Diplomatic text · TLG_UC clean (diplomatic Greek, re-fetched fresh) — PG column chips mark the printed columns.
PG 72:3651 Mt 1, 1 Ἰαὼ τὴν σωτηρίαν οἱ Ἑβραῖοι ἔλεγον, Χριστοῦ δὲ εἶπε διὰ τὸ τοὺς παλαιοὺς βασιλεῖς τε καὶ ἱερεῖς τῷ ἐλαίῳ χρίεσθαι διὰ τοῦ κέρατος. ὁ δὲ ἡμέτερος Ἰησοῦς Χριστὸς οὐ διὰ τὸ τῷ κέρατι χρισθῆναι προσ ηγορεύθη Χριστός, ἀλλὰ τὸ τῷ θείῳ πνεύματι· ἀληθῶς γὰρ καὶ κυρίως αὐτὸς εἶχε τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. 2 Mt 1, 1 Μέμνηται τοῦ Ἀβραάμ, ἐπει δὴ ἐκεῖνος πρῶτος ἐγένετο τύπος τῶν δύο λαῶν τῶν μελλόντων πιστεύειν τῷ Χριστῷ· καὶ γὰρ ἐν ἀκροβυστίᾳ ὢν ἐπίστευσε καὶ μετὰ τὸ περιτμηθῆναι ἔμεινεν πάλιν πιστός. μέμνηται δὲ κατ' ἐξαίρετον καὶ τοῦ Δαβίδ, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς τύπος γέγονεν τοῦ Χριστοῦ· ὥσπερ γὰρ τοῦ Σαοὺλ ἐκβληθέντος ὡς ἀδοκίμου Δαβὶδ δεύτερος προ εχειρίσθη βασιλεὺς εὐάρεστος τῷ θεῷ, οὕτως καὶ τοῦ πρώτου ἀν θρώπου, τοῦ Ἀδάμ φημι, ἐκβλη θέντος διὰ τὴν παρακοὴν καὶ μηκέτι βασιλεύσαντος τῶν λοιπῶν ὅλως εἰσηνέχθη δεύτερος Ἀδάμ, ὁ Χρι στὸς βασιλεὺς τῶν πάντων, ἵνα τὸ ἐν Ἀδὰμ ἀπολωλὸς διὰ Χριστοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἐπαναληφθῇ, βασι λεὺς οὐ μόνον γῆς, ἀλλὰ καὶ οὐρα νοῦ· υἱὸς δὲ ἀνθρώπου φύσει κα λεῖται ὡς πάντα ἔχων, ὅσα εἶχεν ὁ Ἀδάμ, νυνὶ θεὸς ὤν. Ἀβραὰμ ἐν ἀκροβυστίᾳ ὢν ἐπίστευσε τῷ θεῷ· εἶτα δεξάμενος τὰς ὑποσχέσεις καὶ περιτμηθεὶς ἀλώβητον τὴν πίστιν διετήρησεν.
γελίαν πραγμάτων κατὰ τὸ εὔλογον καὶ διὰ τὸ ὠφελεῖν, εὐφραίνων τὸν ἀκούοντα, ἐὰν παραδέξηται τὸ ἀπαγγελλομένον· ἡ λόγος περιέχων ἀγαθῶν παρουσίαν, ἢ λόγος ἀπαγγέλλων προσδοκώμενον. Ἰησοῦ Χριστοῦ. Κυρίλλου Αλεξανδρέως. ᾿Ιαὼ τὴν σωτηρίαν Εβραίος ἔλεγον. Χριστοῦ δὲ εἶπε διὰ τὸ τοὺς πα λαιούς βασιλεῖς τε καὶ ἱερεῖς τῷ ἐλαίῳ χρίεσθαι διὰ τοῦ κέρατος· ὁ δὲ ἡμέτερος Ἰησοῦς Χριστὸς οὐ διὰ τὸ τῷ κέρατι χρισθῆναι προ [σ] ηγορεύθη Χριστός, ἀλλὰ διὰ τὸ τῷ θείῳ Πνεύματι· ἀληθῶς γὰρ καὶ κυρίως αὐτὸς εἶχε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Υιοῦ Δαβὶδ υἱοῦ ᾿Αβραάμ. ᾿Αβραὰμ ἐν ἀκροβυστίᾳ ὤν, ἐπίστευσε τῷ Θεῷ· Β εἶτα δεξάμενος τὰς ὑποσχέσεις καὶ περιτμηθεὶς ἀλώ στον τὴν πίστιν διετήρησεν. Εἰκότως τοίνυν ἀνα χρήσεται τὸ ῥητὸν εἰς ἕτερόν τι θεώρημα περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας τῆς τε ἐκ περιτομῆς καὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν. Τύπος γὰρ ἦν, ὡς εἰκὸς, τῶν δύο λαῶν τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων. Αλλ' ἐκεῖ μὲν προς τέρα ἡ ἀκροβυστία τῆς περιτομῆς. Φύσεως γὰρ ἔργον ἡ ἀκροβυστία, ἐντολῆς δὲ καὶ νόμου ή περι- τομή· διὰ τοῦτο ἐκείνη ταύτης προηγήσατο· καὶ μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὴν ἡ περιτομὴ ἀνακάμπτει· ἐπεὶ καὶ βέλτιόν ἐστι φύσις ἅμα καὶ νόμος, ἢ τὸ διεστηκέναι ἀπ' ἀλλήλων χωρίς. ᾿Αλλὰ καὶ Δαβὶδ τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ· τοῦ γὰρ Σαούλ ἐκβληθέντος αντεισήχθη Δαβίδ· οὕτω καὶ τοῦ Ἀδὰμ διὰ τὴν παρακοὴν τῆς Ἐδὲμ διωχθέντος ὁ δεύτερος αντεισήχθη 'Αδάμ, ὡς ἂν πρὸς τὴν ἀρχαίαν τάξιν τὸν ᾿Αδάμ τὸν πρῶτον ἀποκαταστήσῃ. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν· κίνη ετευθείσης γὰρ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ - COMMENT. IN MATTHÆUM. SUPPLEMENTUM AD EDITIONEM J. AUBERTI. SANCTI CYRILLI COMMENTARIORUM IN MATTHÆUM QUE SUPERSUNT Ez Corderii et Possini catenis excerpla, intermistis fragmentis quæ recentius ex codice Coisliniano J. A. Cramerus, et ex Vaticanis Ing. Maius ediderunt. antea lacunosum, restituitur ex catena Vaticana C Evangelium est sermo continens annuntiatio- nem rerum juxta Evangelium in utilitatem audien- tis, gaudio eum afficiens postquam acceperit quod ei fuerat annuntiatum; aut sermo bonorum indicans præsentiam; aut sermo exspectationis interpres. I, 1. Jesu Christi. Cyrilli Alexandrini. Iao salutem Hebræi dicebant. Christi vero dixit propterea quod antiquos reges et sacerdotes oleo inungi solemne erat, effusa in eos corneola pyxide. Noster vero Jesus Christus non id- circo quod cornu inunctus sit appellatus est Chri- stus, sed quod divino Spiritu delibutus: vere cnim et proprie ipse habuit Spiritum sanctum. Filii David filii Abraham. Abraham cum adhuc in præputio esset credidit Deo. Deinde promissionibus acceptis et circum- cisus inviolatam custodivit fidem. Quod haud ab- surde referri polest ad accommodationem quamdam significationis mysticæ de Christi Ecclesia, qua ex circumcisione et quæ ex gentibus congregata est. Verisimile quippe est in illis quæ de Abrahamo dicta sunt figurami duorum populorum præcessisse qui in Christum crediderunt. Sed illic quidem prius circumcisione præpulium est. Opus enim hoc na- turæ; circumcisio vero præcepti et legis. Propter- ea merito illud hanc præcessit. Ad extremum porro in præputium circumcisio reversa est. Sane enim erat melius convenire naturam et legem, quam dissidere ambas ab invicem. Cæterum et David figura erat Christi. Saule siquidem ejecto suffectus est David: sic et Adamo propter inobedientiam ex Edem exterminato, secundus in locum ejus suffe- elus est Adam. Utique ut in pristinum locum primum Adam restitueret. 1, 18. Christi autem generatio sic erat : Cum esset desponsata maler ejus Maria Joseph, antequam con- (ap. Mai B. N. 111, 132, n qua Origent tribute tur. (1) Εὐαγγέλιόν ἐστι λόγος περιέχων ἀγαθῶν ἀγ- Α (1) Catena Crameri, p. 5. Hoc fragmentum,
εἰκότως τοίνυν ἀναχθήσεται τὸ ῥητὸν εἰς ἕτερόν τι θεώρημα περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίας τῆς τε ἐκ περιτομῆς καὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν· τύπος γὰρ ἦν, ὡς εἰκός, τῶν δύω λαῶν τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκό των. ἀλλ' ἐκεῖ μὲν προτέρα ἡ ἀκρο βυστία τῆς περιτομῆς· φύσεως γὰρ ἔργον ἡ ἀκροβυστία, ἐντολῆς δὲ καὶ νόμου ἡ περιτομή. διὰ τοῦτο ἐκείνη ταύτης προηγήσατο καὶ μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὴν ἡ περιτομὴ ἀνακάμπτει, ἐπεὶ καὶ βέλτιόν ἐστι φύσις ἅμα καὶ νόμος ἢ τὸ διεστηκέναι ἀπ' ἀλλήλων χωρίς. ἀλλὰ καὶ Δαβὶδ τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ· τοῦ γὰρ Σαοὺλ ἐκ βληθέντος ἀντεισήχθη Δαβίδ. οὕ τως καὶ τοῦ Ἀδὰμ διὰ τὴν παρα κοὴν τῆς Ἐδὲμ διωχθέντος ὁ δεύ τερος ἀντεισήχθη Ἀδὰμ ὡς ἂν πρὸς τὴν ἀρχαίαν τάξιν τὸν Ἀδὰμ τὸν πρῶτον ἀποκαταστήσῃ. 3 Mt 1, 2 Διὰ τοῦτο ἐξ ἀνδρῶν ποιεῖται τῆς γενεαλογίας τὰ ὀνόματα, ἐπειδὴ "ἡ γυνὴ δόξα ἀνδρός ἐστι", παρακολούθημα οὖσα καὶ οὐκ ἀρχὴ τοῦ ἀνδρός. 4 Mt 1, 12 Ὠικοδόμησεν ὁ Ζοροβάβελ τὸν ἀπὸ Σολομῶνος μὲν πάλαι ᾠκοδομηθέντα ναὸν ὑπὸ δὲ Βαβυλωνίων ἐμπρησθέντα.
γελίαν πραγμάτων κατὰ τὸ εὔλογον καὶ διὰ τὸ ὠφελεῖν, εὐφραίνων τὸν ἀκούοντα, ἐὰν παραδέξηται τὸ ἀπαγγελλομένον· ἡ λόγος περιέχων ἀγαθῶν παρουσίαν, ἢ λόγος ἀπαγγέλλων προσδοκώμενον. Ἰησοῦ Χριστοῦ. Κυρίλλου Αλεξανδρέως. ᾿Ιαὼ τὴν σωτηρίαν Εβραίος ἔλεγον. Χριστοῦ δὲ εἶπε διὰ τὸ τοὺς πα λαιούς βασιλεῖς τε καὶ ἱερεῖς τῷ ἐλαίῳ χρίεσθαι διὰ τοῦ κέρατος· ὁ δὲ ἡμέτερος Ἰησοῦς Χριστὸς οὐ διὰ τὸ τῷ κέρατι χρισθῆναι προ [σ] ηγορεύθη Χριστός, ἀλλὰ διὰ τὸ τῷ θείῳ Πνεύματι· ἀληθῶς γὰρ καὶ κυρίως αὐτὸς εἶχε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Υιοῦ Δαβὶδ υἱοῦ ᾿Αβραάμ. ᾿Αβραὰμ ἐν ἀκροβυστίᾳ ὤν, ἐπίστευσε τῷ Θεῷ· Β εἶτα δεξάμενος τὰς ὑποσχέσεις καὶ περιτμηθεὶς ἀλώ στον τὴν πίστιν διετήρησεν. Εἰκότως τοίνυν ἀνα χρήσεται τὸ ῥητὸν εἰς ἕτερόν τι θεώρημα περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας τῆς τε ἐκ περιτομῆς καὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν. Τύπος γὰρ ἦν, ὡς εἰκὸς, τῶν δύο λαῶν τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων. Αλλ' ἐκεῖ μὲν προς τέρα ἡ ἀκροβυστία τῆς περιτομῆς. Φύσεως γὰρ ἔργον ἡ ἀκροβυστία, ἐντολῆς δὲ καὶ νόμου ή περι- τομή· διὰ τοῦτο ἐκείνη ταύτης προηγήσατο· καὶ μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὴν ἡ περιτομὴ ἀνακάμπτει· ἐπεὶ καὶ βέλτιόν ἐστι φύσις ἅμα καὶ νόμος, ἢ τὸ διεστηκέναι ἀπ' ἀλλήλων χωρίς. ᾿Αλλὰ καὶ Δαβὶδ τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ· τοῦ γὰρ Σαούλ ἐκβληθέντος αντεισήχθη Δαβίδ· οὕτω καὶ τοῦ Ἀδὰμ διὰ τὴν παρακοὴν τῆς Ἐδὲμ διωχθέντος ὁ δεύτερος αντεισήχθη 'Αδάμ, ὡς ἂν πρὸς τὴν ἀρχαίαν τάξιν τὸν ᾿Αδάμ τὸν πρῶτον ἀποκαταστήσῃ. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν· κίνη ετευθείσης γὰρ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ - COMMENT. IN MATTHÆUM. SUPPLEMENTUM AD EDITIONEM J. AUBERTI. SANCTI CYRILLI COMMENTARIORUM IN MATTHÆUM QUE SUPERSUNT Ez Corderii et Possini catenis excerpla, intermistis fragmentis quæ recentius ex codice Coisliniano J. A. Cramerus, et ex Vaticanis Ing. Maius ediderunt. antea lacunosum, restituitur ex catena Vaticana C Evangelium est sermo continens annuntiatio- nem rerum juxta Evangelium in utilitatem audien- tis, gaudio eum afficiens postquam acceperit quod ei fuerat annuntiatum; aut sermo bonorum indicans præsentiam; aut sermo exspectationis interpres. I, 1. Jesu Christi. Cyrilli Alexandrini. Iao salutem Hebræi dicebant. Christi vero dixit propterea quod antiquos reges et sacerdotes oleo inungi solemne erat, effusa in eos corneola pyxide. Noster vero Jesus Christus non id- circo quod cornu inunctus sit appellatus est Chri- stus, sed quod divino Spiritu delibutus: vere cnim et proprie ipse habuit Spiritum sanctum. Filii David filii Abraham. Abraham cum adhuc in præputio esset credidit Deo. Deinde promissionibus acceptis et circum- cisus inviolatam custodivit fidem. Quod haud ab- surde referri polest ad accommodationem quamdam significationis mysticæ de Christi Ecclesia, qua ex circumcisione et quæ ex gentibus congregata est. Verisimile quippe est in illis quæ de Abrahamo dicta sunt figurami duorum populorum præcessisse qui in Christum crediderunt. Sed illic quidem prius circumcisione præpulium est. Opus enim hoc na- turæ; circumcisio vero præcepti et legis. Propter- ea merito illud hanc præcessit. Ad extremum porro in præputium circumcisio reversa est. Sane enim erat melius convenire naturam et legem, quam dissidere ambas ab invicem. Cæterum et David figura erat Christi. Saule siquidem ejecto suffectus est David: sic et Adamo propter inobedientiam ex Edem exterminato, secundus in locum ejus suffe- elus est Adam. Utique ut in pristinum locum primum Adam restitueret. 1, 18. Christi autem generatio sic erat : Cum esset desponsata maler ejus Maria Joseph, antequam con- (ap. Mai B. N. 111, 132, n qua Origent tribute tur. (1) Εὐαγγέλιόν ἐστι λόγος περιέχων ἀγαθῶν ἀγ- Α (1) Catena Crameri, p. 5. Hoc fragmentum,
PG 72:367καὶ ὁ κύριος ἀληθινὸς οἰκοδόμος ἐστὶ τοῦ διαρρυέντος τοῖς παραπτώμασι λογικοῦ ναοῦ καὶ ἐμπρησθέντος ἀλλοτρίῳ πυρί, ὅπερ ἡμεῖς ἐξεκαύσαμεν οὐ μόνον τῷ σαρκικῷ φρονήματι τὸ τῆς ψυχῆς νοερὸν ἕπεσθαι δουλικῶς παρασκευάσαντες, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν παθῶν ὕλην ἀναιδῆ δι' ἐνεργείας ἐξάψαντες. ἀλλὰ καὶ λίθον ἔχει ὁ Ζοροβάβελ ἐν τῇ χειρὶ ἑπτὰ ὀφθαλ μοῖς κοσμούμενον. ἔστι καὶ τῷ κυρίῳ λίθος ἡ εἰς αὐτὸν πίστις· ἐν τῇ χειρὶ δέ, ὅτι ἐν τῇ πράξει τῶν ἐντολῶν ἡ πίστις τοῦ Χριστοῦ διαφαίνεται. πράξεως δέ ἐστι σύμβολον προδήλως ἡ χείρ. φέρων οὖν ἐν τῇ χειρὶ τὸν λίθον ὁ κύριος ἔμπρακτον ἡμᾶς διδάσκει τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἔχειν ταῖς ἑπτὰ κοσμουμένην ἐνεργείαις τοῦ πνεύματος. 5 Mt 1, 16 Τὸ δὲ μὴ εἰπεῖν δι' ἧς ἐγεννήθη ἴσως, ἀλλὰ ἐξ ἧς, ἀνατρέπει τὴν αἵρεσιν Ἀπολιναρίου λέγοντος ὡς διὰ σωλῆνος τῆς παρθένου τὸν Χριστὸν διελθεῖν καὶ μηδὲν ἐξ αὐτῆς προσλαβεῖν. ὁ γὰρ εὐαγγελιστὴς οὐ δι' αὐτῆς φησι γεννηθῆναι τὸν Ἰησοῦν, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς, τοῦτ' ἔστιν ἐκ τῶν πανάγνων αὐτῆς αἱμάτων· τοιοῦτον καὶ τὸ τοῦ ἀποστόλου· "ἀπέστειλε" γάρ φησιν "ὁ θεὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναικός", ἀλλ' οὐ διὰ γυναικός.
Ἰωσὴφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γα στρὶ ἔχουσα, ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Εt Ει Β ἐν τοῖς τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο τέρμασι, δι' οὗ δηλού- ται ὅτι ὁ Χριστὸς διὰ τῶν Ἰουδαίων μιαιφόνον Μετὰ τὴν (1) μνηστείαν συνέλαβεν, ἵνα δόξῃ ἐ αὐτοῦ κεκυηκέναι· καὶ ἵνα ἐξ αὐτοῦ γενεαλογηθῇ, καὶ σχῇ καὶ κηδεμόνα ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ προ- ῆγεν αὐτούς. Ακίνητος ἦν ὁ ἀστὴρ καὶ ἑστηκῶς, ἀλλ' οὐ τὸν οὐρανὸν καταλιπών πλησίον τῆς γῆς ἐπορεύετο οὔτ᾽ ἐπὶ τῆς οἰκίας ἐστήρικτο· οὐ γὰρ τὴν αὐτὴν κίνησιν τοῖς λοιποῖς ἄστροις ἐποιεῖτο, ἀλλὰ ξένην τινὰ καὶ ἀλλόκοτον. Φωνὴ ἐν Ραμᾶ ἠκούσθη. Πλὴν ἐπισημήνασθαι ἄξιον, ὅτι ἡ Ναζαρέτ ἐν τοῖς τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο τέρμασιν, εἰς ἣν κατοικήσας Χριστός, δηλοῖ ὅτι διὰ τὸ τῶν Ἰουδαίων μιαιφόνον ἔμελλε τὴν Ἰουδαίαν καταλιπεῖν, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μετέλαβεν, ἕνεκεν τοῦ τοῖς φιλομαθέσιν ἀφορμὴν δεδωκέναι τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Εγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον, καὶ τὴν μη τέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ· τεθνή- κασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίον. Οὐκέτι φησί, φεύγε, ἀλλὰ πορεύου, ἄνεσιν μετά τὸν πειρασμὸν αἰνιττόμενος· τὴν ψυχὴν δὲ τοῦ παι δίου εἰπὼν, τὴν δόξαν Απολιναρίου ανατρέπει, σάς και λέγοντος ειληφέναι τὸν Κύριον ἄνουν καὶ ἀψυχον, Ἐν μέντοι τῇ οἰκονομικῇ τοῦ Χριστοῦ καθόδῳ εἰς Αἴγυπτον, καὶ τῇ ἐκεῖθεν αὖθις εἰς Ἰουδαίαν ἀνα- στροφῇ ἀνακεφαλαιοῦται τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ ὁ Θεὸς, καὶ λυτροῦται αὐτὸν ἐξ ἐπιβουλῆς ἐπὶ εἰ ίδια πάλιν ἀνάγων. Καὶ ἐλθὼν κατώκησεν εἰς πόλιν λεγομένην Ναζαρέτ. Ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο ή Ναζαρέτ. Καταλιπὼν δὲ ὁ Χριστὸς τὴν Ἰουδαίαν καὶ ἀπελθὼν εἰς Ναζαρέτ, ἀριδήλως εδήλωσεν ὡς Ἰουδαίους κατα λείψει, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μεταβιβάσει τὸ σέβας. Αμα δὲ καὶ τοῖς φιλομαθέσιν αἰτίαν δώσει τοῦ πιστεύσει εἰς αὐτόν (2). Καὶ μὴ δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα έχου μεν τὸν Ἀβραάμ λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι δύναται ό Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμι. Φαίη δὲ ἄν τις καρπούς μετανοίας εἶναι προηγου μένως μὲν τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, πρὸς δὲ ταύτῃ καὶ τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν, τὴν ἐν καινότητι οὖσαν ζωῆς, καὶ ἀπηλλαγμένην τῆς τοῦ γράμματος παχύ τητος. Μή τοίνυν, φησί, τὰς εἰωθυίας προβάλλεσθε προφάσεις, τὸν ᾿Αβραάμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακὼδι τῶν προγόνων τὴν εὐγένειαν. Ταῦτα δὲ ἔλεγε χω λύων μὴ τούτοις θαῤῥεῖν, τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετι ἀμελοῦντας, καὶ τὰ κατὰ διάνοιαν εἰς μέσον ἐμφέ- ρων, καὶ τὰ μέλλοντα προφητεύων· φαίνονται γὰρ μετὰ ταῦτα λέγοντες· « Ἡμεῖς πατέρα ἔχομεν τὴν ἔμελλε τὴν Ιουδαίαν καταλιπεῖν, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μετελθεῖν, ἕνεκεν τοῦ τοῖς φιλομαθέσιν ἀφορμὴν δοῦναι τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cenirent, inventa est in utero habene de Spiritu A sancto. Post desponsationem concepit, ut ex illo ipsa concepisse videretur, flius autem ex illo genealo- giam duceret, ipsumque adjutorem haberet contra insidias. 11, 9. ecce stella quam viderant in oriente, antecedebat eos. Immota stella constitit, non tamen relicto cœlo propius se terræ admovit, aut in domus tecto vel culmine fixa est. Diversam nimirum ab astris aliis incompertamque rationem metus habuit hæc stella. II, 18. Vos in Rama audita est. Verumtamen notatu dignum est Nazaret sitam esse in anibus Judææ, quam cum inhabitaret Christus, propter Judæos homicidas Judæam se derelicturum declarat, et ad gentes migraturum, ut doceri cupientibus fidei in Christum daret occa- sionem. 11, 20. Surge el accipe puerum, et matrem ejus, et vade in terram Israel; defuncti sunt enim qui quærebant animam pueri. Non amplius, inquit, fuge, sed vade, remissio- nem post tentationem insinuans; animam autem pueri dicens, opinionem Apollinarii evertit, dicentis, suscepisse Dominum carnem mentis animæque «xpertem. In ceconomico itaque Christi in Ægy- plum descensu, ac inde rursus in Judaamn reditu, capitulatim populi captivitatem recenset Deus, ac insidiis eum liberat, ad ea quæ propria sunt redu- cens. .3 11, 23. Et veniens habitavit in civitate quæ voca- fur Nazareth. In extremis finibus Judææ sita erat Nazareth. Porro Christus relicta Judæa profectus Nazareth, manifeste presignavit se Judaeos aliquando relietu- rum et religionem ad gentos translaturum, simul etiam, se cupidis sciendi fidem daturum qua in ipsum credant. 111, 9. ne velitis dicere intra tos : Patrem habemus Abraham ; dico enim vobis, quoniam po- tens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraha. C Dixerit utique aliquis fructus penitentiæ esse D præcipue quidem fidem in Christum, post hanc vero evangelicum regimen, quod in novitate vitæ consistit, et Scripturæ crassitie liberum est. Ne igitur solitas, inquit, obtrudatis excusationes, Abra- ham, Isaac et Jacob, progenitorum nobilitatem : hæc autem dicebat prohibens illis fidere, de virtute quæ animi propria est minime sollicitos, et ea, quæ in animo habebant, in medium adducens, ac ſutura prænuntians; videntur enim postea dixisse: ‹ Nos patrem habemus Abraham, ac nemini un- (1) Μετὰ τὴν ἐπιβουλαῖς. Cramer, p. 10. (2) Calena Craneri, p. 19, brevius : 'Η Ναζαρέτ
6 Mt 1, 20 Γυναῖκα αὐτὴν ἐκάλεσεν ὁ ἄγγελος, ὅπως πάσης ὑποψίας τῆς πρὸς ἕτερον πρόσωπον ἐλευθερώσῃ τὴν παρθένον· εἰ γὰρ τοῦ Ἰωσὴφ γυναῖκα αὐτὴν καλεῖ τοῦ ἀμυήτως ἔχοντος πρὸς αὐτήν, ἄρα οὐδὲ πρὸς ἄλλον τινὰ ἔχει ὑποψίας ἔννοιαν ἡ παρθένος. 8 Mt 1, 21 εἰ λαὸν ἔχει καὶ πρὸ τοῦ γεννηθῆναι ἐκ Μαρίας καὶ σῴζει, δῆλον ὅτι ὡς θεός. 9 Mt 1, 24 Μετὰ τὴν μνηστείαν συνέλαβεν, ἵνα δόξῃ ἐξ αὐτοῦ κεκυηκέναι καὶ ἵνα ἐξ αὐτοῦ γενεαλογηθῇ καὶ σχῇ καὶ κηδεμόνα ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς. 10 Mt 2, 3–6 Οὐχ ἡ τῶν μάγων φωνὴ ἐτάραξεν αὐτόν, ἀλλὰ τὸ θρυλεῖσθαι παρὰ πάντων τῶν νομομαθῶν καὶ τοῖς τῶν προφητῶν πιστευόντων λό γοις· οἱ γὰρ μάγοι βασιλέα ἐζήτουν, οἱ δὲ Ἰουδαῖοι Χριστὸν ἐφήμιζον τετέχθαι. διὸ ἐάσας τοὺς μάγους, καλέσας δὲ τοὺς Ἰουδαίους ἠρώτα ποῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ὃν νῦν ὑμεῖς φημίζετε ἀκούσαντες τῶν μάγων. καὶ οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ καὶ ἄκοντες λέγουσιν τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν προφητείαν ἑρμηνεύουσιν εἰκῇ πᾶσαν· οὐ γὰρ προσέθηκαν τὸ ἑξῆς. πρέσβεις δὲ καλεῖ τοὺς μάγους, ἐπειδὴ τρόπον τινὰ ἦλθον πρὸς τὸν βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ, ἵνα πρεσβεύσωνται καὶ γένηται εἰρήνη μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ γένηται τῶν ἐθνῶν καὶ Ἰουδαίων "μία ποίμνη, εἷς ποιμὴν" ἀμφοτέρων.
Ἰωσὴφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γα στρὶ ἔχουσα, ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Εt Ει Β ἐν τοῖς τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο τέρμασι, δι' οὗ δηλού- ται ὅτι ὁ Χριστὸς διὰ τῶν Ἰουδαίων μιαιφόνον Μετὰ τὴν (1) μνηστείαν συνέλαβεν, ἵνα δόξῃ ἐ αὐτοῦ κεκυηκέναι· καὶ ἵνα ἐξ αὐτοῦ γενεαλογηθῇ, καὶ σχῇ καὶ κηδεμόνα ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ προ- ῆγεν αὐτούς. Ακίνητος ἦν ὁ ἀστὴρ καὶ ἑστηκῶς, ἀλλ' οὐ τὸν οὐρανὸν καταλιπών πλησίον τῆς γῆς ἐπορεύετο οὔτ᾽ ἐπὶ τῆς οἰκίας ἐστήρικτο· οὐ γὰρ τὴν αὐτὴν κίνησιν τοῖς λοιποῖς ἄστροις ἐποιεῖτο, ἀλλὰ ξένην τινὰ καὶ ἀλλόκοτον. Φωνὴ ἐν Ραμᾶ ἠκούσθη. Πλὴν ἐπισημήνασθαι ἄξιον, ὅτι ἡ Ναζαρέτ ἐν τοῖς τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο τέρμασιν, εἰς ἣν κατοικήσας Χριστός, δηλοῖ ὅτι διὰ τὸ τῶν Ἰουδαίων μιαιφόνον ἔμελλε τὴν Ἰουδαίαν καταλιπεῖν, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μετέλαβεν, ἕνεκεν τοῦ τοῖς φιλομαθέσιν ἀφορμὴν δεδωκέναι τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Εγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον, καὶ τὴν μη τέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ· τεθνή- κασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίον. Οὐκέτι φησί, φεύγε, ἀλλὰ πορεύου, ἄνεσιν μετά τὸν πειρασμὸν αἰνιττόμενος· τὴν ψυχὴν δὲ τοῦ παι δίου εἰπὼν, τὴν δόξαν Απολιναρίου ανατρέπει, σάς και λέγοντος ειληφέναι τὸν Κύριον ἄνουν καὶ ἀψυχον, Ἐν μέντοι τῇ οἰκονομικῇ τοῦ Χριστοῦ καθόδῳ εἰς Αἴγυπτον, καὶ τῇ ἐκεῖθεν αὖθις εἰς Ἰουδαίαν ἀνα- στροφῇ ἀνακεφαλαιοῦται τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ ὁ Θεὸς, καὶ λυτροῦται αὐτὸν ἐξ ἐπιβουλῆς ἐπὶ εἰ ίδια πάλιν ἀνάγων. Καὶ ἐλθὼν κατώκησεν εἰς πόλιν λεγομένην Ναζαρέτ. Ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο ή Ναζαρέτ. Καταλιπὼν δὲ ὁ Χριστὸς τὴν Ἰουδαίαν καὶ ἀπελθὼν εἰς Ναζαρέτ, ἀριδήλως εδήλωσεν ὡς Ἰουδαίους κατα λείψει, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μεταβιβάσει τὸ σέβας. Αμα δὲ καὶ τοῖς φιλομαθέσιν αἰτίαν δώσει τοῦ πιστεύσει εἰς αὐτόν (2). Καὶ μὴ δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα έχου μεν τὸν Ἀβραάμ λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι δύναται ό Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμι. Φαίη δὲ ἄν τις καρπούς μετανοίας εἶναι προηγου μένως μὲν τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, πρὸς δὲ ταύτῃ καὶ τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν, τὴν ἐν καινότητι οὖσαν ζωῆς, καὶ ἀπηλλαγμένην τῆς τοῦ γράμματος παχύ τητος. Μή τοίνυν, φησί, τὰς εἰωθυίας προβάλλεσθε προφάσεις, τὸν ᾿Αβραάμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακὼδι τῶν προγόνων τὴν εὐγένειαν. Ταῦτα δὲ ἔλεγε χω λύων μὴ τούτοις θαῤῥεῖν, τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετι ἀμελοῦντας, καὶ τὰ κατὰ διάνοιαν εἰς μέσον ἐμφέ- ρων, καὶ τὰ μέλλοντα προφητεύων· φαίνονται γὰρ μετὰ ταῦτα λέγοντες· « Ἡμεῖς πατέρα ἔχομεν τὴν ἔμελλε τὴν Ιουδαίαν καταλιπεῖν, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μετελθεῖν, ἕνεκεν τοῦ τοῖς φιλομαθέσιν ἀφορμὴν δοῦναι τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cenirent, inventa est in utero habene de Spiritu A sancto. Post desponsationem concepit, ut ex illo ipsa concepisse videretur, flius autem ex illo genealo- giam duceret, ipsumque adjutorem haberet contra insidias. 11, 9. ecce stella quam viderant in oriente, antecedebat eos. Immota stella constitit, non tamen relicto cœlo propius se terræ admovit, aut in domus tecto vel culmine fixa est. Diversam nimirum ab astris aliis incompertamque rationem metus habuit hæc stella. II, 18. Vos in Rama audita est. Verumtamen notatu dignum est Nazaret sitam esse in anibus Judææ, quam cum inhabitaret Christus, propter Judæos homicidas Judæam se derelicturum declarat, et ad gentes migraturum, ut doceri cupientibus fidei in Christum daret occa- sionem. 11, 20. Surge el accipe puerum, et matrem ejus, et vade in terram Israel; defuncti sunt enim qui quærebant animam pueri. Non amplius, inquit, fuge, sed vade, remissio- nem post tentationem insinuans; animam autem pueri dicens, opinionem Apollinarii evertit, dicentis, suscepisse Dominum carnem mentis animæque «xpertem. In ceconomico itaque Christi in Ægy- plum descensu, ac inde rursus in Judaamn reditu, capitulatim populi captivitatem recenset Deus, ac insidiis eum liberat, ad ea quæ propria sunt redu- cens. .3 11, 23. Et veniens habitavit in civitate quæ voca- fur Nazareth. In extremis finibus Judææ sita erat Nazareth. Porro Christus relicta Judæa profectus Nazareth, manifeste presignavit se Judaeos aliquando relietu- rum et religionem ad gentos translaturum, simul etiam, se cupidis sciendi fidem daturum qua in ipsum credant. 111, 9. ne velitis dicere intra tos : Patrem habemus Abraham ; dico enim vobis, quoniam po- tens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraha. C Dixerit utique aliquis fructus penitentiæ esse D præcipue quidem fidem in Christum, post hanc vero evangelicum regimen, quod in novitate vitæ consistit, et Scripturæ crassitie liberum est. Ne igitur solitas, inquit, obtrudatis excusationes, Abra- ham, Isaac et Jacob, progenitorum nobilitatem : hæc autem dicebat prohibens illis fidere, de virtute quæ animi propria est minime sollicitos, et ea, quæ in animo habebant, in medium adducens, ac ſutura prænuntians; videntur enim postea dixisse: ‹ Nos patrem habemus Abraham, ac nemini un- (1) Μετὰ τὴν ἐπιβουλαῖς. Cramer, p. 10. (2) Calena Craneri, p. 19, brevius : 'Η Ναζαρέτ
τί δὲ τοῦτο ἦν, ὅτι αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς–ἀπὸ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης ἔρχονται ὀψόμενοι τὴν φάτνην. 11 Mt 2, 6 Ἰσραὴλ πρῶτος ὁ Ἰακὼβ ἐκλήθη, ὅτε ἑώρακε τὴν κλίμακα καὶ τοὺς ἀγγέλους ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπ' αὐτὸν δι' αὐτῆς καὶ προσεπάλαισε τῷ ὀφθέντι αὐτῷ καὶ πρὸς αὐτοῦ ἤκουσεν· "οὐκέτι τὸ ὄνομά σου Ἰακώβ, ἀλλὰ Ἰσραήλ". τούτῳ δὲ τῷ ὀνόματι ἅπας ὁ τῶν Ἰουδαίων ἐκλήθη λαὸς ὡς ἐξαιρέτῳ τε καὶ θείῳ καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων ἐθνῶν διαστέλλοντι αὐτούς. ἔστι δὲ Ἰσραὴλ νοῦς ὁρῶν τὸν θεόν. διὸ καὶ ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία Ἰσραὴλ ὠνομάσθη οὐ κατὰ σάρκα, ἀλλὰ κατὰ θείαν χάριν. 12 Mt 2, 7–11 Πότερον δὲ ἅμα τῷ γεννηθῆναι κατέλαβον καὶ ἐν σπαργάνοις ἐθεά σαντο τὸν Χριστὸν οἱ μάγοι ἢ ἐν οἰκίᾳ μετὰ τῆς μητρὸς καθεζόμενον; ἀληθέστερον οἶμαι τὸ ἐν σπαργάνοις. διὸ καί, ὡς ἀνωτέρω εἴπομεν, ὁ ἀστὴρ πρὸ τῆς τοῦ κυρίου γεννήσεως ἐφάνη. ἐκ τούτου δὲ δῆλον, ὅτι προέλαβε καὶ τὴν τῶν μάγων ἄφιξιν.
Ἰωσὴφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γα στρὶ ἔχουσα, ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Εt Ει Β ἐν τοῖς τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο τέρμασι, δι' οὗ δηλού- ται ὅτι ὁ Χριστὸς διὰ τῶν Ἰουδαίων μιαιφόνον Μετὰ τὴν (1) μνηστείαν συνέλαβεν, ἵνα δόξῃ ἐ αὐτοῦ κεκυηκέναι· καὶ ἵνα ἐξ αὐτοῦ γενεαλογηθῇ, καὶ σχῇ καὶ κηδεμόνα ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ προ- ῆγεν αὐτούς. Ακίνητος ἦν ὁ ἀστὴρ καὶ ἑστηκῶς, ἀλλ' οὐ τὸν οὐρανὸν καταλιπών πλησίον τῆς γῆς ἐπορεύετο οὔτ᾽ ἐπὶ τῆς οἰκίας ἐστήρικτο· οὐ γὰρ τὴν αὐτὴν κίνησιν τοῖς λοιποῖς ἄστροις ἐποιεῖτο, ἀλλὰ ξένην τινὰ καὶ ἀλλόκοτον. Φωνὴ ἐν Ραμᾶ ἠκούσθη. Πλὴν ἐπισημήνασθαι ἄξιον, ὅτι ἡ Ναζαρέτ ἐν τοῖς τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο τέρμασιν, εἰς ἣν κατοικήσας Χριστός, δηλοῖ ὅτι διὰ τὸ τῶν Ἰουδαίων μιαιφόνον ἔμελλε τὴν Ἰουδαίαν καταλιπεῖν, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μετέλαβεν, ἕνεκεν τοῦ τοῖς φιλομαθέσιν ἀφορμὴν δεδωκέναι τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Εγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον, καὶ τὴν μη τέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ· τεθνή- κασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίον. Οὐκέτι φησί, φεύγε, ἀλλὰ πορεύου, ἄνεσιν μετά τὸν πειρασμὸν αἰνιττόμενος· τὴν ψυχὴν δὲ τοῦ παι δίου εἰπὼν, τὴν δόξαν Απολιναρίου ανατρέπει, σάς και λέγοντος ειληφέναι τὸν Κύριον ἄνουν καὶ ἀψυχον, Ἐν μέντοι τῇ οἰκονομικῇ τοῦ Χριστοῦ καθόδῳ εἰς Αἴγυπτον, καὶ τῇ ἐκεῖθεν αὖθις εἰς Ἰουδαίαν ἀνα- στροφῇ ἀνακεφαλαιοῦται τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ ὁ Θεὸς, καὶ λυτροῦται αὐτὸν ἐξ ἐπιβουλῆς ἐπὶ εἰ ίδια πάλιν ἀνάγων. Καὶ ἐλθὼν κατώκησεν εἰς πόλιν λεγομένην Ναζαρέτ. Ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο ή Ναζαρέτ. Καταλιπὼν δὲ ὁ Χριστὸς τὴν Ἰουδαίαν καὶ ἀπελθὼν εἰς Ναζαρέτ, ἀριδήλως εδήλωσεν ὡς Ἰουδαίους κατα λείψει, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μεταβιβάσει τὸ σέβας. Αμα δὲ καὶ τοῖς φιλομαθέσιν αἰτίαν δώσει τοῦ πιστεύσει εἰς αὐτόν (2). Καὶ μὴ δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα έχου μεν τὸν Ἀβραάμ λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι δύναται ό Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμι. Φαίη δὲ ἄν τις καρπούς μετανοίας εἶναι προηγου μένως μὲν τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, πρὸς δὲ ταύτῃ καὶ τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν, τὴν ἐν καινότητι οὖσαν ζωῆς, καὶ ἀπηλλαγμένην τῆς τοῦ γράμματος παχύ τητος. Μή τοίνυν, φησί, τὰς εἰωθυίας προβάλλεσθε προφάσεις, τὸν ᾿Αβραάμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακὼδι τῶν προγόνων τὴν εὐγένειαν. Ταῦτα δὲ ἔλεγε χω λύων μὴ τούτοις θαῤῥεῖν, τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετι ἀμελοῦντας, καὶ τὰ κατὰ διάνοιαν εἰς μέσον ἐμφέ- ρων, καὶ τὰ μέλλοντα προφητεύων· φαίνονται γὰρ μετὰ ταῦτα λέγοντες· « Ἡμεῖς πατέρα ἔχομεν τὴν ἔμελλε τὴν Ιουδαίαν καταλιπεῖν, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μετελθεῖν, ἕνεκεν τοῦ τοῖς φιλομαθέσιν ἀφορμὴν δοῦναι τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cenirent, inventa est in utero habene de Spiritu A sancto. Post desponsationem concepit, ut ex illo ipsa concepisse videretur, flius autem ex illo genealo- giam duceret, ipsumque adjutorem haberet contra insidias. 11, 9. ecce stella quam viderant in oriente, antecedebat eos. Immota stella constitit, non tamen relicto cœlo propius se terræ admovit, aut in domus tecto vel culmine fixa est. Diversam nimirum ab astris aliis incompertamque rationem metus habuit hæc stella. II, 18. Vos in Rama audita est. Verumtamen notatu dignum est Nazaret sitam esse in anibus Judææ, quam cum inhabitaret Christus, propter Judæos homicidas Judæam se derelicturum declarat, et ad gentes migraturum, ut doceri cupientibus fidei in Christum daret occa- sionem. 11, 20. Surge el accipe puerum, et matrem ejus, et vade in terram Israel; defuncti sunt enim qui quærebant animam pueri. Non amplius, inquit, fuge, sed vade, remissio- nem post tentationem insinuans; animam autem pueri dicens, opinionem Apollinarii evertit, dicentis, suscepisse Dominum carnem mentis animæque «xpertem. In ceconomico itaque Christi in Ægy- plum descensu, ac inde rursus in Judaamn reditu, capitulatim populi captivitatem recenset Deus, ac insidiis eum liberat, ad ea quæ propria sunt redu- cens. .3 11, 23. Et veniens habitavit in civitate quæ voca- fur Nazareth. In extremis finibus Judææ sita erat Nazareth. Porro Christus relicta Judæa profectus Nazareth, manifeste presignavit se Judaeos aliquando relietu- rum et religionem ad gentos translaturum, simul etiam, se cupidis sciendi fidem daturum qua in ipsum credant. 111, 9. ne velitis dicere intra tos : Patrem habemus Abraham ; dico enim vobis, quoniam po- tens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraha. C Dixerit utique aliquis fructus penitentiæ esse D præcipue quidem fidem in Christum, post hanc vero evangelicum regimen, quod in novitate vitæ consistit, et Scripturæ crassitie liberum est. Ne igitur solitas, inquit, obtrudatis excusationes, Abra- ham, Isaac et Jacob, progenitorum nobilitatem : hæc autem dicebat prohibens illis fidere, de virtute quæ animi propria est minime sollicitos, et ea, quæ in animo habebant, in medium adducens, ac ſutura prænuntians; videntur enim postea dixisse: ‹ Nos patrem habemus Abraham, ac nemini un- (1) Μετὰ τὴν ἐπιβουλαῖς. Cramer, p. 10. (2) Calena Craneri, p. 19, brevius : 'Η Ναζαρέτ
13 Mt 2, 9 Ἔστη ὁ ἀστὴρ πῆγμα ἓν ἀκίνη τον, ἵνα οἱ μάγοι μηκέτι προβῶσιν· οὐ μὴν κατελθὼν ἐξ οὐρανοῦ ἔστη ἐπὶ γῆς, οὔτε ἐπάνω τοῦ οἴκου ἐστήριξεν ἑαυτὸν ἔθος ἔχων οὐ κατὰ τὴν τῶν ἄλλων κίνησιν ποιεῖ σθαι τὴν πορείαν, ἀλλὰ ξένον τινὰ δρόμον ποιούμενος καὶ ἄλλοτε ἐν ἄλλοις φαινόμενος κλίμασιν τότε μόνον ἔστη ἀκίνητος. Ἀκίνητος ἦν ὁ ἀστὴρ καὶ ἑστη κώς, ἀλλ' οὐ τὸν οὐρανὸν κατα λιπὼν πλησίον τῆς γῆς ἐπορεύετο οὐδ' ἐπὶ τῆς οἰκίας ἐστήρικτο· οὐ γὰρ τὴν αὐτὴν κίνησιν τοῖς λοιποῖς ἄστροις ἐποιεῖτο, ἀλλὰ ξένην τινὰ καὶ ἀλλόκοτον. 14 Mt 2, 20 Οὐκέτι φησίν, φεῦγε, ἀλλὰ πορεύου, ἄνεσιν μετὰ τὸν πειρασμὸν αἰνιττόμενος· τὴν ψυχὴν δὲ τοῦ παιδίου εἰπὼν τὴν δόξαν Ἀπολιναρίου ἀνατρέπει σάρκα λέγοντος εἰληφέναι τὸν κύριον ἄνουν καὶ ἄψυχον. ἐν μέντοι τῇ οἰκονομικῇ τοῦ Χριστοῦ καθόδῳ εἰς Αἴγυπτον καὶ τῇ ἐκεῖθεν αὖθις εἰς Ἰουδαίαν ἀναστροφῇ ἀνακεφαλαιοῦται τὴν αἰχμαλω σίαν τοῦ λαοῦ ὁ θεὸς καὶ λυτροῦται αὐτὸν ἐξ ἐπιβουλῆς ἐπὶ τὰ ἴδια πάλιν ἀνάγων.
Ἰωσὴφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γα στρὶ ἔχουσα, ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Εt Ει Β ἐν τοῖς τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο τέρμασι, δι' οὗ δηλού- ται ὅτι ὁ Χριστὸς διὰ τῶν Ἰουδαίων μιαιφόνον Μετὰ τὴν (1) μνηστείαν συνέλαβεν, ἵνα δόξῃ ἐ αὐτοῦ κεκυηκέναι· καὶ ἵνα ἐξ αὐτοῦ γενεαλογηθῇ, καὶ σχῇ καὶ κηδεμόνα ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ προ- ῆγεν αὐτούς. Ακίνητος ἦν ὁ ἀστὴρ καὶ ἑστηκῶς, ἀλλ' οὐ τὸν οὐρανὸν καταλιπών πλησίον τῆς γῆς ἐπορεύετο οὔτ᾽ ἐπὶ τῆς οἰκίας ἐστήρικτο· οὐ γὰρ τὴν αὐτὴν κίνησιν τοῖς λοιποῖς ἄστροις ἐποιεῖτο, ἀλλὰ ξένην τινὰ καὶ ἀλλόκοτον. Φωνὴ ἐν Ραμᾶ ἠκούσθη. Πλὴν ἐπισημήνασθαι ἄξιον, ὅτι ἡ Ναζαρέτ ἐν τοῖς τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο τέρμασιν, εἰς ἣν κατοικήσας Χριστός, δηλοῖ ὅτι διὰ τὸ τῶν Ἰουδαίων μιαιφόνον ἔμελλε τὴν Ἰουδαίαν καταλιπεῖν, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μετέλαβεν, ἕνεκεν τοῦ τοῖς φιλομαθέσιν ἀφορμὴν δεδωκέναι τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Εγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον, καὶ τὴν μη τέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ· τεθνή- κασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίον. Οὐκέτι φησί, φεύγε, ἀλλὰ πορεύου, ἄνεσιν μετά τὸν πειρασμὸν αἰνιττόμενος· τὴν ψυχὴν δὲ τοῦ παι δίου εἰπὼν, τὴν δόξαν Απολιναρίου ανατρέπει, σάς και λέγοντος ειληφέναι τὸν Κύριον ἄνουν καὶ ἀψυχον, Ἐν μέντοι τῇ οἰκονομικῇ τοῦ Χριστοῦ καθόδῳ εἰς Αἴγυπτον, καὶ τῇ ἐκεῖθεν αὖθις εἰς Ἰουδαίαν ἀνα- στροφῇ ἀνακεφαλαιοῦται τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ ὁ Θεὸς, καὶ λυτροῦται αὐτὸν ἐξ ἐπιβουλῆς ἐπὶ εἰ ίδια πάλιν ἀνάγων. Καὶ ἐλθὼν κατώκησεν εἰς πόλιν λεγομένην Ναζαρέτ. Ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο ή Ναζαρέτ. Καταλιπὼν δὲ ὁ Χριστὸς τὴν Ἰουδαίαν καὶ ἀπελθὼν εἰς Ναζαρέτ, ἀριδήλως εδήλωσεν ὡς Ἰουδαίους κατα λείψει, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μεταβιβάσει τὸ σέβας. Αμα δὲ καὶ τοῖς φιλομαθέσιν αἰτίαν δώσει τοῦ πιστεύσει εἰς αὐτόν (2). Καὶ μὴ δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα έχου μεν τὸν Ἀβραάμ λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι δύναται ό Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμι. Φαίη δὲ ἄν τις καρπούς μετανοίας εἶναι προηγου μένως μὲν τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, πρὸς δὲ ταύτῃ καὶ τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν, τὴν ἐν καινότητι οὖσαν ζωῆς, καὶ ἀπηλλαγμένην τῆς τοῦ γράμματος παχύ τητος. Μή τοίνυν, φησί, τὰς εἰωθυίας προβάλλεσθε προφάσεις, τὸν ᾿Αβραάμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακὼδι τῶν προγόνων τὴν εὐγένειαν. Ταῦτα δὲ ἔλεγε χω λύων μὴ τούτοις θαῤῥεῖν, τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετι ἀμελοῦντας, καὶ τὰ κατὰ διάνοιαν εἰς μέσον ἐμφέ- ρων, καὶ τὰ μέλλοντα προφητεύων· φαίνονται γὰρ μετὰ ταῦτα λέγοντες· « Ἡμεῖς πατέρα ἔχομεν τὴν ἔμελλε τὴν Ιουδαίαν καταλιπεῖν, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μετελθεῖν, ἕνεκεν τοῦ τοῖς φιλομαθέσιν ἀφορμὴν δοῦναι τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cenirent, inventa est in utero habene de Spiritu A sancto. Post desponsationem concepit, ut ex illo ipsa concepisse videretur, flius autem ex illo genealo- giam duceret, ipsumque adjutorem haberet contra insidias. 11, 9. ecce stella quam viderant in oriente, antecedebat eos. Immota stella constitit, non tamen relicto cœlo propius se terræ admovit, aut in domus tecto vel culmine fixa est. Diversam nimirum ab astris aliis incompertamque rationem metus habuit hæc stella. II, 18. Vos in Rama audita est. Verumtamen notatu dignum est Nazaret sitam esse in anibus Judææ, quam cum inhabitaret Christus, propter Judæos homicidas Judæam se derelicturum declarat, et ad gentes migraturum, ut doceri cupientibus fidei in Christum daret occa- sionem. 11, 20. Surge el accipe puerum, et matrem ejus, et vade in terram Israel; defuncti sunt enim qui quærebant animam pueri. Non amplius, inquit, fuge, sed vade, remissio- nem post tentationem insinuans; animam autem pueri dicens, opinionem Apollinarii evertit, dicentis, suscepisse Dominum carnem mentis animæque «xpertem. In ceconomico itaque Christi in Ægy- plum descensu, ac inde rursus in Judaamn reditu, capitulatim populi captivitatem recenset Deus, ac insidiis eum liberat, ad ea quæ propria sunt redu- cens. .3 11, 23. Et veniens habitavit in civitate quæ voca- fur Nazareth. In extremis finibus Judææ sita erat Nazareth. Porro Christus relicta Judæa profectus Nazareth, manifeste presignavit se Judaeos aliquando relietu- rum et religionem ad gentos translaturum, simul etiam, se cupidis sciendi fidem daturum qua in ipsum credant. 111, 9. ne velitis dicere intra tos : Patrem habemus Abraham ; dico enim vobis, quoniam po- tens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraha. C Dixerit utique aliquis fructus penitentiæ esse D præcipue quidem fidem in Christum, post hanc vero evangelicum regimen, quod in novitate vitæ consistit, et Scripturæ crassitie liberum est. Ne igitur solitas, inquit, obtrudatis excusationes, Abra- ham, Isaac et Jacob, progenitorum nobilitatem : hæc autem dicebat prohibens illis fidere, de virtute quæ animi propria est minime sollicitos, et ea, quæ in animo habebant, in medium adducens, ac ſutura prænuntians; videntur enim postea dixisse: ‹ Nos patrem habemus Abraham, ac nemini un- (1) Μετὰ τὴν ἐπιβουλαῖς. Cramer, p. 10. (2) Calena Craneri, p. 19, brevius : 'Η Ναζαρέτ
PG 72:36915 Mt 2, 23 Πλὴν ἐπισημήνασθαι ἄξιον, ὅτι ἡ Ναζαρὲτ ἐν τοῖς τῆς Ἰου δαίας ἔκειτο τέρμασιν, εἰς ἣν κατ οικήσας Χριστὸς δηλοῖ, ὅτι διὰ τὸ τῶν Ἰουδαίων μιαιφόνον ἔμελλε τὴν Ἰουδαίαν καταλιπεῖν καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μετελθεῖν ἕνεκεν τοῦ τοῖς φιλομαθέσιν ἀφορμὴν δεδωκέναι τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῆς Ἰουδαίας ἔκειτο ἡ Ναζαρέτ. καταλιπὼν δὲ ὁ Χριστὸς τὴν Ἰουδαίαν καὶ ἀπελ θὼν εἰς Ναζαρὲτ ἀριδήλως ἐδή λωσεν ὡς Ἰουδαίους καταλείψει καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μεταβιβάσει τὸ σέβας. ἅμα δὲ καὶ τοῖς φιλομαθέσιν αἰτίαν δώσει τοῦ πιστεῦσαι εἰς αὐ τόν. 16 Mt 2, 23 Εἰ δὲ ὁ Ναζωραῖος ἅγιος ἑρμηνεύεται ἢ κατά τινας ἄνθος, εὑρί σκεται τοῦτο παρὰ πολλοῖς τὸ ὄνομα· "ἅγιον" γὰρ "ἁγίων" ὁ Δανιὴλ αὐτὸν ὀνομάζει. καὶ ὁ Ἠσαΐας· "ῥάβδον ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ ἄνθος ἐξ αὐτῆς" καὶ αὐτὸς δὲ ὁ κύριος περὶ ἑαυτοῦ λέγει ἐν τῷ ᾄσματι τῶν ᾀσμάτων· "ἐγὼ ἄνθος πεδίου, κρίνον τῶν κοιλάδων". 17 Mt 3, 2 Βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἡ διὰ πίστεως δικαίωσις καὶ ὁ διὰ πνεύ ματος ἁγιασμός· διὸ καὶ ἀλλαχοῦ· "ἡ βασιλεία" τῶν οὐρανῶν "ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν". 18 Mt 3, 6 Τὸ Ἰωάννου βάπτισμα οὐ παρεῖχε ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀλλ' ἐδίδασκε τοὺς ἀνθρώπους προστρέχειν τῷ βαπτίσματι διὰ τὰς ἁμαρτίας.
Αβραάμ, καὶ οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε. » Επεὶ οὖν τοῦτο ἦν ὁ μάλιστα αὐτοὺς εἰς ἀπόνοιαν ᾖρε, καὶ ἀπώλεσε, πρῶτον καταστέλλει. "Ορα δὲ πῶς μετά τῆς εἰς τὸν πατριάρχην τιμῆς, τὴν ὑπὲρ τούτων ποιείται διόρθωσιν· εἰπὼν γάρ «Μὴ δόξητε λέγειν, ὅτι Πατέρα ἔχομεν τὸν ᾿Αβραάμ, ο οὐκ εἶπεν· Οὐδὲν γὰρ ὑμᾶς ὁ πατριάρχης ὠφελῆσαι δυνήσεται· ἀλλ' ημερώτερόν πως τοῦτο ηνίξατο, εἰπών· « Δύνα- ται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμ. » Τινὲς μὲν οὖν φασιν ὅτι περὶ τῶν ἐθνῶν ταῦτα λέγει, λίθους αὐτοὺς μεταφορικῶς καλῶν. Ἐγὼ δὲ καὶ ἑτέραν ἔννοιαν τὸ εἰρημένον φημὶ ἔχειν. Ποίαν δὲ ταύτην ; Μὴ νομίσητε, φησὶν, ὅτι ἐὰν ὑμεῖς ἀπόλησθε, ἄπαιδα ποιήσετε τὸν πατριάρχην· οὐκ ἔσται· τῷ γὰρ Θεῷ δυνατὸν καὶ ἀπὸ λίθων ἀνθρώ τους τούτῳ δοῦναι, καὶ εἰς συγγένειαν ἐκείνου αγα- γεῖν, ἐπεὶ καὶ ἐξ ἀρχῆς οὕτως ἐγένετο. Τὸ γὰρ, ἐκ λίθων ἀνθρώπους γενέσθαι, ὅμοιόν ἐστι τῷ, ἀπὸ τῆς μήτρας Σάρρας εκείνης της στείρας προελθεῖν παι- δίον. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ προφήτης αινιττόμενος ἔλε γεν· ο Εμβλέψατε εἰς τὴν στερεὰν πέτραν ἐξ ἧς ἐλατομήθητε, καὶ εἰς βόθυνον τοῦ λάκκου ἐξ οὗ ὠρύχθητε. Εμβλέψατε εἰς ᾿Αβραὰμ τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ εἰς Σάῤῥαν τὴν ὠδίνουσαν ὑμᾶς. » Ταύτης τοίνυν τῆς προφητείας αὐτοὺς ἀναμιμνήσκει, δεικνύς ὅτι εἰ ἐξ ἀρχῆς αὐτὸν οὕτω θαυμαστῶς ἐποίησε πα τέρα, ὡσανεὶ ἐκ λίθων αὐτὸν ἐποίησε, δυνατὸν καὶ νῦν τοῦτο γενέσθαι. Καὶ ὅρα πῶς καὶ φοβεῖ, καὶ ἐκ- κόπτει. Οὐ γὰρ εἶπεν ὅτι ἤγειρεν ἤδη, ἵνα μὴ ἀπο- γνώσιν ἑαυτῶν, ἀλλ' ὅτι δύναται ἐγείραι. Καὶ οὐκ εἶπεν ὅτι ἀνθρώπους δύναται ποιῆσαι ἀπὸ λίθων, ἀλλ᾽ πολλῷ μεῖζον ἦν, καὶ συγγενεῖς ἢ παῖδας τοῦ Αβραάμ. Εἶδες πῶς τέως ἀπέστησεν αὐτοὺς τῆς περὶ τὰ σωματικὰ φαντασίας, καὶ τῆς εἰς τοὺς προς γόνους καταφυγῆς, ἵνα ἐν τῇ οἰκείᾳ μετανοίᾳ καὶ σωφροσύνῃ τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἔχωσιν. Β Ὥσπερ γὰρ τὴν γυναῖκα τοῦ Λώτ ἀπελίθωσεν, οὕτως δυνατὸν αὐτῷ καὶ ἐκ λίθων ἀνθρώπους ποιη σαι, ὥσπερ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἐκ τῆς γῆς. Σκόπει τοίνυν καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ὡς αὔξει τούτων τὸν φόβον, καὶ ἐπιτείνει τὴν ἀγωνίαν. Εἰπὼν γὰρ, ο Ότι δύναται δ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμ, ο ἐπήγαγεν· Ηδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δέν δρων κεῖται. Εἰ δὲ βούλει, ἀξίνην νόησον τῆς ἀθεραπεύτου ψυ- χῆς τὴν ἐκτομήν. Ἡ ἀξίνη αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ τομώτερος μαχαίρας διστόμου, ο μέλλων ἐκκόπτειν τοὺς ἀπίστους Ἰουδαίους, ἀπὸ τῆς τῶν πατριαρχῶν τιμῆς καὶ κοινωνίας, ὡς ἀπὸ ῥίζης τινός, εγκεντρί ζειν δὲ εἰς ταύτην τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας (1). * Τίνα λέγει ἀξίνην; Οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν μέλλουσαν κόπτειν ἀπὸ τῶν πατριαρχῶν τοὺς μάτην καυχησαμένους, καὶ μηδέν τι έργασαμένους ἀγαθόν· δεῖ γὰρ τοὺς ἀπὸ τῶν τοιούτων ακάρπους γεγονότας εκκόπτειν τε καὶ εἰς πῦρ βάλλειν. . COMMENT. IN MATTHÆUM A quam servivimus '. . Cum igitur hoc esset, quod maxime eos in superbiam efferebat, ac perdebat, primum prohibet : vide autem quomodo cum bo- nore patriarchæ, de hisce correctionem instituat; dicens enim Nolite dicere quia Patrem habemus Abraham; › non dixit, Nihil enim vos patriarcha. juvare potest, sed milius hoc quodammodo insinual dicens: Potens est Deus de lapidibus istis susci- tare flios Abrahæ. » Quidam igitur aiunt, Ic- ipsum de gentibus dicere, lapides eos metaphorice vocantem. Ego vero etiam alium sensum aio dicto huic subesse. Quem autem hunc ? Ue existimetis inquit, si vos perieritis, facturos patriarcham sine liberis; non ita est, nequaquam hoc erit ; Deo enim possibile est ei vol e lapidibus filios dare, et in cognationem illius adducere, quandoquidem Joan. vi, 85. › Isa. LI, 1, 2. sub nomine Cyrilli : Quam C etiam ab initio ita factum sit. Homines enim nasci ex lapidibus simile est huic, de vulva Saræ sterilis illius puerum prodire; quemadmodum etiam pro- pheta insinuans, dixit : « Intuemini in solidam petram ex qua excisi estis, et in scrobem laci, ex quo cffossi estis. Intuemini in Abraham patreni vestrum, et in Saram genitricem vestram . . Hanc igitur prophetiam illis in memoriam revocat, demonstrans, quod si ipsum ab initio adeo mira- bili modo patrem effecit, quasi ex lapide ipsum. fecisset, posse et nunc id fieri. Et vide, quomodo etiam terreat et exscindat. Non enim dixit quod jampridem excitarit, ne desperent, sed quod possit suscitare; neque dixit, homines se posse facere ex lapidibus, sed quod multo majus est, etiam cogna- tos et filios Abrahæ. Vides quomodo huc usque abduxerit eos a corporea imaginatione, et a recursu ad progenitores, ut in propria pœnitentia, et emen- datione spem salutis haberent. Quemadmodum enim uxorem Lot in lapidem convertit, ita ex lapidibus homines producere poterat, ut Adamum e terra. Animadverte igitur. etiam ex sequentibus, quomodo horum augeat timorem, et certamen intendat; dicens enim,. Quoniam potens est Deus ex lapidibus istis suscitare filios Abrahæ, › subjungit : D) est. Jam enim securis ad radicem arborum posita. Sin vero vis, securim intellige immedicabilis animæ excisionem. Securis est ipse Christus gladin, ancipite acutior, qui excisurus est indoles Ju- dzos a patriarcharum honore ac communione, quemadmodum a radice aliqua, in eam fideles gen- tium inserturus. dicit securim? Non aliam quam quæ excisura est a patriarchis posteros eorum, frustra el supra modum de prosapia sua gloriantes, cum illorum imitationem negligant, et nihil ipsi boni agant. Aquissimum enim est ex tam fructiferis truncis ortos ramos, proprio vitio steriles excidere, et in ignem jacere. (1) After Catone Corderii tom. II, p. 39, etiam
19 Mt 3, 7 Ὡς νομομαθέστεροι τῶν ἄλλων ὕστερον προσῆλθον τῷ Ἰωάννῃ οὓς καλεῖ γεννήματα ἐχιδνῶν διὰ τὸ ὁμοιότροπον· ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνα, ὅτε μέλλει εἰς φῶς ἐξιέναι, διαρρήγνυσιν τὴν τῆς μητρὸς νηδὺν καὶ νεκρὰν αὐτὴν καταλείποντα ἄπεισιν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οὗτοι νεκρὰν ὥσπερ οὖσαν τὴν ἑαυτῶν μητέρα, τὴν Ἰερουσαλήμ, κατέλειψαν καὶ διεσῴζοντο ἐκ τῆς χριστοκτονίας, δι' ἣν ὑπέμειναν τὰ ἀνήκεστα κακὰ τέως ὑπὸ Ῥωμαίων, ἣν καλεῖ μέλλουσαν ὀργήν. 20 Mt 3, 8–9 Φαίη δ' ἄν τις καρποὺς μετανοίας εἶναι προηγουμένως μὲν τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, πρὸς δὲ ταύτῃ καὶ τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν τὴν "ἐν καινότητι" οὖσαν "ζωῆς" καὶ ἀπηλλαγμένην τῆς τοῦ γράμματος παχύ τητος. μὴ τοίνυν, φησίν, τὰς εἰωθυίας προβάλλεσθε προφάσεις ὅτι δύνα ται ὁ θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τοῦ Ἀβραάμ, ἐπήγαγεν. 21 Mt 3, 9 Ὥσπερ γὰρ τὴν γυναῖκα τοῦ Λὼτ ἀπελίθωσεν, οὕτως δυνατὸν αὐτῷ καὶ ἐκ λίθων ἀνθρώπους ποιῆσαι, ὥσπερ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἐκ γῆς πρό τερον.
Αβραάμ, καὶ οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε. » Επεὶ οὖν τοῦτο ἦν ὁ μάλιστα αὐτοὺς εἰς ἀπόνοιαν ᾖρε, καὶ ἀπώλεσε, πρῶτον καταστέλλει. "Ορα δὲ πῶς μετά τῆς εἰς τὸν πατριάρχην τιμῆς, τὴν ὑπὲρ τούτων ποιείται διόρθωσιν· εἰπὼν γάρ «Μὴ δόξητε λέγειν, ὅτι Πατέρα ἔχομεν τὸν ᾿Αβραάμ, ο οὐκ εἶπεν· Οὐδὲν γὰρ ὑμᾶς ὁ πατριάρχης ὠφελῆσαι δυνήσεται· ἀλλ' ημερώτερόν πως τοῦτο ηνίξατο, εἰπών· « Δύνα- ται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμ. » Τινὲς μὲν οὖν φασιν ὅτι περὶ τῶν ἐθνῶν ταῦτα λέγει, λίθους αὐτοὺς μεταφορικῶς καλῶν. Ἐγὼ δὲ καὶ ἑτέραν ἔννοιαν τὸ εἰρημένον φημὶ ἔχειν. Ποίαν δὲ ταύτην ; Μὴ νομίσητε, φησὶν, ὅτι ἐὰν ὑμεῖς ἀπόλησθε, ἄπαιδα ποιήσετε τὸν πατριάρχην· οὐκ ἔσται· τῷ γὰρ Θεῷ δυνατὸν καὶ ἀπὸ λίθων ἀνθρώ τους τούτῳ δοῦναι, καὶ εἰς συγγένειαν ἐκείνου αγα- γεῖν, ἐπεὶ καὶ ἐξ ἀρχῆς οὕτως ἐγένετο. Τὸ γὰρ, ἐκ λίθων ἀνθρώπους γενέσθαι, ὅμοιόν ἐστι τῷ, ἀπὸ τῆς μήτρας Σάρρας εκείνης της στείρας προελθεῖν παι- δίον. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ προφήτης αινιττόμενος ἔλε γεν· ο Εμβλέψατε εἰς τὴν στερεὰν πέτραν ἐξ ἧς ἐλατομήθητε, καὶ εἰς βόθυνον τοῦ λάκκου ἐξ οὗ ὠρύχθητε. Εμβλέψατε εἰς ᾿Αβραὰμ τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ εἰς Σάῤῥαν τὴν ὠδίνουσαν ὑμᾶς. » Ταύτης τοίνυν τῆς προφητείας αὐτοὺς ἀναμιμνήσκει, δεικνύς ὅτι εἰ ἐξ ἀρχῆς αὐτὸν οὕτω θαυμαστῶς ἐποίησε πα τέρα, ὡσανεὶ ἐκ λίθων αὐτὸν ἐποίησε, δυνατὸν καὶ νῦν τοῦτο γενέσθαι. Καὶ ὅρα πῶς καὶ φοβεῖ, καὶ ἐκ- κόπτει. Οὐ γὰρ εἶπεν ὅτι ἤγειρεν ἤδη, ἵνα μὴ ἀπο- γνώσιν ἑαυτῶν, ἀλλ' ὅτι δύναται ἐγείραι. Καὶ οὐκ εἶπεν ὅτι ἀνθρώπους δύναται ποιῆσαι ἀπὸ λίθων, ἀλλ᾽ πολλῷ μεῖζον ἦν, καὶ συγγενεῖς ἢ παῖδας τοῦ Αβραάμ. Εἶδες πῶς τέως ἀπέστησεν αὐτοὺς τῆς περὶ τὰ σωματικὰ φαντασίας, καὶ τῆς εἰς τοὺς προς γόνους καταφυγῆς, ἵνα ἐν τῇ οἰκείᾳ μετανοίᾳ καὶ σωφροσύνῃ τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἔχωσιν. Β Ὥσπερ γὰρ τὴν γυναῖκα τοῦ Λώτ ἀπελίθωσεν, οὕτως δυνατὸν αὐτῷ καὶ ἐκ λίθων ἀνθρώπους ποιη σαι, ὥσπερ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἐκ τῆς γῆς. Σκόπει τοίνυν καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ὡς αὔξει τούτων τὸν φόβον, καὶ ἐπιτείνει τὴν ἀγωνίαν. Εἰπὼν γὰρ, ο Ότι δύναται δ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμ, ο ἐπήγαγεν· Ηδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δέν δρων κεῖται. Εἰ δὲ βούλει, ἀξίνην νόησον τῆς ἀθεραπεύτου ψυ- χῆς τὴν ἐκτομήν. Ἡ ἀξίνη αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ τομώτερος μαχαίρας διστόμου, ο μέλλων ἐκκόπτειν τοὺς ἀπίστους Ἰουδαίους, ἀπὸ τῆς τῶν πατριαρχῶν τιμῆς καὶ κοινωνίας, ὡς ἀπὸ ῥίζης τινός, εγκεντρί ζειν δὲ εἰς ταύτην τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας (1). * Τίνα λέγει ἀξίνην; Οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν μέλλουσαν κόπτειν ἀπὸ τῶν πατριαρχῶν τοὺς μάτην καυχησαμένους, καὶ μηδέν τι έργασαμένους ἀγαθόν· δεῖ γὰρ τοὺς ἀπὸ τῶν τοιούτων ακάρπους γεγονότας εκκόπτειν τε καὶ εἰς πῦρ βάλλειν. . COMMENT. IN MATTHÆUM A quam servivimus '. . Cum igitur hoc esset, quod maxime eos in superbiam efferebat, ac perdebat, primum prohibet : vide autem quomodo cum bo- nore patriarchæ, de hisce correctionem instituat; dicens enim Nolite dicere quia Patrem habemus Abraham; › non dixit, Nihil enim vos patriarcha. juvare potest, sed milius hoc quodammodo insinual dicens: Potens est Deus de lapidibus istis susci- tare flios Abrahæ. » Quidam igitur aiunt, Ic- ipsum de gentibus dicere, lapides eos metaphorice vocantem. Ego vero etiam alium sensum aio dicto huic subesse. Quem autem hunc ? Ue existimetis inquit, si vos perieritis, facturos patriarcham sine liberis; non ita est, nequaquam hoc erit ; Deo enim possibile est ei vol e lapidibus filios dare, et in cognationem illius adducere, quandoquidem Joan. vi, 85. › Isa. LI, 1, 2. sub nomine Cyrilli : Quam C etiam ab initio ita factum sit. Homines enim nasci ex lapidibus simile est huic, de vulva Saræ sterilis illius puerum prodire; quemadmodum etiam pro- pheta insinuans, dixit : « Intuemini in solidam petram ex qua excisi estis, et in scrobem laci, ex quo cffossi estis. Intuemini in Abraham patreni vestrum, et in Saram genitricem vestram . . Hanc igitur prophetiam illis in memoriam revocat, demonstrans, quod si ipsum ab initio adeo mira- bili modo patrem effecit, quasi ex lapide ipsum. fecisset, posse et nunc id fieri. Et vide, quomodo etiam terreat et exscindat. Non enim dixit quod jampridem excitarit, ne desperent, sed quod possit suscitare; neque dixit, homines se posse facere ex lapidibus, sed quod multo majus est, etiam cogna- tos et filios Abrahæ. Vides quomodo huc usque abduxerit eos a corporea imaginatione, et a recursu ad progenitores, ut in propria pœnitentia, et emen- datione spem salutis haberent. Quemadmodum enim uxorem Lot in lapidem convertit, ita ex lapidibus homines producere poterat, ut Adamum e terra. Animadverte igitur. etiam ex sequentibus, quomodo horum augeat timorem, et certamen intendat; dicens enim,. Quoniam potens est Deus ex lapidibus istis suscitare filios Abrahæ, › subjungit : D) est. Jam enim securis ad radicem arborum posita. Sin vero vis, securim intellige immedicabilis animæ excisionem. Securis est ipse Christus gladin, ancipite acutior, qui excisurus est indoles Ju- dzos a patriarcharum honore ac communione, quemadmodum a radice aliqua, in eam fideles gen- tium inserturus. dicit securim? Non aliam quam quæ excisura est a patriarchis posteros eorum, frustra el supra modum de prosapia sua gloriantes, cum illorum imitationem negligant, et nihil ipsi boni agant. Aquissimum enim est ex tam fructiferis truncis ortos ramos, proprio vitio steriles excidere, et in ignem jacere. (1) After Catone Corderii tom. II, p. 39, etiam
24 Mt 3, 10 Ἀξίνην φησὶν τὸν Χριστὸν τὸν "τομώτερον μαχαίρας διστόμου" τὸν μέλλοντα ἐκκόπτειν τοὺς ἀπίστους Ἰουδαίους καὶ ἀλλοτριοῦν ἀπὸ τῆς τῶν πατριαρχῶν τιμῆς καὶ κοινωνίας, οὓς καὶ ῥίζαν εἶπεν, οἳ καὶ ἔμειναν οἱ πάλαι θεῷ ἀρέσαντες πατέρες οἱ περὶ Ἀβραὰμ καὶ ὅσοι πρῴην ἅγιοι· οἱ γὰρ ἐξ αὐτῶν ἄπιστοι ἐξεκόπησαν ὡς ἄκαρποι κλάδοι, ἡ δὲ ῥίζα ἔμεινεν, ἐφ' ἧς οἱ ἐξ ἐθνῶν ἐνεκεντρίσθησαν. Εἰρηναῖος δὲ ἀξίνην φησὶν τὸν λόγον τοῦ θεοῦ καθὰ καὶ Ἰερεμίας· ὁ λόγος κυρίου "ὡς πέλυξ κόπτων πέτραν". τί γὰρ λέγω, φησίν, ὅτι ἐκπίπτειν μέλλετε–διά τοι τοῦτο οὐδὲ ἀφειστήκει τῆς ῥίζης. 25 Mt 3, 10 Ἀξίνῃ δὲ παρεικάζει τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· καὶ Ἰερεμίας γὰρ ὧδέ φησιν· ὁ λόγος κυρίου "ὡς πέλυξ κόπτων πέτραν". οὕτως τῇ ῥίζῃ ἐπί κειται, ὅπως τῷ φόβῳ σε ποιήσῃ βελτίονα καὶ παρασκευάσῃ καρπὸν ἐνεγκεῖν. 26 Mt 3, 10 Τίνα λέγει ἀξίνην; οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν μέλλουσαν κόπτειν ἀπὸ τῶν πατριαρχῶν τοὺς μάτην καυχησαμένους καὶ μηδέν τι ἐργασαμένους ἀγαθόν· δεῖ γὰρ τοὺς ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀκάρπους γεγονότας ἐκκόπτειν τε καὶ εἰς πῦρ βάλλειν.
Αβραάμ, καὶ οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε. » Επεὶ οὖν τοῦτο ἦν ὁ μάλιστα αὐτοὺς εἰς ἀπόνοιαν ᾖρε, καὶ ἀπώλεσε, πρῶτον καταστέλλει. "Ορα δὲ πῶς μετά τῆς εἰς τὸν πατριάρχην τιμῆς, τὴν ὑπὲρ τούτων ποιείται διόρθωσιν· εἰπὼν γάρ «Μὴ δόξητε λέγειν, ὅτι Πατέρα ἔχομεν τὸν ᾿Αβραάμ, ο οὐκ εἶπεν· Οὐδὲν γὰρ ὑμᾶς ὁ πατριάρχης ὠφελῆσαι δυνήσεται· ἀλλ' ημερώτερόν πως τοῦτο ηνίξατο, εἰπών· « Δύνα- ται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμ. » Τινὲς μὲν οὖν φασιν ὅτι περὶ τῶν ἐθνῶν ταῦτα λέγει, λίθους αὐτοὺς μεταφορικῶς καλῶν. Ἐγὼ δὲ καὶ ἑτέραν ἔννοιαν τὸ εἰρημένον φημὶ ἔχειν. Ποίαν δὲ ταύτην ; Μὴ νομίσητε, φησὶν, ὅτι ἐὰν ὑμεῖς ἀπόλησθε, ἄπαιδα ποιήσετε τὸν πατριάρχην· οὐκ ἔσται· τῷ γὰρ Θεῷ δυνατὸν καὶ ἀπὸ λίθων ἀνθρώ τους τούτῳ δοῦναι, καὶ εἰς συγγένειαν ἐκείνου αγα- γεῖν, ἐπεὶ καὶ ἐξ ἀρχῆς οὕτως ἐγένετο. Τὸ γὰρ, ἐκ λίθων ἀνθρώπους γενέσθαι, ὅμοιόν ἐστι τῷ, ἀπὸ τῆς μήτρας Σάρρας εκείνης της στείρας προελθεῖν παι- δίον. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ προφήτης αινιττόμενος ἔλε γεν· ο Εμβλέψατε εἰς τὴν στερεὰν πέτραν ἐξ ἧς ἐλατομήθητε, καὶ εἰς βόθυνον τοῦ λάκκου ἐξ οὗ ὠρύχθητε. Εμβλέψατε εἰς ᾿Αβραὰμ τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ εἰς Σάῤῥαν τὴν ὠδίνουσαν ὑμᾶς. » Ταύτης τοίνυν τῆς προφητείας αὐτοὺς ἀναμιμνήσκει, δεικνύς ὅτι εἰ ἐξ ἀρχῆς αὐτὸν οὕτω θαυμαστῶς ἐποίησε πα τέρα, ὡσανεὶ ἐκ λίθων αὐτὸν ἐποίησε, δυνατὸν καὶ νῦν τοῦτο γενέσθαι. Καὶ ὅρα πῶς καὶ φοβεῖ, καὶ ἐκ- κόπτει. Οὐ γὰρ εἶπεν ὅτι ἤγειρεν ἤδη, ἵνα μὴ ἀπο- γνώσιν ἑαυτῶν, ἀλλ' ὅτι δύναται ἐγείραι. Καὶ οὐκ εἶπεν ὅτι ἀνθρώπους δύναται ποιῆσαι ἀπὸ λίθων, ἀλλ᾽ πολλῷ μεῖζον ἦν, καὶ συγγενεῖς ἢ παῖδας τοῦ Αβραάμ. Εἶδες πῶς τέως ἀπέστησεν αὐτοὺς τῆς περὶ τὰ σωματικὰ φαντασίας, καὶ τῆς εἰς τοὺς προς γόνους καταφυγῆς, ἵνα ἐν τῇ οἰκείᾳ μετανοίᾳ καὶ σωφροσύνῃ τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἔχωσιν. Β Ὥσπερ γὰρ τὴν γυναῖκα τοῦ Λώτ ἀπελίθωσεν, οὕτως δυνατὸν αὐτῷ καὶ ἐκ λίθων ἀνθρώπους ποιη σαι, ὥσπερ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἐκ τῆς γῆς. Σκόπει τοίνυν καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ὡς αὔξει τούτων τὸν φόβον, καὶ ἐπιτείνει τὴν ἀγωνίαν. Εἰπὼν γὰρ, ο Ότι δύναται δ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Αβραάμ, ο ἐπήγαγεν· Ηδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δέν δρων κεῖται. Εἰ δὲ βούλει, ἀξίνην νόησον τῆς ἀθεραπεύτου ψυ- χῆς τὴν ἐκτομήν. Ἡ ἀξίνη αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ τομώτερος μαχαίρας διστόμου, ο μέλλων ἐκκόπτειν τοὺς ἀπίστους Ἰουδαίους, ἀπὸ τῆς τῶν πατριαρχῶν τιμῆς καὶ κοινωνίας, ὡς ἀπὸ ῥίζης τινός, εγκεντρί ζειν δὲ εἰς ταύτην τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας (1). * Τίνα λέγει ἀξίνην; Οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν μέλλουσαν κόπτειν ἀπὸ τῶν πατριαρχῶν τοὺς μάτην καυχησαμένους, καὶ μηδέν τι έργασαμένους ἀγαθόν· δεῖ γὰρ τοὺς ἀπὸ τῶν τοιούτων ακάρπους γεγονότας εκκόπτειν τε καὶ εἰς πῦρ βάλλειν. . COMMENT. IN MATTHÆUM A quam servivimus '. . Cum igitur hoc esset, quod maxime eos in superbiam efferebat, ac perdebat, primum prohibet : vide autem quomodo cum bo- nore patriarchæ, de hisce correctionem instituat; dicens enim Nolite dicere quia Patrem habemus Abraham; › non dixit, Nihil enim vos patriarcha. juvare potest, sed milius hoc quodammodo insinual dicens: Potens est Deus de lapidibus istis susci- tare flios Abrahæ. » Quidam igitur aiunt, Ic- ipsum de gentibus dicere, lapides eos metaphorice vocantem. Ego vero etiam alium sensum aio dicto huic subesse. Quem autem hunc ? Ue existimetis inquit, si vos perieritis, facturos patriarcham sine liberis; non ita est, nequaquam hoc erit ; Deo enim possibile est ei vol e lapidibus filios dare, et in cognationem illius adducere, quandoquidem Joan. vi, 85. › Isa. LI, 1, 2. sub nomine Cyrilli : Quam C etiam ab initio ita factum sit. Homines enim nasci ex lapidibus simile est huic, de vulva Saræ sterilis illius puerum prodire; quemadmodum etiam pro- pheta insinuans, dixit : « Intuemini in solidam petram ex qua excisi estis, et in scrobem laci, ex quo cffossi estis. Intuemini in Abraham patreni vestrum, et in Saram genitricem vestram . . Hanc igitur prophetiam illis in memoriam revocat, demonstrans, quod si ipsum ab initio adeo mira- bili modo patrem effecit, quasi ex lapide ipsum. fecisset, posse et nunc id fieri. Et vide, quomodo etiam terreat et exscindat. Non enim dixit quod jampridem excitarit, ne desperent, sed quod possit suscitare; neque dixit, homines se posse facere ex lapidibus, sed quod multo majus est, etiam cogna- tos et filios Abrahæ. Vides quomodo huc usque abduxerit eos a corporea imaginatione, et a recursu ad progenitores, ut in propria pœnitentia, et emen- datione spem salutis haberent. Quemadmodum enim uxorem Lot in lapidem convertit, ita ex lapidibus homines producere poterat, ut Adamum e terra. Animadverte igitur. etiam ex sequentibus, quomodo horum augeat timorem, et certamen intendat; dicens enim,. Quoniam potens est Deus ex lapidibus istis suscitare filios Abrahæ, › subjungit : D) est. Jam enim securis ad radicem arborum posita. Sin vero vis, securim intellige immedicabilis animæ excisionem. Securis est ipse Christus gladin, ancipite acutior, qui excisurus est indoles Ju- dzos a patriarcharum honore ac communione, quemadmodum a radice aliqua, in eam fideles gen- tium inserturus. dicit securim? Non aliam quam quæ excisura est a patriarchis posteros eorum, frustra el supra modum de prosapia sua gloriantes, cum illorum imitationem negligant, et nihil ipsi boni agant. Aquissimum enim est ex tam fructiferis truncis ortos ramos, proprio vitio steriles excidere, et in ignem jacere. (1) After Catone Corderii tom. II, p. 39, etiam
PG 72:37127 Mt 3, 11 Συνέδησε δὲ ὁ μακάριος βαπτιστὴς τῇ τοῦ πνεύματος σημασίᾳ τὴν τοῦ πυρὸς ἐνέργειαν καὶ σημασίαν, οὐκ ἐν πυρὶ πάντως βαπτι σθήσεσθαι λέγων ἡμᾶς διὰ Χριστοῦ, ἀλλὰ τὴν τοῦ πνεύματος ἐνέρ γειαν τὴν ζωοποιὸν διὰ τῆς τοῦ πυρὸς σημασίας σημαίνων. 28 Mt 3, 12 Τοὺς δικαίους ἁρπάζει εἰς τὴν ἄνω πόλιν, τοὺς δὲ ἁμαρτωλοὺς εἰς τὸ κατακαῆναι. 29 Mt 3, 16 Οἱ μὲν παλαιοὶ καὶ πρὸ τοῦ Χριστοῦ τοὺς ὑπ' αὐτῶν βαπτιζομένους κατεῖχον ἐν τῷ ὕδατι ἕως ἂν τὰ ἑαυτῶν ἐξωμολογήσαντο ἁμαρτήματα, ὁ δὲ Χριστὸς ἀναμάρτητος ὢν εὐθὺς ἀνέβη· οὐδὲ γὰρ ὡς μετανοῶν ἐβαπτίσθη, ἀλλ' ὡς καθαίρων ἁμαρτήματα καὶ ἁγιάζων τὰ ὕδατα. 30 Mt 4, 1 Ὑπὸ τοῦ διαβόλου ἤγετο κατὰ συγχώρησιν. 31 Mt 4, 3 Οὐχ ὑπήκουσεν ὁ Χριστὸς τοῦ διαβόλου ὥστε ποιῆσαι τοὺς λίθους ἄρτους, διότι οὐ πρὸς ὠφέλειαν αὐτοῦ ἦν· οὐ γὰρ ἵνα πιστεύσῃ καὶ γένηται ὡς πρότερον ἦν ἄγγελος τοῦτο ᾐτεῖτο· ἀμετανόητος γάρ, ἀλλ' ἵνα εἰς κενοδοξίαν ἑλκύσῃ τὸν Χριστόν. ὅπερ εἰδὼς ὁ σωτὴρ οὐχ ὑπήκουσεν αὐτοῦ. 32 Mt 4, 3–4 Εἰς φιλοδοξίας πάθος θέλων ἑλκύσαι ὁ σατανᾶς τὸν Χριστὸν οὐκ εἶπεν αὐτῷ φάγε, ἀλλὰ ποίησον σημεῖον. τοῦτο δ' ἐποίει, οὐχ ἵνα ὠφε ληθῇ, ἀλλ' ἵνα, ὅπερ εἶπον, εἰς κενοδοξίαν ἑλκύσῃ αὐτόν· ὅπερ εἰδὼς ὁ Χριστὸς οὐχ ὑπήκουσεν αὐτῷ.
Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ Εt πυρί. - Συνέδησε δὲ ὁ Βαπτιστής τῇ τοῦ πνεύματος σημαί σίᾳ τὴν τοῦ πυρὸς, οὐκ ἐν πυρὶ πάντως βαπτισθή σεσθαι λέγων ἡμᾶς διὰ Χριστοῦ, ἀλλὰ τὴν τοῦ πνεύ. ματος ἐνέργειαν τὴν ζωοποιόν, διὰ τῆς τοῦ πυρὸς σημασίας σημαίνων (1). Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθα- ριεῖ τὴν ἄλωνα αὐτοῦ. Καὶ συνάξει τὸν σίτον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην. Τους δικαίους (2) ἁρπάζει εἰς τὴν ἄνω πόλιν, τοὺς δὲ ἁμαρτωλοὺς εἰς τὸ κατακαῆναι. Τότε ὁ Ἰησοῦς ἀνήχθη εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Ὑπὸ τοῦ (5) διαβόλου ήγετο κατά συγχώρησεν. Καὶ προσελθὼν αὐτῷ ὁ πειράζων, εἶπεν· ΕΙ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτο γένωνται. Οὐχ ὑπήκουσεν ὁ Χριστὸς τοῦ διαβόλου ὥστε ποιή- σαι τοὺς λίθους ἄρτους· διότι οὐ πρὸς ὠφέλειαν αὐτοῦ ἦν· οὐ γὰρ ἵνα πιστεύσῃ καὶ γένηται ὡς πρός τερον ἦν ἄγγελος, τοῦτο ᾐτεῖτο ἀμετανόητος γαρ), ἀλλ᾽ ἵνα εἰς κενοδοξίαν ἑλκύσῃ τὸν Χριστόν· ὅπερ εἰδὼς ὁ Σωτὴρ οὐχ ὑπήκουσεν αὐτοῦ. Ακούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς ὅτι Ιωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Οὐ διὰ δειλίαν ὑπεχώρησεν, ἀλλ' ἡμᾶς δι' ὧν ἐποίες διδάσκων ὑποχωρεῖν τοῖς διώκουσιν· ἀναχωρεί δὲ ἐκ τῆς Ἰουδαίας ἐπὶ τὰ ἔθνη, δεικνὺς ὅτι μόνον ὅτε εἰς αὐτὸν τὸν Θεὸν ἐνυβρίζουσιν οἱ Ἰουδαῖοι, ἀφίσταται αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὅτε εἰς τοὺς ἁγίους προφήτας ἁμαρτάνουσι· φῶς δὲ μέγα ἐστὶ Χριστός ὁ Κύριος ἡμῶν, καὶ ἡ φαιδρότης τοῦ εὐαγγελικοῦ χηρύγματος. Οὐκοῦν ὁ νόμος ὡς λύχνῳ ἦν ἀπεικα- σθείς· διὸ καὶ ἀεὶ ἐν τῇ σκηνῇ λύχνος ἐκαίετο, διὰ τὸ βραχὺ τῆς τοῦ νόμου αὐγῆς, ἄχρι μόνον τῶν 1ου- δαϊκῶν ὅρων ἰσχύων ἐκπέμψαι τὸ ἴδιον φῶς. - Δύο δασκαλίας ἐστὶν τὸ ἀναχωρεῖν τὸν Ἰησοῦν· σαφῶς λόγος διδάσκει ὅτι οὐ χρή τινα ἐπὶ τὸ διδασκαλείον ἐλθεῖν, εἰ μὴ πρότερον βαπτισθῇ, ἢ τύχῃ Πνεύματος ἁγίου, καὶ νηστεύσῃ ὁλοκλήρως, καὶ νικήσῃ πάν εἶδος πειρασμοῦ, ὡς ὁ τύπος τῆς ἀληθείας ἤρξατο, καὶ διὰ Χριστοῦ γίνεται. ΙΙΙ, 16. Επιτ. Τους δικαίους — κατακαῆναι. Υπό • συγχώρησις. Ο λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει, εἶδε φῶς μέγα. τὴν πλάνην καὶ τὴν ἀσέβειαν· διὸ καὶ ἐπήγαγε · • Τοῖς καθημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιά θανάτου, φῶς ἔλαμψεν αὐτοῖς. » Εἶτα δεικνὺς ὅτι οὐκ αὐτοὶ ζητή σαντες εὗρον, ἀλλ' ὁ Θεὸς αὐτοῖς ἄνωθεν ἐφάνη, φη- 128. - - Χριστοῦ γίνεται. Β. Ν. 11, ἀπαλλάττεσθαι. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 111, 11. Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto A et igni. Conjunxit autem Baptista Spiritus significa- tioni illam ignis, non in igne omnino baptizandos Bos dicens per Christum, sed vivificam Spiritus efficacitatem per significationem ignis insinuans. III, 12. Cujus ventilabrum in manu sua, el per- mundabit aream suam, el congregabit triticum suum in horreum. Justos rapit in civitatem supernam, peccatores sutem igni urendos tradit. IV, 1. Tunc Jesus ductus est in desertum a Spi- ritu, ut tentaretur a diabolo. Consentiens ducebatur a diabolo. IV, 3. accedens tentator, dixit ei, Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Non obtemperavit Christus diabolo convertendis in panes lapidibus: propterea quod utile ipsi pe- tenti postulatum hoc miraculum non erat futu- rum. Non enim ut crederet sicque in amissam angelicam dignitatem postliminio rediret, hoc pete- bat, poenitentia siquidem incapax est, sed ut in elationem vanam Christum traheret. Quod intelli- gens Salvator non est obsecutus illi. IV, 12. Cum autem audisset Jesus quod Joannes traditus esset, secessit in Galilæam. B Hand metu secessit, sed ut nos per ea quæ fa- (4) ciebat erudiret cedere locum persecutoribus. Sece- C dit autem ex Judæa ad gentes, demonstrans quod non nunc potissimum cum Judæi in ipsum Deu:n contumeliosi aunt, recedit ab illis, verum etiam cum adversus sanctos prophetas peccant. Porro lux magna, Christus est Dominus noster, cujus claritas prædicatio evangelica esse dignoscitur. Ergo legem lucerna veluti repræsentabat; ideoque perpetua lucerna in tabernaculo accendebatur, ob significandum exiguum splendorem legis, quæ noll- nisi intra fines Judaicos lucem suam expandere po- teral. Jesu secessio, magisterium nostrum est: manifeste enim docet hic Scriptura, neminenı ad magisterium accedere debere, nisi antea baptiza- tus sanctumque Spiritum adeptus fuerit, et per- fecle jejunaverit, atque omne tentationis genus D superaverit : quod reapse. veritatis typus, Christus inquam, initium agendi fecit. - 1V, 16. Populus, qui sedebat in tenebris, vidit (u- cem magnam. Tenebras hic non has sensibiles dicit, sed erro- rem et idololatriam. Idcirco addit : Sedentibus in re- gione et umbra mortis lux affulsit. » Mox ut demon- stret, quod non ipsi quærendo invenerint, sed Deus eisdem superne se obtulerit, Ipsa lux oborta est. bis leguntur iufra ad Lue Cramer. p. 26. Cramer. p. - - Μai. Ibid. (1) Συνέδησε... σημαίνων. Hær iisdem fere ver- (5) Σκότος ἐνταῦθα οὐ τὸ αἰσθητὸν καλεῖ, ἀλλὰ (4) Οὐ διὰ (5) Σκότες
τούτῳ τῷ σκοπῷ καὶ τοῖς Φαρισαίοις θέλουσιν ἀπ' αὐτοῦ σημεῖον ἰδεῖν οὐκ ἐπένευσεν· οὐ γὰρ ἀνενδοιάστῳ καρδίᾳ προσῄεσαν αὐτῷ ὡς θεῷ, ἀλλ' ὡς ἄνθρωπον ἐπείραζον. ἔστω οὖν οὗτος ἄπτωτος τοῖς ἁγίοις κανὼν πρὸς ἀπίστους ἢ πειράζοντας τὸ μὴ φιλοδοξεῖν ἐπ' οὐδενὶ χρησίμῳ. 33 Mt 4, 12 Διδασκαλίας ἐστὶ τὸ ἀναχωρεῖν τὸν Ἰησοῦν. σαφῶς ὁ λόγος διδά σκει, ὅτι οὐ χρή τινα ἐπὶ τὸ διδασκαλεῖον ἐλθεῖν, εἰ μὴ πρότερον βαπτι σθῇ καὶ τύχῃ πνεύματος ἁγίου καὶ νηστεύσῃ ὁλοκλήρως καὶ νικήσῃ πᾶν εἶδος πειρασμοῦ ὡς ὁ τύπος τῆς ἀληθείας ἐν Χριστῷ ἤρξατο καὶ διὰ Χριστοῦ γίνεται. 34 Mt 4, 12–16 Οὐ διὰ δειλίαν δὲ ὑπεχώρησεν, ἀλλ' ἡμᾶς δι' ὧν ἐποίει διδάσκων ὑποχωρεῖν τοῖς διώκουσιν. ἀναχωρεῖ δὲ ἐκ τῆς Ἰουδαίας ἐπὶ τὰ ἔθνη, δεικνὺς ὅτι οὐ μόνον ὅταν εἰς αὐτὸν τὸν θεὸν ἐνυβρίσωσιν Ἰουδαῖοι ἀφίσταται αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὅτε εἰς τοὺς ἁγίους προφήτας ἁμαρτάνουσιν. φῶς δὲ μέγα ἐστὶ Χριστὸς ὁ κύριος ἡμῶν καὶ ἡ φαιδρότης τοῦ εὐαγγε λικοῦ κηρύγματος, οὐ μὴν ὁ νόμος, ὃς λύχνῳ ἦν ἀπεικασθείς. διὸ ἀεὶ ἐν τῇ σκηνῇ λύχνος ἐκαίετο διὰ τὸ βραχὺ τῆς τοῦ νόμου αὐγῆς ἄχρι μόνων τῶν Ἰουδαϊκῶν ὅρων ἰσχύων ἐκπέμψαι τὸ ἴδιον φῶς. οὐκοῦν οἱ ἐθνικοὶ ἐν σκότει ἦσαν ὡς μηδὲ τὸ λυχνιαῖον ἔχοντες φῶς.
Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ Εt πυρί. - Συνέδησε δὲ ὁ Βαπτιστής τῇ τοῦ πνεύματος σημαί σίᾳ τὴν τοῦ πυρὸς, οὐκ ἐν πυρὶ πάντως βαπτισθή σεσθαι λέγων ἡμᾶς διὰ Χριστοῦ, ἀλλὰ τὴν τοῦ πνεύ. ματος ἐνέργειαν τὴν ζωοποιόν, διὰ τῆς τοῦ πυρὸς σημασίας σημαίνων (1). Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθα- ριεῖ τὴν ἄλωνα αὐτοῦ. Καὶ συνάξει τὸν σίτον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην. Τους δικαίους (2) ἁρπάζει εἰς τὴν ἄνω πόλιν, τοὺς δὲ ἁμαρτωλοὺς εἰς τὸ κατακαῆναι. Τότε ὁ Ἰησοῦς ἀνήχθη εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Ὑπὸ τοῦ (5) διαβόλου ήγετο κατά συγχώρησεν. Καὶ προσελθὼν αὐτῷ ὁ πειράζων, εἶπεν· ΕΙ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτο γένωνται. Οὐχ ὑπήκουσεν ὁ Χριστὸς τοῦ διαβόλου ὥστε ποιή- σαι τοὺς λίθους ἄρτους· διότι οὐ πρὸς ὠφέλειαν αὐτοῦ ἦν· οὐ γὰρ ἵνα πιστεύσῃ καὶ γένηται ὡς πρός τερον ἦν ἄγγελος, τοῦτο ᾐτεῖτο ἀμετανόητος γαρ), ἀλλ᾽ ἵνα εἰς κενοδοξίαν ἑλκύσῃ τὸν Χριστόν· ὅπερ εἰδὼς ὁ Σωτὴρ οὐχ ὑπήκουσεν αὐτοῦ. Ακούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς ὅτι Ιωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Οὐ διὰ δειλίαν ὑπεχώρησεν, ἀλλ' ἡμᾶς δι' ὧν ἐποίες διδάσκων ὑποχωρεῖν τοῖς διώκουσιν· ἀναχωρεί δὲ ἐκ τῆς Ἰουδαίας ἐπὶ τὰ ἔθνη, δεικνὺς ὅτι μόνον ὅτε εἰς αὐτὸν τὸν Θεὸν ἐνυβρίζουσιν οἱ Ἰουδαῖοι, ἀφίσταται αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὅτε εἰς τοὺς ἁγίους προφήτας ἁμαρτάνουσι· φῶς δὲ μέγα ἐστὶ Χριστός ὁ Κύριος ἡμῶν, καὶ ἡ φαιδρότης τοῦ εὐαγγελικοῦ χηρύγματος. Οὐκοῦν ὁ νόμος ὡς λύχνῳ ἦν ἀπεικα- σθείς· διὸ καὶ ἀεὶ ἐν τῇ σκηνῇ λύχνος ἐκαίετο, διὰ τὸ βραχὺ τῆς τοῦ νόμου αὐγῆς, ἄχρι μόνον τῶν 1ου- δαϊκῶν ὅρων ἰσχύων ἐκπέμψαι τὸ ἴδιον φῶς. - Δύο δασκαλίας ἐστὶν τὸ ἀναχωρεῖν τὸν Ἰησοῦν· σαφῶς λόγος διδάσκει ὅτι οὐ χρή τινα ἐπὶ τὸ διδασκαλείον ἐλθεῖν, εἰ μὴ πρότερον βαπτισθῇ, ἢ τύχῃ Πνεύματος ἁγίου, καὶ νηστεύσῃ ὁλοκλήρως, καὶ νικήσῃ πάν εἶδος πειρασμοῦ, ὡς ὁ τύπος τῆς ἀληθείας ἤρξατο, καὶ διὰ Χριστοῦ γίνεται. ΙΙΙ, 16. Επιτ. Τους δικαίους — κατακαῆναι. Υπό • συγχώρησις. Ο λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει, εἶδε φῶς μέγα. τὴν πλάνην καὶ τὴν ἀσέβειαν· διὸ καὶ ἐπήγαγε · • Τοῖς καθημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιά θανάτου, φῶς ἔλαμψεν αὐτοῖς. » Εἶτα δεικνὺς ὅτι οὐκ αὐτοὶ ζητή σαντες εὗρον, ἀλλ' ὁ Θεὸς αὐτοῖς ἄνωθεν ἐφάνη, φη- 128. - - Χριστοῦ γίνεται. Β. Ν. 11, ἀπαλλάττεσθαι. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 111, 11. Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto A et igni. Conjunxit autem Baptista Spiritus significa- tioni illam ignis, non in igne omnino baptizandos Bos dicens per Christum, sed vivificam Spiritus efficacitatem per significationem ignis insinuans. III, 12. Cujus ventilabrum in manu sua, el per- mundabit aream suam, el congregabit triticum suum in horreum. Justos rapit in civitatem supernam, peccatores sutem igni urendos tradit. IV, 1. Tunc Jesus ductus est in desertum a Spi- ritu, ut tentaretur a diabolo. Consentiens ducebatur a diabolo. IV, 3. accedens tentator, dixit ei, Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Non obtemperavit Christus diabolo convertendis in panes lapidibus: propterea quod utile ipsi pe- tenti postulatum hoc miraculum non erat futu- rum. Non enim ut crederet sicque in amissam angelicam dignitatem postliminio rediret, hoc pete- bat, poenitentia siquidem incapax est, sed ut in elationem vanam Christum traheret. Quod intelli- gens Salvator non est obsecutus illi. IV, 12. Cum autem audisset Jesus quod Joannes traditus esset, secessit in Galilæam. B Hand metu secessit, sed ut nos per ea quæ fa- (4) ciebat erudiret cedere locum persecutoribus. Sece- C dit autem ex Judæa ad gentes, demonstrans quod non nunc potissimum cum Judæi in ipsum Deu:n contumeliosi aunt, recedit ab illis, verum etiam cum adversus sanctos prophetas peccant. Porro lux magna, Christus est Dominus noster, cujus claritas prædicatio evangelica esse dignoscitur. Ergo legem lucerna veluti repræsentabat; ideoque perpetua lucerna in tabernaculo accendebatur, ob significandum exiguum splendorem legis, quæ noll- nisi intra fines Judaicos lucem suam expandere po- teral. Jesu secessio, magisterium nostrum est: manifeste enim docet hic Scriptura, neminenı ad magisterium accedere debere, nisi antea baptiza- tus sanctumque Spiritum adeptus fuerit, et per- fecle jejunaverit, atque omne tentationis genus D superaverit : quod reapse. veritatis typus, Christus inquam, initium agendi fecit. - 1V, 16. Populus, qui sedebat in tenebris, vidit (u- cem magnam. Tenebras hic non has sensibiles dicit, sed erro- rem et idololatriam. Idcirco addit : Sedentibus in re- gione et umbra mortis lux affulsit. » Mox ut demon- stret, quod non ipsi quærendo invenerint, sed Deus eisdem superne se obtulerit, Ipsa lux oborta est. bis leguntur iufra ad Lue Cramer. p. 26. Cramer. p. - - Μai. Ibid. (1) Συνέδησε... σημαίνων. Hær iisdem fere ver- (5) Σκότος ἐνταῦθα οὐ τὸ αἰσθητὸν καλεῖ, ἀλλὰ (4) Οὐ διὰ (5) Σκότες
PG 72:37336 Mt 4, 17 Ἔν τισι τὸ μετανοεῖτε οὐ κεῖται. εἰ δὲ τὰ αὐτὰ ὁ σωτὴρ Ἰω άννῃ λέγει, εἷς ὁ πέμψας ἀμφοτέρους θεός. καὶ τάχα Ἰωάννης μὲν ὡς "ἑτοιμάζων" θεῷ "κατεσκευασμένον" πρῶτος λέγει μετανοεῖτε, Ἰη σοῦς δὲ ἡτοιμασμένα παραλαβὼν μηκέτι δεόμενα μετανοίας οὐ λέγει μετανοεῖτε. οὐκ ἀντικηρύσσων δὲ νόμῳ καὶ προφήταις, πληρώσαντι δὲ Ἰωάννῃ τὴν παλαιὰν κηρύσσειν ἤρξατο τὴν νέαν, αὐτὸς ἀρχὴ γενό μενος αὐτῆς. διὸ ἐπὶ Ἰωάννου οὐ γέγραπται τὸ ἤρξατο· πέρας γὰρ ἦν. καὶ ὅτι ὁ μὲν ἐν ἐρήμῳ κηρύσσει, ὁ δὲ ἐν λαῷ. ἡ δὲ βασιλεία τῶν οὐρανῶν οὐκ ἐν τόπῳ ἐστίν, ἐν δὲ διαθέσει· "ἐντὸς" γὰρ "ἡμῶν ἐστιν". ὅρα δὲ εἰ Ἰωάννης μὲν κηρύσσει ἐγγίζουσαν βασιλείαν οὐρανῶν, βασι λεὺς Χριστὸς ἣν παραδώσει "τῷ θεῷ καὶ πατρί". 37 Mt 4, 23 Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ, τίς ἡ διαφορὰ νόσου καὶ μαλακίας, ἀποκρινού μεθα, ὅτι μαλακία μέν ἐστιν ἡ πρόσκαιρος ἀνωμαλία τοῦ σώματος, νόσος δὲ ἀσυμμετρία τῶν ἐν τῷ σώματι στοιχείων. χρὴ δὲ καὶ τοῦτο ἐπισημήνασθαι, ὅτι ἡ κληρουχία τῆς φυλῆς τοῦ "Ζαβουλὼν καὶ Νεφθαλείμ" ἄχρι Σιδῶνος ἐθνικῆς πόλεως παρετέτατο καὶ ὅτι ἀναμὶξ τοῖς ἔθνεσιν Ἰουδαῖοι κατῴκουν λοιπόν. ἑρμηνεύεται δὲ "Ζαβουλὼν" μὲν εὐοδία καὶ εὐλογία, "Νεφθαλεὶμ" δὲ στέλεχος ἀνειμένον ἤγουν φυτὸν παρατεινόμενον.
σίν· . Αὐτὸ τὸ φῶς ἀνέτειλε καὶ ἔλαμψεν. » Οὐκ αύ- τοὶ πρότερον τῷ φωτὶ προσέδραμον· καὶ γὰρ ἐν σκό τει τὰ ἀνθρώπινα ἦν πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας· οὐδὲ γὰρ ἐβάδιζον ἐν σκότει, ἀλλ' ἐκάθηντο, ὅπερ σημεῖον ἦν τοῦ μὴ ἐλπίζειν αὐτοὺς ἀπαλλάττεσθαι. Καὶ ἐξῆλθεν ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ εἰς ὅλην τὴν Συ ρίαν· καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς έχοντας, ποικίλαις νόσοις καὶ βασάνοις συν- εχομένους, καὶ δαιμονιζομένους καὶ σεληνιαζο- μένους καὶ παραλυτικούς, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτ τούς. Καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοὶ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας, καὶ Δεκαπόλεως, καὶ Ἱεροσολύ- μων καὶ Ἰουδαίας, καὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου. Νοήσεις δὲ καὶ τὰ ψυχικά πάθη θυμὸν καὶ ἐπιθυ- μίαν τὰ ἐκχωροῦντα πρὸς τὴν εὐαγγελικὴν πολι- τείαν τοὺς ἀνθρώπους. Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ, τίς ἡ δια- Β φορά νόσου καὶ μαλακίας, ἀποκρινούμεθα, ὅτι μα λακία μέν ἐστιν ἡ πρόσκαιρος ανωμαλία του σώμα- τος, νόσος δὲ ἀσυμμετρία τῶν ἐν τῷ σώματι στοι χείων. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο ἐπισημήνασθαι, ὅτι ἡ κλη ρουχία τῆς φυλῆς τοῦ Ζαβουλών, καὶ Νεφθαλεὶμ ἄχρι Σιδώνος ἐθνικῆς πόλεως παρετέτατο, καὶ ἀναμίξ τοῖς ἔθνεσιν Ἰουδαῖοι κατώκουν λοιπόν. Ἑρμηνεύεται δὲ Ζαβουλών μὲν εὐοδία καὶ εὐλογία, Νεφθαλείμ δὲ στέλεχος ανειμένον, ήγουν φυτὸν παρατεινόμενον. Γεγόνασι δὲ ταῦτα οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντες· εὐίδως γὰρ πορευόμενοι τῆς θείας εὐλογίας ἠξιώθησαν. καὶ τοῖς καλοῖς ἅπασιν ἐνεπλατύνθησανοί πρὶν ἐν Γαλιλαίᾳ ὄντες, ἥτις καλεῖται κατακυλιστή, τουτέστιν οἱ κατακυλιόμενοι κατὰ τῶν βαράθρων τῆς ἀπωλείας. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί. Εἰρηνοποιοί εἰσι καὶ οἱ τοὺς ἀπίστους μεταπεί. θοντε; πιστεῦσαι, ὡς τοὺς πάλαι ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ εἰρηνοποιοῦντες αὐτῷ (1). Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. κοσι πόλεων, ἀλλὰ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης· καὶ φῶς νοητόν, καὶ τῆς ἀκτῖνος πολὺ βέλτιον· ὥσπερ οὖν καὶ ἅλας πνευματικὸν, καὶ πρότερον ἅλας, καὶ τότε φῶς· ἵνα μάθῃς ἡλίκον τῶν καταστυφόντων τὸ κέρ- δος, καὶ τῆς σεμνής διδασκαλίας τὸ ὄφελος· καὶ γὰρ στύφει, καὶ οὐκ ἀφίησι διαῤῥεῦσαι, καὶ διαβλέψαι ποιεῖ πρὸς ἀρετὴν χειραγωγούσα. Τὸ δὲ, • Οὐ δύνα και πόλις κρυβήναι, » καὶ τὰ ἑξῆς, τοῦτο δηλοῖ, ὅτι Ο τω έσεσθε, φησίν, πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ καταφανείς, ὥσπερ πάλι; ὑπεράνω κορυφῆς δρους κειμένη, καὶ ὥσπερ λύχνος ἐπὶ τῆς λυχνίας φαίνων (5). Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς. Αλας (4) καλεῖ τὴν φρόνησιν. Ιῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου. - καὶ καὶ οἱ πείθοντες τοὺς ἀπίστους πιστεύειν τῷ Θεῷ. Ν. Οὐ δύναται πόλις, ο οἱ ἐπὶ τῇ πίστει ἱδρυμένοι, ὡς ἐπ' ὅρους ὑψηλοῦ, οὐκ ὀφείλουσι λαθραίως ἢ μετὰ δει λίας λαλεῖν τὸν λόγον. - COMMENT. IN MATTHÆUM. A. ait, ac splenduit, non ipsi priores ad lucem accur Mai B. III, et 134. • C rerunt (5). Nempe res humanæ ante Christi adven- tum in tenebris versabantur : non enim ambulabant homines in tenebris, sed sedebant; quod satis in- nuit, non sperasse eos conditionis suæ mutationem. IV, 24, 25. Et abiit opinio ejus in totam Sy- riam, et obtulerunt ei omnes male habentes variis languoribus et tormentis comprehensos, et qui darmo- nia habebant, lunaticos et paralyticos, el curavit eos. Et seculæ sunt eum turbæ multæ de Galilæa, et Decapoli, et de Hierosolymis, et de Judaa, et de trans Jordanem. Perpendes autem naturales etiam passiones, iram ac cupiditatem, ad Evangelicum regimen surdos homines facere. Si quis vero interrogarit, quænam inter morbum ac infirmitatem sit differentia, re- spondebimus infirmitatem quidem esse tempora- riam corporis inæqualitatem, morbum vero ele- mentorum in corpore disproportionem. Illud vero etiam declarandum est, hereditatem tribus Zabu- lon et Nephtalim usque ad Sidonem civitatem gentilem pertigisse, eosque deinceps mistim cum Judæis habitasse. Interpretatur autem Zabulon via felicitatis el benedictio; Nephtalim, truncus reso- lutus, sive frutex extensus. Facti sunt autem hæc qui in Christum crediderunt, recte enim ambulan- tes Dei benedictione digni habiti sunt, ac bonis omnibus cumulati sunt qui prius in Galilæa exsiste- bant, quae vocatur devoluta, id est devoluti ad bara- thrum perditionis. V, 9. Beati pacifici. Pacifici sunt illi etiam qui infideles ad fidem con-- vertunt ; quia nempe Dei olim inimicos eidem con- ciliant. V, 14. Vos estis lux mundi. Rursus mundi dicit eos lucem, non autem gentis unius vel·civitatum viginti, sed totius qui habitatur orbis. Et quidem lux denotatur intellectualis, quæ radiis solaribus multo est præstantior. Sal quoque spiritale intelligitur; imo prius (v. 13) salis men- tio fuit, deinde lucis; ut cognoscas quantus sit acerbarum rerum quæstus, sacræque doctrinæ uti- Jitas. Quippe hæc vim constringendi habent, neque D difluere sinunt, atque ad virtutem spectare sua- dent.—Verba autem ‹ Non potest civitas abscondi, › et reliqua, hoc denotant, quod nempe, Sic universo mundo conspicui eritis, sicuti urbs in fastigio mon- tis collocata, et sicuti lucerna in candelabro relu- cens. V, 13. Vos estis sal terræ. Sal, id est sapientia. V, 18. Iota unum aut unus apex non præteribit a lege. (2) Πάλιν τοῦ κόσμου, οὐκ ἔθνους ἑνὸς, οὐδὲ εἰ- (1) Catena Corderit, brevius, Εἰρηνοποιοί λέγον- (2) Πάλιν, (3) Φαίνων. Aliter Caten. Crameri p. 34 : Τὸ δὲ, (4) Άλλες φρόνησιν. Cramer, p. 33. (5) Contra Pelagianos.
