν ζημίαν. ᾿Αλλὰ μὲν οὖν γε ἡγοῦμαι τὰ πάντα ζημίαν εἶναι, διὰ τὸ ὑπερ- ἔχον τῆς γνώσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν· δι᾽ ἂν τὰ πάντα ἐζημιώθην· καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερδήσω, καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιοσύνην τὴν ἐκ νόμου, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Χριστοῦ. » ΠΑΛΛ. Συνίημι μέν, σαφής γὰρ ὁ λόγος πλὴν ἐκεῖνο φράσον. Τί μὴ μᾶλλον ἐν ἀρχαῖς ἡ διὰ πίστεως ἡμῖν δικαιοσύνη, καὶ ὁ κατ' αὐτὴν ἁγιασμὸς ἐθεσπί- ζετο, εἴπερ οὐκ ἀπόχρη εἰς τελείωσιν ὁ πάλαι νόμος ; Β ΚΥΡ. Ὅτι, ὦ ἑταῖρε, φαίην ἂν, ἀπονίζεται μὲν εἰκότως τὰ ῥυποῦν, ἀποσμήχεται δὲ τὸ μεμολυσμέ. νον, καὶ καταφαιδρύνεται τὸ ἐσκοτισμένον· πρέποι δ' ἂν, οἶμαι, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν, θεραπεύε- σθαι μὲν τὸ ἡρρωστηκός, καλεῖσθαι δὲ πρὸς μετά γνωσιν, οὐχὶ τοὺς ἡγιασμένους, ἀλλὰ τοὺς ταῖς ἁμαρ- τίαις ἐπηχθισμένους. Η γὰρ οὐχὶ προκαταγινώσκεσθαι χρὴ τοὺς καλουμένους εἰς ἄφεσιν, καὶ ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἀσθενείας κεκινδυνευκότας, ὁρᾶσθαι λελυτρω μένους; Εδει τοιγαροῦν ἔλεγχον ὥσπερ τινὰ καὶ κατ ήγορον ἀκριβῆ τῆς ἁπάντων ἀσθενείας, τὸν τῆς ἁμαρτίας δεικτικὸν προαναφαίνεσθαι νόμον, ἵνα καὶ τῆς θείας ἡμῖν ἡμερότητος τῆς διὰ Χριστού με ἀγνοῆται τὸ μέγεθος. Ποῦ γὰρ ἡ πῶς ἡ τῆς ἀφέσεως χάρις, εἰ μὴ ὑποκέοιτο τὰ ἐγκλήματα; Καὶ εἰ χρή βραχυλογοῦντας καὶ ἐπί τινων ἀρχαίων διηγημάτων ἀναπηδάν, ἐρῶ πάλιν, ὅτι τῷ μὲν ᾽Αβραὰμ ἐπηγέλ λετο ὁ Θεὸς τὴν διὰ πίστεως χάριν· καὶ καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τῶν ἠλεημένων, ἐν αὐτῷ πρεσβυτέραν ἐποιεῖτο τοῦ νόμου τὴν ἐξ ἡμερότητος ἄφεσιν. Γέ γραπται γάρ, ὅτι, ο Επίστευσεν Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. » Προσδιαμαρτύ- ρεται δὲ λέγων ὁ Παῦλος· . Πῶς οὖν ἐλογίσθη; ἐν περιτομῇ ἢ ἐν ἀκροβυστία; Οὐκ ἐν περιτομῇ, φησίν, ἀλλ' ἐν ἀκροβυστίᾳ· καὶ σημεῖον ἔλαβε περιτομήν, σφραγίδα τῆς δικαιοσύνης τῆς πίστεως, τῆς ἐν ἀκρο Ευστία. » "Ηκουσέ τε Θεοῦ λέγοντος ἐναργώς, ὅτι, • Ενευλογηθήσονται ἐν σοὶ πάντα τὰ ἔθνη. » Τὸ δὲ, · ἐν σοὶ, ο σημαίνοι ἂν τὸν καθ' ὁμοιότητα την σήν οὕτω τε συνεὶς ὁ Παυλός φησι· ο Πραϊδοῦτα δὲ ἡ Γραφὴ ὅτι ἐκ πίστεως δικαιοῖ τὰ ἔθνη ὁ Θεός, προ- ευηγγελίσατο τῷ ᾿Αβραάμ, ὅτι Ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ πάντα τὰ ἔθνη. Ωστε οἱ ἐκ πίστεως εὐλογοῦνται σὺν τῷ πιστῷ ᾿Αβραάμ. » Σημείον οὖν ἄρα τῆς ἐν ακροβυστία πίστεως, ή περιτομή, δεδικαίωται δὲ οὐκ ἐξ έργων νόμου, καὶ τῆς ἐν σαρκὶ περιτομής προ αδύτερα φαίνεται τὰ διὰ πίστιν αὐχήματα. Φίλος γὰρ ἐκλήθη Θεοῦ. χω, 3. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. A nere Israel, ex tribu Benjamin, Hebreus ex le- brais, secundum legem Phariseus, secundum amu- lationem persequens Ecclesiam, secundum justi- tiam quæ in lege est, sine querela. Sed quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta. Verum etiam existimo omnia detrimentum esse, propter eminentem scientiam Jesu Christi Domini nostri; propter quem omnium detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Chri- stum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam, quæ ex lege est, sed quæ est per fidem Christi "1. PALL. Intelligo plane : aperta enim es. oratione usus. Illud tamen explices velim: Si ad hominem perficiendum non satis erat antiqua lex, cur non a principio polius justitia per fidem, et quæ ex ea exsistit, sanctificatio sancita sil? C CYR. Quia certe, Palladi, id convenientissime abluitur quod sordidatum est; id abstergitur quod est inquinatum; id illustratur cui tenebræ sunt of- fusz. Aquum est autem, opinor, juxta Salvatoris nostri vocem curari quod infirmum sit; vocari vero ad poenitentiam, non eos qui sanctifcati sunt, sed qui propter peccata sint invisi s. An vero negari polest quin fuerit opus, qui ad remissionis gra- tiam vocarentur, eos ante condemnari, ut cum prius propter infirmitatem quæ in illis esset, in salutis pc- riculum venissent, tum denique redempti videren tur? Quocirca necesse fuit velut redargutricem quamdam, et diligentissimam infirmitatis omnium accusatricem. promulgari legem eam cui vis osten- dendi peccatum inesset, ut ne divinæ benignitatis, quæ per Christum exhibita est, magnitudinem igno raremus. Ubi enim aut quomodo fuerit locus remit- tenti gratiæ, nisi prius criminibus_demonstratis at- que constitutis? Atque, ut brevi utar oratione, et ad veterum exempla recurram, dicam denuo: Abrahæ spopondit quidem Deus gratiam per fidem, in eo- que homine tanquam in primitiis eorum qui mise- ricordiam consecuti sunt, remissionem, quæ Dei be- nignitate præstatur, ipsa lege nobiliorem fecit. Scri- ptum est enim : « Credidit Abraham Deo, et reputa- tum est ei ad justitiam "., Protestatur autem Paulus, atque ait : . Quomodo igitur reputatum D est? In circumcisione an in præputio? Non in cir- cumcisione,› inquit, «sed in præputio; et signum ac- cepit circumcisionem, signaculum justitiae fidei, quæ fuit in præputio . . Deumque aperte sibi dicentem audivit : «Benedicentur in te omnes gen- tes s. » Hujus autem verbi in te s ea vis for- tasse sit, ut ad similitudinem tuam significet: ea- que sensu cum Paulus intellexisset, inquit : « Prae videns autem Scriptura quod ex fide justificat gentes Deus, prænuntiavit Abraham, Benedicentur, inquiens, in te omnes, gentes. Igitur qui ex fde sant, benedicuntur cum fideli Abraham "., Signum est igitur circumcisio fidei illius quæ est " Philipp. in, 4-9. ss Matth. IX, 13. ª³ Genes. xv, 6; Rom. iv, 3. * Ibid., 10. 11. * Gen so Galat. II, 8. -

ΠΑΛΛ. Τίς οὖν ἡ μέλλησις τοῦ κατὰ πίστιν άγια σμοῦ, ἐπαπορήσαιμι δ' ἂν εἰκότως, ἀνθ' ὅτου δὴ λέγων ὡς ἐν πρεσβυτέρᾳ θέσει τὸ σημεῖον καὶ ὡς ἐν δευτέ μας τὸ ἀπερτεροῦν ; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἔφαμεν αρτίως ὡς ἀξιαγάστου καλ ἀποῤῥήτου τινὸς εὐτεχνίας ἔργον ἦν τὸ προαναθρώ σκειν ἐν χρόνῳ τῆς δικαιούσης πίστεως τὸν κατακρί νοντα νόμον ; ἢ οὐχὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει ; καὶ ἡ δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται, κατὰ τὸ γεγραμ μένον ; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Οὐκοῦν νόμος παρεισῆλθεν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. Οὐ γὰρ οὐκ ἔστιν νόμος, οὐδὲ παράβασις. Παραβάσεως δὲ καὶ τῆς ἐπὶ τοῦτο ραστώνης πῶς ἄν τις ἴδια τὴν ἄφεσιν, οὐ προκατακρίναντος ἡμᾶς τοῦ νέ μου; Ὅτι δὲ ἀληθὲς ὁ φημι, καὶ οὐκ ἐξέτηλός τις ή ἀκαλλῆς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος, συλλήψεται λέγων ὁ Παι- λος· ε Ὥστε ὁ νόμος τῶν παραβάσεων χάριν προσ- ετέθη, ἄχρις οὗ ἔλθῃ τὸ σπέρμα δ ἐπήγγελται, διαταγή ἀγγέλων, ο Σοφὸς δὲ ἄγαν ὧν τὰς ἐσομένας ἔσθ' ὅτε παρά τινων ευρεσιλογίας καὶ ἐπαπορήσεις προανα κόπτειν ἐπιχειρεῖ· ἦν γὰρ δή τινας εἰκὸς τῆς ἐν πίσ στει δικαιοσύνης ἐπαιτιάσθαι τὴν μέλλησιν καὶ τὴν μεταξύ του νόμου παρεισδρομήν, εἰς ἀθέτησιν τῆς ἀρχαίας ἐκείνης επαγγελίας γενέσθαι λέγειν. Ταγάρ τον φησίν· ο Ο οὖν νόμος κατὰ τῶν ἐπαγγελιών του θεοῦ; μὴ γένοιτο. Εἰ γὰρ ἐδόθη νόμος ὁ δυνάμενος ζωοποιῆσαι, ὄντως ἐν νόμῳ ἂν ἦν ἡ δικαιοσύνη. ᾿Αλλὰ συνέκλεισεν ἡ Γραφὴ τὰ πάντα ὑπὸ ἁμαρτίαν, ἵνα ἡ ἐπαγγελία ἐκ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ δοθῇ τοῖς πιστεύουσιν. Πρὸ τοῦ δὲ ἐλθεῖν τὴν πίστιν, ὑπὸ νόμου έφρουρούμεθα συγκλειόμενοι εἰς τὴν μέλλουσαν πίστιν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγός ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστὸν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθών μεν. Ελθούσης δὲ τῆς πίστεως οὐκέτι ὑπὸ παιδαγω γόν ἔαμεν, πάντες γὰρ υἱοὶ Θεοῦ ἐστε διὰ τῆς πίστεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. › Καταλευκαίνει δὲ ὥσπερ τὴν επαπόρησιν εὖ μάλα προστιθείς, ο Τοῦτο δὲ λέγω, δια- θήκην προκεκυρωμένην ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὁ μετὰ ἔτη τετρακόσια καὶ τριάκοντα γεγονώς νόμος οὐκ ἀκυρα, εἰς τὸ καταργῆσαι τὴν ἐπαγγελίαν· εἰ γὰρ ἐκ νόμου ή κληρονομία, οὐκέτι ἐξ ἐπαγγελίας. Τῷ δὲ ᾽Αβραὰμ δι' ἐπαγγελίας κεχάρισται ὁ Θεός. ο Κατακλείσας οὖν ἡμᾶς εἰς ἁμαρτίαν ὁ νόμος, πεπαιδαγώγηκεν εἰς Χριστὸν, τέλος γὰρ νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χρι δ στός. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν ἐπειθηκόσιν αὐτῷ τοῖς Ἰουδαίων λαοῖς· ι Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε ο Δικαιού μεθα δὴ οὖν οὐκ ἐξ ἔργων νόμου, πίστει δὲ μᾶλλον τῇ εἰς Χριστόν· ε Οσοι γὰρ ἐξ ἔργων νόμου εἰσιν, ὑπὸ κατάραν εἰσί. Γέγραπται γάρ Επικατάρατος πᾶς δ, οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλί τοῦ νόμου, τοῦ ποιῆσαι αὐτά. Αλλ' ἐκ τῆς τοῦ νόμου κατάρας ἐξεπρίατο πάντας ὁ Χριστός, γεγενημένος Β Η S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in præputio; justificatusque est ille non ex operibus legis; et gloriam fidei nobiliorem esse quam illa in carne circumcisio, perspicuum est, amicus quippe Dei appellatus. PALL. Quid igitur causæ fuit cur tandiu illa ex A fide sanctificatio moraretur, non absurde addubita- verim; quæro enim qua de causa signum ipsum an- tiquiori sit ordine collocatum, posteriori vero id quod præstantius est? CYR. Quid enim, nonne diximus modo admira- bilioris cujusdam atque sublimioris artificii opus fuisse ut lex, quæ condemnaret, anteverteret tem- poris ordine fidem quæ justificaret ? nonne vero lux in tenebris lucet "? virtus quoque in infirmitate perficitur, ut scriptum est ”*? PALL. Recte dicis. C D CYR. Igitur lex subintravit ut abundaret pecca- tum. Ubi enim non est lex, neque prævaricatio : prævaricationis autem et ejus, quæ ad hanc perducit, Ignavis quaenam possit inteligi condonatio, nisi lex antea nos condemnasset? Quod autem verum sit quod dicimus neque de hac re vana et inepta sit oratio, patrocinio Pauli confirmabo, dicentis : « Ita- que lex propter prævaricationes posita est, quous- que veniret semen, cui repromissum est, ordinata per angelos s. Caeterum quia sapientissimus erat, futuras quandoque quorumdam hominum ver- borum argutias atque dubitationes præcidere moli- tur; etenim verisimile erat quosdam de justitia fidei dilatione ac mora conqueri, ac dicere, ideo in- terim subintrasse legem, ut antiquæ illius promis- sionis firmitas tolleretur. Itaque inquit : e Lex igitur adversus promissa Dei ? absit, si enim data esset lex quæ posset vivificare, vere ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut pro- missio ex fide Jesu Christi daretur credentibus; prius autem quam veniret fides, sub lege custodie- bamur conclusi in eam fidem quæ revelanda erat in nos ; itaque les pedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur: at ubi venit·fldes, jam non sumus sub pedagogo, omnes enim filii Dei estis, per fidem quæ est in Christo Jesu "., Ejusdem vero dubitationis obscuritatem perspicuam facit ad jungens : . Hoc autem dico, inquit, testamentum confirmatum a Deo quæ post quadringentos et triginta annos facta est lex, non irritum facit ad eva- cuandam promissionem : nam si ex lege hæreditas, jam non ex promissione; Abrahse autem per repro- missionem donavit Deus ". » Cum igitur lex in peccatum nos conclusisset, ut pædagogus ad Chri- stum adduxit; finis enim legis ac prophetarum Christus. Itaque is dicebat Judaeorum populis, qui sibi non crediderant : « Si crederetis Moyst, crede- retis utique et mihi. De me enim ille scripsit “., Justificamur enim non ex operibus legis, sed fide po- tius in Christum : • Quicunque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt; scriptum est enim : Maledietus omnis qui non permanserit in omnibus quæ scripta sunt in libro legis, ut faciat ea. Sed ex Joan. 1, 5. 57° II Cor. xu, 9. se Galat. 111, 19. ** Ibid., 21-26. ** Ibid., 17, 18. Joan. v, 50.

ΠΑΛΛ. Τίς οὖν ἡ μέλλησις τοῦ κατὰ πίστιν άγια σμοῦ, ἐπαπορήσαιμι δ' ἂν εἰκότως, ἀνθ' ὅτου δὴ λέγων ὡς ἐν πρεσβυτέρᾳ θέσει τὸ σημεῖον καὶ ὡς ἐν δευτέ μας τὸ ἀπερτεροῦν ; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἔφαμεν αρτίως ὡς ἀξιαγάστου καλ ἀποῤῥήτου τινὸς εὐτεχνίας ἔργον ἦν τὸ προαναθρώ σκειν ἐν χρόνῳ τῆς δικαιούσης πίστεως τὸν κατακρί νοντα νόμον ; ἢ οὐχὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει ; καὶ ἡ δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται, κατὰ τὸ γεγραμ μένον ; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Οὐκοῦν νόμος παρεισῆλθεν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. Οὐ γὰρ οὐκ ἔστιν νόμος, οὐδὲ παράβασις. Παραβάσεως δὲ καὶ τῆς ἐπὶ τοῦτο ραστώνης πῶς ἄν τις ἴδια τὴν ἄφεσιν, οὐ προκατακρίναντος ἡμᾶς τοῦ νέ μου; Ὅτι δὲ ἀληθὲς ὁ φημι, καὶ οὐκ ἐξέτηλός τις ή ἀκαλλῆς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος, συλλήψεται λέγων ὁ Παι- λος· ε Ὥστε ὁ νόμος τῶν παραβάσεων χάριν προσ- ετέθη, ἄχρις οὗ ἔλθῃ τὸ σπέρμα δ ἐπήγγελται, διαταγή ἀγγέλων, ο Σοφὸς δὲ ἄγαν ὧν τὰς ἐσομένας ἔσθ' ὅτε παρά τινων ευρεσιλογίας καὶ ἐπαπορήσεις προανα κόπτειν ἐπιχειρεῖ· ἦν γὰρ δή τινας εἰκὸς τῆς ἐν πίσ στει δικαιοσύνης ἐπαιτιάσθαι τὴν μέλλησιν καὶ τὴν μεταξύ του νόμου παρεισδρομήν, εἰς ἀθέτησιν τῆς ἀρχαίας ἐκείνης επαγγελίας γενέσθαι λέγειν. Ταγάρ τον φησίν· ο Ο οὖν νόμος κατὰ τῶν ἐπαγγελιών του θεοῦ; μὴ γένοιτο. Εἰ γὰρ ἐδόθη νόμος ὁ δυνάμενος ζωοποιῆσαι, ὄντως ἐν νόμῳ ἂν ἦν ἡ δικαιοσύνη. ᾿Αλλὰ συνέκλεισεν ἡ Γραφὴ τὰ πάντα ὑπὸ ἁμαρτίαν, ἵνα ἡ ἐπαγγελία ἐκ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ δοθῇ τοῖς πιστεύουσιν. Πρὸ τοῦ δὲ ἐλθεῖν τὴν πίστιν, ὑπὸ νόμου έφρουρούμεθα συγκλειόμενοι εἰς τὴν μέλλουσαν πίστιν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγός ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστὸν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθών μεν. Ελθούσης δὲ τῆς πίστεως οὐκέτι ὑπὸ παιδαγω γόν ἔαμεν, πάντες γὰρ υἱοὶ Θεοῦ ἐστε διὰ τῆς πίστεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. › Καταλευκαίνει δὲ ὥσπερ τὴν επαπόρησιν εὖ μάλα προστιθείς, ο Τοῦτο δὲ λέγω, δια- θήκην προκεκυρωμένην ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὁ μετὰ ἔτη τετρακόσια καὶ τριάκοντα γεγονώς νόμος οὐκ ἀκυρα, εἰς τὸ καταργῆσαι τὴν ἐπαγγελίαν· εἰ γὰρ ἐκ νόμου ή κληρονομία, οὐκέτι ἐξ ἐπαγγελίας. Τῷ δὲ ᾽Αβραὰμ δι' ἐπαγγελίας κεχάρισται ὁ Θεός. ο Κατακλείσας οὖν ἡμᾶς εἰς ἁμαρτίαν ὁ νόμος, πεπαιδαγώγηκεν εἰς Χριστὸν, τέλος γὰρ νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χρι δ στός. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν ἐπειθηκόσιν αὐτῷ τοῖς Ἰουδαίων λαοῖς· ι Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε ο Δικαιού μεθα δὴ οὖν οὐκ ἐξ ἔργων νόμου, πίστει δὲ μᾶλλον τῇ εἰς Χριστόν· ε Οσοι γὰρ ἐξ ἔργων νόμου εἰσιν, ὑπὸ κατάραν εἰσί. Γέγραπται γάρ Επικατάρατος πᾶς δ, οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλί τοῦ νόμου, τοῦ ποιῆσαι αὐτά. Αλλ' ἐκ τῆς τοῦ νόμου κατάρας ἐξεπρίατο πάντας ὁ Χριστός, γεγενημένος Β Η S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in præputio; justificatusque est ille non ex operibus legis; et gloriam fidei nobiliorem esse quam illa in carne circumcisio, perspicuum est, amicus quippe Dei appellatus. PALL. Quid igitur causæ fuit cur tandiu illa ex A fide sanctificatio moraretur, non absurde addubita- verim; quæro enim qua de causa signum ipsum an- tiquiori sit ordine collocatum, posteriori vero id quod præstantius est? CYR. Quid enim, nonne diximus modo admira- bilioris cujusdam atque sublimioris artificii opus fuisse ut lex, quæ condemnaret, anteverteret tem- poris ordine fidem quæ justificaret ? nonne vero lux in tenebris lucet "? virtus quoque in infirmitate perficitur, ut scriptum est ”*? PALL. Recte dicis. C D CYR. Igitur lex subintravit ut abundaret pecca- tum. Ubi enim non est lex, neque prævaricatio : prævaricationis autem et ejus, quæ ad hanc perducit, Ignavis quaenam possit inteligi condonatio, nisi lex antea nos condemnasset? Quod autem verum sit quod dicimus neque de hac re vana et inepta sit oratio, patrocinio Pauli confirmabo, dicentis : « Ita- que lex propter prævaricationes posita est, quous- que veniret semen, cui repromissum est, ordinata per angelos s. Caeterum quia sapientissimus erat, futuras quandoque quorumdam hominum ver- borum argutias atque dubitationes præcidere moli- tur; etenim verisimile erat quosdam de justitia fidei dilatione ac mora conqueri, ac dicere, ideo in- terim subintrasse legem, ut antiquæ illius promis- sionis firmitas tolleretur. Itaque inquit : e Lex igitur adversus promissa Dei ? absit, si enim data esset lex quæ posset vivificare, vere ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut pro- missio ex fide Jesu Christi daretur credentibus; prius autem quam veniret fides, sub lege custodie- bamur conclusi in eam fidem quæ revelanda erat in nos ; itaque les pedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur: at ubi venit·fldes, jam non sumus sub pedagogo, omnes enim filii Dei estis, per fidem quæ est in Christo Jesu "., Ejusdem vero dubitationis obscuritatem perspicuam facit ad jungens : . Hoc autem dico, inquit, testamentum confirmatum a Deo quæ post quadringentos et triginta annos facta est lex, non irritum facit ad eva- cuandam promissionem : nam si ex lege hæreditas, jam non ex promissione; Abrahse autem per repro- missionem donavit Deus ". » Cum igitur lex in peccatum nos conclusisset, ut pædagogus ad Chri- stum adduxit; finis enim legis ac prophetarum Christus. Itaque is dicebat Judaeorum populis, qui sibi non crediderant : « Si crederetis Moyst, crede- retis utique et mihi. De me enim ille scripsit “., Justificamur enim non ex operibus legis, sed fide po- tius in Christum : • Quicunque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt; scriptum est enim : Maledietus omnis qui non permanserit in omnibus quæ scripta sunt in libro legis, ut faciat ea. Sed ex Joan. 1, 5. 57° II Cor. xu, 9. se Galat. 111, 19. ** Ibid., 21-26. ** Ibid., 17, 18. Joan. v, 50.

ΠΑΛΛ. Τίς οὖν ἡ μέλλησις τοῦ κατὰ πίστιν άγια σμοῦ, ἐπαπορήσαιμι δ' ἂν εἰκότως, ἀνθ' ὅτου δὴ λέγων ὡς ἐν πρεσβυτέρᾳ θέσει τὸ σημεῖον καὶ ὡς ἐν δευτέ μας τὸ ἀπερτεροῦν ; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἔφαμεν αρτίως ὡς ἀξιαγάστου καλ ἀποῤῥήτου τινὸς εὐτεχνίας ἔργον ἦν τὸ προαναθρώ σκειν ἐν χρόνῳ τῆς δικαιούσης πίστεως τὸν κατακρί νοντα νόμον ; ἢ οὐχὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει ; καὶ ἡ δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται, κατὰ τὸ γεγραμ μένον ; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Οὐκοῦν νόμος παρεισῆλθεν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. Οὐ γὰρ οὐκ ἔστιν νόμος, οὐδὲ παράβασις. Παραβάσεως δὲ καὶ τῆς ἐπὶ τοῦτο ραστώνης πῶς ἄν τις ἴδια τὴν ἄφεσιν, οὐ προκατακρίναντος ἡμᾶς τοῦ νέ μου; Ὅτι δὲ ἀληθὲς ὁ φημι, καὶ οὐκ ἐξέτηλός τις ή ἀκαλλῆς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος, συλλήψεται λέγων ὁ Παι- λος· ε Ὥστε ὁ νόμος τῶν παραβάσεων χάριν προσ- ετέθη, ἄχρις οὗ ἔλθῃ τὸ σπέρμα δ ἐπήγγελται, διαταγή ἀγγέλων, ο Σοφὸς δὲ ἄγαν ὧν τὰς ἐσομένας ἔσθ' ὅτε παρά τινων ευρεσιλογίας καὶ ἐπαπορήσεις προανα κόπτειν ἐπιχειρεῖ· ἦν γὰρ δή τινας εἰκὸς τῆς ἐν πίσ στει δικαιοσύνης ἐπαιτιάσθαι τὴν μέλλησιν καὶ τὴν μεταξύ του νόμου παρεισδρομήν, εἰς ἀθέτησιν τῆς ἀρχαίας ἐκείνης επαγγελίας γενέσθαι λέγειν. Ταγάρ τον φησίν· ο Ο οὖν νόμος κατὰ τῶν ἐπαγγελιών του θεοῦ; μὴ γένοιτο. Εἰ γὰρ ἐδόθη νόμος ὁ δυνάμενος ζωοποιῆσαι, ὄντως ἐν νόμῳ ἂν ἦν ἡ δικαιοσύνη. ᾿Αλλὰ συνέκλεισεν ἡ Γραφὴ τὰ πάντα ὑπὸ ἁμαρτίαν, ἵνα ἡ ἐπαγγελία ἐκ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ δοθῇ τοῖς πιστεύουσιν. Πρὸ τοῦ δὲ ἐλθεῖν τὴν πίστιν, ὑπὸ νόμου έφρουρούμεθα συγκλειόμενοι εἰς τὴν μέλλουσαν πίστιν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγός ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστὸν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθών μεν. Ελθούσης δὲ τῆς πίστεως οὐκέτι ὑπὸ παιδαγω γόν ἔαμεν, πάντες γὰρ υἱοὶ Θεοῦ ἐστε διὰ τῆς πίστεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. › Καταλευκαίνει δὲ ὥσπερ τὴν επαπόρησιν εὖ μάλα προστιθείς, ο Τοῦτο δὲ λέγω, δια- θήκην προκεκυρωμένην ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὁ μετὰ ἔτη τετρακόσια καὶ τριάκοντα γεγονώς νόμος οὐκ ἀκυρα, εἰς τὸ καταργῆσαι τὴν ἐπαγγελίαν· εἰ γὰρ ἐκ νόμου ή κληρονομία, οὐκέτι ἐξ ἐπαγγελίας. Τῷ δὲ ᾽Αβραὰμ δι' ἐπαγγελίας κεχάρισται ὁ Θεός. ο Κατακλείσας οὖν ἡμᾶς εἰς ἁμαρτίαν ὁ νόμος, πεπαιδαγώγηκεν εἰς Χριστὸν, τέλος γὰρ νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χρι δ στός. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν ἐπειθηκόσιν αὐτῷ τοῖς Ἰουδαίων λαοῖς· ι Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε ο Δικαιού μεθα δὴ οὖν οὐκ ἐξ ἔργων νόμου, πίστει δὲ μᾶλλον τῇ εἰς Χριστόν· ε Οσοι γὰρ ἐξ ἔργων νόμου εἰσιν, ὑπὸ κατάραν εἰσί. Γέγραπται γάρ Επικατάρατος πᾶς δ, οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλί τοῦ νόμου, τοῦ ποιῆσαι αὐτά. Αλλ' ἐκ τῆς τοῦ νόμου κατάρας ἐξεπρίατο πάντας ὁ Χριστός, γεγενημένος Β Η S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in præputio; justificatusque est ille non ex operibus legis; et gloriam fidei nobiliorem esse quam illa in carne circumcisio, perspicuum est, amicus quippe Dei appellatus. PALL. Quid igitur causæ fuit cur tandiu illa ex A fide sanctificatio moraretur, non absurde addubita- verim; quæro enim qua de causa signum ipsum an- tiquiori sit ordine collocatum, posteriori vero id quod præstantius est? CYR. Quid enim, nonne diximus modo admira- bilioris cujusdam atque sublimioris artificii opus fuisse ut lex, quæ condemnaret, anteverteret tem- poris ordine fidem quæ justificaret ? nonne vero lux in tenebris lucet "? virtus quoque in infirmitate perficitur, ut scriptum est ”*? PALL. Recte dicis. C D CYR. Igitur lex subintravit ut abundaret pecca- tum. Ubi enim non est lex, neque prævaricatio : prævaricationis autem et ejus, quæ ad hanc perducit, Ignavis quaenam possit inteligi condonatio, nisi lex antea nos condemnasset? Quod autem verum sit quod dicimus neque de hac re vana et inepta sit oratio, patrocinio Pauli confirmabo, dicentis : « Ita- que lex propter prævaricationes posita est, quous- que veniret semen, cui repromissum est, ordinata per angelos s. Caeterum quia sapientissimus erat, futuras quandoque quorumdam hominum ver- borum argutias atque dubitationes præcidere moli- tur; etenim verisimile erat quosdam de justitia fidei dilatione ac mora conqueri, ac dicere, ideo in- terim subintrasse legem, ut antiquæ illius promis- sionis firmitas tolleretur. Itaque inquit : e Lex igitur adversus promissa Dei ? absit, si enim data esset lex quæ posset vivificare, vere ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut pro- missio ex fide Jesu Christi daretur credentibus; prius autem quam veniret fides, sub lege custodie- bamur conclusi in eam fidem quæ revelanda erat in nos ; itaque les pedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur: at ubi venit·fldes, jam non sumus sub pedagogo, omnes enim filii Dei estis, per fidem quæ est in Christo Jesu "., Ejusdem vero dubitationis obscuritatem perspicuam facit ad jungens : . Hoc autem dico, inquit, testamentum confirmatum a Deo quæ post quadringentos et triginta annos facta est lex, non irritum facit ad eva- cuandam promissionem : nam si ex lege hæreditas, jam non ex promissione; Abrahse autem per repro- missionem donavit Deus ". » Cum igitur lex in peccatum nos conclusisset, ut pædagogus ad Chri- stum adduxit; finis enim legis ac prophetarum Christus. Itaque is dicebat Judaeorum populis, qui sibi non crediderant : « Si crederetis Moyst, crede- retis utique et mihi. De me enim ille scripsit “., Justificamur enim non ex operibus legis, sed fide po- tius in Christum : • Quicunque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt; scriptum est enim : Maledietus omnis qui non permanserit in omnibus quæ scripta sunt in libro legis, ut faciat ea. Sed ex Joan. 1, 5. 57° II Cor. xu, 9. se Galat. 111, 19. ** Ibid., 21-26. ** Ibid., 17, 18. Joan. v, 50.

ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. Γέγραπται γάρ, ὅτι ἐπικατάρα- τος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου, ἵνα εἰς τὰ ἔθνη ἡ εὐλογία τοῦ ᾿Αβραὰμ γένοιτο ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἵνα τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ πνεύματος λάβωμεν διὰ τῆς πίστεως. ΠΑΛΑ. Αλλ', ὦ γενναῖς, βούλει, εἰ δοκεῖ, τωμεν δὴ μᾶλλον ἐφ' ἑτερόν τι χριστομαθές (4)· νόμου γὰρ καὶ τῆς κατ' αὐτὸν οἰκονομίας ἀπόχρη ταυτί, ΚΥΡ. Φράζε δὴ οὖν ὅ τι καὶ αὐτῷ τοι φίλον, κάμοί δὲ εἰπεῖν οὐ τῶν ἀνεφίκτων ἄγαν. ΠΑΛΛ. Καὶ μὴν οὐκ ἀνάντης λίαν, ήγουν ἀστιβής ἡ ἐπαπόρησις. 'Αλοίη δ' ἄν, οἶμαι, καὶ λίαν ἀμογητι τὸ ζητούμενον, Χριστοῦ τὸ θεῖον ἡμῖν ἐνιόντος φῶς. 'Αρ' οὖν οὐχὶ ταῖς ἀναιμάκτοις δωροφορίαις Θεὸν τιμήσομεν, οἱ τὴν ἐν πίστει δικαίωσιν παραδεδε γμένοι, καὶ τὴν ἐν σκιαῖς καὶ τύποις λατρείαν ἐξ- ωθούμενος ; ΚΥΡ. Εξ λέγεις. Γέγραπται γὰρ ὅτι, ο Τίμα τον Κύριον ἀπὸ τῶν δικαίων πόνων, καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ τῶν καρπῶν δικαιοσύνης, ο τοιαύταις γὰρ θυσίαις εὐαρεστείται ὁ Θεὸς, » κατὰ τὰς τῶν ἁγίων φωνάς. ΠΑΛΛ. Εἰκαίον οὖν ἄρα τὸ ἐπείγεσθαι βουθυτεν καὶ τὰ διὰ τῆς ἀρχαίας ἡμῖν ἐντολῆς εἰσκεκομισμένα πληροῦν. Μηλοσφαγίας σε γὰρ καὶ λιβανωτοί, λά- γανά τε πρὸς τούτοις, και σεμίδαλις ελαιόδευτος, ερυγόνες τε καὶ περιστεραί, τὰ κατ' ἐκεῖνο τοῦ και ροῦ, τῶν προσκυνούντων ἀναθήματα. Αλλά μοι φρά- τον ἀνθ' ὅτου μὴ ἐν ἀρχαῖς ἀπόπεμπτα μὲν ἐποιεῖτο ταυτί, τὰ δὲ οἷς ἐφήνεται νυνὶ θεσμοθετῶν ὁρᾶται Θεὸς, καὶ τοὺς θυσίας ἡμῖν τῆς πνευματικῆς ἐκχαν λύπτει τρόπους. ΚΥΡ. Αρ' οὖν οίει, καὶ φάναι τολμής, βεβουλεύ σθαι μὲν οὐκ ὀρθῶς ἐν ἀρχαῖς τὸ θεῖον, ἀφημαρτηκός δὲ ὥσπερ τοῦ τελείως ἀγαθοῦ, τὸ μεῖζον εὑρεῖν δεδυ- νῆσθαι μόλις; ἢ γοῦν ἐλέσθαι μὲν τότε τὰ ὡς ἐν σκιαῖς, ὡς διαρκῶς ἔχοντα τὸ δοκοῦν αὐτῷ, φιλόκαι- και δέ οι καθ' ἡμᾶς ὑπομείναι πάθος, ἑτέροις νέο μοντα τὴν μονὴν, καὶ λατρείαν ἡμῖν τὴν οὐ πάλαι διαγνωσμένην κεκαινουργηκότα ; - ΠΑΛΑ. Οὐ μὲν οὖν. Δῆρος γάρ, οίμαι, ταυτί. Οὐδ' ἂν οἰησαίμην ὅτι τὸ ἀφαμαρτείν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως ἔπειτα αὐτῷ. Μάθοιμι δ᾽ ἂν ὡς διατά γε τί τὸ ἀναπεῖθον θεσμοθετεῖν, τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, ἐκεῖνα μὲν τότε, νυνὶ δὲ ταυτί, ΚΥΡ. 'Ανόπιν ὥσπερ μένος πάλινό φως ἡμᾶς ἀναγε κάζει λόγος. Η οὐκ ἔφην ὅτι παιδαγωγὸς ἦν ὁ νό μας, τοῦτ' ἔστι, τῶν ἔπι νηπίων ὁ παιδευτής; καὶ τοῖς οὔπω συγμένας δυναμένοις τί τὸ ἀληθῶς ἀγαθόν; καὶ ποῖον ἂν εἴη τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, τὸ τέλειον καὶ εὐάρεστον, δι' αινίγματος υποδηλών; καὶ ὡς ἐν I DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. maledicto legis Christus redemit omnes, factus pro B C D uobis maledictum; quia scriptum est : Maledictus omnis qui pendet in ligno, ut in gentibus benedi- ctio Abrahæ fieret in Christo Jesu; ut pollicitationem spiritus accipiamus per fidem “¸ ) PALL. Sed de his quidem hactenus, Cyrille : transeamus jam, si placet, ad aliquam potius de Christo disputationem: de lege enim ejusque dis- pensatione satis. CYR. Eloquere igitur quidquid tibi collibitum fuerit, dum tamen illud non nimium ingenii mei captum excedat. PALL. Atqui non admodum ardua dubitatio est, aut ejusmodi ut ad eam solvendam adiri nullo modo possit; atque adeo facillime, quod quæro, depre- hendi potest, Christo divinam illam nobis lucem im- mittente. Nunquid igitur, qui fde justideationem accepimus, et illum Dei in umbris se figuris cultur abjecimus, non incruentis oblationibus Deum colere debemus? CYR. Recte dicis. Scriptum est enim : • Honora Deum de tuis justis laboribus; et primitias illi affer de tuis fructibus justitiæ "; » c talibus enim hom stils promeretur Deus › juxta sanctorum ho- minum voces. , PALL. Ergo stultum est vacare bobus immolan- dis, et que veteri mandato sunt nobis injuncta, complere. Ovium namque victimæ et thura, lagana quoque, ac simila oleo perfusa, turtures etiam atque columba, pro temporis flius conditione, Deum ad- orantium oblationes fuere, Sed mihi exponas velin qua de causa non hæc a principio Deus improbave- rit; eas vero, quibus gaudet, oblationes, nunc de- mum sanciendas duxerit, quibusque medis spiritua les hostiae offerendæ sint, aperuerit. CYR. Quid ta igitur censes, ac dicere audes, Deum quidem ipsum a principio non recte consul- tasse, sed postea, cum se ab eo quod optimum es- set aberrasse sentiret, tandem quod melius erat invenire potuisse? An tum quidem certe cultu qui in umbris erat, eum contentum fuisse putas, deinde humano more vana quadam cupiditate captum, illud alterum offerendi genus probasse, cultumque nobis novum atque antehac incognitum instituisse? PALL. Minime vero : nam id quidem fabulosum ac. ridiculum puto, neque unquam existimaverim cadero hoc in Deum, ut vel minima quidem in re aberrare possit. Aveo tamen audire qua re permotus, nobis qui in terris versamur, tum quidem illa, nunc vero, heee alia sanxerit. CYR. Rursus ea que superius dicta sunt repe-. tere tua cogit oratio. Nonne dixi pædagogum quem- dam fuisse legem, id est, magistrum eorum qui in- fantes adhuc essent, et qui nondum intelligere pcs sent, iis quid vere bonum sit, quæ etiam voluntas, Dei perfecta et beneplacens per ænigma subostea Galat, nu; 10-14. ❤Prov. In, 9. * Hebr. xi. 16. (1) Leg. χρηστομαθές. Εριτ.

ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. Γέγραπται γάρ, ὅτι ἐπικατάρα- τος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου, ἵνα εἰς τὰ ἔθνη ἡ εὐλογία τοῦ ᾿Αβραὰμ γένοιτο ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἵνα τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ πνεύματος λάβωμεν διὰ τῆς πίστεως. ΠΑΛΑ. Αλλ', ὦ γενναῖς, βούλει, εἰ δοκεῖ, τωμεν δὴ μᾶλλον ἐφ' ἑτερόν τι χριστομαθές (4)· νόμου γὰρ καὶ τῆς κατ' αὐτὸν οἰκονομίας ἀπόχρη ταυτί, ΚΥΡ. Φράζε δὴ οὖν ὅ τι καὶ αὐτῷ τοι φίλον, κάμοί δὲ εἰπεῖν οὐ τῶν ἀνεφίκτων ἄγαν. ΠΑΛΛ. Καὶ μὴν οὐκ ἀνάντης λίαν, ήγουν ἀστιβής ἡ ἐπαπόρησις. 'Αλοίη δ' ἄν, οἶμαι, καὶ λίαν ἀμογητι τὸ ζητούμενον, Χριστοῦ τὸ θεῖον ἡμῖν ἐνιόντος φῶς. 'Αρ' οὖν οὐχὶ ταῖς ἀναιμάκτοις δωροφορίαις Θεὸν τιμήσομεν, οἱ τὴν ἐν πίστει δικαίωσιν παραδεδε γμένοι, καὶ τὴν ἐν σκιαῖς καὶ τύποις λατρείαν ἐξ- ωθούμενος ; ΚΥΡ. Εξ λέγεις. Γέγραπται γὰρ ὅτι, ο Τίμα τον Κύριον ἀπὸ τῶν δικαίων πόνων, καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ τῶν καρπῶν δικαιοσύνης, ο τοιαύταις γὰρ θυσίαις εὐαρεστείται ὁ Θεὸς, » κατὰ τὰς τῶν ἁγίων φωνάς. ΠΑΛΛ. Εἰκαίον οὖν ἄρα τὸ ἐπείγεσθαι βουθυτεν καὶ τὰ διὰ τῆς ἀρχαίας ἡμῖν ἐντολῆς εἰσκεκομισμένα πληροῦν. Μηλοσφαγίας σε γὰρ καὶ λιβανωτοί, λά- γανά τε πρὸς τούτοις, και σεμίδαλις ελαιόδευτος, ερυγόνες τε καὶ περιστεραί, τὰ κατ' ἐκεῖνο τοῦ και ροῦ, τῶν προσκυνούντων ἀναθήματα. Αλλά μοι φρά- τον ἀνθ' ὅτου μὴ ἐν ἀρχαῖς ἀπόπεμπτα μὲν ἐποιεῖτο ταυτί, τὰ δὲ οἷς ἐφήνεται νυνὶ θεσμοθετῶν ὁρᾶται Θεὸς, καὶ τοὺς θυσίας ἡμῖν τῆς πνευματικῆς ἐκχαν λύπτει τρόπους. ΚΥΡ. Αρ' οὖν οίει, καὶ φάναι τολμής, βεβουλεύ σθαι μὲν οὐκ ὀρθῶς ἐν ἀρχαῖς τὸ θεῖον, ἀφημαρτηκός δὲ ὥσπερ τοῦ τελείως ἀγαθοῦ, τὸ μεῖζον εὑρεῖν δεδυ- νῆσθαι μόλις; ἢ γοῦν ἐλέσθαι μὲν τότε τὰ ὡς ἐν σκιαῖς, ὡς διαρκῶς ἔχοντα τὸ δοκοῦν αὐτῷ, φιλόκαι- και δέ οι καθ' ἡμᾶς ὑπομείναι πάθος, ἑτέροις νέο μοντα τὴν μονὴν, καὶ λατρείαν ἡμῖν τὴν οὐ πάλαι διαγνωσμένην κεκαινουργηκότα ; - ΠΑΛΑ. Οὐ μὲν οὖν. Δῆρος γάρ, οίμαι, ταυτί. Οὐδ' ἂν οἰησαίμην ὅτι τὸ ἀφαμαρτείν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως ἔπειτα αὐτῷ. Μάθοιμι δ᾽ ἂν ὡς διατά γε τί τὸ ἀναπεῖθον θεσμοθετεῖν, τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, ἐκεῖνα μὲν τότε, νυνὶ δὲ ταυτί, ΚΥΡ. 'Ανόπιν ὥσπερ μένος πάλινό φως ἡμᾶς ἀναγε κάζει λόγος. Η οὐκ ἔφην ὅτι παιδαγωγὸς ἦν ὁ νό μας, τοῦτ' ἔστι, τῶν ἔπι νηπίων ὁ παιδευτής; καὶ τοῖς οὔπω συγμένας δυναμένοις τί τὸ ἀληθῶς ἀγαθόν; καὶ ποῖον ἂν εἴη τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, τὸ τέλειον καὶ εὐάρεστον, δι' αινίγματος υποδηλών; καὶ ὡς ἐν I DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. maledicto legis Christus redemit omnes, factus pro B C D uobis maledictum; quia scriptum est : Maledictus omnis qui pendet in ligno, ut in gentibus benedi- ctio Abrahæ fieret in Christo Jesu; ut pollicitationem spiritus accipiamus per fidem “¸ ) PALL. Sed de his quidem hactenus, Cyrille : transeamus jam, si placet, ad aliquam potius de Christo disputationem: de lege enim ejusque dis- pensatione satis. CYR. Eloquere igitur quidquid tibi collibitum fuerit, dum tamen illud non nimium ingenii mei captum excedat. PALL. Atqui non admodum ardua dubitatio est, aut ejusmodi ut ad eam solvendam adiri nullo modo possit; atque adeo facillime, quod quæro, depre- hendi potest, Christo divinam illam nobis lucem im- mittente. Nunquid igitur, qui fde justideationem accepimus, et illum Dei in umbris se figuris cultur abjecimus, non incruentis oblationibus Deum colere debemus? CYR. Recte dicis. Scriptum est enim : • Honora Deum de tuis justis laboribus; et primitias illi affer de tuis fructibus justitiæ "; » c talibus enim hom stils promeretur Deus › juxta sanctorum ho- minum voces. , PALL. Ergo stultum est vacare bobus immolan- dis, et que veteri mandato sunt nobis injuncta, complere. Ovium namque victimæ et thura, lagana quoque, ac simila oleo perfusa, turtures etiam atque columba, pro temporis flius conditione, Deum ad- orantium oblationes fuere, Sed mihi exponas velin qua de causa non hæc a principio Deus improbave- rit; eas vero, quibus gaudet, oblationes, nunc de- mum sanciendas duxerit, quibusque medis spiritua les hostiae offerendæ sint, aperuerit. CYR. Quid ta igitur censes, ac dicere audes, Deum quidem ipsum a principio non recte consul- tasse, sed postea, cum se ab eo quod optimum es- set aberrasse sentiret, tandem quod melius erat invenire potuisse? An tum quidem certe cultu qui in umbris erat, eum contentum fuisse putas, deinde humano more vana quadam cupiditate captum, illud alterum offerendi genus probasse, cultumque nobis novum atque antehac incognitum instituisse? PALL. Minime vero : nam id quidem fabulosum ac. ridiculum puto, neque unquam existimaverim cadero hoc in Deum, ut vel minima quidem in re aberrare possit. Aveo tamen audire qua re permotus, nobis qui in terris versamur, tum quidem illa, nunc vero, heee alia sanxerit. CYR. Rursus ea que superius dicta sunt repe-. tere tua cogit oratio. Nonne dixi pædagogum quem- dam fuisse legem, id est, magistrum eorum qui in- fantes adhuc essent, et qui nondum intelligere pcs sent, iis quid vere bonum sit, quæ etiam voluntas, Dei perfecta et beneplacens per ænigma subostea Galat, nu; 10-14. ❤Prov. In, 9. * Hebr. xi. 16. (1) Leg. χρηστομαθές. Εριτ.

τον εὐωδίαν. Εφη γὰρ ὧδε πάλιν· « Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ θυσίαν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν, διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυ μίαμα προσφέρεται τῷ ὀνόματί μου καὶ θυσία καθαρά, διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. » Συνίης ὅτι θυμίαμά τε καὶ θυσίαν αὐτῷ καθαρὰν ἀπὸ παντὸς ἔθνους ἀνενεχθήσεσθαί φησιν. Ωσπερ δὲ τὴν νέαν ἡμῖν καὶ ἐν Χριστῷ διαθήκην, καινὴν ὀνομάσας, πεπαλαίωκε την πρώτην. Γράφει γὰρ ἡμῖν οὕτως καὶ ὁ θεσπέ‐ σιος Παῦλος. Ως κἀνθάδε, καθαρὰν εἰπὼν τὴν ἀπὸ παντὸς ἔθνους θυσίαν ἐσομένην κατά καιρούς, τῷ μὴ οὕτως ἔχειν τῆς ἀρχαίας καταψηφίζεται. Και θαρά γάρ τινα τρόπον, ἢ μήτε καθαίρουσα, μήτε μὴν Β ἔχουσα τὸ τελειοῦν δύνασθαι πρὸς ἀρετήν; Ταύτῃ τοί φησιν ὁ μακάριος Παῦλος, ὡς ἦν μὲν οὐκ ἄμεμ- πτος, εἰσκεκομίσθαι δὲ ἀναγκαίως τὰ διὰ Χριστοῦ, καὶ τὸν τῆς δευτέρας ἐκζητεῖσθαι τόπον. ΠΑΛΛ. Αβούλητος ἄρα παντελῶς ἡ ἐν σκιαῖς λατρεία παναγίῳ Θεῷ; ΚΥΡ. Παντάπασι μὲν οὖν. Πάρα δέ γε σαφώς ἐπαίειν λέγοντος τοῖς ἐξ Ισραήλ, διὰ τῆς Ἱερεμίου φωνῆς· « Τάδε λέγει Κύριος· Τὰ ὁλοκαυτώματα ὑμῶν συναγάγετε μετὰ τῶν θυσιῶν ὑμῶν, καὶ φάγετε κρέα. Οτι οὐκ ἐλάλησα πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν, καὶ οὐκ ἐνετειλάμην αὐτοῖς ἐν ἡμέρᾳ, ᾗ ἀνήγαγον αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου περὶ ὁλοκαυτωμάτων καὶ θυσιῶν. Ἀλλ᾽ ἢ τὸ ῥῆμα τοῦτο ἐνετειλάμην αὐτοῖς λέγων, Ακούσατε τῆς φωνῆς μου. ο Ὅσον μὲν γὰρ ἧκεν εἰς γε τὸ ἀκριβές τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν, οὐδ' ἂν ὅλως ἐν ἀρχαῖς ὁ ἐν σκιαῖς ἔτι κατεχρησμωδήθη νό- μος, τῆς ἐν πνεύματι λατρείας σεσιγημένης. Επειδή δὲ ἦν τὸ χρῆμα φορτικὸν, καὶ τὸ δύνασθαι πληρούν τὸ τελείως ἀγαθὸν, τοῖς τὸ τηνικάδε βάσιμον μὲν οὐχὶ, φαίην δ' ἂν ὅτι σκληρὸν καὶ οὐκ ἄτραχυ, νη- πιοπρεπής οἷά τις μελέτησις, τὴν τῆς ἀληθείας · ἔχουσα μόρφωσιν, ὁ ἐν γράμμασι νόμος, οἰκονομικῶς ἀθεσπίζετο. Πλὴν ἐδήλου σαφῶς ὁ τῶν νόμων ἡμῖν ὁριστῆς, ὅτι μὴ ἐκεῖνα μᾶλλον αὐτῷ θυμηρέστατα, τριπόθητα δὲ τὰ διὰ Χριστοῦ. Καὶ γοῦν ἔφη πάλιν· • Διὰ τοῦτο ἀπεθέρισα τους προφήτας ὑμῶν, ἀπο έκτεινα αὐτοὺς ἐν ρήμασι στόματός μου, καὶ τὸ κρίμα μου ὡς φῶς ἐξελεύσεται· διότι ἔλεος θέλω, καὶ οὐ θυσίαν, καὶ ἐπίγνωσιν Θεοῦ, ἡ ὁλοκαυτώματα. Πολὺ γὰρ ἄμεινον παρὰ Θεῷ καὶ μόσχου πίπτοντος, καὶ προβάτου σφαγῆς, ἡ εἰς ἀδελφοὺς ἀγάπη, εἰς τὸ τοῦ νόμου πλήρωμα, καὶ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ, δι' ούπερ ἂν γένοιτο καὶ αὐτὸς ἡμῖν γνω- στὸς ὁ Πατήρ. Πρόξενον δὲ ὅτι τῆς αἰωνίου ζωῆς τὸ χρῆμά ἐστιν, οὐκ ἐνδοιάσῃ τις ἂν, Χριστοῦ λέγοντος πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα «Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν, καὶ ἂν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. ο ψευ- το DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. est voluntas mea in vobis, dicit Dominus omnipo- tens; et sacrificium non suscipiam de manibus vestris; quia ab ortu solis usque ad occasum no- men meum glorificatum est in gentibus; et in omni loco incensum offertur nomini meo, et sacrificium mundum : quia magnum nomen meum in genti bus, dicit Dominus omnipotens. . Intelligis igitur quod incensum ac sacrifcium sibi mundum ab omni gente esse offerendum ait. Ut autem in eo quod recens illud in Christo testamentum, novum appellavit, illud prius ac vetus antiquavit. Sic enim beatus Paulus scribit ". Item in hoc loco in eo quod dixit, mundum ab omni gente sacrificium suis temporibus futurum, de illo veteri, quod non A bilem essent oblaturi. Sic enim iterum inquit : « Non ejusmodi sit, sententiam tulit. Quomodo enim illud C Malach. 1, 10, 14. Hebr. vni, D mundum sit, quod neque mundat, neque ad perfectam virtutem nos ducere potest? Quocirca beatus Paulus inquit, vetus illud non vacasse culpa ; itaque necessario illud successisse quod per Chri- stum sancitum est, et secundi locum inquisitum fuisse. PALL. Ergone prorsus præter omnipotentis Dei voluntatem cultus ille umbratilis fuit? CYR. Omnino. Est autem in promptu, Deum au- dire apertissime dicentem filiis Israel, per Jeremia vocem Hæc dicit Dominus: Holocausta vestra congregate cum sacrifciis vestris, et comedile car- nes. Quia non sum locutus ad patres vestros, neque mandavi eis in die qua ascendere eos feci de terra Ægypti, de holocaustis, et sacrificiis. Sed verbum hoc mandavi els dicens: Audite vocem meam ". Quod enim ad præcipuam institutoris voluntatem pertinet, ne a principio quidem ullo modo divinis oraculis tradita fuisset illa adhuc in umbris posita lex, si de cultu spirituali silendum fuisset. Sed quia gravis erat ea res, et ad perfect virtutis absolu- tionem illius temporis hominibus haud facilis pate bat accessus; imo vero, inea quidem sententia, du- rum id erat et asperum; lex scripta velut' puerilis quædam exercitatio, quæ formam veritatis haberet, sapienti moderatione constituta est. Ceterum haud obscure significavit nobis ille legislator non esse illa sibi gratissima, quin potius exoptatissima se habere, quæ postea per Christum præcipienda es- sent. Itaque dixit iterum : « Propter hoc deunessui prophetas vestros, occidi eos in verbis oris mei, et judicium meum quasi lux egredietur; quia miscri- cordiam volo, et non sacrificium, et scientiam Dei magis quam holocaustum ., Deo quippe et ca- dente vitulo, et ove casa gratior est illa in fratres dilectio, qua lex impletur, et illa eminens scientia Christi, per quam ipse quoque Pater a nobis cognoscitur. Conciliari vero nobis hac re vitam æternam, nemo dubitaverit, Christo ad Patrem, qui in caelis est, dicente " : « Hæc est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti, 13. 72 Jerem. vn, 21-25. 73 Osee, vi, 5, 6. "Joan. xvii, 3.

τον εὐωδίαν. Εφη γὰρ ὧδε πάλιν· « Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ θυσίαν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν, διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυ μίαμα προσφέρεται τῷ ὀνόματί μου καὶ θυσία καθαρά, διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. » Συνίης ὅτι θυμίαμά τε καὶ θυσίαν αὐτῷ καθαρὰν ἀπὸ παντὸς ἔθνους ἀνενεχθήσεσθαί φησιν. Ωσπερ δὲ τὴν νέαν ἡμῖν καὶ ἐν Χριστῷ διαθήκην, καινὴν ὀνομάσας, πεπαλαίωκε την πρώτην. Γράφει γὰρ ἡμῖν οὕτως καὶ ὁ θεσπέ‐ σιος Παῦλος. Ως κἀνθάδε, καθαρὰν εἰπὼν τὴν ἀπὸ παντὸς ἔθνους θυσίαν ἐσομένην κατά καιρούς, τῷ μὴ οὕτως ἔχειν τῆς ἀρχαίας καταψηφίζεται. Και θαρά γάρ τινα τρόπον, ἢ μήτε καθαίρουσα, μήτε μὴν Β ἔχουσα τὸ τελειοῦν δύνασθαι πρὸς ἀρετήν; Ταύτῃ τοί φησιν ὁ μακάριος Παῦλος, ὡς ἦν μὲν οὐκ ἄμεμ- πτος, εἰσκεκομίσθαι δὲ ἀναγκαίως τὰ διὰ Χριστοῦ, καὶ τὸν τῆς δευτέρας ἐκζητεῖσθαι τόπον. ΠΑΛΛ. Αβούλητος ἄρα παντελῶς ἡ ἐν σκιαῖς λατρεία παναγίῳ Θεῷ; ΚΥΡ. Παντάπασι μὲν οὖν. Πάρα δέ γε σαφώς ἐπαίειν λέγοντος τοῖς ἐξ Ισραήλ, διὰ τῆς Ἱερεμίου φωνῆς· « Τάδε λέγει Κύριος· Τὰ ὁλοκαυτώματα ὑμῶν συναγάγετε μετὰ τῶν θυσιῶν ὑμῶν, καὶ φάγετε κρέα. Οτι οὐκ ἐλάλησα πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν, καὶ οὐκ ἐνετειλάμην αὐτοῖς ἐν ἡμέρᾳ, ᾗ ἀνήγαγον αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου περὶ ὁλοκαυτωμάτων καὶ θυσιῶν. Ἀλλ᾽ ἢ τὸ ῥῆμα τοῦτο ἐνετειλάμην αὐτοῖς λέγων, Ακούσατε τῆς φωνῆς μου. ο Ὅσον μὲν γὰρ ἧκεν εἰς γε τὸ ἀκριβές τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν, οὐδ' ἂν ὅλως ἐν ἀρχαῖς ὁ ἐν σκιαῖς ἔτι κατεχρησμωδήθη νό- μος, τῆς ἐν πνεύματι λατρείας σεσιγημένης. Επειδή δὲ ἦν τὸ χρῆμα φορτικὸν, καὶ τὸ δύνασθαι πληρούν τὸ τελείως ἀγαθὸν, τοῖς τὸ τηνικάδε βάσιμον μὲν οὐχὶ, φαίην δ' ἂν ὅτι σκληρὸν καὶ οὐκ ἄτραχυ, νη- πιοπρεπής οἷά τις μελέτησις, τὴν τῆς ἀληθείας · ἔχουσα μόρφωσιν, ὁ ἐν γράμμασι νόμος, οἰκονομικῶς ἀθεσπίζετο. Πλὴν ἐδήλου σαφῶς ὁ τῶν νόμων ἡμῖν ὁριστῆς, ὅτι μὴ ἐκεῖνα μᾶλλον αὐτῷ θυμηρέστατα, τριπόθητα δὲ τὰ διὰ Χριστοῦ. Καὶ γοῦν ἔφη πάλιν· • Διὰ τοῦτο ἀπεθέρισα τους προφήτας ὑμῶν, ἀπο έκτεινα αὐτοὺς ἐν ρήμασι στόματός μου, καὶ τὸ κρίμα μου ὡς φῶς ἐξελεύσεται· διότι ἔλεος θέλω, καὶ οὐ θυσίαν, καὶ ἐπίγνωσιν Θεοῦ, ἡ ὁλοκαυτώματα. Πολὺ γὰρ ἄμεινον παρὰ Θεῷ καὶ μόσχου πίπτοντος, καὶ προβάτου σφαγῆς, ἡ εἰς ἀδελφοὺς ἀγάπη, εἰς τὸ τοῦ νόμου πλήρωμα, καὶ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ, δι' ούπερ ἂν γένοιτο καὶ αὐτὸς ἡμῖν γνω- στὸς ὁ Πατήρ. Πρόξενον δὲ ὅτι τῆς αἰωνίου ζωῆς τὸ χρῆμά ἐστιν, οὐκ ἐνδοιάσῃ τις ἂν, Χριστοῦ λέγοντος πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα «Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν, καὶ ἂν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. ο ψευ- το DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. est voluntas mea in vobis, dicit Dominus omnipo- tens; et sacrificium non suscipiam de manibus vestris; quia ab ortu solis usque ad occasum no- men meum glorificatum est in gentibus; et in omni loco incensum offertur nomini meo, et sacrificium mundum : quia magnum nomen meum in genti bus, dicit Dominus omnipotens. . Intelligis igitur quod incensum ac sacrifcium sibi mundum ab omni gente esse offerendum ait. Ut autem in eo quod recens illud in Christo testamentum, novum appellavit, illud prius ac vetus antiquavit. Sic enim beatus Paulus scribit ". Item in hoc loco in eo quod dixit, mundum ab omni gente sacrificium suis temporibus futurum, de illo veteri, quod non A bilem essent oblaturi. Sic enim iterum inquit : « Non ejusmodi sit, sententiam tulit. Quomodo enim illud C Malach. 1, 10, 14. Hebr. vni, D mundum sit, quod neque mundat, neque ad perfectam virtutem nos ducere potest? Quocirca beatus Paulus inquit, vetus illud non vacasse culpa ; itaque necessario illud successisse quod per Chri- stum sancitum est, et secundi locum inquisitum fuisse. PALL. Ergone prorsus præter omnipotentis Dei voluntatem cultus ille umbratilis fuit? CYR. Omnino. Est autem in promptu, Deum au- dire apertissime dicentem filiis Israel, per Jeremia vocem Hæc dicit Dominus: Holocausta vestra congregate cum sacrifciis vestris, et comedile car- nes. Quia non sum locutus ad patres vestros, neque mandavi eis in die qua ascendere eos feci de terra Ægypti, de holocaustis, et sacrificiis. Sed verbum hoc mandavi els dicens: Audite vocem meam ". Quod enim ad præcipuam institutoris voluntatem pertinet, ne a principio quidem ullo modo divinis oraculis tradita fuisset illa adhuc in umbris posita lex, si de cultu spirituali silendum fuisset. Sed quia gravis erat ea res, et ad perfect virtutis absolu- tionem illius temporis hominibus haud facilis pate bat accessus; imo vero, inea quidem sententia, du- rum id erat et asperum; lex scripta velut' puerilis quædam exercitatio, quæ formam veritatis haberet, sapienti moderatione constituta est. Ceterum haud obscure significavit nobis ille legislator non esse illa sibi gratissima, quin potius exoptatissima se habere, quæ postea per Christum præcipienda es- sent. Itaque dixit iterum : « Propter hoc deunessui prophetas vestros, occidi eos in verbis oris mei, et judicium meum quasi lux egredietur; quia miscri- cordiam volo, et non sacrificium, et scientiam Dei magis quam holocaustum ., Deo quippe et ca- dente vitulo, et ove casa gratior est illa in fratres dilectio, qua lex impletur, et illa eminens scientia Christi, per quam ipse quoque Pater a nobis cognoscitur. Conciliari vero nobis hac re vitam æternam, nemo dubitaverit, Christo ad Patrem, qui in caelis est, dicente " : « Hæc est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti, 13. 72 Jerem. vn, 21-25. 73 Osee, vi, 5, 6. "Joan. xvii, 3.

3. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Α τὸ ἐν χερσί, μεταρυθμίζουσιν εντέχνως ἐπὶ τὸ ὡς ἄριστα ἔχειν δοκοῦν. Απαρχὴν δὲ ὥσπερ τινὰ τῶν εἰς γε ταυτί ποιησόμεθα λόγων τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἱστορίας επιδρομάδην αψάμενος, πληροφορεῖν εὖ μάλα πειράσομαι, καὶ καταδείξαι σαφῶς, τετελειωκότα μὲν τὸν νόμον οὐδὲν, οὔτε μήν ἀποχρῶντα πρὸς σωτηρίαν· λυτρωτὴν δὲ τῶν δίνων καὶ σωτῆρα Χριστόν. ΠΑΛΛ. Οὐ μετρίαν ἴσθι τοι διδοὺς τὴν ὤνησιν, ἔχνου κρείττονα σαυτὸν καν τούτῳ δεικνύς· δυσ έφικτα μὲν γὰρ τὰ ἐν χερσὶ λίαν, καὶ δυσκάτοπτος κομιδῇ τῶν ζητουμένων ἡ γνῶσις, πλούσιός γε μὴν ὁ ἐκκαλύπτων Θεός. ΚΥΡ. Εὖ λέγεις, καὶ δή με κυσὶ ταῖς εὐρινωτάταις Β ἐν ἴσῳ, κατ᾽ ἴχνος ἰέναι λοιπὸν τῶν ἐν βάθει τε καὶ ἀφανεστέρων ἐννοιῶν, ὁ σὸς παραθήγει λόγος. Ουκ- οὖν ἐν ἐρήμῳ ποτὲ τῇ κατὰ τὴν καλουμένην Μα- διάμ, δίων ἀγέλας διαποιμαίνοντι τῷ μακαρίῳ Μωση πρὸς αὐταῖς τε ταῖς ὑπωρείαις ὄντι τοῦ ὄρους Χωρήβ, χρῆμά τι ξένον καὶ οὐκ ἀθαύμαστον Θεοῦ πληρούνται ἐδείκνυτο. • Ωφθη γὰρ αὐτῷ, φησίν, ο ἄγγελος ἐν πυρὸς φλογὶ ἐκ βάτου· καὶ ἑώρα ὅτι ὁ βάτος εκαίετ πυρί, ὁ δὲ βάτος οὐ κατεκαίετο. Εἶπε δὲ Μωσης Παρελθών ὄψομαι τὸ ὅραμα τὸ μέγα τοῦτο, ὅτι οὐ κατακαίεται ὁ βάτος. » Ξύλον δὲ οὐχὶ τῶν ἡμέρων δ βάτος, ἀγρίας δὲ μᾶλλον ἀκάνθης εἶδος, καὶ ὄρεσι τρόφου ρίζης, ἐφ' ᾖ τὸ φρικτὸν ἐπράττετο θαῦμα, μυστηρίου τύπον εὖ μάλα πληροῦν. Αγγελος γὰρ ἦν ὡς ἐν εἴδει πυρὸς ὅλον διόλου καταβοσκόμενος, αἴσθησιν δὲ τῷ ξύλῳ μηδεμίαν ἐντιθεὶς τῆς τοῦ πυρὸς ἐνεργείας, ἐν ἴσῳ δὲ ὥσπερ εἰ καὶ μὴ παρήν. μηδ' ὅσον εἰπεῖν θερμασίας που τάχα τῆς ὡς κα πυρὸς τοῦ ξύλου μετεσχηκότος. ΠΑΛΛ. Τί οὖν τοῦτό γε ; ΚΥΡ. Ξύλῳ γὰρ ὥσπερ ἀγρίῳ γεγονότι τῷ Ἰσραήλ, καὶ καρποὺς ἡμέρους δικαιοσύνης οὐκ ἔχοντι· τοῖς γὰρ Αἰγυπτίων στρέφοντο νόμοις· ὁ δι' ἀγγέλων έμελλε δοθήσεσθαι νόμος, φωτίζειν μὲν ἱκανὸς, εἰ γοῦν νοοῖτο πνευματικῶς, καὶ τὸν εἰς νοῦν ἀποπέμψει σκότον, ἐνέργεια γὰρ καὶ ἥδε πυρός, πλὴν τοῖς λα- δοῦσιν ἀνόνητος, καὶ οὔτι που πάντως δι' ἑαυτὸν, ἀλλ' ἐπεί τοι τὸ φῶς μὴ εἰς νοῦν ἐδέχοντο καὶ καρ δίαν, οἱ πρὸς οὓς ὁ λόγος, ἔξωθεν δὲ ὥσπερ φωτισμού δόκησιν τὸ γράμμα πλουτήσαντες, όπερ ἔχειν ἐνόμι ζον, οὐκ εἶχον ἀληθῶς. Τοιγάρτοι περὶ τὸν βάτου μὲν ὁρᾶσθαι τὸ πῦρ, μὴ μὴν ἔτι καὶ θερμασίας απ σθησιν ἐνιέναι τῷ ξύλῳ, παραδηλοῖ τι τοιούτων ὡς γέ μοι δοκεῖ. Ότι δὲ ἀνόνητον Ἰουδαίοις τὸ ἐκ τοῦ να μου γέγονε φως, σαφηνιεῖ λέγων αὐτὸς ὁ Σωτήρ • Ερευνάτε τας Γραφάς ὅτι ὑμεῖς δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν· καὶ ἐκεῖναί εἰσιν αἱ μαρτυρού σαι περὶ ἐμοῦ. Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρὸς μὲ, ἵνα ζωήν αιώνιον ἔχητε. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν, προς τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητὰς, καὶ πρὸς πάντα δὲ τὸν λαόν· · Μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μα rationis artisque præscripto dellexerit, id artificiose reconcinnant, atque ad formam revocant quæ illis eptima videatur. Initium vero in hac disputatione sumemus a sacrorum interprete Moyse, cujus histo- riam ubi cursim attigero, tum sane confirmare nitar atque ostendere perspicue, nihil ad perfectum ad- duxisse legem, eamque non esse ad salutem satis, omniumque hominum tum redemptorem, tum sal- vatorem esse Christum. PALL. Atqui sic habeto, non mediocrem te uti- litatem allatarum, si in hac quoque parte cuncta- tionem viceris; quamvis enim difficillima sint ea quæ aggrederis, difficillimeque spectari pos sit earum rerum quas inquirimus veritas, dives tamen est, qui revelat Deus. CYR. Recte dicis ; et me jam æque ac sagacissimi canes assolent, pervestigare abditos in profunde, obscurioresque sensus, tua suadet oratio. Igitur in deserto Madianiticæ provincia beato Moysi greges orium pascenti, cum sub ipsis radicibus esset mon- tis Horeb, nova quædam res, et miraculi plena, Deo faciente, monstrata est : « Αpparuit enim illi, inquit, e angelus in flamma ignis de rubo, et vidit quod rubus arderet igni, et non combureretur. Dixit autem Moyses : Vadam ac videbo visionem hanc magnam, cur non comburatur rubus "., Est autem rubus non exculta arbor, sed silvestris spinæ ac stirpis montanae genus, in qua miraculum illud hore roris plenum edebatur, quod mysterii figuram ap- tissime gerebat. Angelus quippe is erat qui ignis specie totum undique depascebatur, nequein ea tamen stirpe vestigium ignis ullum imprimebat: ac non secus quam si minime is adesset, ne minimam quidem caloris partem ab igne arbor illa suscipiebat. PALL. Quid igitur illud erat? et CYR. Israeli nimirum, tanquam silvestri arbori ac dulcis justitie fructus nullos habenti, quod in Egyptiorum legibus aleretur, angelorum admini- stratione danda lex erat, quæ illuminandi vim qui- dem haberet, si spiritualiter intelligeretur, et men- tis tenebras repellere posset habet enim ignis natura, ut efficiat id quoque), sed ea tamen acci- pientibus inutilis fuit, nulla ipsius culpa; verum, quod ii, quibuscum agebatur, minime lumen illud in animum atque in cor admitterent : nam extrin secus eum litteræ opibus veluti specie quadam luminis abundarent, quod habere se putabant, revera minime habebant. Quod igitur circa rubum ignis videbatur quidem, neque tamen arbori illi sensum caloris inferebat, ejusmodi quidpiam significare videtur. Fuisse autem inutile Judæis illud ex lege lumen, declarat his verbis ipse Salvator : « Scru- tamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere ; et illæ sunt quæ testimonium perhibent de me: et non vultis venire ad me, ut vitam æternam habeatis 87, . . El post pauca, rursus Judæorum magistros perstringens, ac populum Exod. 111, 2, 5. * Jean. v, 39. c D

3. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Α τὸ ἐν χερσί, μεταρυθμίζουσιν εντέχνως ἐπὶ τὸ ὡς ἄριστα ἔχειν δοκοῦν. Απαρχὴν δὲ ὥσπερ τινὰ τῶν εἰς γε ταυτί ποιησόμεθα λόγων τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἱστορίας επιδρομάδην αψάμενος, πληροφορεῖν εὖ μάλα πειράσομαι, καὶ καταδείξαι σαφῶς, τετελειωκότα μὲν τὸν νόμον οὐδὲν, οὔτε μήν ἀποχρῶντα πρὸς σωτηρίαν· λυτρωτὴν δὲ τῶν δίνων καὶ σωτῆρα Χριστόν. ΠΑΛΛ. Οὐ μετρίαν ἴσθι τοι διδοὺς τὴν ὤνησιν, ἔχνου κρείττονα σαυτὸν καν τούτῳ δεικνύς· δυσ έφικτα μὲν γὰρ τὰ ἐν χερσὶ λίαν, καὶ δυσκάτοπτος κομιδῇ τῶν ζητουμένων ἡ γνῶσις, πλούσιός γε μὴν ὁ ἐκκαλύπτων Θεός. ΚΥΡ. Εὖ λέγεις, καὶ δή με κυσὶ ταῖς εὐρινωτάταις Β ἐν ἴσῳ, κατ᾽ ἴχνος ἰέναι λοιπὸν τῶν ἐν βάθει τε καὶ ἀφανεστέρων ἐννοιῶν, ὁ σὸς παραθήγει λόγος. Ουκ- οὖν ἐν ἐρήμῳ ποτὲ τῇ κατὰ τὴν καλουμένην Μα- διάμ, δίων ἀγέλας διαποιμαίνοντι τῷ μακαρίῳ Μωση πρὸς αὐταῖς τε ταῖς ὑπωρείαις ὄντι τοῦ ὄρους Χωρήβ, χρῆμά τι ξένον καὶ οὐκ ἀθαύμαστον Θεοῦ πληρούνται ἐδείκνυτο. • Ωφθη γὰρ αὐτῷ, φησίν, ο ἄγγελος ἐν πυρὸς φλογὶ ἐκ βάτου· καὶ ἑώρα ὅτι ὁ βάτος εκαίετ πυρί, ὁ δὲ βάτος οὐ κατεκαίετο. Εἶπε δὲ Μωσης Παρελθών ὄψομαι τὸ ὅραμα τὸ μέγα τοῦτο, ὅτι οὐ κατακαίεται ὁ βάτος. » Ξύλον δὲ οὐχὶ τῶν ἡμέρων δ βάτος, ἀγρίας δὲ μᾶλλον ἀκάνθης εἶδος, καὶ ὄρεσι τρόφου ρίζης, ἐφ' ᾖ τὸ φρικτὸν ἐπράττετο θαῦμα, μυστηρίου τύπον εὖ μάλα πληροῦν. Αγγελος γὰρ ἦν ὡς ἐν εἴδει πυρὸς ὅλον διόλου καταβοσκόμενος, αἴσθησιν δὲ τῷ ξύλῳ μηδεμίαν ἐντιθεὶς τῆς τοῦ πυρὸς ἐνεργείας, ἐν ἴσῳ δὲ ὥσπερ εἰ καὶ μὴ παρήν. μηδ' ὅσον εἰπεῖν θερμασίας που τάχα τῆς ὡς κα πυρὸς τοῦ ξύλου μετεσχηκότος. ΠΑΛΛ. Τί οὖν τοῦτό γε ; ΚΥΡ. Ξύλῳ γὰρ ὥσπερ ἀγρίῳ γεγονότι τῷ Ἰσραήλ, καὶ καρποὺς ἡμέρους δικαιοσύνης οὐκ ἔχοντι· τοῖς γὰρ Αἰγυπτίων στρέφοντο νόμοις· ὁ δι' ἀγγέλων έμελλε δοθήσεσθαι νόμος, φωτίζειν μὲν ἱκανὸς, εἰ γοῦν νοοῖτο πνευματικῶς, καὶ τὸν εἰς νοῦν ἀποπέμψει σκότον, ἐνέργεια γὰρ καὶ ἥδε πυρός, πλὴν τοῖς λα- δοῦσιν ἀνόνητος, καὶ οὔτι που πάντως δι' ἑαυτὸν, ἀλλ' ἐπεί τοι τὸ φῶς μὴ εἰς νοῦν ἐδέχοντο καὶ καρ δίαν, οἱ πρὸς οὓς ὁ λόγος, ἔξωθεν δὲ ὥσπερ φωτισμού δόκησιν τὸ γράμμα πλουτήσαντες, όπερ ἔχειν ἐνόμι ζον, οὐκ εἶχον ἀληθῶς. Τοιγάρτοι περὶ τὸν βάτου μὲν ὁρᾶσθαι τὸ πῦρ, μὴ μὴν ἔτι καὶ θερμασίας απ σθησιν ἐνιέναι τῷ ξύλῳ, παραδηλοῖ τι τοιούτων ὡς γέ μοι δοκεῖ. Ότι δὲ ἀνόνητον Ἰουδαίοις τὸ ἐκ τοῦ να μου γέγονε φως, σαφηνιεῖ λέγων αὐτὸς ὁ Σωτήρ • Ερευνάτε τας Γραφάς ὅτι ὑμεῖς δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν· καὶ ἐκεῖναί εἰσιν αἱ μαρτυρού σαι περὶ ἐμοῦ. Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρὸς μὲ, ἵνα ζωήν αιώνιον ἔχητε. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν, προς τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητὰς, καὶ πρὸς πάντα δὲ τὸν λαόν· · Μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μα rationis artisque præscripto dellexerit, id artificiose reconcinnant, atque ad formam revocant quæ illis eptima videatur. Initium vero in hac disputatione sumemus a sacrorum interprete Moyse, cujus histo- riam ubi cursim attigero, tum sane confirmare nitar atque ostendere perspicue, nihil ad perfectum ad- duxisse legem, eamque non esse ad salutem satis, omniumque hominum tum redemptorem, tum sal- vatorem esse Christum. PALL. Atqui sic habeto, non mediocrem te uti- litatem allatarum, si in hac quoque parte cuncta- tionem viceris; quamvis enim difficillima sint ea quæ aggrederis, difficillimeque spectari pos sit earum rerum quas inquirimus veritas, dives tamen est, qui revelat Deus. CYR. Recte dicis ; et me jam æque ac sagacissimi canes assolent, pervestigare abditos in profunde, obscurioresque sensus, tua suadet oratio. Igitur in deserto Madianiticæ provincia beato Moysi greges orium pascenti, cum sub ipsis radicibus esset mon- tis Horeb, nova quædam res, et miraculi plena, Deo faciente, monstrata est : « Αpparuit enim illi, inquit, e angelus in flamma ignis de rubo, et vidit quod rubus arderet igni, et non combureretur. Dixit autem Moyses : Vadam ac videbo visionem hanc magnam, cur non comburatur rubus "., Est autem rubus non exculta arbor, sed silvestris spinæ ac stirpis montanae genus, in qua miraculum illud hore roris plenum edebatur, quod mysterii figuram ap- tissime gerebat. Angelus quippe is erat qui ignis specie totum undique depascebatur, nequein ea tamen stirpe vestigium ignis ullum imprimebat: ac non secus quam si minime is adesset, ne minimam quidem caloris partem ab igne arbor illa suscipiebat. PALL. Quid igitur illud erat? et CYR. Israeli nimirum, tanquam silvestri arbori ac dulcis justitie fructus nullos habenti, quod in Egyptiorum legibus aleretur, angelorum admini- stratione danda lex erat, quæ illuminandi vim qui- dem haberet, si spiritualiter intelligeretur, et men- tis tenebras repellere posset habet enim ignis natura, ut efficiat id quoque), sed ea tamen acci- pientibus inutilis fuit, nulla ipsius culpa; verum, quod ii, quibuscum agebatur, minime lumen illud in animum atque in cor admitterent : nam extrin secus eum litteræ opibus veluti specie quadam luminis abundarent, quod habere se putabant, revera minime habebant. Quod igitur circa rubum ignis videbatur quidem, neque tamen arbori illi sensum caloris inferebat, ejusmodi quidpiam significare videtur. Fuisse autem inutile Judæis illud ex lege lumen, declarat his verbis ipse Salvator : « Scru- tamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere ; et illæ sunt quæ testimonium perhibent de me: et non vultis venire ad me, ut vitam æternam habeatis 87, . . El post pauca, rursus Judæorum magistros perstringens, ac populum Exod. 111, 2, 5. * Jean. v, 39. c D

σῆς, ἐφ᾿ ὃν ὑμεῖς ἡλπίκατε· εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Δ Μωσῇ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου βήμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς ρήμασι πιστεύσετε ; » Οἱ γὰρ ὅλως τὴν διὰ νόμου στοιχείωσιν ἀμαθέστατα διωθούμενοι, πῶς ἂν εἰσδέξαιντο διὰ Χριστοῦ, τοῦ τελείως ἀγαθοῦ τὴν γνῶσιν εἰσφέροντα; Καιόμενον μὲν βλέπων, και ταφλεγόμενον δὲ οὐχὶ τὸν βάτον, ἀλλ' οὐδὲ εἴχοντα τῷ πυρί, κατετεθήπει λοιπὸν ὁ μακάριος Μωσής, τί ὅτι οὐ κατακαίεται ὁ βάτος. Καταπλαγείη γὰρ ἄν τις τῆς εἰσάπαν ἀναισθησίας τὸν Ἰσραήλ, οι συλλήπτορά τε καὶ ἀρωγὸν τὸν παρὰ Θεοῦ δεξάμενοι νόμον, καὶ τὸν δι' αὐτοῦ φωτισμὸν πλουτήσαντες, εἶτα λόγου μη- δενὸς ἀξιοῦντες τὸ χρῆμα, μήτε μὴν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν εἰσοικισάμενοι τὸ δοθὲν, ἀνωφέληται μεμε- νήκασι· νεκρὸς γὰρ ὥσπερ αὐτοῖς εἰκότως καὶ ἀπεψυγμένος ὁ νοῦς· εἴποι δ' ἄν τις καὶ ἐπ' αὐτοῖς εἰκότως· Τί ὅτι οὐ κατακαίεται ὁ βάτος; ᾗ γὰρ ἂν ἐγένοντο μεθ᾿ ἡμῶν τῷ πνεύματι ζέοντες. Β ΠΑΛΛ. Εξ ἔφης. ΚΥΡ. Εοικε δὲ καὶ ἑτέρων ἡμῖν ἐννοιῶν οὐκ ἀμαθῆ θεωρίαν ὑποφαίνειν τὸ χρῆμα. Μέλλουσι γὰρ ἤδη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ γῆς τῆς Αἰγυπτίων ἀπαίρειν, καὶ οἷον οὐδέπω τὸν τῆς ἀνεθελήτου θητείας ἀπο- σείεσθαι ζυγὸν, διάτοι τοῦτο ταῖς τοῦ κρατοῦντος ὅτι προσκρούειν ὀργαῖς σημεῖον ἐδίδου Θεὸς τὸ ἐπὶ τοῦ βάτου δρώμενον· ὅτι καὶ αὐτοῦ πυρὸς ἀμείνους ἔσον ται πολύ, καὶ τοῖς ἀδικεῖν ἰσχύουσιν οὐχ ἁλώσιμοι, κατά γε τὸν οἶμαι, θεοπρεπώς εἰρημένον· « Μὴ φοβοῦ, ὅτι μετὰ σοῦ εἰμι. Φλόξ οὐ κατακαύσει σε, ποταμοί οὐ συνκλείσουσί σε. » ΠΑΛΛ. Εὐφυής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἐτεθήπει μὲν ὧδε τὸ ὅραμα Μωσῆς· καὶ δὴ καὶ προσέθει τὸ ἀγχοῦ γενέσθαι ποθῶν. Ως δὲ εἶδε, φησί, Κύριος ὅτι προσάγει ἰδεῖν, ἐκάλεσεν αὐτὸν ἐκ τοῦ βάτου, λέγων· Μωσή, Μωσῆ. Ὁ δὲ εἶπε· Τί ἔστι; Μὴ ἐγγίσης ὧδε, λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν του, ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἔστηκας, γῆ ἁγία ἐστί. » Νόμου δὲ τύπος ἡμῖν ὁ μακάριος ἔσται Μωσής· ο Μωσέα γὰρ ἔχουσι καὶ τοὺς προφήτας, ο εν εὐαγγελικοῖς θεσπίσμασι φησιν ὁ μακάριος Αβραάμ. Μή πως ἀπιθανόν σοι τὸ ῥῆμα δοκεῖ ; ΠΑΛΛ. Οὐ μὲν οὖν· νόμου γὰρ πρόσωπον ὁ Μω- σης. ΚΥΡ. Κέκληται τοίνυν ὁ Ἰσραήλ, καὶ ἡ κατὰ νό- μον καὶ ὑπὸ νόμον ἀγέλη, ο Κύριος γάρ, ο φησίν, • ὁ Θεὸς τῶν Ἑβραίων προκέκληται ἡμᾶς. » Καὶ ὑπήκουσε μὲν τῷ καλοῦντι Θεῷ, καθὰ καὶ ὁ Μωσῆς· • Πάντα γὰρ ὅσα εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς, ποιήσομεν, καὶ ἀκουσόμεθα. » Επειδὴ δὲ καὶ τῆς κατὰ νόμον ὑποτα γῆς ἡ δύναμις οὐχ ἱκανὴ πρὸς κάθαρσιν, ο Αδύνατον γάρ αἷμα ταύρων καὶ τράγων ὑφαιρεῖν ἁμαρτίας· » DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. universum : « Nolite putare, inquit, quia ego accu- saturus sum vos apud Patrem : est qui accusat vos Moy- ses, in quo sperastis; si enim crederetis Moysi, crede- retis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit. Si au- tem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis credelig " ?, Qui enim penitus legis rudimenta stultissime rejecerant, ii quanam ratione perfectæ virtutis cognitionem, Christo tradente, percipe- rent? Cum igitur ardere quidem rubum videret, minime tamen comburi, atque adeo ne cedere quidem flammis, obstupuit beatus Moyses, quid. nam esset, quod non combureretur rubus. Nam ɛummum Israelis stuporem admirari licet, qui, cum fautricem adjutricemque a Deo legem acce- pissent, ejusque legis illustratione ditati essent, rem tantam nullo loco habuerunt, neque donuni hoc in mentis cordisque domicilio collocaverunt ; itaque nullam utilitatem ex ea perceperunt : mor- tuus enim est apud illos, nimirum, atque exanimis Scripture sensus : neque absurde de illis dici potest, quod minime comburatur rubus; alioqui nobiscum essent spiritu ferventes. G D PALL. Optime dictum. CYR. Videtur autem aliorum quoque sensuum, non ineptam intelligentiam hoc factum latenter ostendere : Israelitis eniun, cum jam ex Ægyptio- rum terra profecturi essent, ac paulo post abjecturi eoactæ servitutis jugum, cumque ob eam causam futurum esset ut iras principis commoverent, in cujus adhuc ditione erant, prodigii loco ostendit Deus illud, quod agebatur in rubo, quo portende- retur illos vel igne ipso longe superiores futuros, neque ab iis expugnandos, qui inferre possent in- juriam, juxta illud, opinor, quod divinitus dictum est : Ne timeas, quoniam tecum sum : famma non exuret te, flumina non cooperient te ". PALL. Ingeniosa expositio. , CYR. Itaque Moyses, hoc spectaculo attonitus, vi- dendi studio propius accurrit: • Ut autem vidit Dominus, inquit, quod propinquaret ad videndum, vocavit eum de rubo dicens: Moyses, Moyses. Ille autem respondit : Quid est? At ille dixit: Ne appro- pies huc : solve calceamentum de pedibus tuis; locus enim, in quo tu stas, terra sancta est Legis porro figuram beatus Moyses tenebat : • Moysen quippe habent ac prophetas ",, ait in evangelicis oraculis ille beatus Abraham. An tibi hoc dictum improbabile videtur? PALL. Minime vero : legis enim personam susti- net Moyses. CYR. Vocatus est igitur Israel, et ille grex qui secundum legem vivebat, et sub lege erat. • Do- minus enim, inquit, Deus Hebræorum vocavit nos. Atque vocanti Deo audiens fuit quidem, sicut et Moyses : Omnia enim, inquiunt, quæcunque dixerit Deus, faciemus, et audiemus ”. › Sed, quia legalis obedientire non ea vis erat, ut ad purgandam satis esset : « Impossibile est enim sanguine tau- ** Joan. v, 45. » Isa. XLIII, 5. • Exod. m seqq. " Luc. xvι, 29. * Exod. nı, 18. • Ibid. XXIV 3. PATROL. GR. LXVIII.

σῆς, ἐφ᾿ ὃν ὑμεῖς ἡλπίκατε· εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Δ Μωσῇ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου βήμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς ρήμασι πιστεύσετε ; » Οἱ γὰρ ὅλως τὴν διὰ νόμου στοιχείωσιν ἀμαθέστατα διωθούμενοι, πῶς ἂν εἰσδέξαιντο διὰ Χριστοῦ, τοῦ τελείως ἀγαθοῦ τὴν γνῶσιν εἰσφέροντα; Καιόμενον μὲν βλέπων, και ταφλεγόμενον δὲ οὐχὶ τὸν βάτον, ἀλλ' οὐδὲ εἴχοντα τῷ πυρί, κατετεθήπει λοιπὸν ὁ μακάριος Μωσής, τί ὅτι οὐ κατακαίεται ὁ βάτος. Καταπλαγείη γὰρ ἄν τις τῆς εἰσάπαν ἀναισθησίας τὸν Ἰσραήλ, οι συλλήπτορά τε καὶ ἀρωγὸν τὸν παρὰ Θεοῦ δεξάμενοι νόμον, καὶ τὸν δι' αὐτοῦ φωτισμὸν πλουτήσαντες, εἶτα λόγου μη- δενὸς ἀξιοῦντες τὸ χρῆμα, μήτε μὴν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν εἰσοικισάμενοι τὸ δοθὲν, ἀνωφέληται μεμε- νήκασι· νεκρὸς γὰρ ὥσπερ αὐτοῖς εἰκότως καὶ ἀπεψυγμένος ὁ νοῦς· εἴποι δ' ἄν τις καὶ ἐπ' αὐτοῖς εἰκότως· Τί ὅτι οὐ κατακαίεται ὁ βάτος; ᾗ γὰρ ἂν ἐγένοντο μεθ᾿ ἡμῶν τῷ πνεύματι ζέοντες. Β ΠΑΛΛ. Εξ ἔφης. ΚΥΡ. Εοικε δὲ καὶ ἑτέρων ἡμῖν ἐννοιῶν οὐκ ἀμαθῆ θεωρίαν ὑποφαίνειν τὸ χρῆμα. Μέλλουσι γὰρ ἤδη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ γῆς τῆς Αἰγυπτίων ἀπαίρειν, καὶ οἷον οὐδέπω τὸν τῆς ἀνεθελήτου θητείας ἀπο- σείεσθαι ζυγὸν, διάτοι τοῦτο ταῖς τοῦ κρατοῦντος ὅτι προσκρούειν ὀργαῖς σημεῖον ἐδίδου Θεὸς τὸ ἐπὶ τοῦ βάτου δρώμενον· ὅτι καὶ αὐτοῦ πυρὸς ἀμείνους ἔσον ται πολύ, καὶ τοῖς ἀδικεῖν ἰσχύουσιν οὐχ ἁλώσιμοι, κατά γε τὸν οἶμαι, θεοπρεπώς εἰρημένον· « Μὴ φοβοῦ, ὅτι μετὰ σοῦ εἰμι. Φλόξ οὐ κατακαύσει σε, ποταμοί οὐ συνκλείσουσί σε. » ΠΑΛΛ. Εὐφυής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἐτεθήπει μὲν ὧδε τὸ ὅραμα Μωσῆς· καὶ δὴ καὶ προσέθει τὸ ἀγχοῦ γενέσθαι ποθῶν. Ως δὲ εἶδε, φησί, Κύριος ὅτι προσάγει ἰδεῖν, ἐκάλεσεν αὐτὸν ἐκ τοῦ βάτου, λέγων· Μωσή, Μωσῆ. Ὁ δὲ εἶπε· Τί ἔστι; Μὴ ἐγγίσης ὧδε, λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν του, ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἔστηκας, γῆ ἁγία ἐστί. » Νόμου δὲ τύπος ἡμῖν ὁ μακάριος ἔσται Μωσής· ο Μωσέα γὰρ ἔχουσι καὶ τοὺς προφήτας, ο εν εὐαγγελικοῖς θεσπίσμασι φησιν ὁ μακάριος Αβραάμ. Μή πως ἀπιθανόν σοι τὸ ῥῆμα δοκεῖ ; ΠΑΛΛ. Οὐ μὲν οὖν· νόμου γὰρ πρόσωπον ὁ Μω- σης. ΚΥΡ. Κέκληται τοίνυν ὁ Ἰσραήλ, καὶ ἡ κατὰ νό- μον καὶ ὑπὸ νόμον ἀγέλη, ο Κύριος γάρ, ο φησίν, • ὁ Θεὸς τῶν Ἑβραίων προκέκληται ἡμᾶς. » Καὶ ὑπήκουσε μὲν τῷ καλοῦντι Θεῷ, καθὰ καὶ ὁ Μωσῆς· • Πάντα γὰρ ὅσα εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς, ποιήσομεν, καὶ ἀκουσόμεθα. » Επειδὴ δὲ καὶ τῆς κατὰ νόμον ὑποτα γῆς ἡ δύναμις οὐχ ἱκανὴ πρὸς κάθαρσιν, ο Αδύνατον γάρ αἷμα ταύρων καὶ τράγων ὑφαιρεῖν ἁμαρτίας· » DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. universum : « Nolite putare, inquit, quia ego accu- saturus sum vos apud Patrem : est qui accusat vos Moy- ses, in quo sperastis; si enim crederetis Moysi, crede- retis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit. Si au- tem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis credelig " ?, Qui enim penitus legis rudimenta stultissime rejecerant, ii quanam ratione perfectæ virtutis cognitionem, Christo tradente, percipe- rent? Cum igitur ardere quidem rubum videret, minime tamen comburi, atque adeo ne cedere quidem flammis, obstupuit beatus Moyses, quid. nam esset, quod non combureretur rubus. Nam ɛummum Israelis stuporem admirari licet, qui, cum fautricem adjutricemque a Deo legem acce- pissent, ejusque legis illustratione ditati essent, rem tantam nullo loco habuerunt, neque donuni hoc in mentis cordisque domicilio collocaverunt ; itaque nullam utilitatem ex ea perceperunt : mor- tuus enim est apud illos, nimirum, atque exanimis Scripture sensus : neque absurde de illis dici potest, quod minime comburatur rubus; alioqui nobiscum essent spiritu ferventes. G D PALL. Optime dictum. CYR. Videtur autem aliorum quoque sensuum, non ineptam intelligentiam hoc factum latenter ostendere : Israelitis eniun, cum jam ex Ægyptio- rum terra profecturi essent, ac paulo post abjecturi eoactæ servitutis jugum, cumque ob eam causam futurum esset ut iras principis commoverent, in cujus adhuc ditione erant, prodigii loco ostendit Deus illud, quod agebatur in rubo, quo portende- retur illos vel igne ipso longe superiores futuros, neque ab iis expugnandos, qui inferre possent in- juriam, juxta illud, opinor, quod divinitus dictum est : Ne timeas, quoniam tecum sum : famma non exuret te, flumina non cooperient te ". PALL. Ingeniosa expositio. , CYR. Itaque Moyses, hoc spectaculo attonitus, vi- dendi studio propius accurrit: • Ut autem vidit Dominus, inquit, quod propinquaret ad videndum, vocavit eum de rubo dicens: Moyses, Moyses. Ille autem respondit : Quid est? At ille dixit: Ne appro- pies huc : solve calceamentum de pedibus tuis; locus enim, in quo tu stas, terra sancta est Legis porro figuram beatus Moyses tenebat : • Moysen quippe habent ac prophetas ",, ait in evangelicis oraculis ille beatus Abraham. An tibi hoc dictum improbabile videtur? PALL. Minime vero : legis enim personam susti- net Moyses. CYR. Vocatus est igitur Israel, et ille grex qui secundum legem vivebat, et sub lege erat. • Do- minus enim, inquit, Deus Hebræorum vocavit nos. Atque vocanti Deo audiens fuit quidem, sicut et Moyses : Omnia enim, inquiunt, quæcunque dixerit Deus, faciemus, et audiemus ”. › Sed, quia legalis obedientire non ea vis erat, ut ad purgandam satis esset : « Impossibile est enim sanguine tau- ** Joan. v, 45. » Isa. XLIII, 5. • Exod. m seqq. " Luc. xvι, 29. * Exod. nı, 18. • Ibid. XXIV 3. PATROL. GR. LXVIII.

σῆς, ἐφ᾿ ὃν ὑμεῖς ἡλπίκατε· εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Δ Μωσῇ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου βήμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς ρήμασι πιστεύσετε ; » Οἱ γὰρ ὅλως τὴν διὰ νόμου στοιχείωσιν ἀμαθέστατα διωθούμενοι, πῶς ἂν εἰσδέξαιντο διὰ Χριστοῦ, τοῦ τελείως ἀγαθοῦ τὴν γνῶσιν εἰσφέροντα; Καιόμενον μὲν βλέπων, και ταφλεγόμενον δὲ οὐχὶ τὸν βάτον, ἀλλ' οὐδὲ εἴχοντα τῷ πυρί, κατετεθήπει λοιπὸν ὁ μακάριος Μωσής, τί ὅτι οὐ κατακαίεται ὁ βάτος. Καταπλαγείη γὰρ ἄν τις τῆς εἰσάπαν ἀναισθησίας τὸν Ἰσραήλ, οι συλλήπτορά τε καὶ ἀρωγὸν τὸν παρὰ Θεοῦ δεξάμενοι νόμον, καὶ τὸν δι' αὐτοῦ φωτισμὸν πλουτήσαντες, εἶτα λόγου μη- δενὸς ἀξιοῦντες τὸ χρῆμα, μήτε μὴν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν εἰσοικισάμενοι τὸ δοθὲν, ἀνωφέληται μεμε- νήκασι· νεκρὸς γὰρ ὥσπερ αὐτοῖς εἰκότως καὶ ἀπεψυγμένος ὁ νοῦς· εἴποι δ' ἄν τις καὶ ἐπ' αὐτοῖς εἰκότως· Τί ὅτι οὐ κατακαίεται ὁ βάτος; ᾗ γὰρ ἂν ἐγένοντο μεθ᾿ ἡμῶν τῷ πνεύματι ζέοντες. Β ΠΑΛΛ. Εξ ἔφης. ΚΥΡ. Εοικε δὲ καὶ ἑτέρων ἡμῖν ἐννοιῶν οὐκ ἀμαθῆ θεωρίαν ὑποφαίνειν τὸ χρῆμα. Μέλλουσι γὰρ ἤδη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ γῆς τῆς Αἰγυπτίων ἀπαίρειν, καὶ οἷον οὐδέπω τὸν τῆς ἀνεθελήτου θητείας ἀπο- σείεσθαι ζυγὸν, διάτοι τοῦτο ταῖς τοῦ κρατοῦντος ὅτι προσκρούειν ὀργαῖς σημεῖον ἐδίδου Θεὸς τὸ ἐπὶ τοῦ βάτου δρώμενον· ὅτι καὶ αὐτοῦ πυρὸς ἀμείνους ἔσον ται πολύ, καὶ τοῖς ἀδικεῖν ἰσχύουσιν οὐχ ἁλώσιμοι, κατά γε τὸν οἶμαι, θεοπρεπώς εἰρημένον· « Μὴ φοβοῦ, ὅτι μετὰ σοῦ εἰμι. Φλόξ οὐ κατακαύσει σε, ποταμοί οὐ συνκλείσουσί σε. » ΠΑΛΛ. Εὐφυής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἐτεθήπει μὲν ὧδε τὸ ὅραμα Μωσῆς· καὶ δὴ καὶ προσέθει τὸ ἀγχοῦ γενέσθαι ποθῶν. Ως δὲ εἶδε, φησί, Κύριος ὅτι προσάγει ἰδεῖν, ἐκάλεσεν αὐτὸν ἐκ τοῦ βάτου, λέγων· Μωσή, Μωσῆ. Ὁ δὲ εἶπε· Τί ἔστι; Μὴ ἐγγίσης ὧδε, λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν του, ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἔστηκας, γῆ ἁγία ἐστί. » Νόμου δὲ τύπος ἡμῖν ὁ μακάριος ἔσται Μωσής· ο Μωσέα γὰρ ἔχουσι καὶ τοὺς προφήτας, ο εν εὐαγγελικοῖς θεσπίσμασι φησιν ὁ μακάριος Αβραάμ. Μή πως ἀπιθανόν σοι τὸ ῥῆμα δοκεῖ ; ΠΑΛΛ. Οὐ μὲν οὖν· νόμου γὰρ πρόσωπον ὁ Μω- σης. ΚΥΡ. Κέκληται τοίνυν ὁ Ἰσραήλ, καὶ ἡ κατὰ νό- μον καὶ ὑπὸ νόμον ἀγέλη, ο Κύριος γάρ, ο φησίν, • ὁ Θεὸς τῶν Ἑβραίων προκέκληται ἡμᾶς. » Καὶ ὑπήκουσε μὲν τῷ καλοῦντι Θεῷ, καθὰ καὶ ὁ Μωσῆς· • Πάντα γὰρ ὅσα εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς, ποιήσομεν, καὶ ἀκουσόμεθα. » Επειδὴ δὲ καὶ τῆς κατὰ νόμον ὑποτα γῆς ἡ δύναμις οὐχ ἱκανὴ πρὸς κάθαρσιν, ο Αδύνατον γάρ αἷμα ταύρων καὶ τράγων ὑφαιρεῖν ἁμαρτίας· » DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. universum : « Nolite putare, inquit, quia ego accu- saturus sum vos apud Patrem : est qui accusat vos Moy- ses, in quo sperastis; si enim crederetis Moysi, crede- retis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit. Si au- tem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis credelig " ?, Qui enim penitus legis rudimenta stultissime rejecerant, ii quanam ratione perfectæ virtutis cognitionem, Christo tradente, percipe- rent? Cum igitur ardere quidem rubum videret, minime tamen comburi, atque adeo ne cedere quidem flammis, obstupuit beatus Moyses, quid. nam esset, quod non combureretur rubus. Nam ɛummum Israelis stuporem admirari licet, qui, cum fautricem adjutricemque a Deo legem acce- pissent, ejusque legis illustratione ditati essent, rem tantam nullo loco habuerunt, neque donuni hoc in mentis cordisque domicilio collocaverunt ; itaque nullam utilitatem ex ea perceperunt : mor- tuus enim est apud illos, nimirum, atque exanimis Scripture sensus : neque absurde de illis dici potest, quod minime comburatur rubus; alioqui nobiscum essent spiritu ferventes. G D PALL. Optime dictum. CYR. Videtur autem aliorum quoque sensuum, non ineptam intelligentiam hoc factum latenter ostendere : Israelitis eniun, cum jam ex Ægyptio- rum terra profecturi essent, ac paulo post abjecturi eoactæ servitutis jugum, cumque ob eam causam futurum esset ut iras principis commoverent, in cujus adhuc ditione erant, prodigii loco ostendit Deus illud, quod agebatur in rubo, quo portende- retur illos vel igne ipso longe superiores futuros, neque ab iis expugnandos, qui inferre possent in- juriam, juxta illud, opinor, quod divinitus dictum est : Ne timeas, quoniam tecum sum : famma non exuret te, flumina non cooperient te ". PALL. Ingeniosa expositio. , CYR. Itaque Moyses, hoc spectaculo attonitus, vi- dendi studio propius accurrit: • Ut autem vidit Dominus, inquit, quod propinquaret ad videndum, vocavit eum de rubo dicens: Moyses, Moyses. Ille autem respondit : Quid est? At ille dixit: Ne appro- pies huc : solve calceamentum de pedibus tuis; locus enim, in quo tu stas, terra sancta est Legis porro figuram beatus Moyses tenebat : • Moysen quippe habent ac prophetas ",, ait in evangelicis oraculis ille beatus Abraham. An tibi hoc dictum improbabile videtur? PALL. Minime vero : legis enim personam susti- net Moyses. CYR. Vocatus est igitur Israel, et ille grex qui secundum legem vivebat, et sub lege erat. • Do- minus enim, inquit, Deus Hebræorum vocavit nos. Atque vocanti Deo audiens fuit quidem, sicut et Moyses : Omnia enim, inquiunt, quæcunque dixerit Deus, faciemus, et audiemus ”. › Sed, quia legalis obedientire non ea vis erat, ut ad purgandam satis esset : « Impossibile est enim sanguine tau- ** Joan. v, 45. » Isa. XLIII, 5. • Exod. m seqq. " Luc. xvι, 29. * Exod. nı, 18. • Ibid. XXIV 3. PATROL. GR. LXVIII.

Α είργεται Μωσῆς πλησιάζειν θεῷ· « Μὴ ἐγγίσης γὰρ ὧδε, ο φησίν. Απρόσιτον γὰρ διὰ νόμου τὸ ἀγαθόν· καὶ τῆς κατὰ Μωσέα πολιτείας ή δύναμις οὐχ ικανή λίαν εἰς γε τὸ ἀποκομίζειν δύνασθαι τῷ Θεῷ. Παρ- ίστησι δὲ αὐτῷ δι' ἁγιασμοῦ Χριστός. Ἁγίους γὰρ εἶναι πρέπει τοὺς τῷ ἁγίῳ Θεῷ κολλάσθαι σπουδά ζοντας· ο Άγιος γὰρ ἔσεσθε, φησίν, ὅτι ἐγὼ ἀγιός εἰμι. » Οτι δὲ τῆς κατὰ νόμον πολιτείας ὁ τρόπος οὐκ αμώμητος παντελῶς, εὐθὺς ἐδίδαξεν, εἰπών· ο Δύο σαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου· ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἔστηκας, γῆ ἁγία ἐστίν. » Απολύειν γὰρ τὸ ὑπό δημα προστέταχε τοῦ ποδὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, οὔπω καθαράν, οὐδὲ τῶν ἀπὸ φθορᾶς καὶ νεκρότητας ἔργων εἰσάπαν ἀπηλλαγμένην, τῆς κατὰ νόμον ζωῆς τὴν πορείαν ἀποδεικνύς, ἀπὸ δὲ τῆς παρ' Ελλησι συνηθείας ὁ θεῖος ἡμῖν ἔπαιδεύετο Μωσῆς, ὅτι μή θέμις ἐγγίζειν Θεῷ, τὸν ἐν λειψάνοις ὄντα νεκρότητος καὶ φθορᾶς. Οὐ γὰρ ἐφοίτων ἐν ἱεροῖς τὰ ἐκ τεθνεώ των ζώων ὑποδήματα τοῖς ποσὶν ἐνδυόμενοι. Μολυ- σμοῦ δὲ τρόπος τοῖς ἐκείνων νόμοις τὸ χρῆμα ἐγρά φετο. Νεκρότητος δὲ καὶ φθορᾶς καὶ τῶν εἰς τοῦτο ηκόντων ἀκαθαρσίας ἀπέλυσεν ἡμᾶς οὐχ ὁ νόμος, ὦ τῶν, οὐδὲ πορεία ζωῆς τῆς κατὰ τὸ γράμμα τὸ Μω- σαϊκὸν, πίστις δὲ μᾶλλον ἢ ἐν Χριστῷ, καὶ τῆς εὐαγ γελικής πολιτείας ή τελειοτάτη κάθαρσις. Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; Ο ΠΑΛΛ. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Απολύσαντι δὲ τὸ ὑπόδημα του ποδός, προσ- θέοντί γέ τε λοιπὸν, καὶ ἀγχοῦ γεγονότι, προσεφώνει Θεός· « Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς τοῦ πατρός σου, Θεό; ᾿Αβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ. Απ έστρεψε δὲ Μωσῆς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, φησίν· ηλλα δεῖτο γὰρ κατεμβλέψαι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. » Αποθέ μενοι γὰρ φρόνημα τὸ νεκρὸν, καὶ οἱονεὶ καθαρῷ τε καὶ ἐλευθέρῳ ποδὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας διαστεί χοντες τὴν ὁδὸν, ἐσόμεθα μὲν ἀγχοῦ τῷ Θεῷ, κατά σχέσιν δὲ δηλονότι τὴν πνευματικὴν, καὶ οὐχὶ κατά γε τὴν ἐν τόπῳ διάστασιν. Τύποι γὰρ ἐκεῖνα καὶ σκιὰ τὰ Μωσέως, οὕτω τε λοιπὸν τοὺς περὶ τῆς ἄνω μυο σταγωγίας καταπλουτήσομεν λόγους, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν ἐν ἑαυτοῖς συλλέξομεν, ἑαυτὸν ἡμῖν ἐμ- φανίζοντος ἐν Υἱῷ τοῦ Πατρός. Οψόμεθα γὰρ αὐτὸν, καὶ ἀσυγκρίτως ἄμεινον, ἢ ὁ πάλαι λαὸς, ὡς ἐν προσ ώπῳ Μωσέως. Ο μὲν γὰρ ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ· ηὐλαβεῖτο γὰρ κατεμβλέψαι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Δι' οὗ σημαίνεται τῶν ἐν νόμῳ παιδαγωγουμένων, τὸ τῆς διανοίας ἀσθενὲς, οὐκ ἀναμενούσης τρόπον τινά πρὸς Θεὸν, οὔτε μήν οἷας τε ἰδεῖν τὴν δόξαν αὐτοῦ, κατά γε τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον· « Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, » ήγουν ἐκεῖνο, τὸ • Ιδού λαὸς μωρὸς καὶ ἀκάρδιος· ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσιν. » Ἡμεῖς δὲ τοῖς περὶ τῆς ἀῤῥήτου φύ σεως προσιέντες λόγοις, καθαροῖς καὶ πεφωτισμένοις ὄμμασιν, ἐν Υἱῷ διαπρέπον τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς • νι rorum et hircorum auferri peccata " : » ideo cohi- betur Moyses ne accedat ad Deum : « Ne appropies, inquit, huc . . Legis enim viribus egregia virtus adiri non potest: neque illa ex Moysi lege vivendi ratio eam facultatem habebat quæ satis admodum esset, ut homines ad Deum perducere posset. Chri- stus enim nos illi exhibet per sanctificationem : sanctos quippe esse decet eos, qui Deo sancto jun- gendi sunt; e Sancti enim eritis, inquit, quoniam ego sanctus sum "., Quod autem illa secundum legem vivendi forma, non omnino aliena esset a culpa, mox edocuit, cum dixit: • Solve calcea mentum de pedibus tuis : locus enim, in quo tu stas, terra sancta est ". . Solvere namque calcea- mentum de pede jussit Moysen illum sacrorum in- stitutorum interpretem, ostendens nondum purum esse, neque omnino a corruptione, ac mortuorum operum qualitate liberum, vitæ illius, quæ ex lege ducebatur, incessum : in quo autem reliquiæ cor- ruptionis ac mortalitatis insint, eum nefas esse ad Deum accedere, id a gentilium consuetudine divi- nus ille Moyses didicerat. Neque enim ii templa adibant, pedes induti calceis exanimatorum animan- tium pelle confectis; id enim eorum legibus intér immunditiæ genera recensebatur. Atqui nos a mor- talitate, atque corruptione, et cæteris quæ ad hanc impuritatem pertinent, non lex, Palladi, non Vitæ cum legis Mosaicæ littera congruentis vestigia liberaverunt; sed fides in Christo, et evangélica vite perfectissima purgatio. Anne censes verum esse quod dico? B PALL. Quidni? Exod. !!!, D CYR. Igitur calceis positis, accurrentem jam, ac propius accedentem allocutus est Deus: ‹ Ego sum Deus patris tui, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Avertit autem Moyses vultum, inquit; verebatur enim contra illum aspicere "., Exanimi namque sensu deposito, ac veluti mundo liberoque pede per Christianæ conversationis viam ambulan- tes appropinquabimus Deo, non locorum spatio, sed affectione spirituali; etenim res Moysi gestæ figura erant et umbra. Ita demum summæ illius doctrinæ verba lucrabimur, et Dei scientiam in nobis ipsis colligemus, Patre nimirum ostendente se nobis in Filio : videbimus enim illum, longe praestantius quam antiquus ille populus, ut in Moysi persona vidit : is enim vultum avertit suum; vere- batur enim aspicere contra Dominum. Quo facto significatur mentis eorum infirmitas, qui sub disci- plina legis instituebantur, quæ quodammodo respi- cere Deum non posset, neque illius intueri gloriam, juxta illud, quod in Psalmis canitur: «Obscurentur oculi eorum, ne videant” : » et illud, quod est apud prophetam : « Ecce populus stultus et excors : oculi sunt eis, et non vident '. . Nos vero, qui ad ineffabilis illius naturæ rationes puros illumina- tosque mentis oculos adjicimus, conspicuam illam · in Filio, Dei et Patris formam contemplamur. Ac Judæis quidem qui Patrem se vidisse existimarent, Exod. II, 5. to Levit. 11, 4. Hebr. x, 4. * Jerem. x, 21. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 5. so bid. ut, 6. " Psal. LIVE 26.

Α είργεται Μωσῆς πλησιάζειν θεῷ· « Μὴ ἐγγίσης γὰρ ὧδε, ο φησίν. Απρόσιτον γὰρ διὰ νόμου τὸ ἀγαθόν· καὶ τῆς κατὰ Μωσέα πολιτείας ή δύναμις οὐχ ικανή λίαν εἰς γε τὸ ἀποκομίζειν δύνασθαι τῷ Θεῷ. Παρ- ίστησι δὲ αὐτῷ δι' ἁγιασμοῦ Χριστός. Ἁγίους γὰρ εἶναι πρέπει τοὺς τῷ ἁγίῳ Θεῷ κολλάσθαι σπουδά ζοντας· ο Άγιος γὰρ ἔσεσθε, φησίν, ὅτι ἐγὼ ἀγιός εἰμι. » Οτι δὲ τῆς κατὰ νόμον πολιτείας ὁ τρόπος οὐκ αμώμητος παντελῶς, εὐθὺς ἐδίδαξεν, εἰπών· ο Δύο σαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου· ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἔστηκας, γῆ ἁγία ἐστίν. » Απολύειν γὰρ τὸ ὑπό δημα προστέταχε τοῦ ποδὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, οὔπω καθαράν, οὐδὲ τῶν ἀπὸ φθορᾶς καὶ νεκρότητας ἔργων εἰσάπαν ἀπηλλαγμένην, τῆς κατὰ νόμον ζωῆς τὴν πορείαν ἀποδεικνύς, ἀπὸ δὲ τῆς παρ' Ελλησι συνηθείας ὁ θεῖος ἡμῖν ἔπαιδεύετο Μωσῆς, ὅτι μή θέμις ἐγγίζειν Θεῷ, τὸν ἐν λειψάνοις ὄντα νεκρότητος καὶ φθορᾶς. Οὐ γὰρ ἐφοίτων ἐν ἱεροῖς τὰ ἐκ τεθνεώ των ζώων ὑποδήματα τοῖς ποσὶν ἐνδυόμενοι. Μολυ- σμοῦ δὲ τρόπος τοῖς ἐκείνων νόμοις τὸ χρῆμα ἐγρά φετο. Νεκρότητος δὲ καὶ φθορᾶς καὶ τῶν εἰς τοῦτο ηκόντων ἀκαθαρσίας ἀπέλυσεν ἡμᾶς οὐχ ὁ νόμος, ὦ τῶν, οὐδὲ πορεία ζωῆς τῆς κατὰ τὸ γράμμα τὸ Μω- σαϊκὸν, πίστις δὲ μᾶλλον ἢ ἐν Χριστῷ, καὶ τῆς εὐαγ γελικής πολιτείας ή τελειοτάτη κάθαρσις. Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; Ο ΠΑΛΛ. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Απολύσαντι δὲ τὸ ὑπόδημα του ποδός, προσ- θέοντί γέ τε λοιπὸν, καὶ ἀγχοῦ γεγονότι, προσεφώνει Θεός· « Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς τοῦ πατρός σου, Θεό; ᾿Αβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ. Απ έστρεψε δὲ Μωσῆς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, φησίν· ηλλα δεῖτο γὰρ κατεμβλέψαι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. » Αποθέ μενοι γὰρ φρόνημα τὸ νεκρὸν, καὶ οἱονεὶ καθαρῷ τε καὶ ἐλευθέρῳ ποδὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας διαστεί χοντες τὴν ὁδὸν, ἐσόμεθα μὲν ἀγχοῦ τῷ Θεῷ, κατά σχέσιν δὲ δηλονότι τὴν πνευματικὴν, καὶ οὐχὶ κατά γε τὴν ἐν τόπῳ διάστασιν. Τύποι γὰρ ἐκεῖνα καὶ σκιὰ τὰ Μωσέως, οὕτω τε λοιπὸν τοὺς περὶ τῆς ἄνω μυο σταγωγίας καταπλουτήσομεν λόγους, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν ἐν ἑαυτοῖς συλλέξομεν, ἑαυτὸν ἡμῖν ἐμ- φανίζοντος ἐν Υἱῷ τοῦ Πατρός. Οψόμεθα γὰρ αὐτὸν, καὶ ἀσυγκρίτως ἄμεινον, ἢ ὁ πάλαι λαὸς, ὡς ἐν προσ ώπῳ Μωσέως. Ο μὲν γὰρ ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ· ηὐλαβεῖτο γὰρ κατεμβλέψαι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Δι' οὗ σημαίνεται τῶν ἐν νόμῳ παιδαγωγουμένων, τὸ τῆς διανοίας ἀσθενὲς, οὐκ ἀναμενούσης τρόπον τινά πρὸς Θεὸν, οὔτε μήν οἷας τε ἰδεῖν τὴν δόξαν αὐτοῦ, κατά γε τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον· « Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, » ήγουν ἐκεῖνο, τὸ • Ιδού λαὸς μωρὸς καὶ ἀκάρδιος· ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσιν. » Ἡμεῖς δὲ τοῖς περὶ τῆς ἀῤῥήτου φύ σεως προσιέντες λόγοις, καθαροῖς καὶ πεφωτισμένοις ὄμμασιν, ἐν Υἱῷ διαπρέπον τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς • νι rorum et hircorum auferri peccata " : » ideo cohi- betur Moyses ne accedat ad Deum : « Ne appropies, inquit, huc . . Legis enim viribus egregia virtus adiri non potest: neque illa ex Moysi lege vivendi ratio eam facultatem habebat quæ satis admodum esset, ut homines ad Deum perducere posset. Chri- stus enim nos illi exhibet per sanctificationem : sanctos quippe esse decet eos, qui Deo sancto jun- gendi sunt; e Sancti enim eritis, inquit, quoniam ego sanctus sum "., Quod autem illa secundum legem vivendi forma, non omnino aliena esset a culpa, mox edocuit, cum dixit: • Solve calcea mentum de pedibus tuis : locus enim, in quo tu stas, terra sancta est ". . Solvere namque calcea- mentum de pede jussit Moysen illum sacrorum in- stitutorum interpretem, ostendens nondum purum esse, neque omnino a corruptione, ac mortuorum operum qualitate liberum, vitæ illius, quæ ex lege ducebatur, incessum : in quo autem reliquiæ cor- ruptionis ac mortalitatis insint, eum nefas esse ad Deum accedere, id a gentilium consuetudine divi- nus ille Moyses didicerat. Neque enim ii templa adibant, pedes induti calceis exanimatorum animan- tium pelle confectis; id enim eorum legibus intér immunditiæ genera recensebatur. Atqui nos a mor- talitate, atque corruptione, et cæteris quæ ad hanc impuritatem pertinent, non lex, Palladi, non Vitæ cum legis Mosaicæ littera congruentis vestigia liberaverunt; sed fides in Christo, et evangélica vite perfectissima purgatio. Anne censes verum esse quod dico? B PALL. Quidni? Exod. !!!, D CYR. Igitur calceis positis, accurrentem jam, ac propius accedentem allocutus est Deus: ‹ Ego sum Deus patris tui, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Avertit autem Moyses vultum, inquit; verebatur enim contra illum aspicere "., Exanimi namque sensu deposito, ac veluti mundo liberoque pede per Christianæ conversationis viam ambulan- tes appropinquabimus Deo, non locorum spatio, sed affectione spirituali; etenim res Moysi gestæ figura erant et umbra. Ita demum summæ illius doctrinæ verba lucrabimur, et Dei scientiam in nobis ipsis colligemus, Patre nimirum ostendente se nobis in Filio : videbimus enim illum, longe praestantius quam antiquus ille populus, ut in Moysi persona vidit : is enim vultum avertit suum; vere- batur enim aspicere contra Dominum. Quo facto significatur mentis eorum infirmitas, qui sub disci- plina legis instituebantur, quæ quodammodo respi- cere Deum non posset, neque illius intueri gloriam, juxta illud, quod in Psalmis canitur: «Obscurentur oculi eorum, ne videant” : » et illud, quod est apud prophetam : « Ecce populus stultus et excors : oculi sunt eis, et non vident '. . Nos vero, qui ad ineffabilis illius naturæ rationes puros illumina- tosque mentis oculos adjicimus, conspicuam illam · in Filio, Dei et Patris formam contemplamur. Ac Judæis quidem qui Patrem se vidisse existimarent, Exod. II, 5. to Levit. 11, 4. Hebr. x, 4. * Jerem. x, 21. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 5. so bid. ut, 6. " Psal. LIVE 26.

καταθεώμεθα κάλλος. Καὶ οἰομένοις μὲν Ιουδαίοις Α ὅτι τεθέανται τὸν Πατέρα, σοφῶς ἐλέγετο παρὰ Χρι- τοῦ· « Οὔτε είδος αὐτοῦ ἑωράκατε, οὔτε φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόατε, ο Φιλοπευστοῦντι δὲ τῷ Φιλίππῳ λίαν, καὶ ταχύτερον μὲν ἢ ἐχρῆν, ἐκ φιλομαθείας δ' οὖν ὅμως ἐρομένῳ καὶ λέγοντι Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πα- τέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ο ἀπεκρίνατο Χριστός ο Τοσ οὗτον χρόνον μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε ; Ὁ ἐωρακι; ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν ; ν "Οτι δέ ἐστιν οὐκ εὐσθενής ἄγαν, οὔτε μην › ἱκανὴ πρὸς Θεοῦ κατάδειξιν ἀκριβῆ καὶ ἀμώμητον, ἡ διὰ τῆς κατὰ νόμον ἐντολῆς θεωρία τε καὶ παίδευ αις, ὡς ἐν σκιᾷ καὶ αἰνίγματι καὶ διὰ ταῖν δυοῖν τοῦ Λάβαν ὀψόμεθα θυγατέροιν. Γέγραπται γάρ, ὅτι Τῷ δὲ Λάβαν ἦσαν δύο θυγατέρες, ὄνομα τῇ μείζονι Β Λεία, καὶ ὄνομα τῇ ἑτέρᾳ Ραχήλ. Οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ Λείας ἀσθενεῖς, Ραχήλ δὲ ἦν καλὴ τῷ εἴδει καὶ ὡραία τῇ δίψει σφόδρα· καὶ προσέκειτο μὲν τῇ Ῥαχὴλ ὁ πατριάρχης Ιακώβ, ηγάγετο δὲ πρὸ αὐτῆς τὴν Λείαν. Μετοιχομένου δὴ οὖν εἰς τὸ ἀληθὲς τοῦ τύπου, τὸ Χριστοῦ κατόψει μυστήριον. Δύο γὰρ εἰσιν αἱ πρὸς οἰκειότητα κεκλημέναι τὴν πνευματικὴν ἡρμοσμέναι τε αὐτῷ γυναῖκες· πρεσβυτέρα μὲν, ἡ πρώτη, καὶ διὰ Μωσέως ὡς ἐν προσώπω τῆς Ἰουδαίων συναγω γῆς, πρὸς ἦν εἴρηται παρὰ Θεοῦ διὰ φωνῆς προφη τῶν· « Ἰδοὺ οὐκ εἰσὶν οἱ ὀφθαλμοί σου, οὐδὲ ἡ καρδία σου καλή, ἀλλ᾽ ἢ εἰς τὴν πλεονεξίαν σου καὶ εἰς τὰ ἀδικήματά σου, καὶ εἰς φόνον τοῦ ποιεῖν. » Δευτέρα δὲ ἦν ἡ νεάνις καὶ ἐκπρεπεστέρα, τοῦτ' ἔστιν, ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, πρὸς ἦν ὁ θεῖος ἔφη Δαδίδ· ο 'Ακου- σου, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπι- λάθου τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός του ὅτι ἐπεθύμησεν ὁ Βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. » Ειρη- δ και δέ που πρὸς αὐτὴν καὶ τὸ, • Οἱ ὀφθαλμοί σου περιστεράς. » Νοητὸν δὲ δή που καὶ ὑπερκόσμιον ἀληθῶς τῆς Ἐκκλησίας τὸ κάλλος. Γέγραπται γάρ, ὅτι « Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως, Εσε- βών. » Τὸ δὲ, Εσεβών, ἔσωθέν έστιν Εβραίων φωνῇ· σώματος μὲν γὰρ ὀφθαλμοῖς οὐχ ἁλώσιμον, καθαροῦ δὲ τοῦ προσβολαῖς εὐκάτοπτον. Η οὐχ ὧδε ἔχει ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ο · ΚΥΡ. Οὐκοῦν οὐ διὰ τῆς κατὰ νόμον παιδαγωγίας κατίδοι τις ἂν τὸ θεῖόν τε καὶ ἀκήρατον κάλλος, ἐν Χριστῷ δὲ μᾶλλον καὶ τοῖς δι' αὐτοῦ παιδεύμασιν. ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. ἱκανὸς δὲ πρὸς λύτρωσιν, ὦ Παλλάδιο, καὶ πρός γε τὸ δύνασθαι χειρός τε καὶ τυραννίδος ἐξω ελέσθαι διαβολικῆς, οὐχὶ Μωσής, ἢ νόμος, ἀλλ' ὁ Μω- σέως Δεσπότης, τοῦτ' ἔστι Χριστὸς, καὶ μυστηρίου τοῦ κατ' αὐτὸν ἡ δύναμις. Καὶ γοῦν Θεοῦ λέγοντος· • Ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ μου ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τῆς κραυγῆς αὐτῶν ἀκήκοα ἀπὸ τῶν ἐργοδίω κτῶν· οἶδα γὰρ οδύνην αὐτῶν, καὶ κατέβην ἐξελέσθαι αὐτοὺς ἐκ χειρὸς τῶν Αἰγυπτίων, ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ τῆς γῆς ἐκείνης εἰς γῆν ἀγαθὴν καὶ πολλήν, εἰς • DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. sapienter est a Christo dictum : . Neque speciem • ipsius vidistis, neque vocem ejus audistis '. . Sed sciscitanti Philippo, ac rudius quidem, quam par erat, sed tamen discendi studio roganti ac dicenti • Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis 3, respondit Christus: • Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe. Qui vidit me, vidit et Patrem. Non credis, quia ego in Patre, et Pater in me est *? > Non esse autein admodum fir- mam, ne aptam quidem satis ad Deum accurate perspiciendum, illam mandati legalis contemplatio- nem atque disciplinam, ut quæ in umbra sit et ænigmate, in illis quoque duabus Laban filiabus videre licet. Scriptum est enim, huic Laban duas fuisse filias; natu majori Liæ, minori Racheli fuisse nomen. Sed Liam oculos infirmiores habuisse, Ra- C D chelem præstanti forma, ac specie sane venusta fuisse itaque Jacob patriarcham, quamvis deditum amori Rachelis, duxisse tamen Liam, antequam venustiori jungeretur ³. Igitur, si figura ad veritatem transferatur, Christi mysterium perspicies. Duæ sunt enim vocata ad conjugium spirituale, illique junctæ mulieres; ac prior illa natu major per Moysen, quæ personam Synagogæ Judæorum ferebat, cui dictum est a Deo per voces prophetarum • Ecce non sunt oculi tui, neque cor tuum pulchrum, nisi ad ava- ritiam, et ad iniquitates tuas, et ad cadem facien- dam ‘. › Secundo loco ducta est adolescens, ac venustior illa ex gentibus Ecclesia, cui David di- cebat: • Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum et domum patris tui, quia concupivit Rex speciem tuam 7., Dictum est ei quodam loco, etiam illud, Oculi tui sicut co- lumba ". » Est autem spiritualis procul dubio, atque cœlestis revera illa Ecclesiæ pulchritudo. Scriptum est enim : Omnis gloria filiae regis Ese- bon ". » Hoc autem verbum, Esebon, Hebræorum lingua, intrinsecus significat ; neque enim illa spe- cies corporis oculis percipitur, sed puræ mentis acie conspicitur. Annon ita est? PALL. Maxime vero. CYR. Non ergo quisquam per legis institutionem, divinam illam incorruptamque pulchritudinem per- spicit, sed per Christum potius, et ejus discipli- nam. PALL. Verum est. CYR. Potens autem ad nos redimendos eximen- dosque de manu dominatuque diaboli fuit, non Μoyses, aut lex, sed Dominus Moysi, Christus, inquam, ejusque vis sacramenti. Certe cum Deus diceret : « Videns vidi aflictionem populi mei, qui est in Ægypto, et clamorem eorum audivi propter exactores operum : scio enim dolorem eorun, et descendi ut liberem eos ex manu Ægyptiorum, et educam eos ex terra illa, et inducam illos in terram bonam et multam, in terram manantem mel et seqq. • Jerem. xxi, 17. * Psal. xLiv, 11. Joan. v, 37. • Joan. Arv, 8. * Ibid., 9. * Gen. xxix, • Cant. v, 12. • Psal. sLiv, 14.

καταθεώμεθα κάλλος. Καὶ οἰομένοις μὲν Ιουδαίοις Α ὅτι τεθέανται τὸν Πατέρα, σοφῶς ἐλέγετο παρὰ Χρι- τοῦ· « Οὔτε είδος αὐτοῦ ἑωράκατε, οὔτε φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόατε, ο Φιλοπευστοῦντι δὲ τῷ Φιλίππῳ λίαν, καὶ ταχύτερον μὲν ἢ ἐχρῆν, ἐκ φιλομαθείας δ' οὖν ὅμως ἐρομένῳ καὶ λέγοντι Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πα- τέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ο ἀπεκρίνατο Χριστός ο Τοσ οὗτον χρόνον μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε ; Ὁ ἐωρακι; ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν ; ν "Οτι δέ ἐστιν οὐκ εὐσθενής ἄγαν, οὔτε μην › ἱκανὴ πρὸς Θεοῦ κατάδειξιν ἀκριβῆ καὶ ἀμώμητον, ἡ διὰ τῆς κατὰ νόμον ἐντολῆς θεωρία τε καὶ παίδευ αις, ὡς ἐν σκιᾷ καὶ αἰνίγματι καὶ διὰ ταῖν δυοῖν τοῦ Λάβαν ὀψόμεθα θυγατέροιν. Γέγραπται γάρ, ὅτι Τῷ δὲ Λάβαν ἦσαν δύο θυγατέρες, ὄνομα τῇ μείζονι Β Λεία, καὶ ὄνομα τῇ ἑτέρᾳ Ραχήλ. Οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ Λείας ἀσθενεῖς, Ραχήλ δὲ ἦν καλὴ τῷ εἴδει καὶ ὡραία τῇ δίψει σφόδρα· καὶ προσέκειτο μὲν τῇ Ῥαχὴλ ὁ πατριάρχης Ιακώβ, ηγάγετο δὲ πρὸ αὐτῆς τὴν Λείαν. Μετοιχομένου δὴ οὖν εἰς τὸ ἀληθὲς τοῦ τύπου, τὸ Χριστοῦ κατόψει μυστήριον. Δύο γὰρ εἰσιν αἱ πρὸς οἰκειότητα κεκλημέναι τὴν πνευματικὴν ἡρμοσμέναι τε αὐτῷ γυναῖκες· πρεσβυτέρα μὲν, ἡ πρώτη, καὶ διὰ Μωσέως ὡς ἐν προσώπω τῆς Ἰουδαίων συναγω γῆς, πρὸς ἦν εἴρηται παρὰ Θεοῦ διὰ φωνῆς προφη τῶν· « Ἰδοὺ οὐκ εἰσὶν οἱ ὀφθαλμοί σου, οὐδὲ ἡ καρδία σου καλή, ἀλλ᾽ ἢ εἰς τὴν πλεονεξίαν σου καὶ εἰς τὰ ἀδικήματά σου, καὶ εἰς φόνον τοῦ ποιεῖν. » Δευτέρα δὲ ἦν ἡ νεάνις καὶ ἐκπρεπεστέρα, τοῦτ' ἔστιν, ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, πρὸς ἦν ὁ θεῖος ἔφη Δαδίδ· ο 'Ακου- σου, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπι- λάθου τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός του ὅτι ἐπεθύμησεν ὁ Βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. » Ειρη- δ και δέ που πρὸς αὐτὴν καὶ τὸ, • Οἱ ὀφθαλμοί σου περιστεράς. » Νοητὸν δὲ δή που καὶ ὑπερκόσμιον ἀληθῶς τῆς Ἐκκλησίας τὸ κάλλος. Γέγραπται γάρ, ὅτι « Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως, Εσε- βών. » Τὸ δὲ, Εσεβών, ἔσωθέν έστιν Εβραίων φωνῇ· σώματος μὲν γὰρ ὀφθαλμοῖς οὐχ ἁλώσιμον, καθαροῦ δὲ τοῦ προσβολαῖς εὐκάτοπτον. Η οὐχ ὧδε ἔχει ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ο · ΚΥΡ. Οὐκοῦν οὐ διὰ τῆς κατὰ νόμον παιδαγωγίας κατίδοι τις ἂν τὸ θεῖόν τε καὶ ἀκήρατον κάλλος, ἐν Χριστῷ δὲ μᾶλλον καὶ τοῖς δι' αὐτοῦ παιδεύμασιν. ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. ἱκανὸς δὲ πρὸς λύτρωσιν, ὦ Παλλάδιο, καὶ πρός γε τὸ δύνασθαι χειρός τε καὶ τυραννίδος ἐξω ελέσθαι διαβολικῆς, οὐχὶ Μωσής, ἢ νόμος, ἀλλ' ὁ Μω- σέως Δεσπότης, τοῦτ' ἔστι Χριστὸς, καὶ μυστηρίου τοῦ κατ' αὐτὸν ἡ δύναμις. Καὶ γοῦν Θεοῦ λέγοντος· • Ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ μου ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τῆς κραυγῆς αὐτῶν ἀκήκοα ἀπὸ τῶν ἐργοδίω κτῶν· οἶδα γὰρ οδύνην αὐτῶν, καὶ κατέβην ἐξελέσθαι αὐτοὺς ἐκ χειρὸς τῶν Αἰγυπτίων, ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ τῆς γῆς ἐκείνης εἰς γῆν ἀγαθὴν καὶ πολλήν, εἰς • DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. sapienter est a Christo dictum : . Neque speciem • ipsius vidistis, neque vocem ejus audistis '. . Sed sciscitanti Philippo, ac rudius quidem, quam par erat, sed tamen discendi studio roganti ac dicenti • Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis 3, respondit Christus: • Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe. Qui vidit me, vidit et Patrem. Non credis, quia ego in Patre, et Pater in me est *? > Non esse autein admodum fir- mam, ne aptam quidem satis ad Deum accurate perspiciendum, illam mandati legalis contemplatio- nem atque disciplinam, ut quæ in umbra sit et ænigmate, in illis quoque duabus Laban filiabus videre licet. Scriptum est enim, huic Laban duas fuisse filias; natu majori Liæ, minori Racheli fuisse nomen. Sed Liam oculos infirmiores habuisse, Ra- C D chelem præstanti forma, ac specie sane venusta fuisse itaque Jacob patriarcham, quamvis deditum amori Rachelis, duxisse tamen Liam, antequam venustiori jungeretur ³. Igitur, si figura ad veritatem transferatur, Christi mysterium perspicies. Duæ sunt enim vocata ad conjugium spirituale, illique junctæ mulieres; ac prior illa natu major per Moysen, quæ personam Synagogæ Judæorum ferebat, cui dictum est a Deo per voces prophetarum • Ecce non sunt oculi tui, neque cor tuum pulchrum, nisi ad ava- ritiam, et ad iniquitates tuas, et ad cadem facien- dam ‘. › Secundo loco ducta est adolescens, ac venustior illa ex gentibus Ecclesia, cui David di- cebat: • Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum et domum patris tui, quia concupivit Rex speciem tuam 7., Dictum est ei quodam loco, etiam illud, Oculi tui sicut co- lumba ". » Est autem spiritualis procul dubio, atque cœlestis revera illa Ecclesiæ pulchritudo. Scriptum est enim : Omnis gloria filiae regis Ese- bon ". » Hoc autem verbum, Esebon, Hebræorum lingua, intrinsecus significat ; neque enim illa spe- cies corporis oculis percipitur, sed puræ mentis acie conspicitur. Annon ita est? PALL. Maxime vero. CYR. Non ergo quisquam per legis institutionem, divinam illam incorruptamque pulchritudinem per- spicit, sed per Christum potius, et ejus discipli- nam. PALL. Verum est. CYR. Potens autem ad nos redimendos eximen- dosque de manu dominatuque diaboli fuit, non Μoyses, aut lex, sed Dominus Moysi, Christus, inquam, ejusque vis sacramenti. Certe cum Deus diceret : « Videns vidi aflictionem populi mei, qui est in Ægypto, et clamorem eorum audivi propter exactores operum : scio enim dolorem eorun, et descendi ut liberem eos ex manu Ægyptiorum, et educam eos ex terra illa, et inducam illos in terram bonam et multam, in terram manantem mel et seqq. • Jerem. xxi, 17. * Psal. xLiv, 11. Joan. v, 37. • Joan. Arv, 8. * Ibid., 9. * Gen. xxix, • Cant. v, 12. • Psal. sLiv, 14.

Α γῆν ρέουσαν γάλα καὶ μέλι, ο Καὶ προστιθέντος εὐ- Ο θύς· « Καὶ νῦν ἰδοὺ ἡ κραυγὴ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἤχει πρός με· κἀγὼ ἑώρακα τὸν θλιμμὸν, ἄν οἱ Δι γύπτιοι θλίβουσιν αὐτούς· καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστελῶ σε πρὸς Φαραώ βασιλέα Αιγύπτου, καὶ ἐξάξεις τὸν λαόν μου, τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, ἐκ γῆς Αἰγύπτου, σαν φῶς δὲ καὶ διαρρήδην ἀνεκεκράγει Μωσής· « Τις εἰμι ἐγώ, ὅτι πορεύσομαι πρὸς Φαραώ βασιλέα Δια γύπτου, καὶ ὅτι ἐξάξω τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου; › Αρ' οὖν οὐκ ἐναργῆς ὁ τύπος, καὶ ὁ τῆς παραιτήσεως τρόπος οὐχὶ τὴν ἀναφορὰν ἐπὶ τὸ ἀσυγ κρίτως ὑπερτεροῦν καὶ ὑπερκείμενον ἔχει, τοῦτ' ἔστι, Χριστόν ; Ως τό, « Τίς εἰμι ἐγώ; ο λέγειν ἀνάρμοστον εὐπετὲς δὲ λίαν τὸ ἐξελέσθαι λαούς, καὶ σώζειν ἔθνη, καὶ ἀποκομίζειν εἰς ἐλευθερίαν, συντετριμμένου καὶ ἀτονήσαντος, τοῦ πρὸς δουλείαν συνέχοντος τοῦτ' ἔστι, τοῦ Σατανά. ΠΑΛΛ. Εὐπετέστατον· ἔφης γὰρ ὀρθῶς ΚΥΡ. Τί δέ; οὐχὶ κἀντεῦθεν ἰδεῖν ἀταλαίπωρου παντελῶς, ὅτι τῆς ἁπάντων σωτηρίας πρύτανις γέ- γονεν ὁ Μονογενής; δι' αὐτοῦ γὰρ ἐκλελυτρώμεθα, καί φησιν ὁ προφήτης· · Οὐ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς. ΠΑΛΛ. Πόθεν ἔφης; κέρκου, καὶ ἐγένετο ῥάβδος ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. » ΚΥΡ. Ὁ μὲν γὰρ τῶν ὅλων Θεὸς Μωση κεκέλευ κεν ἐναργῶς, ἀοκνότατα μὲν ἰέναι πρὸς τοὺς υἱοὺς Ισραὴλ, εἰπεῖν δὲ ἀναφανδὸν ὡς ἀρωγὸν καὶ συλλή πτορα τὸν πάντα ισχύοντα λαβόντες Θεόν, ἀποφορ τιοῦνται μὲν εὐκόλως τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δουλείας το δυσαχθὲς, οἴκαδέ γε μὴν ἀπαίρουσι πάλιν, καὶ εἰς τὴν τῶν πατέρων ἐλευθερίαν ἀναφοιτήσαντες, την ἁγίαν οἰκήσουσι γῆν· ἐκεῖ τε πλουσίως τοῖς παρ' αὐ τοῦ δοθησομένοις ἐνσπαταλήσωσιν ἀγαθοῖς. Ἀπο εκρίθη, φησίν, ὁ Μωσῆς καὶ εἶπεν· . Ἐὰν μὴ πιο στεύσωσί μοι, μηδὲ ἀκούσωσί μου τῆς φωνῆς ἐροῦσε γὰρ, ὅτι οὐκ ὤπταί σοι ὁ Θεὸς!, τί ἐρῶ πρὸς αὐτούς; Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Κύριος· Τί τοῦτό ἐστι τὸ ἐν τῇ χειρί σου; Ο δὲ εἶπε, Ράβδος· καὶ εἶπε· Ρίψον αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν. Καὶ ἔρριψεν αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἐγένετο ὄφις· καὶ ἔφυγε Μωσῆς ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν· Εκτεινε τὴν χεῖρά σου, καὶ ἐπιλαβοῦ τῆς κέρκου. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἐπελάβετο τῆς ΠΑΛΛ. Ὡς ἐξαίσιον μὲν τὸ θαῦμα, ὦ τάν. Τὸ δὲ τ' ἂν βούλοιτο καταδηλοῦν, φράζε δὴ πάλιν αὐτός. ΚΥΡ. Ἐγὼ φράσω· Μακρούς Αίγυπτίοις συνδιαι τώμενοι χρόνους οἱ ἐξ Ισραήλ, καὶ εἰς πᾶν εἶδος ἁμαρτίας ὠλισθηκότες, καὶ τρυφαῖς ἡδόμενοι ταῖς ἐπιχωρίοις, βραδεῖς μὲν ὅτι καὶ δυσμετακόμιστο λιαν ἔσονται πρὸς εὐκοσμίαν, οὐκ ἠγνόησεν ὁ Μωσῆς συνωθήσει δὲ ὅτι πρὸς εὐπείθειαν τῶν ἔργων ὁ τό νος οὐχ ἑκόντας αὐτοὺς, εἰ θαυματουργοῦντα θεά σαιντο, σοφῶς ὑπελάμβανε. Χρήμα μὲν γὰρ ἀλη ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. lac '';, cumque iis verbis continuo addidisset: . Et nunc ecce clamor filiorum Israel venit ad me; et ego vidi afflictionem qua Ægyptii opprimunt eos : et nunc veni, mittam te ad Pharaonem regem Ægypti, et educes populum meum, filios Israel ex terra Ægypti 11:, aperte ac palam reclamavit Moyses : • Quis sum ego, ut vadam ad Pharaonem regem Ægypti, et ut educam flios Israel ex terra Ægy- pti 's ? , Num igitur parum est evidens hæc figura? et hic recusandi modus nonne ad eum refertur, qui infinitis partibus superior est atque praestantior, id est, ad Christum ? Alioqui hoc ipsum dicere : Quis sum? ineptum sane esset. Atqui facile admodum fuisset, populos eripere, ac salutem gentibus pa- rere, ad libertatemque revocare, si ejus vires, qui - illos in servitute constrictos tenebat, Satana, in- quam, altritæ atque enervatæ fuissent. PALL. Profecto facillimum : recte enim di- cis. CYR. Quid? nonne hinc quoque prorsus facile est videre, omnium hominum salutis auctorem fuisse unigenitum Dei Filium? ipsius enim ope re- dempti sumus, atque, ut ait propheta : « Non lega- tus, non angelus, sed ipse Dominus salvavit nos 18.', PALL. Undenam? quæso. B CYR. Deus enim universorum præcepit Moysi “disertis verbis, ut sine cunctatione pergeret ad filios Israel, iisque palam diceret, quod adjutorem atque patronum haberent Deum, qui omnia potest, eum Tacillime servitutis Ægyptiæ molestiam levaturum; Allos item domum denuo redituros; et ubi ad pa- trum suorum libertatem redierint, fore ut terram sanctam incolerent; ibique copiis ac bonis, quæ ipse suppeditaturus esset, largissime fruerentur. Respondit autem, inquit, Moyses, ac dixit : . Si non crediderint mihi, neque audierint vocem meam; · dicent enim, quod Non apparuit tibi Deus; quid dicam ad eos? Dixit autem ei Dominus: Quid illud est quod habes in manu? Ille autem dixit, Virga : et dixit : Projice eam in terram. Et projecit eam · in terram, et facta est coluber ; et fugit Moyses ab eo. Et dixit Dominus ad Moysen : Extende manum tuam, et apprehende caudam. Extendens igitur manum apprehendit caudam, et facta est virga in manu D ejus 1. PALL. Insuetum sane, novumque miraculum, Cy rille : quid autem signifcare velit, dissere, si pla- cet, a capite. CYR. Equidem disseram. Cum per multa tem- pora inter Ægyptios versati essent Israelitæ, et nullum esset peccati genus in quod lapsi non es- sent, cumque voluptatibus illi regioni propriis oble- etarentur, non ignorabat Moyses, segniores ea de causa factos esse, atque ejusmodi, ut ægre ad com- ponendos mores traduci possent: fore autem sa- pienter putabat, ut operum labor compelleret ad Exod. 1, seqq. st flid., 9. ts Thid., 11. Isa. Lxml, 9. " Exod. iv. seqq.

Α γῆν ρέουσαν γάλα καὶ μέλι, ο Καὶ προστιθέντος εὐ- Ο θύς· « Καὶ νῦν ἰδοὺ ἡ κραυγὴ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἤχει πρός με· κἀγὼ ἑώρακα τὸν θλιμμὸν, ἄν οἱ Δι γύπτιοι θλίβουσιν αὐτούς· καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστελῶ σε πρὸς Φαραώ βασιλέα Αιγύπτου, καὶ ἐξάξεις τὸν λαόν μου, τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, ἐκ γῆς Αἰγύπτου, σαν φῶς δὲ καὶ διαρρήδην ἀνεκεκράγει Μωσής· « Τις εἰμι ἐγώ, ὅτι πορεύσομαι πρὸς Φαραώ βασιλέα Δια γύπτου, καὶ ὅτι ἐξάξω τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου; › Αρ' οὖν οὐκ ἐναργῆς ὁ τύπος, καὶ ὁ τῆς παραιτήσεως τρόπος οὐχὶ τὴν ἀναφορὰν ἐπὶ τὸ ἀσυγ κρίτως ὑπερτεροῦν καὶ ὑπερκείμενον ἔχει, τοῦτ' ἔστι, Χριστόν ; Ως τό, « Τίς εἰμι ἐγώ; ο λέγειν ἀνάρμοστον εὐπετὲς δὲ λίαν τὸ ἐξελέσθαι λαούς, καὶ σώζειν ἔθνη, καὶ ἀποκομίζειν εἰς ἐλευθερίαν, συντετριμμένου καὶ ἀτονήσαντος, τοῦ πρὸς δουλείαν συνέχοντος τοῦτ' ἔστι, τοῦ Σατανά. ΠΑΛΛ. Εὐπετέστατον· ἔφης γὰρ ὀρθῶς ΚΥΡ. Τί δέ; οὐχὶ κἀντεῦθεν ἰδεῖν ἀταλαίπωρου παντελῶς, ὅτι τῆς ἁπάντων σωτηρίας πρύτανις γέ- γονεν ὁ Μονογενής; δι' αὐτοῦ γὰρ ἐκλελυτρώμεθα, καί φησιν ὁ προφήτης· · Οὐ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς. ΠΑΛΛ. Πόθεν ἔφης; κέρκου, καὶ ἐγένετο ῥάβδος ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. » ΚΥΡ. Ὁ μὲν γὰρ τῶν ὅλων Θεὸς Μωση κεκέλευ κεν ἐναργῶς, ἀοκνότατα μὲν ἰέναι πρὸς τοὺς υἱοὺς Ισραὴλ, εἰπεῖν δὲ ἀναφανδὸν ὡς ἀρωγὸν καὶ συλλή πτορα τὸν πάντα ισχύοντα λαβόντες Θεόν, ἀποφορ τιοῦνται μὲν εὐκόλως τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δουλείας το δυσαχθὲς, οἴκαδέ γε μὴν ἀπαίρουσι πάλιν, καὶ εἰς τὴν τῶν πατέρων ἐλευθερίαν ἀναφοιτήσαντες, την ἁγίαν οἰκήσουσι γῆν· ἐκεῖ τε πλουσίως τοῖς παρ' αὐ τοῦ δοθησομένοις ἐνσπαταλήσωσιν ἀγαθοῖς. Ἀπο εκρίθη, φησίν, ὁ Μωσῆς καὶ εἶπεν· . Ἐὰν μὴ πιο στεύσωσί μοι, μηδὲ ἀκούσωσί μου τῆς φωνῆς ἐροῦσε γὰρ, ὅτι οὐκ ὤπταί σοι ὁ Θεὸς!, τί ἐρῶ πρὸς αὐτούς; Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Κύριος· Τί τοῦτό ἐστι τὸ ἐν τῇ χειρί σου; Ο δὲ εἶπε, Ράβδος· καὶ εἶπε· Ρίψον αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν. Καὶ ἔρριψεν αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἐγένετο ὄφις· καὶ ἔφυγε Μωσῆς ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν· Εκτεινε τὴν χεῖρά σου, καὶ ἐπιλαβοῦ τῆς κέρκου. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἐπελάβετο τῆς ΠΑΛΛ. Ὡς ἐξαίσιον μὲν τὸ θαῦμα, ὦ τάν. Τὸ δὲ τ' ἂν βούλοιτο καταδηλοῦν, φράζε δὴ πάλιν αὐτός. ΚΥΡ. Ἐγὼ φράσω· Μακρούς Αίγυπτίοις συνδιαι τώμενοι χρόνους οἱ ἐξ Ισραήλ, καὶ εἰς πᾶν εἶδος ἁμαρτίας ὠλισθηκότες, καὶ τρυφαῖς ἡδόμενοι ταῖς ἐπιχωρίοις, βραδεῖς μὲν ὅτι καὶ δυσμετακόμιστο λιαν ἔσονται πρὸς εὐκοσμίαν, οὐκ ἠγνόησεν ὁ Μωσῆς συνωθήσει δὲ ὅτι πρὸς εὐπείθειαν τῶν ἔργων ὁ τό νος οὐχ ἑκόντας αὐτοὺς, εἰ θαυματουργοῦντα θεά σαιντο, σοφῶς ὑπελάμβανε. Χρήμα μὲν γὰρ ἀλη ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. lac '';, cumque iis verbis continuo addidisset: . Et nunc ecce clamor filiorum Israel venit ad me; et ego vidi afflictionem qua Ægyptii opprimunt eos : et nunc veni, mittam te ad Pharaonem regem Ægypti, et educes populum meum, filios Israel ex terra Ægypti 11:, aperte ac palam reclamavit Moyses : • Quis sum ego, ut vadam ad Pharaonem regem Ægypti, et ut educam flios Israel ex terra Ægy- pti 's ? , Num igitur parum est evidens hæc figura? et hic recusandi modus nonne ad eum refertur, qui infinitis partibus superior est atque praestantior, id est, ad Christum ? Alioqui hoc ipsum dicere : Quis sum? ineptum sane esset. Atqui facile admodum fuisset, populos eripere, ac salutem gentibus pa- rere, ad libertatemque revocare, si ejus vires, qui - illos in servitute constrictos tenebat, Satana, in- quam, altritæ atque enervatæ fuissent. PALL. Profecto facillimum : recte enim di- cis. CYR. Quid? nonne hinc quoque prorsus facile est videre, omnium hominum salutis auctorem fuisse unigenitum Dei Filium? ipsius enim ope re- dempti sumus, atque, ut ait propheta : « Non lega- tus, non angelus, sed ipse Dominus salvavit nos 18.', PALL. Undenam? quæso. B CYR. Deus enim universorum præcepit Moysi “disertis verbis, ut sine cunctatione pergeret ad filios Israel, iisque palam diceret, quod adjutorem atque patronum haberent Deum, qui omnia potest, eum Tacillime servitutis Ægyptiæ molestiam levaturum; Allos item domum denuo redituros; et ubi ad pa- trum suorum libertatem redierint, fore ut terram sanctam incolerent; ibique copiis ac bonis, quæ ipse suppeditaturus esset, largissime fruerentur. Respondit autem, inquit, Moyses, ac dixit : . Si non crediderint mihi, neque audierint vocem meam; · dicent enim, quod Non apparuit tibi Deus; quid dicam ad eos? Dixit autem ei Dominus: Quid illud est quod habes in manu? Ille autem dixit, Virga : et dixit : Projice eam in terram. Et projecit eam · in terram, et facta est coluber ; et fugit Moyses ab eo. Et dixit Dominus ad Moysen : Extende manum tuam, et apprehende caudam. Extendens igitur manum apprehendit caudam, et facta est virga in manu D ejus 1. PALL. Insuetum sane, novumque miraculum, Cy rille : quid autem signifcare velit, dissere, si pla- cet, a capite. CYR. Equidem disseram. Cum per multa tem- pora inter Ægyptios versati essent Israelitæ, et nullum esset peccati genus in quod lapsi non es- sent, cumque voluptatibus illi regioni propriis oble- etarentur, non ignorabat Moyses, segniores ea de causa factos esse, atque ejusmodi, ut ægre ad com- ponendos mores traduci possent: fore autem sa- pienter putabat, ut operum labor compelleret ad Exod. 1, seqq. st flid., 9. ts Thid., 11. Isa. Lxml, 9. " Exod. iv. seqq.

Α γῆν ρέουσαν γάλα καὶ μέλι, ο Καὶ προστιθέντος εὐ- Ο θύς· « Καὶ νῦν ἰδοὺ ἡ κραυγὴ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἤχει πρός με· κἀγὼ ἑώρακα τὸν θλιμμὸν, ἄν οἱ Δι γύπτιοι θλίβουσιν αὐτούς· καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστελῶ σε πρὸς Φαραώ βασιλέα Αιγύπτου, καὶ ἐξάξεις τὸν λαόν μου, τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, ἐκ γῆς Αἰγύπτου, σαν φῶς δὲ καὶ διαρρήδην ἀνεκεκράγει Μωσής· « Τις εἰμι ἐγώ, ὅτι πορεύσομαι πρὸς Φαραώ βασιλέα Δια γύπτου, καὶ ὅτι ἐξάξω τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου; › Αρ' οὖν οὐκ ἐναργῆς ὁ τύπος, καὶ ὁ τῆς παραιτήσεως τρόπος οὐχὶ τὴν ἀναφορὰν ἐπὶ τὸ ἀσυγ κρίτως ὑπερτεροῦν καὶ ὑπερκείμενον ἔχει, τοῦτ' ἔστι, Χριστόν ; Ως τό, « Τίς εἰμι ἐγώ; ο λέγειν ἀνάρμοστον εὐπετὲς δὲ λίαν τὸ ἐξελέσθαι λαούς, καὶ σώζειν ἔθνη, καὶ ἀποκομίζειν εἰς ἐλευθερίαν, συντετριμμένου καὶ ἀτονήσαντος, τοῦ πρὸς δουλείαν συνέχοντος τοῦτ' ἔστι, τοῦ Σατανά. ΠΑΛΛ. Εὐπετέστατον· ἔφης γὰρ ὀρθῶς ΚΥΡ. Τί δέ; οὐχὶ κἀντεῦθεν ἰδεῖν ἀταλαίπωρου παντελῶς, ὅτι τῆς ἁπάντων σωτηρίας πρύτανις γέ- γονεν ὁ Μονογενής; δι' αὐτοῦ γὰρ ἐκλελυτρώμεθα, καί φησιν ὁ προφήτης· · Οὐ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς. ΠΑΛΛ. Πόθεν ἔφης; κέρκου, καὶ ἐγένετο ῥάβδος ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. » ΚΥΡ. Ὁ μὲν γὰρ τῶν ὅλων Θεὸς Μωση κεκέλευ κεν ἐναργῶς, ἀοκνότατα μὲν ἰέναι πρὸς τοὺς υἱοὺς Ισραὴλ, εἰπεῖν δὲ ἀναφανδὸν ὡς ἀρωγὸν καὶ συλλή πτορα τὸν πάντα ισχύοντα λαβόντες Θεόν, ἀποφορ τιοῦνται μὲν εὐκόλως τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δουλείας το δυσαχθὲς, οἴκαδέ γε μὴν ἀπαίρουσι πάλιν, καὶ εἰς τὴν τῶν πατέρων ἐλευθερίαν ἀναφοιτήσαντες, την ἁγίαν οἰκήσουσι γῆν· ἐκεῖ τε πλουσίως τοῖς παρ' αὐ τοῦ δοθησομένοις ἐνσπαταλήσωσιν ἀγαθοῖς. Ἀπο εκρίθη, φησίν, ὁ Μωσῆς καὶ εἶπεν· . Ἐὰν μὴ πιο στεύσωσί μοι, μηδὲ ἀκούσωσί μου τῆς φωνῆς ἐροῦσε γὰρ, ὅτι οὐκ ὤπταί σοι ὁ Θεὸς!, τί ἐρῶ πρὸς αὐτούς; Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Κύριος· Τί τοῦτό ἐστι τὸ ἐν τῇ χειρί σου; Ο δὲ εἶπε, Ράβδος· καὶ εἶπε· Ρίψον αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν. Καὶ ἔρριψεν αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἐγένετο ὄφις· καὶ ἔφυγε Μωσῆς ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν· Εκτεινε τὴν χεῖρά σου, καὶ ἐπιλαβοῦ τῆς κέρκου. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἐπελάβετο τῆς ΠΑΛΛ. Ὡς ἐξαίσιον μὲν τὸ θαῦμα, ὦ τάν. Τὸ δὲ τ' ἂν βούλοιτο καταδηλοῦν, φράζε δὴ πάλιν αὐτός. ΚΥΡ. Ἐγὼ φράσω· Μακρούς Αίγυπτίοις συνδιαι τώμενοι χρόνους οἱ ἐξ Ισραήλ, καὶ εἰς πᾶν εἶδος ἁμαρτίας ὠλισθηκότες, καὶ τρυφαῖς ἡδόμενοι ταῖς ἐπιχωρίοις, βραδεῖς μὲν ὅτι καὶ δυσμετακόμιστο λιαν ἔσονται πρὸς εὐκοσμίαν, οὐκ ἠγνόησεν ὁ Μωσῆς συνωθήσει δὲ ὅτι πρὸς εὐπείθειαν τῶν ἔργων ὁ τό νος οὐχ ἑκόντας αὐτοὺς, εἰ θαυματουργοῦντα θεά σαιντο, σοφῶς ὑπελάμβανε. Χρήμα μὲν γὰρ ἀλη ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. lac '';, cumque iis verbis continuo addidisset: . Et nunc ecce clamor filiorum Israel venit ad me; et ego vidi afflictionem qua Ægyptii opprimunt eos : et nunc veni, mittam te ad Pharaonem regem Ægypti, et educes populum meum, filios Israel ex terra Ægypti 11:, aperte ac palam reclamavit Moyses : • Quis sum ego, ut vadam ad Pharaonem regem Ægypti, et ut educam flios Israel ex terra Ægy- pti 's ? , Num igitur parum est evidens hæc figura? et hic recusandi modus nonne ad eum refertur, qui infinitis partibus superior est atque praestantior, id est, ad Christum ? Alioqui hoc ipsum dicere : Quis sum? ineptum sane esset. Atqui facile admodum fuisset, populos eripere, ac salutem gentibus pa- rere, ad libertatemque revocare, si ejus vires, qui - illos in servitute constrictos tenebat, Satana, in- quam, altritæ atque enervatæ fuissent. PALL. Profecto facillimum : recte enim di- cis. CYR. Quid? nonne hinc quoque prorsus facile est videre, omnium hominum salutis auctorem fuisse unigenitum Dei Filium? ipsius enim ope re- dempti sumus, atque, ut ait propheta : « Non lega- tus, non angelus, sed ipse Dominus salvavit nos 18.', PALL. Undenam? quæso. B CYR. Deus enim universorum præcepit Moysi “disertis verbis, ut sine cunctatione pergeret ad filios Israel, iisque palam diceret, quod adjutorem atque patronum haberent Deum, qui omnia potest, eum Tacillime servitutis Ægyptiæ molestiam levaturum; Allos item domum denuo redituros; et ubi ad pa- trum suorum libertatem redierint, fore ut terram sanctam incolerent; ibique copiis ac bonis, quæ ipse suppeditaturus esset, largissime fruerentur. Respondit autem, inquit, Moyses, ac dixit : . Si non crediderint mihi, neque audierint vocem meam; · dicent enim, quod Non apparuit tibi Deus; quid dicam ad eos? Dixit autem ei Dominus: Quid illud est quod habes in manu? Ille autem dixit, Virga : et dixit : Projice eam in terram. Et projecit eam · in terram, et facta est coluber ; et fugit Moyses ab eo. Et dixit Dominus ad Moysen : Extende manum tuam, et apprehende caudam. Extendens igitur manum apprehendit caudam, et facta est virga in manu D ejus 1. PALL. Insuetum sane, novumque miraculum, Cy rille : quid autem signifcare velit, dissere, si pla- cet, a capite. CYR. Equidem disseram. Cum per multa tem- pora inter Ægyptios versati essent Israelitæ, et nullum esset peccati genus in quod lapsi non es- sent, cumque voluptatibus illi regioni propriis oble- etarentur, non ignorabat Moyses, segniores ea de causa factos esse, atque ejusmodi, ut ægre ad com- ponendos mores traduci possent: fore autem sa- pienter putabat, ut operum labor compelleret ad Exod. 1, seqq. st flid., 9. ts Thid., 11. Isa. Lxml, 9. " Exod. iv. seqq.

πεποιῆσθαί φασι τῶν ἀρχαιοτέρων τινάς, οἱ τὰ Ἑλ λήνων ὑμνεῖν εἰωθότες. Β Αλλ' ἐκ τεὶ ἐρέω, καὶ ἐπὶ μέγων· ἔργον ἐμοῦμαι, ΚΥΡ. Τί δέ; οὐχὶ παραδείσου φυτὸν εἶναι φῂν, καὶ πρεσβύτερον τῆς τομῆς, τὸ κήποις ἐκτεθηλέναι λαχεῖν ; ΠΑΛΛ, Φημί. ΚΥΡ. "Ιθι δὴ οὖν ταῖς ἐννοίαις ἐπὶ τὸν ἀρχαῖον ἐκεῖνον 'Αδάμ· καὶ ἐν ἀπαρχῇ καὶ ῥίζῃ τοῦ γένους ὅλην ὥσπερ ἐν ἑαυτῷ καταλογίζου τὴν ἀνθρωπότητα. Καὶ πρός γε τοῦτο διανοοῦ, ὅτι πεποίητο μὲν κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, ἑτέτακτο δὲ ἄρχειν τῶν ἐπὶ γῆς, καὶ ἦν ὥσπερ ἐν χειρὶ Θεοῦ, διὰ τῆς ἐν ἁγιασμῷ ζωῆς, καὶ μονονουχί παραδείσου φυτὸν εὐανθές τε καὶ εὐγενέστατον. Ἐπειδὴ δὲ ταῖς τοῦ ὄφέως πικρίαις πεφενακισμένος, παρεκομίσθη τῶν ἐν ἀρχαῖς, καὶ τῆς θείας ἀλογήσας ἐντολῆς κατεφωρᾶτο λοιπόν, τότε δή, τότε θέσεώς τε καὶ ῥίζης τῆς πρώτης ἀποσπώ μενος, τῆς τοῦ συνέχοντος εἰς ἁγιασμὸν ἀπώλεσθε χειρὸς, καὶ καταπέπτωκεν εἰς γῆν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῶν τῆς ἀρετῆς ὑψωμάτων, καὶ καταπεφοίτηκεν ἀδρανῶς εἰς τὸ φρονεῖν ἑλέσθαι τὰ σαρκικά, ἄκρατον ἤδη που νοσήσας τὴν πονηρίαν, καὶ ἔφεως, οἶμαι, διο ενεγκών οὐδέν. Απεγυμνοῦτο δὲ οὕτω βασιλείας καὶ δόξης τῆς ἐν ἀρχαῖς, ἐξεπέμπετό τε παραδείσου καὶ τρυφῆς. Η γὰρ οὐχὶ ταυτὶ πρὸς ἡμᾶς ὁ θεῖος ἔφη Μωσής; ΠΑΛΛ. Εφη γὰρ οὖν. ΚΥΡ. Κατηγμένον δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο φαυλότητος ὁ νομοθέτης ὁρῶν, ἀπέδρα τρόπον τινά, καὶ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ πονηρίαν κατεμυσάττετο. Πέφευγε γὰρ ὁ Μωσῆς, τὸν ὅριν ἀφείς. Γέγραπται δὲ, ὅτι ο "Αγιον Πνεῦμα σοφίας φεύξεται δόλον, καὶ ἀναστήσεται ἀπὸ λογισμῶν ἀσυνέτων. » Ασύμβατα γὰρ ἀλλήλοις ἁγιασμὸς καὶ ἀκαθαρσία, φῶς τε καὶ σκότος, δικαιο- σύνη καὶ ἀδικία. ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Τὸ τοίνυν ἀποπέσαι χειρὸς τῆς Μωσέως τὴν ῥάβδον, κατασημήνειεν ἂν, ὡς ἦν ἐν ἀρχαῖς ὁ κατ' εἰκόνα τὴν θείαν πεποιημένος παραδείσου φυτόν, καὶ ἐν δόξῃ βασιλείας, καὶ ἐν χειρὶ τοῦ Δημιουργού- κατώλισθε δὲ εἰς γῆν, διὰ τοῦ φρονεῖν ἑλέσθαι τὰ σαρκικά, καὶ διὰ τῆς εἰς ἄκρον ἠκούσης πικρίας, όφις ἦν ὥσπερ τις τοῖς τῆς θεότητος ὀφθαλμοῖς. 'Αλλ' ἐκελεύετο Μωσῆς ἐκτεῖνα: τὴν χεῖρα, καὶ ἐπι λαβέσθαι τῆς κέρκου· ἀνεπλάττετο δὲ πρὸς τὸ ἐν ἀρχαῖς εὐθύς. Καὶ ὄφις μὲν ἦν οὐκέτι, βάβδος δὲ πάλιν, καὶ παραδείσου φυτόν. Ὅτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ ἀνακτίσαι τὸ ποιηθὲν εἰς τὸ ἀπαρχῆς, ἀπέστειλεν ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ τὸν Μονογενῆ, τὴν χεῖρα τὴν δεξιὰν, τὴν τῶν ὅλων ἐργάτιν καὶ σώτειραν ἀληθῶς, κατά γε το, ο Δεξιὰ Κυρίου ἐποίησε δύναμιν, δεξιὰ Κυρίου ὕψωσέ με. Τότε δή, τότε τῆς ἐν γῇ κειμέν νῆς ἀνθρωπότητος ἐπελάβετο καὶ πικρίας ἡμᾶς Ναι, μὲ τόδε σκῆπτρον, τὸ μὲν οὔποτε φύλλα καὶ [ύζους φύσει, εἰς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 2,44 veteres nonnullos, aiunt ii quibus Græcorum res A gestas laudibus tollere studium fuit (4). CYR. Quid deinde ? nonne paradisi stirpem esse fateris, quæ, antequam cederetur, in bortis pullu- laverit? PALL. Fateor. CYR. Perge nunc, alque animum refer ad vete- rem illum Adam, in eoque tanquam initio ac radice generis nostri, universam hominum considera na- turam adhæc illud quoque cogita, illum factum fuisse ad imaginem Conditoris atque perfectum, ut terrenis rebus imperaret, fuisseque in Dei manibus eo ipso, quod in sanctitate vivebat et quodammodo paradisi germen florentissimum, simul et generosis- simum. Ubi vero serpentis felle deceptus ab anti- quo statu abductus est, et divini mandati contem- ptor deprehensus, tum vero a situ ac radice priore divulsus, ex ejus manu, a quo in sanctitate contine- batur, lapsus est, et in terram, hoc est, ab illa virtu- tis sublimitate decidit, et eousque reptavit imbecil+ lus et languens, ut carnalia sapere vellet, et jam summa nequitia laboraret, nec meajudicio ali- quid a serpente distaret. Ita regno et ca gloria, quam a principio tenuerat, spoliatus est, etiam e paradiso ac deliciis ejectus. An vero non id nobis beatus Moyses dixit? PALL. Dixit ille quidem. CYR. Jam vero legislator, cum ad eam nequitiam eum perductum videret, refugit quodammodo, et vitium, quod in co inerat, detestabatur; fugit nam- que scrpente Moyses abjecto: scriptum autem legi- mus Sanctus Spiritus sapientiæ fugiet dolum, et auferet se a cogitationibus quæ sunt sine intel- lectu ". » Neque enim convenire unquam inter se possunt sanctificatio et immunditia, lux et tenebræ, justitia et injustitia. PALL. Ita est. B CYR. Quod igitur de manu Moysi virga cecidit, fortasse illud significet, hominem illum factum ad imaginem Dei, fuisse ab initio paradisi plantam, et in illa regni gloria ac Dei manu positum ; eumdem- que lapsum in terram, quia maluerit carnalia sa- pere, el propter summam acerbitatem, Divinitatis ipsius oculis instar serpentis fuisse. Sed præceptum est Moysi, ut manum extenderet, caudamque illius D apprehenderet; quo facto, immutatus continuo est in pristinam formam, ita ut non amplius serpens, sed virga rursus esset, et paradisi germen. Ubi igi- tur placuit Deo ac Patri omnia instaurare in Chri- sto, atque id quod factum erat, in priorem statum reformare, misit e coelo nobis Unigenitum, manum, inquam, illam suam dextram, illam universorum opificem ac vere salutarem, juxta illud: ‹ Dextera Domini fecit virtutem, dextera Domini exaltavit me 14. › Tune itaque, tune, inqnam, jacentem bumi Sap. 1, 5. Psal, cxvi, 16. • dos A : (1) Alludit, ut puto, ad locum Homeri Ilia-

πεποιῆσθαί φασι τῶν ἀρχαιοτέρων τινάς, οἱ τὰ Ἑλ λήνων ὑμνεῖν εἰωθότες. Β Αλλ' ἐκ τεὶ ἐρέω, καὶ ἐπὶ μέγων· ἔργον ἐμοῦμαι, ΚΥΡ. Τί δέ; οὐχὶ παραδείσου φυτὸν εἶναι φῂν, καὶ πρεσβύτερον τῆς τομῆς, τὸ κήποις ἐκτεθηλέναι λαχεῖν ; ΠΑΛΛ, Φημί. ΚΥΡ. "Ιθι δὴ οὖν ταῖς ἐννοίαις ἐπὶ τὸν ἀρχαῖον ἐκεῖνον 'Αδάμ· καὶ ἐν ἀπαρχῇ καὶ ῥίζῃ τοῦ γένους ὅλην ὥσπερ ἐν ἑαυτῷ καταλογίζου τὴν ἀνθρωπότητα. Καὶ πρός γε τοῦτο διανοοῦ, ὅτι πεποίητο μὲν κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, ἑτέτακτο δὲ ἄρχειν τῶν ἐπὶ γῆς, καὶ ἦν ὥσπερ ἐν χειρὶ Θεοῦ, διὰ τῆς ἐν ἁγιασμῷ ζωῆς, καὶ μονονουχί παραδείσου φυτὸν εὐανθές τε καὶ εὐγενέστατον. Ἐπειδὴ δὲ ταῖς τοῦ ὄφέως πικρίαις πεφενακισμένος, παρεκομίσθη τῶν ἐν ἀρχαῖς, καὶ τῆς θείας ἀλογήσας ἐντολῆς κατεφωρᾶτο λοιπόν, τότε δή, τότε θέσεώς τε καὶ ῥίζης τῆς πρώτης ἀποσπώ μενος, τῆς τοῦ συνέχοντος εἰς ἁγιασμὸν ἀπώλεσθε χειρὸς, καὶ καταπέπτωκεν εἰς γῆν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῶν τῆς ἀρετῆς ὑψωμάτων, καὶ καταπεφοίτηκεν ἀδρανῶς εἰς τὸ φρονεῖν ἑλέσθαι τὰ σαρκικά, ἄκρατον ἤδη που νοσήσας τὴν πονηρίαν, καὶ ἔφεως, οἶμαι, διο ενεγκών οὐδέν. Απεγυμνοῦτο δὲ οὕτω βασιλείας καὶ δόξης τῆς ἐν ἀρχαῖς, ἐξεπέμπετό τε παραδείσου καὶ τρυφῆς. Η γὰρ οὐχὶ ταυτὶ πρὸς ἡμᾶς ὁ θεῖος ἔφη Μωσής; ΠΑΛΛ. Εφη γὰρ οὖν. ΚΥΡ. Κατηγμένον δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο φαυλότητος ὁ νομοθέτης ὁρῶν, ἀπέδρα τρόπον τινά, καὶ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ πονηρίαν κατεμυσάττετο. Πέφευγε γὰρ ὁ Μωσῆς, τὸν ὅριν ἀφείς. Γέγραπται δὲ, ὅτι ο "Αγιον Πνεῦμα σοφίας φεύξεται δόλον, καὶ ἀναστήσεται ἀπὸ λογισμῶν ἀσυνέτων. » Ασύμβατα γὰρ ἀλλήλοις ἁγιασμὸς καὶ ἀκαθαρσία, φῶς τε καὶ σκότος, δικαιο- σύνη καὶ ἀδικία. ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Τὸ τοίνυν ἀποπέσαι χειρὸς τῆς Μωσέως τὴν ῥάβδον, κατασημήνειεν ἂν, ὡς ἦν ἐν ἀρχαῖς ὁ κατ' εἰκόνα τὴν θείαν πεποιημένος παραδείσου φυτόν, καὶ ἐν δόξῃ βασιλείας, καὶ ἐν χειρὶ τοῦ Δημιουργού- κατώλισθε δὲ εἰς γῆν, διὰ τοῦ φρονεῖν ἑλέσθαι τὰ σαρκικά, καὶ διὰ τῆς εἰς ἄκρον ἠκούσης πικρίας, όφις ἦν ὥσπερ τις τοῖς τῆς θεότητος ὀφθαλμοῖς. 'Αλλ' ἐκελεύετο Μωσῆς ἐκτεῖνα: τὴν χεῖρα, καὶ ἐπι λαβέσθαι τῆς κέρκου· ἀνεπλάττετο δὲ πρὸς τὸ ἐν ἀρχαῖς εὐθύς. Καὶ ὄφις μὲν ἦν οὐκέτι, βάβδος δὲ πάλιν, καὶ παραδείσου φυτόν. Ὅτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ ἀνακτίσαι τὸ ποιηθὲν εἰς τὸ ἀπαρχῆς, ἀπέστειλεν ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ τὸν Μονογενῆ, τὴν χεῖρα τὴν δεξιὰν, τὴν τῶν ὅλων ἐργάτιν καὶ σώτειραν ἀληθῶς, κατά γε το, ο Δεξιὰ Κυρίου ἐποίησε δύναμιν, δεξιὰ Κυρίου ὕψωσέ με. Τότε δή, τότε τῆς ἐν γῇ κειμέν νῆς ἀνθρωπότητος ἐπελάβετο καὶ πικρίας ἡμᾶς Ναι, μὲ τόδε σκῆπτρον, τὸ μὲν οὔποτε φύλλα καὶ [ύζους φύσει, εἰς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 2,44 veteres nonnullos, aiunt ii quibus Græcorum res A gestas laudibus tollere studium fuit (4). CYR. Quid deinde ? nonne paradisi stirpem esse fateris, quæ, antequam cederetur, in bortis pullu- laverit? PALL. Fateor. CYR. Perge nunc, alque animum refer ad vete- rem illum Adam, in eoque tanquam initio ac radice generis nostri, universam hominum considera na- turam adhæc illud quoque cogita, illum factum fuisse ad imaginem Conditoris atque perfectum, ut terrenis rebus imperaret, fuisseque in Dei manibus eo ipso, quod in sanctitate vivebat et quodammodo paradisi germen florentissimum, simul et generosis- simum. Ubi vero serpentis felle deceptus ab anti- quo statu abductus est, et divini mandati contem- ptor deprehensus, tum vero a situ ac radice priore divulsus, ex ejus manu, a quo in sanctitate contine- batur, lapsus est, et in terram, hoc est, ab illa virtu- tis sublimitate decidit, et eousque reptavit imbecil+ lus et languens, ut carnalia sapere vellet, et jam summa nequitia laboraret, nec meajudicio ali- quid a serpente distaret. Ita regno et ca gloria, quam a principio tenuerat, spoliatus est, etiam e paradiso ac deliciis ejectus. An vero non id nobis beatus Moyses dixit? PALL. Dixit ille quidem. CYR. Jam vero legislator, cum ad eam nequitiam eum perductum videret, refugit quodammodo, et vitium, quod in co inerat, detestabatur; fugit nam- que scrpente Moyses abjecto: scriptum autem legi- mus Sanctus Spiritus sapientiæ fugiet dolum, et auferet se a cogitationibus quæ sunt sine intel- lectu ". » Neque enim convenire unquam inter se possunt sanctificatio et immunditia, lux et tenebræ, justitia et injustitia. PALL. Ita est. B CYR. Quod igitur de manu Moysi virga cecidit, fortasse illud significet, hominem illum factum ad imaginem Dei, fuisse ab initio paradisi plantam, et in illa regni gloria ac Dei manu positum ; eumdem- que lapsum in terram, quia maluerit carnalia sa- pere, el propter summam acerbitatem, Divinitatis ipsius oculis instar serpentis fuisse. Sed præceptum est Moysi, ut manum extenderet, caudamque illius D apprehenderet; quo facto, immutatus continuo est in pristinam formam, ita ut non amplius serpens, sed virga rursus esset, et paradisi germen. Ubi igi- tur placuit Deo ac Patri omnia instaurare in Chri- sto, atque id quod factum erat, in priorem statum reformare, misit e coelo nobis Unigenitum, manum, inquam, illam suam dextram, illam universorum opificem ac vere salutarem, juxta illud: ‹ Dextera Domini fecit virtutem, dextera Domini exaltavit me 14. › Tune itaque, tune, inqnam, jacentem bumi Sap. 1, 5. Psal, cxvi, 16. • dos A : (1) Alludit, ut puto, ad locum Homeri Ilia-

πεποιῆσθαί φασι τῶν ἀρχαιοτέρων τινάς, οἱ τὰ Ἑλ λήνων ὑμνεῖν εἰωθότες. Β Αλλ' ἐκ τεὶ ἐρέω, καὶ ἐπὶ μέγων· ἔργον ἐμοῦμαι, ΚΥΡ. Τί δέ; οὐχὶ παραδείσου φυτὸν εἶναι φῂν, καὶ πρεσβύτερον τῆς τομῆς, τὸ κήποις ἐκτεθηλέναι λαχεῖν ; ΠΑΛΛ, Φημί. ΚΥΡ. "Ιθι δὴ οὖν ταῖς ἐννοίαις ἐπὶ τὸν ἀρχαῖον ἐκεῖνον 'Αδάμ· καὶ ἐν ἀπαρχῇ καὶ ῥίζῃ τοῦ γένους ὅλην ὥσπερ ἐν ἑαυτῷ καταλογίζου τὴν ἀνθρωπότητα. Καὶ πρός γε τοῦτο διανοοῦ, ὅτι πεποίητο μὲν κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, ἑτέτακτο δὲ ἄρχειν τῶν ἐπὶ γῆς, καὶ ἦν ὥσπερ ἐν χειρὶ Θεοῦ, διὰ τῆς ἐν ἁγιασμῷ ζωῆς, καὶ μονονουχί παραδείσου φυτὸν εὐανθές τε καὶ εὐγενέστατον. Ἐπειδὴ δὲ ταῖς τοῦ ὄφέως πικρίαις πεφενακισμένος, παρεκομίσθη τῶν ἐν ἀρχαῖς, καὶ τῆς θείας ἀλογήσας ἐντολῆς κατεφωρᾶτο λοιπόν, τότε δή, τότε θέσεώς τε καὶ ῥίζης τῆς πρώτης ἀποσπώ μενος, τῆς τοῦ συνέχοντος εἰς ἁγιασμὸν ἀπώλεσθε χειρὸς, καὶ καταπέπτωκεν εἰς γῆν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῶν τῆς ἀρετῆς ὑψωμάτων, καὶ καταπεφοίτηκεν ἀδρανῶς εἰς τὸ φρονεῖν ἑλέσθαι τὰ σαρκικά, ἄκρατον ἤδη που νοσήσας τὴν πονηρίαν, καὶ ἔφεως, οἶμαι, διο ενεγκών οὐδέν. Απεγυμνοῦτο δὲ οὕτω βασιλείας καὶ δόξης τῆς ἐν ἀρχαῖς, ἐξεπέμπετό τε παραδείσου καὶ τρυφῆς. Η γὰρ οὐχὶ ταυτὶ πρὸς ἡμᾶς ὁ θεῖος ἔφη Μωσής; ΠΑΛΛ. Εφη γὰρ οὖν. ΚΥΡ. Κατηγμένον δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο φαυλότητος ὁ νομοθέτης ὁρῶν, ἀπέδρα τρόπον τινά, καὶ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ πονηρίαν κατεμυσάττετο. Πέφευγε γὰρ ὁ Μωσῆς, τὸν ὅριν ἀφείς. Γέγραπται δὲ, ὅτι ο "Αγιον Πνεῦμα σοφίας φεύξεται δόλον, καὶ ἀναστήσεται ἀπὸ λογισμῶν ἀσυνέτων. » Ασύμβατα γὰρ ἀλλήλοις ἁγιασμὸς καὶ ἀκαθαρσία, φῶς τε καὶ σκότος, δικαιο- σύνη καὶ ἀδικία. ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Τὸ τοίνυν ἀποπέσαι χειρὸς τῆς Μωσέως τὴν ῥάβδον, κατασημήνειεν ἂν, ὡς ἦν ἐν ἀρχαῖς ὁ κατ' εἰκόνα τὴν θείαν πεποιημένος παραδείσου φυτόν, καὶ ἐν δόξῃ βασιλείας, καὶ ἐν χειρὶ τοῦ Δημιουργού- κατώλισθε δὲ εἰς γῆν, διὰ τοῦ φρονεῖν ἑλέσθαι τὰ σαρκικά, καὶ διὰ τῆς εἰς ἄκρον ἠκούσης πικρίας, όφις ἦν ὥσπερ τις τοῖς τῆς θεότητος ὀφθαλμοῖς. 'Αλλ' ἐκελεύετο Μωσῆς ἐκτεῖνα: τὴν χεῖρα, καὶ ἐπι λαβέσθαι τῆς κέρκου· ἀνεπλάττετο δὲ πρὸς τὸ ἐν ἀρχαῖς εὐθύς. Καὶ ὄφις μὲν ἦν οὐκέτι, βάβδος δὲ πάλιν, καὶ παραδείσου φυτόν. Ὅτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ ἀνακτίσαι τὸ ποιηθὲν εἰς τὸ ἀπαρχῆς, ἀπέστειλεν ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ τὸν Μονογενῆ, τὴν χεῖρα τὴν δεξιὰν, τὴν τῶν ὅλων ἐργάτιν καὶ σώτειραν ἀληθῶς, κατά γε το, ο Δεξιὰ Κυρίου ἐποίησε δύναμιν, δεξιὰ Κυρίου ὕψωσέ με. Τότε δή, τότε τῆς ἐν γῇ κειμέν νῆς ἀνθρωπότητος ἐπελάβετο καὶ πικρίας ἡμᾶς Ναι, μὲ τόδε σκῆπτρον, τὸ μὲν οὔποτε φύλλα καὶ [ύζους φύσει, εἰς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 2,44 veteres nonnullos, aiunt ii quibus Græcorum res A gestas laudibus tollere studium fuit (4). CYR. Quid deinde ? nonne paradisi stirpem esse fateris, quæ, antequam cederetur, in bortis pullu- laverit? PALL. Fateor. CYR. Perge nunc, alque animum refer ad vete- rem illum Adam, in eoque tanquam initio ac radice generis nostri, universam hominum considera na- turam adhæc illud quoque cogita, illum factum fuisse ad imaginem Conditoris atque perfectum, ut terrenis rebus imperaret, fuisseque in Dei manibus eo ipso, quod in sanctitate vivebat et quodammodo paradisi germen florentissimum, simul et generosis- simum. Ubi vero serpentis felle deceptus ab anti- quo statu abductus est, et divini mandati contem- ptor deprehensus, tum vero a situ ac radice priore divulsus, ex ejus manu, a quo in sanctitate contine- batur, lapsus est, et in terram, hoc est, ab illa virtu- tis sublimitate decidit, et eousque reptavit imbecil+ lus et languens, ut carnalia sapere vellet, et jam summa nequitia laboraret, nec meajudicio ali- quid a serpente distaret. Ita regno et ca gloria, quam a principio tenuerat, spoliatus est, etiam e paradiso ac deliciis ejectus. An vero non id nobis beatus Moyses dixit? PALL. Dixit ille quidem. CYR. Jam vero legislator, cum ad eam nequitiam eum perductum videret, refugit quodammodo, et vitium, quod in co inerat, detestabatur; fugit nam- que scrpente Moyses abjecto: scriptum autem legi- mus Sanctus Spiritus sapientiæ fugiet dolum, et auferet se a cogitationibus quæ sunt sine intel- lectu ". » Neque enim convenire unquam inter se possunt sanctificatio et immunditia, lux et tenebræ, justitia et injustitia. PALL. Ita est. B CYR. Quod igitur de manu Moysi virga cecidit, fortasse illud significet, hominem illum factum ad imaginem Dei, fuisse ab initio paradisi plantam, et in illa regni gloria ac Dei manu positum ; eumdem- que lapsum in terram, quia maluerit carnalia sa- pere, el propter summam acerbitatem, Divinitatis ipsius oculis instar serpentis fuisse. Sed præceptum est Moysi, ut manum extenderet, caudamque illius D apprehenderet; quo facto, immutatus continuo est in pristinam formam, ita ut non amplius serpens, sed virga rursus esset, et paradisi germen. Ubi igi- tur placuit Deo ac Patri omnia instaurare in Chri- sto, atque id quod factum erat, in priorem statum reformare, misit e coelo nobis Unigenitum, manum, inquam, illam suam dextram, illam universorum opificem ac vere salutarem, juxta illud: ‹ Dextera Domini fecit virtutem, dextera Domini exaltavit me 14. › Tune itaque, tune, inqnam, jacentem bumi Sap. 1, 5. Psal, cxvi, 16. • dos A : (1) Alludit, ut puto, ad locum Homeri Ilia-

ἀπαλλάξας θηριοπρεποῦς, τῆς ἐν φαυλότητι τε καὶ ἁμαρτίαις, ἀνεκόμισέ τε δι' αγιασμοῦ πρὸς βασιλίδα τιμὴν, καὶ ἡμερότητα τὴν εἰς ἀρετήν. Ενδιαίτημα δὲ τὸ ἀρχαῖον τοῖς πιστεύουσι διδοὺς ἐν ἀπαρχῇ καὶ πρώτῳ τῷ συγκεκρεμαμένῳ λῃστῇ· « Αμήν, ἀμὴν λέγω σοι, φησί, σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παρα δείσῳ. » ΠΑΛΛ. Πεποίηται μὲν ὡς ἄριστά γε ἡμῖν καὶ όρο θῶς ὁ λόγος. Πλὴν ἐκεῖνο φράσον, ἀνθ' ὅτου τῆς κέρ- και λαβέσθαι κελεύει, καὶ οὐχὶ τῆς κεφαλῆς, μέσων. ΚΥΡ. Ωδε γάρ, ὦ φιλότης, ἐκπράττεσθαι ἐχρῆν· ἐπείτοι τὸ κέρκου λαβέσθαι, καὶ οὐχὶ μέσων ή κε. φαλῆς, τῷ μυστηρίῳ χρήσιμον. ΠΑΛΑ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Αρχὴ μὲν γὰρ ὥσπερ παντός ζώου ἡ κεφαλὴ, κέρκος δὲ πέρας. Φέρε δὴ οὖν ὡς ἔτι ζῶον, τὸ σύμπαν ἡμῖν τοῦ ἀνθρώπου γένας καταλογιζέσθω πρὸς τὸ παρόν. Επελάβετο τοίνυν τῆς κέρκου Χριστὸς, τοῦτ' ἔστι, τῶν ἐν ἐσχάτοις καὶ τελευταίων· καταπεφοίτηκε γὰρ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς. Αλλ' ὥσπερ εἰ καὶ τῆς κέρκου Μωσῆς ἐπελάβετο, καὶ μέχρι αὐτῆς ἀνέθει τῆς κεφαλῆς ὁ μεταπλασμός (μεταστοι χειοῦτο γὰρ ὁλοκλήρως εἰς ῥάβδον ὁ ὄφις) · κατὰ τὸν Τζον τουτονὶ τρόπον, κἂν εἰ τῶν ἐσχάτων ἀντελάβετο Χριστὸς, ἀλλ᾽ εἰς πᾶν διήκει τὸ γένος, καὶ μέχρις αὐτῆς ἀφικνεῖται τῆς κεφαλῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Ἀδάμ, ἡ διὰ χάριτος ἀναμόρφωσις. Γέγραπται γάρ, ὅτι εἰς τοῦτο Χριστὸς ἀπέθανε καὶ ἀνέστη, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ. Οὐκοῦν τοῖς ἐσχάτοις καὶ ἡ τῶν ἐν ἀρχαῖς συγκατορθούται λύτρωσις. ΠΑΛΛ. Πιθανὸς ὁ λόγος ἐστί τε ἡμῖν, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τὸ διήγημα. Β ΚΥΡ. Εδραιότατον οὖν πρὸς τὴν ἐπὶ τῷδε πίστιν, καὶ δυσὶ δυνάμεσιν αὐτὸν ἑτέραις ἐποιεῖτο θεοση- μείαις. Γέγραπται γὰρ εὐθύς· « Εἶπε γὰρ αὐτῷ Κύ- ριος πάλιν · Εἰσένεγκε τὴν χεῖρά σου εἰς τὸν κόλπον σου. Καὶ εἰσήνεγκε τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἐγενήθη ἡ χεὶρ αὐτοῦ λεπρῶσα ὡς χιών. Καὶ εἶπε πάλιν· Εἰσένεγκε τὴν χεῖρά σου εἰς τὴν κόλπον σου. Καὶ εἰσήνεγκε τὴν χεῖρα αὐτοῦ, εἰς τὸν κόλπον αὐτοῦ, καὶ ἐξήνεγκε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐκ τοῦ κόλπου αὐτοῦ· καὶ πάλιν ἀποκατεστάθη εἰς τὴν χρόαν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ. » Αθρει δὴ οὖν ὡς ἔστι θεοπρεπές, καὶ τῶν ἄγαν ἡκόντων εἰς τὸ θαυμάζεσθαι πρέπειν τὸ κατορ- θούμενον, συνωδίνον δὲ ὥσπερ τῷ πρώτῳ τοῦ κατὰ Χριστόν μυστηρίου τὴν δήλωσιν, - ΠΑΛΛ. Οὐκοῦν διασάφει· συνίημι γὰρ οὔτι πω. ΚΥΡ. Σαρκὸς μὲν ἡ λέπρα πάθος, ἄμεινον δὲ ἢ κατά Ιατρούς, καὶ ταῖς παρ' ἐκείνων εμπειρίαις οὐχ ἀλώσιμον. Ανιερὸς δὲ καὶ ἀκάθαρτος ὁ λεπρός, κατά με την πάλαι διὰ Μωσέως ἐντολὴν, ἀπηχθημένος δὲ λίαν καὶ παρὰ τοῖς τὰ Ἑλλήνων τιμῶσιν ἔθη. Ημι- οι DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. A naturam hominis apprehendit; cumque nos fe- rali nequitia, peccatorumque veneno exuisset, per sanctifcationem ad honorem illum regium, et ad virtutis mansuetudinem reduxit; illudque vetus do- ˙ micilium credentibus in eo latrone, qui eorum tanquam primitiæ quædam ac princeps fuit, et si- mul secum est crucifixus, restituit. « Amen, amen, inquiens, dico tibi, hodie mecum eris in paradi- 80". ». C D PALL. Optime sane nobis ac rectissime hæc dis- putatio confecta est. Illud mihi tamen explices ve- lim, quæ causa fuerit, cur caudam potius appre- hendi jusserit, quam caput, aut mediam corporis partem. CYR. Sic enim, Palladi, fieri æquum erat; najn hoc ipsum, caudam apprehendere, non media ayt caput, mysterio consentaneum erat. PALL. Quomodo tandem? CYR. Quia caput velut initium quoddam est totius animantis, ut cauda fnis. Age igitur, univer- sum genus hominum, ut unum animal hactenus cogitemus : apprehendit igitur caudam Christus, id est, extremas partes atque ultimas; extremis quippe sæculorum temporibus advenit. Verum, ut Moyses quamvis caudam apprehendisset, tamcn usque ad ipsum quoque caput illa reformatio reçur- rit (est enim totus ille serpens in virgam immuta- tus), ad eumdem. modum, ultima licet apprehende- rit Christus, altamen in universum genus pertinet, et ad caput ipsum usque, id est, Adam, illa per gratiam reformatio pertingit. Scriptum est enim. ideo Christum esse mortuum et revixisse, ut vivis ac mortuis dominetur : igitur in extremis ipsa quoque principiorum simul est perfecta redemptio. PALI.. Probabilis sane oratio, nec ab eo, quad proposuimus, aliena narratio. CYR. Ad id vero credendum etiam duobus aliisdi- vinæ virtutis signis illum maxime confirmavit. Scri- plum est enim deinceps: Et dixit illi Dominus rur- sum : Mitte manum. luam in sinum tuum. Et misit manum suam in sinum suum. Et dixit: Educ manum tuam ex sinu tuo. Et eduxit illam ex sinu suo, et facta est manus ejus leprosa sicut nix. Et dixit rursus: Mitte manum tuam in sinum tuum. Et misit manum suam in sinum suum, et eduxit manum suam de sinu suo, et rursus restituta est in colorem carnis suæ 11. Vide igitur quam id factum Deo conveniat, quam- que sit admiratione dignum, atque una cum eo mi- raculo quod proxime narravimus, Christi mysterii significationem quodammodo contineat. PALL. Ergo illud explica; nihil enim,dam intel- ligo. CYR. Carnis est morbus lepra, isque gravior quam ut a medicis ei succurri possit, aut illorum usu al- que peritia expugnari: ac leprosus, ipse profanut et impurus est, ex antiqua illa Moysi lege, necnon lis quoque odiosissimus, qui gentilium mores magni- 1ª Luc. xxii, 43. Rom. 31, 9. Exod. 15, segr.

ἀπαλλάξας θηριοπρεποῦς, τῆς ἐν φαυλότητι τε καὶ ἁμαρτίαις, ἀνεκόμισέ τε δι' αγιασμοῦ πρὸς βασιλίδα τιμὴν, καὶ ἡμερότητα τὴν εἰς ἀρετήν. Ενδιαίτημα δὲ τὸ ἀρχαῖον τοῖς πιστεύουσι διδοὺς ἐν ἀπαρχῇ καὶ πρώτῳ τῷ συγκεκρεμαμένῳ λῃστῇ· « Αμήν, ἀμὴν λέγω σοι, φησί, σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παρα δείσῳ. » ΠΑΛΛ. Πεποίηται μὲν ὡς ἄριστά γε ἡμῖν καὶ όρο θῶς ὁ λόγος. Πλὴν ἐκεῖνο φράσον, ἀνθ' ὅτου τῆς κέρ- και λαβέσθαι κελεύει, καὶ οὐχὶ τῆς κεφαλῆς, μέσων. ΚΥΡ. Ωδε γάρ, ὦ φιλότης, ἐκπράττεσθαι ἐχρῆν· ἐπείτοι τὸ κέρκου λαβέσθαι, καὶ οὐχὶ μέσων ή κε. φαλῆς, τῷ μυστηρίῳ χρήσιμον. ΠΑΛΑ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Αρχὴ μὲν γὰρ ὥσπερ παντός ζώου ἡ κεφαλὴ, κέρκος δὲ πέρας. Φέρε δὴ οὖν ὡς ἔτι ζῶον, τὸ σύμπαν ἡμῖν τοῦ ἀνθρώπου γένας καταλογιζέσθω πρὸς τὸ παρόν. Επελάβετο τοίνυν τῆς κέρκου Χριστὸς, τοῦτ' ἔστι, τῶν ἐν ἐσχάτοις καὶ τελευταίων· καταπεφοίτηκε γὰρ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς. Αλλ' ὥσπερ εἰ καὶ τῆς κέρκου Μωσῆς ἐπελάβετο, καὶ μέχρι αὐτῆς ἀνέθει τῆς κεφαλῆς ὁ μεταπλασμός (μεταστοι χειοῦτο γὰρ ὁλοκλήρως εἰς ῥάβδον ὁ ὄφις) · κατὰ τὸν Τζον τουτονὶ τρόπον, κἂν εἰ τῶν ἐσχάτων ἀντελάβετο Χριστὸς, ἀλλ᾽ εἰς πᾶν διήκει τὸ γένος, καὶ μέχρις αὐτῆς ἀφικνεῖται τῆς κεφαλῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Ἀδάμ, ἡ διὰ χάριτος ἀναμόρφωσις. Γέγραπται γάρ, ὅτι εἰς τοῦτο Χριστὸς ἀπέθανε καὶ ἀνέστη, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ. Οὐκοῦν τοῖς ἐσχάτοις καὶ ἡ τῶν ἐν ἀρχαῖς συγκατορθούται λύτρωσις. ΠΑΛΛ. Πιθανὸς ὁ λόγος ἐστί τε ἡμῖν, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τὸ διήγημα. Β ΚΥΡ. Εδραιότατον οὖν πρὸς τὴν ἐπὶ τῷδε πίστιν, καὶ δυσὶ δυνάμεσιν αὐτὸν ἑτέραις ἐποιεῖτο θεοση- μείαις. Γέγραπται γὰρ εὐθύς· « Εἶπε γὰρ αὐτῷ Κύ- ριος πάλιν · Εἰσένεγκε τὴν χεῖρά σου εἰς τὸν κόλπον σου. Καὶ εἰσήνεγκε τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἐγενήθη ἡ χεὶρ αὐτοῦ λεπρῶσα ὡς χιών. Καὶ εἶπε πάλιν· Εἰσένεγκε τὴν χεῖρά σου εἰς τὴν κόλπον σου. Καὶ εἰσήνεγκε τὴν χεῖρα αὐτοῦ, εἰς τὸν κόλπον αὐτοῦ, καὶ ἐξήνεγκε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐκ τοῦ κόλπου αὐτοῦ· καὶ πάλιν ἀποκατεστάθη εἰς τὴν χρόαν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ. » Αθρει δὴ οὖν ὡς ἔστι θεοπρεπές, καὶ τῶν ἄγαν ἡκόντων εἰς τὸ θαυμάζεσθαι πρέπειν τὸ κατορ- θούμενον, συνωδίνον δὲ ὥσπερ τῷ πρώτῳ τοῦ κατὰ Χριστόν μυστηρίου τὴν δήλωσιν, - ΠΑΛΛ. Οὐκοῦν διασάφει· συνίημι γὰρ οὔτι πω. ΚΥΡ. Σαρκὸς μὲν ἡ λέπρα πάθος, ἄμεινον δὲ ἢ κατά Ιατρούς, καὶ ταῖς παρ' ἐκείνων εμπειρίαις οὐχ ἀλώσιμον. Ανιερὸς δὲ καὶ ἀκάθαρτος ὁ λεπρός, κατά με την πάλαι διὰ Μωσέως ἐντολὴν, ἀπηχθημένος δὲ λίαν καὶ παρὰ τοῖς τὰ Ἑλλήνων τιμῶσιν ἔθη. Ημι- οι DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. A naturam hominis apprehendit; cumque nos fe- rali nequitia, peccatorumque veneno exuisset, per sanctifcationem ad honorem illum regium, et ad virtutis mansuetudinem reduxit; illudque vetus do- ˙ micilium credentibus in eo latrone, qui eorum tanquam primitiæ quædam ac princeps fuit, et si- mul secum est crucifixus, restituit. « Amen, amen, inquiens, dico tibi, hodie mecum eris in paradi- 80". ». C D PALL. Optime sane nobis ac rectissime hæc dis- putatio confecta est. Illud mihi tamen explices ve- lim, quæ causa fuerit, cur caudam potius appre- hendi jusserit, quam caput, aut mediam corporis partem. CYR. Sic enim, Palladi, fieri æquum erat; najn hoc ipsum, caudam apprehendere, non media ayt caput, mysterio consentaneum erat. PALL. Quomodo tandem? CYR. Quia caput velut initium quoddam est totius animantis, ut cauda fnis. Age igitur, univer- sum genus hominum, ut unum animal hactenus cogitemus : apprehendit igitur caudam Christus, id est, extremas partes atque ultimas; extremis quippe sæculorum temporibus advenit. Verum, ut Moyses quamvis caudam apprehendisset, tamcn usque ad ipsum quoque caput illa reformatio reçur- rit (est enim totus ille serpens in virgam immuta- tus), ad eumdem. modum, ultima licet apprehende- rit Christus, altamen in universum genus pertinet, et ad caput ipsum usque, id est, Adam, illa per gratiam reformatio pertingit. Scriptum est enim. ideo Christum esse mortuum et revixisse, ut vivis ac mortuis dominetur : igitur in extremis ipsa quoque principiorum simul est perfecta redemptio. PALI.. Probabilis sane oratio, nec ab eo, quad proposuimus, aliena narratio. CYR. Ad id vero credendum etiam duobus aliisdi- vinæ virtutis signis illum maxime confirmavit. Scri- plum est enim deinceps: Et dixit illi Dominus rur- sum : Mitte manum. luam in sinum tuum. Et misit manum suam in sinum suum. Et dixit: Educ manum tuam ex sinu tuo. Et eduxit illam ex sinu suo, et facta est manus ejus leprosa sicut nix. Et dixit rursus: Mitte manum tuam in sinum tuum. Et misit manum suam in sinum suum, et eduxit manum suam de sinu suo, et rursus restituta est in colorem carnis suæ 11. Vide igitur quam id factum Deo conveniat, quam- que sit admiratione dignum, atque una cum eo mi- raculo quod proxime narravimus, Christi mysterii significationem quodammodo contineat. PALL. Ergo illud explica; nihil enim,dam intel- ligo. CYR. Carnis est morbus lepra, isque gravior quam ut a medicis ei succurri possit, aut illorum usu al- que peritia expugnari: ac leprosus, ipse profanut et impurus est, ex antiqua illa Moysi lege, necnon lis quoque odiosissimus, qui gentilium mores magni- 1ª Luc. xxii, 43. Rom. 31, 9. Exod. 15, segr.

ἀκάθαρτος ὁ νεκρός. Ανῆπται δὴ οὖν ὡς ὑπερφυές, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἐπέκεινα μέτρων, τὸ θεραπεῦσαι δύνασθαι λεπρόν, ἢ μόνῃ τῇ θείᾳ καὶ ἀφράστῳ φύσει τε καὶ ἐνεργεία. Τοιγάρτοι καὶ ἐθαυμάζετο Χριστός τῷ λελεπρωμένῳ μετ' ἐξουσίας ἐπιφωνῶν· « Θέλω, καθαρίσθητι. ο Φωνὴ γὰρ ἡ παντουργός, ἡ καὶ αὐτοὺς ἐκ μνημάτων διανιστᾶσα τους νεκρούς, καὶ θανάτου κρεῖττον καὶ φθορᾶς, τὸ ἐπ' ἐκείνῳ θαῦμα πεπλή- ρωχε. Προστέταχε τοιγαροῦν ἐγκρύψαι τῷ κόλπῳ τὴν χεῖρα, εἶτα γυμνώσαντα τῆς τοῦ κόλπου περιβολῆς, ὅλην δι᾿ ὅλου λεπρῶσαν αὐτὴν ἐπιδεῖξαι, πάλιν δὲ ἐγκρύψαντα τῷ κόλπῳ τὸ δεύτερον, τοῦ συμβεβηκό τος ἀπηλλαγμένην καταδείκνυσιν εὐθός· ὡς ἂν συν- εἶεν ἐντεῦθεν οἱ ἐξ Ισραήλ, ὡς ἀῤῥήτῳ τινὶ καὶ ἀφράστῳ δυνάμει μονονουχί τεθωρακισμένος, προ- στήσεται τῶν ἠδικημένων, καὶ ταῖς Αἰγυπτίων πλεον εξίαις ἀνοτίως υπεζευγμένων. Καὶ λόγος μὲν οὗτος οὐ βαθύς, τῇ δὲ ἱστορία χρήσιμος. Χρῆναι δὲ οἶμαι τὴν τοῦ προκειμένου διάνοιαν ἐκβασανίζοντας ἀκρι βῶς, ἐκεῖνο ζητεῖν, τί μὲν ἂν εἴη τὸ ἐν τῷ κόλπω συγκρύψαι τὴν χεῖρα· τί δὲ τὸ ἔξω γεγενημένην, καταλεπροῦσθαι δεινῶς· καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸν τῆς καθάρσεως τρόπον. Ενιεὶς γὰρ δὴ τῷ κόλπῳ τὴν χεῖρα, τοῦ πάθους ἀπήλλαττεν. θνής γὰρ ἤδη πως ὁ τοῦτο παθών, βδελυρὸς δὲ καὶ Β ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. Ονήσεις γὰρ ἂν οὗ μετρίως ἡμᾶς ἡ ἐφ' ἑκάστῳ βάσανος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἐμοί γε δοκεῖ τοιοῦτόν τι παραδη λοῦν ὡς ἐν σκιᾷ τὸ παράδοξον. Ἕως μὲν γὰρ ἦν ὁ κατ' εἰκόνα τὴν θείαν πεποιημένος άνθρωπος μονο ουχί τιθηνούμενος ἐν κόλπῳ Θεοῦ, καὶ τὴν δοθεῖσαν οὔπω πατήσας ἐντολὴν, φειδοῖ καὶ ἀγάπῃ τῇ παρ' αὐτοῦ κατημφιεσμένος, καθαρὸς καὶ ἡγιασμένος, καὶ τὴν διὰ θανάτου νέκρωσιν οὐκ εἰδὼς διετέλει · Ἐπειδή δε τῆς ὑπὸ Θεῷ σκέπης τε καὶ φιλίας ἐκβέβηκε διὰ τῶν εἰς τὸ φαῦλον ἀπονευμάτων, ἀνἱερός τε καὶ βδελυρός, καὶ τὴν τοῦ θανάτου νοσήσας ἀκαθαρσίαν, εναργώς Αλέγχετο. Εισδεξαμένου δὲ πάλιν ἡμᾶς ἐν Χριστῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τῇ θείᾳ χάριτι περιβεβλη- κότος, καὶ οιονεί που ἐν κόλποις ἔχοντος διὰ τῆς υἱοθε σίας, ὁμοῦ ταῖς ἀκαθαρσίαις καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀρχαία; ἀρᾶς ἀποβαλόντες νέκρωσιν, εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς ἀνα η θρώσκομεν. Γέγραπται γὰρ περὶ τῆς Μωσέως χειρός, ὅτι ο 'Αποκατεστάθη εἰς τὴν χρόαν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ. ΠΑΛΛ. Αστειότατα ἔφης. ΚΥΡ. Τὸ δὲ τρίτον ἡμῖν ἐπὶ τούτῳ σημείον, άρι δηλότατα καὶ ἀναφανδόν τὸ Χριστοῦ βοᾷ μυστήριον. Ἔφη γὰρ ὡδὶ πάλιν πρὸς Μωσέα Θεός· « Ἐὰν δὲ μὴ πιστεύσωσί σοι, μηδὲ εἰσακούσωσι τῆς φωνῆς του σημείου τοῦ πρώτου, πιστεύσουσι σοι τῆς φωνῆς τοῦ σημείου τοῦ δευτέρου. » Καὶ δὴ τί τοῦτό ἐστι, διεσά- φει, λέγων· ι Καὶ ἔσται ἐὰν μὴ πιστεύσωσι τοῖς δυσὶ σημείοις τούτοις, μηδὲ εἰσακούσωσι τῆς φωνῆς σου, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cun- pendunt : qui enim eo laborat morbo, semimortuus & quodammodo est : at vero aversandum impurumque est mortui cadaver. Itaque curare posse leprosum, tanquam eximium quiddam, et quod nostrarum vi- rium modum longe superet, soli divinæ naturæ, at- que efficaci attributum est. Ideoque in admiratione habebatur Christus, qui cum potestate leproso incla- mavit: Volo, mundare "., Illa namque vox, ctarum opifex rerum, quæ ipsos etiam e sepulcris excitat mortuos, et morte est et corruptione praestantior, hoc in eo homine miraculum perfecit. Jussit igitur, ut manum in sinum abderet, deinde extractam e latebra sinus, jam totam lepra infectam ostenderet; denuo autem cum in sinum abdidisset, illico ab vi morbi inde liberam protulit; ut ex ea re intelligerent Israelite, illum ineffabili quadam et inenarrabili vi propemodum armatum, eorum pro- pugnatorem futurum esse, qui violati essent injuria, et, contra fas, Ægyptiorum iniquo dominatui subjecti. Atque hac quidem ratio, quamvis in promptu sit, est tamen historiæ opportuna. Illud autem non ab re fore puto, si subtilins propositi loci sensum scrutati fuerimus, atque inquisierimus, ecquid illud sit, quod in sinu manum abdidit, quid etiam, quod educta cum fuisset, graviter lepra respersa est : adhæc pur- · gationis modum investigare oportet; nam ubi ma- num in sinum misit, ab eo morbo liberam reddidit. PALL. Recte ais, Neque enim parum nos juverit hæc singula exquirere. CYR. Igitur mea quidem sententia res tam ad- miranda hujusmodi quiddam tanquam in umbra significare videtur. Quandiu namque homo ad ima- ginem Dei conditus propemodum in sinu Dei nu- triebatur, necdum præceptum sibi a Deo traditum conculcaverat, providentia et amore erga se Dei tectus, purus atque sanctus et mortis ignarus per- inanebat: ubi autem Dei præsidio atque amicitia excessit, quod in vitia proclivior esse cepisset, tum vero profanus atque exsecrandus, et mortis impuritate laborans manifeste deprehensus est. Sed cum rursus nos ipse Deus ac Pater suscepisset in Christo, et divinæ gratiæ præsidio circumtexis- set, ac tanquam in sinu per adoptionis donum contineret, illico una cum impuritatibus morta- C lilate quoque veteris illius maledictionis abjecta, ad antiquam illam conditionem, in qua a principio fuimus, reversi sumus. Scriptum est quippe de ma- nu Moysi : ‹ Restituta est ad colorem carnis suæ PALL. Elegantissime dictum. CYR. Jam vero tertium illud in ea re signum manifestissime atque apertissime Christi mysterium voce pene declarat : sic enim Deus rursus est Moysen allocutus : ‹ Si vero non crediderint tibi, neque audierint vocem signi prioris, credent tibi per vo- cem signi sequentis "., id autem quidnam sit, dleclarat, dicens : « Eritque, si non crediderint signis duobus his, neque audierint vocem tuain, ** Matth. vin, 5. *3 Exod. w, 7. ss Ibid. 8.

ἀκάθαρτος ὁ νεκρός. Ανῆπται δὴ οὖν ὡς ὑπερφυές, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἐπέκεινα μέτρων, τὸ θεραπεῦσαι δύνασθαι λεπρόν, ἢ μόνῃ τῇ θείᾳ καὶ ἀφράστῳ φύσει τε καὶ ἐνεργεία. Τοιγάρτοι καὶ ἐθαυμάζετο Χριστός τῷ λελεπρωμένῳ μετ' ἐξουσίας ἐπιφωνῶν· « Θέλω, καθαρίσθητι. ο Φωνὴ γὰρ ἡ παντουργός, ἡ καὶ αὐτοὺς ἐκ μνημάτων διανιστᾶσα τους νεκρούς, καὶ θανάτου κρεῖττον καὶ φθορᾶς, τὸ ἐπ' ἐκείνῳ θαῦμα πεπλή- ρωχε. Προστέταχε τοιγαροῦν ἐγκρύψαι τῷ κόλπῳ τὴν χεῖρα, εἶτα γυμνώσαντα τῆς τοῦ κόλπου περιβολῆς, ὅλην δι᾿ ὅλου λεπρῶσαν αὐτὴν ἐπιδεῖξαι, πάλιν δὲ ἐγκρύψαντα τῷ κόλπῳ τὸ δεύτερον, τοῦ συμβεβηκό τος ἀπηλλαγμένην καταδείκνυσιν εὐθός· ὡς ἂν συν- εἶεν ἐντεῦθεν οἱ ἐξ Ισραήλ, ὡς ἀῤῥήτῳ τινὶ καὶ ἀφράστῳ δυνάμει μονονουχί τεθωρακισμένος, προ- στήσεται τῶν ἠδικημένων, καὶ ταῖς Αἰγυπτίων πλεον εξίαις ἀνοτίως υπεζευγμένων. Καὶ λόγος μὲν οὗτος οὐ βαθύς, τῇ δὲ ἱστορία χρήσιμος. Χρῆναι δὲ οἶμαι τὴν τοῦ προκειμένου διάνοιαν ἐκβασανίζοντας ἀκρι βῶς, ἐκεῖνο ζητεῖν, τί μὲν ἂν εἴη τὸ ἐν τῷ κόλπω συγκρύψαι τὴν χεῖρα· τί δὲ τὸ ἔξω γεγενημένην, καταλεπροῦσθαι δεινῶς· καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸν τῆς καθάρσεως τρόπον. Ενιεὶς γὰρ δὴ τῷ κόλπῳ τὴν χεῖρα, τοῦ πάθους ἀπήλλαττεν. θνής γὰρ ἤδη πως ὁ τοῦτο παθών, βδελυρὸς δὲ καὶ Β ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. Ονήσεις γὰρ ἂν οὗ μετρίως ἡμᾶς ἡ ἐφ' ἑκάστῳ βάσανος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἐμοί γε δοκεῖ τοιοῦτόν τι παραδη λοῦν ὡς ἐν σκιᾷ τὸ παράδοξον. Ἕως μὲν γὰρ ἦν ὁ κατ' εἰκόνα τὴν θείαν πεποιημένος άνθρωπος μονο ουχί τιθηνούμενος ἐν κόλπῳ Θεοῦ, καὶ τὴν δοθεῖσαν οὔπω πατήσας ἐντολὴν, φειδοῖ καὶ ἀγάπῃ τῇ παρ' αὐτοῦ κατημφιεσμένος, καθαρὸς καὶ ἡγιασμένος, καὶ τὴν διὰ θανάτου νέκρωσιν οὐκ εἰδὼς διετέλει · Ἐπειδή δε τῆς ὑπὸ Θεῷ σκέπης τε καὶ φιλίας ἐκβέβηκε διὰ τῶν εἰς τὸ φαῦλον ἀπονευμάτων, ἀνἱερός τε καὶ βδελυρός, καὶ τὴν τοῦ θανάτου νοσήσας ἀκαθαρσίαν, εναργώς Αλέγχετο. Εισδεξαμένου δὲ πάλιν ἡμᾶς ἐν Χριστῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τῇ θείᾳ χάριτι περιβεβλη- κότος, καὶ οιονεί που ἐν κόλποις ἔχοντος διὰ τῆς υἱοθε σίας, ὁμοῦ ταῖς ἀκαθαρσίαις καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀρχαία; ἀρᾶς ἀποβαλόντες νέκρωσιν, εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς ἀνα η θρώσκομεν. Γέγραπται γὰρ περὶ τῆς Μωσέως χειρός, ὅτι ο 'Αποκατεστάθη εἰς τὴν χρόαν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ. ΠΑΛΛ. Αστειότατα ἔφης. ΚΥΡ. Τὸ δὲ τρίτον ἡμῖν ἐπὶ τούτῳ σημείον, άρι δηλότατα καὶ ἀναφανδόν τὸ Χριστοῦ βοᾷ μυστήριον. Ἔφη γὰρ ὡδὶ πάλιν πρὸς Μωσέα Θεός· « Ἐὰν δὲ μὴ πιστεύσωσί σοι, μηδὲ εἰσακούσωσι τῆς φωνῆς του σημείου τοῦ πρώτου, πιστεύσουσι σοι τῆς φωνῆς τοῦ σημείου τοῦ δευτέρου. » Καὶ δὴ τί τοῦτό ἐστι, διεσά- φει, λέγων· ι Καὶ ἔσται ἐὰν μὴ πιστεύσωσι τοῖς δυσὶ σημείοις τούτοις, μηδὲ εἰσακούσωσι τῆς φωνῆς σου, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cun- pendunt : qui enim eo laborat morbo, semimortuus & quodammodo est : at vero aversandum impurumque est mortui cadaver. Itaque curare posse leprosum, tanquam eximium quiddam, et quod nostrarum vi- rium modum longe superet, soli divinæ naturæ, at- que efficaci attributum est. Ideoque in admiratione habebatur Christus, qui cum potestate leproso incla- mavit: Volo, mundare "., Illa namque vox, ctarum opifex rerum, quæ ipsos etiam e sepulcris excitat mortuos, et morte est et corruptione praestantior, hoc in eo homine miraculum perfecit. Jussit igitur, ut manum in sinum abderet, deinde extractam e latebra sinus, jam totam lepra infectam ostenderet; denuo autem cum in sinum abdidisset, illico ab vi morbi inde liberam protulit; ut ex ea re intelligerent Israelite, illum ineffabili quadam et inenarrabili vi propemodum armatum, eorum pro- pugnatorem futurum esse, qui violati essent injuria, et, contra fas, Ægyptiorum iniquo dominatui subjecti. Atque hac quidem ratio, quamvis in promptu sit, est tamen historiæ opportuna. Illud autem non ab re fore puto, si subtilins propositi loci sensum scrutati fuerimus, atque inquisierimus, ecquid illud sit, quod in sinu manum abdidit, quid etiam, quod educta cum fuisset, graviter lepra respersa est : adhæc pur- · gationis modum investigare oportet; nam ubi ma- num in sinum misit, ab eo morbo liberam reddidit. PALL. Recte ais, Neque enim parum nos juverit hæc singula exquirere. CYR. Igitur mea quidem sententia res tam ad- miranda hujusmodi quiddam tanquam in umbra significare videtur. Quandiu namque homo ad ima- ginem Dei conditus propemodum in sinu Dei nu- triebatur, necdum præceptum sibi a Deo traditum conculcaverat, providentia et amore erga se Dei tectus, purus atque sanctus et mortis ignarus per- inanebat: ubi autem Dei præsidio atque amicitia excessit, quod in vitia proclivior esse cepisset, tum vero profanus atque exsecrandus, et mortis impuritate laborans manifeste deprehensus est. Sed cum rursus nos ipse Deus ac Pater suscepisset in Christo, et divinæ gratiæ præsidio circumtexis- set, ac tanquam in sinu per adoptionis donum contineret, illico una cum impuritatibus morta- C lilate quoque veteris illius maledictionis abjecta, ad antiquam illam conditionem, in qua a principio fuimus, reversi sumus. Scriptum est quippe de ma- nu Moysi : ‹ Restituta est ad colorem carnis suæ PALL. Elegantissime dictum. CYR. Jam vero tertium illud in ea re signum manifestissime atque apertissime Christi mysterium voce pene declarat : sic enim Deus rursus est Moysen allocutus : ‹ Si vero non crediderint tibi, neque audierint vocem signi prioris, credent tibi per vo- cem signi sequentis "., id autem quidnam sit, dleclarat, dicens : « Eritque, si non crediderint signis duobus his, neque audierint vocem tuain, ** Matth. vin, 5. *3 Exod. w, 7. ss Ibid. 8.

ἀκάθαρτος ὁ νεκρός. Ανῆπται δὴ οὖν ὡς ὑπερφυές, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἐπέκεινα μέτρων, τὸ θεραπεῦσαι δύνασθαι λεπρόν, ἢ μόνῃ τῇ θείᾳ καὶ ἀφράστῳ φύσει τε καὶ ἐνεργεία. Τοιγάρτοι καὶ ἐθαυμάζετο Χριστός τῷ λελεπρωμένῳ μετ' ἐξουσίας ἐπιφωνῶν· « Θέλω, καθαρίσθητι. ο Φωνὴ γὰρ ἡ παντουργός, ἡ καὶ αὐτοὺς ἐκ μνημάτων διανιστᾶσα τους νεκρούς, καὶ θανάτου κρεῖττον καὶ φθορᾶς, τὸ ἐπ' ἐκείνῳ θαῦμα πεπλή- ρωχε. Προστέταχε τοιγαροῦν ἐγκρύψαι τῷ κόλπῳ τὴν χεῖρα, εἶτα γυμνώσαντα τῆς τοῦ κόλπου περιβολῆς, ὅλην δι᾿ ὅλου λεπρῶσαν αὐτὴν ἐπιδεῖξαι, πάλιν δὲ ἐγκρύψαντα τῷ κόλπῳ τὸ δεύτερον, τοῦ συμβεβηκό τος ἀπηλλαγμένην καταδείκνυσιν εὐθός· ὡς ἂν συν- εἶεν ἐντεῦθεν οἱ ἐξ Ισραήλ, ὡς ἀῤῥήτῳ τινὶ καὶ ἀφράστῳ δυνάμει μονονουχί τεθωρακισμένος, προ- στήσεται τῶν ἠδικημένων, καὶ ταῖς Αἰγυπτίων πλεον εξίαις ἀνοτίως υπεζευγμένων. Καὶ λόγος μὲν οὗτος οὐ βαθύς, τῇ δὲ ἱστορία χρήσιμος. Χρῆναι δὲ οἶμαι τὴν τοῦ προκειμένου διάνοιαν ἐκβασανίζοντας ἀκρι βῶς, ἐκεῖνο ζητεῖν, τί μὲν ἂν εἴη τὸ ἐν τῷ κόλπω συγκρύψαι τὴν χεῖρα· τί δὲ τὸ ἔξω γεγενημένην, καταλεπροῦσθαι δεινῶς· καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸν τῆς καθάρσεως τρόπον. Ενιεὶς γὰρ δὴ τῷ κόλπῳ τὴν χεῖρα, τοῦ πάθους ἀπήλλαττεν. θνής γὰρ ἤδη πως ὁ τοῦτο παθών, βδελυρὸς δὲ καὶ Β ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. Ονήσεις γὰρ ἂν οὗ μετρίως ἡμᾶς ἡ ἐφ' ἑκάστῳ βάσανος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἐμοί γε δοκεῖ τοιοῦτόν τι παραδη λοῦν ὡς ἐν σκιᾷ τὸ παράδοξον. Ἕως μὲν γὰρ ἦν ὁ κατ' εἰκόνα τὴν θείαν πεποιημένος άνθρωπος μονο ουχί τιθηνούμενος ἐν κόλπῳ Θεοῦ, καὶ τὴν δοθεῖσαν οὔπω πατήσας ἐντολὴν, φειδοῖ καὶ ἀγάπῃ τῇ παρ' αὐτοῦ κατημφιεσμένος, καθαρὸς καὶ ἡγιασμένος, καὶ τὴν διὰ θανάτου νέκρωσιν οὐκ εἰδὼς διετέλει · Ἐπειδή δε τῆς ὑπὸ Θεῷ σκέπης τε καὶ φιλίας ἐκβέβηκε διὰ τῶν εἰς τὸ φαῦλον ἀπονευμάτων, ἀνἱερός τε καὶ βδελυρός, καὶ τὴν τοῦ θανάτου νοσήσας ἀκαθαρσίαν, εναργώς Αλέγχετο. Εισδεξαμένου δὲ πάλιν ἡμᾶς ἐν Χριστῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τῇ θείᾳ χάριτι περιβεβλη- κότος, καὶ οιονεί που ἐν κόλποις ἔχοντος διὰ τῆς υἱοθε σίας, ὁμοῦ ταῖς ἀκαθαρσίαις καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀρχαία; ἀρᾶς ἀποβαλόντες νέκρωσιν, εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς ἀνα η θρώσκομεν. Γέγραπται γὰρ περὶ τῆς Μωσέως χειρός, ὅτι ο 'Αποκατεστάθη εἰς τὴν χρόαν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ. ΠΑΛΛ. Αστειότατα ἔφης. ΚΥΡ. Τὸ δὲ τρίτον ἡμῖν ἐπὶ τούτῳ σημείον, άρι δηλότατα καὶ ἀναφανδόν τὸ Χριστοῦ βοᾷ μυστήριον. Ἔφη γὰρ ὡδὶ πάλιν πρὸς Μωσέα Θεός· « Ἐὰν δὲ μὴ πιστεύσωσί σοι, μηδὲ εἰσακούσωσι τῆς φωνῆς του σημείου τοῦ πρώτου, πιστεύσουσι σοι τῆς φωνῆς τοῦ σημείου τοῦ δευτέρου. » Καὶ δὴ τί τοῦτό ἐστι, διεσά- φει, λέγων· ι Καὶ ἔσται ἐὰν μὴ πιστεύσωσι τοῖς δυσὶ σημείοις τούτοις, μηδὲ εἰσακούσωσι τῆς φωνῆς σου, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cun- pendunt : qui enim eo laborat morbo, semimortuus & quodammodo est : at vero aversandum impurumque est mortui cadaver. Itaque curare posse leprosum, tanquam eximium quiddam, et quod nostrarum vi- rium modum longe superet, soli divinæ naturæ, at- que efficaci attributum est. Ideoque in admiratione habebatur Christus, qui cum potestate leproso incla- mavit: Volo, mundare "., Illa namque vox, ctarum opifex rerum, quæ ipsos etiam e sepulcris excitat mortuos, et morte est et corruptione praestantior, hoc in eo homine miraculum perfecit. Jussit igitur, ut manum in sinum abderet, deinde extractam e latebra sinus, jam totam lepra infectam ostenderet; denuo autem cum in sinum abdidisset, illico ab vi morbi inde liberam protulit; ut ex ea re intelligerent Israelite, illum ineffabili quadam et inenarrabili vi propemodum armatum, eorum pro- pugnatorem futurum esse, qui violati essent injuria, et, contra fas, Ægyptiorum iniquo dominatui subjecti. Atque hac quidem ratio, quamvis in promptu sit, est tamen historiæ opportuna. Illud autem non ab re fore puto, si subtilins propositi loci sensum scrutati fuerimus, atque inquisierimus, ecquid illud sit, quod in sinu manum abdidit, quid etiam, quod educta cum fuisset, graviter lepra respersa est : adhæc pur- · gationis modum investigare oportet; nam ubi ma- num in sinum misit, ab eo morbo liberam reddidit. PALL. Recte ais, Neque enim parum nos juverit hæc singula exquirere. CYR. Igitur mea quidem sententia res tam ad- miranda hujusmodi quiddam tanquam in umbra significare videtur. Quandiu namque homo ad ima- ginem Dei conditus propemodum in sinu Dei nu- triebatur, necdum præceptum sibi a Deo traditum conculcaverat, providentia et amore erga se Dei tectus, purus atque sanctus et mortis ignarus per- inanebat: ubi autem Dei præsidio atque amicitia excessit, quod in vitia proclivior esse cepisset, tum vero profanus atque exsecrandus, et mortis impuritate laborans manifeste deprehensus est. Sed cum rursus nos ipse Deus ac Pater suscepisset in Christo, et divinæ gratiæ præsidio circumtexis- set, ac tanquam in sinu per adoptionis donum contineret, illico una cum impuritatibus morta- C lilate quoque veteris illius maledictionis abjecta, ad antiquam illam conditionem, in qua a principio fuimus, reversi sumus. Scriptum est quippe de ma- nu Moysi : ‹ Restituta est ad colorem carnis suæ PALL. Elegantissime dictum. CYR. Jam vero tertium illud in ea re signum manifestissime atque apertissime Christi mysterium voce pene declarat : sic enim Deus rursus est Moysen allocutus : ‹ Si vero non crediderint tibi, neque audierint vocem signi prioris, credent tibi per vo- cem signi sequentis "., id autem quidnam sit, dleclarat, dicens : « Eritque, si non crediderint signis duobus his, neque audierint vocem tuain, ** Matth. vin, 5. *3 Exod. w, 7. ss Ibid. 8.

λήψῃ ἀπὸ τοῦ ὕδατος τοῦ ποταμοῦ, καὶ ἐκχεεῖς ἐπὶ τὸ ξηρόν, καὶ ἔσται τὸ ὕδωρ, δ ἐὰν λάβῃς ἀπὸ τοῦ που ταμοῦ, αἷμα ἐπὶ τοῦ ξηροῦ. » Τελευταῖον γὰρ τῷ κόσμῳ σημεῖον ὁ Χριστοῦ γέγονε θάνατος, καὶ ἡ διὰ τοῦ ὕδατός τε καὶ αἵματος κάθαρσις, προσκειμένου δηλονότι καὶ τοῦ ἁγίου σώματος, δ διὰ τῆς ξηράς σημαίνεται· ὅτι δὲ ὕδωρ καὶ αἷμα τῆς ἁγίας ἡμῖν ἐξεδόθη πλευρᾶς, διανυγείσης τῇ λόγχῃ, παρήσω · λέγειν, διὰ τὸ πᾶσιν εἶναι γνωριμώτατον. Πλὴν ὅτι σημεῖον ὁ τοῦ Σωτῆρος ὠνόμασται θάνατος, ἀναμά- θαι τις ἂν καὶ τοῦτο σαφῶς ἐξ ἱερῶν Γραμμάτων· Φαρισαῖοι μὲν γὰρ οἱ πάντολμοι, καίτοι πολλῶν ἤδη προκατωρθωμένων θαυμάτων, ὡς οὐδενὸς γεγονότος, προσίεσαν λέγοντες τῷ Χριστῷ· « Διδάσκαλε, ο φα σὶν, εθέλομεν ἀπὸ σοῦ σημεῖον ἰδεῖν. » Ὁ δὲ πρὸς αὐτούς· « Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς σημείον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. Ὥσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας. ο Οὐκοῦν πρώτη μὲν ἀντίληψις ἡμῖν ἐν Χριστῷ, διὰ νόμου τοῦ κατὰ Μωσέα· « Νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν δέδωκε, ο κατά τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Επελά- βετο δὲ τῆς κέρκου Μωσής. Δευτέρα δὲ κάθαρσις ἐν Χριστῷ δὲ πάλιν διὰ προφητῶν ἁγίων, καὶ διὰ τῆς Ιωάννου φωνῆς καὶ ἀποστολῆς. Οἱ μὲν γὰρ ἔφασκον • Λούσασθε, καθαροὶ γένεσθε· ὁ δὲ εἰς βάπτισμα μετανοίας εκάλει. Τρίτον δὲ σημεῖον, δ καὶ ἔσχατον εἶναί φασιν, ὁ Χριστοῦ θάνατος, ἐφ᾽ ᾧ καὶ πίστις · Εν γὰρ μὴ πιστεύσωσί σοι, ο φησί, ο μηδὲ εισακούσωσι τῆς φωνῆς τοῦ σημείου τοῦ πρώτου, πιστεύσουσι τῇ φωνῇ τοῦ σημείου τοῦ δευτέρου.» Ορᾷς ὅτι τὴν πίστιν ἀκολουθήσειν εὖ μάλα φησίν, οὐχὶ τῷ πρώτῳ σημείφ, τοῦτ' ἔστιν, οὐ τῇ ἀντιλήψει τῇ κατὰ νόμον, οὔτε μὴν τῇ διὰ μέσου καθάρσει, τοῦτ᾽ ἔστι, τῇ διὰ προφητῶν ἁγίων, καὶ Ἰωάννου τυχόν, μόνῃ δὲ τῇ φωνῇ τοῦ ση μείου τοῦ ἐσχάτου. Οὐ γὰρ ἄφωνον τὸ Χριστοῦ μυστήριον, καλεῖ δὲ σύμπαντας τοὺς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν ὑψηλῷ καὶ διαπρυσίῳ κηρύγματι πρὸς τὴν δι' ὕδατός τε καὶ αἵματος κάθαρσιν, καὶ μὴν καὶ εἰς ζωοποίησιν τὴν κατὰ μετάληψιν τῆς ἁγίας σαρκός. Υπηρέτει το γαρούν ο νόμος τοῖς περὶ Χριστοῦ προαγγέλμασιν, αὐτὸς δέ ἐστιν οὐ λίαν ἱκανὸς εἰς τὸ ἀνασώζειν δύνασθαί τινες. Παραδείξεις δ᾽ ἂν, οἶμαι, τὶς καὶ τοῦτο σαφῶς ὁμολογοῦντα Μωσία καὶ διὰ τῆς προκειμένης συγγραφῆς. Καίτοι γὰρ λέγοντος τοῦ Θεοῦ, ὅτι Ἔτομαι μετὰ σοῦ, προαναπείθοντος δὲ θαυματουργίαις αὐτὸν, ἐλιπάρει λέγων· « Κύριε, οὐχ ἱκανός εἰμι πρὸ τῆς χθές, οὐδὲ πρὸ τῆς τρίτης ἡμέ ρας, οὐδὲ ἀφ' οὗ ήρξω λαλεῖν τῷ θεράποντί σου. Ισχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσος ἐγώ εἰμι. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωσήν· Τίς ἔδωκε σήμα ἀνθρώπῳ, καὶ εἰς ἐποίησε δύσκωφον καὶ κωφόν, βλέποντα καὶ τυ-. φλόν ; οὐκ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός; Καὶ νῦν πορεύου, καὶ ἐγὼ ἀνοίξω τὸ στόμα σου, καὶ συμβιβάσω σε μέλο λεις λαλήσαι. Καὶ εἶπε Μωσῆς· Δέομαι, Κύριε, * Β Οι Ριον.15.3. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. a capies aquam fuminis, eamque fundes in ari- Exod. 1v, 9. ” Matth_xit, 38. " Ibid., 39, 40. dam, et erit aqua, quam acceperis a flumine, san- guis super aridam ". Ultimum namque mundo si- gnum Christi mors fuit, et illa per aquam et san- guinem ablutio, adjuncto nimirum etiam sancto corpore, quod per aridam signifcatur: efluxisse autem nobis aquam et sanguinem ex illo sanctis– simo latere lancea perfosso, nil attinet dicere, cum omnibus sit notissimum. Illam porro Salvatoris nostri mortem signum appellatam fuisse, id quo- que ex sacris Litteris quivis aperte intelligere po- test; audacissimi enim illi Pharisæi, quamvis mul- ta prius edita essent miracula, tamen quasi nullum adhuc effectum fuisset, his verbis Christum ag- gressi sunt : Magister, inquiunt, volumus a te si- gnum videre "., Ille vero contra : Generatio prava atque adultera signum quærit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonæ prophetz. Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus ac tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus ". . Igitur pri- mum auxilium in Christo nobis præbitum est per legem Moysi: «Legem namque in adjutorium de- dit se, o juxta prophet vocem. Sed caudam ap- prehendit Moyses. Secunda porro ablutio rursus in Christo per prophetas” sanctos, ac per Joannis vocem atque missionem tributa est. Illi enim di- œebant: ‹ Lavamini, mundi estote "; › hic autem ad baptismum penitentia vocabat. Tertium deni C que signum, quod idem novissimum esse ait, Chri- sti mors fuit ; quo dato, fdes est subsecuta : Si enim non crediderint tibi, inquit, neque audierint vocem signi prioris, credent voci signi sequen- tis ". › Vides ut fidem aperte ait consecuturam non primo signo edito, id est, non continuo post legis auxilium, neque post mediam ablationem, id est eam qua prophetæ sancti, et Joannes abluerunt; sed solum post vocem signi postremi : neque enim voce caret ipsum Christi sacramentum "; imo vero universos vocat per totum orbem, excelsa quadam vehementique prædicatione, ad aquæ san- guinisque lavacrum, et quidem etiam ad vividca- tionem, quam sancta carnis illius participatio præstat. Lex ergo Christum prænuntiando, mini- D sterium exhibuit: in ea tamen non satis praesidii est ad salutem aliquibus tribuendam ; idque aperte Moysen confiteri, facile quivis ostendat etiam ex proposite Scripturæ loco: quamvis enim dixisset Deus, se cum eo futurum, idque prius editis miraculis ei suaderet, ile tamen rogabat eum dicens : « Domine, non sum aptus ante heri, neque ante tertiam diem, neque ex quo cœpisti loqui servo tuo: gracili voce, et tarda lingua ego sum. Dixit autem Dominus, inquit, ad eum : Quis dedit os homini, et quis fecit mutum et surdum, videntem et cæcum; nonne ego Dominus Deus? Et nunc vade, et ego aperiam os tuum, et instruam te, quæ debes loqui; et ait Moyses: "Isa, Ix. bid. 1, 16. ** Exod. iv, 8.

λήψῃ ἀπὸ τοῦ ὕδατος τοῦ ποταμοῦ, καὶ ἐκχεεῖς ἐπὶ τὸ ξηρόν, καὶ ἔσται τὸ ὕδωρ, δ ἐὰν λάβῃς ἀπὸ τοῦ που ταμοῦ, αἷμα ἐπὶ τοῦ ξηροῦ. » Τελευταῖον γὰρ τῷ κόσμῳ σημεῖον ὁ Χριστοῦ γέγονε θάνατος, καὶ ἡ διὰ τοῦ ὕδατός τε καὶ αἵματος κάθαρσις, προσκειμένου δηλονότι καὶ τοῦ ἁγίου σώματος, δ διὰ τῆς ξηράς σημαίνεται· ὅτι δὲ ὕδωρ καὶ αἷμα τῆς ἁγίας ἡμῖν ἐξεδόθη πλευρᾶς, διανυγείσης τῇ λόγχῃ, παρήσω · λέγειν, διὰ τὸ πᾶσιν εἶναι γνωριμώτατον. Πλὴν ὅτι σημεῖον ὁ τοῦ Σωτῆρος ὠνόμασται θάνατος, ἀναμά- θαι τις ἂν καὶ τοῦτο σαφῶς ἐξ ἱερῶν Γραμμάτων· Φαρισαῖοι μὲν γὰρ οἱ πάντολμοι, καίτοι πολλῶν ἤδη προκατωρθωμένων θαυμάτων, ὡς οὐδενὸς γεγονότος, προσίεσαν λέγοντες τῷ Χριστῷ· « Διδάσκαλε, ο φα σὶν, εθέλομεν ἀπὸ σοῦ σημεῖον ἰδεῖν. » Ὁ δὲ πρὸς αὐτούς· « Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς σημείον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. Ὥσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας. ο Οὐκοῦν πρώτη μὲν ἀντίληψις ἡμῖν ἐν Χριστῷ, διὰ νόμου τοῦ κατὰ Μωσέα· « Νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν δέδωκε, ο κατά τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Επελά- βετο δὲ τῆς κέρκου Μωσής. Δευτέρα δὲ κάθαρσις ἐν Χριστῷ δὲ πάλιν διὰ προφητῶν ἁγίων, καὶ διὰ τῆς Ιωάννου φωνῆς καὶ ἀποστολῆς. Οἱ μὲν γὰρ ἔφασκον • Λούσασθε, καθαροὶ γένεσθε· ὁ δὲ εἰς βάπτισμα μετανοίας εκάλει. Τρίτον δὲ σημεῖον, δ καὶ ἔσχατον εἶναί φασιν, ὁ Χριστοῦ θάνατος, ἐφ᾽ ᾧ καὶ πίστις · Εν γὰρ μὴ πιστεύσωσί σοι, ο φησί, ο μηδὲ εισακούσωσι τῆς φωνῆς τοῦ σημείου τοῦ πρώτου, πιστεύσουσι τῇ φωνῇ τοῦ σημείου τοῦ δευτέρου.» Ορᾷς ὅτι τὴν πίστιν ἀκολουθήσειν εὖ μάλα φησίν, οὐχὶ τῷ πρώτῳ σημείφ, τοῦτ' ἔστιν, οὐ τῇ ἀντιλήψει τῇ κατὰ νόμον, οὔτε μὴν τῇ διὰ μέσου καθάρσει, τοῦτ᾽ ἔστι, τῇ διὰ προφητῶν ἁγίων, καὶ Ἰωάννου τυχόν, μόνῃ δὲ τῇ φωνῇ τοῦ ση μείου τοῦ ἐσχάτου. Οὐ γὰρ ἄφωνον τὸ Χριστοῦ μυστήριον, καλεῖ δὲ σύμπαντας τοὺς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν ὑψηλῷ καὶ διαπρυσίῳ κηρύγματι πρὸς τὴν δι' ὕδατός τε καὶ αἵματος κάθαρσιν, καὶ μὴν καὶ εἰς ζωοποίησιν τὴν κατὰ μετάληψιν τῆς ἁγίας σαρκός. Υπηρέτει το γαρούν ο νόμος τοῖς περὶ Χριστοῦ προαγγέλμασιν, αὐτὸς δέ ἐστιν οὐ λίαν ἱκανὸς εἰς τὸ ἀνασώζειν δύνασθαί τινες. Παραδείξεις δ᾽ ἂν, οἶμαι, τὶς καὶ τοῦτο σαφῶς ὁμολογοῦντα Μωσία καὶ διὰ τῆς προκειμένης συγγραφῆς. Καίτοι γὰρ λέγοντος τοῦ Θεοῦ, ὅτι Ἔτομαι μετὰ σοῦ, προαναπείθοντος δὲ θαυματουργίαις αὐτὸν, ἐλιπάρει λέγων· « Κύριε, οὐχ ἱκανός εἰμι πρὸ τῆς χθές, οὐδὲ πρὸ τῆς τρίτης ἡμέ ρας, οὐδὲ ἀφ' οὗ ήρξω λαλεῖν τῷ θεράποντί σου. Ισχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσος ἐγώ εἰμι. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωσήν· Τίς ἔδωκε σήμα ἀνθρώπῳ, καὶ εἰς ἐποίησε δύσκωφον καὶ κωφόν, βλέποντα καὶ τυ-. φλόν ; οὐκ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός; Καὶ νῦν πορεύου, καὶ ἐγὼ ἀνοίξω τὸ στόμα σου, καὶ συμβιβάσω σε μέλο λεις λαλήσαι. Καὶ εἶπε Μωσῆς· Δέομαι, Κύριε, * Β Οι Ριον.15.3. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. a capies aquam fuminis, eamque fundes in ari- Exod. 1v, 9. ” Matth_xit, 38. " Ibid., 39, 40. dam, et erit aqua, quam acceperis a flumine, san- guis super aridam ". Ultimum namque mundo si- gnum Christi mors fuit, et illa per aquam et san- guinem ablutio, adjuncto nimirum etiam sancto corpore, quod per aridam signifcatur: efluxisse autem nobis aquam et sanguinem ex illo sanctis– simo latere lancea perfosso, nil attinet dicere, cum omnibus sit notissimum. Illam porro Salvatoris nostri mortem signum appellatam fuisse, id quo- que ex sacris Litteris quivis aperte intelligere po- test; audacissimi enim illi Pharisæi, quamvis mul- ta prius edita essent miracula, tamen quasi nullum adhuc effectum fuisset, his verbis Christum ag- gressi sunt : Magister, inquiunt, volumus a te si- gnum videre "., Ille vero contra : Generatio prava atque adultera signum quærit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonæ prophetz. Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus ac tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus ". . Igitur pri- mum auxilium in Christo nobis præbitum est per legem Moysi: «Legem namque in adjutorium de- dit se, o juxta prophet vocem. Sed caudam ap- prehendit Moyses. Secunda porro ablutio rursus in Christo per prophetas” sanctos, ac per Joannis vocem atque missionem tributa est. Illi enim di- œebant: ‹ Lavamini, mundi estote "; › hic autem ad baptismum penitentia vocabat. Tertium deni C que signum, quod idem novissimum esse ait, Chri- sti mors fuit ; quo dato, fdes est subsecuta : Si enim non crediderint tibi, inquit, neque audierint vocem signi prioris, credent voci signi sequen- tis ". › Vides ut fidem aperte ait consecuturam non primo signo edito, id est, non continuo post legis auxilium, neque post mediam ablationem, id est eam qua prophetæ sancti, et Joannes abluerunt; sed solum post vocem signi postremi : neque enim voce caret ipsum Christi sacramentum "; imo vero universos vocat per totum orbem, excelsa quadam vehementique prædicatione, ad aquæ san- guinisque lavacrum, et quidem etiam ad vividca- tionem, quam sancta carnis illius participatio præstat. Lex ergo Christum prænuntiando, mini- D sterium exhibuit: in ea tamen non satis praesidii est ad salutem aliquibus tribuendam ; idque aperte Moysen confiteri, facile quivis ostendat etiam ex proposite Scripturæ loco: quamvis enim dixisset Deus, se cum eo futurum, idque prius editis miraculis ei suaderet, ile tamen rogabat eum dicens : « Domine, non sum aptus ante heri, neque ante tertiam diem, neque ex quo cœpisti loqui servo tuo: gracili voce, et tarda lingua ego sum. Dixit autem Dominus, inquit, ad eum : Quis dedit os homini, et quis fecit mutum et surdum, videntem et cæcum; nonne ego Dominus Deus? Et nunc vade, et ego aperiam os tuum, et instruam te, quæ debes loqui; et ait Moyses: "Isa, Ix. bid. 1, 16. ** Exod. iv, 8.

λήψῃ ἀπὸ τοῦ ὕδατος τοῦ ποταμοῦ, καὶ ἐκχεεῖς ἐπὶ τὸ ξηρόν, καὶ ἔσται τὸ ὕδωρ, δ ἐὰν λάβῃς ἀπὸ τοῦ που ταμοῦ, αἷμα ἐπὶ τοῦ ξηροῦ. » Τελευταῖον γὰρ τῷ κόσμῳ σημεῖον ὁ Χριστοῦ γέγονε θάνατος, καὶ ἡ διὰ τοῦ ὕδατός τε καὶ αἵματος κάθαρσις, προσκειμένου δηλονότι καὶ τοῦ ἁγίου σώματος, δ διὰ τῆς ξηράς σημαίνεται· ὅτι δὲ ὕδωρ καὶ αἷμα τῆς ἁγίας ἡμῖν ἐξεδόθη πλευρᾶς, διανυγείσης τῇ λόγχῃ, παρήσω · λέγειν, διὰ τὸ πᾶσιν εἶναι γνωριμώτατον. Πλὴν ὅτι σημεῖον ὁ τοῦ Σωτῆρος ὠνόμασται θάνατος, ἀναμά- θαι τις ἂν καὶ τοῦτο σαφῶς ἐξ ἱερῶν Γραμμάτων· Φαρισαῖοι μὲν γὰρ οἱ πάντολμοι, καίτοι πολλῶν ἤδη προκατωρθωμένων θαυμάτων, ὡς οὐδενὸς γεγονότος, προσίεσαν λέγοντες τῷ Χριστῷ· « Διδάσκαλε, ο φα σὶν, εθέλομεν ἀπὸ σοῦ σημεῖον ἰδεῖν. » Ὁ δὲ πρὸς αὐτούς· « Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς σημείον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. Ὥσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας. ο Οὐκοῦν πρώτη μὲν ἀντίληψις ἡμῖν ἐν Χριστῷ, διὰ νόμου τοῦ κατὰ Μωσέα· « Νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν δέδωκε, ο κατά τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Επελά- βετο δὲ τῆς κέρκου Μωσής. Δευτέρα δὲ κάθαρσις ἐν Χριστῷ δὲ πάλιν διὰ προφητῶν ἁγίων, καὶ διὰ τῆς Ιωάννου φωνῆς καὶ ἀποστολῆς. Οἱ μὲν γὰρ ἔφασκον • Λούσασθε, καθαροὶ γένεσθε· ὁ δὲ εἰς βάπτισμα μετανοίας εκάλει. Τρίτον δὲ σημεῖον, δ καὶ ἔσχατον εἶναί φασιν, ὁ Χριστοῦ θάνατος, ἐφ᾽ ᾧ καὶ πίστις · Εν γὰρ μὴ πιστεύσωσί σοι, ο φησί, ο μηδὲ εισακούσωσι τῆς φωνῆς τοῦ σημείου τοῦ πρώτου, πιστεύσουσι τῇ φωνῇ τοῦ σημείου τοῦ δευτέρου.» Ορᾷς ὅτι τὴν πίστιν ἀκολουθήσειν εὖ μάλα φησίν, οὐχὶ τῷ πρώτῳ σημείφ, τοῦτ' ἔστιν, οὐ τῇ ἀντιλήψει τῇ κατὰ νόμον, οὔτε μὴν τῇ διὰ μέσου καθάρσει, τοῦτ᾽ ἔστι, τῇ διὰ προφητῶν ἁγίων, καὶ Ἰωάννου τυχόν, μόνῃ δὲ τῇ φωνῇ τοῦ ση μείου τοῦ ἐσχάτου. Οὐ γὰρ ἄφωνον τὸ Χριστοῦ μυστήριον, καλεῖ δὲ σύμπαντας τοὺς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν ὑψηλῷ καὶ διαπρυσίῳ κηρύγματι πρὸς τὴν δι' ὕδατός τε καὶ αἵματος κάθαρσιν, καὶ μὴν καὶ εἰς ζωοποίησιν τὴν κατὰ μετάληψιν τῆς ἁγίας σαρκός. Υπηρέτει το γαρούν ο νόμος τοῖς περὶ Χριστοῦ προαγγέλμασιν, αὐτὸς δέ ἐστιν οὐ λίαν ἱκανὸς εἰς τὸ ἀνασώζειν δύνασθαί τινες. Παραδείξεις δ᾽ ἂν, οἶμαι, τὶς καὶ τοῦτο σαφῶς ὁμολογοῦντα Μωσία καὶ διὰ τῆς προκειμένης συγγραφῆς. Καίτοι γὰρ λέγοντος τοῦ Θεοῦ, ὅτι Ἔτομαι μετὰ σοῦ, προαναπείθοντος δὲ θαυματουργίαις αὐτὸν, ἐλιπάρει λέγων· « Κύριε, οὐχ ἱκανός εἰμι πρὸ τῆς χθές, οὐδὲ πρὸ τῆς τρίτης ἡμέ ρας, οὐδὲ ἀφ' οὗ ήρξω λαλεῖν τῷ θεράποντί σου. Ισχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσος ἐγώ εἰμι. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωσήν· Τίς ἔδωκε σήμα ἀνθρώπῳ, καὶ εἰς ἐποίησε δύσκωφον καὶ κωφόν, βλέποντα καὶ τυ-. φλόν ; οὐκ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός; Καὶ νῦν πορεύου, καὶ ἐγὼ ἀνοίξω τὸ στόμα σου, καὶ συμβιβάσω σε μέλο λεις λαλήσαι. Καὶ εἶπε Μωσῆς· Δέομαι, Κύριε, * Β Οι Ριον.15.3. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. a capies aquam fuminis, eamque fundes in ari- Exod. 1v, 9. ” Matth_xit, 38. " Ibid., 39, 40. dam, et erit aqua, quam acceperis a flumine, san- guis super aridam ". Ultimum namque mundo si- gnum Christi mors fuit, et illa per aquam et san- guinem ablutio, adjuncto nimirum etiam sancto corpore, quod per aridam signifcatur: efluxisse autem nobis aquam et sanguinem ex illo sanctis– simo latere lancea perfosso, nil attinet dicere, cum omnibus sit notissimum. Illam porro Salvatoris nostri mortem signum appellatam fuisse, id quo- que ex sacris Litteris quivis aperte intelligere po- test; audacissimi enim illi Pharisæi, quamvis mul- ta prius edita essent miracula, tamen quasi nullum adhuc effectum fuisset, his verbis Christum ag- gressi sunt : Magister, inquiunt, volumus a te si- gnum videre "., Ille vero contra : Generatio prava atque adultera signum quærit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonæ prophetz. Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus ac tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus ". . Igitur pri- mum auxilium in Christo nobis præbitum est per legem Moysi: «Legem namque in adjutorium de- dit se, o juxta prophet vocem. Sed caudam ap- prehendit Moyses. Secunda porro ablutio rursus in Christo per prophetas” sanctos, ac per Joannis vocem atque missionem tributa est. Illi enim di- œebant: ‹ Lavamini, mundi estote "; › hic autem ad baptismum penitentia vocabat. Tertium deni C que signum, quod idem novissimum esse ait, Chri- sti mors fuit ; quo dato, fdes est subsecuta : Si enim non crediderint tibi, inquit, neque audierint vocem signi prioris, credent voci signi sequen- tis ". › Vides ut fidem aperte ait consecuturam non primo signo edito, id est, non continuo post legis auxilium, neque post mediam ablationem, id est eam qua prophetæ sancti, et Joannes abluerunt; sed solum post vocem signi postremi : neque enim voce caret ipsum Christi sacramentum "; imo vero universos vocat per totum orbem, excelsa quadam vehementique prædicatione, ad aquæ san- guinisque lavacrum, et quidem etiam ad vividca- tionem, quam sancta carnis illius participatio præstat. Lex ergo Christum prænuntiando, mini- D sterium exhibuit: in ea tamen non satis praesidii est ad salutem aliquibus tribuendam ; idque aperte Moysen confiteri, facile quivis ostendat etiam ex proposite Scripturæ loco: quamvis enim dixisset Deus, se cum eo futurum, idque prius editis miraculis ei suaderet, ile tamen rogabat eum dicens : « Domine, non sum aptus ante heri, neque ante tertiam diem, neque ex quo cœpisti loqui servo tuo: gracili voce, et tarda lingua ego sum. Dixit autem Dominus, inquit, ad eum : Quis dedit os homini, et quis fecit mutum et surdum, videntem et cæcum; nonne ego Dominus Deus? Et nunc vade, et ego aperiam os tuum, et instruam te, quæ debes loqui; et ait Moyses: "Isa, Ix. bid. 1, 16. ** Exod. iv, 8.

Πατρός κατά γε τὸ σχῆμα τὸ προφητικὸν, εἰ καὶ Α ἔστι Κύριος· ο Προφήτην γὰρ ἀναστήσω αὐτοῖς ἐκ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν· καὶ θήσω τους λόγους μου εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ· καὶ λαλήσει αὐτοῖς κατὰ πάντα ὅσα ἂν ἐντείλωμαι αὐτοῖς. » Εφασκε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός· ο 'Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ· ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω. » Χριστὸς ἄρα προσεφώνησε τῷ λαῷ, καὶ Μωσῇ μὲν γίνεται στόμα διερμηνεύων ἡμῖν πνευμα τικῶς τὸν νόμον, Μωσῆς δὲ αὐτῷ πάλιν τὰ πρὸς Θεόν. Δοκεῖ γάρ που εἶναι Θεῷ προσεχέστερος ὁ Μωσής, ἐπείτοι γέγονεν ὑπὸ νόμον ὁ Ἐμμανουήλ, καὶ τὰ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως τηρεῖν ἐπηγγέλλετο λέγων· « Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον. ἢ τοὺς προφήτας οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι. Μυσταγωγός οὖν ἄρα σαφὴς ὁ Χριστὸς, τὰ τοῦ βρα- Β διγλώσσου νόμου πρὸς τρανότητα μετατιθείς, καὶ τὴν τοῦ γράμματος Ισχνοφωνίαν εἰς εὐηχεστάτην ὥσπερ μεταπλάττων ἐξήγησιν. Πνευματικὸς γὰρ ὁ νόμος ἐν Χριστῷ, καὶ ἀδελφὰ τοῖς πάλαι τὰ δι' αὐτοῦ κηρύγματα· Μωσέως γὰρ ἦν ἀδελφὸς ὁ 'Ααρών. ΠΑΛΛ. Αδρανής οὖν τό γε εἰς ἑαυτὸν ἦκον νέ- μας τετελείωσε γὰρ οὐδέν. • ΚΥΡ. Οὕτως, φημί, και τή γε ώς μικροπρεπές της κατ' αὐτὸν πολιτείας καταθρήσαι τις ἂν καὶ διὰ τῶν ἐφεξῆς. Γέγραπται γάρ, ότι ο Ἐπορεύθη Μωσής, καὶ ἀπέστρεψε πρὸς Ιοθόρ τὸν γαμβρὸν αὐτοῦ, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Πορεύσομα: καὶ ἀποστρέψω πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ὄψομαι εἰ ἔτι ζῶσι. Καὶ εἶπεν ὁ Ἰοθόρ τῷ Μωσῇ· Βάδιζε υγιαί νων. Μετὰ δὲ τὰς ἡμέρας τάς πολλὰς ἐκείνας, έτε- λεύτησεν ὁ βασιλεὺς Αἰγύπτου· εἶπε δὲ ὁ Κύριος πρὸς Μωσῆ ἐν Μαδιάμ· Βάδιζε, ἄπελθε εἰς Αἴγυπτον· τεθνήκασι γὰρ οἱ πάντες οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν σου. » Αναλαβὼν δὲ Μωσῆς τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία, ἀνεβίβασεν αὐτὰ ἐπὶ τὰ ὑποζύγια, καὶ ἀπέστρεψεν εἰς Αἴγυπτον. ΠΑΛΛ. Καὶ τί ἐν τούτοις; οὐ γὰρ ἔχω νοεῖν, καὶ φράσαι, ἐφ' οἷς εἰκότως τὴν κατὰ νόμον ζωὴν ἐπαιτιῷ- τό τις ἄν. ΚΥΡ. Καίτοι πλείστης ὅσης το χρήμα μομφής ἐκμεμεστωμένον κατίδοι τις ἂν, ὦ Παλλάδια, ταῖς τῶν προκειμένων ἐννοίαις προβαλὼν ὀξυωπέστερον ὡς προκεχειρισμένος εἰς ἀποστολὴν ὁ θεσπέσιος Μωσῆς, οὐκ εὐθυδρομεί πρὸς τοῦτο τὰ ἐν κόσμῳ μετ θείς, μερίζεται δὲ καὶ εἰς φροντίδα σαρκικὴν, καὶ τοῖς κατὰ γένος προανακοινοῦται τὴν ἀποδημίαν. Καὶ οὐ πρότερον ἐξέθει τῆς Μαδιηναίων, εἰ μὴ τε θνεῶτα λοιπὸν τὸν τῆς Αἰγυπτίων ἐμάνθανε τύραν νον· ἐδεδίες γὰρ τεθνάναι λίαν. Ἐπειδὴ δὲ τῶν ἐπὶ τούτοις δειμάτων ἀπήλλακτο προηγγελκότος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ, τότε δὴ μόλις ἀναλαβὼν τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία, κάτεισιν εἰς τὴν Αἰγυπτίων, ἀποπεραίνων τὰ προστεταγμένα. Τύπος δ' ἂν εἴη ταυτὶ τῆς κατὰ νόμον ' DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. propter humanitatem; ille qui cum Moyse quidem loquebatur ut Deus, a Patre autem edocebatur, ex prophetica persona, quam tenebat, licet idem Do- minus esset : Prophetam enim, inquit, excitabo illis ex fratribus eorum, et ponam verba mea in os ejus, et loquetur ad eos juxta omnia quæ man- davero illi ". » Ipse quoque Christus dicebat: A me ipso non loquor, sed qui misit me, Pater, ille mihi mandatum dedit, quid dicam, et quid loquar . Christus ergo populum est allocutus, ac Moysi quidem fit os, cum spiritualiter nobis legem inter- pretatur: Moyses illi rursus in iis, quæ ad Deum: videtur enim quodammodo Deo vicinior esse Moy- ses, quandoquidem idem Emmanuel sub lege factus iis, qui sub lege erant, associatus est ut frater, est ", et quæ per Moysen sapientissime sancita num transferat, gracilioremque litteræ vocem ad mando commutet. Spiritualis est enim lex in similis w; Moysi namque frater est Aaron. erant, servare se profitebatur, cum diceret: «No- lite putare quod venerim solvere legem aut pro- phetas; non veni solvere, sed adimplere . Est igitur Christus plane mysteriorum interpres, qui legem tardiori lingua loquentem ad clariorem so- interpretationem longe resonantiorem veluti refor- Christo; ejus quoque prædicatio illi est veteri per- C D PALL. Infirma igitur est lex ipsa per se : nihil enim ad perfectum adduxit. CYR. Maxime, inquam; quod autem obscura at- que humilis fuerit illa ex ejus præscripto conver- satio, ex iis, quæ sequuntur, intelligere quivis possit. Scriptum est enim : Abiit Moyses, et reversus est ad Jelbro socerum suum, et dixit illi : Ibo et re-. vertar ad fratres meos, qui sunt in Ægypto ; et videbo si adhuc vivant. Et dixit Jethro Moysi: Va- de sospes. Post dies autem multos illos mortuus est rex Ægypti dixit autem Dominus ad Moysen in Madian : Vade, proficiscere in Egyptum ; mortui sunt enim omnes qui quærebant animam tuam Cum igitur accepisset Moyses uxorem beros, imposuit eos super suljugalia, et reversus est in Ægyptum. " ac li- . PALL. Quorsum hæc pertinent? non enim intel- ligo ; aut explica quo nomine jure culpari possit illa vivendi ratio, ex lege instituta. Donº. xviii, 18. Joan, x11, 49. Rom. viii, 7. 13, 19. CYR. Atqui, Palladi, plurimis accusandi causis eam esse refertam, quivis viderit, si propositorum verborum sententiam acutius inspexerit: nam ele- ctus ad hanc legationem Moyses, non ad eam recto cursu tendit, rebus mundanis abjectis; distrahitur autem etiam in curas carnales, ac prius cum co- gnatis de perfectione sua communicat, nec prius excessit e Madianitarum regione, quam audisset mortuum esse Ægyptiorum tyrannum: metuebat enim admodum ne occideretur.At,ubi his terroribus est, Deo nuntiante, liberatus, tum vero vixtandem, accepta uxore ac liberis, descendit in Ægyptiorum fines, ac Dei jussa exsequitur. Hæc vero omnia ß- guræ sunt vitæ, secundum legem institutæ, quæ Malth v, ** Hebr. vi, 11. “ Exod. rv, 17.

Πατρός κατά γε τὸ σχῆμα τὸ προφητικὸν, εἰ καὶ Α ἔστι Κύριος· ο Προφήτην γὰρ ἀναστήσω αὐτοῖς ἐκ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν· καὶ θήσω τους λόγους μου εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ· καὶ λαλήσει αὐτοῖς κατὰ πάντα ὅσα ἂν ἐντείλωμαι αὐτοῖς. » Εφασκε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός· ο 'Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ· ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω. » Χριστὸς ἄρα προσεφώνησε τῷ λαῷ, καὶ Μωσῇ μὲν γίνεται στόμα διερμηνεύων ἡμῖν πνευμα τικῶς τὸν νόμον, Μωσῆς δὲ αὐτῷ πάλιν τὰ πρὸς Θεόν. Δοκεῖ γάρ που εἶναι Θεῷ προσεχέστερος ὁ Μωσής, ἐπείτοι γέγονεν ὑπὸ νόμον ὁ Ἐμμανουήλ, καὶ τὰ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως τηρεῖν ἐπηγγέλλετο λέγων· « Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον. ἢ τοὺς προφήτας οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι. Μυσταγωγός οὖν ἄρα σαφὴς ὁ Χριστὸς, τὰ τοῦ βρα- Β διγλώσσου νόμου πρὸς τρανότητα μετατιθείς, καὶ τὴν τοῦ γράμματος Ισχνοφωνίαν εἰς εὐηχεστάτην ὥσπερ μεταπλάττων ἐξήγησιν. Πνευματικὸς γὰρ ὁ νόμος ἐν Χριστῷ, καὶ ἀδελφὰ τοῖς πάλαι τὰ δι' αὐτοῦ κηρύγματα· Μωσέως γὰρ ἦν ἀδελφὸς ὁ 'Ααρών. ΠΑΛΛ. Αδρανής οὖν τό γε εἰς ἑαυτὸν ἦκον νέ- μας τετελείωσε γὰρ οὐδέν. • ΚΥΡ. Οὕτως, φημί, και τή γε ώς μικροπρεπές της κατ' αὐτὸν πολιτείας καταθρήσαι τις ἂν καὶ διὰ τῶν ἐφεξῆς. Γέγραπται γάρ, ότι ο Ἐπορεύθη Μωσής, καὶ ἀπέστρεψε πρὸς Ιοθόρ τὸν γαμβρὸν αὐτοῦ, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Πορεύσομα: καὶ ἀποστρέψω πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ὄψομαι εἰ ἔτι ζῶσι. Καὶ εἶπεν ὁ Ἰοθόρ τῷ Μωσῇ· Βάδιζε υγιαί νων. Μετὰ δὲ τὰς ἡμέρας τάς πολλὰς ἐκείνας, έτε- λεύτησεν ὁ βασιλεὺς Αἰγύπτου· εἶπε δὲ ὁ Κύριος πρὸς Μωσῆ ἐν Μαδιάμ· Βάδιζε, ἄπελθε εἰς Αἴγυπτον· τεθνήκασι γὰρ οἱ πάντες οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν σου. » Αναλαβὼν δὲ Μωσῆς τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία, ἀνεβίβασεν αὐτὰ ἐπὶ τὰ ὑποζύγια, καὶ ἀπέστρεψεν εἰς Αἴγυπτον. ΠΑΛΛ. Καὶ τί ἐν τούτοις; οὐ γὰρ ἔχω νοεῖν, καὶ φράσαι, ἐφ' οἷς εἰκότως τὴν κατὰ νόμον ζωὴν ἐπαιτιῷ- τό τις ἄν. ΚΥΡ. Καίτοι πλείστης ὅσης το χρήμα μομφής ἐκμεμεστωμένον κατίδοι τις ἂν, ὦ Παλλάδια, ταῖς τῶν προκειμένων ἐννοίαις προβαλὼν ὀξυωπέστερον ὡς προκεχειρισμένος εἰς ἀποστολὴν ὁ θεσπέσιος Μωσῆς, οὐκ εὐθυδρομεί πρὸς τοῦτο τὰ ἐν κόσμῳ μετ θείς, μερίζεται δὲ καὶ εἰς φροντίδα σαρκικὴν, καὶ τοῖς κατὰ γένος προανακοινοῦται τὴν ἀποδημίαν. Καὶ οὐ πρότερον ἐξέθει τῆς Μαδιηναίων, εἰ μὴ τε θνεῶτα λοιπὸν τὸν τῆς Αἰγυπτίων ἐμάνθανε τύραν νον· ἐδεδίες γὰρ τεθνάναι λίαν. Ἐπειδὴ δὲ τῶν ἐπὶ τούτοις δειμάτων ἀπήλλακτο προηγγελκότος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ, τότε δὴ μόλις ἀναλαβὼν τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία, κάτεισιν εἰς τὴν Αἰγυπτίων, ἀποπεραίνων τὰ προστεταγμένα. Τύπος δ' ἂν εἴη ταυτὶ τῆς κατὰ νόμον ' DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. propter humanitatem; ille qui cum Moyse quidem loquebatur ut Deus, a Patre autem edocebatur, ex prophetica persona, quam tenebat, licet idem Do- minus esset : Prophetam enim, inquit, excitabo illis ex fratribus eorum, et ponam verba mea in os ejus, et loquetur ad eos juxta omnia quæ man- davero illi ". » Ipse quoque Christus dicebat: A me ipso non loquor, sed qui misit me, Pater, ille mihi mandatum dedit, quid dicam, et quid loquar . Christus ergo populum est allocutus, ac Moysi quidem fit os, cum spiritualiter nobis legem inter- pretatur: Moyses illi rursus in iis, quæ ad Deum: videtur enim quodammodo Deo vicinior esse Moy- ses, quandoquidem idem Emmanuel sub lege factus iis, qui sub lege erant, associatus est ut frater, est ", et quæ per Moysen sapientissime sancita num transferat, gracilioremque litteræ vocem ad mando commutet. Spiritualis est enim lex in similis w; Moysi namque frater est Aaron. erant, servare se profitebatur, cum diceret: «No- lite putare quod venerim solvere legem aut pro- phetas; non veni solvere, sed adimplere . Est igitur Christus plane mysteriorum interpres, qui legem tardiori lingua loquentem ad clariorem so- interpretationem longe resonantiorem veluti refor- Christo; ejus quoque prædicatio illi est veteri per- C D PALL. Infirma igitur est lex ipsa per se : nihil enim ad perfectum adduxit. CYR. Maxime, inquam; quod autem obscura at- que humilis fuerit illa ex ejus præscripto conver- satio, ex iis, quæ sequuntur, intelligere quivis possit. Scriptum est enim : Abiit Moyses, et reversus est ad Jelbro socerum suum, et dixit illi : Ibo et re-. vertar ad fratres meos, qui sunt in Ægypto ; et videbo si adhuc vivant. Et dixit Jethro Moysi: Va- de sospes. Post dies autem multos illos mortuus est rex Ægypti dixit autem Dominus ad Moysen in Madian : Vade, proficiscere in Egyptum ; mortui sunt enim omnes qui quærebant animam tuam Cum igitur accepisset Moyses uxorem beros, imposuit eos super suljugalia, et reversus est in Ægyptum. " ac li- . PALL. Quorsum hæc pertinent? non enim intel- ligo ; aut explica quo nomine jure culpari possit illa vivendi ratio, ex lege instituta. Donº. xviii, 18. Joan, x11, 49. Rom. viii, 7. 13, 19. CYR. Atqui, Palladi, plurimis accusandi causis eam esse refertam, quivis viderit, si propositorum verborum sententiam acutius inspexerit: nam ele- ctus ad hanc legationem Moyses, non ad eam recto cursu tendit, rebus mundanis abjectis; distrahitur autem etiam in curas carnales, ac prius cum co- gnatis de perfectione sua communicat, nec prius excessit e Madianitarum regione, quam audisset mortuum esse Ægyptiorum tyrannum: metuebat enim admodum ne occideretur.At,ubi his terroribus est, Deo nuntiante, liberatus, tum vero vixtandem, accepta uxore ac liberis, descendit in Ægyptiorum fines, ac Dei jussa exsequitur. Hæc vero omnia ß- guræ sunt vitæ, secundum legem institutæ, quæ Malth v, ** Hebr. vi, 11. “ Exod. rv, 17.

ζωής, μεμερισμένης τρόπον τινά, καὶ ἐπ' ἄμφω βλε πούσης, πρός τε τὰ θεῖά φημι καὶ ἀνθρώπινα. Ἔστι γὰρ δὴ φροντίδος οὐκ ἐλευθέρα γεώδους τε καὶ και σμικῆς, οὔτε μὴν εἰσάπαν ἱερὰ, καίτοι τῆς εὐαγγε λικῆς πολιτείας οὐκ ἐχούσης ὅλως τὸ μερίζεσθαι πρὸς τὰ σαρκὸς, ἤγουν πρὸς τὰ ἐν κόσμῳ πράγματα, όλο τρόπως δὲ, ὥσπερ ἀφιερούσης τῷ Θεῷ τοὺς ὑπὸ Χριστῷ γεγονότας. « Οἱ γὰρ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, φησί, « τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. » Καὶ γοῦν ἐπειδή τις τῶν μαθητῶν προσελθὼν ἔφασκε τῷ Χριστῷ· « Διδάσκαλε, ἐπέτρε ψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου τὴν ἱερὰν ὁλοτρόπως εδιδάσκετο πολιτείαν, ἀκούων εὐθύς· ο 'Ακολούθει μοι, καὶ ἄφες τους νεκρούς θάψει τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς. • Γράφει δέ τισι καὶ ὁ θεστ σιος Παῦλος· « Οτε ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἀποκαλύψει τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοὶ, ἵνα εὐαγγελίζωμαι αὐτὸν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, εὐθέως οὐ προσανεθέμην σαρκὶ καὶ αἱ- ματι. ο Προσανατίθεται δὲ Μωσής. Μεμέρισται γάρ, ὡς ἔφην, ἢ κατὰ νόμον ζωή, κεῖται δὲ ἔτι καὶ ὑπὸ τὸν τοῦ θανάτου φόβον. Εδεδίει γὰρ ὁ Μωσῆς κατε βαίνειν εἰς Αἴγυπτον, τὸ τεθνάναι παραιτούμενος. Κατήργηται δὲ καὶ τοῦτο ἐν Χριστῷ. Καὶ πιστώσε ται λέγων ὁ ἱερὸς Παῦλος περί τε Χριστοῦ καὶ ἡμῶν· • Ἐπειδὴ γὰρ τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν· ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν διάβολον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας. » Τοιγάρτοι καὶ αὐτοῦ τοῦ τεθνάναι λοιπόν, ὁ τῶν ἁγίων καταθρασύνεται νοῦς. Εφη γὰρ πάλιν ὁ Παῦλος • Ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν Χριστὸς, καὶ τὴ ἀποθανεῖν κέρδος. » Καὶ πάλιν· . Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; θλίψις ή στενοχωρία, ἢ διωγμός, η λιμός, η γυμνότης, ή κίνδυνος, ή μά χαιρα; » Οτι δὲ τοῖς τοῦ θανάτου δείμασιν ενέχεται μὲν ἡ κατὰ νόμον ζωή, διέδρα δὲ τοῦτο τῆς ἐν Χριστι πολιτείας τὸ καύχημα, σαφὲς ἂν γένοιτο, βεβασιλευ κέναι τὸν θάνατον ἀπὸ Ἀδὰμ καὶ μέχρι Μωσέως, ἱεροῦ βοῶντος Γράμματος. Αλλ' ο καταργήσας τὸν θάνατον, καὶ τῆς φθορᾶς κατασείσας τὸ κράτος, ἀνασώσας τε ὁμοῦ τοῖς πιστεύουσι καὶ τοὺς ὑπὸ νόμῳ παιδαγωγηθέντας ποτέ, τίς ἂν εἴη ἕτερος, πλὴν ὅτι καὶ μόνος ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός; « Ού γὰρ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσω- σεν αὐτοὺς, ο προφητικὸν ἔφη χρησμώδημα. Ιδοις δ᾽ ἂν καὶ μάλα σαφῶς τὸ ἐπὶ τῷδε μυστήριον ὡς ἐν τύπῳ πάλιν τοῖς συμβεβηκόσι τῷ μακαρίῳ Μωση. Εξοιχομένῳ γὰρ ἤδη της Μαδιηναίων, διασπεύδοντί τε λοιπὸν εἰς Αἴγυπτον, ἔφη Θεός· ε Εισπορευομένου σου καὶ ἀποστρέφοντος εἰς Αἴγυπτον, ὅρα τὰ τέρατα πάντα, ἃ δέδωκα ἐν ταῖς χερσί σου, ποιήσεις αὐτὰ ἐναντίον Φαραώ. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· « Καὶ ἐγένετο, φησὶν, ἐν τῇ ὁδῷ, ἐν τῷ καταλύματι συνήντησεν αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου, καὶ ἐζήτει αὐτὸν ἀποκτεῖναι καὶ λαβοῦσα Σεπφώρα ψῆφον, περιέτεμε τὴν ἀκρο- βυστίαν τοῦ υἱοῦ αὐτῆς, καὶ προσέπεσε πρὸς τοὺς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. divisa quodammodo est, et in utramque partem A spectat, ad divinas, inquam, res et humanas; ne- que est enim a curis terremis ac mundanis libera, neque omni ex parte sacra. Atqui evangelica con- versatio nullo modo prorsus in ea qure carnis sunt dividitur, aut mundanorum negotiorum curas; quin potius eos, qui sub Christi ditione sunt, totes omnino Deo, veluti consecrat atque dedicat: Qui enim sunt Jesu Christi, inquit, carnem suam cra- cinxerunt cum vitiis et concupiscentiis ". » Itaque discipulus quidam, cum accedens diceret Chri- sto : « Magister, permitte mihi prius ire, et sepe- lire patrem meum “, sacræ omni ex parte vite rationem didicit, cum illico audivit : . Sequere me; et dimitte mortuos sepelire mortuos suos **. › Quin etiam scribit ad quosdam admirabilis vir B Paulus Cum placuit Deo revelare Filium suum in me, ut evangelizarem illum in gentibus, conti- nuo non consultavi cum carne et sanguine 48. At ea Moyses adhibet in consilium; divisa enim est, ut dixi, illa ex lege vivendi ratio, metui quoque mortis obnoxia. Timebat namque Moyses descen- dere in Ægyptum, mortis periculum refugiens. Is autem metus in Christo evacuatus est. Idque Pau- Jus idem confirmat tum de Christo, tum etiam de nobis loquens, ‹Quia enim pueri communicave- runt carni et sanguini, et ipse similiter partici- pavit eisdem, ut per mortem destrueret eum, qui habebat mortis imperium, id est, diabolum, et li- beraret eos, qui timore mortis per totam vitam ob- noxii erant servituti ", Itaque adversus ipsam quoque mortem sanctorum virorum animus auda- cter insurgit. Ait enim Paulus rursum: «Mihi nam- que vivere Christus est, et mori lucrum "7. › Et iterum : • Quis nos separabit a charitate Christi ? Tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an periculum, an gladius *?, Teneri au- tem metu mortis vitam, quæ ex legis regula du- catur; contraque mortis devitasse laqueos' hanc gloriæ plenam in Christo conversationem, id quo- que planum fit ex eo, quod sacra Scriptura cla- mat, regnasse mortem ab Adam usque ad Moysen. Quis vero alius destruxit mortem, aut corruptionis imperium dejecit, servavitque non credentes modo, sed eos quoque, qui sub legis disciplina instituti fuerant, nisi solus Dominus noster Jesus Chri- slus " ? « Non enim legatus, non angelus, sed ipse Dominus salvavit eos", › prophetico responso præ- dictum est. Licet autem tibi perspicere, neque id obscure, hujus rei mysterium velut in figura qua- dam in iis rebus, quæ beato Moysi contigerunt : _ jam enim proficiscenti ex Madianitarum finibus, ac properanti in Ægyptum, dixit Deus : • Dum in- grederis ac reverteris in Egyptum, vide prodigia omnia, quæ dedi in manibus tuis, facies ea coram Pharaone ".77 Et quibusdam interpositis: < Et accidit, inquit, in itinere, in diversorio occurrit es Galat. V, 24. » Matth. vut, 21. * Jbid. 22. ss Galat. 1. 16. “Hebr. vin, 13, 15. ♦ Philipp. ↳ G D 52. LXIII, 9. Exod. iv, 21. 21. w Rom. VIII, 35. » bid. v, 12.