γεγόνασιν δὲ ταῦτα οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντες· εὐόδως γὰρ πορευόμενοι τῆς θείας εὐλογίας ἠξιώθησαν καὶ τοῖς καλοῖς ἅπασιν ἐνεπλαντύνθησαν οἱ πρὶν ἐν Γαλιλαίᾳ ὄντες, ἥτις κατακυλιστὴ ἑρμη νεύεται, τοῦτ' ἔστιν οἱ κατακυλιόμενοι κατὰ τῶν βαράθρων τῆς ἀπω λείας. 38 Mt 5, 9 Εἰρηνοποιός ἐστιν ὁ τὴν ἄλλοις φαινομένην μάχην τῶν γραφῶν ἀποδεικνὺς συμφωνίαν, παλαιῶν πρὸς καινάς, νομικῶν πρὸς προφητικὰς, εὐαγγελικῶν πρὸς εὐαγγελικάς. διὸ μιμησάμενος τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ υἱὸς κληθήσεται ἔργῳ τὸ "πνεῦμα" τῆς "υἱοθεσίας" λαβών. 39 Mt 5, 9 Εἰρηνοποιοὶ δὲ οὐ μόνον οἱ φιλοποιοῦντες τοὺς ἐχθρούς, ἀλλὰ καὶ οἱ τὸν θυμὸν καὶ τὴν κακὴν ἐπιθυμίαν ἐξημεροῦντες, βιοῦντές τε ὀρθῶς ἔργῳ καὶ λόγῳ διὰ πίστεως ἀπταίστου, πλὴν καὶ οἱ μεταδιδάσκον τες τοὺς ἀπίστους καὶ ἄγοντες πρὸς τὴν πίστιν ὡς τοὺς ἐχθροὺς τοῦ θεοῦ φιλοποιοῦντες αὐτῷ. μακάριοι οἱ τοιοῦτοι ὡς μιμησάμενοι τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ· υἱοὶ γὰρ κληθήσονται ἀθανασίας μετασχόντες ἤτοι συμβασιλεύσουσι τῷ Χριστῷ ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ παρουσίᾳ. 40 Mt 5, 9 Εἰρηνοποιοί εἰσι καὶ οἱ τοὺς ἀπίστους μεταπείθοντες πι στεῦσαι ὡς τοὺς πάλαι ἐχθροὺς τοῦ θεοῦ εἰρηνοποιοῦντες αὐτῷ. Εἰρηνοποιοὶ λέγονται καὶ οἱ πείθοντες τοὺς ἀπίστους πιστεύειν τῷ θεῷ.
σίν· . Αὐτὸ τὸ φῶς ἀνέτειλε καὶ ἔλαμψεν. » Οὐκ αύ- τοὶ πρότερον τῷ φωτὶ προσέδραμον· καὶ γὰρ ἐν σκό τει τὰ ἀνθρώπινα ἦν πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας· οὐδὲ γὰρ ἐβάδιζον ἐν σκότει, ἀλλ' ἐκάθηντο, ὅπερ σημεῖον ἦν τοῦ μὴ ἐλπίζειν αὐτοὺς ἀπαλλάττεσθαι. Καὶ ἐξῆλθεν ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ εἰς ὅλην τὴν Συ ρίαν· καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς έχοντας, ποικίλαις νόσοις καὶ βασάνοις συν- εχομένους, καὶ δαιμονιζομένους καὶ σεληνιαζο- μένους καὶ παραλυτικούς, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτ τούς. Καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοὶ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας, καὶ Δεκαπόλεως, καὶ Ἱεροσολύ- μων καὶ Ἰουδαίας, καὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου. Νοήσεις δὲ καὶ τὰ ψυχικά πάθη θυμὸν καὶ ἐπιθυ- μίαν τὰ ἐκχωροῦντα πρὸς τὴν εὐαγγελικὴν πολι- τείαν τοὺς ἀνθρώπους. Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ, τίς ἡ δια- Β φορά νόσου καὶ μαλακίας, ἀποκρινούμεθα, ὅτι μα λακία μέν ἐστιν ἡ πρόσκαιρος ανωμαλία του σώμα- τος, νόσος δὲ ἀσυμμετρία τῶν ἐν τῷ σώματι στοι χείων. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο ἐπισημήνασθαι, ὅτι ἡ κλη ρουχία τῆς φυλῆς τοῦ Ζαβουλών, καὶ Νεφθαλεὶμ ἄχρι Σιδώνος ἐθνικῆς πόλεως παρετέτατο, καὶ ἀναμίξ τοῖς ἔθνεσιν Ἰουδαῖοι κατώκουν λοιπόν. Ἑρμηνεύεται δὲ Ζαβουλών μὲν εὐοδία καὶ εὐλογία, Νεφθαλείμ δὲ στέλεχος ανειμένον, ήγουν φυτὸν παρατεινόμενον. Γεγόνασι δὲ ταῦτα οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντες· εὐίδως γὰρ πορευόμενοι τῆς θείας εὐλογίας ἠξιώθησαν. καὶ τοῖς καλοῖς ἅπασιν ἐνεπλατύνθησανοί πρὶν ἐν Γαλιλαίᾳ ὄντες, ἥτις καλεῖται κατακυλιστή, τουτέστιν οἱ κατακυλιόμενοι κατὰ τῶν βαράθρων τῆς ἀπωλείας. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί. Εἰρηνοποιοί εἰσι καὶ οἱ τοὺς ἀπίστους μεταπεί. θοντε; πιστεῦσαι, ὡς τοὺς πάλαι ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ εἰρηνοποιοῦντες αὐτῷ (1). Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. κοσι πόλεων, ἀλλὰ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης· καὶ φῶς νοητόν, καὶ τῆς ἀκτῖνος πολὺ βέλτιον· ὥσπερ οὖν καὶ ἅλας πνευματικὸν, καὶ πρότερον ἅλας, καὶ τότε φῶς· ἵνα μάθῃς ἡλίκον τῶν καταστυφόντων τὸ κέρ- δος, καὶ τῆς σεμνής διδασκαλίας τὸ ὄφελος· καὶ γὰρ στύφει, καὶ οὐκ ἀφίησι διαῤῥεῦσαι, καὶ διαβλέψαι ποιεῖ πρὸς ἀρετὴν χειραγωγούσα. Τὸ δὲ, • Οὐ δύνα και πόλις κρυβήναι, » καὶ τὰ ἑξῆς, τοῦτο δηλοῖ, ὅτι Ο τω έσεσθε, φησίν, πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ καταφανείς, ὥσπερ πάλι; ὑπεράνω κορυφῆς δρους κειμένη, καὶ ὥσπερ λύχνος ἐπὶ τῆς λυχνίας φαίνων (5). Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς. Αλας (4) καλεῖ τὴν φρόνησιν. Ιῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου. - καὶ καὶ οἱ πείθοντες τοὺς ἀπίστους πιστεύειν τῷ Θεῷ. Ν. Οὐ δύναται πόλις, ο οἱ ἐπὶ τῇ πίστει ἱδρυμένοι, ὡς ἐπ' ὅρους ὑψηλοῦ, οὐκ ὀφείλουσι λαθραίως ἢ μετὰ δει λίας λαλεῖν τὸν λόγον. - COMMENT. IN MATTHÆUM. A. ait, ac splenduit, non ipsi priores ad lucem accur Mai B. III, et 134. • C rerunt (5). Nempe res humanæ ante Christi adven- tum in tenebris versabantur : non enim ambulabant homines in tenebris, sed sedebant; quod satis in- nuit, non sperasse eos conditionis suæ mutationem. IV, 24, 25. Et abiit opinio ejus in totam Sy- riam, et obtulerunt ei omnes male habentes variis languoribus et tormentis comprehensos, et qui darmo- nia habebant, lunaticos et paralyticos, el curavit eos. Et seculæ sunt eum turbæ multæ de Galilæa, et Decapoli, et de Hierosolymis, et de Judaa, et de trans Jordanem. Perpendes autem naturales etiam passiones, iram ac cupiditatem, ad Evangelicum regimen surdos homines facere. Si quis vero interrogarit, quænam inter morbum ac infirmitatem sit differentia, re- spondebimus infirmitatem quidem esse tempora- riam corporis inæqualitatem, morbum vero ele- mentorum in corpore disproportionem. Illud vero etiam declarandum est, hereditatem tribus Zabu- lon et Nephtalim usque ad Sidonem civitatem gentilem pertigisse, eosque deinceps mistim cum Judæis habitasse. Interpretatur autem Zabulon via felicitatis el benedictio; Nephtalim, truncus reso- lutus, sive frutex extensus. Facti sunt autem hæc qui in Christum crediderunt, recte enim ambulan- tes Dei benedictione digni habiti sunt, ac bonis omnibus cumulati sunt qui prius in Galilæa exsiste- bant, quae vocatur devoluta, id est devoluti ad bara- thrum perditionis. V, 9. Beati pacifici. Pacifici sunt illi etiam qui infideles ad fidem con-- vertunt ; quia nempe Dei olim inimicos eidem con- ciliant. V, 14. Vos estis lux mundi. Rursus mundi dicit eos lucem, non autem gentis unius vel·civitatum viginti, sed totius qui habitatur orbis. Et quidem lux denotatur intellectualis, quæ radiis solaribus multo est præstantior. Sal quoque spiritale intelligitur; imo prius (v. 13) salis men- tio fuit, deinde lucis; ut cognoscas quantus sit acerbarum rerum quæstus, sacræque doctrinæ uti- Jitas. Quippe hæc vim constringendi habent, neque D difluere sinunt, atque ad virtutem spectare sua- dent.—Verba autem ‹ Non potest civitas abscondi, › et reliqua, hoc denotant, quod nempe, Sic universo mundo conspicui eritis, sicuti urbs in fastigio mon- tis collocata, et sicuti lucerna in candelabro relu- cens. V, 13. Vos estis sal terræ. Sal, id est sapientia. V, 18. Iota unum aut unus apex non præteribit a lege. (2) Πάλιν τοῦ κόσμου, οὐκ ἔθνους ἑνὸς, οὐδὲ εἰ- (1) Catena Corderit, brevius, Εἰρηνοποιοί λέγον- (2) Πάλιν, (3) Φαίνων. Aliter Caten. Crameri p. 34 : Τὸ δὲ, (4) Άλλες φρόνησιν. Cramer, p. 33. (5) Contra Pelagianos.
PG 72:37541 Mt 5, 13 Ἅλας καλεῖ τὴν φρόνησιν, ἧς ἔμπλεός ἐστιν ὁ ἀποστολικὸς λόγος, ὃς σπαρεὶς ἐν ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς τὸν τῆς σοφίας ἡμῖν ἐνοικίζει λόγον, ὃς διὰ τὸ νόστιμον καὶ χαρίεν τούτῳ παρείκασται· ὅνπερ γὰρ τρόπον ἄνευ ἁλὸς οὔτε ἄρτος οὔτε ὄψον ἐδώδιμον, οὕτως ἄνευ τῆς ἀποστολικῆς συνέσεως καὶ διδασκαλίας πᾶσα ψυχὴ καὶ μωρὰ καὶ ἄνοστος καὶ οὐχ ἡδεῖά ἐστι παρὰ τῷ θεῷ. 43 Mt 5, 14 Τὸ δὲ οὐ δύναται πόλις· οἱ ἐπὶ τῇ πίστει ἱδρυμένοι ὡς ἐπ' ὄρους ὑψηλοῦ οὐκ ὀφείλουσι λαθραίως ἢ μετὰ δειλίας λαλεῖν τὸν λόγον. 44 Mt 5, 14 Φῶς δὲ αὐτοὶ κατὰ μετοχὴν γενόμενοι ὅτε ζῆτε οὐκέτι αὐτοί, ζῇ δὲ ἐν ὑμῖν τὸ φῶς, ὁ Χριστός, δυνάμενος διὰ λόγου καὶ ὅλον φωτίζειν τὸν κόσμον. 46 Mt 5, 18 Ἀντὶ τῆς σαρκικῆς λατρείας εἰσήγαγεν ὁ κύριος τὴν "ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ"· καὶ τάχα ἅπερ οὐδὲ σαρκικῶς ἐποίουν οἱ Ἰουδαῖοι, ταῦτα καὶ νῦν πνευματικῶς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ ποιοῦσιν. διό φησιν· ἰῶτα ἓν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἐκ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. δηλονότι οὐ πάντα ἐποίησαν οἱ Ἰουδαῖοι, ἢ κἂν ἐποίησαν, ἐπαύ σαντο τοῦ ποιεῖν μηκέτι συγχωρούμενοι ποιῆσαι αὐτά, πῇ μὲν διὰ τὸν φόβον τῶν βασιλέων, πῇ δὲ καὶ τὸ καταλελύσθαι τὸν ναόν, ἐν ᾧ μόνῳ ἔδει τὰς θυσίας ἐπιτελεῖσθαι.
Α Ει: • Β ριος τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ καὶ τάχα απερ οὔτε σαρκικῶς ἐποίουν οἱ Ἰουδαῖοι, ταῦτα νῦν πνευ ματικῶς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ ποιοῦσι· διό φησιν· • Ιῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἐκ τοῦ νόμου, ἕως πάντα γένηται· ο δῆλον ὅτι οὐ πάντα ἐποίησαν οἱ Ἰουδαῖοι · ἢ κἂν ἐποίησαν, ἐπαύσαντο τοῦ ποιεῖν, μηκέτι συγχωρούμενοι ποιῆσαι αὐτὰ πῆ μὲν διὰ τὸν φόβον τῶν βασιλέων, πῆ δὲ καὶ τῷ καταλελύσθαι τὸν ναόν, ἐν ᾧ μόνῳ ἔδει τὰς θυσίας ἐπιτελεῖσθαι. ὓς ἐὰν οὖν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων. Ὁ ἀθετῶν (2) μίαν τῶν τοῦ νόμου ἐντολῶν, ἀθε τεῖται παρὰ τοῦ Θεοῦ ὡς θεομάχος, καὶ ἀντινομοθε τῶν τῷ Θεῷ (3) · καὶ νῦν ἐκ τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου δέχεται τὴν τιμωρίαν, ἣν ὁ νόμος πάλαι οὐκ ἦν ὁρί σας· διὸ καὶ ἀκολούθως λέγει ὁ Χριστὸς, ὅτι « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι· . γὰρ ἐκεῖ ἔλεγεν, ὧδε ἂν ἐπληρώθη· οἷον ἐν τῷ νόμῳ ἐλέ- χθη ο Απὸ προσώπου πολιοῦ ἐξαναστήσῃ. » Και· • Ἐὰν ἴδῃς τὸ ὑποζύγιον τοῦ ἐχθροῦ σου ἐπιπεπτω κὸς ὑπὸ τὸν γόμον, συνέγειρον αὐτὸ μετ' αὐτοῦ. ο Ταῦτα εἰ παρέβη τις, οὐκ ἦν τιμωρία ορισθεῖσα ὑπὸ τοῦ νόμου, ἣν ἀποπληρῶν ὁ Χριστός φησιν, ὅτι ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ ὁ τοιοῦτος ἐξουθενηθήσεται. Ταύ- την οὖν καὶ εἰ ἐλαχίστην εντολήν, ἐφ᾽ ἣν οὐκ ἦν ἐκεῖ παραβάσεως επαγομένη κόλασις, ὁ ἀθετῶν, οὗτος ἐκ τῆς νέας διαθήκης τιμωρηθήσεται. Ὃς δ' ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας πλη θήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Οἶμαι δὲ καὶ τὸ δίχηλον ἐν τῷ νόμῳ τοῦτο σημαί γειν· τὸ διὰ λόγου καὶ πράξεως οδεύειν ἡμᾶς· καὶ μήτε πράττειν ἀλόγως, μήτε λόγον ἔχειν πράξεως χωρίς εἰ δέ τι ἐκ τῶν τοιούτων εἶναι βούλεται μεμονωμένων, πρᾶξις ἔστω λοιπὸν καὶ μὴ λόγος. Λόγος γὰρ ἀχαλί- νωτος κατὰ κρημνῶν ὤθησε πολλάκις τοὺς κεκτη μένους· πρᾶξις δὲ οὐδέποτε. ἐπιτελεῖσθαι. τιμωρηθήσεται. Ν. 111, Ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου ἐπὶ τὸ θυ σιαστήριον. ἁμαρτάνουσιν ἐφεῦρεν ὁ Θεὸς τὴν μετάγνωσιν, καὶ τὴν τοῦ λελυπημένου θεραπείαν, ἀνατροπὴν ἔσεσθαι τιμωρίας φησίν· ἐπειδὴ ὁ μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, οὐκ ἀγαπᾷ τὸν Κύριον· εἰκότως τὸν ὄντα ἐν λύπῃ τοῦ ἀδελφοῦ οὐ προσδέχεται, ὡς μὴ ἀληθῶ; αὐτῷ προσιόντα. Αφες ἐκεῖ τὸ δῶρον σου, ἔμπροσθεν τοῦ θα σιαστηρίου, καὶ ὕπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρον σου. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Carnali cultui cultum in spiritu ac veritate sub- stituit Dominus. Quin adeo quæ ne carnaliter qui- dem Judæi fortasse agebant, hæc spiritaliter Chri- sti agunt discipuli. Quamobrem ait : lota unum aut unus apex non prætermittetur de lege, donec omnia filant. › Perspicuum est, cuncta Judæos non fecisse, vel si olim fecerunt, jam nunc desierant facere, prohibiti scilicet, modo regum timore, modo templi destructione, in quo uno sacrificia per- agi oportebat. V, 19. Qui solverit unum de mandatis istis mi- nimis. Qui vet unum legis præceptum delet, deletur ipse a Deo, utpote Dei adversarius, et contra legem ejus agens. Imo nunc ab evangelica lege pœnam perferet, quam prisca lex non inferebat. Ideoque et consequenter ait Christus : « Non veni legem sol- vere, sed adimplere. » Quod enim ibi dictum fuit, hic est perfectum. In lege, puta, dictum fuit • Co- ram cano capite consurge'., Si videris ju- mentum inimici tui sub sarcina lapsum, fer ipsi opem ad illud sublevandum *. Attamen si quis hæc præcepta transgressus fuisset, pœnam nullaın lex infligebat quam quidem adimplens Christus ait, hominem hujusmodi in regno Dei fore con- temnendum. Hoc itaque etsi minimum præceptum, cujus violati olim nulla erat vindicta, si quis dele- verit, hic in novo fcedere ponam referet. Qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vo- cabitur in regno cœlorum. B C Quod hic de conjungenda actioni doctrina Chri- stus monet, puto in lege significatum distinctione mundarum pecudum; quarum unus ex characteri- bus erat, fissas ungulas pedum habere; quo tacite praescribitur bisulco pede, consideratione, inquam, et praxi, ambulandum esse nobis, vt neque aga- mus sine contemplatione, neque contemplemur sine praxi. Quod si alterum horum ab altero separandum est, tolerabilius fuerit praxim habere solam, quam cognitionem oliosam. Scientia enim speculationi curiose desidioseque indulgens, effrenis contumacisque naturæ est, multosque in præceps impulit sibi deditos; actuosa vero vita minime. V, 23. Si ergo offers munus tuum ad altare, Salutis consequendæ pœnæque vitandæ rationem excogitavit Deus peccatoribus pœnitentiam; et cum laeso reconciliationem edixit fore panæ remissio nem; quando quidem qui fratrem suum non amat, Deum non diligit. Hic autem merito illum, qui ad- versus fratrem offensam fovet, non recipit, ceu sincere ad se non accedentem. V, 24. Relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliare fratri luo, el lune veniens offeres munus tuum. • Levit. XIX, 32. * Exod. xxiii, 5. - · Ibid. 1:9. - Mai B. D hactenus legebatur iisdem fere verbis in Possini catena; cætera vero Vaticanus codex nunc addit. - (1) Αντὶ τῆς σαρκικής λατρείας εἰσήγαγεν ὁ Κύ (1) Αντί (2) Ὁ ἀθετῶν (3) Fragmenti hujus prior hæc tantum particula (4) Τρόπον σωτηρίας καὶ διαφυγὴν τιμωρίας τους (4) Τρόπον – προσιόντα. Mai ibid.
47 Mt 5, 19 Θεομάχος, φησίν, κληθήσεται ὁ τὴν ἐλαχίστην τῶν ἐν τῷ νόμῳ ἐντολῶν ἀθετῶν. διὸ καὶ ἀθετεῖται παρὰ θεοῦ ὡς αὐτῷ ἀνθιστάμενος καὶ ἀντινομοθετῶν. 48 Mt 5, 19 Ὁ ἀθετῶν μίαν τῶν τοῦ νόμου ἐντολῶν ἀθετεῖται παρὰ τοῦ θεοῦ ὡς θεομάχος καὶ ἀντινομοθετῶν τῷ θεῷ. καὶ νῦν ἐκ τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου δέχεται τὴν τιμωρίαν, ἣν νόμος πάλαι οὐκ ἦν ὁρίσας. διὸ καὶ ἀκολούθως λέγει ὁ Χριστός, "ὅτι οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι". ὃ γὰρ ἐκεῖ ἔλειπε, ὧδε ἀνεπλήρωσεν, οἷον ἐν τῷ νόμῳ ἐλέ χθη· "ἀπὸ προσώπου πολιοῦ ἐξαναστήσῃ" καὶ "ἐὰν ἴδῃς τὸ ὑποζύγιον τοῦ ἐχθροῦ σου ὑποπεπτωκὸς ὑπὸ τὸν γόμον, συνέγειρον αὐτὸ μετ' αὐτοῦ". ταῦτα εἰ παρέβη τις, οὐκ ἦν τιμωρία ὁρισθεῖσα ὑπὸ τοῦ νόμου. ἣν ἀποπληρῶν ὁ Χριστός φησιν, ὅτι ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ θεοῦ ὁ τοιοῦτος ἐξουθενηθήσεται. ταύτην οὖν καλεῖ ἐλαχίστην ἐντολήν, ἐφ' ἣν οὐκ ἦν ἐκ παραβάσεως ἐπαγομένη κόλασις. 49 Mt 5, 19 Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Μωϋσέως νόμος τὸ διχηλοῦν δέχεται, ἵνα δι' αἰνιγμάτων ἡμᾶς διδάξῃ δι' ἀμφοτέ ρων ὁδεύειν διά τε λόγου καὶ πρά ξεως. Οἶμαι δὲ καὶ τὸ δίχηλον ἐν τῷ νόμῳ τοῦτο σημαίνειν, τὸ διὰ λόγου καὶ πράξεως ὁδεύειν ἡμᾶς καὶ μήτε πράττειν ἀλόγως μήτε λόγον ἔχειν πράξεως χωρίς.
Α Ει: • Β ριος τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ καὶ τάχα απερ οὔτε σαρκικῶς ἐποίουν οἱ Ἰουδαῖοι, ταῦτα νῦν πνευ ματικῶς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ ποιοῦσι· διό φησιν· • Ιῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἐκ τοῦ νόμου, ἕως πάντα γένηται· ο δῆλον ὅτι οὐ πάντα ἐποίησαν οἱ Ἰουδαῖοι · ἢ κἂν ἐποίησαν, ἐπαύσαντο τοῦ ποιεῖν, μηκέτι συγχωρούμενοι ποιῆσαι αὐτὰ πῆ μὲν διὰ τὸν φόβον τῶν βασιλέων, πῆ δὲ καὶ τῷ καταλελύσθαι τὸν ναόν, ἐν ᾧ μόνῳ ἔδει τὰς θυσίας ἐπιτελεῖσθαι. ὓς ἐὰν οὖν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων. Ὁ ἀθετῶν (2) μίαν τῶν τοῦ νόμου ἐντολῶν, ἀθε τεῖται παρὰ τοῦ Θεοῦ ὡς θεομάχος, καὶ ἀντινομοθε τῶν τῷ Θεῷ (3) · καὶ νῦν ἐκ τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου δέχεται τὴν τιμωρίαν, ἣν ὁ νόμος πάλαι οὐκ ἦν ὁρί σας· διὸ καὶ ἀκολούθως λέγει ὁ Χριστὸς, ὅτι « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι· . γὰρ ἐκεῖ ἔλεγεν, ὧδε ἂν ἐπληρώθη· οἷον ἐν τῷ νόμῳ ἐλέ- χθη ο Απὸ προσώπου πολιοῦ ἐξαναστήσῃ. » Και· • Ἐὰν ἴδῃς τὸ ὑποζύγιον τοῦ ἐχθροῦ σου ἐπιπεπτω κὸς ὑπὸ τὸν γόμον, συνέγειρον αὐτὸ μετ' αὐτοῦ. ο Ταῦτα εἰ παρέβη τις, οὐκ ἦν τιμωρία ορισθεῖσα ὑπὸ τοῦ νόμου, ἣν ἀποπληρῶν ὁ Χριστός φησιν, ὅτι ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ ὁ τοιοῦτος ἐξουθενηθήσεται. Ταύ- την οὖν καὶ εἰ ἐλαχίστην εντολήν, ἐφ᾽ ἣν οὐκ ἦν ἐκεῖ παραβάσεως επαγομένη κόλασις, ὁ ἀθετῶν, οὗτος ἐκ τῆς νέας διαθήκης τιμωρηθήσεται. Ὃς δ' ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας πλη θήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Οἶμαι δὲ καὶ τὸ δίχηλον ἐν τῷ νόμῳ τοῦτο σημαί γειν· τὸ διὰ λόγου καὶ πράξεως οδεύειν ἡμᾶς· καὶ μήτε πράττειν ἀλόγως, μήτε λόγον ἔχειν πράξεως χωρίς εἰ δέ τι ἐκ τῶν τοιούτων εἶναι βούλεται μεμονωμένων, πρᾶξις ἔστω λοιπὸν καὶ μὴ λόγος. Λόγος γὰρ ἀχαλί- νωτος κατὰ κρημνῶν ὤθησε πολλάκις τοὺς κεκτη μένους· πρᾶξις δὲ οὐδέποτε. ἐπιτελεῖσθαι. τιμωρηθήσεται. Ν. 111, Ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου ἐπὶ τὸ θυ σιαστήριον. ἁμαρτάνουσιν ἐφεῦρεν ὁ Θεὸς τὴν μετάγνωσιν, καὶ τὴν τοῦ λελυπημένου θεραπείαν, ἀνατροπὴν ἔσεσθαι τιμωρίας φησίν· ἐπειδὴ ὁ μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, οὐκ ἀγαπᾷ τὸν Κύριον· εἰκότως τὸν ὄντα ἐν λύπῃ τοῦ ἀδελφοῦ οὐ προσδέχεται, ὡς μὴ ἀληθῶ; αὐτῷ προσιόντα. Αφες ἐκεῖ τὸ δῶρον σου, ἔμπροσθεν τοῦ θα σιαστηρίου, καὶ ὕπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρον σου. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Carnali cultui cultum in spiritu ac veritate sub- stituit Dominus. Quin adeo quæ ne carnaliter qui- dem Judæi fortasse agebant, hæc spiritaliter Chri- sti agunt discipuli. Quamobrem ait : lota unum aut unus apex non prætermittetur de lege, donec omnia filant. › Perspicuum est, cuncta Judæos non fecisse, vel si olim fecerunt, jam nunc desierant facere, prohibiti scilicet, modo regum timore, modo templi destructione, in quo uno sacrificia per- agi oportebat. V, 19. Qui solverit unum de mandatis istis mi- nimis. Qui vet unum legis præceptum delet, deletur ipse a Deo, utpote Dei adversarius, et contra legem ejus agens. Imo nunc ab evangelica lege pœnam perferet, quam prisca lex non inferebat. Ideoque et consequenter ait Christus : « Non veni legem sol- vere, sed adimplere. » Quod enim ibi dictum fuit, hic est perfectum. In lege, puta, dictum fuit • Co- ram cano capite consurge'., Si videris ju- mentum inimici tui sub sarcina lapsum, fer ipsi opem ad illud sublevandum *. Attamen si quis hæc præcepta transgressus fuisset, pœnam nullaın lex infligebat quam quidem adimplens Christus ait, hominem hujusmodi in regno Dei fore con- temnendum. Hoc itaque etsi minimum præceptum, cujus violati olim nulla erat vindicta, si quis dele- verit, hic in novo fcedere ponam referet. Qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vo- cabitur in regno cœlorum. B C Quod hic de conjungenda actioni doctrina Chri- stus monet, puto in lege significatum distinctione mundarum pecudum; quarum unus ex characteri- bus erat, fissas ungulas pedum habere; quo tacite praescribitur bisulco pede, consideratione, inquam, et praxi, ambulandum esse nobis, vt neque aga- mus sine contemplatione, neque contemplemur sine praxi. Quod si alterum horum ab altero separandum est, tolerabilius fuerit praxim habere solam, quam cognitionem oliosam. Scientia enim speculationi curiose desidioseque indulgens, effrenis contumacisque naturæ est, multosque in præceps impulit sibi deditos; actuosa vero vita minime. V, 23. Si ergo offers munus tuum ad altare, Salutis consequendæ pœnæque vitandæ rationem excogitavit Deus peccatoribus pœnitentiam; et cum laeso reconciliationem edixit fore panæ remissio nem; quando quidem qui fratrem suum non amat, Deum non diligit. Hic autem merito illum, qui ad- versus fratrem offensam fovet, non recipit, ceu sincere ad se non accedentem. V, 24. Relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliare fratri luo, el lune veniens offeres munus tuum. • Levit. XIX, 32. * Exod. xxiii, 5. - · Ibid. 1:9. - Mai B. D hactenus legebatur iisdem fere verbis in Possini catena; cætera vero Vaticanus codex nunc addit. - (1) Αντὶ τῆς σαρκικής λατρείας εἰσήγαγεν ὁ Κύ (1) Αντί (2) Ὁ ἀθετῶν (3) Fragmenti hujus prior hæc tantum particula (4) Τρόπον σωτηρίας καὶ διαφυγὴν τιμωρίας τους (4) Τρόπον – προσιόντα. Mai ibid.
εἰ δέ τι ἐκ τῶν τοιούτων εἶναι βούλεται μεμονωμένον, πρᾶξις ἔστω λοιπὸν καὶ μὴ λόγος· λόγος γὰρ ἀχαλίνω τος κατὰ κρημνῶν ὤθησε πολλάκις τοὺς κεκτημένους, πρᾶξις δὲ οὐδέ ποτε. 50 Mt 5, 23 Τὸ εἰπεῖν ἐὰν προσφέρῃς τὸ δῶρόν σου καὶ ἑξῆς τοῦτο δηλοῖ, ὅτι τρόπον σωτηρίας καὶ διαφυγὴν τιμωρίας τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐφεῦρεν ὁ θεὸς τὴν μετάγνωσιν, καὶ τὴν τοῦ λελυπημένου θεραπείαν ἀνατροπὴν ἔσεσθαι τιμωρίας φησίν. ἐπειδὴ ὁ μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, οὐκ ἀγαπᾷ τὸν κύριον, εἰκότως τὸν ὄντα ἐν λύπῃ τοῦ ἀδελφοῦ οὐ προσδέ χεται ὡς μὴ ἀληθῶς αὐτῷ προσιόντα. 51 Mt 5, 23–24 Διδάσκει ἡμᾶς ἐνταῦθα ὁ σωτὴρ τὴν τιμωρίαν διαφυγεῖν ἁμαρτά νοντας. ἡ τοίνυν μετάγνωσις ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι καὶ ἡ πρὸς τὸν λυπη θέντα ἀφ' ἡμῶν παράκλησις καὶ ἡ τῆς συγχωρήσεως τοῦ ἁμαρτήματος αἴτησις καὶ τὸν ἀδελφὸν θεραπεύει καὶ τὸν θεόν. 52 Mt 5, 25–26 Ὁ μέντοι κοδράντης σημαίνει τὸ τέταρτον τοῦ ἲν μέτρου. οὗτος κατὰ τὴν Ἑβραίων φωνὴν δύο ἐστὶν ὀβολοί, ὅπερ ὁ Λουκᾶς σαφηνίσας "λεπτὸν" ὠνόμασεν.
Α Ει: • Β ριος τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ καὶ τάχα απερ οὔτε σαρκικῶς ἐποίουν οἱ Ἰουδαῖοι, ταῦτα νῦν πνευ ματικῶς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ ποιοῦσι· διό φησιν· • Ιῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἐκ τοῦ νόμου, ἕως πάντα γένηται· ο δῆλον ὅτι οὐ πάντα ἐποίησαν οἱ Ἰουδαῖοι · ἢ κἂν ἐποίησαν, ἐπαύσαντο τοῦ ποιεῖν, μηκέτι συγχωρούμενοι ποιῆσαι αὐτὰ πῆ μὲν διὰ τὸν φόβον τῶν βασιλέων, πῆ δὲ καὶ τῷ καταλελύσθαι τὸν ναόν, ἐν ᾧ μόνῳ ἔδει τὰς θυσίας ἐπιτελεῖσθαι. ὓς ἐὰν οὖν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων. Ὁ ἀθετῶν (2) μίαν τῶν τοῦ νόμου ἐντολῶν, ἀθε τεῖται παρὰ τοῦ Θεοῦ ὡς θεομάχος, καὶ ἀντινομοθε τῶν τῷ Θεῷ (3) · καὶ νῦν ἐκ τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου δέχεται τὴν τιμωρίαν, ἣν ὁ νόμος πάλαι οὐκ ἦν ὁρί σας· διὸ καὶ ἀκολούθως λέγει ὁ Χριστὸς, ὅτι « Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι· . γὰρ ἐκεῖ ἔλεγεν, ὧδε ἂν ἐπληρώθη· οἷον ἐν τῷ νόμῳ ἐλέ- χθη ο Απὸ προσώπου πολιοῦ ἐξαναστήσῃ. » Και· • Ἐὰν ἴδῃς τὸ ὑποζύγιον τοῦ ἐχθροῦ σου ἐπιπεπτω κὸς ὑπὸ τὸν γόμον, συνέγειρον αὐτὸ μετ' αὐτοῦ. ο Ταῦτα εἰ παρέβη τις, οὐκ ἦν τιμωρία ορισθεῖσα ὑπὸ τοῦ νόμου, ἣν ἀποπληρῶν ὁ Χριστός φησιν, ὅτι ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ ὁ τοιοῦτος ἐξουθενηθήσεται. Ταύ- την οὖν καὶ εἰ ἐλαχίστην εντολήν, ἐφ᾽ ἣν οὐκ ἦν ἐκεῖ παραβάσεως επαγομένη κόλασις, ὁ ἀθετῶν, οὗτος ἐκ τῆς νέας διαθήκης τιμωρηθήσεται. Ὃς δ' ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας πλη θήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Οἶμαι δὲ καὶ τὸ δίχηλον ἐν τῷ νόμῳ τοῦτο σημαί γειν· τὸ διὰ λόγου καὶ πράξεως οδεύειν ἡμᾶς· καὶ μήτε πράττειν ἀλόγως, μήτε λόγον ἔχειν πράξεως χωρίς εἰ δέ τι ἐκ τῶν τοιούτων εἶναι βούλεται μεμονωμένων, πρᾶξις ἔστω λοιπὸν καὶ μὴ λόγος. Λόγος γὰρ ἀχαλί- νωτος κατὰ κρημνῶν ὤθησε πολλάκις τοὺς κεκτη μένους· πρᾶξις δὲ οὐδέποτε. ἐπιτελεῖσθαι. τιμωρηθήσεται. Ν. 111, Ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου ἐπὶ τὸ θυ σιαστήριον. ἁμαρτάνουσιν ἐφεῦρεν ὁ Θεὸς τὴν μετάγνωσιν, καὶ τὴν τοῦ λελυπημένου θεραπείαν, ἀνατροπὴν ἔσεσθαι τιμωρίας φησίν· ἐπειδὴ ὁ μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, οὐκ ἀγαπᾷ τὸν Κύριον· εἰκότως τὸν ὄντα ἐν λύπῃ τοῦ ἀδελφοῦ οὐ προσδέχεται, ὡς μὴ ἀληθῶ; αὐτῷ προσιόντα. Αφες ἐκεῖ τὸ δῶρον σου, ἔμπροσθεν τοῦ θα σιαστηρίου, καὶ ὕπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρον σου. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Carnali cultui cultum in spiritu ac veritate sub- stituit Dominus. Quin adeo quæ ne carnaliter qui- dem Judæi fortasse agebant, hæc spiritaliter Chri- sti agunt discipuli. Quamobrem ait : lota unum aut unus apex non prætermittetur de lege, donec omnia filant. › Perspicuum est, cuncta Judæos non fecisse, vel si olim fecerunt, jam nunc desierant facere, prohibiti scilicet, modo regum timore, modo templi destructione, in quo uno sacrificia per- agi oportebat. V, 19. Qui solverit unum de mandatis istis mi- nimis. Qui vet unum legis præceptum delet, deletur ipse a Deo, utpote Dei adversarius, et contra legem ejus agens. Imo nunc ab evangelica lege pœnam perferet, quam prisca lex non inferebat. Ideoque et consequenter ait Christus : « Non veni legem sol- vere, sed adimplere. » Quod enim ibi dictum fuit, hic est perfectum. In lege, puta, dictum fuit • Co- ram cano capite consurge'., Si videris ju- mentum inimici tui sub sarcina lapsum, fer ipsi opem ad illud sublevandum *. Attamen si quis hæc præcepta transgressus fuisset, pœnam nullaın lex infligebat quam quidem adimplens Christus ait, hominem hujusmodi in regno Dei fore con- temnendum. Hoc itaque etsi minimum præceptum, cujus violati olim nulla erat vindicta, si quis dele- verit, hic in novo fcedere ponam referet. Qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vo- cabitur in regno cœlorum. B C Quod hic de conjungenda actioni doctrina Chri- stus monet, puto in lege significatum distinctione mundarum pecudum; quarum unus ex characteri- bus erat, fissas ungulas pedum habere; quo tacite praescribitur bisulco pede, consideratione, inquam, et praxi, ambulandum esse nobis, vt neque aga- mus sine contemplatione, neque contemplemur sine praxi. Quod si alterum horum ab altero separandum est, tolerabilius fuerit praxim habere solam, quam cognitionem oliosam. Scientia enim speculationi curiose desidioseque indulgens, effrenis contumacisque naturæ est, multosque in præceps impulit sibi deditos; actuosa vero vita minime. V, 23. Si ergo offers munus tuum ad altare, Salutis consequendæ pœnæque vitandæ rationem excogitavit Deus peccatoribus pœnitentiam; et cum laeso reconciliationem edixit fore panæ remissio nem; quando quidem qui fratrem suum non amat, Deum non diligit. Hic autem merito illum, qui ad- versus fratrem offensam fovet, non recipit, ceu sincere ad se non accedentem. V, 24. Relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliare fratri luo, el lune veniens offeres munus tuum. • Levit. XIX, 32. * Exod. xxiii, 5. - · Ibid. 1:9. - Mai B. D hactenus legebatur iisdem fere verbis in Possini catena; cætera vero Vaticanus codex nunc addit. - (1) Αντὶ τῆς σαρκικής λατρείας εἰσήγαγεν ὁ Κύ (1) Αντί (2) Ὁ ἀθετῶν (3) Fragmenti hujus prior hæc tantum particula (4) Τρόπον σωτηρίας καὶ διαφυγὴν τιμωρίας τους (4) Τρόπον – προσιόντα. Mai ibid.
PG 72:377ἡμεῖς δὲ ἀπαλλαγῶμεν καὶ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐκδικη τοῦ, ἤγουν τοῦ διαβόλου, ἕως ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, καὶ τῶν τῆς ἀτιμίας παθῶν, ἅτινα ἀντίδικοι ἡμῶν εἰσιν· οὐδεὶς γὰρ ἡμῶν ἕτερος ἀντί δικος, ἐὰν μὴ ἡμεῖς ἑαυτῶν διὰ τούτων γενώμεθα ἀντίδικοι καὶ μὴ ἡ συνείδησις καταγινώσκῃ ἡμῶν ὡς καταφρονούντων τῆς ὑπομνήσεως αὐτῆς, μήποτε παραδοθῶμεν τῷ κριτῇ πάντων θεῷ ὑπὸ τῆς συν ειδήσεως ἐλεγχθέντες· ὁ δὲ "παραδώσει τοῖς πράκτορσιν", ἤγουν τοῖς κολασταῖς ἀγγέλοις, καὶ ἀπαιτηθησόμεθα τὰς ἐπὶ παντὶ πλημμελήματι δίκας, μικρῷ τε καὶ μεγάλῳ. 53 Mt 5, 25 Ἐπιτετηρημένως οὖν ὁ κύριος ἐνταῦθα ἀντίδικον ὀνομάζει τὸν ἀφαιρεῖσθαί τι ἐπιχειροῦντα τῶν διαφερόντων ἡμῖν. εὐνοοῦμεν δὲ αὐτῷ, ἐὰν φυλάξωμεν τὸ πρόσταγμα τοῦ κυρίου εἰπόντος "τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον" καὶ ἐπὶ παντὸς πράγματος τοιούτου ὁμοίως. 54 Mt 5, 25–26 Ὃ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· πρὸ δίκης εὐγνωμόνει. ἐπεὶ καὶ ἐὰν ἐγκληθῇς καὶ φυλακισθῇς, οὐκ ἀπολύῃ ἕως οὗ ἀποτίσῃς ἕως ὀβολοῦ· τοῦτο γὰρ ὁ κοδράντης δηλοῖ.
Διδάσκει ἡμᾶς ἐνταῦθα ὁ Σωτὴρ τὴν τιμωρίαν δια- Α φυγεῖν ἁμαρτάνοντας· ἡ τοίνυν μετάγνωσις ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι, καὶ ἡ πρὸς τὸν λυπηθέντα ὑφ᾽ ἡμῶν παράκλησις, καὶ ἡ τῆς συγχωρήσεως τοῦ ἁμαρτή ματος αἴτησις καὶ τὸν ἀδελφὸν θεραπεύει καὶ τὸν Θεόν. Μή ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, κ. τ. λ νων εἰς ἀρχὴν, αἰτιάματά τινα ποιησάμενος κατὰ σοῦ· εἶτα τοῖς ἐπάγουσιν ἐπὶ τὸ δικαστήριον ὑποδεί ξας αποφέρεσθαι ποιεῖ. Εως τοίνυν, φησί, μετ' αύτ τοῦ εἶ ἐν τῇ ὁδῷ, τουτέστιν πρὶν ἀφικέσθαι πρὸς τὸν κριτὴν, δὸς ἐργασίαν, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσαν θέσθαι μὴ ἐκνή- σης σπουδήν, ἵνα ἀπαλλαγῇς ἀπ' αὐτοῦ· εἰ δὲ τοῦτο [μή] γένηται, παραδώσει σε τῷ κριτῇ· εἶτα ὅτ' ἂν ἔνο χος τοῖς ὀφλήμασιν εὑρεθῇς, παραδοθήσῃ τῷ πράκτορι, τουτέστι τοῖς ἀπαιτηταῖς, κἀκεῖνοί σε κατακλείσαν- τες ἀπαιτήσουσι καὶ τὸ ἔσχατον λεπτόν. Οὐκοῦν ἔνοχοι μὲν πλημμελήμασιν ἐσμεν ἅπαντες οἱ ὄντες ἐπὶ τῆς γῆς· ἑκάστου γε μὴν ἀντίδικος καὶ κατήγο ρος ὁ Σατανᾶς· ἐχθρὸς γάρ ἐστιν καὶ ἐκδικητής. Εως τοίνυν ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ, τουτέστιν ἕως οὔπω πρὸς τὸ τῆς ἐνθάδε ζωῆς κατηντήσαμεν τέλος, ἀπαλλαγῶν μὲν αὐτοῦ, λύσωμεν τὰς καθ' ἑαυτῶν αἰτίας, τὴν διὰ Χριστοῦ χάριν ἁρπάσωμεν ἐλευθεροῦσαν ἡμᾶς παν- τὸς ὀφλήματός τε καὶ δίκης, ἔξω τιθείσης κολάσεως τε καὶ φόβου· μὴ ἄρα πως ἀναπόνιπτον ἐσχηκότες τὸν μολυσμὸν, ἀπενεχθῶμεν πρὸς τὸν κριτὴν, καὶ παραδοθῶμεν τοῖς πράκτορσιν, ἤτοι τοῖς κολασταῖς, ὧν οὐκ ἄν τις διαφύγῃ τὸ ἀπηνές· ἀπαιτηθήσεται δὲ μᾶλλον τὰς ἐπὶ παντὶ πλημμελήματι δίκας, μικρῷ καὶ μεγάλῳ· τούτων ἔσονται μακρὰν οἱ τὸν τῆς Χρι- στοῦ παρουσίας καιρὸν δοκιμάζοντες, καὶ τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον οὐκ ἠγνοηκότες. Αμήν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλθῃς ἐκεῖθεν ἕως ἂν ἀποδῷς τὸν ἔσχατον κοδράντην. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· παραινεῖ γὰρ εὐγνωμο νεῖν, καὶ μὴ τῇ κρίσει θαῤῥεῖν· εἰ γάρ τι συμβαίη παρ' ἐλπίδα, καὶ κατασχεθῆς ὑπὸ τοῦ κριτοῦ, οὐκ ἀπολυθήσῃ ἕως οὗ ἀποτίσῃς τὸν ἔσχατον ὁβολόν· τοῦτο γὰρ λέγεται κοδράντης. Ο κοδράντης δὲ σημαίνει τὸ τέταρτον τοῦ μέτρου. ο Οὗτος κατὰ τὴν Ἑβραίων φωνήν, δύο ἐστὶν οβολοί, ὅπερ ὁ Λουκᾶς σαφηνίσας, λεπτὸν ὠνόμασεν. Ἡμεῖς δὲ ἀπαλλαγῶμεν καὶ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐκδικητοῦ, ήγουν τοῦ διαβόλου, ἕως ἑσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, καὶ τῶν τῆς ἀτιμίας παθῶν, ἅτινα ἀντίδικοι ἡμῶν ἐστιν. Οὐδεὶς γὰρ ἡμῶν ἕτερος ἀντίδικος, ἐὰν μὴ ἡμεῖς ἑαυτῶν διὰ τούτων γενώμεθα ἀντίδικοι, καὶ μηδὲ ἡ συνείδησις καταγινωσκέτω ἡμῶν, ὡς καταφρονούν των τῆς ὑπομνήσεως αὐτῆς, μήποτε παραδοθῶμεν τῷ κριτῇ πάντων Θεῷ ὑπὸ τῆς συνειδήσεως ελεγχθέν τες, ὁ δὲ παραδώσει τοῖς πράκτορσι τοῖς κολασταῖς ἀγγέλοις, καὶ ἀπαιτησώμεθα τὰς ἐπὶ παντὶ πλημμε λήματι δίκας, μικρῷ καὶ μεγάλῳ. Κἂν γὰρ μωρόν οὐκ ἠγνοηκότες. COMMENT. IN MATTHÆUM. B Docet nos hoc loco quomodo supplicium effugere possimus in peccatum lapsi. Nimirum poenitentia commissi, reparatio injuriæ et satisfactio per ami- cam compellationem ejus qui a nobis molestia est affectus, postremo petitio veniæ et fratrem læsum placat et Deum. V, 25. Ne te adversarius judici tradat, etc. - Puta esse aliquem in dignitate constitutum, qui adversus te qualibet de causa expostulet, ideoque satellitibus imperet ut ad tribunal te ducant. Quandiu, inquit, in via cum illo es, videlicet, an tequam ad judicem devenias, da operam, id est omni studio contende, ut ab eo discedas. Nisi enim ita contingat, judici præsentaberis; apud quem æris alieni reus compertus, quæstori traderis, id est exigentibus debitum, a quibus in vincula conjectus extremum quoque quadrantem reddere cogeris. Profecto quotquot in orbe vivimus, pecea- tis sumus irretiti, singulorum adversarius et accu- sator Satanas: est enim hic inimicus et vindex. Quandiu igitur in via sumus, id est antequam ad hujus vitæ finem deveniamus, ab hoc nos inimico expediamus, culpas quisque nostras purgemus, Christi gratiam adipiscamur, quæ nos omni debito et ultione liberet, atque extra pœnam timorem- que collocet, ne scilicet maculis haud ablutis, ad judicem pertrahamur, tradamurque exactoribus, sive reorum vindicibus, quorum nemo sævitiam ſu- Biet; imo vero cujusvis culpe, tenuis seque ac Diagna, panas dabimus. Hac autem calamitate ca- rebunt, qui tenipus adventantis Christi recte æsti- maverint, et ejus mysterium non ignoraverint. V, 26. Amen dico tibi, non exies inde donec red· das novissimum quadrantem. Quod dicit hane vim habet: suadet placabilem esse ac conciliationi facilem : neque nimis de ju- dicii exitu securum esse. Si quid enim præter spem acciderit et judicis jussu comprehendaris, non dimitteris donec solveris novissimum obolum ; hoc enim dicitur quadrans. Quadrans vero quartam mensuræ partem signi- D ficat : hic juxta Hebræorum vocem duos facit obo- Ibid. - los, quod Lucas declarans leptum vocavit. Nos au- tem liberemur etiam ab inimico et adversario, sci- licet diabolo, dum sumus in hac via, et passionibus ignominiæ, quæ adversariæ nobis sunt. Nemo enim nobis alius adversarius, dummodo nobisnetipsis per hæc adversarii non simus ; neque conscientia con- demnet nos tanquam illius admonitionem contem- nentes, ne unquam tradamur judici omnium Deo a conscientia reprehensi, qui nos tradat exactori- bus, vindicibus angelis, et postulent a nobis do omnibus peccatis expiationem tum magnis, tum par- vis. Si enim stultum fratrem dixerimus, quod par- (1) Υποκείσθω τις, φησὶν, ἐφ' ἑνὸς τῶν τεταγμέ (3) Υποκείσθω
Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· παραινεῖ γὰρ εὐγνωμονεῖν καὶ μὴ τῇ κρίσει θαρρεῖν· εἰ γάρ τι συμ βαίη παρ' ἐλπίδα καὶ κατασχεθῇς ὑπὸ τοῦ κριτοῦ, οὐκ ἀπολυθήσῃ ἕως οὗ ἀποτίσῃς τὸν ἔσχατον ὀβολόν· τοῦτο γὰρ λέγεται κο δράντης. 55 Mt 5, 25–26 Ὑποκείσθω τις, φησίν, ἐφ' ἑνὸς τῶν τεταγμένων εἰς ἀρχὴν αἰτιά ματά τινα ποιησάμενος κατά σου, εἶτα τοῖς ἀπάγουσιν ἐπὶ τὸ δικαστήριον ὑποδείξας ἀποφέρεσθαι ποιεῖ· ἕως τοίνυν, φησίν, μετ' αὐτοῦ εἶ ἐν τῇ ὁδῷ, τοῦτ' ἔστιν πρὶν ἀφικέσθαι πρὸς τὸν κριτήν, δὸς ἐργασίαν, ἀντὶ τοῦ πᾶσαν θέσθαι μὴ ὀκνήσῃς σπουδήν, ἵνα ἀπαλλαγῇς ἀπ' αὐτοῦ. εἰ δὲ μὴ τοῦτο γένηται, παραδώσει σε τῷ κριτῇ. εἶτα ὅταν ἔνοχος τοῖς ὀφλήμασιν εὑρεθῇς, "παραδοθήσῃ τῷ πράκτορι", τοῦτ' ἔστιν τοῖς ἀπαιτηταῖς, κἀκεῖνοί σε κατακλείσαντες ἀπαιτήσουσι καὶ "τὸ ἔσχατον λεπτόν". οὐκοῦν ἔνοχοι μὲν πλημμελήμασίν ἐσμεν ἅπαντες οἱ ὄντες ἐπὶ τῆς γῆς.
Διδάσκει ἡμᾶς ἐνταῦθα ὁ Σωτὴρ τὴν τιμωρίαν δια- Α φυγεῖν ἁμαρτάνοντας· ἡ τοίνυν μετάγνωσις ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι, καὶ ἡ πρὸς τὸν λυπηθέντα ὑφ᾽ ἡμῶν παράκλησις, καὶ ἡ τῆς συγχωρήσεως τοῦ ἁμαρτή ματος αἴτησις καὶ τὸν ἀδελφὸν θεραπεύει καὶ τὸν Θεόν. Μή ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, κ. τ. λ νων εἰς ἀρχὴν, αἰτιάματά τινα ποιησάμενος κατὰ σοῦ· εἶτα τοῖς ἐπάγουσιν ἐπὶ τὸ δικαστήριον ὑποδεί ξας αποφέρεσθαι ποιεῖ. Εως τοίνυν, φησί, μετ' αύτ τοῦ εἶ ἐν τῇ ὁδῷ, τουτέστιν πρὶν ἀφικέσθαι πρὸς τὸν κριτὴν, δὸς ἐργασίαν, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσαν θέσθαι μὴ ἐκνή- σης σπουδήν, ἵνα ἀπαλλαγῇς ἀπ' αὐτοῦ· εἰ δὲ τοῦτο [μή] γένηται, παραδώσει σε τῷ κριτῇ· εἶτα ὅτ' ἂν ἔνο χος τοῖς ὀφλήμασιν εὑρεθῇς, παραδοθήσῃ τῷ πράκτορι, τουτέστι τοῖς ἀπαιτηταῖς, κἀκεῖνοί σε κατακλείσαν- τες ἀπαιτήσουσι καὶ τὸ ἔσχατον λεπτόν. Οὐκοῦν ἔνοχοι μὲν πλημμελήμασιν ἐσμεν ἅπαντες οἱ ὄντες ἐπὶ τῆς γῆς· ἑκάστου γε μὴν ἀντίδικος καὶ κατήγο ρος ὁ Σατανᾶς· ἐχθρὸς γάρ ἐστιν καὶ ἐκδικητής. Εως τοίνυν ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ, τουτέστιν ἕως οὔπω πρὸς τὸ τῆς ἐνθάδε ζωῆς κατηντήσαμεν τέλος, ἀπαλλαγῶν μὲν αὐτοῦ, λύσωμεν τὰς καθ' ἑαυτῶν αἰτίας, τὴν διὰ Χριστοῦ χάριν ἁρπάσωμεν ἐλευθεροῦσαν ἡμᾶς παν- τὸς ὀφλήματός τε καὶ δίκης, ἔξω τιθείσης κολάσεως τε καὶ φόβου· μὴ ἄρα πως ἀναπόνιπτον ἐσχηκότες τὸν μολυσμὸν, ἀπενεχθῶμεν πρὸς τὸν κριτὴν, καὶ παραδοθῶμεν τοῖς πράκτορσιν, ἤτοι τοῖς κολασταῖς, ὧν οὐκ ἄν τις διαφύγῃ τὸ ἀπηνές· ἀπαιτηθήσεται δὲ μᾶλλον τὰς ἐπὶ παντὶ πλημμελήματι δίκας, μικρῷ καὶ μεγάλῳ· τούτων ἔσονται μακρὰν οἱ τὸν τῆς Χρι- στοῦ παρουσίας καιρὸν δοκιμάζοντες, καὶ τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον οὐκ ἠγνοηκότες. Αμήν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλθῃς ἐκεῖθεν ἕως ἂν ἀποδῷς τὸν ἔσχατον κοδράντην. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· παραινεῖ γὰρ εὐγνωμο νεῖν, καὶ μὴ τῇ κρίσει θαῤῥεῖν· εἰ γάρ τι συμβαίη παρ' ἐλπίδα, καὶ κατασχεθῆς ὑπὸ τοῦ κριτοῦ, οὐκ ἀπολυθήσῃ ἕως οὗ ἀποτίσῃς τὸν ἔσχατον ὁβολόν· τοῦτο γὰρ λέγεται κοδράντης. Ο κοδράντης δὲ σημαίνει τὸ τέταρτον τοῦ μέτρου. ο Οὗτος κατὰ τὴν Ἑβραίων φωνήν, δύο ἐστὶν οβολοί, ὅπερ ὁ Λουκᾶς σαφηνίσας, λεπτὸν ὠνόμασεν. Ἡμεῖς δὲ ἀπαλλαγῶμεν καὶ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐκδικητοῦ, ήγουν τοῦ διαβόλου, ἕως ἑσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, καὶ τῶν τῆς ἀτιμίας παθῶν, ἅτινα ἀντίδικοι ἡμῶν ἐστιν. Οὐδεὶς γὰρ ἡμῶν ἕτερος ἀντίδικος, ἐὰν μὴ ἡμεῖς ἑαυτῶν διὰ τούτων γενώμεθα ἀντίδικοι, καὶ μηδὲ ἡ συνείδησις καταγινωσκέτω ἡμῶν, ὡς καταφρονούν των τῆς ὑπομνήσεως αὐτῆς, μήποτε παραδοθῶμεν τῷ κριτῇ πάντων Θεῷ ὑπὸ τῆς συνειδήσεως ελεγχθέν τες, ὁ δὲ παραδώσει τοῖς πράκτορσι τοῖς κολασταῖς ἀγγέλοις, καὶ ἀπαιτησώμεθα τὰς ἐπὶ παντὶ πλημμε λήματι δίκας, μικρῷ καὶ μεγάλῳ. Κἂν γὰρ μωρόν οὐκ ἠγνοηκότες. COMMENT. IN MATTHÆUM. B Docet nos hoc loco quomodo supplicium effugere possimus in peccatum lapsi. Nimirum poenitentia commissi, reparatio injuriæ et satisfactio per ami- cam compellationem ejus qui a nobis molestia est affectus, postremo petitio veniæ et fratrem læsum placat et Deum. V, 25. Ne te adversarius judici tradat, etc. - Puta esse aliquem in dignitate constitutum, qui adversus te qualibet de causa expostulet, ideoque satellitibus imperet ut ad tribunal te ducant. Quandiu, inquit, in via cum illo es, videlicet, an tequam ad judicem devenias, da operam, id est omni studio contende, ut ab eo discedas. Nisi enim ita contingat, judici præsentaberis; apud quem æris alieni reus compertus, quæstori traderis, id est exigentibus debitum, a quibus in vincula conjectus extremum quoque quadrantem reddere cogeris. Profecto quotquot in orbe vivimus, pecea- tis sumus irretiti, singulorum adversarius et accu- sator Satanas: est enim hic inimicus et vindex. Quandiu igitur in via sumus, id est antequam ad hujus vitæ finem deveniamus, ab hoc nos inimico expediamus, culpas quisque nostras purgemus, Christi gratiam adipiscamur, quæ nos omni debito et ultione liberet, atque extra pœnam timorem- que collocet, ne scilicet maculis haud ablutis, ad judicem pertrahamur, tradamurque exactoribus, sive reorum vindicibus, quorum nemo sævitiam ſu- Biet; imo vero cujusvis culpe, tenuis seque ac Diagna, panas dabimus. Hac autem calamitate ca- rebunt, qui tenipus adventantis Christi recte æsti- maverint, et ejus mysterium non ignoraverint. V, 26. Amen dico tibi, non exies inde donec red· das novissimum quadrantem. Quod dicit hane vim habet: suadet placabilem esse ac conciliationi facilem : neque nimis de ju- dicii exitu securum esse. Si quid enim præter spem acciderit et judicis jussu comprehendaris, non dimitteris donec solveris novissimum obolum ; hoc enim dicitur quadrans. Quadrans vero quartam mensuræ partem signi- D ficat : hic juxta Hebræorum vocem duos facit obo- Ibid. - los, quod Lucas declarans leptum vocavit. Nos au- tem liberemur etiam ab inimico et adversario, sci- licet diabolo, dum sumus in hac via, et passionibus ignominiæ, quæ adversariæ nobis sunt. Nemo enim nobis alius adversarius, dummodo nobisnetipsis per hæc adversarii non simus ; neque conscientia con- demnet nos tanquam illius admonitionem contem- nentes, ne unquam tradamur judici omnium Deo a conscientia reprehensi, qui nos tradat exactori- bus, vindicibus angelis, et postulent a nobis do omnibus peccatis expiationem tum magnis, tum par- vis. Si enim stultum fratrem dixerimus, quod par- (1) Υποκείσθω τις, φησὶν, ἐφ' ἑνὸς τῶν τεταγμέ (3) Υποκείσθω
ἑκάστου γε μὴν ἀντίδικος καὶ κατήγορος ὁ σατανᾶς· ἐχθρὸς γάρ ἐστι καὶ ἐκδικητής· ἕως τοίνυν ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ, τοῦτ' ἔστιν ἕως οὔπω πρὸς τὸ τῆς ἐνθάδε ζωῆς κατηντήσαμεν τέλος, ἀπαλλαγῶμεν αὐτοῦ, λύσωμεν τὰς καθ' ἑαυτῶν αἰτίας, τὴν διὰ Χριστοῦ χάριν ἁρπάσωμεν ἐλευθεροῦσαν ἡμᾶς παντὸς ὀφλήματός τε καὶ δίκης ἔξω τιθείσης κολά σεώς τε καὶ φόβου, μὴ ἄρα πως ἀναπόνιπτον ἐσχηκότες τὸν μολυσμὸν ἀπενεχθῶμεν πρὸς τὸν κριτὴν καὶ παραδοθῶμεν "τοῖς πράκτορσιν" ἤτοι τοῖς κολασταῖς, ὧν οὐκ ἄν τις διαφύγοι τὸ ἀπηνές. ἀπαιτηθήσεται δὲ μᾶλλον τὰς ἐπὶ παντὶ πλημμελήματι δίκας, μικρῷ καὶ μεγάλῳ. τούτων ἔσονται μακρὰν οἱ τὸν τῆς Χριστοῦ παρουσίας καιρὸν δοκιμάζοντες καὶ τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον οὐκ ἠγνοηκότες. 56 Mt 5, 28–30 Τάχα εἰσί τινες τοιοῦτον λαβόντες χάρισμα ὥστε μὴ ἐπιθυμεῖν. πλὴν ὁ Χριστὸς ὡς ἰσχυροποιήσας τὴν ἀνθρώπων φύσιν καὶ τὰ ὑπὲρ νόμον ἐπιτάσσει ὡς νῦν ἐγχωροῦντα· εἰ γὰρ καὶ τοῖς πρὸ τοῦ Χριστοῦ ἀδύνατον ἦν τοῦτο, ἀλλὰ τοῖς πιστοῖς εὐκατόρθωτον τὸ τὰς ἐπιθυμίας ἐκκόπτειν.
Διδάσκει ἡμᾶς ἐνταῦθα ὁ Σωτὴρ τὴν τιμωρίαν δια- Α φυγεῖν ἁμαρτάνοντας· ἡ τοίνυν μετάγνωσις ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι, καὶ ἡ πρὸς τὸν λυπηθέντα ὑφ᾽ ἡμῶν παράκλησις, καὶ ἡ τῆς συγχωρήσεως τοῦ ἁμαρτή ματος αἴτησις καὶ τὸν ἀδελφὸν θεραπεύει καὶ τὸν Θεόν. Μή ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, κ. τ. λ νων εἰς ἀρχὴν, αἰτιάματά τινα ποιησάμενος κατὰ σοῦ· εἶτα τοῖς ἐπάγουσιν ἐπὶ τὸ δικαστήριον ὑποδεί ξας αποφέρεσθαι ποιεῖ. Εως τοίνυν, φησί, μετ' αύτ τοῦ εἶ ἐν τῇ ὁδῷ, τουτέστιν πρὶν ἀφικέσθαι πρὸς τὸν κριτὴν, δὸς ἐργασίαν, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσαν θέσθαι μὴ ἐκνή- σης σπουδήν, ἵνα ἀπαλλαγῇς ἀπ' αὐτοῦ· εἰ δὲ τοῦτο [μή] γένηται, παραδώσει σε τῷ κριτῇ· εἶτα ὅτ' ἂν ἔνο χος τοῖς ὀφλήμασιν εὑρεθῇς, παραδοθήσῃ τῷ πράκτορι, τουτέστι τοῖς ἀπαιτηταῖς, κἀκεῖνοί σε κατακλείσαν- τες ἀπαιτήσουσι καὶ τὸ ἔσχατον λεπτόν. Οὐκοῦν ἔνοχοι μὲν πλημμελήμασιν ἐσμεν ἅπαντες οἱ ὄντες ἐπὶ τῆς γῆς· ἑκάστου γε μὴν ἀντίδικος καὶ κατήγο ρος ὁ Σατανᾶς· ἐχθρὸς γάρ ἐστιν καὶ ἐκδικητής. Εως τοίνυν ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ, τουτέστιν ἕως οὔπω πρὸς τὸ τῆς ἐνθάδε ζωῆς κατηντήσαμεν τέλος, ἀπαλλαγῶν μὲν αὐτοῦ, λύσωμεν τὰς καθ' ἑαυτῶν αἰτίας, τὴν διὰ Χριστοῦ χάριν ἁρπάσωμεν ἐλευθεροῦσαν ἡμᾶς παν- τὸς ὀφλήματός τε καὶ δίκης, ἔξω τιθείσης κολάσεως τε καὶ φόβου· μὴ ἄρα πως ἀναπόνιπτον ἐσχηκότες τὸν μολυσμὸν, ἀπενεχθῶμεν πρὸς τὸν κριτὴν, καὶ παραδοθῶμεν τοῖς πράκτορσιν, ἤτοι τοῖς κολασταῖς, ὧν οὐκ ἄν τις διαφύγῃ τὸ ἀπηνές· ἀπαιτηθήσεται δὲ μᾶλλον τὰς ἐπὶ παντὶ πλημμελήματι δίκας, μικρῷ καὶ μεγάλῳ· τούτων ἔσονται μακρὰν οἱ τὸν τῆς Χρι- στοῦ παρουσίας καιρὸν δοκιμάζοντες, καὶ τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον οὐκ ἠγνοηκότες. Αμήν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλθῃς ἐκεῖθεν ἕως ἂν ἀποδῷς τὸν ἔσχατον κοδράντην. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· παραινεῖ γὰρ εὐγνωμο νεῖν, καὶ μὴ τῇ κρίσει θαῤῥεῖν· εἰ γάρ τι συμβαίη παρ' ἐλπίδα, καὶ κατασχεθῆς ὑπὸ τοῦ κριτοῦ, οὐκ ἀπολυθήσῃ ἕως οὗ ἀποτίσῃς τὸν ἔσχατον ὁβολόν· τοῦτο γὰρ λέγεται κοδράντης. Ο κοδράντης δὲ σημαίνει τὸ τέταρτον τοῦ μέτρου. ο Οὗτος κατὰ τὴν Ἑβραίων φωνήν, δύο ἐστὶν οβολοί, ὅπερ ὁ Λουκᾶς σαφηνίσας, λεπτὸν ὠνόμασεν. Ἡμεῖς δὲ ἀπαλλαγῶμεν καὶ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐκδικητοῦ, ήγουν τοῦ διαβόλου, ἕως ἑσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, καὶ τῶν τῆς ἀτιμίας παθῶν, ἅτινα ἀντίδικοι ἡμῶν ἐστιν. Οὐδεὶς γὰρ ἡμῶν ἕτερος ἀντίδικος, ἐὰν μὴ ἡμεῖς ἑαυτῶν διὰ τούτων γενώμεθα ἀντίδικοι, καὶ μηδὲ ἡ συνείδησις καταγινωσκέτω ἡμῶν, ὡς καταφρονούν των τῆς ὑπομνήσεως αὐτῆς, μήποτε παραδοθῶμεν τῷ κριτῇ πάντων Θεῷ ὑπὸ τῆς συνειδήσεως ελεγχθέν τες, ὁ δὲ παραδώσει τοῖς πράκτορσι τοῖς κολασταῖς ἀγγέλοις, καὶ ἀπαιτησώμεθα τὰς ἐπὶ παντὶ πλημμε λήματι δίκας, μικρῷ καὶ μεγάλῳ. Κἂν γὰρ μωρόν οὐκ ἠγνοηκότες. COMMENT. IN MATTHÆUM. B Docet nos hoc loco quomodo supplicium effugere possimus in peccatum lapsi. Nimirum poenitentia commissi, reparatio injuriæ et satisfactio per ami- cam compellationem ejus qui a nobis molestia est affectus, postremo petitio veniæ et fratrem læsum placat et Deum. V, 25. Ne te adversarius judici tradat, etc. - Puta esse aliquem in dignitate constitutum, qui adversus te qualibet de causa expostulet, ideoque satellitibus imperet ut ad tribunal te ducant. Quandiu, inquit, in via cum illo es, videlicet, an tequam ad judicem devenias, da operam, id est omni studio contende, ut ab eo discedas. Nisi enim ita contingat, judici præsentaberis; apud quem æris alieni reus compertus, quæstori traderis, id est exigentibus debitum, a quibus in vincula conjectus extremum quoque quadrantem reddere cogeris. Profecto quotquot in orbe vivimus, pecea- tis sumus irretiti, singulorum adversarius et accu- sator Satanas: est enim hic inimicus et vindex. Quandiu igitur in via sumus, id est antequam ad hujus vitæ finem deveniamus, ab hoc nos inimico expediamus, culpas quisque nostras purgemus, Christi gratiam adipiscamur, quæ nos omni debito et ultione liberet, atque extra pœnam timorem- que collocet, ne scilicet maculis haud ablutis, ad judicem pertrahamur, tradamurque exactoribus, sive reorum vindicibus, quorum nemo sævitiam ſu- Biet; imo vero cujusvis culpe, tenuis seque ac Diagna, panas dabimus. Hac autem calamitate ca- rebunt, qui tenipus adventantis Christi recte æsti- maverint, et ejus mysterium non ignoraverint. V, 26. Amen dico tibi, non exies inde donec red· das novissimum quadrantem. Quod dicit hane vim habet: suadet placabilem esse ac conciliationi facilem : neque nimis de ju- dicii exitu securum esse. Si quid enim præter spem acciderit et judicis jussu comprehendaris, non dimitteris donec solveris novissimum obolum ; hoc enim dicitur quadrans. Quadrans vero quartam mensuræ partem signi- D ficat : hic juxta Hebræorum vocem duos facit obo- Ibid. - los, quod Lucas declarans leptum vocavit. Nos au- tem liberemur etiam ab inimico et adversario, sci- licet diabolo, dum sumus in hac via, et passionibus ignominiæ, quæ adversariæ nobis sunt. Nemo enim nobis alius adversarius, dummodo nobisnetipsis per hæc adversarii non simus ; neque conscientia con- demnet nos tanquam illius admonitionem contem- nentes, ne unquam tradamur judici omnium Deo a conscientia reprehensi, qui nos tradat exactori- bus, vindicibus angelis, et postulent a nobis do omnibus peccatis expiationem tum magnis, tum par- vis. Si enim stultum fratrem dixerimus, quod par- (1) Υποκείσθω τις, φησὶν, ἐφ' ἑνὸς τῶν τεταγμέ (3) Υποκείσθω
PG 72:37957 Mt 5, 28 Ὁ ἐμβλέψας γυναῖκα καὶ ἐπιθυμήσας τότε κρίνεται, ὅτε φανῇ αὐτῷ ἡ σὰρξ τῆς γυναικὸς εἰς ἐπιθυμίαν καλὴ καὶ σαρκικῶς αὐτὴν ἴδῃ καὶ ἁμαρτητικῶς· ὁ γὰρ δι' ἀγάπην τῆς ἁγνῆς ὁρῶν τὸ κάλλος, οὐ τὴν σάρκα ἡγεῖται καλήν, ἀλλὰ τὴν ψυχήν. 58 Mt 5, 29–30 Εἰπὼν ἐὰν ὁ ὀφθαλμός σου σκανδαλίζῃ σε καὶ τὰ ἑξῆς, ὀφθαλ μὸν λέγει τὸν λογισμὸν τῆς ἐπιθυμίας, ὃν λέγει ἐκκόπτεσθαι. 59 Mt 5, 29–30 Ὀφθαλμὸς καὶ χεὶρ νοεῖται ὁ φίλος. ἐὰν γάρ τινα οὕτω φιλῇς ὡς ἐν τάξει ὀφθαλμοῦ δεξιοῦ καὶ χρήσιμον αὐτὸν νομίζῃς ὡς ἐν τάξει δεξιᾶς χειρὸς καὶ βλάπτῃ σου τὴν ψυχήν, ἀπότεμε τούτους ἀπό σου καὶ πόρρω χωρίσθητι ἀπ' αὐτῶν· ὅταν γὰρ μὴ ἀλλήλους σῴζητε, ἀλλὰ μᾶλλον ἀμφότεροι προσαπολλύησθε ὄντες ὁμοῦ, συμφέρει χω ρισθέντα κἂν τὸν ἕνα σωθῆναι. 61 Mt 5, 31 Ὁ τὴν σώφρονα ἐκβάλλων δίδωσιν αὐτῇ ἄδειαν ἄλλῳ γαμηθῆναι, ὅπερ ἐστὶν εἶδος μοιχείας ὡσανεὶ μὴ λυθείσης συζυγίας· οὐ γὰρ τὰ ῥεπούδια παρὰ θεῷ λύει τὸν γάμον, ἀλλ' ἡ ἄτοπος πρᾶξις. 62 Mt 5, 33–37 Τὸ οὐκ ἐπιορκήσεις καὶ τὰ ἑξῆς. ἐάν τις ἀναιδὴς ἐπάγῃ τοῖς ἁγίοις ὅρκον, ἀντὶ τοῦ ὅρκου ἔσται αὐτοῖς τὸ ναὶ καὶ τὸ οὔ.
τὸν ἀδελφὸν εἴπωμεν, ὅπερ δοκεῖ μικρὸν εἶναι, εἰς Β εκκόπτειν. ἕνα σωθῆναι. τὴν γέενναν ἀπαχθησόμεθα. Εἰ δὲ τὸ μωρὸν καλέσαι γέενναν ἐφέλκεται, ὅταν καὶ κακοῦργον, καὶ βάσκα νου, καὶ κενόδοξον, καὶ μυρία ἄλλα τοιαῦτα ονομά ζωμεν, πόσον ἑαυτοῖς γεέννης συναύξομεν πῦρ ! Το γὰρ μωρέ, καὶ τὸ ῥακά, τῶν εἰρημένων πολλῷ κου φότερα εἰς ὕβρεως λόγον ἐστί. Διόπερ ἐκεῖνα παρεὶς ταῦτα ἔθηκεν ὁ Χριστὸς, ἵνα μάθῃς ὅτι εἰ φορητότε- ρον λεχθὲν τὴν γέενναν ἐπισπᾶται κατὰ τοῦ λέγοντος, πολλῷ μᾶλλον τὰ βαρύτερα τοῦτο ἐργάζεται. Ἡμεῖς δὲ καταγέλαστον τοῦτο ποιοῦμεν. Τὸ γὰρ μωρός όνομα πολλάκις παραφυλαττόμενοι, ἑτέρας βρεις πικροτέρας επάγομεν, ὡς ἐκείνου μόνου τοῦ ὀνόματ τος τὴν κόλασιν ἔχοντος. Τὸ δὲ οὐ τοιοῦτόν ἐστιν, ἀλλὰ πᾶς κατήγορος καὶ λοίδορος, τῆς ἐσχάτης ἐστὶ κολάσεως άξιος. «Μὴ πλανᾶσθε γάρ, φησίν· οὔτε πόρο ναι, οὔτε εἰδωλολάτραι, οὔτε πλεονέκται, οὐ μέθυσος, οὐ λοίδοροι βασιλείαν Θεού κληρονομήσουσιν. » Ε: δέ σοι φορτικὰ εἶναι δοκεῖ ταῦτα τὰ ἐπιτάγματα, καὶ πολὺν παρέχειν τὸν πόνον, ἐννόησον, ὅτι διὰ τὸν Χρισ στὸν ταῦτα ποιεῖς, καὶ τὰ λυπηρὰ ἔσται ήδη, καὶ ὁ πόνος οὐκέτι πόνος φανεῖται, ἀλλ' ὅσαπερ ἂν ἐπισ τείνηται, τοσούτῳ γλυκύτερος καὶ ἡδίων γίνεται. Οι μόνον δὲ τῇ τῶν μελλόντων ἐλπίδι κούφην τὴν ἀρετὴν ἐποίησεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ ἑτέρῳ τρόπῳ συνεφαπτό μενος ἡμῖν πανταχοῦ καὶ συναντιλαμβανόμενος. 'Ηκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη, Οὐ μοιχεύσεις. Τάχα (1) εἰσί τινες τοιοῦτον λαβόντες χάρισμα ὥστε μὴ ἐπιθυμεῖν. Πλήν ὁ Χριστὸς ὡς ἰσχυροποιήσας τὴν ἀνθρώπων φύσιν, καὶ τὰ ὑπὲρ νόμον ἐπιτάσσει, ὡς νῦν ἐγχωροῦντα. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς πρὸ τοῦ Χριστοῦ ἀδύνατον ἦν τοῦτο, ἀλλὰ τοῖς πιστοῖς εὐκατόρθωτου τὸ τὰς ἐπιθυμίας ἐκκόπτειν. Κύριλλος, Ιωάννης, Ισίδωρος. Θεόδωρος Ηρα κλείας. Εἰπὼν (2), « Ἐὰν ὁ ὀφθαλμός σου σκανδαλίζῃ σε, » καὶ τὰ ἑξῆς· ὀφθαλμόν λέγει τὸν λογισμὸν τῆς ἐπιθυμίας, ὃν λέγει εκκόπτεσθαι. "Αλλως. Τῶν αὐτῶν. Οφθαλμὸς καὶ χεὶρ νοεῖται ο φίλος· ἐὰν γὰρ τινα οὕτως φιλῇς, ὡς ἐν τάξει ὀφθαλμοῦ δεξιοῦ, καὶ χρήσιμον αὐτὸν νομίζεις ὡς ἐν τάξει δεξιᾶς χειρός, και βλάπτει σου τὴν ψυχήν, ἀπό τε με τούτους ἀπὸ σοῦ, καὶ πόρρω χωρίσθητι ἀπ' αὐτ τῶν. Ὅτ᾽ ἂν γὰρ μὴ ἀλλήλους σώζητε, ἀλλὰ μᾶλλον ἀμφότεροι προσαπόλλυσθε ὄντες ὁμοῦ, συμφέρει χωρισθέντα, καν τὸν ἕνα σωθῆναι. Ἐῤῥέθη δὲ ὅτι ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα απ τοῦ, δότω αὐτῇ ἀποστάσιον. 'Ο (3) τὴν σώφρονα ἐκβάλλων δίδωσιν αὐτῇ ἄδειαν ἄλλω γαμηθῆναι, ὅπερ ἐστὶν εἶδος μοιχείας, ώσανεί μὴ λυθείσης συζυγίας· οὐ γὰρ τὰ ῥεπούδια παρά Θεῷ λύει τὸν γάμον, ἀλλ' ἡ ἄτοπος πρᾶξις. Μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ • μήτε ἐν τῇ γῇ. S. CYRILLS ALEXANDRINI ARCHIEP. vum esse videtur, in gehenaam suripiemur. Sin A sero stultum vocasse, ad gehennam pertrahat, quando etiam maleficum et invidiosımı, el inanis gloriæ appetentem, et innumera hujusmodi alia muncupaverimus, quantum nobisnelipsis gehenna ignem auxerimus! Illud enim stulte et raca, iis quae dicta sunt multo levius est in ratione injuriz. Qua- propter illa pertransiens Christus hæc posuit, ut di- scas quo | si illud levius dictum gehennam accersal, contra dicentem, multo magis id graviora efficiunt. Nos autem pro ridiculo hoc habemus: stulti enim nomine sæpe abstinentes, alias injurias acerbiores proferimus tanquam illud solumn nomen supplicium habeat annexum. Hoc autem non ita est, sed om- pis accusator, et contumeliosus, extremo supplicio dignus est : • Nulite enim errare, inquit : neque fornicarii, neque idolis servientes, neque avari, neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possi- debunt *. › Si vero tibi gravia esse videntur hæc præcepta, multumque continere laboris, considera propter Christum te hæc facere, et amara eruat dulcia, et labor non amplius labor videbitur, sed quanto contenutior fuerit, tanto snavior fiet et dul- cior. Non solum autem spe futurorum levem red- dilit virtutem Deus, seul alio etiam modo ubique nobis conjunctus, et in auxilium paratus. V. 27. Audistis quia dictum est : Non mæcha- beris. Sunt forte nonnulli qui tantam gratiam accepe- runt ut ipsius concupiscentiæ sint immunes. Cæ- C terum Christus, per quein natura humana melio- rata est, quasdam quæ supra legem sunt imperat, ut nunc possibilia. Si enim iis qui ante Christum fuerunt hoc erat impossibile, fidelibus jam facile est concupiscentias rescindere. V, 30. Cyrillus, Joannes, Isidorus, Theodorus Heracleota. Dicens: Si oculus tuus scandalizet te, s etc., per oculum concupiscentia conceptumn intelligit quem erui oportere ail. Aliter. Eorumdem. Oculi et manus nomine ami- cus intelligitur. Si enim aliquem ut oculum dextrum diligas, et ex eo eamdem utilitatem percipias quam ex man dextera; et animam tuam ledit, erue eos a te et ab eis separare. Cum enim vos invicem salvare non possitis, imo vero ambo simul perituri sitis in mutua societate mamentes, satius est, vel unum, ab alio separatum, salvari. V, 31. Dictum est : Quicunque dimiserit uxorem suam, det ei libellum repudii. Sapientem uxorem dimittens copiam ei dat alii nubendi, quod est mœchationis genus, quasi nondum dissoluto vinculo. Non enim repudii Ji- bellus apud Deum matrimonium solvit, sed mala agendi ratio. V, 34, 35. Neque per calum, quia thronus Dei est ; neque per terram. ³ I Cor. vi, 9. - -- - Grainer. p. 37. Crainer. p. 30. D (1) Τάχα εἰσί (2) Ειτών (3) Ό - άτοπος πράξις. Cramer. p. 30.
63 Mt 5, 33–35 Διὰ τοῦτο κωλύει ἡμᾶς ὀμνύναι κατὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ἵνα μὴ δῶμεν τῇ κτίσει τὸ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἀξίωμα θεοποιοῦντες αὐτήν· οἱ γὰρ ὀμνύντες, φησίν, "κατὰ τοῦ μείζονος ὀμνύουσιν" ὡς ὁ ἀπόστολος ἔφη. ἀπαγορεύει δὲ καὶ τὸν κατὰ τῆς "Ἰερουσαλὴμ" ὅρκον, ἐπειδὴ ἡ ἐπίγειος "Ἰερουσαλὴμ" τῆς "ἄνω Ἰερουσαλὴμ" τύπος ἐστὶ καὶ καθ' ἑαυτοῦ μόνου ὀμνύει ὁ θεός, ὅ ἐστι τῆς ἰδίας δόξης. διὸ ὡς ὑπερ βαινούσης ἡμᾶς τῆς ὁμοιότητος οὐκ ὀφείλομεν καθ' ἑαυτῶν ἤτοι τῆς ἑαυτῶν ὀμνύειν δόξης· οὐ γὰρ ἐλεύθεροί ἐσμεν ὡς ὁ θεός, ἀλλ' ὑπὸ τὴν τοῦ θεοῦ ἐσμεν ἐξουσίαν. 66 Mt 5, 42 Ἔσο, φησὶν ὁ Χριστός, μὴ πρὸς τὸ λαμβάνειν ἕτοιμος, ἀλλὰ πρὸς τὸ διδόναι· τὸ μὲν γὰρ χωρίζει ἡμᾶς ἀπὸ θεοῦ, τὸ δὲ συνάπτειν πέφυκε καὶ μάλιστα, ὅταν ὁ αἰτῶν ἄξιος τυγχάνῃ καὶ δικαία ἡ αἴτησις. 67 Mt 5, 44 Ἀγαπῶμεν τοὺς ἐχθροὺς οὐ καθὸ μοιχοί εἰσιν ἢ φονεῖς, ἀλλὰ καθὸ ἄνθρωποι· τὸ γὰρ ἁμαρτάνειν ἐνεργείας ἐστίν, οὐκ οὐσίας· διὸ οὐδὲ ἔργον θεοῦ ἡ ἁμαρτία. 68 Mt 5, 44 Ἴσως φήσειέ τις, πῶς ὁ μακά ριος Παῦλος Ἀλέξανδρον ἀρᾶται τὸν χαλκέα; πρὸς ὅν φαμεν οὐχ ὡς ἴδιον ἐχθρόν, ἀλλ' ὡς ἐχθρὸν τοῦ εὐαγγελίου κατηράσατο αὐτὸν διδάσκων, ὅτι τοῖς τοῦ θεοῦ ἐχ θροῖς ἀεὶ χρὴ πολεμεῖν.
τὸν ἀδελφὸν εἴπωμεν, ὅπερ δοκεῖ μικρὸν εἶναι, εἰς Β εκκόπτειν. ἕνα σωθῆναι. τὴν γέενναν ἀπαχθησόμεθα. Εἰ δὲ τὸ μωρὸν καλέσαι γέενναν ἐφέλκεται, ὅταν καὶ κακοῦργον, καὶ βάσκα νου, καὶ κενόδοξον, καὶ μυρία ἄλλα τοιαῦτα ονομά ζωμεν, πόσον ἑαυτοῖς γεέννης συναύξομεν πῦρ ! Το γὰρ μωρέ, καὶ τὸ ῥακά, τῶν εἰρημένων πολλῷ κου φότερα εἰς ὕβρεως λόγον ἐστί. Διόπερ ἐκεῖνα παρεὶς ταῦτα ἔθηκεν ὁ Χριστὸς, ἵνα μάθῃς ὅτι εἰ φορητότε- ρον λεχθὲν τὴν γέενναν ἐπισπᾶται κατὰ τοῦ λέγοντος, πολλῷ μᾶλλον τὰ βαρύτερα τοῦτο ἐργάζεται. Ἡμεῖς δὲ καταγέλαστον τοῦτο ποιοῦμεν. Τὸ γὰρ μωρός όνομα πολλάκις παραφυλαττόμενοι, ἑτέρας βρεις πικροτέρας επάγομεν, ὡς ἐκείνου μόνου τοῦ ὀνόματ τος τὴν κόλασιν ἔχοντος. Τὸ δὲ οὐ τοιοῦτόν ἐστιν, ἀλλὰ πᾶς κατήγορος καὶ λοίδορος, τῆς ἐσχάτης ἐστὶ κολάσεως άξιος. «Μὴ πλανᾶσθε γάρ, φησίν· οὔτε πόρο ναι, οὔτε εἰδωλολάτραι, οὔτε πλεονέκται, οὐ μέθυσος, οὐ λοίδοροι βασιλείαν Θεού κληρονομήσουσιν. » Ε: δέ σοι φορτικὰ εἶναι δοκεῖ ταῦτα τὰ ἐπιτάγματα, καὶ πολὺν παρέχειν τὸν πόνον, ἐννόησον, ὅτι διὰ τὸν Χρισ στὸν ταῦτα ποιεῖς, καὶ τὰ λυπηρὰ ἔσται ήδη, καὶ ὁ πόνος οὐκέτι πόνος φανεῖται, ἀλλ' ὅσαπερ ἂν ἐπισ τείνηται, τοσούτῳ γλυκύτερος καὶ ἡδίων γίνεται. Οι μόνον δὲ τῇ τῶν μελλόντων ἐλπίδι κούφην τὴν ἀρετὴν ἐποίησεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ ἑτέρῳ τρόπῳ συνεφαπτό μενος ἡμῖν πανταχοῦ καὶ συναντιλαμβανόμενος. 'Ηκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη, Οὐ μοιχεύσεις. Τάχα (1) εἰσί τινες τοιοῦτον λαβόντες χάρισμα ὥστε μὴ ἐπιθυμεῖν. Πλήν ὁ Χριστὸς ὡς ἰσχυροποιήσας τὴν ἀνθρώπων φύσιν, καὶ τὰ ὑπὲρ νόμον ἐπιτάσσει, ὡς νῦν ἐγχωροῦντα. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς πρὸ τοῦ Χριστοῦ ἀδύνατον ἦν τοῦτο, ἀλλὰ τοῖς πιστοῖς εὐκατόρθωτου τὸ τὰς ἐπιθυμίας ἐκκόπτειν. Κύριλλος, Ιωάννης, Ισίδωρος. Θεόδωρος Ηρα κλείας. Εἰπὼν (2), « Ἐὰν ὁ ὀφθαλμός σου σκανδαλίζῃ σε, » καὶ τὰ ἑξῆς· ὀφθαλμόν λέγει τὸν λογισμὸν τῆς ἐπιθυμίας, ὃν λέγει εκκόπτεσθαι. "Αλλως. Τῶν αὐτῶν. Οφθαλμὸς καὶ χεὶρ νοεῖται ο φίλος· ἐὰν γὰρ τινα οὕτως φιλῇς, ὡς ἐν τάξει ὀφθαλμοῦ δεξιοῦ, καὶ χρήσιμον αὐτὸν νομίζεις ὡς ἐν τάξει δεξιᾶς χειρός, και βλάπτει σου τὴν ψυχήν, ἀπό τε με τούτους ἀπὸ σοῦ, καὶ πόρρω χωρίσθητι ἀπ' αὐτ τῶν. Ὅτ᾽ ἂν γὰρ μὴ ἀλλήλους σώζητε, ἀλλὰ μᾶλλον ἀμφότεροι προσαπόλλυσθε ὄντες ὁμοῦ, συμφέρει χωρισθέντα, καν τὸν ἕνα σωθῆναι. Ἐῤῥέθη δὲ ὅτι ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα απ τοῦ, δότω αὐτῇ ἀποστάσιον. 'Ο (3) τὴν σώφρονα ἐκβάλλων δίδωσιν αὐτῇ ἄδειαν ἄλλω γαμηθῆναι, ὅπερ ἐστὶν εἶδος μοιχείας, ώσανεί μὴ λυθείσης συζυγίας· οὐ γὰρ τὰ ῥεπούδια παρά Θεῷ λύει τὸν γάμον, ἀλλ' ἡ ἄτοπος πρᾶξις. Μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ • μήτε ἐν τῇ γῇ. S. CYRILLS ALEXANDRINI ARCHIEP. vum esse videtur, in gehenaam suripiemur. Sin A sero stultum vocasse, ad gehennam pertrahat, quando etiam maleficum et invidiosımı, el inanis gloriæ appetentem, et innumera hujusmodi alia muncupaverimus, quantum nobisnelipsis gehenna ignem auxerimus! Illud enim stulte et raca, iis quae dicta sunt multo levius est in ratione injuriz. Qua- propter illa pertransiens Christus hæc posuit, ut di- scas quo | si illud levius dictum gehennam accersal, contra dicentem, multo magis id graviora efficiunt. Nos autem pro ridiculo hoc habemus: stulti enim nomine sæpe abstinentes, alias injurias acerbiores proferimus tanquam illud solumn nomen supplicium habeat annexum. Hoc autem non ita est, sed om- pis accusator, et contumeliosus, extremo supplicio dignus est : • Nulite enim errare, inquit : neque fornicarii, neque idolis servientes, neque avari, neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possi- debunt *. › Si vero tibi gravia esse videntur hæc præcepta, multumque continere laboris, considera propter Christum te hæc facere, et amara eruat dulcia, et labor non amplius labor videbitur, sed quanto contenutior fuerit, tanto snavior fiet et dul- cior. Non solum autem spe futurorum levem red- dilit virtutem Deus, seul alio etiam modo ubique nobis conjunctus, et in auxilium paratus. V. 27. Audistis quia dictum est : Non mæcha- beris. Sunt forte nonnulli qui tantam gratiam accepe- runt ut ipsius concupiscentiæ sint immunes. Cæ- C terum Christus, per quein natura humana melio- rata est, quasdam quæ supra legem sunt imperat, ut nunc possibilia. Si enim iis qui ante Christum fuerunt hoc erat impossibile, fidelibus jam facile est concupiscentias rescindere. V, 30. Cyrillus, Joannes, Isidorus, Theodorus Heracleota. Dicens: Si oculus tuus scandalizet te, s etc., per oculum concupiscentia conceptumn intelligit quem erui oportere ail. Aliter. Eorumdem. Oculi et manus nomine ami- cus intelligitur. Si enim aliquem ut oculum dextrum diligas, et ex eo eamdem utilitatem percipias quam ex man dextera; et animam tuam ledit, erue eos a te et ab eis separare. Cum enim vos invicem salvare non possitis, imo vero ambo simul perituri sitis in mutua societate mamentes, satius est, vel unum, ab alio separatum, salvari. V, 31. Dictum est : Quicunque dimiserit uxorem suam, det ei libellum repudii. Sapientem uxorem dimittens copiam ei dat alii nubendi, quod est mœchationis genus, quasi nondum dissoluto vinculo. Non enim repudii Ji- bellus apud Deum matrimonium solvit, sed mala agendi ratio. V, 34, 35. Neque per calum, quia thronus Dei est ; neque per terram. ³ I Cor. vi, 9. - -- - Grainer. p. 37. Crainer. p. 30. D (1) Τάχα εἰσί (2) Ειτών (3) Ό - άτοπος πράξις. Cramer. p. 30.
PG 72:381Ἀλλ' ἴσως τις τὸν μακάριον Παῦλον ὡς καταρώμενον τὸν χαλ κέα Ἀλέξανδρον προσάγων ἡμῖν πείσειε μὴ τοὺς ἐχθροὺς ἀγα πᾶν· πρὸς ὅν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι οὐχ ὡς ἴδιον ἐχθρόν, ἀλλ' ὡς τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ εὐαγγελίου κατα ρᾶται ὁ Παῦλος διδάσκων ὡς ἀεὶ τοῖς τοιούτοις χρὴ πολεμεῖν. 69 Mt 6, 1 Ὁ δι' αὐτὸ τὸ καλὸν ποιῶν ἀρετὴν ὑπερκόσμιον ἔχει τὸ καύχημα. 70 Mt 6, 2 Ἐκ μεταφορᾶς τοῦτο εἴρηται τῆς ἐν τοῖς στρατοπέδοις σάλπιγγος· ἐκεῖνοι γὰρ ἐπὰν βούλωνται ὁμοῦ συνάγειν τὸν στρατόν, ἠχοῦσι τὸ ἀνα κλητικόν, οἱ δὲ ὑποκριταὶ οὐ συνάγειν βούλονται, ἀλλὰ θεατρίζεσθαι τοῖς πολλοῖς. 71 Mt 6, 7–8 Διὰ τοῦτο ὁ Χριστὸς παρα κελεύεται διὰ συντόμου τὰς προσ ευχὰς ποιεῖσθαι, ἐπειδήπερ οἶδε τὸν νοῦν εὐπαράφορον ὄντα καὶ δι' ἐννοιῶν καὶ φροντίδων ματαιῶν ἀποπλανώμενον, μάλιστα ἐν τῷ τῆς προσευχῆς καιρῷ. καὶ παραγ γέλλει νηφαλέως καὶ ταχέως αἰτεῖν τὸν θεὸν ἃ ζητεῖ μὴ πάντα ὅσα θέλει ἀναγγέλλοντα· τοῦτο γὰρ τῆς ἄκρας ἐστὶ φρενοβλαβείας· οἶδε γὰρ ὁ θεὸς καὶ πρὸ τοῦ ἡμᾶς αἰτῆσαι τίνων χρῄζομεν. βαττολογία δὲ λέγεται ἡ πολυλογία ἀπὸ Βάττου τινὸς Ἕλληνος μακροὺς καὶ πο λυστίχους ὕμνους ποιήσαντος εἰς τὰ εἴδωλα καὶ ταυτολογίαν ἔχοντας. βαττολογία ἐστὶ τὸ ἔξω τοῦ καλοῦ.
Διὰ τοῦτο κωλύει ἡμᾶς ὀμνύναι κατὰ τοῦ οὐρανοῦ Α καὶ τῆς γῆς, ἵνα μὴ δῶμεν τῇ κτίσει τὸ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἀξίωμα, θεοποιοῦντες αὐτήν. Οἱ γὰρ ομνύντες αὐτήν, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ο κατὰ τοῦ μείζονος ὀμνύουσιν, ο Τῷ αἰτοῦντί σε δίδου· καὶ τὸν θέλοντα ἀπὸ σου δανείσασθαι μὴ ἀποστραφῇς. Ἔσο. φησὶν ὁ Χριστὸς, μὴ πρὸς τὸ λαμβάνειν ἔτοι- μας, ἀλλὰ πρὸς τὸ διδόναι. Τὸ μὲν γὰρ χωρίζει ἡμᾶς ἀπὸ Θεοῦ· τὸ δὲ συνάπτειν πέφυκε· καὶ μάλιστα ὅταν ὁ αἰτῶν ἄξιος τυγχάνῃ, καὶ δικαία ἡ αἴτησις. Οὐκ ἐπὶ ψιλῆς τῆς λέξεως πρέπει ἴστασθαι, ἀλλὰ τὸν σκοπὸν τῆς ἐντολῆς ἐξετάζειν ἀκριβῶς. Οὔτε γὰρ παντὶ αἰτοῦντι κελεύει διδόναι, κἂν μὴ ἔχῃ τις· ἀδύ νατον γάρ οὔτε μὴν ἐὰν ἔχοι, αἰτοίη δέ τις κακῶς· χείρων γὰρ ἡ δόσις, ὅταν ὁ μὲν πρὸς ἀσέλγειαν αὐτῇ, Β σὺ δὲ παρασχῆς ὕλην τῆς τοιαύτης ἀκολασίας δι δούς. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· 'Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν. Αλλ' ἴσως τις τὸν μακάριον Παῦλον ὡς καταρώ μενον τὸν χαλκέα 'Αλέξανδρον προσάγων ἡμῖν, πεί- σεις μὴ τοὺς ἐχθροὺς ἀγαπᾶν Πρὸς ἂν ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι οὐχ ὡς ἴδιον ἐχθρὸν, ἀλλ' ὡς τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, καταρᾶται ὁ Παῦλος, διδάσκων ὡς ἀεὶ τοῖς τοιούτοις χρὴ πολεμεῖν (1). εἰσιν ἢ φονεῖ;, ἀλλὰ καθὰ ἄνθρωποι. Τὸ γὰρ ἁμαρτ τάνειν ἐνεργείας ἐστὶν, οὐκ οὐσία;· διὸ οὔτε ἔργον Θεοῦ ἡ ἁμαρτία. Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν, μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. κόσμιον ἔχει τὸ καύχημα. Προσευχόμενοι δὲ μὴ βαττολογήσητε ὥσπερ οι εθνικοί. Διὰ τοῦτο (4) ὁ Χριστὸς παρακελεύει διά συντόμου τὰς προσευχές ποιεῖσθαι, ἐπειδήπερ οἶδε τὸν νοῦν εὐπαράφορον ὄντα, καὶ δι' ἐννοιῶν καὶ φροντίδων ματαίων ἀποπλανώμενον, μάλιστα ἐν τῷ τῆς προσ ευχῆς καιρῷ· καὶ παραγγέλλει νηφαλέω; καὶ ταχέως αἰτεῖν τὸν Θεὸν & ζητεῖ, μὴ πάντα ὅσα θέλει ἀναγ γέλλοντα· τοῦτο γὰρ τῆς ἄκρας ἐστὶ φρενοβλαβείας· οἶδε γὰρ ὁ Θεὸς καὶ πρὸ τοῦ ἡμᾶς αἰτῆσαι, τίνων χρήζομεν· βαττολογία δὲ λέγεται ἡ πολυλογία, ἀπὸ Βάττου τινὸς "Ελληνος, μακροὺς καὶ πολυστίχους ὕμνους ποιήσαντος εἰς τὰ εἴδωλα, καὶ ταυτολογίαν Έχοντας. Βαττολογία ἐστὶ τὸ ἔξω τοῦ καλοῦ (5). Ελθέτω ἡ βασιλεία σου. Φύσει Θεὸς ὁ Χριστὸς ὑπάρχων, καὶ φύσει ἄνθρω 40;, οἰκονομικῶς λέγεται βασιλεύς, τουτέστιν ὡς ἄνθρωπος· διὰ τοῦτο οἱ δίκαιοι ἐπεύχονται ἑαυτοῖς • Γ. 41. - Εt COMMENT. IN MATTHEUM. Ideirco prohibet nos jurare per cœlum et ter- rain, He creaturæ supra creaturam tribuamus dignitaten, deificantes ipsam. Qui enim jurant per ipsam, inquit Apostolus, per majorem sui ju- rant 6. › V, 42. Qui autem petit a te, da ei, et volenti muluari a te, ne avertaris . Sis, ait Christus, non ad accipiendum promptus, sed ad dandum. Prius enim illud a Deo nos disjungit. hoc autem eidem admovet. Præsertim quando qui perit dignus fuerit, et æqua sit postulatio. Non in nuda dictione sistere convenit, sed præ- cepti scopus exacte indaganlus. Neque enim omni petenti dare præcipit, etsi quis nihil habeat, fieri enim hoc non potest, neque licet quis habeat, si mala file petierit, Pejus est enim ipsum donum, c quando quis ad socordiam petit, tu vero illi dans, materiam ei dissolutionis præbes. V, 44. Eg. autem dico vobis, Diligite inimicos vestros. Sed forte aliquis beatum Paulum Alexandro ærario Dei vindictam imprecantem nobis producens in medium 7, suadere volet inimicos non amandos. Cui respondendum est, non tanquam Panti privatum inimicum, sed ut Christi atque Evangelii bostem, devotum esse a Paulo Alexandrum, sic docente æter- num cum talibus bellum gerendum esse. Diliganus inimicos, nou in quantum mochi sunt vel homicidæ, sed ut homines. Peccare enim ope rationis est, non naturae; ideo nec peccatumn est opus Dei. Vl. 1. Altendile ne eleemosynam vestram faciatis coram hominibus. Qui propter honestum solum virtutem colit, egregiam laudem meretur. VI, 7. Orantes autem nolite multum loqui, ut s0- lent ethnici. Iden Christus preces jubet ad compendium con- ferre, quia mentem nostram facile evagantem no- vit, cogitationibusque variis et curis deerrantem, præsertim tempore orationis. Mandat ergo ut sobrie celeriterque pelat homo a Deo quae requirit, non autem ut omnia, quæ vult, enuntiet: hæc enim summa foret stultitia, siquidem aute petitionem, D omnia scit Deus quibus egemus. Ballologiam vero Hebr. vi, 16. * Timoth. iv, dicunt Græci, quod Latini multiloquium, a Batto quodam, qui longos multorumque versuum lymos in idol: fecit, cum verborum repetitione. qui- dem batiologia vitium sermonis est. VI, 10. Adveniat regnum iuum. Cum sit Christus natura Deus, et natnra homo; hoc posteriori duntaxat respectu rex dicitur, qua- tenus nimirum est homo. Propterea in votis suis - pars item in Corder. ; reliqua nunc adduntur. (2) Αγαπώμεν τοὺς ἐχθρούς, οὐ καθ' 8 μοιχοί (3) 'Ο δι' αὐτὸ τὸ καλὸν ποιῶν ἀρετὴν, ὑπερ- (1) Paulo aliter calena Crameri, p. 42. (2) Αγαπώμεν - ἡ ἁμαρτία. Calena Cranieri, (5) Ο δι' αὐτό – τὸ καύχημα. Ibid. p. 45. (4) Διὰ τοῦτο · roū xalov. Mai B. N. UII, 130. (5) Fragment hujus pars exstabat in Possiu. Gal.g
Τὴν πολυλογίαν καλοῦσιν οἱ παλαιοὶ βαττολογίαν ἀπό τινος οὕ τως ὀνομαζομένου πολυστίχους εὐ χὰς ποιήσαντος εἰς τὰ εἴδωλα καὶ τοὺς αὐτοὺς λόγους λέγοντος δι' ἑτέρων τε καὶ ἑτέρων λέξεων. 72 Mt 6, 10 Οἰκονομικῶς ὡς ἄνθρωπος ὁ Χριστὸς βασιλεὺς καλεῖται καίπερ ὢν φύσει θεός. ἐπεύχονται τοίνυν οἱ πιστοὶ ἐνυπάρξαι καὶ τοῖς ἀπί στοις, ἵνα εἰς τὸν Χριστὸν πιστεύ σαντες ἴδιον ἐπικαλῶνται, δι' οὗ μεθέξουσι τῶν τελείων ἀγαθῶν νῦν μόνον ἔχοντες τὸν ἀρραβῶνα καὶ τὸ ἐκ μέρους ἀγαθόν· οὐ γὰρ ἂν ἐνεργῆ τότε τὰ πάθη τῆς ἀπα θείας παρούσης, φροῦδος ὁ θάνα τος, ἀφανὴς ἡ φθορά, ὅταν ἐν ἡμῖν ἡ ζωὴ βασιλεύσῃ καὶ ἀφθαρ σία τὸ κράτος ἔχῃ. Φύσει θεὸς ὁ Χριστὸς ὑπάρ χων καὶ φύσει ἄνθρωπος οἰκονο μικῶς λέγεται βασιλεύς, τοῦτ' ἔστιν ὡς ἄνθρωπος. διὰ τοῦτο οἱ δίκαιοι ἐπεύχονται ἑαυτοῖς τοῦτο ὑπάρξειν, ἔτι δὲ καὶ τοῖς ἀπίστοις, ἵνα ὁρῶν τες καὶ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν οἰκεῖ ον ἑαυτῶν ἕξωσι βασιλέα. 73 Mt 6, 14 Δύναται καὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς θεὸς ἀφιέναι ἁμαρτίας, ἀλλ' ὡς ἔτι ἀτελέσι τοῖς μαθηταῖς οὔπω τὸν περὶ τῆς ἰδίας θεότητος παρέδωκε λόγον καθαρῶς. 74 Mt 6, 16 Χρὴ τοίνυν μὴ στυγνὸν φαίνεσθαι μηδ' ἔχοντά τι τῆς. φιλο δοξίας ἔγκλημα, ἀλλ' ὥσπερ ῥύπον ὄντα τῆς ψυχῆς ἀπονίπτεσθαι.
Διὰ τοῦτο κωλύει ἡμᾶς ὀμνύναι κατὰ τοῦ οὐρανοῦ Α καὶ τῆς γῆς, ἵνα μὴ δῶμεν τῇ κτίσει τὸ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἀξίωμα, θεοποιοῦντες αὐτήν. Οἱ γὰρ ομνύντες αὐτήν, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ο κατὰ τοῦ μείζονος ὀμνύουσιν, ο Τῷ αἰτοῦντί σε δίδου· καὶ τὸν θέλοντα ἀπὸ σου δανείσασθαι μὴ ἀποστραφῇς. Ἔσο. φησὶν ὁ Χριστὸς, μὴ πρὸς τὸ λαμβάνειν ἔτοι- μας, ἀλλὰ πρὸς τὸ διδόναι. Τὸ μὲν γὰρ χωρίζει ἡμᾶς ἀπὸ Θεοῦ· τὸ δὲ συνάπτειν πέφυκε· καὶ μάλιστα ὅταν ὁ αἰτῶν ἄξιος τυγχάνῃ, καὶ δικαία ἡ αἴτησις. Οὐκ ἐπὶ ψιλῆς τῆς λέξεως πρέπει ἴστασθαι, ἀλλὰ τὸν σκοπὸν τῆς ἐντολῆς ἐξετάζειν ἀκριβῶς. Οὔτε γὰρ παντὶ αἰτοῦντι κελεύει διδόναι, κἂν μὴ ἔχῃ τις· ἀδύ νατον γάρ οὔτε μὴν ἐὰν ἔχοι, αἰτοίη δέ τις κακῶς· χείρων γὰρ ἡ δόσις, ὅταν ὁ μὲν πρὸς ἀσέλγειαν αὐτῇ, Β σὺ δὲ παρασχῆς ὕλην τῆς τοιαύτης ἀκολασίας δι δούς. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· 'Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν. Αλλ' ἴσως τις τὸν μακάριον Παῦλον ὡς καταρώ μενον τὸν χαλκέα 'Αλέξανδρον προσάγων ἡμῖν, πεί- σεις μὴ τοὺς ἐχθροὺς ἀγαπᾶν Πρὸς ἂν ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι οὐχ ὡς ἴδιον ἐχθρὸν, ἀλλ' ὡς τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, καταρᾶται ὁ Παῦλος, διδάσκων ὡς ἀεὶ τοῖς τοιούτοις χρὴ πολεμεῖν (1). εἰσιν ἢ φονεῖ;, ἀλλὰ καθὰ ἄνθρωποι. Τὸ γὰρ ἁμαρτ τάνειν ἐνεργείας ἐστὶν, οὐκ οὐσία;· διὸ οὔτε ἔργον Θεοῦ ἡ ἁμαρτία. Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν, μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. κόσμιον ἔχει τὸ καύχημα. Προσευχόμενοι δὲ μὴ βαττολογήσητε ὥσπερ οι εθνικοί. Διὰ τοῦτο (4) ὁ Χριστὸς παρακελεύει διά συντόμου τὰς προσευχές ποιεῖσθαι, ἐπειδήπερ οἶδε τὸν νοῦν εὐπαράφορον ὄντα, καὶ δι' ἐννοιῶν καὶ φροντίδων ματαίων ἀποπλανώμενον, μάλιστα ἐν τῷ τῆς προσ ευχῆς καιρῷ· καὶ παραγγέλλει νηφαλέω; καὶ ταχέως αἰτεῖν τὸν Θεὸν & ζητεῖ, μὴ πάντα ὅσα θέλει ἀναγ γέλλοντα· τοῦτο γὰρ τῆς ἄκρας ἐστὶ φρενοβλαβείας· οἶδε γὰρ ὁ Θεὸς καὶ πρὸ τοῦ ἡμᾶς αἰτῆσαι, τίνων χρήζομεν· βαττολογία δὲ λέγεται ἡ πολυλογία, ἀπὸ Βάττου τινὸς "Ελληνος, μακροὺς καὶ πολυστίχους ὕμνους ποιήσαντος εἰς τὰ εἴδωλα, καὶ ταυτολογίαν Έχοντας. Βαττολογία ἐστὶ τὸ ἔξω τοῦ καλοῦ (5). Ελθέτω ἡ βασιλεία σου. Φύσει Θεὸς ὁ Χριστὸς ὑπάρχων, καὶ φύσει ἄνθρω 40;, οἰκονομικῶς λέγεται βασιλεύς, τουτέστιν ὡς ἄνθρωπος· διὰ τοῦτο οἱ δίκαιοι ἐπεύχονται ἑαυτοῖς • Γ. 41. - Εt COMMENT. IN MATTHEUM. Ideirco prohibet nos jurare per cœlum et ter- rain, He creaturæ supra creaturam tribuamus dignitaten, deificantes ipsam. Qui enim jurant per ipsam, inquit Apostolus, per majorem sui ju- rant 6. › V, 42. Qui autem petit a te, da ei, et volenti muluari a te, ne avertaris . Sis, ait Christus, non ad accipiendum promptus, sed ad dandum. Prius enim illud a Deo nos disjungit. hoc autem eidem admovet. Præsertim quando qui perit dignus fuerit, et æqua sit postulatio. Non in nuda dictione sistere convenit, sed præ- cepti scopus exacte indaganlus. Neque enim omni petenti dare præcipit, etsi quis nihil habeat, fieri enim hoc non potest, neque licet quis habeat, si mala file petierit, Pejus est enim ipsum donum, c quando quis ad socordiam petit, tu vero illi dans, materiam ei dissolutionis præbes. V, 44. Eg. autem dico vobis, Diligite inimicos vestros. Sed forte aliquis beatum Paulum Alexandro ærario Dei vindictam imprecantem nobis producens in medium 7, suadere volet inimicos non amandos. Cui respondendum est, non tanquam Panti privatum inimicum, sed ut Christi atque Evangelii bostem, devotum esse a Paulo Alexandrum, sic docente æter- num cum talibus bellum gerendum esse. Diliganus inimicos, nou in quantum mochi sunt vel homicidæ, sed ut homines. Peccare enim ope rationis est, non naturae; ideo nec peccatumn est opus Dei. Vl. 1. Altendile ne eleemosynam vestram faciatis coram hominibus. Qui propter honestum solum virtutem colit, egregiam laudem meretur. VI, 7. Orantes autem nolite multum loqui, ut s0- lent ethnici. Iden Christus preces jubet ad compendium con- ferre, quia mentem nostram facile evagantem no- vit, cogitationibusque variis et curis deerrantem, præsertim tempore orationis. Mandat ergo ut sobrie celeriterque pelat homo a Deo quae requirit, non autem ut omnia, quæ vult, enuntiet: hæc enim summa foret stultitia, siquidem aute petitionem, D omnia scit Deus quibus egemus. Ballologiam vero Hebr. vi, 16. * Timoth. iv, dicunt Græci, quod Latini multiloquium, a Batto quodam, qui longos multorumque versuum lymos in idol: fecit, cum verborum repetitione. qui- dem batiologia vitium sermonis est. VI, 10. Adveniat regnum iuum. Cum sit Christus natura Deus, et natnra homo; hoc posteriori duntaxat respectu rex dicitur, qua- tenus nimirum est homo. Propterea in votis suis - pars item in Corder. ; reliqua nunc adduntur. (2) Αγαπώμεν τοὺς ἐχθρούς, οὐ καθ' 8 μοιχοί (3) 'Ο δι' αὐτὸ τὸ καλὸν ποιῶν ἀρετὴν, ὑπερ- (1) Paulo aliter calena Crameri, p. 42. (2) Αγαπώμεν - ἡ ἁμαρτία. Calena Cranieri, (5) Ο δι' αὐτό – τὸ καύχημα. Ibid. p. 45. (4) Διὰ τοῦτο · roū xalov. Mai B. N. UII, 130. (5) Fragment hujus pars exstabat in Possiu. Gal.g
PG 72:38375 Mt 6, 16–17 Δεῖ τὸ ἡγεμονικὸν–τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων. 76 Mt 6, 21 Ὃ προέθετό τις, τοῦτο καὶ νοεῖ καὶ ἐργάζεται ἑτοιμότατα καὶ κατορθοῦν σπουδάζει· ὅπερ τῆς καρδίας εὑρίσκεται σαφέστερον ἀπὸ τῶν νοητῶν ἐπὶ τὰ αἰσθητὰ ἐξάγων τὸν λόγον καὶ λέγων. 79 Mt 6, 24 Ἀγαθὸς δεσπότης ὁ ἀφιλάργυρος τρόπος, φαῦλος δὲ ὁ ἐρῶν χρη μάτων. διὸ τῷ ἑνὶ προσθετέον· οὐ γὰρ δυνατὸν τοῖς δυσὶν ἀρέσαι δια φόρου καὶ ἐναντίας οὖσιν ἕξεως. 80 Mt 6, 25 Ἐπειδήπερ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα τιμιώτερά ἐστιν τῶν τροφῶν καὶ τῶν ἐνδυμάτων, καὶ τῶν ἐλαττόνων καταφρονητέον, ἐπιμελητέον δὲ καὶ τῶν τιμιωτέρων, ψυχῆς λέγω καὶ σώματος. 81 Mt 6, 25 Ἡ ψυχὴ τῆς τοῦ σώματος οὐσίας τιμιωτέρα ἐστὶν ὡς εἰκὼν θεοῦ καὶ ἐμφύσημα, τὸ δὲ σῶμα ὄργανόν ἐστιν αὐτῆς καὶ συνεργὸν πρὸς τὰ κάλλιστα. χρὴ οὖν ἡμᾶς ἀμφοτέρων φροντίζειν τοῦ τε σώματος ἅμα καὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ μὲν σώματος ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ' ὅσον ἱκανὸν αὐτῷ καὶ μὴ ἐμποδίζεσθαι τὴν ψυχήν· αὐτῇ δὲ δοτέον ἀεὶ τὰ οἰκεῖα καὶ ἐπιμελητέον παντοίως καὶ ἀνακτέον διὰ τῶν ἀρετῶν πρὸς τὴν αἰτίαν αὐτῆς τὴν δημιουργικήν. 82 Mt 6, 33 Τοῖς τὰ τῆς ψυχῆς ζητοῦσι δίδωσιν ὁ θεὸς καὶ τὰ τοῖς σώμασιν ἐπιτήδεια, ἵνα μὴ φροντίζοντες ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν τοιούτων πλέον τοῦ δέ οντος ἐμποδισθησόμεθα πρὸς τὰ κάλλιστα.