ζωής, μεμερισμένης τρόπον τινά, καὶ ἐπ' ἄμφω βλε πούσης, πρός τε τὰ θεῖά φημι καὶ ἀνθρώπινα. Ἔστι γὰρ δὴ φροντίδος οὐκ ἐλευθέρα γεώδους τε καὶ και σμικῆς, οὔτε μὴν εἰσάπαν ἱερὰ, καίτοι τῆς εὐαγγε λικῆς πολιτείας οὐκ ἐχούσης ὅλως τὸ μερίζεσθαι πρὸς τὰ σαρκὸς, ἤγουν πρὸς τὰ ἐν κόσμῳ πράγματα, όλο τρόπως δὲ, ὥσπερ ἀφιερούσης τῷ Θεῷ τοὺς ὑπὸ Χριστῷ γεγονότας. « Οἱ γὰρ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, φησί, « τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. » Καὶ γοῦν ἐπειδή τις τῶν μαθητῶν προσελθὼν ἔφασκε τῷ Χριστῷ· « Διδάσκαλε, ἐπέτρε ψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου τὴν ἱερὰν ὁλοτρόπως εδιδάσκετο πολιτείαν, ἀκούων εὐθύς· ο 'Ακολούθει μοι, καὶ ἄφες τους νεκρούς θάψει τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς. • Γράφει δέ τισι καὶ ὁ θεστ σιος Παῦλος· « Οτε ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἀποκαλύψει τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοὶ, ἵνα εὐαγγελίζωμαι αὐτὸν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, εὐθέως οὐ προσανεθέμην σαρκὶ καὶ αἱ- ματι. ο Προσανατίθεται δὲ Μωσής. Μεμέρισται γάρ, ὡς ἔφην, ἢ κατὰ νόμον ζωή, κεῖται δὲ ἔτι καὶ ὑπὸ τὸν τοῦ θανάτου φόβον. Εδεδίει γὰρ ὁ Μωσῆς κατε βαίνειν εἰς Αἴγυπτον, τὸ τεθνάναι παραιτούμενος. Κατήργηται δὲ καὶ τοῦτο ἐν Χριστῷ. Καὶ πιστώσε ται λέγων ὁ ἱερὸς Παῦλος περί τε Χριστοῦ καὶ ἡμῶν· • Ἐπειδὴ γὰρ τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν· ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν διάβολον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας. » Τοιγάρτοι καὶ αὐτοῦ τοῦ τεθνάναι λοιπόν, ὁ τῶν ἁγίων καταθρασύνεται νοῦς. Εφη γὰρ πάλιν ὁ Παῦλος • Ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν Χριστὸς, καὶ τὴ ἀποθανεῖν κέρδος. » Καὶ πάλιν· . Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; θλίψις ή στενοχωρία, ἢ διωγμός, η λιμός, η γυμνότης, ή κίνδυνος, ή μά χαιρα; » Οτι δὲ τοῖς τοῦ θανάτου δείμασιν ενέχεται μὲν ἡ κατὰ νόμον ζωή, διέδρα δὲ τοῦτο τῆς ἐν Χριστι πολιτείας τὸ καύχημα, σαφὲς ἂν γένοιτο, βεβασιλευ κέναι τὸν θάνατον ἀπὸ Ἀδὰμ καὶ μέχρι Μωσέως, ἱεροῦ βοῶντος Γράμματος. Αλλ' ο καταργήσας τὸν θάνατον, καὶ τῆς φθορᾶς κατασείσας τὸ κράτος, ἀνασώσας τε ὁμοῦ τοῖς πιστεύουσι καὶ τοὺς ὑπὸ νόμῳ παιδαγωγηθέντας ποτέ, τίς ἂν εἴη ἕτερος, πλὴν ὅτι καὶ μόνος ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός; « Ού γὰρ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσω- σεν αὐτοὺς, ο προφητικὸν ἔφη χρησμώδημα. Ιδοις δ᾽ ἂν καὶ μάλα σαφῶς τὸ ἐπὶ τῷδε μυστήριον ὡς ἐν τύπῳ πάλιν τοῖς συμβεβηκόσι τῷ μακαρίῳ Μωση. Εξοιχομένῳ γὰρ ἤδη της Μαδιηναίων, διασπεύδοντί τε λοιπὸν εἰς Αἴγυπτον, ἔφη Θεός· ε Εισπορευομένου σου καὶ ἀποστρέφοντος εἰς Αἴγυπτον, ὅρα τὰ τέρατα πάντα, ἃ δέδωκα ἐν ταῖς χερσί σου, ποιήσεις αὐτὰ ἐναντίον Φαραώ. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· « Καὶ ἐγένετο, φησὶν, ἐν τῇ ὁδῷ, ἐν τῷ καταλύματι συνήντησεν αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου, καὶ ἐζήτει αὐτὸν ἀποκτεῖναι καὶ λαβοῦσα Σεπφώρα ψῆφον, περιέτεμε τὴν ἀκρο- βυστίαν τοῦ υἱοῦ αὐτῆς, καὶ προσέπεσε πρὸς τοὺς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. divisa quodammodo est, et in utramque partem A spectat, ad divinas, inquam, res et humanas; ne- que est enim a curis terremis ac mundanis libera, neque omni ex parte sacra. Atqui evangelica con- versatio nullo modo prorsus in ea qure carnis sunt dividitur, aut mundanorum negotiorum curas; quin potius eos, qui sub Christi ditione sunt, totes omnino Deo, veluti consecrat atque dedicat: Qui enim sunt Jesu Christi, inquit, carnem suam cra- cinxerunt cum vitiis et concupiscentiis ". » Itaque discipulus quidam, cum accedens diceret Chri- sto : « Magister, permitte mihi prius ire, et sepe- lire patrem meum “, sacræ omni ex parte vite rationem didicit, cum illico audivit : . Sequere me; et dimitte mortuos sepelire mortuos suos **. › Quin etiam scribit ad quosdam admirabilis vir B Paulus Cum placuit Deo revelare Filium suum in me, ut evangelizarem illum in gentibus, conti- nuo non consultavi cum carne et sanguine 48. At ea Moyses adhibet in consilium; divisa enim est, ut dixi, illa ex lege vivendi ratio, metui quoque mortis obnoxia. Timebat namque Moyses descen- dere in Ægyptum, mortis periculum refugiens. Is autem metus in Christo evacuatus est. Idque Pau- Jus idem confirmat tum de Christo, tum etiam de nobis loquens, ‹Quia enim pueri communicave- runt carni et sanguini, et ipse similiter partici- pavit eisdem, ut per mortem destrueret eum, qui habebat mortis imperium, id est, diabolum, et li- beraret eos, qui timore mortis per totam vitam ob- noxii erant servituti ", Itaque adversus ipsam quoque mortem sanctorum virorum animus auda- cter insurgit. Ait enim Paulus rursum: «Mihi nam- que vivere Christus est, et mori lucrum "7. › Et iterum : • Quis nos separabit a charitate Christi ? Tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an periculum, an gladius *?, Teneri au- tem metu mortis vitam, quæ ex legis regula du- catur; contraque mortis devitasse laqueos' hanc gloriæ plenam in Christo conversationem, id quo- que planum fit ex eo, quod sacra Scriptura cla- mat, regnasse mortem ab Adam usque ad Moysen. Quis vero alius destruxit mortem, aut corruptionis imperium dejecit, servavitque non credentes modo, sed eos quoque, qui sub legis disciplina instituti fuerant, nisi solus Dominus noster Jesus Chri- slus " ? « Non enim legatus, non angelus, sed ipse Dominus salvavit eos", › prophetico responso præ- dictum est. Licet autem tibi perspicere, neque id obscure, hujus rei mysterium velut in figura qua- dam in iis rebus, quæ beato Moysi contigerunt : _ jam enim proficiscenti ex Madianitarum finibus, ac properanti in Ægyptum, dixit Deus : • Dum in- grederis ac reverteris in Egyptum, vide prodigia omnia, quæ dedi in manibus tuis, facies ea coram Pharaone ".77 Et quibusdam interpositis: < Et accidit, inquit, in itinere, in diversorio occurrit es Galat. V, 24. » Matth. vut, 21. * Jbid. 22. ss Galat. 1. 16. “Hebr. vin, 13, 15. ♦ Philipp. ↳ G D 52. LXIII, 9. Exod. iv, 21. 21. w Rom. VIII, 35. » bid. v, 12.

ὅτι ἐπεθύμησεν ὁ Βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου, ότι αυτός ἐστιν ὁ Κύριός σου. ο Κέκληται τοίνυν ἀκολουθοῦσε τῷ νόμῳ, καὶ μονονουχί συνηρμοσμένη Μωσῇ τῷ παιδαγωγῷ, καὶ ἀποφέροντι καλῶς πρὸς τὸ Χριστοῦ μυστήριον. Στοιχειωτής γὰρ ὁ νόμος, καὶ ἀναφέρει μὲν εἰς ἀρχὰς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, σπερματίζει δὲ ὥσπερ ἐν ἡμῖν δι' αινιγμάτων καὶ σκιᾶς τοῦ κατά Χριστόν μυστηρίου τὴν γνῶσιν. Καὶ γοῦν Ἰουδαίοις έφασκεν ὁ Χριστὸς, καὶ αὐτὸν ἠθετηκόσι Μωσέα τον ἱερώτατον. Η δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα ; Ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωσῆς, εἰς ὃν ὑμεῖς ἐλπίκατε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσῇ, ἐπι- στεύετε ἂν ἐμοὶ· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε. » Πα- ραδεχθείσης τοιγαροῦν πρὸς ἡμῶν τῆς Σεπφώρας εἰ; πρόσωπον τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, ἔσται που πάν τως τὸ ἐξ αὐτῆς παιδίον εἰς τύπον τοῦ νέου λαοῦ, τὴν ἐν Χριστῷ διὰ πνεύματος νηπιότητα καὶ εἰς Θεὸν ἀναγέννησιν δεξαμένων τῶν πεπιστευκότων, οὓς καὶ λαὸν κτιζόμενον ἔφη που Δαβίδ. Τὸ τοίνυν ἀρτι- γενὲς ἐν Χριστῷ παιδίον, τοῦτ' ἔστιν, ὁ νέος τε καὶ διὰ πίστεως λαὸς περιτομῆς δυσωπεῖ θάνατον. Σύμ βολον γὰρ ἡ ψῆφος τῆς ἀρρήκτου φύσεως, ἧς τὸ εὐ σθενές τε καὶ ἄθραυστον ὡς ἐν σκληρᾷ τῇ λίθῳ σημαίνεται. Καὶ γοῦν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ διαβιβά σας τὸν Ἰορδάνην τοὺς ἐξ Ισραήλ, μαχαίραις αὐτοὺς περιέτεμε πετρίναις, τὴν ἐν Χριστῷ διὰ πνεύματος περιτομὴν προανατυπών. Πέτρα γὰρ ὁ Χριστὸς ἐν ὡς ἐν τύπῳ προδηλοί, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, καὶ ἡ τὸ Σεπφώρας παιδίον περιτεμοῦσα ψῆφος. Ὅτε καὶ ἀπὸ έδρα θάνατος, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ περιτομῆς τετιμη κὼς τὸ μυστήριον ἀποπεφοίτηκε τοῦ Μωσέως ὁ ἀπο- κτεῖναι ζητῶν, αἰνιγματωδῶς ἡμῖν ὑποφωνοῦντος τοῦ πράγματος, ὡς οὐ μόνον τῶν ἠξιωμένων τῆς ἐν Χριστῷ περιτομῆς ἀπέστη θάνατος, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς τὸ χρῆμα, φημὶ δὲ δὴ τὸ Χριστοῦ μυστήριον, βεβοή θηκε τοῖς πατράσιν. Ωσπερ γὰρ πάντες ἀπεθάνομεν ἐν Ἀδάμ, οὕτω καὶ εἰς πάντας ἡ διὰ Χριστοῦ φέρεται χάρις. Απέθανε γὰρ διὰ τοῦτο, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ. Οὐκοῦν ἐν καιρῷ τῆς τοῦ νέου λαοῦ περιτομῆς καὶ ἡ τῶν πατέρων συγκατωρθοῦτο ζωή. Ζῶσι γὰρ Θεῷ, ζήσειν μέλλοντες· τουτὶ γὰρ ἡμῖν καὶ ἱερὸς ἔφη λόγος. Καιρὸς δὲ περιτομῆς τῆς ἐν πνεύματι νοουμένης ἡ Χριστοῦ παρουσία, ὡς Μωσέως μὲν πρεσβύτερος, ὡς Θεός, δεύτερος δὲ καὶ μετ' αὐτὸν, καθὴ πέφηνεν ἄνθρωπος εἰς διακονίαν τὴν ἐφ' ἡμῖν. Επιτήρει γάρ, ὅτι προεχειρίζετο Θεός, Μωσέα μὲν πρῶτον, εἶτα συνήψε τὸν ᾿Ααρών, τῆς Μωσέως ἀπο στολῆς τε καὶ διακονίας δευτέραν ἐν χρόνῳ προανατι πῶν τὴν ἀνάδειξιν τοῦ Χριστοῦ, ὅς ἦν ἐν ἰσότητι μὲν τῇ πρὸς Μωσέα διὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἐν ὑπεροχή δε θείᾳ καὶ ἀσυγκρίτῳ διὰ τὸ ἐκ Θεοῦ γεγεννῆσθαι Πα- τρός. Πάρα δέ σοι καὶ τοῦτο ἰδεῖν ἐξ αὐτῶν, εἶπερ ἔλοιο, τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, ο Εποίησαν ο γάρ, φησί, • Μωσῆς καὶ 'Ααρών, καθάπερ ένετείλατο αὐτοῖς Κύ ριος, οὕτως ἐποίησαν· Μωσῆς δὲ ἦν ἐτῶν ὀγδοήκοντα, Ααρὼν δὲ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ ὀγδοήκοντα τριῶν ἦν ἐτῶν, ἡνίκα ἐλάλησαν πρὸς Φαραώ. » 'Ακούεις ὅπως ἄμφω * Β S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. concupivit Rex decorem tuum : quoniam ipse est A Joan. v, 45, 46. ss Psal. ciL so Josue r, passim. Dominus tuus 86,, Vocata igitur ea est, duin se- queretur legem, ac tanquam cum Moyse pedagogo matrimonio juncta, qui optime ad Christi myste- rium perducit s. Est enim lex magister quidam elementarius, qui perducit ad initia sermonum Dei, ac per ænigmata et umbras cognitionis ejus, qua Christi mysterium percipitur, veluti semina quæ dam in nobis inserit. Itaque Judaeis, qui ipsum quoque Moysen sacratissimum abjecerant, dicebat Christus: An putatis, quod ego accusaturus sim vos apud Patrem ? est qui accuset vos, Moyses, in quem vos speratis. Si enim crederetis Moysi, cre- deretis utique et mihi, de me enim ille scripsit * Ergo cum Sepphora Ecclesiæ loco ex gentibus col- leche accipiatur a nobis, procul dubio, qui est ex ea filius, recentioris populi figuram tenebit; eo quod illam, quam spiritus efficit in Ghristo pueri- tiam, atque in Deum regenerationem credentes ac- ceperint, quos etiam populum, qui creabitur, ap- pellat quodam loco David ". Is igitur nuper in Christo genitus puer, recentior, inquam, per fidem populus, per circumcisionem in spiritu mortem co- hibet est enim calculus naturæ illius firmissimæ nota ; ejus enim robur atque soliditas per lapidem, ut qui durus admodum sit, significatur. Itaque etiam Jesus Nave, cum Israeliticas copias per Jordanem trajecisset, gladiolis eos lapideis circumcidit, vide- licet illam in Christo per spiritum circumcisionem præfigurabat : petra enim Christus, quem tanquam in figura, ut modo dixi, ille quoque calculus præ- notat,.quo Sepphoræ est filius circumcisus ". Quo tempore etiam mors aufugit, atque a Moyse disces- sit is, qui illum quærebat occidere, quod illius in Ghristo circumcision is mysterium honoraret; in quo res ipsa gesta figurate nobis subclamare vide tur, non ab iis modo, qui Christi circumcisione dignati sunt, recessisse mortem ; sed ipsis etiam patribus eam rem, Christi, inquam, mysterium, auxilio fuisse. Ut enim omnes in Adam mortui su- mus, sic in omnes quoque illa per Christum gra- tia fertur ac funditur. Ideo namque mortuus est, ut et mortuis et vivis dominaretur. Ergo illo ipso tem- pore, quo junior populus circumciditur, simul quo- que patribus vita præstatur. Virunt enim Deo eo, ipso quod victuri sunt : id enim sacris Libris est prodi- tum ". Spiritualis porro circumcisionis tempus Christi adventus est : qui, quamvis Moyse sit anti- quior, ut Deus; idem tamen posterior est, ex eo quod homo apparuit missus ad ministerium nostra causa susceptum. Velim namque animadvertas, Moysen prius electum a Deo fuisse, postea vero Aaron adjunctum: in quo ille præfiguravit, Chri- sti declarationem legatione ac ministerio Moysi tempore posteriorem fuisse; qui æqualis erat Moysi propter humanitatem, sed quod erat Deo parente genitus, divina praestantique excellentia pollebat. s Psal. xLiv, 11, 12. ** Hebr. v, passim. • Matth. xxi, C D

ὅτι ἐπεθύμησεν ὁ Βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου, ότι αυτός ἐστιν ὁ Κύριός σου. ο Κέκληται τοίνυν ἀκολουθοῦσε τῷ νόμῳ, καὶ μονονουχί συνηρμοσμένη Μωσῇ τῷ παιδαγωγῷ, καὶ ἀποφέροντι καλῶς πρὸς τὸ Χριστοῦ μυστήριον. Στοιχειωτής γὰρ ὁ νόμος, καὶ ἀναφέρει μὲν εἰς ἀρχὰς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, σπερματίζει δὲ ὥσπερ ἐν ἡμῖν δι' αινιγμάτων καὶ σκιᾶς τοῦ κατά Χριστόν μυστηρίου τὴν γνῶσιν. Καὶ γοῦν Ἰουδαίοις έφασκεν ὁ Χριστὸς, καὶ αὐτὸν ἠθετηκόσι Μωσέα τον ἱερώτατον. Η δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα ; Ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωσῆς, εἰς ὃν ὑμεῖς ἐλπίκατε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσῇ, ἐπι- στεύετε ἂν ἐμοὶ· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψε. » Πα- ραδεχθείσης τοιγαροῦν πρὸς ἡμῶν τῆς Σεπφώρας εἰ; πρόσωπον τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, ἔσται που πάν τως τὸ ἐξ αὐτῆς παιδίον εἰς τύπον τοῦ νέου λαοῦ, τὴν ἐν Χριστῷ διὰ πνεύματος νηπιότητα καὶ εἰς Θεὸν ἀναγέννησιν δεξαμένων τῶν πεπιστευκότων, οὓς καὶ λαὸν κτιζόμενον ἔφη που Δαβίδ. Τὸ τοίνυν ἀρτι- γενὲς ἐν Χριστῷ παιδίον, τοῦτ' ἔστιν, ὁ νέος τε καὶ διὰ πίστεως λαὸς περιτομῆς δυσωπεῖ θάνατον. Σύμ βολον γὰρ ἡ ψῆφος τῆς ἀρρήκτου φύσεως, ἧς τὸ εὐ σθενές τε καὶ ἄθραυστον ὡς ἐν σκληρᾷ τῇ λίθῳ σημαίνεται. Καὶ γοῦν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ διαβιβά σας τὸν Ἰορδάνην τοὺς ἐξ Ισραήλ, μαχαίραις αὐτοὺς περιέτεμε πετρίναις, τὴν ἐν Χριστῷ διὰ πνεύματος περιτομὴν προανατυπών. Πέτρα γὰρ ὁ Χριστὸς ἐν ὡς ἐν τύπῳ προδηλοί, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, καὶ ἡ τὸ Σεπφώρας παιδίον περιτεμοῦσα ψῆφος. Ὅτε καὶ ἀπὸ έδρα θάνατος, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ περιτομῆς τετιμη κὼς τὸ μυστήριον ἀποπεφοίτηκε τοῦ Μωσέως ὁ ἀπο- κτεῖναι ζητῶν, αἰνιγματωδῶς ἡμῖν ὑποφωνοῦντος τοῦ πράγματος, ὡς οὐ μόνον τῶν ἠξιωμένων τῆς ἐν Χριστῷ περιτομῆς ἀπέστη θάνατος, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς τὸ χρῆμα, φημὶ δὲ δὴ τὸ Χριστοῦ μυστήριον, βεβοή θηκε τοῖς πατράσιν. Ωσπερ γὰρ πάντες ἀπεθάνομεν ἐν Ἀδάμ, οὕτω καὶ εἰς πάντας ἡ διὰ Χριστοῦ φέρεται χάρις. Απέθανε γὰρ διὰ τοῦτο, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ. Οὐκοῦν ἐν καιρῷ τῆς τοῦ νέου λαοῦ περιτομῆς καὶ ἡ τῶν πατέρων συγκατωρθοῦτο ζωή. Ζῶσι γὰρ Θεῷ, ζήσειν μέλλοντες· τουτὶ γὰρ ἡμῖν καὶ ἱερὸς ἔφη λόγος. Καιρὸς δὲ περιτομῆς τῆς ἐν πνεύματι νοουμένης ἡ Χριστοῦ παρουσία, ὡς Μωσέως μὲν πρεσβύτερος, ὡς Θεός, δεύτερος δὲ καὶ μετ' αὐτὸν, καθὴ πέφηνεν ἄνθρωπος εἰς διακονίαν τὴν ἐφ' ἡμῖν. Επιτήρει γάρ, ὅτι προεχειρίζετο Θεός, Μωσέα μὲν πρῶτον, εἶτα συνήψε τὸν ᾿Ααρών, τῆς Μωσέως ἀπο στολῆς τε καὶ διακονίας δευτέραν ἐν χρόνῳ προανατι πῶν τὴν ἀνάδειξιν τοῦ Χριστοῦ, ὅς ἦν ἐν ἰσότητι μὲν τῇ πρὸς Μωσέα διὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἐν ὑπεροχή δε θείᾳ καὶ ἀσυγκρίτῳ διὰ τὸ ἐκ Θεοῦ γεγεννῆσθαι Πα- τρός. Πάρα δέ σοι καὶ τοῦτο ἰδεῖν ἐξ αὐτῶν, εἶπερ ἔλοιο, τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, ο Εποίησαν ο γάρ, φησί, • Μωσῆς καὶ 'Ααρών, καθάπερ ένετείλατο αὐτοῖς Κύ ριος, οὕτως ἐποίησαν· Μωσῆς δὲ ἦν ἐτῶν ὀγδοήκοντα, Ααρὼν δὲ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ ὀγδοήκοντα τριῶν ἦν ἐτῶν, ἡνίκα ἐλάλησαν πρὸς Φαραώ. » 'Ακούεις ὅπως ἄμφω * Β S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. concupivit Rex decorem tuum : quoniam ipse est A Joan. v, 45, 46. ss Psal. ciL so Josue r, passim. Dominus tuus 86,, Vocata igitur ea est, duin se- queretur legem, ac tanquam cum Moyse pedagogo matrimonio juncta, qui optime ad Christi myste- rium perducit s. Est enim lex magister quidam elementarius, qui perducit ad initia sermonum Dei, ac per ænigmata et umbras cognitionis ejus, qua Christi mysterium percipitur, veluti semina quæ dam in nobis inserit. Itaque Judaeis, qui ipsum quoque Moysen sacratissimum abjecerant, dicebat Christus: An putatis, quod ego accusaturus sim vos apud Patrem ? est qui accuset vos, Moyses, in quem vos speratis. Si enim crederetis Moysi, cre- deretis utique et mihi, de me enim ille scripsit * Ergo cum Sepphora Ecclesiæ loco ex gentibus col- leche accipiatur a nobis, procul dubio, qui est ex ea filius, recentioris populi figuram tenebit; eo quod illam, quam spiritus efficit in Ghristo pueri- tiam, atque in Deum regenerationem credentes ac- ceperint, quos etiam populum, qui creabitur, ap- pellat quodam loco David ". Is igitur nuper in Christo genitus puer, recentior, inquam, per fidem populus, per circumcisionem in spiritu mortem co- hibet est enim calculus naturæ illius firmissimæ nota ; ejus enim robur atque soliditas per lapidem, ut qui durus admodum sit, significatur. Itaque etiam Jesus Nave, cum Israeliticas copias per Jordanem trajecisset, gladiolis eos lapideis circumcidit, vide- licet illam in Christo per spiritum circumcisionem præfigurabat : petra enim Christus, quem tanquam in figura, ut modo dixi, ille quoque calculus præ- notat,.quo Sepphoræ est filius circumcisus ". Quo tempore etiam mors aufugit, atque a Moyse disces- sit is, qui illum quærebat occidere, quod illius in Ghristo circumcision is mysterium honoraret; in quo res ipsa gesta figurate nobis subclamare vide tur, non ab iis modo, qui Christi circumcisione dignati sunt, recessisse mortem ; sed ipsis etiam patribus eam rem, Christi, inquam, mysterium, auxilio fuisse. Ut enim omnes in Adam mortui su- mus, sic in omnes quoque illa per Christum gra- tia fertur ac funditur. Ideo namque mortuus est, ut et mortuis et vivis dominaretur. Ergo illo ipso tem- pore, quo junior populus circumciditur, simul quo- que patribus vita præstatur. Virunt enim Deo eo, ipso quod victuri sunt : id enim sacris Libris est prodi- tum ". Spiritualis porro circumcisionis tempus Christi adventus est : qui, quamvis Moyse sit anti- quior, ut Deus; idem tamen posterior est, ex eo quod homo apparuit missus ad ministerium nostra causa susceptum. Velim namque animadvertas, Moysen prius electum a Deo fuisse, postea vero Aaron adjunctum: in quo ille præfiguravit, Chri- sti declarationem legatione ac ministerio Moysi tempore posteriorem fuisse; qui æqualis erat Moysi propter humanitatem, sed quod erat Deo parente genitus, divina praestantique excellentia pollebat. s Psal. xLiv, 11, 12. ** Hebr. v, passim. • Matth. xxi, C D

μὲν ἤστην ἐν ἴσῳ κατά γε τὸ ἥκειν εἰς ὀγδοηκοστόν ἔτος, εἰ καὶ μετ' αὐτὸν εἰς διακονίαν ; Οὕτω καὶ ὁ Χριστός. Ἴσος μὲν κατά τι τῷ Μωσῇ, διὰ τὸ ἀνθρώ πινον, καὶ δεύτερος εἰς οἰκονομίαν, ὑπερκείμενος δὲ καὶ ὑπερανεστηκὼς, ὡς ἐν θεότητί τε καὶ δόξῃ τῇ κατὰ τὴν ἁγίαν Τριάδα. ΠΑΛΛ. Ως σαφής τε καὶ ἐναργής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Τί δέ; οὐχὶ κἀκεῖνο πρὸς τούτοις ἄξιον ἰδεῖν ; ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον ; ΚΥΡ. Οὐ γάρτοι τῆς τῶν Αἰγυπτίων ἐκδεδραμή κατι γῆς οἱ ἐξ Ισραήλ. Αλλ' οὐδ᾽ ἂν οὕτω τὴν δυσ- αχθῆ τε καὶ κατεστυγημένην αὐτοῖς ἀπελύσαντο δουλείαν, μᾶλλον δὲ, οὐδ' ἂν ὅλως διέδρασαν τὸν τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ πρωτοτόκοις επιῤῥιφέντα θάνατον, καὶ τὴν δυσδιάφυκτον χεῖρα τοῦ ολοθρευτοῦ, εἰ μὴ κατα θύσαντες τὸν ἀμνὸν εἰς τύπον Χριστοῦ τοῦ αἵροντος τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου. Ἔχρισαν μὲν τῷ αἷματι τὰς φλιάς, κατὰ τὸν σφίσι διὰ Μωσέως ορισθέντα νόμον· τὸ δὲ Χριστοῦ μυστήριον ὅπλον ὥσπερ τι καὶ ἀνατείχισμα τῆς ἑαυτῶν ἐποιοῦντο ψυχῆς. Λυ[κ]τι κὸν γὰρ θανάτου φάρμακον ὁ Χριστοῦ θάνατος, καὶ φθορᾶς ἀμείνους οἱ τῆς μυστικῆς εὐλογίας μέτοχοι, κατά γε τὸ, « Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἔχει ζωὴν αιώνιον. » Κατεδηδοκότες δὲ τὸν ἀμνὸν, ἄρτους ἀζύ- μους ἤσθιον ἐπ' αὐτῷ, τῶν εὐαγγελικών παιδευμάτων ὡς ἐν ἀζύμῳτε καὶ καθαρωτάτῃ τροφή παραδηλοῦντος τοῦ τύπου τὴν ἀστειότητα, πλὴν ἐσομένην οὐκ ἀν- ιδρωτὶ, καὶ πικρίας δίχα τῆς κατὰ τὰς θλίψεις. Τοι- γάρτοι πικρίδας συνεσθίεσθαι τοῖς ἄρτοις τοῖς οὐκ ἐζυμωμένοις, τὴν ἄδολον καὶ καθαρωτάτην ἐν Χριστῷ ζωὴν οὐ δίχα πικρίας ἐσομένην ὑποδηλοί. Συνεισκο μιστέον τοιγαροῦν ἀναγκαίως ταῖς ἀζύμοις τροφαῖς τὴν πικρίδα. « Πάντες γὰρ οἱ θέλοντες ζῆν ἐν Χριστῷ διωχθήσονται, ο φησίν. Πλήν οἶγε τοῦτο παθόντες, μακάριοι. Συμπάσχοντες γὰρ καὶ συμβασιλεύσουσι, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Μὴ ἐξοίχεται ποι πρὸς τὸ ἀκαλλὲς ὁ λόγος ; ΠΑΛΛ. Οὐδαμῶς. σε DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. A Licet autem ex ipsis quoque sacris Litteris hæc per- spicere, si velis. • Fecerunt enim, inquit, Moyses et Aaron, sicut præceperat eis Dominus, sic fece- runt. Moyses autem erat annorum octoginta, Aaron vero frater ejus octoginta trium annorum erat, 'quando locuti sunt ad Pharaonem "., Audisne quemadmodum, ex eo quidem quod ad octogesimum annum pervenerunt, ambo æquales fuerint, sed Aaron numero trinitatis excellat? ergo Moyse antiquior, etsi in ministerio posterior fuerit. Sic et Christus æqualis est quadam ex parte Moysi per humanitatem, ac dispensatione posterior; sed ei- dem tamen, quod ad Deitatem ac sanctæ Trinitatis gloriam pertinet, longe præponitur et antefertur. PALL. Aperta sane ac perspicua expositio. CYR. Quid ? nonne illud præterea dignum est quod animadvertatur ? B c Exod. vu, 6, 7. PALL. Quidnam istud est? CYR. Non enim ante ex Egyptiorum terris ex- cessissent Israelitæ, neque servitutem a se adeo molestam atque odiosam excussissent, quinetiam illatam Ægyptiorum primogenitis mortem, atque inevitabilem illam exterminatoris manum haud effugissent, nisi prius agnum immolassent in Chri- sti figuram, qui tollit peccata mundi. Unxerant ergo illi quidem postes sanguine, ut lex a Moyse sancita jubebat, sed Christi mysterio suos animos tanquam scuto quodam atque vallo muuierant. Christi uamque mors medicina est ad mortem solvendam valens, et qui mysticæ benedictionis participes funt, ii sunt mortis atque interitus victores, ut illa verba testantur : « Amen, amen dico vobis, qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam . Edentes vero agnum, panes azymos, ad eum cibum adhibebat : quæ figura per azymum purumque cibum evangelicarum disci- plinarum elegantiam significabat; sed ita tamen, ut eam non absque sudore atque pressurarum amari- tudine futuram esse præfiguraret: nam amaris herbis simul cum infermentatis panibus vesci hoc laten- ter significat, illam sincerissimam atque purgatis- simam in Christo vitam non posse sine amaritu- dine duci. Ergo ad azymos cibos amaritudo quoque est necessario adjungenda : . Omnes enim qui vo- lunt pie vivere in Christo, persecutionem patien- tur ",, inquit. Sed tamen, quicunque id perpessi fuerint, beati sunt: nam simul patiendo, conse- quentur etiam ut simul regnent, ut scriptum est ". Num igitur oratio a decoro deviasse tibi videtur ? PALL. Minime vero. "Joan. vi, 55. "II. Tim. in, 42. * Rom. vi, 18.

μὲν ἤστην ἐν ἴσῳ κατά γε τὸ ἥκειν εἰς ὀγδοηκοστόν ἔτος, εἰ καὶ μετ' αὐτὸν εἰς διακονίαν ; Οὕτω καὶ ὁ Χριστός. Ἴσος μὲν κατά τι τῷ Μωσῇ, διὰ τὸ ἀνθρώ πινον, καὶ δεύτερος εἰς οἰκονομίαν, ὑπερκείμενος δὲ καὶ ὑπερανεστηκὼς, ὡς ἐν θεότητί τε καὶ δόξῃ τῇ κατὰ τὴν ἁγίαν Τριάδα. ΠΑΛΛ. Ως σαφής τε καὶ ἐναργής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Τί δέ; οὐχὶ κἀκεῖνο πρὸς τούτοις ἄξιον ἰδεῖν ; ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον ; ΚΥΡ. Οὐ γάρτοι τῆς τῶν Αἰγυπτίων ἐκδεδραμή κατι γῆς οἱ ἐξ Ισραήλ. Αλλ' οὐδ᾽ ἂν οὕτω τὴν δυσ- αχθῆ τε καὶ κατεστυγημένην αὐτοῖς ἀπελύσαντο δουλείαν, μᾶλλον δὲ, οὐδ' ἂν ὅλως διέδρασαν τὸν τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ πρωτοτόκοις επιῤῥιφέντα θάνατον, καὶ τὴν δυσδιάφυκτον χεῖρα τοῦ ολοθρευτοῦ, εἰ μὴ κατα θύσαντες τὸν ἀμνὸν εἰς τύπον Χριστοῦ τοῦ αἵροντος τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου. Ἔχρισαν μὲν τῷ αἷματι τὰς φλιάς, κατὰ τὸν σφίσι διὰ Μωσέως ορισθέντα νόμον· τὸ δὲ Χριστοῦ μυστήριον ὅπλον ὥσπερ τι καὶ ἀνατείχισμα τῆς ἑαυτῶν ἐποιοῦντο ψυχῆς. Λυ[κ]τι κὸν γὰρ θανάτου φάρμακον ὁ Χριστοῦ θάνατος, καὶ φθορᾶς ἀμείνους οἱ τῆς μυστικῆς εὐλογίας μέτοχοι, κατά γε τὸ, « Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἔχει ζωὴν αιώνιον. » Κατεδηδοκότες δὲ τὸν ἀμνὸν, ἄρτους ἀζύ- μους ἤσθιον ἐπ' αὐτῷ, τῶν εὐαγγελικών παιδευμάτων ὡς ἐν ἀζύμῳτε καὶ καθαρωτάτῃ τροφή παραδηλοῦντος τοῦ τύπου τὴν ἀστειότητα, πλὴν ἐσομένην οὐκ ἀν- ιδρωτὶ, καὶ πικρίας δίχα τῆς κατὰ τὰς θλίψεις. Τοι- γάρτοι πικρίδας συνεσθίεσθαι τοῖς ἄρτοις τοῖς οὐκ ἐζυμωμένοις, τὴν ἄδολον καὶ καθαρωτάτην ἐν Χριστῷ ζωὴν οὐ δίχα πικρίας ἐσομένην ὑποδηλοί. Συνεισκο μιστέον τοιγαροῦν ἀναγκαίως ταῖς ἀζύμοις τροφαῖς τὴν πικρίδα. « Πάντες γὰρ οἱ θέλοντες ζῆν ἐν Χριστῷ διωχθήσονται, ο φησίν. Πλήν οἶγε τοῦτο παθόντες, μακάριοι. Συμπάσχοντες γὰρ καὶ συμβασιλεύσουσι, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Μὴ ἐξοίχεται ποι πρὸς τὸ ἀκαλλὲς ὁ λόγος ; ΠΑΛΛ. Οὐδαμῶς. σε DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. II. A Licet autem ex ipsis quoque sacris Litteris hæc per- spicere, si velis. • Fecerunt enim, inquit, Moyses et Aaron, sicut præceperat eis Dominus, sic fece- runt. Moyses autem erat annorum octoginta, Aaron vero frater ejus octoginta trium annorum erat, 'quando locuti sunt ad Pharaonem "., Audisne quemadmodum, ex eo quidem quod ad octogesimum annum pervenerunt, ambo æquales fuerint, sed Aaron numero trinitatis excellat? ergo Moyse antiquior, etsi in ministerio posterior fuerit. Sic et Christus æqualis est quadam ex parte Moysi per humanitatem, ac dispensatione posterior; sed ei- dem tamen, quod ad Deitatem ac sanctæ Trinitatis gloriam pertinet, longe præponitur et antefertur. PALL. Aperta sane ac perspicua expositio. CYR. Quid ? nonne illud præterea dignum est quod animadvertatur ? B c Exod. vu, 6, 7. PALL. Quidnam istud est? CYR. Non enim ante ex Egyptiorum terris ex- cessissent Israelitæ, neque servitutem a se adeo molestam atque odiosam excussissent, quinetiam illatam Ægyptiorum primogenitis mortem, atque inevitabilem illam exterminatoris manum haud effugissent, nisi prius agnum immolassent in Chri- sti figuram, qui tollit peccata mundi. Unxerant ergo illi quidem postes sanguine, ut lex a Moyse sancita jubebat, sed Christi mysterio suos animos tanquam scuto quodam atque vallo muuierant. Christi uamque mors medicina est ad mortem solvendam valens, et qui mysticæ benedictionis participes funt, ii sunt mortis atque interitus victores, ut illa verba testantur : « Amen, amen dico vobis, qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam . Edentes vero agnum, panes azymos, ad eum cibum adhibebat : quæ figura per azymum purumque cibum evangelicarum disci- plinarum elegantiam significabat; sed ita tamen, ut eam non absque sudore atque pressurarum amari- tudine futuram esse præfiguraret: nam amaris herbis simul cum infermentatis panibus vesci hoc laten- ter significat, illam sincerissimam atque purgatis- simam in Christo vitam non posse sine amaritu- dine duci. Ergo ad azymos cibos amaritudo quoque est necessario adjungenda : . Omnes enim qui vo- lunt pie vivere in Christo, persecutionem patien- tur ",, inquit. Sed tamen, quicunque id perpessi fuerint, beati sunt: nam simul patiendo, conse- quentur etiam ut simul regnent, ut scriptum est ". Num igitur oratio a decoro deviasse tibi videtur ? PALL. Minime vero. "Joan. vi, 55. "II. Tim. in, 42. * Rom. vi, 18.

ἐλπίδα τὴν παρὰ Θεῷ, πίστις ἡ ἐν Χριστῷ, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν δικαίωσις, κατά γε τὸ ὑπὸ τοῦ Παύλου σοφῶς εἰρημένον· « Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως δ κηρύσσομεν, ὅτι ἐὰν ὁμολογήσῃς ἐν τῷ στόματί σου ότι Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύ στις ἐν τῇ καρδίᾳ σου ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ· καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιο- σύνην· στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.. Ταύτην οὖν ἄρα τὴν οὕτως ἀγχοῦ καὶ συνεσταλμένην ὁδὸν διαστείχειν οὐκ ἠφίει τοὺς πάλαι Θεός· ἐπενόει δὲ ὥσπερ τινὰ κύκλον τὴν ἐπ' εὐθείας οὐκ ἔχοντα, τὸν ἐν περιστροφαῖς λόγων καὶ ἐν αἰνίγμασι νόμον μακροτέραν ἔχοντα καὶ οὐκ ἀταλαίπωρον τὴν παιδ αγωγίαν, ἵν᾿ ὥσπερ τινὰ μελέτησιν τῶν τελειοτέρων τὰ ἐν σκιαῖς ἔχοντες, καὶ προκατηχούμενοι τὸ μυ- Β στήριον, μὴ τοῖς τυχοῦσιν ἁπλῶς καταπτοοῖντο δεί μασιν, εἰς ἀποδρομὴν καὶ ἀπόστασιν τὴν ἀπὸ Χρι- στοῦ, προγεγυμνασμένοι δὲ ὥσπερ καὶ ἀναμανθά νοντες τὸ ἀληθῶς ὠφελοῦν, ἑτοιμότεροι μὲν ἂν εἶεν πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας Εφεσίν τε καὶ προθυμίαν, ἐρηρεισμένην δὲ καὶ ἀ[να]κατάσειστον ἔχοιεν τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπησιν. Διὰ μακρᾶς οὖν ὥσπερ καὶ οὐκ εὐ- Θείας ὁδοῦ, τῆς κατὰ τὸ γράμμα λατρείας, παιδαγωγός ἦν ὁ νόμος. Χριστὸς δὲ οὐχ οὕτω. Παρέδειξε γὰρ ἡμῖν τὴν εἰς εὐθὺ καὶ ἀγχοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὴν διὰ πίστεως, μεταχαλκεύων εἰς εὐτολμίαν, καὶ εἰς τὸ χρῆναι λοιπὸν κατανδρίζεσθαι τῶν ἀνθεστηκότων· τληπαθεῖν δὲ ὅτι μάλιστα φιλεῖν ὑπέρ τε τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ ταῖς τοῦ διαβόλου μεθοδ[ε]ίαις ἀντιφέρεσθαι γεννι- κῶς, ἐκεῖνο που τάχα τὸ ἐν προφήτη λέγοντας· • Ιδού Κύριος βοηθεῖ μοι, τίς κακώσει με ; » Τὸ δὲ δὴ τὴν οὕτως ἡμῖν ἀξιάγαστον εὐτολμίαν ἐμποιοῦν εἴη δή που πάντων ἂν ἕτερον οὐδὲν, παρὰ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν, τοῦτ' ἔστι, τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος μέθεξίν τε καὶ κοινωνίαν. ΠΑΛΛ. Συνίημι φῂς, και σε τῆς ἀγχινοίας ἄγαμα.. ΚΥΡ. Καὶ τόν γε τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας και μὲν κατασημήνειεν ἂν εὐθὺς τὸ παρεζευγμένον. • Πέμπτῃ γάρ, φησί, γενεᾷ ἀνέβησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐκ τῆς Αἰγύπτου. » Εκλελυτρώμεθα γὰρ ἐκ δουλείας, καὶ μὴν καὶ πόνων τῶν ἐν εἰκαίοις περισπασμοῖς, καὶ ταλαιπωρίας τῆς περὶ γῆν τε καὶ χοῦν (συνίης δὲ δ φήμι), κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν παραβολήν, ὡς ἐν πέμπτῃ γενεᾷ, τῷ πέμπτῳ καιρῷ. • Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότη, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι έργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. » Τουτὶ δὲ καὶ περὶ τὴν ἔκτην τε καὶ τὴν ἐνάτην ἔφη ὁρᾷν· « Περὶ δὲ τὴν ἐνδε κάτην, εὗρεν ἄλλους ἀργούς, ἔφη τε πρὸς ἐκείνους· Τι ἑστήκατε ὧδε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; ὑπάγετε, καὶ ὑμεῖς ἐργάζεσθε εἰς τὸν ἀμπελῶνά μου. » "Αθρει δὴ οὖν, ὡς ἐν πέμπτῃ γενιά πεμπομένους εἰς τὸν ἀμπελῶνα τοὺς τελευταίους, καὶ ἐν καιροῖς τοῖς Μ. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. positam habemus, fides, inquam, in Christo, et illa in eodem justificatio, ut sapienter est a beato Paulo dictum • Prope te est verbum hoc in ore tuo et in corde tuo, hoc est, verbum fidei, quod prædica- mus: quoniam, si confitearis in ore tuo quod Do- minus Jesus, et credideris in corde tuo quod Deus ipsum suscitavit a mortuis, salvus eris : corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem 66., Per hanc igitur adeo vicinam bre- vemque viam ambulare antiquos illos homines non permisit Deus, sed velut circuitum quemdam ex- cogitavit, rectum iter minime habentem, legem, in- quam, quæ per orationis anfractus et ænigmata longiorem haberet laboriosioremque disciplinam, 66° A sanctificationem, spemque eam quan in Deo re- ut iis, quæ tradebantur in umbris, velut medila- tione quadam rerum perfectiorum utentes, ac prius mysterii rudimentis imbuti, non temere quibusvis terroribus turbarentur, et a Christo resilirent atque desciscerent, sed velut exercitatione quadam instru- cli, cum didicissent quam utilis esset veritas, pa- ratiores ad expetendam, alacriterque capessendam veritatem redderentur, dilectioneque erga Deum essent firma et immota. Lex igitur pædagogus erat, qui veluti per longiorem ac fexuosam viam duceret, per illum, inquam, cultum, qui secundun litteram exhibebatur. At non item Christus. Nam tum brevem nobis commonstravit viam, illam, in- quam, per fidem ; adeoque audentes nos reddidit, ut non dubitemus jam adversus ea quæ nobis C obluctantur, fortiter dimicare, optandumque in primis existímemus pro ipso bono quidpiam to- lerare, ac diaboli insidiosis occursibus fortiter ob- sistere, illud e propheta in ore habentes : Ecce Deus adjuvat me; quis affliget me “? » Quod au- tem in nobis adeo miros animi ausus efficit, id certe non aliud omnino est, quam illa ex alto virtus, id est, sancti Spiritus participatio atque com- zounio. D Rom. x, 8-10. Isa. L, 7. *7* Exod. xIII, 3. PATROL. GR. LXVIII : PALL. Intelligo quod dicis, ac tuam istam soler- tiam admiror. CYR. Atque ipsum quoque salutis per Christum tribuendæ tempus, ut puto, significatur, eo ipso quod deinceps adjunctum est : c Quinta namque, ait, generatione ascenderunt filii Israel de terra Ægypti e. . Namque a servitute atque laboribus, quibus frustra vanis in rebus distinebamur, ærum- nis etiam quas in terræ ac pulveris operibus tole- rabamus (nosti enim quod dico), quinta successione temporum, ut est in evangelica illa parabola, quasi quinta quadam generatione redempti sumus. ‹ Si- mile est enim regnum cœlorum homini patrifami- lias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam “. › Quod idem circa tertiam quoque, sextam ac nonam horam fecisse ait. Circa unde- cimam vero invenit alios otiosos, aitque ad illos : Quid statis tota die sic otiosi ? ite et vos ad ope- randum in vineam meam "., Intellige igitur hos en Matth. IX, seqq. "Ibid., 6.

ἐλπίδα τὴν παρὰ Θεῷ, πίστις ἡ ἐν Χριστῷ, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν δικαίωσις, κατά γε τὸ ὑπὸ τοῦ Παύλου σοφῶς εἰρημένον· « Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως δ κηρύσσομεν, ὅτι ἐὰν ὁμολογήσῃς ἐν τῷ στόματί σου ότι Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύ στις ἐν τῇ καρδίᾳ σου ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ· καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιο- σύνην· στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.. Ταύτην οὖν ἄρα τὴν οὕτως ἀγχοῦ καὶ συνεσταλμένην ὁδὸν διαστείχειν οὐκ ἠφίει τοὺς πάλαι Θεός· ἐπενόει δὲ ὥσπερ τινὰ κύκλον τὴν ἐπ' εὐθείας οὐκ ἔχοντα, τὸν ἐν περιστροφαῖς λόγων καὶ ἐν αἰνίγμασι νόμον μακροτέραν ἔχοντα καὶ οὐκ ἀταλαίπωρον τὴν παιδ αγωγίαν, ἵν᾿ ὥσπερ τινὰ μελέτησιν τῶν τελειοτέρων τὰ ἐν σκιαῖς ἔχοντες, καὶ προκατηχούμενοι τὸ μυ- Β στήριον, μὴ τοῖς τυχοῦσιν ἁπλῶς καταπτοοῖντο δεί μασιν, εἰς ἀποδρομὴν καὶ ἀπόστασιν τὴν ἀπὸ Χρι- στοῦ, προγεγυμνασμένοι δὲ ὥσπερ καὶ ἀναμανθά νοντες τὸ ἀληθῶς ὠφελοῦν, ἑτοιμότεροι μὲν ἂν εἶεν πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας Εφεσίν τε καὶ προθυμίαν, ἐρηρεισμένην δὲ καὶ ἀ[να]κατάσειστον ἔχοιεν τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπησιν. Διὰ μακρᾶς οὖν ὥσπερ καὶ οὐκ εὐ- Θείας ὁδοῦ, τῆς κατὰ τὸ γράμμα λατρείας, παιδαγωγός ἦν ὁ νόμος. Χριστὸς δὲ οὐχ οὕτω. Παρέδειξε γὰρ ἡμῖν τὴν εἰς εὐθὺ καὶ ἀγχοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὴν διὰ πίστεως, μεταχαλκεύων εἰς εὐτολμίαν, καὶ εἰς τὸ χρῆναι λοιπὸν κατανδρίζεσθαι τῶν ἀνθεστηκότων· τληπαθεῖν δὲ ὅτι μάλιστα φιλεῖν ὑπέρ τε τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ ταῖς τοῦ διαβόλου μεθοδ[ε]ίαις ἀντιφέρεσθαι γεννι- κῶς, ἐκεῖνο που τάχα τὸ ἐν προφήτη λέγοντας· • Ιδού Κύριος βοηθεῖ μοι, τίς κακώσει με ; » Τὸ δὲ δὴ τὴν οὕτως ἡμῖν ἀξιάγαστον εὐτολμίαν ἐμποιοῦν εἴη δή που πάντων ἂν ἕτερον οὐδὲν, παρὰ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν, τοῦτ' ἔστι, τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος μέθεξίν τε καὶ κοινωνίαν. ΠΑΛΛ. Συνίημι φῂς, και σε τῆς ἀγχινοίας ἄγαμα.. ΚΥΡ. Καὶ τόν γε τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας και μὲν κατασημήνειεν ἂν εὐθὺς τὸ παρεζευγμένον. • Πέμπτῃ γάρ, φησί, γενεᾷ ἀνέβησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐκ τῆς Αἰγύπτου. » Εκλελυτρώμεθα γὰρ ἐκ δουλείας, καὶ μὴν καὶ πόνων τῶν ἐν εἰκαίοις περισπασμοῖς, καὶ ταλαιπωρίας τῆς περὶ γῆν τε καὶ χοῦν (συνίης δὲ δ φήμι), κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν παραβολήν, ὡς ἐν πέμπτῃ γενεᾷ, τῷ πέμπτῳ καιρῷ. • Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότη, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι έργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. » Τουτὶ δὲ καὶ περὶ τὴν ἔκτην τε καὶ τὴν ἐνάτην ἔφη ὁρᾷν· « Περὶ δὲ τὴν ἐνδε κάτην, εὗρεν ἄλλους ἀργούς, ἔφη τε πρὸς ἐκείνους· Τι ἑστήκατε ὧδε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; ὑπάγετε, καὶ ὑμεῖς ἐργάζεσθε εἰς τὸν ἀμπελῶνά μου. » "Αθρει δὴ οὖν, ὡς ἐν πέμπτῃ γενιά πεμπομένους εἰς τὸν ἀμπελῶνα τοὺς τελευταίους, καὶ ἐν καιροῖς τοῖς Μ. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. positam habemus, fides, inquam, in Christo, et illa in eodem justificatio, ut sapienter est a beato Paulo dictum • Prope te est verbum hoc in ore tuo et in corde tuo, hoc est, verbum fidei, quod prædica- mus: quoniam, si confitearis in ore tuo quod Do- minus Jesus, et credideris in corde tuo quod Deus ipsum suscitavit a mortuis, salvus eris : corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem 66., Per hanc igitur adeo vicinam bre- vemque viam ambulare antiquos illos homines non permisit Deus, sed velut circuitum quemdam ex- cogitavit, rectum iter minime habentem, legem, in- quam, quæ per orationis anfractus et ænigmata longiorem haberet laboriosioremque disciplinam, 66° A sanctificationem, spemque eam quan in Deo re- ut iis, quæ tradebantur in umbris, velut medila- tione quadam rerum perfectiorum utentes, ac prius mysterii rudimentis imbuti, non temere quibusvis terroribus turbarentur, et a Christo resilirent atque desciscerent, sed velut exercitatione quadam instru- cli, cum didicissent quam utilis esset veritas, pa- ratiores ad expetendam, alacriterque capessendam veritatem redderentur, dilectioneque erga Deum essent firma et immota. Lex igitur pædagogus erat, qui veluti per longiorem ac fexuosam viam duceret, per illum, inquam, cultum, qui secundun litteram exhibebatur. At non item Christus. Nam tum brevem nobis commonstravit viam, illam, in- quam, per fidem ; adeoque audentes nos reddidit, ut non dubitemus jam adversus ea quæ nobis C obluctantur, fortiter dimicare, optandumque in primis existímemus pro ipso bono quidpiam to- lerare, ac diaboli insidiosis occursibus fortiter ob- sistere, illud e propheta in ore habentes : Ecce Deus adjuvat me; quis affliget me “? » Quod au- tem in nobis adeo miros animi ausus efficit, id certe non aliud omnino est, quam illa ex alto virtus, id est, sancti Spiritus participatio atque com- zounio. D Rom. x, 8-10. Isa. L, 7. *7* Exod. xIII, 3. PATROL. GR. LXVIII : PALL. Intelligo quod dicis, ac tuam istam soler- tiam admiror. CYR. Atque ipsum quoque salutis per Christum tribuendæ tempus, ut puto, significatur, eo ipso quod deinceps adjunctum est : c Quinta namque, ait, generatione ascenderunt filii Israel de terra Ægypti e. . Namque a servitute atque laboribus, quibus frustra vanis in rebus distinebamur, ærum- nis etiam quas in terræ ac pulveris operibus tole- rabamus (nosti enim quod dico), quinta successione temporum, ut est in evangelica illa parabola, quasi quinta quadam generatione redempti sumus. ‹ Si- mile est enim regnum cœlorum homini patrifami- lias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam “. › Quod idem circa tertiam quoque, sextam ac nonam horam fecisse ait. Circa unde- cimam vero invenit alios otiosos, aitque ad illos : Quid statis tota die sic otiosi ? ite et vos ad ope- randum in vineam meam "., Intellige igitur hos en Matth. IX, seqq. "Ibid., 6.

ἐλπίδα τὴν παρὰ Θεῷ, πίστις ἡ ἐν Χριστῷ, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν δικαίωσις, κατά γε τὸ ὑπὸ τοῦ Παύλου σοφῶς εἰρημένον· « Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως δ κηρύσσομεν, ὅτι ἐὰν ὁμολογήσῃς ἐν τῷ στόματί σου ότι Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύ στις ἐν τῇ καρδίᾳ σου ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ· καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιο- σύνην· στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.. Ταύτην οὖν ἄρα τὴν οὕτως ἀγχοῦ καὶ συνεσταλμένην ὁδὸν διαστείχειν οὐκ ἠφίει τοὺς πάλαι Θεός· ἐπενόει δὲ ὥσπερ τινὰ κύκλον τὴν ἐπ' εὐθείας οὐκ ἔχοντα, τὸν ἐν περιστροφαῖς λόγων καὶ ἐν αἰνίγμασι νόμον μακροτέραν ἔχοντα καὶ οὐκ ἀταλαίπωρον τὴν παιδ αγωγίαν, ἵν᾿ ὥσπερ τινὰ μελέτησιν τῶν τελειοτέρων τὰ ἐν σκιαῖς ἔχοντες, καὶ προκατηχούμενοι τὸ μυ- Β στήριον, μὴ τοῖς τυχοῦσιν ἁπλῶς καταπτοοῖντο δεί μασιν, εἰς ἀποδρομὴν καὶ ἀπόστασιν τὴν ἀπὸ Χρι- στοῦ, προγεγυμνασμένοι δὲ ὥσπερ καὶ ἀναμανθά νοντες τὸ ἀληθῶς ὠφελοῦν, ἑτοιμότεροι μὲν ἂν εἶεν πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας Εφεσίν τε καὶ προθυμίαν, ἐρηρεισμένην δὲ καὶ ἀ[να]κατάσειστον ἔχοιεν τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπησιν. Διὰ μακρᾶς οὖν ὥσπερ καὶ οὐκ εὐ- Θείας ὁδοῦ, τῆς κατὰ τὸ γράμμα λατρείας, παιδαγωγός ἦν ὁ νόμος. Χριστὸς δὲ οὐχ οὕτω. Παρέδειξε γὰρ ἡμῖν τὴν εἰς εὐθὺ καὶ ἀγχοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὴν διὰ πίστεως, μεταχαλκεύων εἰς εὐτολμίαν, καὶ εἰς τὸ χρῆναι λοιπὸν κατανδρίζεσθαι τῶν ἀνθεστηκότων· τληπαθεῖν δὲ ὅτι μάλιστα φιλεῖν ὑπέρ τε τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ ταῖς τοῦ διαβόλου μεθοδ[ε]ίαις ἀντιφέρεσθαι γεννι- κῶς, ἐκεῖνο που τάχα τὸ ἐν προφήτη λέγοντας· • Ιδού Κύριος βοηθεῖ μοι, τίς κακώσει με ; » Τὸ δὲ δὴ τὴν οὕτως ἡμῖν ἀξιάγαστον εὐτολμίαν ἐμποιοῦν εἴη δή που πάντων ἂν ἕτερον οὐδὲν, παρὰ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν, τοῦτ' ἔστι, τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος μέθεξίν τε καὶ κοινωνίαν. ΠΑΛΛ. Συνίημι φῂς, και σε τῆς ἀγχινοίας ἄγαμα.. ΚΥΡ. Καὶ τόν γε τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας και μὲν κατασημήνειεν ἂν εὐθὺς τὸ παρεζευγμένον. • Πέμπτῃ γάρ, φησί, γενεᾷ ἀνέβησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐκ τῆς Αἰγύπτου. » Εκλελυτρώμεθα γὰρ ἐκ δουλείας, καὶ μὴν καὶ πόνων τῶν ἐν εἰκαίοις περισπασμοῖς, καὶ ταλαιπωρίας τῆς περὶ γῆν τε καὶ χοῦν (συνίης δὲ δ φήμι), κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν παραβολήν, ὡς ἐν πέμπτῃ γενεᾷ, τῷ πέμπτῳ καιρῷ. • Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότη, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι έργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. » Τουτὶ δὲ καὶ περὶ τὴν ἔκτην τε καὶ τὴν ἐνάτην ἔφη ὁρᾷν· « Περὶ δὲ τὴν ἐνδε κάτην, εὗρεν ἄλλους ἀργούς, ἔφη τε πρὸς ἐκείνους· Τι ἑστήκατε ὧδε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; ὑπάγετε, καὶ ὑμεῖς ἐργάζεσθε εἰς τὸν ἀμπελῶνά μου. » "Αθρει δὴ οὖν, ὡς ἐν πέμπτῃ γενιά πεμπομένους εἰς τὸν ἀμπελῶνα τοὺς τελευταίους, καὶ ἐν καιροῖς τοῖς Μ. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. positam habemus, fides, inquam, in Christo, et illa in eodem justificatio, ut sapienter est a beato Paulo dictum • Prope te est verbum hoc in ore tuo et in corde tuo, hoc est, verbum fidei, quod prædica- mus: quoniam, si confitearis in ore tuo quod Do- minus Jesus, et credideris in corde tuo quod Deus ipsum suscitavit a mortuis, salvus eris : corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem 66., Per hanc igitur adeo vicinam bre- vemque viam ambulare antiquos illos homines non permisit Deus, sed velut circuitum quemdam ex- cogitavit, rectum iter minime habentem, legem, in- quam, quæ per orationis anfractus et ænigmata longiorem haberet laboriosioremque disciplinam, 66° A sanctificationem, spemque eam quan in Deo re- ut iis, quæ tradebantur in umbris, velut medila- tione quadam rerum perfectiorum utentes, ac prius mysterii rudimentis imbuti, non temere quibusvis terroribus turbarentur, et a Christo resilirent atque desciscerent, sed velut exercitatione quadam instru- cli, cum didicissent quam utilis esset veritas, pa- ratiores ad expetendam, alacriterque capessendam veritatem redderentur, dilectioneque erga Deum essent firma et immota. Lex igitur pædagogus erat, qui veluti per longiorem ac fexuosam viam duceret, per illum, inquam, cultum, qui secundun litteram exhibebatur. At non item Christus. Nam tum brevem nobis commonstravit viam, illam, in- quam, per fidem ; adeoque audentes nos reddidit, ut non dubitemus jam adversus ea quæ nobis C obluctantur, fortiter dimicare, optandumque in primis existímemus pro ipso bono quidpiam to- lerare, ac diaboli insidiosis occursibus fortiter ob- sistere, illud e propheta in ore habentes : Ecce Deus adjuvat me; quis affliget me “? » Quod au- tem in nobis adeo miros animi ausus efficit, id certe non aliud omnino est, quam illa ex alto virtus, id est, sancti Spiritus participatio atque com- zounio. D Rom. x, 8-10. Isa. L, 7. *7* Exod. xIII, 3. PATROL. GR. LXVIII : PALL. Intelligo quod dicis, ac tuam istam soler- tiam admiror. CYR. Atque ipsum quoque salutis per Christum tribuendæ tempus, ut puto, significatur, eo ipso quod deinceps adjunctum est : c Quinta namque, ait, generatione ascenderunt filii Israel de terra Ægypti e. . Namque a servitute atque laboribus, quibus frustra vanis in rebus distinebamur, ærum- nis etiam quas in terræ ac pulveris operibus tole- rabamus (nosti enim quod dico), quinta successione temporum, ut est in evangelica illa parabola, quasi quinta quadam generatione redempti sumus. ‹ Si- mile est enim regnum cœlorum homini patrifami- lias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam “. › Quod idem circa tertiam quoque, sextam ac nonam horam fecisse ait. Circa unde- cimam vero invenit alios otiosos, aitque ad illos : Quid statis tota die sic otiosi ? ite et vos ad ope- randum in vineam meam "., Intellige igitur hos en Matth. IX, seqq. "Ibid., 6.

μίας καὶ τοῦ κατ' αὐτήν· . Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν· ἀποθώμεθα οὖν τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐνδυσώμεθα τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, ὡς ἐν ἡμέρᾳ ευσχημόνως περιπατήσωμεν. » Νοουμένου τοιγαρούν εἰς νύχτα τοῦ πάλαι καιροῦ, εἰς ἡμέραν δὲ αὖ τοῦ καθ' δν γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, φαμεν ὅτι προηγεῖτο μὲν τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἐν εἴδει πυρός, ὡς ἐν τῷ κατακρίνοντί τε καὶ κολάζοντι νόμῳ (κολάσεως γὰρ σημεῖον τὸ πῦρ)· ἡμῶν δὲ ἐν εἴδει νεφέλης, ὡς ἐν τύπῳ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος καὶ τῆς δι' ὕδατος 'σωτηρίας. Η οὐχ ύδωρ ή νεφέλη ; ΠΑΛΛ. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Ἐκπεφοίτηκότων δὲ τῆς Αἰγυπτίων τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, ἀνεκαίετο πρὸς ὀργὰς ὁ πάλαι πλεονεκτών, Β τοῦτ' ἔστιν ὁ Φαραώ, καὶ διώκειν ἐπεχείρει. « Εζευξε γὰρ », φησί, ε τὰ ἅρματα αὐτοῦ καὶ πάντα τὸν λαὸν συναπενέγκαι μεθ' ἑαυτοῦ, καὶ λαβὼν ἐξακόσια ἅρματα ἐκλεκτά, καὶ πᾶσαν τὴν ἵππον τῶν Αἰγυπτίων, καὶ τριστάτας ἐπὶ πάντων. ο Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν • Αναβλέψαντες δὲ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρῶσιν, καὶ ἰδοὺ οἱ Αἰγύπτιοι ἐστρατοπέδευσαν ὀπίσω αὐτῶν, καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα. Ανεβόησαν δὲ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ πρὸς Κύριον, καὶ κατεφέροντο τοῦ Μω- σέως ἀναφανδὸν λέγοντες· Παρὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν μνήματα ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, ἐξήγαγες ἡμᾶς θανατῶσαι ἐν τῇ ἐρήμῳ; τί τοῦτο ἐποίησας ἡμῖν ἐξαγαγὼν ἡμᾶς ἐξ Αἰγύπτου; Οὐ τοῦτο ἦν τὸ ῥῆμα ὁ ἐλαλή σαμεν πρὸς σὲ ἐν Αἰγύπτῳ, λέγοντες· Πάρες ἡμᾶς ὅπως δουλεύσωμεν Αἰγυπτίοις; Κρείσσον γὰρ ἡμᾶς δουλεύειν Αἰγυπτίους, ἢ ἀποθανεῖν ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ. » Πρὸς τὰ τοιάδε Μωσῆς· « Θαρσείτε, φησί, στῆτε καὶ ὁρᾶτε την σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου ἣν ποιήσει ἡμῖν σήμερον. Ον τρόπον γὰρ έωράκατε Αἰγυπτίους σήμερον, οὐ προσθήσεσθε ἔτι ἰδεῖν αὐτοὺς εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. Κύριος πολεμήσει ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὑμεῖς σιγήσετε. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωσῆν· Τί βοᾷς πρός με ;- λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ ἀνα- ζευξάτωσαν· καὶ σὺ ἔπαρον τὴν ῥάβδον σου, καὶ ἔκε τεινον τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὴν θάλασσαν, καὶ ξήρανον αὐτήν. Καὶ εἰσελθέτωσαν οἱ υἱοὶ Ισραήλ εἰς μέσον τῆς θαλάσσης κατὰ τὸ ξηρόν. » Καὶ τόν γε τῆς ἐπι- κουρίας τρόπον φανερὸν ἐποίει Θεός· « Ἐξῆρε γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ὁ προπορευόμενος τῆς παρεμβολής τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ ἐπορεύθη ἐκ τῶν ὄπισθεν ἐξῆρε δὲ καὶ ὁ στύλος τῆς νεφέλης ἀπὸ προσώπου αὐτῶν, καὶ ἔστη ἐκ τῶν ὀπίσω αὐτῶν· καὶ εἰσῆλθεν ἀνὰ μέσον τῆς παρεμβολῆς τῶν Αἰγυπτίων, καὶ ἀνὰ μέσον παρεμβολῆς Ἰαριήλ, καὶ ἔστη, καὶ ἐγένετο σκότος καὶ γνόφος. Καὶ διῆλθεν ἡ νύξ, καὶ οὐ συνέμιξαν ἀλλήλοις ὅλην τὴν νύκτα. Καὶ ταυτὶ μὲν ἡμῖν ὁ τῆς ἱστορίας ἐξυφαίνει λόγος· χρῆναι δὲ οἶμαι πάλιν ἡμᾶς τὴν τῶν νοημάτων ἀκρίβειαν (4) ἰδεῖν λεπτὸν ἐνιέντες τοῖς γεγραμμένοις τὸν νοῦν. ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Εξαίρουσι τοιγαροῦν οἱ ἐξ Ισραήλ εἰς τὴν ἁγίαν σπεύδοντες γῆν, ὡς ἐν στύλῳ πυρὸς καὶ νεφέ λης προβιβάζοντάς τε καὶ ἡγουμένου Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν εἰς τὴν ἄνω τε καὶ ἁγίαν ἀφικνεῖσθαι DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A mur; quod Paulus testatur, ubi de tempore tum quod ante adventum, tum quod in ipso adventu fuit, loquitur : « Nox præcessit, dies autem appro- pinquavit: abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambu- lemus 78. . Itaque, cum tempus illud vetus in nocte ponatur,85 rursusque illud alterum, quo Dei Unige- nitus est homo factus, in die numeretur, asserimus illum Israelitis quidem ignis specie tanquam condem- nante ac puniente lege (est enim ignis pœnæ signum); nobis vero nubis specie tanquam in figura sancti ba- prismatis, salutisque illius quam per aquam consequimur, se ducem præbuisse. An uubes non aqua est? PALL. Quidni ? C CYR. Israelitis igitur ex Ægyptiorum regione profectis, accensus est ira vetus ille dominationis usurpator, Pharao, inquam, eosque insequi molie- batur. ‹ Junxit enim, inquit, › Pharao currus suos, et omnem populum suum assumpsit secum, et ac- cepit sexcentos currus electos, et omnem equi- tatum Ægyptiorum, et duces super omnes "; » et post alia rursus : « Respicientes autem alii Israel oculis vident, et ecce Ægyptii castrametati erant post ipsos, et timuerunt valde. Et clamaverunt filii Israel ad Dominum, et insurgebant in Moysen palam dicentes quia non erant sepulcra in Ægypto, eduxi- sti nos, ut interficeres in deserto? Cur hoc fecisti πobis, educens nos ex Ægypto ? Nonne iste est ser- mo quem loquebamur ad te in Ægypto, dicentes : Recede a nobis, ut serviamus Ægyptiis? Multo enim melius erat servire eis, quam mori in hac solitudine ". Ad hac vero Moyses : « Bono animo estote, inquit; state, et videte salutem quæ a Do- mino erit, quam faciet vobis hodie; non adjicietis ultra videre ipsos in sæculum. Dominus pugnabit pre nobis, et vos tacebitis. Dixit autem Dominus ad Moysen: Cur clamas ad me? Loquere filiis Is- rael, et proficiscantur; et tu eleva virgam tuam, et extende manum tuam ad mare, et sicca illud, et ingrediantur filii Israel in medium maris per siccum r. » Atque auxilii modum perspicuum fe- cit Deus : e Sustulit se, , inquit, angelus Do- mini, qui præcedebat castra filiorum Israel, et profectus est retrorsum: sustulit etiam se co- lumna nubis a facie eorum, et stetit post eos, et ingressa est inter castra Ægyptiorum et inter ca stra Israel, et stetit, et facta est caligo et tenebræ, et præteriit nox, et non commisti sunt invicem tota nocte”, › Atque hæc quidem gestæ rei narratio contexit. Operæ pretium autem existimo rursus subtiliorem horum verborum sensum inspicere, acrioremque mentis aciem his litteris adjicere. p PALL. Ila prorsus censeo. CYR. Proficiscuntur igitur filii Israel ad terram sanctam properantes, tanquam in columna ignis ac nubis Deo præeunte atque ducente ; neque enim ullo modo licet ad superpam illam sanctam Ibid,. 10-12. "Ibid., 13-16. " Ibid., 19, ss Rom. xull, 12, 13. ** Exod. xiv, seqq. (1) Sic cod. Vatic. Cod. Sirleti, καρδίαν.

μίας καὶ τοῦ κατ' αὐτήν· . Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν· ἀποθώμεθα οὖν τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐνδυσώμεθα τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, ὡς ἐν ἡμέρᾳ ευσχημόνως περιπατήσωμεν. » Νοουμένου τοιγαρούν εἰς νύχτα τοῦ πάλαι καιροῦ, εἰς ἡμέραν δὲ αὖ τοῦ καθ' δν γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, φαμεν ὅτι προηγεῖτο μὲν τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἐν εἴδει πυρός, ὡς ἐν τῷ κατακρίνοντί τε καὶ κολάζοντι νόμῳ (κολάσεως γὰρ σημεῖον τὸ πῦρ)· ἡμῶν δὲ ἐν εἴδει νεφέλης, ὡς ἐν τύπῳ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος καὶ τῆς δι' ὕδατος 'σωτηρίας. Η οὐχ ύδωρ ή νεφέλη ; ΠΑΛΛ. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Ἐκπεφοίτηκότων δὲ τῆς Αἰγυπτίων τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, ἀνεκαίετο πρὸς ὀργὰς ὁ πάλαι πλεονεκτών, Β τοῦτ' ἔστιν ὁ Φαραώ, καὶ διώκειν ἐπεχείρει. « Εζευξε γὰρ », φησί, ε τὰ ἅρματα αὐτοῦ καὶ πάντα τὸν λαὸν συναπενέγκαι μεθ' ἑαυτοῦ, καὶ λαβὼν ἐξακόσια ἅρματα ἐκλεκτά, καὶ πᾶσαν τὴν ἵππον τῶν Αἰγυπτίων, καὶ τριστάτας ἐπὶ πάντων. ο Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν • Αναβλέψαντες δὲ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρῶσιν, καὶ ἰδοὺ οἱ Αἰγύπτιοι ἐστρατοπέδευσαν ὀπίσω αὐτῶν, καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα. Ανεβόησαν δὲ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ πρὸς Κύριον, καὶ κατεφέροντο τοῦ Μω- σέως ἀναφανδὸν λέγοντες· Παρὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν μνήματα ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, ἐξήγαγες ἡμᾶς θανατῶσαι ἐν τῇ ἐρήμῳ; τί τοῦτο ἐποίησας ἡμῖν ἐξαγαγὼν ἡμᾶς ἐξ Αἰγύπτου; Οὐ τοῦτο ἦν τὸ ῥῆμα ὁ ἐλαλή σαμεν πρὸς σὲ ἐν Αἰγύπτῳ, λέγοντες· Πάρες ἡμᾶς ὅπως δουλεύσωμεν Αἰγυπτίοις; Κρείσσον γὰρ ἡμᾶς δουλεύειν Αἰγυπτίους, ἢ ἀποθανεῖν ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ. » Πρὸς τὰ τοιάδε Μωσῆς· « Θαρσείτε, φησί, στῆτε καὶ ὁρᾶτε την σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου ἣν ποιήσει ἡμῖν σήμερον. Ον τρόπον γὰρ έωράκατε Αἰγυπτίους σήμερον, οὐ προσθήσεσθε ἔτι ἰδεῖν αὐτοὺς εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. Κύριος πολεμήσει ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὑμεῖς σιγήσετε. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωσῆν· Τί βοᾷς πρός με ;- λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ ἀνα- ζευξάτωσαν· καὶ σὺ ἔπαρον τὴν ῥάβδον σου, καὶ ἔκε τεινον τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὴν θάλασσαν, καὶ ξήρανον αὐτήν. Καὶ εἰσελθέτωσαν οἱ υἱοὶ Ισραήλ εἰς μέσον τῆς θαλάσσης κατὰ τὸ ξηρόν. » Καὶ τόν γε τῆς ἐπι- κουρίας τρόπον φανερὸν ἐποίει Θεός· « Ἐξῆρε γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ὁ προπορευόμενος τῆς παρεμβολής τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ ἐπορεύθη ἐκ τῶν ὄπισθεν ἐξῆρε δὲ καὶ ὁ στύλος τῆς νεφέλης ἀπὸ προσώπου αὐτῶν, καὶ ἔστη ἐκ τῶν ὀπίσω αὐτῶν· καὶ εἰσῆλθεν ἀνὰ μέσον τῆς παρεμβολῆς τῶν Αἰγυπτίων, καὶ ἀνὰ μέσον παρεμβολῆς Ἰαριήλ, καὶ ἔστη, καὶ ἐγένετο σκότος καὶ γνόφος. Καὶ διῆλθεν ἡ νύξ, καὶ οὐ συνέμιξαν ἀλλήλοις ὅλην τὴν νύκτα. Καὶ ταυτὶ μὲν ἡμῖν ὁ τῆς ἱστορίας ἐξυφαίνει λόγος· χρῆναι δὲ οἶμαι πάλιν ἡμᾶς τὴν τῶν νοημάτων ἀκρίβειαν (4) ἰδεῖν λεπτὸν ἐνιέντες τοῖς γεγραμμένοις τὸν νοῦν. ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Εξαίρουσι τοιγαροῦν οἱ ἐξ Ισραήλ εἰς τὴν ἁγίαν σπεύδοντες γῆν, ὡς ἐν στύλῳ πυρὸς καὶ νεφέ λης προβιβάζοντάς τε καὶ ἡγουμένου Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν εἰς τὴν ἄνω τε καὶ ἁγίαν ἀφικνεῖσθαι DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A mur; quod Paulus testatur, ubi de tempore tum quod ante adventum, tum quod in ipso adventu fuit, loquitur : « Nox præcessit, dies autem appro- pinquavit: abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambu- lemus 78. . Itaque, cum tempus illud vetus in nocte ponatur,85 rursusque illud alterum, quo Dei Unige- nitus est homo factus, in die numeretur, asserimus illum Israelitis quidem ignis specie tanquam condem- nante ac puniente lege (est enim ignis pœnæ signum); nobis vero nubis specie tanquam in figura sancti ba- prismatis, salutisque illius quam per aquam consequimur, se ducem præbuisse. An uubes non aqua est? PALL. Quidni ? C CYR. Israelitis igitur ex Ægyptiorum regione profectis, accensus est ira vetus ille dominationis usurpator, Pharao, inquam, eosque insequi molie- batur. ‹ Junxit enim, inquit, › Pharao currus suos, et omnem populum suum assumpsit secum, et ac- cepit sexcentos currus electos, et omnem equi- tatum Ægyptiorum, et duces super omnes "; » et post alia rursus : « Respicientes autem alii Israel oculis vident, et ecce Ægyptii castrametati erant post ipsos, et timuerunt valde. Et clamaverunt filii Israel ad Dominum, et insurgebant in Moysen palam dicentes quia non erant sepulcra in Ægypto, eduxi- sti nos, ut interficeres in deserto? Cur hoc fecisti πobis, educens nos ex Ægypto ? Nonne iste est ser- mo quem loquebamur ad te in Ægypto, dicentes : Recede a nobis, ut serviamus Ægyptiis? Multo enim melius erat servire eis, quam mori in hac solitudine ". Ad hac vero Moyses : « Bono animo estote, inquit; state, et videte salutem quæ a Do- mino erit, quam faciet vobis hodie; non adjicietis ultra videre ipsos in sæculum. Dominus pugnabit pre nobis, et vos tacebitis. Dixit autem Dominus ad Moysen: Cur clamas ad me? Loquere filiis Is- rael, et proficiscantur; et tu eleva virgam tuam, et extende manum tuam ad mare, et sicca illud, et ingrediantur filii Israel in medium maris per siccum r. » Atque auxilii modum perspicuum fe- cit Deus : e Sustulit se, , inquit, angelus Do- mini, qui præcedebat castra filiorum Israel, et profectus est retrorsum: sustulit etiam se co- lumna nubis a facie eorum, et stetit post eos, et ingressa est inter castra Ægyptiorum et inter ca stra Israel, et stetit, et facta est caligo et tenebræ, et præteriit nox, et non commisti sunt invicem tota nocte”, › Atque hæc quidem gestæ rei narratio contexit. Operæ pretium autem existimo rursus subtiliorem horum verborum sensum inspicere, acrioremque mentis aciem his litteris adjicere. p PALL. Ila prorsus censeo. CYR. Proficiscuntur igitur filii Israel ad terram sanctam properantes, tanquam in columna ignis ac nubis Deo præeunte atque ducente ; neque enim ullo modo licet ad superpam illam sanctam Ibid,. 10-12. "Ibid., 13-16. " Ibid., 19, ss Rom. xull, 12, 13. ** Exod. xiv, seqq. (1) Sic cod. Vatic. Cod. Sirleti, καρδίαν.

μίας καὶ τοῦ κατ' αὐτήν· . Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν· ἀποθώμεθα οὖν τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐνδυσώμεθα τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, ὡς ἐν ἡμέρᾳ ευσχημόνως περιπατήσωμεν. » Νοουμένου τοιγαρούν εἰς νύχτα τοῦ πάλαι καιροῦ, εἰς ἡμέραν δὲ αὖ τοῦ καθ' δν γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, φαμεν ὅτι προηγεῖτο μὲν τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἐν εἴδει πυρός, ὡς ἐν τῷ κατακρίνοντί τε καὶ κολάζοντι νόμῳ (κολάσεως γὰρ σημεῖον τὸ πῦρ)· ἡμῶν δὲ ἐν εἴδει νεφέλης, ὡς ἐν τύπῳ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος καὶ τῆς δι' ὕδατος 'σωτηρίας. Η οὐχ ύδωρ ή νεφέλη ; ΠΑΛΛ. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Ἐκπεφοίτηκότων δὲ τῆς Αἰγυπτίων τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, ἀνεκαίετο πρὸς ὀργὰς ὁ πάλαι πλεονεκτών, Β τοῦτ' ἔστιν ὁ Φαραώ, καὶ διώκειν ἐπεχείρει. « Εζευξε γὰρ », φησί, ε τὰ ἅρματα αὐτοῦ καὶ πάντα τὸν λαὸν συναπενέγκαι μεθ' ἑαυτοῦ, καὶ λαβὼν ἐξακόσια ἅρματα ἐκλεκτά, καὶ πᾶσαν τὴν ἵππον τῶν Αἰγυπτίων, καὶ τριστάτας ἐπὶ πάντων. ο Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν • Αναβλέψαντες δὲ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρῶσιν, καὶ ἰδοὺ οἱ Αἰγύπτιοι ἐστρατοπέδευσαν ὀπίσω αὐτῶν, καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα. Ανεβόησαν δὲ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ πρὸς Κύριον, καὶ κατεφέροντο τοῦ Μω- σέως ἀναφανδὸν λέγοντες· Παρὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν μνήματα ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, ἐξήγαγες ἡμᾶς θανατῶσαι ἐν τῇ ἐρήμῳ; τί τοῦτο ἐποίησας ἡμῖν ἐξαγαγὼν ἡμᾶς ἐξ Αἰγύπτου; Οὐ τοῦτο ἦν τὸ ῥῆμα ὁ ἐλαλή σαμεν πρὸς σὲ ἐν Αἰγύπτῳ, λέγοντες· Πάρες ἡμᾶς ὅπως δουλεύσωμεν Αἰγυπτίοις; Κρείσσον γὰρ ἡμᾶς δουλεύειν Αἰγυπτίους, ἢ ἀποθανεῖν ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ. » Πρὸς τὰ τοιάδε Μωσῆς· « Θαρσείτε, φησί, στῆτε καὶ ὁρᾶτε την σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου ἣν ποιήσει ἡμῖν σήμερον. Ον τρόπον γὰρ έωράκατε Αἰγυπτίους σήμερον, οὐ προσθήσεσθε ἔτι ἰδεῖν αὐτοὺς εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. Κύριος πολεμήσει ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὑμεῖς σιγήσετε. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωσῆν· Τί βοᾷς πρός με ;- λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ ἀνα- ζευξάτωσαν· καὶ σὺ ἔπαρον τὴν ῥάβδον σου, καὶ ἔκε τεινον τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὴν θάλασσαν, καὶ ξήρανον αὐτήν. Καὶ εἰσελθέτωσαν οἱ υἱοὶ Ισραήλ εἰς μέσον τῆς θαλάσσης κατὰ τὸ ξηρόν. » Καὶ τόν γε τῆς ἐπι- κουρίας τρόπον φανερὸν ἐποίει Θεός· « Ἐξῆρε γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ὁ προπορευόμενος τῆς παρεμβολής τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ ἐπορεύθη ἐκ τῶν ὄπισθεν ἐξῆρε δὲ καὶ ὁ στύλος τῆς νεφέλης ἀπὸ προσώπου αὐτῶν, καὶ ἔστη ἐκ τῶν ὀπίσω αὐτῶν· καὶ εἰσῆλθεν ἀνὰ μέσον τῆς παρεμβολῆς τῶν Αἰγυπτίων, καὶ ἀνὰ μέσον παρεμβολῆς Ἰαριήλ, καὶ ἔστη, καὶ ἐγένετο σκότος καὶ γνόφος. Καὶ διῆλθεν ἡ νύξ, καὶ οὐ συνέμιξαν ἀλλήλοις ὅλην τὴν νύκτα. Καὶ ταυτὶ μὲν ἡμῖν ὁ τῆς ἱστορίας ἐξυφαίνει λόγος· χρῆναι δὲ οἶμαι πάλιν ἡμᾶς τὴν τῶν νοημάτων ἀκρίβειαν (4) ἰδεῖν λεπτὸν ἐνιέντες τοῖς γεγραμμένοις τὸν νοῦν. ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Εξαίρουσι τοιγαροῦν οἱ ἐξ Ισραήλ εἰς τὴν ἁγίαν σπεύδοντες γῆν, ὡς ἐν στύλῳ πυρὸς καὶ νεφέ λης προβιβάζοντάς τε καὶ ἡγουμένου Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν εἰς τὴν ἄνω τε καὶ ἁγίαν ἀφικνεῖσθαι DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A mur; quod Paulus testatur, ubi de tempore tum quod ante adventum, tum quod in ipso adventu fuit, loquitur : « Nox præcessit, dies autem appro- pinquavit: abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambu- lemus 78. . Itaque, cum tempus illud vetus in nocte ponatur,85 rursusque illud alterum, quo Dei Unige- nitus est homo factus, in die numeretur, asserimus illum Israelitis quidem ignis specie tanquam condem- nante ac puniente lege (est enim ignis pœnæ signum); nobis vero nubis specie tanquam in figura sancti ba- prismatis, salutisque illius quam per aquam consequimur, se ducem præbuisse. An uubes non aqua est? PALL. Quidni ? C CYR. Israelitis igitur ex Ægyptiorum regione profectis, accensus est ira vetus ille dominationis usurpator, Pharao, inquam, eosque insequi molie- batur. ‹ Junxit enim, inquit, › Pharao currus suos, et omnem populum suum assumpsit secum, et ac- cepit sexcentos currus electos, et omnem equi- tatum Ægyptiorum, et duces super omnes "; » et post alia rursus : « Respicientes autem alii Israel oculis vident, et ecce Ægyptii castrametati erant post ipsos, et timuerunt valde. Et clamaverunt filii Israel ad Dominum, et insurgebant in Moysen palam dicentes quia non erant sepulcra in Ægypto, eduxi- sti nos, ut interficeres in deserto? Cur hoc fecisti πobis, educens nos ex Ægypto ? Nonne iste est ser- mo quem loquebamur ad te in Ægypto, dicentes : Recede a nobis, ut serviamus Ægyptiis? Multo enim melius erat servire eis, quam mori in hac solitudine ". Ad hac vero Moyses : « Bono animo estote, inquit; state, et videte salutem quæ a Do- mino erit, quam faciet vobis hodie; non adjicietis ultra videre ipsos in sæculum. Dominus pugnabit pre nobis, et vos tacebitis. Dixit autem Dominus ad Moysen: Cur clamas ad me? Loquere filiis Is- rael, et proficiscantur; et tu eleva virgam tuam, et extende manum tuam ad mare, et sicca illud, et ingrediantur filii Israel in medium maris per siccum r. » Atque auxilii modum perspicuum fe- cit Deus : e Sustulit se, , inquit, angelus Do- mini, qui præcedebat castra filiorum Israel, et profectus est retrorsum: sustulit etiam se co- lumna nubis a facie eorum, et stetit post eos, et ingressa est inter castra Ægyptiorum et inter ca stra Israel, et stetit, et facta est caligo et tenebræ, et præteriit nox, et non commisti sunt invicem tota nocte”, › Atque hæc quidem gestæ rei narratio contexit. Operæ pretium autem existimo rursus subtiliorem horum verborum sensum inspicere, acrioremque mentis aciem his litteris adjicere. p PALL. Ila prorsus censeo. CYR. Proficiscuntur igitur filii Israel ad terram sanctam properantes, tanquam in columna ignis ac nubis Deo præeunte atque ducente ; neque enim ullo modo licet ad superpam illam sanctam Ibid,. 10-12. "Ibid., 13-16. " Ibid., 19, ss Rom. xull, 12, 13. ** Exod. xiv, seqq. (1) Sic cod. Vatic. Cod. Sirleti, καρδίαν.

μίας καὶ τοῦ κατ' αὐτήν· . Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν· ἀποθώμεθα οὖν τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐνδυσώμεθα τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, ὡς ἐν ἡμέρᾳ ευσχημόνως περιπατήσωμεν. » Νοουμένου τοιγαρούν εἰς νύχτα τοῦ πάλαι καιροῦ, εἰς ἡμέραν δὲ αὖ τοῦ καθ' δν γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, φαμεν ὅτι προηγεῖτο μὲν τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἐν εἴδει πυρός, ὡς ἐν τῷ κατακρίνοντί τε καὶ κολάζοντι νόμῳ (κολάσεως γὰρ σημεῖον τὸ πῦρ)· ἡμῶν δὲ ἐν εἴδει νεφέλης, ὡς ἐν τύπῳ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος καὶ τῆς δι' ὕδατος 'σωτηρίας. Η οὐχ ύδωρ ή νεφέλη ; ΠΑΛΛ. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Ἐκπεφοίτηκότων δὲ τῆς Αἰγυπτίων τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, ἀνεκαίετο πρὸς ὀργὰς ὁ πάλαι πλεονεκτών, Β τοῦτ' ἔστιν ὁ Φαραώ, καὶ διώκειν ἐπεχείρει. « Εζευξε γὰρ », φησί, ε τὰ ἅρματα αὐτοῦ καὶ πάντα τὸν λαὸν συναπενέγκαι μεθ' ἑαυτοῦ, καὶ λαβὼν ἐξακόσια ἅρματα ἐκλεκτά, καὶ πᾶσαν τὴν ἵππον τῶν Αἰγυπτίων, καὶ τριστάτας ἐπὶ πάντων. ο Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν • Αναβλέψαντες δὲ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρῶσιν, καὶ ἰδοὺ οἱ Αἰγύπτιοι ἐστρατοπέδευσαν ὀπίσω αὐτῶν, καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα. Ανεβόησαν δὲ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ πρὸς Κύριον, καὶ κατεφέροντο τοῦ Μω- σέως ἀναφανδὸν λέγοντες· Παρὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν μνήματα ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, ἐξήγαγες ἡμᾶς θανατῶσαι ἐν τῇ ἐρήμῳ; τί τοῦτο ἐποίησας ἡμῖν ἐξαγαγὼν ἡμᾶς ἐξ Αἰγύπτου; Οὐ τοῦτο ἦν τὸ ῥῆμα ὁ ἐλαλή σαμεν πρὸς σὲ ἐν Αἰγύπτῳ, λέγοντες· Πάρες ἡμᾶς ὅπως δουλεύσωμεν Αἰγυπτίοις; Κρείσσον γὰρ ἡμᾶς δουλεύειν Αἰγυπτίους, ἢ ἀποθανεῖν ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ. » Πρὸς τὰ τοιάδε Μωσῆς· « Θαρσείτε, φησί, στῆτε καὶ ὁρᾶτε την σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου ἣν ποιήσει ἡμῖν σήμερον. Ον τρόπον γὰρ έωράκατε Αἰγυπτίους σήμερον, οὐ προσθήσεσθε ἔτι ἰδεῖν αὐτοὺς εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. Κύριος πολεμήσει ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὑμεῖς σιγήσετε. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωσῆν· Τί βοᾷς πρός με ;- λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ ἀνα- ζευξάτωσαν· καὶ σὺ ἔπαρον τὴν ῥάβδον σου, καὶ ἔκε τεινον τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὴν θάλασσαν, καὶ ξήρανον αὐτήν. Καὶ εἰσελθέτωσαν οἱ υἱοὶ Ισραήλ εἰς μέσον τῆς θαλάσσης κατὰ τὸ ξηρόν. » Καὶ τόν γε τῆς ἐπι- κουρίας τρόπον φανερὸν ἐποίει Θεός· « Ἐξῆρε γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ὁ προπορευόμενος τῆς παρεμβολής τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ ἐπορεύθη ἐκ τῶν ὄπισθεν ἐξῆρε δὲ καὶ ὁ στύλος τῆς νεφέλης ἀπὸ προσώπου αὐτῶν, καὶ ἔστη ἐκ τῶν ὀπίσω αὐτῶν· καὶ εἰσῆλθεν ἀνὰ μέσον τῆς παρεμβολῆς τῶν Αἰγυπτίων, καὶ ἀνὰ μέσον παρεμβολῆς Ἰαριήλ, καὶ ἔστη, καὶ ἐγένετο σκότος καὶ γνόφος. Καὶ διῆλθεν ἡ νύξ, καὶ οὐ συνέμιξαν ἀλλήλοις ὅλην τὴν νύκτα. Καὶ ταυτὶ μὲν ἡμῖν ὁ τῆς ἱστορίας ἐξυφαίνει λόγος· χρῆναι δὲ οἶμαι πάλιν ἡμᾶς τὴν τῶν νοημάτων ἀκρίβειαν (4) ἰδεῖν λεπτὸν ἐνιέντες τοῖς γεγραμμένοις τὸν νοῦν. ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Εξαίρουσι τοιγαροῦν οἱ ἐξ Ισραήλ εἰς τὴν ἁγίαν σπεύδοντες γῆν, ὡς ἐν στύλῳ πυρὸς καὶ νεφέ λης προβιβάζοντάς τε καὶ ἡγουμένου Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν εἰς τὴν ἄνω τε καὶ ἁγίαν ἀφικνεῖσθαι DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A mur; quod Paulus testatur, ubi de tempore tum quod ante adventum, tum quod in ipso adventu fuit, loquitur : « Nox præcessit, dies autem appro- pinquavit: abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambu- lemus 78. . Itaque, cum tempus illud vetus in nocte ponatur,85 rursusque illud alterum, quo Dei Unige- nitus est homo factus, in die numeretur, asserimus illum Israelitis quidem ignis specie tanquam condem- nante ac puniente lege (est enim ignis pœnæ signum); nobis vero nubis specie tanquam in figura sancti ba- prismatis, salutisque illius quam per aquam consequimur, se ducem præbuisse. An uubes non aqua est? PALL. Quidni ? C CYR. Israelitis igitur ex Ægyptiorum regione profectis, accensus est ira vetus ille dominationis usurpator, Pharao, inquam, eosque insequi molie- batur. ‹ Junxit enim, inquit, › Pharao currus suos, et omnem populum suum assumpsit secum, et ac- cepit sexcentos currus electos, et omnem equi- tatum Ægyptiorum, et duces super omnes "; » et post alia rursus : « Respicientes autem alii Israel oculis vident, et ecce Ægyptii castrametati erant post ipsos, et timuerunt valde. Et clamaverunt filii Israel ad Dominum, et insurgebant in Moysen palam dicentes quia non erant sepulcra in Ægypto, eduxi- sti nos, ut interficeres in deserto? Cur hoc fecisti πobis, educens nos ex Ægypto ? Nonne iste est ser- mo quem loquebamur ad te in Ægypto, dicentes : Recede a nobis, ut serviamus Ægyptiis? Multo enim melius erat servire eis, quam mori in hac solitudine ". Ad hac vero Moyses : « Bono animo estote, inquit; state, et videte salutem quæ a Do- mino erit, quam faciet vobis hodie; non adjicietis ultra videre ipsos in sæculum. Dominus pugnabit pre nobis, et vos tacebitis. Dixit autem Dominus ad Moysen: Cur clamas ad me? Loquere filiis Is- rael, et proficiscantur; et tu eleva virgam tuam, et extende manum tuam ad mare, et sicca illud, et ingrediantur filii Israel in medium maris per siccum r. » Atque auxilii modum perspicuum fe- cit Deus : e Sustulit se, , inquit, angelus Do- mini, qui præcedebat castra filiorum Israel, et profectus est retrorsum: sustulit etiam se co- lumna nubis a facie eorum, et stetit post eos, et ingressa est inter castra Ægyptiorum et inter ca stra Israel, et stetit, et facta est caligo et tenebræ, et præteriit nox, et non commisti sunt invicem tota nocte”, › Atque hæc quidem gestæ rei narratio contexit. Operæ pretium autem existimo rursus subtiliorem horum verborum sensum inspicere, acrioremque mentis aciem his litteris adjicere. p PALL. Ila prorsus censeo. CYR. Proficiscuntur igitur filii Israel ad terram sanctam properantes, tanquam in columna ignis ac nubis Deo præeunte atque ducente ; neque enim ullo modo licet ad superpam illam sanctam Ibid,. 10-12. "Ibid., 13-16. " Ibid., 19, ss Rom. xull, 12, 13. ** Exod. xiv, seqq. (1) Sic cod. Vatic. Cod. Sirleti, καρδίαν.

τον τρόπον καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ, ἄρτι τῆς ἐκ Δ παθῶν δουλείας εκτρέχουσα, καὶ πρὸς τὰ ἀμείνω μεθ- ορμιζομένη, καὶ τῷ θείῳ κατακολουθεῖν ἐθέλουσα νόμῳ, τρυφερόνους τέ ἐστι καὶ εὐαφεστέρα, καὶ ἀνα- : σοβοῖτο εὐκόλως, ἀνόπιν ἱδρῶτα τεθεαμένη καὶ που λέμου νόμον, ἀσπαστὸν δὲ ἡγήσεται τὸ ἐν οἷς ἦν ποτε διαγενέσθαι πάλιν. Καὶ γοῦν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ τὴν τῶν Αἰγυπτίων τεθεαμένοι παρασκευήν, καὶ πρὸς μόνην τοῦ πολέμου τὴν θέαν ἀπειρηκότες, ἐπεφύοντο λέγον τες τῷ θεσπεσίῳ Μωσῇ· Οὐ τοῦτο ῥῆμα ἦν δ' ἐλα- λήσαμεν ἐν Αἰγύπτῳ πρὸς σὲ λέγοντες, Πάρες ἡμᾶς. όπως δουλεύσωμεν τοῖς Αἰγυπτίοις; κρεῖσσον γὰρ ἡμᾶς δουλεύειν Αἰγυπτίοις, ἢ ἀποθανεῖν ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ. Ἡ Οὐκοῦν ἀδρανής εἰς μάχην, καὶ πρὸς δου- λείαν ἑτοιμοτάτη, καὶ εὐκαταπτόητος κομιδή πρό τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή· εἰ δὲ δὴ τυχοῦσα τῆς χάριτος τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν ἀμφιάς σαιτο, εὐσθενέστατα μὲν ἀντεγκομιεῖ τοῖς διώκειν ἐθέλουσι, καὶ διαμαχείται γενναίως, ῥᾷστα δ' ἂν δια κρούσαιτο τὰς τῶν πολεμίων επαναστάσεις, στρατη- γοῦντός τε καὶ προασπίζοντος Χριστοῦ. Περιεσόμεθα γὰρ οὐχ ἑτέρως ἢ κατὰ τοῦτον αὐτὸν τὸν τρόπον. ΠΑΛΛ. Σκόπει δὴ οὖν διὰ ποίων ἡμῖν καὶ τοῦτο παραστήσεις παραδειγμάτων· ἀπορήσεις γὰρ οὔτι που. η ΚΥΡ. Διὰ πλείστων μὲν οὖν ὅσων καταδεῖξαι ῥᾷον, πλὴν ἀπό γε πρώτου τοῦ γείτονος, καὶ ἐξ ὧν αὐτὸς γέγραφεν ὁ Μωσῆς· οἱ γὰρ πρὸς μόνην ἀπειρηκότες τῶν Αἰγυπτίων τὴν θέαν, ἐπειδὴ τὴν Ἐρυθρὰν δι- έβησαν θάλασσαν, καὶ τὸν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἐπλήρουν τύπον (ἐβαπτίσθησαν γάρ, φησίν, εἰς Μω σέα, καθάπερ καὶ ὁ σοφὸς γράφει Παῦλος, ἐν τῇ νεφέλῃ καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ), μάχιμοί τε ἤδη καὶ δεινοὶ πρὸς ἀντίστασιν ἀνεδείκνυντο τοῖς ἐχθροῖς, πλὴν διὰ Χριστοῦ. Γέγραπται δὲ οὕτως· . Ηλθε δὲ Αμαλήκ καὶ ἐπολέμει Ἰσραὴλ ἐν Ῥαφδίν. Εἶπε δὲ Μωσῆς τῷ Ἰησοῦ· Ἐπίλεξαι σεαυτῷ ἄνδρας δυνατούς, καὶ ἐξελθὼν παράταξαι τῷ ᾿Αμαλήκ αὔριον· καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἔστηκα ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ βουνοῦ, καὶ ἡ ῥά- δέος τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ χειρί μου. Καὶ ἐποίησεν Ἰησοῦς, καθάπερ αὐτῷ εἶπε Μωσῆς, καὶ ἐξελθὼν παρετάξατο τῷ ᾿Αμαλήκ· καὶ Μωσῆς, καὶ Ααρών, καὶ ἂρ ἀν- έβησαν ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ βουνοῦ. Καὶ ἐγίνετο, ὅταν ἐπῆρε Μωσης τὰς χεῖρας κατίσχυνεν Ισραήλ, ὅταν δὲ καθῆκε τὰς χεῖρας, κατίσχυεν Αμαλήκ. Αἱ δὲ χεῖρες Μωσῆ βαρείαι, καὶ λαβόντες λίθον ἐπέθηκαν ὑπ' αὐτὸν, καὶ ἐκάθητο ἐπ' αὐτοῦ, καὶ Ααρών, καὶ Πρ ἐστήριζον τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἐντεῦθεν εἷς, καὶ ἐντεῦθεν εἷς· καὶ ἐγίνοντο αἱ χεῖρες Μωσῇ ἐστηριγμέναι ἕως δυ- σμῶν ἡλίου· καὶ ετρέψατο Ἰησοῦς τὸν ᾿Αμαληκ, καὶ πάντα τὸν λαὸν αὐτοῦ ἐν φόνῳ μαχαίρας. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωσήν • Κατάγραψον τοῦτο εἰς μνη- μόσυνον ἐν βιβλίῳ, καὶ δὸς εἰς τὰ ὦτα Ἰησοῦ, ὅτι ἀλοιφῇ ἐξαλείψω τὸ μνημόσυνον 'Αμαληκ ἐκ τῆς ὑπὸ τὸν οὐρανόν. Καὶ ᾠκοδόμησε Μωσῆς θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Κύριος καταφυγή μου, ὅτι ἐν χειρὶ κρυφαίᾳ πολεμεῖ Κύριος ἐπὶ Αμαλήκ ἀπὸ γενεῶν εἰς γενεάς. » ΙΨΗ, : 973. : : K DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. que frugem evaserit, ac Dei legem sequi voluerit, delicata adhuc et mollior cum sit, ubi sudorem vi- derit laboremque pugnæ, metu perterrita, facile terga vertet, optabileque ducet ea repetere in qui- bus antea versabatur. Itaque Israelita, cum Ægy - ptiorum apparatum vidissent, atque ad pugna con- spectum duntaxat animos abjecissent, insurgebant, dicentes Moysi: Nonne hoc erat verbum quod locuti sumus ad te in Ægypto, dicentes: Dimitte nos ut serviamus Ægyptiis? melius enim erat nos ser- vire Ægyptiis, quam mori in deserto hoc **. • In- bellis ergo ad pugnam atque ad metuendum procli- vis, et ejusmodi quæ admodum facile deterreri possit, anima hominis est ante sacrum baptisma: at, si jam facta ejus gratiæ compos, illam ex alto virtutem induta fuerit, tum vero fortissime obsi- stet persequi cupientibus, ac strenue pugnabit; fa- cillime quoque impetum hostium retundet, Christo tum duce, tum propugnatore. Neque enim aliter quam hac una ratione superiores erimus. nuper e servitute vitiorum emerserit, ad meliorem- B C **Exod. xiv, 12. • I Cor. x, 2. As Exod. D PALL. Vide igitur quibus hoc etiam exemplis confirmaturus sis ; neque enim eorum copiam tibi defuturam puto. CYR. Quamplurimis id quidem exemplis demon- strare perfacile est; verumtamen, primum illud erit, quod et proximum est, et ipse Moyses litteris mandavit: qui enim solo aspectu Ægyptiorum de- sponderant auimos, postea quam Rubrum mare trajecerunt, ac sancti baptismatis figuram expleve- runt (baptizali namque sunt in Moysen, ut sapien- tissime scribit Paulus", in nube et in mari), fortes jam ac strenuos se ad resistendum hostibus præbuerunt; non tamen sine Christo. Sic enim scriptum est : Venit autem Amalec, et oppugnabat Israel in Raphidim. Dixit autem Moyses Josue: Eli- ge tibi viros potentes, et egressus congredere cum Amalec cras; et ecce ego stabo in vertice collis, et virga Dei in manu mea. Et fecit Josue, sicut dixit ei Moyses, et exiens congressus est cum Amalec: et Moyses et Aaron et Hur ascenderunt in verticem collis. Et factum est, quando elevabat Moyses ma- nus, prævalebat Israel; quando autem remittebat manus, prevalebat Amalec. Manus autem Moysi graves erant et accipientes lapidem, supposuerunt sub eo, et sedit super eum, et Aaron et Hur sus- tentabant manus ejus, hinc unus, et hinc alter: et fuerunt manus Moysi sustentatæ usque ad occasuni solis et fugavit Josue Amalec et omnem populum ejus in occisione gladii. Dixit autem Dominus ad Moysen : Scribe hoc ad memoriam in libro, et da- bis in aures Josue; quoniam deletione delebo me- moriam Amalec de sub cœlo. Et ædificavit Moyses altare Domino, et vocavit nomen ejus, Dominus refugium meum ; quoniam in manu occulta pugnat Dominus contra Amalec a generationibus in gene- rationes **. ' 8-16.

τον τρόπον καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ, ἄρτι τῆς ἐκ Δ παθῶν δουλείας εκτρέχουσα, καὶ πρὸς τὰ ἀμείνω μεθ- ορμιζομένη, καὶ τῷ θείῳ κατακολουθεῖν ἐθέλουσα νόμῳ, τρυφερόνους τέ ἐστι καὶ εὐαφεστέρα, καὶ ἀνα- : σοβοῖτο εὐκόλως, ἀνόπιν ἱδρῶτα τεθεαμένη καὶ που λέμου νόμον, ἀσπαστὸν δὲ ἡγήσεται τὸ ἐν οἷς ἦν ποτε διαγενέσθαι πάλιν. Καὶ γοῦν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ τὴν τῶν Αἰγυπτίων τεθεαμένοι παρασκευήν, καὶ πρὸς μόνην τοῦ πολέμου τὴν θέαν ἀπειρηκότες, ἐπεφύοντο λέγον τες τῷ θεσπεσίῳ Μωσῇ· Οὐ τοῦτο ῥῆμα ἦν δ' ἐλα- λήσαμεν ἐν Αἰγύπτῳ πρὸς σὲ λέγοντες, Πάρες ἡμᾶς. όπως δουλεύσωμεν τοῖς Αἰγυπτίοις; κρεῖσσον γὰρ ἡμᾶς δουλεύειν Αἰγυπτίοις, ἢ ἀποθανεῖν ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ. Ἡ Οὐκοῦν ἀδρανής εἰς μάχην, καὶ πρὸς δου- λείαν ἑτοιμοτάτη, καὶ εὐκαταπτόητος κομιδή πρό τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή· εἰ δὲ δὴ τυχοῦσα τῆς χάριτος τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν ἀμφιάς σαιτο, εὐσθενέστατα μὲν ἀντεγκομιεῖ τοῖς διώκειν ἐθέλουσι, καὶ διαμαχείται γενναίως, ῥᾷστα δ' ἂν δια κρούσαιτο τὰς τῶν πολεμίων επαναστάσεις, στρατη- γοῦντός τε καὶ προασπίζοντος Χριστοῦ. Περιεσόμεθα γὰρ οὐχ ἑτέρως ἢ κατὰ τοῦτον αὐτὸν τὸν τρόπον. ΠΑΛΛ. Σκόπει δὴ οὖν διὰ ποίων ἡμῖν καὶ τοῦτο παραστήσεις παραδειγμάτων· ἀπορήσεις γὰρ οὔτι που. η ΚΥΡ. Διὰ πλείστων μὲν οὖν ὅσων καταδεῖξαι ῥᾷον, πλὴν ἀπό γε πρώτου τοῦ γείτονος, καὶ ἐξ ὧν αὐτὸς γέγραφεν ὁ Μωσῆς· οἱ γὰρ πρὸς μόνην ἀπειρηκότες τῶν Αἰγυπτίων τὴν θέαν, ἐπειδὴ τὴν Ἐρυθρὰν δι- έβησαν θάλασσαν, καὶ τὸν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἐπλήρουν τύπον (ἐβαπτίσθησαν γάρ, φησίν, εἰς Μω σέα, καθάπερ καὶ ὁ σοφὸς γράφει Παῦλος, ἐν τῇ νεφέλῃ καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ), μάχιμοί τε ἤδη καὶ δεινοὶ πρὸς ἀντίστασιν ἀνεδείκνυντο τοῖς ἐχθροῖς, πλὴν διὰ Χριστοῦ. Γέγραπται δὲ οὕτως· . Ηλθε δὲ Αμαλήκ καὶ ἐπολέμει Ἰσραὴλ ἐν Ῥαφδίν. Εἶπε δὲ Μωσῆς τῷ Ἰησοῦ· Ἐπίλεξαι σεαυτῷ ἄνδρας δυνατούς, καὶ ἐξελθὼν παράταξαι τῷ ᾿Αμαλήκ αὔριον· καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἔστηκα ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ βουνοῦ, καὶ ἡ ῥά- δέος τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ χειρί μου. Καὶ ἐποίησεν Ἰησοῦς, καθάπερ αὐτῷ εἶπε Μωσῆς, καὶ ἐξελθὼν παρετάξατο τῷ ᾿Αμαλήκ· καὶ Μωσῆς, καὶ Ααρών, καὶ ἂρ ἀν- έβησαν ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ βουνοῦ. Καὶ ἐγίνετο, ὅταν ἐπῆρε Μωσης τὰς χεῖρας κατίσχυνεν Ισραήλ, ὅταν δὲ καθῆκε τὰς χεῖρας, κατίσχυεν Αμαλήκ. Αἱ δὲ χεῖρες Μωσῆ βαρείαι, καὶ λαβόντες λίθον ἐπέθηκαν ὑπ' αὐτὸν, καὶ ἐκάθητο ἐπ' αὐτοῦ, καὶ Ααρών, καὶ Πρ ἐστήριζον τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἐντεῦθεν εἷς, καὶ ἐντεῦθεν εἷς· καὶ ἐγίνοντο αἱ χεῖρες Μωσῇ ἐστηριγμέναι ἕως δυ- σμῶν ἡλίου· καὶ ετρέψατο Ἰησοῦς τὸν ᾿Αμαληκ, καὶ πάντα τὸν λαὸν αὐτοῦ ἐν φόνῳ μαχαίρας. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωσήν • Κατάγραψον τοῦτο εἰς μνη- μόσυνον ἐν βιβλίῳ, καὶ δὸς εἰς τὰ ὦτα Ἰησοῦ, ὅτι ἀλοιφῇ ἐξαλείψω τὸ μνημόσυνον 'Αμαληκ ἐκ τῆς ὑπὸ τὸν οὐρανόν. Καὶ ᾠκοδόμησε Μωσῆς θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Κύριος καταφυγή μου, ὅτι ἐν χειρὶ κρυφαίᾳ πολεμεῖ Κύριος ἐπὶ Αμαλήκ ἀπὸ γενεῶν εἰς γενεάς. » ΙΨΗ, : 973. : : K DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. que frugem evaserit, ac Dei legem sequi voluerit, delicata adhuc et mollior cum sit, ubi sudorem vi- derit laboremque pugnæ, metu perterrita, facile terga vertet, optabileque ducet ea repetere in qui- bus antea versabatur. Itaque Israelita, cum Ægy - ptiorum apparatum vidissent, atque ad pugna con- spectum duntaxat animos abjecissent, insurgebant, dicentes Moysi: Nonne hoc erat verbum quod locuti sumus ad te in Ægypto, dicentes: Dimitte nos ut serviamus Ægyptiis? melius enim erat nos ser- vire Ægyptiis, quam mori in deserto hoc **. • In- bellis ergo ad pugnam atque ad metuendum procli- vis, et ejusmodi quæ admodum facile deterreri possit, anima hominis est ante sacrum baptisma: at, si jam facta ejus gratiæ compos, illam ex alto virtutem induta fuerit, tum vero fortissime obsi- stet persequi cupientibus, ac strenue pugnabit; fa- cillime quoque impetum hostium retundet, Christo tum duce, tum propugnatore. Neque enim aliter quam hac una ratione superiores erimus. nuper e servitute vitiorum emerserit, ad meliorem- B C **Exod. xiv, 12. • I Cor. x, 2. As Exod. D PALL. Vide igitur quibus hoc etiam exemplis confirmaturus sis ; neque enim eorum copiam tibi defuturam puto. CYR. Quamplurimis id quidem exemplis demon- strare perfacile est; verumtamen, primum illud erit, quod et proximum est, et ipse Moyses litteris mandavit: qui enim solo aspectu Ægyptiorum de- sponderant auimos, postea quam Rubrum mare trajecerunt, ac sancti baptismatis figuram expleve- runt (baptizali namque sunt in Moysen, ut sapien- tissime scribit Paulus", in nube et in mari), fortes jam ac strenuos se ad resistendum hostibus præbuerunt; non tamen sine Christo. Sic enim scriptum est : Venit autem Amalec, et oppugnabat Israel in Raphidim. Dixit autem Moyses Josue: Eli- ge tibi viros potentes, et egressus congredere cum Amalec cras; et ecce ego stabo in vertice collis, et virga Dei in manu mea. Et fecit Josue, sicut dixit ei Moyses, et exiens congressus est cum Amalec: et Moyses et Aaron et Hur ascenderunt in verticem collis. Et factum est, quando elevabat Moyses ma- nus, prævalebat Israel; quando autem remittebat manus, prevalebat Amalec. Manus autem Moysi graves erant et accipientes lapidem, supposuerunt sub eo, et sedit super eum, et Aaron et Hur sus- tentabant manus ejus, hinc unus, et hinc alter: et fuerunt manus Moysi sustentatæ usque ad occasuni solis et fugavit Josue Amalec et omnem populum ejus in occisione gladii. Dixit autem Dominus ad Moysen : Scribe hoc ad memoriam in libro, et da- bis in aures Josue; quoniam deletione delebo me- moriam Amalec de sub cœlo. Et ædificavit Moyses altare Domino, et vocavit nomen ejus, Dominus refugium meum ; quoniam in manu occulta pugnat Dominus contra Amalec a generationibus in gene- rationes **. ' 8-16.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Β ΠΑΛΑ. Καὶ τίς ἂν γένοιτο τῶν γεγραμμένων νος; συνίημι γὰρ οὐ σφόδρα. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὡς ἐγᾦμαι, χαλεπὸν οὐδὲν τ ἐθέλουσιν ἰδεῖν· προσταττόμενον γὰρ ὑπὸ Μωτάς ἐννοήσας Ἰησοῦν, τί ἂν ἕτερον ὑποτοπήσαι τις 31, ἢ ἐκεῖνο που πάντως, ότι θεὸς ὢν ὁ Λόγος, γέγονεν ὑπὸ νόμον, κατά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχήμα, κα ὑπετάχθη τρόπον τινά ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολείς κατὰ διαφόρους τρόπους, ὧδε μὲν ὑπομένων κατά σάρκα περιτομήν, ὧδε δὲ τὰ δίδραχμα τελών καὶ τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον συγκαθιστάμενος, λέγων τε σαφῶς· « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρώσει. » Αλλ' εἰ καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον διὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽ ἦν καὶ οὕτω Θεός, Σωτήρ το καὶ Λυτρωτής παντὸς τοῦ λαοῦ. Ἐπιλεξάμενος γέρ έκ παντὸς τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἐκ παντός έθνους ἄνδρας δυνατούς, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τοὺς ἁγίους απου στόλους καὶ τοὺς διὰ πίστεως κεκλημένους, οἷς ἂν λέγοιτο καλῶς· . Ὑμεῖς δὲ γένος εκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν. » Παρετάξατο σὺν αὐτοῖς τῷ ἄρχοντι τοῦ αἰῶνος τούτου· περὶ οὗ φησιν ὁ πάντων δεσπότης, αὐτὸς ὁ πάντα νικῶν · « Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ αἰῶνος τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐκβληθήσεται έξω. ο Στε φανοῖ δὲ ψήφῳ λαμπρᾷ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τε καὶ δι' αὐτοῦ νικήσαντας ὁ θεσπέσιος Ιωάννης ο Γράφω ὑμῖν, ο φησί, « νεανίσκοι, ὅτι ισχυροί έστε, καὶ κήκατε τὸν Πονηρόν. » Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Καὶ εἰς αὔριον μὲν τὴν παράταξιν ἐπιτε λεῖσθαι δεῖν ἔφη Μωσῆς· οὐ γὰρ ἐν χρόνῳ τῷ κατ' αὐτὸν τὰ Χριστοῦ πέφηνε κατορθώματα· πέπρακται δὲ μᾶλλον ἐν τῷ ἑξῆς καὶ γείτονι, τοῦτ' ἔστι, κατά Μωσέα καὶ νόμον. Είτα πρός τινα βουνὸν καὶ ἐπὶ κορυφὴν ἄνεισι γηλόφου Μωσῆς, ὡς ἂν δύναιτο κατ αθρεῖν τὴν μάχην καὶ τὰ ἐν αὐτῇ τοῦ πάντων Ἰησοῦ κατορθώματα. Αναβιβάζει γὰρ συμμέτρως καὶ ἡ κατὰ νόμον μυσταγωγία πρὸς τὸ οἱονεὶ μακρόθεν δύνασθαι καθορᾷν τὰ Χριστοῦ στρατηγήματα. Καὶ ἀνατείνοντος μὲν Μωσέως τὰς χεῖρας, κατίσχυεν Ἰσραήλ· καθιέντος δὲ, ἠσθένει, καὶ κατίσχυε Αμαλήκι ἀνάλωτος γὰρ αὐτῷτε τῷ διαβόλῳ καὶ παντὶ γέγονεν έχθρῷ, καὶ καταδῃοῦν ἐθέλοντι πικρῶς, οὐχὶ δή που πᾶς Ἰσραὴλ, ἀλλ᾽ ὅσοι τὴν πρὸς Χριστὸν τετιμή κασι συμμορφίαν, διὰ τοῦ φορέσαι τὸν ὀνειδισμόν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὸν τίμιον σταυρόν· χεῖρες γὰρ αποτάδην εἰς ἀέρα δεικνύμεναι, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα γράφουσιν ἐναργῶς. Οσοι γε μὴν οὐ προσήκαντο τὸν σταυρὸν, εὐκατάδρομοι γεγόνασι τοῖς ἐχθροῖς, οὐκ ἔχοντες τὸν ἐπαρωγόν. Οταν οὖν ἡμῖν ἐκτείνῃ τὰ χεῖρας Μωσῆς, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα δεικνύων. πίπτει δὲ ἀτονήσας ὁ ᾿Αμαλήκ, σημαίνει που πάν τως τὸ σχῆμα ἡμῖν τοὺς διὰ τοῦ τιμίου σταυρού νε κῶντας τὸν Σατανᾶν, καὶ κατισχύοντας τῶν ἐχθρῶν Ὅταν δὲ καθιέντα τὰς χεῖρας βλέπωμεν, εἶτα και ισχύοντα τὸν ᾿Αμαλήκ, τοὺς ὑπὸ τῷ διαβόλω γεγενη PALL. Et quisnam est hujus scripturæ sensus? A neque enim satis intelligo. CYR. Atqui, ut opinor, mihil difficile est inspice- revolentibus; nam si cogitet quispiam præceptam esse a Moyse Josue, quid aliud suspicari poterit, quam illud omnino, quod, cum Verbum esset Deus, factum est sub lege, quod ad humanitatis habitua pertinet, ac subditum quodam modo Moysi manda- tis; idque pluribus modis, nunc circumcisionem perferens eam quæ est secundum carnem, nunc didrachma solvens; præterea cum iis qui sub lege erant, tanquam sub lege esset, se annumerans, et apertissime dicens : « Non veni solvere legem, sed adimplere". Verum, etsi factum est sub lege propter humanam naturam, tamen tum quoque Deus erat, salvatorque ac redemptor universi po- puli. Nam cum ex universo populo Israel, et ex omni gente viros potentes elegisset, sanctos, in- quam, apostolos, et eos qui per fidem vocati sunt, quibus recte dici possit : Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis", › una cum his congressus est cum hujus mundi principe; de quo ait omuium Domi- nus ille ipse qui omnia vincit: . Nunc judicium est saeculi hujus, nunc princeps mundi hujus ejicie- tur foras s. Donat etiam corona divinus vir doan- nes præclaro illo suo suffragio eos qui cum ipso et per ipsum vicerunt, Scribo, inquiens, c vobis, juvenes, quod fortes estis, et vicistis malignum ". Annon verum est quod dico? PALL. Maxime vero. C vave- CYR. Crastino autem die cum hoste congredien- dum esse dixit Moyses " : neque enim ejus tempo- ribus Christi præclara gesta contigerunt, sed tem- pore consequenti ac proximo, id est, post Moysen, atque post legem perfecta sunt. Tum in collem quemdam, ac verticem tumuli cujusdam ascendit Moyses, ut inde pugnam atque ipsius Josue in pu- guando felicia gesta spectaret. Attollit enim modice illa quoque legis disciplina, usque eo ut possimus tanquam eminus imperatorias Christi actiones as- picere. Deinde, attollente manus Moyse, fortior eral Israel; remittente,languebat et invalescebat Amalee : neque enim a diabolo, neque a quovis aliohoste quam- vis expugnandi cupidissimo vinci ullo modo potest non modo universus Israel, sed quicunque Christo D conformes esse præclarum duxerunt, ejus oppro- brium, id est, crucem illius venerandam perferendo : manus enim in aerem extenta crucis speciem non ob- scure describunt. Caterum, quicunque non acce- perunt crucem, ii, quod hoc auxiliatore carerent, hostium incursionibus patuerunt. Quod itaque ma- nus extendit Moyses, crucis speciem ostendens, et Amalec debilitatus cadit, ea res, ut opinor, eos prorsus significat qui per illam crucem veneran- dam Satanam vincunt, et adversus hostes invale- scunt. At cum eumdem manus remittentem aspexe- rimus, atque Amalec rursus invalescentem, eos co- I Joan. II, 14. o Exod. sur, 9, 10. se Matth. v, 17. Petr. 11, 9. Joan. xI, 31.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Β ΠΑΛΑ. Καὶ τίς ἂν γένοιτο τῶν γεγραμμένων νος; συνίημι γὰρ οὐ σφόδρα. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὡς ἐγᾦμαι, χαλεπὸν οὐδὲν τ ἐθέλουσιν ἰδεῖν· προσταττόμενον γὰρ ὑπὸ Μωτάς ἐννοήσας Ἰησοῦν, τί ἂν ἕτερον ὑποτοπήσαι τις 31, ἢ ἐκεῖνο που πάντως, ότι θεὸς ὢν ὁ Λόγος, γέγονεν ὑπὸ νόμον, κατά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχήμα, κα ὑπετάχθη τρόπον τινά ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολείς κατὰ διαφόρους τρόπους, ὧδε μὲν ὑπομένων κατά σάρκα περιτομήν, ὧδε δὲ τὰ δίδραχμα τελών καὶ τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον συγκαθιστάμενος, λέγων τε σαφῶς· « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρώσει. » Αλλ' εἰ καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον διὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽ ἦν καὶ οὕτω Θεός, Σωτήρ το καὶ Λυτρωτής παντὸς τοῦ λαοῦ. Ἐπιλεξάμενος γέρ έκ παντὸς τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἐκ παντός έθνους ἄνδρας δυνατούς, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τοὺς ἁγίους απου στόλους καὶ τοὺς διὰ πίστεως κεκλημένους, οἷς ἂν λέγοιτο καλῶς· . Ὑμεῖς δὲ γένος εκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν. » Παρετάξατο σὺν αὐτοῖς τῷ ἄρχοντι τοῦ αἰῶνος τούτου· περὶ οὗ φησιν ὁ πάντων δεσπότης, αὐτὸς ὁ πάντα νικῶν · « Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ αἰῶνος τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐκβληθήσεται έξω. ο Στε φανοῖ δὲ ψήφῳ λαμπρᾷ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τε καὶ δι' αὐτοῦ νικήσαντας ὁ θεσπέσιος Ιωάννης ο Γράφω ὑμῖν, ο φησί, « νεανίσκοι, ὅτι ισχυροί έστε, καὶ κήκατε τὸν Πονηρόν. » Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Καὶ εἰς αὔριον μὲν τὴν παράταξιν ἐπιτε λεῖσθαι δεῖν ἔφη Μωσῆς· οὐ γὰρ ἐν χρόνῳ τῷ κατ' αὐτὸν τὰ Χριστοῦ πέφηνε κατορθώματα· πέπρακται δὲ μᾶλλον ἐν τῷ ἑξῆς καὶ γείτονι, τοῦτ' ἔστι, κατά Μωσέα καὶ νόμον. Είτα πρός τινα βουνὸν καὶ ἐπὶ κορυφὴν ἄνεισι γηλόφου Μωσῆς, ὡς ἂν δύναιτο κατ αθρεῖν τὴν μάχην καὶ τὰ ἐν αὐτῇ τοῦ πάντων Ἰησοῦ κατορθώματα. Αναβιβάζει γὰρ συμμέτρως καὶ ἡ κατὰ νόμον μυσταγωγία πρὸς τὸ οἱονεὶ μακρόθεν δύνασθαι καθορᾷν τὰ Χριστοῦ στρατηγήματα. Καὶ ἀνατείνοντος μὲν Μωσέως τὰς χεῖρας, κατίσχυεν Ἰσραήλ· καθιέντος δὲ, ἠσθένει, καὶ κατίσχυε Αμαλήκι ἀνάλωτος γὰρ αὐτῷτε τῷ διαβόλῳ καὶ παντὶ γέγονεν έχθρῷ, καὶ καταδῃοῦν ἐθέλοντι πικρῶς, οὐχὶ δή που πᾶς Ἰσραὴλ, ἀλλ᾽ ὅσοι τὴν πρὸς Χριστὸν τετιμή κασι συμμορφίαν, διὰ τοῦ φορέσαι τὸν ὀνειδισμόν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὸν τίμιον σταυρόν· χεῖρες γὰρ αποτάδην εἰς ἀέρα δεικνύμεναι, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα γράφουσιν ἐναργῶς. Οσοι γε μὴν οὐ προσήκαντο τὸν σταυρὸν, εὐκατάδρομοι γεγόνασι τοῖς ἐχθροῖς, οὐκ ἔχοντες τὸν ἐπαρωγόν. Οταν οὖν ἡμῖν ἐκτείνῃ τὰ χεῖρας Μωσῆς, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα δεικνύων. πίπτει δὲ ἀτονήσας ὁ ᾿Αμαλήκ, σημαίνει που πάν τως τὸ σχῆμα ἡμῖν τοὺς διὰ τοῦ τιμίου σταυρού νε κῶντας τὸν Σατανᾶν, καὶ κατισχύοντας τῶν ἐχθρῶν Ὅταν δὲ καθιέντα τὰς χεῖρας βλέπωμεν, εἶτα και ισχύοντα τὸν ᾿Αμαλήκ, τοὺς ὑπὸ τῷ διαβόλω γεγενη PALL. Et quisnam est hujus scripturæ sensus? A neque enim satis intelligo. CYR. Atqui, ut opinor, mihil difficile est inspice- revolentibus; nam si cogitet quispiam præceptam esse a Moyse Josue, quid aliud suspicari poterit, quam illud omnino, quod, cum Verbum esset Deus, factum est sub lege, quod ad humanitatis habitua pertinet, ac subditum quodam modo Moysi manda- tis; idque pluribus modis, nunc circumcisionem perferens eam quæ est secundum carnem, nunc didrachma solvens; præterea cum iis qui sub lege erant, tanquam sub lege esset, se annumerans, et apertissime dicens : « Non veni solvere legem, sed adimplere". Verum, etsi factum est sub lege propter humanam naturam, tamen tum quoque Deus erat, salvatorque ac redemptor universi po- puli. Nam cum ex universo populo Israel, et ex omni gente viros potentes elegisset, sanctos, in- quam, apostolos, et eos qui per fidem vocati sunt, quibus recte dici possit : Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis", › una cum his congressus est cum hujus mundi principe; de quo ait omuium Domi- nus ille ipse qui omnia vincit: . Nunc judicium est saeculi hujus, nunc princeps mundi hujus ejicie- tur foras s. Donat etiam corona divinus vir doan- nes præclaro illo suo suffragio eos qui cum ipso et per ipsum vicerunt, Scribo, inquiens, c vobis, juvenes, quod fortes estis, et vicistis malignum ". Annon verum est quod dico? PALL. Maxime vero. C vave- CYR. Crastino autem die cum hoste congredien- dum esse dixit Moyses " : neque enim ejus tempo- ribus Christi præclara gesta contigerunt, sed tem- pore consequenti ac proximo, id est, post Moysen, atque post legem perfecta sunt. Tum in collem quemdam, ac verticem tumuli cujusdam ascendit Moyses, ut inde pugnam atque ipsius Josue in pu- guando felicia gesta spectaret. Attollit enim modice illa quoque legis disciplina, usque eo ut possimus tanquam eminus imperatorias Christi actiones as- picere. Deinde, attollente manus Moyse, fortior eral Israel; remittente,languebat et invalescebat Amalee : neque enim a diabolo, neque a quovis aliohoste quam- vis expugnandi cupidissimo vinci ullo modo potest non modo universus Israel, sed quicunque Christo D conformes esse præclarum duxerunt, ejus oppro- brium, id est, crucem illius venerandam perferendo : manus enim in aerem extenta crucis speciem non ob- scure describunt. Caterum, quicunque non acce- perunt crucem, ii, quod hoc auxiliatore carerent, hostium incursionibus patuerunt. Quod itaque ma- nus extendit Moyses, crucis speciem ostendens, et Amalec debilitatus cadit, ea res, ut opinor, eos prorsus significat qui per illam crucem veneran- dam Satanam vincunt, et adversus hostes invale- scunt. At cum eumdem manus remittentem aspexe- rimus, atque Amalec rursus invalescentem, eos co- I Joan. II, 14. o Exod. sur, 9, 10. se Matth. v, 17. Petr. 11, 9. Joan. xI, 31.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Β ΠΑΛΑ. Καὶ τίς ἂν γένοιτο τῶν γεγραμμένων νος; συνίημι γὰρ οὐ σφόδρα. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὡς ἐγᾦμαι, χαλεπὸν οὐδὲν τ ἐθέλουσιν ἰδεῖν· προσταττόμενον γὰρ ὑπὸ Μωτάς ἐννοήσας Ἰησοῦν, τί ἂν ἕτερον ὑποτοπήσαι τις 31, ἢ ἐκεῖνο που πάντως, ότι θεὸς ὢν ὁ Λόγος, γέγονεν ὑπὸ νόμον, κατά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχήμα, κα ὑπετάχθη τρόπον τινά ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολείς κατὰ διαφόρους τρόπους, ὧδε μὲν ὑπομένων κατά σάρκα περιτομήν, ὧδε δὲ τὰ δίδραχμα τελών καὶ τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον συγκαθιστάμενος, λέγων τε σαφῶς· « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρώσει. » Αλλ' εἰ καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον διὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽ ἦν καὶ οὕτω Θεός, Σωτήρ το καὶ Λυτρωτής παντὸς τοῦ λαοῦ. Ἐπιλεξάμενος γέρ έκ παντὸς τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἐκ παντός έθνους ἄνδρας δυνατούς, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τοὺς ἁγίους απου στόλους καὶ τοὺς διὰ πίστεως κεκλημένους, οἷς ἂν λέγοιτο καλῶς· . Ὑμεῖς δὲ γένος εκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν. » Παρετάξατο σὺν αὐτοῖς τῷ ἄρχοντι τοῦ αἰῶνος τούτου· περὶ οὗ φησιν ὁ πάντων δεσπότης, αὐτὸς ὁ πάντα νικῶν · « Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ αἰῶνος τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐκβληθήσεται έξω. ο Στε φανοῖ δὲ ψήφῳ λαμπρᾷ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τε καὶ δι' αὐτοῦ νικήσαντας ὁ θεσπέσιος Ιωάννης ο Γράφω ὑμῖν, ο φησί, « νεανίσκοι, ὅτι ισχυροί έστε, καὶ κήκατε τὸν Πονηρόν. » Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Καὶ εἰς αὔριον μὲν τὴν παράταξιν ἐπιτε λεῖσθαι δεῖν ἔφη Μωσῆς· οὐ γὰρ ἐν χρόνῳ τῷ κατ' αὐτὸν τὰ Χριστοῦ πέφηνε κατορθώματα· πέπρακται δὲ μᾶλλον ἐν τῷ ἑξῆς καὶ γείτονι, τοῦτ' ἔστι, κατά Μωσέα καὶ νόμον. Είτα πρός τινα βουνὸν καὶ ἐπὶ κορυφὴν ἄνεισι γηλόφου Μωσῆς, ὡς ἂν δύναιτο κατ αθρεῖν τὴν μάχην καὶ τὰ ἐν αὐτῇ τοῦ πάντων Ἰησοῦ κατορθώματα. Αναβιβάζει γὰρ συμμέτρως καὶ ἡ κατὰ νόμον μυσταγωγία πρὸς τὸ οἱονεὶ μακρόθεν δύνασθαι καθορᾷν τὰ Χριστοῦ στρατηγήματα. Καὶ ἀνατείνοντος μὲν Μωσέως τὰς χεῖρας, κατίσχυεν Ἰσραήλ· καθιέντος δὲ, ἠσθένει, καὶ κατίσχυε Αμαλήκι ἀνάλωτος γὰρ αὐτῷτε τῷ διαβόλῳ καὶ παντὶ γέγονεν έχθρῷ, καὶ καταδῃοῦν ἐθέλοντι πικρῶς, οὐχὶ δή που πᾶς Ἰσραὴλ, ἀλλ᾽ ὅσοι τὴν πρὸς Χριστὸν τετιμή κασι συμμορφίαν, διὰ τοῦ φορέσαι τὸν ὀνειδισμόν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὸν τίμιον σταυρόν· χεῖρες γὰρ αποτάδην εἰς ἀέρα δεικνύμεναι, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα γράφουσιν ἐναργῶς. Οσοι γε μὴν οὐ προσήκαντο τὸν σταυρὸν, εὐκατάδρομοι γεγόνασι τοῖς ἐχθροῖς, οὐκ ἔχοντες τὸν ἐπαρωγόν. Οταν οὖν ἡμῖν ἐκτείνῃ τὰ χεῖρας Μωσῆς, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα δεικνύων. πίπτει δὲ ἀτονήσας ὁ ᾿Αμαλήκ, σημαίνει που πάν τως τὸ σχῆμα ἡμῖν τοὺς διὰ τοῦ τιμίου σταυρού νε κῶντας τὸν Σατανᾶν, καὶ κατισχύοντας τῶν ἐχθρῶν Ὅταν δὲ καθιέντα τὰς χεῖρας βλέπωμεν, εἶτα και ισχύοντα τὸν ᾿Αμαλήκ, τοὺς ὑπὸ τῷ διαβόλω γεγενη PALL. Et quisnam est hujus scripturæ sensus? A neque enim satis intelligo. CYR. Atqui, ut opinor, mihil difficile est inspice- revolentibus; nam si cogitet quispiam præceptam esse a Moyse Josue, quid aliud suspicari poterit, quam illud omnino, quod, cum Verbum esset Deus, factum est sub lege, quod ad humanitatis habitua pertinet, ac subditum quodam modo Moysi manda- tis; idque pluribus modis, nunc circumcisionem perferens eam quæ est secundum carnem, nunc didrachma solvens; præterea cum iis qui sub lege erant, tanquam sub lege esset, se annumerans, et apertissime dicens : « Non veni solvere legem, sed adimplere". Verum, etsi factum est sub lege propter humanam naturam, tamen tum quoque Deus erat, salvatorque ac redemptor universi po- puli. Nam cum ex universo populo Israel, et ex omni gente viros potentes elegisset, sanctos, in- quam, apostolos, et eos qui per fidem vocati sunt, quibus recte dici possit : Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis", › una cum his congressus est cum hujus mundi principe; de quo ait omuium Domi- nus ille ipse qui omnia vincit: . Nunc judicium est saeculi hujus, nunc princeps mundi hujus ejicie- tur foras s. Donat etiam corona divinus vir doan- nes præclaro illo suo suffragio eos qui cum ipso et per ipsum vicerunt, Scribo, inquiens, c vobis, juvenes, quod fortes estis, et vicistis malignum ". Annon verum est quod dico? PALL. Maxime vero. C vave- CYR. Crastino autem die cum hoste congredien- dum esse dixit Moyses " : neque enim ejus tempo- ribus Christi præclara gesta contigerunt, sed tem- pore consequenti ac proximo, id est, post Moysen, atque post legem perfecta sunt. Tum in collem quemdam, ac verticem tumuli cujusdam ascendit Moyses, ut inde pugnam atque ipsius Josue in pu- guando felicia gesta spectaret. Attollit enim modice illa quoque legis disciplina, usque eo ut possimus tanquam eminus imperatorias Christi actiones as- picere. Deinde, attollente manus Moyse, fortior eral Israel; remittente,languebat et invalescebat Amalee : neque enim a diabolo, neque a quovis aliohoste quam- vis expugnandi cupidissimo vinci ullo modo potest non modo universus Israel, sed quicunque Christo D conformes esse præclarum duxerunt, ejus oppro- brium, id est, crucem illius venerandam perferendo : manus enim in aerem extenta crucis speciem non ob- scure describunt. Caterum, quicunque non acce- perunt crucem, ii, quod hoc auxiliatore carerent, hostium incursionibus patuerunt. Quod itaque ma- nus extendit Moyses, crucis speciem ostendens, et Amalec debilitatus cadit, ea res, ut opinor, eos prorsus significat qui per illam crucem veneran- dam Satanam vincunt, et adversus hostes invale- scunt. At cum eumdem manus remittentem aspexe- rimus, atque Amalec rursus invalescentem, eos co- I Joan. II, 14. o Exod. sur, 9, 10. se Matth. v, 17. Petr. 11, 9. Joan. xI, 31.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Β ΠΑΛΑ. Καὶ τίς ἂν γένοιτο τῶν γεγραμμένων νος; συνίημι γὰρ οὐ σφόδρα. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὡς ἐγᾦμαι, χαλεπὸν οὐδὲν τ ἐθέλουσιν ἰδεῖν· προσταττόμενον γὰρ ὑπὸ Μωτάς ἐννοήσας Ἰησοῦν, τί ἂν ἕτερον ὑποτοπήσαι τις 31, ἢ ἐκεῖνο που πάντως, ότι θεὸς ὢν ὁ Λόγος, γέγονεν ὑπὸ νόμον, κατά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχήμα, κα ὑπετάχθη τρόπον τινά ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολείς κατὰ διαφόρους τρόπους, ὧδε μὲν ὑπομένων κατά σάρκα περιτομήν, ὧδε δὲ τὰ δίδραχμα τελών καὶ τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον συγκαθιστάμενος, λέγων τε σαφῶς· « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρώσει. » Αλλ' εἰ καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον διὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽ ἦν καὶ οὕτω Θεός, Σωτήρ το καὶ Λυτρωτής παντὸς τοῦ λαοῦ. Ἐπιλεξάμενος γέρ έκ παντὸς τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἐκ παντός έθνους ἄνδρας δυνατούς, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τοὺς ἁγίους απου στόλους καὶ τοὺς διὰ πίστεως κεκλημένους, οἷς ἂν λέγοιτο καλῶς· . Ὑμεῖς δὲ γένος εκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν. » Παρετάξατο σὺν αὐτοῖς τῷ ἄρχοντι τοῦ αἰῶνος τούτου· περὶ οὗ φησιν ὁ πάντων δεσπότης, αὐτὸς ὁ πάντα νικῶν · « Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ αἰῶνος τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐκβληθήσεται έξω. ο Στε φανοῖ δὲ ψήφῳ λαμπρᾷ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τε καὶ δι' αὐτοῦ νικήσαντας ὁ θεσπέσιος Ιωάννης ο Γράφω ὑμῖν, ο φησί, « νεανίσκοι, ὅτι ισχυροί έστε, καὶ κήκατε τὸν Πονηρόν. » Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Καὶ εἰς αὔριον μὲν τὴν παράταξιν ἐπιτε λεῖσθαι δεῖν ἔφη Μωσῆς· οὐ γὰρ ἐν χρόνῳ τῷ κατ' αὐτὸν τὰ Χριστοῦ πέφηνε κατορθώματα· πέπρακται δὲ μᾶλλον ἐν τῷ ἑξῆς καὶ γείτονι, τοῦτ' ἔστι, κατά Μωσέα καὶ νόμον. Είτα πρός τινα βουνὸν καὶ ἐπὶ κορυφὴν ἄνεισι γηλόφου Μωσῆς, ὡς ἂν δύναιτο κατ αθρεῖν τὴν μάχην καὶ τὰ ἐν αὐτῇ τοῦ πάντων Ἰησοῦ κατορθώματα. Αναβιβάζει γὰρ συμμέτρως καὶ ἡ κατὰ νόμον μυσταγωγία πρὸς τὸ οἱονεὶ μακρόθεν δύνασθαι καθορᾷν τὰ Χριστοῦ στρατηγήματα. Καὶ ἀνατείνοντος μὲν Μωσέως τὰς χεῖρας, κατίσχυεν Ἰσραήλ· καθιέντος δὲ, ἠσθένει, καὶ κατίσχυε Αμαλήκι ἀνάλωτος γὰρ αὐτῷτε τῷ διαβόλῳ καὶ παντὶ γέγονεν έχθρῷ, καὶ καταδῃοῦν ἐθέλοντι πικρῶς, οὐχὶ δή που πᾶς Ἰσραὴλ, ἀλλ᾽ ὅσοι τὴν πρὸς Χριστὸν τετιμή κασι συμμορφίαν, διὰ τοῦ φορέσαι τὸν ὀνειδισμόν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὸν τίμιον σταυρόν· χεῖρες γὰρ αποτάδην εἰς ἀέρα δεικνύμεναι, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα γράφουσιν ἐναργῶς. Οσοι γε μὴν οὐ προσήκαντο τὸν σταυρὸν, εὐκατάδρομοι γεγόνασι τοῖς ἐχθροῖς, οὐκ ἔχοντες τὸν ἐπαρωγόν. Οταν οὖν ἡμῖν ἐκτείνῃ τὰ χεῖρας Μωσῆς, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα δεικνύων. πίπτει δὲ ἀτονήσας ὁ ᾿Αμαλήκ, σημαίνει που πάν τως τὸ σχῆμα ἡμῖν τοὺς διὰ τοῦ τιμίου σταυρού νε κῶντας τὸν Σατανᾶν, καὶ κατισχύοντας τῶν ἐχθρῶν Ὅταν δὲ καθιέντα τὰς χεῖρας βλέπωμεν, εἶτα και ισχύοντα τὸν ᾿Αμαλήκ, τοὺς ὑπὸ τῷ διαβόλω γεγενη PALL. Et quisnam est hujus scripturæ sensus? A neque enim satis intelligo. CYR. Atqui, ut opinor, mihil difficile est inspice- revolentibus; nam si cogitet quispiam præceptam esse a Moyse Josue, quid aliud suspicari poterit, quam illud omnino, quod, cum Verbum esset Deus, factum est sub lege, quod ad humanitatis habitua pertinet, ac subditum quodam modo Moysi manda- tis; idque pluribus modis, nunc circumcisionem perferens eam quæ est secundum carnem, nunc didrachma solvens; præterea cum iis qui sub lege erant, tanquam sub lege esset, se annumerans, et apertissime dicens : « Non veni solvere legem, sed adimplere". Verum, etsi factum est sub lege propter humanam naturam, tamen tum quoque Deus erat, salvatorque ac redemptor universi po- puli. Nam cum ex universo populo Israel, et ex omni gente viros potentes elegisset, sanctos, in- quam, apostolos, et eos qui per fidem vocati sunt, quibus recte dici possit : Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis", › una cum his congressus est cum hujus mundi principe; de quo ait omuium Domi- nus ille ipse qui omnia vincit: . Nunc judicium est saeculi hujus, nunc princeps mundi hujus ejicie- tur foras s. Donat etiam corona divinus vir doan- nes præclaro illo suo suffragio eos qui cum ipso et per ipsum vicerunt, Scribo, inquiens, c vobis, juvenes, quod fortes estis, et vicistis malignum ". Annon verum est quod dico? PALL. Maxime vero. C vave- CYR. Crastino autem die cum hoste congredien- dum esse dixit Moyses " : neque enim ejus tempo- ribus Christi præclara gesta contigerunt, sed tem- pore consequenti ac proximo, id est, post Moysen, atque post legem perfecta sunt. Tum in collem quemdam, ac verticem tumuli cujusdam ascendit Moyses, ut inde pugnam atque ipsius Josue in pu- guando felicia gesta spectaret. Attollit enim modice illa quoque legis disciplina, usque eo ut possimus tanquam eminus imperatorias Christi actiones as- picere. Deinde, attollente manus Moyse, fortior eral Israel; remittente,languebat et invalescebat Amalee : neque enim a diabolo, neque a quovis aliohoste quam- vis expugnandi cupidissimo vinci ullo modo potest non modo universus Israel, sed quicunque Christo D conformes esse præclarum duxerunt, ejus oppro- brium, id est, crucem illius venerandam perferendo : manus enim in aerem extenta crucis speciem non ob- scure describunt. Caterum, quicunque non acce- perunt crucem, ii, quod hoc auxiliatore carerent, hostium incursionibus patuerunt. Quod itaque ma- nus extendit Moyses, crucis speciem ostendens, et Amalec debilitatus cadit, ea res, ut opinor, eos prorsus significat qui per illam crucem veneran- dam Satanam vincunt, et adversus hostes invale- scunt. At cum eumdem manus remittentem aspexe- rimus, atque Amalec rursus invalescentem, eos co- I Joan. II, 14. o Exod. sur, 9, 10. se Matth. v, 17. Petr. 11, 9. Joan. xI, 31.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Β ΠΑΛΑ. Καὶ τίς ἂν γένοιτο τῶν γεγραμμένων νος; συνίημι γὰρ οὐ σφόδρα. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὡς ἐγᾦμαι, χαλεπὸν οὐδὲν τ ἐθέλουσιν ἰδεῖν· προσταττόμενον γὰρ ὑπὸ Μωτάς ἐννοήσας Ἰησοῦν, τί ἂν ἕτερον ὑποτοπήσαι τις 31, ἢ ἐκεῖνο που πάντως, ότι θεὸς ὢν ὁ Λόγος, γέγονεν ὑπὸ νόμον, κατά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχήμα, κα ὑπετάχθη τρόπον τινά ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολείς κατὰ διαφόρους τρόπους, ὧδε μὲν ὑπομένων κατά σάρκα περιτομήν, ὧδε δὲ τὰ δίδραχμα τελών καὶ τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον συγκαθιστάμενος, λέγων τε σαφῶς· « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρώσει. » Αλλ' εἰ καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον διὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽ ἦν καὶ οὕτω Θεός, Σωτήρ το καὶ Λυτρωτής παντὸς τοῦ λαοῦ. Ἐπιλεξάμενος γέρ έκ παντὸς τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἐκ παντός έθνους ἄνδρας δυνατούς, φημὶ δὲ δὴ πάλιν τοὺς ἁγίους απου στόλους καὶ τοὺς διὰ πίστεως κεκλημένους, οἷς ἂν λέγοιτο καλῶς· . Ὑμεῖς δὲ γένος εκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν. » Παρετάξατο σὺν αὐτοῖς τῷ ἄρχοντι τοῦ αἰῶνος τούτου· περὶ οὗ φησιν ὁ πάντων δεσπότης, αὐτὸς ὁ πάντα νικῶν · « Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ αἰῶνος τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐκβληθήσεται έξω. ο Στε φανοῖ δὲ ψήφῳ λαμπρᾷ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τε καὶ δι' αὐτοῦ νικήσαντας ὁ θεσπέσιος Ιωάννης ο Γράφω ὑμῖν, ο φησί, « νεανίσκοι, ὅτι ισχυροί έστε, καὶ κήκατε τὸν Πονηρόν. » Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Καὶ εἰς αὔριον μὲν τὴν παράταξιν ἐπιτε λεῖσθαι δεῖν ἔφη Μωσῆς· οὐ γὰρ ἐν χρόνῳ τῷ κατ' αὐτὸν τὰ Χριστοῦ πέφηνε κατορθώματα· πέπρακται δὲ μᾶλλον ἐν τῷ ἑξῆς καὶ γείτονι, τοῦτ' ἔστι, κατά Μωσέα καὶ νόμον. Είτα πρός τινα βουνὸν καὶ ἐπὶ κορυφὴν ἄνεισι γηλόφου Μωσῆς, ὡς ἂν δύναιτο κατ αθρεῖν τὴν μάχην καὶ τὰ ἐν αὐτῇ τοῦ πάντων Ἰησοῦ κατορθώματα. Αναβιβάζει γὰρ συμμέτρως καὶ ἡ κατὰ νόμον μυσταγωγία πρὸς τὸ οἱονεὶ μακρόθεν δύνασθαι καθορᾷν τὰ Χριστοῦ στρατηγήματα. Καὶ ἀνατείνοντος μὲν Μωσέως τὰς χεῖρας, κατίσχυεν Ἰσραήλ· καθιέντος δὲ, ἠσθένει, καὶ κατίσχυε Αμαλήκι ἀνάλωτος γὰρ αὐτῷτε τῷ διαβόλῳ καὶ παντὶ γέγονεν έχθρῷ, καὶ καταδῃοῦν ἐθέλοντι πικρῶς, οὐχὶ δή που πᾶς Ἰσραὴλ, ἀλλ᾽ ὅσοι τὴν πρὸς Χριστὸν τετιμή κασι συμμορφίαν, διὰ τοῦ φορέσαι τὸν ὀνειδισμόν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὸν τίμιον σταυρόν· χεῖρες γὰρ αποτάδην εἰς ἀέρα δεικνύμεναι, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα γράφουσιν ἐναργῶς. Οσοι γε μὴν οὐ προσήκαντο τὸν σταυρὸν, εὐκατάδρομοι γεγόνασι τοῖς ἐχθροῖς, οὐκ ἔχοντες τὸν ἐπαρωγόν. Οταν οὖν ἡμῖν ἐκτείνῃ τὰ χεῖρας Μωσῆς, τὸ τοῦ σταυροῦ σχήμα δεικνύων. πίπτει δὲ ἀτονήσας ὁ ᾿Αμαλήκ, σημαίνει που πάν τως τὸ σχῆμα ἡμῖν τοὺς διὰ τοῦ τιμίου σταυρού νε κῶντας τὸν Σατανᾶν, καὶ κατισχύοντας τῶν ἐχθρῶν Ὅταν δὲ καθιέντα τὰς χεῖρας βλέπωμεν, εἶτα και ισχύοντα τὸν ᾿Αμαλήκ, τοὺς ὑπὸ τῷ διαβόλω γεγενη PALL. Et quisnam est hujus scripturæ sensus? A neque enim satis intelligo. CYR. Atqui, ut opinor, mihil difficile est inspice- revolentibus; nam si cogitet quispiam præceptam esse a Moyse Josue, quid aliud suspicari poterit, quam illud omnino, quod, cum Verbum esset Deus, factum est sub lege, quod ad humanitatis habitua pertinet, ac subditum quodam modo Moysi manda- tis; idque pluribus modis, nunc circumcisionem perferens eam quæ est secundum carnem, nunc didrachma solvens; præterea cum iis qui sub lege erant, tanquam sub lege esset, se annumerans, et apertissime dicens : « Non veni solvere legem, sed adimplere". Verum, etsi factum est sub lege propter humanam naturam, tamen tum quoque Deus erat, salvatorque ac redemptor universi po- puli. Nam cum ex universo populo Israel, et ex omni gente viros potentes elegisset, sanctos, in- quam, apostolos, et eos qui per fidem vocati sunt, quibus recte dici possit : Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis", › una cum his congressus est cum hujus mundi principe; de quo ait omuium Domi- nus ille ipse qui omnia vincit: . Nunc judicium est saeculi hujus, nunc princeps mundi hujus ejicie- tur foras s. Donat etiam corona divinus vir doan- nes præclaro illo suo suffragio eos qui cum ipso et per ipsum vicerunt, Scribo, inquiens, c vobis, juvenes, quod fortes estis, et vicistis malignum ". Annon verum est quod dico? PALL. Maxime vero. C vave- CYR. Crastino autem die cum hoste congredien- dum esse dixit Moyses " : neque enim ejus tempo- ribus Christi præclara gesta contigerunt, sed tem- pore consequenti ac proximo, id est, post Moysen, atque post legem perfecta sunt. Tum in collem quemdam, ac verticem tumuli cujusdam ascendit Moyses, ut inde pugnam atque ipsius Josue in pu- guando felicia gesta spectaret. Attollit enim modice illa quoque legis disciplina, usque eo ut possimus tanquam eminus imperatorias Christi actiones as- picere. Deinde, attollente manus Moyse, fortior eral Israel; remittente,languebat et invalescebat Amalee : neque enim a diabolo, neque a quovis aliohoste quam- vis expugnandi cupidissimo vinci ullo modo potest non modo universus Israel, sed quicunque Christo D conformes esse præclarum duxerunt, ejus oppro- brium, id est, crucem illius venerandam perferendo : manus enim in aerem extenta crucis speciem non ob- scure describunt. Caterum, quicunque non acce- perunt crucem, ii, quod hoc auxiliatore carerent, hostium incursionibus patuerunt. Quod itaque ma- nus extendit Moyses, crucis speciem ostendens, et Amalec debilitatus cadit, ea res, ut opinor, eos prorsus significat qui per illam crucem veneran- dam Satanam vincunt, et adversus hostes invale- scunt. At cum eumdem manus remittentem aspexe- rimus, atque Amalec rursus invalescentem, eos co- I Joan. II, 14. o Exod. sur, 9, 10. se Matth. v, 17. Petr. 11, 9. Joan. xI, 31.

φησιν αὐτὸς, καταδήσας τὸν ἰσχυρό. Την περ Β Εt οθό Η ἐκείνῳ πράττουσαν ἀγέλην ποτέ, φημὶ δὴ τους ἐθνῶν, τοῖς ἀρχαιοτέροις συνήψε ποιμνίας το τοι καὶ ἔφασκε· ι Καὶ ἄλλα πρόβατα έχω, δε ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης, κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγε καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσουσι· καὶ γενήσεται με ποίμνη, εἷς ποιμήν, ο Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ εἰς ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, καὶ τὴν ξ θραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν δόγμασι καταργήσας, καὶ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρα που τούς τε ἐκ περιτομῆς καὶ τοὺς ἔξω νόμου στη ενεγκών. Αθρει δὴ οὖν πάλιν τοῦτο μέγα μυστήρι τοῖς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένοις παρεζευγμένον, ὡς σκιᾷ καὶ αἰνίγμασιν. ε Ηκουσε γὰρ, ο φησίν, ὁ ἱερεὺς Μαδιάμ, ή γαμβρὸς Μωσῆ, πάντα ὅσα ἐποίη Κύριος Ἰσραὴλ τῷ ἑαυτοῦ λαῷ· ἐξήγαγε γὰρ Κύρια τὸν Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου. Ἔλαβε δὲ καὶ Ἰσθόρι γαμβρός Μωσέως Σεπφώραν τὴν γυναῖκα Μωση μετά τὴν ἄφεσιν αὐτῆς, καὶ τοὺς δύο υἱοὺς αὐτῆς · ὄνομα τῷ ἑνὶ Γερσάν, λέγων Πάροικος ἤμην ἐν γῇ άλλο τρία· καὶ τὸ ὄνομα τοῦ δευτέρου Ελιέζερ, λέγων· γὰρ Θεὸς τοῦ πατρός μου βοηθός μου, καὶ ἐξείλετο με ἐκ χειρὸς Φαραώ. Καὶ ἦλθεν Ιοθόρ ὁ γαμβρός Μωσῆ, καὶ οἱ υἱοὶ καὶ ἡ γυνή, πρὸς Μωσήν εἰς τὴν ἔρημον, οὗ παρέλαβεν ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ. Ανηγγέ δὲ Μωσῇ λέγοντες· Ἰδοὺ ὁ γαμβρός σου Ιοθόρ και ραγίνεται πρὸς σέ, καὶ ἡ γυνὴ καὶ οἱ δύο νέοι σου μετ' αὐτοῦ. Ἐξῆλθε δὲ Μωσῆς εἰς συνάντησιν τῷ γαμβρῷ αὐτοῦ Ἰσθόρ, καὶ προσεκύνησεν αὐτῷ, καὶ κατεφίλησεν αὐτὸν, καὶ ἡσπάσαντο ἀλλήλους, καὶ εἰσήγαγεν αὐτοὺς εἰς τὴν σκηνήν· καὶ διηγήσετα Μωσῆς τῷ γαμβρῷ πάντα ὅσα ἐποίησεν ὁ Κύριος το Φαραὼ καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις ἕνεκα τοῦ Ἰσραήλ, καὶ πάντα τὸν μόχθον τὸν γενόμενον αὐτοῖς ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ ὅτι ἐξείλετο αὐτοὺς Κύριος ἐκ χειρὸς Φαραώ, καὶ ἐκ χειρὸς τῶν Αἰγυπτίων. Ἐξέστη δὲ ὁ Ἰαθάρ ἐπὶ πᾶσι τοῖς ἀγαθοῖς οἷς ἐποίησεν αὐτοὺς Κύριος, ὅτι ἐξείλετο αὐτοὺς Κύριος ἐκ χειρὸς Αἰγυπτίων και ἐκ χειρὸς Φαραώ. Καὶ εἶπεν Ιοθόρ Εὐλογητός Κύ ριος, ὅτι ἐξείλετο τὸν λαὸν αὐτοῦ ἐκ χειρὸς τῶν Αίγυ πτίων, καὶ ἐκ χειρὸς Φαραώ. Νῦν ἔγνων, ὅτι μέγας Κύριος παρὰ πάντας τοὺς θεούς, ἕνεκεν τούτω, ότι ἐπέθεντο αὐτοῖς. Καὶ ἔλαβεν Ιοθόρ γαμβρός Μωσή όλοκαυτώματα καὶ θυσίας τῷ Θεῷ· παρεγένοντο δὲ Ααρών καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι Ισραήλ συμφα γεῖν ἄρτον μετὰ τοῦ γαμβροῦ Μωσέως ἐναντίον τον Θεοῦ. Καὶ ἐγένετο μετὰ τὴν ἐπαύριον, συνεχάθιος Μωσῆς κρίνειν τὸν λαόν· παρειστήκει δὲ ὁ λαὸς τῆς Μωσῇ ἀπὸ πρωΐθεν ἕως ἑσπέρας. Ἰδὼν δὲ Ἰσθός πάντα ὅσα ἐποίησε τῷ λαῷ, λέγει· Τί τοῦτο δ τ ποιεῖς τῷ λαῷ ; διὰ τί σὺ κάθησαι μόνος, πᾶς δὲ λαός παρέστηκέ σοι ἀπὸ πρωΐ ἕως δείλης; Καὶ λέγει Μα σῆς τῷ γαμβρῷ· Ὅτι παραγίνεται ὁ λαὸς πρός με ἐκζητῆσαι κρίσιν παρὰ Θεοῦ. "Οταν γὰρ γένηται αὐτοῖς ἀντιλογία καὶ ἔλθωσι πρός με, διακρίνω έχει στον, καὶ συμβιβάζω αὐτοὺς τὰ προστάγματα του S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. vasa diripuit ". Gregem enim, qui olim sub illius A ditione fuerat, gentiles, inquam, cum veteribus gre- gibus conjunxit, ideoque dicebat • Et alias oves habeo, quæ non sunt ex hoc ovili: et illas opor- tet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile, unus pastor › Christus autem pax nostra est, juxta Scripturas, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriæ solvit, et inimicitias in carne sua, legem mandatorum in decretis evacuavit", atque in unum novum ho- minem tum eos qui ex circumcisione, tum qui extra legem erant, conciliavit. Jam vero conside- res iterum velim magnum hoc mysterium, quasi in umbra et ænigmate, quod iis quæ modo a nobis dicta sumt, illico adjunctum est. c Audivit enim, inquit, « Jethro sacerdos Madian socer Moysi omnia quæcunque fecit Dominus Israeli suo populo; edu- xit enim Dominus Israel ex Ægypto. Accepit autem Jethro socer Moysi Sepphoram uxorem Moysi post dimissionem ejus, et duos filios ejus; nomen uni Gersam, dicens : Advena fui in terra aliena: et nom men secundi Eliezer, dicens: Deus enim patris mei adjutor meus, et liberavit me de manu Pharao- nis. Et venit Jethro socer Moysi, et filii et uxor, ad Moysen in desertum, ubi castrametatus erat in montem Dei. Nuntiatum est autem Moysi a dicenti- bus: Ecce socer tuus Jethro venit ad te, et uxor tua • et duo filii tui cum eo. Egressus est autem Moyses in occursum socero suo, et adoravit eum, et os- culatus eum, et amplexi sunt invicem, et introduxit eum in tabernaculum, et narravit Moyses socero suo omnia quaecunque fecit Dominus Pharaoni et Agy- ptiis propter Israel, et omnem laborem qui accidit eis in via, et quod eruit eos Dominus de manu Pha- raonis, et de manu Ægyptiorum. Obstupuit autem Jethro super omnibus bonis quæ fecit eis Dominus, quod eruit eos Dominus de manuÆgyptiorum, et de manu Pharaonis. dixit Jethro : Benedictus Domi- nus, quoniam eruit populum suum de manu Ægyptio- rum, et de manu Pharaonis : nunc cognovi quod ma- gnus Dominus super omnes deos, propter hoc quod superbe egerunt eis. Et accepit Jethro socer Moysi holocausta et victimas Deo : venit autem et Aaron, et omnes seniores Israel ad comedendum pa- nem cum socero Moysi coram Deo. Et factum est post crastinum consedit Moyses ad judicandum populum assistebat autem omnis populus Moysi a mane usque ad vesperum. Videns autem Jethro omnia quæcunque faciebat populo, inquit : Quid hoc tu facis populo? cur tu sedes solus, et omnis populus astat tibi a mane us- que ad vesperum? Et dicit Moyses socero suo : Quia venit ad me populus quærere judicium a Deo. Quan- do enim fuerit eis controversia, et venerint ad me, judico inter singulos, et doceo illos mandata Dej et legem ejus. Dixit autem socer Moysi ad eum: Non recte facis verbum hoc; corruptione consumeris intolerabili et tu, et omnis populus hic qui est te- ; C D or Matth. xis, 29. o Joan. x, 46, " * Ephes 1, 14, 15.

φησιν αὐτὸς, καταδήσας τὸν ἰσχυρό. Την περ Β Εt οθό Η ἐκείνῳ πράττουσαν ἀγέλην ποτέ, φημὶ δὴ τους ἐθνῶν, τοῖς ἀρχαιοτέροις συνήψε ποιμνίας το τοι καὶ ἔφασκε· ι Καὶ ἄλλα πρόβατα έχω, δε ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης, κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγε καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσουσι· καὶ γενήσεται με ποίμνη, εἷς ποιμήν, ο Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ εἰς ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, καὶ τὴν ξ θραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν δόγμασι καταργήσας, καὶ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρα που τούς τε ἐκ περιτομῆς καὶ τοὺς ἔξω νόμου στη ενεγκών. Αθρει δὴ οὖν πάλιν τοῦτο μέγα μυστήρι τοῖς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένοις παρεζευγμένον, ὡς σκιᾷ καὶ αἰνίγμασιν. ε Ηκουσε γὰρ, ο φησίν, ὁ ἱερεὺς Μαδιάμ, ή γαμβρὸς Μωσῆ, πάντα ὅσα ἐποίη Κύριος Ἰσραὴλ τῷ ἑαυτοῦ λαῷ· ἐξήγαγε γὰρ Κύρια τὸν Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου. Ἔλαβε δὲ καὶ Ἰσθόρι γαμβρός Μωσέως Σεπφώραν τὴν γυναῖκα Μωση μετά τὴν ἄφεσιν αὐτῆς, καὶ τοὺς δύο υἱοὺς αὐτῆς · ὄνομα τῷ ἑνὶ Γερσάν, λέγων Πάροικος ἤμην ἐν γῇ άλλο τρία· καὶ τὸ ὄνομα τοῦ δευτέρου Ελιέζερ, λέγων· γὰρ Θεὸς τοῦ πατρός μου βοηθός μου, καὶ ἐξείλετο με ἐκ χειρὸς Φαραώ. Καὶ ἦλθεν Ιοθόρ ὁ γαμβρός Μωσῆ, καὶ οἱ υἱοὶ καὶ ἡ γυνή, πρὸς Μωσήν εἰς τὴν ἔρημον, οὗ παρέλαβεν ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ. Ανηγγέ δὲ Μωσῇ λέγοντες· Ἰδοὺ ὁ γαμβρός σου Ιοθόρ και ραγίνεται πρὸς σέ, καὶ ἡ γυνὴ καὶ οἱ δύο νέοι σου μετ' αὐτοῦ. Ἐξῆλθε δὲ Μωσῆς εἰς συνάντησιν τῷ γαμβρῷ αὐτοῦ Ἰσθόρ, καὶ προσεκύνησεν αὐτῷ, καὶ κατεφίλησεν αὐτὸν, καὶ ἡσπάσαντο ἀλλήλους, καὶ εἰσήγαγεν αὐτοὺς εἰς τὴν σκηνήν· καὶ διηγήσετα Μωσῆς τῷ γαμβρῷ πάντα ὅσα ἐποίησεν ὁ Κύριος το Φαραὼ καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις ἕνεκα τοῦ Ἰσραήλ, καὶ πάντα τὸν μόχθον τὸν γενόμενον αὐτοῖς ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ ὅτι ἐξείλετο αὐτοὺς Κύριος ἐκ χειρὸς Φαραώ, καὶ ἐκ χειρὸς τῶν Αἰγυπτίων. Ἐξέστη δὲ ὁ Ἰαθάρ ἐπὶ πᾶσι τοῖς ἀγαθοῖς οἷς ἐποίησεν αὐτοὺς Κύριος, ὅτι ἐξείλετο αὐτοὺς Κύριος ἐκ χειρὸς Αἰγυπτίων και ἐκ χειρὸς Φαραώ. Καὶ εἶπεν Ιοθόρ Εὐλογητός Κύ ριος, ὅτι ἐξείλετο τὸν λαὸν αὐτοῦ ἐκ χειρὸς τῶν Αίγυ πτίων, καὶ ἐκ χειρὸς Φαραώ. Νῦν ἔγνων, ὅτι μέγας Κύριος παρὰ πάντας τοὺς θεούς, ἕνεκεν τούτω, ότι ἐπέθεντο αὐτοῖς. Καὶ ἔλαβεν Ιοθόρ γαμβρός Μωσή όλοκαυτώματα καὶ θυσίας τῷ Θεῷ· παρεγένοντο δὲ Ααρών καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι Ισραήλ συμφα γεῖν ἄρτον μετὰ τοῦ γαμβροῦ Μωσέως ἐναντίον τον Θεοῦ. Καὶ ἐγένετο μετὰ τὴν ἐπαύριον, συνεχάθιος Μωσῆς κρίνειν τὸν λαόν· παρειστήκει δὲ ὁ λαὸς τῆς Μωσῇ ἀπὸ πρωΐθεν ἕως ἑσπέρας. Ἰδὼν δὲ Ἰσθός πάντα ὅσα ἐποίησε τῷ λαῷ, λέγει· Τί τοῦτο δ τ ποιεῖς τῷ λαῷ ; διὰ τί σὺ κάθησαι μόνος, πᾶς δὲ λαός παρέστηκέ σοι ἀπὸ πρωΐ ἕως δείλης; Καὶ λέγει Μα σῆς τῷ γαμβρῷ· Ὅτι παραγίνεται ὁ λαὸς πρός με ἐκζητῆσαι κρίσιν παρὰ Θεοῦ. "Οταν γὰρ γένηται αὐτοῖς ἀντιλογία καὶ ἔλθωσι πρός με, διακρίνω έχει στον, καὶ συμβιβάζω αὐτοὺς τὰ προστάγματα του S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. vasa diripuit ". Gregem enim, qui olim sub illius A ditione fuerat, gentiles, inquam, cum veteribus gre- gibus conjunxit, ideoque dicebat • Et alias oves habeo, quæ non sunt ex hoc ovili: et illas opor- tet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile, unus pastor › Christus autem pax nostra est, juxta Scripturas, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriæ solvit, et inimicitias in carne sua, legem mandatorum in decretis evacuavit", atque in unum novum ho- minem tum eos qui ex circumcisione, tum qui extra legem erant, conciliavit. Jam vero conside- res iterum velim magnum hoc mysterium, quasi in umbra et ænigmate, quod iis quæ modo a nobis dicta sumt, illico adjunctum est. c Audivit enim, inquit, « Jethro sacerdos Madian socer Moysi omnia quæcunque fecit Dominus Israeli suo populo; edu- xit enim Dominus Israel ex Ægypto. Accepit autem Jethro socer Moysi Sepphoram uxorem Moysi post dimissionem ejus, et duos filios ejus; nomen uni Gersam, dicens : Advena fui in terra aliena: et nom men secundi Eliezer, dicens: Deus enim patris mei adjutor meus, et liberavit me de manu Pharao- nis. Et venit Jethro socer Moysi, et filii et uxor, ad Moysen in desertum, ubi castrametatus erat in montem Dei. Nuntiatum est autem Moysi a dicenti- bus: Ecce socer tuus Jethro venit ad te, et uxor tua • et duo filii tui cum eo. Egressus est autem Moyses in occursum socero suo, et adoravit eum, et os- culatus eum, et amplexi sunt invicem, et introduxit eum in tabernaculum, et narravit Moyses socero suo omnia quaecunque fecit Dominus Pharaoni et Agy- ptiis propter Israel, et omnem laborem qui accidit eis in via, et quod eruit eos Dominus de manu Pha- raonis, et de manu Ægyptiorum. Obstupuit autem Jethro super omnibus bonis quæ fecit eis Dominus, quod eruit eos Dominus de manuÆgyptiorum, et de manu Pharaonis. dixit Jethro : Benedictus Domi- nus, quoniam eruit populum suum de manu Ægyptio- rum, et de manu Pharaonis : nunc cognovi quod ma- gnus Dominus super omnes deos, propter hoc quod superbe egerunt eis. Et accepit Jethro socer Moysi holocausta et victimas Deo : venit autem et Aaron, et omnes seniores Israel ad comedendum pa- nem cum socero Moysi coram Deo. Et factum est post crastinum consedit Moyses ad judicandum populum assistebat autem omnis populus Moysi a mane usque ad vesperum. Videns autem Jethro omnia quæcunque faciebat populo, inquit : Quid hoc tu facis populo? cur tu sedes solus, et omnis populus astat tibi a mane us- que ad vesperum? Et dicit Moyses socero suo : Quia venit ad me populus quærere judicium a Deo. Quan- do enim fuerit eis controversia, et venerint ad me, judico inter singulos, et doceo illos mandata Dej et legem ejus. Dixit autem socer Moysi ad eum: Non recte facis verbum hoc; corruptione consumeris intolerabili et tu, et omnis populus hic qui est te- ; C D or Matth. xis, 29. o Joan. x, 46, " * Ephes 1, 14, 15.

φησιν αὐτὸς, καταδήσας τὸν ἰσχυρό. Την περ Β Εt οθό Η ἐκείνῳ πράττουσαν ἀγέλην ποτέ, φημὶ δὴ τους ἐθνῶν, τοῖς ἀρχαιοτέροις συνήψε ποιμνίας το τοι καὶ ἔφασκε· ι Καὶ ἄλλα πρόβατα έχω, δε ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης, κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγε καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσουσι· καὶ γενήσεται με ποίμνη, εἷς ποιμήν, ο Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ εἰς ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, καὶ τὴν ξ θραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν δόγμασι καταργήσας, καὶ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρα που τούς τε ἐκ περιτομῆς καὶ τοὺς ἔξω νόμου στη ενεγκών. Αθρει δὴ οὖν πάλιν τοῦτο μέγα μυστήρι τοῖς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένοις παρεζευγμένον, ὡς σκιᾷ καὶ αἰνίγμασιν. ε Ηκουσε γὰρ, ο φησίν, ὁ ἱερεὺς Μαδιάμ, ή γαμβρὸς Μωσῆ, πάντα ὅσα ἐποίη Κύριος Ἰσραὴλ τῷ ἑαυτοῦ λαῷ· ἐξήγαγε γὰρ Κύρια τὸν Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου. Ἔλαβε δὲ καὶ Ἰσθόρι γαμβρός Μωσέως Σεπφώραν τὴν γυναῖκα Μωση μετά τὴν ἄφεσιν αὐτῆς, καὶ τοὺς δύο υἱοὺς αὐτῆς · ὄνομα τῷ ἑνὶ Γερσάν, λέγων Πάροικος ἤμην ἐν γῇ άλλο τρία· καὶ τὸ ὄνομα τοῦ δευτέρου Ελιέζερ, λέγων· γὰρ Θεὸς τοῦ πατρός μου βοηθός μου, καὶ ἐξείλετο με ἐκ χειρὸς Φαραώ. Καὶ ἦλθεν Ιοθόρ ὁ γαμβρός Μωσῆ, καὶ οἱ υἱοὶ καὶ ἡ γυνή, πρὸς Μωσήν εἰς τὴν ἔρημον, οὗ παρέλαβεν ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ. Ανηγγέ δὲ Μωσῇ λέγοντες· Ἰδοὺ ὁ γαμβρός σου Ιοθόρ και ραγίνεται πρὸς σέ, καὶ ἡ γυνὴ καὶ οἱ δύο νέοι σου μετ' αὐτοῦ. Ἐξῆλθε δὲ Μωσῆς εἰς συνάντησιν τῷ γαμβρῷ αὐτοῦ Ἰσθόρ, καὶ προσεκύνησεν αὐτῷ, καὶ κατεφίλησεν αὐτὸν, καὶ ἡσπάσαντο ἀλλήλους, καὶ εἰσήγαγεν αὐτοὺς εἰς τὴν σκηνήν· καὶ διηγήσετα Μωσῆς τῷ γαμβρῷ πάντα ὅσα ἐποίησεν ὁ Κύριος το Φαραὼ καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις ἕνεκα τοῦ Ἰσραήλ, καὶ πάντα τὸν μόχθον τὸν γενόμενον αὐτοῖς ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ ὅτι ἐξείλετο αὐτοὺς Κύριος ἐκ χειρὸς Φαραώ, καὶ ἐκ χειρὸς τῶν Αἰγυπτίων. Ἐξέστη δὲ ὁ Ἰαθάρ ἐπὶ πᾶσι τοῖς ἀγαθοῖς οἷς ἐποίησεν αὐτοὺς Κύριος, ὅτι ἐξείλετο αὐτοὺς Κύριος ἐκ χειρὸς Αἰγυπτίων και ἐκ χειρὸς Φαραώ. Καὶ εἶπεν Ιοθόρ Εὐλογητός Κύ ριος, ὅτι ἐξείλετο τὸν λαὸν αὐτοῦ ἐκ χειρὸς τῶν Αίγυ πτίων, καὶ ἐκ χειρὸς Φαραώ. Νῦν ἔγνων, ὅτι μέγας Κύριος παρὰ πάντας τοὺς θεούς, ἕνεκεν τούτω, ότι ἐπέθεντο αὐτοῖς. Καὶ ἔλαβεν Ιοθόρ γαμβρός Μωσή όλοκαυτώματα καὶ θυσίας τῷ Θεῷ· παρεγένοντο δὲ Ααρών καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι Ισραήλ συμφα γεῖν ἄρτον μετὰ τοῦ γαμβροῦ Μωσέως ἐναντίον τον Θεοῦ. Καὶ ἐγένετο μετὰ τὴν ἐπαύριον, συνεχάθιος Μωσῆς κρίνειν τὸν λαόν· παρειστήκει δὲ ὁ λαὸς τῆς Μωσῇ ἀπὸ πρωΐθεν ἕως ἑσπέρας. Ἰδὼν δὲ Ἰσθός πάντα ὅσα ἐποίησε τῷ λαῷ, λέγει· Τί τοῦτο δ τ ποιεῖς τῷ λαῷ ; διὰ τί σὺ κάθησαι μόνος, πᾶς δὲ λαός παρέστηκέ σοι ἀπὸ πρωΐ ἕως δείλης; Καὶ λέγει Μα σῆς τῷ γαμβρῷ· Ὅτι παραγίνεται ὁ λαὸς πρός με ἐκζητῆσαι κρίσιν παρὰ Θεοῦ. "Οταν γὰρ γένηται αὐτοῖς ἀντιλογία καὶ ἔλθωσι πρός με, διακρίνω έχει στον, καὶ συμβιβάζω αὐτοὺς τὰ προστάγματα του S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. vasa diripuit ". Gregem enim, qui olim sub illius A ditione fuerat, gentiles, inquam, cum veteribus gre- gibus conjunxit, ideoque dicebat • Et alias oves habeo, quæ non sunt ex hoc ovili: et illas opor- tet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile, unus pastor › Christus autem pax nostra est, juxta Scripturas, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriæ solvit, et inimicitias in carne sua, legem mandatorum in decretis evacuavit", atque in unum novum ho- minem tum eos qui ex circumcisione, tum qui extra legem erant, conciliavit. Jam vero conside- res iterum velim magnum hoc mysterium, quasi in umbra et ænigmate, quod iis quæ modo a nobis dicta sumt, illico adjunctum est. c Audivit enim, inquit, « Jethro sacerdos Madian socer Moysi omnia quæcunque fecit Dominus Israeli suo populo; edu- xit enim Dominus Israel ex Ægypto. Accepit autem Jethro socer Moysi Sepphoram uxorem Moysi post dimissionem ejus, et duos filios ejus; nomen uni Gersam, dicens : Advena fui in terra aliena: et nom men secundi Eliezer, dicens: Deus enim patris mei adjutor meus, et liberavit me de manu Pharao- nis. Et venit Jethro socer Moysi, et filii et uxor, ad Moysen in desertum, ubi castrametatus erat in montem Dei. Nuntiatum est autem Moysi a dicenti- bus: Ecce socer tuus Jethro venit ad te, et uxor tua • et duo filii tui cum eo. Egressus est autem Moyses in occursum socero suo, et adoravit eum, et os- culatus eum, et amplexi sunt invicem, et introduxit eum in tabernaculum, et narravit Moyses socero suo omnia quaecunque fecit Dominus Pharaoni et Agy- ptiis propter Israel, et omnem laborem qui accidit eis in via, et quod eruit eos Dominus de manu Pha- raonis, et de manu Ægyptiorum. Obstupuit autem Jethro super omnibus bonis quæ fecit eis Dominus, quod eruit eos Dominus de manuÆgyptiorum, et de manu Pharaonis. dixit Jethro : Benedictus Domi- nus, quoniam eruit populum suum de manu Ægyptio- rum, et de manu Pharaonis : nunc cognovi quod ma- gnus Dominus super omnes deos, propter hoc quod superbe egerunt eis. Et accepit Jethro socer Moysi holocausta et victimas Deo : venit autem et Aaron, et omnes seniores Israel ad comedendum pa- nem cum socero Moysi coram Deo. Et factum est post crastinum consedit Moyses ad judicandum populum assistebat autem omnis populus Moysi a mane usque ad vesperum. Videns autem Jethro omnia quæcunque faciebat populo, inquit : Quid hoc tu facis populo? cur tu sedes solus, et omnis populus astat tibi a mane us- que ad vesperum? Et dicit Moyses socero suo : Quia venit ad me populus quærere judicium a Deo. Quan- do enim fuerit eis controversia, et venerint ad me, judico inter singulos, et doceo illos mandata Dej et legem ejus. Dixit autem socer Moysi ad eum: Non recte facis verbum hoc; corruptione consumeris intolerabili et tu, et omnis populus hic qui est te- ; C D or Matth. xis, 29. o Joan. x, 46, " * Ephes 1, 14, 15.

Α ἕνεκεν τούτου, ὅτι ἐπέθεντο αὐτοῖς. Καὶ ἔλαβεν Ἰσθέ ‹ ὁ γαμβρὸς Μωυσῆ ὁλοκαυτώματα καὶ θυσίες το Κυρίῳ. » Στειχειωτής οὖν ἄρα, καὶ εἰς πρώτε; εἰσβολὰς ἡμᾶς τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας αποφέρει Μωσῆς, τοῦτ' ἔστιν, ἡ διὰ τῶν ἀρχαιοτέρων Γραμμά των κατήχησις εισαγωγική. ΠΑΛΛ. "Αραρεν. ΚΥΡ. Τελειοῖ δὲ Χριστὸς τοὺς διὰ νόμου κατηχο μένους. Νόμον δὲ εἰ λέγοιμι πάλιν, διαθήκην ἐννάς την παλαιάν. Καὶ γοῦν πρὸς μὲν τὸν Ἰοθόρ μόνης ἐχρῆτο τοῖς περὶ Θεοῦ διηγήμασιν ό Μωσής γνώμη; τε εἰς τοῦτο μεθίστη λοιπόν, ὡς διαρρήδην όμολογεί οὐκ εἶναι Θεὸν ἕτερον, πλὴν ὅτι μόνος ὁ εἷς, ὁ φύσε καὶ ἀληθῶς. Πίστις δὲ αὕτη κατηχουμένων ἡ πρώτη τὸ τῆς πολυθέου δόξης ἀπαλλάττεσθαί φημι, καὶ τ ἀληθῶς ἕνα τε καὶ φύσει παραδέχεσθαι Θεόν. 'Ααρών δὲ τὸν Ἰοθόρ καὶ τραπέζης ήξίου, καὶ εἰς ἄρτου βρῶσιν ἐκάλει. • Παραγέγονε, γάρ, φησίν, ο Αβρών καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι Ισραήλ, συμφαγεῖν ἄρτη μετὰ τοῦ γαμβροῦ Μωσῆ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ. » Τελει γὰρ ἡμᾶς ἄρτῳ τῷ ζώντι Χριστὸς, ὁ ἀληθέστερος Ααρών· τελειοῖ δὲ οὐ μόνον τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ἀναμίξ δὲ μᾶλλον τοὺς ἐξειλεγμένους ἐξ αἵματος Ἰσραήλ, ὧν ἂν εἶεν τύπος οι πρεσβύτεροι. Εμφασιν δὲ πρὸς ἁγιασμὸν οὐ μετρίαν ἔχει τὸ ὡς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τὸν ἄρτον χρῆναι φαγεῖν. Τί γὰρ οὕτως ἐν ὄψει Θεοῦ, ὡς μυστική τράπεζα, καὶ θυσία, καὶ οἱ ταύτης μέτα όχοι ; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. 'Οτι διὰ Χριστοῦ τελειούμενοι, καὶ τῆς ἐν νόμῳ παιδαγωγίας πρὸς ἀμείνω σύνεσιν ἀναθρώσκο μεν, ἀπονητὶ δὲ ὀψόμεθα σαφῆ τοῦ πράγματος εἰκόνα δεχόμενοι, Μωσέα τε καὶ Ἰοθόρ· « Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος ἐκάθητο κρίνων, » φησι· ο παρειστήκει δὲ αὐτῷ πᾶς ὁ λαὸς ἀπὸ πρωΐ ἕως ἑσπέρας. » Εισηγεί- ται δὲ γνώμην Ἰοθόρ, ἣν τετίμηκε Μωσής, ἄριστέ τε ἔχειν ἐννενοηκώς προσεδέξατο· ο εκουσε γὰρ φησί, ο Μωσῆς τῆς φωνῆς τοῦ γαμβροῦ, καὶ ἐποίησεν ὅσα αὐτῷ εἶπεν. » "Η γὰρ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως δ τὴν ἀμείνω βουλὴν καὶ γνώμην οἷός τε λέγειν νοοἶτ᾽ ἂν ὑπάρχειν καὶ ἐν συνέσει προφερεστέρα; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ὅτι δὲ ἀμείνων καὶ ἐπέκεινα πολὺ τῆς ἐν νόμος κατηχήσεως ἡ διὰ Χριστοῦ τελείωσες, ε γνῶσιν ἡμᾶς ὑπερφέρουσα τὴν ἀσυγκρίτως ὑπερη μένην, εκδείξειεν ἂν εὐκόλως ὁ ἱερώτατος Παῦλος, διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, τὰ ἐν νόμῳ κέρδη προθυμότατα ζημιού μενος, σκύβαλά τε είναι νομίζων, ἵνα Χριστὸν χερ δήσῃ. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς μόνα τιμῶντας ὅτι τὰ διὰ Μωσέως, οὐ προσιεμένους δὲ τὴν διὰ Χριστοῦ τ λείωσιν, ὁ προφήτης ἔφασκεν Ιερεμίας· Πῶς ἐρεῖτε * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. narratione audita, Madianites ille, e Nunc, a inquit, cognovi quod magnus Dominus super omnes deos; propterea quod superbe egerunt contra ees. Et accepit Jethro socer Moysi holocausta et victi- mas Deo '. . Est ergo quidam elementarius ma- gister, et ad primos aditus veræ de Deo cogni- tionis nos adducit Moyses, id est, illa vetustiorum Litterarum sacrarum catechesis et introductio. PALL. Certum est. CYR. Perfectos autem reddit Christus eos qui per legem levius imbuti sunt; cum autem legem dico, rursus testamentum vetus intellige. Itaque erga Jethro solis de Deo narrationibus est usus Moyses, in eamque jam illum sententiam traduxit, ut disertis verbis fateretur non esse alterum Deum, sed solum eum qui unus et natura, et vere Deus sit. Hæc autem prima est catechumenorum fides a multorum deorum opinione discedere, et unum ¡¡lum, vere et natura Deum amplexari. Aaron B vero ipsum Jethro mensa dignatur, et ad pa- nem edendum invitat. ‹ Venit enim, › inquit, ‹Aaron, et omnes seniores Israel ad comedendum panem cum socero Moysi coram Deo . Perfectos enim efficit nos pane viventi Christus, verior Aaron, et perfectos reddit non gentiles tantum, sed eos po- tius promiscue qui de genere Israel electi sunt, quorum figuram tenent illi seniores. Nec vero parvam significationem sanctificationis præ se fert illud, quod tanquam in conspectu Dei panem man- ducare oporteat. Quid enim adeo sub Dei oculis, atque conspectu, quam mystica mensa, et hostia, C quique ejus participes fiunt? PALL. Recte ais. CYR. Jam vero nos, qui perficimur in Christo, ad ampliorem sapientiam, quam quæ per legis institutionem acquirebatur, pervenire, id certe nullo labore videbimus, si ejus rei perspicuam ima- ginem acceperimus Moysen et Jethro : Moyses namque sedebat, inquit, judicans ; astabat autem illi universus populus a mane usque ad vespe- ram *. » Auctor autem est Jethro illius sententiæ quam secutus est Moyses : et cum optimam esse inteiligeret, amplexus est. Audivit enim, inquit, • Moyses vocem soceri sui, et fecit quæcunque sibi dixit . . Quid enim ? qui melius consilium dare, mclioremque sententiam dicere potuerit, is non usquequaque prudentia præstare putandus est ? PALL. Assentior. CYR. Hanc vero per Christum perfectionem illa Jegis institutione præstantiorem esse, longeque ex- cellentiorem, ut quæ ad eam nos cognitionem at- tollat, quæ sit longe superior; id vero facile bea- sissimus Paulus ostendit, qui propter eminentem scientiam Christi, ut ipse ait, eorum quæ in lege lucra erant, libentissime jacturam facit, et ster- cora arbitratur, ut Christum luerifaciat. Atque adversus eos quidem, qui sola quæ per Moysen tradita sunt, adhuc magna pularent; perfectionem- D Exod. xvi, 11, 12. * Ibid., 12. * Ibid., 13. * Ibid., 24. • Philipp. 1, 5.

Α ἕνεκεν τούτου, ὅτι ἐπέθεντο αὐτοῖς. Καὶ ἔλαβεν Ἰσθέ ‹ ὁ γαμβρὸς Μωυσῆ ὁλοκαυτώματα καὶ θυσίες το Κυρίῳ. » Στειχειωτής οὖν ἄρα, καὶ εἰς πρώτε; εἰσβολὰς ἡμᾶς τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας αποφέρει Μωσῆς, τοῦτ' ἔστιν, ἡ διὰ τῶν ἀρχαιοτέρων Γραμμά των κατήχησις εισαγωγική. ΠΑΛΛ. "Αραρεν. ΚΥΡ. Τελειοῖ δὲ Χριστὸς τοὺς διὰ νόμου κατηχο μένους. Νόμον δὲ εἰ λέγοιμι πάλιν, διαθήκην ἐννάς την παλαιάν. Καὶ γοῦν πρὸς μὲν τὸν Ἰοθόρ μόνης ἐχρῆτο τοῖς περὶ Θεοῦ διηγήμασιν ό Μωσής γνώμη; τε εἰς τοῦτο μεθίστη λοιπόν, ὡς διαρρήδην όμολογεί οὐκ εἶναι Θεὸν ἕτερον, πλὴν ὅτι μόνος ὁ εἷς, ὁ φύσε καὶ ἀληθῶς. Πίστις δὲ αὕτη κατηχουμένων ἡ πρώτη τὸ τῆς πολυθέου δόξης ἀπαλλάττεσθαί φημι, καὶ τ ἀληθῶς ἕνα τε καὶ φύσει παραδέχεσθαι Θεόν. 'Ααρών δὲ τὸν Ἰοθόρ καὶ τραπέζης ήξίου, καὶ εἰς ἄρτου βρῶσιν ἐκάλει. • Παραγέγονε, γάρ, φησίν, ο Αβρών καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι Ισραήλ, συμφαγεῖν ἄρτη μετὰ τοῦ γαμβροῦ Μωσῆ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ. » Τελει γὰρ ἡμᾶς ἄρτῳ τῷ ζώντι Χριστὸς, ὁ ἀληθέστερος Ααρών· τελειοῖ δὲ οὐ μόνον τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ἀναμίξ δὲ μᾶλλον τοὺς ἐξειλεγμένους ἐξ αἵματος Ἰσραήλ, ὧν ἂν εἶεν τύπος οι πρεσβύτεροι. Εμφασιν δὲ πρὸς ἁγιασμὸν οὐ μετρίαν ἔχει τὸ ὡς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τὸν ἄρτον χρῆναι φαγεῖν. Τί γὰρ οὕτως ἐν ὄψει Θεοῦ, ὡς μυστική τράπεζα, καὶ θυσία, καὶ οἱ ταύτης μέτα όχοι ; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. 'Οτι διὰ Χριστοῦ τελειούμενοι, καὶ τῆς ἐν νόμῳ παιδαγωγίας πρὸς ἀμείνω σύνεσιν ἀναθρώσκο μεν, ἀπονητὶ δὲ ὀψόμεθα σαφῆ τοῦ πράγματος εἰκόνα δεχόμενοι, Μωσέα τε καὶ Ἰοθόρ· « Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος ἐκάθητο κρίνων, » φησι· ο παρειστήκει δὲ αὐτῷ πᾶς ὁ λαὸς ἀπὸ πρωΐ ἕως ἑσπέρας. » Εισηγεί- ται δὲ γνώμην Ἰοθόρ, ἣν τετίμηκε Μωσής, ἄριστέ τε ἔχειν ἐννενοηκώς προσεδέξατο· ο εκουσε γὰρ φησί, ο Μωσῆς τῆς φωνῆς τοῦ γαμβροῦ, καὶ ἐποίησεν ὅσα αὐτῷ εἶπεν. » "Η γὰρ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως δ τὴν ἀμείνω βουλὴν καὶ γνώμην οἷός τε λέγειν νοοἶτ᾽ ἂν ὑπάρχειν καὶ ἐν συνέσει προφερεστέρα; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ὅτι δὲ ἀμείνων καὶ ἐπέκεινα πολὺ τῆς ἐν νόμος κατηχήσεως ἡ διὰ Χριστοῦ τελείωσες, ε γνῶσιν ἡμᾶς ὑπερφέρουσα τὴν ἀσυγκρίτως ὑπερη μένην, εκδείξειεν ἂν εὐκόλως ὁ ἱερώτατος Παῦλος, διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, τὰ ἐν νόμῳ κέρδη προθυμότατα ζημιού μενος, σκύβαλά τε είναι νομίζων, ἵνα Χριστὸν χερ δήσῃ. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς μόνα τιμῶντας ὅτι τὰ διὰ Μωσέως, οὐ προσιεμένους δὲ τὴν διὰ Χριστοῦ τ λείωσιν, ὁ προφήτης ἔφασκεν Ιερεμίας· Πῶς ἐρεῖτε * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. narratione audita, Madianites ille, e Nunc, a inquit, cognovi quod magnus Dominus super omnes deos; propterea quod superbe egerunt contra ees. Et accepit Jethro socer Moysi holocausta et victi- mas Deo '. . Est ergo quidam elementarius ma- gister, et ad primos aditus veræ de Deo cogni- tionis nos adducit Moyses, id est, illa vetustiorum Litterarum sacrarum catechesis et introductio. PALL. Certum est. CYR. Perfectos autem reddit Christus eos qui per legem levius imbuti sunt; cum autem legem dico, rursus testamentum vetus intellige. Itaque erga Jethro solis de Deo narrationibus est usus Moyses, in eamque jam illum sententiam traduxit, ut disertis verbis fateretur non esse alterum Deum, sed solum eum qui unus et natura, et vere Deus sit. Hæc autem prima est catechumenorum fides a multorum deorum opinione discedere, et unum ¡¡lum, vere et natura Deum amplexari. Aaron B vero ipsum Jethro mensa dignatur, et ad pa- nem edendum invitat. ‹ Venit enim, › inquit, ‹Aaron, et omnes seniores Israel ad comedendum panem cum socero Moysi coram Deo . Perfectos enim efficit nos pane viventi Christus, verior Aaron, et perfectos reddit non gentiles tantum, sed eos po- tius promiscue qui de genere Israel electi sunt, quorum figuram tenent illi seniores. Nec vero parvam significationem sanctificationis præ se fert illud, quod tanquam in conspectu Dei panem man- ducare oporteat. Quid enim adeo sub Dei oculis, atque conspectu, quam mystica mensa, et hostia, C quique ejus participes fiunt? PALL. Recte ais. CYR. Jam vero nos, qui perficimur in Christo, ad ampliorem sapientiam, quam quæ per legis institutionem acquirebatur, pervenire, id certe nullo labore videbimus, si ejus rei perspicuam ima- ginem acceperimus Moysen et Jethro : Moyses namque sedebat, inquit, judicans ; astabat autem illi universus populus a mane usque ad vespe- ram *. » Auctor autem est Jethro illius sententiæ quam secutus est Moyses : et cum optimam esse inteiligeret, amplexus est. Audivit enim, inquit, • Moyses vocem soceri sui, et fecit quæcunque sibi dixit . . Quid enim ? qui melius consilium dare, mclioremque sententiam dicere potuerit, is non usquequaque prudentia præstare putandus est ? PALL. Assentior. CYR. Hanc vero per Christum perfectionem illa Jegis institutione præstantiorem esse, longeque ex- cellentiorem, ut quæ ad eam nos cognitionem at- tollat, quæ sit longe superior; id vero facile bea- sissimus Paulus ostendit, qui propter eminentem scientiam Christi, ut ipse ait, eorum quæ in lege lucra erant, libentissime jacturam facit, et ster- cora arbitratur, ut Christum luerifaciat. Atque adversus eos quidem, qui sola quæ per Moysen tradita sunt, adhuc magna pularent; perfectionem- D Exod. xvi, 11, 12. * Ibid., 12. * Ibid., 13. * Ibid., 24. • Philipp. 1, 5.

Α ἕνεκεν τούτου, ὅτι ἐπέθεντο αὐτοῖς. Καὶ ἔλαβεν Ἰσθέ ‹ ὁ γαμβρὸς Μωυσῆ ὁλοκαυτώματα καὶ θυσίες το Κυρίῳ. » Στειχειωτής οὖν ἄρα, καὶ εἰς πρώτε; εἰσβολὰς ἡμᾶς τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας αποφέρει Μωσῆς, τοῦτ' ἔστιν, ἡ διὰ τῶν ἀρχαιοτέρων Γραμμά των κατήχησις εισαγωγική. ΠΑΛΛ. "Αραρεν. ΚΥΡ. Τελειοῖ δὲ Χριστὸς τοὺς διὰ νόμου κατηχο μένους. Νόμον δὲ εἰ λέγοιμι πάλιν, διαθήκην ἐννάς την παλαιάν. Καὶ γοῦν πρὸς μὲν τὸν Ἰοθόρ μόνης ἐχρῆτο τοῖς περὶ Θεοῦ διηγήμασιν ό Μωσής γνώμη; τε εἰς τοῦτο μεθίστη λοιπόν, ὡς διαρρήδην όμολογεί οὐκ εἶναι Θεὸν ἕτερον, πλὴν ὅτι μόνος ὁ εἷς, ὁ φύσε καὶ ἀληθῶς. Πίστις δὲ αὕτη κατηχουμένων ἡ πρώτη τὸ τῆς πολυθέου δόξης ἀπαλλάττεσθαί φημι, καὶ τ ἀληθῶς ἕνα τε καὶ φύσει παραδέχεσθαι Θεόν. 'Ααρών δὲ τὸν Ἰοθόρ καὶ τραπέζης ήξίου, καὶ εἰς ἄρτου βρῶσιν ἐκάλει. • Παραγέγονε, γάρ, φησίν, ο Αβρών καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι Ισραήλ, συμφαγεῖν ἄρτη μετὰ τοῦ γαμβροῦ Μωσῆ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ. » Τελει γὰρ ἡμᾶς ἄρτῳ τῷ ζώντι Χριστὸς, ὁ ἀληθέστερος Ααρών· τελειοῖ δὲ οὐ μόνον τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ἀναμίξ δὲ μᾶλλον τοὺς ἐξειλεγμένους ἐξ αἵματος Ἰσραήλ, ὧν ἂν εἶεν τύπος οι πρεσβύτεροι. Εμφασιν δὲ πρὸς ἁγιασμὸν οὐ μετρίαν ἔχει τὸ ὡς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τὸν ἄρτον χρῆναι φαγεῖν. Τί γὰρ οὕτως ἐν ὄψει Θεοῦ, ὡς μυστική τράπεζα, καὶ θυσία, καὶ οἱ ταύτης μέτα όχοι ; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. 'Οτι διὰ Χριστοῦ τελειούμενοι, καὶ τῆς ἐν νόμῳ παιδαγωγίας πρὸς ἀμείνω σύνεσιν ἀναθρώσκο μεν, ἀπονητὶ δὲ ὀψόμεθα σαφῆ τοῦ πράγματος εἰκόνα δεχόμενοι, Μωσέα τε καὶ Ἰοθόρ· « Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος ἐκάθητο κρίνων, » φησι· ο παρειστήκει δὲ αὐτῷ πᾶς ὁ λαὸς ἀπὸ πρωΐ ἕως ἑσπέρας. » Εισηγεί- ται δὲ γνώμην Ἰοθόρ, ἣν τετίμηκε Μωσής, ἄριστέ τε ἔχειν ἐννενοηκώς προσεδέξατο· ο εκουσε γὰρ φησί, ο Μωσῆς τῆς φωνῆς τοῦ γαμβροῦ, καὶ ἐποίησεν ὅσα αὐτῷ εἶπεν. » "Η γὰρ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως δ τὴν ἀμείνω βουλὴν καὶ γνώμην οἷός τε λέγειν νοοἶτ᾽ ἂν ὑπάρχειν καὶ ἐν συνέσει προφερεστέρα; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ὅτι δὲ ἀμείνων καὶ ἐπέκεινα πολὺ τῆς ἐν νόμος κατηχήσεως ἡ διὰ Χριστοῦ τελείωσες, ε γνῶσιν ἡμᾶς ὑπερφέρουσα τὴν ἀσυγκρίτως ὑπερη μένην, εκδείξειεν ἂν εὐκόλως ὁ ἱερώτατος Παῦλος, διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, τὰ ἐν νόμῳ κέρδη προθυμότατα ζημιού μενος, σκύβαλά τε είναι νομίζων, ἵνα Χριστὸν χερ δήσῃ. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς μόνα τιμῶντας ὅτι τὰ διὰ Μωσέως, οὐ προσιεμένους δὲ τὴν διὰ Χριστοῦ τ λείωσιν, ὁ προφήτης ἔφασκεν Ιερεμίας· Πῶς ἐρεῖτε * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. narratione audita, Madianites ille, e Nunc, a inquit, cognovi quod magnus Dominus super omnes deos; propterea quod superbe egerunt contra ees. Et accepit Jethro socer Moysi holocausta et victi- mas Deo '. . Est ergo quidam elementarius ma- gister, et ad primos aditus veræ de Deo cogni- tionis nos adducit Moyses, id est, illa vetustiorum Litterarum sacrarum catechesis et introductio. PALL. Certum est. CYR. Perfectos autem reddit Christus eos qui per legem levius imbuti sunt; cum autem legem dico, rursus testamentum vetus intellige. Itaque erga Jethro solis de Deo narrationibus est usus Moyses, in eamque jam illum sententiam traduxit, ut disertis verbis fateretur non esse alterum Deum, sed solum eum qui unus et natura, et vere Deus sit. Hæc autem prima est catechumenorum fides a multorum deorum opinione discedere, et unum ¡¡lum, vere et natura Deum amplexari. Aaron B vero ipsum Jethro mensa dignatur, et ad pa- nem edendum invitat. ‹ Venit enim, › inquit, ‹Aaron, et omnes seniores Israel ad comedendum panem cum socero Moysi coram Deo . Perfectos enim efficit nos pane viventi Christus, verior Aaron, et perfectos reddit non gentiles tantum, sed eos po- tius promiscue qui de genere Israel electi sunt, quorum figuram tenent illi seniores. Nec vero parvam significationem sanctificationis præ se fert illud, quod tanquam in conspectu Dei panem man- ducare oporteat. Quid enim adeo sub Dei oculis, atque conspectu, quam mystica mensa, et hostia, C quique ejus participes fiunt? PALL. Recte ais. CYR. Jam vero nos, qui perficimur in Christo, ad ampliorem sapientiam, quam quæ per legis institutionem acquirebatur, pervenire, id certe nullo labore videbimus, si ejus rei perspicuam ima- ginem acceperimus Moysen et Jethro : Moyses namque sedebat, inquit, judicans ; astabat autem illi universus populus a mane usque ad vespe- ram *. » Auctor autem est Jethro illius sententiæ quam secutus est Moyses : et cum optimam esse inteiligeret, amplexus est. Audivit enim, inquit, • Moyses vocem soceri sui, et fecit quæcunque sibi dixit . . Quid enim ? qui melius consilium dare, mclioremque sententiam dicere potuerit, is non usquequaque prudentia præstare putandus est ? PALL. Assentior. CYR. Hanc vero per Christum perfectionem illa Jegis institutione præstantiorem esse, longeque ex- cellentiorem, ut quæ ad eam nos cognitionem at- tollat, quæ sit longe superior; id vero facile bea- sissimus Paulus ostendit, qui propter eminentem scientiam Christi, ut ipse ait, eorum quæ in lege lucra erant, libentissime jacturam facit, et ster- cora arbitratur, ut Christum luerifaciat. Atque adversus eos quidem, qui sola quæ per Moysen tradita sunt, adhuc magna pularent; perfectionem- D Exod. xvi, 11, 12. * Ibid., 12. * Ibid., 13. * Ibid., 24. • Philipp. 1, 5.

Α ἕνεκεν τούτου, ὅτι ἐπέθεντο αὐτοῖς. Καὶ ἔλαβεν Ἰσθέ ‹ ὁ γαμβρὸς Μωυσῆ ὁλοκαυτώματα καὶ θυσίες το Κυρίῳ. » Στειχειωτής οὖν ἄρα, καὶ εἰς πρώτε; εἰσβολὰς ἡμᾶς τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας αποφέρει Μωσῆς, τοῦτ' ἔστιν, ἡ διὰ τῶν ἀρχαιοτέρων Γραμμά των κατήχησις εισαγωγική. ΠΑΛΛ. "Αραρεν. ΚΥΡ. Τελειοῖ δὲ Χριστὸς τοὺς διὰ νόμου κατηχο μένους. Νόμον δὲ εἰ λέγοιμι πάλιν, διαθήκην ἐννάς την παλαιάν. Καὶ γοῦν πρὸς μὲν τὸν Ἰοθόρ μόνης ἐχρῆτο τοῖς περὶ Θεοῦ διηγήμασιν ό Μωσής γνώμη; τε εἰς τοῦτο μεθίστη λοιπόν, ὡς διαρρήδην όμολογεί οὐκ εἶναι Θεὸν ἕτερον, πλὴν ὅτι μόνος ὁ εἷς, ὁ φύσε καὶ ἀληθῶς. Πίστις δὲ αὕτη κατηχουμένων ἡ πρώτη τὸ τῆς πολυθέου δόξης ἀπαλλάττεσθαί φημι, καὶ τ ἀληθῶς ἕνα τε καὶ φύσει παραδέχεσθαι Θεόν. 'Ααρών δὲ τὸν Ἰοθόρ καὶ τραπέζης ήξίου, καὶ εἰς ἄρτου βρῶσιν ἐκάλει. • Παραγέγονε, γάρ, φησίν, ο Αβρών καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι Ισραήλ, συμφαγεῖν ἄρτη μετὰ τοῦ γαμβροῦ Μωσῆ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ. » Τελει γὰρ ἡμᾶς ἄρτῳ τῷ ζώντι Χριστὸς, ὁ ἀληθέστερος Ααρών· τελειοῖ δὲ οὐ μόνον τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ἀναμίξ δὲ μᾶλλον τοὺς ἐξειλεγμένους ἐξ αἵματος Ἰσραήλ, ὧν ἂν εἶεν τύπος οι πρεσβύτεροι. Εμφασιν δὲ πρὸς ἁγιασμὸν οὐ μετρίαν ἔχει τὸ ὡς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τὸν ἄρτον χρῆναι φαγεῖν. Τί γὰρ οὕτως ἐν ὄψει Θεοῦ, ὡς μυστική τράπεζα, καὶ θυσία, καὶ οἱ ταύτης μέτα όχοι ; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. 'Οτι διὰ Χριστοῦ τελειούμενοι, καὶ τῆς ἐν νόμῳ παιδαγωγίας πρὸς ἀμείνω σύνεσιν ἀναθρώσκο μεν, ἀπονητὶ δὲ ὀψόμεθα σαφῆ τοῦ πράγματος εἰκόνα δεχόμενοι, Μωσέα τε καὶ Ἰοθόρ· « Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος ἐκάθητο κρίνων, » φησι· ο παρειστήκει δὲ αὐτῷ πᾶς ὁ λαὸς ἀπὸ πρωΐ ἕως ἑσπέρας. » Εισηγεί- ται δὲ γνώμην Ἰοθόρ, ἣν τετίμηκε Μωσής, ἄριστέ τε ἔχειν ἐννενοηκώς προσεδέξατο· ο εκουσε γὰρ φησί, ο Μωσῆς τῆς φωνῆς τοῦ γαμβροῦ, καὶ ἐποίησεν ὅσα αὐτῷ εἶπεν. » "Η γὰρ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως δ τὴν ἀμείνω βουλὴν καὶ γνώμην οἷός τε λέγειν νοοἶτ᾽ ἂν ὑπάρχειν καὶ ἐν συνέσει προφερεστέρα; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ὅτι δὲ ἀμείνων καὶ ἐπέκεινα πολὺ τῆς ἐν νόμος κατηχήσεως ἡ διὰ Χριστοῦ τελείωσες, ε γνῶσιν ἡμᾶς ὑπερφέρουσα τὴν ἀσυγκρίτως ὑπερη μένην, εκδείξειεν ἂν εὐκόλως ὁ ἱερώτατος Παῦλος, διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, τὰ ἐν νόμῳ κέρδη προθυμότατα ζημιού μενος, σκύβαλά τε είναι νομίζων, ἵνα Χριστὸν χερ δήσῃ. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς μόνα τιμῶντας ὅτι τὰ διὰ Μωσέως, οὐ προσιεμένους δὲ τὴν διὰ Χριστοῦ τ λείωσιν, ὁ προφήτης ἔφασκεν Ιερεμίας· Πῶς ἐρεῖτε * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. narratione audita, Madianites ille, e Nunc, a inquit, cognovi quod magnus Dominus super omnes deos; propterea quod superbe egerunt contra ees. Et accepit Jethro socer Moysi holocausta et victi- mas Deo '. . Est ergo quidam elementarius ma- gister, et ad primos aditus veræ de Deo cogni- tionis nos adducit Moyses, id est, illa vetustiorum Litterarum sacrarum catechesis et introductio. PALL. Certum est. CYR. Perfectos autem reddit Christus eos qui per legem levius imbuti sunt; cum autem legem dico, rursus testamentum vetus intellige. Itaque erga Jethro solis de Deo narrationibus est usus Moyses, in eamque jam illum sententiam traduxit, ut disertis verbis fateretur non esse alterum Deum, sed solum eum qui unus et natura, et vere Deus sit. Hæc autem prima est catechumenorum fides a multorum deorum opinione discedere, et unum ¡¡lum, vere et natura Deum amplexari. Aaron B vero ipsum Jethro mensa dignatur, et ad pa- nem edendum invitat. ‹ Venit enim, › inquit, ‹Aaron, et omnes seniores Israel ad comedendum panem cum socero Moysi coram Deo . Perfectos enim efficit nos pane viventi Christus, verior Aaron, et perfectos reddit non gentiles tantum, sed eos po- tius promiscue qui de genere Israel electi sunt, quorum figuram tenent illi seniores. Nec vero parvam significationem sanctificationis præ se fert illud, quod tanquam in conspectu Dei panem man- ducare oporteat. Quid enim adeo sub Dei oculis, atque conspectu, quam mystica mensa, et hostia, C quique ejus participes fiunt? PALL. Recte ais. CYR. Jam vero nos, qui perficimur in Christo, ad ampliorem sapientiam, quam quæ per legis institutionem acquirebatur, pervenire, id certe nullo labore videbimus, si ejus rei perspicuam ima- ginem acceperimus Moysen et Jethro : Moyses namque sedebat, inquit, judicans ; astabat autem illi universus populus a mane usque ad vespe- ram *. » Auctor autem est Jethro illius sententiæ quam secutus est Moyses : et cum optimam esse inteiligeret, amplexus est. Audivit enim, inquit, • Moyses vocem soceri sui, et fecit quæcunque sibi dixit . . Quid enim ? qui melius consilium dare, mclioremque sententiam dicere potuerit, is non usquequaque prudentia præstare putandus est ? PALL. Assentior. CYR. Hanc vero per Christum perfectionem illa Jegis institutione præstantiorem esse, longeque ex- cellentiorem, ut quæ ad eam nos cognitionem at- tollat, quæ sit longe superior; id vero facile bea- sissimus Paulus ostendit, qui propter eminentem scientiam Christi, ut ipse ait, eorum quæ in lege lucra erant, libentissime jacturam facit, et ster- cora arbitratur, ut Christum luerifaciat. Atque adversus eos quidem, qui sola quæ per Moysen tradita sunt, adhuc magna pularent; perfectionem- D Exod. xvi, 11, 12. * Ibid., 12. * Ibid., 13. * Ibid., 24. • Philipp. 1, 5.

Α ἕνεκεν τούτου, ὅτι ἐπέθεντο αὐτοῖς. Καὶ ἔλαβεν Ἰσθέ ‹ ὁ γαμβρὸς Μωυσῆ ὁλοκαυτώματα καὶ θυσίες το Κυρίῳ. » Στειχειωτής οὖν ἄρα, καὶ εἰς πρώτε; εἰσβολὰς ἡμᾶς τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας αποφέρει Μωσῆς, τοῦτ' ἔστιν, ἡ διὰ τῶν ἀρχαιοτέρων Γραμμά των κατήχησις εισαγωγική. ΠΑΛΛ. "Αραρεν. ΚΥΡ. Τελειοῖ δὲ Χριστὸς τοὺς διὰ νόμου κατηχο μένους. Νόμον δὲ εἰ λέγοιμι πάλιν, διαθήκην ἐννάς την παλαιάν. Καὶ γοῦν πρὸς μὲν τὸν Ἰοθόρ μόνης ἐχρῆτο τοῖς περὶ Θεοῦ διηγήμασιν ό Μωσής γνώμη; τε εἰς τοῦτο μεθίστη λοιπόν, ὡς διαρρήδην όμολογεί οὐκ εἶναι Θεὸν ἕτερον, πλὴν ὅτι μόνος ὁ εἷς, ὁ φύσε καὶ ἀληθῶς. Πίστις δὲ αὕτη κατηχουμένων ἡ πρώτη τὸ τῆς πολυθέου δόξης ἀπαλλάττεσθαί φημι, καὶ τ ἀληθῶς ἕνα τε καὶ φύσει παραδέχεσθαι Θεόν. 'Ααρών δὲ τὸν Ἰοθόρ καὶ τραπέζης ήξίου, καὶ εἰς ἄρτου βρῶσιν ἐκάλει. • Παραγέγονε, γάρ, φησίν, ο Αβρών καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι Ισραήλ, συμφαγεῖν ἄρτη μετὰ τοῦ γαμβροῦ Μωσῆ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ. » Τελει γὰρ ἡμᾶς ἄρτῳ τῷ ζώντι Χριστὸς, ὁ ἀληθέστερος Ααρών· τελειοῖ δὲ οὐ μόνον τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ἀναμίξ δὲ μᾶλλον τοὺς ἐξειλεγμένους ἐξ αἵματος Ἰσραήλ, ὧν ἂν εἶεν τύπος οι πρεσβύτεροι. Εμφασιν δὲ πρὸς ἁγιασμὸν οὐ μετρίαν ἔχει τὸ ὡς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τὸν ἄρτον χρῆναι φαγεῖν. Τί γὰρ οὕτως ἐν ὄψει Θεοῦ, ὡς μυστική τράπεζα, καὶ θυσία, καὶ οἱ ταύτης μέτα όχοι ; ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. 'Οτι διὰ Χριστοῦ τελειούμενοι, καὶ τῆς ἐν νόμῳ παιδαγωγίας πρὸς ἀμείνω σύνεσιν ἀναθρώσκο μεν, ἀπονητὶ δὲ ὀψόμεθα σαφῆ τοῦ πράγματος εἰκόνα δεχόμενοι, Μωσέα τε καὶ Ἰοθόρ· « Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος ἐκάθητο κρίνων, » φησι· ο παρειστήκει δὲ αὐτῷ πᾶς ὁ λαὸς ἀπὸ πρωΐ ἕως ἑσπέρας. » Εισηγεί- ται δὲ γνώμην Ἰοθόρ, ἣν τετίμηκε Μωσής, ἄριστέ τε ἔχειν ἐννενοηκώς προσεδέξατο· ο εκουσε γὰρ φησί, ο Μωσῆς τῆς φωνῆς τοῦ γαμβροῦ, καὶ ἐποίησεν ὅσα αὐτῷ εἶπεν. » "Η γὰρ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως δ τὴν ἀμείνω βουλὴν καὶ γνώμην οἷός τε λέγειν νοοἶτ᾽ ἂν ὑπάρχειν καὶ ἐν συνέσει προφερεστέρα; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ὅτι δὲ ἀμείνων καὶ ἐπέκεινα πολὺ τῆς ἐν νόμος κατηχήσεως ἡ διὰ Χριστοῦ τελείωσες, ε γνῶσιν ἡμᾶς ὑπερφέρουσα τὴν ἀσυγκρίτως ὑπερη μένην, εκδείξειεν ἂν εὐκόλως ὁ ἱερώτατος Παῦλος, διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, τὰ ἐν νόμῳ κέρδη προθυμότατα ζημιού μενος, σκύβαλά τε είναι νομίζων, ἵνα Χριστὸν χερ δήσῃ. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς μόνα τιμῶντας ὅτι τὰ διὰ Μωσέως, οὐ προσιεμένους δὲ τὴν διὰ Χριστοῦ τ λείωσιν, ὁ προφήτης ἔφασκεν Ιερεμίας· Πῶς ἐρεῖτε * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. narratione audita, Madianites ille, e Nunc, a inquit, cognovi quod magnus Dominus super omnes deos; propterea quod superbe egerunt contra ees. Et accepit Jethro socer Moysi holocausta et victi- mas Deo '. . Est ergo quidam elementarius ma- gister, et ad primos aditus veræ de Deo cogni- tionis nos adducit Moyses, id est, illa vetustiorum Litterarum sacrarum catechesis et introductio. PALL. Certum est. CYR. Perfectos autem reddit Christus eos qui per legem levius imbuti sunt; cum autem legem dico, rursus testamentum vetus intellige. Itaque erga Jethro solis de Deo narrationibus est usus Moyses, in eamque jam illum sententiam traduxit, ut disertis verbis fateretur non esse alterum Deum, sed solum eum qui unus et natura, et vere Deus sit. Hæc autem prima est catechumenorum fides a multorum deorum opinione discedere, et unum ¡¡lum, vere et natura Deum amplexari. Aaron B vero ipsum Jethro mensa dignatur, et ad pa- nem edendum invitat. ‹ Venit enim, › inquit, ‹Aaron, et omnes seniores Israel ad comedendum panem cum socero Moysi coram Deo . Perfectos enim efficit nos pane viventi Christus, verior Aaron, et perfectos reddit non gentiles tantum, sed eos po- tius promiscue qui de genere Israel electi sunt, quorum figuram tenent illi seniores. Nec vero parvam significationem sanctificationis præ se fert illud, quod tanquam in conspectu Dei panem man- ducare oporteat. Quid enim adeo sub Dei oculis, atque conspectu, quam mystica mensa, et hostia, C quique ejus participes fiunt? PALL. Recte ais. CYR. Jam vero nos, qui perficimur in Christo, ad ampliorem sapientiam, quam quæ per legis institutionem acquirebatur, pervenire, id certe nullo labore videbimus, si ejus rei perspicuam ima- ginem acceperimus Moysen et Jethro : Moyses namque sedebat, inquit, judicans ; astabat autem illi universus populus a mane usque ad vespe- ram *. » Auctor autem est Jethro illius sententiæ quam secutus est Moyses : et cum optimam esse inteiligeret, amplexus est. Audivit enim, inquit, • Moyses vocem soceri sui, et fecit quæcunque sibi dixit . . Quid enim ? qui melius consilium dare, mclioremque sententiam dicere potuerit, is non usquequaque prudentia præstare putandus est ? PALL. Assentior. CYR. Hanc vero per Christum perfectionem illa Jegis institutione præstantiorem esse, longeque ex- cellentiorem, ut quæ ad eam nos cognitionem at- tollat, quæ sit longe superior; id vero facile bea- sissimus Paulus ostendit, qui propter eminentem scientiam Christi, ut ipse ait, eorum quæ in lege lucra erant, libentissime jacturam facit, et ster- cora arbitratur, ut Christum luerifaciat. Atque adversus eos quidem, qui sola quæ per Moysen tradita sunt, adhuc magna pularent; perfectionem- D Exod. xvi, 11, 12. * Ibid., 12. * Ibid., 13. * Ibid., 24. • Philipp. 1, 5.

ἔστη δὲ οὕτω λοιπὸν ἡ θραύσις, καὶ ὁ πάλαι δεινὸς ἐνεκόπη θάνατος. Επεσημαίνετο δὲ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, ὅτι βραχὺ μὲν ἦν ἐν ἀρχαῖς τὸ θυσιαστήριον, προσέθηκε γε μὴν ἐν ἐσχάτοις Σαλομών αὐτῷ. Η οὐκ εἶναι φῂς ὡς ἔν γε βραχεῖ τὴν τοῦ προκειμένου περίνοιαν ἐν τούτοις ; ΠΑΛΛ. Φημί· πῶς δ᾽ ἂν γένοιτο σαφής ὁ νοῦς, ἤδη διαπράνου. ΚΥΡ. Η οὐκ οἶσθα, ὅτι κατώλισθεν ὁμολογου- μένως εἰς θάνατον καὶ φθορὰν ἡ ἀνθρώπου φύσις, καταθήξασα πρὸς ὀργὰς τὸν Δημιουργόν, ὡς ἐν τῇ γένους ἡμῶν ἀπαρχῇ, τοῦτ᾽ ἔστιν, Αδάμ, δς τὴν Θείαν ἐν ἀρχαῖς ἡθέτησεν ἐντολὴν, ἀκήκος δὲ οὕτω • Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ ; ν ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Ἀπὸ πρωί τοιγαροῦν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ πρώτων τοῦ παρόντος αἰῶνος καιρών, κατενεμήθη θάνατος τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, μέχρις ὥρας ἀρίστου, τοῦτ' ἔστιν, ἕως καιρὸς τραπέζης. "Οτε γὰρ ἡμῖν ἐνέστη καιρὸς τῆς ἁγίας τραπέζης, δῆλον δὲ ὅτι τῆς ἐν Χριστῷ καὶ μυστικῆς, ἐφ' ἡ τὸν ἄρτον ἐσθίομεν τὸν ἐξ οὐρανοῦ καὶ ζωοποιόν, ὁ πάλαι δεινὸς καὶ δυσάν τητος κατηργήθη θάνατος, παρακεκλημένου Θεοῦ · καὶ δεδυσώπηται μόλις ὁ ὀλοθρευτής, ὃς ἐπείπερ ἤθελε καὶ τοῖς τὴν ἁγίαν οἰκοῦσι πόλιν, τὴν νοητήν Ἱερουσαλήμ, τὴν διαφθείρουσαν ἐπαφεῖναι χεῖρα, Θεοῦ παρακεκλημένου, τότε δὴ μόλις εἴργεται· • Ανες γὰρ νῦν, ο φησίν, ο ἱκανόν ἐστιν. ο 'Αγία δὲ πόλις, ἡ Ἐκκλησία, ἧς εἶεν ἂν οἰκήτορες οἱ διὰ ζῶντος ἄρτου τελειούμενοι πρὸς ἁγιασμόν. Τῆς οὕτω σεπτῆς καὶ ἀξιαγάστου πόλεως καὶ ὁ θεῖος Δαβίδ διαμέμνη- ται λέγων· « Δεδοξασμένα ελαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ. » Κατῴκησε γὰρ ἐν ἡμῖν Χριστὸς, ὅς ἐστι ζωὴ καὶ ζωοποιός. Τοιγάρτοι καὶ ἀποσοβεῖ Θεὸς τῶν ἡγιασμένων τὸν ὀλοθρευτήν, ὡς οὐκέτι νικάν ὀφείλοντα μετὰ τὴν ἀνάδειξιν τοῦ καιροῦ τῆς ἁγίας τραπέζης, ἣν ὁ τοῦ ἀρίστου καιρὸς ὑπαινίττεται. Εξείλετο τοίνυν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, ὡς ἐν προσώπῳ νοούμενος τοῦ Δαβίδ. Ἐπειδὴ γὰρ ἐθεᾶτο δαπανώντα τὸν θάνατον τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, παράκλητος γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· προσεκόμιζε γὰρ ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὑπέθηκεν ἐκὼν τῷ θανάτῳ, δεδυ- σώπηκέ τε τὸν ὀλοθρευτήν, ἑαυτοῦ λέγων εἶναι τὴν ἁμαρτίαν· οὐχ ὅτι πεποίηκε τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλ᾽ ὅτι, κατὰ τὰς Γραφάς, ο αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αἴρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη, ο καίτοι μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν· καὶ γέ- γονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. » Χρῆναι δέ φησι, τὸν ποιμένα μᾶλλον ἢ τὰ πρόβατα παθεῖν· ὡς γὰρ ποι- μὴν ἀγαθὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τέθεικεν ὑπὲρ τῶν προβάτων. Εἶτα κατὰ θείαν ὑπόμνησιν, ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, ἔνθα τὸν ἄγγελον τὸν ὁλοθρευτὴν ἀπρακτοῦντα ἤδη καὶ ἐστηκότα τεθέαται (εἶδε γὰρ αὐτὸν παρὰ τὴν ἄλω, φησίν), ἐκεῖ διαπήξας θυσιαστήριον, ὁλοκαυ- τώματα καὶ εἰρηνικὰς (θυσιῶν δὲ τῶν κατὰ τὸν νόμον εἴδη τε καὶ τρόποι ταυτί) προσαγήoχε τῷ Θεῷ. Καὶ διὰ μὲν τῆς ἅλω νοήσεις τὴν Ἐκκλησίαν, εἰς ἣν DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A mors inhibita est. Adnotavit autem Scriptura sacra B altare illud parvum ab initio fuisse, auctum vero postea a Salomone. Utrumne igitur in his verbis quam brevissime propositi loci exteriorem sensum contineri fateris? PALL. Fateor, sed quomodo clarior fieri possit ejus loci intellectus, jam explana. CYR. An ignoras hominis naturam, quod inter omnes convenit, in mortem atque interitum, quod suum opificem ad iram concitavisset, in ipso tanquam nostri generis initio, id est, in Adam, præcipitem ruisse? qui cum divinum ab initio mandatum con- tempsisset, audivit : « Terra es, et in terram rever- teris". > PALL. Vera dicis. CYR. A mane igitur, hoc est, a primis hujus sæ- culi temporibus mors depasta est eos qui in terra erant, usque ad horam prandii, hoc est, usque ad mensæ tempus. Ubi enim advenit nobis sanctæ mensæ tempus, nimirum illius in Christo ac my- sticæ, in qua pane vescimur illo cœlitus dato atque vitali, quæ prius terribilis erat, cuique difficile obsisti poterat, mors cessavit, Deo ad misericordiam revocato, cum vix inhibitus esset exterminator : qui cum vellet in eos quoque qui in sancta civitate habitarent, in spirituali nempe Jerusalem, pestife- ram immittere manum, Deo ad misericordiam flexo, vix tandem cohibetur, « Remitte nunc, inquit, sal est. r Sancta porro civitas Ecclesia est, cujus habi- talares eos esse puto qui pane illo viventi perf- ciuntur ad sanctificationem. Hujus adeo augusta et admirabilis civitatis etiam divinus ille David memi- nit, dicens : Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei ''., Habitavit enim in nobis Christus, qui vita est, et vitam praestat : quamobrem a sanctificatis de- pellit Deus exterminatorem : neque enim vincere illi amplius licet, postquam sanctæ illius mensæ tempus advenit, quam prandii tempus latenter significat. Eripuit ergo nos Christus, qui in persona David in- telligitur. Namn, posteaquam vidit eos qui in terra erant a morte consumi, paracletus atque advocatus est pro nobis ad Patrem; obtulit namque seipsum pro nobis, et morti sponte subjecit, cohibuitque ex- D terminatorem, suum esse peccatum dicens: non quod Isa. Liu, 4. Genes. 111, 19. Psal. LXXXVI, 3. peccatum ipse commiserit, sed quod, juxta Scriptu- ras, • ipse peccata nostra portat, et pro nobis dolet, et inter sceleratos reputatus est " , quamvis pec- catum non nosset, ‹ et factus est pro nobis maledi- ctum". » Aquius autem esse ait pastorem, quam oves pœnas luere: nam ut bonus pastor animam suam posuit pro ovibus. Deinde divino admonitu beatus David, ubi angelum exterminatorem cessan- tem jam et stantem conspexit (vidit enim eum prope aream, inquit), ibi fixo altari, holocausta et pacifica (genera autem ea sunt ex legis præscripto, ac modi hostiarum), obtulit Deo. Ac per aream intelliges Ecclesiam, ad quam cum pervenisset, stetit tan- Galat. 1, 13.

ἔστη δὲ οὕτω λοιπὸν ἡ θραύσις, καὶ ὁ πάλαι δεινὸς ἐνεκόπη θάνατος. Επεσημαίνετο δὲ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, ὅτι βραχὺ μὲν ἦν ἐν ἀρχαῖς τὸ θυσιαστήριον, προσέθηκε γε μὴν ἐν ἐσχάτοις Σαλομών αὐτῷ. Η οὐκ εἶναι φῂς ὡς ἔν γε βραχεῖ τὴν τοῦ προκειμένου περίνοιαν ἐν τούτοις ; ΠΑΛΛ. Φημί· πῶς δ᾽ ἂν γένοιτο σαφής ὁ νοῦς, ἤδη διαπράνου. ΚΥΡ. Η οὐκ οἶσθα, ὅτι κατώλισθεν ὁμολογου- μένως εἰς θάνατον καὶ φθορὰν ἡ ἀνθρώπου φύσις, καταθήξασα πρὸς ὀργὰς τὸν Δημιουργόν, ὡς ἐν τῇ γένους ἡμῶν ἀπαρχῇ, τοῦτ᾽ ἔστιν, Αδάμ, δς τὴν Θείαν ἐν ἀρχαῖς ἡθέτησεν ἐντολὴν, ἀκήκος δὲ οὕτω • Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ ; ν ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Ἀπὸ πρωί τοιγαροῦν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ πρώτων τοῦ παρόντος αἰῶνος καιρών, κατενεμήθη θάνατος τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, μέχρις ὥρας ἀρίστου, τοῦτ' ἔστιν, ἕως καιρὸς τραπέζης. "Οτε γὰρ ἡμῖν ἐνέστη καιρὸς τῆς ἁγίας τραπέζης, δῆλον δὲ ὅτι τῆς ἐν Χριστῷ καὶ μυστικῆς, ἐφ' ἡ τὸν ἄρτον ἐσθίομεν τὸν ἐξ οὐρανοῦ καὶ ζωοποιόν, ὁ πάλαι δεινὸς καὶ δυσάν τητος κατηργήθη θάνατος, παρακεκλημένου Θεοῦ · καὶ δεδυσώπηται μόλις ὁ ὀλοθρευτής, ὃς ἐπείπερ ἤθελε καὶ τοῖς τὴν ἁγίαν οἰκοῦσι πόλιν, τὴν νοητήν Ἱερουσαλήμ, τὴν διαφθείρουσαν ἐπαφεῖναι χεῖρα, Θεοῦ παρακεκλημένου, τότε δὴ μόλις εἴργεται· • Ανες γὰρ νῦν, ο φησίν, ο ἱκανόν ἐστιν. ο 'Αγία δὲ πόλις, ἡ Ἐκκλησία, ἧς εἶεν ἂν οἰκήτορες οἱ διὰ ζῶντος ἄρτου τελειούμενοι πρὸς ἁγιασμόν. Τῆς οὕτω σεπτῆς καὶ ἀξιαγάστου πόλεως καὶ ὁ θεῖος Δαβίδ διαμέμνη- ται λέγων· « Δεδοξασμένα ελαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ. » Κατῴκησε γὰρ ἐν ἡμῖν Χριστὸς, ὅς ἐστι ζωὴ καὶ ζωοποιός. Τοιγάρτοι καὶ ἀποσοβεῖ Θεὸς τῶν ἡγιασμένων τὸν ὀλοθρευτήν, ὡς οὐκέτι νικάν ὀφείλοντα μετὰ τὴν ἀνάδειξιν τοῦ καιροῦ τῆς ἁγίας τραπέζης, ἣν ὁ τοῦ ἀρίστου καιρὸς ὑπαινίττεται. Εξείλετο τοίνυν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, ὡς ἐν προσώπῳ νοούμενος τοῦ Δαβίδ. Ἐπειδὴ γὰρ ἐθεᾶτο δαπανώντα τὸν θάνατον τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, παράκλητος γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· προσεκόμιζε γὰρ ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὑπέθηκεν ἐκὼν τῷ θανάτῳ, δεδυ- σώπηκέ τε τὸν ὀλοθρευτήν, ἑαυτοῦ λέγων εἶναι τὴν ἁμαρτίαν· οὐχ ὅτι πεποίηκε τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλ᾽ ὅτι, κατὰ τὰς Γραφάς, ο αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αἴρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη, ο καίτοι μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν· καὶ γέ- γονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. » Χρῆναι δέ φησι, τὸν ποιμένα μᾶλλον ἢ τὰ πρόβατα παθεῖν· ὡς γὰρ ποι- μὴν ἀγαθὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τέθεικεν ὑπὲρ τῶν προβάτων. Εἶτα κατὰ θείαν ὑπόμνησιν, ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, ἔνθα τὸν ἄγγελον τὸν ὁλοθρευτὴν ἀπρακτοῦντα ἤδη καὶ ἐστηκότα τεθέαται (εἶδε γὰρ αὐτὸν παρὰ τὴν ἄλω, φησίν), ἐκεῖ διαπήξας θυσιαστήριον, ὁλοκαυ- τώματα καὶ εἰρηνικὰς (θυσιῶν δὲ τῶν κατὰ τὸν νόμον εἴδη τε καὶ τρόποι ταυτί) προσαγήoχε τῷ Θεῷ. Καὶ διὰ μὲν τῆς ἅλω νοήσεις τὴν Ἐκκλησίαν, εἰς ἣν DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A mors inhibita est. Adnotavit autem Scriptura sacra B altare illud parvum ab initio fuisse, auctum vero postea a Salomone. Utrumne igitur in his verbis quam brevissime propositi loci exteriorem sensum contineri fateris? PALL. Fateor, sed quomodo clarior fieri possit ejus loci intellectus, jam explana. CYR. An ignoras hominis naturam, quod inter omnes convenit, in mortem atque interitum, quod suum opificem ad iram concitavisset, in ipso tanquam nostri generis initio, id est, in Adam, præcipitem ruisse? qui cum divinum ab initio mandatum con- tempsisset, audivit : « Terra es, et in terram rever- teris". > PALL. Vera dicis. CYR. A mane igitur, hoc est, a primis hujus sæ- culi temporibus mors depasta est eos qui in terra erant, usque ad horam prandii, hoc est, usque ad mensæ tempus. Ubi enim advenit nobis sanctæ mensæ tempus, nimirum illius in Christo ac my- sticæ, in qua pane vescimur illo cœlitus dato atque vitali, quæ prius terribilis erat, cuique difficile obsisti poterat, mors cessavit, Deo ad misericordiam revocato, cum vix inhibitus esset exterminator : qui cum vellet in eos quoque qui in sancta civitate habitarent, in spirituali nempe Jerusalem, pestife- ram immittere manum, Deo ad misericordiam flexo, vix tandem cohibetur, « Remitte nunc, inquit, sal est. r Sancta porro civitas Ecclesia est, cujus habi- talares eos esse puto qui pane illo viventi perf- ciuntur ad sanctificationem. Hujus adeo augusta et admirabilis civitatis etiam divinus ille David memi- nit, dicens : Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei ''., Habitavit enim in nobis Christus, qui vita est, et vitam praestat : quamobrem a sanctificatis de- pellit Deus exterminatorem : neque enim vincere illi amplius licet, postquam sanctæ illius mensæ tempus advenit, quam prandii tempus latenter significat. Eripuit ergo nos Christus, qui in persona David in- telligitur. Namn, posteaquam vidit eos qui in terra erant a morte consumi, paracletus atque advocatus est pro nobis ad Patrem; obtulit namque seipsum pro nobis, et morti sponte subjecit, cohibuitque ex- D terminatorem, suum esse peccatum dicens: non quod Isa. Liu, 4. Genes. 111, 19. Psal. LXXXVI, 3. peccatum ipse commiserit, sed quod, juxta Scriptu- ras, • ipse peccata nostra portat, et pro nobis dolet, et inter sceleratos reputatus est " , quamvis pec- catum non nosset, ‹ et factus est pro nobis maledi- ctum". » Aquius autem esse ait pastorem, quam oves pœnas luere: nam ut bonus pastor animam suam posuit pro ovibus. Deinde divino admonitu beatus David, ubi angelum exterminatorem cessan- tem jam et stantem conspexit (vidit enim eum prope aream, inquit), ibi fixo altari, holocausta et pacifica (genera autem ea sunt ex legis præscripto, ac modi hostiarum), obtulit Deo. Ac per aream intelliges Ecclesiam, ad quam cum pervenisset, stetit tan- Galat. 1, 13.

ἔστη δὲ οὕτω λοιπὸν ἡ θραύσις, καὶ ὁ πάλαι δεινὸς ἐνεκόπη θάνατος. Επεσημαίνετο δὲ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, ὅτι βραχὺ μὲν ἦν ἐν ἀρχαῖς τὸ θυσιαστήριον, προσέθηκε γε μὴν ἐν ἐσχάτοις Σαλομών αὐτῷ. Η οὐκ εἶναι φῂς ὡς ἔν γε βραχεῖ τὴν τοῦ προκειμένου περίνοιαν ἐν τούτοις ; ΠΑΛΛ. Φημί· πῶς δ᾽ ἂν γένοιτο σαφής ὁ νοῦς, ἤδη διαπράνου. ΚΥΡ. Η οὐκ οἶσθα, ὅτι κατώλισθεν ὁμολογου- μένως εἰς θάνατον καὶ φθορὰν ἡ ἀνθρώπου φύσις, καταθήξασα πρὸς ὀργὰς τὸν Δημιουργόν, ὡς ἐν τῇ γένους ἡμῶν ἀπαρχῇ, τοῦτ᾽ ἔστιν, Αδάμ, δς τὴν Θείαν ἐν ἀρχαῖς ἡθέτησεν ἐντολὴν, ἀκήκος δὲ οὕτω • Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ ; ν ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Ἀπὸ πρωί τοιγαροῦν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ πρώτων τοῦ παρόντος αἰῶνος καιρών, κατενεμήθη θάνατος τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, μέχρις ὥρας ἀρίστου, τοῦτ' ἔστιν, ἕως καιρὸς τραπέζης. "Οτε γὰρ ἡμῖν ἐνέστη καιρὸς τῆς ἁγίας τραπέζης, δῆλον δὲ ὅτι τῆς ἐν Χριστῷ καὶ μυστικῆς, ἐφ' ἡ τὸν ἄρτον ἐσθίομεν τὸν ἐξ οὐρανοῦ καὶ ζωοποιόν, ὁ πάλαι δεινὸς καὶ δυσάν τητος κατηργήθη θάνατος, παρακεκλημένου Θεοῦ · καὶ δεδυσώπηται μόλις ὁ ὀλοθρευτής, ὃς ἐπείπερ ἤθελε καὶ τοῖς τὴν ἁγίαν οἰκοῦσι πόλιν, τὴν νοητήν Ἱερουσαλήμ, τὴν διαφθείρουσαν ἐπαφεῖναι χεῖρα, Θεοῦ παρακεκλημένου, τότε δὴ μόλις εἴργεται· • Ανες γὰρ νῦν, ο φησίν, ο ἱκανόν ἐστιν. ο 'Αγία δὲ πόλις, ἡ Ἐκκλησία, ἧς εἶεν ἂν οἰκήτορες οἱ διὰ ζῶντος ἄρτου τελειούμενοι πρὸς ἁγιασμόν. Τῆς οὕτω σεπτῆς καὶ ἀξιαγάστου πόλεως καὶ ὁ θεῖος Δαβίδ διαμέμνη- ται λέγων· « Δεδοξασμένα ελαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ. » Κατῴκησε γὰρ ἐν ἡμῖν Χριστὸς, ὅς ἐστι ζωὴ καὶ ζωοποιός. Τοιγάρτοι καὶ ἀποσοβεῖ Θεὸς τῶν ἡγιασμένων τὸν ὀλοθρευτήν, ὡς οὐκέτι νικάν ὀφείλοντα μετὰ τὴν ἀνάδειξιν τοῦ καιροῦ τῆς ἁγίας τραπέζης, ἣν ὁ τοῦ ἀρίστου καιρὸς ὑπαινίττεται. Εξείλετο τοίνυν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, ὡς ἐν προσώπῳ νοούμενος τοῦ Δαβίδ. Ἐπειδὴ γὰρ ἐθεᾶτο δαπανώντα τὸν θάνατον τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, παράκλητος γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· προσεκόμιζε γὰρ ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὑπέθηκεν ἐκὼν τῷ θανάτῳ, δεδυ- σώπηκέ τε τὸν ὀλοθρευτήν, ἑαυτοῦ λέγων εἶναι τὴν ἁμαρτίαν· οὐχ ὅτι πεποίηκε τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλ᾽ ὅτι, κατὰ τὰς Γραφάς, ο αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αἴρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη, ο καίτοι μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν· καὶ γέ- γονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. » Χρῆναι δέ φησι, τὸν ποιμένα μᾶλλον ἢ τὰ πρόβατα παθεῖν· ὡς γὰρ ποι- μὴν ἀγαθὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τέθεικεν ὑπὲρ τῶν προβάτων. Εἶτα κατὰ θείαν ὑπόμνησιν, ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, ἔνθα τὸν ἄγγελον τὸν ὁλοθρευτὴν ἀπρακτοῦντα ἤδη καὶ ἐστηκότα τεθέαται (εἶδε γὰρ αὐτὸν παρὰ τὴν ἄλω, φησίν), ἐκεῖ διαπήξας θυσιαστήριον, ὁλοκαυ- τώματα καὶ εἰρηνικὰς (θυσιῶν δὲ τῶν κατὰ τὸν νόμον εἴδη τε καὶ τρόποι ταυτί) προσαγήoχε τῷ Θεῷ. Καὶ διὰ μὲν τῆς ἅλω νοήσεις τὴν Ἐκκλησίαν, εἰς ἣν DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A mors inhibita est. Adnotavit autem Scriptura sacra B altare illud parvum ab initio fuisse, auctum vero postea a Salomone. Utrumne igitur in his verbis quam brevissime propositi loci exteriorem sensum contineri fateris? PALL. Fateor, sed quomodo clarior fieri possit ejus loci intellectus, jam explana. CYR. An ignoras hominis naturam, quod inter omnes convenit, in mortem atque interitum, quod suum opificem ad iram concitavisset, in ipso tanquam nostri generis initio, id est, in Adam, præcipitem ruisse? qui cum divinum ab initio mandatum con- tempsisset, audivit : « Terra es, et in terram rever- teris". > PALL. Vera dicis. CYR. A mane igitur, hoc est, a primis hujus sæ- culi temporibus mors depasta est eos qui in terra erant, usque ad horam prandii, hoc est, usque ad mensæ tempus. Ubi enim advenit nobis sanctæ mensæ tempus, nimirum illius in Christo ac my- sticæ, in qua pane vescimur illo cœlitus dato atque vitali, quæ prius terribilis erat, cuique difficile obsisti poterat, mors cessavit, Deo ad misericordiam revocato, cum vix inhibitus esset exterminator : qui cum vellet in eos quoque qui in sancta civitate habitarent, in spirituali nempe Jerusalem, pestife- ram immittere manum, Deo ad misericordiam flexo, vix tandem cohibetur, « Remitte nunc, inquit, sal est. r Sancta porro civitas Ecclesia est, cujus habi- talares eos esse puto qui pane illo viventi perf- ciuntur ad sanctificationem. Hujus adeo augusta et admirabilis civitatis etiam divinus ille David memi- nit, dicens : Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei ''., Habitavit enim in nobis Christus, qui vita est, et vitam praestat : quamobrem a sanctificatis de- pellit Deus exterminatorem : neque enim vincere illi amplius licet, postquam sanctæ illius mensæ tempus advenit, quam prandii tempus latenter significat. Eripuit ergo nos Christus, qui in persona David in- telligitur. Namn, posteaquam vidit eos qui in terra erant a morte consumi, paracletus atque advocatus est pro nobis ad Patrem; obtulit namque seipsum pro nobis, et morti sponte subjecit, cohibuitque ex- D terminatorem, suum esse peccatum dicens: non quod Isa. Liu, 4. Genes. 111, 19. Psal. LXXXVI, 3. peccatum ipse commiserit, sed quod, juxta Scriptu- ras, • ipse peccata nostra portat, et pro nobis dolet, et inter sceleratos reputatus est " , quamvis pec- catum non nosset, ‹ et factus est pro nobis maledi- ctum". » Aquius autem esse ait pastorem, quam oves pœnas luere: nam ut bonus pastor animam suam posuit pro ovibus. Deinde divino admonitu beatus David, ubi angelum exterminatorem cessan- tem jam et stantem conspexit (vidit enim eum prope aream, inquit), ibi fixo altari, holocausta et pacifica (genera autem ea sunt ex legis præscripto, ac modi hostiarum), obtulit Deo. Ac per aream intelliges Ecclesiam, ad quam cum pervenisset, stetit tan- Galat. 1, 13.

ἀφιγμένος, ἔστη τε λεπὸν, καὶ κατηργήθη θάνατος, Β καὶ τὴν πάλαι δεινήν τε καὶ διαφθείρουσαν χείρ συνέστειλεν ὁ ὀλοθρευτής· οἶκος γὰρ ἐστι της και φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. ῾Αλω δὲ εἶναι τα μεν ὡς ἐξ ὁμοιώσεως καὶ εἰκόνος τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξ' ᾗ δραγμάτων, ἤγουν ἀσταχύων, συλλέγοντα[ι] δίκ οἱ τῆς ἀπὸ κόσμου ζωῆς διὰ τοῦ λόγου τῶν ἁγίων κειρόμενοι θεριστῶν, τοῦτ' ἔστιν, ἀποστόλων τ εὐαγγελιστῶν, ἵνα καὶ εἰς τὰς ἄνω συγκομισθεί αὐλὰς, καὶ καθάπερ εἰς ἀποθήκην δεσποτικήν, εις τη ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ, οἷά τις σίτος εἰσφέρει καθαρός, κατὰ τὴν τῶν ἀχρειοτέρων και περισ ἀπόθεσιν πραγμάτων τε ἅμα καὶ φρονημάτων, Επ: ὡς ἐν εἴδει τῶν ἀχύρων νοεῖται. Εἴρηται δέ που πα Χριστοῦ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· Οὐχὶ ὑμεῖς λέγε: ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται; τὰ λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, κα θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἶπε πρὸς θερισμό ἤδη. Ο θερίζων μισθὸν λαμβάνει, καὶ συνάγει χαρ πὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον. » Καὶ πάλιν· . Ὁ μὲν θερ σμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν το Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς θερισμό αὐτοῦ. • Θερισμόν, οἶμαι, τὸν νοητὸν τὴν τῶν μελλόντων πιστεύειν ὀνομάζων πληθύν, ἁγίους δ θεριστὰς εἶναι λέγων τοὺς εἰς νοῦν καὶ γλώτταν τὸν θεῖον ἔχοντας λόγον, ὅς ἐστι ζῶν τε καὶ ἐναργής, καὶ τομώτατος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν. » Ονόματι δὲ τῆς ἅλω καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής κατεδήλου τὴν Ἐκκλησίαν, ὠδί που λέγων, περὶ Χριστοῦ· « Εγώ μὲν ὕδατι βαπτίζω ὑμᾶς, ἔρχεται δὲ ὁ ἰσχυρότερός μου, οὗ οὐχ είχε ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων είτε αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεί τη ἅλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὸν οἶτον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ. Η Ταύτην οὖν ἄρα τὴν ἅλω τὴν νοητήν, φημὶ δὴ τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξεπρίατο Χριστός πεντήκοντα σίκλων, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐλαφρών τιμημάτων· ἑαυτὸν γὰρ δέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἔπηξεν ἐν αὐτῇ τὸ θυσια στήριον· καὶ ἐπείπερ αὐτός ἐστιν ὁ ἱερουργός (γέγονε γὰρ ἀρχιερεὺς), καὶ αὐτὸς τὸ θύμα προσεκόμισεν ἑαυτὸν, ὡς ἐν εἴδει καὶ τύπῳ τοῦ ἁλοῦντος μόσχου, καὶ γέγονεν ὁλοκαύτωμα καὶ εἰρηνικὴ θυσία. Λέιν ται γὰρ τὸ μεσολαβοῦν ἐν Χριστῷ, καὶ οἱ πόλε διεστηκότες τε καὶ ἀφωρισμένοι διὰ τὴν ἁμαρτία συνεισδυόμεθα δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην καταλύσαντες έχθραν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς. ΠΑΛΛ. Μόσχον οὖν ἄρα νοήσομεν τὸν ἁλοῦνει Χριστόν ; τίνα τρόπον φής; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, μόσχους ἡμῖν τοὺς ἀλοῶντας ὁ διὰ Μωσέως νόμος τοὺς ἁγίους ὠνόμασ μαθητάς; ἔφη γὰρ αἰνιγματωδῶς· . Οὐ φιμώσει; βοῦν ἀλοῶντα. » Ο δὴ καὶ μάλα σαφῶς ἐννενοηκώς ὁ μακάριος Παῦλος· . Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεί; * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dem, et destructa mors est; et illam prius violentam et devastantem omnia manum contraxit extermina- tor; est enim illius vitæ, quæ suapte natura vita est, hoc est Christi domus. Aream vero dicimus Ec- clesiam ex imagine quadam atque similitudine, quod in ea manipulorum spicarumque more colliguntur, qui a sæculari vita sanctorum messorum, hoc est, apostolorum evangelistarumque prædicatione de- metuntur, ut in illas superas aulas comportentur, et tanquam in Dominicum 'horreum, in cœlestem il- lam Jerusalem veluti purgatum jam triticum infe- rantur, depositis inutilibus et supervacuis non modo actionibus, sed etiam animi sensibus, qui vel- ut in imagine quadam palearum intelliguntur. Di- ctum est autem a Christo sanctis apostolis: « Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit ? Ecce dico vobis : Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quoniam albæ sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit, et congre- gat fructum in vitam æternam ; » et iterum : :<Messis quidem multa, operarii autem pauci; rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam ". » Messem, opinor, spiritualem, eorum,qui credituri erant, multitudinem appellavit: sanctos vero messores eos dixit qui divinum verbum in mente ac lingua habent, « quod vivum est, et ein- cax, et penetrabilius omni gladio ancipiti, et per- tingit usque ad divisionem animæ ac spiritus, com- pagum quoque ac medullarum "0. » Areæ porro nomine, beatus quoque Baptista significavit Eccle- siam, cum de Christo sic dixit: Ego quidem aqua baptizo vos; venit autem fortier me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum : ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni: cu- jus ventilabrum in manu sua, et mundabit aream suam, et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. › lanc igitur spiritualem aream, Ecclesiam, inquam, emit Christus quinquaginta siclis, hoc est, non exiguo pretio ; se ipsum namque dedit pro ea, in eaque fixit altare: cumque idem esset sacerdos (factus namque est pontifex summus *), idem victi- ma, se ipsum obtulit, tanquam in specie ac figura vituli triturantis, et factus est holocaustum et hostia pacifica. Solutus est enim ille medius paries per Christum, et qui olim disjuncti ac segregati era- mus peccati culpa, per ipsum et in ipso cum Dẹo et Patre conjungimur, antiquis illis inimicitiis ex- stinctis : « Ipse est enim par nostra et, ut Scripture testantur. PALL. Vitulum igitur triturantem intellecturi su- mus Christum ? quonam id modo tandem ? CYR. An vero, Palladi, non vitulorum triturantium nomine lex Moysi discipulos, sanctos appellavit? sic cnim per enigma dixit: . Non alligabis os bovi trituranti ”. › Quod ipsum cum evidentissime intel- lexisset beatus Paulus, ait: Nunquid de bobus 1* Joan. Iv, 35, 36. • Deut. ISV, 1, 14. 4. C D Matth. 1x, 37, 38. Hebr. iv, 12. "Luc. i, 16, 17. * Hebr. vi, 20. ”Ephes.

ἀφιγμένος, ἔστη τε λεπὸν, καὶ κατηργήθη θάνατος, Β καὶ τὴν πάλαι δεινήν τε καὶ διαφθείρουσαν χείρ συνέστειλεν ὁ ὀλοθρευτής· οἶκος γὰρ ἐστι της και φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. ῾Αλω δὲ εἶναι τα μεν ὡς ἐξ ὁμοιώσεως καὶ εἰκόνος τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξ' ᾗ δραγμάτων, ἤγουν ἀσταχύων, συλλέγοντα[ι] δίκ οἱ τῆς ἀπὸ κόσμου ζωῆς διὰ τοῦ λόγου τῶν ἁγίων κειρόμενοι θεριστῶν, τοῦτ' ἔστιν, ἀποστόλων τ εὐαγγελιστῶν, ἵνα καὶ εἰς τὰς ἄνω συγκομισθεί αὐλὰς, καὶ καθάπερ εἰς ἀποθήκην δεσποτικήν, εις τη ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ, οἷά τις σίτος εἰσφέρει καθαρός, κατὰ τὴν τῶν ἀχρειοτέρων και περισ ἀπόθεσιν πραγμάτων τε ἅμα καὶ φρονημάτων, Επ: ὡς ἐν εἴδει τῶν ἀχύρων νοεῖται. Εἴρηται δέ που πα Χριστοῦ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· Οὐχὶ ὑμεῖς λέγε: ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται; τὰ λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, κα θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἶπε πρὸς θερισμό ἤδη. Ο θερίζων μισθὸν λαμβάνει, καὶ συνάγει χαρ πὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον. » Καὶ πάλιν· . Ὁ μὲν θερ σμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν το Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς θερισμό αὐτοῦ. • Θερισμόν, οἶμαι, τὸν νοητὸν τὴν τῶν μελλόντων πιστεύειν ὀνομάζων πληθύν, ἁγίους δ θεριστὰς εἶναι λέγων τοὺς εἰς νοῦν καὶ γλώτταν τὸν θεῖον ἔχοντας λόγον, ὅς ἐστι ζῶν τε καὶ ἐναργής, καὶ τομώτατος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν. » Ονόματι δὲ τῆς ἅλω καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής κατεδήλου τὴν Ἐκκλησίαν, ὠδί που λέγων, περὶ Χριστοῦ· « Εγώ μὲν ὕδατι βαπτίζω ὑμᾶς, ἔρχεται δὲ ὁ ἰσχυρότερός μου, οὗ οὐχ είχε ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων είτε αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεί τη ἅλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὸν οἶτον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ. Η Ταύτην οὖν ἄρα τὴν ἅλω τὴν νοητήν, φημὶ δὴ τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξεπρίατο Χριστός πεντήκοντα σίκλων, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐλαφρών τιμημάτων· ἑαυτὸν γὰρ δέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἔπηξεν ἐν αὐτῇ τὸ θυσια στήριον· καὶ ἐπείπερ αὐτός ἐστιν ὁ ἱερουργός (γέγονε γὰρ ἀρχιερεὺς), καὶ αὐτὸς τὸ θύμα προσεκόμισεν ἑαυτὸν, ὡς ἐν εἴδει καὶ τύπῳ τοῦ ἁλοῦντος μόσχου, καὶ γέγονεν ὁλοκαύτωμα καὶ εἰρηνικὴ θυσία. Λέιν ται γὰρ τὸ μεσολαβοῦν ἐν Χριστῷ, καὶ οἱ πόλε διεστηκότες τε καὶ ἀφωρισμένοι διὰ τὴν ἁμαρτία συνεισδυόμεθα δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην καταλύσαντες έχθραν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς. ΠΑΛΛ. Μόσχον οὖν ἄρα νοήσομεν τὸν ἁλοῦνει Χριστόν ; τίνα τρόπον φής; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, μόσχους ἡμῖν τοὺς ἀλοῶντας ὁ διὰ Μωσέως νόμος τοὺς ἁγίους ὠνόμασ μαθητάς; ἔφη γὰρ αἰνιγματωδῶς· . Οὐ φιμώσει; βοῦν ἀλοῶντα. » Ο δὴ καὶ μάλα σαφῶς ἐννενοηκώς ὁ μακάριος Παῦλος· . Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεί; * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dem, et destructa mors est; et illam prius violentam et devastantem omnia manum contraxit extermina- tor; est enim illius vitæ, quæ suapte natura vita est, hoc est Christi domus. Aream vero dicimus Ec- clesiam ex imagine quadam atque similitudine, quod in ea manipulorum spicarumque more colliguntur, qui a sæculari vita sanctorum messorum, hoc est, apostolorum evangelistarumque prædicatione de- metuntur, ut in illas superas aulas comportentur, et tanquam in Dominicum 'horreum, in cœlestem il- lam Jerusalem veluti purgatum jam triticum infe- rantur, depositis inutilibus et supervacuis non modo actionibus, sed etiam animi sensibus, qui vel- ut in imagine quadam palearum intelliguntur. Di- ctum est autem a Christo sanctis apostolis: « Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit ? Ecce dico vobis : Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quoniam albæ sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit, et congre- gat fructum in vitam æternam ; » et iterum : :<Messis quidem multa, operarii autem pauci; rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam ". » Messem, opinor, spiritualem, eorum,qui credituri erant, multitudinem appellavit: sanctos vero messores eos dixit qui divinum verbum in mente ac lingua habent, « quod vivum est, et ein- cax, et penetrabilius omni gladio ancipiti, et per- tingit usque ad divisionem animæ ac spiritus, com- pagum quoque ac medullarum "0. » Areæ porro nomine, beatus quoque Baptista significavit Eccle- siam, cum de Christo sic dixit: Ego quidem aqua baptizo vos; venit autem fortier me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum : ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni: cu- jus ventilabrum in manu sua, et mundabit aream suam, et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. › lanc igitur spiritualem aream, Ecclesiam, inquam, emit Christus quinquaginta siclis, hoc est, non exiguo pretio ; se ipsum namque dedit pro ea, in eaque fixit altare: cumque idem esset sacerdos (factus namque est pontifex summus *), idem victi- ma, se ipsum obtulit, tanquam in specie ac figura vituli triturantis, et factus est holocaustum et hostia pacifica. Solutus est enim ille medius paries per Christum, et qui olim disjuncti ac segregati era- mus peccati culpa, per ipsum et in ipso cum Dẹo et Patre conjungimur, antiquis illis inimicitiis ex- stinctis : « Ipse est enim par nostra et, ut Scripture testantur. PALL. Vitulum igitur triturantem intellecturi su- mus Christum ? quonam id modo tandem ? CYR. An vero, Palladi, non vitulorum triturantium nomine lex Moysi discipulos, sanctos appellavit? sic cnim per enigma dixit: . Non alligabis os bovi trituranti ”. › Quod ipsum cum evidentissime intel- lexisset beatus Paulus, ait: Nunquid de bobus 1* Joan. Iv, 35, 36. • Deut. ISV, 1, 14. 4. C D Matth. 1x, 37, 38. Hebr. iv, 12. "Luc. i, 16, 17. * Hebr. vi, 20. ”Ephes.

ἀφιγμένος, ἔστη τε λεπὸν, καὶ κατηργήθη θάνατος, Β καὶ τὴν πάλαι δεινήν τε καὶ διαφθείρουσαν χείρ συνέστειλεν ὁ ὀλοθρευτής· οἶκος γὰρ ἐστι της και φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. ῾Αλω δὲ εἶναι τα μεν ὡς ἐξ ὁμοιώσεως καὶ εἰκόνος τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξ' ᾗ δραγμάτων, ἤγουν ἀσταχύων, συλλέγοντα[ι] δίκ οἱ τῆς ἀπὸ κόσμου ζωῆς διὰ τοῦ λόγου τῶν ἁγίων κειρόμενοι θεριστῶν, τοῦτ' ἔστιν, ἀποστόλων τ εὐαγγελιστῶν, ἵνα καὶ εἰς τὰς ἄνω συγκομισθεί αὐλὰς, καὶ καθάπερ εἰς ἀποθήκην δεσποτικήν, εις τη ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ, οἷά τις σίτος εἰσφέρει καθαρός, κατὰ τὴν τῶν ἀχρειοτέρων και περισ ἀπόθεσιν πραγμάτων τε ἅμα καὶ φρονημάτων, Επ: ὡς ἐν εἴδει τῶν ἀχύρων νοεῖται. Εἴρηται δέ που πα Χριστοῦ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· Οὐχὶ ὑμεῖς λέγε: ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται; τὰ λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, κα θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἶπε πρὸς θερισμό ἤδη. Ο θερίζων μισθὸν λαμβάνει, καὶ συνάγει χαρ πὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον. » Καὶ πάλιν· . Ὁ μὲν θερ σμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν το Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς θερισμό αὐτοῦ. • Θερισμόν, οἶμαι, τὸν νοητὸν τὴν τῶν μελλόντων πιστεύειν ὀνομάζων πληθύν, ἁγίους δ θεριστὰς εἶναι λέγων τοὺς εἰς νοῦν καὶ γλώτταν τὸν θεῖον ἔχοντας λόγον, ὅς ἐστι ζῶν τε καὶ ἐναργής, καὶ τομώτατος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν. » Ονόματι δὲ τῆς ἅλω καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής κατεδήλου τὴν Ἐκκλησίαν, ὠδί που λέγων, περὶ Χριστοῦ· « Εγώ μὲν ὕδατι βαπτίζω ὑμᾶς, ἔρχεται δὲ ὁ ἰσχυρότερός μου, οὗ οὐχ είχε ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων είτε αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεί τη ἅλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὸν οἶτον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ. Η Ταύτην οὖν ἄρα τὴν ἅλω τὴν νοητήν, φημὶ δὴ τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξεπρίατο Χριστός πεντήκοντα σίκλων, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐλαφρών τιμημάτων· ἑαυτὸν γὰρ δέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἔπηξεν ἐν αὐτῇ τὸ θυσια στήριον· καὶ ἐπείπερ αὐτός ἐστιν ὁ ἱερουργός (γέγονε γὰρ ἀρχιερεὺς), καὶ αὐτὸς τὸ θύμα προσεκόμισεν ἑαυτὸν, ὡς ἐν εἴδει καὶ τύπῳ τοῦ ἁλοῦντος μόσχου, καὶ γέγονεν ὁλοκαύτωμα καὶ εἰρηνικὴ θυσία. Λέιν ται γὰρ τὸ μεσολαβοῦν ἐν Χριστῷ, καὶ οἱ πόλε διεστηκότες τε καὶ ἀφωρισμένοι διὰ τὴν ἁμαρτία συνεισδυόμεθα δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην καταλύσαντες έχθραν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς. ΠΑΛΛ. Μόσχον οὖν ἄρα νοήσομεν τὸν ἁλοῦνει Χριστόν ; τίνα τρόπον φής; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, μόσχους ἡμῖν τοὺς ἀλοῶντας ὁ διὰ Μωσέως νόμος τοὺς ἁγίους ὠνόμασ μαθητάς; ἔφη γὰρ αἰνιγματωδῶς· . Οὐ φιμώσει; βοῦν ἀλοῶντα. » Ο δὴ καὶ μάλα σαφῶς ἐννενοηκώς ὁ μακάριος Παῦλος· . Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεί; * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dem, et destructa mors est; et illam prius violentam et devastantem omnia manum contraxit extermina- tor; est enim illius vitæ, quæ suapte natura vita est, hoc est Christi domus. Aream vero dicimus Ec- clesiam ex imagine quadam atque similitudine, quod in ea manipulorum spicarumque more colliguntur, qui a sæculari vita sanctorum messorum, hoc est, apostolorum evangelistarumque prædicatione de- metuntur, ut in illas superas aulas comportentur, et tanquam in Dominicum 'horreum, in cœlestem il- lam Jerusalem veluti purgatum jam triticum infe- rantur, depositis inutilibus et supervacuis non modo actionibus, sed etiam animi sensibus, qui vel- ut in imagine quadam palearum intelliguntur. Di- ctum est autem a Christo sanctis apostolis: « Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit ? Ecce dico vobis : Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quoniam albæ sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit, et congre- gat fructum in vitam æternam ; » et iterum : :<Messis quidem multa, operarii autem pauci; rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam ". » Messem, opinor, spiritualem, eorum,qui credituri erant, multitudinem appellavit: sanctos vero messores eos dixit qui divinum verbum in mente ac lingua habent, « quod vivum est, et ein- cax, et penetrabilius omni gladio ancipiti, et per- tingit usque ad divisionem animæ ac spiritus, com- pagum quoque ac medullarum "0. » Areæ porro nomine, beatus quoque Baptista significavit Eccle- siam, cum de Christo sic dixit: Ego quidem aqua baptizo vos; venit autem fortier me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum : ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni: cu- jus ventilabrum in manu sua, et mundabit aream suam, et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. › lanc igitur spiritualem aream, Ecclesiam, inquam, emit Christus quinquaginta siclis, hoc est, non exiguo pretio ; se ipsum namque dedit pro ea, in eaque fixit altare: cumque idem esset sacerdos (factus namque est pontifex summus *), idem victi- ma, se ipsum obtulit, tanquam in specie ac figura vituli triturantis, et factus est holocaustum et hostia pacifica. Solutus est enim ille medius paries per Christum, et qui olim disjuncti ac segregati era- mus peccati culpa, per ipsum et in ipso cum Dẹo et Patre conjungimur, antiquis illis inimicitiis ex- stinctis : « Ipse est enim par nostra et, ut Scripture testantur. PALL. Vitulum igitur triturantem intellecturi su- mus Christum ? quonam id modo tandem ? CYR. An vero, Palladi, non vitulorum triturantium nomine lex Moysi discipulos, sanctos appellavit? sic cnim per enigma dixit: . Non alligabis os bovi trituranti ”. › Quod ipsum cum evidentissime intel- lexisset beatus Paulus, ait: Nunquid de bobus 1* Joan. Iv, 35, 36. • Deut. ISV, 1, 14. 4. C D Matth. 1x, 37, 38. Hebr. iv, 12. "Luc. i, 16, 17. * Hebr. vi, 20. ”Ephes.

ἀφιγμένος, ἔστη τε λεπὸν, καὶ κατηργήθη θάνατος, Β καὶ τὴν πάλαι δεινήν τε καὶ διαφθείρουσαν χείρ συνέστειλεν ὁ ὀλοθρευτής· οἶκος γὰρ ἐστι της και φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. ῾Αλω δὲ εἶναι τα μεν ὡς ἐξ ὁμοιώσεως καὶ εἰκόνος τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξ' ᾗ δραγμάτων, ἤγουν ἀσταχύων, συλλέγοντα[ι] δίκ οἱ τῆς ἀπὸ κόσμου ζωῆς διὰ τοῦ λόγου τῶν ἁγίων κειρόμενοι θεριστῶν, τοῦτ' ἔστιν, ἀποστόλων τ εὐαγγελιστῶν, ἵνα καὶ εἰς τὰς ἄνω συγκομισθεί αὐλὰς, καὶ καθάπερ εἰς ἀποθήκην δεσποτικήν, εις τη ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ, οἷά τις σίτος εἰσφέρει καθαρός, κατὰ τὴν τῶν ἀχρειοτέρων και περισ ἀπόθεσιν πραγμάτων τε ἅμα καὶ φρονημάτων, Επ: ὡς ἐν εἴδει τῶν ἀχύρων νοεῖται. Εἴρηται δέ που πα Χριστοῦ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· Οὐχὶ ὑμεῖς λέγε: ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται; τὰ λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, κα θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἶπε πρὸς θερισμό ἤδη. Ο θερίζων μισθὸν λαμβάνει, καὶ συνάγει χαρ πὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον. » Καὶ πάλιν· . Ὁ μὲν θερ σμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν το Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς θερισμό αὐτοῦ. • Θερισμόν, οἶμαι, τὸν νοητὸν τὴν τῶν μελλόντων πιστεύειν ὀνομάζων πληθύν, ἁγίους δ θεριστὰς εἶναι λέγων τοὺς εἰς νοῦν καὶ γλώτταν τὸν θεῖον ἔχοντας λόγον, ὅς ἐστι ζῶν τε καὶ ἐναργής, καὶ τομώτατος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν. » Ονόματι δὲ τῆς ἅλω καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής κατεδήλου τὴν Ἐκκλησίαν, ὠδί που λέγων, περὶ Χριστοῦ· « Εγώ μὲν ὕδατι βαπτίζω ὑμᾶς, ἔρχεται δὲ ὁ ἰσχυρότερός μου, οὗ οὐχ είχε ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων είτε αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεί τη ἅλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὸν οἶτον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ. Η Ταύτην οὖν ἄρα τὴν ἅλω τὴν νοητήν, φημὶ δὴ τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξεπρίατο Χριστός πεντήκοντα σίκλων, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐλαφρών τιμημάτων· ἑαυτὸν γὰρ δέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἔπηξεν ἐν αὐτῇ τὸ θυσια στήριον· καὶ ἐπείπερ αὐτός ἐστιν ὁ ἱερουργός (γέγονε γὰρ ἀρχιερεὺς), καὶ αὐτὸς τὸ θύμα προσεκόμισεν ἑαυτὸν, ὡς ἐν εἴδει καὶ τύπῳ τοῦ ἁλοῦντος μόσχου, καὶ γέγονεν ὁλοκαύτωμα καὶ εἰρηνικὴ θυσία. Λέιν ται γὰρ τὸ μεσολαβοῦν ἐν Χριστῷ, καὶ οἱ πόλε διεστηκότες τε καὶ ἀφωρισμένοι διὰ τὴν ἁμαρτία συνεισδυόμεθα δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην καταλύσαντες έχθραν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς. ΠΑΛΛ. Μόσχον οὖν ἄρα νοήσομεν τὸν ἁλοῦνει Χριστόν ; τίνα τρόπον φής; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, μόσχους ἡμῖν τοὺς ἀλοῶντας ὁ διὰ Μωσέως νόμος τοὺς ἁγίους ὠνόμασ μαθητάς; ἔφη γὰρ αἰνιγματωδῶς· . Οὐ φιμώσει; βοῦν ἀλοῶντα. » Ο δὴ καὶ μάλα σαφῶς ἐννενοηκώς ὁ μακάριος Παῦλος· . Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεί; * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dem, et destructa mors est; et illam prius violentam et devastantem omnia manum contraxit extermina- tor; est enim illius vitæ, quæ suapte natura vita est, hoc est Christi domus. Aream vero dicimus Ec- clesiam ex imagine quadam atque similitudine, quod in ea manipulorum spicarumque more colliguntur, qui a sæculari vita sanctorum messorum, hoc est, apostolorum evangelistarumque prædicatione de- metuntur, ut in illas superas aulas comportentur, et tanquam in Dominicum 'horreum, in cœlestem il- lam Jerusalem veluti purgatum jam triticum infe- rantur, depositis inutilibus et supervacuis non modo actionibus, sed etiam animi sensibus, qui vel- ut in imagine quadam palearum intelliguntur. Di- ctum est autem a Christo sanctis apostolis: « Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit ? Ecce dico vobis : Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quoniam albæ sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit, et congre- gat fructum in vitam æternam ; » et iterum : :<Messis quidem multa, operarii autem pauci; rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam ". » Messem, opinor, spiritualem, eorum,qui credituri erant, multitudinem appellavit: sanctos vero messores eos dixit qui divinum verbum in mente ac lingua habent, « quod vivum est, et ein- cax, et penetrabilius omni gladio ancipiti, et per- tingit usque ad divisionem animæ ac spiritus, com- pagum quoque ac medullarum "0. » Areæ porro nomine, beatus quoque Baptista significavit Eccle- siam, cum de Christo sic dixit: Ego quidem aqua baptizo vos; venit autem fortier me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum : ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni: cu- jus ventilabrum in manu sua, et mundabit aream suam, et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. › lanc igitur spiritualem aream, Ecclesiam, inquam, emit Christus quinquaginta siclis, hoc est, non exiguo pretio ; se ipsum namque dedit pro ea, in eaque fixit altare: cumque idem esset sacerdos (factus namque est pontifex summus *), idem victi- ma, se ipsum obtulit, tanquam in specie ac figura vituli triturantis, et factus est holocaustum et hostia pacifica. Solutus est enim ille medius paries per Christum, et qui olim disjuncti ac segregati era- mus peccati culpa, per ipsum et in ipso cum Dẹo et Patre conjungimur, antiquis illis inimicitiis ex- stinctis : « Ipse est enim par nostra et, ut Scripture testantur. PALL. Vitulum igitur triturantem intellecturi su- mus Christum ? quonam id modo tandem ? CYR. An vero, Palladi, non vitulorum triturantium nomine lex Moysi discipulos, sanctos appellavit? sic cnim per enigma dixit: . Non alligabis os bovi trituranti ”. › Quod ipsum cum evidentissime intel- lexisset beatus Paulus, ait: Nunquid de bobus 1* Joan. Iv, 35, 36. • Deut. ISV, 1, 14. 4. C D Matth. 1x, 37, 38. Hebr. iv, 12. "Luc. i, 16, 17. * Hebr. vi, 20. ”Ephes.

ἀφιγμένος, ἔστη τε λεπὸν, καὶ κατηργήθη θάνατος, Β καὶ τὴν πάλαι δεινήν τε καὶ διαφθείρουσαν χείρ συνέστειλεν ὁ ὀλοθρευτής· οἶκος γὰρ ἐστι της και φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. ῾Αλω δὲ εἶναι τα μεν ὡς ἐξ ὁμοιώσεως καὶ εἰκόνος τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξ' ᾗ δραγμάτων, ἤγουν ἀσταχύων, συλλέγοντα[ι] δίκ οἱ τῆς ἀπὸ κόσμου ζωῆς διὰ τοῦ λόγου τῶν ἁγίων κειρόμενοι θεριστῶν, τοῦτ' ἔστιν, ἀποστόλων τ εὐαγγελιστῶν, ἵνα καὶ εἰς τὰς ἄνω συγκομισθεί αὐλὰς, καὶ καθάπερ εἰς ἀποθήκην δεσποτικήν, εις τη ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ, οἷά τις σίτος εἰσφέρει καθαρός, κατὰ τὴν τῶν ἀχρειοτέρων και περισ ἀπόθεσιν πραγμάτων τε ἅμα καὶ φρονημάτων, Επ: ὡς ἐν εἴδει τῶν ἀχύρων νοεῖται. Εἴρηται δέ που πα Χριστοῦ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· Οὐχὶ ὑμεῖς λέγε: ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται; τὰ λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, κα θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἶπε πρὸς θερισμό ἤδη. Ο θερίζων μισθὸν λαμβάνει, καὶ συνάγει χαρ πὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον. » Καὶ πάλιν· . Ὁ μὲν θερ σμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν το Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς θερισμό αὐτοῦ. • Θερισμόν, οἶμαι, τὸν νοητὸν τὴν τῶν μελλόντων πιστεύειν ὀνομάζων πληθύν, ἁγίους δ θεριστὰς εἶναι λέγων τοὺς εἰς νοῦν καὶ γλώτταν τὸν θεῖον ἔχοντας λόγον, ὅς ἐστι ζῶν τε καὶ ἐναργής, καὶ τομώτατος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν. » Ονόματι δὲ τῆς ἅλω καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής κατεδήλου τὴν Ἐκκλησίαν, ὠδί που λέγων, περὶ Χριστοῦ· « Εγώ μὲν ὕδατι βαπτίζω ὑμᾶς, ἔρχεται δὲ ὁ ἰσχυρότερός μου, οὗ οὐχ είχε ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων είτε αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεί τη ἅλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὸν οἶτον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ. Η Ταύτην οὖν ἄρα τὴν ἅλω τὴν νοητήν, φημὶ δὴ τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξεπρίατο Χριστός πεντήκοντα σίκλων, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐλαφρών τιμημάτων· ἑαυτὸν γὰρ δέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἔπηξεν ἐν αὐτῇ τὸ θυσια στήριον· καὶ ἐπείπερ αὐτός ἐστιν ὁ ἱερουργός (γέγονε γὰρ ἀρχιερεὺς), καὶ αὐτὸς τὸ θύμα προσεκόμισεν ἑαυτὸν, ὡς ἐν εἴδει καὶ τύπῳ τοῦ ἁλοῦντος μόσχου, καὶ γέγονεν ὁλοκαύτωμα καὶ εἰρηνικὴ θυσία. Λέιν ται γὰρ τὸ μεσολαβοῦν ἐν Χριστῷ, καὶ οἱ πόλε διεστηκότες τε καὶ ἀφωρισμένοι διὰ τὴν ἁμαρτία συνεισδυόμεθα δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην καταλύσαντες έχθραν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς. ΠΑΛΛ. Μόσχον οὖν ἄρα νοήσομεν τὸν ἁλοῦνει Χριστόν ; τίνα τρόπον φής; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, μόσχους ἡμῖν τοὺς ἀλοῶντας ὁ διὰ Μωσέως νόμος τοὺς ἁγίους ὠνόμασ μαθητάς; ἔφη γὰρ αἰνιγματωδῶς· . Οὐ φιμώσει; βοῦν ἀλοῶντα. » Ο δὴ καὶ μάλα σαφῶς ἐννενοηκώς ὁ μακάριος Παῦλος· . Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεί; * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dem, et destructa mors est; et illam prius violentam et devastantem omnia manum contraxit extermina- tor; est enim illius vitæ, quæ suapte natura vita est, hoc est Christi domus. Aream vero dicimus Ec- clesiam ex imagine quadam atque similitudine, quod in ea manipulorum spicarumque more colliguntur, qui a sæculari vita sanctorum messorum, hoc est, apostolorum evangelistarumque prædicatione de- metuntur, ut in illas superas aulas comportentur, et tanquam in Dominicum 'horreum, in cœlestem il- lam Jerusalem veluti purgatum jam triticum infe- rantur, depositis inutilibus et supervacuis non modo actionibus, sed etiam animi sensibus, qui vel- ut in imagine quadam palearum intelliguntur. Di- ctum est autem a Christo sanctis apostolis: « Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit ? Ecce dico vobis : Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quoniam albæ sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit, et congre- gat fructum in vitam æternam ; » et iterum : :<Messis quidem multa, operarii autem pauci; rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam ". » Messem, opinor, spiritualem, eorum,qui credituri erant, multitudinem appellavit: sanctos vero messores eos dixit qui divinum verbum in mente ac lingua habent, « quod vivum est, et ein- cax, et penetrabilius omni gladio ancipiti, et per- tingit usque ad divisionem animæ ac spiritus, com- pagum quoque ac medullarum "0. » Areæ porro nomine, beatus quoque Baptista significavit Eccle- siam, cum de Christo sic dixit: Ego quidem aqua baptizo vos; venit autem fortier me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum : ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni: cu- jus ventilabrum in manu sua, et mundabit aream suam, et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. › lanc igitur spiritualem aream, Ecclesiam, inquam, emit Christus quinquaginta siclis, hoc est, non exiguo pretio ; se ipsum namque dedit pro ea, in eaque fixit altare: cumque idem esset sacerdos (factus namque est pontifex summus *), idem victi- ma, se ipsum obtulit, tanquam in specie ac figura vituli triturantis, et factus est holocaustum et hostia pacifica. Solutus est enim ille medius paries per Christum, et qui olim disjuncti ac segregati era- mus peccati culpa, per ipsum et in ipso cum Dẹo et Patre conjungimur, antiquis illis inimicitiis ex- stinctis : « Ipse est enim par nostra et, ut Scripture testantur. PALL. Vitulum igitur triturantem intellecturi su- mus Christum ? quonam id modo tandem ? CYR. An vero, Palladi, non vitulorum triturantium nomine lex Moysi discipulos, sanctos appellavit? sic cnim per enigma dixit: . Non alligabis os bovi trituranti ”. › Quod ipsum cum evidentissime intel- lexisset beatus Paulus, ait: Nunquid de bobus 1* Joan. Iv, 35, 36. • Deut. ISV, 1, 14. 4. C D Matth. 1x, 37, 38. Hebr. iv, 12. "Luc. i, 16, 17. * Hebr. vi, 20. ”Ephes.

ἀφιγμένος, ἔστη τε λεπὸν, καὶ κατηργήθη θάνατος, Β καὶ τὴν πάλαι δεινήν τε καὶ διαφθείρουσαν χείρ συνέστειλεν ὁ ὀλοθρευτής· οἶκος γὰρ ἐστι της και φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. ῾Αλω δὲ εἶναι τα μεν ὡς ἐξ ὁμοιώσεως καὶ εἰκόνος τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξ' ᾗ δραγμάτων, ἤγουν ἀσταχύων, συλλέγοντα[ι] δίκ οἱ τῆς ἀπὸ κόσμου ζωῆς διὰ τοῦ λόγου τῶν ἁγίων κειρόμενοι θεριστῶν, τοῦτ' ἔστιν, ἀποστόλων τ εὐαγγελιστῶν, ἵνα καὶ εἰς τὰς ἄνω συγκομισθεί αὐλὰς, καὶ καθάπερ εἰς ἀποθήκην δεσποτικήν, εις τη ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ, οἷά τις σίτος εἰσφέρει καθαρός, κατὰ τὴν τῶν ἀχρειοτέρων και περισ ἀπόθεσιν πραγμάτων τε ἅμα καὶ φρονημάτων, Επ: ὡς ἐν εἴδει τῶν ἀχύρων νοεῖται. Εἴρηται δέ που πα Χριστοῦ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· Οὐχὶ ὑμεῖς λέγε: ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται; τὰ λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, κα θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἶπε πρὸς θερισμό ἤδη. Ο θερίζων μισθὸν λαμβάνει, καὶ συνάγει χαρ πὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον. » Καὶ πάλιν· . Ὁ μὲν θερ σμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν το Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς θερισμό αὐτοῦ. • Θερισμόν, οἶμαι, τὸν νοητὸν τὴν τῶν μελλόντων πιστεύειν ὀνομάζων πληθύν, ἁγίους δ θεριστὰς εἶναι λέγων τοὺς εἰς νοῦν καὶ γλώτταν τὸν θεῖον ἔχοντας λόγον, ὅς ἐστι ζῶν τε καὶ ἐναργής, καὶ τομώτατος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν. » Ονόματι δὲ τῆς ἅλω καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής κατεδήλου τὴν Ἐκκλησίαν, ὠδί που λέγων, περὶ Χριστοῦ· « Εγώ μὲν ὕδατι βαπτίζω ὑμᾶς, ἔρχεται δὲ ὁ ἰσχυρότερός μου, οὗ οὐχ είχε ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων είτε αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεί τη ἅλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὸν οἶτον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ. Η Ταύτην οὖν ἄρα τὴν ἅλω τὴν νοητήν, φημὶ δὴ τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξεπρίατο Χριστός πεντήκοντα σίκλων, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐλαφρών τιμημάτων· ἑαυτὸν γὰρ δέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἔπηξεν ἐν αὐτῇ τὸ θυσια στήριον· καὶ ἐπείπερ αὐτός ἐστιν ὁ ἱερουργός (γέγονε γὰρ ἀρχιερεὺς), καὶ αὐτὸς τὸ θύμα προσεκόμισεν ἑαυτὸν, ὡς ἐν εἴδει καὶ τύπῳ τοῦ ἁλοῦντος μόσχου, καὶ γέγονεν ὁλοκαύτωμα καὶ εἰρηνικὴ θυσία. Λέιν ται γὰρ τὸ μεσολαβοῦν ἐν Χριστῷ, καὶ οἱ πόλε διεστηκότες τε καὶ ἀφωρισμένοι διὰ τὴν ἁμαρτία συνεισδυόμεθα δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην καταλύσαντες έχθραν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς. ΠΑΛΛ. Μόσχον οὖν ἄρα νοήσομεν τὸν ἁλοῦνει Χριστόν ; τίνα τρόπον φής; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, μόσχους ἡμῖν τοὺς ἀλοῶντας ὁ διὰ Μωσέως νόμος τοὺς ἁγίους ὠνόμασ μαθητάς; ἔφη γὰρ αἰνιγματωδῶς· . Οὐ φιμώσει; βοῦν ἀλοῶντα. » Ο δὴ καὶ μάλα σαφῶς ἐννενοηκώς ὁ μακάριος Παῦλος· . Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεί; * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dem, et destructa mors est; et illam prius violentam et devastantem omnia manum contraxit extermina- tor; est enim illius vitæ, quæ suapte natura vita est, hoc est Christi domus. Aream vero dicimus Ec- clesiam ex imagine quadam atque similitudine, quod in ea manipulorum spicarumque more colliguntur, qui a sæculari vita sanctorum messorum, hoc est, apostolorum evangelistarumque prædicatione de- metuntur, ut in illas superas aulas comportentur, et tanquam in Dominicum 'horreum, in cœlestem il- lam Jerusalem veluti purgatum jam triticum infe- rantur, depositis inutilibus et supervacuis non modo actionibus, sed etiam animi sensibus, qui vel- ut in imagine quadam palearum intelliguntur. Di- ctum est autem a Christo sanctis apostolis: « Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit ? Ecce dico vobis : Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quoniam albæ sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit, et congre- gat fructum in vitam æternam ; » et iterum : :<Messis quidem multa, operarii autem pauci; rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam ". » Messem, opinor, spiritualem, eorum,qui credituri erant, multitudinem appellavit: sanctos vero messores eos dixit qui divinum verbum in mente ac lingua habent, « quod vivum est, et ein- cax, et penetrabilius omni gladio ancipiti, et per- tingit usque ad divisionem animæ ac spiritus, com- pagum quoque ac medullarum "0. » Areæ porro nomine, beatus quoque Baptista significavit Eccle- siam, cum de Christo sic dixit: Ego quidem aqua baptizo vos; venit autem fortier me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum : ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni: cu- jus ventilabrum in manu sua, et mundabit aream suam, et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. › lanc igitur spiritualem aream, Ecclesiam, inquam, emit Christus quinquaginta siclis, hoc est, non exiguo pretio ; se ipsum namque dedit pro ea, in eaque fixit altare: cumque idem esset sacerdos (factus namque est pontifex summus *), idem victi- ma, se ipsum obtulit, tanquam in specie ac figura vituli triturantis, et factus est holocaustum et hostia pacifica. Solutus est enim ille medius paries per Christum, et qui olim disjuncti ac segregati era- mus peccati culpa, per ipsum et in ipso cum Dẹo et Patre conjungimur, antiquis illis inimicitiis ex- stinctis : « Ipse est enim par nostra et, ut Scripture testantur. PALL. Vitulum igitur triturantem intellecturi su- mus Christum ? quonam id modo tandem ? CYR. An vero, Palladi, non vitulorum triturantium nomine lex Moysi discipulos, sanctos appellavit? sic cnim per enigma dixit: . Non alligabis os bovi trituranti ”. › Quod ipsum cum evidentissime intel- lexisset beatus Paulus, ait: Nunquid de bobus 1* Joan. Iv, 35, 36. • Deut. ISV, 1, 14. 4. C D Matth. 1x, 37, 38. Hebr. iv, 12. "Luc. i, 16, 17. * Hebr. vi, 20. ”Ephes.

Α λοιπὸν ἐγκαλοῦντα τὸν Σατανᾶν, ὡς ἐκτετικότων ἡμῶν Εt Ει ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ τῶν εἰς ἁμαρτίαν αίτιαμάτων τὰς δίκας· ι αἴρει γὰρ ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, ο κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. "Η οὐχὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν ; ΠΑΛΛ. Αληθές. • Ετραυματίσθη γὰρ ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ γέγονεν ἐν κακώσει͵ καὶ ἐν πληγῇ. » ΚΥΡ. Λέλυται τοίνυν ἡ ἁμαρτία, Χριστοῦ παθόν τος ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ οὐκ ἂν οἶμαι καταβοήσειεν ἀναγ- καίως ἔτι τῶν ἡγιασμένων διὰ Χριστοῦ, καὶ τοῦτο ἡμῖν διαδείξει σαφῶς ὁ προφήτης Ζαχαρίας ὡς ἐν δράσει λέγων· « Καὶ ἐξῆλθεν ὁ ἄγγελος ὁ λαλῶν ἐν ἐμο, καὶ εἶπε πρός με· Ανάβλεψον τοῖς ὀφθαλμοῖς σου, καὶ ἴδε τὸ ἐκπορευόμενον τοῦτο. Καὶ εἶπα ; Τί ἐστι ; καὶ εἶπε· Τοῦτο τὸ μέτρον τὸ ἐκπορευόμενον. Καὶ εἶπεν· Αὕτη ἡ ἀδικία αὐτῶν ἐν πάσῃ τῇ γῇ. Καὶ ἰδοὺ τάλαντον μολίβδου εξαιρόμενον, καὶ ἰδοὺ μία γυνὴ ἐκάθητο ἐν μέσῳ τοῦ μέτρου· καὶ ἔῤῥιψε τον λίθον τοῦ μολίβδου εἰς τὸ στόμα αὐτῆς· καὶ ἦρα τους ὀφθαλμοὺς, καὶ εἶδον· καὶ ἰδοὺ δύο γυναῖκες ἐκπο- ρευόμεναι, καὶ πνεῦμα ἐν ταῖς πτέρυξιν, αὐτῶν· καὶ αὗται εἶχον πτέρυγας ὡς πτέρυγες ἔποπος· καὶ ἀνέλαβον τὸ μέτρον ἀνὰ μέσον τῆς γῆς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ εἶπα πρὸς τὸν ἄγγελον τὸν λαλοῦντα ἐν ἐμοί · Ποῦ αὗται ἀποφέρουσι τὸ μέτρον ; Καὶ εἶπε πρός με· Οἰκοδομῆσαι αὐτῷ οἰκίαν ἐν γῇ Βαβυλώνος, καὶ ἑτοιμάσαι, καὶ θήσουσιν αὐτὸ ἐκεῖ ἐπὶ τὴν ἑτοιμασίαν αὐτοῦ. » Βούλει λέγωμεν τὰ ἐφ' ἑκάστῳ πάλιν, καὶ θεωρῶμεν ὡς ἔνι; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Μέτρον τι τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐκτρέχον τε θέαται μὲν ὁ προφήτης, ερομένῳ δὲ ὅ τί ποτ' ἐστιν, ὁ ἄγγελος ἔφη· . Αὕτη ἡ ἀδικία αὐτῶν ἐν πάσῃ τῇ γῇ. » "Ομοιον δὲ, ὡς εἰ λέγοι τυχόν Ἐν τῷδε τῷ μέτρῳ μετρείται τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν τὰ κατὰ καιρούς πλημμελήματα. Μέχρι γὰρ δὴ ποσότητος φανερᾶς ἠκούσης ἡμῶν τῆς ἁμαρτίας, επάγει δή τότε τὰς δίκας λελυπημένος ὁ νομοθέτης· διακαρτερεῖ δὲ πολλάκις ἐξ ἐμφύτου φιλανθρωπίας, καὶ πλημμε λούντων ἀνέχεται, πρὸ τῆς συμπληρώσεως οὐκ εἰσ- ἀπαν ἀγανακτῶν. Καὶ γοῦν ἔφη πρὸς ᾽Αβραὰμ τὸν ἱερόν· ο Ούπω γὰρ ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμορραίων ἕως τοῦ νῦν. » Πρὸς δὲ τοὺς Φαρι σαίους ἀσχέτως ἐκλελυτηκότας ἔφη Χριστός ο Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. » Ἐκπορευομένου τοιγαροῦν τοῦ μέτρου, ἐξαίρεται μὲν τοῦ μολίβδου τὸ τάλαντον, ἔῤῥιπται δὲ εἰς μέσον ή γυνή πληροῦσα τὸ μέτρον, ἢ καὶ ἐν στόματι τῷ ἰδίῳ τὸν τοῦ μολίβδου λίθον εδέχετο· εἶτά φησιν ὁ θεσπέσιος ἄγγελος· Αὕτη ἐστὶν ἡ ἀνομία. ΠΑΛΛ. Οὔπω λίαν ἐστὶν ἐναργής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἔσται, καὶ οὐκ εἰς μακράν. Τὸ γάρ τοι τοῦ μολίβδου τάλαντον αὐτὸς ἂν εἴη Χριστός, δ, ἐξαίρεται μὲν, τοῦτ' ἔστιν, ὑψοῦται διὰ τοῦ σταυ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cum in ipso Christo, peccatorum, de quibus accusa- bimur, pœnas exsolverimus; • tollit enim peccata nostra, et pro nobis dolet", juxta prophetæ vo- cem. An non enim nos livore ejus sanati sumus? PALL. Verum dicis. • Vulneratus est enim pro- pter peccata nostra, et fuit in afflictione et in plaga ". › CYR. Sublatum igitur est de medio peccatum, posteaquam pro nobis passus est Christus, neque posthac, opinor, violenter adversus eos qui per Christum sanctificati sunt, vociferabitur : idque perspicuum nobis faciet propheta Zacharias velut per visionem dicens : exivit angelus, qui loque- batur in me, et dixit ad me : Respice oculis tuis, et vide hoc quod procedit. Et dixi: Quid illud est? et dixit : Hæc est mensura quæ procedit. dixit: Hæc est iniquitas eorum in universa terra. Et ecce talentum plumbi elevatum, et ecce una mulier se- debat in medio mensuræ, et projecit lapidem plumbi in os ejus : et levavi oculos meos, et vidi, et ecce duæ mulieres procedentes, et spiritus in alis earum, et hæ habebant alas ut alas upupæ, et sustulerunt mensuram inter terram et cœlum : et dixi ad an- gelum qui loquebatur in me : Quo hæ ferunt men- surain? Et dixit ad me: Ut ædificent ei domum in terra Babylonis, et præparent, et collocent illam ibi in præparatione ejus "., Visne ut rursus de singulis disseramus, et, quantum nobis licet, con- sideremus ? PALL. Maxime vero. CYR. Mensuram quamdam, quæ ab Jerusalem exibat, vidit propheta, rogantique quid illud esset, respondit angelus : « Hæc est iniquitas ipsorum in universa terra : : Quod perinde est ac si dixis- set, Hac mensura omnia appenduntur peccata, quæ- cunque per universam terram singulis quibusque temporibus perpetrantur. Ubi enim nostra peccata usque ad manifestam pervenerint magnitudinem, tum vero offensus penas a nobis repetit ipse legum conditor: frequenter autem insita quadam beni- gnitate tolerat, peccantesque sustinet; neque, an- tequam sit modus completus, universam effundit iram. Itaque dixit Abrahæ : « Nondum enim impleta sunt peccata Amorrhæorum usque adhuc ". » Pha- risæis autem, qui effrenate illum offendissent, dixit Christus Et vos implete mensuram patrum ve- strorum ". « Procedente igitur mensura, talentum plumbi attollitur, injiciturque in medium mulier quæ mensuram impleret, quæ etiam ore plumbi lapidem excepit; deinde inquit divinus ille angelus: Hæc est iniquitas. PALL. Non est adhuc satis perspicuus hic Scripturæ locus. CYR. Sed erit profecto, atque haud ita multo post : nam plumbi talentum ipse Christus est, opi- nor, qui attollitur quidem, id est, exaltatur per B € D se Joan. 1, 29. Isa. L.111, 5. s Zachar. v, 5-11. : Zachar. v, 5. Genes. xv, 16. » Matth.

Α λοιπὸν ἐγκαλοῦντα τὸν Σατανᾶν, ὡς ἐκτετικότων ἡμῶν Εt Ει ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ τῶν εἰς ἁμαρτίαν αίτιαμάτων τὰς δίκας· ι αἴρει γὰρ ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, ο κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. "Η οὐχὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν ; ΠΑΛΛ. Αληθές. • Ετραυματίσθη γὰρ ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ γέγονεν ἐν κακώσει͵ καὶ ἐν πληγῇ. » ΚΥΡ. Λέλυται τοίνυν ἡ ἁμαρτία, Χριστοῦ παθόν τος ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ οὐκ ἂν οἶμαι καταβοήσειεν ἀναγ- καίως ἔτι τῶν ἡγιασμένων διὰ Χριστοῦ, καὶ τοῦτο ἡμῖν διαδείξει σαφῶς ὁ προφήτης Ζαχαρίας ὡς ἐν δράσει λέγων· « Καὶ ἐξῆλθεν ὁ ἄγγελος ὁ λαλῶν ἐν ἐμο, καὶ εἶπε πρός με· Ανάβλεψον τοῖς ὀφθαλμοῖς σου, καὶ ἴδε τὸ ἐκπορευόμενον τοῦτο. Καὶ εἶπα ; Τί ἐστι ; καὶ εἶπε· Τοῦτο τὸ μέτρον τὸ ἐκπορευόμενον. Καὶ εἶπεν· Αὕτη ἡ ἀδικία αὐτῶν ἐν πάσῃ τῇ γῇ. Καὶ ἰδοὺ τάλαντον μολίβδου εξαιρόμενον, καὶ ἰδοὺ μία γυνὴ ἐκάθητο ἐν μέσῳ τοῦ μέτρου· καὶ ἔῤῥιψε τον λίθον τοῦ μολίβδου εἰς τὸ στόμα αὐτῆς· καὶ ἦρα τους ὀφθαλμοὺς, καὶ εἶδον· καὶ ἰδοὺ δύο γυναῖκες ἐκπο- ρευόμεναι, καὶ πνεῦμα ἐν ταῖς πτέρυξιν, αὐτῶν· καὶ αὗται εἶχον πτέρυγας ὡς πτέρυγες ἔποπος· καὶ ἀνέλαβον τὸ μέτρον ἀνὰ μέσον τῆς γῆς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ εἶπα πρὸς τὸν ἄγγελον τὸν λαλοῦντα ἐν ἐμοί · Ποῦ αὗται ἀποφέρουσι τὸ μέτρον ; Καὶ εἶπε πρός με· Οἰκοδομῆσαι αὐτῷ οἰκίαν ἐν γῇ Βαβυλώνος, καὶ ἑτοιμάσαι, καὶ θήσουσιν αὐτὸ ἐκεῖ ἐπὶ τὴν ἑτοιμασίαν αὐτοῦ. » Βούλει λέγωμεν τὰ ἐφ' ἑκάστῳ πάλιν, καὶ θεωρῶμεν ὡς ἔνι; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Μέτρον τι τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐκτρέχον τε θέαται μὲν ὁ προφήτης, ερομένῳ δὲ ὅ τί ποτ' ἐστιν, ὁ ἄγγελος ἔφη· . Αὕτη ἡ ἀδικία αὐτῶν ἐν πάσῃ τῇ γῇ. » "Ομοιον δὲ, ὡς εἰ λέγοι τυχόν Ἐν τῷδε τῷ μέτρῳ μετρείται τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν τὰ κατὰ καιρούς πλημμελήματα. Μέχρι γὰρ δὴ ποσότητος φανερᾶς ἠκούσης ἡμῶν τῆς ἁμαρτίας, επάγει δή τότε τὰς δίκας λελυπημένος ὁ νομοθέτης· διακαρτερεῖ δὲ πολλάκις ἐξ ἐμφύτου φιλανθρωπίας, καὶ πλημμε λούντων ἀνέχεται, πρὸ τῆς συμπληρώσεως οὐκ εἰσ- ἀπαν ἀγανακτῶν. Καὶ γοῦν ἔφη πρὸς ᾽Αβραὰμ τὸν ἱερόν· ο Ούπω γὰρ ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμορραίων ἕως τοῦ νῦν. » Πρὸς δὲ τοὺς Φαρι σαίους ἀσχέτως ἐκλελυτηκότας ἔφη Χριστός ο Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. » Ἐκπορευομένου τοιγαροῦν τοῦ μέτρου, ἐξαίρεται μὲν τοῦ μολίβδου τὸ τάλαντον, ἔῤῥιπται δὲ εἰς μέσον ή γυνή πληροῦσα τὸ μέτρον, ἢ καὶ ἐν στόματι τῷ ἰδίῳ τὸν τοῦ μολίβδου λίθον εδέχετο· εἶτά φησιν ὁ θεσπέσιος ἄγγελος· Αὕτη ἐστὶν ἡ ἀνομία. ΠΑΛΛ. Οὔπω λίαν ἐστὶν ἐναργής ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἔσται, καὶ οὐκ εἰς μακράν. Τὸ γάρ τοι τοῦ μολίβδου τάλαντον αὐτὸς ἂν εἴη Χριστός, δ, ἐξαίρεται μὲν, τοῦτ' ἔστιν, ὑψοῦται διὰ τοῦ σταυ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cum in ipso Christo, peccatorum, de quibus accusa- bimur, pœnas exsolverimus; • tollit enim peccata nostra, et pro nobis dolet", juxta prophetæ vo- cem. An non enim nos livore ejus sanati sumus? PALL. Verum dicis. • Vulneratus est enim pro- pter peccata nostra, et fuit in afflictione et in plaga ". › CYR. Sublatum igitur est de medio peccatum, posteaquam pro nobis passus est Christus, neque posthac, opinor, violenter adversus eos qui per Christum sanctificati sunt, vociferabitur : idque perspicuum nobis faciet propheta Zacharias velut per visionem dicens : exivit angelus, qui loque- batur in me, et dixit ad me : Respice oculis tuis, et vide hoc quod procedit. Et dixi: Quid illud est? et dixit : Hæc est mensura quæ procedit. dixit: Hæc est iniquitas eorum in universa terra. Et ecce talentum plumbi elevatum, et ecce una mulier se- debat in medio mensuræ, et projecit lapidem plumbi in os ejus : et levavi oculos meos, et vidi, et ecce duæ mulieres procedentes, et spiritus in alis earum, et hæ habebant alas ut alas upupæ, et sustulerunt mensuram inter terram et cœlum : et dixi ad an- gelum qui loquebatur in me : Quo hæ ferunt men- surain? Et dixit ad me: Ut ædificent ei domum in terra Babylonis, et præparent, et collocent illam ibi in præparatione ejus "., Visne ut rursus de singulis disseramus, et, quantum nobis licet, con- sideremus ? PALL. Maxime vero. CYR. Mensuram quamdam, quæ ab Jerusalem exibat, vidit propheta, rogantique quid illud esset, respondit angelus : « Hæc est iniquitas ipsorum in universa terra : : Quod perinde est ac si dixis- set, Hac mensura omnia appenduntur peccata, quæ- cunque per universam terram singulis quibusque temporibus perpetrantur. Ubi enim nostra peccata usque ad manifestam pervenerint magnitudinem, tum vero offensus penas a nobis repetit ipse legum conditor: frequenter autem insita quadam beni- gnitate tolerat, peccantesque sustinet; neque, an- tequam sit modus completus, universam effundit iram. Itaque dixit Abrahæ : « Nondum enim impleta sunt peccata Amorrhæorum usque adhuc ". » Pha- risæis autem, qui effrenate illum offendissent, dixit Christus Et vos implete mensuram patrum ve- strorum ". « Procedente igitur mensura, talentum plumbi attollitur, injiciturque in medium mulier quæ mensuram impleret, quæ etiam ore plumbi lapidem excepit; deinde inquit divinus ille angelus: Hæc est iniquitas. PALL. Non est adhuc satis perspicuus hic Scripturæ locus. CYR. Sed erit profecto, atque haud ita multo post : nam plumbi talentum ipse Christus est, opi- nor, qui attollitur quidem, id est, exaltatur per B € D se Joan. 1, 29. Isa. L.111, 5. s Zachar. v, 5-11. : Zachar. v, 5. Genes. xv, 16. » Matth.

ροῦ, καὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασιν ὁρᾶται δια- πρεπής. Ο γὰρ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρί σατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Κατακλείει δὲ τῆς ἁμαρτίας τὸ στόμα, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοίς ὑμνούμενον· ι Καὶ πᾶσα ἀνομία ἐμφράξει τὸ στόμα αὐτῆς· ἡ εἰρημένη καταβοῶν τῶν ἐξ ἀσθενείας ἡμαρ τηκότων, καὶ ἐν πίστει δεδικαιωμένων. « Θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων; « Χριστοῦ δὲ παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν, πῶς ἦν ἀκόλουθον καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἔτι τὰς ὑπὲρ τῶν ἰδίων πλημμελημάτων ἐξαιτεῖσθαι δίκας ; ΠΑΛΛ. Ορθότατα Εφης. Δεδικαιώμεθα γὰρ ἐν Χριστῷ, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας καταβον εὖ μάλα διεκρουσάμεθα. Ηδιστα δ' ἂν ἀναμάθοιμί σου, διὰ ποίαν αἰτίαν σημαίνεται μὲν ὡς ἐν μολίβδῳ Χρι- Β στὸς, ὡς ἐν προσώπῳ δὲ γυναικὸς ἡ ἀνομία φαίνεται. ΚΥΡ. Καὶ μὴν καὶ τοῦτό γε ἔστιν εὔκολον ἰδεῖν ἀπό γε τῶν ἱερῶν Γραμμάτων· πολλοῖς γὰρ ἤδη καὶ ἑτέροις Χριστὸς παρεικάζεται, διὰ τῆς τῶν σημαινου μένων ποιότητος, τῶν ἐπ' αὐτῷ νοουμένων. ΠΑΛΛ. Οἷον τί φής, ΚΥΡ. Γέγονεν ἡμῖν κρηπὶς καὶ ἀσφάλεια, καὶ ἀκλόνητος ὑποβάθρα, καὶ θεμέλιος ἀῤῥαγής· ὠνό μασται δὲ διὰ τοῦτο λίθος. • Ἰδοὺ γὰρ, φησί, τίθημι εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον ἐκλεκτόν, ἀκρογωνιαίον, ἔντιμον. Καὶ ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ, οὐ μὴ καται σχυνθῇ. » Ἔστι δὲ πάλιν αὐτὸς, τὸ λαμπρόν τε καὶ ἀξιάγαστον τῆς Ἐκκλησίας κειμήλιον, ὁ πλοῦτος ἡμῶν ὁ πνευματικός· εἴρηται δὲ μαργαρίτης. Ομοία γάρ ἐστι, φησὶν, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλούς μαργαρίτας. Εὑρὼν δὲ ἕνα πολύτι μου μαργαρίτην ἀπελθὼν, ἐπίπρισκε πάντα ὅσα εἶχε, καὶ ἡγόρασεν αὐτόν. » Συνῆψε δὲ ἡμᾶς δι' ἑαυ τοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, καταλύσας τὴν ἔχθραν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται· καὶ γοῦν ἔφη πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν, περὶ τῶν ἐν πίστει τῇ εἰς αὐτὸν δεδικαιωμένων· • Πάτερ, θέλω ἵνα ὥσπερ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν, οὕτω καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσι, ο Κέκληται ταύτῃ τοι κασσιτέρινος λίθος, κασσιτέρῳ γὰρ κολλάται τὰ κολλώμενα. Εφη δέ που θεὸς διὰ φωνῆς Ζαχαρίου, τὸν ἴδιον ἡμῖν και ταδεικνύων Υἱόν, ὡς κατά καιρούς ήξοντά τε καὶ πορευσόμενον· ι Καὶ χαρήσονται, καὶ ὄψονται τὸν λίθον τὸν κασσιτέρινον ἐν χειρὶ Ζοροβάβελ. » Οὕτω τοιγαροῦν κἀνθάδε τάλαντον μολίβδου φησὶν αὐτόν. Καὶ τὶς ὁ τοῦδε λόγος, ἐρῶ δὲ πάλιν. Ὁ ἀδόκιμος ἄργυρος ἀναμίξ μολίβδω τηκόμενος, εὖ μάλα διακα- θαίρεται, εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζοντος τοῦ μολίβδου φυσι κῶς, τοῦ συγκαιομένου τὸν ῥύπον· τοιοῦτόν τι και εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπλήρωσε Χριστός. Αδοκίμοις γὰρ οὖσιν ἐμίχθη σωματικῶς τε ἅμα καὶ πνευματικῶς, οὕτω τε λοιπὸν τὸν ἐν ἡμῖν κατέτηξε ρύπον. Αἴρει γὰρ ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵν᾿ ἡμεῖς δι' αὐτόν τε καὶ δι' αὐτοῦ καθαροί τε ὦμεν καὶ λελαμπρυσμένοι. Καὶ ΧΑΝ!!, 16. 3ª DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A crucem, ac dignitate divinitatis spectatur insignis : Deus enim illum super omnia exaltavit et largitus est illi nomen, quod est super omne nomen Obstruit autem os iniquitatis, juxta illud quod in Psalmis canitur: Et omnis iniquitas oppilabit os suum "; » quod ea prohibeatur adversus eos cla- mare qui ex infirmitate peccaverint, et fide justifi- cati sint. • Deus enim est ille, qui justificat, quis est, qui condemnet " ? . Itaque cum Christus pas- sus sit pro nobis, quomodo consequens esset etiam a nobis ipsis repeti nostrorum peccatorum pœ- nas ? PALL. Rectissime dictum. Justificati namque sumus in Christo, atque clamorem adversum nos criminationemque peccati repulimus. Jucundissi- mum vero feceris, si docueris quam ob causamm Philipp. 1, 9. Paal. cvi, 42. »ª Ephes. ii, 16. ** Joan. XVII, 24. PATROL. GR. LXVIII, C plumbi figura significetur Christus; mulieris autem persona indicetur iniquitas. CYR. Atqui haud difficile est id e sacris Litteris perspicere; multis enim aliarum quoque rerum imaginibus Christus adumbratur, cum e significa- tarum qualitate rerum proprietates, quæ in illo sunt, intelligantur. PALL. Id vero quale est quod ais? CYR. Factus est nobis basis quædam et firmitas, et immobilis gradus, et solidum fundamentum : ea de causa appellatus est lapis. • Ecce enim, inquit, pono in fundamenta Sion lapidem electum, angu- larem, pretiosum. Et qui credit in ipsum, non con- fundetur ". » Est rursus idem præclarus atque ad- mirabilis Ecclesiæ thesaurus, divitiæ illæ nostræ spirituales; itaque margarita est appellatus. • Si- mile enim est, inquit, regnum cœlorum negotiatori quærenti bonas margaritas; inventa autem una pre- tiosa margarita, abiens vendidit universa quæ babuit, et emit eam 3. . Conjunxit etiam nos per se Deo et Patri, solutis inimicitiis in corpore suo, ut scriptum est ; ideoque ad Patrem, qui in coelis est, ac Deum de iis qui justificati erant per fidem, qua in ipsum credebant, dixit : e Pater, volo ut, sicut ego et tu unum sumus, sic ipsi quoque in no- bis unum sint s. Hac ratione vocatus est lapis stanneus, quod stanno conglutinantur quæ conglutinanda sunt. Dixit autem profecto Deus per Dos Zachariæ, cum Filium suum nobis demonstraret aliquando venturum atque adfuturum, • Et læta- buntur, et videbunt lapidem stanneum in manu Zo- robabel “. . Ad eumdem modum igitur hoc quo- que loco plumbi talentum eumdem vocat. Quae au- tem hujus rei sit ratio, rursus dicam. Argentum reprobum simul cum plumbo si liquefiat, optime purgatur rapit enim plumbum ad se naturæ vi simul excocti metalli sordes: non dissimile fuit illud, quod Christus erga nos ipsos implevit. Nobis enim, cum reprobi essemus, non corporaliter modo, sed spiritualiter admistus est; ita denique sordes colliquefecit eas quæ nobis inerant. Is enim tollit "Rom. VIII, 33, 34. Isa. Matth. xı11, 45, 46. + Zachar. IV, 10, '

ροῦ, καὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασιν ὁρᾶται δια- πρεπής. Ο γὰρ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρί σατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Κατακλείει δὲ τῆς ἁμαρτίας τὸ στόμα, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοίς ὑμνούμενον· ι Καὶ πᾶσα ἀνομία ἐμφράξει τὸ στόμα αὐτῆς· ἡ εἰρημένη καταβοῶν τῶν ἐξ ἀσθενείας ἡμαρ τηκότων, καὶ ἐν πίστει δεδικαιωμένων. « Θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων; « Χριστοῦ δὲ παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν, πῶς ἦν ἀκόλουθον καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἔτι τὰς ὑπὲρ τῶν ἰδίων πλημμελημάτων ἐξαιτεῖσθαι δίκας ; ΠΑΛΛ. Ορθότατα Εφης. Δεδικαιώμεθα γὰρ ἐν Χριστῷ, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας καταβον εὖ μάλα διεκρουσάμεθα. Ηδιστα δ' ἂν ἀναμάθοιμί σου, διὰ ποίαν αἰτίαν σημαίνεται μὲν ὡς ἐν μολίβδῳ Χρι- Β στὸς, ὡς ἐν προσώπῳ δὲ γυναικὸς ἡ ἀνομία φαίνεται. ΚΥΡ. Καὶ μὴν καὶ τοῦτό γε ἔστιν εὔκολον ἰδεῖν ἀπό γε τῶν ἱερῶν Γραμμάτων· πολλοῖς γὰρ ἤδη καὶ ἑτέροις Χριστὸς παρεικάζεται, διὰ τῆς τῶν σημαινου μένων ποιότητος, τῶν ἐπ' αὐτῷ νοουμένων. ΠΑΛΛ. Οἷον τί φής, ΚΥΡ. Γέγονεν ἡμῖν κρηπὶς καὶ ἀσφάλεια, καὶ ἀκλόνητος ὑποβάθρα, καὶ θεμέλιος ἀῤῥαγής· ὠνό μασται δὲ διὰ τοῦτο λίθος. • Ἰδοὺ γὰρ, φησί, τίθημι εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον ἐκλεκτόν, ἀκρογωνιαίον, ἔντιμον. Καὶ ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ, οὐ μὴ καται σχυνθῇ. » Ἔστι δὲ πάλιν αὐτὸς, τὸ λαμπρόν τε καὶ ἀξιάγαστον τῆς Ἐκκλησίας κειμήλιον, ὁ πλοῦτος ἡμῶν ὁ πνευματικός· εἴρηται δὲ μαργαρίτης. Ομοία γάρ ἐστι, φησὶν, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλούς μαργαρίτας. Εὑρὼν δὲ ἕνα πολύτι μου μαργαρίτην ἀπελθὼν, ἐπίπρισκε πάντα ὅσα εἶχε, καὶ ἡγόρασεν αὐτόν. » Συνῆψε δὲ ἡμᾶς δι' ἑαυ τοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, καταλύσας τὴν ἔχθραν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται· καὶ γοῦν ἔφη πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν, περὶ τῶν ἐν πίστει τῇ εἰς αὐτὸν δεδικαιωμένων· • Πάτερ, θέλω ἵνα ὥσπερ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν, οὕτω καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσι, ο Κέκληται ταύτῃ τοι κασσιτέρινος λίθος, κασσιτέρῳ γὰρ κολλάται τὰ κολλώμενα. Εφη δέ που θεὸς διὰ φωνῆς Ζαχαρίου, τὸν ἴδιον ἡμῖν και ταδεικνύων Υἱόν, ὡς κατά καιρούς ήξοντά τε καὶ πορευσόμενον· ι Καὶ χαρήσονται, καὶ ὄψονται τὸν λίθον τὸν κασσιτέρινον ἐν χειρὶ Ζοροβάβελ. » Οὕτω τοιγαροῦν κἀνθάδε τάλαντον μολίβδου φησὶν αὐτόν. Καὶ τὶς ὁ τοῦδε λόγος, ἐρῶ δὲ πάλιν. Ὁ ἀδόκιμος ἄργυρος ἀναμίξ μολίβδω τηκόμενος, εὖ μάλα διακα- θαίρεται, εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζοντος τοῦ μολίβδου φυσι κῶς, τοῦ συγκαιομένου τὸν ῥύπον· τοιοῦτόν τι και εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπλήρωσε Χριστός. Αδοκίμοις γὰρ οὖσιν ἐμίχθη σωματικῶς τε ἅμα καὶ πνευματικῶς, οὕτω τε λοιπὸν τὸν ἐν ἡμῖν κατέτηξε ρύπον. Αἴρει γὰρ ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵν᾿ ἡμεῖς δι' αὐτόν τε καὶ δι' αὐτοῦ καθαροί τε ὦμεν καὶ λελαμπρυσμένοι. Καὶ ΧΑΝ!!, 16. 3ª DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A crucem, ac dignitate divinitatis spectatur insignis : Deus enim illum super omnia exaltavit et largitus est illi nomen, quod est super omne nomen Obstruit autem os iniquitatis, juxta illud quod in Psalmis canitur: Et omnis iniquitas oppilabit os suum "; » quod ea prohibeatur adversus eos cla- mare qui ex infirmitate peccaverint, et fide justifi- cati sint. • Deus enim est ille, qui justificat, quis est, qui condemnet " ? . Itaque cum Christus pas- sus sit pro nobis, quomodo consequens esset etiam a nobis ipsis repeti nostrorum peccatorum pœ- nas ? PALL. Rectissime dictum. Justificati namque sumus in Christo, atque clamorem adversum nos criminationemque peccati repulimus. Jucundissi- mum vero feceris, si docueris quam ob causamm Philipp. 1, 9. Paal. cvi, 42. »ª Ephes. ii, 16. ** Joan. XVII, 24. PATROL. GR. LXVIII, C plumbi figura significetur Christus; mulieris autem persona indicetur iniquitas. CYR. Atqui haud difficile est id e sacris Litteris perspicere; multis enim aliarum quoque rerum imaginibus Christus adumbratur, cum e significa- tarum qualitate rerum proprietates, quæ in illo sunt, intelligantur. PALL. Id vero quale est quod ais? CYR. Factus est nobis basis quædam et firmitas, et immobilis gradus, et solidum fundamentum : ea de causa appellatus est lapis. • Ecce enim, inquit, pono in fundamenta Sion lapidem electum, angu- larem, pretiosum. Et qui credit in ipsum, non con- fundetur ". » Est rursus idem præclarus atque ad- mirabilis Ecclesiæ thesaurus, divitiæ illæ nostræ spirituales; itaque margarita est appellatus. • Si- mile enim est, inquit, regnum cœlorum negotiatori quærenti bonas margaritas; inventa autem una pre- tiosa margarita, abiens vendidit universa quæ babuit, et emit eam 3. . Conjunxit etiam nos per se Deo et Patri, solutis inimicitiis in corpore suo, ut scriptum est ; ideoque ad Patrem, qui in coelis est, ac Deum de iis qui justificati erant per fidem, qua in ipsum credebant, dixit : e Pater, volo ut, sicut ego et tu unum sumus, sic ipsi quoque in no- bis unum sint s. Hac ratione vocatus est lapis stanneus, quod stanno conglutinantur quæ conglutinanda sunt. Dixit autem profecto Deus per Dos Zachariæ, cum Filium suum nobis demonstraret aliquando venturum atque adfuturum, • Et læta- buntur, et videbunt lapidem stanneum in manu Zo- robabel “. . Ad eumdem modum igitur hoc quo- que loco plumbi talentum eumdem vocat. Quae au- tem hujus rei sit ratio, rursus dicam. Argentum reprobum simul cum plumbo si liquefiat, optime purgatur rapit enim plumbum ad se naturæ vi simul excocti metalli sordes: non dissimile fuit illud, quod Christus erga nos ipsos implevit. Nobis enim, cum reprobi essemus, non corporaliter modo, sed spiritualiter admistus est; ita denique sordes colliquefecit eas quæ nobis inerant. Is enim tollit "Rom. VIII, 33, 34. Isa. Matth. xı11, 45, 46. + Zachar. IV, 10, '

ροῦ, καὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασιν ὁρᾶται δια- πρεπής. Ο γὰρ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρί σατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Κατακλείει δὲ τῆς ἁμαρτίας τὸ στόμα, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοίς ὑμνούμενον· ι Καὶ πᾶσα ἀνομία ἐμφράξει τὸ στόμα αὐτῆς· ἡ εἰρημένη καταβοῶν τῶν ἐξ ἀσθενείας ἡμαρ τηκότων, καὶ ἐν πίστει δεδικαιωμένων. « Θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων; « Χριστοῦ δὲ παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν, πῶς ἦν ἀκόλουθον καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἔτι τὰς ὑπὲρ τῶν ἰδίων πλημμελημάτων ἐξαιτεῖσθαι δίκας ; ΠΑΛΛ. Ορθότατα Εφης. Δεδικαιώμεθα γὰρ ἐν Χριστῷ, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας καταβον εὖ μάλα διεκρουσάμεθα. Ηδιστα δ' ἂν ἀναμάθοιμί σου, διὰ ποίαν αἰτίαν σημαίνεται μὲν ὡς ἐν μολίβδῳ Χρι- Β στὸς, ὡς ἐν προσώπῳ δὲ γυναικὸς ἡ ἀνομία φαίνεται. ΚΥΡ. Καὶ μὴν καὶ τοῦτό γε ἔστιν εὔκολον ἰδεῖν ἀπό γε τῶν ἱερῶν Γραμμάτων· πολλοῖς γὰρ ἤδη καὶ ἑτέροις Χριστὸς παρεικάζεται, διὰ τῆς τῶν σημαινου μένων ποιότητος, τῶν ἐπ' αὐτῷ νοουμένων. ΠΑΛΛ. Οἷον τί φής, ΚΥΡ. Γέγονεν ἡμῖν κρηπὶς καὶ ἀσφάλεια, καὶ ἀκλόνητος ὑποβάθρα, καὶ θεμέλιος ἀῤῥαγής· ὠνό μασται δὲ διὰ τοῦτο λίθος. • Ἰδοὺ γὰρ, φησί, τίθημι εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον ἐκλεκτόν, ἀκρογωνιαίον, ἔντιμον. Καὶ ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ, οὐ μὴ καται σχυνθῇ. » Ἔστι δὲ πάλιν αὐτὸς, τὸ λαμπρόν τε καὶ ἀξιάγαστον τῆς Ἐκκλησίας κειμήλιον, ὁ πλοῦτος ἡμῶν ὁ πνευματικός· εἴρηται δὲ μαργαρίτης. Ομοία γάρ ἐστι, φησὶν, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλούς μαργαρίτας. Εὑρὼν δὲ ἕνα πολύτι μου μαργαρίτην ἀπελθὼν, ἐπίπρισκε πάντα ὅσα εἶχε, καὶ ἡγόρασεν αὐτόν. » Συνῆψε δὲ ἡμᾶς δι' ἑαυ τοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, καταλύσας τὴν ἔχθραν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται· καὶ γοῦν ἔφη πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν, περὶ τῶν ἐν πίστει τῇ εἰς αὐτὸν δεδικαιωμένων· • Πάτερ, θέλω ἵνα ὥσπερ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν, οὕτω καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσι, ο Κέκληται ταύτῃ τοι κασσιτέρινος λίθος, κασσιτέρῳ γὰρ κολλάται τὰ κολλώμενα. Εφη δέ που θεὸς διὰ φωνῆς Ζαχαρίου, τὸν ἴδιον ἡμῖν και ταδεικνύων Υἱόν, ὡς κατά καιρούς ήξοντά τε καὶ πορευσόμενον· ι Καὶ χαρήσονται, καὶ ὄψονται τὸν λίθον τὸν κασσιτέρινον ἐν χειρὶ Ζοροβάβελ. » Οὕτω τοιγαροῦν κἀνθάδε τάλαντον μολίβδου φησὶν αὐτόν. Καὶ τὶς ὁ τοῦδε λόγος, ἐρῶ δὲ πάλιν. Ὁ ἀδόκιμος ἄργυρος ἀναμίξ μολίβδω τηκόμενος, εὖ μάλα διακα- θαίρεται, εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζοντος τοῦ μολίβδου φυσι κῶς, τοῦ συγκαιομένου τὸν ῥύπον· τοιοῦτόν τι και εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπλήρωσε Χριστός. Αδοκίμοις γὰρ οὖσιν ἐμίχθη σωματικῶς τε ἅμα καὶ πνευματικῶς, οὕτω τε λοιπὸν τὸν ἐν ἡμῖν κατέτηξε ρύπον. Αἴρει γὰρ ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵν᾿ ἡμεῖς δι' αὐτόν τε καὶ δι' αὐτοῦ καθαροί τε ὦμεν καὶ λελαμπρυσμένοι. Καὶ ΧΑΝ!!, 16. 3ª DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. III. A crucem, ac dignitate divinitatis spectatur insignis : Deus enim illum super omnia exaltavit et largitus est illi nomen, quod est super omne nomen Obstruit autem os iniquitatis, juxta illud quod in Psalmis canitur: Et omnis iniquitas oppilabit os suum "; » quod ea prohibeatur adversus eos cla- mare qui ex infirmitate peccaverint, et fide justifi- cati sint. • Deus enim est ille, qui justificat, quis est, qui condemnet " ? . Itaque cum Christus pas- sus sit pro nobis, quomodo consequens esset etiam a nobis ipsis repeti nostrorum peccatorum pœ- nas ? PALL. Rectissime dictum. Justificati namque sumus in Christo, atque clamorem adversum nos criminationemque peccati repulimus. Jucundissi- mum vero feceris, si docueris quam ob causamm Philipp. 1, 9. Paal. cvi, 42. »ª Ephes. ii, 16. ** Joan. XVII, 24. PATROL. GR. LXVIII, C plumbi figura significetur Christus; mulieris autem persona indicetur iniquitas. CYR. Atqui haud difficile est id e sacris Litteris perspicere; multis enim aliarum quoque rerum imaginibus Christus adumbratur, cum e significa- tarum qualitate rerum proprietates, quæ in illo sunt, intelligantur. PALL. Id vero quale est quod ais? CYR. Factus est nobis basis quædam et firmitas, et immobilis gradus, et solidum fundamentum : ea de causa appellatus est lapis. • Ecce enim, inquit, pono in fundamenta Sion lapidem electum, angu- larem, pretiosum. Et qui credit in ipsum, non con- fundetur ". » Est rursus idem præclarus atque ad- mirabilis Ecclesiæ thesaurus, divitiæ illæ nostræ spirituales; itaque margarita est appellatus. • Si- mile enim est, inquit, regnum cœlorum negotiatori quærenti bonas margaritas; inventa autem una pre- tiosa margarita, abiens vendidit universa quæ babuit, et emit eam 3. . Conjunxit etiam nos per se Deo et Patri, solutis inimicitiis in corpore suo, ut scriptum est ; ideoque ad Patrem, qui in coelis est, ac Deum de iis qui justificati erant per fidem, qua in ipsum credebant, dixit : e Pater, volo ut, sicut ego et tu unum sumus, sic ipsi quoque in no- bis unum sint s. Hac ratione vocatus est lapis stanneus, quod stanno conglutinantur quæ conglutinanda sunt. Dixit autem profecto Deus per Dos Zachariæ, cum Filium suum nobis demonstraret aliquando venturum atque adfuturum, • Et læta- buntur, et videbunt lapidem stanneum in manu Zo- robabel “. . Ad eumdem modum igitur hoc quo- que loco plumbi talentum eumdem vocat. Quae au- tem hujus rei sit ratio, rursus dicam. Argentum reprobum simul cum plumbo si liquefiat, optime purgatur rapit enim plumbum ad se naturæ vi simul excocti metalli sordes: non dissimile fuit illud, quod Christus erga nos ipsos implevit. Nobis enim, cum reprobi essemus, non corporaliter modo, sed spiritualiter admistus est; ita denique sordes colliquefecit eas quæ nobis inerant. Is enim tollit "Rom. VIII, 33, 34. Isa. Matth. xı11, 45, 46. + Zachar. IV, 10, '

Τ γοῦν ὁ προφήτης Ιερεμίας τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς Εt τὴν διὰ Χριστοῦ κάθαρσιν οὐ προσιεμένους, ἐποτνιᾶτο λέγων· « Εξέλιπε φυσητήρ ἀπὸ πυρός, ἐξέλιπε μόν λιβδος, εἰς κενὸν ἀργυροκόπος ἀργυροκοπεί, πονηρίας αὐτῶν οὐκ ἐτάκησαν· ἀργύριον ἀποδεδοκιμασμένον καλέσατε αὐτοὺς, ὅτι ἀπεδοκίμασεν αὐτοὺς Κύριος. Συνίης οὖν ὅπως οὐκ ἠγνόηκεν ἡ θεία Γραφὴ τὴν ἐπ' ἀργύρῳ κάθαρσιν οὐ δίχα μολίβδου πράττεσθαι δυνα- μένην. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἀδοκίμους ὄντας ἡμᾶς ἐξεκάθηρεν ὁ Χριστὸς, μολίβδῳ παρεικάζεται, καὶ αὐτὸς ἐμφράττει τῆς ἁμαρτίας τὸ στόμα, τῆς ὡς ἐν είδει γυναικός. Γυνὴ δὲ σύμβολον ἀσθενείας τε ἅμα καὶ ἡδονῆς, ἀνομία τε πᾶτα διὰ τούτων πράττεται. Ηδονῇ γὰρ τινὶ τῇ εἰς τὸ τυχόν, ἢ τόδε προκατεφθαρ μένος ὁ νοῦς, οὕτω τε ἀπονευρούμενος, τοὺς εἰς ἀρετὴν ἀποφέροντας ἀνίησι πόνους, πίπτει δὲ πρὸς ἁμαρτίαν ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή· τοιγάρτοι φιλήδονα μᾶλλον ἢ φιλόθεοι λέγονταί τινες. Επιφωνεῖ δὲ καὶ ὁ προφήτης τοῖς ἐξ ἀσθενείας ψυχικής καταρρωστη κόσι τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὴν εἰς φαυλότητα πάρεσιν· • Ἰσχύσατε χεῖρες ἀνειμέναι, καὶ γόνατα παραλελυ- μένα. » ΠΑΛΛ. Αλλ᾽ ὧδε μὲν τόδε. Ξυνωρίς τε, είπέ μα, γυναικῶν, αἳ τὸ μέτρον καὶ τὴν ἀνομίαν εἰς γῆν ἀποφέρουσι τὴν Βαβυλωνίων, τί ἂν βούλοιτο δηλοῦν ; ΚΥΡ. Εμπέφρακται μὲν, ὦ γενναῖε, τῆς ἀνομίας τὸ στόμα διὰ Χριστοῦ· δεδικαιώμεθα γὰρ ἐν αὐτῷ. ἀπηλλάγμεθά τε παντὸς αἰτιάματος, καὶ πέπαυται καθ᾿ ἡμῶν ἡ τῆς ἀνομίας κατάῤῥησις. Γέγονε γὰρ οὗτος τῆς εἰς ἡμᾶς οἰκονομίας ὁ σκοπός, τῷ δι' ἡμᾶς, καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν, εἰς θάνατον, εἰ καὶ ἀνε - βίω πάλιν· οὐ γὰρ ἐνεδέχετο τὴν ζωὴν ἡττᾶσθαι θα νάτῳ. Αλλ' ἠπείθησάν τινες τῷ Εὐαγγελίας τοῦ Χρι στοῦ, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας οὐ προσηκάμενοι λύο τρωσιν, ἀχθοφοροῦσι πάλιν αὐτὴν, ταῖς σφῶν αὐτῶν ἐπαρτήσαντες κεφαλαῖς διὰ φρενὸς ἀσθένειαν, καὶ νοῦ μαλακίαν καὶ ἀνανδρίαν ψυχῆς. Οὗτοι παντὶ πνεύ ματι περιφέρονται πονηρῷ, καὶ εἰς πᾶν εἶδος ἀκα θαρσίας βιαιότατα συνωθούμενοι πλείστην ὅσην ποιοῦνται τὴν εἰς τὰ φαῦλα σπουδήν. Σπουδῆς δὲ ση μεῖον ἡ πτέρυξ, ἦν καὶ ἔποπος εἶναί φησιν, είδος δὲ τοῦτο στρουθίου, τὰ τῶν τελμάτων ἀεὶ δυσωδέστατα περιθέοντος, καὶ τὰ ἐκ βορβόρου καὶ ἀκαθαρσίας συλλέγοντος εἰς τροφήν. Οσοι τοιγαροῦν τὰς ἑαυτῶν σπουδὰς δαπανώσιν εἰς μολυσμόν, οὗτοι δὴ πάντως τὰς μὲν πτέρυγας ἔποπος εἰκότως ἂν ἔχειν λέγοιντα Γυναικοειδεῖς δὲ καὶ αὐτοὶ, καὶ ἐκτεθηλυμμένοι, σύμμορφοί τε λοιπὸν τῇ τυραννευούση κατά σφῶν ἁμαρτία. Ονπερ γὰρ τρόπον, σύμμορφοι τῷ Χριστῷ δι' ἁγιασμοῦ γεγόνασιν οἱ ὑπ' αὐτῷ τε καὶ σὺν αὐτῷ· οὕτω καὶ τῇ ἀνομίᾳ σύμμορφοί τε καὶ ὁμοειδεῖς οἱ ταύτην ἐπηχθισμένοι, καὶ τῇ ἀκαθάρτῳ φαυλότητε συζῇν ᾑρημένοι. ᾿Αποφέρουσι δὲ τὸ μέτρον εἰς Βα βυλῶνα, καὶ οἶκον αὐτῷ ζητοῦσιν ἐκεῖ, αἰνιγματω S, CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. peccata nostra, ut nos propter ipsum et per ipsum A puri ac splendidi simus. certe propheta Jeremias de Judaeorum populis qui purgationem repudia- rent eam quæ per Christum perficitur, conqueritur, dicens: «Defecit sufatorium ab igne, defecit plum- bum, frustra argentarius conflat, nequitiæ eorum non sunt excoctæ : argentum reprobatum vocale illos, quia reprobavit illos Dominus ''., Intelligis igi- tur non ignorasse Scripturam divinam purgationem argenti sine plumbo fieri non posse. Ergo, quia nos, cum reprobi essemus, a Christo purgati sumus, ideo ille per plumbum figuratur. Idemque obstruit os iniquitatis, quæ specie mulieris indicatur: est autem mulier infirmitatis simul et voluptatis nota. Iniqui- tas porro omnis per hæc duo committitur; ubi enin prius mens voluptate aliqua, quam ex hac aut illa re perceperit, corrupta fuerit, tum enervata la- bores remittit illos, qui ad virtutem ferunt, et ad peccatum labitur humanus animus: itaque volupta- tis potius amatores quam Dei quidam dicuntur *. Alloquitur etiam propheta eos qui ex infirmitate animi peccati ac vitiosæ dissolutionis morbo lan- guebant : • Confortamini, manus remissæ, et genua dissoluta ".) PALL. Sed de hoc satis. Illud vero mulierum par, quæso, quæ mensuram atque iniquitatem in Babyloniam regionem deferunt, quid sibi vult? quidve significat? CYR. Obstructum est, Palladi, per Christum os fuiquitatis; justificati namque in illo sumus, atque ab omni criminatione liberati, illaque ini- quitatis adversum nos accusatio conquievit. Hune enim totius dispensationis suæ Gnem propositum habuit is, qui propter nos, secundum nos, et pro nobis mortem subiit, etsi denuo revixit; neque enim fas erat, ut vita morti succumberet. Sed nonnulli non crediderunt Christi Evangelio; ideoque, cum a peccato redimi noluerint, nil mirum, zi ejus pec- cali sarcinam denuo ferunt, quam suis ipsi cervici- bus infirmitate rationis, et languore mentis, et mol- litie animi parum virilis imposuerunt. Hi omni spiritu improbo circumferuntur, et ad omne ge- nus impuritatis vehementissime compulsi, sum- mum studium rebus vitiosis impendunt. Studii porro insigne sunt pennæ, quas etiam esse ait upupæ: genus est autem id aviculæ, quæ semper circa lutum pessime olens volat, atque ex cœno et sordi- bus pastum petit. Igitur quicunque sua studia in impuritatem insumunt, hi procul dubio pennas upupæ jure optimo habere dicendi sunt. Muliebri iidem specie sunt et effeminati : denique eadem forma sunt qua esse dicitur iniquitas eorum do- mina. Ut enim conformes Christo per sanctificatio- nem fiunt qui sub ipso et cum ipso sunt: sic ini- quitati conformes ac similes sunt qui iniquitatis sarcinam sustulerunt, institueruntque vitam cum vitiorum impuritate traducere. In Babylonicam .63 +ª Jer. vi, 29, 30. *³ II Tim. 111, seqq. B C D Isa. XXXV, 3.

Τ γοῦν ὁ προφήτης Ιερεμίας τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς Εt τὴν διὰ Χριστοῦ κάθαρσιν οὐ προσιεμένους, ἐποτνιᾶτο λέγων· « Εξέλιπε φυσητήρ ἀπὸ πυρός, ἐξέλιπε μόν λιβδος, εἰς κενὸν ἀργυροκόπος ἀργυροκοπεί, πονηρίας αὐτῶν οὐκ ἐτάκησαν· ἀργύριον ἀποδεδοκιμασμένον καλέσατε αὐτοὺς, ὅτι ἀπεδοκίμασεν αὐτοὺς Κύριος. Συνίης οὖν ὅπως οὐκ ἠγνόηκεν ἡ θεία Γραφὴ τὴν ἐπ' ἀργύρῳ κάθαρσιν οὐ δίχα μολίβδου πράττεσθαι δυνα- μένην. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἀδοκίμους ὄντας ἡμᾶς ἐξεκάθηρεν ὁ Χριστὸς, μολίβδῳ παρεικάζεται, καὶ αὐτὸς ἐμφράττει τῆς ἁμαρτίας τὸ στόμα, τῆς ὡς ἐν είδει γυναικός. Γυνὴ δὲ σύμβολον ἀσθενείας τε ἅμα καὶ ἡδονῆς, ἀνομία τε πᾶτα διὰ τούτων πράττεται. Ηδονῇ γὰρ τινὶ τῇ εἰς τὸ τυχόν, ἢ τόδε προκατεφθαρ μένος ὁ νοῦς, οὕτω τε ἀπονευρούμενος, τοὺς εἰς ἀρετὴν ἀποφέροντας ἀνίησι πόνους, πίπτει δὲ πρὸς ἁμαρτίαν ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή· τοιγάρτοι φιλήδονα μᾶλλον ἢ φιλόθεοι λέγονταί τινες. Επιφωνεῖ δὲ καὶ ὁ προφήτης τοῖς ἐξ ἀσθενείας ψυχικής καταρρωστη κόσι τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὴν εἰς φαυλότητα πάρεσιν· • Ἰσχύσατε χεῖρες ἀνειμέναι, καὶ γόνατα παραλελυ- μένα. » ΠΑΛΛ. Αλλ᾽ ὧδε μὲν τόδε. Ξυνωρίς τε, είπέ μα, γυναικῶν, αἳ τὸ μέτρον καὶ τὴν ἀνομίαν εἰς γῆν ἀποφέρουσι τὴν Βαβυλωνίων, τί ἂν βούλοιτο δηλοῦν ; ΚΥΡ. Εμπέφρακται μὲν, ὦ γενναῖε, τῆς ἀνομίας τὸ στόμα διὰ Χριστοῦ· δεδικαιώμεθα γὰρ ἐν αὐτῷ. ἀπηλλάγμεθά τε παντὸς αἰτιάματος, καὶ πέπαυται καθ᾿ ἡμῶν ἡ τῆς ἀνομίας κατάῤῥησις. Γέγονε γὰρ οὗτος τῆς εἰς ἡμᾶς οἰκονομίας ὁ σκοπός, τῷ δι' ἡμᾶς, καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν, εἰς θάνατον, εἰ καὶ ἀνε - βίω πάλιν· οὐ γὰρ ἐνεδέχετο τὴν ζωὴν ἡττᾶσθαι θα νάτῳ. Αλλ' ἠπείθησάν τινες τῷ Εὐαγγελίας τοῦ Χρι στοῦ, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας οὐ προσηκάμενοι λύο τρωσιν, ἀχθοφοροῦσι πάλιν αὐτὴν, ταῖς σφῶν αὐτῶν ἐπαρτήσαντες κεφαλαῖς διὰ φρενὸς ἀσθένειαν, καὶ νοῦ μαλακίαν καὶ ἀνανδρίαν ψυχῆς. Οὗτοι παντὶ πνεύ ματι περιφέρονται πονηρῷ, καὶ εἰς πᾶν εἶδος ἀκα θαρσίας βιαιότατα συνωθούμενοι πλείστην ὅσην ποιοῦνται τὴν εἰς τὰ φαῦλα σπουδήν. Σπουδῆς δὲ ση μεῖον ἡ πτέρυξ, ἦν καὶ ἔποπος εἶναί φησιν, είδος δὲ τοῦτο στρουθίου, τὰ τῶν τελμάτων ἀεὶ δυσωδέστατα περιθέοντος, καὶ τὰ ἐκ βορβόρου καὶ ἀκαθαρσίας συλλέγοντος εἰς τροφήν. Οσοι τοιγαροῦν τὰς ἑαυτῶν σπουδὰς δαπανώσιν εἰς μολυσμόν, οὗτοι δὴ πάντως τὰς μὲν πτέρυγας ἔποπος εἰκότως ἂν ἔχειν λέγοιντα Γυναικοειδεῖς δὲ καὶ αὐτοὶ, καὶ ἐκτεθηλυμμένοι, σύμμορφοί τε λοιπὸν τῇ τυραννευούση κατά σφῶν ἁμαρτία. Ονπερ γὰρ τρόπον, σύμμορφοι τῷ Χριστῷ δι' ἁγιασμοῦ γεγόνασιν οἱ ὑπ' αὐτῷ τε καὶ σὺν αὐτῷ· οὕτω καὶ τῇ ἀνομίᾳ σύμμορφοί τε καὶ ὁμοειδεῖς οἱ ταύτην ἐπηχθισμένοι, καὶ τῇ ἀκαθάρτῳ φαυλότητε συζῇν ᾑρημένοι. ᾿Αποφέρουσι δὲ τὸ μέτρον εἰς Βα βυλῶνα, καὶ οἶκον αὐτῷ ζητοῦσιν ἐκεῖ, αἰνιγματω S, CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. peccata nostra, ut nos propter ipsum et per ipsum A puri ac splendidi simus. certe propheta Jeremias de Judaeorum populis qui purgationem repudia- rent eam quæ per Christum perficitur, conqueritur, dicens: «Defecit sufatorium ab igne, defecit plum- bum, frustra argentarius conflat, nequitiæ eorum non sunt excoctæ : argentum reprobatum vocale illos, quia reprobavit illos Dominus ''., Intelligis igi- tur non ignorasse Scripturam divinam purgationem argenti sine plumbo fieri non posse. Ergo, quia nos, cum reprobi essemus, a Christo purgati sumus, ideo ille per plumbum figuratur. Idemque obstruit os iniquitatis, quæ specie mulieris indicatur: est autem mulier infirmitatis simul et voluptatis nota. Iniqui- tas porro omnis per hæc duo committitur; ubi enin prius mens voluptate aliqua, quam ex hac aut illa re perceperit, corrupta fuerit, tum enervata la- bores remittit illos, qui ad virtutem ferunt, et ad peccatum labitur humanus animus: itaque volupta- tis potius amatores quam Dei quidam dicuntur *. Alloquitur etiam propheta eos qui ex infirmitate animi peccati ac vitiosæ dissolutionis morbo lan- guebant : • Confortamini, manus remissæ, et genua dissoluta ".) PALL. Sed de hoc satis. Illud vero mulierum par, quæso, quæ mensuram atque iniquitatem in Babyloniam regionem deferunt, quid sibi vult? quidve significat? CYR. Obstructum est, Palladi, per Christum os fuiquitatis; justificati namque in illo sumus, atque ab omni criminatione liberati, illaque ini- quitatis adversum nos accusatio conquievit. Hune enim totius dispensationis suæ Gnem propositum habuit is, qui propter nos, secundum nos, et pro nobis mortem subiit, etsi denuo revixit; neque enim fas erat, ut vita morti succumberet. Sed nonnulli non crediderunt Christi Evangelio; ideoque, cum a peccato redimi noluerint, nil mirum, zi ejus pec- cali sarcinam denuo ferunt, quam suis ipsi cervici- bus infirmitate rationis, et languore mentis, et mol- litie animi parum virilis imposuerunt. Hi omni spiritu improbo circumferuntur, et ad omne ge- nus impuritatis vehementissime compulsi, sum- mum studium rebus vitiosis impendunt. Studii porro insigne sunt pennæ, quas etiam esse ait upupæ: genus est autem id aviculæ, quæ semper circa lutum pessime olens volat, atque ex cœno et sordi- bus pastum petit. Igitur quicunque sua studia in impuritatem insumunt, hi procul dubio pennas upupæ jure optimo habere dicendi sunt. Muliebri iidem specie sunt et effeminati : denique eadem forma sunt qua esse dicitur iniquitas eorum do- mina. Ut enim conformes Christo per sanctificatio- nem fiunt qui sub ipso et cum ipso sunt: sic ini- quitati conformes ac similes sunt qui iniquitatis sarcinam sustulerunt, institueruntque vitam cum vitiorum impuritate traducere. In Babylonicam .63 +ª Jer. vi, 29, 30. *³ II Tim. 111, seqq. B C D Isa. XXXV, 3.

νῷ, τῆς εἰς ἀρετὴν εὐτολμίας ἀποφοιτᾷν, και τοι παρὸν εὖ μάλα διὰ Χριστοῦ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀνα- θρώσκειν δύνασθαι τῶν ἐπαινουμένων, καὶ πρός γε τούτῳ, ἡμᾶς παραθήγει, λέγων, ὁ ἱερώτατος Παῦ λος· Τοῦ λοιποῦ ἐνδυναμοῦσθε ἐν Κυρίῳ, καὶ ἐν τῷ κράτει τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. ο ་ ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Ποιήσομεν γὰρ δύναμιν ἐν Χριστῷ· πλὴν οὐκ ἂν οἶμαί τις ανιδρωτὶ κατορθώσειε τὸ κατανεα- νιεύεσθαι παθῶν, καὶ ἀπορθοῦν εἰς τοῦτο τὸν οἰκεῖον ἰσχῦσαι νοῦν. ΠΑΛΛ. Σύμφημι. ΚΥΡ. Τοιγάρτοι χρῆμα διαφανές τε καὶ ἀξιόλη- πτον, καὶ ἀναπίπτουσι μὲν οὐχ ἁλώσιμον, ἐκτετιμη κόσι δὲ τὸ πονεῖν, εὐπόριστον. Γέγραπται δὲ, ὅτι • Ανὴρ ἐν πόνοις πονεῖ ἑαυτῷ, καὶ ἐκδιάζεται ἑαυ τοῦ τὴν ἀπώλειαν. » Μικροῖς δὲ ἱδρῶσι δύνασθαι κατορθοῦν τὰ ἐξαίρετα τῶν πραγμάτων, ἀμαθες οἶμαι που, καὶ τὸ μόνον ἐννοεῖν. Η οὐχὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἡμῖν ὅτι μάλιστα τιμαλφέστατον εἴη ἄν, τὸ διατῶσαι τὴν ψυχὴν, καὶ τῆς ἰδίας ὑπεραθλῆσας ζωής; ΠΑΛΛ. Μάλιστά γε. ΚΥΡ. Τὸ δὲ ἤδη περιφανὲς ἐν δόξῃ, τίσι μάλιστα τῶν ἀθλητῶν οἰήσῃ πρέπειν, πότερα τοῖς ἀθλοῦσιν ὀρθῶς καὶ ἐξησκημένως, καὶ οἷς ἐν λόγῳ τὸ χρῆναι νικάν, ἢ τοῖς ὡς ἥδιστα διαχεομένοις εἰς τρυφάς, και τὴν ἐν ῥαστώνῃ ζωήν, τῆς ἀρίστης ἀνθῃρημένοις; ΠΑΛΛ. Καὶ πῶς, ἢ πόθεν ἀμφίλογον, ὡς ἥκιστα μὲν τὸ νικᾶν πρέποι ἂν τοῖς ἡῤῥωστηκόσι τὸ ῥαθυ μεῖν, τό γε μὴν δύνασθαι κρατεῖν τοῖς ἐπιεικεστέροις; ΚΥΡ. Αρ' οὖν ἐροῦμεν ὡς καὶ προσήκοι εἰς εὐ- κλείας δύναμιν τὸ χρῆμα αὐτοῖς, ἐῤῥῶσθαι μὲν φρά σουσι τὸ χρῆναι πονεῖν, τόγε μὴν ἀνεῖσθαι καὶ τρυ φᾶν ἑλομένοις. ΠΑΛΛ. Οὐ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Εψεται δὴ οὖν τοῖς ὅτι μάλιστα φιλοπονω τάτοις, τὸ εὐδοκιμεῖν καὶ ἀγώνων δίχα κατορθώσειεν ἂν οὐδεὶς τὸ εἶναι περιφανής. ΠΑΛΛ. "Αραρεν. ΚΥΡ. Ιτέον δὴ οὖν, Παλλάδιο, κατ' εὐθὺ τῶν ἐπαινουμένων, καὶ ἀνδρείας τῆς εἰς ἀρετὴν ἐπιμελη- τέον, εὐψυχίας τε τῆς ἄγαν καὶ τεθαυμασμένης παρά τε τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ, καὶ τῆς ἐντριβοῦς καὶ φίλης τῶν ἁγίων ψυχαῖς. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ εἰς τοῦτο διανενευκόσιν εὖ μάλα, προσεφώνει λέγων· • Ανδρίζεσθε, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία ὑμῶν, πάντες οἱ ἐλπίζοντες ἐπὶ Κύριον. ο ὡς δὲ αὐτὸ δὴ τουτὶ καὶ πρό γε τῶν ἄλλων κατορθωκώς, αὐτὸς ἑαυτῷ σεμνύνεται, καί φησι· ο Κύριος φωτισμός μου καὶ Σωτήρ μου, τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος ὑπερασπιστής τῆς ζωῆς μου, ἀπὸ τίνος δειλιάσω ; ν Μύρια γὰρ ὅσα περὶ ἡμᾶς τὰ σκάνδαλα, κρείττων * τι, 10. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dejecto, virtutis conatus detrectare, quamvis in A promptu sit posse Christi ope ad quodcunque rerum laudandarum genus ascendere; ad eainque rem hortetur nos illis verbis beatissimus Paulus, ‹ De cretero confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus **. › PALL. Optime dicis. CYR. In Christo namque faciemus virtutem; nec tamen, opinor, ulli contingit, ut sine labore ad- versus vitia fortiter se gerat, ad eamque rem ani- unum erigere possit. PALL. Assentior. CYR. Præclara namque ea res est, et in qua consequenda operæ pretium sit, studium ponere, quæ a supinis hominibus teneri non potest; facil- lime autem ab iis paratur, qui laborem inertiæ præ- tulerunt. Scriptum est enim : • Vir in laboribus sibi laborat, et vim facit suæ perditioni “. • Exi- guis autem laboribus rerum eximiarum posse fieri compotem, stullum est, opinor, vel cogitare. Quid? ɲonne omnium rerum exoptatissimum est animam servare, ac pro sua quemque vita retinenda decer- tare ? PALL. Maxime vero. CYR. Illam vero gloriæ claritatem quibus athletis convenire maxime putas, rectene et exercitatione adhibita certantibus, et qui victoriæ maximanı ra- tionem habent ; an iis, qui jucundissime voluptati bus difuunt, et desidiosam vitam optimæ atque præstantissimæ prætulerunt? PALL. Quonam modo vero, aut undenam du- bium cuiquam possit esse, quin minime iis conve- nial vincere, qui desidia laborant, sed quius sit victoria potiri qui alacriores fuerint? CYR. Num igitur dicemus, qui laboribus multam salutem dixerint, remissioremque vitam ac volu- ptuosam amplexi sint, hoc ipsum illis gloriæ futu- rum? PALL. Minime vero. CYR. Igitur consequens est, ut ii modo laudem mereantur, qui labores libentissime suscipiunt; neque sine certamine contingat cuiquam nominis claritas. PALL. Ita congruere videtur. CYR. Recta igitur, Palladi, ad res laudandas pergere oportet; ac fortitudini, quæ ad virtutem tendit, magnitudinique animi illi excellenti studen- dum est, quam Scriptura divinitus inspirata solet admirari, et quæ sanctorum virorum animis fa- miliaris et amica est. Itaque vir ille admirandus David, ejus virtutis studiosos alloquebatur, dicens : ‹ Viriliter agite, et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Domino *. » Et tanquam hoc ipsum, et quidem præ cæteris præstitisset, ipse de se ma- gnifce loquitur, et ait : « Dominus illuminatio mea, et salus mea; quem timebe? Dominus protector vita meæ, a quo trepidabo " ? » Innumera- B C D Ephes. Prov. xv, 26. "Psal. xxx, 25. "Psal. xxvi, 1.

νῷ, τῆς εἰς ἀρετὴν εὐτολμίας ἀποφοιτᾷν, και τοι παρὸν εὖ μάλα διὰ Χριστοῦ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀνα- θρώσκειν δύνασθαι τῶν ἐπαινουμένων, καὶ πρός γε τούτῳ, ἡμᾶς παραθήγει, λέγων, ὁ ἱερώτατος Παῦ λος· Τοῦ λοιποῦ ἐνδυναμοῦσθε ἐν Κυρίῳ, καὶ ἐν τῷ κράτει τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. ο ་ ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Ποιήσομεν γὰρ δύναμιν ἐν Χριστῷ· πλὴν οὐκ ἂν οἶμαί τις ανιδρωτὶ κατορθώσειε τὸ κατανεα- νιεύεσθαι παθῶν, καὶ ἀπορθοῦν εἰς τοῦτο τὸν οἰκεῖον ἰσχῦσαι νοῦν. ΠΑΛΛ. Σύμφημι. ΚΥΡ. Τοιγάρτοι χρῆμα διαφανές τε καὶ ἀξιόλη- πτον, καὶ ἀναπίπτουσι μὲν οὐχ ἁλώσιμον, ἐκτετιμη κόσι δὲ τὸ πονεῖν, εὐπόριστον. Γέγραπται δὲ, ὅτι • Ανὴρ ἐν πόνοις πονεῖ ἑαυτῷ, καὶ ἐκδιάζεται ἑαυ τοῦ τὴν ἀπώλειαν. » Μικροῖς δὲ ἱδρῶσι δύνασθαι κατορθοῦν τὰ ἐξαίρετα τῶν πραγμάτων, ἀμαθες οἶμαι που, καὶ τὸ μόνον ἐννοεῖν. Η οὐχὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἡμῖν ὅτι μάλιστα τιμαλφέστατον εἴη ἄν, τὸ διατῶσαι τὴν ψυχὴν, καὶ τῆς ἰδίας ὑπεραθλῆσας ζωής; ΠΑΛΛ. Μάλιστά γε. ΚΥΡ. Τὸ δὲ ἤδη περιφανὲς ἐν δόξῃ, τίσι μάλιστα τῶν ἀθλητῶν οἰήσῃ πρέπειν, πότερα τοῖς ἀθλοῦσιν ὀρθῶς καὶ ἐξησκημένως, καὶ οἷς ἐν λόγῳ τὸ χρῆναι νικάν, ἢ τοῖς ὡς ἥδιστα διαχεομένοις εἰς τρυφάς, και τὴν ἐν ῥαστώνῃ ζωήν, τῆς ἀρίστης ἀνθῃρημένοις; ΠΑΛΛ. Καὶ πῶς, ἢ πόθεν ἀμφίλογον, ὡς ἥκιστα μὲν τὸ νικᾶν πρέποι ἂν τοῖς ἡῤῥωστηκόσι τὸ ῥαθυ μεῖν, τό γε μὴν δύνασθαι κρατεῖν τοῖς ἐπιεικεστέροις; ΚΥΡ. Αρ' οὖν ἐροῦμεν ὡς καὶ προσήκοι εἰς εὐ- κλείας δύναμιν τὸ χρῆμα αὐτοῖς, ἐῤῥῶσθαι μὲν φρά σουσι τὸ χρῆναι πονεῖν, τόγε μὴν ἀνεῖσθαι καὶ τρυ φᾶν ἑλομένοις. ΠΑΛΛ. Οὐ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Εψεται δὴ οὖν τοῖς ὅτι μάλιστα φιλοπονω τάτοις, τὸ εὐδοκιμεῖν καὶ ἀγώνων δίχα κατορθώσειεν ἂν οὐδεὶς τὸ εἶναι περιφανής. ΠΑΛΛ. "Αραρεν. ΚΥΡ. Ιτέον δὴ οὖν, Παλλάδιο, κατ' εὐθὺ τῶν ἐπαινουμένων, καὶ ἀνδρείας τῆς εἰς ἀρετὴν ἐπιμελη- τέον, εὐψυχίας τε τῆς ἄγαν καὶ τεθαυμασμένης παρά τε τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ, καὶ τῆς ἐντριβοῦς καὶ φίλης τῶν ἁγίων ψυχαῖς. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ εἰς τοῦτο διανενευκόσιν εὖ μάλα, προσεφώνει λέγων· • Ανδρίζεσθε, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία ὑμῶν, πάντες οἱ ἐλπίζοντες ἐπὶ Κύριον. ο ὡς δὲ αὐτὸ δὴ τουτὶ καὶ πρό γε τῶν ἄλλων κατορθωκώς, αὐτὸς ἑαυτῷ σεμνύνεται, καί φησι· ο Κύριος φωτισμός μου καὶ Σωτήρ μου, τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος ὑπερασπιστής τῆς ζωῆς μου, ἀπὸ τίνος δειλιάσω ; ν Μύρια γὰρ ὅσα περὶ ἡμᾶς τὰ σκάνδαλα, κρείττων * τι, 10. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dejecto, virtutis conatus detrectare, quamvis in A promptu sit posse Christi ope ad quodcunque rerum laudandarum genus ascendere; ad eainque rem hortetur nos illis verbis beatissimus Paulus, ‹ De cretero confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus **. › PALL. Optime dicis. CYR. In Christo namque faciemus virtutem; nec tamen, opinor, ulli contingit, ut sine labore ad- versus vitia fortiter se gerat, ad eamque rem ani- unum erigere possit. PALL. Assentior. CYR. Præclara namque ea res est, et in qua consequenda operæ pretium sit, studium ponere, quæ a supinis hominibus teneri non potest; facil- lime autem ab iis paratur, qui laborem inertiæ præ- tulerunt. Scriptum est enim : • Vir in laboribus sibi laborat, et vim facit suæ perditioni “. • Exi- guis autem laboribus rerum eximiarum posse fieri compotem, stullum est, opinor, vel cogitare. Quid? ɲonne omnium rerum exoptatissimum est animam servare, ac pro sua quemque vita retinenda decer- tare ? PALL. Maxime vero. CYR. Illam vero gloriæ claritatem quibus athletis convenire maxime putas, rectene et exercitatione adhibita certantibus, et qui victoriæ maximanı ra- tionem habent ; an iis, qui jucundissime voluptati bus difuunt, et desidiosam vitam optimæ atque præstantissimæ prætulerunt? PALL. Quonam modo vero, aut undenam du- bium cuiquam possit esse, quin minime iis conve- nial vincere, qui desidia laborant, sed quius sit victoria potiri qui alacriores fuerint? CYR. Num igitur dicemus, qui laboribus multam salutem dixerint, remissioremque vitam ac volu- ptuosam amplexi sint, hoc ipsum illis gloriæ futu- rum? PALL. Minime vero. CYR. Igitur consequens est, ut ii modo laudem mereantur, qui labores libentissime suscipiunt; neque sine certamine contingat cuiquam nominis claritas. PALL. Ita congruere videtur. CYR. Recta igitur, Palladi, ad res laudandas pergere oportet; ac fortitudini, quæ ad virtutem tendit, magnitudinique animi illi excellenti studen- dum est, quam Scriptura divinitus inspirata solet admirari, et quæ sanctorum virorum animis fa- miliaris et amica est. Itaque vir ille admirandus David, ejus virtutis studiosos alloquebatur, dicens : ‹ Viriliter agite, et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Domino *. » Et tanquam hoc ipsum, et quidem præ cæteris præstitisset, ipse de se ma- gnifce loquitur, et ait : « Dominus illuminatio mea, et salus mea; quem timebe? Dominus protector vita meæ, a quo trepidabo " ? » Innumera- B C D Ephes. Prov. xv, 26. "Psal. xxx, 25. "Psal. xxvi, 1.

δὲ, οἶμαι, παντὸς ἀριθμοῦ πληθὺς δαιμονίων κατερε- θίζει πρὸς ἁμαρτίαν, καὶ προσέτι τῶν ἐμφύτων ἡδο νῶν οὐκ ἀγεννὴς ἀγριότης, φιλοχρηματίαι τε καὶ ἀλαζονίαι, καὶ οἱ φόνου γείτονες ἐπισκήπτουσι φθό- νοι, μίσος καὶ καταλαλιαί, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ὁμοίων κακῶν. Ἀλλ᾽ οἱ μὲν εὔκολοι πρὸς ἀπαγωγήν, οὐδ' ὅσον εἰπεῖν τοῦ χρῆναι γενναίως τὰ τοιάδε δι- ενεγκεῖν ἄκρῳ τάχα που δακτύλῳ προσψαύσοντες, ἀμελητὶ τὸ νικᾶν ἀπονέμοντι τοῖς ἐχθροῖς, σευτλίον ἡμίεφθον, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν, οιονεί πως εἰς γῆν ἐῤῥιμμένοι, καὶ ἀμαχεὶ τρόπον τινὰ τοῖς τῆς φαυλότητος ὑπενηνεγμένοι ποσίν. Οἱ δὲ φιλάρετοί τε καὶ ἀγαθοὶ, καὶ τῆς ἄνωθεν ἐφιέμενοι δόξης, ζωῆς τε τῆς εἰς αἰῶνα μεταλαχεῖν γλιχόμενοι, γενναιότατα καὶ εὐτολ- μότατα ταῖς τῶν ἰδίων παθῶν ὑπαντιάζουσι προσβολαΐς, κατανεκροῦντες τὴν σάρκα, καὶ τῶν ἐν αὐτῇ τε καὶ Β ἐξ αὐτῆς κατεξανιστάμενοι κινημάτων. Ταύτῃ τοι καὶ πᾶν εἶδος φαυλότητός τε καὶ ἁμαρτίας εὐτεχνέστατα παρωθούμενοι, τὴν ἱερὰν καὶ ἀμώμητον κατορθοῦσι ζωὴν, οἷς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιφωνεῖ, λέγων· Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀλη- θείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασία τοῦ Εὐαγ- γελίου τῆς εἰρήνης· ἐπὶ πᾶσιν ἀναλαβόντες τὸν θυ ρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι. » Παντευχία γὰρ ἡ πνευματικὴ τοῖς ἁγίοις πρεπωδεστάτη, ἧς ἐφίεσθαι δεῖν ἡμᾶς, εἰ καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον, κελεύει δ' οὖν ὅμως καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ· ε Εστωσαν γὰρ ὑμῶν αἱ ὀσφύες, φησί, περιεζωσμέναι, καὶ τὰ ὑπου • δήματα ἐν τοῖς ποσὶν ὑμῶν, καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι·, τὸ μὲν εὔζωνόν τε καὶ οἱονεί που συνεσταλμένον, ἐπὶ τὸ χρῆναι τληπαθεῖν ὑπέρ γε τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης, τοῦ διεξῶσθαι σημαίνοντος· τὸ δ' ευτρεπές τε καὶ πρόθυμον, εἰς τὴν ἀπὸ τοῦ κόσμου κατάστασιν, τοῦ ὑποδεδέσθαι τοὺς πόδας, ὡς αὐτίκα δὴ μάλα βαδιουμένους, οἵπερ ἂν ἡμᾶς ὁ θεῖος ἰέναι βούλοιτο νόμος· τὸ δὲ καίεσθαι τοὺς λύχνους, τοῦ μὴ ὡς ἐν σκότει τε καὶ ἀμαθίᾳ ζῆν ἀνέχεσθαί τινας, ἐν φωτὶ δὲ μᾶλλον τῷ διὰ Χριστοῦ τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τεθαυμασμένων ποιεῖσθαι πορείαν. Ἰουδαίοις μὲν ἐκ φρενοβλαβείας τοῦτο δρᾷν οὐκ ἀνεχομένοις, προσεφώνει Χριστός· . Εως τὸ φῶς ἔχετε περιπα- τεῖτε ἐν τῷ φωτὶ, ἵνα μὴ σκοτία ὑμᾶς καταλάβῃ. ο Οὐκοῦν ἑτοιμότης εἰς ἀρετὴν καὶ ἀνδρεία φρονήσει συνεζευγμένη, λαμπρὸν καὶ περίοπτον ἀποφήσειεν ἂν τῆς εὐσεβείας τὸν ἐραστήν. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἐν τῷ ἀνεῖσθαι φιλεῖν, τὸ εὐκλεὶς εὑρήσομεν· ἀλλ᾽ εἴπερ ἱδροῦν ἔλοιτό τις, τότε δὴ μόν λις έσται λαμπρός τε καὶ εὐδοκιμώτατος. Καὶ γοῦν ποιουμένοις ἔτι τὰς ἐν Αἰγύπτῳ διατριβὰς τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, ἐφίστησι μὲν ἐπιστάτας τῶν ἔργων δεινούς καὶ πικροὺς ὁ βέβηλος Φαραώ· οἱ δὲ, τὴν ἀνεθέλητόν τε αὐτοῖς, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐπερριμμένην σκληρ αγωγίαν γύμνασμα ποιούμενοι πρὸς τὸ τληπαθές, νι, 14-16. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A bilia namque scandala nos circumstant : vincit au- tem, ut opinor, numerum omnem dæmoniorum multitudo, quæ nos ad peccandum irritat: ad hæc insitarum in nobis voluptatum immanitas minime vulgaris, avaritia, jactantia, invidia non longe a caede remota, odia quoque, et detractiones irruunt, cæteraque ejusmodi vitia. Qui igitur sunt leves, ac sese facile abduci sinunt, cum ne summis quidem digitis, quod adversus ejusmodi vitia suscipitur certamen attingant, nihil morati, victoriam hosti concedunt (betæ instar semicoctae), juxta pro phetæ vocem, in terram abjecti, ac citra pugnan quodammodo sub nequitiæ pedibus prostrati. At vero virtutis amatores, ac probi. viri, quique co- lestem illam gloriam exoptant, vitæque illius æter- næ participes esse cupiunt, fortiter ac strenue perturbationibus irruentibus occurrunt, cum car- nem mortificant, adversusque motus eos, qui in ipsa et ex ipsa sunt, insurgunt. Itaque omni ne- quitiæ ac peccati genere summa arte atque indu- • stria depulso, sanctam atque omni labe vacuam vi- tam exigunt : quos etiam divinus vir Paulus allo- quitur, dicens : State igitur succincti lumbos ve- stros in veritate, et induti loricam justitiæ, et calceati pedes in preparationem Evangelii pacis ; ad hæc omnia sumentes scutum fidei, in quo pote- ritis omnia tela nequissimi ignea exstinguere Armatura namque spiritualis sanctos viros maxime decet, quam nos, etsi alio modo, jubet tamen expe- Sint enim, inquit, tere etiam ipse Salvator: lumbi vestri præcincti, et calcei in pedibus vestris, et lucernæ ardentes " : › præcingendi namque verbo significatur accinctos, ac veluti collecta com- pressaque veste expeditos ad mala pro virtute et Dei charitate toleranda esse oportere : subligati vero pedes indicant paratos alacresque ad migrandum ex hoc mundo, ut quamprimum profecturos quo- cunque ire divinum imperium jusserit; lucerna denique ardentes significant, non esse cuiquam in tenebris atque inscitia vivendum, sed in Christi lumine ad ea omnia quæ laudabilia sunt conten- dendum. Judæos quidem, quod essent parum sana mente, id facere recusantes, allo- quebatur Christus, Dum lucem, inquiens, habetis, D ambulate in luce, ne vos tenebræ comprehen- dant “. › Pietatis igitur amatorem alacritas ad vir- tutem capessendam, ac fortitudo cum prudentia conjuncta clarum atque conspicuum reddit. PALL. Optime dicis. C CYR. Non enim dissoluta remissaque vita glo- riam consequi licet; quin potius, etiamsi quispiam labores ac sudores perferre statuerit, vix tamen splendorem laudemque insignem adipiscetur. Ita- que miis Israel, cum adhuc in Ægypto degerent, imposuit quidem operum praefectos graves acer- bosque profanus ille Pharao at iiti, quia duram illam vivendi legem, quamvis invitis et necessitate Ephes. Luc. XII, 35. Joan. x, 35.

δὲ, οἶμαι, παντὸς ἀριθμοῦ πληθὺς δαιμονίων κατερε- θίζει πρὸς ἁμαρτίαν, καὶ προσέτι τῶν ἐμφύτων ἡδο νῶν οὐκ ἀγεννὴς ἀγριότης, φιλοχρηματίαι τε καὶ ἀλαζονίαι, καὶ οἱ φόνου γείτονες ἐπισκήπτουσι φθό- νοι, μίσος καὶ καταλαλιαί, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ὁμοίων κακῶν. Ἀλλ᾽ οἱ μὲν εὔκολοι πρὸς ἀπαγωγήν, οὐδ' ὅσον εἰπεῖν τοῦ χρῆναι γενναίως τὰ τοιάδε δι- ενεγκεῖν ἄκρῳ τάχα που δακτύλῳ προσψαύσοντες, ἀμελητὶ τὸ νικᾶν ἀπονέμοντι τοῖς ἐχθροῖς, σευτλίον ἡμίεφθον, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν, οιονεί πως εἰς γῆν ἐῤῥιμμένοι, καὶ ἀμαχεὶ τρόπον τινὰ τοῖς τῆς φαυλότητος ὑπενηνεγμένοι ποσίν. Οἱ δὲ φιλάρετοί τε καὶ ἀγαθοὶ, καὶ τῆς ἄνωθεν ἐφιέμενοι δόξης, ζωῆς τε τῆς εἰς αἰῶνα μεταλαχεῖν γλιχόμενοι, γενναιότατα καὶ εὐτολ- μότατα ταῖς τῶν ἰδίων παθῶν ὑπαντιάζουσι προσβολαΐς, κατανεκροῦντες τὴν σάρκα, καὶ τῶν ἐν αὐτῇ τε καὶ Β ἐξ αὐτῆς κατεξανιστάμενοι κινημάτων. Ταύτῃ τοι καὶ πᾶν εἶδος φαυλότητός τε καὶ ἁμαρτίας εὐτεχνέστατα παρωθούμενοι, τὴν ἱερὰν καὶ ἀμώμητον κατορθοῦσι ζωὴν, οἷς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιφωνεῖ, λέγων· Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀλη- θείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασία τοῦ Εὐαγ- γελίου τῆς εἰρήνης· ἐπὶ πᾶσιν ἀναλαβόντες τὸν θυ ρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι. » Παντευχία γὰρ ἡ πνευματικὴ τοῖς ἁγίοις πρεπωδεστάτη, ἧς ἐφίεσθαι δεῖν ἡμᾶς, εἰ καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον, κελεύει δ' οὖν ὅμως καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ· ε Εστωσαν γὰρ ὑμῶν αἱ ὀσφύες, φησί, περιεζωσμέναι, καὶ τὰ ὑπου • δήματα ἐν τοῖς ποσὶν ὑμῶν, καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι·, τὸ μὲν εὔζωνόν τε καὶ οἱονεί που συνεσταλμένον, ἐπὶ τὸ χρῆναι τληπαθεῖν ὑπέρ γε τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης, τοῦ διεξῶσθαι σημαίνοντος· τὸ δ' ευτρεπές τε καὶ πρόθυμον, εἰς τὴν ἀπὸ τοῦ κόσμου κατάστασιν, τοῦ ὑποδεδέσθαι τοὺς πόδας, ὡς αὐτίκα δὴ μάλα βαδιουμένους, οἵπερ ἂν ἡμᾶς ὁ θεῖος ἰέναι βούλοιτο νόμος· τὸ δὲ καίεσθαι τοὺς λύχνους, τοῦ μὴ ὡς ἐν σκότει τε καὶ ἀμαθίᾳ ζῆν ἀνέχεσθαί τινας, ἐν φωτὶ δὲ μᾶλλον τῷ διὰ Χριστοῦ τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τεθαυμασμένων ποιεῖσθαι πορείαν. Ἰουδαίοις μὲν ἐκ φρενοβλαβείας τοῦτο δρᾷν οὐκ ἀνεχομένοις, προσεφώνει Χριστός· . Εως τὸ φῶς ἔχετε περιπα- τεῖτε ἐν τῷ φωτὶ, ἵνα μὴ σκοτία ὑμᾶς καταλάβῃ. ο Οὐκοῦν ἑτοιμότης εἰς ἀρετὴν καὶ ἀνδρεία φρονήσει συνεζευγμένη, λαμπρὸν καὶ περίοπτον ἀποφήσειεν ἂν τῆς εὐσεβείας τὸν ἐραστήν. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἐν τῷ ἀνεῖσθαι φιλεῖν, τὸ εὐκλεὶς εὑρήσομεν· ἀλλ᾽ εἴπερ ἱδροῦν ἔλοιτό τις, τότε δὴ μόν λις έσται λαμπρός τε καὶ εὐδοκιμώτατος. Καὶ γοῦν ποιουμένοις ἔτι τὰς ἐν Αἰγύπτῳ διατριβὰς τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, ἐφίστησι μὲν ἐπιστάτας τῶν ἔργων δεινούς καὶ πικροὺς ὁ βέβηλος Φαραώ· οἱ δὲ, τὴν ἀνεθέλητόν τε αὐτοῖς, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐπερριμμένην σκληρ αγωγίαν γύμνασμα ποιούμενοι πρὸς τὸ τληπαθές, νι, 14-16. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A bilia namque scandala nos circumstant : vincit au- tem, ut opinor, numerum omnem dæmoniorum multitudo, quæ nos ad peccandum irritat: ad hæc insitarum in nobis voluptatum immanitas minime vulgaris, avaritia, jactantia, invidia non longe a caede remota, odia quoque, et detractiones irruunt, cæteraque ejusmodi vitia. Qui igitur sunt leves, ac sese facile abduci sinunt, cum ne summis quidem digitis, quod adversus ejusmodi vitia suscipitur certamen attingant, nihil morati, victoriam hosti concedunt (betæ instar semicoctae), juxta pro phetæ vocem, in terram abjecti, ac citra pugnan quodammodo sub nequitiæ pedibus prostrati. At vero virtutis amatores, ac probi. viri, quique co- lestem illam gloriam exoptant, vitæque illius æter- næ participes esse cupiunt, fortiter ac strenue perturbationibus irruentibus occurrunt, cum car- nem mortificant, adversusque motus eos, qui in ipsa et ex ipsa sunt, insurgunt. Itaque omni ne- quitiæ ac peccati genere summa arte atque indu- • stria depulso, sanctam atque omni labe vacuam vi- tam exigunt : quos etiam divinus vir Paulus allo- quitur, dicens : State igitur succincti lumbos ve- stros in veritate, et induti loricam justitiæ, et calceati pedes in preparationem Evangelii pacis ; ad hæc omnia sumentes scutum fidei, in quo pote- ritis omnia tela nequissimi ignea exstinguere Armatura namque spiritualis sanctos viros maxime decet, quam nos, etsi alio modo, jubet tamen expe- Sint enim, inquit, tere etiam ipse Salvator: lumbi vestri præcincti, et calcei in pedibus vestris, et lucernæ ardentes " : › præcingendi namque verbo significatur accinctos, ac veluti collecta com- pressaque veste expeditos ad mala pro virtute et Dei charitate toleranda esse oportere : subligati vero pedes indicant paratos alacresque ad migrandum ex hoc mundo, ut quamprimum profecturos quo- cunque ire divinum imperium jusserit; lucerna denique ardentes significant, non esse cuiquam in tenebris atque inscitia vivendum, sed in Christi lumine ad ea omnia quæ laudabilia sunt conten- dendum. Judæos quidem, quod essent parum sana mente, id facere recusantes, allo- quebatur Christus, Dum lucem, inquiens, habetis, D ambulate in luce, ne vos tenebræ comprehen- dant “. › Pietatis igitur amatorem alacritas ad vir- tutem capessendam, ac fortitudo cum prudentia conjuncta clarum atque conspicuum reddit. PALL. Optime dicis. C CYR. Non enim dissoluta remissaque vita glo- riam consequi licet; quin potius, etiamsi quispiam labores ac sudores perferre statuerit, vix tamen splendorem laudemque insignem adipiscetur. Ita- que miis Israel, cum adhuc in Ægypto degerent, imposuit quidem operum praefectos graves acer- bosque profanus ille Pharao at iiti, quia duram illam vivendi legem, quamvis invitis et necessitate Ephes. Luc. XII, 35. Joan. x, 35.

δὲ, οἶμαι, παντὸς ἀριθμοῦ πληθὺς δαιμονίων κατερε- θίζει πρὸς ἁμαρτίαν, καὶ προσέτι τῶν ἐμφύτων ἡδο νῶν οὐκ ἀγεννὴς ἀγριότης, φιλοχρηματίαι τε καὶ ἀλαζονίαι, καὶ οἱ φόνου γείτονες ἐπισκήπτουσι φθό- νοι, μίσος καὶ καταλαλιαί, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ὁμοίων κακῶν. Ἀλλ᾽ οἱ μὲν εὔκολοι πρὸς ἀπαγωγήν, οὐδ' ὅσον εἰπεῖν τοῦ χρῆναι γενναίως τὰ τοιάδε δι- ενεγκεῖν ἄκρῳ τάχα που δακτύλῳ προσψαύσοντες, ἀμελητὶ τὸ νικᾶν ἀπονέμοντι τοῖς ἐχθροῖς, σευτλίον ἡμίεφθον, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν, οιονεί πως εἰς γῆν ἐῤῥιμμένοι, καὶ ἀμαχεὶ τρόπον τινὰ τοῖς τῆς φαυλότητος ὑπενηνεγμένοι ποσίν. Οἱ δὲ φιλάρετοί τε καὶ ἀγαθοὶ, καὶ τῆς ἄνωθεν ἐφιέμενοι δόξης, ζωῆς τε τῆς εἰς αἰῶνα μεταλαχεῖν γλιχόμενοι, γενναιότατα καὶ εὐτολ- μότατα ταῖς τῶν ἰδίων παθῶν ὑπαντιάζουσι προσβολαΐς, κατανεκροῦντες τὴν σάρκα, καὶ τῶν ἐν αὐτῇ τε καὶ Β ἐξ αὐτῆς κατεξανιστάμενοι κινημάτων. Ταύτῃ τοι καὶ πᾶν εἶδος φαυλότητός τε καὶ ἁμαρτίας εὐτεχνέστατα παρωθούμενοι, τὴν ἱερὰν καὶ ἀμώμητον κατορθοῦσι ζωὴν, οἷς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιφωνεῖ, λέγων· Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀλη- θείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασία τοῦ Εὐαγ- γελίου τῆς εἰρήνης· ἐπὶ πᾶσιν ἀναλαβόντες τὸν θυ ρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι. » Παντευχία γὰρ ἡ πνευματικὴ τοῖς ἁγίοις πρεπωδεστάτη, ἧς ἐφίεσθαι δεῖν ἡμᾶς, εἰ καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον, κελεύει δ' οὖν ὅμως καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ· ε Εστωσαν γὰρ ὑμῶν αἱ ὀσφύες, φησί, περιεζωσμέναι, καὶ τὰ ὑπου • δήματα ἐν τοῖς ποσὶν ὑμῶν, καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι·, τὸ μὲν εὔζωνόν τε καὶ οἱονεί που συνεσταλμένον, ἐπὶ τὸ χρῆναι τληπαθεῖν ὑπέρ γε τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης, τοῦ διεξῶσθαι σημαίνοντος· τὸ δ' ευτρεπές τε καὶ πρόθυμον, εἰς τὴν ἀπὸ τοῦ κόσμου κατάστασιν, τοῦ ὑποδεδέσθαι τοὺς πόδας, ὡς αὐτίκα δὴ μάλα βαδιουμένους, οἵπερ ἂν ἡμᾶς ὁ θεῖος ἰέναι βούλοιτο νόμος· τὸ δὲ καίεσθαι τοὺς λύχνους, τοῦ μὴ ὡς ἐν σκότει τε καὶ ἀμαθίᾳ ζῆν ἀνέχεσθαί τινας, ἐν φωτὶ δὲ μᾶλλον τῷ διὰ Χριστοῦ τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τεθαυμασμένων ποιεῖσθαι πορείαν. Ἰουδαίοις μὲν ἐκ φρενοβλαβείας τοῦτο δρᾷν οὐκ ἀνεχομένοις, προσεφώνει Χριστός· . Εως τὸ φῶς ἔχετε περιπα- τεῖτε ἐν τῷ φωτὶ, ἵνα μὴ σκοτία ὑμᾶς καταλάβῃ. ο Οὐκοῦν ἑτοιμότης εἰς ἀρετὴν καὶ ἀνδρεία φρονήσει συνεζευγμένη, λαμπρὸν καὶ περίοπτον ἀποφήσειεν ἂν τῆς εὐσεβείας τὸν ἐραστήν. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις. ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἐν τῷ ἀνεῖσθαι φιλεῖν, τὸ εὐκλεὶς εὑρήσομεν· ἀλλ᾽ εἴπερ ἱδροῦν ἔλοιτό τις, τότε δὴ μόν λις έσται λαμπρός τε καὶ εὐδοκιμώτατος. Καὶ γοῦν ποιουμένοις ἔτι τὰς ἐν Αἰγύπτῳ διατριβὰς τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, ἐφίστησι μὲν ἐπιστάτας τῶν ἔργων δεινούς καὶ πικροὺς ὁ βέβηλος Φαραώ· οἱ δὲ, τὴν ἀνεθέλητόν τε αὐτοῖς, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐπερριμμένην σκληρ αγωγίαν γύμνασμα ποιούμενοι πρὸς τὸ τληπαθές, νι, 14-16. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A bilia namque scandala nos circumstant : vincit au- tem, ut opinor, numerum omnem dæmoniorum multitudo, quæ nos ad peccandum irritat: ad hæc insitarum in nobis voluptatum immanitas minime vulgaris, avaritia, jactantia, invidia non longe a caede remota, odia quoque, et detractiones irruunt, cæteraque ejusmodi vitia. Qui igitur sunt leves, ac sese facile abduci sinunt, cum ne summis quidem digitis, quod adversus ejusmodi vitia suscipitur certamen attingant, nihil morati, victoriam hosti concedunt (betæ instar semicoctae), juxta pro phetæ vocem, in terram abjecti, ac citra pugnan quodammodo sub nequitiæ pedibus prostrati. At vero virtutis amatores, ac probi. viri, quique co- lestem illam gloriam exoptant, vitæque illius æter- næ participes esse cupiunt, fortiter ac strenue perturbationibus irruentibus occurrunt, cum car- nem mortificant, adversusque motus eos, qui in ipsa et ex ipsa sunt, insurgunt. Itaque omni ne- quitiæ ac peccati genere summa arte atque indu- • stria depulso, sanctam atque omni labe vacuam vi- tam exigunt : quos etiam divinus vir Paulus allo- quitur, dicens : State igitur succincti lumbos ve- stros in veritate, et induti loricam justitiæ, et calceati pedes in preparationem Evangelii pacis ; ad hæc omnia sumentes scutum fidei, in quo pote- ritis omnia tela nequissimi ignea exstinguere Armatura namque spiritualis sanctos viros maxime decet, quam nos, etsi alio modo, jubet tamen expe- Sint enim, inquit, tere etiam ipse Salvator: lumbi vestri præcincti, et calcei in pedibus vestris, et lucernæ ardentes " : › præcingendi namque verbo significatur accinctos, ac veluti collecta com- pressaque veste expeditos ad mala pro virtute et Dei charitate toleranda esse oportere : subligati vero pedes indicant paratos alacresque ad migrandum ex hoc mundo, ut quamprimum profecturos quo- cunque ire divinum imperium jusserit; lucerna denique ardentes significant, non esse cuiquam in tenebris atque inscitia vivendum, sed in Christi lumine ad ea omnia quæ laudabilia sunt conten- dendum. Judæos quidem, quod essent parum sana mente, id facere recusantes, allo- quebatur Christus, Dum lucem, inquiens, habetis, D ambulate in luce, ne vos tenebræ comprehen- dant “. › Pietatis igitur amatorem alacritas ad vir- tutem capessendam, ac fortitudo cum prudentia conjuncta clarum atque conspicuum reddit. PALL. Optime dicis. C CYR. Non enim dissoluta remissaque vita glo- riam consequi licet; quin potius, etiamsi quispiam labores ac sudores perferre statuerit, vix tamen splendorem laudemque insignem adipiscetur. Ita- que miis Israel, cum adhuc in Ægypto degerent, imposuit quidem operum praefectos graves acer- bosque profanus ille Pharao at iiti, quia duram illam vivendi legem, quamvis invitis et necessitate Ephes. Luc. XII, 35. Joan. x, 35.

ἀναμελῳδεῖν καὶ λέγειν· . Εἰ μὴ ὅτι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν ἐν τῷ ἐπαναστῆναι ἀνθρώπους ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα ζώντας ἂν κατέπιον ἡμᾶς· ἐν τῷ ὀργισθῆναι τὸν θυμὸν αὐτῶν ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα τὸ ὕδωρ ἂν κατεπόντισεν ἡμᾶς· χείμαρρον διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. ΚΥΡ. Αθρει δὴ τῆς ἐπιβουλῆς τὸν τρόπον. Πρῶτον μὲν γὰρ αὐτοὺς ἀγρίοις κατηκίζετο πόνοις, τὸ μὴ εἰς πληθύν ἰέναι πολλήν, κακουργότατα σοφιζόμενος, δι' ὧν ἠξίου κακοῦν· καὶ λαθραῖον ἦν ἔτι τὸ ἀδίκημα, καὶ οὐ λίαν ἐμφανῆς ὁ τοῦ τυράννου σκοπός, ἀντ εφέρετο δὲ καθάπερ ἔφην αρτίως, ἡ τοῦ κατοικτείρον τος χάρις. Ταπεινούμενοι δὲ, μᾶλλον εἰς αὔξησιν ἴεσαν, ἀλκῆς τε καὶ ἀριθμοῦ. Εἶτα διὰ μέσου τὰς μαίας ταῖς Εβραίων γυναιξὶν, ἐξοπλίζειν ἤθελεν. Β 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτο κρατεῖν ἡφίει Θεός. Επιβουλῆς δὲ λοιπόν, ὡς ἐν τρίτῳ τε καὶ τελευταίῳ τρόπῳ παντί τῷ ἰδίῳ προστέταχε λαῷ καταπνίγειν τὸ ἄρσεν, τὸ λεληθότως πλεονεκτεῖν οὐκέτι παραιτούμενος. Ού- χοῦν τοῖς ἀνδριζομένοις, πολεμεῖ μὲν ἀοράτως (1) δ Σατανάς, συντίθησι δὲ τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, ὡς ἔν γε τρόπῳ τριπλῷ· καὶ ἀπάρχεται μὲν τῆς μάχης διὰ κακούργων σκεμμάτων, τὴν εἰς ἀρετὴν ἐπίδοσιν ἀποκωλύων τοῦ νοῦ· ἐντρύχεσθαι γὰρ ἀδοκήτοις παρασκευάζει πόνοις καὶ σκληροῖς ἀγῶσιν ὁμιλεῖν. Αδικεῖν δὲ ἰσχύσας διὰ τούτων οὐδὲν, ἐπαμύνοντος τοῦ Θεοῦ, τοὺς κατὰ πίστιν ἡμῖν ἰδίους καὶ ταυτο εθνείς παροτρύνει πολλάκις, καὶ καταθήγειν ἐπιχει- ρεῖ πρὸς ἀπέχθειάν τε καὶ μάχην. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· « Κινδύνοις ἐν ψευδαδέλφοις, κιν. δύνοις ἐκ γένους. • Εἰ δὲ δὴ γένοιτο καὶ τούτου δια μαρτεῖν, τὸν θεῖον αὐτοῖς ἐνιέντος φόβον τοῦ τῶν ἁγίων προεστηκότος, καθὰ καὶ τὰ πάλαι ταῖς μαίαις· ἀναφανδὸν ἐγείρει λοιπόν τους σφετέρους ὑπασπιστάς, εἰς ἀγριότητα και μιαιφονίαν. 'Ανθεξόμεθα δὲ καὶ οὕτως τῆς εἰς εὐτολμίαν ἀγάπης, καὶ τῆς εἰς ἀνδρείαν σπουδῆς, οὐκ ἠγνοηκότες, ὅτι τὸ ἀπηχθημένον παρ' ἐκείνῳ, Θεῷ τίμιον. Τέθειται γὰρ ἐν λόγῳ καὶ φει- δοῦς ἀξιοῖ, τὸ ἀνωτέρω μαλακισμού. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. Παρὸν δὲ οἶμαι καὶ τοῦτο πάλιν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν τῆς ἁγίας καταθεᾶσθαι Γραφῆς. Απόρησις γὰρ ἐννοιῶν, οὔτι που. ΚΥΡ. Οὐκοῦν Θεοῦ διδόντος λέγομεν, ὡς ἐν τοῖς ἐπίκλην Αριθμοῖς, Μωσαϊκὸν δὲ τοῦτο βιβλίον· • Καὶ ἐλάλησε, φησί, Κύριος πρὸς Μωσῆν, ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινᾶ, ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου, ἐν μιᾷ τοῦ μηνὸς τοῦ δευτέρου ἔτους, ἐξελθόντων αὐτῶν ἐκ γῆς Αἰγύπτου, λέγων· Λάβετε ἀρχὴν πάσης συγγε- νείας υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ κατὰ συγγενείας αὐτῶν, καὶ κατ' οίκους πατριῶν αὐτῶν, κατὰ ἀριθμὸν ἐξ ὀνόμα τος αὐτῶν, κατὰ κεφαλὴν αὐτῶν· πᾶς ἄρσην ἀπὸ εἰ- καταετούς καὶ ἐπάνω, πᾶς ὁ ἐκπορευόμενος ἐν δυνάμει . A DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. solo deponit cruentam illam deliberationem atque consilium. Stultum enim est, opinor, cum iis pu- gnare velle, qui ipsi per se prostrati sunt, ac sponte sic affecti, ut subjecti esse malint : suffocat autem quodam modo masculum, cum eum in tentationum pericula conjicit. Hoc mihi videtur etiam divinus David canere, cum dicit: Nisi quia Dominus erat in nobis, cum exsurgerent homines in nos, forte vivos deglutissent nos; cum irasceretur furor eorum in nos, forsitan aqua absorbuisset nos; torrentem pertransivit anima nostra **. C Psal. cxxiii, 1-5. * Cor. x, 26. D PALL. Sic se res habet. ' CYR. Vide jam qua insidiarum arte sit usus. Pri- mum quidem sævis eos laboribus divexavit, id、 agens vaferrimo illo commento, ut illis vexationi- - bus ne generis multitudo propagaretur. Sed occultar erat adhuc injuria, neque admodum apertum ty- ranni propositum, opponebatur autem illi, ut modo dixi, miserantis gratia. Itaque, quo magis amige- bantur, eo magis eorum tum vires, tum numerus augebatur. Inter hæc obstetrices adversus mulieres Hebræorum armare volebat : ne hoc quidem ut va- leret permittit Deus. Denique tertio quodam et ultimo insidiarum genere universo suo populo imperavit, ut masculos suffocarent, latentem ty-. rannidem non amplius dissimulans. Igitur cum viris, fortibus bellum gerit occulte Satanas, et triplici - forma componit insidias : ac pugnæ quidem initium, facit, cum callidis consiliis ab animo virtutis incre- mentum avertit : agit enim ut inopinatis laboribus conteratur atque in durissimis versetur ærumnis.. At ubi per hæc nil potuerit lædere, opem Dea fe- rente, eos qui fide nobis cognati sunt ejusdemque gentis incitat saepe, atque ad simulates ac pugnam exacuere nititur. id testatur Paulus illis verbis: . Periculis in falsis fratribus, periculis ex genere ". Cæterum, si hæc vana atque irrita fuerint, Deo san- ctorum propugnatore divinum illis metum injiciente, ut olim obstetricibus; tum vero aperte suos satelli- tes excitat ad sævitiam atque cædem. At vero tum quoque nos amorem illum confidentis animi, ac for- titudinis studium retinebimus, non ignari, quod illi. odio sit, id esse Deo charissimum : eos quippe ali- quo numero, et sua cura dignos habet, qui languo- rem ac mollitiem animi superarint. PALL, Assentior. In promptu est autem, ut opi- nor, id quoque nobis ex ipsa sacra Scriptura per- spicere: neque enim tibi deesse poterunt ejusmodi sententiæ. CYR. Igitur, Deo donante, dicamus quod in eo. libro habetur, cujus inscriptio est Numerorum ; est autem. is Moysi libellus: Et locutus est, inquit, Dominus ad Moysen in deserto Sina, in tabernaculo testimonii, in una mensis, anni secundi, postquami egressi sunt de terra Ægypti, dicens : Accipite sum- mam omnis cognationis filiorum Israel per cogna- tiones suas, et per domos familiarum suarum, per numerum ex nomine ipsorum per capita eorum; omne masculinum a viginti annis et supra, omnis (1) Sic cod. Vatic. cod. Sirleti, årapótuis, apte.

ἀναμελῳδεῖν καὶ λέγειν· . Εἰ μὴ ὅτι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν ἐν τῷ ἐπαναστῆναι ἀνθρώπους ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα ζώντας ἂν κατέπιον ἡμᾶς· ἐν τῷ ὀργισθῆναι τὸν θυμὸν αὐτῶν ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα τὸ ὕδωρ ἂν κατεπόντισεν ἡμᾶς· χείμαρρον διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. ΚΥΡ. Αθρει δὴ τῆς ἐπιβουλῆς τὸν τρόπον. Πρῶτον μὲν γὰρ αὐτοὺς ἀγρίοις κατηκίζετο πόνοις, τὸ μὴ εἰς πληθύν ἰέναι πολλήν, κακουργότατα σοφιζόμενος, δι' ὧν ἠξίου κακοῦν· καὶ λαθραῖον ἦν ἔτι τὸ ἀδίκημα, καὶ οὐ λίαν ἐμφανῆς ὁ τοῦ τυράννου σκοπός, ἀντ εφέρετο δὲ καθάπερ ἔφην αρτίως, ἡ τοῦ κατοικτείρον τος χάρις. Ταπεινούμενοι δὲ, μᾶλλον εἰς αὔξησιν ἴεσαν, ἀλκῆς τε καὶ ἀριθμοῦ. Εἶτα διὰ μέσου τὰς μαίας ταῖς Εβραίων γυναιξὶν, ἐξοπλίζειν ἤθελεν. Β 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτο κρατεῖν ἡφίει Θεός. Επιβουλῆς δὲ λοιπόν, ὡς ἐν τρίτῳ τε καὶ τελευταίῳ τρόπῳ παντί τῷ ἰδίῳ προστέταχε λαῷ καταπνίγειν τὸ ἄρσεν, τὸ λεληθότως πλεονεκτεῖν οὐκέτι παραιτούμενος. Ού- χοῦν τοῖς ἀνδριζομένοις, πολεμεῖ μὲν ἀοράτως (1) δ Σατανάς, συντίθησι δὲ τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, ὡς ἔν γε τρόπῳ τριπλῷ· καὶ ἀπάρχεται μὲν τῆς μάχης διὰ κακούργων σκεμμάτων, τὴν εἰς ἀρετὴν ἐπίδοσιν ἀποκωλύων τοῦ νοῦ· ἐντρύχεσθαι γὰρ ἀδοκήτοις παρασκευάζει πόνοις καὶ σκληροῖς ἀγῶσιν ὁμιλεῖν. Αδικεῖν δὲ ἰσχύσας διὰ τούτων οὐδὲν, ἐπαμύνοντος τοῦ Θεοῦ, τοὺς κατὰ πίστιν ἡμῖν ἰδίους καὶ ταυτο εθνείς παροτρύνει πολλάκις, καὶ καταθήγειν ἐπιχει- ρεῖ πρὸς ἀπέχθειάν τε καὶ μάχην. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· « Κινδύνοις ἐν ψευδαδέλφοις, κιν. δύνοις ἐκ γένους. • Εἰ δὲ δὴ γένοιτο καὶ τούτου δια μαρτεῖν, τὸν θεῖον αὐτοῖς ἐνιέντος φόβον τοῦ τῶν ἁγίων προεστηκότος, καθὰ καὶ τὰ πάλαι ταῖς μαίαις· ἀναφανδὸν ἐγείρει λοιπόν τους σφετέρους ὑπασπιστάς, εἰς ἀγριότητα και μιαιφονίαν. 'Ανθεξόμεθα δὲ καὶ οὕτως τῆς εἰς εὐτολμίαν ἀγάπης, καὶ τῆς εἰς ἀνδρείαν σπουδῆς, οὐκ ἠγνοηκότες, ὅτι τὸ ἀπηχθημένον παρ' ἐκείνῳ, Θεῷ τίμιον. Τέθειται γὰρ ἐν λόγῳ καὶ φει- δοῦς ἀξιοῖ, τὸ ἀνωτέρω μαλακισμού. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. Παρὸν δὲ οἶμαι καὶ τοῦτο πάλιν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν τῆς ἁγίας καταθεᾶσθαι Γραφῆς. Απόρησις γὰρ ἐννοιῶν, οὔτι που. ΚΥΡ. Οὐκοῦν Θεοῦ διδόντος λέγομεν, ὡς ἐν τοῖς ἐπίκλην Αριθμοῖς, Μωσαϊκὸν δὲ τοῦτο βιβλίον· • Καὶ ἐλάλησε, φησί, Κύριος πρὸς Μωσῆν, ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινᾶ, ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου, ἐν μιᾷ τοῦ μηνὸς τοῦ δευτέρου ἔτους, ἐξελθόντων αὐτῶν ἐκ γῆς Αἰγύπτου, λέγων· Λάβετε ἀρχὴν πάσης συγγε- νείας υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ κατὰ συγγενείας αὐτῶν, καὶ κατ' οίκους πατριῶν αὐτῶν, κατὰ ἀριθμὸν ἐξ ὀνόμα τος αὐτῶν, κατὰ κεφαλὴν αὐτῶν· πᾶς ἄρσην ἀπὸ εἰ- καταετούς καὶ ἐπάνω, πᾶς ὁ ἐκπορευόμενος ἐν δυνάμει . A DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. solo deponit cruentam illam deliberationem atque consilium. Stultum enim est, opinor, cum iis pu- gnare velle, qui ipsi per se prostrati sunt, ac sponte sic affecti, ut subjecti esse malint : suffocat autem quodam modo masculum, cum eum in tentationum pericula conjicit. Hoc mihi videtur etiam divinus David canere, cum dicit: Nisi quia Dominus erat in nobis, cum exsurgerent homines in nos, forte vivos deglutissent nos; cum irasceretur furor eorum in nos, forsitan aqua absorbuisset nos; torrentem pertransivit anima nostra **. C Psal. cxxiii, 1-5. * Cor. x, 26. D PALL. Sic se res habet. ' CYR. Vide jam qua insidiarum arte sit usus. Pri- mum quidem sævis eos laboribus divexavit, id、 agens vaferrimo illo commento, ut illis vexationi- - bus ne generis multitudo propagaretur. Sed occultar erat adhuc injuria, neque admodum apertum ty- ranni propositum, opponebatur autem illi, ut modo dixi, miserantis gratia. Itaque, quo magis amige- bantur, eo magis eorum tum vires, tum numerus augebatur. Inter hæc obstetrices adversus mulieres Hebræorum armare volebat : ne hoc quidem ut va- leret permittit Deus. Denique tertio quodam et ultimo insidiarum genere universo suo populo imperavit, ut masculos suffocarent, latentem ty-. rannidem non amplius dissimulans. Igitur cum viris, fortibus bellum gerit occulte Satanas, et triplici - forma componit insidias : ac pugnæ quidem initium, facit, cum callidis consiliis ab animo virtutis incre- mentum avertit : agit enim ut inopinatis laboribus conteratur atque in durissimis versetur ærumnis.. At ubi per hæc nil potuerit lædere, opem Dea fe- rente, eos qui fide nobis cognati sunt ejusdemque gentis incitat saepe, atque ad simulates ac pugnam exacuere nititur. id testatur Paulus illis verbis: . Periculis in falsis fratribus, periculis ex genere ". Cæterum, si hæc vana atque irrita fuerint, Deo san- ctorum propugnatore divinum illis metum injiciente, ut olim obstetricibus; tum vero aperte suos satelli- tes excitat ad sævitiam atque cædem. At vero tum quoque nos amorem illum confidentis animi, ac for- titudinis studium retinebimus, non ignari, quod illi. odio sit, id esse Deo charissimum : eos quippe ali- quo numero, et sua cura dignos habet, qui languo- rem ac mollitiem animi superarint. PALL, Assentior. In promptu est autem, ut opi- nor, id quoque nobis ex ipsa sacra Scriptura per- spicere: neque enim tibi deesse poterunt ejusmodi sententiæ. CYR. Igitur, Deo donante, dicamus quod in eo. libro habetur, cujus inscriptio est Numerorum ; est autem. is Moysi libellus: Et locutus est, inquit, Dominus ad Moysen in deserto Sina, in tabernaculo testimonii, in una mensis, anni secundi, postquami egressi sunt de terra Ægypti, dicens : Accipite sum- mam omnis cognationis filiorum Israel per cogna- tiones suas, et per domos familiarum suarum, per numerum ex nomine ipsorum per capita eorum; omne masculinum a viginti annis et supra, omnis (1) Sic cod. Vatic. cod. Sirleti, årapótuis, apte.

ἀναμελῳδεῖν καὶ λέγειν· . Εἰ μὴ ὅτι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν ἐν τῷ ἐπαναστῆναι ἀνθρώπους ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα ζώντας ἂν κατέπιον ἡμᾶς· ἐν τῷ ὀργισθῆναι τὸν θυμὸν αὐτῶν ἐφ' ἡμᾶς, ἄρα τὸ ὕδωρ ἂν κατεπόντισεν ἡμᾶς· χείμαρρον διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. ΚΥΡ. Αθρει δὴ τῆς ἐπιβουλῆς τὸν τρόπον. Πρῶτον μὲν γὰρ αὐτοὺς ἀγρίοις κατηκίζετο πόνοις, τὸ μὴ εἰς πληθύν ἰέναι πολλήν, κακουργότατα σοφιζόμενος, δι' ὧν ἠξίου κακοῦν· καὶ λαθραῖον ἦν ἔτι τὸ ἀδίκημα, καὶ οὐ λίαν ἐμφανῆς ὁ τοῦ τυράννου σκοπός, ἀντ εφέρετο δὲ καθάπερ ἔφην αρτίως, ἡ τοῦ κατοικτείρον τος χάρις. Ταπεινούμενοι δὲ, μᾶλλον εἰς αὔξησιν ἴεσαν, ἀλκῆς τε καὶ ἀριθμοῦ. Εἶτα διὰ μέσου τὰς μαίας ταῖς Εβραίων γυναιξὶν, ἐξοπλίζειν ἤθελεν. Β 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτο κρατεῖν ἡφίει Θεός. Επιβουλῆς δὲ λοιπόν, ὡς ἐν τρίτῳ τε καὶ τελευταίῳ τρόπῳ παντί τῷ ἰδίῳ προστέταχε λαῷ καταπνίγειν τὸ ἄρσεν, τὸ λεληθότως πλεονεκτεῖν οὐκέτι παραιτούμενος. Ού- χοῦν τοῖς ἀνδριζομένοις, πολεμεῖ μὲν ἀοράτως (1) δ Σατανάς, συντίθησι δὲ τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, ὡς ἔν γε τρόπῳ τριπλῷ· καὶ ἀπάρχεται μὲν τῆς μάχης διὰ κακούργων σκεμμάτων, τὴν εἰς ἀρετὴν ἐπίδοσιν ἀποκωλύων τοῦ νοῦ· ἐντρύχεσθαι γὰρ ἀδοκήτοις παρασκευάζει πόνοις καὶ σκληροῖς ἀγῶσιν ὁμιλεῖν. Αδικεῖν δὲ ἰσχύσας διὰ τούτων οὐδὲν, ἐπαμύνοντος τοῦ Θεοῦ, τοὺς κατὰ πίστιν ἡμῖν ἰδίους καὶ ταυτο εθνείς παροτρύνει πολλάκις, καὶ καταθήγειν ἐπιχει- ρεῖ πρὸς ἀπέχθειάν τε καὶ μάχην. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· « Κινδύνοις ἐν ψευδαδέλφοις, κιν. δύνοις ἐκ γένους. • Εἰ δὲ δὴ γένοιτο καὶ τούτου δια μαρτεῖν, τὸν θεῖον αὐτοῖς ἐνιέντος φόβον τοῦ τῶν ἁγίων προεστηκότος, καθὰ καὶ τὰ πάλαι ταῖς μαίαις· ἀναφανδὸν ἐγείρει λοιπόν τους σφετέρους ὑπασπιστάς, εἰς ἀγριότητα και μιαιφονίαν. 'Ανθεξόμεθα δὲ καὶ οὕτως τῆς εἰς εὐτολμίαν ἀγάπης, καὶ τῆς εἰς ἀνδρείαν σπουδῆς, οὐκ ἠγνοηκότες, ὅτι τὸ ἀπηχθημένον παρ' ἐκείνῳ, Θεῷ τίμιον. Τέθειται γὰρ ἐν λόγῳ καὶ φει- δοῦς ἀξιοῖ, τὸ ἀνωτέρω μαλακισμού. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. Παρὸν δὲ οἶμαι καὶ τοῦτο πάλιν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν τῆς ἁγίας καταθεᾶσθαι Γραφῆς. Απόρησις γὰρ ἐννοιῶν, οὔτι που. ΚΥΡ. Οὐκοῦν Θεοῦ διδόντος λέγομεν, ὡς ἐν τοῖς ἐπίκλην Αριθμοῖς, Μωσαϊκὸν δὲ τοῦτο βιβλίον· • Καὶ ἐλάλησε, φησί, Κύριος πρὸς Μωσῆν, ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινᾶ, ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου, ἐν μιᾷ τοῦ μηνὸς τοῦ δευτέρου ἔτους, ἐξελθόντων αὐτῶν ἐκ γῆς Αἰγύπτου, λέγων· Λάβετε ἀρχὴν πάσης συγγε- νείας υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ κατὰ συγγενείας αὐτῶν, καὶ κατ' οίκους πατριῶν αὐτῶν, κατὰ ἀριθμὸν ἐξ ὀνόμα τος αὐτῶν, κατὰ κεφαλὴν αὐτῶν· πᾶς ἄρσην ἀπὸ εἰ- καταετούς καὶ ἐπάνω, πᾶς ὁ ἐκπορευόμενος ἐν δυνάμει . A DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. solo deponit cruentam illam deliberationem atque consilium. Stultum enim est, opinor, cum iis pu- gnare velle, qui ipsi per se prostrati sunt, ac sponte sic affecti, ut subjecti esse malint : suffocat autem quodam modo masculum, cum eum in tentationum pericula conjicit. Hoc mihi videtur etiam divinus David canere, cum dicit: Nisi quia Dominus erat in nobis, cum exsurgerent homines in nos, forte vivos deglutissent nos; cum irasceretur furor eorum in nos, forsitan aqua absorbuisset nos; torrentem pertransivit anima nostra **. C Psal. cxxiii, 1-5. * Cor. x, 26. D PALL. Sic se res habet. ' CYR. Vide jam qua insidiarum arte sit usus. Pri- mum quidem sævis eos laboribus divexavit, id、 agens vaferrimo illo commento, ut illis vexationi- - bus ne generis multitudo propagaretur. Sed occultar erat adhuc injuria, neque admodum apertum ty- ranni propositum, opponebatur autem illi, ut modo dixi, miserantis gratia. Itaque, quo magis amige- bantur, eo magis eorum tum vires, tum numerus augebatur. Inter hæc obstetrices adversus mulieres Hebræorum armare volebat : ne hoc quidem ut va- leret permittit Deus. Denique tertio quodam et ultimo insidiarum genere universo suo populo imperavit, ut masculos suffocarent, latentem ty-. rannidem non amplius dissimulans. Igitur cum viris, fortibus bellum gerit occulte Satanas, et triplici - forma componit insidias : ac pugnæ quidem initium, facit, cum callidis consiliis ab animo virtutis incre- mentum avertit : agit enim ut inopinatis laboribus conteratur atque in durissimis versetur ærumnis.. At ubi per hæc nil potuerit lædere, opem Dea fe- rente, eos qui fide nobis cognati sunt ejusdemque gentis incitat saepe, atque ad simulates ac pugnam exacuere nititur. id testatur Paulus illis verbis: . Periculis in falsis fratribus, periculis ex genere ". Cæterum, si hæc vana atque irrita fuerint, Deo san- ctorum propugnatore divinum illis metum injiciente, ut olim obstetricibus; tum vero aperte suos satelli- tes excitat ad sævitiam atque cædem. At vero tum quoque nos amorem illum confidentis animi, ac for- titudinis studium retinebimus, non ignari, quod illi. odio sit, id esse Deo charissimum : eos quippe ali- quo numero, et sua cura dignos habet, qui languo- rem ac mollitiem animi superarint. PALL, Assentior. In promptu est autem, ut opi- nor, id quoque nobis ex ipsa sacra Scriptura per- spicere: neque enim tibi deesse poterunt ejusmodi sententiæ. CYR. Igitur, Deo donante, dicamus quod in eo. libro habetur, cujus inscriptio est Numerorum ; est autem. is Moysi libellus: Et locutus est, inquit, Dominus ad Moysen in deserto Sina, in tabernaculo testimonii, in una mensis, anni secundi, postquami egressi sunt de terra Ægypti, dicens : Accipite sum- mam omnis cognationis filiorum Israel per cogna- tiones suas, et per domos familiarum suarum, per numerum ex nomine ipsorum per capita eorum; omne masculinum a viginti annis et supra, omnis (1) Sic cod. Vatic. cod. Sirleti, årapótuis, apte.

περιττὸν οἶμαι συλλέγειν εἰς τὸ παρὸν, τὰς δείξεις· Α καίτοι τοῖς ἐθέλουσι μετὴν καὶ λίαν εὐκόλως εἶπερ ἔλοιντο τοῦτο δράν. ΠΑΛΛ. Οὐκοῦν ὡς ἐν τύπῳ τῷ κατὰ Μωσέα καὶ Δαρὼν διὰ Χριστοῦ γένοιτ' ἂν τῶν ἀνδριζομένων, ἡ ἀπογραφή. ΚΥΡ. Οὕτω φημί· ἀποφέρει γὰρ ἡμᾶς εἰς τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον, οὐκ ἀπίθανον ἔχον τὴν ὑποψίαν τὸ παρὰ τῷ μακαρίω Δανιήλ. ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον τί φής; Β ΚΥΡ. Τεθέαται μὲν γὰρ, ὡς ἐν ἡλικίᾳ τῇ πρεσβυ τικῇ τὸν Πατέρα, λευκῇ μὲν πολιᾷ κατεστεμμένον, ἐνδύμασι δὲ τοῖς ἐν εἴδει χιόνος ἐκπρεπή, ἔφη δὲ ὅτι ι Καὶ βίβλοι ἠνεώχθησαν, καὶ κριτήριον ἐκάθισε, καὶ εἶδον. Καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος, καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ προσηνέχθη. " καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία. Οτε γὰρ ἐν εἴδει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς γέγονεν ὁ Μονογενής, τότε καὶ βίβλους ἠνέωξεν ὁ Πατήρ, καὶ ἀνῆκε μὲν τοῦ κρίνεσθαι τοὺς ἐνόχους ἁμαρτίαις· ἐφῆκε δὲ τοῖς ἀνδριζομένοις τὸ ἐγγράφεσθαί τε καὶ ἐναριθμεῖσθαι λοιπὸν τοῖς ἄνω χοροῖς, καὶ ἐν μνήμῃ κεῖσθαι Θεοῦ. Ακούω δὲ ψάλλοντος τοῦ μακαρίου Δαβίδ περὶ τῶν εἰς Χριστὸν πεπαρνηκότων· ο Έξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων οὐ γραφήτως σαν. » Πεπτώκατι μὲν γὰρ ἐξ ἀσθενοῦς λογισμού καὶ τῆς εἰς Χριστὸν πολιτείας ἐξ ἀνανδρίας ήμαρτης κάτες, οἱ χρηστῷ τε καὶ φιλανθρώπῳ νεύματι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκτετιμημένοι κέκληνται μὲν γὰρ εἰς τοὺς γάμους, μαλακῶς δὲ καὶ παρειμένως τοῖς ἁγίοις δειπνοκλήτορσιν ἀπεκρίναντο, λέγοντες· ὁ μὲν, ὅτι ἀγρὸν ἡγόρασα· ὁ δὲ, ὅτι γυναίκα ἔγημα, καὶ οὐ δύναμαι ἐλθεῖν. ᾿Ακούεις λεγόντων πανταχή, ὅτι οὐ δύναμαι· νοῦς γὰρ ὁ ἀνθρώπινος εἰς φιληδο- νίαν κοσμικὴν ἀπονενευκώς, ἀδρανής τέ ἐστι καὶ ἄναλκις εἰς τὸ ἐργάζεσθαι τὰ τοῦ Θεοῦ· ἔσται δὲ οὗτος καὶ τῆς οὐρανίου καὶ θείας ἀμέτοχος ἑορτῆς. ΠΑΛΛ. Μόνον οὖν ἄρα τὸ ἠθηκὸς καὶ ἀνδρεῖον, καὶ ἔμφρον ήδη πως, ἐν ἀπογραφῇ Θεοῦ, καὶ ἐν βίο βλῳ ζώντων, τὸ δὲ μὴ τοιοῦτον ἅπαν, ἀδόκιμον πῶς ; ΚΥΡ. Ακριβῆ καὶ ἐγηγερμένον ἐνιεὶς τὸν νοῦν τοῖς Γεγραμμένοις, εἴσῃ τοι τὸ ἀληθές. Απογράφε ται γὰρ οὐχὶ τὸ ἐν ἥδῃ μόνον, καὶ ἐν ἔτει τῷ εἰκοστῷ γεγονός, προστέτακται δὲ ὅτι, πᾶν ἄρσεν. "Η οὐκ ῃ ἐννοεῖς & λέγω; ΠΑΛΛ. Συνίημι. ΚΥΡ. Οὐκοῦν, εἰ μὲν τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ἀνδρίας, καὶ ὁ τῶν ἐπιτηδείων εἰς τὸ δύνασθαι κατορ- θοῦν εὖ μάλα τὴν ἀρετὴν περιεργάζοιτο τρόπος, ἰδίαν ἔξουσι τὴν ἀπογραφήν, οἱ πρὸς τοῦτο δόξης Ελάσαντες, ὡς ἀνδρεῖοί τε ἤδη καὶ μαχιμώτατοι, καὶ ντι, 10, 13, 11. χιν, 20. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. que de unoquoque justo proboque viro : Castramela- bitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos "., Quod autem angelorum auxilio, sic Deo volente, cincti simus, manifestum undique fieri potest, ac supervacaneum puto in præsentem Jocum congerere ejus rei probationes, cum præsertim volentibus id facere in promptu sit, et quidem facillime, si modo ita decreverint. PALL. Ergo in figura Moysi et Aaron, per Chri- stum fieri putas descriptionem ac censum virorum fortium ? CYR. Ila censeo : ad hanc namque eponendi ra- tionem haud improbabili conjectura nos perducit illud quod est apud Danielem. PALL. Quodnam illud est? CYR. Contemplatus est enim ille tanquam senili ælate Patrem, candida casarie complum, vestitu nivis instar candido insignem, dixitque : « Libri aperti sunt et judicium sedit, et vidi. Et ecce cum nubibus cœli ut Filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum dierum pervenit, et in conspectum ejus perductus est, et ipsi datus est principatus et honor, et regnum ". » Cum enim ille Unigenitus in nostra specie factus est, tunc et libros aperuit Pater, et ab iis judicandis, qui rei peccatorum erant, con- quievit : potestatem quoque fecit fortibus viris, qua illis Heeret describi, ac superis illis choris annumerari, et Dei memoria contineri. Audi etiam beatum David psallentem de iis, qui in Christum debacchati sunt : • Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur 8., Exciderunt enim infirmitate rationis, et a Christi conversatione præ Ignavia extorres facti sunt, cum iisdem benigna clementique Dei et Patris voluntate honor delatus esset: vocati namque sunt ad nuptias, negligenter autem remisseque sanctis invitatoribus responde- runt, dicentes, unus quidem, agrum se coemisse, alter vero uxorem duxisse, nec posse venire. Au. dis ubique eos dicere: Non possum : etenim hu- manus animus ad mundi voluptates propensus in- firmus est et invalidus ad ea exsequenda quæ Dei sunt : idem porro erit divini cœlestisque con- vivii expers. c C PALL. Soli igitur adulti et fortes viri, et pruden- tia jam ornati, in Dei descriptione censentur, et in libro vitæ; quique minime ejusmodi sunt, omnes im- probantur, an secus ? CYR. Si accurate vigilanterque ad Scrip- turamanimum intenderis, intelliges profecto quid ve- rum sit. Describitur namque non solum qui adultus est, atque annum natus vigesimum, sed omnis masculi imperata est descriptio. An tu parum quid dicam intelligis? PALL. Intelligo. CYR. Si igitur cum fortitudinis duntaxat illius quæ in Christo intelligitur, et eorum qui idonei sunt ad munera virtutis exsequenda modus exquiritur, suam illi descriptionem habituri sunt, qui ad hanc gloriam pervenerint,quippe qui fortes jam sint, et ad ** Psal. xxxu, 8. • Daniel Psal. Lxvur, 20. Luc.

περιττὸν οἶμαι συλλέγειν εἰς τὸ παρὸν, τὰς δείξεις· Α καίτοι τοῖς ἐθέλουσι μετὴν καὶ λίαν εὐκόλως εἶπερ ἔλοιντο τοῦτο δράν. ΠΑΛΛ. Οὐκοῦν ὡς ἐν τύπῳ τῷ κατὰ Μωσέα καὶ Δαρὼν διὰ Χριστοῦ γένοιτ' ἂν τῶν ἀνδριζομένων, ἡ ἀπογραφή. ΚΥΡ. Οὕτω φημί· ἀποφέρει γὰρ ἡμᾶς εἰς τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον, οὐκ ἀπίθανον ἔχον τὴν ὑποψίαν τὸ παρὰ τῷ μακαρίω Δανιήλ. ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον τί φής; Β ΚΥΡ. Τεθέαται μὲν γὰρ, ὡς ἐν ἡλικίᾳ τῇ πρεσβυ τικῇ τὸν Πατέρα, λευκῇ μὲν πολιᾷ κατεστεμμένον, ἐνδύμασι δὲ τοῖς ἐν εἴδει χιόνος ἐκπρεπή, ἔφη δὲ ὅτι ι Καὶ βίβλοι ἠνεώχθησαν, καὶ κριτήριον ἐκάθισε, καὶ εἶδον. Καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος, καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ προσηνέχθη. " καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία. Οτε γὰρ ἐν εἴδει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς γέγονεν ὁ Μονογενής, τότε καὶ βίβλους ἠνέωξεν ὁ Πατήρ, καὶ ἀνῆκε μὲν τοῦ κρίνεσθαι τοὺς ἐνόχους ἁμαρτίαις· ἐφῆκε δὲ τοῖς ἀνδριζομένοις τὸ ἐγγράφεσθαί τε καὶ ἐναριθμεῖσθαι λοιπὸν τοῖς ἄνω χοροῖς, καὶ ἐν μνήμῃ κεῖσθαι Θεοῦ. Ακούω δὲ ψάλλοντος τοῦ μακαρίου Δαβίδ περὶ τῶν εἰς Χριστὸν πεπαρνηκότων· ο Έξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων οὐ γραφήτως σαν. » Πεπτώκατι μὲν γὰρ ἐξ ἀσθενοῦς λογισμού καὶ τῆς εἰς Χριστὸν πολιτείας ἐξ ἀνανδρίας ήμαρτης κάτες, οἱ χρηστῷ τε καὶ φιλανθρώπῳ νεύματι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκτετιμημένοι κέκληνται μὲν γὰρ εἰς τοὺς γάμους, μαλακῶς δὲ καὶ παρειμένως τοῖς ἁγίοις δειπνοκλήτορσιν ἀπεκρίναντο, λέγοντες· ὁ μὲν, ὅτι ἀγρὸν ἡγόρασα· ὁ δὲ, ὅτι γυναίκα ἔγημα, καὶ οὐ δύναμαι ἐλθεῖν. ᾿Ακούεις λεγόντων πανταχή, ὅτι οὐ δύναμαι· νοῦς γὰρ ὁ ἀνθρώπινος εἰς φιληδο- νίαν κοσμικὴν ἀπονενευκώς, ἀδρανής τέ ἐστι καὶ ἄναλκις εἰς τὸ ἐργάζεσθαι τὰ τοῦ Θεοῦ· ἔσται δὲ οὗτος καὶ τῆς οὐρανίου καὶ θείας ἀμέτοχος ἑορτῆς. ΠΑΛΛ. Μόνον οὖν ἄρα τὸ ἠθηκὸς καὶ ἀνδρεῖον, καὶ ἔμφρον ήδη πως, ἐν ἀπογραφῇ Θεοῦ, καὶ ἐν βίο βλῳ ζώντων, τὸ δὲ μὴ τοιοῦτον ἅπαν, ἀδόκιμον πῶς ; ΚΥΡ. Ακριβῆ καὶ ἐγηγερμένον ἐνιεὶς τὸν νοῦν τοῖς Γεγραμμένοις, εἴσῃ τοι τὸ ἀληθές. Απογράφε ται γὰρ οὐχὶ τὸ ἐν ἥδῃ μόνον, καὶ ἐν ἔτει τῷ εἰκοστῷ γεγονός, προστέτακται δὲ ὅτι, πᾶν ἄρσεν. "Η οὐκ ῃ ἐννοεῖς & λέγω; ΠΑΛΛ. Συνίημι. ΚΥΡ. Οὐκοῦν, εἰ μὲν τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ἀνδρίας, καὶ ὁ τῶν ἐπιτηδείων εἰς τὸ δύνασθαι κατορ- θοῦν εὖ μάλα τὴν ἀρετὴν περιεργάζοιτο τρόπος, ἰδίαν ἔξουσι τὴν ἀπογραφήν, οἱ πρὸς τοῦτο δόξης Ελάσαντες, ὡς ἀνδρεῖοί τε ἤδη καὶ μαχιμώτατοι, καὶ ντι, 10, 13, 11. χιν, 20. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. que de unoquoque justo proboque viro : Castramela- bitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos "., Quod autem angelorum auxilio, sic Deo volente, cincti simus, manifestum undique fieri potest, ac supervacaneum puto in præsentem Jocum congerere ejus rei probationes, cum præsertim volentibus id facere in promptu sit, et quidem facillime, si modo ita decreverint. PALL. Ergo in figura Moysi et Aaron, per Chri- stum fieri putas descriptionem ac censum virorum fortium ? CYR. Ila censeo : ad hanc namque eponendi ra- tionem haud improbabili conjectura nos perducit illud quod est apud Danielem. PALL. Quodnam illud est? CYR. Contemplatus est enim ille tanquam senili ælate Patrem, candida casarie complum, vestitu nivis instar candido insignem, dixitque : « Libri aperti sunt et judicium sedit, et vidi. Et ecce cum nubibus cœli ut Filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum dierum pervenit, et in conspectum ejus perductus est, et ipsi datus est principatus et honor, et regnum ". » Cum enim ille Unigenitus in nostra specie factus est, tunc et libros aperuit Pater, et ab iis judicandis, qui rei peccatorum erant, con- quievit : potestatem quoque fecit fortibus viris, qua illis Heeret describi, ac superis illis choris annumerari, et Dei memoria contineri. Audi etiam beatum David psallentem de iis, qui in Christum debacchati sunt : • Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur 8., Exciderunt enim infirmitate rationis, et a Christi conversatione præ Ignavia extorres facti sunt, cum iisdem benigna clementique Dei et Patris voluntate honor delatus esset: vocati namque sunt ad nuptias, negligenter autem remisseque sanctis invitatoribus responde- runt, dicentes, unus quidem, agrum se coemisse, alter vero uxorem duxisse, nec posse venire. Au. dis ubique eos dicere: Non possum : etenim hu- manus animus ad mundi voluptates propensus in- firmus est et invalidus ad ea exsequenda quæ Dei sunt : idem porro erit divini cœlestisque con- vivii expers. c C PALL. Soli igitur adulti et fortes viri, et pruden- tia jam ornati, in Dei descriptione censentur, et in libro vitæ; quique minime ejusmodi sunt, omnes im- probantur, an secus ? CYR. Si accurate vigilanterque ad Scrip- turamanimum intenderis, intelliges profecto quid ve- rum sit. Describitur namque non solum qui adultus est, atque annum natus vigesimum, sed omnis masculi imperata est descriptio. An tu parum quid dicam intelligis? PALL. Intelligo. CYR. Si igitur cum fortitudinis duntaxat illius quæ in Christo intelligitur, et eorum qui idonei sunt ad munera virtutis exsequenda modus exquiritur, suam illi descriptionem habituri sunt, qui ad hanc gloriam pervenerint,quippe qui fortes jam sint, et ad ** Psal. xxxu, 8. • Daniel Psal. Lxvur, 20. Luc.

Α μειρακιώδη φρόνησιν ὑπερβεβηκότες, οὐχὶ ἑκάστῳ τῶν καθ' ἡμᾶς ἁρμόσειεν ἂν, ὦ ἑταῖρε, τόπος τις ιδιός τε καὶ πρέπων ἀπογραφῆς καὶ δόξης, τῇ τῶν δρωμένων λαμπρότητι συμμετρούμενος; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἔν γε τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ὁ μὴ κατ' αὐτοὺς ἔσται ποθέν· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Οὐδ' αὖ ἐκεῖνό φαμεν, ὡς τοῖς ἄγαν ἐκλε- λαμπρυσμένοις ἐκ πολυειδοῦς ἀρετῆς, καὶ βίου κατ όρθωσιν τὴν ἐννομωτάτην ἐπησκηκόσιν, ὁ μὴ τοιοῦτος συντετάξεται, κληρονομήσει δὲ ὅτι, κατὰ τὸ ἴδιον μέτρον, οὐκ ἀσυμφανές. ΠΑΛΛ. Ορθῶς ἔφης. ΚΥΡ. Οὐκοῦν, καθὸ πεπιστεύκαμεν εἰς τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν, καὶ διὰ τοῦ βαπτίσμα τὸς τὴν ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἄνωθεν ἰσχὺν πεπλουτήκα μεν· ἐνεδυσάμεθα γὰρ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν τῷ ἁγίῳ· κατεσφραγισμένοι Πνεύματι, τεθείμεθα καὶ ἡμεῖς ὡς ἐν ἀρσένων τάξει τε καὶ λόγῳ, καὶ κατελο γίσθημεν ἐν βίβλῳ Θεοῦ. Πλὴν ἔστι τις κἀνθάδε δια- φορά. Πρῶτοι γὰρ ὥσπερ ἐν ἀπογραφῇ, καὶ ἀγχοῦ Θεοῦ μᾶλλον οἱ ἱερώτεροί τε καὶ ἀγιώτεροι. Μία μὲν ἡ πίστις ἡ εἰς Χριστόν· πλὴν, οὐχ ἅπαντες οἱ πεπιστευκότες ἐν ὁμοίῳ καὶ ἴσῳ τρόπῳ τέ εἰσι καὶ βίῳ, ἀλλ' οἱ μὲν, οὕτως· οἱ δὲ οὕτως, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν. Οὐκοῦν, οἱ μὲν βίου σεμνό- τητι προύχοντες, αγιώτεροι δὲ διὰ τοῦτο, πρώτην έχουσι τὴν τάξιν ἐν ἀπογραφῇ τῇ θείᾳ, καὶ ἐν μνήμῃ Θεοῦ· οἱ δὲ τὸ μεῖον ἔχοντες, ἐν ἁγιασμῷ, διὰ τὸ μεῖον ἐν ἀρετῇ, δεύτερο! που πάντως καὶ ἐν ἀπογραφαῖς. ΠΑΛΛ. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο καὶ τοῦτο σαφές; ΚΥΡ. Από γε τῶν Γεγραμμένων. Ἔστι γὰρ ἡμῖν οὐ προαλὴς ὁ λόγος· μετά γάρ τοι τὴν ἐπαρίθμησιν ἣν ἐπὶ τοῖς ἄῤῥεσί τε καὶ ἀκμαιοτάτοις ἐποιήσατο, τρόπον ἡμῖν ἕτερον ἀπογραφῆς διετύπου πάλιν ὁ τῶν ὅλων Θεός. Έχει δὲ οὕτως· • Ελάλησε Κύριος προς Μωσῆν ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινᾷ λέγων· Ἐπίσκεψαι τους υἱοὺς Λευὶ κατ' οίκους πατριῶν αὐτῶν, κατὰ συγγε νείας αὐτῶν, κατὰ δήμους. Πᾶν ἀρσενικὸν ἀπὸ με νιαίου καὶ ἐπάνω ἐπισκέψῃ αὐτούς. Καὶ ἐπεσκέψατο αὐτοὺς ὁ Μωσῆς καὶ Ααρών διὰ φωνῆς Κυρίου, δν τρόπον συνέταξεν αὐτοῖς Κύριος. » Γενομένης δὲ οὕτω τῆς ἀπογραφῆς κατὰ δήμους, καὶ κατ' οἴκους πα τριῶν, ὅλον εὐθὺς τὸν ἐκλογισμὸν ἐπιφέρει, λέγων· • Πᾶσα ἡ ἐπίσκεψις τῶν υἱῶν Λευί, οὓς ἐπεσκέψατο Μωσῆς καὶ Ααρών διὰ φωνῆς Κυρίου κατὰ δήμους αὐτῶν, πᾶν ἀρσενικὸν ἀπὸ μηνιαίου καὶ ἐπάνω, δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες. » Επισυνάπτει δὲ παραχρῆμα, και φησι· ι Καὶ εἶπε Κύριος προς Μωσήν, λέγων· * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 31H pugnam promptissimi, et sensum puerilem supera- rint, nonne, Palladi, quisquis nostri similis fuerit, ei quoque locus aliquis descriptionis et gloriæ proprius ac decens conveniet, qui cum gestarum rerum splendore coæquetur? PALL. Fateor. CYR. Neque enim in sanctorum apostolorum nu- mero unquam erit qui illorum dissimilis fuerit; minime, inquam. PALL. Ita est. CYR. Neque vero illud rursus asserimus, quem gradum assecuti sunt sancti homines ii, qui multis virtutum generibus illustres admodum fuerint, ac vivendi rationem legi divinæ maxime consentaneam coluerint, eundem gradum assecuturum eum quo- . que qui minime ejusmodi fuerit; sed eam tamen gloriæ portionem habiturum, quæ suæ mensuræ re- spondeat, non est obscurum. PALL. Recte dicis. CYR. Igitur in eo quod credimus in Salvatorem universorum ac Redemptorem, et per baptismum illam cœlitus ac superne datam fortitudinem conse- cuti sumus; induti namque sumus virtute ex alto ", (Spiritu scilicet notati alque insigniti), eatenus relati nos quoque sumus in masculorum or- dinem ac numerum, et in Dei libro recensiti. Est ta- men nonnulla bic quoque distinctio: primi namque quodammodo in hac descriptione collocati sunt ac proxime ad Deum accedunt qui sacratiores sunt ac sanctiores. Quamvis enim una sit in Christum fides, non omnes tamen fideles pares sunt morum ac vitæ genere ; sed alii quidem sic, alii vero sic, ut beatus Paulus ait v. Igitur qui vite gravitate cateris præ- stant, ideoque sunt sanctiores, primum in descri- ptione divina ac Dei monumentis locum tenent: at in quibus minor est sanctitas, eo ipso quod inferiores virtute sunt, secundum procul dubio in description- bus locum obtinent. PALL. Sed qua ratione hoc item fieri per- spicuum potest? CYR. Ab ipso nimirum ipsius Scripturæ testimo- nio: neque enim id temere dicimus: nam post illam enumerationem, qua masculos atque vege- tioris ætatis homines recensuit, modum nobis al- terum descriptionis iterum designavit ille rerum universarum Deus. Is autem ejusmodi est : ‹ Et lo- cutus est Dominus ad Moysen in deserto Sinai, di- cens: Numera filios Levi per domos familiarum suarum, per cognationes suas, per populos; omne masculinum ab uno mense et supra numerabis eos. Et numeravit eos Moyses et Aaron per vocem Do- mini, quemadmodum præcepit eis Dominus ". llac descriptione facta per populos et per domos familiarum, totam continuo summam infert, di- cens : < Omnis numeratio Gliorum Levi, quos nu- meravit Moyses et Aaron per vocem Domini per populos corum, omne masculinum ab uno mense et supra, duo et viginti millia r. » His illico adjungit 7* Luc. xxiv, 49. Cor. vi, 7. B C D "Num. ", 1, 2. Num. 111, 28.

Α μειρακιώδη φρόνησιν ὑπερβεβηκότες, οὐχὶ ἑκάστῳ τῶν καθ' ἡμᾶς ἁρμόσειεν ἂν, ὦ ἑταῖρε, τόπος τις ιδιός τε καὶ πρέπων ἀπογραφῆς καὶ δόξης, τῇ τῶν δρωμένων λαμπρότητι συμμετρούμενος; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἔν γε τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ὁ μὴ κατ' αὐτοὺς ἔσται ποθέν· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Οὐδ' αὖ ἐκεῖνό φαμεν, ὡς τοῖς ἄγαν ἐκλε- λαμπρυσμένοις ἐκ πολυειδοῦς ἀρετῆς, καὶ βίου κατ όρθωσιν τὴν ἐννομωτάτην ἐπησκηκόσιν, ὁ μὴ τοιοῦτος συντετάξεται, κληρονομήσει δὲ ὅτι, κατὰ τὸ ἴδιον μέτρον, οὐκ ἀσυμφανές. ΠΑΛΛ. Ορθῶς ἔφης. ΚΥΡ. Οὐκοῦν, καθὸ πεπιστεύκαμεν εἰς τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν, καὶ διὰ τοῦ βαπτίσμα τὸς τὴν ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἄνωθεν ἰσχὺν πεπλουτήκα μεν· ἐνεδυσάμεθα γὰρ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν τῷ ἁγίῳ· κατεσφραγισμένοι Πνεύματι, τεθείμεθα καὶ ἡμεῖς ὡς ἐν ἀρσένων τάξει τε καὶ λόγῳ, καὶ κατελο γίσθημεν ἐν βίβλῳ Θεοῦ. Πλὴν ἔστι τις κἀνθάδε δια- φορά. Πρῶτοι γὰρ ὥσπερ ἐν ἀπογραφῇ, καὶ ἀγχοῦ Θεοῦ μᾶλλον οἱ ἱερώτεροί τε καὶ ἀγιώτεροι. Μία μὲν ἡ πίστις ἡ εἰς Χριστόν· πλὴν, οὐχ ἅπαντες οἱ πεπιστευκότες ἐν ὁμοίῳ καὶ ἴσῳ τρόπῳ τέ εἰσι καὶ βίῳ, ἀλλ' οἱ μὲν, οὕτως· οἱ δὲ οὕτως, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν. Οὐκοῦν, οἱ μὲν βίου σεμνό- τητι προύχοντες, αγιώτεροι δὲ διὰ τοῦτο, πρώτην έχουσι τὴν τάξιν ἐν ἀπογραφῇ τῇ θείᾳ, καὶ ἐν μνήμῃ Θεοῦ· οἱ δὲ τὸ μεῖον ἔχοντες, ἐν ἁγιασμῷ, διὰ τὸ μεῖον ἐν ἀρετῇ, δεύτερο! που πάντως καὶ ἐν ἀπογραφαῖς. ΠΑΛΛ. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο καὶ τοῦτο σαφές; ΚΥΡ. Από γε τῶν Γεγραμμένων. Ἔστι γὰρ ἡμῖν οὐ προαλὴς ὁ λόγος· μετά γάρ τοι τὴν ἐπαρίθμησιν ἣν ἐπὶ τοῖς ἄῤῥεσί τε καὶ ἀκμαιοτάτοις ἐποιήσατο, τρόπον ἡμῖν ἕτερον ἀπογραφῆς διετύπου πάλιν ὁ τῶν ὅλων Θεός. Έχει δὲ οὕτως· • Ελάλησε Κύριος προς Μωσῆν ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινᾷ λέγων· Ἐπίσκεψαι τους υἱοὺς Λευὶ κατ' οίκους πατριῶν αὐτῶν, κατὰ συγγε νείας αὐτῶν, κατὰ δήμους. Πᾶν ἀρσενικὸν ἀπὸ με νιαίου καὶ ἐπάνω ἐπισκέψῃ αὐτούς. Καὶ ἐπεσκέψατο αὐτοὺς ὁ Μωσῆς καὶ Ααρών διὰ φωνῆς Κυρίου, δν τρόπον συνέταξεν αὐτοῖς Κύριος. » Γενομένης δὲ οὕτω τῆς ἀπογραφῆς κατὰ δήμους, καὶ κατ' οἴκους πα τριῶν, ὅλον εὐθὺς τὸν ἐκλογισμὸν ἐπιφέρει, λέγων· • Πᾶσα ἡ ἐπίσκεψις τῶν υἱῶν Λευί, οὓς ἐπεσκέψατο Μωσῆς καὶ Ααρών διὰ φωνῆς Κυρίου κατὰ δήμους αὐτῶν, πᾶν ἀρσενικὸν ἀπὸ μηνιαίου καὶ ἐπάνω, δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες. » Επισυνάπτει δὲ παραχρῆμα, και φησι· ι Καὶ εἶπε Κύριος προς Μωσήν, λέγων· * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 31H pugnam promptissimi, et sensum puerilem supera- rint, nonne, Palladi, quisquis nostri similis fuerit, ei quoque locus aliquis descriptionis et gloriæ proprius ac decens conveniet, qui cum gestarum rerum splendore coæquetur? PALL. Fateor. CYR. Neque enim in sanctorum apostolorum nu- mero unquam erit qui illorum dissimilis fuerit; minime, inquam. PALL. Ita est. CYR. Neque vero illud rursus asserimus, quem gradum assecuti sunt sancti homines ii, qui multis virtutum generibus illustres admodum fuerint, ac vivendi rationem legi divinæ maxime consentaneam coluerint, eundem gradum assecuturum eum quo- . que qui minime ejusmodi fuerit; sed eam tamen gloriæ portionem habiturum, quæ suæ mensuræ re- spondeat, non est obscurum. PALL. Recte dicis. CYR. Igitur in eo quod credimus in Salvatorem universorum ac Redemptorem, et per baptismum illam cœlitus ac superne datam fortitudinem conse- cuti sumus; induti namque sumus virtute ex alto ", (Spiritu scilicet notati alque insigniti), eatenus relati nos quoque sumus in masculorum or- dinem ac numerum, et in Dei libro recensiti. Est ta- men nonnulla bic quoque distinctio: primi namque quodammodo in hac descriptione collocati sunt ac proxime ad Deum accedunt qui sacratiores sunt ac sanctiores. Quamvis enim una sit in Christum fides, non omnes tamen fideles pares sunt morum ac vitæ genere ; sed alii quidem sic, alii vero sic, ut beatus Paulus ait v. Igitur qui vite gravitate cateris præ- stant, ideoque sunt sanctiores, primum in descri- ptione divina ac Dei monumentis locum tenent: at in quibus minor est sanctitas, eo ipso quod inferiores virtute sunt, secundum procul dubio in description- bus locum obtinent. PALL. Sed qua ratione hoc item fieri per- spicuum potest? CYR. Ab ipso nimirum ipsius Scripturæ testimo- nio: neque enim id temere dicimus: nam post illam enumerationem, qua masculos atque vege- tioris ætatis homines recensuit, modum nobis al- terum descriptionis iterum designavit ille rerum universarum Deus. Is autem ejusmodi est : ‹ Et lo- cutus est Dominus ad Moysen in deserto Sinai, di- cens: Numera filios Levi per domos familiarum suarum, per cognationes suas, per populos; omne masculinum ab uno mense et supra numerabis eos. Et numeravit eos Moyses et Aaron per vocem Do- mini, quemadmodum præcepit eis Dominus ". llac descriptione facta per populos et per domos familiarum, totam continuo summam infert, di- cens : < Omnis numeratio Gliorum Levi, quos nu- meravit Moyses et Aaron per vocem Domini per populos corum, omne masculinum ab uno mense et supra, duo et viginti millia r. » His illico adjungit 7* Luc. xxiv, 49. Cor. vi, 7. B C D "Num. ", 1, 2. Num. 111, 28.

Α μειρακιώδη φρόνησιν ὑπερβεβηκότες, οὐχὶ ἑκάστῳ τῶν καθ' ἡμᾶς ἁρμόσειεν ἂν, ὦ ἑταῖρε, τόπος τις ιδιός τε καὶ πρέπων ἀπογραφῆς καὶ δόξης, τῇ τῶν δρωμένων λαμπρότητι συμμετρούμενος; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἔν γε τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ὁ μὴ κατ' αὐτοὺς ἔσται ποθέν· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Οὐδ' αὖ ἐκεῖνό φαμεν, ὡς τοῖς ἄγαν ἐκλε- λαμπρυσμένοις ἐκ πολυειδοῦς ἀρετῆς, καὶ βίου κατ όρθωσιν τὴν ἐννομωτάτην ἐπησκηκόσιν, ὁ μὴ τοιοῦτος συντετάξεται, κληρονομήσει δὲ ὅτι, κατὰ τὸ ἴδιον μέτρον, οὐκ ἀσυμφανές. ΠΑΛΛ. Ορθῶς ἔφης. ΚΥΡ. Οὐκοῦν, καθὸ πεπιστεύκαμεν εἰς τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν, καὶ διὰ τοῦ βαπτίσμα τὸς τὴν ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἄνωθεν ἰσχὺν πεπλουτήκα μεν· ἐνεδυσάμεθα γὰρ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν τῷ ἁγίῳ· κατεσφραγισμένοι Πνεύματι, τεθείμεθα καὶ ἡμεῖς ὡς ἐν ἀρσένων τάξει τε καὶ λόγῳ, καὶ κατελο γίσθημεν ἐν βίβλῳ Θεοῦ. Πλὴν ἔστι τις κἀνθάδε δια- φορά. Πρῶτοι γὰρ ὥσπερ ἐν ἀπογραφῇ, καὶ ἀγχοῦ Θεοῦ μᾶλλον οἱ ἱερώτεροί τε καὶ ἀγιώτεροι. Μία μὲν ἡ πίστις ἡ εἰς Χριστόν· πλὴν, οὐχ ἅπαντες οἱ πεπιστευκότες ἐν ὁμοίῳ καὶ ἴσῳ τρόπῳ τέ εἰσι καὶ βίῳ, ἀλλ' οἱ μὲν, οὕτως· οἱ δὲ οὕτως, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν. Οὐκοῦν, οἱ μὲν βίου σεμνό- τητι προύχοντες, αγιώτεροι δὲ διὰ τοῦτο, πρώτην έχουσι τὴν τάξιν ἐν ἀπογραφῇ τῇ θείᾳ, καὶ ἐν μνήμῃ Θεοῦ· οἱ δὲ τὸ μεῖον ἔχοντες, ἐν ἁγιασμῷ, διὰ τὸ μεῖον ἐν ἀρετῇ, δεύτερο! που πάντως καὶ ἐν ἀπογραφαῖς. ΠΑΛΛ. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο καὶ τοῦτο σαφές; ΚΥΡ. Από γε τῶν Γεγραμμένων. Ἔστι γὰρ ἡμῖν οὐ προαλὴς ὁ λόγος· μετά γάρ τοι τὴν ἐπαρίθμησιν ἣν ἐπὶ τοῖς ἄῤῥεσί τε καὶ ἀκμαιοτάτοις ἐποιήσατο, τρόπον ἡμῖν ἕτερον ἀπογραφῆς διετύπου πάλιν ὁ τῶν ὅλων Θεός. Έχει δὲ οὕτως· • Ελάλησε Κύριος προς Μωσῆν ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινᾷ λέγων· Ἐπίσκεψαι τους υἱοὺς Λευὶ κατ' οίκους πατριῶν αὐτῶν, κατὰ συγγε νείας αὐτῶν, κατὰ δήμους. Πᾶν ἀρσενικὸν ἀπὸ με νιαίου καὶ ἐπάνω ἐπισκέψῃ αὐτούς. Καὶ ἐπεσκέψατο αὐτοὺς ὁ Μωσῆς καὶ Ααρών διὰ φωνῆς Κυρίου, δν τρόπον συνέταξεν αὐτοῖς Κύριος. » Γενομένης δὲ οὕτω τῆς ἀπογραφῆς κατὰ δήμους, καὶ κατ' οἴκους πα τριῶν, ὅλον εὐθὺς τὸν ἐκλογισμὸν ἐπιφέρει, λέγων· • Πᾶσα ἡ ἐπίσκεψις τῶν υἱῶν Λευί, οὓς ἐπεσκέψατο Μωσῆς καὶ Ααρών διὰ φωνῆς Κυρίου κατὰ δήμους αὐτῶν, πᾶν ἀρσενικὸν ἀπὸ μηνιαίου καὶ ἐπάνω, δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες. » Επισυνάπτει δὲ παραχρῆμα, και φησι· ι Καὶ εἶπε Κύριος προς Μωσήν, λέγων· * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 31H pugnam promptissimi, et sensum puerilem supera- rint, nonne, Palladi, quisquis nostri similis fuerit, ei quoque locus aliquis descriptionis et gloriæ proprius ac decens conveniet, qui cum gestarum rerum splendore coæquetur? PALL. Fateor. CYR. Neque enim in sanctorum apostolorum nu- mero unquam erit qui illorum dissimilis fuerit; minime, inquam. PALL. Ita est. CYR. Neque vero illud rursus asserimus, quem gradum assecuti sunt sancti homines ii, qui multis virtutum generibus illustres admodum fuerint, ac vivendi rationem legi divinæ maxime consentaneam coluerint, eundem gradum assecuturum eum quo- . que qui minime ejusmodi fuerit; sed eam tamen gloriæ portionem habiturum, quæ suæ mensuræ re- spondeat, non est obscurum. PALL. Recte dicis. CYR. Igitur in eo quod credimus in Salvatorem universorum ac Redemptorem, et per baptismum illam cœlitus ac superne datam fortitudinem conse- cuti sumus; induti namque sumus virtute ex alto ", (Spiritu scilicet notati alque insigniti), eatenus relati nos quoque sumus in masculorum or- dinem ac numerum, et in Dei libro recensiti. Est ta- men nonnulla bic quoque distinctio: primi namque quodammodo in hac descriptione collocati sunt ac proxime ad Deum accedunt qui sacratiores sunt ac sanctiores. Quamvis enim una sit in Christum fides, non omnes tamen fideles pares sunt morum ac vitæ genere ; sed alii quidem sic, alii vero sic, ut beatus Paulus ait v. Igitur qui vite gravitate cateris præ- stant, ideoque sunt sanctiores, primum in descri- ptione divina ac Dei monumentis locum tenent: at in quibus minor est sanctitas, eo ipso quod inferiores virtute sunt, secundum procul dubio in description- bus locum obtinent. PALL. Sed qua ratione hoc item fieri per- spicuum potest? CYR. Ab ipso nimirum ipsius Scripturæ testimo- nio: neque enim id temere dicimus: nam post illam enumerationem, qua masculos atque vege- tioris ætatis homines recensuit, modum nobis al- terum descriptionis iterum designavit ille rerum universarum Deus. Is autem ejusmodi est : ‹ Et lo- cutus est Dominus ad Moysen in deserto Sinai, di- cens: Numera filios Levi per domos familiarum suarum, per cognationes suas, per populos; omne masculinum ab uno mense et supra numerabis eos. Et numeravit eos Moyses et Aaron per vocem Do- mini, quemadmodum præcepit eis Dominus ". llac descriptione facta per populos et per domos familiarum, totam continuo summam infert, di- cens : < Omnis numeratio Gliorum Levi, quos nu- meravit Moyses et Aaron per vocem Domini per populos corum, omne masculinum ab uno mense et supra, duo et viginti millia r. » His illico adjungit 7* Luc. xxiv, 49. Cor. vi, 7. B C D "Num. ", 1, 2. Num. 111, 28.

Επίσκεψαι πᾶν πρωτότοκον ἄρσεν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἀπὸ μηνιαίου καὶ ἐπάνω, καὶ λάβε τὸν ἀριθμὸν αὐτ τῶν ἐξ ὀνόματος, καὶ λήψῃ τοὺς Λευίτας ἐμοὶ, ἐγὼ Κύριος, ἀντὶ πάντων τῶν πρωτοτόκων τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ τὰ κτήνη τῶν Λευιτῶν ἀντὶ πάντων τῶν πρωτοτόκων ἐν τοῖς κτήνεσι τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ ἐπεσκέψατο Μωσῆς, δν τρόπον ἐνετείλατο Κύριος αὐτῷ καὶ ἐγένετο πάντα τὰ πρωτότοκα τὰ ἀρσενικά κατὰ ἀριθμὸν ἐξ ὀνόματος ἀπὸ μηνιαίου καὶ ἐπάνω, ἐκ τῆς ἐπισκέψεως αὐτῶν, δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες, τρεῖς καὶ ἑβδομήκοντα καὶ διακόσιοι. Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν, λέγων· Λάβε τοὺς Λευίτας ἀντὶ πάντων τῶν πρωτοτόκων τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ τὰ κτήνη τῶν Λευιτῶν ἀντὶ τῶν κτηνῶν αὐτῶν, καὶ ἔσονται ἐμοὶ οἱ Λευῖται· ἐγὼ Κύριος· καὶ τὰ λύτρα τριῶν καὶ ἑβδομήκοντα καὶ διακοσίων οἱ πλεονάζον- Β τες παρὰ τοὺς Λευίτας ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων τῶν υἱῶν Ἰσραήλ· καὶ λήψῃ πέντε σίκλους κατά κεφαλὰς κατὰ τὸ δίδραχμα τὸ ἅγιον· λήψῃ εἴκοσιν οβολούς τοῦ σίκλου, καὶ δώσεις τὸ ἀργύριον Ααρών καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ, λύτρα τῶν πλεοναζόντων ἐν αὐτοῖς. » Ως βαθὺ τὸ χρῆμα καὶ δυσέφικτον, ὦ Παλλάδια, τὸ προσβαλεῖν δύνασθαι, φημὶ δὴ τοῖς ὧδε διεσταλμένοις, λεπτῶς τε καὶ ἀκριβῶς. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις· καθίει δ' οὖν ὅμως τὸν νοῦν εἰς βάσανον, Χριστῷ τῷ παντὸς ἀγαθοῦ δοτῆρι πίσυνος. ΚΥΡ. Σύνες δὴ, ὅτι ἐν ἀπογραφῇ τῇ πρώτῃ, πᾶν μὲν ἦν ἄρσεν, καὶ εἰκοσαετὲς τὸ ζητούμενον, τουτ- ἐστι τὸ ἔμφρον τε καὶ ἀνδρεῖον, καὶ ἐν ἀκμαῖς τοῦ δύνασθαι κατορθοῦν, & ἂν βούλοιτο Θεός. Εχέτω δὲ ἅλις ἡμῖν ὁ περὶ τοῦδε λόγος. Πεποίηται γάρ, ὡς ἐγᾦμαι λίαν ἀποχρώντως ἔχων. Εν γε ταυταινὶ ταῖν δυαῖν ἀπογραφαῖν, ἅπαν μὲν ἄρσεν τὸ ἐκ φυλῆς Λευί, ταῖς θείαις τε καὶ ἱεραῖς ἐντάττεται ψήφοις. Από γε τῆς ἑτέρας πληθύος, οὐκέτι πᾶν ἄρσεν ἁπλῶς, ἀλλὰ τὸ πρωτότοκον, ἀπὸ μηνιαίου δὲ σύμπαν καὶ ἐπάνω τὸ ἀρι θμούμενον. Καὶ ἡ μὲν τῶν Λευιτικῶν βρεφῶν ἀπαρίθε μησις, δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες· ἡ δὲ τῶν πρωτοτόκων δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες καὶ τρεῖς καὶ διακόσιοι καὶ ἑβδομήκοντα. Εἶτα θεσπίζει Θεός, ἀντὶ τῶν πρωτοτό κων τοὺς Λευίτας ἀνατίθεσθαι δεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ὑπερ- τεροῦν ἤτοι πλεονάζοι ἀριθμῷ τὸ δημοτικὸν εὑρίσκε ται, διακοσίαις ἑβδομήκοντα καὶ τρισὶ κεφαλαῖς, δεδικαίωκεν ὁ νομοθέτης, προσκομίζεσθαι δεῖν ὑπὲρ αὐτῶν τὰ λύτρα τῇ φυλῇ τῇ Λευιτικῇ, ὡς ἂν καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ποιοῖντο τὰς λειτουργίας, καὶ ἀναφέροιεν τὰς λατρείας, μισθὸν ὥσπερ τινὰ τὴν ἀπερισπάστου προσεδρείας τουτονι κομιζόμενος παρ' αὐτῶν. Η οὐκ ἐν τούτοις φῆς τὴν τῶν προκειμένων περίνοιαν ; ΠΑΛ Δ. Φημί. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἐκεῖνο ἐρῶ· καί μοι πάλιν ὁ λόγος οὐκ ἀπὸ σκοποῦ βαδιεῖται, κατά γε τὸ εἰκὸς καὶ οὐκ ἀπιθάνως ἔχον· ἦτε μὲν γὰρ ἀνδρίας τε ὁμοῦ καὶ φρονήσεως τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ἀνάμνησις ἦν, καὶ ὡς ἐν τύπῳ ζήτησις, ἀπεγράφετο τὸ ἄρσεν, οὐκ ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A et ait: « Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : Numera omne primogenitum masculum filiorum Israel ab uno mense et supra, et accipe numerum eorum ex nomine, et accipies Levitas mihi (ego Dominus) pro omnibus primogenitis filiorum Israel, et jumenta Levitarum pro omnibus primogenitis jumentorum fliorum Israel. Et numeravit Moyses, quemadmodum præceperat ei Dominus, omne pri- mogenitum in filiis Israel; et fuerunt omnia pri- mogenita masculina secundum numerum ex noni- ne ab uno mense et supra, ex numeratione eorum, viginti duo millia, tres et septuaginta, et ducenti. Et locutus est Dominus ad Moysen di- cens: Accipe Levitas pro omnibus primogenitis fl- liorum Israel, et jumenta Levilarum pro jumentis eorum : et erunt mihi Levitæ (ego Dominus) et re- demptiones trium et septuaginta et ducentorum, qui supersunt supra Levitas de primogenitis flio- rum Israel ; el accipies quinque siclos per caput, juxta didrachma sanctum : accipies viginti obolos per siclum, et dabis argentum Aaron et filiis ejus, redemptiones eorum qui supersunt in eis "., Quam minime in promptu est, Palladi, quamque difficile, res tam tenui subtilique discrimine distin- ctas posse intueri ! PALL. Recte dicis : tamen adjice animum, quæ so, ad eas res exquirendas, Christo bonorum om- nium datore fretus. C D An minime fateris his verbis breviter comprehensum esse propositæ Scripturæ sensum ? CYR. Animadverte igitur in priore de- scriptione non nisi masculum, et qui esset viginti annos natus, requiri, id est, qui et prudentia esset et fortitudine præditus et viribus maxime vi- geret ad ea exsequenda quæ Deus vellet : sed de hac re hactenus; satis enim, ut puto, est a nobis dictum. In his vero duabus descriptionibus omne quidem masculinum ex tribu Levi divinis sacrisque suffragiis asciscitur: ab altera vero multitudine, non omne masculinum promiscue, sed primogenitum: illud tamen omnibus commune est, quod ab uno mense et supra recensentur.Ac Leviticorum quidem puerorum summa duo et viginti millia complectitur; at primogenitorum summa duo et viginti millia tres insuper et ducentos septuaginta. Deinde jubet Deus loco primogenitorum Levitas sibi dicari. Ve- rum, quia popularis census numero superior esse reperiebatur, abundareque capitibus ducentis se- ptuaginta tribus,sanxit legis conditor,ut illorum vice pretia ad tribum Leviticam deferrentur, ut pro illis cultus divinos exhiberent, et sacrificia offerrent; hac veluti mercede ab illis accepta, quo nulla re divulsi distractique, assidue religioni deservirent. Num. 11, seqq. PALL. Fateor. CYR. Illud igitur mihi dicendum videtur, nec mea oratio a proposita re erit aliena, quatenus con- gruenter atque probabiliter dici possit: ubi enim fortitudinis simul et prudentiæ, quæ in Christo in- telligitur, mentio fiebat, atque, ut in figura, questio

Επίσκεψαι πᾶν πρωτότοκον ἄρσεν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἀπὸ μηνιαίου καὶ ἐπάνω, καὶ λάβε τὸν ἀριθμὸν αὐτ τῶν ἐξ ὀνόματος, καὶ λήψῃ τοὺς Λευίτας ἐμοὶ, ἐγὼ Κύριος, ἀντὶ πάντων τῶν πρωτοτόκων τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ τὰ κτήνη τῶν Λευιτῶν ἀντὶ πάντων τῶν πρωτοτόκων ἐν τοῖς κτήνεσι τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ ἐπεσκέψατο Μωσῆς, δν τρόπον ἐνετείλατο Κύριος αὐτῷ καὶ ἐγένετο πάντα τὰ πρωτότοκα τὰ ἀρσενικά κατὰ ἀριθμὸν ἐξ ὀνόματος ἀπὸ μηνιαίου καὶ ἐπάνω, ἐκ τῆς ἐπισκέψεως αὐτῶν, δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες, τρεῖς καὶ ἑβδομήκοντα καὶ διακόσιοι. Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν, λέγων· Λάβε τοὺς Λευίτας ἀντὶ πάντων τῶν πρωτοτόκων τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ τὰ κτήνη τῶν Λευιτῶν ἀντὶ τῶν κτηνῶν αὐτῶν, καὶ ἔσονται ἐμοὶ οἱ Λευῖται· ἐγὼ Κύριος· καὶ τὰ λύτρα τριῶν καὶ ἑβδομήκοντα καὶ διακοσίων οἱ πλεονάζον- Β τες παρὰ τοὺς Λευίτας ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων τῶν υἱῶν Ἰσραήλ· καὶ λήψῃ πέντε σίκλους κατά κεφαλὰς κατὰ τὸ δίδραχμα τὸ ἅγιον· λήψῃ εἴκοσιν οβολούς τοῦ σίκλου, καὶ δώσεις τὸ ἀργύριον Ααρών καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ, λύτρα τῶν πλεοναζόντων ἐν αὐτοῖς. » Ως βαθὺ τὸ χρῆμα καὶ δυσέφικτον, ὦ Παλλάδια, τὸ προσβαλεῖν δύνασθαι, φημὶ δὴ τοῖς ὧδε διεσταλμένοις, λεπτῶς τε καὶ ἀκριβῶς. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις· καθίει δ' οὖν ὅμως τὸν νοῦν εἰς βάσανον, Χριστῷ τῷ παντὸς ἀγαθοῦ δοτῆρι πίσυνος. ΚΥΡ. Σύνες δὴ, ὅτι ἐν ἀπογραφῇ τῇ πρώτῃ, πᾶν μὲν ἦν ἄρσεν, καὶ εἰκοσαετὲς τὸ ζητούμενον, τουτ- ἐστι τὸ ἔμφρον τε καὶ ἀνδρεῖον, καὶ ἐν ἀκμαῖς τοῦ δύνασθαι κατορθοῦν, & ἂν βούλοιτο Θεός. Εχέτω δὲ ἅλις ἡμῖν ὁ περὶ τοῦδε λόγος. Πεποίηται γάρ, ὡς ἐγᾦμαι λίαν ἀποχρώντως ἔχων. Εν γε ταυταινὶ ταῖν δυαῖν ἀπογραφαῖν, ἅπαν μὲν ἄρσεν τὸ ἐκ φυλῆς Λευί, ταῖς θείαις τε καὶ ἱεραῖς ἐντάττεται ψήφοις. Από γε τῆς ἑτέρας πληθύος, οὐκέτι πᾶν ἄρσεν ἁπλῶς, ἀλλὰ τὸ πρωτότοκον, ἀπὸ μηνιαίου δὲ σύμπαν καὶ ἐπάνω τὸ ἀρι θμούμενον. Καὶ ἡ μὲν τῶν Λευιτικῶν βρεφῶν ἀπαρίθε μησις, δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες· ἡ δὲ τῶν πρωτοτόκων δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες καὶ τρεῖς καὶ διακόσιοι καὶ ἑβδομήκοντα. Εἶτα θεσπίζει Θεός, ἀντὶ τῶν πρωτοτό κων τοὺς Λευίτας ἀνατίθεσθαι δεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ὑπερ- τεροῦν ἤτοι πλεονάζοι ἀριθμῷ τὸ δημοτικὸν εὑρίσκε ται, διακοσίαις ἑβδομήκοντα καὶ τρισὶ κεφαλαῖς, δεδικαίωκεν ὁ νομοθέτης, προσκομίζεσθαι δεῖν ὑπὲρ αὐτῶν τὰ λύτρα τῇ φυλῇ τῇ Λευιτικῇ, ὡς ἂν καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ποιοῖντο τὰς λειτουργίας, καὶ ἀναφέροιεν τὰς λατρείας, μισθὸν ὥσπερ τινὰ τὴν ἀπερισπάστου προσεδρείας τουτονι κομιζόμενος παρ' αὐτῶν. Η οὐκ ἐν τούτοις φῆς τὴν τῶν προκειμένων περίνοιαν ; ΠΑΛ Δ. Φημί. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἐκεῖνο ἐρῶ· καί μοι πάλιν ὁ λόγος οὐκ ἀπὸ σκοποῦ βαδιεῖται, κατά γε τὸ εἰκὸς καὶ οὐκ ἀπιθάνως ἔχον· ἦτε μὲν γὰρ ἀνδρίας τε ὁμοῦ καὶ φρονήσεως τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ἀνάμνησις ἦν, καὶ ὡς ἐν τύπῳ ζήτησις, ἀπεγράφετο τὸ ἄρσεν, οὐκ ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A et ait: « Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : Numera omne primogenitum masculum filiorum Israel ab uno mense et supra, et accipe numerum eorum ex nomine, et accipies Levitas mihi (ego Dominus) pro omnibus primogenitis filiorum Israel, et jumenta Levitarum pro omnibus primogenitis jumentorum fliorum Israel. Et numeravit Moyses, quemadmodum præceperat ei Dominus, omne pri- mogenitum in filiis Israel; et fuerunt omnia pri- mogenita masculina secundum numerum ex noni- ne ab uno mense et supra, ex numeratione eorum, viginti duo millia, tres et septuaginta, et ducenti. Et locutus est Dominus ad Moysen di- cens: Accipe Levitas pro omnibus primogenitis fl- liorum Israel, et jumenta Levilarum pro jumentis eorum : et erunt mihi Levitæ (ego Dominus) et re- demptiones trium et septuaginta et ducentorum, qui supersunt supra Levitas de primogenitis flio- rum Israel ; el accipies quinque siclos per caput, juxta didrachma sanctum : accipies viginti obolos per siclum, et dabis argentum Aaron et filiis ejus, redemptiones eorum qui supersunt in eis "., Quam minime in promptu est, Palladi, quamque difficile, res tam tenui subtilique discrimine distin- ctas posse intueri ! PALL. Recte dicis : tamen adjice animum, quæ so, ad eas res exquirendas, Christo bonorum om- nium datore fretus. C D An minime fateris his verbis breviter comprehensum esse propositæ Scripturæ sensum ? CYR. Animadverte igitur in priore de- scriptione non nisi masculum, et qui esset viginti annos natus, requiri, id est, qui et prudentia esset et fortitudine præditus et viribus maxime vi- geret ad ea exsequenda quæ Deus vellet : sed de hac re hactenus; satis enim, ut puto, est a nobis dictum. In his vero duabus descriptionibus omne quidem masculinum ex tribu Levi divinis sacrisque suffragiis asciscitur: ab altera vero multitudine, non omne masculinum promiscue, sed primogenitum: illud tamen omnibus commune est, quod ab uno mense et supra recensentur.Ac Leviticorum quidem puerorum summa duo et viginti millia complectitur; at primogenitorum summa duo et viginti millia tres insuper et ducentos septuaginta. Deinde jubet Deus loco primogenitorum Levitas sibi dicari. Ve- rum, quia popularis census numero superior esse reperiebatur, abundareque capitibus ducentis se- ptuaginta tribus,sanxit legis conditor,ut illorum vice pretia ad tribum Leviticam deferrentur, ut pro illis cultus divinos exhiberent, et sacrificia offerrent; hac veluti mercede ab illis accepta, quo nulla re divulsi distractique, assidue religioni deservirent. Num. 11, seqq. PALL. Fateor. CYR. Illud igitur mihi dicendum videtur, nec mea oratio a proposita re erit aliena, quatenus con- gruenter atque probabiliter dici possit: ubi enim fortitudinis simul et prudentiæ, quæ in Christo in- telligitur, mentio fiebat, atque, ut in figura, questio

Παῦλος προσεφώνει τισὶ τῶν πεπιστευκότων· « Επι- παθῶ γὰρ ἰδεῖν ὑμᾶς ἵνα τι μεταδῶ ὑμῖν χάρισμα πνευματικόν. » Η γὰρ, οὐχὶ ξένιον οὐράνιον, χά ρισμά τε πνευματικὸν εἶναι φής, τὴν ἀμώμητόν τε καὶ ἀπλανῇ περὶ Θεοῦ γνῶσιν, καὶ τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς ἀρίστοις εἴδησιν ἀκριβῆ; ΠΑΛΛ. Ναί. Είπερ ἐστὶ τὸ χρῆμα ζωοποιόν. Τοι- γάρτοι σαφῶς διειδέναι τίς μὲν ὁ φύσει τε καὶ ἀληθῶς τῶν ὅλων δημιουργὸς, καὶ Θεὸς, ποία δὲ ζωή, ἡ ἀρίστη τρίδος, εἰς μακραίωνά τε καὶ ἀτελεύτητον ἀποκομί- ζει ζωήν. ΚΥΡ. Ορθῶς ἔφης. Ταῦτά τοι διδάσκων ἡμᾶς καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις διεκελεύετο, λέγων· ε Δωρεὰν ἐλάβετε, δωρεάν δότε. . Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως οὐκ ἀκερδής τοῖς ἄλλοις ἡ τῶν ἁγίων λαμπρότης· ἐν γὰρ ταῖς ἐκείνων εὐδοκιμήσεσιν, ἀφανί ζεταί που τὰ ἡμῶν ἡττήματα, καὶ ταῖς τῶν εὐκλεεστέ. ρων προσεσχηκώς εὐψυχίαις, ο φιλάρετος ἡμῶν Θεός, τοῖς ἀσθενεστέροις ἀνίησι τὰ ἐγκλήματα. Καὶ γοῦν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἀκαθέκτως ἀπονενευκότες εἰς παρακοήν, καὶ τῶν φαύλων οὐδὲν ἐῶντες ἀνεπιτήδευτον, παρ- ώτρυναν ἀναγκαίως τὸν νομοθέτην ἐφ' ἑαυτοῖς· ἐπειδή δὲ δίκας ἤδη τῶν τετολμημένων πράττειν ἤθελε τοὺς ἀγρίως οὕτω λελυπηκότας, προσεκόμιζε μὲν τὰς ἱκε τηρίας ὁ προφήτης Ιερεμίας. Τί δὲ πρὸς τοῦτο Θεός ; • Περιδράμετε, φησίν, ἐν ταῖς ὁδοῖς Ἱερου- σαλήμ, καὶ ἴδετε καὶ γνῶτε, καὶ ζητήσατε ἐν ταῖς πλατείαις αὐτῆς, ἐὰν εὕρητε ἄνδρα εἰ ἔστι ποιῶν κρίμα, καὶ ζητῶν πίστιν, καὶ ἵλεως ἔσομαι αὐτοῖς, λέγει Κύριος. » ᾿Ανήσειν δὲ καὶ Σοδόμοις τὴν διὰ πυρὸς ἔτη δίκην, εἰ πέντε τινὲς εἶεν ἐν αὐτοῖς ὅσιοι καὶ ἀγαθοί. Οὐκοῦν ἡ τῶν ἁγίων λαμπρότης, καὶ τοῖς ἄγαν ἁμαρτωλοῖς, ἔσθ' ὅτε, τὸ μὴ κολάζεσθαι δεῖν παραχρήμα προξενεῖ, τὸν θεῖον ὥσπερ ἐκδυσωποῦσα θυμὸν καὶ ἀνασειράζουσα τὴν ὀργήν· τοῖς δὲ τὴν πίστιν γνησίως εἰσδεδεγμένοις, εὐψυχίας γε μὴν εἰς τοῦτο ἰέναι μὴ δυναμένοις, ὡς πόνοις ἑλεῖν δύνασθαι, τή, καὶ θείων αὐτοὺς ἐμπίπλασθαι χαρισμάτων, μονονουχί συμμερίζονται τὰς εὐδοκιμήσεις, παιδα γωγοῦντες, ὡς ἔν:, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀποφέροντες τῶν ἀρεσκόντων Θεῷ, καὶ τῶν ἰδίων αὐτοὺς ἄνδρα - γαθημάτων ἀποφαίνοντες κοινωνούς· καὶ ἃ μόλις αὐτοὶ διὰ πλείστων ὅσων εὑρίσκουσι πόνων, ταῦτα ταῖς ἑτέρων ἐνιέντες ψυχαῖς. Ὅτι γὰρ συμμεθέξομεν τοῖς ἁγίοις καὶ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς λαμπρότητος, καὶ τῶν ἀνδραγαθημάτων ἐσόμεθα κοινωνοί, ἐξ ἡμερό- τητος καὶ φιλανθρωπίας, τὰ ἡμῶν ἡττήματα τοῖς ἐκείνων κατορθώμασιν, οιονεί συμφύροντός τε καὶ ἀνακιρνώντος Θεοῦ, καὶ τὸ ἐνδεὶς τῷ τελειοτέρω συνείροντος, ἵν' εἴη δεκτόν· σαφές ἂν γένοιτο και διὰ τούτου πάλιν. ΠΑΛΛ. Ποίου δή τινος φής; ΚΥΡ. Μωαβίται καὶ Μαδιηναῖοι. ἔθνη μὲν ἧστην ἀνόσιά τε καὶ βάρβαρα, κατενέμοντο δὲ τῆς ἐπαγγελίας το DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A lus quosdam, qui crediderant, alloquebatur : « De- B c sidero enim videre vos, ut aliquod vobis impertiar charisma spirituale 16. • An tu coeleste munus charismaque spirituale esse negas illam reprehen- sione erroreque vacantem de Deo cognitionem, certissimamque de rebus praestantissimis intelligentiam ? PALL. Imo fateor: siquidem est ea res vitæ effe- etrix. Etenim nosse quis natura ac revera sit re- rum omnium opifex ac Deus, quod item optimum iter, id vero ad perpetuam illam æternamque vi- tam perducit. CYR. Recte ais. Atque hoc nos docuit Christus ipsc, cum sanctis apostolis præcepit, dicens : Gra- tis accepistis, gratis date ". » Alia quoque ratione non inutilis est cæteris hominibus ille sanctorum virorum splendor: illorum namque rebus bene ge- stis, nostræ infeliciter gestæ obruuntur, et cum nobiliorum virorum animi fortitudinem attendit noster ille virtutis amator Deus, infirmioribus cri- mina condonat. Itaque Israelitæ, cum effrenate ad contemnenda divina mandata proclives ferrentur, nullamque nequitiæ partem omitterent, in quam non studium impenderent, legislatoris iram adver- sum se necessario commoverunt: qui cum pœnas facinorum ab iis, qui se adeo immaniter offendis- sent, sumere vellet, supplicationes ei detulit pro- pheta Jeremias. Quid vero ad hæc Deus? Circuite, inquit, in viis Jerusalem, et videte et intelligite, et quærite in plateis ejus; et, si inveneritis virum; si fuerit qui faciat judicium, et quærens fidem ; et propitius ero ipsis, dicit Dominus *., Sodomis quoque condonaturum se pœnas ignium dixit, si quinque modo ibi essent pii atque probi homines***. Ergo sanctorum virorum nobilitas maximis quoque peccatoribus quandoque, ne statim puniantur, in- petrat, cum divinam indignationem flectat et iram revocet : cum iis vero, qui fdem sincere suscepe- runt, nec tamen ad eam magnitudinem pervenire potuerunt, ut labore divinorum charismatum co- piam sibi compararent, propemodum suarum rerum gestarum laudem communicant, in eo quod eos, ut fieri potest, instituunt, ad eaque omnia, quæcunque Deo placent, perducunt; atque in societatem suo- D rum fortium factorum illos asciscunt ; et quæ ipsi vix summis laboribus pepererunt, ea in aliorum hominum animis inserunt. Fore autem, ut una cum sanctis viris claritatem, quæ illis inest, participe- mus, et corum præclare gestorum socii simus, Deo ex benignitate atque clementia nostras culpas et in- firmitates cum illorum recte actis veluti confundente ac permiscente, idque quod inchoatum est et im- perfectum, cum eo quod est perfectins, ut gratum acceptumque flat, conferente; id hoe quoque testimonio manifestum fieri potest. Rorn. 5, 11. ” Matth, x, 8.78 Jer. v, 1. PALL. Ecquod illud est? CYR. Moabita ac Madianitæ, Impiæ quædam erant ac barbaræ gentes; incolebant autem pro-, 78. Gen. xvIII, 32.

Παῦλος προσεφώνει τισὶ τῶν πεπιστευκότων· « Επι- παθῶ γὰρ ἰδεῖν ὑμᾶς ἵνα τι μεταδῶ ὑμῖν χάρισμα πνευματικόν. » Η γὰρ, οὐχὶ ξένιον οὐράνιον, χά ρισμά τε πνευματικὸν εἶναι φής, τὴν ἀμώμητόν τε καὶ ἀπλανῇ περὶ Θεοῦ γνῶσιν, καὶ τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς ἀρίστοις εἴδησιν ἀκριβῆ; ΠΑΛΛ. Ναί. Είπερ ἐστὶ τὸ χρῆμα ζωοποιόν. Τοι- γάρτοι σαφῶς διειδέναι τίς μὲν ὁ φύσει τε καὶ ἀληθῶς τῶν ὅλων δημιουργὸς, καὶ Θεὸς, ποία δὲ ζωή, ἡ ἀρίστη τρίδος, εἰς μακραίωνά τε καὶ ἀτελεύτητον ἀποκομί- ζει ζωήν. ΚΥΡ. Ορθῶς ἔφης. Ταῦτά τοι διδάσκων ἡμᾶς καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις διεκελεύετο, λέγων· ε Δωρεὰν ἐλάβετε, δωρεάν δότε. . Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως οὐκ ἀκερδής τοῖς ἄλλοις ἡ τῶν ἁγίων λαμπρότης· ἐν γὰρ ταῖς ἐκείνων εὐδοκιμήσεσιν, ἀφανί ζεταί που τὰ ἡμῶν ἡττήματα, καὶ ταῖς τῶν εὐκλεεστέ. ρων προσεσχηκώς εὐψυχίαις, ο φιλάρετος ἡμῶν Θεός, τοῖς ἀσθενεστέροις ἀνίησι τὰ ἐγκλήματα. Καὶ γοῦν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἀκαθέκτως ἀπονενευκότες εἰς παρακοήν, καὶ τῶν φαύλων οὐδὲν ἐῶντες ἀνεπιτήδευτον, παρ- ώτρυναν ἀναγκαίως τὸν νομοθέτην ἐφ' ἑαυτοῖς· ἐπειδή δὲ δίκας ἤδη τῶν τετολμημένων πράττειν ἤθελε τοὺς ἀγρίως οὕτω λελυπηκότας, προσεκόμιζε μὲν τὰς ἱκε τηρίας ὁ προφήτης Ιερεμίας. Τί δὲ πρὸς τοῦτο Θεός ; • Περιδράμετε, φησίν, ἐν ταῖς ὁδοῖς Ἱερου- σαλήμ, καὶ ἴδετε καὶ γνῶτε, καὶ ζητήσατε ἐν ταῖς πλατείαις αὐτῆς, ἐὰν εὕρητε ἄνδρα εἰ ἔστι ποιῶν κρίμα, καὶ ζητῶν πίστιν, καὶ ἵλεως ἔσομαι αὐτοῖς, λέγει Κύριος. » ᾿Ανήσειν δὲ καὶ Σοδόμοις τὴν διὰ πυρὸς ἔτη δίκην, εἰ πέντε τινὲς εἶεν ἐν αὐτοῖς ὅσιοι καὶ ἀγαθοί. Οὐκοῦν ἡ τῶν ἁγίων λαμπρότης, καὶ τοῖς ἄγαν ἁμαρτωλοῖς, ἔσθ' ὅτε, τὸ μὴ κολάζεσθαι δεῖν παραχρήμα προξενεῖ, τὸν θεῖον ὥσπερ ἐκδυσωποῦσα θυμὸν καὶ ἀνασειράζουσα τὴν ὀργήν· τοῖς δὲ τὴν πίστιν γνησίως εἰσδεδεγμένοις, εὐψυχίας γε μὴν εἰς τοῦτο ἰέναι μὴ δυναμένοις, ὡς πόνοις ἑλεῖν δύνασθαι, τή, καὶ θείων αὐτοὺς ἐμπίπλασθαι χαρισμάτων, μονονουχί συμμερίζονται τὰς εὐδοκιμήσεις, παιδα γωγοῦντες, ὡς ἔν:, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀποφέροντες τῶν ἀρεσκόντων Θεῷ, καὶ τῶν ἰδίων αὐτοὺς ἄνδρα - γαθημάτων ἀποφαίνοντες κοινωνούς· καὶ ἃ μόλις αὐτοὶ διὰ πλείστων ὅσων εὑρίσκουσι πόνων, ταῦτα ταῖς ἑτέρων ἐνιέντες ψυχαῖς. Ὅτι γὰρ συμμεθέξομεν τοῖς ἁγίοις καὶ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς λαμπρότητος, καὶ τῶν ἀνδραγαθημάτων ἐσόμεθα κοινωνοί, ἐξ ἡμερό- τητος καὶ φιλανθρωπίας, τὰ ἡμῶν ἡττήματα τοῖς ἐκείνων κατορθώμασιν, οιονεί συμφύροντός τε καὶ ἀνακιρνώντος Θεοῦ, καὶ τὸ ἐνδεὶς τῷ τελειοτέρω συνείροντος, ἵν' εἴη δεκτόν· σαφές ἂν γένοιτο και διὰ τούτου πάλιν. ΠΑΛΛ. Ποίου δή τινος φής; ΚΥΡ. Μωαβίται καὶ Μαδιηναῖοι. ἔθνη μὲν ἧστην ἀνόσιά τε καὶ βάρβαρα, κατενέμοντο δὲ τῆς ἐπαγγελίας το DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A lus quosdam, qui crediderant, alloquebatur : « De- B c sidero enim videre vos, ut aliquod vobis impertiar charisma spirituale 16. • An tu coeleste munus charismaque spirituale esse negas illam reprehen- sione erroreque vacantem de Deo cognitionem, certissimamque de rebus praestantissimis intelligentiam ? PALL. Imo fateor: siquidem est ea res vitæ effe- etrix. Etenim nosse quis natura ac revera sit re- rum omnium opifex ac Deus, quod item optimum iter, id vero ad perpetuam illam æternamque vi- tam perducit. CYR. Recte ais. Atque hoc nos docuit Christus ipsc, cum sanctis apostolis præcepit, dicens : Gra- tis accepistis, gratis date ". » Alia quoque ratione non inutilis est cæteris hominibus ille sanctorum virorum splendor: illorum namque rebus bene ge- stis, nostræ infeliciter gestæ obruuntur, et cum nobiliorum virorum animi fortitudinem attendit noster ille virtutis amator Deus, infirmioribus cri- mina condonat. Itaque Israelitæ, cum effrenate ad contemnenda divina mandata proclives ferrentur, nullamque nequitiæ partem omitterent, in quam non studium impenderent, legislatoris iram adver- sum se necessario commoverunt: qui cum pœnas facinorum ab iis, qui se adeo immaniter offendis- sent, sumere vellet, supplicationes ei detulit pro- pheta Jeremias. Quid vero ad hæc Deus? Circuite, inquit, in viis Jerusalem, et videte et intelligite, et quærite in plateis ejus; et, si inveneritis virum; si fuerit qui faciat judicium, et quærens fidem ; et propitius ero ipsis, dicit Dominus *., Sodomis quoque condonaturum se pœnas ignium dixit, si quinque modo ibi essent pii atque probi homines***. Ergo sanctorum virorum nobilitas maximis quoque peccatoribus quandoque, ne statim puniantur, in- petrat, cum divinam indignationem flectat et iram revocet : cum iis vero, qui fdem sincere suscepe- runt, nec tamen ad eam magnitudinem pervenire potuerunt, ut labore divinorum charismatum co- piam sibi compararent, propemodum suarum rerum gestarum laudem communicant, in eo quod eos, ut fieri potest, instituunt, ad eaque omnia, quæcunque Deo placent, perducunt; atque in societatem suo- D rum fortium factorum illos asciscunt ; et quæ ipsi vix summis laboribus pepererunt, ea in aliorum hominum animis inserunt. Fore autem, ut una cum sanctis viris claritatem, quæ illis inest, participe- mus, et corum præclare gestorum socii simus, Deo ex benignitate atque clementia nostras culpas et in- firmitates cum illorum recte actis veluti confundente ac permiscente, idque quod inchoatum est et im- perfectum, cum eo quod est perfectins, ut gratum acceptumque flat, conferente; id hoe quoque testimonio manifestum fieri potest. Rorn. 5, 11. ” Matth, x, 8.78 Jer. v, 1. PALL. Ecquod illud est? CYR. Moabita ac Madianitæ, Impiæ quædam erant ac barbaræ gentes; incolebant autem pro-, 78. Gen. xvIII, 32.

αὐτῶν τὰς ἐν ταῖς κατοικίαις αὐτῶν, καὶ τὰς ἐπαύ- Α λεις αὐτῶν ἐνέπρησαν ἐν πυρὶ, καὶ ἔλαβον πᾶσαν τὴν προνομὴν αὐτῶν· καὶ πάντα τὰ σκύλα αὐτῶν ἀπὸ ἀν θρώπου έως κτήνους, καὶ ἤγαγον προς Μωσήν καὶ πρὸς Ἐλεάζαρ τὸν ἱερέα, καὶ πρὸς πάντας τοὺς υἱοὺς Ισ- ραὴλ τὴν αἰχμαλωσίαν καὶ τὰ σκύλα καὶ τὴν προνομὴν εἰς τὴν παρεμβολὴν εἰς 'Αραβώθ Μωαβ, ἢ ἐστιν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου κατὰ Ἱεριχώ. Καὶ ἐξῆλθε Μωσῆς καὶ Ἐλεά ζαρ ὁ ἱερεὺς, καὶ πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς συναγωγῆς εἰς συνάντησιν αὐτοῖς ἔξω τῆς παρεμβολῆς, καὶ ὠργίσθη Μωσῆς ἐπὶ τοῖς ἐπισκόποις τῆς δυνάμεως χιλιάρχοις καὶ ἑκατοντάρχοις τοῖς ἐρχομένοις ἐκ τῆς παρατά ξεως τοῦ πολέμου· καὶ εἶπεν αὐτοῖς Μωσῆς· "Ινα εἰ ἐξωγρήσατε πᾶν θῆλυ ; αὗται γὰρ ἦταν τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ κατὰ τὸ ῥῆμα Βαλαάμ, τοῦ ἀποστατῆσαι καὶ ὑπεριδεῖν τὸ ῥῆμα Κυρίου, ἕνεκεν Φογώρ· καὶ ἐγέ- νετο ἡ πληγὴ ἐν τῇ συναγωγῇ Κυρίου· νῦν ἀπο- κτείνατε πᾶν ἀρσενικὸν, ἐν πάσῃ ἀπαρτίᾳ, καὶ πᾶσαν γυναῖκα, ἥτις ἔγνω κοίτην ἄρσενος, ἀποκτείνατε· καὶ πᾶσαν τὴν ἀπαρτίαν τῶν γυναικῶν, ἥτις οὐκ οἶδε κοίτην ἄρσενος, ζωγρήσατε αὐτάς. » Ταῦτα Θεοῦ κεχρησμωδηκότος, ἀπόλεκτοι νεανίαι πρὸς τὴν τοῦ πολέμου συνεχομίζοντο χρείαν· καὶ ἀπὸ πάσης συν- ἐβρει φυλῆς, τὸ ὅτι μάλιστα τληπαθὲς καὶ δοκιμώ τατον, ἵνα τὸ ἀφ' ἑκάστης εὐδοκιμούν, αύχημα γένη- ται τοῦ παντὸς, καὶ ἡ τοῦ μέρους λαμπρότης εἰς ὅλον ἴοι τὸ πλήρωμα, κατά γε τὸ ὑπὸ Παύλου σοφῶς εἰρημένον" « Είτε γὰρ πάσχει ἓν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· εἴτε δοξάζεται ἐν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη. ΠΑΛΛ. Ορθώς διανοῇ. Β ΚΥΡ. Κατεστρατεύετο τοίνυν τῶν Μαδιηναίων ή τῶν ἀπολέκτων ἀλκιμωτάτη πληθὺς, συνόντος αὐτ τοῖς Φινεές τε τοῦ ἱερέως, καὶ τῶν ἁγίων σκευῶν, καὶ μὴν καὶ σαλπίγγων, τῶν καλουμένων σημασιών. Καὶ γάρ ἐστιν ἀεὶ σύνοπλός τε καὶ συμπαραστάτης τοῖς ἀνδριζομένοις ὁ Χριστὸς, ὁ μέγας ἡμῶν ἀρχιε- ρεύς· συναθλοῦσι δὲ καὶ ἄγγελοι, καθάπερ ἐν σκεύεσι τοῖς ἁγίοις ὑποδηλούμενοι. Σκεύη γὰρ ἅγια καὶ λει- τουργικά, τὰ ἐν οὐρανῷ λογικὰ πνεύματα· τέτακται γὰρ παρὰ Θεοῦ πρὸς ἐπικουρίαν ἡμῶν. Πάρεισι δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ αἱ σάλπιγγες τῶν σημασιών, τουτο ἐστι τῶν θεηγόρων οι λόγοι, τὸ τίνα χρή τρόπον κατανδρίζεσθαι τῶν ἐχθρῶν, ἤτοι τῶν ἐν ἡμῖν ὄντων παθών, εὖ μάλα κατασημαίνοντες. Οὐκοῦν ὑποτύπω- σις Χριστοῦ μὲν, ὁ ἱερεὺς, τουτέστιν, ὁ Φινεές, ἀγω γέλων δὲ, σκεύη τὰ ἅγια τῶν δὲ τὸν θεῖον ἡμῖν διακεκραγότων λόγον, αἱ σάλπιγγες τῶν σημασιών. Οὕτω γὰρ ἀμογητι περιεσόμεθα τῶν ἀνθεστηκότων ἐν Χριστῷ, λέγοντες τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἀδόμενον· σοὶ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιοῦμεν, καὶ ἐν τῷ ὀνό- ματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν. » *Ο δὴ καὶ πεπράχασιν οἱ ἐξ Ισραήλ· πᾶσαν γὰρ τῶν Μαδιηναίων πόλιν τε καὶ χώραν καταδηώσαντες, παρεκομίζοντο πρὸς Ἐλεάζαρ τὸν ἱερέα, καὶ πρὸς πᾶσαν τὴν συναγωγήν υἱῶν Ἰσραὴλ τὴν αἰχμαλωσίαν ἱερὰ γὰρ ὥσπερ ἀναθήματα τῷ Χριστῷ τῷ πάντων ** Ἐν : DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. et vicos eorum combusserunt igni, et ceperunt om- C D Num. 101, seqq. nem prædam eorum, et omnia spolia eorum ab homine usque ad pecus, et duxerunt ad Moysen et ad Eleazar sacerdotem, et ad omnes filios Israel captivitatem, et spolia et prædam in castra, in Ara- both Moab, quæ est in Jordane contra Jericho. Et exiit Moyses et Eleazar sacerdos, et omnes principes synagogæ in occursum eorum extra castra, et iratus est furore Moyses contra imperatores exercitus mil- lenarios et centuriones venientes ex pugna belli; et dixit eis Moyses: Ut quid vivum cepistis omne femininum? Hæ enim fuerunt filiis Israel juxta ver- bum Balaam, ut apostataretis, et contemneretis verbum Domini propter Phogor: et facta est plaga in synagoga Domini: et nunc occidite omne mascu- linum in omni summa et omnem mulierem,quæ no- vit lectum masculi; occidite et omnem summam feminarum, quæ non novit lectum masculi, vivas capite eas". Hæc cum jussisset Deus, lecti juvenes ad bellum gerendum conveniebant, et a singulis tribubus, qui maxime laboribus tolerandis assueti erant, et ad pugnandum probatissimi, confluebant, ut quicunque de singulis tribubus excelluissent, ii gloriæ populo universo essent, et partis unius nobi- litas ad plenitudinem totam pertineret; similiter atque est a Paulo sapientissime dictum : • Sive enim patitur unum membrum, compatiuntur omnia meinbra; sive glorificatur unum membrum, con- gaudent omnia membra 69. PALL. Recte intelligis. , CYR. Contendebat igitur adversus Madianitas fortissima lectissimorum juvenum acies, aderatque una Phinees sacerdos, aderant etiam vasa sacra ac tubæ, quæ signorum dicebantur. Semper enim una cum iis, qui se fortiter gerunt, simul in armis, et ad · opem ferendam præsto est Christus, magnus ille pontifex noster: simul quoque angeli certant, qui sacris vasis significantur. Sancta quippe vasa, divi- nisque ministeriis apta, sunt rationales illi in cœlo spiritus : sunt enim a Deo ad opem nobis ferendam collocati. Adsunt etiam nihilominus tubæ signorum, id est divinorum prædicatorum sermones, qui aper- tissime significent, quemadmodum adversus hostes, id est eas, quæ nobis insitæ sunt, animi perturba- tiones, strenue pugnandum sit. Ergo sacerdos qui- dem, Phinees inquam, Christi figura est, angelorum vero sacra vasa, eorum porro, qui nobis Dei verbum prædicant, signorum tubæ. Ita quippe nullo labore hostem in Christo superabimus, illud dicentes, quod in Psalmis canitur : . In te inimicos nostros ventila- bimus cornu, et in nomine tuo spernemus insur- gentes in nobis ". . Quod ipsum Israelitæ fecerunt : nam, cum universas urbes, omnemque Madianita- rum regionem hostiliter devastassent, captivos omnes ad Eleazarum sacerdotem, et ad omnem congregationem filiorum Israel attulerunt: præclara namque sanctorum virorum gesta velut sacra lecta- | Cor. XII, 26. * Psal. XLIII, G.

αὐτῶν τὰς ἐν ταῖς κατοικίαις αὐτῶν, καὶ τὰς ἐπαύ- Α λεις αὐτῶν ἐνέπρησαν ἐν πυρὶ, καὶ ἔλαβον πᾶσαν τὴν προνομὴν αὐτῶν· καὶ πάντα τὰ σκύλα αὐτῶν ἀπὸ ἀν θρώπου έως κτήνους, καὶ ἤγαγον προς Μωσήν καὶ πρὸς Ἐλεάζαρ τὸν ἱερέα, καὶ πρὸς πάντας τοὺς υἱοὺς Ισ- ραὴλ τὴν αἰχμαλωσίαν καὶ τὰ σκύλα καὶ τὴν προνομὴν εἰς τὴν παρεμβολὴν εἰς 'Αραβώθ Μωαβ, ἢ ἐστιν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου κατὰ Ἱεριχώ. Καὶ ἐξῆλθε Μωσῆς καὶ Ἐλεά ζαρ ὁ ἱερεὺς, καὶ πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς συναγωγῆς εἰς συνάντησιν αὐτοῖς ἔξω τῆς παρεμβολῆς, καὶ ὠργίσθη Μωσῆς ἐπὶ τοῖς ἐπισκόποις τῆς δυνάμεως χιλιάρχοις καὶ ἑκατοντάρχοις τοῖς ἐρχομένοις ἐκ τῆς παρατά ξεως τοῦ πολέμου· καὶ εἶπεν αὐτοῖς Μωσῆς· "Ινα εἰ ἐξωγρήσατε πᾶν θῆλυ ; αὗται γὰρ ἦταν τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ κατὰ τὸ ῥῆμα Βαλαάμ, τοῦ ἀποστατῆσαι καὶ ὑπεριδεῖν τὸ ῥῆμα Κυρίου, ἕνεκεν Φογώρ· καὶ ἐγέ- νετο ἡ πληγὴ ἐν τῇ συναγωγῇ Κυρίου· νῦν ἀπο- κτείνατε πᾶν ἀρσενικὸν, ἐν πάσῃ ἀπαρτίᾳ, καὶ πᾶσαν γυναῖκα, ἥτις ἔγνω κοίτην ἄρσενος, ἀποκτείνατε· καὶ πᾶσαν τὴν ἀπαρτίαν τῶν γυναικῶν, ἥτις οὐκ οἶδε κοίτην ἄρσενος, ζωγρήσατε αὐτάς. » Ταῦτα Θεοῦ κεχρησμωδηκότος, ἀπόλεκτοι νεανίαι πρὸς τὴν τοῦ πολέμου συνεχομίζοντο χρείαν· καὶ ἀπὸ πάσης συν- ἐβρει φυλῆς, τὸ ὅτι μάλιστα τληπαθὲς καὶ δοκιμώ τατον, ἵνα τὸ ἀφ' ἑκάστης εὐδοκιμούν, αύχημα γένη- ται τοῦ παντὸς, καὶ ἡ τοῦ μέρους λαμπρότης εἰς ὅλον ἴοι τὸ πλήρωμα, κατά γε τὸ ὑπὸ Παύλου σοφῶς εἰρημένον" « Είτε γὰρ πάσχει ἓν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· εἴτε δοξάζεται ἐν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη. ΠΑΛΛ. Ορθώς διανοῇ. Β ΚΥΡ. Κατεστρατεύετο τοίνυν τῶν Μαδιηναίων ή τῶν ἀπολέκτων ἀλκιμωτάτη πληθὺς, συνόντος αὐτ τοῖς Φινεές τε τοῦ ἱερέως, καὶ τῶν ἁγίων σκευῶν, καὶ μὴν καὶ σαλπίγγων, τῶν καλουμένων σημασιών. Καὶ γάρ ἐστιν ἀεὶ σύνοπλός τε καὶ συμπαραστάτης τοῖς ἀνδριζομένοις ὁ Χριστὸς, ὁ μέγας ἡμῶν ἀρχιε- ρεύς· συναθλοῦσι δὲ καὶ ἄγγελοι, καθάπερ ἐν σκεύεσι τοῖς ἁγίοις ὑποδηλούμενοι. Σκεύη γὰρ ἅγια καὶ λει- τουργικά, τὰ ἐν οὐρανῷ λογικὰ πνεύματα· τέτακται γὰρ παρὰ Θεοῦ πρὸς ἐπικουρίαν ἡμῶν. Πάρεισι δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ αἱ σάλπιγγες τῶν σημασιών, τουτο ἐστι τῶν θεηγόρων οι λόγοι, τὸ τίνα χρή τρόπον κατανδρίζεσθαι τῶν ἐχθρῶν, ἤτοι τῶν ἐν ἡμῖν ὄντων παθών, εὖ μάλα κατασημαίνοντες. Οὐκοῦν ὑποτύπω- σις Χριστοῦ μὲν, ὁ ἱερεὺς, τουτέστιν, ὁ Φινεές, ἀγω γέλων δὲ, σκεύη τὰ ἅγια τῶν δὲ τὸν θεῖον ἡμῖν διακεκραγότων λόγον, αἱ σάλπιγγες τῶν σημασιών. Οὕτω γὰρ ἀμογητι περιεσόμεθα τῶν ἀνθεστηκότων ἐν Χριστῷ, λέγοντες τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἀδόμενον· σοὶ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιοῦμεν, καὶ ἐν τῷ ὀνό- ματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν. » *Ο δὴ καὶ πεπράχασιν οἱ ἐξ Ισραήλ· πᾶσαν γὰρ τῶν Μαδιηναίων πόλιν τε καὶ χώραν καταδηώσαντες, παρεκομίζοντο πρὸς Ἐλεάζαρ τὸν ἱερέα, καὶ πρὸς πᾶσαν τὴν συναγωγήν υἱῶν Ἰσραὴλ τὴν αἰχμαλωσίαν ἱερὰ γὰρ ὥσπερ ἀναθήματα τῷ Χριστῷ τῷ πάντων ** Ἐν : DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. et vicos eorum combusserunt igni, et ceperunt om- C D Num. 101, seqq. nem prædam eorum, et omnia spolia eorum ab homine usque ad pecus, et duxerunt ad Moysen et ad Eleazar sacerdotem, et ad omnes filios Israel captivitatem, et spolia et prædam in castra, in Ara- both Moab, quæ est in Jordane contra Jericho. Et exiit Moyses et Eleazar sacerdos, et omnes principes synagogæ in occursum eorum extra castra, et iratus est furore Moyses contra imperatores exercitus mil- lenarios et centuriones venientes ex pugna belli; et dixit eis Moyses: Ut quid vivum cepistis omne femininum? Hæ enim fuerunt filiis Israel juxta ver- bum Balaam, ut apostataretis, et contemneretis verbum Domini propter Phogor: et facta est plaga in synagoga Domini: et nunc occidite omne mascu- linum in omni summa et omnem mulierem,quæ no- vit lectum masculi; occidite et omnem summam feminarum, quæ non novit lectum masculi, vivas capite eas". Hæc cum jussisset Deus, lecti juvenes ad bellum gerendum conveniebant, et a singulis tribubus, qui maxime laboribus tolerandis assueti erant, et ad pugnandum probatissimi, confluebant, ut quicunque de singulis tribubus excelluissent, ii gloriæ populo universo essent, et partis unius nobi- litas ad plenitudinem totam pertineret; similiter atque est a Paulo sapientissime dictum : • Sive enim patitur unum membrum, compatiuntur omnia meinbra; sive glorificatur unum membrum, con- gaudent omnia membra 69. PALL. Recte intelligis. , CYR. Contendebat igitur adversus Madianitas fortissima lectissimorum juvenum acies, aderatque una Phinees sacerdos, aderant etiam vasa sacra ac tubæ, quæ signorum dicebantur. Semper enim una cum iis, qui se fortiter gerunt, simul in armis, et ad · opem ferendam præsto est Christus, magnus ille pontifex noster: simul quoque angeli certant, qui sacris vasis significantur. Sancta quippe vasa, divi- nisque ministeriis apta, sunt rationales illi in cœlo spiritus : sunt enim a Deo ad opem nobis ferendam collocati. Adsunt etiam nihilominus tubæ signorum, id est divinorum prædicatorum sermones, qui aper- tissime significent, quemadmodum adversus hostes, id est eas, quæ nobis insitæ sunt, animi perturba- tiones, strenue pugnandum sit. Ergo sacerdos qui- dem, Phinees inquam, Christi figura est, angelorum vero sacra vasa, eorum porro, qui nobis Dei verbum prædicant, signorum tubæ. Ita quippe nullo labore hostem in Christo superabimus, illud dicentes, quod in Psalmis canitur : . In te inimicos nostros ventila- bimus cornu, et in nomine tuo spernemus insur- gentes in nobis ". . Quod ipsum Israelitæ fecerunt : nam, cum universas urbes, omnemque Madianita- rum regionem hostiliter devastassent, captivos omnes ad Eleazarum sacerdotem, et ad omnem congregationem filiorum Israel attulerunt: præclara namque sanctorum virorum gesta velut sacra lecta- | Cor. XII, 26. * Psal. XLIII, G.

αὐτῶν τὰς ἐν ταῖς κατοικίαις αὐτῶν, καὶ τὰς ἐπαύ- Α λεις αὐτῶν ἐνέπρησαν ἐν πυρὶ, καὶ ἔλαβον πᾶσαν τὴν προνομὴν αὐτῶν· καὶ πάντα τὰ σκύλα αὐτῶν ἀπὸ ἀν θρώπου έως κτήνους, καὶ ἤγαγον προς Μωσήν καὶ πρὸς Ἐλεάζαρ τὸν ἱερέα, καὶ πρὸς πάντας τοὺς υἱοὺς Ισ- ραὴλ τὴν αἰχμαλωσίαν καὶ τὰ σκύλα καὶ τὴν προνομὴν εἰς τὴν παρεμβολὴν εἰς 'Αραβώθ Μωαβ, ἢ ἐστιν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου κατὰ Ἱεριχώ. Καὶ ἐξῆλθε Μωσῆς καὶ Ἐλεά ζαρ ὁ ἱερεὺς, καὶ πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς συναγωγῆς εἰς συνάντησιν αὐτοῖς ἔξω τῆς παρεμβολῆς, καὶ ὠργίσθη Μωσῆς ἐπὶ τοῖς ἐπισκόποις τῆς δυνάμεως χιλιάρχοις καὶ ἑκατοντάρχοις τοῖς ἐρχομένοις ἐκ τῆς παρατά ξεως τοῦ πολέμου· καὶ εἶπεν αὐτοῖς Μωσῆς· "Ινα εἰ ἐξωγρήσατε πᾶν θῆλυ ; αὗται γὰρ ἦταν τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ κατὰ τὸ ῥῆμα Βαλαάμ, τοῦ ἀποστατῆσαι καὶ ὑπεριδεῖν τὸ ῥῆμα Κυρίου, ἕνεκεν Φογώρ· καὶ ἐγέ- νετο ἡ πληγὴ ἐν τῇ συναγωγῇ Κυρίου· νῦν ἀπο- κτείνατε πᾶν ἀρσενικὸν, ἐν πάσῃ ἀπαρτίᾳ, καὶ πᾶσαν γυναῖκα, ἥτις ἔγνω κοίτην ἄρσενος, ἀποκτείνατε· καὶ πᾶσαν τὴν ἀπαρτίαν τῶν γυναικῶν, ἥτις οὐκ οἶδε κοίτην ἄρσενος, ζωγρήσατε αὐτάς. » Ταῦτα Θεοῦ κεχρησμωδηκότος, ἀπόλεκτοι νεανίαι πρὸς τὴν τοῦ πολέμου συνεχομίζοντο χρείαν· καὶ ἀπὸ πάσης συν- ἐβρει φυλῆς, τὸ ὅτι μάλιστα τληπαθὲς καὶ δοκιμώ τατον, ἵνα τὸ ἀφ' ἑκάστης εὐδοκιμούν, αύχημα γένη- ται τοῦ παντὸς, καὶ ἡ τοῦ μέρους λαμπρότης εἰς ὅλον ἴοι τὸ πλήρωμα, κατά γε τὸ ὑπὸ Παύλου σοφῶς εἰρημένον" « Είτε γὰρ πάσχει ἓν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· εἴτε δοξάζεται ἐν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη. ΠΑΛΛ. Ορθώς διανοῇ. Β ΚΥΡ. Κατεστρατεύετο τοίνυν τῶν Μαδιηναίων ή τῶν ἀπολέκτων ἀλκιμωτάτη πληθὺς, συνόντος αὐτ τοῖς Φινεές τε τοῦ ἱερέως, καὶ τῶν ἁγίων σκευῶν, καὶ μὴν καὶ σαλπίγγων, τῶν καλουμένων σημασιών. Καὶ γάρ ἐστιν ἀεὶ σύνοπλός τε καὶ συμπαραστάτης τοῖς ἀνδριζομένοις ὁ Χριστὸς, ὁ μέγας ἡμῶν ἀρχιε- ρεύς· συναθλοῦσι δὲ καὶ ἄγγελοι, καθάπερ ἐν σκεύεσι τοῖς ἁγίοις ὑποδηλούμενοι. Σκεύη γὰρ ἅγια καὶ λει- τουργικά, τὰ ἐν οὐρανῷ λογικὰ πνεύματα· τέτακται γὰρ παρὰ Θεοῦ πρὸς ἐπικουρίαν ἡμῶν. Πάρεισι δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ αἱ σάλπιγγες τῶν σημασιών, τουτο ἐστι τῶν θεηγόρων οι λόγοι, τὸ τίνα χρή τρόπον κατανδρίζεσθαι τῶν ἐχθρῶν, ἤτοι τῶν ἐν ἡμῖν ὄντων παθών, εὖ μάλα κατασημαίνοντες. Οὐκοῦν ὑποτύπω- σις Χριστοῦ μὲν, ὁ ἱερεὺς, τουτέστιν, ὁ Φινεές, ἀγω γέλων δὲ, σκεύη τὰ ἅγια τῶν δὲ τὸν θεῖον ἡμῖν διακεκραγότων λόγον, αἱ σάλπιγγες τῶν σημασιών. Οὕτω γὰρ ἀμογητι περιεσόμεθα τῶν ἀνθεστηκότων ἐν Χριστῷ, λέγοντες τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἀδόμενον· σοὶ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιοῦμεν, καὶ ἐν τῷ ὀνό- ματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν. » *Ο δὴ καὶ πεπράχασιν οἱ ἐξ Ισραήλ· πᾶσαν γὰρ τῶν Μαδιηναίων πόλιν τε καὶ χώραν καταδηώσαντες, παρεκομίζοντο πρὸς Ἐλεάζαρ τὸν ἱερέα, καὶ πρὸς πᾶσαν τὴν συναγωγήν υἱῶν Ἰσραὴλ τὴν αἰχμαλωσίαν ἱερὰ γὰρ ὥσπερ ἀναθήματα τῷ Χριστῷ τῷ πάντων ** Ἐν : DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. et vicos eorum combusserunt igni, et ceperunt om- C D Num. 101, seqq. nem prædam eorum, et omnia spolia eorum ab homine usque ad pecus, et duxerunt ad Moysen et ad Eleazar sacerdotem, et ad omnes filios Israel captivitatem, et spolia et prædam in castra, in Ara- both Moab, quæ est in Jordane contra Jericho. Et exiit Moyses et Eleazar sacerdos, et omnes principes synagogæ in occursum eorum extra castra, et iratus est furore Moyses contra imperatores exercitus mil- lenarios et centuriones venientes ex pugna belli; et dixit eis Moyses: Ut quid vivum cepistis omne femininum? Hæ enim fuerunt filiis Israel juxta ver- bum Balaam, ut apostataretis, et contemneretis verbum Domini propter Phogor: et facta est plaga in synagoga Domini: et nunc occidite omne mascu- linum in omni summa et omnem mulierem,quæ no- vit lectum masculi; occidite et omnem summam feminarum, quæ non novit lectum masculi, vivas capite eas". Hæc cum jussisset Deus, lecti juvenes ad bellum gerendum conveniebant, et a singulis tribubus, qui maxime laboribus tolerandis assueti erant, et ad pugnandum probatissimi, confluebant, ut quicunque de singulis tribubus excelluissent, ii gloriæ populo universo essent, et partis unius nobi- litas ad plenitudinem totam pertineret; similiter atque est a Paulo sapientissime dictum : • Sive enim patitur unum membrum, compatiuntur omnia meinbra; sive glorificatur unum membrum, con- gaudent omnia membra 69. PALL. Recte intelligis. , CYR. Contendebat igitur adversus Madianitas fortissima lectissimorum juvenum acies, aderatque una Phinees sacerdos, aderant etiam vasa sacra ac tubæ, quæ signorum dicebantur. Semper enim una cum iis, qui se fortiter gerunt, simul in armis, et ad · opem ferendam præsto est Christus, magnus ille pontifex noster: simul quoque angeli certant, qui sacris vasis significantur. Sancta quippe vasa, divi- nisque ministeriis apta, sunt rationales illi in cœlo spiritus : sunt enim a Deo ad opem nobis ferendam collocati. Adsunt etiam nihilominus tubæ signorum, id est divinorum prædicatorum sermones, qui aper- tissime significent, quemadmodum adversus hostes, id est eas, quæ nobis insitæ sunt, animi perturba- tiones, strenue pugnandum sit. Ergo sacerdos qui- dem, Phinees inquam, Christi figura est, angelorum vero sacra vasa, eorum porro, qui nobis Dei verbum prædicant, signorum tubæ. Ita quippe nullo labore hostem in Christo superabimus, illud dicentes, quod in Psalmis canitur : . In te inimicos nostros ventila- bimus cornu, et in nomine tuo spernemus insur- gentes in nobis ". . Quod ipsum Israelitæ fecerunt : nam, cum universas urbes, omnemque Madianita- rum regionem hostiliter devastassent, captivos omnes ad Eleazarum sacerdotem, et ad omnem congregationem filiorum Israel attulerunt: præclara namque sanctorum virorum gesta velut sacra lecta- | Cor. XII, 26. * Psal. XLIII, G.

ἀρχιερεῖ, καὶ οὐκ ἀσυμφανὴ τοῖς λαοῖς τὰ τῶν ἁγίων κατορθώματα, κατά γε τό· «Οὐ γάρ ἐστι κρυπτόν, δ οὐ μὴ φανερωθήσεται, οὐδὲ ἀπόκρυφον, δ οὐ μὴ γνωσθῇ, καὶ εἰς φανερὸν ἔλθῃ. ο Αγεται τοίνυν ἐν ὄψει τοῦ ἱερέως, καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ, τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας, τυπικῶς δὲ καὶ οἰκονομικῶς. Πλην, επετίμα Μωσῆς τοῖς νενικηκόσιν ὡς οὐ κατὰ λόγου τὸν ἀκριβῆ καὶ ἀδιάβλητον παντελῶς, τὸ πρᾶγμα συντεθεικόσιν· οὐ γὰρ ἔδει, φησί, ζωγρῆσαι τὸ ἄρ σεν, οὐδ' ἂν αὖ θῆλυ τὸ ἐμπειρόγαμον. Καὶ πιθανός μὲν τῆς ἱστορίας ὁ λόγος · ἔδει γὰρ, ἔδει τῆς ὅσον οὐδέπω μελλούσης ὑπὸ αὐτοῖς ἔσεσθαι γῆς, ἀποκεί. ρεσθαι τὸ ἄρσεν, ὡς ἦξον μετὰ βραχὺ πρὸς ἦδεν τε καὶ ἀλκὴν, καὶ πολέμιον ἐσόμενον τῷ λαῷ· συν αναιρεῖσθαι δὲ καὶ τὸ θῆλυ, σκανδάλου παραίτιον γεγονὸς, καὶ εἰ σέσωστο, τάχα που πάλιν ἐσόμενον ὅσον δὲ ἦχον εἰς θεωρίαν τὴν πνευματικὴν, ἐκεῖνο οἶμαι που κατίδοι τις ἂν ἔν γε δὴ τούτοις ἡμῖν ἀπο τείως υποδηλούμενον. ΠΑΛΛ. Ὁποῖον τί φής; καὶ κατ' αὐτῶν μάλιστα τὸ ἀκριβὲς τοῦ νόμου · ο ΚΥΡ. Οὐκ ἀκαταιτίατοι μεμενήκασιν οἱ ἀπόλεκτος τῶν φυλῶν, καί τοι τὴν νίκην ἀράμενοι· δι' οὗ ση μαίνεται, καὶ μάλα σαφῶς, ὡς τὸ εἰσάπαν ἀμώμητον, οὐδ' ἂν αὐτοῖς τοῖς ἀνδριζομένοις ὑπάρξῃ ποτέ. Καὶ αὐτὸ γὰρ ἡμῶν τὸ ὀρθῶς εἰργάσθαι δοκοῦν, μομφής καὶ αἰτίας ἀμοιρήσειεν ἂν οὔτι που, περιεργαζομέ νου τε καὶ βασανίζοντος Θεοῦ. Τοιγάρτοι καὶ γέγρα πται· « Ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσης, Κύριε, Κύριε, τίς ὑποστήσεται; » Καὶ πάλιν· ι Ἐκ τῶν κρυφίων μου καθάρισόν με, καὶ ἀπὸ ἀλλοτρίων φεῖσαι τοῦ δού λου σου· ἐὰν μή μου κατακυριεύσωσι, τότε ἄμωμος ἔσομαι. » Ενεστι δὴ οὖν ἔσθ' ὅτε καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀπολέκτων ἀνδρείαις, μομφὴν ὁσίαν ἰδεῖν, ἢν ἡ τοῦ νομοθέτου γνῶσις καθορᾷ, παρατρέχει δὲ ἡμᾶς· συνο ίεμεν γὰρ οὔτι που, κατὰ τό· . Παραπτώματα τις συνήσει ; » Καὶ Ησαΐας δέ πού φησιν, ὅτι πᾶσα ἡμῶν ἡ δικαιοσύνη, ὡς ράκος αποκαθημένης. Διά του τὸ εἰς ἄγαν ἀστείως καὶ ἀμωμήτως, μὴ ἂν ἔχειν δύο νασθαί ποτε. Παῦλος δὲ ὁ σοφώτατος, « Οὐδὲν γὰρ ἐμαυτῷ σύνοιδα ο γεγραφώς, ο ᾿Αλλ' οὐκ ἐν τούτῳς δεδικαίωμαι, φησίν· ὁ δὲ ἀνακρίνων με, Κύριός ἐσ τιν. » Ἡ δὲ μέμψις ή παρὰ Μωσέως οὐ πρὸς ἅπαν τὰς ἁπλῶς, ἀλλὰ πρὸς μόνους επράττετο τοὺς τῆς δυνάμεως ἐπισκόπους, καὶ πρὸς χιλιάρχους καὶ ἐκα τοντάρχους · « Δυνατοὶ γὰρ, δυνατῶς ἑτασθήσονται, ο . γὰρ πολὺ παρέθεντο, φησί, πολὺ ζητήσουσιν ἀπ᾿ αὐτοῦ. » Τοιγάρτοι καὶ γέγραφε τοῦ Σωτῆρος ὁ μα θητής · « Μὴ πολλοὶ διδάσκαλοι γίνεσθε, ἀδελφοί μου, εἰδότες ὅτι μεῖζον κριμα ληψόμεθα. ο Φέρεται τοίνυν ἐπὶ τοὺς ἐπισκόπους καὶ τῶν ταγμάτων προεστηκε. τας ἡ κατὰ πάντων αἰτίασις. Δεί γάρ που ταῖς νέο ψεσι τῶν καθηγουμένων εὐδοκιμεῖ τὸ ὑπήκοον. Τα γάρτοι καὶ γέγραπται τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαοῖς· Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε· αὐτοὶ γὰρ ἀγρυ νπι, 17. οι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. que dona Christo omnium pontifci dicantur, nec A populis obscura sunt, juxta illud : « Non est occul- tum, quod non manifestetur; neque absconditum quod non cognoscatur, et in apertum veniat *. » Du- citur itaque in conspectum sacerdotis, totiusque po- puli omnis illa ex captivitate præda, figurate atque sapienti administratione. Caeterum Moyses victores objurgavit, quod non accurata satis ratione, et quæ reprehendi nullo modo posset, rem confecissent: neque enim oportuit, inquit, vivos capere masculos, neque item feminas, quæ nuptias essent expertæ. Ac ratio quidem historiæ probabilis est: omnino nam- que opus erat, ut ab ea regione, quæ paulo post in eorum ditione futura erat, virile genus exscindere- tur, quod brevi tempore cum in adultam æta- tem ac robur pervenisset, hostile esset illi populo futurum : muliebre quoque simul.tollendum erat, quod occasionem scandali præbuisset : et, si servaretur, iterum fortasse esset præbiturum. Quod autem ad contemplationem pertinent spiritualem, illud, commode significari. PALL. Quid illud? B . nisi fallor, intelligi possit in hac re non in- CYR. Lecti illi a tribubus milites, quamvis parta victoria, culpam tamen non effugerunt: quo signi- fcatur, atque adeo manifeste, ne ipsis quidem illis, qui se fortiter gerunt, contingere unquam, ut omni ex parte reprehensione vacent. Etenim hoc ipsum; quod recte fecisse videmur, nullo modo erit re- prehensionis et culpæ expers, si rem diligentius exquirat et investiget Deus. Ideoque scriptum est: • Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit ^ ?, Atque iterum : « Ab occultis meis munda me, et ab alienis parce servo tuo; si mei non c fuerint dominati, tunc immaculatus ero"., Est igitur quandoque in ipsis quoque egregiorum viro- rum fortibus factus justæ accusationi locus, quem legislatoris prudentia perspicit, quamvis nostram aciem effugiat: neque enim id deprehendimus ullo modo juxta illud : « Delicta quis intelliget", Quinetiam Isaias ait omnem justitiam nostram esse quasi pannum menstruatæ mulieris. Nam illud, omni ex parte puritatem integritatemque servare posse, minime nobis contingit. Paulus quoque vir sapientissimus, quamvis dixisset: Nihil mihi con- scius aum; addidit tamen: ‹ sed non in hoc justificatus sum; qui autem judicat me, Dominus est *. » Illa porro Moysi reprehensio non omnes sine discrimine perstringebat, sed solum episco- D pos ac duces exercitus et millenarios, ac centu- riones: De potentibus enim potenter quæstio fiet, ac summo jure cum illis maxime agi par est : e Apud quem enim, inquit, multum deposue- runt, multum ab eo quærent. Ideoque scriptum reliquit ille Salvatoris nostri discipulus: Nolite plures magistri fieri, fratres mei, scientes quod ma- jus judicium sumemus ". . In episcopos igitur, et eos, qui ordinibus præsunt, communis culpa confer- * Luc. es Psal. CXXIS, Luc. XII, 48. Jac. 111, 1. 7. • Sap. vi, L 3. ** Psal. xviii, 13, 14. or ibid. 13. 88 I Cor. iv, 4.

ἀρχιερεῖ, καὶ οὐκ ἀσυμφανὴ τοῖς λαοῖς τὰ τῶν ἁγίων κατορθώματα, κατά γε τό· «Οὐ γάρ ἐστι κρυπτόν, δ οὐ μὴ φανερωθήσεται, οὐδὲ ἀπόκρυφον, δ οὐ μὴ γνωσθῇ, καὶ εἰς φανερὸν ἔλθῃ. ο Αγεται τοίνυν ἐν ὄψει τοῦ ἱερέως, καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ, τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας, τυπικῶς δὲ καὶ οἰκονομικῶς. Πλην, επετίμα Μωσῆς τοῖς νενικηκόσιν ὡς οὐ κατὰ λόγου τὸν ἀκριβῆ καὶ ἀδιάβλητον παντελῶς, τὸ πρᾶγμα συντεθεικόσιν· οὐ γὰρ ἔδει, φησί, ζωγρῆσαι τὸ ἄρ σεν, οὐδ' ἂν αὖ θῆλυ τὸ ἐμπειρόγαμον. Καὶ πιθανός μὲν τῆς ἱστορίας ὁ λόγος · ἔδει γὰρ, ἔδει τῆς ὅσον οὐδέπω μελλούσης ὑπὸ αὐτοῖς ἔσεσθαι γῆς, ἀποκεί. ρεσθαι τὸ ἄρσεν, ὡς ἦξον μετὰ βραχὺ πρὸς ἦδεν τε καὶ ἀλκὴν, καὶ πολέμιον ἐσόμενον τῷ λαῷ· συν αναιρεῖσθαι δὲ καὶ τὸ θῆλυ, σκανδάλου παραίτιον γεγονὸς, καὶ εἰ σέσωστο, τάχα που πάλιν ἐσόμενον ὅσον δὲ ἦχον εἰς θεωρίαν τὴν πνευματικὴν, ἐκεῖνο οἶμαι που κατίδοι τις ἂν ἔν γε δὴ τούτοις ἡμῖν ἀπο τείως υποδηλούμενον. ΠΑΛΛ. Ὁποῖον τί φής; καὶ κατ' αὐτῶν μάλιστα τὸ ἀκριβὲς τοῦ νόμου · ο ΚΥΡ. Οὐκ ἀκαταιτίατοι μεμενήκασιν οἱ ἀπόλεκτος τῶν φυλῶν, καί τοι τὴν νίκην ἀράμενοι· δι' οὗ ση μαίνεται, καὶ μάλα σαφῶς, ὡς τὸ εἰσάπαν ἀμώμητον, οὐδ' ἂν αὐτοῖς τοῖς ἀνδριζομένοις ὑπάρξῃ ποτέ. Καὶ αὐτὸ γὰρ ἡμῶν τὸ ὀρθῶς εἰργάσθαι δοκοῦν, μομφής καὶ αἰτίας ἀμοιρήσειεν ἂν οὔτι που, περιεργαζομέ νου τε καὶ βασανίζοντος Θεοῦ. Τοιγάρτοι καὶ γέγρα πται· « Ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσης, Κύριε, Κύριε, τίς ὑποστήσεται; » Καὶ πάλιν· ι Ἐκ τῶν κρυφίων μου καθάρισόν με, καὶ ἀπὸ ἀλλοτρίων φεῖσαι τοῦ δού λου σου· ἐὰν μή μου κατακυριεύσωσι, τότε ἄμωμος ἔσομαι. » Ενεστι δὴ οὖν ἔσθ' ὅτε καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀπολέκτων ἀνδρείαις, μομφὴν ὁσίαν ἰδεῖν, ἢν ἡ τοῦ νομοθέτου γνῶσις καθορᾷ, παρατρέχει δὲ ἡμᾶς· συνο ίεμεν γὰρ οὔτι που, κατὰ τό· . Παραπτώματα τις συνήσει ; » Καὶ Ησαΐας δέ πού φησιν, ὅτι πᾶσα ἡμῶν ἡ δικαιοσύνη, ὡς ράκος αποκαθημένης. Διά του τὸ εἰς ἄγαν ἀστείως καὶ ἀμωμήτως, μὴ ἂν ἔχειν δύο νασθαί ποτε. Παῦλος δὲ ὁ σοφώτατος, « Οὐδὲν γὰρ ἐμαυτῷ σύνοιδα ο γεγραφώς, ο ᾿Αλλ' οὐκ ἐν τούτῳς δεδικαίωμαι, φησίν· ὁ δὲ ἀνακρίνων με, Κύριός ἐσ τιν. » Ἡ δὲ μέμψις ή παρὰ Μωσέως οὐ πρὸς ἅπαν τὰς ἁπλῶς, ἀλλὰ πρὸς μόνους επράττετο τοὺς τῆς δυνάμεως ἐπισκόπους, καὶ πρὸς χιλιάρχους καὶ ἐκα τοντάρχους · « Δυνατοὶ γὰρ, δυνατῶς ἑτασθήσονται, ο . γὰρ πολὺ παρέθεντο, φησί, πολὺ ζητήσουσιν ἀπ᾿ αὐτοῦ. » Τοιγάρτοι καὶ γέγραφε τοῦ Σωτῆρος ὁ μα θητής · « Μὴ πολλοὶ διδάσκαλοι γίνεσθε, ἀδελφοί μου, εἰδότες ὅτι μεῖζον κριμα ληψόμεθα. ο Φέρεται τοίνυν ἐπὶ τοὺς ἐπισκόπους καὶ τῶν ταγμάτων προεστηκε. τας ἡ κατὰ πάντων αἰτίασις. Δεί γάρ που ταῖς νέο ψεσι τῶν καθηγουμένων εὐδοκιμεῖ τὸ ὑπήκοον. Τα γάρτοι καὶ γέγραπται τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαοῖς· Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε· αὐτοὶ γὰρ ἀγρυ νπι, 17. οι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. que dona Christo omnium pontifci dicantur, nec A populis obscura sunt, juxta illud : « Non est occul- tum, quod non manifestetur; neque absconditum quod non cognoscatur, et in apertum veniat *. » Du- citur itaque in conspectum sacerdotis, totiusque po- puli omnis illa ex captivitate præda, figurate atque sapienti administratione. Caeterum Moyses victores objurgavit, quod non accurata satis ratione, et quæ reprehendi nullo modo posset, rem confecissent: neque enim oportuit, inquit, vivos capere masculos, neque item feminas, quæ nuptias essent expertæ. Ac ratio quidem historiæ probabilis est: omnino nam- que opus erat, ut ab ea regione, quæ paulo post in eorum ditione futura erat, virile genus exscindere- tur, quod brevi tempore cum in adultam æta- tem ac robur pervenisset, hostile esset illi populo futurum : muliebre quoque simul.tollendum erat, quod occasionem scandali præbuisset : et, si servaretur, iterum fortasse esset præbiturum. Quod autem ad contemplationem pertinent spiritualem, illud, commode significari. PALL. Quid illud? B . nisi fallor, intelligi possit in hac re non in- CYR. Lecti illi a tribubus milites, quamvis parta victoria, culpam tamen non effugerunt: quo signi- fcatur, atque adeo manifeste, ne ipsis quidem illis, qui se fortiter gerunt, contingere unquam, ut omni ex parte reprehensione vacent. Etenim hoc ipsum; quod recte fecisse videmur, nullo modo erit re- prehensionis et culpæ expers, si rem diligentius exquirat et investiget Deus. Ideoque scriptum est: • Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit ^ ?, Atque iterum : « Ab occultis meis munda me, et ab alienis parce servo tuo; si mei non c fuerint dominati, tunc immaculatus ero"., Est igitur quandoque in ipsis quoque egregiorum viro- rum fortibus factus justæ accusationi locus, quem legislatoris prudentia perspicit, quamvis nostram aciem effugiat: neque enim id deprehendimus ullo modo juxta illud : « Delicta quis intelliget", Quinetiam Isaias ait omnem justitiam nostram esse quasi pannum menstruatæ mulieris. Nam illud, omni ex parte puritatem integritatemque servare posse, minime nobis contingit. Paulus quoque vir sapientissimus, quamvis dixisset: Nihil mihi con- scius aum; addidit tamen: ‹ sed non in hoc justificatus sum; qui autem judicat me, Dominus est *. » Illa porro Moysi reprehensio non omnes sine discrimine perstringebat, sed solum episco- D pos ac duces exercitus et millenarios, ac centu- riones: De potentibus enim potenter quæstio fiet, ac summo jure cum illis maxime agi par est : e Apud quem enim, inquit, multum deposue- runt, multum ab eo quærent. Ideoque scriptum reliquit ille Salvatoris nostri discipulus: Nolite plures magistri fieri, fratres mei, scientes quod ma- jus judicium sumemus ". . In episcopos igitur, et eos, qui ordinibus præsunt, communis culpa confer- * Luc. es Psal. CXXIS, Luc. XII, 48. Jac. 111, 1. 7. • Sap. vi, L 3. ** Psal. xviii, 13, 14. or ibid. 13. 88 I Cor. iv, 4.

πνοῦσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ὡς λόγον ἀποδώσον· τες. » Μετὰ δὲ τὴν τῶν γυναικῶν τε καὶ παιδίων ἀναίρεσιν, ἀναπονίπτους οὐκ ἐᾷ τοὺς πολεμιστὰς ὁ θεσπέσιος Μωσῆς ἐναυλίζεσθαι τῇ παρεμβολή, προ- αποκαθαίρεσθαι δὲ δεῖν ἐπιτάττει, λέγων· Καὶ ὑμεῖς παρεμβαλεῖτε ἔξω τῆς παρεμβολῆς ἑπτὰ ἡμέρας· πᾶς ὁ ἀνελὼν καὶ ὁ ἀπτόμενος τοῦ τετρωμένου άγνι σθήσεται τῇ ἡμέρᾳ τρίτῃ, καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ὑμεῖς καὶ ἡ αἰχμαλωσία ὑμῶν, καὶ πᾶν περίβλημα, καὶ πᾶν σκεῦος δερμάτινον, καὶ πᾶσαν ἐργασίαν ἐξ αἰγείας, καὶ πᾶν σκεῦος ξύλινον ἀφαγνιεῖσθε. » Ορᾷς ὅτι καὶ τὸ ἄριστόν τε καὶ εὐδόκιμον ἐν ἡμῖν τῶν ἀπολέκτων γένος οὐκ ἀμώμητον παντελῶς· • Καθαρὸς γὰρ οὐδεὶς ἀπὸ ῥύπου, ο καὶ εἰ σφόδρα τις εἴη τῶν εὐδοκιμείν ειωθότων· τετήρηται γὰρ τὸ τελείως ἅγιον εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα. Εξω τοιγαρ οὖν καθίζει τῆς παρεμβολῆς τοὺς νενικηκότας, καὶ ἀφαγνίζεσθαι δεῖν αὐτοὺς ἐν ἡμέρᾳ φησὶ τῇ τρίτῃ καὶ τῇ ἑβδόμῃ. Τῆς μὲν ἡμέρας τῆς τρίτης ἢ τὸν τρίτον ἡμῖν σημαινούσης τὸν καιρὸν, καθ' εν ἡ διὰ Χριστοῦ γέγονε κάθαρσις μετὰ χρόνον τὸν κατὰ Μωσέα, καὶ καθ᾽ ἂν ὁ τῶν ἁγίων προφητῶν ἀνεδείχθη χορός, ἤτοι τὸν τῆς ἀναστάσεως, καθ᾽ ἐν ἀνεβίω Χριστός, προσηλώσας τῷ τιμίῳ σταυρῷ τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον, καὶ λυτικὸν ἁμαρτίας τὸ δι' ἡμᾶς ὑπομείνας πάθος. Τῆς γε μὴν ἑβδόμης τὸν ἐπὶ τῇ συντελείᾳ τοῦ παρόντος αἰῶνος καιρὸν ἀναπειθούσης νοεῖν, καθ' δν ὁλοτρόπως τὸ τῆς ἁμαρτίας ἄχθος ἀποσεισάμενοι, καὶ εἰς λῆξιν ἰόντες ἁγιασμοῦ, συν- εσόμεθα τῷ Χριστῷ, καθαρὰν καὶ ἡγνισμένην, καὶ @ ἐν μακαριότητι τῇ κατὰ Χριστὸν τρίβοντες ζωήν. ΠΑΛΛ. Εὖ ἔχει, κατά γε τὸ ἐμοὶ δοκοῦν. ΚΥΡ. Θαυμάσαις δ' ἂν καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ ἐφεξῆς μυστήριον· διαδέχεται γὰρ εὐθὺς τὴν Μωσέως λαλιὰν Ελεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καί φησι πρὸς τοὺς ἄνδρας τῆς δυνάμεως τοὺς ἐρχομένους ἐκ τῆς παρατάξεως τοῦ πολέμου· « Τοῦτο τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου ὂν συν- έταξε Κύριος τῷ Μωσῇ, πλὴν τοῦ χρυσίου καὶ τοῦ ἀργυρίου, καὶ χαλκοῦ, καὶ σιδήρου, καὶ μολίβδου, καὶ κασσιτέρου, πᾶν πράγμα δ διελεύσεται ἐν πυρὶ καὶ καθαρισθήσεται, ἀλλ᾽ ἢ τῷ ὕδατι τοῦ ἀγνισμοῦ ἀγ- νισθήσεται· καὶ πάντα ὅσα μὴ διαπορεύσεται διὰ πυρὸς, διελεύσεται δι᾽ ὕδατος· καὶ πλυνεῖτε τὰ ἱμά τια ὑμῶν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ, καὶ καθαρισθήσεσθε, καὶ μετὰ ταῦτα εἰσελεύσεσθε εἰς τὴν παρεμβολήν. » Επι- τήρησον ὅτι Μωσῆς μὲν πρότερος τοῖς νενικηκότι τὸν τοῦ διασμήχεσθαι κατεδήλου καιρόν, οὐκέτι δὲ καὶ τὸν τρόπον. Προανακηρύττει γὰρ ὁ νόμος τῆς διὰ Χριστοῦ καθάρσεως τὸν καιρόν· δεύτερος δὲ καὶ μετὰ Μωσέα προσπεφώνηκεν ὁ ἱερεὺς, τουτέστιν, ὁ Ἐλεάζαρ. Διατάττει μὲν γὰρ μετὰ Μωσέα Χριστὸς, καὶ τὸν καιρὸν μὲν οὐκέτι τοῦ καθαρισμοῦ τοῖς ἀνδριζομένοις καταδηλοῖ· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ καιρός· τὸν δὲ τρόπον εἰσηγεῖται, καὶ αὐτό πως ἤδη λοιπὸν ἐν ὄψει τίθησι 3. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. B qui parent, laudabiliter se gerant; ideoque scriptum est populis qui sub imperio erant: Obedite præ- positis vestris, et subjacete eis; ipsi enim vigilant pro animabus vestris, tanquam rationem reddi- turi”., Post necem vero mulierum ac puerorum non permittit beatus Moyses ut milites illoli se in castra recipiant; sed ut prius lustrentur jubet, di- cens: Et vos castrametabimini extra castra septem dies: omnis qui interfecerit animam, et omnis qui tetigerit vulneratum, lustrabitur tertio die et die septimo, vos et captivitas vestra, et omne indumentum, et omne vas pelliceum, et omne opus ex caprina pelle, et omne vas ligneum expiabitis ⁹., Vides etiam selectorum genus, quod apud nos opti- mum ac præstantissimum babetur, non omnino culpa vacare : • Nemo enim mundus a sorde ",, ut maxime quis inter probatissimos habeatur: illa namque perfecta sanctitas in futurum sæculum re- servata est. Igitur extra castra victores considere ju- bet, eosque lustrari oportere inquit tertio die ac septimo. Ac tertius quidem dies aut tertium signi- ficat tempus, quo illa per Christum purgatio facta est, post Moysi tempus, et post illud præterea quo claruit sanctorum prophetarum chorus: aut tempus resurrectionis, quo Christus revixit, cum alixis- set venerandæ cruci chirographum quod erat ad versum nos, ac passionem, quæ peccatum sustulit, nostri causa subiisset. Septimus vero dies tempus A tur. Semper enim fere principum vigilantia fit ut ii illud quod erit in consummatione praesentis sæculi, nos admonet intelligere; -eum, omni ex parte sar- cina peccatorum excussa, summam jam sanctificationem assecuti, simul cum Christo erimus, et in purgatissima illa mundissimaque vita, et Dei beatitudine felicissima versabimur. PALL. Bene se habet oratio, ut mibi quidem vi- detur. CYR. Ad hæc mysterium quod continuo sequitur, profecto mirabere : excipit enim illico Moysi sermo- nem sacerdos Eleazar, et ait ad viros exercitus qui veniebant ex acie belli: . Nonne hæc est justiti catio legis quam præcepit Dominus Moysi? præter aurum, et argentum, et æs, et ferrum, et plumbum et stannum, omnis res quæ transibit in igne, du- cetur per ignem et purgabitur, aut aqua expiatio- nis expiabitur : et omnia quæ non transeunt per ignem transibunt per aquam : et lavabitis vesti- menta vestra die septima, et mundabimini, et post hæc introibitis in castra "., Illud igitur observes ve- lim, Moysen prius victoribus tempus quidem quo abluerentur, exposuisse, non etiam modum. Præ- dicat namque lex tempus purgationis quæ per Chri- stum facienda erat: posteriore autem loco post Moy- sen sacerdos loquitur, is est Eleazar. Tradit enim præcepta post legem Christus, ac tempus qui- dem purgationis strenuis fortibusque viris non am- plius declarat: illud enim ipsum erat tempus : sel modum exponit, atque ipsum, prope dixerim, ob ocu- los ponit mysterium,cum quid præcipue lex spectaret, "flebr. xi, 17. ** Num. xxxı, 19, 20. * Job. xiv, 4. "Coloss. 11, 14. "Num. xXXI, PATROL. GR. LXVIII. 21-24.

πνοῦσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ὡς λόγον ἀποδώσον· τες. » Μετὰ δὲ τὴν τῶν γυναικῶν τε καὶ παιδίων ἀναίρεσιν, ἀναπονίπτους οὐκ ἐᾷ τοὺς πολεμιστὰς ὁ θεσπέσιος Μωσῆς ἐναυλίζεσθαι τῇ παρεμβολή, προ- αποκαθαίρεσθαι δὲ δεῖν ἐπιτάττει, λέγων· Καὶ ὑμεῖς παρεμβαλεῖτε ἔξω τῆς παρεμβολῆς ἑπτὰ ἡμέρας· πᾶς ὁ ἀνελὼν καὶ ὁ ἀπτόμενος τοῦ τετρωμένου άγνι σθήσεται τῇ ἡμέρᾳ τρίτῃ, καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ὑμεῖς καὶ ἡ αἰχμαλωσία ὑμῶν, καὶ πᾶν περίβλημα, καὶ πᾶν σκεῦος δερμάτινον, καὶ πᾶσαν ἐργασίαν ἐξ αἰγείας, καὶ πᾶν σκεῦος ξύλινον ἀφαγνιεῖσθε. » Ορᾷς ὅτι καὶ τὸ ἄριστόν τε καὶ εὐδόκιμον ἐν ἡμῖν τῶν ἀπολέκτων γένος οὐκ ἀμώμητον παντελῶς· • Καθαρὸς γὰρ οὐδεὶς ἀπὸ ῥύπου, ο καὶ εἰ σφόδρα τις εἴη τῶν εὐδοκιμείν ειωθότων· τετήρηται γὰρ τὸ τελείως ἅγιον εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα. Εξω τοιγαρ οὖν καθίζει τῆς παρεμβολῆς τοὺς νενικηκότας, καὶ ἀφαγνίζεσθαι δεῖν αὐτοὺς ἐν ἡμέρᾳ φησὶ τῇ τρίτῃ καὶ τῇ ἑβδόμῃ. Τῆς μὲν ἡμέρας τῆς τρίτης ἢ τὸν τρίτον ἡμῖν σημαινούσης τὸν καιρὸν, καθ' εν ἡ διὰ Χριστοῦ γέγονε κάθαρσις μετὰ χρόνον τὸν κατὰ Μωσέα, καὶ καθ᾽ ἂν ὁ τῶν ἁγίων προφητῶν ἀνεδείχθη χορός, ἤτοι τὸν τῆς ἀναστάσεως, καθ᾽ ἐν ἀνεβίω Χριστός, προσηλώσας τῷ τιμίῳ σταυρῷ τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον, καὶ λυτικὸν ἁμαρτίας τὸ δι' ἡμᾶς ὑπομείνας πάθος. Τῆς γε μὴν ἑβδόμης τὸν ἐπὶ τῇ συντελείᾳ τοῦ παρόντος αἰῶνος καιρὸν ἀναπειθούσης νοεῖν, καθ' δν ὁλοτρόπως τὸ τῆς ἁμαρτίας ἄχθος ἀποσεισάμενοι, καὶ εἰς λῆξιν ἰόντες ἁγιασμοῦ, συν- εσόμεθα τῷ Χριστῷ, καθαρὰν καὶ ἡγνισμένην, καὶ @ ἐν μακαριότητι τῇ κατὰ Χριστὸν τρίβοντες ζωήν. ΠΑΛΛ. Εὖ ἔχει, κατά γε τὸ ἐμοὶ δοκοῦν. ΚΥΡ. Θαυμάσαις δ' ἂν καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ ἐφεξῆς μυστήριον· διαδέχεται γὰρ εὐθὺς τὴν Μωσέως λαλιὰν Ελεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καί φησι πρὸς τοὺς ἄνδρας τῆς δυνάμεως τοὺς ἐρχομένους ἐκ τῆς παρατάξεως τοῦ πολέμου· « Τοῦτο τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου ὂν συν- έταξε Κύριος τῷ Μωσῇ, πλὴν τοῦ χρυσίου καὶ τοῦ ἀργυρίου, καὶ χαλκοῦ, καὶ σιδήρου, καὶ μολίβδου, καὶ κασσιτέρου, πᾶν πράγμα δ διελεύσεται ἐν πυρὶ καὶ καθαρισθήσεται, ἀλλ᾽ ἢ τῷ ὕδατι τοῦ ἀγνισμοῦ ἀγ- νισθήσεται· καὶ πάντα ὅσα μὴ διαπορεύσεται διὰ πυρὸς, διελεύσεται δι᾽ ὕδατος· καὶ πλυνεῖτε τὰ ἱμά τια ὑμῶν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ, καὶ καθαρισθήσεσθε, καὶ μετὰ ταῦτα εἰσελεύσεσθε εἰς τὴν παρεμβολήν. » Επι- τήρησον ὅτι Μωσῆς μὲν πρότερος τοῖς νενικηκότι τὸν τοῦ διασμήχεσθαι κατεδήλου καιρόν, οὐκέτι δὲ καὶ τὸν τρόπον. Προανακηρύττει γὰρ ὁ νόμος τῆς διὰ Χριστοῦ καθάρσεως τὸν καιρόν· δεύτερος δὲ καὶ μετὰ Μωσέα προσπεφώνηκεν ὁ ἱερεὺς, τουτέστιν, ὁ Ἐλεάζαρ. Διατάττει μὲν γὰρ μετὰ Μωσέα Χριστὸς, καὶ τὸν καιρὸν μὲν οὐκέτι τοῦ καθαρισμοῦ τοῖς ἀνδριζομένοις καταδηλοῖ· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ καιρός· τὸν δὲ τρόπον εἰσηγεῖται, καὶ αὐτό πως ἤδη λοιπὸν ἐν ὄψει τίθησι 3. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. B qui parent, laudabiliter se gerant; ideoque scriptum est populis qui sub imperio erant: Obedite præ- positis vestris, et subjacete eis; ipsi enim vigilant pro animabus vestris, tanquam rationem reddi- turi”., Post necem vero mulierum ac puerorum non permittit beatus Moyses ut milites illoli se in castra recipiant; sed ut prius lustrentur jubet, di- cens: Et vos castrametabimini extra castra septem dies: omnis qui interfecerit animam, et omnis qui tetigerit vulneratum, lustrabitur tertio die et die septimo, vos et captivitas vestra, et omne indumentum, et omne vas pelliceum, et omne opus ex caprina pelle, et omne vas ligneum expiabitis ⁹., Vides etiam selectorum genus, quod apud nos opti- mum ac præstantissimum babetur, non omnino culpa vacare : • Nemo enim mundus a sorde ",, ut maxime quis inter probatissimos habeatur: illa namque perfecta sanctitas in futurum sæculum re- servata est. Igitur extra castra victores considere ju- bet, eosque lustrari oportere inquit tertio die ac septimo. Ac tertius quidem dies aut tertium signi- ficat tempus, quo illa per Christum purgatio facta est, post Moysi tempus, et post illud præterea quo claruit sanctorum prophetarum chorus: aut tempus resurrectionis, quo Christus revixit, cum alixis- set venerandæ cruci chirographum quod erat ad versum nos, ac passionem, quæ peccatum sustulit, nostri causa subiisset. Septimus vero dies tempus A tur. Semper enim fere principum vigilantia fit ut ii illud quod erit in consummatione praesentis sæculi, nos admonet intelligere; -eum, omni ex parte sar- cina peccatorum excussa, summam jam sanctificationem assecuti, simul cum Christo erimus, et in purgatissima illa mundissimaque vita, et Dei beatitudine felicissima versabimur. PALL. Bene se habet oratio, ut mibi quidem vi- detur. CYR. Ad hæc mysterium quod continuo sequitur, profecto mirabere : excipit enim illico Moysi sermo- nem sacerdos Eleazar, et ait ad viros exercitus qui veniebant ex acie belli: . Nonne hæc est justiti catio legis quam præcepit Dominus Moysi? præter aurum, et argentum, et æs, et ferrum, et plumbum et stannum, omnis res quæ transibit in igne, du- cetur per ignem et purgabitur, aut aqua expiatio- nis expiabitur : et omnia quæ non transeunt per ignem transibunt per aquam : et lavabitis vesti- menta vestra die septima, et mundabimini, et post hæc introibitis in castra "., Illud igitur observes ve- lim, Moysen prius victoribus tempus quidem quo abluerentur, exposuisse, non etiam modum. Præ- dicat namque lex tempus purgationis quæ per Chri- stum facienda erat: posteriore autem loco post Moy- sen sacerdos loquitur, is est Eleazar. Tradit enim præcepta post legem Christus, ac tempus qui- dem purgationis strenuis fortibusque viris non am- plius declarat: illud enim ipsum erat tempus : sel modum exponit, atque ipsum, prope dixerim, ob ocu- los ponit mysterium,cum quid præcipue lex spectaret, "flebr. xi, 17. ** Num. xxxı, 19, 20. * Job. xiv, 4. "Coloss. 11, 14. "Num. xXXI, PATROL. GR. LXVIII. 21-24.

πνοῦσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ὡς λόγον ἀποδώσον· τες. » Μετὰ δὲ τὴν τῶν γυναικῶν τε καὶ παιδίων ἀναίρεσιν, ἀναπονίπτους οὐκ ἐᾷ τοὺς πολεμιστὰς ὁ θεσπέσιος Μωσῆς ἐναυλίζεσθαι τῇ παρεμβολή, προ- αποκαθαίρεσθαι δὲ δεῖν ἐπιτάττει, λέγων· Καὶ ὑμεῖς παρεμβαλεῖτε ἔξω τῆς παρεμβολῆς ἑπτὰ ἡμέρας· πᾶς ὁ ἀνελὼν καὶ ὁ ἀπτόμενος τοῦ τετρωμένου άγνι σθήσεται τῇ ἡμέρᾳ τρίτῃ, καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ὑμεῖς καὶ ἡ αἰχμαλωσία ὑμῶν, καὶ πᾶν περίβλημα, καὶ πᾶν σκεῦος δερμάτινον, καὶ πᾶσαν ἐργασίαν ἐξ αἰγείας, καὶ πᾶν σκεῦος ξύλινον ἀφαγνιεῖσθε. » Ορᾷς ὅτι καὶ τὸ ἄριστόν τε καὶ εὐδόκιμον ἐν ἡμῖν τῶν ἀπολέκτων γένος οὐκ ἀμώμητον παντελῶς· • Καθαρὸς γὰρ οὐδεὶς ἀπὸ ῥύπου, ο καὶ εἰ σφόδρα τις εἴη τῶν εὐδοκιμείν ειωθότων· τετήρηται γὰρ τὸ τελείως ἅγιον εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα. Εξω τοιγαρ οὖν καθίζει τῆς παρεμβολῆς τοὺς νενικηκότας, καὶ ἀφαγνίζεσθαι δεῖν αὐτοὺς ἐν ἡμέρᾳ φησὶ τῇ τρίτῃ καὶ τῇ ἑβδόμῃ. Τῆς μὲν ἡμέρας τῆς τρίτης ἢ τὸν τρίτον ἡμῖν σημαινούσης τὸν καιρὸν, καθ' εν ἡ διὰ Χριστοῦ γέγονε κάθαρσις μετὰ χρόνον τὸν κατὰ Μωσέα, καὶ καθ᾽ ἂν ὁ τῶν ἁγίων προφητῶν ἀνεδείχθη χορός, ἤτοι τὸν τῆς ἀναστάσεως, καθ᾽ ἐν ἀνεβίω Χριστός, προσηλώσας τῷ τιμίῳ σταυρῷ τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον, καὶ λυτικὸν ἁμαρτίας τὸ δι' ἡμᾶς ὑπομείνας πάθος. Τῆς γε μὴν ἑβδόμης τὸν ἐπὶ τῇ συντελείᾳ τοῦ παρόντος αἰῶνος καιρὸν ἀναπειθούσης νοεῖν, καθ' δν ὁλοτρόπως τὸ τῆς ἁμαρτίας ἄχθος ἀποσεισάμενοι, καὶ εἰς λῆξιν ἰόντες ἁγιασμοῦ, συν- εσόμεθα τῷ Χριστῷ, καθαρὰν καὶ ἡγνισμένην, καὶ @ ἐν μακαριότητι τῇ κατὰ Χριστὸν τρίβοντες ζωήν. ΠΑΛΛ. Εὖ ἔχει, κατά γε τὸ ἐμοὶ δοκοῦν. ΚΥΡ. Θαυμάσαις δ' ἂν καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ ἐφεξῆς μυστήριον· διαδέχεται γὰρ εὐθὺς τὴν Μωσέως λαλιὰν Ελεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καί φησι πρὸς τοὺς ἄνδρας τῆς δυνάμεως τοὺς ἐρχομένους ἐκ τῆς παρατάξεως τοῦ πολέμου· « Τοῦτο τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου ὂν συν- έταξε Κύριος τῷ Μωσῇ, πλὴν τοῦ χρυσίου καὶ τοῦ ἀργυρίου, καὶ χαλκοῦ, καὶ σιδήρου, καὶ μολίβδου, καὶ κασσιτέρου, πᾶν πράγμα δ διελεύσεται ἐν πυρὶ καὶ καθαρισθήσεται, ἀλλ᾽ ἢ τῷ ὕδατι τοῦ ἀγνισμοῦ ἀγ- νισθήσεται· καὶ πάντα ὅσα μὴ διαπορεύσεται διὰ πυρὸς, διελεύσεται δι᾽ ὕδατος· καὶ πλυνεῖτε τὰ ἱμά τια ὑμῶν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ, καὶ καθαρισθήσεσθε, καὶ μετὰ ταῦτα εἰσελεύσεσθε εἰς τὴν παρεμβολήν. » Επι- τήρησον ὅτι Μωσῆς μὲν πρότερος τοῖς νενικηκότι τὸν τοῦ διασμήχεσθαι κατεδήλου καιρόν, οὐκέτι δὲ καὶ τὸν τρόπον. Προανακηρύττει γὰρ ὁ νόμος τῆς διὰ Χριστοῦ καθάρσεως τὸν καιρόν· δεύτερος δὲ καὶ μετὰ Μωσέα προσπεφώνηκεν ὁ ἱερεὺς, τουτέστιν, ὁ Ἐλεάζαρ. Διατάττει μὲν γὰρ μετὰ Μωσέα Χριστὸς, καὶ τὸν καιρὸν μὲν οὐκέτι τοῦ καθαρισμοῦ τοῖς ἀνδριζομένοις καταδηλοῖ· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ καιρός· τὸν δὲ τρόπον εἰσηγεῖται, καὶ αὐτό πως ἤδη λοιπὸν ἐν ὄψει τίθησι 3. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. B qui parent, laudabiliter se gerant; ideoque scriptum est populis qui sub imperio erant: Obedite præ- positis vestris, et subjacete eis; ipsi enim vigilant pro animabus vestris, tanquam rationem reddi- turi”., Post necem vero mulierum ac puerorum non permittit beatus Moyses ut milites illoli se in castra recipiant; sed ut prius lustrentur jubet, di- cens: Et vos castrametabimini extra castra septem dies: omnis qui interfecerit animam, et omnis qui tetigerit vulneratum, lustrabitur tertio die et die septimo, vos et captivitas vestra, et omne indumentum, et omne vas pelliceum, et omne opus ex caprina pelle, et omne vas ligneum expiabitis ⁹., Vides etiam selectorum genus, quod apud nos opti- mum ac præstantissimum babetur, non omnino culpa vacare : • Nemo enim mundus a sorde ",, ut maxime quis inter probatissimos habeatur: illa namque perfecta sanctitas in futurum sæculum re- servata est. Igitur extra castra victores considere ju- bet, eosque lustrari oportere inquit tertio die ac septimo. Ac tertius quidem dies aut tertium signi- ficat tempus, quo illa per Christum purgatio facta est, post Moysi tempus, et post illud præterea quo claruit sanctorum prophetarum chorus: aut tempus resurrectionis, quo Christus revixit, cum alixis- set venerandæ cruci chirographum quod erat ad versum nos, ac passionem, quæ peccatum sustulit, nostri causa subiisset. Septimus vero dies tempus A tur. Semper enim fere principum vigilantia fit ut ii illud quod erit in consummatione praesentis sæculi, nos admonet intelligere; -eum, omni ex parte sar- cina peccatorum excussa, summam jam sanctificationem assecuti, simul cum Christo erimus, et in purgatissima illa mundissimaque vita, et Dei beatitudine felicissima versabimur. PALL. Bene se habet oratio, ut mibi quidem vi- detur. CYR. Ad hæc mysterium quod continuo sequitur, profecto mirabere : excipit enim illico Moysi sermo- nem sacerdos Eleazar, et ait ad viros exercitus qui veniebant ex acie belli: . Nonne hæc est justiti catio legis quam præcepit Dominus Moysi? præter aurum, et argentum, et æs, et ferrum, et plumbum et stannum, omnis res quæ transibit in igne, du- cetur per ignem et purgabitur, aut aqua expiatio- nis expiabitur : et omnia quæ non transeunt per ignem transibunt per aquam : et lavabitis vesti- menta vestra die septima, et mundabimini, et post hæc introibitis in castra "., Illud igitur observes ve- lim, Moysen prius victoribus tempus quidem quo abluerentur, exposuisse, non etiam modum. Præ- dicat namque lex tempus purgationis quæ per Chri- stum facienda erat: posteriore autem loco post Moy- sen sacerdos loquitur, is est Eleazar. Tradit enim præcepta post legem Christus, ac tempus qui- dem purgationis strenuis fortibusque viris non am- plius declarat: illud enim ipsum erat tempus : sel modum exponit, atque ipsum, prope dixerim, ob ocu- los ponit mysterium,cum quid præcipue lex spectaret, "flebr. xi, 17. ** Num. xxxı, 19, 20. * Job. xiv, 4. "Coloss. 11, 14. "Num. xXXI, PATROL. GR. LXVIII. 21-24.