τοῦτο ὑπάρξειν· ἔτι δὲ καὶ τοῖς ἀπίστοις, ἵνα ὁρῶν τες καὶ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν, οἰκεῖον ἑαυτῶν ἔξωσι βασιλέα. Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτών ματα, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐρα γιος. Δύναται καὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς Θεὸς ἀφιέναι ἁμαρτίας, ἀλλ' ὡς ἔτι ἀτελέσι τοῖς μαθηταῖς, οὔπω τὸν περί τῆς ἰδίας θεότητος παρέδωκε λόγον. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἡ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οὐ δύναταί τις μὴ χωρίσας ἑαυτὸν τῆς τῶν ὑλικῶν προσπαθείας, οὔτε τὸν Θεὸν, οὔτε τὸν πλησίον ἀγαπῆσαι γνησίως. Αγαθὸς μὲν δεσπότης ὁ ἀφιλάργυρος τρόπος, φαῦλος δὲ ὁ ἐρῶν χρημάτων, διὸ τῷ ἑνὶ προσθετέον. Οὐ γὰρ δυνατὸν τοῖς δυσὶν ἀρέσαι διαφόρου καὶ ἐναντίον οὖσιν ἕξεως. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε. Ἡ ψυχὴ τῆς τοῦ σώματος οὐσίας τιμιωτέρα ἐστίν, ὡς εἰκὼν Θεοῦ καὶ ἐμφύσημα· τὸ δὲ σῶμα ἔργανόν ἐστιν αὐτῆς καὶ συνεργὸν πρὸς τὰ κάλλιστα. Χρή οὖν ἡμᾶς ἀμφοτέρων φροντίζειν, τοῦ τε σώματος ἅμα καὶ τῆς ψυχῆς· καὶ τοῦ μὲν σώματος ἐπὶ τοῦ οῦτον ἐφ' ὅσον ἱκανὸν αὐτῷ, καὶ μὴ ἐμποδίζεσθαι τὴν ψυχήν· αὐτῇ δὲ δοτέον ἀεὶ τὰ οἰκεῖα καὶ ἐπι· μελητέον παντοίως· καὶ ἀνακτέον διὰ τῶν ἀρετῶν πρὸς τὴν αἰτίαν αὐτῆς τὴν δημιουργικήν. Μὴ οὖν μεριμνήσητε, λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Τοῖς τὰ τῆς ψυχῆς ζητοῦσι δίδωσιν ὁ Θεὸς καὶ τὰ τοῖς σώμασιν ἐπιτήδεια· ἵνα μὴ φροντίζοντες ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν τοιούτων πλέον τοῦ δέοντος, ἐμποδισθησό μεθα πρὸς τὰ κάλλιστα. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρω μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. Οἱ πρὸς εὐλάβειαν παιδαγωγούμενοι τὸν ἐξ ἀγα θῆς φρονήσεως χαλινὸν ἐπιφέρουσι τῇ γλώσσῃ, ἐκεῖνα μόνα λαλεῖν ἐπιτρέποντες, ὅσα τὸ βλάδος, οὐδὲν ποιεῖ· τοῦτο διδάσκων τις ἡμᾶς τῶν σοφῶν ἔλεγε· Τέχνον, εἰ μὲν ἔστι σοι λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητε, εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στόματί σου· θάνατος γὰρ καὶ ζωὴ ἐν χειρὶ γλώσσης· ν τουτέστιν ἐν ἐξουσίᾳ· οἱ δὲ κρα τοῦντες αὐτῆς ἔδονται τοὺς καρποὺς αὐτῆς. · Ἐπεὶ δὲ τὸ γλώσσης κρατῆσαι ου σφόδρα ἐστὶν εὐχερές, άνω- θεν καὶ τοῦτο ἡμᾶς αἰτεῖν ὁ Ψαλμωδός διδάσκει λέ- γων· ο Θου, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, ο μή καταλαλῶμεν τοιγαροῦν ἀλλήλων, μηδὲ κατακρίνωμεν τοὺς ἀδελφούς. Ὁ μὲν γὰρ συνέσει κυβερνώμενος, οὐκ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ponunt justi, ut hoc sibi contingat, regnetque in A ipsos Christus. Quin ut et ad infideles quoque re- gnum extendatur istud cupiunt ut apertis ad ve- ritatis lumen oculis credentes in ipsum, proprium ipsi quoque eumdem Christum habeant agnoscant- que regem. VI, 14. Si enim dimiseritis hominibus peccata, dimittel etiam vobis Pater vester cœlestis. Potest quoque Jesus ut Deus peccata dimittere, sed tanquam adhuc imperfectis discipulis nondum de sua deitate instituit sermonem. VI. 21. Nemo potest duobus dominis servire ; aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut unum sustinebil, et alterum contemnet. • Et simpliciter dicendo, non potést quis sese a B materialibus affectionibus non segregans, vel Deum, vel proximum sincere diligere. Bonus quidem do- minus avaritiæ expers est animus; pravus vero amans pecunias: ideo uni addictum esse oportet. Non enim fieri polest, ut duobus diversi contrarii- que habitus placeamus. VI, 23. Ideo dico vobis, ne solliciti sitis ani - mæ vestræ quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. Anima præstantior est corpore utpote imago et aflatus Dei. Corpus porro instrumentum ipsius cou- peratur ipsi ad optima quæque. Oportet ergo nos cura- reutrumque, ac corpus quidem quantum necesse est ad vitandum ne id impedimento sit animæ, cui potissimum invigilandum est, semperque enim G tendum ut demus illi quæ ipsam decent; referam musque illam per exercitium virtutum ad causam unde prodiit, Deum videlicet qui creavit ipsam. VI, 31. Nolite ergo solliciti esse dicentes : Quid manducabimus, uut quid bibemus, aut quo ope riemur ? Quærentibus quæ ad animam pertinent, ultro largitur Deus quæ opus sunt corpori. Quod seire ac cogitare nos decet, ne nimiæ talium rerum curæ impedimento sint nobis ad operationes præstantis- simas. VII, 2. In quo enim judicio judicaveritis, judica- bimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Qui ad religionem instituti sunt, bona prudentia frenum injiciunt linguæ, ut illa solum loqui assues- cant, quæ nullum afferant nocumentum; học docens nos sapientum aliquis dixit: Fill, siquidem est tibi sermo intellectus, responde; sin autern, sit ma- nus tua super os tuun, mors cnim et vita in manu linguæ'; › id est, in potestate; ‹ qui vero potesta- tein habent illius, edent fructus illius. › Quia vero linguæ potestatem habere non adeo facile est, supe- rius etiam hoc nos postulare Psalmista docet dicens : Pone, Domine, custodiam ori meo' ; › ne invicem videlicet obloquamur, neque fratres contemnanius. Qui enim intellectu regitur, non aliorum peccata • Fceli v, 14; Prov xvm, 21. 'Psal. cxL, 3. D
83 Mt 7, 2 Οἱ πρὸς εὐλάβειαν παιδαγωγούμενοι τὸν ἐξ ἀγαθῆς φρονήσεως χαλινὸν ἐπιφέρουσι τῇ γλώσσῃ ἐκεῖνα μόνα λαλεῖν ἐπιτρέποντες, ὅσα οὐ βλάπτει. τοῦτο διδάσκων τις ἡμᾶς τῶν σοφῶν ἔλεγεν· τέκνον, "εἰ" μέν "ἐστίν σοι" λόγος "συνέσεως, ἀποκρίθητι· εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στό ματί σου". "θάνατος" γὰρ "καὶ ζωὴ ἐν χειρὶ γλώσσης", τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐξουσίᾳ, "οἱ δὲ κρατοῦντες αὐτῆς ἔδονται τοὺς καρποὺς αὐτῆς". ἐπεὶ δὲ τὸ γλώσσης κρατῆσαι οὐ σφόδρα ἐστὶν εὐχερές, ἄνωθεν καὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ ψαλμῳδὸς διδάσκει λέγων· "θοῦ, κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου". μὴ καταλαλῶμεν τοιγαροῦν ἀλλήλων μηδὲ κατακρίνωμεν τοὺς ἀδελφούς· ὁ μὲν γὰρ συνέσει κυβερνώμενος οὐκ εἰς τὰς ἑτέρων ἁμαρτίας ὁρᾷ, ἀλλὰ τοῖς ἰδίοις ἐνατενίζων κακοῖς καλὸν ἐπ' αὐτοῖς καταστάζει δάκρυον, ἵνα κομίσηται τὴν ἄφεσιν παρὰ θεοῦ· ἀμήχανον γὰρ ἀνθρώπους ὄντας καὶ οὕτως ἀσθενεῖς μὴ πάντως ὀλίγοις περιπίπτειν ἀτοπήμασιν. τὸ δὲ μηδ' ὅλως περιπεσεῖν μόνῳ πρόσεστι κατὰ φύσιν τῷ θεῷ. ἡμᾶς δὲ ἀναγκαῖον τοὺς ὄντας ἐν ἁμαρτίαις, μὴ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐφήδεσθαι κακοῖς, ἀλλὰ φροντίζειν, ὅπως ἂν αὐτοὶ τῶν φαύλων ἔξω γενώμεθα.
τοῦτο ὑπάρξειν· ἔτι δὲ καὶ τοῖς ἀπίστοις, ἵνα ὁρῶν τες καὶ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν, οἰκεῖον ἑαυτῶν ἔξωσι βασιλέα. Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτών ματα, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐρα γιος. Δύναται καὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς Θεὸς ἀφιέναι ἁμαρτίας, ἀλλ' ὡς ἔτι ἀτελέσι τοῖς μαθηταῖς, οὔπω τὸν περί τῆς ἰδίας θεότητος παρέδωκε λόγον. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἡ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οὐ δύναταί τις μὴ χωρίσας ἑαυτὸν τῆς τῶν ὑλικῶν προσπαθείας, οὔτε τὸν Θεὸν, οὔτε τὸν πλησίον ἀγαπῆσαι γνησίως. Αγαθὸς μὲν δεσπότης ὁ ἀφιλάργυρος τρόπος, φαῦλος δὲ ὁ ἐρῶν χρημάτων, διὸ τῷ ἑνὶ προσθετέον. Οὐ γὰρ δυνατὸν τοῖς δυσὶν ἀρέσαι διαφόρου καὶ ἐναντίον οὖσιν ἕξεως. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε. Ἡ ψυχὴ τῆς τοῦ σώματος οὐσίας τιμιωτέρα ἐστίν, ὡς εἰκὼν Θεοῦ καὶ ἐμφύσημα· τὸ δὲ σῶμα ἔργανόν ἐστιν αὐτῆς καὶ συνεργὸν πρὸς τὰ κάλλιστα. Χρή οὖν ἡμᾶς ἀμφοτέρων φροντίζειν, τοῦ τε σώματος ἅμα καὶ τῆς ψυχῆς· καὶ τοῦ μὲν σώματος ἐπὶ τοῦ οῦτον ἐφ' ὅσον ἱκανὸν αὐτῷ, καὶ μὴ ἐμποδίζεσθαι τὴν ψυχήν· αὐτῇ δὲ δοτέον ἀεὶ τὰ οἰκεῖα καὶ ἐπι· μελητέον παντοίως· καὶ ἀνακτέον διὰ τῶν ἀρετῶν πρὸς τὴν αἰτίαν αὐτῆς τὴν δημιουργικήν. Μὴ οὖν μεριμνήσητε, λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Τοῖς τὰ τῆς ψυχῆς ζητοῦσι δίδωσιν ὁ Θεὸς καὶ τὰ τοῖς σώμασιν ἐπιτήδεια· ἵνα μὴ φροντίζοντες ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν τοιούτων πλέον τοῦ δέοντος, ἐμποδισθησό μεθα πρὸς τὰ κάλλιστα. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρω μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. Οἱ πρὸς εὐλάβειαν παιδαγωγούμενοι τὸν ἐξ ἀγα θῆς φρονήσεως χαλινὸν ἐπιφέρουσι τῇ γλώσσῃ, ἐκεῖνα μόνα λαλεῖν ἐπιτρέποντες, ὅσα τὸ βλάδος, οὐδὲν ποιεῖ· τοῦτο διδάσκων τις ἡμᾶς τῶν σοφῶν ἔλεγε· Τέχνον, εἰ μὲν ἔστι σοι λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητε, εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στόματί σου· θάνατος γὰρ καὶ ζωὴ ἐν χειρὶ γλώσσης· ν τουτέστιν ἐν ἐξουσίᾳ· οἱ δὲ κρα τοῦντες αὐτῆς ἔδονται τοὺς καρποὺς αὐτῆς. · Ἐπεὶ δὲ τὸ γλώσσης κρατῆσαι ου σφόδρα ἐστὶν εὐχερές, άνω- θεν καὶ τοῦτο ἡμᾶς αἰτεῖν ὁ Ψαλμωδός διδάσκει λέ- γων· ο Θου, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, ο μή καταλαλῶμεν τοιγαροῦν ἀλλήλων, μηδὲ κατακρίνωμεν τοὺς ἀδελφούς. Ὁ μὲν γὰρ συνέσει κυβερνώμενος, οὐκ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ponunt justi, ut hoc sibi contingat, regnetque in A ipsos Christus. Quin ut et ad infideles quoque re- gnum extendatur istud cupiunt ut apertis ad ve- ritatis lumen oculis credentes in ipsum, proprium ipsi quoque eumdem Christum habeant agnoscant- que regem. VI, 14. Si enim dimiseritis hominibus peccata, dimittel etiam vobis Pater vester cœlestis. Potest quoque Jesus ut Deus peccata dimittere, sed tanquam adhuc imperfectis discipulis nondum de sua deitate instituit sermonem. VI. 21. Nemo potest duobus dominis servire ; aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut unum sustinebil, et alterum contemnet. • Et simpliciter dicendo, non potést quis sese a B materialibus affectionibus non segregans, vel Deum, vel proximum sincere diligere. Bonus quidem do- minus avaritiæ expers est animus; pravus vero amans pecunias: ideo uni addictum esse oportet. Non enim fieri polest, ut duobus diversi contrarii- que habitus placeamus. VI, 23. Ideo dico vobis, ne solliciti sitis ani - mæ vestræ quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. Anima præstantior est corpore utpote imago et aflatus Dei. Corpus porro instrumentum ipsius cou- peratur ipsi ad optima quæque. Oportet ergo nos cura- reutrumque, ac corpus quidem quantum necesse est ad vitandum ne id impedimento sit animæ, cui potissimum invigilandum est, semperque enim G tendum ut demus illi quæ ipsam decent; referam musque illam per exercitium virtutum ad causam unde prodiit, Deum videlicet qui creavit ipsam. VI, 31. Nolite ergo solliciti esse dicentes : Quid manducabimus, uut quid bibemus, aut quo ope riemur ? Quærentibus quæ ad animam pertinent, ultro largitur Deus quæ opus sunt corpori. Quod seire ac cogitare nos decet, ne nimiæ talium rerum curæ impedimento sint nobis ad operationes præstantis- simas. VII, 2. In quo enim judicio judicaveritis, judica- bimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Qui ad religionem instituti sunt, bona prudentia frenum injiciunt linguæ, ut illa solum loqui assues- cant, quæ nullum afferant nocumentum; học docens nos sapientum aliquis dixit: Fill, siquidem est tibi sermo intellectus, responde; sin autern, sit ma- nus tua super os tuun, mors cnim et vita in manu linguæ'; › id est, in potestate; ‹ qui vero potesta- tein habent illius, edent fructus illius. › Quia vero linguæ potestatem habere non adeo facile est, supe- rius etiam hoc nos postulare Psalmista docet dicens : Pone, Domine, custodiam ori meo' ; › ne invicem videlicet obloquamur, neque fratres contemnanius. Qui enim intellectu regitur, non aliorum peccata • Fceli v, 14; Prov xvm, 21. 'Psal. cxL, 3. D
PG 72:38584 Mt 7, 5 Ἔκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου, τοῦτ' ἔστιν σαυτὸν ἐπίδειξον καθαρὸν τῶν μεγάλων ἁμαρτημάτων καὶ τότε σύμβουλος ἔσῃ τῷ πταίοντι μικρόν. εἰ δ' οὐκ ἐκβάλλεις τὴν δοκόν, κατακρίνεις δὲ τὸν ἔχοντα τὸ κάρφος, εὐλόγως ἀκούσῃ τὸ ἀποστολικόν· "ὁ λέγων μὴ μοιχεύειν μοιχεύεις", ὁ λέγων "μὴ κλέπτειν, κλέπτεις". οὐκοῦν ἑαυτῷ μὲν ἔσται διδάσκαλος ὁ σοφός, ἕτερον δὲ οὐ κατακρινεῖ. τοῦτο γὰρ καὶ ὁ νόμος διὰ Μωσέως παραγγέλλει λέγων· "πρόσεχε σε αυτῷ". "σεαυτῷ" φησιν, οὐχ ἑτέρῳ. τὸ δὲ "πρόσεχε" ἀντὶ τοῦ παρα βλέπου τὰ κατὰ σαυτόν. ὁ μὲν δὴ συνετὸς οὕτως ἑαυτὸν παιδαγωγήσει οὐκ εἰς τὰ ἑτέρων ἀποβλέπων πταίσματα, ἀλλὰ τὰ οἰκεῖα περιεργαζό μενος καὶ ὑπὲρ αὐτῶν μεταγινώσκων. εἰσὶ δέ τινες οἵτινες τὰ μὲν ἑαυτῶν οὐχ ὁρῶσιν ὀλισθήματα, ἐπὶ δὲ τοῖς ἑτέρων προσκόμμασι γελῶσι πλατύ, οἳ χαμαὶ κείμενοι τοὺς ἑστῶτας ἐπιχλευάζουσιν, οἳ ἀπὸ ποδῶν ἕως κε φαλῆς βορβόρῳ κατεχρισμένοι τοὺς ὀλίγον ἔχοντας ῥύπον καταδικάζου σιν· λέγουσι γὰρ ἔσθ' ὅτε περί τινος· ὁ δεῖνα σκληρός, ἀπάνθρωπος, αἰσχροκερδής, φιλάργυρος, ὠμός, ἀνόητος, εἶτα ταῦτα περιτιθέντες ἑτέ ροις οὐκ αἰσθάνονται τὸν ἑαυτῶν ζωγραφοῦντες τρόπον.
τοῦτο ὑπάρξειν· ἔτι δὲ καὶ τοῖς ἀπίστοις, ἵνα ὁρῶν τες καὶ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν, οἰκεῖον ἑαυτῶν ἔξωσι βασιλέα. Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτών ματα, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐρα γιος. Δύναται καὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς Θεὸς ἀφιέναι ἁμαρτίας, ἀλλ' ὡς ἔτι ἀτελέσι τοῖς μαθηταῖς, οὔπω τὸν περί τῆς ἰδίας θεότητος παρέδωκε λόγον. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἡ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οὐ δύναταί τις μὴ χωρίσας ἑαυτὸν τῆς τῶν ὑλικῶν προσπαθείας, οὔτε τὸν Θεὸν, οὔτε τὸν πλησίον ἀγαπῆσαι γνησίως. Αγαθὸς μὲν δεσπότης ὁ ἀφιλάργυρος τρόπος, φαῦλος δὲ ὁ ἐρῶν χρημάτων, διὸ τῷ ἑνὶ προσθετέον. Οὐ γὰρ δυνατὸν τοῖς δυσὶν ἀρέσαι διαφόρου καὶ ἐναντίον οὖσιν ἕξεως. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε. Ἡ ψυχὴ τῆς τοῦ σώματος οὐσίας τιμιωτέρα ἐστίν, ὡς εἰκὼν Θεοῦ καὶ ἐμφύσημα· τὸ δὲ σῶμα ἔργανόν ἐστιν αὐτῆς καὶ συνεργὸν πρὸς τὰ κάλλιστα. Χρή οὖν ἡμᾶς ἀμφοτέρων φροντίζειν, τοῦ τε σώματος ἅμα καὶ τῆς ψυχῆς· καὶ τοῦ μὲν σώματος ἐπὶ τοῦ οῦτον ἐφ' ὅσον ἱκανὸν αὐτῷ, καὶ μὴ ἐμποδίζεσθαι τὴν ψυχήν· αὐτῇ δὲ δοτέον ἀεὶ τὰ οἰκεῖα καὶ ἐπι· μελητέον παντοίως· καὶ ἀνακτέον διὰ τῶν ἀρετῶν πρὸς τὴν αἰτίαν αὐτῆς τὴν δημιουργικήν. Μὴ οὖν μεριμνήσητε, λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Τοῖς τὰ τῆς ψυχῆς ζητοῦσι δίδωσιν ὁ Θεὸς καὶ τὰ τοῖς σώμασιν ἐπιτήδεια· ἵνα μὴ φροντίζοντες ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν τοιούτων πλέον τοῦ δέοντος, ἐμποδισθησό μεθα πρὸς τὰ κάλλιστα. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρω μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. Οἱ πρὸς εὐλάβειαν παιδαγωγούμενοι τὸν ἐξ ἀγα θῆς φρονήσεως χαλινὸν ἐπιφέρουσι τῇ γλώσσῃ, ἐκεῖνα μόνα λαλεῖν ἐπιτρέποντες, ὅσα τὸ βλάδος, οὐδὲν ποιεῖ· τοῦτο διδάσκων τις ἡμᾶς τῶν σοφῶν ἔλεγε· Τέχνον, εἰ μὲν ἔστι σοι λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητε, εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στόματί σου· θάνατος γὰρ καὶ ζωὴ ἐν χειρὶ γλώσσης· ν τουτέστιν ἐν ἐξουσίᾳ· οἱ δὲ κρα τοῦντες αὐτῆς ἔδονται τοὺς καρποὺς αὐτῆς. · Ἐπεὶ δὲ τὸ γλώσσης κρατῆσαι ου σφόδρα ἐστὶν εὐχερές, άνω- θεν καὶ τοῦτο ἡμᾶς αἰτεῖν ὁ Ψαλμωδός διδάσκει λέ- γων· ο Θου, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, ο μή καταλαλῶμεν τοιγαροῦν ἀλλήλων, μηδὲ κατακρίνωμεν τοὺς ἀδελφούς. Ὁ μὲν γὰρ συνέσει κυβερνώμενος, οὐκ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ponunt justi, ut hoc sibi contingat, regnetque in A ipsos Christus. Quin ut et ad infideles quoque re- gnum extendatur istud cupiunt ut apertis ad ve- ritatis lumen oculis credentes in ipsum, proprium ipsi quoque eumdem Christum habeant agnoscant- que regem. VI, 14. Si enim dimiseritis hominibus peccata, dimittel etiam vobis Pater vester cœlestis. Potest quoque Jesus ut Deus peccata dimittere, sed tanquam adhuc imperfectis discipulis nondum de sua deitate instituit sermonem. VI. 21. Nemo potest duobus dominis servire ; aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut unum sustinebil, et alterum contemnet. • Et simpliciter dicendo, non potést quis sese a B materialibus affectionibus non segregans, vel Deum, vel proximum sincere diligere. Bonus quidem do- minus avaritiæ expers est animus; pravus vero amans pecunias: ideo uni addictum esse oportet. Non enim fieri polest, ut duobus diversi contrarii- que habitus placeamus. VI, 23. Ideo dico vobis, ne solliciti sitis ani - mæ vestræ quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. Anima præstantior est corpore utpote imago et aflatus Dei. Corpus porro instrumentum ipsius cou- peratur ipsi ad optima quæque. Oportet ergo nos cura- reutrumque, ac corpus quidem quantum necesse est ad vitandum ne id impedimento sit animæ, cui potissimum invigilandum est, semperque enim G tendum ut demus illi quæ ipsam decent; referam musque illam per exercitium virtutum ad causam unde prodiit, Deum videlicet qui creavit ipsam. VI, 31. Nolite ergo solliciti esse dicentes : Quid manducabimus, uut quid bibemus, aut quo ope riemur ? Quærentibus quæ ad animam pertinent, ultro largitur Deus quæ opus sunt corpori. Quod seire ac cogitare nos decet, ne nimiæ talium rerum curæ impedimento sint nobis ad operationes præstantis- simas. VII, 2. In quo enim judicio judicaveritis, judica- bimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Qui ad religionem instituti sunt, bona prudentia frenum injiciunt linguæ, ut illa solum loqui assues- cant, quæ nullum afferant nocumentum; học docens nos sapientum aliquis dixit: Fill, siquidem est tibi sermo intellectus, responde; sin autern, sit ma- nus tua super os tuun, mors cnim et vita in manu linguæ'; › id est, in potestate; ‹ qui vero potesta- tein habent illius, edent fructus illius. › Quia vero linguæ potestatem habere non adeo facile est, supe- rius etiam hoc nos postulare Psalmista docet dicens : Pone, Domine, custodiam ori meo' ; › ne invicem videlicet obloquamur, neque fratres contemnanius. Qui enim intellectu regitur, non aliorum peccata • Fceli v, 14; Prov xvm, 21. 'Psal. cxL, 3. D
ὅσην δὲ ζημίαν ἔχει τὸ κατακρίνειν ἑτέρους, διὰ τοῦ ἐξουθενοῦντος τὸν τελώνην Φαρι σαίου μεμαθήκαμεν. ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἀνελὼν διὰ τῆς καλῆς ταύτης νομοθε σίας, ἐπήγαγε πάλιν ἕτερον παράγγελμα λέγων. 85 Mt 7, 7 Ἀρχὴ τῆς ἀρετῆς τὸ εὔχεσθαι γνωρισθῆναί τινι τὴν ὁδὸν τῆς ἀλη θείας· δεύτερος βαθμὸς τὸ ζητεῖν πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ὁδόν· τρίτος τὸ ἁψάμενον τῆς ἀρετῆς κρούειν τῷ Χριστῷ, ἵνα ἀνοίξῃ αὐτῷ τῆν θύραν καὶ ἀπαλλαγῇ τῆς στενῆς ὁδοῦ καὶ τεθλιμμένης καὶ εἰσαγάγῃ αὐτὸν εἰς τὴν εὐρύχωρον γνωστικὴν ἐργασίαν, ἅπερ πάντα διὰ τῆς ἐκ θεοῦ καὶ πρὸς θεὸν δεήσεως λαμβάνει τις. ἴσως δὲ καὶ τὸ μετὰ πράξεως αἰτεῖν ᾐνίξατο διὰ τοῦ εἰπεῖν· κρούετε. κρούει γάρ τις τῇ δεξιᾷ χειρί. ἀγαθῆς δὲ πράξεως σύμβολον ἡ δεξιὰ χείρ. εἰ δὲ μὴ εὐθέως λαμβάνεις, μηδὲ οὕτως ἀπογνῷς· διὰ γὰρ τοῦτο εἶπεν κρούετε. 86 Mt 7, 11 Δόματα δὲ ἀγαθὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς, ὁ δὲ Λουκᾶς "πνεῦμα ἅγιον" εἶπεν ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαθά. καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον· τὸ γὰρ "ἅγιον πνεῦμα" αὐτό ἐστι τὸ φύσει ἀγαθόν. διὸ καὶ τοῖς μετό χοις δίδωσιν ἀγαθά.
τοῦτο ὑπάρξειν· ἔτι δὲ καὶ τοῖς ἀπίστοις, ἵνα ὁρῶν τες καὶ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν, οἰκεῖον ἑαυτῶν ἔξωσι βασιλέα. Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτών ματα, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐρα γιος. Δύναται καὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς Θεὸς ἀφιέναι ἁμαρτίας, ἀλλ' ὡς ἔτι ἀτελέσι τοῖς μαθηταῖς, οὔπω τὸν περί τῆς ἰδίας θεότητος παρέδωκε λόγον. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἡ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οὐ δύναταί τις μὴ χωρίσας ἑαυτὸν τῆς τῶν ὑλικῶν προσπαθείας, οὔτε τὸν Θεὸν, οὔτε τὸν πλησίον ἀγαπῆσαι γνησίως. Αγαθὸς μὲν δεσπότης ὁ ἀφιλάργυρος τρόπος, φαῦλος δὲ ὁ ἐρῶν χρημάτων, διὸ τῷ ἑνὶ προσθετέον. Οὐ γὰρ δυνατὸν τοῖς δυσὶν ἀρέσαι διαφόρου καὶ ἐναντίον οὖσιν ἕξεως. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε. Ἡ ψυχὴ τῆς τοῦ σώματος οὐσίας τιμιωτέρα ἐστίν, ὡς εἰκὼν Θεοῦ καὶ ἐμφύσημα· τὸ δὲ σῶμα ἔργανόν ἐστιν αὐτῆς καὶ συνεργὸν πρὸς τὰ κάλλιστα. Χρή οὖν ἡμᾶς ἀμφοτέρων φροντίζειν, τοῦ τε σώματος ἅμα καὶ τῆς ψυχῆς· καὶ τοῦ μὲν σώματος ἐπὶ τοῦ οῦτον ἐφ' ὅσον ἱκανὸν αὐτῷ, καὶ μὴ ἐμποδίζεσθαι τὴν ψυχήν· αὐτῇ δὲ δοτέον ἀεὶ τὰ οἰκεῖα καὶ ἐπι· μελητέον παντοίως· καὶ ἀνακτέον διὰ τῶν ἀρετῶν πρὸς τὴν αἰτίαν αὐτῆς τὴν δημιουργικήν. Μὴ οὖν μεριμνήσητε, λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Τοῖς τὰ τῆς ψυχῆς ζητοῦσι δίδωσιν ὁ Θεὸς καὶ τὰ τοῖς σώμασιν ἐπιτήδεια· ἵνα μὴ φροντίζοντες ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν τοιούτων πλέον τοῦ δέοντος, ἐμποδισθησό μεθα πρὸς τὰ κάλλιστα. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρω μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. Οἱ πρὸς εὐλάβειαν παιδαγωγούμενοι τὸν ἐξ ἀγα θῆς φρονήσεως χαλινὸν ἐπιφέρουσι τῇ γλώσσῃ, ἐκεῖνα μόνα λαλεῖν ἐπιτρέποντες, ὅσα τὸ βλάδος, οὐδὲν ποιεῖ· τοῦτο διδάσκων τις ἡμᾶς τῶν σοφῶν ἔλεγε· Τέχνον, εἰ μὲν ἔστι σοι λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητε, εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στόματί σου· θάνατος γὰρ καὶ ζωὴ ἐν χειρὶ γλώσσης· ν τουτέστιν ἐν ἐξουσίᾳ· οἱ δὲ κρα τοῦντες αὐτῆς ἔδονται τοὺς καρποὺς αὐτῆς. · Ἐπεὶ δὲ τὸ γλώσσης κρατῆσαι ου σφόδρα ἐστὶν εὐχερές, άνω- θεν καὶ τοῦτο ἡμᾶς αἰτεῖν ὁ Ψαλμωδός διδάσκει λέ- γων· ο Θου, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, ο μή καταλαλῶμεν τοιγαροῦν ἀλλήλων, μηδὲ κατακρίνωμεν τοὺς ἀδελφούς. Ὁ μὲν γὰρ συνέσει κυβερνώμενος, οὐκ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ponunt justi, ut hoc sibi contingat, regnetque in A ipsos Christus. Quin ut et ad infideles quoque re- gnum extendatur istud cupiunt ut apertis ad ve- ritatis lumen oculis credentes in ipsum, proprium ipsi quoque eumdem Christum habeant agnoscant- que regem. VI, 14. Si enim dimiseritis hominibus peccata, dimittel etiam vobis Pater vester cœlestis. Potest quoque Jesus ut Deus peccata dimittere, sed tanquam adhuc imperfectis discipulis nondum de sua deitate instituit sermonem. VI. 21. Nemo potest duobus dominis servire ; aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut unum sustinebil, et alterum contemnet. • Et simpliciter dicendo, non potést quis sese a B materialibus affectionibus non segregans, vel Deum, vel proximum sincere diligere. Bonus quidem do- minus avaritiæ expers est animus; pravus vero amans pecunias: ideo uni addictum esse oportet. Non enim fieri polest, ut duobus diversi contrarii- que habitus placeamus. VI, 23. Ideo dico vobis, ne solliciti sitis ani - mæ vestræ quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. Anima præstantior est corpore utpote imago et aflatus Dei. Corpus porro instrumentum ipsius cou- peratur ipsi ad optima quæque. Oportet ergo nos cura- reutrumque, ac corpus quidem quantum necesse est ad vitandum ne id impedimento sit animæ, cui potissimum invigilandum est, semperque enim G tendum ut demus illi quæ ipsam decent; referam musque illam per exercitium virtutum ad causam unde prodiit, Deum videlicet qui creavit ipsam. VI, 31. Nolite ergo solliciti esse dicentes : Quid manducabimus, uut quid bibemus, aut quo ope riemur ? Quærentibus quæ ad animam pertinent, ultro largitur Deus quæ opus sunt corpori. Quod seire ac cogitare nos decet, ne nimiæ talium rerum curæ impedimento sint nobis ad operationes præstantis- simas. VII, 2. In quo enim judicio judicaveritis, judica- bimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Qui ad religionem instituti sunt, bona prudentia frenum injiciunt linguæ, ut illa solum loqui assues- cant, quæ nullum afferant nocumentum; học docens nos sapientum aliquis dixit: Fill, siquidem est tibi sermo intellectus, responde; sin autern, sit ma- nus tua super os tuun, mors cnim et vita in manu linguæ'; › id est, in potestate; ‹ qui vero potesta- tein habent illius, edent fructus illius. › Quia vero linguæ potestatem habere non adeo facile est, supe- rius etiam hoc nos postulare Psalmista docet dicens : Pone, Domine, custodiam ori meo' ; › ne invicem videlicet obloquamur, neque fratres contemnanius. Qui enim intellectu regitur, non aliorum peccata • Fceli v, 14; Prov xvm, 21. 'Psal. cxL, 3. D
τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς διὰ τὸ ἀνενδότως ἁμαρ τάνειν τρόπον τινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται, οἷός ἐστιν ὁ σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες· δύναται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακοὺς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτοπροαιρέτου κακίας ἀπε σκληκότας. 88 Mt 7, 22–23 Ὁ λόγος κατὰ τῶν ἐν ἀρχῇ πιστευσάντων ὀρθῶς καὶ ἐπιμελῶς ἐργασαμένων τὴν ἀρετὴν ὡς καὶ σημεῖα ποιῆσαι καὶ δαιμόνια ἐκβαλεῖν καὶ προφητεῦσαι, ὕστερον δὲ τραπέντων εἰς φαυλότητα καὶ ἐξ ἑκουσίου προαιρέσεως καὶ μοχθηροῦ καὶ προθυμίας· εἰ γὰρ λέγει, ὅτι οὐκ ἔγνων ὑμᾶς οὐδέποτε, ἐν ἴσῳ τοῖς μηδ' ὅλως ἐγνωσμένοις τίθησιν τὸν ἐν ἀρχαῖς ἐναρέτως ζήσαντα, ἀλλὰ ἐπὶ τέλει κατεγνωσμένον. γινώσκειν δὲ λέγει ὁ θεός, οὓς ἀγαπᾷ· ἀγαπᾷ δὲ τοὺς ὁλοτρόπως εἰς αὐτὸν πιστεύον τας καὶ ποιοῦντας τὰ ἀρεστὰ αὐτῷ. 89 Mt 7, 24–26 Ὁ ἀκροατὴς νόμου τοῦ πνευματικῶς νοουμένου οὐ μὴν καὶ ποιητὴς οἴκῳ ἀπεικάζεται ἐπὶ τῆς ψάμμου οἰκοδομηθέντι, ὃς ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καταπίπτει καὶ χώννυται τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας ἐπιπνευσάντων, τῶν ταραττομένων ὑδάτων ἕως ψυχῆς εἰσελθόντων καὶ τοῦ θολεροῦ χειμάρρου τῆς ἀνομίας αὐτῶν ἐκταράξαντος καὶ τὸν περὶ τῶν ἐσχάτων ἐπισείσαντος κίνδυνον.
τοῦτο ὑπάρξειν· ἔτι δὲ καὶ τοῖς ἀπίστοις, ἵνα ὁρῶν τες καὶ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν, οἰκεῖον ἑαυτῶν ἔξωσι βασιλέα. Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτών ματα, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐρα γιος. Δύναται καὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς Θεὸς ἀφιέναι ἁμαρτίας, ἀλλ' ὡς ἔτι ἀτελέσι τοῖς μαθηταῖς, οὔπω τὸν περί τῆς ἰδίας θεότητος παρέδωκε λόγον. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἡ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οὐ δύναταί τις μὴ χωρίσας ἑαυτὸν τῆς τῶν ὑλικῶν προσπαθείας, οὔτε τὸν Θεὸν, οὔτε τὸν πλησίον ἀγαπῆσαι γνησίως. Αγαθὸς μὲν δεσπότης ὁ ἀφιλάργυρος τρόπος, φαῦλος δὲ ὁ ἐρῶν χρημάτων, διὸ τῷ ἑνὶ προσθετέον. Οὐ γὰρ δυνατὸν τοῖς δυσὶν ἀρέσαι διαφόρου καὶ ἐναντίον οὖσιν ἕξεως. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε. Ἡ ψυχὴ τῆς τοῦ σώματος οὐσίας τιμιωτέρα ἐστίν, ὡς εἰκὼν Θεοῦ καὶ ἐμφύσημα· τὸ δὲ σῶμα ἔργανόν ἐστιν αὐτῆς καὶ συνεργὸν πρὸς τὰ κάλλιστα. Χρή οὖν ἡμᾶς ἀμφοτέρων φροντίζειν, τοῦ τε σώματος ἅμα καὶ τῆς ψυχῆς· καὶ τοῦ μὲν σώματος ἐπὶ τοῦ οῦτον ἐφ' ὅσον ἱκανὸν αὐτῷ, καὶ μὴ ἐμποδίζεσθαι τὴν ψυχήν· αὐτῇ δὲ δοτέον ἀεὶ τὰ οἰκεῖα καὶ ἐπι· μελητέον παντοίως· καὶ ἀνακτέον διὰ τῶν ἀρετῶν πρὸς τὴν αἰτίαν αὐτῆς τὴν δημιουργικήν. Μὴ οὖν μεριμνήσητε, λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Τοῖς τὰ τῆς ψυχῆς ζητοῦσι δίδωσιν ὁ Θεὸς καὶ τὰ τοῖς σώμασιν ἐπιτήδεια· ἵνα μὴ φροντίζοντες ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν τοιούτων πλέον τοῦ δέοντος, ἐμποδισθησό μεθα πρὸς τὰ κάλλιστα. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρω μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. Οἱ πρὸς εὐλάβειαν παιδαγωγούμενοι τὸν ἐξ ἀγα θῆς φρονήσεως χαλινὸν ἐπιφέρουσι τῇ γλώσσῃ, ἐκεῖνα μόνα λαλεῖν ἐπιτρέποντες, ὅσα τὸ βλάδος, οὐδὲν ποιεῖ· τοῦτο διδάσκων τις ἡμᾶς τῶν σοφῶν ἔλεγε· Τέχνον, εἰ μὲν ἔστι σοι λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητε, εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στόματί σου· θάνατος γὰρ καὶ ζωὴ ἐν χειρὶ γλώσσης· ν τουτέστιν ἐν ἐξουσίᾳ· οἱ δὲ κρα τοῦντες αὐτῆς ἔδονται τοὺς καρποὺς αὐτῆς. · Ἐπεὶ δὲ τὸ γλώσσης κρατῆσαι ου σφόδρα ἐστὶν εὐχερές, άνω- θεν καὶ τοῦτο ἡμᾶς αἰτεῖν ὁ Ψαλμωδός διδάσκει λέ- γων· ο Θου, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, ο μή καταλαλῶμεν τοιγαροῦν ἀλλήλων, μηδὲ κατακρίνωμεν τοὺς ἀδελφούς. Ὁ μὲν γὰρ συνέσει κυβερνώμενος, οὐκ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ponunt justi, ut hoc sibi contingat, regnetque in A ipsos Christus. Quin ut et ad infideles quoque re- gnum extendatur istud cupiunt ut apertis ad ve- ritatis lumen oculis credentes in ipsum, proprium ipsi quoque eumdem Christum habeant agnoscant- que regem. VI, 14. Si enim dimiseritis hominibus peccata, dimittel etiam vobis Pater vester cœlestis. Potest quoque Jesus ut Deus peccata dimittere, sed tanquam adhuc imperfectis discipulis nondum de sua deitate instituit sermonem. VI. 21. Nemo potest duobus dominis servire ; aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut unum sustinebil, et alterum contemnet. • Et simpliciter dicendo, non potést quis sese a B materialibus affectionibus non segregans, vel Deum, vel proximum sincere diligere. Bonus quidem do- minus avaritiæ expers est animus; pravus vero amans pecunias: ideo uni addictum esse oportet. Non enim fieri polest, ut duobus diversi contrarii- que habitus placeamus. VI, 23. Ideo dico vobis, ne solliciti sitis ani - mæ vestræ quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. Anima præstantior est corpore utpote imago et aflatus Dei. Corpus porro instrumentum ipsius cou- peratur ipsi ad optima quæque. Oportet ergo nos cura- reutrumque, ac corpus quidem quantum necesse est ad vitandum ne id impedimento sit animæ, cui potissimum invigilandum est, semperque enim G tendum ut demus illi quæ ipsam decent; referam musque illam per exercitium virtutum ad causam unde prodiit, Deum videlicet qui creavit ipsam. VI, 31. Nolite ergo solliciti esse dicentes : Quid manducabimus, uut quid bibemus, aut quo ope riemur ? Quærentibus quæ ad animam pertinent, ultro largitur Deus quæ opus sunt corpori. Quod seire ac cogitare nos decet, ne nimiæ talium rerum curæ impedimento sint nobis ad operationes præstantis- simas. VII, 2. In quo enim judicio judicaveritis, judica- bimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Qui ad religionem instituti sunt, bona prudentia frenum injiciunt linguæ, ut illa solum loqui assues- cant, quæ nullum afferant nocumentum; học docens nos sapientum aliquis dixit: Fill, siquidem est tibi sermo intellectus, responde; sin autern, sit ma- nus tua super os tuun, mors cnim et vita in manu linguæ'; › id est, in potestate; ‹ qui vero potesta- tein habent illius, edent fructus illius. › Quia vero linguæ potestatem habere non adeo facile est, supe- rius etiam hoc nos postulare Psalmista docet dicens : Pone, Domine, custodiam ori meo' ; › ne invicem videlicet obloquamur, neque fratres contemnanius. Qui enim intellectu regitur, non aliorum peccata • Fceli v, 14; Prov xvm, 21. 'Psal. cxL, 3. D
καλῶς δὲ ἐπὶ μὲν τοῦ φρονίμου ὁμοιώσω αὐτὸν εἶπεν, ἐπὶ δὲ τοῦ μωροῦ ὁμοιωθήσεται· ὁ μὲν γὰρ τῆς ἀρετῆς ἐρ γάτης πάντως "ἰσχύει ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντι" αὐτὸν Χριστῷ, παρ' οὗ πᾶν ἀνθρώποις τὸ κατορθούμενον, παρ' οὗ σοφία καὶ σύνεσις καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐξομοίωσις. ὁ δὲ φαῦλος οὐχὶ θεὸν ἔχει τῆς ἑαυτοῦ κακίας καὶ ἀφροσύνης αἴτιον, ἀλλ' αὐτὸς ὁμοιοῦται τῷ ἄφρονι τοῦ κατὰ φύσιν ἀποστὰς καὶ ἐν τῷ παρὰ φύσιν γενόμενος. 92 Mt 8, 3 Διὰ τῆς ἐπαφῆς ἐποιήσατο τὴν κάθαρσιν δηλῶν, ὅτι καὶ ἡ ἁγία αὐτοῦ σὰρξ χρειώδης ἐστὶ πρὸς ἁγιασμόν· τὸ μὲν γὰρ πνεῦμα καθαίρει, ἡ δὲ τοῦ σώματος κοινω νία ἐμποιεῖ τὸν ἁγιασμόν. Ἁπτόμενος τοῦ λεπροῦ ὁ σωτὴρ ἐθεράπευσεν αὐτὸν δεικνύων ὡς τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ θερα πεύει τὰς νόσους, τὸ δὲ σῶμα τῇ προσψαύσει τὸν ἁγιασμὸν παρέχε ται. 93 Mt 8, 4 Τί δὲ ἦν τὸ δῶρον τὸ παρὰ τοῦ λεπροῦ κατὰ τὸν νόμον προσαγό μενον; "δύο ὀρνίθια", ὧν τὸ ἓν ἔσφαξεν ὁ ἱερεὺς "ἐφ' ὕδατι ζῶντι" καὶ λαβὼν "ξύλον κέδρινον καὶ κεκλωσμένον κόκκινον καὶ ὕσωπον" καὶ τὸ ἕτερον ὀρνίθιον τὸ ζῶν ἔβαπτεν αὐτὸ "εἰς τὸ αἷμα τοῦ ἐσφαγμένου ὀρνι θίου ἐφ' ὕδατι ζῶντι" καὶ ἔχριε τοῦ καθαριζομένου λεπροῦ τὰ δεξιά, ὠτίον, χεῖρα καὶ πόδα, "τὸ" δὲ "ὀρνίθιον τὸ ζῶν" ἔξω τῆς πόλεως "εἰς τὸ πεδίον" ἐξαπέστειλεν.
τοῦτο ὑπάρξειν· ἔτι δὲ καὶ τοῖς ἀπίστοις, ἵνα ὁρῶν τες καὶ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν, οἰκεῖον ἑαυτῶν ἔξωσι βασιλέα. Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτών ματα, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐρα γιος. Δύναται καὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς Θεὸς ἀφιέναι ἁμαρτίας, ἀλλ' ὡς ἔτι ἀτελέσι τοῖς μαθηταῖς, οὔπω τὸν περί τῆς ἰδίας θεότητος παρέδωκε λόγον. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἡ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οὐ δύναταί τις μὴ χωρίσας ἑαυτὸν τῆς τῶν ὑλικῶν προσπαθείας, οὔτε τὸν Θεὸν, οὔτε τὸν πλησίον ἀγαπῆσαι γνησίως. Αγαθὸς μὲν δεσπότης ὁ ἀφιλάργυρος τρόπος, φαῦλος δὲ ὁ ἐρῶν χρημάτων, διὸ τῷ ἑνὶ προσθετέον. Οὐ γὰρ δυνατὸν τοῖς δυσὶν ἀρέσαι διαφόρου καὶ ἐναντίον οὖσιν ἕξεως. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε. Ἡ ψυχὴ τῆς τοῦ σώματος οὐσίας τιμιωτέρα ἐστίν, ὡς εἰκὼν Θεοῦ καὶ ἐμφύσημα· τὸ δὲ σῶμα ἔργανόν ἐστιν αὐτῆς καὶ συνεργὸν πρὸς τὰ κάλλιστα. Χρή οὖν ἡμᾶς ἀμφοτέρων φροντίζειν, τοῦ τε σώματος ἅμα καὶ τῆς ψυχῆς· καὶ τοῦ μὲν σώματος ἐπὶ τοῦ οῦτον ἐφ' ὅσον ἱκανὸν αὐτῷ, καὶ μὴ ἐμποδίζεσθαι τὴν ψυχήν· αὐτῇ δὲ δοτέον ἀεὶ τὰ οἰκεῖα καὶ ἐπι· μελητέον παντοίως· καὶ ἀνακτέον διὰ τῶν ἀρετῶν πρὸς τὴν αἰτίαν αὐτῆς τὴν δημιουργικήν. Μὴ οὖν μεριμνήσητε, λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Τοῖς τὰ τῆς ψυχῆς ζητοῦσι δίδωσιν ὁ Θεὸς καὶ τὰ τοῖς σώμασιν ἐπιτήδεια· ἵνα μὴ φροντίζοντες ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν τοιούτων πλέον τοῦ δέοντος, ἐμποδισθησό μεθα πρὸς τὰ κάλλιστα. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρω μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. Οἱ πρὸς εὐλάβειαν παιδαγωγούμενοι τὸν ἐξ ἀγα θῆς φρονήσεως χαλινὸν ἐπιφέρουσι τῇ γλώσσῃ, ἐκεῖνα μόνα λαλεῖν ἐπιτρέποντες, ὅσα τὸ βλάδος, οὐδὲν ποιεῖ· τοῦτο διδάσκων τις ἡμᾶς τῶν σοφῶν ἔλεγε· Τέχνον, εἰ μὲν ἔστι σοι λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητε, εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στόματί σου· θάνατος γὰρ καὶ ζωὴ ἐν χειρὶ γλώσσης· ν τουτέστιν ἐν ἐξουσίᾳ· οἱ δὲ κρα τοῦντες αὐτῆς ἔδονται τοὺς καρποὺς αὐτῆς. · Ἐπεὶ δὲ τὸ γλώσσης κρατῆσαι ου σφόδρα ἐστὶν εὐχερές, άνω- θεν καὶ τοῦτο ἡμᾶς αἰτεῖν ὁ Ψαλμωδός διδάσκει λέ- γων· ο Θου, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, ο μή καταλαλῶμεν τοιγαροῦν ἀλλήλων, μηδὲ κατακρίνωμεν τοὺς ἀδελφούς. Ὁ μὲν γὰρ συνέσει κυβερνώμενος, οὐκ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ponunt justi, ut hoc sibi contingat, regnetque in A ipsos Christus. Quin ut et ad infideles quoque re- gnum extendatur istud cupiunt ut apertis ad ve- ritatis lumen oculis credentes in ipsum, proprium ipsi quoque eumdem Christum habeant agnoscant- que regem. VI, 14. Si enim dimiseritis hominibus peccata, dimittel etiam vobis Pater vester cœlestis. Potest quoque Jesus ut Deus peccata dimittere, sed tanquam adhuc imperfectis discipulis nondum de sua deitate instituit sermonem. VI. 21. Nemo potest duobus dominis servire ; aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut unum sustinebil, et alterum contemnet. • Et simpliciter dicendo, non potést quis sese a B materialibus affectionibus non segregans, vel Deum, vel proximum sincere diligere. Bonus quidem do- minus avaritiæ expers est animus; pravus vero amans pecunias: ideo uni addictum esse oportet. Non enim fieri polest, ut duobus diversi contrarii- que habitus placeamus. VI, 23. Ideo dico vobis, ne solliciti sitis ani - mæ vestræ quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. Anima præstantior est corpore utpote imago et aflatus Dei. Corpus porro instrumentum ipsius cou- peratur ipsi ad optima quæque. Oportet ergo nos cura- reutrumque, ac corpus quidem quantum necesse est ad vitandum ne id impedimento sit animæ, cui potissimum invigilandum est, semperque enim G tendum ut demus illi quæ ipsam decent; referam musque illam per exercitium virtutum ad causam unde prodiit, Deum videlicet qui creavit ipsam. VI, 31. Nolite ergo solliciti esse dicentes : Quid manducabimus, uut quid bibemus, aut quo ope riemur ? Quærentibus quæ ad animam pertinent, ultro largitur Deus quæ opus sunt corpori. Quod seire ac cogitare nos decet, ne nimiæ talium rerum curæ impedimento sint nobis ad operationes præstantis- simas. VII, 2. In quo enim judicio judicaveritis, judica- bimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Qui ad religionem instituti sunt, bona prudentia frenum injiciunt linguæ, ut illa solum loqui assues- cant, quæ nullum afferant nocumentum; học docens nos sapientum aliquis dixit: Fill, siquidem est tibi sermo intellectus, responde; sin autern, sit ma- nus tua super os tuun, mors cnim et vita in manu linguæ'; › id est, in potestate; ‹ qui vero potesta- tein habent illius, edent fructus illius. › Quia vero linguæ potestatem habere non adeo facile est, supe- rius etiam hoc nos postulare Psalmista docet dicens : Pone, Domine, custodiam ori meo' ; › ne invicem videlicet obloquamur, neque fratres contemnanius. Qui enim intellectu regitur, non aliorum peccata • Fceli v, 14; Prov xvm, 21. 'Psal. cxL, 3. D
PG 72:387ἐπιτήρει οὖν, ὅπως διὰ τῶν εἰρημένων ὁλο κλήρως ἡμῖν ζωγραφεῖται Χριστός· διὰ μὲν γὰρ τοῦ ζῶντος ὀρνιθίου τὸν ζῶντά τε καὶ οὐράνιον νοήσεις λόγον, διὰ δὲ τοῦ αἵματος τοῦ ἐ σφαγμένου τὸ τίμιον αἷμα τοῦ παθόντος κυρίου (σαρκὶ γὰρ αὐτὸν πεπον θέναι φαμὲν πλὴν ὡς ἐν ἰδίῳ σώματι), διὰ δὲ τοῦ ἀσήπτου ξύλου (τοιοῦτον γὰρ τὸ κέδρινον) τὴν ἀδιάφθορον σάρκα· οὐ γὰρ "εἶδε δια φθορὰν" τὸ σῶμα Χριστοῦ. διὰ δὲ τοῦ ὑσσώπου τὴν τοῦ πνεύματος ζέσιν (θερμὴ γὰρ ἡ πόα καὶ τῶν ἐκ ψυχρότητος παθῶν σμηκτική) τοι αύτη δὲ ἡ τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐνέργειά τε καὶ δύναμις. διὰ δὲ τοῦ κοκκίνου τῆς ἐφ' αἵματι διαθήκης τὴν ὁμολογίαν. διὰ δὲ τοῦ ζῶντος ὕδατος τὴν ζωοποιὸν τοῦ βαπτίσματος χάριν, δι' οὗ ὁ λεπρωθεὶς τῇ ἁμαρτίᾳ καθαίρεται. διὰ δὲ τοῦ ἔξω τῆς πόλεως τὸ ζῶν ὀρνίθιον ἀπο στέλλεσθαι τὴν ἀπὸ τοῦ κόσμου μετάστασιν καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνά βασιν τοῦ Χριστοῦ διδασκόμεθα. γεγονὼς γὰρ οὕτως πρὸς τὸν πατέρα καὶ θεὸν ὑπὲρ ἁπάντων ἡμῶν ἐξιλάσεται καὶ καθαρισθησόμεθα. διὰ δὲ τοῦ χρίεσθαι τὰ δεξιὰ τοῦ λεπροῦ, ὠτίον καὶ χεῖρα καὶ πόδα τὸ δεῖν πρὸς τῇ θεωρίᾳ καὶ τῇ πράξει καὶ τῇ πορείᾳ ἐν τοῖς θείοις ἡμᾶς γε νέσθαι.
Α περ μή φύσει κακούς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτο Β το προαιρέτου κακίας ἀπεσκληκότας. Προσέχετε δὲ ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητών, οίτινες ἔρχονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασι προβάτων. Οὗτοί (1) εἰσιν οἱ αἱρετικοί, ήτοι οἱ διὰ λόγων πλαστῶν καὶ ἀμφιάσεων ἐξαπατῶντές τινας, καὶ ὅτ' ἂν πείσωσιν, τότε αὐτοῖς ὑποβάλλουσι ποιεῖν, ἃ μὴ Θέμις Καὶ πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, καὶ μὴ ποιῶν αὐτοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ἄμμον. ῾Ο ἀκροατής μόνος τοῦ λόγου, οὐ μὴν καὶ ποιητὴς, οἴκῳ ἀπεικάζεται ἐπὶ τῆς ψάμμου οικοδομηθέντι, ὃς ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καταπίπτει, καὶ χώννυται, τῶν πατέρων τῆς πονηρίας ἐπιπνευσάντων, τῶν ταρατ τομένων υδάτων ἕως ψυχῆς εἰσελθόντων, καὶ τοῦ θα λεροῦ χειμάρρου τῆς ἀνομίας αὐτὸν ἐκταράξαντος, καὶ τὸν περὶ τῶν ἐσχάτων ἐπισείσαντος κίνδυνον. Καλῶς δὲ ἐπὶ μὲν τοῦ φρονίμου, « Ομοιώσω αὐτόν, ο εἶπεν· ἐπὶ δὲ τοῦ μωρού • Ομοιωθήσεται. » ' μὲν γὰρ τῆς ἀρετῆς ἐργάτης πάντα ἰσχύει ἐν τῷ ἐνδυνα μοῦντι αὐτὸν Χριστῷ, παρ' οὗ παρ' ἀνθρώποις τὸ κατορθούμενον, παρ᾽ οὗ σοφία καὶ σύνεσις καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐξομοίωσις. Ὁ δὲ φαῦλος οὐχὶ Θεὸν ἔχει τῆς ἑαυτοῦ κακίας καὶ ἀφροσύνης αἴτιον, ἀλλ' αὐτὸς ὁμοιοῦται τῷ ἄφρονι τοῦ κατὰ φύσιν ἀποστὰς, καὶ ἐν τῷ παρὰ φύσιν γενόμενος. Καλῶς (2) δὲ μωρὸν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντο; ἐπὶ ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρ- ποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος; ὅτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δῆλόν ἐστιν· ἀλλ' οὐδὲ ἀπὸ τῶν πόνων τούτων καρποῦνται κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν· ὡς γάρ φησιν ὁ Παῦλος, « Ο σπείρων ἐν τῇ σαρκὶ, ἐκ τῆς σαρκὸς θε- ρίσει φθοράν. » Θέλω, καθαρίσθητι. Απτόμενος τοῦ λεπροῦ ὁ Σωτὴρ ἐθεράπευσεν αὐτ τὸν, δεικνύων ὡς τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ θεραπεύει τὰς νόσους. Τὸ δὲ σῶμα τῇ προσψαύσει τὸν ἁγιασμέν παρέχεται. Τί δὲ ἦν τὸ δῶρον τὸ παρὰ τοῦ λεπροῦ κατὰ τὸν νόμον προσαγόμενον; Δύο ὀρνίθια, ὧν τὸ ἐν ἔσφαξεν ὁ ἱερεὺς ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι, καὶ λαβὼν ξύλον κέδρινον, καὶ κεκλασμένον κόκκινον, καὶ ἴσωπον· καὶ τὸ ἔτε- ρον ὀρνίθιον τὸ ζῶν, ἔβαπτεν αὐτὸ εἰς τὸ αἷμα τοῦ εσφαγμένου ὀρνιθίου ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι, καὶ ἔχριε τοῦ καθαριζομένου λεπροῦ τὰ δεξιὰ, ὡτίον, χεῖρα, καὶ πόδα· τὸ δὲ ὀρνίθιον τὸ ζῶν, ἔξω τῆς πόλεως εἰς τὸ πεδίον ἐξαπέστειλεν. Επιτήρει οὖν ὅπως διὰ τῶν εἰ ρημένων ὁλόκληρον ἡμῖν ζωγραφῆται Χριστόν. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ ζῶντος ὀρνιθίου τὸν ζῶντά τε καὶ οὐράνιον νοήσεις Λόγον· διὰ δὲ τοῦ αἵματος τοῦ ἐσφαγμένου - βερίσει φθοράν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP ralem improbitatem attribuere, quanquam reapse minime natura mali creati fuerint, sed voluntaria malitia extabuerint. VII, 15. Allendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis orium, Hi sunt heretici, falsis et coloratis sermonibus nonnullos decipientes; quibus si fidem adhibeant, tune eos ad ea facienda impellunt quæ non con- venit. VII, 26. Et omnis qui audit verba mea hæc, el non facit ea, similis erit viro stulto, qui ædificavit domum suam super arenam. Qui solummodo sermonis auditor est, non item factor, domui assimilatur in arena ædificatæ, que tempore tentationis corruit, et evertitur, patri- bus iniquitatis spirantibus, turbulentis aquis ad animam usque ingruentibus, ac turbida tempestate iniquitatis eum commovente, et in extremum peri- culum adducene. Recte quidem, e Assimilato eum, de sapiente dixit; de stulto vero, « Assimilabitur, s Virtutis siquidem operator omnia potest in eo qui confortat eum, Christo, a quo apud homines recte facta, a quo sapientia, et intelligentia, et ad omne bonum assimilatio. Pravus vero Deum non habet vitiositatis suæ ac dementiae auctorem: sed de- menti assimilatur, qui iis quæ secundum naturain sunt abstinet; quæ contra, facit. Recte hunc stultum appellat. Quid enim insanius fieri potest, quam domum in arena ædificare, qua ċ in re labor perfertur, fructus autem nullus aut requies acquiritur, imo etiam detrimentum capitur. Pro- fecto, quod et homines improbi defatigentur, nemo non videt; neque tamen ex his laboribus lucrum aliquod nanciscuntur, imo et damnum grave pa- tiuntur. Ut enim ait Paulus: Qui in carne semi- uat, de carne metet corruptionem “. VIII, 3. Volo, mundare. • eum, Contingens leprosum Salvator curavit ostendens Spiritum in se inhabitantem curare morbos; corpus vero ipsum ejus contactu SUO sanctificationem communicare. Quodnam autem erat munus a leproso secun- cum legem oblatum ? Duæ aves quarum unam macta bat sacerdos super aqua viva, et accipiens lignum ce- drinum, coccumque fractum, et hyssopum ; ac aliam avem vivam, quam intingebat in avis mactatæ san- guine super aqua viva, mundatique leprosi dextram inungebat auriculam, manum, et pedem, avem au- tem vivam extra civitatem mittebat in campos ". Observa igitur quomodo iis, quæ dicta sunt, totus Christus depingatur. Per avem enim vivam, vivens ac cœleste Verbum intelliges; per sanguinem vero maclala, pretiosum sanguinem patientis templi. ss Galat. vi, - 8. Levit. siv, seqq. D Mat ibid. (1) Οὗτοι — 2 μὴ θέμις. Cramer. p. 54. (2) Καλώς
95 Mt 8, 16 Διὰ τί δὲ ἡμέρας οὐ προσήνεγκαν; πότερον εὐλαβούμενοι τοὺς γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους ἢ ἂν πάλιν αἰσχυνόμενοι ἐπὶ ταῖς ἀσθενείαις αὐτῶν ὡς Νικόδημος ἢ ἂν διὰ τὸ μὴ ἔχειν τοὺς ἀσθενοῦντάς τινας προσαγαγεῖν αὐτοὺς τῷ Ἰησοῦ. 96 Mt 8, 18 Ἀπεχώρει δὲ ὁ Χριστὸς ἀπὸ τῶν ὄχλων, ἵνα μὴ δόξῃ τις φιλό κομπος εἶναι χαίρων τοῖς παρὰ τῶν πολλῶν ἐπαίνοις καὶ ἵνα μὴ ὀργί ζωνται κατ' αὐτοῦ οἱ Φαρισαῖοι· ἐλύπει γὰρ αὐτοὺς σφόδρα τὸ ἀκολου θεῖν αὐτῷ πολλούς· καὶ ἵνα ταῖς πλησίον πόλεσιν ἐπιλάμψῃ τὸ οἰκεῖον καὶ σωτήριον φῶς. 97 Mt 8, 18–22 Κελεύει δὲ μόνοις τοῖς μαθηταῖς ὁ Ἰησοῦς ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν, ἵνα μὴ δοκῇ ἐμποδίζεσθαι ὑπὸ τῶν θλιβόντων αὐτὸν ὄχλων ἀκούειν τοὺς μαθητὰς τῶν ἁρμοζόντων αὐτοῖς μαθημάτων καὶ γνησιω τέρως μελλόντων αὐτοῖς ἀποκαλύπτεσθαι τῶν τοῦ θεοῦ μυστηρίων, τῶν "ἐν παραβολαῖς τοῖς ὄχλοις" λαλουμένων· ἐπεὶ πάντα τὰ ἐν χερσὶ κατα λείψαντες μόνοι αὐτῷ ἠκολούθησαν ἕνεκεν φιλομαθίας, κελεύει δὲ δια περᾶν ἀπὸ τῶν προσκαίρων ἐπὶ τὰ αἰώνια, ἀπὸ τῶν ἐπιγείων ἐπὶ τὰ ἐπουράνια, ἀπὸ τῶν σαρκικῶν ἐπὶ τὰ πνευματικά.
Α περ μή φύσει κακούς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτο Β το προαιρέτου κακίας ἀπεσκληκότας. Προσέχετε δὲ ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητών, οίτινες ἔρχονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασι προβάτων. Οὗτοί (1) εἰσιν οἱ αἱρετικοί, ήτοι οἱ διὰ λόγων πλαστῶν καὶ ἀμφιάσεων ἐξαπατῶντές τινας, καὶ ὅτ' ἂν πείσωσιν, τότε αὐτοῖς ὑποβάλλουσι ποιεῖν, ἃ μὴ Θέμις Καὶ πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, καὶ μὴ ποιῶν αὐτοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ἄμμον. ῾Ο ἀκροατής μόνος τοῦ λόγου, οὐ μὴν καὶ ποιητὴς, οἴκῳ ἀπεικάζεται ἐπὶ τῆς ψάμμου οικοδομηθέντι, ὃς ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καταπίπτει, καὶ χώννυται, τῶν πατέρων τῆς πονηρίας ἐπιπνευσάντων, τῶν ταρατ τομένων υδάτων ἕως ψυχῆς εἰσελθόντων, καὶ τοῦ θα λεροῦ χειμάρρου τῆς ἀνομίας αὐτὸν ἐκταράξαντος, καὶ τὸν περὶ τῶν ἐσχάτων ἐπισείσαντος κίνδυνον. Καλῶς δὲ ἐπὶ μὲν τοῦ φρονίμου, « Ομοιώσω αὐτόν, ο εἶπεν· ἐπὶ δὲ τοῦ μωρού • Ομοιωθήσεται. » ' μὲν γὰρ τῆς ἀρετῆς ἐργάτης πάντα ἰσχύει ἐν τῷ ἐνδυνα μοῦντι αὐτὸν Χριστῷ, παρ' οὗ παρ' ἀνθρώποις τὸ κατορθούμενον, παρ᾽ οὗ σοφία καὶ σύνεσις καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐξομοίωσις. Ὁ δὲ φαῦλος οὐχὶ Θεὸν ἔχει τῆς ἑαυτοῦ κακίας καὶ ἀφροσύνης αἴτιον, ἀλλ' αὐτὸς ὁμοιοῦται τῷ ἄφρονι τοῦ κατὰ φύσιν ἀποστὰς, καὶ ἐν τῷ παρὰ φύσιν γενόμενος. Καλῶς (2) δὲ μωρὸν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντο; ἐπὶ ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρ- ποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος; ὅτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δῆλόν ἐστιν· ἀλλ' οὐδὲ ἀπὸ τῶν πόνων τούτων καρποῦνται κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν· ὡς γάρ φησιν ὁ Παῦλος, « Ο σπείρων ἐν τῇ σαρκὶ, ἐκ τῆς σαρκὸς θε- ρίσει φθοράν. » Θέλω, καθαρίσθητι. Απτόμενος τοῦ λεπροῦ ὁ Σωτὴρ ἐθεράπευσεν αὐτ τὸν, δεικνύων ὡς τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ θεραπεύει τὰς νόσους. Τὸ δὲ σῶμα τῇ προσψαύσει τὸν ἁγιασμέν παρέχεται. Τί δὲ ἦν τὸ δῶρον τὸ παρὰ τοῦ λεπροῦ κατὰ τὸν νόμον προσαγόμενον; Δύο ὀρνίθια, ὧν τὸ ἐν ἔσφαξεν ὁ ἱερεὺς ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι, καὶ λαβὼν ξύλον κέδρινον, καὶ κεκλασμένον κόκκινον, καὶ ἴσωπον· καὶ τὸ ἔτε- ρον ὀρνίθιον τὸ ζῶν, ἔβαπτεν αὐτὸ εἰς τὸ αἷμα τοῦ εσφαγμένου ὀρνιθίου ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι, καὶ ἔχριε τοῦ καθαριζομένου λεπροῦ τὰ δεξιὰ, ὡτίον, χεῖρα, καὶ πόδα· τὸ δὲ ὀρνίθιον τὸ ζῶν, ἔξω τῆς πόλεως εἰς τὸ πεδίον ἐξαπέστειλεν. Επιτήρει οὖν ὅπως διὰ τῶν εἰ ρημένων ὁλόκληρον ἡμῖν ζωγραφῆται Χριστόν. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ ζῶντος ὀρνιθίου τὸν ζῶντά τε καὶ οὐράνιον νοήσεις Λόγον· διὰ δὲ τοῦ αἵματος τοῦ ἐσφαγμένου - βερίσει φθοράν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP ralem improbitatem attribuere, quanquam reapse minime natura mali creati fuerint, sed voluntaria malitia extabuerint. VII, 15. Allendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis orium, Hi sunt heretici, falsis et coloratis sermonibus nonnullos decipientes; quibus si fidem adhibeant, tune eos ad ea facienda impellunt quæ non con- venit. VII, 26. Et omnis qui audit verba mea hæc, el non facit ea, similis erit viro stulto, qui ædificavit domum suam super arenam. Qui solummodo sermonis auditor est, non item factor, domui assimilatur in arena ædificatæ, que tempore tentationis corruit, et evertitur, patri- bus iniquitatis spirantibus, turbulentis aquis ad animam usque ingruentibus, ac turbida tempestate iniquitatis eum commovente, et in extremum peri- culum adducene. Recte quidem, e Assimilato eum, de sapiente dixit; de stulto vero, « Assimilabitur, s Virtutis siquidem operator omnia potest in eo qui confortat eum, Christo, a quo apud homines recte facta, a quo sapientia, et intelligentia, et ad omne bonum assimilatio. Pravus vero Deum non habet vitiositatis suæ ac dementiae auctorem: sed de- menti assimilatur, qui iis quæ secundum naturain sunt abstinet; quæ contra, facit. Recte hunc stultum appellat. Quid enim insanius fieri potest, quam domum in arena ædificare, qua ċ in re labor perfertur, fructus autem nullus aut requies acquiritur, imo etiam detrimentum capitur. Pro- fecto, quod et homines improbi defatigentur, nemo non videt; neque tamen ex his laboribus lucrum aliquod nanciscuntur, imo et damnum grave pa- tiuntur. Ut enim ait Paulus: Qui in carne semi- uat, de carne metet corruptionem “. VIII, 3. Volo, mundare. • eum, Contingens leprosum Salvator curavit ostendens Spiritum in se inhabitantem curare morbos; corpus vero ipsum ejus contactu SUO sanctificationem communicare. Quodnam autem erat munus a leproso secun- cum legem oblatum ? Duæ aves quarum unam macta bat sacerdos super aqua viva, et accipiens lignum ce- drinum, coccumque fractum, et hyssopum ; ac aliam avem vivam, quam intingebat in avis mactatæ san- guine super aqua viva, mundatique leprosi dextram inungebat auriculam, manum, et pedem, avem au- tem vivam extra civitatem mittebat in campos ". Observa igitur quomodo iis, quæ dicta sunt, totus Christus depingatur. Per avem enim vivam, vivens ac cœleste Verbum intelliges; per sanguinem vero maclala, pretiosum sanguinem patientis templi. ss Galat. vi, - 8. Levit. siv, seqq. D Mat ibid. (1) Οὗτοι — 2 μὴ θέμις. Cramer. p. 54. (2) Καλώς
98 Mt 8, 21 Ἔνθα μὴ πρόκειται εἰ πρὸς θεὸν τιμή, δίκαιον τιμᾶν τοὺς γονεῖς· ἐπὰν δὲ τὰ δύο ἐν μέσῳ ᾖ, τοῦ μὲν δεῖ ἀντέχεσθαι, τοῦ δὲ καταφρονεῖν, μάλιστα εἰ ἐμποδίζεται πρὸς τὸ ἀρέσαι θεῷ ἡ πρὸς τοὺς γονεῖς τιμή· τοῖς γὰρ πρωτείοις δεῖ δοξάσαι τὸν θεόν, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν κατὰ τὸν Κάϊν τὰ δευτερεῖα τῷ θεῷ ἀπονέμοντες. ὁμοίως καὶ ὁ παλαιὸς νόμος τοὺς ἱερέας ἐκώλυε προσπελάζειν τοῖς νεκροῖς καὶ τῆς οἰκείας ἔχεσθαι λει τουργίας καὶ μὴ κατάγεσθαι περὶ τὰς σαρκικὰς συμπαθείας, ἀλλ' ἐκεῖνος μὲν διὰ σκιῶν, ὁ δὲ Χριστὸς ἀπαρακαλύπτως διδάσκει τὸν τῷ θεῷ προσεδρεύειν θέλοντα μηδεμιᾶς συγγενείας λόγον ποιεῖσθαι εἰς τὸ ἀπα σχοληθῆναι τῷ συνεῖναι Χριστῷ· καὶ γὰρ αὐτὸς διὰ τὴν πρὸς τοὺς συν όντας ὠφέλειαν ὑπερεῖδεν μητέρα καὶ ἀδελφοὺς εἰπών· "τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου, καὶ τίνες οἱ ἀδελφοί μου" καὶ "μήτηρ μού ἐστιν". 99 Mt 8, 25 Τὸ εἰπεῖν σῶσον ἔπαινον ἔχει πίστεως, τὸ δὲ εἰπεῖν ἀπολλύμεθα ἔγκλημα ὀλιγοπιστίας τοῖς κίνδυνον ἐλπίζουσι συμπλέοντος Χριστοῦ. οὐκ ἄπιστοι δὲ ὁλοτελῶς, ἀλλ' ὀλιγόπιστοι οἱ μὴ καταθαρσήσαντες κινδύνων συνόντος Χριστοῦ.
Α περ μή φύσει κακούς δημιουργηθέντας, ἀλλ' ἐξ αὐτο Β το προαιρέτου κακίας ἀπεσκληκότας. Προσέχετε δὲ ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητών, οίτινες ἔρχονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασι προβάτων. Οὗτοί (1) εἰσιν οἱ αἱρετικοί, ήτοι οἱ διὰ λόγων πλαστῶν καὶ ἀμφιάσεων ἐξαπατῶντές τινας, καὶ ὅτ' ἂν πείσωσιν, τότε αὐτοῖς ὑποβάλλουσι ποιεῖν, ἃ μὴ Θέμις Καὶ πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, καὶ μὴ ποιῶν αὐτοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ἄμμον. ῾Ο ἀκροατής μόνος τοῦ λόγου, οὐ μὴν καὶ ποιητὴς, οἴκῳ ἀπεικάζεται ἐπὶ τῆς ψάμμου οικοδομηθέντι, ὃς ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καταπίπτει, καὶ χώννυται, τῶν πατέρων τῆς πονηρίας ἐπιπνευσάντων, τῶν ταρατ τομένων υδάτων ἕως ψυχῆς εἰσελθόντων, καὶ τοῦ θα λεροῦ χειμάρρου τῆς ἀνομίας αὐτὸν ἐκταράξαντος, καὶ τὸν περὶ τῶν ἐσχάτων ἐπισείσαντος κίνδυνον. Καλῶς δὲ ἐπὶ μὲν τοῦ φρονίμου, « Ομοιώσω αὐτόν, ο εἶπεν· ἐπὶ δὲ τοῦ μωρού • Ομοιωθήσεται. » ' μὲν γὰρ τῆς ἀρετῆς ἐργάτης πάντα ἰσχύει ἐν τῷ ἐνδυνα μοῦντι αὐτὸν Χριστῷ, παρ' οὗ παρ' ἀνθρώποις τὸ κατορθούμενον, παρ᾽ οὗ σοφία καὶ σύνεσις καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐξομοίωσις. Ὁ δὲ φαῦλος οὐχὶ Θεὸν ἔχει τῆς ἑαυτοῦ κακίας καὶ ἀφροσύνης αἴτιον, ἀλλ' αὐτὸς ὁμοιοῦται τῷ ἄφρονι τοῦ κατὰ φύσιν ἀποστὰς, καὶ ἐν τῷ παρὰ φύσιν γενόμενος. Καλῶς (2) δὲ μωρὸν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντο; ἐπὶ ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρ- ποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος; ὅτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δῆλόν ἐστιν· ἀλλ' οὐδὲ ἀπὸ τῶν πόνων τούτων καρποῦνται κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν· ὡς γάρ φησιν ὁ Παῦλος, « Ο σπείρων ἐν τῇ σαρκὶ, ἐκ τῆς σαρκὸς θε- ρίσει φθοράν. » Θέλω, καθαρίσθητι. Απτόμενος τοῦ λεπροῦ ὁ Σωτὴρ ἐθεράπευσεν αὐτ τὸν, δεικνύων ὡς τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ θεραπεύει τὰς νόσους. Τὸ δὲ σῶμα τῇ προσψαύσει τὸν ἁγιασμέν παρέχεται. Τί δὲ ἦν τὸ δῶρον τὸ παρὰ τοῦ λεπροῦ κατὰ τὸν νόμον προσαγόμενον; Δύο ὀρνίθια, ὧν τὸ ἐν ἔσφαξεν ὁ ἱερεὺς ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι, καὶ λαβὼν ξύλον κέδρινον, καὶ κεκλασμένον κόκκινον, καὶ ἴσωπον· καὶ τὸ ἔτε- ρον ὀρνίθιον τὸ ζῶν, ἔβαπτεν αὐτὸ εἰς τὸ αἷμα τοῦ εσφαγμένου ὀρνιθίου ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι, καὶ ἔχριε τοῦ καθαριζομένου λεπροῦ τὰ δεξιὰ, ὡτίον, χεῖρα, καὶ πόδα· τὸ δὲ ὀρνίθιον τὸ ζῶν, ἔξω τῆς πόλεως εἰς τὸ πεδίον ἐξαπέστειλεν. Επιτήρει οὖν ὅπως διὰ τῶν εἰ ρημένων ὁλόκληρον ἡμῖν ζωγραφῆται Χριστόν. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ ζῶντος ὀρνιθίου τὸν ζῶντά τε καὶ οὐράνιον νοήσεις Λόγον· διὰ δὲ τοῦ αἵματος τοῦ ἐσφαγμένου - βερίσει φθοράν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP ralem improbitatem attribuere, quanquam reapse minime natura mali creati fuerint, sed voluntaria malitia extabuerint. VII, 15. Allendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis orium, Hi sunt heretici, falsis et coloratis sermonibus nonnullos decipientes; quibus si fidem adhibeant, tune eos ad ea facienda impellunt quæ non con- venit. VII, 26. Et omnis qui audit verba mea hæc, el non facit ea, similis erit viro stulto, qui ædificavit domum suam super arenam. Qui solummodo sermonis auditor est, non item factor, domui assimilatur in arena ædificatæ, que tempore tentationis corruit, et evertitur, patri- bus iniquitatis spirantibus, turbulentis aquis ad animam usque ingruentibus, ac turbida tempestate iniquitatis eum commovente, et in extremum peri- culum adducene. Recte quidem, e Assimilato eum, de sapiente dixit; de stulto vero, « Assimilabitur, s Virtutis siquidem operator omnia potest in eo qui confortat eum, Christo, a quo apud homines recte facta, a quo sapientia, et intelligentia, et ad omne bonum assimilatio. Pravus vero Deum non habet vitiositatis suæ ac dementiae auctorem: sed de- menti assimilatur, qui iis quæ secundum naturain sunt abstinet; quæ contra, facit. Recte hunc stultum appellat. Quid enim insanius fieri potest, quam domum in arena ædificare, qua ċ in re labor perfertur, fructus autem nullus aut requies acquiritur, imo etiam detrimentum capitur. Pro- fecto, quod et homines improbi defatigentur, nemo non videt; neque tamen ex his laboribus lucrum aliquod nanciscuntur, imo et damnum grave pa- tiuntur. Ut enim ait Paulus: Qui in carne semi- uat, de carne metet corruptionem “. VIII, 3. Volo, mundare. • eum, Contingens leprosum Salvator curavit ostendens Spiritum in se inhabitantem curare morbos; corpus vero ipsum ejus contactu SUO sanctificationem communicare. Quodnam autem erat munus a leproso secun- cum legem oblatum ? Duæ aves quarum unam macta bat sacerdos super aqua viva, et accipiens lignum ce- drinum, coccumque fractum, et hyssopum ; ac aliam avem vivam, quam intingebat in avis mactatæ san- guine super aqua viva, mundatique leprosi dextram inungebat auriculam, manum, et pedem, avem au- tem vivam extra civitatem mittebat in campos ". Observa igitur quomodo iis, quæ dicta sunt, totus Christus depingatur. Per avem enim vivam, vivens ac cœleste Verbum intelliges; per sanguinem vero maclala, pretiosum sanguinem patientis templi. ss Galat. vi, - 8. Levit. siv, seqq. D Mat ibid. (1) Οὗτοι — 2 μὴ θέμις. Cramer. p. 54. (2) Καλώς
PG 72:389100 Mt 8, 25–26 βλέπε μετὰ πίστεως ὀλι γοπιστίαν· πιστεύουσι μὲν γάρ, ὅτι σῶσαι δύναται, ὡς δὲ ὀλιγόπιστοι λέγουσι τὸ σῶσον, ἀπολλύμεθα· οὐ γὰρ ἦν ἐφικτὸν ἀπολέσθαι ποτὲ συνόντος αὐτοῖς τοῦ πάντα ἰσχύοντος. 101 Mt 8, 29 Ἡ θεία τοῦ μονογενοῦς φύσις ἀφράστῳ πυρὶ κατέφλεγεν τοὺς δαίμονας ὥσπερ καὶ ἄλλα ἀφανῶς ἐποίει, τοὺς ἀγριωτέρους τῶν δαι μόνων εἰς ὁδοὺς ἐγκλείων καὶ τὴν τοῦ διαβόλου καθελὼν τυραννίδα. ἦλθες, φασίν, πρὸ καιροῦ· ᾔδεσαν γὰρ ἐν τῷ λόγῳ, ὅτι καὶ ἔμελλεν ἥξειν ὁ Χριστὸς καὶ ὅτι αὐτὸς ἔχει αὐτοὺς κρῖναι. εἰ δὲ καὶ τὸ πρὸ καιροῦ εἶπον ὡς διαβάλλοντες τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως καιρὸν ὡς παρὰ καιρὸν γεγονυίας, οὐδὲν θαυμαστὸν εἰ πονηροὶ ὄντες καὶ τοῦτο τολμῶσι λέγειν. καίτοι εἰδότες, ὅτι τιμωρηθήσονται, ὥστε ὑπερόπται λέγουσιν· τί ἡμῖν καὶ σοί· ἔχει γὰρ λόγον μεθ' ἡμῶν ὁ κριτής, ἀφ' οὗ παρέ βημεν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. 102 Mt 9, 2 Οὐ τὴν πίστιν τοῦ παραλελυμένου ὁ κύριος ἐθεάσατο, ἀλλὰ τῶν κομισάντων· ἔστι γὰρ ὅτε καὶ ἄλλος δι' ἄλλων πίστιν θεραπεύεται καὶ πλήρης τούτων ἡ ἱερὰ τῶν εὐαγγελίων γραφή. θεασάμενος οὖν τὴν πίστιν αὐτῶν οὐ μάταιον αὐτῶν ἀποφαίνει τὸν πόνον, ἀλλά φησιν τέκνον τὸ τέκνον ἢ καὶ αὐτῷ ὡς πιστεύσαντι ἢ κατὰ τὸν τῆς δημιουργίας λόγον.
τὸ τίμιον αἷμα τοῦ παθόντος ναοῦ. Σαρκὶ γὰρ αὐτὸν πεπονθέναι φαμέν, πλὴν ὡς ἐν ἰδίῳ σώματι. Διὰ δὲ τοῦ ὑσώπου, τὴν τοῦ Πνεύματος ζέσιν (θερμὴ γὰρ ἡ πία, καὶ τῶν ἐκ ψυχρότητος παθών σμηκτική)· τοι· αύτη δὲ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενέργειά τε καὶ δύο ναμις)· διὰ δὲ τοῦ κοκκίνου τῆς ἐφ' αἵματι Διαθήκης ὁμολογίαν· διὰ δὲ τοῦ ζῶντος ὕδατος, τὴν ζωοποιόν τοῦ βαπτίσματος χάριν, δι' οὗ ὁ λεπρωθεὶς τῇ ἁμαρ. τία καθαίρεται· διὰ δὲ τοῦ ἔξω τῆς πόλεως τὸ ζῶν ὀρνίθιον ἀποστέλλεσθαι, τὴν ἀπὸ τοῦ κόσμου μετά στασιν καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺ; Ανάβασιν τοῦ Χριστοῦ διδασκόμεθα· γεγονώς γὰρ οὕτως πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁπάντων ἐξιλάσκεται, καὶ και θαρισθησόμεθα· διὰ δὲ τοῦ χρίεσθαι τὰ δεξιὰ τοῦ λεπροῦ, ὡτίον, καὶ χεῖρα, καὶ πόδα, τὸ δεῖν πρὸς τῇ θεωρία καὶ τῇ πράξει καὶ τῇ πορείᾳ ἐν τοῖς θείοις ἡμᾶς γενέσθαι. Ο Κύριος δὲ διὰ τῆς ἐπαφῆς τῆς χειρὸς τὴν κάθε αρσιν τοῦ λεπροῦ τούτου ἐποιήσατο, δεικνὺς ὅτι καὶ ἡ ἁγία αὐτοῦ σαρξ χρειώδης ἐστὶ πρὸς ἁγιασμόν. Το μὲν γὰρ Πνεῦμα καθαίρει, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος κοι- νωνία ἐμποιεῖ τὸν ἁγιασμόν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ πέμπτου βιβλίου των Υπου μνημάτων τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέ λιον. Μετὰ (1) δὲ τοῦ χαρίσασθαι τὴν ἐκ φιλαγάθου θελήματος ροπήν, καὶ τὴν διὰ χειρὸς ἀφὴν προσο επιδίδωσιν ἵνα μάθωμεν ἡμεῖς· ὡς ἐνεργὸν εἰς καθαρσίν ἐστι τὸ ἅγιον αὐτοῦ σῶμα, καὶ τῇ θείᾳ βουλήσει συμπαραλαμβάνεται χρειωδέστατα πρὸς τὸν εἰς ἡμᾶς ἁγιασμόν κάθαρσις γὰρ ἡ ἐν Πνεύματι τελεῖται δι' ἁγιασμοῦ, ἐν τὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐντ τίθησι σώμα, τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτῷ Λόγου φορούν τὴν ἐνέργειαν. . Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Τεθεράπευκεν γὰρ ὡς Θεὸς τῆς ἰδίας χειρὸς τὴν ἀφήν τῇ κειμένῃ δωρούμενος. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; ἵνα τῇ ἰδίᾳ φύσει, τῇ τῆς θεότητος λέγω, ἰσοσθενοῦν ἀποδείξῃ τὸ ἴδιον σῶμα κατά γε τὴν ἐν τοῖς νοσοῦσιν ἐνέργειαν· σῶμα γάρ ἐστιν οὐκ ἀνθρώπου τινὸς, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τὰ πάντα κατορθοῦντος καὶ ἰσχύοντος Λό του. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Λόγῳ τοιγαροῦν ἐνεργὴς ὁρᾶται πάλιν· καὶ ποτὲ μὲν οὗτος, ποτὲ δὲ ἐκεῖνος θαυματουργεῖ· δεικνὺς ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα τὸ ληφθὲν παρ' αὐτοῦ δι' ἡμᾶς, ἐνεργόν ἐστι καθ' ἑαυτὸ, διὰ τὸν ἐνοικοῦντα Λόγον καὶ ὁ Λόγος δὲ οὐδὲν ἧττον, καὶ εἰ μὴ σωματικῶς ἐπαφῷτό τινων. Οψίας δὲ γενομένης προσήνεγκαν αὐτῷ δαιμο- νιζομένους πολλούς. Διὰ τί ἡμέρας οὐ προσήνεγκαν τοὺς ἀρρώστους; [τοι εὐλαβούμενοι τους Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους, ἢ ἄν πάλιν αἰσχυνόμενοι ἐπὶ ταῖς ἀσθενείαις αὐτῶν, | COMMENT. IN MATTHÆUM. in proprio corpore. Per hyssopum vero Spiritus fervorem (calida enim est herba, frigidorumque morborum abstersiva) talis autem Spiritus sancti vis est, ac virtus; per coccinum vero Testamenti in sanguine cousensionem; per vivam autem aquam vivilicam baptismi gratiam, per quam infectus lepra peccati munditur; per illud autem, quod extra ci- vitatem viva avis dimittatur, ex hoc mundo migra- tionem et Christi in cœlos Ascensionem docemur: ita enim apud Deum et Patrem fit pro nobis propi- tiatio, et mundabimur; per illud autem, quod inun- gatur dextera leprosi auricula, manusque ac pedes, nos contemplatione, actione et progressu in divinis versari debere. A Carne enim ipsum passim esse dicimus Lanquam Petr. IV, 1. dit Áng. Mai în B. N. tomo II, p. 476. Agitur de • B c D Dominus aulem per contactum nianus le- prosi hujus mundationem operatus est, ostendens sanctam carnem suam utilem esse ad sanctificatio. nem. Spiritus siquidem mundat, communicatio au- tem Spiritus sanctitatem indit. Cyrilli ex libro quinto commentariorum in Matthæi Evangelium. (Matth. viii, 15.) Postquam benivola sua voluntate beneficium con- tulerat, manu quoque tetigit, ut nos discamus sanctum illius corpus vim purgandi habere, idquo utilissime cum divina voluntate sanctificationi no- stræ conducere. Etenim a Spiritu purgatio nostra fit, quam Servatoris nostri corpus confert, inha- bitantis in ipso Spiritus efficaciam gerens. Cyrilli ex eodem libro. Sanitatem utpote Deus contulit, propriæ manus contactum jacenti gratificans. Quamobrem ? Ut propriæ naturæ, divinæ inquam, pares habere vires corpus suum ostenderet, quantum attinet ad sa- nandorum ægrorum efficaciam. Non est enim hoc corpus cujuslibet vulgaris hominis, sed Verbi cuncta potentis prospere efficere. Cyrilli ex eodem libro. Vicissim itaque voce eum videmus operari. Et modo quidem roce, modo etiam tactu miracula edit: nempe ut demonstret, corpus etiam quod pro nobis assumpsit, per se esse efficax propter inha - bitans Verbum, Verbumque haud secius pollere, etiamsi nullus fieret corporalis contactus. Vill, 16. Vespere autem facio, obtulerunt et mul- tos demonia habentes. Cur de die non adducunt infirmos? Vel qu'a Scribas reverentur et Pharisæos, aut rursus guia infirmitates suas erubescunt, aut eo quod infriul Petri apostoli socru (Matth. vu, 14, 15), quam ma- nus contactu febri expedivit Servator. • (1) Hoc fragmentum cum duobus sequentibus edi
Τέκνον ἐκάλεσε τὸν παρα λυτικὸν τῷ τῆς δημιουργίας λόγῳ ἢ ὡς πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν καὶ γνόντα αὐτὸν κύριον καὶ δημιουρ γόν. 103 Mt 9, 3–7 Ἐξῆλθε τὸ ῥῆμα καὶ τὸ θαῦμα ἐπηκολούθησεν. διὰ τί δὲ καὶ υἱὸν ἀνθρώπου εἶπεν ἀφιέναι ἁμαρτίας ἐπιτελουμένης θεοσημείας; ἢ ἵνα δείξῃ, ὅτι κατήγαγεν εἰς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τὴν τῆς θεότητος ἐξουσίαν διὰ τὴν ἀδιαίρετον πρὸς αὐτὴν ἕνωσιν· εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωπος, φησίν, γέγονα θεὸς λόγος ὑπάρχων καὶ διὰ τὴν οἰκονο μίαν ἐπὶ γῆς πολιτεύομαί τε καὶ ἀναστρέφομαι, ἀλλ' οὐδὲν ἧττον τὰ πέρα λόγου ἀποτελῶ θαύματα καὶ ἄφεσιν δωροῦμαι ἁμαρτημάτων· οὐ γὰρ ἀφειλάμην τι τῶν τῆς θεότητος ἰδιωμάτων ἢ ἐμείωσα τῷ γενέσθαι με ἀτρέπτως καὶ ἀληθῶς ἐπὶ τῆς γῆς κατὰ σάρκα υἱὸν ἀνθρώπου. καὶ μετ' ὀλίγα· οἰκονομικῶς δὲ λέγει ἐπὶ τῆς γῆς, ἵνα δείξῃ, ὅτι καὶ ἄνθρωπος γεγονὼς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθεὶς θεὸς ἦν κατὰ φύσιν. ἐκέλευσε δὲ τῷ παραλυτικῷ βαστάσαι τὴν κλίνην καὶ ἀπελθεῖν οἴκαδε, ἵνα δι' αὐτοῦ καὶ <πρὸς> τοὺς ἀπόντας πιστώσηται τὸ γεγονὸς ἐπ' αὐτῷ. 104 Mt 9, 9–13 Γέμει δὲ καὶ τοῦτο θεοσημείας τὸ λόγῳ μόνῳ τὸν τοιοῦτον μετα τραπῆναι πρὸς ἀρετὴν τοσαύτην.
τὸ τίμιον αἷμα τοῦ παθόντος ναοῦ. Σαρκὶ γὰρ αὐτὸν πεπονθέναι φαμέν, πλὴν ὡς ἐν ἰδίῳ σώματι. Διὰ δὲ τοῦ ὑσώπου, τὴν τοῦ Πνεύματος ζέσιν (θερμὴ γὰρ ἡ πία, καὶ τῶν ἐκ ψυχρότητος παθών σμηκτική)· τοι· αύτη δὲ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενέργειά τε καὶ δύο ναμις)· διὰ δὲ τοῦ κοκκίνου τῆς ἐφ' αἵματι Διαθήκης ὁμολογίαν· διὰ δὲ τοῦ ζῶντος ὕδατος, τὴν ζωοποιόν τοῦ βαπτίσματος χάριν, δι' οὗ ὁ λεπρωθεὶς τῇ ἁμαρ. τία καθαίρεται· διὰ δὲ τοῦ ἔξω τῆς πόλεως τὸ ζῶν ὀρνίθιον ἀποστέλλεσθαι, τὴν ἀπὸ τοῦ κόσμου μετά στασιν καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺ; Ανάβασιν τοῦ Χριστοῦ διδασκόμεθα· γεγονώς γὰρ οὕτως πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁπάντων ἐξιλάσκεται, καὶ και θαρισθησόμεθα· διὰ δὲ τοῦ χρίεσθαι τὰ δεξιὰ τοῦ λεπροῦ, ὡτίον, καὶ χεῖρα, καὶ πόδα, τὸ δεῖν πρὸς τῇ θεωρία καὶ τῇ πράξει καὶ τῇ πορείᾳ ἐν τοῖς θείοις ἡμᾶς γενέσθαι. Ο Κύριος δὲ διὰ τῆς ἐπαφῆς τῆς χειρὸς τὴν κάθε αρσιν τοῦ λεπροῦ τούτου ἐποιήσατο, δεικνὺς ὅτι καὶ ἡ ἁγία αὐτοῦ σαρξ χρειώδης ἐστὶ πρὸς ἁγιασμόν. Το μὲν γὰρ Πνεῦμα καθαίρει, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος κοι- νωνία ἐμποιεῖ τὸν ἁγιασμόν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ πέμπτου βιβλίου των Υπου μνημάτων τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέ λιον. Μετὰ (1) δὲ τοῦ χαρίσασθαι τὴν ἐκ φιλαγάθου θελήματος ροπήν, καὶ τὴν διὰ χειρὸς ἀφὴν προσο επιδίδωσιν ἵνα μάθωμεν ἡμεῖς· ὡς ἐνεργὸν εἰς καθαρσίν ἐστι τὸ ἅγιον αὐτοῦ σῶμα, καὶ τῇ θείᾳ βουλήσει συμπαραλαμβάνεται χρειωδέστατα πρὸς τὸν εἰς ἡμᾶς ἁγιασμόν κάθαρσις γὰρ ἡ ἐν Πνεύματι τελεῖται δι' ἁγιασμοῦ, ἐν τὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐντ τίθησι σώμα, τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτῷ Λόγου φορούν τὴν ἐνέργειαν. . Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Τεθεράπευκεν γὰρ ὡς Θεὸς τῆς ἰδίας χειρὸς τὴν ἀφήν τῇ κειμένῃ δωρούμενος. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; ἵνα τῇ ἰδίᾳ φύσει, τῇ τῆς θεότητος λέγω, ἰσοσθενοῦν ἀποδείξῃ τὸ ἴδιον σῶμα κατά γε τὴν ἐν τοῖς νοσοῦσιν ἐνέργειαν· σῶμα γάρ ἐστιν οὐκ ἀνθρώπου τινὸς, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τὰ πάντα κατορθοῦντος καὶ ἰσχύοντος Λό του. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Λόγῳ τοιγαροῦν ἐνεργὴς ὁρᾶται πάλιν· καὶ ποτὲ μὲν οὗτος, ποτὲ δὲ ἐκεῖνος θαυματουργεῖ· δεικνὺς ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα τὸ ληφθὲν παρ' αὐτοῦ δι' ἡμᾶς, ἐνεργόν ἐστι καθ' ἑαυτὸ, διὰ τὸν ἐνοικοῦντα Λόγον καὶ ὁ Λόγος δὲ οὐδὲν ἧττον, καὶ εἰ μὴ σωματικῶς ἐπαφῷτό τινων. Οψίας δὲ γενομένης προσήνεγκαν αὐτῷ δαιμο- νιζομένους πολλούς. Διὰ τί ἡμέρας οὐ προσήνεγκαν τοὺς ἀρρώστους; [τοι εὐλαβούμενοι τους Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους, ἢ ἄν πάλιν αἰσχυνόμενοι ἐπὶ ταῖς ἀσθενείαις αὐτῶν, | COMMENT. IN MATTHÆUM. in proprio corpore. Per hyssopum vero Spiritus fervorem (calida enim est herba, frigidorumque morborum abstersiva) talis autem Spiritus sancti vis est, ac virtus; per coccinum vero Testamenti in sanguine cousensionem; per vivam autem aquam vivilicam baptismi gratiam, per quam infectus lepra peccati munditur; per illud autem, quod extra ci- vitatem viva avis dimittatur, ex hoc mundo migra- tionem et Christi in cœlos Ascensionem docemur: ita enim apud Deum et Patrem fit pro nobis propi- tiatio, et mundabimur; per illud autem, quod inun- gatur dextera leprosi auricula, manusque ac pedes, nos contemplatione, actione et progressu in divinis versari debere. A Carne enim ipsum passim esse dicimus Lanquam Petr. IV, 1. dit Áng. Mai în B. N. tomo II, p. 476. Agitur de • B c D Dominus aulem per contactum nianus le- prosi hujus mundationem operatus est, ostendens sanctam carnem suam utilem esse ad sanctificatio. nem. Spiritus siquidem mundat, communicatio au- tem Spiritus sanctitatem indit. Cyrilli ex libro quinto commentariorum in Matthæi Evangelium. (Matth. viii, 15.) Postquam benivola sua voluntate beneficium con- tulerat, manu quoque tetigit, ut nos discamus sanctum illius corpus vim purgandi habere, idquo utilissime cum divina voluntate sanctificationi no- stræ conducere. Etenim a Spiritu purgatio nostra fit, quam Servatoris nostri corpus confert, inha- bitantis in ipso Spiritus efficaciam gerens. Cyrilli ex eodem libro. Sanitatem utpote Deus contulit, propriæ manus contactum jacenti gratificans. Quamobrem ? Ut propriæ naturæ, divinæ inquam, pares habere vires corpus suum ostenderet, quantum attinet ad sa- nandorum ægrorum efficaciam. Non est enim hoc corpus cujuslibet vulgaris hominis, sed Verbi cuncta potentis prospere efficere. Cyrilli ex eodem libro. Vicissim itaque voce eum videmus operari. Et modo quidem roce, modo etiam tactu miracula edit: nempe ut demonstret, corpus etiam quod pro nobis assumpsit, per se esse efficax propter inha - bitans Verbum, Verbumque haud secius pollere, etiamsi nullus fieret corporalis contactus. Vill, 16. Vespere autem facio, obtulerunt et mul- tos demonia habentes. Cur de die non adducunt infirmos? Vel qu'a Scribas reverentur et Pharisæos, aut rursus guia infirmitates suas erubescunt, aut eo quod infriul Petri apostoli socru (Matth. vu, 14, 15), quam ma- nus contactu febri expedivit Servator. • (1) Hoc fragmentum cum duobus sequentibus edi
καλῶν δὲ τὸν Ματθαῖον δείκνυσιν, ὅτι εἰ καὶ οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς αὐτόν, "ἐὰν μὴ ὁ πατὴρ ἑλκύσῃ αὐτόν", ἀλλ' οὖν διὰ Χριστὸν γίνεται ἡ ἕλκυσις. ὁ τοίνυν σωτὴρ ἀνεπαισχύντως τε λώνην καλέσας εἰς μαθητείαν καὶ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ παραγεγονώς, ἐν ᾧ οὐδὲν ἕτερον ἦν ἀγαθὸν εἰ μὴ τοῦ οἰκοδεσπότου ἡ μεταβόλεια. ἦν οὖν ὄχλος πολὺς τελωνῶν συνανακειμένων τῷ Ἰησοῦ καὶ οὐκ ἀγανακτεῖ ὁ σωτὴρ οὐδὲ εἰς ὕβριν αὐτοῦ δέχεται τὸ γινόμενον, ἀλλ' ὡς δεσπότης τῆς φύσεως παραγίνεται εἰς τὴν ἑστίασιν καὶ ἐσθίει καὶ πίνει τήν τε ἀλήθειαν τοῦ σώματος ἐνδεικνύμενος καὶ τὴν εὔκαιρον τῶν βρω μάτων εὐλογῶν χρῆσιν. παρῆσαν δὲ καὶ Φαρισαῖοι καὶ γραμματεῖς, οὐχ ἵνα μάθωσιν, ἀλλ' ἵνα περιεργάσωνται τὰ γινόμενα. βλέπουσιν τοὺς τελώνας συνανακειμένους καὶ καλοῦσιν τοὺς μαθητὰς καὶ τὸ γινόμενον αἰτιῶνται. ἀκούει ὁ Ἰησοῦς καί φησι πρὸς αὐτούς· καὶ ὑμεῖς χρείαν ἔχετε ἰατροῦ· εἰ γὰρ μὴ ἐνοσεῖτε, οὐκ ἂν ᾐτιᾶσθε τοῦ ἰατροῦ τὴν φιλανθρωπίαν· μήποτε γὰρ οὐκ οἶδα, ὅτι τελῶναι ὑπάρχουσιν; μήποτε γὰρ ἀγνοῶ τῆς ψυχῆς αὐτῶν τὰ νοσήματα; οἶδα, ὅτι κακῶς ἔχουσιν. διὰ τοῦτο πρὸς αὐτοὺς παραγέγονα, ἵνα τὰς ψυχὰς αὐτῶν θεραπεύσω νο σούσας.
τὸ τίμιον αἷμα τοῦ παθόντος ναοῦ. Σαρκὶ γὰρ αὐτὸν πεπονθέναι φαμέν, πλὴν ὡς ἐν ἰδίῳ σώματι. Διὰ δὲ τοῦ ὑσώπου, τὴν τοῦ Πνεύματος ζέσιν (θερμὴ γὰρ ἡ πία, καὶ τῶν ἐκ ψυχρότητος παθών σμηκτική)· τοι· αύτη δὲ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενέργειά τε καὶ δύο ναμις)· διὰ δὲ τοῦ κοκκίνου τῆς ἐφ' αἵματι Διαθήκης ὁμολογίαν· διὰ δὲ τοῦ ζῶντος ὕδατος, τὴν ζωοποιόν τοῦ βαπτίσματος χάριν, δι' οὗ ὁ λεπρωθεὶς τῇ ἁμαρ. τία καθαίρεται· διὰ δὲ τοῦ ἔξω τῆς πόλεως τὸ ζῶν ὀρνίθιον ἀποστέλλεσθαι, τὴν ἀπὸ τοῦ κόσμου μετά στασιν καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺ; Ανάβασιν τοῦ Χριστοῦ διδασκόμεθα· γεγονώς γὰρ οὕτως πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁπάντων ἐξιλάσκεται, καὶ και θαρισθησόμεθα· διὰ δὲ τοῦ χρίεσθαι τὰ δεξιὰ τοῦ λεπροῦ, ὡτίον, καὶ χεῖρα, καὶ πόδα, τὸ δεῖν πρὸς τῇ θεωρία καὶ τῇ πράξει καὶ τῇ πορείᾳ ἐν τοῖς θείοις ἡμᾶς γενέσθαι. Ο Κύριος δὲ διὰ τῆς ἐπαφῆς τῆς χειρὸς τὴν κάθε αρσιν τοῦ λεπροῦ τούτου ἐποιήσατο, δεικνὺς ὅτι καὶ ἡ ἁγία αὐτοῦ σαρξ χρειώδης ἐστὶ πρὸς ἁγιασμόν. Το μὲν γὰρ Πνεῦμα καθαίρει, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος κοι- νωνία ἐμποιεῖ τὸν ἁγιασμόν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ πέμπτου βιβλίου των Υπου μνημάτων τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέ λιον. Μετὰ (1) δὲ τοῦ χαρίσασθαι τὴν ἐκ φιλαγάθου θελήματος ροπήν, καὶ τὴν διὰ χειρὸς ἀφὴν προσο επιδίδωσιν ἵνα μάθωμεν ἡμεῖς· ὡς ἐνεργὸν εἰς καθαρσίν ἐστι τὸ ἅγιον αὐτοῦ σῶμα, καὶ τῇ θείᾳ βουλήσει συμπαραλαμβάνεται χρειωδέστατα πρὸς τὸν εἰς ἡμᾶς ἁγιασμόν κάθαρσις γὰρ ἡ ἐν Πνεύματι τελεῖται δι' ἁγιασμοῦ, ἐν τὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐντ τίθησι σώμα, τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτῷ Λόγου φορούν τὴν ἐνέργειαν. . Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Τεθεράπευκεν γὰρ ὡς Θεὸς τῆς ἰδίας χειρὸς τὴν ἀφήν τῇ κειμένῃ δωρούμενος. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; ἵνα τῇ ἰδίᾳ φύσει, τῇ τῆς θεότητος λέγω, ἰσοσθενοῦν ἀποδείξῃ τὸ ἴδιον σῶμα κατά γε τὴν ἐν τοῖς νοσοῦσιν ἐνέργειαν· σῶμα γάρ ἐστιν οὐκ ἀνθρώπου τινὸς, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τὰ πάντα κατορθοῦντος καὶ ἰσχύοντος Λό του. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Λόγῳ τοιγαροῦν ἐνεργὴς ὁρᾶται πάλιν· καὶ ποτὲ μὲν οὗτος, ποτὲ δὲ ἐκεῖνος θαυματουργεῖ· δεικνὺς ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα τὸ ληφθὲν παρ' αὐτοῦ δι' ἡμᾶς, ἐνεργόν ἐστι καθ' ἑαυτὸ, διὰ τὸν ἐνοικοῦντα Λόγον καὶ ὁ Λόγος δὲ οὐδὲν ἧττον, καὶ εἰ μὴ σωματικῶς ἐπαφῷτό τινων. Οψίας δὲ γενομένης προσήνεγκαν αὐτῷ δαιμο- νιζομένους πολλούς. Διὰ τί ἡμέρας οὐ προσήνεγκαν τοὺς ἀρρώστους; [τοι εὐλαβούμενοι τους Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους, ἢ ἄν πάλιν αἰσχυνόμενοι ἐπὶ ταῖς ἀσθενείαις αὐτῶν, | COMMENT. IN MATTHÆUM. in proprio corpore. Per hyssopum vero Spiritus fervorem (calida enim est herba, frigidorumque morborum abstersiva) talis autem Spiritus sancti vis est, ac virtus; per coccinum vero Testamenti in sanguine cousensionem; per vivam autem aquam vivilicam baptismi gratiam, per quam infectus lepra peccati munditur; per illud autem, quod extra ci- vitatem viva avis dimittatur, ex hoc mundo migra- tionem et Christi in cœlos Ascensionem docemur: ita enim apud Deum et Patrem fit pro nobis propi- tiatio, et mundabimur; per illud autem, quod inun- gatur dextera leprosi auricula, manusque ac pedes, nos contemplatione, actione et progressu in divinis versari debere. A Carne enim ipsum passim esse dicimus Lanquam Petr. IV, 1. dit Áng. Mai în B. N. tomo II, p. 476. Agitur de • B c D Dominus aulem per contactum nianus le- prosi hujus mundationem operatus est, ostendens sanctam carnem suam utilem esse ad sanctificatio. nem. Spiritus siquidem mundat, communicatio au- tem Spiritus sanctitatem indit. Cyrilli ex libro quinto commentariorum in Matthæi Evangelium. (Matth. viii, 15.) Postquam benivola sua voluntate beneficium con- tulerat, manu quoque tetigit, ut nos discamus sanctum illius corpus vim purgandi habere, idquo utilissime cum divina voluntate sanctificationi no- stræ conducere. Etenim a Spiritu purgatio nostra fit, quam Servatoris nostri corpus confert, inha- bitantis in ipso Spiritus efficaciam gerens. Cyrilli ex eodem libro. Sanitatem utpote Deus contulit, propriæ manus contactum jacenti gratificans. Quamobrem ? Ut propriæ naturæ, divinæ inquam, pares habere vires corpus suum ostenderet, quantum attinet ad sa- nandorum ægrorum efficaciam. Non est enim hoc corpus cujuslibet vulgaris hominis, sed Verbi cuncta potentis prospere efficere. Cyrilli ex eodem libro. Vicissim itaque voce eum videmus operari. Et modo quidem roce, modo etiam tactu miracula edit: nempe ut demonstret, corpus etiam quod pro nobis assumpsit, per se esse efficax propter inha - bitans Verbum, Verbumque haud secius pollere, etiamsi nullus fieret corporalis contactus. Vill, 16. Vespere autem facio, obtulerunt et mul- tos demonia habentes. Cur de die non adducunt infirmos? Vel qu'a Scribas reverentur et Pharisæos, aut rursus guia infirmitates suas erubescunt, aut eo quod infriul Petri apostoli socru (Matth. vu, 14, 15), quam ma- nus contactu febri expedivit Servator. • (1) Hoc fragmentum cum duobus sequentibus edi
PG 72:391δι' ἣν δὲ αἰτίαν ἐπιλαμβάνονται οἱ Φαρισαῖοι τοῦ σωτῆρος ἁμαρτωλοῖς συνεσθίοντος, ὅτι νόμος ἦν "διαστέλλειν ἀνὰ μέσον ἁγίου καὶ βεβήλου". οὐκ ᾔδεισαν δὲ Χριστὸν ὑπὲρ τὴν νομικὴν χρῆσιν παρέ χοντα τὴν φιλάνθρωπον χάριν· ἡ μὲν γὰρ ἐξέβαλεν, ἡ δὲ μετέβαλεν τὸ κακόν. ἔδειξεν οὖν, ὅτι οὐχ ὡς κριτὴς πάρεστιν, ἀλλ' ὡς ἰατρὸς καὶ τὸ ἐπιβάλλον τῇ τέχνῃ ποιεῖ συνὼν τοῖς καὶ ἰάσεως δεομένοις. 105 Mt 9, 11–13 Πλὴν τοὺς ἁγίους ὁ πάλαι νόμος ἐκώλυσε συγκολλᾶσθαι τοῖς βεβή λοις, ἵνα μὴ παρολισθήσῃ αὐτῶν ὁ νοῦς, οὐ μὴν τὸ ἐναντίον, ἐὰν προσ τρέχῃ βέβηλος ἁγίῳ, δεῖ αὐτὸν ἀποστρέφεσθαι κατὰ τό· "οὐ βδελύξῃ Ἰδουμαῖον οὐδὲ Αἰγύπτιον". ἀλλ' ἐπὶ Χριστοῦ οὐδὲν τοιοῦτον δεῖ ἐννο εῖν τοῦ πάσης κακίας καὶ πάθους ἀνωτέρου· πίστιν γὰρ θέλει δικαιοῦ σαν τὸν ἄνθρωπον, οὐ τὸν ἐν γράμμασιν νόμον τὸν τὰς δι' αἱμάτων θυσίας ἐπιτάττοντα, ὅπερ σαφηνίζων ἐπάγει καὶ "ἐπίγνωσιν θεοῦ ἢ ὁλοκαυτώματα· ἔλεος" γάρ ἐστιν ὁ εὐαγγελικὸς λόγος. διὸ ἐκ πίστεως δικαιούμεθα δωρεὰν ἄνευ ἔργων νόμου. καλεῖ δὲ οὐ τοὺς ἐγγὺς ὄντας, ἀλλὰ τοὺς μακρὰν ἀφεστηκότας. 106 Mt 9, 14–17 Οἱ Φαρισαῖοι ἐοικότες δὲ ἱματίῳ κατερρωγότι ἢ ἀσκῷ παλαιῷ οὐ δύνανται τὴν νεάζουσαν δέξασθαι διδασκαλίαν εἰς ἀθέτησιν τῶν σω ματικῶν τοῦ νόμου.