τὸ κεφάλαιον τῶν σκύλων τῆς αἰχμαλωσίας ἀπὸ ἀν- θρώπου ἕως κτήνους, σὺ καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καὶ οἱ ἄρχοντες τῶν πατριῶν τῆς συναγωγῆς, καὶ διελεῖτε τὰ σκύλα ἀνὰ μέσον τῶν πολεμιστῶν τῶν ἐκπεπορευ- μένων εἰς παράταξιν, καὶ ἀνὰ μέσον πάσης τῆς συναγωγῆς, καὶ ἀφελεῖτε τὸ τέλος Κυρίῳ, παρὰ τῶν ἀνθρώπων τῶν πολεμιστῶν τῶν ἐκπορευομένων εἰς τὴν παράταξιν, μίαν ψυχὴν ἀπὸ πεντακοσίων. Από τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπὸ τῶν κτηνῶν, καὶ ἀπὸ τῶν βοῶν καὶ ἀπὸ τῶν προβάτων, καὶ ἀπὸ τῶν ὄνων καὶ ἀπὸ τοῦ ἡμίσους αὐτῶν λήψεσθε· καὶ δώσεις Ἐλεάζαρ τῷ ἱερεῖ τὰς ἀπαρχὰς Κυρίου, καὶ ἀπὸ τοῦ ἡμίσους τοῦ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ λήψῃ ἕνα ἀπὸ τῶν πεντήκοντα, ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἀπὸ τῶν βοῶν; καὶ ἀπὸ τῶν προβάτων, καὶ ἀπὸ τῶν ὄνων, καὶ ἀπὸ πάντων τῶν κτηνῶν, καὶ δώσεις αὐτὰ τοῖς Λευίταις τοῖς φυλάς- σουσι τὰς φυλακὰς ἐν τῇ σκηνῇ Κυρίου. Καὶ ἐποίησε Μωσῆς καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καθὰ συνέταξε Κύριος τῷ Μωσῇ. » Διέπεραίνετο γὰρ εὐθὺς τὸ θεῖον χρη- σμώδημα, λεπτῆς τε καὶ ἀκριβοῦς γενομένης τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν σκύλων, καὶ τῆς ἐν ἡμίσει διανο μῆς, καὶ ἀποδοθέντων τῶν ἀφαιρεμάτων, ἤτοι τῶν ἀπαρχῶν Κυρίῳ, τῷ ἱερεῖ τῷ Ἐλεάζαρ, φημὶ, καὶ τοῖς ἐκ φυλῆς Λευΐ· ἆρά του λήθης ἀμείνων ὁ νοῦς, καὶ εἰς ὅπερ ἔφαμεν ἐν ἀρχαῖς ἀναθεῖν εὐσθενής; ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον ; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ δὴ χιλίους τοὺς ἀφ' ἑκάστης φυλῆς εἰς τὴν τοῦ πολέμου συγκεκομίσθαι χρείαν ὁ ἱερὸς ἔφη λόγος ; ΠΑΛΛ. Εφη γὰρ οὖν. ΚΥΡ. Τήν δέ γε τοῦ μέρους λαμπρότητα καὶ εὐδο κίμησιν εἰς ὅλον ήξειν τὸ πλήρωμα, σαφῶς τε καὶ ἐναργῶς ἐλέγομεν, ἡμερότητός τε καὶ φιλανθρωπίας Θεοῦ καὶ τοῦτο ἐφ' ἡμῖν εὖ μάλα διοικουμένης, ἵν᾿ ὥσπερ ἑνὸς καὶ εύοσμοτάτου θυμιάματος, ἐκ διαφόρων εἰδῶν πεποιημένου, μία τις ἡ πάντων εὐωδία λοιπὸν ἀναφέρηται τῷ Θεῷ, καὶ τῷ λίαν εὐδοκιμωτάτῳ συγ καταλαμπρύνοιτό πως τὸ μὴ οὕτως εὐδοκιμοῦν. ΠΑΛΛ. Αληθές. Ταυτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος εκβατα- νίζειν ήθελε. Β ΚΥΡ. ᾿Αθρει δὴ οὖν ἀπημφιεσμένος ταῦτα τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ νομοθετοῦντα Θεόν· οἱ μὲν γὰρ ἀπόλεκτοι χίλιοι κατὰ φυλὴν κατεστρατεύοντο τῶν Μαδιηναίων· καὶ τὸ νικᾶν, οἶμαι που, πόνῳ καὶ ἱδρῶτι κερδαίνον τες, διενείμαντο τὰ ἐκ τοῦ πολέμου συνειλεγμένα πρὸς πᾶσαν εὐθὺς τὴν συναγωγήν, καὶ τοῖς τῶν ἀνδριζομένων κατορθώμασιν ἢ ἑτέρα πληθὺς κατα ἐσεμνύνετο· « Διελεῖτε γάρ, ο φησί, ε τὰ σκῦλα, σὺ καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καὶ οἱ ἄρχοντες τῶν πατριῶν τῆς συναγωγῆς· καὶ διελεῖτε τὰ σκύλα ἀναμέσον τῶν πολεμιστῶν τῶν ἐκπορευομένων εἰς τὴν παράταξιν, καὶ ἀνὰ μέσον τῆς συναγωγῆς. » Οτι γὰρ συνευδο- κιμήσει τοῖς ἄγαν ἐξειλεγμένοις καὶ περιφανεστέροις τὸ βραχύ τι καταδεές, καὶ κατόπιν τὸν τῆς ἐκείνων μεγαλοφυΐας, ὑπισημαίνετό πως καὶ ὁ θεσπέσιος Παύλος. Απαριθμησάμενος γὰρ τῶν ἀρχαιοτέρων ἁγίων τοὺς διὰ πίστεως εὐδοκιμηκότας καὶ οἷς ἡ δόξα ' * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. mine usque ad pecus, tu et Eleazar sacerdos, et prin- cipes familiarum congregationis: et dividetis spolia inter bellatores egressos ad bellum, et inter omnem congregationem : et separabitis tributum Domino ab hominibus bellatoribus egredientibus ad bellum, unam animam a quingentis: ab hominibus et a ju- mentis, et a bobus, et ab ovibus, et ab asinis, et a mulis, et ab omnibus jumentis accipietis; et dabis Eleazaro sacerdoti primitias Domini: et a dimidio filiorum Israel accipies, unum de quinquaginta, ab hominibus, et a bobus, et ab ovibus, et ab asinis, et ab omnibus jumentis ; et dabis ea Levitis custodien- tibus custodias in tabernaculo Domini. Et fecit Moyses, et Eleazar sacerdos, sicut præcepit Dominus Moysi '. . Continuo namque quod divino jussum erat oraculo, perficiebatur. Ergo, cum minutissima atque diligentissima facta esset numeratio spoliorum, ac media ex parte distributio; cumque essent red- ditæ separationes seu primitiæ Domini, sacerdoti Eleazaro, inquam, et Levitis; num tibi est animus adeo memor ut oblivionem vincat, atque ad id quod initio dicebamus, recurrere valeat ? A cens : Accipe summam spoliorum captivitatis ab ho B C D Num. xxxι, 24-31, Num. xxx1, 20, 27. PALL. Ecquod illud est? CYR. Num enim millenos a singulis tribubus ad bellum gerendum convenisse sacræ Litteræ prodi- derunt? PALL. Prodiderunt illæ quidem: CYR. Partis item unius splendorem ac laudem ad universam plenitudinem fore ut pertineret, annon aperte ac manifeste dicebamus? benignitate Dei atque clementia hoc quoque in nobis sapienter administrante, ut tanquam unius odoratissimi thy- miamatis, ex variis aromatibus confecti, unus om- nium odor Deo offeratur, et simul cum parte probatis- sima laudem acquirat ea quæ non adeo probata est. PALL. Ita est. Id ipsum namque nostra disputatio investigandum susceperat. CYR. Vide igitur hoc idem filiis Israel Deum aperte præcipere: illi namque lecti milites milleni per sin- gulas tribus adversus Madianitas contendebant; cumque victoriam procul dubio labore ac sudore adepti essent, quæ ex bello collegerant cum universa statim synagoga diviserunt, atque præclaris illis for- tium virorum factis cætera multitudo honestata est: • Dividetis enim,» inquit, ‹ spolia, tu et Eleazar sa- cerdos, et prineipes familiarum synagogæ, et divide- tis spolia inter bellatores egressos ad pugnam, et in- ter omnem congregationem*. › Fore autem ut cum lectissimis illustribusque viris laudem illi quoque consequantur, quibus nonnihil ad virtutem deest, et illorum animi nobilitatem a tergo sequuntur, beatus quoque Paulus latenter indicavit. Nam cum enume- rasset priscos illos sanctosque viros qui fide commen- dati fuissent, quique præstanti in Deum pietate glo-

τὸ κεφάλαιον τῶν σκύλων τῆς αἰχμαλωσίας ἀπὸ ἀν- θρώπου ἕως κτήνους, σὺ καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καὶ οἱ ἄρχοντες τῶν πατριῶν τῆς συναγωγῆς, καὶ διελεῖτε τὰ σκύλα ἀνὰ μέσον τῶν πολεμιστῶν τῶν ἐκπεπορευ- μένων εἰς παράταξιν, καὶ ἀνὰ μέσον πάσης τῆς συναγωγῆς, καὶ ἀφελεῖτε τὸ τέλος Κυρίῳ, παρὰ τῶν ἀνθρώπων τῶν πολεμιστῶν τῶν ἐκπορευομένων εἰς τὴν παράταξιν, μίαν ψυχὴν ἀπὸ πεντακοσίων. Από τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπὸ τῶν κτηνῶν, καὶ ἀπὸ τῶν βοῶν καὶ ἀπὸ τῶν προβάτων, καὶ ἀπὸ τῶν ὄνων καὶ ἀπὸ τοῦ ἡμίσους αὐτῶν λήψεσθε· καὶ δώσεις Ἐλεάζαρ τῷ ἱερεῖ τὰς ἀπαρχὰς Κυρίου, καὶ ἀπὸ τοῦ ἡμίσους τοῦ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ λήψῃ ἕνα ἀπὸ τῶν πεντήκοντα, ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἀπὸ τῶν βοῶν; καὶ ἀπὸ τῶν προβάτων, καὶ ἀπὸ τῶν ὄνων, καὶ ἀπὸ πάντων τῶν κτηνῶν, καὶ δώσεις αὐτὰ τοῖς Λευίταις τοῖς φυλάς- σουσι τὰς φυλακὰς ἐν τῇ σκηνῇ Κυρίου. Καὶ ἐποίησε Μωσῆς καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καθὰ συνέταξε Κύριος τῷ Μωσῇ. » Διέπεραίνετο γὰρ εὐθὺς τὸ θεῖον χρη- σμώδημα, λεπτῆς τε καὶ ἀκριβοῦς γενομένης τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν σκύλων, καὶ τῆς ἐν ἡμίσει διανο μῆς, καὶ ἀποδοθέντων τῶν ἀφαιρεμάτων, ἤτοι τῶν ἀπαρχῶν Κυρίῳ, τῷ ἱερεῖ τῷ Ἐλεάζαρ, φημὶ, καὶ τοῖς ἐκ φυλῆς Λευΐ· ἆρά του λήθης ἀμείνων ὁ νοῦς, καὶ εἰς ὅπερ ἔφαμεν ἐν ἀρχαῖς ἀναθεῖν εὐσθενής; ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον ; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ δὴ χιλίους τοὺς ἀφ' ἑκάστης φυλῆς εἰς τὴν τοῦ πολέμου συγκεκομίσθαι χρείαν ὁ ἱερὸς ἔφη λόγος ; ΠΑΛΛ. Εφη γὰρ οὖν. ΚΥΡ. Τήν δέ γε τοῦ μέρους λαμπρότητα καὶ εὐδο κίμησιν εἰς ὅλον ήξειν τὸ πλήρωμα, σαφῶς τε καὶ ἐναργῶς ἐλέγομεν, ἡμερότητός τε καὶ φιλανθρωπίας Θεοῦ καὶ τοῦτο ἐφ' ἡμῖν εὖ μάλα διοικουμένης, ἵν᾿ ὥσπερ ἑνὸς καὶ εύοσμοτάτου θυμιάματος, ἐκ διαφόρων εἰδῶν πεποιημένου, μία τις ἡ πάντων εὐωδία λοιπὸν ἀναφέρηται τῷ Θεῷ, καὶ τῷ λίαν εὐδοκιμωτάτῳ συγ καταλαμπρύνοιτό πως τὸ μὴ οὕτως εὐδοκιμοῦν. ΠΑΛΛ. Αληθές. Ταυτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος εκβατα- νίζειν ήθελε. Β ΚΥΡ. ᾿Αθρει δὴ οὖν ἀπημφιεσμένος ταῦτα τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ νομοθετοῦντα Θεόν· οἱ μὲν γὰρ ἀπόλεκτοι χίλιοι κατὰ φυλὴν κατεστρατεύοντο τῶν Μαδιηναίων· καὶ τὸ νικᾶν, οἶμαι που, πόνῳ καὶ ἱδρῶτι κερδαίνον τες, διενείμαντο τὰ ἐκ τοῦ πολέμου συνειλεγμένα πρὸς πᾶσαν εὐθὺς τὴν συναγωγήν, καὶ τοῖς τῶν ἀνδριζομένων κατορθώμασιν ἢ ἑτέρα πληθὺς κατα ἐσεμνύνετο· « Διελεῖτε γάρ, ο φησί, ε τὰ σκῦλα, σὺ καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καὶ οἱ ἄρχοντες τῶν πατριῶν τῆς συναγωγῆς· καὶ διελεῖτε τὰ σκύλα ἀναμέσον τῶν πολεμιστῶν τῶν ἐκπορευομένων εἰς τὴν παράταξιν, καὶ ἀνὰ μέσον τῆς συναγωγῆς. » Οτι γὰρ συνευδο- κιμήσει τοῖς ἄγαν ἐξειλεγμένοις καὶ περιφανεστέροις τὸ βραχύ τι καταδεές, καὶ κατόπιν τὸν τῆς ἐκείνων μεγαλοφυΐας, ὑπισημαίνετό πως καὶ ὁ θεσπέσιος Παύλος. Απαριθμησάμενος γὰρ τῶν ἀρχαιοτέρων ἁγίων τοὺς διὰ πίστεως εὐδοκιμηκότας καὶ οἷς ἡ δόξα ' * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. mine usque ad pecus, tu et Eleazar sacerdos, et prin- cipes familiarum congregationis: et dividetis spolia inter bellatores egressos ad bellum, et inter omnem congregationem : et separabitis tributum Domino ab hominibus bellatoribus egredientibus ad bellum, unam animam a quingentis: ab hominibus et a ju- mentis, et a bobus, et ab ovibus, et ab asinis, et a mulis, et ab omnibus jumentis accipietis; et dabis Eleazaro sacerdoti primitias Domini: et a dimidio filiorum Israel accipies, unum de quinquaginta, ab hominibus, et a bobus, et ab ovibus, et ab asinis, et ab omnibus jumentis ; et dabis ea Levitis custodien- tibus custodias in tabernaculo Domini. Et fecit Moyses, et Eleazar sacerdos, sicut præcepit Dominus Moysi '. . Continuo namque quod divino jussum erat oraculo, perficiebatur. Ergo, cum minutissima atque diligentissima facta esset numeratio spoliorum, ac media ex parte distributio; cumque essent red- ditæ separationes seu primitiæ Domini, sacerdoti Eleazaro, inquam, et Levitis; num tibi est animus adeo memor ut oblivionem vincat, atque ad id quod initio dicebamus, recurrere valeat ? A cens : Accipe summam spoliorum captivitatis ab ho B C D Num. xxxι, 24-31, Num. xxx1, 20, 27. PALL. Ecquod illud est? CYR. Num enim millenos a singulis tribubus ad bellum gerendum convenisse sacræ Litteræ prodi- derunt? PALL. Prodiderunt illæ quidem: CYR. Partis item unius splendorem ac laudem ad universam plenitudinem fore ut pertineret, annon aperte ac manifeste dicebamus? benignitate Dei atque clementia hoc quoque in nobis sapienter administrante, ut tanquam unius odoratissimi thy- miamatis, ex variis aromatibus confecti, unus om- nium odor Deo offeratur, et simul cum parte probatis- sima laudem acquirat ea quæ non adeo probata est. PALL. Ita est. Id ipsum namque nostra disputatio investigandum susceperat. CYR. Vide igitur hoc idem filiis Israel Deum aperte præcipere: illi namque lecti milites milleni per sin- gulas tribus adversus Madianitas contendebant; cumque victoriam procul dubio labore ac sudore adepti essent, quæ ex bello collegerant cum universa statim synagoga diviserunt, atque præclaris illis for- tium virorum factis cætera multitudo honestata est: • Dividetis enim,» inquit, ‹ spolia, tu et Eleazar sa- cerdos, et prineipes familiarum synagogæ, et divide- tis spolia inter bellatores egressos ad pugnam, et in- ter omnem congregationem*. › Fore autem ut cum lectissimis illustribusque viris laudem illi quoque consequantur, quibus nonnihil ad virtutem deest, et illorum animi nobilitatem a tergo sequuntur, beatus quoque Paulus latenter indicavit. Nam cum enume- rasset priscos illos sanctosque viros qui fide commen- dati fuissent, quique præstanti in Deum pietate glo-

τὸ κεφάλαιον τῶν σκύλων τῆς αἰχμαλωσίας ἀπὸ ἀν- θρώπου ἕως κτήνους, σὺ καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καὶ οἱ ἄρχοντες τῶν πατριῶν τῆς συναγωγῆς, καὶ διελεῖτε τὰ σκύλα ἀνὰ μέσον τῶν πολεμιστῶν τῶν ἐκπεπορευ- μένων εἰς παράταξιν, καὶ ἀνὰ μέσον πάσης τῆς συναγωγῆς, καὶ ἀφελεῖτε τὸ τέλος Κυρίῳ, παρὰ τῶν ἀνθρώπων τῶν πολεμιστῶν τῶν ἐκπορευομένων εἰς τὴν παράταξιν, μίαν ψυχὴν ἀπὸ πεντακοσίων. Από τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπὸ τῶν κτηνῶν, καὶ ἀπὸ τῶν βοῶν καὶ ἀπὸ τῶν προβάτων, καὶ ἀπὸ τῶν ὄνων καὶ ἀπὸ τοῦ ἡμίσους αὐτῶν λήψεσθε· καὶ δώσεις Ἐλεάζαρ τῷ ἱερεῖ τὰς ἀπαρχὰς Κυρίου, καὶ ἀπὸ τοῦ ἡμίσους τοῦ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ λήψῃ ἕνα ἀπὸ τῶν πεντήκοντα, ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἀπὸ τῶν βοῶν; καὶ ἀπὸ τῶν προβάτων, καὶ ἀπὸ τῶν ὄνων, καὶ ἀπὸ πάντων τῶν κτηνῶν, καὶ δώσεις αὐτὰ τοῖς Λευίταις τοῖς φυλάς- σουσι τὰς φυλακὰς ἐν τῇ σκηνῇ Κυρίου. Καὶ ἐποίησε Μωσῆς καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καθὰ συνέταξε Κύριος τῷ Μωσῇ. » Διέπεραίνετο γὰρ εὐθὺς τὸ θεῖον χρη- σμώδημα, λεπτῆς τε καὶ ἀκριβοῦς γενομένης τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν σκύλων, καὶ τῆς ἐν ἡμίσει διανο μῆς, καὶ ἀποδοθέντων τῶν ἀφαιρεμάτων, ἤτοι τῶν ἀπαρχῶν Κυρίῳ, τῷ ἱερεῖ τῷ Ἐλεάζαρ, φημὶ, καὶ τοῖς ἐκ φυλῆς Λευΐ· ἆρά του λήθης ἀμείνων ὁ νοῦς, καὶ εἰς ὅπερ ἔφαμεν ἐν ἀρχαῖς ἀναθεῖν εὐσθενής; ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον ; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ δὴ χιλίους τοὺς ἀφ' ἑκάστης φυλῆς εἰς τὴν τοῦ πολέμου συγκεκομίσθαι χρείαν ὁ ἱερὸς ἔφη λόγος ; ΠΑΛΛ. Εφη γὰρ οὖν. ΚΥΡ. Τήν δέ γε τοῦ μέρους λαμπρότητα καὶ εὐδο κίμησιν εἰς ὅλον ήξειν τὸ πλήρωμα, σαφῶς τε καὶ ἐναργῶς ἐλέγομεν, ἡμερότητός τε καὶ φιλανθρωπίας Θεοῦ καὶ τοῦτο ἐφ' ἡμῖν εὖ μάλα διοικουμένης, ἵν᾿ ὥσπερ ἑνὸς καὶ εύοσμοτάτου θυμιάματος, ἐκ διαφόρων εἰδῶν πεποιημένου, μία τις ἡ πάντων εὐωδία λοιπὸν ἀναφέρηται τῷ Θεῷ, καὶ τῷ λίαν εὐδοκιμωτάτῳ συγ καταλαμπρύνοιτό πως τὸ μὴ οὕτως εὐδοκιμοῦν. ΠΑΛΛ. Αληθές. Ταυτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος εκβατα- νίζειν ήθελε. Β ΚΥΡ. ᾿Αθρει δὴ οὖν ἀπημφιεσμένος ταῦτα τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ νομοθετοῦντα Θεόν· οἱ μὲν γὰρ ἀπόλεκτοι χίλιοι κατὰ φυλὴν κατεστρατεύοντο τῶν Μαδιηναίων· καὶ τὸ νικᾶν, οἶμαι που, πόνῳ καὶ ἱδρῶτι κερδαίνον τες, διενείμαντο τὰ ἐκ τοῦ πολέμου συνειλεγμένα πρὸς πᾶσαν εὐθὺς τὴν συναγωγήν, καὶ τοῖς τῶν ἀνδριζομένων κατορθώμασιν ἢ ἑτέρα πληθὺς κατα ἐσεμνύνετο· « Διελεῖτε γάρ, ο φησί, ε τὰ σκῦλα, σὺ καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς, καὶ οἱ ἄρχοντες τῶν πατριῶν τῆς συναγωγῆς· καὶ διελεῖτε τὰ σκύλα ἀναμέσον τῶν πολεμιστῶν τῶν ἐκπορευομένων εἰς τὴν παράταξιν, καὶ ἀνὰ μέσον τῆς συναγωγῆς. » Οτι γὰρ συνευδο- κιμήσει τοῖς ἄγαν ἐξειλεγμένοις καὶ περιφανεστέροις τὸ βραχύ τι καταδεές, καὶ κατόπιν τὸν τῆς ἐκείνων μεγαλοφυΐας, ὑπισημαίνετό πως καὶ ὁ θεσπέσιος Παύλος. Απαριθμησάμενος γὰρ τῶν ἀρχαιοτέρων ἁγίων τοὺς διὰ πίστεως εὐδοκιμηκότας καὶ οἷς ἡ δόξα ' * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. mine usque ad pecus, tu et Eleazar sacerdos, et prin- cipes familiarum congregationis: et dividetis spolia inter bellatores egressos ad bellum, et inter omnem congregationem : et separabitis tributum Domino ab hominibus bellatoribus egredientibus ad bellum, unam animam a quingentis: ab hominibus et a ju- mentis, et a bobus, et ab ovibus, et ab asinis, et a mulis, et ab omnibus jumentis accipietis; et dabis Eleazaro sacerdoti primitias Domini: et a dimidio filiorum Israel accipies, unum de quinquaginta, ab hominibus, et a bobus, et ab ovibus, et ab asinis, et ab omnibus jumentis ; et dabis ea Levitis custodien- tibus custodias in tabernaculo Domini. Et fecit Moyses, et Eleazar sacerdos, sicut præcepit Dominus Moysi '. . Continuo namque quod divino jussum erat oraculo, perficiebatur. Ergo, cum minutissima atque diligentissima facta esset numeratio spoliorum, ac media ex parte distributio; cumque essent red- ditæ separationes seu primitiæ Domini, sacerdoti Eleazaro, inquam, et Levitis; num tibi est animus adeo memor ut oblivionem vincat, atque ad id quod initio dicebamus, recurrere valeat ? A cens : Accipe summam spoliorum captivitatis ab ho B C D Num. xxxι, 24-31, Num. xxx1, 20, 27. PALL. Ecquod illud est? CYR. Num enim millenos a singulis tribubus ad bellum gerendum convenisse sacræ Litteræ prodi- derunt? PALL. Prodiderunt illæ quidem: CYR. Partis item unius splendorem ac laudem ad universam plenitudinem fore ut pertineret, annon aperte ac manifeste dicebamus? benignitate Dei atque clementia hoc quoque in nobis sapienter administrante, ut tanquam unius odoratissimi thy- miamatis, ex variis aromatibus confecti, unus om- nium odor Deo offeratur, et simul cum parte probatis- sima laudem acquirat ea quæ non adeo probata est. PALL. Ita est. Id ipsum namque nostra disputatio investigandum susceperat. CYR. Vide igitur hoc idem filiis Israel Deum aperte præcipere: illi namque lecti milites milleni per sin- gulas tribus adversus Madianitas contendebant; cumque victoriam procul dubio labore ac sudore adepti essent, quæ ex bello collegerant cum universa statim synagoga diviserunt, atque præclaris illis for- tium virorum factis cætera multitudo honestata est: • Dividetis enim,» inquit, ‹ spolia, tu et Eleazar sa- cerdos, et prineipes familiarum synagogæ, et divide- tis spolia inter bellatores egressos ad pugnam, et in- ter omnem congregationem*. › Fore autem ut cum lectissimis illustribusque viris laudem illi quoque consequantur, quibus nonnihil ad virtutem deest, et illorum animi nobilitatem a tergo sequuntur, beatus quoque Paulus latenter indicavit. Nam cum enume- rasset priscos illos sanctosque viros qui fide commen- dati fuissent, quique præstanti in Deum pietate glo-

Κατὰ πίστιν, ο φησίν, ο ἀπέθανον οὗτοι πάντες, κεί οὐκ ἐκομίσαντο τὰς ἐπαγγελίας, τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρείττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν. » Επιστέλλει δὲ καὶ ἑτέροις· ι Ηδη τετελειωμένοι ἐστέ· χωρὶς ἡμῶν ἐβασιλεύσατε, καὶ ὠφελόν γε ἐβασιλεύσατε, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὑμῖν συμβα σιλεύσωμεν. » Ορᾷς ὅπως συντελειωθήσονται τοῖς ἐν τέλει, καὶ οἱ τάξιν ἔχοντες τὴν καταδεᾶ, καὶ συν ευλογούνται τοῖς ἐξειλεγμένοις οἱ μὴ κατ' αὐτοῦ; εὐσθενεῖς; Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ · • Ευλογημένοι ὑμεῖς τῷ Κυρίῳ, τῷ ποιήσαντι τὸν α ρανὸν καὶ τὴν γῆν· εὐλόγησε Κύριος τὸν οἶκον Αα- ρών· εὐλόγησε Κύριος τὸν οἶκον Ἰσραήλ· εὐλόγησε Κύριος τοὺς φοβουμένους αὐτὸν, τους μικρούς μετά Α περιφανής, από γε τῆς εἰς Θεὸν ἀκριβούς εὐσεβείας Β τῶν μεγάλων. Συνευλογούνται τοῖς μεγάλοις οἱ καλούμενοι μικροί, ἐν ῥώμῃ μὲν ἐπαυχεῖν οὐκ ἔχοντε; ἴσῃ, καὶ ταῖς εἰς τὸ χρῆναι τληπαθεῖν ἡττώμενο: προθυμίαις, ζήλῳ δὲ τάχα καὶ πίστει παρισούμενος, καὶ ταῖς κατὰ δύναμιν εὐσθενείαις Χριστὸν εὐφραίνον τες. Καὶ τύπος ἂν εἶεν Μωσῆς τε καὶ Ἐλεάζαρ ἑνὸς τοῦ ἀρχιερέως τε καὶ νομοθέτου Χριστοῦ, διανέμοντα τῷ λαῷ τὰ σκύλα, συμπαρεστηκότων ἀγγέλων ἁγίων, ὧν καὶ τύπος εἶεν ἂν οἱ ἄρχοντες τῶν πατριῶν τῆς συναγωγής. Η οὐκ εἶναι φής πολλοὺς ἐπὶ γῆς τῶν ἁγίων ἀγγέλων, παρὰ Θεοῦ τεταγμένους, εἰς γε τὸ δεῖν τοῖς πεπιστευκόσιν ἐπικουρεῖν, καὶ οἱονεὶ καθ- ἡγεῖσθαι λαῶν ; ΠΑΛΛ. Φημί· πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Ηξειν ἀπ᾿ οὐρανοῦ προσδοκάται Χριστός μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ καθιεῖται μὲν ἐπὶ θρύ νου δόξης αὐτοῦ, διανεμεῖται δὲ ἑκάστῳ τὰ αὐτῷ πρέποντα γέρα, καὶ ἀναλόγως τοῖς κατορθώμασι τὰς τιμάς· τοιγάρτοι καὶ ὁ σοφὸς ἡμῖν Ἡσαΐας περὶ Χριστοῦ φησι· « Διὰ τοῦτο αὐτὸς κυριεύσει πολλών, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκύλα, ἀνθ' ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη. » Ἐν Χριστῷ τοιγαροῦν ἡ τῶν ἀγαθῶν διανέμησις, ὡς ἐν Μωσῇ τε καὶ Ἐλεάζαρ ἐκτυπουμένων. Νομοθέτ της γὰρ ἐν ταυτῷ καὶ ἀρχιερεὺς ὁ Χριστός. ΠΑΛΛ. "Αριστα ἔφης. * ΚΥΡ. Τίς δὲ δὴ καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ διανείμασθαι τρό πος, ἆρ' οὐχὶ θαυμάζειν ἄξιον; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. Ἐν ἴσῃ γὰρ μοίρα τετίμη ται τῷ μαχίμῳ τὸ ἠρεμοῦν. ΚΥΡ. Οὐκ ἴση μὲν οὖν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, κἂν εἰ τὴν τοῦ παντὸς ἡμίσειαν ἔχῃ τὸ μάχιμον, τὴν δὲ ἑτέραν ἡμίσειαν ἡ πᾶσα συναγωγή· σύμπας μὲν γὰρ τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ὁ ἀριθμὸς εἰς ἐξακοσίας χιλιάδας ἦν, καὶ πεντακοσίους πεντήκοντα πρὸς τρισχιλίους. ἀνὰ μέρος οὔσης καὶ ἐξῃρημένης του καταλόγου της ἱερατευούσης φυλῆς. Πληθὺς δὲ ἦν μαχιμωτάτη, για λιοι κατὰ φυλήν. Ἐν ἴσῳ δὴ οὖν διαμοιρηθέντων τῶν σκύλων, καὶ τὴν τοῦ παντὸς ἡμίσειαν ἑκατέρας λαχούσης πληθύος, ἐν πολλῷ πλείονι τοῖς ἐλάττοσιν, αἱ τιμαὶ, καὶ οὐχὶ τοῖς πλείοσι καὶ ὑπερκειμένοις ἐν • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. • riam illustrem sibi comparavissent: Ex fide, inquit, mortui sunt hi omnes, et non acceperunt repromis- siones, Deo pro nobis aliquid melius providente, ne sine nobis consummentur *. › Seribit etiam ad alios : ‹ Jam perfecti estis, sine nobis regnastis, et utinam regnassetis, ut et nos una cum vobis regnaremus * !» Vides eos qui ordine sunt inferiori, simul cum per- fectis perficiendos esse; cum selectis quoque viris benedicuntur, qui non æque viribus valent. Psallit nempe beatus David: ‹ Benedicti vos a Domino, qui fecit cœlum et terram; benedixit Dominus domui Aaron; benedixit Dominus domui Israel; benedixit Dominus iis qui timent se, pusillis cum majoribus., Simul enim cunt majoribus benedicuntur ii qui pu- silli vocantur, qui de pari fortitudine gloriari non possunt, quique sunt animi alacritate ad labores tolerandos inferiores, zelo vero et fide forsitan æquales, atque fortitudine pro suæ facultatis modo Christum exhilarant. Ac Moyses et Eleazar non absurde figuram tenent Christi, qui idem et sacerdos est et legislator, distribuitque populo spolia, sanctis angelis simul astantibus, quorum figuram gerunt illi principes familiarum synagoga. An tu minime putas multos esse in terris sanctos angelos a Deo constitu- tos ad opem ferendam fidelibus, ac populos quo- dammodo moderandos? , PALL. Ego vero fateor : cur enim negem? CYR. Venturus e cœlo exspectatur Christus cum C sanctis angelis; et sedebit in sede gloriæ suæ, ac distribuet digna cuique præmia, homoresque pro recle factorum ratione rependet. ideoque Isaias ille sapiens de Christo dicit : • Propterea ipse do- minabitur multis, et fortium dividet spolia, pro- pterea quod tradita est in mortem anima ejus, et cum impiis reputatus est ". » Per Christum igitur præmiorum distributio fiet, qui tauquam per Moy- sen et Eleazar figuratur. Christus enim legislator est simul et pontifex. PALL. Optime dictum. ɩYR. Si autem animadvertatur quæ servata sit in distribuendo ratio, an non admiratione dignis- sima judicabitur? PALL. Sane quidem : æqua enim parte, qui bel- lum gesserant, et qui resederant, donati sunt. CYR. Minime vero æqua, minime, inquam; licet preda totius partem dimidiam habuerint pugna tores, alteram vero dimidiain tota synagoga : uni- versus namque numerus filiorum Israel summam sexcentorum millium efficiebat, additis ad tria millia quingentis quinquaginta, sejuncta ex hoc numero atque exempla summa sacris ministeriis dicate tribus : numerus autem erat aptissimus pugnæ non major quam milleni per singulas tribus. Spoliis igitur in æquas portiones distributis, cum universæ prædæ dimidia pars utrique multitudini D Hebr. x1, 39. *I Cor. iv, 8. 'Psal. cxIII, 12, 13. Isa. Lult, 19.

Κατὰ πίστιν, ο φησίν, ο ἀπέθανον οὗτοι πάντες, κεί οὐκ ἐκομίσαντο τὰς ἐπαγγελίας, τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρείττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν. » Επιστέλλει δὲ καὶ ἑτέροις· ι Ηδη τετελειωμένοι ἐστέ· χωρὶς ἡμῶν ἐβασιλεύσατε, καὶ ὠφελόν γε ἐβασιλεύσατε, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὑμῖν συμβα σιλεύσωμεν. » Ορᾷς ὅπως συντελειωθήσονται τοῖς ἐν τέλει, καὶ οἱ τάξιν ἔχοντες τὴν καταδεᾶ, καὶ συν ευλογούνται τοῖς ἐξειλεγμένοις οἱ μὴ κατ' αὐτοῦ; εὐσθενεῖς; Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ · • Ευλογημένοι ὑμεῖς τῷ Κυρίῳ, τῷ ποιήσαντι τὸν α ρανὸν καὶ τὴν γῆν· εὐλόγησε Κύριος τὸν οἶκον Αα- ρών· εὐλόγησε Κύριος τὸν οἶκον Ἰσραήλ· εὐλόγησε Κύριος τοὺς φοβουμένους αὐτὸν, τους μικρούς μετά Α περιφανής, από γε τῆς εἰς Θεὸν ἀκριβούς εὐσεβείας Β τῶν μεγάλων. Συνευλογούνται τοῖς μεγάλοις οἱ καλούμενοι μικροί, ἐν ῥώμῃ μὲν ἐπαυχεῖν οὐκ ἔχοντε; ἴσῃ, καὶ ταῖς εἰς τὸ χρῆναι τληπαθεῖν ἡττώμενο: προθυμίαις, ζήλῳ δὲ τάχα καὶ πίστει παρισούμενος, καὶ ταῖς κατὰ δύναμιν εὐσθενείαις Χριστὸν εὐφραίνον τες. Καὶ τύπος ἂν εἶεν Μωσῆς τε καὶ Ἐλεάζαρ ἑνὸς τοῦ ἀρχιερέως τε καὶ νομοθέτου Χριστοῦ, διανέμοντα τῷ λαῷ τὰ σκύλα, συμπαρεστηκότων ἀγγέλων ἁγίων, ὧν καὶ τύπος εἶεν ἂν οἱ ἄρχοντες τῶν πατριῶν τῆς συναγωγής. Η οὐκ εἶναι φής πολλοὺς ἐπὶ γῆς τῶν ἁγίων ἀγγέλων, παρὰ Θεοῦ τεταγμένους, εἰς γε τὸ δεῖν τοῖς πεπιστευκόσιν ἐπικουρεῖν, καὶ οἱονεὶ καθ- ἡγεῖσθαι λαῶν ; ΠΑΛΛ. Φημί· πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Ηξειν ἀπ᾿ οὐρανοῦ προσδοκάται Χριστός μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ καθιεῖται μὲν ἐπὶ θρύ νου δόξης αὐτοῦ, διανεμεῖται δὲ ἑκάστῳ τὰ αὐτῷ πρέποντα γέρα, καὶ ἀναλόγως τοῖς κατορθώμασι τὰς τιμάς· τοιγάρτοι καὶ ὁ σοφὸς ἡμῖν Ἡσαΐας περὶ Χριστοῦ φησι· « Διὰ τοῦτο αὐτὸς κυριεύσει πολλών, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκύλα, ἀνθ' ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη. » Ἐν Χριστῷ τοιγαροῦν ἡ τῶν ἀγαθῶν διανέμησις, ὡς ἐν Μωσῇ τε καὶ Ἐλεάζαρ ἐκτυπουμένων. Νομοθέτ της γὰρ ἐν ταυτῷ καὶ ἀρχιερεὺς ὁ Χριστός. ΠΑΛΛ. "Αριστα ἔφης. * ΚΥΡ. Τίς δὲ δὴ καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ διανείμασθαι τρό πος, ἆρ' οὐχὶ θαυμάζειν ἄξιον; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. Ἐν ἴσῃ γὰρ μοίρα τετίμη ται τῷ μαχίμῳ τὸ ἠρεμοῦν. ΚΥΡ. Οὐκ ἴση μὲν οὖν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, κἂν εἰ τὴν τοῦ παντὸς ἡμίσειαν ἔχῃ τὸ μάχιμον, τὴν δὲ ἑτέραν ἡμίσειαν ἡ πᾶσα συναγωγή· σύμπας μὲν γὰρ τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ὁ ἀριθμὸς εἰς ἐξακοσίας χιλιάδας ἦν, καὶ πεντακοσίους πεντήκοντα πρὸς τρισχιλίους. ἀνὰ μέρος οὔσης καὶ ἐξῃρημένης του καταλόγου της ἱερατευούσης φυλῆς. Πληθὺς δὲ ἦν μαχιμωτάτη, για λιοι κατὰ φυλήν. Ἐν ἴσῳ δὴ οὖν διαμοιρηθέντων τῶν σκύλων, καὶ τὴν τοῦ παντὸς ἡμίσειαν ἑκατέρας λαχούσης πληθύος, ἐν πολλῷ πλείονι τοῖς ἐλάττοσιν, αἱ τιμαὶ, καὶ οὐχὶ τοῖς πλείοσι καὶ ὑπερκειμένοις ἐν • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. • riam illustrem sibi comparavissent: Ex fide, inquit, mortui sunt hi omnes, et non acceperunt repromis- siones, Deo pro nobis aliquid melius providente, ne sine nobis consummentur *. › Seribit etiam ad alios : ‹ Jam perfecti estis, sine nobis regnastis, et utinam regnassetis, ut et nos una cum vobis regnaremus * !» Vides eos qui ordine sunt inferiori, simul cum per- fectis perficiendos esse; cum selectis quoque viris benedicuntur, qui non æque viribus valent. Psallit nempe beatus David: ‹ Benedicti vos a Domino, qui fecit cœlum et terram; benedixit Dominus domui Aaron; benedixit Dominus domui Israel; benedixit Dominus iis qui timent se, pusillis cum majoribus., Simul enim cunt majoribus benedicuntur ii qui pu- silli vocantur, qui de pari fortitudine gloriari non possunt, quique sunt animi alacritate ad labores tolerandos inferiores, zelo vero et fide forsitan æquales, atque fortitudine pro suæ facultatis modo Christum exhilarant. Ac Moyses et Eleazar non absurde figuram tenent Christi, qui idem et sacerdos est et legislator, distribuitque populo spolia, sanctis angelis simul astantibus, quorum figuram gerunt illi principes familiarum synagoga. An tu minime putas multos esse in terris sanctos angelos a Deo constitu- tos ad opem ferendam fidelibus, ac populos quo- dammodo moderandos? , PALL. Ego vero fateor : cur enim negem? CYR. Venturus e cœlo exspectatur Christus cum C sanctis angelis; et sedebit in sede gloriæ suæ, ac distribuet digna cuique præmia, homoresque pro recle factorum ratione rependet. ideoque Isaias ille sapiens de Christo dicit : • Propterea ipse do- minabitur multis, et fortium dividet spolia, pro- pterea quod tradita est in mortem anima ejus, et cum impiis reputatus est ". » Per Christum igitur præmiorum distributio fiet, qui tauquam per Moy- sen et Eleazar figuratur. Christus enim legislator est simul et pontifex. PALL. Optime dictum. ɩYR. Si autem animadvertatur quæ servata sit in distribuendo ratio, an non admiratione dignis- sima judicabitur? PALL. Sane quidem : æqua enim parte, qui bel- lum gesserant, et qui resederant, donati sunt. CYR. Minime vero æqua, minime, inquam; licet preda totius partem dimidiam habuerint pugna tores, alteram vero dimidiain tota synagoga : uni- versus namque numerus filiorum Israel summam sexcentorum millium efficiebat, additis ad tria millia quingentis quinquaginta, sejuncta ex hoc numero atque exempla summa sacris ministeriis dicate tribus : numerus autem erat aptissimus pugnæ non major quam milleni per singulas tribus. Spoliis igitur in æquas portiones distributis, cum universæ prædæ dimidia pars utrique multitudini D Hebr. x1, 39. *I Cor. iv, 8. 'Psal. cxIII, 12, 13. Isa. Lult, 19.

ἀριθμῷ. Οὐκοῦν ἥτις ποτέ ἐστιν ἡ παντὶ τῷ λαῷ δοθησομένη δόξα κατά καιρούς, καὶ τῆς οὐρανίου δωρεᾶς τὸ μέτρον, ταύτης ἡ ἀκριβῆς οἱονεί πως ἡμί- σεια τοῖς ἐξειλεγμένοις ἀπονεμηθήσεται, καὶ τῆς θείας ἐπισκέψεως ἀξίους όντας ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι· τῆς δὲ ἑτέρας ἡμισείας τῷ παντὶ πλήθει δοθησομέ- της, καίτοι πλεονεκτοῦντι τοσοῦτον ἐν ἀριθμῷ· ο Πολ- λοὶ γὰρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί . . . . . . βαθύς γὰρ ὁ λόγος. ΠΑΛΛ. Συνίημι. Εἰ γὰρ καὶ μέτοχοι τῆς τῶν ἁγίων ἐσόμεθα δόξης, ἀλλ' οὖν ἐν μείοσιν ἢ κατ' αὐτούς· τουτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος ὁ σὸς οὐκ ἀμυδρώς ὑπαινίττεται. ΚΥΡ. Ορθῶς ἔφης. Θέα δὲ δὴ πρὸς τούτοις ἕτερον, δι' οὗ μάλιστα τῶν ἀνδριζομένων τὴν εἰς Θεὸν παρα ῥησίαν εὔκολον ἰδεῖν. ΠΑΛΛ. Τὸ τί δὲ φής; ΚΥΡ. Τὰς μὲν γὰρ δυοκαίδεκα χιλιάδας τῶν πολε- μιστῶν, ἀπὸ τῆς τοῦ παντὸς ἡμισείας τῆς ἐκνεμη- θείσης αὐτοῖς προσκομίζειν προστέταχε τῷ ἀρχιερεῖ μίαν κεφαλὴν ἀπὸ πεντακοσίων, ἔν τε τοῖς ἀνθρώ τοῖς καὶ ἐν τοῖς κτήνεσι· καὶ τοῦτο ἦν αὐτοῖς τῷ Κυρίῳ τὸ τέλος. Πληθύν γε μὴν τὴν ἑτέραν, μίαν ψυχὴν ἀπὸ πεντήκοντα, τῇ ἱερᾷ φυλῇ καταθέσθαι δεῖν ἐδικαίωσε Κύριος. Ανατυποῦντος δὲ πάλιν ἡμῖν τοῦ Ἐλεάζαρ ἐφ' ἑαυτῷ, τὸν ἕνα τε καὶ μόνον ἀληθῶς ἀρχιερέα, τουτέστι Χριστὸν, ἐξαιρέτως καὶ ἀληθῶς καὶ οἰανεί πως αὐτῷ κατὰ πρόσωπον ἰδικῶς, ἀνακεί σεται τῶν ἐξειλεγμένων ή δωροφορία· αὐτῷ γὰρ προσ- άγουσι, μεσολαβοῦντος οὐδενός· ὁ δὲ καὶ ἕδρων οἱ μακάριοι μαθηταί, ὁρῶσι δὲ ἔτι καὶ νῦν οἱ λαῶν ἡγούμενοι, τοὺς ἐπὶ τῷ θείῳ κηρύγματι πόνους ίδι κὴν ἀνάθημα ποιούμενοι τῷ Χριστῷ· ἡ δὲ ἑτέρα τῶν εὐδοκιμούντων πληθὺς ποιεῖται μὲν τὰς δωροφορίας εἰς δόξαν Χριστοῦ, πλὴν διὰ μέσον, κειμένων ἁγίων, ὡς ἔν γε τῇ ἱερᾷ φυλῇ νοουμένων είρηται γάρο Γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα. » Οὐκοῦν διὰ μέσων ἁγίων ἡ εἰς Θεὸν αἰδὼς καὶ τὸ σέβας αὐτῶν, καρπο φορούντων μὲν, οὐ μὴν ἀνήκουσαν ἰδικῶς τῷ προσ ώπῳ Χριστοῦ ποιουμένων την δωροφορίαν. Ὁποῖον τι κατορθοῦν ἐσπούδαζον οἱ τὰς καλουμένας λογίας συμφέροντες, καὶ διακονίας πέμποντες τοῖς ἁγίοις ἐν Ιερουσαλήμ, ἢ καὶ δι᾿ ἡστινοσοῦν, ἑτέρας θεραπείας ἀνακτώμενοι τοὺς ἀνακειμένους Θεῷ. Ἰδικὸν οὖν ἀνάθημα τῷ Θεῷ, τῶν ἐκπρεπεστέρων τὰ δῶρα· διὰ μέσων δ' ὥσπερ ἁγίων, καὶ ὡς ἐν δευτέρᾳ τάξει, καὶ ἡ τῶν ὑποδεεστέρων. Καὶ οἱ μὲν ἀπὸ πεντακοσίων μίαν προσάγουσι ψυχὴν, οἱ δὲ ἀπὸ πεντήκοντα· ἐν ἐλάττοσι γὰρ ὀφλήμασι τὸ εὐδοκιμοῦν, διὸ καὶ μείων ἡ προσφορά· ἐν πολλῷ δὲ πλείοσι τὸ ὑποδεὲς, διὸ καὶ ἐν ἀριθμῷ πλείονι τὰ προσκομιζόμενα παρ' αὐτῶν, ἀναλόγως τοῖς ἑκάστου πταίσμασι, τὰ ὑπὲρ αὐτῶν προσφέρεται· ο ' γὰρ πλεῖον ἀφεθήσεται, ο φησί, · πλεῖον ἀγαπήσει· καὶ ᾧ τὸ ἔλαττον ἀφίεται, ἔλαττον ἀγαπήσει, ο Δεκαπλασίονα τοιγαροῦν προσφέρουσι ¿E ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A contigisset, multo plura praemia pauciores habuc- runt, quam alii, qui plures erant, et numero longe superiores. Igitur quæcunque illa est gloria men- suraque doni cœlestis, quæ suo tempore universo populo dabitur, ejus pars dimidia velut diligenti ratione divisa selectis viris qui se divina inspe- etione dignos præstiterunt, tribuetur; altera pars dimidia universæ multitudini dabitur, quamvis ea multitudo numero sit longe major : « Multi euim vocati, pauci vero electi'. » An ne intelligis quod dico? nam obscurius est aliquanto, quod diximus. B c PALL. Intelligo. Nam etsi sanctorum gloriæ sumus futuri participes, attamen pauciora quam illi consequemur : id enim nobis haud obscure tua insinuat oratio, CYR. Recte ais. Sed adverte aliud præterea, in quo maxime virorum strenuorum in Deum fidu- ciam videre facile possis. PALL. Quid illud est? CYR. Illis namque duodecim pugnatorum mil- libus ex illa totius prædæ dimidia parte quæ ipsis tributa fuerat, singula e quingentis capita tam ex hominibus quam ex pecoribus afferre ad pontificem jussit; id erat illis tributi loco Domino solvendum: sed multitudinem alteram animas e quinquagenis singulas tribui sacra ut solveret Dominus jussit. Cum igitur in se ipso Eleazar figuram gerat illius qui unus est ac solus vero summus pontifex, id est, Christi, ipsi præcipue ac vere, et quodammodo proxime ac proprie conse- crata sunt electorum virorum dona : ipsi enim offe- runt, non alio, qui accipiat, interposito; quod ipsum beati illi discipuli fecerunt; faciunt etiam hoc tem- pore populorum principes, qui susceptos in divina prædicatione labores velut donum quoddam pro- prium Christo dedicant. lila porro altera probato- rum hominum multitudo, offert quidem dona in Christi gloriam, non tamen nisi per sanctos viros interpositos, qui per sacram tribum intelliguntur : dictum namque est : ‹ Genus electum, regale sa- cerdotium "., Igitur sanctorum virorum inter- jectu exhibetur quidem ab offerentibus illa in Deum reverentia ac veneratio; non tamen ejus-. modi donum ab iis offertur, quod proprie ad Chri- sti personam proxime pertineat. Ejusmodi illud fuit, quod efficere studebant ii qui collectas sic D tum appellatas conferebant, et ministeria mitte- bant sanctis qui erant in Jerusalem, vel quocun- que alio obsequii genere homines Christo dicatos · recreabant ". Ergo Christo proprie dicata sunt praestantiorum hominum dona : sed illa quoque inferiorum oblatio per sanctos veluti per mediam manum ad eumdem pertinet, ac locum quodam- modo secundum tenet. Præterea illi quidem ex quingentis, hi vero ex quinquaginta unam animam offerunt minus quippe debent illi præstantiores ; ideoque minor est eorum oblatio : at vero inferio- • Batth. xx, 16. " Petr. 1, 9. " Num. xv, seqq. ; Act. 24, 17, Cor. 1, seqq.

ἀριθμῷ. Οὐκοῦν ἥτις ποτέ ἐστιν ἡ παντὶ τῷ λαῷ δοθησομένη δόξα κατά καιρούς, καὶ τῆς οὐρανίου δωρεᾶς τὸ μέτρον, ταύτης ἡ ἀκριβῆς οἱονεί πως ἡμί- σεια τοῖς ἐξειλεγμένοις ἀπονεμηθήσεται, καὶ τῆς θείας ἐπισκέψεως ἀξίους όντας ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι· τῆς δὲ ἑτέρας ἡμισείας τῷ παντὶ πλήθει δοθησομέ- της, καίτοι πλεονεκτοῦντι τοσοῦτον ἐν ἀριθμῷ· ο Πολ- λοὶ γὰρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί . . . . . . βαθύς γὰρ ὁ λόγος. ΠΑΛΛ. Συνίημι. Εἰ γὰρ καὶ μέτοχοι τῆς τῶν ἁγίων ἐσόμεθα δόξης, ἀλλ' οὖν ἐν μείοσιν ἢ κατ' αὐτούς· τουτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος ὁ σὸς οὐκ ἀμυδρώς ὑπαινίττεται. ΚΥΡ. Ορθῶς ἔφης. Θέα δὲ δὴ πρὸς τούτοις ἕτερον, δι' οὗ μάλιστα τῶν ἀνδριζομένων τὴν εἰς Θεὸν παρα ῥησίαν εὔκολον ἰδεῖν. ΠΑΛΛ. Τὸ τί δὲ φής; ΚΥΡ. Τὰς μὲν γὰρ δυοκαίδεκα χιλιάδας τῶν πολε- μιστῶν, ἀπὸ τῆς τοῦ παντὸς ἡμισείας τῆς ἐκνεμη- θείσης αὐτοῖς προσκομίζειν προστέταχε τῷ ἀρχιερεῖ μίαν κεφαλὴν ἀπὸ πεντακοσίων, ἔν τε τοῖς ἀνθρώ τοῖς καὶ ἐν τοῖς κτήνεσι· καὶ τοῦτο ἦν αὐτοῖς τῷ Κυρίῳ τὸ τέλος. Πληθύν γε μὴν τὴν ἑτέραν, μίαν ψυχὴν ἀπὸ πεντήκοντα, τῇ ἱερᾷ φυλῇ καταθέσθαι δεῖν ἐδικαίωσε Κύριος. Ανατυποῦντος δὲ πάλιν ἡμῖν τοῦ Ἐλεάζαρ ἐφ' ἑαυτῷ, τὸν ἕνα τε καὶ μόνον ἀληθῶς ἀρχιερέα, τουτέστι Χριστὸν, ἐξαιρέτως καὶ ἀληθῶς καὶ οἰανεί πως αὐτῷ κατὰ πρόσωπον ἰδικῶς, ἀνακεί σεται τῶν ἐξειλεγμένων ή δωροφορία· αὐτῷ γὰρ προσ- άγουσι, μεσολαβοῦντος οὐδενός· ὁ δὲ καὶ ἕδρων οἱ μακάριοι μαθηταί, ὁρῶσι δὲ ἔτι καὶ νῦν οἱ λαῶν ἡγούμενοι, τοὺς ἐπὶ τῷ θείῳ κηρύγματι πόνους ίδι κὴν ἀνάθημα ποιούμενοι τῷ Χριστῷ· ἡ δὲ ἑτέρα τῶν εὐδοκιμούντων πληθὺς ποιεῖται μὲν τὰς δωροφορίας εἰς δόξαν Χριστοῦ, πλὴν διὰ μέσον, κειμένων ἁγίων, ὡς ἔν γε τῇ ἱερᾷ φυλῇ νοουμένων είρηται γάρο Γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα. » Οὐκοῦν διὰ μέσων ἁγίων ἡ εἰς Θεὸν αἰδὼς καὶ τὸ σέβας αὐτῶν, καρπο φορούντων μὲν, οὐ μὴν ἀνήκουσαν ἰδικῶς τῷ προσ ώπῳ Χριστοῦ ποιουμένων την δωροφορίαν. Ὁποῖον τι κατορθοῦν ἐσπούδαζον οἱ τὰς καλουμένας λογίας συμφέροντες, καὶ διακονίας πέμποντες τοῖς ἁγίοις ἐν Ιερουσαλήμ, ἢ καὶ δι᾿ ἡστινοσοῦν, ἑτέρας θεραπείας ἀνακτώμενοι τοὺς ἀνακειμένους Θεῷ. Ἰδικὸν οὖν ἀνάθημα τῷ Θεῷ, τῶν ἐκπρεπεστέρων τὰ δῶρα· διὰ μέσων δ' ὥσπερ ἁγίων, καὶ ὡς ἐν δευτέρᾳ τάξει, καὶ ἡ τῶν ὑποδεεστέρων. Καὶ οἱ μὲν ἀπὸ πεντακοσίων μίαν προσάγουσι ψυχὴν, οἱ δὲ ἀπὸ πεντήκοντα· ἐν ἐλάττοσι γὰρ ὀφλήμασι τὸ εὐδοκιμοῦν, διὸ καὶ μείων ἡ προσφορά· ἐν πολλῷ δὲ πλείοσι τὸ ὑποδεὲς, διὸ καὶ ἐν ἀριθμῷ πλείονι τὰ προσκομιζόμενα παρ' αὐτῶν, ἀναλόγως τοῖς ἑκάστου πταίσμασι, τὰ ὑπὲρ αὐτῶν προσφέρεται· ο ' γὰρ πλεῖον ἀφεθήσεται, ο φησί, · πλεῖον ἀγαπήσει· καὶ ᾧ τὸ ἔλαττον ἀφίεται, ἔλαττον ἀγαπήσει, ο Δεκαπλασίονα τοιγαροῦν προσφέρουσι ¿E ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A contigisset, multo plura praemia pauciores habuc- runt, quam alii, qui plures erant, et numero longe superiores. Igitur quæcunque illa est gloria men- suraque doni cœlestis, quæ suo tempore universo populo dabitur, ejus pars dimidia velut diligenti ratione divisa selectis viris qui se divina inspe- etione dignos præstiterunt, tribuetur; altera pars dimidia universæ multitudini dabitur, quamvis ea multitudo numero sit longe major : « Multi euim vocati, pauci vero electi'. » An ne intelligis quod dico? nam obscurius est aliquanto, quod diximus. B c PALL. Intelligo. Nam etsi sanctorum gloriæ sumus futuri participes, attamen pauciora quam illi consequemur : id enim nobis haud obscure tua insinuat oratio, CYR. Recte ais. Sed adverte aliud præterea, in quo maxime virorum strenuorum in Deum fidu- ciam videre facile possis. PALL. Quid illud est? CYR. Illis namque duodecim pugnatorum mil- libus ex illa totius prædæ dimidia parte quæ ipsis tributa fuerat, singula e quingentis capita tam ex hominibus quam ex pecoribus afferre ad pontificem jussit; id erat illis tributi loco Domino solvendum: sed multitudinem alteram animas e quinquagenis singulas tribui sacra ut solveret Dominus jussit. Cum igitur in se ipso Eleazar figuram gerat illius qui unus est ac solus vero summus pontifex, id est, Christi, ipsi præcipue ac vere, et quodammodo proxime ac proprie conse- crata sunt electorum virorum dona : ipsi enim offe- runt, non alio, qui accipiat, interposito; quod ipsum beati illi discipuli fecerunt; faciunt etiam hoc tem- pore populorum principes, qui susceptos in divina prædicatione labores velut donum quoddam pro- prium Christo dedicant. lila porro altera probato- rum hominum multitudo, offert quidem dona in Christi gloriam, non tamen nisi per sanctos viros interpositos, qui per sacram tribum intelliguntur : dictum namque est : ‹ Genus electum, regale sa- cerdotium "., Igitur sanctorum virorum inter- jectu exhibetur quidem ab offerentibus illa in Deum reverentia ac veneratio; non tamen ejus-. modi donum ab iis offertur, quod proprie ad Chri- sti personam proxime pertineat. Ejusmodi illud fuit, quod efficere studebant ii qui collectas sic D tum appellatas conferebant, et ministeria mitte- bant sanctis qui erant in Jerusalem, vel quocun- que alio obsequii genere homines Christo dicatos · recreabant ". Ergo Christo proprie dicata sunt praestantiorum hominum dona : sed illa quoque inferiorum oblatio per sanctos veluti per mediam manum ad eumdem pertinet, ac locum quodam- modo secundum tenet. Præterea illi quidem ex quingentis, hi vero ex quinquaginta unam animam offerunt minus quippe debent illi præstantiores ; ideoque minor est eorum oblatio : at vero inferio- • Batth. xx, 16. " Petr. 1, 9. " Num. xv, seqq. ; Act. 24, 17, Cor. 1, seqq.

ἀριθμῷ. Οὐκοῦν ἥτις ποτέ ἐστιν ἡ παντὶ τῷ λαῷ δοθησομένη δόξα κατά καιρούς, καὶ τῆς οὐρανίου δωρεᾶς τὸ μέτρον, ταύτης ἡ ἀκριβῆς οἱονεί πως ἡμί- σεια τοῖς ἐξειλεγμένοις ἀπονεμηθήσεται, καὶ τῆς θείας ἐπισκέψεως ἀξίους όντας ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι· τῆς δὲ ἑτέρας ἡμισείας τῷ παντὶ πλήθει δοθησομέ- της, καίτοι πλεονεκτοῦντι τοσοῦτον ἐν ἀριθμῷ· ο Πολ- λοὶ γὰρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί . . . . . . βαθύς γὰρ ὁ λόγος. ΠΑΛΛ. Συνίημι. Εἰ γὰρ καὶ μέτοχοι τῆς τῶν ἁγίων ἐσόμεθα δόξης, ἀλλ' οὖν ἐν μείοσιν ἢ κατ' αὐτούς· τουτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος ὁ σὸς οὐκ ἀμυδρώς ὑπαινίττεται. ΚΥΡ. Ορθῶς ἔφης. Θέα δὲ δὴ πρὸς τούτοις ἕτερον, δι' οὗ μάλιστα τῶν ἀνδριζομένων τὴν εἰς Θεὸν παρα ῥησίαν εὔκολον ἰδεῖν. ΠΑΛΛ. Τὸ τί δὲ φής; ΚΥΡ. Τὰς μὲν γὰρ δυοκαίδεκα χιλιάδας τῶν πολε- μιστῶν, ἀπὸ τῆς τοῦ παντὸς ἡμισείας τῆς ἐκνεμη- θείσης αὐτοῖς προσκομίζειν προστέταχε τῷ ἀρχιερεῖ μίαν κεφαλὴν ἀπὸ πεντακοσίων, ἔν τε τοῖς ἀνθρώ τοῖς καὶ ἐν τοῖς κτήνεσι· καὶ τοῦτο ἦν αὐτοῖς τῷ Κυρίῳ τὸ τέλος. Πληθύν γε μὴν τὴν ἑτέραν, μίαν ψυχὴν ἀπὸ πεντήκοντα, τῇ ἱερᾷ φυλῇ καταθέσθαι δεῖν ἐδικαίωσε Κύριος. Ανατυποῦντος δὲ πάλιν ἡμῖν τοῦ Ἐλεάζαρ ἐφ' ἑαυτῷ, τὸν ἕνα τε καὶ μόνον ἀληθῶς ἀρχιερέα, τουτέστι Χριστὸν, ἐξαιρέτως καὶ ἀληθῶς καὶ οἰανεί πως αὐτῷ κατὰ πρόσωπον ἰδικῶς, ἀνακεί σεται τῶν ἐξειλεγμένων ή δωροφορία· αὐτῷ γὰρ προσ- άγουσι, μεσολαβοῦντος οὐδενός· ὁ δὲ καὶ ἕδρων οἱ μακάριοι μαθηταί, ὁρῶσι δὲ ἔτι καὶ νῦν οἱ λαῶν ἡγούμενοι, τοὺς ἐπὶ τῷ θείῳ κηρύγματι πόνους ίδι κὴν ἀνάθημα ποιούμενοι τῷ Χριστῷ· ἡ δὲ ἑτέρα τῶν εὐδοκιμούντων πληθὺς ποιεῖται μὲν τὰς δωροφορίας εἰς δόξαν Χριστοῦ, πλὴν διὰ μέσον, κειμένων ἁγίων, ὡς ἔν γε τῇ ἱερᾷ φυλῇ νοουμένων είρηται γάρο Γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα. » Οὐκοῦν διὰ μέσων ἁγίων ἡ εἰς Θεὸν αἰδὼς καὶ τὸ σέβας αὐτῶν, καρπο φορούντων μὲν, οὐ μὴν ἀνήκουσαν ἰδικῶς τῷ προσ ώπῳ Χριστοῦ ποιουμένων την δωροφορίαν. Ὁποῖον τι κατορθοῦν ἐσπούδαζον οἱ τὰς καλουμένας λογίας συμφέροντες, καὶ διακονίας πέμποντες τοῖς ἁγίοις ἐν Ιερουσαλήμ, ἢ καὶ δι᾿ ἡστινοσοῦν, ἑτέρας θεραπείας ἀνακτώμενοι τοὺς ἀνακειμένους Θεῷ. Ἰδικὸν οὖν ἀνάθημα τῷ Θεῷ, τῶν ἐκπρεπεστέρων τὰ δῶρα· διὰ μέσων δ' ὥσπερ ἁγίων, καὶ ὡς ἐν δευτέρᾳ τάξει, καὶ ἡ τῶν ὑποδεεστέρων. Καὶ οἱ μὲν ἀπὸ πεντακοσίων μίαν προσάγουσι ψυχὴν, οἱ δὲ ἀπὸ πεντήκοντα· ἐν ἐλάττοσι γὰρ ὀφλήμασι τὸ εὐδοκιμοῦν, διὸ καὶ μείων ἡ προσφορά· ἐν πολλῷ δὲ πλείοσι τὸ ὑποδεὲς, διὸ καὶ ἐν ἀριθμῷ πλείονι τὰ προσκομιζόμενα παρ' αὐτῶν, ἀναλόγως τοῖς ἑκάστου πταίσμασι, τὰ ὑπὲρ αὐτῶν προσφέρεται· ο ' γὰρ πλεῖον ἀφεθήσεται, ο φησί, · πλεῖον ἀγαπήσει· καὶ ᾧ τὸ ἔλαττον ἀφίεται, ἔλαττον ἀγαπήσει, ο Δεκαπλασίονα τοιγαροῦν προσφέρουσι ¿E ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. A contigisset, multo plura praemia pauciores habuc- runt, quam alii, qui plures erant, et numero longe superiores. Igitur quæcunque illa est gloria men- suraque doni cœlestis, quæ suo tempore universo populo dabitur, ejus pars dimidia velut diligenti ratione divisa selectis viris qui se divina inspe- etione dignos præstiterunt, tribuetur; altera pars dimidia universæ multitudini dabitur, quamvis ea multitudo numero sit longe major : « Multi euim vocati, pauci vero electi'. » An ne intelligis quod dico? nam obscurius est aliquanto, quod diximus. B c PALL. Intelligo. Nam etsi sanctorum gloriæ sumus futuri participes, attamen pauciora quam illi consequemur : id enim nobis haud obscure tua insinuat oratio, CYR. Recte ais. Sed adverte aliud præterea, in quo maxime virorum strenuorum in Deum fidu- ciam videre facile possis. PALL. Quid illud est? CYR. Illis namque duodecim pugnatorum mil- libus ex illa totius prædæ dimidia parte quæ ipsis tributa fuerat, singula e quingentis capita tam ex hominibus quam ex pecoribus afferre ad pontificem jussit; id erat illis tributi loco Domino solvendum: sed multitudinem alteram animas e quinquagenis singulas tribui sacra ut solveret Dominus jussit. Cum igitur in se ipso Eleazar figuram gerat illius qui unus est ac solus vero summus pontifex, id est, Christi, ipsi præcipue ac vere, et quodammodo proxime ac proprie conse- crata sunt electorum virorum dona : ipsi enim offe- runt, non alio, qui accipiat, interposito; quod ipsum beati illi discipuli fecerunt; faciunt etiam hoc tem- pore populorum principes, qui susceptos in divina prædicatione labores velut donum quoddam pro- prium Christo dedicant. lila porro altera probato- rum hominum multitudo, offert quidem dona in Christi gloriam, non tamen nisi per sanctos viros interpositos, qui per sacram tribum intelliguntur : dictum namque est : ‹ Genus electum, regale sa- cerdotium "., Igitur sanctorum virorum inter- jectu exhibetur quidem ab offerentibus illa in Deum reverentia ac veneratio; non tamen ejus-. modi donum ab iis offertur, quod proprie ad Chri- sti personam proxime pertineat. Ejusmodi illud fuit, quod efficere studebant ii qui collectas sic D tum appellatas conferebant, et ministeria mitte- bant sanctis qui erant in Jerusalem, vel quocun- que alio obsequii genere homines Christo dicatos · recreabant ". Ergo Christo proprie dicata sunt praestantiorum hominum dona : sed illa quoque inferiorum oblatio per sanctos veluti per mediam manum ad eumdem pertinet, ac locum quodam- modo secundum tenet. Præterea illi quidem ex quingentis, hi vero ex quinquaginta unam animam offerunt minus quippe debent illi præstantiores ; ideoque minor est eorum oblatio : at vero inferio- • Batth. xx, 16. " Petr. 1, 9. " Num. xv, seqq. ; Act. 24, 17, Cor. 1, seqq.

εὐλαβέστεροι καὶ ζῶντες ἐπιεικέστερον, ἀλλ' ὡς πολλῷ πλείοσιν ἐνεχόμενοι πταίσμασι, καὶ πολλαπλα σίονος ἀναγκαίας δεόμενοι τοῦ καθαρισμού. Ως γὰρ εἴρηκεν ὁ Σωτήρα. Ο λελουμένος οὐ χρείαν ἔχει, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι, ἀλλ' ἔστι καθαρός όλος. ο Σμικροτάτης δὲ κομιδῇ τοῖς ἁγίοις καθάρσεως δεῖ· νοσεῖ γὰρ ἡ φύσις, τὸ μὴ δύνασθαι παντελῶς ἀμοι- ρεῖν ἁμαρτίας. Α παρὰ τοὺς ἐξειλεγμένους, οἱ μὴ κατ' αὐτούς, οὐχ ὡς ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Οἱ μὲν οὖν ἀπόλεκτοι τῶν φυλῶν τοῖς θείοις εἴχοντες νόμοις, διεμοιρήσαντο τὰ ἐκ τοῦ πολέμου πρὸς πᾶσαν τὴν συναγωγὴν, καὶ προσαγηόχασι τὰ δῶρα Κυρίῳ κατὰ τὴν τοῦ νόμου σύνταξιν· ἀναθή μασι δὲ τοῖς εὐπρεπεστέροις καταγεραίρουσι Θεόν εξ τῶν ἀπολέκτων ἡγούμενοι, ὡς καὶ ἐμφανεστέραν ἔχοντες ἢ κατ' αὐτοὺς τὴν δόξαν. Γράφει γὰρ ὧδε πάλιν· ι Καὶ προσῆλθον Μωσῇ πάντες οἱ καθεστα μένοι εἰς τὰς χιλιαρχίας τῆς δυνάμεως, χιλίαρχοι καὶ ἑκατόνταρχοι, καὶ εἶπαν πρὸς Μωσῆν· Οἱ παῖδές σου εἰλήφασι τὸ κεφάλαιον τῶν ἀνδρῶν τῶν πολεμιστών τῶν παρ' ἡμῖν, καὶ οὐ διαπεφώνηκεν ἀπ' αὐτῶν οὐδὲ εἷς, καὶ προσενηνόχαμεν τὸ δῶρον Κυρίῳ, ἀνὴρ ἐς εὗρε σκεῦος χρυσοῦν, καὶ χλιδῶνα, καὶ ψέλλιον, καὶ δακτύλιον, καὶ περιδέξιον, καὶ ἐμπλόκιον ἐξιλάσασθαι περὶ ἡμῶν ἔναντι Κυρίου. Καὶ ἔλαβε Μωσῆς καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς τὸ χρυσίον παρ' αὐτῶν τῶν σκεῦος εἰργασμένον· καὶ ἐγένετο πᾶν τὸ χρυσίον τὸ ἀφαί ρεμα δ' ἀφεῖλον Κυρίῳ ἐκκαίδεκα χιλιάδες καὶ ἑπτα κόσιοι καὶ πεντήκοντα σίκλοι παρὰ τῶν χιλιάρχων καὶ παρὰ τῶν ἑκατοντάρχων, καὶ οἱ ἄνδρες οἱ πολε μισταὶ ἐπονόμευσαν ἕκαστος αὐτῷ. Καὶ ἔλαβε Μω- σῆς καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς τὸ χρυσίον παρὰ τῶν χιλιάρχων καὶ ἑκατοντάρχων, καὶ εἰσήνεγκεν αὐτὰ εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου μνημόσυνον τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ἔναντι Κυρίου. » Ακούεις ὅπως ἀκριβῆ μὲν γενέσθαι φησὶ τῶν μεμαχημένων τὸν ἐκλογισμόν, ὡς ἀπομεῖναι μηδένα παρ' οὗ τὸ δῶρον οὐ προσκεκόμι σται, κατά γε τὸ τοῖς θείοις νεύμασι δοκοῦν; Βεδου λῆσθαι δὲ καὶ αὐτοὶ προσκομίσαι λέγουσι Κυρίῳ, καὶ ἃ μὴ χρῆναι προσάγειν δεδικαίωκεν αὐτὸς, χλιδώνα καὶ ψέλλιον, καὶ περιδέξιον, καὶ ὅσαπερ ἐν κόσμῳ πεποίηται χρυσῷ. Προστέταχε γὰρ ὁ νομοθέτης, ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπὸ τῶν κτηνῶν ποιεῖσθαι τὰ δῶρα· καὶ δὴ προσκεκόμισται κατὰ τὸ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον σύνταγμα· ἐθελούσιον δὲ ποιοῦνται προσκο μιδὴν τὰ ἐν κειμηλίοις ἐξαίρετα· καὶ νικῶσι ταῖς φιλοτιμίαις τοῦ νόμου τὸν ὅρον οἱ τῶν ἀπολέκτων ἡγούμενοι. Καὶ δὴ λαβόντες Μωσής τε καὶ 'Ααρών, εἰσκεκομίκασι μὲν εἰς τὴν ἁγίαν σκηνήν· ἀπόθετα δὲ ποιοῦντες μνημόσυνον έναντι Κυρίου· οἱ γάρ του λαῶν ἡγούμενοι, καὶ εἰς ἄρχοντας τεταγμένος, λαμπροῖς καὶ εὐπρεπεστέροις ἀναθήμασι τιμῶσι Θεόν, κόσμον ὥσπερ τινὰ προσάγοντες καὶ ἀνατι ** ? S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. res illi longe plura debent : quo ft ut plura quo- que sint numero quæ ab illis offeruntur; siquidem pro cujusque offensarum ratione dona quoque pro iisdem offeruntur: c Cui enim plus dimittitur, c in- quit, › plus diliget; et cui minus dimittitur, minus diliget ". Decem igitur partibus plura quam illi selecti offerunt ii qui minime sunt illis virtute pares : non quod religiosiores sint, laudabi- liusque vivant, sed quod multo pluribus delictis obnoxii teneantur, illisque longe majore purgatione sit opus. Ut enim ait Salvator : « Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet; sed est mundus totus "., Exigua porro purgatione sanctis viris est opus; laborat enim eo morbo hominum natura, ut peocati expers esse omnino non possit. PALL. Recte ais. : CYR. Ili igitur e tribubus lecti viri divinis le- gibus obsecuti, cum tola synagoga belli prædam partiti sunt, oblationesque Deo obtulerunt, ut lege constitutum erat : at vero selectorum duces, ut qui gloria quam cæteri essent illustriores, donis quo- que præstantioribus Deum venerantur. Sic enim scribit rursus; • Et accesserunt ad Moysen omnes constituti in tribunatu exercitus, millenarii et centuriones, et dixerunt ad Moysen: Servi tui acceperunt summam virorum bellatorum qui apud rres sunt, et non defuit ab illis ne unus quidem, et obtulimus donum Domino, vir qui invenit vas aureum, et murenulam et armillam, et dextrale, et torquem, ut sit propitiatio pro nobis coram Do- mino. Et accepit Moyses et Eleazar sacerdos aurum ab illis, omne vas elaboratum, et fuit omne au- rum segregatio quam segregaverunt Domino, sex et decem millia et septingenti quinquaginta sicli, tribunis et a centurionibus et viri bellatores præ- dati sunt quilibet sibi. Et accepit Moyses et Elea- zar sacerdos aurum a tribunis et a centurionibus, et intulerunt ea in tabernaculum testimonii memo- riale filiorum Israel coram Domino . . Audis quam diligenter ait recensitos esse pugnatores, ita ut nemo abfuerit, quin donum, ut Deo placuerat, afferret? Se quoque constituisse inquiunt offerre Domino etiam quæ ille, at offerrentur, minime jus- sisset, murenulam, inquam, et armillam, et annu- lum, et ornamenta cætera ex auro fabrefacta. Jus- serat enim legislator ut ab hominibus et a peco- ribus dona legerent, eaque jam, ut divino cœlestique præcepto jussum fuerat, oblata erant : sed ex iis præterea quæ ex præda præcipua habe- bant, voluntaria dona offerunt lectorum militum duces, praescriptumque legis terminum magnificen- tia vincunt. Itaque cum accepissent ea Moyses et Aaron, intulerunt in sanctum tabernaculum, eaque recondita ut monumenta essent ante Dominum cu- raverunt; qui enim populis præfecti sunt, et prin- cipes constituti, illustrioribus atque insignioribus donis Deum honorant, varietatemque virtutis vel- ut ornamentum quoddam illi offerunt atque di- cant : cumque ipsum legis modum transiliant, il- lustriorem laudem consequuntur. , * Luc. vu, 47. Joan. XI, 10. B C D Num. xxº1, 48-54.

εὐλαβέστεροι καὶ ζῶντες ἐπιεικέστερον, ἀλλ' ὡς πολλῷ πλείοσιν ἐνεχόμενοι πταίσμασι, καὶ πολλαπλα σίονος ἀναγκαίας δεόμενοι τοῦ καθαρισμού. Ως γὰρ εἴρηκεν ὁ Σωτήρα. Ο λελουμένος οὐ χρείαν ἔχει, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι, ἀλλ' ἔστι καθαρός όλος. ο Σμικροτάτης δὲ κομιδῇ τοῖς ἁγίοις καθάρσεως δεῖ· νοσεῖ γὰρ ἡ φύσις, τὸ μὴ δύνασθαι παντελῶς ἀμοι- ρεῖν ἁμαρτίας. Α παρὰ τοὺς ἐξειλεγμένους, οἱ μὴ κατ' αὐτούς, οὐχ ὡς ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Οἱ μὲν οὖν ἀπόλεκτοι τῶν φυλῶν τοῖς θείοις εἴχοντες νόμοις, διεμοιρήσαντο τὰ ἐκ τοῦ πολέμου πρὸς πᾶσαν τὴν συναγωγὴν, καὶ προσαγηόχασι τὰ δῶρα Κυρίῳ κατὰ τὴν τοῦ νόμου σύνταξιν· ἀναθή μασι δὲ τοῖς εὐπρεπεστέροις καταγεραίρουσι Θεόν εξ τῶν ἀπολέκτων ἡγούμενοι, ὡς καὶ ἐμφανεστέραν ἔχοντες ἢ κατ' αὐτοὺς τὴν δόξαν. Γράφει γὰρ ὧδε πάλιν· ι Καὶ προσῆλθον Μωσῇ πάντες οἱ καθεστα μένοι εἰς τὰς χιλιαρχίας τῆς δυνάμεως, χιλίαρχοι καὶ ἑκατόνταρχοι, καὶ εἶπαν πρὸς Μωσῆν· Οἱ παῖδές σου εἰλήφασι τὸ κεφάλαιον τῶν ἀνδρῶν τῶν πολεμιστών τῶν παρ' ἡμῖν, καὶ οὐ διαπεφώνηκεν ἀπ' αὐτῶν οὐδὲ εἷς, καὶ προσενηνόχαμεν τὸ δῶρον Κυρίῳ, ἀνὴρ ἐς εὗρε σκεῦος χρυσοῦν, καὶ χλιδῶνα, καὶ ψέλλιον, καὶ δακτύλιον, καὶ περιδέξιον, καὶ ἐμπλόκιον ἐξιλάσασθαι περὶ ἡμῶν ἔναντι Κυρίου. Καὶ ἔλαβε Μωσῆς καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς τὸ χρυσίον παρ' αὐτῶν τῶν σκεῦος εἰργασμένον· καὶ ἐγένετο πᾶν τὸ χρυσίον τὸ ἀφαί ρεμα δ' ἀφεῖλον Κυρίῳ ἐκκαίδεκα χιλιάδες καὶ ἑπτα κόσιοι καὶ πεντήκοντα σίκλοι παρὰ τῶν χιλιάρχων καὶ παρὰ τῶν ἑκατοντάρχων, καὶ οἱ ἄνδρες οἱ πολε μισταὶ ἐπονόμευσαν ἕκαστος αὐτῷ. Καὶ ἔλαβε Μω- σῆς καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς τὸ χρυσίον παρὰ τῶν χιλιάρχων καὶ ἑκατοντάρχων, καὶ εἰσήνεγκεν αὐτὰ εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου μνημόσυνον τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ἔναντι Κυρίου. » Ακούεις ὅπως ἀκριβῆ μὲν γενέσθαι φησὶ τῶν μεμαχημένων τὸν ἐκλογισμόν, ὡς ἀπομεῖναι μηδένα παρ' οὗ τὸ δῶρον οὐ προσκεκόμι σται, κατά γε τὸ τοῖς θείοις νεύμασι δοκοῦν; Βεδου λῆσθαι δὲ καὶ αὐτοὶ προσκομίσαι λέγουσι Κυρίῳ, καὶ ἃ μὴ χρῆναι προσάγειν δεδικαίωκεν αὐτὸς, χλιδώνα καὶ ψέλλιον, καὶ περιδέξιον, καὶ ὅσαπερ ἐν κόσμῳ πεποίηται χρυσῷ. Προστέταχε γὰρ ὁ νομοθέτης, ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπὸ τῶν κτηνῶν ποιεῖσθαι τὰ δῶρα· καὶ δὴ προσκεκόμισται κατὰ τὸ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον σύνταγμα· ἐθελούσιον δὲ ποιοῦνται προσκο μιδὴν τὰ ἐν κειμηλίοις ἐξαίρετα· καὶ νικῶσι ταῖς φιλοτιμίαις τοῦ νόμου τὸν ὅρον οἱ τῶν ἀπολέκτων ἡγούμενοι. Καὶ δὴ λαβόντες Μωσής τε καὶ 'Ααρών, εἰσκεκομίκασι μὲν εἰς τὴν ἁγίαν σκηνήν· ἀπόθετα δὲ ποιοῦντες μνημόσυνον έναντι Κυρίου· οἱ γάρ του λαῶν ἡγούμενοι, καὶ εἰς ἄρχοντας τεταγμένος, λαμπροῖς καὶ εὐπρεπεστέροις ἀναθήμασι τιμῶσι Θεόν, κόσμον ὥσπερ τινὰ προσάγοντες καὶ ἀνατι ** ? S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. res illi longe plura debent : quo ft ut plura quo- que sint numero quæ ab illis offeruntur; siquidem pro cujusque offensarum ratione dona quoque pro iisdem offeruntur: c Cui enim plus dimittitur, c in- quit, › plus diliget; et cui minus dimittitur, minus diliget ". Decem igitur partibus plura quam illi selecti offerunt ii qui minime sunt illis virtute pares : non quod religiosiores sint, laudabi- liusque vivant, sed quod multo pluribus delictis obnoxii teneantur, illisque longe majore purgatione sit opus. Ut enim ait Salvator : « Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet; sed est mundus totus "., Exigua porro purgatione sanctis viris est opus; laborat enim eo morbo hominum natura, ut peocati expers esse omnino non possit. PALL. Recte ais. : CYR. Ili igitur e tribubus lecti viri divinis le- gibus obsecuti, cum tola synagoga belli prædam partiti sunt, oblationesque Deo obtulerunt, ut lege constitutum erat : at vero selectorum duces, ut qui gloria quam cæteri essent illustriores, donis quo- que præstantioribus Deum venerantur. Sic enim scribit rursus; • Et accesserunt ad Moysen omnes constituti in tribunatu exercitus, millenarii et centuriones, et dixerunt ad Moysen: Servi tui acceperunt summam virorum bellatorum qui apud rres sunt, et non defuit ab illis ne unus quidem, et obtulimus donum Domino, vir qui invenit vas aureum, et murenulam et armillam, et dextrale, et torquem, ut sit propitiatio pro nobis coram Do- mino. Et accepit Moyses et Eleazar sacerdos aurum ab illis, omne vas elaboratum, et fuit omne au- rum segregatio quam segregaverunt Domino, sex et decem millia et septingenti quinquaginta sicli, tribunis et a centurionibus et viri bellatores præ- dati sunt quilibet sibi. Et accepit Moyses et Elea- zar sacerdos aurum a tribunis et a centurionibus, et intulerunt ea in tabernaculum testimonii memo- riale filiorum Israel coram Domino . . Audis quam diligenter ait recensitos esse pugnatores, ita ut nemo abfuerit, quin donum, ut Deo placuerat, afferret? Se quoque constituisse inquiunt offerre Domino etiam quæ ille, at offerrentur, minime jus- sisset, murenulam, inquam, et armillam, et annu- lum, et ornamenta cætera ex auro fabrefacta. Jus- serat enim legislator ut ab hominibus et a peco- ribus dona legerent, eaque jam, ut divino cœlestique præcepto jussum fuerat, oblata erant : sed ex iis præterea quæ ex præda præcipua habe- bant, voluntaria dona offerunt lectorum militum duces, praescriptumque legis terminum magnificen- tia vincunt. Itaque cum accepissent ea Moyses et Aaron, intulerunt in sanctum tabernaculum, eaque recondita ut monumenta essent ante Dominum cu- raverunt; qui enim populis præfecti sunt, et prin- cipes constituti, illustrioribus atque insignioribus donis Deum honorant, varietatemque virtutis vel- ut ornamentum quoddam illi offerunt atque di- cant : cumque ipsum legis modum transiliant, il- lustriorem laudem consequuntur. , * Luc. vu, 47. Joan. XI, 10. B C D Num. xxº1, 48-54.

εὐλαβέστεροι καὶ ζῶντες ἐπιεικέστερον, ἀλλ' ὡς πολλῷ πλείοσιν ἐνεχόμενοι πταίσμασι, καὶ πολλαπλα σίονος ἀναγκαίας δεόμενοι τοῦ καθαρισμού. Ως γὰρ εἴρηκεν ὁ Σωτήρα. Ο λελουμένος οὐ χρείαν ἔχει, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι, ἀλλ' ἔστι καθαρός όλος. ο Σμικροτάτης δὲ κομιδῇ τοῖς ἁγίοις καθάρσεως δεῖ· νοσεῖ γὰρ ἡ φύσις, τὸ μὴ δύνασθαι παντελῶς ἀμοι- ρεῖν ἁμαρτίας. Α παρὰ τοὺς ἐξειλεγμένους, οἱ μὴ κατ' αὐτούς, οὐχ ὡς ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Οἱ μὲν οὖν ἀπόλεκτοι τῶν φυλῶν τοῖς θείοις εἴχοντες νόμοις, διεμοιρήσαντο τὰ ἐκ τοῦ πολέμου πρὸς πᾶσαν τὴν συναγωγὴν, καὶ προσαγηόχασι τὰ δῶρα Κυρίῳ κατὰ τὴν τοῦ νόμου σύνταξιν· ἀναθή μασι δὲ τοῖς εὐπρεπεστέροις καταγεραίρουσι Θεόν εξ τῶν ἀπολέκτων ἡγούμενοι, ὡς καὶ ἐμφανεστέραν ἔχοντες ἢ κατ' αὐτοὺς τὴν δόξαν. Γράφει γὰρ ὧδε πάλιν· ι Καὶ προσῆλθον Μωσῇ πάντες οἱ καθεστα μένοι εἰς τὰς χιλιαρχίας τῆς δυνάμεως, χιλίαρχοι καὶ ἑκατόνταρχοι, καὶ εἶπαν πρὸς Μωσῆν· Οἱ παῖδές σου εἰλήφασι τὸ κεφάλαιον τῶν ἀνδρῶν τῶν πολεμιστών τῶν παρ' ἡμῖν, καὶ οὐ διαπεφώνηκεν ἀπ' αὐτῶν οὐδὲ εἷς, καὶ προσενηνόχαμεν τὸ δῶρον Κυρίῳ, ἀνὴρ ἐς εὗρε σκεῦος χρυσοῦν, καὶ χλιδῶνα, καὶ ψέλλιον, καὶ δακτύλιον, καὶ περιδέξιον, καὶ ἐμπλόκιον ἐξιλάσασθαι περὶ ἡμῶν ἔναντι Κυρίου. Καὶ ἔλαβε Μωσῆς καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς τὸ χρυσίον παρ' αὐτῶν τῶν σκεῦος εἰργασμένον· καὶ ἐγένετο πᾶν τὸ χρυσίον τὸ ἀφαί ρεμα δ' ἀφεῖλον Κυρίῳ ἐκκαίδεκα χιλιάδες καὶ ἑπτα κόσιοι καὶ πεντήκοντα σίκλοι παρὰ τῶν χιλιάρχων καὶ παρὰ τῶν ἑκατοντάρχων, καὶ οἱ ἄνδρες οἱ πολε μισταὶ ἐπονόμευσαν ἕκαστος αὐτῷ. Καὶ ἔλαβε Μω- σῆς καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς τὸ χρυσίον παρὰ τῶν χιλιάρχων καὶ ἑκατοντάρχων, καὶ εἰσήνεγκεν αὐτὰ εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου μνημόσυνον τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ἔναντι Κυρίου. » Ακούεις ὅπως ἀκριβῆ μὲν γενέσθαι φησὶ τῶν μεμαχημένων τὸν ἐκλογισμόν, ὡς ἀπομεῖναι μηδένα παρ' οὗ τὸ δῶρον οὐ προσκεκόμι σται, κατά γε τὸ τοῖς θείοις νεύμασι δοκοῦν; Βεδου λῆσθαι δὲ καὶ αὐτοὶ προσκομίσαι λέγουσι Κυρίῳ, καὶ ἃ μὴ χρῆναι προσάγειν δεδικαίωκεν αὐτὸς, χλιδώνα καὶ ψέλλιον, καὶ περιδέξιον, καὶ ὅσαπερ ἐν κόσμῳ πεποίηται χρυσῷ. Προστέταχε γὰρ ὁ νομοθέτης, ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπὸ τῶν κτηνῶν ποιεῖσθαι τὰ δῶρα· καὶ δὴ προσκεκόμισται κατὰ τὸ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον σύνταγμα· ἐθελούσιον δὲ ποιοῦνται προσκο μιδὴν τὰ ἐν κειμηλίοις ἐξαίρετα· καὶ νικῶσι ταῖς φιλοτιμίαις τοῦ νόμου τὸν ὅρον οἱ τῶν ἀπολέκτων ἡγούμενοι. Καὶ δὴ λαβόντες Μωσής τε καὶ 'Ααρών, εἰσκεκομίκασι μὲν εἰς τὴν ἁγίαν σκηνήν· ἀπόθετα δὲ ποιοῦντες μνημόσυνον έναντι Κυρίου· οἱ γάρ του λαῶν ἡγούμενοι, καὶ εἰς ἄρχοντας τεταγμένος, λαμπροῖς καὶ εὐπρεπεστέροις ἀναθήμασι τιμῶσι Θεόν, κόσμον ὥσπερ τινὰ προσάγοντες καὶ ἀνατι ** ? S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. res illi longe plura debent : quo ft ut plura quo- que sint numero quæ ab illis offeruntur; siquidem pro cujusque offensarum ratione dona quoque pro iisdem offeruntur: c Cui enim plus dimittitur, c in- quit, › plus diliget; et cui minus dimittitur, minus diliget ". Decem igitur partibus plura quam illi selecti offerunt ii qui minime sunt illis virtute pares : non quod religiosiores sint, laudabi- liusque vivant, sed quod multo pluribus delictis obnoxii teneantur, illisque longe majore purgatione sit opus. Ut enim ait Salvator : « Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet; sed est mundus totus "., Exigua porro purgatione sanctis viris est opus; laborat enim eo morbo hominum natura, ut peocati expers esse omnino non possit. PALL. Recte ais. : CYR. Ili igitur e tribubus lecti viri divinis le- gibus obsecuti, cum tola synagoga belli prædam partiti sunt, oblationesque Deo obtulerunt, ut lege constitutum erat : at vero selectorum duces, ut qui gloria quam cæteri essent illustriores, donis quo- que præstantioribus Deum venerantur. Sic enim scribit rursus; • Et accesserunt ad Moysen omnes constituti in tribunatu exercitus, millenarii et centuriones, et dixerunt ad Moysen: Servi tui acceperunt summam virorum bellatorum qui apud rres sunt, et non defuit ab illis ne unus quidem, et obtulimus donum Domino, vir qui invenit vas aureum, et murenulam et armillam, et dextrale, et torquem, ut sit propitiatio pro nobis coram Do- mino. Et accepit Moyses et Eleazar sacerdos aurum ab illis, omne vas elaboratum, et fuit omne au- rum segregatio quam segregaverunt Domino, sex et decem millia et septingenti quinquaginta sicli, tribunis et a centurionibus et viri bellatores præ- dati sunt quilibet sibi. Et accepit Moyses et Elea- zar sacerdos aurum a tribunis et a centurionibus, et intulerunt ea in tabernaculum testimonii memo- riale filiorum Israel coram Domino . . Audis quam diligenter ait recensitos esse pugnatores, ita ut nemo abfuerit, quin donum, ut Deo placuerat, afferret? Se quoque constituisse inquiunt offerre Domino etiam quæ ille, at offerrentur, minime jus- sisset, murenulam, inquam, et armillam, et annu- lum, et ornamenta cætera ex auro fabrefacta. Jus- serat enim legislator ut ab hominibus et a peco- ribus dona legerent, eaque jam, ut divino cœlestique præcepto jussum fuerat, oblata erant : sed ex iis præterea quæ ex præda præcipua habe- bant, voluntaria dona offerunt lectorum militum duces, praescriptumque legis terminum magnificen- tia vincunt. Itaque cum accepissent ea Moyses et Aaron, intulerunt in sanctum tabernaculum, eaque recondita ut monumenta essent ante Dominum cu- raverunt; qui enim populis præfecti sunt, et prin- cipes constituti, illustrioribus atque insignioribus donis Deum honorant, varietatemque virtutis vel- ut ornamentum quoddam illi offerunt atque di- cant : cumque ipsum legis modum transiliant, il- lustriorem laudem consequuntur. , * Luc. vu, 47. Joan. XI, 10. B C D Num. xxº1, 48-54.

θέντες Θεῷ, τὸ πολυειδὲς ἐν ἀρετῇ, καὶ οἱονεὶ καὶ αὐτὸ τοῦ νόμου τὸ μέτρον ὑπερθέοντες, εὐδοκιμοῦσι λαμπρότερον. ΠΑΛΛ. Οἷον δὴ τί φής; ΚΥΡ. Τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλουσιν ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῆν διετάξατο Χριστός, δ δὴ καὶ ἐκ νομι- κῆς ἐντολῆς βεβαιοῦν ἐσπούδαζε γράφων ὁ Παῦλος, ποτὲ μὲν, ὅτι « Οἱ ἐσθίοντες τὰς θυσίας κοινωνοὶ τῶν θυσιαστηρίων εἰσί· ο ποτὲ δὲ πάλιν, ὡς ἐξ ἀναγ καίων παραδειγμάτων ἀκαταιτίατον παντελῶς ἀπ εδείκνυε, λέγων· « Τίς φυτεύει ἀμπελῶνα, καὶ ἐκ τοῦ καρποῦ αὐτοῦ οὐκ ἐσθίει; "Η τίς ποιμαίνει ποίμνην, καὶ ἐκ τοῦ γάλακτος τῆς ποίμνης οὐκ ἐσθίει; Μὴ κατὰ ἄνθρωπον ταῦτα λαλῶ; "Η οὐχὶ ὁ νόμος ταῦτα λέγει; Ἐν γὰρ τῷ Μωσέως νόμῳ γέγραπται, Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῶντα. Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεῷ; ἢ δι᾽ ἡμᾶς πάντως λέγει; Δι' ἡμᾶς γὰρ ἐγράφη, ὅτι ἐπ' ἐλπίδι ὀφείλει ὁ ἀροτριῶν ἀροτριάν, καὶ ὁ ἁλοῶν ἐπ' ἐλπίδι τοῦ μετέχειν. » Εἶτα τούτοις ἐπήνεγκεν εὐθύς· « Εἰ ἡμεῖς ὑμῖν τὰ πνευματικὰ ἐσπείραμεν, μέγα, εἰ ἡμεῖς ὑμῶν τὰ σαρκικὰ θερίσου μεν ; Εἰ ἄλλοι τῆς ἐξουσίας ὑμῶν μετέχουσιν, οὐ μᾶλ 2ον ἡμεῖς; Αλλ' οὐκ ἐχρησάμεθα τῇ ἐξουσίᾳ ταύτῃ, ἀλλὰ πάντα στέγομεν, ἵνα μὴ ἐγκοπήν τινα δῶμεν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ. » Εἶτα πάλιν ἐπιστηρί ζει (1) - « Τίς οὖν μου ἐστιν ὁ μισθός; Ἵνα εὐαγγε- λιζόμενος ἀδάπανον θήσω τὸ Εὐαγγέλιον. » Ορᾷς ὅπως ὑπὲρ τὸ δοκοῦν τῷ Χριστῷ καὶ τῷ πάλαι νόμῳ, ἐξουσίαν ἔχων ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῆν, ἀδάπανον ἐτίθει τὸ Εὐαγγέλιον, δῶρον ὥσπερ ἐκούσιον ἀνατι θεὶς τὸ χρῆμα αὐτῷ; Τὸ δὲ δὴ μὴ χρῆναι γαμεῖν, οὔτε ὁ παλαιός νόμος, οὔτε τὸ νέον ἡμῖν τεθέσπικε κήρυγμα. Καὶ γοῦν ὁ Παῦλός φησι· « Περὶ δὲ τῶν παρθένων ἐπιταγὴν Κυρίου οὐκ ἔχω. ο 'Αλλ' οἱ σφό- δρα νεανικοὶ πρὸς εὐσέβειαν, κατανεκροῦντες τὴν σάρκα, λαμπρὸν ἀνάθημα προσάγουσι τῷ Θεῷ, τὴν ὑπὲρ νόμον ἐγκράτειαν, καὶ ὥσπερ τινὰ κόσμον εὐ τέχνως εἰργασμένον τὴν ἐξ ἔργου τε καὶ λόγου συν- τεθειμένην ἀρίστην ζωήν. Εισεκόμισαν δὲ Μωσῆς τε καὶ Ααρὼν εἰς τὴν ἁγίαν σκηνὴν τὰ προσκεκομι σμένα· δεκτὰ γὰρ Χριστῷ, καὶ πλοῦτος ασχημά τε λαμπρόν, τὰ τῶν ἁγίων ἀνδραγαθήματα, δι' ὧν καὶ μακράν, μᾶλλον δὲ ἀτελεύτητον ἀποκερδαίνουσι μνή μην, καὶ τῆς θείας ἐπισκέψεως ἀξίους ὄντας ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι· τὸ γὰρ ἔναντι Κυρίου τεθεῖσθαι λέγειν τὰ ἀναθήματα, τοιοῦτόν τι δηλοί. Μέγα δὲ καὶ ἐξαι- ρετον τὸ ὡς ἐν ἔψει κεῖσθαι Θεοῦ· τιμῷ γὰρ ὑπερ- φυῶς, οὓς καὶ ἐφορἦν ἀξιοῖ. α ΠΑΛΛ. Ἐκ πολλῶν μὲν ἡμῖν, ὡς ἔοικε, σημαίνει λέγων, τὸ ἀναπείθεσθαι καὶ φρονεῖν, ὡς τό τοι χρῆ- και καρποφορείν πρέπει ἂν οὐχ ἑτέροις μᾶλλον, ἢ τοῖς ἄγαν ἀνδριζομένοις καὶ ειωθόσιν εὐδοκιμεῖν. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. 3.12 A B PALL. Id vero quale tandem est? CYR. Iis qui Evangelium annuntiarent, ex Evan- gelio vivere constituit Christus : id ipsum legis quoque præcepto confirmare curavit Paulus, cum scripsit, nunc quidem : Qui hostiis vescuntur, socii ac participes sunt altaris 18;> nunc vero rursus, cum id omni prorsus vacare culpa tan- quam necessariis exemplis ostendit, dicens: Quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? Quis pascit gregem, et de lacte gregis non manducat? An secundum hominem hæc dico? numquid nox etiam lex hoc dicit? In lege namque Moysi scriptum est: Non alligabis os bovi trituranti. Nunquid de bobus cura est Deo? an propter nos omnino hoc dicit? Propter nos enim scriptum est, quia debet in spe, qui arat, arare; et qui triturat, in spe par- ticipandi ". » His deinde dictis, intulit continuo : • Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est, si nos carnalia vestra metamus? Si alii potesta- tis vestræ participes sunt, quare non potius. nos? Sed non usi sumus hac potestate; sed omnia susti- nemus, ne aliquod impedimentum demus Evange- lio Christi 1. Deinde denuo confirmat :. Quæ igitur est merces mea ? Ut Evangelium prædicans, sine sumptu ponam Evangelium ". Vides igitur quemadmodum,. supra quam Christus ac prisca lex constituerit, quamvis facultatem haberet ex Evangelio vivendi, sine sumptu tamen ponat Evan- gelium; idque factum veluti voluntarium quoddam donum illi consecret? De uxore quoque non du- cenda neque vetus lex aliquid nobis, neque re- cens Evangelii prædicatio sanxit. Itaque Paulus ait : ‹ De virginibus autem præceptum Domini non habeo ".› At, qui admodum strenui sunt ad stu- dium pietatis, carnem conficiunt atque mor tificant itaque tanquam clarum Deo donum continentiam, quæ ultra legem est, et vitam ex verbo et opere præclare compositam, velut orna- mentum artificiose elaboratum offerunt. Intulerunt autem Moyses et Aaron in sanctum tabernaculum, quæ oblata fuerant: nam fortium virorum facta Christo grata sunt, et præterea tanquam Ecclesiæ opes ac praclara ornamenta, per quæ illi conse- quuntur ut diuturnæ, imo vero sempiternæ me- D moriæ consecrentur; talesque se præstant ut in- dictum est, in conspectu Domini posita esse dona, eximium est, in oculis Dei quodammodo positum spectione divina digni habeantur: nam, quod bujusmodi quiddam significat. Magnum vero et csse : nam eos plurimi ille facit, quos aspectu suo dignatur. PALL. Multis igitur verbis id nobis significarc videtur, ita persuasum nobis esse debere itaquc sentiendum, hoc ipsum, dona offerre Deo, non aliis magis convenire quam qui se strenue ac fortiter gerant, et sæpe ex recte factis laudem sibi pepe- rerint. Cor. 5, 18. Cor. ix, 7-10. " Ibid., 11, 12. Ibid., 18. x, Cor. vu, 25. (1) Cod. Vat., επιστέλλει.

θέντες Θεῷ, τὸ πολυειδὲς ἐν ἀρετῇ, καὶ οἱονεὶ καὶ αὐτὸ τοῦ νόμου τὸ μέτρον ὑπερθέοντες, εὐδοκιμοῦσι λαμπρότερον. ΠΑΛΛ. Οἷον δὴ τί φής; ΚΥΡ. Τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλουσιν ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῆν διετάξατο Χριστός, δ δὴ καὶ ἐκ νομι- κῆς ἐντολῆς βεβαιοῦν ἐσπούδαζε γράφων ὁ Παῦλος, ποτὲ μὲν, ὅτι « Οἱ ἐσθίοντες τὰς θυσίας κοινωνοὶ τῶν θυσιαστηρίων εἰσί· ο ποτὲ δὲ πάλιν, ὡς ἐξ ἀναγ καίων παραδειγμάτων ἀκαταιτίατον παντελῶς ἀπ εδείκνυε, λέγων· « Τίς φυτεύει ἀμπελῶνα, καὶ ἐκ τοῦ καρποῦ αὐτοῦ οὐκ ἐσθίει; "Η τίς ποιμαίνει ποίμνην, καὶ ἐκ τοῦ γάλακτος τῆς ποίμνης οὐκ ἐσθίει; Μὴ κατὰ ἄνθρωπον ταῦτα λαλῶ; "Η οὐχὶ ὁ νόμος ταῦτα λέγει; Ἐν γὰρ τῷ Μωσέως νόμῳ γέγραπται, Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῶντα. Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεῷ; ἢ δι᾽ ἡμᾶς πάντως λέγει; Δι' ἡμᾶς γὰρ ἐγράφη, ὅτι ἐπ' ἐλπίδι ὀφείλει ὁ ἀροτριῶν ἀροτριάν, καὶ ὁ ἁλοῶν ἐπ' ἐλπίδι τοῦ μετέχειν. » Εἶτα τούτοις ἐπήνεγκεν εὐθύς· « Εἰ ἡμεῖς ὑμῖν τὰ πνευματικὰ ἐσπείραμεν, μέγα, εἰ ἡμεῖς ὑμῶν τὰ σαρκικὰ θερίσου μεν ; Εἰ ἄλλοι τῆς ἐξουσίας ὑμῶν μετέχουσιν, οὐ μᾶλ 2ον ἡμεῖς; Αλλ' οὐκ ἐχρησάμεθα τῇ ἐξουσίᾳ ταύτῃ, ἀλλὰ πάντα στέγομεν, ἵνα μὴ ἐγκοπήν τινα δῶμεν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ. » Εἶτα πάλιν ἐπιστηρί ζει (1) - « Τίς οὖν μου ἐστιν ὁ μισθός; Ἵνα εὐαγγε- λιζόμενος ἀδάπανον θήσω τὸ Εὐαγγέλιον. » Ορᾷς ὅπως ὑπὲρ τὸ δοκοῦν τῷ Χριστῷ καὶ τῷ πάλαι νόμῳ, ἐξουσίαν ἔχων ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῆν, ἀδάπανον ἐτίθει τὸ Εὐαγγέλιον, δῶρον ὥσπερ ἐκούσιον ἀνατι θεὶς τὸ χρῆμα αὐτῷ; Τὸ δὲ δὴ μὴ χρῆναι γαμεῖν, οὔτε ὁ παλαιός νόμος, οὔτε τὸ νέον ἡμῖν τεθέσπικε κήρυγμα. Καὶ γοῦν ὁ Παῦλός φησι· « Περὶ δὲ τῶν παρθένων ἐπιταγὴν Κυρίου οὐκ ἔχω. ο 'Αλλ' οἱ σφό- δρα νεανικοὶ πρὸς εὐσέβειαν, κατανεκροῦντες τὴν σάρκα, λαμπρὸν ἀνάθημα προσάγουσι τῷ Θεῷ, τὴν ὑπὲρ νόμον ἐγκράτειαν, καὶ ὥσπερ τινὰ κόσμον εὐ τέχνως εἰργασμένον τὴν ἐξ ἔργου τε καὶ λόγου συν- τεθειμένην ἀρίστην ζωήν. Εισεκόμισαν δὲ Μωσῆς τε καὶ Ααρὼν εἰς τὴν ἁγίαν σκηνὴν τὰ προσκεκομι σμένα· δεκτὰ γὰρ Χριστῷ, καὶ πλοῦτος ασχημά τε λαμπρόν, τὰ τῶν ἁγίων ἀνδραγαθήματα, δι' ὧν καὶ μακράν, μᾶλλον δὲ ἀτελεύτητον ἀποκερδαίνουσι μνή μην, καὶ τῆς θείας ἐπισκέψεως ἀξίους ὄντας ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι· τὸ γὰρ ἔναντι Κυρίου τεθεῖσθαι λέγειν τὰ ἀναθήματα, τοιοῦτόν τι δηλοί. Μέγα δὲ καὶ ἐξαι- ρετον τὸ ὡς ἐν ἔψει κεῖσθαι Θεοῦ· τιμῷ γὰρ ὑπερ- φυῶς, οὓς καὶ ἐφορἦν ἀξιοῖ. α ΠΑΛΛ. Ἐκ πολλῶν μὲν ἡμῖν, ὡς ἔοικε, σημαίνει λέγων, τὸ ἀναπείθεσθαι καὶ φρονεῖν, ὡς τό τοι χρῆ- και καρποφορείν πρέπει ἂν οὐχ ἑτέροις μᾶλλον, ἢ τοῖς ἄγαν ἀνδριζομένοις καὶ ειωθόσιν εὐδοκιμεῖν. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. 3.12 A B PALL. Id vero quale tandem est? CYR. Iis qui Evangelium annuntiarent, ex Evan- gelio vivere constituit Christus : id ipsum legis quoque præcepto confirmare curavit Paulus, cum scripsit, nunc quidem : Qui hostiis vescuntur, socii ac participes sunt altaris 18;> nunc vero rursus, cum id omni prorsus vacare culpa tan- quam necessariis exemplis ostendit, dicens: Quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? Quis pascit gregem, et de lacte gregis non manducat? An secundum hominem hæc dico? numquid nox etiam lex hoc dicit? In lege namque Moysi scriptum est: Non alligabis os bovi trituranti. Nunquid de bobus cura est Deo? an propter nos omnino hoc dicit? Propter nos enim scriptum est, quia debet in spe, qui arat, arare; et qui triturat, in spe par- ticipandi ". » His deinde dictis, intulit continuo : • Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est, si nos carnalia vestra metamus? Si alii potesta- tis vestræ participes sunt, quare non potius. nos? Sed non usi sumus hac potestate; sed omnia susti- nemus, ne aliquod impedimentum demus Evange- lio Christi 1. Deinde denuo confirmat :. Quæ igitur est merces mea ? Ut Evangelium prædicans, sine sumptu ponam Evangelium ". Vides igitur quemadmodum,. supra quam Christus ac prisca lex constituerit, quamvis facultatem haberet ex Evangelio vivendi, sine sumptu tamen ponat Evan- gelium; idque factum veluti voluntarium quoddam donum illi consecret? De uxore quoque non du- cenda neque vetus lex aliquid nobis, neque re- cens Evangelii prædicatio sanxit. Itaque Paulus ait : ‹ De virginibus autem præceptum Domini non habeo ".› At, qui admodum strenui sunt ad stu- dium pietatis, carnem conficiunt atque mor tificant itaque tanquam clarum Deo donum continentiam, quæ ultra legem est, et vitam ex verbo et opere præclare compositam, velut orna- mentum artificiose elaboratum offerunt. Intulerunt autem Moyses et Aaron in sanctum tabernaculum, quæ oblata fuerant: nam fortium virorum facta Christo grata sunt, et præterea tanquam Ecclesiæ opes ac praclara ornamenta, per quæ illi conse- quuntur ut diuturnæ, imo vero sempiternæ me- D moriæ consecrentur; talesque se præstant ut in- dictum est, in conspectu Domini posita esse dona, eximium est, in oculis Dei quodammodo positum spectione divina digni habeantur: nam, quod bujusmodi quiddam significat. Magnum vero et csse : nam eos plurimi ille facit, quos aspectu suo dignatur. PALL. Multis igitur verbis id nobis significarc videtur, ita persuasum nobis esse debere itaquc sentiendum, hoc ipsum, dona offerre Deo, non aliis magis convenire quam qui se strenue ac fortiter gerant, et sæpe ex recte factis laudem sibi pepe- rerint. Cor. 5, 18. Cor. ix, 7-10. " Ibid., 11, 12. Ibid., 18. x, Cor. vu, 25. (1) Cod. Vat., επιστέλλει.

ΚΥΡ. Εύγε, ὦ Παλλάδια, διανοῇ γὰρ ὀρθῶς. Έχει δὲ ὧδε τὸ χρῆμα τῇ φύσει, καὶ μαρτυρήσει το γράμμα τὸ ἱερόν. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ αυλιζομέ νοις ἔτι κατὰ τὴν ἔρημον τὴν ἁγίαν σκηνὴν ἐγείρειν ἐβούλετο ὁ Θεὸς, εἰς εἰκόνα καὶ τύπον τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, συναγείρεσθαι δεῖν τὰ εἰς τοῦτο χρήσιμα διετύπου πάλιν. Ἔφη τε οὕτω πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα· Ἐὰν λάβῃς τὸν συλλογισμὸν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐπισκοπῇ αὐτῶν, καὶ δώσουσιν ἕκαστος λύτρα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ Κυρίῳ, καὶ οὐκ ἔσται ἐν αὐτοῖς πτῶσις ἐν τῇ ἐπισκοπῇ αὐτῶν· καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ δώσουσιν, ὅσοι ἐὰν πορεύωνται τὴν ἐπίσκεψιν, τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου, ὅ ἐστι κατὰ δίδραχμον τὸ ἅγιον, εἴκοσιν οβολοὶ τὸ δίδραχμον, τὸ ἥμισυ του διδράχμου εἰσφορὰ τῷ Κυρίῳ. Πᾶς ὁ παραπορευόμε νος εἰς τὴν ἐπίσκεψιν, ἀπὸ εἰκοσαετοῦς καὶ ἐπάνω δώσουσι τὴν εἰσφορὰν τῷ Κυρίῳ. Ο πλουτῶν οὐ προσθήσει, καὶ ὁ πενόμενος οὐκ ἔλαττονήσει ἀπὸ τοῦ ημίσους τοῦ διδράχμου, ἐπὶ τὸ διδόναι τὴν εἰσφοράν τῷ Κυρίῳ· ἐξιλάσασθαι περὶ τῶν ψυχῶν ὑμῶν· καὶ λήψῃ τὸ ἀργύριον τῆς εἰσφορᾶς παρὰ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ δώσεις αὐτοῖς εἰς κάτεργον τῆς σκηνής τοῦ μαρτυρίου, καὶ ἔσται τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ μνημε συνον ἐναντίον Κυρίου ἐξιλάσασθαι περὶ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. ὁ Ἰδοὺ δὲ πάλιν ἀκριβῆ τὸν ἐκλογισμὸν δια περαίνεσθαι δεῖν ὁ νομοθέτης φησί· συνενεγκεῖν δὲ προστέταχε τὰ δῶρα Κυρίῳ, τὸ ἥμισυ τοῦ διδραχ μου. Τίνες δ' ἂν εἶεν οἱ προσκομίζειν ὀφείλοντες, διορίζει σαφῶς· οὐ γὰρ δὴ γυναίοις τοῦτο δράν, οὔτε μὴν τοῖς ἔτι νηπίοις ἐφῆκε Θεός· ἀποδοκιμάζων, οι μαί που, τὸ ἄναλκί τε καὶ μαλθακὸν, καὶ τὸ ἀτελὲς εἰς σύνεσιν· ἐγκαταγράφων δὲ ὥσπερ τοῖς ὀφείλουσε καρποφορεῖν τὸν ἠβηκότα ἤδη καὶ σφριγώντα νεανίαν, καὶ παραπορευόμενον εἰς τὴν ἐπίσκεψιν, οἷς καὶ ἔτος ὁρίζει τὸ εἰκοστόν. Μόνοι γὰρ ἄξιοι τοῦ χρῆναι προσ ἄγειν τὰ δῶρα Κυρίῳ, κατὰ τὸν νόμον, οἱ μετρα- κιώδη φρόνησιν καὶ θηλύφρονα νοῦν ἀναθρώσκοντες, καὶ εἰς ἀνδρὸς ἤδη τελοῦντες μέτρον, ηλικίας ἔχοντες πλήρωμα (1) τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης καὶ πνευματ τικῆς. Οὗτοι παραπορεύονται εἰς τὴν ἐπίσκεψιν, τους ἐστιν, ἀξίους ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι τοῦ καὶ ἐν ὄψει γενέσθαι Θεοῦ, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον • Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους. » Υπέρ σωτηρίας δὲ τῆς τῶν προσαγόντων τὰ λύτρα, καὶ εἰς τὰ κάτ εργα τῆς ἁγίας σκηνῆς, καὶ εἰς μνημόσυνον ἔναντι Κυρίου· συνίστησι γὰρ ἐκκλησίας, καὶ εἰς κόσμον χρήσιμα τῆς ἁγίας σκηνῆς, τὰ τῶν ἁγίων ἀνδραγα θήματα, μετὰ τοῦ καὶ τὴν τῆς ψυχῆς σωτηρίαν εξ μάλα συγκατορθοῦν, καὶ ἀτελευτήτῳ δόξῃ στεφανοῦν τοὺς ἀνδριζομένους. Η οὐκ ἀληθῆς ὁ λόγος εἶναί σοι δοκεῖ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τὸ μὲν οὖν λύτρον, ἤτοι τὸ δίδραχμον, δασμο- λογεῖσθαι δεῖν κεχρησμώδηκε Θεὸς, καὶ ἦν τῶν ἀν- δριζομένων ἐν τούτῳ τὰ τέλη. Οἱ δὲ τῶν φυλῶν ἡγού μενοι, προστιθέντες τοῖς ἐκ νόμου προστεταγμένοις, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B CYR. Euge, Palladi, recte namque existimas, et non modo ipsa res ita se habet, sed etiam Scripture sacræ testimonio confirmatur. Cum enim filiis Israel adhuc in eremo commorantibus sacrum illud tabernaculum erigere vellet Deus, quod Ecclesiæ ex gentibus collectæ figuram et imaginem gereret, jussit ut, quæ in eam rem opus essent, congrega- rentur. Itaque sic sacrorum interpretem Moysen est allocutus: Si acceperis summam filiorum Israel, in recensione eorum dabunt unusquisque pretia redemptionis animæ suæ Domino, et non erit in eis casus in recensione eorum; et hoc erit, quod dabunt, quicunque transeunt ad inspectio nem, mediam partem sicli, qui est juxta siclum sanctum (viginti obolos habet siclus), dimidium autem sicli tributum Domino. Omnis qui transit in inspectionem a viginti annis et supra, dabunt tribatum Domino. Dives non adjiciet, et pauper non minuet a dimidio sicli, cum datur tributum Domino ad propitiandum pro animabus vestris: et accipies argentum tributi a fliis Israel, et dabis il- lud ad opus tabernaculi testimonii; et erit filiis Israel monumentum coram Domino, ut propitietur pro animabus vestris *, . Ecce iterum diligentem recensionem confici oportere legislator ait, conferre- que jussit dona Domino dimidium sicli. Qui autem sint qui offerre debeant, aperte definit; neque enim mulieribus id facere, neque adhuc pueris permi- sit Deus : in quo, nisi fallor, improbavit imbelles ac mnolles, et qui prudentia minus perfecta sunt : c ascripsitque in offerentiam mumerum adullum jam et vigentem juvenem, et qui ad inspectionem trans- iret, quibus ætatis annum præscribit vicesimum. Soli enim digni sunt offerre dona Domino juxta le- gis præscriptum, qui puerilem sensum atque mu- Jiebrem animum transiliunt, jamque ad virilem înensuram pervenerunt, cum ætate quæ in Christo intelligitur et spiritualis est, plena sint et inte- gra. Hi transeunt ad inspectionem, id est, se di- gnos præbent qui in oculis Dei versentur, ut in Psalmis canitur: Oculi Domini super justos 34. Ea porro redemptionis pretia pro salute offerentium, et ad sancti tabernaculi opera, et in monumentum coram Domino offerebantur: præclara namque sanctorum hominum gesta ecclesias constituunt, et D ad ornatum sacri tabernaculi utilia sunt, et simul animæ salutem efficiunt, et gloriæ sempiternæ co- rona viros fortes exornant, An tibi parum vere di̟- cere videmur ? PALL. Mihi quidem verissime. CYR. Redemptionis igitur pretium seu siclum vel- uti censum quemdam exigi jussit Deus, idque erat eorum tributum, qui ad virilem ætatem pervenis- sent. At vero principes tribuum adjecerunt iis quæ * Exod. xxx. 12-16. * Psal. xxxii. 16, (1) Sirleti codex, γνώρισμα.

ΚΥΡ. Εύγε, ὦ Παλλάδια, διανοῇ γὰρ ὀρθῶς. Έχει δὲ ὧδε τὸ χρῆμα τῇ φύσει, καὶ μαρτυρήσει το γράμμα τὸ ἱερόν. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ αυλιζομέ νοις ἔτι κατὰ τὴν ἔρημον τὴν ἁγίαν σκηνὴν ἐγείρειν ἐβούλετο ὁ Θεὸς, εἰς εἰκόνα καὶ τύπον τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, συναγείρεσθαι δεῖν τὰ εἰς τοῦτο χρήσιμα διετύπου πάλιν. Ἔφη τε οὕτω πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα· Ἐὰν λάβῃς τὸν συλλογισμὸν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐπισκοπῇ αὐτῶν, καὶ δώσουσιν ἕκαστος λύτρα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ Κυρίῳ, καὶ οὐκ ἔσται ἐν αὐτοῖς πτῶσις ἐν τῇ ἐπισκοπῇ αὐτῶν· καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ δώσουσιν, ὅσοι ἐὰν πορεύωνται τὴν ἐπίσκεψιν, τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου, ὅ ἐστι κατὰ δίδραχμον τὸ ἅγιον, εἴκοσιν οβολοὶ τὸ δίδραχμον, τὸ ἥμισυ του διδράχμου εἰσφορὰ τῷ Κυρίῳ. Πᾶς ὁ παραπορευόμε νος εἰς τὴν ἐπίσκεψιν, ἀπὸ εἰκοσαετοῦς καὶ ἐπάνω δώσουσι τὴν εἰσφορὰν τῷ Κυρίῳ. Ο πλουτῶν οὐ προσθήσει, καὶ ὁ πενόμενος οὐκ ἔλαττονήσει ἀπὸ τοῦ ημίσους τοῦ διδράχμου, ἐπὶ τὸ διδόναι τὴν εἰσφοράν τῷ Κυρίῳ· ἐξιλάσασθαι περὶ τῶν ψυχῶν ὑμῶν· καὶ λήψῃ τὸ ἀργύριον τῆς εἰσφορᾶς παρὰ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ δώσεις αὐτοῖς εἰς κάτεργον τῆς σκηνής τοῦ μαρτυρίου, καὶ ἔσται τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ μνημε συνον ἐναντίον Κυρίου ἐξιλάσασθαι περὶ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. ὁ Ἰδοὺ δὲ πάλιν ἀκριβῆ τὸν ἐκλογισμὸν δια περαίνεσθαι δεῖν ὁ νομοθέτης φησί· συνενεγκεῖν δὲ προστέταχε τὰ δῶρα Κυρίῳ, τὸ ἥμισυ τοῦ διδραχ μου. Τίνες δ' ἂν εἶεν οἱ προσκομίζειν ὀφείλοντες, διορίζει σαφῶς· οὐ γὰρ δὴ γυναίοις τοῦτο δράν, οὔτε μὴν τοῖς ἔτι νηπίοις ἐφῆκε Θεός· ἀποδοκιμάζων, οι μαί που, τὸ ἄναλκί τε καὶ μαλθακὸν, καὶ τὸ ἀτελὲς εἰς σύνεσιν· ἐγκαταγράφων δὲ ὥσπερ τοῖς ὀφείλουσε καρποφορεῖν τὸν ἠβηκότα ἤδη καὶ σφριγώντα νεανίαν, καὶ παραπορευόμενον εἰς τὴν ἐπίσκεψιν, οἷς καὶ ἔτος ὁρίζει τὸ εἰκοστόν. Μόνοι γὰρ ἄξιοι τοῦ χρῆναι προσ ἄγειν τὰ δῶρα Κυρίῳ, κατὰ τὸν νόμον, οἱ μετρα- κιώδη φρόνησιν καὶ θηλύφρονα νοῦν ἀναθρώσκοντες, καὶ εἰς ἀνδρὸς ἤδη τελοῦντες μέτρον, ηλικίας ἔχοντες πλήρωμα (1) τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης καὶ πνευματ τικῆς. Οὗτοι παραπορεύονται εἰς τὴν ἐπίσκεψιν, τους ἐστιν, ἀξίους ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι τοῦ καὶ ἐν ὄψει γενέσθαι Θεοῦ, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον • Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους. » Υπέρ σωτηρίας δὲ τῆς τῶν προσαγόντων τὰ λύτρα, καὶ εἰς τὰ κάτ εργα τῆς ἁγίας σκηνῆς, καὶ εἰς μνημόσυνον ἔναντι Κυρίου· συνίστησι γὰρ ἐκκλησίας, καὶ εἰς κόσμον χρήσιμα τῆς ἁγίας σκηνῆς, τὰ τῶν ἁγίων ἀνδραγα θήματα, μετὰ τοῦ καὶ τὴν τῆς ψυχῆς σωτηρίαν εξ μάλα συγκατορθοῦν, καὶ ἀτελευτήτῳ δόξῃ στεφανοῦν τοὺς ἀνδριζομένους. Η οὐκ ἀληθῆς ὁ λόγος εἶναί σοι δοκεῖ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τὸ μὲν οὖν λύτρον, ἤτοι τὸ δίδραχμον, δασμο- λογεῖσθαι δεῖν κεχρησμώδηκε Θεὸς, καὶ ἦν τῶν ἀν- δριζομένων ἐν τούτῳ τὰ τέλη. Οἱ δὲ τῶν φυλῶν ἡγού μενοι, προστιθέντες τοῖς ἐκ νόμου προστεταγμένοις, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B CYR. Euge, Palladi, recte namque existimas, et non modo ipsa res ita se habet, sed etiam Scripture sacræ testimonio confirmatur. Cum enim filiis Israel adhuc in eremo commorantibus sacrum illud tabernaculum erigere vellet Deus, quod Ecclesiæ ex gentibus collectæ figuram et imaginem gereret, jussit ut, quæ in eam rem opus essent, congrega- rentur. Itaque sic sacrorum interpretem Moysen est allocutus: Si acceperis summam filiorum Israel, in recensione eorum dabunt unusquisque pretia redemptionis animæ suæ Domino, et non erit in eis casus in recensione eorum; et hoc erit, quod dabunt, quicunque transeunt ad inspectio nem, mediam partem sicli, qui est juxta siclum sanctum (viginti obolos habet siclus), dimidium autem sicli tributum Domino. Omnis qui transit in inspectionem a viginti annis et supra, dabunt tribatum Domino. Dives non adjiciet, et pauper non minuet a dimidio sicli, cum datur tributum Domino ad propitiandum pro animabus vestris: et accipies argentum tributi a fliis Israel, et dabis il- lud ad opus tabernaculi testimonii; et erit filiis Israel monumentum coram Domino, ut propitietur pro animabus vestris *, . Ecce iterum diligentem recensionem confici oportere legislator ait, conferre- que jussit dona Domino dimidium sicli. Qui autem sint qui offerre debeant, aperte definit; neque enim mulieribus id facere, neque adhuc pueris permi- sit Deus : in quo, nisi fallor, improbavit imbelles ac mnolles, et qui prudentia minus perfecta sunt : c ascripsitque in offerentiam mumerum adullum jam et vigentem juvenem, et qui ad inspectionem trans- iret, quibus ætatis annum præscribit vicesimum. Soli enim digni sunt offerre dona Domino juxta le- gis præscriptum, qui puerilem sensum atque mu- Jiebrem animum transiliunt, jamque ad virilem înensuram pervenerunt, cum ætate quæ in Christo intelligitur et spiritualis est, plena sint et inte- gra. Hi transeunt ad inspectionem, id est, se di- gnos præbent qui in oculis Dei versentur, ut in Psalmis canitur: Oculi Domini super justos 34. Ea porro redemptionis pretia pro salute offerentium, et ad sancti tabernaculi opera, et in monumentum coram Domino offerebantur: præclara namque sanctorum hominum gesta ecclesias constituunt, et D ad ornatum sacri tabernaculi utilia sunt, et simul animæ salutem efficiunt, et gloriæ sempiternæ co- rona viros fortes exornant, An tibi parum vere di̟- cere videmur ? PALL. Mihi quidem verissime. CYR. Redemptionis igitur pretium seu siclum vel- uti censum quemdam exigi jussit Deus, idque erat eorum tributum, qui ad virilem ætatem pervenis- sent. At vero principes tribuum adjecerunt iis quæ * Exod. xxx. 12-16. * Psal. xxxii. 16, (1) Sirleti codex, γνώρισμα.

ΚΥΡ. Εύγε, ὦ Παλλάδια, διανοῇ γὰρ ὀρθῶς. Έχει δὲ ὧδε τὸ χρῆμα τῇ φύσει, καὶ μαρτυρήσει το γράμμα τὸ ἱερόν. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ αυλιζομέ νοις ἔτι κατὰ τὴν ἔρημον τὴν ἁγίαν σκηνὴν ἐγείρειν ἐβούλετο ὁ Θεὸς, εἰς εἰκόνα καὶ τύπον τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, συναγείρεσθαι δεῖν τὰ εἰς τοῦτο χρήσιμα διετύπου πάλιν. Ἔφη τε οὕτω πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα· Ἐὰν λάβῃς τὸν συλλογισμὸν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐπισκοπῇ αὐτῶν, καὶ δώσουσιν ἕκαστος λύτρα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ Κυρίῳ, καὶ οὐκ ἔσται ἐν αὐτοῖς πτῶσις ἐν τῇ ἐπισκοπῇ αὐτῶν· καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ δώσουσιν, ὅσοι ἐὰν πορεύωνται τὴν ἐπίσκεψιν, τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου, ὅ ἐστι κατὰ δίδραχμον τὸ ἅγιον, εἴκοσιν οβολοὶ τὸ δίδραχμον, τὸ ἥμισυ του διδράχμου εἰσφορὰ τῷ Κυρίῳ. Πᾶς ὁ παραπορευόμε νος εἰς τὴν ἐπίσκεψιν, ἀπὸ εἰκοσαετοῦς καὶ ἐπάνω δώσουσι τὴν εἰσφορὰν τῷ Κυρίῳ. Ο πλουτῶν οὐ προσθήσει, καὶ ὁ πενόμενος οὐκ ἔλαττονήσει ἀπὸ τοῦ ημίσους τοῦ διδράχμου, ἐπὶ τὸ διδόναι τὴν εἰσφοράν τῷ Κυρίῳ· ἐξιλάσασθαι περὶ τῶν ψυχῶν ὑμῶν· καὶ λήψῃ τὸ ἀργύριον τῆς εἰσφορᾶς παρὰ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ δώσεις αὐτοῖς εἰς κάτεργον τῆς σκηνής τοῦ μαρτυρίου, καὶ ἔσται τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ μνημε συνον ἐναντίον Κυρίου ἐξιλάσασθαι περὶ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. ὁ Ἰδοὺ δὲ πάλιν ἀκριβῆ τὸν ἐκλογισμὸν δια περαίνεσθαι δεῖν ὁ νομοθέτης φησί· συνενεγκεῖν δὲ προστέταχε τὰ δῶρα Κυρίῳ, τὸ ἥμισυ τοῦ διδραχ μου. Τίνες δ' ἂν εἶεν οἱ προσκομίζειν ὀφείλοντες, διορίζει σαφῶς· οὐ γὰρ δὴ γυναίοις τοῦτο δράν, οὔτε μὴν τοῖς ἔτι νηπίοις ἐφῆκε Θεός· ἀποδοκιμάζων, οι μαί που, τὸ ἄναλκί τε καὶ μαλθακὸν, καὶ τὸ ἀτελὲς εἰς σύνεσιν· ἐγκαταγράφων δὲ ὥσπερ τοῖς ὀφείλουσε καρποφορεῖν τὸν ἠβηκότα ἤδη καὶ σφριγώντα νεανίαν, καὶ παραπορευόμενον εἰς τὴν ἐπίσκεψιν, οἷς καὶ ἔτος ὁρίζει τὸ εἰκοστόν. Μόνοι γὰρ ἄξιοι τοῦ χρῆναι προσ ἄγειν τὰ δῶρα Κυρίῳ, κατὰ τὸν νόμον, οἱ μετρα- κιώδη φρόνησιν καὶ θηλύφρονα νοῦν ἀναθρώσκοντες, καὶ εἰς ἀνδρὸς ἤδη τελοῦντες μέτρον, ηλικίας ἔχοντες πλήρωμα (1) τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης καὶ πνευματ τικῆς. Οὗτοι παραπορεύονται εἰς τὴν ἐπίσκεψιν, τους ἐστιν, ἀξίους ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι τοῦ καὶ ἐν ὄψει γενέσθαι Θεοῦ, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον • Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους. » Υπέρ σωτηρίας δὲ τῆς τῶν προσαγόντων τὰ λύτρα, καὶ εἰς τὰ κάτ εργα τῆς ἁγίας σκηνῆς, καὶ εἰς μνημόσυνον ἔναντι Κυρίου· συνίστησι γὰρ ἐκκλησίας, καὶ εἰς κόσμον χρήσιμα τῆς ἁγίας σκηνῆς, τὰ τῶν ἁγίων ἀνδραγα θήματα, μετὰ τοῦ καὶ τὴν τῆς ψυχῆς σωτηρίαν εξ μάλα συγκατορθοῦν, καὶ ἀτελευτήτῳ δόξῃ στεφανοῦν τοὺς ἀνδριζομένους. Η οὐκ ἀληθῆς ὁ λόγος εἶναί σοι δοκεῖ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τὸ μὲν οὖν λύτρον, ἤτοι τὸ δίδραχμον, δασμο- λογεῖσθαι δεῖν κεχρησμώδηκε Θεὸς, καὶ ἦν τῶν ἀν- δριζομένων ἐν τούτῳ τὰ τέλη. Οἱ δὲ τῶν φυλῶν ἡγού μενοι, προστιθέντες τοῖς ἐκ νόμου προστεταγμένοις, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B CYR. Euge, Palladi, recte namque existimas, et non modo ipsa res ita se habet, sed etiam Scripture sacræ testimonio confirmatur. Cum enim filiis Israel adhuc in eremo commorantibus sacrum illud tabernaculum erigere vellet Deus, quod Ecclesiæ ex gentibus collectæ figuram et imaginem gereret, jussit ut, quæ in eam rem opus essent, congrega- rentur. Itaque sic sacrorum interpretem Moysen est allocutus: Si acceperis summam filiorum Israel, in recensione eorum dabunt unusquisque pretia redemptionis animæ suæ Domino, et non erit in eis casus in recensione eorum; et hoc erit, quod dabunt, quicunque transeunt ad inspectio nem, mediam partem sicli, qui est juxta siclum sanctum (viginti obolos habet siclus), dimidium autem sicli tributum Domino. Omnis qui transit in inspectionem a viginti annis et supra, dabunt tribatum Domino. Dives non adjiciet, et pauper non minuet a dimidio sicli, cum datur tributum Domino ad propitiandum pro animabus vestris: et accipies argentum tributi a fliis Israel, et dabis il- lud ad opus tabernaculi testimonii; et erit filiis Israel monumentum coram Domino, ut propitietur pro animabus vestris *, . Ecce iterum diligentem recensionem confici oportere legislator ait, conferre- que jussit dona Domino dimidium sicli. Qui autem sint qui offerre debeant, aperte definit; neque enim mulieribus id facere, neque adhuc pueris permi- sit Deus : in quo, nisi fallor, improbavit imbelles ac mnolles, et qui prudentia minus perfecta sunt : c ascripsitque in offerentiam mumerum adullum jam et vigentem juvenem, et qui ad inspectionem trans- iret, quibus ætatis annum præscribit vicesimum. Soli enim digni sunt offerre dona Domino juxta le- gis præscriptum, qui puerilem sensum atque mu- Jiebrem animum transiliunt, jamque ad virilem înensuram pervenerunt, cum ætate quæ in Christo intelligitur et spiritualis est, plena sint et inte- gra. Hi transeunt ad inspectionem, id est, se di- gnos præbent qui in oculis Dei versentur, ut in Psalmis canitur: Oculi Domini super justos 34. Ea porro redemptionis pretia pro salute offerentium, et ad sancti tabernaculi opera, et in monumentum coram Domino offerebantur: præclara namque sanctorum hominum gesta ecclesias constituunt, et D ad ornatum sacri tabernaculi utilia sunt, et simul animæ salutem efficiunt, et gloriæ sempiternæ co- rona viros fortes exornant, An tibi parum vere di̟- cere videmur ? PALL. Mihi quidem verissime. CYR. Redemptionis igitur pretium seu siclum vel- uti censum quemdam exigi jussit Deus, idque erat eorum tributum, qui ad virilem ætatem pervenis- sent. At vero principes tribuum adjecerunt iis quæ * Exod. xxx. 12-16. * Psal. xxxii. 16, (1) Sirleti codex, γνώρισμα.

τὰ ἔτι μείζω καὶ ἀξιολογώτερα (1) προσεκόμιζον τινα τῶν παρὰ σφίσι τὰ ἐξαίρετα. Γέγραπται γάρ, ὅτι - Καὶ οἱ ἄρχοντες ἤνεγκαν τους λίθους τῆς σμαράγε δου, καὶ τοὺς λίθους τῆς συμπληρώσεως, εἰς τὴν ἐπωμίδα, καὶ τὸ λόγιον, καὶ τὰς συνθέσεις, καὶ τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ θυμιάματ τος. ο 'Αρ' οὖν οὐχὶ τοῖς ὀπίσω βραχὺ ταυτί συγ γενῆ; Η μὲν γὰρ τῶν μαχίμων πληθὺς τὰ τῆς αἰχμαλωσίας προσεκόμιζεν τῷ Θεῷ, κατὰ τὴν δου θεῖσαν ἐντολὴν, ἀπὸ ἀνθρώπου ἕως κτήνους· οἱ δὲ χιλίαρχοί τε καὶ ἑκατόνταρχοι προσέθεσαν τούτοις χλιδῶνα καὶ ψέλλιον, καὶ ἐμπλόκιον, καὶ δακτύλιον, καὶ πᾶν σκεῦος χρυσοῦν εἰργασμένον, & καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἁγίαν ἐτίθει σκηνὴν Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεύς. Ἐν δὲ γε τούτοις ἡ μὲν πᾶσα τῶν ἡδηκότων πληθὺς ἐτέλει τὸ δίδραχμον, προσάγουσι δὲ πάλιν οἱ ἄρχοντες " λίθους ἐκλεκτούς, εἰς τὴν ἐπωμίδα, καὶ τὸ λόγιον, ἅπερ εἰς κόσμον συνετέλει τοῦ προύχοντος ἐν ἱερω σύνῃ. Προσάγουσι γὰρ ἑαυτοὺς, εἰς κόσμον Χριστῷ, καθάπερ τινὰς λίθους τιμίους, οἱ λαῶν ἡγούμενοι. Τοιγάρτοι καὶ ὁ προφήτης τοὺς ἁγίους ἡμῖν ἀποστό λους καταδηλῶν, ο Λίθοι, φησίν, ἅγιοι κυλίονται ἐπὶ τῆς γῆς· ὁ ὁποῖος τις ἦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ὁ ἀπὸ Ἱερουσαλήμ καὶ ἕως τοῦ Ἰλλυρικοῦ περιθέων διὰ τὸ κήρυγμα. Λίθοι τοιγαροῦν οἱ τίμιοι καὶ εἰς δόξαν Χριστοῦ, τῶν ἁγίων τὸ στίφος. Εἶεν δ' ἂν αὐτοὶ καὶ τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ ἡ σύνθεσις τοῦ θυμιάμα- τος, τὴν Χριστοῦ γνῶσιν εὐωδιάζοντες, και, ὥσπερ ἐν ἐλαίῳ, καταπιαίνοντες ταῖς πανσόφοις διδασκα λίαις καὶ τοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος λόγοις τὰς τῶν μυσταγωγουμένων ψυχάς. Σύνθετον δὲ τὸ θυμίαμα· συντέθειται γὰρ ἡ περὶ Χριστοῦ γνῶσις ἐκ δυοῖν, ἤπερ ἐστὶν ἐν ταὐτῷ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος· πλὴν εἰς ἐξ ἀμφοῖν, υἱὸς καὶ Χριστὸς, πρὸς ὃν εἴρηταί που καὶ πρός γε ἡμῶν αὐτῶν· • Μύρον ἐκκενωθὲν ὄνομά ΠΑΛΛ. Ἐν ἐπισκέψει δὴ οὖν τῇ παρὰ Θεῷ, το μάχιμόν τε καὶ εὕρωστον, οὗ καὶ ὁ καρπὸς, Έκκλη- σιῶν σύστασις, καὶ τὰ εἰς δόξαν Θεοῦ. Τουτὶ γὰρ ἡμῖν ἐμφαίνει τα θεωρήματα. ΚΥΡ. Ορθῶς ἔφης. Κλῆρος δὲ ὅτι λαμπρὸς καὶ ἐξαίρετος, καὶ τό γε δή χρῆναι παντὸς ἀγαθοῦ μετ ταλαχεῖν, τοῖς οὕτως εὐδοκιμεῖν εἰωθόσιν ἀπονεμη- θήσεται παρὰ Θεοῦ, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἐνδοιάσειέ τις; “Η οὐκ ἐπαΐεις ἀναμελωδοῦντος μὲν τοῦ Δαβίδ· « Τοὺς πόνους τῶν καρπῶν σου φάγεσαι ; ν καὶ μὴν τοῦ σου φοῦ καὶ ἱεροῦ γράφοντος Παύλου • Ο γὰρ ἂν σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει ; » ΠΑΛΛ. Επυθόμην. • ΚΥΡ. Ανδριεῖται γάρ τις οὐκ ἀμισθί, καὶ ἔστι που πάντως ἀληθῆς ὁ λέγων· Οὐ γὰρ ἄδικος ὁ Θεός, ἐπιλαθέσθαι τοῦ κόπου ὑμῶν καὶ τῆς ἀγάπης, ἧς ἐνεδείξασθε εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. ὁ Ἐπιλήσεται DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. B Principes A lege præcepta erant, ac majora quædam et pretio- siora, ex iis nempe quæ apud se habebant præci- • C D pua, obtulerunt. Scriptum est enim: obtulerunt lapides smaragdi, et lapides completio- nis ad superhumerale, et rationale, et compositio- nes, et oleum unctionis, et compositionem thymia- matis ”. › Annon cum iis quæ paulo ante dicta sunt, hæc congruunt? Nam illa multitudo pugnato- rum ex præda Deo obtulit, ut præceptum erat, ab homine usque ad pecus: tribuni autem et centu- riones his adjecerunt murenulam, et armillam, et torquem, et annulum, et omne vas aureum fabre- factum, quæ etiam in ipso sancto tabernaculo re- posuit sacerdos Eleazar. Et hic rursus, cum uni- versa quidem adultorum multitudo solveret siclum, offerunt principes lapides electos ad super- humerale et rationale conficiendum, quæ ad sum- mi sacerdotis ornamentum pertinent. Nam se ipsos populorum duces, ut ornamento sint Christo, per- inde ac lapides quosdam pretiosos offerunt. Itaque propheta, cum sanctos apostolos nobis indicaret: • Lapides, inquit, sancti volvuntur super ter- ram ', » qualis erat beatus Paulus, qui ab Jerusa- lem ad Illyricum usque circuibat prædicandi gra- tia s. Lapides igitur pretiosi, et ad Christi glo- riam parati, sanctorum virorum cœtus est: iidem quoque sunt oleum unctionis, et thymiamatis com- positio, cum Christi cognitionem velut odorem spirent, et eorum animos qui mysteriis imbuuntur, doctrina et sancti Spiritus verbis tanquam oleo pinguiores reddant. Id vero thymiama compositum crat; illa namque de Christo cognitio composita ex duobus est: idem namque Deus et homo est; unus tamen ex utroque filius atque Christus, cui certe dictum est, et quidem a nobis ipsis: «Un- guentum exinanitum nomen tuum ” • PALL. In inspectione igitur Dei sunt qui ad pu- gnandum apti ac frmi sunt, quorum etiam fructus est Ecclesiarum constitutio, et quæ ad gloriam Dei pertinent. Id enim Scripturæ loca ad contemplan- dum proposita præ se ferre videntur. CYR. Recte dicis. Sortem vero insignem atque præcipuam, et omnis boni communicationem iis qui ita egregie se gerere soliti sint, a Deo tribuen- lam esse, quomodo aut undenam ambigere quis- piam poterit? An tu minime exaudis concinentem David : « Labores manuum tuarum manducabis ?, Paulum item sapientem illum atque sacrum virum ita scribentem: Quod enim seminaverit quis, hoc et metet "7? › PALL. Audio sane. CYR. Neque enim quisquam se fortiter geret, nulla mercede proposita; estque sine dubio verax omnino qui ait: Neque enim injustus est Deus, ut obliviscatur laboris vestri, et dilectionis, quam ss Cant. 1, 2. s Psal. cxxvi, Exod. xxxv, 27, 28. ss Zachar. IX, 16. * Rom. xv, 19. » Galat. vi, 8. 001. ▸ (1) Cod. Vat,, τελεώτερα, perfectiora.

τὰ ἔτι μείζω καὶ ἀξιολογώτερα (1) προσεκόμιζον τινα τῶν παρὰ σφίσι τὰ ἐξαίρετα. Γέγραπται γάρ, ὅτι - Καὶ οἱ ἄρχοντες ἤνεγκαν τους λίθους τῆς σμαράγε δου, καὶ τοὺς λίθους τῆς συμπληρώσεως, εἰς τὴν ἐπωμίδα, καὶ τὸ λόγιον, καὶ τὰς συνθέσεις, καὶ τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ θυμιάματ τος. ο 'Αρ' οὖν οὐχὶ τοῖς ὀπίσω βραχὺ ταυτί συγ γενῆ; Η μὲν γὰρ τῶν μαχίμων πληθὺς τὰ τῆς αἰχμαλωσίας προσεκόμιζεν τῷ Θεῷ, κατὰ τὴν δου θεῖσαν ἐντολὴν, ἀπὸ ἀνθρώπου ἕως κτήνους· οἱ δὲ χιλίαρχοί τε καὶ ἑκατόνταρχοι προσέθεσαν τούτοις χλιδῶνα καὶ ψέλλιον, καὶ ἐμπλόκιον, καὶ δακτύλιον, καὶ πᾶν σκεῦος χρυσοῦν εἰργασμένον, & καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἁγίαν ἐτίθει σκηνὴν Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεύς. Ἐν δὲ γε τούτοις ἡ μὲν πᾶσα τῶν ἡδηκότων πληθὺς ἐτέλει τὸ δίδραχμον, προσάγουσι δὲ πάλιν οἱ ἄρχοντες " λίθους ἐκλεκτούς, εἰς τὴν ἐπωμίδα, καὶ τὸ λόγιον, ἅπερ εἰς κόσμον συνετέλει τοῦ προύχοντος ἐν ἱερω σύνῃ. Προσάγουσι γὰρ ἑαυτοὺς, εἰς κόσμον Χριστῷ, καθάπερ τινὰς λίθους τιμίους, οἱ λαῶν ἡγούμενοι. Τοιγάρτοι καὶ ὁ προφήτης τοὺς ἁγίους ἡμῖν ἀποστό λους καταδηλῶν, ο Λίθοι, φησίν, ἅγιοι κυλίονται ἐπὶ τῆς γῆς· ὁ ὁποῖος τις ἦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ὁ ἀπὸ Ἱερουσαλήμ καὶ ἕως τοῦ Ἰλλυρικοῦ περιθέων διὰ τὸ κήρυγμα. Λίθοι τοιγαροῦν οἱ τίμιοι καὶ εἰς δόξαν Χριστοῦ, τῶν ἁγίων τὸ στίφος. Εἶεν δ' ἂν αὐτοὶ καὶ τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ ἡ σύνθεσις τοῦ θυμιάμα- τος, τὴν Χριστοῦ γνῶσιν εὐωδιάζοντες, και, ὥσπερ ἐν ἐλαίῳ, καταπιαίνοντες ταῖς πανσόφοις διδασκα λίαις καὶ τοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος λόγοις τὰς τῶν μυσταγωγουμένων ψυχάς. Σύνθετον δὲ τὸ θυμίαμα· συντέθειται γὰρ ἡ περὶ Χριστοῦ γνῶσις ἐκ δυοῖν, ἤπερ ἐστὶν ἐν ταὐτῷ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος· πλὴν εἰς ἐξ ἀμφοῖν, υἱὸς καὶ Χριστὸς, πρὸς ὃν εἴρηταί που καὶ πρός γε ἡμῶν αὐτῶν· • Μύρον ἐκκενωθὲν ὄνομά ΠΑΛΛ. Ἐν ἐπισκέψει δὴ οὖν τῇ παρὰ Θεῷ, το μάχιμόν τε καὶ εὕρωστον, οὗ καὶ ὁ καρπὸς, Έκκλη- σιῶν σύστασις, καὶ τὰ εἰς δόξαν Θεοῦ. Τουτὶ γὰρ ἡμῖν ἐμφαίνει τα θεωρήματα. ΚΥΡ. Ορθῶς ἔφης. Κλῆρος δὲ ὅτι λαμπρὸς καὶ ἐξαίρετος, καὶ τό γε δή χρῆναι παντὸς ἀγαθοῦ μετ ταλαχεῖν, τοῖς οὕτως εὐδοκιμεῖν εἰωθόσιν ἀπονεμη- θήσεται παρὰ Θεοῦ, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἐνδοιάσειέ τις; “Η οὐκ ἐπαΐεις ἀναμελωδοῦντος μὲν τοῦ Δαβίδ· « Τοὺς πόνους τῶν καρπῶν σου φάγεσαι ; ν καὶ μὴν τοῦ σου φοῦ καὶ ἱεροῦ γράφοντος Παύλου • Ο γὰρ ἂν σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει ; » ΠΑΛΛ. Επυθόμην. • ΚΥΡ. Ανδριεῖται γάρ τις οὐκ ἀμισθί, καὶ ἔστι που πάντως ἀληθῆς ὁ λέγων· Οὐ γὰρ ἄδικος ὁ Θεός, ἐπιλαθέσθαι τοῦ κόπου ὑμῶν καὶ τῆς ἀγάπης, ἧς ἐνεδείξασθε εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. ὁ Ἐπιλήσεται DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. B Principes A lege præcepta erant, ac majora quædam et pretio- siora, ex iis nempe quæ apud se habebant præci- • C D pua, obtulerunt. Scriptum est enim: obtulerunt lapides smaragdi, et lapides completio- nis ad superhumerale, et rationale, et compositio- nes, et oleum unctionis, et compositionem thymia- matis ”. › Annon cum iis quæ paulo ante dicta sunt, hæc congruunt? Nam illa multitudo pugnato- rum ex præda Deo obtulit, ut præceptum erat, ab homine usque ad pecus: tribuni autem et centu- riones his adjecerunt murenulam, et armillam, et torquem, et annulum, et omne vas aureum fabre- factum, quæ etiam in ipso sancto tabernaculo re- posuit sacerdos Eleazar. Et hic rursus, cum uni- versa quidem adultorum multitudo solveret siclum, offerunt principes lapides electos ad super- humerale et rationale conficiendum, quæ ad sum- mi sacerdotis ornamentum pertinent. Nam se ipsos populorum duces, ut ornamento sint Christo, per- inde ac lapides quosdam pretiosos offerunt. Itaque propheta, cum sanctos apostolos nobis indicaret: • Lapides, inquit, sancti volvuntur super ter- ram ', » qualis erat beatus Paulus, qui ab Jerusa- lem ad Illyricum usque circuibat prædicandi gra- tia s. Lapides igitur pretiosi, et ad Christi glo- riam parati, sanctorum virorum cœtus est: iidem quoque sunt oleum unctionis, et thymiamatis com- positio, cum Christi cognitionem velut odorem spirent, et eorum animos qui mysteriis imbuuntur, doctrina et sancti Spiritus verbis tanquam oleo pinguiores reddant. Id vero thymiama compositum crat; illa namque de Christo cognitio composita ex duobus est: idem namque Deus et homo est; unus tamen ex utroque filius atque Christus, cui certe dictum est, et quidem a nobis ipsis: «Un- guentum exinanitum nomen tuum ” • PALL. In inspectione igitur Dei sunt qui ad pu- gnandum apti ac frmi sunt, quorum etiam fructus est Ecclesiarum constitutio, et quæ ad gloriam Dei pertinent. Id enim Scripturæ loca ad contemplan- dum proposita præ se ferre videntur. CYR. Recte dicis. Sortem vero insignem atque præcipuam, et omnis boni communicationem iis qui ita egregie se gerere soliti sint, a Deo tribuen- lam esse, quomodo aut undenam ambigere quis- piam poterit? An tu minime exaudis concinentem David : « Labores manuum tuarum manducabis ?, Paulum item sapientem illum atque sacrum virum ita scribentem: Quod enim seminaverit quis, hoc et metet "7? › PALL. Audio sane. CYR. Neque enim quisquam se fortiter geret, nulla mercede proposita; estque sine dubio verax omnino qui ait: Neque enim injustus est Deus, ut obliviscatur laboris vestri, et dilectionis, quam ss Cant. 1, 2. s Psal. cxxvi, Exod. xxxv, 27, 28. ss Zachar. IX, 16. * Rom. xv, 19. » Galat. vi, 8. 001. ▸ (1) Cod. Vat,, τελεώτερα, perfectiora.

Β Α επεσκεμμένοις ὑπὸ Μωσῆ καὶ Ααρών, οὓς ἐπεσκέ ψαντο τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινά, ὅτι εἶπε Κύριος αὐτοῖς· θανάτῳ ἀποθανοῦνται ἐν τῇ ἐρήμερ καὶ οὐ κατελείφθη ἐξ αὐτῶν οὐδὲ εἷς, πλὴν Χαλάς υἱὸς Ιεφονῆ, καὶ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ· παραδειανός ἐναργῶς, ὅτι μὴ τοῖς ἀπειθήσασιν ἡ κληρονομία, καὶ τὸ ἐν βίβλῳ γεγράφθαι Θεοῦ· πρέποι δ' ἂν μαλ λον τοῖς τὴν πίστιν εἰσδεδεγμένοις, δῆλον δὲ ὅτι τὴν ἐν Χριστῷ· περὶ μὲν γὰρ τῶν ἠπειθηκότων το Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν, ο ὁ θεσπέσιος έφη Δαβίδ. Ὑπεμφαίνει δὲ ἡμῖν καὶ τὸ θεῖον ἐν τούτοις λόγιον, ὅτι τοῖς πιστεύουσιν ἡ χάρις· διὰ γάρ τοι ταύτα πρὸς τῷ Ἰορδάνῃ τὴν ἀπογραφὴν γενέσθαι φησί μυστικῶς ὁ λόγος· ἀνάγραπτος γὰρ ὁ βεβαπτισμένος πλὴν οὐχ ὁλοκλήρως ἀποπέπτωκε τῆς ἐλπίδος ὁ Ἰσραήλ. Σέσωσται γὰρ τὸ κατάλειμμα, κατά την τοῦ προφήτου φωνήν, οὗ τύπος ἂν εἶεν οἱ ἐκ πάν· των καταλελειμμένοι μόνοι Χαλέβ τε καὶ Ἰησοῦς, συγκληρονομούντές τε καὶ ἀπογραφόμεναι τοῖς τῆς ἀπιστίας ἐγκλήμασιν οὐκ ἐνεχομένοις. Επιτήρει δὲ πανταχῆ τὴν τῶν ἁγίων ἀπογραφὴν καὶ κληροδο σίαν. Πράττεται γὰρ διά τε Μωσέως καὶ τοῦ προ χοντος ἐν ἱερωσύνῃ, ἵνα, καθάπερ ἤδη προείπον, τὴν ἕνα δι' ἀμφοῖν νοήσης Χριστόν, ὡς ἀρχιερέα και να μοθέτην, δι' οὗ πᾶσα χάρις, καὶ τὸ ἐν ταῖς ἄνω φέ- ρεσθαι βίβλοις, ἃς καὶ ὁ μακάριος Δανιὴλ τεθεῖσθαι φησιν ἑαυτόν. • Βίβλοι γὰρ ἡνεώχθησαν, » φησίν, ὅτι πολλή που πάντων καὶ διάφορος ἡ ἀπογραφή, διὰ δή τοι τοῦτο πολλὰ, καὶ οὐχ ἓν τὸ βιβλίον. οι χχνι. 6. ** ΠΑΛΛ. Ορθῶς οὖν ἄρα καὶ σοφῶς ὁ τῆς Παρος- μίας ἡμῖν ἔφη λόγος· ο Πλούτου ὀκνηροὶ ἐνδεεῖς γίν νονται· οἱ δὲ ἀνδρεῖοι ἐρείδονται πλούτῳ. » ΚΥΡ. Ἐρείδονται γὰρ οὖν, καὶ Θεὸν ἔχουσιν εὐο μενῆ καὶ προεστηκότα, καὶ καταπιαίνοντα μὲν εὐλο γίαις ταῖς ἄνωθεν, διαφανεστάτῃ δὲ λίαν στεφανοῦντα τιμῇ, καὶ διαβοήτοις αυχήμασι πλουσίως κατακαλ λύνοντα. Η οὐκ ἀληθεύει, λέγων· « Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω; » ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Αποπεραίνει γε μὴν τὰ εἰς δόξαν Θεοῦ πᾶς τις οὖν, οἶμαι, νεανικός, καὶ ἐπισκηκὼς ἀνδρείαν τὴν πνευματικὴν, καὶ ἀντανίστασθαι μεμελετηκώς ὁρατοῖς τε καὶ ἀοράτοις ἐχθροῖς, ἑαυτόν τε καὶ ἐπὶ ρους ἀνασώζειν εἰδὼς, καὶ ἐν Θεῷ πάντα δυνά- μενος. ΠΑΛΛ. Σύμφημε. ΚΥΡ. Βούλει δὴ οὖν αὐτὸ δὴ τοῦτο καταθρῶμεν εὖ μάλα, καθάπερ ἐν πίνακι σκιαγραφηθεν, ἐν τοῖς κατὰ τὸν θεσπέσιον Αβραὰμ ἐπωφελεστάτοις ἡμῖν διηγήμασιν ; ΠΑΛΛ. Ελοίμην ἂν σφόδρα. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Γέγραπται τοίνυν, ὡς κατῴκει τε καὶ κατο ηυλίζετο μὲν ἐν Σοδόμοις ὁ Λώτ' ἐπειδὴ δὲ τὴν γῆν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. est autem, Palladi, ejusmodi discrimen in sancto- rum animis, sensibus ac moribus perspicere. Illud quoque adjunxit, neminem ex iis fuisse qui recensiti prius fuerant a Moyse et Aaron, quos recensuerant filios Israel in deserto Sina, quia di- xit Dominus ipsis : Morte morientur in deserto, et non est relictus ne unus quidem ex ipsis, nisi Caleb filius Jephone, et Jesus filius Nave " : in quo perspicue ostendit, non ad incredulos pertinere possessionum distributionem, et illam in Dei libro • descriptionem, sed eis potius convenire qui fidem ni- mirum in Christum amplexi sunt : nam de incredulis ait divinus David: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur ". › In quibus etiam verbis divinus sermo nobis latenter ostendit, cre- dentibus dari gratiam : ideoque mystice Scriptura dicit, prope Jordanem factam esse descriptionem ; is enim describitur, qui baptizatus fuerit. Neque tamen universus Israel spe excidit. Servatæ nam- que sunt reliquise, juxta prophetæ vocem * : cujus rei figuram gerunt Caleb et Jesus, soli ex omnibus relicti, qui hæreditaria illa sorte potirentur, et describerentur una cum iis qui infidelitatis crimine non tenebantur. Animadverte autem ubique sancto- rum hominum descriptionem et agrorum distribu- tionem : geritur enim per Moysen et eum qui sacerdotio praestantissimo fungebatur, ut, sicut jam antea dixi, per utrumque unum Christum intelligas, tanquam sacerdotem summum atque legisla- torem; per quem omnis gratia tribuitur, et illa fit in supernis illis Hbris descriptio: quos etiam beatus Daniel se vidisse dicit. Libri, › inquiens, « apertį sunt : : nam quia multiplex et diversa descriptio est, ideo plures, non unus liber. PALL. Recte igitur ac scite dictum illud e Pro- C verbiisadmonet : Divitiarum pigri indigentes fiunt; strenui autem fulciuntur opibus *. » CYR. Fulciuntur illi quidem, Deumque habent propitium ac propugnatorem, qui coelestibus illos benedictionibus augeat,coronetque, ac præclarissi- mis honoribus et insigni gloria amplissime exornet. An minus vere loqui putas, cum dicit : « Vivo ego, di- cit Dominus, quia glorificantes me glorificabo “?› PALL. Equidem maxime. CYR. Atqui perficit certe quæ ad Dei gloriam pertinent, ut opinor, quisquis fuerit strenuus, et excoluerit spiritualem fortitudinem, et ad obsi- stendum spectabilibus occultisque hostibus fuerit exercitatus, seque et cæteros servare noverit, et omnia in Deo potuerit. PALL. Assentior. CYR. Visne igitur hoc ipsum in iis quæ de bea- Abraham ad maximam utilitatem nostram nar- rantur, velut in tabula quadam leviter adumbra- tum contemplemur? PALL. Velim equidem libentissime ; quidni? CYR. Scriptum est igitur, Lot habitasse versa- tumque esse Sodomis "; cum vero grave et aspe- D Num. Psal. Lxviii, 29. * Isa. x, 21. Gen. xiv, 12. es Pan. vir, 10. ** Prov. xi, 12. *1 Reg. 11, 50.

Β Α επεσκεμμένοις ὑπὸ Μωσῆ καὶ Ααρών, οὓς ἐπεσκέ ψαντο τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινά, ὅτι εἶπε Κύριος αὐτοῖς· θανάτῳ ἀποθανοῦνται ἐν τῇ ἐρήμερ καὶ οὐ κατελείφθη ἐξ αὐτῶν οὐδὲ εἷς, πλὴν Χαλάς υἱὸς Ιεφονῆ, καὶ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ· παραδειανός ἐναργῶς, ὅτι μὴ τοῖς ἀπειθήσασιν ἡ κληρονομία, καὶ τὸ ἐν βίβλῳ γεγράφθαι Θεοῦ· πρέποι δ' ἂν μαλ λον τοῖς τὴν πίστιν εἰσδεδεγμένοις, δῆλον δὲ ὅτι τὴν ἐν Χριστῷ· περὶ μὲν γὰρ τῶν ἠπειθηκότων το Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν, ο ὁ θεσπέσιος έφη Δαβίδ. Ὑπεμφαίνει δὲ ἡμῖν καὶ τὸ θεῖον ἐν τούτοις λόγιον, ὅτι τοῖς πιστεύουσιν ἡ χάρις· διὰ γάρ τοι ταύτα πρὸς τῷ Ἰορδάνῃ τὴν ἀπογραφὴν γενέσθαι φησί μυστικῶς ὁ λόγος· ἀνάγραπτος γὰρ ὁ βεβαπτισμένος πλὴν οὐχ ὁλοκλήρως ἀποπέπτωκε τῆς ἐλπίδος ὁ Ἰσραήλ. Σέσωσται γὰρ τὸ κατάλειμμα, κατά την τοῦ προφήτου φωνήν, οὗ τύπος ἂν εἶεν οἱ ἐκ πάν· των καταλελειμμένοι μόνοι Χαλέβ τε καὶ Ἰησοῦς, συγκληρονομούντές τε καὶ ἀπογραφόμεναι τοῖς τῆς ἀπιστίας ἐγκλήμασιν οὐκ ἐνεχομένοις. Επιτήρει δὲ πανταχῆ τὴν τῶν ἁγίων ἀπογραφὴν καὶ κληροδο σίαν. Πράττεται γὰρ διά τε Μωσέως καὶ τοῦ προ χοντος ἐν ἱερωσύνῃ, ἵνα, καθάπερ ἤδη προείπον, τὴν ἕνα δι' ἀμφοῖν νοήσης Χριστόν, ὡς ἀρχιερέα και να μοθέτην, δι' οὗ πᾶσα χάρις, καὶ τὸ ἐν ταῖς ἄνω φέ- ρεσθαι βίβλοις, ἃς καὶ ὁ μακάριος Δανιὴλ τεθεῖσθαι φησιν ἑαυτόν. • Βίβλοι γὰρ ἡνεώχθησαν, » φησίν, ὅτι πολλή που πάντων καὶ διάφορος ἡ ἀπογραφή, διὰ δή τοι τοῦτο πολλὰ, καὶ οὐχ ἓν τὸ βιβλίον. οι χχνι. 6. ** ΠΑΛΛ. Ορθῶς οὖν ἄρα καὶ σοφῶς ὁ τῆς Παρος- μίας ἡμῖν ἔφη λόγος· ο Πλούτου ὀκνηροὶ ἐνδεεῖς γίν νονται· οἱ δὲ ἀνδρεῖοι ἐρείδονται πλούτῳ. » ΚΥΡ. Ἐρείδονται γὰρ οὖν, καὶ Θεὸν ἔχουσιν εὐο μενῆ καὶ προεστηκότα, καὶ καταπιαίνοντα μὲν εὐλο γίαις ταῖς ἄνωθεν, διαφανεστάτῃ δὲ λίαν στεφανοῦντα τιμῇ, καὶ διαβοήτοις αυχήμασι πλουσίως κατακαλ λύνοντα. Η οὐκ ἀληθεύει, λέγων· « Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω; » ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Αποπεραίνει γε μὴν τὰ εἰς δόξαν Θεοῦ πᾶς τις οὖν, οἶμαι, νεανικός, καὶ ἐπισκηκὼς ἀνδρείαν τὴν πνευματικὴν, καὶ ἀντανίστασθαι μεμελετηκώς ὁρατοῖς τε καὶ ἀοράτοις ἐχθροῖς, ἑαυτόν τε καὶ ἐπὶ ρους ἀνασώζειν εἰδὼς, καὶ ἐν Θεῷ πάντα δυνά- μενος. ΠΑΛΛ. Σύμφημε. ΚΥΡ. Βούλει δὴ οὖν αὐτὸ δὴ τοῦτο καταθρῶμεν εὖ μάλα, καθάπερ ἐν πίνακι σκιαγραφηθεν, ἐν τοῖς κατὰ τὸν θεσπέσιον Αβραὰμ ἐπωφελεστάτοις ἡμῖν διηγήμασιν ; ΠΑΛΛ. Ελοίμην ἂν σφόδρα. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Γέγραπται τοίνυν, ὡς κατῴκει τε καὶ κατο ηυλίζετο μὲν ἐν Σοδόμοις ὁ Λώτ' ἐπειδὴ δὲ τὴν γῆν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. est autem, Palladi, ejusmodi discrimen in sancto- rum animis, sensibus ac moribus perspicere. Illud quoque adjunxit, neminem ex iis fuisse qui recensiti prius fuerant a Moyse et Aaron, quos recensuerant filios Israel in deserto Sina, quia di- xit Dominus ipsis : Morte morientur in deserto, et non est relictus ne unus quidem ex ipsis, nisi Caleb filius Jephone, et Jesus filius Nave " : in quo perspicue ostendit, non ad incredulos pertinere possessionum distributionem, et illam in Dei libro • descriptionem, sed eis potius convenire qui fidem ni- mirum in Christum amplexi sunt : nam de incredulis ait divinus David: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur ". › In quibus etiam verbis divinus sermo nobis latenter ostendit, cre- dentibus dari gratiam : ideoque mystice Scriptura dicit, prope Jordanem factam esse descriptionem ; is enim describitur, qui baptizatus fuerit. Neque tamen universus Israel spe excidit. Servatæ nam- que sunt reliquise, juxta prophetæ vocem * : cujus rei figuram gerunt Caleb et Jesus, soli ex omnibus relicti, qui hæreditaria illa sorte potirentur, et describerentur una cum iis qui infidelitatis crimine non tenebantur. Animadverte autem ubique sancto- rum hominum descriptionem et agrorum distribu- tionem : geritur enim per Moysen et eum qui sacerdotio praestantissimo fungebatur, ut, sicut jam antea dixi, per utrumque unum Christum intelligas, tanquam sacerdotem summum atque legisla- torem; per quem omnis gratia tribuitur, et illa fit in supernis illis Hbris descriptio: quos etiam beatus Daniel se vidisse dicit. Libri, › inquiens, « apertį sunt : : nam quia multiplex et diversa descriptio est, ideo plures, non unus liber. PALL. Recte igitur ac scite dictum illud e Pro- C verbiisadmonet : Divitiarum pigri indigentes fiunt; strenui autem fulciuntur opibus *. » CYR. Fulciuntur illi quidem, Deumque habent propitium ac propugnatorem, qui coelestibus illos benedictionibus augeat,coronetque, ac præclarissi- mis honoribus et insigni gloria amplissime exornet. An minus vere loqui putas, cum dicit : « Vivo ego, di- cit Dominus, quia glorificantes me glorificabo “?› PALL. Equidem maxime. CYR. Atqui perficit certe quæ ad Dei gloriam pertinent, ut opinor, quisquis fuerit strenuus, et excoluerit spiritualem fortitudinem, et ad obsi- stendum spectabilibus occultisque hostibus fuerit exercitatus, seque et cæteros servare noverit, et omnia in Deo potuerit. PALL. Assentior. CYR. Visne igitur hoc ipsum in iis quæ de bea- Abraham ad maximam utilitatem nostram nar- rantur, velut in tabula quadam leviter adumbra- tum contemplemur? PALL. Velim equidem libentissime ; quidni? CYR. Scriptum est igitur, Lot habitasse versa- tumque esse Sodomis "; cum vero grave et aspe- D Num. Psal. Lxviii, 29. * Isa. x, 21. Gen. xiv, 12. es Pan. vir, 10. ** Prov. xi, 12. *1 Reg. 11, 50.

Β Α επεσκεμμένοις ὑπὸ Μωσῆ καὶ Ααρών, οὓς ἐπεσκέ ψαντο τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινά, ὅτι εἶπε Κύριος αὐτοῖς· θανάτῳ ἀποθανοῦνται ἐν τῇ ἐρήμερ καὶ οὐ κατελείφθη ἐξ αὐτῶν οὐδὲ εἷς, πλὴν Χαλάς υἱὸς Ιεφονῆ, καὶ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ· παραδειανός ἐναργῶς, ὅτι μὴ τοῖς ἀπειθήσασιν ἡ κληρονομία, καὶ τὸ ἐν βίβλῳ γεγράφθαι Θεοῦ· πρέποι δ' ἂν μαλ λον τοῖς τὴν πίστιν εἰσδεδεγμένοις, δῆλον δὲ ὅτι τὴν ἐν Χριστῷ· περὶ μὲν γὰρ τῶν ἠπειθηκότων το Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν, ο ὁ θεσπέσιος έφη Δαβίδ. Ὑπεμφαίνει δὲ ἡμῖν καὶ τὸ θεῖον ἐν τούτοις λόγιον, ὅτι τοῖς πιστεύουσιν ἡ χάρις· διὰ γάρ τοι ταύτα πρὸς τῷ Ἰορδάνῃ τὴν ἀπογραφὴν γενέσθαι φησί μυστικῶς ὁ λόγος· ἀνάγραπτος γὰρ ὁ βεβαπτισμένος πλὴν οὐχ ὁλοκλήρως ἀποπέπτωκε τῆς ἐλπίδος ὁ Ἰσραήλ. Σέσωσται γὰρ τὸ κατάλειμμα, κατά την τοῦ προφήτου φωνήν, οὗ τύπος ἂν εἶεν οἱ ἐκ πάν· των καταλελειμμένοι μόνοι Χαλέβ τε καὶ Ἰησοῦς, συγκληρονομούντές τε καὶ ἀπογραφόμεναι τοῖς τῆς ἀπιστίας ἐγκλήμασιν οὐκ ἐνεχομένοις. Επιτήρει δὲ πανταχῆ τὴν τῶν ἁγίων ἀπογραφὴν καὶ κληροδο σίαν. Πράττεται γὰρ διά τε Μωσέως καὶ τοῦ προ χοντος ἐν ἱερωσύνῃ, ἵνα, καθάπερ ἤδη προείπον, τὴν ἕνα δι' ἀμφοῖν νοήσης Χριστόν, ὡς ἀρχιερέα και να μοθέτην, δι' οὗ πᾶσα χάρις, καὶ τὸ ἐν ταῖς ἄνω φέ- ρεσθαι βίβλοις, ἃς καὶ ὁ μακάριος Δανιὴλ τεθεῖσθαι φησιν ἑαυτόν. • Βίβλοι γὰρ ἡνεώχθησαν, » φησίν, ὅτι πολλή που πάντων καὶ διάφορος ἡ ἀπογραφή, διὰ δή τοι τοῦτο πολλὰ, καὶ οὐχ ἓν τὸ βιβλίον. οι χχνι. 6. ** ΠΑΛΛ. Ορθῶς οὖν ἄρα καὶ σοφῶς ὁ τῆς Παρος- μίας ἡμῖν ἔφη λόγος· ο Πλούτου ὀκνηροὶ ἐνδεεῖς γίν νονται· οἱ δὲ ἀνδρεῖοι ἐρείδονται πλούτῳ. » ΚΥΡ. Ἐρείδονται γὰρ οὖν, καὶ Θεὸν ἔχουσιν εὐο μενῆ καὶ προεστηκότα, καὶ καταπιαίνοντα μὲν εὐλο γίαις ταῖς ἄνωθεν, διαφανεστάτῃ δὲ λίαν στεφανοῦντα τιμῇ, καὶ διαβοήτοις αυχήμασι πλουσίως κατακαλ λύνοντα. Η οὐκ ἀληθεύει, λέγων· « Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω; » ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Αποπεραίνει γε μὴν τὰ εἰς δόξαν Θεοῦ πᾶς τις οὖν, οἶμαι, νεανικός, καὶ ἐπισκηκὼς ἀνδρείαν τὴν πνευματικὴν, καὶ ἀντανίστασθαι μεμελετηκώς ὁρατοῖς τε καὶ ἀοράτοις ἐχθροῖς, ἑαυτόν τε καὶ ἐπὶ ρους ἀνασώζειν εἰδὼς, καὶ ἐν Θεῷ πάντα δυνά- μενος. ΠΑΛΛ. Σύμφημε. ΚΥΡ. Βούλει δὴ οὖν αὐτὸ δὴ τοῦτο καταθρῶμεν εὖ μάλα, καθάπερ ἐν πίνακι σκιαγραφηθεν, ἐν τοῖς κατὰ τὸν θεσπέσιον Αβραὰμ ἐπωφελεστάτοις ἡμῖν διηγήμασιν ; ΠΑΛΛ. Ελοίμην ἂν σφόδρα. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Γέγραπται τοίνυν, ὡς κατῴκει τε καὶ κατο ηυλίζετο μὲν ἐν Σοδόμοις ὁ Λώτ' ἐπειδὴ δὲ τὴν γῆν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. est autem, Palladi, ejusmodi discrimen in sancto- rum animis, sensibus ac moribus perspicere. Illud quoque adjunxit, neminem ex iis fuisse qui recensiti prius fuerant a Moyse et Aaron, quos recensuerant filios Israel in deserto Sina, quia di- xit Dominus ipsis : Morte morientur in deserto, et non est relictus ne unus quidem ex ipsis, nisi Caleb filius Jephone, et Jesus filius Nave " : in quo perspicue ostendit, non ad incredulos pertinere possessionum distributionem, et illam in Dei libro • descriptionem, sed eis potius convenire qui fidem ni- mirum in Christum amplexi sunt : nam de incredulis ait divinus David: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur ". › In quibus etiam verbis divinus sermo nobis latenter ostendit, cre- dentibus dari gratiam : ideoque mystice Scriptura dicit, prope Jordanem factam esse descriptionem ; is enim describitur, qui baptizatus fuerit. Neque tamen universus Israel spe excidit. Servatæ nam- que sunt reliquise, juxta prophetæ vocem * : cujus rei figuram gerunt Caleb et Jesus, soli ex omnibus relicti, qui hæreditaria illa sorte potirentur, et describerentur una cum iis qui infidelitatis crimine non tenebantur. Animadverte autem ubique sancto- rum hominum descriptionem et agrorum distribu- tionem : geritur enim per Moysen et eum qui sacerdotio praestantissimo fungebatur, ut, sicut jam antea dixi, per utrumque unum Christum intelligas, tanquam sacerdotem summum atque legisla- torem; per quem omnis gratia tribuitur, et illa fit in supernis illis Hbris descriptio: quos etiam beatus Daniel se vidisse dicit. Libri, › inquiens, « apertį sunt : : nam quia multiplex et diversa descriptio est, ideo plures, non unus liber. PALL. Recte igitur ac scite dictum illud e Pro- C verbiisadmonet : Divitiarum pigri indigentes fiunt; strenui autem fulciuntur opibus *. » CYR. Fulciuntur illi quidem, Deumque habent propitium ac propugnatorem, qui coelestibus illos benedictionibus augeat,coronetque, ac præclarissi- mis honoribus et insigni gloria amplissime exornet. An minus vere loqui putas, cum dicit : « Vivo ego, di- cit Dominus, quia glorificantes me glorificabo “?› PALL. Equidem maxime. CYR. Atqui perficit certe quæ ad Dei gloriam pertinent, ut opinor, quisquis fuerit strenuus, et excoluerit spiritualem fortitudinem, et ad obsi- stendum spectabilibus occultisque hostibus fuerit exercitatus, seque et cæteros servare noverit, et omnia in Deo potuerit. PALL. Assentior. CYR. Visne igitur hoc ipsum in iis quæ de bea- Abraham ad maximam utilitatem nostram nar- rantur, velut in tabula quadam leviter adumbra- tum contemplemur? PALL. Velim equidem libentissime ; quidni? CYR. Scriptum est igitur, Lot habitasse versa- tumque esse Sodomis "; cum vero grave et aspe- D Num. Psal. Lxviii, 29. * Isa. x, 21. Gen. xiv, 12. es Pan. vir, 10. ** Prov. xi, 12. *1 Reg. 11, 50.

ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν μακάριοι οἱ ἐλεή- μόνες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται· ν καὶ ὡς ἐν τοῖς ἑτέροις μακαρισμοῖς. Κλῆρος γὰρ οὗτός ἐστιν ὥσπερ τις ἴδιος τῶν ἠλεημένων, πραέων τε καὶ τῶν πτωχῶν ἐν πνεύματι, καὶ δεδιωγμένων ἕνεκα τῆς δικαιοσύνης. Πλὴν καὶ καθ᾿ ἕνα καὶ ἐξ ὀνόματος τῆς εὐκλείας ὁ στέφανος, ἀναλόγως ἕκαστον τοῖς αὐτοῦ κατορθώ μασι τιμῶντος Θεοῦ, καὶ τὴν δέουσαν τοῖς ἀνδριζο- μένοις ἐπιμετροῦντος χάριν, εἰ καὶ ἢ καὶ ] νοοῖτο τυχόν, ὡς ἐν μέτρῳ πλείονι, καὶ πλουσιωτέρᾳ διανομῇ· « Μέτρον γάρ, φησί, ο καλὸν πεπιεσμένον, σεσαλευμένον, ὑπερεκχυνόμενον δώσουσιν εἰς τὸν κόλπον ὑμῶν· › καὶ αὐτὸ δὴ τοῦτο δηλοῦν οἶμαι που τὸ φάναι Θεόν · ι Τοῖς πλείοσι πλεονάσεις την κληρο- νομίαν αὐτῶν, καὶ τοῖς ἐλάττοσιν ἐλαττώσεις την κληρονομίαν αὐτῶν, ἑκάστῳ, καθὼς ἐπεσκέπησαν, ὦ δοθήσεται ἡ κληρονομία αὐτῶν. » Τὸ γὰρ ὡς ἐν ἀριθμῷ τῶν ὀνομάτων πλείονι, τύπος ἂν γένοιτο σα- φῆς τοῦ ὑπερκειμένου καὶ πλεονάζοντος ἐν ἀρετῇ· ὁ μὲν γὰρ οὕτως, ὁ δὲ οὕτως εὐδοκιμεί, κατὰ τὸν μα χάρων Παῦλον. Κληρωτὴ δὲ ἡ γῆ, κατ' ἐκεῖνό που τάχα τό· ο Ἐν ταῖς χερσί σου οἱ κλῆροί μου· ο πρὸς Θεὸν εἰρημένον. Θείᾳ γὰρ ψήφῳ γενήσεται τῶν ἐσου μένων ἀγαθῶν ἡ ἁπλανής διανέμησις, ἑκάστῳ τὸ πρέπον εἰς ἀποκλήρωσιν (1) ορίζοντος τότε τοῦ πάντα ειδότος τὰ καθ' ἡμᾶς. Ἰδικὴ δὲ πάλιν ἡ τῶν Λευϊτῶν ἀπαρίθμησις, ἀπὸ μηνιαίου καὶ ἐπάνω. Καὶ κλῆρος αὐτοῖς οὐ δίδοται ἐν μέσῳ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, οὐδὲ συνεπεσκέπησαν αὐτοῖς. Αγιώτερον γὰρ ἀεί που τὸ Ιερώτερον γένος. Διὸ καὶ ἐξῃρημένη τῶν ἄλλων ή ἀπογραφὴ περὶ αὐτοῦ, καὶ κλῆρος αὐτοῖς οὐ μετὰ τῶν ἄλλων, ἀλλὰ καὶ ἐπίσκεψις ἰδική· μερὶς δὲ αὐτοῖς καὶ κλῆρος, αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεός, κατὰ τὸ, ο κάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. » Τῶν γὰρ καλουμένων πτωχῶν τῷ πνεύματι τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν μελλόντων κληρονομείν, παρακληθησομένων δὲ καὶ τῶν ἑλομένων τὸ πενθεῖν, ἐλεηθησομένων δὲ καὶ τῶν ἐλεημόνων· Οἱ καθαρο! τῇ καρδίᾳ, φησί, μακάριοι, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψον- ται. Οὗτοι δ' ἂν εἶεν οἱ παρὰ τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἱερώτεροί τε καὶ ἁγιώτεροι, καὶ κλῆρος αὐτοῖς καὶ μερὶς ἡ ἀκριβὴς θεοπτία, τοῦτ' ἔστιν, ἡ περὶ τῆς θεότητος γνώσις. Τοῦτό τοι Χριστὸς τοῖς ἁγίοις ἀπο στόλοις ἐπηγγέλλετο χαριεῖσθαι, λέγων· « Ταῦτα ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν· ἔρχεται ὥρα, ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω ὑμῖν, ἀλλὰ παρρησίᾳ περὶ τοῦ Πατρὸς ἀπαγγελῶ ὑμῖν. » ᾿Απὸ μηνιαίου δὲ τῶν ἱερωτέρων ἡ ἀπογραφή, καθάπερ ἔφην ἀρτίως. Ανά- γραπτον γάρ, καὶ ἐν βίβλῳ Θεοῦ, τῶν ἁγιωτέρων οὐχὶ δὴ μόνον τὸ ἐν ἰσχύϊ πνευματικῇ καὶ ἐν σοφίᾳ περιφανέστερον, ἀλλὰ καὶ ὅσον ἐστὶν ἐν ἁπλότητι τῇ κατὰ Χριστὸν, καὶ ἐν κακίᾳ νηπιάζον. "Ανάγραπτον οὖν ἅπαν ἐστὶ τὸ γένος τὸ ἱερώτερον, καὶ τὸ σοφόν τε καὶ ἁπλοῦν. Ιδοις δ' ἂν, ὦ Παλλάδι, τοιάνδε τινά διαφορὰν ἐν ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς, γνώμαις τε καὶ τρόποις. Προστέθεικε δὲ ὅτι οὐκ ἦν ἄνθρωπος ἐν τοῖς ο 3.19 DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. B 2.50 A consequentur "; » et in aliis item beatitudinibus vi- [fort. Ma- D as Matth. v, 29.99 Joan, 311, dere licet ejusmodi enim hæreditas misericordium et mitium ac pauperum spiritu, et eorum qui per- secutionem patiuntur propter justitiam, quasi pro- pria est. Sed tamen singulatim quoque et juxta nomina corona gloriæ datur, cum Deus cuique pro recte factorum ratione honores persolvat, gratiam- que fortibus viris, quæ deerat, admeliendo adjiciat ; quamvis ea fortasse tanquam majore mensura cut- mulatioreque distribui intelligenda sit : « Mensuram quippe bonam, « inquit, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum " :›id- que ipsum significare opinor, cum dicit Deus : « Plu- ribus majorem hæreditatem tribues, et paucioribus minorem hæreditatem dabis : unicuique, ut recen- siti sunt, dabitur hæreditas ipsorum ". » Etenim numerus ille nominum major, figura est aperta præstantioris excellentiorisque virtutis ; hic enim sic, ille vero sic laudem meretur, ut ait beatus Paulus". Sorte autem dividitur terra, ea fortasse ratione qua dictum est Deo : In manibus tuis sortes meæ ". Divino quippe arbitrio fiet futurorum bonorum firma distributio, cum, quid cuique tri- buere oporteat, eo tempore ille definiturus sit, cui omnia nostra cognita sunt. Propria autem rursus fit Levitarum enumeratio ab uno mense et supra ; neque sors illis datur in medio filiorum Israel, neque cum illis recensentur. Semper enim sanctius est cæteris genus illud sacratius. Ideoque illorum descriptio ab aliis tribubus exempla est, neque illo- rum sors cum aliis permista; sed tum inspectionem atque recensionem propriam habent, tum vero pars illorum atque sors ille ipse est universorum Deus, juxta illud Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt "., Nam cum ii qui pauperes spi- ritu vocantur, regnum cœlorum hæreditate posses- suri sint; iique consolationem habituri, qui lugere proposuerint; misericordiamque consecuturi, qui misericordes fuerint : Mundi, inquit, corde beati sunt, quoniam ipsi Deum videbunt; hi vero sunt qui præ cæteris omnibus sacratiores ac sanctio- res habentur, sorsque illis et pars constituta est illa excellens Dei visio, id est, ipsius divinitatis cognitio. Hoc ipsum Christus sanctis apostolis largiturum se pollicebatur, cum diceret: Hæc in proverbiis locu- tus sum vobis; venit hora cum non amplius in prover- biis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vo- bis 80, Porro ab uno mense sacratiorum virorum fit descriptio, ut modo dixi: ex illo namque sancto- rum numero non ii solum in libro Dei descripti sunt qui viribus spiritualibus pollent, et sapientiæ nomine sunt clariores, sed quicunque simplicitatem eam quæ secundum Christum est, amplexati sunt, et malitia sunt parvuli. Descriptum igitur est ge- nus illud sacratius universum, tum ii nimirumı qui sapientia, tum qui simplicitate pollent. Facile Luc. vi, 38. Num. xxv, 53, 54. "I Cor. xII, 11. Psal. xxx, 16. Matth. v, 8. 4. 25. C (1) Codl. Vat., αποπλήρωσιν. Magis probo lectionem codicis quo usus sum.

ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν μακάριοι οἱ ἐλεή- μόνες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται· ν καὶ ὡς ἐν τοῖς ἑτέροις μακαρισμοῖς. Κλῆρος γὰρ οὗτός ἐστιν ὥσπερ τις ἴδιος τῶν ἠλεημένων, πραέων τε καὶ τῶν πτωχῶν ἐν πνεύματι, καὶ δεδιωγμένων ἕνεκα τῆς δικαιοσύνης. Πλὴν καὶ καθ᾿ ἕνα καὶ ἐξ ὀνόματος τῆς εὐκλείας ὁ στέφανος, ἀναλόγως ἕκαστον τοῖς αὐτοῦ κατορθώ μασι τιμῶντος Θεοῦ, καὶ τὴν δέουσαν τοῖς ἀνδριζο- μένοις ἐπιμετροῦντος χάριν, εἰ καὶ ἢ καὶ ] νοοῖτο τυχόν, ὡς ἐν μέτρῳ πλείονι, καὶ πλουσιωτέρᾳ διανομῇ· « Μέτρον γάρ, φησί, ο καλὸν πεπιεσμένον, σεσαλευμένον, ὑπερεκχυνόμενον δώσουσιν εἰς τὸν κόλπον ὑμῶν· › καὶ αὐτὸ δὴ τοῦτο δηλοῦν οἶμαι που τὸ φάναι Θεόν · ι Τοῖς πλείοσι πλεονάσεις την κληρο- νομίαν αὐτῶν, καὶ τοῖς ἐλάττοσιν ἐλαττώσεις την κληρονομίαν αὐτῶν, ἑκάστῳ, καθὼς ἐπεσκέπησαν, ὦ δοθήσεται ἡ κληρονομία αὐτῶν. » Τὸ γὰρ ὡς ἐν ἀριθμῷ τῶν ὀνομάτων πλείονι, τύπος ἂν γένοιτο σα- φῆς τοῦ ὑπερκειμένου καὶ πλεονάζοντος ἐν ἀρετῇ· ὁ μὲν γὰρ οὕτως, ὁ δὲ οὕτως εὐδοκιμεί, κατὰ τὸν μα χάρων Παῦλον. Κληρωτὴ δὲ ἡ γῆ, κατ' ἐκεῖνό που τάχα τό· ο Ἐν ταῖς χερσί σου οἱ κλῆροί μου· ο πρὸς Θεὸν εἰρημένον. Θείᾳ γὰρ ψήφῳ γενήσεται τῶν ἐσου μένων ἀγαθῶν ἡ ἁπλανής διανέμησις, ἑκάστῳ τὸ πρέπον εἰς ἀποκλήρωσιν (1) ορίζοντος τότε τοῦ πάντα ειδότος τὰ καθ' ἡμᾶς. Ἰδικὴ δὲ πάλιν ἡ τῶν Λευϊτῶν ἀπαρίθμησις, ἀπὸ μηνιαίου καὶ ἐπάνω. Καὶ κλῆρος αὐτοῖς οὐ δίδοται ἐν μέσῳ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, οὐδὲ συνεπεσκέπησαν αὐτοῖς. Αγιώτερον γὰρ ἀεί που τὸ Ιερώτερον γένος. Διὸ καὶ ἐξῃρημένη τῶν ἄλλων ή ἀπογραφὴ περὶ αὐτοῦ, καὶ κλῆρος αὐτοῖς οὐ μετὰ τῶν ἄλλων, ἀλλὰ καὶ ἐπίσκεψις ἰδική· μερὶς δὲ αὐτοῖς καὶ κλῆρος, αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεός, κατὰ τὸ, ο κάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. » Τῶν γὰρ καλουμένων πτωχῶν τῷ πνεύματι τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν μελλόντων κληρονομείν, παρακληθησομένων δὲ καὶ τῶν ἑλομένων τὸ πενθεῖν, ἐλεηθησομένων δὲ καὶ τῶν ἐλεημόνων· Οἱ καθαρο! τῇ καρδίᾳ, φησί, μακάριοι, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψον- ται. Οὗτοι δ' ἂν εἶεν οἱ παρὰ τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἱερώτεροί τε καὶ ἁγιώτεροι, καὶ κλῆρος αὐτοῖς καὶ μερὶς ἡ ἀκριβὴς θεοπτία, τοῦτ' ἔστιν, ἡ περὶ τῆς θεότητος γνώσις. Τοῦτό τοι Χριστὸς τοῖς ἁγίοις ἀπο στόλοις ἐπηγγέλλετο χαριεῖσθαι, λέγων· « Ταῦτα ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν· ἔρχεται ὥρα, ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω ὑμῖν, ἀλλὰ παρρησίᾳ περὶ τοῦ Πατρὸς ἀπαγγελῶ ὑμῖν. » ᾿Απὸ μηνιαίου δὲ τῶν ἱερωτέρων ἡ ἀπογραφή, καθάπερ ἔφην ἀρτίως. Ανά- γραπτον γάρ, καὶ ἐν βίβλῳ Θεοῦ, τῶν ἁγιωτέρων οὐχὶ δὴ μόνον τὸ ἐν ἰσχύϊ πνευματικῇ καὶ ἐν σοφίᾳ περιφανέστερον, ἀλλὰ καὶ ὅσον ἐστὶν ἐν ἁπλότητι τῇ κατὰ Χριστὸν, καὶ ἐν κακίᾳ νηπιάζον. "Ανάγραπτον οὖν ἅπαν ἐστὶ τὸ γένος τὸ ἱερώτερον, καὶ τὸ σοφόν τε καὶ ἁπλοῦν. Ιδοις δ' ἂν, ὦ Παλλάδι, τοιάνδε τινά διαφορὰν ἐν ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς, γνώμαις τε καὶ τρόποις. Προστέθεικε δὲ ὅτι οὐκ ἦν ἄνθρωπος ἐν τοῖς ο 3.19 DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. B 2.50 A consequentur "; » et in aliis item beatitudinibus vi- [fort. Ma- D as Matth. v, 29.99 Joan, 311, dere licet ejusmodi enim hæreditas misericordium et mitium ac pauperum spiritu, et eorum qui per- secutionem patiuntur propter justitiam, quasi pro- pria est. Sed tamen singulatim quoque et juxta nomina corona gloriæ datur, cum Deus cuique pro recte factorum ratione honores persolvat, gratiam- que fortibus viris, quæ deerat, admeliendo adjiciat ; quamvis ea fortasse tanquam majore mensura cut- mulatioreque distribui intelligenda sit : « Mensuram quippe bonam, « inquit, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum " :›id- que ipsum significare opinor, cum dicit Deus : « Plu- ribus majorem hæreditatem tribues, et paucioribus minorem hæreditatem dabis : unicuique, ut recen- siti sunt, dabitur hæreditas ipsorum ". » Etenim numerus ille nominum major, figura est aperta præstantioris excellentiorisque virtutis ; hic enim sic, ille vero sic laudem meretur, ut ait beatus Paulus". Sorte autem dividitur terra, ea fortasse ratione qua dictum est Deo : In manibus tuis sortes meæ ". Divino quippe arbitrio fiet futurorum bonorum firma distributio, cum, quid cuique tri- buere oporteat, eo tempore ille definiturus sit, cui omnia nostra cognita sunt. Propria autem rursus fit Levitarum enumeratio ab uno mense et supra ; neque sors illis datur in medio filiorum Israel, neque cum illis recensentur. Semper enim sanctius est cæteris genus illud sacratius. Ideoque illorum descriptio ab aliis tribubus exempla est, neque illo- rum sors cum aliis permista; sed tum inspectionem atque recensionem propriam habent, tum vero pars illorum atque sors ille ipse est universorum Deus, juxta illud Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt "., Nam cum ii qui pauperes spi- ritu vocantur, regnum cœlorum hæreditate posses- suri sint; iique consolationem habituri, qui lugere proposuerint; misericordiamque consecuturi, qui misericordes fuerint : Mundi, inquit, corde beati sunt, quoniam ipsi Deum videbunt; hi vero sunt qui præ cæteris omnibus sacratiores ac sanctio- res habentur, sorsque illis et pars constituta est illa excellens Dei visio, id est, ipsius divinitatis cognitio. Hoc ipsum Christus sanctis apostolis largiturum se pollicebatur, cum diceret: Hæc in proverbiis locu- tus sum vobis; venit hora cum non amplius in prover- biis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vo- bis 80, Porro ab uno mense sacratiorum virorum fit descriptio, ut modo dixi: ex illo namque sancto- rum numero non ii solum in libro Dei descripti sunt qui viribus spiritualibus pollent, et sapientiæ nomine sunt clariores, sed quicunque simplicitatem eam quæ secundum Christum est, amplexati sunt, et malitia sunt parvuli. Descriptum igitur est ge- nus illud sacratius universum, tum ii nimirumı qui sapientia, tum qui simplicitate pollent. Facile Luc. vi, 38. Num. xxv, 53, 54. "I Cor. xII, 11. Psal. xxx, 16. Matth. v, 8. 4. 25. C (1) Codl. Vat., αποπλήρωσιν. Magis probo lectionem codicis quo usus sum.

Β Α επεσκεμμένοις ὑπὸ Μωσῆ καὶ Ααρών, οὓς ἐπεσκέ ψαντο τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐρήμῳ Σινά, ὅτι εἶπε Κύριος αὐτοῖς· θανάτῳ ἀποθανοῦνται ἐν τῇ ἐρήμερ καὶ οὐ κατελείφθη ἐξ αὐτῶν οὐδὲ εἷς, πλὴν Χαλάς υἱὸς Ιεφονῆ, καὶ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ· παραδειανός ἐναργῶς, ὅτι μὴ τοῖς ἀπειθήσασιν ἡ κληρονομία, καὶ τὸ ἐν βίβλῳ γεγράφθαι Θεοῦ· πρέποι δ' ἂν μαλ λον τοῖς τὴν πίστιν εἰσδεδεγμένοις, δῆλον δὲ ὅτι τὴν ἐν Χριστῷ· περὶ μὲν γὰρ τῶν ἠπειθηκότων το Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν, ο ὁ θεσπέσιος έφη Δαβίδ. Ὑπεμφαίνει δὲ ἡμῖν καὶ τὸ θεῖον ἐν τούτοις λόγιον, ὅτι τοῖς πιστεύουσιν ἡ χάρις· διὰ γάρ τοι ταύτα πρὸς τῷ Ἰορδάνῃ τὴν ἀπογραφὴν γενέσθαι φησί μυστικῶς ὁ λόγος· ἀνάγραπτος γὰρ ὁ βεβαπτισμένος πλὴν οὐχ ὁλοκλήρως ἀποπέπτωκε τῆς ἐλπίδος ὁ Ἰσραήλ. Σέσωσται γὰρ τὸ κατάλειμμα, κατά την τοῦ προφήτου φωνήν, οὗ τύπος ἂν εἶεν οἱ ἐκ πάν· των καταλελειμμένοι μόνοι Χαλέβ τε καὶ Ἰησοῦς, συγκληρονομούντές τε καὶ ἀπογραφόμεναι τοῖς τῆς ἀπιστίας ἐγκλήμασιν οὐκ ἐνεχομένοις. Επιτήρει δὲ πανταχῆ τὴν τῶν ἁγίων ἀπογραφὴν καὶ κληροδο σίαν. Πράττεται γὰρ διά τε Μωσέως καὶ τοῦ προ χοντος ἐν ἱερωσύνῃ, ἵνα, καθάπερ ἤδη προείπον, τὴν ἕνα δι' ἀμφοῖν νοήσης Χριστόν, ὡς ἀρχιερέα και να μοθέτην, δι' οὗ πᾶσα χάρις, καὶ τὸ ἐν ταῖς ἄνω φέ- ρεσθαι βίβλοις, ἃς καὶ ὁ μακάριος Δανιὴλ τεθεῖσθαι φησιν ἑαυτόν. • Βίβλοι γὰρ ἡνεώχθησαν, » φησίν, ὅτι πολλή που πάντων καὶ διάφορος ἡ ἀπογραφή, διὰ δή τοι τοῦτο πολλὰ, καὶ οὐχ ἓν τὸ βιβλίον. οι χχνι. 6. ** ΠΑΛΛ. Ορθῶς οὖν ἄρα καὶ σοφῶς ὁ τῆς Παρος- μίας ἡμῖν ἔφη λόγος· ο Πλούτου ὀκνηροὶ ἐνδεεῖς γίν νονται· οἱ δὲ ἀνδρεῖοι ἐρείδονται πλούτῳ. » ΚΥΡ. Ἐρείδονται γὰρ οὖν, καὶ Θεὸν ἔχουσιν εὐο μενῆ καὶ προεστηκότα, καὶ καταπιαίνοντα μὲν εὐλο γίαις ταῖς ἄνωθεν, διαφανεστάτῃ δὲ λίαν στεφανοῦντα τιμῇ, καὶ διαβοήτοις αυχήμασι πλουσίως κατακαλ λύνοντα. Η οὐκ ἀληθεύει, λέγων· « Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω; » ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Αποπεραίνει γε μὴν τὰ εἰς δόξαν Θεοῦ πᾶς τις οὖν, οἶμαι, νεανικός, καὶ ἐπισκηκὼς ἀνδρείαν τὴν πνευματικὴν, καὶ ἀντανίστασθαι μεμελετηκώς ὁρατοῖς τε καὶ ἀοράτοις ἐχθροῖς, ἑαυτόν τε καὶ ἐπὶ ρους ἀνασώζειν εἰδὼς, καὶ ἐν Θεῷ πάντα δυνά- μενος. ΠΑΛΛ. Σύμφημε. ΚΥΡ. Βούλει δὴ οὖν αὐτὸ δὴ τοῦτο καταθρῶμεν εὖ μάλα, καθάπερ ἐν πίνακι σκιαγραφηθεν, ἐν τοῖς κατὰ τὸν θεσπέσιον Αβραὰμ ἐπωφελεστάτοις ἡμῖν διηγήμασιν ; ΠΑΛΛ. Ελοίμην ἂν σφόδρα. Πῶς γὰρ οὔ; ΚΥΡ. Γέγραπται τοίνυν, ὡς κατῴκει τε καὶ κατο ηυλίζετο μὲν ἐν Σοδόμοις ὁ Λώτ' ἐπειδὴ δὲ τὴν γῆν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. est autem, Palladi, ejusmodi discrimen in sancto- rum animis, sensibus ac moribus perspicere. Illud quoque adjunxit, neminem ex iis fuisse qui recensiti prius fuerant a Moyse et Aaron, quos recensuerant filios Israel in deserto Sina, quia di- xit Dominus ipsis : Morte morientur in deserto, et non est relictus ne unus quidem ex ipsis, nisi Caleb filius Jephone, et Jesus filius Nave " : in quo perspicue ostendit, non ad incredulos pertinere possessionum distributionem, et illam in Dei libro • descriptionem, sed eis potius convenire qui fidem ni- mirum in Christum amplexi sunt : nam de incredulis ait divinus David: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur ". › In quibus etiam verbis divinus sermo nobis latenter ostendit, cre- dentibus dari gratiam : ideoque mystice Scriptura dicit, prope Jordanem factam esse descriptionem ; is enim describitur, qui baptizatus fuerit. Neque tamen universus Israel spe excidit. Servatæ nam- que sunt reliquise, juxta prophetæ vocem * : cujus rei figuram gerunt Caleb et Jesus, soli ex omnibus relicti, qui hæreditaria illa sorte potirentur, et describerentur una cum iis qui infidelitatis crimine non tenebantur. Animadverte autem ubique sancto- rum hominum descriptionem et agrorum distribu- tionem : geritur enim per Moysen et eum qui sacerdotio praestantissimo fungebatur, ut, sicut jam antea dixi, per utrumque unum Christum intelligas, tanquam sacerdotem summum atque legisla- torem; per quem omnis gratia tribuitur, et illa fit in supernis illis Hbris descriptio: quos etiam beatus Daniel se vidisse dicit. Libri, › inquiens, « apertį sunt : : nam quia multiplex et diversa descriptio est, ideo plures, non unus liber. PALL. Recte igitur ac scite dictum illud e Pro- C verbiisadmonet : Divitiarum pigri indigentes fiunt; strenui autem fulciuntur opibus *. » CYR. Fulciuntur illi quidem, Deumque habent propitium ac propugnatorem, qui coelestibus illos benedictionibus augeat,coronetque, ac præclarissi- mis honoribus et insigni gloria amplissime exornet. An minus vere loqui putas, cum dicit : « Vivo ego, di- cit Dominus, quia glorificantes me glorificabo “?› PALL. Equidem maxime. CYR. Atqui perficit certe quæ ad Dei gloriam pertinent, ut opinor, quisquis fuerit strenuus, et excoluerit spiritualem fortitudinem, et ad obsi- stendum spectabilibus occultisque hostibus fuerit exercitatus, seque et cæteros servare noverit, et omnia in Deo potuerit. PALL. Assentior. CYR. Visne igitur hoc ipsum in iis quæ de bea- Abraham ad maximam utilitatem nostram nar- rantur, velut in tabula quadam leviter adumbra- tum contemplemur? PALL. Velim equidem libentissime ; quidni? CYR. Scriptum est igitur, Lot habitasse versa- tumque esse Sodomis "; cum vero grave et aspe- D Num. Psal. Lxviii, 29. * Isa. x, 21. Gen. xiv, 12. es Pan. vir, 10. ** Prov. xi, 12. *1 Reg. 11, 50.

DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. δεινὸς καὶ βαρὺς κατέθει πόλεμος, τῶν τε ἀγχοῦ, καὶ τῶν ἐκ τῆς ὁμόρου χώρας, ὁμοῦ τοῖς ἡγεῖσθαι λαχοῦσι κατὰ κράτος ἑλόντων τὴν πόλιν, συναπεκο- μίζετο τοῖς ἐξαναστᾶσιν ὁ Λώτ, καὶ ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις δορύληπτος ἦν· παραγενόμενος δέ τις τῶν ἀνασεσω σμένων, «'Απηγγέλη, ο φησίν, ο 'Αβραὰμ τῷ περάτῃ, αὐτὸς δὲ κατῴκει πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρῇ, Αμορ. μαίου τοῦ ἀδελφοῦ Ἐσχώλ, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ Αὐνᾶν, εἰ ἦσαν συνωμόται τοῦ ᾿Αβράμ. ᾿Ακούσας δὲ Αβραμ, ὅτι ήχμαλώτευται Λωτ ὁ ἀδελφιδοῦς αὐτοῦ, Αρίθμησε τοὺς ἰδίους οἰκογενεῖς αὐτοῦ, τριακοσίους δέκα καὶ ὀκτώ. Καὶ κατεδίωξεν οπίσω αὐτῶν ἕως Δάν· καὶ ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτοὺς τὴν νύκτα αὐτὸς, καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ. Καὶ ἐπάταξεν αὐτοὺς, καὶ κατεδίωξεν αὐτοὺς ἕως Χοβά, ἢ ἐστιν ἐν ἀριστερᾷ Δαμασκού. Καὶ ἀπέστρεψε πᾶσαν τὴν ἵππον Σοδόμων, καὶ Λὼτ τὸν ἀδελφιδοῦν αὐτοῦ ἀπέστρεψε, καὶ πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τὰς γυναῖκας, καὶ τὸν λαόν. Ἐξῆλθε δὲ βασιλεὺς Σοδόμων εἰς συνάντησιν αὐτοῦ, μετὰ τὸ ὑποστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς κοπής Χοδολλο- γομόρ, καὶ τῶν βασιλέων τῶν μετὰ αὐτοῦ εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Σαβή. Τοῦτο ἦν τὸ πεδίον τῶν βασιλέων. Καὶ Μελχισεδέκ βασιλεύς Σαλήμ ἐξήνεγκεν ἄρτους καὶ οἶνον· ἦν δὲ ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ ὑψίστου· καὶ εὐλό γησε τὸν ᾿Αβράμ, καὶ εἶπεν· Εὐλογημένος ᾿Αβραμ τῷ Θεῷ τῷ ὑψίστῳ, ὃς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Καὶ εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὁ ὕψιστος, ὃς παρέδωκε τοὺς ἐχθρούς σου υποχειρίους σοι. Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ δεκάτην μοῖραν ἀπὸ πάντων. Εἶπε δὲ βασιλεὺς Σοδό μων πρὸς ᾿Αβράμ· Δός μοι τοὺς ἄνδρας, τὴν δὲ ἴπ-, που λάβε σεαυτῷ. Εἶπε δὲ Ἀβρὰμ πρὸς τὸν βασιλέα ~ Σοδόμων· Ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου πρὸς Κύριον τὸν Θεὸν τὸν ὕψιστον, δς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, εἰ ἀπὸ σπαρτίου ἕως σφυρωτήρος υποδήματος λήψο μας ἀπὸ πάντων τῶν σῶν, ἵνα μὴ εἴπῃς ὅτι Ἐγὼ ἐπλούτισα τὸν ᾿Αβραμ, πλὴν ὧν ἔφαγον οἱ νεανίσκοι, καὶ τῆς μερίδος τῶν ἀνδρῶν τῶν συμπορευθέντων μετ᾿ ἐμοῦ, σχολ, Αυνάν, Μαμβρή· οὗτοι λήψονται μερίδα. Μετὰ δὲ τὰ ῥήματα ταῦτα ἐγενήθη ῥῆμα Κυρίου πρὸς Ἀβρὰμ ἐν δράματι τῆς νυκτός, λέγων· Μὴ φοβοῦ, 'Αβραμ, ἐγὼ ὑπερασπίζω σου, ὁ μισθός σου πολὺς ἔσται σφόδρα. Λέγει δὲ 'Αβράμ, Δέσποτα Κύριε, τί μοι δώσεις; ἐγὼ δὲ ἀπολύομαι ἄτεκνος, ὁ δὲ υἱὸς Μασὲρ τῆς οἰκογενούς μου, οὗτος Δαμασκὸς Ελιέζερ· καὶ εἶπεν Αβράμ· Ἐπειδὴ ἐμοὶ οὐκ Έδωκας σπέρμα, ὁ δὲ οἰκογενής μου κληρονομήσει με. Καὶ εὐθὺς φωνή Κυρίου ἐγένετο πρὸς αὐτὸν, λέγουσα· Οὐ κληρονομήσει σε οὗτος· ἄλλος ἐξελεύ- σεται ἐκ σοῦ, οὗτος κληρονομήσει σε. Εξήγαγε δὲ αὐτὸν ἔξω, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ανάβλεψον δὴ εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἀρίθμησον τοὺς ἀστέρας, εἰ δυνήσῃ ἐξε αριθμῆσαι αὐτούς. Καὶ εἶπεν· Οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. ο Ορος τῶν ἁγίων τὸ ἕτοιμον εἰς εὐ- τολμίαν, καὶ ὅπως ἔχουσι τὸ τληπαθὲς ἐθελούσιον; Αμα γὰρ ἐπύθετο κεκινδυνευκότα τὸν Λωτ, κατ ηλέει μὲν εὐθὺς τοῦ προσγενοῦς τὴν συμφοράν, ἀρ πάσας δὲ τοὺς οἰκογενεῖς, καί τινας τῶν συνωμοτῶν, Ε B A rum bellum in eam regionem invasisset, cumque D tim vox Domini facta est ad eum, dicens: Non hie proximæ ac fnitimæ gentes una cuni ducibus suis vi eam urbem cepissent, una cum iis qui captivi agebantur, Lol quoque abductum simul cum aliis in hostium potestatem venisse: sed, cum quidam ex iis qui evaserant advenisset, ‹ Nuntiata res est, › inquit, « Abraham transfuviali: ipse autem habita- bat ad quercum Mambre, Amorrhæi fratris Eschol, et fratris Aunan, qui erant conjurati Abraham. Audiens autem Abraham quod captivus factus es- set Lot fratris filius, numeravit proprios verna- culos suos trecentos decem et octo; et persecutus est eos usque Dan, et irruit super eos tota nocte, ipse et pueri ejus : et percussit eos, et persecutus est usque Chobal, quæ est ad lævam Damasci, et rc- duxit omnem equitatum Sodomorum, et Lot filium fratris sui reduxit, et omnem substantiam ejus, et mulieres, et populum. Egressus est autem rex Sodomorum in occursum illius, postquam re- versus est a cæde Chodorlaomor, et cæterorum re- gum qui cum illo erant, in vallem Sabe. Hic erat campus regum, et Melchisedech rex Salem proto- lit panes et vinum; erat enim sacerdos Dei altis- simi, et benedixit Abraham, et dixit : Benedictus Abraham Deo altissimo, qui fecit coelum et ter- ram; et benedictus Deus altissimus, qui dedit ho- stes tuos subditos tibi. Et dedit ei decimam par- tem ab omnibus. Dixit autem rex Sodomorum ad Abraham: Da mihi viros, at equitatum accipe tibi ipsi. Dixit autem Abraham ad regem Sodomorum : Εxtender menum mean ad Deum altissimum, qui creavit cœlum et terram, si a filo usque ad corri- giam calceamenti accipiam de omnibus tuis, ne di- cas, Ego ditavi Abraham, præter ea quæ co- mederunt juvenes, et partem virorum qui vene- runt mecum, Eschol, Aunam, Mambre; isti acci- pient partem. Post verba autem hæc factum est verbum Domini ad Abraham in visione, dicens : Ne timeas, Abraham; ego protegam te, merces tua multa erit nimis. Dicit autem Abraham: Domine, quid dabis mihi? ego autem dimittor sine liberis; filius autem Masech vernaculæ meæ, hic Damascus Eliezer et dixit Abraham, Quia mihi non dedisti semen, vernaculus meus hæres meus erit. Et sta- * Gen. xiv, 13-24; xv, 1-5. erit hæres, sed qui exibit ex te, hic erit hæres tuus. Eduxit autem eum foras, et dixit ei : Suspice in coelum, et numera stellas, si poteris numerare eas. Et dixit, Sic erit semen tuum "., Vides quam prompti sint ad audendum sancti viri, quamque sponte sua ad subeunda pericula parati. Simul enim atque audivit ipsum Lot in discrimen venisse, miseratus propinqui calamitatem, arreptis- que vernaculis et fœderatis quibusdam, qui He- bræi non erant, celeriter profectus est adversus eos qui dolorem inusserant, eosque nullo negotio subegit, liberavitque e captivitate tum ipsum fratris

DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. δεινὸς καὶ βαρὺς κατέθει πόλεμος, τῶν τε ἀγχοῦ, καὶ τῶν ἐκ τῆς ὁμόρου χώρας, ὁμοῦ τοῖς ἡγεῖσθαι λαχοῦσι κατὰ κράτος ἑλόντων τὴν πόλιν, συναπεκο- μίζετο τοῖς ἐξαναστᾶσιν ὁ Λώτ, καὶ ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις δορύληπτος ἦν· παραγενόμενος δέ τις τῶν ἀνασεσω σμένων, «'Απηγγέλη, ο φησίν, ο 'Αβραὰμ τῷ περάτῃ, αὐτὸς δὲ κατῴκει πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρῇ, Αμορ. μαίου τοῦ ἀδελφοῦ Ἐσχώλ, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ Αὐνᾶν, εἰ ἦσαν συνωμόται τοῦ ᾿Αβράμ. ᾿Ακούσας δὲ Αβραμ, ὅτι ήχμαλώτευται Λωτ ὁ ἀδελφιδοῦς αὐτοῦ, Αρίθμησε τοὺς ἰδίους οἰκογενεῖς αὐτοῦ, τριακοσίους δέκα καὶ ὀκτώ. Καὶ κατεδίωξεν οπίσω αὐτῶν ἕως Δάν· καὶ ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτοὺς τὴν νύκτα αὐτὸς, καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ. Καὶ ἐπάταξεν αὐτοὺς, καὶ κατεδίωξεν αὐτοὺς ἕως Χοβά, ἢ ἐστιν ἐν ἀριστερᾷ Δαμασκού. Καὶ ἀπέστρεψε πᾶσαν τὴν ἵππον Σοδόμων, καὶ Λὼτ τὸν ἀδελφιδοῦν αὐτοῦ ἀπέστρεψε, καὶ πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τὰς γυναῖκας, καὶ τὸν λαόν. Ἐξῆλθε δὲ βασιλεὺς Σοδόμων εἰς συνάντησιν αὐτοῦ, μετὰ τὸ ὑποστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς κοπής Χοδολλο- γομόρ, καὶ τῶν βασιλέων τῶν μετὰ αὐτοῦ εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Σαβή. Τοῦτο ἦν τὸ πεδίον τῶν βασιλέων. Καὶ Μελχισεδέκ βασιλεύς Σαλήμ ἐξήνεγκεν ἄρτους καὶ οἶνον· ἦν δὲ ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ ὑψίστου· καὶ εὐλό γησε τὸν ᾿Αβράμ, καὶ εἶπεν· Εὐλογημένος ᾿Αβραμ τῷ Θεῷ τῷ ὑψίστῳ, ὃς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Καὶ εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὁ ὕψιστος, ὃς παρέδωκε τοὺς ἐχθρούς σου υποχειρίους σοι. Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ δεκάτην μοῖραν ἀπὸ πάντων. Εἶπε δὲ βασιλεὺς Σοδό μων πρὸς ᾿Αβράμ· Δός μοι τοὺς ἄνδρας, τὴν δὲ ἴπ-, που λάβε σεαυτῷ. Εἶπε δὲ Ἀβρὰμ πρὸς τὸν βασιλέα ~ Σοδόμων· Ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου πρὸς Κύριον τὸν Θεὸν τὸν ὕψιστον, δς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, εἰ ἀπὸ σπαρτίου ἕως σφυρωτήρος υποδήματος λήψο μας ἀπὸ πάντων τῶν σῶν, ἵνα μὴ εἴπῃς ὅτι Ἐγὼ ἐπλούτισα τὸν ᾿Αβραμ, πλὴν ὧν ἔφαγον οἱ νεανίσκοι, καὶ τῆς μερίδος τῶν ἀνδρῶν τῶν συμπορευθέντων μετ᾿ ἐμοῦ, σχολ, Αυνάν, Μαμβρή· οὗτοι λήψονται μερίδα. Μετὰ δὲ τὰ ῥήματα ταῦτα ἐγενήθη ῥῆμα Κυρίου πρὸς Ἀβρὰμ ἐν δράματι τῆς νυκτός, λέγων· Μὴ φοβοῦ, 'Αβραμ, ἐγὼ ὑπερασπίζω σου, ὁ μισθός σου πολὺς ἔσται σφόδρα. Λέγει δὲ 'Αβράμ, Δέσποτα Κύριε, τί μοι δώσεις; ἐγὼ δὲ ἀπολύομαι ἄτεκνος, ὁ δὲ υἱὸς Μασὲρ τῆς οἰκογενούς μου, οὗτος Δαμασκὸς Ελιέζερ· καὶ εἶπεν Αβράμ· Ἐπειδὴ ἐμοὶ οὐκ Έδωκας σπέρμα, ὁ δὲ οἰκογενής μου κληρονομήσει με. Καὶ εὐθὺς φωνή Κυρίου ἐγένετο πρὸς αὐτὸν, λέγουσα· Οὐ κληρονομήσει σε οὗτος· ἄλλος ἐξελεύ- σεται ἐκ σοῦ, οὗτος κληρονομήσει σε. Εξήγαγε δὲ αὐτὸν ἔξω, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ανάβλεψον δὴ εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἀρίθμησον τοὺς ἀστέρας, εἰ δυνήσῃ ἐξε αριθμῆσαι αὐτούς. Καὶ εἶπεν· Οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. ο Ορος τῶν ἁγίων τὸ ἕτοιμον εἰς εὐ- τολμίαν, καὶ ὅπως ἔχουσι τὸ τληπαθὲς ἐθελούσιον; Αμα γὰρ ἐπύθετο κεκινδυνευκότα τὸν Λωτ, κατ ηλέει μὲν εὐθὺς τοῦ προσγενοῦς τὴν συμφοράν, ἀρ πάσας δὲ τοὺς οἰκογενεῖς, καί τινας τῶν συνωμοτῶν, Ε B A rum bellum in eam regionem invasisset, cumque D tim vox Domini facta est ad eum, dicens: Non hie proximæ ac fnitimæ gentes una cuni ducibus suis vi eam urbem cepissent, una cum iis qui captivi agebantur, Lol quoque abductum simul cum aliis in hostium potestatem venisse: sed, cum quidam ex iis qui evaserant advenisset, ‹ Nuntiata res est, › inquit, « Abraham transfuviali: ipse autem habita- bat ad quercum Mambre, Amorrhæi fratris Eschol, et fratris Aunan, qui erant conjurati Abraham. Audiens autem Abraham quod captivus factus es- set Lot fratris filius, numeravit proprios verna- culos suos trecentos decem et octo; et persecutus est eos usque Dan, et irruit super eos tota nocte, ipse et pueri ejus : et percussit eos, et persecutus est usque Chobal, quæ est ad lævam Damasci, et rc- duxit omnem equitatum Sodomorum, et Lot filium fratris sui reduxit, et omnem substantiam ejus, et mulieres, et populum. Egressus est autem rex Sodomorum in occursum illius, postquam re- versus est a cæde Chodorlaomor, et cæterorum re- gum qui cum illo erant, in vallem Sabe. Hic erat campus regum, et Melchisedech rex Salem proto- lit panes et vinum; erat enim sacerdos Dei altis- simi, et benedixit Abraham, et dixit : Benedictus Abraham Deo altissimo, qui fecit coelum et ter- ram; et benedictus Deus altissimus, qui dedit ho- stes tuos subditos tibi. Et dedit ei decimam par- tem ab omnibus. Dixit autem rex Sodomorum ad Abraham: Da mihi viros, at equitatum accipe tibi ipsi. Dixit autem Abraham ad regem Sodomorum : Εxtender menum mean ad Deum altissimum, qui creavit cœlum et terram, si a filo usque ad corri- giam calceamenti accipiam de omnibus tuis, ne di- cas, Ego ditavi Abraham, præter ea quæ co- mederunt juvenes, et partem virorum qui vene- runt mecum, Eschol, Aunam, Mambre; isti acci- pient partem. Post verba autem hæc factum est verbum Domini ad Abraham in visione, dicens : Ne timeas, Abraham; ego protegam te, merces tua multa erit nimis. Dicit autem Abraham: Domine, quid dabis mihi? ego autem dimittor sine liberis; filius autem Masech vernaculæ meæ, hic Damascus Eliezer et dixit Abraham, Quia mihi non dedisti semen, vernaculus meus hæres meus erit. Et sta- * Gen. xiv, 13-24; xv, 1-5. erit hæres, sed qui exibit ex te, hic erit hæres tuus. Eduxit autem eum foras, et dixit ei : Suspice in coelum, et numera stellas, si poteris numerare eas. Et dixit, Sic erit semen tuum "., Vides quam prompti sint ad audendum sancti viri, quamque sponte sua ad subeunda pericula parati. Simul enim atque audivit ipsum Lot in discrimen venisse, miseratus propinqui calamitatem, arreptis- que vernaculis et fœderatis quibusdam, qui He- bræi non erant, celeriter profectus est adversus eos qui dolorem inusserant, eosque nullo negotio subegit, liberavitque e captivitate tum ipsum fratris

DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. IV. δεινὸς καὶ βαρὺς κατέθει πόλεμος, τῶν τε ἀγχοῦ, καὶ τῶν ἐκ τῆς ὁμόρου χώρας, ὁμοῦ τοῖς ἡγεῖσθαι λαχοῦσι κατὰ κράτος ἑλόντων τὴν πόλιν, συναπεκο- μίζετο τοῖς ἐξαναστᾶσιν ὁ Λώτ, καὶ ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις δορύληπτος ἦν· παραγενόμενος δέ τις τῶν ἀνασεσω σμένων, «'Απηγγέλη, ο φησίν, ο 'Αβραὰμ τῷ περάτῃ, αὐτὸς δὲ κατῴκει πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρῇ, Αμορ. μαίου τοῦ ἀδελφοῦ Ἐσχώλ, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ Αὐνᾶν, εἰ ἦσαν συνωμόται τοῦ ᾿Αβράμ. ᾿Ακούσας δὲ Αβραμ, ὅτι ήχμαλώτευται Λωτ ὁ ἀδελφιδοῦς αὐτοῦ, Αρίθμησε τοὺς ἰδίους οἰκογενεῖς αὐτοῦ, τριακοσίους δέκα καὶ ὀκτώ. Καὶ κατεδίωξεν οπίσω αὐτῶν ἕως Δάν· καὶ ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτοὺς τὴν νύκτα αὐτὸς, καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ. Καὶ ἐπάταξεν αὐτοὺς, καὶ κατεδίωξεν αὐτοὺς ἕως Χοβά, ἢ ἐστιν ἐν ἀριστερᾷ Δαμασκού. Καὶ ἀπέστρεψε πᾶσαν τὴν ἵππον Σοδόμων, καὶ Λὼτ τὸν ἀδελφιδοῦν αὐτοῦ ἀπέστρεψε, καὶ πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τὰς γυναῖκας, καὶ τὸν λαόν. Ἐξῆλθε δὲ βασιλεὺς Σοδόμων εἰς συνάντησιν αὐτοῦ, μετὰ τὸ ὑποστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς κοπής Χοδολλο- γομόρ, καὶ τῶν βασιλέων τῶν μετὰ αὐτοῦ εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Σαβή. Τοῦτο ἦν τὸ πεδίον τῶν βασιλέων. Καὶ Μελχισεδέκ βασιλεύς Σαλήμ ἐξήνεγκεν ἄρτους καὶ οἶνον· ἦν δὲ ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ ὑψίστου· καὶ εὐλό γησε τὸν ᾿Αβράμ, καὶ εἶπεν· Εὐλογημένος ᾿Αβραμ τῷ Θεῷ τῷ ὑψίστῳ, ὃς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Καὶ εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὁ ὕψιστος, ὃς παρέδωκε τοὺς ἐχθρούς σου υποχειρίους σοι. Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ δεκάτην μοῖραν ἀπὸ πάντων. Εἶπε δὲ βασιλεὺς Σοδό μων πρὸς ᾿Αβράμ· Δός μοι τοὺς ἄνδρας, τὴν δὲ ἴπ-, που λάβε σεαυτῷ. Εἶπε δὲ Ἀβρὰμ πρὸς τὸν βασιλέα ~ Σοδόμων· Ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου πρὸς Κύριον τὸν Θεὸν τὸν ὕψιστον, δς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, εἰ ἀπὸ σπαρτίου ἕως σφυρωτήρος υποδήματος λήψο μας ἀπὸ πάντων τῶν σῶν, ἵνα μὴ εἴπῃς ὅτι Ἐγὼ ἐπλούτισα τὸν ᾿Αβραμ, πλὴν ὧν ἔφαγον οἱ νεανίσκοι, καὶ τῆς μερίδος τῶν ἀνδρῶν τῶν συμπορευθέντων μετ᾿ ἐμοῦ, σχολ, Αυνάν, Μαμβρή· οὗτοι λήψονται μερίδα. Μετὰ δὲ τὰ ῥήματα ταῦτα ἐγενήθη ῥῆμα Κυρίου πρὸς Ἀβρὰμ ἐν δράματι τῆς νυκτός, λέγων· Μὴ φοβοῦ, 'Αβραμ, ἐγὼ ὑπερασπίζω σου, ὁ μισθός σου πολὺς ἔσται σφόδρα. Λέγει δὲ 'Αβράμ, Δέσποτα Κύριε, τί μοι δώσεις; ἐγὼ δὲ ἀπολύομαι ἄτεκνος, ὁ δὲ υἱὸς Μασὲρ τῆς οἰκογενούς μου, οὗτος Δαμασκὸς Ελιέζερ· καὶ εἶπεν Αβράμ· Ἐπειδὴ ἐμοὶ οὐκ Έδωκας σπέρμα, ὁ δὲ οἰκογενής μου κληρονομήσει με. Καὶ εὐθὺς φωνή Κυρίου ἐγένετο πρὸς αὐτὸν, λέγουσα· Οὐ κληρονομήσει σε οὗτος· ἄλλος ἐξελεύ- σεται ἐκ σοῦ, οὗτος κληρονομήσει σε. Εξήγαγε δὲ αὐτὸν ἔξω, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ανάβλεψον δὴ εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἀρίθμησον τοὺς ἀστέρας, εἰ δυνήσῃ ἐξε αριθμῆσαι αὐτούς. Καὶ εἶπεν· Οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. ο Ορος τῶν ἁγίων τὸ ἕτοιμον εἰς εὐ- τολμίαν, καὶ ὅπως ἔχουσι τὸ τληπαθὲς ἐθελούσιον; Αμα γὰρ ἐπύθετο κεκινδυνευκότα τὸν Λωτ, κατ ηλέει μὲν εὐθὺς τοῦ προσγενοῦς τὴν συμφοράν, ἀρ πάσας δὲ τοὺς οἰκογενεῖς, καί τινας τῶν συνωμοτῶν, Ε B A rum bellum in eam regionem invasisset, cumque D tim vox Domini facta est ad eum, dicens: Non hie proximæ ac fnitimæ gentes una cuni ducibus suis vi eam urbem cepissent, una cum iis qui captivi agebantur, Lol quoque abductum simul cum aliis in hostium potestatem venisse: sed, cum quidam ex iis qui evaserant advenisset, ‹ Nuntiata res est, › inquit, « Abraham transfuviali: ipse autem habita- bat ad quercum Mambre, Amorrhæi fratris Eschol, et fratris Aunan, qui erant conjurati Abraham. Audiens autem Abraham quod captivus factus es- set Lot fratris filius, numeravit proprios verna- culos suos trecentos decem et octo; et persecutus est eos usque Dan, et irruit super eos tota nocte, ipse et pueri ejus : et percussit eos, et persecutus est usque Chobal, quæ est ad lævam Damasci, et rc- duxit omnem equitatum Sodomorum, et Lot filium fratris sui reduxit, et omnem substantiam ejus, et mulieres, et populum. Egressus est autem rex Sodomorum in occursum illius, postquam re- versus est a cæde Chodorlaomor, et cæterorum re- gum qui cum illo erant, in vallem Sabe. Hic erat campus regum, et Melchisedech rex Salem proto- lit panes et vinum; erat enim sacerdos Dei altis- simi, et benedixit Abraham, et dixit : Benedictus Abraham Deo altissimo, qui fecit coelum et ter- ram; et benedictus Deus altissimus, qui dedit ho- stes tuos subditos tibi. Et dedit ei decimam par- tem ab omnibus. Dixit autem rex Sodomorum ad Abraham: Da mihi viros, at equitatum accipe tibi ipsi. Dixit autem Abraham ad regem Sodomorum : Εxtender menum mean ad Deum altissimum, qui creavit cœlum et terram, si a filo usque ad corri- giam calceamenti accipiam de omnibus tuis, ne di- cas, Ego ditavi Abraham, præter ea quæ co- mederunt juvenes, et partem virorum qui vene- runt mecum, Eschol, Aunam, Mambre; isti acci- pient partem. Post verba autem hæc factum est verbum Domini ad Abraham in visione, dicens : Ne timeas, Abraham; ego protegam te, merces tua multa erit nimis. Dicit autem Abraham: Domine, quid dabis mihi? ego autem dimittor sine liberis; filius autem Masech vernaculæ meæ, hic Damascus Eliezer et dixit Abraham, Quia mihi non dedisti semen, vernaculus meus hæres meus erit. Et sta- * Gen. xiv, 13-24; xv, 1-5. erit hæres, sed qui exibit ex te, hic erit hæres tuus. Eduxit autem eum foras, et dixit ei : Suspice in coelum, et numera stellas, si poteris numerare eas. Et dixit, Sic erit semen tuum "., Vides quam prompti sint ad audendum sancti viri, quamque sponte sua ad subeunda pericula parati. Simul enim atque audivit ipsum Lot in discrimen venisse, miseratus propinqui calamitatem, arreptis- que vernaculis et fœderatis quibusdam, qui He- bræi non erant, celeriter profectus est adversus eos qui dolorem inusserant, eosque nullo negotio subegit, liberavitque e captivitate tum ipsum fratris

Χριστός. Οι γε μήν συνωμόται δέχονται μερίδας, εὐλογοῦντος οἶμαι που Θεοῦ, καὶ ἐν τοῖς κατὰ τόν δε τὸν βίον πράγμασι τοὺς τῶν ἁγίων συζηλωτάς· πλεονάζει γὰρ αὐτοῖς ἐκ δικαίας ὁδοῦ συμμέτρως τὰ ὄντα· τοῖς γὰρ οὔπω παντελῶς τῶν ἐπιγείων ἀπο φοιτήσασι, μεμερισμένοις δὲ ὥσπερ Θεῷ τε καὶ κόσμῳ, καὶ τὰς ἐπὶ γῆς εὐλογίας διανέμει Θεός. Οὕτως ηυλόγει τὸν Ἰακώβ, εἰς πλῆθος ἄγων τὰ θρέμματα. ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Εὐδοκιμοῦσι δὲ οὕτως, καὶ λελαμπρυσμέ- νοις, ώς ήδη γνησίοις, τὸ μήτε χρῆναι καταναρκαν φησιν ὁ σώζειν εἰδὼς, καὶ μὴν ὅτι καὶ ἀμφιλαφή κομιοῦνται μισθόν, χρησίμως κατεπαγγέλλεται· ὁμοῦ τὸ ἀναλκί τε καὶ ἀποτολμότατον πάθος ὡς ἀπωτάτω τιθεὶς τῆς τῶν φοβουμένων αὐτὸν ἀγέλης, Β καὶ ἐλπίδι τῶν ἐπηγγελμένων καταθήγων εἰς προ- θυμίας, καὶ καθιστάς ερρωμενεστέρους. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, οὕτω διατιθείς, ποτὲ μὲν ἔφασκε ο Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ δυναμουντί με Χρι στῷ· ο ποτὲ δὲ αὖ « Τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πί στιν τετήρηκα· λοιπὸν ἀπόκειται μοι ὁ τῆς δικαιο- σύνης στέφανος, ο Ασχάλλει δὲ λίαν δ. θεσπέσιος Αβραάμ, καὶ υἱὸν ἔχων οἰκογενῆ, δυσθυμίας οὐκ ἀμοιρεῖ. Τί γάρ μοι δώσεις, φησίν, εἰ ἄτεχνος ἀπολύομαι; καὶ ἀπαιδίας ἐν ἴσῳ ποιεῖται τὸ νόθον ἔχειν καρπόν. Εἶτα Θεὸς ἐπαγγέλλεται τὸν ἐξ ἐλευ- θέρας υἱόν, τουτέστι τὸν Ἰσαὰκ, καὶ ἔσεσθαί φησιν αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ πατέρα πολλῶν ἐθνῶν, ἕξειν δὲ τὸ σπέρμα καθὼς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ· ἐλύπει γὰρ λίαν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, τὸ ὥσπερ ἀπό τινος δούλης, τῆς κατὰ νόμον λατρείας, νόθον ἔχειν καρ τόν. Εζήτουν δὲ μᾶλλον τὸν ἐκ τῆς ἐλευθερίας, τους ἐστι, τὸν ἐκ τῆς Καινῆς Διαθήκης. Οὗτος δὲ ἦν ὁ Χριστὸς, οὗ καὶ εἰς τύπον ὁ Ἰσαὰκ κατ' ἐπαγγελίαν νοεῖται, καὶ διὰ πίστεως. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦ λος, περὶ τῶν ἐν ἑαυτῷ νόμου φησὶν αὐχημάτων, • Ατινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἡγημαι διὰ τὸν Χρι στὸν ζημίαν· ἀλλὰ μὲν οὖν γε καὶ ἡγοῦμαι πάντα ζημίαν εἶναι διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, δι' ἂν τὰ πάντα ἐζημιώ θην, καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερ δήσω, καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ, μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιοσύνην, τὴν διὰ νόμου, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χρι- στοῦ. ὁ Ἐν Χριστῷ γὰρ γεγόνασι πατέρες πολλῶν ἐθνῶν καὶ ἀναριθμήτου σπέρματος, καθάπερ ἀμέ- λει καὶ ᾿Αβραὰμ ἐν Ἰσαάκ. ᾿Αναθήσομεν δὲ τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον, οὐχὶ δὴ μόνοις τοῖς πάλαι τε καὶ ἁγίοις ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς μετ' ἐκείνους τὸ ἱεροῦσθαι λαχοῦσι, καὶ Ἐκκλησιῶν ἡγουμένοις, ἢ καὶ παντί τε λοιπὸν ὁσίῳ καὶ ἀγαθῷ. DE ADORATIONE IN SPIRITO ET VERITATE. LIB. IV. A rebus quæ ad præsentem vitam pertinent, sancto- c D rum virorum æmulatores atque imitatores bene- dicit Deus : abundant enim illis bona, pro suæ con- ditionis modo justa ratione viaque parta; namque iis qui nondum perfecte a terrenis rebus abscesse- runt, et Deo ac mundo divisi quodammodo sunt, etiam terrenas benedictiones tribuit Deus. Sic be. nedixit Jacob cum ejus pecora multiplicavit “. PALL. Recte ais. CYR. Jam vero, tanta laude, tantoque splendore comparato, tanquam germanis jam suis cultoribus hand torpescendum esse inquit ille salutis auctor; fore etiam ut non levem recipiant mercedem, oppor- tune pollicetur : in quo simul imbellis ignavique animi afectum a grege timentium se quam longis- sime repellit, et spe rerum quas pollicetur, ad ani- mi alacritatem exacuit, et fortiores efficit: ideoque etiam beatus Paulus, quia sic affectus erat, non- nunquam ait : c Omnia possum in eo qui me con- fortal, Christo " : : aliquando rursus : Cursum consummavi, fidem servavi; in reliquo reposita est mihi corona justitiæ ". › Ægre fert autem maxime Abraham quod filium haberet vernaculum, et ani- mo angitur : Quid enim, inquit, mihi dabis, si sine liberis dimittor ? nothumque habere fructum, perinde æstimal atque orbitatem. Deinde Deus ex libera fore illi filium, id est Isaac, pollicetur, in eoque patrem se fore multarum gentium, habitu- rumque semen sicut astra coli: moleste namque ferebant sancti apostoli quod velut ex ancilla qua- dam, ex cultu nempe legali, nothum haberent fru- ctum; atque ex libera potius, id est, ex Novo Te- stamento, filium expetebant: is autem erat Chri- stus, in cujus quoque figura Isaac per repromissio- nem atque per fidem natus intelligitur. Itaque bea- tus Paulus de legis ornamentis, quæ sibi inerant, ait: Quæ mihi erant lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimentum : verum etiam exi- stimo omnia detrimentum esse propter emi- nentem scientiam Jesu Christi Domini nostri, pro- pter quem omnium jacturam feci, et arbitror ster- cora esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in ipso non habens meam justitiam, quæ per legem est, sed quæ ex fide est Jesu Christi ". . In Chris sto namque patres multarum gentium et seminis innumerabilis, ut Abraham in Isaac facti sunt. Quod autem hac de re dictum est a nobis, id non solum priscis illis viris ac sanctis apostolis tribuemus, sed ad eos quoque qui post illos sacerdotale sunt officium sortiti, et Ecclesiæ duces constituti, aut etiam ad quemvis sanctum probumque virum referemus. » Genes. xxx, 31. "Philipp. iv, 14. "II Tim. IV, 8. "Genes. xv, 3. "Philipp. 1, 7-9. 1,

Χριστός. Οι γε μήν συνωμόται δέχονται μερίδας, εὐλογοῦντος οἶμαι που Θεοῦ, καὶ ἐν τοῖς κατὰ τόν δε τὸν βίον πράγμασι τοὺς τῶν ἁγίων συζηλωτάς· πλεονάζει γὰρ αὐτοῖς ἐκ δικαίας ὁδοῦ συμμέτρως τὰ ὄντα· τοῖς γὰρ οὔπω παντελῶς τῶν ἐπιγείων ἀπο φοιτήσασι, μεμερισμένοις δὲ ὥσπερ Θεῷ τε καὶ κόσμῳ, καὶ τὰς ἐπὶ γῆς εὐλογίας διανέμει Θεός. Οὕτως ηυλόγει τὸν Ἰακώβ, εἰς πλῆθος ἄγων τὰ θρέμματα. ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Εὐδοκιμοῦσι δὲ οὕτως, καὶ λελαμπρυσμέ- νοις, ώς ήδη γνησίοις, τὸ μήτε χρῆναι καταναρκαν φησιν ὁ σώζειν εἰδὼς, καὶ μὴν ὅτι καὶ ἀμφιλαφή κομιοῦνται μισθόν, χρησίμως κατεπαγγέλλεται· ὁμοῦ τὸ ἀναλκί τε καὶ ἀποτολμότατον πάθος ὡς ἀπωτάτω τιθεὶς τῆς τῶν φοβουμένων αὐτὸν ἀγέλης, Β καὶ ἐλπίδι τῶν ἐπηγγελμένων καταθήγων εἰς προ- θυμίας, καὶ καθιστάς ερρωμενεστέρους. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, οὕτω διατιθείς, ποτὲ μὲν ἔφασκε ο Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ δυναμουντί με Χρι στῷ· ο ποτὲ δὲ αὖ « Τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πί στιν τετήρηκα· λοιπὸν ἀπόκειται μοι ὁ τῆς δικαιο- σύνης στέφανος, ο Ασχάλλει δὲ λίαν δ. θεσπέσιος Αβραάμ, καὶ υἱὸν ἔχων οἰκογενῆ, δυσθυμίας οὐκ ἀμοιρεῖ. Τί γάρ μοι δώσεις, φησίν, εἰ ἄτεχνος ἀπολύομαι; καὶ ἀπαιδίας ἐν ἴσῳ ποιεῖται τὸ νόθον ἔχειν καρπόν. Εἶτα Θεὸς ἐπαγγέλλεται τὸν ἐξ ἐλευ- θέρας υἱόν, τουτέστι τὸν Ἰσαὰκ, καὶ ἔσεσθαί φησιν αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ πατέρα πολλῶν ἐθνῶν, ἕξειν δὲ τὸ σπέρμα καθὼς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ· ἐλύπει γὰρ λίαν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, τὸ ὥσπερ ἀπό τινος δούλης, τῆς κατὰ νόμον λατρείας, νόθον ἔχειν καρ τόν. Εζήτουν δὲ μᾶλλον τὸν ἐκ τῆς ἐλευθερίας, τους ἐστι, τὸν ἐκ τῆς Καινῆς Διαθήκης. Οὗτος δὲ ἦν ὁ Χριστὸς, οὗ καὶ εἰς τύπον ὁ Ἰσαὰκ κατ' ἐπαγγελίαν νοεῖται, καὶ διὰ πίστεως. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦ λος, περὶ τῶν ἐν ἑαυτῷ νόμου φησὶν αὐχημάτων, • Ατινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἡγημαι διὰ τὸν Χρι στὸν ζημίαν· ἀλλὰ μὲν οὖν γε καὶ ἡγοῦμαι πάντα ζημίαν εἶναι διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, δι' ἂν τὰ πάντα ἐζημιώ θην, καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερ δήσω, καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ, μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιοσύνην, τὴν διὰ νόμου, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χρι- στοῦ. ὁ Ἐν Χριστῷ γὰρ γεγόνασι πατέρες πολλῶν ἐθνῶν καὶ ἀναριθμήτου σπέρματος, καθάπερ ἀμέ- λει καὶ ᾿Αβραὰμ ἐν Ἰσαάκ. ᾿Αναθήσομεν δὲ τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον, οὐχὶ δὴ μόνοις τοῖς πάλαι τε καὶ ἁγίοις ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς μετ' ἐκείνους τὸ ἱεροῦσθαι λαχοῦσι, καὶ Ἐκκλησιῶν ἡγουμένοις, ἢ καὶ παντί τε λοιπὸν ὁσίῳ καὶ ἀγαθῷ. DE ADORATIONE IN SPIRITO ET VERITATE. LIB. IV. A rebus quæ ad præsentem vitam pertinent, sancto- c D rum virorum æmulatores atque imitatores bene- dicit Deus : abundant enim illis bona, pro suæ con- ditionis modo justa ratione viaque parta; namque iis qui nondum perfecte a terrenis rebus abscesse- runt, et Deo ac mundo divisi quodammodo sunt, etiam terrenas benedictiones tribuit Deus. Sic be. nedixit Jacob cum ejus pecora multiplicavit “. PALL. Recte ais. CYR. Jam vero, tanta laude, tantoque splendore comparato, tanquam germanis jam suis cultoribus hand torpescendum esse inquit ille salutis auctor; fore etiam ut non levem recipiant mercedem, oppor- tune pollicetur : in quo simul imbellis ignavique animi afectum a grege timentium se quam longis- sime repellit, et spe rerum quas pollicetur, ad ani- mi alacritatem exacuit, et fortiores efficit: ideoque etiam beatus Paulus, quia sic affectus erat, non- nunquam ait : c Omnia possum in eo qui me con- fortal, Christo " : : aliquando rursus : Cursum consummavi, fidem servavi; in reliquo reposita est mihi corona justitiæ ". › Ægre fert autem maxime Abraham quod filium haberet vernaculum, et ani- mo angitur : Quid enim, inquit, mihi dabis, si sine liberis dimittor ? nothumque habere fructum, perinde æstimal atque orbitatem. Deinde Deus ex libera fore illi filium, id est Isaac, pollicetur, in eoque patrem se fore multarum gentium, habitu- rumque semen sicut astra coli: moleste namque ferebant sancti apostoli quod velut ex ancilla qua- dam, ex cultu nempe legali, nothum haberent fru- ctum; atque ex libera potius, id est, ex Novo Te- stamento, filium expetebant: is autem erat Chri- stus, in cujus quoque figura Isaac per repromissio- nem atque per fidem natus intelligitur. Itaque bea- tus Paulus de legis ornamentis, quæ sibi inerant, ait: Quæ mihi erant lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimentum : verum etiam exi- stimo omnia detrimentum esse propter emi- nentem scientiam Jesu Christi Domini nostri, pro- pter quem omnium jacturam feci, et arbitror ster- cora esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in ipso non habens meam justitiam, quæ per legem est, sed quæ ex fide est Jesu Christi ". . In Chris sto namque patres multarum gentium et seminis innumerabilis, ut Abraham in Isaac facti sunt. Quod autem hac de re dictum est a nobis, id non solum priscis illis viris ac sanctis apostolis tribuemus, sed ad eos quoque qui post illos sacerdotale sunt officium sortiti, et Ecclesiæ duces constituti, aut etiam ad quemvis sanctum probumque virum referemus. » Genes. xxx, 31. "Philipp. iv, 14. "II Tim. IV, 8. "Genes. xv, 3. "Philipp. 1, 7-9. 1,

Χριστός. Οι γε μήν συνωμόται δέχονται μερίδας, εὐλογοῦντος οἶμαι που Θεοῦ, καὶ ἐν τοῖς κατὰ τόν δε τὸν βίον πράγμασι τοὺς τῶν ἁγίων συζηλωτάς· πλεονάζει γὰρ αὐτοῖς ἐκ δικαίας ὁδοῦ συμμέτρως τὰ ὄντα· τοῖς γὰρ οὔπω παντελῶς τῶν ἐπιγείων ἀπο φοιτήσασι, μεμερισμένοις δὲ ὥσπερ Θεῷ τε καὶ κόσμῳ, καὶ τὰς ἐπὶ γῆς εὐλογίας διανέμει Θεός. Οὕτως ηυλόγει τὸν Ἰακώβ, εἰς πλῆθος ἄγων τὰ θρέμματα. ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Εὐδοκιμοῦσι δὲ οὕτως, καὶ λελαμπρυσμέ- νοις, ώς ήδη γνησίοις, τὸ μήτε χρῆναι καταναρκαν φησιν ὁ σώζειν εἰδὼς, καὶ μὴν ὅτι καὶ ἀμφιλαφή κομιοῦνται μισθόν, χρησίμως κατεπαγγέλλεται· ὁμοῦ τὸ ἀναλκί τε καὶ ἀποτολμότατον πάθος ὡς ἀπωτάτω τιθεὶς τῆς τῶν φοβουμένων αὐτὸν ἀγέλης, Β καὶ ἐλπίδι τῶν ἐπηγγελμένων καταθήγων εἰς προ- θυμίας, καὶ καθιστάς ερρωμενεστέρους. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, οὕτω διατιθείς, ποτὲ μὲν ἔφασκε ο Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ δυναμουντί με Χρι στῷ· ο ποτὲ δὲ αὖ « Τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πί στιν τετήρηκα· λοιπὸν ἀπόκειται μοι ὁ τῆς δικαιο- σύνης στέφανος, ο Ασχάλλει δὲ λίαν δ. θεσπέσιος Αβραάμ, καὶ υἱὸν ἔχων οἰκογενῆ, δυσθυμίας οὐκ ἀμοιρεῖ. Τί γάρ μοι δώσεις, φησίν, εἰ ἄτεχνος ἀπολύομαι; καὶ ἀπαιδίας ἐν ἴσῳ ποιεῖται τὸ νόθον ἔχειν καρπόν. Εἶτα Θεὸς ἐπαγγέλλεται τὸν ἐξ ἐλευ- θέρας υἱόν, τουτέστι τὸν Ἰσαὰκ, καὶ ἔσεσθαί φησιν αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ πατέρα πολλῶν ἐθνῶν, ἕξειν δὲ τὸ σπέρμα καθὼς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ· ἐλύπει γὰρ λίαν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, τὸ ὥσπερ ἀπό τινος δούλης, τῆς κατὰ νόμον λατρείας, νόθον ἔχειν καρ τόν. Εζήτουν δὲ μᾶλλον τὸν ἐκ τῆς ἐλευθερίας, τους ἐστι, τὸν ἐκ τῆς Καινῆς Διαθήκης. Οὗτος δὲ ἦν ὁ Χριστὸς, οὗ καὶ εἰς τύπον ὁ Ἰσαὰκ κατ' ἐπαγγελίαν νοεῖται, καὶ διὰ πίστεως. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦ λος, περὶ τῶν ἐν ἑαυτῷ νόμου φησὶν αὐχημάτων, • Ατινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἡγημαι διὰ τὸν Χρι στὸν ζημίαν· ἀλλὰ μὲν οὖν γε καὶ ἡγοῦμαι πάντα ζημίαν εἶναι διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, δι' ἂν τὰ πάντα ἐζημιώ θην, καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερ δήσω, καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ, μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιοσύνην, τὴν διὰ νόμου, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χρι- στοῦ. ὁ Ἐν Χριστῷ γὰρ γεγόνασι πατέρες πολλῶν ἐθνῶν καὶ ἀναριθμήτου σπέρματος, καθάπερ ἀμέ- λει καὶ ᾿Αβραὰμ ἐν Ἰσαάκ. ᾿Αναθήσομεν δὲ τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον, οὐχὶ δὴ μόνοις τοῖς πάλαι τε καὶ ἁγίοις ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς μετ' ἐκείνους τὸ ἱεροῦσθαι λαχοῦσι, καὶ Ἐκκλησιῶν ἡγουμένοις, ἢ καὶ παντί τε λοιπὸν ὁσίῳ καὶ ἀγαθῷ. DE ADORATIONE IN SPIRITO ET VERITATE. LIB. IV. A rebus quæ ad præsentem vitam pertinent, sancto- c D rum virorum æmulatores atque imitatores bene- dicit Deus : abundant enim illis bona, pro suæ con- ditionis modo justa ratione viaque parta; namque iis qui nondum perfecte a terrenis rebus abscesse- runt, et Deo ac mundo divisi quodammodo sunt, etiam terrenas benedictiones tribuit Deus. Sic be. nedixit Jacob cum ejus pecora multiplicavit “. PALL. Recte ais. CYR. Jam vero, tanta laude, tantoque splendore comparato, tanquam germanis jam suis cultoribus hand torpescendum esse inquit ille salutis auctor; fore etiam ut non levem recipiant mercedem, oppor- tune pollicetur : in quo simul imbellis ignavique animi afectum a grege timentium se quam longis- sime repellit, et spe rerum quas pollicetur, ad ani- mi alacritatem exacuit, et fortiores efficit: ideoque etiam beatus Paulus, quia sic affectus erat, non- nunquam ait : c Omnia possum in eo qui me con- fortal, Christo " : : aliquando rursus : Cursum consummavi, fidem servavi; in reliquo reposita est mihi corona justitiæ ". › Ægre fert autem maxime Abraham quod filium haberet vernaculum, et ani- mo angitur : Quid enim, inquit, mihi dabis, si sine liberis dimittor ? nothumque habere fructum, perinde æstimal atque orbitatem. Deinde Deus ex libera fore illi filium, id est Isaac, pollicetur, in eoque patrem se fore multarum gentium, habitu- rumque semen sicut astra coli: moleste namque ferebant sancti apostoli quod velut ex ancilla qua- dam, ex cultu nempe legali, nothum haberent fru- ctum; atque ex libera potius, id est, ex Novo Te- stamento, filium expetebant: is autem erat Chri- stus, in cujus quoque figura Isaac per repromissio- nem atque per fidem natus intelligitur. Itaque bea- tus Paulus de legis ornamentis, quæ sibi inerant, ait: Quæ mihi erant lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimentum : verum etiam exi- stimo omnia detrimentum esse propter emi- nentem scientiam Jesu Christi Domini nostri, pro- pter quem omnium jacturam feci, et arbitror ster- cora esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in ipso non habens meam justitiam, quæ per legem est, sed quæ ex fide est Jesu Christi ". . In Chris sto namque patres multarum gentium et seminis innumerabilis, ut Abraham in Isaac facti sunt. Quod autem hac de re dictum est a nobis, id non solum priscis illis viris ac sanctis apostolis tribuemus, sed ad eos quoque qui post illos sacerdotale sunt officium sortiti, et Ecclesiæ duces constituti, aut etiam ad quemvis sanctum probumque virum referemus. » Genes. xxx, 31. "Philipp. iv, 14. "II Tim. IV, 8. "Genes. xv, 3. "Philipp. 1, 7-9. 1,

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. τον, καὶ τὴν τοῦ διαβόλου πλεονεξίαν, εἰ μὴ δι' ἁγιασμοῦ τοῦ κατὰ Χριστόν· καὶ ὅτι οὐκ ἐν νόμῳ ἡ δικαίωσις, ἀλλ' ἐν Χριστῷ. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ τῆς θυσίας ὁ τρόπος τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ εὖ μάλα διεπεραίνετο, καὶ τὰ μὲν τῶν Αἰγυ πτίων πρωτότοκα διολώλει λοιπόν, ἀπεσόβει δὲ τῶν ἡγιασμένων ὡς ἐν τύπῳ Χριστὸς τὸν ὀλοθρευτήν, τότε δὴ μόλις τῆς τῶν κρατούντων ἐκθέοντες γης καὶ πρὸς τὴν ἐπηγγελμένην αὐτοῖς ἀφικέσθαι δια- σπεύδοντες, οὐκ εὐθυδρομοῦσιν εἰς αὐτὴν, περιαγω γαῖς δὲ ὥσπερ ταῖς ἐπὶ θάτερα τῆς εὐθείας ἀπεκου μίζοντο. Γράφει μὲν γὰρ ὧδε πάλιν· « ὡς δὲ ἐξαπ- έστειλε Φαραὼ τὸν λαόν, οὐχ ὡδήγησεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς ὁδὸν γῆς Φιλιστιεὶμ, ὅτι ἐγγὺς ἦν. Εἶπε γὰρ ὁ Θεός· Β Μήποτε μεταμελήσῃ τῷ λαῷ ἰδόντι πόλεμον, καὶ ἀποστρέψῃ εἰς Αἴγυπτον. Καὶ ἐκύκλωσεν ὁ Θεὸς λαὸν αὐτοῦ ὁδὸν τὴν εἰς ἔρημον εἰς τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν. ΠΑΛΛ. Τί δὴ ἄρα καν τούτῳ τὸ κεκρυμμένον· ΚΥΡ. Εκβασανιστέον, εἰ δοκεῖ. Σύνες γὰρ ὅτι παρακειμένης ὁδοῦ τῆς ἐπ᾿ εὐθείας αὐτοῖς, καὶ βρα- χυποροῦντας ἐξὸν ἀφικέσθαι συντόμως (Εγγὺς γὰρ ἦν, φησί, τῆς ἐπαγγελίας ἡ γῆς, δῆλον ὅτι δι' ἑτέρας αὐτοὺς ἀπεκόμιζε, τῆς ἐν κύκλῳ μακρῷ, τὸ ἕτοιμον εἰς ἀπόστασιν, καὶ τὸ ἀσχέτως ἔτι κατανενευκὸς εἰς δειλίαν τῶν πάλαι προεγνωκώς ὁ πάντων Δημιουργός. ΠΑΛΑ. Οὐδέν τι μᾶλλον ἐστι σαφὴς ὁ λόγος. ΚΥΡ. Ιτέον δὴ οὖν ἐπὶ θεωρίαν τὴν πνευματικὴν, τοὺς ἀπὸ ζωῆς κοσμικῆς καὶ δαιμονιώδους πλεονεξίας, ὥσπερ τινὸς γῆς Αἰγυπτίων ἀπαίροντας, ὁδὸς εὐθεῖα καὶ ὀλίγη παντελῶς ἀποφέρει πρὸς ἁγιασμόν, καὶ εἰς S. GYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. DE ADORATIONE ET CULTU IN SPIRITU ET VERITATE LIBER TERTIUS. diaboli tyrannidem, evitari nullo modo posse nim per sanctificationem quæ ex Christo est; justifi- cationemque non in lege, sed in Christo esse. Jam vero cum ejusmodi sacrificium Israelitæ per- fecissent, cumque præterea primogenita Egyptiorum periissent, depulissetque tanquam in figura Chri- stus a sanctifcatis exterminatorem, tum denique vix dominorum terris excesserunt; cumque ad promissam sibi regionem properarent, ad eam non recto cursu, sed flexibus in utramque partem a recto itinere diversis perducti sunt. Sic enim scri- plum est rursum : . Ut vero emisit Pharao populum, non deduxit eos Deus per viam Philistzorum, quia prope erat. Dixit enim Deus: Ne forte pœniteat po- pulum, si viderit bellum, et revertatur in Ægy- plum. Et circumduxit Deus populum suum per viam quæ ducit in desertum ad mare Rubrum . PALL. Quid tandem in ea quoque re mysterii latet? CYR. Exquirendum id est, si ita videtur. Scis enim, cum illis in promptu esset via per quam re- cta in locum tenderetur, ac liceret brevi itinere cito pervenire (prope enim erat terra procul dubio promissionis), per alteram eos duxisse viam, que longo circuitu confceretur; quod ille cunctorum Opifex illorum animum ad desciscendum facilem, et ad metum nimium proclivem longe ante provi- disset. B PALL. Nulla magis perspicua est oratio. CYR. Ad spiritualem igitur contemplationem C transeundum est. Qui a mundana vita dæmoniaco- que dominatu, tanquam ex Ægyptia regione rece- dunt, eos recta brevisque omnino via perducit ad ** Exod. xxı, 4. 81. Mortem, quas ex peccato consecuta est, atque & Οτι ἀμήχανον διαφυγεῖν τὸν ἐξ ἁμαρτίας θάνα

ὁ σίδηρος, καὶ τῇ ὕλῃ πάσῃ μαχόμενος. Αν είπερ τις ἔλοιτο μεταλαχεῖν, καίτοι τὴν ἀρίστην τάξιν ἔχων παρὰ Θεῷ, καὶ ἀναμετρούμενος ἐν πολεμισταῖς, καὶ μὴν καὶ πνευματικαῖς εὐψυχίαις γεγονώς έκα πρεπής, προσκρούσει Θεῷ, καὶ κιβδήλοις παρατρο παῖς καταλυπεῖν ᾑρημένος τὸν σύνοπλόν τε καὶ ἀρωγόν, ταῖς ἐντεῦθεν ὀργαῖς ὑποκείσεται. Α χαλκός· ἰσχὺν δὲ καὶ δυναστείαν, σκληρὸς ὢν ἀγαν ΠΑΛΛ. Εὖ ἔφης. Συναινέσαιμι γὰρ ἄν. Πλην, ἐκεῖνό μοι φράσον, βραχὺ τοῦ πράγματος καὶ τῆς ἱστορίας ἀποκομίσας τὸν λόγον· διατί Κυρίῳ τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον, καὶ ὁ χαλκὸς καὶ σίδηρος, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον, ἢ ὡς ἄχρηστα τυχόν, ἢ ὡς καταμολύνειν εἰδότα, τῆς παρεμβολῆς ἐξεπέμπετο· μυσαρὰ γὰρ δέδειχεν αὐτὰ τῆς πνευματικής θεωρίας ἡ δύναμις. ΚΥΡ. "Οτι, ὦ Παλλάδια, λαμπρότης μὲν ἅπασα, σοφία τε καὶ πλοῦτος, καὶ μὴν καὶ ἰσχὺς, πρεπόντως τε καὶ ὁσίως ἀνακείσεται τῷ Θεῷ. Αὐτοῦ γὰρ ἡ δόξα καὶ ἡ πᾶσα λαμπρότης, πλοῦτός τε καὶ σοφία, καὶ δύναμις. Αλλ' εἰ μέν τις ἔλοιτο παρ' αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ θησαυροῦ Κυρίου πλουτίζοιτο, πλοῦτον δηλονότι τὸν νοητόν, δόξαν τε καὶ σύνεσιν, καὶ ἰσχὺν ἔχει πνευματικήν, περίοπτος ἔσται καὶ ζηλωτός. Εἰ δὲ δὴ βούλοιτο ταυτὶ παρὰ τοῦ κόσμου λαβεῖν, βδελυρός ἔσται καὶ ἀπηχθημένος παρά γε τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ, καὶ ὑπὸ κρίσιν ἔσται καὶ δίκην. Εψεται γὰρ πάντως τῷ μὲν πλούτῳ τὸ φιλήδονον, λαμπρότητι δὲ καὶ Εt ὑπεροχαῖς γείτων εὐθὺς ἡ ὑπεροψία δυναστείαις γε μὴν παραπέπηγεν ή πλεονεξία· σοφίᾳ δὲ τῇ ἐν κόσ σμῳ, τὸ ἐν δόγμασιν ἀκαλλές, κἂν εἰ τὸ εἴηχες έχοι τῶν ἐκεῖνα γεγραφότων ἡ γλῶττα. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ Παυλός φησιν· . Εἰ τίς ἐστιν ἐν ὑμῖν σοφός, μωρός γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός· ἡ γὰρ σοφία τοῦ κόσμου τούτου, μωρία παρὰ Θεῷ ἐστιν. » Αχαρ δὴ οὖν, οὐκ ἐκ θησαυροῦ Χριστοῦ λαβὼν, ἀλλ' ὥσπερ ἀπὸ κόσμου τῆς Ἱεριχούς, προσκρούει Θεῷ. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν βλάβη καὶ τὰ ἐκ θείας ὀργῆς συμβαίνοντα, οὐκ ἐπὶ μόνον ἐχώρει τὸν ἐπὶ τοῖσδε κατεγνωσμένον, ἀλλ' ὅλην ἐκάκου τὴν συναγωγήν· ἀμέτοχος γὰρ γεγονώς ἐπι κουρίας τῆς ἄνωθεν, ἀδρανής τε καὶ ἄναλκις ἦν ὁ πάλαι δυσαλωτότατος Ισραήλ. ΠΑΛΛ. Καὶ πῶς ἢ πόθεν ἀναμάθοιμεν, ὡς ἔστιν ἀληθὴς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος; ΚΥΡ. Από γε τῶν ἐφεξῆς γεγραμμένων. Μετά γὰρ τὰ κατὰ τὴν Ἱεριχὼ καὶ τὰ ἐπ' αὐτῇ λαμπρῶς καὶ νεανικῶς εἰργασμένα παρὰ παντὸς Ισραήλ, ἀπέστειλεν Ἰησοῦς ἄνδρας ἀπὸ Ἱεριχὼ εἰς Γαῖ, λέ- γων Αναβάντες κατασκέψασθε τὴν Γαΐ. Καὶ ἀνέβησαν οἱ ἄνδρες καὶ κατεσκέψαντο τὴν Γαῖ, καὶ ἀν- έστρεψαν πρὸς Ἰησοῦν, καὶ εἶπαν πρὸς αὐτόν· Μὴ ἀναβαινέτω πᾶς ὁ λαὸς, ἀλλ' ὡσεὶ δισχίλιοι ή τρισχί λιοι ἄνδρες ἀναβαινέτωσαν, καὶ ἐκπολιορκησάτωσαν τὴν πόλιν. Μὴ ἀναγάγῃς ἐκεῖ τὸν λαὸν ἅπαντα· ὀλίγοι γάρ εἰτι. Καὶ ἀνέβησαν ἐκεῖ ὡσεὶ τρισχίλιοι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. terit aes ; vires denique, atque potentiam, ferrum, quod et durum admodum sit, et cum omnium cor- porum materia pugnans : quæ si quis adipisci vo- luerit, quamvis ille præcipuo sit apud Deum loco, et inter bellatores numeretur, spirituali quoque ani- mi magnitudine sit insignis, is procul dubio Deum offendit; cumque eum furtiva subtractione offen- dere in animum induxerit, qui et in armis comes ac socius erat, et auxiliator, consequenti vindictæ subjacebit. PALL. Recte ais. Assentior enim tibi. Cæterum illud mihi explices velim, parumper a re gesta el historia deflectens orationem, cur Deo argentum, et aurum, as item ac ferrum sit consecratum, ac non potius ea vel tanquam inutilia fortasse, vel tan- quam ejusmodi quæ polluere possent, e castris ab- jecta sint: nam spiritualis contemplationis facultas abominanda fuisse demonstravit. B C CYR. Quia splendor omnis, Palladi, sa- pientiaque, et opes, atque etiam vires convenienter ac juste Deo tribuuntur; illius enim est gloria, et splendor omnis, et opes, et sapientia, et potentia. Cæterum quisquis ab illo acceperit, et ex illius the- sauro ditatus divitiis, videlicet intellectualibus fue- rit, gloriamque et sapientiam ac potentiam habue- rit spiritualem, ille vero conspicuus erit ac felix; sin hac eadem a mundo accipere maluerit, exsecrau- dus erit, et invisus Deo virtutis amatori, ac judicio . penæque obnoxius. Omnino enim divitias conse- quitur voluptas ; splendori autem atque amplitudini c vicina est continuo superbia : potentia vero adjun- cta iniquitas; sapientiæ mundanæ denique perver- sitàs dogmatum, quamvis eorum qui illa scri- pserunt lingua suaviter sonet. Hujusmodi quiddam Paulus ait: Si quis est in vobis sapiens, stultus ftat, ut sit sapiens: sapientia enim hujus mundi stultitia est apud Deum "., Achar igitur, cum hæc non e Christi thesauro, sed velut e mundo, ex ipsa urbe Jericho accepisset, offendit Deum. Sed quæ inde ex ira Dei consecuta sunt, non ad eum sɔlum pertinuerunt, qui eo crimine damnatus erat, sed totam synagogam affixerunt: ille enim quondamn invictus populus Israel, expers præsidii superni factus, infirmus et imbellis fuit. PALL. Quomodo aut undenam edoceri possu- D mus verum esse quod est a te hac de re dictum? CYR. Ex iis quæ consequenter scripta sunt. Post illa enim quæ cirea urbem Jericho, et adver- sus eam, sunt præclare ac fortiter gesta, ex uni- verso Israelis populo lectos viros misit Jesus ab Jericho in oppidum Gai, dicens: Ascendentes considerate Gai. Et ascenderunt viri illi, et consi- deraverunt Gai, et reversi sunt ad Jesum, et dixe- runt ei: Ne ascendat ad eam omnis populus, sed circiter duo aut tria millia virorum ascendant, et obsideant urbem: ne ducas co universum popu- lum; pauci namque sunt. ascenderunt eo viri cir- • Cor. 1, 19.

ὁ σίδηρος, καὶ τῇ ὕλῃ πάσῃ μαχόμενος. Αν είπερ τις ἔλοιτο μεταλαχεῖν, καίτοι τὴν ἀρίστην τάξιν ἔχων παρὰ Θεῷ, καὶ ἀναμετρούμενος ἐν πολεμισταῖς, καὶ μὴν καὶ πνευματικαῖς εὐψυχίαις γεγονώς έκα πρεπής, προσκρούσει Θεῷ, καὶ κιβδήλοις παρατρο παῖς καταλυπεῖν ᾑρημένος τὸν σύνοπλόν τε καὶ ἀρωγόν, ταῖς ἐντεῦθεν ὀργαῖς ὑποκείσεται. Α χαλκός· ἰσχὺν δὲ καὶ δυναστείαν, σκληρὸς ὢν ἀγαν ΠΑΛΛ. Εὖ ἔφης. Συναινέσαιμι γὰρ ἄν. Πλην, ἐκεῖνό μοι φράσον, βραχὺ τοῦ πράγματος καὶ τῆς ἱστορίας ἀποκομίσας τὸν λόγον· διατί Κυρίῳ τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον, καὶ ὁ χαλκὸς καὶ σίδηρος, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον, ἢ ὡς ἄχρηστα τυχόν, ἢ ὡς καταμολύνειν εἰδότα, τῆς παρεμβολῆς ἐξεπέμπετο· μυσαρὰ γὰρ δέδειχεν αὐτὰ τῆς πνευματικής θεωρίας ἡ δύναμις. ΚΥΡ. "Οτι, ὦ Παλλάδια, λαμπρότης μὲν ἅπασα, σοφία τε καὶ πλοῦτος, καὶ μὴν καὶ ἰσχὺς, πρεπόντως τε καὶ ὁσίως ἀνακείσεται τῷ Θεῷ. Αὐτοῦ γὰρ ἡ δόξα καὶ ἡ πᾶσα λαμπρότης, πλοῦτός τε καὶ σοφία, καὶ δύναμις. Αλλ' εἰ μέν τις ἔλοιτο παρ' αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ θησαυροῦ Κυρίου πλουτίζοιτο, πλοῦτον δηλονότι τὸν νοητόν, δόξαν τε καὶ σύνεσιν, καὶ ἰσχὺν ἔχει πνευματικήν, περίοπτος ἔσται καὶ ζηλωτός. Εἰ δὲ δὴ βούλοιτο ταυτὶ παρὰ τοῦ κόσμου λαβεῖν, βδελυρός ἔσται καὶ ἀπηχθημένος παρά γε τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ, καὶ ὑπὸ κρίσιν ἔσται καὶ δίκην. Εψεται γὰρ πάντως τῷ μὲν πλούτῳ τὸ φιλήδονον, λαμπρότητι δὲ καὶ Εt ὑπεροχαῖς γείτων εὐθὺς ἡ ὑπεροψία δυναστείαις γε μὴν παραπέπηγεν ή πλεονεξία· σοφίᾳ δὲ τῇ ἐν κόσ σμῳ, τὸ ἐν δόγμασιν ἀκαλλές, κἂν εἰ τὸ εἴηχες έχοι τῶν ἐκεῖνα γεγραφότων ἡ γλῶττα. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ Παυλός φησιν· . Εἰ τίς ἐστιν ἐν ὑμῖν σοφός, μωρός γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός· ἡ γὰρ σοφία τοῦ κόσμου τούτου, μωρία παρὰ Θεῷ ἐστιν. » Αχαρ δὴ οὖν, οὐκ ἐκ θησαυροῦ Χριστοῦ λαβὼν, ἀλλ' ὥσπερ ἀπὸ κόσμου τῆς Ἱεριχούς, προσκρούει Θεῷ. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν βλάβη καὶ τὰ ἐκ θείας ὀργῆς συμβαίνοντα, οὐκ ἐπὶ μόνον ἐχώρει τὸν ἐπὶ τοῖσδε κατεγνωσμένον, ἀλλ' ὅλην ἐκάκου τὴν συναγωγήν· ἀμέτοχος γὰρ γεγονώς ἐπι κουρίας τῆς ἄνωθεν, ἀδρανής τε καὶ ἄναλκις ἦν ὁ πάλαι δυσαλωτότατος Ισραήλ. ΠΑΛΛ. Καὶ πῶς ἢ πόθεν ἀναμάθοιμεν, ὡς ἔστιν ἀληθὴς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος; ΚΥΡ. Από γε τῶν ἐφεξῆς γεγραμμένων. Μετά γὰρ τὰ κατὰ τὴν Ἱεριχὼ καὶ τὰ ἐπ' αὐτῇ λαμπρῶς καὶ νεανικῶς εἰργασμένα παρὰ παντὸς Ισραήλ, ἀπέστειλεν Ἰησοῦς ἄνδρας ἀπὸ Ἱεριχὼ εἰς Γαῖ, λέ- γων Αναβάντες κατασκέψασθε τὴν Γαΐ. Καὶ ἀνέβησαν οἱ ἄνδρες καὶ κατεσκέψαντο τὴν Γαῖ, καὶ ἀν- έστρεψαν πρὸς Ἰησοῦν, καὶ εἶπαν πρὸς αὐτόν· Μὴ ἀναβαινέτω πᾶς ὁ λαὸς, ἀλλ' ὡσεὶ δισχίλιοι ή τρισχί λιοι ἄνδρες ἀναβαινέτωσαν, καὶ ἐκπολιορκησάτωσαν τὴν πόλιν. Μὴ ἀναγάγῃς ἐκεῖ τὸν λαὸν ἅπαντα· ὀλίγοι γάρ εἰτι. Καὶ ἀνέβησαν ἐκεῖ ὡσεὶ τρισχίλιοι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. terit aes ; vires denique, atque potentiam, ferrum, quod et durum admodum sit, et cum omnium cor- porum materia pugnans : quæ si quis adipisci vo- luerit, quamvis ille præcipuo sit apud Deum loco, et inter bellatores numeretur, spirituali quoque ani- mi magnitudine sit insignis, is procul dubio Deum offendit; cumque eum furtiva subtractione offen- dere in animum induxerit, qui et in armis comes ac socius erat, et auxiliator, consequenti vindictæ subjacebit. PALL. Recte ais. Assentior enim tibi. Cæterum illud mihi explices velim, parumper a re gesta el historia deflectens orationem, cur Deo argentum, et aurum, as item ac ferrum sit consecratum, ac non potius ea vel tanquam inutilia fortasse, vel tan- quam ejusmodi quæ polluere possent, e castris ab- jecta sint: nam spiritualis contemplationis facultas abominanda fuisse demonstravit. B C CYR. Quia splendor omnis, Palladi, sa- pientiaque, et opes, atque etiam vires convenienter ac juste Deo tribuuntur; illius enim est gloria, et splendor omnis, et opes, et sapientia, et potentia. Cæterum quisquis ab illo acceperit, et ex illius the- sauro ditatus divitiis, videlicet intellectualibus fue- rit, gloriamque et sapientiam ac potentiam habue- rit spiritualem, ille vero conspicuus erit ac felix; sin hac eadem a mundo accipere maluerit, exsecrau- dus erit, et invisus Deo virtutis amatori, ac judicio . penæque obnoxius. Omnino enim divitias conse- quitur voluptas ; splendori autem atque amplitudini c vicina est continuo superbia : potentia vero adjun- cta iniquitas; sapientiæ mundanæ denique perver- sitàs dogmatum, quamvis eorum qui illa scri- pserunt lingua suaviter sonet. Hujusmodi quiddam Paulus ait: Si quis est in vobis sapiens, stultus ftat, ut sit sapiens: sapientia enim hujus mundi stultitia est apud Deum "., Achar igitur, cum hæc non e Christi thesauro, sed velut e mundo, ex ipsa urbe Jericho accepisset, offendit Deum. Sed quæ inde ex ira Dei consecuta sunt, non ad eum sɔlum pertinuerunt, qui eo crimine damnatus erat, sed totam synagogam affixerunt: ille enim quondamn invictus populus Israel, expers præsidii superni factus, infirmus et imbellis fuit. PALL. Quomodo aut undenam edoceri possu- D mus verum esse quod est a te hac de re dictum? CYR. Ex iis quæ consequenter scripta sunt. Post illa enim quæ cirea urbem Jericho, et adver- sus eam, sunt præclare ac fortiter gesta, ex uni- verso Israelis populo lectos viros misit Jesus ab Jericho in oppidum Gai, dicens: Ascendentes considerate Gai. Et ascenderunt viri illi, et consi- deraverunt Gai, et reversi sunt ad Jesum, et dixe- runt ei: Ne ascendat ad eam omnis populus, sed circiter duo aut tria millia virorum ascendant, et obsideant urbem: ne ducas co universum popu- lum; pauci namque sunt. ascenderunt eo viri cir- • Cor. 1, 19.

ὁ σίδηρος, καὶ τῇ ὕλῃ πάσῃ μαχόμενος. Αν είπερ τις ἔλοιτο μεταλαχεῖν, καίτοι τὴν ἀρίστην τάξιν ἔχων παρὰ Θεῷ, καὶ ἀναμετρούμενος ἐν πολεμισταῖς, καὶ μὴν καὶ πνευματικαῖς εὐψυχίαις γεγονώς έκα πρεπής, προσκρούσει Θεῷ, καὶ κιβδήλοις παρατρο παῖς καταλυπεῖν ᾑρημένος τὸν σύνοπλόν τε καὶ ἀρωγόν, ταῖς ἐντεῦθεν ὀργαῖς ὑποκείσεται. Α χαλκός· ἰσχὺν δὲ καὶ δυναστείαν, σκληρὸς ὢν ἀγαν ΠΑΛΛ. Εὖ ἔφης. Συναινέσαιμι γὰρ ἄν. Πλην, ἐκεῖνό μοι φράσον, βραχὺ τοῦ πράγματος καὶ τῆς ἱστορίας ἀποκομίσας τὸν λόγον· διατί Κυρίῳ τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον, καὶ ὁ χαλκὸς καὶ σίδηρος, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον, ἢ ὡς ἄχρηστα τυχόν, ἢ ὡς καταμολύνειν εἰδότα, τῆς παρεμβολῆς ἐξεπέμπετο· μυσαρὰ γὰρ δέδειχεν αὐτὰ τῆς πνευματικής θεωρίας ἡ δύναμις. ΚΥΡ. "Οτι, ὦ Παλλάδια, λαμπρότης μὲν ἅπασα, σοφία τε καὶ πλοῦτος, καὶ μὴν καὶ ἰσχὺς, πρεπόντως τε καὶ ὁσίως ἀνακείσεται τῷ Θεῷ. Αὐτοῦ γὰρ ἡ δόξα καὶ ἡ πᾶσα λαμπρότης, πλοῦτός τε καὶ σοφία, καὶ δύναμις. Αλλ' εἰ μέν τις ἔλοιτο παρ' αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ θησαυροῦ Κυρίου πλουτίζοιτο, πλοῦτον δηλονότι τὸν νοητόν, δόξαν τε καὶ σύνεσιν, καὶ ἰσχὺν ἔχει πνευματικήν, περίοπτος ἔσται καὶ ζηλωτός. Εἰ δὲ δὴ βούλοιτο ταυτὶ παρὰ τοῦ κόσμου λαβεῖν, βδελυρός ἔσται καὶ ἀπηχθημένος παρά γε τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ, καὶ ὑπὸ κρίσιν ἔσται καὶ δίκην. Εψεται γὰρ πάντως τῷ μὲν πλούτῳ τὸ φιλήδονον, λαμπρότητι δὲ καὶ Εt ὑπεροχαῖς γείτων εὐθὺς ἡ ὑπεροψία δυναστείαις γε μὴν παραπέπηγεν ή πλεονεξία· σοφίᾳ δὲ τῇ ἐν κόσ σμῳ, τὸ ἐν δόγμασιν ἀκαλλές, κἂν εἰ τὸ εἴηχες έχοι τῶν ἐκεῖνα γεγραφότων ἡ γλῶττα. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ Παυλός φησιν· . Εἰ τίς ἐστιν ἐν ὑμῖν σοφός, μωρός γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός· ἡ γὰρ σοφία τοῦ κόσμου τούτου, μωρία παρὰ Θεῷ ἐστιν. » Αχαρ δὴ οὖν, οὐκ ἐκ θησαυροῦ Χριστοῦ λαβὼν, ἀλλ' ὥσπερ ἀπὸ κόσμου τῆς Ἱεριχούς, προσκρούει Θεῷ. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν βλάβη καὶ τὰ ἐκ θείας ὀργῆς συμβαίνοντα, οὐκ ἐπὶ μόνον ἐχώρει τὸν ἐπὶ τοῖσδε κατεγνωσμένον, ἀλλ' ὅλην ἐκάκου τὴν συναγωγήν· ἀμέτοχος γὰρ γεγονώς ἐπι κουρίας τῆς ἄνωθεν, ἀδρανής τε καὶ ἄναλκις ἦν ὁ πάλαι δυσαλωτότατος Ισραήλ. ΠΑΛΛ. Καὶ πῶς ἢ πόθεν ἀναμάθοιμεν, ὡς ἔστιν ἀληθὴς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος; ΚΥΡ. Από γε τῶν ἐφεξῆς γεγραμμένων. Μετά γὰρ τὰ κατὰ τὴν Ἱεριχὼ καὶ τὰ ἐπ' αὐτῇ λαμπρῶς καὶ νεανικῶς εἰργασμένα παρὰ παντὸς Ισραήλ, ἀπέστειλεν Ἰησοῦς ἄνδρας ἀπὸ Ἱεριχὼ εἰς Γαῖ, λέ- γων Αναβάντες κατασκέψασθε τὴν Γαΐ. Καὶ ἀνέβησαν οἱ ἄνδρες καὶ κατεσκέψαντο τὴν Γαῖ, καὶ ἀν- έστρεψαν πρὸς Ἰησοῦν, καὶ εἶπαν πρὸς αὐτόν· Μὴ ἀναβαινέτω πᾶς ὁ λαὸς, ἀλλ' ὡσεὶ δισχίλιοι ή τρισχί λιοι ἄνδρες ἀναβαινέτωσαν, καὶ ἐκπολιορκησάτωσαν τὴν πόλιν. Μὴ ἀναγάγῃς ἐκεῖ τὸν λαὸν ἅπαντα· ὀλίγοι γάρ εἰτι. Καὶ ἀνέβησαν ἐκεῖ ὡσεὶ τρισχίλιοι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. terit aes ; vires denique, atque potentiam, ferrum, quod et durum admodum sit, et cum omnium cor- porum materia pugnans : quæ si quis adipisci vo- luerit, quamvis ille præcipuo sit apud Deum loco, et inter bellatores numeretur, spirituali quoque ani- mi magnitudine sit insignis, is procul dubio Deum offendit; cumque eum furtiva subtractione offen- dere in animum induxerit, qui et in armis comes ac socius erat, et auxiliator, consequenti vindictæ subjacebit. PALL. Recte ais. Assentior enim tibi. Cæterum illud mihi explices velim, parumper a re gesta el historia deflectens orationem, cur Deo argentum, et aurum, as item ac ferrum sit consecratum, ac non potius ea vel tanquam inutilia fortasse, vel tan- quam ejusmodi quæ polluere possent, e castris ab- jecta sint: nam spiritualis contemplationis facultas abominanda fuisse demonstravit. B C CYR. Quia splendor omnis, Palladi, sa- pientiaque, et opes, atque etiam vires convenienter ac juste Deo tribuuntur; illius enim est gloria, et splendor omnis, et opes, et sapientia, et potentia. Cæterum quisquis ab illo acceperit, et ex illius the- sauro ditatus divitiis, videlicet intellectualibus fue- rit, gloriamque et sapientiam ac potentiam habue- rit spiritualem, ille vero conspicuus erit ac felix; sin hac eadem a mundo accipere maluerit, exsecrau- dus erit, et invisus Deo virtutis amatori, ac judicio . penæque obnoxius. Omnino enim divitias conse- quitur voluptas ; splendori autem atque amplitudini c vicina est continuo superbia : potentia vero adjun- cta iniquitas; sapientiæ mundanæ denique perver- sitàs dogmatum, quamvis eorum qui illa scri- pserunt lingua suaviter sonet. Hujusmodi quiddam Paulus ait: Si quis est in vobis sapiens, stultus ftat, ut sit sapiens: sapientia enim hujus mundi stultitia est apud Deum "., Achar igitur, cum hæc non e Christi thesauro, sed velut e mundo, ex ipsa urbe Jericho accepisset, offendit Deum. Sed quæ inde ex ira Dei consecuta sunt, non ad eum sɔlum pertinuerunt, qui eo crimine damnatus erat, sed totam synagogam affixerunt: ille enim quondamn invictus populus Israel, expers præsidii superni factus, infirmus et imbellis fuit. PALL. Quomodo aut undenam edoceri possu- D mus verum esse quod est a te hac de re dictum? CYR. Ex iis quæ consequenter scripta sunt. Post illa enim quæ cirea urbem Jericho, et adver- sus eam, sunt præclare ac fortiter gesta, ex uni- verso Israelis populo lectos viros misit Jesus ab Jericho in oppidum Gai, dicens: Ascendentes considerate Gai. Et ascenderunt viri illi, et consi- deraverunt Gai, et reversi sunt ad Jesum, et dixe- runt ei: Ne ascendat ad eam omnis populus, sed circiter duo aut tria millia virorum ascendant, et obsideant urbem: ne ducas co universum popu- lum; pauci namque sunt. ascenderunt eo viri cir- • Cor. 1, 19.