S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Δ ἢ διὰ τὸ μὴ ἔχειν τοὺς ἀσθενοῦντάς τινας προσανατ γεῖν αὐτοὺς τῷ Ἰησοῦ. Ἰδὼν δὲ Ἰησοῦς πολλοὺς ὄχλους περὶ αὐτὸν, ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν. Υπεχώρει (1) ὁ Χριστὸς ἀπὸ τῶν ὄχλων, ἵνα μὴ δόξῃ τις φιλόκομπος εἶναι, χαίρων τοῖς παρὰ τῶν πολλῶν ἐπαίνοις, καὶ ἵνα μὴ ὀργίζωνται κατ' αὐτοῦ Φαρισαῖοι (ἐλύπει γὰρ αὐτοὺς σφόδρα τὸ ἀκολουθεῖν αὐτῷ πολλούς), καὶ ἵνα ταῖς πλησίον πόλεσιν ἐπιλάμ ψῃ τὸ οἰκεῖον καὶ σωτήριον φῶς. Κυρίλλου ἐκ τοῦ δευτέρου τοῦ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Υπομνήματος. Συνεισβαίνουσι (2) τοίνυν οἱ μαθηταί· καὶ προσδέ- χεται μὲν τὸν ὕπνον αὐτὸς, οἰκονομικῶς δὲ μάλιστα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τὸ παθεῖν ἐφιεὶς τὰ ἴδια τῇ σαρκί, καίτοι διέπων αὐτὸς κατά γε τὴν τῆς θεότητας Εt ἐνέργειάν τε καὶ φύσιν οὐρανοὺς καὶ γῆν καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις ἐπέκεινα. Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα, Βλέπε μετὰ πίστεως ὀλιγοπιστίαν. Πιστεύουσι μὲν γὰρ ὅτι σῶσαι δύναται· ὡς δὲ ὀλιγόπιστοι λέγουσι τό· « Σῶσον, ἀπολλύμεθα. » Οὐ γὰρ ἦν ἐφικτόν ἀπολέσθαι ποτὲ συνόντος αὐτοῖς τοῦ πάντα ἰσχύον τος. Καὶ ἰδοὺ ἔκραξαν λέγοντες· Τί ἡμῖν καὶ σοί, Ἰησοῦ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ· Ήλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; Εἰς χώραν δέ τινα ἀπάγονται, οὐκέτι κύριαι ούσπε ἐπανελθεῖν· ἀλλὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνην ἡμέραν ἀνα • μένουσαι. Σὺ δέ μοι ὅρα τὸ θρασύδειλον γένος τῶν δαιμόνων, πῶς ἄρχονται μὲν ἀπὸ θρασύτητος, λέγον ΙΧ, 6. Κυρίλλῳ 'Αλεξ- ανδρείας, Ν. τες· « Τί ἡμῖν καὶ σοί; ο τελευτῶσι εἰς δειλίαν. Ἐπειδὴ ἡ θεία τοῦ Μονογενούς φύσις ἀφράστω πυρί αὐτοὺς κατέφλεγε, φασίν "Ηλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; οΗδεισαν ἐκ τῶν προφητικῶν γὰρ λόγων, ὅτι καὶ ἔμελλεν ἥξειν ὁ Χριστὸς, καὶ ὅτι αὐτ τὸς αὐτοὺς κρινεῖ. Εἰ δὲ καὶ τὸ πρὸ καιροῦ εἶπον, ὡς διαβάλλοντες τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως καιρόν, ὡς παρὰ καιρὸν γεγονότα, οὐδὲν θαυμαστόν, εἰ πονηροί ὄντες, καὶ τοῦτο τολμῶσι λέγειν· καίτοι εἰδότες ὅτι τιμωρηθήσονται, ὥσπερ υπερόπται λέγουσι· . Τε ἡμῖν καὶ σοί; ο Ἔχει γὰρ λόγον ὁ κριτής μεθ᾿ ἡμῶν, ἀφ' οὗ παρέβημεν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Θάρσει, τέκνον Τέκνον ἐκάλεσε τὸν παραλυτικόν, τῷ τῆς δημιουρ γίας λόγῳ· ἢ ὡς πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν, καὶ γνόντα αὐτὸν Κύριον καὶ Δημιουργόν. . Τότε λέγει τῷ παραλυτικῷ · Εγερθείς, ἆρόν σου τὸν κράβατον. Ἐξῆλθε (3) τὸ ρῆμα, καὶ τὸ θαῦμα ἐπεκολούθησε διὰ τί δὲ καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου εἶπεν ἀφιέναι αμαρ- τίας, ἐπιτελουμένης θεοσημείας; Η ἵνα δείξῃ, ὅτι κατήγαγεν εἰς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τὴν τῆς θεό ΙΙΙ, 130. 476. - - ἐπέκεινα. Β. Ν. Ι, non Malerent qui sese ad Jesum adduce- rent. Vill, 18. Videns autem Jesus turbas multas circa se, jussit ire trans fretum. Retraxit se Christus a turbis, ne gloriosus qui- dam videretur, qui populi laudibus delectaretur; atque nt ne irascerentur sibi Pharisæi, qui ægre admodum ferebant multos illi adhaerere. Insuper volebat Jesus salutarem suam circumstantibus quo- que urbibus lucem inferre. Cyrilli ex secundo libro commentarii in Matthæum (Matth. viii, 23). Navim ergo cum eo conscendunt discipuli; is au- tem sommum sibi obrepentem admittit, et dispensati- va ratione per id tempus carnem suam perpeti quæ huic sunt propria sinit; quanquam divinitatis B efficaci vi ac natura cœlum terramqne et quæcunque ultra ea sunt pervaderet. VIII, 25. Domine, salva nos, perimus. Specta cum fide fidei parvitatem. Credunt siqui- dem salvare eum posse: ut autem modicæ fidei aiunt: ‹ Salva nos, perimus; › neque enim peri- culum erat pereundi cum adesset illis is qui omnia poterat. VIII, 29. ecce clamaverunt dicentes : Quid nobis et tibi, Jesu, Fili Dei? venisti huc ante tempus lorquere nos? C In regionem autem quamdam abducuntur, unde illis non amplius est redeundi potestas, sed terribi- lem illum diem exspectant. Tu vero mili perpende, audacter meticulosumn dæmonum genus : quemad- " modum enim ex audacia accedunt quidem, dicen- les : • Quid mihi et tibi? » ita desinunt in timo- rem. Quia divina Unigeniti natura eos incorrupti bilis ignis flammis addixit, clamant: ‹ Venisti huc ante tempus torquere nos ; » norant euitn ex pre- pheticis sermonibus, venturum Christum, seque ab eo judicandos ; quod autem etiam ante tempus dixe- rint, tanquam incarnationis tempus veluti intem- pestivum increpant; nihil enim mirum, cum semper mali sint, etiam hoc eos dicere audere: et certe scientes se puniendos, tanquam contemptores di- cunt : • Quid nobis, et tibi ? » rationem enim imit judex nobiscum, cujus mandata sumus prætergressi. IX, 2. Confide, fli. Filium vocavit paralyticum ratione creationis : aut quia is crediderat in ipsum, eumque ut Domi- num et Creatorem agnoverat. Tunc ait paralytico : Surge, tolle lectum luum, et vade in domum tuam. Verbum emisit, miraculum sequitur. Cur vero Filium hominis remittere peccata dixit, jam peracta divinitatis manifestatione? Vel ut monstraret se in naturam humanam divinitatis dignitatem per in- - hoc, quod in Corderiana catera dicitur Nicetæ, in cod. Vatic. nominatim tribuitur cui jure postliuinii restituitur. Mat B. D Mai, (1) Υπεχώρει σωτήριον φῶς. Fragmentum (2) Συνεισβαίνουσι (3) Ἐξῆλθε – κατὰ φύσιν. Cramer. p. 66
χεῖρον δέ φησιν τὸ σχίσμα, διότι οἱ ἀκούοντες τοῦ εὐαγγελίου καὶ μὴ καταδεχόμενοι πλείω τῶν μὴ ἀκουσάντων τιμωροῦν ται. ἐπειδὴ δὲ οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου δύο ἠρώτησαν τὸν κύριον· διὰ τί ἡμεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι νηστεύομεν, οἱ δὲ μαθηταί σου οὐ νηστεύουσιν, πρὸς μὲν αὐτοὺς τοῦ νυμφίου τὴν παραβολὴν εἶπε, πρὸς δὲ τοὺς Φαρισαίους τὴν περὶ τῶν ἀσκῶν. 107 Mt 9, 20 –22 Τῆς αἱμορροούσης αἰσθόμενος ὁ Χριστὸς οὐκ ἀπηξίωσεν αὐτήν, ἀλλ' ἐθεράπευσε καὶ θυγατέρα ἐκάλεσεν ὡς πιστήν, ἅμα δὲ καὶ δει κνύων, ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ τῷ θεῷ ἀκάθαρτος ὁ ἔχων νόσον ἀκούσιον. 108 Mt 9, 20 –22 Δείκνυσιν, ὅτι παρὰ θεῷ οὐδεὶς ἔχων ἀκούσιον νόσον ἀκάθαρτος. διὸ καὶ προσκαλεῖται τὴν αἱμορροοῦσαν ὁ κύριος, ἵνα τὸν τυπικὸν νόμον εἰς πνευματικὴν μεταγάγῃ θεωρίαν. 109 Mt 9, 23 Ἔθος τοῖς ἀνθρώποις τὰς ἀγάμους κόρας, ἡνίκα εἰσὶ πρὸς ὥραν γάμου, τελευτώσας θρηνεῖν διὰ τῶν συμβολικῶν γάμων· διὸ καὶ αὐληταὶ ἦσαν ἔσω, εἰ καὶ παρὰ τὸ πρόσταγμα τὸ Ἰουδαϊκὸν τότε ἐποίουν τοῦτο οἱ Ἰουδαῖοι. 111 Mt 9, 38 Τοὺς μαθητὰς λέγει ἐργάτας, οὓς ὀλίγους ὄντας ἔπεμψεν εἰς πᾶσαν τὴν ὑπ' οὐρανόν. 112 Mt 10, 2 Τούτους τοὺς δώδεκα μαθητὰς καὶ ὁ νόμος προανετύπου καὶ οἱ προφῆται προανεκήρυξαν.
S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Δ ἢ διὰ τὸ μὴ ἔχειν τοὺς ἀσθενοῦντάς τινας προσανατ γεῖν αὐτοὺς τῷ Ἰησοῦ. Ἰδὼν δὲ Ἰησοῦς πολλοὺς ὄχλους περὶ αὐτὸν, ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν. Υπεχώρει (1) ὁ Χριστὸς ἀπὸ τῶν ὄχλων, ἵνα μὴ δόξῃ τις φιλόκομπος εἶναι, χαίρων τοῖς παρὰ τῶν πολλῶν ἐπαίνοις, καὶ ἵνα μὴ ὀργίζωνται κατ' αὐτοῦ Φαρισαῖοι (ἐλύπει γὰρ αὐτοὺς σφόδρα τὸ ἀκολουθεῖν αὐτῷ πολλούς), καὶ ἵνα ταῖς πλησίον πόλεσιν ἐπιλάμ ψῃ τὸ οἰκεῖον καὶ σωτήριον φῶς. Κυρίλλου ἐκ τοῦ δευτέρου τοῦ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Υπομνήματος. Συνεισβαίνουσι (2) τοίνυν οἱ μαθηταί· καὶ προσδέ- χεται μὲν τὸν ὕπνον αὐτὸς, οἰκονομικῶς δὲ μάλιστα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τὸ παθεῖν ἐφιεὶς τὰ ἴδια τῇ σαρκί, καίτοι διέπων αὐτὸς κατά γε τὴν τῆς θεότητας Εt ἐνέργειάν τε καὶ φύσιν οὐρανοὺς καὶ γῆν καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις ἐπέκεινα. Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα, Βλέπε μετὰ πίστεως ὀλιγοπιστίαν. Πιστεύουσι μὲν γὰρ ὅτι σῶσαι δύναται· ὡς δὲ ὀλιγόπιστοι λέγουσι τό· « Σῶσον, ἀπολλύμεθα. » Οὐ γὰρ ἦν ἐφικτόν ἀπολέσθαι ποτὲ συνόντος αὐτοῖς τοῦ πάντα ἰσχύον τος. Καὶ ἰδοὺ ἔκραξαν λέγοντες· Τί ἡμῖν καὶ σοί, Ἰησοῦ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ· Ήλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; Εἰς χώραν δέ τινα ἀπάγονται, οὐκέτι κύριαι ούσπε ἐπανελθεῖν· ἀλλὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνην ἡμέραν ἀνα • μένουσαι. Σὺ δέ μοι ὅρα τὸ θρασύδειλον γένος τῶν δαιμόνων, πῶς ἄρχονται μὲν ἀπὸ θρασύτητος, λέγον ΙΧ, 6. Κυρίλλῳ 'Αλεξ- ανδρείας, Ν. τες· « Τί ἡμῖν καὶ σοί; ο τελευτῶσι εἰς δειλίαν. Ἐπειδὴ ἡ θεία τοῦ Μονογενούς φύσις ἀφράστω πυρί αὐτοὺς κατέφλεγε, φασίν "Ηλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; οΗδεισαν ἐκ τῶν προφητικῶν γὰρ λόγων, ὅτι καὶ ἔμελλεν ἥξειν ὁ Χριστὸς, καὶ ὅτι αὐτ τὸς αὐτοὺς κρινεῖ. Εἰ δὲ καὶ τὸ πρὸ καιροῦ εἶπον, ὡς διαβάλλοντες τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως καιρόν, ὡς παρὰ καιρὸν γεγονότα, οὐδὲν θαυμαστόν, εἰ πονηροί ὄντες, καὶ τοῦτο τολμῶσι λέγειν· καίτοι εἰδότες ὅτι τιμωρηθήσονται, ὥσπερ υπερόπται λέγουσι· . Τε ἡμῖν καὶ σοί; ο Ἔχει γὰρ λόγον ὁ κριτής μεθ᾿ ἡμῶν, ἀφ' οὗ παρέβημεν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Θάρσει, τέκνον Τέκνον ἐκάλεσε τὸν παραλυτικόν, τῷ τῆς δημιουρ γίας λόγῳ· ἢ ὡς πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν, καὶ γνόντα αὐτὸν Κύριον καὶ Δημιουργόν. . Τότε λέγει τῷ παραλυτικῷ · Εγερθείς, ἆρόν σου τὸν κράβατον. Ἐξῆλθε (3) τὸ ρῆμα, καὶ τὸ θαῦμα ἐπεκολούθησε διὰ τί δὲ καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου εἶπεν ἀφιέναι αμαρ- τίας, ἐπιτελουμένης θεοσημείας; Η ἵνα δείξῃ, ὅτι κατήγαγεν εἰς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τὴν τῆς θεό ΙΙΙ, 130. 476. - - ἐπέκεινα. Β. Ν. Ι, non Malerent qui sese ad Jesum adduce- rent. Vill, 18. Videns autem Jesus turbas multas circa se, jussit ire trans fretum. Retraxit se Christus a turbis, ne gloriosus qui- dam videretur, qui populi laudibus delectaretur; atque nt ne irascerentur sibi Pharisæi, qui ægre admodum ferebant multos illi adhaerere. Insuper volebat Jesus salutarem suam circumstantibus quo- que urbibus lucem inferre. Cyrilli ex secundo libro commentarii in Matthæum (Matth. viii, 23). Navim ergo cum eo conscendunt discipuli; is au- tem sommum sibi obrepentem admittit, et dispensati- va ratione per id tempus carnem suam perpeti quæ huic sunt propria sinit; quanquam divinitatis B efficaci vi ac natura cœlum terramqne et quæcunque ultra ea sunt pervaderet. VIII, 25. Domine, salva nos, perimus. Specta cum fide fidei parvitatem. Credunt siqui- dem salvare eum posse: ut autem modicæ fidei aiunt: ‹ Salva nos, perimus; › neque enim peri- culum erat pereundi cum adesset illis is qui omnia poterat. VIII, 29. ecce clamaverunt dicentes : Quid nobis et tibi, Jesu, Fili Dei? venisti huc ante tempus lorquere nos? C In regionem autem quamdam abducuntur, unde illis non amplius est redeundi potestas, sed terribi- lem illum diem exspectant. Tu vero mili perpende, audacter meticulosumn dæmonum genus : quemad- " modum enim ex audacia accedunt quidem, dicen- les : • Quid mihi et tibi? » ita desinunt in timo- rem. Quia divina Unigeniti natura eos incorrupti bilis ignis flammis addixit, clamant: ‹ Venisti huc ante tempus torquere nos ; » norant euitn ex pre- pheticis sermonibus, venturum Christum, seque ab eo judicandos ; quod autem etiam ante tempus dixe- rint, tanquam incarnationis tempus veluti intem- pestivum increpant; nihil enim mirum, cum semper mali sint, etiam hoc eos dicere audere: et certe scientes se puniendos, tanquam contemptores di- cunt : • Quid nobis, et tibi ? » rationem enim imit judex nobiscum, cujus mandata sumus prætergressi. IX, 2. Confide, fli. Filium vocavit paralyticum ratione creationis : aut quia is crediderat in ipsum, eumque ut Domi- num et Creatorem agnoverat. Tunc ait paralytico : Surge, tolle lectum luum, et vade in domum tuam. Verbum emisit, miraculum sequitur. Cur vero Filium hominis remittere peccata dixit, jam peracta divinitatis manifestatione? Vel ut monstraret se in naturam humanam divinitatis dignitatem per in- - hoc, quod in Corderiana catera dicitur Nicetæ, in cod. Vatic. nominatim tribuitur cui jure postliuinii restituitur. Mat B. D Mai, (1) Υπεχώρει σωτήριον φῶς. Fragmentum (2) Συνεισβαίνουσι (3) Ἐξῆλθε – κατὰ φύσιν. Cramer. p. 66
γέγραπται γοῦν ἐν Μωσαϊκῷ βιβλίῳ· "καὶ λήμ ψεσθε σεμίδαλιν καὶ ποιήσατε αὐτὴν δώδεκα ἄρτους, καὶ ἐπιθήσετε αὐτοὺς ἐπὶ τὴν τράπεζαν τὴν καθαρὰν ἔναντι κυρίου, καὶ ἐπιθήσετε λίβανον καὶ ἅλας"· ἄρτος μὲν γὰρ ὁ ἐξ οὐρανοῦ κατελθὼν "καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ" αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός, κατὰ μίμησιν δὲ τὴν πρὸς αὐτὸν ἄρτοι κέκληνται καὶ οἱ μακάριοι μαθηταί· μέτοχοι γὰρ γεγονότες τοῦ τρέφοντος ἡμᾶς εἰς ζωὴν αἰώνιον τρέφουσιν καὶ αὐτοὶ διὰ τῶν οἰκείων συγγραμ μάτων τοὺς "πεινῶντας καὶ διψῶντας τὴν δικαιοσύνην". ὥσπερ δὲ "φῶς" ὑπάρχων "τὸ ἀληθινὸν" ὁ σωτὴρ φῶς ὠνόμασε αὐτούς ("ὑμεῖς" γάρ, φησίν, "ἐστὲ τὸ φῶς τοῦ κόσμου")· οὕτως αὐτὸς ὢν "ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς" ἐχαρίσατο καὶ τοῖς μαθηταῖς τὸ ἐν τάξει νοεῖσθαι τῶν ἄρτων. καί μοι βλέπε τοῦ νόμου τὸ εὐτεχνές. "ἐπιθήσετε" γάρ, φησίν, ἐπὶ τοὺς ἄρτους "λίβανον καὶ ἅλας". καὶ ὁ μὲν λίβανος εὐωδίας ἐστὶ σύμβολον, οἱ δὲ ἅλες φρενῶν καὶ συνέσεως. ἐνυπῆρχον δὲ ἄκρως ἀμφότερα τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· εὐώδης γὰρ ἦν ὁ βίος αὐτῶν καὶ γοῦν ἔφασκον· "Χριστοῦ εὐωδία ἐσμὲν" τῷ Χριστῷ. ἦσαν δὲ πρὸς τούτῳ καὶ πανσύνετοι. διὸ καὶ ἤκουσαν· "ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς".
S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Δ ἢ διὰ τὸ μὴ ἔχειν τοὺς ἀσθενοῦντάς τινας προσανατ γεῖν αὐτοὺς τῷ Ἰησοῦ. Ἰδὼν δὲ Ἰησοῦς πολλοὺς ὄχλους περὶ αὐτὸν, ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν. Υπεχώρει (1) ὁ Χριστὸς ἀπὸ τῶν ὄχλων, ἵνα μὴ δόξῃ τις φιλόκομπος εἶναι, χαίρων τοῖς παρὰ τῶν πολλῶν ἐπαίνοις, καὶ ἵνα μὴ ὀργίζωνται κατ' αὐτοῦ Φαρισαῖοι (ἐλύπει γὰρ αὐτοὺς σφόδρα τὸ ἀκολουθεῖν αὐτῷ πολλούς), καὶ ἵνα ταῖς πλησίον πόλεσιν ἐπιλάμ ψῃ τὸ οἰκεῖον καὶ σωτήριον φῶς. Κυρίλλου ἐκ τοῦ δευτέρου τοῦ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Υπομνήματος. Συνεισβαίνουσι (2) τοίνυν οἱ μαθηταί· καὶ προσδέ- χεται μὲν τὸν ὕπνον αὐτὸς, οἰκονομικῶς δὲ μάλιστα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τὸ παθεῖν ἐφιεὶς τὰ ἴδια τῇ σαρκί, καίτοι διέπων αὐτὸς κατά γε τὴν τῆς θεότητας Εt ἐνέργειάν τε καὶ φύσιν οὐρανοὺς καὶ γῆν καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις ἐπέκεινα. Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα, Βλέπε μετὰ πίστεως ὀλιγοπιστίαν. Πιστεύουσι μὲν γὰρ ὅτι σῶσαι δύναται· ὡς δὲ ὀλιγόπιστοι λέγουσι τό· « Σῶσον, ἀπολλύμεθα. » Οὐ γὰρ ἦν ἐφικτόν ἀπολέσθαι ποτὲ συνόντος αὐτοῖς τοῦ πάντα ἰσχύον τος. Καὶ ἰδοὺ ἔκραξαν λέγοντες· Τί ἡμῖν καὶ σοί, Ἰησοῦ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ· Ήλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; Εἰς χώραν δέ τινα ἀπάγονται, οὐκέτι κύριαι ούσπε ἐπανελθεῖν· ἀλλὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνην ἡμέραν ἀνα • μένουσαι. Σὺ δέ μοι ὅρα τὸ θρασύδειλον γένος τῶν δαιμόνων, πῶς ἄρχονται μὲν ἀπὸ θρασύτητος, λέγον ΙΧ, 6. Κυρίλλῳ 'Αλεξ- ανδρείας, Ν. τες· « Τί ἡμῖν καὶ σοί; ο τελευτῶσι εἰς δειλίαν. Ἐπειδὴ ἡ θεία τοῦ Μονογενούς φύσις ἀφράστω πυρί αὐτοὺς κατέφλεγε, φασίν "Ηλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; οΗδεισαν ἐκ τῶν προφητικῶν γὰρ λόγων, ὅτι καὶ ἔμελλεν ἥξειν ὁ Χριστὸς, καὶ ὅτι αὐτ τὸς αὐτοὺς κρινεῖ. Εἰ δὲ καὶ τὸ πρὸ καιροῦ εἶπον, ὡς διαβάλλοντες τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως καιρόν, ὡς παρὰ καιρὸν γεγονότα, οὐδὲν θαυμαστόν, εἰ πονηροί ὄντες, καὶ τοῦτο τολμῶσι λέγειν· καίτοι εἰδότες ὅτι τιμωρηθήσονται, ὥσπερ υπερόπται λέγουσι· . Τε ἡμῖν καὶ σοί; ο Ἔχει γὰρ λόγον ὁ κριτής μεθ᾿ ἡμῶν, ἀφ' οὗ παρέβημεν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Θάρσει, τέκνον Τέκνον ἐκάλεσε τὸν παραλυτικόν, τῷ τῆς δημιουρ γίας λόγῳ· ἢ ὡς πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν, καὶ γνόντα αὐτὸν Κύριον καὶ Δημιουργόν. . Τότε λέγει τῷ παραλυτικῷ · Εγερθείς, ἆρόν σου τὸν κράβατον. Ἐξῆλθε (3) τὸ ρῆμα, καὶ τὸ θαῦμα ἐπεκολούθησε διὰ τί δὲ καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου εἶπεν ἀφιέναι αμαρ- τίας, ἐπιτελουμένης θεοσημείας; Η ἵνα δείξῃ, ὅτι κατήγαγεν εἰς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τὴν τῆς θεό ΙΙΙ, 130. 476. - - ἐπέκεινα. Β. Ν. Ι, non Malerent qui sese ad Jesum adduce- rent. Vill, 18. Videns autem Jesus turbas multas circa se, jussit ire trans fretum. Retraxit se Christus a turbis, ne gloriosus qui- dam videretur, qui populi laudibus delectaretur; atque nt ne irascerentur sibi Pharisæi, qui ægre admodum ferebant multos illi adhaerere. Insuper volebat Jesus salutarem suam circumstantibus quo- que urbibus lucem inferre. Cyrilli ex secundo libro commentarii in Matthæum (Matth. viii, 23). Navim ergo cum eo conscendunt discipuli; is au- tem sommum sibi obrepentem admittit, et dispensati- va ratione per id tempus carnem suam perpeti quæ huic sunt propria sinit; quanquam divinitatis B efficaci vi ac natura cœlum terramqne et quæcunque ultra ea sunt pervaderet. VIII, 25. Domine, salva nos, perimus. Specta cum fide fidei parvitatem. Credunt siqui- dem salvare eum posse: ut autem modicæ fidei aiunt: ‹ Salva nos, perimus; › neque enim peri- culum erat pereundi cum adesset illis is qui omnia poterat. VIII, 29. ecce clamaverunt dicentes : Quid nobis et tibi, Jesu, Fili Dei? venisti huc ante tempus lorquere nos? C In regionem autem quamdam abducuntur, unde illis non amplius est redeundi potestas, sed terribi- lem illum diem exspectant. Tu vero mili perpende, audacter meticulosumn dæmonum genus : quemad- " modum enim ex audacia accedunt quidem, dicen- les : • Quid mihi et tibi? » ita desinunt in timo- rem. Quia divina Unigeniti natura eos incorrupti bilis ignis flammis addixit, clamant: ‹ Venisti huc ante tempus torquere nos ; » norant euitn ex pre- pheticis sermonibus, venturum Christum, seque ab eo judicandos ; quod autem etiam ante tempus dixe- rint, tanquam incarnationis tempus veluti intem- pestivum increpant; nihil enim mirum, cum semper mali sint, etiam hoc eos dicere audere: et certe scientes se puniendos, tanquam contemptores di- cunt : • Quid nobis, et tibi ? » rationem enim imit judex nobiscum, cujus mandata sumus prætergressi. IX, 2. Confide, fli. Filium vocavit paralyticum ratione creationis : aut quia is crediderat in ipsum, eumque ut Domi- num et Creatorem agnoverat. Tunc ait paralytico : Surge, tolle lectum luum, et vade in domum tuam. Verbum emisit, miraculum sequitur. Cur vero Filium hominis remittere peccata dixit, jam peracta divinitatis manifestatione? Vel ut monstraret se in naturam humanam divinitatis dignitatem per in- - hoc, quod in Corderiana catera dicitur Nicetæ, in cod. Vatic. nominatim tribuitur cui jure postliuinii restituitur. Mat B. D Mai, (1) Υπεχώρει σωτήριον φῶς. Fragmentum (2) Συνεισβαίνουσι (3) Ἐξῆλθε – κατὰ φύσιν. Cramer. p. 66
PG 72:393ἀκούω δὲ τοῦ προφήτου Δαβὶδ ψάλλοντος περὶ αὐτῶν· "ἐκεῖ Βενιαμὶν νεώτερος ἐν ἐκστάσει, ἄρχοντες Ἰούδα ἡγεμόνες αὐτῶν, ἄρχοντες Ζαβουλών, ἄρχοντες Νεφθαλείμ"· σχεδὸν γὰρ ἐξ ἁπάσης φυλῆς τῆς ἐξ Ἰσραὴλ ἀπόλεκτοι γεγόνασιν οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ καὶ φωστῆρες γεγόνασιν οἰκουμενικοὶ λόγον ἐπίσχον τες ζωῆς, ἄνθρωποι χειροτέχναι γεγονότες καὶ θαλασσουργοὶ καὶ ἰχθυοθῆραι, οὐ λέξεων ἔχοντες εὐπορίαν δεδοκιμασμένων, ἀλλ' "ἰδιῶται" μὲν "τῷ λόγῳ", πλούσιοι δὲ "τῇ γνώσει". τούτους ἐδήλου ὁ θεὸς καὶ διὰ φωνῆς Ἰερεμίου λέγων περὶ τοῦ σατανᾶ· "οὐαὶ ὁ πληθύνων αὐτῷ τὰ οὐκ ὄντα αὐτοῦ, ὅτι ἐξαίφνης ἀναστήσονται οἱ δάκνοντες αὐτὸν καὶ ἐκνήψουσιν οἱ ἐπίβουλοί σου, καὶ ἔσῃ εἰς διαρπαγὴν αὐτοῖς"· ἅπαντας μὲν γὰρ τοὺς ἐπὶ γῆς ἀνθρώπους οὐκ ὄντας αὐτοῦ συνήγαγεν ὁ σατανᾶς καὶ ἰδίους ἀπέφηνε προσκυνητάς, ἀλλ' ἠγέρθησαν οἱ διαρπάζοντες αὐτοῦ τὰ σκεύη· ἐθήρευσε γὰρ τῆς ἀποστολικῆς διδασκαλίας τὸ δίκτυον ἅπαν τας τοὺς πεπλανημένους καὶ προσεκόμισαν τῷ θεῷ τὴν ὑπ' οὐρανόν. 113 Mt 10, 5–6 Ὅτι δεῖ πρῶτον τοῖς Ἰου δαίοις κηρύττειν· πρὸς αὐτοὺς γὰρ ἦσαν γεγονυῖαι αἱ ἐπαγγελίαι, ὅτι ἐξ αὐτῶν ἤμελλεν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα ὀφθῆναι καὶ ὅταν ἠπείθησαν, τότε εἰς τὰ ἔθνη χω ρῆσαι.
τητος εξουσίαν, διὰ τὴν ἀδιαίρετον πρὸς αὐτὴν Ενωσιν. Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωπος, φησί, γέγονα Θεὸς Λόγος ὑπάρχων, καὶ διὰ τὴν οἰκονομίαν ἐπὶ γῆς πολιτεύομαι τε καὶ ἀναστρέφομαι· ἀλλ' οὐδὲν ἧττον τα πέρα λόγου ἀποτελῶ θαύματα, καὶ ἄφεσιν δω· ροῦμαι ἁμαρτημάτων· οὐ γὰρ ἀφειλάμην τι τῶν τῆς θεότητος ἰδιωμάτων, ἢ ἐμείωτα τὸ γενέσθαι με ἀτρέπτως καὶ ἀληθῶς ἐπὶ τῆς γῆς κατὰ σάρκα Υἱὸν ἀνθρώπου. Καὶ μετ' ὀλίγω· Οἰκονομικῶς δὲ λέγει ο ἐπὶ τῆς γῆς, ο ἵνα δείξῃ, ὅτι καὶ ἄνθρωπος γεγονὼς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὠφθεὶς, Θεὸς ἦν κατὰ φύσιν. Οὐδὲ βάλλουσιν οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς πα- λαιούς. - - Οἱ Φαρισαίοι (1) εοικότες ἱματίῳ κατεῤῥωγότι ἡ ἀσκοῖς παλαιοῖς, οὐ δύνανται δέξασθαι τὴν νεάζουσαν διδασκαλίαν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ δευτέρου τοῦ εἰς τὸ κατὰ Ματ - θαῖον ὑπομνήματος ἐν τῷ περὶ τῆς θυγατρὸς τοῦ ἱερέως. Τις γὰρ (2) ἂν οὐκ ἐξέστη θάνατον βλέπων πλεον εκτούμενον, καὶ οὐχὶ θείαν τινὰ καὶ ἄῤῥητον δόξαν τὴν πλεονεκτοῦσαν ὁρῶν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς αἰσθη σιν τὴν ὀμμάτων ; ἀλλ᾽ ἕνα τῶν καθ' ἡμᾶς ἄνθρω που δηλαδή, κατ' οὐδὲν τὸ παράπαν ἡμῶν διαφέ- ροντα, κατά γε τὸ ὁρώμενον, εἰς τὴν τῆς σαρκὸς ἀδοξίαν τε καὶ φύσιν. Προσελθοῦσα όπισθεν ήψατο του κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ. Δείκνυσιν (3) ὅτι παρὰ Θεῷ οὐδεὶς ἔχων ἀκούσιον νόσον ἀκάθαρτος· διὸ καὶ προσκαλεῖται τὴν Αίμορ- ξοοῦσαν ὁ Κύριος, ἵνα τὸν τυπικὸν νόμον εἰς πνευματ τικὴν μεταγάγῃ θεωρίαν. Καὶ ἰδὼν τοὺς αὐλητὰς καὶ τὸν ὄχλον θορυ βούμενον. Εθος (4) τοῖς ἀνθρώποις τὰς ἀγάμους κόρας, ἡνίκα εἰσιν πρὸς ὥραν γάμου τελευτώσας, θρηνεῖν διὰ τῶν συμβολικῶν γάμων· διὸ καὶ αὐληταὶ ἦσαν ἔσω, εἰ καὶ παρὰ τὸ πρόσταγμα τὸ Ἰουδαϊκὸν τότε ἐποίουν τοῦτο οἱ Ἰουδαῖοι. Καὶ ἐξῆλθεν ἡ φήμη αὕτη εἰς ὅλην τὴν γῆν ἐκείνην. Μὴ διάβαλ[λ]ε τοῦ Χριστοῦ τὸ κατόρθωμα· καὶ γὰρ Ενίκησε τὸν θάνατον· τὸ γὰρ σῶμα ἀποθέμενος, πά λιν αὐτῷ ἀπέλαβε μετά μείζονος δόξης, σοὶ κανταῦθα χρηστὰς ὑποτείνων ἐλπίδας. Ταῦτα, εἰ πιστὸς εἶναι νομίζεις, μὴ δάκρυε. Εἰ δὲ δακρύεις, πώς δυνήσῃ · πεῖσαι τὸν Ἕλληνα ὅτι πιστεύεις; Διὰ τί δὲ ὅλως θρηνεῖς; εἰ μὲν ἁμαρτωλὸς ἀπῆλθεν ὁ τεθνηκώς, ἔστη τὰ τῆς κακίας· οὐ γὰρ εἰ μεταβαλλόμενον ᾔδει, προανήρπασεν ἂν τῆς μετανοίας· εἰ δὲ δίκαιος ὢν κατέλυσεν, ἐν ἀσφαλείᾳ τὰ ἀγαθὰ κέκτηται. Ο μὲν θερισμός πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλί Τοὺς μαθητάς λέγει ἐργάτας, οὓς ὀλίγους ὄντας, ἔπεμψεν εἰς πᾶσαν τὴν ὑπ' οὐρανόν. - είμις ΙΧ, 37. • COMMENT. IN MATTILÆUM. inquit, ego Deus Verbum dominator home factus suin, et secundum dispensationem in terra vivo et conversor, nihilominus signa rerbuni omne snpe- rantia facio et peccata dimitto. In nullo enim ex divinitatis attributis imminatus sum, maneus vero et immutabiliter in terra secandum carnem Filius hominis. Et post pauca : Justam ob causam ait ‹ in terra, › ut demonstret et se hominem esse et in terra visum, qui Deus alioqui natura erat. A discretam adl eam unionem rexisse. Si enim, XI, 17. Neque mittunt vinum norum in uires ve- teres. Pharisæi, vestimento veteri vel veteribus atribua similes, non possunt recipere novam doctrinam. Cyrilli ex libro commentarii in Matthæum, ubi de filia sacerdotis (Matth. 1x, 18). Quis non stupeat mortem quidem devictam vi- deus, neque tamen divinam simul arcauam naje- statem, quæ victoriam retulit, oculorum sensu per- cipiens? imo vero unum quemlibet æque ac nos hominem, nihil omniuo nobis dissimilem, quantum cernitur, carnis suæ humilitate ac natura. XI, 20. Accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus. Ex his apparet neminem morbo non voluntario C laborantem coram Deo impurum esse. Et ideo Hz- D Joo. PATROL. GR. LXXII. morrhoissam advocat Dominus ut typicain legem in spiritualem theoriam transferret. IX, 23. Et cum vidisset tibicines at turbam tumultuantem. Mos est apud homines innuptas puellas, eas præ- quæ instante mnatrimonii tempore defuncta suut, nuptiis symbolicis celebrare. Ideo tibicines erant intra domum, quia secundum mandatum Ju- daicum huic consuetudini tunc Judæi vaeabant. IX, 26. Et exiit fama hæc in universam terram illam. Noli vituperare Christi beneficiun, vicit enimi niortem : cum enim corpus deposuisset, rursus itɩnıt cum majori gloria assumpsit, tibi hic quoque beni- gnam spem præbendo. Hæc, si fidelis esse putas, ne deplores : si enim deplores, quomodo geritiki per- stradebis te cre«lere? Cur vero luges omnino ? siqui. dem peccator decessit, qui mortimus est, jam desistit a malitia : non enim si converteudum nosset, præ- ripuisset tempus pœnitentiæ; si vero justus est qui obiit, secure bona possidet. Messis quidem multa, operarii autem pauci. Discipulos suos operarios dicit, ques, numero paucus, misit in universam terram. (1) Οι Φαρισαῖοι. Cramer. p. 69. (2) Τις γὰρ καὶ φύσιν. Mai, Β. Ν. 11, 477. (3) Δείκνυσιν - θεωρίαν. Cramer. p. 70. (4) Εθος - Ἰουδαῖοι. Ibid.
PG 72:395Σαμαρείτας δὲ συνάπτει τοῖς ἐξ ἐθνῶν, ἐπειδὴ καὶ ἐξ ἐθνῶν ἦσαν κατὰ γένος Βαβυλώνιοι ὄντες καὶ οἰκήσαντες τὴν Ἰουδαίαν. Δίκαιον γάρ ἐστι πρὸς Ἰου δαίους πρῶτον κηρυχθῆναι τὸν λόγον, ἐπεὶ καὶ πρὸς ἐκείνους αἱ ἐπαγγελίαι πρῶτον, καὶ ὅτι ἐξ αὐτῶν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα ἐφάνη. ὅτε δὲ ἠπείθησαν, ἀναγ καῖον ἦν εἰς τὰ ἔθνη χωρῆσαι. συν άπτει δὲ τοῖς ἐξ ἐθνῶν τοὺς Σαμαρείτας ὡς ἐξ ἐθνῶν ὑπάρ χοντας καὶ αὐτοὺς καὶ τὴν Ἰου δαίαν οἰκήσαντας. 114 Mt 10, 7 Βασιλείαν δὲ οὐρανῶν λέγει τὴν διὰ πίστεως χάριν, τὴν διὰ πνεύματος υἱοθεσίαν τὴν ἑνοῦσαν θεῷ τὸν ἄνθρωπον. 115 Mt 10, 9 Καθ' ὑπερβολὴν ὁ λόγος πᾶσαν ἀπαγορεύει κτῆσιν ἀπὸ χρυσοῦ ἕως ῥάβδου ὡς μέγιστον οὖσαν κώλυμα πρὸς ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν· τὴν δ' ἀναγκαίαν τροφὴν οὐκ ἀπαγορεύει, ὥστε εἰ ἦν δυνατὸν καὶ χωρὶς τροφῆς ζῆν ἡμῖν καὶ ταύτην ἂν ἀπηγόρευσεν. 116 Mt 10, 11–15 Οὐ θέλει τόπον ἐκ τόπου καὶ οἰκίαν ἐξ οἰκίας ἀμείβειν αὐτούς, ἵνα μὴ λύπη γένηται τῷ πρώτῳ ὑποδεξαμένῳ μηδὲ ὑπόνοιαν δέξωνται γαστριμαργίας καὶ εὐχερείας. ὁ δὲ κονιορτὸς ἐκτινασσόμενος ἀπὸ τῶν ποδῶν αὐτῶν δεῖγμά ἐστι τῆς ἀνονήτου πρὸς αὐτοὺς ὁδοιπορίας καὶ τῶν κόπων, ὧν ὑπέμειναν δι' αὐτούς.
η Χ, 27. μανών λέγει τὴν διὰ πίστεως χάριν, τὴν διὰ Πνεύ ματος υιοθεσίαν, τὴν ἐνοῦσαν Θεῷ τὸν ἄνθρωπον, Πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἐπ ολωλότα οίκου Ισραήλ. Εδει πρῶτον τοῖς Ἰουδαίοις κηρυχθῆναι (προ αὐτοὺς γὰρ ἦταν γεγονυῖαι αἱ ἐπαγγελίαι· ὅτι ἐξ αὐτῶν ἔμελλεν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα ὀφθῆνα:). καὶ ὅτε ἠπίστησαν, τότε εἰς τὰ ἔθνη, χωρήσαι. Σε μαρείτας δὲ συνάπτει τοῖς ἐξ ἐθνῶν, ἐπειδὴ καὶ οὗτοι ἐξ ἐθνῶν ἦσαν, κατά γένος Βαβυλώνιοι όντες, καὶ οἰκήσαντες τὴν Ιουδαίαν (1). Πορευόμενοι δὲ κηρύσσετε λέγοντες, ότι Αγγειο κεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ηγγικέναι λέγει τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, τὴν διὰ πίστεως χάριν, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος υιοθεσίαν, τὴν ἐνοῦσαν Θεῷ τὸν ἄνθρωπον. Τούτους (2) τους δώδεκα μαθητάς, καὶ ὁ νόμος προανετύπου, καὶ οἱ προφῆται προανεκήρυξαν. Γέν γραπται γοῦν, κ. τ. λ. . . . καὶ προσεκόμισε τῷ Θεῷ τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν. Μὴ πήραν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτῶνας, μηδέ ὑποδήματα, μηδὲ ῥάβδον· ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστιν. Καθ' ὑπερβολὴν ὁ λόγος πᾶσαν ἀπαγορεύει κτῆσιν ἀπὸ χρυσοῦ ἕως ῥάβδου· ὡς μέγιστον οὖσαν κώλυμα πρὸς ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν. Τὴν δ' ἀναγκαίαν τρο φὴν οὐκ ἀπαγορεύει· ὥστε εἰ ἦν δυνατὸν καὶ χωρίς τροφῆς τὴν ἡμᾶς, καὶ ταύτην ἂν ἀπηγόρευσεν. "Οταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην. Παρακελεύεται τοῖς μαθηταῖς ἀπὸ τῆσδε φεύγειν τῆς πόλεως εἰς τὴν ἄλλην, καὶ ἐξ ἐκείνης εἰς ἑτέραν. Τοῦτο δὲ λέγει οὐ διδάσκων αὐτοὺς δειλιᾷν, ἀλλὰ μὴ ρίπτειν ἑαυτοὺς εἰς κινδύνους, καὶ ἀποθνήσκειν όπ δίως, καὶ ζημιοῦν τοὺς μέλλοντας διὰ τοῦ κηρύγματος ὠφεληθήναι (3). Ο λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί· καὶ ὁ εἰς τὸ οὓς ἀκούετε, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δε μάτων. Περὶ τῆς ἐν τῷ κηρύσσειν παρρησίας τῶν ἀπο στόλων, καὶ ὁ θαυμάσιος ᾿Αμβακούμ προηγόρευσε • Διανοίξουσι γάρ, φησί, χαλινοὺς αὐτῶν, ὡς ὁ ἐσθίων πτωχὸς λάθρα. » Τουτέστιν, οι πρότερον μόλις εισ καὶ λάθρα προσλαλοῦντες ἀπόστολοι, καὶ τῇ τῶν πιο στευόντων πίστει τρεφόμενοι, οὗτοι μετὰ ταῦτα δια ρήξαντες τὸν ἐπιτεθέντα αὐτοῖς φόβου χαλινόν, της ἑαυτῶν φωνῆς κατεμπλήσουσι τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν· τέω; δὲ ἐπειδὴ ἐπῆρεν αὐτοὺς ὁ Κύριος, προσαναφωνεί τοὺς θέλει, ἀλλὰ τοὐναντίον μὴ πόθῳ τῶν ἐλπιζομέ νων ἑαυτοὺς παραδιδόναι ἑτοίμους εἰς θάνατον, καὶ ζημιούσθαι τοὺς μέλλοντας ἐκ τοῦ κηρύγματος ὠφε ληθῆναι. Νοn S. CYRILLI ALEXANDRINI ARGHIEP. X, 6. Sel polius ite ad ores quæ perierunt do- mus Israel. Prius Judæis prædicari oportebat illis enim factæ erant promissiones; quia ex ipsis secundum “carnem appariturus erat Christus; et cuin non cre- derent, tunc ad gentes abire. Samaritanos autem ‘etiain gentibus accenset, quandoquidem illi etiam ex gentibus essent, gencre Babylonii et incolentes Judæam. X, 7. Euntes autem prædicate dicentes, quia Ap- propinquavit regnum cœlorum. Appropinquare ait regnum cœloruin per fidei gra- tiam, et Spiritu factam adoptionem filiorum, quæ unit Deo hominem. A Duodecim illos discipulos et lex præfiguravit, et prædicaverunt propheta. Scriptum est enim..., et adduxit Deo omnem, quæ sub cœlo erat, creatu- rain. X, 10. Non peram in via, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque virgam; dignus enim est operarius cibo suo. B Incredibiliter urget abdicationem rerum hic locus, ad vivum resecans; reique possessione plane cujus- vis, ab auro ad virgam, interdicens : idcirco scilicet quod studium habendi maximum ad virtutem ac religionem impedimentum est. Unum reservat ne- cessarium cibum, ita ut præ se ferat, si absque cibo prascripturum. X, 23. Cum autem persequentur vos in civitate ista, C fugile in aliam. Præcipit discipulis ab una civitate fugere in aliam, et ex illa rursus in alteram. Id autem dicit non ipsis ignaviam et metum degenerem suadens, sed admonens non esse ipsis committendum, ut se ipsos ultro in pericula projiciant, mortemque sine causa lacessant, atque ita fraudi sint iis qui mi- nisterio ipsorum doctrina evangelica imbuendi erant. Quod dico vobis in tenebris, dicile in lumine; et quod in aure auditis, prædicate super Lecta. De libertate apostolorum in prædicando etiam admirabilis Habacuc prænuntiavit: Aperient enim inquit, frena eorum, sicut pauper latenter coue- D dleus ", . id est, qui modo paucis quibusdam et latenter prædicabant apostoli, et credentium fide fuerant sustentati, hi postea disrumpentes impo- situm sibi timoris frenum, voce sua implebunt quid. quid sub cœto est. Cum autein hactenus extulerit cos Dominus, rursus pericula quoque prædicit, Habac, 11, sec. LXX. quæ ad versiculum sequentem speciaut. tur infra ad Luc. vi, 13, ubi dicitur ex homilia quadam Cyrilli depromptus. tolerari vita posset, etiam hujus rei abstinentiam timere eos vult, al e contra real de siderio futurorum sese ad moriem promptos exhibere, ne id fraudi sit eis qui ex eorum doctrina profecturi erant. (1) Catena Crameri, p. 75, addit : Βασιλείαν δὲ οὐ- (2) Τούτους... οὐρανόν. Longus hic tractus legi- (3) Aliter Catena tom. II, p. 372 : Οὐ δειλιον αὐ
ἴσα δὲ τοῖς Σοδομίταις τιμωρηθήσονται εἴπερ ἐκεῖνοι μὲν ἠτίμασαν τοὺς ἀγγέλους, οὗτοι δὲ τοὺς ἀποστόλους. 117 Mt 10, 16 Φρονίμους εἶναι βούλεται αὐτούς, ἵνα διδάσκωσι μὲν τὰ τῆς εὐσε βείας δόγματα ἀπαρακαλύπτως καὶ διὰ τὸ μὴ ἀγνοεῖν τὰς τῶν φαύλων κακουργίας, εἰ δέ τινες ἐπέλθοιεν μὴ ἀντιστατεῖν, ἀπελθεῖν δὲ ἐξ αὐτῶν καὶ μὴ ἀπερισκέπτως ἐπιστρέφειν πρὸς τὸ παθεῖν. ὄφεσιν δὲ παρεικάζει διδάσκων, ὅτι δεῖ αὐτοὺς ὀξεῖς εἶναι πρὸς φυγὴν εἴ γέ τινες ἐπέλθοιεν θανατῶσαι θέλοντες, περιστεραῖς δέ, ἐπειδὴ ἀμνησίκακον τὸ στρουθίον καὶ ἐμφιλοχωροῦν ἀεὶ πρὸς οἷς εἴθισεν τόποις καὶ ἐπανακάμπτον ἐπὶ τὸ αὐτό, ὅταν ὁ ἐκδιώκων παύσηται. διδάσκει οὖν ὁ λόγος, ὅτι οὐ δεῖ ὁλοτελῶς τῶν διωκόντων ἀποφοιτᾶν, ἀλλ' ἐνδόντας πρὸς βραχὺ πάλιν ἐπὶ τὸ νουθετεῖν αὐτοὺς ἐπανέρχεσθαι, ὅταν τὰ τῆς ὀργῆς παύσηται. οὕτως καὶ αὐτοῖς ὁ Χριστὸς ἐποίησεν διωκόμενος μὲν καὶ ὑποχωρῶν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ πάλιν ἐπανερχόμενος. 118 Mt 10, 19 Τὸ δὲ δίδοται, φησίν, τισὶ λόγος, ὅτε συμφέρει ἀπολογεῖσθαι, ἵνα διὰ τῆς ὁμολογίας ὠφελῶνταί τινες καὶ ἰσχυροποιηθῇ ἡ ἐκκλησία.
η Χ, 27. μανών λέγει τὴν διὰ πίστεως χάριν, τὴν διὰ Πνεύ ματος υιοθεσίαν, τὴν ἐνοῦσαν Θεῷ τὸν ἄνθρωπον, Πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἐπ ολωλότα οίκου Ισραήλ. Εδει πρῶτον τοῖς Ἰουδαίοις κηρυχθῆναι (προ αὐτοὺς γὰρ ἦταν γεγονυῖαι αἱ ἐπαγγελίαι· ὅτι ἐξ αὐτῶν ἔμελλεν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα ὀφθῆνα:). καὶ ὅτε ἠπίστησαν, τότε εἰς τὰ ἔθνη, χωρήσαι. Σε μαρείτας δὲ συνάπτει τοῖς ἐξ ἐθνῶν, ἐπειδὴ καὶ οὗτοι ἐξ ἐθνῶν ἦσαν, κατά γένος Βαβυλώνιοι όντες, καὶ οἰκήσαντες τὴν Ιουδαίαν (1). Πορευόμενοι δὲ κηρύσσετε λέγοντες, ότι Αγγειο κεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ηγγικέναι λέγει τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, τὴν διὰ πίστεως χάριν, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος υιοθεσίαν, τὴν ἐνοῦσαν Θεῷ τὸν ἄνθρωπον. Τούτους (2) τους δώδεκα μαθητάς, καὶ ὁ νόμος προανετύπου, καὶ οἱ προφῆται προανεκήρυξαν. Γέν γραπται γοῦν, κ. τ. λ. . . . καὶ προσεκόμισε τῷ Θεῷ τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν. Μὴ πήραν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτῶνας, μηδέ ὑποδήματα, μηδὲ ῥάβδον· ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστιν. Καθ' ὑπερβολὴν ὁ λόγος πᾶσαν ἀπαγορεύει κτῆσιν ἀπὸ χρυσοῦ ἕως ῥάβδου· ὡς μέγιστον οὖσαν κώλυμα πρὸς ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν. Τὴν δ' ἀναγκαίαν τρο φὴν οὐκ ἀπαγορεύει· ὥστε εἰ ἦν δυνατὸν καὶ χωρίς τροφῆς τὴν ἡμᾶς, καὶ ταύτην ἂν ἀπηγόρευσεν. "Οταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην. Παρακελεύεται τοῖς μαθηταῖς ἀπὸ τῆσδε φεύγειν τῆς πόλεως εἰς τὴν ἄλλην, καὶ ἐξ ἐκείνης εἰς ἑτέραν. Τοῦτο δὲ λέγει οὐ διδάσκων αὐτοὺς δειλιᾷν, ἀλλὰ μὴ ρίπτειν ἑαυτοὺς εἰς κινδύνους, καὶ ἀποθνήσκειν όπ δίως, καὶ ζημιοῦν τοὺς μέλλοντας διὰ τοῦ κηρύγματος ὠφεληθήναι (3). Ο λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί· καὶ ὁ εἰς τὸ οὓς ἀκούετε, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δε μάτων. Περὶ τῆς ἐν τῷ κηρύσσειν παρρησίας τῶν ἀπο στόλων, καὶ ὁ θαυμάσιος ᾿Αμβακούμ προηγόρευσε • Διανοίξουσι γάρ, φησί, χαλινοὺς αὐτῶν, ὡς ὁ ἐσθίων πτωχὸς λάθρα. » Τουτέστιν, οι πρότερον μόλις εισ καὶ λάθρα προσλαλοῦντες ἀπόστολοι, καὶ τῇ τῶν πιο στευόντων πίστει τρεφόμενοι, οὗτοι μετὰ ταῦτα δια ρήξαντες τὸν ἐπιτεθέντα αὐτοῖς φόβου χαλινόν, της ἑαυτῶν φωνῆς κατεμπλήσουσι τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν· τέω; δὲ ἐπειδὴ ἐπῆρεν αὐτοὺς ὁ Κύριος, προσαναφωνεί τοὺς θέλει, ἀλλὰ τοὐναντίον μὴ πόθῳ τῶν ἐλπιζομέ νων ἑαυτοὺς παραδιδόναι ἑτοίμους εἰς θάνατον, καὶ ζημιούσθαι τοὺς μέλλοντας ἐκ τοῦ κηρύγματος ὠφε ληθῆναι. Νοn S. CYRILLI ALEXANDRINI ARGHIEP. X, 6. Sel polius ite ad ores quæ perierunt do- mus Israel. Prius Judæis prædicari oportebat illis enim factæ erant promissiones; quia ex ipsis secundum “carnem appariturus erat Christus; et cuin non cre- derent, tunc ad gentes abire. Samaritanos autem ‘etiain gentibus accenset, quandoquidem illi etiam ex gentibus essent, gencre Babylonii et incolentes Judæam. X, 7. Euntes autem prædicate dicentes, quia Ap- propinquavit regnum cœlorum. Appropinquare ait regnum cœloruin per fidei gra- tiam, et Spiritu factam adoptionem filiorum, quæ unit Deo hominem. A Duodecim illos discipulos et lex præfiguravit, et prædicaverunt propheta. Scriptum est enim..., et adduxit Deo omnem, quæ sub cœlo erat, creatu- rain. X, 10. Non peram in via, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque virgam; dignus enim est operarius cibo suo. B Incredibiliter urget abdicationem rerum hic locus, ad vivum resecans; reique possessione plane cujus- vis, ab auro ad virgam, interdicens : idcirco scilicet quod studium habendi maximum ad virtutem ac religionem impedimentum est. Unum reservat ne- cessarium cibum, ita ut præ se ferat, si absque cibo prascripturum. X, 23. Cum autem persequentur vos in civitate ista, C fugile in aliam. Præcipit discipulis ab una civitate fugere in aliam, et ex illa rursus in alteram. Id autem dicit non ipsis ignaviam et metum degenerem suadens, sed admonens non esse ipsis committendum, ut se ipsos ultro in pericula projiciant, mortemque sine causa lacessant, atque ita fraudi sint iis qui mi- nisterio ipsorum doctrina evangelica imbuendi erant. Quod dico vobis in tenebris, dicile in lumine; et quod in aure auditis, prædicate super Lecta. De libertate apostolorum in prædicando etiam admirabilis Habacuc prænuntiavit: Aperient enim inquit, frena eorum, sicut pauper latenter coue- D dleus ", . id est, qui modo paucis quibusdam et latenter prædicabant apostoli, et credentium fide fuerant sustentati, hi postea disrumpentes impo- situm sibi timoris frenum, voce sua implebunt quid. quid sub cœto est. Cum autein hactenus extulerit cos Dominus, rursus pericula quoque prædicit, Habac, 11, sec. LXX. quæ ad versiculum sequentem speciaut. tur infra ad Luc. vi, 13, ubi dicitur ex homilia quadam Cyrilli depromptus. tolerari vita posset, etiam hujus rei abstinentiam timere eos vult, al e contra real de siderio futurorum sese ad moriem promptos exhibere, ne id fraudi sit eis qui ex eorum doctrina profecturi erant. (1) Catena Crameri, p. 75, addit : Βασιλείαν δὲ οὐ- (2) Τούτους... οὐρανόν. Longus hic tractus legi- (3) Aliter Catena tom. II, p. 372 : Οὐ δειλιον αὐ
119 Mt 10, 19–22 Ἐν δὲ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ κατεπηγγείλατο τὴν διαλεκτικὴν διδόναι χάριν, ἵνα δειχθῇ τὸ τοῦ πνεύματος χάρισμα· εἰ γὰρ πρὸ καιροῦ δεδώκει τῇ πείρᾳ, ἐνομίζετο εἶναι τὸ πρᾶγμα φύσεως ἀνθρωπίνης καὶ δεξιότητος, οὐ παρὰ πάντων δὲ ἔμελλον μισεῖσθαι, ἀλλὰ παρὰ πολλῶν μάλιστα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ. διὸ ἀπὸ τοῦ πλείονος εἶπεν τὸ παρὰ πάντων, ἐπεὶ οἱ δεξάμενοι τὸν λόγον ἠγάπων αὐτούς. 120 Mt 10, 23 Οὐ γὰρ δειλιᾶν αὐτοὺς θέλει, ἀλλὰ τὸ ἐναντίον, μὴ πόθῳ τῶν ἐλπιζομένων ἑτοίμους παραδιδόναι ἑαυτοὺς εἰς θάνατον καὶ ζημιοῦν τοὺς μέλλοντας ἐκ τοῦ κηρύγματος ὠφεληθῆναι. Παρακελεύεται τοῖς μαθηταῖς ἀπὸ τῆσδε φεύγειν τῆς πόλεως εἰς τὴν ἄλλην καὶ ἐξ ἐκείνης εἰς ἑτέραν. τοῦτο δὲ λέγει οὐ δι δάσκων αὐτοὺς δειλιᾶν, ἀλλὰ μὴ ῥίπτειν ἑαυτοὺς εἰς κινδύνους καὶ ἀποθνῄσκειν ῥᾳδίως καὶ ζημιοῦν τοὺς μέλλοντας ὠφεληθῆναι διὰ τοῦ κηρύγματος. 121 Mt 10, 23 Πόλεις δὲ τοῦ Ἰσραήλ φησι καὶ τῶν πιστῶν τὰ συστήματα, ἅτινα ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνός εἰσιν καὶ οὐ παύονται οἱ διδάσκον τες καὶ οἱ διδασκόμενοι ἕως τῆς δευτέρας ἐπιφανείας τοῦ κυρίου. καὶ δοκοῦσι ζῆν ἕως τότε οἱ μαθηταὶ καὶ εὐαγγελισταὶ ἐπείπερ ἐκ τῶν συγ γραμμάτων αὐτῶν ἅπαντες διδάσκουσιν.
η Χ, 27. μανών λέγει τὴν διὰ πίστεως χάριν, τὴν διὰ Πνεύ ματος υιοθεσίαν, τὴν ἐνοῦσαν Θεῷ τὸν ἄνθρωπον, Πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἐπ ολωλότα οίκου Ισραήλ. Εδει πρῶτον τοῖς Ἰουδαίοις κηρυχθῆναι (προ αὐτοὺς γὰρ ἦταν γεγονυῖαι αἱ ἐπαγγελίαι· ὅτι ἐξ αὐτῶν ἔμελλεν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα ὀφθῆνα:). καὶ ὅτε ἠπίστησαν, τότε εἰς τὰ ἔθνη, χωρήσαι. Σε μαρείτας δὲ συνάπτει τοῖς ἐξ ἐθνῶν, ἐπειδὴ καὶ οὗτοι ἐξ ἐθνῶν ἦσαν, κατά γένος Βαβυλώνιοι όντες, καὶ οἰκήσαντες τὴν Ιουδαίαν (1). Πορευόμενοι δὲ κηρύσσετε λέγοντες, ότι Αγγειο κεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ηγγικέναι λέγει τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, τὴν διὰ πίστεως χάριν, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος υιοθεσίαν, τὴν ἐνοῦσαν Θεῷ τὸν ἄνθρωπον. Τούτους (2) τους δώδεκα μαθητάς, καὶ ὁ νόμος προανετύπου, καὶ οἱ προφῆται προανεκήρυξαν. Γέν γραπται γοῦν, κ. τ. λ. . . . καὶ προσεκόμισε τῷ Θεῷ τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν. Μὴ πήραν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτῶνας, μηδέ ὑποδήματα, μηδὲ ῥάβδον· ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστιν. Καθ' ὑπερβολὴν ὁ λόγος πᾶσαν ἀπαγορεύει κτῆσιν ἀπὸ χρυσοῦ ἕως ῥάβδου· ὡς μέγιστον οὖσαν κώλυμα πρὸς ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν. Τὴν δ' ἀναγκαίαν τρο φὴν οὐκ ἀπαγορεύει· ὥστε εἰ ἦν δυνατὸν καὶ χωρίς τροφῆς τὴν ἡμᾶς, καὶ ταύτην ἂν ἀπηγόρευσεν. "Οταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην. Παρακελεύεται τοῖς μαθηταῖς ἀπὸ τῆσδε φεύγειν τῆς πόλεως εἰς τὴν ἄλλην, καὶ ἐξ ἐκείνης εἰς ἑτέραν. Τοῦτο δὲ λέγει οὐ διδάσκων αὐτοὺς δειλιᾷν, ἀλλὰ μὴ ρίπτειν ἑαυτοὺς εἰς κινδύνους, καὶ ἀποθνήσκειν όπ δίως, καὶ ζημιοῦν τοὺς μέλλοντας διὰ τοῦ κηρύγματος ὠφεληθήναι (3). Ο λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί· καὶ ὁ εἰς τὸ οὓς ἀκούετε, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δε μάτων. Περὶ τῆς ἐν τῷ κηρύσσειν παρρησίας τῶν ἀπο στόλων, καὶ ὁ θαυμάσιος ᾿Αμβακούμ προηγόρευσε • Διανοίξουσι γάρ, φησί, χαλινοὺς αὐτῶν, ὡς ὁ ἐσθίων πτωχὸς λάθρα. » Τουτέστιν, οι πρότερον μόλις εισ καὶ λάθρα προσλαλοῦντες ἀπόστολοι, καὶ τῇ τῶν πιο στευόντων πίστει τρεφόμενοι, οὗτοι μετὰ ταῦτα δια ρήξαντες τὸν ἐπιτεθέντα αὐτοῖς φόβου χαλινόν, της ἑαυτῶν φωνῆς κατεμπλήσουσι τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν· τέω; δὲ ἐπειδὴ ἐπῆρεν αὐτοὺς ὁ Κύριος, προσαναφωνεί τοὺς θέλει, ἀλλὰ τοὐναντίον μὴ πόθῳ τῶν ἐλπιζομέ νων ἑαυτοὺς παραδιδόναι ἑτοίμους εἰς θάνατον, καὶ ζημιούσθαι τοὺς μέλλοντας ἐκ τοῦ κηρύγματος ὠφε ληθῆναι. Νοn S. CYRILLI ALEXANDRINI ARGHIEP. X, 6. Sel polius ite ad ores quæ perierunt do- mus Israel. Prius Judæis prædicari oportebat illis enim factæ erant promissiones; quia ex ipsis secundum “carnem appariturus erat Christus; et cuin non cre- derent, tunc ad gentes abire. Samaritanos autem ‘etiain gentibus accenset, quandoquidem illi etiam ex gentibus essent, gencre Babylonii et incolentes Judæam. X, 7. Euntes autem prædicate dicentes, quia Ap- propinquavit regnum cœlorum. Appropinquare ait regnum cœloruin per fidei gra- tiam, et Spiritu factam adoptionem filiorum, quæ unit Deo hominem. A Duodecim illos discipulos et lex præfiguravit, et prædicaverunt propheta. Scriptum est enim..., et adduxit Deo omnem, quæ sub cœlo erat, creatu- rain. X, 10. Non peram in via, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque virgam; dignus enim est operarius cibo suo. B Incredibiliter urget abdicationem rerum hic locus, ad vivum resecans; reique possessione plane cujus- vis, ab auro ad virgam, interdicens : idcirco scilicet quod studium habendi maximum ad virtutem ac religionem impedimentum est. Unum reservat ne- cessarium cibum, ita ut præ se ferat, si absque cibo prascripturum. X, 23. Cum autem persequentur vos in civitate ista, C fugile in aliam. Præcipit discipulis ab una civitate fugere in aliam, et ex illa rursus in alteram. Id autem dicit non ipsis ignaviam et metum degenerem suadens, sed admonens non esse ipsis committendum, ut se ipsos ultro in pericula projiciant, mortemque sine causa lacessant, atque ita fraudi sint iis qui mi- nisterio ipsorum doctrina evangelica imbuendi erant. Quod dico vobis in tenebris, dicile in lumine; et quod in aure auditis, prædicate super Lecta. De libertate apostolorum in prædicando etiam admirabilis Habacuc prænuntiavit: Aperient enim inquit, frena eorum, sicut pauper latenter coue- D dleus ", . id est, qui modo paucis quibusdam et latenter prædicabant apostoli, et credentium fide fuerant sustentati, hi postea disrumpentes impo- situm sibi timoris frenum, voce sua implebunt quid. quid sub cœto est. Cum autein hactenus extulerit cos Dominus, rursus pericula quoque prædicit, Habac, 11, sec. LXX. quæ ad versiculum sequentem speciaut. tur infra ad Luc. vi, 13, ubi dicitur ex homilia quadam Cyrilli depromptus. tolerari vita posset, etiam hujus rei abstinentiam timere eos vult, al e contra real de siderio futurorum sese ad moriem promptos exhibere, ne id fraudi sit eis qui ex eorum doctrina profecturi erant. (1) Catena Crameri, p. 75, addit : Βασιλείαν δὲ οὐ- (2) Τούτους... οὐρανόν. Longus hic tractus legi- (3) Aliter Catena tom. II, p. 372 : Οὐ δειλιον αὐ
122 Mt 10, 25 Διδάσκει ἀνεξικάκως πᾶν εἶδος φέρειν λοιδορίας καὶ μὴ ὑπὲρ τὸν δεσπότην φρονεῖν. 123 Mt 10, 26 Ἐν καιρῷ τῆς κρίσεως πάντα φανεροῦνται· οὐ γὰρ λοιδορίαις προσ έχει, ἀλλὰ ταῖς καρδίαις. 124 Mt 10, 27 Περὶ τῆς ἐν τῷ κηρύσσειν παρρησίας τῶν ἀποστόλων καὶ ὁ θαυ μάσιος Ἀμβακοὺμ προηγόρευσε· "διανοίξουσι" γάρ, φησίν, "χαλινοὺς αὐτῶν ὡς" ὁ "ἔσθων πτωχὸς λάθρα", τοῦτ' ἔστιν οἱ πρότερον μόλις τισὶ καὶ λάθρα προσλαλοῦντες ἀπόστολοι καὶ τῇ τῶν πιστευόντων πίστει τρεφόμενοι οὗτοι μετὰ ταῦτα διαρρήξαντες τὸν ἐπιτεθέντα αὐτοῖς τοῦ φόβου χαλινὸν τῆς ἑαυτῶν φωνῆς κατεμπλήσουσι τὴν ὑπ' οὐρανόν. τέως δὲ ἐπειδή–τί γάρ φησιν. 125 Mt 10, 32 Ὁ ὁμολογῶν, ὅτι θεός ἐστιν ὁ Χριστός, ταπεινώσας ἑαυτὸν μέλλει σχεῖν τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντα περὶ αὐτοῦ τῷ πατρί, ὅτι γνήσιός ἐστι δοῦλος. 126 Mt 10, 34–35 Πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τοῦ θεοῦ καὶ φίλους τοῦ σατανᾶ οὐ δεῖ ἔχειν φιλίαν. 127 Mt 10, 39 Ὁ τὴν ἐνθάδε πρόσκαιρον ζωὴν ἀγαπῶν, φησίν, καὶ ἐμοῦ προ τιμῶν "οὐκ ἔστιν μου ἄξιος"· ὁ δὲ τῆς ἐνταῦθα προσκαίρου ζωῆς ἀμε λήσας καὶ περὶ πολλοῦ ποιούμενος ἐμὲ καὶ τὰς ἐμὰς ἐντολὰς ζωὴν εὑρή σει αἰώνιον. 128 Mt 10, 39 Ψυχῆς ἀπώλειαν ἐνταῦθα καλεῖ τὸν ἀπὸ τοῦ σώματος χωρισμὸν καταχρηστικῶς.
η Χ, 27. μανών λέγει τὴν διὰ πίστεως χάριν, τὴν διὰ Πνεύ ματος υιοθεσίαν, τὴν ἐνοῦσαν Θεῷ τὸν ἄνθρωπον, Πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἐπ ολωλότα οίκου Ισραήλ. Εδει πρῶτον τοῖς Ἰουδαίοις κηρυχθῆναι (προ αὐτοὺς γὰρ ἦταν γεγονυῖαι αἱ ἐπαγγελίαι· ὅτι ἐξ αὐτῶν ἔμελλεν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα ὀφθῆνα:). καὶ ὅτε ἠπίστησαν, τότε εἰς τὰ ἔθνη, χωρήσαι. Σε μαρείτας δὲ συνάπτει τοῖς ἐξ ἐθνῶν, ἐπειδὴ καὶ οὗτοι ἐξ ἐθνῶν ἦσαν, κατά γένος Βαβυλώνιοι όντες, καὶ οἰκήσαντες τὴν Ιουδαίαν (1). Πορευόμενοι δὲ κηρύσσετε λέγοντες, ότι Αγγειο κεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ηγγικέναι λέγει τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, τὴν διὰ πίστεως χάριν, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος υιοθεσίαν, τὴν ἐνοῦσαν Θεῷ τὸν ἄνθρωπον. Τούτους (2) τους δώδεκα μαθητάς, καὶ ὁ νόμος προανετύπου, καὶ οἱ προφῆται προανεκήρυξαν. Γέν γραπται γοῦν, κ. τ. λ. . . . καὶ προσεκόμισε τῷ Θεῷ τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν. Μὴ πήραν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτῶνας, μηδέ ὑποδήματα, μηδὲ ῥάβδον· ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστιν. Καθ' ὑπερβολὴν ὁ λόγος πᾶσαν ἀπαγορεύει κτῆσιν ἀπὸ χρυσοῦ ἕως ῥάβδου· ὡς μέγιστον οὖσαν κώλυμα πρὸς ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν. Τὴν δ' ἀναγκαίαν τρο φὴν οὐκ ἀπαγορεύει· ὥστε εἰ ἦν δυνατὸν καὶ χωρίς τροφῆς τὴν ἡμᾶς, καὶ ταύτην ἂν ἀπηγόρευσεν. "Οταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην. Παρακελεύεται τοῖς μαθηταῖς ἀπὸ τῆσδε φεύγειν τῆς πόλεως εἰς τὴν ἄλλην, καὶ ἐξ ἐκείνης εἰς ἑτέραν. Τοῦτο δὲ λέγει οὐ διδάσκων αὐτοὺς δειλιᾷν, ἀλλὰ μὴ ρίπτειν ἑαυτοὺς εἰς κινδύνους, καὶ ἀποθνήσκειν όπ δίως, καὶ ζημιοῦν τοὺς μέλλοντας διὰ τοῦ κηρύγματος ὠφεληθήναι (3). Ο λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί· καὶ ὁ εἰς τὸ οὓς ἀκούετε, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δε μάτων. Περὶ τῆς ἐν τῷ κηρύσσειν παρρησίας τῶν ἀπο στόλων, καὶ ὁ θαυμάσιος ᾿Αμβακούμ προηγόρευσε • Διανοίξουσι γάρ, φησί, χαλινοὺς αὐτῶν, ὡς ὁ ἐσθίων πτωχὸς λάθρα. » Τουτέστιν, οι πρότερον μόλις εισ καὶ λάθρα προσλαλοῦντες ἀπόστολοι, καὶ τῇ τῶν πιο στευόντων πίστει τρεφόμενοι, οὗτοι μετὰ ταῦτα δια ρήξαντες τὸν ἐπιτεθέντα αὐτοῖς φόβου χαλινόν, της ἑαυτῶν φωνῆς κατεμπλήσουσι τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν· τέω; δὲ ἐπειδὴ ἐπῆρεν αὐτοὺς ὁ Κύριος, προσαναφωνεί τοὺς θέλει, ἀλλὰ τοὐναντίον μὴ πόθῳ τῶν ἐλπιζομέ νων ἑαυτοὺς παραδιδόναι ἑτοίμους εἰς θάνατον, καὶ ζημιούσθαι τοὺς μέλλοντας ἐκ τοῦ κηρύγματος ὠφε ληθῆναι. Νοn S. CYRILLI ALEXANDRINI ARGHIEP. X, 6. Sel polius ite ad ores quæ perierunt do- mus Israel. Prius Judæis prædicari oportebat illis enim factæ erant promissiones; quia ex ipsis secundum “carnem appariturus erat Christus; et cuin non cre- derent, tunc ad gentes abire. Samaritanos autem ‘etiain gentibus accenset, quandoquidem illi etiam ex gentibus essent, gencre Babylonii et incolentes Judæam. X, 7. Euntes autem prædicate dicentes, quia Ap- propinquavit regnum cœlorum. Appropinquare ait regnum cœloruin per fidei gra- tiam, et Spiritu factam adoptionem filiorum, quæ unit Deo hominem. A Duodecim illos discipulos et lex præfiguravit, et prædicaverunt propheta. Scriptum est enim..., et adduxit Deo omnem, quæ sub cœlo erat, creatu- rain. X, 10. Non peram in via, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque virgam; dignus enim est operarius cibo suo. B Incredibiliter urget abdicationem rerum hic locus, ad vivum resecans; reique possessione plane cujus- vis, ab auro ad virgam, interdicens : idcirco scilicet quod studium habendi maximum ad virtutem ac religionem impedimentum est. Unum reservat ne- cessarium cibum, ita ut præ se ferat, si absque cibo prascripturum. X, 23. Cum autem persequentur vos in civitate ista, C fugile in aliam. Præcipit discipulis ab una civitate fugere in aliam, et ex illa rursus in alteram. Id autem dicit non ipsis ignaviam et metum degenerem suadens, sed admonens non esse ipsis committendum, ut se ipsos ultro in pericula projiciant, mortemque sine causa lacessant, atque ita fraudi sint iis qui mi- nisterio ipsorum doctrina evangelica imbuendi erant. Quod dico vobis in tenebris, dicile in lumine; et quod in aure auditis, prædicate super Lecta. De libertate apostolorum in prædicando etiam admirabilis Habacuc prænuntiavit: Aperient enim inquit, frena eorum, sicut pauper latenter coue- D dleus ", . id est, qui modo paucis quibusdam et latenter prædicabant apostoli, et credentium fide fuerant sustentati, hi postea disrumpentes impo- situm sibi timoris frenum, voce sua implebunt quid. quid sub cœto est. Cum autein hactenus extulerit cos Dominus, rursus pericula quoque prædicit, Habac, 11, sec. LXX. quæ ad versiculum sequentem speciaut. tur infra ad Luc. vi, 13, ubi dicitur ex homilia quadam Cyrilli depromptus. tolerari vita posset, etiam hujus rei abstinentiam timere eos vult, al e contra real de siderio futurorum sese ad moriem promptos exhibere, ne id fraudi sit eis qui ex eorum doctrina profecturi erant. (1) Catena Crameri, p. 75, addit : Βασιλείαν δὲ οὐ- (2) Τούτους... οὐρανόν. Longus hic tractus legi- (3) Aliter Catena tom. II, p. 372 : Οὐ δειλιον αὐ
PG 72:397ὁ εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, <τοῦτ'> ἔστιν ὁ τὴν ἐνθάδε πρόσκαιρον ζωὴν προτιμῶν καὶ οἱονεὶ κερδαίνων, θανάτου χείρω ὑπομένει εἰς ἀκατάλυτον παραπεμπόμενος τιμωρίαν καὶ θάνατον. 129 Mt 10, 40 Ὁ δεχόμενος, φησίν, ὑμᾶς τοὺς τὴν ἀλήθειαν κηρύσσοντας αὐτὴν ἐκείνην δέχεται τὴν θεότητα, τοῦτ' ἔστιν τὸν πατέρα καὶ τὸν υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα· τοῦτο γάρ ἐστιν, ὅ φησιν· ὁ δεχόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται, καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος αὐτὸν τὸν πατέρα δέχεται. 130 Mt 10, 40–42 Ἵνα μή τις πενίαν προβάλληται, εἶπε τοῦτο θέλων δοῦναι μισθὸν τοῖς ὑποδεχομένοις. 132 Mt 11, 3 Οὐκ ἀγνοῶν εἶναι αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἐρωτᾷ ἢ ὅτι ἤμελλεν εἰς ᾅδου κατελθεῖν, ὥς τινές φασιν· ᾔδει γὰρ τὸ πάθος αὐτοῦ. διὸ καὶ ἀμνὸν αὐτὸν ὠνόμασεν· ἀλλ' ἵνα ἔτι ζῶν πείσῃ αὐτοὺς καὶ μὴ μετὰ θάνατον αὐτοῦ προστεθῶσιν ἑτέρῳ διδασκάλῳ. 133 Mt 11, 10 Κατεσκεύασε τὴν ὁδὸν κυρίου τοῦτ' ἔστιν ἡτοίμασε τοὺς ἀν θρώπους πρὸς τὸ ὑποδέξασθαι τὴν νομοθεσίαν τοῦ θεοῦ. ἔδειξε μὲν οὖν καὶ ἐντεῦθεν–παρ' ἑαυτοῦ λοιπὸν ἐπάγει ψῆφον λέγων. 134 Mt 11, 11 Ὅρκῳ πιστοῦται τὰ περὶ Ἰω άννου.
σλιν καὶ τοὺς κινδύνους, αναπτερῶν αὐτῶν τὴν Α διάνοιαν, καὶ ὑψηλοτέρους πάντων ποιῶν. Τί γάρ φησι; Οὐκ ἔστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον. Διδάσκει (1) ἀνεξικάκως πᾶν εἶδος φέρειν λοιδο- ρίας, καὶ μὴ ὑπὲρ τὸν δεσπότην φρονεῖν. Εν καιρῷ κρίσεως πάντα φανεροῦνται· οὐ γὰρ λοιδορίαις προσέχω, ἀλλὰ ταῖς καρδίαις. Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. Ὁ ἐμολογῶν (2) ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ταπει- νώσας ἑαυτὸν, μέλλει σχεῖν τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντα περὶ αὐτοῦ τῷ Πατρὶ, ὅτι γνήσιος ἐστι δοῦλος. Ο εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἀπολέσει αὐτήν· καὶ ὁ ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν. Ο τὴν ἐνθάδε πρόσκαιρον ζωὴν ἀγαπῶν, φησὶ, καὶ ἐμοῦ προτιμῶν, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· ὁ δὲ τῆς ἐνταῦθα προσκαίρου ζωῆς ἀμελήσας, καὶ περὶ πολλοῦ ποιού μενος ἐμὲ καὶ τὰς ἐμὰς ἐντολὰς, ζωὴν εὑρήσει αιών Ο δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δε χόμενος, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με. • Ο δεχόμενος, φησίν, ὑμᾶς τοὺς τὴν ἀλήθειαν κη ρύσσοντας, αὐτὴν ἐκείνην δέχεται την Θεότητα τουτέστι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ φησιν· . Ο δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος, αὐτὸν τὸν Πατέρα δέχεται. ο Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἡ ἕτερον προσδοκώμεν ; Οὐκ ἀγνοῶν (5) εἶναι αὐτὸν τὸν Χριστὸν, ἐρωτᾷ, ἢ ὅτι ἔμελλεν εἰς ᾅδου κατελθεῖν, ὡς τινές φασιν (ᾔδει γὰρ τὸ πάθος αὐτοῦ, διὸ καὶ ἀμνὸν αὐτὸν ὠνόμασεν)· ἀλλ᾽ ἵνα ἔτι ζῶν πείσῃ αὐτοὺς, καὶ μὴ μετὰ θάνατον αὐτοῦ προστεθῶσιν ἑτέρῳ διδασκάλῳ. Οὗτος γὰρ ἐστι περὶ οὗ γέγραπται· Ἰδοὺ ἀπο- στέλλω τὸν ᾿Αγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου. Κατεσκεύασε τὴν ὁδὸν Κυρίου, τουτέστιν ἡτοίμασε τοὺς ἀνθρώπους πρὸς τὸ ὑποδέξασθαι τὴν νομοθεσίαν τοῦ Θεοῦ. Ἔδειξε μὲν οὖν καὶ ἐντεῦθεν ὁ Χριστὸς τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Ἰωάννου. Οὐχ ἵσταται δὲ ἐνταῦθα, ἀλλὰ τὴν παρ' ἑαυτοῦ λοιπὸν ἐπάγει ψῆφον, λέγων· Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται εν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. . Καὶ ἄρα πῶς ὅρκῳ πιστούται τὰ περὶ Ἰωάννου. • Αμὴν γάρ, φησί, λέγω, ὅτι οὐκ ἐγήγερται μείζων αὐτοῦ. » Τὸ ἐγήγερται εἶπεν ὡς περί τινος βασιλέως περιφανοῦς, ἢ ὡς περὶ φυτοῦ λίαν εὐμηκεστάτου, καὶ ταῖς ἀρεταῖς εἰς ὕψος ἀναδραμόντος. Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων αὐτοῦ ἐστι. Διδάσκει καρδίαις. ΧΙ, 10. Οὐκ ἀγγυών --- διδασκάλῳ. COMMENT. IN MATTHÆUM. $38 mentem eorum excitans, omnibusque reddens supe- riores. Ecquid enim inquit? v:ov. B ር D -O Cramer. p. 79. - (2) chodowy. Gramer. p. 80. X. 21. Non est discipulus super magistrum: Docet, omne convicii genus patienter ferendum, et discipulum supra magistrum se extollere non de- bere. In die judicii omnia manifestabunttir: non enim cavillationes curo, sed corda. X, 32. Omnis ergo qui confitebitur me coram ho- minibus. Qui Christum Deum esse confitetur, humilians seipsum, merebitur Christum habere pro eo Patri testimonium reddentem, quia fidelis est servus. X, 39. Qui invenit animam suam, perdet illam; et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet cam. Qui brevem hujus temporis vitam adeo amat ht eam mihi præferat, non est me dignus. Qué autém hanc celeriter transeuntem negligit vitam, et me mieaque mandata præcipuo în pretio habet, vitamı inveniet sempiternam. X, 40. Qui recipit vos, me recipit ; et qui me reci- pit, recipit eum qui me misit. prædicatores Qui accipit vos, vos inquam veritatis, Divinitatem accipit ipsam, hoc est, Pa- trem et Filium et Spiritum sanctum. Hoc enim est quod dicit : c Qui vos accipit, me accipit, et qui me accipit, Patrem ipsum meum accipit. › XI, 3. Tu es qui venturus es, an alium exspe- clamus? Non ignorans eum esse Christum, interrogabat, vel quin in infern descendere debebat; ut qui- dam dicunt : passionem enim ejus futuram noverat, propter quod illum Agnum nominavit; sed ut adhne vivens illos in fide confirmaret, et post mortem ejus alii magistro non adhærerent. Hic enim est de quo scriptum est: Ecce ego mitto Angelum meum ante faciem tuam, qui præpa- rabit viam tuam ante te. Præparavit viam Domint, id est præparavit bo- mines ad suscipiendain Dei legein. Inde igitur Chri- stus quidem etiam ostendit Joannis eminentiam. Non autem hic sistit, sel suum deindle suffragium subjungit, dicens : XI, 11. Amen dico vobis, non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista. Considera etiam quomodo jurejurando, ea quæ de Joanne dicuntur, confirmentur. « Amen enim, inquit, dico, quia eo major non surrexit ; » illud surrexit dixit tanquam de rege quodam illu- stri, aut tanquam de stirpe aliqua proverissima, et virtutibus in altuin exsurgente. Qui autem minor est in regno cœlorum, major est ilo. (*) Cramer. p. 82.
τὸ δὲ ἐγήγερται εἶπε διὰ τὸ τῆς ἀξίας αὐτοῦ μέγα καὶ ἐπηρ μένον ὡς ἐπὶ βασιλέως περι φανοῦς ἢ φυτοῦ εὐαυξοῦς· ὅτι γὰρ καὶ τὸν προφητευόμενον εἶδε καὶ Καὶ ὅρα πῶς ὅρκῳ πιστοῦται τὰ περὶ Ἰωάννου· ἀμὴν γάρ φησι πᾶσιν ἐγνώρισεν. λέγω, ὅτι οὐκ ἐγήγερται μεί ζων αὐτοῦ. τὸ ἐγήγερται εἶπεν ὡς περί τινος βασιλέως περιφανοῦς ἢ ὡς περὶ φυτοῦ λίαν εὐμηκεστά του καὶ ταῖς ἀρεταῖς εἰς ὕψος ἀνα δραμόντος. 136 Mt 11, 11 Ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις, οἳ καὶ πρὸ αὐτοῦ γεγόνασιν, γεννητός ἐστι γυναικός, οἱ δέ γε τὴν πίστιν προση κάμενοι γεννητοὶ μὲν οὐκέτι χρη ματίζουσιν γυναικῶν, ἀλλά, φησὶν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής, "ὅσοι ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξου σίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι, οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκὸς οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός, ἀλλ' ἐκ θεοῦ ἐγεννήθησαν"· ἀνε γεννήθημεν γὰρ εἰς υἱοθεσίαν θεοῦ οὐκ ἐκ σπορᾶς φθαρτῆς, διὰ δὲ λόγου ζῶντος καὶ μένοντος. κρείτ τονες οὖν παρὰ πᾶν τὸ γεννητὸν γυναικὸς οἱ μὴ ἐκ σπορᾶς φθαρ τῆς, γεγεννημένοι δὲ μᾶλλον ἐκ θεοῦ. Ὁ μὲν Ἰωάννης γεννητὸς ἦν γυναικός, οἱ δέ γε τὴν πίστιν προσ ηκάμενοι γεννητοὶ μὲν οὐκέτι χρη ματίζουσι γυναικῶν, "ἀλλ' ἐκ θεοῦ ἐγεννήθησαν". ὅτε δὲ Χριστὸς ἀνε βίω σκυλεύσας τὸν ᾅδην, τότε τὸ τῆς υἱοθεσίας δίδοται πνεῦμα.
σλιν καὶ τοὺς κινδύνους, αναπτερῶν αὐτῶν τὴν Α διάνοιαν, καὶ ὑψηλοτέρους πάντων ποιῶν. Τί γάρ φησι; Οὐκ ἔστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον. Διδάσκει (1) ἀνεξικάκως πᾶν εἶδος φέρειν λοιδο- ρίας, καὶ μὴ ὑπὲρ τὸν δεσπότην φρονεῖν. Εν καιρῷ κρίσεως πάντα φανεροῦνται· οὐ γὰρ λοιδορίαις προσέχω, ἀλλὰ ταῖς καρδίαις. Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. Ὁ ἐμολογῶν (2) ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ταπει- νώσας ἑαυτὸν, μέλλει σχεῖν τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντα περὶ αὐτοῦ τῷ Πατρὶ, ὅτι γνήσιος ἐστι δοῦλος. Ο εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἀπολέσει αὐτήν· καὶ ὁ ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν. Ο τὴν ἐνθάδε πρόσκαιρον ζωὴν ἀγαπῶν, φησὶ, καὶ ἐμοῦ προτιμῶν, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· ὁ δὲ τῆς ἐνταῦθα προσκαίρου ζωῆς ἀμελήσας, καὶ περὶ πολλοῦ ποιού μενος ἐμὲ καὶ τὰς ἐμὰς ἐντολὰς, ζωὴν εὑρήσει αιών Ο δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δε χόμενος, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με. • Ο δεχόμενος, φησίν, ὑμᾶς τοὺς τὴν ἀλήθειαν κη ρύσσοντας, αὐτὴν ἐκείνην δέχεται την Θεότητα τουτέστι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ φησιν· . Ο δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος, αὐτὸν τὸν Πατέρα δέχεται. ο Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἡ ἕτερον προσδοκώμεν ; Οὐκ ἀγνοῶν (5) εἶναι αὐτὸν τὸν Χριστὸν, ἐρωτᾷ, ἢ ὅτι ἔμελλεν εἰς ᾅδου κατελθεῖν, ὡς τινές φασιν (ᾔδει γὰρ τὸ πάθος αὐτοῦ, διὸ καὶ ἀμνὸν αὐτὸν ὠνόμασεν)· ἀλλ᾽ ἵνα ἔτι ζῶν πείσῃ αὐτοὺς, καὶ μὴ μετὰ θάνατον αὐτοῦ προστεθῶσιν ἑτέρῳ διδασκάλῳ. Οὗτος γὰρ ἐστι περὶ οὗ γέγραπται· Ἰδοὺ ἀπο- στέλλω τὸν ᾿Αγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου. Κατεσκεύασε τὴν ὁδὸν Κυρίου, τουτέστιν ἡτοίμασε τοὺς ἀνθρώπους πρὸς τὸ ὑποδέξασθαι τὴν νομοθεσίαν τοῦ Θεοῦ. Ἔδειξε μὲν οὖν καὶ ἐντεῦθεν ὁ Χριστὸς τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Ἰωάννου. Οὐχ ἵσταται δὲ ἐνταῦθα, ἀλλὰ τὴν παρ' ἑαυτοῦ λοιπὸν ἐπάγει ψῆφον, λέγων· Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται εν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. . Καὶ ἄρα πῶς ὅρκῳ πιστούται τὰ περὶ Ἰωάννου. • Αμὴν γάρ, φησί, λέγω, ὅτι οὐκ ἐγήγερται μείζων αὐτοῦ. » Τὸ ἐγήγερται εἶπεν ὡς περί τινος βασιλέως περιφανοῦς, ἢ ὡς περὶ φυτοῦ λίαν εὐμηκεστάτου, καὶ ταῖς ἀρεταῖς εἰς ὕψος ἀναδραμόντος. Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων αὐτοῦ ἐστι. Διδάσκει καρδίαις. ΧΙ, 10. Οὐκ ἀγγυών --- διδασκάλῳ. COMMENT. IN MATTHÆUM. $38 mentem eorum excitans, omnibusque reddens supe- riores. Ecquid enim inquit? v:ov. B ር D -O Cramer. p. 79. - (2) chodowy. Gramer. p. 80. X. 21. Non est discipulus super magistrum: Docet, omne convicii genus patienter ferendum, et discipulum supra magistrum se extollere non de- bere. In die judicii omnia manifestabunttir: non enim cavillationes curo, sed corda. X, 32. Omnis ergo qui confitebitur me coram ho- minibus. Qui Christum Deum esse confitetur, humilians seipsum, merebitur Christum habere pro eo Patri testimonium reddentem, quia fidelis est servus. X, 39. Qui invenit animam suam, perdet illam; et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet cam. Qui brevem hujus temporis vitam adeo amat ht eam mihi præferat, non est me dignus. Qué autém hanc celeriter transeuntem negligit vitam, et me mieaque mandata præcipuo în pretio habet, vitamı inveniet sempiternam. X, 40. Qui recipit vos, me recipit ; et qui me reci- pit, recipit eum qui me misit. prædicatores Qui accipit vos, vos inquam veritatis, Divinitatem accipit ipsam, hoc est, Pa- trem et Filium et Spiritum sanctum. Hoc enim est quod dicit : c Qui vos accipit, me accipit, et qui me accipit, Patrem ipsum meum accipit. › XI, 3. Tu es qui venturus es, an alium exspe- clamus? Non ignorans eum esse Christum, interrogabat, vel quin in infern descendere debebat; ut qui- dam dicunt : passionem enim ejus futuram noverat, propter quod illum Agnum nominavit; sed ut adhne vivens illos in fide confirmaret, et post mortem ejus alii magistro non adhærerent. Hic enim est de quo scriptum est: Ecce ego mitto Angelum meum ante faciem tuam, qui præpa- rabit viam tuam ante te. Præparavit viam Domint, id est præparavit bo- mines ad suscipiendain Dei legein. Inde igitur Chri- stus quidem etiam ostendit Joannis eminentiam. Non autem hic sistit, sel suum deindle suffragium subjungit, dicens : XI, 11. Amen dico vobis, non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista. Considera etiam quomodo jurejurando, ea quæ de Joanne dicuntur, confirmentur. « Amen enim, inquit, dico, quia eo major non surrexit ; » illud surrexit dixit tanquam de rege quodam illu- stri, aut tanquam de stirpe aliqua proverissima, et virtutibus in altuin exsurgente. Qui autem minor est in regno cœlorum, major est ilo. (*) Cramer. p. 82.
PG 72:399ὁ δὲ μακάριος Ἰωάννης πρὸ τοῦ δοθῆναι τὸ πνεῦμα ἀπῆλθεν, ὥστε κἂν ἐλάττονες ὦμεν τῶν ἐν νόμῳ δικαιοσύνην κατωρθωκότων, ἀλλ' ἐν μείζοσι γεγόναμεν διὰ Χριστόν. 137 Mt 11, 11 137 Μείζονα λέγει Ἰωάννου τὸν πιστὸν τὸν διὰ τοῦ λουτροῦ ἀναγεννηθέντα, ἣν κατάστασιν καλεῖ βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ὡς τοῖς πιστοῖς διδομένης βασιλείας οὐρανῶν, ἧς οὔπω ἦν τυχὼν ὁ βαπτιστής. ὁ δὲ μόνον βαπτισθεὶς εἰ καὶ μήπω ἔσχεν ἐνάρετον βίον ὑπὲρ τὸν Ἰωάννην ἐστίν. ὁ οὖν λόγος ἔπαινον ἔχει τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. 138 Mt 11, 12 Ἐπειδὴ ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία ἐστὶν ἡ εἰς τὸν Χριστὸν πίστις, ἀπὸ τοῦ κηρύγματος Ἰωάννου ἤρχθη, ὃς ὑπεδείκνυ τὸν κηρυττόμενον διὰ τοῦ βαπτίσματος ἄγοντα εἰς βασιλείαν. ἐκεῖνοι δὲ βιάζονται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰσελθεῖν οἱ τῷ τῆς εἰδωλολατρείας ἀποταττόμενοι παλαιῷ καὶ εἰκαίῳ ἔθει καὶ οἱ τῷ γράμματι μὴ προσέχοντες, ἀλλ' ὥσπερ ἐκ βίας τινὸς διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως μεθελκόμενοι. εἰπὼν δὲ ὑπὸ βιαστῶν ἁρπάζεσθαι τὴν βασιλείαν τὸ κακόηθες αἰνίττεται τῶν Ἰου δαίων, οἳ οὐ μόνον οὐκ ἐπίστευον εἰς τὸν Χριστόν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους διεκώλυον δι' ἀπειλῶν καὶ πληγῶν.
Δ Ἐπειδὴ οὐδὲν ἐτελείωσεν ὁ νόμος, ὁ μὲν Ἰωάννη; γεννητὸς ἦν γυναικός, οἱ δέ γε τὴν πίστιν προσηκό - μενοι, γεννητοί μὲν οὐκέτι χρηματίζουσι γυναικών, ἀλλ᾽ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Ὅτε δὲ ὁ Χριστὸς ἀνεβίω σκυλεύσας τὸν ᾄδην, τότε τὸ τῆς υἱοθεσίας δέδοται Πνεῦμα. Ὁ δὲ μακάριος Ιωάννης πρὸ τοῦ δοθῆναι τὸ Πνεῦμα ἀπῆλθεν· ὥστε κἂν ἐλάττονες ὦμεν τῶν ἐν νόμῳ δικαιοσύνην κατωρθωκότων, ἀλλ' ἐν μείζοσι γεγόναμεν διὰ Χριστόν (1). Καὶ εἰ θέλετε δέξασθαι, αὐτός ἐστιν Ηλίας δ μέλλων ἔρχεσθαι. ΧΙ, 18, 19. χώρου Ηρακλείας. Δευτέρα γέννησις ἡ τῆς ἀνα στάσεως, δι' ἧς ἀναγεννώμεθα, καὶ δι᾿ ἁγίου Πνεύ ματος τυγχάνομεν ἀθανασίας, οἱ μέλλοντες ἀπολαύειν τῶν ἀγαθῶν· καὶ ὁ πάνυ ἐλάχιστος ἐκεῖ ὑπερανα- βαίνει τὸν Ἰωάννην, εἰ καὶ ἐκ μήτρας ἐτύγχανεν ἁγίου Πνεύματος. Κυρίλλου. Μείζονα λέγει Ἰωάννου τὸν πιστὸν τὸν διὰ τοῦ λουτροῦ ἀναγεννηθέντα· ἦν κατάστασιν και Τοῦτο καὶ ὁ ἄγγελος Γαβριήλ εἶπε περὶ αὐτοῦ· Οτι καὶ αὐτὸς «Προελεύσεται ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου· . δεικνὺς αὐτὸν τοῦ τον ὄντα, εἰ καὶ παρ' ἐκεῖνον ἕτερος ἦν ὁ δρώμενος Διόπερ οὐδὲ ἁπλῶς εἶπεν, Οὗτός ἐστιν Ἠλίας, ἀλλ', • Εἰ θέλετε δέξασθαι, οὗτός ἐστι· ; τουτέστιν, Εἰ μετ᾿ εὐγνώμονος διανοίας προσέχοιτε τοῖς γινομένοις καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἔστη, ἀλλὰ δεικνὺς ὅτι συνέσεως χρεία, προσέθηκε Ὁμοία ἐστὶ ἡ γενεά αὔτη) τοῖς παιδαρίοις ἐν ἀγοραῖς καθημένοις, καὶ προσφωνούσι τοῖς ἑταίροις αὐτῶν, καὶ λέγουσιν· Ηυλήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ὠρχήσασθε · ἐθρηνήσαμεν, καὶ οὐκ ἐκόψασθε. "Ωσπερ παίδων (2) ὀρχουμένων, ἑτέρων δὲ θρηνούν των, οὐχ ἵσταται εἰς ἐν βούλημα (αμφότερα γὰρ μέμφονται τοῖς ἑταίροις μή συμφωνοῦσιν αὐτο;)· τοιοῦτόν τι πεπόνθασιν Ἰουδαῖοι, οὔτε τὸ στυγνών του Ἰωάννου, οὔτε τὸ ἀνειμένον τοῦ Χριστοῦ ἀποδεξά μενοι, οὐδὲ δι' ἑνὸς τρόπου ὠφεληθέντες. Ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης δι᾿ ἀσκητικοῦ βίου τὰ τῆς σαρκός ἐνέχρου, οὐ μὴν δι' ἀσκητικῶν πόνων βοηθούμενος... νοίας, τύπος ἦν κατηφείας τοῖς ὀφείλουσιν ἐπὶ τούτο πενθεῖν· ὁ δὲ Κύριος βασιλείαν οὐρανῶν κηρύσσων, τὸ φαιδρὸν ἐν ἑαυτῷ ἐπεδείκνυτο. Δι' οὗ τοῦ τοῖς πιστοῖς ὑπογράφει τὴν ἐσομένην ζωὴν καὶ τὴν ἀπο νον χαράν. Ἦλθε γὰρ Ιωάννης, μήτε ἐσθίων, μήτε πίνω, καὶ λέγουσι· Δαιμόνιον ἔχει. Πλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· Ιδε άνθρωπος φάγος, καὶ οινοπότης, τελωνών είλες Ο καὶ ἁμαρτωλῶν. Σκόπει δὲ αὐτοὺς καὶ ἑτέρωθεν εἰς ἐναντίας περι- ενεχθέντας δόξας. Εἰπόντες γὰρ περὶ Ἰωάννου, ὅτι δαιμόνιον ἔχει, οὐκ ἔστησαν μέχρι τούτου· ἀλλὰ καὶ περὶ Χριστοῦ τὰ ἐναντία αἱρουμένου, τὸ αὐτὸ τοῦτο εἶπον πάλιν. Οὕτως εἰς μαχομένας ἀεὶ περιεφέροντο λεῖ βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὡς τοῖς πιστοῖς διδομέ νης βασιλείας, ἧς οὔπω ἦν τυχὼν ὁ Βαπτιστής. Ο π μόνον βαπτισθείς, εἰ καὶ μήπω ἔσχεν ἐνάρετον βίον, ὑπὲρ τὸν Ἰωάννην ἐστίν. Ο σὖν λόγος ἔπαινον ἔχει τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. υι πιος ἀμφότερα παιδάρια S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Cum nihil perfecerit lex, Joannes quidem natus erat mulieris : qui vero fidem erant amplexi, nati quidem non amplius mulierum vocantur, sed ex Deo geniti sunt. Christus autem cum redivivus infernum spoliasset, tumu temporis Spiritum adeptio- nis filiorum dedit; beatus vero Joannes, antequani Spiritus daretur e vita discessit; itaque etsi miuores simus iis qui legis justitiam asseculi sint, at in majoribus per Christum sumus constituti. XI, 14. Et si vultis recipere, ipse est Elias qui venturus est. Hoc et angelus Gabriel de ipso dixit, hisce : ‹ Præcessurus est ante illum in spiritu et virtute Eliæ ;, ostendens ipsum bunc esse, etsi præter illum alius fuerit, qui visus sit. Quapropter non etiam simpliciter dixit: Hic est Elias, sed ‹ Si vul- tis recipere, bic est, › id est, si benevola mente, iis quae facta sunt, attendatis; neque hic stelit, sed ostendens, quanta intelligentia opus sit, ad- jecit : XI, 16, 17. Similis est (generatio ista) pueris se- dentibus in foro, qui clamantes coæqualibus dicunt : Gecinimus vobis, et non sallaslis; lamentavimus, et non planxistis. B Sicut enim pueri sive saltantes sive lamentantes, neutrum unanimiter agunt, siquidem utrique so- cios incusant ab ipsis dissentientes; sic fere affecti sunt Judæi, neque austeritatem Joannis, neque Chri- sti liberalitatem approbantes, nec ullam ex hac C vel illa utilitatem percipientes. Joannes euim asce- ticam agens vitam carnem mortificabat, nihil illos ab asceticis laboribus juvans . . . Praeterea Joan- nes, prædicans baptismum pœnitentiæ, Judæos ad mœstitiam componebat, qui videlicet, ejus accepta prædicatione, plangere debebant; Christus vero, prædicans regnum cœlorum, lætitiam præ se ferebas. Ifanc auten sententiam proferens (Christus) creden- tibus innuit vitam futuram, et puram, quæ ipsos manet, lætitiam. Venit enim Joannes, neque man- ducans, neque bibens, et dicunt : Damonium label. Venit Filius hominis manducans et bibens, el dicunt: Ecce homo vorax, et potator vini, publicanorum, el peccatorum amicus. Considera vero illos etiam aliunde in contrarias opiniones fuisse deductos. Dicentes enim de Joanne “læmonium eum habere, non ibi acquieverunt; ve- rum etiam de Christo contraria assumente, idipsum rursus dixerunt. Ita repugnantibus semper cir Luc. 1V, 17. ad ipsa referam. Bart. (1) Catena Crameri : Ισιδώρου, Κυρίλλου, Θεο- (3) Καὶ ὁ μὲν Ἰωάννης κηρύσσων βάπτισμα μετα (2) Lego παιδίων, vel, παιδαρίων cum N. T. Gr.. (3) Deesse videtur apodosis : 'Ο δὲ Χριστός...
καὶ ἔδει βεβαίους τῷ φρονήματι δειχθῆναι τοὺς θέλοντας διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως μετασχεῖν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας καταφρονοῦντας τῶν Ἰουδαίων ἀπειλῶν. πλὴν καὶ ὁ πιστός, ὅταν εὐτόνως ἀνθίστηται πρὸς τὰ σωματικὰ καὶ ψυχικὰ πάθη πρὸς τὸ εἰσελάσαι εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν, οὗτος φιλόθεός ἐστι βιαστής. τὸ δὲ ἕως ἄρτι τοῦτ' ἔστιν ἕως τοῦ διηνεκοῦς. 139 Mt 11, 12 Ἡ εἰς Χριστὸν πίστις διὰ τοῦ βαπτίσματος ἡ τοῦ θεοῦ βασιλεία ἐστίν, ἥτις ἤρξατο ἀπὸ τοῦ κηρύγματος Ἰωάννου τοῦ ὑποδεικνύντος τὸν Χριστόν. οἱ δὲ βιαζόμενοί εἰσιν οἱ τῇ εἰδωλολατρίᾳ ἀποταττόμενοι καὶ τῷ παλαιῷ ἔθει. 142 Mt 11, 16–17 Ὥσπερ παιδίων ὀρχουμένων, ἑτέρων δὲ θρηνούντων οὐχ ἵσταται εἰς ἓν <τὸ> βούλημα (ἀμφότερα γὰρ μέμφονται τοῖς ἑταίροις μὴ συμφωνοῦσιν αὐτοῖς), τοιοῦτόν τι πεπόνθασιν Ἰουδαῖοι οὐδὲ τὸ στυγνὸν τοῦ Ἰωάννου οὔτε τὸ ἀνειμένον τοῦ Χριστοῦ ἀποδεξάμενοι οὐδὲ δι' ἑνὸς τρόπου ὠφεληθέντες. 143 Mt 11, 18–19 Ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης δι' ἀσκητικοῦ βίου τὰ τῆς σαρκὸς ἐνέκρου πάθη, ὁ δὲ Ἰησοῦς ὡς θεὸς ἐξουσιαστικῷ νόμῳ ταῦτα ἐνέκρου, οὐ μὴν δι' ἀσκητικῶν πόνων βοηθούμενος.
Δ Ἐπειδὴ οὐδὲν ἐτελείωσεν ὁ νόμος, ὁ μὲν Ἰωάννη; γεννητὸς ἦν γυναικός, οἱ δέ γε τὴν πίστιν προσηκό - μενοι, γεννητοί μὲν οὐκέτι χρηματίζουσι γυναικών, ἀλλ᾽ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Ὅτε δὲ ὁ Χριστὸς ἀνεβίω σκυλεύσας τὸν ᾄδην, τότε τὸ τῆς υἱοθεσίας δέδοται Πνεῦμα. Ὁ δὲ μακάριος Ιωάννης πρὸ τοῦ δοθῆναι τὸ Πνεῦμα ἀπῆλθεν· ὥστε κἂν ἐλάττονες ὦμεν τῶν ἐν νόμῳ δικαιοσύνην κατωρθωκότων, ἀλλ' ἐν μείζοσι γεγόναμεν διὰ Χριστόν (1). Καὶ εἰ θέλετε δέξασθαι, αὐτός ἐστιν Ηλίας δ μέλλων ἔρχεσθαι. ΧΙ, 18, 19. χώρου Ηρακλείας. Δευτέρα γέννησις ἡ τῆς ἀνα στάσεως, δι' ἧς ἀναγεννώμεθα, καὶ δι᾿ ἁγίου Πνεύ ματος τυγχάνομεν ἀθανασίας, οἱ μέλλοντες ἀπολαύειν τῶν ἀγαθῶν· καὶ ὁ πάνυ ἐλάχιστος ἐκεῖ ὑπερανα- βαίνει τὸν Ἰωάννην, εἰ καὶ ἐκ μήτρας ἐτύγχανεν ἁγίου Πνεύματος. Κυρίλλου. Μείζονα λέγει Ἰωάννου τὸν πιστὸν τὸν διὰ τοῦ λουτροῦ ἀναγεννηθέντα· ἦν κατάστασιν και Τοῦτο καὶ ὁ ἄγγελος Γαβριήλ εἶπε περὶ αὐτοῦ· Οτι καὶ αὐτὸς «Προελεύσεται ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου· . δεικνὺς αὐτὸν τοῦ τον ὄντα, εἰ καὶ παρ' ἐκεῖνον ἕτερος ἦν ὁ δρώμενος Διόπερ οὐδὲ ἁπλῶς εἶπεν, Οὗτός ἐστιν Ἠλίας, ἀλλ', • Εἰ θέλετε δέξασθαι, οὗτός ἐστι· ; τουτέστιν, Εἰ μετ᾿ εὐγνώμονος διανοίας προσέχοιτε τοῖς γινομένοις καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἔστη, ἀλλὰ δεικνὺς ὅτι συνέσεως χρεία, προσέθηκε Ὁμοία ἐστὶ ἡ γενεά αὔτη) τοῖς παιδαρίοις ἐν ἀγοραῖς καθημένοις, καὶ προσφωνούσι τοῖς ἑταίροις αὐτῶν, καὶ λέγουσιν· Ηυλήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ὠρχήσασθε · ἐθρηνήσαμεν, καὶ οὐκ ἐκόψασθε. "Ωσπερ παίδων (2) ὀρχουμένων, ἑτέρων δὲ θρηνούν των, οὐχ ἵσταται εἰς ἐν βούλημα (αμφότερα γὰρ μέμφονται τοῖς ἑταίροις μή συμφωνοῦσιν αὐτο;)· τοιοῦτόν τι πεπόνθασιν Ἰουδαῖοι, οὔτε τὸ στυγνών του Ἰωάννου, οὔτε τὸ ἀνειμένον τοῦ Χριστοῦ ἀποδεξά μενοι, οὐδὲ δι' ἑνὸς τρόπου ὠφεληθέντες. Ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης δι᾿ ἀσκητικοῦ βίου τὰ τῆς σαρκός ἐνέχρου, οὐ μὴν δι' ἀσκητικῶν πόνων βοηθούμενος... νοίας, τύπος ἦν κατηφείας τοῖς ὀφείλουσιν ἐπὶ τούτο πενθεῖν· ὁ δὲ Κύριος βασιλείαν οὐρανῶν κηρύσσων, τὸ φαιδρὸν ἐν ἑαυτῷ ἐπεδείκνυτο. Δι' οὗ τοῦ τοῖς πιστοῖς ὑπογράφει τὴν ἐσομένην ζωὴν καὶ τὴν ἀπο νον χαράν. Ἦλθε γὰρ Ιωάννης, μήτε ἐσθίων, μήτε πίνω, καὶ λέγουσι· Δαιμόνιον ἔχει. Πλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· Ιδε άνθρωπος φάγος, καὶ οινοπότης, τελωνών είλες Ο καὶ ἁμαρτωλῶν. Σκόπει δὲ αὐτοὺς καὶ ἑτέρωθεν εἰς ἐναντίας περι- ενεχθέντας δόξας. Εἰπόντες γὰρ περὶ Ἰωάννου, ὅτι δαιμόνιον ἔχει, οὐκ ἔστησαν μέχρι τούτου· ἀλλὰ καὶ περὶ Χριστοῦ τὰ ἐναντία αἱρουμένου, τὸ αὐτὸ τοῦτο εἶπον πάλιν. Οὕτως εἰς μαχομένας ἀεὶ περιεφέροντο λεῖ βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὡς τοῖς πιστοῖς διδομέ νης βασιλείας, ἧς οὔπω ἦν τυχὼν ὁ Βαπτιστής. Ο π μόνον βαπτισθείς, εἰ καὶ μήπω ἔσχεν ἐνάρετον βίον, ὑπὲρ τὸν Ἰωάννην ἐστίν. Ο σὖν λόγος ἔπαινον ἔχει τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. υι πιος ἀμφότερα παιδάρια S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Cum nihil perfecerit lex, Joannes quidem natus erat mulieris : qui vero fidem erant amplexi, nati quidem non amplius mulierum vocantur, sed ex Deo geniti sunt. Christus autem cum redivivus infernum spoliasset, tumu temporis Spiritum adeptio- nis filiorum dedit; beatus vero Joannes, antequani Spiritus daretur e vita discessit; itaque etsi miuores simus iis qui legis justitiam asseculi sint, at in majoribus per Christum sumus constituti. XI, 14. Et si vultis recipere, ipse est Elias qui venturus est. Hoc et angelus Gabriel de ipso dixit, hisce : ‹ Præcessurus est ante illum in spiritu et virtute Eliæ ;, ostendens ipsum bunc esse, etsi præter illum alius fuerit, qui visus sit. Quapropter non etiam simpliciter dixit: Hic est Elias, sed ‹ Si vul- tis recipere, bic est, › id est, si benevola mente, iis quae facta sunt, attendatis; neque hic stelit, sed ostendens, quanta intelligentia opus sit, ad- jecit : XI, 16, 17. Similis est (generatio ista) pueris se- dentibus in foro, qui clamantes coæqualibus dicunt : Gecinimus vobis, et non sallaslis; lamentavimus, et non planxistis. B Sicut enim pueri sive saltantes sive lamentantes, neutrum unanimiter agunt, siquidem utrique so- cios incusant ab ipsis dissentientes; sic fere affecti sunt Judæi, neque austeritatem Joannis, neque Chri- sti liberalitatem approbantes, nec ullam ex hac C vel illa utilitatem percipientes. Joannes euim asce- ticam agens vitam carnem mortificabat, nihil illos ab asceticis laboribus juvans . . . Praeterea Joan- nes, prædicans baptismum pœnitentiæ, Judæos ad mœstitiam componebat, qui videlicet, ejus accepta prædicatione, plangere debebant; Christus vero, prædicans regnum cœlorum, lætitiam præ se ferebas. Ifanc auten sententiam proferens (Christus) creden- tibus innuit vitam futuram, et puram, quæ ipsos manet, lætitiam. Venit enim Joannes, neque man- ducans, neque bibens, et dicunt : Damonium label. Venit Filius hominis manducans et bibens, el dicunt: Ecce homo vorax, et potator vini, publicanorum, el peccatorum amicus. Considera vero illos etiam aliunde in contrarias opiniones fuisse deductos. Dicentes enim de Joanne “læmonium eum habere, non ibi acquieverunt; ve- rum etiam de Christo contraria assumente, idipsum rursus dixerunt. Ita repugnantibus semper cir Luc. 1V, 17. ad ipsa referam. Bart. (1) Catena Crameri : Ισιδώρου, Κυρίλλου, Θεο- (3) Καὶ ὁ μὲν Ἰωάννης κηρύσσων βάπτισμα μετα (2) Lego παιδίων, vel, παιδαρίων cum N. T. Gr.. (3) Deesse videtur apodosis : 'Ο δὲ Χριστός...
PG 72:401καὶ ὁ μὲν Ἰωάννης "κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας" τύπος ἦν κατηφείας τοῖς ὀφείλουσιν ἐπὶ τούτῳ πενθεῖν, ὁ δὲ κύριος "βασιλείαν οὐρανῶν κηρύσσων" τὸ φαιδρὸν ἐν ἑαυτῷ ἐπεδείκνυτο, δι' οὗ νῦν τοῖς πιστοῖς ὑπογράφει τὴν ἐσομένην ζωὴν καὶ τὴν ἄπονον χαράν. 144 Mt 11, 18–19 Ἔπρεπεν Ἰωάννῃ ὡς οἰκέτῃ διὰ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας κατα νεκρῶσαι τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, τῷ δὲ Χριστῷ ὡς ἐλευθέρῳ δυνάμει τῆς θεότητος ἐξουσιαστικῶς τὰ τῆς σαρκὸς νεκροῦν κινήματα καὶ τὸν ἔμφυτον τῆς σαρκὸς νόμον, οὐ μὴν δι' ἀσκητικῶν πόνων εἰς τοῦτο βοη θεῖσθαι. ὅμως Ἰωάννης "βάπτισμα κηρύσσων μετανοίας" τύπον ἑαυτὸν πάρεσχε τοῖς ὀφείλουσι πενθεῖν, ὁ δὲ κύριος "βασιλείαν οὐρανῶν κηρύσ σων" εἰκότως τὸ ἀνειμένον καὶ φαιδρὸν ἐν ἑαυτῷ ἐπεδείκνυτο, δι' οὗ τοῖς πιστοῖς ὑπέγραφεν τὴν ἀνέκφραστον χαρὰν καὶ τὴν ἄπονον ζωήν. αὐλὸς γάρ ἐστιν ἡ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἡδύτης, θρῆνος δὲ τὰ γεέννης ἐπώδυνα. 145 Mt 11, 25 Τὸ ἐξομολογοῦμαί φησιν κατὰ συνήθειαν ἀνθρωπίνην ἀντὶ τοῦ χάριν ὁμολογῶ ἤγουν δοξάζω σε· ἔθος γὰρ τῇ θεοπνεύστῳ γραφῇ τὸ τῆς ἐξομολογήσεως ὄνομα κατὰ τοιονδέτινα δέχεσθαι τρόπον. γέγραπται γοῦν ὅτι "ἐξομολογησάσθωσαν" κύριε "τῷ ὀνόματί σου τῷ μεγάλῳ, ὅτι φοβερὸν καὶ ἅγιόν ἐστιν".
δόξας. Επρεπεν Ἰωάννῃ ὡς οἰκέτῃ διὰ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας κατανεκρῶσαι τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, τῷ δὲ Χριστῷ ὡς ἐλευθέρῳ δυνάμει τῆς θεότητος εξουσιαστικῶς τὰ τῆς σαρκὸς νεκροῦν κινήματα, καὶ τὸν ἔμφυτον τῆς σαρκὸς νόμον, οὐ μὴν δι' ἀσκητικῶν πόνων εἰς τοῦτο βοηθεῖσθαι. Ο μὲν Ἰωάννης βάπτι σμα κηρύσσων μετανοίας, τύπον ἑαυτὸν παρέσχε τοῖς ὀφείλουσι πενθεῖν. Ο δὲ Κύριος βασιλείαν οὐρα- νῶν κηρύσσων, εἰκότως τὴ ἀνειμένον καὶ φαιδρὸν ἐν ἑαυτῷ ἐπεδείκνυτο, δι' ἧς τοῖς πιστοῖς ὑπέγραφε την ἐσομένην ἀνέκφραστον ζωήν, καὶ τὴν ἄπονον ζωήν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ δευτέρου τοῦ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Υπομνήματα. Β Ήλθε μὲν (1) γὰρ Ιωάννης μήτε ἐσθίων, μήτε πίσ νων, καθ' ἃ γέγραπται· ἦλθε δὲ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων. Καὶ τὴν τούτου αἰτίαν, ὡς ἂν οἷόν τε, ὡδὲ εἰπεῖν πειράσομαι. Γέγονε μὲν γὰρ ἄνθρωπος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ πάντα πεφόρηκε τὰ ἡμέτερα, δίχα μόνη; ἁμαρτίας· ἀλλ᾽ ἔν γε ταῖς κατὰ σῶμα κινήσεσι φυσικαῖς, τῆς ἐξ ἔθους ἡμῖν χαλιναγωγίας, πόνου τε, φημί, καὶ νηστείας, πῶς ἂν ἐδεήθη, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς, ὁ καὶ κρείττων ἁμαρ- τέας, καὶ τῇ παρ' ἑαυτοῦ χάριτι καὶ τὰ ἐν ἡμῖν καταραΐζων πάθη, νεκρὰν δὲ καὶ ἄπρακτον ἀπο- φαίνων καὶ τὴν ἐν ἡμῖν τοῦ σώματος ὄρεξιν, εἰ καὶ διαχέοιτό πως εἰς ἐκτόπους ἡδονάς; Κατεσκήνωσεν γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, καὶ ἰδίαν ἐποιήσατο σάρκα τὴν ἀνθρωπίνην, ἵν' ἐπειδήπερ ἀτίθαστός τις αὐτὴν ὁ τῆς ἁμαρτίας κατεληΐζετο νόμος (τετυράν- νηκε γὰρ ἐν τοῖς μέλεσι τῆς σαρκὸς ἀντιστρατευό μενος τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς, καὶ αἰχμαλωτίζων εἰς τὰ οἰκεία), καταργήσει τοῦτον δι' ἑαυτοῦ· καὶ ἐν πρώτῃ νεκρώσας τῇ ἰδίᾳ σαρκί, παραπέμψῃ λοιπὸν τῆς ἐπὶ τούτῳ χάριτος τὴν μετάδοσιν εἰς ἡμᾶς, ἅτε δὴ καὶ ὄντας ὁμογενεῖς κατά γε τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν· ἀπ- αρχὴ γὰρ ἡμῶν Χριστός, δεύτερος Αδάμ χρηματι- σας μετ' ἐκεῖνον τὸν ἐν ἀρχαῖς· καὶ πρῶτος ἄνα θρωπος πέφηνεν ἐπὶ γῆς, χοἰκὸς μὲν οὐκέτι, θεῖος δὲ μᾶλλον καὶ ἐπουράνιος, ἁμαρτίαν οὐκ εἰδώς· δι' δ καὶ μόνος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος. 'Αναμορφουμέ- της τοιγαροῦν ἐν πρώτῳ Χριστῷ πρὸς τὸν ἐν ἀρχαῖς ἁγιασμὸν τῆς ἡμετέρας φύσεως, ἐνδοιαζέτω μηδεὶς ὡς εἰς ἅπαν ήδη τὸ ἀνθρώπινον ἐξετείνετο γένος ή τῆς ἀναμορφώσεως χάρις. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν ἀνεμόρφου Θεὸς ὧν ὁ Λόγος, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς ἰδιότητος ἀπαραποίητος χαρακτήρ, ἀλλ' ἡμεῖς ἦμεν σὺν αὐτῷ πρὸς Θεὸν ἀναμορφούμενοι διὰ τοῦ καὶ ὑπὲρ φύσιν ἁγιασμοῦ, νεκρουμένου λοιπὸν ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας. Εν οὖν σφόδρα τῶν ἀτό- των μὴ οὐχὶ μᾶλλον τῇ τῆς θεότητος ενεργεία τὰ ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ κατανεκροῦσθαι πάθη, συν αθλεῖν δὲ ὥσπερ αὐτῷ τὴν νηστείαν, εἰς τὸ καθάπερ ἐκ βίας καὶ ἀνάγκης τὴν σάρκα καταξηραίνειν· ποῦ γὰρ ἡ τοῦ ἐνοικοῦντος Θεοῦ Λόγου δύναμις, εἰ καθάπερ ἐφ' ἡμῶν πόνοις καὶ νηστεία τὰ πάθη κατηννάζετο ; COMMENT. IN MATTHÆUM. A cumagebantur opinionibus. Deccbat Joannem, ta- quam servum, per duram admodum vitæ rationemi cruis affecgiones mortificare: Christum vero tan- quam liberum, virtute divinitatis, tanquam polesia- tem habentem, carnis motus edomare, ac insitam carnis legem subigere, non tamen per ascetico ; labores ad hoc juvari. Joannes quidem baptisma pradicans poenitentiæ, figuran se ipsum præbuit lugere debentibus: Dominus vero regnum cœlorum prædicans, merito remissionem ac laetitiam In sese exhibuit, per quam fidelibus futuram vitam. ineffabilen descripsit, vitam laboris expertem. Cyrilli ex libro Commentarii in Matthæum. (Matth. xi, 18). Venit enim Joannes neque manducans, neque B biteus, sicuti scriptum est; venit autem Filius ho- minis manducans et bibens. Jamvero hujus rei, prout fieri poterit, cansam hic conabor exponere. Factum est homo Dei Verbum, nostraque oninia gestavit, uno excepto peccato. Sed quod attinet ad physicas corporis commnotiones, quomodo eguisset consueto nobis freno, labore nimirum ac jejunio, quandoquidem Deus suaple natura est, et peccato superior, suaque gratia in nobis quoque sed: passiones, nostri corporis impetus inhibens, si quando ad absurdas voluptates rapiatur ? Videlicet inter nos habitavit Dei Verbum, suamque fecit carnem humanam, ut quia hanc aspera peccati lex vexabat (etenim tyranni instar peccatum in carnis membris repugnat mentis legi, in suam nos po- testatem redigens), per se ipsum vim illam retun- deret, atque in sua apprime carne eam legem pe- riinens, gratiae hujus participationem ad nos trans- mitteret, qui ejusdem cum eo generis sumus, quod attinet ad carnis naturam. Nam primit nostræ Christus est 17, novusque Adamus GAL post illum qui fuit initio : et princeps home in terra apparuit, jam non terrenus, sed divimus . potius atque coelestis, peccati nescius ; propterea solus etiam inter mortuos liber. Reformala ergo in Christo primo ad primigeniam sanctitatem na- tura nostra, nemo dubitet quin ad universum homi- num genus reformationis gratia fuerit extensa. Non enim seipsum reformavit Verbum, cum Deus sit, et C D proprietatis Paternæ germana digura ; sed nos cum illo ad Deum reformati fnimus, propter supernatu- ralem sanctificationem, exstincta deinceps in men- bris nostris lege peccati. Valde igitur absurdum fuisset, si non potius divinitatis virtute in Christi corpore mortificatæ fuissent passiones, sed jejunii opem implorasset, ut tanquam vi ac necessitate carnem debilitaret. Ubinam enim inhabitantis Verbi passiones, si prout nobis usuvenit, laboribus ac jejunio passiones sedasset ? Cor. xv, 23. - (4) Ηλθε μιὰν — κατηννάζετο. Mai, Β. Ν. 11, 477.
καὶ πάλιν· "ἐξομολογήσομαί σοι, κύριε, ἐν ὅλῃ καρδίᾳ μου". ἀλλ' οἱ διεστραμμένοι τὸν νοῦν· ἰδού, φασίν, χάριν ὁμολογεῖ τῷ πατρί, εἶτα πῶς οὐκ ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ; πρὸς τοῦτο φαίη τις ἂν τῶν εὖ εἰδότων τοῖς τῆς ἀληθείας συνασπίσαι δόγμασι· καὶ τί τὸ κωλῦον, ὦ βέλτιστοι, τὸν ὁμοούσιον υἱὸν ἀποδέχεσθαι καὶ ἐπαινεῖν τὸν ἑαυτοῦ πατέρα, σῴζοντα δι' αὐτοῦ τὴν ὑπ' οὐρανόν; εἰ δὲ νομίζεις διὰ τὴν ἐξομολόγησιν ἐν ἐλάττοσιν εἶναι αὐτὸν τοῦ πατρός, ὅρα καὶ τὸ ἐφ' ἑξῆς. κύριον γὰρ τοῦ οὐρανοῦ καὶ γῆς ὁμολογεῖ καὶ ἀποκαλεῖ τὸν πα τέρα. ὁ δὲ υἱὸς τοῦ τῶν ὅλων κρατοῦντος θεοῦ πάντως που σὺν αὐτῷ δεσπόζει τῶν ὅλων, οὐχ ὡς ἐλάττων ἢ ἑτεροούσιος, ἀλλ' ὡς θεὸς ἐκ θεοῦ ταῖς ἴσαις εὐκλείαις στεφανούμενος καὶ τὴν κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσό τητα πρὸς αὐτὸν ἔχων οὐσιωδῶς. 146 Mt 11, 27 Κατὰ διαφόρους ἐπινοίας ἡ θεοῦ γνῶσις· κτίστου, ᾗ ἔκτισεν, κριτοῦ <ᾗ ἔκρινε καὶ τὰ ἄλλα. ταῦτα δὲ πάντα φανερά, ᾧ ἂν ὁ υἱὸς> ἀποκαλύψῃ, οὐχ ἑτέρως ὄντι υἱῷ θεοῦ. <τοιγαροῦν> ὃς λαβὼν ἐξουσίαν τέκνον γενέ σθαι ὅτε μὲν ἔχει οὐκ ἔγνω, οὐκ ἔχει τὸν πατέρα· ὅτε δὲ γίνεται ἀπο καλύψαντος Ἰησοῦ ὡς ἀδελφῷ γνώσεται.
δόξας. Επρεπεν Ἰωάννῃ ὡς οἰκέτῃ διὰ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας κατανεκρῶσαι τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, τῷ δὲ Χριστῷ ὡς ἐλευθέρῳ δυνάμει τῆς θεότητος εξουσιαστικῶς τὰ τῆς σαρκὸς νεκροῦν κινήματα, καὶ τὸν ἔμφυτον τῆς σαρκὸς νόμον, οὐ μὴν δι' ἀσκητικῶν πόνων εἰς τοῦτο βοηθεῖσθαι. Ο μὲν Ἰωάννης βάπτι σμα κηρύσσων μετανοίας, τύπον ἑαυτὸν παρέσχε τοῖς ὀφείλουσι πενθεῖν. Ο δὲ Κύριος βασιλείαν οὐρα- νῶν κηρύσσων, εἰκότως τὴ ἀνειμένον καὶ φαιδρὸν ἐν ἑαυτῷ ἐπεδείκνυτο, δι' ἧς τοῖς πιστοῖς ὑπέγραφε την ἐσομένην ἀνέκφραστον ζωήν, καὶ τὴν ἄπονον ζωήν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ δευτέρου τοῦ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Υπομνήματα. Β Ήλθε μὲν (1) γὰρ Ιωάννης μήτε ἐσθίων, μήτε πίσ νων, καθ' ἃ γέγραπται· ἦλθε δὲ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων. Καὶ τὴν τούτου αἰτίαν, ὡς ἂν οἷόν τε, ὡδὲ εἰπεῖν πειράσομαι. Γέγονε μὲν γὰρ ἄνθρωπος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ πάντα πεφόρηκε τὰ ἡμέτερα, δίχα μόνη; ἁμαρτίας· ἀλλ᾽ ἔν γε ταῖς κατὰ σῶμα κινήσεσι φυσικαῖς, τῆς ἐξ ἔθους ἡμῖν χαλιναγωγίας, πόνου τε, φημί, καὶ νηστείας, πῶς ἂν ἐδεήθη, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς, ὁ καὶ κρείττων ἁμαρ- τέας, καὶ τῇ παρ' ἑαυτοῦ χάριτι καὶ τὰ ἐν ἡμῖν καταραΐζων πάθη, νεκρὰν δὲ καὶ ἄπρακτον ἀπο- φαίνων καὶ τὴν ἐν ἡμῖν τοῦ σώματος ὄρεξιν, εἰ καὶ διαχέοιτό πως εἰς ἐκτόπους ἡδονάς; Κατεσκήνωσεν γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, καὶ ἰδίαν ἐποιήσατο σάρκα τὴν ἀνθρωπίνην, ἵν' ἐπειδήπερ ἀτίθαστός τις αὐτὴν ὁ τῆς ἁμαρτίας κατεληΐζετο νόμος (τετυράν- νηκε γὰρ ἐν τοῖς μέλεσι τῆς σαρκὸς ἀντιστρατευό μενος τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς, καὶ αἰχμαλωτίζων εἰς τὰ οἰκεία), καταργήσει τοῦτον δι' ἑαυτοῦ· καὶ ἐν πρώτῃ νεκρώσας τῇ ἰδίᾳ σαρκί, παραπέμψῃ λοιπὸν τῆς ἐπὶ τούτῳ χάριτος τὴν μετάδοσιν εἰς ἡμᾶς, ἅτε δὴ καὶ ὄντας ὁμογενεῖς κατά γε τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν· ἀπ- αρχὴ γὰρ ἡμῶν Χριστός, δεύτερος Αδάμ χρηματι- σας μετ' ἐκεῖνον τὸν ἐν ἀρχαῖς· καὶ πρῶτος ἄνα θρωπος πέφηνεν ἐπὶ γῆς, χοἰκὸς μὲν οὐκέτι, θεῖος δὲ μᾶλλον καὶ ἐπουράνιος, ἁμαρτίαν οὐκ εἰδώς· δι' δ καὶ μόνος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος. 'Αναμορφουμέ- της τοιγαροῦν ἐν πρώτῳ Χριστῷ πρὸς τὸν ἐν ἀρχαῖς ἁγιασμὸν τῆς ἡμετέρας φύσεως, ἐνδοιαζέτω μηδεὶς ὡς εἰς ἅπαν ήδη τὸ ἀνθρώπινον ἐξετείνετο γένος ή τῆς ἀναμορφώσεως χάρις. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν ἀνεμόρφου Θεὸς ὧν ὁ Λόγος, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς ἰδιότητος ἀπαραποίητος χαρακτήρ, ἀλλ' ἡμεῖς ἦμεν σὺν αὐτῷ πρὸς Θεὸν ἀναμορφούμενοι διὰ τοῦ καὶ ὑπὲρ φύσιν ἁγιασμοῦ, νεκρουμένου λοιπὸν ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας. Εν οὖν σφόδρα τῶν ἀτό- των μὴ οὐχὶ μᾶλλον τῇ τῆς θεότητος ενεργεία τὰ ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ κατανεκροῦσθαι πάθη, συν αθλεῖν δὲ ὥσπερ αὐτῷ τὴν νηστείαν, εἰς τὸ καθάπερ ἐκ βίας καὶ ἀνάγκης τὴν σάρκα καταξηραίνειν· ποῦ γὰρ ἡ τοῦ ἐνοικοῦντος Θεοῦ Λόγου δύναμις, εἰ καθάπερ ἐφ' ἡμῶν πόνοις καὶ νηστεία τὰ πάθη κατηννάζετο ; COMMENT. IN MATTHÆUM. A cumagebantur opinionibus. Deccbat Joannem, ta- quam servum, per duram admodum vitæ rationemi cruis affecgiones mortificare: Christum vero tan- quam liberum, virtute divinitatis, tanquam polesia- tem habentem, carnis motus edomare, ac insitam carnis legem subigere, non tamen per ascetico ; labores ad hoc juvari. Joannes quidem baptisma pradicans poenitentiæ, figuran se ipsum præbuit lugere debentibus: Dominus vero regnum cœlorum prædicans, merito remissionem ac laetitiam In sese exhibuit, per quam fidelibus futuram vitam. ineffabilen descripsit, vitam laboris expertem. Cyrilli ex libro Commentarii in Matthæum. (Matth. xi, 18). Venit enim Joannes neque manducans, neque B biteus, sicuti scriptum est; venit autem Filius ho- minis manducans et bibens. Jamvero hujus rei, prout fieri poterit, cansam hic conabor exponere. Factum est homo Dei Verbum, nostraque oninia gestavit, uno excepto peccato. Sed quod attinet ad physicas corporis commnotiones, quomodo eguisset consueto nobis freno, labore nimirum ac jejunio, quandoquidem Deus suaple natura est, et peccato superior, suaque gratia in nobis quoque sed: passiones, nostri corporis impetus inhibens, si quando ad absurdas voluptates rapiatur ? Videlicet inter nos habitavit Dei Verbum, suamque fecit carnem humanam, ut quia hanc aspera peccati lex vexabat (etenim tyranni instar peccatum in carnis membris repugnat mentis legi, in suam nos po- testatem redigens), per se ipsum vim illam retun- deret, atque in sua apprime carne eam legem pe- riinens, gratiae hujus participationem ad nos trans- mitteret, qui ejusdem cum eo generis sumus, quod attinet ad carnis naturam. Nam primit nostræ Christus est 17, novusque Adamus GAL post illum qui fuit initio : et princeps home in terra apparuit, jam non terrenus, sed divimus . potius atque coelestis, peccati nescius ; propterea solus etiam inter mortuos liber. Reformala ergo in Christo primo ad primigeniam sanctitatem na- tura nostra, nemo dubitet quin ad universum homi- num genus reformationis gratia fuerit extensa. Non enim seipsum reformavit Verbum, cum Deus sit, et C D proprietatis Paternæ germana digura ; sed nos cum illo ad Deum reformati fnimus, propter supernatu- ralem sanctificationem, exstincta deinceps in men- bris nostris lege peccati. Valde igitur absurdum fuisset, si non potius divinitatis virtute in Christi corpore mortificatæ fuissent passiones, sed jejunii opem implorasset, ut tanquam vi ac necessitate carnem debilitaret. Ubinam enim inhabitantis Verbi passiones, si prout nobis usuvenit, laboribus ac jejunio passiones sedasset ? Cor. xv, 23. - (4) Ηλθε μιὰν — κατηννάζετο. Mai, Β. Ν. 11, 477.
147 Mt 11, 27 Ὥσπερ οὖν ὁ πατὴρ λέγεται πεποιηκέναι τὰ πάντα, καίπερ διὰ τοῦ υἱοῦ πάντα ποιῶν, οὕτω καὶ λέγεται τῷ υἱῷ πάντα παραδιδόναι αὐτὸν ἔχων δύναμιν καὶ δι' αὐτοῦ κατάρχων τῶν ὅλων καὶ συνὼν αὐτῷ. πλὴν εἰ καὶ ὡς ἄνθρωπος ἐξουσίαν λαμβάνειν οἰκονομικῶς λέγεται ὡς μὴ πεφυκυίας ἀνθρώπου φύσεως δεσπόζειν, οὐδὲ τοῦτο ἔξω τοῦ εἰκότος. 148 Mt 11, 27 Ὁ ὁρῶν τὸν υἱὸν τὴν τοῦ πατρὸς εἰκόνα ἔχοντα ἐν ἑαυτῷ αὐτὸν ὁρᾷ τὸν πατέρα. ἀποκαλύπτει δὲ τὸν πατέρα ὡς ἐν πρωτοτύπῳ αὐτὸς τῷ πατρὶ φαινόμενος, ὑποφαίνων δὲ ἂν πάλιν ἐν ἰδίᾳ μορφῇ τὸ ἀρχέ τυπον. ταῦτα δὲ θεοπρεπῶς νοητέον. ἐπειδὴ δὲ εἶπε πάντα μοι παρε δόθη, ἵνα μὴ δόξῃ ἑτέρας φυλῆς εἶναι καὶ παρὰ τὸν πατέρα ἥττων, ἐπήγαγε τοῦτο, ἵνα δείξῃ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἀπόρρητον καὶ ἀκατάληπτον οὖσαν ὡς τὴν τοῦ πατρός· μόνη γὰρ ἡ θεία φύσις τῆς τριάδος ἑαυτὴν ἐπιγινώσκει. μόνος ὁ πατὴρ οἶδεν τὸν υἱὸν τὸν ἴδιον τὸν τῆς ἑαυτοῦ φύσεως καρπόν, μόνον τὸ θεῖον γέννημα ἐπιγινώσκει τὸν ἐξ οὗ ἐτέχθη μόνον τὸ ἅγιον πνεῦμα οἶδεν "τὰ βάθη τοῦ θεοῦ", ὅ ἐστι τὰς ἐννοίας τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ. 149 Mt 11, 28 Ὁ οὖν ἀκούσας τῆς κλήσεως καὶ ἐγγίσας καὶ κολληθεὶς τῷ προσ τάξαντι, οὗτος ἀναπαύεται.
δόξας. Επρεπεν Ἰωάννῃ ὡς οἰκέτῃ διὰ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας κατανεκρῶσαι τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, τῷ δὲ Χριστῷ ὡς ἐλευθέρῳ δυνάμει τῆς θεότητος εξουσιαστικῶς τὰ τῆς σαρκὸς νεκροῦν κινήματα, καὶ τὸν ἔμφυτον τῆς σαρκὸς νόμον, οὐ μὴν δι' ἀσκητικῶν πόνων εἰς τοῦτο βοηθεῖσθαι. Ο μὲν Ἰωάννης βάπτι σμα κηρύσσων μετανοίας, τύπον ἑαυτὸν παρέσχε τοῖς ὀφείλουσι πενθεῖν. Ο δὲ Κύριος βασιλείαν οὐρα- νῶν κηρύσσων, εἰκότως τὴ ἀνειμένον καὶ φαιδρὸν ἐν ἑαυτῷ ἐπεδείκνυτο, δι' ἧς τοῖς πιστοῖς ὑπέγραφε την ἐσομένην ἀνέκφραστον ζωήν, καὶ τὴν ἄπονον ζωήν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ δευτέρου τοῦ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Υπομνήματα. Β Ήλθε μὲν (1) γὰρ Ιωάννης μήτε ἐσθίων, μήτε πίσ νων, καθ' ἃ γέγραπται· ἦλθε δὲ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων. Καὶ τὴν τούτου αἰτίαν, ὡς ἂν οἷόν τε, ὡδὲ εἰπεῖν πειράσομαι. Γέγονε μὲν γὰρ ἄνθρωπος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ πάντα πεφόρηκε τὰ ἡμέτερα, δίχα μόνη; ἁμαρτίας· ἀλλ᾽ ἔν γε ταῖς κατὰ σῶμα κινήσεσι φυσικαῖς, τῆς ἐξ ἔθους ἡμῖν χαλιναγωγίας, πόνου τε, φημί, καὶ νηστείας, πῶς ἂν ἐδεήθη, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς, ὁ καὶ κρείττων ἁμαρ- τέας, καὶ τῇ παρ' ἑαυτοῦ χάριτι καὶ τὰ ἐν ἡμῖν καταραΐζων πάθη, νεκρὰν δὲ καὶ ἄπρακτον ἀπο- φαίνων καὶ τὴν ἐν ἡμῖν τοῦ σώματος ὄρεξιν, εἰ καὶ διαχέοιτό πως εἰς ἐκτόπους ἡδονάς; Κατεσκήνωσεν γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, καὶ ἰδίαν ἐποιήσατο σάρκα τὴν ἀνθρωπίνην, ἵν' ἐπειδήπερ ἀτίθαστός τις αὐτὴν ὁ τῆς ἁμαρτίας κατεληΐζετο νόμος (τετυράν- νηκε γὰρ ἐν τοῖς μέλεσι τῆς σαρκὸς ἀντιστρατευό μενος τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς, καὶ αἰχμαλωτίζων εἰς τὰ οἰκεία), καταργήσει τοῦτον δι' ἑαυτοῦ· καὶ ἐν πρώτῃ νεκρώσας τῇ ἰδίᾳ σαρκί, παραπέμψῃ λοιπὸν τῆς ἐπὶ τούτῳ χάριτος τὴν μετάδοσιν εἰς ἡμᾶς, ἅτε δὴ καὶ ὄντας ὁμογενεῖς κατά γε τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν· ἀπ- αρχὴ γὰρ ἡμῶν Χριστός, δεύτερος Αδάμ χρηματι- σας μετ' ἐκεῖνον τὸν ἐν ἀρχαῖς· καὶ πρῶτος ἄνα θρωπος πέφηνεν ἐπὶ γῆς, χοἰκὸς μὲν οὐκέτι, θεῖος δὲ μᾶλλον καὶ ἐπουράνιος, ἁμαρτίαν οὐκ εἰδώς· δι' δ καὶ μόνος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος. 'Αναμορφουμέ- της τοιγαροῦν ἐν πρώτῳ Χριστῷ πρὸς τὸν ἐν ἀρχαῖς ἁγιασμὸν τῆς ἡμετέρας φύσεως, ἐνδοιαζέτω μηδεὶς ὡς εἰς ἅπαν ήδη τὸ ἀνθρώπινον ἐξετείνετο γένος ή τῆς ἀναμορφώσεως χάρις. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν ἀνεμόρφου Θεὸς ὧν ὁ Λόγος, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς ἰδιότητος ἀπαραποίητος χαρακτήρ, ἀλλ' ἡμεῖς ἦμεν σὺν αὐτῷ πρὸς Θεὸν ἀναμορφούμενοι διὰ τοῦ καὶ ὑπὲρ φύσιν ἁγιασμοῦ, νεκρουμένου λοιπὸν ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας. Εν οὖν σφόδρα τῶν ἀτό- των μὴ οὐχὶ μᾶλλον τῇ τῆς θεότητος ενεργεία τὰ ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ κατανεκροῦσθαι πάθη, συν αθλεῖν δὲ ὥσπερ αὐτῷ τὴν νηστείαν, εἰς τὸ καθάπερ ἐκ βίας καὶ ἀνάγκης τὴν σάρκα καταξηραίνειν· ποῦ γὰρ ἡ τοῦ ἐνοικοῦντος Θεοῦ Λόγου δύναμις, εἰ καθάπερ ἐφ' ἡμῶν πόνοις καὶ νηστεία τὰ πάθη κατηννάζετο ; COMMENT. IN MATTHÆUM. A cumagebantur opinionibus. Deccbat Joannem, ta- quam servum, per duram admodum vitæ rationemi cruis affecgiones mortificare: Christum vero tan- quam liberum, virtute divinitatis, tanquam polesia- tem habentem, carnis motus edomare, ac insitam carnis legem subigere, non tamen per ascetico ; labores ad hoc juvari. Joannes quidem baptisma pradicans poenitentiæ, figuran se ipsum præbuit lugere debentibus: Dominus vero regnum cœlorum prædicans, merito remissionem ac laetitiam In sese exhibuit, per quam fidelibus futuram vitam. ineffabilen descripsit, vitam laboris expertem. Cyrilli ex libro Commentarii in Matthæum. (Matth. xi, 18). Venit enim Joannes neque manducans, neque B biteus, sicuti scriptum est; venit autem Filius ho- minis manducans et bibens. Jamvero hujus rei, prout fieri poterit, cansam hic conabor exponere. Factum est homo Dei Verbum, nostraque oninia gestavit, uno excepto peccato. Sed quod attinet ad physicas corporis commnotiones, quomodo eguisset consueto nobis freno, labore nimirum ac jejunio, quandoquidem Deus suaple natura est, et peccato superior, suaque gratia in nobis quoque sed: passiones, nostri corporis impetus inhibens, si quando ad absurdas voluptates rapiatur ? Videlicet inter nos habitavit Dei Verbum, suamque fecit carnem humanam, ut quia hanc aspera peccati lex vexabat (etenim tyranni instar peccatum in carnis membris repugnat mentis legi, in suam nos po- testatem redigens), per se ipsum vim illam retun- deret, atque in sua apprime carne eam legem pe- riinens, gratiae hujus participationem ad nos trans- mitteret, qui ejusdem cum eo generis sumus, quod attinet ad carnis naturam. Nam primit nostræ Christus est 17, novusque Adamus GAL post illum qui fuit initio : et princeps home in terra apparuit, jam non terrenus, sed divimus . potius atque coelestis, peccati nescius ; propterea solus etiam inter mortuos liber. Reformala ergo in Christo primo ad primigeniam sanctitatem na- tura nostra, nemo dubitet quin ad universum homi- num genus reformationis gratia fuerit extensa. Non enim seipsum reformavit Verbum, cum Deus sit, et C D proprietatis Paternæ germana digura ; sed nos cum illo ad Deum reformati fnimus, propter supernatu- ralem sanctificationem, exstincta deinceps in men- bris nostris lege peccati. Valde igitur absurdum fuisset, si non potius divinitatis virtute in Christi corpore mortificatæ fuissent passiones, sed jejunii opem implorasset, ut tanquam vi ac necessitate carnem debilitaret. Ubinam enim inhabitantis Verbi passiones, si prout nobis usuvenit, laboribus ac jejunio passiones sedasset ? Cor. xv, 23. - (4) Ηλθε μιὰν — κατηννάζετο. Mai, Β. Ν. 11, 477.
PG 72:403ἀποστάντες, φησίν, τῆς φιλαμαρτήμονος γνώμης καὶ τῆς φιλοσαρκίας καὶ μετατρεπόμενοι ἐπὶ τὰ ἐπαίνου ἄξια πράγματα ἐγγίσατέ μοι, ἵνα γένησθε "θείας κοινωνοὶ φύσεως" καὶ ἁγίουΠνεύματος μέτοχοι. πάντας δὲ καλεῖ καὶ οὐ μόνους τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ ὡς πάντων δημιουργὸς καὶ κύριος καὶ κοπιῶντας μὲν λέγει τοὺς Ἰουδαίους τοὺς μὴ ἰσχύοντας βαστάσαι τὸν νομικὸν ζυγόν, πεφορτισμένους τοὺς εἰδωλολάτρας τοὺς διὰ τοῦ διαβόλου καταφορτισ θέντας καὶ τῷ πλήθει τῶν ἁμαρτιῶν καταβαρυνομένους. ὑμεῖς οὖν, φησίν, ὦ Ἰουδαῖοι, νεύσατε πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ ἐπίγνωτε ἐμὲ τὸν ὑμέτερον κηδεμόνα καὶ δεσπότην καὶ ἐγγύθεν τῆς προσόδου τὸ κέρδος κομιζόμενοι. ἀπαλλάττω γὰρ ὑμᾶς τῆς ὑπὸ τὸν νόμον δουλείας, ἐν ᾗ πολὺν ὑπομένετε κόπον, οὔτε ῥᾳδίως ἐξανύειν αὐτὸν δυνάμενοι καὶ μέγιστον τῶν ἁμαρτημάτων "τὸ φορτίον" ἑαυτοῖς κατασκευάζοντες, ὅσῳ πλείονα φυλάττειν προσῆκεν ὑμᾶς ἀκόλουθα τῷ νόμῳ διαπραττομένους. 150 Mt 11, 30 Ἐλαφρός ἐστιν ὁ ζυγὸς τοῦ Χριστοῦ, ἐπεὶ οὐ κολάζει ἡμᾶς καθάπερ ὁ νόμος τὸ ἀναμάρτητον ἀπαιτῶν καὶ ἀπαθές, ἀλλ' ἐν ἁπλοῖς ῥήμασιν ἔχει τὴν ἐπαγγελίαν καὶ τὸν τῆς ἀρετῆς ὑπογραμμόν.
εως ὑπὲρ ἡμῶν ἱκετείας, υπερδουλεία, υπερο Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ Τὸ ἐξομολογοῦμαι φησὶ κατὰ συνήθειαν άνθρω πίνην, ἀντὶ τοῦ, Χάριν ὁμολογώ, ήγουν, Δοξάζω σε Εθος γὰρ τῇ εοπνεύστῳ Γραφῇ τὸ τῆς ἐξομολογή σεως όνομα κατά τοιόνδε τινὰ δέχεσθαι τρόπον. Γέν γραπται, ὅτι ι Εξομολογησάσθωσαν, Κύριε, τῷ ὀνό ματί σου τῷ μεγάλῳ, ὅτι φοβερὸν καὶ ἅγιόν ἐστι. ο Καὶ πάλιν· « Εξομολογήσομαί σοι, Κύριε, ἐν ὅλῃ καρδίᾳ μου. » 'Αλλ' οἱ διεστραμμένοι τὸν νοῦν, Ιδού, φασί, χάριν ὁμολογεῖ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρ!· εἶτα πῶς οὐκ ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ; Πρὸς τοῦτο φαίη τις ἂν τῶν εὖ εἰδότων τοῖς τῆς ἀληθείας συνασπίσαι δόγμασι· Καὶ τί τὸ κωλύον, ὦ βέλτιστοι, τὸν ὁμοούσιον Υΐν ἀποδέχεσθαι καὶ ἐπαινεῖν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα σώ ζοντα δι' αὐτοῦ τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν ; Εἰ δὲ νομίζεις διὰ Β τὴν ἐξομολόγησιν ἐν ἐλάττοσιν εἶναι αὐτὸν τοῦ Πα- τρὸς, ἄρα καὶ τὰ ἐφεξῆς. Κύριον γὰρ οὐρανοῦ καὶ γῆς ἀποκαλεῖ τὸν Πατέρα· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ τῶν ὅλων κρατοῦντος Θεοῦ, πάντως που σὺν αὐτῷ δεσπόζει τῶν δίων, οὐχ ὡς ἐλάττων ἢ ἑτεροούσιος, ἀλλ' ὡς Θεός ἐκ Θεοῦ, ταῖς ἴσαις εὐκλείσις στεφανούμενος, καὶ τὴν κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσότητα πρὸς αὐτὸν ἔχων ουσιω δῶς. Κυρίλλου ἐκ τοῦ ' βιβλίου τῶν ὑπομνημάτων τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον, εἰς τὸν • Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ. εἰργάζετο κρίμα, συγκατανεύοντάς τε καὶ ἐνεργοῦντος δι' αὐτοῦ τὰ πάντα τοῦ Πατρός· ἡ δὲ νοεῖται καθ' ἡμᾶς διὰ τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν, ἤτοι τελείως τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχῆμα, τὰς ὑπεριπετείας (2) ἀνατίθησι τῷ Πατρί. Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Ο ὁρῶν (3) τὸν υἱὸν, τὴν τοῦ πατρὸς εἰκόνα ἔχοντα ἐν ἑαυτῷ, αὐτὸν ὁρᾷ τὸν πατέρα (4), ὡς ἐν πρωτο τύπῳ αὐτὸς τῷ πατρὶ φαινόμενος, ὑποφαίνων δὲ τ πάλιν ἐν ἰδίᾳ μορφῇ τὸ ἀρχέτυπον· ταῦτα δὲ θεο πρεπῶς νοητέον· ἐπειδὴ δὲ εἶπε, « Πάντα μοι παρεδό θη, ο ἵνα μὴ δόξῃ ἑτέρας φυλῆς (5) εἶναι παρὰ τὸν Πατέρα ἥττων, ἐπήγαγε τοῦτο, ἵνα δείξῃ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἀπόῤῥητον καὶ ἀκατάληπτον οὖσαν, καὶ τῆς τοῦ Πατρός· μόνη γὰρ θεία φύσις τῆς Τριά δος ἑαυτὴν ἐπιγινώσκει· μόνος ὁ Πατήρ οἶδε τὸν Υἱόν τὸν ἴδιον, τὸν τῆς ἑαυτοῦ φύσεως καρπόν· μόνον τὸ θεῖον γέννημα ἐπιγινώσκει τὸν ἐξ οὗ ἐτέχθη· μόνον τὸ ἅγιον Πνεῦμα οἶδε τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, δ ἐστι τὰς ἐννοίας τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. σιος, ὑπεράρχιος, υπερουράνιος, όπεράῤῥητος, υπερ ώνυμος, XI, 25. Confiteor tibi, Pater. S. CYHILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Illud confiteor, ex humano more ait. Quasi diceret, Gratias ago, ant, Glorifico te; mos enim est divinæ Scripturæ confessionis nomen tali quodam modo accipere, Scribitur enim c Confteantur, Do- mine, nomini tuo magno, quoniam terribile et san - ctum est ", › Ac rursus ; ‹ Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo. » At qui mente perversa sunt : Ecce, aiunt, gratiam confitetur Filius Patri. Ac quam modo non illo minor est? Ad hoc autem respondere potest aliquis qui veritatis dogmata bene norit propugnare: Et quid vetat, a boni, consubstantia- leju suscipere Filium, et laudare Patrem illius omine quod sub cœlo est, per ipsum servantem? Sin autem ab confessionem Patre minorem eum esse arbitra- vis, respice eliam quæ sequuntur. Dominum enim cœli et terræ Patrem vocat, Filius autem omnipo- tentis Dei, omnino cum co omnibus domiuatur, non tamquam minor vel diversa substantia, sed tanquam Deus de Deo, æqualibus titulis corqua- tus, et juxta omnia cum ipso substantialiter æqua- lis. Cyrill ex septimo libro commentariorum in Matthæi Evangelium, super illud : « Confiteor tibi, Pater. Igitur quatenus Deus est, judicium de gentibus exercebat, volente simul et per ipsum operante omnia Patre. Quatenus autem de postṛo numieją eşt, propter carnis naturam, perfectum gerens hu- mauitatis habitum, eximias preces Patri offerebat, X1, 27. Nemo novit Filium, nisi Puter, neque Pu- trem quis novit, nisi Filius. Qui videt filium, patris referentem imaginem, ipsum videt patrem, quia ipse coram patre est tan- quam prototypon, vicissimque in forma propria archetypon repræsentat. Atque hæc dignis Deo mo- dis intelligenda sunt. Quia vero dixerat, ‹ Omnia ipihi tradita sunt, ne forte aliena esse natura et Patre minor videretur, supradicta verba addidit, ut Lam guam quam Patris inelabilem inconprebeusi- bilemque naturam ostenderet. Sola enim Trinitatis divina natura seinet agnoscit: solus Pater proprium uovit Filium, naturæ suæ fructum : sola deaique divina Soboles Parentem suum agnoscit : solus san- ctus Spiritus profunda Dei scit, nempe Patris Filii - que mentem. “ Psal. xcviii, 3. se Psal. cx, 1. quam novum vocabulum admittendum. Sed enim ne contraria quidem su- spicione carebam, nempe positum esse boc fortasse vocabulum ob denotandam excellentiam orationis Christi. Paribus enim compositionibus abundat theologia Graecorum, v. gr. A C D (ita cod.) et alia apud Areopagitam praesertim, e- tumque a nobis Nicephorum. Fragmentum hoc nonnisi hactenus, in Cordi~ riana Galena legebatur : sequentia ibi deerant. - (1) Οὐκοῦν — τῷ Πατρί. Mai B. Ν. 11, 478. (2) lla codex. Suspicabar taanen scribendumn po- (1) Οὐκοῦν ᾖ μὲν ἔστι Θεὸς, τὸ ἐπὶ τοῖς ἔθνεσιν (3) Ο όρων τοῦ Υἱοῦ. Μαί Β. Ν. 111, 130. (5) Ita cod., no: φύσεως, etsi sensus idem est,
152 Mt 12, 1–2 Ἔνθα μὲν γὰρ οὐδὲν γίνεται μέγα καὶ γενναῖον, ἡσυχάζουσιν, ἔνθα δὲ ὁρῶσί τινας σῳζομένους, καὶ πάντων εἰσὶ φορτικώτεροι· οὕτως ἐχθροὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ σωτηρίας καὶ τῶν ἱερῶν γραμμάτων ἀνεπιστή μονες. εἰ γὰρ ἑτέρα παρὰ τὴν πρώτην διαθήκην ἐστὶν ἡ καινὴ ἡ διὰ Ἰερεμίου προκηρυχθεῖσα, δεῖ πάντως καὶ νόμοις οὐχὶ τοῖς ἀρχαίοις κεχρῆσθαι, ἀλλὰ τοῖς καινοῖς. ἀλλ' οἱ Φαρισαῖοι τοῦτο συνιδεῖν μὴ θελή σαντες ἐφεδρεύουσι τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις καί φασι περὶ αὐτῶν τῷ Χριστῷ· ἰδού, τοῖς νομικοῖς ἐντάλμασι ἐναντιουμένους ὁρῶμεν τοὺς ὑπὸ σοῦ παιδαγωγουμένους· τοῦ γὰρ νόμου κελεύοντος ἀργεῖν ἐν σαβ βάτῳ καὶ μηδενὸς παντάπασιν ἅπτεσθαι πόνου περιτρίβουσι ταῖς χερσὶν ἀστάχυας οἱ μαθηταί. σὺ δὲ αὐτὸς εἰπέ μοι, ὦ Φαρισαῖε, τὴν σαββατι κὴν ἑαυτῷ τράπεζαν παραθεὶς οὐ συνθραύεις τὸν ἄρτον; τί οὖν ἑτέρους αἰτιᾷ; πῶς δὲ καὶ ὁ σωτὴρ περὶ αὐτῶν ἀπολογεῖται; 153 Mt 12, 9– Ἀσεβεῖς ὄντες οἱ Φαρισαῖοι ὑπεκρίνοντο τὴν εὐσέβειαν, ἵνα τοὺς εὐσεβεῖς ἐξολοθρεύσωσι. διὸ καὶ τὸν Χριστὸν διαβάλλειν ἐπεχείρουν καὶ τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ὁρῶντες αὐτοὺς λαμπρυνομένους τοῖς θαύμασιν.
εως ὑπὲρ ἡμῶν ἱκετείας, υπερδουλεία, υπερο Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ Τὸ ἐξομολογοῦμαι φησὶ κατὰ συνήθειαν άνθρω πίνην, ἀντὶ τοῦ, Χάριν ὁμολογώ, ήγουν, Δοξάζω σε Εθος γὰρ τῇ εοπνεύστῳ Γραφῇ τὸ τῆς ἐξομολογή σεως όνομα κατά τοιόνδε τινὰ δέχεσθαι τρόπον. Γέν γραπται, ὅτι ι Εξομολογησάσθωσαν, Κύριε, τῷ ὀνό ματί σου τῷ μεγάλῳ, ὅτι φοβερὸν καὶ ἅγιόν ἐστι. ο Καὶ πάλιν· « Εξομολογήσομαί σοι, Κύριε, ἐν ὅλῃ καρδίᾳ μου. » 'Αλλ' οἱ διεστραμμένοι τὸν νοῦν, Ιδού, φασί, χάριν ὁμολογεῖ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρ!· εἶτα πῶς οὐκ ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ; Πρὸς τοῦτο φαίη τις ἂν τῶν εὖ εἰδότων τοῖς τῆς ἀληθείας συνασπίσαι δόγμασι· Καὶ τί τὸ κωλύον, ὦ βέλτιστοι, τὸν ὁμοούσιον Υΐν ἀποδέχεσθαι καὶ ἐπαινεῖν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα σώ ζοντα δι' αὐτοῦ τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν ; Εἰ δὲ νομίζεις διὰ Β τὴν ἐξομολόγησιν ἐν ἐλάττοσιν εἶναι αὐτὸν τοῦ Πα- τρὸς, ἄρα καὶ τὰ ἐφεξῆς. Κύριον γὰρ οὐρανοῦ καὶ γῆς ἀποκαλεῖ τὸν Πατέρα· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ τῶν ὅλων κρατοῦντος Θεοῦ, πάντως που σὺν αὐτῷ δεσπόζει τῶν δίων, οὐχ ὡς ἐλάττων ἢ ἑτεροούσιος, ἀλλ' ὡς Θεός ἐκ Θεοῦ, ταῖς ἴσαις εὐκλείσις στεφανούμενος, καὶ τὴν κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσότητα πρὸς αὐτὸν ἔχων ουσιω δῶς. Κυρίλλου ἐκ τοῦ ' βιβλίου τῶν ὑπομνημάτων τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον, εἰς τὸν • Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ. εἰργάζετο κρίμα, συγκατανεύοντάς τε καὶ ἐνεργοῦντος δι' αὐτοῦ τὰ πάντα τοῦ Πατρός· ἡ δὲ νοεῖται καθ' ἡμᾶς διὰ τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν, ἤτοι τελείως τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχῆμα, τὰς ὑπεριπετείας (2) ἀνατίθησι τῷ Πατρί. Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Ο ὁρῶν (3) τὸν υἱὸν, τὴν τοῦ πατρὸς εἰκόνα ἔχοντα ἐν ἑαυτῷ, αὐτὸν ὁρᾷ τὸν πατέρα (4), ὡς ἐν πρωτο τύπῳ αὐτὸς τῷ πατρὶ φαινόμενος, ὑποφαίνων δὲ τ πάλιν ἐν ἰδίᾳ μορφῇ τὸ ἀρχέτυπον· ταῦτα δὲ θεο πρεπῶς νοητέον· ἐπειδὴ δὲ εἶπε, « Πάντα μοι παρεδό θη, ο ἵνα μὴ δόξῃ ἑτέρας φυλῆς (5) εἶναι παρὰ τὸν Πατέρα ἥττων, ἐπήγαγε τοῦτο, ἵνα δείξῃ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἀπόῤῥητον καὶ ἀκατάληπτον οὖσαν, καὶ τῆς τοῦ Πατρός· μόνη γὰρ θεία φύσις τῆς Τριά δος ἑαυτὴν ἐπιγινώσκει· μόνος ὁ Πατήρ οἶδε τὸν Υἱόν τὸν ἴδιον, τὸν τῆς ἑαυτοῦ φύσεως καρπόν· μόνον τὸ θεῖον γέννημα ἐπιγινώσκει τὸν ἐξ οὗ ἐτέχθη· μόνον τὸ ἅγιον Πνεῦμα οἶδε τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, δ ἐστι τὰς ἐννοίας τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. σιος, ὑπεράρχιος, υπερουράνιος, όπεράῤῥητος, υπερ ώνυμος, XI, 25. Confiteor tibi, Pater. S. CYHILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Illud confiteor, ex humano more ait. Quasi diceret, Gratias ago, ant, Glorifico te; mos enim est divinæ Scripturæ confessionis nomen tali quodam modo accipere, Scribitur enim c Confteantur, Do- mine, nomini tuo magno, quoniam terribile et san - ctum est ", › Ac rursus ; ‹ Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo. » At qui mente perversa sunt : Ecce, aiunt, gratiam confitetur Filius Patri. Ac quam modo non illo minor est? Ad hoc autem respondere potest aliquis qui veritatis dogmata bene norit propugnare: Et quid vetat, a boni, consubstantia- leju suscipere Filium, et laudare Patrem illius omine quod sub cœlo est, per ipsum servantem? Sin autem ab confessionem Patre minorem eum esse arbitra- vis, respice eliam quæ sequuntur. Dominum enim cœli et terræ Patrem vocat, Filius autem omnipo- tentis Dei, omnino cum co omnibus domiuatur, non tamquam minor vel diversa substantia, sed tanquam Deus de Deo, æqualibus titulis corqua- tus, et juxta omnia cum ipso substantialiter æqua- lis. Cyrill ex septimo libro commentariorum in Matthæi Evangelium, super illud : « Confiteor tibi, Pater. Igitur quatenus Deus est, judicium de gentibus exercebat, volente simul et per ipsum operante omnia Patre. Quatenus autem de postṛo numieją eşt, propter carnis naturam, perfectum gerens hu- mauitatis habitum, eximias preces Patri offerebat, X1, 27. Nemo novit Filium, nisi Puter, neque Pu- trem quis novit, nisi Filius. Qui videt filium, patris referentem imaginem, ipsum videt patrem, quia ipse coram patre est tan- quam prototypon, vicissimque in forma propria archetypon repræsentat. Atque hæc dignis Deo mo- dis intelligenda sunt. Quia vero dixerat, ‹ Omnia ipihi tradita sunt, ne forte aliena esse natura et Patre minor videretur, supradicta verba addidit, ut Lam guam quam Patris inelabilem inconprebeusi- bilemque naturam ostenderet. Sola enim Trinitatis divina natura seinet agnoscit: solus Pater proprium uovit Filium, naturæ suæ fructum : sola deaique divina Soboles Parentem suum agnoscit : solus san- ctus Spiritus profunda Dei scit, nempe Patris Filii - que mentem. “ Psal. xcviii, 3. se Psal. cx, 1. quam novum vocabulum admittendum. Sed enim ne contraria quidem su- spicione carebam, nempe positum esse boc fortasse vocabulum ob denotandam excellentiam orationis Christi. Paribus enim compositionibus abundat theologia Graecorum, v. gr. A C D (ita cod.) et alia apud Areopagitam praesertim, e- tumque a nobis Nicephorum. Fragmentum hoc nonnisi hactenus, in Cordi~ riana Galena legebatur : sequentia ibi deerant. - (1) Οὐκοῦν — τῷ Πατρί. Mai B. Ν. 11, 478. (2) lla codex. Suspicabar taanen scribendumn po- (1) Οὐκοῦν ᾖ μὲν ἔστι Θεὸς, τὸ ἐπὶ τοῖς ἔθνεσιν (3) Ο όρων τοῦ Υἱοῦ. Μαί Β. Ν. 111, 130. (5) Ita cod., no: φύσεως, etsi sensus idem est,
PG 72:405154 Mt 12, 23–28 Ἐπειδή, φησίν, οὐκ ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμόνων ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια ὡς ἔδειξεν εἰπών, ὅτι πᾶσα βασιλεία καθ' ἑαυτῆς με ρισθεῖσα διαλύεταί τε καὶ φθείρεται, ἐν τῇ δυνάμει τοῦ πνεύματος ἄρα ἐκβάλλω αὐτὰ καὶ διὰ τοῦτο ἤγγικεν ἡ τοῦ θεοῦ βασιλεία. 155 Mt 12, Ἰσχυρὸν δὲ καλεῖ τὸν διάβολον οὐχ ὡς φύσει τοῦτο ὄντα, ἀλλὰ τὴν αὐτοῦ τυραννίδα δηλοῖ, ἣν ἐκ τῆς ἡμετέρας ῥᾳθυμίας ἐκτήσατο· διαρπάζω δὲ αὐτόν, οὐκ ἐῶν ἔχειν προσκυνητὰς τοὺς ἀνθρώπους, ἀλλ' εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ θεοῦ μεταπείθων ἐλθεῖν. πῶς οὖν σύμμαχός μοι γενήσεται καθ' ἑαυτοῦ; 156 Mt 12, 31–32 Ὅταν τις εἰς ἄνθρωπον ἡμάρτανε, δυνατὸν ἦν ὑπὲρ αὐτοῦ παρα καλέσαι τὸν θεόν, ὅταν δὲ εἰς θεὸν οἱ ἄνθρωποι ἐβλασφήμουν, οὐκ ἐξῆν ὑπὲρ αὐτῶν παρακαλέσαι. πλὴν ἐπειδὴ ὡς ἄνθρωπος ὁρώμενος ὁ τοῦ θεοῦ υἱός, εἰ καὶ φύσει θεὸς ἦν, οὐ πάνυ τι τοῖς ἀσυνέτοις ἐγνωρίζετο, δίδωσιν ἔσθ' ὅτε τοῖς ἐξ ἀγνοίας ἁμαρτάνουσιν εἰς αὐτὸν συγγνώμην, τοῖς δὲ εἰς τὸ πνεῦμα διηνεκῆ λέγει τὴν κόλασιν ἐπάγεσθαι. 157 Mt 12, 31–32 Πνεῦμα λέγων ὁλόκληρον τὴν τῆς τριάδος θεότητα· πλὴν δίδοται τοῖς μετανοοῦσιν διὰ τῆς τοῦ πνεύ ματος χάριτος συγγνώμη.
Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιώντες, καὶ πο- Α φορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Ο οὖν ἀκούσας τῆς κλήσεως, καὶ ἐγγίσας, καὶ κολληθεὶς τῷ προστάξαντι, οὗτος ἀναπαύεται. Απο- στάντες, φησί, τῆς φιλαμαρτήμονος γνώμης, καὶ τῆς φιλοσαρκίας, καὶ μετατρεπόμενοι ἐπὶ τὰ ἐπαίνου ἄξια πράγματα, ἐγγίσατέ μοι ἵνα γένησθε θείας κοι- νωνοί φύσεως, καὶ ἁγίου Πνεύματος μέτοχοι. Πάντας δὲ καλεῖ, καὶ οὐ μόνους τοὺς ἐξ Ισραήλ, ὡς πάντων Δημιουργὸς καὶ Κύριος· καὶ κοπιῶντας μὲν λέγει τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς μὴ ἰσχύοντας βαστάσαι τὸν μια κρόν ζυγόν, πεφορτισμένους δὲ τοὺς εἰδωλολάτρας, τοὺς διὰ τοῦ διαβόλου καταφορισθέντας, καὶ τῷ πλή θεῖ τῶν ἁμαρτιῶν καταβαρυνομένους. Ὑμεῖς οὖν, φησίν, ὦ Ἰουδαῖοι, νεύσατε πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐπίγνωτε ἐμὲ τὸν ὑμέτερον κηδεμόνα καὶ Δεσπότην, καὶ ἐγγύθεν τῆς προσόδου τὸ κέρδος κομιζόμενοι. Απαλλάττω γὰρ ὑμᾶς τῆς ὑπὸ τὸν νόμον δουλείας, ἐν ᾗ πολὺν ὑπομένετε κόπον, οὔτε ῥᾳδίως ἐξανύειν αὐτὸν δυνάμενοι, καὶ μέγιστον τῶν ἁμαρτημάτων τὸ φορτίον ἑαυτοῖς κατασκευάζοντες, ὅσῳ πλείονα φυ λάττειν προσῆκεν ὑμᾶς ἀκόλουθα τῷ νόμῳ διαπρατο τομένους. * Ο γὰρ ζυγός μου χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ελαφρόν ἐστιν. Ελαφρός ἐστιν ὁ ζυγὸς τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ οὐ κοι λάζει ἡμᾶς καθάπερ ὁ νόμος, τὸ ἀναμάρτητον ἀπαι τῶν καὶ τὸ ἀπαθές· ἀλλ' ἐν ἁπλοῖς βήμασιν ἔχει τὴν ἐπαγγελίαν καὶ τὸν τῆς ἀρετῆς ὑπογραμμόν. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ιδόντες, εἶπον αὐτῷ· Ιδού οι μαθηταί σου ποιοῦσιν δ οὐκ ἔξεστι ποιεῖν ἐν Σαββάτῳ. Ενθα μὲν γὰρ οὐδὲν γίνεται μέγα καὶ γενναῖον, ἡσυχάζουσιν· ἔνθα δὲ ὁρῶσί τινας σωζομένους, καὶ πάντων εἰσὶ φορτικώτεροι. Οὕτως ἐχθροὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ σωτηρίας καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ἀνεπιστήμονες. Εἰ ἑτέρα παρὰ τὴν πρώτην ἐστιν ἡ καινή, ἡ διὰ Ἱερεμίου προκηρυχθεῖσα, δεῖ πάντως καὶ νόμοις οὐ τοῖς ἀρχαίοις κεχρῆσθαι, ἀλλὰ τοῖς καινοῖς. Αλλ' οί Φαρισαῖοι τοῦτο συνιδεῖν [μή] θελήσαν τες, ἐφεδρεύουσι τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, καί φασι περὶ αὐτῶν τῷ Χριστῷ· Ἰδού τοῖς νομικοῖς ἐντάλ- μασιν ἐναντιουμένους ὁρῶμεν τοὺς ὑπὸ σοῦ παιδ αγωγουμένους. Τοῦ γὰρ νόμου κελεύοντος ἀργεῖν ἐν Σαββάτῳ, καὶ μηδενὸς παντάπασιν ἅπτεσθαι πόνου, περιτρίβουσι ταῖς χερσὶν ἀστάχυας οἱ μαθηταί. Σὺ δὲ αὐτὸς, εἰπέ μοι, ὦ Φαρισαῖς, τὴν σαββατικὴν ἑαυτῷ τράπεζαν παραθεὶς οὐ συνθραύεις τὸν ἄρτον; Τί ούν ἑτέρους αἰτιᾷ; πῶς δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ περί αὐτῶν ἀπολογεῖται ; Πόσῳ οὖν διαφέρει ἄνθρωπος προβάτου; Ὥστε ἔξεστι τοῖς Σάββασι καλῶς ποιεῖν. Ασεβεῖς ὄντες οἱ Φαρισαῖοι ὑπεκρίνοντο τὴν εὐ- σέβειαν· ἵνα τοὺς εὐσεβεῖς ἐξολοθρεύσωσι. Διὸ καὶ τὸν Χριστὸν διαβάλλειν ἐπεχείρουν, καὶ τοὺς αὐτοῦ οι COMMENT. IN MATTHÆUM. B C XI, 28. Venile ad me omnes qui laboralis et one- rali estis, et ego refciam vos. D Jerem. 3551, sea. Qui igitur audit vocationem, et accedit, et praecipienti adhaeret, hic refcitur. Abjicientes, inquit, mentem quæ amat peccatum ac carnein, et conversi al ea quæ laude digna sunt, appropin- quate mihi, ut divinæ naturæ ac sancti Spiritus Batis participes. Omnes autem vocat, et non solos qui ex Israel, tanquam omnium Dominus et Crea- tor; et laborantes quidem dicit Julæos, qui exi- guum jugum ferre non valent, oneratos vero ido- lorum cultui addictos, per diabolum oppressos, ac peccatorum multitudine gravatos. Vos igitur, ait, Julaei, accedite ad veritatem, et me agnoscite vestrum curatorein ac Dominum, próxime etiam accessi lucrum relaturi. Libero enim vos a servitute legis, in qua magnumn sustinuistis laborem, cum non facile posseris ean explere, et maximum pecca- torum onus vobis ipsis imponeretis, quanto plura servare vos oportebat legi consentanea perficien- tes. XI, 30. Jugum enim meum suare est, el onus meums leve. Leve est jugum Christi, quoniam non punit nos quemadmodum lex, innocentiam exigens peccati prorsus expertem et animæ statum perturbationi- bus non obnoxium; in meris interim verbis habens promissionem et virtutis exemplar. XH, 2. Pharisæi autem videntes dixerunt ei : Ecce discipuli tui faciunt quod non livet facere Sab- bato. Siquidem, ubi nihil magnum ſit ac generosum, qniescunt; ubi vero quosdaın salvatos vident, om- nino sunt magis molesti: adeo inimici sunt salutis humanæ, uc sacrarum Litterarum ignari. Quod si alia præter primam legem nova est, quæ per Jere- miam fuit prædicata ", oportet omnino etiam an - tiquis legibus non uti, sed novis. Sed Pharisæi hoc intelligere nolentes insidiantur sanctis apostolis, ac de iis Christo aiunt : Ecce legalibus præceptis adversantes videmus tuos discipulos. Jubente enim lege feriari in Sabbato, nullumque omnino attin- gere laborem, discipuli manibus spicas vellunt. At tu ipse, dic mihi, Pharisæe, sabbaticam tibi men- sam apponens, nunquid panem non confringis? Ec- quid igitur alios culpas? quomodo autem.ipse Sal- valor eos excusat? Quanto magis melior est homo ove? Itaque licet Sabbatis benefacere. Impii cuin essent Pharisæi, pietatem simulabant, ut pios perderent. Propterea et Christum per calıını- piam infamare conabantur, et ejus discipulos,
ἀλλὰ τὸ μέγεθος θέλων δεῖξαι ὁ Χριστὸς τοῦ ἁμαρτήματος, οὕτως εἶπεν, ἐπεὶ οὐκ ἔστιν ἁμαρτία ἀσυγχώρητος παρὰ θεῷ ἐν τοῖς γνησίως καὶ κατ' ἀξίαν μετανοοῦσιν. Πνεῦμα λέγων ὁλόκληρον τὴν τῆς τριάδος θεότητα λέγει· πλὴν δίδοται τοῖς μετανοοῦσιν διὰ τῆς τοῦ πνεύματος χάριτος βαπτιζομένοις συγγνώμη. ἀλλὰ τὸ μέγεθος θέλων δεῖξαι ὁ Χριστὸς τοῦ ἁμαρ τήματος εἶπεν τοῦτο· εἰ γὰρ καὶ ἔθος τῷ θεῷ πολλάκις ἢ ὧδε μόνον ἀπαιτῆσαι εὐθύνας τοὺς ἁμαρτήσαντας οὐ μὴν κἀκεῖ κατὰ τὸ "οὐκ ἐκδικήσει κύριος δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό", ἤτοι ἀνεξικακῆσαι μὲν ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὐ μὴν κἀκεῖθεν δοῦναι συγ γνώμην, ἀλλ' ἐπὶ τῶν τοιούτων ἀνεξ άλειπτον καὶ ἀσύγγνωστον καὶ ὧδε κἀκεῖ λέγει τὴν κόλασιν. 158 Mt 12, 34–35 Ὅταν λέγῃ θησαυρόν, τὸ πλῆθος ἐνδείκνυται τῶν ἐν τῇ ψυχῇ κειμένων. ἵνα δὲ μὴ εἴπωσί τινες ὅτι φύσει πεφύκασι πονηροὶ οἱ ἄν θρωποι, ἐπὶ τῶν Φαρισαίων τοῦτο ἐδήλωσεν, ὅτι δυνατὸν τὸν αὐτὸν καὶ ἕνα ἄνθρωπόν ποτε μὲν ἀγαθὸν γενέσθαι, ποτὲ δὲ κακόν, λέγων· ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ περισσεύματος τῆς καρδίας αὐτοῦ λαλεῖ, ὁμοίως καὶ ὁ κακός.
Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιώντες, καὶ πο- Α φορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Ο οὖν ἀκούσας τῆς κλήσεως, καὶ ἐγγίσας, καὶ κολληθεὶς τῷ προστάξαντι, οὗτος ἀναπαύεται. Απο- στάντες, φησί, τῆς φιλαμαρτήμονος γνώμης, καὶ τῆς φιλοσαρκίας, καὶ μετατρεπόμενοι ἐπὶ τὰ ἐπαίνου ἄξια πράγματα, ἐγγίσατέ μοι ἵνα γένησθε θείας κοι- νωνοί φύσεως, καὶ ἁγίου Πνεύματος μέτοχοι. Πάντας δὲ καλεῖ, καὶ οὐ μόνους τοὺς ἐξ Ισραήλ, ὡς πάντων Δημιουργὸς καὶ Κύριος· καὶ κοπιῶντας μὲν λέγει τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς μὴ ἰσχύοντας βαστάσαι τὸν μια κρόν ζυγόν, πεφορτισμένους δὲ τοὺς εἰδωλολάτρας, τοὺς διὰ τοῦ διαβόλου καταφορισθέντας, καὶ τῷ πλή θεῖ τῶν ἁμαρτιῶν καταβαρυνομένους. Ὑμεῖς οὖν, φησίν, ὦ Ἰουδαῖοι, νεύσατε πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐπίγνωτε ἐμὲ τὸν ὑμέτερον κηδεμόνα καὶ Δεσπότην, καὶ ἐγγύθεν τῆς προσόδου τὸ κέρδος κομιζόμενοι. Απαλλάττω γὰρ ὑμᾶς τῆς ὑπὸ τὸν νόμον δουλείας, ἐν ᾗ πολὺν ὑπομένετε κόπον, οὔτε ῥᾳδίως ἐξανύειν αὐτὸν δυνάμενοι, καὶ μέγιστον τῶν ἁμαρτημάτων τὸ φορτίον ἑαυτοῖς κατασκευάζοντες, ὅσῳ πλείονα φυ λάττειν προσῆκεν ὑμᾶς ἀκόλουθα τῷ νόμῳ διαπρατο τομένους. * Ο γὰρ ζυγός μου χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ελαφρόν ἐστιν. Ελαφρός ἐστιν ὁ ζυγὸς τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ οὐ κοι λάζει ἡμᾶς καθάπερ ὁ νόμος, τὸ ἀναμάρτητον ἀπαι τῶν καὶ τὸ ἀπαθές· ἀλλ' ἐν ἁπλοῖς βήμασιν ἔχει τὴν ἐπαγγελίαν καὶ τὸν τῆς ἀρετῆς ὑπογραμμόν. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ιδόντες, εἶπον αὐτῷ· Ιδού οι μαθηταί σου ποιοῦσιν δ οὐκ ἔξεστι ποιεῖν ἐν Σαββάτῳ. Ενθα μὲν γὰρ οὐδὲν γίνεται μέγα καὶ γενναῖον, ἡσυχάζουσιν· ἔνθα δὲ ὁρῶσί τινας σωζομένους, καὶ πάντων εἰσὶ φορτικώτεροι. Οὕτως ἐχθροὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ σωτηρίας καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ἀνεπιστήμονες. Εἰ ἑτέρα παρὰ τὴν πρώτην ἐστιν ἡ καινή, ἡ διὰ Ἱερεμίου προκηρυχθεῖσα, δεῖ πάντως καὶ νόμοις οὐ τοῖς ἀρχαίοις κεχρῆσθαι, ἀλλὰ τοῖς καινοῖς. Αλλ' οί Φαρισαῖοι τοῦτο συνιδεῖν [μή] θελήσαν τες, ἐφεδρεύουσι τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, καί φασι περὶ αὐτῶν τῷ Χριστῷ· Ἰδού τοῖς νομικοῖς ἐντάλ- μασιν ἐναντιουμένους ὁρῶμεν τοὺς ὑπὸ σοῦ παιδ αγωγουμένους. Τοῦ γὰρ νόμου κελεύοντος ἀργεῖν ἐν Σαββάτῳ, καὶ μηδενὸς παντάπασιν ἅπτεσθαι πόνου, περιτρίβουσι ταῖς χερσὶν ἀστάχυας οἱ μαθηταί. Σὺ δὲ αὐτὸς, εἰπέ μοι, ὦ Φαρισαῖς, τὴν σαββατικὴν ἑαυτῷ τράπεζαν παραθεὶς οὐ συνθραύεις τὸν ἄρτον; Τί ούν ἑτέρους αἰτιᾷ; πῶς δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ περί αὐτῶν ἀπολογεῖται ; Πόσῳ οὖν διαφέρει ἄνθρωπος προβάτου; Ὥστε ἔξεστι τοῖς Σάββασι καλῶς ποιεῖν. Ασεβεῖς ὄντες οἱ Φαρισαῖοι ὑπεκρίνοντο τὴν εὐ- σέβειαν· ἵνα τοὺς εὐσεβεῖς ἐξολοθρεύσωσι. Διὸ καὶ τὸν Χριστὸν διαβάλλειν ἐπεχείρουν, καὶ τοὺς αὐτοῦ οι COMMENT. IN MATTHÆUM. B C XI, 28. Venile ad me omnes qui laboralis et one- rali estis, et ego refciam vos. D Jerem. 3551, sea. Qui igitur audit vocationem, et accedit, et praecipienti adhaeret, hic refcitur. Abjicientes, inquit, mentem quæ amat peccatum ac carnein, et conversi al ea quæ laude digna sunt, appropin- quate mihi, ut divinæ naturæ ac sancti Spiritus Batis participes. Omnes autem vocat, et non solos qui ex Israel, tanquam omnium Dominus et Crea- tor; et laborantes quidem dicit Julæos, qui exi- guum jugum ferre non valent, oneratos vero ido- lorum cultui addictos, per diabolum oppressos, ac peccatorum multitudine gravatos. Vos igitur, ait, Julaei, accedite ad veritatem, et me agnoscite vestrum curatorein ac Dominum, próxime etiam accessi lucrum relaturi. Libero enim vos a servitute legis, in qua magnumn sustinuistis laborem, cum non facile posseris ean explere, et maximum pecca- torum onus vobis ipsis imponeretis, quanto plura servare vos oportebat legi consentanea perficien- tes. XI, 30. Jugum enim meum suare est, el onus meums leve. Leve est jugum Christi, quoniam non punit nos quemadmodum lex, innocentiam exigens peccati prorsus expertem et animæ statum perturbationi- bus non obnoxium; in meris interim verbis habens promissionem et virtutis exemplar. XH, 2. Pharisæi autem videntes dixerunt ei : Ecce discipuli tui faciunt quod non livet facere Sab- bato. Siquidem, ubi nihil magnum ſit ac generosum, qniescunt; ubi vero quosdaın salvatos vident, om- nino sunt magis molesti: adeo inimici sunt salutis humanæ, uc sacrarum Litterarum ignari. Quod si alia præter primam legem nova est, quæ per Jere- miam fuit prædicata ", oportet omnino etiam an - tiquis legibus non uti, sed novis. Sed Pharisæi hoc intelligere nolentes insidiantur sanctis apostolis, ac de iis Christo aiunt : Ecce legalibus præceptis adversantes videmus tuos discipulos. Jubente enim lege feriari in Sabbato, nullumque omnino attin- gere laborem, discipuli manibus spicas vellunt. At tu ipse, dic mihi, Pharisæe, sabbaticam tibi men- sam apponens, nunquid panem non confringis? Ec- quid igitur alios culpas? quomodo autem.ipse Sal- valor eos excusat? Quanto magis melior est homo ove? Itaque licet Sabbatis benefacere. Impii cuin essent Pharisæi, pietatem simulabant, ut pios perderent. Propterea et Christum per calıını- piam infamare conabantur, et ejus discipulos,
159 Mt 12, 35 Εἰ καὶ εἶπεν ὁ κύριος, ὅτι πονηροὶ ὄντες οὐ δύνανται μὴ πονηρὰ λαλεῖν, οὐχ ὡς φύσει ὄν των αὐτῶν πονηρῶν τοῦτο εἶπεν, ἀλλ' ὡς ἐκ πολλῆς τῆς ἀνοίας κατα κρατηθέντων ὑπὸ τοῦ κακοῦ. Εἰ δὲ καὶ εἶπεν ὁ κύριος, ὅτι πονηροὶ ὄντες οὐ δύνανται ἀγα θὰ λαλεῖν, οὐχ ὡς φύσει ὄντων πονηρῶν τοῦτο εἶπεν, ἀλλ' ἐξ αὐτῶν προαιρετοῦ κινήματος. 160 Mt 12, 38 Ἐπειδὴ τὰ γεγονότα σημεῖα, φασίν, δαιμόνων ἦσαν, ἅπερ ἐπὶ μόνης τῆς γῆς ποιεῖ τὰς φαντασίας, ποίησον καὶ σὺ ἀπὸ τῆς σῆς δυνάμεως σημεῖον ἐξ οὐρανοῦ· ἕτερος γὰρ εὐαγγελιστὴς σαφῶς εἶπεν, ὅτι "ἐξ οὐρανοῦ" ᾔτουν αὐτὸν σημεῖον ποιῆσαι, ὅπερ τῇ θείᾳ δυνάμει ἔπρεπεν ποιῆσαι. τοῦτο δὲ ἔλεγον ὡς μὴ δυναμένου αὐτοῦ ποιῆσαί τι τῶν θεοπρεπῶν τυφλώττοντες τῇ διανοίᾳ· τὸ γὰρ ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν καὶ νε κροὺς ἐγεῖραι καὶ θαλάσσῃ καὶ ἀνέμοις ἐπιτιμᾶν μόνης ἐξουσίας θεο πρεποῦς. 161 Mt 12, 39 Πονηροὶ δὲ ὡς τὸ ἐξαίρετον τῆς διανοίας δαπανῶντες οὐ περὶ φιλοθεΐαν, ἀλλὰ περὶ τὸ δρᾶν τι καὶ λέγειν κατὰ θεοῦ.
Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιώντες, καὶ πο- Α φορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Ο οὖν ἀκούσας τῆς κλήσεως, καὶ ἐγγίσας, καὶ κολληθεὶς τῷ προστάξαντι, οὗτος ἀναπαύεται. Απο- στάντες, φησί, τῆς φιλαμαρτήμονος γνώμης, καὶ τῆς φιλοσαρκίας, καὶ μετατρεπόμενοι ἐπὶ τὰ ἐπαίνου ἄξια πράγματα, ἐγγίσατέ μοι ἵνα γένησθε θείας κοι- νωνοί φύσεως, καὶ ἁγίου Πνεύματος μέτοχοι. Πάντας δὲ καλεῖ, καὶ οὐ μόνους τοὺς ἐξ Ισραήλ, ὡς πάντων Δημιουργὸς καὶ Κύριος· καὶ κοπιῶντας μὲν λέγει τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς μὴ ἰσχύοντας βαστάσαι τὸν μια κρόν ζυγόν, πεφορτισμένους δὲ τοὺς εἰδωλολάτρας, τοὺς διὰ τοῦ διαβόλου καταφορισθέντας, καὶ τῷ πλή θεῖ τῶν ἁμαρτιῶν καταβαρυνομένους. Ὑμεῖς οὖν, φησίν, ὦ Ἰουδαῖοι, νεύσατε πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐπίγνωτε ἐμὲ τὸν ὑμέτερον κηδεμόνα καὶ Δεσπότην, καὶ ἐγγύθεν τῆς προσόδου τὸ κέρδος κομιζόμενοι. Απαλλάττω γὰρ ὑμᾶς τῆς ὑπὸ τὸν νόμον δουλείας, ἐν ᾗ πολὺν ὑπομένετε κόπον, οὔτε ῥᾳδίως ἐξανύειν αὐτὸν δυνάμενοι, καὶ μέγιστον τῶν ἁμαρτημάτων τὸ φορτίον ἑαυτοῖς κατασκευάζοντες, ὅσῳ πλείονα φυ λάττειν προσῆκεν ὑμᾶς ἀκόλουθα τῷ νόμῳ διαπρατο τομένους. * Ο γὰρ ζυγός μου χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ελαφρόν ἐστιν. Ελαφρός ἐστιν ὁ ζυγὸς τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ οὐ κοι λάζει ἡμᾶς καθάπερ ὁ νόμος, τὸ ἀναμάρτητον ἀπαι τῶν καὶ τὸ ἀπαθές· ἀλλ' ἐν ἁπλοῖς βήμασιν ἔχει τὴν ἐπαγγελίαν καὶ τὸν τῆς ἀρετῆς ὑπογραμμόν. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ιδόντες, εἶπον αὐτῷ· Ιδού οι μαθηταί σου ποιοῦσιν δ οὐκ ἔξεστι ποιεῖν ἐν Σαββάτῳ. Ενθα μὲν γὰρ οὐδὲν γίνεται μέγα καὶ γενναῖον, ἡσυχάζουσιν· ἔνθα δὲ ὁρῶσί τινας σωζομένους, καὶ πάντων εἰσὶ φορτικώτεροι. Οὕτως ἐχθροὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ σωτηρίας καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ἀνεπιστήμονες. Εἰ ἑτέρα παρὰ τὴν πρώτην ἐστιν ἡ καινή, ἡ διὰ Ἱερεμίου προκηρυχθεῖσα, δεῖ πάντως καὶ νόμοις οὐ τοῖς ἀρχαίοις κεχρῆσθαι, ἀλλὰ τοῖς καινοῖς. Αλλ' οί Φαρισαῖοι τοῦτο συνιδεῖν [μή] θελήσαν τες, ἐφεδρεύουσι τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, καί φασι περὶ αὐτῶν τῷ Χριστῷ· Ἰδού τοῖς νομικοῖς ἐντάλ- μασιν ἐναντιουμένους ὁρῶμεν τοὺς ὑπὸ σοῦ παιδ αγωγουμένους. Τοῦ γὰρ νόμου κελεύοντος ἀργεῖν ἐν Σαββάτῳ, καὶ μηδενὸς παντάπασιν ἅπτεσθαι πόνου, περιτρίβουσι ταῖς χερσὶν ἀστάχυας οἱ μαθηταί. Σὺ δὲ αὐτὸς, εἰπέ μοι, ὦ Φαρισαῖς, τὴν σαββατικὴν ἑαυτῷ τράπεζαν παραθεὶς οὐ συνθραύεις τὸν ἄρτον; Τί ούν ἑτέρους αἰτιᾷ; πῶς δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ περί αὐτῶν ἀπολογεῖται ; Πόσῳ οὖν διαφέρει ἄνθρωπος προβάτου; Ὥστε ἔξεστι τοῖς Σάββασι καλῶς ποιεῖν. Ασεβεῖς ὄντες οἱ Φαρισαῖοι ὑπεκρίνοντο τὴν εὐ- σέβειαν· ἵνα τοὺς εὐσεβεῖς ἐξολοθρεύσωσι. Διὸ καὶ τὸν Χριστὸν διαβάλλειν ἐπεχείρουν, καὶ τοὺς αὐτοῦ οι COMMENT. IN MATTHÆUM. B C XI, 28. Venile ad me omnes qui laboralis et one- rali estis, et ego refciam vos. D Jerem. 3551, sea. Qui igitur audit vocationem, et accedit, et praecipienti adhaeret, hic refcitur. Abjicientes, inquit, mentem quæ amat peccatum ac carnein, et conversi al ea quæ laude digna sunt, appropin- quate mihi, ut divinæ naturæ ac sancti Spiritus Batis participes. Omnes autem vocat, et non solos qui ex Israel, tanquam omnium Dominus et Crea- tor; et laborantes quidem dicit Julæos, qui exi- guum jugum ferre non valent, oneratos vero ido- lorum cultui addictos, per diabolum oppressos, ac peccatorum multitudine gravatos. Vos igitur, ait, Julaei, accedite ad veritatem, et me agnoscite vestrum curatorein ac Dominum, próxime etiam accessi lucrum relaturi. Libero enim vos a servitute legis, in qua magnumn sustinuistis laborem, cum non facile posseris ean explere, et maximum pecca- torum onus vobis ipsis imponeretis, quanto plura servare vos oportebat legi consentanea perficien- tes. XI, 30. Jugum enim meum suare est, el onus meums leve. Leve est jugum Christi, quoniam non punit nos quemadmodum lex, innocentiam exigens peccati prorsus expertem et animæ statum perturbationi- bus non obnoxium; in meris interim verbis habens promissionem et virtutis exemplar. XH, 2. Pharisæi autem videntes dixerunt ei : Ecce discipuli tui faciunt quod non livet facere Sab- bato. Siquidem, ubi nihil magnum ſit ac generosum, qniescunt; ubi vero quosdaın salvatos vident, om- nino sunt magis molesti: adeo inimici sunt salutis humanæ, uc sacrarum Litterarum ignari. Quod si alia præter primam legem nova est, quæ per Jere- miam fuit prædicata ", oportet omnino etiam an - tiquis legibus non uti, sed novis. Sed Pharisæi hoc intelligere nolentes insidiantur sanctis apostolis, ac de iis Christo aiunt : Ecce legalibus præceptis adversantes videmus tuos discipulos. Jubente enim lege feriari in Sabbato, nullumque omnino attin- gere laborem, discipuli manibus spicas vellunt. At tu ipse, dic mihi, Pharisæe, sabbaticam tibi men- sam apponens, nunquid panem non confringis? Ec- quid igitur alios culpas? quomodo autem.ipse Sal- valor eos excusat? Quanto magis melior est homo ove? Itaque licet Sabbatis benefacere. Impii cuin essent Pharisæi, pietatem simulabant, ut pios perderent. Propterea et Christum per calıını- piam infamare conabantur, et ejus discipulos,
PG 72:407μοιχαλίδα δὲ ἐκάλεσε καὶ τὴν προτέραν καὶ τὴν παροῦσαν ἀπιστίαν δηλῶν· οὔτε γὰρ τῷ πατρὶ ἐπίστευσαν καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἀπέστησαν τοῦ νυμφευσαμέ νου τὴν ἀνθρωπότητα καὶ μνηστευσαμένου κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα διὰ τὸ εἰρημένον· "καὶ μνηστεύσομαί σε ἐμαυτῷ εἰς τὸν αἰῶνα", προσεκολ λήθησαν δὲ τῷ σατανᾷ τὸν τῆς νοητῆς πορνείας τρόπον ἀποκαλοῦντες. δείκνυσιν ἑαυτὸν πάλιν τῷ πατρὶ–τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. 162 Mt 12, 41 Ὥστε <εἰ> ὡς τύπος Χριστοῦ Ἰωνᾶς λαμβάνεται, οὐ κατὰ πάντα λαμβάνεται, οἷον ἀπεστάλη τοῖς Νινευίταις κηρῦξαι, ἀλλ' ἐζήτησε φυ γεῖν ἀπὸ προσώπου τοῦ θεοῦ καὶ κατοκνήσας ὁρᾶται πρὸς ἀποστολήν. ἀπέσταλται καὶ παρὰ τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς ὁ υἱὸς κηρύσσων τοῖς ἔθνε σιν, ἀλλ' οὐκ ἀπρόθυμος ἦν εἰς διακονίαν. παρεκάλει τοὺς συμπλέον τας ὁ προφήτης βαλεῖν αὐτὸν εἰς τὴν θάλασσαν, κατεπόθη δὲ καὶ ὑπὸ κήτους, εἶτα καὶ ἐξεδόθη τριήμερος καὶ μετὰ τοῦτο ἀπῆλθεν εἰς Νινευὶ καὶ πεπλήρωκε τὴν διακονίαν, λελύπηται δὲ οὐ μετρίως κατοικτείραντος τοῦ θεοῦ τοὺς Νινευίτας.
μαθητάς, ὁρῶντες αὐτοὺς λαμπρυνομένους τοῖς θαύ μασιν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ ζ βιβλιου εἰς τὸ ῥητόν· Εἰ δὲ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐγὼ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια Σκανδαλιστέον (1) εὐδαμῶς εἰ καὶ διαπύθοιτό τις τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ διαβεβαιουμέν νου καὶ φάσκοντος Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλειν τὰ δαι- μόνια· μὴ γὰρ δή σε θορυβείτω λέγων ὁ Υἱὸς ἐνερ γεῖν ἐν Πνεύματι · καταλογίζου δὲ μᾶλλον τις ὢν ἄρα καὶ ἐν τίσιν τὸ τηνικάδε τὰ τοιαῦτά φησιν· ἦν μὲν γὰρ ἐν σαρκὶ δι' ἡμᾶς· αὐτὸ δὴ τοῦτο καλο ἡμᾶς ἄνθρωπος οὐκ ἐν δόξῃ τῇ θεότητι καὶ αὐτῷ πρεπούσῃ φυσικῶς, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως ει σμικροπρεπὲς καὶ τὸ ταπεινὸν τοῦτο περικείμενος σχῆμα· διὰ τοῦτό φησιν ἐνεργεῖν ἐν Πνεύματι Θεού. Καὶ γάρ τοι κατὰ τὸ ἀληθὲς οὐ σαρκὸς ἐνεργεία φυσικῇ καὶ ἀνθρωπότητος δυνάμει παραλύει τὸν Σατανᾶν καὶ κατισχύει τοῦ Βεελζεβούλ· ἐπεὶ διδα σκέτω τις, εἰ βούλεται, τί τὸ κωλύον τοῖς ἐθέλουσι προκεῖσθαι τὴν ἐξουσίαν τὴν κατὰ πνευμάτων, εἰ τοῦτο ἐνεργεῖ σαρκὸς φύσις. Πάντες γάρ έσμεν ἐν σαρκὶ, καὶ εἷς κατὰ πάντων ὁ τῆς ἀνθρωπότητος λόγος. 'Αλλ' οὔτε σαρκὸς ἔργον ἰδικῶς, ούτε μήν άνθρωπότητος τὸ κατισχεται πνευμάτων, ἐπεὶ μὴ πάντες ἰσχύουσιν, ἐνεργείας δὲ μᾶλλον ὁρᾶται κατα όρθωμα τῆς διὰ Πνεύματος. Οὐκοῦν ἀληθὲς εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ καθ' νοεῖται σὰρξ καὶ ἄνθρωπος, ὅτι Πνεύμα τοῦ ἔργον ἦν, καὶ οὐχὶ διὰ τῆς σαρκὸς, ήγουν ἄνθρω πότητος, ἡ κατὰ τῶν δαιμόνων ἰσχύς. "Αγιον μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἐστὶν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ πᾶσαν ἔχον κατὰ πάσης νόσου τὴν δύναμιν· ἀλλ' ἦν τε καὶ ἔστιν ἅγιον, οὐκ ἐπείπερ ἁπλῶς νοεῖται σὰρξ, ἐν μόνοις οὗτα τοῖς ἰδίοις λόγοις, ἀλλ' ὅτι ναός ἐστι τοῦ κατοικοῦντος ἐν αὐτῇ Θεοῦ Λόγου, ἁγιάζου τός σε τὴν ἰδίαν σάρκα διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εφη γοῦν αὐτὸς πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα τὰς διαλέξεις ποιούμενος ὑπὲρ αὐτῶν· ο Ἐγὼ ἀγιάζω ἐμαυτὸν, ἵνα ὦσι καὶ αὐτοὶ ἡγιασμένοι εἰς ἔν. » Καὶ μεθ' ἕτερα. Ανθ᾽ ὅτου δὴ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν οὐ κατα- πέπληχθε, φησὶν, διὰ τί μὴ θαυμάζετε τον καθ' ἡμᾶς γενόμενον ἄνθρωπον, ἵνα ὅπερ έχει φυσικῶς ὡς Θεός, λαβὼν δι' ἡμᾶς ὡς ἄνθρωπος, φημὶ δὲ τὸ Πνεῦμα, παραπέμψῃ καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν χάριν; Στην μιωθεῖσα γὰρ ἡ φύσις τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν διά τὴν ἐν ἀρχῇ παράβασιν, πεπλούτηκε πάλιν αὐτὴν διὰ πρώτου τε καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ. Πέφηνε γὰρ οὐράνιος άνθρωπος καὶ δεύτερος 'Αδὰμ ἀνακτίζων ἑαυτῷ τὴν φύσιν εἰς καινότητα ζωής. Έχοντος τοί- νυν ἀεὶ τὸ ἴδιον Πνεῦμα Χριστοῦ, καθ' δ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς κατὰ φύσιν, λεγομένου τε λαβεῖν ᾗ γέγο νεν ἄνθρωπος, ἔφθασεν ἐφ᾽ ἡμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Τὸ γὰρ μετόχους γενέσθαι τοῦ Πνεύματος, 11, 478. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quod eos viderent miruridis illustres evadere. & Cyrilli ex libro v11 comment, in Matth. Evangelium super illud : Si ego in Spiritu Dei dæmonia ejicio (Matth. x11, 28). Nemo scandalizetur etiamsi audit communem nostrum Servatorem Christum affirinantem atque direntem se in Spiritu Dei dæmonia ejicere. Ne te, inquam, perturbet Filius dicens se in Spirita ope- rari ; considera potius, quis et qua de re tune eo modo locutus sit. In carne erat propter nos . et quidem aeque ac nos homo, haud gloria quæ deila- tem naturaliter decebat, sed naturæ nostræ vili et humili digura indutus. Idcirco se in Spiritu fei operari ait. Reapse enim nequaquam carnis natu- B rali operatione, neque humanitatis virtute vincit – Satanam et adversus Beelzebul prævalet. Alio- qui doceat nos aliquis, si ei libet, cur ii qui vel- lent potestatem in impuros dæmones exercere, impediantur, si id carneæ naturæ opus est. Cuncti enim in carne sumus, unaque in cunctis est huma- nitatis ratio. Sed revera neque proprium carnis opus est, neque naturæ humanæ adversus spiritus prævalere; ideo nec omnes id efficere queunt, sed eam rem operantis potius Spiritus effectum esse conspicimus. Vere itaque Servator dixit, quale- nus caro et homo ipse intelligitur, opas hujusmodi a Spiritu fieri, non vero carnem sive humanitatem adversus dæmones vi pollere. Sanctum sine dubio Christi corpus est, omneinque habet adversus om- nem morbum potestatem, sed erat estque sanctum, non quatenus reputatur simpliciter caro, in sui moduli ratione consistens ; sed quatenus leurplun est inhabitantis in ipsa Verbi, quod propriam carnem sanctifieat per sanctum Spiritum. Aiebat ergo ipse in sua ad cœlestem Patrem pro nobis allocutione : · Ego sanctifico me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati simul s Et post alia. C Quoniam fidem incarnationi præbere non ex- horrescitis, quidni´ admiramini hominem æque ac mos factum, ut quod tanquam Deus habebat, irostri causa, quatenus homo erat, acciperet, Spi ritum inquam, cujus gratiatn ad nos transmiueret? D Elenim eum Spiritus gratiam, ob antiquam trans- gressionem natura ainisisset, rursus eam adepta est per primum et in quo primo fuit Christo. Hic enim apparuit coelestis homo, Adamus alter, qui sibi humanam naturam justauravit ad vitæ novi- tatem. Cum ergo semper habeat proprium Spiritum Christus, quatenus intelligitur et est naturaliter Deus, 'qui etiam illum recipere dicitur quatenus homo est, profecto pervenit in nos regnum Dei. s Joan. xvi, 19. nova Puirum, (1) Σκανδαλιστέον. Fragmentum hoc cum filius senentibus edidit Ang. Mai in Bibl.
ὑπέστη καὶ ὁ Χριστὸς ἑκὼν τὸν θάνατον, ἔμεινεν ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς, ἀνεβίω τε ἂν καὶ μετὰ τοῦτο ἀπῆλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ τοῦ πρὸς τὰ ἔθνη κηρύγματος ἐκέλευε ποιεῖσθαι τὴν ἀρχήν, πλὴν οὐ λελύπηται σῳζομένους ὁρῶν τοὺς κεκλημένους εἰς ἐπί γνωσιν. οὐκοῦν ὥσπερ αἱ μέλιτται λειμῶνας καὶ ἄνθη περιπτάμεναι τὸ χρήσιμον ἀεὶ συναγείρουσιν πρὸς τὴν τῶν κηρίων κατασκευήν, οὕτω χρὴ καὶ ἡμᾶς τὴν θεόπνευστον ἀνερευνωμένους γραφὴν τὸ τελοῦν εἰς διασάφησιν τῶν Χριστοῦ μυστηρίων ἀεὶ συλλέγειν καὶ συνδιατιθέναι καὶ τὸν λόγον ἐπιτελεῖν ἀνεπίπληκτον. 163 Mt 12, 43–45 Καὶ μάλα εἰκότως· ὅταν γὰρ ἅπαξ τις ἐλευθερωθεὶς τῶν κακῶν μὴ σωφρονισθῇ, πολλῷ χαλεπώτερα πείσεται τῶν προτέρων· διὰ γὰρ τοῦτο εἶπεν· οὐχ εὑρίσκει ἀνάπαυσιν, ἵνα δείξῃ, ὅτι πάντως καὶ ἐξ ἀνάγκης λήψεται τὸν τοιοῦτον ἡ τῶν δαιμόνων ἐπιβουλή· καὶ γὰρ ἀπὸ δύο τούτων τὸν τοιοῦτον σωφρονισθῆναι ἔδει, ἀπό τε τοῦ παθεῖν πρό τερον, ἀπό τε τοῦ ἀπαλλαγῆναι. μᾶλλον δὲ καὶ τρίτον πρόσεστιν ἡ τοῦ χείρονα πείσεσθαι ἀπειλή, ἀλλ' ὅμως οὐδενὶ τούτων ἐγένοντο βελτίους. ἦν μὲν αὐτοῖς ἔνοικον τὸ πονηρὸν πνεῦμα καὶ ὅτε ἐν Αἰγύπτῳ ἐθήτευον καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις διαζῶντες ἔθεσί τε καὶ νόμοις μεστοὶ ἦσαν πάσης ἀκα θαρσίας.
μαθητάς, ὁρῶντες αὐτοὺς λαμπρυνομένους τοῖς θαύ μασιν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ ζ βιβλιου εἰς τὸ ῥητόν· Εἰ δὲ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐγὼ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια Σκανδαλιστέον (1) εὐδαμῶς εἰ καὶ διαπύθοιτό τις τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ διαβεβαιουμέν νου καὶ φάσκοντος Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλειν τὰ δαι- μόνια· μὴ γὰρ δή σε θορυβείτω λέγων ὁ Υἱὸς ἐνερ γεῖν ἐν Πνεύματι · καταλογίζου δὲ μᾶλλον τις ὢν ἄρα καὶ ἐν τίσιν τὸ τηνικάδε τὰ τοιαῦτά φησιν· ἦν μὲν γὰρ ἐν σαρκὶ δι' ἡμᾶς· αὐτὸ δὴ τοῦτο καλο ἡμᾶς ἄνθρωπος οὐκ ἐν δόξῃ τῇ θεότητι καὶ αὐτῷ πρεπούσῃ φυσικῶς, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως ει σμικροπρεπὲς καὶ τὸ ταπεινὸν τοῦτο περικείμενος σχῆμα· διὰ τοῦτό φησιν ἐνεργεῖν ἐν Πνεύματι Θεού. Καὶ γάρ τοι κατὰ τὸ ἀληθὲς οὐ σαρκὸς ἐνεργεία φυσικῇ καὶ ἀνθρωπότητος δυνάμει παραλύει τὸν Σατανᾶν καὶ κατισχύει τοῦ Βεελζεβούλ· ἐπεὶ διδα σκέτω τις, εἰ βούλεται, τί τὸ κωλύον τοῖς ἐθέλουσι προκεῖσθαι τὴν ἐξουσίαν τὴν κατὰ πνευμάτων, εἰ τοῦτο ἐνεργεῖ σαρκὸς φύσις. Πάντες γάρ έσμεν ἐν σαρκὶ, καὶ εἷς κατὰ πάντων ὁ τῆς ἀνθρωπότητος λόγος. 'Αλλ' οὔτε σαρκὸς ἔργον ἰδικῶς, ούτε μήν άνθρωπότητος τὸ κατισχεται πνευμάτων, ἐπεὶ μὴ πάντες ἰσχύουσιν, ἐνεργείας δὲ μᾶλλον ὁρᾶται κατα όρθωμα τῆς διὰ Πνεύματος. Οὐκοῦν ἀληθὲς εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ καθ' νοεῖται σὰρξ καὶ ἄνθρωπος, ὅτι Πνεύμα τοῦ ἔργον ἦν, καὶ οὐχὶ διὰ τῆς σαρκὸς, ήγουν ἄνθρω πότητος, ἡ κατὰ τῶν δαιμόνων ἰσχύς. "Αγιον μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἐστὶν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ πᾶσαν ἔχον κατὰ πάσης νόσου τὴν δύναμιν· ἀλλ' ἦν τε καὶ ἔστιν ἅγιον, οὐκ ἐπείπερ ἁπλῶς νοεῖται σὰρξ, ἐν μόνοις οὗτα τοῖς ἰδίοις λόγοις, ἀλλ' ὅτι ναός ἐστι τοῦ κατοικοῦντος ἐν αὐτῇ Θεοῦ Λόγου, ἁγιάζου τός σε τὴν ἰδίαν σάρκα διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εφη γοῦν αὐτὸς πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα τὰς διαλέξεις ποιούμενος ὑπὲρ αὐτῶν· ο Ἐγὼ ἀγιάζω ἐμαυτὸν, ἵνα ὦσι καὶ αὐτοὶ ἡγιασμένοι εἰς ἔν. » Καὶ μεθ' ἕτερα. Ανθ᾽ ὅτου δὴ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν οὐ κατα- πέπληχθε, φησὶν, διὰ τί μὴ θαυμάζετε τον καθ' ἡμᾶς γενόμενον ἄνθρωπον, ἵνα ὅπερ έχει φυσικῶς ὡς Θεός, λαβὼν δι' ἡμᾶς ὡς ἄνθρωπος, φημὶ δὲ τὸ Πνεῦμα, παραπέμψῃ καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν χάριν; Στην μιωθεῖσα γὰρ ἡ φύσις τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν διά τὴν ἐν ἀρχῇ παράβασιν, πεπλούτηκε πάλιν αὐτὴν διὰ πρώτου τε καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ. Πέφηνε γὰρ οὐράνιος άνθρωπος καὶ δεύτερος 'Αδὰμ ἀνακτίζων ἑαυτῷ τὴν φύσιν εἰς καινότητα ζωής. Έχοντος τοί- νυν ἀεὶ τὸ ἴδιον Πνεῦμα Χριστοῦ, καθ' δ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς κατὰ φύσιν, λεγομένου τε λαβεῖν ᾗ γέγο νεν ἄνθρωπος, ἔφθασεν ἐφ᾽ ἡμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Τὸ γὰρ μετόχους γενέσθαι τοῦ Πνεύματος, 11, 478. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quod eos viderent miruridis illustres evadere. & Cyrilli ex libro v11 comment, in Matth. Evangelium super illud : Si ego in Spiritu Dei dæmonia ejicio (Matth. x11, 28). Nemo scandalizetur etiamsi audit communem nostrum Servatorem Christum affirinantem atque direntem se in Spiritu Dei dæmonia ejicere. Ne te, inquam, perturbet Filius dicens se in Spirita ope- rari ; considera potius, quis et qua de re tune eo modo locutus sit. In carne erat propter nos . et quidem aeque ac nos homo, haud gloria quæ deila- tem naturaliter decebat, sed naturæ nostræ vili et humili digura indutus. Idcirco se in Spiritu fei operari ait. Reapse enim nequaquam carnis natu- B rali operatione, neque humanitatis virtute vincit – Satanam et adversus Beelzebul prævalet. Alio- qui doceat nos aliquis, si ei libet, cur ii qui vel- lent potestatem in impuros dæmones exercere, impediantur, si id carneæ naturæ opus est. Cuncti enim in carne sumus, unaque in cunctis est huma- nitatis ratio. Sed revera neque proprium carnis opus est, neque naturæ humanæ adversus spiritus prævalere; ideo nec omnes id efficere queunt, sed eam rem operantis potius Spiritus effectum esse conspicimus. Vere itaque Servator dixit, quale- nus caro et homo ipse intelligitur, opas hujusmodi a Spiritu fieri, non vero carnem sive humanitatem adversus dæmones vi pollere. Sanctum sine dubio Christi corpus est, omneinque habet adversus om- nem morbum potestatem, sed erat estque sanctum, non quatenus reputatur simpliciter caro, in sui moduli ratione consistens ; sed quatenus leurplun est inhabitantis in ipsa Verbi, quod propriam carnem sanctifieat per sanctum Spiritum. Aiebat ergo ipse in sua ad cœlestem Patrem pro nobis allocutione : · Ego sanctifico me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati simul s Et post alia. C Quoniam fidem incarnationi præbere non ex- horrescitis, quidni´ admiramini hominem æque ac mos factum, ut quod tanquam Deus habebat, irostri causa, quatenus homo erat, acciperet, Spi ritum inquam, cujus gratiatn ad nos transmiueret? D Elenim eum Spiritus gratiam, ob antiquam trans- gressionem natura ainisisset, rursus eam adepta est per primum et in quo primo fuit Christo. Hic enim apparuit coelestis homo, Adamus alter, qui sibi humanam naturam justauravit ad vitæ novi- tatem. Cum ergo semper habeat proprium Spiritum Christus, quatenus intelligitur et est naturaliter Deus, 'qui etiam illum recipere dicitur quatenus homo est, profecto pervenit in nos regnum Dei. s Joan. xvi, 19. nova Puirum, (1) Σκανδαλιστέον. Fragmentum hoc cum filius senentibus edidit Ang. Mai in Bibl.
ἐπειδὴ διὰ Μωσέως λελύτρωνται καὶ νόμον ἐσχήκασι παιδα γωγὸν πρὸς τὸ τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας καλοῦντα φῶς, ἀπελήλατο τὸ βέβηλον καὶ ἀκάθαρτον πνεῦμα. ἐπειδὴ δὲ οὐ πεπιστεύκασιν εἰς Χριστόν, πάλιν αὐτοῖς ἐπεδήμησε τὸ δαιμόνιον· εὗρε γὰρ αὐτῶν τὴν καρδίαν γυμνὴν καὶ σχολάζουσαν ἀπὸ πάσης εὐσεβείας καὶ οἱονεὶ σεσαρω μένην καὶ κατῴκησεν ἐν αὐτοῖς· ὥσπερ γὰρ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ὅταν ἴδῃ καρδίαν ἀνθρώπου σχολάζουσαν ἀπὸ πάσης ἀκαθαρσίας καὶ ἐναυλίζεται καὶ κατοικεῖ καὶ ἐπαναπαύεται ἐν αὐτῷ, οὕτω καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἀκάθαρτον ψυχαῖς ἀνόμων ἐνδιαιτᾶσθαι φιλεῖ. 164 Mt 13, 3 Διὰ τοῦτο ἐν παραβολαῖς λαλεῖ ὁ Χριστός, ἵνα καὶ διὰ τούτων δείξῃ, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ προφητευθείς, περὶ οὗ εἶπεν Δαυίδ· "ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου" καὶ πάλιν· "καὶ ἔσται ὁ ἄνθρωπος κρύ πτων τοὺς λόγους αὐτοῦ καὶ κρυβήσεται ὡς ἀφ' ὕδατος φερομένου". 165 Mt 13, 12–13 Τοῖς ἐπιεικέσι καὶ φιλομαθέσιν ἔχουσι γνῶσιν ἐνοικισθήσεται τὸ θεῖον φῶς πλουσιώτερον ἢ πά λαι, τοῖς δὲ ἐσχηκόσι σπινθῆρα φωτὸς νοητοῦ, εἰς ἀσύνετον δὲ τρα πεῖσι γνῶσιν σβεσθήσεται καὶ αὐτὸ τὸ μικρὸν ὃ ἔχουσι σέλας, ὅπερ πεπόνθασιν Ἰουδαῖοι εἰς Χριστὸν μὴ πιστεύσαντες· εἶχον γὰρ μικρὰν φωταγωγίαν ἐκ τοῦ νόμου ὁδη γοῦσαν αὐτοὺς ἐπὶ τὴν εἰς θεὸν γνῶσιν.
μαθητάς, ὁρῶντες αὐτοὺς λαμπρυνομένους τοῖς θαύ μασιν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ ζ βιβλιου εἰς τὸ ῥητόν· Εἰ δὲ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐγὼ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια Σκανδαλιστέον (1) εὐδαμῶς εἰ καὶ διαπύθοιτό τις τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ διαβεβαιουμέν νου καὶ φάσκοντος Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλειν τὰ δαι- μόνια· μὴ γὰρ δή σε θορυβείτω λέγων ὁ Υἱὸς ἐνερ γεῖν ἐν Πνεύματι · καταλογίζου δὲ μᾶλλον τις ὢν ἄρα καὶ ἐν τίσιν τὸ τηνικάδε τὰ τοιαῦτά φησιν· ἦν μὲν γὰρ ἐν σαρκὶ δι' ἡμᾶς· αὐτὸ δὴ τοῦτο καλο ἡμᾶς ἄνθρωπος οὐκ ἐν δόξῃ τῇ θεότητι καὶ αὐτῷ πρεπούσῃ φυσικῶς, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως ει σμικροπρεπὲς καὶ τὸ ταπεινὸν τοῦτο περικείμενος σχῆμα· διὰ τοῦτό φησιν ἐνεργεῖν ἐν Πνεύματι Θεού. Καὶ γάρ τοι κατὰ τὸ ἀληθὲς οὐ σαρκὸς ἐνεργεία φυσικῇ καὶ ἀνθρωπότητος δυνάμει παραλύει τὸν Σατανᾶν καὶ κατισχύει τοῦ Βεελζεβούλ· ἐπεὶ διδα σκέτω τις, εἰ βούλεται, τί τὸ κωλύον τοῖς ἐθέλουσι προκεῖσθαι τὴν ἐξουσίαν τὴν κατὰ πνευμάτων, εἰ τοῦτο ἐνεργεῖ σαρκὸς φύσις. Πάντες γάρ έσμεν ἐν σαρκὶ, καὶ εἷς κατὰ πάντων ὁ τῆς ἀνθρωπότητος λόγος. 'Αλλ' οὔτε σαρκὸς ἔργον ἰδικῶς, ούτε μήν άνθρωπότητος τὸ κατισχεται πνευμάτων, ἐπεὶ μὴ πάντες ἰσχύουσιν, ἐνεργείας δὲ μᾶλλον ὁρᾶται κατα όρθωμα τῆς διὰ Πνεύματος. Οὐκοῦν ἀληθὲς εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ καθ' νοεῖται σὰρξ καὶ ἄνθρωπος, ὅτι Πνεύμα τοῦ ἔργον ἦν, καὶ οὐχὶ διὰ τῆς σαρκὸς, ήγουν ἄνθρω πότητος, ἡ κατὰ τῶν δαιμόνων ἰσχύς. "Αγιον μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἐστὶν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ πᾶσαν ἔχον κατὰ πάσης νόσου τὴν δύναμιν· ἀλλ' ἦν τε καὶ ἔστιν ἅγιον, οὐκ ἐπείπερ ἁπλῶς νοεῖται σὰρξ, ἐν μόνοις οὗτα τοῖς ἰδίοις λόγοις, ἀλλ' ὅτι ναός ἐστι τοῦ κατοικοῦντος ἐν αὐτῇ Θεοῦ Λόγου, ἁγιάζου τός σε τὴν ἰδίαν σάρκα διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εφη γοῦν αὐτὸς πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα τὰς διαλέξεις ποιούμενος ὑπὲρ αὐτῶν· ο Ἐγὼ ἀγιάζω ἐμαυτὸν, ἵνα ὦσι καὶ αὐτοὶ ἡγιασμένοι εἰς ἔν. » Καὶ μεθ' ἕτερα. Ανθ᾽ ὅτου δὴ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν οὐ κατα- πέπληχθε, φησὶν, διὰ τί μὴ θαυμάζετε τον καθ' ἡμᾶς γενόμενον ἄνθρωπον, ἵνα ὅπερ έχει φυσικῶς ὡς Θεός, λαβὼν δι' ἡμᾶς ὡς ἄνθρωπος, φημὶ δὲ τὸ Πνεῦμα, παραπέμψῃ καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν χάριν; Στην μιωθεῖσα γὰρ ἡ φύσις τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν διά τὴν ἐν ἀρχῇ παράβασιν, πεπλούτηκε πάλιν αὐτὴν διὰ πρώτου τε καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ. Πέφηνε γὰρ οὐράνιος άνθρωπος καὶ δεύτερος 'Αδὰμ ἀνακτίζων ἑαυτῷ τὴν φύσιν εἰς καινότητα ζωής. Έχοντος τοί- νυν ἀεὶ τὸ ἴδιον Πνεῦμα Χριστοῦ, καθ' δ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς κατὰ φύσιν, λεγομένου τε λαβεῖν ᾗ γέγο νεν ἄνθρωπος, ἔφθασεν ἐφ᾽ ἡμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Τὸ γὰρ μετόχους γενέσθαι τοῦ Πνεύματος, 11, 478. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quod eos viderent miruridis illustres evadere. & Cyrilli ex libro v11 comment, in Matth. Evangelium super illud : Si ego in Spiritu Dei dæmonia ejicio (Matth. x11, 28). Nemo scandalizetur etiamsi audit communem nostrum Servatorem Christum affirinantem atque direntem se in Spiritu Dei dæmonia ejicere. Ne te, inquam, perturbet Filius dicens se in Spirita ope- rari ; considera potius, quis et qua de re tune eo modo locutus sit. In carne erat propter nos . et quidem aeque ac nos homo, haud gloria quæ deila- tem naturaliter decebat, sed naturæ nostræ vili et humili digura indutus. Idcirco se in Spiritu fei operari ait. Reapse enim nequaquam carnis natu- B rali operatione, neque humanitatis virtute vincit – Satanam et adversus Beelzebul prævalet. Alio- qui doceat nos aliquis, si ei libet, cur ii qui vel- lent potestatem in impuros dæmones exercere, impediantur, si id carneæ naturæ opus est. Cuncti enim in carne sumus, unaque in cunctis est huma- nitatis ratio. Sed revera neque proprium carnis opus est, neque naturæ humanæ adversus spiritus prævalere; ideo nec omnes id efficere queunt, sed eam rem operantis potius Spiritus effectum esse conspicimus. Vere itaque Servator dixit, quale- nus caro et homo ipse intelligitur, opas hujusmodi a Spiritu fieri, non vero carnem sive humanitatem adversus dæmones vi pollere. Sanctum sine dubio Christi corpus est, omneinque habet adversus om- nem morbum potestatem, sed erat estque sanctum, non quatenus reputatur simpliciter caro, in sui moduli ratione consistens ; sed quatenus leurplun est inhabitantis in ipsa Verbi, quod propriam carnem sanctifieat per sanctum Spiritum. Aiebat ergo ipse in sua ad cœlestem Patrem pro nobis allocutione : · Ego sanctifico me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati simul s Et post alia. C Quoniam fidem incarnationi præbere non ex- horrescitis, quidni´ admiramini hominem æque ac mos factum, ut quod tanquam Deus habebat, irostri causa, quatenus homo erat, acciperet, Spi ritum inquam, cujus gratiatn ad nos transmiueret? D Elenim eum Spiritus gratiam, ob antiquam trans- gressionem natura ainisisset, rursus eam adepta est per primum et in quo primo fuit Christo. Hic enim apparuit coelestis homo, Adamus alter, qui sibi humanam naturam justauravit ad vitæ novi- tatem. Cum ergo semper habeat proprium Spiritum Christus, quatenus intelligitur et est naturaliter Deus, 'qui etiam illum recipere dicitur quatenus homo est, profecto pervenit in nos regnum Dei. s Joan. xvi, 19. nova Puirum, (1) Σκανδαλιστέον. Fragmentum hoc cum filius senentibus edidit Ang. Mai in Bibl.