Α μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοί, ο "Αρά σοι δέ- δειχται σαφῶς, ἐν μὲν τῷ πρώτῳ τῷ ᾿Αβραάμ, ὡς ἀπήμαντα μὲν τοῖς ἁγίοις διαμένει τὰ εἰς ἀλκὴν αὐτ χήματα· ἔψηται δὲ ῥᾳδίως τὸ δεδυνῆσθαι καταθλείν τῶν ἐχθρῶν, εἰ μηδὲν ἔλοιντο τῶν ἀπὸ κόσμου ζητεῖν· ἐν δέ γε τῷ ᾿Αχαρ, εἰς τὸ τούτοις ἐναντίον ἐκκεχωρη κότα τὰ πράγματα, ἀποκλίναντι τῆς εὐθείας, καὶ νενευκότι πρὸς τὰ ἐν κόσμῳ ; • ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν σαφής γὰρ ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οτι δὲ χρὴ τοὺς ἁγίους πανταχή μονοπρό πους ὁρᾶσθαι, καὶ οὐχ ετερογνώμονας, σαφὲς ἂν γέν νοιτο, τοῦ νόμου λέγοντος ἐναργώς· « Οὐκ ἔσται σκεύη ἀνδρὸς ἐπὶ γυναικί, οὐδὲ μὴ ἐνδύσηται ἀνὴρ στολὴν γυναικείαν, ὅτι βδέλυγμά ἐστιν ἐνώπιον Κυρίου πᾶς Β ὁ ποιῶν ταῦτα. » Βδέλυγμα γὰρ ἐν ἴσῳ παρὰ Θεῷ καὶ ἀκαλλέστατον θέαμα, γενναιότητος ὑπόληψις ἐπὶ ματ λακισμοῖς· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ εἶναι σκεύη ἀνδρὸς ἐπὶ γυναικί · καὶ τὸ νοσεῖν ἐν ἀνδρείαις τὸν μαλακισμόν· τοῦτο γὰρ ὁμοίως τὸ ἐνδύσασθαι τὸν ἄνδρα στολὴν γυναικείαν. ΠΑΛΛ. Οἷον δὴ τί φής; ΚΥΡ. Οὐ χρήμα πονηρὸν καὶ ἀδόκιμον ἡ ὑπόκρισις παρά τε Θεῷ καὶ ἀνθρώποις ; ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Αρ' οὖν εἴ τις εἴη φιλήδονος καὶ ἀκρατής, καὶ ἐξ αὐτῶν ἐλέγχοιτο τῶν δρωμένων, ὡς ἔστι τοιοῦ τος, εἶτα τῆς ἐπιεικείας κατάπλαστον ἐφ' ἑαυτῷ ποιοῖτο τὴν δόξαν, ἐπαινέσαις ἂν τόν γε τοιοῦτον αὐτ τὸς, ὦ Παλλάδιο; ΠΑΛΛ. Οὐ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τί δὲ δὴ τὸν ἀληθῶς κόσμιον καὶ εὐσχήμονα, οὐκ οἰήσῃ δεῖν ἐν ταυτότητι γνώμης ερηρεισμένον, οὐχ ἑτερόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶ γινώσκεσθαι ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Οὐκοῦν μήποτε το εύθρυπτόν τε καὶ μαλθα κὸν φρόνημά τινων, τήν τῆς ἀνδρείας ὑποτρεχέτω δόξαν· τοῦτο γὰρ τὸ, Οὐκ ἔσται σκεύη ἀνδρὸς ἐπὶ γυναικί · μήτε μὴν τὸ ἀληθῶς εὐσθενὲς ζητείτω τὸ μαλθακόν· τοῦτο γὰρ πάλιν τὸ, Οὐ μὴ ἐνδύσηται ἀνὴρ στολήν γυναικείαν. Ἴση γὰρ ὥσπερ ἐν ἀμφοῖν ἡ φαυλότης, καὶ ὕβρις εἰς ἀρετὴν τὰ ἐγκλήματα. ΠΑΛΛ. Σφαλερόν, ὡς ἔοικεν, ὁ μαλθακισμὸς, καὶ τὸ χρῆμά ἐστιν οὐκ ἀζήμιον. ΚΥΡ. Μὴ γὰρ ἐνδοιάσῃς ὅλως. Απόβλητον γὰρ κομιδῇ, καὶ θεομισὲς τὸ πάθος· τοιγάρτοι καὶ τῶν ἱερῶν ἐκπέμπεται καταλόγων ὁ τοῖς τοιοῖσδε τυχόν ἐγκλήμασιν ἐνεχόμενος. Χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι τόν γε ἀληθῶς εὐσθενῆ τε καὶ γενναιότατον, μηδαμή τὸν οἰκεῖον περιθραύεσθαι νοῦν ἀμελετήτως ἐν, δείμα- τος δὲ καὶ ὄχνου παντὸς ἀνωτέρω τηρεῖν, καὶ πίστει μὲν τῇ εἰς Θεὸν ἀμωμήτως ερηρεισμένον, ο Πάντα ἰσχύω, ο λέγειν, «ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ· ο πα ραιτεῖσθαι δὲ ὡς ὀλέθρου πρόξενον, καὶ ἀδοκίμους ἡμᾶς ἀποφαῖνον παρὰ Θεῷ, τὸ φρονεῖν ἐλέσθαι τὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Nonne igitu. est tibi aperte demonstratum pri- mum quidem in Abraham, sanctis viris nihil ob- esse illam ex fortitudine gloriam, ac facile ex ea sequi, ut expugnare hostes possint, si nihil munda- num quærere voluerint; deinde in Achar rem in contrarium processisse, cum is e recta via decli- nasset, et ad ea quæ in mundo sunt propensus fuisset ? tio. PALL. Marime vero ; evidens namque fuit ora- CYR. Oportere autem sanctos viros ubique simpli- ces moribus viueri, non in sententia parum sibi constare; id vero planum fiet, ex eo quod lex aperte dicit : ‹ Non erunt vasa viri super muliere, neque rursus vir induetur stola muliebri, quoniam ɔbo- minatio est in conspectu Domini quisquis hoc fe- GR cerit : : nam æque abominatur Deus ac turpissi- mum spectaculum putat tum fortitudinis opinionem in molli vita, hoc enim est, esse vasa viri super muliere; tum in forti viro mollis animi languorem ; id enim perinde est ac si muliebri stola vir indua- tur. PALL. Quale istud est quod ais ? CYR. Nonne et apud Deum et apud homines prava atque improba res est hypocrisis? PALL. Verum est. CYR. Num igitur, si quis voluptarius fuerit et intemperans, et ex ipsis suis factis talis esse coar- guatur; deinde confictam probitatis opinionem sibi comparare studeat, hunc hominem, Palladi, pro- bes? PALL. Minime equidem. CYR. Jam vero temperatum revera hominem et honestum, nonne in eadem sententia firmum, nec diversum ab eo quod est, spectari oportere cen- ses? PALL. Fateor. CYR. Ne igitur unquam solutus quorumdam ho- minum et mollis animi sensus fortitudinis opinio- nem subeat; hoc enim est: Ne sit vas viri super mulierem : neque rursus ille revera fortis mollitiem quærat; hoc namque est vicissim : Ne vir induatur stola muliebri: est enim par in utraque re vitium, eaque crimina similem injuriam virtuti faciunt. C PALL. Periculosa res est, ut videtur, D mollities animi, neque vero pœnæ expers. CYR. Nihil omnino dubites. Aversandum id est enim sane, et exosum Deo vitium. Itaque e sacris etiam legionibus rejicitur, qui hujuscemodi forte criminibus tenetur; opus enim esse censeo, ut ille revera fortis ac strenuus nusquam animum suum per incuriam frangi patiatur, sed eum a formidine atque cunctatione omni liberum servet; ac fide perfecte nixus, dicat: Omnia possum in eo qui me confortat Christo :> caveatque ne terrena sapere velit, utpote cum ea res perniciem nobis afferat, et apud Deum improbos esse demonstret. Itaque rur- * Deut. xxII, 5. » Philipp. iv, 15.

Α μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοί, ο "Αρά σοι δέ- δειχται σαφῶς, ἐν μὲν τῷ πρώτῳ τῷ ᾿Αβραάμ, ὡς ἀπήμαντα μὲν τοῖς ἁγίοις διαμένει τὰ εἰς ἀλκὴν αὐτ χήματα· ἔψηται δὲ ῥᾳδίως τὸ δεδυνῆσθαι καταθλείν τῶν ἐχθρῶν, εἰ μηδὲν ἔλοιντο τῶν ἀπὸ κόσμου ζητεῖν· ἐν δέ γε τῷ ᾿Αχαρ, εἰς τὸ τούτοις ἐναντίον ἐκκεχωρη κότα τὰ πράγματα, ἀποκλίναντι τῆς εὐθείας, καὶ νενευκότι πρὸς τὰ ἐν κόσμῳ ; • ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν σαφής γὰρ ὁ λόγος. ΚΥΡ. Οτι δὲ χρὴ τοὺς ἁγίους πανταχή μονοπρό πους ὁρᾶσθαι, καὶ οὐχ ετερογνώμονας, σαφὲς ἂν γέν νοιτο, τοῦ νόμου λέγοντος ἐναργώς· « Οὐκ ἔσται σκεύη ἀνδρὸς ἐπὶ γυναικί, οὐδὲ μὴ ἐνδύσηται ἀνὴρ στολὴν γυναικείαν, ὅτι βδέλυγμά ἐστιν ἐνώπιον Κυρίου πᾶς Β ὁ ποιῶν ταῦτα. » Βδέλυγμα γὰρ ἐν ἴσῳ παρὰ Θεῷ καὶ ἀκαλλέστατον θέαμα, γενναιότητος ὑπόληψις ἐπὶ ματ λακισμοῖς· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ εἶναι σκεύη ἀνδρὸς ἐπὶ γυναικί · καὶ τὸ νοσεῖν ἐν ἀνδρείαις τὸν μαλακισμόν· τοῦτο γὰρ ὁμοίως τὸ ἐνδύσασθαι τὸν ἄνδρα στολὴν γυναικείαν. ΠΑΛΛ. Οἷον δὴ τί φής; ΚΥΡ. Οὐ χρήμα πονηρὸν καὶ ἀδόκιμον ἡ ὑπόκρισις παρά τε Θεῷ καὶ ἀνθρώποις ; ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Αρ' οὖν εἴ τις εἴη φιλήδονος καὶ ἀκρατής, καὶ ἐξ αὐτῶν ἐλέγχοιτο τῶν δρωμένων, ὡς ἔστι τοιοῦ τος, εἶτα τῆς ἐπιεικείας κατάπλαστον ἐφ' ἑαυτῷ ποιοῖτο τὴν δόξαν, ἐπαινέσαις ἂν τόν γε τοιοῦτον αὐτ τὸς, ὦ Παλλάδιο; ΠΑΛΛ. Οὐ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τί δὲ δὴ τὸν ἀληθῶς κόσμιον καὶ εὐσχήμονα, οὐκ οἰήσῃ δεῖν ἐν ταυτότητι γνώμης ερηρεισμένον, οὐχ ἑτερόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶ γινώσκεσθαι ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Οὐκοῦν μήποτε το εύθρυπτόν τε καὶ μαλθα κὸν φρόνημά τινων, τήν τῆς ἀνδρείας ὑποτρεχέτω δόξαν· τοῦτο γὰρ τὸ, Οὐκ ἔσται σκεύη ἀνδρὸς ἐπὶ γυναικί · μήτε μὴν τὸ ἀληθῶς εὐσθενὲς ζητείτω τὸ μαλθακόν· τοῦτο γὰρ πάλιν τὸ, Οὐ μὴ ἐνδύσηται ἀνὴρ στολήν γυναικείαν. Ἴση γὰρ ὥσπερ ἐν ἀμφοῖν ἡ φαυλότης, καὶ ὕβρις εἰς ἀρετὴν τὰ ἐγκλήματα. ΠΑΛΛ. Σφαλερόν, ὡς ἔοικεν, ὁ μαλθακισμὸς, καὶ τὸ χρῆμά ἐστιν οὐκ ἀζήμιον. ΚΥΡ. Μὴ γὰρ ἐνδοιάσῃς ὅλως. Απόβλητον γὰρ κομιδῇ, καὶ θεομισὲς τὸ πάθος· τοιγάρτοι καὶ τῶν ἱερῶν ἐκπέμπεται καταλόγων ὁ τοῖς τοιοῖσδε τυχόν ἐγκλήμασιν ἐνεχόμενος. Χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι τόν γε ἀληθῶς εὐσθενῆ τε καὶ γενναιότατον, μηδαμή τὸν οἰκεῖον περιθραύεσθαι νοῦν ἀμελετήτως ἐν, δείμα- τος δὲ καὶ ὄχνου παντὸς ἀνωτέρω τηρεῖν, καὶ πίστει μὲν τῇ εἰς Θεὸν ἀμωμήτως ερηρεισμένον, ο Πάντα ἰσχύω, ο λέγειν, «ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ· ο πα ραιτεῖσθαι δὲ ὡς ὀλέθρου πρόξενον, καὶ ἀδοκίμους ἡμᾶς ἀποφαῖνον παρὰ Θεῷ, τὸ φρονεῖν ἐλέσθαι τὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Nonne igitu. est tibi aperte demonstratum pri- mum quidem in Abraham, sanctis viris nihil ob- esse illam ex fortitudine gloriam, ac facile ex ea sequi, ut expugnare hostes possint, si nihil munda- num quærere voluerint; deinde in Achar rem in contrarium processisse, cum is e recta via decli- nasset, et ad ea quæ in mundo sunt propensus fuisset ? tio. PALL. Marime vero ; evidens namque fuit ora- CYR. Oportere autem sanctos viros ubique simpli- ces moribus viueri, non in sententia parum sibi constare; id vero planum fiet, ex eo quod lex aperte dicit : ‹ Non erunt vasa viri super muliere, neque rursus vir induetur stola muliebri, quoniam ɔbo- minatio est in conspectu Domini quisquis hoc fe- GR cerit : : nam æque abominatur Deus ac turpissi- mum spectaculum putat tum fortitudinis opinionem in molli vita, hoc enim est, esse vasa viri super muliere; tum in forti viro mollis animi languorem ; id enim perinde est ac si muliebri stola vir indua- tur. PALL. Quale istud est quod ais ? CYR. Nonne et apud Deum et apud homines prava atque improba res est hypocrisis? PALL. Verum est. CYR. Num igitur, si quis voluptarius fuerit et intemperans, et ex ipsis suis factis talis esse coar- guatur; deinde confictam probitatis opinionem sibi comparare studeat, hunc hominem, Palladi, pro- bes? PALL. Minime equidem. CYR. Jam vero temperatum revera hominem et honestum, nonne in eadem sententia firmum, nec diversum ab eo quod est, spectari oportere cen- ses? PALL. Fateor. CYR. Ne igitur unquam solutus quorumdam ho- minum et mollis animi sensus fortitudinis opinio- nem subeat; hoc enim est: Ne sit vas viri super mulierem : neque rursus ille revera fortis mollitiem quærat; hoc namque est vicissim : Ne vir induatur stola muliebri: est enim par in utraque re vitium, eaque crimina similem injuriam virtuti faciunt. C PALL. Periculosa res est, ut videtur, D mollities animi, neque vero pœnæ expers. CYR. Nihil omnino dubites. Aversandum id est enim sane, et exosum Deo vitium. Itaque e sacris etiam legionibus rejicitur, qui hujuscemodi forte criminibus tenetur; opus enim esse censeo, ut ille revera fortis ac strenuus nusquam animum suum per incuriam frangi patiatur, sed eum a formidine atque cunctatione omni liberum servet; ac fide perfecte nixus, dicat: Omnia possum in eo qui me confortat Christo :> caveatque ne terrena sapere velit, utpote cum ea res perniciem nobis afferat, et apud Deum improbos esse demonstret. Itaque rur- * Deut. xxII, 5. » Philipp. iv, 15.

γεωδέστερα. Καὶ γοῦν ἐν τῷ Δευτερονομίῳ γέγραπται πάλιν· Ἐὰν ἐξέλθῃς εἰς πόλεμον ἐπὶ τοὺς ἐχθρούς σου, καὶ ἴδῃς ἵππον καὶ ἀναβάτην, καὶ λαὸν πλείονα σου, ου φοβηθήσῃ ἀπ' αὐτῶν, ὅτι Κύριος ὁ Θεός σου μετὰ σοῦ, ὁ ἀναβιβάσας σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ ἔσται ὅταν ἐγγίσῃς τῷ πολέμῳ, καὶ προσεγγίσας ὁ ἱερεὺς λαλήσει τῷ λαῷ, καὶ ἐρεῖ πρὸς αὐτούς· “Ακουε, Ἰσραὴλ, ὑμεῖς προπορεύεσθε σήμερον εἰς τὸν πόλε- μον ἐπὶ τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, μὴ ἐκλυέσθω ἡ καρδία ὑμῶν, μὴ φοβεῖσθε, μηδὲ θραύεσθε (1), μηδὲ ἐκκλί. νητε ἀπὸ προσώπου αὐτῶν· ὅτι Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὁ προπορευόμενος μεθ' ὑμῶν, συμπολεμήσει ὑμῖν τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν διασῶσαι ὑμᾶς. Καὶ λαλήσουσιν οἱ γραμματεῖς πρὸς τὸν λαόν, λέγοντες· Τίς ὁ ἄνθρωπος ὁ οἰκοδομήσας οἰκίαν καινὴν, καὶ οὐκ ἐνεκαίνισεν αὐ τήν ; Πορευέσθω καὶ ἀποστραφήτω εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, μὴ ἀποθάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἄνθρωπος ἕτερος ἐγκαινιεῖ αὐτήν. Καὶ τίς ὁ ἄνθρωπος ὅστις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ οὐκ εὐφράνθη ἀπ' αὐτοῦ; Πορευέσθω καὶ ἀποστραφήτω εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, μὴ ἀποθάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἄνθρωπος ἕτερος εὐφρανθήσεται ἐξ αὐτοῦ. Καὶ τίς ὁ ἄνθρωπος ὅστις μεμνήστευται γυναῖκα, καὶ οὐκ ἔλαβεν αὐτήν; Που ρευέσθω καὶ ἀποστραφήτω εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, μὴ ἀποθάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἄνθρωπος ἕτερος λήψεται αὐτήν. Καὶ προσθήσουσιν οἱ γραμματεῖς λαλῆσαι πρὸς τὸν λαὸν, καὶ ἐροῦσι· Τίς ὁ ἄνθρωπος ὁ φοβούμενος εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, ἵνα μὴ δειλιάνῃ τὴν καρδίαν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὥσπερ ἡ αὐτοῦ. » ΠΑΛΛ. 'Αλλ' ὅτι χρὴ μὲν τεθαῤῥηκότας ἐπὶ Θεῷ διαπρέπειν ἀρεταῖς καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀνδρίζεσθαι τῶν ἀγαθῶν, καὶ αὐτὸς ἐγὼ φαίην ἄν. Αποπέμπονται δὲ τοῦ πολέμου τινὲς, ὡς ἀνεπιτήδειοι, πῶς ἢ τίνα τρό που οὐκ ἔχω μαθεῖν. ΚΥΡ. Ἢ οὐκ οἶσθα ὅτι οὐκ ἂν εὐδόκιμος γένοιτο παρὰ Θεῷ, ἀλλ' οὐδ' ἂν ἔλοιτό τις τοὺς ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας ἀνατλῆναι πόνους, εἰ μὴ παροικίας ἡγεῖτο τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ ζωήν; Ὅπερ ἡμῖν ἄριστά τε καὶ ἐναργῶς, ὡς ἐν εἰκόνι καὶ τύποις, ἐν ταῖς τῶν ἁγίων ἐγράφετο πολιτείαις. Παρῴκει μὲν γὰρ ἐν σκηναῖς ὁ θεσπέσιος ᾿Αβραὰμ, καὶ τὴν ἐκ τόπων εἰς τόπους ἐποιεῖτο παραδρομήν· καὶ ἅπας δὲ κατὰ τὴν ἔρημον ὁ Ἰσραὴλ συχνὰς ἐποιεῖτο τὰς ἀπάρσεις, καὶ κατῴκηκεν ἐν σκηναίς. Επισεμνύνε- ται δὲ τούτῳ λίαν καὶ ὁ προφήτης Δαβίδ, οὕτω λέγων πρὸς τὸν Θεόν· ο 'Ανες μοι, ὅτι πάροικάς εἰμι ἐν τῇ τῇ καὶ παρεπίδημος, καθώς πάντες οι πατέρες καὶ δειλὸς τῇ καρδίᾳ; Πορευέσθω καὶ ἀποστραφήτω μου. » Απεδέχετο δὲ σφόδρα τὰς ἄνω μονάς, οὕτω λέγων· · ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων! Επιποθεῖ καὶ ἐκλείπει ή ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς τοῦ Κυρίου, ο φρονοῦσι δή οὖν οἱ τοιοῦτοι τὰ ἄνω, καὶ τὰς ἐν τοῖς οὐρανοῖς δια ψῶσι μονας, ὃς καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ὑπισχνεῖται, λέγων· . Πορεύομαι, καὶ ἑτοι· μάσω τόπον ὑμῖν, καὶ πάλιν ἥξω, καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς μετ' ἐμαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς τη DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A sus in Deuteronomio scriptum est : c Si exieris a. B bellum adversus hostes tuos, et videris equum, et ascensorem, et populum majorem te, ne timeas ab ipsis, quia Dominus Deus tuus tecum est, qui as cendere te fecit de terra Ægypti : et erit, cum appropinquaveris ad bellum, et sacerdos accedens loquetur ad populum, et dicet ad eus : Audi, Israel, vos proceditis hodie ad bellum adversus hostes vestros, ne dissolvatur cor vestrum, ne for- midelis, neque conteramini, neque declinetis a facie eorum, quia Dominus Deus vester, qui pro- C cedit vobiscum, debellabit vobiscum hostes vestros, et salvabit vos. Et loquentur scribæ ad populum, dicentes Quis est homo qui ædificavit domuin novam, et non dedicavit eam? Vadat et revertatur in domum suam, ne forte moriatur in bello, et alivs homo dedicet eam. Et quis est homno, qui plantavit vi- neam, et non est lætificatus ab ea? Vadalet revertatur in domum suam, ne moriatur in bello, et alius homo lætificetur ab ea. Et quis est homo, qui despondit uxorem, et non accepit eam? Vadat et revertatur in domum suam, ne moriatur in bello, et alius homo accipiat eam. Et adjicient scribæ loqui ad populum, et dicent Quis est homo timidus et formidolosus corde ? Vadat et revertatur in domum suam, ne timere faciat cor fratris sui, ut suum ipsius 7. › PALL. Atqui oportere Dei auxilio fretos excellere virtutibus, et ad omnia quæ recta sunt strenue niti, etiam ipse fateor. Quomodo autem nonnulli a bello tanquam inepti rejiciantur, non intelligo. CYR. An ignoras neminem apud Deum proba- tum fore, neque vero posse quemquam statuere, sibi. pro pietate labores esse tolerandos, nisi hujus mundi. vitam incolatum putaverit? Quod. ipsum optime no- bis atque evidentissime in. sanctorum hominum. conversatione, tanquam in imagine figurisque de- scriptum est. Nam et vir admirandus Abraham in tabernaculis diversabatur, et ex locis aliis in alia loca demigrabat: et universus Israel per desertum. frequenter mansiones mutabat, atque in tabernaculis itidem habitabat: beatus vero David ea re etiam gloriabatur, sic dicens ad Dominum : « Bemitte mihi, quia advena ego sum in terra, et peregrinus sicut D omnes patres mei '' : » Expetebat etiam vehemen- Dent, IX, seqq. * Psal. xxxvit, 44. ter supernas illas mansiones, cum sic diceret : • Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscit et defcit anima mea in atria Dounini 7. Ejusmodi homines, quæ sursum sunt sapiunt, ac sitiunt eas, quæ in cœlo sunt, mansiones, quas etiam ipse Salvator diligentibus se pollicetur, dicens : • Vado, et præparabo vobis locum: et iterum ve- miam, et assumam vos mecum, ut ubi ego sum, et Psal. LXSSΙ, 2. conturbemini. (1) Sic habebant alii codd. et impressa Bililia; et Cyrilli codex Vaticanus, μηδὲ ταράττεσθε, μηκο

γεωδέστερα. Καὶ γοῦν ἐν τῷ Δευτερονομίῳ γέγραπται πάλιν· Ἐὰν ἐξέλθῃς εἰς πόλεμον ἐπὶ τοὺς ἐχθρούς σου, καὶ ἴδῃς ἵππον καὶ ἀναβάτην, καὶ λαὸν πλείονα σου, ου φοβηθήσῃ ἀπ' αὐτῶν, ὅτι Κύριος ὁ Θεός σου μετὰ σοῦ, ὁ ἀναβιβάσας σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ ἔσται ὅταν ἐγγίσῃς τῷ πολέμῳ, καὶ προσεγγίσας ὁ ἱερεὺς λαλήσει τῷ λαῷ, καὶ ἐρεῖ πρὸς αὐτούς· “Ακουε, Ἰσραὴλ, ὑμεῖς προπορεύεσθε σήμερον εἰς τὸν πόλε- μον ἐπὶ τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, μὴ ἐκλυέσθω ἡ καρδία ὑμῶν, μὴ φοβεῖσθε, μηδὲ θραύεσθε (1), μηδὲ ἐκκλί. νητε ἀπὸ προσώπου αὐτῶν· ὅτι Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὁ προπορευόμενος μεθ' ὑμῶν, συμπολεμήσει ὑμῖν τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν διασῶσαι ὑμᾶς. Καὶ λαλήσουσιν οἱ γραμματεῖς πρὸς τὸν λαόν, λέγοντες· Τίς ὁ ἄνθρωπος ὁ οἰκοδομήσας οἰκίαν καινὴν, καὶ οὐκ ἐνεκαίνισεν αὐ τήν ; Πορευέσθω καὶ ἀποστραφήτω εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, μὴ ἀποθάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἄνθρωπος ἕτερος ἐγκαινιεῖ αὐτήν. Καὶ τίς ὁ ἄνθρωπος ὅστις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ οὐκ εὐφράνθη ἀπ' αὐτοῦ; Πορευέσθω καὶ ἀποστραφήτω εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, μὴ ἀποθάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἄνθρωπος ἕτερος εὐφρανθήσεται ἐξ αὐτοῦ. Καὶ τίς ὁ ἄνθρωπος ὅστις μεμνήστευται γυναῖκα, καὶ οὐκ ἔλαβεν αὐτήν; Που ρευέσθω καὶ ἀποστραφήτω εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, μὴ ἀποθάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἄνθρωπος ἕτερος λήψεται αὐτήν. Καὶ προσθήσουσιν οἱ γραμματεῖς λαλῆσαι πρὸς τὸν λαὸν, καὶ ἐροῦσι· Τίς ὁ ἄνθρωπος ὁ φοβούμενος εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, ἵνα μὴ δειλιάνῃ τὴν καρδίαν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὥσπερ ἡ αὐτοῦ. » ΠΑΛΛ. 'Αλλ' ὅτι χρὴ μὲν τεθαῤῥηκότας ἐπὶ Θεῷ διαπρέπειν ἀρεταῖς καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀνδρίζεσθαι τῶν ἀγαθῶν, καὶ αὐτὸς ἐγὼ φαίην ἄν. Αποπέμπονται δὲ τοῦ πολέμου τινὲς, ὡς ἀνεπιτήδειοι, πῶς ἢ τίνα τρό που οὐκ ἔχω μαθεῖν. ΚΥΡ. Ἢ οὐκ οἶσθα ὅτι οὐκ ἂν εὐδόκιμος γένοιτο παρὰ Θεῷ, ἀλλ' οὐδ' ἂν ἔλοιτό τις τοὺς ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας ἀνατλῆναι πόνους, εἰ μὴ παροικίας ἡγεῖτο τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ ζωήν; Ὅπερ ἡμῖν ἄριστά τε καὶ ἐναργῶς, ὡς ἐν εἰκόνι καὶ τύποις, ἐν ταῖς τῶν ἁγίων ἐγράφετο πολιτείαις. Παρῴκει μὲν γὰρ ἐν σκηναῖς ὁ θεσπέσιος ᾿Αβραὰμ, καὶ τὴν ἐκ τόπων εἰς τόπους ἐποιεῖτο παραδρομήν· καὶ ἅπας δὲ κατὰ τὴν ἔρημον ὁ Ἰσραὴλ συχνὰς ἐποιεῖτο τὰς ἀπάρσεις, καὶ κατῴκηκεν ἐν σκηναίς. Επισεμνύνε- ται δὲ τούτῳ λίαν καὶ ὁ προφήτης Δαβίδ, οὕτω λέγων πρὸς τὸν Θεόν· ο 'Ανες μοι, ὅτι πάροικάς εἰμι ἐν τῇ τῇ καὶ παρεπίδημος, καθώς πάντες οι πατέρες καὶ δειλὸς τῇ καρδίᾳ; Πορευέσθω καὶ ἀποστραφήτω μου. » Απεδέχετο δὲ σφόδρα τὰς ἄνω μονάς, οὕτω λέγων· · ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων! Επιποθεῖ καὶ ἐκλείπει ή ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς τοῦ Κυρίου, ο φρονοῦσι δή οὖν οἱ τοιοῦτοι τὰ ἄνω, καὶ τὰς ἐν τοῖς οὐρανοῖς δια ψῶσι μονας, ὃς καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ὑπισχνεῖται, λέγων· . Πορεύομαι, καὶ ἑτοι· μάσω τόπον ὑμῖν, καὶ πάλιν ἥξω, καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς μετ' ἐμαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς τη DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A sus in Deuteronomio scriptum est : c Si exieris a. B bellum adversus hostes tuos, et videris equum, et ascensorem, et populum majorem te, ne timeas ab ipsis, quia Dominus Deus tuus tecum est, qui as cendere te fecit de terra Ægypti : et erit, cum appropinquaveris ad bellum, et sacerdos accedens loquetur ad populum, et dicet ad eus : Audi, Israel, vos proceditis hodie ad bellum adversus hostes vestros, ne dissolvatur cor vestrum, ne for- midelis, neque conteramini, neque declinetis a facie eorum, quia Dominus Deus vester, qui pro- C cedit vobiscum, debellabit vobiscum hostes vestros, et salvabit vos. Et loquentur scribæ ad populum, dicentes Quis est homo qui ædificavit domuin novam, et non dedicavit eam? Vadat et revertatur in domum suam, ne forte moriatur in bello, et alivs homo dedicet eam. Et quis est homno, qui plantavit vi- neam, et non est lætificatus ab ea? Vadalet revertatur in domum suam, ne moriatur in bello, et alius homo lætificetur ab ea. Et quis est homo, qui despondit uxorem, et non accepit eam? Vadat et revertatur in domum suam, ne moriatur in bello, et alius homo accipiat eam. Et adjicient scribæ loqui ad populum, et dicent Quis est homo timidus et formidolosus corde ? Vadat et revertatur in domum suam, ne timere faciat cor fratris sui, ut suum ipsius 7. › PALL. Atqui oportere Dei auxilio fretos excellere virtutibus, et ad omnia quæ recta sunt strenue niti, etiam ipse fateor. Quomodo autem nonnulli a bello tanquam inepti rejiciantur, non intelligo. CYR. An ignoras neminem apud Deum proba- tum fore, neque vero posse quemquam statuere, sibi. pro pietate labores esse tolerandos, nisi hujus mundi. vitam incolatum putaverit? Quod. ipsum optime no- bis atque evidentissime in. sanctorum hominum. conversatione, tanquam in imagine figurisque de- scriptum est. Nam et vir admirandus Abraham in tabernaculis diversabatur, et ex locis aliis in alia loca demigrabat: et universus Israel per desertum. frequenter mansiones mutabat, atque in tabernaculis itidem habitabat: beatus vero David ea re etiam gloriabatur, sic dicens ad Dominum : « Bemitte mihi, quia advena ego sum in terra, et peregrinus sicut D omnes patres mei '' : » Expetebat etiam vehemen- Dent, IX, seqq. * Psal. xxxvit, 44. ter supernas illas mansiones, cum sic diceret : • Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscit et defcit anima mea in atria Dounini 7. Ejusmodi homines, quæ sursum sunt sapiunt, ac sitiunt eas, quæ in cœlo sunt, mansiones, quas etiam ipse Salvator diligentibus se pollicetur, dicens : • Vado, et præparabo vobis locum: et iterum ve- miam, et assumam vos mecum, ut ubi ego sum, et Psal. LXSSΙ, 2. conturbemini. (1) Sic habebant alii codd. et impressa Bililia; et Cyrilli codex Vaticanus, μηδὲ ταράττεσθε, μηκο

γεωδέστερα. Καὶ γοῦν ἐν τῷ Δευτερονομίῳ γέγραπται πάλιν· Ἐὰν ἐξέλθῃς εἰς πόλεμον ἐπὶ τοὺς ἐχθρούς σου, καὶ ἴδῃς ἵππον καὶ ἀναβάτην, καὶ λαὸν πλείονα σου, ου φοβηθήσῃ ἀπ' αὐτῶν, ὅτι Κύριος ὁ Θεός σου μετὰ σοῦ, ὁ ἀναβιβάσας σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ ἔσται ὅταν ἐγγίσῃς τῷ πολέμῳ, καὶ προσεγγίσας ὁ ἱερεὺς λαλήσει τῷ λαῷ, καὶ ἐρεῖ πρὸς αὐτούς· “Ακουε, Ἰσραὴλ, ὑμεῖς προπορεύεσθε σήμερον εἰς τὸν πόλε- μον ἐπὶ τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, μὴ ἐκλυέσθω ἡ καρδία ὑμῶν, μὴ φοβεῖσθε, μηδὲ θραύεσθε (1), μηδὲ ἐκκλί. νητε ἀπὸ προσώπου αὐτῶν· ὅτι Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, ὁ προπορευόμενος μεθ' ὑμῶν, συμπολεμήσει ὑμῖν τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν διασῶσαι ὑμᾶς. Καὶ λαλήσουσιν οἱ γραμματεῖς πρὸς τὸν λαόν, λέγοντες· Τίς ὁ ἄνθρωπος ὁ οἰκοδομήσας οἰκίαν καινὴν, καὶ οὐκ ἐνεκαίνισεν αὐ τήν ; Πορευέσθω καὶ ἀποστραφήτω εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, μὴ ἀποθάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἄνθρωπος ἕτερος ἐγκαινιεῖ αὐτήν. Καὶ τίς ὁ ἄνθρωπος ὅστις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ οὐκ εὐφράνθη ἀπ' αὐτοῦ; Πορευέσθω καὶ ἀποστραφήτω εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, μὴ ἀποθάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἄνθρωπος ἕτερος εὐφρανθήσεται ἐξ αὐτοῦ. Καὶ τίς ὁ ἄνθρωπος ὅστις μεμνήστευται γυναῖκα, καὶ οὐκ ἔλαβεν αὐτήν; Που ρευέσθω καὶ ἀποστραφήτω εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, μὴ ἀποθάνῃ ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἄνθρωπος ἕτερος λήψεται αὐτήν. Καὶ προσθήσουσιν οἱ γραμματεῖς λαλῆσαι πρὸς τὸν λαὸν, καὶ ἐροῦσι· Τίς ὁ ἄνθρωπος ὁ φοβούμενος εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, ἵνα μὴ δειλιάνῃ τὴν καρδίαν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὥσπερ ἡ αὐτοῦ. » ΠΑΛΛ. 'Αλλ' ὅτι χρὴ μὲν τεθαῤῥηκότας ἐπὶ Θεῷ διαπρέπειν ἀρεταῖς καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀνδρίζεσθαι τῶν ἀγαθῶν, καὶ αὐτὸς ἐγὼ φαίην ἄν. Αποπέμπονται δὲ τοῦ πολέμου τινὲς, ὡς ἀνεπιτήδειοι, πῶς ἢ τίνα τρό που οὐκ ἔχω μαθεῖν. ΚΥΡ. Ἢ οὐκ οἶσθα ὅτι οὐκ ἂν εὐδόκιμος γένοιτο παρὰ Θεῷ, ἀλλ' οὐδ' ἂν ἔλοιτό τις τοὺς ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας ἀνατλῆναι πόνους, εἰ μὴ παροικίας ἡγεῖτο τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ ζωήν; Ὅπερ ἡμῖν ἄριστά τε καὶ ἐναργῶς, ὡς ἐν εἰκόνι καὶ τύποις, ἐν ταῖς τῶν ἁγίων ἐγράφετο πολιτείαις. Παρῴκει μὲν γὰρ ἐν σκηναῖς ὁ θεσπέσιος ᾿Αβραὰμ, καὶ τὴν ἐκ τόπων εἰς τόπους ἐποιεῖτο παραδρομήν· καὶ ἅπας δὲ κατὰ τὴν ἔρημον ὁ Ἰσραὴλ συχνὰς ἐποιεῖτο τὰς ἀπάρσεις, καὶ κατῴκηκεν ἐν σκηναίς. Επισεμνύνε- ται δὲ τούτῳ λίαν καὶ ὁ προφήτης Δαβίδ, οὕτω λέγων πρὸς τὸν Θεόν· ο 'Ανες μοι, ὅτι πάροικάς εἰμι ἐν τῇ τῇ καὶ παρεπίδημος, καθώς πάντες οι πατέρες καὶ δειλὸς τῇ καρδίᾳ; Πορευέσθω καὶ ἀποστραφήτω μου. » Απεδέχετο δὲ σφόδρα τὰς ἄνω μονάς, οὕτω λέγων· · ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων! Επιποθεῖ καὶ ἐκλείπει ή ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς τοῦ Κυρίου, ο φρονοῦσι δή οὖν οἱ τοιοῦτοι τὰ ἄνω, καὶ τὰς ἐν τοῖς οὐρανοῖς δια ψῶσι μονας, ὃς καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ὑπισχνεῖται, λέγων· . Πορεύομαι, καὶ ἑτοι· μάσω τόπον ὑμῖν, καὶ πάλιν ἥξω, καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς μετ' ἐμαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς τη DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A sus in Deuteronomio scriptum est : c Si exieris a. B bellum adversus hostes tuos, et videris equum, et ascensorem, et populum majorem te, ne timeas ab ipsis, quia Dominus Deus tuus tecum est, qui as cendere te fecit de terra Ægypti : et erit, cum appropinquaveris ad bellum, et sacerdos accedens loquetur ad populum, et dicet ad eus : Audi, Israel, vos proceditis hodie ad bellum adversus hostes vestros, ne dissolvatur cor vestrum, ne for- midelis, neque conteramini, neque declinetis a facie eorum, quia Dominus Deus vester, qui pro- C cedit vobiscum, debellabit vobiscum hostes vestros, et salvabit vos. Et loquentur scribæ ad populum, dicentes Quis est homo qui ædificavit domuin novam, et non dedicavit eam? Vadat et revertatur in domum suam, ne forte moriatur in bello, et alivs homo dedicet eam. Et quis est homno, qui plantavit vi- neam, et non est lætificatus ab ea? Vadalet revertatur in domum suam, ne moriatur in bello, et alius homo lætificetur ab ea. Et quis est homo, qui despondit uxorem, et non accepit eam? Vadat et revertatur in domum suam, ne moriatur in bello, et alius homo accipiat eam. Et adjicient scribæ loqui ad populum, et dicent Quis est homo timidus et formidolosus corde ? Vadat et revertatur in domum suam, ne timere faciat cor fratris sui, ut suum ipsius 7. › PALL. Atqui oportere Dei auxilio fretos excellere virtutibus, et ad omnia quæ recta sunt strenue niti, etiam ipse fateor. Quomodo autem nonnulli a bello tanquam inepti rejiciantur, non intelligo. CYR. An ignoras neminem apud Deum proba- tum fore, neque vero posse quemquam statuere, sibi. pro pietate labores esse tolerandos, nisi hujus mundi. vitam incolatum putaverit? Quod. ipsum optime no- bis atque evidentissime in. sanctorum hominum. conversatione, tanquam in imagine figurisque de- scriptum est. Nam et vir admirandus Abraham in tabernaculis diversabatur, et ex locis aliis in alia loca demigrabat: et universus Israel per desertum. frequenter mansiones mutabat, atque in tabernaculis itidem habitabat: beatus vero David ea re etiam gloriabatur, sic dicens ad Dominum : « Bemitte mihi, quia advena ego sum in terra, et peregrinus sicut D omnes patres mei '' : » Expetebat etiam vehemen- Dent, IX, seqq. * Psal. xxxvit, 44. ter supernas illas mansiones, cum sic diceret : • Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscit et defcit anima mea in atria Dounini 7. Ejusmodi homines, quæ sursum sunt sapiunt, ac sitiunt eas, quæ in cœlo sunt, mansiones, quas etiam ipse Salvator diligentibus se pollicetur, dicens : • Vado, et præparabo vobis locum: et iterum ve- miam, et assumam vos mecum, ut ubi ego sum, et Psal. LXSSΙ, 2. conturbemini. (1) Sic habebant alii codd. et impressa Bililia; et Cyrilli codex Vaticanus, μηδὲ ταράττεσθε, μηκο

ἄνδρας, καὶ κατασκεψάσθωσαν τὴν γῆν τῶν Χανα- Α ναίων, ἣν ἐγὼ δίδωμι τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ κατάσχεσιν, ἄνδρα ἕνα κατὰ φυλήν, κατὰ δήμους πατριῶν αὐτῶν ἀποστελεῖς αὐτοὺς, πάντα ἀρχηγὸν ἐξ αὐτῶν. Καὶ ἐξαπέστειλεν αὐτοὺς Μωσῆς ἐκ τῆς ἐρήμου Φαρὰν διὰ φωνῆς Κυρίου, πάντες ἄνδρες ἀρχηγοὶ υἱῶν Ισραήλ. » Απηριθμημένων δὲ κατὰ φυλάς τε καὶ γένη τῶν ἐξαπεσταλμένων, επιφέρει πάλιν· ο Καλ ἀναβάντες κατεσκέψαντο τὴν γῆν ἀπὸ τῆς ἐρήμου Σιν, ἕως Ῥοδ, εἰσπορευομένων Ἐμάθ. ο Καὶ μεθ' ἕτερα· «Καὶ ἦλθον ἕως φάραγγος Βότρυος, καὶ κατ- εσκέψαντο αὐτὴν, καὶ ἔκοψαν ἐκεῖθεν κλῆμα, καὶ βότρυν σταφυλῆς ἕνα ἐπ' αὐτοῦ, καὶ ἦραν αὐτὸ ἐπ' ἀναφορεῦσι, καὶ ἀπὸ τῶν ῥοιῶν, καὶ ἀπὸ τῶν σύκων. καὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐπωνόμασαν, φάραγξ Βότρυος, διὰ τὸν βότρυν, ὃν ἔκοψαν ἐκεῖθεν οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, καὶ ἀπέστρεψαν ἐκεῖθεν κατασκεψάμενοι τὴν γῆν, μετά τεσσαράκοντα ἡμέρας· καὶ πορευθέντες ἦλθον πρὸς Μωσῆν καὶ Ααρών, καὶ πρὸς πᾶσαν συναγω γὴν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ εἰς τὴν ἔρημον Φαρὰν Κάδης. Καὶ ἀπεκρίθησαν αὐτοῖς ῥῆμα, καὶ πάσῃ συναγωγή, καὶ ἔδειξαν τὸν καρπὸν τῆς γῆς, καὶ διηγήσαντο αὐτῷ, καὶ εἶπον· Ήλθομεν εἰς τὴν γῆν εἰς ἣν ἀπ έστειλας ἡμᾶς, γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι, καὶ οὗτος ὁ καρπὸς αὐτῆς. Ἀλλ' ἢ ὅτι θρασὺ τὸ ἔθνος τὸ κατ οικοῦν ἐπ' αὐτῆς, καὶ πόλεις ὀχυραὶ τετειχισμέναι καὶ μεγάλαι σφόδρα, καὶ τὴν γενεὰν Ενὰκ ἑωράκα- μεν ἐκεῖ. » Συνίης ὅπως οἱ εὐπτόητοί τε καὶ ἀτολμό τατοι τῶν κατεσκεμμένων τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὡμολογήκασιν ἐναργώς, ὡς εὐάμπελάς τε καὶ πίων ή γῆ, καὶ καρποῖς ὡραίοις διακριθής, παραπλέκουσι δὲ τούτοις τὰ εἰς δειλίαν, θρασὺ μὲν τὸ ἔθνος τὸ κατοι- κοῦν ὀνομάζοντες, πόλεις τε ὀχυρὰς καὶ τετειχισμέ να; ἄνω καὶ κάτω λέγοντες, καὶ τῆς ἐπὶ τὸ κρατήσειν ἐλπίδος ἐξιστῶντες τὸν Ἰσραὴλ, καὶ καταφοβοῦντες εἰς ἀνανδρίαν ; ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. Ει Εt Εt Ει ΚΥΡ. 'Αλλ' οἶγε σοφοὶ καὶ νεανικοί, Χαλέβ τε καὶ Ἰησοῦς, ταῖς ἐκείνων τερθρείαις (1) ανθειστήκεισαν, λέγοντες πρός τε τὸν λαὸν καὶ τὸν Μωσέα τὸν ἱερόν· • Οὐχί· ἀλλὰ ἀναβάντες ἀναβησόμεθα καὶ κατακλη ρονομήσομεν αὐτὴν, ὅτι δυνησόμεθα πρὸς αὐτούς. » Κατέληγον δὲ οὐδαμῶς οἱ συναπεσταλμένοι, δυσ άλωτον ἔσεσθαι διαβεβαιούμενοι τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τῆς ἐπαγγελίας τὴν γῆν. Εἶτά φησιν· ι Καὶ ἀναλαβοῦσα πᾶσα ἡ συναγωγή, δέδωκε φωνὴν, καὶ ἔκλαιεν ὁ λαὸς ὅλην τὴν νύκτα εκείνην, καὶ διεγόγγυζον ἐπὶ Μωσήν καὶ Ααρών πάντες οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ· καὶ εἶπε πρὸς αὐτοὺς πᾶσα ἡ συναγωγή· Οφελον ἀπεθάνομεν ἐν γῇ Αἰγύπτου, ἢ ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ, εἰ ἀπεθάνομεν· καὶ ἵνα τί Κύριος εἰσάγει ἡμᾶς εἰς τὴν γῆν ταύτην πεσεῖν ἐν τῷ πολέμῳ; Αἱ γυναῖκες ἡμῶν καὶ τὰ παιδία ἔσονται εἰς διαρπαγήν. Νῦν οὖν βέλτιον ἡμῖν ἐστιν ἀποστραφῆναι εἰς Αἴγυπτον. Καὶ εἶπον ὁ ἔτε- ρος τῷ ἑτέρῳ· Δῶμεν ἀρχηγὸν, καὶ ἀποστρέψωμεν ** το περηρειών. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. B viros, et explorent terram Chananæorum, quam c ego do filiis Israel in possessionem, singulos per singulas tribus; secundum populos familiarum ipsorum mittes illos, omnem principem ex ipsis. misit eos Moyses ex deserto Pharan per vocem De- mini; omnes viri principes filiorum Israel ". Deinde, numeratis iis qui missi sunt, per tribus et genera, adjungit iterum : « cum ascendissent, exploraverunt terram a deserto Sin, usque Roob, intrantibus Emath . post nonnulla : « venerunt usque ad vallem Botri, et consideraverunt eam, et absciderunt inde palmitem, et botrum uvæ unum super eum, et sustulerunt illum in ve- clibus, et de malogranatis, et de ficis; et locum illum appellaverunt vallem Botri, propter botrum, quem absciderunt inde filii Israel. Et reversi sunt inde, postquam exploraverunt terram, post quadra- ginta dies, et euntes venerunt ad Moysen et Aaron, et ad omnem congregationem filiorum Israel in deser- tum Pharan, in Cades. Et responderunt illis verbum, et universæ congregationi; et ostenderunt ipsis fructum terræ, et narraverunt eis dicentes : Veni- mus in terram quo misisti nos, terram fluentem lacte et melle; et hic est fructus ejus : nisi quod audax est gens quæ habitat in ipsa, et urbes mu- nilae, et magna vehementer, et stirpem Enac vi- nitæ, dimus ibi *. › Intelligis illos timidos ac meticulo - sos terræ promissionis exploratores manifeste re- gionem illam vitibus ferendis aptam esse ac pin- guem, et maturis fructibus abundantem confessos esse : verumtamen his ea connectunt quæ timorem incuterent: audacem videlicet gentem, quæ illic babitaret, appellantes, urbes quoque munitas at- que muratas identidem dictitantes, et a spe victo- riæ populum Israelis deducentes, et metu ad igna- viam impellentes. PALL. Sic se habet. CYR. Sed qui inter illos erant sapientes ac strc- . nui, Caleb et Jesus, illorum vanis sermonibus ob- stiterunt, dicentes ad populum et ad Moysen : « Mi- nime ; sed ascendentes ascendemus, et possidebi- mus illam; quia potentes poterimus adversus il- los "¹., Cæteri autem qui missi fuerant, finem nullum asserendi faciebant, inexpugnabilem fore fi- D liis Israel promissionis terram. Deinde inquit : « Ele- Num. xit, seqq. ibid. 22. no ibid. seq. vans universa eongregatio dedit vocem, et flevit po- pulus tota illa nocte; et murmuraverunt adversus Moysen et Aaron omnes filii Israel, et dixit ad eos universa congregatio filiorum Israel : Utinam mortui essemus in terra Ægypti, aut in hac solitudine si mortui essemus! Et cur Dominus inducit nos in ter- ram hanc, ut cadamus in bello ? ixores nostrae et liberi erunt in direptionem. Nunc igitur ne- lius est nobis reverti in Ægyptum. Et dixerunt alter ad alterum: Constituamus principem, et revertamur et ibid. 51. (1) Sic codex Sirleti; at cod. Vat., ἐκείνων δειλίαις και ματαιολογίαις, quod expositionem lo

ἄνδρας, καὶ κατασκεψάσθωσαν τὴν γῆν τῶν Χανα- Α ναίων, ἣν ἐγὼ δίδωμι τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ κατάσχεσιν, ἄνδρα ἕνα κατὰ φυλήν, κατὰ δήμους πατριῶν αὐτῶν ἀποστελεῖς αὐτοὺς, πάντα ἀρχηγὸν ἐξ αὐτῶν. Καὶ ἐξαπέστειλεν αὐτοὺς Μωσῆς ἐκ τῆς ἐρήμου Φαρὰν διὰ φωνῆς Κυρίου, πάντες ἄνδρες ἀρχηγοὶ υἱῶν Ισραήλ. » Απηριθμημένων δὲ κατὰ φυλάς τε καὶ γένη τῶν ἐξαπεσταλμένων, επιφέρει πάλιν· ο Καλ ἀναβάντες κατεσκέψαντο τὴν γῆν ἀπὸ τῆς ἐρήμου Σιν, ἕως Ῥοδ, εἰσπορευομένων Ἐμάθ. ο Καὶ μεθ' ἕτερα· «Καὶ ἦλθον ἕως φάραγγος Βότρυος, καὶ κατ- εσκέψαντο αὐτὴν, καὶ ἔκοψαν ἐκεῖθεν κλῆμα, καὶ βότρυν σταφυλῆς ἕνα ἐπ' αὐτοῦ, καὶ ἦραν αὐτὸ ἐπ' ἀναφορεῦσι, καὶ ἀπὸ τῶν ῥοιῶν, καὶ ἀπὸ τῶν σύκων. καὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐπωνόμασαν, φάραγξ Βότρυος, διὰ τὸν βότρυν, ὃν ἔκοψαν ἐκεῖθεν οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, καὶ ἀπέστρεψαν ἐκεῖθεν κατασκεψάμενοι τὴν γῆν, μετά τεσσαράκοντα ἡμέρας· καὶ πορευθέντες ἦλθον πρὸς Μωσῆν καὶ Ααρών, καὶ πρὸς πᾶσαν συναγω γὴν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ εἰς τὴν ἔρημον Φαρὰν Κάδης. Καὶ ἀπεκρίθησαν αὐτοῖς ῥῆμα, καὶ πάσῃ συναγωγή, καὶ ἔδειξαν τὸν καρπὸν τῆς γῆς, καὶ διηγήσαντο αὐτῷ, καὶ εἶπον· Ήλθομεν εἰς τὴν γῆν εἰς ἣν ἀπ έστειλας ἡμᾶς, γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι, καὶ οὗτος ὁ καρπὸς αὐτῆς. Ἀλλ' ἢ ὅτι θρασὺ τὸ ἔθνος τὸ κατ οικοῦν ἐπ' αὐτῆς, καὶ πόλεις ὀχυραὶ τετειχισμέναι καὶ μεγάλαι σφόδρα, καὶ τὴν γενεὰν Ενὰκ ἑωράκα- μεν ἐκεῖ. » Συνίης ὅπως οἱ εὐπτόητοί τε καὶ ἀτολμό τατοι τῶν κατεσκεμμένων τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὡμολογήκασιν ἐναργώς, ὡς εὐάμπελάς τε καὶ πίων ή γῆ, καὶ καρποῖς ὡραίοις διακριθής, παραπλέκουσι δὲ τούτοις τὰ εἰς δειλίαν, θρασὺ μὲν τὸ ἔθνος τὸ κατοι- κοῦν ὀνομάζοντες, πόλεις τε ὀχυρὰς καὶ τετειχισμέ να; ἄνω καὶ κάτω λέγοντες, καὶ τῆς ἐπὶ τὸ κρατήσειν ἐλπίδος ἐξιστῶντες τὸν Ἰσραὴλ, καὶ καταφοβοῦντες εἰς ἀνανδρίαν ; ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. Ει Εt Εt Ει ΚΥΡ. 'Αλλ' οἶγε σοφοὶ καὶ νεανικοί, Χαλέβ τε καὶ Ἰησοῦς, ταῖς ἐκείνων τερθρείαις (1) ανθειστήκεισαν, λέγοντες πρός τε τὸν λαὸν καὶ τὸν Μωσέα τὸν ἱερόν· • Οὐχί· ἀλλὰ ἀναβάντες ἀναβησόμεθα καὶ κατακλη ρονομήσομεν αὐτὴν, ὅτι δυνησόμεθα πρὸς αὐτούς. » Κατέληγον δὲ οὐδαμῶς οἱ συναπεσταλμένοι, δυσ άλωτον ἔσεσθαι διαβεβαιούμενοι τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τῆς ἐπαγγελίας τὴν γῆν. Εἶτά φησιν· ι Καὶ ἀναλαβοῦσα πᾶσα ἡ συναγωγή, δέδωκε φωνὴν, καὶ ἔκλαιεν ὁ λαὸς ὅλην τὴν νύκτα εκείνην, καὶ διεγόγγυζον ἐπὶ Μωσήν καὶ Ααρών πάντες οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ· καὶ εἶπε πρὸς αὐτοὺς πᾶσα ἡ συναγωγή· Οφελον ἀπεθάνομεν ἐν γῇ Αἰγύπτου, ἢ ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ, εἰ ἀπεθάνομεν· καὶ ἵνα τί Κύριος εἰσάγει ἡμᾶς εἰς τὴν γῆν ταύτην πεσεῖν ἐν τῷ πολέμῳ; Αἱ γυναῖκες ἡμῶν καὶ τὰ παιδία ἔσονται εἰς διαρπαγήν. Νῦν οὖν βέλτιον ἡμῖν ἐστιν ἀποστραφῆναι εἰς Αἴγυπτον. Καὶ εἶπον ὁ ἔτε- ρος τῷ ἑτέρῳ· Δῶμεν ἀρχηγὸν, καὶ ἀποστρέψωμεν ** το περηρειών. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. B viros, et explorent terram Chananæorum, quam c ego do filiis Israel in possessionem, singulos per singulas tribus; secundum populos familiarum ipsorum mittes illos, omnem principem ex ipsis. misit eos Moyses ex deserto Pharan per vocem De- mini; omnes viri principes filiorum Israel ". Deinde, numeratis iis qui missi sunt, per tribus et genera, adjungit iterum : « cum ascendissent, exploraverunt terram a deserto Sin, usque Roob, intrantibus Emath . post nonnulla : « venerunt usque ad vallem Botri, et consideraverunt eam, et absciderunt inde palmitem, et botrum uvæ unum super eum, et sustulerunt illum in ve- clibus, et de malogranatis, et de ficis; et locum illum appellaverunt vallem Botri, propter botrum, quem absciderunt inde filii Israel. Et reversi sunt inde, postquam exploraverunt terram, post quadra- ginta dies, et euntes venerunt ad Moysen et Aaron, et ad omnem congregationem filiorum Israel in deser- tum Pharan, in Cades. Et responderunt illis verbum, et universæ congregationi; et ostenderunt ipsis fructum terræ, et narraverunt eis dicentes : Veni- mus in terram quo misisti nos, terram fluentem lacte et melle; et hic est fructus ejus : nisi quod audax est gens quæ habitat in ipsa, et urbes mu- nilae, et magna vehementer, et stirpem Enac vi- nitæ, dimus ibi *. › Intelligis illos timidos ac meticulo - sos terræ promissionis exploratores manifeste re- gionem illam vitibus ferendis aptam esse ac pin- guem, et maturis fructibus abundantem confessos esse : verumtamen his ea connectunt quæ timorem incuterent: audacem videlicet gentem, quæ illic babitaret, appellantes, urbes quoque munitas at- que muratas identidem dictitantes, et a spe victo- riæ populum Israelis deducentes, et metu ad igna- viam impellentes. PALL. Sic se habet. CYR. Sed qui inter illos erant sapientes ac strc- . nui, Caleb et Jesus, illorum vanis sermonibus ob- stiterunt, dicentes ad populum et ad Moysen : « Mi- nime ; sed ascendentes ascendemus, et possidebi- mus illam; quia potentes poterimus adversus il- los "¹., Cæteri autem qui missi fuerant, finem nullum asserendi faciebant, inexpugnabilem fore fi- D liis Israel promissionis terram. Deinde inquit : « Ele- Num. xit, seqq. ibid. 22. no ibid. seq. vans universa eongregatio dedit vocem, et flevit po- pulus tota illa nocte; et murmuraverunt adversus Moysen et Aaron omnes filii Israel, et dixit ad eos universa congregatio filiorum Israel : Utinam mortui essemus in terra Ægypti, aut in hac solitudine si mortui essemus! Et cur Dominus inducit nos in ter- ram hanc, ut cadamus in bello ? ixores nostrae et liberi erunt in direptionem. Nunc igitur ne- lius est nobis reverti in Ægyptum. Et dixerunt alter ad alterum: Constituamus principem, et revertamur et ibid. 51. (1) Sic codex Sirleti; at cod. Vat., ἐκείνων δειλίαις και ματαιολογίαις, quod expositionem lo

ἄνδρας, καὶ κατασκεψάσθωσαν τὴν γῆν τῶν Χανα- Α ναίων, ἣν ἐγὼ δίδωμι τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ κατάσχεσιν, ἄνδρα ἕνα κατὰ φυλήν, κατὰ δήμους πατριῶν αὐτῶν ἀποστελεῖς αὐτοὺς, πάντα ἀρχηγὸν ἐξ αὐτῶν. Καὶ ἐξαπέστειλεν αὐτοὺς Μωσῆς ἐκ τῆς ἐρήμου Φαρὰν διὰ φωνῆς Κυρίου, πάντες ἄνδρες ἀρχηγοὶ υἱῶν Ισραήλ. » Απηριθμημένων δὲ κατὰ φυλάς τε καὶ γένη τῶν ἐξαπεσταλμένων, επιφέρει πάλιν· ο Καλ ἀναβάντες κατεσκέψαντο τὴν γῆν ἀπὸ τῆς ἐρήμου Σιν, ἕως Ῥοδ, εἰσπορευομένων Ἐμάθ. ο Καὶ μεθ' ἕτερα· «Καὶ ἦλθον ἕως φάραγγος Βότρυος, καὶ κατ- εσκέψαντο αὐτὴν, καὶ ἔκοψαν ἐκεῖθεν κλῆμα, καὶ βότρυν σταφυλῆς ἕνα ἐπ' αὐτοῦ, καὶ ἦραν αὐτὸ ἐπ' ἀναφορεῦσι, καὶ ἀπὸ τῶν ῥοιῶν, καὶ ἀπὸ τῶν σύκων. καὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐπωνόμασαν, φάραγξ Βότρυος, διὰ τὸν βότρυν, ὃν ἔκοψαν ἐκεῖθεν οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, καὶ ἀπέστρεψαν ἐκεῖθεν κατασκεψάμενοι τὴν γῆν, μετά τεσσαράκοντα ἡμέρας· καὶ πορευθέντες ἦλθον πρὸς Μωσῆν καὶ Ααρών, καὶ πρὸς πᾶσαν συναγω γὴν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ εἰς τὴν ἔρημον Φαρὰν Κάδης. Καὶ ἀπεκρίθησαν αὐτοῖς ῥῆμα, καὶ πάσῃ συναγωγή, καὶ ἔδειξαν τὸν καρπὸν τῆς γῆς, καὶ διηγήσαντο αὐτῷ, καὶ εἶπον· Ήλθομεν εἰς τὴν γῆν εἰς ἣν ἀπ έστειλας ἡμᾶς, γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι, καὶ οὗτος ὁ καρπὸς αὐτῆς. Ἀλλ' ἢ ὅτι θρασὺ τὸ ἔθνος τὸ κατ οικοῦν ἐπ' αὐτῆς, καὶ πόλεις ὀχυραὶ τετειχισμέναι καὶ μεγάλαι σφόδρα, καὶ τὴν γενεὰν Ενὰκ ἑωράκα- μεν ἐκεῖ. » Συνίης ὅπως οἱ εὐπτόητοί τε καὶ ἀτολμό τατοι τῶν κατεσκεμμένων τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὡμολογήκασιν ἐναργώς, ὡς εὐάμπελάς τε καὶ πίων ή γῆ, καὶ καρποῖς ὡραίοις διακριθής, παραπλέκουσι δὲ τούτοις τὰ εἰς δειλίαν, θρασὺ μὲν τὸ ἔθνος τὸ κατοι- κοῦν ὀνομάζοντες, πόλεις τε ὀχυρὰς καὶ τετειχισμέ να; ἄνω καὶ κάτω λέγοντες, καὶ τῆς ἐπὶ τὸ κρατήσειν ἐλπίδος ἐξιστῶντες τὸν Ἰσραὴλ, καὶ καταφοβοῦντες εἰς ἀνανδρίαν ; ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. Ει Εt Εt Ει ΚΥΡ. 'Αλλ' οἶγε σοφοὶ καὶ νεανικοί, Χαλέβ τε καὶ Ἰησοῦς, ταῖς ἐκείνων τερθρείαις (1) ανθειστήκεισαν, λέγοντες πρός τε τὸν λαὸν καὶ τὸν Μωσέα τὸν ἱερόν· • Οὐχί· ἀλλὰ ἀναβάντες ἀναβησόμεθα καὶ κατακλη ρονομήσομεν αὐτὴν, ὅτι δυνησόμεθα πρὸς αὐτούς. » Κατέληγον δὲ οὐδαμῶς οἱ συναπεσταλμένοι, δυσ άλωτον ἔσεσθαι διαβεβαιούμενοι τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τῆς ἐπαγγελίας τὴν γῆν. Εἶτά φησιν· ι Καὶ ἀναλαβοῦσα πᾶσα ἡ συναγωγή, δέδωκε φωνὴν, καὶ ἔκλαιεν ὁ λαὸς ὅλην τὴν νύκτα εκείνην, καὶ διεγόγγυζον ἐπὶ Μωσήν καὶ Ααρών πάντες οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ· καὶ εἶπε πρὸς αὐτοὺς πᾶσα ἡ συναγωγή· Οφελον ἀπεθάνομεν ἐν γῇ Αἰγύπτου, ἢ ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ, εἰ ἀπεθάνομεν· καὶ ἵνα τί Κύριος εἰσάγει ἡμᾶς εἰς τὴν γῆν ταύτην πεσεῖν ἐν τῷ πολέμῳ; Αἱ γυναῖκες ἡμῶν καὶ τὰ παιδία ἔσονται εἰς διαρπαγήν. Νῦν οὖν βέλτιον ἡμῖν ἐστιν ἀποστραφῆναι εἰς Αἴγυπτον. Καὶ εἶπον ὁ ἔτε- ρος τῷ ἑτέρῳ· Δῶμεν ἀρχηγὸν, καὶ ἀποστρέψωμεν ** το περηρειών. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. B viros, et explorent terram Chananæorum, quam c ego do filiis Israel in possessionem, singulos per singulas tribus; secundum populos familiarum ipsorum mittes illos, omnem principem ex ipsis. misit eos Moyses ex deserto Pharan per vocem De- mini; omnes viri principes filiorum Israel ". Deinde, numeratis iis qui missi sunt, per tribus et genera, adjungit iterum : « cum ascendissent, exploraverunt terram a deserto Sin, usque Roob, intrantibus Emath . post nonnulla : « venerunt usque ad vallem Botri, et consideraverunt eam, et absciderunt inde palmitem, et botrum uvæ unum super eum, et sustulerunt illum in ve- clibus, et de malogranatis, et de ficis; et locum illum appellaverunt vallem Botri, propter botrum, quem absciderunt inde filii Israel. Et reversi sunt inde, postquam exploraverunt terram, post quadra- ginta dies, et euntes venerunt ad Moysen et Aaron, et ad omnem congregationem filiorum Israel in deser- tum Pharan, in Cades. Et responderunt illis verbum, et universæ congregationi; et ostenderunt ipsis fructum terræ, et narraverunt eis dicentes : Veni- mus in terram quo misisti nos, terram fluentem lacte et melle; et hic est fructus ejus : nisi quod audax est gens quæ habitat in ipsa, et urbes mu- nilae, et magna vehementer, et stirpem Enac vi- nitæ, dimus ibi *. › Intelligis illos timidos ac meticulo - sos terræ promissionis exploratores manifeste re- gionem illam vitibus ferendis aptam esse ac pin- guem, et maturis fructibus abundantem confessos esse : verumtamen his ea connectunt quæ timorem incuterent: audacem videlicet gentem, quæ illic babitaret, appellantes, urbes quoque munitas at- que muratas identidem dictitantes, et a spe victo- riæ populum Israelis deducentes, et metu ad igna- viam impellentes. PALL. Sic se habet. CYR. Sed qui inter illos erant sapientes ac strc- . nui, Caleb et Jesus, illorum vanis sermonibus ob- stiterunt, dicentes ad populum et ad Moysen : « Mi- nime ; sed ascendentes ascendemus, et possidebi- mus illam; quia potentes poterimus adversus il- los "¹., Cæteri autem qui missi fuerant, finem nullum asserendi faciebant, inexpugnabilem fore fi- D liis Israel promissionis terram. Deinde inquit : « Ele- Num. xit, seqq. ibid. 22. no ibid. seq. vans universa eongregatio dedit vocem, et flevit po- pulus tota illa nocte; et murmuraverunt adversus Moysen et Aaron omnes filii Israel, et dixit ad eos universa congregatio filiorum Israel : Utinam mortui essemus in terra Ægypti, aut in hac solitudine si mortui essemus! Et cur Dominus inducit nos in ter- ram hanc, ut cadamus in bello ? ixores nostrae et liberi erunt in direptionem. Nunc igitur ne- lius est nobis reverti in Ægyptum. Et dixerunt alter ad alterum: Constituamus principem, et revertamur et ibid. 51. (1) Sic codex Sirleti; at cod. Vat., ἐκείνων δειλίαις και ματαιολογίαις, quod expositionem lo

Α εἰς Αἴγυπτον. » Εἰς τοῦτο μὲν ἀθλιότητός τε καὶ ἀναν Β δρίας ἡ πάσα κατώλισθε συναγωγή. Μεθιστάντος δὲ ὥσπερ εἰς εὐτολμίαν αὐτοὺς Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ περιῤῥηγνύντος μὲν τὴν ἐσθῆτα, μυρία δὲ ὅσα τῆς γῆς ἐγκώμια καταχέοντος, ἀναθαρσεῖν οὐκ ἤθελον καταλυποῦντες δὲ ταῖς ἀνοήτοις μικροψυχίαις τὸν ἐπαμύνοντα Θεόν, καὶ ταῖς ἑαυτῶν δυνάμεσιν ἀπονέ μοντες τὴν τῆς ἐλπίδος κατόρθωσιν. Τοιγάρτοι λοιπών καὶ ἀπώμνυ, λέγων· Εἰ όψεταί τις τῶν ἀνδρῶν τούτων τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν αὐτῶν, πλὴν Χαλὸς υἱὸς Ἱεφονῆ, καὶ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ. ο *Αρά ἐστιν ἐνδοιαστὸν ὡς ὁ δειλός τε καὶ ἀφερέπονος, καὶ βραχὺς εἰς πίστιν, προσαπόλλυσιν αὐτῷ καὶ ἑτέ ρους, κακαῖς παραφθείρων ὁμιλίαις, κλήρου τε ἀπο πεσεῖται καὶ ἐλπίδος τῆς εἰς Θεόν· ὁ δὲ εὐσθενής τε καὶ ἀλκιμώτατος εἴσω τε κείσεται τῆς ἐλπίδης, καὶ γνώριμος ἔσται Θεῷ; ΠΑΛΛ. Οὐκ ἀμφίβολον· ἀπόχρη γὰρ ἡ δείξις. ΚΥΡ. Οὐκοῦν καθάπερ ἔφαμεν ἐν ἀρχαῖς, ἀνεπιτή δειος εἰς παράταξιν τὴν πνευματικὴν ὁ ταῖς κοσμι καῖς ἐνειλημμένος ἡδοναῖς. ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Προσθεί[ν]ην δ' ἂν ὅτι (χρῆναι γὰρ οἶμαι τὸ ὠφελοῦν εὖ μάλα φιλοθηρείν) καὶ ὁ νεωστὶ κατορθοῦν ἀρετὴν ἡντιναοῦν ἀρξάμενος, οὔπω πρὸς μάχην ικαν νὸς, εὐκατακόμιστος δὲ κομιδῇ πρὸς τὸ ἀδικοῦν. ΠΑΛΛ. Πῶς λέγεις ; Ἐὰν δὲ ΚΥΡ. Ἐν τῷ Δευτερονομίῳ γέγραπται· τις λάβῃ γυναῖκα προσφάτως, οὐκ ἐξελεύσεται εἰς πόλεμον, καὶ οὐκ ἐπιβληθήσεται αὐτῷ οὐδὲν πράγμα. ᾿Αθῶος ἔσται ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, ἐνιαυτὸν ἕνα εὐφρα νεῖ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ἦν ἔλαβεν. ο "Αρ' οὖν, ὦ Παλ- λάδιε, προσεκτέον μόνῳ τε καὶ ψιλῷ τῷ γράμματι, καὶ ὁ φιλάρετος νομοθέτης οἴκοι καθίζει τὸ μάχιμον, καὶ οὐκ ἐν εὐδοκιμεῖν ταῖς εἰς γυναῖκα ψυχραῖς ομιλίαις ἡττώμενον, καὶ προύργιαιτέραν τῶν ἀναγ- καίων ποιούμενον τὴν φιλοσαρκίαν ; ΠΑΛΛ. "Ηκιστά γε τουτί δοίην ἂν ἔγωγε τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν· πιθανὸς δέ τις, ὡς ἔοικεν, ὁ ἐπ' αὐτῷ κεῖται λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ὅπερ ἔφην ανακυκλήσας ἐρῶ. 'Ανήρ ἀρετῆς ἁψάμενος, καὶ οὔπω ταύτην εὖ μάλα κατωρ θωχώς, εὐκατακόμιστος εἰς τὸ ἐναντίον. ΠΑΛΛ. Φράσον ὅπως. Επομαι γὰρ οὐ σφόδρα. • ΚΥΡ. Ο Σολομών που φησιν • Εἶπον τὴν σου φίαν σὴν ἀδελφὴν εἶναι· τὴν δὲ φρόνησιν γνώριμον περιποίησας σεαυτῷ. • Οικειούμεθα γὰρ ὥσπερ της ἀρετὰς, τὸ ἐν αὐταῖς καρποφορεῖν ὅτι μάλιστα δι εσπουδακότες· ὁ μὲν γάρ τις τυχὸν τὸ ἐν γνώσει σου φύν, ὁ δὲ τὴν πραότητα καὶ ἀοργησίαν οὐκ ἀνεπιτή δευτον ἔχει, ήγουν ἕτερόν τι τῶν τοιούτων ὅπερ ἂν ἔλοιτο κατορθοῦν. Αρ' οὖν εὐθὺς ὁ τῆς ἐν γε τούτοι; 3. ** • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in Ægyptum • Ad eam infelicitatem et ignaviam delapsa est universa congregatio. Cum vero illos ad animi firmitatem transferre quodammodo conaretur Jesus Nave filius, et vestem discinderet, multasque laudes de terra illa prædicaret, confirmare animos nolebant: sed stulte illos abjiciendo, suum propu- gnatorem Deum graviter offenderunt, seque spei suæ compotes fieri posse suis viribus tribuerunt. Itaque ille etiam juravit, dicens : « Si videbit ali- quis horum hominum terram quam juravi patribus eorum, præter Caleb filium Jephone, et Jesum Na- ve". › Num igitur est ambiguum quin homo timi- dus, et laboris impatiens, et modicæ fidei, secum etiam cæteros perdat, quos corrumpit malis collo- quiis, ac sortis illius,speique in Deum sit expers ; contraque ille fortis ac strenuus, et.spei compos, et amicus Dei sit futurus? PALL. Minime quidem ambiguum: satis enim probatum est. CYR. Igitur, ut a principio dicebamus, qui deti- neiur mundanis voluptatibus, is ineptus est qui in acic spirituali numeretur. PALL. Et merito. CYR. Illud quoque addiderim (id enim quod prodesse potest, magnopere observandum arbitror): qui virtutem aliquam colere nuper cœperit, eum minime adhuc ad pugnam aptum esse, sed posse ad vitium facile detorqueri. PALL. Qui tanden istud asseris ? CYR. In Deuteronomio seriptum est : « Si quis nuper uxorem duxerit, non egredietur ad bellum, neque imponetur ei ullum negotium. Immunis erit in dome sua anno uno, lætificabit uxorem suam, quam accepit **. › Num igitur, Palladi, soli ac nu- dæ litteræ inhærendum est, et auctor ille legis, cum sit virtutis amator, domi suæ scilicet collocat pugna- torem, neque permittit laudem de virtute quærere, leni ac frigido mulieris convictu superatum, et carnis cupiditatem necessitatis rebus præverten- tem ? PALL. Minime vere hoc illud esse concesserim, B C quod legis auctori placuerit: sed par est probabi- lem aliquam in ea re latere rationem. CYR. Igitur illud ipsum, quod dixi, repetam. Qui virtatem attigerit, necdum illam perfecte admodum adeptus sit, facile in contrarium detorqueri po- test. PALL. Die quonam modo. Nondum enim admo- dum sequor. CYR. Ait certe Salomon : Dic sapientiamn tuam sororem esse, et prudentiam tibi amicam fa- cito **. › Familiares namque nobis virtutes reddi- mus, si ex illis fructum ferre imprimis studuerimus: hic enim, verbi gratia, sapientiæ quæ in rerum co- gnitione versatur, ille mansuetudini et lenitati dat operam, aut ejusmodi certe alteri virtuti, quam con- sequi proposuerit. Num igitur statim atque in hu- * Num. xv, seqq. s ibid. 30. p *: Dcut. str, Prov. vI, 4. H

Α εἰς Αἴγυπτον. » Εἰς τοῦτο μὲν ἀθλιότητός τε καὶ ἀναν Β δρίας ἡ πάσα κατώλισθε συναγωγή. Μεθιστάντος δὲ ὥσπερ εἰς εὐτολμίαν αὐτοὺς Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ περιῤῥηγνύντος μὲν τὴν ἐσθῆτα, μυρία δὲ ὅσα τῆς γῆς ἐγκώμια καταχέοντος, ἀναθαρσεῖν οὐκ ἤθελον καταλυποῦντες δὲ ταῖς ἀνοήτοις μικροψυχίαις τὸν ἐπαμύνοντα Θεόν, καὶ ταῖς ἑαυτῶν δυνάμεσιν ἀπονέ μοντες τὴν τῆς ἐλπίδος κατόρθωσιν. Τοιγάρτοι λοιπών καὶ ἀπώμνυ, λέγων· Εἰ όψεταί τις τῶν ἀνδρῶν τούτων τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν αὐτῶν, πλὴν Χαλὸς υἱὸς Ἱεφονῆ, καὶ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ. ο *Αρά ἐστιν ἐνδοιαστὸν ὡς ὁ δειλός τε καὶ ἀφερέπονος, καὶ βραχὺς εἰς πίστιν, προσαπόλλυσιν αὐτῷ καὶ ἑτέ ρους, κακαῖς παραφθείρων ὁμιλίαις, κλήρου τε ἀπο πεσεῖται καὶ ἐλπίδος τῆς εἰς Θεόν· ὁ δὲ εὐσθενής τε καὶ ἀλκιμώτατος εἴσω τε κείσεται τῆς ἐλπίδης, καὶ γνώριμος ἔσται Θεῷ; ΠΑΛΛ. Οὐκ ἀμφίβολον· ἀπόχρη γὰρ ἡ δείξις. ΚΥΡ. Οὐκοῦν καθάπερ ἔφαμεν ἐν ἀρχαῖς, ἀνεπιτή δειος εἰς παράταξιν τὴν πνευματικὴν ὁ ταῖς κοσμι καῖς ἐνειλημμένος ἡδοναῖς. ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Προσθεί[ν]ην δ' ἂν ὅτι (χρῆναι γὰρ οἶμαι τὸ ὠφελοῦν εὖ μάλα φιλοθηρείν) καὶ ὁ νεωστὶ κατορθοῦν ἀρετὴν ἡντιναοῦν ἀρξάμενος, οὔπω πρὸς μάχην ικαν νὸς, εὐκατακόμιστος δὲ κομιδῇ πρὸς τὸ ἀδικοῦν. ΠΑΛΛ. Πῶς λέγεις ; Ἐὰν δὲ ΚΥΡ. Ἐν τῷ Δευτερονομίῳ γέγραπται· τις λάβῃ γυναῖκα προσφάτως, οὐκ ἐξελεύσεται εἰς πόλεμον, καὶ οὐκ ἐπιβληθήσεται αὐτῷ οὐδὲν πράγμα. ᾿Αθῶος ἔσται ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, ἐνιαυτὸν ἕνα εὐφρα νεῖ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ἦν ἔλαβεν. ο "Αρ' οὖν, ὦ Παλ- λάδιε, προσεκτέον μόνῳ τε καὶ ψιλῷ τῷ γράμματι, καὶ ὁ φιλάρετος νομοθέτης οἴκοι καθίζει τὸ μάχιμον, καὶ οὐκ ἐν εὐδοκιμεῖν ταῖς εἰς γυναῖκα ψυχραῖς ομιλίαις ἡττώμενον, καὶ προύργιαιτέραν τῶν ἀναγ- καίων ποιούμενον τὴν φιλοσαρκίαν ; ΠΑΛΛ. "Ηκιστά γε τουτί δοίην ἂν ἔγωγε τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν· πιθανὸς δέ τις, ὡς ἔοικεν, ὁ ἐπ' αὐτῷ κεῖται λόγος. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ὅπερ ἔφην ανακυκλήσας ἐρῶ. 'Ανήρ ἀρετῆς ἁψάμενος, καὶ οὔπω ταύτην εὖ μάλα κατωρ θωχώς, εὐκατακόμιστος εἰς τὸ ἐναντίον. ΠΑΛΛ. Φράσον ὅπως. Επομαι γὰρ οὐ σφόδρα. • ΚΥΡ. Ο Σολομών που φησιν • Εἶπον τὴν σου φίαν σὴν ἀδελφὴν εἶναι· τὴν δὲ φρόνησιν γνώριμον περιποίησας σεαυτῷ. • Οικειούμεθα γὰρ ὥσπερ της ἀρετὰς, τὸ ἐν αὐταῖς καρποφορεῖν ὅτι μάλιστα δι εσπουδακότες· ὁ μὲν γάρ τις τυχὸν τὸ ἐν γνώσει σου φύν, ὁ δὲ τὴν πραότητα καὶ ἀοργησίαν οὐκ ἀνεπιτή δευτον ἔχει, ήγουν ἕτερόν τι τῶν τοιούτων ὅπερ ἂν ἔλοιτο κατορθοῦν. Αρ' οὖν εὐθὺς ὁ τῆς ἐν γε τούτοι; 3. ** • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in Ægyptum • Ad eam infelicitatem et ignaviam delapsa est universa congregatio. Cum vero illos ad animi firmitatem transferre quodammodo conaretur Jesus Nave filius, et vestem discinderet, multasque laudes de terra illa prædicaret, confirmare animos nolebant: sed stulte illos abjiciendo, suum propu- gnatorem Deum graviter offenderunt, seque spei suæ compotes fieri posse suis viribus tribuerunt. Itaque ille etiam juravit, dicens : « Si videbit ali- quis horum hominum terram quam juravi patribus eorum, præter Caleb filium Jephone, et Jesum Na- ve". › Num igitur est ambiguum quin homo timi- dus, et laboris impatiens, et modicæ fidei, secum etiam cæteros perdat, quos corrumpit malis collo- quiis, ac sortis illius,speique in Deum sit expers ; contraque ille fortis ac strenuus, et.spei compos, et amicus Dei sit futurus? PALL. Minime quidem ambiguum: satis enim probatum est. CYR. Igitur, ut a principio dicebamus, qui deti- neiur mundanis voluptatibus, is ineptus est qui in acic spirituali numeretur. PALL. Et merito. CYR. Illud quoque addiderim (id enim quod prodesse potest, magnopere observandum arbitror): qui virtutem aliquam colere nuper cœperit, eum minime adhuc ad pugnam aptum esse, sed posse ad vitium facile detorqueri. PALL. Qui tanden istud asseris ? CYR. In Deuteronomio seriptum est : « Si quis nuper uxorem duxerit, non egredietur ad bellum, neque imponetur ei ullum negotium. Immunis erit in dome sua anno uno, lætificabit uxorem suam, quam accepit **. › Num igitur, Palladi, soli ac nu- dæ litteræ inhærendum est, et auctor ille legis, cum sit virtutis amator, domi suæ scilicet collocat pugna- torem, neque permittit laudem de virtute quærere, leni ac frigido mulieris convictu superatum, et carnis cupiditatem necessitatis rebus præverten- tem ? PALL. Minime vere hoc illud esse concesserim, B C quod legis auctori placuerit: sed par est probabi- lem aliquam in ea re latere rationem. CYR. Igitur illud ipsum, quod dixi, repetam. Qui virtatem attigerit, necdum illam perfecte admodum adeptus sit, facile in contrarium detorqueri po- test. PALL. Die quonam modo. Nondum enim admo- dum sequor. CYR. Ait certe Salomon : Dic sapientiamn tuam sororem esse, et prudentiam tibi amicam fa- cito **. › Familiares namque nobis virtutes reddi- mus, si ex illis fructum ferre imprimis studuerimus: hic enim, verbi gratia, sapientiæ quæ in rerum co- gnitione versatur, ille mansuetudini et lenitati dat operam, aut ejusmodi certe alteri virtuti, quam con- sequi proposuerit. Num igitur statim atque in hu- * Num. xv, seqq. s ibid. 30. p *: Dcut. str, Prov. vI, 4. H

ἐπιεικείας ἀρξάμενος νοῦς, ἱκανὸς εἰς τὸ δοκιμάζε- σθαι καὶ πειράζεσθαι ; καὶ τοῖς τὰ ὀρθὰ διαστρέφουσι περιτυχὼν ὁ σοφίᾳ συνοικήσας (1) προσφάτως, οὐ διαστραφήσεται μᾶλλον, ήγουν περιέσται καὶ διακρού- σεται τὰ ἐκείνων βλάβη, βεβηκὼς καὶ ἐρηρεισμένος διαρκῶς οὕτω πρὸς σύνεσιν, ΠΑΛΛ. Εοικεν. ΚΥΡ. Παροτρύνοντος δέ τινος, ὁ τὴν πραότητα μετ λετῶν, εἰ μήπω τις εἴη πρὸς τοῦτο γεγυμνασμένος, οὐ κατοιχήσεται πρὸς ὀργὴν εὐκόλως ; ΠΑΛΛ. Οἶμα! γε. ΚΥΡ. Εντριβὴς δὲ σοφὸς διαμαχεῖται σοφοῖς, καὶ ἀντεξάγει νεανικώς ταῖς ἐκείνων πανουργίαις τὰ ἐξ ὀρθότητος λογισμῶν ; ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Τί δέ, ὁ πραότητι κατωρθωκώς οὐ δυσχερής εἰς ὀργὰς, κἂν εἰ πρὸς τοῦτο αὐτὸν παραθήγοιεν ἔσθ' ὅτε τινές ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ὀρθῶς οὖν ὁ νόμος καθάπερ ἐν εἴδει τῷ γυναικὸς διαμορφώσας αστείως τὴν τοῖς ἁγίοις σύν οικον ἀρετὴν, « Εάν τις λάβῃ γυναῖκα προσφάτως, φησίν, οὐκ ἐξελεύσεται εἰς πόλεμον, καὶ οὐκ ἐπιβλη- θήσεται αὐτῷ οὐδὲν πρᾶγμα· ἀθῶος ἔσται ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ. Ἐνιαυτὸν ἕνα εὐφρανεῖ τὴν γυναῖκα ἢν έλαβε. • Καταφορτίζεσθαι γὰρ οὐκ ἐξ πόνοις τε καὶ διωγμοῖς τὸν οἰονείπως ἀρτιπαγῆ, καὶ νεαρωτέραν ἔχοντα τὴν εἰς τὸ ἀγαθὸν σπουδὴν, σχολαῖον δὲ ὥσπερ καὶ ἐφ' ἑαυτῷ μένοντα, καὶ θαλπόμενον ταῖς εἰς ἀρετὴν καταδεσμεῖσθαι φιλοστοργίαις. Τοιοῦτόν τι πεπραχότας εὑρήσομεν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, οι τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρέφουσι, καὶ νεωστί κεκλημένοις εἰς ἐπίγνωσιν Θεοῦ, σαφῶς ἐπιστέλλουσιν· ο Εδοξε γὰρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν, μηδὲν πλέον ἐπι- τίθεσθαι ὑμῖν βάρος, πλὴν ἀπέχεσθαι ὑμᾶς πορνείας καὶ πνικτοῦ, καὶ αἵματος. » Παρέντες γὰρ οἰκονομι- κῶς τῶν ἐνταλμάτων τὰ φορτικώτερα, ὀλίγα τε καὶ ἀναγκαῖα τηρεῖν ἐκέλευον, τῶν ἀρτίως εἰσκεκομισμέ- νων ἐπὶ τὸ χρῆναι θεοσεβεῖν τὸ ἀτληπαθὲς οὐκ ἠγνοη- κότες. Καὶ γοῦν, ἀνίησι μὲν τοὺς τοιούτους ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ ὀργῆς καὶ αἰτιαμάτων, κἂν εἰ περι- πέσοιεν ὀλιγοψυχίαις, τὴν ἀσυνήθη τῶν πόνων δια- στείχοντες οδόν. Εισπράττεται δὲ μετὰ τοῦτο δίκας, καὶ ὑποφέρει λοιπὸν τοῖς ἐξ ὀργῆς κινήμασιν, ἀσθε- νοῦντας μὲν οὐκέτι διὰ τὸ ἄηθες ἐν τοῖς πόνοις, άνα- πίπτοντας δὲ μᾶλλον εἰς τὸ ἡδύ τε καὶ ἄτραχυ, καὶ ετοιμότατα παραχεομένους εἰς τὸ ἀπᾷδον αὐτῶν. "Η γὰρ οὐκ ἀνάντης μὲν ἡ ἀρετὴ, καὶ τὸ εἰς αὐτὴν ἰέναι τραχύ, καὶ ἱδροῦν ἀνάγκη τὸν κατορθοῦν ᾑρημένον ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. 'Αλλ' ἦν που οὐκ ἀπεικός, μᾶλλον δὲ, οὐχ ὅσιόν τε καὶ πρέπον, τοὺς μὲν ἄρτι πρὸς τοῦτο ἡγμέν νους, παιδαγωγεῖσθαι συγγνώμαις, προθυμίαις οὔπω ταῖς ἄγαν ερηρεισμένους, ἀπαλοῖς δὲ ὥσπερ όντας 8* η DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A jusmodi rebus mediocriter versari coepit animus, Deut. xxiv, 3. Act. xv, 28. 29. B idoneus erit qui probetur ac tentetur? et qui sa- pientiæ contubernio uli recenter inceperit, si in eos inciderit, qui recta pervertunt, nonne pervertetur potius quam vincat, et illorum perniciem depellat, quippe cum non satis adhuc stabilis ac fixus in sa- pientia sit? PALL. Consentaneum videtur. CYR. Præterea, qui mansuetudini studet, provo- cante aliquo, si nondum in ea virtute sit exercitatus, nonne facile succensebit ? PALL. Ita opinor. CYR. Exercitatus autem sapiens cum sapientibus pugnabit, et illorum astutiæ rectam rationem forti- ter opponet. PALL. Verum est.' CYR. Quid vero ille, qui mansuetudinem est per- fecte consecutus, nonne difficile succensebit, quam- vis nonnunquam ab aliquibus provocetur ? PALL. Fateor. CYR. Recte itaque lex, cum eleganter velut in mulieris specie virtutem sanctorum conjugem de- pinxisset : e Si quis, inquit, nuper uxorem accepe- rit, non egredietur ad bellum, neque ullum munus ei imponetur : immunis erit in domo sua. Anno uno, lætificabit uxorem suam, quam accepit : » onera- ri namque laboribus ac persecutionibus non per- mittit eum, qui nuper veluti compactus est et re- centiori est erga virtutem studio; sed tanquam cu- ris vacuum atque apud se manentem ac fotum vir- tutis amoribus confirmari sinit. Ejusmodi quidpiam sanctos apostolos fecisse reperiemus, qui ad gentiles nuper conversos et ad Dei agnitionem vocatos sa- pienter scribunt : • Visum est enim Spiritui sancto et nobis, nihil ultra imponere vobis oneris, nisi ut abstineatis vos a fornicatione, et suffocato et san- guine ". » Prætermissis enim sapienti gubernatione mandatis gravioribus, pauca quædam ac necessaria servare jusserunt, cum illorum qui paulo ante ad Deum colendum adducti essent, infirmas in asperis rebus tolerandis vires non ignorarent. 154. Itaqne hujusmodi hominibus, ille universorum Deus, et iras et culpas remittit, tametsi in pusilli animi vi- tium inciderint, dum insuetam laborum viam in- grediuntur. Sed postea repetit poenas, et iræ suæ commotionibus subjicit eos qui, cum non amplius desuetudinem laborum imbecillitati suæ prætexere possint, ad illecebras potius atque mollitiem pro- jecti, libentissime se in vecordiam suam effundunt. An vero non ardua est virtus, et asper ad illam accessus, ac sudare necesse est qui illius compos fieri voluerit? D PALL. Fateor. CYR. Non est autem absurdum, imo vero æquum atque conveniens, qui nuper sunt ad hoc perducti, eos cum animi alacritate nondum satis confirmati (1) Sic cod. Vat. ; cateri, νικήτας.

ἐπιεικείας ἀρξάμενος νοῦς, ἱκανὸς εἰς τὸ δοκιμάζε- σθαι καὶ πειράζεσθαι ; καὶ τοῖς τὰ ὀρθὰ διαστρέφουσι περιτυχὼν ὁ σοφίᾳ συνοικήσας (1) προσφάτως, οὐ διαστραφήσεται μᾶλλον, ήγουν περιέσται καὶ διακρού- σεται τὰ ἐκείνων βλάβη, βεβηκὼς καὶ ἐρηρεισμένος διαρκῶς οὕτω πρὸς σύνεσιν, ΠΑΛΛ. Εοικεν. ΚΥΡ. Παροτρύνοντος δέ τινος, ὁ τὴν πραότητα μετ λετῶν, εἰ μήπω τις εἴη πρὸς τοῦτο γεγυμνασμένος, οὐ κατοιχήσεται πρὸς ὀργὴν εὐκόλως ; ΠΑΛΛ. Οἶμα! γε. ΚΥΡ. Εντριβὴς δὲ σοφὸς διαμαχεῖται σοφοῖς, καὶ ἀντεξάγει νεανικώς ταῖς ἐκείνων πανουργίαις τὰ ἐξ ὀρθότητος λογισμῶν ; ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Τί δέ, ὁ πραότητι κατωρθωκώς οὐ δυσχερής εἰς ὀργὰς, κἂν εἰ πρὸς τοῦτο αὐτὸν παραθήγοιεν ἔσθ' ὅτε τινές ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ὀρθῶς οὖν ὁ νόμος καθάπερ ἐν εἴδει τῷ γυναικὸς διαμορφώσας αστείως τὴν τοῖς ἁγίοις σύν οικον ἀρετὴν, « Εάν τις λάβῃ γυναῖκα προσφάτως, φησίν, οὐκ ἐξελεύσεται εἰς πόλεμον, καὶ οὐκ ἐπιβλη- θήσεται αὐτῷ οὐδὲν πρᾶγμα· ἀθῶος ἔσται ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ. Ἐνιαυτὸν ἕνα εὐφρανεῖ τὴν γυναῖκα ἢν έλαβε. • Καταφορτίζεσθαι γὰρ οὐκ ἐξ πόνοις τε καὶ διωγμοῖς τὸν οἰονείπως ἀρτιπαγῆ, καὶ νεαρωτέραν ἔχοντα τὴν εἰς τὸ ἀγαθὸν σπουδὴν, σχολαῖον δὲ ὥσπερ καὶ ἐφ' ἑαυτῷ μένοντα, καὶ θαλπόμενον ταῖς εἰς ἀρετὴν καταδεσμεῖσθαι φιλοστοργίαις. Τοιοῦτόν τι πεπραχότας εὑρήσομεν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, οι τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρέφουσι, καὶ νεωστί κεκλημένοις εἰς ἐπίγνωσιν Θεοῦ, σαφῶς ἐπιστέλλουσιν· ο Εδοξε γὰρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν, μηδὲν πλέον ἐπι- τίθεσθαι ὑμῖν βάρος, πλὴν ἀπέχεσθαι ὑμᾶς πορνείας καὶ πνικτοῦ, καὶ αἵματος. » Παρέντες γὰρ οἰκονομι- κῶς τῶν ἐνταλμάτων τὰ φορτικώτερα, ὀλίγα τε καὶ ἀναγκαῖα τηρεῖν ἐκέλευον, τῶν ἀρτίως εἰσκεκομισμέ- νων ἐπὶ τὸ χρῆναι θεοσεβεῖν τὸ ἀτληπαθὲς οὐκ ἠγνοη- κότες. Καὶ γοῦν, ἀνίησι μὲν τοὺς τοιούτους ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ ὀργῆς καὶ αἰτιαμάτων, κἂν εἰ περι- πέσοιεν ὀλιγοψυχίαις, τὴν ἀσυνήθη τῶν πόνων δια- στείχοντες οδόν. Εισπράττεται δὲ μετὰ τοῦτο δίκας, καὶ ὑποφέρει λοιπὸν τοῖς ἐξ ὀργῆς κινήμασιν, ἀσθε- νοῦντας μὲν οὐκέτι διὰ τὸ ἄηθες ἐν τοῖς πόνοις, άνα- πίπτοντας δὲ μᾶλλον εἰς τὸ ἡδύ τε καὶ ἄτραχυ, καὶ ετοιμότατα παραχεομένους εἰς τὸ ἀπᾷδον αὐτῶν. "Η γὰρ οὐκ ἀνάντης μὲν ἡ ἀρετὴ, καὶ τὸ εἰς αὐτὴν ἰέναι τραχύ, καὶ ἱδροῦν ἀνάγκη τὸν κατορθοῦν ᾑρημένον ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. 'Αλλ' ἦν που οὐκ ἀπεικός, μᾶλλον δὲ, οὐχ ὅσιόν τε καὶ πρέπον, τοὺς μὲν ἄρτι πρὸς τοῦτο ἡγμέν νους, παιδαγωγεῖσθαι συγγνώμαις, προθυμίαις οὔπω ταῖς ἄγαν ερηρεισμένους, ἀπαλοῖς δὲ ὥσπερ όντας 8* η DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A jusmodi rebus mediocriter versari coepit animus, Deut. xxiv, 3. Act. xv, 28. 29. B idoneus erit qui probetur ac tentetur? et qui sa- pientiæ contubernio uli recenter inceperit, si in eos inciderit, qui recta pervertunt, nonne pervertetur potius quam vincat, et illorum perniciem depellat, quippe cum non satis adhuc stabilis ac fixus in sa- pientia sit? PALL. Consentaneum videtur. CYR. Præterea, qui mansuetudini studet, provo- cante aliquo, si nondum in ea virtute sit exercitatus, nonne facile succensebit ? PALL. Ita opinor. CYR. Exercitatus autem sapiens cum sapientibus pugnabit, et illorum astutiæ rectam rationem forti- ter opponet. PALL. Verum est.' CYR. Quid vero ille, qui mansuetudinem est per- fecte consecutus, nonne difficile succensebit, quam- vis nonnunquam ab aliquibus provocetur ? PALL. Fateor. CYR. Recte itaque lex, cum eleganter velut in mulieris specie virtutem sanctorum conjugem de- pinxisset : e Si quis, inquit, nuper uxorem accepe- rit, non egredietur ad bellum, neque ullum munus ei imponetur : immunis erit in domo sua. Anno uno, lætificabit uxorem suam, quam accepit : » onera- ri namque laboribus ac persecutionibus non per- mittit eum, qui nuper veluti compactus est et re- centiori est erga virtutem studio; sed tanquam cu- ris vacuum atque apud se manentem ac fotum vir- tutis amoribus confirmari sinit. Ejusmodi quidpiam sanctos apostolos fecisse reperiemus, qui ad gentiles nuper conversos et ad Dei agnitionem vocatos sa- pienter scribunt : • Visum est enim Spiritui sancto et nobis, nihil ultra imponere vobis oneris, nisi ut abstineatis vos a fornicatione, et suffocato et san- guine ". » Prætermissis enim sapienti gubernatione mandatis gravioribus, pauca quædam ac necessaria servare jusserunt, cum illorum qui paulo ante ad Deum colendum adducti essent, infirmas in asperis rebus tolerandis vires non ignorarent. 154. Itaqne hujusmodi hominibus, ille universorum Deus, et iras et culpas remittit, tametsi in pusilli animi vi- tium inciderint, dum insuetam laborum viam in- grediuntur. Sed postea repetit poenas, et iræ suæ commotionibus subjicit eos qui, cum non amplius desuetudinem laborum imbecillitati suæ prætexere possint, ad illecebras potius atque mollitiem pro- jecti, libentissime se in vecordiam suam effundunt. An vero non ardua est virtus, et asper ad illam accessus, ac sudare necesse est qui illius compos fieri voluerit? D PALL. Fateor. CYR. Non est autem absurdum, imo vero æquum atque conveniens, qui nuper sunt ad hoc perducti, eos cum animi alacritate nondum satis confirmati (1) Sic cod. Vat. ; cateri, νικήτας.

ἐπιεικείας ἀρξάμενος νοῦς, ἱκανὸς εἰς τὸ δοκιμάζε- σθαι καὶ πειράζεσθαι ; καὶ τοῖς τὰ ὀρθὰ διαστρέφουσι περιτυχὼν ὁ σοφίᾳ συνοικήσας (1) προσφάτως, οὐ διαστραφήσεται μᾶλλον, ήγουν περιέσται καὶ διακρού- σεται τὰ ἐκείνων βλάβη, βεβηκὼς καὶ ἐρηρεισμένος διαρκῶς οὕτω πρὸς σύνεσιν, ΠΑΛΛ. Εοικεν. ΚΥΡ. Παροτρύνοντος δέ τινος, ὁ τὴν πραότητα μετ λετῶν, εἰ μήπω τις εἴη πρὸς τοῦτο γεγυμνασμένος, οὐ κατοιχήσεται πρὸς ὀργὴν εὐκόλως ; ΠΑΛΛ. Οἶμα! γε. ΚΥΡ. Εντριβὴς δὲ σοφὸς διαμαχεῖται σοφοῖς, καὶ ἀντεξάγει νεανικώς ταῖς ἐκείνων πανουργίαις τὰ ἐξ ὀρθότητος λογισμῶν ; ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Τί δέ, ὁ πραότητι κατωρθωκώς οὐ δυσχερής εἰς ὀργὰς, κἂν εἰ πρὸς τοῦτο αὐτὸν παραθήγοιεν ἔσθ' ὅτε τινές ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ὀρθῶς οὖν ὁ νόμος καθάπερ ἐν εἴδει τῷ γυναικὸς διαμορφώσας αστείως τὴν τοῖς ἁγίοις σύν οικον ἀρετὴν, « Εάν τις λάβῃ γυναῖκα προσφάτως, φησίν, οὐκ ἐξελεύσεται εἰς πόλεμον, καὶ οὐκ ἐπιβλη- θήσεται αὐτῷ οὐδὲν πρᾶγμα· ἀθῶος ἔσται ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ. Ἐνιαυτὸν ἕνα εὐφρανεῖ τὴν γυναῖκα ἢν έλαβε. • Καταφορτίζεσθαι γὰρ οὐκ ἐξ πόνοις τε καὶ διωγμοῖς τὸν οἰονείπως ἀρτιπαγῆ, καὶ νεαρωτέραν ἔχοντα τὴν εἰς τὸ ἀγαθὸν σπουδὴν, σχολαῖον δὲ ὥσπερ καὶ ἐφ' ἑαυτῷ μένοντα, καὶ θαλπόμενον ταῖς εἰς ἀρετὴν καταδεσμεῖσθαι φιλοστοργίαις. Τοιοῦτόν τι πεπραχότας εὑρήσομεν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, οι τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρέφουσι, καὶ νεωστί κεκλημένοις εἰς ἐπίγνωσιν Θεοῦ, σαφῶς ἐπιστέλλουσιν· ο Εδοξε γὰρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν, μηδὲν πλέον ἐπι- τίθεσθαι ὑμῖν βάρος, πλὴν ἀπέχεσθαι ὑμᾶς πορνείας καὶ πνικτοῦ, καὶ αἵματος. » Παρέντες γὰρ οἰκονομι- κῶς τῶν ἐνταλμάτων τὰ φορτικώτερα, ὀλίγα τε καὶ ἀναγκαῖα τηρεῖν ἐκέλευον, τῶν ἀρτίως εἰσκεκομισμέ- νων ἐπὶ τὸ χρῆναι θεοσεβεῖν τὸ ἀτληπαθὲς οὐκ ἠγνοη- κότες. Καὶ γοῦν, ἀνίησι μὲν τοὺς τοιούτους ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ ὀργῆς καὶ αἰτιαμάτων, κἂν εἰ περι- πέσοιεν ὀλιγοψυχίαις, τὴν ἀσυνήθη τῶν πόνων δια- στείχοντες οδόν. Εισπράττεται δὲ μετὰ τοῦτο δίκας, καὶ ὑποφέρει λοιπὸν τοῖς ἐξ ὀργῆς κινήμασιν, ἀσθε- νοῦντας μὲν οὐκέτι διὰ τὸ ἄηθες ἐν τοῖς πόνοις, άνα- πίπτοντας δὲ μᾶλλον εἰς τὸ ἡδύ τε καὶ ἄτραχυ, καὶ ετοιμότατα παραχεομένους εἰς τὸ ἀπᾷδον αὐτῶν. "Η γὰρ οὐκ ἀνάντης μὲν ἡ ἀρετὴ, καὶ τὸ εἰς αὐτὴν ἰέναι τραχύ, καὶ ἱδροῦν ἀνάγκη τὸν κατορθοῦν ᾑρημένον ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. 'Αλλ' ἦν που οὐκ ἀπεικός, μᾶλλον δὲ, οὐχ ὅσιόν τε καὶ πρέπον, τοὺς μὲν ἄρτι πρὸς τοῦτο ἡγμέν νους, παιδαγωγεῖσθαι συγγνώμαις, προθυμίαις οὔπω ταῖς ἄγαν ερηρεισμένους, ἀπαλοῖς δὲ ὥσπερ όντας 8* η DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A jusmodi rebus mediocriter versari coepit animus, Deut. xxiv, 3. Act. xv, 28. 29. B idoneus erit qui probetur ac tentetur? et qui sa- pientiæ contubernio uli recenter inceperit, si in eos inciderit, qui recta pervertunt, nonne pervertetur potius quam vincat, et illorum perniciem depellat, quippe cum non satis adhuc stabilis ac fixus in sa- pientia sit? PALL. Consentaneum videtur. CYR. Præterea, qui mansuetudini studet, provo- cante aliquo, si nondum in ea virtute sit exercitatus, nonne facile succensebit ? PALL. Ita opinor. CYR. Exercitatus autem sapiens cum sapientibus pugnabit, et illorum astutiæ rectam rationem forti- ter opponet. PALL. Verum est.' CYR. Quid vero ille, qui mansuetudinem est per- fecte consecutus, nonne difficile succensebit, quam- vis nonnunquam ab aliquibus provocetur ? PALL. Fateor. CYR. Recte itaque lex, cum eleganter velut in mulieris specie virtutem sanctorum conjugem de- pinxisset : e Si quis, inquit, nuper uxorem accepe- rit, non egredietur ad bellum, neque ullum munus ei imponetur : immunis erit in domo sua. Anno uno, lætificabit uxorem suam, quam accepit : » onera- ri namque laboribus ac persecutionibus non per- mittit eum, qui nuper veluti compactus est et re- centiori est erga virtutem studio; sed tanquam cu- ris vacuum atque apud se manentem ac fotum vir- tutis amoribus confirmari sinit. Ejusmodi quidpiam sanctos apostolos fecisse reperiemus, qui ad gentiles nuper conversos et ad Dei agnitionem vocatos sa- pienter scribunt : • Visum est enim Spiritui sancto et nobis, nihil ultra imponere vobis oneris, nisi ut abstineatis vos a fornicatione, et suffocato et san- guine ". » Prætermissis enim sapienti gubernatione mandatis gravioribus, pauca quædam ac necessaria servare jusserunt, cum illorum qui paulo ante ad Deum colendum adducti essent, infirmas in asperis rebus tolerandis vires non ignorarent. 154. Itaqne hujusmodi hominibus, ille universorum Deus, et iras et culpas remittit, tametsi in pusilli animi vi- tium inciderint, dum insuetam laborum viam in- grediuntur. Sed postea repetit poenas, et iræ suæ commotionibus subjicit eos qui, cum non amplius desuetudinem laborum imbecillitati suæ prætexere possint, ad illecebras potius atque mollitiem pro- jecti, libentissime se in vecordiam suam effundunt. An vero non ardua est virtus, et asper ad illam accessus, ac sudare necesse est qui illius compos fieri voluerit? D PALL. Fateor. CYR. Non est autem absurdum, imo vero æquum atque conveniens, qui nuper sunt ad hoc perducti, eos cum animi alacritate nondum satis confirmati (1) Sic cod. Vat. ; cateri, νικήτας.

σοις σκληραγωγεῖσθαι τὸν ἐντριβή, καθάπερ ἐξ ἀνάγκης ἤδη που αποφέρεσθαι λοιπὸν εἰς τὸ τληπαθές καὶ εὐήνιον : Λ ποσί, καὶ νοσοῦντας ἔτι τὸ ἄναλκι, πόνοις τε καὶ φό ΠΑΛΛ. "Άριστα διανοῇ. ΚΥΡ. Καὶ τὸ χρῆμά ἐστιν οὐκ ἀσυμφανές, εἰ τὰ τυπικῶς τοῖς ἀρχαίοις συμβεβηκότα πολυπραγμονεῖν ἐθέλοιμεν. Γέγραπται γὰρ ὡδί· · Ἐξῆρε δὲ Μωσής τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀπὸ θαλάσσης Ερυθρᾶς, καὶ ἤγα- γεν αὐτοὺς εἰς τὴν ἔρημον Σούρ· καὶ ἐπορεύοντα τρεῖς ἡμέρας ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ οὐχ ηὕρισκον ύδωρ. ὥστε πιεῖν. Ἦλθον δὲ εἰς Μεῤῥᾶν, καὶ οὐκ ἠδύναντο πιεῖν ὕδωρ ἐκ Μεῤῥᾶς πικρὸν γὰρ ἦν. Διὰ τοῦτο επωνόμασε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου, Πικρία· καὶ διεγόγγυζεν ὁ λαὸς πρὸς Μωυσῆν, λέγοντες· Τί πιό μεθα ; Εβόησε δὲ Μωσῆς πρὸς Κύριον· καὶ ἔδειξεν αὐτῷ Κύριος ξύλον, καὶ ἐνέβαλεν αὐτὸ εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ ἐγλυκάνθη τὸ ὕδωρ, ο Αρτι μὲν γὰρ τῆς Αἰγυ πτίων ἀπαίροντες γῆς οἱ ἐξ Ισραήλ, καὶ τῆς ὑπ' αὐτοῖς θητείας τὸν δυσαχθῆ τε καὶ ἄτλητον ἀποῤῥι πτοῦντες ζυγὸν, εἰς τὴν πάλαι τοῖς πατράσιν ἐπηγ γελμένην μεθορμίζεσθαι γῆν, Θεοῦ καλοῦντος, ἐσπού- δαζον. Πρῶτος δὲ αὐτοῖς ὑπαντιάζει πόνος, τῶν ὑδά των ή σπάνις, & μόλις μὲν διὰ μακροῦ καλοῦσιν εὑρέθη, πλὴν οὐκ ἀταλαίπωρον ἔχοντα τὴν ἀπόλαυ σιν· πικρὰ γὰρ ἦν, καθὰ γέγραπται. Εύλου δὲ μίξει μετεσκευάζετο πρὸς τὸ ἡδύ τε καὶ γλυκὺ, Θεοῦ πα ραδεδειχότος τοῦ πράγματος τὴν ὁδὸν τῷ θεσπεσίῳ Μωση. Νόμῳ γὰρ θείῳ παιδαγωγούμενοι πρὸς τὸ δεῖν ἑλέσθαι κατακολουθεῖν τῷ Θεῷ, τῆς ἐκ παθῶν δουλείας εξέλκοντι, καὶ ἐκ τῆς τῶν δαιμονίων ἀπαλ λάττεσθαι τυραννίδος, ἱδροῦν ἀνάγκη πειραζομένους, καὶ τὸν τῆς εὐδοκιμήσεως ἀναδεῖσθαι στέφανον, τοῖς ἐξ ἀσκήσεως πόνοις κατατήκοντας τὰ σαρκὸς, καὶ ὥσπερ τινὰ θῆρα δεινὸν καταγοητεύοντας, δίψει τε καὶ ἀσιτίαις, τὸ πρὸς ἡδονὴν ἀεὶ βλέπον ἀτίθασσον κίνημα. Πρώτη γὰρ ἡμῖν ἡ μάχη, κατορθοῦν ἐθέλουσι τὴν ἐγκράτειαν, πρὸς σάρκα τε καὶ τὰ αὐτῆς· καὶ οὐκ ἂν οἶμαί τις ἑτέρως ἐκμελετη τὴν ἀρετήν. Τύ- πος οὖν ἄρα τῶν ἐν ἀσκήσει πόνων, ἡ δίψα τοῖς πάλαι συμβᾶσα κατὰ τὴν ἔρημον· καὶ ἀπαρχή γυμνασμάτων, τα σωματικά. Επιτήρει γὰρ ὅπως οὐκ ἐν ἀρχαῖς εὐθὺς πολέμῳ προσβάλλουσιν (οὐ γὰρ τοῖς ἀρτίως Εt Β κατανδρίζεσθαι τῶν παθῶν καὶ κατορθοῦν ἀρετὴν ἠργμένοις, εὐθὺς ἡ πάλη πρὸς τὰς ἀρχάς τε καὶ ἐξουσίας, διὰ τὸ τῶν δοκιμαζομένων ἀγεννὲς ἔτι καὶ οὔπω λίαν ἀσφαλὲς), ἀλλὰ τοῖς τῆς σαρκὸς δοκιμάζον ται πόνοις, ἐπιμετροῦντος Θεοῦ ταῖς τῶν πειρωμένων ἔξεσι τοῦ πόνου τὸ δυσαχθές. Καὶ τοῦτό ἐστιν οἶμαι που τό, « Πειρασμὸς ὑμᾶς οὐκ εἴληφεν, εἰ μὴ ἀν- θρώπινος· πιστὸς δὲ, φησὶν, ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ δύνασθε, ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν τοῦ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν. » Πικροὺς δὲ ὄντας λίαν τοὺς ὑπὲρ ἀρε τῆς ἱδρῶτας, εἰς τὸ ἡδύ τε καὶ γλυκὺ μεταπλάττε: S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sint, sed veluti teneris adhuc pedibus ambulent, et imbecillitate laborent, indulgenti moderatione regi; contraque illum exercitatum pœnis (1) ac terrore durius gubernari, ac veluti necessitate quadam ad la- borum patientiam et obsequendi facilitatem adduci. PALL. Optime ratiocinaris. C CYR. Neque vero ea res obscura est, si quæ in figura priscis illis viris acciderunt diligenter exqui- rere velimus. Sic enim scriptum est : < Eduxit au- tem Moyses filios Israel de mari Rubro, et duxit eos in desertum Sur: et ambulaverunt tres dies in de- serto, nec inveniebant aquam ad bibendum. Vene- runt autem in Merram, nec poterant bibere aquam ex Merra; amara enim erat. Ideo vocavit nomen loci illius Amaritudinem. murmuravit populus Et adversus Moysen, dicentes : Quid bibemus? Clama- vit itaque Moyses ad Dominum, et ostendit illi Domi- nus lignum, et injecit illud in aquam, et dulcis fa- cta est aqua 68. » Nuper enim ex Ægyptiorum terra profecti filii Israel, cum servitutis illius, qua sub il- lorum ditione premebantur, grave jugum et non ferendum abjecissent, ad promissam olim patribus terram, Deo vocante, properabant. Ac primus illis occurrit labor ex aquarum inopia, quas vix tandem posteaquam diu laboraverant, repererunt; neque tamen earum usus vacabat molestia, erant enim amaræ, sicut scriptum est; sed ligni admistione dulces ac suaves factæ sunt, cum beato Moysi viam qua id fieret, Deus ostendisset. Cum enim divina lex nos doceat a servitute vitiorum extraetos Deum sequi, et ex daemonum dominatu recedere, sub tentationum labore sudare necesse est; et severio- ris exercitationis laboribus carnis vitia consumendo, atque immites illos notus qui semper voluptatem spectant, non secus ac tetram et immanem belluam siti et inedia mansuefaciendo, illam laudis coronam adipisci. Volentibus enim continentiæ virtutem te- nere, prima nobis pugna adversus carnem et ejus vitia occurrit; neque unquam alia ratione virtutem quispiam excolere poterit. Igitur sitis illa, quæ priscis illis hominibus in deserto contigit, severioris exercitationis laborum figura fuit; et quæ ad cor- pus pertinent, initia sunt exercitamentorum. Illud enim animadvertas velim, illos non ab initio statim in bellum incidisse : neque enim, qui nuper adver- D sus vitia fortiter se gerere ac virtutis munera ex- sequi cœperunt, ab iis statim pugna suscipitur ad- versus principatus et potestates, propterea quod qui exercentur, adhuc parum strenui, neque satis admodum firmi sunt; sed in laboribus adversus carnen susceptis exercentur; quod Deus laboris molestiam, eorum qui tentantur, habitu ac facul- Late meliatur. Ilocque illud est, opinor : « Tentatio vos non apprehendat nisi humana : fidelis est autem Deus, qui non permittet vos tentari supra quam po- testis, sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut ** Exod. xv, 22-25. (1) Penis reddidi, quia sic erat in Vaticano (ποιναίς ?), quamvis in colice Sirleti esset πάνει;.

σοις σκληραγωγεῖσθαι τὸν ἐντριβή, καθάπερ ἐξ ἀνάγκης ἤδη που αποφέρεσθαι λοιπὸν εἰς τὸ τληπαθές καὶ εὐήνιον : Λ ποσί, καὶ νοσοῦντας ἔτι τὸ ἄναλκι, πόνοις τε καὶ φό ΠΑΛΛ. "Άριστα διανοῇ. ΚΥΡ. Καὶ τὸ χρῆμά ἐστιν οὐκ ἀσυμφανές, εἰ τὰ τυπικῶς τοῖς ἀρχαίοις συμβεβηκότα πολυπραγμονεῖν ἐθέλοιμεν. Γέγραπται γὰρ ὡδί· · Ἐξῆρε δὲ Μωσής τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀπὸ θαλάσσης Ερυθρᾶς, καὶ ἤγα- γεν αὐτοὺς εἰς τὴν ἔρημον Σούρ· καὶ ἐπορεύοντα τρεῖς ἡμέρας ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ οὐχ ηὕρισκον ύδωρ. ὥστε πιεῖν. Ἦλθον δὲ εἰς Μεῤῥᾶν, καὶ οὐκ ἠδύναντο πιεῖν ὕδωρ ἐκ Μεῤῥᾶς πικρὸν γὰρ ἦν. Διὰ τοῦτο επωνόμασε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου, Πικρία· καὶ διεγόγγυζεν ὁ λαὸς πρὸς Μωυσῆν, λέγοντες· Τί πιό μεθα ; Εβόησε δὲ Μωσῆς πρὸς Κύριον· καὶ ἔδειξεν αὐτῷ Κύριος ξύλον, καὶ ἐνέβαλεν αὐτὸ εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ ἐγλυκάνθη τὸ ὕδωρ, ο Αρτι μὲν γὰρ τῆς Αἰγυ πτίων ἀπαίροντες γῆς οἱ ἐξ Ισραήλ, καὶ τῆς ὑπ' αὐτοῖς θητείας τὸν δυσαχθῆ τε καὶ ἄτλητον ἀποῤῥι πτοῦντες ζυγὸν, εἰς τὴν πάλαι τοῖς πατράσιν ἐπηγ γελμένην μεθορμίζεσθαι γῆν, Θεοῦ καλοῦντος, ἐσπού- δαζον. Πρῶτος δὲ αὐτοῖς ὑπαντιάζει πόνος, τῶν ὑδά των ή σπάνις, & μόλις μὲν διὰ μακροῦ καλοῦσιν εὑρέθη, πλὴν οὐκ ἀταλαίπωρον ἔχοντα τὴν ἀπόλαυ σιν· πικρὰ γὰρ ἦν, καθὰ γέγραπται. Εύλου δὲ μίξει μετεσκευάζετο πρὸς τὸ ἡδύ τε καὶ γλυκὺ, Θεοῦ πα ραδεδειχότος τοῦ πράγματος τὴν ὁδὸν τῷ θεσπεσίῳ Μωση. Νόμῳ γὰρ θείῳ παιδαγωγούμενοι πρὸς τὸ δεῖν ἑλέσθαι κατακολουθεῖν τῷ Θεῷ, τῆς ἐκ παθῶν δουλείας εξέλκοντι, καὶ ἐκ τῆς τῶν δαιμονίων ἀπαλ λάττεσθαι τυραννίδος, ἱδροῦν ἀνάγκη πειραζομένους, καὶ τὸν τῆς εὐδοκιμήσεως ἀναδεῖσθαι στέφανον, τοῖς ἐξ ἀσκήσεως πόνοις κατατήκοντας τὰ σαρκὸς, καὶ ὥσπερ τινὰ θῆρα δεινὸν καταγοητεύοντας, δίψει τε καὶ ἀσιτίαις, τὸ πρὸς ἡδονὴν ἀεὶ βλέπον ἀτίθασσον κίνημα. Πρώτη γὰρ ἡμῖν ἡ μάχη, κατορθοῦν ἐθέλουσι τὴν ἐγκράτειαν, πρὸς σάρκα τε καὶ τὰ αὐτῆς· καὶ οὐκ ἂν οἶμαί τις ἑτέρως ἐκμελετη τὴν ἀρετήν. Τύ- πος οὖν ἄρα τῶν ἐν ἀσκήσει πόνων, ἡ δίψα τοῖς πάλαι συμβᾶσα κατὰ τὴν ἔρημον· καὶ ἀπαρχή γυμνασμάτων, τα σωματικά. Επιτήρει γὰρ ὅπως οὐκ ἐν ἀρχαῖς εὐθὺς πολέμῳ προσβάλλουσιν (οὐ γὰρ τοῖς ἀρτίως Εt Β κατανδρίζεσθαι τῶν παθῶν καὶ κατορθοῦν ἀρετὴν ἠργμένοις, εὐθὺς ἡ πάλη πρὸς τὰς ἀρχάς τε καὶ ἐξουσίας, διὰ τὸ τῶν δοκιμαζομένων ἀγεννὲς ἔτι καὶ οὔπω λίαν ἀσφαλὲς), ἀλλὰ τοῖς τῆς σαρκὸς δοκιμάζον ται πόνοις, ἐπιμετροῦντος Θεοῦ ταῖς τῶν πειρωμένων ἔξεσι τοῦ πόνου τὸ δυσαχθές. Καὶ τοῦτό ἐστιν οἶμαι που τό, « Πειρασμὸς ὑμᾶς οὐκ εἴληφεν, εἰ μὴ ἀν- θρώπινος· πιστὸς δὲ, φησὶν, ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ δύνασθε, ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν τοῦ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν. » Πικροὺς δὲ ὄντας λίαν τοὺς ὑπὲρ ἀρε τῆς ἱδρῶτας, εἰς τὸ ἡδύ τε καὶ γλυκὺ μεταπλάττε: S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sint, sed veluti teneris adhuc pedibus ambulent, et imbecillitate laborent, indulgenti moderatione regi; contraque illum exercitatum pœnis (1) ac terrore durius gubernari, ac veluti necessitate quadam ad la- borum patientiam et obsequendi facilitatem adduci. PALL. Optime ratiocinaris. C CYR. Neque vero ea res obscura est, si quæ in figura priscis illis viris acciderunt diligenter exqui- rere velimus. Sic enim scriptum est : < Eduxit au- tem Moyses filios Israel de mari Rubro, et duxit eos in desertum Sur: et ambulaverunt tres dies in de- serto, nec inveniebant aquam ad bibendum. Vene- runt autem in Merram, nec poterant bibere aquam ex Merra; amara enim erat. Ideo vocavit nomen loci illius Amaritudinem. murmuravit populus Et adversus Moysen, dicentes : Quid bibemus? Clama- vit itaque Moyses ad Dominum, et ostendit illi Domi- nus lignum, et injecit illud in aquam, et dulcis fa- cta est aqua 68. » Nuper enim ex Ægyptiorum terra profecti filii Israel, cum servitutis illius, qua sub il- lorum ditione premebantur, grave jugum et non ferendum abjecissent, ad promissam olim patribus terram, Deo vocante, properabant. Ac primus illis occurrit labor ex aquarum inopia, quas vix tandem posteaquam diu laboraverant, repererunt; neque tamen earum usus vacabat molestia, erant enim amaræ, sicut scriptum est; sed ligni admistione dulces ac suaves factæ sunt, cum beato Moysi viam qua id fieret, Deus ostendisset. Cum enim divina lex nos doceat a servitute vitiorum extraetos Deum sequi, et ex daemonum dominatu recedere, sub tentationum labore sudare necesse est; et severio- ris exercitationis laboribus carnis vitia consumendo, atque immites illos notus qui semper voluptatem spectant, non secus ac tetram et immanem belluam siti et inedia mansuefaciendo, illam laudis coronam adipisci. Volentibus enim continentiæ virtutem te- nere, prima nobis pugna adversus carnem et ejus vitia occurrit; neque unquam alia ratione virtutem quispiam excolere poterit. Igitur sitis illa, quæ priscis illis hominibus in deserto contigit, severioris exercitationis laborum figura fuit; et quæ ad cor- pus pertinent, initia sunt exercitamentorum. Illud enim animadvertas velim, illos non ab initio statim in bellum incidisse : neque enim, qui nuper adver- D sus vitia fortiter se gerere ac virtutis munera ex- sequi cœperunt, ab iis statim pugna suscipitur ad- versus principatus et potestates, propterea quod qui exercentur, adhuc parum strenui, neque satis admodum firmi sunt; sed in laboribus adversus carnen susceptis exercentur; quod Deus laboris molestiam, eorum qui tentantur, habitu ac facul- Late meliatur. Ilocque illud est, opinor : « Tentatio vos non apprehendat nisi humana : fidelis est autem Deus, qui non permittet vos tentari supra quam po- testis, sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut ** Exod. xv, 22-25. (1) Penis reddidi, quia sic erat in Vaticano (ποιναίς ?), quamvis in colice Sirleti esset πάνει;.

σοις σκληραγωγεῖσθαι τὸν ἐντριβή, καθάπερ ἐξ ἀνάγκης ἤδη που αποφέρεσθαι λοιπὸν εἰς τὸ τληπαθές καὶ εὐήνιον : Λ ποσί, καὶ νοσοῦντας ἔτι τὸ ἄναλκι, πόνοις τε καὶ φό ΠΑΛΛ. "Άριστα διανοῇ. ΚΥΡ. Καὶ τὸ χρῆμά ἐστιν οὐκ ἀσυμφανές, εἰ τὰ τυπικῶς τοῖς ἀρχαίοις συμβεβηκότα πολυπραγμονεῖν ἐθέλοιμεν. Γέγραπται γὰρ ὡδί· · Ἐξῆρε δὲ Μωσής τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀπὸ θαλάσσης Ερυθρᾶς, καὶ ἤγα- γεν αὐτοὺς εἰς τὴν ἔρημον Σούρ· καὶ ἐπορεύοντα τρεῖς ἡμέρας ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ οὐχ ηὕρισκον ύδωρ. ὥστε πιεῖν. Ἦλθον δὲ εἰς Μεῤῥᾶν, καὶ οὐκ ἠδύναντο πιεῖν ὕδωρ ἐκ Μεῤῥᾶς πικρὸν γὰρ ἦν. Διὰ τοῦτο επωνόμασε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου, Πικρία· καὶ διεγόγγυζεν ὁ λαὸς πρὸς Μωυσῆν, λέγοντες· Τί πιό μεθα ; Εβόησε δὲ Μωσῆς πρὸς Κύριον· καὶ ἔδειξεν αὐτῷ Κύριος ξύλον, καὶ ἐνέβαλεν αὐτὸ εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ ἐγλυκάνθη τὸ ὕδωρ, ο Αρτι μὲν γὰρ τῆς Αἰγυ πτίων ἀπαίροντες γῆς οἱ ἐξ Ισραήλ, καὶ τῆς ὑπ' αὐτοῖς θητείας τὸν δυσαχθῆ τε καὶ ἄτλητον ἀποῤῥι πτοῦντες ζυγὸν, εἰς τὴν πάλαι τοῖς πατράσιν ἐπηγ γελμένην μεθορμίζεσθαι γῆν, Θεοῦ καλοῦντος, ἐσπού- δαζον. Πρῶτος δὲ αὐτοῖς ὑπαντιάζει πόνος, τῶν ὑδά των ή σπάνις, & μόλις μὲν διὰ μακροῦ καλοῦσιν εὑρέθη, πλὴν οὐκ ἀταλαίπωρον ἔχοντα τὴν ἀπόλαυ σιν· πικρὰ γὰρ ἦν, καθὰ γέγραπται. Εύλου δὲ μίξει μετεσκευάζετο πρὸς τὸ ἡδύ τε καὶ γλυκὺ, Θεοῦ πα ραδεδειχότος τοῦ πράγματος τὴν ὁδὸν τῷ θεσπεσίῳ Μωση. Νόμῳ γὰρ θείῳ παιδαγωγούμενοι πρὸς τὸ δεῖν ἑλέσθαι κατακολουθεῖν τῷ Θεῷ, τῆς ἐκ παθῶν δουλείας εξέλκοντι, καὶ ἐκ τῆς τῶν δαιμονίων ἀπαλ λάττεσθαι τυραννίδος, ἱδροῦν ἀνάγκη πειραζομένους, καὶ τὸν τῆς εὐδοκιμήσεως ἀναδεῖσθαι στέφανον, τοῖς ἐξ ἀσκήσεως πόνοις κατατήκοντας τὰ σαρκὸς, καὶ ὥσπερ τινὰ θῆρα δεινὸν καταγοητεύοντας, δίψει τε καὶ ἀσιτίαις, τὸ πρὸς ἡδονὴν ἀεὶ βλέπον ἀτίθασσον κίνημα. Πρώτη γὰρ ἡμῖν ἡ μάχη, κατορθοῦν ἐθέλουσι τὴν ἐγκράτειαν, πρὸς σάρκα τε καὶ τὰ αὐτῆς· καὶ οὐκ ἂν οἶμαί τις ἑτέρως ἐκμελετη τὴν ἀρετήν. Τύ- πος οὖν ἄρα τῶν ἐν ἀσκήσει πόνων, ἡ δίψα τοῖς πάλαι συμβᾶσα κατὰ τὴν ἔρημον· καὶ ἀπαρχή γυμνασμάτων, τα σωματικά. Επιτήρει γὰρ ὅπως οὐκ ἐν ἀρχαῖς εὐθὺς πολέμῳ προσβάλλουσιν (οὐ γὰρ τοῖς ἀρτίως Εt Β κατανδρίζεσθαι τῶν παθῶν καὶ κατορθοῦν ἀρετὴν ἠργμένοις, εὐθὺς ἡ πάλη πρὸς τὰς ἀρχάς τε καὶ ἐξουσίας, διὰ τὸ τῶν δοκιμαζομένων ἀγεννὲς ἔτι καὶ οὔπω λίαν ἀσφαλὲς), ἀλλὰ τοῖς τῆς σαρκὸς δοκιμάζον ται πόνοις, ἐπιμετροῦντος Θεοῦ ταῖς τῶν πειρωμένων ἔξεσι τοῦ πόνου τὸ δυσαχθές. Καὶ τοῦτό ἐστιν οἶμαι που τό, « Πειρασμὸς ὑμᾶς οὐκ εἴληφεν, εἰ μὴ ἀν- θρώπινος· πιστὸς δὲ, φησὶν, ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ δύνασθε, ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν τοῦ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν. » Πικροὺς δὲ ὄντας λίαν τοὺς ὑπὲρ ἀρε τῆς ἱδρῶτας, εἰς τὸ ἡδύ τε καὶ γλυκὺ μεταπλάττε: S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sint, sed veluti teneris adhuc pedibus ambulent, et imbecillitate laborent, indulgenti moderatione regi; contraque illum exercitatum pœnis (1) ac terrore durius gubernari, ac veluti necessitate quadam ad la- borum patientiam et obsequendi facilitatem adduci. PALL. Optime ratiocinaris. C CYR. Neque vero ea res obscura est, si quæ in figura priscis illis viris acciderunt diligenter exqui- rere velimus. Sic enim scriptum est : < Eduxit au- tem Moyses filios Israel de mari Rubro, et duxit eos in desertum Sur: et ambulaverunt tres dies in de- serto, nec inveniebant aquam ad bibendum. Vene- runt autem in Merram, nec poterant bibere aquam ex Merra; amara enim erat. Ideo vocavit nomen loci illius Amaritudinem. murmuravit populus Et adversus Moysen, dicentes : Quid bibemus? Clama- vit itaque Moyses ad Dominum, et ostendit illi Domi- nus lignum, et injecit illud in aquam, et dulcis fa- cta est aqua 68. » Nuper enim ex Ægyptiorum terra profecti filii Israel, cum servitutis illius, qua sub il- lorum ditione premebantur, grave jugum et non ferendum abjecissent, ad promissam olim patribus terram, Deo vocante, properabant. Ac primus illis occurrit labor ex aquarum inopia, quas vix tandem posteaquam diu laboraverant, repererunt; neque tamen earum usus vacabat molestia, erant enim amaræ, sicut scriptum est; sed ligni admistione dulces ac suaves factæ sunt, cum beato Moysi viam qua id fieret, Deus ostendisset. Cum enim divina lex nos doceat a servitute vitiorum extraetos Deum sequi, et ex daemonum dominatu recedere, sub tentationum labore sudare necesse est; et severio- ris exercitationis laboribus carnis vitia consumendo, atque immites illos notus qui semper voluptatem spectant, non secus ac tetram et immanem belluam siti et inedia mansuefaciendo, illam laudis coronam adipisci. Volentibus enim continentiæ virtutem te- nere, prima nobis pugna adversus carnem et ejus vitia occurrit; neque unquam alia ratione virtutem quispiam excolere poterit. Igitur sitis illa, quæ priscis illis hominibus in deserto contigit, severioris exercitationis laborum figura fuit; et quæ ad cor- pus pertinent, initia sunt exercitamentorum. Illud enim animadvertas velim, illos non ab initio statim in bellum incidisse : neque enim, qui nuper adver- D sus vitia fortiter se gerere ac virtutis munera ex- sequi cœperunt, ab iis statim pugna suscipitur ad- versus principatus et potestates, propterea quod qui exercentur, adhuc parum strenui, neque satis admodum firmi sunt; sed in laboribus adversus carnen susceptis exercentur; quod Deus laboris molestiam, eorum qui tentantur, habitu ac facul- Late meliatur. Ilocque illud est, opinor : « Tentatio vos non apprehendat nisi humana : fidelis est autem Deus, qui non permittet vos tentari supra quam po- testis, sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut ** Exod. xv, 22-25. (1) Penis reddidi, quia sic erat in Vaticano (ποιναίς ?), quamvis in colice Sirleti esset πάνει;.

Χριστός, δς εἴρηταί τε καὶ ἔστι ξύλον ζωῆς. Ἔφη δέ που καὶ αὐτὸς ἐν εὐαγγελικοῖς συγγράμμασιν· Εἰ ἐν τῷ ὑγρῷ ξύλῳ ταῦτα ἔδρασαν, ἐν τῷ ξηρῷ τί δράσουσιν ; ο ὑγρόν τε καὶ εὐανθὲς ἑαυτὸν ἑνου μάζων ξύλου. Δείκνυται δὲ τῷ θεσπεσίῳ Μωσῇ παρά Θεοῦ ξύλον. Αποκαλύπτει γάρ μόνος τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, ἐπεὶ καὶ μόνος οἶδεν αὐτόν. « Οὐδεὶς γὰρ οἶδε τίς ἐστιν ὁ Υἱὸς, εἰ μὴ Πατήρ. » Οὐκοῦν ἐν Χριστῷ τῷ τῆς ζωῆς ξύλῳ, γλυκέα μὲν τὰ πικρά, φορητὰ δὲ τὰ δύσοιστα, καὶ εἰς ζωὴν ἀναγκαῖα τὰ ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει καταφθείρειν ειωθότα. ΠΑΛΛ. Τίνα φῂς τρόπον; ΚΥΡ. Εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὅτι τὸ μὲν σῶμα πικροί λίαν ὄντες καταφθείρουσιν οἱ πόνοι, ζωῆς δὲ τῆς αἰωνίου μέτοχον ἀποτελοῦσι ψυχὴν (ἔφη δή που καὶ ὁ Παῦλος· . Οταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός είμι. » Καὶ πάλιν· « Εἰ γὰρ ὁ ἔξω ἡμῶν ἄνθρωπος φθείρεται, ἀλλ᾽ ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ » )· τίς δ᾽ ἂν ἔλοιτό ποτε τοὺς ὧδε δριμεῖς ἀνατλῆναι πόνους, μὴ οὐχὶ γλυκεῖαν ἔχων ἐλπίδα τὴν ἐν Χριστῷ; ΠΑΛΑ. Οὐδεὶς ἂν, οἶμαι, παντελῶς. ΚΥΡ. Ορα δὴ οὖν (ἰέναι γὰρ δὴ πρὸς ἀνάμνησιν τῶν ἐν ἀρχαῖς ἀναγκαῖον ἡμῖν, ὦ Παλλάδιο) δεδιψη κότα μὲν ἐν ἐρήμῳ τὸν Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ πανσόφου Μωσέως καταγογγύζοντα, νηποινί γε μὴν εἰς τοῦτο πεσόντα μικροψυχίας· οὐ γὰρ ἐκτέτικε δίκας, οὐδὲ ὑπέστη τὰ ἐξ ὀργῆς, καίτοι κολάζειν ειωθότος Θεοῦ τοὺς ἐπὶ τῷδε κατεγνωσμένους. Ελεεῖται γὰρ ἐν ἀρχαῖς ὁ ἐν γυμνάσμασιν ἔτι τοῖς ὑπὲρ ἀρετῆς ἔσθε ὅτε καὶ πταίων· ἀσύγγνωστον δὲ μετὰ τοῦτο τὴν ἄγαν ἔχει μικροψυχίαν, καὶ τὴν ἀχάλινον ἀποδρομὴν, ἣν ἂν ποιοῖτο τυχὸν εἰς ἐκτόπους ἐπιθυμίας. Καὶ γοῦν ἐν τοῖς Ἀριθμοῖς περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ Εφη που πάλιν τὸ Γράμμα τὸ ἱερόν· ι Καὶ ἐξῆραν ἐκ τοῦ ὄρους Κυρίου ὁδὸν τριῶν ἡμερῶν, καὶ ἡ κιβωτός τῆς διαθήκης Κυρίου προεπορεύετο προτέρα αὐτῶν ἐδὲν τριῶν ἡμερῶν κατασκέψασθαι αὐτοῖς ἀνάπαυσιν. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἐξαίρειν τὴν κιβωτόν, καὶ εἶπε Μωσης - Εξεγέρθητι, Κύριε, καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ ἐχθροί σου, φυγέτωσαν πάντες οἱ μισοῦντές σε. Καὶ ἐν τῇ καταπαύσει εἶπεν· Επίστρεφε, Κύριε, χι- λιάδας μυριάδας ἐν τῷ Ἰσραήλ· καὶ ἡ νεφέλη ἐγέ- νετο σκιάζουσα ἐπ' αὐτοῖς ἡμέρας, ἐν τῷ ἐξαίρειν αὐτοὺς ἐκ τῆς παρεμβολῆς· καὶ ἦν ὁ λαὸς γογγύζων πονηρὰ ἔναντι Κυρίου· καὶ ἤκουσε Κύριος, καὶ ἐθυ· μώθη ὀργῇ, καὶ ἐξεκαύθη ἐν αὐτοῖς πῦρ παρὰ Κυ ρίου, καὶ κατέφαγε μέρος τι τῆς παρεμβολῆς, καὶ ἐκέκραξεν ὁ λαὸς πρὸς Μωσήν. Καὶ ηύξατο Μωσῆς πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ἐκέπασε τὸ πῦρ. Καὶ ἐκλήθη τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου, Ἐμπυρισμός· ὅτι ἐξ εκαύθη ἐν αὐτοῖς πῦρ παρὰ Κυρίου. • Καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν· « Καὶ ἐξάραντες ἐξ Ωρ τοῦ ὄρους ὁδὸν ἐπὶ θάλασσαν Ἐρυθράν, περιεκύκλωσαν τὴν γῆν Ἐδώμα και ελεγοψύχησεν ὁ λαὸς ἐν τῇ ὁδῷ. Καὶ κατελάλει κ • Εt DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A possitis sustinere . Cum vero pro virtute susce- pli labores amari admodum sint, a Christo suaves • ac dulces redduntur, qui et dicitur et est lignum vitæ. Ait autem etiam ipse profecto in Scripturis evangelicis : Si in viridi ligno hæc fecerunt, in arido quid facient”? › se videlicet viride lignum ac florens appellavit. Ostenditur præterea beato Moysi lignum a Deo. Solus enim Pater Filium re- velat, quia eum etiam solus novit. Nemo namque novit quis est Filius, nisi Pater '', › Igitur per Chri- stum, vitæ lignum, dulcia fiunt quæ amara sunt, et tolerabilia quæ minime ferri poterant, et ad vitam utilia quæ ex sua natura interitum afferre con- sueverant. B C D Cor. *, PALL. Quonam modo? CYR. Siquidem verum est, labores, cum amari admodum sint, corpus interimere, animam vero æternæ vitæ participem efficere. Itaque dixit etiam beatus Paulus : • Cum infirmor, tunc potens sum . . Et iterum : < Etsi enim exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem”. › Sed quis tandem velit labores tam acerbos perferre, nisi dulcem habeat spem in Christo ? PALL. Nemo prorsus, opinor. CYR. Vide igitur (jam enim, Palladi, ea repe- tere necesse est quæ a principio diximus) Israe- lem in deserto sitientem, et adversus sapientissi- mum virum Moysen murmurantem, et tamen in tantam animi abjectionem impune lapsum; neque enim pœnas luit, neque divinæ iræ ultionem sus- tinuit, quamvis Deus ejus criminis reos punire sit solitus. Est namque miseratione dignus ab ini- tio, qui in exercitatione adhuc pro virtute suscepta labitur nonnunquam : at postea nimia illa parvi- tas animi, et effrenatus ad absurdas concupiscen- tias cursus expers est veniæ. Itaque in Numeris de filiis Israel narrant sacræ Litteræ : « Et profecti sunt ex monte Dei itinere dierum trium; et arca testamenti Domini præibat illos via trium dierum ad explorandam ipsis requiem. Et factum est, dum elevaretur arca, dixit Moyses : Exsurge, Domine, et dissipentur inimici tui; fugiant omnes qui ode- runt te. Et dum deponeretur, dixit : Converte, Do- mine, mille myriadas in Israel. Et nubes umbram faciebat super illos per diem, cum proficiscerentur e castris et erat populus murmurans pessime contra Dominum. Et audivit Dominus, et iratus est ira, et succensus est ignis in eos a Domino; et devoravit partem quamdam castrorum. Et clama- vit populus ad Moysen. Et oravit Moyses ad Domi- num, et cessavit ignis; et vocatum est nomen loci illius, Succensio, quia succensus est in eos ignis a Domino ". » post hæc rursus : . Et profecti ex monte Hor per viam maris Rubri, circumierunt terram Edom; et fatigatus est populus in via, et detrahebat populus adversus Deum et contra Moy- sen, dicentes : Cur eduxisti nos de terra Ægypti, II Cor. XII, 13. * Luc. xxi, 51. * Matth. xt, 27. 9. I Cor. iv, 16. * Num. At

Χριστός, δς εἴρηταί τε καὶ ἔστι ξύλον ζωῆς. Ἔφη δέ που καὶ αὐτὸς ἐν εὐαγγελικοῖς συγγράμμασιν· Εἰ ἐν τῷ ὑγρῷ ξύλῳ ταῦτα ἔδρασαν, ἐν τῷ ξηρῷ τί δράσουσιν ; ο ὑγρόν τε καὶ εὐανθὲς ἑαυτὸν ἑνου μάζων ξύλου. Δείκνυται δὲ τῷ θεσπεσίῳ Μωσῇ παρά Θεοῦ ξύλον. Αποκαλύπτει γάρ μόνος τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, ἐπεὶ καὶ μόνος οἶδεν αὐτόν. « Οὐδεὶς γὰρ οἶδε τίς ἐστιν ὁ Υἱὸς, εἰ μὴ Πατήρ. » Οὐκοῦν ἐν Χριστῷ τῷ τῆς ζωῆς ξύλῳ, γλυκέα μὲν τὰ πικρά, φορητὰ δὲ τὰ δύσοιστα, καὶ εἰς ζωὴν ἀναγκαῖα τὰ ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει καταφθείρειν ειωθότα. ΠΑΛΛ. Τίνα φῂς τρόπον; ΚΥΡ. Εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὅτι τὸ μὲν σῶμα πικροί λίαν ὄντες καταφθείρουσιν οἱ πόνοι, ζωῆς δὲ τῆς αἰωνίου μέτοχον ἀποτελοῦσι ψυχὴν (ἔφη δή που καὶ ὁ Παῦλος· . Οταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός είμι. » Καὶ πάλιν· « Εἰ γὰρ ὁ ἔξω ἡμῶν ἄνθρωπος φθείρεται, ἀλλ᾽ ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ » )· τίς δ᾽ ἂν ἔλοιτό ποτε τοὺς ὧδε δριμεῖς ἀνατλῆναι πόνους, μὴ οὐχὶ γλυκεῖαν ἔχων ἐλπίδα τὴν ἐν Χριστῷ; ΠΑΛΑ. Οὐδεὶς ἂν, οἶμαι, παντελῶς. ΚΥΡ. Ορα δὴ οὖν (ἰέναι γὰρ δὴ πρὸς ἀνάμνησιν τῶν ἐν ἀρχαῖς ἀναγκαῖον ἡμῖν, ὦ Παλλάδιο) δεδιψη κότα μὲν ἐν ἐρήμῳ τὸν Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ πανσόφου Μωσέως καταγογγύζοντα, νηποινί γε μὴν εἰς τοῦτο πεσόντα μικροψυχίας· οὐ γὰρ ἐκτέτικε δίκας, οὐδὲ ὑπέστη τὰ ἐξ ὀργῆς, καίτοι κολάζειν ειωθότος Θεοῦ τοὺς ἐπὶ τῷδε κατεγνωσμένους. Ελεεῖται γὰρ ἐν ἀρχαῖς ὁ ἐν γυμνάσμασιν ἔτι τοῖς ὑπὲρ ἀρετῆς ἔσθε ὅτε καὶ πταίων· ἀσύγγνωστον δὲ μετὰ τοῦτο τὴν ἄγαν ἔχει μικροψυχίαν, καὶ τὴν ἀχάλινον ἀποδρομὴν, ἣν ἂν ποιοῖτο τυχὸν εἰς ἐκτόπους ἐπιθυμίας. Καὶ γοῦν ἐν τοῖς Ἀριθμοῖς περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ Εφη που πάλιν τὸ Γράμμα τὸ ἱερόν· ι Καὶ ἐξῆραν ἐκ τοῦ ὄρους Κυρίου ὁδὸν τριῶν ἡμερῶν, καὶ ἡ κιβωτός τῆς διαθήκης Κυρίου προεπορεύετο προτέρα αὐτῶν ἐδὲν τριῶν ἡμερῶν κατασκέψασθαι αὐτοῖς ἀνάπαυσιν. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἐξαίρειν τὴν κιβωτόν, καὶ εἶπε Μωσης - Εξεγέρθητι, Κύριε, καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ ἐχθροί σου, φυγέτωσαν πάντες οἱ μισοῦντές σε. Καὶ ἐν τῇ καταπαύσει εἶπεν· Επίστρεφε, Κύριε, χι- λιάδας μυριάδας ἐν τῷ Ἰσραήλ· καὶ ἡ νεφέλη ἐγέ- νετο σκιάζουσα ἐπ' αὐτοῖς ἡμέρας, ἐν τῷ ἐξαίρειν αὐτοὺς ἐκ τῆς παρεμβολῆς· καὶ ἦν ὁ λαὸς γογγύζων πονηρὰ ἔναντι Κυρίου· καὶ ἤκουσε Κύριος, καὶ ἐθυ· μώθη ὀργῇ, καὶ ἐξεκαύθη ἐν αὐτοῖς πῦρ παρὰ Κυ ρίου, καὶ κατέφαγε μέρος τι τῆς παρεμβολῆς, καὶ ἐκέκραξεν ὁ λαὸς πρὸς Μωσήν. Καὶ ηύξατο Μωσῆς πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ἐκέπασε τὸ πῦρ. Καὶ ἐκλήθη τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου, Ἐμπυρισμός· ὅτι ἐξ εκαύθη ἐν αὐτοῖς πῦρ παρὰ Κυρίου. • Καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν· « Καὶ ἐξάραντες ἐξ Ωρ τοῦ ὄρους ὁδὸν ἐπὶ θάλασσαν Ἐρυθράν, περιεκύκλωσαν τὴν γῆν Ἐδώμα και ελεγοψύχησεν ὁ λαὸς ἐν τῇ ὁδῷ. Καὶ κατελάλει κ • Εt DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A possitis sustinere . Cum vero pro virtute susce- pli labores amari admodum sint, a Christo suaves • ac dulces redduntur, qui et dicitur et est lignum vitæ. Ait autem etiam ipse profecto in Scripturis evangelicis : Si in viridi ligno hæc fecerunt, in arido quid facient”? › se videlicet viride lignum ac florens appellavit. Ostenditur præterea beato Moysi lignum a Deo. Solus enim Pater Filium re- velat, quia eum etiam solus novit. Nemo namque novit quis est Filius, nisi Pater '', › Igitur per Chri- stum, vitæ lignum, dulcia fiunt quæ amara sunt, et tolerabilia quæ minime ferri poterant, et ad vitam utilia quæ ex sua natura interitum afferre con- sueverant. B C D Cor. *, PALL. Quonam modo? CYR. Siquidem verum est, labores, cum amari admodum sint, corpus interimere, animam vero æternæ vitæ participem efficere. Itaque dixit etiam beatus Paulus : • Cum infirmor, tunc potens sum . . Et iterum : < Etsi enim exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem”. › Sed quis tandem velit labores tam acerbos perferre, nisi dulcem habeat spem in Christo ? PALL. Nemo prorsus, opinor. CYR. Vide igitur (jam enim, Palladi, ea repe- tere necesse est quæ a principio diximus) Israe- lem in deserto sitientem, et adversus sapientissi- mum virum Moysen murmurantem, et tamen in tantam animi abjectionem impune lapsum; neque enim pœnas luit, neque divinæ iræ ultionem sus- tinuit, quamvis Deus ejus criminis reos punire sit solitus. Est namque miseratione dignus ab ini- tio, qui in exercitatione adhuc pro virtute suscepta labitur nonnunquam : at postea nimia illa parvi- tas animi, et effrenatus ad absurdas concupiscen- tias cursus expers est veniæ. Itaque in Numeris de filiis Israel narrant sacræ Litteræ : « Et profecti sunt ex monte Dei itinere dierum trium; et arca testamenti Domini præibat illos via trium dierum ad explorandam ipsis requiem. Et factum est, dum elevaretur arca, dixit Moyses : Exsurge, Domine, et dissipentur inimici tui; fugiant omnes qui ode- runt te. Et dum deponeretur, dixit : Converte, Do- mine, mille myriadas in Israel. Et nubes umbram faciebat super illos per diem, cum proficiscerentur e castris et erat populus murmurans pessime contra Dominum. Et audivit Dominus, et iratus est ira, et succensus est ignis in eos a Domino; et devoravit partem quamdam castrorum. Et clama- vit populus ad Moysen. Et oravit Moyses ad Domi- num, et cessavit ignis; et vocatum est nomen loci illius, Succensio, quia succensus est in eos ignis a Domino ". » post hæc rursus : . Et profecti ex monte Hor per viam maris Rubri, circumierunt terram Edom; et fatigatus est populus in via, et detrahebat populus adversus Deum et contra Moy- sen, dicentes : Cur eduxisti nos de terra Ægypti, II Cor. XII, 13. * Luc. xxi, 51. * Matth. xt, 27. 9. I Cor. iv, 16. * Num. At

Πρῶτος γὰρ δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τῷ θανάτῳ Α προσβαλών, κατέλυσε μὲν τὸ ἐκείνου κράτος, κατο εσκέψατο δὲ ἡμῖν τὴν ἀνάπαυσιν, ἀνακαινίσας εἰς ἀφθαρσίαν. Πρῶτος εἰσῆλθεν εἰς τὸν παράδεισον, ἐκδυσωπήσας μὲν ὥσπερ τὴν στρεφομένην ῥομφαίαν, ἀποστήσας δὲ ἡμῶν τὴν ἐξείργουσαν ἁμαρτίαν. Έχε τέτικε γὰρ αὐτὸς ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ὀφειλήματα, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πρῶτος γὰρ ἀνέβη πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ἐγκαι νίζων ἡμῖν τὴν ἄνω πορείαν, καὶ προετοιμάζων τὰς ἄνω μονάς. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε· ι Πορεύσομαι καὶ ἑτοιμάσω τόπον ὑμῖν. » Προαν:τυποῦτο δὴ οὖν ὡς ἔν γε τῇ κιβωτῷ Χριστός· κατεσκεύαστο γὰρ ἐκ ξύλων ἀσήπτων ἐκείνη, καὶ τὸν θεῖον ἐν ἑαυτῇ κατ επύκαζε νόμον, ὅς ἐστι Λόγος Θεοῦ. Ιδοις δ' ἂν τούτῳ προσεοικός, τὸ ἐπὶ Χριστοῦ μυστήριον. Θεὸς γὰρ ἦν ὁ Λόγος ἐν ἀφθάρτῳ ναῷ (1). Οὐκοῦν προεβάδιζεν ἡ κιβωτός κατασκεψομένη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τὴν ἀνάπαυ· σιν. Προβαδίζει δὲ καὶ ἡμῶν ὁ Χριστὸς κατὰ τοὺς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένους τρόπους· καὶ πρός γε δὴ τούτῳ τὴν μεσίτου χρείαν ἀποπληρών, παράκλητος γίνεται πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἱλασμὸς ὑπὲρ ἡμῶν, καθὰ καὶ πάλαι Μωσῆς· ὃς ἐν μὲν τῷ ἐξαίρειν τὴν κιβωτὸν ἔφασκεν· • Ἐξεγέρθητι, Κύριε, διασκορ πισθήτωσαν οἱ ἐχθροί σου, φυγέτωσαν πάντες οἱ ἐν δὲ τῷ καταπαύειν • μισοῦντές σε·, στρεφε, Κύριε, χιλιάδας μυριάδας ἐν τῷ Ἰσραήλ. » Οτε γὰρ ἐγήγερται πρὸς ἐπικουρίαν ἡμῶν ὁ Μονο- γενὴς καὶ ὁ πάλαι λέγων διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς· Ἀπὸ τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν καὶ τοῦ στεναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, λέγετ Κύριος · ο τότε πεπτώκασιν οἱ ἐχθροὶ, καὶ πεφεύγασιν οἱ ἀνθεστηκότες καὶ τῇ θείᾳ δόξῃ μαχόμενοι. Τε- θριάμβευσε γὰρ ἐν τῷ σταυρῷ ἀρχάς τε καὶ ἐξου σίας· καὶ κατήργηκεν ἀποθανών τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου, κατὰ τὸ γεγραμμένον· καταπαύσας δὲ ώσπερ, καὶ εἰς τέλος ἐνεγκών, τὴν ὅλην οἰκονομίαν διὰ τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρῶν καὶ πορείας τῆς εἰς τὸ ἄνω πρὸς τὸν Πατέρα, πᾶσαν ἐπέστρεψε τὴν γῆν, καὶ χιλίας μυριάδας τους ιδίους ἐποιεῖτο προσο κυνητάς'. "Οταν γὰρ, ἔφασκεν, ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. » Οὐκοῦν ἡ Μωσέως εὐχὴ τύπος ἂν εἴη τῆς μεσιτείας Χριστοῦ, κατά γε τὸ σχῆμα τὸ ἀνθρώπινον, εὐχομένου τε καὶ ἐξαι τοῦντος ἡμῖν τὰ κάλλιστα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ως γὰρ ὁ θεσπέσιος Ιωάννης φησί· ο Παράκλητον ἔχομεν πρὸς τὸν Πατέρα Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου. » Και προσέτι πάλιν αὐτὸν ἔχομεν σχε παστὴν, ὡς ἐν τῇ νεφέλῃ τῇ κατασκιαζούσῃ νοούμε νον. Ακουέτω γὰρ ὁ πίστει τῇ εἰς αὐτὸν δικαιού μενος· « Ημέρας ήλιος οὐ συγκαύσει σε, οὐδὲ ἡ σελήνη τὴν νύκτα. » Φάσκουσι δὲ καί τινες ἐν τῇ τῶν μισθών διανομή, κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν παραβο- * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. nobis cum morte congressus, illius quidem impe B ” 'Eπl- C D Joan. xiv, 2. * I Joan. 1, 1. . Isn. Lat. 5. x1, 1. rium dissolvit, nobis vero requiem providit, cum ad immortalitatem nos renovasset. Primus in pa- radisum introivit, cum veluti cohibuit illam versa- tilem romphæam, peccatumque a nobis avertit, quod nos ab ingressu prohibebat: exsolvit enin ipse pro nobis debita, et livore ejus sanati su- mus ', sicut scriptum est. Primus ascendit ad Pa- trem et Deum, cum superum illum ingressum no- bis initiavit, et supernas illas mansiones præpara-. vit. Itaque etiam dicebat : • Vadam, et præparabo locum vobis *. › Præfigurabatur igitur in arca Chri- stus : exstructa enim erat illa ex lignis imputribi- libus, divinamque legem in se tegebat, quæ est Verbum Dei. Videre autem licet illud in Christo mysterium, cum hac quoque re congruere. Deus enim Verbum erat in incorruptibili templo. Præibat igitur arca provisura filiis Israel requiem ; præit etiam nos Christus, iis modis quos modo diximus : ac propterea mediatoris munus implens, advocatus fit apud Patrein, ac propitiatio pro nobis *; ut olim quoque Moyses, qui, dum proficisceretur arca, di- cebat : • Exsurge, Domine, dissipentur inimici tui, et fugiant omnes, qui oderunt te *., Cum vero « deponeretur: Converte, Domine, mille myriadas in Israel. Cum enim exsurrexit ad nos adjuvan- dos ille Unigenitus qui olim Psallentis voce dice- bat : « Propter miseriam inopum, et gemitum pau- perum, nunc exsurgam, dicit Dominus ';, tunc ceciderunt hostes, ac fugerunt, qui adversabantur et adversus Dei gloriam pugnabant. Triumphavit enim in cruce principatus et potestates”, ac mor- tuus destruxit principem sæculi hujus, sicut scri- ptum est : ac, posita quodammodo et ad finem per- ducta tota dispensatione per resurrectionem ex mortuis, et ascensum in coelum ad Patrem, univer- sam terram convertit, et mille myriadas suos effecit adoratores : «Cum enim, dicebat, exaltatus fuero a terra, omnes traham ad me ipsum ". . Igitur illa Moysi oratio non absurde figura interventionis Christi fuerit, cum ex humano habitu nobis res præclarissimas a Deo et Patre orat ac postulat. Ut enim beatus Joannes ait: Advocatum habemus apud Patrem, Jesum Christum justum; et ipse est propitiatio pro peccatis nostris; non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi** Præterea ipsum habemus protectorem, ut qui in nube adumbrante intelligatur: audiat enim is qui fide quam in illum habet justificatur: «Per diem sol non uret te, neque luna per noctem '. › Di- cunt etiam quidam in illa secundum evangelicam parobolam distributione mercedis, . Nos portavi- mus pondus diei et æstum : » vehementem, nisi fallor, et acrem efferatarum voluptatum, aut fortas- sis etiam tentationum vim ad urendum, æstum ac * Num. x, 35. • ibid. 36. Psal. x1, 6. "Coloss. Joan. XII, 32. [ Joan. 11, 1. • Psal. cxx, 6. Matth. xx, 12. . (1) Cod. Vat., θεῖος γὰρ ἦν ὁ Λόγος ἐν ἀφθαρσίᾳ καὶ ἰδίῳ ναῷ.

Πρῶτος γὰρ δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τῷ θανάτῳ Α προσβαλών, κατέλυσε μὲν τὸ ἐκείνου κράτος, κατο εσκέψατο δὲ ἡμῖν τὴν ἀνάπαυσιν, ἀνακαινίσας εἰς ἀφθαρσίαν. Πρῶτος εἰσῆλθεν εἰς τὸν παράδεισον, ἐκδυσωπήσας μὲν ὥσπερ τὴν στρεφομένην ῥομφαίαν, ἀποστήσας δὲ ἡμῶν τὴν ἐξείργουσαν ἁμαρτίαν. Έχε τέτικε γὰρ αὐτὸς ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ὀφειλήματα, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πρῶτος γὰρ ἀνέβη πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ἐγκαι νίζων ἡμῖν τὴν ἄνω πορείαν, καὶ προετοιμάζων τὰς ἄνω μονάς. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε· ι Πορεύσομαι καὶ ἑτοιμάσω τόπον ὑμῖν. » Προαν:τυποῦτο δὴ οὖν ὡς ἔν γε τῇ κιβωτῷ Χριστός· κατεσκεύαστο γὰρ ἐκ ξύλων ἀσήπτων ἐκείνη, καὶ τὸν θεῖον ἐν ἑαυτῇ κατ επύκαζε νόμον, ὅς ἐστι Λόγος Θεοῦ. Ιδοις δ' ἂν τούτῳ προσεοικός, τὸ ἐπὶ Χριστοῦ μυστήριον. Θεὸς γὰρ ἦν ὁ Λόγος ἐν ἀφθάρτῳ ναῷ (1). Οὐκοῦν προεβάδιζεν ἡ κιβωτός κατασκεψομένη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τὴν ἀνάπαυ· σιν. Προβαδίζει δὲ καὶ ἡμῶν ὁ Χριστὸς κατὰ τοὺς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένους τρόπους· καὶ πρός γε δὴ τούτῳ τὴν μεσίτου χρείαν ἀποπληρών, παράκλητος γίνεται πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἱλασμὸς ὑπὲρ ἡμῶν, καθὰ καὶ πάλαι Μωσῆς· ὃς ἐν μὲν τῷ ἐξαίρειν τὴν κιβωτὸν ἔφασκεν· • Ἐξεγέρθητι, Κύριε, διασκορ πισθήτωσαν οἱ ἐχθροί σου, φυγέτωσαν πάντες οἱ ἐν δὲ τῷ καταπαύειν • μισοῦντές σε·, στρεφε, Κύριε, χιλιάδας μυριάδας ἐν τῷ Ἰσραήλ. » Οτε γὰρ ἐγήγερται πρὸς ἐπικουρίαν ἡμῶν ὁ Μονο- γενὴς καὶ ὁ πάλαι λέγων διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς· Ἀπὸ τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν καὶ τοῦ στεναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, λέγετ Κύριος · ο τότε πεπτώκασιν οἱ ἐχθροὶ, καὶ πεφεύγασιν οἱ ἀνθεστηκότες καὶ τῇ θείᾳ δόξῃ μαχόμενοι. Τε- θριάμβευσε γὰρ ἐν τῷ σταυρῷ ἀρχάς τε καὶ ἐξου σίας· καὶ κατήργηκεν ἀποθανών τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου, κατὰ τὸ γεγραμμένον· καταπαύσας δὲ ώσπερ, καὶ εἰς τέλος ἐνεγκών, τὴν ὅλην οἰκονομίαν διὰ τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρῶν καὶ πορείας τῆς εἰς τὸ ἄνω πρὸς τὸν Πατέρα, πᾶσαν ἐπέστρεψε τὴν γῆν, καὶ χιλίας μυριάδας τους ιδίους ἐποιεῖτο προσο κυνητάς'. "Οταν γὰρ, ἔφασκεν, ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. » Οὐκοῦν ἡ Μωσέως εὐχὴ τύπος ἂν εἴη τῆς μεσιτείας Χριστοῦ, κατά γε τὸ σχῆμα τὸ ἀνθρώπινον, εὐχομένου τε καὶ ἐξαι τοῦντος ἡμῖν τὰ κάλλιστα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ως γὰρ ὁ θεσπέσιος Ιωάννης φησί· ο Παράκλητον ἔχομεν πρὸς τὸν Πατέρα Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου. » Και προσέτι πάλιν αὐτὸν ἔχομεν σχε παστὴν, ὡς ἐν τῇ νεφέλῃ τῇ κατασκιαζούσῃ νοούμε νον. Ακουέτω γὰρ ὁ πίστει τῇ εἰς αὐτὸν δικαιού μενος· « Ημέρας ήλιος οὐ συγκαύσει σε, οὐδὲ ἡ σελήνη τὴν νύκτα. » Φάσκουσι δὲ καί τινες ἐν τῇ τῶν μισθών διανομή, κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν παραβο- * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. nobis cum morte congressus, illius quidem impe B ” 'Eπl- C D Joan. xiv, 2. * I Joan. 1, 1. . Isn. Lat. 5. x1, 1. rium dissolvit, nobis vero requiem providit, cum ad immortalitatem nos renovasset. Primus in pa- radisum introivit, cum veluti cohibuit illam versa- tilem romphæam, peccatumque a nobis avertit, quod nos ab ingressu prohibebat: exsolvit enin ipse pro nobis debita, et livore ejus sanati su- mus ', sicut scriptum est. Primus ascendit ad Pa- trem et Deum, cum superum illum ingressum no- bis initiavit, et supernas illas mansiones præpara-. vit. Itaque etiam dicebat : • Vadam, et præparabo locum vobis *. › Præfigurabatur igitur in arca Chri- stus : exstructa enim erat illa ex lignis imputribi- libus, divinamque legem in se tegebat, quæ est Verbum Dei. Videre autem licet illud in Christo mysterium, cum hac quoque re congruere. Deus enim Verbum erat in incorruptibili templo. Præibat igitur arca provisura filiis Israel requiem ; præit etiam nos Christus, iis modis quos modo diximus : ac propterea mediatoris munus implens, advocatus fit apud Patrein, ac propitiatio pro nobis *; ut olim quoque Moyses, qui, dum proficisceretur arca, di- cebat : • Exsurge, Domine, dissipentur inimici tui, et fugiant omnes, qui oderunt te *., Cum vero « deponeretur: Converte, Domine, mille myriadas in Israel. Cum enim exsurrexit ad nos adjuvan- dos ille Unigenitus qui olim Psallentis voce dice- bat : « Propter miseriam inopum, et gemitum pau- perum, nunc exsurgam, dicit Dominus ';, tunc ceciderunt hostes, ac fugerunt, qui adversabantur et adversus Dei gloriam pugnabant. Triumphavit enim in cruce principatus et potestates”, ac mor- tuus destruxit principem sæculi hujus, sicut scri- ptum est : ac, posita quodammodo et ad finem per- ducta tota dispensatione per resurrectionem ex mortuis, et ascensum in coelum ad Patrem, univer- sam terram convertit, et mille myriadas suos effecit adoratores : «Cum enim, dicebat, exaltatus fuero a terra, omnes traham ad me ipsum ". . Igitur illa Moysi oratio non absurde figura interventionis Christi fuerit, cum ex humano habitu nobis res præclarissimas a Deo et Patre orat ac postulat. Ut enim beatus Joannes ait: Advocatum habemus apud Patrem, Jesum Christum justum; et ipse est propitiatio pro peccatis nostris; non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi** Præterea ipsum habemus protectorem, ut qui in nube adumbrante intelligatur: audiat enim is qui fide quam in illum habet justificatur: «Per diem sol non uret te, neque luna per noctem '. › Di- cunt etiam quidam in illa secundum evangelicam parobolam distributione mercedis, . Nos portavi- mus pondus diei et æstum : » vehementem, nisi fallor, et acrem efferatarum voluptatum, aut fortas- sis etiam tentationum vim ad urendum, æstum ac * Num. x, 35. • ibid. 36. Psal. x1, 6. "Coloss. Joan. XII, 32. [ Joan. 11, 1. • Psal. cxx, 6. Matth. xx, 12. . (1) Cod. Vat., θεῖος γὰρ ἦν ὁ Λόγος ἐν ἀφθαρσίᾳ καὶ ἰδίῳ ναῷ.

Πρῶτος γὰρ δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τῷ θανάτῳ Α προσβαλών, κατέλυσε μὲν τὸ ἐκείνου κράτος, κατο εσκέψατο δὲ ἡμῖν τὴν ἀνάπαυσιν, ἀνακαινίσας εἰς ἀφθαρσίαν. Πρῶτος εἰσῆλθεν εἰς τὸν παράδεισον, ἐκδυσωπήσας μὲν ὥσπερ τὴν στρεφομένην ῥομφαίαν, ἀποστήσας δὲ ἡμῶν τὴν ἐξείργουσαν ἁμαρτίαν. Έχε τέτικε γὰρ αὐτὸς ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ὀφειλήματα, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πρῶτος γὰρ ἀνέβη πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ἐγκαι νίζων ἡμῖν τὴν ἄνω πορείαν, καὶ προετοιμάζων τὰς ἄνω μονάς. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε· ι Πορεύσομαι καὶ ἑτοιμάσω τόπον ὑμῖν. » Προαν:τυποῦτο δὴ οὖν ὡς ἔν γε τῇ κιβωτῷ Χριστός· κατεσκεύαστο γὰρ ἐκ ξύλων ἀσήπτων ἐκείνη, καὶ τὸν θεῖον ἐν ἑαυτῇ κατ επύκαζε νόμον, ὅς ἐστι Λόγος Θεοῦ. Ιδοις δ' ἂν τούτῳ προσεοικός, τὸ ἐπὶ Χριστοῦ μυστήριον. Θεὸς γὰρ ἦν ὁ Λόγος ἐν ἀφθάρτῳ ναῷ (1). Οὐκοῦν προεβάδιζεν ἡ κιβωτός κατασκεψομένη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τὴν ἀνάπαυ· σιν. Προβαδίζει δὲ καὶ ἡμῶν ὁ Χριστὸς κατὰ τοὺς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένους τρόπους· καὶ πρός γε δὴ τούτῳ τὴν μεσίτου χρείαν ἀποπληρών, παράκλητος γίνεται πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἱλασμὸς ὑπὲρ ἡμῶν, καθὰ καὶ πάλαι Μωσῆς· ὃς ἐν μὲν τῷ ἐξαίρειν τὴν κιβωτὸν ἔφασκεν· • Ἐξεγέρθητι, Κύριε, διασκορ πισθήτωσαν οἱ ἐχθροί σου, φυγέτωσαν πάντες οἱ ἐν δὲ τῷ καταπαύειν • μισοῦντές σε·, στρεφε, Κύριε, χιλιάδας μυριάδας ἐν τῷ Ἰσραήλ. » Οτε γὰρ ἐγήγερται πρὸς ἐπικουρίαν ἡμῶν ὁ Μονο- γενὴς καὶ ὁ πάλαι λέγων διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς· Ἀπὸ τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν καὶ τοῦ στεναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, λέγετ Κύριος · ο τότε πεπτώκασιν οἱ ἐχθροὶ, καὶ πεφεύγασιν οἱ ἀνθεστηκότες καὶ τῇ θείᾳ δόξῃ μαχόμενοι. Τε- θριάμβευσε γὰρ ἐν τῷ σταυρῷ ἀρχάς τε καὶ ἐξου σίας· καὶ κατήργηκεν ἀποθανών τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου, κατὰ τὸ γεγραμμένον· καταπαύσας δὲ ώσπερ, καὶ εἰς τέλος ἐνεγκών, τὴν ὅλην οἰκονομίαν διὰ τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρῶν καὶ πορείας τῆς εἰς τὸ ἄνω πρὸς τὸν Πατέρα, πᾶσαν ἐπέστρεψε τὴν γῆν, καὶ χιλίας μυριάδας τους ιδίους ἐποιεῖτο προσο κυνητάς'. "Οταν γὰρ, ἔφασκεν, ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. » Οὐκοῦν ἡ Μωσέως εὐχὴ τύπος ἂν εἴη τῆς μεσιτείας Χριστοῦ, κατά γε τὸ σχῆμα τὸ ἀνθρώπινον, εὐχομένου τε καὶ ἐξαι τοῦντος ἡμῖν τὰ κάλλιστα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ως γὰρ ὁ θεσπέσιος Ιωάννης φησί· ο Παράκλητον ἔχομεν πρὸς τὸν Πατέρα Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου. » Και προσέτι πάλιν αὐτὸν ἔχομεν σχε παστὴν, ὡς ἐν τῇ νεφέλῃ τῇ κατασκιαζούσῃ νοούμε νον. Ακουέτω γὰρ ὁ πίστει τῇ εἰς αὐτὸν δικαιού μενος· « Ημέρας ήλιος οὐ συγκαύσει σε, οὐδὲ ἡ σελήνη τὴν νύκτα. » Φάσκουσι δὲ καί τινες ἐν τῇ τῶν μισθών διανομή, κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν παραβο- * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. nobis cum morte congressus, illius quidem impe B ” 'Eπl- C D Joan. xiv, 2. * I Joan. 1, 1. . Isn. Lat. 5. x1, 1. rium dissolvit, nobis vero requiem providit, cum ad immortalitatem nos renovasset. Primus in pa- radisum introivit, cum veluti cohibuit illam versa- tilem romphæam, peccatumque a nobis avertit, quod nos ab ingressu prohibebat: exsolvit enin ipse pro nobis debita, et livore ejus sanati su- mus ', sicut scriptum est. Primus ascendit ad Pa- trem et Deum, cum superum illum ingressum no- bis initiavit, et supernas illas mansiones præpara-. vit. Itaque etiam dicebat : • Vadam, et præparabo locum vobis *. › Præfigurabatur igitur in arca Chri- stus : exstructa enim erat illa ex lignis imputribi- libus, divinamque legem in se tegebat, quæ est Verbum Dei. Videre autem licet illud in Christo mysterium, cum hac quoque re congruere. Deus enim Verbum erat in incorruptibili templo. Præibat igitur arca provisura filiis Israel requiem ; præit etiam nos Christus, iis modis quos modo diximus : ac propterea mediatoris munus implens, advocatus fit apud Patrein, ac propitiatio pro nobis *; ut olim quoque Moyses, qui, dum proficisceretur arca, di- cebat : • Exsurge, Domine, dissipentur inimici tui, et fugiant omnes, qui oderunt te *., Cum vero « deponeretur: Converte, Domine, mille myriadas in Israel. Cum enim exsurrexit ad nos adjuvan- dos ille Unigenitus qui olim Psallentis voce dice- bat : « Propter miseriam inopum, et gemitum pau- perum, nunc exsurgam, dicit Dominus ';, tunc ceciderunt hostes, ac fugerunt, qui adversabantur et adversus Dei gloriam pugnabant. Triumphavit enim in cruce principatus et potestates”, ac mor- tuus destruxit principem sæculi hujus, sicut scri- ptum est : ac, posita quodammodo et ad finem per- ducta tota dispensatione per resurrectionem ex mortuis, et ascensum in coelum ad Patrem, univer- sam terram convertit, et mille myriadas suos effecit adoratores : «Cum enim, dicebat, exaltatus fuero a terra, omnes traham ad me ipsum ". . Igitur illa Moysi oratio non absurde figura interventionis Christi fuerit, cum ex humano habitu nobis res præclarissimas a Deo et Patre orat ac postulat. Ut enim beatus Joannes ait: Advocatum habemus apud Patrem, Jesum Christum justum; et ipse est propitiatio pro peccatis nostris; non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi** Præterea ipsum habemus protectorem, ut qui in nube adumbrante intelligatur: audiat enim is qui fide quam in illum habet justificatur: «Per diem sol non uret te, neque luna per noctem '. › Di- cunt etiam quidam in illa secundum evangelicam parobolam distributione mercedis, . Nos portavi- mus pondus diei et æstum : » vehementem, nisi fallor, et acrem efferatarum voluptatum, aut fortas- sis etiam tentationum vim ad urendum, æstum ac * Num. x, 35. • ibid. 36. Psal. x1, 6. "Coloss. Joan. XII, 32. [ Joan. 11, 1. • Psal. cxx, 6. Matth. xx, 12. . (1) Cod. Vat., θεῖος γὰρ ἦν ὁ Λόγος ἐν ἀφθαρσίᾳ καὶ ἰδίῳ ναῷ.

Α λήν· . Ημεῖς ἐβαστάσαμεν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας. καὶ τὸν καύσωνα, » τὸ σφοδρὸν οἶμαι του καὶ ἀκμαῖον εἰς πύρωσιν, τῶν ἐξ ἀτιθάσσων ἡδονῶν, ἢ τάχα που καὶ πειρασμῶν καύσωνά τε καὶ ἡμέρας ὀνομάζοντες βάρος· βοηθός οὖν ἄρα καὶ σκεπαστής εἰς σωτηρίαν γέγονεν ἡμῖν ὁ Χριστός. Οταν οὖν τινες τῶν θεοπτίας ἠξιωμένων, καὶ οἴπερ ἂν γένοιντο τῶν θείων αὐτήκοοι κηρυγμάτων, διά τε τῆς ἐπὶ τῷ πιο στεύειν ὁμολογίας οιονεί πως ήδη καθυποσχόμενοι τὸ ευήκοον, ἀθετῶσι ταῖς εἰς τὸ χεῖρον μεταβολαῖς τὸν προβαδίζοντα καὶ ἡγούμενον, φημὶ δὴ Χριστόν, τὸν κατασκεπτόμενον αὐτοῖς τὴν ἀνάπαυσιν, τὸν ὡς ἐν μεσίτου τάξει πρεσβεύοντα, τὸν ὡς ἐν τύπω νεφέλης νοούμενον σκεπαστήν, τότε δή τότε καὶ μάλα εικότως τῆς σφῶν αὐτῶν εὐηθείας εἰσπραττόμενοι λόγους, Β τὴν διὰ πυρὸς ἀγρίαν ὑπομένουσι δίκην· καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶν καὶ αὐτὸς ὁ σοφὸς ἔφη Παῦλος - • Εκουσίως γὰρ ἁμαρτανόντων ἡμῶν μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, οὐκ ἔτι περὶ ἁμαρτιῶν ἀπολείπεται θυσία, φοβερά δέ τις εκδοχή κρίσεως, καὶ πυρὸς ζῆλος ἐσθίειν μέλλοντος τοὺς ὑπεναντίους. » ΠΑΛΛ. Οἱ πᾶσαν οὖν τὴν οἰκονομίαν τὴν ἐν Χρι στῷ νοουμένην ἐξ ἁμαρτίας ἡθετηκότες, πυρὸς ἔσον- ται τροφή. Δηλοῖ δὲ ὁ γογγυσμός, ὡς ἔοικε, τὴν ἀπόστασιν καὶ τὸ μὴ θέλειν ποιεῖσθαι δεκτὴν τὴν παρ' αὐτοῦ σωτηρίαν, καίτοι γευσαμένοις τῆς χάριτος, καὶ ἀσφαλὲς τῶν μελλόντων ἐνέχυρον, τὴν ἐπὶ τοῖς ήδη παρωχηκόσιν ἔχοντες πεῖραν. ΚΥΡ. Οὕτω φημί · μικροψυχήσαντες δὲ καὶ ἕτεροι, τὴν αὐτὴν ἐποιοῦντο καταβοὴν, καὶ κατεψιθύριζον ἀδρανῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Μωσέως, ἄρτον διάκενον ἀνομάζοντες τὸ μάννα τὸ ἐξ οὐρανοῦ. Ἀλλ' ὑπὸ τῶν όφεων ἀπώλλυντο. Οἱ γὰρ ταῖς ἀχαριστίαις τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν ἀτιμάζοντες, καὶ ἐν οὐ δενὶ τιθέντες λόγῳ τῆς ἐλευθερίας τὴν χάριν, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸν ζωοποιὸν αὐτοῦ Λόγον, καὶ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος δωρεάν ὡς ἄχρηστον διασύροντες, τοῖς τοῦ μιαιφόνου δράκοντος περιπετοῦνται δήγμα- σιν. Αλλ' οι γε τοῖς οὕτως ἐκτόποις οὐκ ἐναλόντες πταίσμασι, συνδιαφεύξονται τῇ φαυλότητι καὶ τὴν ἐπηρτημένην αὐτῇ κόλασίν τε καὶ δίκην, καὶ ἀμεί νους ἔσονται τῶν ἐχθρῶν· Ἐπὶ ἀσπίδα γὰρ καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσονται, καὶ καταπατήσουσι λέοντα καὶ δράκοντα. ο Αραρε δὴ οὖν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἡμῖν μεμαρτύρηται τῶν πραγμάτων, σφαλερὸν ὅτι τὸ ῥα θυμεῖν, καὶ ἀναπίπτειν εἰς ἀτολμίας, τοὺς ἤδη γεγυ- " μνασμένους, καὶ οὐκ ἀμελέτητον ἔχοντας τὸ διὰ πόνων εὐδοκιμεῖν, ἐντριβὲς δέ πως ἤδη καὶ κατημαξευμένον τὸ ἱδροῦν ὑπὲρ ἀρετῆς. ΠΑΛΛ. "Αραρέ γε καὶ ἔστιν ἀληθές. ΚΥΡ. Διεβεβαιοῦτο δὲ ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς οὐ μόνον ἐστὶ θεομισές τε καὶ ὑπὸ δίκην τὸ γογγύζειν κατά Θεοῦ, καὶ ὥσπερ τινὰ κατάῤῥησιν ἢ καταβοὴν τῆς τοῦ σώζοντος ἡμερότητος ποιεῖσθαι τὴν ὀλιγοψυχίαν, κἂν εἰ βραχεῖς διὰ μέσου φαίνοιντο πόνοι, ἐπάρατον δὲ οὐδὲν ἧττόν ἐστι τὸ ἀνεῖσθαι φιλεῖν, καὶ παρόν αὐτοῖς τοῖς θείοις χαρίσμασιν ἀδιαβλήτως ἐντρυφᾷν, καὶ τοῖς ἄνωθέν τε καὶ διὰ τοῦ Πνεύματος αποτρί S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. diei pondus appellantes : adjutor igitur et protector in salutem factus est nobis Christus. Quicunque igitur posteaquam Dei aspectu dignati sunt, ac di- vinas prædicationes audierunt, et per professionem credendi factam, veluti jam dicto se audientes fore polliciti, deinde in pejus commutati reprobaverint illum præcuntem ac ducem, Christum, inquam, qui illis requiem providet, qui ut in mediatoris per- sona pro illis intervenit, qui ut in figura nobis in- telligitur protector; ii aliquando tandem justissime, sua ipsorum stultitiæ ratione repetita, sevas igni- bus poenas luent : hocque illud est, opinor, quod ipse quoque sapiens vir Paulus dixit: ‹ Voluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, non amplius pro peccatis relinquitur hostia, sed terribilis quadam exspectatio judicii, et ignis æmulatio, quæ consumptura est adversa rios 11. PALL. Igitur, qui totam dispensationem eam quæ in Christo intelligitur, peccati culpa reprobaverint, esca ignis erunt. Illa porro murmuralio, ut videtur, apostasin significat, et nolle eos ab illo profectam salutem libenter amplecti, quamvis gustaverint Dei gratiam, et rerum jam præteritarum experimentum, pro firmo futurarum pignore teneant. CYR. Ita inquam. Alleri quoque, pusillo animo cum essent, ad eumdem modum conquerebantur, et ignaviter adversus Deum et Moysen susurrabant, panem vacuum appellantes manna illud e colo C datum. Sed a serpentibus perierunt : qui enim in- gratitudine sua illum omnium hominum Salvatorem ac Redemptorem contemnunt, neque ullo numero libertatis gratiam habent, ac praeterea vivideum ip- sius verbum, et Spiritus sancti donum ut inutile carpunt, in morsus cruenti serpentis incident. Qui vero in tam graves culpas lapsi non sunt, una cum nequitia imminens quoque illi supplicium ac pœnas efugient, et hostes superabunt : « Super aspidem quippe ac basiliscum ambulabunt, et conculcabunt leonem et draconem ". ‹ Conclusum est igitur, et ipsarum rerum gestarum. testimonio nobis compro- batum, periculosum esse, qui jam exercitati sunt, ac nonnullam curam atque operam impenderunt, ut e laboribus laudem consequerentur, sed versati jam et assueti ad sudores pro virtute suscipiendos, eos desidia torpere, et in ignaviam se dejicere. PALL. Conclusum, et quidem vere. GYR. Asseverabat vero nostra oratio, non modo Deo odiosum esse, et poena obnoxium crimen, mur- murare contra Deum et dejicere animum; ut ipsa pusillanimitas quædam sit de conservatoris benigni- tate conquestio atque accusatio, quamvis exigui in medio labores exsistant: sed etiam æque exsecran- dum esse, remissiorem ac solutiorem vitam quæ- rere; cumque sit in promptu, divinis muneribus "Hebr. x, 26, 27. Psal. xc, 13. D

Α λήν· . Ημεῖς ἐβαστάσαμεν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας. καὶ τὸν καύσωνα, » τὸ σφοδρὸν οἶμαι του καὶ ἀκμαῖον εἰς πύρωσιν, τῶν ἐξ ἀτιθάσσων ἡδονῶν, ἢ τάχα που καὶ πειρασμῶν καύσωνά τε καὶ ἡμέρας ὀνομάζοντες βάρος· βοηθός οὖν ἄρα καὶ σκεπαστής εἰς σωτηρίαν γέγονεν ἡμῖν ὁ Χριστός. Οταν οὖν τινες τῶν θεοπτίας ἠξιωμένων, καὶ οἴπερ ἂν γένοιντο τῶν θείων αὐτήκοοι κηρυγμάτων, διά τε τῆς ἐπὶ τῷ πιο στεύειν ὁμολογίας οιονεί πως ήδη καθυποσχόμενοι τὸ ευήκοον, ἀθετῶσι ταῖς εἰς τὸ χεῖρον μεταβολαῖς τὸν προβαδίζοντα καὶ ἡγούμενον, φημὶ δὴ Χριστόν, τὸν κατασκεπτόμενον αὐτοῖς τὴν ἀνάπαυσιν, τὸν ὡς ἐν μεσίτου τάξει πρεσβεύοντα, τὸν ὡς ἐν τύπω νεφέλης νοούμενον σκεπαστήν, τότε δή τότε καὶ μάλα εικότως τῆς σφῶν αὐτῶν εὐηθείας εἰσπραττόμενοι λόγους, Β τὴν διὰ πυρὸς ἀγρίαν ὑπομένουσι δίκην· καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶν καὶ αὐτὸς ὁ σοφὸς ἔφη Παῦλος - • Εκουσίως γὰρ ἁμαρτανόντων ἡμῶν μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, οὐκ ἔτι περὶ ἁμαρτιῶν ἀπολείπεται θυσία, φοβερά δέ τις εκδοχή κρίσεως, καὶ πυρὸς ζῆλος ἐσθίειν μέλλοντος τοὺς ὑπεναντίους. » ΠΑΛΛ. Οἱ πᾶσαν οὖν τὴν οἰκονομίαν τὴν ἐν Χρι στῷ νοουμένην ἐξ ἁμαρτίας ἡθετηκότες, πυρὸς ἔσον- ται τροφή. Δηλοῖ δὲ ὁ γογγυσμός, ὡς ἔοικε, τὴν ἀπόστασιν καὶ τὸ μὴ θέλειν ποιεῖσθαι δεκτὴν τὴν παρ' αὐτοῦ σωτηρίαν, καίτοι γευσαμένοις τῆς χάριτος, καὶ ἀσφαλὲς τῶν μελλόντων ἐνέχυρον, τὴν ἐπὶ τοῖς ήδη παρωχηκόσιν ἔχοντες πεῖραν. ΚΥΡ. Οὕτω φημί · μικροψυχήσαντες δὲ καὶ ἕτεροι, τὴν αὐτὴν ἐποιοῦντο καταβοὴν, καὶ κατεψιθύριζον ἀδρανῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Μωσέως, ἄρτον διάκενον ἀνομάζοντες τὸ μάννα τὸ ἐξ οὐρανοῦ. Ἀλλ' ὑπὸ τῶν όφεων ἀπώλλυντο. Οἱ γὰρ ταῖς ἀχαριστίαις τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν ἀτιμάζοντες, καὶ ἐν οὐ δενὶ τιθέντες λόγῳ τῆς ἐλευθερίας τὴν χάριν, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸν ζωοποιὸν αὐτοῦ Λόγον, καὶ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος δωρεάν ὡς ἄχρηστον διασύροντες, τοῖς τοῦ μιαιφόνου δράκοντος περιπετοῦνται δήγμα- σιν. Αλλ' οι γε τοῖς οὕτως ἐκτόποις οὐκ ἐναλόντες πταίσμασι, συνδιαφεύξονται τῇ φαυλότητι καὶ τὴν ἐπηρτημένην αὐτῇ κόλασίν τε καὶ δίκην, καὶ ἀμεί νους ἔσονται τῶν ἐχθρῶν· Ἐπὶ ἀσπίδα γὰρ καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσονται, καὶ καταπατήσουσι λέοντα καὶ δράκοντα. ο Αραρε δὴ οὖν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἡμῖν μεμαρτύρηται τῶν πραγμάτων, σφαλερὸν ὅτι τὸ ῥα θυμεῖν, καὶ ἀναπίπτειν εἰς ἀτολμίας, τοὺς ἤδη γεγυ- " μνασμένους, καὶ οὐκ ἀμελέτητον ἔχοντας τὸ διὰ πόνων εὐδοκιμεῖν, ἐντριβὲς δέ πως ἤδη καὶ κατημαξευμένον τὸ ἱδροῦν ὑπὲρ ἀρετῆς. ΠΑΛΛ. "Αραρέ γε καὶ ἔστιν ἀληθές. ΚΥΡ. Διεβεβαιοῦτο δὲ ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς οὐ μόνον ἐστὶ θεομισές τε καὶ ὑπὸ δίκην τὸ γογγύζειν κατά Θεοῦ, καὶ ὥσπερ τινὰ κατάῤῥησιν ἢ καταβοὴν τῆς τοῦ σώζοντος ἡμερότητος ποιεῖσθαι τὴν ὀλιγοψυχίαν, κἂν εἰ βραχεῖς διὰ μέσου φαίνοιντο πόνοι, ἐπάρατον δὲ οὐδὲν ἧττόν ἐστι τὸ ἀνεῖσθαι φιλεῖν, καὶ παρόν αὐτοῖς τοῖς θείοις χαρίσμασιν ἀδιαβλήτως ἐντρυφᾷν, καὶ τοῖς ἄνωθέν τε καὶ διὰ τοῦ Πνεύματος αποτρί S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. diei pondus appellantes : adjutor igitur et protector in salutem factus est nobis Christus. Quicunque igitur posteaquam Dei aspectu dignati sunt, ac di- vinas prædicationes audierunt, et per professionem credendi factam, veluti jam dicto se audientes fore polliciti, deinde in pejus commutati reprobaverint illum præcuntem ac ducem, Christum, inquam, qui illis requiem providet, qui ut in mediatoris per- sona pro illis intervenit, qui ut in figura nobis in- telligitur protector; ii aliquando tandem justissime, sua ipsorum stultitiæ ratione repetita, sevas igni- bus poenas luent : hocque illud est, opinor, quod ipse quoque sapiens vir Paulus dixit: ‹ Voluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, non amplius pro peccatis relinquitur hostia, sed terribilis quadam exspectatio judicii, et ignis æmulatio, quæ consumptura est adversa rios 11. PALL. Igitur, qui totam dispensationem eam quæ in Christo intelligitur, peccati culpa reprobaverint, esca ignis erunt. Illa porro murmuralio, ut videtur, apostasin significat, et nolle eos ab illo profectam salutem libenter amplecti, quamvis gustaverint Dei gratiam, et rerum jam præteritarum experimentum, pro firmo futurarum pignore teneant. CYR. Ita inquam. Alleri quoque, pusillo animo cum essent, ad eumdem modum conquerebantur, et ignaviter adversus Deum et Moysen susurrabant, panem vacuum appellantes manna illud e colo C datum. Sed a serpentibus perierunt : qui enim in- gratitudine sua illum omnium hominum Salvatorem ac Redemptorem contemnunt, neque ullo numero libertatis gratiam habent, ac praeterea vivideum ip- sius verbum, et Spiritus sancti donum ut inutile carpunt, in morsus cruenti serpentis incident. Qui vero in tam graves culpas lapsi non sunt, una cum nequitia imminens quoque illi supplicium ac pœnas efugient, et hostes superabunt : « Super aspidem quippe ac basiliscum ambulabunt, et conculcabunt leonem et draconem ". ‹ Conclusum est igitur, et ipsarum rerum gestarum. testimonio nobis compro- batum, periculosum esse, qui jam exercitati sunt, ac nonnullam curam atque operam impenderunt, ut e laboribus laudem consequerentur, sed versati jam et assueti ad sudores pro virtute suscipiendos, eos desidia torpere, et in ignaviam se dejicere. PALL. Conclusum, et quidem vere. GYR. Asseverabat vero nostra oratio, non modo Deo odiosum esse, et poena obnoxium crimen, mur- murare contra Deum et dejicere animum; ut ipsa pusillanimitas quædam sit de conservatoris benigni- tate conquestio atque accusatio, quamvis exigui in medio labores exsistant: sed etiam æque exsecran- dum esse, remissiorem ac solutiorem vitam quæ- rere; cumque sit in promptu, divinis muneribus "Hebr. x, 26, 27. Psal. xc, 13. D

φεσθαι λόγοις, ἐπὶ φθαρτὰς ἡδονὰς καὶ ἀκαθάρτους φιλοσαρκίας ἀχάλινον ποιεῖσθαι τὴν ἀποφοίτησιν. Υβρις γὰρ ἐναργῶς εἰς τὰ ἀμείνω καὶ σώζοντα, τὸ ἀνθελέσθαι τὰ πονηρὰ, καὶ νοῦ ψῆφος ἀνοσιωτάτη τὸ τῶν οὐρανίων προτάξαι τὰ γεωδέστερα, καίτοι πλείστην ἐφ' ἑαυτοῖς νοσοῦντα τὴν βδελυρίαν· καὶ ὀρθῶς ἐπὶ τούτοις μονονουχί καὶ δακρύει λέγων ὁ προφήτης Ησαΐας· Οὐαὶ, οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλόν, και το καλόν πονηρόν· οἱ λέγοντες τὸ γλυκύ πικρὸν, καὶ τὸ πικρὸν γλυκύ· οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος. » Τοιούτοις κακοῖς ἐναλόν τας πταίσμασι τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ εὑρήσομεν. Μετὰ γάρ τοι τὴν ἐπὶ τῷ γογγύσαι δίκην, γείτονα καὶ παρ εξευγμένην εὐθὺς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αἰσχίστοις ἐνόσουν ἐπιθυμίαν. Περιπτύοντες γὰρ ὥσπερ τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῖς οὐρανόθεν ἀγαθοῖς ἀνοσίως ἐπι- Β στυγνάζοντες, παρώτρυνον ἀναγκαίως ἐφ' ἑαυτοῖς τὸν κριτήν. Γέγραπται γάρ, ὅτι « Καὶ ὁ ἐπίμικτος ὁ ἐν αὐτοῖς, ἐπεθύμησεν ἐπιθυμίαν, καὶ καθίσαντες ἔκλαιον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, καὶ εἶπον· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα; Εμνήσθημεν τοὺς ἰχθύας, οὓς ἐσθίομεν ἐν Αἰγύπτῳ δωρεάν, καὶ τοὺς σικύους, καὶ τοὺς πέπονας, καὶ τὰ πράσα, καὶ τὰ κρόμμυα, καὶ τὰ σκόροδα. Νυνὶ δὲ ἡ ψυχὴ ἡμῶν κατάξηρος. Οὐδὲν πλὴν εἰς τὸ μάννα οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Καὶ ἤκουσε, φησί, Μωσης κλαιόν- των αὐτῶν κατὰ δήμους αὐτῶν, ἕκαστον ἐπὶ τῆς θύρας αὐτοῦ· καὶ ἐθυμώθη ὀργῇ Κύριος σφόδρα, και ἔναντι Μωσῆ ἦν πονηρόν. » Η οὐκ ἄξιον εἶναι φής ὀργῆς τε τῆς θείας, καὶ καταγνώσεως τῆς ὡς ἐξ ἀνδρῶν ἁγίων, τὸ πρὸς τοῦτο καθικέσθαι μαλακισμοῦ καὶ λογισμῶν ἀνανδρίας τοὺς ἤδη γεγυμνασμένους, & ὡς νοσῆσαι μὲν ἀκρατῶς τὸ ὑπονοστεῖν ἐθέλειν εἰς εκτόπους οὕτως ἀκαθαρσίας, καὶ παραλελύσθαι του οὗτον εἰς ἀκρασίαν, ὡς μειρακιωδῶς ὀλοφύρεσθαι, τὴν δριμείαν ὥσπερ οὐ φέροντας τῆς ἐπιθυμίας προσβολήν ; ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Αλύοντος δὲ τοῦ πανσόφου Μωσέως, καὶ δυσθυμίαν ἔχοντος τὴν ἐπὶ τῷδε δεινὴν, καὶ ἀναφαν- δὲν κεκραγότος, ὡς οὐκ ἄν ποτε μόνος ἰσχύσῃ δι ενεγκεῖν τὸν οὕτως εὐκόλως εἰς παραφορὰν καὶ ἀπό στασιν ἰόντα λαόν, συλλήπτορας μὲν καὶ ἐπαρωγούς τῆς ἐπὶ τῷδε φροντίδος ἄνδρας ἀνέδειξε Θεὸς, τὸν ἀριθμὸν ἑβδομήκοντα, οὓς καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος η δόσει διαφανεστέρους ἐτίθει· προεφήτευσαν γὰρ ἐν τῇ παρεμβολή. Πρὸς δέ γε Μωσέα φησί· . Καὶ τῷ λαῷ ἐρεῖς· 'Αγνίσασθε εἰς αύριον, καὶ φάγεσθε κρέα, ὅτι ἐκλαύσατε εναντίον Κυρίου, λέγοντες· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα; ὅτι καλὸν ἡμῖν ἐστιν ἐν Αἰγύπτῳ· καὶ δώσει Κύριος ὑμῖν φαγεῖν κρέα, καὶ φάγεσθε κρέα. Οὐχ ἡμέραν μίαν φάγεσθε κρέα, οὐδὲ δύο, οὐδὲ πέντε ἡμέρας, οὐδὲ δέκα ἡμέρας, οὐδὲ εἴκοσι ἡμέρας, ἕως μηνός ἡμερῶν φάγεσθε, ἕως ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τῶν μυκτήρων ὑμῶν, καὶ ἔσται ὑμῖν εἰς χολέραν, ὅτι ἠπειθήσατε Κυρίῳ, ὅς ἐστιν ἐν ὑμῖν, καὶ ἐκλαύ- σατε ἐναντίον αὐτοῦ, λέγοντες· Ινατί ἡμῖν ἐξελθεῖν ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A sine culpa frui, et supernis, et Spiritu sancto inspi- C D Isa. v, 20. Num. xi, seqq. ibid. 19-20. ratis sermonibus enutriri, ad caducas potius volu- ptates, et impuras carnis cupiditates effrenate ferri : nam res vitiosas præferre, manifesta est optimarum ac salutarium injuria; estque ille animi calculus in primis nefarius, quo terrena, quamvis maximam in se turpitudinem contineant, cœlestibus anteponun- tur; ac recte hos propemodum lacrymis prosequitur propheta Isaias cum dicit : Væ, qui dicitis malum bonum, et bonum malum ; qui dicitis dulce amarum, et amarum dulce; qui ponitis tenebras lucem, et lu- cem tenebras “. › Hujusmodi gravibus culpis irre- titos inveniemus filios Israel. Postquam enim dede- runt suæ murmurationis pœnas, vicino statim, et adjuncto morbo turpissimarum rerum concupiscen- tia laboraverunt. Nam, cum Dei munera quodan modo respuerent, atque cœlestia dona non sine im- pietate moleste ferrent, necessario adversum se ju- dicem commoverunt. Scriptum est enim : ‹ Promiscuus, qui erat in ipsis, concupivit eoncu- piscentiam, et sedentes flebant filii Israel, et dice- bant: Quis nos cibabit carnibus? Recordati sumus piscium, quos comedebamus in Ægypto gratis, et cucumerum, et peponum, et porrorum, et ceparum, et alliorum ; nunc vero anima nostra arida est ; ni- bil nisi in manna sunt oculi nostri. Et audivit, in- quit, Moyses illos flentes per populos suos, unum- quemque in janua sua; et iratus est ira Dominus valde, et coram Moyse visum est malum ". » An indignum ira divina crimen, et sanctorum virorum judicio minime damnandum putas, homines jam exercitatos ad eam mollitiem et ignaviam cogitatio- num pervenisse, ut impotenti cupiditate redeundi ad tam absurdas impuritates laborarent; et tanta intemperantia dissoluti essent, ut pueriliter defile- rent veluti acrem illum concupiscentiæ impetum non ferentes? PALL. Recte ais. CYR. Cum vero Moyses æstuaret, et hac de causa graviter anxius esset, atque aperte clamaret, se nunquam populum qui adeo facile ad vecordiam et apostasim spectaret, solum posse sustinere, viros numero septuaginta, ejus curæ socios et adjutores elegit Deus, quos etiam sancti Spiritus dono insi- gniores effecit (prophetarunt enim in castris). At que ad.Moysen ait: Et populo dices: Sanctificamini in crastinum, et comedetis carnes, quoniam fevistis ante Dominum, dicentes : Quis non cibabit carni- bus? quia bonum nobis est in Ægypto: et dabit Dominus vobis carnes ad comedendum, et comede- tis carnes; non uno die comedetis carnes, neque duobus, neque quinque diebus, neque decem die- bus, neque viginti diebus : usque ad mensem die- rum comedetis, donec exeat ex naribus vestris, et sit vobis in choleram, quoniam rebelles fuistis Deo qui est in vobis, et flevistis coram eo, dicentes: Quid opus erat nobis exire ex Ægypto 1*? › Gravi-

φεσθαι λόγοις, ἐπὶ φθαρτὰς ἡδονὰς καὶ ἀκαθάρτους φιλοσαρκίας ἀχάλινον ποιεῖσθαι τὴν ἀποφοίτησιν. Υβρις γὰρ ἐναργῶς εἰς τὰ ἀμείνω καὶ σώζοντα, τὸ ἀνθελέσθαι τὰ πονηρὰ, καὶ νοῦ ψῆφος ἀνοσιωτάτη τὸ τῶν οὐρανίων προτάξαι τὰ γεωδέστερα, καίτοι πλείστην ἐφ' ἑαυτοῖς νοσοῦντα τὴν βδελυρίαν· καὶ ὀρθῶς ἐπὶ τούτοις μονονουχί καὶ δακρύει λέγων ὁ προφήτης Ησαΐας· Οὐαὶ, οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλόν, και το καλόν πονηρόν· οἱ λέγοντες τὸ γλυκύ πικρὸν, καὶ τὸ πικρὸν γλυκύ· οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος. » Τοιούτοις κακοῖς ἐναλόν τας πταίσμασι τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ εὑρήσομεν. Μετὰ γάρ τοι τὴν ἐπὶ τῷ γογγύσαι δίκην, γείτονα καὶ παρ εξευγμένην εὐθὺς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αἰσχίστοις ἐνόσουν ἐπιθυμίαν. Περιπτύοντες γὰρ ὥσπερ τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῖς οὐρανόθεν ἀγαθοῖς ἀνοσίως ἐπι- Β στυγνάζοντες, παρώτρυνον ἀναγκαίως ἐφ' ἑαυτοῖς τὸν κριτήν. Γέγραπται γάρ, ὅτι « Καὶ ὁ ἐπίμικτος ὁ ἐν αὐτοῖς, ἐπεθύμησεν ἐπιθυμίαν, καὶ καθίσαντες ἔκλαιον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, καὶ εἶπον· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα; Εμνήσθημεν τοὺς ἰχθύας, οὓς ἐσθίομεν ἐν Αἰγύπτῳ δωρεάν, καὶ τοὺς σικύους, καὶ τοὺς πέπονας, καὶ τὰ πράσα, καὶ τὰ κρόμμυα, καὶ τὰ σκόροδα. Νυνὶ δὲ ἡ ψυχὴ ἡμῶν κατάξηρος. Οὐδὲν πλὴν εἰς τὸ μάννα οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Καὶ ἤκουσε, φησί, Μωσης κλαιόν- των αὐτῶν κατὰ δήμους αὐτῶν, ἕκαστον ἐπὶ τῆς θύρας αὐτοῦ· καὶ ἐθυμώθη ὀργῇ Κύριος σφόδρα, και ἔναντι Μωσῆ ἦν πονηρόν. » Η οὐκ ἄξιον εἶναι φής ὀργῆς τε τῆς θείας, καὶ καταγνώσεως τῆς ὡς ἐξ ἀνδρῶν ἁγίων, τὸ πρὸς τοῦτο καθικέσθαι μαλακισμοῦ καὶ λογισμῶν ἀνανδρίας τοὺς ἤδη γεγυμνασμένους, & ὡς νοσῆσαι μὲν ἀκρατῶς τὸ ὑπονοστεῖν ἐθέλειν εἰς εκτόπους οὕτως ἀκαθαρσίας, καὶ παραλελύσθαι του οὗτον εἰς ἀκρασίαν, ὡς μειρακιωδῶς ὀλοφύρεσθαι, τὴν δριμείαν ὥσπερ οὐ φέροντας τῆς ἐπιθυμίας προσβολήν ; ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Αλύοντος δὲ τοῦ πανσόφου Μωσέως, καὶ δυσθυμίαν ἔχοντος τὴν ἐπὶ τῷδε δεινὴν, καὶ ἀναφαν- δὲν κεκραγότος, ὡς οὐκ ἄν ποτε μόνος ἰσχύσῃ δι ενεγκεῖν τὸν οὕτως εὐκόλως εἰς παραφορὰν καὶ ἀπό στασιν ἰόντα λαόν, συλλήπτορας μὲν καὶ ἐπαρωγούς τῆς ἐπὶ τῷδε φροντίδος ἄνδρας ἀνέδειξε Θεὸς, τὸν ἀριθμὸν ἑβδομήκοντα, οὓς καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος η δόσει διαφανεστέρους ἐτίθει· προεφήτευσαν γὰρ ἐν τῇ παρεμβολή. Πρὸς δέ γε Μωσέα φησί· . Καὶ τῷ λαῷ ἐρεῖς· 'Αγνίσασθε εἰς αύριον, καὶ φάγεσθε κρέα, ὅτι ἐκλαύσατε εναντίον Κυρίου, λέγοντες· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα; ὅτι καλὸν ἡμῖν ἐστιν ἐν Αἰγύπτῳ· καὶ δώσει Κύριος ὑμῖν φαγεῖν κρέα, καὶ φάγεσθε κρέα. Οὐχ ἡμέραν μίαν φάγεσθε κρέα, οὐδὲ δύο, οὐδὲ πέντε ἡμέρας, οὐδὲ δέκα ἡμέρας, οὐδὲ εἴκοσι ἡμέρας, ἕως μηνός ἡμερῶν φάγεσθε, ἕως ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τῶν μυκτήρων ὑμῶν, καὶ ἔσται ὑμῖν εἰς χολέραν, ὅτι ἠπειθήσατε Κυρίῳ, ὅς ἐστιν ἐν ὑμῖν, καὶ ἐκλαύ- σατε ἐναντίον αὐτοῦ, λέγοντες· Ινατί ἡμῖν ἐξελθεῖν ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A sine culpa frui, et supernis, et Spiritu sancto inspi- C D Isa. v, 20. Num. xi, seqq. ibid. 19-20. ratis sermonibus enutriri, ad caducas potius volu- ptates, et impuras carnis cupiditates effrenate ferri : nam res vitiosas præferre, manifesta est optimarum ac salutarium injuria; estque ille animi calculus in primis nefarius, quo terrena, quamvis maximam in se turpitudinem contineant, cœlestibus anteponun- tur; ac recte hos propemodum lacrymis prosequitur propheta Isaias cum dicit : Væ, qui dicitis malum bonum, et bonum malum ; qui dicitis dulce amarum, et amarum dulce; qui ponitis tenebras lucem, et lu- cem tenebras “. › Hujusmodi gravibus culpis irre- titos inveniemus filios Israel. Postquam enim dede- runt suæ murmurationis pœnas, vicino statim, et adjuncto morbo turpissimarum rerum concupiscen- tia laboraverunt. Nam, cum Dei munera quodan modo respuerent, atque cœlestia dona non sine im- pietate moleste ferrent, necessario adversum se ju- dicem commoverunt. Scriptum est enim : ‹ Promiscuus, qui erat in ipsis, concupivit eoncu- piscentiam, et sedentes flebant filii Israel, et dice- bant: Quis nos cibabit carnibus? Recordati sumus piscium, quos comedebamus in Ægypto gratis, et cucumerum, et peponum, et porrorum, et ceparum, et alliorum ; nunc vero anima nostra arida est ; ni- bil nisi in manna sunt oculi nostri. Et audivit, in- quit, Moyses illos flentes per populos suos, unum- quemque in janua sua; et iratus est ira Dominus valde, et coram Moyse visum est malum ". » An indignum ira divina crimen, et sanctorum virorum judicio minime damnandum putas, homines jam exercitatos ad eam mollitiem et ignaviam cogitatio- num pervenisse, ut impotenti cupiditate redeundi ad tam absurdas impuritates laborarent; et tanta intemperantia dissoluti essent, ut pueriliter defile- rent veluti acrem illum concupiscentiæ impetum non ferentes? PALL. Recte ais. CYR. Cum vero Moyses æstuaret, et hac de causa graviter anxius esset, atque aperte clamaret, se nunquam populum qui adeo facile ad vecordiam et apostasim spectaret, solum posse sustinere, viros numero septuaginta, ejus curæ socios et adjutores elegit Deus, quos etiam sancti Spiritus dono insi- gniores effecit (prophetarunt enim in castris). At que ad.Moysen ait: Et populo dices: Sanctificamini in crastinum, et comedetis carnes, quoniam fevistis ante Dominum, dicentes : Quis non cibabit carni- bus? quia bonum nobis est in Ægypto: et dabit Dominus vobis carnes ad comedendum, et comede- tis carnes; non uno die comedetis carnes, neque duobus, neque quinque diebus, neque decem die- bus, neque viginti diebus : usque ad mensem die- rum comedetis, donec exeat ex naribus vestris, et sit vobis in choleram, quoniam rebelles fuistis Deo qui est in vobis, et flevistis coram eo, dicentes: Quid opus erat nobis exire ex Ægypto 1*? › Gravi-

φεσθαι λόγοις, ἐπὶ φθαρτὰς ἡδονὰς καὶ ἀκαθάρτους φιλοσαρκίας ἀχάλινον ποιεῖσθαι τὴν ἀποφοίτησιν. Υβρις γὰρ ἐναργῶς εἰς τὰ ἀμείνω καὶ σώζοντα, τὸ ἀνθελέσθαι τὰ πονηρὰ, καὶ νοῦ ψῆφος ἀνοσιωτάτη τὸ τῶν οὐρανίων προτάξαι τὰ γεωδέστερα, καίτοι πλείστην ἐφ' ἑαυτοῖς νοσοῦντα τὴν βδελυρίαν· καὶ ὀρθῶς ἐπὶ τούτοις μονονουχί καὶ δακρύει λέγων ὁ προφήτης Ησαΐας· Οὐαὶ, οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλόν, και το καλόν πονηρόν· οἱ λέγοντες τὸ γλυκύ πικρὸν, καὶ τὸ πικρὸν γλυκύ· οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος. » Τοιούτοις κακοῖς ἐναλόν τας πταίσμασι τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ εὑρήσομεν. Μετὰ γάρ τοι τὴν ἐπὶ τῷ γογγύσαι δίκην, γείτονα καὶ παρ εξευγμένην εὐθὺς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αἰσχίστοις ἐνόσουν ἐπιθυμίαν. Περιπτύοντες γὰρ ὥσπερ τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῖς οὐρανόθεν ἀγαθοῖς ἀνοσίως ἐπι- Β στυγνάζοντες, παρώτρυνον ἀναγκαίως ἐφ' ἑαυτοῖς τὸν κριτήν. Γέγραπται γάρ, ὅτι « Καὶ ὁ ἐπίμικτος ὁ ἐν αὐτοῖς, ἐπεθύμησεν ἐπιθυμίαν, καὶ καθίσαντες ἔκλαιον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, καὶ εἶπον· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα; Εμνήσθημεν τοὺς ἰχθύας, οὓς ἐσθίομεν ἐν Αἰγύπτῳ δωρεάν, καὶ τοὺς σικύους, καὶ τοὺς πέπονας, καὶ τὰ πράσα, καὶ τὰ κρόμμυα, καὶ τὰ σκόροδα. Νυνὶ δὲ ἡ ψυχὴ ἡμῶν κατάξηρος. Οὐδὲν πλὴν εἰς τὸ μάννα οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Καὶ ἤκουσε, φησί, Μωσης κλαιόν- των αὐτῶν κατὰ δήμους αὐτῶν, ἕκαστον ἐπὶ τῆς θύρας αὐτοῦ· καὶ ἐθυμώθη ὀργῇ Κύριος σφόδρα, και ἔναντι Μωσῆ ἦν πονηρόν. » Η οὐκ ἄξιον εἶναι φής ὀργῆς τε τῆς θείας, καὶ καταγνώσεως τῆς ὡς ἐξ ἀνδρῶν ἁγίων, τὸ πρὸς τοῦτο καθικέσθαι μαλακισμοῦ καὶ λογισμῶν ἀνανδρίας τοὺς ἤδη γεγυμνασμένους, & ὡς νοσῆσαι μὲν ἀκρατῶς τὸ ὑπονοστεῖν ἐθέλειν εἰς εκτόπους οὕτως ἀκαθαρσίας, καὶ παραλελύσθαι του οὗτον εἰς ἀκρασίαν, ὡς μειρακιωδῶς ὀλοφύρεσθαι, τὴν δριμείαν ὥσπερ οὐ φέροντας τῆς ἐπιθυμίας προσβολήν ; ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Αλύοντος δὲ τοῦ πανσόφου Μωσέως, καὶ δυσθυμίαν ἔχοντος τὴν ἐπὶ τῷδε δεινὴν, καὶ ἀναφαν- δὲν κεκραγότος, ὡς οὐκ ἄν ποτε μόνος ἰσχύσῃ δι ενεγκεῖν τὸν οὕτως εὐκόλως εἰς παραφορὰν καὶ ἀπό στασιν ἰόντα λαόν, συλλήπτορας μὲν καὶ ἐπαρωγούς τῆς ἐπὶ τῷδε φροντίδος ἄνδρας ἀνέδειξε Θεὸς, τὸν ἀριθμὸν ἑβδομήκοντα, οὓς καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος η δόσει διαφανεστέρους ἐτίθει· προεφήτευσαν γὰρ ἐν τῇ παρεμβολή. Πρὸς δέ γε Μωσέα φησί· . Καὶ τῷ λαῷ ἐρεῖς· 'Αγνίσασθε εἰς αύριον, καὶ φάγεσθε κρέα, ὅτι ἐκλαύσατε εναντίον Κυρίου, λέγοντες· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα; ὅτι καλὸν ἡμῖν ἐστιν ἐν Αἰγύπτῳ· καὶ δώσει Κύριος ὑμῖν φαγεῖν κρέα, καὶ φάγεσθε κρέα. Οὐχ ἡμέραν μίαν φάγεσθε κρέα, οὐδὲ δύο, οὐδὲ πέντε ἡμέρας, οὐδὲ δέκα ἡμέρας, οὐδὲ εἴκοσι ἡμέρας, ἕως μηνός ἡμερῶν φάγεσθε, ἕως ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τῶν μυκτήρων ὑμῶν, καὶ ἔσται ὑμῖν εἰς χολέραν, ὅτι ἠπειθήσατε Κυρίῳ, ὅς ἐστιν ἐν ὑμῖν, καὶ ἐκλαύ- σατε ἐναντίον αὐτοῦ, λέγοντες· Ινατί ἡμῖν ἐξελθεῖν ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A sine culpa frui, et supernis, et Spiritu sancto inspi- C D Isa. v, 20. Num. xi, seqq. ibid. 19-20. ratis sermonibus enutriri, ad caducas potius volu- ptates, et impuras carnis cupiditates effrenate ferri : nam res vitiosas præferre, manifesta est optimarum ac salutarium injuria; estque ille animi calculus in primis nefarius, quo terrena, quamvis maximam in se turpitudinem contineant, cœlestibus anteponun- tur; ac recte hos propemodum lacrymis prosequitur propheta Isaias cum dicit : Væ, qui dicitis malum bonum, et bonum malum ; qui dicitis dulce amarum, et amarum dulce; qui ponitis tenebras lucem, et lu- cem tenebras “. › Hujusmodi gravibus culpis irre- titos inveniemus filios Israel. Postquam enim dede- runt suæ murmurationis pœnas, vicino statim, et adjuncto morbo turpissimarum rerum concupiscen- tia laboraverunt. Nam, cum Dei munera quodan modo respuerent, atque cœlestia dona non sine im- pietate moleste ferrent, necessario adversum se ju- dicem commoverunt. Scriptum est enim : ‹ Promiscuus, qui erat in ipsis, concupivit eoncu- piscentiam, et sedentes flebant filii Israel, et dice- bant: Quis nos cibabit carnibus? Recordati sumus piscium, quos comedebamus in Ægypto gratis, et cucumerum, et peponum, et porrorum, et ceparum, et alliorum ; nunc vero anima nostra arida est ; ni- bil nisi in manna sunt oculi nostri. Et audivit, in- quit, Moyses illos flentes per populos suos, unum- quemque in janua sua; et iratus est ira Dominus valde, et coram Moyse visum est malum ". » An indignum ira divina crimen, et sanctorum virorum judicio minime damnandum putas, homines jam exercitatos ad eam mollitiem et ignaviam cogitatio- num pervenisse, ut impotenti cupiditate redeundi ad tam absurdas impuritates laborarent; et tanta intemperantia dissoluti essent, ut pueriliter defile- rent veluti acrem illum concupiscentiæ impetum non ferentes? PALL. Recte ais. CYR. Cum vero Moyses æstuaret, et hac de causa graviter anxius esset, atque aperte clamaret, se nunquam populum qui adeo facile ad vecordiam et apostasim spectaret, solum posse sustinere, viros numero septuaginta, ejus curæ socios et adjutores elegit Deus, quos etiam sancti Spiritus dono insi- gniores effecit (prophetarunt enim in castris). At que ad.Moysen ait: Et populo dices: Sanctificamini in crastinum, et comedetis carnes, quoniam fevistis ante Dominum, dicentes : Quis non cibabit carni- bus? quia bonum nobis est in Ægypto: et dabit Dominus vobis carnes ad comedendum, et comede- tis carnes; non uno die comedetis carnes, neque duobus, neque quinque diebus, neque decem die- bus, neque viginti diebus : usque ad mensem die- rum comedetis, donec exeat ex naribus vestris, et sit vobis in choleram, quoniam rebelles fuistis Deo qui est in vobis, et flevistis coram eo, dicentes: Quid opus erat nobis exire ex Ægypto 1*? › Gravi-

Β τὸ καὶ αὐτῆς δουλείας ἀλογῆσαι τὸν Ἰσραήλ, καὶ ἡγεῖσθαι παρ' οὐδὲν τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ πόνους, κρεῶν καὶ λαχάνων ἕνεκα τῶν δυσωδεστάτων. Καὶ ἡμᾶς δὲ αὐτοὺς θερμαὶ καὶ δριμείαι πολλάκις αναπείθουσιν ἡδοναί, τὴν ὑπὸ τῷ διαβόλῳ δουλείαν ἡγεῖσθαι φορτ τὴν, καὶ φθαρτῶν ἕνεκα καὶ γεωδεστέρων ἐπιθυ μιῶν, τοῖς τῆς ἁμαρτίας εγκαταδεσμεύεσθαι ζυγούς. Αλλ' ἐδίδου καὶ τότε τὸ σαρκοφαγεῖν, οὐκ εἰς μίαν, οὐδὲ εἰς δέκα τυχόν, ἀλλ᾽ εἰς ἡμέρας τριάκοντα, δι' οὗ σημαίνεται τῆς ἐπ' αὐτοὺς ὀργῆς ἡ παράτασις. Ἐφίησι δὲ καὶ νῦν τοῖς ἀσχέτως ἀπονενευκόσιν εἰς κοσμικὰς ἡδονὰς, τὸ καὶ μετασχεῖν, εἰ ἔλοιντο, τῶν σαρκικῶν, καὶ εἰς χρόνους ἔσθ' ὅτε μακρούς. Οὕτω γὰρ λέγεται παραδοῦναί τινας εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. Ἀλλ᾽ ἐκείνοις γέγονεν εἰς χολέραν ἡ βρῶσις, καὶ τοῖς ἀγαπῶσι τὰ σαρκικὰ καὶ προτιμῶσι τοῦ μάννα τοῦ νοητοῦ, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ, τὰ φθαρτὰ καὶ ἐπίγεια, καταλήξει πρὸς θάνατον τὸ ἐγχείρημα· καὶ ἔστιν, οἶμαι, τουτὶ τό, « Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα, ἐκ τῆς σαρκὸς θερίσει φθοράν. Αρρωστίας δὲ τῆς τοιάσδε τυχὸν ἡ λύσις· . Πνεύ ματι περιπατεῖτε, καὶ ἐπιθυμίαν σαρκὸς οὐ μὴ τελέ- σητε. Στρατεύεται γὰρ ἡ σὰρξ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός· ταῦτα γὰρ ἀντί κειται ἀλλήλοις. » Ως εἴπερ ἠβουλήθησαν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἀποχρῶσαν ἡγεῖσθαι τρυφὴν τὴν τοῦ μάννα χορτ γίαν, ὅ ἐστιν ἄρτος ἀγγέλων νοητὸς, καὶ τύπος γλυ κύτητος τῆς διὰ τοῦ Πνεύματος, οὐκ ἂν ἐτέλεσαν ἐπιθυμίαν σαρκὸς, οὐδ᾽ ἂν ἐξ αὐτῆς ἐθέρισαν τὴν φθοράν. » Επισημότατα δὲ τοῦ λαοῦ τὰ μνήματα· ἐκεῖ γὰρ, φησίν, ἔθαψαν τὸν λαὸν τὸν ἐπιθυμητήν, κατὰ τὸ, ο Εσονται εἰς ὅρασιν πάσῃ σαρκί· » καὶ λαὸς ἐπιθυμητής ὁ ἐκεῖνα παθὼν ὠνόμασται, κατ' ἐκεῖνο οἶμαι που τὸ περί τινων εἰρημένον τῶν ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν· ἡ ἀπὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας, ἡ κλῆσις· καὶ ἀτελεύτητος ἐπεγράφετο τοῖς τεθνεῶπιν οἰκτρῶς ὁ ἐπὶ ταῖς ἀνανδρίαις ὀνειδισμὸς, καὶ ἐξ ὧν κατεγινώσκοντο τὸ ἐπίσημον. ἐξ Αἰγύπτου; › Ελύπει γὰρ τοῦτο λίαν τὸν Λυτρωτήν, Έως πότε ὑμεῖς ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ὅτι μάλιστα παραιτητέον τοῖς με ἀληθῶς φιλομαθεῖν ᾑρημένοις, τό γε ἀτληπαθὲς ἐν πόνοις, καὶ γογγυσμὸν ἀδρανῆ, καὶ ἀχάριστον είκαι μυθίαν, καὶ τό γε τῶν ἄλλων ἀνοσιώτερόν πως, τῶν ἐκ φαυλότητος καὶ φιλοσαρκίας εφίεσθαι μολυσμών. Ἐπαμφοτερίζει γὰρ ὁ τοιοῦτος, καὶ τὴν τῆς διανοίας ἰγνύν χωλεύουσαν ἔχει (1). Γέγραπται γάρ, ότι ο Οὐαὶ καρδίαις δειλαῖς, καὶ χερσὶ παρειμέναις, καὶ ἁμαρ τωλῷ ἐπιβαίνοντι ἐπὶ δύο τρίβους. • Χρῆναι δὲ οἶμαι τὸ τληπαθὲς καὶ τὸ καρτερὸν εἰς ὑπομονὴν παντὸς ἀξιοῦντας λόγου διαμεμνήσθαι λέγοντος τοῦ Χρι στοῦ· ' Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ἐγνύσις. (σχήν. ισχίον S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ter enim ferebat ille Redemptor Israelem ipsam quoque servitutem non curare, et Ægypti labores, carnium et olerum pessime olentium desiderio, pro nihilo ducere. Nobis ipsis quoque sæpenumero ar- dentes, atque acres voluptates persuadent, levem putare illam sub diaboli dominatu servitutem, ne- que refugiendum, pro corruptibilibus terrenisque cupiditatibus peccat jugum. Sed tum quoque concessit carnibus vesci non uno, neque decem, sed triginta diebus; quo significatur divinæ in illos iræ diuturnitas. Permittit etiam nunc iis qui in- temperanter ad mundanas voluptates deflexerunt, ut, si libet, carnalibus cupiditatibus, et quidem inter- dum longiori tempore fruantur. Sic enim dicitur tradidisse quosdam in reprobum sensum, ut face- rent, quæ non conveniunt “. Sed illis cibus ille versus est in choleram : et iis item qui carnalia di- ligunt, et nanna illi spirituali, hoc est, verbo Dei res corruptibiles atque terrenas præferunt, in mor- tis exitum desinet ille conatus, hocque illud est, opinor : Qui seminat in carnem, de carne melet cor- ruptionem 47. . Fortassis autem ab ejusmodi morbo illa levatio est : « Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis: caro namque militat adver- sus spiritum, et spiritus adversus carnem : hæc enim sibi invicem adversantur 18. Nam si voluissent Is- raelita putare ad voluptatem sibi satis esse quod manna tribueretur, quod est panis angelorum intel- ligibilis, et figura dulcedinis ejus, quæ per Spiritum datur, nunquam perfecissent concupiscentiam car- nis, neque corruptionem ex illa messuissent ". Nó- tissima vero fuerunt illius populi monumenta : ibi namque, inquit, sepelierunt concupiscentem popu- lum, juxta illud :‹ Erunt in visionem omni carni ³° : › et qui illo malo affectus est, populus concupiscens cst appellatus, juxta illud, opinor, quod est de qui- busdam dictum : c Quorum gloria in confusione ip- sorum : › a peccato enim deducta est eorum ap- pellatio, et misero quodam modo super mortuis sem- piterna ignaviæ exprobratio, et earum rerum nota, scripta. PALL. Ita est. ▸ CYR. Iis igitur, qui revera discipuli esse velint, summopere vitanda est illa in laboribus impatientia, et inets murmuratio, et ingrata vani sermonis jacta- tio, et, quod magis quam cætera refarium est, ca- vendum ne inquinamenta expetamus ea quæ de nequitia, et carnis cupiditatibus proficiscuntur. Qui enim sic affectus est, vacillat in utramque partein, et rationis tibias claudicantes habet. Scriptum est enim : « Va cordibus timidis, et manibus dissolutis, Væ et peccatori ingredienti per duas semitas "! › Opor- tet autem mea quidem sententia, patientiam et sus- tinendi tolerantiam in maximis rebus numerantes, meminisse Christi dicentis: • Si quis vult post me " Rom. 1, 28. Galat. VI, 8. Galat. v, 16. 19. " Eccli. 11, 15. legitur libro Regum, cap. xv. C D ex quibus condemnabatur, pro titulo quodam in- Num. 11, 4, 9. 3º Isa. Lxvi, 24. $1 Philipp. in, Sed codex Sir- feli habebat Certe cora dicitur. (1) Sic cod. Vat. Non multum dissimile est quod

Β τὸ καὶ αὐτῆς δουλείας ἀλογῆσαι τὸν Ἰσραήλ, καὶ ἡγεῖσθαι παρ' οὐδὲν τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ πόνους, κρεῶν καὶ λαχάνων ἕνεκα τῶν δυσωδεστάτων. Καὶ ἡμᾶς δὲ αὐτοὺς θερμαὶ καὶ δριμείαι πολλάκις αναπείθουσιν ἡδοναί, τὴν ὑπὸ τῷ διαβόλῳ δουλείαν ἡγεῖσθαι φορτ τὴν, καὶ φθαρτῶν ἕνεκα καὶ γεωδεστέρων ἐπιθυ μιῶν, τοῖς τῆς ἁμαρτίας εγκαταδεσμεύεσθαι ζυγούς. Αλλ' ἐδίδου καὶ τότε τὸ σαρκοφαγεῖν, οὐκ εἰς μίαν, οὐδὲ εἰς δέκα τυχόν, ἀλλ᾽ εἰς ἡμέρας τριάκοντα, δι' οὗ σημαίνεται τῆς ἐπ' αὐτοὺς ὀργῆς ἡ παράτασις. Ἐφίησι δὲ καὶ νῦν τοῖς ἀσχέτως ἀπονενευκόσιν εἰς κοσμικὰς ἡδονὰς, τὸ καὶ μετασχεῖν, εἰ ἔλοιντο, τῶν σαρκικῶν, καὶ εἰς χρόνους ἔσθ' ὅτε μακρούς. Οὕτω γὰρ λέγεται παραδοῦναί τινας εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. Ἀλλ᾽ ἐκείνοις γέγονεν εἰς χολέραν ἡ βρῶσις, καὶ τοῖς ἀγαπῶσι τὰ σαρκικὰ καὶ προτιμῶσι τοῦ μάννα τοῦ νοητοῦ, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ, τὰ φθαρτὰ καὶ ἐπίγεια, καταλήξει πρὸς θάνατον τὸ ἐγχείρημα· καὶ ἔστιν, οἶμαι, τουτὶ τό, « Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα, ἐκ τῆς σαρκὸς θερίσει φθοράν. Αρρωστίας δὲ τῆς τοιάσδε τυχὸν ἡ λύσις· . Πνεύ ματι περιπατεῖτε, καὶ ἐπιθυμίαν σαρκὸς οὐ μὴ τελέ- σητε. Στρατεύεται γὰρ ἡ σὰρξ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός· ταῦτα γὰρ ἀντί κειται ἀλλήλοις. » Ως εἴπερ ἠβουλήθησαν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἀποχρῶσαν ἡγεῖσθαι τρυφὴν τὴν τοῦ μάννα χορτ γίαν, ὅ ἐστιν ἄρτος ἀγγέλων νοητὸς, καὶ τύπος γλυ κύτητος τῆς διὰ τοῦ Πνεύματος, οὐκ ἂν ἐτέλεσαν ἐπιθυμίαν σαρκὸς, οὐδ᾽ ἂν ἐξ αὐτῆς ἐθέρισαν τὴν φθοράν. » Επισημότατα δὲ τοῦ λαοῦ τὰ μνήματα· ἐκεῖ γὰρ, φησίν, ἔθαψαν τὸν λαὸν τὸν ἐπιθυμητήν, κατὰ τὸ, ο Εσονται εἰς ὅρασιν πάσῃ σαρκί· » καὶ λαὸς ἐπιθυμητής ὁ ἐκεῖνα παθὼν ὠνόμασται, κατ' ἐκεῖνο οἶμαι που τὸ περί τινων εἰρημένον τῶν ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν· ἡ ἀπὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας, ἡ κλῆσις· καὶ ἀτελεύτητος ἐπεγράφετο τοῖς τεθνεῶπιν οἰκτρῶς ὁ ἐπὶ ταῖς ἀνανδρίαις ὀνειδισμὸς, καὶ ἐξ ὧν κατεγινώσκοντο τὸ ἐπίσημον. ἐξ Αἰγύπτου; › Ελύπει γὰρ τοῦτο λίαν τὸν Λυτρωτήν, Έως πότε ὑμεῖς ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ὅτι μάλιστα παραιτητέον τοῖς με ἀληθῶς φιλομαθεῖν ᾑρημένοις, τό γε ἀτληπαθὲς ἐν πόνοις, καὶ γογγυσμὸν ἀδρανῆ, καὶ ἀχάριστον είκαι μυθίαν, καὶ τό γε τῶν ἄλλων ἀνοσιώτερόν πως, τῶν ἐκ φαυλότητος καὶ φιλοσαρκίας εφίεσθαι μολυσμών. Ἐπαμφοτερίζει γὰρ ὁ τοιοῦτος, καὶ τὴν τῆς διανοίας ἰγνύν χωλεύουσαν ἔχει (1). Γέγραπται γάρ, ότι ο Οὐαὶ καρδίαις δειλαῖς, καὶ χερσὶ παρειμέναις, καὶ ἁμαρ τωλῷ ἐπιβαίνοντι ἐπὶ δύο τρίβους. • Χρῆναι δὲ οἶμαι τὸ τληπαθὲς καὶ τὸ καρτερὸν εἰς ὑπομονὴν παντὸς ἀξιοῦντας λόγου διαμεμνήσθαι λέγοντος τοῦ Χρι στοῦ· ' Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ἐγνύσις. (σχήν. ισχίον S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ter enim ferebat ille Redemptor Israelem ipsam quoque servitutem non curare, et Ægypti labores, carnium et olerum pessime olentium desiderio, pro nihilo ducere. Nobis ipsis quoque sæpenumero ar- dentes, atque acres voluptates persuadent, levem putare illam sub diaboli dominatu servitutem, ne- que refugiendum, pro corruptibilibus terrenisque cupiditatibus peccat jugum. Sed tum quoque concessit carnibus vesci non uno, neque decem, sed triginta diebus; quo significatur divinæ in illos iræ diuturnitas. Permittit etiam nunc iis qui in- temperanter ad mundanas voluptates deflexerunt, ut, si libet, carnalibus cupiditatibus, et quidem inter- dum longiori tempore fruantur. Sic enim dicitur tradidisse quosdam in reprobum sensum, ut face- rent, quæ non conveniunt “. Sed illis cibus ille versus est in choleram : et iis item qui carnalia di- ligunt, et nanna illi spirituali, hoc est, verbo Dei res corruptibiles atque terrenas præferunt, in mor- tis exitum desinet ille conatus, hocque illud est, opinor : Qui seminat in carnem, de carne melet cor- ruptionem 47. . Fortassis autem ab ejusmodi morbo illa levatio est : « Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis: caro namque militat adver- sus spiritum, et spiritus adversus carnem : hæc enim sibi invicem adversantur 18. Nam si voluissent Is- raelita putare ad voluptatem sibi satis esse quod manna tribueretur, quod est panis angelorum intel- ligibilis, et figura dulcedinis ejus, quæ per Spiritum datur, nunquam perfecissent concupiscentiam car- nis, neque corruptionem ex illa messuissent ". Nó- tissima vero fuerunt illius populi monumenta : ibi namque, inquit, sepelierunt concupiscentem popu- lum, juxta illud :‹ Erunt in visionem omni carni ³° : › et qui illo malo affectus est, populus concupiscens cst appellatus, juxta illud, opinor, quod est de qui- busdam dictum : c Quorum gloria in confusione ip- sorum : › a peccato enim deducta est eorum ap- pellatio, et misero quodam modo super mortuis sem- piterna ignaviæ exprobratio, et earum rerum nota, scripta. PALL. Ita est. ▸ CYR. Iis igitur, qui revera discipuli esse velint, summopere vitanda est illa in laboribus impatientia, et inets murmuratio, et ingrata vani sermonis jacta- tio, et, quod magis quam cætera refarium est, ca- vendum ne inquinamenta expetamus ea quæ de nequitia, et carnis cupiditatibus proficiscuntur. Qui enim sic affectus est, vacillat in utramque partein, et rationis tibias claudicantes habet. Scriptum est enim : « Va cordibus timidis, et manibus dissolutis, Væ et peccatori ingredienti per duas semitas "! › Opor- tet autem mea quidem sententia, patientiam et sus- tinendi tolerantiam in maximis rebus numerantes, meminisse Christi dicentis: • Si quis vult post me " Rom. 1, 28. Galat. VI, 8. Galat. v, 16. 19. " Eccli. 11, 15. legitur libro Regum, cap. xv. C D ex quibus condemnabatur, pro titulo quodam in- Num. 11, 4, 9. 3º Isa. Lxvi, 24. $1 Philipp. in, Sed codex Sir- feli habebat Certe cora dicitur. (1) Sic cod. Vat. Non multum dissimile est quod

Α Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὡς ἐν εἴδει μὲν πυρὸς ὁρᾶσθαι Β τὴν νύκτα, ἐν δὲ εἶδει νεφέλης, τὴν ἡμέραν. Έδει γὰρ, ἔδει τοῖς μὲν ἔτι νηπίοις φωτισμοῦ καὶ ἐλλάμ ψεως, τῆς ἀποφερούσης εἰς θεογνωσίαν· τοῖς δὲ τούτων ἀνωτέρω καὶ λελαμπρυσμένοις διὰ τῆς πί στεως, σκέπης καὶ ἐπικουρίας, ὡς ἂν δύναιντο γεν ναίως διενεγκεῖν τοῦ παρόντος βίου τὸν καύσωνα καὶ τῆς ἡμέρας τὸ βάρος· ι Πάντες γὰρ οἱ θέλοντες ζῆν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ, διωχθήσονται, » Απαιρούν σης δὲ τῆς νεφέλης, συναπαίρει καὶ ἡ σκηνή, καὶ καταλυούσης συγκαθίσταται, καὶ σὺν αὐτῇ τοῦτο ἔδρων οἱ ἐξ Ἰσραήλ· ἔπεται γὰρ ἡ Ἐκκλησία των ταχῇ τῷ Χριστῷ, καὶ ἡ τῶν πιστευόντων ἁγία πλη θὺς τοῦ καλοῦντος εἰς σωτηρίαν οὐκ ἀπονοσφίζεται ΠΑΛΛ. Καὶ τίς ἂν νοοῖτο τυχὸν ἥ τε ἄπαρτ ἡμῶν καὶ ἡ κατάλυσις, προβιβάζοντάς τε καὶ ἡγου μένου Χριστοῦ; ΚΥΡ. Αδιαφορήσει μέν πως ἔν γε δή τούτους ἡ μὲν ὁ λόγος, τύπον ὥσπερ τινὰ καταδεικνύντες ἡμῖν τοῦ θέλειν εἶναι μετὰ Θεοῦ τοῦ τε συναπαίρειν καὶ συγκαθίστασθαι τῇ νεφέλῃ· πλὴν εἰς ἐννοίας ὡς ἔνι λεπτὰς τὸν νοῦν ἐνιέντες, πάλιν ἐκεῖνο ἐροῦμεν, ὅτι πρώτη μὲν ἄπαρσις ἡ ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἐξ ἀγνοίας εἰς γνῶσιν, καὶ ἐκ τοῦ μὴ εἰδέναι της ὁ φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεὸς, ἐπὶ τὸ εἰδέναι σαφές τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην καὶ Ποιητήν. Απαρσις ὥσπερ μετ' ἐκείνην δευτέρα καὶ ἐπωφελής, ή έ φαυλότητός τε καὶ ἀσελγείας, ἐπὶ τὸ θέλειν ἤδη τις τὰ ἀμείνω δρᾷν τε καὶ φρονεῖν. Τρίτη δὲ ταύτης προφερεστέρα καὶ ἐν εὐκλείᾳ μείζονι, ἡ ἐκ τοῦ ἐν δεοῦς ἐπὶ τὸ ἀρτίως ἔχον, πρακτικῶς τε ἅμα καὶ δογματικῶς. Η οὐχὶ κατὰ βραχὺ πρὸς αύξησιν μεν τὴν ἐν Χριστῷ νοουμένην, προκόπτοντες μὲν εἰς ἄνδρα τέλειον, ἀναθρώσκοντες δὲ καὶ εἰ; μέτρον ήλι κίας τοῦ πληρώματος αὐτοῦ; Τοῦτο τάχει πού ἐστε τὸ διὰ φωνῆς τοῦ θεσπεσίου Παύλου ὑμνούμενον ἡμῖν· « Τῶν μὲν ὀπίσω ἐπιλανθανόμενος, τοῖς δὲ Εμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, κατὰ σκοπὸν διώκω εἰς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως. » Απαίροντες δὲ νοητών ἐξ ἀγνοίας εἰς ἐπίγνωσιν, ἐξ ἀμαθίας εἰς σύνεσιν, ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἀεὶ προκόπτοντες ἐν ἀρε ταῖς, ἆρ᾽ οὐχὶ τόπον ἐκ τόπου μεθορμιζόμεθα, καὶ ἐκ διαθέσεως ήγουν ἔξεως τῆς τοιάσδε τυχόν, εἰς τὴν τοιάνδε αὖ μεθιστάμενοι προσεοίκαμεν ήδη πως τοῖς εἰωθόσιν ὁδοιπορεῖν; ΠΑΛΛ. Συνίημι φής. ΚΥΡ. Αλλ' οὔτε τὴν ἐκ φαυλότητος ἅπαρσιν, ούτε μὴν τὸ ἐφικνεῖσθαι τυχὸν καὶ ἐγκαταυλίσθαι τρόπου τινὰ τοῖς ἀμείνοσι, κατορθώσαί τις ἂν δυνηθῇ, μὴ οὐχὶ συνόντος τε καὶ ἡγουμένου Χριστοῦ. Τοιγάρτη καὶ τοῖς ἁγίοις ἔφασκε μαθηταῖς· ι Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. » Οὐκοῦν τὸ συνεῖναί τε τῷ Θεῷ, καὶ σὺν αὐτῷ πάντα ὁρᾷν, ὑποψήνειεν ἂν αὐ- νιγματωδῶς τότε συναπαίρειν ἀπαιρούσῃ τῇ νεφέλη. καὶ ἠρεμούσῃ συνηρεμεῖν. Πλὴν, διὰ προστάγματος | S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCITIEP. illos impinguat : hoc enim est, quod tanquam ignis specie videtur per noctem, nubis autem specie per diem. Nam adhuc pueris illustratione atque illumi- natione opus erat, quæ illos ad Dei cognitionem ad- duceret: ii vero qui supra hos erant, jamque per fidem illustrati, protectione atque auxilio indige- Lant, ut aestum præsentis vitæ ac pondus dici perferre fortiter possent: nam Omnes qui volunt pie vivere in Christo, persecutionem patientur Porro, discedente nube, tabernaculum quoque simul proficiscitur; et una cum illo idem faciebant filii Is- rael Christum enim ubique sequitur Ecclesia, sanctaque illa multitudo credentium, ab eo qui vo- cat in salutem, nunquam disjungitur. B PALL. Quidnam vero profectionem nostram, al- que itineris cessationem, præeunte ac deducente Christe, intellecturi sumus? C CYR. Nullum est inter hæc Scripturæ verba, mea quidem sententia, discrimen ; cum tam hoc ipsum, simul cum nube proficisci, quam illud, simul con- sistere, figuram veluti quamdam ostendat nostræ voluntatis, qua cum Deo esse cupimus. Tamen, ut ad intelligentiam, quam maxime fieri poterit subtilem animum appellamus, illud dicemus, primam quidem profectionem esse, qua ab Infidelitate ad fidem, et ab ignorantia ad cognitionem, et ab inscitia illias qui natura vereque Deus est, ad claram ejus noti- tiam, qui universarum rerum et Dominus et Condi- tor est, proficiscimur. Profectio autem post hanc, modo dictam secunda est, eaque perutilis, cum a nequitia atque intemperantia eo tendimus, ut jam li- ceat meliora tum sentire, tum facere. Hac prae- stantior est tertia et gloriosior, cum ex eo statu cui aliquid desit, ad perfectionem factorum simul et dogmatum transimus. Annon paulatim ad augmen tiên quod in Christo intelligitur, tendimus, cum pro- ficimus in virum perfectum, et ascendimus in men- suram alatis plenitudinis ejus *? Atque hoc illud est fortasse, quod beati Pauli voce nobis canitur, ‹ Eorum quæ retro sunt, oblitus, in ea vero quæ ante sunt, extentus, ad destinatum persequor, ad bravium supernæ vocationis s. Cum igitur spiri- tualiter ex ignorantia ad cognitionem, ex inscitia ad scientiam, ex infidelitate ad fidem proficiscimur, ac semper in virtutibus proficimus, nonne in locum ex loco demigramus, et ex certa quadam affectione aut ciunt, nonne quam simillimi quodammodo videmur ? PALL. Intelligo quod dicis. D CYR. Atqui neque ut a nequitia proficiscatur, neque vero ut ad meliora perveniat, et quodam- modo divertat, consequi poterit quisquam, nisi Christo comite ac duce. Itaque sanctis illis discipu- lis dicebat: ‹ Sine me nihil potestis facere ** Igitur ex eo quod est simul proficisci, nube profi- ciscente, simulque cum quiescente quiescere, hoc declarari per ænigma videtur, una cum Deo esse, et omnia cum illo facere. Verumtamen, inquit, per habitu in alium nos transferentes, iis qui iter fa- Tim. 11, 12. » Ephes. iv, passim. " Philipp. ut, 15. s' Joan. xv, 5. '

Α Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὡς ἐν εἴδει μὲν πυρὸς ὁρᾶσθαι Β τὴν νύκτα, ἐν δὲ εἶδει νεφέλης, τὴν ἡμέραν. Έδει γὰρ, ἔδει τοῖς μὲν ἔτι νηπίοις φωτισμοῦ καὶ ἐλλάμ ψεως, τῆς ἀποφερούσης εἰς θεογνωσίαν· τοῖς δὲ τούτων ἀνωτέρω καὶ λελαμπρυσμένοις διὰ τῆς πί στεως, σκέπης καὶ ἐπικουρίας, ὡς ἂν δύναιντο γεν ναίως διενεγκεῖν τοῦ παρόντος βίου τὸν καύσωνα καὶ τῆς ἡμέρας τὸ βάρος· ι Πάντες γὰρ οἱ θέλοντες ζῆν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ, διωχθήσονται, » Απαιρούν σης δὲ τῆς νεφέλης, συναπαίρει καὶ ἡ σκηνή, καὶ καταλυούσης συγκαθίσταται, καὶ σὺν αὐτῇ τοῦτο ἔδρων οἱ ἐξ Ἰσραήλ· ἔπεται γὰρ ἡ Ἐκκλησία των ταχῇ τῷ Χριστῷ, καὶ ἡ τῶν πιστευόντων ἁγία πλη θὺς τοῦ καλοῦντος εἰς σωτηρίαν οὐκ ἀπονοσφίζεται ΠΑΛΛ. Καὶ τίς ἂν νοοῖτο τυχὸν ἥ τε ἄπαρτ ἡμῶν καὶ ἡ κατάλυσις, προβιβάζοντάς τε καὶ ἡγου μένου Χριστοῦ; ΚΥΡ. Αδιαφορήσει μέν πως ἔν γε δή τούτους ἡ μὲν ὁ λόγος, τύπον ὥσπερ τινὰ καταδεικνύντες ἡμῖν τοῦ θέλειν εἶναι μετὰ Θεοῦ τοῦ τε συναπαίρειν καὶ συγκαθίστασθαι τῇ νεφέλῃ· πλὴν εἰς ἐννοίας ὡς ἔνι λεπτὰς τὸν νοῦν ἐνιέντες, πάλιν ἐκεῖνο ἐροῦμεν, ὅτι πρώτη μὲν ἄπαρσις ἡ ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἐξ ἀγνοίας εἰς γνῶσιν, καὶ ἐκ τοῦ μὴ εἰδέναι της ὁ φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεὸς, ἐπὶ τὸ εἰδέναι σαφές τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην καὶ Ποιητήν. Απαρσις ὥσπερ μετ' ἐκείνην δευτέρα καὶ ἐπωφελής, ή έ φαυλότητός τε καὶ ἀσελγείας, ἐπὶ τὸ θέλειν ἤδη τις τὰ ἀμείνω δρᾷν τε καὶ φρονεῖν. Τρίτη δὲ ταύτης προφερεστέρα καὶ ἐν εὐκλείᾳ μείζονι, ἡ ἐκ τοῦ ἐν δεοῦς ἐπὶ τὸ ἀρτίως ἔχον, πρακτικῶς τε ἅμα καὶ δογματικῶς. Η οὐχὶ κατὰ βραχὺ πρὸς αύξησιν μεν τὴν ἐν Χριστῷ νοουμένην, προκόπτοντες μὲν εἰς ἄνδρα τέλειον, ἀναθρώσκοντες δὲ καὶ εἰ; μέτρον ήλι κίας τοῦ πληρώματος αὐτοῦ; Τοῦτο τάχει πού ἐστε τὸ διὰ φωνῆς τοῦ θεσπεσίου Παύλου ὑμνούμενον ἡμῖν· « Τῶν μὲν ὀπίσω ἐπιλανθανόμενος, τοῖς δὲ Εμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, κατὰ σκοπὸν διώκω εἰς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως. » Απαίροντες δὲ νοητών ἐξ ἀγνοίας εἰς ἐπίγνωσιν, ἐξ ἀμαθίας εἰς σύνεσιν, ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἀεὶ προκόπτοντες ἐν ἀρε ταῖς, ἆρ᾽ οὐχὶ τόπον ἐκ τόπου μεθορμιζόμεθα, καὶ ἐκ διαθέσεως ήγουν ἔξεως τῆς τοιάσδε τυχόν, εἰς τὴν τοιάνδε αὖ μεθιστάμενοι προσεοίκαμεν ήδη πως τοῖς εἰωθόσιν ὁδοιπορεῖν; ΠΑΛΛ. Συνίημι φής. ΚΥΡ. Αλλ' οὔτε τὴν ἐκ φαυλότητος ἅπαρσιν, ούτε μὴν τὸ ἐφικνεῖσθαι τυχὸν καὶ ἐγκαταυλίσθαι τρόπου τινὰ τοῖς ἀμείνοσι, κατορθώσαί τις ἂν δυνηθῇ, μὴ οὐχὶ συνόντος τε καὶ ἡγουμένου Χριστοῦ. Τοιγάρτη καὶ τοῖς ἁγίοις ἔφασκε μαθηταῖς· ι Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. » Οὐκοῦν τὸ συνεῖναί τε τῷ Θεῷ, καὶ σὺν αὐτῷ πάντα ὁρᾷν, ὑποψήνειεν ἂν αὐ- νιγματωδῶς τότε συναπαίρειν ἀπαιρούσῃ τῇ νεφέλη. καὶ ἠρεμούσῃ συνηρεμεῖν. Πλὴν, διὰ προστάγματος | S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCITIEP. illos impinguat : hoc enim est, quod tanquam ignis specie videtur per noctem, nubis autem specie per diem. Nam adhuc pueris illustratione atque illumi- natione opus erat, quæ illos ad Dei cognitionem ad- duceret: ii vero qui supra hos erant, jamque per fidem illustrati, protectione atque auxilio indige- Lant, ut aestum præsentis vitæ ac pondus dici perferre fortiter possent: nam Omnes qui volunt pie vivere in Christo, persecutionem patientur Porro, discedente nube, tabernaculum quoque simul proficiscitur; et una cum illo idem faciebant filii Is- rael Christum enim ubique sequitur Ecclesia, sanctaque illa multitudo credentium, ab eo qui vo- cat in salutem, nunquam disjungitur. B PALL. Quidnam vero profectionem nostram, al- que itineris cessationem, præeunte ac deducente Christe, intellecturi sumus? C CYR. Nullum est inter hæc Scripturæ verba, mea quidem sententia, discrimen ; cum tam hoc ipsum, simul cum nube proficisci, quam illud, simul con- sistere, figuram veluti quamdam ostendat nostræ voluntatis, qua cum Deo esse cupimus. Tamen, ut ad intelligentiam, quam maxime fieri poterit subtilem animum appellamus, illud dicemus, primam quidem profectionem esse, qua ab Infidelitate ad fidem, et ab ignorantia ad cognitionem, et ab inscitia illias qui natura vereque Deus est, ad claram ejus noti- tiam, qui universarum rerum et Dominus et Condi- tor est, proficiscimur. Profectio autem post hanc, modo dictam secunda est, eaque perutilis, cum a nequitia atque intemperantia eo tendimus, ut jam li- ceat meliora tum sentire, tum facere. Hac prae- stantior est tertia et gloriosior, cum ex eo statu cui aliquid desit, ad perfectionem factorum simul et dogmatum transimus. Annon paulatim ad augmen tiên quod in Christo intelligitur, tendimus, cum pro- ficimus in virum perfectum, et ascendimus in men- suram alatis plenitudinis ejus *? Atque hoc illud est fortasse, quod beati Pauli voce nobis canitur, ‹ Eorum quæ retro sunt, oblitus, in ea vero quæ ante sunt, extentus, ad destinatum persequor, ad bravium supernæ vocationis s. Cum igitur spiri- tualiter ex ignorantia ad cognitionem, ex inscitia ad scientiam, ex infidelitate ad fidem proficiscimur, ac semper in virtutibus proficimus, nonne in locum ex loco demigramus, et ex certa quadam affectione aut ciunt, nonne quam simillimi quodammodo videmur ? PALL. Intelligo quod dicis. D CYR. Atqui neque ut a nequitia proficiscatur, neque vero ut ad meliora perveniat, et quodam- modo divertat, consequi poterit quisquam, nisi Christo comite ac duce. Itaque sanctis illis discipu- lis dicebat: ‹ Sine me nihil potestis facere ** Igitur ex eo quod est simul proficisci, nube profi- ciscente, simulque cum quiescente quiescere, hoc declarari per ænigma videtur, una cum Deo esse, et omnia cum illo facere. Verumtamen, inquit, per habitu in alium nos transferentes, iis qui iter fa- Tim. 11, 12. » Ephes. iv, passim. " Philipp. ut, 15. s' Joan. xv, 5. '

Α Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὡς ἐν εἴδει μὲν πυρὸς ὁρᾶσθαι Β τὴν νύκτα, ἐν δὲ εἶδει νεφέλης, τὴν ἡμέραν. Έδει γὰρ, ἔδει τοῖς μὲν ἔτι νηπίοις φωτισμοῦ καὶ ἐλλάμ ψεως, τῆς ἀποφερούσης εἰς θεογνωσίαν· τοῖς δὲ τούτων ἀνωτέρω καὶ λελαμπρυσμένοις διὰ τῆς πί στεως, σκέπης καὶ ἐπικουρίας, ὡς ἂν δύναιντο γεν ναίως διενεγκεῖν τοῦ παρόντος βίου τὸν καύσωνα καὶ τῆς ἡμέρας τὸ βάρος· ι Πάντες γὰρ οἱ θέλοντες ζῆν εὐσεβῶς ἐν Χριστῷ, διωχθήσονται, » Απαιρούν σης δὲ τῆς νεφέλης, συναπαίρει καὶ ἡ σκηνή, καὶ καταλυούσης συγκαθίσταται, καὶ σὺν αὐτῇ τοῦτο ἔδρων οἱ ἐξ Ἰσραήλ· ἔπεται γὰρ ἡ Ἐκκλησία των ταχῇ τῷ Χριστῷ, καὶ ἡ τῶν πιστευόντων ἁγία πλη θὺς τοῦ καλοῦντος εἰς σωτηρίαν οὐκ ἀπονοσφίζεται ΠΑΛΛ. Καὶ τίς ἂν νοοῖτο τυχὸν ἥ τε ἄπαρτ ἡμῶν καὶ ἡ κατάλυσις, προβιβάζοντάς τε καὶ ἡγου μένου Χριστοῦ; ΚΥΡ. Αδιαφορήσει μέν πως ἔν γε δή τούτους ἡ μὲν ὁ λόγος, τύπον ὥσπερ τινὰ καταδεικνύντες ἡμῖν τοῦ θέλειν εἶναι μετὰ Θεοῦ τοῦ τε συναπαίρειν καὶ συγκαθίστασθαι τῇ νεφέλῃ· πλὴν εἰς ἐννοίας ὡς ἔνι λεπτὰς τὸν νοῦν ἐνιέντες, πάλιν ἐκεῖνο ἐροῦμεν, ὅτι πρώτη μὲν ἄπαρσις ἡ ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἐξ ἀγνοίας εἰς γνῶσιν, καὶ ἐκ τοῦ μὴ εἰδέναι της ὁ φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεὸς, ἐπὶ τὸ εἰδέναι σαφές τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην καὶ Ποιητήν. Απαρσις ὥσπερ μετ' ἐκείνην δευτέρα καὶ ἐπωφελής, ή έ φαυλότητός τε καὶ ἀσελγείας, ἐπὶ τὸ θέλειν ἤδη τις τὰ ἀμείνω δρᾷν τε καὶ φρονεῖν. Τρίτη δὲ ταύτης προφερεστέρα καὶ ἐν εὐκλείᾳ μείζονι, ἡ ἐκ τοῦ ἐν δεοῦς ἐπὶ τὸ ἀρτίως ἔχον, πρακτικῶς τε ἅμα καὶ δογματικῶς. Η οὐχὶ κατὰ βραχὺ πρὸς αύξησιν μεν τὴν ἐν Χριστῷ νοουμένην, προκόπτοντες μὲν εἰς ἄνδρα τέλειον, ἀναθρώσκοντες δὲ καὶ εἰ; μέτρον ήλι κίας τοῦ πληρώματος αὐτοῦ; Τοῦτο τάχει πού ἐστε τὸ διὰ φωνῆς τοῦ θεσπεσίου Παύλου ὑμνούμενον ἡμῖν· « Τῶν μὲν ὀπίσω ἐπιλανθανόμενος, τοῖς δὲ Εμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, κατὰ σκοπὸν διώκω εἰς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως. » Απαίροντες δὲ νοητών ἐξ ἀγνοίας εἰς ἐπίγνωσιν, ἐξ ἀμαθίας εἰς σύνεσιν, ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἀεὶ προκόπτοντες ἐν ἀρε ταῖς, ἆρ᾽ οὐχὶ τόπον ἐκ τόπου μεθορμιζόμεθα, καὶ ἐκ διαθέσεως ήγουν ἔξεως τῆς τοιάσδε τυχόν, εἰς τὴν τοιάνδε αὖ μεθιστάμενοι προσεοίκαμεν ήδη πως τοῖς εἰωθόσιν ὁδοιπορεῖν; ΠΑΛΛ. Συνίημι φής. ΚΥΡ. Αλλ' οὔτε τὴν ἐκ φαυλότητος ἅπαρσιν, ούτε μὴν τὸ ἐφικνεῖσθαι τυχὸν καὶ ἐγκαταυλίσθαι τρόπου τινὰ τοῖς ἀμείνοσι, κατορθώσαί τις ἂν δυνηθῇ, μὴ οὐχὶ συνόντος τε καὶ ἡγουμένου Χριστοῦ. Τοιγάρτη καὶ τοῖς ἁγίοις ἔφασκε μαθηταῖς· ι Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. » Οὐκοῦν τὸ συνεῖναί τε τῷ Θεῷ, καὶ σὺν αὐτῷ πάντα ὁρᾷν, ὑποψήνειεν ἂν αὐ- νιγματωδῶς τότε συναπαίρειν ἀπαιρούσῃ τῇ νεφέλη. καὶ ἠρεμούσῃ συνηρεμεῖν. Πλὴν, διὰ προστάγματος | S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCITIEP. illos impinguat : hoc enim est, quod tanquam ignis specie videtur per noctem, nubis autem specie per diem. Nam adhuc pueris illustratione atque illumi- natione opus erat, quæ illos ad Dei cognitionem ad- duceret: ii vero qui supra hos erant, jamque per fidem illustrati, protectione atque auxilio indige- Lant, ut aestum præsentis vitæ ac pondus dici perferre fortiter possent: nam Omnes qui volunt pie vivere in Christo, persecutionem patientur Porro, discedente nube, tabernaculum quoque simul proficiscitur; et una cum illo idem faciebant filii Is- rael Christum enim ubique sequitur Ecclesia, sanctaque illa multitudo credentium, ab eo qui vo- cat in salutem, nunquam disjungitur. B PALL. Quidnam vero profectionem nostram, al- que itineris cessationem, præeunte ac deducente Christe, intellecturi sumus? C CYR. Nullum est inter hæc Scripturæ verba, mea quidem sententia, discrimen ; cum tam hoc ipsum, simul cum nube proficisci, quam illud, simul con- sistere, figuram veluti quamdam ostendat nostræ voluntatis, qua cum Deo esse cupimus. Tamen, ut ad intelligentiam, quam maxime fieri poterit subtilem animum appellamus, illud dicemus, primam quidem profectionem esse, qua ab Infidelitate ad fidem, et ab ignorantia ad cognitionem, et ab inscitia illias qui natura vereque Deus est, ad claram ejus noti- tiam, qui universarum rerum et Dominus et Condi- tor est, proficiscimur. Profectio autem post hanc, modo dictam secunda est, eaque perutilis, cum a nequitia atque intemperantia eo tendimus, ut jam li- ceat meliora tum sentire, tum facere. Hac prae- stantior est tertia et gloriosior, cum ex eo statu cui aliquid desit, ad perfectionem factorum simul et dogmatum transimus. Annon paulatim ad augmen tiên quod in Christo intelligitur, tendimus, cum pro- ficimus in virum perfectum, et ascendimus in men- suram alatis plenitudinis ejus *? Atque hoc illud est fortasse, quod beati Pauli voce nobis canitur, ‹ Eorum quæ retro sunt, oblitus, in ea vero quæ ante sunt, extentus, ad destinatum persequor, ad bravium supernæ vocationis s. Cum igitur spiri- tualiter ex ignorantia ad cognitionem, ex inscitia ad scientiam, ex infidelitate ad fidem proficiscimur, ac semper in virtutibus proficimus, nonne in locum ex loco demigramus, et ex certa quadam affectione aut ciunt, nonne quam simillimi quodammodo videmur ? PALL. Intelligo quod dicis. D CYR. Atqui neque ut a nequitia proficiscatur, neque vero ut ad meliora perveniat, et quodam- modo divertat, consequi poterit quisquam, nisi Christo comite ac duce. Itaque sanctis illis discipu- lis dicebat: ‹ Sine me nihil potestis facere ** Igitur ex eo quod est simul proficisci, nube profi- ciscente, simulque cum quiescente quiescere, hoc declarari per ænigma videtur, una cum Deo esse, et omnia cum illo facere. Verumtamen, inquit, per habitu in alium nos transferentes, iis qui iter fa- Tim. 11, 12. » Ephes. iv, passim. " Philipp. ut, 15. s' Joan. xv, 5. '

Κυρίου, φησίν, ἀπαροῦσι· καὶ τοῦτο, οἶμαι, δηλοῖ τὸ καὶ λόγου δεῖσθαι τοῦ παροτρύνοντος εἰς ἀλκήν, καὶ εἰς τὴν τοῖς ἁγίοις πρέπουσαν ευκοσμίαν τοὺς ἕπεσθαι δεῖν οἰομένους ἐν Χριστῷ· «Πάντα γάρ, φησίν, εύσχη- μόνως καὶ κατὰ τάξιν γινέσθω. • Τύπος δὲ ἄρα καὶ τοῦδε δὴ πάλιν, τὸ ἐφεξῆς γεγραμμένον. Εφη γὰρ ὧδε Θεὸς πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα· « Ποίησον σεαυτῷ δύο σάλπιγγας ἑλατάς, ἀργυρᾶς ποιήσεις αυ- τὰς, καὶ ἔσονταί σοι ἀνακαλεῖν τὴν συναγωγὴν, καὶ ἐξαίρειν τὰς παρεμβολάς. Καὶ σαλπιεῖς ἐν αὐταῖς, καὶ συναχθήσεται πᾶσα ἡ συναγωγὴ ἐπὶ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. Ἐὰν δὲ ἐν μιᾷ σαλπίσωσι, ἐλεύσονται πρὸς σὲ πάντες οἱ ἄρχοντες ἀρχηγοί Ἰσραήλ. Καὶ σαλπιείτε σημασίαν, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμβολαὶ αἱ παρεμβάλλουσαι ανατολάς· καὶ σαλ πιεῖτε σημασίαν δευτέραν, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμ- βολα! αἱ παρεμβάλλουσαι λίβα. Καὶ σαλπιεῖτε σημα σίαν τρίτην, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμβολαὶ αἱ παρεμ βάλλουσαι παρὰ θάλασσαν. Καὶ σαλπιεῖτε σημασίαν τετάρτην, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμβολαὶ αἱ παρεμ βάλλουσαι προς βορράν σημασίᾳ σαλπιοῦσιν ἐν τῇ ἐξάρσει αὐτῶν, καὶ ὅταν συναγάγητε την συναγωγήν, σαλπιεῖτε, καὶ οὐ σημασίᾳ. Καὶ οἱ υἱοὶ Ααρών οι ἱερεῖς σαλπιοῦσι ταῖς σάλπιγξι· καὶ ἔσται ὑμῖν να μιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. » ΠΑΛΛ. Τί δὴ οὖν ἄρα φαμὲν τὴν τῶν σαλπίγγων εἶναι δυάδα, καὶ τὰς τῶν σημασιῶν διαφοράς, ἐλατὰς δὲ ἀνθ' ὅτου, καὶ ἐξ ἀργύρου δεῖν ποιεῖσθαι προστέ. ταχε; Β ΚΥΡ. Δύο μὲν οὖν αἱ σάλπιγγες· διπλοῦν γὰρ ἐν ἐκκλησίαις τὸ τῆς παρακλήσεως κήρυγμα· ἓν μὲν γὰρ εἰς ὀρθότητα τὴν δογματικὴν ἀποφέρει τους πε- πιστευκότας, καὶ τὸν τῶν διεστραμμένων κατακιβδη- λεύει λόγον· ὁποῖος τις ἦν ὁ τῶν κωλυόντων γαμεῖν, καὶ ἀσυμφύλως δεδιδαχότων ἀπέχεσθαι βρωμάτων, & ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάληψιν τοῖς πιστοῖς. Καταλο γ:σαίμην δ' ἂν ἐν τούτοις καὶ τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς, οἳ τὸ τῷ θείῳ νόμῳ τετιμημένον καὶ δοκοῦν μεθέντες ὡς ἕωλον, καὶ ὀλίγου παντελῶς ἀξιοῦντες λόγου, ταῖς παρὰ σφῶν διδασκαλίαις καὶ ἀνθρωπίνοις ἐντάλμασι προσανακεκλίσθαι δεῖν τοὺς παιδευομένους εκέλευον. Καὶ ἑτεροι δέ τινες περι τέμνεσθαι τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους ἀσυνετοῦντες ἐδίδασκον, ἵνα ἐν τῇ ἀλλοτρίᾳ σαρκί καυχήσονται κατὰ τὸ γεγραμμένον. Αλλ' ἐλέγετο περὶ αὐτῶν· • Εξω τοὺς κύνας, ἔξω τοὺς κακοὺς ἐργάτας. » Ετε. ρον δὲ πρὸς ἐθικὴν ἐπανόρθωσιν ξεναγεί, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας καταλευκαίνει τὴν ὁδόν. "Αργυραί δὲ αἱ σάλπιγγες· τὴν ἐπ' ἀμφοῖν τοῖν λόγοιν λαμ- πρότητα, καὶ τὸ ἄγαν εἰλικρινὲς· ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει τῆς ὕλης ὑμῖν ὑποφαινούσης ἀστείως. Εν δέ γε ταῖς σάλπιγξιν, ἀνακαλείσθω, φησίν, ἐπὶ τὴν σκηνὴν δ λαός. Κηρύγμασι γὰρ τοὺς ἐν σκηναίς ὥσπερ ἰδίαις συναγείρομεν εἰς ἐκκλησίας· συνδεδραμηκότας δὲ, καὶ ἀπαίρειν ἀναπείθομεν ἐκ τῶν αἰσχιόνων ἐπὶ τὰ πρέποντα τοῖς ἡγιασμένοις, καὶ οἱονεὶ μεθορμίζεσθαι πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐκ φαυλότητος εὖ μάλα μεταπαι- * χιν, 40. » DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A præceptum Domini promovebant : et hoc, unea B C " D Numn. rx, 8. " Cor. Num. x, seqq. sententia, significat, qui Christum sequi statuerint, eos etiam sermone, qui ad fortitudinem atque ho- nestatem, quæ sanctos decet, exhortetur, indigere : ait enim Omnia honeste et secundum ordinem flant ". » Ejus item rei figura est id quod conse, quenter scriptum legimus; sic enim inquit Deus ad Moysen sacrorum interpretem: ‹ Fac tibi duas tubas ductiles; argenteas facies eas, et erunt tibi ad convocandam synagogam, et ad castra movenda. Et canes in illis, et congregabitur omnis synagoga ad portam tabernaculi testimonii. Quod si in una cecinerint, venient ad te omnes principes duces Israel : et canetis signum secundum, et profciscen - tur castra quæ tetenderunt ad orientem : et ca- netis signum alterum, et promovebunt castra quæ tetenderunt ad austrum: et canetis signum tertium, et promovebunt castra quæ tetenderunt ad mare; et canetis signum quartum, et promovebunt castra quæ tetenderunt ad aquilonem : signa ca nent in promotione eorum : et, quando congrega- bitis synagogam, tuba caneus quidem, sed non si- gnum. Et filii Aaron sacerdotes canent tubis : et erit vobis legitimum sempiternum in generationes vestras "., • PALL. Quid igitur illud tubarum par esse dici- mus? quidve signorum differentias? ductiles præ- terea, el ex argento qua de causa fieri jussit? CYR. Duæ quidem tube: duplex est in ecclesiis genus ad hortandum accommodatæ prædicationis, quorum alterum ad recta dogmata credentes per- ducit, ac perversorum hominum sermonem velut adulteratum notat; qualis sermo eorum erat qui prohibebant nubere, et absurdissime docebant abs tinere a cibis, ques Deus creavit, ad percipiendum fidelibus ** in his recensuerim etiam Judæorum doctores; qui id quod erat divina lege probatum atque sancitum, tanquam scilicet obsoletum esset, abjicientes, neque ullo numero habentes, in suis doctrinis, humanisque mandatis discipulos acquie scere jubebant. Alii quoque nonnulli eos circum- cidi, qui fde justifcati essent, stulte docebant, ut in aliena carne gloriarentur, ut scriptum est. Sed de illis dictum est : • Foris canes, foris mali ope- rarii ". » Alterum vero genus ad morum correctio- nem ducit, et illius in Christo conversationis viam declarat. Argentea sunt porro tube : in quo pro- pria metalli natura prædicationis utriusque splen dorem summamque sinceritatem eleganter ostendit Tubis vero evocetur, inquit, ad tabernaculum po- pulus. Prædicatione enim eos qui velut in privatis tabernaculis degunt, ad ecclesias congregamus ; quos, ubi convenerint, etiam hortamur, ut a minus honeste factis ad ea quæ sanctificatos homines de- cent, profciscantur, atque ut a nequitia ad bonos mores quodammodo demigrent, præclare docemus. » Tim. iv, 3. Digitized by "Apoc. xx, 15; Philip. 11, 2. Google

Κυρίου, φησίν, ἀπαροῦσι· καὶ τοῦτο, οἶμαι, δηλοῖ τὸ καὶ λόγου δεῖσθαι τοῦ παροτρύνοντος εἰς ἀλκήν, καὶ εἰς τὴν τοῖς ἁγίοις πρέπουσαν ευκοσμίαν τοὺς ἕπεσθαι δεῖν οἰομένους ἐν Χριστῷ· «Πάντα γάρ, φησίν, εύσχη- μόνως καὶ κατὰ τάξιν γινέσθω. • Τύπος δὲ ἄρα καὶ τοῦδε δὴ πάλιν, τὸ ἐφεξῆς γεγραμμένον. Εφη γὰρ ὧδε Θεὸς πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα· « Ποίησον σεαυτῷ δύο σάλπιγγας ἑλατάς, ἀργυρᾶς ποιήσεις αυ- τὰς, καὶ ἔσονταί σοι ἀνακαλεῖν τὴν συναγωγὴν, καὶ ἐξαίρειν τὰς παρεμβολάς. Καὶ σαλπιεῖς ἐν αὐταῖς, καὶ συναχθήσεται πᾶσα ἡ συναγωγὴ ἐπὶ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. Ἐὰν δὲ ἐν μιᾷ σαλπίσωσι, ἐλεύσονται πρὸς σὲ πάντες οἱ ἄρχοντες ἀρχηγοί Ἰσραήλ. Καὶ σαλπιείτε σημασίαν, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμβολαὶ αἱ παρεμβάλλουσαι ανατολάς· καὶ σαλ πιεῖτε σημασίαν δευτέραν, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμ- βολα! αἱ παρεμβάλλουσαι λίβα. Καὶ σαλπιεῖτε σημα σίαν τρίτην, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμβολαὶ αἱ παρεμ βάλλουσαι παρὰ θάλασσαν. Καὶ σαλπιεῖτε σημασίαν τετάρτην, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμβολαὶ αἱ παρεμ βάλλουσαι προς βορράν σημασίᾳ σαλπιοῦσιν ἐν τῇ ἐξάρσει αὐτῶν, καὶ ὅταν συναγάγητε την συναγωγήν, σαλπιεῖτε, καὶ οὐ σημασίᾳ. Καὶ οἱ υἱοὶ Ααρών οι ἱερεῖς σαλπιοῦσι ταῖς σάλπιγξι· καὶ ἔσται ὑμῖν να μιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. » ΠΑΛΛ. Τί δὴ οὖν ἄρα φαμὲν τὴν τῶν σαλπίγγων εἶναι δυάδα, καὶ τὰς τῶν σημασιῶν διαφοράς, ἐλατὰς δὲ ἀνθ' ὅτου, καὶ ἐξ ἀργύρου δεῖν ποιεῖσθαι προστέ. ταχε; Β ΚΥΡ. Δύο μὲν οὖν αἱ σάλπιγγες· διπλοῦν γὰρ ἐν ἐκκλησίαις τὸ τῆς παρακλήσεως κήρυγμα· ἓν μὲν γὰρ εἰς ὀρθότητα τὴν δογματικὴν ἀποφέρει τους πε- πιστευκότας, καὶ τὸν τῶν διεστραμμένων κατακιβδη- λεύει λόγον· ὁποῖος τις ἦν ὁ τῶν κωλυόντων γαμεῖν, καὶ ἀσυμφύλως δεδιδαχότων ἀπέχεσθαι βρωμάτων, & ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάληψιν τοῖς πιστοῖς. Καταλο γ:σαίμην δ' ἂν ἐν τούτοις καὶ τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς, οἳ τὸ τῷ θείῳ νόμῳ τετιμημένον καὶ δοκοῦν μεθέντες ὡς ἕωλον, καὶ ὀλίγου παντελῶς ἀξιοῦντες λόγου, ταῖς παρὰ σφῶν διδασκαλίαις καὶ ἀνθρωπίνοις ἐντάλμασι προσανακεκλίσθαι δεῖν τοὺς παιδευομένους εκέλευον. Καὶ ἑτεροι δέ τινες περι τέμνεσθαι τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους ἀσυνετοῦντες ἐδίδασκον, ἵνα ἐν τῇ ἀλλοτρίᾳ σαρκί καυχήσονται κατὰ τὸ γεγραμμένον. Αλλ' ἐλέγετο περὶ αὐτῶν· • Εξω τοὺς κύνας, ἔξω τοὺς κακοὺς ἐργάτας. » Ετε. ρον δὲ πρὸς ἐθικὴν ἐπανόρθωσιν ξεναγεί, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας καταλευκαίνει τὴν ὁδόν. "Αργυραί δὲ αἱ σάλπιγγες· τὴν ἐπ' ἀμφοῖν τοῖν λόγοιν λαμ- πρότητα, καὶ τὸ ἄγαν εἰλικρινὲς· ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει τῆς ὕλης ὑμῖν ὑποφαινούσης ἀστείως. Εν δέ γε ταῖς σάλπιγξιν, ἀνακαλείσθω, φησίν, ἐπὶ τὴν σκηνὴν δ λαός. Κηρύγμασι γὰρ τοὺς ἐν σκηναίς ὥσπερ ἰδίαις συναγείρομεν εἰς ἐκκλησίας· συνδεδραμηκότας δὲ, καὶ ἀπαίρειν ἀναπείθομεν ἐκ τῶν αἰσχιόνων ἐπὶ τὰ πρέποντα τοῖς ἡγιασμένοις, καὶ οἱονεὶ μεθορμίζεσθαι πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐκ φαυλότητος εὖ μάλα μεταπαι- * χιν, 40. » DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A præceptum Domini promovebant : et hoc, unea B C " D Numn. rx, 8. " Cor. Num. x, seqq. sententia, significat, qui Christum sequi statuerint, eos etiam sermone, qui ad fortitudinem atque ho- nestatem, quæ sanctos decet, exhortetur, indigere : ait enim Omnia honeste et secundum ordinem flant ". » Ejus item rei figura est id quod conse, quenter scriptum legimus; sic enim inquit Deus ad Moysen sacrorum interpretem: ‹ Fac tibi duas tubas ductiles; argenteas facies eas, et erunt tibi ad convocandam synagogam, et ad castra movenda. Et canes in illis, et congregabitur omnis synagoga ad portam tabernaculi testimonii. Quod si in una cecinerint, venient ad te omnes principes duces Israel : et canetis signum secundum, et profciscen - tur castra quæ tetenderunt ad orientem : et ca- netis signum alterum, et promovebunt castra quæ tetenderunt ad austrum: et canetis signum tertium, et promovebunt castra quæ tetenderunt ad mare; et canetis signum quartum, et promovebunt castra quæ tetenderunt ad aquilonem : signa ca nent in promotione eorum : et, quando congrega- bitis synagogam, tuba caneus quidem, sed non si- gnum. Et filii Aaron sacerdotes canent tubis : et erit vobis legitimum sempiternum in generationes vestras "., • PALL. Quid igitur illud tubarum par esse dici- mus? quidve signorum differentias? ductiles præ- terea, el ex argento qua de causa fieri jussit? CYR. Duæ quidem tube: duplex est in ecclesiis genus ad hortandum accommodatæ prædicationis, quorum alterum ad recta dogmata credentes per- ducit, ac perversorum hominum sermonem velut adulteratum notat; qualis sermo eorum erat qui prohibebant nubere, et absurdissime docebant abs tinere a cibis, ques Deus creavit, ad percipiendum fidelibus ** in his recensuerim etiam Judæorum doctores; qui id quod erat divina lege probatum atque sancitum, tanquam scilicet obsoletum esset, abjicientes, neque ullo numero habentes, in suis doctrinis, humanisque mandatis discipulos acquie scere jubebant. Alii quoque nonnulli eos circum- cidi, qui fde justifcati essent, stulte docebant, ut in aliena carne gloriarentur, ut scriptum est. Sed de illis dictum est : • Foris canes, foris mali ope- rarii ". » Alterum vero genus ad morum correctio- nem ducit, et illius in Christo conversationis viam declarat. Argentea sunt porro tube : in quo pro- pria metalli natura prædicationis utriusque splen dorem summamque sinceritatem eleganter ostendit Tubis vero evocetur, inquit, ad tabernaculum po- pulus. Prædicatione enim eos qui velut in privatis tabernaculis degunt, ad ecclesias congregamus ; quos, ubi convenerint, etiam hortamur, ut a minus honeste factis ad ea quæ sanctificatos homines de- cent, profciscantur, atque ut a nequitia ad bonos mores quodammodo demigrent, præclare docemus. » Tim. iv, 3. Digitized by "Apoc. xx, 15; Philip. 11, 2. Google

Κυρίου, φησίν, ἀπαροῦσι· καὶ τοῦτο, οἶμαι, δηλοῖ τὸ καὶ λόγου δεῖσθαι τοῦ παροτρύνοντος εἰς ἀλκήν, καὶ εἰς τὴν τοῖς ἁγίοις πρέπουσαν ευκοσμίαν τοὺς ἕπεσθαι δεῖν οἰομένους ἐν Χριστῷ· «Πάντα γάρ, φησίν, εύσχη- μόνως καὶ κατὰ τάξιν γινέσθω. • Τύπος δὲ ἄρα καὶ τοῦδε δὴ πάλιν, τὸ ἐφεξῆς γεγραμμένον. Εφη γὰρ ὧδε Θεὸς πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα· « Ποίησον σεαυτῷ δύο σάλπιγγας ἑλατάς, ἀργυρᾶς ποιήσεις αυ- τὰς, καὶ ἔσονταί σοι ἀνακαλεῖν τὴν συναγωγὴν, καὶ ἐξαίρειν τὰς παρεμβολάς. Καὶ σαλπιεῖς ἐν αὐταῖς, καὶ συναχθήσεται πᾶσα ἡ συναγωγὴ ἐπὶ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. Ἐὰν δὲ ἐν μιᾷ σαλπίσωσι, ἐλεύσονται πρὸς σὲ πάντες οἱ ἄρχοντες ἀρχηγοί Ἰσραήλ. Καὶ σαλπιείτε σημασίαν, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμβολαὶ αἱ παρεμβάλλουσαι ανατολάς· καὶ σαλ πιεῖτε σημασίαν δευτέραν, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμ- βολα! αἱ παρεμβάλλουσαι λίβα. Καὶ σαλπιεῖτε σημα σίαν τρίτην, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμβολαὶ αἱ παρεμ βάλλουσαι παρὰ θάλασσαν. Καὶ σαλπιεῖτε σημασίαν τετάρτην, καὶ ἐξαροῦσιν αἱ παρεμβολαὶ αἱ παρεμ βάλλουσαι προς βορράν σημασίᾳ σαλπιοῦσιν ἐν τῇ ἐξάρσει αὐτῶν, καὶ ὅταν συναγάγητε την συναγωγήν, σαλπιεῖτε, καὶ οὐ σημασίᾳ. Καὶ οἱ υἱοὶ Ααρών οι ἱερεῖς σαλπιοῦσι ταῖς σάλπιγξι· καὶ ἔσται ὑμῖν να μιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. » ΠΑΛΛ. Τί δὴ οὖν ἄρα φαμὲν τὴν τῶν σαλπίγγων εἶναι δυάδα, καὶ τὰς τῶν σημασιῶν διαφοράς, ἐλατὰς δὲ ἀνθ' ὅτου, καὶ ἐξ ἀργύρου δεῖν ποιεῖσθαι προστέ. ταχε; Β ΚΥΡ. Δύο μὲν οὖν αἱ σάλπιγγες· διπλοῦν γὰρ ἐν ἐκκλησίαις τὸ τῆς παρακλήσεως κήρυγμα· ἓν μὲν γὰρ εἰς ὀρθότητα τὴν δογματικὴν ἀποφέρει τους πε- πιστευκότας, καὶ τὸν τῶν διεστραμμένων κατακιβδη- λεύει λόγον· ὁποῖος τις ἦν ὁ τῶν κωλυόντων γαμεῖν, καὶ ἀσυμφύλως δεδιδαχότων ἀπέχεσθαι βρωμάτων, & ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάληψιν τοῖς πιστοῖς. Καταλο γ:σαίμην δ' ἂν ἐν τούτοις καὶ τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς, οἳ τὸ τῷ θείῳ νόμῳ τετιμημένον καὶ δοκοῦν μεθέντες ὡς ἕωλον, καὶ ὀλίγου παντελῶς ἀξιοῦντες λόγου, ταῖς παρὰ σφῶν διδασκαλίαις καὶ ἀνθρωπίνοις ἐντάλμασι προσανακεκλίσθαι δεῖν τοὺς παιδευομένους εκέλευον. Καὶ ἑτεροι δέ τινες περι τέμνεσθαι τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους ἀσυνετοῦντες ἐδίδασκον, ἵνα ἐν τῇ ἀλλοτρίᾳ σαρκί καυχήσονται κατὰ τὸ γεγραμμένον. Αλλ' ἐλέγετο περὶ αὐτῶν· • Εξω τοὺς κύνας, ἔξω τοὺς κακοὺς ἐργάτας. » Ετε. ρον δὲ πρὸς ἐθικὴν ἐπανόρθωσιν ξεναγεί, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας καταλευκαίνει τὴν ὁδόν. "Αργυραί δὲ αἱ σάλπιγγες· τὴν ἐπ' ἀμφοῖν τοῖν λόγοιν λαμ- πρότητα, καὶ τὸ ἄγαν εἰλικρινὲς· ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει τῆς ὕλης ὑμῖν ὑποφαινούσης ἀστείως. Εν δέ γε ταῖς σάλπιγξιν, ἀνακαλείσθω, φησίν, ἐπὶ τὴν σκηνὴν δ λαός. Κηρύγμασι γὰρ τοὺς ἐν σκηναίς ὥσπερ ἰδίαις συναγείρομεν εἰς ἐκκλησίας· συνδεδραμηκότας δὲ, καὶ ἀπαίρειν ἀναπείθομεν ἐκ τῶν αἰσχιόνων ἐπὶ τὰ πρέποντα τοῖς ἡγιασμένοις, καὶ οἱονεὶ μεθορμίζεσθαι πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐκ φαυλότητος εὖ μάλα μεταπαι- * χιν, 40. » DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A præceptum Domini promovebant : et hoc, unea B C " D Numn. rx, 8. " Cor. Num. x, seqq. sententia, significat, qui Christum sequi statuerint, eos etiam sermone, qui ad fortitudinem atque ho- nestatem, quæ sanctos decet, exhortetur, indigere : ait enim Omnia honeste et secundum ordinem flant ". » Ejus item rei figura est id quod conse, quenter scriptum legimus; sic enim inquit Deus ad Moysen sacrorum interpretem: ‹ Fac tibi duas tubas ductiles; argenteas facies eas, et erunt tibi ad convocandam synagogam, et ad castra movenda. Et canes in illis, et congregabitur omnis synagoga ad portam tabernaculi testimonii. Quod si in una cecinerint, venient ad te omnes principes duces Israel : et canetis signum secundum, et profciscen - tur castra quæ tetenderunt ad orientem : et ca- netis signum alterum, et promovebunt castra quæ tetenderunt ad austrum: et canetis signum tertium, et promovebunt castra quæ tetenderunt ad mare; et canetis signum quartum, et promovebunt castra quæ tetenderunt ad aquilonem : signa ca nent in promotione eorum : et, quando congrega- bitis synagogam, tuba caneus quidem, sed non si- gnum. Et filii Aaron sacerdotes canent tubis : et erit vobis legitimum sempiternum in generationes vestras "., • PALL. Quid igitur illud tubarum par esse dici- mus? quidve signorum differentias? ductiles præ- terea, el ex argento qua de causa fieri jussit? CYR. Duæ quidem tube: duplex est in ecclesiis genus ad hortandum accommodatæ prædicationis, quorum alterum ad recta dogmata credentes per- ducit, ac perversorum hominum sermonem velut adulteratum notat; qualis sermo eorum erat qui prohibebant nubere, et absurdissime docebant abs tinere a cibis, ques Deus creavit, ad percipiendum fidelibus ** in his recensuerim etiam Judæorum doctores; qui id quod erat divina lege probatum atque sancitum, tanquam scilicet obsoletum esset, abjicientes, neque ullo numero habentes, in suis doctrinis, humanisque mandatis discipulos acquie scere jubebant. Alii quoque nonnulli eos circum- cidi, qui fde justifcati essent, stulte docebant, ut in aliena carne gloriarentur, ut scriptum est. Sed de illis dictum est : • Foris canes, foris mali ope- rarii ". » Alterum vero genus ad morum correctio- nem ducit, et illius in Christo conversationis viam declarat. Argentea sunt porro tube : in quo pro- pria metalli natura prædicationis utriusque splen dorem summamque sinceritatem eleganter ostendit Tubis vero evocetur, inquit, ad tabernaculum po- pulus. Prædicatione enim eos qui velut in privatis tabernaculis degunt, ad ecclesias congregamus ; quos, ubi convenerint, etiam hortamur, ut a minus honeste factis ad ea quæ sanctificatos homines de- cent, profciscantur, atque ut a nequitia ad bonos mores quodammodo demigrent, præclare docemus. » Tim. iv, 3. Digitized by "Apoc. xx, 15; Philip. 11, 2. Google

δεύομεν. Η οὐχὶ λόγος εἰς ὀρθότητα την δογματι χὴν καὶ εἰς ἠθῶν ἐπανόρθωσιν ἀποφέρει τὸν ἐπιεικῇ καὶ ζωῆς τῆς ἐν Χριστῷ γνήσιον εραστήν ; ΠΑΛΛ. Οὕτω φημί. ΚΥΡ. Οὐκοῦν δύο μὲν αἱ σάλπιγγες, αἱ συλλέγου σαι τὸν λαὸν ἐπὶ τὴν σκηνήν. Ἐὰν δὲ μιὰ σαλπί σωσι, φησί, προσελεύσονται πρὸς σὲ πάντες οι ἄρχοντες ἀρχηγοί υἱῶν Ἰσραήλ. Δεῖν μὲν γὰρ ὑπο λαμβάνω παρακλήσεώς τε καὶ προτροπῆς, καὶ τοῖς τὴν ἕξιν τελειοτέροις, πλὴν οὐ τοσαύτης ὅση περ ἂν δέοιτο καὶ ἡ τῶν ἑτέρων πληθύς· διὰ τοῦτο τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαντας δύο μόλις ανακαλοῦσι σάλπιγγες, μία δὲ τοὺς ἐξειλεγμένους· ἀρχεῖ γὰρ ὀλίγον τῷ σοφῷ, καὶ ἀφορμὴν εἰ λάβοι, προσθήσει τὸ λεἶπον, κατὰ τὸ · ο Δίδου σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται· γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι. ο Εἶτα προστέταχε τέσσαρας ποιεῖσθαι σημασιών δια φορὰς, ὥστε δι' αὐτῶν ἀναζευγνύναι τε καὶ ἀπαίρειν τούς τε πρὸς τῶ καὶ λίβα, βορρᾶ καὶ νότον· οἶμαι οὖν τὰς τέσσαρας ἡμῖν τῶν Εὐαγγελίων συγγραφές διὰ τούτου σημαίνεσθαι, δι' ὧν ὁ σύμπας παιδαγω γεῖται κόσμος πρὸς δογματικήν τε ἅμα καὶ ἠθικὴν ἐπιστήμην. Εἰ δὲ δή τι χρὴ καὶ ἕτερον ἐπινοοῦντας λέγειν, κατοκνήσομεν οὐδαμῶς, ὕπνου καὶ ἱδρῶτος κρείττονα τὴν τοῦ χρησίμου ποιούμενοι θήραν. Α'- γου τοιγαροῦν τοῦ παρ' ἡμῖν τέσσαρας εὑρήσομεν τὰς διαφοράς, δι' ὧν ἡ σύμπασα γῆ τὸν ἄριστόν τε καὶ εὐδόκιμον ἀληθῶς κατορθώσει βίον· μία μὲν οὖν έστι καὶ πρώτη, δι' ἧς πρὸς ἐπίγνωσιν ἀληθεία; καὶ εἰς ἀνάληψιν θείου φωτός καλεῖν εἰθίσμεθα τοὺς τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίστην λελατρευότας, καὶ λέγον- τὰς ἀμαθῶς τῷ ξύλῳ· Πατήρ μου εἶ σὺ, καὶ τῷ λίθῳ· Σὺ ἐγέννησάς με, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Τοῖς γε μὴν ἤδη πεπιστευκόσιν, αἱ τρεῖς ἕτερας τοῦ λόγου διαφοραί πρέποιεν ἂν εἰκότω;· ἐπεί τοι καὶ τρεῖς εἶναι βίου καὶ πολιτείας διαφορές ἐδίδασκεν ὁ Σωτήρ· ἔφη γὰρ ὅτι, τὰ καταβληθέντα τῶν σπερμάτων ἐπὶ τὴν καλὴν γῆν ἐποίησε καρπόν, ὁ μὲν ἑκατὸν, ὁ δὲ ἑξήκοντα, ὁ δὲ τριάκοντα. Οὐκοῦν ἐστί τις ἑκάστῳ τῶν τοιούτων, ὁ αὐτῷ μάλιστα πρέ πων λόγος· οὐ γάρ πω ὁρῶντες ὀρθῶς, τοὺς Θεῷ καὶ κόσμῳ μεμερισμένους, διὰ τὸ κατὰ νόμον ὑπεζεύχθαι γάμοις, καὶ τοὺς τὸν πανάριστόν τε καὶ ἀσκητικὸν επανελομένους βίον, ήγουν τὸν ἱερωσύνῃ πρέποντα, τοῖς ἴσοις ἀφυλάκτοις ὠφελήσομεν λόγοις, ἀλλ' ἐκείνοις μὲν ἐροῦμεν· ι Δέδεσαι γυναικί; μὴ ζήτει λύσιν λέλυσαι ἀπὸ γυναικός; μή ζήτει γυναῖκα· ν καὶ ὅτε τοῖς γεγαμηκόσιν ἁρμόζει φρονεῖν τε καὶ δρᾷν. Τοῖς γε μὴν ἀσκητικοῖς καὶ καρτερεῖν ἐγνωκόσι· « Νε χρώσατε τὰ μέλη ὑμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν. » Καὶ τὸ, ε (κ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλου σαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. » Τοῖς δὲ κε κλημένοις εἰς ἱερωσύνην· • Χείλη ἱερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νόμον ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτ τοῦ, ὁ καὶ ὅσα Τιμοθέω παρεγγυά γράφων ὁ σοφών θ. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. An vero negari potest quin prædicatio facilem A obsequentemque hominem, et illius in Christo vitæ verum amatorem, ad rectam dogmatum sententiam ac morum correctionem perducat? PALL. Ila fateor. B CYR. Igitur duæ sunt tubæ, quæ populum ad tabernaculum cogunt. Sed sì una tuba cecinerint, inquit, venient ad te omnes principes duces fliorum Israel. Egent enim, ut opinor, admonitione atque exhortatione illi quoque qui perfectiore sunt habitu : sed non tanta, quantam requirit cæ- tera multitudo: ob eamque rem alios quidem omnes duæ vix convocant tubæ, sed eximios una; sapienti namque pauca sunt satis : et occasionem si accepe- rit, adjiciet reliquum, juxta illud : « Da sapienti oc- casionem, et sapientior erit; notum fac justo, et adjiciet accipere ". Deinde jussit ut quatuor da- rentur signorum differentiæ, quibus castra move- rentur, ac proficiscerentur qui ad orientem et oc- cidentem, aquilonem et austrum essent· per hoc igitur arbitror quatuor Evangeliorum libros signi- ficari, per quos dogmatum simul ac morum scien- tia universus orbis imbuitur. Ac si aliud quidpiam excogitandum dicendumque sit, nihil cunctabimus; et inertia ac labori utilitatis considerationem præ- feremus. Nostra igitur prædicationis quatuor discri- mina reperiemus, per quæ universus orbis opti- mam, ac revera probatissimam vitæ rationem tene- bit; unum ac primam, quo ad veritatis cognitionem sc luminis divini susceptionem vocare consuevi- mus eos qui creaturæ potius quam Creatori ser- viunt, ac stulte ligno dicunt : Pater meus es tu, et lapidi: Tume genuisti ", ut prophetæ verbis atar. lis autem qui jam crediderunt, tria reliqua prædicationis genera apte convenient; siquidem etiam tria esse vitæ ac conversationis genera Sal- vator docuit; dixit enim, jacta illa in terram bo- nam semina fecisse fructum, unum quidem cente- simum, alterum vero sexagesimum, tertium deni- que tricesimum ". Horum igitur unicuique genus item est quoddam sermonis maxime conveniens : neque enim recte fecerimus, si legitimis nuptiis conjunctos, ob eamque rem Deo ac mundo divisos, et eos item qui præstantissimam ac religiosam vitam, aut aptam sacerdotali muneri susceperunt, D iisdem sermonibus nullo discrimine juvandos puta- verimus, sed ilfiis quidem dicemus: ‹ Alligatus es uxori? noli quærere solutionem; solutus es ab uxore? noli quærere uxorem '; › et quæcunque alia matrimonio junctis et sentire convenit et facere. Religiosis autem, et qui severioris vitæ asperitatem tolerare decreverint, ‹ Mortificate membra vestra, quæ sunt super terram, fornicationem, immun- ditiam, libidinem, concupiscentiam malam ".) Et illud, e Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis ". › Iis denique qui ad sacerdotium vocati c "Colosɛ. ш, 5; Rom. st Prov. ix, Rom. 1, 7; Jer. 11, 27. *” Matth. xını, 23. Cor. vit, 27. vш, 8. "Rom. VIII, 18.

δεύομεν. Η οὐχὶ λόγος εἰς ὀρθότητα την δογματι χὴν καὶ εἰς ἠθῶν ἐπανόρθωσιν ἀποφέρει τὸν ἐπιεικῇ καὶ ζωῆς τῆς ἐν Χριστῷ γνήσιον εραστήν ; ΠΑΛΛ. Οὕτω φημί. ΚΥΡ. Οὐκοῦν δύο μὲν αἱ σάλπιγγες, αἱ συλλέγου σαι τὸν λαὸν ἐπὶ τὴν σκηνήν. Ἐὰν δὲ μιὰ σαλπί σωσι, φησί, προσελεύσονται πρὸς σὲ πάντες οι ἄρχοντες ἀρχηγοί υἱῶν Ἰσραήλ. Δεῖν μὲν γὰρ ὑπο λαμβάνω παρακλήσεώς τε καὶ προτροπῆς, καὶ τοῖς τὴν ἕξιν τελειοτέροις, πλὴν οὐ τοσαύτης ὅση περ ἂν δέοιτο καὶ ἡ τῶν ἑτέρων πληθύς· διὰ τοῦτο τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαντας δύο μόλις ανακαλοῦσι σάλπιγγες, μία δὲ τοὺς ἐξειλεγμένους· ἀρχεῖ γὰρ ὀλίγον τῷ σοφῷ, καὶ ἀφορμὴν εἰ λάβοι, προσθήσει τὸ λεἶπον, κατὰ τὸ · ο Δίδου σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται· γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι. ο Εἶτα προστέταχε τέσσαρας ποιεῖσθαι σημασιών δια φορὰς, ὥστε δι' αὐτῶν ἀναζευγνύναι τε καὶ ἀπαίρειν τούς τε πρὸς τῶ καὶ λίβα, βορρᾶ καὶ νότον· οἶμαι οὖν τὰς τέσσαρας ἡμῖν τῶν Εὐαγγελίων συγγραφές διὰ τούτου σημαίνεσθαι, δι' ὧν ὁ σύμπας παιδαγω γεῖται κόσμος πρὸς δογματικήν τε ἅμα καὶ ἠθικὴν ἐπιστήμην. Εἰ δὲ δή τι χρὴ καὶ ἕτερον ἐπινοοῦντας λέγειν, κατοκνήσομεν οὐδαμῶς, ὕπνου καὶ ἱδρῶτος κρείττονα τὴν τοῦ χρησίμου ποιούμενοι θήραν. Α'- γου τοιγαροῦν τοῦ παρ' ἡμῖν τέσσαρας εὑρήσομεν τὰς διαφοράς, δι' ὧν ἡ σύμπασα γῆ τὸν ἄριστόν τε καὶ εὐδόκιμον ἀληθῶς κατορθώσει βίον· μία μὲν οὖν έστι καὶ πρώτη, δι' ἧς πρὸς ἐπίγνωσιν ἀληθεία; καὶ εἰς ἀνάληψιν θείου φωτός καλεῖν εἰθίσμεθα τοὺς τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίστην λελατρευότας, καὶ λέγον- τὰς ἀμαθῶς τῷ ξύλῳ· Πατήρ μου εἶ σὺ, καὶ τῷ λίθῳ· Σὺ ἐγέννησάς με, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Τοῖς γε μὴν ἤδη πεπιστευκόσιν, αἱ τρεῖς ἕτερας τοῦ λόγου διαφοραί πρέποιεν ἂν εἰκότω;· ἐπεί τοι καὶ τρεῖς εἶναι βίου καὶ πολιτείας διαφορές ἐδίδασκεν ὁ Σωτήρ· ἔφη γὰρ ὅτι, τὰ καταβληθέντα τῶν σπερμάτων ἐπὶ τὴν καλὴν γῆν ἐποίησε καρπόν, ὁ μὲν ἑκατὸν, ὁ δὲ ἑξήκοντα, ὁ δὲ τριάκοντα. Οὐκοῦν ἐστί τις ἑκάστῳ τῶν τοιούτων, ὁ αὐτῷ μάλιστα πρέ πων λόγος· οὐ γάρ πω ὁρῶντες ὀρθῶς, τοὺς Θεῷ καὶ κόσμῳ μεμερισμένους, διὰ τὸ κατὰ νόμον ὑπεζεύχθαι γάμοις, καὶ τοὺς τὸν πανάριστόν τε καὶ ἀσκητικὸν επανελομένους βίον, ήγουν τὸν ἱερωσύνῃ πρέποντα, τοῖς ἴσοις ἀφυλάκτοις ὠφελήσομεν λόγοις, ἀλλ' ἐκείνοις μὲν ἐροῦμεν· ι Δέδεσαι γυναικί; μὴ ζήτει λύσιν λέλυσαι ἀπὸ γυναικός; μή ζήτει γυναῖκα· ν καὶ ὅτε τοῖς γεγαμηκόσιν ἁρμόζει φρονεῖν τε καὶ δρᾷν. Τοῖς γε μὴν ἀσκητικοῖς καὶ καρτερεῖν ἐγνωκόσι· « Νε χρώσατε τὰ μέλη ὑμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν. » Καὶ τὸ, ε (κ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλου σαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. » Τοῖς δὲ κε κλημένοις εἰς ἱερωσύνην· • Χείλη ἱερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νόμον ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτ τοῦ, ὁ καὶ ὅσα Τιμοθέω παρεγγυά γράφων ὁ σοφών θ. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. An vero negari potest quin prædicatio facilem A obsequentemque hominem, et illius in Christo vitæ verum amatorem, ad rectam dogmatum sententiam ac morum correctionem perducat? PALL. Ila fateor. B CYR. Igitur duæ sunt tubæ, quæ populum ad tabernaculum cogunt. Sed sì una tuba cecinerint, inquit, venient ad te omnes principes duces fliorum Israel. Egent enim, ut opinor, admonitione atque exhortatione illi quoque qui perfectiore sunt habitu : sed non tanta, quantam requirit cæ- tera multitudo: ob eamque rem alios quidem omnes duæ vix convocant tubæ, sed eximios una; sapienti namque pauca sunt satis : et occasionem si accepe- rit, adjiciet reliquum, juxta illud : « Da sapienti oc- casionem, et sapientior erit; notum fac justo, et adjiciet accipere ". Deinde jussit ut quatuor da- rentur signorum differentiæ, quibus castra move- rentur, ac proficiscerentur qui ad orientem et oc- cidentem, aquilonem et austrum essent· per hoc igitur arbitror quatuor Evangeliorum libros signi- ficari, per quos dogmatum simul ac morum scien- tia universus orbis imbuitur. Ac si aliud quidpiam excogitandum dicendumque sit, nihil cunctabimus; et inertia ac labori utilitatis considerationem præ- feremus. Nostra igitur prædicationis quatuor discri- mina reperiemus, per quæ universus orbis opti- mam, ac revera probatissimam vitæ rationem tene- bit; unum ac primam, quo ad veritatis cognitionem sc luminis divini susceptionem vocare consuevi- mus eos qui creaturæ potius quam Creatori ser- viunt, ac stulte ligno dicunt : Pater meus es tu, et lapidi: Tume genuisti ", ut prophetæ verbis atar. lis autem qui jam crediderunt, tria reliqua prædicationis genera apte convenient; siquidem etiam tria esse vitæ ac conversationis genera Sal- vator docuit; dixit enim, jacta illa in terram bo- nam semina fecisse fructum, unum quidem cente- simum, alterum vero sexagesimum, tertium deni- que tricesimum ". Horum igitur unicuique genus item est quoddam sermonis maxime conveniens : neque enim recte fecerimus, si legitimis nuptiis conjunctos, ob eamque rem Deo ac mundo divisos, et eos item qui præstantissimam ac religiosam vitam, aut aptam sacerdotali muneri susceperunt, D iisdem sermonibus nullo discrimine juvandos puta- verimus, sed ilfiis quidem dicemus: ‹ Alligatus es uxori? noli quærere solutionem; solutus es ab uxore? noli quærere uxorem '; › et quæcunque alia matrimonio junctis et sentire convenit et facere. Religiosis autem, et qui severioris vitæ asperitatem tolerare decreverint, ‹ Mortificate membra vestra, quæ sunt super terram, fornicationem, immun- ditiam, libidinem, concupiscentiam malam ".) Et illud, e Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis ". › Iis denique qui ad sacerdotium vocati c "Colosɛ. ш, 5; Rom. st Prov. ix, Rom. 1, 7; Jer. 11, 27. *” Matth. xını, 23. Cor. vit, 27. vш, 8. "Rom. VIII, 18.

DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. τατος Παύλος. "Αρά μοι τοῦ πρέποντος ἐξέρπει τὰ διηγήματα, καὶ ἀποφέρεται ποι πρὸς τὸ οὐκ ἔχον ὀρθῶς ; ΠΑΛΛ. "Ηκιστά γε. ΚΥΡ. Επιτήρει δὲ ὅτι μόνοις ἀπονέμει τους ἱερᾶσθαι λαχοῦσι, τὸ κεχρῆσθαι ταῖς σάλπιγξιν ἀνατιθεὶς, οἶμαι που, τοῖς τῶν λαῶν παιδευταῖς καὶ ἡγιασμένοις εἰς ἱερωσύνην, τὸν μυσταγωγοῦντα, καὶ μὴν καὶ εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς ἐπαλείφοντα λόγον. Διὰ τοῦτο γὰρ, οἶμαι, πρὸς μὲν Μωσέα φησι· . Ποίησον σεαυτῷ δύο σάλπιγγας. » Νόμῳ δὲ ὥσπερ κατασφρα γίζων τὸ χρῆμα· ι Καὶ οἱ υἱοὶ 'Ααρών, ο φησίν, ο οἱ ἱερεῖς, σαλπιοῦσι ταῖς σάλπιγξι· καὶ ἔσται ὑμῖν νό- μιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. ὁ ΠΑΛΛ. Οὐκοῦν τῶν σημασιῶν τοὺς τρόπους, εἰς τὸν ἑκάστῳ τῶν εἰωθότων εὐδοκιμεῖν ἐοικότα λόγον, παραδεξόμεθα. Συναπαροῦμεν δὲ οὕτω καὶ συγκα ταλύσομεν τῇ νεφέλῃ, τουτέστι, συμβαδιούμεθα νοητῶς, καὶ συναναπαυσόμεθα τῷ Χριστῷ. ΚΥΡ. Εὖ λέγεις. Τουτὶ γὰρ ἡμᾶς ἀναπείσει φρο- νεῖν, καὶ προφήτου λόγος ἔχων ώδ· «Καὶ νῦν, Ἰσραήλ, τί Κύριος ὁ Θεὸς ἐπιζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ' ἢ τὸ ποιεῖν κρίμα, καὶ ἀγαπᾶν ἔλεος, καὶ ἔτοιμον εἶναι τοῦ που ρεύεσθαι μετὰ Κυρίου Θεοῦ σου; ο ΠΑΛΛ. Αλλ' ὅτι μὲν χρῆμα καλὸν, καὶ τοῦ παν τὸς ἄξιον, καὶ τὴν ἐπ' ἀνδρείᾳ δόξαν καταπλουτούν, τὸ πορεύεσθαι μετὰ Κυρίου Θεοῦ σου, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο σαφές; Τί δ' ἂν εἴη πάλιν τὸ, ἕτοιμον εἶναι, φράσαις ἂν ἐθέλοντί μοι. ΚΥΡ. Πῶς γὰρ οὔ ; τοῦ γὰρ φρονεῖν τε καὶ ὁρᾷν ἐπείγεσθαι τὰ Θεοῦ, παρὰ πόδας ἡμῖν κειμένου, καὶ ἀπείργοντος οὐδενὸς, οὔτε μὴν ἀνθέλκοντος εἰς ἀδόκι μον νοῦν, τοῦτο, οἶμαι, ἔστι τὸ ἕτοιμον εἶναι τοῦ που ρεύεσθαι μετὰ Θεοῦ. ΠΑΛΛ. Τίνας δὲ ὅλως εἶναι φαμεν τοὺς ἀκολου θεῖν τῷ Θεῷ ἐθέλοντας, μὴ μὴν ἔτι καὶ ἐξ ὅλης τοῦτο δρᾷν ἑλομένους ψυχῆς, ὀκλάζοντας δὲ πρὸς τὸ ἄναλκι καὶ παραιτουμένους (1) το καρτερόν ; ΚΥΡ. Τοὺς, οἵ γε βραδεῖς τέ εἰσι, καὶ μόλις ιέντας μὲν ἐπὶ τὸ φρονεῖν ἐθέλειν τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν ἤδοιτο Θεός, οὐ μὴν ἔτι καὶ ἀντεχομένους ολοκλήρῳ διανοίᾳ πολι- τείας ἁγιοπρεποῦς, οἱ μοίραν μὲν ὥσπερ ὀλίγην τῆς ἐνούσης αὐτοῖς σπουδῆς τε καὶ προθυμίας ἀπονέμουσι τῇ εἰς Θεὸν ἀγάπῃ, τὸ δέ γε λοιπὸν ἅπαν ἀσωτότατά τε καὶ προαλῶς δαπανᾷν ἐγνώκασι τοῖς ἐν τῷδε βίῳ περισπασμοῖς, καὶ ἀνωνήτοις ἱδρῶσι καὶ πικροῖς φροντίσμασιν, ὧν εἰς τύπον ἂν εἶεν οἱ ἐκ Ρουβείμ τε καὶ Γάδ γέγραπται γὰρ πάλιν ἐν τοῖς Αριθμοῖς· • Καὶ κτηνῶν πλῆθος ἦν τοῖς υἱοῖς Ρουβείμ καὶ ** Β A fuerint, • Labia sacerdotis ensudient scientiam, et legem exquirent de ore ejus "; » et quæcunque ad Timotheum scribens jubẹt vir sapientissimus Paulus. Num igitur hæ, quas e Scripturis attuli narrationes, ab eo quod deceat aberrant, et e detorquentur quod minime rectum sit? Malach. 11, 7. ** Num. x, 2. . Ibid., 8. PALL. Minime vero. CYR. Illud autem animadvertas velim, Deum iis duntaxat qui sacerdotes electi essent, tubarum usum tribuere; quod populi scilicet doctoribus et sacerdotibus consecratis assignet, ut opinor, prae dicationem, quæ de mysteriis doceat, et ad virtu- tem expetendam instituat. Itaque ob eam causam, ut ego existimo, dicit Moysi: ‹ Fac tibi duas tu- bas “. › Eamque rem veluti lege confirmans, ‹ Et flii, inquit, « Aaron sacerdotes canent tubis; et erit vobis legitimum sempiternum in generationes ve- stras 68. PALL. Igitur signorum modos, sermonem uni- cuique statui bene ac laudabiliter viventium, aple et accommodate exhibitum accipiemus. Ita simul quoque cum nube promovebimus, simulque ab itinere cessabimus, hoc est, simul cum Christo spiritualiter ambulabimus, simulque requiescemus. CYR. Recte ais. Sic namque sentire persuadet prophete quoque dictum, quod sic habet : « Et nunc, Israel, quid Dominus Deus exquirit a te, nisi fa- cere judicium, et diligere misericordiam, et prom- plum esse ad ambulandum cum Domino Deo C tuo " ? D PALL. Atqui rem quidem esse manifeste præ- claram ac plurimi faciendam, et quæ fortitudinis opinionem conciliet, ambulare cum Domino Deo, quis uegel? Sed tamen illud rursus mihi explices velim, quidnam sit promptum esse, CYR. Faciam vero : cur enim negem ? Si enim in promptu sit nobis positum, ut quæ Dei sunt et sentiamus, et celeriter faciamus, nihilque sit quod prohibeat aut pertrahat in reprobum sensum, hoc illud est, mea quidem sententia, promptum esse ad ambulandum cum Deo. PALL. Quos vero omnino dicimus eos qui Deum sequi cupiant quidem, non tamen id ex toto animo velint efficere, sed præ ignavia succumbant, et aspe- rarum rerum tolerantiam deprecentur? CYR. Qui, cum tardiores sint, et vix eo usque progrediantur ut ea sapere velint que Deo placent, non tamen integro totoque animo sancte conversationi adhærescunt, qui sui studit atque alacritatis exiguam partem diving charltati tribuunt, reliquum vero omne perdite et intemperanter in hujus vitæ distractionibus laboribusque inutilibus acerbisque curis consumere statuerunt : quorum Aguram non absurde tenent flii Ruben et Gad : scriptum est enim item in Numeris : « Et pecorum multitudo erat fliis Ruben et filiis Gad, multitudė **Mich. v1, 8. (1) Cod. Vat., παρωθουμένους, repellentes.

DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. τατος Παύλος. "Αρά μοι τοῦ πρέποντος ἐξέρπει τὰ διηγήματα, καὶ ἀποφέρεται ποι πρὸς τὸ οὐκ ἔχον ὀρθῶς ; ΠΑΛΛ. "Ηκιστά γε. ΚΥΡ. Επιτήρει δὲ ὅτι μόνοις ἀπονέμει τους ἱερᾶσθαι λαχοῦσι, τὸ κεχρῆσθαι ταῖς σάλπιγξιν ἀνατιθεὶς, οἶμαι που, τοῖς τῶν λαῶν παιδευταῖς καὶ ἡγιασμένοις εἰς ἱερωσύνην, τὸν μυσταγωγοῦντα, καὶ μὴν καὶ εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς ἐπαλείφοντα λόγον. Διὰ τοῦτο γὰρ, οἶμαι, πρὸς μὲν Μωσέα φησι· . Ποίησον σεαυτῷ δύο σάλπιγγας. » Νόμῳ δὲ ὥσπερ κατασφρα γίζων τὸ χρῆμα· ι Καὶ οἱ υἱοὶ 'Ααρών, ο φησίν, ο οἱ ἱερεῖς, σαλπιοῦσι ταῖς σάλπιγξι· καὶ ἔσται ὑμῖν νό- μιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. ὁ ΠΑΛΛ. Οὐκοῦν τῶν σημασιῶν τοὺς τρόπους, εἰς τὸν ἑκάστῳ τῶν εἰωθότων εὐδοκιμεῖν ἐοικότα λόγον, παραδεξόμεθα. Συναπαροῦμεν δὲ οὕτω καὶ συγκα ταλύσομεν τῇ νεφέλῃ, τουτέστι, συμβαδιούμεθα νοητῶς, καὶ συναναπαυσόμεθα τῷ Χριστῷ. ΚΥΡ. Εὖ λέγεις. Τουτὶ γὰρ ἡμᾶς ἀναπείσει φρο- νεῖν, καὶ προφήτου λόγος ἔχων ώδ· «Καὶ νῦν, Ἰσραήλ, τί Κύριος ὁ Θεὸς ἐπιζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ' ἢ τὸ ποιεῖν κρίμα, καὶ ἀγαπᾶν ἔλεος, καὶ ἔτοιμον εἶναι τοῦ που ρεύεσθαι μετὰ Κυρίου Θεοῦ σου; ο ΠΑΛΛ. Αλλ' ὅτι μὲν χρῆμα καλὸν, καὶ τοῦ παν τὸς ἄξιον, καὶ τὴν ἐπ' ἀνδρείᾳ δόξαν καταπλουτούν, τὸ πορεύεσθαι μετὰ Κυρίου Θεοῦ σου, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο σαφές; Τί δ' ἂν εἴη πάλιν τὸ, ἕτοιμον εἶναι, φράσαις ἂν ἐθέλοντί μοι. ΚΥΡ. Πῶς γὰρ οὔ ; τοῦ γὰρ φρονεῖν τε καὶ ὁρᾷν ἐπείγεσθαι τὰ Θεοῦ, παρὰ πόδας ἡμῖν κειμένου, καὶ ἀπείργοντος οὐδενὸς, οὔτε μὴν ἀνθέλκοντος εἰς ἀδόκι μον νοῦν, τοῦτο, οἶμαι, ἔστι τὸ ἕτοιμον εἶναι τοῦ που ρεύεσθαι μετὰ Θεοῦ. ΠΑΛΛ. Τίνας δὲ ὅλως εἶναι φαμεν τοὺς ἀκολου θεῖν τῷ Θεῷ ἐθέλοντας, μὴ μὴν ἔτι καὶ ἐξ ὅλης τοῦτο δρᾷν ἑλομένους ψυχῆς, ὀκλάζοντας δὲ πρὸς τὸ ἄναλκι καὶ παραιτουμένους (1) το καρτερόν ; ΚΥΡ. Τοὺς, οἵ γε βραδεῖς τέ εἰσι, καὶ μόλις ιέντας μὲν ἐπὶ τὸ φρονεῖν ἐθέλειν τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν ἤδοιτο Θεός, οὐ μὴν ἔτι καὶ ἀντεχομένους ολοκλήρῳ διανοίᾳ πολι- τείας ἁγιοπρεποῦς, οἱ μοίραν μὲν ὥσπερ ὀλίγην τῆς ἐνούσης αὐτοῖς σπουδῆς τε καὶ προθυμίας ἀπονέμουσι τῇ εἰς Θεὸν ἀγάπῃ, τὸ δέ γε λοιπὸν ἅπαν ἀσωτότατά τε καὶ προαλῶς δαπανᾷν ἐγνώκασι τοῖς ἐν τῷδε βίῳ περισπασμοῖς, καὶ ἀνωνήτοις ἱδρῶσι καὶ πικροῖς φροντίσμασιν, ὧν εἰς τύπον ἂν εἶεν οἱ ἐκ Ρουβείμ τε καὶ Γάδ γέγραπται γὰρ πάλιν ἐν τοῖς Αριθμοῖς· • Καὶ κτηνῶν πλῆθος ἦν τοῖς υἱοῖς Ρουβείμ καὶ ** Β A fuerint, • Labia sacerdotis ensudient scientiam, et legem exquirent de ore ejus "; » et quæcunque ad Timotheum scribens jubẹt vir sapientissimus Paulus. Num igitur hæ, quas e Scripturis attuli narrationes, ab eo quod deceat aberrant, et e detorquentur quod minime rectum sit? Malach. 11, 7. ** Num. x, 2. . Ibid., 8. PALL. Minime vero. CYR. Illud autem animadvertas velim, Deum iis duntaxat qui sacerdotes electi essent, tubarum usum tribuere; quod populi scilicet doctoribus et sacerdotibus consecratis assignet, ut opinor, prae dicationem, quæ de mysteriis doceat, et ad virtu- tem expetendam instituat. Itaque ob eam causam, ut ego existimo, dicit Moysi: ‹ Fac tibi duas tu- bas “. › Eamque rem veluti lege confirmans, ‹ Et flii, inquit, « Aaron sacerdotes canent tubis; et erit vobis legitimum sempiternum in generationes ve- stras 68. PALL. Igitur signorum modos, sermonem uni- cuique statui bene ac laudabiliter viventium, aple et accommodate exhibitum accipiemus. Ita simul quoque cum nube promovebimus, simulque ab itinere cessabimus, hoc est, simul cum Christo spiritualiter ambulabimus, simulque requiescemus. CYR. Recte ais. Sic namque sentire persuadet prophete quoque dictum, quod sic habet : « Et nunc, Israel, quid Dominus Deus exquirit a te, nisi fa- cere judicium, et diligere misericordiam, et prom- plum esse ad ambulandum cum Domino Deo C tuo " ? D PALL. Atqui rem quidem esse manifeste præ- claram ac plurimi faciendam, et quæ fortitudinis opinionem conciliet, ambulare cum Domino Deo, quis uegel? Sed tamen illud rursus mihi explices velim, quidnam sit promptum esse, CYR. Faciam vero : cur enim negem ? Si enim in promptu sit nobis positum, ut quæ Dei sunt et sentiamus, et celeriter faciamus, nihilque sit quod prohibeat aut pertrahat in reprobum sensum, hoc illud est, mea quidem sententia, promptum esse ad ambulandum cum Deo. PALL. Quos vero omnino dicimus eos qui Deum sequi cupiant quidem, non tamen id ex toto animo velint efficere, sed præ ignavia succumbant, et aspe- rarum rerum tolerantiam deprecentur? CYR. Qui, cum tardiores sint, et vix eo usque progrediantur ut ea sapere velint que Deo placent, non tamen integro totoque animo sancte conversationi adhærescunt, qui sui studit atque alacritatis exiguam partem diving charltati tribuunt, reliquum vero omne perdite et intemperanter in hujus vitæ distractionibus laboribusque inutilibus acerbisque curis consumere statuerunt : quorum Aguram non absurde tenent flii Ruben et Gad : scriptum est enim item in Numeris : « Et pecorum multitudo erat fliis Ruben et filiis Gad, multitudė **Mich. v1, 8. (1) Cod. Vat., παρωθουμένους, repellentes.

ἐλέσθαι τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ὀλίγα δὲ μόλις τῶν ἀναγ- καίων φροντίζοντες, καὶ οὐκ ἐν σπουδῇ ποιούμενοι τὰ Θεοῦ. • Πολλοί γάρ, ο φησί, ο κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλε κτοί. ο Οἱ τοίνυν τελοῦντες μὲν ἐν τοῖς κεκλημένοις διά γε τὴν πίστιν, οὐ μὴν ἔτι τοῖς ἐξειλεγμένοις ἐνα αρίθμιος, διὰ τὸ ἀνεῖσθαι πρὸς τὸ ἡδύ, βραδεῖς ἔσθε ὅτε καὶ ὀκνηροί λίαν εἰσὶ, καὶ περὶ αὐτὴν τάχα που τὴν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χάριν καταπεφρίκασι δὲ τὸ ὑπὲρ εὐκλείας Θεοῦ καὶ ὠφελείας τῆς σφῶν αὐ τῶν, τοὺς ἁγίοις πρέποντας ἀναπλῆναι πόνους, καὶ συνδιώκεσθαι τοῖς γνησίοις, εἰ καὶ πρὸς τοῦτο ἄγοι καιρός· κατονειδίζοντος δὲ αὐτοὺς νόμου τοῦ θείου, καὶ καταπτοούσης ἔσθ' ὅτε τῆς θείας ὀργῆς, ἵενται μὲν ὀκνηρῶς ἐπὶ τὸ σωτήριον βάπτισμα, καὶ συμε μετέχουσι πόνων τοῖς ἐξειλεγμένοις, ἢ μετριώτερον συννηστεύοντες, ἢ καὶ συζηλοῦντες (1) ἔσθ' ὅτε τῶν Β πολεμουμένων Ἐκκλησιῶν, οὐ μὴν ἔτι καὶ καταφρο νεῖν τῶν ἐν κόσμῳ πειθόμενοι, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἴδιον καὶ ἐκνεμηθέντα αὐτοῖς ὑπονοστοῦντες κλῆρον, τὰς ἐπὶ τοῖς ἐπιγείοις ἡδονάς τε καὶ τέρψεις. Διὰ τοῦτο ἔφασκεν ὁ Χριστὸς τοῖς τῆς ὀρθότητος ἐρασταῖς, καὶ εὐσεβεῖν ὅτι μάλιστα διεσπουδακόσι· « Προσέχετε, μή ποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι φροντίσι καὶ μετ ρίμναις βιωτικαῖς. » Η οὐκ ἐπιζήμιον εἶναι φῆς τὸ χρῆμα, ὦ τῶν ; ΠΑΛΛ. Φημί, πῶς γὰρ οὗ ; ΚΥΡ. Λεπτὸν δὲ τοῖς γεγραμμένοις τὸν τῆς δια νείας ὀφθαλμὸν ἐνιεῖς, καταθαυμάσαις εν μάλα τῆς εἰκόνος τὸ κάλλος. ΠΑΛΛ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Οι κτηνοτροφίας ἕνεκα παίδων, τε καὶ γυ ναικῶν, ἐπαύλεων τε καὶ οἰκοδομημάτων, τὸν ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις δκνον εἰσδεδεγμένος, Τουβείμ ἐστι καὶ Γάδ. ΠΑΛΛ. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν; ΚΥΡ. Ὁ μὲν γὰρ ἦν πρωτότοκος ἐξ Ἰακώβ, ὁ δὲ θεραπαίνης ἐξέφυ τῆς Ζελφᾶς. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Οὐκοῦν πρωτότοκοι μὲν διὰ τὴν πίστιν, οι κεκλημένοι, καὶ κλῆρον λαχόντες παρὰ Θεῷ τὸν ἐξαίρετον, ὅσον ήκεν εἰς τὴν χάριν, οὐ φιλελεύθεροι δὲ, διά γε τὴν εἰς τὰ αἰσχίω βοπήν· ἐκκλησίαν δὲ πρωτοτόκων ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς, τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους, διακεκλῆσθαί φαμεν. Αλλ' οὐ φιλελεύθερος ὁ πρωτότοκος, κοινωνὸς δὲ μᾶλλον ῃ καὶ συνεραστής τοῖς τὸ τῆς δουλείας αίσχος οὐ πεφευ γόσιν. ΠΑΛΑ. Άριστα ἔφης. ΚΥΡ. 'Αλλ' ήδη μου πρὸς ἀκτὴν ἰόντος του λόγου, καὶ οιονεί που τῶν πεισμάτων ποιουμένου τὰς ἔκδο- λὰς, ἔπεισιν εἰπεῖν καὶ προσαναμνήσει πάλιν, ὅτι χρὴ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀνδρίζεσθαι (2) των τελούντων εἰς ὄνησιν, καὶ γύμνασμα εἰς ἀρετὴν ἡγεῖσθαι τοὺς πόνους, διακεῖσθαι δὲ οὐχ ἑτέρως ἢ ὅτι θεὸς ὁ σώζων DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A collocant, et ea quæ Dei sunt, uter seria mininue C numerant. ‹ Multi namque sunt vocati, panci vero electi “. › Qui igitur, quod ad fidem attinet, in- ter vocatos censentur, neque tamen etiam inter electos numerantur, quod sint ad voluptatem re- missiores; ; ii nonnunquam vel ad ipsam sancti ba‍ ptismatis gratiam tardi sunt ac pigri admodum : horrent autem pro Dei gloria, suæque utilitatis causa labores tolerare qui sanctos decent, et una cum veris Dei servis persecutionem pati, quamvis tempus id eflagitet : sed, exprobrante illis Dei lege, atque divina nonnunquam ira eos deterrente, ad salutare baptisma gravate veniunt, et labores cum electis participant, vel una cum cæteris remissias jejunando, vel simul zelum assumendo interdum, cum oppugnantur Ecclesize : non tamen etiam si mum inducunt, at quæ in mundo sunt contem~ nant; sed ad terrenarum rerum voluptates atque oblectationes, veluti ad attributam sibi possessio- nem, redeunt : ideoque rectæ sententiæ amatori→ bus, et pietatis colendæ studiosis dicebat Christus: • Attendite, ne forte graventur corda vestra curis et sollicitudinibus sæcularibus *8. > An vero, Pal- ladi, non eam rem perniciosam esse fateris ? PALL. Quidni fatear? CYB. Atqui, si in ea quæ scripta sunt acres animi oculos conjeceris, ntrum in modum hujus imaginis pulchritudinem admiraberis. PALL. Quonam modo? CYR. Qui pecorum alendorum causa, liberorum- que et uxorum, necnon caularum et ædificiorum studio, ignavi ad res preclaras fact funt, Ruben et Gad fuerunt. PALL. Quid vero illud est ? CYR. Hic enim erat ex Jacob primogenitus, alter ex ancilla Zelpha editus. PALL. Verum est. CYR. Igitur vocati homines sunt illi quidem propter idem primogeniti, barediutemque apud Deum, quod ad gratiam pertinet, eximiam sortiti ; sed tamen propter propensam ad res parum hone- stas voluntatem, non sunt libertatis amatores: eos porro qui fide justificati sint, ecclesiam primogeni- torum descriptorum in cœlis appellatos esse dici- Matth. xxit, 14. Luc. xx1, 34. " Hebr. xut, 23. mus“. Verum is primogenitus minime libertatis amator fuit, sed comes potius ac sodalis eorum qui servitutis dedecus non effugerunt. PALL. Praeclare dicis. CYR. Sed mihi jam, dum oratio subit littus, ác veluti rudentesjacit, repetendum atque rursus com- memorandum videtur, oportere,ea omnia fortiter aggredi quæ sunt utilia, putandumque labores ex- orcitationem esse virtutis, neque aliter existiman- dum, quam Deum esse, qui calutem præstat, quique (1) Sic cod. Vat.; Sirloui vero, συζητούντες, (2) Cod. Vatic., απαρτίζεσθαι, perfectum seu instructum s.

ἐλέσθαι τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ὀλίγα δὲ μόλις τῶν ἀναγ- καίων φροντίζοντες, καὶ οὐκ ἐν σπουδῇ ποιούμενοι τὰ Θεοῦ. • Πολλοί γάρ, ο φησί, ο κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλε κτοί. ο Οἱ τοίνυν τελοῦντες μὲν ἐν τοῖς κεκλημένοις διά γε τὴν πίστιν, οὐ μὴν ἔτι τοῖς ἐξειλεγμένοις ἐνα αρίθμιος, διὰ τὸ ἀνεῖσθαι πρὸς τὸ ἡδύ, βραδεῖς ἔσθε ὅτε καὶ ὀκνηροί λίαν εἰσὶ, καὶ περὶ αὐτὴν τάχα που τὴν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χάριν καταπεφρίκασι δὲ τὸ ὑπὲρ εὐκλείας Θεοῦ καὶ ὠφελείας τῆς σφῶν αὐ τῶν, τοὺς ἁγίοις πρέποντας ἀναπλῆναι πόνους, καὶ συνδιώκεσθαι τοῖς γνησίοις, εἰ καὶ πρὸς τοῦτο ἄγοι καιρός· κατονειδίζοντος δὲ αὐτοὺς νόμου τοῦ θείου, καὶ καταπτοούσης ἔσθ' ὅτε τῆς θείας ὀργῆς, ἵενται μὲν ὀκνηρῶς ἐπὶ τὸ σωτήριον βάπτισμα, καὶ συμε μετέχουσι πόνων τοῖς ἐξειλεγμένοις, ἢ μετριώτερον συννηστεύοντες, ἢ καὶ συζηλοῦντες (1) ἔσθ' ὅτε τῶν Β πολεμουμένων Ἐκκλησιῶν, οὐ μὴν ἔτι καὶ καταφρο νεῖν τῶν ἐν κόσμῳ πειθόμενοι, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἴδιον καὶ ἐκνεμηθέντα αὐτοῖς ὑπονοστοῦντες κλῆρον, τὰς ἐπὶ τοῖς ἐπιγείοις ἡδονάς τε καὶ τέρψεις. Διὰ τοῦτο ἔφασκεν ὁ Χριστὸς τοῖς τῆς ὀρθότητος ἐρασταῖς, καὶ εὐσεβεῖν ὅτι μάλιστα διεσπουδακόσι· « Προσέχετε, μή ποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι φροντίσι καὶ μετ ρίμναις βιωτικαῖς. » Η οὐκ ἐπιζήμιον εἶναι φῆς τὸ χρῆμα, ὦ τῶν ; ΠΑΛΛ. Φημί, πῶς γὰρ οὗ ; ΚΥΡ. Λεπτὸν δὲ τοῖς γεγραμμένοις τὸν τῆς δια νείας ὀφθαλμὸν ἐνιεῖς, καταθαυμάσαις εν μάλα τῆς εἰκόνος τὸ κάλλος. ΠΑΛΛ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Οι κτηνοτροφίας ἕνεκα παίδων, τε καὶ γυ ναικῶν, ἐπαύλεων τε καὶ οἰκοδομημάτων, τὸν ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις δκνον εἰσδεδεγμένος, Τουβείμ ἐστι καὶ Γάδ. ΠΑΛΛ. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν; ΚΥΡ. Ὁ μὲν γὰρ ἦν πρωτότοκος ἐξ Ἰακώβ, ὁ δὲ θεραπαίνης ἐξέφυ τῆς Ζελφᾶς. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Οὐκοῦν πρωτότοκοι μὲν διὰ τὴν πίστιν, οι κεκλημένοι, καὶ κλῆρον λαχόντες παρὰ Θεῷ τὸν ἐξαίρετον, ὅσον ήκεν εἰς τὴν χάριν, οὐ φιλελεύθεροι δὲ, διά γε τὴν εἰς τὰ αἰσχίω βοπήν· ἐκκλησίαν δὲ πρωτοτόκων ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς, τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους, διακεκλῆσθαί φαμεν. Αλλ' οὐ φιλελεύθερος ὁ πρωτότοκος, κοινωνὸς δὲ μᾶλλον ῃ καὶ συνεραστής τοῖς τὸ τῆς δουλείας αίσχος οὐ πεφευ γόσιν. ΠΑΛΑ. Άριστα ἔφης. ΚΥΡ. 'Αλλ' ήδη μου πρὸς ἀκτὴν ἰόντος του λόγου, καὶ οιονεί που τῶν πεισμάτων ποιουμένου τὰς ἔκδο- λὰς, ἔπεισιν εἰπεῖν καὶ προσαναμνήσει πάλιν, ὅτι χρὴ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀνδρίζεσθαι (2) των τελούντων εἰς ὄνησιν, καὶ γύμνασμα εἰς ἀρετὴν ἡγεῖσθαι τοὺς πόνους, διακεῖσθαι δὲ οὐχ ἑτέρως ἢ ὅτι θεὸς ὁ σώζων DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A collocant, et ea quæ Dei sunt, uter seria mininue C numerant. ‹ Multi namque sunt vocati, panci vero electi “. › Qui igitur, quod ad fidem attinet, in- ter vocatos censentur, neque tamen etiam inter electos numerantur, quod sint ad voluptatem re- missiores; ; ii nonnunquam vel ad ipsam sancti ba‍ ptismatis gratiam tardi sunt ac pigri admodum : horrent autem pro Dei gloria, suæque utilitatis causa labores tolerare qui sanctos decent, et una cum veris Dei servis persecutionem pati, quamvis tempus id eflagitet : sed, exprobrante illis Dei lege, atque divina nonnunquam ira eos deterrente, ad salutare baptisma gravate veniunt, et labores cum electis participant, vel una cum cæteris remissias jejunando, vel simul zelum assumendo interdum, cum oppugnantur Ecclesize : non tamen etiam si mum inducunt, at quæ in mundo sunt contem~ nant; sed ad terrenarum rerum voluptates atque oblectationes, veluti ad attributam sibi possessio- nem, redeunt : ideoque rectæ sententiæ amatori→ bus, et pietatis colendæ studiosis dicebat Christus: • Attendite, ne forte graventur corda vestra curis et sollicitudinibus sæcularibus *8. > An vero, Pal- ladi, non eam rem perniciosam esse fateris ? PALL. Quidni fatear? CYB. Atqui, si in ea quæ scripta sunt acres animi oculos conjeceris, ntrum in modum hujus imaginis pulchritudinem admiraberis. PALL. Quonam modo? CYR. Qui pecorum alendorum causa, liberorum- que et uxorum, necnon caularum et ædificiorum studio, ignavi ad res preclaras fact funt, Ruben et Gad fuerunt. PALL. Quid vero illud est ? CYR. Hic enim erat ex Jacob primogenitus, alter ex ancilla Zelpha editus. PALL. Verum est. CYR. Igitur vocati homines sunt illi quidem propter idem primogeniti, barediutemque apud Deum, quod ad gratiam pertinet, eximiam sortiti ; sed tamen propter propensam ad res parum hone- stas voluntatem, non sunt libertatis amatores: eos porro qui fide justificati sint, ecclesiam primogeni- torum descriptorum in cœlis appellatos esse dici- Matth. xxit, 14. Luc. xx1, 34. " Hebr. xut, 23. mus“. Verum is primogenitus minime libertatis amator fuit, sed comes potius ac sodalis eorum qui servitutis dedecus non effugerunt. PALL. Praeclare dicis. CYR. Sed mihi jam, dum oratio subit littus, ác veluti rudentesjacit, repetendum atque rursus com- memorandum videtur, oportere,ea omnia fortiter aggredi quæ sunt utilia, putandumque labores ex- orcitationem esse virtutis, neque aliter existiman- dum, quam Deum esse, qui calutem præstat, quique (1) Sic cod. Vat.; Sirloui vero, συζητούντες, (2) Cod. Vatic., απαρτίζεσθαι, perfectum seu instructum s.

ἐλέσθαι τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ὀλίγα δὲ μόλις τῶν ἀναγ- καίων φροντίζοντες, καὶ οὐκ ἐν σπουδῇ ποιούμενοι τὰ Θεοῦ. • Πολλοί γάρ, ο φησί, ο κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλε κτοί. ο Οἱ τοίνυν τελοῦντες μὲν ἐν τοῖς κεκλημένοις διά γε τὴν πίστιν, οὐ μὴν ἔτι τοῖς ἐξειλεγμένοις ἐνα αρίθμιος, διὰ τὸ ἀνεῖσθαι πρὸς τὸ ἡδύ, βραδεῖς ἔσθε ὅτε καὶ ὀκνηροί λίαν εἰσὶ, καὶ περὶ αὐτὴν τάχα που τὴν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χάριν καταπεφρίκασι δὲ τὸ ὑπὲρ εὐκλείας Θεοῦ καὶ ὠφελείας τῆς σφῶν αὐ τῶν, τοὺς ἁγίοις πρέποντας ἀναπλῆναι πόνους, καὶ συνδιώκεσθαι τοῖς γνησίοις, εἰ καὶ πρὸς τοῦτο ἄγοι καιρός· κατονειδίζοντος δὲ αὐτοὺς νόμου τοῦ θείου, καὶ καταπτοούσης ἔσθ' ὅτε τῆς θείας ὀργῆς, ἵενται μὲν ὀκνηρῶς ἐπὶ τὸ σωτήριον βάπτισμα, καὶ συμε μετέχουσι πόνων τοῖς ἐξειλεγμένοις, ἢ μετριώτερον συννηστεύοντες, ἢ καὶ συζηλοῦντες (1) ἔσθ' ὅτε τῶν Β πολεμουμένων Ἐκκλησιῶν, οὐ μὴν ἔτι καὶ καταφρο νεῖν τῶν ἐν κόσμῳ πειθόμενοι, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἴδιον καὶ ἐκνεμηθέντα αὐτοῖς ὑπονοστοῦντες κλῆρον, τὰς ἐπὶ τοῖς ἐπιγείοις ἡδονάς τε καὶ τέρψεις. Διὰ τοῦτο ἔφασκεν ὁ Χριστὸς τοῖς τῆς ὀρθότητος ἐρασταῖς, καὶ εὐσεβεῖν ὅτι μάλιστα διεσπουδακόσι· « Προσέχετε, μή ποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι φροντίσι καὶ μετ ρίμναις βιωτικαῖς. » Η οὐκ ἐπιζήμιον εἶναι φῆς τὸ χρῆμα, ὦ τῶν ; ΠΑΛΛ. Φημί, πῶς γὰρ οὗ ; ΚΥΡ. Λεπτὸν δὲ τοῖς γεγραμμένοις τὸν τῆς δια νείας ὀφθαλμὸν ἐνιεῖς, καταθαυμάσαις εν μάλα τῆς εἰκόνος τὸ κάλλος. ΠΑΛΛ. Τίνα τρόπον ; ΚΥΡ. Οι κτηνοτροφίας ἕνεκα παίδων, τε καὶ γυ ναικῶν, ἐπαύλεων τε καὶ οἰκοδομημάτων, τὸν ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις δκνον εἰσδεδεγμένος, Τουβείμ ἐστι καὶ Γάδ. ΠΑΛΛ. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν; ΚΥΡ. Ὁ μὲν γὰρ ἦν πρωτότοκος ἐξ Ἰακώβ, ὁ δὲ θεραπαίνης ἐξέφυ τῆς Ζελφᾶς. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Οὐκοῦν πρωτότοκοι μὲν διὰ τὴν πίστιν, οι κεκλημένοι, καὶ κλῆρον λαχόντες παρὰ Θεῷ τὸν ἐξαίρετον, ὅσον ήκεν εἰς τὴν χάριν, οὐ φιλελεύθεροι δὲ, διά γε τὴν εἰς τὰ αἰσχίω βοπήν· ἐκκλησίαν δὲ πρωτοτόκων ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς, τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους, διακεκλῆσθαί φαμεν. Αλλ' οὐ φιλελεύθερος ὁ πρωτότοκος, κοινωνὸς δὲ μᾶλλον ῃ καὶ συνεραστής τοῖς τὸ τῆς δουλείας αίσχος οὐ πεφευ γόσιν. ΠΑΛΑ. Άριστα ἔφης. ΚΥΡ. 'Αλλ' ήδη μου πρὸς ἀκτὴν ἰόντος του λόγου, καὶ οιονεί που τῶν πεισμάτων ποιουμένου τὰς ἔκδο- λὰς, ἔπεισιν εἰπεῖν καὶ προσαναμνήσει πάλιν, ὅτι χρὴ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀνδρίζεσθαι (2) των τελούντων εἰς ὄνησιν, καὶ γύμνασμα εἰς ἀρετὴν ἡγεῖσθαι τοὺς πόνους, διακεῖσθαι δὲ οὐχ ἑτέρως ἢ ὅτι θεὸς ὁ σώζων DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. V. A collocant, et ea quæ Dei sunt, uter seria mininue C numerant. ‹ Multi namque sunt vocati, panci vero electi “. › Qui igitur, quod ad fidem attinet, in- ter vocatos censentur, neque tamen etiam inter electos numerantur, quod sint ad voluptatem re- missiores; ; ii nonnunquam vel ad ipsam sancti ba‍ ptismatis gratiam tardi sunt ac pigri admodum : horrent autem pro Dei gloria, suæque utilitatis causa labores tolerare qui sanctos decent, et una cum veris Dei servis persecutionem pati, quamvis tempus id eflagitet : sed, exprobrante illis Dei lege, atque divina nonnunquam ira eos deterrente, ad salutare baptisma gravate veniunt, et labores cum electis participant, vel una cum cæteris remissias jejunando, vel simul zelum assumendo interdum, cum oppugnantur Ecclesize : non tamen etiam si mum inducunt, at quæ in mundo sunt contem~ nant; sed ad terrenarum rerum voluptates atque oblectationes, veluti ad attributam sibi possessio- nem, redeunt : ideoque rectæ sententiæ amatori→ bus, et pietatis colendæ studiosis dicebat Christus: • Attendite, ne forte graventur corda vestra curis et sollicitudinibus sæcularibus *8. > An vero, Pal- ladi, non eam rem perniciosam esse fateris ? PALL. Quidni fatear? CYB. Atqui, si in ea quæ scripta sunt acres animi oculos conjeceris, ntrum in modum hujus imaginis pulchritudinem admiraberis. PALL. Quonam modo? CYR. Qui pecorum alendorum causa, liberorum- que et uxorum, necnon caularum et ædificiorum studio, ignavi ad res preclaras fact funt, Ruben et Gad fuerunt. PALL. Quid vero illud est ? CYR. Hic enim erat ex Jacob primogenitus, alter ex ancilla Zelpha editus. PALL. Verum est. CYR. Igitur vocati homines sunt illi quidem propter idem primogeniti, barediutemque apud Deum, quod ad gratiam pertinet, eximiam sortiti ; sed tamen propter propensam ad res parum hone- stas voluntatem, non sunt libertatis amatores: eos porro qui fide justificati sint, ecclesiam primogeni- torum descriptorum in cœlis appellatos esse dici- Matth. xxit, 14. Luc. xx1, 34. " Hebr. xut, 23. mus“. Verum is primogenitus minime libertatis amator fuit, sed comes potius ac sodalis eorum qui servitutis dedecus non effugerunt. PALL. Praeclare dicis. CYR. Sed mihi jam, dum oratio subit littus, ác veluti rudentesjacit, repetendum atque rursus com- memorandum videtur, oportere,ea omnia fortiter aggredi quæ sunt utilia, putandumque labores ex- orcitationem esse virtutis, neque aliter existiman- dum, quam Deum esse, qui calutem præstat, quique (1) Sic cod. Vat.; Sirloui vero, συζητούντες, (2) Cod. Vatic., απαρτίζεσθαι, perfectum seu instructum s.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ · ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ Περὶ ἀνδρείας τῆς ἐν Χριστῷ. Σκοπός οὖν ἁγίοις, κἂν εἰ τῆς τῶν ἄλλων ὑπερ- αθλοῖεν ζωῆς, ὦ Παλλάδιο, μηδὲν τῶν ἐν κόσμῳ προσοικειοῦσθαι φιλεῖν· εἶεν γὰρ ἂν οὕτω σοφοί τε καὶ δυνατοὶ, καὶ ἀγαθῆς ἐλπίδος ἔμπλεῳ, καὶ εὐμε νείαις ταῖς ἄνωθεν εὖ μάλα τετειχισμένοι, καὶ, ὡς εὖ ἴσθι τοι, μὴ ἑτέρως ἔχειν τὸ χρῆμα, ὦ τάν. Ανω- τέραν μὲν γὰρ τῶν ἐν κόσμῳ περισπασμῶν καὶ προσκαίρων ἐπιθυμιῶν τὴν διάνοιαν ἔχοντες, εὐκατ αγωνίστοις κομιδή περιτεύξονται τοῖς ἐχθροῖς, περιέσονταί τε καὶ μάλα ῥᾳδίως τῶν ἀνθεστηκότων, προκατασείοντος τοῦ Θεοῦ τὴν ἐκείνων δύναμιν · ἐναλόντες δὲ καὶ αὐτοὶ πάθεσι κοσμικοῖς, καὶ γεωδε στέραις ἐπιθυμίαις ἐνειλημμένοι, εὐκατάτροχοι μὲν ὥσπερ καὶ εὐαλωτότατοι λίαν παρακείσονται τότε Β τοῖς διώκειν αὐτοὺς ᾑρημένοις, γυμνοὶ δὲ τῆς ἄνωθεν ἀσφαλείας ἐκδεδειγμένοι, θήρα τις ὥσπερ έτοιμο- τάτη παρακείσονται τοῖς ἐχθροῖς. ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο τῶν εἰρημένων ἡ πίσ στις, ἐθέλοιμ᾽ ἂν εἰδέναι σαφῶς. ΚΥΡ. Τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, τὰ τοῖς ἀρχαίοις συμ- βεβηκότα χρησίμως παραφωνούν. Η γάρ, οὐχὶ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν ἐκεῖνα γεγράφθαι καὶ ὁ θεσπέ σιος ἔφη Παῦλος; ΠΑΛΛ. Φημί· ἐμποιήσει γὰρ οὐ μετρίαν ἡμῖν τὴν ὄνησιν τὰ ἐξ αὐτῶν δηλούμενα. Τύποι γὰρ ἦσαν τῆς ἀληθείας αἱ σκιαί. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἤδη λέγωμεν. Διαπεραιωσάμενοι γὰρ τὸν Ἰορδάνην οἱ ἐξ Ἰσραήλ, προσέβαλον τῇ Ιεριχώ· καὶ δὴ καὶ θείοις ἑπόμενοι νεύμασιν ἐκπο & λιορκεῖν ἐσπούδαζον, ὡς αὐτίκα δὴ μάλα περιεσί μενοι, καὶ αἱρήσοντες, καὶ τὸν πολέμου νόμον εξηρ τημένοι παρῆσαν οι μαχιμώτατοι. Γέγραπται γάρο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. DE ADORATIONE ET CULTU IN SPIRITU ET VERITATE LIBER QUINTUS. De fortitudine quæ in Christo est. Sancti viri igitur, tametsi pro aliorum ho- minum vita certant, id sibi propositum habent, Palladi, ut ad nullam rem, quæ quidem in hoc mun- do sit, animum adjicere velint: ita enim sapientes ac potentes, et optimæ spei pleni, et superna beni- guitate muniti erunt. Atque, et tu quidem mosti, res non aliter habere se potest. Nam si mundanis distractionibus, ac temporalibus cupiditatibus ani- mum excelsiorem habuerint, imbelles plane hostes offendent, minimoque negotio adversarios supera- bunt, Deo illorum vires profligante: sin ipsi quoque mundanis affectibus capti erunt, et terrenis cupi- ditatibus involuti, facile persequentium in- cursionibus patebunt, et nullo negotio expugna- buntur, ac manifeste divino præsidio spoliati, velut paratissima præda erunt hostibus propositi. PALL. Sed undenam hæc quæ dixisti probari possint, plane scire cupio. CYR. E sacris Litteris, quæ priscis hominibus contigerunt utiliter prædicantibus; nunquid enim non ad nostram admonitionem illa scripta fuisse beatus quoque Paulus ait *7? PALL. Fateor: narrationes enim quæ ex illis Scripturis proferuntur, non mediocrem nobis uti- litatem afferunt. Illæ enim umbræ et figuræ verita- tis erant. CYR. Jam igitur dicere aggrediamur. Cum Israelitæ Jordanem trajecissent, invaserunt urbem Jericho, divinisque jussis obsequentes, ad eam ob sidendam intenti erant, tanquam celerrime illam expugnaturi atque capturi. Aderant igitur milites | Cor x, 11. A C

ΜΕ Α γενικοῖς ἁμιλλάσθαι πταίσμασιν. Οὐ γάρ που φαμεν, ὡς τοῖς γε ὅλως οὐδὲν πεπλημμεληκόσιν αἱ τῶν πα τέρων ἐγκατασκήπτουσιν ἁμαρτίας, και τοι διαβρής δὴν ἀνακεκραγότος Θεοῦ· . Οὐκ ἀποθανοῦνται τα τέρες ὑπὲρ τέκνων, οὐδὲ τέκνα ὑπὲρ πατέρων, ἔκα στος τῇ ἑαυτοῦ ἁμαρτίᾳ ἀποθανεῖται. » Αλλ' εἰ ταῖς τῶν πατέρων ἔποιντο γνώμαις οἱ ἐξ αὐτῶν, καὶ προσ γονικῆς δυσσεβείας ἔσοιντο ζηλωταί, παρατείνει του τάχα καὶ εἰς αὐτοὺς ὁ θυμός. Κἂν εἰ γένοιτό πως ἐξ ἐμφύτου φιλανθρωπίας ἀνεῖναι τοῖς πρώτοις τον ὑπὲρ πάντα Θεόν, τὸ κολάζεσθαι δεῖν, ἀλλ᾽ οὖν ἐμὲ τοῖς δευτέροις ήγουν τοῖς τρίτοις ἐπάγει τὴν ἐν ἀρ χαῖς τῷ βεβήλῳ γένει πρέπουσάν τε καὶ ὀφειλομένην ὀργήν. Κατεσόβει τοίνυν εἰς τὸ φοβεῖσθαι (1) δεῖν, ζη- λωτὴν ἑαυτὸν ὀνομάζων Θεόν· ἐβεβαίου γε μὴν καὶ ἑτέρως εἰς πίστιν αὐτοὺς, ποιεῖν ἔλεος εἰς χιλιάδας ὑπισχνούμενος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Προσετίθει δὲ τούτοις γείτονά τε καὶ ἀδελφὴν ἐντολήν· « Οὐ γὰρ λήψῃ, φησί, τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ μα ταίῳ· οὐ γὰρ μὴ καθαρίσῃ Κύριος τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ. Τοῦτό τινες έδρων, ξύ λοις τε καὶ λίθοις τὴν τοῦ Θεοῦ κλῆσιν ἀνάπτοντες, καὶ τὸν ὑπὲρ πᾶν ὄνομα κατακομίζοντες ἀμαθῶς εἰς ἀνθρωπίνης χειρὸς φιλοτέχνημά τε καὶ πόνον. Εφη δέ που περὶ αὐτῶν διὰ φωνῆς Ἡσαΐου Θεός· ο Βαλε ξάμενος τέκτων ξύλον, ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέτρῳ, καὶ ἐν κόλλῃ ἐῤῥύθμισεν αὐτὸ, καὶ ἐποίησεν αὐτὰ ὡς μορφὴν ἀνδρὸς, καὶ ὡς ὡραιότητα ἀνθρώπου στήσει αὐτὸ ἐν οἴκῳ · ἔκοψε ξύλον ἐκ τοῦ δρυμοῦ ὁ ἐφύτευσε ο Κύριος, καὶ ὑετὸς ἐμήκυνεν, ἵνα ᾗ ἀνθρώποις εἰς καῦσιν, καὶ λαβὼν ἀπ' αὐτοῦ, ἐθερμάνθη, καὶ καύ σαντες ἔπεψαν άρτους ἐπ' αὐτῶν· τὸ δὲ λοιπὸν εἰρ γάσαντο εἰς θεούς, καὶ προσκυνοῦσιν αὐτοῖς. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα · « Γνῶτε, ὅτι σποδός ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ πλανώνται. » Οὗτοι λαμβάνουσι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐπὶ ματαίῳ. Ἀλλ᾽ οἶμαι δεῖν τοὺς οἴ γε λοιπὸν ἔξω τι πάγης γεγόνασι διαβολικῆς, καὶ Θεὸν ἐγνώκασι τὸν ἀληθινὸν, μὴ εἰς ψυχρὰς ἐκλάζειν ἐννοίας, μήτε μὴν τὸ ἀγεννὲς ἔν γε δὴ τούτῳ τιμήν φληνάφως, ἀνθελκομένους εἰς τὸ δεῖν ἑτέρους εἰδέναι θεούς, ήγουν οἴεσθαί τινας ὑπάρχειν ὅλως παρὰ τὸν ἕνα καὶ ἀλη θῶς. « Εἰ γὰρ καὶ λέγοιντό τινες θεοὶ καὶ κύριοι, ἔν τε τῷ οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, ἀλλ' ἡμῖν εἰς Θεός, ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτόν· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ· καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ. » "Ηκιστα μὲν γὰρ τὴν τῆς θεότητος φύσιν συντελούμεν Ἰουδαϊκώς, εἰς μόνον τὸν ἕνα θεὸν καὶ Πατέρα, κατευρύνοντες δὲ ὥσπερ εἰς ἁγίαν τε καὶ ὁμοούσιον Τριάδα· καὶ μὴν καὶ προσώπων ποιό τητι, καὶ ὑποστάσεως ιδιότητι διαστέλλοντες, εἰς ἵνα δὴ πάλιν συστελοῦμεν Θεόν, διὰ τὸ τῆς οὐσίας ταυτὸν, καὶ αὐτῷ λατρεύσομεν, αὐτῷ προσκυνήσομεν, ἐπικαλούμενοι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. • Οὐ γὰρ ἔσονται, ο φησί, ο θεοὶ ἕτεροι πλην ἐμοῦ· › καὶ πάλιν · « Κύριον τὸν Θεόν σου προσαν • CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.. liberis imponere se dicit; si tamen similiter atque illi vivere, et cum patriis certare culpis velint. Ne-' que enim dicimus in eos qui nihil deliquerint, peccata parentum redundare; cum disertis verbis testetur Deus:‹ Non morientur patres pro filiis, ne- que filii pro patribus: unusquisque in suo peccato morietur ". . Sed, si parentum sententiam liberi sequantur, ac patriæ impietatis fuerint imitatores, pervenit interim ad ipsos quoque Dei indignatio. Ac, si eveniat ex ipsius insita benignitate, ut Deus, qui est super omnia, primis illis remittat pœnas : at certe secundis tandem, aut tertiis commeritam ab initio debitam impio generi infert iram. Compulit igitur eos ad timorem, cum se zelotem Deum ap- pellavit: alia quoque ratione eosdem in fide con- firmavit, pollicendo facturum se misericordiam in B millia iis qui se diligerent. His vicinum cognatum- que mandatum adjecit; ait enim: Non accipies nomen Domini Dei tui in vanum ; non enim inson- tem habebit Dominus eum qui accipit nomen ejus in vanum • Hoc nonnulli faciebant, lignis ac la- pidibus Dei appellationem tribuendo; et illud no- men, quod est super omne nomen, stulte ad.hu- man: manus artificium atque operam dejiciendo ; de quibus dixit Deus per Isaiæ vocem : ‹ Postquam elegit faber lignum, constituit illud in mensura, et glutine composuit illud ut formam viri, et ut pul- chritudinem hominis, ut statueret illud in domo; excidit lignum a silva, quod plantavit Dominus, et imber auxit, ut sit hominibus in combustionem ; et accipiens ab illo calefactus est: et accedentes co- xerunt panes super ipsis. de reliquo vero fecerunt deos, et adorant illos ". » El post alia: Cogno- scite quia cinis est cor eorum, el errant “. › Hi accipiunt nomen Domini in vanum. Ceterum, qui jam e diaboli laqueis exierunt, ac Deum verum co- gnoverunt, eos censeo non debere ad ineptas intelligentias claudicando labi, neque in hac re degenerem sensum stulte complecti, in eam opi- nionem adductos, ut alios agnoscant deos, aut certe arbitrentur omnino quosdam esse, præter eum qui unus et verus sit. Etsi enim dicantur dii nonnulli, ac domini, et in cœlo, et in terra : sed nobis unus Deus, Pater nempe, ex quo omnia, et nos in illum; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum; et unus Spiritus sanctus, in quo omnia, et nos in ipso ". » Neque enim divinitatis naturam in solum unum Deum et Patrem Judaice contrahemus; sed illam quodam- modo dilatando in sanctam consubstantialemque Trinitatem, atque tum personarum qualitate, tum bypostasis proprietate distinguendo, in unum rur- sus Deum contrahemus, propter eamdem trium substantiam; et ipsi serviemus, ipsumque adorabi- mus, invocando Patrem et Filium ac Spiritum san- etum. ‹ Non enim erunt, › inquit, ‹ dii alii præter D "Deut. xxiv, 16. **Exod. xx, 7. sn Isa. suis, seqq. * Ibid., 20. Cor. viii, 5, 6. (4) Sic cod. Vat. ; Sirleti autem, εἰς τὸ ἐρηρεῖσθαι, ad firmitatem, non male.

ΜΕ Α γενικοῖς ἁμιλλάσθαι πταίσμασιν. Οὐ γάρ που φαμεν, ὡς τοῖς γε ὅλως οὐδὲν πεπλημμεληκόσιν αἱ τῶν πα τέρων ἐγκατασκήπτουσιν ἁμαρτίας, και τοι διαβρής δὴν ἀνακεκραγότος Θεοῦ· . Οὐκ ἀποθανοῦνται τα τέρες ὑπὲρ τέκνων, οὐδὲ τέκνα ὑπὲρ πατέρων, ἔκα στος τῇ ἑαυτοῦ ἁμαρτίᾳ ἀποθανεῖται. » Αλλ' εἰ ταῖς τῶν πατέρων ἔποιντο γνώμαις οἱ ἐξ αὐτῶν, καὶ προσ γονικῆς δυσσεβείας ἔσοιντο ζηλωταί, παρατείνει του τάχα καὶ εἰς αὐτοὺς ὁ θυμός. Κἂν εἰ γένοιτό πως ἐξ ἐμφύτου φιλανθρωπίας ἀνεῖναι τοῖς πρώτοις τον ὑπὲρ πάντα Θεόν, τὸ κολάζεσθαι δεῖν, ἀλλ᾽ οὖν ἐμὲ τοῖς δευτέροις ήγουν τοῖς τρίτοις ἐπάγει τὴν ἐν ἀρ χαῖς τῷ βεβήλῳ γένει πρέπουσάν τε καὶ ὀφειλομένην ὀργήν. Κατεσόβει τοίνυν εἰς τὸ φοβεῖσθαι (1) δεῖν, ζη- λωτὴν ἑαυτὸν ὀνομάζων Θεόν· ἐβεβαίου γε μὴν καὶ ἑτέρως εἰς πίστιν αὐτοὺς, ποιεῖν ἔλεος εἰς χιλιάδας ὑπισχνούμενος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Προσετίθει δὲ τούτοις γείτονά τε καὶ ἀδελφὴν ἐντολήν· « Οὐ γὰρ λήψῃ, φησί, τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ μα ταίῳ· οὐ γὰρ μὴ καθαρίσῃ Κύριος τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ. Τοῦτό τινες έδρων, ξύ λοις τε καὶ λίθοις τὴν τοῦ Θεοῦ κλῆσιν ἀνάπτοντες, καὶ τὸν ὑπὲρ πᾶν ὄνομα κατακομίζοντες ἀμαθῶς εἰς ἀνθρωπίνης χειρὸς φιλοτέχνημά τε καὶ πόνον. Εφη δέ που περὶ αὐτῶν διὰ φωνῆς Ἡσαΐου Θεός· ο Βαλε ξάμενος τέκτων ξύλον, ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέτρῳ, καὶ ἐν κόλλῃ ἐῤῥύθμισεν αὐτὸ, καὶ ἐποίησεν αὐτὰ ὡς μορφὴν ἀνδρὸς, καὶ ὡς ὡραιότητα ἀνθρώπου στήσει αὐτὸ ἐν οἴκῳ · ἔκοψε ξύλον ἐκ τοῦ δρυμοῦ ὁ ἐφύτευσε ο Κύριος, καὶ ὑετὸς ἐμήκυνεν, ἵνα ᾗ ἀνθρώποις εἰς καῦσιν, καὶ λαβὼν ἀπ' αὐτοῦ, ἐθερμάνθη, καὶ καύ σαντες ἔπεψαν άρτους ἐπ' αὐτῶν· τὸ δὲ λοιπὸν εἰρ γάσαντο εἰς θεούς, καὶ προσκυνοῦσιν αὐτοῖς. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα · « Γνῶτε, ὅτι σποδός ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ πλανώνται. » Οὗτοι λαμβάνουσι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐπὶ ματαίῳ. Ἀλλ᾽ οἶμαι δεῖν τοὺς οἴ γε λοιπὸν ἔξω τι πάγης γεγόνασι διαβολικῆς, καὶ Θεὸν ἐγνώκασι τὸν ἀληθινὸν, μὴ εἰς ψυχρὰς ἐκλάζειν ἐννοίας, μήτε μὴν τὸ ἀγεννὲς ἔν γε δὴ τούτῳ τιμήν φληνάφως, ἀνθελκομένους εἰς τὸ δεῖν ἑτέρους εἰδέναι θεούς, ήγουν οἴεσθαί τινας ὑπάρχειν ὅλως παρὰ τὸν ἕνα καὶ ἀλη θῶς. « Εἰ γὰρ καὶ λέγοιντό τινες θεοὶ καὶ κύριοι, ἔν τε τῷ οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, ἀλλ' ἡμῖν εἰς Θεός, ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτόν· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ· καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ. » "Ηκιστα μὲν γὰρ τὴν τῆς θεότητος φύσιν συντελούμεν Ἰουδαϊκώς, εἰς μόνον τὸν ἕνα θεὸν καὶ Πατέρα, κατευρύνοντες δὲ ὥσπερ εἰς ἁγίαν τε καὶ ὁμοούσιον Τριάδα· καὶ μὴν καὶ προσώπων ποιό τητι, καὶ ὑποστάσεως ιδιότητι διαστέλλοντες, εἰς ἵνα δὴ πάλιν συστελοῦμεν Θεόν, διὰ τὸ τῆς οὐσίας ταυτὸν, καὶ αὐτῷ λατρεύσομεν, αὐτῷ προσκυνήσομεν, ἐπικαλούμενοι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. • Οὐ γὰρ ἔσονται, ο φησί, ο θεοὶ ἕτεροι πλην ἐμοῦ· › καὶ πάλιν · « Κύριον τὸν Θεόν σου προσαν • CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.. liberis imponere se dicit; si tamen similiter atque illi vivere, et cum patriis certare culpis velint. Ne-' que enim dicimus in eos qui nihil deliquerint, peccata parentum redundare; cum disertis verbis testetur Deus:‹ Non morientur patres pro filiis, ne- que filii pro patribus: unusquisque in suo peccato morietur ". . Sed, si parentum sententiam liberi sequantur, ac patriæ impietatis fuerint imitatores, pervenit interim ad ipsos quoque Dei indignatio. Ac, si eveniat ex ipsius insita benignitate, ut Deus, qui est super omnia, primis illis remittat pœnas : at certe secundis tandem, aut tertiis commeritam ab initio debitam impio generi infert iram. Compulit igitur eos ad timorem, cum se zelotem Deum ap- pellavit: alia quoque ratione eosdem in fide con- firmavit, pollicendo facturum se misericordiam in B millia iis qui se diligerent. His vicinum cognatum- que mandatum adjecit; ait enim: Non accipies nomen Domini Dei tui in vanum ; non enim inson- tem habebit Dominus eum qui accipit nomen ejus in vanum • Hoc nonnulli faciebant, lignis ac la- pidibus Dei appellationem tribuendo; et illud no- men, quod est super omne nomen, stulte ad.hu- man: manus artificium atque operam dejiciendo ; de quibus dixit Deus per Isaiæ vocem : ‹ Postquam elegit faber lignum, constituit illud in mensura, et glutine composuit illud ut formam viri, et ut pul- chritudinem hominis, ut statueret illud in domo; excidit lignum a silva, quod plantavit Dominus, et imber auxit, ut sit hominibus in combustionem ; et accipiens ab illo calefactus est: et accedentes co- xerunt panes super ipsis. de reliquo vero fecerunt deos, et adorant illos ". » El post alia: Cogno- scite quia cinis est cor eorum, el errant “. › Hi accipiunt nomen Domini in vanum. Ceterum, qui jam e diaboli laqueis exierunt, ac Deum verum co- gnoverunt, eos censeo non debere ad ineptas intelligentias claudicando labi, neque in hac re degenerem sensum stulte complecti, in eam opi- nionem adductos, ut alios agnoscant deos, aut certe arbitrentur omnino quosdam esse, præter eum qui unus et verus sit. Etsi enim dicantur dii nonnulli, ac domini, et in cœlo, et in terra : sed nobis unus Deus, Pater nempe, ex quo omnia, et nos in illum; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum; et unus Spiritus sanctus, in quo omnia, et nos in ipso ". » Neque enim divinitatis naturam in solum unum Deum et Patrem Judaice contrahemus; sed illam quodam- modo dilatando in sanctam consubstantialemque Trinitatem, atque tum personarum qualitate, tum bypostasis proprietate distinguendo, in unum rur- sus Deum contrahemus, propter eamdem trium substantiam; et ipsi serviemus, ipsumque adorabi- mus, invocando Patrem et Filium ac Spiritum san- etum. ‹ Non enim erunt, › inquit, ‹ dii alii præter D "Deut. xxiv, 16. **Exod. xx, 7. sn Isa. suis, seqq. * Ibid., 20. Cor. viii, 5, 6. (4) Sic cod. Vat. ; Sirleti autem, εἰς τὸ ἐρηρεῖσθαι, ad firmitatem, non male.

ΜΕ Α γενικοῖς ἁμιλλάσθαι πταίσμασιν. Οὐ γάρ που φαμεν, ὡς τοῖς γε ὅλως οὐδὲν πεπλημμεληκόσιν αἱ τῶν πα τέρων ἐγκατασκήπτουσιν ἁμαρτίας, και τοι διαβρής δὴν ἀνακεκραγότος Θεοῦ· . Οὐκ ἀποθανοῦνται τα τέρες ὑπὲρ τέκνων, οὐδὲ τέκνα ὑπὲρ πατέρων, ἔκα στος τῇ ἑαυτοῦ ἁμαρτίᾳ ἀποθανεῖται. » Αλλ' εἰ ταῖς τῶν πατέρων ἔποιντο γνώμαις οἱ ἐξ αὐτῶν, καὶ προσ γονικῆς δυσσεβείας ἔσοιντο ζηλωταί, παρατείνει του τάχα καὶ εἰς αὐτοὺς ὁ θυμός. Κἂν εἰ γένοιτό πως ἐξ ἐμφύτου φιλανθρωπίας ἀνεῖναι τοῖς πρώτοις τον ὑπὲρ πάντα Θεόν, τὸ κολάζεσθαι δεῖν, ἀλλ᾽ οὖν ἐμὲ τοῖς δευτέροις ήγουν τοῖς τρίτοις ἐπάγει τὴν ἐν ἀρ χαῖς τῷ βεβήλῳ γένει πρέπουσάν τε καὶ ὀφειλομένην ὀργήν. Κατεσόβει τοίνυν εἰς τὸ φοβεῖσθαι (1) δεῖν, ζη- λωτὴν ἑαυτὸν ὀνομάζων Θεόν· ἐβεβαίου γε μὴν καὶ ἑτέρως εἰς πίστιν αὐτοὺς, ποιεῖν ἔλεος εἰς χιλιάδας ὑπισχνούμενος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Προσετίθει δὲ τούτοις γείτονά τε καὶ ἀδελφὴν ἐντολήν· « Οὐ γὰρ λήψῃ, φησί, τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ μα ταίῳ· οὐ γὰρ μὴ καθαρίσῃ Κύριος τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ. Τοῦτό τινες έδρων, ξύ λοις τε καὶ λίθοις τὴν τοῦ Θεοῦ κλῆσιν ἀνάπτοντες, καὶ τὸν ὑπὲρ πᾶν ὄνομα κατακομίζοντες ἀμαθῶς εἰς ἀνθρωπίνης χειρὸς φιλοτέχνημά τε καὶ πόνον. Εφη δέ που περὶ αὐτῶν διὰ φωνῆς Ἡσαΐου Θεός· ο Βαλε ξάμενος τέκτων ξύλον, ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέτρῳ, καὶ ἐν κόλλῃ ἐῤῥύθμισεν αὐτὸ, καὶ ἐποίησεν αὐτὰ ὡς μορφὴν ἀνδρὸς, καὶ ὡς ὡραιότητα ἀνθρώπου στήσει αὐτὸ ἐν οἴκῳ · ἔκοψε ξύλον ἐκ τοῦ δρυμοῦ ὁ ἐφύτευσε ο Κύριος, καὶ ὑετὸς ἐμήκυνεν, ἵνα ᾗ ἀνθρώποις εἰς καῦσιν, καὶ λαβὼν ἀπ' αὐτοῦ, ἐθερμάνθη, καὶ καύ σαντες ἔπεψαν άρτους ἐπ' αὐτῶν· τὸ δὲ λοιπὸν εἰρ γάσαντο εἰς θεούς, καὶ προσκυνοῦσιν αὐτοῖς. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα · « Γνῶτε, ὅτι σποδός ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ πλανώνται. » Οὗτοι λαμβάνουσι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐπὶ ματαίῳ. Ἀλλ᾽ οἶμαι δεῖν τοὺς οἴ γε λοιπὸν ἔξω τι πάγης γεγόνασι διαβολικῆς, καὶ Θεὸν ἐγνώκασι τὸν ἀληθινὸν, μὴ εἰς ψυχρὰς ἐκλάζειν ἐννοίας, μήτε μὴν τὸ ἀγεννὲς ἔν γε δὴ τούτῳ τιμήν φληνάφως, ἀνθελκομένους εἰς τὸ δεῖν ἑτέρους εἰδέναι θεούς, ήγουν οἴεσθαί τινας ὑπάρχειν ὅλως παρὰ τὸν ἕνα καὶ ἀλη θῶς. « Εἰ γὰρ καὶ λέγοιντό τινες θεοὶ καὶ κύριοι, ἔν τε τῷ οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, ἀλλ' ἡμῖν εἰς Θεός, ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτόν· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ· καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ. » "Ηκιστα μὲν γὰρ τὴν τῆς θεότητος φύσιν συντελούμεν Ἰουδαϊκώς, εἰς μόνον τὸν ἕνα θεὸν καὶ Πατέρα, κατευρύνοντες δὲ ὥσπερ εἰς ἁγίαν τε καὶ ὁμοούσιον Τριάδα· καὶ μὴν καὶ προσώπων ποιό τητι, καὶ ὑποστάσεως ιδιότητι διαστέλλοντες, εἰς ἵνα δὴ πάλιν συστελοῦμεν Θεόν, διὰ τὸ τῆς οὐσίας ταυτὸν, καὶ αὐτῷ λατρεύσομεν, αὐτῷ προσκυνήσομεν, ἐπικαλούμενοι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. • Οὐ γὰρ ἔσονται, ο φησί, ο θεοὶ ἕτεροι πλην ἐμοῦ· › καὶ πάλιν · « Κύριον τὸν Θεόν σου προσαν • CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.. liberis imponere se dicit; si tamen similiter atque illi vivere, et cum patriis certare culpis velint. Ne-' que enim dicimus in eos qui nihil deliquerint, peccata parentum redundare; cum disertis verbis testetur Deus:‹ Non morientur patres pro filiis, ne- que filii pro patribus: unusquisque in suo peccato morietur ". . Sed, si parentum sententiam liberi sequantur, ac patriæ impietatis fuerint imitatores, pervenit interim ad ipsos quoque Dei indignatio. Ac, si eveniat ex ipsius insita benignitate, ut Deus, qui est super omnia, primis illis remittat pœnas : at certe secundis tandem, aut tertiis commeritam ab initio debitam impio generi infert iram. Compulit igitur eos ad timorem, cum se zelotem Deum ap- pellavit: alia quoque ratione eosdem in fide con- firmavit, pollicendo facturum se misericordiam in B millia iis qui se diligerent. His vicinum cognatum- que mandatum adjecit; ait enim: Non accipies nomen Domini Dei tui in vanum ; non enim inson- tem habebit Dominus eum qui accipit nomen ejus in vanum • Hoc nonnulli faciebant, lignis ac la- pidibus Dei appellationem tribuendo; et illud no- men, quod est super omne nomen, stulte ad.hu- man: manus artificium atque operam dejiciendo ; de quibus dixit Deus per Isaiæ vocem : ‹ Postquam elegit faber lignum, constituit illud in mensura, et glutine composuit illud ut formam viri, et ut pul- chritudinem hominis, ut statueret illud in domo; excidit lignum a silva, quod plantavit Dominus, et imber auxit, ut sit hominibus in combustionem ; et accipiens ab illo calefactus est: et accedentes co- xerunt panes super ipsis. de reliquo vero fecerunt deos, et adorant illos ". » El post alia: Cogno- scite quia cinis est cor eorum, el errant “. › Hi accipiunt nomen Domini in vanum. Ceterum, qui jam e diaboli laqueis exierunt, ac Deum verum co- gnoverunt, eos censeo non debere ad ineptas intelligentias claudicando labi, neque in hac re degenerem sensum stulte complecti, in eam opi- nionem adductos, ut alios agnoscant deos, aut certe arbitrentur omnino quosdam esse, præter eum qui unus et verus sit. Etsi enim dicantur dii nonnulli, ac domini, et in cœlo, et in terra : sed nobis unus Deus, Pater nempe, ex quo omnia, et nos in illum; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum; et unus Spiritus sanctus, in quo omnia, et nos in ipso ". » Neque enim divinitatis naturam in solum unum Deum et Patrem Judaice contrahemus; sed illam quodam- modo dilatando in sanctam consubstantialemque Trinitatem, atque tum personarum qualitate, tum bypostasis proprietate distinguendo, in unum rur- sus Deum contrahemus, propter eamdem trium substantiam; et ipsi serviemus, ipsumque adorabi- mus, invocando Patrem et Filium ac Spiritum san- etum. ‹ Non enim erunt, › inquit, ‹ dii alii præter D "Deut. xxiv, 16. **Exod. xx, 7. sn Isa. suis, seqq. * Ibid., 20. Cor. viii, 5, 6. (4) Sic cod. Vat. ; Sirleti autem, εἰς τὸ ἐρηρεῖσθαι, ad firmitatem, non male.

ἐστὶ, καὶ τὸ καταθλεῖν δύνασθαι τῶν ἀνθεστηκότων Β δωρούμενος, κἂν εἰ πολὺ μείζοσιν ἢ ταῖς ἐν ἡμῖν ἀντιφέροντα ἀλκαῖς. Ὅτι γὰρ οὐκ ἀνόνητον ιδρώτα καταστάζομεν, τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς ἀνατλάντες πόνους, διδάξει λέγων ἐν τῷ Δευτερονομίῳ Μωσής • Καὶ μνησθήσῃ πᾶσαν τὴν ὁδὸν, ἢν ἤγαγέ σε Κύριος ὁ Θεός σου ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὅπως ἂν κακώσῃ σε καὶ ἐκπει- ράσῃ σε, καὶ διαγνωσθῇ τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, σε φυ λάξῃ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἡ οὔ. » Νοσεῖν δὲ τὴν ἄναν δρον οὐκ ἐξ δειλίαν, ανασκοπουμένους εὖ μάλα τὴν τοῦ προασπίζοντος χεῖρα. Γράφει δὲ οὕτω πάλιν· • Ἐὰν δὲ λέγῃς ἐν τῇ διανοίᾳ σου, ὅτι Πολὺ τὸ ἔθνος τοῦτο, ἢ ἐγώ, πῶς δυνήσομαι ἐξολοθρεῦσαι αὐτούς; οὐ φοβηθήσῃ αὐτούς· μνείᾳ μνησθήσῃ ὅσα ἐποίησε Κύριος ὁ Θεός σου τῷ Φαραώ, καὶ πᾶσι τοῖς Αίγυ πτίοις τοὺς πειρασμοὺς τοὺς μεγάλους, οὓς έωράκασιν οἱ ὀφθαλμοί σου· τὰ σημεῖα, καὶ τὰ τέρατα τὰ μετ γάλα ἐκεῖνα, τὴν χεῖρα τὴν κραταιὰν, καὶ τὸν βρα χίονα τὸν ὑψηλόν· ὡς ἐξήγαγέ σε Κύριος ὁ Θεός που οὕτως ποιήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, οἷς οὐ φοβῇ ἀπὸ προσώπου αὐτῶν. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΕΚΤΟΣ. Οτι χρὴ Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν ἡμᾶς προσκεῖσθαι μόνῳ, καὶ ἀγαπᾶν αὐτὸν ἐξ όλης ψυχῆς καὶ καρδίας. ΚΥΡ. Ανδρείας μὲν οὖν πέρι τῆς ἐν Χριστῷ νοουμέ γῆς, καὶ πνευματικῆς εὐσθενείας ἀποχρῶν, ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, εκπεποίηται λόγος, ὦ Παλλάδις· τὰ δὲ ἐφ᾽ οἷς ἂν γένοιτο ταυτὶ πρὸς ἡμῶν, περιαθρεῖν ἀναγκαῖον, καθάπερ ἐγᾦμαι, πάλιν. ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Φέρε δὴ οὖν, τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμὸν ἐν κύκλῳ περιελίττοντες, καὶ εἰς ἀκριβῆ κατάσκεψιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. • adversarios, licet multo majoribus viribus quam & nostra sint, irruant, ut vincere possimus, largitur. Nam haud inutiliter insudare, cum pro virtute to- leramus, docebit Moyses, qui dicit in Deuterono- mio : ‹ Et recordaberis totius viæ, per quam duxit te Dominus Deus tuns in deserto; ut afligeret te, et tentaret te, et cognita faceret quæ sunt in corde tuo, si observabis mandata ejus, an non³., Neque vero ille sinit nos ignava formidine laborare, cum suam illam protegentis manum aspicimus. Haque rursus ad hunc modum scribit: Si vero dixeris in mente tua, Major est numero gens hæc quam ego; quomodo potero exterminare illos? non timebis illos : memoria memor eris eorum omnium quæ fecit Dominus Deas tuus Pharaoni, et omnibus Ægyptiis: tentationum omnium quas viderunt oeuli tui, si- gnorum prodigiorumque magnorum illorum; et manus illius potentis, et brachii excelsi, ut eduxe- rit te Dominus Deus tuus, sic faciet Dominus Deus noster omnibus gentibus quas tu times a facie ipsa rum 85.3 . 2. * Deut. vul, 17. seqq. DE ADORATIONE ET CULTU IN SPIRITU ET VERITATE LIBER SEXTUS. Ei qui secundum naturam Deus est, soli nos C adhærere oportere, et ittum ex tota anima totoque corde diligere. De Christiana quidem fortitudine roboreque spi- rituali dictum est a nobis, ut videtur, Palladi, sa- tis; quibus vero in rebus hæc a nobis præestari pos- sint, rursus, ut arbitror, circumspicere necesse est. PALL. Recte dicis. CYR. Age igitur, mentis oculos circumquaque versemus, iisque in accuratam actionum nostrarum 8. Deut. viu,

ἐστὶ, καὶ τὸ καταθλεῖν δύνασθαι τῶν ἀνθεστηκότων Β δωρούμενος, κἂν εἰ πολὺ μείζοσιν ἢ ταῖς ἐν ἡμῖν ἀντιφέροντα ἀλκαῖς. Ὅτι γὰρ οὐκ ἀνόνητον ιδρώτα καταστάζομεν, τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς ἀνατλάντες πόνους, διδάξει λέγων ἐν τῷ Δευτερονομίῳ Μωσής • Καὶ μνησθήσῃ πᾶσαν τὴν ὁδὸν, ἢν ἤγαγέ σε Κύριος ὁ Θεός σου ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὅπως ἂν κακώσῃ σε καὶ ἐκπει- ράσῃ σε, καὶ διαγνωσθῇ τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, σε φυ λάξῃ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἡ οὔ. » Νοσεῖν δὲ τὴν ἄναν δρον οὐκ ἐξ δειλίαν, ανασκοπουμένους εὖ μάλα τὴν τοῦ προασπίζοντος χεῖρα. Γράφει δὲ οὕτω πάλιν· • Ἐὰν δὲ λέγῃς ἐν τῇ διανοίᾳ σου, ὅτι Πολὺ τὸ ἔθνος τοῦτο, ἢ ἐγώ, πῶς δυνήσομαι ἐξολοθρεῦσαι αὐτούς; οὐ φοβηθήσῃ αὐτούς· μνείᾳ μνησθήσῃ ὅσα ἐποίησε Κύριος ὁ Θεός σου τῷ Φαραώ, καὶ πᾶσι τοῖς Αίγυ πτίοις τοὺς πειρασμοὺς τοὺς μεγάλους, οὓς έωράκασιν οἱ ὀφθαλμοί σου· τὰ σημεῖα, καὶ τὰ τέρατα τὰ μετ γάλα ἐκεῖνα, τὴν χεῖρα τὴν κραταιὰν, καὶ τὸν βρα χίονα τὸν ὑψηλόν· ὡς ἐξήγαγέ σε Κύριος ὁ Θεός που οὕτως ποιήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, οἷς οὐ φοβῇ ἀπὸ προσώπου αὐτῶν. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΕΚΤΟΣ. Οτι χρὴ Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν ἡμᾶς προσκεῖσθαι μόνῳ, καὶ ἀγαπᾶν αὐτὸν ἐξ όλης ψυχῆς καὶ καρδίας. ΚΥΡ. Ανδρείας μὲν οὖν πέρι τῆς ἐν Χριστῷ νοουμέ γῆς, καὶ πνευματικῆς εὐσθενείας ἀποχρῶν, ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, εκπεποίηται λόγος, ὦ Παλλάδις· τὰ δὲ ἐφ᾽ οἷς ἂν γένοιτο ταυτὶ πρὸς ἡμῶν, περιαθρεῖν ἀναγκαῖον, καθάπερ ἐγᾦμαι, πάλιν. ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Φέρε δὴ οὖν, τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμὸν ἐν κύκλῳ περιελίττοντες, καὶ εἰς ἀκριβῆ κατάσκεψιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. • adversarios, licet multo majoribus viribus quam & nostra sint, irruant, ut vincere possimus, largitur. Nam haud inutiliter insudare, cum pro virtute to- leramus, docebit Moyses, qui dicit in Deuterono- mio : ‹ Et recordaberis totius viæ, per quam duxit te Dominus Deus tuns in deserto; ut afligeret te, et tentaret te, et cognita faceret quæ sunt in corde tuo, si observabis mandata ejus, an non³., Neque vero ille sinit nos ignava formidine laborare, cum suam illam protegentis manum aspicimus. Haque rursus ad hunc modum scribit: Si vero dixeris in mente tua, Major est numero gens hæc quam ego; quomodo potero exterminare illos? non timebis illos : memoria memor eris eorum omnium quæ fecit Dominus Deas tuus Pharaoni, et omnibus Ægyptiis: tentationum omnium quas viderunt oeuli tui, si- gnorum prodigiorumque magnorum illorum; et manus illius potentis, et brachii excelsi, ut eduxe- rit te Dominus Deus tuus, sic faciet Dominus Deus noster omnibus gentibus quas tu times a facie ipsa rum 85.3 . 2. * Deut. vul, 17. seqq. DE ADORATIONE ET CULTU IN SPIRITU ET VERITATE LIBER SEXTUS. Ei qui secundum naturam Deus est, soli nos C adhærere oportere, et ittum ex tota anima totoque corde diligere. De Christiana quidem fortitudine roboreque spi- rituali dictum est a nobis, ut videtur, Palladi, sa- tis; quibus vero in rebus hæc a nobis præestari pos- sint, rursus, ut arbitror, circumspicere necesse est. PALL. Recte dicis. CYR. Age igitur, mentis oculos circumquaque versemus, iisque in accuratam actionum nostrarum 8. Deut. viu,

ἐστὶ, καὶ τὸ καταθλεῖν δύνασθαι τῶν ἀνθεστηκότων Β δωρούμενος, κἂν εἰ πολὺ μείζοσιν ἢ ταῖς ἐν ἡμῖν ἀντιφέροντα ἀλκαῖς. Ὅτι γὰρ οὐκ ἀνόνητον ιδρώτα καταστάζομεν, τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς ἀνατλάντες πόνους, διδάξει λέγων ἐν τῷ Δευτερονομίῳ Μωσής • Καὶ μνησθήσῃ πᾶσαν τὴν ὁδὸν, ἢν ἤγαγέ σε Κύριος ὁ Θεός σου ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὅπως ἂν κακώσῃ σε καὶ ἐκπει- ράσῃ σε, καὶ διαγνωσθῇ τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, σε φυ λάξῃ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἡ οὔ. » Νοσεῖν δὲ τὴν ἄναν δρον οὐκ ἐξ δειλίαν, ανασκοπουμένους εὖ μάλα τὴν τοῦ προασπίζοντος χεῖρα. Γράφει δὲ οὕτω πάλιν· • Ἐὰν δὲ λέγῃς ἐν τῇ διανοίᾳ σου, ὅτι Πολὺ τὸ ἔθνος τοῦτο, ἢ ἐγώ, πῶς δυνήσομαι ἐξολοθρεῦσαι αὐτούς; οὐ φοβηθήσῃ αὐτούς· μνείᾳ μνησθήσῃ ὅσα ἐποίησε Κύριος ὁ Θεός σου τῷ Φαραώ, καὶ πᾶσι τοῖς Αίγυ πτίοις τοὺς πειρασμοὺς τοὺς μεγάλους, οὓς έωράκασιν οἱ ὀφθαλμοί σου· τὰ σημεῖα, καὶ τὰ τέρατα τὰ μετ γάλα ἐκεῖνα, τὴν χεῖρα τὴν κραταιὰν, καὶ τὸν βρα χίονα τὸν ὑψηλόν· ὡς ἐξήγαγέ σε Κύριος ὁ Θεός που οὕτως ποιήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, οἷς οὐ φοβῇ ἀπὸ προσώπου αὐτῶν. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΕΚΤΟΣ. Οτι χρὴ Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν ἡμᾶς προσκεῖσθαι μόνῳ, καὶ ἀγαπᾶν αὐτὸν ἐξ όλης ψυχῆς καὶ καρδίας. ΚΥΡ. Ανδρείας μὲν οὖν πέρι τῆς ἐν Χριστῷ νοουμέ γῆς, καὶ πνευματικῆς εὐσθενείας ἀποχρῶν, ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, εκπεποίηται λόγος, ὦ Παλλάδις· τὰ δὲ ἐφ᾽ οἷς ἂν γένοιτο ταυτὶ πρὸς ἡμῶν, περιαθρεῖν ἀναγκαῖον, καθάπερ ἐγᾦμαι, πάλιν. ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Φέρε δὴ οὖν, τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμὸν ἐν κύκλῳ περιελίττοντες, καὶ εἰς ἀκριβῆ κατάσκεψιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. • adversarios, licet multo majoribus viribus quam & nostra sint, irruant, ut vincere possimus, largitur. Nam haud inutiliter insudare, cum pro virtute to- leramus, docebit Moyses, qui dicit in Deuterono- mio : ‹ Et recordaberis totius viæ, per quam duxit te Dominus Deus tuns in deserto; ut afligeret te, et tentaret te, et cognita faceret quæ sunt in corde tuo, si observabis mandata ejus, an non³., Neque vero ille sinit nos ignava formidine laborare, cum suam illam protegentis manum aspicimus. Haque rursus ad hunc modum scribit: Si vero dixeris in mente tua, Major est numero gens hæc quam ego; quomodo potero exterminare illos? non timebis illos : memoria memor eris eorum omnium quæ fecit Dominus Deas tuus Pharaoni, et omnibus Ægyptiis: tentationum omnium quas viderunt oeuli tui, si- gnorum prodigiorumque magnorum illorum; et manus illius potentis, et brachii excelsi, ut eduxe- rit te Dominus Deus tuus, sic faciet Dominus Deus noster omnibus gentibus quas tu times a facie ipsa rum 85.3 . 2. * Deut. vul, 17. seqq. DE ADORATIONE ET CULTU IN SPIRITU ET VERITATE LIBER SEXTUS. Ei qui secundum naturam Deus est, soli nos C adhærere oportere, et ittum ex tota anima totoque corde diligere. De Christiana quidem fortitudine roboreque spi- rituali dictum est a nobis, ut videtur, Palladi, sa- tis; quibus vero in rebus hæc a nobis præestari pos- sint, rursus, ut arbitror, circumspicere necesse est. PALL. Recte dicis. CYR. Age igitur, mentis oculos circumquaque versemus, iisque in accuratam actionum nostrarum 8. Deut. viu,

νήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. · Ἐπειδὴ δὲ εἷς μὲν ἔστι Θεὸς ὁ Πατήρ, εἷς δὲ Κύριος ὁ Υἱὸς, ἐν δὲ Πνεῦμα ἄγων ἐκπορευτὸν, οὔτε τὸν ἕνα Θεὸν τῆς ἀλη - θους κυριότητος ἐξοίσομεν· οὔτε μὴν τὸν ἀληθῶς καὶ φύσει Κύριον, τοῦ εἶναι Θεὸν ἐκπέμψομεν· ἕψε καὶ γὰρ θεότητι μὲν πάντως τῇ κατὰ φύσιν, ἡ κυ- ρυτης κυριότητι δὲ αὖ τῇ κατ' ἀλήθειαν, ἡ τῆς θεότητος δόξα. ΠΑΛΛ. Ορθότατά γε και ότι μάλιστα σοφῶς Έφης. ΚΥΡ. Ένα δὴ οὖν, Παλλάδιο, Θεὸν εἰσόμεθα, καὶ ἀπ' αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδένα καταλογιούμεθα, την ἀνόσιόν τε καὶ βέβηλον διψυχίαν, ὡς ἀλαζόνα καὶ ὑδρίστριας ἀληθῶς, ἀπωτάτω ποιούμενοι τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς, ἵνα μὴ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς ἱερὸς ἐπιφωνῇ λόγος· • Έως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς ἐγνύαις; * Βάαλ Βάαλ, ἡ Θεῷ Θεῷ.» Μονοτρόπους γὰρ ἡμᾶς, ή οὐχ ἑτερόφρονας καὶ σεσχλευμένους, εἰς ἃ μὴ προσῆκεν ετοιμότατα μεταπίπτοντας ὁρᾶσθαι δεή- σει· ὡς τό τοι χωλεύειν ἐπ' ἄμφω καὶ καταδονεῖσθαι φιλεῖν, φαίην ἂν ἔγωγε τῶν ὅτι μάλιστα δυσαθεωτά των. Καὶ γοῦν καὶ ὁ πάλαι νόμος θανάτῳ τιμᾶται τὸν οὐκ ἀσφαλῆ, φησί γάρ· . Ὁ θυσιάζων θεοῖς. ἐξολοθρευθήσεται, πλὴν Κυρίῳ μόνῳ. » Τοιγάρτοι τῆς θείας κατεπαίρεσθαι δόξης, καὶ τὰ αὐτῇ καὶ μόνῃ διανέμειν πρέποντα, ἐπιχειρεῖν οἷς ἂν ἔλοιτό τις, καὶ τοῖς μὴ φύσει χαρίζεσθαι θεοῖς, νοσημάτων αἴσχιστον, μᾶλλον δὲ δυσσεβείας ἂν γένοιτο τῆς Εσχάτης έγκλημα και γραφή. Ἀπηλλάχθαι δὴ οὖν τῶν τοιούτων ἀνάγκη, τόν γε ὡς ἀληθῶς γνήσιον καὶ θεοφιλῆ, καὶ οὐχὶ δὴ μόνον ἀποκαθαίροντα τὴν καρ δίαν, ἀλλὰ μηδ' ὅσον εἰπεῖν διὰ γλώσσης (έντα ποτα τὸ εἴδωλον ὄνομ. Γέγραπται γάρ, ότι ο Καὶ ὄνομα θεῶν ἑτέρων οὐκ ἀναμνησθήσεσθε, οὐδ᾽ οὐ μὴ ἀκουσθῇ · ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν. » "Α γὰρ αἰσχρὸν εἰδέναι, λαλεῖν οὐκ ἀζήμιον. Πανταχῆ δὲ τὸ ἐν πίστει γνήσιον τιμήν ᾑρημένους, διαμεμνήσθαι προσήκει τοῦ μα- καρίου Παύλου γράφοντος ὧδε· « Αδύνατον γὰρ τους ἅπαξ πεφωτισμένους, καὶ καλὸν γευσαμένους Θεοῦ ῥῆμα, δυνάμεις τε μέλλοντος αἰῶνος, καὶ παρα- πεσόντας, πάλιν ἀνακαινίζειν εἰς μετάνοιαν. » Οἱ γὰρ ἅπαξ εἰς μετάληψιν τῆς οὐρανίου καὶ θείας ενηνεγ- μένοι χάριτος, διά γε τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀνα- στάσεώς τε πέρι, καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας τὸν ἀληθῆ καὶ ζωοποιόν παραδεξάμενοι λόγον, εἰ παλιν δρομεῖν ἔλοιντο πρὸς τὸ ἐν ἀρχαῖς, καὶ νόσον ὑπο- δραμεῖν τὴν πρώτην, οὐκ ἀνακαινισθήσονται πρὸς καθαρισμὸν διὰ δευτέρου βαπτίσματος· • Οὐ γὰρ ἡ αὐτῶν ἀπιστία τὴν πίστιν τοῦ Θεοῦ καταργήσει, καθά φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος. Οὐδὲ ἐπείπερ κατα- πεφρονήκασί τινες ἀνόπιν ἰόντες τῆς θείας χάριτος, τὸ ἀβέβαιον καταγράψομεν· ποιναῖς δὲ μᾶλλον ὁ τῶν ὅλων ὑποθήσει κριτής τοὺς εἰς τοῦτο κατολισθεῖν δυσσεβείας οὐ παραιτουμένους, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατῆσαι καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγή- σασθαι, καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς χάριτος ενυβρίσαι, ἐν ᾧ • Β ΙΣΠΙ, 1: DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATĘ. LIB. VI. A me "; » et iterum, Dominum Deum tnam adora- Exod. xx, 3. « Deut. x, ; Matth. iv, 10. “ III » llebr. xvi, 4-6. « Rom. 1, 5. B bis, et ipsi soli servies ". . Quoniam vero unus est. Deus, Pater ; et unus Dominus, Filius, et unus Spi- ritus sanctus, procedens, neque unum Deum illum ex vera dominatione pellemus; neque eum qui vere ac natura Dominus est, excludemus, quomi- nus sit Deus: nam divinitatem, quæ secundum na- turam est, consequitur omnino dominatio; domi- nationem rursus veram, divinitatis gloria. PALL. Rectissime a te est ac sapientissime di- etum. ‹ CYR.Unum igitur Deum agnoseemus, Palladi, ne- minem omnino cum illo recensebimus, impiumque ac nefarium duplicis animi vitium, ut arrogantiæ ac superbiæ plenum, longissime a nostro animo ab- jiciemus, ne adversus nos ipsos sermo sacer in clamet: Quousque claudicabitis utroque popli- te? aut Baal Baal, aut Deo Deo, Constantes enim nos esse oportet, non diversa sentientes atque fluctuantes, et ad ea quæ minime convenit, facillime transeuntes: nam claudicare in utramque partem ac fluctuare, mea quidem sententia, impium est in primis. Itaque vetus quoque lex morte multat incon- stantem ; ait enim : Sacrifcans diis extermina- bitur, nisi Domino soli us: nam adversus divi- nam gloriam erigi, et quæ illi ac soli tribuenda sunt, ea quemque, quibus velit, et iis qui natura di non sunt, audere largiri, morbi genus est omntum turpissimum, imo vero extremæ impie- tatis eulpa atque crimen. Ab ejusmodi itaque vi- C tiis eum abesse necesse est, qui vere sincerus siț et Dei amator: neque solum purgatum cor habere, sed ne fando quidem, e lingua emittere unquam idoli nomen. Scriptum est enim : . Nominis deo- rum aliorum non memores eritis, neque audietur ex ore vestro“. » Nam quæ sentire turpe est, en loqui est etiam damnosum : et qui ubique fidei sin- ceritatem colere decreverint, eos meminisse opor tet beati Pauli, ad hunc modum scribentis : « Im- possibile est enim eos qui semel illuminati sunt, et gustaverunt bonum Dei verbum, virtutesque sæculi futuri, et prolapsi sunt, rursus renovari ad poenitentiam *., Nam, qui per sanctum baptismum semel ad coelestis ac divinæ gratiæ perceptionem perducti sunt, et de resurrectione ac de Christi regno verum ac vitalem sermonem acceperunt : si ad veterem statum recurrere, morbumque prio- rem subire voluerint, fieri non potest ut secundo baptismale ad purgationem renoventur : « Non enim illorum infidelitas fidem Dei evacuabit “, › ut inquit beatus Paulus. Neque propterea quod eam nonnulli contempserunt, ac retro abierunt, ideo divinæ gratiæ inconstantiæ notam inuremus: sed ponis potius ille universorum judex subjiciet cos qui parum caverunt quominus in eam impieta- tem prolaberentur, ut Filium Dei conculcarent, et sanguinem testamenti communem putarent, et Spi Rez. xvni, 21. ** Exod. xx11, 20. Exod. D 13.

νήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. · Ἐπειδὴ δὲ εἷς μὲν ἔστι Θεὸς ὁ Πατήρ, εἷς δὲ Κύριος ὁ Υἱὸς, ἐν δὲ Πνεῦμα ἄγων ἐκπορευτὸν, οὔτε τὸν ἕνα Θεὸν τῆς ἀλη - θους κυριότητος ἐξοίσομεν· οὔτε μὴν τὸν ἀληθῶς καὶ φύσει Κύριον, τοῦ εἶναι Θεὸν ἐκπέμψομεν· ἕψε καὶ γὰρ θεότητι μὲν πάντως τῇ κατὰ φύσιν, ἡ κυ- ρυτης κυριότητι δὲ αὖ τῇ κατ' ἀλήθειαν, ἡ τῆς θεότητος δόξα. ΠΑΛΛ. Ορθότατά γε και ότι μάλιστα σοφῶς Έφης. ΚΥΡ. Ένα δὴ οὖν, Παλλάδιο, Θεὸν εἰσόμεθα, καὶ ἀπ' αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδένα καταλογιούμεθα, την ἀνόσιόν τε καὶ βέβηλον διψυχίαν, ὡς ἀλαζόνα καὶ ὑδρίστριας ἀληθῶς, ἀπωτάτω ποιούμενοι τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς, ἵνα μὴ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς ἱερὸς ἐπιφωνῇ λόγος· • Έως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς ἐγνύαις; * Βάαλ Βάαλ, ἡ Θεῷ Θεῷ.» Μονοτρόπους γὰρ ἡμᾶς, ή οὐχ ἑτερόφρονας καὶ σεσχλευμένους, εἰς ἃ μὴ προσῆκεν ετοιμότατα μεταπίπτοντας ὁρᾶσθαι δεή- σει· ὡς τό τοι χωλεύειν ἐπ' ἄμφω καὶ καταδονεῖσθαι φιλεῖν, φαίην ἂν ἔγωγε τῶν ὅτι μάλιστα δυσαθεωτά των. Καὶ γοῦν καὶ ὁ πάλαι νόμος θανάτῳ τιμᾶται τὸν οὐκ ἀσφαλῆ, φησί γάρ· . Ὁ θυσιάζων θεοῖς. ἐξολοθρευθήσεται, πλὴν Κυρίῳ μόνῳ. » Τοιγάρτοι τῆς θείας κατεπαίρεσθαι δόξης, καὶ τὰ αὐτῇ καὶ μόνῃ διανέμειν πρέποντα, ἐπιχειρεῖν οἷς ἂν ἔλοιτό τις, καὶ τοῖς μὴ φύσει χαρίζεσθαι θεοῖς, νοσημάτων αἴσχιστον, μᾶλλον δὲ δυσσεβείας ἂν γένοιτο τῆς Εσχάτης έγκλημα και γραφή. Ἀπηλλάχθαι δὴ οὖν τῶν τοιούτων ἀνάγκη, τόν γε ὡς ἀληθῶς γνήσιον καὶ θεοφιλῆ, καὶ οὐχὶ δὴ μόνον ἀποκαθαίροντα τὴν καρ δίαν, ἀλλὰ μηδ' ὅσον εἰπεῖν διὰ γλώσσης (έντα ποτα τὸ εἴδωλον ὄνομ. Γέγραπται γάρ, ότι ο Καὶ ὄνομα θεῶν ἑτέρων οὐκ ἀναμνησθήσεσθε, οὐδ᾽ οὐ μὴ ἀκουσθῇ · ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν. » "Α γὰρ αἰσχρὸν εἰδέναι, λαλεῖν οὐκ ἀζήμιον. Πανταχῆ δὲ τὸ ἐν πίστει γνήσιον τιμήν ᾑρημένους, διαμεμνήσθαι προσήκει τοῦ μα- καρίου Παύλου γράφοντος ὧδε· « Αδύνατον γὰρ τους ἅπαξ πεφωτισμένους, καὶ καλὸν γευσαμένους Θεοῦ ῥῆμα, δυνάμεις τε μέλλοντος αἰῶνος, καὶ παρα- πεσόντας, πάλιν ἀνακαινίζειν εἰς μετάνοιαν. » Οἱ γὰρ ἅπαξ εἰς μετάληψιν τῆς οὐρανίου καὶ θείας ενηνεγ- μένοι χάριτος, διά γε τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀνα- στάσεώς τε πέρι, καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας τὸν ἀληθῆ καὶ ζωοποιόν παραδεξάμενοι λόγον, εἰ παλιν δρομεῖν ἔλοιντο πρὸς τὸ ἐν ἀρχαῖς, καὶ νόσον ὑπο- δραμεῖν τὴν πρώτην, οὐκ ἀνακαινισθήσονται πρὸς καθαρισμὸν διὰ δευτέρου βαπτίσματος· • Οὐ γὰρ ἡ αὐτῶν ἀπιστία τὴν πίστιν τοῦ Θεοῦ καταργήσει, καθά φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος. Οὐδὲ ἐπείπερ κατα- πεφρονήκασί τινες ἀνόπιν ἰόντες τῆς θείας χάριτος, τὸ ἀβέβαιον καταγράψομεν· ποιναῖς δὲ μᾶλλον ὁ τῶν ὅλων ὑποθήσει κριτής τοὺς εἰς τοῦτο κατολισθεῖν δυσσεβείας οὐ παραιτουμένους, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατῆσαι καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγή- σασθαι, καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς χάριτος ενυβρίσαι, ἐν ᾧ • Β ΙΣΠΙ, 1: DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATĘ. LIB. VI. A me "; » et iterum, Dominum Deum tnam adora- Exod. xx, 3. « Deut. x, ; Matth. iv, 10. “ III » llebr. xvi, 4-6. « Rom. 1, 5. B bis, et ipsi soli servies ". . Quoniam vero unus est. Deus, Pater ; et unus Dominus, Filius, et unus Spi- ritus sanctus, procedens, neque unum Deum illum ex vera dominatione pellemus; neque eum qui vere ac natura Dominus est, excludemus, quomi- nus sit Deus: nam divinitatem, quæ secundum na- turam est, consequitur omnino dominatio; domi- nationem rursus veram, divinitatis gloria. PALL. Rectissime a te est ac sapientissime di- etum. ‹ CYR.Unum igitur Deum agnoseemus, Palladi, ne- minem omnino cum illo recensebimus, impiumque ac nefarium duplicis animi vitium, ut arrogantiæ ac superbiæ plenum, longissime a nostro animo ab- jiciemus, ne adversus nos ipsos sermo sacer in clamet: Quousque claudicabitis utroque popli- te? aut Baal Baal, aut Deo Deo, Constantes enim nos esse oportet, non diversa sentientes atque fluctuantes, et ad ea quæ minime convenit, facillime transeuntes: nam claudicare in utramque partem ac fluctuare, mea quidem sententia, impium est in primis. Itaque vetus quoque lex morte multat incon- stantem ; ait enim : Sacrifcans diis extermina- bitur, nisi Domino soli us: nam adversus divi- nam gloriam erigi, et quæ illi ac soli tribuenda sunt, ea quemque, quibus velit, et iis qui natura di non sunt, audere largiri, morbi genus est omntum turpissimum, imo vero extremæ impie- tatis eulpa atque crimen. Ab ejusmodi itaque vi- C tiis eum abesse necesse est, qui vere sincerus siț et Dei amator: neque solum purgatum cor habere, sed ne fando quidem, e lingua emittere unquam idoli nomen. Scriptum est enim : . Nominis deo- rum aliorum non memores eritis, neque audietur ex ore vestro“. » Nam quæ sentire turpe est, en loqui est etiam damnosum : et qui ubique fidei sin- ceritatem colere decreverint, eos meminisse opor tet beati Pauli, ad hunc modum scribentis : « Im- possibile est enim eos qui semel illuminati sunt, et gustaverunt bonum Dei verbum, virtutesque sæculi futuri, et prolapsi sunt, rursus renovari ad poenitentiam *., Nam, qui per sanctum baptismum semel ad coelestis ac divinæ gratiæ perceptionem perducti sunt, et de resurrectione ac de Christi regno verum ac vitalem sermonem acceperunt : si ad veterem statum recurrere, morbumque prio- rem subire voluerint, fieri non potest ut secundo baptismale ad purgationem renoventur : « Non enim illorum infidelitas fidem Dei evacuabit “, › ut inquit beatus Paulus. Neque propterea quod eam nonnulli contempserunt, ac retro abierunt, ideo divinæ gratiæ inconstantiæ notam inuremus: sed ponis potius ille universorum judex subjiciet cos qui parum caverunt quominus in eam impieta- tem prolaberentur, ut Filium Dei conculcarent, et sanguinem testamenti communem putarent, et Spi Rez. xvni, 21. ** Exod. xx11, 20. Exod. D 13.

Δ ἡγιάσθησαν, καὶ γεγόνασι τῆς θείας φύσεως κα Β νοί. Ωσπερ γὰρ στρατιώτην τὸν ῥιψάσπιδά τε καὶ φυγοπόλεμον, οὐ δευτέροις τιμάσθαι σημαντρους, ἀλλ᾽ ἤδη κολάζεσθαι χρή, καὶ τῆς ἀνανδρείας ἐπο τιννύναι λόγους· τὸν αὐτόν, οἶμαι, προσήκει τρόπον, τοὺς οὕτω σεπτήν τε καὶ ἀξιάγαστον περιυβρίζοντας χάριν, οὐ τοῦ δευτέρου τιμάσθαι Πνεύματος δόσει, τῆς πρώτης ἀθετουμένης, ἀλλ᾽ ἤδη ποιναῖς ὑποκεί σθαι πρέπει. Ότι γὰρ τοὺς ἅπαξ πεφωτισμένους εἰς τοῦτο ἰέναι προσήκει γνώμης, καὶ ἑδραιότητος γισμῶν, ὡς εἰδέναι μὲν ἕνα τὸν φύσει Θεόν, καταμα σάττεσθαι δὲ τοὺς ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο εἰσηγουμένως, καὶ ἐπιθυμημάτων ποιεῖσθαι κάλλιστον, τὸ ἐπιβρά σκειν εἰδώλοις, καὶ κατασείειν ναούς, καὶ οὐδὲν ἐγεί σθαι τὰ Ἑλλήνων σεβάσματα, καὶ ἀρχαῖος ἡμα δάξει λόγος. Γέγραπται γὰρ ἐν τοῖς Αριθμεῖς· « Καὶ ελάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν ἐπὶ δυσμών Μονάδ παρὰ τὸν Ἰορδάνην κατὰ Ἱεριχώ, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· ἡμεῖς διαβαίνετε τὸν Ἰορδάνην εἰς γῆν Χαναάν, καὶ ἀπ· ολεῖτε πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ γῇ πρὸ προς ώπου ὑμῶν. Καὶ ἐξαρεῖτε τὰς σκοπιάς αὐτῶν, καὶ πάντα τὰ εἴδωλα τὰ χωνευτὰ αὐτῶν ἀπολεῖτε αὐτή, καὶ πάσας τὰς στήλας αὐτῶν ἐξαρείτε. » Συνίης ότι τοὺς παρελθόντας τὸν Ἰορδάνην, ἐκ μέσου ποιεῖσθαι χρὴ βωμοὺς καὶ τεμένη, καὶ αὐτοῖς εἰδώλοις Β' στήλαις ἀναμοχλεύειν ἀμελητί; ὡς τό γε φειδώ τις τοιούτοις τυχὸν ἀπονέμειν κακοῖς μήνυσις ἂν γένοιτο σαφῆς, τοῦ μὴ ἐρηρεῖσθαι καλώς, μήτε μὴν ἀκατα τίατον τῷ Θεῷ τὴν καρδίαν ἀφιεροῦν, καίτοι λέγοντι σαφῶς περὶ τῶν ἀθέων καὶ πονηρῶν· ὁ Οὐ προςπν νήσεις τοῖς θεοῖς αὐτῶν, οὐδ' οὐ μὴ λατρεύσης κατά τὰ ἔργα αὐτῶν, ἀλλὰ καθαιρέσει καθελεῖς, καὶ συν- τρίβων συντρίψεις τὰς στήλας αὐτῶν, καὶ λατρεύσεις Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου, καὶ εὐλογήσω τὸν ἄρτον σου, καὶ τὸν οἶνόν σου, καὶ τὸ ὕδωρ σου· καὶ ἀποστρέψω μαλακίαν ἀφ' ὑμῶν· οὐκ ἔσται ἄγονος, οὐδὲ στείρα ἐπὶ τῆς γῆς σου, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν το ἀναπληρώσω. » Εστι γὰρ οὐκ ἀσυμφανές, ὡς τοξ ἄγαν ερηρεισμένοις καὶ ἐξ ὑγιους διανοίας τῷ τῶν ὅλων Θεῷ προσκειμένοις, ἀπόδειξιν τε τοῦ πρέ γματος εναργῆ ποιεῖσθαι μεμελετηκόσι, τὸ κατα- σείειν βωμούς τε καὶ στήλας, καὶ ἀνθρώπων ἀθύρ ματα παρεφθαρμένων τὸν νοῦν, θείων ἔσται χαρι σμάτων πρόξενον. ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Εἰ γὰρ δὴ καθέλῃς τὰ χειροποιητα, φησὶ λατρεύσειάς τε Θεῷ, τὰ παρ' ἐκείνοις ἔθη μεμιση χώς, ο Ευλογήσω τὸν ἄρτον σου, καὶ τὸν οἶνόν σου. καὶ τὸ ὕδωρ σου. • Μυστικός ὁ λόγος καὶ βαθύς τοῖς γὰρ Θεῷ γνησίοις, πρὸς εὐλογίας ἔσται πνευ ματικῆς, τῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων ή μέθεξις, καὶ ἢ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χάρις. Τοῖς γε μὴν διο ψυχοῦσιν ἔτι, κεκινημένοις εἰς ἀπόστασιν, ὀργὴ καὶ κατάκριμα· καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν δεινῶν, τὸ μεταλα χεῖν ἐστι (1) τῆς εὐλογίας τῆς πνευματικῆς; καὶ τοῦτε, ** 艺 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ritui gratie contumeliam facerent, in quo sancti- ficati, divinæque naturæ participes facti erant ". Utenim militem, qui clypeum abjecerit, ac de pra lio fugerit, secundis insigniri characteribus non oportet; sed jam puniri, et ignaviæ pœnas luere: ad eumdem modum, qui in adeo augustam atque admirabilem gratiam injurii fuerint, eos non dono secundo Spiritus ornari, cum prius illud improba- verint, sed panis subjici decet. Nam semel illu- minatis eam sententiam, eamque cogitationum firmitatem esse assumendam, ut unum sciant, qui natura sit Deus, et illos exsecrentur qui præter hoc aliud quidpiam suadent : optandumque in pri- mis ducant in idola insilire, ac templa disturbare, et gentilium numina nihil esse putent; id quoque veteris legis locus docebit : scriptum est enim in Numeris : « Et locutus est Dominus ad Moysen in occiduis partibus Moab prope Jordanem contra Jericho, dicens : Loquere filiis Israel, et dices ad ´eos: Vos transibitis Jordanem in terram Chanaan, et perdetis omnes habitantes in terra ante faciem vestram, et auferetis speculas eorum, et omnia idola eorum conflata destruetis, et omnes titulos eorum auferetis ". . Intelligis igitur, iis qui Jorda nem transierint opus esse ut aras et lucos e me- dio tollant, eosque sine cunctatione una cum idolis ac titulis disturbent ? Nam hujusmodi pestibus par- cere, manifestum est indicium non satis nos esse confirmatos, neque cor criminis expers Deo conse- crasse, aperte de impiis atque perversis dicenti : «Non adorabis deos ipsorum, neque coles eos; non facies juxta opera eorum, sed destruendo destrues, el conterendo conteres titulos eorum, et servies Domino Deo tuo; et benedicam panem tuum, et vinum tuum, et aquam tuam, et avertam infirmita- tem a vobis; non erit infecunda neque sterilis in terra tua, numerum dierum tuorum explebo 68. Neque enim est obscurum, quin hominibus bene confirmatis, et ex integra mente universorum Deo deditis, atque ejus rei certissimum argumentum praebere studentibus, idipsum, quod aras et titu- los, et ludicra hominum mente corruptorum ever- tunt, divina sit illis dona conciliaturum. PALL. Verum est. CYR. Nam, si manu fabricata simulacra destruxe - ris, inquit, ac Deo servieris mores illorum perosus, ‹ Benedicam panem tuum, et vinum tuum, et aquam tuam. » Mysticus hic sermo est atque abditus ; nam sinceris Dei cultoribus illa Christi mysteriorum com- municatio, et sancti baptismatis gratia ad spiritua- lem benedictionem valet; iis autem qui duplici sunt Jadhuc adhuc animo, et ad defectionem et apostasin spe- ¡ctant, ira et condemnatio, et malorum omnium cumulus est illius spiritualis benedictionis perce- C D Ilebr. x, 29. • Num. xxm, 50-52. ** Exod. xını, 24-26. (1) Α. Καὶ γὰρ οὐχ ἧττόν τι τ. δ. τ. μ. ἔσται.

Δ ἡγιάσθησαν, καὶ γεγόνασι τῆς θείας φύσεως κα Β νοί. Ωσπερ γὰρ στρατιώτην τὸν ῥιψάσπιδά τε καὶ φυγοπόλεμον, οὐ δευτέροις τιμάσθαι σημαντρους, ἀλλ᾽ ἤδη κολάζεσθαι χρή, καὶ τῆς ἀνανδρείας ἐπο τιννύναι λόγους· τὸν αὐτόν, οἶμαι, προσήκει τρόπον, τοὺς οὕτω σεπτήν τε καὶ ἀξιάγαστον περιυβρίζοντας χάριν, οὐ τοῦ δευτέρου τιμάσθαι Πνεύματος δόσει, τῆς πρώτης ἀθετουμένης, ἀλλ᾽ ἤδη ποιναῖς ὑποκεί σθαι πρέπει. Ότι γὰρ τοὺς ἅπαξ πεφωτισμένους εἰς τοῦτο ἰέναι προσήκει γνώμης, καὶ ἑδραιότητος γισμῶν, ὡς εἰδέναι μὲν ἕνα τὸν φύσει Θεόν, καταμα σάττεσθαι δὲ τοὺς ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο εἰσηγουμένως, καὶ ἐπιθυμημάτων ποιεῖσθαι κάλλιστον, τὸ ἐπιβρά σκειν εἰδώλοις, καὶ κατασείειν ναούς, καὶ οὐδὲν ἐγεί σθαι τὰ Ἑλλήνων σεβάσματα, καὶ ἀρχαῖος ἡμα δάξει λόγος. Γέγραπται γὰρ ἐν τοῖς Αριθμεῖς· « Καὶ ελάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν ἐπὶ δυσμών Μονάδ παρὰ τὸν Ἰορδάνην κατὰ Ἱεριχώ, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· ἡμεῖς διαβαίνετε τὸν Ἰορδάνην εἰς γῆν Χαναάν, καὶ ἀπ· ολεῖτε πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ γῇ πρὸ προς ώπου ὑμῶν. Καὶ ἐξαρεῖτε τὰς σκοπιάς αὐτῶν, καὶ πάντα τὰ εἴδωλα τὰ χωνευτὰ αὐτῶν ἀπολεῖτε αὐτή, καὶ πάσας τὰς στήλας αὐτῶν ἐξαρείτε. » Συνίης ότι τοὺς παρελθόντας τὸν Ἰορδάνην, ἐκ μέσου ποιεῖσθαι χρὴ βωμοὺς καὶ τεμένη, καὶ αὐτοῖς εἰδώλοις Β' στήλαις ἀναμοχλεύειν ἀμελητί; ὡς τό γε φειδώ τις τοιούτοις τυχὸν ἀπονέμειν κακοῖς μήνυσις ἂν γένοιτο σαφῆς, τοῦ μὴ ἐρηρεῖσθαι καλώς, μήτε μὴν ἀκατα τίατον τῷ Θεῷ τὴν καρδίαν ἀφιεροῦν, καίτοι λέγοντι σαφῶς περὶ τῶν ἀθέων καὶ πονηρῶν· ὁ Οὐ προςπν νήσεις τοῖς θεοῖς αὐτῶν, οὐδ' οὐ μὴ λατρεύσης κατά τὰ ἔργα αὐτῶν, ἀλλὰ καθαιρέσει καθελεῖς, καὶ συν- τρίβων συντρίψεις τὰς στήλας αὐτῶν, καὶ λατρεύσεις Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου, καὶ εὐλογήσω τὸν ἄρτον σου, καὶ τὸν οἶνόν σου, καὶ τὸ ὕδωρ σου· καὶ ἀποστρέψω μαλακίαν ἀφ' ὑμῶν· οὐκ ἔσται ἄγονος, οὐδὲ στείρα ἐπὶ τῆς γῆς σου, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν το ἀναπληρώσω. » Εστι γὰρ οὐκ ἀσυμφανές, ὡς τοξ ἄγαν ερηρεισμένοις καὶ ἐξ ὑγιους διανοίας τῷ τῶν ὅλων Θεῷ προσκειμένοις, ἀπόδειξιν τε τοῦ πρέ γματος εναργῆ ποιεῖσθαι μεμελετηκόσι, τὸ κατα- σείειν βωμούς τε καὶ στήλας, καὶ ἀνθρώπων ἀθύρ ματα παρεφθαρμένων τὸν νοῦν, θείων ἔσται χαρι σμάτων πρόξενον. ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Εἰ γὰρ δὴ καθέλῃς τὰ χειροποιητα, φησὶ λατρεύσειάς τε Θεῷ, τὰ παρ' ἐκείνοις ἔθη μεμιση χώς, ο Ευλογήσω τὸν ἄρτον σου, καὶ τὸν οἶνόν σου. καὶ τὸ ὕδωρ σου. • Μυστικός ὁ λόγος καὶ βαθύς τοῖς γὰρ Θεῷ γνησίοις, πρὸς εὐλογίας ἔσται πνευ ματικῆς, τῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων ή μέθεξις, καὶ ἢ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χάρις. Τοῖς γε μὴν διο ψυχοῦσιν ἔτι, κεκινημένοις εἰς ἀπόστασιν, ὀργὴ καὶ κατάκριμα· καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν δεινῶν, τὸ μεταλα χεῖν ἐστι (1) τῆς εὐλογίας τῆς πνευματικῆς; καὶ τοῦτε, ** 艺 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ritui gratie contumeliam facerent, in quo sancti- ficati, divinæque naturæ participes facti erant ". Utenim militem, qui clypeum abjecerit, ac de pra lio fugerit, secundis insigniri characteribus non oportet; sed jam puniri, et ignaviæ pœnas luere: ad eumdem modum, qui in adeo augustam atque admirabilem gratiam injurii fuerint, eos non dono secundo Spiritus ornari, cum prius illud improba- verint, sed panis subjici decet. Nam semel illu- minatis eam sententiam, eamque cogitationum firmitatem esse assumendam, ut unum sciant, qui natura sit Deus, et illos exsecrentur qui præter hoc aliud quidpiam suadent : optandumque in pri- mis ducant in idola insilire, ac templa disturbare, et gentilium numina nihil esse putent; id quoque veteris legis locus docebit : scriptum est enim in Numeris : « Et locutus est Dominus ad Moysen in occiduis partibus Moab prope Jordanem contra Jericho, dicens : Loquere filiis Israel, et dices ad ´eos: Vos transibitis Jordanem in terram Chanaan, et perdetis omnes habitantes in terra ante faciem vestram, et auferetis speculas eorum, et omnia idola eorum conflata destruetis, et omnes titulos eorum auferetis ". . Intelligis igitur, iis qui Jorda nem transierint opus esse ut aras et lucos e me- dio tollant, eosque sine cunctatione una cum idolis ac titulis disturbent ? Nam hujusmodi pestibus par- cere, manifestum est indicium non satis nos esse confirmatos, neque cor criminis expers Deo conse- crasse, aperte de impiis atque perversis dicenti : «Non adorabis deos ipsorum, neque coles eos; non facies juxta opera eorum, sed destruendo destrues, el conterendo conteres titulos eorum, et servies Domino Deo tuo; et benedicam panem tuum, et vinum tuum, et aquam tuam, et avertam infirmita- tem a vobis; non erit infecunda neque sterilis in terra tua, numerum dierum tuorum explebo 68. Neque enim est obscurum, quin hominibus bene confirmatis, et ex integra mente universorum Deo deditis, atque ejus rei certissimum argumentum praebere studentibus, idipsum, quod aras et titu- los, et ludicra hominum mente corruptorum ever- tunt, divina sit illis dona conciliaturum. PALL. Verum est. CYR. Nam, si manu fabricata simulacra destruxe - ris, inquit, ac Deo servieris mores illorum perosus, ‹ Benedicam panem tuum, et vinum tuum, et aquam tuam. » Mysticus hic sermo est atque abditus ; nam sinceris Dei cultoribus illa Christi mysteriorum com- municatio, et sancti baptismatis gratia ad spiritua- lem benedictionem valet; iis autem qui duplici sunt Jadhuc adhuc animo, et ad defectionem et apostasin spe- ¡ctant, ira et condemnatio, et malorum omnium cumulus est illius spiritualis benedictionis perce- C D Ilebr. x, 29. • Num. xxm, 50-52. ** Exod. xını, 24-26. (1) Α. Καὶ γὰρ οὐχ ἧττόν τι τ. δ. τ. μ. ἔσται.

Δ ἡγιάσθησαν, καὶ γεγόνασι τῆς θείας φύσεως κα Β νοί. Ωσπερ γὰρ στρατιώτην τὸν ῥιψάσπιδά τε καὶ φυγοπόλεμον, οὐ δευτέροις τιμάσθαι σημαντρους, ἀλλ᾽ ἤδη κολάζεσθαι χρή, καὶ τῆς ἀνανδρείας ἐπο τιννύναι λόγους· τὸν αὐτόν, οἶμαι, προσήκει τρόπον, τοὺς οὕτω σεπτήν τε καὶ ἀξιάγαστον περιυβρίζοντας χάριν, οὐ τοῦ δευτέρου τιμάσθαι Πνεύματος δόσει, τῆς πρώτης ἀθετουμένης, ἀλλ᾽ ἤδη ποιναῖς ὑποκεί σθαι πρέπει. Ότι γὰρ τοὺς ἅπαξ πεφωτισμένους εἰς τοῦτο ἰέναι προσήκει γνώμης, καὶ ἑδραιότητος γισμῶν, ὡς εἰδέναι μὲν ἕνα τὸν φύσει Θεόν, καταμα σάττεσθαι δὲ τοὺς ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο εἰσηγουμένως, καὶ ἐπιθυμημάτων ποιεῖσθαι κάλλιστον, τὸ ἐπιβρά σκειν εἰδώλοις, καὶ κατασείειν ναούς, καὶ οὐδὲν ἐγεί σθαι τὰ Ἑλλήνων σεβάσματα, καὶ ἀρχαῖος ἡμα δάξει λόγος. Γέγραπται γὰρ ἐν τοῖς Αριθμεῖς· « Καὶ ελάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν ἐπὶ δυσμών Μονάδ παρὰ τὸν Ἰορδάνην κατὰ Ἱεριχώ, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· ἡμεῖς διαβαίνετε τὸν Ἰορδάνην εἰς γῆν Χαναάν, καὶ ἀπ· ολεῖτε πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ γῇ πρὸ προς ώπου ὑμῶν. Καὶ ἐξαρεῖτε τὰς σκοπιάς αὐτῶν, καὶ πάντα τὰ εἴδωλα τὰ χωνευτὰ αὐτῶν ἀπολεῖτε αὐτή, καὶ πάσας τὰς στήλας αὐτῶν ἐξαρείτε. » Συνίης ότι τοὺς παρελθόντας τὸν Ἰορδάνην, ἐκ μέσου ποιεῖσθαι χρὴ βωμοὺς καὶ τεμένη, καὶ αὐτοῖς εἰδώλοις Β' στήλαις ἀναμοχλεύειν ἀμελητί; ὡς τό γε φειδώ τις τοιούτοις τυχὸν ἀπονέμειν κακοῖς μήνυσις ἂν γένοιτο σαφῆς, τοῦ μὴ ἐρηρεῖσθαι καλώς, μήτε μὴν ἀκατα τίατον τῷ Θεῷ τὴν καρδίαν ἀφιεροῦν, καίτοι λέγοντι σαφῶς περὶ τῶν ἀθέων καὶ πονηρῶν· ὁ Οὐ προςπν νήσεις τοῖς θεοῖς αὐτῶν, οὐδ' οὐ μὴ λατρεύσης κατά τὰ ἔργα αὐτῶν, ἀλλὰ καθαιρέσει καθελεῖς, καὶ συν- τρίβων συντρίψεις τὰς στήλας αὐτῶν, καὶ λατρεύσεις Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου, καὶ εὐλογήσω τὸν ἄρτον σου, καὶ τὸν οἶνόν σου, καὶ τὸ ὕδωρ σου· καὶ ἀποστρέψω μαλακίαν ἀφ' ὑμῶν· οὐκ ἔσται ἄγονος, οὐδὲ στείρα ἐπὶ τῆς γῆς σου, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν το ἀναπληρώσω. » Εστι γὰρ οὐκ ἀσυμφανές, ὡς τοξ ἄγαν ερηρεισμένοις καὶ ἐξ ὑγιους διανοίας τῷ τῶν ὅλων Θεῷ προσκειμένοις, ἀπόδειξιν τε τοῦ πρέ γματος εναργῆ ποιεῖσθαι μεμελετηκόσι, τὸ κατα- σείειν βωμούς τε καὶ στήλας, καὶ ἀνθρώπων ἀθύρ ματα παρεφθαρμένων τὸν νοῦν, θείων ἔσται χαρι σμάτων πρόξενον. ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Εἰ γὰρ δὴ καθέλῃς τὰ χειροποιητα, φησὶ λατρεύσειάς τε Θεῷ, τὰ παρ' ἐκείνοις ἔθη μεμιση χώς, ο Ευλογήσω τὸν ἄρτον σου, καὶ τὸν οἶνόν σου. καὶ τὸ ὕδωρ σου. • Μυστικός ὁ λόγος καὶ βαθύς τοῖς γὰρ Θεῷ γνησίοις, πρὸς εὐλογίας ἔσται πνευ ματικῆς, τῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων ή μέθεξις, καὶ ἢ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χάρις. Τοῖς γε μὴν διο ψυχοῦσιν ἔτι, κεκινημένοις εἰς ἀπόστασιν, ὀργὴ καὶ κατάκριμα· καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν δεινῶν, τὸ μεταλα χεῖν ἐστι (1) τῆς εὐλογίας τῆς πνευματικῆς; καὶ τοῦτε, ** 艺 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ritui gratie contumeliam facerent, in quo sancti- ficati, divinæque naturæ participes facti erant ". Utenim militem, qui clypeum abjecerit, ac de pra lio fugerit, secundis insigniri characteribus non oportet; sed jam puniri, et ignaviæ pœnas luere: ad eumdem modum, qui in adeo augustam atque admirabilem gratiam injurii fuerint, eos non dono secundo Spiritus ornari, cum prius illud improba- verint, sed panis subjici decet. Nam semel illu- minatis eam sententiam, eamque cogitationum firmitatem esse assumendam, ut unum sciant, qui natura sit Deus, et illos exsecrentur qui præter hoc aliud quidpiam suadent : optandumque in pri- mis ducant in idola insilire, ac templa disturbare, et gentilium numina nihil esse putent; id quoque veteris legis locus docebit : scriptum est enim in Numeris : « Et locutus est Dominus ad Moysen in occiduis partibus Moab prope Jordanem contra Jericho, dicens : Loquere filiis Israel, et dices ad ´eos: Vos transibitis Jordanem in terram Chanaan, et perdetis omnes habitantes in terra ante faciem vestram, et auferetis speculas eorum, et omnia idola eorum conflata destruetis, et omnes titulos eorum auferetis ". . Intelligis igitur, iis qui Jorda nem transierint opus esse ut aras et lucos e me- dio tollant, eosque sine cunctatione una cum idolis ac titulis disturbent ? Nam hujusmodi pestibus par- cere, manifestum est indicium non satis nos esse confirmatos, neque cor criminis expers Deo conse- crasse, aperte de impiis atque perversis dicenti : «Non adorabis deos ipsorum, neque coles eos; non facies juxta opera eorum, sed destruendo destrues, el conterendo conteres titulos eorum, et servies Domino Deo tuo; et benedicam panem tuum, et vinum tuum, et aquam tuam, et avertam infirmita- tem a vobis; non erit infecunda neque sterilis in terra tua, numerum dierum tuorum explebo 68. Neque enim est obscurum, quin hominibus bene confirmatis, et ex integra mente universorum Deo deditis, atque ejus rei certissimum argumentum praebere studentibus, idipsum, quod aras et titu- los, et ludicra hominum mente corruptorum ever- tunt, divina sit illis dona conciliaturum. PALL. Verum est. CYR. Nam, si manu fabricata simulacra destruxe - ris, inquit, ac Deo servieris mores illorum perosus, ‹ Benedicam panem tuum, et vinum tuum, et aquam tuam. » Mysticus hic sermo est atque abditus ; nam sinceris Dei cultoribus illa Christi mysteriorum com- municatio, et sancti baptismatis gratia ad spiritua- lem benedictionem valet; iis autem qui duplici sunt Jadhuc adhuc animo, et ad defectionem et apostasin spe- ¡ctant, ira et condemnatio, et malorum omnium cumulus est illius spiritualis benedictionis perce- C D Ilebr. x, 29. • Num. xxm, 50-52. ** Exod. xını, 24-26. (1) Α. Καὶ γὰρ οὐχ ἧττόν τι τ. δ. τ. μ. ἔσται.

Α θεοῖς αὐτῶν, ποιήσω καὶ ἐγώ· οὐ ποιήσῃς οὕτω Κυ ρίῳ τῷ Θεῷ σου· τὰ γὰρ βδελύγματα, ὁ Κύριος ἐμβο σησεν, ἐποίησαν τοῖς θεοῖς αὐτῶν, ὅτι καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας αὐτῶν κατακαίουσιν ἐν πυρὶ τοῖς θεοῖς αὐτῶν. » Εὖ γε ὁ νομοθέτης ἀπο φάσκει παντελῶς τῶν πλανωμένων τὴν μίμησιν, και ἀποφοιτᾷν εὖ μάλα κελεύει τῆς ἀνηλεούς τῶν τέκνω σφαγῆς. Φθόρους δὲ καὶ λυμεώνας τῆς ἀνθρωπότητας τοὺς φιλαιμάτους τε καὶ ψευδωνύμους ἐλέγχει θεούς καὶ αὐτοὺς ἀγρίως τοὺς τῆς ἀναγκαίας φιλοστοργίας ἀτιμάζοντας νόμους, διά γε τὸ σφίσι δοκοῦν· . Εκτισε μὲν γὰρ εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα Θεὸς, καὶ σωτή ριοι αἱ γενέσεις τοῦ κόσμου, καὶ οὐκ ἔστιν οίδου βα σίλειον ἐπὶ γῆς. Φθόνῳ δὲ διαβόλου θάνατος εἰς τὴν κόσμον εἰσῆλθεν. » Καὶ ἡ μὲν θεία θέλησις ἀνατρέπει θάνατον, καὶ καταλύει φθοράν· καὶ τὸ οὐκ εἶναι τὰ ὄντα (1), μισεῖ· ἔκτισε γὰρ εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα, καθὰ γέγραπται. Οἱ δὲ ταῖς τῶν δαιμονίων πλεον εξίαις σεσαγηνευμένοι πρὸς πλάνησιν, καθάπερ ἡδύ- σματα, καὶ τῶν ὅτι μάλιστα χρηστῶν καὶ εὐοσμοτάτων θυμιαμάτων, προσκομίζουσι τῷ Σατανᾷ τῶν ἐπὶ ζωή γεγονότων τὸν ὄλεθρον, καὶ τῶν ἐκτισμένων εἰς τὸ εἶναι, τὸν θάνατον. Εὐφυέστατα τοίνυν, τῆς ἐσχέ της δεῖξαι διαβολῆς τὰ παρ' ἐκείνοις ἔμπλεων ήταν λήθη καὶ φύσιν ἀδικουμένην, καὶ τῆς πολυεύκτου φιλοπαιδίας πεπατημένους θεσμούς, μετασοδῶν εἰ μάλα τὸν εὐγενῆ καὶ μισόκακον νοῦν τῶν ἀκροωμέν νων ἐπὶ τὸ χρῆναι τιμὴν καὶ ἀνθελέσθαι γοργώς ἅπερ ἂν αὐτὸς βούλοιτό τε καὶ λέγοι. Καὶ ταυτί μέν, εἰς ἀνατροπὴν τῆς παρ᾽ ἐκείνοις ἀνοσιότητα; ένομοθετεῖτο πάλαι. Καθορίζει δὲ θάνατον τοῦ μετα- πείθειν ἐθέλοντος τὸν ἐρηρεισμένον, καὶ τῆς ἀληθείας τὴν γνῶσιν φιλοθέως εἰσδεδεγμένον. Εφη γὰρ οὕτω πάλιν· . Ἐὰν δὲ ἀναστῇ ἐν σοὶ προφήτης ἢ ἐνυπνια ζόμενος τὸ ἐνύπνιον, καὶ δῷ σοι σημείον ἢ τέρας, καὶ έλθῃ τὸ σημεῖον ἢ τὸ τέρας, ὅ ἐλάλησε προς σε, λέ γων· Πορευθῶμεν καὶ λατρεύσωμεν θεοῖς ἑτέροις οὓς οὐκ οἴδατε, οὐκ ἀκούσεσθε τῶν λόγων τοῦ προφήτου ἐκείνου ἢ τοῦ ἐνυπνιαζομένου τὸ ἐνύπνιον ἐκεῖνο, ὅτι πειράζει Κύριος ὁ Θεός σου ὑμᾶς τοῦ εἰδέναι, εἰ ἀγαπᾶτε τὸν Θεὸν ὑμῶν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας ὑμῶν, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς ὑμῶν· ὀπίσω Κυρίου τοῦ Θεοῦ ὑμῶν πορεύσεσθε, καὶ τοῦτον φοβηθήσεσθε, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φυλάξεσθε, καὶ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκού σεσθε, καὶ αὐτῷ δουλεύσετε, καὶ αὐτῷ προστεθή σεσθε. Καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖνος ἢ ὁ τὸ ἐνύπνιον ἐνυπνιαζόμενος ἐκεῖνος, ἀποθανεῖται· ἐλάλησε μέρ ἀποπλανῆσαί τε ἀπὸ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου. • Ως ὅσιός τε καὶ Θεῷ πρέπων ὁ νόμος ! Εἰ γάρ τοι τοῖς τῶν σωμάτων φονευταῖς πάντη τε καὶ πάντως τὸ ἐκτεθνάναι δεῖν ἔψεται κατὰ νόμους, πῶς ἂν οὐχὶ κινδυνεύσειεν εἰκότως ὁ ψυχῇ τὴν ὀλέθριον ἐπι φέρων πλάνησιν, καὶ βόθροις τῆς ἀπωλείας ἐνιείς τὴν ἀμείνω σώματος, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν; Χρῆναι μὲν δὴ τὴν ἐφ' αίματι πράττεσθαι δίκην, τὸν ἀπατεῶνα καὶ βωμολόχον, ἐδικαίων Θεός· 1-5. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. suos et filias suas comburunt igni diis suis”. » B Lene prohibet omnino legislator ne errantium ri. tus imitentur, et ab impia illa liberorum cæde rece- dere jubet, illosque sanguinis cupidos, et falsi no- minis deos corruptores ac perditores humani generis esse coarguit, qui teterrime, præ sua libi- dine, ipsa quoque necessariæ benevolentiæ jura con- temnant : • Creavit enim omnia Deus, ut essent, et salutares sunt generationes mundi, et non est in- ferorum regnum in terra. Invidia vero diaboli mors introivit in mundum”. » Ac divina quidem voluntas evertit mortem, interitumque destruit, et ea quæ sunt, perire non patitur; creavit enim, ut essent, omnia, sicut scriptum est : qui vero demonum cu- piditate tanquam retibus ad errorem pertracti sunt, eorum interitum, qui, ut viverent, sunt editi; eo- rumque mortem, qui, ut essent, creati sunt, velut condimenta quædam et odoratissima thymiamata Satanæ offerunt. Pulcherrime igitur illorum mores gravissimis criminibus esse plenos ostendit, viola - rique apud eos naturam, optabilisque erga liberos amoris jura conculcari; ut auditorum animum in- genuum, et vitiorum inimicum, ad ea amplectenda, fortiterque arripienda, quæ ipse vellet ac juberet, aptissime transferat. Atque hac ad illorum impieta- tem evertendam olim edicta sunt. Supremo praeter- ca supplicio sanxit, si quis confirmatum hominem et qui veritatis cognitionem pie suscepisset, a sen- tentia deducere tentasset. Sic enim rursus ait : • Quod si surrexerit in medio tui propheta, vel som C nians somnium,et dederit tibi signum aut prodigium, et venerit signum aut prodigium quod locutus fuc- rit ad te, dicens: Eamus, et serviamus diis alienis, quos non novistis: non audietis verba pro- phetæ illius, aut ejus qui somniavit somnium ; quia tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat an diliga- is Dominum Deum vestrum ex toto corde vestro, et ex tota anima vestra : post Dominum Deum ve- strum ambulabitis, et ipsum timebitis, et mandata ejus custodietis, et vocem ejus audietis, et illi ser- vietis, et illi adhærebilis; et propheta ille, vel qui somnium somniavit, morietur : locutus est enim ut abduceret te a Domino Deo tuo ”. › Quam justa est hæc lex, ac Deo conveniens! Nam si corporum occi- soribus omnino mori necesse est secundum leges, D quomodo non æquissimum est ut idem discrimen sub- eat, qui animo perniciosum errorem invexerit, et eum qui, juxta Salvatoris ipsius vocem, corpore præstan- tior est, in perditionis foveas conjecerit? Justissimum igitnr putavit Deus ut extremo supplicio lueret pœ- nas deceptor et impostor; eamdemque similiter pœ- nam adversus eos constituit, qui levem mobilemque animum ejusmodi hominibus adhibuissent. Cui enim, inquit, effugere licebat, ad veritatem vigilanti animo respicienti, is quam ob causam sponte ad perni- ciem refugit? ‹ Quod si inventus fuerit in una ur- * Deut. sus, 29. * Sap. 1, 44; n, 26. * Deut. xun, . (1) Sic codex Vaticanus; codex Sirleti, ονόματα.

Α θεοῖς αὐτῶν, ποιήσω καὶ ἐγώ· οὐ ποιήσῃς οὕτω Κυ ρίῳ τῷ Θεῷ σου· τὰ γὰρ βδελύγματα, ὁ Κύριος ἐμβο σησεν, ἐποίησαν τοῖς θεοῖς αὐτῶν, ὅτι καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας αὐτῶν κατακαίουσιν ἐν πυρὶ τοῖς θεοῖς αὐτῶν. » Εὖ γε ὁ νομοθέτης ἀπο φάσκει παντελῶς τῶν πλανωμένων τὴν μίμησιν, και ἀποφοιτᾷν εὖ μάλα κελεύει τῆς ἀνηλεούς τῶν τέκνω σφαγῆς. Φθόρους δὲ καὶ λυμεώνας τῆς ἀνθρωπότητας τοὺς φιλαιμάτους τε καὶ ψευδωνύμους ἐλέγχει θεούς καὶ αὐτοὺς ἀγρίως τοὺς τῆς ἀναγκαίας φιλοστοργίας ἀτιμάζοντας νόμους, διά γε τὸ σφίσι δοκοῦν· . Εκτισε μὲν γὰρ εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα Θεὸς, καὶ σωτή ριοι αἱ γενέσεις τοῦ κόσμου, καὶ οὐκ ἔστιν οίδου βα σίλειον ἐπὶ γῆς. Φθόνῳ δὲ διαβόλου θάνατος εἰς τὴν κόσμον εἰσῆλθεν. » Καὶ ἡ μὲν θεία θέλησις ἀνατρέπει θάνατον, καὶ καταλύει φθοράν· καὶ τὸ οὐκ εἶναι τὰ ὄντα (1), μισεῖ· ἔκτισε γὰρ εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα, καθὰ γέγραπται. Οἱ δὲ ταῖς τῶν δαιμονίων πλεον εξίαις σεσαγηνευμένοι πρὸς πλάνησιν, καθάπερ ἡδύ- σματα, καὶ τῶν ὅτι μάλιστα χρηστῶν καὶ εὐοσμοτάτων θυμιαμάτων, προσκομίζουσι τῷ Σατανᾷ τῶν ἐπὶ ζωή γεγονότων τὸν ὄλεθρον, καὶ τῶν ἐκτισμένων εἰς τὸ εἶναι, τὸν θάνατον. Εὐφυέστατα τοίνυν, τῆς ἐσχέ της δεῖξαι διαβολῆς τὰ παρ' ἐκείνοις ἔμπλεων ήταν λήθη καὶ φύσιν ἀδικουμένην, καὶ τῆς πολυεύκτου φιλοπαιδίας πεπατημένους θεσμούς, μετασοδῶν εἰ μάλα τὸν εὐγενῆ καὶ μισόκακον νοῦν τῶν ἀκροωμέν νων ἐπὶ τὸ χρῆναι τιμὴν καὶ ἀνθελέσθαι γοργώς ἅπερ ἂν αὐτὸς βούλοιτό τε καὶ λέγοι. Καὶ ταυτί μέν, εἰς ἀνατροπὴν τῆς παρ᾽ ἐκείνοις ἀνοσιότητα; ένομοθετεῖτο πάλαι. Καθορίζει δὲ θάνατον τοῦ μετα- πείθειν ἐθέλοντος τὸν ἐρηρεισμένον, καὶ τῆς ἀληθείας τὴν γνῶσιν φιλοθέως εἰσδεδεγμένον. Εφη γὰρ οὕτω πάλιν· . Ἐὰν δὲ ἀναστῇ ἐν σοὶ προφήτης ἢ ἐνυπνια ζόμενος τὸ ἐνύπνιον, καὶ δῷ σοι σημείον ἢ τέρας, καὶ έλθῃ τὸ σημεῖον ἢ τὸ τέρας, ὅ ἐλάλησε προς σε, λέ γων· Πορευθῶμεν καὶ λατρεύσωμεν θεοῖς ἑτέροις οὓς οὐκ οἴδατε, οὐκ ἀκούσεσθε τῶν λόγων τοῦ προφήτου ἐκείνου ἢ τοῦ ἐνυπνιαζομένου τὸ ἐνύπνιον ἐκεῖνο, ὅτι πειράζει Κύριος ὁ Θεός σου ὑμᾶς τοῦ εἰδέναι, εἰ ἀγαπᾶτε τὸν Θεὸν ὑμῶν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας ὑμῶν, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς ὑμῶν· ὀπίσω Κυρίου τοῦ Θεοῦ ὑμῶν πορεύσεσθε, καὶ τοῦτον φοβηθήσεσθε, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φυλάξεσθε, καὶ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκού σεσθε, καὶ αὐτῷ δουλεύσετε, καὶ αὐτῷ προστεθή σεσθε. Καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖνος ἢ ὁ τὸ ἐνύπνιον ἐνυπνιαζόμενος ἐκεῖνος, ἀποθανεῖται· ἐλάλησε μέρ ἀποπλανῆσαί τε ἀπὸ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου. • Ως ὅσιός τε καὶ Θεῷ πρέπων ὁ νόμος ! Εἰ γάρ τοι τοῖς τῶν σωμάτων φονευταῖς πάντη τε καὶ πάντως τὸ ἐκτεθνάναι δεῖν ἔψεται κατὰ νόμους, πῶς ἂν οὐχὶ κινδυνεύσειεν εἰκότως ὁ ψυχῇ τὴν ὀλέθριον ἐπι φέρων πλάνησιν, καὶ βόθροις τῆς ἀπωλείας ἐνιείς τὴν ἀμείνω σώματος, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν; Χρῆναι μὲν δὴ τὴν ἐφ' αίματι πράττεσθαι δίκην, τὸν ἀπατεῶνα καὶ βωμολόχον, ἐδικαίων Θεός· 1-5. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. suos et filias suas comburunt igni diis suis”. » B Lene prohibet omnino legislator ne errantium ri. tus imitentur, et ab impia illa liberorum cæde rece- dere jubet, illosque sanguinis cupidos, et falsi no- minis deos corruptores ac perditores humani generis esse coarguit, qui teterrime, præ sua libi- dine, ipsa quoque necessariæ benevolentiæ jura con- temnant : • Creavit enim omnia Deus, ut essent, et salutares sunt generationes mundi, et non est in- ferorum regnum in terra. Invidia vero diaboli mors introivit in mundum”. » Ac divina quidem voluntas evertit mortem, interitumque destruit, et ea quæ sunt, perire non patitur; creavit enim, ut essent, omnia, sicut scriptum est : qui vero demonum cu- piditate tanquam retibus ad errorem pertracti sunt, eorum interitum, qui, ut viverent, sunt editi; eo- rumque mortem, qui, ut essent, creati sunt, velut condimenta quædam et odoratissima thymiamata Satanæ offerunt. Pulcherrime igitur illorum mores gravissimis criminibus esse plenos ostendit, viola - rique apud eos naturam, optabilisque erga liberos amoris jura conculcari; ut auditorum animum in- genuum, et vitiorum inimicum, ad ea amplectenda, fortiterque arripienda, quæ ipse vellet ac juberet, aptissime transferat. Atque hac ad illorum impieta- tem evertendam olim edicta sunt. Supremo praeter- ca supplicio sanxit, si quis confirmatum hominem et qui veritatis cognitionem pie suscepisset, a sen- tentia deducere tentasset. Sic enim rursus ait : • Quod si surrexerit in medio tui propheta, vel som C nians somnium,et dederit tibi signum aut prodigium, et venerit signum aut prodigium quod locutus fuc- rit ad te, dicens: Eamus, et serviamus diis alienis, quos non novistis: non audietis verba pro- phetæ illius, aut ejus qui somniavit somnium ; quia tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat an diliga- is Dominum Deum vestrum ex toto corde vestro, et ex tota anima vestra : post Dominum Deum ve- strum ambulabitis, et ipsum timebitis, et mandata ejus custodietis, et vocem ejus audietis, et illi ser- vietis, et illi adhærebilis; et propheta ille, vel qui somnium somniavit, morietur : locutus est enim ut abduceret te a Domino Deo tuo ”. › Quam justa est hæc lex, ac Deo conveniens! Nam si corporum occi- soribus omnino mori necesse est secundum leges, D quomodo non æquissimum est ut idem discrimen sub- eat, qui animo perniciosum errorem invexerit, et eum qui, juxta Salvatoris ipsius vocem, corpore præstan- tior est, in perditionis foveas conjecerit? Justissimum igitnr putavit Deus ut extremo supplicio lueret pœ- nas deceptor et impostor; eamdemque similiter pœ- nam adversus eos constituit, qui levem mobilemque animum ejusmodi hominibus adhibuissent. Cui enim, inquit, effugere licebat, ad veritatem vigilanti animo respicienti, is quam ob causam sponte ad perni- ciem refugit? ‹ Quod si inventus fuerit in una ur- * Deut. sus, 29. * Sap. 1, 44; n, 26. * Deut. xun, . (1) Sic codex Vaticanus; codex Sirleti, ονόματα.

Α θεοῖς αὐτῶν, ποιήσω καὶ ἐγώ· οὐ ποιήσῃς οὕτω Κυ ρίῳ τῷ Θεῷ σου· τὰ γὰρ βδελύγματα, ὁ Κύριος ἐμβο σησεν, ἐποίησαν τοῖς θεοῖς αὐτῶν, ὅτι καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας αὐτῶν κατακαίουσιν ἐν πυρὶ τοῖς θεοῖς αὐτῶν. » Εὖ γε ὁ νομοθέτης ἀπο φάσκει παντελῶς τῶν πλανωμένων τὴν μίμησιν, και ἀποφοιτᾷν εὖ μάλα κελεύει τῆς ἀνηλεούς τῶν τέκνω σφαγῆς. Φθόρους δὲ καὶ λυμεώνας τῆς ἀνθρωπότητας τοὺς φιλαιμάτους τε καὶ ψευδωνύμους ἐλέγχει θεούς καὶ αὐτοὺς ἀγρίως τοὺς τῆς ἀναγκαίας φιλοστοργίας ἀτιμάζοντας νόμους, διά γε τὸ σφίσι δοκοῦν· . Εκτισε μὲν γὰρ εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα Θεὸς, καὶ σωτή ριοι αἱ γενέσεις τοῦ κόσμου, καὶ οὐκ ἔστιν οίδου βα σίλειον ἐπὶ γῆς. Φθόνῳ δὲ διαβόλου θάνατος εἰς τὴν κόσμον εἰσῆλθεν. » Καὶ ἡ μὲν θεία θέλησις ἀνατρέπει θάνατον, καὶ καταλύει φθοράν· καὶ τὸ οὐκ εἶναι τὰ ὄντα (1), μισεῖ· ἔκτισε γὰρ εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα, καθὰ γέγραπται. Οἱ δὲ ταῖς τῶν δαιμονίων πλεον εξίαις σεσαγηνευμένοι πρὸς πλάνησιν, καθάπερ ἡδύ- σματα, καὶ τῶν ὅτι μάλιστα χρηστῶν καὶ εὐοσμοτάτων θυμιαμάτων, προσκομίζουσι τῷ Σατανᾷ τῶν ἐπὶ ζωή γεγονότων τὸν ὄλεθρον, καὶ τῶν ἐκτισμένων εἰς τὸ εἶναι, τὸν θάνατον. Εὐφυέστατα τοίνυν, τῆς ἐσχέ της δεῖξαι διαβολῆς τὰ παρ' ἐκείνοις ἔμπλεων ήταν λήθη καὶ φύσιν ἀδικουμένην, καὶ τῆς πολυεύκτου φιλοπαιδίας πεπατημένους θεσμούς, μετασοδῶν εἰ μάλα τὸν εὐγενῆ καὶ μισόκακον νοῦν τῶν ἀκροωμέν νων ἐπὶ τὸ χρῆναι τιμὴν καὶ ἀνθελέσθαι γοργώς ἅπερ ἂν αὐτὸς βούλοιτό τε καὶ λέγοι. Καὶ ταυτί μέν, εἰς ἀνατροπὴν τῆς παρ᾽ ἐκείνοις ἀνοσιότητα; ένομοθετεῖτο πάλαι. Καθορίζει δὲ θάνατον τοῦ μετα- πείθειν ἐθέλοντος τὸν ἐρηρεισμένον, καὶ τῆς ἀληθείας τὴν γνῶσιν φιλοθέως εἰσδεδεγμένον. Εφη γὰρ οὕτω πάλιν· . Ἐὰν δὲ ἀναστῇ ἐν σοὶ προφήτης ἢ ἐνυπνια ζόμενος τὸ ἐνύπνιον, καὶ δῷ σοι σημείον ἢ τέρας, καὶ έλθῃ τὸ σημεῖον ἢ τὸ τέρας, ὅ ἐλάλησε προς σε, λέ γων· Πορευθῶμεν καὶ λατρεύσωμεν θεοῖς ἑτέροις οὓς οὐκ οἴδατε, οὐκ ἀκούσεσθε τῶν λόγων τοῦ προφήτου ἐκείνου ἢ τοῦ ἐνυπνιαζομένου τὸ ἐνύπνιον ἐκεῖνο, ὅτι πειράζει Κύριος ὁ Θεός σου ὑμᾶς τοῦ εἰδέναι, εἰ ἀγαπᾶτε τὸν Θεὸν ὑμῶν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας ὑμῶν, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς ὑμῶν· ὀπίσω Κυρίου τοῦ Θεοῦ ὑμῶν πορεύσεσθε, καὶ τοῦτον φοβηθήσεσθε, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φυλάξεσθε, καὶ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκού σεσθε, καὶ αὐτῷ δουλεύσετε, καὶ αὐτῷ προστεθή σεσθε. Καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖνος ἢ ὁ τὸ ἐνύπνιον ἐνυπνιαζόμενος ἐκεῖνος, ἀποθανεῖται· ἐλάλησε μέρ ἀποπλανῆσαί τε ἀπὸ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου. • Ως ὅσιός τε καὶ Θεῷ πρέπων ὁ νόμος ! Εἰ γάρ τοι τοῖς τῶν σωμάτων φονευταῖς πάντη τε καὶ πάντως τὸ ἐκτεθνάναι δεῖν ἔψεται κατὰ νόμους, πῶς ἂν οὐχὶ κινδυνεύσειεν εἰκότως ὁ ψυχῇ τὴν ὀλέθριον ἐπι φέρων πλάνησιν, καὶ βόθροις τῆς ἀπωλείας ἐνιείς τὴν ἀμείνω σώματος, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν; Χρῆναι μὲν δὴ τὴν ἐφ' αίματι πράττεσθαι δίκην, τὸν ἀπατεῶνα καὶ βωμολόχον, ἐδικαίων Θεός· 1-5. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. suos et filias suas comburunt igni diis suis”. » B Lene prohibet omnino legislator ne errantium ri. tus imitentur, et ab impia illa liberorum cæde rece- dere jubet, illosque sanguinis cupidos, et falsi no- minis deos corruptores ac perditores humani generis esse coarguit, qui teterrime, præ sua libi- dine, ipsa quoque necessariæ benevolentiæ jura con- temnant : • Creavit enim omnia Deus, ut essent, et salutares sunt generationes mundi, et non est in- ferorum regnum in terra. Invidia vero diaboli mors introivit in mundum”. » Ac divina quidem voluntas evertit mortem, interitumque destruit, et ea quæ sunt, perire non patitur; creavit enim, ut essent, omnia, sicut scriptum est : qui vero demonum cu- piditate tanquam retibus ad errorem pertracti sunt, eorum interitum, qui, ut viverent, sunt editi; eo- rumque mortem, qui, ut essent, creati sunt, velut condimenta quædam et odoratissima thymiamata Satanæ offerunt. Pulcherrime igitur illorum mores gravissimis criminibus esse plenos ostendit, viola - rique apud eos naturam, optabilisque erga liberos amoris jura conculcari; ut auditorum animum in- genuum, et vitiorum inimicum, ad ea amplectenda, fortiterque arripienda, quæ ipse vellet ac juberet, aptissime transferat. Atque hac ad illorum impieta- tem evertendam olim edicta sunt. Supremo praeter- ca supplicio sanxit, si quis confirmatum hominem et qui veritatis cognitionem pie suscepisset, a sen- tentia deducere tentasset. Sic enim rursus ait : • Quod si surrexerit in medio tui propheta, vel som C nians somnium,et dederit tibi signum aut prodigium, et venerit signum aut prodigium quod locutus fuc- rit ad te, dicens: Eamus, et serviamus diis alienis, quos non novistis: non audietis verba pro- phetæ illius, aut ejus qui somniavit somnium ; quia tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat an diliga- is Dominum Deum vestrum ex toto corde vestro, et ex tota anima vestra : post Dominum Deum ve- strum ambulabitis, et ipsum timebitis, et mandata ejus custodietis, et vocem ejus audietis, et illi ser- vietis, et illi adhærebilis; et propheta ille, vel qui somnium somniavit, morietur : locutus est enim ut abduceret te a Domino Deo tuo ”. › Quam justa est hæc lex, ac Deo conveniens! Nam si corporum occi- soribus omnino mori necesse est secundum leges, D quomodo non æquissimum est ut idem discrimen sub- eat, qui animo perniciosum errorem invexerit, et eum qui, juxta Salvatoris ipsius vocem, corpore præstan- tior est, in perditionis foveas conjecerit? Justissimum igitnr putavit Deus ut extremo supplicio lueret pœ- nas deceptor et impostor; eamdemque similiter pœ- nam adversus eos constituit, qui levem mobilemque animum ejusmodi hominibus adhibuissent. Cui enim, inquit, effugere licebat, ad veritatem vigilanti animo respicienti, is quam ob causam sponte ad perni- ciem refugit? ‹ Quod si inventus fuerit in una ur- * Deut. sus, 29. * Sap. 1, 44; n, 26. * Deut. xun, . (1) Sic codex Vaticanus; codex Sirleti, ονόματα.

ποινὴν δὲ τὴν ἴσην καταψηφίζεται καὶ τὸν εὐπαρά- φορόν τε καὶ ἔλαφρόν υποτεθεικότων τοῖς τοιοίσδε νοῦν. Ἐξὸν γὰρ εὐκόλως διαδράναι, φησίν, ἀνανή - φοντα πρὸς τὸ ἀληθὲς, ἐθελούσιον ἀνθ' ὅτου τὴν εἴς γε τὸ ἀδικοῦν ἀποδρομὴν ἐποιήσατο; « Ἐὰν δὲ εὑρεθῇ ἐν σοὶ ἐν μιᾷ τῶν πόλεών σου, ὧν Κύριος δ Θεός σου δίδωσί σοι, ἀνὴρ ἡ γυνή, ὅστις ποιήσει τὸ πονηρὸν ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, παρελθεῖν τὴν διαθήκην αὐτοῦ, καὶ ἀπελθόντες λατρεύσωσι θεοῖς ἑτέροις, καὶ προσκυνήσωσιν αὐτοῖς, τῷ ἡλίῳ ἢ τῇ σελήνῃ, ἢ παντὶ τῶν ἐκ τοῦ κόσμου τοῦ οὐρανοῦ, ἃ οὐ προσέταξέ σοι, καὶ οὐκ ἀνηγγέλη σοῦ, καὶ ἐκ· ζητήσει σφόδρα, καὶ ἰδοὺ ἀληθὲς γέγονε τὸ ῥῆμα, γεγένηται τὸ βδέλυγμα τοῦτο ἐν Ἰσραήλ· καὶ ἐξάξεις τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, ἢ τὴν γυναῖκα ἐκείνην, οξ τινες ἐποίησαν τὸ πρᾶγμα τὸ πονηρὸν τοῦτο, καὶ λι- Β θοβολήσετε αὐτοὺς ἐν λίθοις, καὶ τελευτήσουσιν· ἐπὶ δυσὶ μάρτυσιν ἢ ἐπὶ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθανεῖται ὁ ἀποθνήσκων· οὐκ ἀποθανεῖται ἐφ' ἑνὶ μάρτυρι καὶ ἡ χεὶρ τῶν μαρτύρων ἔσται ἐπ' αὐτῷ ἐν πρώτ τοις θανατῶσαι αὐτὸν, καὶ ἡ χεὶρ τοῦ παντὸς λαοῦ ἐπ' ἐσχάτων· καὶ ἐξαρεῖς τὸν πονηρὸν ἐξ ὑμῶν αὐ τῶν· » Θεοῦ γὰρ ἡδικημένου περὶ τὸ ἴδιον σέβασμα, τὸ ἐποικτείρειν οὐκ ἀσφαλές. Επιζήμιον δὲ κομιδῆ τὸ μὴ ἐν καιρῷ μαλακίζεσθαι πρὸς ἀνάνδρους φιλο αλληλίας· καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἔστιν ὅπερ ἔφη Κύριος • • Ο ἀγαπῶν πατέρα ή μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. » Εῤῥέτω γὰρ καὶ τότε νόμος φιλοστορ- γίας, καὶ φυσικῆς ἀγάπης οἰχέσθω δύναμις, καὶ πῶν ὁτιοῦν τῶν ἡκόντων εἰς φιλανθρωπίαν, καὶ ἵν᾿ οὕτως εἴπωμεν, δι' εὐσεβοῦς σκληρότητες θεραπευέσθω Θεός. "Η γάρ οὐχ ὅσιον εἶναι φής, τοὺς ἀπρο- φάσιστον ἔχοντας τὴν ἀπόστασιν, κολάζεσθαι δεῖν ἀφιλοικτειρμόνως, ὡς τὴν ἐπέκεινα πάντων καταλυ- ποῦντας δόξαν, καὶ ὑβρίζειν ἀφυλάκτως οὐ παραιτουμένους, ἂν ἦν δή που κρεῖττον ταῖς εἰς ἑδραιότητα κατευφραίνειν σπουδαῖς; ΠΑΛΛ. Ὅσιον, πῶς γὰρ ου; ΚΥΡ. Μεμνήσομαι δὲ διειπόντος αὐτοῦ τοῖς ἀρε χαιοτέροις· « Τί εὕροσαν οι πατέρες ὑμῶν ἐν ἐμοὶ πλημμέλημα, ὅτι ἀπέστησαν ἀπ' ἐμοῦ μακράν, καὶ ἐπορεύθησαν ὀπίσω τῶν ματαίων, καὶ ἐματαιώθη- σαν; » Κατατεθηπὼς δὲ ὥσπερ ἐπ' ἀκράτοις άμα θίαις τοὺς ἐξ Ισραήλ, ὧδέ πή φησιν· « Ἐξέστη δ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον ἡ γῆ σφό Έλα, λέγει Κύριος· ὅτι δύο πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου. Εμὲ ἐγκατέλιπε πηγὴν ὕδατος ζώντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυ νήσονται ὕδωρ συνέχειν. » Ευβουλίας γὰρ ἀπάτης ἀφαμαρτείν οιηθείην ἂν ἔγωγε, καὶ μάλα εἰκότως τοὺς, οι γε τῆς εἰς Θεὸν ἀποφοιτώντες λατρείας, τη κτίσει λατρεύουσι παρὰ τὸν Κτίστην καὶ Ποιητήν, βγουν ὅτι πρὸς αἰσχίω καταθρώσκοντες πλάνησιν, προσκυνοῦσι τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν· καί του ἦν εὐκόλως, εἴπερ ἔλοιντο φρονεῖν ὀρθῶς, τῆς ὑπὲρ πάντα καὶ ἀῤῥήτου φύσεως καταθεάσασθαι τὸ κάλε λος ἀπὸ κτίσεως κόσμου, καὶ ἐκ τῆς τῶν γεγονότων εὐρυθμίας τὸν ταξίαρχον καὶ ἡγεμόνα καὶ δημιουρ- γὸν τοῦδε τοῦ παντὸς ἐννοεῖν. ᾿Αλλὰ τὴν οὕτω σεπτήν τε καὶ ἀξιάγαστον γνώμην διαπτύσαντες, τινὲς τῶν το DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A bium tuarum, quas Dominus Deus tuus dat lili, vir : aut mulier quæ faciat malum in conspectu Domini tui, ut transgrediantur pactum ejus, et abeuntes ser vierint diis alienis, et adoraverint illos, solem vide- licet, aut lunam, aut quemvis alium ornatum coeli, quæ non præcepi tibi, neque annuntiata sunt tibi : et investigabis diligenter; et ecce verum factum est verbum, et facta est abominatio hæc in Israel : edu- ces hominem illum, vel mulierem illam, qui fecerunt rem banc malam, et lapidabitis eos lapidibus, et mo- rientur in duobus testibus, vel in tribus testibus morietur,qui moritur; non morietur in uno teste : et manus,, inquit, testium erit super ipsum in primis ad interficiendum eum, et manus totius populi in extremis et auferetis malum a vobis ipsis "., Dei namque cultu violato misericordia commoveri, mi- nime tutum est; sed in primis periculosum impor- tuno tempore ad mutuæ benevolentiæ ignaviam emol- firi : idque illud est, opinor, quod ait Christus: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus, Valeat enim eo tempore pietatis 181lex, recedat naturalis amoris vis, et ea omnia quæ- cunque ad hominum dilectionem spectant, et, ut ita dicamus, pia duritia colatur Deus. An vero non pium esse censes, qui nullam causam dicere possint cur defecerint, et in apostasin lapsi sint, eos sine ulla miseratione puniri; quippe qui illam supra omnia gloriam offendant, eumque tenere injuria afficere non vereantur, cui æquum erat stabilitatis studio lætitiam afferre? C D Jer. 11, 5. » Deut. xvn, seqq. Matth.x, 37. PALL. Prorsus pium : quidni? « CYR. Commemorabo autem ejus verba, priscis illis hominibus dicentis : • Quid invenerunt in me patres vestri delicti, quia recesserunt longe a me, et abierunt post vanitates, et vani facti sunt ?, Cum- que filioram Israel veluti meram stultitiam demira- retur, ait : « Obstupuit coelum super hoc, et inbor- ruit terra extra modum, dicit Dominus; quia duo mala fecit populus meus: me dereliquit fontem aquæ vivæ, et foderunt sibi lacus contritos, qui non pos- sunt aquam continere ". . Eos enim ab omni recto consilio aberrare, haud absurde censuerim, qui dis- cedentes a Dei cultu, creaturæ serviunt potius quam Creatori atque Conditori; aut ad turpiorem adhuc errorem delapsi, adorant opera manuum sua- rum : cum esset perfacile, si recte sapere voluissent, summæ illius et ineffabilis naturæ pulchritudinem contemplari, neque solum ex creatura mundi, sed etiam ex rerum quæ conditæ sunt concinnitate principem ac ducem et opificem hujus universitatis intelligere. Sed nonnulli e priscis illis hominibus consilium adeo suspiciendum et admirabile respuen- tes, aurea, ut est apud Graecos poetas, pro æreis per- * Ibid., 12, 15. -

ποινὴν δὲ τὴν ἴσην καταψηφίζεται καὶ τὸν εὐπαρά- φορόν τε καὶ ἔλαφρόν υποτεθεικότων τοῖς τοιοίσδε νοῦν. Ἐξὸν γὰρ εὐκόλως διαδράναι, φησίν, ἀνανή - φοντα πρὸς τὸ ἀληθὲς, ἐθελούσιον ἀνθ' ὅτου τὴν εἴς γε τὸ ἀδικοῦν ἀποδρομὴν ἐποιήσατο; « Ἐὰν δὲ εὑρεθῇ ἐν σοὶ ἐν μιᾷ τῶν πόλεών σου, ὧν Κύριος δ Θεός σου δίδωσί σοι, ἀνὴρ ἡ γυνή, ὅστις ποιήσει τὸ πονηρὸν ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, παρελθεῖν τὴν διαθήκην αὐτοῦ, καὶ ἀπελθόντες λατρεύσωσι θεοῖς ἑτέροις, καὶ προσκυνήσωσιν αὐτοῖς, τῷ ἡλίῳ ἢ τῇ σελήνῃ, ἢ παντὶ τῶν ἐκ τοῦ κόσμου τοῦ οὐρανοῦ, ἃ οὐ προσέταξέ σοι, καὶ οὐκ ἀνηγγέλη σοῦ, καὶ ἐκ· ζητήσει σφόδρα, καὶ ἰδοὺ ἀληθὲς γέγονε τὸ ῥῆμα, γεγένηται τὸ βδέλυγμα τοῦτο ἐν Ἰσραήλ· καὶ ἐξάξεις τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, ἢ τὴν γυναῖκα ἐκείνην, οξ τινες ἐποίησαν τὸ πρᾶγμα τὸ πονηρὸν τοῦτο, καὶ λι- Β θοβολήσετε αὐτοὺς ἐν λίθοις, καὶ τελευτήσουσιν· ἐπὶ δυσὶ μάρτυσιν ἢ ἐπὶ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθανεῖται ὁ ἀποθνήσκων· οὐκ ἀποθανεῖται ἐφ' ἑνὶ μάρτυρι καὶ ἡ χεὶρ τῶν μαρτύρων ἔσται ἐπ' αὐτῷ ἐν πρώτ τοις θανατῶσαι αὐτὸν, καὶ ἡ χεὶρ τοῦ παντὸς λαοῦ ἐπ' ἐσχάτων· καὶ ἐξαρεῖς τὸν πονηρὸν ἐξ ὑμῶν αὐ τῶν· » Θεοῦ γὰρ ἡδικημένου περὶ τὸ ἴδιον σέβασμα, τὸ ἐποικτείρειν οὐκ ἀσφαλές. Επιζήμιον δὲ κομιδῆ τὸ μὴ ἐν καιρῷ μαλακίζεσθαι πρὸς ἀνάνδρους φιλο αλληλίας· καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἔστιν ὅπερ ἔφη Κύριος • • Ο ἀγαπῶν πατέρα ή μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. » Εῤῥέτω γὰρ καὶ τότε νόμος φιλοστορ- γίας, καὶ φυσικῆς ἀγάπης οἰχέσθω δύναμις, καὶ πῶν ὁτιοῦν τῶν ἡκόντων εἰς φιλανθρωπίαν, καὶ ἵν᾿ οὕτως εἴπωμεν, δι' εὐσεβοῦς σκληρότητες θεραπευέσθω Θεός. "Η γάρ οὐχ ὅσιον εἶναι φής, τοὺς ἀπρο- φάσιστον ἔχοντας τὴν ἀπόστασιν, κολάζεσθαι δεῖν ἀφιλοικτειρμόνως, ὡς τὴν ἐπέκεινα πάντων καταλυ- ποῦντας δόξαν, καὶ ὑβρίζειν ἀφυλάκτως οὐ παραιτουμένους, ἂν ἦν δή που κρεῖττον ταῖς εἰς ἑδραιότητα κατευφραίνειν σπουδαῖς; ΠΑΛΛ. Ὅσιον, πῶς γὰρ ου; ΚΥΡ. Μεμνήσομαι δὲ διειπόντος αὐτοῦ τοῖς ἀρε χαιοτέροις· « Τί εὕροσαν οι πατέρες ὑμῶν ἐν ἐμοὶ πλημμέλημα, ὅτι ἀπέστησαν ἀπ' ἐμοῦ μακράν, καὶ ἐπορεύθησαν ὀπίσω τῶν ματαίων, καὶ ἐματαιώθη- σαν; » Κατατεθηπὼς δὲ ὥσπερ ἐπ' ἀκράτοις άμα θίαις τοὺς ἐξ Ισραήλ, ὧδέ πή φησιν· « Ἐξέστη δ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον ἡ γῆ σφό Έλα, λέγει Κύριος· ὅτι δύο πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου. Εμὲ ἐγκατέλιπε πηγὴν ὕδατος ζώντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυ νήσονται ὕδωρ συνέχειν. » Ευβουλίας γὰρ ἀπάτης ἀφαμαρτείν οιηθείην ἂν ἔγωγε, καὶ μάλα εἰκότως τοὺς, οι γε τῆς εἰς Θεὸν ἀποφοιτώντες λατρείας, τη κτίσει λατρεύουσι παρὰ τὸν Κτίστην καὶ Ποιητήν, βγουν ὅτι πρὸς αἰσχίω καταθρώσκοντες πλάνησιν, προσκυνοῦσι τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν· καί του ἦν εὐκόλως, εἴπερ ἔλοιντο φρονεῖν ὀρθῶς, τῆς ὑπὲρ πάντα καὶ ἀῤῥήτου φύσεως καταθεάσασθαι τὸ κάλε λος ἀπὸ κτίσεως κόσμου, καὶ ἐκ τῆς τῶν γεγονότων εὐρυθμίας τὸν ταξίαρχον καὶ ἡγεμόνα καὶ δημιουρ- γὸν τοῦδε τοῦ παντὸς ἐννοεῖν. ᾿Αλλὰ τὴν οὕτω σεπτήν τε καὶ ἀξιάγαστον γνώμην διαπτύσαντες, τινὲς τῶν το DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A bium tuarum, quas Dominus Deus tuus dat lili, vir : aut mulier quæ faciat malum in conspectu Domini tui, ut transgrediantur pactum ejus, et abeuntes ser vierint diis alienis, et adoraverint illos, solem vide- licet, aut lunam, aut quemvis alium ornatum coeli, quæ non præcepi tibi, neque annuntiata sunt tibi : et investigabis diligenter; et ecce verum factum est verbum, et facta est abominatio hæc in Israel : edu- ces hominem illum, vel mulierem illam, qui fecerunt rem banc malam, et lapidabitis eos lapidibus, et mo- rientur in duobus testibus, vel in tribus testibus morietur,qui moritur; non morietur in uno teste : et manus,, inquit, testium erit super ipsum in primis ad interficiendum eum, et manus totius populi in extremis et auferetis malum a vobis ipsis "., Dei namque cultu violato misericordia commoveri, mi- nime tutum est; sed in primis periculosum impor- tuno tempore ad mutuæ benevolentiæ ignaviam emol- firi : idque illud est, opinor, quod ait Christus: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus, Valeat enim eo tempore pietatis 181lex, recedat naturalis amoris vis, et ea omnia quæ- cunque ad hominum dilectionem spectant, et, ut ita dicamus, pia duritia colatur Deus. An vero non pium esse censes, qui nullam causam dicere possint cur defecerint, et in apostasin lapsi sint, eos sine ulla miseratione puniri; quippe qui illam supra omnia gloriam offendant, eumque tenere injuria afficere non vereantur, cui æquum erat stabilitatis studio lætitiam afferre? C D Jer. 11, 5. » Deut. xvn, seqq. Matth.x, 37. PALL. Prorsus pium : quidni? « CYR. Commemorabo autem ejus verba, priscis illis hominibus dicentis : • Quid invenerunt in me patres vestri delicti, quia recesserunt longe a me, et abierunt post vanitates, et vani facti sunt ?, Cum- que filioram Israel veluti meram stultitiam demira- retur, ait : « Obstupuit coelum super hoc, et inbor- ruit terra extra modum, dicit Dominus; quia duo mala fecit populus meus: me dereliquit fontem aquæ vivæ, et foderunt sibi lacus contritos, qui non pos- sunt aquam continere ". . Eos enim ab omni recto consilio aberrare, haud absurde censuerim, qui dis- cedentes a Dei cultu, creaturæ serviunt potius quam Creatori atque Conditori; aut ad turpiorem adhuc errorem delapsi, adorant opera manuum sua- rum : cum esset perfacile, si recte sapere voluissent, summæ illius et ineffabilis naturæ pulchritudinem contemplari, neque solum ex creatura mundi, sed etiam ex rerum quæ conditæ sunt concinnitate principem ac ducem et opificem hujus universitatis intelligere. Sed nonnulli e priscis illis hominibus consilium adeo suspiciendum et admirabile respuen- tes, aurea, ut est apud Graecos poetas, pro æreis per- * Ibid., 12, 15. -

παρ' Έλλησι ποιητές (1). Το γάρ τοι χρῆναι μεθέντε; Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν προσκυνεῖν, μειρακιωδῶς ἐτρά ποντο πρὸς ἀνόνητον εἰκαιολατρείαν (3)· αἰσχύνην καὶ γέλωτα τῆς ἑαυτῶν καταχέοντες κεφαλῆς καὶ επικουρίας τῆς ἄνωθεν αὐτόκλητον ᾑρημένος τὴν ἀπόπτωσιν. Καὶ γοῦν ἔφη Θεός· ο Ὣς αἰσχύνη κλέπτου ὅταν ἀλῷ, οὕτως αἰσχυνθήσονται οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ αὐτοὶ, καὶ οἱ βασιλεῖς αὐτῶν, καὶ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν, καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῶν, καὶ οἱ προφῆται αὐτῶν· τῷ ξύλῳ εἶπαν, ὅτι Πατήρ μου εἶ σύ, καὶ τῷ λίθῳ· Σὺ ἐγέννησάς με. Καὶ ἔστρεψαν ἐπ' ἐμὲ νῶτα, καὶ οὐ πρόσωπα αὐτῶν· καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῶν κακῶν αὐτῶν ἐροῦσιν· ᾿Ανάστα καὶ σῶσον ἡμᾶς. Και που εἰσὶν οἱ θεοί σου, οὓς ἐποίησας σαυτῷ; Εἰ ἀναστή ἀρχαιοτέρων, χρύσεα χαλκείων ἠλλάξαντο, κατὰ τοὺς σονται καὶ σώσουσί σε ἐν τῷ καιρῷ τῆς κακώσεώς σου; ὅτι κατὰ ἀριθμὸν τῶν πόλεων σου ἦσαν θεοί σου, Ἰούδα, καὶ κατὰ ἀριθμὸν διόδων της Ιερου- σαλήμ, ἔθνον τῷ Βαάλ. Ινατί λαλεῖτε πρός με; Πάντες ὑμεῖς ἡνομήσατε εἰς ἐμὲ, λέγει Κύριος. ο ΠΑΛΛ. Δεινόν γε ὡς ἀληθῶς τὸ χρῆμα, ὦ τάν. ΚΥΡ. 'Αλλ' ὁ μέν τις ἔσθ' ὅτε τῶν τελούντων ἐν ἡμῖν, ἐρηρεισμένος δὲ οὔπω λίαν, κατάπλαστο, θ καὶ νόθην τὴν εἰς Χριστὸν ἐπιτηδεύσας ἀγάπησιν, καὶ οἷος ὥσπερ κώδιον ἑαυτῷ περιτιθεὶς τὸ δοκεῖν εἶναι θεοφιλής, πικρὸν καὶ ἀνόσιον ἔσται θηρίον. κέρκωψ τε καὶ ἀλλοπρόσαλλος, ὡς οἴκοι καὶ νυκτί, φημὶ δὴ τὸ λεληθότως, ταῖς τῶν δαιμονίων προσκεί σθαι λατρείαις, οἴεσθαι δέ που κατὰ τὸ εἰκὸς, καὶ αὐτὸν δύνασθαι διαδράναι Θεὸν, καὶ τὸν τῆς ἀῤῥήτων φύσεως παραλογίσασθαι νοῦν. Ἐκδείξῃ δ' ἄν τις καὶ λίαν ἀμογητί, τὸν ἦγε ταυτί πάρεστι φρονεῖν, τῆς Ἑλλήνων ἀβελτηρίας τὰ αἰσχίω βεβουλημένον. Τοῖς μὲν γὰρ παρ' Ελλησι σοφοῖς κτιστὸν καὶ γεννητὸν ὄντα, πάντ' ἐφορᾷν καὶ πάντ' ἐπακούειν, ὀρθῶς ἔχειν ἐδόκει τὸν ἥλιον (3), τον φωστῆρα τὸν μέγαν, καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ πεποιημένον παρὰ Θεοῦ· ᾤοντο γὰρ δεῖν τὸ ἐν Θεοῦ τάξει παρειλημμένον, τοῖς τῆς θείας φύσεως καταπλουτεῖν ἀξιώμασιν. Αξίωμα δι τῆς ἀνωτάτω φύσεως, τὰ πάντα εἰδέναι καὶ καθορᾷν. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἐν τούτοις· ἡμῖν δὲ θεὸς ἐπεφώνει πάλαι· ο Θεός εγγίζων ἐγώ εἰμι, λέγει Κύριος, καὶ οὐχὶ Θεὸς πόρρωθεν· μὴ ἀπ' ἐμοῦ κρυβήσεταί τι; ο Λάθοι γὰρ οὐδὲν τόν γε ἀληθῶς φύσει Θεόν. Καὶ μυσταγωγείτω ὁ μακάριος Δαβὶδ λέγων· « Σύνετε δή, δ ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί, ποτὲ φρονήσατε· ὁ φυτεύσας τὸ οὖς, οὐκ ἀκούσει; καὶ ὁ πλάσας όφθαλ- μούς, οὐχὶ κατανοεί; » Εφασκον, οἶμαι, τινὲς ἐξ ἀσυν εσίας· « Οὐκ ὄψεται Κύριος, οὐδ᾽ οὐ συνήσει ὁ Θεὸς Ἰακώβ. ο "Η οὐκ ἠλίθιον κομιδῇ, τὸ μήτε εἰδέναι λέγειν τὴν τῆς γνώσεως χορηγόν, μήτε μὴν ἐπαίειν οίεσθαι, τὸν τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι τὸ χρῆμα δι δόντα ; Χρύσεα χαλκείων, ἑκατόμβοι εννεαβοίων. Φωλόν λατρείαν. οι 'Ηέλιός θ' δς πάντ' ἐφορᾷς καὶ πάντ' ἐπακούεις. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mutaverunt. Quare, abjecta Dei, qui secundum na- A turam est, adoratione pueriliter conversi sunt ad inutilem et vanum idolorum cultum. Itaque dedecus risu dignum suo capiti asperserunt, suaque sponte superni auxilii destitutionem amplexi sunt. Ideoque dixit Deus : Ut dedecus furis cum deprehensus fue rit, sic erubescent filii Israel, ipsi, et reges eorum, et principes ipsorum, et sacerdotes eorum, et pro- phetæ eorum: ligno dixerunt : Pater meus es tu; et lapidi: Tu genuisti me. Et verterunt ad me terga, et non facies suas; et in tempore malorum suo- rum dicent : Surge, et salva nos. Et ubi sunt dii tui, quos fecisti tibi ipsi? Si surgent et salvabunt te in tempore afflictionis tuæ? quia juxta numnerum ur- bium tuarum erant dii tui, Juda; et juxta numerum viarum Jerusalem, sacrificabant Baal. Cur loquimini B ad me? Omnes vos impie egistis, et omnes vos inique fecistis in me, dicit Dominus 78. . PALL. Grave revera crimen, Cyrille. C CYR. Sed est aliquis, ut opinor, nonnunquam e nostro quoque numero adhuc non admodum confir- matus, qui fucatam ac simulatam erga Christum charitatem sectetur, et ovis quodammodo pellem sibi circumposuerit, nempe ut ad speciem esse Dei amator videatur, cum terra sit, et immanis bellua, malignus item ac varius; adeo ut domi quidem ac de nocte, latenter, inquam, dæmoniorum culturæ sit deditus ; idem tamen, ut verisimile est, pulet se posse Deum quoque ipsum effugere, et illam ineffa- bilis illius naturæ intelligentiam fallere. Facile au- tem ostendi potest, qui ita sentiat, eum gentilium quoque stultitia turpiora cogitare. Nam Græcorum sapientibus sol, qui conditus ac factus est, luminare, inquam, illud magnum, et ad hoc ipsum a Deo con- ditum, jure optimo omnia aspicere et omnia exau- dire videbatur: putabant enim, quod pro Deo susci- peretur, id divinæ naturæ proprietatibus præditum esse oportere : est autem summæ naturæ proprietas, omnia scire atque perspicere. Sed illi quidem ita sentiebant: ad nos vero Deus olim clamabat: ‹ Deus propinquans ego sum, dicit Dominus, et non Deus de longe : et a me abscondetur aliquid r? » Nihil enim latere potest eum qui natura vereque Deus D est. Idque divinus David nos docebit dicens : c In- telligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite : qui plantavit aurem, non audiet? et qui finxit oculum, non considerat **?, Dicebant enim scilicet nonnulli præ stultitia : « Non videbit Dominus, ne- que intelliget Deus Jacob "., Annon desipientiæ summa est dicere, minime eum scire, qui cognitio- nis tributor sit; ac putare eum non exaudire, qui hunc sensum rebus à se conditis dederit? ** Jer. 11, 26-29. " Jer. xxIII, 25. so Psal. xc, 8, 9. Ibid., 7. memnonem in fœdere Solem invocantem fecit : (1) Homerus Iliad. τ' : (2) Cod. Vat., εἰδωλολατρείαν. Superius idem cod., (3) Homerum intelligit, qui Iliados tertio Aga-

παρ' Έλλησι ποιητές (1). Το γάρ τοι χρῆναι μεθέντε; Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν προσκυνεῖν, μειρακιωδῶς ἐτρά ποντο πρὸς ἀνόνητον εἰκαιολατρείαν (3)· αἰσχύνην καὶ γέλωτα τῆς ἑαυτῶν καταχέοντες κεφαλῆς καὶ επικουρίας τῆς ἄνωθεν αὐτόκλητον ᾑρημένος τὴν ἀπόπτωσιν. Καὶ γοῦν ἔφη Θεός· ο Ὣς αἰσχύνη κλέπτου ὅταν ἀλῷ, οὕτως αἰσχυνθήσονται οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ αὐτοὶ, καὶ οἱ βασιλεῖς αὐτῶν, καὶ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν, καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῶν, καὶ οἱ προφῆται αὐτῶν· τῷ ξύλῳ εἶπαν, ὅτι Πατήρ μου εἶ σύ, καὶ τῷ λίθῳ· Σὺ ἐγέννησάς με. Καὶ ἔστρεψαν ἐπ' ἐμὲ νῶτα, καὶ οὐ πρόσωπα αὐτῶν· καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῶν κακῶν αὐτῶν ἐροῦσιν· ᾿Ανάστα καὶ σῶσον ἡμᾶς. Και που εἰσὶν οἱ θεοί σου, οὓς ἐποίησας σαυτῷ; Εἰ ἀναστή ἀρχαιοτέρων, χρύσεα χαλκείων ἠλλάξαντο, κατὰ τοὺς σονται καὶ σώσουσί σε ἐν τῷ καιρῷ τῆς κακώσεώς σου; ὅτι κατὰ ἀριθμὸν τῶν πόλεων σου ἦσαν θεοί σου, Ἰούδα, καὶ κατὰ ἀριθμὸν διόδων της Ιερου- σαλήμ, ἔθνον τῷ Βαάλ. Ινατί λαλεῖτε πρός με; Πάντες ὑμεῖς ἡνομήσατε εἰς ἐμὲ, λέγει Κύριος. ο ΠΑΛΛ. Δεινόν γε ὡς ἀληθῶς τὸ χρῆμα, ὦ τάν. ΚΥΡ. 'Αλλ' ὁ μέν τις ἔσθ' ὅτε τῶν τελούντων ἐν ἡμῖν, ἐρηρεισμένος δὲ οὔπω λίαν, κατάπλαστο, θ καὶ νόθην τὴν εἰς Χριστὸν ἐπιτηδεύσας ἀγάπησιν, καὶ οἷος ὥσπερ κώδιον ἑαυτῷ περιτιθεὶς τὸ δοκεῖν εἶναι θεοφιλής, πικρὸν καὶ ἀνόσιον ἔσται θηρίον. κέρκωψ τε καὶ ἀλλοπρόσαλλος, ὡς οἴκοι καὶ νυκτί, φημὶ δὴ τὸ λεληθότως, ταῖς τῶν δαιμονίων προσκεί σθαι λατρείαις, οἴεσθαι δέ που κατὰ τὸ εἰκὸς, καὶ αὐτὸν δύνασθαι διαδράναι Θεὸν, καὶ τὸν τῆς ἀῤῥήτων φύσεως παραλογίσασθαι νοῦν. Ἐκδείξῃ δ' ἄν τις καὶ λίαν ἀμογητί, τὸν ἦγε ταυτί πάρεστι φρονεῖν, τῆς Ἑλλήνων ἀβελτηρίας τὰ αἰσχίω βεβουλημένον. Τοῖς μὲν γὰρ παρ' Ελλησι σοφοῖς κτιστὸν καὶ γεννητὸν ὄντα, πάντ' ἐφορᾷν καὶ πάντ' ἐπακούειν, ὀρθῶς ἔχειν ἐδόκει τὸν ἥλιον (3), τον φωστῆρα τὸν μέγαν, καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ πεποιημένον παρὰ Θεοῦ· ᾤοντο γὰρ δεῖν τὸ ἐν Θεοῦ τάξει παρειλημμένον, τοῖς τῆς θείας φύσεως καταπλουτεῖν ἀξιώμασιν. Αξίωμα δι τῆς ἀνωτάτω φύσεως, τὰ πάντα εἰδέναι καὶ καθορᾷν. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἐν τούτοις· ἡμῖν δὲ θεὸς ἐπεφώνει πάλαι· ο Θεός εγγίζων ἐγώ εἰμι, λέγει Κύριος, καὶ οὐχὶ Θεὸς πόρρωθεν· μὴ ἀπ' ἐμοῦ κρυβήσεταί τι; ο Λάθοι γὰρ οὐδὲν τόν γε ἀληθῶς φύσει Θεόν. Καὶ μυσταγωγείτω ὁ μακάριος Δαβὶδ λέγων· « Σύνετε δή, δ ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί, ποτὲ φρονήσατε· ὁ φυτεύσας τὸ οὖς, οὐκ ἀκούσει; καὶ ὁ πλάσας όφθαλ- μούς, οὐχὶ κατανοεί; » Εφασκον, οἶμαι, τινὲς ἐξ ἀσυν εσίας· « Οὐκ ὄψεται Κύριος, οὐδ᾽ οὐ συνήσει ὁ Θεὸς Ἰακώβ. ο "Η οὐκ ἠλίθιον κομιδῇ, τὸ μήτε εἰδέναι λέγειν τὴν τῆς γνώσεως χορηγόν, μήτε μὴν ἐπαίειν οίεσθαι, τὸν τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι τὸ χρῆμα δι δόντα ; Χρύσεα χαλκείων, ἑκατόμβοι εννεαβοίων. Φωλόν λατρείαν. οι 'Ηέλιός θ' δς πάντ' ἐφορᾷς καὶ πάντ' ἐπακούεις. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mutaverunt. Quare, abjecta Dei, qui secundum na- A turam est, adoratione pueriliter conversi sunt ad inutilem et vanum idolorum cultum. Itaque dedecus risu dignum suo capiti asperserunt, suaque sponte superni auxilii destitutionem amplexi sunt. Ideoque dixit Deus : Ut dedecus furis cum deprehensus fue rit, sic erubescent filii Israel, ipsi, et reges eorum, et principes ipsorum, et sacerdotes eorum, et pro- phetæ eorum: ligno dixerunt : Pater meus es tu; et lapidi: Tu genuisti me. Et verterunt ad me terga, et non facies suas; et in tempore malorum suo- rum dicent : Surge, et salva nos. Et ubi sunt dii tui, quos fecisti tibi ipsi? Si surgent et salvabunt te in tempore afflictionis tuæ? quia juxta numnerum ur- bium tuarum erant dii tui, Juda; et juxta numerum viarum Jerusalem, sacrificabant Baal. Cur loquimini B ad me? Omnes vos impie egistis, et omnes vos inique fecistis in me, dicit Dominus 78. . PALL. Grave revera crimen, Cyrille. C CYR. Sed est aliquis, ut opinor, nonnunquam e nostro quoque numero adhuc non admodum confir- matus, qui fucatam ac simulatam erga Christum charitatem sectetur, et ovis quodammodo pellem sibi circumposuerit, nempe ut ad speciem esse Dei amator videatur, cum terra sit, et immanis bellua, malignus item ac varius; adeo ut domi quidem ac de nocte, latenter, inquam, dæmoniorum culturæ sit deditus ; idem tamen, ut verisimile est, pulet se posse Deum quoque ipsum effugere, et illam ineffa- bilis illius naturæ intelligentiam fallere. Facile au- tem ostendi potest, qui ita sentiat, eum gentilium quoque stultitia turpiora cogitare. Nam Græcorum sapientibus sol, qui conditus ac factus est, luminare, inquam, illud magnum, et ad hoc ipsum a Deo con- ditum, jure optimo omnia aspicere et omnia exau- dire videbatur: putabant enim, quod pro Deo susci- peretur, id divinæ naturæ proprietatibus præditum esse oportere : est autem summæ naturæ proprietas, omnia scire atque perspicere. Sed illi quidem ita sentiebant: ad nos vero Deus olim clamabat: ‹ Deus propinquans ego sum, dicit Dominus, et non Deus de longe : et a me abscondetur aliquid r? » Nihil enim latere potest eum qui natura vereque Deus D est. Idque divinus David nos docebit dicens : c In- telligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite : qui plantavit aurem, non audiet? et qui finxit oculum, non considerat **?, Dicebant enim scilicet nonnulli præ stultitia : « Non videbit Dominus, ne- que intelliget Deus Jacob "., Annon desipientiæ summa est dicere, minime eum scire, qui cognitio- nis tributor sit; ac putare eum non exaudire, qui hunc sensum rebus à se conditis dederit? ** Jer. 11, 26-29. " Jer. xxIII, 25. so Psal. xc, 8, 9. Ibid., 7. memnonem in fœdere Solem invocantem fecit : (1) Homerus Iliad. τ' : (2) Cod. Vat., εἰδωλολατρείαν. Superius idem cod., (3) Homerum intelligit, qui Iliados tertio Aga-

παρ' Έλλησι ποιητές (1). Το γάρ τοι χρῆναι μεθέντε; Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν προσκυνεῖν, μειρακιωδῶς ἐτρά ποντο πρὸς ἀνόνητον εἰκαιολατρείαν (3)· αἰσχύνην καὶ γέλωτα τῆς ἑαυτῶν καταχέοντες κεφαλῆς καὶ επικουρίας τῆς ἄνωθεν αὐτόκλητον ᾑρημένος τὴν ἀπόπτωσιν. Καὶ γοῦν ἔφη Θεός· ο Ὣς αἰσχύνη κλέπτου ὅταν ἀλῷ, οὕτως αἰσχυνθήσονται οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ αὐτοὶ, καὶ οἱ βασιλεῖς αὐτῶν, καὶ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν, καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῶν, καὶ οἱ προφῆται αὐτῶν· τῷ ξύλῳ εἶπαν, ὅτι Πατήρ μου εἶ σύ, καὶ τῷ λίθῳ· Σὺ ἐγέννησάς με. Καὶ ἔστρεψαν ἐπ' ἐμὲ νῶτα, καὶ οὐ πρόσωπα αὐτῶν· καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῶν κακῶν αὐτῶν ἐροῦσιν· ᾿Ανάστα καὶ σῶσον ἡμᾶς. Και που εἰσὶν οἱ θεοί σου, οὓς ἐποίησας σαυτῷ; Εἰ ἀναστή ἀρχαιοτέρων, χρύσεα χαλκείων ἠλλάξαντο, κατὰ τοὺς σονται καὶ σώσουσί σε ἐν τῷ καιρῷ τῆς κακώσεώς σου; ὅτι κατὰ ἀριθμὸν τῶν πόλεων σου ἦσαν θεοί σου, Ἰούδα, καὶ κατὰ ἀριθμὸν διόδων της Ιερου- σαλήμ, ἔθνον τῷ Βαάλ. Ινατί λαλεῖτε πρός με; Πάντες ὑμεῖς ἡνομήσατε εἰς ἐμὲ, λέγει Κύριος. ο ΠΑΛΛ. Δεινόν γε ὡς ἀληθῶς τὸ χρῆμα, ὦ τάν. ΚΥΡ. 'Αλλ' ὁ μέν τις ἔσθ' ὅτε τῶν τελούντων ἐν ἡμῖν, ἐρηρεισμένος δὲ οὔπω λίαν, κατάπλαστο, θ καὶ νόθην τὴν εἰς Χριστὸν ἐπιτηδεύσας ἀγάπησιν, καὶ οἷος ὥσπερ κώδιον ἑαυτῷ περιτιθεὶς τὸ δοκεῖν εἶναι θεοφιλής, πικρὸν καὶ ἀνόσιον ἔσται θηρίον. κέρκωψ τε καὶ ἀλλοπρόσαλλος, ὡς οἴκοι καὶ νυκτί, φημὶ δὴ τὸ λεληθότως, ταῖς τῶν δαιμονίων προσκεί σθαι λατρείαις, οἴεσθαι δέ που κατὰ τὸ εἰκὸς, καὶ αὐτὸν δύνασθαι διαδράναι Θεὸν, καὶ τὸν τῆς ἀῤῥήτων φύσεως παραλογίσασθαι νοῦν. Ἐκδείξῃ δ' ἄν τις καὶ λίαν ἀμογητί, τὸν ἦγε ταυτί πάρεστι φρονεῖν, τῆς Ἑλλήνων ἀβελτηρίας τὰ αἰσχίω βεβουλημένον. Τοῖς μὲν γὰρ παρ' Ελλησι σοφοῖς κτιστὸν καὶ γεννητὸν ὄντα, πάντ' ἐφορᾷν καὶ πάντ' ἐπακούειν, ὀρθῶς ἔχειν ἐδόκει τὸν ἥλιον (3), τον φωστῆρα τὸν μέγαν, καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ πεποιημένον παρὰ Θεοῦ· ᾤοντο γὰρ δεῖν τὸ ἐν Θεοῦ τάξει παρειλημμένον, τοῖς τῆς θείας φύσεως καταπλουτεῖν ἀξιώμασιν. Αξίωμα δι τῆς ἀνωτάτω φύσεως, τὰ πάντα εἰδέναι καὶ καθορᾷν. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἐν τούτοις· ἡμῖν δὲ θεὸς ἐπεφώνει πάλαι· ο Θεός εγγίζων ἐγώ εἰμι, λέγει Κύριος, καὶ οὐχὶ Θεὸς πόρρωθεν· μὴ ἀπ' ἐμοῦ κρυβήσεταί τι; ο Λάθοι γὰρ οὐδὲν τόν γε ἀληθῶς φύσει Θεόν. Καὶ μυσταγωγείτω ὁ μακάριος Δαβὶδ λέγων· « Σύνετε δή, δ ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί, ποτὲ φρονήσατε· ὁ φυτεύσας τὸ οὖς, οὐκ ἀκούσει; καὶ ὁ πλάσας όφθαλ- μούς, οὐχὶ κατανοεί; » Εφασκον, οἶμαι, τινὲς ἐξ ἀσυν εσίας· « Οὐκ ὄψεται Κύριος, οὐδ᾽ οὐ συνήσει ὁ Θεὸς Ἰακώβ. ο "Η οὐκ ἠλίθιον κομιδῇ, τὸ μήτε εἰδέναι λέγειν τὴν τῆς γνώσεως χορηγόν, μήτε μὴν ἐπαίειν οίεσθαι, τὸν τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι τὸ χρῆμα δι δόντα ; Χρύσεα χαλκείων, ἑκατόμβοι εννεαβοίων. Φωλόν λατρείαν. οι 'Ηέλιός θ' δς πάντ' ἐφορᾷς καὶ πάντ' ἐπακούεις. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mutaverunt. Quare, abjecta Dei, qui secundum na- A turam est, adoratione pueriliter conversi sunt ad inutilem et vanum idolorum cultum. Itaque dedecus risu dignum suo capiti asperserunt, suaque sponte superni auxilii destitutionem amplexi sunt. Ideoque dixit Deus : Ut dedecus furis cum deprehensus fue rit, sic erubescent filii Israel, ipsi, et reges eorum, et principes ipsorum, et sacerdotes eorum, et pro- phetæ eorum: ligno dixerunt : Pater meus es tu; et lapidi: Tu genuisti me. Et verterunt ad me terga, et non facies suas; et in tempore malorum suo- rum dicent : Surge, et salva nos. Et ubi sunt dii tui, quos fecisti tibi ipsi? Si surgent et salvabunt te in tempore afflictionis tuæ? quia juxta numnerum ur- bium tuarum erant dii tui, Juda; et juxta numerum viarum Jerusalem, sacrificabant Baal. Cur loquimini B ad me? Omnes vos impie egistis, et omnes vos inique fecistis in me, dicit Dominus 78. . PALL. Grave revera crimen, Cyrille. C CYR. Sed est aliquis, ut opinor, nonnunquam e nostro quoque numero adhuc non admodum confir- matus, qui fucatam ac simulatam erga Christum charitatem sectetur, et ovis quodammodo pellem sibi circumposuerit, nempe ut ad speciem esse Dei amator videatur, cum terra sit, et immanis bellua, malignus item ac varius; adeo ut domi quidem ac de nocte, latenter, inquam, dæmoniorum culturæ sit deditus ; idem tamen, ut verisimile est, pulet se posse Deum quoque ipsum effugere, et illam ineffa- bilis illius naturæ intelligentiam fallere. Facile au- tem ostendi potest, qui ita sentiat, eum gentilium quoque stultitia turpiora cogitare. Nam Græcorum sapientibus sol, qui conditus ac factus est, luminare, inquam, illud magnum, et ad hoc ipsum a Deo con- ditum, jure optimo omnia aspicere et omnia exau- dire videbatur: putabant enim, quod pro Deo susci- peretur, id divinæ naturæ proprietatibus præditum esse oportere : est autem summæ naturæ proprietas, omnia scire atque perspicere. Sed illi quidem ita sentiebant: ad nos vero Deus olim clamabat: ‹ Deus propinquans ego sum, dicit Dominus, et non Deus de longe : et a me abscondetur aliquid r? » Nihil enim latere potest eum qui natura vereque Deus D est. Idque divinus David nos docebit dicens : c In- telligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite : qui plantavit aurem, non audiet? et qui finxit oculum, non considerat **?, Dicebant enim scilicet nonnulli præ stultitia : « Non videbit Dominus, ne- que intelliget Deus Jacob "., Annon desipientiæ summa est dicere, minime eum scire, qui cognitio- nis tributor sit; ac putare eum non exaudire, qui hunc sensum rebus à se conditis dederit? ** Jer. 11, 26-29. " Jer. xxIII, 25. so Psal. xc, 8, 9. Ibid., 7. memnonem in fœdere Solem invocantem fecit : (1) Homerus Iliad. τ' : (2) Cod. Vat., εἰδωλολατρείαν. Superius idem cod., (3) Homerum intelligit, qui Iliados tertio Aga-

γνῶσιν. "Ιδιον δὲ φύσεως τῆς αὐτοῦ, τὸ εἰδέναι σαν φῶς τὰ ἐσόμενα, καὶ συνειλεγμένην ὥσπερ ἐν ἑαυτῷ τὴν τῶν ὅλων εἴδησιν ἔχειν. Η οὐχὶ σοφός τε καὶ ἀτρεκῆς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος; Ά τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, καὶ τὸ πάντων ἔχειν τὴν ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Εἰς αὐτὸν οὖν ἄρα πλημμελήσομεν, καὶ εἰς τὴν ἀνωτάτω δόξαν ἡ γραφὴ, εἰ βεβήλοις τε καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασιν ἐνεῖναι πιστεύσομεν τὰ δι' ὧν αὐτὸς κατακαλλύνοιτό τε καὶ ὑπάρχει λίαν ἐκ- πρεπής. Δρα ἤδη διακειμένους ύδι φληνάριος ὑπονοεῖν καὶ ζωοποιεῖν δύνασθαι, καὶ δὴ καὶ δη μιουργὸν ὑπάρχειν τὸν Σατανᾶν, εἰ τὰ πάντων ἐξα! ρετα καὶ ἰδικῶς ἀνακείμενα τῇ τοῦ Θεοῦ φύσες, χαριούμεθά τε αὐτῷ, καὶ προσπεφυκέναι φαμέν ἴδιον δὲ καὶ ἐξαίρετον ἀγαθὸν τῆς ἀνωτάτω φύσεως, τῶν ἐσομένων ή γνῶσις. Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. Φησὶ γὰρ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου, πρός τινας ἀνατιθέντας τῇ κτίσει τὰ τοῦ Θεοῦ· « Μνήσθητε ταῦτα, καὶ στενάξατε· μετανοήσατε, οι πεπλανημένοι, ἐπιστρέψατε τῇ καρδίᾳ, καὶ μνήσθητε πρότερα ἀπὸ τοῦ αἰῶνος, ὅτι ἐγώ εἰμι Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτι πλὴν ἐμοῦ ἀναγγέλλων πρότερον τὰ ἔσχατα, πρὶν αὐτὰ γενέσθαι, καὶ ἅμα συνετελέσθη, καὶ εἶπα· Πασά μου ή βουλή στήσεται, καὶ πάντα ὅσα βεβούλευμαι, ποιήσω. » Μήνυσιν γὰρ ὥσπερ τοῦ μὴ ἕτερον εἶναί τινα παρ' αὐτὸν φύσει τε καὶ € ἀληθῶς Θεὸν τοῖς ἀκροωμένοις ετίθει τὸ ἀναγγέλλειν δύνασθαι τὰ ἔσχατα πρὶν αὐτὰ γενέσθαι. Η ΚΥΡ. Εὖ γε, ὦ Παλλάδις. Βουλοίμην δ' ἂν ἔτι περιαθροῦντας εὖ μάλα τὸ ἀληθὲς, καὶ τόδε διασκο πεῖν· τίνα τρόπον ἔτι, εἰ τελοῦμεν ὅλως ἔν γε τοῖς ἐθέλουσε βιοῦν ὀρθῶς τε καὶ εὐαγγελικῶς, ταῖς τῶν ψευδομαντειῶν θωπείαις εψόμεθα καὶ δὴ καὶ προσ- εσχηκότες, ὡς εἴη τις λόγος ὁ παρ' αὐτῶν ἀληθής, οὐχὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος καθοριοῦμεν φωνῆς τὸ δια ψεύδεσθαι δεῖν. Εφη γὰρ του καὶ πρὸς τοὺς ἀλαζο νας καὶ ὑβριστὰς Ἰουδαίους Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρός ὑμῶν τοῦ διαβόλου ἐστὶ, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν· ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ έστηκεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀλήθεια ἐν αὐτῷ· ὅταν λαλεῖ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψευστής ἐστιν αὐτὸς, καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. » Τίνα δὴ οὖν ἔσται τρόπον νημερτής, ψευστής; πῶς δὲ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως ἁμαρ τοεπής, ὁ μὴ ἑστηκὼς ἐν τῇ ἀληθείᾳ; Αρ' οὖν ἐναργές, ὦ Παλλάδια, παντί που λοιπόν, ὅτι ταῖς τῶν δαιμονίων φωναῖς τὸ ἀληθὲς ἀπονέμοντες, καταψηφιούμεθα τοῦ Χριστοῦ τὴν ψευδομυθίαν, καὶ ψευδοεπεῖν ἐροῦμεν τὴν ἀλήθειαν ; ΠΑΛΛ. Κινδυνεύομεν. ΚΥΡ. "Αλλως τε, προσθείην γὰρ τοῖς εἰρημένοις καὶ τόδε· δεδιδάγμεθα παρὰ Χριστοῦ, τοὺς τῶν ἀκαθάρτων πνευμάτων μὴ προσίεσθαι λόγους, κἂν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ortum dare, secundum naturam ac proprie soli Deo tribuendum est : sic, ut opinor, omnium quoque re- rum cognitionem habere : est autem ejus natura proprium res futuras manifeste scire, et rerum uni- versarum cognitionem, in se ipso veluti collectam tenere. An tibi parum sapienter ac vere dicere vi- demur? PALL. Imo vero maxime. CYR. In ipsum igitur peccabimus, et ad illius su- premæ gloriæ injuriam nostrum crimen pertinebit, si nefariis et impuris spiritibus inesse credemus ea quibus ille decoratur, et admodum insignis est. Jam enim adeo stulte sentientibus licebit illud su- spicari vitam quoque tribuere posse, atque adeo conditorem esse Satanam, si quæ omnium præstan- tissima sunt, et proprie Dei naturæ tribuuntur, non solum ipsi concedemus, verum etiam natura insita esse dicemus proprium est porro atque eximium summæ illius natura bonum cognitio rerum futura- rum. An verum non est quod dico? • B PALL. Et quidem 'maxime: ait enim quibusdam per Isaiæ vocem, qui ea quæ Dei sunt, ad creatu- ram deferrent: Mementote horum, et ingemiscite; poenitentiam agite, qui erralls; et redite corde, et mementote priorum a sæculo, quia ego sum Deus, et non est alius præter me, annuntians prius extre- ma, antequam fant et simul coupleta sint, et dixi : Omne consilium meum stabit; et omnia quæ de- crevi faciam ". . Ut enim ostenderet non esse al- terum præter se natura ac vere Deum, auditoribus. illud tanquam fhdictam aliuhit, nempe aimruntiare se posse extrema, priusquam fierent. " CYR. Præclare ais, Palladi. Sed velim, ut adhuc diligenter veritatem dispiciamus, atque illud consi- derėmus, qua ratione, si omnino inter eos censemur qui recte et evangelice vivere volunt, falsarum di- vinationum assentationes sequamur; et cum ita si- mus intenti, tanquam ab illis aliquid vere di- catur, quomodo non Salvatoris nostri vocem de mendacio condemnemus. Dixit enim profecto arro- gantibus superbisque Judais: Vos ex patre vestro diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere; ille homicida fuit ab initio, et in veritate non stetit; quia non est veritas in ipso : cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur; quia mendax est D ipse, et pater ejus ". Quomodo igitur, qui men- dax est, verax erit unquam ? aut quomodo non omni ex parte mendax, qui in veritate non stetit? Nonne igi- tur jam, Palladi, cuivis manifestum erit, si damo- niorum vocibus veritatem tribuemus, fore ut de mendacio Christum condemnemus, et mentiri veri- tatem dicamus? PALL. Haud longe aberimus. CYR. Quinetiam (nam illud quoque iis quæ dicta sunt adjiciam), a Christo didicimus, impurorum spirituum verba non admittere, ne si velint quidem Isa. XLVI, 8-10. se Joan. viu,

γνῶσιν. "Ιδιον δὲ φύσεως τῆς αὐτοῦ, τὸ εἰδέναι σαν φῶς τὰ ἐσόμενα, καὶ συνειλεγμένην ὥσπερ ἐν ἑαυτῷ τὴν τῶν ὅλων εἴδησιν ἔχειν. Η οὐχὶ σοφός τε καὶ ἀτρεκῆς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος; Ά τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, καὶ τὸ πάντων ἔχειν τὴν ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Εἰς αὐτὸν οὖν ἄρα πλημμελήσομεν, καὶ εἰς τὴν ἀνωτάτω δόξαν ἡ γραφὴ, εἰ βεβήλοις τε καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασιν ἐνεῖναι πιστεύσομεν τὰ δι' ὧν αὐτὸς κατακαλλύνοιτό τε καὶ ὑπάρχει λίαν ἐκ- πρεπής. Δρα ἤδη διακειμένους ύδι φληνάριος ὑπονοεῖν καὶ ζωοποιεῖν δύνασθαι, καὶ δὴ καὶ δη μιουργὸν ὑπάρχειν τὸν Σατανᾶν, εἰ τὰ πάντων ἐξα! ρετα καὶ ἰδικῶς ἀνακείμενα τῇ τοῦ Θεοῦ φύσες, χαριούμεθά τε αὐτῷ, καὶ προσπεφυκέναι φαμέν ἴδιον δὲ καὶ ἐξαίρετον ἀγαθὸν τῆς ἀνωτάτω φύσεως, τῶν ἐσομένων ή γνῶσις. Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. Φησὶ γὰρ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου, πρός τινας ἀνατιθέντας τῇ κτίσει τὰ τοῦ Θεοῦ· « Μνήσθητε ταῦτα, καὶ στενάξατε· μετανοήσατε, οι πεπλανημένοι, ἐπιστρέψατε τῇ καρδίᾳ, καὶ μνήσθητε πρότερα ἀπὸ τοῦ αἰῶνος, ὅτι ἐγώ εἰμι Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτι πλὴν ἐμοῦ ἀναγγέλλων πρότερον τὰ ἔσχατα, πρὶν αὐτὰ γενέσθαι, καὶ ἅμα συνετελέσθη, καὶ εἶπα· Πασά μου ή βουλή στήσεται, καὶ πάντα ὅσα βεβούλευμαι, ποιήσω. » Μήνυσιν γὰρ ὥσπερ τοῦ μὴ ἕτερον εἶναί τινα παρ' αὐτὸν φύσει τε καὶ € ἀληθῶς Θεὸν τοῖς ἀκροωμένοις ετίθει τὸ ἀναγγέλλειν δύνασθαι τὰ ἔσχατα πρὶν αὐτὰ γενέσθαι. Η ΚΥΡ. Εὖ γε, ὦ Παλλάδις. Βουλοίμην δ' ἂν ἔτι περιαθροῦντας εὖ μάλα τὸ ἀληθὲς, καὶ τόδε διασκο πεῖν· τίνα τρόπον ἔτι, εἰ τελοῦμεν ὅλως ἔν γε τοῖς ἐθέλουσε βιοῦν ὀρθῶς τε καὶ εὐαγγελικῶς, ταῖς τῶν ψευδομαντειῶν θωπείαις εψόμεθα καὶ δὴ καὶ προσ- εσχηκότες, ὡς εἴη τις λόγος ὁ παρ' αὐτῶν ἀληθής, οὐχὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος καθοριοῦμεν φωνῆς τὸ δια ψεύδεσθαι δεῖν. Εφη γὰρ του καὶ πρὸς τοὺς ἀλαζο νας καὶ ὑβριστὰς Ἰουδαίους Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρός ὑμῶν τοῦ διαβόλου ἐστὶ, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν· ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ έστηκεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀλήθεια ἐν αὐτῷ· ὅταν λαλεῖ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψευστής ἐστιν αὐτὸς, καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. » Τίνα δὴ οὖν ἔσται τρόπον νημερτής, ψευστής; πῶς δὲ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως ἁμαρ τοεπής, ὁ μὴ ἑστηκὼς ἐν τῇ ἀληθείᾳ; Αρ' οὖν ἐναργές, ὦ Παλλάδια, παντί που λοιπόν, ὅτι ταῖς τῶν δαιμονίων φωναῖς τὸ ἀληθὲς ἀπονέμοντες, καταψηφιούμεθα τοῦ Χριστοῦ τὴν ψευδομυθίαν, καὶ ψευδοεπεῖν ἐροῦμεν τὴν ἀλήθειαν ; ΠΑΛΛ. Κινδυνεύομεν. ΚΥΡ. "Αλλως τε, προσθείην γὰρ τοῖς εἰρημένοις καὶ τόδε· δεδιδάγμεθα παρὰ Χριστοῦ, τοὺς τῶν ἀκαθάρτων πνευμάτων μὴ προσίεσθαι λόγους, κἂν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ortum dare, secundum naturam ac proprie soli Deo tribuendum est : sic, ut opinor, omnium quoque re- rum cognitionem habere : est autem ejus natura proprium res futuras manifeste scire, et rerum uni- versarum cognitionem, in se ipso veluti collectam tenere. An tibi parum sapienter ac vere dicere vi- demur? PALL. Imo vero maxime. CYR. In ipsum igitur peccabimus, et ad illius su- premæ gloriæ injuriam nostrum crimen pertinebit, si nefariis et impuris spiritibus inesse credemus ea quibus ille decoratur, et admodum insignis est. Jam enim adeo stulte sentientibus licebit illud su- spicari vitam quoque tribuere posse, atque adeo conditorem esse Satanam, si quæ omnium præstan- tissima sunt, et proprie Dei naturæ tribuuntur, non solum ipsi concedemus, verum etiam natura insita esse dicemus proprium est porro atque eximium summæ illius natura bonum cognitio rerum futura- rum. An verum non est quod dico? • B PALL. Et quidem 'maxime: ait enim quibusdam per Isaiæ vocem, qui ea quæ Dei sunt, ad creatu- ram deferrent: Mementote horum, et ingemiscite; poenitentiam agite, qui erralls; et redite corde, et mementote priorum a sæculo, quia ego sum Deus, et non est alius præter me, annuntians prius extre- ma, antequam fant et simul coupleta sint, et dixi : Omne consilium meum stabit; et omnia quæ de- crevi faciam ". . Ut enim ostenderet non esse al- terum præter se natura ac vere Deum, auditoribus. illud tanquam fhdictam aliuhit, nempe aimruntiare se posse extrema, priusquam fierent. " CYR. Præclare ais, Palladi. Sed velim, ut adhuc diligenter veritatem dispiciamus, atque illud consi- derėmus, qua ratione, si omnino inter eos censemur qui recte et evangelice vivere volunt, falsarum di- vinationum assentationes sequamur; et cum ita si- mus intenti, tanquam ab illis aliquid vere di- catur, quomodo non Salvatoris nostri vocem de mendacio condemnemus. Dixit enim profecto arro- gantibus superbisque Judais: Vos ex patre vestro diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere; ille homicida fuit ab initio, et in veritate non stetit; quia non est veritas in ipso : cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur; quia mendax est D ipse, et pater ejus ". Quomodo igitur, qui men- dax est, verax erit unquam ? aut quomodo non omni ex parte mendax, qui in veritate non stetit? Nonne igi- tur jam, Palladi, cuivis manifestum erit, si damo- niorum vocibus veritatem tribuemus, fore ut de mendacio Christum condemnemus, et mentiri veri- tatem dicamus? PALL. Haud longe aberimus. CYR. Quinetiam (nam illud quoque iis quæ dicta sunt adjiciam), a Christo didicimus, impurorum spirituum verba non admittere, ne si velint quidem Isa. XLVI, 8-10. se Joan. viu,

γνῶσιν. "Ιδιον δὲ φύσεως τῆς αὐτοῦ, τὸ εἰδέναι σαν φῶς τὰ ἐσόμενα, καὶ συνειλεγμένην ὥσπερ ἐν ἑαυτῷ τὴν τῶν ὅλων εἴδησιν ἔχειν. Η οὐχὶ σοφός τε καὶ ἀτρεκῆς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος; Ά τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, καὶ τὸ πάντων ἔχειν τὴν ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Εἰς αὐτὸν οὖν ἄρα πλημμελήσομεν, καὶ εἰς τὴν ἀνωτάτω δόξαν ἡ γραφὴ, εἰ βεβήλοις τε καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασιν ἐνεῖναι πιστεύσομεν τὰ δι' ὧν αὐτὸς κατακαλλύνοιτό τε καὶ ὑπάρχει λίαν ἐκ- πρεπής. Δρα ἤδη διακειμένους ύδι φληνάριος ὑπονοεῖν καὶ ζωοποιεῖν δύνασθαι, καὶ δὴ καὶ δη μιουργὸν ὑπάρχειν τὸν Σατανᾶν, εἰ τὰ πάντων ἐξα! ρετα καὶ ἰδικῶς ἀνακείμενα τῇ τοῦ Θεοῦ φύσες, χαριούμεθά τε αὐτῷ, καὶ προσπεφυκέναι φαμέν ἴδιον δὲ καὶ ἐξαίρετον ἀγαθὸν τῆς ἀνωτάτω φύσεως, τῶν ἐσομένων ή γνῶσις. Η οὐκ ἀληθὲς ὁ φημι; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. Φησὶ γὰρ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου, πρός τινας ἀνατιθέντας τῇ κτίσει τὰ τοῦ Θεοῦ· « Μνήσθητε ταῦτα, καὶ στενάξατε· μετανοήσατε, οι πεπλανημένοι, ἐπιστρέψατε τῇ καρδίᾳ, καὶ μνήσθητε πρότερα ἀπὸ τοῦ αἰῶνος, ὅτι ἐγώ εἰμι Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτι πλὴν ἐμοῦ ἀναγγέλλων πρότερον τὰ ἔσχατα, πρὶν αὐτὰ γενέσθαι, καὶ ἅμα συνετελέσθη, καὶ εἶπα· Πασά μου ή βουλή στήσεται, καὶ πάντα ὅσα βεβούλευμαι, ποιήσω. » Μήνυσιν γὰρ ὥσπερ τοῦ μὴ ἕτερον εἶναί τινα παρ' αὐτὸν φύσει τε καὶ € ἀληθῶς Θεὸν τοῖς ἀκροωμένοις ετίθει τὸ ἀναγγέλλειν δύνασθαι τὰ ἔσχατα πρὶν αὐτὰ γενέσθαι. Η ΚΥΡ. Εὖ γε, ὦ Παλλάδις. Βουλοίμην δ' ἂν ἔτι περιαθροῦντας εὖ μάλα τὸ ἀληθὲς, καὶ τόδε διασκο πεῖν· τίνα τρόπον ἔτι, εἰ τελοῦμεν ὅλως ἔν γε τοῖς ἐθέλουσε βιοῦν ὀρθῶς τε καὶ εὐαγγελικῶς, ταῖς τῶν ψευδομαντειῶν θωπείαις εψόμεθα καὶ δὴ καὶ προσ- εσχηκότες, ὡς εἴη τις λόγος ὁ παρ' αὐτῶν ἀληθής, οὐχὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος καθοριοῦμεν φωνῆς τὸ δια ψεύδεσθαι δεῖν. Εφη γὰρ του καὶ πρὸς τοὺς ἀλαζο νας καὶ ὑβριστὰς Ἰουδαίους Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρός ὑμῶν τοῦ διαβόλου ἐστὶ, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν· ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ έστηκεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀλήθεια ἐν αὐτῷ· ὅταν λαλεῖ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψευστής ἐστιν αὐτὸς, καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. » Τίνα δὴ οὖν ἔσται τρόπον νημερτής, ψευστής; πῶς δὲ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως ἁμαρ τοεπής, ὁ μὴ ἑστηκὼς ἐν τῇ ἀληθείᾳ; Αρ' οὖν ἐναργές, ὦ Παλλάδια, παντί που λοιπόν, ὅτι ταῖς τῶν δαιμονίων φωναῖς τὸ ἀληθὲς ἀπονέμοντες, καταψηφιούμεθα τοῦ Χριστοῦ τὴν ψευδομυθίαν, καὶ ψευδοεπεῖν ἐροῦμεν τὴν ἀλήθειαν ; ΠΑΛΛ. Κινδυνεύομεν. ΚΥΡ. "Αλλως τε, προσθείην γὰρ τοῖς εἰρημένοις καὶ τόδε· δεδιδάγμεθα παρὰ Χριστοῦ, τοὺς τῶν ἀκαθάρτων πνευμάτων μὴ προσίεσθαι λόγους, κἂν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ortum dare, secundum naturam ac proprie soli Deo tribuendum est : sic, ut opinor, omnium quoque re- rum cognitionem habere : est autem ejus natura proprium res futuras manifeste scire, et rerum uni- versarum cognitionem, in se ipso veluti collectam tenere. An tibi parum sapienter ac vere dicere vi- demur? PALL. Imo vero maxime. CYR. In ipsum igitur peccabimus, et ad illius su- premæ gloriæ injuriam nostrum crimen pertinebit, si nefariis et impuris spiritibus inesse credemus ea quibus ille decoratur, et admodum insignis est. Jam enim adeo stulte sentientibus licebit illud su- spicari vitam quoque tribuere posse, atque adeo conditorem esse Satanam, si quæ omnium præstan- tissima sunt, et proprie Dei naturæ tribuuntur, non solum ipsi concedemus, verum etiam natura insita esse dicemus proprium est porro atque eximium summæ illius natura bonum cognitio rerum futura- rum. An verum non est quod dico? • B PALL. Et quidem 'maxime: ait enim quibusdam per Isaiæ vocem, qui ea quæ Dei sunt, ad creatu- ram deferrent: Mementote horum, et ingemiscite; poenitentiam agite, qui erralls; et redite corde, et mementote priorum a sæculo, quia ego sum Deus, et non est alius præter me, annuntians prius extre- ma, antequam fant et simul coupleta sint, et dixi : Omne consilium meum stabit; et omnia quæ de- crevi faciam ". . Ut enim ostenderet non esse al- terum præter se natura ac vere Deum, auditoribus. illud tanquam fhdictam aliuhit, nempe aimruntiare se posse extrema, priusquam fierent. " CYR. Præclare ais, Palladi. Sed velim, ut adhuc diligenter veritatem dispiciamus, atque illud consi- derėmus, qua ratione, si omnino inter eos censemur qui recte et evangelice vivere volunt, falsarum di- vinationum assentationes sequamur; et cum ita si- mus intenti, tanquam ab illis aliquid vere di- catur, quomodo non Salvatoris nostri vocem de mendacio condemnemus. Dixit enim profecto arro- gantibus superbisque Judais: Vos ex patre vestro diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere; ille homicida fuit ab initio, et in veritate non stetit; quia non est veritas in ipso : cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur; quia mendax est D ipse, et pater ejus ". Quomodo igitur, qui men- dax est, verax erit unquam ? aut quomodo non omni ex parte mendax, qui in veritate non stetit? Nonne igi- tur jam, Palladi, cuivis manifestum erit, si damo- niorum vocibus veritatem tribuemus, fore ut de mendacio Christum condemnemus, et mentiri veri- tatem dicamus? PALL. Haud longe aberimus. CYR. Quinetiam (nam illud quoque iis quæ dicta sunt adjiciam), a Christo didicimus, impurorum spirituum verba non admittere, ne si velint quidem Isa. XLVI, 8-10. se Joan. viu,

εἰ βούλοιντό ποτε τὴν αὐτοῖς ἀστιβῆ καὶ ἀσυνηθεστά- την (1) προσκομίζειν ἀλήθειαν. ΠΑΛΛ. Πῶς δὲ φής ; ΚΥΡ. Η οὐκ ἐπαίεις τῶν ἁγίων εὐαγγελιστών ἀναγεγραφότων, ὅτι τὰ μὲν δαιμόνια, τορόν τι καὶ μέγα διακεκραγότα, προσήεσαν τῷ Χριστῷ· Εα, τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ Ναζαρηνέ; ἦλθες ἀπολέσαι ἡμᾶς· οἴδαμέν σε τίς εἶ, ὁ ῞Αγιος τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ ἐπιτιμῶν, ο φησίν, « οὐκ εἴα αὐτὰ λαλεῖν, ὅτι εἴδη σαν τὸν Χριστὸν αὐτὸν εἶναι. ο Καίτοι τί δή ποτε, κατὰ γάρ τοι τὸ εἰκὸς ἐνδοιάσειέ τις ἂν, τοῖς τὸ ἀληθὲς ἀνακεκραγόσιν ἐπιτετίμηκεν ὁ Χριστός; Ἀλλ᾽ ἦν δή που τὸ δρώμενον, επωφελὲς εἰς ἡμᾶς. Το γάρ τοι μὴ δεῖν τοῖς παρ' ἐκείνοις προσκεῖσθαι λόγοις, κἂν εἰ αὐτὴν ἐθέλοιεν ἀναφωνεῖν τὴν ἀλή θείαν, καὶ τὰ ἐναργώς ἔτυμα λέγειν, διὰ τούτου παιδευόμεθα· ἀναπλέκοντας γὰρ ἔσθ' ὅτε τῇ ἀλη- θείς τὸ ψεῦδος, καταπίνονται τοὺς ἀκροωμένους, οὐ καθ᾽ ἕτερον, οἶμαι, τρόπον, ἢ καθ᾽ ἂν θεῷτό τις τοὺς τῇ τοῦ μέλιτος μέξει παραιρουμένους (2) τὴν αίσθης σιν τῶν πικρῶν, καὶ τῇ τῶν γλυκέων ἐπιπλοκῇ κατασυλῶν ἐθέλοντας τὸ ἔσθ' ὅτε λυποῦν. ΠΑΛΛ. Σφαλερόν οὖν παντελῶς τὸ τοῖς τῶν χρησ ομολόγων προσέχειν φενακισμοῖς. ΚΥΡ. θανάτῳ τὸ χρῆμα τιμᾶται Θεὸς, καὶ ἐν τοῖς ἐσχάτοις καταγράφει κακοῖς. Ἔφη δὲ οὕτως ἐν τῷ Λευιτικῷ· . Καὶ ψυχή ή ἂν ἐπακολουθήσῃ εγγαστριμύθοις ή έπαοιδοῖς, ὥστε ἐκπορνεύσαι ὀπίσω αὐτῶν, ἐπιστήσω τὸ πρόσωπόν μου ἐπὶ τὴν ψυχὴν ἐκείνην, καὶ ἀπολῶ αὐτὴν ἐκ τοῦ λαοῦ αὐτῆς· καὶ ἔσεσθε ἅγιος, ὅτι ἐγὼ ἄγιός είμι Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. » Καὶ μεθ' ἕτερα πάλιν· ι Καὶ ἀνὴρ ἡ γυνή ὃς ἐὰν γένηται αὐτῶν ἐγγαστρίμυθος ἢ ἐπαοιδός, θανάτῳ θανατούσθω, καὶ ἐν λίθοις λιθοβολήσατε αὐτούς· ἔνοχοί εἰσιν. » ᾿Αποφάσκει μὲν γὰρ πρώτον, τὸ χρῆναι τινας ταῖς βωμολόχοις ἀστρομαντείαις, ήγουν νεκυομαντείαις ἔπεσθαι φιλεῖν, πολιτείας ἁγιο- πρεποῦς ὡς ἀπωτάτω τὸ χρῆμα εἶναι λέγων, καὶ τοῖς Θεῷ προσκειμένοις ἀνάρμοστον κομιδή καὶ καθορίζει τοῦ δευτέρου τὸν θάνατον, ενόχους τέ φησιν εἶναι καὶ αὐτούς· οὐκ ἐφιεὶς τὴν ἔλεον ἀπονέ- μεσθαι πρὸς ἡμῶν τοῖς πρὸς τοῦτο ἤδη μοχθηρίας ἐληλακόσιν, ὡς πάγην γενέσθαι θανάτου, καὶ ψυχών Αθώων θήρατρον, καὶ ὀλέθρου θύραν, καὶ πέταυρον ᾅδου, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων κακῶν; 'Αλλ' οἶμαι που σοφὸν καὶ ἀκίβδηλον ἐννοεῖν, ὡς οὐκ ἂν Επεστήριος Θεὸς τὴν οὕτω πικρὰν καὶ παντὸς ἐπο έχει να κακοῦ διάττουσαν δίκην τοῖς εἰδέναι τε καὶ λαλεῖν ἑτέροις τὰ ἐσόμενα δυναμένοις, καί τοι τῶν ἐσομένων ἀληθῶς ἔχουσιν εἰπεῖν. Κολάζεται γὰρ οὐχὶ τῆς ἀληθείας ὁ μύθος, επάρατον δὲ τὸ ψευδει- πεῖν· ἀλλ᾽ εἰ δή τις αλίσκοιτο τοῦτο δρῶν, καὶ τοῦτο ὡς ἐκ Θεοῦ, αὐτήν που τὴν ἄῤῥητον σε συκοφάντηκε φύσιν, καὶ τῇ ἀληθείᾳ τὸ ψεῦδος ὡς αὐτῇ προσῆκον ἀνατιθεὶς, Ισοπαλῇ τοῖς ἐγκλήμασιν ἀνατλὰς τὴν δίκην πρὸς αὐτὸ λίαν αφήσεται. Επιτιμῇ γὰρ ὁ ** άληθεστάτην. Β & $20 DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. ierdum inaccessam sibi et insuetam afferre veri- Marc. 1, 24,25. ' "Levit. xx, 6, 7. • ibid. 27. cod. Sirleti, C D tatem. PALL. Quomodo istud asseris ? CYR. An vero minime advertis sancios evange- listas, qui scripserunt dæmonia ad Christum ac- cessisse clara et maxima voce clamantia : / Sine, quid nobis et tibi, Jesu Nazarene? venisti ante tempus perdere. nos: seimus qued sis Sanctus Dei. Ule autem increpans, » inquit, ‚‹ non sinebat ea loqui, quia sciebant ipsum esse Christum ª.› Atqui qua de causa (merito enim dubitarit aliquis) illos, cụm verum proclamarent, increpavit Christus ? Sed ni- mirum res gesta nobis utilis futura erat. Hac enim re docemur, illorum verbis, etiamsi ipsam prædi- care velint veritatem, et ea dicere quæ sunt evi- denter vera, non debere niti; nam interdum veris inserentes falsa, nocent audientibus : non dissi- mili ratione, ut mihi quidem videtur, nonnullos facere videmus, qui mellis admistione sensum amariorum rerum auferunt, et dulcium infusione volunt eorum quæ insuavia sunt, latenter gustum eripere. PALL. Est igitur omnino periculosum imposturis divinatorum addictum esse. CYR. Id quidem a Deo morte multatur, et inter pessima crimina recensetur. Sic enim ait in Levi- tico :.‹ Et anima quæ secuta fuerit Pythonis spi- ". ritum habentes, et incantatores, ut fornicetur post ipsos, obfirmabo faciem meam adversus animam il- lam, et perdam illam ex populo suo : et sancti eri- tis, quia ego sanctus sum Dominus Deus vester 48. Et post alia rursum : e Et vir qut mulier, quicunque ex ipsis fuerit Pythonis spiritum habens, aut in- cantator, morte moriatur, et lapidibus lapidabitis eos : rei sunt . . Interdixit enim, primun pe qui fallaces divinationes ex astrorum aut mor- tuorum observatione sequerentur, alienissimam esse eam rem a sancta conversatione asserens, et ab iis qui Deo dediti essent maxime abhorrere; deinde adversus alteros extremum supplicium constituit, ac reos esse inquit, non permittens, qui ad hoc scelus progressi essent, ut laqueus mortis flerent, et rete animarum innocentium, et perditionis os- tium, et inferorum profundum ", et quæ non hujus generis pestis; ut iis a nobis misericordia tribua- tur. Illud autem sapienter ac vere intelligi puto hanc adeo acerbam, et, quæ omnia mala superet, pœnam non esse in eos a Deo constitutam, qui et scire et effari cæteris futura possunt, et de futuris rebus nonnihil vere prædicere. Neque enim veritatis sermo punitur; sed mentiri est exsecrabile: quod si quis facere, idque tanquam Deo auctore depre- hendatur, is in ipsam procul dubio naturam inefta- bilem conjecit calumniam; itaque cum ipsi veritati mendacium, tanquam rem quæ ad illam pertineret, tribuerit, pares criminibus poenas dabit, et in per- ** Prov. Ix, 18. (1) Sic cod Vat. (2) Codex Sirleti, παραιτουμένους.

εἰ βούλοιντό ποτε τὴν αὐτοῖς ἀστιβῆ καὶ ἀσυνηθεστά- την (1) προσκομίζειν ἀλήθειαν. ΠΑΛΛ. Πῶς δὲ φής ; ΚΥΡ. Η οὐκ ἐπαίεις τῶν ἁγίων εὐαγγελιστών ἀναγεγραφότων, ὅτι τὰ μὲν δαιμόνια, τορόν τι καὶ μέγα διακεκραγότα, προσήεσαν τῷ Χριστῷ· Εα, τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ Ναζαρηνέ; ἦλθες ἀπολέσαι ἡμᾶς· οἴδαμέν σε τίς εἶ, ὁ ῞Αγιος τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ ἐπιτιμῶν, ο φησίν, « οὐκ εἴα αὐτὰ λαλεῖν, ὅτι εἴδη σαν τὸν Χριστὸν αὐτὸν εἶναι. ο Καίτοι τί δή ποτε, κατὰ γάρ τοι τὸ εἰκὸς ἐνδοιάσειέ τις ἂν, τοῖς τὸ ἀληθὲς ἀνακεκραγόσιν ἐπιτετίμηκεν ὁ Χριστός; Ἀλλ᾽ ἦν δή που τὸ δρώμενον, επωφελὲς εἰς ἡμᾶς. Το γάρ τοι μὴ δεῖν τοῖς παρ' ἐκείνοις προσκεῖσθαι λόγοις, κἂν εἰ αὐτὴν ἐθέλοιεν ἀναφωνεῖν τὴν ἀλή θείαν, καὶ τὰ ἐναργώς ἔτυμα λέγειν, διὰ τούτου παιδευόμεθα· ἀναπλέκοντας γὰρ ἔσθ' ὅτε τῇ ἀλη- θείς τὸ ψεῦδος, καταπίνονται τοὺς ἀκροωμένους, οὐ καθ᾽ ἕτερον, οἶμαι, τρόπον, ἢ καθ᾽ ἂν θεῷτό τις τοὺς τῇ τοῦ μέλιτος μέξει παραιρουμένους (2) τὴν αίσθης σιν τῶν πικρῶν, καὶ τῇ τῶν γλυκέων ἐπιπλοκῇ κατασυλῶν ἐθέλοντας τὸ ἔσθ' ὅτε λυποῦν. ΠΑΛΛ. Σφαλερόν οὖν παντελῶς τὸ τοῖς τῶν χρησ ομολόγων προσέχειν φενακισμοῖς. ΚΥΡ. θανάτῳ τὸ χρῆμα τιμᾶται Θεὸς, καὶ ἐν τοῖς ἐσχάτοις καταγράφει κακοῖς. Ἔφη δὲ οὕτως ἐν τῷ Λευιτικῷ· . Καὶ ψυχή ή ἂν ἐπακολουθήσῃ εγγαστριμύθοις ή έπαοιδοῖς, ὥστε ἐκπορνεύσαι ὀπίσω αὐτῶν, ἐπιστήσω τὸ πρόσωπόν μου ἐπὶ τὴν ψυχὴν ἐκείνην, καὶ ἀπολῶ αὐτὴν ἐκ τοῦ λαοῦ αὐτῆς· καὶ ἔσεσθε ἅγιος, ὅτι ἐγὼ ἄγιός είμι Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. » Καὶ μεθ' ἕτερα πάλιν· ι Καὶ ἀνὴρ ἡ γυνή ὃς ἐὰν γένηται αὐτῶν ἐγγαστρίμυθος ἢ ἐπαοιδός, θανάτῳ θανατούσθω, καὶ ἐν λίθοις λιθοβολήσατε αὐτούς· ἔνοχοί εἰσιν. » ᾿Αποφάσκει μὲν γὰρ πρώτον, τὸ χρῆναι τινας ταῖς βωμολόχοις ἀστρομαντείαις, ήγουν νεκυομαντείαις ἔπεσθαι φιλεῖν, πολιτείας ἁγιο- πρεποῦς ὡς ἀπωτάτω τὸ χρῆμα εἶναι λέγων, καὶ τοῖς Θεῷ προσκειμένοις ἀνάρμοστον κομιδή καὶ καθορίζει τοῦ δευτέρου τὸν θάνατον, ενόχους τέ φησιν εἶναι καὶ αὐτούς· οὐκ ἐφιεὶς τὴν ἔλεον ἀπονέ- μεσθαι πρὸς ἡμῶν τοῖς πρὸς τοῦτο ἤδη μοχθηρίας ἐληλακόσιν, ὡς πάγην γενέσθαι θανάτου, καὶ ψυχών Αθώων θήρατρον, καὶ ὀλέθρου θύραν, καὶ πέταυρον ᾅδου, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων κακῶν; 'Αλλ' οἶμαι που σοφὸν καὶ ἀκίβδηλον ἐννοεῖν, ὡς οὐκ ἂν Επεστήριος Θεὸς τὴν οὕτω πικρὰν καὶ παντὸς ἐπο έχει να κακοῦ διάττουσαν δίκην τοῖς εἰδέναι τε καὶ λαλεῖν ἑτέροις τὰ ἐσόμενα δυναμένοις, καί τοι τῶν ἐσομένων ἀληθῶς ἔχουσιν εἰπεῖν. Κολάζεται γὰρ οὐχὶ τῆς ἀληθείας ὁ μύθος, επάρατον δὲ τὸ ψευδει- πεῖν· ἀλλ᾽ εἰ δή τις αλίσκοιτο τοῦτο δρῶν, καὶ τοῦτο ὡς ἐκ Θεοῦ, αὐτήν που τὴν ἄῤῥητον σε συκοφάντηκε φύσιν, καὶ τῇ ἀληθείᾳ τὸ ψεῦδος ὡς αὐτῇ προσῆκον ἀνατιθεὶς, Ισοπαλῇ τοῖς ἐγκλήμασιν ἀνατλὰς τὴν δίκην πρὸς αὐτὸ λίαν αφήσεται. Επιτιμῇ γὰρ ὁ ** άληθεστάτην. Β & $20 DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. ierdum inaccessam sibi et insuetam afferre veri- Marc. 1, 24,25. ' "Levit. xx, 6, 7. • ibid. 27. cod. Sirleti, C D tatem. PALL. Quomodo istud asseris ? CYR. An vero minime advertis sancios evange- listas, qui scripserunt dæmonia ad Christum ac- cessisse clara et maxima voce clamantia : / Sine, quid nobis et tibi, Jesu Nazarene? venisti ante tempus perdere. nos: seimus qued sis Sanctus Dei. Ule autem increpans, » inquit, ‚‹ non sinebat ea loqui, quia sciebant ipsum esse Christum ª.› Atqui qua de causa (merito enim dubitarit aliquis) illos, cụm verum proclamarent, increpavit Christus ? Sed ni- mirum res gesta nobis utilis futura erat. Hac enim re docemur, illorum verbis, etiamsi ipsam prædi- care velint veritatem, et ea dicere quæ sunt evi- denter vera, non debere niti; nam interdum veris inserentes falsa, nocent audientibus : non dissi- mili ratione, ut mihi quidem videtur, nonnullos facere videmus, qui mellis admistione sensum amariorum rerum auferunt, et dulcium infusione volunt eorum quæ insuavia sunt, latenter gustum eripere. PALL. Est igitur omnino periculosum imposturis divinatorum addictum esse. CYR. Id quidem a Deo morte multatur, et inter pessima crimina recensetur. Sic enim ait in Levi- tico :.‹ Et anima quæ secuta fuerit Pythonis spi- ". ritum habentes, et incantatores, ut fornicetur post ipsos, obfirmabo faciem meam adversus animam il- lam, et perdam illam ex populo suo : et sancti eri- tis, quia ego sanctus sum Dominus Deus vester 48. Et post alia rursum : e Et vir qut mulier, quicunque ex ipsis fuerit Pythonis spiritum habens, aut in- cantator, morte moriatur, et lapidibus lapidabitis eos : rei sunt . . Interdixit enim, primun pe qui fallaces divinationes ex astrorum aut mor- tuorum observatione sequerentur, alienissimam esse eam rem a sancta conversatione asserens, et ab iis qui Deo dediti essent maxime abhorrere; deinde adversus alteros extremum supplicium constituit, ac reos esse inquit, non permittens, qui ad hoc scelus progressi essent, ut laqueus mortis flerent, et rete animarum innocentium, et perditionis os- tium, et inferorum profundum ", et quæ non hujus generis pestis; ut iis a nobis misericordia tribua- tur. Illud autem sapienter ac vere intelligi puto hanc adeo acerbam, et, quæ omnia mala superet, pœnam non esse in eos a Deo constitutam, qui et scire et effari cæteris futura possunt, et de futuris rebus nonnihil vere prædicere. Neque enim veritatis sermo punitur; sed mentiri est exsecrabile: quod si quis facere, idque tanquam Deo auctore depre- hendatur, is in ipsam procul dubio naturam inefta- bilem conjecit calumniam; itaque cum ipsi veritati mendacium, tanquam rem quæ ad illam pertineret, tribuerit, pares criminibus poenas dabit, et in per- ** Prov. Ix, 18. (1) Sic cod Vat. (2) Codex Sirleti, παραιτουμένους.

Α μου ὃς ἔδωκέ μοι, πάντων μείζων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς : Β Ει Εt δύναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός μου ; » Πεφενάκικε δὲ τάχα που τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας τοὺς ἀθλητὰς, γεγραφώς ὠδῖ καὶ ὁ σοφώτατος Πέ- τρος· « Ὥστε καὶ ὑπὸ ἄλλων πάσχοντες κατὰ τὰ θέλημα αὐτοῦ, πιστῷ Κτίστῃ παρατιθέσθωσαν τὰς ψυχὰς αὐτῶν. » Εἰ δὲ τῷ Θεῷ παρατεθείσαν ψυχὴ βιάζεται ὁ Σατανᾶς, ἄγων τε καὶ φέρων οἶπερ ἂν ἔλοιτο κατά καιρούς, πῶς ἂν νοοῖτο πιστὸς ὁ τῶν ἁγίων προεστηκώς, καὶ οἱονεὶ παρακαταθήκην τ ἑκάστου πνεῦμα λαβών; Λῆρος οὖν ἄρα ταυτί, καὶ ἀποπληξία δεινή, τὸ κατὰ ἀλήθειαν οἴεσθαι την προφήτου φωνήν ψυχραῖς ἐπῳδαῖς γυναίου μυσαρωτή του τῶν ἐκνεμηθέντων αὐτῇ καθελκύσαι τόπων. ΠΑΛΛ. Τις οὖν ἂν γένοιτο τῶν θεωρημάτων δ λόγος ; χρῆναι γὰρ οἶμαι τὰ οὕτως αἰσχρὰ μηδ' Σπον εἰπεῖν, κἂν γοῦν ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις ἐλεῖν. ΚΥΡ. Αὐτὸ παραθέντες τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, τὰ εἰς νοῦν ἰόντα τότε σαφή καταστήσομεν, πανταχή τοῦ πρέποντος ἀπρὶξ ἡμμένοι. Ἔχει δὲ οὕτω· ο Καλ Σαμουὴλ ἀπέθανε, καὶ ἐκόψαντο αὐτὸν τῆς Ἰσραήλ, καὶ θάπτουσιν αὐτὸν ἐν ᾿Αρμαθαίμ, ἐν πόλει αὐτοῦ· καὶ Σαούλ περιείλε τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς γνώστας ἀπὸ τῆς γῆς. Καὶ συναθροίζονται οἱ ἀλλο φυλοι, καὶ ἔρχονται καὶ παρεμβάλλουσιν εἰς Συνάμ καὶ συναθροίζει Σαούλ πάντα άνδρα Ισραήλ, επι παρεμβάλλουσιν εἰς Γελβουέ. Καὶ εἶδε Σαούλ τὴν παρεμβολὴν τῶν ἀλλοφύλων, καὶ ἐφοβήθη, καὶ εξέστη ή καρδία αὐτοῦ σφόδρα. Καὶ ἐπηρώτησε Σαούλ διὰ Κυρίου, καὶ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ Κύριος ἐν τοῖς ἐνυπνίοις, καὶ ἐν τοῖς δήλοις, καὶ ἐν τοῖς προφήταις. Καὶ εἶπε Σαούλ τοῖς παισὶν αὐτοῦ· Ζε τήσατέ μοι γυναῖκα ἐγγαστρίμυθον, καὶ πορεύσομαι πρὸς αὐτὴν, καὶ ζητήσω ἐν αὐτῇ. Καὶ εἶπον οἱ παῖδες αὐτοῦ πρὸς αὐτόν· Ἰδοὺ γυνὴ ἐγγαστρίμυθος ἐν Λενδώρ. Καὶ συνεκαλύψατο Σαούλ· καὶ περιεβά λετο ἱμάτια ἕτερα, καὶ πορεύεται αὐτὸς καὶ δύο ἄν· δρες μετ' αὐτοῦ, καὶ ἔρχονται πρὸς τὴν γυναῖκα νυκτὸς, καὶ εἶπεν αὐτῇ· Μάντευσαι δή μοι ἐν τῷ εγγαστριμύθῳ, καὶ ἀνάγαγέ μοι ὃν ἐὰν εἴπω σοι. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ἡ γυνή. Ἰδοὺ δὲ σὺ οἶδας ὅσα ἐποίησε Σαούλ ὡς ἐξωλόθρευσε τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς γνώστας ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνατί σὺ παγιδεύεις την ψυχήν μου, θανατώσαι αὐτήν; Καὶ ὤμοσεν αὐτῇ Σαούλ, λέγων· Ζῇ Κύριος, εἰ ἀπαντήσεταί σου ἀδικία ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ. Καὶ εἶπεν ἡ γυνὴ τῷ Σπούλο Τίνα ἀναγάγω σοι ; Καὶ εἶπε· Τὸν Σαμουὴλ ἀναγαγέ μοι. Καὶ εἶδεν ἡ γυνὴ τὸν Σαμουήλ, καὶ ἀνεβόησε φωνῇ μεγάλῃ. Καὶ εἶπεν ἡ γυνὴ πρὸς Σαούλ Ινατί παρελογίσω με; καὶ σὺ εἶ Σαούλ. Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ βασιλεύς· Μὴ φοβοῦ, εἶπον τίνα ἑώρακας. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ἡ γυνή Θεοὺς ἑώρακα ἀναβαίνοντας ἐκ τῆς γῆς. Καὶ εἶπεν αὐτῇ· Τί ἔγνως; Καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ανδρα ὄρθιον ἀναβαίνοντα ἐκ τῆς γῆς, καὶ οὗτος διπλοίδα αναβεβλημένος. Καὶ ἔγνω Σαούλ, ὅτι οὗτος Σαμουήλ, καὶ ἔκυψεν ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ τὴν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nemo potest rapere ex manu Patris mei on?, Dece- pit etiam scilicet pietatis in Christum athletas beatissimus Petrus, cum ad hunc modum scripsit : ‹ Itaque et li qui patiuntur secundum voluntatem Dei, Adeli Creatori commendent animas suas. Quod si Deo commendatam animam cogit Satanas, agilque ac fert quocunque pro tempore voluerit, quomodo ille sanctorum protector, qui uniuscujus que spiritum veluti depositum commendatum acce- pit, fidelis intelligi poterit? Deliramenta igitur sunt hac, imo vero stupor immanis, putare prophetæ animam revera frigidis scelestissinæ muliercule carminibus ex attributis sibi sedibus esse detra- ctam. - PALL. Quænam igitur fuerit rerum, quas con- siderandas proposuimus, explicatio? nam hæc adeo turpia ne simplicibus quidem, ut id dicam, cogita- tionibus admittenda censeo. c C CYR. Propositis prius sacræ Scripturæ verbis, tum quæ animo occurrunt exponemus, et ubique decorum diligenter retinebimus. Ea sic habent : « Samuel mortuus est : et planxerunt eum universus Israel : et sepelierunt eum in Armathaim, in civitate ejus : et Saul abstulit pythonicos,et cognitores a terra. Et congregantur allophyli, et veniunt, et castrametan- tur in Sonam : et congregat Saul omnem hominem Israel, et castrametantur in Gelboe. Et vidit Saul ca- stra allophylorum, et timuit, et consternatum est cor ejus valde : et consuluit Saul per Dominum, et non respondit ei Dominus per somnia, neque in ma- nifestis, neque in prophetis. Et dixit Saul servis suis: Quærite mihi mulierem pythonissam, et ibo ad illam, et quæram per illam. dixerunt servi ejus ad eum : Ecce mulier pythonissa est in Aen- dor. Et coopertus est Saul, et induit se vestibus aliis, et vadit ipse et duo viri cum ipso ad mulierem nocte, et dixit illi : Divina mihi in Pythone, et evoca ad me quemcunque dixero tibi. Et dixit mulier ad illum : Ecce jam tu nosti quæcunque fecit Saul, ut exterminavit pythonicos et cognitores de terra; et cur tu insidiaris animæ meæ, ut occidas eam? Et juravit illi Saul, dicens: Vivit Dominus, si eveniet tibi mali quidpiam in verbo hoc. Et dixit mulier Seuli : Quem excitabo tibi ? Et dixit : Samuelem excita mihi. Et vidit mulier Samuelem, et exclama- D vit voce magna. Et dixit mulier ad Saul : Cur de- cepisti me ? et tu es Saul. Et dixit illi rex : Ne timeas; dic quem videris. Et dixit illi mulier : Deos vidi ascendentes e terra. Et dixit ad illam : Quid cogno- visti? Et dixit illi: Virum rectum ascendentem de terra, et hic amictus diploide. Et cognovit Saul, quod Samuel esset hic, et inclinavit se in faciem suam in terram, et adoravit eum. Et dixit Samuel : Cur inquietasti me, ut ascenderem? Et dixit Saul : Coarctor valde; et allophyli bellum gerunt adver- sum me; et Deus recessit a me, et non exaudivit me adhuc, neque in manu prophetarum, neque per ** Joan x, 27-29. " » J Petr. iv, 19.

Α μου ὃς ἔδωκέ μοι, πάντων μείζων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς : Β Ει Εt δύναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός μου ; » Πεφενάκικε δὲ τάχα που τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας τοὺς ἀθλητὰς, γεγραφώς ὠδῖ καὶ ὁ σοφώτατος Πέ- τρος· « Ὥστε καὶ ὑπὸ ἄλλων πάσχοντες κατὰ τὰ θέλημα αὐτοῦ, πιστῷ Κτίστῃ παρατιθέσθωσαν τὰς ψυχὰς αὐτῶν. » Εἰ δὲ τῷ Θεῷ παρατεθείσαν ψυχὴ βιάζεται ὁ Σατανᾶς, ἄγων τε καὶ φέρων οἶπερ ἂν ἔλοιτο κατά καιρούς, πῶς ἂν νοοῖτο πιστὸς ὁ τῶν ἁγίων προεστηκώς, καὶ οἱονεὶ παρακαταθήκην τ ἑκάστου πνεῦμα λαβών; Λῆρος οὖν ἄρα ταυτί, καὶ ἀποπληξία δεινή, τὸ κατὰ ἀλήθειαν οἴεσθαι την προφήτου φωνήν ψυχραῖς ἐπῳδαῖς γυναίου μυσαρωτή του τῶν ἐκνεμηθέντων αὐτῇ καθελκύσαι τόπων. ΠΑΛΛ. Τις οὖν ἂν γένοιτο τῶν θεωρημάτων δ λόγος ; χρῆναι γὰρ οἶμαι τὰ οὕτως αἰσχρὰ μηδ' Σπον εἰπεῖν, κἂν γοῦν ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις ἐλεῖν. ΚΥΡ. Αὐτὸ παραθέντες τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, τὰ εἰς νοῦν ἰόντα τότε σαφή καταστήσομεν, πανταχή τοῦ πρέποντος ἀπρὶξ ἡμμένοι. Ἔχει δὲ οὕτω· ο Καλ Σαμουὴλ ἀπέθανε, καὶ ἐκόψαντο αὐτὸν τῆς Ἰσραήλ, καὶ θάπτουσιν αὐτὸν ἐν ᾿Αρμαθαίμ, ἐν πόλει αὐτοῦ· καὶ Σαούλ περιείλε τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς γνώστας ἀπὸ τῆς γῆς. Καὶ συναθροίζονται οἱ ἀλλο φυλοι, καὶ ἔρχονται καὶ παρεμβάλλουσιν εἰς Συνάμ καὶ συναθροίζει Σαούλ πάντα άνδρα Ισραήλ, επι παρεμβάλλουσιν εἰς Γελβουέ. Καὶ εἶδε Σαούλ τὴν παρεμβολὴν τῶν ἀλλοφύλων, καὶ ἐφοβήθη, καὶ εξέστη ή καρδία αὐτοῦ σφόδρα. Καὶ ἐπηρώτησε Σαούλ διὰ Κυρίου, καὶ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ Κύριος ἐν τοῖς ἐνυπνίοις, καὶ ἐν τοῖς δήλοις, καὶ ἐν τοῖς προφήταις. Καὶ εἶπε Σαούλ τοῖς παισὶν αὐτοῦ· Ζε τήσατέ μοι γυναῖκα ἐγγαστρίμυθον, καὶ πορεύσομαι πρὸς αὐτὴν, καὶ ζητήσω ἐν αὐτῇ. Καὶ εἶπον οἱ παῖδες αὐτοῦ πρὸς αὐτόν· Ἰδοὺ γυνὴ ἐγγαστρίμυθος ἐν Λενδώρ. Καὶ συνεκαλύψατο Σαούλ· καὶ περιεβά λετο ἱμάτια ἕτερα, καὶ πορεύεται αὐτὸς καὶ δύο ἄν· δρες μετ' αὐτοῦ, καὶ ἔρχονται πρὸς τὴν γυναῖκα νυκτὸς, καὶ εἶπεν αὐτῇ· Μάντευσαι δή μοι ἐν τῷ εγγαστριμύθῳ, καὶ ἀνάγαγέ μοι ὃν ἐὰν εἴπω σοι. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ἡ γυνή. Ἰδοὺ δὲ σὺ οἶδας ὅσα ἐποίησε Σαούλ ὡς ἐξωλόθρευσε τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς γνώστας ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνατί σὺ παγιδεύεις την ψυχήν μου, θανατώσαι αὐτήν; Καὶ ὤμοσεν αὐτῇ Σαούλ, λέγων· Ζῇ Κύριος, εἰ ἀπαντήσεταί σου ἀδικία ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ. Καὶ εἶπεν ἡ γυνὴ τῷ Σπούλο Τίνα ἀναγάγω σοι ; Καὶ εἶπε· Τὸν Σαμουὴλ ἀναγαγέ μοι. Καὶ εἶδεν ἡ γυνὴ τὸν Σαμουήλ, καὶ ἀνεβόησε φωνῇ μεγάλῃ. Καὶ εἶπεν ἡ γυνὴ πρὸς Σαούλ Ινατί παρελογίσω με; καὶ σὺ εἶ Σαούλ. Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ βασιλεύς· Μὴ φοβοῦ, εἶπον τίνα ἑώρακας. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ἡ γυνή Θεοὺς ἑώρακα ἀναβαίνοντας ἐκ τῆς γῆς. Καὶ εἶπεν αὐτῇ· Τί ἔγνως; Καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ανδρα ὄρθιον ἀναβαίνοντα ἐκ τῆς γῆς, καὶ οὗτος διπλοίδα αναβεβλημένος. Καὶ ἔγνω Σαούλ, ὅτι οὗτος Σαμουήλ, καὶ ἔκυψεν ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ τὴν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nemo potest rapere ex manu Patris mei on?, Dece- pit etiam scilicet pietatis in Christum athletas beatissimus Petrus, cum ad hunc modum scripsit : ‹ Itaque et li qui patiuntur secundum voluntatem Dei, Adeli Creatori commendent animas suas. Quod si Deo commendatam animam cogit Satanas, agilque ac fert quocunque pro tempore voluerit, quomodo ille sanctorum protector, qui uniuscujus que spiritum veluti depositum commendatum acce- pit, fidelis intelligi poterit? Deliramenta igitur sunt hac, imo vero stupor immanis, putare prophetæ animam revera frigidis scelestissinæ muliercule carminibus ex attributis sibi sedibus esse detra- ctam. - PALL. Quænam igitur fuerit rerum, quas con- siderandas proposuimus, explicatio? nam hæc adeo turpia ne simplicibus quidem, ut id dicam, cogita- tionibus admittenda censeo. c C CYR. Propositis prius sacræ Scripturæ verbis, tum quæ animo occurrunt exponemus, et ubique decorum diligenter retinebimus. Ea sic habent : « Samuel mortuus est : et planxerunt eum universus Israel : et sepelierunt eum in Armathaim, in civitate ejus : et Saul abstulit pythonicos,et cognitores a terra. Et congregantur allophyli, et veniunt, et castrametan- tur in Sonam : et congregat Saul omnem hominem Israel, et castrametantur in Gelboe. Et vidit Saul ca- stra allophylorum, et timuit, et consternatum est cor ejus valde : et consuluit Saul per Dominum, et non respondit ei Dominus per somnia, neque in ma- nifestis, neque in prophetis. Et dixit Saul servis suis: Quærite mihi mulierem pythonissam, et ibo ad illam, et quæram per illam. dixerunt servi ejus ad eum : Ecce mulier pythonissa est in Aen- dor. Et coopertus est Saul, et induit se vestibus aliis, et vadit ipse et duo viri cum ipso ad mulierem nocte, et dixit illi : Divina mihi in Pythone, et evoca ad me quemcunque dixero tibi. Et dixit mulier ad illum : Ecce jam tu nosti quæcunque fecit Saul, ut exterminavit pythonicos et cognitores de terra; et cur tu insidiaris animæ meæ, ut occidas eam? Et juravit illi Saul, dicens: Vivit Dominus, si eveniet tibi mali quidpiam in verbo hoc. Et dixit mulier Seuli : Quem excitabo tibi ? Et dixit : Samuelem excita mihi. Et vidit mulier Samuelem, et exclama- D vit voce magna. Et dixit mulier ad Saul : Cur de- cepisti me ? et tu es Saul. Et dixit illi rex : Ne timeas; dic quem videris. Et dixit illi mulier : Deos vidi ascendentes e terra. Et dixit ad illam : Quid cogno- visti? Et dixit illi: Virum rectum ascendentem de terra, et hic amictus diploide. Et cognovit Saul, quod Samuel esset hic, et inclinavit se in faciem suam in terram, et adoravit eum. Et dixit Samuel : Cur inquietasti me, ut ascenderem? Et dixit Saul : Coarctor valde; et allophyli bellum gerunt adver- sum me; et Deus recessit a me, et non exaudivit me adhuc, neque in manu prophetarum, neque per ** Joan x, 27-29. " » J Petr. iv, 19.