PG 72:409ἐπειδὴ δὲ εἰς Χριστὸν δε δυσσεβήκασιν, καὶ αὐτῆς ἐστερή θησαν. ὁ μέντοι κύριος σαφέστερον δεικνὺς τί ἐστιν ὅπερ εἶπεν, ὅτι τῷ ἔχοντι δοθήσεται, ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος καὶ ὃ ἔχει ἀρθή σεται ἀπ' αὐτοῦ, ἐπάγει· διὰ τοῦτο ἐν παραβολαῖς αὐτοῖς λαλῶ, ὅτι βλέποντες οὐ βλέ πουσιν καὶ ἀκούοντες οὐκ ἀκούουσιν οὐδὲ συνιοῦσιν. Τοῖς εὐμαθέσιν ἀνθρώποις καὶ καλῶς διακειμένοις πρὸς παρα δοχὴν θείων λόγων ἐνοικισθήσεται τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον αὐξάνον ἐν αὐτοῖς τὰ χαρίσματα, τοῖς δὲ σπιν θῆρα φωτὸς κεκτημένοις καὶ τού του ἀμελήσασι σβεσθήσεται πάν τως καὶ ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν καὶ τὸ σμικρότατον, ὃ πρότερον εἶχον. τοῦτο δὲ Ἰουδαῖοι πεπόνθασι λα βόντες φῶς ἐκ τοῦ νόμου καὶ μὴ πολυπλασιάσαντες, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀληθείας ἐλθούσης ἀμβλυωπήσαν τες πρὸς αὐτὴν ἀφῃρέθησαν, ὃ ἐκέκτηντο. 166 Mt 13, 15 Τὸ εἰπεῖν μήποτε ἐπιστρέψωσιν καὶ ἰάσομαι αὐτοὺς ἐπιτετα μένην ἐμφαίνει δυστροπίαν, πλὴν καὶ ἐπισπωμένου ἐστὶν καὶ ἐρεθίζοντος· δείκνυσι γάρ, ὅτι ἐὰν ἐπιστρέψωσιν, ἰᾶται αὐτούς· διὰ γὰρ τὸ σωθῆναι αὐτοὺς οὕτως λαλεῖ, ἐπεὶ ἔδει αὐτὸν ὅλως μηδὲν λαλῆσαι, ἀλλὰ σιωπᾶν, πλὴν οὐ διὰ τὴν ἰδίαν δόξαν, ἀλλὰ διὰ τὴν αὐτῶν σωτηρίαν πάντα ποιεῖ.
οὐδὲν ἔτερον ἂν εἴη λοιπόν, ή μετασχείν βασιλείας που μού. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ ῥητόν· « Καὶ ἷς ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἀνεθήσεται αὐτῷ. » Δόξητον ἔχων τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρός γέννησιν, διά τε τοῦτο ὑπάρχων Θεὸς κατὰ φύσιν ὁ Μονογενής, την ἀνθρωπείαν ὀπέδου μορφήν, καὶ γεγένηται καθ' ἡμᾶς ἐκ γυναικός, καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον, καίτοι τοῦ νό- μου Κύριος ων, καὶ κεχρημάτικεν δοῦλος ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων καὶ ταῖς ἀνωτάτω δυνάμεσιν ἐπε ογούμενος · καὶ καθίκετο μὲν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, δύναμιν μὲν ἔχων τὴν αὐτῷ πρεπωδεστάτην, κατα κρύπτων δ' οὖν ὅμως τῆς ἰδίας φύσεως ἀξίωμα ταῖς ἀνθρωπίνεις σμικροπρεπείαις, καὶ τῇ τῆς σαρκὸς περιβολῇ. Κενώσεως γὰρ ἦν καιρὸς, καὶ τῆς τοῦ δού του μορφῆς τὸ καθ' ἡμᾶς ἐδεῖτο μυστήριον, ἵνα καὶ τὸν τίμιον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνῃ σταυρὸν, καὶ τῷ θανάτῳ τῆς ἰδίας σαρκὸς τὸν ἁπάντων κτείνῃ θάνα την. Αναγκαία τοιγαροῦν ἡ κένωσις, καὶ ὁ τῆς ἀδοξίας καιρὸς τῆς διὰ τὴν σάρκα. Καὶ ἦν διὰ τοῦτο παρὰ πολλοῖς ἀσυμφανὲς τὸ μυστήριον. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Εἶτα πῶς ἔτι νοηθείη ἂν, κατά γε τὸν εἰκότα λο γισμόν, φυσικὸν ἐν ἡμῖν ἢ τὸ ἀγαθὸν ἢ τὸ φαῦλον, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ἐθελούσιον καὶ ἐν προαιρέσει τῇ ἑκάστου κείμενον; εἴπερ οὔσης μιᾶς τῆς ἀνθρώ- που φύσεως, καὶ ἕνα κατὰ παντὸς τοῦ γένου; ἐχού - σης δρον, οἱ μὲν εἰσὶν ἀγαθοὶ τὴν ἕξιν, πονηροὶ δὲ ἕτεροι· διαφέρειν δὲ οὐδαμῶ; ἡ ἀνθρώπου φύσις ὡς πρὸς ἰδίους ὁρᾶται λόγους, οὐδὲ μαχομένην ἔχει τοῖς ἑαυτῆς ἰδιώμασι τὴν κατασκευήν. Όταν τις εἰς ἄνθρωπον ἡμάρτανε, δυνατὸν ἦν ὑπὲρ αὐτοῦ παρακαλέσαι τὸν Θεόν· ὅταν δὲ εἰς αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι ἐβλασφήμουν, οὐκ ἐξῆν παρακαλέσαι ὑπὲρ αὐτῶν. Πλὴν ἐπειδὴ ὡς ἄνθρωπος δρώμενο; ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, εἰ καὶ φύσει Θεὸς ἦν, οὐ πάνυ τι τοῖς ἀσυνέτοις εγνωρίζετο, δίδωσιν ἔσθ' ὅτε τοῖς ἐξ ἀγνοίας ἁμαρτάνουσιν εἰς αὐτὸν συγγνώμην· τοῖς δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα, διηνεκή λέγει τὴν κόλασιν ἐπάγεσθαι (Πνεῦμα λέγων ὁλόκληρον τὴν τῆς Τριάδος Θεότητα)· πλὴν δίδοται τοῖς μετανοοῦσι διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος συγγνώμη. ᾿Αλλὰ τὸ μέγεθος θέλων δεῖξαι δ Χριστὸς τοῦ ἁμαρτήματος, οὕτως εἶπεν· ἐπεὶ οὐκ ἔστιν ἁμαρτία ἀσυγχώρητος παρὰ θεῷ ἐν τοῖς γνη- σίω; καὶ κατ' ἀξίαν μετανοοῦσι. ῾Ο ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας ἐκβάλλει τὰ ἀγαθὰ· καὶ ὁ πονηρὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει πονηρά. *Οταν λέγῃ θησαυρὸν, τὸ πλῆθος ἐνδείκνυται τῶν ἐν τῇ ψυχῇ κειμένων· ἵνα δὲ μὴ είπωσί τινες, ὅτι φύσει πεφύκαμεν πονηροὶ οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ τῶν Φα- ρισαίων τοῦτο ἐδήλωσεν, ὅτι δυνατὸν [τὸν] αὐτὸν καὶ Ένα άνθρωπον ποτὲ μὲν ἀγαθὸν γενέσθαι, ποτὲ δὲ και κλν, λέγων· Ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ περισσεύ ματος τῆς καρδίας αὑτοῦ λαλεῖ, ὁμοίως καὶ ὁ κακός. Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Γενεὰ πονηρὰ COMMENT. IN MATTHÆUM. A Naun participes fiori Spiritus, mitil aliud porro erit, quam regnum Dei participare. C D Cyrilli ex eodem libro super illud : « Quicunque dixeril verbum contra Filium hominis, remittetur ei (Matth. xn, 32). › Qui ineffabilem sortitns est a Patre Deo nati- vitatem, ideoque Deus homogeneus naturaliter est, humanam subiit figuram, factus sub lege, quan- quam legis Dominus esset : et ad servilem condi- tionem se demisit, qui omnia pedibus supposita habebat, et a supernis virtutibus gestabatur : venitque in hunc mundum, virtutem quidem sibi convenientissimam habens, diguitatem nihilomi- nus naturæ suæ celans humanis parvitatibus et carnis indumento. Erat enim exinanitionis tem- pus ; egebatque servi specie mysteriumn pro- pter nos peragendum, ut et venerandam pro no- bis pateretur crucem, et suæ carnis morte uni- versalem mortem perimeret. Necessaria itaque fuit exinanitio et ignominiæ per carnem occasio. Quamobrem ninitis erat obscurum mysterium. Cyrilli ex eodem libro. (Matth. xII, 35.) et Deinde quomodo justo certe ratiocinio cogitari poterit naturale esse nobis bonum vel maun, non voluntarium potius atque in cujusque electione positum ? quandoquidem una hominis exsistente natura, unumque in universo genere modulum ha- bente, alii quidem bonis moribus sunt, alii pravis. Neque idcirco hominis natura adversus propriamn rationem dissidere cernitur, neque pugnantem ha- bere cum suis proprietatibus constitutionem. Quando quispiam in hominem peccavit, Deum pro se potest invocare; cum vero in eum blasphemias protulerint, non licet invocare pro se. Cum itaque homo videretur Dei Filius, etsi natura Deus esset, non admodum sine intellectu exsistentibus innote- scebat, veniam itaque ex ignorantia in sese peccati- tibus largitur; eos vero, qui in Spiritum sanctum peccant, perpetuum dicit manere supplicium (Spi- ritum dicens totam Trinitatis Deitatem); datur ta- men pœnitentibus per Spiritus gratiam remissio. Sed magnitudinem volens Christus ostendere peccati, ita dixit; non enim est peccatum quod non remittat Deus, si legitime et ex dignitate poeniten- tia agatur. XII, 35. Bonus homo de bono thesauro cordis profert bona, et malus homo de malo thesauro pre fert mala. Cum dicit thesaurum, multitudinem designat cogitationum voluntatumque in conscientia sitarum. Ne autem aliqui dicerent, natura malos esse homi- nes, adversus Pharisæos declarat, fieri posse ul unus idemque homo, modo bonus, modo nia- lus sit. Cum sic dicat: Bonus homo ex abundantia cordis sui loquitur, similiter et malus. 39. Ipse autem respondens dixit eis : Generatio prata,
167 Mt 13, 16 Μακαρίζει τοίνυν αὐτοὺς ὡς ἀκηκοότας τῆς τοῦ υἱοῦ φωνῆς καὶ ἀξιωθέντας τῆς αὐτοῦ θέας, δι' οὗ καὶ ἐν ᾧ τὴν τοῦ πατρὸς καὶ θεοῦ ἑώρων φύσιν νοητῶς, ὧν ἠξιώθησαν οἱ πάλαι ἅγιοι καὶ πληρεστάτην ἔσχον τὴν ἐπ' ἀγαθοῖς θυμηδίαν. 168 Mt 13, 19–22 Ἴδωμεν ὡς ἐν παχέσι πράγμασι, τί ἐστι τὸ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ εἶναι. σκληρὰ καὶ ἀνόνητός πώς ἐστι πᾶσα ὁδὸς διὰ τὸ τοῖς ἁπάντων ὑπο κεῖσθαι ποσὶ καὶ οὐδὲν αὐτῇ ἐγχώννυται τῶν σπερμάτων, κεῖται δὲ μᾶλλον ἐπιπολῆς καὶ τοῖς ἐθέλουσι τῶν πτηνῶν ἕτοιμα εἰς διαρπαγήν. οὐκοῦν οἳ τὸν νοῦν ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς σκληρὸν καὶ οἷον πεπιλημένον, οὗτοι τὸν θεῖον οὐ παραδέχονται σπόρον, ἀλλὰ τοῖς ἀκαθάρτοις πνεύ μασι πεπατημένη γεγόνασιν ὁδός· ταῦτα γάρ ἐστι "τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρα νοῦ". οὐρανὸν δὲ ἐνταῦθα τὸν ἀέρα νοοῦμεν, ἐν ᾧ τὰ τῆς πονηρίας πνεύ ματα στρέφονται, ὑφ' ὧν καὶ τὸ καλὸν σπέρμα διαρπάζεται καὶ ἀπόλλυ ται. τίνες δὲ καὶ οἱ ἐπὶ τῆς πέτρας; εἰσί τινες ἀπεριέργως ἔχοντες τὴν πίστιν ἐν ἑαυτοῖς, τὸν δὲ νοῦν οὐ καθιέντες εἰς τὴν τοῦ μυστηρίου βά σανον. οὗτοι κούφην τε καὶ ἀνάρριζον ἔχουσι τὴν εἰς θεὸν εὐσέβειαν.
οὐδὲν ἔτερον ἂν εἴη λοιπόν, ή μετασχείν βασιλείας που μού. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ ῥητόν· « Καὶ ἷς ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἀνεθήσεται αὐτῷ. » Δόξητον ἔχων τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρός γέννησιν, διά τε τοῦτο ὑπάρχων Θεὸς κατὰ φύσιν ὁ Μονογενής, την ἀνθρωπείαν ὀπέδου μορφήν, καὶ γεγένηται καθ' ἡμᾶς ἐκ γυναικός, καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον, καίτοι τοῦ νό- μου Κύριος ων, καὶ κεχρημάτικεν δοῦλος ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων καὶ ταῖς ἀνωτάτω δυνάμεσιν ἐπε ογούμενος · καὶ καθίκετο μὲν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, δύναμιν μὲν ἔχων τὴν αὐτῷ πρεπωδεστάτην, κατα κρύπτων δ' οὖν ὅμως τῆς ἰδίας φύσεως ἀξίωμα ταῖς ἀνθρωπίνεις σμικροπρεπείαις, καὶ τῇ τῆς σαρκὸς περιβολῇ. Κενώσεως γὰρ ἦν καιρὸς, καὶ τῆς τοῦ δού του μορφῆς τὸ καθ' ἡμᾶς ἐδεῖτο μυστήριον, ἵνα καὶ τὸν τίμιον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνῃ σταυρὸν, καὶ τῷ θανάτῳ τῆς ἰδίας σαρκὸς τὸν ἁπάντων κτείνῃ θάνα την. Αναγκαία τοιγαροῦν ἡ κένωσις, καὶ ὁ τῆς ἀδοξίας καιρὸς τῆς διὰ τὴν σάρκα. Καὶ ἦν διὰ τοῦτο παρὰ πολλοῖς ἀσυμφανὲς τὸ μυστήριον. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Εἶτα πῶς ἔτι νοηθείη ἂν, κατά γε τὸν εἰκότα λο γισμόν, φυσικὸν ἐν ἡμῖν ἢ τὸ ἀγαθὸν ἢ τὸ φαῦλον, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ἐθελούσιον καὶ ἐν προαιρέσει τῇ ἑκάστου κείμενον; εἴπερ οὔσης μιᾶς τῆς ἀνθρώ- που φύσεως, καὶ ἕνα κατὰ παντὸς τοῦ γένου; ἐχού - σης δρον, οἱ μὲν εἰσὶν ἀγαθοὶ τὴν ἕξιν, πονηροὶ δὲ ἕτεροι· διαφέρειν δὲ οὐδαμῶ; ἡ ἀνθρώπου φύσις ὡς πρὸς ἰδίους ὁρᾶται λόγους, οὐδὲ μαχομένην ἔχει τοῖς ἑαυτῆς ἰδιώμασι τὴν κατασκευήν. Όταν τις εἰς ἄνθρωπον ἡμάρτανε, δυνατὸν ἦν ὑπὲρ αὐτοῦ παρακαλέσαι τὸν Θεόν· ὅταν δὲ εἰς αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι ἐβλασφήμουν, οὐκ ἐξῆν παρακαλέσαι ὑπὲρ αὐτῶν. Πλὴν ἐπειδὴ ὡς ἄνθρωπος δρώμενο; ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, εἰ καὶ φύσει Θεὸς ἦν, οὐ πάνυ τι τοῖς ἀσυνέτοις εγνωρίζετο, δίδωσιν ἔσθ' ὅτε τοῖς ἐξ ἀγνοίας ἁμαρτάνουσιν εἰς αὐτὸν συγγνώμην· τοῖς δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα, διηνεκή λέγει τὴν κόλασιν ἐπάγεσθαι (Πνεῦμα λέγων ὁλόκληρον τὴν τῆς Τριάδος Θεότητα)· πλὴν δίδοται τοῖς μετανοοῦσι διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος συγγνώμη. ᾿Αλλὰ τὸ μέγεθος θέλων δεῖξαι δ Χριστὸς τοῦ ἁμαρτήματος, οὕτως εἶπεν· ἐπεὶ οὐκ ἔστιν ἁμαρτία ἀσυγχώρητος παρὰ θεῷ ἐν τοῖς γνη- σίω; καὶ κατ' ἀξίαν μετανοοῦσι. ῾Ο ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας ἐκβάλλει τὰ ἀγαθὰ· καὶ ὁ πονηρὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει πονηρά. *Οταν λέγῃ θησαυρὸν, τὸ πλῆθος ἐνδείκνυται τῶν ἐν τῇ ψυχῇ κειμένων· ἵνα δὲ μὴ είπωσί τινες, ὅτι φύσει πεφύκαμεν πονηροὶ οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ τῶν Φα- ρισαίων τοῦτο ἐδήλωσεν, ὅτι δυνατὸν [τὸν] αὐτὸν καὶ Ένα άνθρωπον ποτὲ μὲν ἀγαθὸν γενέσθαι, ποτὲ δὲ και κλν, λέγων· Ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ περισσεύ ματος τῆς καρδίας αὑτοῦ λαλεῖ, ὁμοίως καὶ ὁ κακός. Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Γενεὰ πονηρὰ COMMENT. IN MATTHÆUM. A Naun participes fiori Spiritus, mitil aliud porro erit, quam regnum Dei participare. C D Cyrilli ex eodem libro super illud : « Quicunque dixeril verbum contra Filium hominis, remittetur ei (Matth. xn, 32). › Qui ineffabilem sortitns est a Patre Deo nati- vitatem, ideoque Deus homogeneus naturaliter est, humanam subiit figuram, factus sub lege, quan- quam legis Dominus esset : et ad servilem condi- tionem se demisit, qui omnia pedibus supposita habebat, et a supernis virtutibus gestabatur : venitque in hunc mundum, virtutem quidem sibi convenientissimam habens, diguitatem nihilomi- nus naturæ suæ celans humanis parvitatibus et carnis indumento. Erat enim exinanitionis tem- pus ; egebatque servi specie mysteriumn pro- pter nos peragendum, ut et venerandam pro no- bis pateretur crucem, et suæ carnis morte uni- versalem mortem perimeret. Necessaria itaque fuit exinanitio et ignominiæ per carnem occasio. Quamobrem ninitis erat obscurum mysterium. Cyrilli ex eodem libro. (Matth. xII, 35.) et Deinde quomodo justo certe ratiocinio cogitari poterit naturale esse nobis bonum vel maun, non voluntarium potius atque in cujusque electione positum ? quandoquidem una hominis exsistente natura, unumque in universo genere modulum ha- bente, alii quidem bonis moribus sunt, alii pravis. Neque idcirco hominis natura adversus propriamn rationem dissidere cernitur, neque pugnantem ha- bere cum suis proprietatibus constitutionem. Quando quispiam in hominem peccavit, Deum pro se potest invocare; cum vero in eum blasphemias protulerint, non licet invocare pro se. Cum itaque homo videretur Dei Filius, etsi natura Deus esset, non admodum sine intellectu exsistentibus innote- scebat, veniam itaque ex ignorantia in sese peccati- tibus largitur; eos vero, qui in Spiritum sanctum peccant, perpetuum dicit manere supplicium (Spi- ritum dicens totam Trinitatis Deitatem); datur ta- men pœnitentibus per Spiritus gratiam remissio. Sed magnitudinem volens Christus ostendere peccati, ita dixit; non enim est peccatum quod non remittat Deus, si legitime et ex dignitate poeniten- tia agatur. XII, 35. Bonus homo de bono thesauro cordis profert bona, et malus homo de malo thesauro pre fert mala. Cum dicit thesaurum, multitudinem designat cogitationum voluntatumque in conscientia sitarum. Ne autem aliqui dicerent, natura malos esse homi- nes, adversus Pharisæos declarat, fieri posse ul unus idemque homo, modo bonus, modo nia- lus sit. Cum sic dicat: Bonus homo ex abundantia cordis sui loquitur, similiter et malus. 39. Ipse autem respondens dixit eis : Generatio prata,
κἂν μὲν ἐξ οὐρίας φέρηται τὰ Χριστιανῶν πράγματα οὐδενὸς αὐτὰ καταχειμάζοντος πειρασμοῦ, σῴζουσιν τηνικάδε μόλις ἐν ἑαυτοῖς ἐκεῖνοι τὴν πίστιν, θορυβήσαντος δὲ διωγμοῦ ἀφιλοπόλεμον ἔχουσιν τὴν ψυ χήν. 169 Mt 13, 19–23 Ματθαῖος ἔγραψε πονηρός, Μᾶρκος δὲ "σατανᾶς", Λουκᾶς δὲ "διάβολος". οὐ ταὐτόνἐστι παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ ἐν τῇ ὁδῷ, δεόμεθα δὲ τῆς διαφορᾶς διὰ τὸ "ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός"· πλὴν οἱ τρεῖς ἔγραψαν παρὰ τὴν ὁδόν. χαριέστατα δὲ Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος "ἐπὶ τὰ πετρώδη", οὐκ ἐπὶ πέτραν φησὶν ἐσπάρθαι τὸν λόγον. ἐπὶ μὲν σύμπαντος τοῦ παρὰ τὴν ὁδὸν εἴρηται τὸ μὴ συνιέντος. ἐπὶ δὲ τῆς καλῆς γῆς, οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων καὶ συνιείς· μήποτ' οὖν οἱ ἐπὶ τὰ πε τρώδη καὶ οἱ εἰς τὰς ἀκάνθας μεταξύ εἰσιν ἀσυνετούντων καὶ συν ιέντων. προτρεπτικὸν δὲ εἰς τὸ συνέσεως ἐπιμελεῖσθαι· εἰ γὰρ μὴ τοῦ συνιέντος ἁρπάζεται ὁ σπόρος, σύνεσιν ἀναληπτέον καὶ καλυπτέον τὸν σπόρον ἐν τῇ γῇ, τῇ μνήμῃ, ἵνα ῥιζοβολήσῃ καὶ μὴ γυμνὸν εὑρισκόμενον ἁρπαγῇ ὑπὸ τῶν τῆς πονηρίας πνευμάτων. 171 Mt 13, 49–50 Ὅτι δὲ οἰκουμενικὴ γέγονεν ἡ διὰ Χριστοῦ κλῆσις, αὐτὸς πιστώ σεται λέγων ἐναργῶς, ὅτι τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων τὸ λίνον ἐκ παντὸς συνάγει γένους.
οὐδὲν ἔτερον ἂν εἴη λοιπόν, ή μετασχείν βασιλείας που μού. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ ῥητόν· « Καὶ ἷς ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἀνεθήσεται αὐτῷ. » Δόξητον ἔχων τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρός γέννησιν, διά τε τοῦτο ὑπάρχων Θεὸς κατὰ φύσιν ὁ Μονογενής, την ἀνθρωπείαν ὀπέδου μορφήν, καὶ γεγένηται καθ' ἡμᾶς ἐκ γυναικός, καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον, καίτοι τοῦ νό- μου Κύριος ων, καὶ κεχρημάτικεν δοῦλος ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων καὶ ταῖς ἀνωτάτω δυνάμεσιν ἐπε ογούμενος · καὶ καθίκετο μὲν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, δύναμιν μὲν ἔχων τὴν αὐτῷ πρεπωδεστάτην, κατα κρύπτων δ' οὖν ὅμως τῆς ἰδίας φύσεως ἀξίωμα ταῖς ἀνθρωπίνεις σμικροπρεπείαις, καὶ τῇ τῆς σαρκὸς περιβολῇ. Κενώσεως γὰρ ἦν καιρὸς, καὶ τῆς τοῦ δού του μορφῆς τὸ καθ' ἡμᾶς ἐδεῖτο μυστήριον, ἵνα καὶ τὸν τίμιον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνῃ σταυρὸν, καὶ τῷ θανάτῳ τῆς ἰδίας σαρκὸς τὸν ἁπάντων κτείνῃ θάνα την. Αναγκαία τοιγαροῦν ἡ κένωσις, καὶ ὁ τῆς ἀδοξίας καιρὸς τῆς διὰ τὴν σάρκα. Καὶ ἦν διὰ τοῦτο παρὰ πολλοῖς ἀσυμφανὲς τὸ μυστήριον. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Εἶτα πῶς ἔτι νοηθείη ἂν, κατά γε τὸν εἰκότα λο γισμόν, φυσικὸν ἐν ἡμῖν ἢ τὸ ἀγαθὸν ἢ τὸ φαῦλον, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ἐθελούσιον καὶ ἐν προαιρέσει τῇ ἑκάστου κείμενον; εἴπερ οὔσης μιᾶς τῆς ἀνθρώ- που φύσεως, καὶ ἕνα κατὰ παντὸς τοῦ γένου; ἐχού - σης δρον, οἱ μὲν εἰσὶν ἀγαθοὶ τὴν ἕξιν, πονηροὶ δὲ ἕτεροι· διαφέρειν δὲ οὐδαμῶ; ἡ ἀνθρώπου φύσις ὡς πρὸς ἰδίους ὁρᾶται λόγους, οὐδὲ μαχομένην ἔχει τοῖς ἑαυτῆς ἰδιώμασι τὴν κατασκευήν. Όταν τις εἰς ἄνθρωπον ἡμάρτανε, δυνατὸν ἦν ὑπὲρ αὐτοῦ παρακαλέσαι τὸν Θεόν· ὅταν δὲ εἰς αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι ἐβλασφήμουν, οὐκ ἐξῆν παρακαλέσαι ὑπὲρ αὐτῶν. Πλὴν ἐπειδὴ ὡς ἄνθρωπος δρώμενο; ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, εἰ καὶ φύσει Θεὸς ἦν, οὐ πάνυ τι τοῖς ἀσυνέτοις εγνωρίζετο, δίδωσιν ἔσθ' ὅτε τοῖς ἐξ ἀγνοίας ἁμαρτάνουσιν εἰς αὐτὸν συγγνώμην· τοῖς δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα, διηνεκή λέγει τὴν κόλασιν ἐπάγεσθαι (Πνεῦμα λέγων ὁλόκληρον τὴν τῆς Τριάδος Θεότητα)· πλὴν δίδοται τοῖς μετανοοῦσι διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος συγγνώμη. ᾿Αλλὰ τὸ μέγεθος θέλων δεῖξαι δ Χριστὸς τοῦ ἁμαρτήματος, οὕτως εἶπεν· ἐπεὶ οὐκ ἔστιν ἁμαρτία ἀσυγχώρητος παρὰ θεῷ ἐν τοῖς γνη- σίω; καὶ κατ' ἀξίαν μετανοοῦσι. ῾Ο ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας ἐκβάλλει τὰ ἀγαθὰ· καὶ ὁ πονηρὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει πονηρά. *Οταν λέγῃ θησαυρὸν, τὸ πλῆθος ἐνδείκνυται τῶν ἐν τῇ ψυχῇ κειμένων· ἵνα δὲ μὴ είπωσί τινες, ὅτι φύσει πεφύκαμεν πονηροὶ οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ τῶν Φα- ρισαίων τοῦτο ἐδήλωσεν, ὅτι δυνατὸν [τὸν] αὐτὸν καὶ Ένα άνθρωπον ποτὲ μὲν ἀγαθὸν γενέσθαι, ποτὲ δὲ και κλν, λέγων· Ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ περισσεύ ματος τῆς καρδίας αὑτοῦ λαλεῖ, ὁμοίως καὶ ὁ κακός. Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Γενεὰ πονηρὰ COMMENT. IN MATTHÆUM. A Naun participes fiori Spiritus, mitil aliud porro erit, quam regnum Dei participare. C D Cyrilli ex eodem libro super illud : « Quicunque dixeril verbum contra Filium hominis, remittetur ei (Matth. xn, 32). › Qui ineffabilem sortitns est a Patre Deo nati- vitatem, ideoque Deus homogeneus naturaliter est, humanam subiit figuram, factus sub lege, quan- quam legis Dominus esset : et ad servilem condi- tionem se demisit, qui omnia pedibus supposita habebat, et a supernis virtutibus gestabatur : venitque in hunc mundum, virtutem quidem sibi convenientissimam habens, diguitatem nihilomi- nus naturæ suæ celans humanis parvitatibus et carnis indumento. Erat enim exinanitionis tem- pus ; egebatque servi specie mysteriumn pro- pter nos peragendum, ut et venerandam pro no- bis pateretur crucem, et suæ carnis morte uni- versalem mortem perimeret. Necessaria itaque fuit exinanitio et ignominiæ per carnem occasio. Quamobrem ninitis erat obscurum mysterium. Cyrilli ex eodem libro. (Matth. xII, 35.) et Deinde quomodo justo certe ratiocinio cogitari poterit naturale esse nobis bonum vel maun, non voluntarium potius atque in cujusque electione positum ? quandoquidem una hominis exsistente natura, unumque in universo genere modulum ha- bente, alii quidem bonis moribus sunt, alii pravis. Neque idcirco hominis natura adversus propriamn rationem dissidere cernitur, neque pugnantem ha- bere cum suis proprietatibus constitutionem. Quando quispiam in hominem peccavit, Deum pro se potest invocare; cum vero in eum blasphemias protulerint, non licet invocare pro se. Cum itaque homo videretur Dei Filius, etsi natura Deus esset, non admodum sine intellectu exsistentibus innote- scebat, veniam itaque ex ignorantia in sese peccati- tibus largitur; eos vero, qui in Spiritum sanctum peccant, perpetuum dicit manere supplicium (Spi- ritum dicens totam Trinitatis Deitatem); datur ta- men pœnitentibus per Spiritus gratiam remissio. Sed magnitudinem volens Christus ostendere peccati, ita dixit; non enim est peccatum quod non remittat Deus, si legitime et ex dignitate poeniten- tia agatur. XII, 35. Bonus homo de bono thesauro cordis profert bona, et malus homo de malo thesauro pre fert mala. Cum dicit thesaurum, multitudinem designat cogitationum voluntatumque in conscientia sitarum. Ne autem aliqui dicerent, natura malos esse homi- nes, adversus Pharisæos declarat, fieri posse ul unus idemque homo, modo bonus, modo nia- lus sit. Cum sic dicat: Bonus homo ex abundantia cordis sui loquitur, similiter et malus. 39. Ipse autem respondens dixit eis : Generatio prata,
καὶ ὥσπερ οἱ τῆς τῶν ἰχθύων θήρας ἐπιστή μονες καὶ θαλασσουργικὸν ἔχοντες ἐπιτήδευμα χαλῶσι τὸ λίνον οὐ δια κρίνοντες, ἀλλ' ὅπερ ἂν τοῖς βρόχοις ἐναποληφθῇ, τοῦτο πάντη καὶ πάν τως ἕλκουσιν εἰς γῆν, οὕτω καὶ ἡ δύναμις τοῦ κηρύγματος καὶ ἡ θαυ μαστὴ καὶ πολύπλοκος τῶν ἱερῶν μαθημάτων διδασκαλία, ἣν οἱ καλοὶ ἁλιευταὶ ἀπόστολοι ἔπλεξαν, ἐκ παντὸς ἕλκει γένους καὶ συνάγει πρὸς θεόν. συνάγει δὲ μέχρι καιροῦ, ὃς πληρωθήσεται κατὰ τὸν καιρὸν τῆς συντελείας, καθ' ὃν τοὺς σαγηνευθέντας ἐκτὸς τοῦ βίου ἑλκύσαντες οἱ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοι ἄγγελοι τοῦ θεοῦ τὴν πάντων διάκρισιν ποιήσονται ἀφορίζοντες τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων. 172 Mt 13, 52 Γραμματεύς ἐστιν ὁ διὰ τῆς ἐπιμόνου ἀναγνώσεως τῶν γραφῶν τῆς τε παλαιᾶς καὶ τῆς νέας θησαυρὸν γνώσεως ἑαυτῷ ἀποθέμενος. διὸ μακαρίζει τοὺς συνενεγκόντας ἐν ἑαυτοῖς νομικὴν παιδείαν καὶ εὐαγγελικήν, ὥστε ἐκβάλλειν ἐκ τοῦ θησαυροῦ νέα καὶ παλαιά. τούτους καὶ γραμματεῖ ὁμοιοῖ καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· "ἀποστέλλω" ὑμῖν "σοφοὺς καὶ γραμματεῖς". εἶδες πῶς οὐκ ἐκβάλλει τὴν παλαιάν–δι' ὧν καλλωπίζεται ἡ ψυχή.
οὐδὲν ἔτερον ἂν εἴη λοιπόν, ή μετασχείν βασιλείας που μού. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ ῥητόν· « Καὶ ἷς ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἀνεθήσεται αὐτῷ. » Δόξητον ἔχων τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρός γέννησιν, διά τε τοῦτο ὑπάρχων Θεὸς κατὰ φύσιν ὁ Μονογενής, την ἀνθρωπείαν ὀπέδου μορφήν, καὶ γεγένηται καθ' ἡμᾶς ἐκ γυναικός, καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον, καίτοι τοῦ νό- μου Κύριος ων, καὶ κεχρημάτικεν δοῦλος ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων καὶ ταῖς ἀνωτάτω δυνάμεσιν ἐπε ογούμενος · καὶ καθίκετο μὲν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, δύναμιν μὲν ἔχων τὴν αὐτῷ πρεπωδεστάτην, κατα κρύπτων δ' οὖν ὅμως τῆς ἰδίας φύσεως ἀξίωμα ταῖς ἀνθρωπίνεις σμικροπρεπείαις, καὶ τῇ τῆς σαρκὸς περιβολῇ. Κενώσεως γὰρ ἦν καιρὸς, καὶ τῆς τοῦ δού του μορφῆς τὸ καθ' ἡμᾶς ἐδεῖτο μυστήριον, ἵνα καὶ τὸν τίμιον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνῃ σταυρὸν, καὶ τῷ θανάτῳ τῆς ἰδίας σαρκὸς τὸν ἁπάντων κτείνῃ θάνα την. Αναγκαία τοιγαροῦν ἡ κένωσις, καὶ ὁ τῆς ἀδοξίας καιρὸς τῆς διὰ τὴν σάρκα. Καὶ ἦν διὰ τοῦτο παρὰ πολλοῖς ἀσυμφανὲς τὸ μυστήριον. Κυρίλλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Εἶτα πῶς ἔτι νοηθείη ἂν, κατά γε τὸν εἰκότα λο γισμόν, φυσικὸν ἐν ἡμῖν ἢ τὸ ἀγαθὸν ἢ τὸ φαῦλον, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ἐθελούσιον καὶ ἐν προαιρέσει τῇ ἑκάστου κείμενον; εἴπερ οὔσης μιᾶς τῆς ἀνθρώ- που φύσεως, καὶ ἕνα κατὰ παντὸς τοῦ γένου; ἐχού - σης δρον, οἱ μὲν εἰσὶν ἀγαθοὶ τὴν ἕξιν, πονηροὶ δὲ ἕτεροι· διαφέρειν δὲ οὐδαμῶ; ἡ ἀνθρώπου φύσις ὡς πρὸς ἰδίους ὁρᾶται λόγους, οὐδὲ μαχομένην ἔχει τοῖς ἑαυτῆς ἰδιώμασι τὴν κατασκευήν. Όταν τις εἰς ἄνθρωπον ἡμάρτανε, δυνατὸν ἦν ὑπὲρ αὐτοῦ παρακαλέσαι τὸν Θεόν· ὅταν δὲ εἰς αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι ἐβλασφήμουν, οὐκ ἐξῆν παρακαλέσαι ὑπὲρ αὐτῶν. Πλὴν ἐπειδὴ ὡς ἄνθρωπος δρώμενο; ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, εἰ καὶ φύσει Θεὸς ἦν, οὐ πάνυ τι τοῖς ἀσυνέτοις εγνωρίζετο, δίδωσιν ἔσθ' ὅτε τοῖς ἐξ ἀγνοίας ἁμαρτάνουσιν εἰς αὐτὸν συγγνώμην· τοῖς δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα, διηνεκή λέγει τὴν κόλασιν ἐπάγεσθαι (Πνεῦμα λέγων ὁλόκληρον τὴν τῆς Τριάδος Θεότητα)· πλὴν δίδοται τοῖς μετανοοῦσι διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος συγγνώμη. ᾿Αλλὰ τὸ μέγεθος θέλων δεῖξαι δ Χριστὸς τοῦ ἁμαρτήματος, οὕτως εἶπεν· ἐπεὶ οὐκ ἔστιν ἁμαρτία ἀσυγχώρητος παρὰ θεῷ ἐν τοῖς γνη- σίω; καὶ κατ' ἀξίαν μετανοοῦσι. ῾Ο ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας ἐκβάλλει τὰ ἀγαθὰ· καὶ ὁ πονηρὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει πονηρά. *Οταν λέγῃ θησαυρὸν, τὸ πλῆθος ἐνδείκνυται τῶν ἐν τῇ ψυχῇ κειμένων· ἵνα δὲ μὴ είπωσί τινες, ὅτι φύσει πεφύκαμεν πονηροὶ οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ τῶν Φα- ρισαίων τοῦτο ἐδήλωσεν, ὅτι δυνατὸν [τὸν] αὐτὸν καὶ Ένα άνθρωπον ποτὲ μὲν ἀγαθὸν γενέσθαι, ποτὲ δὲ και κλν, λέγων· Ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ περισσεύ ματος τῆς καρδίας αὑτοῦ λαλεῖ, ὁμοίως καὶ ὁ κακός. Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Γενεὰ πονηρὰ COMMENT. IN MATTHÆUM. A Naun participes fiori Spiritus, mitil aliud porro erit, quam regnum Dei participare. C D Cyrilli ex eodem libro super illud : « Quicunque dixeril verbum contra Filium hominis, remittetur ei (Matth. xn, 32). › Qui ineffabilem sortitns est a Patre Deo nati- vitatem, ideoque Deus homogeneus naturaliter est, humanam subiit figuram, factus sub lege, quan- quam legis Dominus esset : et ad servilem condi- tionem se demisit, qui omnia pedibus supposita habebat, et a supernis virtutibus gestabatur : venitque in hunc mundum, virtutem quidem sibi convenientissimam habens, diguitatem nihilomi- nus naturæ suæ celans humanis parvitatibus et carnis indumento. Erat enim exinanitionis tem- pus ; egebatque servi specie mysteriumn pro- pter nos peragendum, ut et venerandam pro no- bis pateretur crucem, et suæ carnis morte uni- versalem mortem perimeret. Necessaria itaque fuit exinanitio et ignominiæ per carnem occasio. Quamobrem ninitis erat obscurum mysterium. Cyrilli ex eodem libro. (Matth. xII, 35.) et Deinde quomodo justo certe ratiocinio cogitari poterit naturale esse nobis bonum vel maun, non voluntarium potius atque in cujusque electione positum ? quandoquidem una hominis exsistente natura, unumque in universo genere modulum ha- bente, alii quidem bonis moribus sunt, alii pravis. Neque idcirco hominis natura adversus propriamn rationem dissidere cernitur, neque pugnantem ha- bere cum suis proprietatibus constitutionem. Quando quispiam in hominem peccavit, Deum pro se potest invocare; cum vero in eum blasphemias protulerint, non licet invocare pro se. Cum itaque homo videretur Dei Filius, etsi natura Deus esset, non admodum sine intellectu exsistentibus innote- scebat, veniam itaque ex ignorantia in sese peccati- tibus largitur; eos vero, qui in Spiritum sanctum peccant, perpetuum dicit manere supplicium (Spi- ritum dicens totam Trinitatis Deitatem); datur ta- men pœnitentibus per Spiritus gratiam remissio. Sed magnitudinem volens Christus ostendere peccati, ita dixit; non enim est peccatum quod non remittat Deus, si legitime et ex dignitate poeniten- tia agatur. XII, 35. Bonus homo de bono thesauro cordis profert bona, et malus homo de malo thesauro pre fert mala. Cum dicit thesaurum, multitudinem designat cogitationum voluntatumque in conscientia sitarum. Ne autem aliqui dicerent, natura malos esse homi- nes, adversus Pharisæos declarat, fieri posse ul unus idemque homo, modo bonus, modo nia- lus sit. Cum sic dicat: Bonus homo ex abundantia cordis sui loquitur, similiter et malus. 39. Ipse autem respondens dixit eis : Generatio prata,
PG 72:411174 Mt 14, 13–21 Νῦν δὲ καὶ κοφίνους ἐγέμισεν καὶ ὅτι μᾶλλον ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν μαθητῶν ἐδόθη εἰς μισθὸν τῆς διακονίας, δι' οὗ σημαίνεται, ὅτι οἱ διακονούμενοι πολὺν ἕξουσιν τὸν μισθόν. ἐπειδὴ καὶ ὁ ἄλλος εὐαγγε λιστὴς "κριθίνους" λέγει τοὺς ἄρτους, ὁ τῆς θεωρίας σκοπὸς εἰς τοῦτο ὁρᾷ· ἡ κριθὴ κτηνώδης ἐστὶ τροφή, ἥτις ἐστὶν ἡ διὰ Μωσέως θεωρία τοῖς ἀλογωτέροις προσενεχθεῖσα· διὰ τοῦτο δὲ καὶ πέντε τοὺς ἄρτους φαμὲν διὰ τὸ πενταμερὲς τοῦ Μωσέως συγγράμματος, δύο δὲ τοὺς ἰχθύας, δι' ὧν δηλοῦται ἡ διττὴ τῶν ἁλιέων συγγραφή, ἀποστολική τε καὶ εὐαγγελική. 175 Mt 14, 15 Τί τὸ ἀπόλυσόν ἐστιν, ἐξετάσωμεν ἀκριβῶς. οἱ μὲν τῶν ἀκολου θούντων τῷ Χριστῷ πονηρῶν πνευμάτων συνεχόντων αὐτοὺς ἀπαλλάττε σθαι παρεκάλουν, οἱ δὲ καὶ ἑτέρων ἀρρωστημάτων ἐζήτουν ἀπόθεσιν. ὡς οὖν εἰδότες οἱ μαθηταὶ ὅτι κατανεύσας μόνον ἀποπεραίνει τοῖς κάμ νουσι τὸ ποθούμενον, ἀπόλυσον αὐτούς φασιν, οὐκ αὐτοὶ μᾶλλον ἀκη διῶντες ὡς παρακμάσαντος τοῦ καιροῦ, ἀλλὰ τῆς εἰς τοὺς ὄχλους ἀγάπης ἐχόμενοι καὶ οἷον μελετῶντες ἤδη τὴν ποιμαντικὴν ἐπιστήμην καὶ τοῦ κήδεσθαι λαῶν ἀρχόμενοι.
S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Δ. καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προ- φήτου. Οὔτε γὰρ τῷ Πατρὶ ἐπίστευσαν, καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἀπέστησαν. Τοῦ μνηστευσαμένου τὴν ἀν θρωπότητα καὶ νυμφευσαμένου, κατὰ τὸ εἰρημέν νον· « Καὶ μνηστεύσομαί σε εμαυτῷ εἰς τὴν αἰῶνα. Προσεκολλήθησαν δὲ τῷ Σατανᾷ, τὸν τῆς νοητῆς πορε νείας τρόπον ἀποτελοῦντες. Δείκνυσιν ἑαυτὸν πάλιν τῷ Πατρὶ ἴσον· εἴγε καὶ τὸ μὴ πιστεῦσαι αὐτῷ μα χαλίδα ποιεῖ. Εἶτα υβρίσας, τί φησι ; • Καὶ σημείον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ιωνά του προ φήτου. » *Οταν δὲ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα ἐξέλθῃ ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, διέρχεται δι' ανύδρων τόπων ζητοῦν ἀνάπαυσιν, καὶ οὐχ εὑρίσκει. Καὶ μάλα εἰκότως. "Οταν γὰρ ἅπαξ τις ελευθερω θεὶς τῶν κακῶν μὴ σωφρονισθῇ, πολλῷ χαλεπώτερα πείσεται τῶν προτέρων. Διὰ γὰρ τοῦτο εἶπεν· . Ούχ εὑρίσκει ἀνάπαυσιν, » ἵνα δείξῃ ὅτι πάντως καὶ ἐξ ἀνάγκης λήψεται τὸν τοιοῦτον ἡ τῶν δαιμόνων ἐπισ βουλή. Καὶ γὰρ ἀπὸ δύο τούτων τὸν τοιοῦτον ἀγωνι σθῆναι ἔδει, ἀπό τε τοῦ παθεῖν πρότερον, ἀπό τε τοῦ ἀπαλλαγῆναι. Μᾶλλον δὲ καὶ τρίτον πρόσεστιν, ἡ τοῦ χείρονα πείσεσθαι ἀπειλή· ἀλλ' ὅμως οὐδενὶ τούτων ἐγένοντο βελτίους. Ην αὐτοῖς ἔνοικον τὸ πονηρὸν πνεῦμα, καὶ ὅτε ἐν Αἰγύπτῳ ἐθήτευον, καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις διαζῶντες ἔθεσί τε καὶ νόμοις, με στοὶ ἦσαν πάσης ἀκαθαρσίας. Ἐπειδὴ διὰ Μωσέως λελύτρωνται, καὶ νόμον ἐσχήκασι παιδαγωγὸν πρὸς τὸ τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας καλοῦντα φῶς, ἀπελήλατο τὸ βέβηλον καὶ ἀκάθαρτον πνεῦμα. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πεπιστεύκασιν εἰς Χριστὸν, πάλιν αὐτοῖς ἐπεδήμησε τὸ δαιμόνιον· εὗρε γὰρ αὐτῶν τὴν καρδίαν γυμνήν, καὶ σχολάζουσαν ἀπὸ πάσης εὐσεβείας, καὶ οἱονεί σεσαρωμένην, καὶ κατῴκησεν ἐν αὐτοῖς. Ωσπερ γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅταν ἴδῃ καρδίαν ἀνθρώπου σχολάζουσαν ἀπὸ πάσης ἀκαθαρσίας, καὶ ἐναυλί ζεται, καὶ κατοικεῖ, καὶ ἐπαναπαύεται ἐν αὐτῷ· οὕτω τὸ πνεῦμα τὸ ἀκάθαρτον, ψυχαῖς ἀνόμων ἐν διαιτᾶσθαι φιλεί. Καὶ ἐλάλησεν αὐτοῖς πολλὰ ἐν παραβολαῖς. λέγων· Ἰδοὺ ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεί ρειν. Διὰ τοῦτο ἐν παραβολαῖς λέγει ὁ Χριστὸς, ἵνα καὶ διὰ τούτων δείξῃ ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ προφητευθείς, περὶ οὗ εἶπεν ὁ Δαβίδ· 'Ανοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου. » Ετερος δέ τις τῶν προφητῶν ἔφη· • Ἰδοὺ βασιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετά κρίσ σεως άρξουσι, καὶ ἔσται ὁ ἄνθρωπος κρύπτων τους λόγους αὐτοῦ. ο Οστις γὰρ ἔχει, δοθήσεται αὐτῷ, καὶ περισ σευθήσεται· ὅστις δὲ οὐκ ἔχει, καὶ ὃ ἔχει ἀρθή. σεται ἀπ' αὐτοῦ. Τοῖς εὐμαθέσιν ἀνθρώποις, καὶ καλῶς διακειμένοις πρὸς παραδοχήν θείων λόγων, ἐνοικισθήσεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, αὐξάνον ἐν αὐτοῖς τὰ χαρίσματα et adultera signum quarit, et signum non debitur ci, nisi signum Jonæ propheta. Neque enim Patri crediderunt, et etiam ab ipso Christo desciverunt jam desponsante sibi et con- jungente humanitatem, juxta illud quod dictum est: ‹ Et desponsabo te mihi in sæculum ". ▸ Ad. haeserunt autem Satane, spiritu«lia fornicatio- nis modum admittentes. Ostendit se ipsum rursus Patri æqualem, quandoquidem Judaicam gentem inde quoque adulteram fieri ait, quod sibi non cre- dat. Mox injuria lacessitus quid ait? ‹ Et signum non dabitur ei, nisi signum Jonæ prophetæ. › XII, 45. Cum autem immundus spiritus exierit ab homine, ambulat per loca inaquosa quærens requiem, et non invenil. Ac jure merito. Cum enim quis semel ereptus malis ad meliorem frugem reversus non est, inuito graviora prioribus patietur ; idcirco dixit, e non in- venit requiem, ut ostendat hujusmodi hominem necessario demonum insidiis capiendum. Duo enim hic ad bonum incitamenta habuit, experien- tiam prioris mali et liberationis beneficium. Imo vero et tertium accedit: pejora patiendi comminatio. Verumtamen nullo eorum devenere mcliores: in- habitabat ipsos spiritus nequam, et cum in Ægypto sacrificarent, Ægyptiis etiam moribus cum eis vive- bant, ac legibus, plenique erant omni immunditia. Postquam per Moysen liberati sunt, legemque ba- buerunt pedagogum ad veri Dei cognitionis lucem vocantem, ejectus est profanus et immundus spiri- tus. Quia vero in Christum non crediderunt, ruro sus eos dæmonium invasit. Invenit enim cor curum nudum ac vacuum ab omni pietate et quasi sco- pis nundatum, et inbabitavit in eis. Ut enim Spiri tus sanctus, cum viderit cor hominis vacuum ab omni immunditie, et commoratur, et aulam suam collocat, et in eo requiescit, ita spiritus immundus animabus reproborum amat immorari. XIII, 3. Et locutus est eis multa in parabolis di- cens : Ecce exiii qui seminat, seminare. Idcirco in Parabolis loquitur Christus, ut osten- dat sese esse, de quo erant prophetiæ, ac de quo dixit David : ‹ Aperiam in parabolis os meum ”. Quidam vero alius prophetarum dixit: ‹ Ecce rex justus regnabit, et principes cum judicio regent, et erit boino abscondeus sermones suos. › dabit ; qui autem non habel, et quod habet auferetur abeo. Qui dociles fuerint et bene parati ad perceptio- nem divinarum institationum, in iis habitabit Spi- ritus sanctus, augens in ipsis dona sua. Qui vero Osee 11, 19. ** Psal. Lxxvii, 2. B C D Jɔa. xxx11, 1. 4] XIII, 12. Qui enim habet, dabitur ei, el abun-
PG 72:413176 Mt 14, 19 Τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον πληρῶν ὁ σωτὴρ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβλέπει· καὶ γὰρ δούλου μορφὴν ἀνέλαβε θεὸς ὢν κατὰ φύσιν καὶ διὰ τῶν χειρῶν τῶν μαθητῶν δίδωσι τὰς τροφὰς τοῖς ὄχλοις τὴν τῶν ἁγίων αἰνιττόμενος πρὸς θεὸν ἐγγύτητα. διὸ οἱ μὴ τοιοῦτοι ἔξω ἑστήκασιν αὐτοῦ. 177 Mt 14, 19 Ἵνα διὰ τρόπου παντὸς θεὸς ὢν φύσει ἐπιγινώσκηται, πολυ πλασιάζει τὸ βραχύ, βλέπει τε εἰς οὐρανὸν οἷον τὴν ἄνωθεν εὐλογίαν αἰτῶν. ἐποίει δὲ καὶ τοῦτο οἰκονομικῶς δι' ἡμᾶς. ἔστι μὲν γὰρ αὐτὸς ὁ πάντα πληρῶν, ἡ ἄνωθεν καὶ παρὰ πατρὸς εὐλογία. ἵνα δὲ μάθωμεν ἡμεῖς, ὅτι τραπέζης ἀρχόμενοι καὶ μέλλοντες ἄρτους διακλᾶν θεῷ προσά γειν ὀφείλομεν ὑπτίαις ὥσπερ ἐνθέντες χερσὶ καὶ τὴν ἄνωθεν εὐλογίαν ἐπ' αὐτοὺς καταφέρειν, ἀρχὴ καὶ τύπος καὶ ὁδὸς τοῦ πράγματος γέγονεν ἡμῖν οἰκονομικῶς. 178 Mt 14, 20 Τὸ τῶν ἄρτων περισσεῦσαι τὰ κλάσματα πληθύος ἀνδρῶν οὐκ ὀλίγης κατακορεσθείσης πληροφορία σαφὴς ἂν γένοιτο, εἰ τῆς φιλο ξενίας τὸ χρῆμα πλουσίαν ἔχει παρὰ θεοῦ τὴν ἀντέκτισιν. ἔξεστι δὲ ἰδεῖν τοῖς ἀρχαιοτέροις θαύμασι τὰ νέα συμβαίνοντα καὶ μιᾶς ὄντα καὶ τῆς αὐτῆς δυνάμεως ἐνεργήματα.
Τοῖς δὲ σπινθήρα φωτός κεκτημένοις, καὶ τούτου ἀμελήσασι, σβεσθήσεται πάντως καὶ ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν καὶ τὸ σμικρότατον πρότερον εἶχον. Τοῦτο δὲ Ἰουδαῖοι πεπόνθασι λαβόντες φῶς ἐκ τοῦ νόμου, καὶ πολυπλασιάσαντες· ἀλλὰ καὶ τῆς ἀληθείας έλε θεύτης ἀμβλυωπήσαντες πρὸς αὐτὴν, ἀφηρέθησαν δ ἐνέκτηντο. Υμῖν τοῖς πιστεύσασι, φησίν, ἐδόθη ἡ χάρις· τοῖς δὲ λοιποῖς οὐδαμῶς· κἂν ἔχωτί τι φῶς, σβεσθήσεται αὐτοῖς, διὰ τὸ κεκτήσθαι μεν, μὴ ἐπι μελεῖσθαι δὲ αὐτοῦ. Ὁ γὰρ Θεὸς δίκαιος ὤν, δικαίας καὶ τὰς ἀντιδόσεις ποιεῖται. Α Τὸ εἰπεῖν, « Μήποτε ἐπιστρέψω καὶ ιάσομαι (1) αὐτοὺς, ἡ ἐπιτεταμένην ἐμφαίνει δυστροπίαν· πλὴν καὶ ἐπισπωμένου ἐστὶν καὶ ἐρεθίζοντος· δείκνυσι γὰρ ὅτι ἐὰν ἐπιστρέψωσιν, ἰᾶται αὐτούς· διὰ γὰρ τὸ σωθῆναι αὐτοὺς, οὕτως λαλεῖ. Ἐπεὶ ἔδε: αὐτὸν ὅλως μηδὲν λαλῆσαι, ἀλλὰ σιωπᾶν· πλὴν οὐ διὰ τὴν ἰδίαν δόξαν, ἀλλὰ διὰ τὴν αὐτῶν σωτηρίαν πάντα ποιεί. Μακαρίζει οὖν αὐτούς, ὡς ἀκηκοότας τῆς τοῦ Υἱοῦ φωνῆς, καὶ ἀξιωθέντας τῆς αὐτοῦ θέας, δι' οὗ καὶ ἐν ᾧ τὴν τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ ἑώρων φύσιν νοητῶς, ὧν ἠξιώθησαν (2) οἱ πάλαι ἅγιοι, καὶ πληρεστάτην ἔσχον τὴν ἐπ' ἀγαθοῖς θυμηδίαν. Αλλην παραβολὴν ἐλάλησεν αὐτοῖς. Μὴ θαυμάσῃς δὲ εἰ περὶ βασιλείας διαλεγόμενος, κόκκου καὶ ζύμης ἐμνήσθη· ἀνθρώποις γὰρ διελέ- γετο ἀπείροις καὶ ἰδιώταις, καὶ δεομένοις ἀπὸ τοῦ των ἀνάγεσθαι· οὕτω γὰρ ἦσαν ἀφελεῖς, ὡς καὶ μετὰ ταῦτα πάντα δεηθῆνα: ἑρμηνείας πολλῆς. Καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν οδόντων. ΧΙΙΙ, 35. Οτι δὲ οἰκουμενικὴ γέγονεν ἡ διὰ Χριστοῦ κλῆσις, αὐτὸς πιστώσεται λέγων ἐναργώς· ὅτι τῶν εὐαγγελι κῶν κηρυγμάτων τὸ λῖνον ἐκ παντός συνάγει γένους. Καὶ ὥσπερ οἱ τῆς τῶν ἰχθύων θήρας ἐπιστήμονες, καὶ θαλασσουργικὸν ἔχοντες ἐπιτήδευμα, χαλῶσι τὸ λίνον οὐ διακρίνοντες, ἀλλ' ὅπερ ἐν τοῖς βρόχοις ἐν αποληφθῇ, τοῦτο πάντη καὶ πάντως ἕλκουσιν εἰς γῆν οὕτω καὶ ἡ θαυμαστὴ καὶ πολύπλοκος τῶν ἱερῶν μαθημάτων διδασκαλία, ήν οἱ καλοὶ ἁλιευταὶ ἀπόστο λοι ἔπλεξαν, ἐκ παντὸς ἕλκει γένους, καὶ συνάγει πρὸς Θεόν· συνάγει δὲ μέχρι καιροῦ, ὅς πληρωθήσε- ται κατὰ τὸν καιρὸν τῆς συντελείας, καθ' δν τοὺς σαγηνευθέντας, ἐκτὸς τοῦ βίου ἑλκύσαντες, οἱ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοι ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ, τὴν πάντων διάκρισιν ποιήσονται, ἀφορίζοντες τους πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων. Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Διὰ τοῦτο πᾶς γραμμα- τεὺς μαθητευθεὶς εἰς βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, μοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλ. λει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. Γραμματεύς ἐστιν ὁ διὰ τῆς ἐπιμόνου ἀναγνώσεως τῶν Γραφών, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας, θησαυρὸν COMMENT. IN MATTH.EUS. scintillam lucis unicam habuerint, et ipsam exeitaro neglexerint, in illis et ipsa exstinguetur prorsus, tulleturque ab eis illud ipsum minimum quod prius habuerant. ld Judais contigit. Hi enimn cuin lu- cem legis accepissent, nec eam bono ipsius usu mul- tiplicassent, quinimo ad oborientem ultro ingercu¬ temque se veritatem voluntarie cæcutientes, suis se tenebris involvissent, illa ipsa quam prius obti- nebant, exigua luce privati sunt. Vobis autem, in- quit, qui credidistis, data est gratia : cæteris, no! item; sed et si lucis quemdam radium habuerint, exstinguetur ipsis, quod possessioni usum adjungere non curaverint. Justus enim Deus jaste culque quod meretur reddit. B C nem Hæc verba, Ne forte convertam et sa- eos, › intensam significant perversitatem ; sunt tamen allicientis et excitantis. Innuit enim, si modo conversi fuerint, se illos sanaturum; ne- que hæc dicit nisi propter illorum salutem: alio · quin, nihil omnino ipsum dicere oportuit, sed lacere; verum non propter propriam gloriam, sed propter illorum salutem omnia agit. Beatos illos prædicat, ut qui audire vocem Filii et ejus visione frui digni habiti sint, per quemt et in quo Dei Patris naturam videbant intelligibiliter; quod sanctis veteris Testamenti concessum nou fuit, etsi plenissimam a bonorum possessione ha- bnerint lætitiam. Αliam parabolam locutus est eis. Ne mireris autem, si de regno disserens, sinapis et fermenti meminit; homines enim alloquitur igna- roś et idiotas, quique his duci debeant : adeo enim erant simplices, ut post hæc omnia, magna etiam indigerent interpretatione. XIII. 50. Et mittent eos in caminum ignis; ibi erit fletus et stridor dentium. Universalem fuisse Christi vocationem, ipse cro- ditur expresse dixisse : quia evangelicarum prædi- cationum rete ex omni genere colligit. Et nt captura piscium gnari, ac marino operi intenti, non discer- nentes rete laxant, sed quidquid laqueis irretitum est, hoc indiscriminatim et omnino in terram pertra- hunt : ita quoque virtus prædicationis, et mirabilis et multifaria sacrorum dogmatum doctrina, quam boni piscatores apostoli contexuerunt, ex omni ge- nere attrahit, et colligit ad Deumi. Colligit auteni usque ad tempus quod implebitur tempore consummatio- nis, quando captos sagena, e vita extrahentes angeli ad hoc a Deó ordinati, omnium instituent discretio- real, separantes malos de medio justorum. D XIII, 52. Hic autem dixit eis : Ideo omnis scriba doctus in regno cœlorum, similis est homini patriſa- milias, qui profert de thesauro suo nova el velera. Scriba est, qui per constantem lectionem Scriptu - rarum Novi et Veteris Testamenti, thesaurum co- (1) Leg., cum N. T. Gr., ἐπιστρέψως, και άτωμαι. (3) Lego ὧν οὐκ ἠξιώθ., et πιος εἰ καὶ πληρ
ἔβρεξεν ἐν ἐρήμῳ τὸ μάννα τοῖς ἐξ Ἰσραήλ, ἀλλ' ἰδοὺ δὴ πάλιν ἐν ἐρήμῳ τοῖς ἐν ἐνδείᾳ τροφῆς κεχορήγηκεν ἀφθόνως οἷον ἐξ οὐρανοῦ καθιεὶς αὐτήν· τὸ γὰρ πολυπλασιάσαι τὸ βραχὺ καὶ οἷον ἐκ τοῦ μηδενὸς τὴν οὕτω πολλὴν ἀποθρέψαι πληθὺν οὐκ ἀπεοικὸς ἂν εἴη τῷ πρώτῳ σημείῳ. 179 Mt 14, 21 Ἐκλεκτὸν ἀεὶ θεῷ τὸ ἄρρεν ὡς μαχιμώτατον καὶ εἰς ἥβην ἐλθεῖν ἤγουν εἰς εὐεξίαν πνευματικὴν καὶ σπερματίζειν καὶ τοὺς λοιποὺς δι δάσκειν δυνάμενον καὶ ἀναμετρεῖν "εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ" ἰσχῦον. 180 Mt 14, 23 Εὔχεται δὲ οὐχ ὡς δεόμενος, ἀλλ' ὡς ἀρχιερεὺς τὰς ὑπὲρ ἡμῶν ἱκεσίας ποιούμενος. καὶ μετ' ὀλί γον· ἕως ἑσπέρας, ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐ δεῖ ἁψικόρως ἔχειν περὶ τούτου, ἀλλ' ὑπομονὴν καὶ προθυμίαν. δι δάσκει δὲ καὶ τοῦτο, ὥστε ἐν ᾧ χρεία, ὀφείλομεν τὰ κοινωφελῆ λα λεῖν τοῖς ἐντυγχάνουσιν καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην διάλεξιν καὶ διδασκαλίαν ἐπὶ τὴν προσευχὴν χωρεῖν. Προσεύχεται οὐχ ὡς δεόμε νός τινος ὁ θεός, ἀλλ' ὡς ἀρχιερεὺς τὰς ὑπὲρ ἡμῶν ἱκεσίας ποιούμενος, καίτοι καθ' ὃ νοεῖται καί ἐστι θεὸς φύσει αὐτὸς χορηγῶν τοῖς ἁγίοις τὰ αἰτήματα. εὔχεται δὲ ἕως ἑσπέρας, ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐ χρὴ ἁψικόρως ἔχειν περὶ αὐτοῦ, ἀλλ' ὑπομονὴν καὶ μακροθυμίαν ἐνδείκνυσθαι.
Τοῖς δὲ σπινθήρα φωτός κεκτημένοις, καὶ τούτου ἀμελήσασι, σβεσθήσεται πάντως καὶ ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν καὶ τὸ σμικρότατον πρότερον εἶχον. Τοῦτο δὲ Ἰουδαῖοι πεπόνθασι λαβόντες φῶς ἐκ τοῦ νόμου, καὶ πολυπλασιάσαντες· ἀλλὰ καὶ τῆς ἀληθείας έλε θεύτης ἀμβλυωπήσαντες πρὸς αὐτὴν, ἀφηρέθησαν δ ἐνέκτηντο. Υμῖν τοῖς πιστεύσασι, φησίν, ἐδόθη ἡ χάρις· τοῖς δὲ λοιποῖς οὐδαμῶς· κἂν ἔχωτί τι φῶς, σβεσθήσεται αὐτοῖς, διὰ τὸ κεκτήσθαι μεν, μὴ ἐπι μελεῖσθαι δὲ αὐτοῦ. Ὁ γὰρ Θεὸς δίκαιος ὤν, δικαίας καὶ τὰς ἀντιδόσεις ποιεῖται. Α Τὸ εἰπεῖν, « Μήποτε ἐπιστρέψω καὶ ιάσομαι (1) αὐτοὺς, ἡ ἐπιτεταμένην ἐμφαίνει δυστροπίαν· πλὴν καὶ ἐπισπωμένου ἐστὶν καὶ ἐρεθίζοντος· δείκνυσι γὰρ ὅτι ἐὰν ἐπιστρέψωσιν, ἰᾶται αὐτούς· διὰ γὰρ τὸ σωθῆναι αὐτοὺς, οὕτως λαλεῖ. Ἐπεὶ ἔδε: αὐτὸν ὅλως μηδὲν λαλῆσαι, ἀλλὰ σιωπᾶν· πλὴν οὐ διὰ τὴν ἰδίαν δόξαν, ἀλλὰ διὰ τὴν αὐτῶν σωτηρίαν πάντα ποιεί. Μακαρίζει οὖν αὐτούς, ὡς ἀκηκοότας τῆς τοῦ Υἱοῦ φωνῆς, καὶ ἀξιωθέντας τῆς αὐτοῦ θέας, δι' οὗ καὶ ἐν ᾧ τὴν τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ ἑώρων φύσιν νοητῶς, ὧν ἠξιώθησαν (2) οἱ πάλαι ἅγιοι, καὶ πληρεστάτην ἔσχον τὴν ἐπ' ἀγαθοῖς θυμηδίαν. Αλλην παραβολὴν ἐλάλησεν αὐτοῖς. Μὴ θαυμάσῃς δὲ εἰ περὶ βασιλείας διαλεγόμενος, κόκκου καὶ ζύμης ἐμνήσθη· ἀνθρώποις γὰρ διελέ- γετο ἀπείροις καὶ ἰδιώταις, καὶ δεομένοις ἀπὸ τοῦ των ἀνάγεσθαι· οὕτω γὰρ ἦσαν ἀφελεῖς, ὡς καὶ μετὰ ταῦτα πάντα δεηθῆνα: ἑρμηνείας πολλῆς. Καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν οδόντων. ΧΙΙΙ, 35. Οτι δὲ οἰκουμενικὴ γέγονεν ἡ διὰ Χριστοῦ κλῆσις, αὐτὸς πιστώσεται λέγων ἐναργώς· ὅτι τῶν εὐαγγελι κῶν κηρυγμάτων τὸ λῖνον ἐκ παντός συνάγει γένους. Καὶ ὥσπερ οἱ τῆς τῶν ἰχθύων θήρας ἐπιστήμονες, καὶ θαλασσουργικὸν ἔχοντες ἐπιτήδευμα, χαλῶσι τὸ λίνον οὐ διακρίνοντες, ἀλλ' ὅπερ ἐν τοῖς βρόχοις ἐν αποληφθῇ, τοῦτο πάντη καὶ πάντως ἕλκουσιν εἰς γῆν οὕτω καὶ ἡ θαυμαστὴ καὶ πολύπλοκος τῶν ἱερῶν μαθημάτων διδασκαλία, ήν οἱ καλοὶ ἁλιευταὶ ἀπόστο λοι ἔπλεξαν, ἐκ παντὸς ἕλκει γένους, καὶ συνάγει πρὸς Θεόν· συνάγει δὲ μέχρι καιροῦ, ὅς πληρωθήσε- ται κατὰ τὸν καιρὸν τῆς συντελείας, καθ' δν τοὺς σαγηνευθέντας, ἐκτὸς τοῦ βίου ἑλκύσαντες, οἱ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοι ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ, τὴν πάντων διάκρισιν ποιήσονται, ἀφορίζοντες τους πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων. Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Διὰ τοῦτο πᾶς γραμμα- τεὺς μαθητευθεὶς εἰς βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, μοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλ. λει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. Γραμματεύς ἐστιν ὁ διὰ τῆς ἐπιμόνου ἀναγνώσεως τῶν Γραφών, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας, θησαυρὸν COMMENT. IN MATTH.EUS. scintillam lucis unicam habuerint, et ipsam exeitaro neglexerint, in illis et ipsa exstinguetur prorsus, tulleturque ab eis illud ipsum minimum quod prius habuerant. ld Judais contigit. Hi enimn cuin lu- cem legis accepissent, nec eam bono ipsius usu mul- tiplicassent, quinimo ad oborientem ultro ingercu¬ temque se veritatem voluntarie cæcutientes, suis se tenebris involvissent, illa ipsa quam prius obti- nebant, exigua luce privati sunt. Vobis autem, in- quit, qui credidistis, data est gratia : cæteris, no! item; sed et si lucis quemdam radium habuerint, exstinguetur ipsis, quod possessioni usum adjungere non curaverint. Justus enim Deus jaste culque quod meretur reddit. B C nem Hæc verba, Ne forte convertam et sa- eos, › intensam significant perversitatem ; sunt tamen allicientis et excitantis. Innuit enim, si modo conversi fuerint, se illos sanaturum; ne- que hæc dicit nisi propter illorum salutem: alio · quin, nihil omnino ipsum dicere oportuit, sed lacere; verum non propter propriam gloriam, sed propter illorum salutem omnia agit. Beatos illos prædicat, ut qui audire vocem Filii et ejus visione frui digni habiti sint, per quemt et in quo Dei Patris naturam videbant intelligibiliter; quod sanctis veteris Testamenti concessum nou fuit, etsi plenissimam a bonorum possessione ha- bnerint lætitiam. Αliam parabolam locutus est eis. Ne mireris autem, si de regno disserens, sinapis et fermenti meminit; homines enim alloquitur igna- roś et idiotas, quique his duci debeant : adeo enim erant simplices, ut post hæc omnia, magna etiam indigerent interpretatione. XIII. 50. Et mittent eos in caminum ignis; ibi erit fletus et stridor dentium. Universalem fuisse Christi vocationem, ipse cro- ditur expresse dixisse : quia evangelicarum prædi- cationum rete ex omni genere colligit. Et nt captura piscium gnari, ac marino operi intenti, non discer- nentes rete laxant, sed quidquid laqueis irretitum est, hoc indiscriminatim et omnino in terram pertra- hunt : ita quoque virtus prædicationis, et mirabilis et multifaria sacrorum dogmatum doctrina, quam boni piscatores apostoli contexuerunt, ex omni ge- nere attrahit, et colligit ad Deumi. Colligit auteni usque ad tempus quod implebitur tempore consummatio- nis, quando captos sagena, e vita extrahentes angeli ad hoc a Deó ordinati, omnium instituent discretio- real, separantes malos de medio justorum. D XIII, 52. Hic autem dixit eis : Ideo omnis scriba doctus in regno cœlorum, similis est homini patriſa- milias, qui profert de thesauro suo nova el velera. Scriba est, qui per constantem lectionem Scriptu - rarum Novi et Veteris Testamenti, thesaurum co- (1) Leg., cum N. T. Gr., ἐπιστρέψως, και άτωμαι. (3) Lego ὧν οὐκ ἠξιώθ., et πιος εἰ καὶ πληρ
ὁ μὲν οὖν ἀνέβαινεν ἐκεῖσε καὶ προσ ηύχετο. 181 Mt 14, 27 Εἰπὼν θαρσεῖτε τὴν πίστιν ἀπαιτεῖ, δι' ἧς ἕκαστος τῶν εἰλικρινῶς εἰς Χριστὸν πιστευόντων σῴζεται· ἐπαγαγὼν δὲ ἐγώ εἰμι λύει πάντα φόβον· ἐγὼ γάρ, φησίν, εἰμὶ ὁ πάντα δυνάμενος ποιῆσαι. 182 Mt 15, 1–6 Προσῄεσάν τινες τῶν Ἰουδαίων καὶ καθιεροῦν ἐσπούδαζον τῷ θεῷ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς, ὡς ἐν τύπῳ μὲν ἔτι καὶ σκιᾷ πλὴν κατὰ τὸν νόμον τὰς παρὰ σφῶν αὐτῶν ὁμολογοῦντες τιμὰς τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσι καὶ τῷ θείῳ προσεδρεύουσι θυσιαστηρίῳ, ἀλλ' ἦσάν τινες ἐφιέμενοι μὲν τῆς τοιᾶσδε δόξης, τοῦ ἡγιασμένοι εἶναι φημὶ καὶ ἱεροὶ καὶ θεῖον ἀνά θημα, σπάνει δὲ χρημάτων ἀνακόπτοντες τὴν ἐπιθυμίαν. προτρεπόντων δὲ αὐτοὺς ἐπὶ τὸ δεῖν εἶναι πρὸς τοῦτο τῶν Φαρισαίων καὶ γραμματέων –ἐρασιχρήματοι γὰρ οὗτοι λίαν–τὴν εἰς γονέας αἰδῶ προετείνοντο καὶ ἀληθεύοντες ἔλεγον, μόλις δύνασθαι ἑαυτοῖς κἀκείνοις τὰ ζωαρκῆ πορίζεσθαι.
Τοῖς δὲ σπινθήρα φωτός κεκτημένοις, καὶ τούτου ἀμελήσασι, σβεσθήσεται πάντως καὶ ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν καὶ τὸ σμικρότατον πρότερον εἶχον. Τοῦτο δὲ Ἰουδαῖοι πεπόνθασι λαβόντες φῶς ἐκ τοῦ νόμου, καὶ πολυπλασιάσαντες· ἀλλὰ καὶ τῆς ἀληθείας έλε θεύτης ἀμβλυωπήσαντες πρὸς αὐτὴν, ἀφηρέθησαν δ ἐνέκτηντο. Υμῖν τοῖς πιστεύσασι, φησίν, ἐδόθη ἡ χάρις· τοῖς δὲ λοιποῖς οὐδαμῶς· κἂν ἔχωτί τι φῶς, σβεσθήσεται αὐτοῖς, διὰ τὸ κεκτήσθαι μεν, μὴ ἐπι μελεῖσθαι δὲ αὐτοῦ. Ὁ γὰρ Θεὸς δίκαιος ὤν, δικαίας καὶ τὰς ἀντιδόσεις ποιεῖται. Α Τὸ εἰπεῖν, « Μήποτε ἐπιστρέψω καὶ ιάσομαι (1) αὐτοὺς, ἡ ἐπιτεταμένην ἐμφαίνει δυστροπίαν· πλὴν καὶ ἐπισπωμένου ἐστὶν καὶ ἐρεθίζοντος· δείκνυσι γὰρ ὅτι ἐὰν ἐπιστρέψωσιν, ἰᾶται αὐτούς· διὰ γὰρ τὸ σωθῆναι αὐτοὺς, οὕτως λαλεῖ. Ἐπεὶ ἔδε: αὐτὸν ὅλως μηδὲν λαλῆσαι, ἀλλὰ σιωπᾶν· πλὴν οὐ διὰ τὴν ἰδίαν δόξαν, ἀλλὰ διὰ τὴν αὐτῶν σωτηρίαν πάντα ποιεί. Μακαρίζει οὖν αὐτούς, ὡς ἀκηκοότας τῆς τοῦ Υἱοῦ φωνῆς, καὶ ἀξιωθέντας τῆς αὐτοῦ θέας, δι' οὗ καὶ ἐν ᾧ τὴν τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ ἑώρων φύσιν νοητῶς, ὧν ἠξιώθησαν (2) οἱ πάλαι ἅγιοι, καὶ πληρεστάτην ἔσχον τὴν ἐπ' ἀγαθοῖς θυμηδίαν. Αλλην παραβολὴν ἐλάλησεν αὐτοῖς. Μὴ θαυμάσῃς δὲ εἰ περὶ βασιλείας διαλεγόμενος, κόκκου καὶ ζύμης ἐμνήσθη· ἀνθρώποις γὰρ διελέ- γετο ἀπείροις καὶ ἰδιώταις, καὶ δεομένοις ἀπὸ τοῦ των ἀνάγεσθαι· οὕτω γὰρ ἦσαν ἀφελεῖς, ὡς καὶ μετὰ ταῦτα πάντα δεηθῆνα: ἑρμηνείας πολλῆς. Καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν οδόντων. ΧΙΙΙ, 35. Οτι δὲ οἰκουμενικὴ γέγονεν ἡ διὰ Χριστοῦ κλῆσις, αὐτὸς πιστώσεται λέγων ἐναργώς· ὅτι τῶν εὐαγγελι κῶν κηρυγμάτων τὸ λῖνον ἐκ παντός συνάγει γένους. Καὶ ὥσπερ οἱ τῆς τῶν ἰχθύων θήρας ἐπιστήμονες, καὶ θαλασσουργικὸν ἔχοντες ἐπιτήδευμα, χαλῶσι τὸ λίνον οὐ διακρίνοντες, ἀλλ' ὅπερ ἐν τοῖς βρόχοις ἐν αποληφθῇ, τοῦτο πάντη καὶ πάντως ἕλκουσιν εἰς γῆν οὕτω καὶ ἡ θαυμαστὴ καὶ πολύπλοκος τῶν ἱερῶν μαθημάτων διδασκαλία, ήν οἱ καλοὶ ἁλιευταὶ ἀπόστο λοι ἔπλεξαν, ἐκ παντὸς ἕλκει γένους, καὶ συνάγει πρὸς Θεόν· συνάγει δὲ μέχρι καιροῦ, ὅς πληρωθήσε- ται κατὰ τὸν καιρὸν τῆς συντελείας, καθ' δν τοὺς σαγηνευθέντας, ἐκτὸς τοῦ βίου ἑλκύσαντες, οἱ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοι ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ, τὴν πάντων διάκρισιν ποιήσονται, ἀφορίζοντες τους πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων. Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Διὰ τοῦτο πᾶς γραμμα- τεὺς μαθητευθεὶς εἰς βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, μοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλ. λει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. Γραμματεύς ἐστιν ὁ διὰ τῆς ἐπιμόνου ἀναγνώσεως τῶν Γραφών, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας, θησαυρὸν COMMENT. IN MATTH.EUS. scintillam lucis unicam habuerint, et ipsam exeitaro neglexerint, in illis et ipsa exstinguetur prorsus, tulleturque ab eis illud ipsum minimum quod prius habuerant. ld Judais contigit. Hi enimn cuin lu- cem legis accepissent, nec eam bono ipsius usu mul- tiplicassent, quinimo ad oborientem ultro ingercu¬ temque se veritatem voluntarie cæcutientes, suis se tenebris involvissent, illa ipsa quam prius obti- nebant, exigua luce privati sunt. Vobis autem, in- quit, qui credidistis, data est gratia : cæteris, no! item; sed et si lucis quemdam radium habuerint, exstinguetur ipsis, quod possessioni usum adjungere non curaverint. Justus enim Deus jaste culque quod meretur reddit. B C nem Hæc verba, Ne forte convertam et sa- eos, › intensam significant perversitatem ; sunt tamen allicientis et excitantis. Innuit enim, si modo conversi fuerint, se illos sanaturum; ne- que hæc dicit nisi propter illorum salutem: alio · quin, nihil omnino ipsum dicere oportuit, sed lacere; verum non propter propriam gloriam, sed propter illorum salutem omnia agit. Beatos illos prædicat, ut qui audire vocem Filii et ejus visione frui digni habiti sint, per quemt et in quo Dei Patris naturam videbant intelligibiliter; quod sanctis veteris Testamenti concessum nou fuit, etsi plenissimam a bonorum possessione ha- bnerint lætitiam. Αliam parabolam locutus est eis. Ne mireris autem, si de regno disserens, sinapis et fermenti meminit; homines enim alloquitur igna- roś et idiotas, quique his duci debeant : adeo enim erant simplices, ut post hæc omnia, magna etiam indigerent interpretatione. XIII. 50. Et mittent eos in caminum ignis; ibi erit fletus et stridor dentium. Universalem fuisse Christi vocationem, ipse cro- ditur expresse dixisse : quia evangelicarum prædi- cationum rete ex omni genere colligit. Et nt captura piscium gnari, ac marino operi intenti, non discer- nentes rete laxant, sed quidquid laqueis irretitum est, hoc indiscriminatim et omnino in terram pertra- hunt : ita quoque virtus prædicationis, et mirabilis et multifaria sacrorum dogmatum doctrina, quam boni piscatores apostoli contexuerunt, ex omni ge- nere attrahit, et colligit ad Deumi. Colligit auteni usque ad tempus quod implebitur tempore consummatio- nis, quando captos sagena, e vita extrahentes angeli ad hoc a Deó ordinati, omnium instituent discretio- real, separantes malos de medio justorum. D XIII, 52. Hic autem dixit eis : Ideo omnis scriba doctus in regno cœlorum, similis est homini patriſa- milias, qui profert de thesauro suo nova el velera. Scriba est, qui per constantem lectionem Scriptu - rarum Novi et Veteris Testamenti, thesaurum co- (1) Leg., cum N. T. Gr., ἐπιστρέψως, και άτωμαι. (3) Lego ὧν οὐκ ἠξιώθ., et πιος εἰ καὶ πληρ
PG 72:415οἱ δὲ ἀναπείθειν ἐτόλμων παρ' οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ χρῆμα διὰ τὸν θεόν, κἂν προσίοιεν οἱ γεγεννηκότες τὴν συνήθη παρ' αὐτῶν ζητοῦν τες ἐπικουρίαν, χρῆναι λέγειν ἐδίδασκον τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί, ὅτι δῶρόν ἐστιν, ὅπερ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, τοῦτ' ἔστιν ὅπερ ἂν ἐξ ἐμοῦ λάβῃς, γίνωσκε τὸ θεῖον παραβλάπτων ἀνάθημα καὶ χρήμασιν ἱεροῖς τὰς χεῖρας ἐπάγων· ἀνατέθεικα γὰρ ἐμαυτὸν καὶ ὡς δῶρον ἐπήγγελμαι τῷ θεῷ. οἱ δὲ γονεῖς τὰ ἐκ τῆς ἱεροσυλίας δεδιότες βλάβη καὶ τοὺς ἐπὶ τῷδε νό μους διαπεφρικότες διεκαρτέρουν οἰμώζοντες καὶ τὴν εἰς θεὸν εὐσέβειαν πρόφασιν αὐτοῖς γενέσθαι λιμοῦ διετείνοντο κατακεκραγότες τάχα που καὶ τῆς θείας ἐντολῆς ἀδικούσης αὐτοὺς εἰς τὰ καιριώτατα. διὰ τί τοίνυν, φησίν, ἠκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν; ἔδει γάρ, ἔδει τιμᾶν τοὺς φύσαντας, οὐ τῆς εἰς θεὸν εὐσεβείας ἕνεκα τὸν ἐπ' αὐτοῖς καταλύειν νόμον. οὐκοῦν οὔτε τῶν τῷ θεῷ πρε πόντων ἀμελητέον διὰ τὰ ἀνθρώπινα οὔτε μὴν εἰς ἅπαν τῶν ἀνθρώπων διὰ τὸν θεὸν καταμελητέον, ἀπονέμοντας δὲ μᾶλλον τὸ τῆς ἀγάπης ἐξαίρετον τῇ πάντων ἀρχῇ, τοῦτ' ἔστιν θεῷ, καθάπερ ἐν τάξει δευτέρᾳ καὶ γείτονι παρακομίζειν εὐθὺς καὶ εἰς τοὺς τῆς γενέσεως ὑπουργοὺς τὰς αὐτοῖς ὅτι μάλιστα πρεπούσας τιμάς.
Α γνώσεως ἑαυτῷ ἀποθέμενος. Διὸ μακαρίζει τους συν ταυτότης ενεγκόντας ἐν ἑαυτοῖς νομικὴν παιδείαν καὶ εὐαγγε λικὴν, ὥστε ἐκβάλλειν ἐκ τοῦ θησαυροῦ νέα καὶ πα λαιά· καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· ε᾿Αποστελῶ ὑμῖν σοφοὺς καὶ γραμματέας. • Είδες πῶς οὐκ ἐκβάλλει τὴν Παλαιὰν, ἀλλὰ καὶ ἐγκωμιάζει, θησαυρὸν αὐτὴν καλῶν; Ὥστε ὅσοι τῶν θείων εἰσὶν ἄπειροι Γραφών, οὐκ ἂν εἶεν οἰκοδεσπόται, οὐδὲ πλούσιοι, ὅσοι μήτε αὐτοὶ ἔχουσι μήτε παρ' ἑτέρων λαμβάνουσιν, ἀλλὰ περιορῶσιν ἑαυτοὺς λιμῷ φθειρομένους· οὐχ οὗτοι δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ αἱρετικοὶ ἐκτός εἰσι τοῦ μακαρι σμοῦ τούτου. Οὐ γὰρ ἐκβάλλουσι καινὰ καὶ παλαιά - οὐδὲ γὰρ ἔχουσι τὰ παλαιά, διὸ καὶ οὐδὲ καινά. Ὥσπερ οὖν οἱ καινὰ οὐκ ἔχοντες, ὡς Ἰουδαῖοι, οὐδὲ παλαιὰ ἔχουσιν, ἀλλ᾽ ἑκατέρων ἐστέρηνται. Ταῦτα γὰρ ἀλλήλοις συνδέδεται καὶ συμπλέκεται. Ακούσω μεν τοίνυν ὅσοι τῆς ἀναγνώσεως τῶν Γραφῶν ἀμε λοῦμεν, ὅσην υπομένομεν βλάβην, ὅσην πενίαν· οὐ γάρ ποτε τῆς διὰ τῶν ἔργων ἐπιλαβόμεθα πολιτείας. οἱ μηδὲ αὐτοὺς τοὺς νόμους εἰδότες καθ' οὖς πολι τεύεσθαι χρή· ἀλλ' οἱ μὲν πλουτούντες συνεχώς τινάσσουσιν αὐτῶν τὰ ἱμάτια, ὥστε μὴ σητόβρωτα γίνεσθαι. Ἡμεῖς δὲ σητὸς χαλεπώτερον ὁρῶντες τῇ λήθη λυμαινομένην ἡμῶν τὴν ψυχήν, οὐκ ἐντυγχά νομεν βιβλίοις δι' ὧν καλλωπίζεται ἡ ψυχή. Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὑτοῦ. Πόλιν (1) δὲ οἰκείαν ὁμολογεῖ τὴν Ναζαρέτ, ὡς πεποτωμένος διὰ τὸ σῶμα, καὶ διὰ μόνην τὴν σάρκε μετρούμενος, καίτοι κατὰ φύσιν ἀμέτρητος ὢν ὡς Θεός· ἐπειδὴ γὰρ ἐν ταυτῷ Θεός τέ ἐστι καὶ ἄν θρωπος, ποτὲ μὲν ᾖ Λόγος ἐστὶν ἐκ Πατρὸς ἀναλάμ ψας, ὅλος ὡς τοῦτο ὑπάρχων νοεῖται μετὰ σαρκός· ποτὲ δὲ πάλιν ᾖ γέγονεν πάρξ, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Λόγος, καὶ ἐν ταυτότητι (3) τῆς ἰδίας φύ σεως ερηρεισμένος, νοεῖται πάλιν ὡς ὅλος ὧν ἂν θρωπος· ὡς καὶ τοὺς τῆς θεότητος αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐναρμόζεσθαι λόγους, ὡς ἀσάρκῳ μετὰ σαρκός· καὶ τοὺς τῆς ἀνθρωπότητος, ὡς οὐκ ἔχοντι κατὰ φύσιν τὰ τῆς θεότητος ἴδια, καὶ εἰ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστίν· οὐκοῦν ᾖ μὲν νοεῖται Θεός, οὐδένα τῆς καταπαύσεως ἔχει τόπον· ἀνωτέρω γὰρ τόπου καὶ περιγραφῆς καὶ μέτρου καὶ σχήματος· ᾗ δὲ νοεῖται καθ' ἡμᾶς ἄν θρωπος, δῆλον ὅτι μετά σαρκὸς καὶ ἐν τόποις ἐστὶ, καὶ πόλιν ἰδίαν ἐσχηκέναι λέγεται (5). Απόλυσον τοὺς ὄχλους. Τί τὸ ἀπόλυσον ἐστὶν, ἐξετάσωμεν ἀκριβῶς. Οἱ μὲν τῶν ἀκολουθούντων τῷ Χριστῷ, πονηρών πατέ ρων συνεχόντων αὐτοὺς, ἀπαλλάττεσθαι παρεκάλουν· οἱ δὲ καὶ ἑτέρων ἀρρωστημάτων ἐζήτουν ἀπόθεσιν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Suitionis sibi reponit. Ided bestos dicit comprehen- dentes in se legalem et evangelicam disciplinam, ita ut promant ex thesauro suo nova el vetera: ul etiam alibi ait : « Mittam vobis sapientes et scri- bas. » Videsne quomodo Veterem non rejicial, sed lanlet legem, thesaurum eam vocans? Adeo ut qui- cunque divinarum Scripturarum ignari sunt, patres- familias esse non possint; neque divites, quicunque neque ipsi habent, nec ab aliis accipiunt, sed vident seipsos famo pereuntes : non tantum autem hi, ve- rum etiam hæretici procul ab hac beatitudine sunt. Non enim proferunt uova et velcra; neque jam vetera habent, ideoque neque nova. Quamobrem igitur hi qui nova non habent, et Judæi, neque ve- tera habent, sed utrisque privati sunt, bæe enim sibi invicem colligata sunt et connexa. Audiamus igitur, quicunque lectionem Scripturarum negligi- mus, quale damnum patiamur, quaulam pauperiem : non enim operum gubernationem accipimus, qui ipsas leges quibus gubernaudi sumus nescimus. Qui vero divites sunt, assidue vestimenta sua excutiunt, ne tinearum escæ fiant; nos autem, tineis pejorem videntes animæ nostræ officientem oblivio- nem, non insistinus libris, per quos anina ornatur. XIII, 54. Et veniens in patrium suam. Civitatem suam Nazaretum esse fatetur, quale- nus videlicet definito in corpore erat, et carne tantummodo limitatus, is qui alioqui immensura- bilis erat Deus. Nam quia Deus sinu! homoque est, modo quidem quatenus Verbum est de Patre efful- geus, tolus ceu talis in carne quoque intelligitur. Vicissim aliquando quatenus caro est, etiamsi na- turaliter Verbum est, et in sua naturali unione consistens, ceu si totus homo esset, intelligi solet : ita ut divinitatis etiain attribula naturaliter appli centur ceu sine carne exsistenti qui in carne est; vicissimque humanitatis attribula assignentur quaεί divinæ naturæ proprietates non habenti, etiamsi revera Deus suapte natura est. Igitur quatenus Deus intelligitur, nullumn requietionis sum locum habet, quia loco, circumscriptione, mensura Oguraque omni excelsior est. Quatenus autem æque ac nos homo intelligitur, prorsus cum carne sua et in locis est, et propriam civitatem habuisse dicitur. XIV, 15. Dimitte turbas. Quid illud dimitte sit, diligenter inquiramus. Qui- dam enim eorum qui Christum sequebantur et sub improborum parentum tenebantur potestate, ab iis liberari rogabant; alii vero ab aliis infirmitatibus ** Matth. xx111, 34. - rarum sub unica persona adunatione intelligi po- test, cum centies alibi utriusque in Christo naturæ conservationem Cyrillus affirmaverit. Hujusmodi dictum aliud Cyrilli celebre fuit in ep. ad Succen- sum : una est Dei Verbi incarnala natura. Attamen vocabuli hujus causa, puto Monophysilas B C D inter sua ex Cyrillo excerpta hoc etiam colloca- visse. studium Cyrilli affirmandæ Verbi deitatis æternæ. Tulit utique Alexandria Arium; sed huic opposuit divina providentia ex ipsa urbe Alexandrina trinn- phales debellatores, Petrum martyremi, Alexandrum, (de quo nos postea), Athanasium, Cyrillum. ! (1) Πόλιν ἐσχηκέναι. Mai B. Ν. II, p. 480. (2) Ταυτότης hoc loco nonnisi de duarum nati- (3) Admiremur adhuc in hoc egregio fragmento
183 Mt 15, 4–6 Τοῦ θεοῦ παραγγέλλοντος τιμᾶν τοὺς γονεῖς καὶ κίνδυνον ἀπαρ τήσαντος τοῖς παραβαίνουσιν ὑμεῖς παραγγέλλετε τοῖς παισὶ μὴ τιμᾶν τοὺς γονεῖς, εἰ μήπου ἄρα οἱ παῖδες ἐκ φιλοτιμίας τοῦτο θελήσουσιν ποιεῖν, ἀλλ' ἐὰν ὑμᾶς αἰτήσωσί τι, λέγειν πρὸς αὐτούς, ὅπερ ἂν ἐξ ἐμοῦ λάβῃς, ἴσθι τοῦτο ἀποστερῶν τοῦ θεοῦ· εἰς θυσίαν γὰρ αὐτὸ ὑπεσχόμην δοῦναι. καὶ δεῖ μὲν τὸν θεὸν προτιμᾶσθαι τῶν γονέων, χρῆναι δὲ <λέγω> καὶ τὴν εἰς γονέας τιμὴν φυλάττεσθαι ἀπαιτεῖν· οὐ γὰρ διὰ τὸ δοκεῖν προφασίζεσθαι δωροφορεῖν θεῷ ὀφείλουσι πλημμελεῖν εἰς τοὺς ἑαυτῶν γονεῖς. 184 Mt 15, 13–14 Φυτεία ἐστὶν ἡ μὴ ἐκ θεοῦ πᾶν τὸ ἔξω θεοῦ, ὅπερ καὶ ἐκρι ζωθήσεται· ὁ ταύτῃ πεποιωμένος τυφλός ἐστιν. 185 Mt 15, 17–18 Καὶ αὐτοὺς ἀσυνέτους ὁ κύριός φησι περὶ τὸ σῶμα στρεφο μένους, ὥσπερ οἱ Φαρισαῖοι, καὶ μηδέπω διαβαίνοντας ἐπὶ τὸν ἔσω ἄνθρωπον. βρώματα οὖν, φησίν, σώματος ἔχει πλήρωσιν, καρδίας δὲ οὐκ ἐφάπτεται. τὸ δὲ καρδίας μὴ ἐφαπτόμενον οὐ δύναται κοινῶσαι τὸν ἄνθρωπον τὸν ἀληθινὸν ἢ μὴ καθαρὸν ἀπεργάσασθαι. 186 Mt 15, 28 Εἰπὼν δὲ γενηθήτω σοὶ ὡς θέλεις βασιλικῶς ἐφθέγξατο οὐ δι' εὐχῆς τὸ πρᾶγμα ἀνύσας, ἀλλὰ διὰ τῆς θεοπρεποῦς αὐτῷ ἐξουσίας.
Α γνώσεως ἑαυτῷ ἀποθέμενος. Διὸ μακαρίζει τους συν ταυτότης ενεγκόντας ἐν ἑαυτοῖς νομικὴν παιδείαν καὶ εὐαγγε λικὴν, ὥστε ἐκβάλλειν ἐκ τοῦ θησαυροῦ νέα καὶ πα λαιά· καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· ε᾿Αποστελῶ ὑμῖν σοφοὺς καὶ γραμματέας. • Είδες πῶς οὐκ ἐκβάλλει τὴν Παλαιὰν, ἀλλὰ καὶ ἐγκωμιάζει, θησαυρὸν αὐτὴν καλῶν; Ὥστε ὅσοι τῶν θείων εἰσὶν ἄπειροι Γραφών, οὐκ ἂν εἶεν οἰκοδεσπόται, οὐδὲ πλούσιοι, ὅσοι μήτε αὐτοὶ ἔχουσι μήτε παρ' ἑτέρων λαμβάνουσιν, ἀλλὰ περιορῶσιν ἑαυτοὺς λιμῷ φθειρομένους· οὐχ οὗτοι δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ αἱρετικοὶ ἐκτός εἰσι τοῦ μακαρι σμοῦ τούτου. Οὐ γὰρ ἐκβάλλουσι καινὰ καὶ παλαιά - οὐδὲ γὰρ ἔχουσι τὰ παλαιά, διὸ καὶ οὐδὲ καινά. Ὥσπερ οὖν οἱ καινὰ οὐκ ἔχοντες, ὡς Ἰουδαῖοι, οὐδὲ παλαιὰ ἔχουσιν, ἀλλ᾽ ἑκατέρων ἐστέρηνται. Ταῦτα γὰρ ἀλλήλοις συνδέδεται καὶ συμπλέκεται. Ακούσω μεν τοίνυν ὅσοι τῆς ἀναγνώσεως τῶν Γραφῶν ἀμε λοῦμεν, ὅσην υπομένομεν βλάβην, ὅσην πενίαν· οὐ γάρ ποτε τῆς διὰ τῶν ἔργων ἐπιλαβόμεθα πολιτείας. οἱ μηδὲ αὐτοὺς τοὺς νόμους εἰδότες καθ' οὖς πολι τεύεσθαι χρή· ἀλλ' οἱ μὲν πλουτούντες συνεχώς τινάσσουσιν αὐτῶν τὰ ἱμάτια, ὥστε μὴ σητόβρωτα γίνεσθαι. Ἡμεῖς δὲ σητὸς χαλεπώτερον ὁρῶντες τῇ λήθη λυμαινομένην ἡμῶν τὴν ψυχήν, οὐκ ἐντυγχά νομεν βιβλίοις δι' ὧν καλλωπίζεται ἡ ψυχή. Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὑτοῦ. Πόλιν (1) δὲ οἰκείαν ὁμολογεῖ τὴν Ναζαρέτ, ὡς πεποτωμένος διὰ τὸ σῶμα, καὶ διὰ μόνην τὴν σάρκε μετρούμενος, καίτοι κατὰ φύσιν ἀμέτρητος ὢν ὡς Θεός· ἐπειδὴ γὰρ ἐν ταυτῷ Θεός τέ ἐστι καὶ ἄν θρωπος, ποτὲ μὲν ᾖ Λόγος ἐστὶν ἐκ Πατρὸς ἀναλάμ ψας, ὅλος ὡς τοῦτο ὑπάρχων νοεῖται μετὰ σαρκός· ποτὲ δὲ πάλιν ᾖ γέγονεν πάρξ, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Λόγος, καὶ ἐν ταυτότητι (3) τῆς ἰδίας φύ σεως ερηρεισμένος, νοεῖται πάλιν ὡς ὅλος ὧν ἂν θρωπος· ὡς καὶ τοὺς τῆς θεότητος αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐναρμόζεσθαι λόγους, ὡς ἀσάρκῳ μετὰ σαρκός· καὶ τοὺς τῆς ἀνθρωπότητος, ὡς οὐκ ἔχοντι κατὰ φύσιν τὰ τῆς θεότητος ἴδια, καὶ εἰ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστίν· οὐκοῦν ᾖ μὲν νοεῖται Θεός, οὐδένα τῆς καταπαύσεως ἔχει τόπον· ἀνωτέρω γὰρ τόπου καὶ περιγραφῆς καὶ μέτρου καὶ σχήματος· ᾗ δὲ νοεῖται καθ' ἡμᾶς ἄν θρωπος, δῆλον ὅτι μετά σαρκὸς καὶ ἐν τόποις ἐστὶ, καὶ πόλιν ἰδίαν ἐσχηκέναι λέγεται (5). Απόλυσον τοὺς ὄχλους. Τί τὸ ἀπόλυσον ἐστὶν, ἐξετάσωμεν ἀκριβῶς. Οἱ μὲν τῶν ἀκολουθούντων τῷ Χριστῷ, πονηρών πατέ ρων συνεχόντων αὐτοὺς, ἀπαλλάττεσθαι παρεκάλουν· οἱ δὲ καὶ ἑτέρων ἀρρωστημάτων ἐζήτουν ἀπόθεσιν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Suitionis sibi reponit. Ided bestos dicit comprehen- dentes in se legalem et evangelicam disciplinam, ita ut promant ex thesauro suo nova el vetera: ul etiam alibi ait : « Mittam vobis sapientes et scri- bas. » Videsne quomodo Veterem non rejicial, sed lanlet legem, thesaurum eam vocans? Adeo ut qui- cunque divinarum Scripturarum ignari sunt, patres- familias esse non possint; neque divites, quicunque neque ipsi habent, nec ab aliis accipiunt, sed vident seipsos famo pereuntes : non tantum autem hi, ve- rum etiam hæretici procul ab hac beatitudine sunt. Non enim proferunt uova et velcra; neque jam vetera habent, ideoque neque nova. Quamobrem igitur hi qui nova non habent, et Judæi, neque ve- tera habent, sed utrisque privati sunt, bæe enim sibi invicem colligata sunt et connexa. Audiamus igitur, quicunque lectionem Scripturarum negligi- mus, quale damnum patiamur, quaulam pauperiem : non enim operum gubernationem accipimus, qui ipsas leges quibus gubernaudi sumus nescimus. Qui vero divites sunt, assidue vestimenta sua excutiunt, ne tinearum escæ fiant; nos autem, tineis pejorem videntes animæ nostræ officientem oblivio- nem, non insistinus libris, per quos anina ornatur. XIII, 54. Et veniens in patrium suam. Civitatem suam Nazaretum esse fatetur, quale- nus videlicet definito in corpore erat, et carne tantummodo limitatus, is qui alioqui immensura- bilis erat Deus. Nam quia Deus sinu! homoque est, modo quidem quatenus Verbum est de Patre efful- geus, tolus ceu talis in carne quoque intelligitur. Vicissim aliquando quatenus caro est, etiamsi na- turaliter Verbum est, et in sua naturali unione consistens, ceu si totus homo esset, intelligi solet : ita ut divinitatis etiain attribula naturaliter appli centur ceu sine carne exsistenti qui in carne est; vicissimque humanitatis attribula assignentur quaεί divinæ naturæ proprietates non habenti, etiamsi revera Deus suapte natura est. Igitur quatenus Deus intelligitur, nullumn requietionis sum locum habet, quia loco, circumscriptione, mensura Oguraque omni excelsior est. Quatenus autem æque ac nos homo intelligitur, prorsus cum carne sua et in locis est, et propriam civitatem habuisse dicitur. XIV, 15. Dimitte turbas. Quid illud dimitte sit, diligenter inquiramus. Qui- dam enim eorum qui Christum sequebantur et sub improborum parentum tenebantur potestate, ab iis liberari rogabant; alii vero ab aliis infirmitatibus ** Matth. xx111, 34. - rarum sub unica persona adunatione intelligi po- test, cum centies alibi utriusque in Christo naturæ conservationem Cyrillus affirmaverit. Hujusmodi dictum aliud Cyrilli celebre fuit in ep. ad Succen- sum : una est Dei Verbi incarnala natura. Attamen vocabuli hujus causa, puto Monophysilas B C D inter sua ex Cyrillo excerpta hoc etiam colloca- visse. studium Cyrilli affirmandæ Verbi deitatis æternæ. Tulit utique Alexandria Arium; sed huic opposuit divina providentia ex ipsa urbe Alexandrina trinn- phales debellatores, Petrum martyremi, Alexandrum, (de quo nos postea), Athanasium, Cyrillum. ! (1) Πόλιν ἐσχηκέναι. Mai B. Ν. II, p. 480. (2) Ταυτότης hoc loco nonnisi de duarum nati- (3) Admiremur adhuc in hoc egregio fragmento
187 Mt 15, 28 Ῥηθέντος τοῦ λόγου τὸ ἔργον οὐ χρονίζει· θεὸς γὰρ ὁ λέγων καὶ τὸ ῥῆμα ἐνεργοῦν καὶ ἡ δύναμις πανταχοῦ. 188 Mt 15, 31 Οὔπω τὸ τοῦ κυρίου κατέμαθον ἀξίωμα, ὅτι θεός ἐστιν, ἀλλ' ἄν θρωπον ἐνόμιζον αὐτὸν ψιλόν· διὸ καὶ τῷ θεῷ Ἰσραὴλ τὴν δόξαν ἀνέπεμπον. 189 Mt 15, 34–39 Ἐκ πολλῶν δὲ ὁ Χριστὸς δείκνυσιν, ὅτι θεός ἐστιν· οὐδὲν ἧττον καὶ ἐκ τοῦ τρέφειν ἐν ἐρήμῳ τὸν ὄχλον τοῦτο παρίστησιν οἱονεί πως καὶ ἄκων διὰ τὴν ἀνάγκην καὶ τὸ τῆς τροφῆς δυσπόριστον ποιῶν τὸ τῶν ἄρτων σημεῖον, ὅπερ οὐκ ἂν ἐποίησεν ἐν πόλει, ὅπου τῶν ὠνίων ἡ ἀφθο νία· πλὴν δυνάμενος λόγῳ κραταιῶσαι αὐτοὺς διὰ τὸ ἀφανὲς τοῦτο οὐ ποιεῖ· τὸ δὲ τῶν ἄρτων ὡς ἐναργῶς δεικνύων τὴν αὐτοῦ θεοπρεπῆ δόξαν ἐποίησεν. Οὐκ εἶπεν ὁ Πέτρος· σὺ εἶ Χριστὸς ἢ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ ὁ Οὐκ εἶπεν ὁ Πέτρος· σὺ εἶ Χριστὸς ἢ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ· πολλοὶ μὲν γὰρ χριστοὶ κατὰ χάριν καὶ υἱοθεσίας ἀξίωμα ἔχοντες, ἀλλὰ μόνος εἷς ὁ φύσει υἱὸς τοῦ θεοῦ. διὸ μετὰ τοῦ ἄρθρου ἔφη ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ. εἰπὼν δὲ αὐτὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος δείκνυσιν, ὅτι αὐτὸς ζωὴ ἦν καὶ θάνατος αὐτοῦ οὐ κυριεύει.
Α γνώσεως ἑαυτῷ ἀποθέμενος. Διὸ μακαρίζει τους συν ταυτότης ενεγκόντας ἐν ἑαυτοῖς νομικὴν παιδείαν καὶ εὐαγγε λικὴν, ὥστε ἐκβάλλειν ἐκ τοῦ θησαυροῦ νέα καὶ πα λαιά· καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· ε᾿Αποστελῶ ὑμῖν σοφοὺς καὶ γραμματέας. • Είδες πῶς οὐκ ἐκβάλλει τὴν Παλαιὰν, ἀλλὰ καὶ ἐγκωμιάζει, θησαυρὸν αὐτὴν καλῶν; Ὥστε ὅσοι τῶν θείων εἰσὶν ἄπειροι Γραφών, οὐκ ἂν εἶεν οἰκοδεσπόται, οὐδὲ πλούσιοι, ὅσοι μήτε αὐτοὶ ἔχουσι μήτε παρ' ἑτέρων λαμβάνουσιν, ἀλλὰ περιορῶσιν ἑαυτοὺς λιμῷ φθειρομένους· οὐχ οὗτοι δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ αἱρετικοὶ ἐκτός εἰσι τοῦ μακαρι σμοῦ τούτου. Οὐ γὰρ ἐκβάλλουσι καινὰ καὶ παλαιά - οὐδὲ γὰρ ἔχουσι τὰ παλαιά, διὸ καὶ οὐδὲ καινά. Ὥσπερ οὖν οἱ καινὰ οὐκ ἔχοντες, ὡς Ἰουδαῖοι, οὐδὲ παλαιὰ ἔχουσιν, ἀλλ᾽ ἑκατέρων ἐστέρηνται. Ταῦτα γὰρ ἀλλήλοις συνδέδεται καὶ συμπλέκεται. Ακούσω μεν τοίνυν ὅσοι τῆς ἀναγνώσεως τῶν Γραφῶν ἀμε λοῦμεν, ὅσην υπομένομεν βλάβην, ὅσην πενίαν· οὐ γάρ ποτε τῆς διὰ τῶν ἔργων ἐπιλαβόμεθα πολιτείας. οἱ μηδὲ αὐτοὺς τοὺς νόμους εἰδότες καθ' οὖς πολι τεύεσθαι χρή· ἀλλ' οἱ μὲν πλουτούντες συνεχώς τινάσσουσιν αὐτῶν τὰ ἱμάτια, ὥστε μὴ σητόβρωτα γίνεσθαι. Ἡμεῖς δὲ σητὸς χαλεπώτερον ὁρῶντες τῇ λήθη λυμαινομένην ἡμῶν τὴν ψυχήν, οὐκ ἐντυγχά νομεν βιβλίοις δι' ὧν καλλωπίζεται ἡ ψυχή. Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὑτοῦ. Πόλιν (1) δὲ οἰκείαν ὁμολογεῖ τὴν Ναζαρέτ, ὡς πεποτωμένος διὰ τὸ σῶμα, καὶ διὰ μόνην τὴν σάρκε μετρούμενος, καίτοι κατὰ φύσιν ἀμέτρητος ὢν ὡς Θεός· ἐπειδὴ γὰρ ἐν ταυτῷ Θεός τέ ἐστι καὶ ἄν θρωπος, ποτὲ μὲν ᾖ Λόγος ἐστὶν ἐκ Πατρὸς ἀναλάμ ψας, ὅλος ὡς τοῦτο ὑπάρχων νοεῖται μετὰ σαρκός· ποτὲ δὲ πάλιν ᾖ γέγονεν πάρξ, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Λόγος, καὶ ἐν ταυτότητι (3) τῆς ἰδίας φύ σεως ερηρεισμένος, νοεῖται πάλιν ὡς ὅλος ὧν ἂν θρωπος· ὡς καὶ τοὺς τῆς θεότητος αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐναρμόζεσθαι λόγους, ὡς ἀσάρκῳ μετὰ σαρκός· καὶ τοὺς τῆς ἀνθρωπότητος, ὡς οὐκ ἔχοντι κατὰ φύσιν τὰ τῆς θεότητος ἴδια, καὶ εἰ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστίν· οὐκοῦν ᾖ μὲν νοεῖται Θεός, οὐδένα τῆς καταπαύσεως ἔχει τόπον· ἀνωτέρω γὰρ τόπου καὶ περιγραφῆς καὶ μέτρου καὶ σχήματος· ᾗ δὲ νοεῖται καθ' ἡμᾶς ἄν θρωπος, δῆλον ὅτι μετά σαρκὸς καὶ ἐν τόποις ἐστὶ, καὶ πόλιν ἰδίαν ἐσχηκέναι λέγεται (5). Απόλυσον τοὺς ὄχλους. Τί τὸ ἀπόλυσον ἐστὶν, ἐξετάσωμεν ἀκριβῶς. Οἱ μὲν τῶν ἀκολουθούντων τῷ Χριστῷ, πονηρών πατέ ρων συνεχόντων αὐτοὺς, ἀπαλλάττεσθαι παρεκάλουν· οἱ δὲ καὶ ἑτέρων ἀρρωστημάτων ἐζήτουν ἀπόθεσιν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Suitionis sibi reponit. Ided bestos dicit comprehen- dentes in se legalem et evangelicam disciplinam, ita ut promant ex thesauro suo nova el vetera: ul etiam alibi ait : « Mittam vobis sapientes et scri- bas. » Videsne quomodo Veterem non rejicial, sed lanlet legem, thesaurum eam vocans? Adeo ut qui- cunque divinarum Scripturarum ignari sunt, patres- familias esse non possint; neque divites, quicunque neque ipsi habent, nec ab aliis accipiunt, sed vident seipsos famo pereuntes : non tantum autem hi, ve- rum etiam hæretici procul ab hac beatitudine sunt. Non enim proferunt uova et velcra; neque jam vetera habent, ideoque neque nova. Quamobrem igitur hi qui nova non habent, et Judæi, neque ve- tera habent, sed utrisque privati sunt, bæe enim sibi invicem colligata sunt et connexa. Audiamus igitur, quicunque lectionem Scripturarum negligi- mus, quale damnum patiamur, quaulam pauperiem : non enim operum gubernationem accipimus, qui ipsas leges quibus gubernaudi sumus nescimus. Qui vero divites sunt, assidue vestimenta sua excutiunt, ne tinearum escæ fiant; nos autem, tineis pejorem videntes animæ nostræ officientem oblivio- nem, non insistinus libris, per quos anina ornatur. XIII, 54. Et veniens in patrium suam. Civitatem suam Nazaretum esse fatetur, quale- nus videlicet definito in corpore erat, et carne tantummodo limitatus, is qui alioqui immensura- bilis erat Deus. Nam quia Deus sinu! homoque est, modo quidem quatenus Verbum est de Patre efful- geus, tolus ceu talis in carne quoque intelligitur. Vicissim aliquando quatenus caro est, etiamsi na- turaliter Verbum est, et in sua naturali unione consistens, ceu si totus homo esset, intelligi solet : ita ut divinitatis etiain attribula naturaliter appli centur ceu sine carne exsistenti qui in carne est; vicissimque humanitatis attribula assignentur quaεί divinæ naturæ proprietates non habenti, etiamsi revera Deus suapte natura est. Igitur quatenus Deus intelligitur, nullumn requietionis sum locum habet, quia loco, circumscriptione, mensura Oguraque omni excelsior est. Quatenus autem æque ac nos homo intelligitur, prorsus cum carne sua et in locis est, et propriam civitatem habuisse dicitur. XIV, 15. Dimitte turbas. Quid illud dimitte sit, diligenter inquiramus. Qui- dam enim eorum qui Christum sequebantur et sub improborum parentum tenebantur potestate, ab iis liberari rogabant; alii vero ab aliis infirmitatibus ** Matth. xx111, 34. - rarum sub unica persona adunatione intelligi po- test, cum centies alibi utriusque in Christo naturæ conservationem Cyrillus affirmaverit. Hujusmodi dictum aliud Cyrilli celebre fuit in ep. ad Succen- sum : una est Dei Verbi incarnala natura. Attamen vocabuli hujus causa, puto Monophysilas B C D inter sua ex Cyrillo excerpta hoc etiam colloca- visse. studium Cyrilli affirmandæ Verbi deitatis æternæ. Tulit utique Alexandria Arium; sed huic opposuit divina providentia ex ipsa urbe Alexandrina trinn- phales debellatores, Petrum martyremi, Alexandrum, (de quo nos postea), Athanasium, Cyrillum. ! (1) Πόλιν ἐσχηκέναι. Mai B. Ν. II, p. 480. (2) Ταυτότης hoc loco nonnisi de duarum nati- (3) Admiremur adhuc in hoc egregio fragmento
PG 72:417κἂν γὰρ πρὸς ὀλίγον ἡ σὰρξ ἠσθένησεν ἀποθανοῦσα, ἀλλ' ἀνέστη μὴ δυναμένου τοῦ ἐν αὐτῇ λόγου ὑπὸ δεσμὰ θανάτου κρατεῖσθαι. 191 Mt 16, 18 Ὥσπερ οἱ τῇ προσθήκῃ τῆς ὕλης τῆς καιομένης ἐπὶ τὸ μεῖζον αἴροντες τὴν φλόγα, οὕτως καὶ οἱ καθελεῖν τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίαν σπουδάσαντες διὰ τὸν διωγμὸν αὐτὴν εἰς μεῖζον δόξης προήγαγον καὶ δυνάμεως. εἰ δὲ τῆς ἐκκλησίας, φησίν, οὐ κατισχύουσιν–εἶτα καὶ ἑτέραν λέγει τιμήν. 192 Mt 16, 18–19 Ἄθρει, ὅπως κύριον ἑαυτὸν ἀποφαίνει συλλήβδην οὐρανοῦ καὶ γῆς· ὑπισχνεῖται γὰρ τὰ ὑπὲρ τὴν φύσιν τὴν καθ' ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ καὶ τάξεως τῆς ἀγγελικῆς καὶ ὅσα μόνῃ πρέπει χαρίζεσθαι τῇ ἀνωτάτω πασῶν φύσει τε καὶ δόξῃ· πρῶτον μὲν γάρ φησιν ἑαυτοῦ εἶναι τὴν ἐκκλησίαν καίτοι τῶν ἱερῶν γραμμάτων θεῷ μᾶλλον καὶ οὐδενὶ τῶν ἄλλων ἀφιερούντων "μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ῥυτίδα", ἣν δὴ καὶ θεμελιοῦν ἐπαγγέλλεται τὸ ἀκατάσειστον αὐτῇ προσνέμων ὡς αὐτὸς ὑπάρχων τῶν δυνάμεων κύριος καὶ ταύτης ποιμένα τὸν Πέτρον ἐφίστησιν. εἶτα ἔφη· καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. ταύτην δὲ τὴν φωνὴν οὐκ ἄγγελος, οὐκ ἄλλη τις λογικὴ δύναμις φθέγξασθαι δύναται, πρέπει δὲ μᾶλλον τῷ πάντων κρατοῦντι θεῷ καὶ ἐξουσίαν ἔχοντι γῆς τε καὶ οὐρανοῦ.