Α μου ὃς ἔδωκέ μοι, πάντων μείζων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς : Β Ει Εt δύναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός μου ; » Πεφενάκικε δὲ τάχα που τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας τοὺς ἀθλητὰς, γεγραφώς ὠδῖ καὶ ὁ σοφώτατος Πέ- τρος· « Ὥστε καὶ ὑπὸ ἄλλων πάσχοντες κατὰ τὰ θέλημα αὐτοῦ, πιστῷ Κτίστῃ παρατιθέσθωσαν τὰς ψυχὰς αὐτῶν. » Εἰ δὲ τῷ Θεῷ παρατεθείσαν ψυχὴ βιάζεται ὁ Σατανᾶς, ἄγων τε καὶ φέρων οἶπερ ἂν ἔλοιτο κατά καιρούς, πῶς ἂν νοοῖτο πιστὸς ὁ τῶν ἁγίων προεστηκώς, καὶ οἱονεὶ παρακαταθήκην τ ἑκάστου πνεῦμα λαβών; Λῆρος οὖν ἄρα ταυτί, καὶ ἀποπληξία δεινή, τὸ κατὰ ἀλήθειαν οἴεσθαι την προφήτου φωνήν ψυχραῖς ἐπῳδαῖς γυναίου μυσαρωτή του τῶν ἐκνεμηθέντων αὐτῇ καθελκύσαι τόπων. ΠΑΛΛ. Τις οὖν ἂν γένοιτο τῶν θεωρημάτων δ λόγος ; χρῆναι γὰρ οἶμαι τὰ οὕτως αἰσχρὰ μηδ' Σπον εἰπεῖν, κἂν γοῦν ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις ἐλεῖν. ΚΥΡ. Αὐτὸ παραθέντες τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, τὰ εἰς νοῦν ἰόντα τότε σαφή καταστήσομεν, πανταχή τοῦ πρέποντος ἀπρὶξ ἡμμένοι. Ἔχει δὲ οὕτω· ο Καλ Σαμουὴλ ἀπέθανε, καὶ ἐκόψαντο αὐτὸν τῆς Ἰσραήλ, καὶ θάπτουσιν αὐτὸν ἐν ᾿Αρμαθαίμ, ἐν πόλει αὐτοῦ· καὶ Σαούλ περιείλε τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς γνώστας ἀπὸ τῆς γῆς. Καὶ συναθροίζονται οἱ ἀλλο φυλοι, καὶ ἔρχονται καὶ παρεμβάλλουσιν εἰς Συνάμ καὶ συναθροίζει Σαούλ πάντα άνδρα Ισραήλ, επι παρεμβάλλουσιν εἰς Γελβουέ. Καὶ εἶδε Σαούλ τὴν παρεμβολὴν τῶν ἀλλοφύλων, καὶ ἐφοβήθη, καὶ εξέστη ή καρδία αὐτοῦ σφόδρα. Καὶ ἐπηρώτησε Σαούλ διὰ Κυρίου, καὶ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ Κύριος ἐν τοῖς ἐνυπνίοις, καὶ ἐν τοῖς δήλοις, καὶ ἐν τοῖς προφήταις. Καὶ εἶπε Σαούλ τοῖς παισὶν αὐτοῦ· Ζε τήσατέ μοι γυναῖκα ἐγγαστρίμυθον, καὶ πορεύσομαι πρὸς αὐτὴν, καὶ ζητήσω ἐν αὐτῇ. Καὶ εἶπον οἱ παῖδες αὐτοῦ πρὸς αὐτόν· Ἰδοὺ γυνὴ ἐγγαστρίμυθος ἐν Λενδώρ. Καὶ συνεκαλύψατο Σαούλ· καὶ περιεβά λετο ἱμάτια ἕτερα, καὶ πορεύεται αὐτὸς καὶ δύο ἄν· δρες μετ' αὐτοῦ, καὶ ἔρχονται πρὸς τὴν γυναῖκα νυκτὸς, καὶ εἶπεν αὐτῇ· Μάντευσαι δή μοι ἐν τῷ εγγαστριμύθῳ, καὶ ἀνάγαγέ μοι ὃν ἐὰν εἴπω σοι. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ἡ γυνή. Ἰδοὺ δὲ σὺ οἶδας ὅσα ἐποίησε Σαούλ ὡς ἐξωλόθρευσε τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς γνώστας ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνατί σὺ παγιδεύεις την ψυχήν μου, θανατώσαι αὐτήν; Καὶ ὤμοσεν αὐτῇ Σαούλ, λέγων· Ζῇ Κύριος, εἰ ἀπαντήσεταί σου ἀδικία ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ. Καὶ εἶπεν ἡ γυνὴ τῷ Σπούλο Τίνα ἀναγάγω σοι ; Καὶ εἶπε· Τὸν Σαμουὴλ ἀναγαγέ μοι. Καὶ εἶδεν ἡ γυνὴ τὸν Σαμουήλ, καὶ ἀνεβόησε φωνῇ μεγάλῃ. Καὶ εἶπεν ἡ γυνὴ πρὸς Σαούλ Ινατί παρελογίσω με; καὶ σὺ εἶ Σαούλ. Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ βασιλεύς· Μὴ φοβοῦ, εἶπον τίνα ἑώρακας. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ἡ γυνή Θεοὺς ἑώρακα ἀναβαίνοντας ἐκ τῆς γῆς. Καὶ εἶπεν αὐτῇ· Τί ἔγνως; Καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ανδρα ὄρθιον ἀναβαίνοντα ἐκ τῆς γῆς, καὶ οὗτος διπλοίδα αναβεβλημένος. Καὶ ἔγνω Σαούλ, ὅτι οὗτος Σαμουήλ, καὶ ἔκυψεν ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ τὴν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nemo potest rapere ex manu Patris mei on?, Dece- pit etiam scilicet pietatis in Christum athletas beatissimus Petrus, cum ad hunc modum scripsit : ‹ Itaque et li qui patiuntur secundum voluntatem Dei, Adeli Creatori commendent animas suas. Quod si Deo commendatam animam cogit Satanas, agilque ac fert quocunque pro tempore voluerit, quomodo ille sanctorum protector, qui uniuscujus que spiritum veluti depositum commendatum acce- pit, fidelis intelligi poterit? Deliramenta igitur sunt hac, imo vero stupor immanis, putare prophetæ animam revera frigidis scelestissinæ muliercule carminibus ex attributis sibi sedibus esse detra- ctam. - PALL. Quænam igitur fuerit rerum, quas con- siderandas proposuimus, explicatio? nam hæc adeo turpia ne simplicibus quidem, ut id dicam, cogita- tionibus admittenda censeo. c C CYR. Propositis prius sacræ Scripturæ verbis, tum quæ animo occurrunt exponemus, et ubique decorum diligenter retinebimus. Ea sic habent : « Samuel mortuus est : et planxerunt eum universus Israel : et sepelierunt eum in Armathaim, in civitate ejus : et Saul abstulit pythonicos,et cognitores a terra. Et congregantur allophyli, et veniunt, et castrametan- tur in Sonam : et congregat Saul omnem hominem Israel, et castrametantur in Gelboe. Et vidit Saul ca- stra allophylorum, et timuit, et consternatum est cor ejus valde : et consuluit Saul per Dominum, et non respondit ei Dominus per somnia, neque in ma- nifestis, neque in prophetis. Et dixit Saul servis suis: Quærite mihi mulierem pythonissam, et ibo ad illam, et quæram per illam. dixerunt servi ejus ad eum : Ecce mulier pythonissa est in Aen- dor. Et coopertus est Saul, et induit se vestibus aliis, et vadit ipse et duo viri cum ipso ad mulierem nocte, et dixit illi : Divina mihi in Pythone, et evoca ad me quemcunque dixero tibi. Et dixit mulier ad illum : Ecce jam tu nosti quæcunque fecit Saul, ut exterminavit pythonicos et cognitores de terra; et cur tu insidiaris animæ meæ, ut occidas eam? Et juravit illi Saul, dicens: Vivit Dominus, si eveniet tibi mali quidpiam in verbo hoc. Et dixit mulier Seuli : Quem excitabo tibi ? Et dixit : Samuelem excita mihi. Et vidit mulier Samuelem, et exclama- D vit voce magna. Et dixit mulier ad Saul : Cur de- cepisti me ? et tu es Saul. Et dixit illi rex : Ne timeas; dic quem videris. Et dixit illi mulier : Deos vidi ascendentes e terra. Et dixit ad illam : Quid cogno- visti? Et dixit illi: Virum rectum ascendentem de terra, et hic amictus diploide. Et cognovit Saul, quod Samuel esset hic, et inclinavit se in faciem suam in terram, et adoravit eum. Et dixit Samuel : Cur inquietasti me, ut ascenderem? Et dixit Saul : Coarctor valde; et allophyli bellum gerunt adver- sum me; et Deus recessit a me, et non exaudivit me adhuc, neque in manu prophetarum, neque per ** Joan x, 27-29. " » J Petr. iv, 19.

ΠΑΛΛ. Οὐκ ἂν ἔχοιμι σαφῶς εἰπεῖν. Ενδείξεις Α δ' άν, οἶμαι που, τὸ ἀληθὲς, ἡ βάσανος. ΚΥΡ. Εὖ ἔφης. Οὐκοῦν ἐκεῖνα καὶ πρό γε τῶν ἄλλων πολυπραγμονείσθω τέως, πότερον διὰ Θεοῦ πολυπραγμονοῦνται καὶ τερατεύονται καὶ ἀποπεραί- νουσι ταυτί, ήγουν διὰ πονηρῶν πνευμάτων οἷς με λέτη τὸ ἐπιτήδευμα. ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν εἰς τοῦτο λογισμῶν ἀτοπίας ἀφίκοιτο ἄν, ὡς οἴεσθαι διὰ Θεοῦ τερατεύεσθαι ταυτί νεκρομάντας τε καὶ ἐγγαστριμύθους καὶ ἐπαοιδούς ; Διαμεμνήσομαι γὰρ τοῦ νόμου, παντὸς ἑλομένου τοῦτο δρᾷν ποινήν καθορίζοντος τὴν ἐσχάτην. Εἶτα πῶς οὐκ ἀπόπληκτον ἐννοεῖν, τὸν θανάτῳ καταδεδί- κασμένον, οὐκ ἀπᾴδειν Θεῷ; Οὐ γάρ πω τοῖς ἑαυ τοῦ διαμαχείται νόμοις. ΚΥΡ. Άριστα διανοῇ. Τὰς δὲ τῶν ἁγίων ψυχὰς σωμάτων ἀπηλλαγμένας παρεῤῥίφθαι νομιοῦμεν, καὶ λόγου μὲν ἀξιοῦσθαι μηδενὸς, ἥκειν δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ταλαιπωρίας, ὡς καὶ πονηροῖς καὶ ἀκαθάρτοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, καὶ ἀνεθελήτως ἀκολουθεῖν περιτρέπουσιν εὐκόλως οἵπερ ἂν ἔλοιντο τυχόν. Και- ται τὸ τῆς ᾿Αποκαλύψεως βιβλίον ἡμῖν συντιθεὶς ὁ σοφός Ιωάννης, δ καὶ ταῖς τῶν Πατέρων τετίμηται ψήφοις, τὰς τῶν ἁγίων ψυχὰς ὑπ' αὐτὸ τὸ θεῖον τεθείσθαι θυσιαστήριον, διεβεβαιοῦτο σαφῶς. Εἰ δὲ καὶ ἐξ αὐτῶν ἔλκουσι τῶν ἄνω μονῶν, καὶ τόπων αὐτὰς τῶν ἱερωτάτων κατακομίζουσιν ἀφειδῶς, ἀπείργοντος οὐδενὸς, βάσιμος μὲν ἅπασι τοῖς δαιμο- νίοις ὁ οὐρανὸς, ἀνοίγνυται δὲ κατὰ τὸ εἰκὸς αὐτοῖς καὶ ἡ τοῦ παραδείσου πύλη παραχωρεῖ δὲ, ὡς ἔοι- κεν, καὶ ἡ φλογίνη ρομφαία, καὶ οὐχὶ τῆς εἰσόδου καὶ ἐξόδου μόνον αὐτοῖς· ἀλλ᾽ εἰ βούλοιντό τινας καὶ τῶν εἴσω γεγονότων ἐκκομίζειν ἐκ παῤῥησίας· εἶτα οὐχὶ δὴ τοῦτό ἐστι, τὴν ἐν Χριστῷ διασύρειν ἐλ- πίδα, καὶ τρισάθλιον ὑποφαίνειν τῶν τεθαυμασμένων τὸν βίον; ΠΑΛΛ. Εοικεν. ΚΥΡ. Καὶ μὴν οὐκ ἀσυμφανές. Πῶς δὲ ἦν ἔμει- νον τῷ θαυμασίῳ Παύλῳ, τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι; Εἰ γὰρ δὴ μέλλοιμεν τῶν ἐπιγείων ἀποφοιτήσαντες, καὶ τὸν Χριστῷ γεγονότες, τοῖς ἀντικειμένοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, κεκένωται μὲν ἡ πίστις, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸ δὲ ἐνδημεῖν ἐν σώματι, τοῦ συνεῖναι Χριστῷ, πάς τις οὖν, οἶμαι, καὶ ἀσυγκρίτως διενεγκεῖν ἐπιψηφιεῖται λοιπὸν, καὶ τὸ ἐπὶ τούτου δυσανεκτότερον ἔτι μὲν γὰρ ἐν τῷδε τῷ βίῳ ποιούμενοι τὰς διατριβάς, οὐχὶ τοῖς τοῦ διαβό του θελήμασιν ὑπεζεύγμεθα, πατοῦμεν δὲ ἐπάνω όψεων καὶ σκορπίων μᾶλλον, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Εἶτα σὺν Χριστῷ γεγονότες, πῶς ἐν χείροσιν ἐσό- μεθα ; πῶς δὲ αὐτὸς ἀληθεύει λέγων· . Τα πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτὰ, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι, κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῶν χειρῶν μου· ὁ Πατήρ B I i DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. PALL. Equidem compertum non habeo quid dicam; sed, nisi fallor, quid verum sit, declarabit inquisitio. CYR. Recte dicis. Igitur illud ante alia diligenter interim investigemus, utrum Dei munere hæe por- tenta edant atque eficiant, qui hujusmodi rebus student, an malorum spirituum opera.. PALL. Quis vero ad tam ineptas cogitationes per- veniat, ut arbitretur Dei opera portenta haec edere necromantas, et pythones, et incantatores ? Nam contra commemorabo legem quæ supplicium extre- mum decernit, quisquis hæc facere ausus fuerit. Atqui quomodo non dementia sit cogitare eum qui capitis condemnetur, Deo non displicere? Neque B enim ille cum suis legibus pugnare censendus est. C D CYR. Optime ratiocinaris. Jam vero isto modo sanctorum virorum animas, quæ e corporibus exces- serunt, contemptas esse putabimus, neque ullo nu- mero haberi, atque adeo in eas miserias pervenire, ut etiam nequam spiritibus subjectæ sint, et invitæ sequantur eos, quocunque illi voluerint, nullo ne- gotio circumferentes. Atqui Joannes ille sapiens, qui Apocalypsis libellum conscripsit, qui Patrum judicio comprobatus est, sanctorum animas sub ipso Dei altari se conspexisse, aperte confirmat Quod si eas ex illis quoque supernis mansionibus trabunt, et de sacratissimis locis deferunt secure, nemine probibente, primum omnibus quidem da- moniis est in cœlum accessus, deinde iisdem patet, ut consequens est, paradisi janua: cedit præterea flammea illa rhomphæa: sic enim consequi videtur, neque ingressum atque exitum illis modo liberum præbet; sed licet eis etiam, si libeat, aliquos eo ingressos educere : nonne ergo hoc est, spem quam in Christo habemus, irridere? et miserrimam esse ostendere admirabilium virorum vitam ? PALL. Ita videtur. CYR. Sed idem minime obscurum est. Quomodo autem melius erat beato Paulo resolvi, etesse cum Christo " ? Nam, si postea quam e terrenis rebus excesserimus, et cum Christo fuerimus, adversariis spiritibus subjiciendi sumus, exinanita est fides, ut scriptum est ; ac versari in corpore, quam esse cum Christo, quivis, opinor, longe praestantius esse posthac judicabit ; et, quod hoc ipso quoque sit minus ferendum, si, cum adhuc in hac vita versa- mur, subjecti minime sumus diaboli cupiditatibus, sed calcamus potius super serpentes et scorpiones, et super omnem potestatem inimici, juxta Salvatoris nostri vocem Ergo, ubi cum Christo fuerimus, quomodo pejore conditione futuri sumus ? quomodo etiam verax erit ipse, cum dicit : « Oves meæ vocem meam audiunt; et ego cognosco eas, et sequuntur me; et vitam æternam do cis; et non peribunt in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea : Pater meus, qui dedit mihi, omnilus major est; et "Apoc. vi, 9. ” Philip. 1, 23. "Rom. iv, 14. "Luc. x, 19. •

ΠΑΛΛ. Οὐκ ἂν ἔχοιμι σαφῶς εἰπεῖν. Ενδείξεις Α δ' άν, οἶμαι που, τὸ ἀληθὲς, ἡ βάσανος. ΚΥΡ. Εὖ ἔφης. Οὐκοῦν ἐκεῖνα καὶ πρό γε τῶν ἄλλων πολυπραγμονείσθω τέως, πότερον διὰ Θεοῦ πολυπραγμονοῦνται καὶ τερατεύονται καὶ ἀποπεραί- νουσι ταυτί, ήγουν διὰ πονηρῶν πνευμάτων οἷς με λέτη τὸ ἐπιτήδευμα. ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν εἰς τοῦτο λογισμῶν ἀτοπίας ἀφίκοιτο ἄν, ὡς οἴεσθαι διὰ Θεοῦ τερατεύεσθαι ταυτί νεκρομάντας τε καὶ ἐγγαστριμύθους καὶ ἐπαοιδούς ; Διαμεμνήσομαι γὰρ τοῦ νόμου, παντὸς ἑλομένου τοῦτο δρᾷν ποινήν καθορίζοντος τὴν ἐσχάτην. Εἶτα πῶς οὐκ ἀπόπληκτον ἐννοεῖν, τὸν θανάτῳ καταδεδί- κασμένον, οὐκ ἀπᾴδειν Θεῷ; Οὐ γάρ πω τοῖς ἑαυ τοῦ διαμαχείται νόμοις. ΚΥΡ. Άριστα διανοῇ. Τὰς δὲ τῶν ἁγίων ψυχὰς σωμάτων ἀπηλλαγμένας παρεῤῥίφθαι νομιοῦμεν, καὶ λόγου μὲν ἀξιοῦσθαι μηδενὸς, ἥκειν δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ταλαιπωρίας, ὡς καὶ πονηροῖς καὶ ἀκαθάρτοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, καὶ ἀνεθελήτως ἀκολουθεῖν περιτρέπουσιν εὐκόλως οἵπερ ἂν ἔλοιντο τυχόν. Και- ται τὸ τῆς ᾿Αποκαλύψεως βιβλίον ἡμῖν συντιθεὶς ὁ σοφός Ιωάννης, δ καὶ ταῖς τῶν Πατέρων τετίμηται ψήφοις, τὰς τῶν ἁγίων ψυχὰς ὑπ' αὐτὸ τὸ θεῖον τεθείσθαι θυσιαστήριον, διεβεβαιοῦτο σαφῶς. Εἰ δὲ καὶ ἐξ αὐτῶν ἔλκουσι τῶν ἄνω μονῶν, καὶ τόπων αὐτὰς τῶν ἱερωτάτων κατακομίζουσιν ἀφειδῶς, ἀπείργοντος οὐδενὸς, βάσιμος μὲν ἅπασι τοῖς δαιμο- νίοις ὁ οὐρανὸς, ἀνοίγνυται δὲ κατὰ τὸ εἰκὸς αὐτοῖς καὶ ἡ τοῦ παραδείσου πύλη παραχωρεῖ δὲ, ὡς ἔοι- κεν, καὶ ἡ φλογίνη ρομφαία, καὶ οὐχὶ τῆς εἰσόδου καὶ ἐξόδου μόνον αὐτοῖς· ἀλλ᾽ εἰ βούλοιντό τινας καὶ τῶν εἴσω γεγονότων ἐκκομίζειν ἐκ παῤῥησίας· εἶτα οὐχὶ δὴ τοῦτό ἐστι, τὴν ἐν Χριστῷ διασύρειν ἐλ- πίδα, καὶ τρισάθλιον ὑποφαίνειν τῶν τεθαυμασμένων τὸν βίον; ΠΑΛΛ. Εοικεν. ΚΥΡ. Καὶ μὴν οὐκ ἀσυμφανές. Πῶς δὲ ἦν ἔμει- νον τῷ θαυμασίῳ Παύλῳ, τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι; Εἰ γὰρ δὴ μέλλοιμεν τῶν ἐπιγείων ἀποφοιτήσαντες, καὶ τὸν Χριστῷ γεγονότες, τοῖς ἀντικειμένοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, κεκένωται μὲν ἡ πίστις, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸ δὲ ἐνδημεῖν ἐν σώματι, τοῦ συνεῖναι Χριστῷ, πάς τις οὖν, οἶμαι, καὶ ἀσυγκρίτως διενεγκεῖν ἐπιψηφιεῖται λοιπὸν, καὶ τὸ ἐπὶ τούτου δυσανεκτότερον ἔτι μὲν γὰρ ἐν τῷδε τῷ βίῳ ποιούμενοι τὰς διατριβάς, οὐχὶ τοῖς τοῦ διαβό του θελήμασιν ὑπεζεύγμεθα, πατοῦμεν δὲ ἐπάνω όψεων καὶ σκορπίων μᾶλλον, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Εἶτα σὺν Χριστῷ γεγονότες, πῶς ἐν χείροσιν ἐσό- μεθα ; πῶς δὲ αὐτὸς ἀληθεύει λέγων· . Τα πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτὰ, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι, κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῶν χειρῶν μου· ὁ Πατήρ B I i DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. PALL. Equidem compertum non habeo quid dicam; sed, nisi fallor, quid verum sit, declarabit inquisitio. CYR. Recte dicis. Igitur illud ante alia diligenter interim investigemus, utrum Dei munere hæe por- tenta edant atque eficiant, qui hujusmodi rebus student, an malorum spirituum opera.. PALL. Quis vero ad tam ineptas cogitationes per- veniat, ut arbitretur Dei opera portenta haec edere necromantas, et pythones, et incantatores ? Nam contra commemorabo legem quæ supplicium extre- mum decernit, quisquis hæc facere ausus fuerit. Atqui quomodo non dementia sit cogitare eum qui capitis condemnetur, Deo non displicere? Neque B enim ille cum suis legibus pugnare censendus est. C D CYR. Optime ratiocinaris. Jam vero isto modo sanctorum virorum animas, quæ e corporibus exces- serunt, contemptas esse putabimus, neque ullo nu- mero haberi, atque adeo in eas miserias pervenire, ut etiam nequam spiritibus subjectæ sint, et invitæ sequantur eos, quocunque illi voluerint, nullo ne- gotio circumferentes. Atqui Joannes ille sapiens, qui Apocalypsis libellum conscripsit, qui Patrum judicio comprobatus est, sanctorum animas sub ipso Dei altari se conspexisse, aperte confirmat Quod si eas ex illis quoque supernis mansionibus trabunt, et de sacratissimis locis deferunt secure, nemine probibente, primum omnibus quidem da- moniis est in cœlum accessus, deinde iisdem patet, ut consequens est, paradisi janua: cedit præterea flammea illa rhomphæa: sic enim consequi videtur, neque ingressum atque exitum illis modo liberum præbet; sed licet eis etiam, si libeat, aliquos eo ingressos educere : nonne ergo hoc est, spem quam in Christo habemus, irridere? et miserrimam esse ostendere admirabilium virorum vitam ? PALL. Ita videtur. CYR. Sed idem minime obscurum est. Quomodo autem melius erat beato Paulo resolvi, etesse cum Christo " ? Nam, si postea quam e terrenis rebus excesserimus, et cum Christo fuerimus, adversariis spiritibus subjiciendi sumus, exinanita est fides, ut scriptum est ; ac versari in corpore, quam esse cum Christo, quivis, opinor, longe praestantius esse posthac judicabit ; et, quod hoc ipso quoque sit minus ferendum, si, cum adhuc in hac vita versa- mur, subjecti minime sumus diaboli cupiditatibus, sed calcamus potius super serpentes et scorpiones, et super omnem potestatem inimici, juxta Salvatoris nostri vocem Ergo, ubi cum Christo fuerimus, quomodo pejore conditione futuri sumus ? quomodo etiam verax erit ipse, cum dicit : « Oves meæ vocem meam audiunt; et ego cognosco eas, et sequuntur me; et vitam æternam do cis; et non peribunt in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea : Pater meus, qui dedit mihi, omnilus major est; et "Apoc. vi, 9. ” Philip. 1, 23. "Rom. iv, 14. "Luc. x, 19. •

ΠΑΛΛ. Οὐκ ἂν ἔχοιμι σαφῶς εἰπεῖν. Ενδείξεις Α δ' άν, οἶμαι που, τὸ ἀληθὲς, ἡ βάσανος. ΚΥΡ. Εὖ ἔφης. Οὐκοῦν ἐκεῖνα καὶ πρό γε τῶν ἄλλων πολυπραγμονείσθω τέως, πότερον διὰ Θεοῦ πολυπραγμονοῦνται καὶ τερατεύονται καὶ ἀποπεραί- νουσι ταυτί, ήγουν διὰ πονηρῶν πνευμάτων οἷς με λέτη τὸ ἐπιτήδευμα. ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν εἰς τοῦτο λογισμῶν ἀτοπίας ἀφίκοιτο ἄν, ὡς οἴεσθαι διὰ Θεοῦ τερατεύεσθαι ταυτί νεκρομάντας τε καὶ ἐγγαστριμύθους καὶ ἐπαοιδούς ; Διαμεμνήσομαι γὰρ τοῦ νόμου, παντὸς ἑλομένου τοῦτο δρᾷν ποινήν καθορίζοντος τὴν ἐσχάτην. Εἶτα πῶς οὐκ ἀπόπληκτον ἐννοεῖν, τὸν θανάτῳ καταδεδί- κασμένον, οὐκ ἀπᾴδειν Θεῷ; Οὐ γάρ πω τοῖς ἑαυ τοῦ διαμαχείται νόμοις. ΚΥΡ. Άριστα διανοῇ. Τὰς δὲ τῶν ἁγίων ψυχὰς σωμάτων ἀπηλλαγμένας παρεῤῥίφθαι νομιοῦμεν, καὶ λόγου μὲν ἀξιοῦσθαι μηδενὸς, ἥκειν δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ταλαιπωρίας, ὡς καὶ πονηροῖς καὶ ἀκαθάρτοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, καὶ ἀνεθελήτως ἀκολουθεῖν περιτρέπουσιν εὐκόλως οἵπερ ἂν ἔλοιντο τυχόν. Και- ται τὸ τῆς ᾿Αποκαλύψεως βιβλίον ἡμῖν συντιθεὶς ὁ σοφός Ιωάννης, δ καὶ ταῖς τῶν Πατέρων τετίμηται ψήφοις, τὰς τῶν ἁγίων ψυχὰς ὑπ' αὐτὸ τὸ θεῖον τεθείσθαι θυσιαστήριον, διεβεβαιοῦτο σαφῶς. Εἰ δὲ καὶ ἐξ αὐτῶν ἔλκουσι τῶν ἄνω μονῶν, καὶ τόπων αὐτὰς τῶν ἱερωτάτων κατακομίζουσιν ἀφειδῶς, ἀπείργοντος οὐδενὸς, βάσιμος μὲν ἅπασι τοῖς δαιμο- νίοις ὁ οὐρανὸς, ἀνοίγνυται δὲ κατὰ τὸ εἰκὸς αὐτοῖς καὶ ἡ τοῦ παραδείσου πύλη παραχωρεῖ δὲ, ὡς ἔοι- κεν, καὶ ἡ φλογίνη ρομφαία, καὶ οὐχὶ τῆς εἰσόδου καὶ ἐξόδου μόνον αὐτοῖς· ἀλλ᾽ εἰ βούλοιντό τινας καὶ τῶν εἴσω γεγονότων ἐκκομίζειν ἐκ παῤῥησίας· εἶτα οὐχὶ δὴ τοῦτό ἐστι, τὴν ἐν Χριστῷ διασύρειν ἐλ- πίδα, καὶ τρισάθλιον ὑποφαίνειν τῶν τεθαυμασμένων τὸν βίον; ΠΑΛΛ. Εοικεν. ΚΥΡ. Καὶ μὴν οὐκ ἀσυμφανές. Πῶς δὲ ἦν ἔμει- νον τῷ θαυμασίῳ Παύλῳ, τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι; Εἰ γὰρ δὴ μέλλοιμεν τῶν ἐπιγείων ἀποφοιτήσαντες, καὶ τὸν Χριστῷ γεγονότες, τοῖς ἀντικειμένοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, κεκένωται μὲν ἡ πίστις, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸ δὲ ἐνδημεῖν ἐν σώματι, τοῦ συνεῖναι Χριστῷ, πάς τις οὖν, οἶμαι, καὶ ἀσυγκρίτως διενεγκεῖν ἐπιψηφιεῖται λοιπὸν, καὶ τὸ ἐπὶ τούτου δυσανεκτότερον ἔτι μὲν γὰρ ἐν τῷδε τῷ βίῳ ποιούμενοι τὰς διατριβάς, οὐχὶ τοῖς τοῦ διαβό του θελήμασιν ὑπεζεύγμεθα, πατοῦμεν δὲ ἐπάνω όψεων καὶ σκορπίων μᾶλλον, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Εἶτα σὺν Χριστῷ γεγονότες, πῶς ἐν χείροσιν ἐσό- μεθα ; πῶς δὲ αὐτὸς ἀληθεύει λέγων· . Τα πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτὰ, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι, κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῶν χειρῶν μου· ὁ Πατήρ B I i DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. PALL. Equidem compertum non habeo quid dicam; sed, nisi fallor, quid verum sit, declarabit inquisitio. CYR. Recte dicis. Igitur illud ante alia diligenter interim investigemus, utrum Dei munere hæe por- tenta edant atque eficiant, qui hujusmodi rebus student, an malorum spirituum opera.. PALL. Quis vero ad tam ineptas cogitationes per- veniat, ut arbitretur Dei opera portenta haec edere necromantas, et pythones, et incantatores ? Nam contra commemorabo legem quæ supplicium extre- mum decernit, quisquis hæc facere ausus fuerit. Atqui quomodo non dementia sit cogitare eum qui capitis condemnetur, Deo non displicere? Neque B enim ille cum suis legibus pugnare censendus est. C D CYR. Optime ratiocinaris. Jam vero isto modo sanctorum virorum animas, quæ e corporibus exces- serunt, contemptas esse putabimus, neque ullo nu- mero haberi, atque adeo in eas miserias pervenire, ut etiam nequam spiritibus subjectæ sint, et invitæ sequantur eos, quocunque illi voluerint, nullo ne- gotio circumferentes. Atqui Joannes ille sapiens, qui Apocalypsis libellum conscripsit, qui Patrum judicio comprobatus est, sanctorum animas sub ipso Dei altari se conspexisse, aperte confirmat Quod si eas ex illis quoque supernis mansionibus trabunt, et de sacratissimis locis deferunt secure, nemine probibente, primum omnibus quidem da- moniis est in cœlum accessus, deinde iisdem patet, ut consequens est, paradisi janua: cedit præterea flammea illa rhomphæa: sic enim consequi videtur, neque ingressum atque exitum illis modo liberum præbet; sed licet eis etiam, si libeat, aliquos eo ingressos educere : nonne ergo hoc est, spem quam in Christo habemus, irridere? et miserrimam esse ostendere admirabilium virorum vitam ? PALL. Ita videtur. CYR. Sed idem minime obscurum est. Quomodo autem melius erat beato Paulo resolvi, etesse cum Christo " ? Nam, si postea quam e terrenis rebus excesserimus, et cum Christo fuerimus, adversariis spiritibus subjiciendi sumus, exinanita est fides, ut scriptum est ; ac versari in corpore, quam esse cum Christo, quivis, opinor, longe praestantius esse posthac judicabit ; et, quod hoc ipso quoque sit minus ferendum, si, cum adhuc in hac vita versa- mur, subjecti minime sumus diaboli cupiditatibus, sed calcamus potius super serpentes et scorpiones, et super omnem potestatem inimici, juxta Salvatoris nostri vocem Ergo, ubi cum Christo fuerimus, quomodo pejore conditione futuri sumus ? quomodo etiam verax erit ipse, cum dicit : « Oves meæ vocem meam audiunt; et ego cognosco eas, et sequuntur me; et vitam æternam do cis; et non peribunt in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea : Pater meus, qui dedit mihi, omnilus major est; et "Apoc. vi, 9. ” Philip. 1, 23. "Rom. iv, 14. "Luc. x, 19. •

ΠΑΛΛ. Οὐκ ἂν ἔχοιμι σαφῶς εἰπεῖν. Ενδείξεις Α δ' άν, οἶμαι που, τὸ ἀληθὲς, ἡ βάσανος. ΚΥΡ. Εὖ ἔφης. Οὐκοῦν ἐκεῖνα καὶ πρό γε τῶν ἄλλων πολυπραγμονείσθω τέως, πότερον διὰ Θεοῦ πολυπραγμονοῦνται καὶ τερατεύονται καὶ ἀποπεραί- νουσι ταυτί, ήγουν διὰ πονηρῶν πνευμάτων οἷς με λέτη τὸ ἐπιτήδευμα. ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν εἰς τοῦτο λογισμῶν ἀτοπίας ἀφίκοιτο ἄν, ὡς οἴεσθαι διὰ Θεοῦ τερατεύεσθαι ταυτί νεκρομάντας τε καὶ ἐγγαστριμύθους καὶ ἐπαοιδούς ; Διαμεμνήσομαι γὰρ τοῦ νόμου, παντὸς ἑλομένου τοῦτο δρᾷν ποινήν καθορίζοντος τὴν ἐσχάτην. Εἶτα πῶς οὐκ ἀπόπληκτον ἐννοεῖν, τὸν θανάτῳ καταδεδί- κασμένον, οὐκ ἀπᾴδειν Θεῷ; Οὐ γάρ πω τοῖς ἑαυ τοῦ διαμαχείται νόμοις. ΚΥΡ. Άριστα διανοῇ. Τὰς δὲ τῶν ἁγίων ψυχὰς σωμάτων ἀπηλλαγμένας παρεῤῥίφθαι νομιοῦμεν, καὶ λόγου μὲν ἀξιοῦσθαι μηδενὸς, ἥκειν δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ταλαιπωρίας, ὡς καὶ πονηροῖς καὶ ἀκαθάρτοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, καὶ ἀνεθελήτως ἀκολουθεῖν περιτρέπουσιν εὐκόλως οἵπερ ἂν ἔλοιντο τυχόν. Και- ται τὸ τῆς ᾿Αποκαλύψεως βιβλίον ἡμῖν συντιθεὶς ὁ σοφός Ιωάννης, δ καὶ ταῖς τῶν Πατέρων τετίμηται ψήφοις, τὰς τῶν ἁγίων ψυχὰς ὑπ' αὐτὸ τὸ θεῖον τεθείσθαι θυσιαστήριον, διεβεβαιοῦτο σαφῶς. Εἰ δὲ καὶ ἐξ αὐτῶν ἔλκουσι τῶν ἄνω μονῶν, καὶ τόπων αὐτὰς τῶν ἱερωτάτων κατακομίζουσιν ἀφειδῶς, ἀπείργοντος οὐδενὸς, βάσιμος μὲν ἅπασι τοῖς δαιμο- νίοις ὁ οὐρανὸς, ἀνοίγνυται δὲ κατὰ τὸ εἰκὸς αὐτοῖς καὶ ἡ τοῦ παραδείσου πύλη παραχωρεῖ δὲ, ὡς ἔοι- κεν, καὶ ἡ φλογίνη ρομφαία, καὶ οὐχὶ τῆς εἰσόδου καὶ ἐξόδου μόνον αὐτοῖς· ἀλλ᾽ εἰ βούλοιντό τινας καὶ τῶν εἴσω γεγονότων ἐκκομίζειν ἐκ παῤῥησίας· εἶτα οὐχὶ δὴ τοῦτό ἐστι, τὴν ἐν Χριστῷ διασύρειν ἐλ- πίδα, καὶ τρισάθλιον ὑποφαίνειν τῶν τεθαυμασμένων τὸν βίον; ΠΑΛΛ. Εοικεν. ΚΥΡ. Καὶ μὴν οὐκ ἀσυμφανές. Πῶς δὲ ἦν ἔμει- νον τῷ θαυμασίῳ Παύλῳ, τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι; Εἰ γὰρ δὴ μέλλοιμεν τῶν ἐπιγείων ἀποφοιτήσαντες, καὶ τὸν Χριστῷ γεγονότες, τοῖς ἀντικειμένοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, κεκένωται μὲν ἡ πίστις, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸ δὲ ἐνδημεῖν ἐν σώματι, τοῦ συνεῖναι Χριστῷ, πάς τις οὖν, οἶμαι, καὶ ἀσυγκρίτως διενεγκεῖν ἐπιψηφιεῖται λοιπὸν, καὶ τὸ ἐπὶ τούτου δυσανεκτότερον ἔτι μὲν γὰρ ἐν τῷδε τῷ βίῳ ποιούμενοι τὰς διατριβάς, οὐχὶ τοῖς τοῦ διαβό του θελήμασιν ὑπεζεύγμεθα, πατοῦμεν δὲ ἐπάνω όψεων καὶ σκορπίων μᾶλλον, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Εἶτα σὺν Χριστῷ γεγονότες, πῶς ἐν χείροσιν ἐσό- μεθα ; πῶς δὲ αὐτὸς ἀληθεύει λέγων· . Τα πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτὰ, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι, κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῶν χειρῶν μου· ὁ Πατήρ B I i DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. PALL. Equidem compertum non habeo quid dicam; sed, nisi fallor, quid verum sit, declarabit inquisitio. CYR. Recte dicis. Igitur illud ante alia diligenter interim investigemus, utrum Dei munere hæe por- tenta edant atque eficiant, qui hujusmodi rebus student, an malorum spirituum opera.. PALL. Quis vero ad tam ineptas cogitationes per- veniat, ut arbitretur Dei opera portenta haec edere necromantas, et pythones, et incantatores ? Nam contra commemorabo legem quæ supplicium extre- mum decernit, quisquis hæc facere ausus fuerit. Atqui quomodo non dementia sit cogitare eum qui capitis condemnetur, Deo non displicere? Neque B enim ille cum suis legibus pugnare censendus est. C D CYR. Optime ratiocinaris. Jam vero isto modo sanctorum virorum animas, quæ e corporibus exces- serunt, contemptas esse putabimus, neque ullo nu- mero haberi, atque adeo in eas miserias pervenire, ut etiam nequam spiritibus subjectæ sint, et invitæ sequantur eos, quocunque illi voluerint, nullo ne- gotio circumferentes. Atqui Joannes ille sapiens, qui Apocalypsis libellum conscripsit, qui Patrum judicio comprobatus est, sanctorum animas sub ipso Dei altari se conspexisse, aperte confirmat Quod si eas ex illis quoque supernis mansionibus trabunt, et de sacratissimis locis deferunt secure, nemine probibente, primum omnibus quidem da- moniis est in cœlum accessus, deinde iisdem patet, ut consequens est, paradisi janua: cedit præterea flammea illa rhomphæa: sic enim consequi videtur, neque ingressum atque exitum illis modo liberum præbet; sed licet eis etiam, si libeat, aliquos eo ingressos educere : nonne ergo hoc est, spem quam in Christo habemus, irridere? et miserrimam esse ostendere admirabilium virorum vitam ? PALL. Ita videtur. CYR. Sed idem minime obscurum est. Quomodo autem melius erat beato Paulo resolvi, etesse cum Christo " ? Nam, si postea quam e terrenis rebus excesserimus, et cum Christo fuerimus, adversariis spiritibus subjiciendi sumus, exinanita est fides, ut scriptum est ; ac versari in corpore, quam esse cum Christo, quivis, opinor, longe praestantius esse posthac judicabit ; et, quod hoc ipso quoque sit minus ferendum, si, cum adhuc in hac vita versa- mur, subjecti minime sumus diaboli cupiditatibus, sed calcamus potius super serpentes et scorpiones, et super omnem potestatem inimici, juxta Salvatoris nostri vocem Ergo, ubi cum Christo fuerimus, quomodo pejore conditione futuri sumus ? quomodo etiam verax erit ipse, cum dicit : « Oves meæ vocem meam audiunt; et ego cognosco eas, et sequuntur me; et vitam æternam do cis; et non peribunt in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea : Pater meus, qui dedit mihi, omnilus major est; et "Apoc. vi, 9. ” Philip. 1, 23. "Rom. iv, 14. "Luc. x, 19. •

ΠΑΛΛ. Οὐκ ἂν ἔχοιμι σαφῶς εἰπεῖν. Ενδείξεις Α δ' άν, οἶμαι που, τὸ ἀληθὲς, ἡ βάσανος. ΚΥΡ. Εὖ ἔφης. Οὐκοῦν ἐκεῖνα καὶ πρό γε τῶν ἄλλων πολυπραγμονείσθω τέως, πότερον διὰ Θεοῦ πολυπραγμονοῦνται καὶ τερατεύονται καὶ ἀποπεραί- νουσι ταυτί, ήγουν διὰ πονηρῶν πνευμάτων οἷς με λέτη τὸ ἐπιτήδευμα. ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν εἰς τοῦτο λογισμῶν ἀτοπίας ἀφίκοιτο ἄν, ὡς οἴεσθαι διὰ Θεοῦ τερατεύεσθαι ταυτί νεκρομάντας τε καὶ ἐγγαστριμύθους καὶ ἐπαοιδούς ; Διαμεμνήσομαι γὰρ τοῦ νόμου, παντὸς ἑλομένου τοῦτο δρᾷν ποινήν καθορίζοντος τὴν ἐσχάτην. Εἶτα πῶς οὐκ ἀπόπληκτον ἐννοεῖν, τὸν θανάτῳ καταδεδί- κασμένον, οὐκ ἀπᾴδειν Θεῷ; Οὐ γάρ πω τοῖς ἑαυ τοῦ διαμαχείται νόμοις. ΚΥΡ. Άριστα διανοῇ. Τὰς δὲ τῶν ἁγίων ψυχὰς σωμάτων ἀπηλλαγμένας παρεῤῥίφθαι νομιοῦμεν, καὶ λόγου μὲν ἀξιοῦσθαι μηδενὸς, ἥκειν δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ταλαιπωρίας, ὡς καὶ πονηροῖς καὶ ἀκαθάρτοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, καὶ ἀνεθελήτως ἀκολουθεῖν περιτρέπουσιν εὐκόλως οἵπερ ἂν ἔλοιντο τυχόν. Και- ται τὸ τῆς ᾿Αποκαλύψεως βιβλίον ἡμῖν συντιθεὶς ὁ σοφός Ιωάννης, δ καὶ ταῖς τῶν Πατέρων τετίμηται ψήφοις, τὰς τῶν ἁγίων ψυχὰς ὑπ' αὐτὸ τὸ θεῖον τεθείσθαι θυσιαστήριον, διεβεβαιοῦτο σαφῶς. Εἰ δὲ καὶ ἐξ αὐτῶν ἔλκουσι τῶν ἄνω μονῶν, καὶ τόπων αὐτὰς τῶν ἱερωτάτων κατακομίζουσιν ἀφειδῶς, ἀπείργοντος οὐδενὸς, βάσιμος μὲν ἅπασι τοῖς δαιμο- νίοις ὁ οὐρανὸς, ἀνοίγνυται δὲ κατὰ τὸ εἰκὸς αὐτοῖς καὶ ἡ τοῦ παραδείσου πύλη παραχωρεῖ δὲ, ὡς ἔοι- κεν, καὶ ἡ φλογίνη ρομφαία, καὶ οὐχὶ τῆς εἰσόδου καὶ ἐξόδου μόνον αὐτοῖς· ἀλλ᾽ εἰ βούλοιντό τινας καὶ τῶν εἴσω γεγονότων ἐκκομίζειν ἐκ παῤῥησίας· εἶτα οὐχὶ δὴ τοῦτό ἐστι, τὴν ἐν Χριστῷ διασύρειν ἐλ- πίδα, καὶ τρισάθλιον ὑποφαίνειν τῶν τεθαυμασμένων τὸν βίον; ΠΑΛΛ. Εοικεν. ΚΥΡ. Καὶ μὴν οὐκ ἀσυμφανές. Πῶς δὲ ἦν ἔμει- νον τῷ θαυμασίῳ Παύλῳ, τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι; Εἰ γὰρ δὴ μέλλοιμεν τῶν ἐπιγείων ἀποφοιτήσαντες, καὶ τὸν Χριστῷ γεγονότες, τοῖς ἀντικειμένοις ὑποκεῖσθαι πνεύμασι, κεκένωται μὲν ἡ πίστις, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸ δὲ ἐνδημεῖν ἐν σώματι, τοῦ συνεῖναι Χριστῷ, πάς τις οὖν, οἶμαι, καὶ ἀσυγκρίτως διενεγκεῖν ἐπιψηφιεῖται λοιπὸν, καὶ τὸ ἐπὶ τούτου δυσανεκτότερον ἔτι μὲν γὰρ ἐν τῷδε τῷ βίῳ ποιούμενοι τὰς διατριβάς, οὐχὶ τοῖς τοῦ διαβό του θελήμασιν ὑπεζεύγμεθα, πατοῦμεν δὲ ἐπάνω όψεων καὶ σκορπίων μᾶλλον, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Εἶτα σὺν Χριστῷ γεγονότες, πῶς ἐν χείροσιν ἐσό- μεθα ; πῶς δὲ αὐτὸς ἀληθεύει λέγων· . Τα πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτὰ, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι, κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῶν χειρῶν μου· ὁ Πατήρ B I i DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. PALL. Equidem compertum non habeo quid dicam; sed, nisi fallor, quid verum sit, declarabit inquisitio. CYR. Recte dicis. Igitur illud ante alia diligenter interim investigemus, utrum Dei munere hæe por- tenta edant atque eficiant, qui hujusmodi rebus student, an malorum spirituum opera.. PALL. Quis vero ad tam ineptas cogitationes per- veniat, ut arbitretur Dei opera portenta haec edere necromantas, et pythones, et incantatores ? Nam contra commemorabo legem quæ supplicium extre- mum decernit, quisquis hæc facere ausus fuerit. Atqui quomodo non dementia sit cogitare eum qui capitis condemnetur, Deo non displicere? Neque B enim ille cum suis legibus pugnare censendus est. C D CYR. Optime ratiocinaris. Jam vero isto modo sanctorum virorum animas, quæ e corporibus exces- serunt, contemptas esse putabimus, neque ullo nu- mero haberi, atque adeo in eas miserias pervenire, ut etiam nequam spiritibus subjectæ sint, et invitæ sequantur eos, quocunque illi voluerint, nullo ne- gotio circumferentes. Atqui Joannes ille sapiens, qui Apocalypsis libellum conscripsit, qui Patrum judicio comprobatus est, sanctorum animas sub ipso Dei altari se conspexisse, aperte confirmat Quod si eas ex illis quoque supernis mansionibus trabunt, et de sacratissimis locis deferunt secure, nemine probibente, primum omnibus quidem da- moniis est in cœlum accessus, deinde iisdem patet, ut consequens est, paradisi janua: cedit præterea flammea illa rhomphæa: sic enim consequi videtur, neque ingressum atque exitum illis modo liberum præbet; sed licet eis etiam, si libeat, aliquos eo ingressos educere : nonne ergo hoc est, spem quam in Christo habemus, irridere? et miserrimam esse ostendere admirabilium virorum vitam ? PALL. Ita videtur. CYR. Sed idem minime obscurum est. Quomodo autem melius erat beato Paulo resolvi, etesse cum Christo " ? Nam, si postea quam e terrenis rebus excesserimus, et cum Christo fuerimus, adversariis spiritibus subjiciendi sumus, exinanita est fides, ut scriptum est ; ac versari in corpore, quam esse cum Christo, quivis, opinor, longe praestantius esse posthac judicabit ; et, quod hoc ipso quoque sit minus ferendum, si, cum adhuc in hac vita versa- mur, subjecti minime sumus diaboli cupiditatibus, sed calcamus potius super serpentes et scorpiones, et super omnem potestatem inimici, juxta Salvatoris nostri vocem Ergo, ubi cum Christo fuerimus, quomodo pejore conditione futuri sumus ? quomodo etiam verax erit ipse, cum dicit : « Oves meæ vocem meam audiunt; et ego cognosco eas, et sequuntur me; et vitam æternam do cis; et non peribunt in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea : Pater meus, qui dedit mihi, omnilus major est; et "Apoc. vi, 9. ” Philip. 1, 23. "Rom. iv, 14. "Luc. x, 19. •

βουθυτεῖν ἐκέλευε· προφήτης δὲ ἦν εὐθὺς, οὐχ ὁ συνήθης, καὶ ψευδηγόρος, ἀλλὰ θείᾳ τε καὶ ἀπορ μήτε δυνάμει παρετρέπετο παρ' ἐλπίδα πρὸς τὸ ἐναντίον. Ἐπηρᾶτο μὲν γὰρ οὐδαμῶς, ηὐλόγει δὲ μάλλον τὸν Ἰσραὴλ, καὶ πικραῖς ἐνίησι λύπαις τὸν Βαλάκ. Γέγραπται δὲ οὕτως· ὅτι ο Εθυμώθη Βαλάκ καὶ συνεκρότησε ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, καὶ εἶπε Βαλακ πρὸς Βαλαάμ· Καταράσασθαι τὸν ἐχθρόν μου κέκληκά σε, καὶ ἰδοὺ εὐλογῶν ηυλόγησας τούτῳ τρίτῳ. Καὶ εἶπε Βαλαάμ πρὸς Βαλάκ· Οὐχὶ καὶ τοῖς ἀγγέλοις σου οἷς ἀπέστειλας πρός με ἐλάλησα, λέ γων. Εάν μοι δῷ Βαλάκ πλήρη τὸν οἶκον αὐτοῦ ἀργυρίου καὶ χρυσίου, οὐ δυνήσομαι παραβῆναι τὸ Δήμα Κυρίου ποιῆσαι αὐτὸ καλὸν ἢ πονηρὸν παρ' ἑαυτοῦ; ὅσα ἂν εἴπῃ μοι Θεός, ταῦτα ἐρῶ. • Σύνο ηθες μὲν οὖν τοῖς ψευδομάντεσι, καὶ ταῖς οὕτως ἀπατηλαῖς κεχρῆσθαι φωναῖς, σκεπτομένοις ὅτι πάντη τε καὶ πάντως τοῖς φιλοπευστεῖν ἐθέλουσιν, ἐροῦσι τὸ ἀληθές. Σύνες δὲ ὅτι τὸ φάναι τὸ ἀτρεκές ἀλλότριον τῆς ἐπαοιδοῦ τε καὶ μάγου τέχνης προσ γένοιτο δ' ἂν ἔσθ' ὅτε παρὰ Θεοῦ ἐπὶ τῷ τὰς τῶν βεβήλων ψυχὰς, τῇ τῶν ἐσομένων προαγορεύσει δει νῶς κατακομίζοντος. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. ΚΥΡ. Οτι γὰρ μεμίσηκε καὶ παραλύει Θεὸς τὰς τοιαύτας ήτουν γοητείας καὶ εἰκαιομυθίας, σαφὲς ἂν γένοιτο λέγοντος αὐτοῦ· « Εγώ Κύριος ὁ Θεός» καὶ προσέτι τούτοις· « Τίς ἕτερος διασκεδάσει ση μεῖα ἐγγαστριμύθων καὶ τὰς μαντείας ἀπὸ καρδίας, ἀποστρέφων φρονίμους εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ τὴν βουλὴν αὐτῶν μωρεύων, καὶ ἱστῶν ῥήματα παιδὸς αὐτοῦ καὶ τὴν βουλὴν τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ ἀληθεύων ; Μαντείας μὲν γὰρ τὰς ἀπὸ καρδίας, κώλους τε καὶ ψευδοεπεῖς ἀποφαίνει· τοῦ γε μὴν ἰδίου παιδός, τουτέστι Χριστοῦ, πάντα μὲν ἔστησι λόγον· τὴν δὲ βουλὴν τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, τουτέστιν, & ἂν βού λοιντο λαλεῖν, οἱ τῆς ἐπ' αὐτοῦ πίστεως κήρυκες, ταῦτα δὲ πάντα ἀληθείας έμπλεω δεικνύει, σημείοις τε καὶ τέρασι προσμαρτυρῶν, καὶ ταῖς ἄλλαις τοῦ Πνεύματος ενεργείαις. "Εφη δε που πάλιν, κατονει δίζων τισὶ τὰ Θεοῦ νόμῳ κεκιβδηλευμένα Στήθι τοίνυν ἐν ταῖς ἐπαοιδαῖς σου, καὶ τῇ πολλή φαρμα- πείᾳ σου, ἃ ἐμάνθανες ἐκ νεότητός σου, εἰ δυνήσῃ ὠφεληθῆναι· κεκοπίακας ἐν ταῖς βουλαῖς σου, στή τωσαν καὶ σωσάτωσάν σε οἱ ἀστρολόγοι τοῦ οὐρανοῦ, οἱ ὁρῶντες τοὺς ἀστέρας, ἀναγγειλάτωσάν σοι ὅ τι μέλλει ἐπὶ σὲ ἔρχεσθαι. » Ορᾶς οὖν ὡς γέλωτος ἀξίαν καὶ ἀνωφελή παντελῶς τὴν ἐπάρατον ἀστρο γοητείαν ἀπελέγχει Θεός. Οτι δὲ πάλιν πρέποι ἂν αὐτῷ καὶ μόνῳ τὸ νημερτές, καὶ τὸ ἕτοιμον εἰς λό- τους τοὺς περὶ τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἁπλα- νῶς, ἄκουε λέγοντος διὰ φωνῆς Ησαΐου - Μνήσθη- τε ταῦτα, καὶ στενάξατε μετανοήσατε, οι πεπλανη- μένοι, ἐπιστρέψατε τῇ καρδίᾳ, καὶ μνήσθητε τὰ πρότερα ἀπὸ τοῦ αἰῶνος· ὅτι ἐγώ εἰμι Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν πλὴν ἐμοῦ· ἀναγγέλλων πρότερον τὰ ἔσχατα πρὶν αὐτὰ γενέσθαι, καὶ ἅμα συνετελέσθη. Καὶ εἶπα· • : DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A aras exstruxit, et boves immolare jussit, propheta- 'Num. xxiv, 10-13. * Isa, xliv, 24. ' ibid. 25. que jam factus est, non qualis ante solebat, falsus, sed vi divina et ineffabili præter spem in contrarium est conversus. Non enim maledixit, sed benedixit potius Israeli, et in acerbos dolores conjecit Balac. Sic namque scriptum est: « Indignatus est Balac adversus Balaam, et complosit manus suas, et dixit Balac ad Balaam : Ut malediceres inimico meo vo- cavi te; et ecce benedicens benedixisti eum tertio. Et dixit Balaam ad Balac: Nonne etiam nuntiis tuis, quos misisti ad me, locutus sum dicens : Si mihi dederit Balac plenam domum suam argento et auro, non potero præterire verbum Domini, ut fa- ciam ipsi bonum aut malum a me ipso? quæcunque dixerit mihi Deus, hæc dicam '. » Consueverunt B enim falsi divinatores iis quoque fallacibus uti vo- cibus, ac simulare se sciscitantibus verum omnino responsuros. Sic igitur habeto, verum loqui, esse ab incantatorum et magorum arte prorsus alienum : fieri autem interdum ut a Deo veritas adjungatur, ut nefariorum hominum animi prædictione rerum futurarum vehementer æstuent. C D PALL. Assentior. CYR. Nam odisse Deum hujusmodi sive magicas disciplinas, sive temere fusas voces, easque dissol- vere, liquere poterit ex ejus verbis, cum dicit : • Ego Dominus Deus *; » et ad hac praeterea : • Quis alius dissipabit signa pythonum, et divina- tiones de corde, convertens prudentes retrorsum, et consilium eorum stultum faciens? et confirmans verba pueri sui, et sententiam nuntiorum suorum veram comprobans'? › Divinationes enim de corde jactatas vanas ac mendaces ostendit; sed pueri sui, id est, Christi, omnia verba confirmat : sententiam porro nuntiorum suorum, id autem est, quæcunque voluerint loqui fidei, quæ in eum habetur, præco- nes, hæc omnino veritatis esse plena demonstrat, cum illis signis atque prodigiis attestetur, et aliis Spiritus sancti operationibus. Dixit etiam rursus, cum quibusdam facta quæ Dei lege improbantur, exprobraret : « Sta igitur in incantationibus tuis, et in multis veneficiis tuis, quæ didicisti a juventute tua ; si poteris juvari ; laborasti in consiliis tuis : stent et salvent te astrologi caeli, qui contemplan- tur stellas; annuntient tibi quid venturum sit in te 10. › Vides igitur quomodo risu dignam et pror- sus inutilem, illam exsecrabilem ex astrorum ob- servatione divinationem coarguit Deus. Ipsi vero et quidem soli convenire veritatem, qua prædicuntur ea quæ certo eventura sperantur, ex eo agnosce quod per Isaiæ vocem loquitur : « Recordamini borum, et ingemiscite; penitentiam agite, qui er- ratis; convertimini corde, et recordamini priorum a sæculo, quia ego sum Deus, et non est præ- ter me; qui annuntio prius novissima antequam fant, et simul consummata sint. Et dixi : Omne ** Isa. xLv, 12, 13.

βουθυτεῖν ἐκέλευε· προφήτης δὲ ἦν εὐθὺς, οὐχ ὁ συνήθης, καὶ ψευδηγόρος, ἀλλὰ θείᾳ τε καὶ ἀπορ μήτε δυνάμει παρετρέπετο παρ' ἐλπίδα πρὸς τὸ ἐναντίον. Ἐπηρᾶτο μὲν γὰρ οὐδαμῶς, ηὐλόγει δὲ μάλλον τὸν Ἰσραὴλ, καὶ πικραῖς ἐνίησι λύπαις τὸν Βαλάκ. Γέγραπται δὲ οὕτως· ὅτι ο Εθυμώθη Βαλάκ καὶ συνεκρότησε ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, καὶ εἶπε Βαλακ πρὸς Βαλαάμ· Καταράσασθαι τὸν ἐχθρόν μου κέκληκά σε, καὶ ἰδοὺ εὐλογῶν ηυλόγησας τούτῳ τρίτῳ. Καὶ εἶπε Βαλαάμ πρὸς Βαλάκ· Οὐχὶ καὶ τοῖς ἀγγέλοις σου οἷς ἀπέστειλας πρός με ἐλάλησα, λέ γων. Εάν μοι δῷ Βαλάκ πλήρη τὸν οἶκον αὐτοῦ ἀργυρίου καὶ χρυσίου, οὐ δυνήσομαι παραβῆναι τὸ Δήμα Κυρίου ποιῆσαι αὐτὸ καλὸν ἢ πονηρὸν παρ' ἑαυτοῦ; ὅσα ἂν εἴπῃ μοι Θεός, ταῦτα ἐρῶ. • Σύνο ηθες μὲν οὖν τοῖς ψευδομάντεσι, καὶ ταῖς οὕτως ἀπατηλαῖς κεχρῆσθαι φωναῖς, σκεπτομένοις ὅτι πάντη τε καὶ πάντως τοῖς φιλοπευστεῖν ἐθέλουσιν, ἐροῦσι τὸ ἀληθές. Σύνες δὲ ὅτι τὸ φάναι τὸ ἀτρεκές ἀλλότριον τῆς ἐπαοιδοῦ τε καὶ μάγου τέχνης προσ γένοιτο δ' ἂν ἔσθ' ὅτε παρὰ Θεοῦ ἐπὶ τῷ τὰς τῶν βεβήλων ψυχὰς, τῇ τῶν ἐσομένων προαγορεύσει δει νῶς κατακομίζοντος. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. ΚΥΡ. Οτι γὰρ μεμίσηκε καὶ παραλύει Θεὸς τὰς τοιαύτας ήτουν γοητείας καὶ εἰκαιομυθίας, σαφὲς ἂν γένοιτο λέγοντος αὐτοῦ· « Εγώ Κύριος ὁ Θεός» καὶ προσέτι τούτοις· « Τίς ἕτερος διασκεδάσει ση μεῖα ἐγγαστριμύθων καὶ τὰς μαντείας ἀπὸ καρδίας, ἀποστρέφων φρονίμους εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ τὴν βουλὴν αὐτῶν μωρεύων, καὶ ἱστῶν ῥήματα παιδὸς αὐτοῦ καὶ τὴν βουλὴν τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ ἀληθεύων ; Μαντείας μὲν γὰρ τὰς ἀπὸ καρδίας, κώλους τε καὶ ψευδοεπεῖς ἀποφαίνει· τοῦ γε μὴν ἰδίου παιδός, τουτέστι Χριστοῦ, πάντα μὲν ἔστησι λόγον· τὴν δὲ βουλὴν τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, τουτέστιν, & ἂν βού λοιντο λαλεῖν, οἱ τῆς ἐπ' αὐτοῦ πίστεως κήρυκες, ταῦτα δὲ πάντα ἀληθείας έμπλεω δεικνύει, σημείοις τε καὶ τέρασι προσμαρτυρῶν, καὶ ταῖς ἄλλαις τοῦ Πνεύματος ενεργείαις. "Εφη δε που πάλιν, κατονει δίζων τισὶ τὰ Θεοῦ νόμῳ κεκιβδηλευμένα Στήθι τοίνυν ἐν ταῖς ἐπαοιδαῖς σου, καὶ τῇ πολλή φαρμα- πείᾳ σου, ἃ ἐμάνθανες ἐκ νεότητός σου, εἰ δυνήσῃ ὠφεληθῆναι· κεκοπίακας ἐν ταῖς βουλαῖς σου, στή τωσαν καὶ σωσάτωσάν σε οἱ ἀστρολόγοι τοῦ οὐρανοῦ, οἱ ὁρῶντες τοὺς ἀστέρας, ἀναγγειλάτωσάν σοι ὅ τι μέλλει ἐπὶ σὲ ἔρχεσθαι. » Ορᾶς οὖν ὡς γέλωτος ἀξίαν καὶ ἀνωφελή παντελῶς τὴν ἐπάρατον ἀστρο γοητείαν ἀπελέγχει Θεός. Οτι δὲ πάλιν πρέποι ἂν αὐτῷ καὶ μόνῳ τὸ νημερτές, καὶ τὸ ἕτοιμον εἰς λό- τους τοὺς περὶ τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἁπλα- νῶς, ἄκουε λέγοντος διὰ φωνῆς Ησαΐου - Μνήσθη- τε ταῦτα, καὶ στενάξατε μετανοήσατε, οι πεπλανη- μένοι, ἐπιστρέψατε τῇ καρδίᾳ, καὶ μνήσθητε τὰ πρότερα ἀπὸ τοῦ αἰῶνος· ὅτι ἐγώ εἰμι Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν πλὴν ἐμοῦ· ἀναγγέλλων πρότερον τὰ ἔσχατα πρὶν αὐτὰ γενέσθαι, καὶ ἅμα συνετελέσθη. Καὶ εἶπα· • : DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A aras exstruxit, et boves immolare jussit, propheta- 'Num. xxiv, 10-13. * Isa, xliv, 24. ' ibid. 25. que jam factus est, non qualis ante solebat, falsus, sed vi divina et ineffabili præter spem in contrarium est conversus. Non enim maledixit, sed benedixit potius Israeli, et in acerbos dolores conjecit Balac. Sic namque scriptum est: « Indignatus est Balac adversus Balaam, et complosit manus suas, et dixit Balac ad Balaam : Ut malediceres inimico meo vo- cavi te; et ecce benedicens benedixisti eum tertio. Et dixit Balaam ad Balac: Nonne etiam nuntiis tuis, quos misisti ad me, locutus sum dicens : Si mihi dederit Balac plenam domum suam argento et auro, non potero præterire verbum Domini, ut fa- ciam ipsi bonum aut malum a me ipso? quæcunque dixerit mihi Deus, hæc dicam '. » Consueverunt B enim falsi divinatores iis quoque fallacibus uti vo- cibus, ac simulare se sciscitantibus verum omnino responsuros. Sic igitur habeto, verum loqui, esse ab incantatorum et magorum arte prorsus alienum : fieri autem interdum ut a Deo veritas adjungatur, ut nefariorum hominum animi prædictione rerum futurarum vehementer æstuent. C D PALL. Assentior. CYR. Nam odisse Deum hujusmodi sive magicas disciplinas, sive temere fusas voces, easque dissol- vere, liquere poterit ex ejus verbis, cum dicit : • Ego Dominus Deus *; » et ad hac praeterea : • Quis alius dissipabit signa pythonum, et divina- tiones de corde, convertens prudentes retrorsum, et consilium eorum stultum faciens? et confirmans verba pueri sui, et sententiam nuntiorum suorum veram comprobans'? › Divinationes enim de corde jactatas vanas ac mendaces ostendit; sed pueri sui, id est, Christi, omnia verba confirmat : sententiam porro nuntiorum suorum, id autem est, quæcunque voluerint loqui fidei, quæ in eum habetur, præco- nes, hæc omnino veritatis esse plena demonstrat, cum illis signis atque prodigiis attestetur, et aliis Spiritus sancti operationibus. Dixit etiam rursus, cum quibusdam facta quæ Dei lege improbantur, exprobraret : « Sta igitur in incantationibus tuis, et in multis veneficiis tuis, quæ didicisti a juventute tua ; si poteris juvari ; laborasti in consiliis tuis : stent et salvent te astrologi caeli, qui contemplan- tur stellas; annuntient tibi quid venturum sit in te 10. › Vides igitur quomodo risu dignam et pror- sus inutilem, illam exsecrabilem ex astrorum ob- servatione divinationem coarguit Deus. Ipsi vero et quidem soli convenire veritatem, qua prædicuntur ea quæ certo eventura sperantur, ex eo agnosce quod per Isaiæ vocem loquitur : « Recordamini borum, et ingemiscite; penitentiam agite, qui er- ratis; convertimini corde, et recordamini priorum a sæculo, quia ego sum Deus, et non est præ- ter me; qui annuntio prius novissima antequam fant, et simul consummata sint. Et dixi : Omne ** Isa. xLv, 12, 13.

βουθυτεῖν ἐκέλευε· προφήτης δὲ ἦν εὐθὺς, οὐχ ὁ συνήθης, καὶ ψευδηγόρος, ἀλλὰ θείᾳ τε καὶ ἀπορ μήτε δυνάμει παρετρέπετο παρ' ἐλπίδα πρὸς τὸ ἐναντίον. Ἐπηρᾶτο μὲν γὰρ οὐδαμῶς, ηὐλόγει δὲ μάλλον τὸν Ἰσραὴλ, καὶ πικραῖς ἐνίησι λύπαις τὸν Βαλάκ. Γέγραπται δὲ οὕτως· ὅτι ο Εθυμώθη Βαλάκ καὶ συνεκρότησε ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, καὶ εἶπε Βαλακ πρὸς Βαλαάμ· Καταράσασθαι τὸν ἐχθρόν μου κέκληκά σε, καὶ ἰδοὺ εὐλογῶν ηυλόγησας τούτῳ τρίτῳ. Καὶ εἶπε Βαλαάμ πρὸς Βαλάκ· Οὐχὶ καὶ τοῖς ἀγγέλοις σου οἷς ἀπέστειλας πρός με ἐλάλησα, λέ γων. Εάν μοι δῷ Βαλάκ πλήρη τὸν οἶκον αὐτοῦ ἀργυρίου καὶ χρυσίου, οὐ δυνήσομαι παραβῆναι τὸ Δήμα Κυρίου ποιῆσαι αὐτὸ καλὸν ἢ πονηρὸν παρ' ἑαυτοῦ; ὅσα ἂν εἴπῃ μοι Θεός, ταῦτα ἐρῶ. • Σύνο ηθες μὲν οὖν τοῖς ψευδομάντεσι, καὶ ταῖς οὕτως ἀπατηλαῖς κεχρῆσθαι φωναῖς, σκεπτομένοις ὅτι πάντη τε καὶ πάντως τοῖς φιλοπευστεῖν ἐθέλουσιν, ἐροῦσι τὸ ἀληθές. Σύνες δὲ ὅτι τὸ φάναι τὸ ἀτρεκές ἀλλότριον τῆς ἐπαοιδοῦ τε καὶ μάγου τέχνης προσ γένοιτο δ' ἂν ἔσθ' ὅτε παρὰ Θεοῦ ἐπὶ τῷ τὰς τῶν βεβήλων ψυχὰς, τῇ τῶν ἐσομένων προαγορεύσει δει νῶς κατακομίζοντος. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. ΚΥΡ. Οτι γὰρ μεμίσηκε καὶ παραλύει Θεὸς τὰς τοιαύτας ήτουν γοητείας καὶ εἰκαιομυθίας, σαφὲς ἂν γένοιτο λέγοντος αὐτοῦ· « Εγώ Κύριος ὁ Θεός» καὶ προσέτι τούτοις· « Τίς ἕτερος διασκεδάσει ση μεῖα ἐγγαστριμύθων καὶ τὰς μαντείας ἀπὸ καρδίας, ἀποστρέφων φρονίμους εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ τὴν βουλὴν αὐτῶν μωρεύων, καὶ ἱστῶν ῥήματα παιδὸς αὐτοῦ καὶ τὴν βουλὴν τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ ἀληθεύων ; Μαντείας μὲν γὰρ τὰς ἀπὸ καρδίας, κώλους τε καὶ ψευδοεπεῖς ἀποφαίνει· τοῦ γε μὴν ἰδίου παιδός, τουτέστι Χριστοῦ, πάντα μὲν ἔστησι λόγον· τὴν δὲ βουλὴν τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, τουτέστιν, & ἂν βού λοιντο λαλεῖν, οἱ τῆς ἐπ' αὐτοῦ πίστεως κήρυκες, ταῦτα δὲ πάντα ἀληθείας έμπλεω δεικνύει, σημείοις τε καὶ τέρασι προσμαρτυρῶν, καὶ ταῖς ἄλλαις τοῦ Πνεύματος ενεργείαις. "Εφη δε που πάλιν, κατονει δίζων τισὶ τὰ Θεοῦ νόμῳ κεκιβδηλευμένα Στήθι τοίνυν ἐν ταῖς ἐπαοιδαῖς σου, καὶ τῇ πολλή φαρμα- πείᾳ σου, ἃ ἐμάνθανες ἐκ νεότητός σου, εἰ δυνήσῃ ὠφεληθῆναι· κεκοπίακας ἐν ταῖς βουλαῖς σου, στή τωσαν καὶ σωσάτωσάν σε οἱ ἀστρολόγοι τοῦ οὐρανοῦ, οἱ ὁρῶντες τοὺς ἀστέρας, ἀναγγειλάτωσάν σοι ὅ τι μέλλει ἐπὶ σὲ ἔρχεσθαι. » Ορᾶς οὖν ὡς γέλωτος ἀξίαν καὶ ἀνωφελή παντελῶς τὴν ἐπάρατον ἀστρο γοητείαν ἀπελέγχει Θεός. Οτι δὲ πάλιν πρέποι ἂν αὐτῷ καὶ μόνῳ τὸ νημερτές, καὶ τὸ ἕτοιμον εἰς λό- τους τοὺς περὶ τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἁπλα- νῶς, ἄκουε λέγοντος διὰ φωνῆς Ησαΐου - Μνήσθη- τε ταῦτα, καὶ στενάξατε μετανοήσατε, οι πεπλανη- μένοι, ἐπιστρέψατε τῇ καρδίᾳ, καὶ μνήσθητε τὰ πρότερα ἀπὸ τοῦ αἰῶνος· ὅτι ἐγώ εἰμι Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν πλὴν ἐμοῦ· ἀναγγέλλων πρότερον τὰ ἔσχατα πρὶν αὐτὰ γενέσθαι, καὶ ἅμα συνετελέσθη. Καὶ εἶπα· • : DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A aras exstruxit, et boves immolare jussit, propheta- 'Num. xxiv, 10-13. * Isa, xliv, 24. ' ibid. 25. que jam factus est, non qualis ante solebat, falsus, sed vi divina et ineffabili præter spem in contrarium est conversus. Non enim maledixit, sed benedixit potius Israeli, et in acerbos dolores conjecit Balac. Sic namque scriptum est: « Indignatus est Balac adversus Balaam, et complosit manus suas, et dixit Balac ad Balaam : Ut malediceres inimico meo vo- cavi te; et ecce benedicens benedixisti eum tertio. Et dixit Balaam ad Balac: Nonne etiam nuntiis tuis, quos misisti ad me, locutus sum dicens : Si mihi dederit Balac plenam domum suam argento et auro, non potero præterire verbum Domini, ut fa- ciam ipsi bonum aut malum a me ipso? quæcunque dixerit mihi Deus, hæc dicam '. » Consueverunt B enim falsi divinatores iis quoque fallacibus uti vo- cibus, ac simulare se sciscitantibus verum omnino responsuros. Sic igitur habeto, verum loqui, esse ab incantatorum et magorum arte prorsus alienum : fieri autem interdum ut a Deo veritas adjungatur, ut nefariorum hominum animi prædictione rerum futurarum vehementer æstuent. C D PALL. Assentior. CYR. Nam odisse Deum hujusmodi sive magicas disciplinas, sive temere fusas voces, easque dissol- vere, liquere poterit ex ejus verbis, cum dicit : • Ego Dominus Deus *; » et ad hac praeterea : • Quis alius dissipabit signa pythonum, et divina- tiones de corde, convertens prudentes retrorsum, et consilium eorum stultum faciens? et confirmans verba pueri sui, et sententiam nuntiorum suorum veram comprobans'? › Divinationes enim de corde jactatas vanas ac mendaces ostendit; sed pueri sui, id est, Christi, omnia verba confirmat : sententiam porro nuntiorum suorum, id autem est, quæcunque voluerint loqui fidei, quæ in eum habetur, præco- nes, hæc omnino veritatis esse plena demonstrat, cum illis signis atque prodigiis attestetur, et aliis Spiritus sancti operationibus. Dixit etiam rursus, cum quibusdam facta quæ Dei lege improbantur, exprobraret : « Sta igitur in incantationibus tuis, et in multis veneficiis tuis, quæ didicisti a juventute tua ; si poteris juvari ; laborasti in consiliis tuis : stent et salvent te astrologi caeli, qui contemplan- tur stellas; annuntient tibi quid venturum sit in te 10. › Vides igitur quomodo risu dignam et pror- sus inutilem, illam exsecrabilem ex astrorum ob- servatione divinationem coarguit Deus. Ipsi vero et quidem soli convenire veritatem, qua prædicuntur ea quæ certo eventura sperantur, ex eo agnosce quod per Isaiæ vocem loquitur : « Recordamini borum, et ingemiscite; penitentiam agite, qui er- ratis; convertimini corde, et recordamini priorum a sæculo, quia ego sum Deus, et non est præ- ter me; qui annuntio prius novissima antequam fant, et simul consummata sint. Et dixi : Omne ** Isa. xLv, 12, 13.

τῶν ἄλλων· ἀῤῥήκτοις δὲ καὶ αὐτὸν ἐνειλῆφθαι δε Α σμοῖς οἱ παρ' ὑμῖν ᾄδουσι μῦθοι· καὶ μὴν καὶ γαμψώ νυχας ἐπιπτῆναι αίγυπιοὺς λέγουσι, καθάπερ ἀμέλει καὶ Τιτυῷ, δεινοὺς καὶ ἀγρίους τοὺς κολαστάς. Δότε δή, δότε τὴν διὰ πυρὸς κάθαρσιν, οὐχὶ δὴ μόνοις ἐκείνοις, ἀλλ' εἰ καί τινες ὑμῶν ἢ θυγατράσιν ἐτέ- ρων, ἢ γυναιξὶν ἐπιμαίνοιντο, ὁρῶντες ἃ μὴ θέμις, καὶ οὗτοι πυρὶ τῆς αἰτίας ἀπηλλαγμένοι, συνδιαψευ γόντων τοῖς πταίσμασι τὰς γραφάς· ἀλλ' ἐφ' ἑτέροις μὲν εὐθὺς δικαστήρια καὶ γραφαί, καὶ ἡ τῶν νόμων σαλεύεται μισοπονηρία, ἑαυτοὺς δὲ τὴν πάναισχρον καὶ δυσώδη ζωὴν ἀδιακρίτως ἐπιτηδεύοντας, παντὸς ἀπαλλάττειν οἴεσθε μολυσμοῦ, ψυχροῖς καὶ μειρα κιώδεσιν ἀθύρμασιν ἐξηπατημένοι, καὶ ὑπηρέτας εἰς τοῦτο λαμβάνοντες τοὺς ὅτι μάλιστα τῶν ἄλλων μυ σαρωτάτους· οἱ καὶ ὁμοῦ τῷ σχήματι, τὸν ἀνδρο. Β πρεπῆ μεθέντες λόγον, καταβιβάζονται πρὸς τὰ γυ- ναικῶν ἤθη τε καὶ τρόπους σώματά τε καὶ γνώμας. Εἶτα τίνα τρόπον ὁ τοιοῦτος αφαγνιεῖ; διακείμενοι γὰρ ὡδι, τοιόνδε τι δράσετε, ὡς εἰ καὶ τὸ τυχόν τις ἐδόκει καταμυρίζεσθαι μὲν, βορβόρῳ δέ τῳ ἀκοσμος τάτῳ κατακεχρισμένος, εἶτα κατορθοῦν οἴοιτο καὶ σφόδρα καλῶς τό γε εἰς νοῦν ἧκον αὐτῷ. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις· καὶ συναινέσαιμι ἂν ἀληθῆ λέγοντί σοι. ΚΥΡ. Καὶ παρίημι μὲν τὴν ἔν γε τούτῳ μωρίαν, καὶ σιγήσω τέως τοὺς τῆς καθάρσεως υπουργούς, ἐπ' αὐτὸ δὲ εἶμι τὸ χρῆμα πάλιν· καὶ δὴ καὶ ἐρῶ, ὡς ἀνούστατά τε καὶ ἀμαθέστατα βιοῦν ἐλομένους, καταφωράσαιτό τις ἂν τοὺς τῶν δαιμονίων προσκυ νητὰς, καὶ μήτε τὸν τοῦ ἐκσμήξασθαι νιοῦντας τρό- που, μήτε μὴν ἠκριβωκότας, δ τί ποτέ ἐστι κατὰ ἀλήθειαν μολυσμὸς καὶ βεβήλωσις· μοιχεῖαί τε γὰρ καὶ τὰ ἔτι τούτων αγριώτερα πάθη, ἀῤῥενομιξίαι καὶ φόνοι, καταλαλιαὶ καὶ φθόνοι, ψευδομαντείαι καὶ Εὅλοι, ἀπάτη καὶ ψευδορκία, κηλίδες ἂν εἶεν καὶ μου λυσμοὶ ψυχὴν καὶ σῶμα καταμιαίνουσαι, καὶ δυσ- απόνιπτον έχουσαι τὴν ἐκβολήν. Αλλά ταυτὶ μὲν οὔτε πῦρ, οὔτ᾽ ἂν ὑδάτων πηγαὶ διασμήξειαν. Παρ- έντες δὲ, οἶμαι που, καὶ τὸ εἰδέναι μόνον, ὅτι σπι- λοῦσι ψυχὴν, καὶ δυσωδίας ἔμπλεω ἀποτελοῦσι τὸν νοῦν, νεκρῶν ἀποφοιτῶσι σωμάτων, καὶ καταμυσάτ- τονται τὸ κατεφθαρμένον, τοὺς τῆς φύσεως ἀτιμά- ζοντες νόμους. Καὶ μὴν καὶ ἐδωδίμων ὧν ἂν ἔλοιντο κατὰ σφᾶς αὐτοὺς συνετῶς καταγινώσκουσι, κἂν εἰ συμβαίη τυχόν, καὶ οὐχ ἑκόντας θίγειν, εὐθὺς ἀνα- θρώσκοντες ἐπὶ τὴν διὰ πυρὸς ἡ ὕδατος ἴενται κάτ θαρσιν, ὡς ἂν εἰ μόνον ἀπόσχοιντο τούτων, ἅγιοί τε καὶ εἰλικρινεῖς ἐσόμενοι. Ηττηνται γὰρ ὧδε τῆς δό ξης, καὶ ἐξεστήκασι φρενῶν, ἐφ' οἷς ἂν λέγοιτο καὶ σφόδρα εἰκότως· · Οὐαὶ ὑμῖν, ἐξήνιοί τε καὶ ἀμα- θεῖς, διυλίζοντες τὸν κώνωπα, τὴν δὲ κάμηλον κατα πίνοντες. » Λόγου γὰρ ἀξιοῦντες οὐδενὸς τό γε ὡς ἀληθῶς καταμολύνειν είδος, καταπεφρίκασι περιτο τῶς τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν τις οὐδὲν ὑπομένει τὸ βλάβος. * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VEHITATE. LIB. VI. adeptus est; et quidem ante alios : tamen ipsum c C D Math. xxm,24. quoque vinculis adeo firmis ut rumpi non possint, inuerum esse, vestræ fabulæ canunt : quin etiam uncis unguibus vultures advolasse dicunt, sicut Tityo quoque, videlicet tetros et immanes ultores. Date igitur, date, ut igni purgari possint non illi so- lum, sed si qui vestrum aut in aliorum hominum filias aut uxores insanierint, eaque admiserint quæ fas non est; liceat iis quoque per ignem a culpa liberatis, non solum a turpibus factis, verum etiam a forensibus judiciis emergere. Cæterum in aliis illico judicia et accusationes, et legum severitas vindex nequitiæ incitata fertur et vibratur; vos ipsos autem, quamvis turpissimam ac pessime olen- tem vitam sequamini, tamen frigidis ac puerilibus ludicris decepti, omnem labem putatis abstergere, et administros ad eam rem sumitis, homines omnium seelestissimos; qui simul cum habitu sermonem quoque virilem abjicientes, ad mulierum affectus ac mores, corpora sensusque dejiciunt. Quo tandem modo, qui ejusmodi est, scelera expiabit? sic enim affecti, simile quiddam facietis, ac si quis, cum se velit unguentis perfundere, cœno fœtidissimo obli- tus, perfecisse se putet, et quidem optime, quod cogitarat. PALL. Recte ais: nam tibi equidem vera dicenti assentior. CYR. Mitto igitur horum in hac re insaniam, ac taceo interim de illis purgationis administris, et redeo rursus ad rem propositam : atque illud etiam dico, deprehendi facie posse idolorum cultores summa cum inscitia atque stultitia vitam instituisse, acneque eluendorum criminum rationem intellexisse, neque explorasse quidnam sit revera labes et impuritas: adulteria namque, et vitia his quoque immaniora: masculorum concubitus ac caedes, de- tractiones et invidiæ, mendacia ac doli, fallaciæ ac perjuria, maeulæ sunt et inquinamenta, quæ animam et corpus inficiunt, ac difficile ablui atque abjici possunt. Sed haec neque ignis, neque aquarum fontes absterserint. Itaque, cum ne scire quidem curent, hæc animum inquinare, et odore pessimo replere mentem, refugiunt a cadaveribus, et corrupta cor- pora exsecrantur. In quo naturæ leges contemnunt; quinetiam esculenta, quæ voluerint, sapienter, ut ipsi putant, improbant: ac si forte contigerit ut vel præter voluntatem attingant, illico resiliunt, atque ad ignis vel aquæ lustrationem properant; tanquam si ab iis duntaxat abstinuerint, sancti sint ac puri futuri; adeo hac opinione sunt occupati, et mentis impotes facti: in quos dici potest, et quidem aptis- sime: Væ vobis, effrenati ac stulti, excolantes culi- cem, et glutientes camelum ". › Nihil enim de ea re laborant quæ vere inquinare consuevit; ea inaniter horrent, a quibus nullo quispiam afficitur incom- modo. Itaque, si quis eorum ad monumentum per- rexerit, et mortuorum hominum sepulcra fuerit in-

τῶν ἄλλων· ἀῤῥήκτοις δὲ καὶ αὐτὸν ἐνειλῆφθαι δε Α σμοῖς οἱ παρ' ὑμῖν ᾄδουσι μῦθοι· καὶ μὴν καὶ γαμψώ νυχας ἐπιπτῆναι αίγυπιοὺς λέγουσι, καθάπερ ἀμέλει καὶ Τιτυῷ, δεινοὺς καὶ ἀγρίους τοὺς κολαστάς. Δότε δή, δότε τὴν διὰ πυρὸς κάθαρσιν, οὐχὶ δὴ μόνοις ἐκείνοις, ἀλλ' εἰ καί τινες ὑμῶν ἢ θυγατράσιν ἐτέ- ρων, ἢ γυναιξὶν ἐπιμαίνοιντο, ὁρῶντες ἃ μὴ θέμις, καὶ οὗτοι πυρὶ τῆς αἰτίας ἀπηλλαγμένοι, συνδιαψευ γόντων τοῖς πταίσμασι τὰς γραφάς· ἀλλ' ἐφ' ἑτέροις μὲν εὐθὺς δικαστήρια καὶ γραφαί, καὶ ἡ τῶν νόμων σαλεύεται μισοπονηρία, ἑαυτοὺς δὲ τὴν πάναισχρον καὶ δυσώδη ζωὴν ἀδιακρίτως ἐπιτηδεύοντας, παντὸς ἀπαλλάττειν οἴεσθε μολυσμοῦ, ψυχροῖς καὶ μειρα κιώδεσιν ἀθύρμασιν ἐξηπατημένοι, καὶ ὑπηρέτας εἰς τοῦτο λαμβάνοντες τοὺς ὅτι μάλιστα τῶν ἄλλων μυ σαρωτάτους· οἱ καὶ ὁμοῦ τῷ σχήματι, τὸν ἀνδρο. Β πρεπῆ μεθέντες λόγον, καταβιβάζονται πρὸς τὰ γυ- ναικῶν ἤθη τε καὶ τρόπους σώματά τε καὶ γνώμας. Εἶτα τίνα τρόπον ὁ τοιοῦτος αφαγνιεῖ; διακείμενοι γὰρ ὡδι, τοιόνδε τι δράσετε, ὡς εἰ καὶ τὸ τυχόν τις ἐδόκει καταμυρίζεσθαι μὲν, βορβόρῳ δέ τῳ ἀκοσμος τάτῳ κατακεχρισμένος, εἶτα κατορθοῦν οἴοιτο καὶ σφόδρα καλῶς τό γε εἰς νοῦν ἧκον αὐτῷ. ΠΑΛΛ. Εξ λέγεις· καὶ συναινέσαιμι ἂν ἀληθῆ λέγοντί σοι. ΚΥΡ. Καὶ παρίημι μὲν τὴν ἔν γε τούτῳ μωρίαν, καὶ σιγήσω τέως τοὺς τῆς καθάρσεως υπουργούς, ἐπ' αὐτὸ δὲ εἶμι τὸ χρῆμα πάλιν· καὶ δὴ καὶ ἐρῶ, ὡς ἀνούστατά τε καὶ ἀμαθέστατα βιοῦν ἐλομένους, καταφωράσαιτό τις ἂν τοὺς τῶν δαιμονίων προσκυ νητὰς, καὶ μήτε τὸν τοῦ ἐκσμήξασθαι νιοῦντας τρό- που, μήτε μὴν ἠκριβωκότας, δ τί ποτέ ἐστι κατὰ ἀλήθειαν μολυσμὸς καὶ βεβήλωσις· μοιχεῖαί τε γὰρ καὶ τὰ ἔτι τούτων αγριώτερα πάθη, ἀῤῥενομιξίαι καὶ φόνοι, καταλαλιαὶ καὶ φθόνοι, ψευδομαντείαι καὶ Εὅλοι, ἀπάτη καὶ ψευδορκία, κηλίδες ἂν εἶεν καὶ μου λυσμοὶ ψυχὴν καὶ σῶμα καταμιαίνουσαι, καὶ δυσ- απόνιπτον έχουσαι τὴν ἐκβολήν. Αλλά ταυτὶ μὲν οὔτε πῦρ, οὔτ᾽ ἂν ὑδάτων πηγαὶ διασμήξειαν. Παρ- έντες δὲ, οἶμαι που, καὶ τὸ εἰδέναι μόνον, ὅτι σπι- λοῦσι ψυχὴν, καὶ δυσωδίας ἔμπλεω ἀποτελοῦσι τὸν νοῦν, νεκρῶν ἀποφοιτῶσι σωμάτων, καὶ καταμυσάτ- τονται τὸ κατεφθαρμένον, τοὺς τῆς φύσεως ἀτιμά- ζοντες νόμους. Καὶ μὴν καὶ ἐδωδίμων ὧν ἂν ἔλοιντο κατὰ σφᾶς αὐτοὺς συνετῶς καταγινώσκουσι, κἂν εἰ συμβαίη τυχόν, καὶ οὐχ ἑκόντας θίγειν, εὐθὺς ἀνα- θρώσκοντες ἐπὶ τὴν διὰ πυρὸς ἡ ὕδατος ἴενται κάτ θαρσιν, ὡς ἂν εἰ μόνον ἀπόσχοιντο τούτων, ἅγιοί τε καὶ εἰλικρινεῖς ἐσόμενοι. Ηττηνται γὰρ ὧδε τῆς δό ξης, καὶ ἐξεστήκασι φρενῶν, ἐφ' οἷς ἂν λέγοιτο καὶ σφόδρα εἰκότως· · Οὐαὶ ὑμῖν, ἐξήνιοί τε καὶ ἀμα- θεῖς, διυλίζοντες τὸν κώνωπα, τὴν δὲ κάμηλον κατα πίνοντες. » Λόγου γὰρ ἀξιοῦντες οὐδενὸς τό γε ὡς ἀληθῶς καταμολύνειν είδος, καταπεφρίκασι περιτο τῶς τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν τις οὐδὲν ὑπομένει τὸ βλάβος. * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VEHITATE. LIB. VI. adeptus est; et quidem ante alios : tamen ipsum c C D Math. xxm,24. quoque vinculis adeo firmis ut rumpi non possint, inuerum esse, vestræ fabulæ canunt : quin etiam uncis unguibus vultures advolasse dicunt, sicut Tityo quoque, videlicet tetros et immanes ultores. Date igitur, date, ut igni purgari possint non illi so- lum, sed si qui vestrum aut in aliorum hominum filias aut uxores insanierint, eaque admiserint quæ fas non est; liceat iis quoque per ignem a culpa liberatis, non solum a turpibus factis, verum etiam a forensibus judiciis emergere. Cæterum in aliis illico judicia et accusationes, et legum severitas vindex nequitiæ incitata fertur et vibratur; vos ipsos autem, quamvis turpissimam ac pessime olen- tem vitam sequamini, tamen frigidis ac puerilibus ludicris decepti, omnem labem putatis abstergere, et administros ad eam rem sumitis, homines omnium seelestissimos; qui simul cum habitu sermonem quoque virilem abjicientes, ad mulierum affectus ac mores, corpora sensusque dejiciunt. Quo tandem modo, qui ejusmodi est, scelera expiabit? sic enim affecti, simile quiddam facietis, ac si quis, cum se velit unguentis perfundere, cœno fœtidissimo obli- tus, perfecisse se putet, et quidem optime, quod cogitarat. PALL. Recte ais: nam tibi equidem vera dicenti assentior. CYR. Mitto igitur horum in hac re insaniam, ac taceo interim de illis purgationis administris, et redeo rursus ad rem propositam : atque illud etiam dico, deprehendi facie posse idolorum cultores summa cum inscitia atque stultitia vitam instituisse, acneque eluendorum criminum rationem intellexisse, neque explorasse quidnam sit revera labes et impuritas: adulteria namque, et vitia his quoque immaniora: masculorum concubitus ac caedes, de- tractiones et invidiæ, mendacia ac doli, fallaciæ ac perjuria, maeulæ sunt et inquinamenta, quæ animam et corpus inficiunt, ac difficile ablui atque abjici possunt. Sed haec neque ignis, neque aquarum fontes absterserint. Itaque, cum ne scire quidem curent, hæc animum inquinare, et odore pessimo replere mentem, refugiunt a cadaveribus, et corrupta cor- pora exsecrantur. In quo naturæ leges contemnunt; quinetiam esculenta, quæ voluerint, sapienter, ut ipsi putant, improbant: ac si forte contigerit ut vel præter voluntatem attingant, illico resiliunt, atque ad ignis vel aquæ lustrationem properant; tanquam si ab iis duntaxat abstinuerint, sancti sint ac puri futuri; adeo hac opinione sunt occupati, et mentis impotes facti: in quos dici potest, et quidem aptis- sime: Væ vobis, effrenati ac stulti, excolantes culi- cem, et glutientes camelum ". › Nihil enim de ea re laborant quæ vere inquinare consuevit; ea inaniter horrent, a quibus nullo quispiam afficitur incom- modo. Itaque, si quis eorum ad monumentum per- rexerit, et mortuorum hominum sepulcra fuerit in-

Β Ὥστε καὶ εἴ τις αὐτῶν ἐπὶ τύμβον ἴοι, καὶ τοῖς τῶν τεθνεώτων ἐμβάλλοι σήμασιν, ἱμάτιον ἀποδα- λών, ψιλοῦται τὴν κεφαλὴν, καὶ αὐτὴν ἀποκείρων ὡς μεμολυσμένην την τρίχα, ὧν ὅτι προσήκεν ἀπο φοιτᾷν καὶ παραιτείσθαι τὴν μίμησιν, ὁ θεῖος ἡμᾶς ἐπαίδευσε νόμος. Εφη γὰρ πάλιν· « Οὐ φοιβήσετε, οὐκ ἐπιθήσετε φαλάκρωμα ἐπὶ νεκρῷ, ἀνὰ μέσον ὀφθαλμῶν ὑμῶν. » Ἑλλήνων γὰρ οἱ λογάδες, Απόλ Φοιβάζειν λωνα μυθολογοῦσι θεόν, ὃν καὶ Φοῖβον ὀνομάζουσι, φοιβᾶσθαι τουτέστι, καθαρὸν καὶ ἀμίαντον. Τὸν αὐτὸν δὲ εἶναι τῷ ἡλίῳ φασί. Φοιβάζειν οὖν ἔφασκον, καὶ τοιβα σθαι πάλιν, κατὰ συνήθειαν τὴν Ἑλληνικὴν, τὸ και θαίρειν τε καὶ καθαίρεσθαι, κατά γε τὸ αὐτοῖς δο κοῦν, καὶ τοὺς παρὰ σφίσιν αὐτοῖς νόμους. Απείρ- γει δὴ οὖν ἡμᾶς τὸ θεῖον χρησμώδημα των οὕτως αἰσχρῶν καὶ ἀκαλλεστάτων ἐπιτηδευμάτων. Οὐ γάρ τοι προσήκει μολυσμὸν ἡγεῖσθαι ψυχῆς, τὸν τῶν σωμάτων θάνατον, οὔτε μὴν οἴεσθαι ταῖς τῶν ὁρώντων καρδίαις ἐναπομάττεσθαι ρύπον, τὴν ἐπὶ νεκρῷ θέαν, οὐδ᾽ αὖ ἐπὶ τῷδε προσήκει τὴν τρίχα ψιλοῦν. Κομιδῆ γὰρ ἕωλον καὶ τῆς χαμαιζήλου δόξης τὸ χρῆμα μεστόν. Εὖ γε δὴ οὖν ὁ νόμος τό, « Οὐ φοι βήσετε, φησίν· οὐ γὰρ ἡ τοιάδε κάθαρσις ἀνήσει ψυχὴν, ἀδικεῖ δὲ μᾶλλον, καὶ τὴν γνῶσιν παραιρου μένη τῆς ἐπωφελεστάτης ὁδοῦ, καὶ τῆς τοῦ συμφέ ροντος ἀποκομίζουσα θήρας. Σκεψώμεθα γὰρ ὡδι· Νόμοι παρ' ἡμῖν τῶν ἐπὶ γῆς κρατούντων εἰσὶ τὰ πρακτέα καὶ μὴ, τοῖς ἀπανταχοῦ βραβεύοντές τε καὶ ἀποφάσκοντες· ἀλλ' οὐκ ἄν τις δύναιτο διαφυ γεῖν τὰς ἐπὶ ταῖς παραβάσεσι δίκας, μὴ οὐχὶ τὸ ἀνεῖσθαι δεῖν τῆς βασιλέως ἡμερότητος ἐφιείσης αὐτῷ. Κατὰ τὸν ἴσον γοῦν τρόπον, ὁ τῶν θείων όλο γήσας νόμων, οὐκ ἂν γένοιτο καθαρός, μὴ οὐχὶ θείῳ νεύματι τὸ χρῆμα πεπλούτηκώς. Εἰ μὲν γὰρ πυρός ἢ ὕδατος παραβεβήκαμεν νόμους, καὶ ὁ τῆς ἁμαρ τίας λόγος εἰς ἐκεῖνα βλέπει, ἀπονιπτέτω τὸ ὕδωρ την γραφήν, κατατηκέτω τὸν ῥύπον τὸ πῦρ, καὶ ἀνιέντων ἐπ' ἐξουσίας, οἷς ἂν ἔλοιντο τὰ ἐγκλήματα εἰ δὲ ἀληθὴς ὁ λέγων πρὸς τὸν Θεόν· « Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον, καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα, ο εἷς γὰρ ὁ νομοθέτης καὶ κριτής, ἀνθ' ὅτου μεθέντες τὸν τοῦ κολάσαι τε καὶ ἀνεῖναι κύριον, εἰς γραπ πρεπεῖς ἐννοίας κατολισθαίνουσι, πυρὶ καὶ ὕδατε νέμοντες τὸ ἀπαλλάττειν δύνασθαι τῶν αἰτιαμάτων αὐτούς. Απαγε τῆς δυσβουλίας, ἄνθρωπε, πρόσιθι μόνῳ τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, καὶ ἀκούσῃ, λέγοντος εὐθύς· « Ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἀνομίας σου ἕνεκα ἐμοῦ, καὶ οὐ μνησθήσομαι. » Αὕτη κάθαρσις ἀληθής· τοῦτο λαμπρότης ή πνευματική - διεσμή γμεθα γὰρ ἡμεῖς, πίστει τῇ εἰς Χριστὸν κεκερδα- κότες τῆς ἁμαρτίας τὴν ἄφεσιν, ἡγιασμένοι δὲ τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας, καὶ τὴν θείαν ἑαυτοὺς καταπλουτίσαντες χάριν, τὴν τοῦ θείου Πνεύματος, δ καὶ πυρὸς δίκην, οἷά τινα συρφετὸν τὸν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις εγκατασκήψαντα δαπανά μου λυσμόν. Ἐν Πνεύματι γὰρ ἁγίῳ καὶ πυρὶ βεβαπτίσθαι ἡμᾶς φησι ταύτητοι δικαίως ή θεόπνευστος Γραφή. ΠΑΛΛ. Ἐν μοίρα δὴ οὖν εἰδωλολατρείας λογιού μεθά που καὶ τὴν ἐπὶ τῷδε πλάνησιν ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.. gressus, abjicit vestem, radit caput, ipsum quoque A crinem tanquam impurum detondens. A quibus rebus esse nobis recedendum, cavendumque ne eos imite- mur, divina lex docuit : dixit enim iterum: Non lustrabitis, non imponetis calvitium super mortuo inter oculos vestros'. » Gentilium enim egregii scri- ptores Apollinem fingunt deum, quem etiam Phœ- bum appellant, id est, purum et impollutum, eum- demque esse quem solem dicunt. igitur dicebant, ac rursus ex Græca loquendi consuetudine, quod purgare est atque purgari, ut ipsi putant, et ut est in ipsorum legibus. Ab iis igitur adeo turpibus atque deformibus observationibus nos divinum responsum coercet; neque enim mortem corporum esse animi pollutionem putare convenit, aut existimare cadaveris conspectu maculas in cor- dibus aspicientium imprimi; neque propterea crimen tondere; id enim vanissimum est, et abjectissima opinionis plenum. Præclare igitur lex : « Non lustrabilis, » inquit; neque enim ejusmodi purgatio animum juvat, sed lædit potius; nam et utilissimæ viæ cognitionem aufert, et ab utilitatis indagatione nos abducit. Ineamus enim hanc rationem : Leges sunt apud nos eorum qui super terram habent im- perium, quæ omnibus ubique hominibus, quæ fa- cienda sint jubeant, prohibeantque contraria: sed pœnas effugere earum violatione commeritas nemo poterit, nisi imperatoris ei benignitate condonentur. Eadem quoque ratione, qui divinas leges contempse- rit, fieri purus non potest, nisi id divini numinis be- neficio lucratus fuerit. Si enim ignis aut aquæ leges violavimus, et peccati ratio ad illa spectat, abluat aqua culpam, excoquat sordes ignis; condonent pro suo jure, quibus voluerint, crimina; sin autem verax est ille qui dicit Domino : . Tibi soli peccavi, et ma- lum coram te feci " : › (unus enim est legislator ac judex) quam ob causam, eo demisso, penes quem et puniendi est, et condonandi potestas, ad anilia commenta delabuntur, igni et aquæ tribuentes eam facultatem, ut posse existiment ipsos a culpis absol- vere. Apage ab hac temeritate, obsecro; accede ad eum qui solus est natura Deus, et eum illico dicen- tem audies : e Ego sum qui deleo peccata tua propter me, et non memor ero '. . Hæc est vera purgatio, hic spiritualis splendor : nam abluli sumus, peccati remissionem fide in Christum adepti; sanctificati eliam lavacro regenerationis, ac divina sancti Spiri- tus gratia locupletati, qui ignis instar maculas, quæ in nostros animos irruunt, quasi paleas consumit. Ideoque jure inquit Scriptura divinitus inspirala, Spiritu sancto et igni nos esse baptizatos ". PALL. In idololatriæ igitur numero habebimus etiain hunc errorem? C D s feut. xv, 1. Psal. L, 6. ** Isa. x, 25. 1: Matth. nı, 11.

Β Ὥστε καὶ εἴ τις αὐτῶν ἐπὶ τύμβον ἴοι, καὶ τοῖς τῶν τεθνεώτων ἐμβάλλοι σήμασιν, ἱμάτιον ἀποδα- λών, ψιλοῦται τὴν κεφαλὴν, καὶ αὐτὴν ἀποκείρων ὡς μεμολυσμένην την τρίχα, ὧν ὅτι προσήκεν ἀπο φοιτᾷν καὶ παραιτείσθαι τὴν μίμησιν, ὁ θεῖος ἡμᾶς ἐπαίδευσε νόμος. Εφη γὰρ πάλιν· « Οὐ φοιβήσετε, οὐκ ἐπιθήσετε φαλάκρωμα ἐπὶ νεκρῷ, ἀνὰ μέσον ὀφθαλμῶν ὑμῶν. » Ἑλλήνων γὰρ οἱ λογάδες, Απόλ Φοιβάζειν λωνα μυθολογοῦσι θεόν, ὃν καὶ Φοῖβον ὀνομάζουσι, φοιβᾶσθαι τουτέστι, καθαρὸν καὶ ἀμίαντον. Τὸν αὐτὸν δὲ εἶναι τῷ ἡλίῳ φασί. Φοιβάζειν οὖν ἔφασκον, καὶ τοιβα σθαι πάλιν, κατὰ συνήθειαν τὴν Ἑλληνικὴν, τὸ και θαίρειν τε καὶ καθαίρεσθαι, κατά γε τὸ αὐτοῖς δο κοῦν, καὶ τοὺς παρὰ σφίσιν αὐτοῖς νόμους. Απείρ- γει δὴ οὖν ἡμᾶς τὸ θεῖον χρησμώδημα των οὕτως αἰσχρῶν καὶ ἀκαλλεστάτων ἐπιτηδευμάτων. Οὐ γάρ τοι προσήκει μολυσμὸν ἡγεῖσθαι ψυχῆς, τὸν τῶν σωμάτων θάνατον, οὔτε μὴν οἴεσθαι ταῖς τῶν ὁρώντων καρδίαις ἐναπομάττεσθαι ρύπον, τὴν ἐπὶ νεκρῷ θέαν, οὐδ᾽ αὖ ἐπὶ τῷδε προσήκει τὴν τρίχα ψιλοῦν. Κομιδῆ γὰρ ἕωλον καὶ τῆς χαμαιζήλου δόξης τὸ χρῆμα μεστόν. Εὖ γε δὴ οὖν ὁ νόμος τό, « Οὐ φοι βήσετε, φησίν· οὐ γὰρ ἡ τοιάδε κάθαρσις ἀνήσει ψυχὴν, ἀδικεῖ δὲ μᾶλλον, καὶ τὴν γνῶσιν παραιρου μένη τῆς ἐπωφελεστάτης ὁδοῦ, καὶ τῆς τοῦ συμφέ ροντος ἀποκομίζουσα θήρας. Σκεψώμεθα γὰρ ὡδι· Νόμοι παρ' ἡμῖν τῶν ἐπὶ γῆς κρατούντων εἰσὶ τὰ πρακτέα καὶ μὴ, τοῖς ἀπανταχοῦ βραβεύοντές τε καὶ ἀποφάσκοντες· ἀλλ' οὐκ ἄν τις δύναιτο διαφυ γεῖν τὰς ἐπὶ ταῖς παραβάσεσι δίκας, μὴ οὐχὶ τὸ ἀνεῖσθαι δεῖν τῆς βασιλέως ἡμερότητος ἐφιείσης αὐτῷ. Κατὰ τὸν ἴσον γοῦν τρόπον, ὁ τῶν θείων όλο γήσας νόμων, οὐκ ἂν γένοιτο καθαρός, μὴ οὐχὶ θείῳ νεύματι τὸ χρῆμα πεπλούτηκώς. Εἰ μὲν γὰρ πυρός ἢ ὕδατος παραβεβήκαμεν νόμους, καὶ ὁ τῆς ἁμαρ τίας λόγος εἰς ἐκεῖνα βλέπει, ἀπονιπτέτω τὸ ὕδωρ την γραφήν, κατατηκέτω τὸν ῥύπον τὸ πῦρ, καὶ ἀνιέντων ἐπ' ἐξουσίας, οἷς ἂν ἔλοιντο τὰ ἐγκλήματα εἰ δὲ ἀληθὴς ὁ λέγων πρὸς τὸν Θεόν· « Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον, καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα, ο εἷς γὰρ ὁ νομοθέτης καὶ κριτής, ἀνθ' ὅτου μεθέντες τὸν τοῦ κολάσαι τε καὶ ἀνεῖναι κύριον, εἰς γραπ πρεπεῖς ἐννοίας κατολισθαίνουσι, πυρὶ καὶ ὕδατε νέμοντες τὸ ἀπαλλάττειν δύνασθαι τῶν αἰτιαμάτων αὐτούς. Απαγε τῆς δυσβουλίας, ἄνθρωπε, πρόσιθι μόνῳ τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, καὶ ἀκούσῃ, λέγοντος εὐθύς· « Ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἀνομίας σου ἕνεκα ἐμοῦ, καὶ οὐ μνησθήσομαι. » Αὕτη κάθαρσις ἀληθής· τοῦτο λαμπρότης ή πνευματική - διεσμή γμεθα γὰρ ἡμεῖς, πίστει τῇ εἰς Χριστὸν κεκερδα- κότες τῆς ἁμαρτίας τὴν ἄφεσιν, ἡγιασμένοι δὲ τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας, καὶ τὴν θείαν ἑαυτοὺς καταπλουτίσαντες χάριν, τὴν τοῦ θείου Πνεύματος, δ καὶ πυρὸς δίκην, οἷά τινα συρφετὸν τὸν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις εγκατασκήψαντα δαπανά μου λυσμόν. Ἐν Πνεύματι γὰρ ἁγίῳ καὶ πυρὶ βεβαπτίσθαι ἡμᾶς φησι ταύτητοι δικαίως ή θεόπνευστος Γραφή. ΠΑΛΛ. Ἐν μοίρα δὴ οὖν εἰδωλολατρείας λογιού μεθά που καὶ τὴν ἐπὶ τῷδε πλάνησιν ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.. gressus, abjicit vestem, radit caput, ipsum quoque A crinem tanquam impurum detondens. A quibus rebus esse nobis recedendum, cavendumque ne eos imite- mur, divina lex docuit : dixit enim iterum: Non lustrabitis, non imponetis calvitium super mortuo inter oculos vestros'. » Gentilium enim egregii scri- ptores Apollinem fingunt deum, quem etiam Phœ- bum appellant, id est, purum et impollutum, eum- demque esse quem solem dicunt. igitur dicebant, ac rursus ex Græca loquendi consuetudine, quod purgare est atque purgari, ut ipsi putant, et ut est in ipsorum legibus. Ab iis igitur adeo turpibus atque deformibus observationibus nos divinum responsum coercet; neque enim mortem corporum esse animi pollutionem putare convenit, aut existimare cadaveris conspectu maculas in cor- dibus aspicientium imprimi; neque propterea crimen tondere; id enim vanissimum est, et abjectissima opinionis plenum. Præclare igitur lex : « Non lustrabilis, » inquit; neque enim ejusmodi purgatio animum juvat, sed lædit potius; nam et utilissimæ viæ cognitionem aufert, et ab utilitatis indagatione nos abducit. Ineamus enim hanc rationem : Leges sunt apud nos eorum qui super terram habent im- perium, quæ omnibus ubique hominibus, quæ fa- cienda sint jubeant, prohibeantque contraria: sed pœnas effugere earum violatione commeritas nemo poterit, nisi imperatoris ei benignitate condonentur. Eadem quoque ratione, qui divinas leges contempse- rit, fieri purus non potest, nisi id divini numinis be- neficio lucratus fuerit. Si enim ignis aut aquæ leges violavimus, et peccati ratio ad illa spectat, abluat aqua culpam, excoquat sordes ignis; condonent pro suo jure, quibus voluerint, crimina; sin autem verax est ille qui dicit Domino : . Tibi soli peccavi, et ma- lum coram te feci " : › (unus enim est legislator ac judex) quam ob causam, eo demisso, penes quem et puniendi est, et condonandi potestas, ad anilia commenta delabuntur, igni et aquæ tribuentes eam facultatem, ut posse existiment ipsos a culpis absol- vere. Apage ab hac temeritate, obsecro; accede ad eum qui solus est natura Deus, et eum illico dicen- tem audies : e Ego sum qui deleo peccata tua propter me, et non memor ero '. . Hæc est vera purgatio, hic spiritualis splendor : nam abluli sumus, peccati remissionem fide in Christum adepti; sanctificati eliam lavacro regenerationis, ac divina sancti Spiri- tus gratia locupletati, qui ignis instar maculas, quæ in nostros animos irruunt, quasi paleas consumit. Ideoque jure inquit Scriptura divinitus inspirala, Spiritu sancto et igni nos esse baptizatos ". PALL. In idololatriæ igitur numero habebimus etiain hunc errorem? C D s feut. xv, 1. Psal. L, 6. ** Isa. x, 25. 1: Matth. nı, 11.

Β Ὥστε καὶ εἴ τις αὐτῶν ἐπὶ τύμβον ἴοι, καὶ τοῖς τῶν τεθνεώτων ἐμβάλλοι σήμασιν, ἱμάτιον ἀποδα- λών, ψιλοῦται τὴν κεφαλὴν, καὶ αὐτὴν ἀποκείρων ὡς μεμολυσμένην την τρίχα, ὧν ὅτι προσήκεν ἀπο φοιτᾷν καὶ παραιτείσθαι τὴν μίμησιν, ὁ θεῖος ἡμᾶς ἐπαίδευσε νόμος. Εφη γὰρ πάλιν· « Οὐ φοιβήσετε, οὐκ ἐπιθήσετε φαλάκρωμα ἐπὶ νεκρῷ, ἀνὰ μέσον ὀφθαλμῶν ὑμῶν. » Ἑλλήνων γὰρ οἱ λογάδες, Απόλ Φοιβάζειν λωνα μυθολογοῦσι θεόν, ὃν καὶ Φοῖβον ὀνομάζουσι, φοιβᾶσθαι τουτέστι, καθαρὸν καὶ ἀμίαντον. Τὸν αὐτὸν δὲ εἶναι τῷ ἡλίῳ φασί. Φοιβάζειν οὖν ἔφασκον, καὶ τοιβα σθαι πάλιν, κατὰ συνήθειαν τὴν Ἑλληνικὴν, τὸ και θαίρειν τε καὶ καθαίρεσθαι, κατά γε τὸ αὐτοῖς δο κοῦν, καὶ τοὺς παρὰ σφίσιν αὐτοῖς νόμους. Απείρ- γει δὴ οὖν ἡμᾶς τὸ θεῖον χρησμώδημα των οὕτως αἰσχρῶν καὶ ἀκαλλεστάτων ἐπιτηδευμάτων. Οὐ γάρ τοι προσήκει μολυσμὸν ἡγεῖσθαι ψυχῆς, τὸν τῶν σωμάτων θάνατον, οὔτε μὴν οἴεσθαι ταῖς τῶν ὁρώντων καρδίαις ἐναπομάττεσθαι ρύπον, τὴν ἐπὶ νεκρῷ θέαν, οὐδ᾽ αὖ ἐπὶ τῷδε προσήκει τὴν τρίχα ψιλοῦν. Κομιδῆ γὰρ ἕωλον καὶ τῆς χαμαιζήλου δόξης τὸ χρῆμα μεστόν. Εὖ γε δὴ οὖν ὁ νόμος τό, « Οὐ φοι βήσετε, φησίν· οὐ γὰρ ἡ τοιάδε κάθαρσις ἀνήσει ψυχὴν, ἀδικεῖ δὲ μᾶλλον, καὶ τὴν γνῶσιν παραιρου μένη τῆς ἐπωφελεστάτης ὁδοῦ, καὶ τῆς τοῦ συμφέ ροντος ἀποκομίζουσα θήρας. Σκεψώμεθα γὰρ ὡδι· Νόμοι παρ' ἡμῖν τῶν ἐπὶ γῆς κρατούντων εἰσὶ τὰ πρακτέα καὶ μὴ, τοῖς ἀπανταχοῦ βραβεύοντές τε καὶ ἀποφάσκοντες· ἀλλ' οὐκ ἄν τις δύναιτο διαφυ γεῖν τὰς ἐπὶ ταῖς παραβάσεσι δίκας, μὴ οὐχὶ τὸ ἀνεῖσθαι δεῖν τῆς βασιλέως ἡμερότητος ἐφιείσης αὐτῷ. Κατὰ τὸν ἴσον γοῦν τρόπον, ὁ τῶν θείων όλο γήσας νόμων, οὐκ ἂν γένοιτο καθαρός, μὴ οὐχὶ θείῳ νεύματι τὸ χρῆμα πεπλούτηκώς. Εἰ μὲν γὰρ πυρός ἢ ὕδατος παραβεβήκαμεν νόμους, καὶ ὁ τῆς ἁμαρ τίας λόγος εἰς ἐκεῖνα βλέπει, ἀπονιπτέτω τὸ ὕδωρ την γραφήν, κατατηκέτω τὸν ῥύπον τὸ πῦρ, καὶ ἀνιέντων ἐπ' ἐξουσίας, οἷς ἂν ἔλοιντο τὰ ἐγκλήματα εἰ δὲ ἀληθὴς ὁ λέγων πρὸς τὸν Θεόν· « Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον, καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα, ο εἷς γὰρ ὁ νομοθέτης καὶ κριτής, ἀνθ' ὅτου μεθέντες τὸν τοῦ κολάσαι τε καὶ ἀνεῖναι κύριον, εἰς γραπ πρεπεῖς ἐννοίας κατολισθαίνουσι, πυρὶ καὶ ὕδατε νέμοντες τὸ ἀπαλλάττειν δύνασθαι τῶν αἰτιαμάτων αὐτούς. Απαγε τῆς δυσβουλίας, ἄνθρωπε, πρόσιθι μόνῳ τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, καὶ ἀκούσῃ, λέγοντος εὐθύς· « Ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἀνομίας σου ἕνεκα ἐμοῦ, καὶ οὐ μνησθήσομαι. » Αὕτη κάθαρσις ἀληθής· τοῦτο λαμπρότης ή πνευματική - διεσμή γμεθα γὰρ ἡμεῖς, πίστει τῇ εἰς Χριστὸν κεκερδα- κότες τῆς ἁμαρτίας τὴν ἄφεσιν, ἡγιασμένοι δὲ τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας, καὶ τὴν θείαν ἑαυτοὺς καταπλουτίσαντες χάριν, τὴν τοῦ θείου Πνεύματος, δ καὶ πυρὸς δίκην, οἷά τινα συρφετὸν τὸν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις εγκατασκήψαντα δαπανά μου λυσμόν. Ἐν Πνεύματι γὰρ ἁγίῳ καὶ πυρὶ βεβαπτίσθαι ἡμᾶς φησι ταύτητοι δικαίως ή θεόπνευστος Γραφή. ΠΑΛΛ. Ἐν μοίρα δὴ οὖν εἰδωλολατρείας λογιού μεθά που καὶ τὴν ἐπὶ τῷδε πλάνησιν ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.. gressus, abjicit vestem, radit caput, ipsum quoque A crinem tanquam impurum detondens. A quibus rebus esse nobis recedendum, cavendumque ne eos imite- mur, divina lex docuit : dixit enim iterum: Non lustrabitis, non imponetis calvitium super mortuo inter oculos vestros'. » Gentilium enim egregii scri- ptores Apollinem fingunt deum, quem etiam Phœ- bum appellant, id est, purum et impollutum, eum- demque esse quem solem dicunt. igitur dicebant, ac rursus ex Græca loquendi consuetudine, quod purgare est atque purgari, ut ipsi putant, et ut est in ipsorum legibus. Ab iis igitur adeo turpibus atque deformibus observationibus nos divinum responsum coercet; neque enim mortem corporum esse animi pollutionem putare convenit, aut existimare cadaveris conspectu maculas in cor- dibus aspicientium imprimi; neque propterea crimen tondere; id enim vanissimum est, et abjectissima opinionis plenum. Præclare igitur lex : « Non lustrabilis, » inquit; neque enim ejusmodi purgatio animum juvat, sed lædit potius; nam et utilissimæ viæ cognitionem aufert, et ab utilitatis indagatione nos abducit. Ineamus enim hanc rationem : Leges sunt apud nos eorum qui super terram habent im- perium, quæ omnibus ubique hominibus, quæ fa- cienda sint jubeant, prohibeantque contraria: sed pœnas effugere earum violatione commeritas nemo poterit, nisi imperatoris ei benignitate condonentur. Eadem quoque ratione, qui divinas leges contempse- rit, fieri purus non potest, nisi id divini numinis be- neficio lucratus fuerit. Si enim ignis aut aquæ leges violavimus, et peccati ratio ad illa spectat, abluat aqua culpam, excoquat sordes ignis; condonent pro suo jure, quibus voluerint, crimina; sin autem verax est ille qui dicit Domino : . Tibi soli peccavi, et ma- lum coram te feci " : › (unus enim est legislator ac judex) quam ob causam, eo demisso, penes quem et puniendi est, et condonandi potestas, ad anilia commenta delabuntur, igni et aquæ tribuentes eam facultatem, ut posse existiment ipsos a culpis absol- vere. Apage ab hac temeritate, obsecro; accede ad eum qui solus est natura Deus, et eum illico dicen- tem audies : e Ego sum qui deleo peccata tua propter me, et non memor ero '. . Hæc est vera purgatio, hic spiritualis splendor : nam abluli sumus, peccati remissionem fide in Christum adepti; sanctificati eliam lavacro regenerationis, ac divina sancti Spiri- tus gratia locupletati, qui ignis instar maculas, quæ in nostros animos irruunt, quasi paleas consumit. Ideoque jure inquit Scriptura divinitus inspirala, Spiritu sancto et igni nos esse baptizatos ". PALL. In idololatriæ igitur numero habebimus etiain hunc errorem? C D s feut. xv, 1. Psal. L, 6. ** Isa. x, 25. 1: Matth. nı, 11.

ΚΥΡ. Πάνυ μὲν οὖν. ᾿Αθεότητος γὰρ τὸ χρῆμα Α μεστόν. Συντάξαιτο δὲ τούτοις καὶ ἐπαριθμοῖτο ἂν εἰκότως, τὸ οἴεσθαι τὰ ἀνθρώπινα τοῖς ἑτέρων διο: κεῖσθαι νεύμασιν, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀνῆφθαι τὴν ἐξουσίαν οὐχ ἡμᾶς αὐτοὺς, ἀλλ' οὓς ἂν ἔλοιντο μυ θοπλαστεῖν οἱ τῶν οὕτως ἀπιθάνων δογμάτων εύρε ταί. Ειμαρμένην γὰρ καὶ Τύχην καὶ Γένεσιν, οὐκ οἶδα όπως οιακοστρόφους ὥσπερ τινὰς ἐφιστάντες τῷ βίψ, ἕκαστον μὲν ἡμῶν οὐκ εἶναί φασι τῶν πρα- κτέων θελητὴν ἢ κύριον· ἄγεσθαι δὲ καθάπερ ἐξ ἀναγκαίου δεσμοῦ πρὸς τὸ τοῖς κρατοῦσι δοκοῦν. Εἶτα τι ἂν γένοιτό ποτε τοῦ τοιοῦδε ἀλογώτερον; πῶς δ᾽ ἂν μειζόνων ἠδίκησεν ὁ Σατανᾶς τὸ τῶν ἀνα θρώπων γένος, ἢ ὅτε προσῆκεν ὧδε φρονεῖν καὶ δια- λογίζεσθαι διαθείς; πῶς γὰρ ἂν ἔτι βουλεύσαιτο τὰ χρηστὰ, καὶ ἐθελουργὸς ἐπ' αὐτά τις ἴοι ποτέ; Β Γεγονὼς δὲ καὶ ἐν τοῖς αἰσχίοσι, καὶ πεφρονηκὼς & μὴ χρὴ, πῶς ἂν ἑαυτὸν αἰτιῷτο καὶ κατατήξας ταῖς λύπαις τὰ ἀμείνω μεταβουλεύσαιτο φρονεῖν τε καὶ δράν; "Ωσπερ γὰρ τοῖς τὴν θάλατταν διάττουσι καὶ διαπλεῖν ᾑρημένοις πᾶσά πως τοῖς ἐκ πρύμνης ἄγεσθαι ανάγκη πνεύμασι, καὶ καταβιάζεσθαι παν ταχῆ πρὸς τὸ τῷ συνωθοῦντι δοκοῦν· οὕτω που πάνε τως καὶ ἡμῖν αὐτοῖς παραχωρεῖν ἀναγκαῖον, ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο διακομίζειν ή Τύχη, καὶ τὰ δυσδιά φυκτα κατ' ἐκείνους της Ειμαρμένης πνεύματα. "Η οὐκ ὀρθῶς εἰρῆσθαι ταυτὶ καὶ αὐτὸς οἰήσῃ πάλιν ; ΠΑΛΛ. Πῶς γὰρ ου ; ΚΥΡ. Οὐκοῦν ηλίθιον κομιδῆ, τὸν μὲν ἀγαθὸν καὶ ἐπιεική στεφανοῦν ἐπαίνοις, καὶ τιμῆς ἀξιοῦν, τὸν δὲ πονηρὸν καὶ ἀκόλαστον βδελυρὸν ἡγεῖσθαι καὶ διεπτυσμένον. ΠΑΛΛ. Τίνα φῂς τρόπον ; ΚΥΡ. Οτι, ὦ Παλλάδιο, Γένεσίς τε καὶ Τύχη νενικήκασι κατ' αὐτοὺς, καὶ ἀνεθελήτως ἐπ' ἄμφω τὸ τρισάθλιον τῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἀποφέρουσι γένος. Εθελούσιον δὲ παρ' ἡμῖν οὐδέν. Η γὰρ οὐχὶ τὸ πε φυκός τι κινεῖν καὶ δυνάμενον, αἴτιον ἂν εἴη τοῦ κι- νεῖσθαι τοῖς παρ' αὐτοῦ κινουμένοις ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ιθι οὖν διά γε τῶν ἴσων ἐννοιῶν ἐπὶ τὰ ἀν θρώπινα, καὶ ἀναμέτρει τὰ καθ' ἡμᾶς, καὶ ἵν' ἐσμὲν κακοῦ περιαθρήσῃς εὖ μάλα, εἰ μὴ ταῖς ἑαυτῶν ἐθε λουσίοις ῥοπαῖς, ἢ τὰν, ἢ ἐπὶ τὰν ἴμεν τε καὶ διασπεύ δομεν, κεκρατήμεθα δὲ ὥσπερ καὶ ὑπενηνέγμεθα τοῖς ἑτέρων ζυγοῖς ἄγειν τε καὶ φέρειν τὰ καθ' ἡμᾶς, ᾗπερ ἂν ἔλοιντο, δυναμένοις. Τὰ εἰκότα γὰρ ήδη φρονοῦντες, ἑαυτοῖς μὲν ὅτι τῶν πρακτέων ἀνα θήσομεν οὐδὲν, ἀνάψομεν δὲ μᾶλλον τὰς ἐφ᾽ ἅπασιν αἰτίας, τοῖς ἐφ᾽ ὁτιοῦν τῶν κατὰ γνώμην αὐτοῖς πηδαλιουχεῖν εἰωθόσιν. 'Αφεστήκει δὴ οὖν ὥσπερ ἐπαίνου παντὸς ὁ δίκαιος, οὕτω καὶ ποινῆς ὁ ἄδικος, καὶ τοῦ κολάζεσθαι δεῖν. ΠΑΛΛ. Ορθότατα διανοῇ. ΚΥΡ. Εἰκῇ τοιγαροῦν θαυμάζουσιν οἱ τῶν τοιού- των δογμάτων εὑρεται Σόλωνα τε τὸν ᾿Αθήνησι, DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. C D CYR. Maxime vero. Est enim ea res impietatis plena. His jure conjungere atque adnumerare licet, quod nonnulli putant res humanas aliorum nutibus gubernari, actionumque nostrarum potestatem non de nobis ipsis pendere, sed de iis quæ dogmatum adeo absurdorum inventoribus fingere libuerit. Nam Fatum et Fortunam et Ortum, nescio quonam modo, quasi gubernatores quosdam vitæ hominum impo- nentes, asserunt non esse unumquemque no- strum rerum faciendarum auctorem ac dominum ; sed tanquam necessario quodam vinculo agi pro im- perantium arbitrio. Quid tandem ejusmodi re esse potest irrationabilius? quam vero majorem injuriam hominum generi inferre potuisset Satanas, quam cum persuasit oportere ut ad hunc modum senti- rent atque cogitarent? quomodo enim de rebus opti- mis consultare aliquis, et ea sponte aggredi possit unquam? Jam vero, qui in turpibus factis versatus sit, et ea propenso animo sectatus, quæ non oportet, quonam modo se ipse accusabit, ac mœrore confi- ciens, ad meliora tum sapienda, tum facienda, mu- tata sententia, convertet? Ut enim ii qui mare trans- mittere, atque trajicere volunt, omnino necesse est ut e puppi ſlantibus ventis agantur, et eo per vim deferantur, quo flatus impulerint: sic etiam nobis ipsis, quocunque Fortuna nos deferre voluerit, et auræ Fatorum, ut ipsi putant, inevitabiles, prorsus concedere necesse est. Nonne recte hæc a nobis esse dicta existimas? PALL. Quidni existimem? CYR. Igitur stultum sane est, honestum quidem ac probum virum ornare laudibus, et honore dignum judicare ; improbum vero atque intemperantem, turpem putare atque contemnere. PALL. Qua ratione istud asseris? CYR. Quia, Palladi, Ortus ac Fortuna ex eorum opinione superiora sunt; et hominum qui in terris versantur miserrimum genus præter voluntatem in partem utramque detorquent: neque apud nos ali- quid voluntarium : quid enim? nonne id quod ad movendum idoneum est ac potens, causa est cur ea moveantur, quæ ab eo morentur? PALL. Fateor. CYR. Perge igitur per easdem intelligentiæ no- tiones ad res humanas, et res nostras metire: ita in quo malorum cumulo jaceamus, optime perspicies: si non ipsi nostris voluntariis nutibus aut bac aut illae ingredimur ac properamus ; sed quodammodo tenemur, et aliorum jugo subjecti sumus, qui res nostras agere ac ferre valeant, quacunque voluerint. Jam enim, si congruentia cogitabimus, nobis ipsis partes rerum agendarum tribuemus nullas, sed re- rum omnium causas iis potius assignabimus quæ nos, quasi gubernator clavum tenens, pro eorum arbitrio impellere soleant. Aberit igitur, ut ab omni laude justus, sic injustus a pœna atque supplicio. PALL. Rectissime colligis. 'CYR. Talium ergo dogmatum inventores temere Solonem illum apud Athenas, Draconem quoque ac

ΚΥΡ. Πάνυ μὲν οὖν. ᾿Αθεότητος γὰρ τὸ χρῆμα Α μεστόν. Συντάξαιτο δὲ τούτοις καὶ ἐπαριθμοῖτο ἂν εἰκότως, τὸ οἴεσθαι τὰ ἀνθρώπινα τοῖς ἑτέρων διο: κεῖσθαι νεύμασιν, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀνῆφθαι τὴν ἐξουσίαν οὐχ ἡμᾶς αὐτοὺς, ἀλλ' οὓς ἂν ἔλοιντο μυ θοπλαστεῖν οἱ τῶν οὕτως ἀπιθάνων δογμάτων εύρε ταί. Ειμαρμένην γὰρ καὶ Τύχην καὶ Γένεσιν, οὐκ οἶδα όπως οιακοστρόφους ὥσπερ τινὰς ἐφιστάντες τῷ βίψ, ἕκαστον μὲν ἡμῶν οὐκ εἶναί φασι τῶν πρα- κτέων θελητὴν ἢ κύριον· ἄγεσθαι δὲ καθάπερ ἐξ ἀναγκαίου δεσμοῦ πρὸς τὸ τοῖς κρατοῦσι δοκοῦν. Εἶτα τι ἂν γένοιτό ποτε τοῦ τοιοῦδε ἀλογώτερον; πῶς δ᾽ ἂν μειζόνων ἠδίκησεν ὁ Σατανᾶς τὸ τῶν ἀνα θρώπων γένος, ἢ ὅτε προσῆκεν ὧδε φρονεῖν καὶ δια- λογίζεσθαι διαθείς; πῶς γὰρ ἂν ἔτι βουλεύσαιτο τὰ χρηστὰ, καὶ ἐθελουργὸς ἐπ' αὐτά τις ἴοι ποτέ; Β Γεγονὼς δὲ καὶ ἐν τοῖς αἰσχίοσι, καὶ πεφρονηκὼς & μὴ χρὴ, πῶς ἂν ἑαυτὸν αἰτιῷτο καὶ κατατήξας ταῖς λύπαις τὰ ἀμείνω μεταβουλεύσαιτο φρονεῖν τε καὶ δράν; "Ωσπερ γὰρ τοῖς τὴν θάλατταν διάττουσι καὶ διαπλεῖν ᾑρημένοις πᾶσά πως τοῖς ἐκ πρύμνης ἄγεσθαι ανάγκη πνεύμασι, καὶ καταβιάζεσθαι παν ταχῆ πρὸς τὸ τῷ συνωθοῦντι δοκοῦν· οὕτω που πάνε τως καὶ ἡμῖν αὐτοῖς παραχωρεῖν ἀναγκαῖον, ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο διακομίζειν ή Τύχη, καὶ τὰ δυσδιά φυκτα κατ' ἐκείνους της Ειμαρμένης πνεύματα. "Η οὐκ ὀρθῶς εἰρῆσθαι ταυτὶ καὶ αὐτὸς οἰήσῃ πάλιν ; ΠΑΛΛ. Πῶς γὰρ ου ; ΚΥΡ. Οὐκοῦν ηλίθιον κομιδῆ, τὸν μὲν ἀγαθὸν καὶ ἐπιεική στεφανοῦν ἐπαίνοις, καὶ τιμῆς ἀξιοῦν, τὸν δὲ πονηρὸν καὶ ἀκόλαστον βδελυρὸν ἡγεῖσθαι καὶ διεπτυσμένον. ΠΑΛΛ. Τίνα φῂς τρόπον ; ΚΥΡ. Οτι, ὦ Παλλάδιο, Γένεσίς τε καὶ Τύχη νενικήκασι κατ' αὐτοὺς, καὶ ἀνεθελήτως ἐπ' ἄμφω τὸ τρισάθλιον τῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἀποφέρουσι γένος. Εθελούσιον δὲ παρ' ἡμῖν οὐδέν. Η γὰρ οὐχὶ τὸ πε φυκός τι κινεῖν καὶ δυνάμενον, αἴτιον ἂν εἴη τοῦ κι- νεῖσθαι τοῖς παρ' αὐτοῦ κινουμένοις ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ιθι οὖν διά γε τῶν ἴσων ἐννοιῶν ἐπὶ τὰ ἀν θρώπινα, καὶ ἀναμέτρει τὰ καθ' ἡμᾶς, καὶ ἵν' ἐσμὲν κακοῦ περιαθρήσῃς εὖ μάλα, εἰ μὴ ταῖς ἑαυτῶν ἐθε λουσίοις ῥοπαῖς, ἢ τὰν, ἢ ἐπὶ τὰν ἴμεν τε καὶ διασπεύ δομεν, κεκρατήμεθα δὲ ὥσπερ καὶ ὑπενηνέγμεθα τοῖς ἑτέρων ζυγοῖς ἄγειν τε καὶ φέρειν τὰ καθ' ἡμᾶς, ᾗπερ ἂν ἔλοιντο, δυναμένοις. Τὰ εἰκότα γὰρ ήδη φρονοῦντες, ἑαυτοῖς μὲν ὅτι τῶν πρακτέων ἀνα θήσομεν οὐδὲν, ἀνάψομεν δὲ μᾶλλον τὰς ἐφ᾽ ἅπασιν αἰτίας, τοῖς ἐφ᾽ ὁτιοῦν τῶν κατὰ γνώμην αὐτοῖς πηδαλιουχεῖν εἰωθόσιν. 'Αφεστήκει δὴ οὖν ὥσπερ ἐπαίνου παντὸς ὁ δίκαιος, οὕτω καὶ ποινῆς ὁ ἄδικος, καὶ τοῦ κολάζεσθαι δεῖν. ΠΑΛΛ. Ορθότατα διανοῇ. ΚΥΡ. Εἰκῇ τοιγαροῦν θαυμάζουσιν οἱ τῶν τοιού- των δογμάτων εὑρεται Σόλωνα τε τὸν ᾿Αθήνησι, DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. C D CYR. Maxime vero. Est enim ea res impietatis plena. His jure conjungere atque adnumerare licet, quod nonnulli putant res humanas aliorum nutibus gubernari, actionumque nostrarum potestatem non de nobis ipsis pendere, sed de iis quæ dogmatum adeo absurdorum inventoribus fingere libuerit. Nam Fatum et Fortunam et Ortum, nescio quonam modo, quasi gubernatores quosdam vitæ hominum impo- nentes, asserunt non esse unumquemque no- strum rerum faciendarum auctorem ac dominum ; sed tanquam necessario quodam vinculo agi pro im- perantium arbitrio. Quid tandem ejusmodi re esse potest irrationabilius? quam vero majorem injuriam hominum generi inferre potuisset Satanas, quam cum persuasit oportere ut ad hunc modum senti- rent atque cogitarent? quomodo enim de rebus opti- mis consultare aliquis, et ea sponte aggredi possit unquam? Jam vero, qui in turpibus factis versatus sit, et ea propenso animo sectatus, quæ non oportet, quonam modo se ipse accusabit, ac mœrore confi- ciens, ad meliora tum sapienda, tum facienda, mu- tata sententia, convertet? Ut enim ii qui mare trans- mittere, atque trajicere volunt, omnino necesse est ut e puppi ſlantibus ventis agantur, et eo per vim deferantur, quo flatus impulerint: sic etiam nobis ipsis, quocunque Fortuna nos deferre voluerit, et auræ Fatorum, ut ipsi putant, inevitabiles, prorsus concedere necesse est. Nonne recte hæc a nobis esse dicta existimas? PALL. Quidni existimem? CYR. Igitur stultum sane est, honestum quidem ac probum virum ornare laudibus, et honore dignum judicare ; improbum vero atque intemperantem, turpem putare atque contemnere. PALL. Qua ratione istud asseris? CYR. Quia, Palladi, Ortus ac Fortuna ex eorum opinione superiora sunt; et hominum qui in terris versantur miserrimum genus præter voluntatem in partem utramque detorquent: neque apud nos ali- quid voluntarium : quid enim? nonne id quod ad movendum idoneum est ac potens, causa est cur ea moveantur, quæ ab eo morentur? PALL. Fateor. CYR. Perge igitur per easdem intelligentiæ no- tiones ad res humanas, et res nostras metire: ita in quo malorum cumulo jaceamus, optime perspicies: si non ipsi nostris voluntariis nutibus aut bac aut illae ingredimur ac properamus ; sed quodammodo tenemur, et aliorum jugo subjecti sumus, qui res nostras agere ac ferre valeant, quacunque voluerint. Jam enim, si congruentia cogitabimus, nobis ipsis partes rerum agendarum tribuemus nullas, sed re- rum omnium causas iis potius assignabimus quæ nos, quasi gubernator clavum tenens, pro eorum arbitrio impellere soleant. Aberit igitur, ut ab omni laude justus, sic injustus a pœna atque supplicio. PALL. Rectissime colligis. 'CYR. Talium ergo dogmatum inventores temere Solonem illum apud Athenas, Draconem quoque ac

ΚΥΡ. Πάνυ μὲν οὖν. ᾿Αθεότητος γὰρ τὸ χρῆμα Α μεστόν. Συντάξαιτο δὲ τούτοις καὶ ἐπαριθμοῖτο ἂν εἰκότως, τὸ οἴεσθαι τὰ ἀνθρώπινα τοῖς ἑτέρων διο: κεῖσθαι νεύμασιν, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀνῆφθαι τὴν ἐξουσίαν οὐχ ἡμᾶς αὐτοὺς, ἀλλ' οὓς ἂν ἔλοιντο μυ θοπλαστεῖν οἱ τῶν οὕτως ἀπιθάνων δογμάτων εύρε ταί. Ειμαρμένην γὰρ καὶ Τύχην καὶ Γένεσιν, οὐκ οἶδα όπως οιακοστρόφους ὥσπερ τινὰς ἐφιστάντες τῷ βίψ, ἕκαστον μὲν ἡμῶν οὐκ εἶναί φασι τῶν πρα- κτέων θελητὴν ἢ κύριον· ἄγεσθαι δὲ καθάπερ ἐξ ἀναγκαίου δεσμοῦ πρὸς τὸ τοῖς κρατοῦσι δοκοῦν. Εἶτα τι ἂν γένοιτό ποτε τοῦ τοιοῦδε ἀλογώτερον; πῶς δ᾽ ἂν μειζόνων ἠδίκησεν ὁ Σατανᾶς τὸ τῶν ἀνα θρώπων γένος, ἢ ὅτε προσῆκεν ὧδε φρονεῖν καὶ δια- λογίζεσθαι διαθείς; πῶς γὰρ ἂν ἔτι βουλεύσαιτο τὰ χρηστὰ, καὶ ἐθελουργὸς ἐπ' αὐτά τις ἴοι ποτέ; Β Γεγονὼς δὲ καὶ ἐν τοῖς αἰσχίοσι, καὶ πεφρονηκὼς & μὴ χρὴ, πῶς ἂν ἑαυτὸν αἰτιῷτο καὶ κατατήξας ταῖς λύπαις τὰ ἀμείνω μεταβουλεύσαιτο φρονεῖν τε καὶ δράν; "Ωσπερ γὰρ τοῖς τὴν θάλατταν διάττουσι καὶ διαπλεῖν ᾑρημένοις πᾶσά πως τοῖς ἐκ πρύμνης ἄγεσθαι ανάγκη πνεύμασι, καὶ καταβιάζεσθαι παν ταχῆ πρὸς τὸ τῷ συνωθοῦντι δοκοῦν· οὕτω που πάνε τως καὶ ἡμῖν αὐτοῖς παραχωρεῖν ἀναγκαῖον, ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο διακομίζειν ή Τύχη, καὶ τὰ δυσδιά φυκτα κατ' ἐκείνους της Ειμαρμένης πνεύματα. "Η οὐκ ὀρθῶς εἰρῆσθαι ταυτὶ καὶ αὐτὸς οἰήσῃ πάλιν ; ΠΑΛΛ. Πῶς γὰρ ου ; ΚΥΡ. Οὐκοῦν ηλίθιον κομιδῆ, τὸν μὲν ἀγαθὸν καὶ ἐπιεική στεφανοῦν ἐπαίνοις, καὶ τιμῆς ἀξιοῦν, τὸν δὲ πονηρὸν καὶ ἀκόλαστον βδελυρὸν ἡγεῖσθαι καὶ διεπτυσμένον. ΠΑΛΛ. Τίνα φῂς τρόπον ; ΚΥΡ. Οτι, ὦ Παλλάδιο, Γένεσίς τε καὶ Τύχη νενικήκασι κατ' αὐτοὺς, καὶ ἀνεθελήτως ἐπ' ἄμφω τὸ τρισάθλιον τῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἀποφέρουσι γένος. Εθελούσιον δὲ παρ' ἡμῖν οὐδέν. Η γὰρ οὐχὶ τὸ πε φυκός τι κινεῖν καὶ δυνάμενον, αἴτιον ἂν εἴη τοῦ κι- νεῖσθαι τοῖς παρ' αὐτοῦ κινουμένοις ; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Ιθι οὖν διά γε τῶν ἴσων ἐννοιῶν ἐπὶ τὰ ἀν θρώπινα, καὶ ἀναμέτρει τὰ καθ' ἡμᾶς, καὶ ἵν' ἐσμὲν κακοῦ περιαθρήσῃς εὖ μάλα, εἰ μὴ ταῖς ἑαυτῶν ἐθε λουσίοις ῥοπαῖς, ἢ τὰν, ἢ ἐπὶ τὰν ἴμεν τε καὶ διασπεύ δομεν, κεκρατήμεθα δὲ ὥσπερ καὶ ὑπενηνέγμεθα τοῖς ἑτέρων ζυγοῖς ἄγειν τε καὶ φέρειν τὰ καθ' ἡμᾶς, ᾗπερ ἂν ἔλοιντο, δυναμένοις. Τὰ εἰκότα γὰρ ήδη φρονοῦντες, ἑαυτοῖς μὲν ὅτι τῶν πρακτέων ἀνα θήσομεν οὐδὲν, ἀνάψομεν δὲ μᾶλλον τὰς ἐφ᾽ ἅπασιν αἰτίας, τοῖς ἐφ᾽ ὁτιοῦν τῶν κατὰ γνώμην αὐτοῖς πηδαλιουχεῖν εἰωθόσιν. 'Αφεστήκει δὴ οὖν ὥσπερ ἐπαίνου παντὸς ὁ δίκαιος, οὕτω καὶ ποινῆς ὁ ἄδικος, καὶ τοῦ κολάζεσθαι δεῖν. ΠΑΛΛ. Ορθότατα διανοῇ. ΚΥΡ. Εἰκῇ τοιγαροῦν θαυμάζουσιν οἱ τῶν τοιού- των δογμάτων εὑρεται Σόλωνα τε τὸν ᾿Αθήνησι, DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. C D CYR. Maxime vero. Est enim ea res impietatis plena. His jure conjungere atque adnumerare licet, quod nonnulli putant res humanas aliorum nutibus gubernari, actionumque nostrarum potestatem non de nobis ipsis pendere, sed de iis quæ dogmatum adeo absurdorum inventoribus fingere libuerit. Nam Fatum et Fortunam et Ortum, nescio quonam modo, quasi gubernatores quosdam vitæ hominum impo- nentes, asserunt non esse unumquemque no- strum rerum faciendarum auctorem ac dominum ; sed tanquam necessario quodam vinculo agi pro im- perantium arbitrio. Quid tandem ejusmodi re esse potest irrationabilius? quam vero majorem injuriam hominum generi inferre potuisset Satanas, quam cum persuasit oportere ut ad hunc modum senti- rent atque cogitarent? quomodo enim de rebus opti- mis consultare aliquis, et ea sponte aggredi possit unquam? Jam vero, qui in turpibus factis versatus sit, et ea propenso animo sectatus, quæ non oportet, quonam modo se ipse accusabit, ac mœrore confi- ciens, ad meliora tum sapienda, tum facienda, mu- tata sententia, convertet? Ut enim ii qui mare trans- mittere, atque trajicere volunt, omnino necesse est ut e puppi ſlantibus ventis agantur, et eo per vim deferantur, quo flatus impulerint: sic etiam nobis ipsis, quocunque Fortuna nos deferre voluerit, et auræ Fatorum, ut ipsi putant, inevitabiles, prorsus concedere necesse est. Nonne recte hæc a nobis esse dicta existimas? PALL. Quidni existimem? CYR. Igitur stultum sane est, honestum quidem ac probum virum ornare laudibus, et honore dignum judicare ; improbum vero atque intemperantem, turpem putare atque contemnere. PALL. Qua ratione istud asseris? CYR. Quia, Palladi, Ortus ac Fortuna ex eorum opinione superiora sunt; et hominum qui in terris versantur miserrimum genus præter voluntatem in partem utramque detorquent: neque apud nos ali- quid voluntarium : quid enim? nonne id quod ad movendum idoneum est ac potens, causa est cur ea moveantur, quæ ab eo morentur? PALL. Fateor. CYR. Perge igitur per easdem intelligentiæ no- tiones ad res humanas, et res nostras metire: ita in quo malorum cumulo jaceamus, optime perspicies: si non ipsi nostris voluntariis nutibus aut bac aut illae ingredimur ac properamus ; sed quodammodo tenemur, et aliorum jugo subjecti sumus, qui res nostras agere ac ferre valeant, quacunque voluerint. Jam enim, si congruentia cogitabimus, nobis ipsis partes rerum agendarum tribuemus nullas, sed re- rum omnium causas iis potius assignabimus quæ nos, quasi gubernator clavum tenens, pro eorum arbitrio impellere soleant. Aberit igitur, ut ab omni laude justus, sic injustus a pœna atque supplicio. PALL. Rectissime colligis. 'CYR. Talium ergo dogmatum inventores temere Solonem illum apud Athenas, Draconem quoque ac

Α Δράκοντά τε καὶ Λυκοῦργον, ὡς παγκάλων μαθημά δὲ νήψεις ὁμιληταίς. ὁμιληταῖς των εἰσηγητάς, καὶ νόμους τοῖς Ἕλλησι τοὺς ἀρίστους ἐξευρηκότας. Ποία γὰρ ἐκ τοῦδε λοιπὸν ἡ ὄνησις, ει μηδὲν ἐφ' ἡμῖν, ἀνῆπται δὲ μᾶλλον τὰ ἡμῶν ἑτέροις ; ἐν ἴσῳ δέ που καὶ ἐν ὁμοίῳ λοιπόν, τοῖς τοὺς νόμους εἰδόσι, καὶ ὁ τούτους ηγνοηκώς, εἰ μὴ μέτεστι ὁρῶν τοῖς ἐθέλουσιν ἐλευθέρως, ἃ ἂν ἔλοιντο τυχόν, ἀδικων τάτους δὲ λίαν τοὺς τῶν νόμων ὑφηγητὰς γενέσθαι φημί, καί τοι πλείστην ὅτην δόξαν δικαιοσύνης ἐφ᾿ ἑαυτοῖς ᾑρημένους. Χρῆναι γὰρ δὴ νενομοθετήκασιν, οὐκ οἶδ' ὅπως, τοὺς βαθυμοῦντας κολάζεσθαι, καὶ πικρὰς τῆς παραβάσεως ἀποτιννύναι δίκας, κανόνας δὲ ὥσπερ τοῖς νέοις καὶ παιδαγωγίας τρόπους ἀξιεπαινετωτάτους παραδεδώκασιν, ἢ ὡς ἂν ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς, τὸ διαβιοῦν ἐλέσθαι σεμνῶς. ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι πεφρονηκότες. Φαίη δ' ἂν, οἶμαι, τίς· Εἶγε, ὦ Σόλων, ἐνομοθέτεις τοῖς τότε· ἀλλ' ἔδει που πάντως προσάνι - πείθειν τὴν Ειμαρμένην ἐφείναι τοῖς νομοθετουμε νοις ἃ ἂν βούλοιντο φρονεῖν τε καὶ ὁρᾶν. Ενομοθέτεις δὲ οὐ πεπεικώς· ἐγέλας δέ που τάχα καὶ αὐτὸς τὸν μύθον, καὶ κυρίους ἠπίστασο τῶν πρακτέων ἡμᾶς, τήν τε ἄδικον καὶ τυφλὴν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμά των ἀπεσόβεις Τύχην· ἡ γὰρ οὐκ ἂν ἔου δεῖν, ἄριστον μὲν εἶναι πολίτην ὑπονοεῖν, τὸν εὐσεβῆ τε καὶ νομο φύλακα, καὶ τῆς εἰς ἄκρον ἐπιεικείας ἀνῆσθαι τὴν δόξαν, ἀχρεῖον δὲ αὖ καὶ τοῖς αἰσχίστοις ἐναριθμού μενον, τὸν ἐῤῥῶσθαι φράζοντα τοῖς εἰς ὀρθότητα συμ βουλεύσουσι διάττειν νόμοις; Ο ΠΑΛΑ. Αστειότατά τε καὶ σφόδρα καλῶς ἔφης. ΚΥΡ. Τί δέ, ὦ φιλότης; οὐχὶ τὰς παιδαγωγίας καὶ τὰς ὑποθήκας, καὶ μὴν καὶ προκλήσεις τὰς ἐπ' ἀρετὴν, ὥσπερ ἂν ποιοῖντο πατέρες μὲν ἐφ' υἱο διδάσκαλοι δὲ ὁμιληταῖς (4), εικαίας είναι φήσομεν, εἰ καταστείχειν ἀνάγκη τὴν οὐ κατά γνώμην ὁδὸν, καὶ βίου τρίβον Ιέναι τὴν ἀνεθέλητον ἔσθ' ὅτε ; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Εἰ δὲ δὴ καὶ παισὶν ἰδίοις, ήγουν ἑτέροις τισὶ πεπλημμεληκόσιν εποτρύναιτό τις καὶ ὀρθὴν ποιεῖται τὴν ἐπίπληξιν, ἐπαινέσαις ἂν τὸν τοιοῦτον αὐτὸς, ἄδικον λογιῇ, τοὺς μὲν ἁπάντων ἡμῖν τῶν κακῶν αἰτίους ἀνεπιτιμήτους ἐᾷν οὐκ οἶδ' ὅπως ᾑρημένους, τοὺς γε μήν, ἀνεθελήτως τε καὶ ἐξ ἀνάγκης ἐπὶ ταῦτα ἡγμένους ὑποφέρειν ταῖς δίκαις ; ΠΑΛΛ. Ἔοικε. Πολὺ γὰρ ἔχει τὸ πιθανὸν ὁ λόγος. ΚΥΡ. Εμπλεως δὲ ὅτι δυσσεβείας αὐτοῖς τῆς ἐσχάτης ή τοιάδε δόξα, κάντεῦθεν εἴσῃ τοι· τὸν γὰρ τοῦδε τοῦ παντὸς οιακοστρόφον ὥσπερ τινὰ καὶ ἐπι στάτην Θεὸν, τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατασείοντες δόξης, καὶ εἰς τοῦτο λοιπὸν ἰόντες θράσους, ὡς τῶν ἰδίων εἰπάπαν ἀλλοτριοῦν αὐχημάτων αὐτὸν, ψήφοις ιδίας αὐτοὶ τὸ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀπονέμουσι κράτος, τοῖς εἰς νοῦν ἤκουσιν ἁπλῶς· καί τοι τὴν κτίσιν άπασαν οὐκ ἀνεπιστατήτοις κινήματι φερομένην ὁρῶντες εἰς τὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Lycurgum admirantur, tanquam optimarum discipli- narum auctores, ut qui leges Græcis præstantissimas invenerint. Quid enim est ex ea re commodi, si nihil in nestra situm est potestate; sed potius ex aliorum autu nostra omnia pendent? eodemque præterea pondere, eodemque loco erit, qui leges ignoravit, quo illi qui norunt, si volentibus nulla facultas quæ velint libere faciendi datur. Quinetiam legum auctores longe iniquissimes homines fuisse pronun- tio, quamvis maximam illi justitiæ opinionem sibi comparaverint. Nam segnes atque negligentes ne- scio qua ratione puniendos esse decreverunt,et acer- bas violatarumlegum poenas dare voluerunt; pueris autem quasi regulas quasdam, et laude dignissimas vitæ instituendæ rationes tradiderunt ; idque fece- runt, aut quod in nostra facultate situm putarent honestam vitam instituere; aut nescio quod consi- lium secuti sint. Dixerit autem, ut opinor, aliquis : Præclare quidem, o Solon, leges illius sæculi homi- nibus tradidisti ; sed opus erat ut Fato præterea per- suaderes, sineret eos qui leges acceperant, quæ vellent et sentire et facere. Sed tu, nihil de persua- dendo laborans, leges sanxisti: ridebas quippe et ipse hanc fabulam, et rerum agendarum facultatem penes nos esse sciebas, et hanc iniquam et cæcam actionum humanarum Fortunam repellebas: alio- qui nunquam existimasses, optimum quidem civem eum esse habendum qui tam pius esset, tum le- gum servator; et ad summam probitatis gloriam censendum, qui legibus rectum vitæ iter aggredi PALL. Elegantissime atque optime. CYR. Quid vero, Palladi; puerorum institutiones et monita, exhortationes quoque ad virtutem, quas parentes liberis et magistri ad se ventitantibus ad- hibent, nonne vanas esse dicemus; si viam non ex nostra sententia ingredi, et vitæ semitam tenere in- terdum a nostra voluntate alienam cogimur ? PALL. Et quidem maxime. CYR. Si quis præterea adversum pueros suos, aut alios aliquos commoveatur, eisque rectam castigatio- nem adhibeat, laudesne ipse hujusmodi homi- nem, an iniquum putes, qui consilio nescio quo om- nium nobis malorum auctores irreprehensos abire sinat; eos vero qui præter voluntatem et ex necessi- tate ad haec adducti sint, multandos putet ? PALL. Equum dicis; magnam enim babet proba- bilitatem oratio. CYR. Quod autem hæc illorum opinio sit summæ impietatis plena, hinc disces : etenim, cum hujus universitatis quasi gubernatorem quemdam et præ- sidem Deum ab ea quam habet, gloria deturbent, cumque in eam progrediantur audaciam, ut suis illum ornamentis omnino spolient; suo suffragio rerum nostrarum potestatem iis rebus ascribunt quæ ipsis temere in mentem veniunt; quamvis crea‐ turam omnem motibus haud moderatore carentibus Vocem ad se vent- & B pertigisset; inutilem rursus, et inter turpissimos re- suadentibus, multam salutem dixisset. D tantibus reddidi, ut solet Cicero discipulos vo- care. (1) Sic cod. Vatic. ; Sirleti codex, διδασκάλων

Α Δράκοντά τε καὶ Λυκοῦργον, ὡς παγκάλων μαθημά δὲ νήψεις ὁμιληταίς. ὁμιληταῖς των εἰσηγητάς, καὶ νόμους τοῖς Ἕλλησι τοὺς ἀρίστους ἐξευρηκότας. Ποία γὰρ ἐκ τοῦδε λοιπὸν ἡ ὄνησις, ει μηδὲν ἐφ' ἡμῖν, ἀνῆπται δὲ μᾶλλον τὰ ἡμῶν ἑτέροις ; ἐν ἴσῳ δέ που καὶ ἐν ὁμοίῳ λοιπόν, τοῖς τοὺς νόμους εἰδόσι, καὶ ὁ τούτους ηγνοηκώς, εἰ μὴ μέτεστι ὁρῶν τοῖς ἐθέλουσιν ἐλευθέρως, ἃ ἂν ἔλοιντο τυχόν, ἀδικων τάτους δὲ λίαν τοὺς τῶν νόμων ὑφηγητὰς γενέσθαι φημί, καί τοι πλείστην ὅτην δόξαν δικαιοσύνης ἐφ᾿ ἑαυτοῖς ᾑρημένους. Χρῆναι γὰρ δὴ νενομοθετήκασιν, οὐκ οἶδ' ὅπως, τοὺς βαθυμοῦντας κολάζεσθαι, καὶ πικρὰς τῆς παραβάσεως ἀποτιννύναι δίκας, κανόνας δὲ ὥσπερ τοῖς νέοις καὶ παιδαγωγίας τρόπους ἀξιεπαινετωτάτους παραδεδώκασιν, ἢ ὡς ἂν ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς, τὸ διαβιοῦν ἐλέσθαι σεμνῶς. ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι πεφρονηκότες. Φαίη δ' ἂν, οἶμαι, τίς· Εἶγε, ὦ Σόλων, ἐνομοθέτεις τοῖς τότε· ἀλλ' ἔδει που πάντως προσάνι - πείθειν τὴν Ειμαρμένην ἐφείναι τοῖς νομοθετουμε νοις ἃ ἂν βούλοιντο φρονεῖν τε καὶ ὁρᾶν. Ενομοθέτεις δὲ οὐ πεπεικώς· ἐγέλας δέ που τάχα καὶ αὐτὸς τὸν μύθον, καὶ κυρίους ἠπίστασο τῶν πρακτέων ἡμᾶς, τήν τε ἄδικον καὶ τυφλὴν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμά των ἀπεσόβεις Τύχην· ἡ γὰρ οὐκ ἂν ἔου δεῖν, ἄριστον μὲν εἶναι πολίτην ὑπονοεῖν, τὸν εὐσεβῆ τε καὶ νομο φύλακα, καὶ τῆς εἰς ἄκρον ἐπιεικείας ἀνῆσθαι τὴν δόξαν, ἀχρεῖον δὲ αὖ καὶ τοῖς αἰσχίστοις ἐναριθμού μενον, τὸν ἐῤῥῶσθαι φράζοντα τοῖς εἰς ὀρθότητα συμ βουλεύσουσι διάττειν νόμοις; Ο ΠΑΛΑ. Αστειότατά τε καὶ σφόδρα καλῶς ἔφης. ΚΥΡ. Τί δέ, ὦ φιλότης; οὐχὶ τὰς παιδαγωγίας καὶ τὰς ὑποθήκας, καὶ μὴν καὶ προκλήσεις τὰς ἐπ' ἀρετὴν, ὥσπερ ἂν ποιοῖντο πατέρες μὲν ἐφ' υἱο διδάσκαλοι δὲ ὁμιληταῖς (4), εικαίας είναι φήσομεν, εἰ καταστείχειν ἀνάγκη τὴν οὐ κατά γνώμην ὁδὸν, καὶ βίου τρίβον Ιέναι τὴν ἀνεθέλητον ἔσθ' ὅτε ; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Εἰ δὲ δὴ καὶ παισὶν ἰδίοις, ήγουν ἑτέροις τισὶ πεπλημμεληκόσιν εποτρύναιτό τις καὶ ὀρθὴν ποιεῖται τὴν ἐπίπληξιν, ἐπαινέσαις ἂν τὸν τοιοῦτον αὐτὸς, ἄδικον λογιῇ, τοὺς μὲν ἁπάντων ἡμῖν τῶν κακῶν αἰτίους ἀνεπιτιμήτους ἐᾷν οὐκ οἶδ' ὅπως ᾑρημένους, τοὺς γε μήν, ἀνεθελήτως τε καὶ ἐξ ἀνάγκης ἐπὶ ταῦτα ἡγμένους ὑποφέρειν ταῖς δίκαις ; ΠΑΛΛ. Ἔοικε. Πολὺ γὰρ ἔχει τὸ πιθανὸν ὁ λόγος. ΚΥΡ. Εμπλεως δὲ ὅτι δυσσεβείας αὐτοῖς τῆς ἐσχάτης ή τοιάδε δόξα, κάντεῦθεν εἴσῃ τοι· τὸν γὰρ τοῦδε τοῦ παντὸς οιακοστρόφον ὥσπερ τινὰ καὶ ἐπι στάτην Θεὸν, τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατασείοντες δόξης, καὶ εἰς τοῦτο λοιπὸν ἰόντες θράσους, ὡς τῶν ἰδίων εἰπάπαν ἀλλοτριοῦν αὐχημάτων αὐτὸν, ψήφοις ιδίας αὐτοὶ τὸ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀπονέμουσι κράτος, τοῖς εἰς νοῦν ἤκουσιν ἁπλῶς· καί τοι τὴν κτίσιν άπασαν οὐκ ἀνεπιστατήτοις κινήματι φερομένην ὁρῶντες εἰς τὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Lycurgum admirantur, tanquam optimarum discipli- narum auctores, ut qui leges Græcis præstantissimas invenerint. Quid enim est ex ea re commodi, si nihil in nestra situm est potestate; sed potius ex aliorum autu nostra omnia pendent? eodemque præterea pondere, eodemque loco erit, qui leges ignoravit, quo illi qui norunt, si volentibus nulla facultas quæ velint libere faciendi datur. Quinetiam legum auctores longe iniquissimes homines fuisse pronun- tio, quamvis maximam illi justitiæ opinionem sibi comparaverint. Nam segnes atque negligentes ne- scio qua ratione puniendos esse decreverunt,et acer- bas violatarumlegum poenas dare voluerunt; pueris autem quasi regulas quasdam, et laude dignissimas vitæ instituendæ rationes tradiderunt ; idque fece- runt, aut quod in nostra facultate situm putarent honestam vitam instituere; aut nescio quod consi- lium secuti sint. Dixerit autem, ut opinor, aliquis : Præclare quidem, o Solon, leges illius sæculi homi- nibus tradidisti ; sed opus erat ut Fato præterea per- suaderes, sineret eos qui leges acceperant, quæ vellent et sentire et facere. Sed tu, nihil de persua- dendo laborans, leges sanxisti: ridebas quippe et ipse hanc fabulam, et rerum agendarum facultatem penes nos esse sciebas, et hanc iniquam et cæcam actionum humanarum Fortunam repellebas: alio- qui nunquam existimasses, optimum quidem civem eum esse habendum qui tam pius esset, tum le- gum servator; et ad summam probitatis gloriam censendum, qui legibus rectum vitæ iter aggredi PALL. Elegantissime atque optime. CYR. Quid vero, Palladi; puerorum institutiones et monita, exhortationes quoque ad virtutem, quas parentes liberis et magistri ad se ventitantibus ad- hibent, nonne vanas esse dicemus; si viam non ex nostra sententia ingredi, et vitæ semitam tenere in- terdum a nostra voluntate alienam cogimur ? PALL. Et quidem maxime. CYR. Si quis præterea adversum pueros suos, aut alios aliquos commoveatur, eisque rectam castigatio- nem adhibeat, laudesne ipse hujusmodi homi- nem, an iniquum putes, qui consilio nescio quo om- nium nobis malorum auctores irreprehensos abire sinat; eos vero qui præter voluntatem et ex necessi- tate ad haec adducti sint, multandos putet ? PALL. Equum dicis; magnam enim babet proba- bilitatem oratio. CYR. Quod autem hæc illorum opinio sit summæ impietatis plena, hinc disces : etenim, cum hujus universitatis quasi gubernatorem quemdam et præ- sidem Deum ab ea quam habet, gloria deturbent, cumque in eam progrediantur audaciam, ut suis illum ornamentis omnino spolient; suo suffragio rerum nostrarum potestatem iis rebus ascribunt quæ ipsis temere in mentem veniunt; quamvis crea‐ turam omnem motibus haud moderatore carentibus Vocem ad se vent- & B pertigisset; inutilem rursus, et inter turpissimos re- suadentibus, multam salutem dixisset. D tantibus reddidi, ut solet Cicero discipulos vo- care. (1) Sic cod. Vatic. ; Sirleti codex, διδασκάλων

οἰκεῖα. Τί γὰρ οὐκ ἐν κόσμῳ πράττεται τῶν περὶ τὴν κτίσιν ; τί δὲ τῶν ὄντων οὐχὶ τὴν ἰδίαν τετήρηκε τάξιν, καὶ μονονουχὶ τὸν ταξίαρχον ἀναφωνεῖ; καὶ ὅτι νόμοις ὑπέζευκται βοᾷ καὶ νεύμασι διοικεῖται τοῖς τοῦ κρατεῖν ἰσχύοντος, φημὶ δὴ Θεοῦ. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος· . Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ, κ φησὶν, « ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε ἄΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης, εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἀναπολογήτους· διότι γνόντες τὸν Θεόν, οὐχ ὡς Θεὸν ἐδόξασαν, ἀλλ' ἐματαιώθησαν, καὶ ἐσκοτίσθη ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία· φάσκοντες, είναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν. » Πῶς γὰρ οὐκ ἐμωράνθησαν ἕτερ' άττα παρά τε τὸ ἔχον ὀρθῶς, σφίσι τε αὐτοῖς καὶ μὴν καὶ ἑτέροις φρονεῖν συμβουλεύοντες; Και τοι τί δή ποτε φαίη τις ἂν τοῖς οὕτως ἀθλίοις ἐπι- νήχεσθαι λογισμοῖς, μηδὲ αὐτοῖς ἀνδάνοντος τοῖς παρ' ὑμῖν ποιηταῖς τοῦ μύθου; Ανῆφθαι γὰρ δὴ τῶν πρακτέων τὰς οἰκονομίας, οὐχ ἑτέρους τινάς, ἀλλ᾽ ἡμᾶς αὐτοὺς εὖ ἔχειν ἐδόκει. Καὶ γοῦν Ομηρος μὲν, ἐν οἰκεῖοις ποιήμασι, τὸν πανάριστον ὑμῶν καὶ ὕπατον Δία τοῖς ἑτέροις ἔφη προσδιειλέχθαι δαίμοσι περὶ τῆς Αἰγίσθου μοιχείας, καὶ τῆς ἐπὶ τῷδε ποινῆς Ο πόποι, οἷον δή νυ θεοὺς βροτοὶ αἰτιόωνται ! 'Εξ ημέων γάρ φασι κάκ' έμμεναι, οἱ δὲ καὶ αὐτοὶ Σφίσιν ατασθαλίησιν ὑπὲρ μόρον ἄλγε᾽ ἔχου σιν (1). . Ανθ' ὅπου γὰρ δὴ, φησὶν, ἐπαιτιώνταί τινες τοὺς θεοὺς ὡς παρ' αὐτῶν ἔχοντες τὰ κακά, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον τῆς σφῶν αὐτῶν ἁμαρτίας κατακεκράγασιν, ὡς ἐνιείσης αὐτοὺς συμφοραῖς, καὶ ταῖς ὑπὲρ μόρον, τουτέστι, καὶ ταῖς ὑπὲρ Εἱμαρμένην, ἤτοι τὸ τῇ Ειμαρμένη δοκοῦν. Οὐκοῦν εἴπερ ἔλοιτό τις διαδιῶναι μὲν ὀρθῶς, εὐβουλοτάτας δὲ καὶ ἐπιεικεστάτας τὰς ἐν τῷδε τῷ βίῳ ποιεῖσθαι διατριβάς, ὀρθοποδήσει τε καὶ διανήξεται τὰ δεινά, γνώμης ἔχων ὀρθῆς καὶ ἀδια- στρόφου καρπόν, τὸ μὴ ἐναλῶναι κακοῖς· καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος. Εφ' ἡμῖν γὰρ αὐτοῖς ἐστι, τὸ ἐπ' ἄμφω βλέπειν, πρός τε τὸ ἀγαθόν φημι καὶ τὸ ἐναντίον· καὶ οἱ μὲν ἐν λόγῳ πεποιημένοι, τὸ θαυμάζεσθαι πε ψυχὰς καὶ τὴν εἰς ὀρθότητα τρίβον, ἐν καλῷ γενήσον ται τῆς ἀρετῆς· οἱ δὲ ἀποκλίνοντες εἰς τὸ ἐναντίον, καὶ τῶν ἀμεινόνων προθέντες τὸ ἀδικοῦν, αὐτοὶ τὴν ἰδίαν καταφθείροντες ζωήν, ἀλοῖεν ἂν αὐθένται “ τινὲς καὶ ὀλετῆρες δεινοὶ τῆς σφῶν αὐτῶν κεφαλῆς · ἐξεληλεγμένοι. Οτι δὲ ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς τὸ ἐπ' ἄμφω βλέπειν κείσεται, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, καὶ ἀναπα πτωκότες εἰς ἡδονας, τῆς τῶν συμφερόντων διαμαρ τάνομεν θήρας, σαφὲς ἂν γένοιτο, διαβοῶντος ἑτέρου τῶν παρ' αὐτοῖς ποιητῶν· Εὐριπίδης οὗτος ἦν. Γύναιον μὲν γὰρ ἐπὶ σκηνῆς ἀρρωστοῦν ἐποίει τὴν ἀκό λαστον ἡδονὴν, εἶτα οὐκ οἶδ' ὅπως φιλοσοφοῦν ἔδειξε, καὶ λέγον· Τροιζήνιαι γυναῖκες, αἱ τόδ' ἔσχατον Οἰκεῖτε χώρας Πελοπείας προνώπιον, ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. tura agitur immoderate? quidve in rebus est quod non suum ordinem servet? ac non ordinis principen propemodum effari videatur, et clamare se ejus ob- temperare legibus, ejusque nutibus regi, qui ipsam continere ac tueri valeat, Dei, inquam ? Itaque etiam beatus Paulus, « Invisibilia, inquit, & ejus a crea- tura mundi per ea quæ facta sunt, Intellecta con- spiciuntur ; sempiterna quoque ejus virtus, et divi- nilas : ita ut sint inexcusabiles : quia, cum cogno- vissent Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gra- tias egerunt; sed obscuratum est insipiens cor eo- rum, et evanuerunt in cogitationibus suis; dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt 1. . Quomodo enin non stulti facti sunt, qui alta quædam ab eo quod rectum sit, sentire tum sibi ipsi, tum vero etiam ce- teris persuadent "? Atqui, dicet aliquis, quid opus est in his adeo infelicibus commentis fluitare, cum hoc figmentum ne vestris quidem poetis placeat? Quippe qui rerum agendarum gubernationem non ad aliquos alios, sed ad nos ipsos pertinere jure censuerint. Itaque Homerus in suis poematis illum A in suos fines tendere videant. Quid enim in erea- B vestrum perquam optimum ac summum Jovem, cum cæteris ait diis collocutum de Ægisthi adulterio et poena illi debita : Quam temere culpant homines pra numina divum! Ex nobis etenim mala dicunt esse: sed ipsi Præter fata suis patiuntur tot mala culpis. Quam ob causam, inquit, nonnull deos accusant lan- C quam ab illis in se mala derirentur, ac non po- tius de suis ipsorum peccatis. conqueruntur, quae in miserias eos conjiciunt, easque præter Fali con- ditionem, aut præter id quod Fato decretum sit Si quis igitur constituat recte vivere, et sapientis- sime optimeque in hac vita versari, is et rectuma cursum tenebit, et e casibus asperis elabetur, sun- que rectæ ac firmæ sententiæ hunc fructum perci- piet, ut malis non implicetur: idque verissimum est. In nostra namque est facultate situm, in utram velimus partem spectare, ad bonum, inquam, an contra ad malum: ac qui ejus quod suapte natura est honestum et admirabile, etresi itineris magnam rationem habent, ad virtutis commoda pervenient ; qui vero in contrariam partem delexerint, et res perniciosas optimis prætulerint, suæ ipsi vitæ inter Rom. 1, 20-22. Job x1, 3. D itum afferendo, tanquam sui ipsorum capitis sicarii ac parricidæ teterrimi convicti tenebuntur. Esse autem in nostra situm potestate, in utram velimus partem spectare, ut modo dixi, et dum ad voluptates inhiamus, aberrare a rerum utilium consecutione, perspicuum fieri potest testimonio alterius ipsorum poetæ : Euripides bic est. Is quippe mulierculam in scena intemperantis lididinis morbo laborantem facit: deinde modo nescio quo eamdem philoso- phantem inducit (2) ac dicentem : O que supremas hasce Pelopii soli Habitatis oras, mulieres Trezenia, (1) Odyss. (2) In Hippolyto coronato

οἰκεῖα. Τί γὰρ οὐκ ἐν κόσμῳ πράττεται τῶν περὶ τὴν κτίσιν ; τί δὲ τῶν ὄντων οὐχὶ τὴν ἰδίαν τετήρηκε τάξιν, καὶ μονονουχὶ τὸν ταξίαρχον ἀναφωνεῖ; καὶ ὅτι νόμοις ὑπέζευκται βοᾷ καὶ νεύμασι διοικεῖται τοῖς τοῦ κρατεῖν ἰσχύοντος, φημὶ δὴ Θεοῦ. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος· . Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ, κ φησὶν, « ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε ἄΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης, εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἀναπολογήτους· διότι γνόντες τὸν Θεόν, οὐχ ὡς Θεὸν ἐδόξασαν, ἀλλ' ἐματαιώθησαν, καὶ ἐσκοτίσθη ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία· φάσκοντες, είναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν. » Πῶς γὰρ οὐκ ἐμωράνθησαν ἕτερ' άττα παρά τε τὸ ἔχον ὀρθῶς, σφίσι τε αὐτοῖς καὶ μὴν καὶ ἑτέροις φρονεῖν συμβουλεύοντες; Και τοι τί δή ποτε φαίη τις ἂν τοῖς οὕτως ἀθλίοις ἐπι- νήχεσθαι λογισμοῖς, μηδὲ αὐτοῖς ἀνδάνοντος τοῖς παρ' ὑμῖν ποιηταῖς τοῦ μύθου; Ανῆφθαι γὰρ δὴ τῶν πρακτέων τὰς οἰκονομίας, οὐχ ἑτέρους τινάς, ἀλλ᾽ ἡμᾶς αὐτοὺς εὖ ἔχειν ἐδόκει. Καὶ γοῦν Ομηρος μὲν, ἐν οἰκεῖοις ποιήμασι, τὸν πανάριστον ὑμῶν καὶ ὕπατον Δία τοῖς ἑτέροις ἔφη προσδιειλέχθαι δαίμοσι περὶ τῆς Αἰγίσθου μοιχείας, καὶ τῆς ἐπὶ τῷδε ποινῆς Ο πόποι, οἷον δή νυ θεοὺς βροτοὶ αἰτιόωνται ! 'Εξ ημέων γάρ φασι κάκ' έμμεναι, οἱ δὲ καὶ αὐτοὶ Σφίσιν ατασθαλίησιν ὑπὲρ μόρον ἄλγε᾽ ἔχου σιν (1). . Ανθ' ὅπου γὰρ δὴ, φησὶν, ἐπαιτιώνταί τινες τοὺς θεοὺς ὡς παρ' αὐτῶν ἔχοντες τὰ κακά, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον τῆς σφῶν αὐτῶν ἁμαρτίας κατακεκράγασιν, ὡς ἐνιείσης αὐτοὺς συμφοραῖς, καὶ ταῖς ὑπὲρ μόρον, τουτέστι, καὶ ταῖς ὑπὲρ Εἱμαρμένην, ἤτοι τὸ τῇ Ειμαρμένη δοκοῦν. Οὐκοῦν εἴπερ ἔλοιτό τις διαδιῶναι μὲν ὀρθῶς, εὐβουλοτάτας δὲ καὶ ἐπιεικεστάτας τὰς ἐν τῷδε τῷ βίῳ ποιεῖσθαι διατριβάς, ὀρθοποδήσει τε καὶ διανήξεται τὰ δεινά, γνώμης ἔχων ὀρθῆς καὶ ἀδια- στρόφου καρπόν, τὸ μὴ ἐναλῶναι κακοῖς· καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος. Εφ' ἡμῖν γὰρ αὐτοῖς ἐστι, τὸ ἐπ' ἄμφω βλέπειν, πρός τε τὸ ἀγαθόν φημι καὶ τὸ ἐναντίον· καὶ οἱ μὲν ἐν λόγῳ πεποιημένοι, τὸ θαυμάζεσθαι πε ψυχὰς καὶ τὴν εἰς ὀρθότητα τρίβον, ἐν καλῷ γενήσον ται τῆς ἀρετῆς· οἱ δὲ ἀποκλίνοντες εἰς τὸ ἐναντίον, καὶ τῶν ἀμεινόνων προθέντες τὸ ἀδικοῦν, αὐτοὶ τὴν ἰδίαν καταφθείροντες ζωήν, ἀλοῖεν ἂν αὐθένται “ τινὲς καὶ ὀλετῆρες δεινοὶ τῆς σφῶν αὐτῶν κεφαλῆς · ἐξεληλεγμένοι. Οτι δὲ ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς τὸ ἐπ' ἄμφω βλέπειν κείσεται, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, καὶ ἀναπα πτωκότες εἰς ἡδονας, τῆς τῶν συμφερόντων διαμαρ τάνομεν θήρας, σαφὲς ἂν γένοιτο, διαβοῶντος ἑτέρου τῶν παρ' αὐτοῖς ποιητῶν· Εὐριπίδης οὗτος ἦν. Γύναιον μὲν γὰρ ἐπὶ σκηνῆς ἀρρωστοῦν ἐποίει τὴν ἀκό λαστον ἡδονὴν, εἶτα οὐκ οἶδ' ὅπως φιλοσοφοῦν ἔδειξε, καὶ λέγον· Τροιζήνιαι γυναῖκες, αἱ τόδ' ἔσχατον Οἰκεῖτε χώρας Πελοπείας προνώπιον, ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. tura agitur immoderate? quidve in rebus est quod non suum ordinem servet? ac non ordinis principen propemodum effari videatur, et clamare se ejus ob- temperare legibus, ejusque nutibus regi, qui ipsam continere ac tueri valeat, Dei, inquam ? Itaque etiam beatus Paulus, « Invisibilia, inquit, & ejus a crea- tura mundi per ea quæ facta sunt, Intellecta con- spiciuntur ; sempiterna quoque ejus virtus, et divi- nilas : ita ut sint inexcusabiles : quia, cum cogno- vissent Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gra- tias egerunt; sed obscuratum est insipiens cor eo- rum, et evanuerunt in cogitationibus suis; dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt 1. . Quomodo enin non stulti facti sunt, qui alta quædam ab eo quod rectum sit, sentire tum sibi ipsi, tum vero etiam ce- teris persuadent "? Atqui, dicet aliquis, quid opus est in his adeo infelicibus commentis fluitare, cum hoc figmentum ne vestris quidem poetis placeat? Quippe qui rerum agendarum gubernationem non ad aliquos alios, sed ad nos ipsos pertinere jure censuerint. Itaque Homerus in suis poematis illum A in suos fines tendere videant. Quid enim in erea- B vestrum perquam optimum ac summum Jovem, cum cæteris ait diis collocutum de Ægisthi adulterio et poena illi debita : Quam temere culpant homines pra numina divum! Ex nobis etenim mala dicunt esse: sed ipsi Præter fata suis patiuntur tot mala culpis. Quam ob causam, inquit, nonnull deos accusant lan- C quam ab illis in se mala derirentur, ac non po- tius de suis ipsorum peccatis. conqueruntur, quae in miserias eos conjiciunt, easque præter Fali con- ditionem, aut præter id quod Fato decretum sit Si quis igitur constituat recte vivere, et sapientis- sime optimeque in hac vita versari, is et rectuma cursum tenebit, et e casibus asperis elabetur, sun- que rectæ ac firmæ sententiæ hunc fructum perci- piet, ut malis non implicetur: idque verissimum est. In nostra namque est facultate situm, in utram velimus partem spectare, ad bonum, inquam, an contra ad malum: ac qui ejus quod suapte natura est honestum et admirabile, etresi itineris magnam rationem habent, ad virtutis commoda pervenient ; qui vero in contrariam partem delexerint, et res perniciosas optimis prætulerint, suæ ipsi vitæ inter Rom. 1, 20-22. Job x1, 3. D itum afferendo, tanquam sui ipsorum capitis sicarii ac parricidæ teterrimi convicti tenebuntur. Esse autem in nostra situm potestate, in utram velimus partem spectare, ut modo dixi, et dum ad voluptates inhiamus, aberrare a rerum utilium consecutione, perspicuum fieri potest testimonio alterius ipsorum poetæ : Euripides bic est. Is quippe mulierculam in scena intemperantis lididinis morbo laborantem facit: deinde modo nescio quo eamdem philoso- phantem inducit (2) ac dicentem : O que supremas hasce Pelopii soli Habitatis oras, mulieres Trezenia, (1) Odyss. (2) In Hippolyto coronato

τους τρόπους κατά γε τὸ τοῖς ἱεροῖς Γράμμασιν εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον, οὐκ ἐν οἷς τὸ βδελυρόν και γή - τον δὴ τουτί σπαταλῇ σαρκίον, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ οἷς ἂν γέ- νοιτο τῆς αἰωνίου ζωῆς μεταλαχεῖν δύνασθαι την ὑπὲρ σῶμα ψυχήν· εἶεν δ' ἂν, οἶμαι, ταυτί, τὰ εἰς ἀρετὴν σπουδάσματα, καὶ ἡ ἐν πίστει τε καὶ ἔργοις λαμπρότης. Εἰ μὲν οὖν οὐ μέτεστι τοῖς ἐθέλουσι σωφρονεῖν, κἂν εἰ φαῦλοί τινες εἶεν, εἴτ' οὖν ἀγαθοὶ τοὺς τρόπους, ἡκόντων εἰς μέσον οι διελέγξοντες. Εἰ δὲ ἐν αἱρέσει κειμένου τοῦ κατορθοῦν ἐλευθέρως, ἂν βούλοιτό τις, καὶ ἑνὸν ἅπασι μετ' ἐξουσίας τὸ εὐημερεῖν ἐλέσθαι πνευματικῶς, καὶ τῆς ἄνωθεν εὐ- κλείας ἐν ἴσῳ μεταλαχεῖν, πλεονεκτοῦσί τινες, ἢ ἐν πλούτῳ τὰς ὑπεροχὰς, ἢ ἐν δοξαρίοις ἔχοντες κοσμι- κοῖς, μὴ τοῦτο ἡμᾶς πρὸς ἀθέους τινὰς καὶ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως ἐκμεμοχλευμένας ἀποκομιζέτω δόξας, ὡς οἴεσθαι τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς, Ειμαρμένης καὶ Τύχης ἐπιτεθεῖσθαι ζυγόν. Ἀλλὰ γραφέσθω μέν τις, εἰ βούλεται, τῶν ἐν πλούτῳ τὰς πλεονεξίας ἴδιον ὥσπερ πεποιημένων ἀγαθὸν, τὸ πᾶτι κοινὸν, εἰ λόγος ἀπῆν ὁ πλεονεξίας. Πολυπραγμονείτω δὲ μᾶλλον τοῦ πεποιηκότος τὴν βούλησιν· ἐν ἴσῃ γὰρ τάξει τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οἰκονομεῖσθαί τε καὶ ὁρᾶσθαι θέλων, πλουσίοις μὲν παραγγέλλει τὸν συναχθέντα πλοῦτον ἀπεμπολᾷν, καὶ ταῖς τῶν πτωχευομένων διανέμειν χρείαις, δόξης δὲ καὶ ὑπεροχῆς οὐκ ἐφίησιν ἐρᾷν. Ὅτι δὲ τὴν ἰσότητα τοῖς ἐπὶ γῆς βραβεύει Θεός, χαλεπὸν οὐδὲν συνιδεῖν καὶ ἐξ αὐτῆς ἡμᾶς τῆς τοῦ σώματος κατασκευῆς. Οὐ γὰρ οἶδεν ἡ φύσις, τὸν ἐν πενίᾳ καὶ πλούτῳ, τὸν διαγενῆ καὶ λαμπρόν, τὴν εὐγενῆ καὶ κατεῤῥιμμένον, καὶ τὸν ἐν δόξῃ τῇ κατὰ τόνος τὸν βίον· ἀλλ᾽ ἴση διὰ πάντων ἀπροσω- πολήπτως ἔρχεται, τοῖς αὐτοῖς ἀποτελοῦσα μορίοις ἕκαστον εἰς τὸ ἀρτίως ἔχον σχῆμά τε καὶ κάλλος καὶ μία μὲν ὁδὸς ἡ πάντων εἰς γένεσιν, μία δὲ ζωῆς ἀπόθεσις, οὐ τὸν μὲν ἀνιεῖσα βρόχων, τὸν δὲ εἴσω ποιουμένη τυχόν, ἀλλὰ σκληρόν τε καὶ ἀνεξίτητον παντὶ τῷ πεποιημένῳ τὸ τέλος ἐπάγουσα. Αρ' οὖν, εἰπέ μας, δυσκάτοπτον ἔτι, μᾶλλον δὲ οὐχὶ παντί τῳ λοιπὸν ἐναργές, ὅτι τῆς θείας βουλῆς ὁ σκοπός, τὸ ἐν ἰσότητι ζῆν τοὺς ἐπὶ γῆ; ; ῎Ακουε δὲ λέγοντος, εἰ δοκεῖ, καὶ δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν· « Οὐχὶ Θεὸς εἰς ἔκτισεν ἡμᾶ; ; οὐχὶ Πατήρ εἷς πάντων ἡμῶν; τί ἐγκατελίπετε ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ; . Οὐκοῦν εἰ τὸ τῷ πεποιηκότι δοκοῦν παραλύουσί τινες, ἐθελού- το στον ἔχοντες ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιντο τῶν πρακτέων τὴν ῥοπὴν (τετίμηκε γὰρ ἐλευθερία τὴν φύσιν ὁ Δημιουρ γός), οὐδὲν πρὸς τὸν λόγον, ἐπεί τοι καὶ νόμων τῶν καθ' ἡμᾶς ὑπερορωσί τινες. 'Αλλ', οἶμαί γε δή, κατα- ψέξειεν ἂν οὐδεὶς, εἴ γε νοῦν ἔχοι, τῶν νόμων τους ὁριστὰς, ἐπαιτιῷτο δ' ἂν μᾶλλον καὶ σφόδρα εἰκό- τως τοὺς ὑπερφρονεῖν ἑλομένους τῶν ἀναγκαίων. Οταν τοίνυν πλημμελούντες λέγωσί τινες· Εδόκει που τάχα τῇ Τύχῃ, καὶ, Ειμαρμένης ἦν οὗτος ἐπ' ἐμοὶ σκοπὸς, τίς ὁ λῆρος, ὦ οὗτοι, καὶ πρός με ἡμῶν λελέξεται ; Τί δὲ δὴ γράφεσθε τὸ μηδὲν, τῆς στῶν αὐτῶν ἐλαφρίας οὐ κατεγνωκότες; Αλλ' ή γε ο DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A genera, ut sacre Litterae approbant, non in iis rebus collocanda puto, in quibus turpis hac et terrena caro lascivit : sed in iis, per quæ animus, qui cor- pore nobilior est, consequitur, ut coelestis vile sit particeps : hæc autem sunt, ut opinor, impensa vir- tuti studia, et Gdei factorumque claritas. Si igitur volentibus temperanter vivere non licet, sive illi malis moribus, sive bonis præditi sint; veniant in medium, qui id convincant. Sin, quamvis in elem ctione sit positum, ut quæ quisque velit, libere per- & ficiat; et omnibus sit potestas, velintne spirituali felicitate pollere, et supernam gloriam ex æquo par- ticipare; tamen nonnulli plus habendi avidi, vel opibus excellunt, vel mundana gloriola, non debet nos ea res ad impias quasdam, et a vera cognitione B remotas opiniones abducere, ut humanis rebus esse Fati ac Fortunæ jugum impositum putemus. Sed ac- cuset, si cui placet, divitum cupiditatem, qui, quod est omnibus cominune, si ratio cupiditatis abesset, tanquam proprium sibi arrogant. Exquirat potius Conditoris voluntatem,qui, cum res humanas æqua- bili ordine et procurari et spectari velit, divitibus quidem præcipit collectas opes distrahere, et in pauperum usus distribuere, gloriam vero ac præ- stantiam adamare non permittit. Hominibus autem, qui versantur in terris, aequalitatem a Deo preseri bi, haud difficile est, ex ipsa etiam corporis con- stitutione perspicere. Neque enin agnoscit natura pauperem ac divitem, non ignobilem et clarum, nobilem et abjectum, et hujus mundi gloria orna- ιum; sed per omnes æquabilis sine acceptione per- sonarum incedit, ¡isdemque membris absolvit quem- que ad expletam figuræ pulchritudinisque perfe- ctionem: una est etiam omnibus ad ortum via, unus excessus e vita; non alium e laqueis absolvit, alium irretitum tenet: duram vero et inevitabilem omni- bus, quæ condita sunt, finis necessitatem affert. Num igitur, quæso te, obscurum est adhuc, an po- tius cuivis manifestum, esse divinæ voluntati pro- positum, ut homines, qui in terris degunt, æquali- ter vivant ? Sed audi adhuc eumdem, si videtur, per quemdam e prophetis dicentem : . Nonne Deus unus creavit nos? nonne unus est omnium nostrum Pater? cur reliquistis unusquisque fratrem suum ?, D Si qui igitur Conditoris placita violant, quod luntariis ad omnia, quæ facere voluerint, nutibus ferantur (ilie namque Conditor libertate naturam honestavit), id quidem nihil ad rem; quando qui· dem etiam leges humanas nonnulli contenmunt. Sed tamen auctores legum, nisi fallor, nemo sanus vítu- peret : accuset potius, et quidem jure optimio, eos qui malint, quæ sunt nostræ utilitati necessaria contemnere. 204. Cum itaque peccant nonnulli, ac dicunt, Sic Fortunæ visum; et, Huc meum Fatum spectabat, quænam hæc est deliratio? vos appello. Sic enim a nobis certe dicetur : Quid accusatis, quod nusquamn est ? ac vestram ipsorum potius non st Malach. 11, 15. PATROL. GR. LXVIII. C '

τους τρόπους κατά γε τὸ τοῖς ἱεροῖς Γράμμασιν εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον, οὐκ ἐν οἷς τὸ βδελυρόν και γή - τον δὴ τουτί σπαταλῇ σαρκίον, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ οἷς ἂν γέ- νοιτο τῆς αἰωνίου ζωῆς μεταλαχεῖν δύνασθαι την ὑπὲρ σῶμα ψυχήν· εἶεν δ' ἂν, οἶμαι, ταυτί, τὰ εἰς ἀρετὴν σπουδάσματα, καὶ ἡ ἐν πίστει τε καὶ ἔργοις λαμπρότης. Εἰ μὲν οὖν οὐ μέτεστι τοῖς ἐθέλουσι σωφρονεῖν, κἂν εἰ φαῦλοί τινες εἶεν, εἴτ' οὖν ἀγαθοὶ τοὺς τρόπους, ἡκόντων εἰς μέσον οι διελέγξοντες. Εἰ δὲ ἐν αἱρέσει κειμένου τοῦ κατορθοῦν ἐλευθέρως, ἂν βούλοιτό τις, καὶ ἑνὸν ἅπασι μετ' ἐξουσίας τὸ εὐημερεῖν ἐλέσθαι πνευματικῶς, καὶ τῆς ἄνωθεν εὐ- κλείας ἐν ἴσῳ μεταλαχεῖν, πλεονεκτοῦσί τινες, ἢ ἐν πλούτῳ τὰς ὑπεροχὰς, ἢ ἐν δοξαρίοις ἔχοντες κοσμι- κοῖς, μὴ τοῦτο ἡμᾶς πρὸς ἀθέους τινὰς καὶ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως ἐκμεμοχλευμένας ἀποκομιζέτω δόξας, ὡς οἴεσθαι τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς, Ειμαρμένης καὶ Τύχης ἐπιτεθεῖσθαι ζυγόν. Ἀλλὰ γραφέσθω μέν τις, εἰ βούλεται, τῶν ἐν πλούτῳ τὰς πλεονεξίας ἴδιον ὥσπερ πεποιημένων ἀγαθὸν, τὸ πᾶτι κοινὸν, εἰ λόγος ἀπῆν ὁ πλεονεξίας. Πολυπραγμονείτω δὲ μᾶλλον τοῦ πεποιηκότος τὴν βούλησιν· ἐν ἴσῃ γὰρ τάξει τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οἰκονομεῖσθαί τε καὶ ὁρᾶσθαι θέλων, πλουσίοις μὲν παραγγέλλει τὸν συναχθέντα πλοῦτον ἀπεμπολᾷν, καὶ ταῖς τῶν πτωχευομένων διανέμειν χρείαις, δόξης δὲ καὶ ὑπεροχῆς οὐκ ἐφίησιν ἐρᾷν. Ὅτι δὲ τὴν ἰσότητα τοῖς ἐπὶ γῆς βραβεύει Θεός, χαλεπὸν οὐδὲν συνιδεῖν καὶ ἐξ αὐτῆς ἡμᾶς τῆς τοῦ σώματος κατασκευῆς. Οὐ γὰρ οἶδεν ἡ φύσις, τὸν ἐν πενίᾳ καὶ πλούτῳ, τὸν διαγενῆ καὶ λαμπρόν, τὴν εὐγενῆ καὶ κατεῤῥιμμένον, καὶ τὸν ἐν δόξῃ τῇ κατὰ τόνος τὸν βίον· ἀλλ᾽ ἴση διὰ πάντων ἀπροσω- πολήπτως ἔρχεται, τοῖς αὐτοῖς ἀποτελοῦσα μορίοις ἕκαστον εἰς τὸ ἀρτίως ἔχον σχῆμά τε καὶ κάλλος καὶ μία μὲν ὁδὸς ἡ πάντων εἰς γένεσιν, μία δὲ ζωῆς ἀπόθεσις, οὐ τὸν μὲν ἀνιεῖσα βρόχων, τὸν δὲ εἴσω ποιουμένη τυχόν, ἀλλὰ σκληρόν τε καὶ ἀνεξίτητον παντὶ τῷ πεποιημένῳ τὸ τέλος ἐπάγουσα. Αρ' οὖν, εἰπέ μας, δυσκάτοπτον ἔτι, μᾶλλον δὲ οὐχὶ παντί τῳ λοιπὸν ἐναργές, ὅτι τῆς θείας βουλῆς ὁ σκοπός, τὸ ἐν ἰσότητι ζῆν τοὺς ἐπὶ γῆ; ; ῎Ακουε δὲ λέγοντος, εἰ δοκεῖ, καὶ δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν· « Οὐχὶ Θεὸς εἰς ἔκτισεν ἡμᾶ; ; οὐχὶ Πατήρ εἷς πάντων ἡμῶν; τί ἐγκατελίπετε ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ; . Οὐκοῦν εἰ τὸ τῷ πεποιηκότι δοκοῦν παραλύουσί τινες, ἐθελού- το στον ἔχοντες ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιντο τῶν πρακτέων τὴν ῥοπὴν (τετίμηκε γὰρ ἐλευθερία τὴν φύσιν ὁ Δημιουρ γός), οὐδὲν πρὸς τὸν λόγον, ἐπεί τοι καὶ νόμων τῶν καθ' ἡμᾶς ὑπερορωσί τινες. 'Αλλ', οἶμαί γε δή, κατα- ψέξειεν ἂν οὐδεὶς, εἴ γε νοῦν ἔχοι, τῶν νόμων τους ὁριστὰς, ἐπαιτιῷτο δ' ἂν μᾶλλον καὶ σφόδρα εἰκό- τως τοὺς ὑπερφρονεῖν ἑλομένους τῶν ἀναγκαίων. Οταν τοίνυν πλημμελούντες λέγωσί τινες· Εδόκει που τάχα τῇ Τύχῃ, καὶ, Ειμαρμένης ἦν οὗτος ἐπ' ἐμοὶ σκοπὸς, τίς ὁ λῆρος, ὦ οὗτοι, καὶ πρός με ἡμῶν λελέξεται ; Τί δὲ δὴ γράφεσθε τὸ μηδὲν, τῆς στῶν αὐτῶν ἐλαφρίας οὐ κατεγνωκότες; Αλλ' ή γε ο DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A genera, ut sacre Litterae approbant, non in iis rebus collocanda puto, in quibus turpis hac et terrena caro lascivit : sed in iis, per quæ animus, qui cor- pore nobilior est, consequitur, ut coelestis vile sit particeps : hæc autem sunt, ut opinor, impensa vir- tuti studia, et Gdei factorumque claritas. Si igitur volentibus temperanter vivere non licet, sive illi malis moribus, sive bonis præditi sint; veniant in medium, qui id convincant. Sin, quamvis in elem ctione sit positum, ut quæ quisque velit, libere per- & ficiat; et omnibus sit potestas, velintne spirituali felicitate pollere, et supernam gloriam ex æquo par- ticipare; tamen nonnulli plus habendi avidi, vel opibus excellunt, vel mundana gloriola, non debet nos ea res ad impias quasdam, et a vera cognitione B remotas opiniones abducere, ut humanis rebus esse Fati ac Fortunæ jugum impositum putemus. Sed ac- cuset, si cui placet, divitum cupiditatem, qui, quod est omnibus cominune, si ratio cupiditatis abesset, tanquam proprium sibi arrogant. Exquirat potius Conditoris voluntatem,qui, cum res humanas æqua- bili ordine et procurari et spectari velit, divitibus quidem præcipit collectas opes distrahere, et in pauperum usus distribuere, gloriam vero ac præ- stantiam adamare non permittit. Hominibus autem, qui versantur in terris, aequalitatem a Deo preseri bi, haud difficile est, ex ipsa etiam corporis con- stitutione perspicere. Neque enin agnoscit natura pauperem ac divitem, non ignobilem et clarum, nobilem et abjectum, et hujus mundi gloria orna- ιum; sed per omnes æquabilis sine acceptione per- sonarum incedit, ¡isdemque membris absolvit quem- que ad expletam figuræ pulchritudinisque perfe- ctionem: una est etiam omnibus ad ortum via, unus excessus e vita; non alium e laqueis absolvit, alium irretitum tenet: duram vero et inevitabilem omni- bus, quæ condita sunt, finis necessitatem affert. Num igitur, quæso te, obscurum est adhuc, an po- tius cuivis manifestum, esse divinæ voluntati pro- positum, ut homines, qui in terris degunt, æquali- ter vivant ? Sed audi adhuc eumdem, si videtur, per quemdam e prophetis dicentem : . Nonne Deus unus creavit nos? nonne unus est omnium nostrum Pater? cur reliquistis unusquisque fratrem suum ?, D Si qui igitur Conditoris placita violant, quod luntariis ad omnia, quæ facere voluerint, nutibus ferantur (ilie namque Conditor libertate naturam honestavit), id quidem nihil ad rem; quando qui· dem etiam leges humanas nonnulli contenmunt. Sed tamen auctores legum, nisi fallor, nemo sanus vítu- peret : accuset potius, et quidem jure optimio, eos qui malint, quæ sunt nostræ utilitati necessaria contemnere. 204. Cum itaque peccant nonnulli, ac dicunt, Sic Fortunæ visum; et, Huc meum Fatum spectabat, quænam hæc est deliratio? vos appello. Sic enim a nobis certe dicetur : Quid accusatis, quod nusquamn est ? ac vestram ipsorum potius non st Malach. 11, 15. PATROL. GR. LXVIII. C '

τους τρόπους κατά γε τὸ τοῖς ἱεροῖς Γράμμασιν εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον, οὐκ ἐν οἷς τὸ βδελυρόν και γή - τον δὴ τουτί σπαταλῇ σαρκίον, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ οἷς ἂν γέ- νοιτο τῆς αἰωνίου ζωῆς μεταλαχεῖν δύνασθαι την ὑπὲρ σῶμα ψυχήν· εἶεν δ' ἂν, οἶμαι, ταυτί, τὰ εἰς ἀρετὴν σπουδάσματα, καὶ ἡ ἐν πίστει τε καὶ ἔργοις λαμπρότης. Εἰ μὲν οὖν οὐ μέτεστι τοῖς ἐθέλουσι σωφρονεῖν, κἂν εἰ φαῦλοί τινες εἶεν, εἴτ' οὖν ἀγαθοὶ τοὺς τρόπους, ἡκόντων εἰς μέσον οι διελέγξοντες. Εἰ δὲ ἐν αἱρέσει κειμένου τοῦ κατορθοῦν ἐλευθέρως, ἂν βούλοιτό τις, καὶ ἑνὸν ἅπασι μετ' ἐξουσίας τὸ εὐημερεῖν ἐλέσθαι πνευματικῶς, καὶ τῆς ἄνωθεν εὐ- κλείας ἐν ἴσῳ μεταλαχεῖν, πλεονεκτοῦσί τινες, ἢ ἐν πλούτῳ τὰς ὑπεροχὰς, ἢ ἐν δοξαρίοις ἔχοντες κοσμι- κοῖς, μὴ τοῦτο ἡμᾶς πρὸς ἀθέους τινὰς καὶ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως ἐκμεμοχλευμένας ἀποκομιζέτω δόξας, ὡς οἴεσθαι τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς, Ειμαρμένης καὶ Τύχης ἐπιτεθεῖσθαι ζυγόν. Ἀλλὰ γραφέσθω μέν τις, εἰ βούλεται, τῶν ἐν πλούτῳ τὰς πλεονεξίας ἴδιον ὥσπερ πεποιημένων ἀγαθὸν, τὸ πᾶτι κοινὸν, εἰ λόγος ἀπῆν ὁ πλεονεξίας. Πολυπραγμονείτω δὲ μᾶλλον τοῦ πεποιηκότος τὴν βούλησιν· ἐν ἴσῃ γὰρ τάξει τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οἰκονομεῖσθαί τε καὶ ὁρᾶσθαι θέλων, πλουσίοις μὲν παραγγέλλει τὸν συναχθέντα πλοῦτον ἀπεμπολᾷν, καὶ ταῖς τῶν πτωχευομένων διανέμειν χρείαις, δόξης δὲ καὶ ὑπεροχῆς οὐκ ἐφίησιν ἐρᾷν. Ὅτι δὲ τὴν ἰσότητα τοῖς ἐπὶ γῆς βραβεύει Θεός, χαλεπὸν οὐδὲν συνιδεῖν καὶ ἐξ αὐτῆς ἡμᾶς τῆς τοῦ σώματος κατασκευῆς. Οὐ γὰρ οἶδεν ἡ φύσις, τὸν ἐν πενίᾳ καὶ πλούτῳ, τὸν διαγενῆ καὶ λαμπρόν, τὴν εὐγενῆ καὶ κατεῤῥιμμένον, καὶ τὸν ἐν δόξῃ τῇ κατὰ τόνος τὸν βίον· ἀλλ᾽ ἴση διὰ πάντων ἀπροσω- πολήπτως ἔρχεται, τοῖς αὐτοῖς ἀποτελοῦσα μορίοις ἕκαστον εἰς τὸ ἀρτίως ἔχον σχῆμά τε καὶ κάλλος καὶ μία μὲν ὁδὸς ἡ πάντων εἰς γένεσιν, μία δὲ ζωῆς ἀπόθεσις, οὐ τὸν μὲν ἀνιεῖσα βρόχων, τὸν δὲ εἴσω ποιουμένη τυχόν, ἀλλὰ σκληρόν τε καὶ ἀνεξίτητον παντὶ τῷ πεποιημένῳ τὸ τέλος ἐπάγουσα. Αρ' οὖν, εἰπέ μας, δυσκάτοπτον ἔτι, μᾶλλον δὲ οὐχὶ παντί τῳ λοιπὸν ἐναργές, ὅτι τῆς θείας βουλῆς ὁ σκοπός, τὸ ἐν ἰσότητι ζῆν τοὺς ἐπὶ γῆ; ; ῎Ακουε δὲ λέγοντος, εἰ δοκεῖ, καὶ δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν· « Οὐχὶ Θεὸς εἰς ἔκτισεν ἡμᾶ; ; οὐχὶ Πατήρ εἷς πάντων ἡμῶν; τί ἐγκατελίπετε ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ; . Οὐκοῦν εἰ τὸ τῷ πεποιηκότι δοκοῦν παραλύουσί τινες, ἐθελού- το στον ἔχοντες ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιντο τῶν πρακτέων τὴν ῥοπὴν (τετίμηκε γὰρ ἐλευθερία τὴν φύσιν ὁ Δημιουρ γός), οὐδὲν πρὸς τὸν λόγον, ἐπεί τοι καὶ νόμων τῶν καθ' ἡμᾶς ὑπερορωσί τινες. 'Αλλ', οἶμαί γε δή, κατα- ψέξειεν ἂν οὐδεὶς, εἴ γε νοῦν ἔχοι, τῶν νόμων τους ὁριστὰς, ἐπαιτιῷτο δ' ἂν μᾶλλον καὶ σφόδρα εἰκό- τως τοὺς ὑπερφρονεῖν ἑλομένους τῶν ἀναγκαίων. Οταν τοίνυν πλημμελούντες λέγωσί τινες· Εδόκει που τάχα τῇ Τύχῃ, καὶ, Ειμαρμένης ἦν οὗτος ἐπ' ἐμοὶ σκοπὸς, τίς ὁ λῆρος, ὦ οὗτοι, καὶ πρός με ἡμῶν λελέξεται ; Τί δὲ δὴ γράφεσθε τὸ μηδὲν, τῆς στῶν αὐτῶν ἐλαφρίας οὐ κατεγνωκότες; Αλλ' ή γε ο DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A genera, ut sacre Litterae approbant, non in iis rebus collocanda puto, in quibus turpis hac et terrena caro lascivit : sed in iis, per quæ animus, qui cor- pore nobilior est, consequitur, ut coelestis vile sit particeps : hæc autem sunt, ut opinor, impensa vir- tuti studia, et Gdei factorumque claritas. Si igitur volentibus temperanter vivere non licet, sive illi malis moribus, sive bonis præditi sint; veniant in medium, qui id convincant. Sin, quamvis in elem ctione sit positum, ut quæ quisque velit, libere per- & ficiat; et omnibus sit potestas, velintne spirituali felicitate pollere, et supernam gloriam ex æquo par- ticipare; tamen nonnulli plus habendi avidi, vel opibus excellunt, vel mundana gloriola, non debet nos ea res ad impias quasdam, et a vera cognitione B remotas opiniones abducere, ut humanis rebus esse Fati ac Fortunæ jugum impositum putemus. Sed ac- cuset, si cui placet, divitum cupiditatem, qui, quod est omnibus cominune, si ratio cupiditatis abesset, tanquam proprium sibi arrogant. Exquirat potius Conditoris voluntatem,qui, cum res humanas æqua- bili ordine et procurari et spectari velit, divitibus quidem præcipit collectas opes distrahere, et in pauperum usus distribuere, gloriam vero ac præ- stantiam adamare non permittit. Hominibus autem, qui versantur in terris, aequalitatem a Deo preseri bi, haud difficile est, ex ipsa etiam corporis con- stitutione perspicere. Neque enin agnoscit natura pauperem ac divitem, non ignobilem et clarum, nobilem et abjectum, et hujus mundi gloria orna- ιum; sed per omnes æquabilis sine acceptione per- sonarum incedit, ¡isdemque membris absolvit quem- que ad expletam figuræ pulchritudinisque perfe- ctionem: una est etiam omnibus ad ortum via, unus excessus e vita; non alium e laqueis absolvit, alium irretitum tenet: duram vero et inevitabilem omni- bus, quæ condita sunt, finis necessitatem affert. Num igitur, quæso te, obscurum est adhuc, an po- tius cuivis manifestum, esse divinæ voluntati pro- positum, ut homines, qui in terris degunt, æquali- ter vivant ? Sed audi adhuc eumdem, si videtur, per quemdam e prophetis dicentem : . Nonne Deus unus creavit nos? nonne unus est omnium nostrum Pater? cur reliquistis unusquisque fratrem suum ?, D Si qui igitur Conditoris placita violant, quod luntariis ad omnia, quæ facere voluerint, nutibus ferantur (ilie namque Conditor libertate naturam honestavit), id quidem nihil ad rem; quando qui· dem etiam leges humanas nonnulli contenmunt. Sed tamen auctores legum, nisi fallor, nemo sanus vítu- peret : accuset potius, et quidem jure optimio, eos qui malint, quæ sunt nostræ utilitati necessaria contemnere. 204. Cum itaque peccant nonnulli, ac dicunt, Sic Fortunæ visum; et, Huc meum Fatum spectabat, quænam hæc est deliratio? vos appello. Sic enim a nobis certe dicetur : Quid accusatis, quod nusquamn est ? ac vestram ipsorum potius non st Malach. 11, 15. PATROL. GR. LXVIII. C '

νας. Συνεχὴ γὰρ ὄντα τὸν χρόνον, καὶ ἀείῤῥυτον ἔχοντα τὴν εἰς τὸ πρόσω φορὰν, ταῖς τῶν καιρῶν, ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν οἱονεί πως διὰ μέσον παρεγκο παῖς καὶ ἀνακυκλήσεσι ταῖς εἰς αὖθις αὖ μέτροις τε καὶ ἀριθμοῖς ὑπέταξε Θεός. Έδει γὰρ, ἔδει τοῖς οὐκ άναρχον ἔχουσιν εἰς τὸ εἶναι διεκβολὴν, καὶ ὅσον ούτ δέπω πρὸς τὸ τῆς ἰδίας ζωῆς ἀφιξομένοις τέλος, καὶ χρόνου τοῦ τοιοῦδε τυχόν, ἀρχομένου τε, φημὶ, καὶ λήγοντος, καὶ τοῖς οὐκ οὖσιν ἀεὶ τὴν οἰκείαν ὥσπερ συγκαθιστάντος φύσιν. Εἰσκεκομισμένου τοιγαροῦν οὐδενὸς ἑτέρου τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς διά τε καιρῶν, ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν, πλὴν ὅτι καὶ μόνης τῆς ἐν κύκλῳ διαδρομῆς καὶ ἀναμετρήσεως ἀκριβούς, τί μυθοπλαστοῦσί τινες & καὶ γελοῖον ἐννοεῖν; καὶ τὰς μὲν τῶν ὡρῶν ἀγαθοεργούς, τὰς δὲ, οὐ τοιαύτας εἶναί φασι, καὶ ἀκριβῆ λίαν ποιοῦνται τὴν ἐπιτήρη. σιν, αὐταῖς ἀπονέμοντες τὸ ἐπάγειν δύνασθαι τό τε εὐημερεῖν καὶ τὸ ἐναντίον, οἷς ἂν ἔλοιντο τυχόν, ἢ οἷς ἂν αὐτὰς ἀνάγκη συμβαίνειν; "Αρ' οὖν οὐχὶ λῆρός τε ήδη ταυτὶ καὶ φρενοβλάβεια δεινή, πάγη δέ τις διαβολική φιλοκακούργως έσκευασμένη ; ΠΑΛΛ. Φημί, καὶ ἔστιν ἐναργές. Β ΚΥΡ. Ωσπερ γὰρ ἐλέγομεν, ὅτι Μοίραις τε καὶ Τύχῃ καὶ ἀλλοτρίοις νεύμασι τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἡμᾶς ἀνάπτειν ἀνέπειθον', εἰκαῖον ἡμῖν ἀποφαίνοντες τὸ ἐπιμελὲς, καὶ μερίμνης ἀποκομίζοντες τῆς ὑπὲρ εφῶν αὐτῶν· οὕτω κἀνθάδε τὴν αὐτὴν ἡμῖν ἐξαρ τύοντας πλάνησιν, καθάπερ ἐξ ἀναγκαίου ζυγοῦ τὰ ἐξ ἡμερῶν καὶ ὡρῶν ἐπηρτῆσθαί φασι, τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, δυσδιάφυκτον ἔχοντα τὴν διεκδρομήν· καὶ τόγε παράδοξον (γραοπρεπὴς μὲν γὰρ ὁ τοιόσδε μῦθος), ἄθλοις δὲ τοῖς περὶ τούτων νηρίθμους ὁρῶντες ἐπο μένας τὰς ἀποτεύξεις, οὐ χαρίζονται (1) τῇ πείρα τὸ εξελέγχειν δύνασθαι τὸν φενακισμόν· φαυλότητα δὲ καταγράφοντες ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν, καὶ ταῖς εἰς τὸ μεῖον (2) καταδύσεσι τοῦ σεληνιαίου κύκλου τὴν αὐτ τὴν ἐπάγοντες ψῆφον, δ τί ποτε ἄρα φαῖεν ἄν. Εἰ δὴ βούλοιτό τις ἐν ὥρᾳ μιᾷ καὶ ἐν ἡμέρᾳ τυχόν, τοὺς μὲν ὄντας ἐν εὐημερίαις, τοὺς δὲ ταῖς ἐσχάταις ἐναλόντας συμφοραῖς, ἀπαριθμεῖσθαι καὶ λέγειν, καίτοι τὸ φύσει φαῦλον παντί τω γένοιτ ἂν ὁποῖον εἶναι καὶ πέφυκεν· εἴπερ οὖν ἐστιν ὥρα τε καὶ ἡὼς τοῖς ἐπὶ γῆς ἐπιζήμια, τί μὴ εἰς πάντας ἐν ἴσῳ τὰ ἐξ αὐτῶν διαστείχει βλάβη· ἀλλ' οἱ μέν εἰσιν ἐν τοῖς ἄγαν εὐκταιοτάτοις, οἱ δὲ διολώλασιν ἔσθ' ὅτε, καὶ τοῦ πρὸς λῆξιν Ιόντος ἔμπλεω κακοῦ, μῦθος τῷ βίῳ γεγόνασι, καὶ σκηνῆς ὑπόθεσις τραγικῆς; Αλλ' ἔστιν ἰδεῖν τοῖς γε ἀκριβῶς ἐθέλουσι τὸ ὅτι μάλιστα λυσιτελὲς εἰδέναι τε καὶ ἐκπονεῖν, ὅτι κατὰ τὴν αὐ- τὴν ἡμέραν τε καὶ ὥραν τυχόν, ὁ δεῖνα μὲν ἥλω μοι- χείας ή φόνου καὶ πικρὰς τοῖς δικάζουσιν ἀποτιννύει τὰς δίκας, ὁ δεῖνα δέ αὖ σωφροσύνης τε καὶ κοσμιό τητος καὶ τῆς ὑπὲρ άγαν ἐπιεικείας ἐπαίνοις ἐντρυφᾷ. Ἀλλ᾽ οὔτε τὸν ἀκόλαστον ἀπείρξειεν ἂν ἡμέρα τε καὶ ὥρα σωφρονεῖν, οὔτε μὴν τὸν ἐπιεικῆ καὶ κόσμιον, και ταθήξειεν ἂν εἰς ἀκοσμίαν καὶ ἀκολάστους ἡδονάς· γνώμη δὲ μᾶλλον ἢ ἐλευθέρα πρὸς πᾶν ὁτιοῦν, καὶ DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A erat tempus, ac perpetuo fluens in ulteriora fereba- B C & tur, per temporum et horarum, ac dierum quasi in- terruptiones ac revolutiones denuo redeuntes, men - suris ac numeris subjecit Deus. Opus enim pro- fecto fuit, ut, quorum essentiæ non ita exsistunt, ut careant initio, et quæ propediem ad vitæ finem pcr- ventura sunt, ut ea tempus etiam ejusmodi habe- rent, quod et inciperet nimirum et desineret, al- que ad ea, quæ non semper sunt, cogitatam quo- dammodo accommodaret naturam. Cum itaque mor- talibus per tempora, et horas, ac dies mihil sit aliud invectum, nisi illa in orbem conversio, et accurata dimensio, quid est, quod ea nonnulli fabulose fia- gunt, quæ sit vel cogitare ridiculum, et alias quidem horas beneficas esse aiunt, alias secus, easque dili- gentissime observant, illisque tribuunt, ut, quibus voluerint, aut quibus ipsas contingere necesse fue- rit, iis hominibus tum felicem successum afferre possint, tum contra infelicem ? Nonne hæc jam de- lirla sunt, ac maxima dementia, et laqueus quidam diabolicus callide paratus? D PALL. Fateor; et est id sane evidens. CYR. Ut enim paulo ante dicebamus, suaderi no- bis ab illis, ut Fatis ac Fortunæ alienisque arbitriis res nostras ascribamus; cum vanam esse nostram diligentiam pronuntient, et abducant a cura pro no- bis ipsis suscipienda; sic in hac quoque parte eum- dem nobis errorem struentes, dierum atque hora- rum casus, aiunt, tanquam ex necessario fugo mortalibus imminere, quos declinare sit difficil- limum : et quod mirum est (anilis enim est hujus- modi fabula) cum ejusmodi nugas innumerabiles frustrationes comitari videant, non tamen experi- mento concedunt, ut hoc eorum commentum coar- guere possit, sed horas ac tempora malignitatis ac- cusando, idemque judicium de decrementis, quæ lu- næ globus subit, ferendo, quidvis tandem dicere poterunt. Si quis igitur velit in eadem hora, eodem- que die fortasse alios prospero successu lætos, alios maximis calamitatibus oppressos numerare ac di- cere, atqui, quod suapte natura malignum est, cui- vis tale sit necesse est, quale ut esset, illi est inge- nitum si igitur sunt hora atque aurora hominibus noxia, cur non ad omnes æqualiter eorum incom- moda perveniunt, sed alii rerum sunt exoptatissi- marum compotes facti, alii perditi interdum, ac summis malis cumulati, in fabulam vulgi, et tra- gicæ scenæ argumentum abierunt? Sed, quicunque diligenter quod in primis expedit, id tum nosse vo- lunt, tum vero etiam in eo elaborare, iis videre licet eodem die atque hora fortasse hunc quidem de adul- terio aut cæde convictum, acerbas judicibus po nas exsolvere, alterum vero temperanti atque honesta- tis summæque probitatis laudibus frui. Sed neque intemperantem illum dies aut hora prohibuit quo- minus temperanter viveret; neque rursus probumi et modestum ad petulantiam, et intemperantes vo- (1) Codex Sirleti οὐχ ὁρίζοντας, non declarant. (2) Cod. Vatic., εἰς τὸ μέσον.

νας. Συνεχὴ γὰρ ὄντα τὸν χρόνον, καὶ ἀείῤῥυτον ἔχοντα τὴν εἰς τὸ πρόσω φορὰν, ταῖς τῶν καιρῶν, ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν οἱονεί πως διὰ μέσον παρεγκο παῖς καὶ ἀνακυκλήσεσι ταῖς εἰς αὖθις αὖ μέτροις τε καὶ ἀριθμοῖς ὑπέταξε Θεός. Έδει γὰρ, ἔδει τοῖς οὐκ άναρχον ἔχουσιν εἰς τὸ εἶναι διεκβολὴν, καὶ ὅσον ούτ δέπω πρὸς τὸ τῆς ἰδίας ζωῆς ἀφιξομένοις τέλος, καὶ χρόνου τοῦ τοιοῦδε τυχόν, ἀρχομένου τε, φημὶ, καὶ λήγοντος, καὶ τοῖς οὐκ οὖσιν ἀεὶ τὴν οἰκείαν ὥσπερ συγκαθιστάντος φύσιν. Εἰσκεκομισμένου τοιγαροῦν οὐδενὸς ἑτέρου τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς διά τε καιρῶν, ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν, πλὴν ὅτι καὶ μόνης τῆς ἐν κύκλῳ διαδρομῆς καὶ ἀναμετρήσεως ἀκριβούς, τί μυθοπλαστοῦσί τινες & καὶ γελοῖον ἐννοεῖν; καὶ τὰς μὲν τῶν ὡρῶν ἀγαθοεργούς, τὰς δὲ, οὐ τοιαύτας εἶναί φασι, καὶ ἀκριβῆ λίαν ποιοῦνται τὴν ἐπιτήρη. σιν, αὐταῖς ἀπονέμοντες τὸ ἐπάγειν δύνασθαι τό τε εὐημερεῖν καὶ τὸ ἐναντίον, οἷς ἂν ἔλοιντο τυχόν, ἢ οἷς ἂν αὐτὰς ἀνάγκη συμβαίνειν; "Αρ' οὖν οὐχὶ λῆρός τε ήδη ταυτὶ καὶ φρενοβλάβεια δεινή, πάγη δέ τις διαβολική φιλοκακούργως έσκευασμένη ; ΠΑΛΛ. Φημί, καὶ ἔστιν ἐναργές. Β ΚΥΡ. Ωσπερ γὰρ ἐλέγομεν, ὅτι Μοίραις τε καὶ Τύχῃ καὶ ἀλλοτρίοις νεύμασι τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἡμᾶς ἀνάπτειν ἀνέπειθον', εἰκαῖον ἡμῖν ἀποφαίνοντες τὸ ἐπιμελὲς, καὶ μερίμνης ἀποκομίζοντες τῆς ὑπὲρ εφῶν αὐτῶν· οὕτω κἀνθάδε τὴν αὐτὴν ἡμῖν ἐξαρ τύοντας πλάνησιν, καθάπερ ἐξ ἀναγκαίου ζυγοῦ τὰ ἐξ ἡμερῶν καὶ ὡρῶν ἐπηρτῆσθαί φασι, τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, δυσδιάφυκτον ἔχοντα τὴν διεκδρομήν· καὶ τόγε παράδοξον (γραοπρεπὴς μὲν γὰρ ὁ τοιόσδε μῦθος), ἄθλοις δὲ τοῖς περὶ τούτων νηρίθμους ὁρῶντες ἐπο μένας τὰς ἀποτεύξεις, οὐ χαρίζονται (1) τῇ πείρα τὸ εξελέγχειν δύνασθαι τὸν φενακισμόν· φαυλότητα δὲ καταγράφοντες ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν, καὶ ταῖς εἰς τὸ μεῖον (2) καταδύσεσι τοῦ σεληνιαίου κύκλου τὴν αὐτ τὴν ἐπάγοντες ψῆφον, δ τί ποτε ἄρα φαῖεν ἄν. Εἰ δὴ βούλοιτό τις ἐν ὥρᾳ μιᾷ καὶ ἐν ἡμέρᾳ τυχόν, τοὺς μὲν ὄντας ἐν εὐημερίαις, τοὺς δὲ ταῖς ἐσχάταις ἐναλόντας συμφοραῖς, ἀπαριθμεῖσθαι καὶ λέγειν, καίτοι τὸ φύσει φαῦλον παντί τω γένοιτ ἂν ὁποῖον εἶναι καὶ πέφυκεν· εἴπερ οὖν ἐστιν ὥρα τε καὶ ἡὼς τοῖς ἐπὶ γῆς ἐπιζήμια, τί μὴ εἰς πάντας ἐν ἴσῳ τὰ ἐξ αὐτῶν διαστείχει βλάβη· ἀλλ' οἱ μέν εἰσιν ἐν τοῖς ἄγαν εὐκταιοτάτοις, οἱ δὲ διολώλασιν ἔσθ' ὅτε, καὶ τοῦ πρὸς λῆξιν Ιόντος ἔμπλεω κακοῦ, μῦθος τῷ βίῳ γεγόνασι, καὶ σκηνῆς ὑπόθεσις τραγικῆς; Αλλ' ἔστιν ἰδεῖν τοῖς γε ἀκριβῶς ἐθέλουσι τὸ ὅτι μάλιστα λυσιτελὲς εἰδέναι τε καὶ ἐκπονεῖν, ὅτι κατὰ τὴν αὐ- τὴν ἡμέραν τε καὶ ὥραν τυχόν, ὁ δεῖνα μὲν ἥλω μοι- χείας ή φόνου καὶ πικρὰς τοῖς δικάζουσιν ἀποτιννύει τὰς δίκας, ὁ δεῖνα δέ αὖ σωφροσύνης τε καὶ κοσμιό τητος καὶ τῆς ὑπὲρ άγαν ἐπιεικείας ἐπαίνοις ἐντρυφᾷ. Ἀλλ᾽ οὔτε τὸν ἀκόλαστον ἀπείρξειεν ἂν ἡμέρα τε καὶ ὥρα σωφρονεῖν, οὔτε μὴν τὸν ἐπιεικῆ καὶ κόσμιον, και ταθήξειεν ἂν εἰς ἀκοσμίαν καὶ ἀκολάστους ἡδονάς· γνώμη δὲ μᾶλλον ἢ ἐλευθέρα πρὸς πᾶν ὁτιοῦν, καὶ DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A erat tempus, ac perpetuo fluens in ulteriora fereba- B C & tur, per temporum et horarum, ac dierum quasi in- terruptiones ac revolutiones denuo redeuntes, men - suris ac numeris subjecit Deus. Opus enim pro- fecto fuit, ut, quorum essentiæ non ita exsistunt, ut careant initio, et quæ propediem ad vitæ finem pcr- ventura sunt, ut ea tempus etiam ejusmodi habe- rent, quod et inciperet nimirum et desineret, al- que ad ea, quæ non semper sunt, cogitatam quo- dammodo accommodaret naturam. Cum itaque mor- talibus per tempora, et horas, ac dies mihil sit aliud invectum, nisi illa in orbem conversio, et accurata dimensio, quid est, quod ea nonnulli fabulose fia- gunt, quæ sit vel cogitare ridiculum, et alias quidem horas beneficas esse aiunt, alias secus, easque dili- gentissime observant, illisque tribuunt, ut, quibus voluerint, aut quibus ipsas contingere necesse fue- rit, iis hominibus tum felicem successum afferre possint, tum contra infelicem ? Nonne hæc jam de- lirla sunt, ac maxima dementia, et laqueus quidam diabolicus callide paratus? D PALL. Fateor; et est id sane evidens. CYR. Ut enim paulo ante dicebamus, suaderi no- bis ab illis, ut Fatis ac Fortunæ alienisque arbitriis res nostras ascribamus; cum vanam esse nostram diligentiam pronuntient, et abducant a cura pro no- bis ipsis suscipienda; sic in hac quoque parte eum- dem nobis errorem struentes, dierum atque hora- rum casus, aiunt, tanquam ex necessario fugo mortalibus imminere, quos declinare sit difficil- limum : et quod mirum est (anilis enim est hujus- modi fabula) cum ejusmodi nugas innumerabiles frustrationes comitari videant, non tamen experi- mento concedunt, ut hoc eorum commentum coar- guere possit, sed horas ac tempora malignitatis ac- cusando, idemque judicium de decrementis, quæ lu- næ globus subit, ferendo, quidvis tandem dicere poterunt. Si quis igitur velit in eadem hora, eodem- que die fortasse alios prospero successu lætos, alios maximis calamitatibus oppressos numerare ac di- cere, atqui, quod suapte natura malignum est, cui- vis tale sit necesse est, quale ut esset, illi est inge- nitum si igitur sunt hora atque aurora hominibus noxia, cur non ad omnes æqualiter eorum incom- moda perveniunt, sed alii rerum sunt exoptatissi- marum compotes facti, alii perditi interdum, ac summis malis cumulati, in fabulam vulgi, et tra- gicæ scenæ argumentum abierunt? Sed, quicunque diligenter quod in primis expedit, id tum nosse vo- lunt, tum vero etiam in eo elaborare, iis videre licet eodem die atque hora fortasse hunc quidem de adul- terio aut cæde convictum, acerbas judicibus po nas exsolvere, alterum vero temperanti atque honesta- tis summæque probitatis laudibus frui. Sed neque intemperantem illum dies aut hora prohibuit quo- minus temperanter viveret; neque rursus probumi et modestum ad petulantiam, et intemperantes vo- (1) Codex Sirleti οὐχ ὁρίζοντας, non declarant. (2) Cod. Vatic., εἰς τὸ μέσον.

νας. Συνεχὴ γὰρ ὄντα τὸν χρόνον, καὶ ἀείῤῥυτον ἔχοντα τὴν εἰς τὸ πρόσω φορὰν, ταῖς τῶν καιρῶν, ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν οἱονεί πως διὰ μέσον παρεγκο παῖς καὶ ἀνακυκλήσεσι ταῖς εἰς αὖθις αὖ μέτροις τε καὶ ἀριθμοῖς ὑπέταξε Θεός. Έδει γὰρ, ἔδει τοῖς οὐκ άναρχον ἔχουσιν εἰς τὸ εἶναι διεκβολὴν, καὶ ὅσον ούτ δέπω πρὸς τὸ τῆς ἰδίας ζωῆς ἀφιξομένοις τέλος, καὶ χρόνου τοῦ τοιοῦδε τυχόν, ἀρχομένου τε, φημὶ, καὶ λήγοντος, καὶ τοῖς οὐκ οὖσιν ἀεὶ τὴν οἰκείαν ὥσπερ συγκαθιστάντος φύσιν. Εἰσκεκομισμένου τοιγαροῦν οὐδενὸς ἑτέρου τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς διά τε καιρῶν, ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν, πλὴν ὅτι καὶ μόνης τῆς ἐν κύκλῳ διαδρομῆς καὶ ἀναμετρήσεως ἀκριβούς, τί μυθοπλαστοῦσί τινες & καὶ γελοῖον ἐννοεῖν; καὶ τὰς μὲν τῶν ὡρῶν ἀγαθοεργούς, τὰς δὲ, οὐ τοιαύτας εἶναί φασι, καὶ ἀκριβῆ λίαν ποιοῦνται τὴν ἐπιτήρη. σιν, αὐταῖς ἀπονέμοντες τὸ ἐπάγειν δύνασθαι τό τε εὐημερεῖν καὶ τὸ ἐναντίον, οἷς ἂν ἔλοιντο τυχόν, ἢ οἷς ἂν αὐτὰς ἀνάγκη συμβαίνειν; "Αρ' οὖν οὐχὶ λῆρός τε ήδη ταυτὶ καὶ φρενοβλάβεια δεινή, πάγη δέ τις διαβολική φιλοκακούργως έσκευασμένη ; ΠΑΛΛ. Φημί, καὶ ἔστιν ἐναργές. Β ΚΥΡ. Ωσπερ γὰρ ἐλέγομεν, ὅτι Μοίραις τε καὶ Τύχῃ καὶ ἀλλοτρίοις νεύμασι τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἡμᾶς ἀνάπτειν ἀνέπειθον', εἰκαῖον ἡμῖν ἀποφαίνοντες τὸ ἐπιμελὲς, καὶ μερίμνης ἀποκομίζοντες τῆς ὑπὲρ εφῶν αὐτῶν· οὕτω κἀνθάδε τὴν αὐτὴν ἡμῖν ἐξαρ τύοντας πλάνησιν, καθάπερ ἐξ ἀναγκαίου ζυγοῦ τὰ ἐξ ἡμερῶν καὶ ὡρῶν ἐπηρτῆσθαί φασι, τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, δυσδιάφυκτον ἔχοντα τὴν διεκδρομήν· καὶ τόγε παράδοξον (γραοπρεπὴς μὲν γὰρ ὁ τοιόσδε μῦθος), ἄθλοις δὲ τοῖς περὶ τούτων νηρίθμους ὁρῶντες ἐπο μένας τὰς ἀποτεύξεις, οὐ χαρίζονται (1) τῇ πείρα τὸ εξελέγχειν δύνασθαι τὸν φενακισμόν· φαυλότητα δὲ καταγράφοντες ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν, καὶ ταῖς εἰς τὸ μεῖον (2) καταδύσεσι τοῦ σεληνιαίου κύκλου τὴν αὐτ τὴν ἐπάγοντες ψῆφον, δ τί ποτε ἄρα φαῖεν ἄν. Εἰ δὴ βούλοιτό τις ἐν ὥρᾳ μιᾷ καὶ ἐν ἡμέρᾳ τυχόν, τοὺς μὲν ὄντας ἐν εὐημερίαις, τοὺς δὲ ταῖς ἐσχάταις ἐναλόντας συμφοραῖς, ἀπαριθμεῖσθαι καὶ λέγειν, καίτοι τὸ φύσει φαῦλον παντί τω γένοιτ ἂν ὁποῖον εἶναι καὶ πέφυκεν· εἴπερ οὖν ἐστιν ὥρα τε καὶ ἡὼς τοῖς ἐπὶ γῆς ἐπιζήμια, τί μὴ εἰς πάντας ἐν ἴσῳ τὰ ἐξ αὐτῶν διαστείχει βλάβη· ἀλλ' οἱ μέν εἰσιν ἐν τοῖς ἄγαν εὐκταιοτάτοις, οἱ δὲ διολώλασιν ἔσθ' ὅτε, καὶ τοῦ πρὸς λῆξιν Ιόντος ἔμπλεω κακοῦ, μῦθος τῷ βίῳ γεγόνασι, καὶ σκηνῆς ὑπόθεσις τραγικῆς; Αλλ' ἔστιν ἰδεῖν τοῖς γε ἀκριβῶς ἐθέλουσι τὸ ὅτι μάλιστα λυσιτελὲς εἰδέναι τε καὶ ἐκπονεῖν, ὅτι κατὰ τὴν αὐ- τὴν ἡμέραν τε καὶ ὥραν τυχόν, ὁ δεῖνα μὲν ἥλω μοι- χείας ή φόνου καὶ πικρὰς τοῖς δικάζουσιν ἀποτιννύει τὰς δίκας, ὁ δεῖνα δέ αὖ σωφροσύνης τε καὶ κοσμιό τητος καὶ τῆς ὑπὲρ άγαν ἐπιεικείας ἐπαίνοις ἐντρυφᾷ. Ἀλλ᾽ οὔτε τὸν ἀκόλαστον ἀπείρξειεν ἂν ἡμέρα τε καὶ ὥρα σωφρονεῖν, οὔτε μὴν τὸν ἐπιεικῆ καὶ κόσμιον, και ταθήξειεν ἂν εἰς ἀκοσμίαν καὶ ἀκολάστους ἡδονάς· γνώμη δὲ μᾶλλον ἢ ἐλευθέρα πρὸς πᾶν ὁτιοῦν, καὶ DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A erat tempus, ac perpetuo fluens in ulteriora fereba- B C & tur, per temporum et horarum, ac dierum quasi in- terruptiones ac revolutiones denuo redeuntes, men - suris ac numeris subjecit Deus. Opus enim pro- fecto fuit, ut, quorum essentiæ non ita exsistunt, ut careant initio, et quæ propediem ad vitæ finem pcr- ventura sunt, ut ea tempus etiam ejusmodi habe- rent, quod et inciperet nimirum et desineret, al- que ad ea, quæ non semper sunt, cogitatam quo- dammodo accommodaret naturam. Cum itaque mor- talibus per tempora, et horas, ac dies mihil sit aliud invectum, nisi illa in orbem conversio, et accurata dimensio, quid est, quod ea nonnulli fabulose fia- gunt, quæ sit vel cogitare ridiculum, et alias quidem horas beneficas esse aiunt, alias secus, easque dili- gentissime observant, illisque tribuunt, ut, quibus voluerint, aut quibus ipsas contingere necesse fue- rit, iis hominibus tum felicem successum afferre possint, tum contra infelicem ? Nonne hæc jam de- lirla sunt, ac maxima dementia, et laqueus quidam diabolicus callide paratus? D PALL. Fateor; et est id sane evidens. CYR. Ut enim paulo ante dicebamus, suaderi no- bis ab illis, ut Fatis ac Fortunæ alienisque arbitriis res nostras ascribamus; cum vanam esse nostram diligentiam pronuntient, et abducant a cura pro no- bis ipsis suscipienda; sic in hac quoque parte eum- dem nobis errorem struentes, dierum atque hora- rum casus, aiunt, tanquam ex necessario fugo mortalibus imminere, quos declinare sit difficil- limum : et quod mirum est (anilis enim est hujus- modi fabula) cum ejusmodi nugas innumerabiles frustrationes comitari videant, non tamen experi- mento concedunt, ut hoc eorum commentum coar- guere possit, sed horas ac tempora malignitatis ac- cusando, idemque judicium de decrementis, quæ lu- næ globus subit, ferendo, quidvis tandem dicere poterunt. Si quis igitur velit in eadem hora, eodem- que die fortasse alios prospero successu lætos, alios maximis calamitatibus oppressos numerare ac di- cere, atqui, quod suapte natura malignum est, cui- vis tale sit necesse est, quale ut esset, illi est inge- nitum si igitur sunt hora atque aurora hominibus noxia, cur non ad omnes æqualiter eorum incom- moda perveniunt, sed alii rerum sunt exoptatissi- marum compotes facti, alii perditi interdum, ac summis malis cumulati, in fabulam vulgi, et tra- gicæ scenæ argumentum abierunt? Sed, quicunque diligenter quod in primis expedit, id tum nosse vo- lunt, tum vero etiam in eo elaborare, iis videre licet eodem die atque hora fortasse hunc quidem de adul- terio aut cæde convictum, acerbas judicibus po nas exsolvere, alterum vero temperanti atque honesta- tis summæque probitatis laudibus frui. Sed neque intemperantem illum dies aut hora prohibuit quo- minus temperanter viveret; neque rursus probumi et modestum ad petulantiam, et intemperantes vo- (1) Codex Sirleti οὐχ ὁρίζοντας, non declarant. (2) Cod. Vatic., εἰς τὸ μέσον.

τοις γενέσθαι παρεσκεύασεν. Οὐκοῦν ἐν ἡμῖν, καὶ οὐκ ἐν ταῖς τῶν καιρῶν ποιότησι φυσικαίς, τότε διευ θυμεῖσθαι ἔστι, καὶ τὸ μὴ οὕτως ἔχον. Α ανειμένη ροπή, τὸν μὲν ἐν ἐκείνοις, τὸν δ' αὖ ἐν τα Β ΠΑΛΛ. Εοικεν. Εὐθὺς γὰρ ὁ λόγος. ΚΥΡ. Ἐκδεδίασι δὲ ὅτι μάλιστα τήν τε πέμπτη καὶ ὀγδόην ἡμέραν, καὶ προφασίζονται μὲν προφάτ σεις ἐν ἁμαρτίαις, λελήθασι δὲ τῶν ἀρτιφρόνων ο δένα ψυχροῖς καὶ γραώδεσιν ἐπινηχόμενοι λογισμοί;· Εριννύων γάρ τινων γένεσιν καὶ δαιμονίων ἀνάδειξιν, & καὶ τῶν ἄλλων ἐστὶν ἀγριώτερα, ποινάς τε και δίκας, και τινα πρὸς τούτοις ἕτερα, φληνάφως αὐταῖς έπιπλέκοντες, οὐκ ἐρυθριῶσιν οἱ τάλανες. Εἰ δὲ δὴ καὶ ὑπονοστήσειεν ἐπὶ τὸ μεῖον ὁ πρὶν πλησιφας; ῶν ἤδη τῆς σελήνης κύκλος, διατορνεύει γὰρ ὧδε των μηνιαίων διαστημάτων τὸ ἀνακύκλημα φθίνουσα σε καὶ αύξουσα κατά γε τὸ τεχνησαμένῳ δοκοῦν· κατα- λήγουσι μὲν ἔργου παντός, ὑπερτίθενται δὲ καὶ ἀπο δημίας πάντη τε καὶ πάντως συμφθίνειν οιόμενο τῷ στοιχείῳ τὰ καθ' ἡμᾶς, καὶ ταῖς εἰς τὸ μεῖον ὑποστροφαῖς συνεκτήκεσθαι τὰ ἀνθρώπινα. ᾿Αλλ' ει χρή τι ταῖς ἐκείνων ἀσυνεσίαις ἐπιμειδιώντας εἰπεῖν, τὸν ὀστρείοις πρέποντα καὶ τοῖς τῶν λαχάνων άτυ χεστάτοις εἰσδέχονται φόβον. Σώματα μὲν γὰρ τὰ τοιάδε τυχὸν ἡγουν τὰ ἔτι μείζω τε καὶ προφερέστερα, πασχέτω φυσικῶς τὴν συναίσθησιν, καθ᾽ ἂν οἶδεν ὁ Δημιουργὸς λόγον· ἐπισφαλής γὰρ ἐν τούτοις ἡ βάσ σανος, καὶ οὐκ ἀκερδὲς τὸ ἄπραγμον, διανοίας δὲ ἀνθρωπίνης ἀφεστήξει πολὺ καὶ μακράν που το χρήμα κείσεται. Εἰ γὰρ καὶ φθίνει τυχὸν τὸ στοιχεῖον, ἀλλ' ὅ γε σώφρων καὶ ἐμμελὴς οὐδὲν ἧττον ἔσται τοιοῦτος. καὶ οὐκ ἂν ταῖς ἐκείνου συνιζήσει αὐγαῖς ἐπὶ τὸ μεῖον ὁ νοῦς, οὐδ' ἂν μεταθεῖτο τῶν πραγμάτων ή φύσις ἐπὶ τὸ αἴσχιόν τε καὶ ἄμεινον ταῖς τοῦ στοιχείου δυο νάμεσι κατηναγκασμένη. Δεί γάρ τους συμπαρο μαρτεῖ τοῖς μὲν τῶν ἀρίστων δημιουργοῖς τὸ χρῆναι μεταλαχεῖν παντὸς ἀγαθοῦ, τοῖς γε μὴν τῶν φαύλων ἐργάταις, τὰ αὐτοῖς ὅτι μάλιστα πρεπωδέστατα. Θαυμάζω δὲ ὅτι φθινούσης σελήνης, καὶ εἰς τὸ της μηνός διερπούσης τέλος, χρήταις μὲν οὖσιν αὐτοῖς καὶ ἄγαν ἐρατιχρημάτοις αὐξάνουσιν οἱ τόκοι, καὶ ἀδρότερα τῶν δεδανεικότων ἀποτελεῖται τὰ βαλάν τια, συγκατισχνοῦσθαι δὲ τῷ στοιχείῳ καὶ συναύξω στεῖν ἀναγκαίως τὰ ἕτερα τῶν πραγμάτων, οὐκ οἶδ' ὅπως ὑπειλήφασιν. Η οὐκ εἶναι φης γελοιότητός το καὶ ἀσυνεσίας ἔμπλεω ταυτί ; Ο ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τὸ μὲν τοῖς οὕτως φληνάφως ὑπειλημμένοις μακροὺς ἀντεξάγειν λόγους, εικαίον οίμαί του. Νοσελ γὰρ ἐξ ἑαυτῶν, κἂν εἰ μή τις λέγοι, τὸ ἀκαλλές. Ιωμεν δὲ μᾶλλον ἐπ' ἐκεῖνο νυνί. ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον ; ΚΥΡ. Καταμυσάττεσθαί μοι δοκεῖ τήν τε πέμπτην καὶ ὀγδόην ἡμέραν ὁ Σατανᾶς, καὶ τὴν τῆς σελήνης ἐκ πλησιφαοῦς ἀνόπιν ὁδὸν, ἤτοι τῆς συνόδου (1) τον S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. luptates impulit, sed arbitrium potius ad omnia li- berum, et remissus ac solutus voluntatis nutus, al- terum quidem ut in illis versaretur, alterum ut in his esset, effecit. Igitur in nobis est, non in tempo- rum naturalibus qualitatibus situm, vitam et cum laetitia traducere, et secus. PALL. Ita videtur. Etenim es recta oratione usus. • D CYR. Extimescunt autem in primis quintum oc- tavumque diem, et excusant excusationes in pecca- tis, sed quam frigidis atque anilibus ratiocinationi- bus ſluitent, hominem prudentia præditum latent neminem: nam furiarum quarumdam originem, ac demoniorum, quæ aliis immaniora sint, exortum, pœnas etiam ac multas, et nonnulla alia præterea nugatorie bis intexere miseri non erubescunt. Quod și lunæ globus antea plenus jam ad decremen- tum vergat (sic enim per menstruorum spatio- rum orbem reflectitur nunc decrescens, nunc au- gescens, ut illi fabricatori visum est), cessant ab omni opere, profectiones etiam in alium diem pror- sus rejiciunt, quod cum eo sidere deficere nostras etiam res arbitrentur, et cum illud ad imminutio- nem redit, humana quoque simul tabescere putent. Ac si quid, illorum stultitiam irridendo, dicere fas est, id pavent, quod ostreis et oleribus infeli- cissimis est pertimescendum. Hujusmodi nanque corpora fortasse aut etiam majora quoque ac præ- stantiora sinamus naturæ vi ejusdem affectionis sen- sum percipere, ea ratione, Opifici cognita : lubrica namque est in hujusmodi rebus inquisitio, praestat. que curiose non inquirere; at certe ab humano animo.cares aberit ac longe remota erit. Nam, etiamsi sidus illud decrescat forte, vir certe tempe- rans, et moderatus nihilominus idem permanebit, neque illius animus una cum ejus sideris fulgore minuetur, neque ipsarum rerum natura vi sideris coacta, ad turpiorem melioremve statum demigra- bit. Semper enim fere eos, qui præclaras res gesse- runt, consequitur omnium bonorum adeptio, et contra malorum factorum auctores præmia illis di- gnissima comitantur. Miror autem, cur, decre- scente quidem luna, et ad finem mensis decurrente, iisdem hominibus, cum leneratores sint, et pecu- niarum sane cupidi, accrescat fenus, contraque mutuum sumentium crumenæ leviores flant; cæte- ras porro res una cum sidere necessario decrescere, ac simul affici nescio quonam modo putaverint. An hæc non risus ac stultitiæ plena esse affirmas ? PALL. Maxime vero. CYR. Sed opinionibus adeo stultis velle longis disputationibus repugnare, vanum est, mea quidem sententia : sunt enim sua sponte, etiam nullo dicente, Jurpes. Pergamnus nunc ad illud potius. PALL. Quodnamn, rogo ? CYR. Abominari mihi Satanas videtur et quin- tum et octavum diem, et illum ex pleno lumine lunæ recessum, vel conjunctionis tempus, id est, C (1) Cod. Vatic., ἐτοῦ.

τοις γενέσθαι παρεσκεύασεν. Οὐκοῦν ἐν ἡμῖν, καὶ οὐκ ἐν ταῖς τῶν καιρῶν ποιότησι φυσικαίς, τότε διευ θυμεῖσθαι ἔστι, καὶ τὸ μὴ οὕτως ἔχον. Α ανειμένη ροπή, τὸν μὲν ἐν ἐκείνοις, τὸν δ' αὖ ἐν τα Β ΠΑΛΛ. Εοικεν. Εὐθὺς γὰρ ὁ λόγος. ΚΥΡ. Ἐκδεδίασι δὲ ὅτι μάλιστα τήν τε πέμπτη καὶ ὀγδόην ἡμέραν, καὶ προφασίζονται μὲν προφάτ σεις ἐν ἁμαρτίαις, λελήθασι δὲ τῶν ἀρτιφρόνων ο δένα ψυχροῖς καὶ γραώδεσιν ἐπινηχόμενοι λογισμοί;· Εριννύων γάρ τινων γένεσιν καὶ δαιμονίων ἀνάδειξιν, & καὶ τῶν ἄλλων ἐστὶν ἀγριώτερα, ποινάς τε και δίκας, και τινα πρὸς τούτοις ἕτερα, φληνάφως αὐταῖς έπιπλέκοντες, οὐκ ἐρυθριῶσιν οἱ τάλανες. Εἰ δὲ δὴ καὶ ὑπονοστήσειεν ἐπὶ τὸ μεῖον ὁ πρὶν πλησιφας; ῶν ἤδη τῆς σελήνης κύκλος, διατορνεύει γὰρ ὧδε των μηνιαίων διαστημάτων τὸ ἀνακύκλημα φθίνουσα σε καὶ αύξουσα κατά γε τὸ τεχνησαμένῳ δοκοῦν· κατα- λήγουσι μὲν ἔργου παντός, ὑπερτίθενται δὲ καὶ ἀπο δημίας πάντη τε καὶ πάντως συμφθίνειν οιόμενο τῷ στοιχείῳ τὰ καθ' ἡμᾶς, καὶ ταῖς εἰς τὸ μεῖον ὑποστροφαῖς συνεκτήκεσθαι τὰ ἀνθρώπινα. ᾿Αλλ' ει χρή τι ταῖς ἐκείνων ἀσυνεσίαις ἐπιμειδιώντας εἰπεῖν, τὸν ὀστρείοις πρέποντα καὶ τοῖς τῶν λαχάνων άτυ χεστάτοις εἰσδέχονται φόβον. Σώματα μὲν γὰρ τὰ τοιάδε τυχὸν ἡγουν τὰ ἔτι μείζω τε καὶ προφερέστερα, πασχέτω φυσικῶς τὴν συναίσθησιν, καθ᾽ ἂν οἶδεν ὁ Δημιουργὸς λόγον· ἐπισφαλής γὰρ ἐν τούτοις ἡ βάσ σανος, καὶ οὐκ ἀκερδὲς τὸ ἄπραγμον, διανοίας δὲ ἀνθρωπίνης ἀφεστήξει πολὺ καὶ μακράν που το χρήμα κείσεται. Εἰ γὰρ καὶ φθίνει τυχὸν τὸ στοιχεῖον, ἀλλ' ὅ γε σώφρων καὶ ἐμμελὴς οὐδὲν ἧττον ἔσται τοιοῦτος. καὶ οὐκ ἂν ταῖς ἐκείνου συνιζήσει αὐγαῖς ἐπὶ τὸ μεῖον ὁ νοῦς, οὐδ' ἂν μεταθεῖτο τῶν πραγμάτων ή φύσις ἐπὶ τὸ αἴσχιόν τε καὶ ἄμεινον ταῖς τοῦ στοιχείου δυο νάμεσι κατηναγκασμένη. Δεί γάρ τους συμπαρο μαρτεῖ τοῖς μὲν τῶν ἀρίστων δημιουργοῖς τὸ χρῆναι μεταλαχεῖν παντὸς ἀγαθοῦ, τοῖς γε μὴν τῶν φαύλων ἐργάταις, τὰ αὐτοῖς ὅτι μάλιστα πρεπωδέστατα. Θαυμάζω δὲ ὅτι φθινούσης σελήνης, καὶ εἰς τὸ της μηνός διερπούσης τέλος, χρήταις μὲν οὖσιν αὐτοῖς καὶ ἄγαν ἐρατιχρημάτοις αὐξάνουσιν οἱ τόκοι, καὶ ἀδρότερα τῶν δεδανεικότων ἀποτελεῖται τὰ βαλάν τια, συγκατισχνοῦσθαι δὲ τῷ στοιχείῳ καὶ συναύξω στεῖν ἀναγκαίως τὰ ἕτερα τῶν πραγμάτων, οὐκ οἶδ' ὅπως ὑπειλήφασιν. Η οὐκ εἶναι φης γελοιότητός το καὶ ἀσυνεσίας ἔμπλεω ταυτί ; Ο ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τὸ μὲν τοῖς οὕτως φληνάφως ὑπειλημμένοις μακροὺς ἀντεξάγειν λόγους, εικαίον οίμαί του. Νοσελ γὰρ ἐξ ἑαυτῶν, κἂν εἰ μή τις λέγοι, τὸ ἀκαλλές. Ιωμεν δὲ μᾶλλον ἐπ' ἐκεῖνο νυνί. ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον ; ΚΥΡ. Καταμυσάττεσθαί μοι δοκεῖ τήν τε πέμπτην καὶ ὀγδόην ἡμέραν ὁ Σατανᾶς, καὶ τὴν τῆς σελήνης ἐκ πλησιφαοῦς ἀνόπιν ὁδὸν, ἤτοι τῆς συνόδου (1) τον S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. luptates impulit, sed arbitrium potius ad omnia li- berum, et remissus ac solutus voluntatis nutus, al- terum quidem ut in illis versaretur, alterum ut in his esset, effecit. Igitur in nobis est, non in tempo- rum naturalibus qualitatibus situm, vitam et cum laetitia traducere, et secus. PALL. Ita videtur. Etenim es recta oratione usus. • D CYR. Extimescunt autem in primis quintum oc- tavumque diem, et excusant excusationes in pecca- tis, sed quam frigidis atque anilibus ratiocinationi- bus ſluitent, hominem prudentia præditum latent neminem: nam furiarum quarumdam originem, ac demoniorum, quæ aliis immaniora sint, exortum, pœnas etiam ac multas, et nonnulla alia præterea nugatorie bis intexere miseri non erubescunt. Quod și lunæ globus antea plenus jam ad decremen- tum vergat (sic enim per menstruorum spatio- rum orbem reflectitur nunc decrescens, nunc au- gescens, ut illi fabricatori visum est), cessant ab omni opere, profectiones etiam in alium diem pror- sus rejiciunt, quod cum eo sidere deficere nostras etiam res arbitrentur, et cum illud ad imminutio- nem redit, humana quoque simul tabescere putent. Ac si quid, illorum stultitiam irridendo, dicere fas est, id pavent, quod ostreis et oleribus infeli- cissimis est pertimescendum. Hujusmodi nanque corpora fortasse aut etiam majora quoque ac præ- stantiora sinamus naturæ vi ejusdem affectionis sen- sum percipere, ea ratione, Opifici cognita : lubrica namque est in hujusmodi rebus inquisitio, praestat. que curiose non inquirere; at certe ab humano animo.cares aberit ac longe remota erit. Nam, etiamsi sidus illud decrescat forte, vir certe tempe- rans, et moderatus nihilominus idem permanebit, neque illius animus una cum ejus sideris fulgore minuetur, neque ipsarum rerum natura vi sideris coacta, ad turpiorem melioremve statum demigra- bit. Semper enim fere eos, qui præclaras res gesse- runt, consequitur omnium bonorum adeptio, et contra malorum factorum auctores præmia illis di- gnissima comitantur. Miror autem, cur, decre- scente quidem luna, et ad finem mensis decurrente, iisdem hominibus, cum leneratores sint, et pecu- niarum sane cupidi, accrescat fenus, contraque mutuum sumentium crumenæ leviores flant; cæte- ras porro res una cum sidere necessario decrescere, ac simul affici nescio quonam modo putaverint. An hæc non risus ac stultitiæ plena esse affirmas ? PALL. Maxime vero. CYR. Sed opinionibus adeo stultis velle longis disputationibus repugnare, vanum est, mea quidem sententia : sunt enim sua sponte, etiam nullo dicente, Jurpes. Pergamnus nunc ad illud potius. PALL. Quodnamn, rogo ? CYR. Abominari mihi Satanas videtur et quin- tum et octavum diem, et illum ex pleno lumine lunæ recessum, vel conjunctionis tempus, id est, C (1) Cod. Vatic., ἐτοῦ.

τοις γενέσθαι παρεσκεύασεν. Οὐκοῦν ἐν ἡμῖν, καὶ οὐκ ἐν ταῖς τῶν καιρῶν ποιότησι φυσικαίς, τότε διευ θυμεῖσθαι ἔστι, καὶ τὸ μὴ οὕτως ἔχον. Α ανειμένη ροπή, τὸν μὲν ἐν ἐκείνοις, τὸν δ' αὖ ἐν τα Β ΠΑΛΛ. Εοικεν. Εὐθὺς γὰρ ὁ λόγος. ΚΥΡ. Ἐκδεδίασι δὲ ὅτι μάλιστα τήν τε πέμπτη καὶ ὀγδόην ἡμέραν, καὶ προφασίζονται μὲν προφάτ σεις ἐν ἁμαρτίαις, λελήθασι δὲ τῶν ἀρτιφρόνων ο δένα ψυχροῖς καὶ γραώδεσιν ἐπινηχόμενοι λογισμοί;· Εριννύων γάρ τινων γένεσιν καὶ δαιμονίων ἀνάδειξιν, & καὶ τῶν ἄλλων ἐστὶν ἀγριώτερα, ποινάς τε και δίκας, και τινα πρὸς τούτοις ἕτερα, φληνάφως αὐταῖς έπιπλέκοντες, οὐκ ἐρυθριῶσιν οἱ τάλανες. Εἰ δὲ δὴ καὶ ὑπονοστήσειεν ἐπὶ τὸ μεῖον ὁ πρὶν πλησιφας; ῶν ἤδη τῆς σελήνης κύκλος, διατορνεύει γὰρ ὧδε των μηνιαίων διαστημάτων τὸ ἀνακύκλημα φθίνουσα σε καὶ αύξουσα κατά γε τὸ τεχνησαμένῳ δοκοῦν· κατα- λήγουσι μὲν ἔργου παντός, ὑπερτίθενται δὲ καὶ ἀπο δημίας πάντη τε καὶ πάντως συμφθίνειν οιόμενο τῷ στοιχείῳ τὰ καθ' ἡμᾶς, καὶ ταῖς εἰς τὸ μεῖον ὑποστροφαῖς συνεκτήκεσθαι τὰ ἀνθρώπινα. ᾿Αλλ' ει χρή τι ταῖς ἐκείνων ἀσυνεσίαις ἐπιμειδιώντας εἰπεῖν, τὸν ὀστρείοις πρέποντα καὶ τοῖς τῶν λαχάνων άτυ χεστάτοις εἰσδέχονται φόβον. Σώματα μὲν γὰρ τὰ τοιάδε τυχὸν ἡγουν τὰ ἔτι μείζω τε καὶ προφερέστερα, πασχέτω φυσικῶς τὴν συναίσθησιν, καθ᾽ ἂν οἶδεν ὁ Δημιουργὸς λόγον· ἐπισφαλής γὰρ ἐν τούτοις ἡ βάσ σανος, καὶ οὐκ ἀκερδὲς τὸ ἄπραγμον, διανοίας δὲ ἀνθρωπίνης ἀφεστήξει πολὺ καὶ μακράν που το χρήμα κείσεται. Εἰ γὰρ καὶ φθίνει τυχὸν τὸ στοιχεῖον, ἀλλ' ὅ γε σώφρων καὶ ἐμμελὴς οὐδὲν ἧττον ἔσται τοιοῦτος. καὶ οὐκ ἂν ταῖς ἐκείνου συνιζήσει αὐγαῖς ἐπὶ τὸ μεῖον ὁ νοῦς, οὐδ' ἂν μεταθεῖτο τῶν πραγμάτων ή φύσις ἐπὶ τὸ αἴσχιόν τε καὶ ἄμεινον ταῖς τοῦ στοιχείου δυο νάμεσι κατηναγκασμένη. Δεί γάρ τους συμπαρο μαρτεῖ τοῖς μὲν τῶν ἀρίστων δημιουργοῖς τὸ χρῆναι μεταλαχεῖν παντὸς ἀγαθοῦ, τοῖς γε μὴν τῶν φαύλων ἐργάταις, τὰ αὐτοῖς ὅτι μάλιστα πρεπωδέστατα. Θαυμάζω δὲ ὅτι φθινούσης σελήνης, καὶ εἰς τὸ της μηνός διερπούσης τέλος, χρήταις μὲν οὖσιν αὐτοῖς καὶ ἄγαν ἐρατιχρημάτοις αὐξάνουσιν οἱ τόκοι, καὶ ἀδρότερα τῶν δεδανεικότων ἀποτελεῖται τὰ βαλάν τια, συγκατισχνοῦσθαι δὲ τῷ στοιχείῳ καὶ συναύξω στεῖν ἀναγκαίως τὰ ἕτερα τῶν πραγμάτων, οὐκ οἶδ' ὅπως ὑπειλήφασιν. Η οὐκ εἶναι φης γελοιότητός το καὶ ἀσυνεσίας ἔμπλεω ταυτί ; Ο ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τὸ μὲν τοῖς οὕτως φληνάφως ὑπειλημμένοις μακροὺς ἀντεξάγειν λόγους, εικαίον οίμαί του. Νοσελ γὰρ ἐξ ἑαυτῶν, κἂν εἰ μή τις λέγοι, τὸ ἀκαλλές. Ιωμεν δὲ μᾶλλον ἐπ' ἐκεῖνο νυνί. ΠΑΛΛ. Τὸ ποῖον ; ΚΥΡ. Καταμυσάττεσθαί μοι δοκεῖ τήν τε πέμπτην καὶ ὀγδόην ἡμέραν ὁ Σατανᾶς, καὶ τὴν τῆς σελήνης ἐκ πλησιφαοῦς ἀνόπιν ὁδὸν, ἤτοι τῆς συνόδου (1) τον S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. luptates impulit, sed arbitrium potius ad omnia li- berum, et remissus ac solutus voluntatis nutus, al- terum quidem ut in illis versaretur, alterum ut in his esset, effecit. Igitur in nobis est, non in tempo- rum naturalibus qualitatibus situm, vitam et cum laetitia traducere, et secus. PALL. Ita videtur. Etenim es recta oratione usus. • D CYR. Extimescunt autem in primis quintum oc- tavumque diem, et excusant excusationes in pecca- tis, sed quam frigidis atque anilibus ratiocinationi- bus ſluitent, hominem prudentia præditum latent neminem: nam furiarum quarumdam originem, ac demoniorum, quæ aliis immaniora sint, exortum, pœnas etiam ac multas, et nonnulla alia præterea nugatorie bis intexere miseri non erubescunt. Quod și lunæ globus antea plenus jam ad decremen- tum vergat (sic enim per menstruorum spatio- rum orbem reflectitur nunc decrescens, nunc au- gescens, ut illi fabricatori visum est), cessant ab omni opere, profectiones etiam in alium diem pror- sus rejiciunt, quod cum eo sidere deficere nostras etiam res arbitrentur, et cum illud ad imminutio- nem redit, humana quoque simul tabescere putent. Ac si quid, illorum stultitiam irridendo, dicere fas est, id pavent, quod ostreis et oleribus infeli- cissimis est pertimescendum. Hujusmodi nanque corpora fortasse aut etiam majora quoque ac præ- stantiora sinamus naturæ vi ejusdem affectionis sen- sum percipere, ea ratione, Opifici cognita : lubrica namque est in hujusmodi rebus inquisitio, praestat. que curiose non inquirere; at certe ab humano animo.cares aberit ac longe remota erit. Nam, etiamsi sidus illud decrescat forte, vir certe tempe- rans, et moderatus nihilominus idem permanebit, neque illius animus una cum ejus sideris fulgore minuetur, neque ipsarum rerum natura vi sideris coacta, ad turpiorem melioremve statum demigra- bit. Semper enim fere eos, qui præclaras res gesse- runt, consequitur omnium bonorum adeptio, et contra malorum factorum auctores præmia illis di- gnissima comitantur. Miror autem, cur, decre- scente quidem luna, et ad finem mensis decurrente, iisdem hominibus, cum leneratores sint, et pecu- niarum sane cupidi, accrescat fenus, contraque mutuum sumentium crumenæ leviores flant; cæte- ras porro res una cum sidere necessario decrescere, ac simul affici nescio quonam modo putaverint. An hæc non risus ac stultitiæ plena esse affirmas ? PALL. Maxime vero. CYR. Sed opinionibus adeo stultis velle longis disputationibus repugnare, vanum est, mea quidem sententia : sunt enim sua sponte, etiam nullo dicente, Jurpes. Pergamnus nunc ad illud potius. PALL. Quodnamn, rogo ? CYR. Abominari mihi Satanas videtur et quin- tum et octavum diem, et illum ex pleno lumine lunæ recessum, vel conjunctionis tempus, id est, C (1) Cod. Vatic., ἐτοῦ.

καιρόν, τουτέστι, τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην, δι' αἰτίαν τοιαύτην, κἂν εἰ παμποίκιλος ὢν καὶ δριμὺς εἰς και κουργίαν, ἑτέρας αὐτοῖς ἐπιπλέκει τὰς ἀφορμάς· τους γάρ τοι καιροὺς ἤτοι τὰς ἡμέρας, ἐν οἷς αὐτὸν τῆς καθ' ἡμῶν τυραννίδος ἀπολισθεῖν συμβέβηκεν, ἐπιλάμψαντος ἡμῖν τοῦ Μονογενοῦς ἐν ἀνθρωπείᾳ μορφῇ καὶ ἐν εἴδει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, τάχα που καὶ ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις ἑλεῖν οὐκ ἀνέχεται. ΠΑΛΛ. Πῶς δὴ φής; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ, ὦ Παλλάδιε, πέμπτος ἡμῖν ἀπαρι Ομεῖται καιρὸς, ὁ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας; ΠΑΛΛ. Συνίημι φής, ἀπό γε τῆς εὐαγγελικῆς παραβολῆς. Ἐξεληλυθέναι γὰρ ἔφη Χριστός, τὸν τοῖς ἐργάταις εἰς τὸν ἀμπελῶνα μισθούμενον, περὶ ὥραν πρώτην, τρίτην τε καὶ ἔκτην, καὶ ἐννάτην καὶ ἐνδεκάτην, τουτέστιν, ἐν τῷ τελευταίῳ καιρῷ, καθ' ὃν ἐπεφάνη τε καὶ ἐπέλαμψεν ἡμῖν. ΚΥΡ. Νουνεχέστατά γε καὶ λίαν ὀρθῶς εἴρηκας. Τί δέ; οὐχὶ τῇ πέμπτῃ τοῦ Σαββάτου παραδεδόσθαι φαμὲν αὐτὸν, καὶ εἰς ἀρχὰς ὥσπερ ἥκειν τῆς ὅλης οικονομίας, δι' ἧς οἱ πάντες ἀνασεσώσμεθα, τὸν σω- τήριον ὑπὲρ ἡμῶν ἀνατλάντος σταυρὸν τοῦ δι' ἡμᾶς ἐνηνθρωπηκότος ; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Κατήργηκε δὲ τὸν θάνατον, καὶ ἀνεβίω πά- λιν, σκυλεύσας τὸν ᾅδην, οὐκ ἐν ὀγδόῃ, τουτέστι, τῇ μια τῶν Σαββάτων, ΠΑΛΛ. Οὐκ ἀμφίβολον. ΚΥΡ. Καὶ γοῦν ὁ πάλαι νόμος τὴν ἐν σαρκὶ περι- τομὴν, ὑποτύπωσίν τινα τῆς ἐν πνεύματι καὶ ἀλη θείᾳ, διετύπου πράττεσθαι κατὰ τὴν ὀγδόην. Περι- τομή δέ γε τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ή προφερεστέρα, τουτέστιν, ἡ ἐν πνεύματι, Πνεύματός ἐστιν ἀγίου μέθεξις, καὶ χάρις ἡ ἐν ἀρχαῖς, ἢν, ἐπείπερ ἐκ νεο κρῶν ἀνεβίω, πάλιν ἀνεκαίνισεν ἡμῖν ὁ Χριστὸς, λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » Εφη δέ που καὶ ὁ μακάριος Παῦλος, ὅτι « Τὸ Πάσχα ἡμῶν ἐτύθη Χριστός. » Ημέρα γε μὴν τῆς σωτηρίου ταύτης καὶ πολυεύκτου σφαγῆς, ἡ κατὰ σελήνην τεσσαρεσκαι- δεκάτη. Οὕτω καὶ ὁ νόμος προανεκήρυττεν, ἐναργῶς τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν σφαγῆς τὸν καιρὸν, ἣν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς ὑπομεμενηκέναι φαμὲν αὐτόν· • Τῇ γὰρ δεκάτῃ, φησί, τοῦ μηνὸς τοῦ πρώτου, λα- βέτωσαν ἑαυτοῖς πρόβατον κατ' οἴκους, κατ' ἀριθμόν, φησί, ψυχῆς συλλέξουσι, καὶ ἔσται διατετηρημένον η ἕως τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης τοῦ μηνὸς τούτου, καὶ σφάξουσιν αὐτὸν πρὸς ἑσπέραν πᾶν τὸ πλῆθος τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. » Ακούεις ὅπως ἀπὸ δεκάτης ληφθέν, εἰς τεσσαρεσκαιδεκάτην ἐφυλάττετο τοῖς πάλαι τὸ ἱερεῖον, ἵνα τὸν πέμπτον νοήσῃς καιρόν, καθ᾽ ἂν γενόμενος άνθρωπος τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέστη θάνατον, φθινούσης ἤδη τῆς σελήνης, ἢ καὶ εἰς ἀρχὰς τέτα και τῆς νυκτός ; Μυστηρίου δὲ τὸ χρῆμα τύπος, καὶ ὑποσημαίνειν ἔοικεν ἰσχνῶς, τῆς τοῦ διαβόλου πλεον εξίας τὴν ἀνόπιν ὁδὸν, καὶ κατάδυσιν ὥσπερ τὴν κατά βραχύ πρὸς τὸ ἄναλκι καὶ εἰσάπαν ἀσθενές. Σελήνης δέ πως επέχει τύπον. "Αρχει γὰρ καὶ αὐτὸς ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A decimum quartum diem, ob eam causam : quamvis B C “ Joan. xx, 22. "71 Cor. v, D ut est varius et acer ad astutiam, alias illis. causas nectat : nam tempora aut dies, quibus ipsum e ly- rannide, qua nobis dominabatur, deturbari contigit, cum ille Unigenitus in humana forma et specie no- stri simili uobis afulsisset, fortasse ne simplici qui- dem cogitatione complecti sustinet. PALL. Quomodo istud asseris? CYR. Nonne, Palladi, quinto loco a nobis tempus illud numeratur, quo Salvator noster advenit ? PALL. Intelligo ex illa Evangelii parabola. Exisse enim ait Christus, eum, qui operarios ad vineam conducebat circa horam primam, tertiam, sextam, nonam et undecimam, id est, extremo tempore, cum · ipse apparuit et affulsit nobis. CYR. Prudentissime quidem ac rectissime dixi- sti. Quid porro? nonne quinta Sabbati traditum esse illum dicimus, ac velut ad initia pervenisse totius dispensationis, per quam omnibus nobis est parta salus, cum propter nos. homo factus, crucem pro no- bis salutarem pertulit? PALL. Maxime vero.. CYR. Mortem porro nonne destruxit, atque, in- feris exspoliatis, revixit iterum octavo die, id est, una Sabbatorum ? PALL. Minime id quidem ambiguum.' CYR. Quinetiam antiqua les circumcisionem il- lam in carne, quæ effigies quædam esset illius in spiritu et veritate circumcisionis, præcepit octavo die fieri. Circumcisio autem veteri illa præstantior, hæc, inquam, in spiritu, sancti Spiritus est partici patio, et gratia illa, quam in exordio habueramus; quam, ubi e mortuis revixit Christus, denuo nobis, instauravit, dicens : • Accipite Spiritum san- ctum ". » Dixit etiam beatus Paulus : « Pascha no- strum, immolatus est Christus ". > Dies autem nu- jus salutaris et exoptatissimæ immolationis est illa ex lunæ cursu quartadecima. Ita lex quoque aperte prædicavit Salvatoris nostri immolationis diem quam illum pro mundi vita sustinuisse dicimus : • Decima enim, inquit, die mensis primi accipiant sibi ovem per domos; juxta numerum, inquit, ani- mæ colligent, et servabitur usque ad quartumdeci- mum mensis hujus diem, et immolabunt illam ad vesperam omnis multitudo filiorum Israel 28. » Audis a decima die sumptam victimam usque in quartum- decimum diem servari a veteribus illis ut quintum intelligas tempus, quo factus homo, illam pro nobis mortem pertulit, decrescente jam luna, quæ ad no- etis imperium perfecta est? Erat autem ea res myste- rii figura, et subtiliter significare videtur fore, ut diaboli tyrannicus ille dominatus retro sublapsus referretur, ac sensim infirmitatem atque impoten- tiam subiret. Is porro lunæ quodammodo figuram sustinet; nam ipse nocti imperat, id est, iis, qui 7. ** Exod. sit, 3-3.

καιρόν, τουτέστι, τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην, δι' αἰτίαν τοιαύτην, κἂν εἰ παμποίκιλος ὢν καὶ δριμὺς εἰς και κουργίαν, ἑτέρας αὐτοῖς ἐπιπλέκει τὰς ἀφορμάς· τους γάρ τοι καιροὺς ἤτοι τὰς ἡμέρας, ἐν οἷς αὐτὸν τῆς καθ' ἡμῶν τυραννίδος ἀπολισθεῖν συμβέβηκεν, ἐπιλάμψαντος ἡμῖν τοῦ Μονογενοῦς ἐν ἀνθρωπείᾳ μορφῇ καὶ ἐν εἴδει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, τάχα που καὶ ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις ἑλεῖν οὐκ ἀνέχεται. ΠΑΛΛ. Πῶς δὴ φής; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ, ὦ Παλλάδιε, πέμπτος ἡμῖν ἀπαρι Ομεῖται καιρὸς, ὁ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας; ΠΑΛΛ. Συνίημι φής, ἀπό γε τῆς εὐαγγελικῆς παραβολῆς. Ἐξεληλυθέναι γὰρ ἔφη Χριστός, τὸν τοῖς ἐργάταις εἰς τὸν ἀμπελῶνα μισθούμενον, περὶ ὥραν πρώτην, τρίτην τε καὶ ἔκτην, καὶ ἐννάτην καὶ ἐνδεκάτην, τουτέστιν, ἐν τῷ τελευταίῳ καιρῷ, καθ' ὃν ἐπεφάνη τε καὶ ἐπέλαμψεν ἡμῖν. ΚΥΡ. Νουνεχέστατά γε καὶ λίαν ὀρθῶς εἴρηκας. Τί δέ; οὐχὶ τῇ πέμπτῃ τοῦ Σαββάτου παραδεδόσθαι φαμὲν αὐτὸν, καὶ εἰς ἀρχὰς ὥσπερ ἥκειν τῆς ὅλης οικονομίας, δι' ἧς οἱ πάντες ἀνασεσώσμεθα, τὸν σω- τήριον ὑπὲρ ἡμῶν ἀνατλάντος σταυρὸν τοῦ δι' ἡμᾶς ἐνηνθρωπηκότος ; ΠΑΛΛ. Καὶ μάλα. ΚΥΡ. Κατήργηκε δὲ τὸν θάνατον, καὶ ἀνεβίω πά- λιν, σκυλεύσας τὸν ᾅδην, οὐκ ἐν ὀγδόῃ, τουτέστι, τῇ μια τῶν Σαββάτων, ΠΑΛΛ. Οὐκ ἀμφίβολον. ΚΥΡ. Καὶ γοῦν ὁ πάλαι νόμος τὴν ἐν σαρκὶ περι- τομὴν, ὑποτύπωσίν τινα τῆς ἐν πνεύματι καὶ ἀλη θείᾳ, διετύπου πράττεσθαι κατὰ τὴν ὀγδόην. Περι- τομή δέ γε τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ή προφερεστέρα, τουτέστιν, ἡ ἐν πνεύματι, Πνεύματός ἐστιν ἀγίου μέθεξις, καὶ χάρις ἡ ἐν ἀρχαῖς, ἢν, ἐπείπερ ἐκ νεο κρῶν ἀνεβίω, πάλιν ἀνεκαίνισεν ἡμῖν ὁ Χριστὸς, λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » Εφη δέ που καὶ ὁ μακάριος Παῦλος, ὅτι « Τὸ Πάσχα ἡμῶν ἐτύθη Χριστός. » Ημέρα γε μὴν τῆς σωτηρίου ταύτης καὶ πολυεύκτου σφαγῆς, ἡ κατὰ σελήνην τεσσαρεσκαι- δεκάτη. Οὕτω καὶ ὁ νόμος προανεκήρυττεν, ἐναργῶς τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν σφαγῆς τὸν καιρὸν, ἣν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς ὑπομεμενηκέναι φαμὲν αὐτόν· • Τῇ γὰρ δεκάτῃ, φησί, τοῦ μηνὸς τοῦ πρώτου, λα- βέτωσαν ἑαυτοῖς πρόβατον κατ' οἴκους, κατ' ἀριθμόν, φησί, ψυχῆς συλλέξουσι, καὶ ἔσται διατετηρημένον η ἕως τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης τοῦ μηνὸς τούτου, καὶ σφάξουσιν αὐτὸν πρὸς ἑσπέραν πᾶν τὸ πλῆθος τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. » Ακούεις ὅπως ἀπὸ δεκάτης ληφθέν, εἰς τεσσαρεσκαιδεκάτην ἐφυλάττετο τοῖς πάλαι τὸ ἱερεῖον, ἵνα τὸν πέμπτον νοήσῃς καιρόν, καθ᾽ ἂν γενόμενος άνθρωπος τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέστη θάνατον, φθινούσης ἤδη τῆς σελήνης, ἢ καὶ εἰς ἀρχὰς τέτα και τῆς νυκτός ; Μυστηρίου δὲ τὸ χρῆμα τύπος, καὶ ὑποσημαίνειν ἔοικεν ἰσχνῶς, τῆς τοῦ διαβόλου πλεον εξίας τὴν ἀνόπιν ὁδὸν, καὶ κατάδυσιν ὥσπερ τὴν κατά βραχύ πρὸς τὸ ἄναλκι καὶ εἰσάπαν ἀσθενές. Σελήνης δέ πως επέχει τύπον. "Αρχει γὰρ καὶ αὐτὸς ** DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. A decimum quartum diem, ob eam causam : quamvis B C “ Joan. xx, 22. "71 Cor. v, D ut est varius et acer ad astutiam, alias illis. causas nectat : nam tempora aut dies, quibus ipsum e ly- rannide, qua nobis dominabatur, deturbari contigit, cum ille Unigenitus in humana forma et specie no- stri simili uobis afulsisset, fortasse ne simplici qui- dem cogitatione complecti sustinet. PALL. Quomodo istud asseris? CYR. Nonne, Palladi, quinto loco a nobis tempus illud numeratur, quo Salvator noster advenit ? PALL. Intelligo ex illa Evangelii parabola. Exisse enim ait Christus, eum, qui operarios ad vineam conducebat circa horam primam, tertiam, sextam, nonam et undecimam, id est, extremo tempore, cum · ipse apparuit et affulsit nobis. CYR. Prudentissime quidem ac rectissime dixi- sti. Quid porro? nonne quinta Sabbati traditum esse illum dicimus, ac velut ad initia pervenisse totius dispensationis, per quam omnibus nobis est parta salus, cum propter nos. homo factus, crucem pro no- bis salutarem pertulit? PALL. Maxime vero.. CYR. Mortem porro nonne destruxit, atque, in- feris exspoliatis, revixit iterum octavo die, id est, una Sabbatorum ? PALL. Minime id quidem ambiguum.' CYR. Quinetiam antiqua les circumcisionem il- lam in carne, quæ effigies quædam esset illius in spiritu et veritate circumcisionis, præcepit octavo die fieri. Circumcisio autem veteri illa præstantior, hæc, inquam, in spiritu, sancti Spiritus est partici patio, et gratia illa, quam in exordio habueramus; quam, ubi e mortuis revixit Christus, denuo nobis, instauravit, dicens : • Accipite Spiritum san- ctum ". » Dixit etiam beatus Paulus : « Pascha no- strum, immolatus est Christus ". > Dies autem nu- jus salutaris et exoptatissimæ immolationis est illa ex lunæ cursu quartadecima. Ita lex quoque aperte prædicavit Salvatoris nostri immolationis diem quam illum pro mundi vita sustinuisse dicimus : • Decima enim, inquit, die mensis primi accipiant sibi ovem per domos; juxta numerum, inquit, ani- mæ colligent, et servabitur usque ad quartumdeci- mum mensis hujus diem, et immolabunt illam ad vesperam omnis multitudo filiorum Israel 28. » Audis a decima die sumptam victimam usque in quartum- decimum diem servari a veteribus illis ut quintum intelligas tempus, quo factus homo, illam pro nobis mortem pertulit, decrescente jam luna, quæ ad no- etis imperium perfecta est? Erat autem ea res myste- rii figura, et subtiliter significare videtur fore, ut diaboli tyrannicus ille dominatus retro sublapsus referretur, ac sensim infirmitatem atque impoten- tiam subiret. Is porro lunæ quodammodo figuram sustinet; nam ipse nocti imperat, id est, iis, qui 7. ** Exod. sit, 3-3.