Ὡς οὖν εἰδότες οἱ μαθηταί, ὅτι κατανεύσας μόνον ἀποπεραίνει τοῖς κάμνουσι τὸ ποθούμενον, Απόλυσον αὐτοὺς, φασὶν, οὐκ αὐτοὶ μᾶλλον ἀκηδιῶντες ὡς πα μακούσαντος τοῦ καιροῦ, ἀλλὰ τῆς εἰς τοὺς ὄχλους ἀγάπης ἐχόμενοι, καὶ οἷον μελετῶντες ἤδη τὴν ποι μαντικὴν ἐπιστήμην, καὶ τοῦ κήδεσθαι λαῶν ἀρχόμε Καὶ κελεύσας τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι ἐπὶ τοὺς χόρτους, λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους, καὶ τοὺς δύο ιχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, εὐλό- τησε, καὶ κλάσας ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς τοὺς ἄρ- τους, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ὄχλοις. Τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον πληρῶν ὁ Σωτὴρ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβλέπει · καὶ γὰρ δούλου μορφὴν ἀν- έλαβε, Θεὸς ὢν κατὰ φύσιν. Καὶ διὰ τῶν χειρῶν τῶν μαθητῶν δίδωσι τὰς τροφὰς τοῖς ὄχλοις τὴν τῶν Β Αγίων αινιττόμενος πρὸς Θεὸν ἐγγύτητα. Διὸ οἱ μὴ τοιοῦτοι ἔξω ἑστήκασιν αὐτοῦ. Ινα διὰ τρόπου παντὸς Θεὸς ὢν φύσει ἐπιγινώ σκηται, πολυπλασιάζει τὸ βραχύ, βλέπει τε εἰς οὐτ μανὸν, οἷον τὴν ἄνωθεν εὐλογίαν αὐτῶν. Ἐποίει δὲ τοῦτο οικονομικώς δι' ἡμᾶς. Ἔστι μὲν γὰρ αὐτὸς πάντα πληρῶν, τῇ ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς εὐλογία. Ἵνα δὲ μάθωμεν ἡμεῖς, ὅτι τραπέζης αρχόμενοι καὶ μέλλοντες ἄρτου; διακλᾷν, Θεῷ προσάγειν ὀφείλο μεν, ὑπτίαις ὥσπερ ἐνθέντες χερσί, καὶ τὴν ἄνωθεν εὐλογίαν ἐπ' αὐτοὺς καταφέρειν. Καὶ ἔφαγον πάντες, καὶ ἐχορτάσθησαν, καὶ ἦραν τὸ περισσεύον τῶν κλασμάτων δώδεκα και είνους πλήρεις. Τὸ τῶν ἄρτων περισσεῦσαι τὰ κλάσματα, πληθύος ἀνδρῶν οὐκ ὀλίγης κατακορεσθείσης, πληροφορία σαφὴς ἂν γένοιτο, εἰ τῆς φιλοξενίας το χρήμα πλου σίαν έχει παρὰ Θεοῦ τὴν ἀντέκτισιν. Εξεστι δὲ ἰδεῖν τοῖς ἀρχαιοτέροις θαύμασε τὰ νέα συμβαίνοντα, καὶ μιᾶς ὄντα καὶ τῆς αὐτῆς δυνάμεως ενεργήματα. Έβρεξεν ἐν ἐρήμῳ τὸ μάννα τοῖς ἐξ Ἰσραήλ· ἀλλ ἰδοὺ δὲ πάλιν ἐν ἐνδείᾳ τροφῆς κεχορήγησεν ἀφθόνως οἷον ἐξ οὐρανοῦ καθιεὶς αὐτήν. Τὸ γὰρ πολυπλασιά σαι τὸ βραχύ, καὶ οἷον ἐκ τοῦ μηδενὸς τὴν οὕτω πολυ τὴν ἀποθρέψαι πληθύν, οὐκ ἀπεδικός ἂν εἴη τῷ πρώ- τῷ σημείῳ. Οἱ δὲ ἐσθίοντες ἦσαν ἄνδρες ὡσεὶ πεντακισχί πιοι, χωρὶς γυναικῶν καὶ παιδίων. Εκλεκτὸν ἀεὶ Θεῷ τὸ ἄῤῥεν, ὡς μαχιμώτατον, καὶ εἰς ήδην ἐλθεῖν, ήγουν εἰς εὐεξίαν πνευματικὴν, καὶ σπερματίζειν, καὶ τοὺς λοιποὺς διδάσκειν δυνάμενον, καὶ ἀναμετρεῖν εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ ἰσχύον. Καὶ ἀπολύσας τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος κατ' ιδίαν προσεύξασθαι. Οψίας δε γενομένης, μόνος ἦν ἐκεῖ. Προσεύχεται οὐχ ὡς δεόμενός τινος ὁ Θεὸς, ἀλλ ὡς ἀρχιερεὺς τὰς ὑπὲρ ἡμῶν ἱκεσίας ποιούμενος· καίτοι καθ' δ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς φύσει αὐτὸς χορ- ηγῶν τοῖς ἁγίοις τὰ αἰτήματα. Εὔχεται δὲ ἕως COMMENT. IN MATTHEUM. A liberationem. Tanquam igitur nossent discipuli tore, vel. nt vel annuendo tantum laborantibus desiderata concederet, Dimitte eos, aiunt, non ipsi magis affe- ctí molestia nt tempore importuno, sed acti sua in turbas charitate, et quodammodo meditantes jam curain pastoralem, ac de popu'o solliciti esse incipientes. XIV, 19. Et cum jussisset turbas discumbere super fenum, accipiens quinque panes, et ducs pisces, su- spiciens in cælum benedixit, et fregit, et dedit disci- pulis panes, discipuli autem turbis. Assumptæ humanitatis mysterium implens Salva- tor in cœlum suspicit : etenim servi formam sum- pseral cum Deus esset natura ". Per manus porro discipulorum «lat escas turbis, sanctorum familiari- Philipp. 11, 6. "Ephes. iv, 13. tatem ad Deum commendans. Quare qui tales non essent, seorsim ab illo stabant. Ut omnimodo, cum Deus esset natura, innotescat, multiplicat paucitatem, suspicit in cœlum tanqua'n ad supernam eorum benedictionem Faciebat autem hoc secundum imbecillitatem naturæ assumptæ pro- pter nos. Nam quatenus ipse in cœlo apud Patrem est, omnia implet superna ac Paterna benedictione, ut diseamus nos incipientes vesei ac panes fran- gere, offerre prius eus ipsos Deo debere, supinis ad cœlum imponentes manibus; atque ita supernain in ipsos benefictionem devocare. XIV, 20. Et manducaverunt omnes, et salurali sunt, et tulerunt reliquias duodecim cophinos fra- C gmentorum plenos. fikri antem, panum superesse fragmenta, tanta virorum multitudine saturala, confirmatio clara esse potest hospitalitatem copiosam a Deo consequi re- munerationem. Videre autem licet antiquis miracu- lis hæc nova congruere, et unius ejusdemque virtu- tis esse opera. Manna pluit in deserto Israelit's ; at ecce rursus in deserto, indigentibus alimento, copiose suppeditat, quasi ex caelo illud deferens. Multiplicari enim illam paucitatem, et quasi de nihilo tantam alere multitudinem, non absimite erat priori sigue. XIV, 21. Manducantium autem fuit numerus qui!:- D que millia virorum, exceptis mulieribus et parvulis. Election Deo semper genus masculinam, quippe pugnacissimum, et quod ad perfectam ætatem ver nire possit, videlicet spiritualem habitum, ac reli- quos docere, et coæquare in mensuram ætatis ple- nitudinis Christi ** valens. XIV, 23. Et dimissa turba ascendit in mon- tem solus orare. Vespere autem facto, solus erat ibi. Orat, non prout aliquo indigens Drus, sed ta11- quam princeps Sacerdotum pro nobis supplicat : licet secundum quod intelligitur et est Deus natura, ipse sanctis postulata concedat. Orat autem usque
193 Mt 16, 19 Ὁ τοῦ δώρου καιρὸς εἰς τὸν ἀναστάσεως ὁρῶν καθ' ὃν εἶπεν· "λάβετε πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφέωνται· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται". ἡ δὲ δωρεὰ τῆς πίστεως ἡ δοθεῖσα ἅπασιν ἁρμό ζει· διὸ κοινὴν πάντων νοοῦμεν τῶν ἀποστόλων τὴν πίστιν καὶ οὐ μόνου τοῦ Πέτρου. 194 Mt 16, 20 –21 Ὅτι Ἰησοῦς Χριστός ἐστιν, δείκνυται διὰ τούτου· φησὶν γὰρ τὰ τῆς οἰκονομίας μέλλειν ἃ ἔδει κηρύττεσθαι τελείως μετὰ τούτου εἶναι *** ἵνα Χριστὸν ἐσταυρωμένον ὑπὸ τῶν μαρτυρεῖν δυναμέ νων *** ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐδέχετο "προφήτην <ἀπολέσθαι> ἔξω Ἰερουσαλὴμ" ἀπώλειαν ἀναλογίαν ἔχουσαν πρὸς τὸ "ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, εὑρήσει αὐτήν", διὰ τοῦτο εἰς Ἱεροσόλυμα ἄπεισιν.
Ὡς οὖν εἰδότες οἱ μαθηταί, ὅτι κατανεύσας μόνον ἀποπεραίνει τοῖς κάμνουσι τὸ ποθούμενον, Απόλυσον αὐτοὺς, φασὶν, οὐκ αὐτοὶ μᾶλλον ἀκηδιῶντες ὡς πα μακούσαντος τοῦ καιροῦ, ἀλλὰ τῆς εἰς τοὺς ὄχλους ἀγάπης ἐχόμενοι, καὶ οἷον μελετῶντες ἤδη τὴν ποι μαντικὴν ἐπιστήμην, καὶ τοῦ κήδεσθαι λαῶν ἀρχόμε Καὶ κελεύσας τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι ἐπὶ τοὺς χόρτους, λαβὼν τοὺς πέντε ἄρτους, καὶ τοὺς δύο ιχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, εὐλό- τησε, καὶ κλάσας ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς τοὺς ἄρ- τους, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ὄχλοις. Τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον πληρῶν ὁ Σωτὴρ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβλέπει · καὶ γὰρ δούλου μορφὴν ἀν- έλαβε, Θεὸς ὢν κατὰ φύσιν. Καὶ διὰ τῶν χειρῶν τῶν μαθητῶν δίδωσι τὰς τροφὰς τοῖς ὄχλοις τὴν τῶν Β Αγίων αινιττόμενος πρὸς Θεὸν ἐγγύτητα. Διὸ οἱ μὴ τοιοῦτοι ἔξω ἑστήκασιν αὐτοῦ. Ινα διὰ τρόπου παντὸς Θεὸς ὢν φύσει ἐπιγινώ σκηται, πολυπλασιάζει τὸ βραχύ, βλέπει τε εἰς οὐτ μανὸν, οἷον τὴν ἄνωθεν εὐλογίαν αὐτῶν. Ἐποίει δὲ τοῦτο οικονομικώς δι' ἡμᾶς. Ἔστι μὲν γὰρ αὐτὸς πάντα πληρῶν, τῇ ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς εὐλογία. Ἵνα δὲ μάθωμεν ἡμεῖς, ὅτι τραπέζης αρχόμενοι καὶ μέλλοντες ἄρτου; διακλᾷν, Θεῷ προσάγειν ὀφείλο μεν, ὑπτίαις ὥσπερ ἐνθέντες χερσί, καὶ τὴν ἄνωθεν εὐλογίαν ἐπ' αὐτοὺς καταφέρειν. Καὶ ἔφαγον πάντες, καὶ ἐχορτάσθησαν, καὶ ἦραν τὸ περισσεύον τῶν κλασμάτων δώδεκα και είνους πλήρεις. Τὸ τῶν ἄρτων περισσεῦσαι τὰ κλάσματα, πληθύος ἀνδρῶν οὐκ ὀλίγης κατακορεσθείσης, πληροφορία σαφὴς ἂν γένοιτο, εἰ τῆς φιλοξενίας το χρήμα πλου σίαν έχει παρὰ Θεοῦ τὴν ἀντέκτισιν. Εξεστι δὲ ἰδεῖν τοῖς ἀρχαιοτέροις θαύμασε τὰ νέα συμβαίνοντα, καὶ μιᾶς ὄντα καὶ τῆς αὐτῆς δυνάμεως ενεργήματα. Έβρεξεν ἐν ἐρήμῳ τὸ μάννα τοῖς ἐξ Ἰσραήλ· ἀλλ ἰδοὺ δὲ πάλιν ἐν ἐνδείᾳ τροφῆς κεχορήγησεν ἀφθόνως οἷον ἐξ οὐρανοῦ καθιεὶς αὐτήν. Τὸ γὰρ πολυπλασιά σαι τὸ βραχύ, καὶ οἷον ἐκ τοῦ μηδενὸς τὴν οὕτω πολυ τὴν ἀποθρέψαι πληθύν, οὐκ ἀπεδικός ἂν εἴη τῷ πρώ- τῷ σημείῳ. Οἱ δὲ ἐσθίοντες ἦσαν ἄνδρες ὡσεὶ πεντακισχί πιοι, χωρὶς γυναικῶν καὶ παιδίων. Εκλεκτὸν ἀεὶ Θεῷ τὸ ἄῤῥεν, ὡς μαχιμώτατον, καὶ εἰς ήδην ἐλθεῖν, ήγουν εἰς εὐεξίαν πνευματικὴν, καὶ σπερματίζειν, καὶ τοὺς λοιποὺς διδάσκειν δυνάμενον, καὶ ἀναμετρεῖν εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ ἰσχύον. Καὶ ἀπολύσας τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος κατ' ιδίαν προσεύξασθαι. Οψίας δε γενομένης, μόνος ἦν ἐκεῖ. Προσεύχεται οὐχ ὡς δεόμενός τινος ὁ Θεὸς, ἀλλ ὡς ἀρχιερεὺς τὰς ὑπὲρ ἡμῶν ἱκεσίας ποιούμενος· καίτοι καθ' δ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς φύσει αὐτὸς χορ- ηγῶν τοῖς ἁγίοις τὰ αἰτήματα. Εὔχεται δὲ ἕως COMMENT. IN MATTHEUM. A liberationem. Tanquam igitur nossent discipuli tore, vel. nt vel annuendo tantum laborantibus desiderata concederet, Dimitte eos, aiunt, non ipsi magis affe- ctí molestia nt tempore importuno, sed acti sua in turbas charitate, et quodammodo meditantes jam curain pastoralem, ac de popu'o solliciti esse incipientes. XIV, 19. Et cum jussisset turbas discumbere super fenum, accipiens quinque panes, et ducs pisces, su- spiciens in cælum benedixit, et fregit, et dedit disci- pulis panes, discipuli autem turbis. Assumptæ humanitatis mysterium implens Salva- tor in cœlum suspicit : etenim servi formam sum- pseral cum Deus esset natura ". Per manus porro discipulorum «lat escas turbis, sanctorum familiari- Philipp. 11, 6. "Ephes. iv, 13. tatem ad Deum commendans. Quare qui tales non essent, seorsim ab illo stabant. Ut omnimodo, cum Deus esset natura, innotescat, multiplicat paucitatem, suspicit in cœlum tanqua'n ad supernam eorum benedictionem Faciebat autem hoc secundum imbecillitatem naturæ assumptæ pro- pter nos. Nam quatenus ipse in cœlo apud Patrem est, omnia implet superna ac Paterna benedictione, ut diseamus nos incipientes vesei ac panes fran- gere, offerre prius eus ipsos Deo debere, supinis ad cœlum imponentes manibus; atque ita supernain in ipsos benefictionem devocare. XIV, 20. Et manducaverunt omnes, et salurali sunt, et tulerunt reliquias duodecim cophinos fra- C gmentorum plenos. fikri antem, panum superesse fragmenta, tanta virorum multitudine saturala, confirmatio clara esse potest hospitalitatem copiosam a Deo consequi re- munerationem. Videre autem licet antiquis miracu- lis hæc nova congruere, et unius ejusdemque virtu- tis esse opera. Manna pluit in deserto Israelit's ; at ecce rursus in deserto, indigentibus alimento, copiose suppeditat, quasi ex caelo illud deferens. Multiplicari enim illam paucitatem, et quasi de nihilo tantam alere multitudinem, non absimite erat priori sigue. XIV, 21. Manducantium autem fuit numerus qui!:- D que millia virorum, exceptis mulieribus et parvulis. Election Deo semper genus masculinam, quippe pugnacissimum, et quod ad perfectam ætatem ver nire possit, videlicet spiritualem habitum, ac reli- quos docere, et coæquare in mensuram ætatis ple- nitudinis Christi ** valens. XIV, 23. Et dimissa turba ascendit in mon- tem solus orare. Vespere autem facto, solus erat ibi. Orat, non prout aliquo indigens Drus, sed ta11- quam princeps Sacerdotum pro nobis supplicat : licet secundum quod intelligitur et est Deus natura, ipse sanctis postulata concedat. Orat autem usque
PG 72:419195 Mt 16, 24–28 Ἐπεὶ οὔπω τὴν "ἐξ ὕψους δύναμιν" ἐσχηκότας τοὺς μαθητὰς εἰκὸς ἦν τάχα που καὶ ἀνθρωπίναις περιπεσεῖν ἀσθενείαις καί τι τοιοῦ τον ἐννενοηκότας εἰπεῖν· πῶς ἀρνήσεταί τις ἑαυτόν; ἢ πῶς ἀπολέσας τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν εὑρήσει αὐτήν; τί δὲ τοῖς τοῦτο παθοῦσιν τὸ ἰσοτιμοῦν γέρας; διὰ τοῦτο, ἵνα τῶν τοιούτων αὐτοὺς ἀποστήσῃ λογι σμῶν καὶ οἷον μεταχαλκεύσῃ πρὸς εὐανδρίαν τῆς ἐσομένης αὐτοῖς εὐ κλείας ἐπιθυμίαν ἐντεκών, φησίν· εἰσίν τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων καὶ τὰ ἑξῆς, Πέτρον αἰνιττόμενος καὶ τοὺς υἱοὺς Ζεβεδαίου· οὗτοι γὰρ ἐν τῇ μεταμορφώσει συμπαρελήφθησαν, ἣν καλεῖ βασιλείαν ὡς ἐκ φήνασαν τῆς ἐξουσίας τὸ ἄφατον καὶ τῆς πρὸς τὸν πατέρα γνησιότητος τὸ ἀπαράλλακτον· ἐν αὐτῇ δὲ καὶ τῆς δευτέρας παρουσίας τὸ ἀξίωμα καὶ τὸ φρικτὸν ὑπεδήλωσε προοίμιον ταύτην ἐκείνης καὶ οἷον βεβαίωσιν ἐνδειξάμενος. ἥξει γὰρ ἐν δόξῃ τοῦ θεοῦ καὶ πατρός, οὐκ ἐν σμικρο πρεπείᾳ τῇ καθ' ἡμᾶς. 196 Mt 16, 27–28 Δόξαν φησὶ τὸν μετασχη ματισμὸν καὶ μεταλλαγμὸν τῆς ἡμε τέρας φύσεως παρὰ τὸ νῦν ὁρώ μενον σχῆμα εἰς εὐκλεᾶ καὶ ἀσύγ κριτον δόξαν· ὧν δὲ καὶ δόξα μία, πολλῷ μᾶλλον καὶ οὐσία.
ἑσπέρας, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐ χρὴ ἀψιχόρως ἔχειν περὶ αὐτοῦ, ἀλλ' ὑπομένειν, καὶ μακροθυμίαν ἐνδείκνυ σθαι (1). Ὁ μὲν οὖν ἀνέβαινεν ἐκεῖσε, καὶ προστύ χετο· οἱ δὲ μαθηταὶ κλυδωνίζονται πάλιν καὶ χειμώνα ὑπομένουσιν οἷον καὶ πρότερον. Ἀλλὰ τότε μὲν ἔχον- τες αὐτὸν ἐν τῷ πλοίῳ τοῦτο ἔπασχον, νυνὶ δὲ καθ' ἑαυτοὺς ὄντες μόνοι. Καὶ γὰρ ἡρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐπὶ τὰ μείζονα αὐτοὺς ἀνάγει, καὶ ἐμβιβάζει εἰς τὸ φέρειν πάντα γενναίως· διὰ δὴ τοῦτο, ὅτε μὲν πρώ τον κινδυνεύειν ἔμελλον, παρήν μὲν, εκάθευδε δὲ, ὡς μὴ ἕτοιμος δοῦναι τὴν παραμυθίαν αὐτοῖς· νυνὶ δὲ ἐπὶ μείζονα ἄγων αὐτοὺς ὑπομονὴν, οὐδὲ τοῦτο· ἀλλ ἄπεισι καὶ ἐν μέσῃ θαλάσσῃ συγχωρεῖ τὸν χειμῶνα διεγερθῆναι, ὥστε μηδὲ προσδοκῆσαί ποθεν ἐλπίδε σωτηρίας, καὶ ὅλην τὴν νύχτα ἀφίησιν αὐτοὺς καν Β δωνίζεσθαι, διεγείρων αὐτῶν, ὡς οἶμαι, πεπωρωμέν νην τὴν καρδίαν. Καὶ γὰρ τοιοῦτον ὁ φόβος, ὃν μετά χειμῶνος καὶ ὁ καιρὸς ἐποίει· μετὰ δὲ τῆς κατανύ ξεως καὶ εἰς ἐπιθυμίαν μείζονα αὐτοὺς ἐνέβαλε την ἑαυτοῦ, καὶ εἰς μνήμην διηνεκή· διὰ τοῦτο οὐκ εὐο θεώς αὐτοῖς ἑπέστη. τούτο ὥστε ἐν ᾧ χρεία, ὀφείλομεν τὰ κοινωφελῆ λαλεῖν τοῖς ἐντυγχάνουσιν, καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην διάλεξιν και διδασκαλίαν, ἐπὶ τὴν προσευχὴν χω Θαρσείτε, ἐγώ εἰμι. Ειπών (2), ο Θαρσείτε, ο τὴν πίστιν ἀπαιτεῖ· δι' ἧς ἕκαστος τῶν εἰλικρινῶς εἰς Χριστὸν πιστευόντων σώζεται · ἐπαγαγὼν δὲ, « Εγώ είμι, ο λύει πάντα φόβον· Ἐγὼ γὰρ, φησίν, εἰμί, ὁ πάντα δυνάμενος ποιῆσαι. Ἠκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν. Προσῄεσάν τινες τῶν Ἰουδαίων καὶ καθιερούν ἐσπούδαζον τῷ Θεῷ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς, ὡς ἐν τύπω μὲν ἔτι καὶ σκιᾷ· πλὴν κατὰ τὸν νόμον τὰς περὶ στῶν αὐτῶν ὁμολογοῦντες τιμάς τοῖς ἱερᾶσθαι κα χοῦσι, καὶ τῷ θείῳ προσεδρεύουσι θυσιαστηρίῳ· ἀλλ᾽ ἦσάν τινες ἐφιέμενοι μὲν τῆς τοιάσδε δόξης, τοῦ ἡγιασμένοι εἶναι, φημί, καὶ ἱεροὶ, καὶ θεῖον ἀνά θημα· σπάνει δὲ χρημάτων ἀνακόπτοντες τὴν ἐπιθυ μίαν. Προτρεπόντων δὲ αὐτοὺς ἐπὶ τὸ δεῖν εἶναι πρὸς τοῦτο τῶν Φαρισαίων καὶ Γραμματέων (ερασιχρήματ τοι οὗτοι λίαν ), τὴν εἰς γονέας αἰδὼ προετείνοντο, καὶ ἀληθεύοντες ἔλεγον, μόλις δύνασθαι ἑαυτοῖς κατ κείνοις τὰ ζωαρκῇ πορίζεσθαι. Οἱ δὲ ἀναπείθειν ἐπόλο μων παρ' οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ χρῆμα διὰ τὸν Θεόν, καν προσίτιεν οἱ γεγεννηκότες τὴν συνήθη παρ' αὐτῶν ζητοῦντες ἐπικουρίαν, χρῆναι λέγειν εδίδασκον τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρὶ, ὅτι ο Δωρόν ἐστιν, ὅπερ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, ο τουτέστιν, "Οπερ ἂν ἐξ ἐμοῦ λάθοις, για νωσκε τὸ θεῖον παραβλάπτων ἀνάθημα, καὶ χρήμασιν ἱεροῖς τὰς χεῖρας ἐπάγων· ἀνατέθεικα γὰρ ἐμαυτὸν καὶ ὡς δῶρον ἐπήγγελμαι τῷ Θεῷ. Οἱ δὲ γονεῖς τὰ ἐκ τῆς ἱεροσυλίας δεδιότες βλάβη, καὶ τοὺς ἐπὶ τῷδε νόμους διαπεφρικότες διεκαρτέρουν οιμώζοντες, καὶ τὴν εἰς Θεὸν εὐσέβειαν πρόφασιν αὐτοῖς γενέσθαι λιμού διετείνοντο, κατακεκραγότες τάχα που καὶ τῆς θείας ἐντολῆς ἀδικούσης αὐτοὺς εἰς τὰ καιριώτατα, ρεῖν. - ὁ πάντα δυνάμενος ποιῆσαι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ed vesperam, ut ostendat non facile tædium illius A nos subire debere, sed exspectandum esse, ac lun- ganimitatem exhibendam: hic quidem igitur ascen- dit, ibique oravit. Discipuli vero iterum jactantur fluctibus ac hiemem velut ante sustinent, sed tunc quidem cum ipsum haberent in navi, id passi sunt, nunc secum exsistentes soli; seorsim enim paula- tim ad majora eos perducit animatque ut gene- roso animo omnia perferre discant. Propterea, cum primo quidem periclitarentur, aderat quidein, sed dormiebat, adeo ut paratus minime esset ad ferendum illis solatium. Nunc vero ad majora eos ducens, ne hoc quidem præstat, sed abit, et in ɔnedio mari permittit hiemem exsurgere, ut unde spem salutis exspectarent, non haberent; ac tota nocte eos jactari sinit, excaecatum, ut ego quidem arbitror, eorum cor excitans: ut tanto timore, quem el tempus et tempestas faciebant, perculais majus sui desideriuin ac firmiorem et assiduam memoriam conciperent. Ideo non statim eis ad- stitit. XIV, 27. Confidite, ego sum. Dicens, ‹ Confidite, › fidem repetit per quam sal- vatur unusquisque in Christum sincere credentium ; addens vero, . Ego sum, omnem tiinorem sol- vit : Ego enim, inquit, sum, ego qui omnia possum fcere. XV, 7. Irritum fecistis mandatum Dei pro- pler Iruditionem vestram. C Accesserunt quidam Judæorum et consecrare voluerunt animas suas Deo, tanquam in figura qui- dem adhuc et in umbra; secundum legem tamen confitentes, suorum ipsorum pretia sacerdotibus, ac divino allari afferunt: sed cupiebant quidem nonnulli hanc gloriam, sancti, inquam, esse ac sa cri, divinumque anathema; inopia autem pecu- niarum cupiditatem hanc præscindebant. Adbor- lantibus autem eos, cum opus esset, ad hoc Scribis ac Pharisæis (admodum enim pecuniarum erant amantes), reverentiam in parentes prætendebant, vereque dicebant vix posse se sibi ipsis illisque necessaria suppeditare. Hi vero e contra suadere audebant, pro nihilo ducendas esse pecunias pro- pter Deum, et si accederent parentes consuetumi ab eis ministerium postulantes, dicendum esse p docebant patri aut matri : e Muus est, quodcunque ex me tibi profuerit, id est, Quodcunque a me acceperis, cognosce divino derogatum esse ana- shemati, et sacris pecuniis manus esse injectas. Consecravi enim nemet Deo, et tanquam dono ad- dixi. Parentes vero rerum sacrarum damnum veriti, legibusque de his latis perculsi, cum patientia boc concoquebant, ac religionem in Deumn sibi fieri famis pretextum patiebantur, obmurmuras- tes forte eliam divino præcepto in suas opportuni- adduntur ex calena tirama. (1) Galena Cranieri p. 118 addit : Διδάσκει δὲ καὶ (2) Ειπών ποιήσαι. Cramer. p. 198. Verba
Δόξαν δὲ ἄλλως τὸν μετα σχηματισμὸν καὶ μεταπλασμὸν τῆς ἡμετέρας φύσεως τὸν εὐκλεᾶ καὶ ἀσύγκριτον ἔχοντα τὴν δόξαν παρὰ τὸ νῦν ὁρώμενον σχῆμα. 197 Mt 17, 1 Εἰς τὸ ὄρος ἄνεισι δεικνύς, ὅτι ὁ χθαμαλὸς νοῦς οὐκ ἂν γένοιτο πρὸς θεωρίαν ἐπιτήδειος, ἀλλ' ὁ κατ' ἰδίαν γεγονὼς καὶ ἔξω φροντίδων βιωτικῶν ἐν ἡσυχίᾳ. 198 Mt 17, 2 Πεπρᾶχθαι δέ φαμεν τὴν μεταμόρφωσιν οὐχὶ δήπου τὸ σχῆμα τὸ ἀνθρώπινον μεταβαλόντος τοῦ σώματος, ἀλλὰ δόξης τινὸς φωτοειδοῦς περιστελλούσης αὐτό· μείναντος γὰρ τοῦ σώματος ἐπὶ τοῦ σχήματος ἐπὶ τὸ ἐνδοξότερον οἱ χαρακτῆρες διὰ φωτοειδοῦς χρώματος διεχρώννυντο. 199 Mt 17, 3–7 Δι' ὧν συλλαλοῦσι δείκνυται, ὅτι τὰ αὐτὰ τῷ Χριστῷ καὶ οἱ πάλαι προφῆται ἐφθέγξαντο, εἰ καὶ δι' αἰνιγμάτων. ὑπὸ δὲ τῆς ἄκρας δειλίας πίπτουσιν οἱ μαθηταὶ καὶ ἀνίστησιν αὐτοὺς ὁ σωτὴρ δεικνύς, ὅτι εἰ μὴ ἐσαρκώθη καὶ ἐμεσίτευσε θεῷ καὶ ἀνθρώποις καὶ ἰσχυροποίησεν τὴν αὐτοῦ φύσιν, οὐκ ἂν ἔφερε φωνὴν θεοῦ ἀκοῦσαι.
ἑσπέρας, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐ χρὴ ἀψιχόρως ἔχειν περὶ αὐτοῦ, ἀλλ' ὑπομένειν, καὶ μακροθυμίαν ἐνδείκνυ σθαι (1). Ὁ μὲν οὖν ἀνέβαινεν ἐκεῖσε, καὶ προστύ χετο· οἱ δὲ μαθηταὶ κλυδωνίζονται πάλιν καὶ χειμώνα ὑπομένουσιν οἷον καὶ πρότερον. Ἀλλὰ τότε μὲν ἔχον- τες αὐτὸν ἐν τῷ πλοίῳ τοῦτο ἔπασχον, νυνὶ δὲ καθ' ἑαυτοὺς ὄντες μόνοι. Καὶ γὰρ ἡρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐπὶ τὰ μείζονα αὐτοὺς ἀνάγει, καὶ ἐμβιβάζει εἰς τὸ φέρειν πάντα γενναίως· διὰ δὴ τοῦτο, ὅτε μὲν πρώ τον κινδυνεύειν ἔμελλον, παρήν μὲν, εκάθευδε δὲ, ὡς μὴ ἕτοιμος δοῦναι τὴν παραμυθίαν αὐτοῖς· νυνὶ δὲ ἐπὶ μείζονα ἄγων αὐτοὺς ὑπομονὴν, οὐδὲ τοῦτο· ἀλλ ἄπεισι καὶ ἐν μέσῃ θαλάσσῃ συγχωρεῖ τὸν χειμῶνα διεγερθῆναι, ὥστε μηδὲ προσδοκῆσαί ποθεν ἐλπίδε σωτηρίας, καὶ ὅλην τὴν νύχτα ἀφίησιν αὐτοὺς καν Β δωνίζεσθαι, διεγείρων αὐτῶν, ὡς οἶμαι, πεπωρωμέν νην τὴν καρδίαν. Καὶ γὰρ τοιοῦτον ὁ φόβος, ὃν μετά χειμῶνος καὶ ὁ καιρὸς ἐποίει· μετὰ δὲ τῆς κατανύ ξεως καὶ εἰς ἐπιθυμίαν μείζονα αὐτοὺς ἐνέβαλε την ἑαυτοῦ, καὶ εἰς μνήμην διηνεκή· διὰ τοῦτο οὐκ εὐο θεώς αὐτοῖς ἑπέστη. τούτο ὥστε ἐν ᾧ χρεία, ὀφείλομεν τὰ κοινωφελῆ λαλεῖν τοῖς ἐντυγχάνουσιν, καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην διάλεξιν και διδασκαλίαν, ἐπὶ τὴν προσευχὴν χω Θαρσείτε, ἐγώ εἰμι. Ειπών (2), ο Θαρσείτε, ο τὴν πίστιν ἀπαιτεῖ· δι' ἧς ἕκαστος τῶν εἰλικρινῶς εἰς Χριστὸν πιστευόντων σώζεται · ἐπαγαγὼν δὲ, « Εγώ είμι, ο λύει πάντα φόβον· Ἐγὼ γὰρ, φησίν, εἰμί, ὁ πάντα δυνάμενος ποιῆσαι. Ἠκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν. Προσῄεσάν τινες τῶν Ἰουδαίων καὶ καθιερούν ἐσπούδαζον τῷ Θεῷ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς, ὡς ἐν τύπω μὲν ἔτι καὶ σκιᾷ· πλὴν κατὰ τὸν νόμον τὰς περὶ στῶν αὐτῶν ὁμολογοῦντες τιμάς τοῖς ἱερᾶσθαι κα χοῦσι, καὶ τῷ θείῳ προσεδρεύουσι θυσιαστηρίῳ· ἀλλ᾽ ἦσάν τινες ἐφιέμενοι μὲν τῆς τοιάσδε δόξης, τοῦ ἡγιασμένοι εἶναι, φημί, καὶ ἱεροὶ, καὶ θεῖον ἀνά θημα· σπάνει δὲ χρημάτων ἀνακόπτοντες τὴν ἐπιθυ μίαν. Προτρεπόντων δὲ αὐτοὺς ἐπὶ τὸ δεῖν εἶναι πρὸς τοῦτο τῶν Φαρισαίων καὶ Γραμματέων (ερασιχρήματ τοι οὗτοι λίαν ), τὴν εἰς γονέας αἰδὼ προετείνοντο, καὶ ἀληθεύοντες ἔλεγον, μόλις δύνασθαι ἑαυτοῖς κατ κείνοις τὰ ζωαρκῇ πορίζεσθαι. Οἱ δὲ ἀναπείθειν ἐπόλο μων παρ' οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ χρῆμα διὰ τὸν Θεόν, καν προσίτιεν οἱ γεγεννηκότες τὴν συνήθη παρ' αὐτῶν ζητοῦντες ἐπικουρίαν, χρῆναι λέγειν εδίδασκον τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρὶ, ὅτι ο Δωρόν ἐστιν, ὅπερ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, ο τουτέστιν, "Οπερ ἂν ἐξ ἐμοῦ λάθοις, για νωσκε τὸ θεῖον παραβλάπτων ἀνάθημα, καὶ χρήμασιν ἱεροῖς τὰς χεῖρας ἐπάγων· ἀνατέθεικα γὰρ ἐμαυτὸν καὶ ὡς δῶρον ἐπήγγελμαι τῷ Θεῷ. Οἱ δὲ γονεῖς τὰ ἐκ τῆς ἱεροσυλίας δεδιότες βλάβη, καὶ τοὺς ἐπὶ τῷδε νόμους διαπεφρικότες διεκαρτέρουν οιμώζοντες, καὶ τὴν εἰς Θεὸν εὐσέβειαν πρόφασιν αὐτοῖς γενέσθαι λιμού διετείνοντο, κατακεκραγότες τάχα που καὶ τῆς θείας ἐντολῆς ἀδικούσης αὐτοὺς εἰς τὰ καιριώτατα, ρεῖν. - ὁ πάντα δυνάμενος ποιῆσαι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ed vesperam, ut ostendat non facile tædium illius A nos subire debere, sed exspectandum esse, ac lun- ganimitatem exhibendam: hic quidem igitur ascen- dit, ibique oravit. Discipuli vero iterum jactantur fluctibus ac hiemem velut ante sustinent, sed tunc quidem cum ipsum haberent in navi, id passi sunt, nunc secum exsistentes soli; seorsim enim paula- tim ad majora eos perducit animatque ut gene- roso animo omnia perferre discant. Propterea, cum primo quidem periclitarentur, aderat quidein, sed dormiebat, adeo ut paratus minime esset ad ferendum illis solatium. Nunc vero ad majora eos ducens, ne hoc quidem præstat, sed abit, et in ɔnedio mari permittit hiemem exsurgere, ut unde spem salutis exspectarent, non haberent; ac tota nocte eos jactari sinit, excaecatum, ut ego quidem arbitror, eorum cor excitans: ut tanto timore, quem el tempus et tempestas faciebant, perculais majus sui desideriuin ac firmiorem et assiduam memoriam conciperent. Ideo non statim eis ad- stitit. XIV, 27. Confidite, ego sum. Dicens, ‹ Confidite, › fidem repetit per quam sal- vatur unusquisque in Christum sincere credentium ; addens vero, . Ego sum, omnem tiinorem sol- vit : Ego enim, inquit, sum, ego qui omnia possum fcere. XV, 7. Irritum fecistis mandatum Dei pro- pler Iruditionem vestram. C Accesserunt quidam Judæorum et consecrare voluerunt animas suas Deo, tanquam in figura qui- dem adhuc et in umbra; secundum legem tamen confitentes, suorum ipsorum pretia sacerdotibus, ac divino allari afferunt: sed cupiebant quidem nonnulli hanc gloriam, sancti, inquam, esse ac sa cri, divinumque anathema; inopia autem pecu- niarum cupiditatem hanc præscindebant. Adbor- lantibus autem eos, cum opus esset, ad hoc Scribis ac Pharisæis (admodum enim pecuniarum erant amantes), reverentiam in parentes prætendebant, vereque dicebant vix posse se sibi ipsis illisque necessaria suppeditare. Hi vero e contra suadere audebant, pro nihilo ducendas esse pecunias pro- pter Deum, et si accederent parentes consuetumi ab eis ministerium postulantes, dicendum esse p docebant patri aut matri : e Muus est, quodcunque ex me tibi profuerit, id est, Quodcunque a me acceperis, cognosce divino derogatum esse ana- shemati, et sacris pecuniis manus esse injectas. Consecravi enim nemet Deo, et tanquam dono ad- dixi. Parentes vero rerum sacrarum damnum veriti, legibusque de his latis perculsi, cum patientia boc concoquebant, ac religionem in Deumn sibi fieri famis pretextum patiebantur, obmurmuras- tes forte eliam divino præcepto in suas opportuni- adduntur ex calena tirama. (1) Galena Cranieri p. 118 addit : Διδάσκει δὲ καὶ (2) Ειπών ποιήσαι. Cramer. p. 198. Verba
200 Mt 17, 4 Οὐκ ᾔδει τί ἐλάλει· πρὸ γὰρ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ σωτῆρος καὶ τῆς καταλύσεως τοῦ θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς τῶν σωμάτων ἡμῶν ἀδύνατον ἦν τὸν Πέτρον συνεῖναι Χριστῷ καὶ τῶν σκηνῶν ἐφίεσθαι τῶν ἐν οὐρανῷ· ταῦτα γὰρ δεῖ γενέσθαι μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος ἀνάστασιν καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνάβασιν. 1 Mt 17, 5 Αὐτοῦ προστέταχεν ἀκούειν, ἐπειδήπερ οὐ νομικοῖς ἔτι πείθε σθαι γράμμασιν ἡμᾶς θελητὸν τῷ θεῷ καὶ πατρί, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς ἐν τύπῳ σκιαγραφίαις, ἕπεσθαι δὲ μᾶλλον τοῖς διὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῖν ἐντεταλ μένοις οὐκ ἐξωθουμένων Μωσέως τε καὶ τῶν προφητῶν· συμπαρειστή κεσαν γὰρ καὶ συνελάλουν αὐτῷ, ἵν' ἡ μὲν παράστασις τὴν οἰκετικὴν ἡμῖν σημαίνῃ λειτουργίαν, τὸ δέ γε συλλαλεῖν τὴν εἰς Χριστὸν οἰκειότητα καὶ οἱονεὶ τὴν ταὐτολογίαν.
ἑσπέρας, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐ χρὴ ἀψιχόρως ἔχειν περὶ αὐτοῦ, ἀλλ' ὑπομένειν, καὶ μακροθυμίαν ἐνδείκνυ σθαι (1). Ὁ μὲν οὖν ἀνέβαινεν ἐκεῖσε, καὶ προστύ χετο· οἱ δὲ μαθηταὶ κλυδωνίζονται πάλιν καὶ χειμώνα ὑπομένουσιν οἷον καὶ πρότερον. Ἀλλὰ τότε μὲν ἔχον- τες αὐτὸν ἐν τῷ πλοίῳ τοῦτο ἔπασχον, νυνὶ δὲ καθ' ἑαυτοὺς ὄντες μόνοι. Καὶ γὰρ ἡρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐπὶ τὰ μείζονα αὐτοὺς ἀνάγει, καὶ ἐμβιβάζει εἰς τὸ φέρειν πάντα γενναίως· διὰ δὴ τοῦτο, ὅτε μὲν πρώ τον κινδυνεύειν ἔμελλον, παρήν μὲν, εκάθευδε δὲ, ὡς μὴ ἕτοιμος δοῦναι τὴν παραμυθίαν αὐτοῖς· νυνὶ δὲ ἐπὶ μείζονα ἄγων αὐτοὺς ὑπομονὴν, οὐδὲ τοῦτο· ἀλλ ἄπεισι καὶ ἐν μέσῃ θαλάσσῃ συγχωρεῖ τὸν χειμῶνα διεγερθῆναι, ὥστε μηδὲ προσδοκῆσαί ποθεν ἐλπίδε σωτηρίας, καὶ ὅλην τὴν νύχτα ἀφίησιν αὐτοὺς καν Β δωνίζεσθαι, διεγείρων αὐτῶν, ὡς οἶμαι, πεπωρωμέν νην τὴν καρδίαν. Καὶ γὰρ τοιοῦτον ὁ φόβος, ὃν μετά χειμῶνος καὶ ὁ καιρὸς ἐποίει· μετὰ δὲ τῆς κατανύ ξεως καὶ εἰς ἐπιθυμίαν μείζονα αὐτοὺς ἐνέβαλε την ἑαυτοῦ, καὶ εἰς μνήμην διηνεκή· διὰ τοῦτο οὐκ εὐο θεώς αὐτοῖς ἑπέστη. τούτο ὥστε ἐν ᾧ χρεία, ὀφείλομεν τὰ κοινωφελῆ λαλεῖν τοῖς ἐντυγχάνουσιν, καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην διάλεξιν και διδασκαλίαν, ἐπὶ τὴν προσευχὴν χω Θαρσείτε, ἐγώ εἰμι. Ειπών (2), ο Θαρσείτε, ο τὴν πίστιν ἀπαιτεῖ· δι' ἧς ἕκαστος τῶν εἰλικρινῶς εἰς Χριστὸν πιστευόντων σώζεται · ἐπαγαγὼν δὲ, « Εγώ είμι, ο λύει πάντα φόβον· Ἐγὼ γὰρ, φησίν, εἰμί, ὁ πάντα δυνάμενος ποιῆσαι. Ἠκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν. Προσῄεσάν τινες τῶν Ἰουδαίων καὶ καθιερούν ἐσπούδαζον τῷ Θεῷ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς, ὡς ἐν τύπω μὲν ἔτι καὶ σκιᾷ· πλὴν κατὰ τὸν νόμον τὰς περὶ στῶν αὐτῶν ὁμολογοῦντες τιμάς τοῖς ἱερᾶσθαι κα χοῦσι, καὶ τῷ θείῳ προσεδρεύουσι θυσιαστηρίῳ· ἀλλ᾽ ἦσάν τινες ἐφιέμενοι μὲν τῆς τοιάσδε δόξης, τοῦ ἡγιασμένοι εἶναι, φημί, καὶ ἱεροὶ, καὶ θεῖον ἀνά θημα· σπάνει δὲ χρημάτων ἀνακόπτοντες τὴν ἐπιθυ μίαν. Προτρεπόντων δὲ αὐτοὺς ἐπὶ τὸ δεῖν εἶναι πρὸς τοῦτο τῶν Φαρισαίων καὶ Γραμματέων (ερασιχρήματ τοι οὗτοι λίαν ), τὴν εἰς γονέας αἰδὼ προετείνοντο, καὶ ἀληθεύοντες ἔλεγον, μόλις δύνασθαι ἑαυτοῖς κατ κείνοις τὰ ζωαρκῇ πορίζεσθαι. Οἱ δὲ ἀναπείθειν ἐπόλο μων παρ' οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ χρῆμα διὰ τὸν Θεόν, καν προσίτιεν οἱ γεγεννηκότες τὴν συνήθη παρ' αὐτῶν ζητοῦντες ἐπικουρίαν, χρῆναι λέγειν εδίδασκον τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρὶ, ὅτι ο Δωρόν ἐστιν, ὅπερ ἂν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, ο τουτέστιν, "Οπερ ἂν ἐξ ἐμοῦ λάθοις, για νωσκε τὸ θεῖον παραβλάπτων ἀνάθημα, καὶ χρήμασιν ἱεροῖς τὰς χεῖρας ἐπάγων· ἀνατέθεικα γὰρ ἐμαυτὸν καὶ ὡς δῶρον ἐπήγγελμαι τῷ Θεῷ. Οἱ δὲ γονεῖς τὰ ἐκ τῆς ἱεροσυλίας δεδιότες βλάβη, καὶ τοὺς ἐπὶ τῷδε νόμους διαπεφρικότες διεκαρτέρουν οιμώζοντες, καὶ τὴν εἰς Θεὸν εὐσέβειαν πρόφασιν αὐτοῖς γενέσθαι λιμού διετείνοντο, κατακεκραγότες τάχα που καὶ τῆς θείας ἐντολῆς ἀδικούσης αὐτοὺς εἰς τὰ καιριώτατα, ρεῖν. - ὁ πάντα δυνάμενος ποιῆσαι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ed vesperam, ut ostendat non facile tædium illius A nos subire debere, sed exspectandum esse, ac lun- ganimitatem exhibendam: hic quidem igitur ascen- dit, ibique oravit. Discipuli vero iterum jactantur fluctibus ac hiemem velut ante sustinent, sed tunc quidem cum ipsum haberent in navi, id passi sunt, nunc secum exsistentes soli; seorsim enim paula- tim ad majora eos perducit animatque ut gene- roso animo omnia perferre discant. Propterea, cum primo quidem periclitarentur, aderat quidein, sed dormiebat, adeo ut paratus minime esset ad ferendum illis solatium. Nunc vero ad majora eos ducens, ne hoc quidem præstat, sed abit, et in ɔnedio mari permittit hiemem exsurgere, ut unde spem salutis exspectarent, non haberent; ac tota nocte eos jactari sinit, excaecatum, ut ego quidem arbitror, eorum cor excitans: ut tanto timore, quem el tempus et tempestas faciebant, perculais majus sui desideriuin ac firmiorem et assiduam memoriam conciperent. Ideo non statim eis ad- stitit. XIV, 27. Confidite, ego sum. Dicens, ‹ Confidite, › fidem repetit per quam sal- vatur unusquisque in Christum sincere credentium ; addens vero, . Ego sum, omnem tiinorem sol- vit : Ego enim, inquit, sum, ego qui omnia possum fcere. XV, 7. Irritum fecistis mandatum Dei pro- pler Iruditionem vestram. C Accesserunt quidam Judæorum et consecrare voluerunt animas suas Deo, tanquam in figura qui- dem adhuc et in umbra; secundum legem tamen confitentes, suorum ipsorum pretia sacerdotibus, ac divino allari afferunt: sed cupiebant quidem nonnulli hanc gloriam, sancti, inquam, esse ac sa cri, divinumque anathema; inopia autem pecu- niarum cupiditatem hanc præscindebant. Adbor- lantibus autem eos, cum opus esset, ad hoc Scribis ac Pharisæis (admodum enim pecuniarum erant amantes), reverentiam in parentes prætendebant, vereque dicebant vix posse se sibi ipsis illisque necessaria suppeditare. Hi vero e contra suadere audebant, pro nihilo ducendas esse pecunias pro- pter Deum, et si accederent parentes consuetumi ab eis ministerium postulantes, dicendum esse p docebant patri aut matri : e Muus est, quodcunque ex me tibi profuerit, id est, Quodcunque a me acceperis, cognosce divino derogatum esse ana- shemati, et sacris pecuniis manus esse injectas. Consecravi enim nemet Deo, et tanquam dono ad- dixi. Parentes vero rerum sacrarum damnum veriti, legibusque de his latis perculsi, cum patientia boc concoquebant, ac religionem in Deumn sibi fieri famis pretextum patiebantur, obmurmuras- tes forte eliam divino præcepto in suas opportuni- adduntur ex calena tirama. (1) Galena Cranieri p. 118 addit : Διδάσκει δὲ καὶ (2) Ειπών ποιήσαι. Cramer. p. 198. Verba
PG 72:4212 Mt 17, 6 Ἡ μὲν τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς φωνὴ καλή τε καὶ ἀξιάγαστος, ἀκράτῳ δὲ ἤδη κατεχόμενοι δείματι πίπτουσιν οἱ μαθηταί, ἵνα δὴ πάλιν καὶ διὰ τούτου μάθωμεν, ὡς ἀναγκαιοτάτη τοῖς ἐπὶ γῆς ἡ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἀναπέφανται μεσιτεία νοουμένη δηλαδὴ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον· εἰ μὴ γὰρ γέγονε καθ' ἡμᾶς, τίς ἂν ἡμῶν ἤνεγκεν ἄνω προσ βάλλοντα θεὸν καὶ τὴν ἄφατον αὐτοῦ δόξαν οὐδενὶ τάχα τῶν γεννητῶν φορητὴν ἐμφαίνοντα· "φῶς" γὰρ "οἰκεῖν" αὐτὸν "ἀπρόσιτον" καὶ ὁ μα κάριος ἔφησε Παῦλος· καὶ πρὸ τούτου ἠνέχθη φωνὴ ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου τοιαύτη καὶ ὄχλος παρῆν. 3 Mt 17, 11–12 Δείκνυσιν ὁ Χριστὸς τοὺς Ἰουδαίους λίαν ἀγνοοῦντας τὰς γραφάς, ἐξ ὧν τὸν Ἰωάννην οὐκ ἔγνωσαν, τοῦτ' ἔστιν τὸν πρῶτον Ἠλίαν τὸν "τὴν ὁδὸν ἑτοιμάσαντα τοῦ κυρίου", ὃν ἀγνοοῦντες καὶ ἀποκτείναντες τὸν τοῦ Χριστοῦ πρόδρομον καὶ αὐτὸν ἠγνόησαν τὸν κύριον καὶ ἀπέ κτειναν αὐτόν.
Διά τί τοίνυν, φησίν, ἡκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ & Γκοῦ, διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν ; » Έδει γάρ, ἔδει τι μὲν τοὺς φύσαντας, οὐ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ένεκα τον ἐπ' αὐτοῖς καταλύειν νόμον. Οὐκοῦν οὔτε τῶν τῷ Θεῷ πρεπόντων ἀμελητέον διὰ τὰ ἀνθρώπινα, οὔτε μὴν εἰσάπαν τῶν ἀνθρώπων διὰ τὸν Θεὸν καταμελη- τέον· ἀπονέμοντας δὲ μᾶλλον τὸ τῆς ἀγάπης ἐξαίρε τον τῇ πάντων ἀρχῇ, τουτέστι Θεῷ, καθάπερ ἐν τάξει δευτέρᾳ καὶ γείτονι παρακομίζειν εὐθὺς, καὶ εἰς τοὺς τῆς γενέσεως ὑπουργοὺς τὰς αὐτοῖς ὅτι μάλιστα πρε- πούσας τιμάς. Ούπω νοεῖτε. ΧV, 17. Τοὺς μαθητὰς γοῦν ἀσυνέτους ὁ Κύριός φησι περί τὸ σῶμα στρεφομένους, ὥσπερ οἱ Φαρισαίοι, καὶ μη- δέπω διαβαίνοντας ἐπὶ τὸν ἔσω ἄνθρωπον. Βρώματα οὖν, φησί, σώματος ἔχει πλήρωσιν, καρδίας δὲ οὐχ & ἅπτεται. Τὸ δὲ καρδίας μὴ ἐφαπτόμενον, οὐ δύναται κοινῶσαι τὸν ἄνθρωπον τὸν ἀληθινὸν, ἢ μὴ καθαρὸν ἀπεργάσασθαι. Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Εἰπὼν (1) δὲ, « Γενηθήτω, ο βασιλικῶς ἐφθέγξατο· οὐ δι' εὐχῆς τὸ ὅραμα ἀνύσας, ἀλλὰ διὰ τῆς θεοπρε- τοὺς ἐξουσίας (2). Ρηθέντος τοῦ λόγου, τὸ ἔργον οὐ χρονίζει· Θεὸς γὰρ ὁ λέγων, καὶ τὸ ῥῆμα ἐνεργοῦν, καὶ ἡ δύναμις πανταχοῦ. Ωστε τοὺς ὄχλους θαυμάσαι. Ούπω τὸ τοῦ Κυρίου κατέμαθον ἀξίωμα ὅτι θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἄνθρωπον ἐνόμιζον αὐτὸν ψιλόν. Διὸ καὶ τῷ Θεῷ Ἰσραὴλ τὴν δόξαν ἀπέπεμπον. Οἱ δὲ ἐσθίοντες ήσαν τετρακισχίλιοι άνδρες, χωρὶς γυναικῶν καὶ παιδίων. Ἐκ πολλών (5) δείκνυσιν ὅτι θεός ἐστι. Καὶ οὐδὲν ἧττον ἐκ τοῦ τρέψειν ἐν ἐρήμῳ τὸν ὄχλον. Τοῦτο γὰρ παρίστησιν, οιονεί πως ἄκων διὰ τὴν ἀνάγκην, καὶ τὸ τῆς τροφῆς δυσπόριστον ποιῶν τὸ τῶν ἄρτων σημείον· ὅπερ οὐκ ἂν ἐποίησεν ἐν πόλει, ὅπου τῶν ὠνίων ἡ ἀφθονία. Πλήν δυνάμενος λόγῳ κραταιώσαι τοὺς ὄχλους, τοῦτο οὐ ποιεῖ, διὰ τὸ ἀφανές· τὸ δὲ τῶν ἄρτων ὡς ἐναργώς δεικνύων τὴν αὐτοῦ θεοπρεπή δόξαν ἐποίησε. Αποκριθεὶς δὲ Σίμων Πέτρος, εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος. Οὐκ εἶπεν ὁ Πέτρος· Σὺ εἶ Χριστὸς, ἢ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλά· Ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Πολλοὶ μὲν γὰρ χριστο: κατὰ χάριν, καὶ υἱοθεσία; ἀξίωμα ἔχοντες, ἀλλὰ μόνος εἷς ὁ φύσει Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Διδ μετὰ ἄρθρου ἔφη· ο Ο Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. » Εἰπὼν δὲ αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, δείκνυσιν ὅτι αὐτ της ζωὴ ἦν, καὶ θάνατος αὐτοῦ οὐ κυριεύει. Κάν γὰρ πρὸς ὀλίγον ἡ σὰρξ ἠσθένησεν ἀποθανοῦσα, ἀλλ' ἀνέστη, μὴ δυναμένου τοῦ ἐν αὐτῇ Λόγου ὑπὸ δεσμά θανάτου κρατεῖσθαι. Καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς.. - 534. COMMENT. IN MATTH.EUM. · intes injurio : e Cur, igitur ait, irritam fecistis B præceptum Dei, propter traditionem vestram ? Oportebat enim, oportebat honorare parentes, non propter religionem in Deum legem de ipsis solvere. Non igitur, quæ Deo conveniunt propter humana negligenda sunt, neque omnino homines propter Deum despiciendi : distribuenda vero potius est charitas cximia in omnium principium, id est, Deum, sicut et secundo ordine in proximum statim eam conferre, et vel maxime in vitæ auctores congruos eis honores. Νondum intelligitis. Discipulos igitur sine intellectu Dominus ait circa corpus occupatos, sicut Pharisæi, ac nondum ad interiorem hominem ascendentes. Cibi igitur, ait, corpus implent, cor vero non attingunt. Quol autem cor non attingit, nou potest communicare verum hominem, aut non mundum efficere. C D XV, 28. Fiat tibi sicut vis. Cum dicit, e Fial, regie loquitur, non precibus, sed auctoritate divina miraculum perficiens. Emisse voce, statim opus sequitur : Deus est enim qui loquitur, verbumque elicas, et potentia ubique praesens. XV, 31. Ita ut turbæ mirarentur. Nondum Domini diguitatem noverant; Denm esse ipsum minime adhuc persuasi, sed hominem purum ac simplicem reputabant. Propterea ad Deum Israel gloriam referebant. XV, 38. Erant autem, qui manducaverunt qua · tuor millia hominum extra parvulos et mulieres, E muhis ostendit Deum se esse, præsertim ex eo quod turbam pasceret in deserto. Hoc enim pro · ponit, quasi quodammodo invitus, propter necessi tatem et alimenti penuriam ac difficultatem panum miraculum ederet: quod in civitate non fecit, ubi venalium rerum copia. Cum tamen verbo corrobı- rare posset turbas, id non facit, quia id observa- tam non esset: illud vero de panibus tanquain ad ocului ostendens, Deo convenientem de se conci- tavit opinionem. XVI, 16. Respondens autem Simon Petrus dixit : Tu es Christus Filius Dei vivi. Non dixit Petrus, Tu es Christus vel Filius Dei, sed Christus, Filius Dei : multi siquidem christi sout gratia qui et dignitatem adoptionis filiorum conse- cuti, seul tautum unus natura Dei Filius: iden cum articulo dixit: Hic Christus, hic Filius Dei. Dicendo autem ipsum esse Filium Dei vivi, osten- dit ipsum vitam esse, mortemique illi non dominari. Licet enim ad exiguum tempus caro mortua fuerit infirniata, sed resurrexit, Verbo quod in ea erat minime valente mortis compede detineri. XVI, 18. Et portæ inferi non prævalebunt adversus eam. corrupinin et mutilum, cum tamen ex Corderio ka- beret unde sanaret. (1) Ειπών – πανταχοῦ. Cramer. p. 125. (9) lucusque haginentum apud Corderium p. (3) floc fragmentum Cramerus ellidit p. 127, sal
4 Mt 17, 14–18 Εἰ καὶ ἔδει τὸν τοῦ δαιμονῶντος πατέρα λυπούμενον ἀπελθεῖν οὐ τε τυχηκότα τῆς φιλοτιμίας, ἅτε οὐκ ἀμώμητον ποιησάμενον τὴν πρόσοδον, ἀλλὰ τοῦ χοροῦ τῶν ἀποστόλων καταβοήσαντα καὶ εἰπόντα, μὴ ἰσχῦσαι αὐτοὺς ἐπιτιμῆσαι τῷ δαίμονι, μᾶλλον δὲ αὐτὸν διαβάλλοντα τὸν τῶν δυνάμεων κύριον· ὁ γὰρ λέγων ἀσθενῆσαι πρὸς ἐνέργειαν τὴν κατὰ πνευ μάτων ἀκαθάρτων τοὺς παρὰ Χριστοῦ ἐξουσίαν λαβόντας ἐκβάλλειν αὐτά, τῆς χάριτος μᾶλλον κατηγορεῖ, οὐχὶ τῶν λαβόντων αὐτήν. διὰ ταῦτα τοίνυν τὸν ἄπιστον ἐκεῖνον πατέρα καὶ διὰ τοῦτο διεστραμμένον ἐχρῆν κενὸν ἀποπεμφθῆναι. ἀλλ' ἵνα μή τις οἴηται καὶ αὐτὸν ἀτονῆσαι τὸν Χριστὸν πρὸς τὴν τοῦ παραδόξου κατόρθωσιν, "ἐπετίμησε τῷ ἀκα θάρτῳ πνεύματι" καὶ παραχρῆμα τοῦ νοσεῖν ὁ παῖς ἀπηλλάττετο "καὶ ἀπέδωκεν αὐτὸν τῷ πατρὶ αὐτοῦ"· πρὸ γὰρ τοῦ θεραπευθῆναι οὐκ ἦν τοῦ πατρός, ἀλλὰ τοῦ κρατοῦντος πνεύματος. 5 Mt 17, 15 Εἰ διὰ φυσικὸν αὐτῆς νόμον ἡ σελήνη ἴσχυσεν ἐμποιῆσαί τινι πάθος, διὰ τί μὴ πᾶσιν ἐπιπέμπει τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις ὥσπερ πᾶσιν ἐνίησι τὸ ἑαυτῆς φῶς; πάλιν ἐκεῖνο δῆλον, ὅτι εἰς φαῦσιν ἐγένετο ἡ σελήνη, οὐκ εἰς τὸ τεκεῖν δαίμονας.
Διά τί τοίνυν, φησίν, ἡκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ & Γκοῦ, διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν ; » Έδει γάρ, ἔδει τι μὲν τοὺς φύσαντας, οὐ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ένεκα τον ἐπ' αὐτοῖς καταλύειν νόμον. Οὐκοῦν οὔτε τῶν τῷ Θεῷ πρεπόντων ἀμελητέον διὰ τὰ ἀνθρώπινα, οὔτε μὴν εἰσάπαν τῶν ἀνθρώπων διὰ τὸν Θεὸν καταμελη- τέον· ἀπονέμοντας δὲ μᾶλλον τὸ τῆς ἀγάπης ἐξαίρε τον τῇ πάντων ἀρχῇ, τουτέστι Θεῷ, καθάπερ ἐν τάξει δευτέρᾳ καὶ γείτονι παρακομίζειν εὐθὺς, καὶ εἰς τοὺς τῆς γενέσεως ὑπουργοὺς τὰς αὐτοῖς ὅτι μάλιστα πρε- πούσας τιμάς. Ούπω νοεῖτε. ΧV, 17. Τοὺς μαθητὰς γοῦν ἀσυνέτους ὁ Κύριός φησι περί τὸ σῶμα στρεφομένους, ὥσπερ οἱ Φαρισαίοι, καὶ μη- δέπω διαβαίνοντας ἐπὶ τὸν ἔσω ἄνθρωπον. Βρώματα οὖν, φησί, σώματος ἔχει πλήρωσιν, καρδίας δὲ οὐχ & ἅπτεται. Τὸ δὲ καρδίας μὴ ἐφαπτόμενον, οὐ δύναται κοινῶσαι τὸν ἄνθρωπον τὸν ἀληθινὸν, ἢ μὴ καθαρὸν ἀπεργάσασθαι. Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Εἰπὼν (1) δὲ, « Γενηθήτω, ο βασιλικῶς ἐφθέγξατο· οὐ δι' εὐχῆς τὸ ὅραμα ἀνύσας, ἀλλὰ διὰ τῆς θεοπρε- τοὺς ἐξουσίας (2). Ρηθέντος τοῦ λόγου, τὸ ἔργον οὐ χρονίζει· Θεὸς γὰρ ὁ λέγων, καὶ τὸ ῥῆμα ἐνεργοῦν, καὶ ἡ δύναμις πανταχοῦ. Ωστε τοὺς ὄχλους θαυμάσαι. Ούπω τὸ τοῦ Κυρίου κατέμαθον ἀξίωμα ὅτι θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἄνθρωπον ἐνόμιζον αὐτὸν ψιλόν. Διὸ καὶ τῷ Θεῷ Ἰσραὴλ τὴν δόξαν ἀπέπεμπον. Οἱ δὲ ἐσθίοντες ήσαν τετρακισχίλιοι άνδρες, χωρὶς γυναικῶν καὶ παιδίων. Ἐκ πολλών (5) δείκνυσιν ὅτι θεός ἐστι. Καὶ οὐδὲν ἧττον ἐκ τοῦ τρέψειν ἐν ἐρήμῳ τὸν ὄχλον. Τοῦτο γὰρ παρίστησιν, οιονεί πως ἄκων διὰ τὴν ἀνάγκην, καὶ τὸ τῆς τροφῆς δυσπόριστον ποιῶν τὸ τῶν ἄρτων σημείον· ὅπερ οὐκ ἂν ἐποίησεν ἐν πόλει, ὅπου τῶν ὠνίων ἡ ἀφθονία. Πλήν δυνάμενος λόγῳ κραταιώσαι τοὺς ὄχλους, τοῦτο οὐ ποιεῖ, διὰ τὸ ἀφανές· τὸ δὲ τῶν ἄρτων ὡς ἐναργώς δεικνύων τὴν αὐτοῦ θεοπρεπή δόξαν ἐποίησε. Αποκριθεὶς δὲ Σίμων Πέτρος, εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος. Οὐκ εἶπεν ὁ Πέτρος· Σὺ εἶ Χριστὸς, ἢ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλά· Ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Πολλοὶ μὲν γὰρ χριστο: κατὰ χάριν, καὶ υἱοθεσία; ἀξίωμα ἔχοντες, ἀλλὰ μόνος εἷς ὁ φύσει Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Διδ μετὰ ἄρθρου ἔφη· ο Ο Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. » Εἰπὼν δὲ αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, δείκνυσιν ὅτι αὐτ της ζωὴ ἦν, καὶ θάνατος αὐτοῦ οὐ κυριεύει. Κάν γὰρ πρὸς ὀλίγον ἡ σὰρξ ἠσθένησεν ἀποθανοῦσα, ἀλλ' ἀνέστη, μὴ δυναμένου τοῦ ἐν αὐτῇ Λόγου ὑπὸ δεσμά θανάτου κρατεῖσθαι. Καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς.. - 534. COMMENT. IN MATTH.EUM. · intes injurio : e Cur, igitur ait, irritam fecistis B præceptum Dei, propter traditionem vestram ? Oportebat enim, oportebat honorare parentes, non propter religionem in Deum legem de ipsis solvere. Non igitur, quæ Deo conveniunt propter humana negligenda sunt, neque omnino homines propter Deum despiciendi : distribuenda vero potius est charitas cximia in omnium principium, id est, Deum, sicut et secundo ordine in proximum statim eam conferre, et vel maxime in vitæ auctores congruos eis honores. Νondum intelligitis. Discipulos igitur sine intellectu Dominus ait circa corpus occupatos, sicut Pharisæi, ac nondum ad interiorem hominem ascendentes. Cibi igitur, ait, corpus implent, cor vero non attingunt. Quol autem cor non attingit, nou potest communicare verum hominem, aut non mundum efficere. C D XV, 28. Fiat tibi sicut vis. Cum dicit, e Fial, regie loquitur, non precibus, sed auctoritate divina miraculum perficiens. Emisse voce, statim opus sequitur : Deus est enim qui loquitur, verbumque elicas, et potentia ubique praesens. XV, 31. Ita ut turbæ mirarentur. Nondum Domini diguitatem noverant; Denm esse ipsum minime adhuc persuasi, sed hominem purum ac simplicem reputabant. Propterea ad Deum Israel gloriam referebant. XV, 38. Erant autem, qui manducaverunt qua · tuor millia hominum extra parvulos et mulieres, E muhis ostendit Deum se esse, præsertim ex eo quod turbam pasceret in deserto. Hoc enim pro · ponit, quasi quodammodo invitus, propter necessi tatem et alimenti penuriam ac difficultatem panum miraculum ederet: quod in civitate non fecit, ubi venalium rerum copia. Cum tamen verbo corrobı- rare posset turbas, id non facit, quia id observa- tam non esset: illud vero de panibus tanquain ad ocului ostendens, Deo convenientem de se conci- tavit opinionem. XVI, 16. Respondens autem Simon Petrus dixit : Tu es Christus Filius Dei vivi. Non dixit Petrus, Tu es Christus vel Filius Dei, sed Christus, Filius Dei : multi siquidem christi sout gratia qui et dignitatem adoptionis filiorum conse- cuti, seul tautum unus natura Dei Filius: iden cum articulo dixit: Hic Christus, hic Filius Dei. Dicendo autem ipsum esse Filium Dei vivi, osten- dit ipsum vitam esse, mortemique illi non dominari. Licet enim ad exiguum tempus caro mortua fuerit infirniata, sed resurrexit, Verbo quod in ea erat minime valente mortis compede detineri. XVI, 18. Et portæ inferi non prævalebunt adversus eam. corrupinin et mutilum, cum tamen ex Corderio ka- beret unde sanaret. (1) Ειπών – πανταχοῦ. Cramer. p. 125. (9) lucusque haginentum apud Corderium p. (3) floc fragmentum Cramerus ellidit p. 127, sal
εἰ δὲ ἐκ τῆς ἐνεργείας τῆς φυσικῆς τῆς σε λήνης ἐγένετο τοῦτο, ἔδει τοῦ δαιμονίου συντριβέντος καὶ τὴν σελήνην βλαβῆναι, τὴν αἰτίαν τοῦ πάθους. ἀλλ' οὐκ ἔστιν τοῦτο, ἀλλ' οἱ δαίμονες πλανᾶν βουλόμενοι τοὺς ἀνθρώπους τὰ τῶν στοιχείων ἑαυτοῖς περι ετίθεσαν ὀνόματα, ἵνα ὡς πονηρὰ τὰ στοιχεῖα διαβάλληται, ὅπερ οὐκ ἔστιν· φύσει γὰρ <τὰ> στοιχεῖα καλὰ μόνοις δουλεύοντα τοῖς δοθεῖσιν αὐτοῖς νόμοις καὶ μὴ ἔχοντα τὸ ἐκ προαιρέσεως ἐξουσιαστικόν. 6 Mt 17, 17 Ὁ ἄπιστος ἔσται που καὶ διεστραμμένος καὶ κατ' οὐδένα τρόπον ὀρθοποδεῖν εἰδώς. τοῖς δὲ τοιούτοις οὐκ ἀξιοῖ συνεῖναι Χριστός, ἀλλ' εἰ χρή τι τῶν ἀνθρωπίνων εἰπεῖν, ὀλιγωρεῖ καὶ ἀκηδιᾷ. πλὴν οὐκ εἰς τὸ τούτου πρόσωπον–καὶ τὰ μὴ προσήκοντα ἐννοῆσαι περὶ αὐτῶν. 7 Mt 17, 17 Ὅταν δὲ εἴπῃ, ὅτι ἕως πότε συνδιαιτῶμαι ὑμῖν τοῖς οὕτως ὑβρί ζουσιν καὶ ἀπίστοις δείκνυσιν, ὅτι ὁ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας καιρὸς ἀπῄτει αὐτὸν συνδιαιτᾶσθαι μετὰ θεοπρεποῦς ἡμερότητος τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς, ἵνα αὐτοὺς δι' ὧν ποιεῖ διορθώσηται. Ἕως πότε, φησίν, συνδιαιτῶμαι ὑμῖν τοῖς οὕτως ὑβρισταῖς καὶ ἀπίστοις δεικνύων, ὅτι ἡ μετὰ σαρκὸς παρουσία αὐτοῦ ἠνάγκασεν αὐτὸν συναναστρέφεσθαι τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς, ἵνα διορθώσηται αὐτούς.
Διά τί τοίνυν, φησίν, ἡκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ & Γκοῦ, διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν ; » Έδει γάρ, ἔδει τι μὲν τοὺς φύσαντας, οὐ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ένεκα τον ἐπ' αὐτοῖς καταλύειν νόμον. Οὐκοῦν οὔτε τῶν τῷ Θεῷ πρεπόντων ἀμελητέον διὰ τὰ ἀνθρώπινα, οὔτε μὴν εἰσάπαν τῶν ἀνθρώπων διὰ τὸν Θεὸν καταμελη- τέον· ἀπονέμοντας δὲ μᾶλλον τὸ τῆς ἀγάπης ἐξαίρε τον τῇ πάντων ἀρχῇ, τουτέστι Θεῷ, καθάπερ ἐν τάξει δευτέρᾳ καὶ γείτονι παρακομίζειν εὐθὺς, καὶ εἰς τοὺς τῆς γενέσεως ὑπουργοὺς τὰς αὐτοῖς ὅτι μάλιστα πρε- πούσας τιμάς. Ούπω νοεῖτε. ΧV, 17. Τοὺς μαθητὰς γοῦν ἀσυνέτους ὁ Κύριός φησι περί τὸ σῶμα στρεφομένους, ὥσπερ οἱ Φαρισαίοι, καὶ μη- δέπω διαβαίνοντας ἐπὶ τὸν ἔσω ἄνθρωπον. Βρώματα οὖν, φησί, σώματος ἔχει πλήρωσιν, καρδίας δὲ οὐχ & ἅπτεται. Τὸ δὲ καρδίας μὴ ἐφαπτόμενον, οὐ δύναται κοινῶσαι τὸν ἄνθρωπον τὸν ἀληθινὸν, ἢ μὴ καθαρὸν ἀπεργάσασθαι. Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Εἰπὼν (1) δὲ, « Γενηθήτω, ο βασιλικῶς ἐφθέγξατο· οὐ δι' εὐχῆς τὸ ὅραμα ἀνύσας, ἀλλὰ διὰ τῆς θεοπρε- τοὺς ἐξουσίας (2). Ρηθέντος τοῦ λόγου, τὸ ἔργον οὐ χρονίζει· Θεὸς γὰρ ὁ λέγων, καὶ τὸ ῥῆμα ἐνεργοῦν, καὶ ἡ δύναμις πανταχοῦ. Ωστε τοὺς ὄχλους θαυμάσαι. Ούπω τὸ τοῦ Κυρίου κατέμαθον ἀξίωμα ὅτι θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἄνθρωπον ἐνόμιζον αὐτὸν ψιλόν. Διὸ καὶ τῷ Θεῷ Ἰσραὴλ τὴν δόξαν ἀπέπεμπον. Οἱ δὲ ἐσθίοντες ήσαν τετρακισχίλιοι άνδρες, χωρὶς γυναικῶν καὶ παιδίων. Ἐκ πολλών (5) δείκνυσιν ὅτι θεός ἐστι. Καὶ οὐδὲν ἧττον ἐκ τοῦ τρέψειν ἐν ἐρήμῳ τὸν ὄχλον. Τοῦτο γὰρ παρίστησιν, οιονεί πως ἄκων διὰ τὴν ἀνάγκην, καὶ τὸ τῆς τροφῆς δυσπόριστον ποιῶν τὸ τῶν ἄρτων σημείον· ὅπερ οὐκ ἂν ἐποίησεν ἐν πόλει, ὅπου τῶν ὠνίων ἡ ἀφθονία. Πλήν δυνάμενος λόγῳ κραταιώσαι τοὺς ὄχλους, τοῦτο οὐ ποιεῖ, διὰ τὸ ἀφανές· τὸ δὲ τῶν ἄρτων ὡς ἐναργώς δεικνύων τὴν αὐτοῦ θεοπρεπή δόξαν ἐποίησε. Αποκριθεὶς δὲ Σίμων Πέτρος, εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος. Οὐκ εἶπεν ὁ Πέτρος· Σὺ εἶ Χριστὸς, ἢ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλά· Ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Πολλοὶ μὲν γὰρ χριστο: κατὰ χάριν, καὶ υἱοθεσία; ἀξίωμα ἔχοντες, ἀλλὰ μόνος εἷς ὁ φύσει Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Διδ μετὰ ἄρθρου ἔφη· ο Ο Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. » Εἰπὼν δὲ αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, δείκνυσιν ὅτι αὐτ της ζωὴ ἦν, καὶ θάνατος αὐτοῦ οὐ κυριεύει. Κάν γὰρ πρὸς ὀλίγον ἡ σὰρξ ἠσθένησεν ἀποθανοῦσα, ἀλλ' ἀνέστη, μὴ δυναμένου τοῦ ἐν αὐτῇ Λόγου ὑπὸ δεσμά θανάτου κρατεῖσθαι. Καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς.. - 534. COMMENT. IN MATTH.EUM. · intes injurio : e Cur, igitur ait, irritam fecistis B præceptum Dei, propter traditionem vestram ? Oportebat enim, oportebat honorare parentes, non propter religionem in Deum legem de ipsis solvere. Non igitur, quæ Deo conveniunt propter humana negligenda sunt, neque omnino homines propter Deum despiciendi : distribuenda vero potius est charitas cximia in omnium principium, id est, Deum, sicut et secundo ordine in proximum statim eam conferre, et vel maxime in vitæ auctores congruos eis honores. Νondum intelligitis. Discipulos igitur sine intellectu Dominus ait circa corpus occupatos, sicut Pharisæi, ac nondum ad interiorem hominem ascendentes. Cibi igitur, ait, corpus implent, cor vero non attingunt. Quol autem cor non attingit, nou potest communicare verum hominem, aut non mundum efficere. C D XV, 28. Fiat tibi sicut vis. Cum dicit, e Fial, regie loquitur, non precibus, sed auctoritate divina miraculum perficiens. Emisse voce, statim opus sequitur : Deus est enim qui loquitur, verbumque elicas, et potentia ubique praesens. XV, 31. Ita ut turbæ mirarentur. Nondum Domini diguitatem noverant; Denm esse ipsum minime adhuc persuasi, sed hominem purum ac simplicem reputabant. Propterea ad Deum Israel gloriam referebant. XV, 38. Erant autem, qui manducaverunt qua · tuor millia hominum extra parvulos et mulieres, E muhis ostendit Deum se esse, præsertim ex eo quod turbam pasceret in deserto. Hoc enim pro · ponit, quasi quodammodo invitus, propter necessi tatem et alimenti penuriam ac difficultatem panum miraculum ederet: quod in civitate non fecit, ubi venalium rerum copia. Cum tamen verbo corrobı- rare posset turbas, id non facit, quia id observa- tam non esset: illud vero de panibus tanquain ad ocului ostendens, Deo convenientem de se conci- tavit opinionem. XVI, 16. Respondens autem Simon Petrus dixit : Tu es Christus Filius Dei vivi. Non dixit Petrus, Tu es Christus vel Filius Dei, sed Christus, Filius Dei : multi siquidem christi sout gratia qui et dignitatem adoptionis filiorum conse- cuti, seul tautum unus natura Dei Filius: iden cum articulo dixit: Hic Christus, hic Filius Dei. Dicendo autem ipsum esse Filium Dei vivi, osten- dit ipsum vitam esse, mortemique illi non dominari. Licet enim ad exiguum tempus caro mortua fuerit infirniata, sed resurrexit, Verbo quod in ea erat minime valente mortis compede detineri. XVI, 18. Et portæ inferi non prævalebunt adversus eam. corrupinin et mutilum, cum tamen ex Corderio ka- beret unde sanaret. (1) Ειπών – πανταχοῦ. Cramer. p. 125. (9) lucusque haginentum apud Corderium p. (3) floc fragmentum Cramerus ellidit p. 127, sal
PG 72:4238 Mt 17, 20 Εἰ ἔχετε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως τοῦτ' ἔστιν θερμήν τε καὶ ζέουσαν ἤτοι τὴν τῷ βραχεῖ κόκκῳ παρεικασμένην διὰ τὸ ἐν λόγῳ μικροπρεπές. "ἔχομεν" γὰρ "ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσιν τὸν" τῆς πίστεως "θησαυρόν". 9 Mt 17, 22–23 Οὐκοῦν ἀνεκόμισε μὲν εἰς τὸ ὄρος τοὺς κορυφαίους καὶ ἔδειξεν αὐτοῖς τὴν δόξαν, μεθ' ἧς ἐπιλάμψει τῷ κόσμῳ κατὰ καιρούς, εἶτα κατελθὼν ἐκ τοῦ ὄρους πονηροῦ τε καὶ ἀπηνοῦς πνεύματος ἠλευθέρωσέ τινα. ἀλλ' ἔδει πάντως αὐτὸν τὸ σωτήριον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομεῖναι πάθος καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀνασχέσθαι σκαιότητος. οὗ δὴ γεγονότος οὐδὲ ἀπεικὸς ἐν θορύβοις ἔσεσθαι τοὺς μαθητὰς κἀκεῖνό που τάχα καθ' ἑαυτοὺς ἐννοεῖν καὶ λέγειν· ὁ τοσούτους νεκροὺς ἀναστήσας ἐν ἐξουσίᾳ θεο πρεπεῖ, ὁ καὶ θαλάσσαις ἐπιτιμῶν καὶ πνεύμασιν, ὁ λόγῳ συντρίβων τὸν σατανᾶν, πῶς ἥλω νυνὶ καὶ τοῖς τῶν φονώντων ἐμπέπτωκε βρόχοις; ἆρα ἠπατήθημεν θεὸν εἶναι νομίζοντες αὐτόν; ἵνα τοίνυν εἰδεῖεν τὸ πάντη τε καὶ πάντως ἐσόμενον, προμηνύει αὐτοῖς τοῦ πάθους τὸ μυ στήριον. 210 Mt 17, 22–23 Συναναμίξας τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον συναναπλέκει τῇ ἀσθενείᾳ τὴν δύναμιν, τῇ ἀδοξίᾳ τὴν δόξαν, τῇ εὐτελείᾳ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ τῆς θεότητος ὑψηλόν· ἀπέθανε γὰρ ὡς ἄνθρωπος, ἀνεβίω ὡς θεός.
Ωσπερ οἱ τῇ προσθήκῃ τῆς ύλης καιομένης ἐπι το μείζον αίροντες την φλόγα, οὕτως καὶ οἱ καθελείν τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν σπουδάσαντες διὰ τὸν διωγμὸν αὐτὴν εἰς μεῖζον δόξης προήγαγον καὶ δυ νάμεως. Εἰ δὲ τῆς Ἐκκλησίας, φησίν, οὐ κατισχύσουσι, πολλῷ μᾶλλον ἐμοῦ. Ὥστε μὴ σὺ φοβηθῇς, Πέτρε, ἐπειδὰν μέλλεις ἀκούειν, ὅτι παραδοθήσομαι καὶ σταυρωθήσομαι. Εἶτα καὶ ἑτέραν λέγει τιμήν. Ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οικοδομήσω μου τὴν Ἐκ κλησίαν. Καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασι λείας τῶν οὐρανῶν. Αθρες (2) όπως Κύριον ἑαυτὸν ἀποφαίνε: συλλήβδην οὐρανοῦ καὶ γῆς· ὑπισχνείται γὰρ τὰ ὑπὲρ φύσιν τὴν καθ᾿ ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ καὶ τάξεως τῆς ἀγγελικῆς, καὶ ὅσα μόνη πρέπει χαρίζεσθαι τῇ ἀνωτάτω πασῶν φύ σει τε καὶ δόξῃ· πρῶτον μὲν γάρ φησιν ἐφ' ἑαυτοῦ εἶναι τὴν Ἐκκλησίαν· καίτοι τῶν ἱερῶν Γραμμάτων Θεῷ μᾶλλον καὶ οὐδενὶ τῶν ἀνθρώπων ἀφιερούντων αὐτήν· ἔφη γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι αὐτὴν ἑαυτῷ παρέστη σεν ὁ Χριστὸς μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ρυτίδα· ἣν δὴ καὶ θεμελιοῦν ἐπαγγέλλεται, τὸ ἀκατάπειστον αὐτῇ προσνέμων, ὡς αὐτὸς ὑπάρχων τῶν δυνάμεων Κύριος καὶ ταύτης ποιμένα τὸν Πέτρον ἐφίστησιν. - Εἶτα ἔφη· ι Καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. » Ταύτην δὲ φωνὴν οὐκ ἄγγελος, οὐκ ἄλλη τις λογική δύναμις φθέγξασθαι δύναται. Πρέπει δὲ μᾶλλον τῷ πάντων κρατοῦντι Θεῷ, καὶ ἐξουσίαν ἔχοντι γῆς καὶ οὐρανοῦ, πλὴν ὁ τοῦ δώρου καιρὸς ἦν ἡ τῆς ἀναστάσεως ὥρα, ὅτε εἶπε· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται απ τοῖς, ἄν τινων κρατήτε, κεκράτηνται. Μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. Δόξαν (3) φησὶ τὸν μετασχηματισμὸν καὶ μεταλ λαγμὸν τῆς ἡμετέρας φύσεως, ἀσύγκριτον ἔχοντα δόξαν παρὰ τὸ νῦν ὁρώμενον σχῆμα. ... Απαρνησάσθω ἑαυτόν *Ος γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς δ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἕνεκεν ἐμοῖ, εὑρήσει αὐτήν. . . Εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου. Ἐπεὶ οὔπω τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν ἐσχηκότας τους μαθητάς, εἰκὸς ἦν τάχα που καὶ ἀνθρωπίναις περι πεσεῖν ἀσθενείαις, καί τι τοιοῦτον ἐννενοηκότας, είν πεῖν· Πῶς ἀρνήσεταί τις ἑαυτόν; ἢ πῶς ἀπωλέσας τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, εὑρήσει αὐτήν ; Τί δὲ τοῖς τοῦτο παθοῦσιν ἰσοτιμούν γέρας; Διὰ τοῦτο, ἵνα τῶν του οὕτων αὐτοὺς ἀποστήσῃ λογισμῶν, καὶ οἷον μεταχαλ κεύσῃ πρὸς εὐανδρίαν τῆς ἐσομένης αὐτοῖς εὐκλείας, ἐπιθυμίαν ἐντεκών, φησίν· « Εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, » καὶ τὰ ἑξῆς, Πέτρον αινιττόμενος, καὶ τοὺς υἱοὺς Ζεβεδαίου· οὗτοι γὰρ ἐν τῇ μεταμορφώ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Quemadmodum additione materiae accensa dam-A ma, in majus excrescit, ita etiain persecutionibus Christi Ecclesiam delere studentes, ad majorem gloriam se virtutem eam provesere. Si vero Eccle- sim, inquit, non prævaluerunt, multo minus nubi : itaque ne turberis, Petre, cum auditurus es traden- dum me crucique affigendum. Dein alium quoque honorem profert. XVI, 18. Super hanc petram adificabo Eccle- siam meam. Et dabo tibi claves regni cœlorum. – B Animadverte quomodo Dominum se summatim cœll terræque declarat. Promittit enim quæ supra nostrani naturam sunt, imo et supra angelicam conditionem, quæ denique uni et excedenti omnes naturæ et majestati attribuere decet. Primo qui- dem esse Ecclesiani in potestate sua dicit, quam alioqui sacræ Litteræ Deo potius quam ulli homini subjectam affirmant. Ait quippe Paulus, Christum sibi illam comparasse quavis niacula rug que caren- tem : quam etiam fundasse dicit, firmitate eidem attributa, cuum sit ipse virtutum Dominus, atque huic Petrum pastorem præposuit (1). — Tum subdit: « Et tibi dabo claves regni cœlorum. › Hanc vero vo- cem non angelus, non alia quævis rationalis potestas proferre potest. Decet autem potius omnium donii- natorem Deum, qui coli terræque tenet polesta tem. Tempus tamen doni resurrectionis hora fuit, cum dixit: « Accipite Spiritum saficium. Quorum cunque dimiseritis peccata, remittuntur eis, et G quorum retinueritis, retenta sunt ». , XVI, 27. Filius enim hominis venturus est cum gloria patris sui. Gloriam dicit transfigurationem commutationem- que natura nostra, que gloriam incomparabilem habebit, præ qualibet specie in præsentiarum spec- tabili. XVI. 24, 25, 23. Abnegel semetipsum.... Qui eum voluerit animam suam salvam facere, perdet eam; qui autem perdiderit animam suam propter me, inveniet eam…... Sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt moriem. Cum nondum ex alto virtutem accepissent disci puli, par grat eos forte in humanas incidere infirmi- rates, ac simile quid cogitantes dicere: Quomodo abnegabit quis seipsum ? aut quomodo, qui perdide- rit animam suam, inveniet eam? quodnam autem illis hæc patientibus par præmium? Propterea ut eos ab ejusmodi cogitationibus avertat, et quodammodo armet ad fortitudinem, futurae illis gloriæ cupidita- tem excitans, ait : ‹ Sunt quidam de hic stantibus, etc., Petrum insinuans ac filios Zebedæi ; hi enim in transformatione simul assumpti sunt, quam Ephes. r, 27. Joan. xx, 25. : Diatu. - D nennulla omikit, ' (1) Animadverte testimonium pro Petri pri- (2) Αβρει — τὸν Πέτρον ἐφίστησιν. Μ. Β. Ν. 111. 131. Reliqua ex Corderis qui in superioribus (3) Δόξαν - σχῆμα. Μ. Β Ν. ΙΙΙ, 451.
λυποῦνται δὲ οἱ μαθηταὶ διὰ τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν ἀγάπην καίτοι γε προαναγγελθείσης τῆς ἀναστάσεως μετ' οὐ πολύ, ἐπείπερ θερμότερον οἱ ἄνθρωποι λυποῦνται ἀκούοντες τῶν λυπηρῶν καὶ πλείω τούτων αἰσθάνονται ἢ τῶν ἡδίστων. 211 Mt 17, 24 καὶ πανούργως ἐρωτῶσι τὸν Πέτρον. ἐπειδή, φησίν, ἔθος ἔχει τοῖς τοῦ Μωσέως ἀντιπράττεσθαι νόμοις, οὐδὲ τὸ δίδραχμον τελεῖ, εἰδὼς ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς ἦν εἰπὼν "οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πλη ρῶσαι", καὶ ὅτι τῆς οἰκονομίας ὁ τρόπος τοῦτο ἀπαιτεῖ. τούτοις μὲν οὖν εἶπεν ὁ Πέτρος–ἴσως ἐρυθριῶν ὑπὲρ τούτων διαλεχθῆναι. 212 Mt 17, 27 Δυνάμενος καὶ ἐκ τῆς γῆς παραγαγεῖν τὸν στατῆρα οὐκ ἐποί ησε τοῦτο, ἀλλ' ἐκ τῆς θαλάσσης τὸ σημεῖον ἐποίησεν, ἵνα μυστήριον ἡμᾶς διδάξῃ θεωρίας γέμον· ἰχθύες γὰρ ἦμεν ἐκ τῶν πικρῶν τοῦ βίου ταραχῶν ἀνασπασθέντες ὡς ἐκ θα λάσσης διὰ τῶν ἀποστολικῶν ἀγκί στρων ἔχοντες ἐν τοῖς ἑαυτῶν στό μασι τὸν Χριστὸν τὸν στατῆρα τὸν βασιλικόν, ὃς ἐδόθη ὑπὲρ δύο ἀντίλυτρον, ὑπὲρ ψυχῆς καὶ σώ ματος ἡμῶν ἤτοι ὑπὲρ δύο λαῶν, Ἰουδαίων τε καὶ ἐθνικῶν, ὁμοίως λυτρούμενος πένητας καὶ πλουσίους ἐπείπερ καὶ ὁ παλαιὸς νόμος ἀνυ ποστόλως ἐξ ἴσου ἀπῄτει τὸ τέλος τῆς δραχμῆς παρά τε πλουσίου καὶ πένητος.
Ωσπερ οἱ τῇ προσθήκῃ τῆς ύλης καιομένης ἐπι το μείζον αίροντες την φλόγα, οὕτως καὶ οἱ καθελείν τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν σπουδάσαντες διὰ τὸν διωγμὸν αὐτὴν εἰς μεῖζον δόξης προήγαγον καὶ δυ νάμεως. Εἰ δὲ τῆς Ἐκκλησίας, φησίν, οὐ κατισχύσουσι, πολλῷ μᾶλλον ἐμοῦ. Ὥστε μὴ σὺ φοβηθῇς, Πέτρε, ἐπειδὰν μέλλεις ἀκούειν, ὅτι παραδοθήσομαι καὶ σταυρωθήσομαι. Εἶτα καὶ ἑτέραν λέγει τιμήν. Ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οικοδομήσω μου τὴν Ἐκ κλησίαν. Καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασι λείας τῶν οὐρανῶν. Αθρες (2) όπως Κύριον ἑαυτὸν ἀποφαίνε: συλλήβδην οὐρανοῦ καὶ γῆς· ὑπισχνείται γὰρ τὰ ὑπὲρ φύσιν τὴν καθ᾿ ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ καὶ τάξεως τῆς ἀγγελικῆς, καὶ ὅσα μόνη πρέπει χαρίζεσθαι τῇ ἀνωτάτω πασῶν φύ σει τε καὶ δόξῃ· πρῶτον μὲν γάρ φησιν ἐφ' ἑαυτοῦ εἶναι τὴν Ἐκκλησίαν· καίτοι τῶν ἱερῶν Γραμμάτων Θεῷ μᾶλλον καὶ οὐδενὶ τῶν ἀνθρώπων ἀφιερούντων αὐτήν· ἔφη γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι αὐτὴν ἑαυτῷ παρέστη σεν ὁ Χριστὸς μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ρυτίδα· ἣν δὴ καὶ θεμελιοῦν ἐπαγγέλλεται, τὸ ἀκατάπειστον αὐτῇ προσνέμων, ὡς αὐτὸς ὑπάρχων τῶν δυνάμεων Κύριος καὶ ταύτης ποιμένα τὸν Πέτρον ἐφίστησιν. - Εἶτα ἔφη· ι Καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. » Ταύτην δὲ φωνὴν οὐκ ἄγγελος, οὐκ ἄλλη τις λογική δύναμις φθέγξασθαι δύναται. Πρέπει δὲ μᾶλλον τῷ πάντων κρατοῦντι Θεῷ, καὶ ἐξουσίαν ἔχοντι γῆς καὶ οὐρανοῦ, πλὴν ὁ τοῦ δώρου καιρὸς ἦν ἡ τῆς ἀναστάσεως ὥρα, ὅτε εἶπε· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται απ τοῖς, ἄν τινων κρατήτε, κεκράτηνται. Μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. Δόξαν (3) φησὶ τὸν μετασχηματισμὸν καὶ μεταλ λαγμὸν τῆς ἡμετέρας φύσεως, ἀσύγκριτον ἔχοντα δόξαν παρὰ τὸ νῦν ὁρώμενον σχῆμα. ... Απαρνησάσθω ἑαυτόν *Ος γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς δ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἕνεκεν ἐμοῖ, εὑρήσει αὐτήν. . . Εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου. Ἐπεὶ οὔπω τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν ἐσχηκότας τους μαθητάς, εἰκὸς ἦν τάχα που καὶ ἀνθρωπίναις περι πεσεῖν ἀσθενείαις, καί τι τοιοῦτον ἐννενοηκότας, είν πεῖν· Πῶς ἀρνήσεταί τις ἑαυτόν; ἢ πῶς ἀπωλέσας τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, εὑρήσει αὐτήν ; Τί δὲ τοῖς τοῦτο παθοῦσιν ἰσοτιμούν γέρας; Διὰ τοῦτο, ἵνα τῶν του οὕτων αὐτοὺς ἀποστήσῃ λογισμῶν, καὶ οἷον μεταχαλ κεύσῃ πρὸς εὐανδρίαν τῆς ἐσομένης αὐτοῖς εὐκλείας, ἐπιθυμίαν ἐντεκών, φησίν· « Εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, » καὶ τὰ ἑξῆς, Πέτρον αινιττόμενος, καὶ τοὺς υἱοὺς Ζεβεδαίου· οὗτοι γὰρ ἐν τῇ μεταμορφώ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Quemadmodum additione materiae accensa dam-A ma, in majus excrescit, ita etiain persecutionibus Christi Ecclesiam delere studentes, ad majorem gloriam se virtutem eam provesere. Si vero Eccle- sim, inquit, non prævaluerunt, multo minus nubi : itaque ne turberis, Petre, cum auditurus es traden- dum me crucique affigendum. Dein alium quoque honorem profert. XVI, 18. Super hanc petram adificabo Eccle- siam meam. Et dabo tibi claves regni cœlorum. – B Animadverte quomodo Dominum se summatim cœll terræque declarat. Promittit enim quæ supra nostrani naturam sunt, imo et supra angelicam conditionem, quæ denique uni et excedenti omnes naturæ et majestati attribuere decet. Primo qui- dem esse Ecclesiani in potestate sua dicit, quam alioqui sacræ Litteræ Deo potius quam ulli homini subjectam affirmant. Ait quippe Paulus, Christum sibi illam comparasse quavis niacula rug que caren- tem : quam etiam fundasse dicit, firmitate eidem attributa, cuum sit ipse virtutum Dominus, atque huic Petrum pastorem præposuit (1). — Tum subdit: « Et tibi dabo claves regni cœlorum. › Hanc vero vo- cem non angelus, non alia quævis rationalis potestas proferre potest. Decet autem potius omnium donii- natorem Deum, qui coli terræque tenet polesta tem. Tempus tamen doni resurrectionis hora fuit, cum dixit: « Accipite Spiritum saficium. Quorum cunque dimiseritis peccata, remittuntur eis, et G quorum retinueritis, retenta sunt ». , XVI, 27. Filius enim hominis venturus est cum gloria patris sui. Gloriam dicit transfigurationem commutationem- que natura nostra, que gloriam incomparabilem habebit, præ qualibet specie in præsentiarum spec- tabili. XVI. 24, 25, 23. Abnegel semetipsum.... Qui eum voluerit animam suam salvam facere, perdet eam; qui autem perdiderit animam suam propter me, inveniet eam…... Sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt moriem. Cum nondum ex alto virtutem accepissent disci puli, par grat eos forte in humanas incidere infirmi- rates, ac simile quid cogitantes dicere: Quomodo abnegabit quis seipsum ? aut quomodo, qui perdide- rit animam suam, inveniet eam? quodnam autem illis hæc patientibus par præmium? Propterea ut eos ab ejusmodi cogitationibus avertat, et quodammodo armet ad fortitudinem, futurae illis gloriæ cupidita- tem excitans, ait : ‹ Sunt quidam de hic stantibus, etc., Petrum insinuans ac filios Zebedæi ; hi enim in transformatione simul assumpti sunt, quam Ephes. r, 27. Joan. xx, 25. : Diatu. - D nennulla omikit, ' (1) Animadverte testimonium pro Petri pri- (2) Αβρει — τὸν Πέτρον ἐφίστησιν. Μ. Β. Ν. 111. 131. Reliqua ex Corderis qui in superioribus (3) Δόξαν - σχῆμα. Μ. Β Ν. ΙΙΙ, 451.
PG 72:425Ἠδύνατο ὁ σωτὴρ καὶ ἐκ τῆς γῆς παραγαγεῖν τὸν στατῆρα, οὐκ ἐποίησε δὲ τοῦτο, ἀλλ' ἐκ τῆς θα λάσσης τὸ σημεῖον εἰργάσατο, ἵνα δείξῃ μυστήριον ἡμῖν θεωρίας ἔμ πλεον· ἡμεῖς γάρ ἐσμεν οἱ ἰχθύες θηρευθέντες ἐκ τῶν τοῦ βίου τα ραχῶν διὰ τῶν ἀποστολικῶν διδαγ μάτων. ἔχομεν δὲ ἐν τοῖς στόμασιν ἡμῶν τὸν στατῆρα, τοῦτ' ἔστιν τὸν Χριστόν. 213 Mt 18, 1 Οὐρανῶν τε βασιλείαν ἔν τε τῷ παρόντι μάλιστα λογιζόμεθα καὶ εἶναί φαμεν ἢ τὴν ἐν ἁγιασμῷ κλῆσιν ἢ τὸ ἐν πίστει καὶ ἁγιότητι μέτρον· ὑποφαίνει γάρ τι τοιοῦτον καὶ ὁ σωτὴρ εἰπών· "ἡ βασιλεία" τῶν οὐρανῶν "ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν". 214 Mt 18, 10 Ἐπειδήπερ τις πολλὴ καὶ δυσαρίθμητος δαιμόνων πληθὺς τόδε τὸ σύμπαν περιφοιτᾷ πολυτρόποις ἀπάταις τὰ καθ' ἡμᾶς καταστρέφουσα, οὐρανόθεν ἡμῖν ἐπέστησεν ὁ Χριστὸς τοὺς παιδαγωγοὺς οὐχ ὡς τῆς ἀνθρώπου φύσεως τὸ ἔλαττον ἀποφερομένης–πολλοῦ γε καὶ δεῖ· μακρὰν γὰρ τῶν καθ' ἡμᾶς ἐκεῖνοι καὶ ἐναργὴς ὁ λόγος–ἀλλ' ὡς ταῖς τῶν δαιμονίων πλεονεξίαις τὴν ἰδίαν ἰσχὺν ἀντεξάγοντας καὶ τῆς ἡμετέρας ζωῆς ὑπεραθλεῖν ἰσχύοντας· κατώρθωκεν δὲ καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ὁ Χριστός.
COMMENT. IN MATTHAEUM. οι σει συμπαρελήφθησαν, ἣν καλεῖ βασιλείαν, ὡς ἐχ- φήνασαν τῆς ἐξουσίας τὸ ἄφατον, καὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα γνησιότητος τὸ ἀπαράλλακτον. Ἐν αὐτῇ δὲ, καὶ τῆς δευτέρας παρουσίας τὸ ἀξίωμα, καὶ τὸ φρικτὸν ὑπεδήλωσε προοίμιον, ταύτην ἐκείνης, καὶ οἷον βεβαίωσιν ἐνδειξάμενος· ἥξει γὰρ ἐν δόξῃ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐκ ἐν μικροπρεπείᾳ τῇ καθ' ἡμᾶς. Εἰς ὄρος υψηλόν. Εἰς τὸ ὄρος άνεισι, δεικνύς, ὅτι χθαμαλὸς ὁ νοῦς οὐκ ἂν γένοιτο πρὸς θεωρίαν επιτήδειος, ἀλλ' ὁ κατ' ἰδίαν γεγονώς, καὶ ἔξω φροντίδων βιωτικῶν ἐν ἡσυ- χία. Καὶ μετεμορφώθη έμπροσθεν αὐτῶν. Πεπράχθαι δέ φαμεν τὴν μεταμόρφωσιν, οὐχὶ δή που τὸ σῶμα τὸ ἀνθρώπινον μεταβαλόντος τοῦ σώ- Β ματος, ἀλλὰ δόξης τινός φωτοειδούς περιστελλούσης αὐτό· μείναντος γὰρ τοῦ σώματος ἐπὶ τοῦ σχήματος, ἐπὶ τὸ ἐνδοξότερον οι χαρακτήρες διὰ φωτοειδούς χρώματος διεχρώνουντα. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπε τῷ Ἰησοῦ· Κύ- βις, καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· εἰ θέλεις, ποιή- σωμεν ὧδε τρεῖς σκηνάς, σοὶ μίαν, καὶ Μωυσῇ μίαν, καὶ μίαν Ηλία. Οὐκ ᾔδει τί ἐλάλει. Πρὸ γὰρ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος, καὶ τῆς καταλύσεως τοῦ θανάτου, καὶ τῆς φθορᾶς τῶν σωμάτων ἡμῶν, ἀδύνα τον ἦν τὸν Πέτρον συνείναι Χριστῷ, καὶ τῶν σκη- νῶν ἐφίεσθαι (4) τῶν ἐν οὐρανῷ. Ταῦτα γὰρ δεῖ γε- νέσθαι μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασιν καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνάβασιν. Καὶ ἀκούσαντες οἱ μαθηταὶ ἔπεσον ἐπὶ πρόσ ωπον αὐτῶν καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα. Η μὲν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φωνὴ καλή τε καὶ ἀξιάγαστος· ἀκράτῳ δὲ ἤδη κατεχόμενοι δείματι πί- πτουσιν οἱ μαθηταὶ, ἵνα δὴ πάλιν καὶ διὰ τούτου μάθωμεν, ὡς ἀναγκαιοτάτη τοῖς ἐπὶ γῆς ἡ τοῦ Σω τῆρος ἡμῶν ἀναπέφανται μεσιτεία, νοουμένη δηλαδή κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον· εἰ μὴ γὰρ γέγονε καθ' ἡμᾶς, τις ἂν ἡμῶν ἤνεγκεν ἄνω προσ- βάλλοντα Θεόν, καὶ τὴν ἄφατον αὐτοῦ δόξαν οὐδενὶ τάχα τῶν γεννητῶν φορητὴν ἐμφαίνοντα; Φῶς γὰρ οἰκεῖν αὐτὸν ἀπρόσιτον καὶ ὁ μακάριος ἔφησε Παῦ λος. Τότε συνήκαν οι μαθηταὶ ὅτι περὶ 'Ιωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἶπεν αὐτοῖς. Δείκνυσιν ὁ Χριστὸς τοὺς Ἰουδαίους λίαν ἀγνοοῦν- τας τὰς Γραφάς, ἐξ ὧν τὸν Ἰωάννην οὐκ ἔγνωσαν· τουτέστι τὸν πρῶτον Ηλίαν, τὸν τὴν ὁδὸν ἑτοιμά- σαντα τοῦ Κυρίου· ὃν ἀγνοοῦντες καὶ ἀποκτείναντες τὴν τοῦ Χριστοῦ πρόδρομον, καὶ αὐτὸν ἡγνόησαν τὸν Κύριον καὶ ἀπέκτειναν αὐτόν. Ο γενεὰ ἄπιστος καὶ διεστραμμένη, έως πότε ἔσομαι μεθ' ὑμῶν; έως πότε ανέξομαι ὑμῶν; Εως πότε, φησί, συνδιαιτῶμαι ὑμῖν τοῖς οὕτως *1 testatem, et genuinum eum esse Patris Filium. In ipsa vero quoque secundae praesentiæ dignitatem, terribile subindicavit initium illius, ac quasi confir- mationem ostendit; veniet enim in gloria Dei & Patris, non in nostra tenuitate. A regnum vocal tanquam iudicantem iuefabilem po- C Timoth.vı, 16. PATROL. GR. LXXII. D XVII, 1. In montem excelsum . In mortem ascendit, ostendens terrenam mentem ad contemplationem minime idoneam esse, sed solitariam, et extra temporales curas in quiete con- stitutam. XVII, 2. Et transfiguratus est ante vos. Factam antem transfigurationem esse dicimus, 1on quod corpus humanum alio corpore mularit, sed gloria quadam instar lucis illud fuerit circum- datum. Corporis enim permanente figura, ejus li- neamenta gloriosius luciformi quodam colore imbuta Luerunt. XVII, 4. Respondens autem Petrus dixit ad Josum : Domine, bonum est nos hic osse : si vis, fa- ciamus hic tria tabernacula, tibi unum, et Moyn unum, et Eliæ unum. Nesciebat quid diceret. Ante passionem enim et resurrectionem Salvatoris destructionemque mortis et corruptionem corporum nostrorum fieri non poterat ut Petrus esset cum Christo et tabernaculis costestibus frueretur. Hec enim duntaxat fleri fas est post resurrectionem Salvatoris et ascensionem in coelum. XVH, 6. Et audlentes discipuli ceciderunt in faciem suam et timuerunt valde. Dei quidem et Patris vox bona et amore digna ; sed mero metu jam perculsi cadunt discipuli, ut rursus per hoc etiam discamus, quam maxime ne- cessarium esse, ut iis qui in terra sunt, mediatio apparuerit Salvatoris, intellecta scilicet per incar- nationis modum. Nisi enim nobis similis factus fuisset, quis utique superne descendentem capere potuisset, ac ineffabilem illius gloriam quam nemo fortasse eorum qui nati sunt ferre potest, apparen- tem? Lucem enim eum inhabitare inaccessibilem beatus Paulus dixit ª¹. XVII, 13. Tunc intellexerunt discipuli quia de Joanne Baptista dixisset eis. Ostendit Judæos in erassa et supina Scripturarum ignoratione jacere, ex eo quod illarum indicio non agnoverint Joannem, hoc est primum Eliam, eum qui viam Domini præparavit : quo ignorato et interfecto Christi præcursore, ne ipsum quidem agnoverunt Dominum, quem tandem occiderunt. XVII, 17. O generatio incredula et perversa, quous- que ero vobiscum? usquequo patiar vos? Quandiu, inquit, versabor vobiscum, ita contumelio (1) Pro έφίεσθαι suspicor legendum ἐφικέσθαι.
πάλαι μὲν ἀχρειωθέντων ἡμῶν ἀπεκέκλειστο ὁ οὐρανὸς καὶ οὐδένα τῶν καθ' ἡμᾶς ἐποιοῦντο λόγον οἱ ἄγγελοι οἱονεὶ τῷ πάντων δεσπότῃ συναγανακτοῦντες ὡς ὑβρισμένῳ. ἐπειδὴ δὲ ηὐδόκησεν ὁ θεὸς "ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ", κατεκόμισεν ἐλθὼν ἐπὶ γῆς καὶ τοὺς ἁγίους ἀγγέλους καὶ τῆς ἡμετέρας ζωῆς κηδεμόνας ἀπέδειξεν. διὸ καὶ ἔλεγεν· "ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου". "τοῦ ἀνθρώπου", τοῦτο ἔστιν διὰ τὸν ἄνθρωπον· κεκλεισμένον γὰρ κατὰ τοὺς ἤδη παρῳχηκότας καιροὺς ἤνοιξεν ἡμῖν τὸν οὐρανόν, ἵνα δι' ἡμᾶς ἄνω τε καὶ κάτω θέοντες ὑπουργοί τινες εἶεν τῆς εἰς ἡμᾶς τελουμένης οἰκονομίας διὰ Χριστοῦ. τοῦτο οὖν καὶ ὁ Παῦλός φησιν· "οὐχὶ πάντες εἰσὶν λειτουργικὰ πνεύματα" καὶ ἑξῆς. ταύτην ἔχει τὴν δήλωσιν καὶ τῶν ἐνυπνίων <τοῦ> προπάτορος ἡμῶν Ἰακὼβ ἡ δύναμις· τεθέαται, ὡς ἔφη, "τὴν κλίμακα" διήκουσαν ἀπὸ γῆς "εἰς τὸν οὐρανόν", οὐδὲν οἶμαι κατασημαίνοντος <τοῦ ὀνείρου> ἕτερον ἢ ὅτι κατὰ καιροὺς ἄνοδος τε καὶ κάθοδος ἔσται τοῖς ἁγίοις ἀγγέ λοις διὰ τὸν ἄνθρωπον ἐπιλάμποντα ἐν κόσμῳ μετὰ σαρκὸς τοῦ μονο γενοῦς.