Οὔθ' ὅρκον, οὔτε πίστιν, οὐδὲ μάντεων Φήμας ἐλέγξας, ἄκριτον ἐκβάλλεις με γῆς. Θησέα πρὸς τοῦτο εἰπεῖν· . Η δέλτος ήδε κλῆρον οὐ δεδεγμένη Κατηγορεί σου πιστά· τοὺς δ' ὑπὲρ κάρα Φοιτώντας ὄρνεις, πόλλ' εγώ χαίρειν λέγω. Καὶ μὴν ἀξιόχρεως ἡ Θεοῦ φωνή γένοιτ' ἂν, καὶ τῆς ἐν δέλτῳ γραφῆς, ἀμείνων ἡ πίστις, εἴπερ ἐστὶ καὶ ψευδοεπεῖν οὐκ ἀπεικὸς ἡμᾶς· μηδὲν δὲ ἁμαρτεῖν, ἔστι Θεοῦ, καὶ τὸ ἀληθὲς ὅτι μάλιστα φίλον. Αλλ' ᾔδει που πάντως τοὺς ὑπὲρ κάρα φοιτώντας ὄρνεις Θησεύς, οὐδὲν ὄντας παντελῶς. Οὐκοῦν δαιμονίοις μὲν ἀναθετέον οὔτι πω τῶν ἐσομένων τὴν γνῶσιν, Θεῷ δὲ μᾶλλον αὐτὴν προσνεμοῦμεν ὡς ἐξαίρετον. Καὶ φενακισμὸς ἔσται λοιπόν, τὰ τῶν ὀρνίθων μαν τεύματα, καὶ διανοίας οὐκ ἀσφαλούς ἔλεγχος έναρ- γῆς, ἡ ἐπὶ τῷδε πίστις. Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ νόμος· . Οὐκ οἰωνιεῖσθε, ο βδελυρὸν τὸ χρῆμα είν δὼς, καὶ ὅτι μάλιστα κατεστυγημένον παρά γε τῷ πάντων κρατοῦντι θεῷ. ΠΑΛΛ. Ὧδε ταῦτα ἔχειν καὶ αὐτῷ μοι δοκεῖ. ΚΥΡ. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν, καὶ ὁ λαθραίος οὗτος καὶ γραοπρεπής ψιθυρισμός, γοητείας ἂν εἴη μοίρα τα καὶ τρόπος. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος Μωσής τους ἄνωθεν ἡμῖν διεσαφήνισε νόμους, ἀεὶ συνάπτων τὰ πλημμελήματα, καὶ οἱονεί πως ἐν ἀδελφότητι καὶ ὁμοφυΐα τιθεὶς τῇ φαρμακείᾳ τὴν ἐπωδήν. « Οὐκ Εσται γάρ, ἔφασκεν, ἐν ὑμῖν μαντευόμενος μαντείαν, οιωνιζόμενος και κληδονιζόμενος, φαρμακός, έπαοι δὸς, τερατοσκόπος, καὶ ἐγγαστρίμυθος, καὶ ἐπερωτῶν τοὺς νεκρούς. » ᾿Αλλὰ νοσεῖ μὲν ἡ ἐπιδὴ τὸ πάναι σχρον κομιδῇ, καὶ τὸ ἐν κακῷ κεῖσθαι λίαν, ἀνεπτύην ται δὲ οὐκ οἶδ' ὅπως εἰς τοῦτό τινες, ἐκεῖνο λέγοντες ότι Κύριον Σαβαώθ ὀνομάζουσι κατεπάδοντες τοῖς Αρρωστηκόσιν οἱ τῶν τοιῶνδε μελεδωνοί. Ταύτῃ του καὶ ἐμπεδοῦν, ὅτι μὴ αἰσχρὸν εἴη λοιπὸν τὸ ἐπιτή δευμα, διασπεύδουσιν. Ἐοίκασι δὲ ψυχρῷ τε καὶ ἀδρανεῖ πρὸς ἀπάτην καὶ φρενοβλάβειαν ἀποκομί- ζεσθαι λογισμῷ· τοιγάρτοι τοῦ πράγματος ὅτι μά λιστα δυσαχθές, αὐτὸ δὲ τοῦτό ἐστιν. Ἡμεῖς γὰρ τὸ Κύριος Σαβαώθ, τῷ τῶν ὅλων ἀναφωνούμεν Θεῷ, δο ξολογεῖν ἐθέλοντες· ἑτέρῳ γε μὴν τῶν ὄντων οὐδενὶ τὴν τοιάνδε κλῆσιν ἀφίεμεν ἔχειν. Εἷς γὰρ καὶ μόνος ἐστὶν ὁ τῶν δυνάμεων Κύριος. Οἱ δὲ, τὴν οὕτως ὑπερφυά καὶ εὐκλεεστάτην επωνυμίαν, ἤτοι δοξολογίαν, παρ ραῤῥίπτουσιν εὐκόλως οἷς ἂν ἔλοιντο τῶν συναθυ ρόντων αὐτοῖς δαιμονίων, καὶ τοῖς τῆς τερατουργίας αὐτῶν ὑποκριταῖς, τὴν Θεῷ καὶ μόνῳ πρεπωδεστάτην χαρίζονται δόξαν, κολακεύοντές τε καὶ κολακευόμενοι, καὶ τῆς οὕτω δεινῆς δυσσεβείας τὴν ὑπερβολὴν, τῆς ἐφ' οἷς ἂν ἔλοιντο συνδρομῆς ἀπονέμοντες εἰς ἀντέχε τισιν. θεομάχον γὰρ ἀεὶ καὶ φιλοδοξότατον τῶν δαι- μονίων τὸ στίφος. Χρὴ τοιγαροῦν, μὴ ταῖς ἐκείνων ἡμᾶς συναποφέρεσθαι δυσβουλίαις, ἀποφοιτᾷν δὲ μᾶλλον ὡς ἀπωτάτω, καὶ μὴ πονηροῖς προσέχειν Ιατροῖς ἢ τερατουργοῖς, τοῖς δαίμοσι, μισθὸν ὥσπερ τινὰ τῶν εἰς ἡμᾶς ἀθυρμάτων ἐξαιτοῦσι τὰς δυσφη Β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. so Levit. xix, 26. " Ibid. 31. A B @ Nec jusjurandum, nec fidem expendens prius .. Nec dicta vatum, indicta me causa ejicie? Theseum ad hæc respondisse : Hæc ipsa te tabella, sortis nihil egens Accusat, hæc convincit : istas autem aver · Valere jubeo, quæ supra caput volant. Atqui Dei vox certe idoneus est auctor, eaque fides- litteris libelli certior, siquidem mentiri non est as nobis alienum : sed nihil peccare, Dei est proprium, eique veritas cognata maxime. Sed sciebat videlice: omnino Theseus aves supra caput volantes nihil. esse prorsus. Non igitur dæmoniis ullo modo est ascribenda rerum futurarum cognitio, sed illan potius Deo tanquam præcipuam tribuemus; et nuga erunt posthac avium prædictiones; ac fides huic rei adhibita, mentis parum Arms indicium evidens. Ipsa quoque profecto lex ait : • Nou augurabi- mini ”; › quod eam rem exsecrandam esse sciret, et omnium dominatori Deo, in primis odiosam. • PALL. Hæc ita se habere mihi quoque videtur. CYR. Incantatio rursus et illa occulta et anilis insusurratio, magicæ artis pars atque species esse videtur. Itaque etiam beatus Moyses supernas leges nobis declaravit, qui semper hæc peccata conjunxit, et tanquam cognata, affiniaque crimina una cum veneficiis incantationem recensuit. Ait enim : « Non erit in vobis divinans divinationem, augurans et ominans, venedcus, incantator, portentorum observator, et pythonem habens, et interrogans mortuos • Ceterum, cum incantatio turpis- sima sit, ac vitiosissima, tamen nescio quonanı modo eam nonnulli admirantur, atque illud aiunt Dominum Sabaoth nuncupare, cum super infirmis carmen incantant, qui ejusmodi artes exercent. Hac ratione confirmare conantur, abesse a turpitu- dine hoc studium; videntur autem frigida quadam atque infirma ratiocinatione ad hunc errorem atque dementiam abduci. Hoc enim ipsum est in ea re molestissimum; nos enim hac voce, Dominus Sa- baoth, Deum universorum appellamus, cum illum. glorifcare volumus, neque rei præterea ex omni bus, quæ sunt, ulli hanc appellationem permittimus. Unus enim ac solus est exercituum Dominus. Hi vero adeo admirabilem et gloriosam appellationem D seu glorificationem dæmoniis una secum ludentibus quibus voluerint, facile projiciunt, et illis portento- rum suorum actoribus gloriam, quæ Deo soli ma- zime convenit, largiuntur, adulantes simul et vicis- sim adulatione capti, et pro rerum, quas voluerint, eventu, hanc tam terræ impietatis magnitudinem mercedis loco rependunt. Est enim dæmoniorum cohors Deo semper inimica, et appetentissima gloria. Non igitur committendum est ut illorum pravis consiliis abducamur; sed potius ab illis quam lon- gissime discedendum; neque malis medicis ac portentorum auctoribus dæmoniis auscultandum,

Οὔθ' ὅρκον, οὔτε πίστιν, οὐδὲ μάντεων Φήμας ἐλέγξας, ἄκριτον ἐκβάλλεις με γῆς. Θησέα πρὸς τοῦτο εἰπεῖν· . Η δέλτος ήδε κλῆρον οὐ δεδεγμένη Κατηγορεί σου πιστά· τοὺς δ' ὑπὲρ κάρα Φοιτώντας ὄρνεις, πόλλ' εγώ χαίρειν λέγω. Καὶ μὴν ἀξιόχρεως ἡ Θεοῦ φωνή γένοιτ' ἂν, καὶ τῆς ἐν δέλτῳ γραφῆς, ἀμείνων ἡ πίστις, εἴπερ ἐστὶ καὶ ψευδοεπεῖν οὐκ ἀπεικὸς ἡμᾶς· μηδὲν δὲ ἁμαρτεῖν, ἔστι Θεοῦ, καὶ τὸ ἀληθὲς ὅτι μάλιστα φίλον. Αλλ' ᾔδει που πάντως τοὺς ὑπὲρ κάρα φοιτώντας ὄρνεις Θησεύς, οὐδὲν ὄντας παντελῶς. Οὐκοῦν δαιμονίοις μὲν ἀναθετέον οὔτι πω τῶν ἐσομένων τὴν γνῶσιν, Θεῷ δὲ μᾶλλον αὐτὴν προσνεμοῦμεν ὡς ἐξαίρετον. Καὶ φενακισμὸς ἔσται λοιπόν, τὰ τῶν ὀρνίθων μαν τεύματα, καὶ διανοίας οὐκ ἀσφαλούς ἔλεγχος έναρ- γῆς, ἡ ἐπὶ τῷδε πίστις. Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ νόμος· . Οὐκ οἰωνιεῖσθε, ο βδελυρὸν τὸ χρῆμα είν δὼς, καὶ ὅτι μάλιστα κατεστυγημένον παρά γε τῷ πάντων κρατοῦντι θεῷ. ΠΑΛΛ. Ὧδε ταῦτα ἔχειν καὶ αὐτῷ μοι δοκεῖ. ΚΥΡ. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν, καὶ ὁ λαθραίος οὗτος καὶ γραοπρεπής ψιθυρισμός, γοητείας ἂν εἴη μοίρα τα καὶ τρόπος. Τοιγάρτοι καὶ ὁ θεσπέσιος Μωσής τους ἄνωθεν ἡμῖν διεσαφήνισε νόμους, ἀεὶ συνάπτων τὰ πλημμελήματα, καὶ οἱονεί πως ἐν ἀδελφότητι καὶ ὁμοφυΐα τιθεὶς τῇ φαρμακείᾳ τὴν ἐπωδήν. « Οὐκ Εσται γάρ, ἔφασκεν, ἐν ὑμῖν μαντευόμενος μαντείαν, οιωνιζόμενος και κληδονιζόμενος, φαρμακός, έπαοι δὸς, τερατοσκόπος, καὶ ἐγγαστρίμυθος, καὶ ἐπερωτῶν τοὺς νεκρούς. » ᾿Αλλὰ νοσεῖ μὲν ἡ ἐπιδὴ τὸ πάναι σχρον κομιδῇ, καὶ τὸ ἐν κακῷ κεῖσθαι λίαν, ἀνεπτύην ται δὲ οὐκ οἶδ' ὅπως εἰς τοῦτό τινες, ἐκεῖνο λέγοντες ότι Κύριον Σαβαώθ ὀνομάζουσι κατεπάδοντες τοῖς Αρρωστηκόσιν οἱ τῶν τοιῶνδε μελεδωνοί. Ταύτῃ του καὶ ἐμπεδοῦν, ὅτι μὴ αἰσχρὸν εἴη λοιπὸν τὸ ἐπιτή δευμα, διασπεύδουσιν. Ἐοίκασι δὲ ψυχρῷ τε καὶ ἀδρανεῖ πρὸς ἀπάτην καὶ φρενοβλάβειαν ἀποκομί- ζεσθαι λογισμῷ· τοιγάρτοι τοῦ πράγματος ὅτι μά λιστα δυσαχθές, αὐτὸ δὲ τοῦτό ἐστιν. Ἡμεῖς γὰρ τὸ Κύριος Σαβαώθ, τῷ τῶν ὅλων ἀναφωνούμεν Θεῷ, δο ξολογεῖν ἐθέλοντες· ἑτέρῳ γε μὴν τῶν ὄντων οὐδενὶ τὴν τοιάνδε κλῆσιν ἀφίεμεν ἔχειν. Εἷς γὰρ καὶ μόνος ἐστὶν ὁ τῶν δυνάμεων Κύριος. Οἱ δὲ, τὴν οὕτως ὑπερφυά καὶ εὐκλεεστάτην επωνυμίαν, ἤτοι δοξολογίαν, παρ ραῤῥίπτουσιν εὐκόλως οἷς ἂν ἔλοιντο τῶν συναθυ ρόντων αὐτοῖς δαιμονίων, καὶ τοῖς τῆς τερατουργίας αὐτῶν ὑποκριταῖς, τὴν Θεῷ καὶ μόνῳ πρεπωδεστάτην χαρίζονται δόξαν, κολακεύοντές τε καὶ κολακευόμενοι, καὶ τῆς οὕτω δεινῆς δυσσεβείας τὴν ὑπερβολὴν, τῆς ἐφ' οἷς ἂν ἔλοιντο συνδρομῆς ἀπονέμοντες εἰς ἀντέχε τισιν. θεομάχον γὰρ ἀεὶ καὶ φιλοδοξότατον τῶν δαι- μονίων τὸ στίφος. Χρὴ τοιγαροῦν, μὴ ταῖς ἐκείνων ἡμᾶς συναποφέρεσθαι δυσβουλίαις, ἀποφοιτᾷν δὲ μᾶλλον ὡς ἀπωτάτω, καὶ μὴ πονηροῖς προσέχειν Ιατροῖς ἢ τερατουργοῖς, τοῖς δαίμοσι, μισθὸν ὥσπερ τινὰ τῶν εἰς ἡμᾶς ἀθυρμάτων ἐξαιτοῦσι τὰς δυσφη Β DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. so Levit. xix, 26. " Ibid. 31. A B @ Nec jusjurandum, nec fidem expendens prius .. Nec dicta vatum, indicta me causa ejicie? Theseum ad hæc respondisse : Hæc ipsa te tabella, sortis nihil egens Accusat, hæc convincit : istas autem aver · Valere jubeo, quæ supra caput volant. Atqui Dei vox certe idoneus est auctor, eaque fides- litteris libelli certior, siquidem mentiri non est as nobis alienum : sed nihil peccare, Dei est proprium, eique veritas cognata maxime. Sed sciebat videlice: omnino Theseus aves supra caput volantes nihil. esse prorsus. Non igitur dæmoniis ullo modo est ascribenda rerum futurarum cognitio, sed illan potius Deo tanquam præcipuam tribuemus; et nuga erunt posthac avium prædictiones; ac fides huic rei adhibita, mentis parum Arms indicium evidens. Ipsa quoque profecto lex ait : • Nou augurabi- mini ”; › quod eam rem exsecrandam esse sciret, et omnium dominatori Deo, in primis odiosam. • PALL. Hæc ita se habere mihi quoque videtur. CYR. Incantatio rursus et illa occulta et anilis insusurratio, magicæ artis pars atque species esse videtur. Itaque etiam beatus Moyses supernas leges nobis declaravit, qui semper hæc peccata conjunxit, et tanquam cognata, affiniaque crimina una cum veneficiis incantationem recensuit. Ait enim : « Non erit in vobis divinans divinationem, augurans et ominans, venedcus, incantator, portentorum observator, et pythonem habens, et interrogans mortuos • Ceterum, cum incantatio turpis- sima sit, ac vitiosissima, tamen nescio quonanı modo eam nonnulli admirantur, atque illud aiunt Dominum Sabaoth nuncupare, cum super infirmis carmen incantant, qui ejusmodi artes exercent. Hac ratione confirmare conantur, abesse a turpitu- dine hoc studium; videntur autem frigida quadam atque infirma ratiocinatione ad hunc errorem atque dementiam abduci. Hoc enim ipsum est in ea re molestissimum; nos enim hac voce, Dominus Sa- baoth, Deum universorum appellamus, cum illum. glorifcare volumus, neque rei præterea ex omni bus, quæ sunt, ulli hanc appellationem permittimus. Unus enim ac solus est exercituum Dominus. Hi vero adeo admirabilem et gloriosam appellationem D seu glorificationem dæmoniis una secum ludentibus quibus voluerint, facile projiciunt, et illis portento- rum suorum actoribus gloriam, quæ Deo soli ma- zime convenit, largiuntur, adulantes simul et vicis- sim adulatione capti, et pro rerum, quas voluerint, eventu, hanc tam terræ impietatis magnitudinem mercedis loco rependunt. Est enim dæmoniorum cohors Deo semper inimica, et appetentissima gloria. Non igitur committendum est ut illorum pravis consiliis abducamur; sed potius ab illis quam lon- gissime discedendum; neque malis medicis ac portentorum auctoribus dæmoniis auscultandum,

ναν, καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ φρονοῦντες μέγα, καὶ τῶν εἰς εὐσέβειαν αὐχημάτων εἴσω γενέσθαι πεπι- στευκότες, καὶ ἀξιολογωτάτην εὖ μάλα τὴν δόξαν ἐλεῖν τῶν σφίσι διηγγελμένων διὰ τοῦ πανσόφου Μω- σεως ὀλίγα φροντίσαντες ἀπεριμερίμνως ἡλίσκοντο · ἀλλ' ὅτι τὸ χρῆμα αὐτοῖς οὐ πρὸς εὔκλειαν ἔσται που θὲν, καὶ γάννυται δὲ οὐχὶ ταῖς ἐκ λίθων οἰκοδομίαις ὁ Θεός, ἐδίδασκε λέγων· . Ο οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδομή σετέ μοι ; ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; λέγει Κύριος. » Εμπίπλησι γὰρ τὰ πάντα Θεὸς, καὶ ἐπε αναπαύεται μὲν οὐρανῷ, διήκει δὲ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· οὐ γὰρ ἐν ποσῷ τὸ θεῖον, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐστὶν ἀπωτάτω φαντασίας σωματικῆς, οὕτω καὶ τόπου καὶ τοῦ πε ποσῶσθαι δοκεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ Ἰουδαῖοι λέγοντος ἤκουον, Ο οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου, πρὸς ἐννοίας ιόντες οὐκ ἀσφαλεῖς, ὅρκιον ἐποιοῦντο τὸν οὐρανὸν, θεῖον αὐτὸν ὀνομάζοντες θρό νον, ὁμοίως δὲ καὶ τὴν γῆν, ὡς ὑπὸ πόδας Θεοῦ κει- μένην· καὶ μὴν καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, πόλις γὰρ, ἔφασκον, ἐστὶ τοῦ πάντων κρατοῦντος Θεοῦ, καί τοι τῶν ἀρχαιοτέρων ἁγίων τὸ, Ζῇ Κύριος, ἐν ὅρκου χρείᾳ πεποιημένων. ᾿Αλλὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ήλι- θιωτάτην ἔννοιαν κατεκιβδήλευσεν ὁ Σωτὴρ, μὴ δεῖν ἀπόμνυσθαι λέγων, μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ Θεοῦ, μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις τοῦ μεγάλου βασιλέως ἐστίν· & γὰρ ἐκεῖνοι ληροῦντες ἔφασκον, ταῦτα χρησίμως ὁ Σωτὴρ ἐφθέγξατο, παν- ταχή κατάπλαστον, καὶ οὐκ οἶδ' ὅθεν ἐξευρημένον ἐλέγχων αὐτῶν τὸ ἔν γε τούτοις εὐλαβές. Ο χέσθω δη οὖν καὶ ἡ ἐπὶ τῷδε πλάνησις. Δεδιδάγμεθα γὰρ ἐν ταῖς ὅρκου χρείαις, μηδενὸς μὲν ἑτέρου διαμεμνήσθαι πώποτε, ποιεῖσθαι δὲ μᾶλλον εἰς πίστιν ἀσφαλῆ καὶ ἀξιόχρεων, τὸ Ναι, ναι, καὶ τὸ Οὔ, οὔ. Εφη δὲ καὶ ὁ νόμος· . Εἰ ἀπόλοιτο παρακαταθήκη πρός τινος, ἐξαιτοίη δὲ ὁ δοὺς τὴν ἐπὶ τῷδε πίστιν, ὅρκος ἔσται τοῦ Θεοῦ ἀναμέσον ἀμφοτέρων. » Καὶ ἄνθρωποι μὲν κατὰ τοῦ μείζονος ὀμνύουσιν· ἔφη γὰρ ὧδε Παῦλος ἡμῖν ὁ σοφός· μείζον δὲ εἶναι φαμεν ἀνθρώπου, νοοῦν- τες ὀρθῶς, οὐ τῷ μεγέθει τυχόν, ήγουν ἐν συνέσει καὶ σοφίᾳ, καὶ δόξῃ πλεονεκτοῦν, ἀλλ᾽ ὡς τὸ εἶναι τοιῶςδε τυχὸν ἡμῖν. ΠΑΛΛ. Οὐ συνίημι φής. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ Παλλάδια, σαφής, ως γέ μοι δοκεῖ, καὶ ἐναργής ὁ λόγος. "Η γὰρ οὐχὶ μεγέθει φαμὲν τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων διενεγκεῖν ἀσυγ- κρίτως πολλὰ τῶν πεποιημένων, καὶ προσέτι τὸν οὐρανόν ; ΠΑΛΛ. Καὶ πάνυ. ΚΥΡ. Συνέσει δὲ καὶ σοφίᾳ καὶ ἰσχνότητι σωμά των, οὐχ ὑπερφέρουσιν άγγελοι; ΠΑΛΛ. Ὑπερφέρουσιν, ἀλλὰ καὶ τιμῇ. ΚΥΡ. Λαμπρότητι δὲ καὶ δόξῃ τῇ κατὰ σῶμά φημί, οὐκ ἀπαραβλήτως ἀμείνων ηλίου φύσις ; ΠΑΛΛ. Αμείνων. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. B A in honorem Dei exstruxerant, et cum ob eam rem D essent elati, ac pietatis ornamenta se couse- cutos esse, et insignem gloriam percepisse crede- rent, quæ illis a sapientissimo viro Moyse præcepta erant, de iis præ incuria parum laborasse convin- cebantur; sed eam rem illis gloriæ non futuram, neque se lapidum exstructionibus delectari, docuit Deus cum dixit: Cœlum mihi sedes est, et terra scabellum pedum meorum. Qualem domum ædif- cabitis mihi? vel quis locus requictionis meæ ? dicit Dominus ". : Implet enim omnia Deus, ac requiescit quidem in cœlo; pertingit autem etiam ad terras : neque enim mole cohæret Dei natura, sed, ut lon- gissime abest a specie corporea, sic etiam a loco et molis opinione remotus est. Sed Judæi cum se- mel illum dicere audissent, cœlum mihi sedes est, et terra scabellum pedum meorum, ad lubricas opi- niones diverterant, et cœlum ad jusjurandum assu- mebant, thronum illud divinum appellantes, simili quoque ratione terram, quasi Dei pedibus subje- clam; Jerusalem præterea, urbs enim est, aiebant, omnibus rebus dominantis Dei, quamvis sancti illi priores verba illa, Vivit Dominus, ad jurandi usum assumpsissent. Sed Judæorum stultissimam cogita- tionem improbavit Dominus, dicens, non oportere jurare neque per coelum, quia sedes Dei est ; neque per terram, quia scabellum est pedum ejus; neque per Hierosolymam, quia civitas magni regis est ** nam, quæ illi nugantes dicebant, ea opportune Sal- vator enuntiavit, ubique confctam, et nescio unde- nam inventam in hujusmodi rebus religionem ar- guere volens. Absit igitur etiam in ejusmodi re error! Didicimus enim, ubi jurandum sit, nihil aliud commemorare unquam, sed potius ad fidem firmam, certamque faciendam uti illis verbis, Est, est, Non, non. Dixit etiam lex : . Si perditum fuerit deposi- tum ab aliquo, exegeritque qui dedit, in ea re fi- dem, jusjurandum Dei erit inter utrumque " Atque homines quidem per id, quod majus est, ju- rant (sicenim Paulus ille sapiens dixit) majus autemn esse homine, recte dicimus, non id, quod ma- gnitudine fortasse, aut certe sapientia atque pru- dentia et gloria vincit : sed quod tota essentia tale sit. PALL. Quod dicis, parum intelligo. ' CYR. Atqui, Palladi, aperta est, ut mihi qui- dem videtur, et evidens oratio. Nonne enim magni- tudine fatemur multa, quæ condita sint, humanis corporibus longe præstare, et in his colum? PALL. Et quidem maxime. CYR. Prudentia vero ac sapientia, et subtilitate corporum nonne angeli præcellunt? PALL. Præcellunt, etiam honore. CYR. Sed et præterea splendore ac gloria, quæ ad corpus pertinet, nonne multis partibus est solis natura præstantior? PALL. Fateor. * Isa LXVI, 1. * Matth. v, 51, 38. ** Exod. xxii, 10, Heb. vi, 16. A

ναν, καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ φρονοῦντες μέγα, καὶ τῶν εἰς εὐσέβειαν αὐχημάτων εἴσω γενέσθαι πεπι- στευκότες, καὶ ἀξιολογωτάτην εὖ μάλα τὴν δόξαν ἐλεῖν τῶν σφίσι διηγγελμένων διὰ τοῦ πανσόφου Μω- σεως ὀλίγα φροντίσαντες ἀπεριμερίμνως ἡλίσκοντο · ἀλλ' ὅτι τὸ χρῆμα αὐτοῖς οὐ πρὸς εὔκλειαν ἔσται που θὲν, καὶ γάννυται δὲ οὐχὶ ταῖς ἐκ λίθων οἰκοδομίαις ὁ Θεός, ἐδίδασκε λέγων· . Ο οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδομή σετέ μοι ; ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; λέγει Κύριος. » Εμπίπλησι γὰρ τὰ πάντα Θεὸς, καὶ ἐπε αναπαύεται μὲν οὐρανῷ, διήκει δὲ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· οὐ γὰρ ἐν ποσῷ τὸ θεῖον, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐστὶν ἀπωτάτω φαντασίας σωματικῆς, οὕτω καὶ τόπου καὶ τοῦ πε ποσῶσθαι δοκεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ Ἰουδαῖοι λέγοντος ἤκουον, Ο οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου, πρὸς ἐννοίας ιόντες οὐκ ἀσφαλεῖς, ὅρκιον ἐποιοῦντο τὸν οὐρανὸν, θεῖον αὐτὸν ὀνομάζοντες θρό νον, ὁμοίως δὲ καὶ τὴν γῆν, ὡς ὑπὸ πόδας Θεοῦ κει- μένην· καὶ μὴν καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, πόλις γὰρ, ἔφασκον, ἐστὶ τοῦ πάντων κρατοῦντος Θεοῦ, καί τοι τῶν ἀρχαιοτέρων ἁγίων τὸ, Ζῇ Κύριος, ἐν ὅρκου χρείᾳ πεποιημένων. ᾿Αλλὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ήλι- θιωτάτην ἔννοιαν κατεκιβδήλευσεν ὁ Σωτὴρ, μὴ δεῖν ἀπόμνυσθαι λέγων, μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ Θεοῦ, μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις τοῦ μεγάλου βασιλέως ἐστίν· & γὰρ ἐκεῖνοι ληροῦντες ἔφασκον, ταῦτα χρησίμως ὁ Σωτὴρ ἐφθέγξατο, παν- ταχή κατάπλαστον, καὶ οὐκ οἶδ' ὅθεν ἐξευρημένον ἐλέγχων αὐτῶν τὸ ἔν γε τούτοις εὐλαβές. Ο χέσθω δη οὖν καὶ ἡ ἐπὶ τῷδε πλάνησις. Δεδιδάγμεθα γὰρ ἐν ταῖς ὅρκου χρείαις, μηδενὸς μὲν ἑτέρου διαμεμνήσθαι πώποτε, ποιεῖσθαι δὲ μᾶλλον εἰς πίστιν ἀσφαλῆ καὶ ἀξιόχρεων, τὸ Ναι, ναι, καὶ τὸ Οὔ, οὔ. Εφη δὲ καὶ ὁ νόμος· . Εἰ ἀπόλοιτο παρακαταθήκη πρός τινος, ἐξαιτοίη δὲ ὁ δοὺς τὴν ἐπὶ τῷδε πίστιν, ὅρκος ἔσται τοῦ Θεοῦ ἀναμέσον ἀμφοτέρων. » Καὶ ἄνθρωποι μὲν κατὰ τοῦ μείζονος ὀμνύουσιν· ἔφη γὰρ ὧδε Παῦλος ἡμῖν ὁ σοφός· μείζον δὲ εἶναι φαμεν ἀνθρώπου, νοοῦν- τες ὀρθῶς, οὐ τῷ μεγέθει τυχόν, ήγουν ἐν συνέσει καὶ σοφίᾳ, καὶ δόξῃ πλεονεκτοῦν, ἀλλ᾽ ὡς τὸ εἶναι τοιῶςδε τυχὸν ἡμῖν. ΠΑΛΛ. Οὐ συνίημι φής. ΚΥΡ. Καὶ μὴν, ὦ Παλλάδια, σαφής, ως γέ μοι δοκεῖ, καὶ ἐναργής ὁ λόγος. "Η γὰρ οὐχὶ μεγέθει φαμὲν τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων διενεγκεῖν ἀσυγ- κρίτως πολλὰ τῶν πεποιημένων, καὶ προσέτι τὸν οὐρανόν ; ΠΑΛΛ. Καὶ πάνυ. ΚΥΡ. Συνέσει δὲ καὶ σοφίᾳ καὶ ἰσχνότητι σωμά των, οὐχ ὑπερφέρουσιν άγγελοι; ΠΑΛΛ. Ὑπερφέρουσιν, ἀλλὰ καὶ τιμῇ. ΚΥΡ. Λαμπρότητι δὲ καὶ δόξῃ τῇ κατὰ σῶμά φημί, οὐκ ἀπαραβλήτως ἀμείνων ηλίου φύσις ; ΠΑΛΛ. Αμείνων. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. B A in honorem Dei exstruxerant, et cum ob eam rem D essent elati, ac pietatis ornamenta se couse- cutos esse, et insignem gloriam percepisse crede- rent, quæ illis a sapientissimo viro Moyse præcepta erant, de iis præ incuria parum laborasse convin- cebantur; sed eam rem illis gloriæ non futuram, neque se lapidum exstructionibus delectari, docuit Deus cum dixit: Cœlum mihi sedes est, et terra scabellum pedum meorum. Qualem domum ædif- cabitis mihi? vel quis locus requictionis meæ ? dicit Dominus ". : Implet enim omnia Deus, ac requiescit quidem in cœlo; pertingit autem etiam ad terras : neque enim mole cohæret Dei natura, sed, ut lon- gissime abest a specie corporea, sic etiam a loco et molis opinione remotus est. Sed Judæi cum se- mel illum dicere audissent, cœlum mihi sedes est, et terra scabellum pedum meorum, ad lubricas opi- niones diverterant, et cœlum ad jusjurandum assu- mebant, thronum illud divinum appellantes, simili quoque ratione terram, quasi Dei pedibus subje- clam; Jerusalem præterea, urbs enim est, aiebant, omnibus rebus dominantis Dei, quamvis sancti illi priores verba illa, Vivit Dominus, ad jurandi usum assumpsissent. Sed Judæorum stultissimam cogita- tionem improbavit Dominus, dicens, non oportere jurare neque per coelum, quia sedes Dei est ; neque per terram, quia scabellum est pedum ejus; neque per Hierosolymam, quia civitas magni regis est ** nam, quæ illi nugantes dicebant, ea opportune Sal- vator enuntiavit, ubique confctam, et nescio unde- nam inventam in hujusmodi rebus religionem ar- guere volens. Absit igitur etiam in ejusmodi re error! Didicimus enim, ubi jurandum sit, nihil aliud commemorare unquam, sed potius ad fidem firmam, certamque faciendam uti illis verbis, Est, est, Non, non. Dixit etiam lex : . Si perditum fuerit deposi- tum ab aliquo, exegeritque qui dedit, in ea re fi- dem, jusjurandum Dei erit inter utrumque " Atque homines quidem per id, quod majus est, ju- rant (sicenim Paulus ille sapiens dixit) majus autemn esse homine, recte dicimus, non id, quod ma- gnitudine fortasse, aut certe sapientia atque pru- dentia et gloria vincit : sed quod tota essentia tale sit. PALL. Quod dicis, parum intelligo. ' CYR. Atqui, Palladi, aperta est, ut mihi qui- dem videtur, et evidens oratio. Nonne enim magni- tudine fatemur multa, quæ condita sint, humanis corporibus longe præstare, et in his colum? PALL. Et quidem maxime. CYR. Prudentia vero ac sapientia, et subtilitate corporum nonne angeli præcellunt? PALL. Præcellunt, etiam honore. CYR. Sed et præterea splendore ac gloria, quæ ad corpus pertinet, nonne multis partibus est solis natura præstantior? PALL. Fateor. * Isa LXVI, 1. * Matth. v, 51, 38. ** Exod. xxii, 10, Heb. vi, 16. A

τὴ σφίσιν αὐτοῖς καθ᾽ ἡδονὴν, ἢ κινδύνων φόβον, καὶ ἡ δυσημερίας ἀγρίαν ἔφοδον οιονεί καταγοητεύοντας τῇ πίστει προσεληλυθέναι δοκείν, ἵνα πολλοὺς ἔχοιεν τοὺς συναθλεῖν ᾑρημένους, καὶ τὴν οἰκείαν δανείζειν φροντίδα. 'Αλλ' ἐσχάτη τοῖς τοιούτοις ἀπονεμηθήσε- ται φροντίς, καὶ ἐν τοῖς ὅτι μάλιστα καταβεβλημέν νοις ὁ κλῆρος, ἀτιμότατοί τε καὶ ἀπεῤῥιμμένοι καὶ μόλις ἀποκερδαίνοντες τὸ ἀξιοῦσθαι ζωῆς, ὁλοῖεν ἂν Θεοῦ βασανίζοντας τὰ ἐν ἡμῖν κεκρυμμένα· ὁποῖοι τινες ἦσαν οἱ ἀπὸ Γαβαών. Προσκεχωρήκασι μὲν γὰρ τῷ Ἰησοῦ ποτε, καὶ τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ προσοικειού- σθαι λίαν ἐξελιπάρουν· πλὴν οὐκ ἀκακουργὸν ἐποι- οῦντο τὴν προσδρομήν, οὔτε μὴν ἁπλῆν τε καὶ ἀκαπήλευτον, καὶ ὡς ἐξ ἀγάπης τῆς πρὸς Θεὸν, ἀλλ᾽ ἐν ὑποκρίσει καὶ δόλῳ. Καὶ διέλαθον μὲν ἐν ἀρχαῖς, Ἐπειδὴ δὲ πικρὰ δρῶντες ἡλίσκοντο, καὶ κατεφωρά. Β θησαν κακόνοοι τε καὶ πολυγνώμονες, ἐν τοῖς ἐσχάτοις ἑτάττοντο. Γεγόνασι γὰρ ξυλοκόποι τε καὶ ἀδροφόροι πάσῃ τῇ Συναγωγῇ. Ορᾷς οὖν ὅποι κατακομιεῖ τὸ μὴ γνήσιον, καὶ τὸ μὴ ἑλέσθαι τιμὴν ἐξ ὑγιοῦς δια νοίας τὴν πρὸς ἁγίους οικειότητα πνευματικήν. Απατῶσι μὲν γὰρ ἔσθ' ὅτε τινές, καὶ οὔτι πού φημι τὸν πάντα εἰδότα Χριστόν, τοὺς ἐν τύπῳ δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, τουτέστιν, τοὺς λαῶν ἡγουμένους. Καθάπερ ἀμέλει κἀκεῖνοι τότε τὸν Ἰησοῦν εἰς εἰκόνα καὶ ὑποτύπωσιν παρενεχθέντα Χριστοῦ, καὶ εἰσελαύνουσι μετὰ δόλου κατασκιασμάτων, ἐν βάθει διαλογισμῶν, καὶ τῆς εἰς νοῦν πονηρίας προϊσχόμενοι τὴν ὑπόκρι- σιν· καταγινωσκόμενοι δὲ, λαθεῖν γὰρ οὐκ ἔνι, σωθήσονται μόλις, μοίραν ἔχοντες τὴν δουλοπρεπῆ καὶ ἐσχάτην· ἀνελευθέρου γὰρ γνώμης, απάτη καρ- τός. Ἡμεῖς δὲ, οἷς τὸ φρονεῖν ὑγιῶς τὰ τοῦ Θεοῦ σκο τὸς καὶ ἀποσπουδάζεται τὰ λοιπὰ, προσκεισόμεθα τῷ ἰδίῳ Δεσπότῃ καὶ Θεῷ τῶν ὅλων, ἐξ ἁπλῆς καρδίας, ἐκ διανοίας ὀρθῆς, ἐξ ὁλοτελοῦς ἀγάπης, ἀῤῥωστεῖν τὸ δίψυχον οὐκ ἀνεχομένης, ἀποφοιτώσης δὲ παντε λῶς ἠθῶν καὶ φρονημάτων Ἑλληνικῶν, καὶ ιούσης ὡς ἀπωτάτω καὶ μάλα γοργῶς τῶν ἐκ νόμου καταδι- εικασμένων. Εσόμεθα γὰρ οὕτω τέλειοι ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ λαμπροί, καὶ εὐδόκιμοι μετὰ τῶν ἄλλων ἁγίων ἐν Χριστῷ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. aut cupiditatem suam aucupentur, aut periculi me- tum et gravioris alicujus infortunii imminentis im- petum tanquam incantatione quadam amoliantur, dum ad fidem accedere videntur, ut multos ha- beant, qui laborantibus simul opem ferre velint, atque illis suas curas impertiantur. Sed extrema ejusmodi hominibus procuratio tribuetur, et inter abjectissimos homines sors eorum erit, et ignomi- niosissimi atque contemptissimi deprehendentur; et qui vix id consequi possint, ut ipsa vita digni esse videantur, Deo exquirente, quæ in nobis la- tent : quales nimirum Gabaonitæ fuerunt; accesse runt enim ii quondam ad Josue, et nt cum populo Dei sociarentur, vehementer orabant; verumtamen non sine malitia neque simpliciter et sine ulla, ut ita dicam, mercatura utilitatum suarum, et tan- quam ex charitate erga Deum, sed simulate et do- lose accesserant ". Ac latuere quidem a principio ; sed, posteaquam deprehensum est illos gravia mo- liri, et malignitas eorum atque versutia comperta, infimis muneribus addicti sunt : facti sunt enim universæ Synagogæ lignarii et aquarii. Vides igi- tur quo perducat simulatio, et nolle integro animo societatem atque conjunctionem spiritualem san- ctorum virorum amplecti. Fallunt enim interdum nonnulli non utique Christum, omnia scientem, sed eos qui illius figuram tenent, id est, populorum principes, ut illi nimirum eo tempore ipsum Josue fefellerunt, qui in Christi figura atque imagine in Scriptura productus est : et accedunt dolis tecti, abditisque penitus consiliis, animique malitia, si- mulationem quasi velamen prætendentes: depre- hensi autem (neque enim latere fas est) vix salu- tem retinebunt, in servilem atque infinum ordinem redacti: est enim fallacia illiberalis animi fructus. Nos autem, quibus propositum est ea, quæ Dei sunt, integro sanoque animo sentire, et qui cætera negligimus, Domino nostro Deoque univer- sorum simplici corde, recto animo, et integra cha- ritate adhærebimus, quæ non patitur, ut duplicis animi vitio laboremus, et est a moribus atque sen- sibus gentilium prorsus aliena, et quam longissime constantissimeque disjuncta ab iis, quæ lege dam- nantur. Ita enim erimus perfecti coram Domino Deo, sicut scriptum est: clari etiam atque probati cum aliis sanctis in Christo, per quem, et cum quo Deo ac Patri gloria cum sancto Spiritu in sæcula Arculorum. Amen.

τὴ σφίσιν αὐτοῖς καθ᾽ ἡδονὴν, ἢ κινδύνων φόβον, καὶ ἡ δυσημερίας ἀγρίαν ἔφοδον οιονεί καταγοητεύοντας τῇ πίστει προσεληλυθέναι δοκείν, ἵνα πολλοὺς ἔχοιεν τοὺς συναθλεῖν ᾑρημένους, καὶ τὴν οἰκείαν δανείζειν φροντίδα. 'Αλλ' ἐσχάτη τοῖς τοιούτοις ἀπονεμηθήσε- ται φροντίς, καὶ ἐν τοῖς ὅτι μάλιστα καταβεβλημέν νοις ὁ κλῆρος, ἀτιμότατοί τε καὶ ἀπεῤῥιμμένοι καὶ μόλις ἀποκερδαίνοντες τὸ ἀξιοῦσθαι ζωῆς, ὁλοῖεν ἂν Θεοῦ βασανίζοντας τὰ ἐν ἡμῖν κεκρυμμένα· ὁποῖοι τινες ἦσαν οἱ ἀπὸ Γαβαών. Προσκεχωρήκασι μὲν γὰρ τῷ Ἰησοῦ ποτε, καὶ τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ προσοικειού- σθαι λίαν ἐξελιπάρουν· πλὴν οὐκ ἀκακουργὸν ἐποι- οῦντο τὴν προσδρομήν, οὔτε μὴν ἁπλῆν τε καὶ ἀκαπήλευτον, καὶ ὡς ἐξ ἀγάπης τῆς πρὸς Θεὸν, ἀλλ᾽ ἐν ὑποκρίσει καὶ δόλῳ. Καὶ διέλαθον μὲν ἐν ἀρχαῖς, Ἐπειδὴ δὲ πικρὰ δρῶντες ἡλίσκοντο, καὶ κατεφωρά. Β θησαν κακόνοοι τε καὶ πολυγνώμονες, ἐν τοῖς ἐσχάτοις ἑτάττοντο. Γεγόνασι γὰρ ξυλοκόποι τε καὶ ἀδροφόροι πάσῃ τῇ Συναγωγῇ. Ορᾷς οὖν ὅποι κατακομιεῖ τὸ μὴ γνήσιον, καὶ τὸ μὴ ἑλέσθαι τιμὴν ἐξ ὑγιοῦς δια νοίας τὴν πρὸς ἁγίους οικειότητα πνευματικήν. Απατῶσι μὲν γὰρ ἔσθ' ὅτε τινές, καὶ οὔτι πού φημι τὸν πάντα εἰδότα Χριστόν, τοὺς ἐν τύπῳ δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, τουτέστιν, τοὺς λαῶν ἡγουμένους. Καθάπερ ἀμέλει κἀκεῖνοι τότε τὸν Ἰησοῦν εἰς εἰκόνα καὶ ὑποτύπωσιν παρενεχθέντα Χριστοῦ, καὶ εἰσελαύνουσι μετὰ δόλου κατασκιασμάτων, ἐν βάθει διαλογισμῶν, καὶ τῆς εἰς νοῦν πονηρίας προϊσχόμενοι τὴν ὑπόκρι- σιν· καταγινωσκόμενοι δὲ, λαθεῖν γὰρ οὐκ ἔνι, σωθήσονται μόλις, μοίραν ἔχοντες τὴν δουλοπρεπῆ καὶ ἐσχάτην· ἀνελευθέρου γὰρ γνώμης, απάτη καρ- τός. Ἡμεῖς δὲ, οἷς τὸ φρονεῖν ὑγιῶς τὰ τοῦ Θεοῦ σκο τὸς καὶ ἀποσπουδάζεται τὰ λοιπὰ, προσκεισόμεθα τῷ ἰδίῳ Δεσπότῃ καὶ Θεῷ τῶν ὅλων, ἐξ ἁπλῆς καρδίας, ἐκ διανοίας ὀρθῆς, ἐξ ὁλοτελοῦς ἀγάπης, ἀῤῥωστεῖν τὸ δίψυχον οὐκ ἀνεχομένης, ἀποφοιτώσης δὲ παντε λῶς ἠθῶν καὶ φρονημάτων Ἑλληνικῶν, καὶ ιούσης ὡς ἀπωτάτω καὶ μάλα γοργῶς τῶν ἐκ νόμου καταδι- εικασμένων. Εσόμεθα γὰρ οὕτω τέλειοι ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ λαμπροί, καὶ εὐδόκιμοι μετὰ τῶν ἄλλων ἁγίων ἐν Χριστῷ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. aut cupiditatem suam aucupentur, aut periculi me- tum et gravioris alicujus infortunii imminentis im- petum tanquam incantatione quadam amoliantur, dum ad fidem accedere videntur, ut multos ha- beant, qui laborantibus simul opem ferre velint, atque illis suas curas impertiantur. Sed extrema ejusmodi hominibus procuratio tribuetur, et inter abjectissimos homines sors eorum erit, et ignomi- niosissimi atque contemptissimi deprehendentur; et qui vix id consequi possint, ut ipsa vita digni esse videantur, Deo exquirente, quæ in nobis la- tent : quales nimirum Gabaonitæ fuerunt; accesse runt enim ii quondam ad Josue, et nt cum populo Dei sociarentur, vehementer orabant; verumtamen non sine malitia neque simpliciter et sine ulla, ut ita dicam, mercatura utilitatum suarum, et tan- quam ex charitate erga Deum, sed simulate et do- lose accesserant ". Ac latuere quidem a principio ; sed, posteaquam deprehensum est illos gravia mo- liri, et malignitas eorum atque versutia comperta, infimis muneribus addicti sunt : facti sunt enim universæ Synagogæ lignarii et aquarii. Vides igi- tur quo perducat simulatio, et nolle integro animo societatem atque conjunctionem spiritualem san- ctorum virorum amplecti. Fallunt enim interdum nonnulli non utique Christum, omnia scientem, sed eos qui illius figuram tenent, id est, populorum principes, ut illi nimirum eo tempore ipsum Josue fefellerunt, qui in Christi figura atque imagine in Scriptura productus est : et accedunt dolis tecti, abditisque penitus consiliis, animique malitia, si- mulationem quasi velamen prætendentes: depre- hensi autem (neque enim latere fas est) vix salu- tem retinebunt, in servilem atque infinum ordinem redacti: est enim fallacia illiberalis animi fructus. Nos autem, quibus propositum est ea, quæ Dei sunt, integro sanoque animo sentire, et qui cætera negligimus, Domino nostro Deoque univer- sorum simplici corde, recto animo, et integra cha- ritate adhærebimus, quæ non patitur, ut duplicis animi vitio laboremus, et est a moribus atque sen- sibus gentilium prorsus aliena, et quam longissime constantissimeque disjuncta ab iis, quæ lege dam- nantur. Ita enim erimus perfecti coram Domino Deo, sicut scriptum est: clari etiam atque probati cum aliis sanctis in Christo, per quem, et cum quo Deo ac Patri gloria cum sancto Spiritu in sæcula Arculorum. Amen.

τὴ σφίσιν αὐτοῖς καθ᾽ ἡδονὴν, ἢ κινδύνων φόβον, καὶ ἡ δυσημερίας ἀγρίαν ἔφοδον οιονεί καταγοητεύοντας τῇ πίστει προσεληλυθέναι δοκείν, ἵνα πολλοὺς ἔχοιεν τοὺς συναθλεῖν ᾑρημένους, καὶ τὴν οἰκείαν δανείζειν φροντίδα. 'Αλλ' ἐσχάτη τοῖς τοιούτοις ἀπονεμηθήσε- ται φροντίς, καὶ ἐν τοῖς ὅτι μάλιστα καταβεβλημέν νοις ὁ κλῆρος, ἀτιμότατοί τε καὶ ἀπεῤῥιμμένοι καὶ μόλις ἀποκερδαίνοντες τὸ ἀξιοῦσθαι ζωῆς, ὁλοῖεν ἂν Θεοῦ βασανίζοντας τὰ ἐν ἡμῖν κεκρυμμένα· ὁποῖοι τινες ἦσαν οἱ ἀπὸ Γαβαών. Προσκεχωρήκασι μὲν γὰρ τῷ Ἰησοῦ ποτε, καὶ τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ προσοικειού- σθαι λίαν ἐξελιπάρουν· πλὴν οὐκ ἀκακουργὸν ἐποι- οῦντο τὴν προσδρομήν, οὔτε μὴν ἁπλῆν τε καὶ ἀκαπήλευτον, καὶ ὡς ἐξ ἀγάπης τῆς πρὸς Θεὸν, ἀλλ᾽ ἐν ὑποκρίσει καὶ δόλῳ. Καὶ διέλαθον μὲν ἐν ἀρχαῖς, Ἐπειδὴ δὲ πικρὰ δρῶντες ἡλίσκοντο, καὶ κατεφωρά. Β θησαν κακόνοοι τε καὶ πολυγνώμονες, ἐν τοῖς ἐσχάτοις ἑτάττοντο. Γεγόνασι γὰρ ξυλοκόποι τε καὶ ἀδροφόροι πάσῃ τῇ Συναγωγῇ. Ορᾷς οὖν ὅποι κατακομιεῖ τὸ μὴ γνήσιον, καὶ τὸ μὴ ἑλέσθαι τιμὴν ἐξ ὑγιοῦς δια νοίας τὴν πρὸς ἁγίους οικειότητα πνευματικήν. Απατῶσι μὲν γὰρ ἔσθ' ὅτε τινές, καὶ οὔτι πού φημι τὸν πάντα εἰδότα Χριστόν, τοὺς ἐν τύπῳ δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, τουτέστιν, τοὺς λαῶν ἡγουμένους. Καθάπερ ἀμέλει κἀκεῖνοι τότε τὸν Ἰησοῦν εἰς εἰκόνα καὶ ὑποτύπωσιν παρενεχθέντα Χριστοῦ, καὶ εἰσελαύνουσι μετὰ δόλου κατασκιασμάτων, ἐν βάθει διαλογισμῶν, καὶ τῆς εἰς νοῦν πονηρίας προϊσχόμενοι τὴν ὑπόκρι- σιν· καταγινωσκόμενοι δὲ, λαθεῖν γὰρ οὐκ ἔνι, σωθήσονται μόλις, μοίραν ἔχοντες τὴν δουλοπρεπῆ καὶ ἐσχάτην· ἀνελευθέρου γὰρ γνώμης, απάτη καρ- τός. Ἡμεῖς δὲ, οἷς τὸ φρονεῖν ὑγιῶς τὰ τοῦ Θεοῦ σκο τὸς καὶ ἀποσπουδάζεται τὰ λοιπὰ, προσκεισόμεθα τῷ ἰδίῳ Δεσπότῃ καὶ Θεῷ τῶν ὅλων, ἐξ ἁπλῆς καρδίας, ἐκ διανοίας ὀρθῆς, ἐξ ὁλοτελοῦς ἀγάπης, ἀῤῥωστεῖν τὸ δίψυχον οὐκ ἀνεχομένης, ἀποφοιτώσης δὲ παντε λῶς ἠθῶν καὶ φρονημάτων Ἑλληνικῶν, καὶ ιούσης ὡς ἀπωτάτω καὶ μάλα γοργῶς τῶν ἐκ νόμου καταδι- εικασμένων. Εσόμεθα γὰρ οὕτω τέλειοι ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ λαμπροί, καὶ εὐδόκιμοι μετὰ τῶν ἄλλων ἁγίων ἐν Χριστῷ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VI. aut cupiditatem suam aucupentur, aut periculi me- tum et gravioris alicujus infortunii imminentis im- petum tanquam incantatione quadam amoliantur, dum ad fidem accedere videntur, ut multos ha- beant, qui laborantibus simul opem ferre velint, atque illis suas curas impertiantur. Sed extrema ejusmodi hominibus procuratio tribuetur, et inter abjectissimos homines sors eorum erit, et ignomi- niosissimi atque contemptissimi deprehendentur; et qui vix id consequi possint, ut ipsa vita digni esse videantur, Deo exquirente, quæ in nobis la- tent : quales nimirum Gabaonitæ fuerunt; accesse runt enim ii quondam ad Josue, et nt cum populo Dei sociarentur, vehementer orabant; verumtamen non sine malitia neque simpliciter et sine ulla, ut ita dicam, mercatura utilitatum suarum, et tan- quam ex charitate erga Deum, sed simulate et do- lose accesserant ". Ac latuere quidem a principio ; sed, posteaquam deprehensum est illos gravia mo- liri, et malignitas eorum atque versutia comperta, infimis muneribus addicti sunt : facti sunt enim universæ Synagogæ lignarii et aquarii. Vides igi- tur quo perducat simulatio, et nolle integro animo societatem atque conjunctionem spiritualem san- ctorum virorum amplecti. Fallunt enim interdum nonnulli non utique Christum, omnia scientem, sed eos qui illius figuram tenent, id est, populorum principes, ut illi nimirum eo tempore ipsum Josue fefellerunt, qui in Christi figura atque imagine in Scriptura productus est : et accedunt dolis tecti, abditisque penitus consiliis, animique malitia, si- mulationem quasi velamen prætendentes: depre- hensi autem (neque enim latere fas est) vix salu- tem retinebunt, in servilem atque infinum ordinem redacti: est enim fallacia illiberalis animi fructus. Nos autem, quibus propositum est ea, quæ Dei sunt, integro sanoque animo sentire, et qui cætera negligimus, Domino nostro Deoque univer- sorum simplici corde, recto animo, et integra cha- ritate adhærebimus, quæ non patitur, ut duplicis animi vitio laboremus, et est a moribus atque sen- sibus gentilium prorsus aliena, et quam longissime constantissimeque disjuncta ab iis, quæ lege dam- nantur. Ita enim erimus perfecti coram Domino Deo, sicut scriptum est: clari etiam atque probati cum aliis sanctis in Christo, per quem, et cum quo Deo ac Patri gloria cum sancto Spiritu in sæcula Arculorum. Amen.

μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἐν ἑώρακε, τὸν Θεὸν ἐν οὐχ έωρακε πως δύναται ἀγαπᾷν; Καὶ ταύτην τὴν ἐντολὴν ἔχομεν παρ' αὐτοῦ, ἵνα ὁ ἀγαπῶν τὸν Θεὸν, ἀγαπᾷ καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ. » Συνδιόλλυνται δὴ οὖν ἀλλήλοιν ἐκάτερα καὶ συνανίσχει λαμπρῶς· ἀγχίθυροι γὰρ ὥσπερ ἀλλήλαιν αἱ ἀρεταὶ, καὶ οἷά τις συνωρὶς ἀδιάσπαστος, εἰς ἕν τι τὸ ἐκπρεπὲς καὶ τελεώτατον κάλλος τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας, τὸν ἡνιο- χεῖν ἄριστα μεμελετηκότα διακομίζουσιν. ΠΑΛΛ. Εὖ ἔφης. Καὶ ἐπεί τοι σκοπὸς τὸ ἱδροῦν ἐν τούτοις, ἴθι δὴ αὖ, καὶ τὰς ἐφ᾽ ἑκάστῳ τῶν θεωρημά- των συναγείρων πίστεις ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, πειρῶ μοι λέγειν, τὸ ὅπως ἂν γένοιτο τῆς εἰς τὸν πλησίον ἀγάπης ἀκραιφνὴς ἡ πλήρωσις. ΚΥΡ. Πλείστη μὲν οὖν ὅση πρὸς τοῦτο ἡμᾶς ἀπο- φέρει τρίβος. Γέγραπται γάρ, ότι ο Πλατεία ἡ ἐντολή του σφόδρα. » Τό γε μὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν δρωμένων εὐτεχνες, οὐχ ἑτέρωθεν ἂν οἶμαι που συλλέξαιτό τις πλὴν ὅτι γε διὰ τοῦ νόμου· δεδόσθαι γὰρ ἡμῖν αὐτὸν εἰς βοήθειαν προφητικὸς ἔφη λόγος. Καὶ γοῦν πρὸς ἀνάμνησιν ἡμᾶς τὴν διηνεκή τῶν τεθεσπισμένων δια- νιστὰς ὁ νομοθέτης, φησί · « Καὶ ἐμβαλεῖτε τὰ ῥή- ματα ταῦτα εἰς τὴν καρδίαν ὑμῶν, καὶ εἰς τὴν ψυχὴν ὑμῶν, καὶ ἀφάψατε ταῦτα εἰς σημεῖον ἐπὶ τῆς χειρὸς ὑμῶν, καὶ ἔσται ἀσάλευτα πρὸ ὀφθαλμῶν ὑμῶν, καὶ διδάξατε αὐτὰ τὰ τέκνα ὑμῶν, λαλεῖν αὐτὰ, καθημέ- νους ἐν ὁδῷ, καὶ κοιταζομένους, καὶ διανισταμένους, καὶ γράψατε αὐτὰ ἐπὶ τὰς φλιὰς τῶν οίκων ὑμῶν, καὶ τῶν πυλῶν ὑμῶν, ἵνα πολυημερεύητε, καὶ ἡμέραι τῶν υἱῶν ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ἧς ὤμοσε Κύριος τοῖς πατράσιν ὑμῶν δοῦναι αὐτοῖς, καθώς αἱ ἡμέραι τοῦ οὐρανοῦ ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ τί δὴ πάλιν ἐστὶ τὸ, Αφάψατε αὐτὰ ἐπὶ τῶν χειρῶν ὑμῶν, ἐν τοῖς Ἀρι- θμοῖς ἐδήλου σαφῶς. Γέγραπται γὰρ ὡδί · ι Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτοὺς, καὶ ποιησάτωσαν ἑαυτοῖς κράσπεδα ἐπὶ τὰ πτερύγια τῶν ἱματίων ἑαυ τῶν εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν· καὶ ἐπιθήσετε ἐπὶ τὰ κράσπεδα τῶν πτερυγίων κλῶσμα ὑακίνθινον, καὶ ἔσται ἐν τοῖς κρασπέδοις, καὶ ὄψεσθε αὐτὰ, καὶ μνησθήσεσθε πασῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου, καὶ ποιή- σετε αὐτάς· καὶ οὐ διαστραφήσεσθε ὀπίσω τῶν δια- νοιῶν ὑμῶν, καὶ ὀπίσω τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν ἐν οἷς ὑμεῖς ἐκπορνεύετε ὀπίσω αὐτῶν, ὅπως ἂν μνησθῆτε καὶ ποιήσετε πάσας τὰς ἐντολάς μου, καὶ ἔσεσθε ἅγιοι τῷ Θεῷ ὑμῶν, ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. » Προεπιτά- ξας οὖν εὖ μάλα καταγράφειν ἡμᾶς ἐν καρδίαις τὸν νόμον, εἶτα χαλεπὸν ἀρρώστημα νοῦ τὴν λήθην εἰ δὼς, οἷά περ ἐν πίνακι ταῖς φλιαῖς ἀποσημήνασθαι δεῖν ἐπιτάττει τὰς ἐντολάς· καὶ μὴν καὶ τῆς δεξιᾶς ἀφάπτειν χειρὸς δέλτιά που τάχα τὸν νόμον ὠδίνοντα, καὶ ἐγγεγραμμένον ἔχοντα τὸ χρησμώδημα, καὶ μὴν καὶ αὐτῶν ἀπηρτῆσθαι τῶν ἐσθημάτων, οὐκ ἀσυντε λὲς εἶναί φησιν εἰς ὄνησιν, τά τε κράσπεδα, καὶ τὸ κλῶσμα υακίνθινον. Εt 6ο. . οι DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. A videt, Deum quem non videt, quomodo po- B C D test diligere ? Et hoc mandatum habemus ab ipso, ut, qui diligit Deum, diligat et fratrem suum “. Simul igitur utraque cum altera occidit ac splen- dide simul exoritur : sunt enim virtutes inter se vicina : ac velut individui jugales, ad unam quam- dam insignem atque perfectam pietatis in Deum pulchritudinem, eum qui optime currum hunc gu- bernare studuerit, deferunt. PALL. Recte ais. Ac, quoniam institutæ dispu- tationis ratio poscit, ut in his explendis labor sus- cipiatur, perge jam rursus, et singularum rerum, quas contemplandas proposueris, probationes e sacris Litteris collige: ac nitere ut mihi explices quonam pacto contingere possit charitatis erga proximum absoluta perfectio. CYR. Amplissima nos quidem ad eam rem per- ducit via. Scriptum est enim : • Lalum mandatum tuum nimis *. » Artem vero atque industriam in singulis rebus gerendis non aliunde, ut opinor, col- ligere quisquam poterit, nisi per legem, quam in adjutorium esse nobis datam, propheticus sermo testatur s. Itaque, ut nos ad perpetuam præcepto- rum commemorationem legis auctor excitaret, in- quit : « recondetis hæc verba in cor vestrum, et in animam vestram, et alligate ea in signum in manu vestra, et erunt immota ante oculos vestros, et docete ea filios vestros, et loquantur ea, sedentes, in itinere, et cubantes, et surgentes ; et describite ea super limina domorum vestrarum, et januarum vestrarum, ut multos dies vivatis, et dies filiorum vestrorum in terra, quam juravit Dominus patribus vestris, daturum se illis, sicut dies coeli super terram Ecquid autem sit, Alligate ipsa in manibus vestris, plane in Numeris exposuit. Sic enim scriptum est : « Et dixit Dominus ad Moysen, dicens : Loquere filiis Israel, et dices ad ipsos ; el faciant sibi fimbrias in summitatibus vestiam sua- rum in generationes suas; et imponetis super fim- brias summitatum vestium vittam hyacinthinam, et erit vobis in fimbriis ; et videbitis ipsas, et re- cordabimini omnium præceptorum Domini, et fa- cielis ea; et non pervertemini post cogitationes vestras, et post oculos vestros, in quibus vos for- nicamini post ipsos, ut recordemini : et facialis omnia mandata mea; et eritis sancti Deo vestro ; ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Ægypti, ut essem Deus vester : ego Dominus Deus vester ". . Cum ergo antea jussisset, ut describe- remus legem in cordibus, sciretque præterea gra- vem esse mentis morbum oblivionem : in liminibus tanquam in tabula inscribi jussit; quin etiam dex- træ alligare; sehedulas fortasse quasdam legem parturientes, et divinum responsum inscriptum habentes præterea non inutile esse dixit ex ipsis quoque vestibus pendere tum fimbrias, tum hya- cinthinam vittam. 1. Ioan. tv, 20, 21. ** Psal. cxvii, 96. se Isa. sul, 16. Deut. 11, 18-21. Num. xv, segr

μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἐν ἑώρακε, τὸν Θεὸν ἐν οὐχ έωρακε πως δύναται ἀγαπᾷν; Καὶ ταύτην τὴν ἐντολὴν ἔχομεν παρ' αὐτοῦ, ἵνα ὁ ἀγαπῶν τὸν Θεὸν, ἀγαπᾷ καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ. » Συνδιόλλυνται δὴ οὖν ἀλλήλοιν ἐκάτερα καὶ συνανίσχει λαμπρῶς· ἀγχίθυροι γὰρ ὥσπερ ἀλλήλαιν αἱ ἀρεταὶ, καὶ οἷά τις συνωρὶς ἀδιάσπαστος, εἰς ἕν τι τὸ ἐκπρεπὲς καὶ τελεώτατον κάλλος τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας, τὸν ἡνιο- χεῖν ἄριστα μεμελετηκότα διακομίζουσιν. ΠΑΛΛ. Εὖ ἔφης. Καὶ ἐπεί τοι σκοπὸς τὸ ἱδροῦν ἐν τούτοις, ἴθι δὴ αὖ, καὶ τὰς ἐφ᾽ ἑκάστῳ τῶν θεωρημά- των συναγείρων πίστεις ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, πειρῶ μοι λέγειν, τὸ ὅπως ἂν γένοιτο τῆς εἰς τὸν πλησίον ἀγάπης ἀκραιφνὴς ἡ πλήρωσις. ΚΥΡ. Πλείστη μὲν οὖν ὅση πρὸς τοῦτο ἡμᾶς ἀπο- φέρει τρίβος. Γέγραπται γάρ, ότι ο Πλατεία ἡ ἐντολή του σφόδρα. » Τό γε μὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν δρωμένων εὐτεχνες, οὐχ ἑτέρωθεν ἂν οἶμαι που συλλέξαιτό τις πλὴν ὅτι γε διὰ τοῦ νόμου· δεδόσθαι γὰρ ἡμῖν αὐτὸν εἰς βοήθειαν προφητικὸς ἔφη λόγος. Καὶ γοῦν πρὸς ἀνάμνησιν ἡμᾶς τὴν διηνεκή τῶν τεθεσπισμένων δια- νιστὰς ὁ νομοθέτης, φησί · « Καὶ ἐμβαλεῖτε τὰ ῥή- ματα ταῦτα εἰς τὴν καρδίαν ὑμῶν, καὶ εἰς τὴν ψυχὴν ὑμῶν, καὶ ἀφάψατε ταῦτα εἰς σημεῖον ἐπὶ τῆς χειρὸς ὑμῶν, καὶ ἔσται ἀσάλευτα πρὸ ὀφθαλμῶν ὑμῶν, καὶ διδάξατε αὐτὰ τὰ τέκνα ὑμῶν, λαλεῖν αὐτὰ, καθημέ- νους ἐν ὁδῷ, καὶ κοιταζομένους, καὶ διανισταμένους, καὶ γράψατε αὐτὰ ἐπὶ τὰς φλιὰς τῶν οίκων ὑμῶν, καὶ τῶν πυλῶν ὑμῶν, ἵνα πολυημερεύητε, καὶ ἡμέραι τῶν υἱῶν ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ἧς ὤμοσε Κύριος τοῖς πατράσιν ὑμῶν δοῦναι αὐτοῖς, καθώς αἱ ἡμέραι τοῦ οὐρανοῦ ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ τί δὴ πάλιν ἐστὶ τὸ, Αφάψατε αὐτὰ ἐπὶ τῶν χειρῶν ὑμῶν, ἐν τοῖς Ἀρι- θμοῖς ἐδήλου σαφῶς. Γέγραπται γὰρ ὡδί · ι Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτοὺς, καὶ ποιησάτωσαν ἑαυτοῖς κράσπεδα ἐπὶ τὰ πτερύγια τῶν ἱματίων ἑαυ τῶν εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν· καὶ ἐπιθήσετε ἐπὶ τὰ κράσπεδα τῶν πτερυγίων κλῶσμα ὑακίνθινον, καὶ ἔσται ἐν τοῖς κρασπέδοις, καὶ ὄψεσθε αὐτὰ, καὶ μνησθήσεσθε πασῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου, καὶ ποιή- σετε αὐτάς· καὶ οὐ διαστραφήσεσθε ὀπίσω τῶν δια- νοιῶν ὑμῶν, καὶ ὀπίσω τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν ἐν οἷς ὑμεῖς ἐκπορνεύετε ὀπίσω αὐτῶν, ὅπως ἂν μνησθῆτε καὶ ποιήσετε πάσας τὰς ἐντολάς μου, καὶ ἔσεσθε ἅγιοι τῷ Θεῷ ὑμῶν, ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. » Προεπιτά- ξας οὖν εὖ μάλα καταγράφειν ἡμᾶς ἐν καρδίαις τὸν νόμον, εἶτα χαλεπὸν ἀρρώστημα νοῦ τὴν λήθην εἰ δὼς, οἷά περ ἐν πίνακι ταῖς φλιαῖς ἀποσημήνασθαι δεῖν ἐπιτάττει τὰς ἐντολάς· καὶ μὴν καὶ τῆς δεξιᾶς ἀφάπτειν χειρὸς δέλτιά που τάχα τὸν νόμον ὠδίνοντα, καὶ ἐγγεγραμμένον ἔχοντα τὸ χρησμώδημα, καὶ μὴν καὶ αὐτῶν ἀπηρτῆσθαι τῶν ἐσθημάτων, οὐκ ἀσυντε λὲς εἶναί φησιν εἰς ὄνησιν, τά τε κράσπεδα, καὶ τὸ κλῶσμα υακίνθινον. Εt 6ο. . οι DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. A videt, Deum quem non videt, quomodo po- B C D test diligere ? Et hoc mandatum habemus ab ipso, ut, qui diligit Deum, diligat et fratrem suum “. Simul igitur utraque cum altera occidit ac splen- dide simul exoritur : sunt enim virtutes inter se vicina : ac velut individui jugales, ad unam quam- dam insignem atque perfectam pietatis in Deum pulchritudinem, eum qui optime currum hunc gu- bernare studuerit, deferunt. PALL. Recte ais. Ac, quoniam institutæ dispu- tationis ratio poscit, ut in his explendis labor sus- cipiatur, perge jam rursus, et singularum rerum, quas contemplandas proposueris, probationes e sacris Litteris collige: ac nitere ut mihi explices quonam pacto contingere possit charitatis erga proximum absoluta perfectio. CYR. Amplissima nos quidem ad eam rem per- ducit via. Scriptum est enim : • Lalum mandatum tuum nimis *. » Artem vero atque industriam in singulis rebus gerendis non aliunde, ut opinor, col- ligere quisquam poterit, nisi per legem, quam in adjutorium esse nobis datam, propheticus sermo testatur s. Itaque, ut nos ad perpetuam præcepto- rum commemorationem legis auctor excitaret, in- quit : « recondetis hæc verba in cor vestrum, et in animam vestram, et alligate ea in signum in manu vestra, et erunt immota ante oculos vestros, et docete ea filios vestros, et loquantur ea, sedentes, in itinere, et cubantes, et surgentes ; et describite ea super limina domorum vestrarum, et januarum vestrarum, ut multos dies vivatis, et dies filiorum vestrorum in terra, quam juravit Dominus patribus vestris, daturum se illis, sicut dies coeli super terram Ecquid autem sit, Alligate ipsa in manibus vestris, plane in Numeris exposuit. Sic enim scriptum est : « Et dixit Dominus ad Moysen, dicens : Loquere filiis Israel, et dices ad ipsos ; el faciant sibi fimbrias in summitatibus vestiam sua- rum in generationes suas; et imponetis super fim- brias summitatum vestium vittam hyacinthinam, et erit vobis in fimbriis ; et videbitis ipsas, et re- cordabimini omnium præceptorum Domini, et fa- cielis ea; et non pervertemini post cogitationes vestras, et post oculos vestros, in quibus vos for- nicamini post ipsos, ut recordemini : et facialis omnia mandata mea; et eritis sancti Deo vestro ; ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Ægypti, ut essem Deus vester : ego Dominus Deus vester ". . Cum ergo antea jussisset, ut describe- remus legem in cordibus, sciretque præterea gra- vem esse mentis morbum oblivionem : in liminibus tanquam in tabula inscribi jussit; quin etiam dex- træ alligare; sehedulas fortasse quasdam legem parturientes, et divinum responsum inscriptum habentes præterea non inutile esse dixit ex ipsis quoque vestibus pendere tum fimbrias, tum hya- cinthinam vittam. 1. Ioan. tv, 20, 21. ** Psal. cxvii, 96. se Isa. sul, 16. Deut. 11, 18-21. Num. xv, segr

μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἐν ἑώρακε, τὸν Θεὸν ἐν οὐχ έωρακε πως δύναται ἀγαπᾷν; Καὶ ταύτην τὴν ἐντολὴν ἔχομεν παρ' αὐτοῦ, ἵνα ὁ ἀγαπῶν τὸν Θεὸν, ἀγαπᾷ καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ. » Συνδιόλλυνται δὴ οὖν ἀλλήλοιν ἐκάτερα καὶ συνανίσχει λαμπρῶς· ἀγχίθυροι γὰρ ὥσπερ ἀλλήλαιν αἱ ἀρεταὶ, καὶ οἷά τις συνωρὶς ἀδιάσπαστος, εἰς ἕν τι τὸ ἐκπρεπὲς καὶ τελεώτατον κάλλος τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας, τὸν ἡνιο- χεῖν ἄριστα μεμελετηκότα διακομίζουσιν. ΠΑΛΛ. Εὖ ἔφης. Καὶ ἐπεί τοι σκοπὸς τὸ ἱδροῦν ἐν τούτοις, ἴθι δὴ αὖ, καὶ τὰς ἐφ᾽ ἑκάστῳ τῶν θεωρημά- των συναγείρων πίστεις ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, πειρῶ μοι λέγειν, τὸ ὅπως ἂν γένοιτο τῆς εἰς τὸν πλησίον ἀγάπης ἀκραιφνὴς ἡ πλήρωσις. ΚΥΡ. Πλείστη μὲν οὖν ὅση πρὸς τοῦτο ἡμᾶς ἀπο- φέρει τρίβος. Γέγραπται γάρ, ότι ο Πλατεία ἡ ἐντολή του σφόδρα. » Τό γε μὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν δρωμένων εὐτεχνες, οὐχ ἑτέρωθεν ἂν οἶμαι που συλλέξαιτό τις πλὴν ὅτι γε διὰ τοῦ νόμου· δεδόσθαι γὰρ ἡμῖν αὐτὸν εἰς βοήθειαν προφητικὸς ἔφη λόγος. Καὶ γοῦν πρὸς ἀνάμνησιν ἡμᾶς τὴν διηνεκή τῶν τεθεσπισμένων δια- νιστὰς ὁ νομοθέτης, φησί · « Καὶ ἐμβαλεῖτε τὰ ῥή- ματα ταῦτα εἰς τὴν καρδίαν ὑμῶν, καὶ εἰς τὴν ψυχὴν ὑμῶν, καὶ ἀφάψατε ταῦτα εἰς σημεῖον ἐπὶ τῆς χειρὸς ὑμῶν, καὶ ἔσται ἀσάλευτα πρὸ ὀφθαλμῶν ὑμῶν, καὶ διδάξατε αὐτὰ τὰ τέκνα ὑμῶν, λαλεῖν αὐτὰ, καθημέ- νους ἐν ὁδῷ, καὶ κοιταζομένους, καὶ διανισταμένους, καὶ γράψατε αὐτὰ ἐπὶ τὰς φλιὰς τῶν οίκων ὑμῶν, καὶ τῶν πυλῶν ὑμῶν, ἵνα πολυημερεύητε, καὶ ἡμέραι τῶν υἱῶν ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ἧς ὤμοσε Κύριος τοῖς πατράσιν ὑμῶν δοῦναι αὐτοῖς, καθώς αἱ ἡμέραι τοῦ οὐρανοῦ ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ τί δὴ πάλιν ἐστὶ τὸ, Αφάψατε αὐτὰ ἐπὶ τῶν χειρῶν ὑμῶν, ἐν τοῖς Ἀρι- θμοῖς ἐδήλου σαφῶς. Γέγραπται γὰρ ὡδί · ι Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτοὺς, καὶ ποιησάτωσαν ἑαυτοῖς κράσπεδα ἐπὶ τὰ πτερύγια τῶν ἱματίων ἑαυ τῶν εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν· καὶ ἐπιθήσετε ἐπὶ τὰ κράσπεδα τῶν πτερυγίων κλῶσμα ὑακίνθινον, καὶ ἔσται ἐν τοῖς κρασπέδοις, καὶ ὄψεσθε αὐτὰ, καὶ μνησθήσεσθε πασῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου, καὶ ποιή- σετε αὐτάς· καὶ οὐ διαστραφήσεσθε ὀπίσω τῶν δια- νοιῶν ὑμῶν, καὶ ὀπίσω τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν ἐν οἷς ὑμεῖς ἐκπορνεύετε ὀπίσω αὐτῶν, ὅπως ἂν μνησθῆτε καὶ ποιήσετε πάσας τὰς ἐντολάς μου, καὶ ἔσεσθε ἅγιοι τῷ Θεῷ ὑμῶν, ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. » Προεπιτά- ξας οὖν εὖ μάλα καταγράφειν ἡμᾶς ἐν καρδίαις τὸν νόμον, εἶτα χαλεπὸν ἀρρώστημα νοῦ τὴν λήθην εἰ δὼς, οἷά περ ἐν πίνακι ταῖς φλιαῖς ἀποσημήνασθαι δεῖν ἐπιτάττει τὰς ἐντολάς· καὶ μὴν καὶ τῆς δεξιᾶς ἀφάπτειν χειρὸς δέλτιά που τάχα τὸν νόμον ὠδίνοντα, καὶ ἐγγεγραμμένον ἔχοντα τὸ χρησμώδημα, καὶ μὴν καὶ αὐτῶν ἀπηρτῆσθαι τῶν ἐσθημάτων, οὐκ ἀσυντε λὲς εἶναί φησιν εἰς ὄνησιν, τά τε κράσπεδα, καὶ τὸ κλῶσμα υακίνθινον. Εt 6ο. . οι DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. A videt, Deum quem non videt, quomodo po- B C D test diligere ? Et hoc mandatum habemus ab ipso, ut, qui diligit Deum, diligat et fratrem suum “. Simul igitur utraque cum altera occidit ac splen- dide simul exoritur : sunt enim virtutes inter se vicina : ac velut individui jugales, ad unam quam- dam insignem atque perfectam pietatis in Deum pulchritudinem, eum qui optime currum hunc gu- bernare studuerit, deferunt. PALL. Recte ais. Ac, quoniam institutæ dispu- tationis ratio poscit, ut in his explendis labor sus- cipiatur, perge jam rursus, et singularum rerum, quas contemplandas proposueris, probationes e sacris Litteris collige: ac nitere ut mihi explices quonam pacto contingere possit charitatis erga proximum absoluta perfectio. CYR. Amplissima nos quidem ad eam rem per- ducit via. Scriptum est enim : • Lalum mandatum tuum nimis *. » Artem vero atque industriam in singulis rebus gerendis non aliunde, ut opinor, col- ligere quisquam poterit, nisi per legem, quam in adjutorium esse nobis datam, propheticus sermo testatur s. Itaque, ut nos ad perpetuam præcepto- rum commemorationem legis auctor excitaret, in- quit : « recondetis hæc verba in cor vestrum, et in animam vestram, et alligate ea in signum in manu vestra, et erunt immota ante oculos vestros, et docete ea filios vestros, et loquantur ea, sedentes, in itinere, et cubantes, et surgentes ; et describite ea super limina domorum vestrarum, et januarum vestrarum, ut multos dies vivatis, et dies filiorum vestrorum in terra, quam juravit Dominus patribus vestris, daturum se illis, sicut dies coeli super terram Ecquid autem sit, Alligate ipsa in manibus vestris, plane in Numeris exposuit. Sic enim scriptum est : « Et dixit Dominus ad Moysen, dicens : Loquere filiis Israel, et dices ad ipsos ; el faciant sibi fimbrias in summitatibus vestiam sua- rum in generationes suas; et imponetis super fim- brias summitatum vestium vittam hyacinthinam, et erit vobis in fimbriis ; et videbitis ipsas, et re- cordabimini omnium præceptorum Domini, et fa- cielis ea; et non pervertemini post cogitationes vestras, et post oculos vestros, in quibus vos for- nicamini post ipsos, ut recordemini : et facialis omnia mandata mea; et eritis sancti Deo vestro ; ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Ægypti, ut essem Deus vester : ego Dominus Deus vester ". . Cum ergo antea jussisset, ut describe- remus legem in cordibus, sciretque præterea gra- vem esse mentis morbum oblivionem : in liminibus tanquam in tabula inscribi jussit; quin etiam dex- træ alligare; sehedulas fortasse quasdam legem parturientes, et divinum responsum inscriptum habentes præterea non inutile esse dixit ex ipsis quoque vestibus pendere tum fimbrias, tum hya- cinthinam vittam. 1. Ioan. tv, 20, 21. ** Psal. cxvii, 96. se Isa. sul, 16. Deut. 11, 18-21. Num. xv, segr

ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο τῶν θείων νόμων ἡμῖν ἀνάμνησις διά τε κρασπέδων καὶ ὑακινθίνου κλώ σματος; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ δὴ τὸν νόμον αινιγματωδώς λελα λῆσθαι τοῖς πάλαι καὶ μὴν καὶ ὡς ἐν σκιαῖς εἶναι φής; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Αίνιγμα δὴ οὖν τοῦ δεῖν ἑλέσθαι, φρονείν τε καὶ δρᾷν τὰ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἄνωθεν διαμεμνή- σθαι νόμων, τὸ κρασπέδων τε καὶ αὐτῆς ἀφάται χειρὸς τὸ κλῶσμα τὸ ὑακίνθινον; λίθῳ γὰρ οἶμαι τη Ἰνδικῇ, τῷ δακινθίνῳ φημί, τὸ αἰθέριον πως εικάζε τας σῶμα, αὐτῇ τε καὶ σκότῳ συμμιγές, καὶ ἐν βάθει πως ἔχον τὸ ὑδαροειδές, ὑποτρέμουσάν τε καὶ εὐ διάχυτον ὑποφαῖνον τὴν ὄψιν. Ἀπηρτῆσθαι δὴ οὖν ὁ νόμος τῶν τε ἐσθημάτων αὐτῶν καὶ μὴν καὶ χειρός τὸ κλῶσμα τὸ ὑακίνθινον οἰκονομικῶς προστέταχεν, oξονεί πως υποφωνῶν. Ἔσθημά σοι νοῦ καὶ διανοίας ἄμφιον, λόγιον ἔστω τὸ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ δεξιῶν ἔργων βραβευτής ὁ νόμος. "Έργου γὰρ δὴ σύμβολον ἡ χείρ τὰ δὲ συννόμως δρώμενα πρὸς ἡμῶν, πάντως που καὶ ἀνεπίπληκτα, καὶ τὸ ἐν φαυλότητι σκαιὸν οὐκ ἔχει. Ἐμεγάλυνον οὖν οἱ Φαρισαῖοι τὰ κράσπεδα αὐτῶν, καὶ ἐπλάτυνον τὰ φυλακτήρια αὐτῶν, τουτέστι, τὰ τῆς δεξιᾶς ἀπηρτημένα δέλτια· πλὴν ἐγελῶντο παρά Χριστοῦ, εἰς φιλοδοξίας ἀφορμὴν, καὶ οὐκ εἰς ἀνέ μνησιν τοῦ νόμου το χρήμα ποιούμενοι. Εστιν ὧν ἄρα καὶ ἐννόμως ἀνομεῖν, εἰ μή τις ὀρθῶς ἀποχρόνι τῷ νόμῳ. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶν ὅπερ ἔφη Σολομών • ἔστι δίκαιος ἀπολλύμενος ἐν δικαίῳ αὐτοῦ. » Κα τα γραπτέον οὖν ἄρα τὴν θείαν ἐντολὴν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν, καὶ τήν γε τοῦ πράγματος ὄνησιν ἐναργή καθιστὰς ὁ θεῖος ἔφη Δαβὶδ περὶ δικαίου παντός· • Ο νόμος τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὑποσκελισθήσεται τὰ διαβήματα αὐτοῦ. » Εστι γὰρ, οἶμαι, καὶ μάλα σαφές, ὡς ὅτῳ περ ἂν ὁ θεῖος εἰς νοῦν ὑπάρχει νόμος, προσέσται που πάντως καὶ τὸ ἐρηρεῖσθαι καλῶς, καὶ τὸ ἐν βεβαίῳ κεῖσθαι τῆς ἀρετῆς. ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἡ μακρὰ καὶ διηνεκής τοῦ νόμο μελέτησις, ἀποκομίζει πρὸς τὸ εὐθὺ, τοῦτο δ' ἂν είη τῷ Θεῷ δοκοῦν, θολὸν ὥσπερ τινὰ καὶ ὁμίχλην τῆς ἀνθρώπου διανοίας, τὴν λήθην ἐκπέμπουσα. Καὶ οὐ μέχρι τούτων ὁ νομοθέτης, ἀλλά τι καὶ ἄμεινον προσεπινοών, δέλεαρ ὥσπερ τι, τῆς ἔν γε τῷ χρῆναι ποιεῖν προθυμίας, ἐλπίδα ποιεῖται, τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς εὐκταιοτάτοις. Εφη γὰρ πάλιν· Ἐὰν ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύησθε, καὶ τὰς ἐντολάς μου φυτ λάξησθε, καὶ ποιήσητε αὐτὰς, δώσω τὸν ὑετὸν ὑμῖν ἐν τῷ καιρῷ αὐτοῦ, καὶ ἡ γῆ δώσει τὰ γεννήματα αὐτῆς, καὶ τὰ ξύλα τῶν πεδίων ἀποδώσει τὸν καρπὸν αὐτῶν. Καὶ καταλήψεται ὑμῖν ὁ ἀλοητὸς τὸν τρυγη τὸν, καὶ ὁ τρυγητός καταλήψεται τὸν σπόρον, καὶ φάγεσθε τὴν ἄρτον ἡμῶν εἰς πλησμονήν, και κατα- το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. PALL. Quonam modo divinæ legis admoneri A possumus per fimbrias ac vittam hyacinthinam? CYR. Nonne legem per ænigmata traditam fuisse priscis illis hominibus, ac veluti in umbris esse fa- teris ? PALL. Fateor. B CYR. Igitur fimbriis ac manui vittam hyacinthi- nam alligare, Agurate, ac per enigma significabat, quæ coelestia sunt, ea tum sapienda esse, tum fa- cienda, ac supernas illas leges memoria retinendas? Lapidi enim, nisi fallor, Indico, hyacinthino, in- quam, ætherium corpus est quadam tenus simile, cum splendore atque tenebris mistum sit, atque in imo aquæ similitudinem habeat, quæ tremulam ac fluidam speciem præ se ferat. Lex igitur et vestibus et manui vittam hyacinthinam alligari´ sa- pienti consilio jussit, quodammodo innuens, quasi mentis vestimentum, et amictus rationis tibi sit oraculum cœlitus editum, lex etiam rite ac recte factorum arbitra. Manus enim operum est symbo lum : quæ porro legitime funt a nobis, prorsus re- prehensione vacant, neque de vitio sinistrum quid- piam habent. Magnificabant itaque Pharisæi tim- brias suas, et dilatabant phylacteria sua, id est, schedulas e dextra manu suspensas: ridebantur tamen a Christo, quod eam rem ad inanis gloriæ occasionem, non ad legis commemorationem con- vertissent ". Fieri igitur potest, ut quamvis id fat, quod lex jubet, tamen lex ipsa violetur, nisi lege quis recte utatur. Hocque illud est, opinor, quod C sit Salomon : « Est justus, qui perit in justitia sua ". Igitur Dei mandatum in mente atque in corde inscribendum est; cujus rei utilitatem cum perspicuam faceret David ille divinus, de unoquo- que viro justo loquens ait : « Lex Dei ejus in corde ipsius ; et non supplantabuntur gressus ejus " : Illud enim, ut opinor, plane manifestum est, cujus in mente lex divina fuerit, eidem omnino inesse præterea, ut probe confirmatus et virtute sit sta- bili. PALL. Ita se res habet. CYR. Itaque jugis atque perpetua legis meditatio ad reclam viam perducit, quod idem est atque ad id quod Deo placet, oblivionem ex hominis animo veluti tenebras quasdam caliginemque discutiens. Neque vero hucusque tantum progressus est legis– lator; sed cum adhuc melius quiddam excogitas- set, ad excitandam in laboribus suscipiendis ala- critatem, spem omnium rerum exoptatissimarum tanquam escam quamdam adjungit. Ait enim rur- sus : e Si in praeceptis meis ambulaveritis, et man- data mea custodieritis, et feceritis ea, dabo plu- viam vobis in tempore suo, et terra dabit proven- tus suos, et ligna campi reddent fructum suum; et comprehendet vobis tritura vindemiam, et vindemia sementem, et edetis panem vestrum in satietatem, ** Matth xxını, 5. ” Eccl. vii, 16. & -D Psal. xxxvi, 31.

ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο τῶν θείων νόμων ἡμῖν ἀνάμνησις διά τε κρασπέδων καὶ ὑακινθίνου κλώ σματος; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ δὴ τὸν νόμον αινιγματωδώς λελα λῆσθαι τοῖς πάλαι καὶ μὴν καὶ ὡς ἐν σκιαῖς εἶναι φής; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Αίνιγμα δὴ οὖν τοῦ δεῖν ἑλέσθαι, φρονείν τε καὶ δρᾷν τὰ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἄνωθεν διαμεμνή- σθαι νόμων, τὸ κρασπέδων τε καὶ αὐτῆς ἀφάται χειρὸς τὸ κλῶσμα τὸ ὑακίνθινον; λίθῳ γὰρ οἶμαι τη Ἰνδικῇ, τῷ δακινθίνῳ φημί, τὸ αἰθέριον πως εικάζε τας σῶμα, αὐτῇ τε καὶ σκότῳ συμμιγές, καὶ ἐν βάθει πως ἔχον τὸ ὑδαροειδές, ὑποτρέμουσάν τε καὶ εὐ διάχυτον ὑποφαῖνον τὴν ὄψιν. Ἀπηρτῆσθαι δὴ οὖν ὁ νόμος τῶν τε ἐσθημάτων αὐτῶν καὶ μὴν καὶ χειρός τὸ κλῶσμα τὸ ὑακίνθινον οἰκονομικῶς προστέταχεν, oξονεί πως υποφωνῶν. Ἔσθημά σοι νοῦ καὶ διανοίας ἄμφιον, λόγιον ἔστω τὸ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ δεξιῶν ἔργων βραβευτής ὁ νόμος. "Έργου γὰρ δὴ σύμβολον ἡ χείρ τὰ δὲ συννόμως δρώμενα πρὸς ἡμῶν, πάντως που καὶ ἀνεπίπληκτα, καὶ τὸ ἐν φαυλότητι σκαιὸν οὐκ ἔχει. Ἐμεγάλυνον οὖν οἱ Φαρισαῖοι τὰ κράσπεδα αὐτῶν, καὶ ἐπλάτυνον τὰ φυλακτήρια αὐτῶν, τουτέστι, τὰ τῆς δεξιᾶς ἀπηρτημένα δέλτια· πλὴν ἐγελῶντο παρά Χριστοῦ, εἰς φιλοδοξίας ἀφορμὴν, καὶ οὐκ εἰς ἀνέ μνησιν τοῦ νόμου το χρήμα ποιούμενοι. Εστιν ὧν ἄρα καὶ ἐννόμως ἀνομεῖν, εἰ μή τις ὀρθῶς ἀποχρόνι τῷ νόμῳ. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶν ὅπερ ἔφη Σολομών • ἔστι δίκαιος ἀπολλύμενος ἐν δικαίῳ αὐτοῦ. » Κα τα γραπτέον οὖν ἄρα τὴν θείαν ἐντολὴν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν, καὶ τήν γε τοῦ πράγματος ὄνησιν ἐναργή καθιστὰς ὁ θεῖος ἔφη Δαβὶδ περὶ δικαίου παντός· • Ο νόμος τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὑποσκελισθήσεται τὰ διαβήματα αὐτοῦ. » Εστι γὰρ, οἶμαι, καὶ μάλα σαφές, ὡς ὅτῳ περ ἂν ὁ θεῖος εἰς νοῦν ὑπάρχει νόμος, προσέσται που πάντως καὶ τὸ ἐρηρεῖσθαι καλῶς, καὶ τὸ ἐν βεβαίῳ κεῖσθαι τῆς ἀρετῆς. ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἡ μακρὰ καὶ διηνεκής τοῦ νόμο μελέτησις, ἀποκομίζει πρὸς τὸ εὐθὺ, τοῦτο δ' ἂν είη τῷ Θεῷ δοκοῦν, θολὸν ὥσπερ τινὰ καὶ ὁμίχλην τῆς ἀνθρώπου διανοίας, τὴν λήθην ἐκπέμπουσα. Καὶ οὐ μέχρι τούτων ὁ νομοθέτης, ἀλλά τι καὶ ἄμεινον προσεπινοών, δέλεαρ ὥσπερ τι, τῆς ἔν γε τῷ χρῆναι ποιεῖν προθυμίας, ἐλπίδα ποιεῖται, τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς εὐκταιοτάτοις. Εφη γὰρ πάλιν· Ἐὰν ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύησθε, καὶ τὰς ἐντολάς μου φυτ λάξησθε, καὶ ποιήσητε αὐτὰς, δώσω τὸν ὑετὸν ὑμῖν ἐν τῷ καιρῷ αὐτοῦ, καὶ ἡ γῆ δώσει τὰ γεννήματα αὐτῆς, καὶ τὰ ξύλα τῶν πεδίων ἀποδώσει τὸν καρπὸν αὐτῶν. Καὶ καταλήψεται ὑμῖν ὁ ἀλοητὸς τὸν τρυγη τὸν, καὶ ὁ τρυγητός καταλήψεται τὸν σπόρον, καὶ φάγεσθε τὴν ἄρτον ἡμῶν εἰς πλησμονήν, και κατα- το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. PALL. Quonam modo divinæ legis admoneri A possumus per fimbrias ac vittam hyacinthinam? CYR. Nonne legem per ænigmata traditam fuisse priscis illis hominibus, ac veluti in umbris esse fa- teris ? PALL. Fateor. B CYR. Igitur fimbriis ac manui vittam hyacinthi- nam alligare, Agurate, ac per enigma significabat, quæ coelestia sunt, ea tum sapienda esse, tum fa- cienda, ac supernas illas leges memoria retinendas? Lapidi enim, nisi fallor, Indico, hyacinthino, in- quam, ætherium corpus est quadam tenus simile, cum splendore atque tenebris mistum sit, atque in imo aquæ similitudinem habeat, quæ tremulam ac fluidam speciem præ se ferat. Lex igitur et vestibus et manui vittam hyacinthinam alligari´ sa- pienti consilio jussit, quodammodo innuens, quasi mentis vestimentum, et amictus rationis tibi sit oraculum cœlitus editum, lex etiam rite ac recte factorum arbitra. Manus enim operum est symbo lum : quæ porro legitime funt a nobis, prorsus re- prehensione vacant, neque de vitio sinistrum quid- piam habent. Magnificabant itaque Pharisæi tim- brias suas, et dilatabant phylacteria sua, id est, schedulas e dextra manu suspensas: ridebantur tamen a Christo, quod eam rem ad inanis gloriæ occasionem, non ad legis commemorationem con- vertissent ". Fieri igitur potest, ut quamvis id fat, quod lex jubet, tamen lex ipsa violetur, nisi lege quis recte utatur. Hocque illud est, opinor, quod C sit Salomon : « Est justus, qui perit in justitia sua ". Igitur Dei mandatum in mente atque in corde inscribendum est; cujus rei utilitatem cum perspicuam faceret David ille divinus, de unoquo- que viro justo loquens ait : « Lex Dei ejus in corde ipsius ; et non supplantabuntur gressus ejus " : Illud enim, ut opinor, plane manifestum est, cujus in mente lex divina fuerit, eidem omnino inesse præterea, ut probe confirmatus et virtute sit sta- bili. PALL. Ita se res habet. CYR. Itaque jugis atque perpetua legis meditatio ad reclam viam perducit, quod idem est atque ad id quod Deo placet, oblivionem ex hominis animo veluti tenebras quasdam caliginemque discutiens. Neque vero hucusque tantum progressus est legis– lator; sed cum adhuc melius quiddam excogitas- set, ad excitandam in laboribus suscipiendis ala- critatem, spem omnium rerum exoptatissimarum tanquam escam quamdam adjungit. Ait enim rur- sus : e Si in praeceptis meis ambulaveritis, et man- data mea custodieritis, et feceritis ea, dabo plu- viam vobis in tempore suo, et terra dabit proven- tus suos, et ligna campi reddent fructum suum; et comprehendet vobis tritura vindemiam, et vindemia sementem, et edetis panem vestrum in satietatem, ** Matth xxını, 5. ” Eccl. vii, 16. & -D Psal. xxxvi, 31.

ΠΑΛΛ. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο τῶν θείων νόμων ἡμῖν ἀνάμνησις διά τε κρασπέδων καὶ ὑακινθίνου κλώ σματος; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ δὴ τὸν νόμον αινιγματωδώς λελα λῆσθαι τοῖς πάλαι καὶ μὴν καὶ ὡς ἐν σκιαῖς εἶναι φής; ΠΑΛΛ. Φημί. ΚΥΡ. Αίνιγμα δὴ οὖν τοῦ δεῖν ἑλέσθαι, φρονείν τε καὶ δρᾷν τὰ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἄνωθεν διαμεμνή- σθαι νόμων, τὸ κρασπέδων τε καὶ αὐτῆς ἀφάται χειρὸς τὸ κλῶσμα τὸ ὑακίνθινον; λίθῳ γὰρ οἶμαι τη Ἰνδικῇ, τῷ δακινθίνῳ φημί, τὸ αἰθέριον πως εικάζε τας σῶμα, αὐτῇ τε καὶ σκότῳ συμμιγές, καὶ ἐν βάθει πως ἔχον τὸ ὑδαροειδές, ὑποτρέμουσάν τε καὶ εὐ διάχυτον ὑποφαῖνον τὴν ὄψιν. Ἀπηρτῆσθαι δὴ οὖν ὁ νόμος τῶν τε ἐσθημάτων αὐτῶν καὶ μὴν καὶ χειρός τὸ κλῶσμα τὸ ὑακίνθινον οἰκονομικῶς προστέταχεν, oξονεί πως υποφωνῶν. Ἔσθημά σοι νοῦ καὶ διανοίας ἄμφιον, λόγιον ἔστω τὸ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ δεξιῶν ἔργων βραβευτής ὁ νόμος. "Έργου γὰρ δὴ σύμβολον ἡ χείρ τὰ δὲ συννόμως δρώμενα πρὸς ἡμῶν, πάντως που καὶ ἀνεπίπληκτα, καὶ τὸ ἐν φαυλότητι σκαιὸν οὐκ ἔχει. Ἐμεγάλυνον οὖν οἱ Φαρισαῖοι τὰ κράσπεδα αὐτῶν, καὶ ἐπλάτυνον τὰ φυλακτήρια αὐτῶν, τουτέστι, τὰ τῆς δεξιᾶς ἀπηρτημένα δέλτια· πλὴν ἐγελῶντο παρά Χριστοῦ, εἰς φιλοδοξίας ἀφορμὴν, καὶ οὐκ εἰς ἀνέ μνησιν τοῦ νόμου το χρήμα ποιούμενοι. Εστιν ὧν ἄρα καὶ ἐννόμως ἀνομεῖν, εἰ μή τις ὀρθῶς ἀποχρόνι τῷ νόμῳ. Καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶν ὅπερ ἔφη Σολομών • ἔστι δίκαιος ἀπολλύμενος ἐν δικαίῳ αὐτοῦ. » Κα τα γραπτέον οὖν ἄρα τὴν θείαν ἐντολὴν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν, καὶ τήν γε τοῦ πράγματος ὄνησιν ἐναργή καθιστὰς ὁ θεῖος ἔφη Δαβὶδ περὶ δικαίου παντός· • Ο νόμος τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὑποσκελισθήσεται τὰ διαβήματα αὐτοῦ. » Εστι γὰρ, οἶμαι, καὶ μάλα σαφές, ὡς ὅτῳ περ ἂν ὁ θεῖος εἰς νοῦν ὑπάρχει νόμος, προσέσται που πάντως καὶ τὸ ἐρηρεῖσθαι καλῶς, καὶ τὸ ἐν βεβαίῳ κεῖσθαι τῆς ἀρετῆς. ΠΑΛΛ. Ωδε ἔχει. ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἡ μακρὰ καὶ διηνεκής τοῦ νόμο μελέτησις, ἀποκομίζει πρὸς τὸ εὐθὺ, τοῦτο δ' ἂν είη τῷ Θεῷ δοκοῦν, θολὸν ὥσπερ τινὰ καὶ ὁμίχλην τῆς ἀνθρώπου διανοίας, τὴν λήθην ἐκπέμπουσα. Καὶ οὐ μέχρι τούτων ὁ νομοθέτης, ἀλλά τι καὶ ἄμεινον προσεπινοών, δέλεαρ ὥσπερ τι, τῆς ἔν γε τῷ χρῆναι ποιεῖν προθυμίας, ἐλπίδα ποιεῖται, τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς εὐκταιοτάτοις. Εφη γὰρ πάλιν· Ἐὰν ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύησθε, καὶ τὰς ἐντολάς μου φυτ λάξησθε, καὶ ποιήσητε αὐτὰς, δώσω τὸν ὑετὸν ὑμῖν ἐν τῷ καιρῷ αὐτοῦ, καὶ ἡ γῆ δώσει τὰ γεννήματα αὐτῆς, καὶ τὰ ξύλα τῶν πεδίων ἀποδώσει τὸν καρπὸν αὐτῶν. Καὶ καταλήψεται ὑμῖν ὁ ἀλοητὸς τὸν τρυγη τὸν, καὶ ὁ τρυγητός καταλήψεται τὸν σπόρον, καὶ φάγεσθε τὴν ἄρτον ἡμῶν εἰς πλησμονήν, και κατα- το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. PALL. Quonam modo divinæ legis admoneri A possumus per fimbrias ac vittam hyacinthinam? CYR. Nonne legem per ænigmata traditam fuisse priscis illis hominibus, ac veluti in umbris esse fa- teris ? PALL. Fateor. B CYR. Igitur fimbriis ac manui vittam hyacinthi- nam alligare, Agurate, ac per enigma significabat, quæ coelestia sunt, ea tum sapienda esse, tum fa- cienda, ac supernas illas leges memoria retinendas? Lapidi enim, nisi fallor, Indico, hyacinthino, in- quam, ætherium corpus est quadam tenus simile, cum splendore atque tenebris mistum sit, atque in imo aquæ similitudinem habeat, quæ tremulam ac fluidam speciem præ se ferat. Lex igitur et vestibus et manui vittam hyacinthinam alligari´ sa- pienti consilio jussit, quodammodo innuens, quasi mentis vestimentum, et amictus rationis tibi sit oraculum cœlitus editum, lex etiam rite ac recte factorum arbitra. Manus enim operum est symbo lum : quæ porro legitime funt a nobis, prorsus re- prehensione vacant, neque de vitio sinistrum quid- piam habent. Magnificabant itaque Pharisæi tim- brias suas, et dilatabant phylacteria sua, id est, schedulas e dextra manu suspensas: ridebantur tamen a Christo, quod eam rem ad inanis gloriæ occasionem, non ad legis commemorationem con- vertissent ". Fieri igitur potest, ut quamvis id fat, quod lex jubet, tamen lex ipsa violetur, nisi lege quis recte utatur. Hocque illud est, opinor, quod C sit Salomon : « Est justus, qui perit in justitia sua ". Igitur Dei mandatum in mente atque in corde inscribendum est; cujus rei utilitatem cum perspicuam faceret David ille divinus, de unoquo- que viro justo loquens ait : « Lex Dei ejus in corde ipsius ; et non supplantabuntur gressus ejus " : Illud enim, ut opinor, plane manifestum est, cujus in mente lex divina fuerit, eidem omnino inesse præterea, ut probe confirmatus et virtute sit sta- bili. PALL. Ita se res habet. CYR. Itaque jugis atque perpetua legis meditatio ad reclam viam perducit, quod idem est atque ad id quod Deo placet, oblivionem ex hominis animo veluti tenebras quasdam caliginemque discutiens. Neque vero hucusque tantum progressus est legis– lator; sed cum adhuc melius quiddam excogitas- set, ad excitandam in laboribus suscipiendis ala- critatem, spem omnium rerum exoptatissimarum tanquam escam quamdam adjungit. Ait enim rur- sus : e Si in praeceptis meis ambulaveritis, et man- data mea custodieritis, et feceritis ea, dabo plu- viam vobis in tempore suo, et terra dabit proven- tus suos, et ligna campi reddent fructum suum; et comprehendet vobis tritura vindemiam, et vindemia sementem, et edetis panem vestrum in satietatem, ** Matth xxını, 5. ” Eccl. vii, 16. & -D Psal. xxxvi, 31.

Α οἰονεί πως εἰς ὄψιν ἰέναι πρέπει Θεού, παιδαγωγών τος ἡμᾶς εἰς τοῦτο τοῦ νόμου, καθάπερ αμέλει καὶ τοὺς πάλαι Μωσῆς· τύποι γὰρ ἦσαν ἐκεῖνα τῶν ἀλη Θεστέρων. Καὶ ἡ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως παιδα- γωγία, τὴν διὰ τοῦ νόμου παίδευσιν ἀποκομίζοντας εἰς Χριστὸν, ὑπετύπου τοῖς ἀρχαιοτέροις. Επιτηρεῖν δὲ πρὸς τούτοις ἄξιον κακεῖνο οἶμαι που. Το γάρ του χρῆμά τε καὶ πρόσωπον τοῦ παιδαγωγεῖν ἐξελλωνος, ἔν γε τῷ Μωσέως προσώπῳ τετήρηται καλῶς· οὐ γὰρ ἑαυτῷ παρέστησεν, ἀλλὰ Θεῷ τὸν λαὸν, οιονεί τους θεσμοθέτῃ καὶ διδασκάλῳ καὶ τῶν πρακτέων εἰς ηγητῇ. Προσεκόμιζε δὲ καὶ ἡμᾶς οὐχ ἑαυτῷ διὰ τοῦ γράμματος παιδαγωγός ὧν ὁ νόμος, ἀλλὰ τῷ δ' ἡμᾶς ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντι Θεῷ λόγῳ. Διὰ σοι κατ' ίχνος τῶν τῆς ἀληθείας ἐννοιῶν ὁ λόγος ἡμῖν ἰέναι δοκεῖ ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Γέγραπται τοίνυν, ὅτι « Καὶ ἐξήγαγε Μωσής τὸν λαὸν εἰς συνάντησιν τοῦ Θεοῦ, ἐκ τῆς παρεμβολής, καὶ παρέστησαν ὑπὸ τὸ ὄρος τὸ Σινά. Τὸ δὲ ὄρος το Σινᾶ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι Κύριο ἐπ' αὐτοῦ ἐν πυρὶ, καὶ ἀνέβαινεν ὁ καπνὸς ὡς καπνός καμίνου· καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαός σφόδρα· ἐγένοντο δὲ αἱ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προβαίνουσαι ισχυρότεραι σφόδρα. Μωσῆς ἐλάλει· ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνετο αὐτῷ φωνῇ. . Τὸ μὲν οὖν ἐν ὄρει καταφοιτῆσαι θείν. σημεῖον ἂν γένοιτο καὶ μάλα σαφές, τοῦ διανοίαις αὐτὸν οὐ χθαμαλωτάταις ἐπιφοιτᾷν, οὔτε μὴν ἐναν λίζεσθαι φιλεῖν τοῖς γεῶδες ἔχουσι καὶ χαμαιῤῥιφές Εt τὸ φρόνημα, ἀλλ' ὅτῳ περ ἂν ὁ νοῦς ἀναθρώσκοι πρὸς τὸ ὑψοῦ, καὶ οἱονεὶ κορυφὴν ὑπερτέλλουσαν ἔχων, κάτω που βλέπει τὰ ἀνθρώπινα, καὶ μόνα φαντάζατο τὰ παρὰ Θεῷ. Κατασημήνειε δ' ἂν καὶ ἑτέρως, ὑψηλὴ μὲν ὅτι καὶ ὑπερκειμένη τῶν καθ' ἡμᾶς ἡ περὶ Θεοῦ γνῶσις, μόνοις δὲ τάχα που κἂν γοῦν ἐκ μέρους ἁλώσιμος τοῖς τὰ ὑψηλὰ πέτεσθαι μεμελετηκόσιο • Νεοσσοί γὰρ γυπὸς τὰ ὑψηλὰ πέτανται, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Έν τούτῳ δὲ σύνες, ὅτι κατέβη Θεὸς τὸν ἀρχαῖον τοῖς πάλαι διορίζων νόμον, οὐκ ἔνθα περ ἦν ὁ λαὸς, ἀλλ' ὑψοῦ καὶ μακράν. Ἀφειστήκει γὰρ μακρόθεν ἔτι κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνήν, ούπου γεγονότος μεθ' ἡμῶν σαρκικῶς, οὔτε μὴν καθέντος ἑαυτὸν εἰς κένωσιν τοῦ Μονογενούς· οὐ γὰρ τοῖς ἀρχαιοτέροις, ἀλλ᾽ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τετήρηται τὸ μυστήριον· γέγονε γὰρ μεθ' ἡμῶν ὅσον ἧκεν εἰπεῖν, εἰς δόξαν ὀφθαλμοφανῆ, τὰ τῆς θεότητος ὑψώματα καταλελοιπώς· ἐπολιτεύετο δὲ μεθ᾿ ἡμῶν, ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν. Ἐν είδει γε μὴν τοῦ πυρὸς κατῄει Θεός· ἔδει, τοῖς ἀνάγκῃ καὶ νόμῳ τοὺς παιδαγωγεῖσθαι μέλλον· τας, ὅτι πρὸς πῦρ ἕξουσι τοὺς λόγους, εἰ ἔλοιντο ῥᾳθυμεῖν, διειδέναι σαφῶς. Οὐ γὰρ ἐξ ἀγάπης τῆς ἐθελουσίου, καὶ νοῦ ῥοπῆς ἐλευθέρας επράττετο τοῖς αρχαιοτέροις τὸ θεοφιλές, ἀλλ' ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ φόβου πνεῦμα γὰρ ἦν οὐκ ἐλεύθερον, ούτε μην υ!ο- θεσίας, τὸ ἐν αὐτοῖς, ἀλλὰ δουλείας εἰς φόβον. Καπνί ζεται δὲ τὸ ὄρος διὰ τὸ καταβεβηκέναι Κύριον ἐπ' αὐτὸν ἐν πυρί· καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶ τὸ ἐν Ψαλμοίς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. alienos ad Dei conspectum venire decet, instituente nos ad eam rem lege, ut certe Moyses veteres illos instituebat : nam illa figuræ erant veriorum rerum. Illaque per sapientissimum virum Moysen institutio, disciplinam legis ad Christum perducentis, priscis hominibus figurabat. Ad hæc illud quoque animad- versione dignum est, munus enim ac persona ejus, qui instituere debeat, in Moysi persona optime ser- vatur: neque enim ad se populum, sed ad Deum tanquam ad legislatorem et doctorem, ac rerum fa- ciendarum auctorem adduxit. Lex quoque, quæ per litteram instituebat, non ad se nos perduxit, sed ad Deum Verbum, qui propter nos descendit e colis. Numn tibi verarum intelligentiarum vestigia persequi nostra videtur oratio? PALL. Maxime vero. B CYR. Scriptum est igitur : . eduxit Moyses populum in occursum Dei e castris; et steterunt sub monte Sina. Mons autem Sina totus fumabat, eo quod descendisset Dominus super ipsum in igne : et ascendebat fumus tanquam fumus fornacis : et exterritus est omnis populus valde : fiebant autem voces tubæ procedentes fortiores valde. Moyses lo- quebatur; Deus respondebat illi voce ". » Igitur, quod in monte descendit Deus, signum perspicuum esse poterit, non illum ad mentes abjectissimas venire; neque cum illis habitare solere, qui terrenos, et humi abjectos animos habeant; sed cum eo, cujus animus in sublime conscendat, et C quasi verticem excelsum tenens, humana despiciat, et ea sola, quæ Dei sunt, spectet. Aliam quo- que significationem habere potest, sublimem nempe esse Dei cognitionem, et nostra conditione superio- rem, ab iis duntaxat, et quidem ex parte, percipi posse, qui per sublimia volare studuerint; «Pulli namque vulturis per sublimia volant ", › ut scri- ptum est. Simul intellige Deum, cum veterem le- gem priscis illis hominibus ferret, descendisse non ubi populus erat, sed in sublimem locum, et qui- dem procul. Recesserat enim a longe adhuc, juxta Psallentis vocem ", cum ille Unigenitus nondum ad nos per carnem accessisset, neque se ad illam ex- inanitionem demisisset; neque enim priscis illis,sed nobis ipsis hoc mysterium est reservatum : factus est enim inter nos, quantum attinet ad illam aspe- ctabilem gloriam, divinitatis sublimitate relicta; ac versatus est nobiscum, ut unus e nobis. Ignis vero specie descendit Deus: oportebat enim profecto, ut, qui coactione ac lege regendi erant, certo sci- rent si ad ignaviam declinare vellent, sibi cum igni rationem futuram. Neque enim ex voluntaria dilectione, et spontanei animi momentis a priscis illis hominibus Dei amor præstabatur; sed quasi ex coactione ac timore: nam neque liber spiritus illis inerat, neque adoptionis, sed servitutis in timo- rem. Fumabat præterea mons, eo quod descendisset ** Exod. xıx, 17-19.” Job v, 11. " » Psal. vi, 4. D

Α οἰονεί πως εἰς ὄψιν ἰέναι πρέπει Θεού, παιδαγωγών τος ἡμᾶς εἰς τοῦτο τοῦ νόμου, καθάπερ αμέλει καὶ τοὺς πάλαι Μωσῆς· τύποι γὰρ ἦσαν ἐκεῖνα τῶν ἀλη Θεστέρων. Καὶ ἡ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως παιδα- γωγία, τὴν διὰ τοῦ νόμου παίδευσιν ἀποκομίζοντας εἰς Χριστὸν, ὑπετύπου τοῖς ἀρχαιοτέροις. Επιτηρεῖν δὲ πρὸς τούτοις ἄξιον κακεῖνο οἶμαι που. Το γάρ του χρῆμά τε καὶ πρόσωπον τοῦ παιδαγωγεῖν ἐξελλωνος, ἔν γε τῷ Μωσέως προσώπῳ τετήρηται καλῶς· οὐ γὰρ ἑαυτῷ παρέστησεν, ἀλλὰ Θεῷ τὸν λαὸν, οιονεί τους θεσμοθέτῃ καὶ διδασκάλῳ καὶ τῶν πρακτέων εἰς ηγητῇ. Προσεκόμιζε δὲ καὶ ἡμᾶς οὐχ ἑαυτῷ διὰ τοῦ γράμματος παιδαγωγός ὧν ὁ νόμος, ἀλλὰ τῷ δ' ἡμᾶς ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντι Θεῷ λόγῳ. Διὰ σοι κατ' ίχνος τῶν τῆς ἀληθείας ἐννοιῶν ὁ λόγος ἡμῖν ἰέναι δοκεῖ ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Γέγραπται τοίνυν, ὅτι « Καὶ ἐξήγαγε Μωσής τὸν λαὸν εἰς συνάντησιν τοῦ Θεοῦ, ἐκ τῆς παρεμβολής, καὶ παρέστησαν ὑπὸ τὸ ὄρος τὸ Σινά. Τὸ δὲ ὄρος το Σινᾶ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι Κύριο ἐπ' αὐτοῦ ἐν πυρὶ, καὶ ἀνέβαινεν ὁ καπνὸς ὡς καπνός καμίνου· καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαός σφόδρα· ἐγένοντο δὲ αἱ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προβαίνουσαι ισχυρότεραι σφόδρα. Μωσῆς ἐλάλει· ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνετο αὐτῷ φωνῇ. . Τὸ μὲν οὖν ἐν ὄρει καταφοιτῆσαι θείν. σημεῖον ἂν γένοιτο καὶ μάλα σαφές, τοῦ διανοίαις αὐτὸν οὐ χθαμαλωτάταις ἐπιφοιτᾷν, οὔτε μὴν ἐναν λίζεσθαι φιλεῖν τοῖς γεῶδες ἔχουσι καὶ χαμαιῤῥιφές Εt τὸ φρόνημα, ἀλλ' ὅτῳ περ ἂν ὁ νοῦς ἀναθρώσκοι πρὸς τὸ ὑψοῦ, καὶ οἱονεὶ κορυφὴν ὑπερτέλλουσαν ἔχων, κάτω που βλέπει τὰ ἀνθρώπινα, καὶ μόνα φαντάζατο τὰ παρὰ Θεῷ. Κατασημήνειε δ' ἂν καὶ ἑτέρως, ὑψηλὴ μὲν ὅτι καὶ ὑπερκειμένη τῶν καθ' ἡμᾶς ἡ περὶ Θεοῦ γνῶσις, μόνοις δὲ τάχα που κἂν γοῦν ἐκ μέρους ἁλώσιμος τοῖς τὰ ὑψηλὰ πέτεσθαι μεμελετηκόσιο • Νεοσσοί γὰρ γυπὸς τὰ ὑψηλὰ πέτανται, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Έν τούτῳ δὲ σύνες, ὅτι κατέβη Θεὸς τὸν ἀρχαῖον τοῖς πάλαι διορίζων νόμον, οὐκ ἔνθα περ ἦν ὁ λαὸς, ἀλλ' ὑψοῦ καὶ μακράν. Ἀφειστήκει γὰρ μακρόθεν ἔτι κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνήν, ούπου γεγονότος μεθ' ἡμῶν σαρκικῶς, οὔτε μὴν καθέντος ἑαυτὸν εἰς κένωσιν τοῦ Μονογενούς· οὐ γὰρ τοῖς ἀρχαιοτέροις, ἀλλ᾽ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τετήρηται τὸ μυστήριον· γέγονε γὰρ μεθ' ἡμῶν ὅσον ἧκεν εἰπεῖν, εἰς δόξαν ὀφθαλμοφανῆ, τὰ τῆς θεότητος ὑψώματα καταλελοιπώς· ἐπολιτεύετο δὲ μεθ᾿ ἡμῶν, ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν. Ἐν είδει γε μὴν τοῦ πυρὸς κατῄει Θεός· ἔδει, τοῖς ἀνάγκῃ καὶ νόμῳ τοὺς παιδαγωγεῖσθαι μέλλον· τας, ὅτι πρὸς πῦρ ἕξουσι τοὺς λόγους, εἰ ἔλοιντο ῥᾳθυμεῖν, διειδέναι σαφῶς. Οὐ γὰρ ἐξ ἀγάπης τῆς ἐθελουσίου, καὶ νοῦ ῥοπῆς ἐλευθέρας επράττετο τοῖς αρχαιοτέροις τὸ θεοφιλές, ἀλλ' ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ φόβου πνεῦμα γὰρ ἦν οὐκ ἐλεύθερον, ούτε μην υ!ο- θεσίας, τὸ ἐν αὐτοῖς, ἀλλὰ δουλείας εἰς φόβον. Καπνί ζεται δὲ τὸ ὄρος διὰ τὸ καταβεβηκέναι Κύριον ἐπ' αὐτὸν ἐν πυρί· καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶ τὸ ἐν Ψαλμοίς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. alienos ad Dei conspectum venire decet, instituente nos ad eam rem lege, ut certe Moyses veteres illos instituebat : nam illa figuræ erant veriorum rerum. Illaque per sapientissimum virum Moysen institutio, disciplinam legis ad Christum perducentis, priscis hominibus figurabat. Ad hæc illud quoque animad- versione dignum est, munus enim ac persona ejus, qui instituere debeat, in Moysi persona optime ser- vatur: neque enim ad se populum, sed ad Deum tanquam ad legislatorem et doctorem, ac rerum fa- ciendarum auctorem adduxit. Lex quoque, quæ per litteram instituebat, non ad se nos perduxit, sed ad Deum Verbum, qui propter nos descendit e colis. Numn tibi verarum intelligentiarum vestigia persequi nostra videtur oratio? PALL. Maxime vero. B CYR. Scriptum est igitur : . eduxit Moyses populum in occursum Dei e castris; et steterunt sub monte Sina. Mons autem Sina totus fumabat, eo quod descendisset Dominus super ipsum in igne : et ascendebat fumus tanquam fumus fornacis : et exterritus est omnis populus valde : fiebant autem voces tubæ procedentes fortiores valde. Moyses lo- quebatur; Deus respondebat illi voce ". » Igitur, quod in monte descendit Deus, signum perspicuum esse poterit, non illum ad mentes abjectissimas venire; neque cum illis habitare solere, qui terrenos, et humi abjectos animos habeant; sed cum eo, cujus animus in sublime conscendat, et C quasi verticem excelsum tenens, humana despiciat, et ea sola, quæ Dei sunt, spectet. Aliam quo- que significationem habere potest, sublimem nempe esse Dei cognitionem, et nostra conditione superio- rem, ab iis duntaxat, et quidem ex parte, percipi posse, qui per sublimia volare studuerint; «Pulli namque vulturis per sublimia volant ", › ut scri- ptum est. Simul intellige Deum, cum veterem le- gem priscis illis hominibus ferret, descendisse non ubi populus erat, sed in sublimem locum, et qui- dem procul. Recesserat enim a longe adhuc, juxta Psallentis vocem ", cum ille Unigenitus nondum ad nos per carnem accessisset, neque se ad illam ex- inanitionem demisisset; neque enim priscis illis,sed nobis ipsis hoc mysterium est reservatum : factus est enim inter nos, quantum attinet ad illam aspe- ctabilem gloriam, divinitatis sublimitate relicta; ac versatus est nobiscum, ut unus e nobis. Ignis vero specie descendit Deus: oportebat enim profecto, ut, qui coactione ac lege regendi erant, certo sci- rent si ad ignaviam declinare vellent, sibi cum igni rationem futuram. Neque enim ex voluntaria dilectione, et spontanei animi momentis a priscis illis hominibus Dei amor præstabatur; sed quasi ex coactione ac timore: nam neque liber spiritus illis inerat, neque adoptionis, sed servitutis in timo- rem. Fumabat præterea mons, eo quod descendisset ** Exod. xıx, 17-19.” Job v, 11. " » Psal. vi, 4. D

Α οἰονεί πως εἰς ὄψιν ἰέναι πρέπει Θεού, παιδαγωγών τος ἡμᾶς εἰς τοῦτο τοῦ νόμου, καθάπερ αμέλει καὶ τοὺς πάλαι Μωσῆς· τύποι γὰρ ἦσαν ἐκεῖνα τῶν ἀλη Θεστέρων. Καὶ ἡ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως παιδα- γωγία, τὴν διὰ τοῦ νόμου παίδευσιν ἀποκομίζοντας εἰς Χριστὸν, ὑπετύπου τοῖς ἀρχαιοτέροις. Επιτηρεῖν δὲ πρὸς τούτοις ἄξιον κακεῖνο οἶμαι που. Το γάρ του χρῆμά τε καὶ πρόσωπον τοῦ παιδαγωγεῖν ἐξελλωνος, ἔν γε τῷ Μωσέως προσώπῳ τετήρηται καλῶς· οὐ γὰρ ἑαυτῷ παρέστησεν, ἀλλὰ Θεῷ τὸν λαὸν, οιονεί τους θεσμοθέτῃ καὶ διδασκάλῳ καὶ τῶν πρακτέων εἰς ηγητῇ. Προσεκόμιζε δὲ καὶ ἡμᾶς οὐχ ἑαυτῷ διὰ τοῦ γράμματος παιδαγωγός ὧν ὁ νόμος, ἀλλὰ τῷ δ' ἡμᾶς ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντι Θεῷ λόγῳ. Διὰ σοι κατ' ίχνος τῶν τῆς ἀληθείας ἐννοιῶν ὁ λόγος ἡμῖν ἰέναι δοκεῖ ; ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Γέγραπται τοίνυν, ὅτι « Καὶ ἐξήγαγε Μωσής τὸν λαὸν εἰς συνάντησιν τοῦ Θεοῦ, ἐκ τῆς παρεμβολής, καὶ παρέστησαν ὑπὸ τὸ ὄρος τὸ Σινά. Τὸ δὲ ὄρος το Σινᾶ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι Κύριο ἐπ' αὐτοῦ ἐν πυρὶ, καὶ ἀνέβαινεν ὁ καπνὸς ὡς καπνός καμίνου· καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαός σφόδρα· ἐγένοντο δὲ αἱ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προβαίνουσαι ισχυρότεραι σφόδρα. Μωσῆς ἐλάλει· ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνετο αὐτῷ φωνῇ. . Τὸ μὲν οὖν ἐν ὄρει καταφοιτῆσαι θείν. σημεῖον ἂν γένοιτο καὶ μάλα σαφές, τοῦ διανοίαις αὐτὸν οὐ χθαμαλωτάταις ἐπιφοιτᾷν, οὔτε μὴν ἐναν λίζεσθαι φιλεῖν τοῖς γεῶδες ἔχουσι καὶ χαμαιῤῥιφές Εt τὸ φρόνημα, ἀλλ' ὅτῳ περ ἂν ὁ νοῦς ἀναθρώσκοι πρὸς τὸ ὑψοῦ, καὶ οἱονεὶ κορυφὴν ὑπερτέλλουσαν ἔχων, κάτω που βλέπει τὰ ἀνθρώπινα, καὶ μόνα φαντάζατο τὰ παρὰ Θεῷ. Κατασημήνειε δ' ἂν καὶ ἑτέρως, ὑψηλὴ μὲν ὅτι καὶ ὑπερκειμένη τῶν καθ' ἡμᾶς ἡ περὶ Θεοῦ γνῶσις, μόνοις δὲ τάχα που κἂν γοῦν ἐκ μέρους ἁλώσιμος τοῖς τὰ ὑψηλὰ πέτεσθαι μεμελετηκόσιο • Νεοσσοί γὰρ γυπὸς τὰ ὑψηλὰ πέτανται, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Έν τούτῳ δὲ σύνες, ὅτι κατέβη Θεὸς τὸν ἀρχαῖον τοῖς πάλαι διορίζων νόμον, οὐκ ἔνθα περ ἦν ὁ λαὸς, ἀλλ' ὑψοῦ καὶ μακράν. Ἀφειστήκει γὰρ μακρόθεν ἔτι κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνήν, ούπου γεγονότος μεθ' ἡμῶν σαρκικῶς, οὔτε μὴν καθέντος ἑαυτὸν εἰς κένωσιν τοῦ Μονογενούς· οὐ γὰρ τοῖς ἀρχαιοτέροις, ἀλλ᾽ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τετήρηται τὸ μυστήριον· γέγονε γὰρ μεθ' ἡμῶν ὅσον ἧκεν εἰπεῖν, εἰς δόξαν ὀφθαλμοφανῆ, τὰ τῆς θεότητος ὑψώματα καταλελοιπώς· ἐπολιτεύετο δὲ μεθ᾿ ἡμῶν, ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν. Ἐν είδει γε μὴν τοῦ πυρὸς κατῄει Θεός· ἔδει, τοῖς ἀνάγκῃ καὶ νόμῳ τοὺς παιδαγωγεῖσθαι μέλλον· τας, ὅτι πρὸς πῦρ ἕξουσι τοὺς λόγους, εἰ ἔλοιντο ῥᾳθυμεῖν, διειδέναι σαφῶς. Οὐ γὰρ ἐξ ἀγάπης τῆς ἐθελουσίου, καὶ νοῦ ῥοπῆς ἐλευθέρας επράττετο τοῖς αρχαιοτέροις τὸ θεοφιλές, ἀλλ' ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ φόβου πνεῦμα γὰρ ἦν οὐκ ἐλεύθερον, ούτε μην υ!ο- θεσίας, τὸ ἐν αὐτοῖς, ἀλλὰ δουλείας εἰς φόβον. Καπνί ζεται δὲ τὸ ὄρος διὰ τὸ καταβεβηκέναι Κύριον ἐπ' αὐτὸν ἐν πυρί· καὶ τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶ τὸ ἐν Ψαλμοίς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. alienos ad Dei conspectum venire decet, instituente nos ad eam rem lege, ut certe Moyses veteres illos instituebat : nam illa figuræ erant veriorum rerum. Illaque per sapientissimum virum Moysen institutio, disciplinam legis ad Christum perducentis, priscis hominibus figurabat. Ad hæc illud quoque animad- versione dignum est, munus enim ac persona ejus, qui instituere debeat, in Moysi persona optime ser- vatur: neque enim ad se populum, sed ad Deum tanquam ad legislatorem et doctorem, ac rerum fa- ciendarum auctorem adduxit. Lex quoque, quæ per litteram instituebat, non ad se nos perduxit, sed ad Deum Verbum, qui propter nos descendit e colis. Numn tibi verarum intelligentiarum vestigia persequi nostra videtur oratio? PALL. Maxime vero. B CYR. Scriptum est igitur : . eduxit Moyses populum in occursum Dei e castris; et steterunt sub monte Sina. Mons autem Sina totus fumabat, eo quod descendisset Dominus super ipsum in igne : et ascendebat fumus tanquam fumus fornacis : et exterritus est omnis populus valde : fiebant autem voces tubæ procedentes fortiores valde. Moyses lo- quebatur; Deus respondebat illi voce ". » Igitur, quod in monte descendit Deus, signum perspicuum esse poterit, non illum ad mentes abjectissimas venire; neque cum illis habitare solere, qui terrenos, et humi abjectos animos habeant; sed cum eo, cujus animus in sublime conscendat, et C quasi verticem excelsum tenens, humana despiciat, et ea sola, quæ Dei sunt, spectet. Aliam quo- que significationem habere potest, sublimem nempe esse Dei cognitionem, et nostra conditione superio- rem, ab iis duntaxat, et quidem ex parte, percipi posse, qui per sublimia volare studuerint; «Pulli namque vulturis per sublimia volant ", › ut scri- ptum est. Simul intellige Deum, cum veterem le- gem priscis illis hominibus ferret, descendisse non ubi populus erat, sed in sublimem locum, et qui- dem procul. Recesserat enim a longe adhuc, juxta Psallentis vocem ", cum ille Unigenitus nondum ad nos per carnem accessisset, neque se ad illam ex- inanitionem demisisset; neque enim priscis illis,sed nobis ipsis hoc mysterium est reservatum : factus est enim inter nos, quantum attinet ad illam aspe- ctabilem gloriam, divinitatis sublimitate relicta; ac versatus est nobiscum, ut unus e nobis. Ignis vero specie descendit Deus: oportebat enim profecto, ut, qui coactione ac lege regendi erant, certo sci- rent si ad ignaviam declinare vellent, sibi cum igni rationem futuram. Neque enim ex voluntaria dilectione, et spontanei animi momentis a priscis illis hominibus Dei amor præstabatur; sed quasi ex coactione ac timore: nam neque liber spiritus illis inerat, neque adoptionis, sed servitutis in timo- rem. Fumabat præterea mons, eo quod descendisset ** Exod. xıx, 17-19.” Job v, 11. " » Psal. vi, 4. D

ὑμνούμενον· « Καὶ ἔθετο σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ. » Κατασημήνειε δ' ἂν καὶ ἑτέρως ἡμῖν ὁ καπνὸς τὸ ἐπὶ τῇ καταφρονήσει πάντη τε καὶ πάντως ἐσόμενον δάκρυον· ἐξέρπει γὰρ δὴ ταῖς τοῦ καπνού προσβολαῖς ἡ ἐξ ὀμμάτων ἱκμάς. Εἰ δὲ βούλοιτό τις τοῖς προκει μένοις θεωρήμασιν ἐπιβαλεῖν ἑτέρως, εἰς τὸν διὰ τοῦ νόμου φωτισμὸν καταλογιεῖται τὸ πῦρ, πλὴν ἀχλύος οὐ δίχα· καὶ γάρ ἐστιν ἀμυδρὸς καὶ ἀσαφὴς ὁ νόμος, καὶ τὸ ἐκ τοῦ γράμματος κατασκίασμα παχύ, καὶ καταθολοῦν ἱκανὸν τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμόν. Ίσχυ- ρότεραι δὲ προβαίνουσαι τῆς σάλπιγγός αἱ φωναί μικρὰ γὰρ ἦν καὶ μόλις ἀναφωνοῦντος τοῦ νόμου τὸ ἐν ἀρχαῖς. Ἐπειδὴ δὲ προβέβηκεν ὁ λόγος ἡμῖν εἰς παίδευσιν εὐαγγελικήν, ἐπιλάμψαντος τοῦ Ἐμμα νουήλ, ἰσχυρότεραι γεγόνασιν αἱ φωνα!· ἐξάκουστον γάρ τι καὶ τορὸν ἀναπεφώνηκεν ὁ Χριστὸς, καὶ εἰς Β πᾶσαν ήδη διήκον τὴν οἰκουμένην. Αὐτοῦ γὰρ ἔστιν ἀκοῦσαι λέγοντος διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ· Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοι- κοῦντες τὴν οἰκουμένην. » Καίτοι τῆς τοῦ νόμου τηνικάδε φωνῆς, ἑτέρωθι μὲν οὐκ ούσης, οὔτε μὴν ἅπαντα μυσταγωγούσης τὰ ἔθνη, μόνην δὲ τὴν Ἰου- δαίων περιηχούσης χώραν, καὶ παιδαγωγούσης ἐν γένος τὸ ἐξ Ισραήλ. Αλλ', ο Ελάλει μὲν, φησίν, ὁ Μωσῆς· ὁ δὲ Θεὸς, ἀπεκρίνετο αὐτῷ φωνῇ. » Εζήτει μὲν γὰρ ὡς διάκονος τὸν νόμον ὁ Μωσῆς, καὶ τῶν θείων θεσπισμάτων μεσίτης καὶ ὑπουργός· ἀπεκρί- νετο δὲ θεὸς τῇ ἰδίᾳ φωνῇ, τουτέστι, δι' Υἱοῦ· φωνή γὰρ καὶ λόγος τοῦ Πατρὸς, ὁ Υἱός. Ἐξ αὐτοῦ δὲ ὁ νόμος, καὶ εἰ λελάληται δι' ἀγγέλων· πάρα γοῦν, εἴπερ ἔλοιτό τις, επαίειν λέγοντος ἐναργώς· « Αὐτός ὁ λαλῶν, πάρειμι. » Και, « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας, ἀλλὰ πληρῶσαι· λέγω γὰρ ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν, ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. » Λόγους οὖν ἰδίους, τὸν νόμον ἀποκαλεῖ· φωνὴ γὰρ αὐτὸν λελάληκε Θεοῦ, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, τουτέστιν ὁ Υἱός. Επτά φη- σιν, ὅτι ο Καταβέβηκεν ὁ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους, καὶ ἐκάλεσε Κύριος τὸν Μωσῆν ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους, καὶ ἀνέβη Μωσής. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς πρὸς Μωσήν λέγων· Καταβὰς διακ μάρτυρας τῷ λαῷ μήποτε ἐγγίσωσι πρὸς τὸν Θεὸν κατανοῆσαι, καὶ πέσῃ ἐξ αὐτῶν πλῆθος· καὶ οἱ ἱερεῖς οἱ ἐγγίζοντες Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἁγιασθήτωσαν, μήποτε ἀπαλλάξῃ ἀπ' αὐτῶν Κύριος. » Κάτεισιν εἰς τὸ ὄρος ὁ ὑπὲρ πάντων θεός, εἶτα κεκλημένος ἄνεισιν ὁ Μω- σῆς. Οὐ γάρ ἐστι τῶν ἐνδεχομένων ἰσχύσαι τινὰς εἰς τὰ τῆς ἀληθοῦς θεοπτίας αναθρώσκειν ὑψώματα, μὴ οὐχὶ καθέντος ἑαυτὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῖς ἡμετέραις διανοίαις προσιτὸν γενέσθαι παρασκευάζοντος· αὐτοῦ δὲ καλοῦντος ἀνιμεν οὕτω μόλις εἰς ὑπερφυᾶ καὶ ἐξῃρημένην οἱονεὶ κορυφήν, τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἀληθῆ ὅπερ ἐποίσει Χριστὸς, ἀποκαλύπτων ἡμῖν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ ἀστιβὲς μὲν τοῖς ἀγε- λαίως τὸ ὄρος (ἀνέμβατος γὰρ τοῖς πολλοῖς ἡ τῆς DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. A super eum Dominus in igne : idque, ut opinor, est quod in Psalmis canitur : ‹ Et posuit tenebras la- tibulum suum “Aliter quoque significare nobis poterit fumus lacrymas illas, propter contemptum omnino fundendas: effluit enim ad appulsum fumi ille ex oculis humor. Quod si cui placuerit, quæ ad contemplandum proposita sunt, aliter intelligere, ignem legis illuminationem accipiet, non tamen sine caligine; est enim tenebricosa et obscura lex, et illa litteræ umbra densior, et quæ mentis oculis tenebras possit offundere. Sensim autem progre- dientes augebantur tubæ voces: nam ab initio, cum tenuem vix vocem emitteret lex, ubi ad nos pro- cessit Verbum, et ille Emmanuel ad tradendam evangelicam disciplinam adfulsit, voces illæ valen- tiores facta sunt : clarum enim quiddam et acutum insonuit Christus, et quod totum jam or- bem terrarum penetravit. Ipsum enim audire licet David voce dicentem : • Audite hac, omnes gentes; auribus percipite, omnes qui habitatis orbem “. Atqui vox legis eo tempore alibi non exaudiebatur, neque universas gentes docebat, sed in sola Judæo- rum regione resonabat, et unam Israelis gentem in- stituebat. Sed . Loquebatur, inquit, Moyses; Deus vero respondebat ipsi voce "., Moyses enim, ut minister, et divinorum præceptorum interpres et subministrator, legem expetebat; respondebat au- tem Deus sua voce, id est per Filium: vox enim et verbum Patris est Filius: ex ipso autem auctore lex originem habuit, etsi per angelos dicta est; li- cet eerte, sicut libitum fuerit, ipsum perspicue di- centem audire : « Ipse, qui loquebar, adsum ". Et : « Non veni solvere legem, sed implere : dico enim vobis, donec transeat cœlum et terra, iota unum, aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia Gant. Coelum et terra transibunt, verba au- tem mea non transibunt . . Sua itaque verba le- gem appellat vox enim Dei illam enuntiavit, ut modo dixi; is est enim nimirum Filius. Deinde inquit : e Descendit Dominus super montem Sina, super verticem montis, et vocavit Moysen ad ver- ticem montis; et ascendit Moyses, et locutus est Do- minus ad Moysen, dicens: Descendens testificare populo, ne forte accedant ad videnduni Deum, et ca- dat ex ipsis multitudo; et sacerdotes, qui accedunt G D ad Dominum, sanctifcentur, neforte recedat ab ipsis *Psal. xvit, 12. « Psal. xLvIII, 2. * Exod. xx, 19. PATHOL. GR. LXVIII. x1x, 20-22. > Dominus". Descendit in montem ille super omnia Deus; deinde vocatus ascendit Moyses. Neque enim contingit ut ad sublimitatem veræ Dei contemplatio- nis possit se quisquam attollere, nisi seipsum demi- serit Deus, et ita se accommodaverit, ut ad eum no- stræ mentes possint accedere; ipso autem evocante, vix tandem ad summum illum et excelsum quasi verticem, ipsius nempe veram cognitionem, ascen dimus; quod ipsum Christus fecit, cum Patrem ac Deum nobis revelavit. Et a gregariis quidem ho- minibus mons adiri non potest; inaccessa est enim Isa. LII, 6. Matth. v, 17, 18. **Exod.

ὑμνούμενον· « Καὶ ἔθετο σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ. » Κατασημήνειε δ' ἂν καὶ ἑτέρως ἡμῖν ὁ καπνὸς τὸ ἐπὶ τῇ καταφρονήσει πάντη τε καὶ πάντως ἐσόμενον δάκρυον· ἐξέρπει γὰρ δὴ ταῖς τοῦ καπνού προσβολαῖς ἡ ἐξ ὀμμάτων ἱκμάς. Εἰ δὲ βούλοιτό τις τοῖς προκει μένοις θεωρήμασιν ἐπιβαλεῖν ἑτέρως, εἰς τὸν διὰ τοῦ νόμου φωτισμὸν καταλογιεῖται τὸ πῦρ, πλὴν ἀχλύος οὐ δίχα· καὶ γάρ ἐστιν ἀμυδρὸς καὶ ἀσαφὴς ὁ νόμος, καὶ τὸ ἐκ τοῦ γράμματος κατασκίασμα παχύ, καὶ καταθολοῦν ἱκανὸν τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμόν. Ίσχυ- ρότεραι δὲ προβαίνουσαι τῆς σάλπιγγός αἱ φωναί μικρὰ γὰρ ἦν καὶ μόλις ἀναφωνοῦντος τοῦ νόμου τὸ ἐν ἀρχαῖς. Ἐπειδὴ δὲ προβέβηκεν ὁ λόγος ἡμῖν εἰς παίδευσιν εὐαγγελικήν, ἐπιλάμψαντος τοῦ Ἐμμα νουήλ, ἰσχυρότεραι γεγόνασιν αἱ φωνα!· ἐξάκουστον γάρ τι καὶ τορὸν ἀναπεφώνηκεν ὁ Χριστὸς, καὶ εἰς Β πᾶσαν ήδη διήκον τὴν οἰκουμένην. Αὐτοῦ γὰρ ἔστιν ἀκοῦσαι λέγοντος διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ· Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοι- κοῦντες τὴν οἰκουμένην. » Καίτοι τῆς τοῦ νόμου τηνικάδε φωνῆς, ἑτέρωθι μὲν οὐκ ούσης, οὔτε μὴν ἅπαντα μυσταγωγούσης τὰ ἔθνη, μόνην δὲ τὴν Ἰου- δαίων περιηχούσης χώραν, καὶ παιδαγωγούσης ἐν γένος τὸ ἐξ Ισραήλ. Αλλ', ο Ελάλει μὲν, φησίν, ὁ Μωσῆς· ὁ δὲ Θεὸς, ἀπεκρίνετο αὐτῷ φωνῇ. » Εζήτει μὲν γὰρ ὡς διάκονος τὸν νόμον ὁ Μωσῆς, καὶ τῶν θείων θεσπισμάτων μεσίτης καὶ ὑπουργός· ἀπεκρί- νετο δὲ θεὸς τῇ ἰδίᾳ φωνῇ, τουτέστι, δι' Υἱοῦ· φωνή γὰρ καὶ λόγος τοῦ Πατρὸς, ὁ Υἱός. Ἐξ αὐτοῦ δὲ ὁ νόμος, καὶ εἰ λελάληται δι' ἀγγέλων· πάρα γοῦν, εἴπερ ἔλοιτό τις, επαίειν λέγοντος ἐναργώς· « Αὐτός ὁ λαλῶν, πάρειμι. » Και, « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας, ἀλλὰ πληρῶσαι· λέγω γὰρ ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν, ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. » Λόγους οὖν ἰδίους, τὸν νόμον ἀποκαλεῖ· φωνὴ γὰρ αὐτὸν λελάληκε Θεοῦ, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, τουτέστιν ὁ Υἱός. Επτά φη- σιν, ὅτι ο Καταβέβηκεν ὁ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους, καὶ ἐκάλεσε Κύριος τὸν Μωσῆν ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους, καὶ ἀνέβη Μωσής. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς πρὸς Μωσήν λέγων· Καταβὰς διακ μάρτυρας τῷ λαῷ μήποτε ἐγγίσωσι πρὸς τὸν Θεὸν κατανοῆσαι, καὶ πέσῃ ἐξ αὐτῶν πλῆθος· καὶ οἱ ἱερεῖς οἱ ἐγγίζοντες Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἁγιασθήτωσαν, μήποτε ἀπαλλάξῃ ἀπ' αὐτῶν Κύριος. » Κάτεισιν εἰς τὸ ὄρος ὁ ὑπὲρ πάντων θεός, εἶτα κεκλημένος ἄνεισιν ὁ Μω- σῆς. Οὐ γάρ ἐστι τῶν ἐνδεχομένων ἰσχύσαι τινὰς εἰς τὰ τῆς ἀληθοῦς θεοπτίας αναθρώσκειν ὑψώματα, μὴ οὐχὶ καθέντος ἑαυτὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῖς ἡμετέραις διανοίαις προσιτὸν γενέσθαι παρασκευάζοντος· αὐτοῦ δὲ καλοῦντος ἀνιμεν οὕτω μόλις εἰς ὑπερφυᾶ καὶ ἐξῃρημένην οἱονεὶ κορυφήν, τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἀληθῆ ὅπερ ἐποίσει Χριστὸς, ἀποκαλύπτων ἡμῖν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ ἀστιβὲς μὲν τοῖς ἀγε- λαίως τὸ ὄρος (ἀνέμβατος γὰρ τοῖς πολλοῖς ἡ τῆς DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. A super eum Dominus in igne : idque, ut opinor, est quod in Psalmis canitur : ‹ Et posuit tenebras la- tibulum suum “Aliter quoque significare nobis poterit fumus lacrymas illas, propter contemptum omnino fundendas: effluit enim ad appulsum fumi ille ex oculis humor. Quod si cui placuerit, quæ ad contemplandum proposita sunt, aliter intelligere, ignem legis illuminationem accipiet, non tamen sine caligine; est enim tenebricosa et obscura lex, et illa litteræ umbra densior, et quæ mentis oculis tenebras possit offundere. Sensim autem progre- dientes augebantur tubæ voces: nam ab initio, cum tenuem vix vocem emitteret lex, ubi ad nos pro- cessit Verbum, et ille Emmanuel ad tradendam evangelicam disciplinam adfulsit, voces illæ valen- tiores facta sunt : clarum enim quiddam et acutum insonuit Christus, et quod totum jam or- bem terrarum penetravit. Ipsum enim audire licet David voce dicentem : • Audite hac, omnes gentes; auribus percipite, omnes qui habitatis orbem “. Atqui vox legis eo tempore alibi non exaudiebatur, neque universas gentes docebat, sed in sola Judæo- rum regione resonabat, et unam Israelis gentem in- stituebat. Sed . Loquebatur, inquit, Moyses; Deus vero respondebat ipsi voce "., Moyses enim, ut minister, et divinorum præceptorum interpres et subministrator, legem expetebat; respondebat au- tem Deus sua voce, id est per Filium: vox enim et verbum Patris est Filius: ex ipso autem auctore lex originem habuit, etsi per angelos dicta est; li- cet eerte, sicut libitum fuerit, ipsum perspicue di- centem audire : « Ipse, qui loquebar, adsum ". Et : « Non veni solvere legem, sed implere : dico enim vobis, donec transeat cœlum et terra, iota unum, aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia Gant. Coelum et terra transibunt, verba au- tem mea non transibunt . . Sua itaque verba le- gem appellat vox enim Dei illam enuntiavit, ut modo dixi; is est enim nimirum Filius. Deinde inquit : e Descendit Dominus super montem Sina, super verticem montis, et vocavit Moysen ad ver- ticem montis; et ascendit Moyses, et locutus est Do- minus ad Moysen, dicens: Descendens testificare populo, ne forte accedant ad videnduni Deum, et ca- dat ex ipsis multitudo; et sacerdotes, qui accedunt G D ad Dominum, sanctifcentur, neforte recedat ab ipsis *Psal. xvit, 12. « Psal. xLvIII, 2. * Exod. xx, 19. PATHOL. GR. LXVIII. x1x, 20-22. > Dominus". Descendit in montem ille super omnia Deus; deinde vocatus ascendit Moyses. Neque enim contingit ut ad sublimitatem veræ Dei contemplatio- nis possit se quisquam attollere, nisi seipsum demi- serit Deus, et ita se accommodaverit, ut ad eum no- stræ mentes possint accedere; ipso autem evocante, vix tandem ad summum illum et excelsum quasi verticem, ipsius nempe veram cognitionem, ascen dimus; quod ipsum Christus fecit, cum Patrem ac Deum nobis revelavit. Et a gregariis quidem ho- minibus mons adiri non potest; inaccessa est enim Isa. LII, 6. Matth. v, 17, 18. **Exod.

ὑμνούμενον· « Καὶ ἔθετο σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ. » Κατασημήνειε δ' ἂν καὶ ἑτέρως ἡμῖν ὁ καπνὸς τὸ ἐπὶ τῇ καταφρονήσει πάντη τε καὶ πάντως ἐσόμενον δάκρυον· ἐξέρπει γὰρ δὴ ταῖς τοῦ καπνού προσβολαῖς ἡ ἐξ ὀμμάτων ἱκμάς. Εἰ δὲ βούλοιτό τις τοῖς προκει μένοις θεωρήμασιν ἐπιβαλεῖν ἑτέρως, εἰς τὸν διὰ τοῦ νόμου φωτισμὸν καταλογιεῖται τὸ πῦρ, πλὴν ἀχλύος οὐ δίχα· καὶ γάρ ἐστιν ἀμυδρὸς καὶ ἀσαφὴς ὁ νόμος, καὶ τὸ ἐκ τοῦ γράμματος κατασκίασμα παχύ, καὶ καταθολοῦν ἱκανὸν τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμόν. Ίσχυ- ρότεραι δὲ προβαίνουσαι τῆς σάλπιγγός αἱ φωναί μικρὰ γὰρ ἦν καὶ μόλις ἀναφωνοῦντος τοῦ νόμου τὸ ἐν ἀρχαῖς. Ἐπειδὴ δὲ προβέβηκεν ὁ λόγος ἡμῖν εἰς παίδευσιν εὐαγγελικήν, ἐπιλάμψαντος τοῦ Ἐμμα νουήλ, ἰσχυρότεραι γεγόνασιν αἱ φωνα!· ἐξάκουστον γάρ τι καὶ τορὸν ἀναπεφώνηκεν ὁ Χριστὸς, καὶ εἰς Β πᾶσαν ήδη διήκον τὴν οἰκουμένην. Αὐτοῦ γὰρ ἔστιν ἀκοῦσαι λέγοντος διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ· Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοι- κοῦντες τὴν οἰκουμένην. » Καίτοι τῆς τοῦ νόμου τηνικάδε φωνῆς, ἑτέρωθι μὲν οὐκ ούσης, οὔτε μὴν ἅπαντα μυσταγωγούσης τὰ ἔθνη, μόνην δὲ τὴν Ἰου- δαίων περιηχούσης χώραν, καὶ παιδαγωγούσης ἐν γένος τὸ ἐξ Ισραήλ. Αλλ', ο Ελάλει μὲν, φησίν, ὁ Μωσῆς· ὁ δὲ Θεὸς, ἀπεκρίνετο αὐτῷ φωνῇ. » Εζήτει μὲν γὰρ ὡς διάκονος τὸν νόμον ὁ Μωσῆς, καὶ τῶν θείων θεσπισμάτων μεσίτης καὶ ὑπουργός· ἀπεκρί- νετο δὲ θεὸς τῇ ἰδίᾳ φωνῇ, τουτέστι, δι' Υἱοῦ· φωνή γὰρ καὶ λόγος τοῦ Πατρὸς, ὁ Υἱός. Ἐξ αὐτοῦ δὲ ὁ νόμος, καὶ εἰ λελάληται δι' ἀγγέλων· πάρα γοῦν, εἴπερ ἔλοιτό τις, επαίειν λέγοντος ἐναργώς· « Αὐτός ὁ λαλῶν, πάρειμι. » Και, « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας, ἀλλὰ πληρῶσαι· λέγω γὰρ ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν, ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. » Λόγους οὖν ἰδίους, τὸν νόμον ἀποκαλεῖ· φωνὴ γὰρ αὐτὸν λελάληκε Θεοῦ, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, τουτέστιν ὁ Υἱός. Επτά φη- σιν, ὅτι ο Καταβέβηκεν ὁ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους, καὶ ἐκάλεσε Κύριος τὸν Μωσῆν ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους, καὶ ἀνέβη Μωσής. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς πρὸς Μωσήν λέγων· Καταβὰς διακ μάρτυρας τῷ λαῷ μήποτε ἐγγίσωσι πρὸς τὸν Θεὸν κατανοῆσαι, καὶ πέσῃ ἐξ αὐτῶν πλῆθος· καὶ οἱ ἱερεῖς οἱ ἐγγίζοντες Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἁγιασθήτωσαν, μήποτε ἀπαλλάξῃ ἀπ' αὐτῶν Κύριος. » Κάτεισιν εἰς τὸ ὄρος ὁ ὑπὲρ πάντων θεός, εἶτα κεκλημένος ἄνεισιν ὁ Μω- σῆς. Οὐ γάρ ἐστι τῶν ἐνδεχομένων ἰσχύσαι τινὰς εἰς τὰ τῆς ἀληθοῦς θεοπτίας αναθρώσκειν ὑψώματα, μὴ οὐχὶ καθέντος ἑαυτὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῖς ἡμετέραις διανοίαις προσιτὸν γενέσθαι παρασκευάζοντος· αὐτοῦ δὲ καλοῦντος ἀνιμεν οὕτω μόλις εἰς ὑπερφυᾶ καὶ ἐξῃρημένην οἱονεὶ κορυφήν, τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἀληθῆ ὅπερ ἐποίσει Χριστὸς, ἀποκαλύπτων ἡμῖν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ ἀστιβὲς μὲν τοῖς ἀγε- λαίως τὸ ὄρος (ἀνέμβατος γὰρ τοῖς πολλοῖς ἡ τῆς DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. A super eum Dominus in igne : idque, ut opinor, est quod in Psalmis canitur : ‹ Et posuit tenebras la- tibulum suum “Aliter quoque significare nobis poterit fumus lacrymas illas, propter contemptum omnino fundendas: effluit enim ad appulsum fumi ille ex oculis humor. Quod si cui placuerit, quæ ad contemplandum proposita sunt, aliter intelligere, ignem legis illuminationem accipiet, non tamen sine caligine; est enim tenebricosa et obscura lex, et illa litteræ umbra densior, et quæ mentis oculis tenebras possit offundere. Sensim autem progre- dientes augebantur tubæ voces: nam ab initio, cum tenuem vix vocem emitteret lex, ubi ad nos pro- cessit Verbum, et ille Emmanuel ad tradendam evangelicam disciplinam adfulsit, voces illæ valen- tiores facta sunt : clarum enim quiddam et acutum insonuit Christus, et quod totum jam or- bem terrarum penetravit. Ipsum enim audire licet David voce dicentem : • Audite hac, omnes gentes; auribus percipite, omnes qui habitatis orbem “. Atqui vox legis eo tempore alibi non exaudiebatur, neque universas gentes docebat, sed in sola Judæo- rum regione resonabat, et unam Israelis gentem in- stituebat. Sed . Loquebatur, inquit, Moyses; Deus vero respondebat ipsi voce "., Moyses enim, ut minister, et divinorum præceptorum interpres et subministrator, legem expetebat; respondebat au- tem Deus sua voce, id est per Filium: vox enim et verbum Patris est Filius: ex ipso autem auctore lex originem habuit, etsi per angelos dicta est; li- cet eerte, sicut libitum fuerit, ipsum perspicue di- centem audire : « Ipse, qui loquebar, adsum ". Et : « Non veni solvere legem, sed implere : dico enim vobis, donec transeat cœlum et terra, iota unum, aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia Gant. Coelum et terra transibunt, verba au- tem mea non transibunt . . Sua itaque verba le- gem appellat vox enim Dei illam enuntiavit, ut modo dixi; is est enim nimirum Filius. Deinde inquit : e Descendit Dominus super montem Sina, super verticem montis, et vocavit Moysen ad ver- ticem montis; et ascendit Moyses, et locutus est Do- minus ad Moysen, dicens: Descendens testificare populo, ne forte accedant ad videnduni Deum, et ca- dat ex ipsis multitudo; et sacerdotes, qui accedunt G D ad Dominum, sanctifcentur, neforte recedat ab ipsis *Psal. xvit, 12. « Psal. xLvIII, 2. * Exod. xx, 19. PATHOL. GR. LXVIII. x1x, 20-22. > Dominus". Descendit in montem ille super omnia Deus; deinde vocatus ascendit Moyses. Neque enim contingit ut ad sublimitatem veræ Dei contemplatio- nis possit se quisquam attollere, nisi seipsum demi- serit Deus, et ita se accommodaverit, ut ad eum no- stræ mentes possint accedere; ipso autem evocante, vix tandem ad summum illum et excelsum quasi verticem, ipsius nempe veram cognitionem, ascen dimus; quod ipsum Christus fecit, cum Patrem ac Deum nobis revelavit. Et a gregariis quidem ho- minibus mons adiri non potest; inaccessa est enim Isa. LII, 6. Matth. v, 17, 18. **Exod.

ωπλικότα, καὶ τῶν στοιχείων μεταβολὰς ἐπιδεδειχότα, σε καὶ τοῖς πρωτοτόκοις τὸν οἰκτρὸν ἐνιέντα θάνατον, καὶ σκότον αὐτοῖς καταχέαντα τὸν τριήμερον· τὸν διὰ μέσων ἰέναι κυμάτων οἷς ἂν ἐθέλοι δωρούμενον, καὶ ἀμογητὶ συνθραύοντα τοὺς ἀνθεστηκότας. Έδει γὰρ, ἔδει μὴ ἀγνοεῖν τοὺς τῆς θείας ἐντολῆς ὑποτρέ- χοντας τὴν ζυγόν, ὅση τίς ἐστιν ἡ τοῦ νομοθέτου δύναμις, καὶ ὅτι προσκρούειν αὐτοῖς οὐκ ἀσφαλὲς τῷ πάντα εὐκόλως κατορθοῦν ἰσχύοντι. ΠΑΛΛ. Ὡς εὖ γε ἡμῖν ὁ νομοθέτης καὶ θεοπρεπώς εσκέπτετο ! Κατάγχει γάρ πως ἀεὶ τὸ δεῖμα προς εὐπείθειαν, καὶ ὥσπερ τινὰ πῶλον εὐήνιον ἀπεργά- ζεται τὸν ἀπηνῆ καὶ δυσάγωγον. ΚΥΡ. Ορθότατα ἔφης. Αποφήσας δὴ οὖν τὸ χρῆς Β ναι θεοῖς προσκυνεῖν ἑτέροις, καὶ τὴν εἰδώλου παντὸς ποίησιν, ἐξομοίωμά τε καὶ γραφὴν, καὶ τὸ προστέ μειν ἀποτολμῶν τὸ τῆς θεότητος ὄνομα ταῖς τῶν ἀγαλματουργῶν ἐπιστήμαις, δίκαις ὑπενεγκών ταῖς ἐσχάταις (ο Οὐ γὰρ λήψῃ, φησί, τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ, ὅτι οὐ μὴ καθαρίσῃ Κύριος τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ »), κατα ρυθμίζει λοιπόν τὰ ἀνθρώπινα, καὶ ὥσπερ τινὰ κανόνα πρὸς τὸ εὐθὺ ταῖς ἁπάντων πολιτείαις ὁρίζει τὸν νόμον· ἀπάσης δὲ ἡμᾶς ἐξίστησιν ἁμαρτίας, τον τῆς ἐν Χριστῷ δικαιοσύνης καὶ πρό γε τῶν ἄλλων κατασημαίνων καιρὸν, καθ' δν ἡ τελεωτάτη λύτρωσις καὶ ἡ φαυλότητος καταφθορά, καὶ ἀναμόρφωσις εἰς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ ζωῆς ἀνακαινισμὸς τῆς ἐν ἁγιό- τητί τα καὶ φιλοθεῖα. Τοιγάρτοι φησί· . Μνήσθητι τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων ἁγιάζειν αὐτήν· ἐξ ἡμέ- ρας ἐργάσῃ, καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου, τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ Σάββατα, ἀνάπαυσις Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον, σὺ καὶ ὁ υἱός σου καὶ ἡ θυγάτηρ σου, ὁ παῖς σου καὶ παι δίσκη σου, ὁ βοῦς σου καὶ τὸ ὑποζύγιόν σου, παν τὸ κτῆνός σου, καὶ ὁ προσήλυτος ὁ παροικῶν ἐν σοί. Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησε Κύριος τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ κατέπαυσε τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ. Διὰ τοῦτο ηὐλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην, καὶ ἡγίασεν αὐτήν. ΠΑΛΛ. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν; οὐ γάρ τοι συνίημι σαφώς. Αγιάσαιμεν δ' ἂν τίνα τρόπον τὴν τῶν Σαβ. βάτων ἡμέραν; ΚΥΡ. Βούλει λέγωμεν ὀλίγα ἅττα περι Σαββάτου καὶ τῆς ἐν αὐτῷ, τετιμημένης αργίας; εἶεν γὰρ ἂν οὕτω καὶ μάλα σαφῆ τὰ θεόθεν ἡμῖν κεχρησμο δοτημένα. ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τὸ Σάββατον, ὦ Παλλάδια, τελευταία τῆς ἑβδομάδος τυγχάνον ἡμέρα, κατασημήνειεν ἂν, οἶ μαι που, τὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας καιρόν, δς πέφηνε μὲν ἐπὶ συντελείᾳ καὶ μονονουχί πρὸς αὐταῖς ἤδη τοῦ παρόντος αἰῶνος δυσμαῖς, ἀρχὴ δὲ καὶ θύρα καὶ ὁδὸς ἡμῖν γένονεν εἰς ἀπόνιψιν * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. A creaturam; qui imbres et grandinem armarit, G Exod. xx, 7. ” ¡b'd. 10, 14. D elementorum commutationes ostenderit; qui mor- tem primogenitis miserabilem immiserit; qui tri- duanas illis tenebras offuderit; qui per medios flu- etus, quibus voluerit, ire concesserit, qui adversa-- rios nullo negotio contriverit. Opus enim profecto erat, ut, qui divinorum præceptorum jugum sub- irent, i non ignorarent, quanta esset legislatoris potestas, ac scirent minime sibi esse tutum, eum offendere, qui perficere omnia facile posset. PALL. Praeclarum sane, ac Deo dignissimum le gislatoris consilium : nam semper fere metus ad obedientiam adigit, et hominem quamvis efrena- tum atque difficilem, quasi equum, freno obtem- perantem reddit. CYR. Rectissime dicis. Cum igitur prohibuisset deos alios adorare, et idolum quodvis vel simula- erum aut picturam effingere, cumque extremum supplicium constituisset, si qui divinitatis nomen Actorum simulacrorum artificiis tribuere ausus esset : ‹ Neque enim accipies, inquit, nomen Do- mini Dei tui in vanum; quia non purum habebit Dominus eum, qui accipit nomen ejus in vanum ", » tum ad res humanas componendas convertitur, et legem quasi regulam quamdam, qua quid rectum sit, exquiratur, omnium hominum vitæ prescribit : atque ab universis nos peccatis arcet, cum ante alia illius in Christo justitiæ tempus designat, in quo perfectissima illa redemptio, et vitiorum abo- Htio, et ad pristinum statum reformatio, et vitæ, quæ in sanctitate ac Bei amore ducitur, renovatio contigit. Itaque mit : « Recordare diem Sabbatorum, ut sanctifices illum: sex diebus operaberis, et fa- cies omnia opera tua : die autem septimo Sabbata, requies Domino Deo tuo : non facies in ipso omnue opus, tu, et filius tuus, et filia tua, servus tuus et ancilla tua, bos tuus et subjugale tuum, omne ju- mentum tuum, et proselytus, qui habitat apud te : sex enim diebus fecit Dominus caelum et terram et mare et omnia quæ in eis sunt, et re- quievit die septimo : propterea benedixit Dominus diei septimo, et sanctificavit illum ”. › PALL. Quid vero istud est ? non enim satis intel- ligo. Quonam vero modo diem Sabbatorum sancti- ficabimus? CYR. Visne de Sabbate et de cessatione, quæ in eo agebatur, pauca dicamus? Ita enim apertissima erunt, quæ nobis divinitus præcepta sunt. PALL. Sane quidem. CYR. Sabbatum, Palladi, ultimus nimirum heb- domada dies, designat, ut existimo, tempus illud, quo Salvator noster advenit, qui apparuit ille quidem in consummatione, ac propemodum sub ipsum sæ- ouli presentis occasum ; sed ad ablutionem pecca - torum, ad libertatem quoque ac remissionem, að

ωπλικότα, καὶ τῶν στοιχείων μεταβολὰς ἐπιδεδειχότα, σε καὶ τοῖς πρωτοτόκοις τὸν οἰκτρὸν ἐνιέντα θάνατον, καὶ σκότον αὐτοῖς καταχέαντα τὸν τριήμερον· τὸν διὰ μέσων ἰέναι κυμάτων οἷς ἂν ἐθέλοι δωρούμενον, καὶ ἀμογητὶ συνθραύοντα τοὺς ἀνθεστηκότας. Έδει γὰρ, ἔδει μὴ ἀγνοεῖν τοὺς τῆς θείας ἐντολῆς ὑποτρέ- χοντας τὴν ζυγόν, ὅση τίς ἐστιν ἡ τοῦ νομοθέτου δύναμις, καὶ ὅτι προσκρούειν αὐτοῖς οὐκ ἀσφαλὲς τῷ πάντα εὐκόλως κατορθοῦν ἰσχύοντι. ΠΑΛΛ. Ὡς εὖ γε ἡμῖν ὁ νομοθέτης καὶ θεοπρεπώς εσκέπτετο ! Κατάγχει γάρ πως ἀεὶ τὸ δεῖμα προς εὐπείθειαν, καὶ ὥσπερ τινὰ πῶλον εὐήνιον ἀπεργά- ζεται τὸν ἀπηνῆ καὶ δυσάγωγον. ΚΥΡ. Ορθότατα ἔφης. Αποφήσας δὴ οὖν τὸ χρῆς Β ναι θεοῖς προσκυνεῖν ἑτέροις, καὶ τὴν εἰδώλου παντὸς ποίησιν, ἐξομοίωμά τε καὶ γραφὴν, καὶ τὸ προστέ μειν ἀποτολμῶν τὸ τῆς θεότητος ὄνομα ταῖς τῶν ἀγαλματουργῶν ἐπιστήμαις, δίκαις ὑπενεγκών ταῖς ἐσχάταις (ο Οὐ γὰρ λήψῃ, φησί, τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ, ὅτι οὐ μὴ καθαρίσῃ Κύριος τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ »), κατα ρυθμίζει λοιπόν τὰ ἀνθρώπινα, καὶ ὥσπερ τινὰ κανόνα πρὸς τὸ εὐθὺ ταῖς ἁπάντων πολιτείαις ὁρίζει τὸν νόμον· ἀπάσης δὲ ἡμᾶς ἐξίστησιν ἁμαρτίας, τον τῆς ἐν Χριστῷ δικαιοσύνης καὶ πρό γε τῶν ἄλλων κατασημαίνων καιρὸν, καθ' δν ἡ τελεωτάτη λύτρωσις καὶ ἡ φαυλότητος καταφθορά, καὶ ἀναμόρφωσις εἰς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ ζωῆς ἀνακαινισμὸς τῆς ἐν ἁγιό- τητί τα καὶ φιλοθεῖα. Τοιγάρτοι φησί· . Μνήσθητι τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων ἁγιάζειν αὐτήν· ἐξ ἡμέ- ρας ἐργάσῃ, καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου, τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ Σάββατα, ἀνάπαυσις Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον, σὺ καὶ ὁ υἱός σου καὶ ἡ θυγάτηρ σου, ὁ παῖς σου καὶ παι δίσκη σου, ὁ βοῦς σου καὶ τὸ ὑποζύγιόν σου, παν τὸ κτῆνός σου, καὶ ὁ προσήλυτος ὁ παροικῶν ἐν σοί. Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησε Κύριος τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ κατέπαυσε τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ. Διὰ τοῦτο ηὐλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην, καὶ ἡγίασεν αὐτήν. ΠΑΛΛ. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν; οὐ γάρ τοι συνίημι σαφώς. Αγιάσαιμεν δ' ἂν τίνα τρόπον τὴν τῶν Σαβ. βάτων ἡμέραν; ΚΥΡ. Βούλει λέγωμεν ὀλίγα ἅττα περι Σαββάτου καὶ τῆς ἐν αὐτῷ, τετιμημένης αργίας; εἶεν γὰρ ἂν οὕτω καὶ μάλα σαφῆ τὰ θεόθεν ἡμῖν κεχρησμο δοτημένα. ΠΑΛΛ. Πάνυ μὲν οὖν. ΚΥΡ. Τὸ Σάββατον, ὦ Παλλάδια, τελευταία τῆς ἑβδομάδος τυγχάνον ἡμέρα, κατασημήνειεν ἂν, οἶ μαι που, τὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας καιρόν, δς πέφηνε μὲν ἐπὶ συντελείᾳ καὶ μονονουχί πρὸς αὐταῖς ἤδη τοῦ παρόντος αἰῶνος δυσμαῖς, ἀρχὴ δὲ καὶ θύρα καὶ ὁδὸς ἡμῖν γένονεν εἰς ἀπόνιψιν * DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. A creaturam; qui imbres et grandinem armarit, G Exod. xx, 7. ” ¡b'd. 10, 14. D elementorum commutationes ostenderit; qui mor- tem primogenitis miserabilem immiserit; qui tri- duanas illis tenebras offuderit; qui per medios flu- etus, quibus voluerit, ire concesserit, qui adversa-- rios nullo negotio contriverit. Opus enim profecto erat, ut, qui divinorum præceptorum jugum sub- irent, i non ignorarent, quanta esset legislatoris potestas, ac scirent minime sibi esse tutum, eum offendere, qui perficere omnia facile posset. PALL. Praeclarum sane, ac Deo dignissimum le gislatoris consilium : nam semper fere metus ad obedientiam adigit, et hominem quamvis efrena- tum atque difficilem, quasi equum, freno obtem- perantem reddit. CYR. Rectissime dicis. Cum igitur prohibuisset deos alios adorare, et idolum quodvis vel simula- erum aut picturam effingere, cumque extremum supplicium constituisset, si qui divinitatis nomen Actorum simulacrorum artificiis tribuere ausus esset : ‹ Neque enim accipies, inquit, nomen Do- mini Dei tui in vanum; quia non purum habebit Dominus eum, qui accipit nomen ejus in vanum ", » tum ad res humanas componendas convertitur, et legem quasi regulam quamdam, qua quid rectum sit, exquiratur, omnium hominum vitæ prescribit : atque ab universis nos peccatis arcet, cum ante alia illius in Christo justitiæ tempus designat, in quo perfectissima illa redemptio, et vitiorum abo- Htio, et ad pristinum statum reformatio, et vitæ, quæ in sanctitate ac Bei amore ducitur, renovatio contigit. Itaque mit : « Recordare diem Sabbatorum, ut sanctifices illum: sex diebus operaberis, et fa- cies omnia opera tua : die autem septimo Sabbata, requies Domino Deo tuo : non facies in ipso omnue opus, tu, et filius tuus, et filia tua, servus tuus et ancilla tua, bos tuus et subjugale tuum, omne ju- mentum tuum, et proselytus, qui habitat apud te : sex enim diebus fecit Dominus caelum et terram et mare et omnia quæ in eis sunt, et re- quievit die septimo : propterea benedixit Dominus diei septimo, et sanctificavit illum ”. › PALL. Quid vero istud est ? non enim satis intel- ligo. Quonam vero modo diem Sabbatorum sancti- ficabimus? CYR. Visne de Sabbate et de cessatione, quæ in eo agebatur, pauca dicamus? Ita enim apertissima erunt, quæ nobis divinitus præcepta sunt. PALL. Sane quidem. CYR. Sabbatum, Palladi, ultimus nimirum heb- domada dies, designat, ut existimo, tempus illud, quo Salvator noster advenit, qui apparuit ille quidem in consummatione, ac propemodum sub ipsum sæ- ouli presentis occasum ; sed ad ablutionem pecca - torum, ad libertatem quoque ac remissionem, að

καὶ εἰς ζωὴν, καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν μέλλουσαν. Πολυ τρόπως δὲ ἡμῖν τὸν ἐν Χριστῷ νοούμενον σαββατι σμὸν καὶ ἡ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων αινίττεται πίστις, ὁτὲ μὲν τὴν ἐν ἑαυτῷ κατάληξιν, τὴν ὡς ἐξ ἁμαρ τιῶν ὑπογράφουσα, καὶ τὴν ὅτι μάλιστα πικράν τε καὶ ἀπηνῆ τοῦ παραβαίνοντος καθορίζουσα δίκην, ὀτὲ δὲ αὖ τὴν ἐν αὐτῷ λύτρωσίν τε καὶ ἄφεσιν εἰς ἐλευθερίαν, καὶ μὴν καὶ εὐτρεπισμὸν τὸν εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα τυπικῶς ὑποφαίνουσα. ἁμαρτίας, εἰς ἐλευθερίαν καὶ ἄφεσιν, εἰς ἀφθαρσίαν ΠΑΛΛ. Φράζε δὴ οὖν ὅπως. Εἰδείην γὰρ ἂν ὡς ἥδιστά γε. ΚΥΡ. Διὰ πίστεως, ὦ Παλλάδιο, τῆς ἐν Χριστῷ νεουμένης πνευματικῶς σαββατίζομεν, τῶν ἐν τῷδε κόσμῳ περισπασμών καταλήγοντες, καὶ περιφοράς Β εἰκαίας ἀποπαυόμενοι, καὶ φαυλότητος ἀπονοσφιζό μενοι, καὶ τὸν τῆς ἁμαρτίας διεκδύνοντες ζυγόν, ἀνείμεθα λοιπὸν εἰς ἐλεύθερον ἁγιασμόν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ τῶν οὔπω πεπιστευκότων φησί· . Τίσι δὲ προσώχθισε τεσσαράκοντα έτη : οὐχὶ τοῖς ἀπειθήσασιν, ὧν τὰ κώλα ἔπεσον ἐν τῇ ἐρήμῳ; Τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατά παυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς ἀπειθήσασι; καὶ βλέπου μεν ὅτι οὐκ ήδυνήθησαν εἰσελθεῖν δι' ἀπείθειαν. Φοβηθῶμεν οὖν μήποτε καταλειπομένης ἐπαγγελίας εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, δοκῇ τις ἐξ ὑμῶν ὑστερηκέναι. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· ο "Αρα απο λείπεται σαββατισμὸς τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. » Καίτοι πῶς οὐκ ἀληθὲς, ὡς εἴπερ ἐστὶν ὁ σαββατισμός, το Ο μόνον ἀργεῖν ἐν Σαββάτῳ, πῶς οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὴν κατάπαυσιν ὁ Ἰσραὴλ, καί τοι τὴν ἐν Σαββάτῳ τηρήσας ἀργίαν; Ἀλλ᾽ ἦν εἰς τύπον τὸ χρῆμα τῆς ἐν Χριστῷ καταπαύσεως, καὶ τοῦ καταλήξειν ἐξ ἁμαρτίας δικαιουμένου τῇ πίστει. Τοιγάρτοι λιθό λευστον εκτεθνάναι δεῖν ἐκέλευσε θεὸς τὸν ἐν Σαβ βάτῳ συλλέγοντα ξύλα· ἡ δὲ ἐπ' ἐκείνῳ δίκη, νοτ- τοῦ καὶ ἀναγκαίου πράγματος ὑποτύπωσις ἦν. Η γὰρ οὐχὶ τὸ ἐκ τῆς οἰκείας ρίζης αὐανθὲν, έκκεκα θαρμένον καὶ ξηρανθὲν ἤδη ξύλον, νεκρότητος ἂν εἴη σύμβολον; εἴη δ᾽ ἂν καὶ ἑτέρως πυρὸς δια τροφή; ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Τοιαύτη τίς ἐστιν ἡ παμμόχθηρος άμαρ- τία, νεκρότης ὥσπερ τις, καὶ τῆς ἀνημέρου φλογός ἀνοσία τροφὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτήν. Ὅταν τοίνυν ὡς ἐν καιρῷ καταλήξεως, τῆς ἐξ ἁμαρτιῶν λέγω, νεκρῶν καὶ ἀκάρπων ἔργων ἔχοιντό τινες, καὶ ἀγα πᾶν ἔλοιντο, μεθέντες τὴν ἀρετὴν, τὰ δι' ὧν αὐτοῖς εἰς αἰῶνα ποιναὶ καὶ φλόγες ἐξάπτοιντο, τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατάῤῥησιν ὑπομενοῦσιν εἰκότως, ότι και τοι μὴ βιοῦν ἀνειμένως ἐξὴν, ἐθελοντι διαστείχουσιν ἐπὶ τὸ κολάζεσθαι δεῖν. Εἰσερχόμεθα δὴ οὖν εἰς τὴν κατάπαυσιν οἱ πιστεύσαντες, κατά γε τὴν τοῦ μα καρίου Παύλου φωνήν. Καὶ γοῦν διὰ φωνῆς Ἱερεμίου, τοὺς δι' ἁμαρτίας τῆς εἰς τὸν τύπον, τὸ τῆς ἀληθείας παρασημαίνοντας κάλλος ἐπαιτιᾶται Θεὸς λέγων· * Ιν, 1. ** S. CYRILL. ALEXANDRINI ARCIÑEP. Incorruptionem ac vitam, ad spem denique futuram A initium et janua et via nobis est factus. Multis vero modis hunc, qui in Christo intelligitur, sabbatismum sacrarum quoque Litterarum fides nobis latenter in- sinuat, nunc quidem cum cessationem, qua tanquam a peccatis cessatur, describit, et acerbam in primis atque asperam in transgressores pœnam constituit; nunc vero, cum redemptionem, quæ in eo fit, ac remissionem et instructionem, qua ad futurum sæ- culum paramur et accingimur, figurate significat. PALL. Explica igitur quonam pacto. Id enim di- bentissime didicerim. no CYR. Per fidem, Palladi, quæ in Christo intel- ligitur, Sabbatum spiritualiter celebramus, cum a distentionibus hujus mundi cessamus, et a va- errore requiescimus, et a nequitia disoe. dimus, et peccati jugum excutientes ad liberam sanctificationem relaxamur. Itaque beatus Paulus de iis, qui nondum crediderant, inquit : c Quibus vero offensus fuit quadraginta annis ? nonne iis, qui non obtemperaverunt, quorum cadavera prostrata sunt in deserto ? Quibus vero juravit, non introire in requiem ipsius, nisi iis, qui increduli fuerunt? et videmus quod non potuerunt ingredi propter incredulitatem. Timeamus igitur, ne forte, relicta pollicitatione introeundi in requiem ípsius, videatur aliquis ex vobis defuisse '. . Et post alia : • Igitur relinquitur sabbatismus populo Dei ". At vero quid prohibet quominus vere dici possit, si sabbatismus non aliud sit, quam in Sabbato ces- sare, quomodo non est ingressus Israel in requiem, cum illam in Sabbato cessationem observaverit? Sed nimirum ea res figura erat illius in Christo requie- tis, et quod ii, qui fide justifcarentur, a peccato cessaturi essent. Itaque lapidibus obrui jussit Deus eum qui Sabbato ligna collegerat ''; quod illius sup- plicium spiritualis ac necessariæ rei figura fuit. Nunquid enim non lignum, quod e sua stirpe exa- ruit, avulsum et jam siccatum, mortalitatis sym- bolum fuerit, ac præterea ignis alimentum? PALL. Ita est. CYR. Ejusmodi omnino est peccatum ærumnis plenum, quasi mortalitas quædam, et immitis fam- D mæ suis amatoribus impia nutrix. Quicunque igitur, quo tempore a peccatis cessari debet, mortuis et infructuosis operibus intenti sunt et, abjecta vir- tute, concupiscunt ea, per quæ ipsis supplicia in æternum parentur et flammæ accendantur, ii tum jure optimo morte damnati justas poenas sustine- bunt, quod cum liceat quiete vivere, sponte ad sup- plicia ruunt. Ingredimur igitur in requiem, qui credidimus, juxta beati Pauli vocem **. Itaque per Je- remiam increpat Deus eos, qui per peccatum in figuram admissum pulchritudinem veritatis adulte- rabant; ait itaque : ‹ Vade el sta in portis filiorum Hebr. m, 17-19 ; Hebr. iv, 9. ” Num. xv, Hebr. v, 3.

καὶ εἰς ζωὴν, καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν μέλλουσαν. Πολυ τρόπως δὲ ἡμῖν τὸν ἐν Χριστῷ νοούμενον σαββατι σμὸν καὶ ἡ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων αινίττεται πίστις, ὁτὲ μὲν τὴν ἐν ἑαυτῷ κατάληξιν, τὴν ὡς ἐξ ἁμαρ τιῶν ὑπογράφουσα, καὶ τὴν ὅτι μάλιστα πικράν τε καὶ ἀπηνῆ τοῦ παραβαίνοντος καθορίζουσα δίκην, ὀτὲ δὲ αὖ τὴν ἐν αὐτῷ λύτρωσίν τε καὶ ἄφεσιν εἰς ἐλευθερίαν, καὶ μὴν καὶ εὐτρεπισμὸν τὸν εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα τυπικῶς ὑποφαίνουσα. ἁμαρτίας, εἰς ἐλευθερίαν καὶ ἄφεσιν, εἰς ἀφθαρσίαν ΠΑΛΛ. Φράζε δὴ οὖν ὅπως. Εἰδείην γὰρ ἂν ὡς ἥδιστά γε. ΚΥΡ. Διὰ πίστεως, ὦ Παλλάδιο, τῆς ἐν Χριστῷ νεουμένης πνευματικῶς σαββατίζομεν, τῶν ἐν τῷδε κόσμῳ περισπασμών καταλήγοντες, καὶ περιφοράς Β εἰκαίας ἀποπαυόμενοι, καὶ φαυλότητος ἀπονοσφιζό μενοι, καὶ τὸν τῆς ἁμαρτίας διεκδύνοντες ζυγόν, ἀνείμεθα λοιπὸν εἰς ἐλεύθερον ἁγιασμόν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ τῶν οὔπω πεπιστευκότων φησί· . Τίσι δὲ προσώχθισε τεσσαράκοντα έτη : οὐχὶ τοῖς ἀπειθήσασιν, ὧν τὰ κώλα ἔπεσον ἐν τῇ ἐρήμῳ; Τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατά παυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς ἀπειθήσασι; καὶ βλέπου μεν ὅτι οὐκ ήδυνήθησαν εἰσελθεῖν δι' ἀπείθειαν. Φοβηθῶμεν οὖν μήποτε καταλειπομένης ἐπαγγελίας εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, δοκῇ τις ἐξ ὑμῶν ὑστερηκέναι. » Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· ο "Αρα απο λείπεται σαββατισμὸς τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. » Καίτοι πῶς οὐκ ἀληθὲς, ὡς εἴπερ ἐστὶν ὁ σαββατισμός, το Ο μόνον ἀργεῖν ἐν Σαββάτῳ, πῶς οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὴν κατάπαυσιν ὁ Ἰσραὴλ, καί τοι τὴν ἐν Σαββάτῳ τηρήσας ἀργίαν; Ἀλλ᾽ ἦν εἰς τύπον τὸ χρῆμα τῆς ἐν Χριστῷ καταπαύσεως, καὶ τοῦ καταλήξειν ἐξ ἁμαρτίας δικαιουμένου τῇ πίστει. Τοιγάρτοι λιθό λευστον εκτεθνάναι δεῖν ἐκέλευσε θεὸς τὸν ἐν Σαβ βάτῳ συλλέγοντα ξύλα· ἡ δὲ ἐπ' ἐκείνῳ δίκη, νοτ- τοῦ καὶ ἀναγκαίου πράγματος ὑποτύπωσις ἦν. Η γὰρ οὐχὶ τὸ ἐκ τῆς οἰκείας ρίζης αὐανθὲν, έκκεκα θαρμένον καὶ ξηρανθὲν ἤδη ξύλον, νεκρότητος ἂν εἴη σύμβολον; εἴη δ᾽ ἂν καὶ ἑτέρως πυρὸς δια τροφή; ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Τοιαύτη τίς ἐστιν ἡ παμμόχθηρος άμαρ- τία, νεκρότης ὥσπερ τις, καὶ τῆς ἀνημέρου φλογός ἀνοσία τροφὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτήν. Ὅταν τοίνυν ὡς ἐν καιρῷ καταλήξεως, τῆς ἐξ ἁμαρτιῶν λέγω, νεκρῶν καὶ ἀκάρπων ἔργων ἔχοιντό τινες, καὶ ἀγα πᾶν ἔλοιντο, μεθέντες τὴν ἀρετὴν, τὰ δι' ὧν αὐτοῖς εἰς αἰῶνα ποιναὶ καὶ φλόγες ἐξάπτοιντο, τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατάῤῥησιν ὑπομενοῦσιν εἰκότως, ότι και τοι μὴ βιοῦν ἀνειμένως ἐξὴν, ἐθελοντι διαστείχουσιν ἐπὶ τὸ κολάζεσθαι δεῖν. Εἰσερχόμεθα δὴ οὖν εἰς τὴν κατάπαυσιν οἱ πιστεύσαντες, κατά γε τὴν τοῦ μα καρίου Παύλου φωνήν. Καὶ γοῦν διὰ φωνῆς Ἱερεμίου, τοὺς δι' ἁμαρτίας τῆς εἰς τὸν τύπον, τὸ τῆς ἀληθείας παρασημαίνοντας κάλλος ἐπαιτιᾶται Θεὸς λέγων· * Ιν, 1. ** S. CYRILL. ALEXANDRINI ARCIÑEP. Incorruptionem ac vitam, ad spem denique futuram A initium et janua et via nobis est factus. Multis vero modis hunc, qui in Christo intelligitur, sabbatismum sacrarum quoque Litterarum fides nobis latenter in- sinuat, nunc quidem cum cessationem, qua tanquam a peccatis cessatur, describit, et acerbam in primis atque asperam in transgressores pœnam constituit; nunc vero, cum redemptionem, quæ in eo fit, ac remissionem et instructionem, qua ad futurum sæ- culum paramur et accingimur, figurate significat. PALL. Explica igitur quonam pacto. Id enim di- bentissime didicerim. no CYR. Per fidem, Palladi, quæ in Christo intel- ligitur, Sabbatum spiritualiter celebramus, cum a distentionibus hujus mundi cessamus, et a va- errore requiescimus, et a nequitia disoe. dimus, et peccati jugum excutientes ad liberam sanctificationem relaxamur. Itaque beatus Paulus de iis, qui nondum crediderant, inquit : c Quibus vero offensus fuit quadraginta annis ? nonne iis, qui non obtemperaverunt, quorum cadavera prostrata sunt in deserto ? Quibus vero juravit, non introire in requiem ipsius, nisi iis, qui increduli fuerunt? et videmus quod non potuerunt ingredi propter incredulitatem. Timeamus igitur, ne forte, relicta pollicitatione introeundi in requiem ípsius, videatur aliquis ex vobis defuisse '. . Et post alia : • Igitur relinquitur sabbatismus populo Dei ". At vero quid prohibet quominus vere dici possit, si sabbatismus non aliud sit, quam in Sabbato ces- sare, quomodo non est ingressus Israel in requiem, cum illam in Sabbato cessationem observaverit? Sed nimirum ea res figura erat illius in Christo requie- tis, et quod ii, qui fide justifcarentur, a peccato cessaturi essent. Itaque lapidibus obrui jussit Deus eum qui Sabbato ligna collegerat ''; quod illius sup- plicium spiritualis ac necessariæ rei figura fuit. Nunquid enim non lignum, quod e sua stirpe exa- ruit, avulsum et jam siccatum, mortalitatis sym- bolum fuerit, ac præterea ignis alimentum? PALL. Ita est. CYR. Ejusmodi omnino est peccatum ærumnis plenum, quasi mortalitas quædam, et immitis fam- D mæ suis amatoribus impia nutrix. Quicunque igitur, quo tempore a peccatis cessari debet, mortuis et infructuosis operibus intenti sunt et, abjecta vir- tute, concupiscunt ea, per quæ ipsis supplicia in æternum parentur et flammæ accendantur, ii tum jure optimo morte damnati justas poenas sustine- bunt, quod cum liceat quiete vivere, sponte ad sup- plicia ruunt. Ingredimur igitur in requiem, qui credidimus, juxta beati Pauli vocem **. Itaque per Je- remiam increpat Deus eos, qui per peccatum in figuram admissum pulchritudinem veritatis adulte- rabant; ait itaque : ‹ Vade el sta in portis filiorum Hebr. m, 17-19 ; Hebr. iv, 9. ” Num. xv, Hebr. v, 3.

Βάδισον καὶ στῆθε ἐν πύλαις υἱῶν λαοῦ σου, ἐν αἷς εἰσπορεύονται βασιλεῖς Ἰούδα, καὶ ἐν αἷς ἐκπο- ρεύονται ἐν αὐταῖς, καὶ ἐν πάσαις ταῖς πύλαις Ἱερουσαλήμ· καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ακούσατε λόγον Κυρίου, βασιλεῖς Ἰούδα καὶ πᾶσα Ἰουδαία καὶ πᾶσα Ἱερουσαλήμ, καὶ οἱ εἰσπορευόμενοι ἐν ταῖς πύλαις ταύταις. Τάδε λέγει Κύριος· Φυλάσσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν, καὶ μὴ αίρετε βαστάγματα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων, καὶ πᾶν ἔργον οὐ ποιήσετε, καὶ μὴ ἐκπο- ρεύεσθε ταῖς πύλαις Ιερουσαλήμ, καὶ μὴ ἐκφέρετε βαστάγματα ἐξ οἰκιῶν ὑμῶν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαβ- βάτων, καθὼς ἐνετειλάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν καὶ οὐκ ἤκουσαν, καὶ οὐκ ἔκλιναν τὸ οὖς αὐτῶν, καὶ ἐσκλήρυναν τὸν τράχηλον αὐτῶν ὑπὲρ τοὺς πατέρας αὐτῶν, τοῦ μὴ ἀκοῦσαί μου, καὶ τοῦ μὴ δέξασθαι παιδείαν. » Οὐ μόνον δὴ οὖν τὴ δεῖν ἔργου παντὸς Β καταλήγειν ἐν Σαββάτῳ προστέταχεν, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω πυλῶν Ἱερουσαλήμ. ΠΑΛΛ. Εἶτα τις ἂν εἴη καὶ τούτων ὁ λόγος ; βαστάγματα μὴ ἐκφέρειν, μήτε μὴν ἐξοίχεσθαί ποι ΚΥΡ. Νοητὸς δὴ καὶ πνευματικὸς, καὶ ἐπέκεινα τῶν τύπων, καὶ σκιᾶς ἀμείνων τῆς ἀρχαιοτέρας. Εργου μὲν γὰρ τοῦ πρὸς φαυλότητα τετραμμένου τε καὶ βλέποντος εἰς κατάληξιν ἰέναι· κελεύει τοὺς ἐν Χριστῷ σαββατίζοντας, βάσταγμά γε μὴν ἐπωμάτ διον ποιεῖσθαι μηδέν. Τοὺς γὰρ ἅπαξ διὰ τῆς πίσ στεως τὸ δύσοιστον ἀληθῶς τῆς ἁμαρτίας ἄχθος ἀπο βεβληκότας, πῶς οὐκ ἀπόπληκτον παντελῶς τὸ καὶ εἰς αὖθις αὐτῷ καταφορτίζεσθαι δεῖν, καὶ ὑποπίπτειν ἐλέσθαι πάλιν τοῖς εἰς φαυλότητα ζυγοῖς ; Πυλῶν δὲ εἴσω καθίζειν τῶν τῆς Ἱερουσαλήμ, τὸ μὴ χρῆναι πόλεως ἡμᾶς τῆς ἁγίας ἀπονοσφίζεσθαι τυπῶν, μήτε μὴν ἔξω φέρεσθαι καὶ ἀπολισθεῖν ἐφιείς, διὰ τῆς εἰς ἕτερόν τι παρατροπῆς. ᾿Αγίαν δὲ πόλιν νοήσεις, την Ἐκκλησίαν· ήδη γάρ πού τινες, διὰ τῆς εἰς Χριστὸν · πίστεως ἐκλελαμπρυσμένοι, ἀποφορτισάμενοί τε τὴν βέβηλον ἁμαρτίαν, εἴσω τε πυλῶν γεγονότες ἁγίων τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, παρεκομίσθησαν εἰς ἀπόστασιν, εἰ καὶ μὴ πρὸς ἐμφανῆ τυχόν, ἀλλ᾽ οὖν ἐξήλαντο τῆς ἁγίας πύλης, ἔθη τιμήσαντες είδωλοπρεπή. Είσω δή οὖν καθῆσθαι πυλῶν τοὺς νοητῶς σαββατίζοντας χεχρησμώδηκε θεὸς, τὸ ἀσφαλές τε καὶ ἀνεξίτηλον, καὶ τὸ μηδαμή χρῆναι παρολισθεῖν τῆς εἰς αὐτὸν γνησιότητος, τοῦ τύπου σημαίνοντος. Οτι δὲ Θεοῦ πόλις ἡ Ἐκκλησία, μάλιστα μὲν ἀναβοήσει καὶ ὁ Δαβιδ λέγων· • Δεδοξασμένα ελαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ· ο πληροφορήσει δέ που καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ περὶ αὐτῆς λέγων· δε κατοικήσω ὅτι ᾑρετι τάμην αὐτήν. » ΠΑΛΛ. "Αραρεν οὖν, ὅτι παντὸς ἔργου καταλύ- σομεν ἐν Σαββάτῳ, κατά γε τὸ νομοθέτῃ δοκοῦν. ΚΥΡ. Οὐ παντὸς ἁπλῶς, ὦ Παλλάδιε· τὸ γάρ τοι χρῆναι φρονεῖν τε καὶ ὁρᾷν τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν ἤδοιτο Θεὸς, καὶ οὐ μετρίαν ἔχοι τὴν ὄνησιν, οὐκ ἐπαινου- μένην ἂν εἰσδέξαιτο την κατάληξιν. Προστέθεικε γὰρ οὐ μάτην, ὡς γέ μοι δοκεῖ, τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, • DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. .. diuntur per eas, et in omnibus portis Jerusalem ; et dices ad eos : Audite verbum Domini, reges Juda, et omnis Judæa, et omnis Jerusalem,qui ingredimini per portas has. Hæc dicit Dominus : Custodite animas vc- stras, et ne portetis onera in die Sabbatorum, et omne opus ne faciatis, et ne exeatis per portas Jerusalem, et ne exportetis onera e domibus vestris in die Sabba- torum, et omne opus ne faciatis : sanctificate diem Sabbatorum, sicut præcepi patribus vestris ; et non audierunt neque inclinaverunt aurem suam, et obduraverunt cervicem suam plus quam patres eo- rum, ne audirent me, neque perciperent discipli- nam ". » Non solum igitur, ut ab omni opere ces- sarent Sabbato, jussit, sed me onera quidem • A populi tui, per quas ingrediuntur reges Juda, et egre eferrent, neve extra portas Jerusalem exirent. G Jer xvi, seqy. » Psal. LXXXVI, 3. D PALL. Sed quænam horum quoque afferri potest ratio? CYR. Spiritualis sane et sublimis, et figuris um- brisque illis veteribus præstantior. Eos enim, qui in Christo Sabbatum agunt, ab opere, quod ad vitium vergit ac spectat, cessare jubet, prohibetque onus ullum humeris imponere: nam quomodo non summæ insaniæ sit, qui semel per fidem onus peccati plane gravissimum abjecerint, eos illud idem sibi denuo imponere, et rursus nequitiæ jugum sponte subire ? Sedere autem intra portas. Jerusalem id signifieat, non esse nobis de sancta civitate discedendum, ne- que committendum ut, dum ad aliud quiddam di- vertimus, extra feramur atque labamur. Sanctam vero civitatem Ecclesiam accipe : jam enim nonnul- li, qui fde in Christum clari fuerant, et uefaria pec cali sarcina exonerati, et intra sanctas domus Doi portas ingressi, ad defectionem sunt atque aposta siam delati, etsi non apertam fortasse, at certe e sancta porta exsilierunt, quod mores hominum idolis deditorum magni facerent. Intra portas igitur sedere, Sabbatum spiritualiter agentes, præcepit Deus : qua: figura significat Grmitatem atque con stantiam, et nusquam ab illius sincero germanoque cultu nobis esse discedendum. Esse autem Eccle- siam Dei civitatem, apertissime testatur David, cum de illa dicit: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei s., Ipse quoque Salvator certissimam fidem facit de illa, dicens: Hic habitabo, quoniam elegi eam. 83. . > PALL. Conclusum est igitur, ab omni opere desi- stendum in Sabbato, ut certe legislatori visum est. CYR. Non ab omni prorsus, inquam, Palladi : nan ab iis cogitandis atque faciendis, quæ Deo placent, et quæ nou mediocrem habent utilitatem, nunquam laudabiliter cessari potest. Neque enim frustra (ut mihi quidem videtur) adjunxerunt sacræ Litteræ, Psal. XXX,

Βάδισον καὶ στῆθε ἐν πύλαις υἱῶν λαοῦ σου, ἐν αἷς εἰσπορεύονται βασιλεῖς Ἰούδα, καὶ ἐν αἷς ἐκπο- ρεύονται ἐν αὐταῖς, καὶ ἐν πάσαις ταῖς πύλαις Ἱερουσαλήμ· καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ακούσατε λόγον Κυρίου, βασιλεῖς Ἰούδα καὶ πᾶσα Ἰουδαία καὶ πᾶσα Ἱερουσαλήμ, καὶ οἱ εἰσπορευόμενοι ἐν ταῖς πύλαις ταύταις. Τάδε λέγει Κύριος· Φυλάσσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν, καὶ μὴ αίρετε βαστάγματα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων, καὶ πᾶν ἔργον οὐ ποιήσετε, καὶ μὴ ἐκπο- ρεύεσθε ταῖς πύλαις Ιερουσαλήμ, καὶ μὴ ἐκφέρετε βαστάγματα ἐξ οἰκιῶν ὑμῶν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαβ- βάτων, καθὼς ἐνετειλάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν καὶ οὐκ ἤκουσαν, καὶ οὐκ ἔκλιναν τὸ οὖς αὐτῶν, καὶ ἐσκλήρυναν τὸν τράχηλον αὐτῶν ὑπὲρ τοὺς πατέρας αὐτῶν, τοῦ μὴ ἀκοῦσαί μου, καὶ τοῦ μὴ δέξασθαι παιδείαν. » Οὐ μόνον δὴ οὖν τὴ δεῖν ἔργου παντὸς Β καταλήγειν ἐν Σαββάτῳ προστέταχεν, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω πυλῶν Ἱερουσαλήμ. ΠΑΛΛ. Εἶτα τις ἂν εἴη καὶ τούτων ὁ λόγος ; βαστάγματα μὴ ἐκφέρειν, μήτε μὴν ἐξοίχεσθαί ποι ΚΥΡ. Νοητὸς δὴ καὶ πνευματικὸς, καὶ ἐπέκεινα τῶν τύπων, καὶ σκιᾶς ἀμείνων τῆς ἀρχαιοτέρας. Εργου μὲν γὰρ τοῦ πρὸς φαυλότητα τετραμμένου τε καὶ βλέποντος εἰς κατάληξιν ἰέναι· κελεύει τοὺς ἐν Χριστῷ σαββατίζοντας, βάσταγμά γε μὴν ἐπωμάτ διον ποιεῖσθαι μηδέν. Τοὺς γὰρ ἅπαξ διὰ τῆς πίσ στεως τὸ δύσοιστον ἀληθῶς τῆς ἁμαρτίας ἄχθος ἀπο βεβληκότας, πῶς οὐκ ἀπόπληκτον παντελῶς τὸ καὶ εἰς αὖθις αὐτῷ καταφορτίζεσθαι δεῖν, καὶ ὑποπίπτειν ἐλέσθαι πάλιν τοῖς εἰς φαυλότητα ζυγοῖς ; Πυλῶν δὲ εἴσω καθίζειν τῶν τῆς Ἱερουσαλήμ, τὸ μὴ χρῆναι πόλεως ἡμᾶς τῆς ἁγίας ἀπονοσφίζεσθαι τυπῶν, μήτε μὴν ἔξω φέρεσθαι καὶ ἀπολισθεῖν ἐφιείς, διὰ τῆς εἰς ἕτερόν τι παρατροπῆς. ᾿Αγίαν δὲ πόλιν νοήσεις, την Ἐκκλησίαν· ήδη γάρ πού τινες, διὰ τῆς εἰς Χριστὸν · πίστεως ἐκλελαμπρυσμένοι, ἀποφορτισάμενοί τε τὴν βέβηλον ἁμαρτίαν, εἴσω τε πυλῶν γεγονότες ἁγίων τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, παρεκομίσθησαν εἰς ἀπόστασιν, εἰ καὶ μὴ πρὸς ἐμφανῆ τυχόν, ἀλλ᾽ οὖν ἐξήλαντο τῆς ἁγίας πύλης, ἔθη τιμήσαντες είδωλοπρεπή. Είσω δή οὖν καθῆσθαι πυλῶν τοὺς νοητῶς σαββατίζοντας χεχρησμώδηκε θεὸς, τὸ ἀσφαλές τε καὶ ἀνεξίτηλον, καὶ τὸ μηδαμή χρῆναι παρολισθεῖν τῆς εἰς αὐτὸν γνησιότητος, τοῦ τύπου σημαίνοντος. Οτι δὲ Θεοῦ πόλις ἡ Ἐκκλησία, μάλιστα μὲν ἀναβοήσει καὶ ὁ Δαβιδ λέγων· • Δεδοξασμένα ελαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ· ο πληροφορήσει δέ που καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ περὶ αὐτῆς λέγων· δε κατοικήσω ὅτι ᾑρετι τάμην αὐτήν. » ΠΑΛΛ. "Αραρεν οὖν, ὅτι παντὸς ἔργου καταλύ- σομεν ἐν Σαββάτῳ, κατά γε τὸ νομοθέτῃ δοκοῦν. ΚΥΡ. Οὐ παντὸς ἁπλῶς, ὦ Παλλάδιε· τὸ γάρ τοι χρῆναι φρονεῖν τε καὶ ὁρᾷν τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν ἤδοιτο Θεὸς, καὶ οὐ μετρίαν ἔχοι τὴν ὄνησιν, οὐκ ἐπαινου- μένην ἂν εἰσδέξαιτο την κατάληξιν. Προστέθεικε γὰρ οὐ μάτην, ὡς γέ μοι δοκεῖ, τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, • DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. .. diuntur per eas, et in omnibus portis Jerusalem ; et dices ad eos : Audite verbum Domini, reges Juda, et omnis Judæa, et omnis Jerusalem,qui ingredimini per portas has. Hæc dicit Dominus : Custodite animas vc- stras, et ne portetis onera in die Sabbatorum, et omne opus ne faciatis, et ne exeatis per portas Jerusalem, et ne exportetis onera e domibus vestris in die Sabba- torum, et omne opus ne faciatis : sanctificate diem Sabbatorum, sicut præcepi patribus vestris ; et non audierunt neque inclinaverunt aurem suam, et obduraverunt cervicem suam plus quam patres eo- rum, ne audirent me, neque perciperent discipli- nam ". » Non solum igitur, ut ab omni opere ces- sarent Sabbato, jussit, sed me onera quidem • A populi tui, per quas ingrediuntur reges Juda, et egre eferrent, neve extra portas Jerusalem exirent. G Jer xvi, seqy. » Psal. LXXXVI, 3. D PALL. Sed quænam horum quoque afferri potest ratio? CYR. Spiritualis sane et sublimis, et figuris um- brisque illis veteribus præstantior. Eos enim, qui in Christo Sabbatum agunt, ab opere, quod ad vitium vergit ac spectat, cessare jubet, prohibetque onus ullum humeris imponere: nam quomodo non summæ insaniæ sit, qui semel per fidem onus peccati plane gravissimum abjecerint, eos illud idem sibi denuo imponere, et rursus nequitiæ jugum sponte subire ? Sedere autem intra portas. Jerusalem id signifieat, non esse nobis de sancta civitate discedendum, ne- que committendum ut, dum ad aliud quiddam di- vertimus, extra feramur atque labamur. Sanctam vero civitatem Ecclesiam accipe : jam enim nonnul- li, qui fde in Christum clari fuerant, et uefaria pec cali sarcina exonerati, et intra sanctas domus Doi portas ingressi, ad defectionem sunt atque aposta siam delati, etsi non apertam fortasse, at certe e sancta porta exsilierunt, quod mores hominum idolis deditorum magni facerent. Intra portas igitur sedere, Sabbatum spiritualiter agentes, præcepit Deus : qua: figura significat Grmitatem atque con stantiam, et nusquam ab illius sincero germanoque cultu nobis esse discedendum. Esse autem Eccle- siam Dei civitatem, apertissime testatur David, cum de illa dicit: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei s., Ipse quoque Salvator certissimam fidem facit de illa, dicens: Hic habitabo, quoniam elegi eam. 83. . > PALL. Conclusum est igitur, ab omni opere desi- stendum in Sabbato, ut certe legislatori visum est. CYR. Non ab omni prorsus, inquam, Palladi : nan ab iis cogitandis atque faciendis, quæ Deo placent, et quæ nou mediocrem habent utilitatem, nunquam laudabiliter cessari potest. Neque enim frustra (ut mihi quidem videtur) adjunxerunt sacræ Litteræ, Psal. XXX,

Βάδισον καὶ στῆθε ἐν πύλαις υἱῶν λαοῦ σου, ἐν αἷς εἰσπορεύονται βασιλεῖς Ἰούδα, καὶ ἐν αἷς ἐκπο- ρεύονται ἐν αὐταῖς, καὶ ἐν πάσαις ταῖς πύλαις Ἱερουσαλήμ· καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ακούσατε λόγον Κυρίου, βασιλεῖς Ἰούδα καὶ πᾶσα Ἰουδαία καὶ πᾶσα Ἱερουσαλήμ, καὶ οἱ εἰσπορευόμενοι ἐν ταῖς πύλαις ταύταις. Τάδε λέγει Κύριος· Φυλάσσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν, καὶ μὴ αίρετε βαστάγματα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων, καὶ πᾶν ἔργον οὐ ποιήσετε, καὶ μὴ ἐκπο- ρεύεσθε ταῖς πύλαις Ιερουσαλήμ, καὶ μὴ ἐκφέρετε βαστάγματα ἐξ οἰκιῶν ὑμῶν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαβ- βάτων, καθὼς ἐνετειλάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν καὶ οὐκ ἤκουσαν, καὶ οὐκ ἔκλιναν τὸ οὖς αὐτῶν, καὶ ἐσκλήρυναν τὸν τράχηλον αὐτῶν ὑπὲρ τοὺς πατέρας αὐτῶν, τοῦ μὴ ἀκοῦσαί μου, καὶ τοῦ μὴ δέξασθαι παιδείαν. » Οὐ μόνον δὴ οὖν τὴ δεῖν ἔργου παντὸς Β καταλήγειν ἐν Σαββάτῳ προστέταχεν, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω πυλῶν Ἱερουσαλήμ. ΠΑΛΛ. Εἶτα τις ἂν εἴη καὶ τούτων ὁ λόγος ; βαστάγματα μὴ ἐκφέρειν, μήτε μὴν ἐξοίχεσθαί ποι ΚΥΡ. Νοητὸς δὴ καὶ πνευματικὸς, καὶ ἐπέκεινα τῶν τύπων, καὶ σκιᾶς ἀμείνων τῆς ἀρχαιοτέρας. Εργου μὲν γὰρ τοῦ πρὸς φαυλότητα τετραμμένου τε καὶ βλέποντος εἰς κατάληξιν ἰέναι· κελεύει τοὺς ἐν Χριστῷ σαββατίζοντας, βάσταγμά γε μὴν ἐπωμάτ διον ποιεῖσθαι μηδέν. Τοὺς γὰρ ἅπαξ διὰ τῆς πίσ στεως τὸ δύσοιστον ἀληθῶς τῆς ἁμαρτίας ἄχθος ἀπο βεβληκότας, πῶς οὐκ ἀπόπληκτον παντελῶς τὸ καὶ εἰς αὖθις αὐτῷ καταφορτίζεσθαι δεῖν, καὶ ὑποπίπτειν ἐλέσθαι πάλιν τοῖς εἰς φαυλότητα ζυγοῖς ; Πυλῶν δὲ εἴσω καθίζειν τῶν τῆς Ἱερουσαλήμ, τὸ μὴ χρῆναι πόλεως ἡμᾶς τῆς ἁγίας ἀπονοσφίζεσθαι τυπῶν, μήτε μὴν ἔξω φέρεσθαι καὶ ἀπολισθεῖν ἐφιείς, διὰ τῆς εἰς ἕτερόν τι παρατροπῆς. ᾿Αγίαν δὲ πόλιν νοήσεις, την Ἐκκλησίαν· ήδη γάρ πού τινες, διὰ τῆς εἰς Χριστὸν · πίστεως ἐκλελαμπρυσμένοι, ἀποφορτισάμενοί τε τὴν βέβηλον ἁμαρτίαν, εἴσω τε πυλῶν γεγονότες ἁγίων τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, παρεκομίσθησαν εἰς ἀπόστασιν, εἰ καὶ μὴ πρὸς ἐμφανῆ τυχόν, ἀλλ᾽ οὖν ἐξήλαντο τῆς ἁγίας πύλης, ἔθη τιμήσαντες είδωλοπρεπή. Είσω δή οὖν καθῆσθαι πυλῶν τοὺς νοητῶς σαββατίζοντας χεχρησμώδηκε θεὸς, τὸ ἀσφαλές τε καὶ ἀνεξίτηλον, καὶ τὸ μηδαμή χρῆναι παρολισθεῖν τῆς εἰς αὐτὸν γνησιότητος, τοῦ τύπου σημαίνοντος. Οτι δὲ Θεοῦ πόλις ἡ Ἐκκλησία, μάλιστα μὲν ἀναβοήσει καὶ ὁ Δαβιδ λέγων· • Δεδοξασμένα ελαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ· ο πληροφορήσει δέ που καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ περὶ αὐτῆς λέγων· δε κατοικήσω ὅτι ᾑρετι τάμην αὐτήν. » ΠΑΛΛ. "Αραρεν οὖν, ὅτι παντὸς ἔργου καταλύ- σομεν ἐν Σαββάτῳ, κατά γε τὸ νομοθέτῃ δοκοῦν. ΚΥΡ. Οὐ παντὸς ἁπλῶς, ὦ Παλλάδιε· τὸ γάρ τοι χρῆναι φρονεῖν τε καὶ ὁρᾷν τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν ἤδοιτο Θεὸς, καὶ οὐ μετρίαν ἔχοι τὴν ὄνησιν, οὐκ ἐπαινου- μένην ἂν εἰσδέξαιτο την κατάληξιν. Προστέθεικε γὰρ οὐ μάτην, ὡς γέ μοι δοκεῖ, τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, • DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. .. diuntur per eas, et in omnibus portis Jerusalem ; et dices ad eos : Audite verbum Domini, reges Juda, et omnis Judæa, et omnis Jerusalem,qui ingredimini per portas has. Hæc dicit Dominus : Custodite animas vc- stras, et ne portetis onera in die Sabbatorum, et omne opus ne faciatis, et ne exeatis per portas Jerusalem, et ne exportetis onera e domibus vestris in die Sabba- torum, et omne opus ne faciatis : sanctificate diem Sabbatorum, sicut præcepi patribus vestris ; et non audierunt neque inclinaverunt aurem suam, et obduraverunt cervicem suam plus quam patres eo- rum, ne audirent me, neque perciperent discipli- nam ". » Non solum igitur, ut ab omni opere ces- sarent Sabbato, jussit, sed me onera quidem • A populi tui, per quas ingrediuntur reges Juda, et egre eferrent, neve extra portas Jerusalem exirent. G Jer xvi, seqy. » Psal. LXXXVI, 3. D PALL. Sed quænam horum quoque afferri potest ratio? CYR. Spiritualis sane et sublimis, et figuris um- brisque illis veteribus præstantior. Eos enim, qui in Christo Sabbatum agunt, ab opere, quod ad vitium vergit ac spectat, cessare jubet, prohibetque onus ullum humeris imponere: nam quomodo non summæ insaniæ sit, qui semel per fidem onus peccati plane gravissimum abjecerint, eos illud idem sibi denuo imponere, et rursus nequitiæ jugum sponte subire ? Sedere autem intra portas. Jerusalem id signifieat, non esse nobis de sancta civitate discedendum, ne- que committendum ut, dum ad aliud quiddam di- vertimus, extra feramur atque labamur. Sanctam vero civitatem Ecclesiam accipe : jam enim nonnul- li, qui fde in Christum clari fuerant, et uefaria pec cali sarcina exonerati, et intra sanctas domus Doi portas ingressi, ad defectionem sunt atque aposta siam delati, etsi non apertam fortasse, at certe e sancta porta exsilierunt, quod mores hominum idolis deditorum magni facerent. Intra portas igitur sedere, Sabbatum spiritualiter agentes, præcepit Deus : qua: figura significat Grmitatem atque con stantiam, et nusquam ab illius sincero germanoque cultu nobis esse discedendum. Esse autem Eccle- siam Dei civitatem, apertissime testatur David, cum de illa dicit: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei s., Ipse quoque Salvator certissimam fidem facit de illa, dicens: Hic habitabo, quoniam elegi eam. 83. . > PALL. Conclusum est igitur, ab omni opere desi- stendum in Sabbato, ut certe legislatori visum est. CYR. Non ab omni prorsus, inquam, Palladi : nan ab iis cogitandis atque faciendis, quæ Deo placent, et quæ nou mediocrem habent utilitatem, nunquam laudabiliter cessari potest. Neque enim frustra (ut mihi quidem videtur) adjunxerunt sacræ Litteræ, Psal. XXX,

εσφίγγετο, νόμῳ τῷ κολάζοντι καταζευγνύμενος. Ἐπειδὴ δὲ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς (τέθειται δὲ ἡμῖν καὶ τοῦδε τύπος τὸ Σάββατον) επέλαμψεν ὁ Εμμανουήλ, τότε δὴ τὸ μὲν δουλείας ἀφῄρηται πνεύμα, προσκεκομικότες δὲ ὅλως οὐδὲν εἰς ἀπολύ τρωσιν τῷ Δεσπότῃ, φιλανθρωπίνῳ χάριτι κέκληνται πρὸς ἐλευθερίαν, καὶ εἰς τὴν τῆς υιοθεσίας δόξαν· δεδικαίωνται γὰρ οἱ πιστεύσαντες οὐκ ἐξ ἔργων νό μου κατὰ τὰς Γραφάς, ἀλλ' ἐκ πίστεως. Καὶ τοῦτο εἶναι φημι τὸ, ο Απελεύσεται ελεύθερος δωρεάν. 'Αλλ', ο Οταν, φησὶν, ἐξαποστελεῖς αὐτὸν ἐλεύθερον ἀπὸ σοῦ, οὐκ ἐξαποστελεῖς αὐτὸν κενόν· ἐφόδιον έφο αδιάσεις αὐτὸν ἀπὸ τῶν προβάτων σου, ἀπὸ τοῦ σίτου σου, καὶ ἀπὸ τῆς ληνοῦ σου. » Ορᾶς ἐναργῶς τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου την δύναμιν, εν γε τουτοισί διαλάμπουσαν; λελυτρώμεθα γάρ, καὶ ἀνῆκεν ἡμᾶς ἐλευθέρους ὁ πάντων ἡμῶν Σωτήρ, δωρεάν. Οὐ γὰρ ἐξ ἔργων δικαιοσύνης ὁ ἐποιήσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ κατὰ τὸ πολὺ αὐτοῦ ἔλεος, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τῆς οὕτως ὑπερφυοῦς ἡμερότητος μετεσχήκαμεν ἀνιεὶς δὲ ἡμᾶς ἐλευθέρους, τουτέστιν, ἀπαλλάξας ἁμαρτιῶν, καὶ τῇ τῆς υἱοθεσίας κατακαλλύνας χά- ριτι, καλὸν ἡμῖν ἐφόδιον ἑαυτὸν προστέθεικεν, ὡς ἄμωμον ἱερεῖον, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν δι' ἡμᾶς ἡγμένος, χαρισάμενός τε τὸ μετασχεῖν εὐλο γίας τῆς ζωοποιοῦ, τουτέστι, τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρ- κός τε καὶ αἷματος. Τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶ τὸ ἐφοδιάζε- σθαι δεῖν ἀπὸ τῶν προβάτων, ἀπό τε σίτου καὶ οίνου, τοὺς ἐν ἑβδόμῳ καιρῷ, τουτέστιν, ἐν τῷ νοητῷ Σαββάτῳ, κεκλημένους εἰς ἐλευθερίαν ἐξ ἡμερότητος τῆς Δεσποτικῆς· ἀλλὰ ταυτὶ μὲν ὁ νόμος. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς Ἰουδαίοις αναπεπτωκόσιν εἰς βαθυμίαν, οὐ λίαν ἐδόκει τηρεῖν τὰ ἐντεταλμένα, κατῃτιστο δ Θεὸς τοῦτο δρᾷν ἑλομένους. Γέγραπται γάρ, ὅτι καὶ • ο Εγενήθη λόγος Κυρίου πρὸς Ἱερεμίαν, λέγων· Οὕτως εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, λέγων· Διεθέ- μην διαθήκην πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν ἐν τῇ ἡμέρα ᾗ ἐξειλόμην αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου ἐξ οἴκου δου λείας λέγων· Οταν πληρωθῇ ἐξ ἔτη, ἀποστελεῖς τὸν ἀδελφόν σου τὸν Ἑβραῖον, ὃς πραθήσεται σοι, καὶ εργαταί σοι ἐξ ἔτη, καὶ ἐξαποστελεῖς αὐτὸν ἐλεύθε μον· καὶ οὐκ ἤκουσάν μου, καὶ οὐκ ἔκλιναν τὸ οὖς αὐτῶν· καὶ ἐπέστρεψαν σήμερον ποιῆσαι τὸ εὐθὲς πρὸ ὀφθαλμῶν μου, τοῦ καλέσαι ἄφεσιν ἔκαστον τοῦ πλησίον αὐτοῦ· καὶ συνετέλεσαν διαθήκην κατά πρόσωπόν μου ἐν τῷ οἴκῳ, ᾧ ἐπεκλήθη τὸ ὄνομά μου ἐπ' αὐτοῦ· καὶ ἐπεστρέψατε, καὶ ἐβεβηλώσατε τὴν διαθήκην μου, τοῦ ἐπιστρέψαι ἕκαστον τὸν παῖδα αὐτοῦ, καὶ ἕκαστον τὴν παιδίσκην αὐτοῦ, οὓς ἐξω απεστείλατε ελευθέρους τῇ ψυχῇ αὐτῶν, τοῦ εἶναι ὑμῖν εἰς παῖδας και παιδίσκας. » Ορᾷς ὅπως οὐκ ἀνέχεται τῶν τύπων ἀθετουμένων, μᾶλλον δὲ αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἐξυρισμένης ὡς ἐν σκιαῖς ἔτι; « Αμε ταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα, καὶ ἡ κλήσις τοῦ Θεοῦ, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Τοὺς δὲ ἀνεθέντας ἅπαξ, ἀνόπιν έλκοντες Ἰουδαῖοι, καὶ τοῖς τῆς δουλείας αὖθις υποφέροντες ζυγοῖς, τὸ ἀμεταμέλητον οὐ τετηρήκασι, προσκεκρουκασί τε διὰ τοῦτο * και, 1. ' Σχεν, 15-16. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. B 50% A nienti subjectus ; postea vero quam extremis seculi C D temporibus, quorum etiam Agaram Sabbatum fuisse a nobis positum est, illuxit Emmanuel, tum vero servitatis-spiritus sublatus est; cumque nihil Do- mino pro redemptione contulissent, benignitate gra- tiæ sunt ad libertatem et ad gloriam adoptionis vocati : nam justificati sunt, qui crediderunt, non ex operibus legis, ut scriptum est, sed ex fide. Hoc- que esse inquam illud: ‹ Egredietur liber gra- tis '. . Sed cum inquit, Emittes eum liberam te, non emittes eum vacuum ; viaticam dabis illi ab ovibus tuis, a frumento tuo, et a torculari tuo ³, › vides perspicue Christi mysterii vim in his verbis fulgere; nam redempti sumus, et dimisit nos ille omnium Salvator liberos gratis. Non enim ex ope- ribus justitia, quæ fecimus. nos, sed secundum ma gnam misericordiam suam, ut scriptum est, benim. gnitatis adeo insignis participes facti sumus: cum- que nos liberos dimisisset, id est, a peccatis liberas- set, et adoptionis gratia decorasset, prædlarum · nobis viaticum seipsum adjecit“, ut immaculata hostia, et ut ovis ad victimam proplet nos ductus, largitusque ut vivifca benedictionis, id est, san cla sua carnis ac sanguinis participes essemus . Hoc est, opinor, ab ovibus, atque a frumento et vino suppeditandum esse viaticum lis, qui septimo tempore, id est, spirituali Sabbato, ad libertatem ex benignitate Dominica vocantur. Atque lex quidem hactenus. Caeterum, quia Judeis præ socordia resu- pinis non admodum placebat bec mandala servare;. eos Deus accusat, qui hoc animo essent. Scriptum est enim : « Factum est verbum Domini ad Jere- miam, dicens : Sic dicit Dominus Deus Israel: Ego pepegi foedus cum patribus vestris, in die qua eduxi eos de terra Egypti, de domo servitutis, dicens : Cum completi fuerint sex anni, dimittes fratrem tuum Hebræum, qui venditus fuerit tibi, et operatus fuerit tibi sex annos, et dimittes eum li- berum : et hon audierunt me, et non inclinaverunt aurem suam : et conversi sunt hodie, ut facerent rectum coram dculis meis, ut vocarent dimissionem unusquisque proximi sui; et consummaverunt pa- ctum in conspectu meo in domo, in qua invocatum est nomen meum in ipsa : et conversi estis et pro- fanastis pactum meum, ut revocaretis unusquisque servum suum, et unusquisque ancillam suam, quos dimiseratis liberos animæ ipsorum, ut essent vobis in servos et ancillas *. Vides quemadmodum figu- ras repudiari, imo vero ipsam, ut in umbris adhuc, veritatem violari non patitur? « Imponitenda nam- que sunt dona Dei atque vocatio*, ut scriptum est. Judaei autem, qui semel dimissos retrahebant, et bub servitutis jugum denuo subigebánt, illam îm- pœnitentiam non servaverunt, ob eamque causam offenderunt, cúm ejus mysterii vim, quamvis adhue in figuris esset, contempsissent. Εxod. Exod. 1, 21. Tit. 111, passim. * Jerem. Rom. xt, 20.

εσφίγγετο, νόμῳ τῷ κολάζοντι καταζευγνύμενος. Ἐπειδὴ δὲ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς (τέθειται δὲ ἡμῖν καὶ τοῦδε τύπος τὸ Σάββατον) επέλαμψεν ὁ Εμμανουήλ, τότε δὴ τὸ μὲν δουλείας ἀφῄρηται πνεύμα, προσκεκομικότες δὲ ὅλως οὐδὲν εἰς ἀπολύ τρωσιν τῷ Δεσπότῃ, φιλανθρωπίνῳ χάριτι κέκληνται πρὸς ἐλευθερίαν, καὶ εἰς τὴν τῆς υιοθεσίας δόξαν· δεδικαίωνται γὰρ οἱ πιστεύσαντες οὐκ ἐξ ἔργων νό μου κατὰ τὰς Γραφάς, ἀλλ' ἐκ πίστεως. Καὶ τοῦτο εἶναι φημι τὸ, ο Απελεύσεται ελεύθερος δωρεάν. 'Αλλ', ο Οταν, φησὶν, ἐξαποστελεῖς αὐτὸν ἐλεύθερον ἀπὸ σοῦ, οὐκ ἐξαποστελεῖς αὐτὸν κενόν· ἐφόδιον έφο αδιάσεις αὐτὸν ἀπὸ τῶν προβάτων σου, ἀπὸ τοῦ σίτου σου, καὶ ἀπὸ τῆς ληνοῦ σου. » Ορᾶς ἐναργῶς τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου την δύναμιν, εν γε τουτοισί διαλάμπουσαν; λελυτρώμεθα γάρ, καὶ ἀνῆκεν ἡμᾶς ἐλευθέρους ὁ πάντων ἡμῶν Σωτήρ, δωρεάν. Οὐ γὰρ ἐξ ἔργων δικαιοσύνης ὁ ἐποιήσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ κατὰ τὸ πολὺ αὐτοῦ ἔλεος, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τῆς οὕτως ὑπερφυοῦς ἡμερότητος μετεσχήκαμεν ἀνιεὶς δὲ ἡμᾶς ἐλευθέρους, τουτέστιν, ἀπαλλάξας ἁμαρτιῶν, καὶ τῇ τῆς υἱοθεσίας κατακαλλύνας χά- ριτι, καλὸν ἡμῖν ἐφόδιον ἑαυτὸν προστέθεικεν, ὡς ἄμωμον ἱερεῖον, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν δι' ἡμᾶς ἡγμένος, χαρισάμενός τε τὸ μετασχεῖν εὐλο γίας τῆς ζωοποιοῦ, τουτέστι, τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρ- κός τε καὶ αἷματος. Τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶ τὸ ἐφοδιάζε- σθαι δεῖν ἀπὸ τῶν προβάτων, ἀπό τε σίτου καὶ οίνου, τοὺς ἐν ἑβδόμῳ καιρῷ, τουτέστιν, ἐν τῷ νοητῷ Σαββάτῳ, κεκλημένους εἰς ἐλευθερίαν ἐξ ἡμερότητος τῆς Δεσποτικῆς· ἀλλὰ ταυτὶ μὲν ὁ νόμος. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς Ἰουδαίοις αναπεπτωκόσιν εἰς βαθυμίαν, οὐ λίαν ἐδόκει τηρεῖν τὰ ἐντεταλμένα, κατῃτιστο δ Θεὸς τοῦτο δρᾷν ἑλομένους. Γέγραπται γάρ, ὅτι καὶ • ο Εγενήθη λόγος Κυρίου πρὸς Ἱερεμίαν, λέγων· Οὕτως εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, λέγων· Διεθέ- μην διαθήκην πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν ἐν τῇ ἡμέρα ᾗ ἐξειλόμην αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου ἐξ οἴκου δου λείας λέγων· Οταν πληρωθῇ ἐξ ἔτη, ἀποστελεῖς τὸν ἀδελφόν σου τὸν Ἑβραῖον, ὃς πραθήσεται σοι, καὶ εργαταί σοι ἐξ ἔτη, καὶ ἐξαποστελεῖς αὐτὸν ἐλεύθε μον· καὶ οὐκ ἤκουσάν μου, καὶ οὐκ ἔκλιναν τὸ οὖς αὐτῶν· καὶ ἐπέστρεψαν σήμερον ποιῆσαι τὸ εὐθὲς πρὸ ὀφθαλμῶν μου, τοῦ καλέσαι ἄφεσιν ἔκαστον τοῦ πλησίον αὐτοῦ· καὶ συνετέλεσαν διαθήκην κατά πρόσωπόν μου ἐν τῷ οἴκῳ, ᾧ ἐπεκλήθη τὸ ὄνομά μου ἐπ' αὐτοῦ· καὶ ἐπεστρέψατε, καὶ ἐβεβηλώσατε τὴν διαθήκην μου, τοῦ ἐπιστρέψαι ἕκαστον τὸν παῖδα αὐτοῦ, καὶ ἕκαστον τὴν παιδίσκην αὐτοῦ, οὓς ἐξω απεστείλατε ελευθέρους τῇ ψυχῇ αὐτῶν, τοῦ εἶναι ὑμῖν εἰς παῖδας και παιδίσκας. » Ορᾷς ὅπως οὐκ ἀνέχεται τῶν τύπων ἀθετουμένων, μᾶλλον δὲ αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἐξυρισμένης ὡς ἐν σκιαῖς ἔτι; « Αμε ταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα, καὶ ἡ κλήσις τοῦ Θεοῦ, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Τοὺς δὲ ἀνεθέντας ἅπαξ, ἀνόπιν έλκοντες Ἰουδαῖοι, καὶ τοῖς τῆς δουλείας αὖθις υποφέροντες ζυγοῖς, τὸ ἀμεταμέλητον οὐ τετηρήκασι, προσκεκρουκασί τε διὰ τοῦτο * και, 1. ' Σχεν, 15-16. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. B 50% A nienti subjectus ; postea vero quam extremis seculi C D temporibus, quorum etiam Agaram Sabbatum fuisse a nobis positum est, illuxit Emmanuel, tum vero servitatis-spiritus sublatus est; cumque nihil Do- mino pro redemptione contulissent, benignitate gra- tiæ sunt ad libertatem et ad gloriam adoptionis vocati : nam justificati sunt, qui crediderunt, non ex operibus legis, ut scriptum est, sed ex fide. Hoc- que esse inquam illud: ‹ Egredietur liber gra- tis '. . Sed cum inquit, Emittes eum liberam te, non emittes eum vacuum ; viaticam dabis illi ab ovibus tuis, a frumento tuo, et a torculari tuo ³, › vides perspicue Christi mysterii vim in his verbis fulgere; nam redempti sumus, et dimisit nos ille omnium Salvator liberos gratis. Non enim ex ope- ribus justitia, quæ fecimus. nos, sed secundum ma gnam misericordiam suam, ut scriptum est, benim. gnitatis adeo insignis participes facti sumus: cum- que nos liberos dimisisset, id est, a peccatis liberas- set, et adoptionis gratia decorasset, prædlarum · nobis viaticum seipsum adjecit“, ut immaculata hostia, et ut ovis ad victimam proplet nos ductus, largitusque ut vivifca benedictionis, id est, san cla sua carnis ac sanguinis participes essemus . Hoc est, opinor, ab ovibus, atque a frumento et vino suppeditandum esse viaticum lis, qui septimo tempore, id est, spirituali Sabbato, ad libertatem ex benignitate Dominica vocantur. Atque lex quidem hactenus. Caeterum, quia Judeis præ socordia resu- pinis non admodum placebat bec mandala servare;. eos Deus accusat, qui hoc animo essent. Scriptum est enim : « Factum est verbum Domini ad Jere- miam, dicens : Sic dicit Dominus Deus Israel: Ego pepegi foedus cum patribus vestris, in die qua eduxi eos de terra Egypti, de domo servitutis, dicens : Cum completi fuerint sex anni, dimittes fratrem tuum Hebræum, qui venditus fuerit tibi, et operatus fuerit tibi sex annos, et dimittes eum li- berum : et hon audierunt me, et non inclinaverunt aurem suam : et conversi sunt hodie, ut facerent rectum coram dculis meis, ut vocarent dimissionem unusquisque proximi sui; et consummaverunt pa- ctum in conspectu meo in domo, in qua invocatum est nomen meum in ipsa : et conversi estis et pro- fanastis pactum meum, ut revocaretis unusquisque servum suum, et unusquisque ancillam suam, quos dimiseratis liberos animæ ipsorum, ut essent vobis in servos et ancillas *. Vides quemadmodum figu- ras repudiari, imo vero ipsam, ut in umbris adhuc, veritatem violari non patitur? « Imponitenda nam- que sunt dona Dei atque vocatio*, ut scriptum est. Judaei autem, qui semel dimissos retrahebant, et bub servitutis jugum denuo subigebánt, illam îm- pœnitentiam non servaverunt, ob eamque causam offenderunt, cúm ejus mysterii vim, quamvis adhue in figuris esset, contempsissent. Εxod. Exod. 1, 21. Tit. 111, passim. * Jerem. Rom. xt, 20.

εσφίγγετο, νόμῳ τῷ κολάζοντι καταζευγνύμενος. Ἐπειδὴ δὲ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς (τέθειται δὲ ἡμῖν καὶ τοῦδε τύπος τὸ Σάββατον) επέλαμψεν ὁ Εμμανουήλ, τότε δὴ τὸ μὲν δουλείας ἀφῄρηται πνεύμα, προσκεκομικότες δὲ ὅλως οὐδὲν εἰς ἀπολύ τρωσιν τῷ Δεσπότῃ, φιλανθρωπίνῳ χάριτι κέκληνται πρὸς ἐλευθερίαν, καὶ εἰς τὴν τῆς υιοθεσίας δόξαν· δεδικαίωνται γὰρ οἱ πιστεύσαντες οὐκ ἐξ ἔργων νό μου κατὰ τὰς Γραφάς, ἀλλ' ἐκ πίστεως. Καὶ τοῦτο εἶναι φημι τὸ, ο Απελεύσεται ελεύθερος δωρεάν. 'Αλλ', ο Οταν, φησὶν, ἐξαποστελεῖς αὐτὸν ἐλεύθερον ἀπὸ σοῦ, οὐκ ἐξαποστελεῖς αὐτὸν κενόν· ἐφόδιον έφο αδιάσεις αὐτὸν ἀπὸ τῶν προβάτων σου, ἀπὸ τοῦ σίτου σου, καὶ ἀπὸ τῆς ληνοῦ σου. » Ορᾶς ἐναργῶς τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου την δύναμιν, εν γε τουτοισί διαλάμπουσαν; λελυτρώμεθα γάρ, καὶ ἀνῆκεν ἡμᾶς ἐλευθέρους ὁ πάντων ἡμῶν Σωτήρ, δωρεάν. Οὐ γὰρ ἐξ ἔργων δικαιοσύνης ὁ ἐποιήσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ κατὰ τὸ πολὺ αὐτοῦ ἔλεος, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τῆς οὕτως ὑπερφυοῦς ἡμερότητος μετεσχήκαμεν ἀνιεὶς δὲ ἡμᾶς ἐλευθέρους, τουτέστιν, ἀπαλλάξας ἁμαρτιῶν, καὶ τῇ τῆς υἱοθεσίας κατακαλλύνας χά- ριτι, καλὸν ἡμῖν ἐφόδιον ἑαυτὸν προστέθεικεν, ὡς ἄμωμον ἱερεῖον, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν δι' ἡμᾶς ἡγμένος, χαρισάμενός τε τὸ μετασχεῖν εὐλο γίας τῆς ζωοποιοῦ, τουτέστι, τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρ- κός τε καὶ αἷματος. Τοῦτο, οἶμαι, ἐστὶ τὸ ἐφοδιάζε- σθαι δεῖν ἀπὸ τῶν προβάτων, ἀπό τε σίτου καὶ οίνου, τοὺς ἐν ἑβδόμῳ καιρῷ, τουτέστιν, ἐν τῷ νοητῷ Σαββάτῳ, κεκλημένους εἰς ἐλευθερίαν ἐξ ἡμερότητος τῆς Δεσποτικῆς· ἀλλὰ ταυτὶ μὲν ὁ νόμος. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς Ἰουδαίοις αναπεπτωκόσιν εἰς βαθυμίαν, οὐ λίαν ἐδόκει τηρεῖν τὰ ἐντεταλμένα, κατῃτιστο δ Θεὸς τοῦτο δρᾷν ἑλομένους. Γέγραπται γάρ, ὅτι καὶ • ο Εγενήθη λόγος Κυρίου πρὸς Ἱερεμίαν, λέγων· Οὕτως εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, λέγων· Διεθέ- μην διαθήκην πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν ἐν τῇ ἡμέρα ᾗ ἐξειλόμην αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου ἐξ οἴκου δου λείας λέγων· Οταν πληρωθῇ ἐξ ἔτη, ἀποστελεῖς τὸν ἀδελφόν σου τὸν Ἑβραῖον, ὃς πραθήσεται σοι, καὶ εργαταί σοι ἐξ ἔτη, καὶ ἐξαποστελεῖς αὐτὸν ἐλεύθε μον· καὶ οὐκ ἤκουσάν μου, καὶ οὐκ ἔκλιναν τὸ οὖς αὐτῶν· καὶ ἐπέστρεψαν σήμερον ποιῆσαι τὸ εὐθὲς πρὸ ὀφθαλμῶν μου, τοῦ καλέσαι ἄφεσιν ἔκαστον τοῦ πλησίον αὐτοῦ· καὶ συνετέλεσαν διαθήκην κατά πρόσωπόν μου ἐν τῷ οἴκῳ, ᾧ ἐπεκλήθη τὸ ὄνομά μου ἐπ' αὐτοῦ· καὶ ἐπεστρέψατε, καὶ ἐβεβηλώσατε τὴν διαθήκην μου, τοῦ ἐπιστρέψαι ἕκαστον τὸν παῖδα αὐτοῦ, καὶ ἕκαστον τὴν παιδίσκην αὐτοῦ, οὓς ἐξω απεστείλατε ελευθέρους τῇ ψυχῇ αὐτῶν, τοῦ εἶναι ὑμῖν εἰς παῖδας και παιδίσκας. » Ορᾷς ὅπως οὐκ ἀνέχεται τῶν τύπων ἀθετουμένων, μᾶλλον δὲ αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἐξυρισμένης ὡς ἐν σκιαῖς ἔτι; « Αμε ταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα, καὶ ἡ κλήσις τοῦ Θεοῦ, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Τοὺς δὲ ἀνεθέντας ἅπαξ, ἀνόπιν έλκοντες Ἰουδαῖοι, καὶ τοῖς τῆς δουλείας αὖθις υποφέροντες ζυγοῖς, τὸ ἀμεταμέλητον οὐ τετηρήκασι, προσκεκρουκασί τε διὰ τοῦτο * και, 1. ' Σχεν, 15-16. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. B 50% A nienti subjectus ; postea vero quam extremis seculi C D temporibus, quorum etiam Agaram Sabbatum fuisse a nobis positum est, illuxit Emmanuel, tum vero servitatis-spiritus sublatus est; cumque nihil Do- mino pro redemptione contulissent, benignitate gra- tiæ sunt ad libertatem et ad gloriam adoptionis vocati : nam justificati sunt, qui crediderunt, non ex operibus legis, ut scriptum est, sed ex fide. Hoc- que esse inquam illud: ‹ Egredietur liber gra- tis '. . Sed cum inquit, Emittes eum liberam te, non emittes eum vacuum ; viaticam dabis illi ab ovibus tuis, a frumento tuo, et a torculari tuo ³, › vides perspicue Christi mysterii vim in his verbis fulgere; nam redempti sumus, et dimisit nos ille omnium Salvator liberos gratis. Non enim ex ope- ribus justitia, quæ fecimus. nos, sed secundum ma gnam misericordiam suam, ut scriptum est, benim. gnitatis adeo insignis participes facti sumus: cum- que nos liberos dimisisset, id est, a peccatis liberas- set, et adoptionis gratia decorasset, prædlarum · nobis viaticum seipsum adjecit“, ut immaculata hostia, et ut ovis ad victimam proplet nos ductus, largitusque ut vivifca benedictionis, id est, san cla sua carnis ac sanguinis participes essemus . Hoc est, opinor, ab ovibus, atque a frumento et vino suppeditandum esse viaticum lis, qui septimo tempore, id est, spirituali Sabbato, ad libertatem ex benignitate Dominica vocantur. Atque lex quidem hactenus. Caeterum, quia Judeis præ socordia resu- pinis non admodum placebat bec mandala servare;. eos Deus accusat, qui hoc animo essent. Scriptum est enim : « Factum est verbum Domini ad Jere- miam, dicens : Sic dicit Dominus Deus Israel: Ego pepegi foedus cum patribus vestris, in die qua eduxi eos de terra Egypti, de domo servitutis, dicens : Cum completi fuerint sex anni, dimittes fratrem tuum Hebræum, qui venditus fuerit tibi, et operatus fuerit tibi sex annos, et dimittes eum li- berum : et hon audierunt me, et non inclinaverunt aurem suam : et conversi sunt hodie, ut facerent rectum coram dculis meis, ut vocarent dimissionem unusquisque proximi sui; et consummaverunt pa- ctum in conspectu meo in domo, in qua invocatum est nomen meum in ipsa : et conversi estis et pro- fanastis pactum meum, ut revocaretis unusquisque servum suum, et unusquisque ancillam suam, quos dimiseratis liberos animæ ipsorum, ut essent vobis in servos et ancillas *. Vides quemadmodum figu- ras repudiari, imo vero ipsam, ut in umbris adhuc, veritatem violari non patitur? « Imponitenda nam- que sunt dona Dei atque vocatio*, ut scriptum est. Judaei autem, qui semel dimissos retrahebant, et bub servitutis jugum denuo subigebánt, illam îm- pœnitentiam non servaverunt, ob eamque causam offenderunt, cúm ejus mysterii vim, quamvis adhue in figuris esset, contempsissent. Εxod. Exod. 1, 21. Tit. 111, passim. * Jerem. Rom. xt, 20.

του μυστηρίου τὴν δύναμιν, ἀθετήσαντές τε καὶ ἀτιμάσαντες, εἰ καὶ ἦν ἐν τύποις ἔτι ΠΑΛΛ. Ορθότατα ἔφης. Α Β ΚΥΡ. Δικαιούμεθα δὲ ὅτι δωρεάν διὰ χάριτος τη ἐν Χριστῷ, τῆς ἑαυτῶν ζωῆς ἀντάλλαγμα προσενεγ- κόντες οὐδὲν, ἀλλ' οὐδὲ τὴν τῆς ἐλευθερίας ἐπ· πριάμενοι δόξαν, ἡμερότητι δὲ καὶ φιλανθρωπία Δεσποτικῇ τὸ χρῆμα κερδαίνοντες, ὑπετύπου λέγων ἐν τῷ Δευτερονομίῳ· « Δι' ἑπτὰ ἐτῶν ποιήσεις ἄφεσιν. Καὶ οὕτως τὸ πρόσταγμα τῆς ἀφέσεως, ἀφήσεις πᾶν χρέος ίδιον, ὁ ὀφείλει σοι ὁ πλησίον σου, καὶ τὸν ἀδελφόν σου οὐκ ἀπαιτήσεις ὁ ἐὰν ᾗ σοι παρ' αὐτῷ· τῷ δὲ ἀδελφῷ σου ἄφεσιν ποιήσεις του χρέους σου, ὅτι οὐκ ἔσται ἐν σοὶ ἐνδεής· ὅτι εὐλογῶν εὐλο γήσει σε Κύριος ὁ Θεός σου, ἐν τῇ γῇ, ᾗ Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι ἐν κλήρῳ κατακληρονομήσαι αὐτήν. » Ορᾶς διαστράπτουσαν ἐν ταῖς σκιαῖς τὴν ἀλήθειαν; Εναργέστατα γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν εἰς ἡμᾶς οἰκονομίαν παραδείξειεν ἂν καὶ τάδε. Τοὺς μὲν γὰρ ἀγχοῦ γεγονότας αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, οἰκείους τε ήδη καὶ ἀδελφοὺς ἀναδεδειγμένους, διὰ τοῦ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος, θείας τε φύσεως γενέσθαι κοινωνούς, ὀφλημάτων ἀνῆκεν, ἐκτετικότας οὐδέν· οὐ γὰρ ἐζήτησε παρ' αὐτῶν τὰς τῆς παρα βάσεως δίκας, καίτοι τοὺς λόγους τῶν σφίσι βεβιω μένων ἐπωφληκότας αὐτῷ· τοὺς δὲ ἀλλοτρίους ἔτι, μονονουχὶ δὲ καὶ ἀλλογενεῖς, διὰ τὴν ὀλέθριον αὐτῶν ἀπιστίαν, καὶ ὡς ἀπωτάτω γεγονότας τῆς εἰς αὐτὸν οἰκειότητος, ενόχους κατέστησε τοῖς ὀφλήμασι, καὶ ὡς ἀναπόνιπτον ἔχοντας ἔτι τὴν ἁμαρτίαν, υπόχρεως τε τῇ δίκῃ καὶ τῷ κολάζεσθαι δεῖν εἰκότως εἰργά. σατο· καὶ γοῦν προσεφώνει μὲν τοῖς πεπιστευκόσιν· • Ἐὰν ὑμεῖς μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ὄντως μαθηταί μού έστε, καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ελευθερώσει ὑμᾶς. » Τοῖς δὲ τὴν ἀληθῆ καὶ εὐαγγελικὴν ἀτιμάζουσι παίδευσιν, ο Αμήν, ἀμὴν, λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε. » Συνίης οὖν ὅτι, τοὺς μὲν κατὰ πίστιν οἰκείους, πρὸς ἐλευθερίαν ἀνήσειν ἐπαγγέλλεται, τοὺς δὲ ἀλλοτρίους ἔτι καὶ ξένους, ἐντεθνεῶτας τοῖς πταίσμασιν, ἀποτίσειν ἔφη τῷ κριτῇ τῶν ἰδίων πλημμελημάτων τοὺς λόγους; ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Διαμορφοί δὲ ἀστείως καὶ τὴν εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα τρυφὴν ἁγιοπρεπή, καὶ τὴν τῶν οὐρανίων Ο μέθεξιν ἀγαθῶν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία. ΠΑΛΛ. Φράσον ἂν ὅπως συνιέναι θέλοντί μοι. ΚΥΡ. Καὶ μάλα. Ψάλλει γάρ που λέγων ὁ θεσπέ σιος Δαβὶδ περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ πάντα Ισχύοντος Θεοῦ· Αρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς· ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος, ο τὸ μάννα λέγων, οὐρανοῦ καὶ ἀγγέλων τροφήν, ἵνα τῶν αἰσθητῶν τε καὶ ὁρατῶν τὸν οἰκεῖον. ἱέντες ἐπέκεινα νοῦν, τὴν πνευματικὴν καὶ θείαν κατασκεπτώμεθα χορηγίαν, ** 8.03 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. PALL. Rectissime est a te dictum. CYR. Justificari nos autem gratis, per gratiam quæ est in Christo, nullamque pro nostra vita - commutationem ac pretium afferre, neque gloriam Jibertatis emere, sed rem tantam benignitate atque clementia Domini lucrari, præfiguravit in Deutero- nomio, dicens : c Septimo quoque anno facies re- missionem. Sic vero habet præceptum remissionis : Dimitles omne debitum proprium, quod debet tibi proximus tuus, et a fratre tuo non repetes, quia indicta est remissio Domino Deo tuo, ab alieno re- petes quodcunque fuerit tibi apud ipsum : fratri vero tuo remissionem facies ejus pecuniæ, quam tibi debet, quia non erit apud te egens; quia bene- dicens benedicet tibi Dominus Deus tuus in terra, quam Dominus Deus tuus dat tibi, ut haereditate B possideas eam. . . Vides fulgere inter umbras veri- tatem? Id enim quoque evidentissime Salvatoris nostri gubernationem, qua nos regit, ostendere potest. Nam qui per fidem prope illum accesserunt, et, percepto Spiritu sancto ac naturæ divinæ con- sortio, domestici jam et fratres facti sunt, iis debita condonavit, cum nihil persolvissent; neque enim ab illis transgressionis poenas repetiit, quam- vis anteacte vitae rationibus reddendis essent astri- cti : qui vero propter infidelitatem ipsorum perni eiosam adhuc alieni erant, ac propemodum etiam alienigens, et quam longissime ab ejus conjunctione remoti, eos debitis persolvendis obligatos constituit, et, ut qui peccati maculas nondum eluisseni, merito penis et suppliciis luendis obnoxios feeit : ideoque alloquebatur eos, qui crediderant : « Si vos man- seritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos * : › iis contra, qui veram atque evangelicam disciplinam contemnebant, dicebat : « Amen, amen dico vobis, nisi credideritis quia ego sum, in peccatis vestris moriemini ". » Intelligis igiur quemadmodum eos quidem, qui ex fide sibi conjuncti essent, se liberos dimissurum pollicetur; alienos contra et extraneos in delictis mortuos affirmat judici suarum delicto- rum poenas daturos ? PALL. Verum est. CYR. Eleganter autem voluptates futuri sæculi sanctas, atque coelestium bonorum participationem Sabbati otium designat. PALL. Explica mihi igitur, quo tandem modo ; id enim aveo discere. CYR. Equidem libentissime: psallıt enim nimirum beatus David de filiis Israel, et Deo, qui omnia po- test, loquens : « Panem cœli dedit eis : panem an- gelorum manducavit homo ' ; » Quibus verbis manna appellavit coeli et angelorum cibum, ut animum ultra hæc sensibilia ac visibilia interdentes, illam spiri- tualem ac divinam subministrationem contemple- Deut. xv, 1-5. • Joan. viii, 31, 32. s ilid. 24. ' Psal. Lxxvit, 26, 25.

του μυστηρίου τὴν δύναμιν, ἀθετήσαντές τε καὶ ἀτιμάσαντες, εἰ καὶ ἦν ἐν τύποις ἔτι ΠΑΛΛ. Ορθότατα ἔφης. Α Β ΚΥΡ. Δικαιούμεθα δὲ ὅτι δωρεάν διὰ χάριτος τη ἐν Χριστῷ, τῆς ἑαυτῶν ζωῆς ἀντάλλαγμα προσενεγ- κόντες οὐδὲν, ἀλλ' οὐδὲ τὴν τῆς ἐλευθερίας ἐπ· πριάμενοι δόξαν, ἡμερότητι δὲ καὶ φιλανθρωπία Δεσποτικῇ τὸ χρῆμα κερδαίνοντες, ὑπετύπου λέγων ἐν τῷ Δευτερονομίῳ· « Δι' ἑπτὰ ἐτῶν ποιήσεις ἄφεσιν. Καὶ οὕτως τὸ πρόσταγμα τῆς ἀφέσεως, ἀφήσεις πᾶν χρέος ίδιον, ὁ ὀφείλει σοι ὁ πλησίον σου, καὶ τὸν ἀδελφόν σου οὐκ ἀπαιτήσεις ὁ ἐὰν ᾗ σοι παρ' αὐτῷ· τῷ δὲ ἀδελφῷ σου ἄφεσιν ποιήσεις του χρέους σου, ὅτι οὐκ ἔσται ἐν σοὶ ἐνδεής· ὅτι εὐλογῶν εὐλο γήσει σε Κύριος ὁ Θεός σου, ἐν τῇ γῇ, ᾗ Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι ἐν κλήρῳ κατακληρονομήσαι αὐτήν. » Ορᾶς διαστράπτουσαν ἐν ταῖς σκιαῖς τὴν ἀλήθειαν; Εναργέστατα γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν εἰς ἡμᾶς οἰκονομίαν παραδείξειεν ἂν καὶ τάδε. Τοὺς μὲν γὰρ ἀγχοῦ γεγονότας αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, οἰκείους τε ήδη καὶ ἀδελφοὺς ἀναδεδειγμένους, διὰ τοῦ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος, θείας τε φύσεως γενέσθαι κοινωνούς, ὀφλημάτων ἀνῆκεν, ἐκτετικότας οὐδέν· οὐ γὰρ ἐζήτησε παρ' αὐτῶν τὰς τῆς παρα βάσεως δίκας, καίτοι τοὺς λόγους τῶν σφίσι βεβιω μένων ἐπωφληκότας αὐτῷ· τοὺς δὲ ἀλλοτρίους ἔτι, μονονουχὶ δὲ καὶ ἀλλογενεῖς, διὰ τὴν ὀλέθριον αὐτῶν ἀπιστίαν, καὶ ὡς ἀπωτάτω γεγονότας τῆς εἰς αὐτὸν οἰκειότητος, ενόχους κατέστησε τοῖς ὀφλήμασι, καὶ ὡς ἀναπόνιπτον ἔχοντας ἔτι τὴν ἁμαρτίαν, υπόχρεως τε τῇ δίκῃ καὶ τῷ κολάζεσθαι δεῖν εἰκότως εἰργά. σατο· καὶ γοῦν προσεφώνει μὲν τοῖς πεπιστευκόσιν· • Ἐὰν ὑμεῖς μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ὄντως μαθηταί μού έστε, καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ελευθερώσει ὑμᾶς. » Τοῖς δὲ τὴν ἀληθῆ καὶ εὐαγγελικὴν ἀτιμάζουσι παίδευσιν, ο Αμήν, ἀμὴν, λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε. » Συνίης οὖν ὅτι, τοὺς μὲν κατὰ πίστιν οἰκείους, πρὸς ἐλευθερίαν ἀνήσειν ἐπαγγέλλεται, τοὺς δὲ ἀλλοτρίους ἔτι καὶ ξένους, ἐντεθνεῶτας τοῖς πταίσμασιν, ἀποτίσειν ἔφη τῷ κριτῇ τῶν ἰδίων πλημμελημάτων τοὺς λόγους; ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Διαμορφοί δὲ ἀστείως καὶ τὴν εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα τρυφὴν ἁγιοπρεπή, καὶ τὴν τῶν οὐρανίων Ο μέθεξιν ἀγαθῶν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία. ΠΑΛΛ. Φράσον ἂν ὅπως συνιέναι θέλοντί μοι. ΚΥΡ. Καὶ μάλα. Ψάλλει γάρ που λέγων ὁ θεσπέ σιος Δαβὶδ περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ πάντα Ισχύοντος Θεοῦ· Αρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς· ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος, ο τὸ μάννα λέγων, οὐρανοῦ καὶ ἀγγέλων τροφήν, ἵνα τῶν αἰσθητῶν τε καὶ ὁρατῶν τὸν οἰκεῖον. ἱέντες ἐπέκεινα νοῦν, τὴν πνευματικὴν καὶ θείαν κατασκεπτώμεθα χορηγίαν, ** 8.03 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. PALL. Rectissime est a te dictum. CYR. Justificari nos autem gratis, per gratiam quæ est in Christo, nullamque pro nostra vita - commutationem ac pretium afferre, neque gloriam Jibertatis emere, sed rem tantam benignitate atque clementia Domini lucrari, præfiguravit in Deutero- nomio, dicens : c Septimo quoque anno facies re- missionem. Sic vero habet præceptum remissionis : Dimitles omne debitum proprium, quod debet tibi proximus tuus, et a fratre tuo non repetes, quia indicta est remissio Domino Deo tuo, ab alieno re- petes quodcunque fuerit tibi apud ipsum : fratri vero tuo remissionem facies ejus pecuniæ, quam tibi debet, quia non erit apud te egens; quia bene- dicens benedicet tibi Dominus Deus tuus in terra, quam Dominus Deus tuus dat tibi, ut haereditate B possideas eam. . . Vides fulgere inter umbras veri- tatem? Id enim quoque evidentissime Salvatoris nostri gubernationem, qua nos regit, ostendere potest. Nam qui per fidem prope illum accesserunt, et, percepto Spiritu sancto ac naturæ divinæ con- sortio, domestici jam et fratres facti sunt, iis debita condonavit, cum nihil persolvissent; neque enim ab illis transgressionis poenas repetiit, quam- vis anteacte vitae rationibus reddendis essent astri- cti : qui vero propter infidelitatem ipsorum perni eiosam adhuc alieni erant, ac propemodum etiam alienigens, et quam longissime ab ejus conjunctione remoti, eos debitis persolvendis obligatos constituit, et, ut qui peccati maculas nondum eluisseni, merito penis et suppliciis luendis obnoxios feeit : ideoque alloquebatur eos, qui crediderant : « Si vos man- seritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos * : › iis contra, qui veram atque evangelicam disciplinam contemnebant, dicebat : « Amen, amen dico vobis, nisi credideritis quia ego sum, in peccatis vestris moriemini ". » Intelligis igiur quemadmodum eos quidem, qui ex fide sibi conjuncti essent, se liberos dimissurum pollicetur; alienos contra et extraneos in delictis mortuos affirmat judici suarum delicto- rum poenas daturos ? PALL. Verum est. CYR. Eleganter autem voluptates futuri sæculi sanctas, atque coelestium bonorum participationem Sabbati otium designat. PALL. Explica mihi igitur, quo tandem modo ; id enim aveo discere. CYR. Equidem libentissime: psallıt enim nimirum beatus David de filiis Israel, et Deo, qui omnia po- test, loquens : « Panem cœli dedit eis : panem an- gelorum manducavit homo ' ; » Quibus verbis manna appellavit coeli et angelorum cibum, ut animum ultra hæc sensibilia ac visibilia interdentes, illam spiri- tualem ac divinam subministrationem contemple- Deut. xv, 1-5. • Joan. viii, 31, 32. s ilid. 24. ' Psal. Lxxvit, 26, 25.

του μυστηρίου τὴν δύναμιν, ἀθετήσαντές τε καὶ ἀτιμάσαντες, εἰ καὶ ἦν ἐν τύποις ἔτι ΠΑΛΛ. Ορθότατα ἔφης. Α Β ΚΥΡ. Δικαιούμεθα δὲ ὅτι δωρεάν διὰ χάριτος τη ἐν Χριστῷ, τῆς ἑαυτῶν ζωῆς ἀντάλλαγμα προσενεγ- κόντες οὐδὲν, ἀλλ' οὐδὲ τὴν τῆς ἐλευθερίας ἐπ· πριάμενοι δόξαν, ἡμερότητι δὲ καὶ φιλανθρωπία Δεσποτικῇ τὸ χρῆμα κερδαίνοντες, ὑπετύπου λέγων ἐν τῷ Δευτερονομίῳ· « Δι' ἑπτὰ ἐτῶν ποιήσεις ἄφεσιν. Καὶ οὕτως τὸ πρόσταγμα τῆς ἀφέσεως, ἀφήσεις πᾶν χρέος ίδιον, ὁ ὀφείλει σοι ὁ πλησίον σου, καὶ τὸν ἀδελφόν σου οὐκ ἀπαιτήσεις ὁ ἐὰν ᾗ σοι παρ' αὐτῷ· τῷ δὲ ἀδελφῷ σου ἄφεσιν ποιήσεις του χρέους σου, ὅτι οὐκ ἔσται ἐν σοὶ ἐνδεής· ὅτι εὐλογῶν εὐλο γήσει σε Κύριος ὁ Θεός σου, ἐν τῇ γῇ, ᾗ Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι ἐν κλήρῳ κατακληρονομήσαι αὐτήν. » Ορᾶς διαστράπτουσαν ἐν ταῖς σκιαῖς τὴν ἀλήθειαν; Εναργέστατα γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν εἰς ἡμᾶς οἰκονομίαν παραδείξειεν ἂν καὶ τάδε. Τοὺς μὲν γὰρ ἀγχοῦ γεγονότας αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, οἰκείους τε ήδη καὶ ἀδελφοὺς ἀναδεδειγμένους, διὰ τοῦ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος, θείας τε φύσεως γενέσθαι κοινωνούς, ὀφλημάτων ἀνῆκεν, ἐκτετικότας οὐδέν· οὐ γὰρ ἐζήτησε παρ' αὐτῶν τὰς τῆς παρα βάσεως δίκας, καίτοι τοὺς λόγους τῶν σφίσι βεβιω μένων ἐπωφληκότας αὐτῷ· τοὺς δὲ ἀλλοτρίους ἔτι, μονονουχὶ δὲ καὶ ἀλλογενεῖς, διὰ τὴν ὀλέθριον αὐτῶν ἀπιστίαν, καὶ ὡς ἀπωτάτω γεγονότας τῆς εἰς αὐτὸν οἰκειότητος, ενόχους κατέστησε τοῖς ὀφλήμασι, καὶ ὡς ἀναπόνιπτον ἔχοντας ἔτι τὴν ἁμαρτίαν, υπόχρεως τε τῇ δίκῃ καὶ τῷ κολάζεσθαι δεῖν εἰκότως εἰργά. σατο· καὶ γοῦν προσεφώνει μὲν τοῖς πεπιστευκόσιν· • Ἐὰν ὑμεῖς μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ὄντως μαθηταί μού έστε, καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ελευθερώσει ὑμᾶς. » Τοῖς δὲ τὴν ἀληθῆ καὶ εὐαγγελικὴν ἀτιμάζουσι παίδευσιν, ο Αμήν, ἀμὴν, λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε. » Συνίης οὖν ὅτι, τοὺς μὲν κατὰ πίστιν οἰκείους, πρὸς ἐλευθερίαν ἀνήσειν ἐπαγγέλλεται, τοὺς δὲ ἀλλοτρίους ἔτι καὶ ξένους, ἐντεθνεῶτας τοῖς πταίσμασιν, ἀποτίσειν ἔφη τῷ κριτῇ τῶν ἰδίων πλημμελημάτων τοὺς λόγους; ΠΑΛΛ. 'Αληθές. ΚΥΡ. Διαμορφοί δὲ ἀστείως καὶ τὴν εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα τρυφὴν ἁγιοπρεπή, καὶ τὴν τῶν οὐρανίων Ο μέθεξιν ἀγαθῶν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία. ΠΑΛΛ. Φράσον ἂν ὅπως συνιέναι θέλοντί μοι. ΚΥΡ. Καὶ μάλα. Ψάλλει γάρ που λέγων ὁ θεσπέ σιος Δαβὶδ περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ πάντα Ισχύοντος Θεοῦ· Αρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς· ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος, ο τὸ μάννα λέγων, οὐρανοῦ καὶ ἀγγέλων τροφήν, ἵνα τῶν αἰσθητῶν τε καὶ ὁρατῶν τὸν οἰκεῖον. ἱέντες ἐπέκεινα νοῦν, τὴν πνευματικὴν καὶ θείαν κατασκεπτώμεθα χορηγίαν, ** 8.03 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. PALL. Rectissime est a te dictum. CYR. Justificari nos autem gratis, per gratiam quæ est in Christo, nullamque pro nostra vita - commutationem ac pretium afferre, neque gloriam Jibertatis emere, sed rem tantam benignitate atque clementia Domini lucrari, præfiguravit in Deutero- nomio, dicens : c Septimo quoque anno facies re- missionem. Sic vero habet præceptum remissionis : Dimitles omne debitum proprium, quod debet tibi proximus tuus, et a fratre tuo non repetes, quia indicta est remissio Domino Deo tuo, ab alieno re- petes quodcunque fuerit tibi apud ipsum : fratri vero tuo remissionem facies ejus pecuniæ, quam tibi debet, quia non erit apud te egens; quia bene- dicens benedicet tibi Dominus Deus tuus in terra, quam Dominus Deus tuus dat tibi, ut haereditate B possideas eam. . . Vides fulgere inter umbras veri- tatem? Id enim quoque evidentissime Salvatoris nostri gubernationem, qua nos regit, ostendere potest. Nam qui per fidem prope illum accesserunt, et, percepto Spiritu sancto ac naturæ divinæ con- sortio, domestici jam et fratres facti sunt, iis debita condonavit, cum nihil persolvissent; neque enim ab illis transgressionis poenas repetiit, quam- vis anteacte vitae rationibus reddendis essent astri- cti : qui vero propter infidelitatem ipsorum perni eiosam adhuc alieni erant, ac propemodum etiam alienigens, et quam longissime ab ejus conjunctione remoti, eos debitis persolvendis obligatos constituit, et, ut qui peccati maculas nondum eluisseni, merito penis et suppliciis luendis obnoxios feeit : ideoque alloquebatur eos, qui crediderant : « Si vos man- seritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos * : › iis contra, qui veram atque evangelicam disciplinam contemnebant, dicebat : « Amen, amen dico vobis, nisi credideritis quia ego sum, in peccatis vestris moriemini ". » Intelligis igiur quemadmodum eos quidem, qui ex fide sibi conjuncti essent, se liberos dimissurum pollicetur; alienos contra et extraneos in delictis mortuos affirmat judici suarum delicto- rum poenas daturos ? PALL. Verum est. CYR. Eleganter autem voluptates futuri sæculi sanctas, atque coelestium bonorum participationem Sabbati otium designat. PALL. Explica mihi igitur, quo tandem modo ; id enim aveo discere. CYR. Equidem libentissime: psallıt enim nimirum beatus David de filiis Israel, et Deo, qui omnia po- test, loquens : « Panem cœli dedit eis : panem an- gelorum manducavit homo ' ; » Quibus verbis manna appellavit coeli et angelorum cibum, ut animum ultra hæc sensibilia ac visibilia interdentes, illam spiri- tualem ac divinam subministrationem contemple- Deut. xv, 1-5. • Joan. viii, 31, 32. s ilid. 24. ' Psal. Lxxvit, 26, 25.

ἐν ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς ἐνίησι Θεός, τὸν ἀγγέλους τρέφοντα, καὶ ζωογονοῦντα τοὺς ἀνθρώπους, Θεὸν λόγον ἐγκαταυλίζεσθαι ποιῶν τοῖς τὴν πίστιν εἰσ δεδεγμένοις. Κατώκηκε γὰρ ὁ Χριστὸς ἐν ταῖς καρ δίαις ἡμῶν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἄρτῳ ζῶντι καὶ ἐξ οὐρανοῦ τρεφόμεθα πρὸς εὐεξίαν τε καὶ ἰσχὺν πνευματικήν· τύπος μὲν οὖν τοῦ τοιοῦδε, τὸ μάννα, σαφὴς καὶ ἀνενδοιάστως ἔχων. Προστέταχε δὲ ὁ νό μος συναγείρειν αὐτὸ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ, τὸ διαρκῶς ἔχον ἑκάστῳ μὴ ὑπερτρέχοντας. Γέγραπται γὰρ ὠδί· • Το πρωί ἐγένετο καταπαυομένης τῆς δρόσου κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς, καὶ ἰδοὺ ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου λεπτὸν ὡσεὶ κορίαννον, λευκὸν ὡσεὶ πάγος ἐπὶ τῆς γῆς. Ἰδόντες δὲ αὐτὸ οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, εἶπαν ἕτερος τῷ ἑτέρῳ· Τί ἐστι τοῦτο; οὐ γὰρ ᾔδεισαν τί ἦν. Εἶπε δὲ Μωσῆς πρὸς αὐτούς; Οὗτος ὁ ἄρτος δν δέ- δωκεν ὑμῖν Κύριος φαγεῖν. Τοῦτο τὸ ῥῆμα δ συνέταξε Κύριος Συναγάγετε ἀπ' αὐτοῦ ἕκαστος εἰς τοὺς καθήκοντας γομὰρ κατὰ κεφαλὰς, κατὰ ἀριθμὸν ψυ- χῶν ὑμῶν, ἕκαστος σὺν τοῖς συσκήνοις ὑμῶν συλλέ ξατε. » Είτά φησι καὶ μεθ᾽ ἕτερα πάλιν· « Εγένετο δὲ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ, συνέλεξαν τὰ δέοντα διπλα γομὰρ τῷ ἐνί· εἰσῆλθον δὲ πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς συναγωγῆς, καὶ ἀνήγγειλαν Μωσῇ. Εἶπε δὲ Μωσῆς πρὸς αὐτούς· Τοῦτο τὸ ῥῆμά ἐστιν ὁ ἐλάλησε Κύριος Σάββατα ἅγια ἀνάπαυσις τῷ Κυρίῳ· αὔριον ὅσα ἂν πέ[σ]σητε, πέ[σ]σετε, ὅσα ἐὰν ἔψητε, ἔψετε, καὶ πᾶν τὸ πλεονάζον καταλείπετε αὑτοῖς ἀποθήκην εἰς τὸ πρωί. » Εἶτα πρὸς τούτοις τὸν θεῖον αὐτοῖς διεσάφει νόμον, εὐθὺς ἐπειπὼν ὁ ἱεροφάντης Μωσής ο Φάγετε σήμε- ρον· ἔστι γὰρ Σάββατα σήμερον τῷ Κυρίῳ. Οὐχ εύ ρήσετε σήμερον ἐν τῷ πεδίῳ. Εξ ἡμέρας συλλέξετε, τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ Σάββατα· οὐκ ἔσται ἐν αὐτῇ. *Αρά σοι λοιπόν, ὦ Παλλάδια, καὶ μετὰ τοῦτο ἀσυμ φανές, ὅτι τῆς ἐσομένης εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα ζωῆς, οἱονεὶ προευτρεπισμὸν καὶ ὑποτύπωσιν ἂν ἔχοι καὶ μάλα σαφῆ, τὸ μήτε τι δρᾷν ἐν Σαββάτῳ; συλλέγειν δὲ ὥσπερ εἰς ἀποθήκην το ήδη πεπορισμέ- νον; καὶ μηδὲ αὐτὸ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καταδεδόσθαι μάννα, τῷ δὲ ἤδη συγκεκομισμένῳ διακεχρῆσθαι δεῖν εἰς ἀπόλαυσιν καὶ τροφήν; Σαββατίζοντες γὰρ ἐν Χριστῷ καὶ εἰς λῆξιν ἰόντες τῆς ἁμαρτίας ολοτελῆ, τοῖς ἄνωθεν ἐντρυφήσομεν ἀγαθοῖς, πόνου μὲν ἐξῃρη μένου παντός, ίδρώτων δὲ δίχα, πᾶν ὅπερ ὀνίνησι πλουσίως εὑρίσκοντες. ΠΑΛΛ. Αληθῆς ὁ λόγος. Εφ᾽ ἑτοίμοις γὰρ ὥσπερ καὶ προκεισομένοις ἅπασιν ἀγαθοῖς ἡ τὸ τηνικάδε τῶν ἁγίων ἔσται ζωή· εἰρήσθω δὲ καὶ πρὸς ἡμῶν αὐτῶν ἁγίῳ παντί· . Τους πόνους τῶν καρπῶν σου φάγεσαι. ο ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἀναθέοντες εἰς τὸ ἀπαρχῆς, καὶ ὥσπερ ἀνόπιν τὸν λόγον ἀνασειράζοντες, ἐκεῖνό φαμεν, τό, ὅτι δὴ σφόδρα καὶ ἀκολούθως ὁ νόμος ἐφ' ἕνα τὸν φύσει καὶ ἀληθῶς μεταστήσας Θεόν, οὐ συγκεχώρηκεν ἀγνοεῖν οὐδὲ τὸν ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ φύντα τε καὶ συνυπάρχοντα συναίδιον Λόγον. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. B A mur, quam sanctorum animis suggerit Deus, cum Deum illum Verbum qui et angelos pascit, et homi- nibus vitam præstat, in iis, qui fidem receperunt, inhabitare facit. Habitat enim Christus in cordibus nostris per Spiritum sanctum, et pane viventi, et coelitus veniente pascimur ad Grmitatem et robur spirituale concipiendum : manna ejus rei figura est certa et evidens. Jussit autem lex, ut ex eo tantum colligerent filii Israel, quantum cuique salis esset, nihilque supra mensuram adjicerent. Sic enim scri- ptum est : Mane factum est, cum desedisset ros in circuitu castrorum, et ecce super faciem deserti minutum quasi coriandrum album, quasi pruina su- per terram ; cum vidissent autem illum filii Israel, dixerunt alter ad alterum : Quid est hoc ne- que enim sciebant quid esset. Dixit autem ad illos Moyses : Hic est panis, quem dedit vobis Dominus ad vescendum. Hoc est verbum, quod præcepit Dominus : colligite ex ipso, quantum sufficit, gomor per singula capita, juxta numerum animarum ve- strarum, unusquisque cum contubernalibus vestris colligite . Deinde post quædam alia rursus ait : • Factum est autem die sexta, collegerunt necessa- ria dupla, duo gomor, per singulos : ingressi sunt autem omnes principes synagogæ, et nuntiaverunt Moysi. Dixit autem Moyses ad eos: Hoc est verbum quod locutus est Dominus: Sabbata requies sancta Domino : cras, quæcunque coquere vultis, coquite; et quæcunque elixare volueritis, elixate : et quid- quid superfuerit, relinquite vobis repositionem in mane'. › Deinde Moyses, ille sacrorum interpres, divinam illis legem explicavit, continuo inferens : ⚫ Comedite hodie; sunt enim hodie Sabbata Domi- no. Non invenietis hodie in campo. Sex diebus col- ligetis ; septima vero die Sabbata sunt; non erit in ipsa ". » An tibi posthac, Palladi, obscurum esse poterit, quin hoc ipsum nihil agere Sabbato, sed quod jam suppeditatum sit, tanquam in cellam con- dere, neque cœlitus manna ipsi dari, sed jam com- portato ad voluptatem et ad escam uti, quasi præ- paratio quædam atque informatio sit illius vitæ, quæ in sæculo venturo futura est? Nam Sabbatum agentes in Christo, atque omnino cessantes a peccato, su- pernis illis fruemur bonis, cum labor omnis sublatus Derit, et citra sudorem ea omnia, quæ juvare possunt, affluenter inveniemus. C * Exod. xvi, 13-16. • ibid. 22-23. ** ibid. 25-27, PALL. Vera oratio: nam quasi in paratis et in promptu positis bonis omnibus illa, quæ tunc erit, sanctorum vita ducetur; liceat igitur et nobis ipsis dicere sancto cuique: ‹ Labores manuum tuarum manducabis "., CYR. Igitur ad id, quod initio positum erat, re- currentes, et quasi retrorsum orationis cursum refectentes, illud asserimus, convenientissime le- gem, cum ad unum colendum, qui natura et vere Deus est, nos traduxisset, non sustinuisse, ut Verbum illud, quod ex ipso et in ipso natum et simul exsistit et ri Psal. cxxvit, 2.

ἐν ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς ἐνίησι Θεός, τὸν ἀγγέλους τρέφοντα, καὶ ζωογονοῦντα τοὺς ἀνθρώπους, Θεὸν λόγον ἐγκαταυλίζεσθαι ποιῶν τοῖς τὴν πίστιν εἰσ δεδεγμένοις. Κατώκηκε γὰρ ὁ Χριστὸς ἐν ταῖς καρ δίαις ἡμῶν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἄρτῳ ζῶντι καὶ ἐξ οὐρανοῦ τρεφόμεθα πρὸς εὐεξίαν τε καὶ ἰσχὺν πνευματικήν· τύπος μὲν οὖν τοῦ τοιοῦδε, τὸ μάννα, σαφὴς καὶ ἀνενδοιάστως ἔχων. Προστέταχε δὲ ὁ νό μος συναγείρειν αὐτὸ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ, τὸ διαρκῶς ἔχον ἑκάστῳ μὴ ὑπερτρέχοντας. Γέγραπται γὰρ ὠδί· • Το πρωί ἐγένετο καταπαυομένης τῆς δρόσου κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς, καὶ ἰδοὺ ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου λεπτὸν ὡσεὶ κορίαννον, λευκὸν ὡσεὶ πάγος ἐπὶ τῆς γῆς. Ἰδόντες δὲ αὐτὸ οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, εἶπαν ἕτερος τῷ ἑτέρῳ· Τί ἐστι τοῦτο; οὐ γὰρ ᾔδεισαν τί ἦν. Εἶπε δὲ Μωσῆς πρὸς αὐτούς; Οὗτος ὁ ἄρτος δν δέ- δωκεν ὑμῖν Κύριος φαγεῖν. Τοῦτο τὸ ῥῆμα δ συνέταξε Κύριος Συναγάγετε ἀπ' αὐτοῦ ἕκαστος εἰς τοὺς καθήκοντας γομὰρ κατὰ κεφαλὰς, κατὰ ἀριθμὸν ψυ- χῶν ὑμῶν, ἕκαστος σὺν τοῖς συσκήνοις ὑμῶν συλλέ ξατε. » Είτά φησι καὶ μεθ᾽ ἕτερα πάλιν· « Εγένετο δὲ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ, συνέλεξαν τὰ δέοντα διπλα γομὰρ τῷ ἐνί· εἰσῆλθον δὲ πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς συναγωγῆς, καὶ ἀνήγγειλαν Μωσῇ. Εἶπε δὲ Μωσῆς πρὸς αὐτούς· Τοῦτο τὸ ῥῆμά ἐστιν ὁ ἐλάλησε Κύριος Σάββατα ἅγια ἀνάπαυσις τῷ Κυρίῳ· αὔριον ὅσα ἂν πέ[σ]σητε, πέ[σ]σετε, ὅσα ἐὰν ἔψητε, ἔψετε, καὶ πᾶν τὸ πλεονάζον καταλείπετε αὑτοῖς ἀποθήκην εἰς τὸ πρωί. » Εἶτα πρὸς τούτοις τὸν θεῖον αὐτοῖς διεσάφει νόμον, εὐθὺς ἐπειπὼν ὁ ἱεροφάντης Μωσής ο Φάγετε σήμε- ρον· ἔστι γὰρ Σάββατα σήμερον τῷ Κυρίῳ. Οὐχ εύ ρήσετε σήμερον ἐν τῷ πεδίῳ. Εξ ἡμέρας συλλέξετε, τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ Σάββατα· οὐκ ἔσται ἐν αὐτῇ. *Αρά σοι λοιπόν, ὦ Παλλάδια, καὶ μετὰ τοῦτο ἀσυμ φανές, ὅτι τῆς ἐσομένης εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα ζωῆς, οἱονεὶ προευτρεπισμὸν καὶ ὑποτύπωσιν ἂν ἔχοι καὶ μάλα σαφῆ, τὸ μήτε τι δρᾷν ἐν Σαββάτῳ; συλλέγειν δὲ ὥσπερ εἰς ἀποθήκην το ήδη πεπορισμέ- νον; καὶ μηδὲ αὐτὸ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καταδεδόσθαι μάννα, τῷ δὲ ἤδη συγκεκομισμένῳ διακεχρῆσθαι δεῖν εἰς ἀπόλαυσιν καὶ τροφήν; Σαββατίζοντες γὰρ ἐν Χριστῷ καὶ εἰς λῆξιν ἰόντες τῆς ἁμαρτίας ολοτελῆ, τοῖς ἄνωθεν ἐντρυφήσομεν ἀγαθοῖς, πόνου μὲν ἐξῃρη μένου παντός, ίδρώτων δὲ δίχα, πᾶν ὅπερ ὀνίνησι πλουσίως εὑρίσκοντες. ΠΑΛΛ. Αληθῆς ὁ λόγος. Εφ᾽ ἑτοίμοις γὰρ ὥσπερ καὶ προκεισομένοις ἅπασιν ἀγαθοῖς ἡ τὸ τηνικάδε τῶν ἁγίων ἔσται ζωή· εἰρήσθω δὲ καὶ πρὸς ἡμῶν αὐτῶν ἁγίῳ παντί· . Τους πόνους τῶν καρπῶν σου φάγεσαι. ο ΚΥΡ. Οὐκοῦν ἀναθέοντες εἰς τὸ ἀπαρχῆς, καὶ ὥσπερ ἀνόπιν τὸν λόγον ἀνασειράζοντες, ἐκεῖνό φαμεν, τό, ὅτι δὴ σφόδρα καὶ ἀκολούθως ὁ νόμος ἐφ' ἕνα τὸν φύσει καὶ ἀληθῶς μεταστήσας Θεόν, οὐ συγκεχώρηκεν ἀγνοεῖν οὐδὲ τὸν ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ φύντα τε καὶ συνυπάρχοντα συναίδιον Λόγον. DE ADORATIONE IN SPIRITU ET VERITATE. LIB. VII. B A mur, quam sanctorum animis suggerit Deus, cum Deum illum Verbum qui et angelos pascit, et homi- nibus vitam præstat, in iis, qui fidem receperunt, inhabitare facit. Habitat enim Christus in cordibus nostris per Spiritum sanctum, et pane viventi, et coelitus veniente pascimur ad Grmitatem et robur spirituale concipiendum : manna ejus rei figura est certa et evidens. Jussit autem lex, ut ex eo tantum colligerent filii Israel, quantum cuique salis esset, nihilque supra mensuram adjicerent. Sic enim scri- ptum est : Mane factum est, cum desedisset ros in circuitu castrorum, et ecce super faciem deserti minutum quasi coriandrum album, quasi pruina su- per terram ; cum vidissent autem illum filii Israel, dixerunt alter ad alterum : Quid est hoc ne- que enim sciebant quid esset. Dixit autem ad illos Moyses : Hic est panis, quem dedit vobis Dominus ad vescendum. Hoc est verbum, quod præcepit Dominus : colligite ex ipso, quantum sufficit, gomor per singula capita, juxta numerum animarum ve- strarum, unusquisque cum contubernalibus vestris colligite . Deinde post quædam alia rursus ait : • Factum est autem die sexta, collegerunt necessa- ria dupla, duo gomor, per singulos : ingressi sunt autem omnes principes synagogæ, et nuntiaverunt Moysi. Dixit autem Moyses ad eos: Hoc est verbum quod locutus est Dominus: Sabbata requies sancta Domino : cras, quæcunque coquere vultis, coquite; et quæcunque elixare volueritis, elixate : et quid- quid superfuerit, relinquite vobis repositionem in mane'. › Deinde Moyses, ille sacrorum interpres, divinam illis legem explicavit, continuo inferens : ⚫ Comedite hodie; sunt enim hodie Sabbata Domi- no. Non invenietis hodie in campo. Sex diebus col- ligetis ; septima vero die Sabbata sunt; non erit in ipsa ". » An tibi posthac, Palladi, obscurum esse poterit, quin hoc ipsum nihil agere Sabbato, sed quod jam suppeditatum sit, tanquam in cellam con- dere, neque cœlitus manna ipsi dari, sed jam com- portato ad voluptatem et ad escam uti, quasi præ- paratio quædam atque informatio sit illius vitæ, quæ in sæculo venturo futura est? Nam Sabbatum agentes in Christo, atque omnino cessantes a peccato, su- pernis illis fruemur bonis, cum labor omnis sublatus Derit, et citra sudorem ea omnia, quæ juvare possunt, affluenter inveniemus. C * Exod. xvi, 13-16. • ibid. 22-23. ** ibid. 25-27, PALL. Vera oratio: nam quasi in paratis et in promptu positis bonis omnibus illa, quæ tunc erit, sanctorum vita ducetur; liceat igitur et nobis ipsis dicere sancto cuique: ‹ Labores manuum tuarum manducabis "., CYR. Igitur ad id, quod initio positum erat, re- currentes, et quasi retrorsum orationis cursum refectentes, illud asserimus, convenientissime le- gem, cum ad unum colendum, qui natura et vere Deus est, nos traduxisset, non sustinuisse, ut Verbum illud, quod ex ipso et in ipso natum et simul exsistit et ri Psal. cxxvit, 2.