COMMENT. IN MATTHAEUM. οι σει συμπαρελήφθησαν, ἣν καλεῖ βασιλείαν, ὡς ἐχ- φήνασαν τῆς ἐξουσίας τὸ ἄφατον, καὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα γνησιότητος τὸ ἀπαράλλακτον. Ἐν αὐτῇ δὲ, καὶ τῆς δευτέρας παρουσίας τὸ ἀξίωμα, καὶ τὸ φρικτὸν ὑπεδήλωσε προοίμιον, ταύτην ἐκείνης, καὶ οἷον βεβαίωσιν ἐνδειξάμενος· ἥξει γὰρ ἐν δόξῃ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐκ ἐν μικροπρεπείᾳ τῇ καθ' ἡμᾶς. Εἰς ὄρος υψηλόν. Εἰς τὸ ὄρος άνεισι, δεικνύς, ὅτι χθαμαλὸς ὁ νοῦς οὐκ ἂν γένοιτο πρὸς θεωρίαν επιτήδειος, ἀλλ' ὁ κατ' ἰδίαν γεγονώς, καὶ ἔξω φροντίδων βιωτικῶν ἐν ἡσυ- χία. Καὶ μετεμορφώθη έμπροσθεν αὐτῶν. Πεπράχθαι δέ φαμεν τὴν μεταμόρφωσιν, οὐχὶ δή που τὸ σῶμα τὸ ἀνθρώπινον μεταβαλόντος τοῦ σώ- Β ματος, ἀλλὰ δόξης τινός φωτοειδούς περιστελλούσης αὐτό· μείναντος γὰρ τοῦ σώματος ἐπὶ τοῦ σχήματος, ἐπὶ τὸ ἐνδοξότερον οι χαρακτήρες διὰ φωτοειδούς χρώματος διεχρώνουντα. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπε τῷ Ἰησοῦ· Κύ- βις, καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· εἰ θέλεις, ποιή- σωμεν ὧδε τρεῖς σκηνάς, σοὶ μίαν, καὶ Μωυσῇ μίαν, καὶ μίαν Ηλία. Οὐκ ᾔδει τί ἐλάλει. Πρὸ γὰρ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος, καὶ τῆς καταλύσεως τοῦ θανάτου, καὶ τῆς φθορᾶς τῶν σωμάτων ἡμῶν, ἀδύνα τον ἦν τὸν Πέτρον συνείναι Χριστῷ, καὶ τῶν σκη- νῶν ἐφίεσθαι (4) τῶν ἐν οὐρανῷ. Ταῦτα γὰρ δεῖ γε- νέσθαι μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασιν καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνάβασιν. Καὶ ἀκούσαντες οἱ μαθηταὶ ἔπεσον ἐπὶ πρόσ ωπον αὐτῶν καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα. Η μὲν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φωνὴ καλή τε καὶ ἀξιάγαστος· ἀκράτῳ δὲ ἤδη κατεχόμενοι δείματι πί- πτουσιν οἱ μαθηταὶ, ἵνα δὴ πάλιν καὶ διὰ τούτου μάθωμεν, ὡς ἀναγκαιοτάτη τοῖς ἐπὶ γῆς ἡ τοῦ Σω τῆρος ἡμῶν ἀναπέφανται μεσιτεία, νοουμένη δηλαδή κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον· εἰ μὴ γὰρ γέγονε καθ' ἡμᾶς, τις ἂν ἡμῶν ἤνεγκεν ἄνω προσ- βάλλοντα Θεόν, καὶ τὴν ἄφατον αὐτοῦ δόξαν οὐδενὶ τάχα τῶν γεννητῶν φορητὴν ἐμφαίνοντα; Φῶς γὰρ οἰκεῖν αὐτὸν ἀπρόσιτον καὶ ὁ μακάριος ἔφησε Παῦ λος. Τότε συνήκαν οι μαθηταὶ ὅτι περὶ 'Ιωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἶπεν αὐτοῖς. Δείκνυσιν ὁ Χριστὸς τοὺς Ἰουδαίους λίαν ἀγνοοῦν- τας τὰς Γραφάς, ἐξ ὧν τὸν Ἰωάννην οὐκ ἔγνωσαν· τουτέστι τὸν πρῶτον Ηλίαν, τὸν τὴν ὁδὸν ἑτοιμά- σαντα τοῦ Κυρίου· ὃν ἀγνοοῦντες καὶ ἀποκτείναντες τὴν τοῦ Χριστοῦ πρόδρομον, καὶ αὐτὸν ἡγνόησαν τὸν Κύριον καὶ ἀπέκτειναν αὐτόν. Ο γενεὰ ἄπιστος καὶ διεστραμμένη, έως πότε ἔσομαι μεθ' ὑμῶν; έως πότε ανέξομαι ὑμῶν; Εως πότε, φησί, συνδιαιτῶμαι ὑμῖν τοῖς οὕτως *1 testatem, et genuinum eum esse Patris Filium. In ipsa vero quoque secundae praesentiæ dignitatem, terribile subindicavit initium illius, ac quasi confir- mationem ostendit; veniet enim in gloria Dei & Patris, non in nostra tenuitate. A regnum vocal tanquam iudicantem iuefabilem po- C Timoth.vı, 16. PATROL. GR. LXXII. D XVII, 1. In montem excelsum . In mortem ascendit, ostendens terrenam mentem ad contemplationem minime idoneam esse, sed solitariam, et extra temporales curas in quiete con- stitutam. XVII, 2. Et transfiguratus est ante vos. Factam antem transfigurationem esse dicimus, 1on quod corpus humanum alio corpore mularit, sed gloria quadam instar lucis illud fuerit circum- datum. Corporis enim permanente figura, ejus li- neamenta gloriosius luciformi quodam colore imbuta Luerunt. XVII, 4. Respondens autem Petrus dixit ad Josum : Domine, bonum est nos hic osse : si vis, fa- ciamus hic tria tabernacula, tibi unum, et Moyn unum, et Eliæ unum. Nesciebat quid diceret. Ante passionem enim et resurrectionem Salvatoris destructionemque mortis et corruptionem corporum nostrorum fieri non poterat ut Petrus esset cum Christo et tabernaculis costestibus frueretur. Hec enim duntaxat fleri fas est post resurrectionem Salvatoris et ascensionem in coelum. XVH, 6. Et audlentes discipuli ceciderunt in faciem suam et timuerunt valde. Dei quidem et Patris vox bona et amore digna ; sed mero metu jam perculsi cadunt discipuli, ut rursus per hoc etiam discamus, quam maxime ne- cessarium esse, ut iis qui in terra sunt, mediatio apparuerit Salvatoris, intellecta scilicet per incar- nationis modum. Nisi enim nobis similis factus fuisset, quis utique superne descendentem capere potuisset, ac ineffabilem illius gloriam quam nemo fortasse eorum qui nati sunt ferre potest, apparen- tem? Lucem enim eum inhabitare inaccessibilem beatus Paulus dixit ª¹. XVII, 13. Tunc intellexerunt discipuli quia de Joanne Baptista dixisset eis. Ostendit Judæos in erassa et supina Scripturarum ignoratione jacere, ex eo quod illarum indicio non agnoverint Joannem, hoc est primum Eliam, eum qui viam Domini præparavit : quo ignorato et interfecto Christi præcursore, ne ipsum quidem agnoverunt Dominum, quem tandem occiderunt. XVII, 17. O generatio incredula et perversa, quous- que ero vobiscum? usquequo patiar vos? Quandiu, inquit, versabor vobiscum, ita contumelio (1) Pro έφίεσθαι suspicor legendum ἐφικέσθαι.
PG 72:427πάνδεινον οὖν ἄρα τοὺς τοσαύτης φροντίδος ἠξιωμένους παρὰ θεοῦ ὡς ἐπιστάτας καὶ παιδαγωγοὺς ἀγγέλους καταλαχεῖν ἐν τῷ μη δενὶ τετάχθαι λόγῳ καὶ τοῦτο παρ' ἡμῖν τοῖς ὁμοδούλοις καὶ ἀδελφοῖς. 215 Mt 18, 20 Ἐπειδὴ δίδωσι τοῖς τὸ διδάσκειν λαχοῦσιν ἐξουσίαν τοῦ λύειν καὶ δεσμεῖν ὁ Χριστὸς μὴ μεταφοιτώντων τῶν ἅπαξ ἐκκλινάντων πρὸς ἔφεσιν ἀρετῆς, χρὴ δεδιέναι τὰς τῶν ἁγίων φωνάς, κἂν μὴ πολλοί τινες εἶεν οἱ διορίζοντες· πεπληροφόρηκε γὰρ καὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ Χριστός, οὐχὶ δήπου πάντως ὅ τι ἐκ πολλῶν ἔσται βέβαιον εἰπών, ἀλλ' εἰ καὶ δύο τὸν ἀριθμὸν συμφώνως καὶ περιεσκεμμένως ὁρίσειαν, εἰς πέρας ἥξειν ἐπαγ γειλάμενος· συνέσομαι γάρ φησι καὶ συνοριῶ, εἰ μόνοι δύο συναχθεῖεν δι' ἐμέ· οὐ γὰρ <τὸν> τῶν συνόντων ἀριθμόν, ἀλλὰ τὴν τῆς εὐσεβείας καὶ φιλοθεΐας δύναμιν ἐνεργὸν γενήσεσθαί φησιν.
ὑβρισταῖς καὶ ἀπίστοις; δεικνύων ὅτι ἡ μετὰ σαρκὸς Β παρουσία αὐτοῦ ἠνάγκασεν αὐτὸν συναναστρέφεσθαι τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς, ἵνα διορθώσηται αυτούς. Ο άπιστος ἔσται που καὶ διεστραμμένος, καὶ κατ οὐδένα τρόπον ὀρθοποδεῖν εἰδώς. Τοῖς δὲ τοιούτοις ούτ ἀξιοί συνεῖναι ὁ Χριστός, ἀλλ' ει χρή τι τῶν ἀνθρω πίνων εἰπεῖν, ὀλιγωρεῖ· πλὴν οὐκ εἰς τὸ τούτου πρόσωπον εἶναι μόνον ἀποτείνεται, ἵνα μὴ ἀπορήσῃ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ εἰς πάντας Ἰουδαίους. Καὶ γὰρ εἰκὸς πολλοὺς τῶν παρόντων σκανδαλισθῆναι, καὶ τὰ μη προσήκοντα ἐννοῆσαι περὶ αὐτῶν. Ὅταν δὲ εἶπη, ὅτι «Έως τότε συνδιαιτώμαι ὑμῖν; ν τοῖς οὕτως ὑβρίζουσι καὶ ἀπίστοις δείκνυσιν ὅτι ὁ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας καιρὸς ἀπῄτει αὐτὸν συνδιαιτάσθαι μετά θεοπρεπούς ἡμερότητος τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς, ἵνα αὐτοὺς δι' ὧν ποιεῖ διορθώσηται· δείκνυσι δὲ καὶ ἀσπαστὸν ὄντα τὸν θάνατον αὐτῷ, καὶ ἐπιθυμεῖν τὸ πράγμα, καὶ ποθεῖν τὴν ἀποδημίαν, καὶ ὅτι οὐ τὸ σταυρωθής και, ἀλλὰ τὸ εἶναι μετ' αὐτῶν βαρύ· οὐ μὴν ἔστη μέχρι τῶν ἐγκλημάτων. ᾿Αλλὰ τί φησι; ο Φέρετέ μοι αὐτὸν ὧδε. » Καὶ ἐπετίμησεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐξῆλθεν ἀπ' αὐτοῦ τὸ δαιμόνιον, καὶ ἐθεραπεύθη ὁ παῖς ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης. Εἰ καὶ ἔδει τὸν τοῦ δαιμονιώντος πατέρα λυπούμε νον ἀπελθεῖν, οὐ τετυχηκότα τῆς φιλοτιμίας, ὅτε οὐκ ἀμώμητον ποιησάμενον τὴν πρόσοδον, ἀλλὰ τοῦ χοροῦ τῶν ἀποστόλων μεταβοήσαντα, εἰπόντα, μὴ ἰσχύσει αὐτοὺς ἐπιτιμῆσαι τῷ δαίμονι· μᾶλλον δὲ αὐτὸν δια βάλλοντα τὸν τῶν δυνάμεων Κύριον. Ο γάρ λέγων ἀσθενῆσαι πρὸς ἐνέργειαν τὴν κατὰ πνευμάτων ἀκα θάρτων τους παρὰ Χριστοῦ ἐξουσίαν λαβόντας, έχε βάλλειν αὐτὰ, τῆς χάριτος μᾶλλον κατηγορεί, οὐχὶ τῶν λαβόντων αὐτήν· διὰ ταῦτα τοίνυν τὸν ἄπιστον ἐκεῖνον πατέρα, καὶ διὰ τοῦτο διεστραμμένον, ἐχρον κενὸν ἀποπεμφθῆναι. 'Αλλ' ἵνα μή τις οἴηται καὶ αὐτὸν ἀτονῆσαι τὸν Χριστὸν πρὸς τὴν τοῦ παραδόξαν κατόρθωσιν, ἐπετίμησε τῷ ἀκαθάρτω πνεύματι, καὶ παραχρῆμα τοῦ νοσεῖν ὁ παῖς ἀπηλλάττετο, καὶ ἀπὸ ἔδωκεν αὐτὸν τῷ πατρὶ αὐτοῦ· πρὸ γὰρ τοῦ θερα- πευθῆναι, οὐκ ἦν τοῦ πατρὸς, ἀλλὰ τοῦ κρατοῦντος πνεύματος. Οὐκοῦν ἀνεκόμισε μὲν εἰς τὸ ὄρος τους κορυφαίους, καὶ ἔδειξεν αὐτοῖς τὴν δόξαν μεθ᾿ ἧς ἐπιλάμψει τῷ κόσμῳ κατά καιρούς. Εἶτα, κατελθὼν ἐκ τοῦ ὄρους. πονηροῦ τε καὶ ἀπηνοῦς πνεύματος ἠλευθέρωσέ τινα. 'Αλλ' ἔδει πάντως αὐτὸν τὸ σωτήριον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομεῖναι πάθος, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀνασχέσθαι σκαιότητος· οὗ δὴ γεγονότος, οὐδὲ ἀπεικὸς ἐν βαρύ βοις ἔσεσθαι τοὺς μαθητάς, κἀκεῖνο που τάχα καθ' ἑαυτοὺς ἐννοεῖν καὶ λέγειν. Ο τοσούτους νεκρούς ἀναστήσας, ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ καὶ θαλάσσεις ἐπι τιμῶν καὶ πνεύμασιν, ὁ λόγῳ συντρίβων τὸν Σατανᾶν, πῶς ἤλω νυνὶ, καὶ τοῖς τῶν φονώντων εμπέπτωκε βρόχοις; "Αρα ἠπατήθημεν Θεὸν εἶναι νομίζοντες αὐτόν. Ἵνα τοίνυν εἰδεῖεν τὸ πάντη τε καὶ πάντως ἐσόμενον, προμηνύει αὐτοῖς τοῦ πάθους τὸ μυστή ριον. Ελθόντων δὲ αὐτῶν εἰς Καπερναούμ, προσ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sis et incredulis ? ostendens cegi se per praesertim A hi carne conversari cum non bonis, ut ipses corri feret. in Infidelis quodammodo etiam perversus est, nullo- que mode recte agere novit. Cum similibus vero Christus esse dedignatur, et si quid humano more dicendum est, contemnit; non tamen hoc ad illius personam tantum se extendit, ut ne hominem esse dubites, sed ad omnes etiam Judæos. Probabile enim erat multos præsentium scandalizari ac Incon- venientia cogitare de iis. Cum vero dixit, Quousque commorabor vobiscum? › ita injurias inferentibus et infidelibus ostendit corporem suæ præsentia tempus postulare ut cum eis commoretur, cum ele- mentia Deum decenti erga eos qui boni non sunt, ul cos per ea quae facit corrigat : ostendit autem acceptam sibi etiam esse mortem, et so hanc espere, discessumque desiderare; neque tam cruci afigi, quam cum eis versari sibi esse grave: non tamen in hisce criminibus stitit sermonem. At quid ait ? . Ferte mibi ipsum bac. XVII, 18. Et increpavit illum Jesus, el exiit co dæmonium, of curatus est puer ex illa kora. Etsi oporteret dæmoniaci patrem tristem abire, nec voti compotem ut qui non sine culpa aecesserat, sed chorum apostolorum incusarat, criminatus non potuisse eos increpare dæmonem, quin ipsum quo- que calumniatus erat potestatum Dominum. Qui enim dicebat eos infirmos esse et impotentes con- tra immundos spiritus, qui a Christo ipsos eji- ciendi acceperant potestatem, is polius gratiam accusat, quam eos qui illam acceperunt : qua- propter infidelem illum patrem, ideoque perversum, vacuum oportuisset dimitti. Sed ne quis putet ip- summel etiam Christum ad mirabilem hanc cura- Lionem infirmum esse, increpavit immundum spi- ritum, el confestim filius a morbe liberalus est, et reddidit eum patri suo; antequam enim cura- retur, non patris erat, sed spiritus illi dominan- tis. (CAP. XVII, passim.) C " Itaque deduxit quidem secum in montem pri- marios, ostenditque illis gloriam, qua suis tempo- D ribus toti mundo præfulgebit. Deinde descendens de monte, perverso et crudeli spiritu quemdam libe- ravit. Sed oportebat eum omnino salutarem pro nobis sustinere passionem, ac Judzorum perferre perversitatem : quo facto, neque improbabile est turbandos fuisse discipulos, illudque forte intra se cogitaturos dicturosque : Qui tot mortuos resus- citat cum divina quadam potestate, qui mare in- crepal ac ventos, qui verbo conterit Satanaın, quomodo nunc capitur et in laqueos incidit bomni- cidarum ? decepti sumus igitur Deum ipsum esse putantes. Ut igitur cognoscant prorsus et omnino futurum, insinuat eis mysterium passionis. XVII, 24. Venientibus autem illis in Capharnaum,
216 Mt 18, 24–35 216 Ἀφιέντος ἡμῖν τοῦ πάντων θεοῦ τὰ χαλεπὰ τῶν πλημμελημάτων, διὰ τῶν πολλῶν δηλοῦται ταλάντων, εἰ μὴ τοῖς συνδούλοις ἀνίεμεν αὐτοὶ τὰ ρʹ δηνάρια, τοῦτ' ἔστιν τὰ ὀλίγα κοσμικὰ πταίσματα ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς μισοπονηρίας, οἱ τῆς καθ' ἡμᾶς ἐφεστῶτες ἄγγελοι καὶ ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἡμῖν ὄντες τῆς δεσποτείας ζυγὸν τὴν παρὰ θεῷ ποιοῦνται κατάρρησιν οὐχ ὡς ἀγνοοῦντι σημαίνοντες– πάντα γὰρ οἶδεν ὡς θεός– ἐξαιτοῦντες δὲ μᾶλλον κατά γε τὸ εἰκὸς χρησίμως παιδεύεσθαι τοὺς ἑλομένους καταφρονεῖν καὶ τοὺς τῆς φιλαλληλίας ἀτιμάζειν νόμους. εἰ δὲ δὴ πάθοιμεν τὴν ἐπὶ τούτοις καταβολήν, ἢ παιδευόμεθα κατὰ τὸν παρόντα βίον οἱονεί τισι βασανισταῖς πειρασμοῖς τε καὶ ἀρρωστίαις παραπεμπόμενοι ἢ γοῦν εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα κολαζόμενοι. ὅτι δὲ παιδεύει θεὸς ἐπιστρεπτικῶς τὸν ἀπειθῆ καὶ δυσάγωγον μετασκευάζων ἐπὶ τὸ ἄμεινον, ἀταλαίπωρον ἰδεῖν· μεστὴ γὰρ τῶν τοιούτων ἡ θεία γραφή, ὁποῖόν ἐστι τὸ σοφῶς εἰρημένον "ὃν ἀγαπᾷ κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱόν, ὃν παραδέχεται" καὶ πάλιν "εἰς παιδείαν ὑπο μένετε" καὶ ἑξῆς. 217 Mt 18, 25 Διὰ τῆς πράσεως τῆς γυναικὸς καὶ τῶν λοιπῶν σημαίνεται τῶν παρὰ θεοῦ τερπνῶν ἡ εἰς ἅπαν ἀφαίρεσις καὶ ἀπόπτωσις παντελής.
ὑβρισταῖς καὶ ἀπίστοις; δεικνύων ὅτι ἡ μετὰ σαρκὸς Β παρουσία αὐτοῦ ἠνάγκασεν αὐτὸν συναναστρέφεσθαι τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς, ἵνα διορθώσηται αυτούς. Ο άπιστος ἔσται που καὶ διεστραμμένος, καὶ κατ οὐδένα τρόπον ὀρθοποδεῖν εἰδώς. Τοῖς δὲ τοιούτοις ούτ ἀξιοί συνεῖναι ὁ Χριστός, ἀλλ' ει χρή τι τῶν ἀνθρω πίνων εἰπεῖν, ὀλιγωρεῖ· πλὴν οὐκ εἰς τὸ τούτου πρόσωπον εἶναι μόνον ἀποτείνεται, ἵνα μὴ ἀπορήσῃ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ εἰς πάντας Ἰουδαίους. Καὶ γὰρ εἰκὸς πολλοὺς τῶν παρόντων σκανδαλισθῆναι, καὶ τὰ μη προσήκοντα ἐννοῆσαι περὶ αὐτῶν. Ὅταν δὲ εἶπη, ὅτι «Έως τότε συνδιαιτώμαι ὑμῖν; ν τοῖς οὕτως ὑβρίζουσι καὶ ἀπίστοις δείκνυσιν ὅτι ὁ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας καιρὸς ἀπῄτει αὐτὸν συνδιαιτάσθαι μετά θεοπρεπούς ἡμερότητος τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς, ἵνα αὐτοὺς δι' ὧν ποιεῖ διορθώσηται· δείκνυσι δὲ καὶ ἀσπαστὸν ὄντα τὸν θάνατον αὐτῷ, καὶ ἐπιθυμεῖν τὸ πράγμα, καὶ ποθεῖν τὴν ἀποδημίαν, καὶ ὅτι οὐ τὸ σταυρωθής και, ἀλλὰ τὸ εἶναι μετ' αὐτῶν βαρύ· οὐ μὴν ἔστη μέχρι τῶν ἐγκλημάτων. ᾿Αλλὰ τί φησι; ο Φέρετέ μοι αὐτὸν ὧδε. » Καὶ ἐπετίμησεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐξῆλθεν ἀπ' αὐτοῦ τὸ δαιμόνιον, καὶ ἐθεραπεύθη ὁ παῖς ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης. Εἰ καὶ ἔδει τὸν τοῦ δαιμονιώντος πατέρα λυπούμε νον ἀπελθεῖν, οὐ τετυχηκότα τῆς φιλοτιμίας, ὅτε οὐκ ἀμώμητον ποιησάμενον τὴν πρόσοδον, ἀλλὰ τοῦ χοροῦ τῶν ἀποστόλων μεταβοήσαντα, εἰπόντα, μὴ ἰσχύσει αὐτοὺς ἐπιτιμῆσαι τῷ δαίμονι· μᾶλλον δὲ αὐτὸν δια βάλλοντα τὸν τῶν δυνάμεων Κύριον. Ο γάρ λέγων ἀσθενῆσαι πρὸς ἐνέργειαν τὴν κατὰ πνευμάτων ἀκα θάρτων τους παρὰ Χριστοῦ ἐξουσίαν λαβόντας, έχε βάλλειν αὐτὰ, τῆς χάριτος μᾶλλον κατηγορεί, οὐχὶ τῶν λαβόντων αὐτήν· διὰ ταῦτα τοίνυν τὸν ἄπιστον ἐκεῖνον πατέρα, καὶ διὰ τοῦτο διεστραμμένον, ἐχρον κενὸν ἀποπεμφθῆναι. 'Αλλ' ἵνα μή τις οἴηται καὶ αὐτὸν ἀτονῆσαι τὸν Χριστὸν πρὸς τὴν τοῦ παραδόξαν κατόρθωσιν, ἐπετίμησε τῷ ἀκαθάρτω πνεύματι, καὶ παραχρῆμα τοῦ νοσεῖν ὁ παῖς ἀπηλλάττετο, καὶ ἀπὸ ἔδωκεν αὐτὸν τῷ πατρὶ αὐτοῦ· πρὸ γὰρ τοῦ θερα- πευθῆναι, οὐκ ἦν τοῦ πατρὸς, ἀλλὰ τοῦ κρατοῦντος πνεύματος. Οὐκοῦν ἀνεκόμισε μὲν εἰς τὸ ὄρος τους κορυφαίους, καὶ ἔδειξεν αὐτοῖς τὴν δόξαν μεθ᾿ ἧς ἐπιλάμψει τῷ κόσμῳ κατά καιρούς. Εἶτα, κατελθὼν ἐκ τοῦ ὄρους. πονηροῦ τε καὶ ἀπηνοῦς πνεύματος ἠλευθέρωσέ τινα. 'Αλλ' ἔδει πάντως αὐτὸν τὸ σωτήριον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομεῖναι πάθος, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀνασχέσθαι σκαιότητος· οὗ δὴ γεγονότος, οὐδὲ ἀπεικὸς ἐν βαρύ βοις ἔσεσθαι τοὺς μαθητάς, κἀκεῖνο που τάχα καθ' ἑαυτοὺς ἐννοεῖν καὶ λέγειν. Ο τοσούτους νεκρούς ἀναστήσας, ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ καὶ θαλάσσεις ἐπι τιμῶν καὶ πνεύμασιν, ὁ λόγῳ συντρίβων τὸν Σατανᾶν, πῶς ἤλω νυνὶ, καὶ τοῖς τῶν φονώντων εμπέπτωκε βρόχοις; "Αρα ἠπατήθημεν Θεὸν εἶναι νομίζοντες αὐτόν. Ἵνα τοίνυν εἰδεῖεν τὸ πάντη τε καὶ πάντως ἐσόμενον, προμηνύει αὐτοῖς τοῦ πάθους τὸ μυστή ριον. Ελθόντων δὲ αὐτῶν εἰς Καπερναούμ, προσ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sis et incredulis ? ostendens cegi se per praesertim A hi carne conversari cum non bonis, ut ipses corri feret. in Infidelis quodammodo etiam perversus est, nullo- que mode recte agere novit. Cum similibus vero Christus esse dedignatur, et si quid humano more dicendum est, contemnit; non tamen hoc ad illius personam tantum se extendit, ut ne hominem esse dubites, sed ad omnes etiam Judæos. Probabile enim erat multos præsentium scandalizari ac Incon- venientia cogitare de iis. Cum vero dixit, Quousque commorabor vobiscum? › ita injurias inferentibus et infidelibus ostendit corporem suæ præsentia tempus postulare ut cum eis commoretur, cum ele- mentia Deum decenti erga eos qui boni non sunt, ul cos per ea quae facit corrigat : ostendit autem acceptam sibi etiam esse mortem, et so hanc espere, discessumque desiderare; neque tam cruci afigi, quam cum eis versari sibi esse grave: non tamen in hisce criminibus stitit sermonem. At quid ait ? . Ferte mibi ipsum bac. XVII, 18. Et increpavit illum Jesus, el exiit co dæmonium, of curatus est puer ex illa kora. Etsi oporteret dæmoniaci patrem tristem abire, nec voti compotem ut qui non sine culpa aecesserat, sed chorum apostolorum incusarat, criminatus non potuisse eos increpare dæmonem, quin ipsum quo- que calumniatus erat potestatum Dominum. Qui enim dicebat eos infirmos esse et impotentes con- tra immundos spiritus, qui a Christo ipsos eji- ciendi acceperant potestatem, is polius gratiam accusat, quam eos qui illam acceperunt : qua- propter infidelem illum patrem, ideoque perversum, vacuum oportuisset dimitti. Sed ne quis putet ip- summel etiam Christum ad mirabilem hanc cura- Lionem infirmum esse, increpavit immundum spi- ritum, el confestim filius a morbe liberalus est, et reddidit eum patri suo; antequam enim cura- retur, non patris erat, sed spiritus illi dominan- tis. (CAP. XVII, passim.) C " Itaque deduxit quidem secum in montem pri- marios, ostenditque illis gloriam, qua suis tempo- D ribus toti mundo præfulgebit. Deinde descendens de monte, perverso et crudeli spiritu quemdam libe- ravit. Sed oportebat eum omnino salutarem pro nobis sustinere passionem, ac Judzorum perferre perversitatem : quo facto, neque improbabile est turbandos fuisse discipulos, illudque forte intra se cogitaturos dicturosque : Qui tot mortuos resus- citat cum divina quadam potestate, qui mare in- crepal ac ventos, qui verbo conterit Satanaın, quomodo nunc capitur et in laqueos incidit bomni- cidarum ? decepti sumus igitur Deum ipsum esse putantes. Ut igitur cognoscant prorsus et omnino futurum, insinuat eis mysterium passionis. XVII, 24. Venientibus autem illis in Capharnaum,
ἡ δὲ πρᾶσις δηλοῖ τὴν ἀλλοτρίωσιν δηλονότι τὴν ἀπὸ θεοῦ· ἀλλότριοι γὰρ θεοῦ πρὸς οὓς ἂν γένοιτο λόγος ὁ πικρὸς ἐκεῖνος καὶ ἀμειδής· "ἀπό στητε ἀπ' ἐμοῦ ἐργάται" τῆς ἀνομίας· "οὐδέπω" γὰρ "ἔγνων ὑμᾶς". 218 Mt 19, 17–18 Εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ εἰ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, ἢ "εὐθὺς τὰς τήρησον τὰς ἐντολὰς οὐδὲν ἕτερον ἐκεῖνος προσδοκήσας ἐρεῖν αὐτὸν ἐμάς" φησιν· ποίας; πολὺ δὲ τῆς ἐλπίδος ἐσφάλλετο· οὐ γάρ, ὅπερ ᾠήθη, πρὸς αὐτὸν ἀπεκρίνατο ὁ Χριστός, ἀλλ' ἐπὶ τὸν νόμον ἀνάγει αὐτόν, οὐχ ὅτι τελειότης ὁ νόμος ("δικαιοῦται" γὰρ "οὐδεὶς ἐν νόμῳ" κατὰ τὸ γεγραμμένον), ἀλλ' ὅτι προεισβολή τις ὥσπερ τῆς εἰς αἰῶνα ζωῆς ἡ κατὰ νόμον μελέτη κατὰ βραχὺ προσεθίζουσα τοῖς ἀνω τέρω τῶν παιδαγωγουμένων τὸν νοῦν. "γέγονεν" γὰρ ἡμῖν "ὁ νόμος παιδαγωγὸς εἰς Χριστόν"· ἀρχὴ τοιγαροῦν σωματικῆς πολιτείας ὁ νόμος, τελειότης δὲ ὁ Χριστός· ἀρχὴ γάρ, φησίν, τῶν ἀγαθῶν τὸ ποιεῖν δίκαια. παραδείκνυσι μὲν οὖν τὸ δίκαιον ὁ νόμος, τὸ δὲ ἀγαθὸν ὁ Χριστός. ὁ μὲν οὖν ἐδίδασκεν τοῖς ἴσοις ἀμύνεσθαι τοὺς ἀδικεῖν βουλομένους ("ὀδόντα" γὰρ "ἀντὶ ὀδόντος" καὶ "ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ"), ὁ δὲ τὸ ἰσορροποῦν ἀνέντας ἡμᾶς ἐπὶ τὸ μεῖζον ...
ὑβρισταῖς καὶ ἀπίστοις; δεικνύων ὅτι ἡ μετὰ σαρκὸς Β παρουσία αὐτοῦ ἠνάγκασεν αὐτὸν συναναστρέφεσθαι τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς, ἵνα διορθώσηται αυτούς. Ο άπιστος ἔσται που καὶ διεστραμμένος, καὶ κατ οὐδένα τρόπον ὀρθοποδεῖν εἰδώς. Τοῖς δὲ τοιούτοις ούτ ἀξιοί συνεῖναι ὁ Χριστός, ἀλλ' ει χρή τι τῶν ἀνθρω πίνων εἰπεῖν, ὀλιγωρεῖ· πλὴν οὐκ εἰς τὸ τούτου πρόσωπον εἶναι μόνον ἀποτείνεται, ἵνα μὴ ἀπορήσῃ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ εἰς πάντας Ἰουδαίους. Καὶ γὰρ εἰκὸς πολλοὺς τῶν παρόντων σκανδαλισθῆναι, καὶ τὰ μη προσήκοντα ἐννοῆσαι περὶ αὐτῶν. Ὅταν δὲ εἶπη, ὅτι «Έως τότε συνδιαιτώμαι ὑμῖν; ν τοῖς οὕτως ὑβρίζουσι καὶ ἀπίστοις δείκνυσιν ὅτι ὁ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας καιρὸς ἀπῄτει αὐτὸν συνδιαιτάσθαι μετά θεοπρεπούς ἡμερότητος τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς, ἵνα αὐτοὺς δι' ὧν ποιεῖ διορθώσηται· δείκνυσι δὲ καὶ ἀσπαστὸν ὄντα τὸν θάνατον αὐτῷ, καὶ ἐπιθυμεῖν τὸ πράγμα, καὶ ποθεῖν τὴν ἀποδημίαν, καὶ ὅτι οὐ τὸ σταυρωθής και, ἀλλὰ τὸ εἶναι μετ' αὐτῶν βαρύ· οὐ μὴν ἔστη μέχρι τῶν ἐγκλημάτων. ᾿Αλλὰ τί φησι; ο Φέρετέ μοι αὐτὸν ὧδε. » Καὶ ἐπετίμησεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐξῆλθεν ἀπ' αὐτοῦ τὸ δαιμόνιον, καὶ ἐθεραπεύθη ὁ παῖς ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης. Εἰ καὶ ἔδει τὸν τοῦ δαιμονιώντος πατέρα λυπούμε νον ἀπελθεῖν, οὐ τετυχηκότα τῆς φιλοτιμίας, ὅτε οὐκ ἀμώμητον ποιησάμενον τὴν πρόσοδον, ἀλλὰ τοῦ χοροῦ τῶν ἀποστόλων μεταβοήσαντα, εἰπόντα, μὴ ἰσχύσει αὐτοὺς ἐπιτιμῆσαι τῷ δαίμονι· μᾶλλον δὲ αὐτὸν δια βάλλοντα τὸν τῶν δυνάμεων Κύριον. Ο γάρ λέγων ἀσθενῆσαι πρὸς ἐνέργειαν τὴν κατὰ πνευμάτων ἀκα θάρτων τους παρὰ Χριστοῦ ἐξουσίαν λαβόντας, έχε βάλλειν αὐτὰ, τῆς χάριτος μᾶλλον κατηγορεί, οὐχὶ τῶν λαβόντων αὐτήν· διὰ ταῦτα τοίνυν τὸν ἄπιστον ἐκεῖνον πατέρα, καὶ διὰ τοῦτο διεστραμμένον, ἐχρον κενὸν ἀποπεμφθῆναι. 'Αλλ' ἵνα μή τις οἴηται καὶ αὐτὸν ἀτονῆσαι τὸν Χριστὸν πρὸς τὴν τοῦ παραδόξαν κατόρθωσιν, ἐπετίμησε τῷ ἀκαθάρτω πνεύματι, καὶ παραχρῆμα τοῦ νοσεῖν ὁ παῖς ἀπηλλάττετο, καὶ ἀπὸ ἔδωκεν αὐτὸν τῷ πατρὶ αὐτοῦ· πρὸ γὰρ τοῦ θερα- πευθῆναι, οὐκ ἦν τοῦ πατρὸς, ἀλλὰ τοῦ κρατοῦντος πνεύματος. Οὐκοῦν ἀνεκόμισε μὲν εἰς τὸ ὄρος τους κορυφαίους, καὶ ἔδειξεν αὐτοῖς τὴν δόξαν μεθ᾿ ἧς ἐπιλάμψει τῷ κόσμῳ κατά καιρούς. Εἶτα, κατελθὼν ἐκ τοῦ ὄρους. πονηροῦ τε καὶ ἀπηνοῦς πνεύματος ἠλευθέρωσέ τινα. 'Αλλ' ἔδει πάντως αὐτὸν τὸ σωτήριον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομεῖναι πάθος, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀνασχέσθαι σκαιότητος· οὗ δὴ γεγονότος, οὐδὲ ἀπεικὸς ἐν βαρύ βοις ἔσεσθαι τοὺς μαθητάς, κἀκεῖνο που τάχα καθ' ἑαυτοὺς ἐννοεῖν καὶ λέγειν. Ο τοσούτους νεκρούς ἀναστήσας, ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ καὶ θαλάσσεις ἐπι τιμῶν καὶ πνεύμασιν, ὁ λόγῳ συντρίβων τὸν Σατανᾶν, πῶς ἤλω νυνὶ, καὶ τοῖς τῶν φονώντων εμπέπτωκε βρόχοις; "Αρα ἠπατήθημεν Θεὸν εἶναι νομίζοντες αὐτόν. Ἵνα τοίνυν εἰδεῖεν τὸ πάντη τε καὶ πάντως ἐσόμενον, προμηνύει αὐτοῖς τοῦ πάθους τὸ μυστή ριον. Ελθόντων δὲ αὐτῶν εἰς Καπερναούμ, προσ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sis et incredulis ? ostendens cegi se per praesertim A hi carne conversari cum non bonis, ut ipses corri feret. in Infidelis quodammodo etiam perversus est, nullo- que mode recte agere novit. Cum similibus vero Christus esse dedignatur, et si quid humano more dicendum est, contemnit; non tamen hoc ad illius personam tantum se extendit, ut ne hominem esse dubites, sed ad omnes etiam Judæos. Probabile enim erat multos præsentium scandalizari ac Incon- venientia cogitare de iis. Cum vero dixit, Quousque commorabor vobiscum? › ita injurias inferentibus et infidelibus ostendit corporem suæ præsentia tempus postulare ut cum eis commoretur, cum ele- mentia Deum decenti erga eos qui boni non sunt, ul cos per ea quae facit corrigat : ostendit autem acceptam sibi etiam esse mortem, et so hanc espere, discessumque desiderare; neque tam cruci afigi, quam cum eis versari sibi esse grave: non tamen in hisce criminibus stitit sermonem. At quid ait ? . Ferte mibi ipsum bac. XVII, 18. Et increpavit illum Jesus, el exiit co dæmonium, of curatus est puer ex illa kora. Etsi oporteret dæmoniaci patrem tristem abire, nec voti compotem ut qui non sine culpa aecesserat, sed chorum apostolorum incusarat, criminatus non potuisse eos increpare dæmonem, quin ipsum quo- que calumniatus erat potestatum Dominum. Qui enim dicebat eos infirmos esse et impotentes con- tra immundos spiritus, qui a Christo ipsos eji- ciendi acceperant potestatem, is polius gratiam accusat, quam eos qui illam acceperunt : qua- propter infidelem illum patrem, ideoque perversum, vacuum oportuisset dimitti. Sed ne quis putet ip- summel etiam Christum ad mirabilem hanc cura- Lionem infirmum esse, increpavit immundum spi- ritum, el confestim filius a morbe liberalus est, et reddidit eum patri suo; antequam enim cura- retur, non patris erat, sed spiritus illi dominan- tis. (CAP. XVII, passim.) C " Itaque deduxit quidem secum in montem pri- marios, ostenditque illis gloriam, qua suis tempo- D ribus toti mundo præfulgebit. Deinde descendens de monte, perverso et crudeli spiritu quemdam libe- ravit. Sed oportebat eum omnino salutarem pro nobis sustinere passionem, ac Judzorum perferre perversitatem : quo facto, neque improbabile est turbandos fuisse discipulos, illudque forte intra se cogitaturos dicturosque : Qui tot mortuos resus- citat cum divina quadam potestate, qui mare in- crepal ac ventos, qui verbo conterit Satanaın, quomodo nunc capitur et in laqueos incidit bomni- cidarum ? decepti sumus igitur Deum ipsum esse putantes. Ut igitur cognoscant prorsus et omnino futurum, insinuat eis mysterium passionis. XVII, 24. Venientibus autem illis in Capharnaum,
PG 72:429τῷ γὰρ παίοντί σε "εἰς τὴν δεξιάν, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην· καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι", φησίν, "καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον". 219 Mt 19, 24 Κάμηλον δὲ ἐνταῦθά φησιν οὐ τὸ ζῷον τὸ ἀχθοφόρον, ἀλλὰ τὸ παχὺ σχοινίον, ἐν ᾧ δεσμεύουσι τὰς ἀγκύρας οἱ ναῦται. οὐκ ἀνήνυτον παντελῶς τοῦτο δείκνυσιν ὄν, τῷ δὲ ἄγαν δυσχερεῖ λοιπὸν ἤδη πως ἐγγὺς καὶ ἀγχίθυρον τοῦ ἀδυνάτου τὸ χρῆμα τιθείς. ὅθεν δείκνυται οὐχ ὁ τυχών–δεῖ τῆς χάριτος τῷ μέλλοντι τοῦτο κατορθοῦν. 220 Mt 19, 26 Οὐκ ἂν γένοιτό τις παθῶν ἐλευθέραν εἰς ἅπαν ἔχων ψυχὴν καὶ εἰ σφόδρα τις εἴη τῶν ὅτι μάλιστα φιλοπονωτάτων· "τίς γὰρ καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου" κατὰ τὸ γεγραμμένον ἢ "τίς καυχήσεται ἁγνὴν ἔχειν τὴν καρδίαν"; εἰ δὲ καὶ ὁ "πταίσας ἐν ἑνί, γέγονε πάντων ἔνοχος" κατὰ τὸν τοῦ καταγνωσθῆναι λόγον, τίς οὐκ ἂν εὐθύνοι τὸ λοιπὸν τὴν ἐφ' ἑνὶ παρά βασιν οὐδὲ φυγών; οὐδὲ γὰρ ἂν διαδρῴη τὸ κατὰ νοῦν ἁμαρτεῖν καὶ ὁ σφόδρα νηφάλιος. ὅσον οὖν ἧκεν εἰς ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν, οὐδεὶς ὁ σῳζόμενος· ὅσον γε μὴν εἰς τὴν τοῦ διασῴζοντος ἡμερότητα, οὐκ ἀπόγνωστος τὴν σωτηρίαν· οὐ γὰρ πᾶσα ἁμαρτία πρὸς θάνατον.
ἦλθον εἰ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ καὶ εἶπον· Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δί- δραχμα; Λέγει· Ναί. Ἐμοὶ δοκεῖ, ὅτι κατὰ πόλιν ἑκάστην ἀπῄτουν τὰ δίδραχμα, διὸ καὶ ἐν Καπερναούμ εἰσῆλθον, ἐπειδὴ πατρὶς Χριστοῦ ἐνομίζετο· καὶ πανούργως ἐρωτῶσι τὸν Πέτρον · Ἐπειδὴ, φησὶν, ἔθος ἔχει τοῖς τοῦ Μω σέως ἀντιπράττεσθαι νόμοις, οὐδὲ τὸ δίδραχμον τελεῖ· εἰδὼς ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς ἦν εἰπών· Οὐκ ἦλθον και ταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι, καὶ ὅτι τῆς οἰκονομίας ὁ τρόπος τοῦτο ἀπαιτεῖ. Τούτοις μὲν οὖν εἶπεν ὁ Πέτρος, ὅτι τελεῖ· τῷ δὲ Χριστῷ οὐκ εἶπεν, ἴσως ἐρυθριῶν ὑπὲρ τούτων διαλεχθῆναι. "Ινα δὲ μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτοὺς, πορευθεὶς εἰς τὴν θάλασσαν, βάλε ἄγκιστρον, καὶ τὸν ἀνα- βάντα πρῶτον ἰχθὺν ἄρον· καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα Β αὐτοῦ εὑρήσεις στατήρα. Ἐκεῖνον λαβὼν δὺς αὐτ τοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ. Ἠδύνατο ὁ Σωτὴρ καὶ ἐκ τῆς γῆς παραγαγεῖν τὸν στατήρα· οὐκ ἐποίησε δὲ τοῦτο, ἀλλ' ἐκ τῆς θαλάσ σης τὸ σημεῖον εἰργάσατο, ἵνα δείξῃ μυστήριον ἡμῖν θεωρίας ἔμπλεων. Ἡμεῖς γάρ ἐσμεν οι ιχθύες θηρεν θέντες ἐκ τῶν τοῦ βίου ταραχῶν διὰ τῶν ἀποστολικῶν διδαγμάτων. Ἔχομεν δὲ ἐν τοῖς στόμασιν ἡμῶν τὸν στατήρα, τουτέστι τὸν Χριστόν, Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐπισκόπου Αλεξανδρείας ἐκ τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον. Ο στατὴρ (1) ὁ ἀληθινός τε καὶ νοητὸς, καὶ ὡς ἐν τύπῳ τῷ ἐξ ὕλης δηλούμενος, αὐτός ἐστιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ διπλούς χαρακτήρ. Οσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, κ. τ. 2. Ἐπειδὴ δίδωσι τοῖς τὸ διδάσκειν λαχοῦσιν, ἐξουσίαν τοῦ λύειν καὶ δεσμεῖν, ὁ Χριστὸς, μὴ μεταφοιτώντων τῶν ἅπαξ ἐκκλινάντων πρὸς ἄφεσιν ἀρετῆς, χρή δε διέναι τὰς τῶν ἁγίων φωνάς, πἂν μὴ πολλοί τινες είεν οι διορίζοντες. Πεπληροφόρηκε γὰρ καὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ Χριστός, οὐχὶ δήπου πάντως, ὅτι ἐκ πολλών ἔσται βέβαιον εἰπὼν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ δύο τὸν ἀριθμὲν συμφώνως καὶ περιεσκεμμένως ορίσειαν, εἰς πέρας ἥξειν ἐπαγγειλάμενος. Συνέσομαι γάρ, φησὶ, καὶ συνοριῶ, εἰ μόνοι δύο συναχθείεν δι' ἐμέ· οὐ γὰρ [τὸν] τῶν συνιόντων ἀριθμὸν, ἀλλὰ τὴν τῆς εὐσεβείας καὶ φιλοθείας δύναμιν ἐνεργὸν γενήσεσθαί φησι. Εκέλευσε πραθῆναι αὐτὸν, καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ τὰ τέκνα. Διὰ τῆς πράσεως τῆς γυναικὸς, καὶ τῶν λοιπῶν, σημαίνεται τῶν παρὰ Θεοῦ τερπνῶν ἡ εἰς ἅπαν ἀφο αἱρεσι;, καὶ ἀπόπτωσις παντελής. Ἡ γὰρ πρᾶσις τὴν ἀπὸ Θεοῦ δηλοῖ ἀλλοτρίωσιν. Ευκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυπήματος φαρίδος διελθεῖν. Κάμηλον ἐνταῦθά φησιν, οὐ τὸ ζῶον τὸ ἀχθοφόρον, ἀλλὰ τὸ παχὺ σχοινίον ἐν ᾧ δεσμεύουσι τὰς ἀγκύρας οἱ ναῦται. Ηδη πως ἐγγὺς καὶ ἀγχίθυρον τοῦ ἀδυ νάτου τὸ χρῆμα τιθείς, δείκνυται οὐχ ὁ τυχών μισθὸς - ν ΧVΠΙ, 25. COMMENT. IN MATTHÆUN. A accesserunt qui didrachma accipiebant ad Petrum, et dixerunt : Magister vester non solvit didrachma. Ait : Etiam. D ma exegisse, ideoque in Capharnaum ingressi sunt, quia patria Christi putabatur ; et astute interrogant Petram : Quia, inquit, solet legibus Mosis adversari, neque didrachma solvit? non nescius Christum dixisse : t Non veni solvere legem, sed aliurplere, et dispensationis modum hoc postulare; idcirco respondit iis Petrus, eam solvere, Christo vero non dixit, erubescens fortasse de hisce loqui. XVII, 27. Ut autem non scandalizemus eos, vade ad mare, et mille hamum, et eum piscem qui primas ascenderit, tolle : et aperto ore ejus, invenies state- rem ; illum sumens, da eis pro me et le. Potuisset utique Salvator etiam ex terra sta- terem effodere, noluit antem, sed e mari signum arcessivit, ut mysterium nobis innueret arcana intelligentia plenissimum. Nos enim pisces sunus ex vitæ ac sæculi tempestatibus apostolicæ præ- dicationis piscato quodam extracti. Habemus au- tem in ore staterem, scilicet Christnın. Sancti Cyrilli episcopi Alexandriæ ex commentario in Matthæi Evangelium. Stater verus ac intellectualis, in typo veluti ma- teriali exhibitus, ipse est Dominus noster Jesus Christas, duplex character. XVIII, 18. Quæcunque alligaveritis super terram, etc. Quia dedit iis, qui docendi munus sortiti sunt, potestatem ligandi atque solvendi Christus, non converses 60s, qui semel ad sectandam virtutem fuere propensi sanctorum voces timere oportet, etsi non multi sint qui definire id possunt: certiores entm de hoc nos Christus fecit, non utique omnino ex multis confirmationem fore dicens, sed etsi duo numero, consentiendo et circumspecte deßnierint, Anem promittit assecuturos. Simul enim, inquit, ero, simulque definiam, etsi duo soli congregati fnerint propter me; non enim simul exsistentium numerum, sed pietatem Deique amorem efficacem fore ail. Jussit eum venundari, et uxorem ejus, et filios. Per venditionem uxoris ac reliquorum innuitur delectabilium omnium a Deo plena sublatio, ac omnimoda privatio. Hæc enim venditio alienatio- nem a Deo declarat. XIX, 24. Facilius est camelum per foramen acus pertransire. Cametum hic dicit, non animal oneribus ferendis destinatum, sed crassum funem, cui anchoras alligant nautæ. Jam quodammodo rem impossibilem esse di- cens ostendit non quamlibet mercedem divitibus et (1) Ο στατὴρ – χαρακτήρ. Mai B. Ν. ΙΙ, 481. 64. Mihi videntur per singulas civitates didrach-
221 Mt 19, 29 Ἵνα μή τις οἰηθῇ ἐπὶ μόνων τῶν μαθητῶν ἁρμόζειν τὸ εἰρη μένον, ἐπεπλάτυνεν ἐπὶ πάντας τὸν λόγον τοὺς τὰ ὅμοια ποιοῦντας· εἰ γὰρ καὶ μὴ τῶν αὐτῶν τοῖς μαθη ταῖς τεύξονται οἱ λοιποί, ἀλλ' οὖν ἕξουσιν ἀντὶ μὲν τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν τὴν πρὸς θεὸν οἰκειότητα καὶ τὴν ἀδελφότητα τὴν πρὸς τοὺς ἁγίους (ἤτοι τοὺς πρεσβυτέρους καὶ πρεσβύτιδας τῆς ἐκκλησίας λέγει, οὓς ἔσχον δι' ἀγάπην ὡς συγγενεῖς, τοὺς κατὰ διάθεσιν ἀγαπητούς, τοὺς πολλῷ μᾶλλον τῶν κατὰ σάρκα συγ γενῶν ἀγαπῶντας, παρ' ὧν καὶ χρή ματα ἐδέξαντο, ἵνα διοικήσωσιν αὐτὰ ὡς βούλονται, ἀποκειμένων αὐτοῖς καὶ τῶν ἐσομένων ἀγαθῶν), ἀντὶ δὲ τῶν ἀγρῶν τὸν παράδεισον καὶ ἀντὶ οἴκων τῶν ἐκ λίθων τὴν ἄνω Ἰερουσαλήμ, τὴν τῶν πρωτο τόκων μητέρα. Ἐπισημαντέον, ὅτι κἂν μὴ τῶν αὐτῶν τοῖς μαθηταῖς οἱ λοιποὶ ἐπι τύχωσιν, ἀλλ' ὅμως ἕξουσιν ἀντὶ μὲν τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν πρὸς θεὸν οἰκειότητα καὶ τὴν ἀδελφό τητα τὴν πρὸς ἁγίαν πόλιν τὴν τῶν πρωτοτόκων μητέρα. 222 Mt 19, 29 Οὐ πολλοὺς οὖν ἀνθ' ἑνὸς πατέρας ἢ πολλὰς ἀντὶ μιᾶς μητέρας ἢ ἀγροὺς ἀντὶ ὀλίγων πολλοὺς ἀπολήψεσθαί φησιν, ἀλλ' ὅτι τῶν ἐπι γείων ἁπάντων ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς ὑπερκείσεται τὰ οὐράνια καὶ τῶν ἀπολλυμένων ἔσται προτιμότερα τὰ σῳζόμενα.
ἦλθον εἰ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ καὶ εἶπον· Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δί- δραχμα; Λέγει· Ναί. Ἐμοὶ δοκεῖ, ὅτι κατὰ πόλιν ἑκάστην ἀπῄτουν τὰ δίδραχμα, διὸ καὶ ἐν Καπερναούμ εἰσῆλθον, ἐπειδὴ πατρὶς Χριστοῦ ἐνομίζετο· καὶ πανούργως ἐρωτῶσι τὸν Πέτρον · Ἐπειδὴ, φησὶν, ἔθος ἔχει τοῖς τοῦ Μω σέως ἀντιπράττεσθαι νόμοις, οὐδὲ τὸ δίδραχμον τελεῖ· εἰδὼς ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς ἦν εἰπών· Οὐκ ἦλθον και ταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι, καὶ ὅτι τῆς οἰκονομίας ὁ τρόπος τοῦτο ἀπαιτεῖ. Τούτοις μὲν οὖν εἶπεν ὁ Πέτρος, ὅτι τελεῖ· τῷ δὲ Χριστῷ οὐκ εἶπεν, ἴσως ἐρυθριῶν ὑπὲρ τούτων διαλεχθῆναι. "Ινα δὲ μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτοὺς, πορευθεὶς εἰς τὴν θάλασσαν, βάλε ἄγκιστρον, καὶ τὸν ἀνα- βάντα πρῶτον ἰχθὺν ἄρον· καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα Β αὐτοῦ εὑρήσεις στατήρα. Ἐκεῖνον λαβὼν δὺς αὐτ τοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ. Ἠδύνατο ὁ Σωτὴρ καὶ ἐκ τῆς γῆς παραγαγεῖν τὸν στατήρα· οὐκ ἐποίησε δὲ τοῦτο, ἀλλ' ἐκ τῆς θαλάσ σης τὸ σημεῖον εἰργάσατο, ἵνα δείξῃ μυστήριον ἡμῖν θεωρίας ἔμπλεων. Ἡμεῖς γάρ ἐσμεν οι ιχθύες θηρεν θέντες ἐκ τῶν τοῦ βίου ταραχῶν διὰ τῶν ἀποστολικῶν διδαγμάτων. Ἔχομεν δὲ ἐν τοῖς στόμασιν ἡμῶν τὸν στατήρα, τουτέστι τὸν Χριστόν, Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐπισκόπου Αλεξανδρείας ἐκ τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον. Ο στατὴρ (1) ὁ ἀληθινός τε καὶ νοητὸς, καὶ ὡς ἐν τύπῳ τῷ ἐξ ὕλης δηλούμενος, αὐτός ἐστιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ διπλούς χαρακτήρ. Οσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, κ. τ. 2. Ἐπειδὴ δίδωσι τοῖς τὸ διδάσκειν λαχοῦσιν, ἐξουσίαν τοῦ λύειν καὶ δεσμεῖν, ὁ Χριστὸς, μὴ μεταφοιτώντων τῶν ἅπαξ ἐκκλινάντων πρὸς ἄφεσιν ἀρετῆς, χρή δε διέναι τὰς τῶν ἁγίων φωνάς, πἂν μὴ πολλοί τινες είεν οι διορίζοντες. Πεπληροφόρηκε γὰρ καὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ Χριστός, οὐχὶ δήπου πάντως, ὅτι ἐκ πολλών ἔσται βέβαιον εἰπὼν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ δύο τὸν ἀριθμὲν συμφώνως καὶ περιεσκεμμένως ορίσειαν, εἰς πέρας ἥξειν ἐπαγγειλάμενος. Συνέσομαι γάρ, φησὶ, καὶ συνοριῶ, εἰ μόνοι δύο συναχθείεν δι' ἐμέ· οὐ γὰρ [τὸν] τῶν συνιόντων ἀριθμὸν, ἀλλὰ τὴν τῆς εὐσεβείας καὶ φιλοθείας δύναμιν ἐνεργὸν γενήσεσθαί φησι. Εκέλευσε πραθῆναι αὐτὸν, καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ τὰ τέκνα. Διὰ τῆς πράσεως τῆς γυναικὸς, καὶ τῶν λοιπῶν, σημαίνεται τῶν παρὰ Θεοῦ τερπνῶν ἡ εἰς ἅπαν ἀφο αἱρεσι;, καὶ ἀπόπτωσις παντελής. Ἡ γὰρ πρᾶσις τὴν ἀπὸ Θεοῦ δηλοῖ ἀλλοτρίωσιν. Ευκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυπήματος φαρίδος διελθεῖν. Κάμηλον ἐνταῦθά φησιν, οὐ τὸ ζῶον τὸ ἀχθοφόρον, ἀλλὰ τὸ παχὺ σχοινίον ἐν ᾧ δεσμεύουσι τὰς ἀγκύρας οἱ ναῦται. Ηδη πως ἐγγὺς καὶ ἀγχίθυρον τοῦ ἀδυ νάτου τὸ χρῆμα τιθείς, δείκνυται οὐχ ὁ τυχών μισθὸς - ν ΧVΠΙ, 25. COMMENT. IN MATTHÆUN. A accesserunt qui didrachma accipiebant ad Petrum, et dixerunt : Magister vester non solvit didrachma. Ait : Etiam. D ma exegisse, ideoque in Capharnaum ingressi sunt, quia patria Christi putabatur ; et astute interrogant Petram : Quia, inquit, solet legibus Mosis adversari, neque didrachma solvit? non nescius Christum dixisse : t Non veni solvere legem, sed aliurplere, et dispensationis modum hoc postulare; idcirco respondit iis Petrus, eam solvere, Christo vero non dixit, erubescens fortasse de hisce loqui. XVII, 27. Ut autem non scandalizemus eos, vade ad mare, et mille hamum, et eum piscem qui primas ascenderit, tolle : et aperto ore ejus, invenies state- rem ; illum sumens, da eis pro me et le. Potuisset utique Salvator etiam ex terra sta- terem effodere, noluit antem, sed e mari signum arcessivit, ut mysterium nobis innueret arcana intelligentia plenissimum. Nos enim pisces sunus ex vitæ ac sæculi tempestatibus apostolicæ præ- dicationis piscato quodam extracti. Habemus au- tem in ore staterem, scilicet Christnın. Sancti Cyrilli episcopi Alexandriæ ex commentario in Matthæi Evangelium. Stater verus ac intellectualis, in typo veluti ma- teriali exhibitus, ipse est Dominus noster Jesus Christas, duplex character. XVIII, 18. Quæcunque alligaveritis super terram, etc. Quia dedit iis, qui docendi munus sortiti sunt, potestatem ligandi atque solvendi Christus, non converses 60s, qui semel ad sectandam virtutem fuere propensi sanctorum voces timere oportet, etsi non multi sint qui definire id possunt: certiores entm de hoc nos Christus fecit, non utique omnino ex multis confirmationem fore dicens, sed etsi duo numero, consentiendo et circumspecte deßnierint, Anem promittit assecuturos. Simul enim, inquit, ero, simulque definiam, etsi duo soli congregati fnerint propter me; non enim simul exsistentium numerum, sed pietatem Deique amorem efficacem fore ail. Jussit eum venundari, et uxorem ejus, et filios. Per venditionem uxoris ac reliquorum innuitur delectabilium omnium a Deo plena sublatio, ac omnimoda privatio. Hæc enim venditio alienatio- nem a Deo declarat. XIX, 24. Facilius est camelum per foramen acus pertransire. Cametum hic dicit, non animal oneribus ferendis destinatum, sed crassum funem, cui anchoras alligant nautæ. Jam quodammodo rem impossibilem esse di- cens ostendit non quamlibet mercedem divitibus et (1) Ο στατὴρ – χαρακτήρ. Mai B. Ν. ΙΙ, 481. 64. Mihi videntur per singulas civitates didrach-
225 Mt 19, 29 Προστέθεικε δὲ ὁ Λουκᾶς καὶ περὶ γυναικός· τοῦτο δὲ κατὰ τὸν Παῦλον κελεύοντα τιμᾶν "πρεσβυτέρας μὲν ὡς μητέρας, νεωτέρας δὲ ὡς ἀδελφὰς ἐν πάσῃ ἁγνείᾳ"· ὥσπερ οὖν ἀδελφοὺς δίδωσι τοὺς οὐκ ἀδελφοὺς καὶ γονεῖς τοὺς οὐ γονεῖς καὶ τέκνα τὰ οὐ τέκνα, οὕτω καὶ γυναῖκα τὴν οὐ γυναῖκα ἑτέρῳ τρόπῳ δηλαδὴ πνευματικῷ τὰς οἰκειότητας ἐκπληρῶν, οὐ σωματικῷ. ἀπολείπειν δὲ τὸ κατὰ σάρκα γένος ἀγαθόν ἐστι διὰ τὴν πνευματικὴν ζωήν· τότε γὰρ λέγει χωρίζεσθαι ἀπὸ γονέων καὶ ἀπὸ γυναικός, ὅταν πρὸς ἀσέβειαν ἕλκωσιν· καθὼς γὰρ δεῖ ψυχῆς καὶ σώματος καταφρονεῖν διὰ θεοσέβειαν, οὕτω χρὴ καὶ πάντων ταύτην προτιμᾶν. 226 Mt 20 , 1–16 Φεύγων τὸ φιλόδοξον ὁ κύριος ὡς περὶ ἑτέρου λέγει οἰκοδεσπό του αὐτὸς ὢν οἰκοδεσπότης καὶ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας διανομεύς. ἡμέραν δὲ λέγει τὸν πάντα αἰῶνα, καθ' ὃν ἐν διαφόροις καιροῖς μετὰ τὴν τοῦ Ἀδὰμ παράβασιν προσκαλεῖταί τινας δικαίους εἰς ἐργασίαν θεοσεβῆ μισθὸν αὐτοῖς ὁρίσας ἐπὶ τοῖς ἔργοις. εἰσὶν οὖν περὶ τὴν πρώ την ὥραν οἱ περὶ τὸν Ἀδὰμ καὶ τὸν Ἐνώχ, οἱ δὲ περὶ τὴν τρίτην οἱ περὶ Νῶε καὶ Σὴμ καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν δίκαιοι· δεύτερος γὰρ ὁ καιρὸς καὶ ἡ κλῆσις δευτέρα, ὅτε καὶ διάφορα τὰ νόμιμα.
ἦλθον εἰ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ καὶ εἶπον· Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δί- δραχμα; Λέγει· Ναί. Ἐμοὶ δοκεῖ, ὅτι κατὰ πόλιν ἑκάστην ἀπῄτουν τὰ δίδραχμα, διὸ καὶ ἐν Καπερναούμ εἰσῆλθον, ἐπειδὴ πατρὶς Χριστοῦ ἐνομίζετο· καὶ πανούργως ἐρωτῶσι τὸν Πέτρον · Ἐπειδὴ, φησὶν, ἔθος ἔχει τοῖς τοῦ Μω σέως ἀντιπράττεσθαι νόμοις, οὐδὲ τὸ δίδραχμον τελεῖ· εἰδὼς ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς ἦν εἰπών· Οὐκ ἦλθον και ταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι, καὶ ὅτι τῆς οἰκονομίας ὁ τρόπος τοῦτο ἀπαιτεῖ. Τούτοις μὲν οὖν εἶπεν ὁ Πέτρος, ὅτι τελεῖ· τῷ δὲ Χριστῷ οὐκ εἶπεν, ἴσως ἐρυθριῶν ὑπὲρ τούτων διαλεχθῆναι. "Ινα δὲ μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτοὺς, πορευθεὶς εἰς τὴν θάλασσαν, βάλε ἄγκιστρον, καὶ τὸν ἀνα- βάντα πρῶτον ἰχθὺν ἄρον· καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα Β αὐτοῦ εὑρήσεις στατήρα. Ἐκεῖνον λαβὼν δὺς αὐτ τοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ. Ἠδύνατο ὁ Σωτὴρ καὶ ἐκ τῆς γῆς παραγαγεῖν τὸν στατήρα· οὐκ ἐποίησε δὲ τοῦτο, ἀλλ' ἐκ τῆς θαλάσ σης τὸ σημεῖον εἰργάσατο, ἵνα δείξῃ μυστήριον ἡμῖν θεωρίας ἔμπλεων. Ἡμεῖς γάρ ἐσμεν οι ιχθύες θηρεν θέντες ἐκ τῶν τοῦ βίου ταραχῶν διὰ τῶν ἀποστολικῶν διδαγμάτων. Ἔχομεν δὲ ἐν τοῖς στόμασιν ἡμῶν τὸν στατήρα, τουτέστι τὸν Χριστόν, Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐπισκόπου Αλεξανδρείας ἐκ τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον. Ο στατὴρ (1) ὁ ἀληθινός τε καὶ νοητὸς, καὶ ὡς ἐν τύπῳ τῷ ἐξ ὕλης δηλούμενος, αὐτός ἐστιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ διπλούς χαρακτήρ. Οσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, κ. τ. 2. Ἐπειδὴ δίδωσι τοῖς τὸ διδάσκειν λαχοῦσιν, ἐξουσίαν τοῦ λύειν καὶ δεσμεῖν, ὁ Χριστὸς, μὴ μεταφοιτώντων τῶν ἅπαξ ἐκκλινάντων πρὸς ἄφεσιν ἀρετῆς, χρή δε διέναι τὰς τῶν ἁγίων φωνάς, πἂν μὴ πολλοί τινες είεν οι διορίζοντες. Πεπληροφόρηκε γὰρ καὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ Χριστός, οὐχὶ δήπου πάντως, ὅτι ἐκ πολλών ἔσται βέβαιον εἰπὼν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ δύο τὸν ἀριθμὲν συμφώνως καὶ περιεσκεμμένως ορίσειαν, εἰς πέρας ἥξειν ἐπαγγειλάμενος. Συνέσομαι γάρ, φησὶ, καὶ συνοριῶ, εἰ μόνοι δύο συναχθείεν δι' ἐμέ· οὐ γὰρ [τὸν] τῶν συνιόντων ἀριθμὸν, ἀλλὰ τὴν τῆς εὐσεβείας καὶ φιλοθείας δύναμιν ἐνεργὸν γενήσεσθαί φησι. Εκέλευσε πραθῆναι αὐτὸν, καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ τὰ τέκνα. Διὰ τῆς πράσεως τῆς γυναικὸς, καὶ τῶν λοιπῶν, σημαίνεται τῶν παρὰ Θεοῦ τερπνῶν ἡ εἰς ἅπαν ἀφο αἱρεσι;, καὶ ἀπόπτωσις παντελής. Ἡ γὰρ πρᾶσις τὴν ἀπὸ Θεοῦ δηλοῖ ἀλλοτρίωσιν. Ευκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυπήματος φαρίδος διελθεῖν. Κάμηλον ἐνταῦθά φησιν, οὐ τὸ ζῶον τὸ ἀχθοφόρον, ἀλλὰ τὸ παχὺ σχοινίον ἐν ᾧ δεσμεύουσι τὰς ἀγκύρας οἱ ναῦται. Ηδη πως ἐγγὺς καὶ ἀγχίθυρον τοῦ ἀδυ νάτου τὸ χρῆμα τιθείς, δείκνυται οὐχ ὁ τυχών μισθὸς - ν ΧVΠΙ, 25. COMMENT. IN MATTHÆUN. A accesserunt qui didrachma accipiebant ad Petrum, et dixerunt : Magister vester non solvit didrachma. Ait : Etiam. D ma exegisse, ideoque in Capharnaum ingressi sunt, quia patria Christi putabatur ; et astute interrogant Petram : Quia, inquit, solet legibus Mosis adversari, neque didrachma solvit? non nescius Christum dixisse : t Non veni solvere legem, sed aliurplere, et dispensationis modum hoc postulare; idcirco respondit iis Petrus, eam solvere, Christo vero non dixit, erubescens fortasse de hisce loqui. XVII, 27. Ut autem non scandalizemus eos, vade ad mare, et mille hamum, et eum piscem qui primas ascenderit, tolle : et aperto ore ejus, invenies state- rem ; illum sumens, da eis pro me et le. Potuisset utique Salvator etiam ex terra sta- terem effodere, noluit antem, sed e mari signum arcessivit, ut mysterium nobis innueret arcana intelligentia plenissimum. Nos enim pisces sunus ex vitæ ac sæculi tempestatibus apostolicæ præ- dicationis piscato quodam extracti. Habemus au- tem in ore staterem, scilicet Christnın. Sancti Cyrilli episcopi Alexandriæ ex commentario in Matthæi Evangelium. Stater verus ac intellectualis, in typo veluti ma- teriali exhibitus, ipse est Dominus noster Jesus Christas, duplex character. XVIII, 18. Quæcunque alligaveritis super terram, etc. Quia dedit iis, qui docendi munus sortiti sunt, potestatem ligandi atque solvendi Christus, non converses 60s, qui semel ad sectandam virtutem fuere propensi sanctorum voces timere oportet, etsi non multi sint qui definire id possunt: certiores entm de hoc nos Christus fecit, non utique omnino ex multis confirmationem fore dicens, sed etsi duo numero, consentiendo et circumspecte deßnierint, Anem promittit assecuturos. Simul enim, inquit, ero, simulque definiam, etsi duo soli congregati fnerint propter me; non enim simul exsistentium numerum, sed pietatem Deique amorem efficacem fore ail. Jussit eum venundari, et uxorem ejus, et filios. Per venditionem uxoris ac reliquorum innuitur delectabilium omnium a Deo plena sublatio, ac omnimoda privatio. Hæc enim venditio alienatio- nem a Deo declarat. XIX, 24. Facilius est camelum per foramen acus pertransire. Cametum hic dicit, non animal oneribus ferendis destinatum, sed crassum funem, cui anchoras alligant nautæ. Jam quodammodo rem impossibilem esse di- cens ostendit non quamlibet mercedem divitibus et (1) Ο στατὴρ – χαρακτήρ. Mai B. Ν. ΙΙ, 481. 64. Mihi videntur per singulas civitates didrach-
PG 72:431οἱ δὲ περὶ τὴν ἕκτην κεκλημένοι ἐργάται οἱ κατὰ τοὺς Ἀβραάμ εἰσι χρόνους, ἐφ' οὗ πάλιν ἡ τῆς περιτομῆς νομοθεσία, οἱ ἑνδεκάτην οἱ κατὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν, ἐφ' ὧν καὶ μόνων λέγεται τὸ τί ὧδε ποιεῖτε ὅλην τὴν ἡμέ ραν ἀργοί, ὅτι κυρίου ἐλπίδα μὴ ἔχοντες καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἀργοὶ ἐν παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ ἐοικότες τοῖς ἐν ἀγορᾷ ἑστῶσιν καὶ μηδὲν ὅλως ψηλαφῶσιν, ἀλλ' εἰκῆ καὶ μάτην τὸν ἑαυτῶν διατρέχοντες βίον. οὓς καὶ προτρέπεται ὁ κύριος λέγων· τί ἑστήκατε (οὕτως λέγων) ἀργοί; πρὸς ὃν ἀνταποκρίνονται λέγοντες· οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώ σατο· οὔτε γὰρ Μωυσῆς οὔτε τις τῶν ἁγίων ἐκήρυξε τοῖς ἔθνεσιν, ἀλλὰ μόνῳ τῷ Ἰσραήλ. ὅμως ὁ κύριος εἰσπέμπει καὶ αὐτοὺς εἰς τὸν ἀμπελῶνα. πέντε δὲ κλήσεις <λέγει> γενέσθαι, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἐν ἑκάστῳ καιρῷ ἦσαν εὐδοκιμοῦντες καὶ ἀστοχοῦντες ὡς αἱ "πέντε παρθένοι φρόνι μοι καὶ αἱ μωραὶ πέντε" δηλοῦσιν κατὰ τοὺς αὐτοὺς οὖσαι χρόνους, καὶ ὅτι τινὲς ἐνάρετοι ηὑρέθησαν, τινὲς δὲ κατεφρόνησαν διὰ μωρίαν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος.
Α τοῖς πλουσίοις καὶ δυναμένοις φιλοσοφεῖν· διὸ καὶ ΧΙΧ, 29. Β Θεοῦ ἔργον αὐτὸ ἔφησεν εἶναι, ἵνα δείξῃ ὅτι δεῖ τῆς χάριτος τῷ μέλλοντι τοῦτο κατορθούν. Εκατονταπλασίονα λήψεται. Επισημαντέον, ὅτι κἂν μὴ τῶν αὐτῶν τοῖς μαθησ ταῖς οἱ λοιποὶ ἐπιτύχωσιν, ἀλλ' ὅμως ἔξουσιν ἀντὶ μὲν τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν, πρὸς Θεὸν οἰκειότητα, καὶ τὴν ἀδελφότητα τὴν πρὸς ἁγίαν πόλιν τὴν τῶν πρωτοτόκων μητέρα, πρὸς τὸ ἀτελεύτητον λαβεῖν ζωὴν, ὅ ἐστιν ἐν ἀπολαύσει εἶναι ἀεὶ, καὶ ἐν τρυφή, καὶ τῶν ἀγαθῶν μηδέποτε στέρεσθαι. Τοῦτο γὰρ ἡ ἀληθὴς ζωή, ἐπεὶ καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ζῶσι. Πάντες γὰρ ἀνιστάμεθα, ἀλλ' ἐπειδὴ ἐν ἀλήκτοις βασάνοις ἔσον- ται, ἐν θανάτοις λέγονται εἶναι· οἷς πολλῷ βελτίων ὁ θάνατος τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Πλὴν ἐπείπερ ὁ Μάρκος λέγει ὅτι ἐν αἰῶνι τούτῳ πολλαπλασίονα λήψονται, λεκτέον πάλιν περὶ τῶν πνευματικών χα- ρισμάτων πολὺ τὰ ἐπίγεια παρατρεχόντων· ἅπερ εἰσὶν ἀρραβῶνές τινες τῶν μελλόντων ἀγαθῶν· ὥσπερ οἱ ἔχοντες ἐν μεγίσταις εἰσὶ τιμαῖς, πάντων σχεδόν ἀνθρώπων προστρεχόντων τοῖς ἁγίοις, ἵνα δι' αὐτῶν ἀπολαύσωσι τῆς θείας χάριτος. Οὐ πολλοὺς οὖν ἀνθ' ἑνὸς πατέρας, ἢ πολλὰς ἀντὶ μιᾶς μητέρας, ἢ ἀγρούς, ἀντὶ ὀλίγων πολλοὺς ἀπολήψεσθαί φησιν, ἀλλ' ὅτι τῶν ἐπιγείων ἁπάντων ἀσυγκρίτωις υπεροχαῖς ὑπερχείο σεται τὰ οὐράνια, καὶ τῶν ἀπολλυμένων προτιμότερα ἔσται τὰ σωζόμενα. Καὶ εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐξέβαλε πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγορά ζοντας ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλι βιστῶν κατέστρεψε, καὶ τὰς καθέδρας τῶν πως λούντων τὰς περιστεράς. *Ην μὲν ἐν τῷ ἱερῷ πληθὺς ἐμπόρων, αργυραμο 6οί, ήτοι κολλυβισταὶ, καὶ μετ᾿ ἐκείνων βοῶν τε καὶ προβάτων ἔμποροι, τρυγόνας τε πιπράσκοντες καὶ περιστεράς. Ταῦτα δὲ χρήσιμα ταῖς θυσίαις τῆς κατά νόμον λατρείας· ἀλλ᾽ ἦν ἤδη ὁ καιρὸς τοῦ καταλή και την σκιάν, καὶ ἀναλάμψαι τὴν ἐν Χριστῷ ἀλή θειαν, ἅτε δὴ μετὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς ἐν τῷ παρ' αὐ τοῦ ὄντι ναῷ τιμώμενος. Συστέλλεσθαι μὲν τὰς ἐν νόμῳ προστέταχε θυσίας, καὶ τοὺς καπνούς· οἶκον δὲ προσευχῆς ἀναδείκνυσθαι τον ναόν. Τὸ γὰρ ἐπιπλήτ τειν τοῖς ἐμπόροις καὶ τῶν ἱερῶν περιβόλων ἀποσο δεῖν αὐτοὺς τὰ εἰς θυσίαν χρήσιμα διαπιπράσκοντάς τισι, τοῦτο πάντως ἐστὶ, καὶ ἕτερον οὐδέν. "Ετερος δὲ τῶν εὐαγγελιστῶν καὶ φραγέλιον ἐκ σχοινίων ποιῆσαι λέγει τὸν Ἰησοῦν, καὶ πληγὰς ἐπανατείνειν αὐτοῖς· ἔδει γὰρ εἰδέναι τοὺς νομικὴν τιμώντας λα- τρείαν, μετὰ τὴν τῆς ἀληθείας ἀνάδειξιν, ὅτι πνεύμα δουλείας ἔχοντες, καὶ τὸ ἐλευθεροῦσθαι παραιτούμε νοι, ὑπὸ μάστιγας ἔσονται, καὶ ὑποκείσονται κολάσει δουλοπρεπεῖ. Ἐπιτειχίζει αὐτοῖς καὶ τὸν Ἡσαΐαν κατήγορον, λέγων· . Γέγραπται· Ο οἶκός μου, οἶκος προσευχῆς κληθήσεται·, ἔδει οὖν αὐτῷ προσκυνή σαι ώς δεσπόζοντι τοῦ ναοῦ. Οἱ δὲ τοῦτο μὲν οὐ πε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. potentibus convenire. Ideoque Dei opus idipsum esse ait, ut ostendat magna gratia opus esse, ut quis in futurum hoc recte faciat. Centuplum accipiel. Subintelligendum est, licet non eadem cum dis- cipulis alii fideles consequantur, habituros tamen pro carnalibus quidem cognatis cum Deo familia- ritatein, fraternitatemque sancta civitate primoge- nitorum matre, ad vitam siue fine accipiendam, quæ est in fruitione sempiterna, et in deliciis ac nulla unquam bonorum privatione; hoc enim vera vita est, nam alioqui et peccatores victuri sunt. Omnes enim resurgemus, sed eum in pœnis sine cessatione futuri sint, in morte esse dicuntur : quibus multo melior mors hoc statu est. Verum cum Marcus dicat multo plura in hoc sæculo accepturos, rursus de spiritualibus gratiis multum hisce terrenis præcellentibus : quæ sunt arrhae quædam futurorum bonorum quas qui habent in maximis sunt dignitatibus, omuibus quodammodo hominibus ad sanctos accurrentibus, ut per eos di- vina gratia fruantur. Non multos igitur pro unn patre, aut multas pro una matre, aut agros pro paucis multos accipient, inquit, sed terrestria omnia sine controversia excedentia cœlestia consequen- tur, ita ut iis quæ impenduntur longe præstan- tiora quæ restabunt. XXI, 12. Et intravit Jesus in templum Dei, et ejecit omnes vendentes, el ementes in templo, el mensas nummulariorum evertit, el cathedras ven- dentium columbas. Erat quidem in templo multitudo vendentium, pecunias commutans, seu nummulari, et cum eis boum oviumque venditores, turturesque vendentes ac columnbas. Hæc autem utilia sacrifelis cultus legalis; sed jam tempus erat dissolvi umbram, ac resplendere in Christo veritatem : videlicet ut cuin Patre suo in vero templo honoraretur. Rejici quidem legalia sacrificia fumosque præcepit, do- mum autem orationis templum ostendi: percutere enim vendentes, ac sacris ambitibus eos arcere, qui ad sacrificium utilia aliquibus divendebant, hoc omnino est, nihilque aliud. Alius vero evangelista- rum etiam flagellum ex funiculis fecisse dicit Je- sum, plagasque eis intentasse s. Scire enim opor- tebat legalem cultum honorantes, post veritatis ostensionem spiritum servitutis habentes, ac libe- rari postulantes, sub flagellis futuros, subjicien- dosque supplicio servos decenti. Confirmat etiam eorum accusationem ex Isaia dicens : « Scriptum est, Domus mea domus orationis vocabitur ; › adorandus igitur erat velut templi Dominus : hi vero non tantum hoc non fecerunt, sed etiam indignati sunt. Non tantum autem hoc illius pole- Juall. 11, 18. C D 1. Marc. x, 50.
ἐπὶ τέλει δὲ τοῦ βίου, ὅ ἐστιν ἑσπέρα (ὁ γὰρ ἀπὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ καιρὸς ἕως τῆς συντελείας ἐστὶν ὁ μετὰ τὴν ἑνδεκάτην ὥραν καθὼς ὁ Ἰωάννης φησίν· "ἐσχάτη ὥρα ἐστίν"), ἐν ᾗ ὁ οἰκοδεσπότης, φησίν, ἀπὸ τῶν τελευταίων <κελεύει> δοθῆναι τὸν μισθόν. οἰκοδεσπότης δὲ νοηθεί<η> ὁ πατὴρ χρώμενος τῷ υἱῷ διανομεῖ οὐχ ὡς ὑπουργῷ, ἀλλ' ὡς <συνεργῷ> ὅτι δι' αὐτοῦ διοικεῖ καὶ ἐνεργεῖ πᾶν, ὅ τι οὖν βούλεται. δίδωσιν δὲ πᾶσιν τὸ ἀνὰ δηνάριον, ὅ ἐστιν ἡ τοῦ πνεύματος χάρις συμμόρφους ἀποτελοῦσα τοὺς ἁγίους θεῷ καὶ τοὺς ἄνω χαρακτῆρας ἐν ταῖς ἐκείνων ψυχαῖς ἐγχαράττουσα καὶ εἰς ζωὴν ἀνά γουσα καὶ ἀφθαρσίαν. ἐν τούτοις δὲ οἱ πρῶτοι δοκοῦσιν πλεῖον τῶν ἐσχάτων κεκοπιακέναι ὡς τὴν τοῦ διαβόλου πύρωσιν ἐπὶ πλεῖον ὑπο στάντες οὔπω τῆς ἁμαρτίας κατηργημένης καὶ τῆς φθορᾶς καὶ τοῦ θα νάτου· τὸ πρᾶγμα γάρ, εἰ κατ' ἰσότητα ἐξετάζοιτο, πλεῖόν τι τοῖς προ τέροις ὀφειλόμενον ὑποβάλλει, ὅτι θανάτου καὶ διαβόλου κρατοῦντος ἐπολιτεύοντο· τοῦτο γάρ ἐστιν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ ὁ καύσων, ὅτε μηδὲ ἡ τοῦ πνεύματος δρόσος παρῆν ἐπικουροῦσα πρὸς δικαιοσύνην ἀνθρώποις.
Α τοῖς πλουσίοις καὶ δυναμένοις φιλοσοφεῖν· διὸ καὶ ΧΙΧ, 29. Β Θεοῦ ἔργον αὐτὸ ἔφησεν εἶναι, ἵνα δείξῃ ὅτι δεῖ τῆς χάριτος τῷ μέλλοντι τοῦτο κατορθούν. Εκατονταπλασίονα λήψεται. Επισημαντέον, ὅτι κἂν μὴ τῶν αὐτῶν τοῖς μαθησ ταῖς οἱ λοιποὶ ἐπιτύχωσιν, ἀλλ' ὅμως ἔξουσιν ἀντὶ μὲν τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν, πρὸς Θεὸν οἰκειότητα, καὶ τὴν ἀδελφότητα τὴν πρὸς ἁγίαν πόλιν τὴν τῶν πρωτοτόκων μητέρα, πρὸς τὸ ἀτελεύτητον λαβεῖν ζωὴν, ὅ ἐστιν ἐν ἀπολαύσει εἶναι ἀεὶ, καὶ ἐν τρυφή, καὶ τῶν ἀγαθῶν μηδέποτε στέρεσθαι. Τοῦτο γὰρ ἡ ἀληθὴς ζωή, ἐπεὶ καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ζῶσι. Πάντες γὰρ ἀνιστάμεθα, ἀλλ' ἐπειδὴ ἐν ἀλήκτοις βασάνοις ἔσον- ται, ἐν θανάτοις λέγονται εἶναι· οἷς πολλῷ βελτίων ὁ θάνατος τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Πλὴν ἐπείπερ ὁ Μάρκος λέγει ὅτι ἐν αἰῶνι τούτῳ πολλαπλασίονα λήψονται, λεκτέον πάλιν περὶ τῶν πνευματικών χα- ρισμάτων πολὺ τὰ ἐπίγεια παρατρεχόντων· ἅπερ εἰσὶν ἀρραβῶνές τινες τῶν μελλόντων ἀγαθῶν· ὥσπερ οἱ ἔχοντες ἐν μεγίσταις εἰσὶ τιμαῖς, πάντων σχεδόν ἀνθρώπων προστρεχόντων τοῖς ἁγίοις, ἵνα δι' αὐτῶν ἀπολαύσωσι τῆς θείας χάριτος. Οὐ πολλοὺς οὖν ἀνθ' ἑνὸς πατέρας, ἢ πολλὰς ἀντὶ μιᾶς μητέρας, ἢ ἀγρούς, ἀντὶ ὀλίγων πολλοὺς ἀπολήψεσθαί φησιν, ἀλλ' ὅτι τῶν ἐπιγείων ἁπάντων ἀσυγκρίτωις υπεροχαῖς ὑπερχείο σεται τὰ οὐράνια, καὶ τῶν ἀπολλυμένων προτιμότερα ἔσται τὰ σωζόμενα. Καὶ εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐξέβαλε πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγορά ζοντας ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλι βιστῶν κατέστρεψε, καὶ τὰς καθέδρας τῶν πως λούντων τὰς περιστεράς. *Ην μὲν ἐν τῷ ἱερῷ πληθὺς ἐμπόρων, αργυραμο 6οί, ήτοι κολλυβισταὶ, καὶ μετ᾿ ἐκείνων βοῶν τε καὶ προβάτων ἔμποροι, τρυγόνας τε πιπράσκοντες καὶ περιστεράς. Ταῦτα δὲ χρήσιμα ταῖς θυσίαις τῆς κατά νόμον λατρείας· ἀλλ᾽ ἦν ἤδη ὁ καιρὸς τοῦ καταλή και την σκιάν, καὶ ἀναλάμψαι τὴν ἐν Χριστῷ ἀλή θειαν, ἅτε δὴ μετὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς ἐν τῷ παρ' αὐ τοῦ ὄντι ναῷ τιμώμενος. Συστέλλεσθαι μὲν τὰς ἐν νόμῳ προστέταχε θυσίας, καὶ τοὺς καπνούς· οἶκον δὲ προσευχῆς ἀναδείκνυσθαι τον ναόν. Τὸ γὰρ ἐπιπλήτ τειν τοῖς ἐμπόροις καὶ τῶν ἱερῶν περιβόλων ἀποσο δεῖν αὐτοὺς τὰ εἰς θυσίαν χρήσιμα διαπιπράσκοντάς τισι, τοῦτο πάντως ἐστὶ, καὶ ἕτερον οὐδέν. "Ετερος δὲ τῶν εὐαγγελιστῶν καὶ φραγέλιον ἐκ σχοινίων ποιῆσαι λέγει τὸν Ἰησοῦν, καὶ πληγὰς ἐπανατείνειν αὐτοῖς· ἔδει γὰρ εἰδέναι τοὺς νομικὴν τιμώντας λα- τρείαν, μετὰ τὴν τῆς ἀληθείας ἀνάδειξιν, ὅτι πνεύμα δουλείας ἔχοντες, καὶ τὸ ἐλευθεροῦσθαι παραιτούμε νοι, ὑπὸ μάστιγας ἔσονται, καὶ ὑποκείσονται κολάσει δουλοπρεπεῖ. Ἐπιτειχίζει αὐτοῖς καὶ τὸν Ἡσαΐαν κατήγορον, λέγων· . Γέγραπται· Ο οἶκός μου, οἶκος προσευχῆς κληθήσεται·, ἔδει οὖν αὐτῷ προσκυνή σαι ώς δεσπόζοντι τοῦ ναοῦ. Οἱ δὲ τοῦτο μὲν οὐ πε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. potentibus convenire. Ideoque Dei opus idipsum esse ait, ut ostendat magna gratia opus esse, ut quis in futurum hoc recte faciat. Centuplum accipiel. Subintelligendum est, licet non eadem cum dis- cipulis alii fideles consequantur, habituros tamen pro carnalibus quidem cognatis cum Deo familia- ritatein, fraternitatemque sancta civitate primoge- nitorum matre, ad vitam siue fine accipiendam, quæ est in fruitione sempiterna, et in deliciis ac nulla unquam bonorum privatione; hoc enim vera vita est, nam alioqui et peccatores victuri sunt. Omnes enim resurgemus, sed eum in pœnis sine cessatione futuri sint, in morte esse dicuntur : quibus multo melior mors hoc statu est. Verum cum Marcus dicat multo plura in hoc sæculo accepturos, rursus de spiritualibus gratiis multum hisce terrenis præcellentibus : quæ sunt arrhae quædam futurorum bonorum quas qui habent in maximis sunt dignitatibus, omuibus quodammodo hominibus ad sanctos accurrentibus, ut per eos di- vina gratia fruantur. Non multos igitur pro unn patre, aut multas pro una matre, aut agros pro paucis multos accipient, inquit, sed terrestria omnia sine controversia excedentia cœlestia consequen- tur, ita ut iis quæ impenduntur longe præstan- tiora quæ restabunt. XXI, 12. Et intravit Jesus in templum Dei, et ejecit omnes vendentes, el ementes in templo, el mensas nummulariorum evertit, el cathedras ven- dentium columbas. Erat quidem in templo multitudo vendentium, pecunias commutans, seu nummulari, et cum eis boum oviumque venditores, turturesque vendentes ac columnbas. Hæc autem utilia sacrifelis cultus legalis; sed jam tempus erat dissolvi umbram, ac resplendere in Christo veritatem : videlicet ut cuin Patre suo in vero templo honoraretur. Rejici quidem legalia sacrificia fumosque præcepit, do- mum autem orationis templum ostendi: percutere enim vendentes, ac sacris ambitibus eos arcere, qui ad sacrificium utilia aliquibus divendebant, hoc omnino est, nihilque aliud. Alius vero evangelista- rum etiam flagellum ex funiculis fecisse dicit Je- sum, plagasque eis intentasse s. Scire enim opor- tebat legalem cultum honorantes, post veritatis ostensionem spiritum servitutis habentes, ac libe- rari postulantes, sub flagellis futuros, subjicien- dosque supplicio servos decenti. Confirmat etiam eorum accusationem ex Isaia dicens : « Scriptum est, Domus mea domus orationis vocabitur ; › adorandus igitur erat velut templi Dominus : hi vero non tantum hoc non fecerunt, sed etiam indignati sunt. Non tantum autem hoc illius pole- Juall. 11, 18. C D 1. Marc. x, 50.
PG 72:433οἱ δὲ ἔσχατοι ἀντὶ κόπων τὴν τοῦ δεσπότου ἔχοντες φιλο τιμίαν πρῶτοι τὸν μισθὸν δέχονται, ἐπείπερ πάντες οἱ μετὰ τὴν ἐπι δημίαν διὰ τοῦ βαπτίσματος καὶ τῆς πρὸς τὸ πνεῦμα συναφείας "θείας" γεγόνασιν "κοινωνοὶ φύσεως" καὶ υἱοὶ θεοῦ ἐχρημάτισαν τῶν πρὸ τῆς ἐπιδημίας πάντων γεννητῶν γυναικῶν χρηματιζόντων, μελλόντων δὲ καὶ αὐτῶν πρὸς τοῦτο καλεῖσθαι· εἰ γὰρ καὶ γεγόνασι μέτοχοι πνεύματος οἱ προφῆται, ἀλλ' οὖν οὐχ ὡς οἱ πιστοί, τρόπον τινὰ τοῦ ἁγίουΠνεύματος ταῖς τῶν πιστῶν ψυχαῖς ὡσανεὶ ζύμης γενομένου καὶ ὅλον τὸν ἄνθρω πον μετατιθέντος εἰς ἑτέραν βίου κατάστασιν. διὸ καὶ "θείας" γινόμεθα "κοινωνοὶ φύσεως" καὶ ἐκ παρρησίας βοῶμεν "ἀββᾶ ὁ πατήρ". οἱ δὲ ἀρχαιότεροι οὐ τῆς αὐτῆς ἔτυχον χάριτος. διὸ καὶ ὁ Παῦλός φησιν· "οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας πάλιν εἰς φόβον, ἀλλὰ ἐλάβετε πνεῦμα υἱοθεσίας" ὡς ὅτι οἱ ἀρχαῖοι "πνεῦμα δουλείας" ἐλάμβανον οὐκ ἔχοντες τὸ τῆς υἱοθεσίας ἀξίωμα. πρῶτοι οὖν λαβόντες τὸ νοητὸν δηνάριον ἀναγκαίως τῶν ἄλλων προτετιμῆσθαι λεγόμεθα.
πράχασιν, ἀγανακτοῦσι δὲ μᾶλλον κατ' αὐτοῦ. Οὐ Α τοῦτο δὲ μόνον δείκνυσιν αὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ θεραπεῦσαι ποικίλα νοσήματα.. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελιστής- Καὶ προσῆλθον αὐτῷ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς. Δίνιγμα ἦν τὸ γεγονὸς, ὅτι τῶν Ἰουδαίων ἐκβλη- θέντων ἐκ τοῦ ναοῦ σὺν ταῖς τυπικαῖς θυσίαις, οἱ τυφλοὶ καὶ χωλοί θεραπεύονται, οἱ τύπον ἔχοντες τῶν ἐθνῶν. Μαθέτωσαν μέντοι καὶ οἱ πωλοῦντες καὶ τὰ τοῦ Πνεύματος χαρίσματα καὶ τὴν ἱερωσύνην, ὅτι τοὺς πωλοῦντας τὰς περιστερὰς ἐξέβαλεν ἀπὸ τοῦ ναοῦ μαστίξας ὁ Κύριος, καὶ παυσάσθωσαν πόρους ἑαυτοῖς ἀπὸ χειροτονιῶν ἀθροίζοντες. Τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου καὶ ἐξ ευωνύμων Β μου, οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι. Ἐρωτᾷς ὅτι λοιπών τίνες μέλλουσι καθεσθῆναι. Μάθε ὅτι οὐδείς. Μόνης γὰρ τῆς πρώτης ουσίας τὸ τοιοῦτόν ἐστι, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνης. Μη νοήσαντες γὰρ οἱ ἀπόστολοι τέ ἐστε τὸ «Καθεσθῆναι ἐπὶ δώδεκα θρόνους· καὶ ὅτι τὸ δοξασθῆναι τότε δηλοί· τοιαύτην ἐζήτουν καθέδραν. Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Εἰ τὰς θεοπνεύστους ᾔδεις Γραφάς, ὦ ἀσύνετε Φαρισαῖς, καὶ τὰς τῶν ἁγίων προφητῶν φωνάς, έμνή- σθης ἂν λέγοντος τοῦ μακαρίου Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χριστόν· Ωμοσε Κύριος, καὶ οὐ μετ ταμεληθήσεται, σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. ο Φράζε δὴ οὖν τίς ἐκ τῶν Γραμ ματέων ή Φαρισαίων λελειτούργηκε τῷ Θεῷ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. "Η πάντως οὐδείς· ἀλλὰ καὶ ὁ προπάτωρ Αβραάμ, ἡ ρίζα τῆς γενέσεως τῶν ἐξ Ἰσραήλ, ὑπὸ τῆς Μελχισεδέκ ἱερωσύνης ηυλόγηται. Τύπος δὲ ἦν ὁ Μελχισεδέκ, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν ἱερω- σύνη τοῦ πάντων Σωτήρος Χριστοῦ ὅς γέγονεν ἡμῶν ἀρχιερεὺς προσάγων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πάντας τοὺς πεπιστευκότας εἰς αὐτὸν διὰ τῆς ὑπὲρ νόμον λατρείας τελειῶν εἰς ἁγιασμόν. Τί οὖν ἀσχάλλεις, ὦ Φαρισαῖε ; ἐγκαλεῖς, εἰπέ μοι, τῷ νομοθέτῃ τοῦ νόμου τὴν λύ- σιν, καὶ ὅτι μὴ ταῖς ἰδίαις ἠκολούθησεν ἐντολαῖς ; ᾿Αλλὰ νόμου πάντων ἐπέκεινα Θεός· ὁ γὰρ τοὺς νό μους οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν ὁρισάμενος, μεθ. ίστησι κατὰ καιρὸν ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο τὰ διατετα- γμένα, καὶ ἀναφέρει εἰς βελτίονα. "Ην οὖν καιρὸς τοῦ παύσασθαι τὸν ἐν τύποις, ἀναδειχθῆναι δὲ τὰ κρείτ τονα. Διὸ ἔφη που διὰ φωνῆς Ησαΐου· « Αφανισθή- σεται νόμιμα λαοῦ. Πργησαν γὰρ τῆς νέας ἐντολῆς ἀναδεδειγμένης ἣν δι' ἑαυτοῦ λελάληκεν ἡμῖν ὁ Υιός. Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἦν ; Ηρετο ὁ Χριστὸς ὁποίαν περὶ τοῦ Βαπτιστοῦ τὴν δόξαν ἐσχήκασιν, ἐπειδὴ ἔθος ἦν τοῖς Ἰουδαίοις ψευδ ηγόρους ἀποκαλεῖν τοὺς ἁγίους, καὶ λέγειν, ὅτι ἀπὸ γνώμης ιδίας τὴν προφητείαν ὑποπλάττονται, οὐκ » ΧΧΙ, 17. Ει ο COMMENT. IN MATTHÆUN. statem ostendit, verum etiam quod varios morbcs curet. Ait enim evangelista: C Psal. cix, 1. ** Isa. vi, 10. D accesserunt ad eum caci et claudi in templo, el curavit eos. Ænigma erat quod factum est : Judæis e teniplo cum typicis sacrificiis ejectis, cæci et claudi curan- tur, qui figuram habent gentium. Discant certe vendentes etiam Spiritus charismata ac sacerdo- tium, Dominum flagellis columbas in templo ven- dentes ejecisse, cessentque census sibi a conse- crationibus comparare. XX, 23. Sedere autem ad dexteram meam et sinistram, non est meum dare vobis. Quæris ecquinam tandem sessuri sint. Sic habe: neminem sessurum. Solius enim principis naturæ talis auctoritas est, non autem humanæ. Istam enim sessionem ambierunt apostoli, idcirco quod non intelligerent, quid esset, « Sedere super thronos duodecim, et ignorarent his verbis significari gle- rificationem quam tunc consequentur. Si Deum spirantes Scripturas nosses, o insipiens Pharise, ac sanctorum prophetarun voces, nic- mor esses dicentis Davidis de universorum Serva- tore Christo : furavit Dominus, et non ponitelit eum, tu es sacerdos in æternum, secundum ordi- nem Melchisedech *. > Dic mihi, quæso, quis ex Scri- bis aut Pharisæis sacrificavit Deo secundum orði- nem Melchisedech ? Omnino nullus; at etiam pro- genitor Abraham, et radix generationis Israel, Melchisedechi sacerdotio recepit benedictionem. Typus autem erat Melchisedech, illiusque sacerdo- tium omnium Salvatoris Christi, qui factus est no- bis Princeps sacerdotum, adducens Deo ac Patri oinnes in se credentes per cultum supra legem perfciens ad sanctificationem. Ecquid igitur calumn- niaris, Pharise? Dic, quaeso, increpasne legislate- rem quod legem solvat, et quod suis non adhæreat mandatis? At legein omnem superat Deus. Hic enim leges non tam sibi ipsi, quam nobis definiens, sta- tuit secundum tempus, in que utique, quæ erdina vit, etegit, transfertque ad meliora. Erat igitur tempus ut cessaret lex, quæ in figuris fuerat, os- tenderenturque meliora. Ideoque alibi per vocein Isaia dixit : + Exterminabitur sensus populi ; » vacuum enim focerunt novum mandatum, quod' per semetipsum nobis locutus est Filius. XXI, 25. Baptismus Joannis unde erat? Interrogavit Christus quamnam de Joanne habe- rent opinionem, quia mos eral Judæis mendaces vocare sanctos, ac dicere eos non missos a Deo ex sua mente prophetiam fingere. Pharisæi autem ve- 72. XXI, 23. In qua potestate hæc facis?'
227 Mt 20 , 23 Ἐρωτᾷς, εἰ λοιπόν τινες μέλλουσιν καθεσθῆναι· μάθε, ὅτι οὐδείς· μόνης γὰρ τῆς πρώτης οὐσίας τὸ τοιοῦτόν ἐστιν καὶ οὐκ ἀνθρωπίνης· μὴ νοήσαντες γὰρ οἱ ἀπόστολοι τί ἐστιν τὸ καθεσθῆναι "ἐπὶ δώδεκα θρόνους" καὶ ὅ τι τὸ δοξασθῆναι τότε δηλοῖ τοιαύτην ἐζήτουν καθέδραν. 228 Mt 21, 1–7 Πρὸ πέντε ἡμερῶν τοῦ σωτηριώδους αὐτοῦ πάθους ἀναπληρῶσαι βουλόμενος καὶ τὰς φωνὰς τῶν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ εἰρημένας κελεύει τοῖς δυσὶ μαθηταῖς ἀπιέναι εἰς τὸ κωμύδριον τὸ ἀντικρὺ Βηθ φαγὴ καὶ Βηθανίαν καὶ ἐνέγκαι τὸν ἀσαλῆ πῶλον αὐτοῦ. ὅτι δὲ ὁ μὲν Ματθαῖος ὄνον καὶ πῶλον ἀγηοχέναι τῷ κυρίῳ λέγει, Λουκᾶς δὲ καὶ Μᾶρκος ἑνὸς μόνου ὑποζυγίου ἀπεμνημόνευσαν, οὐ μάχης τὸ εἰρημένον· τοῦ γὰρ πώλου ἀγομένου κατὰ τὸ κελευσθὲν ὑπὸ τῶν μαθητῶν ἐφήλατο καὶ ἡ ὄνος τῷ αὐτῆς τέκνῳ ἀκολουθοῦσα ὡς φιλόστοργος μήτηρ. 229 Mt 21, 1–3 Δύο δέ φησιν εἶναι τοὺς μαθητάς, ὅ ἐστιν ἀποστόλους καὶ εὐαγ γελιστάς, οἵτινες γεγόνασιν συνεργοὶ καὶ ὑπηρέται Χριστοῦ πρὸς τοῦτο. ἢ καὶ εὐαγγέλους λέγει τοὺς ὑπηρετοῦντας Χριστῷ πρὸς ἡμετέραν λύτρωσιν "ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου".
πράχασιν, ἀγανακτοῦσι δὲ μᾶλλον κατ' αὐτοῦ. Οὐ Α τοῦτο δὲ μόνον δείκνυσιν αὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ θεραπεῦσαι ποικίλα νοσήματα.. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελιστής- Καὶ προσῆλθον αὐτῷ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς. Δίνιγμα ἦν τὸ γεγονὸς, ὅτι τῶν Ἰουδαίων ἐκβλη- θέντων ἐκ τοῦ ναοῦ σὺν ταῖς τυπικαῖς θυσίαις, οἱ τυφλοὶ καὶ χωλοί θεραπεύονται, οἱ τύπον ἔχοντες τῶν ἐθνῶν. Μαθέτωσαν μέντοι καὶ οἱ πωλοῦντες καὶ τὰ τοῦ Πνεύματος χαρίσματα καὶ τὴν ἱερωσύνην, ὅτι τοὺς πωλοῦντας τὰς περιστερὰς ἐξέβαλεν ἀπὸ τοῦ ναοῦ μαστίξας ὁ Κύριος, καὶ παυσάσθωσαν πόρους ἑαυτοῖς ἀπὸ χειροτονιῶν ἀθροίζοντες. Τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου καὶ ἐξ ευωνύμων Β μου, οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι. Ἐρωτᾷς ὅτι λοιπών τίνες μέλλουσι καθεσθῆναι. Μάθε ὅτι οὐδείς. Μόνης γὰρ τῆς πρώτης ουσίας τὸ τοιοῦτόν ἐστι, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνης. Μη νοήσαντες γὰρ οἱ ἀπόστολοι τέ ἐστε τὸ «Καθεσθῆναι ἐπὶ δώδεκα θρόνους· καὶ ὅτι τὸ δοξασθῆναι τότε δηλοί· τοιαύτην ἐζήτουν καθέδραν. Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Εἰ τὰς θεοπνεύστους ᾔδεις Γραφάς, ὦ ἀσύνετε Φαρισαῖς, καὶ τὰς τῶν ἁγίων προφητῶν φωνάς, έμνή- σθης ἂν λέγοντος τοῦ μακαρίου Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χριστόν· Ωμοσε Κύριος, καὶ οὐ μετ ταμεληθήσεται, σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. ο Φράζε δὴ οὖν τίς ἐκ τῶν Γραμ ματέων ή Φαρισαίων λελειτούργηκε τῷ Θεῷ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. "Η πάντως οὐδείς· ἀλλὰ καὶ ὁ προπάτωρ Αβραάμ, ἡ ρίζα τῆς γενέσεως τῶν ἐξ Ἰσραήλ, ὑπὸ τῆς Μελχισεδέκ ἱερωσύνης ηυλόγηται. Τύπος δὲ ἦν ὁ Μελχισεδέκ, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν ἱερω- σύνη τοῦ πάντων Σωτήρος Χριστοῦ ὅς γέγονεν ἡμῶν ἀρχιερεὺς προσάγων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πάντας τοὺς πεπιστευκότας εἰς αὐτὸν διὰ τῆς ὑπὲρ νόμον λατρείας τελειῶν εἰς ἁγιασμόν. Τί οὖν ἀσχάλλεις, ὦ Φαρισαῖε ; ἐγκαλεῖς, εἰπέ μοι, τῷ νομοθέτῃ τοῦ νόμου τὴν λύ- σιν, καὶ ὅτι μὴ ταῖς ἰδίαις ἠκολούθησεν ἐντολαῖς ; ᾿Αλλὰ νόμου πάντων ἐπέκεινα Θεός· ὁ γὰρ τοὺς νό μους οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν ὁρισάμενος, μεθ. ίστησι κατὰ καιρὸν ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο τὰ διατετα- γμένα, καὶ ἀναφέρει εἰς βελτίονα. "Ην οὖν καιρὸς τοῦ παύσασθαι τὸν ἐν τύποις, ἀναδειχθῆναι δὲ τὰ κρείτ τονα. Διὸ ἔφη που διὰ φωνῆς Ησαΐου· « Αφανισθή- σεται νόμιμα λαοῦ. Πργησαν γὰρ τῆς νέας ἐντολῆς ἀναδεδειγμένης ἣν δι' ἑαυτοῦ λελάληκεν ἡμῖν ὁ Υιός. Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἦν ; Ηρετο ὁ Χριστὸς ὁποίαν περὶ τοῦ Βαπτιστοῦ τὴν δόξαν ἐσχήκασιν, ἐπειδὴ ἔθος ἦν τοῖς Ἰουδαίοις ψευδ ηγόρους ἀποκαλεῖν τοὺς ἁγίους, καὶ λέγειν, ὅτι ἀπὸ γνώμης ιδίας τὴν προφητείαν ὑποπλάττονται, οὐκ » ΧΧΙ, 17. Ει ο COMMENT. IN MATTHÆUN. statem ostendit, verum etiam quod varios morbcs curet. Ait enim evangelista: C Psal. cix, 1. ** Isa. vi, 10. D accesserunt ad eum caci et claudi in templo, el curavit eos. Ænigma erat quod factum est : Judæis e teniplo cum typicis sacrificiis ejectis, cæci et claudi curan- tur, qui figuram habent gentium. Discant certe vendentes etiam Spiritus charismata ac sacerdo- tium, Dominum flagellis columbas in templo ven- dentes ejecisse, cessentque census sibi a conse- crationibus comparare. XX, 23. Sedere autem ad dexteram meam et sinistram, non est meum dare vobis. Quæris ecquinam tandem sessuri sint. Sic habe: neminem sessurum. Solius enim principis naturæ talis auctoritas est, non autem humanæ. Istam enim sessionem ambierunt apostoli, idcirco quod non intelligerent, quid esset, « Sedere super thronos duodecim, et ignorarent his verbis significari gle- rificationem quam tunc consequentur. Si Deum spirantes Scripturas nosses, o insipiens Pharise, ac sanctorum prophetarun voces, nic- mor esses dicentis Davidis de universorum Serva- tore Christo : furavit Dominus, et non ponitelit eum, tu es sacerdos in æternum, secundum ordi- nem Melchisedech *. > Dic mihi, quæso, quis ex Scri- bis aut Pharisæis sacrificavit Deo secundum orði- nem Melchisedech ? Omnino nullus; at etiam pro- genitor Abraham, et radix generationis Israel, Melchisedechi sacerdotio recepit benedictionem. Typus autem erat Melchisedech, illiusque sacerdo- tium omnium Salvatoris Christi, qui factus est no- bis Princeps sacerdotum, adducens Deo ac Patri oinnes in se credentes per cultum supra legem perfciens ad sanctificationem. Ecquid igitur calumn- niaris, Pharise? Dic, quaeso, increpasne legislate- rem quod legem solvat, et quod suis non adhæreat mandatis? At legein omnem superat Deus. Hic enim leges non tam sibi ipsi, quam nobis definiens, sta- tuit secundum tempus, in que utique, quæ erdina vit, etegit, transfertque ad meliora. Erat igitur tempus ut cessaret lex, quæ in figuris fuerat, os- tenderenturque meliora. Ideoque alibi per vocein Isaia dixit : + Exterminabitur sensus populi ; » vacuum enim focerunt novum mandatum, quod' per semetipsum nobis locutus est Filius. XXI, 25. Baptismus Joannis unde erat? Interrogavit Christus quamnam de Joanne habe- rent opinionem, quia mos eral Judæis mendaces vocare sanctos, ac dicere eos non missos a Deo ex sua mente prophetiam fingere. Pharisæi autem ve- 72. XXI, 23. In qua potestate hæc facis?'
εἰ δὲ ἐρωτήσει ὁ καταδήσας αὐτοὺς ταῖς σειραῖς τῶν ἁμαρτιῶν "τί ποιεῖτε", ἀλλ' οὖν οὐ δυνάμενος ἀντιστῆναι τοῖς τοῦ σωτῆρος λόγοις σιωπήσεται οὐχ ἑκὼν διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς δυνάμεως· θεία δὲ ἡ κλῆσις ἐν τούτῳ δεδήλωται. 230 Mt 21, 7–9 Ἐρχόμενος λέγεται ὁ Χριστὸς ὡς ἄνωθεν ἐλθών, ὅτι θεὸς ὢν φύσει καὶ υἱὸς τοῦ πατρὸς γέγονεν ἄνθρωπος καὶ ἦλθεν ἐν ὀνόματι κυρίου ὁ κύριος καλούμενος. οὗτος οὖν ὡς φύσει θεὸς εὐλογημένος λέγεται, τοῦτ' ἔστιν δοξολογούμενος. ἐπεκάθητο μὲν οὖν τῷ πώλῳ Χριστός, εἵπετο δὲ ἡ τεκοῦσα. καὶ σημεῖον ἡμῖν ἀναγκαιοτάτου πράγ ματος τὸ δρώμενον ἦν· ἐπανεπαύσατο γὰρ ὁ Χριστὸς τῷ νέῳ λαῷ τῷ εἰδωλολατροῦντί ποτε, ἕψεται δὲ κατὰ καιροὺς καὶ ἡ τῶν Ἰουδαίων συναγωγή, καίτοιγε ἐν χρόνῳ τῷ κατὰ τὴν κλῆσιν τὸ πρεσβύτερον ἔχουσα· προεισκέκλητο γὰρ διὰ Μωσέως καὶ προφητῶν. ἐπειδὴ δὲ προσκέκρουκε τῷ σῴζοντι θεῷ, διὰ τοῦτο δικαίως τοῦ πώλου κατόπιν ἔρχεται μόλις καὶ γέγονεν εἰς οὐράν, τοῦτ' ἔστιν παρακολούθημα καὶ ὀπίσω τῶν ἐξ ἐθνῶν καὶ ἡ πρώτη γέγονεν ἐσχάτη.
πράχασιν, ἀγανακτοῦσι δὲ μᾶλλον κατ' αὐτοῦ. Οὐ Α τοῦτο δὲ μόνον δείκνυσιν αὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ θεραπεῦσαι ποικίλα νοσήματα.. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελιστής- Καὶ προσῆλθον αὐτῷ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς. Δίνιγμα ἦν τὸ γεγονὸς, ὅτι τῶν Ἰουδαίων ἐκβλη- θέντων ἐκ τοῦ ναοῦ σὺν ταῖς τυπικαῖς θυσίαις, οἱ τυφλοὶ καὶ χωλοί θεραπεύονται, οἱ τύπον ἔχοντες τῶν ἐθνῶν. Μαθέτωσαν μέντοι καὶ οἱ πωλοῦντες καὶ τὰ τοῦ Πνεύματος χαρίσματα καὶ τὴν ἱερωσύνην, ὅτι τοὺς πωλοῦντας τὰς περιστερὰς ἐξέβαλεν ἀπὸ τοῦ ναοῦ μαστίξας ὁ Κύριος, καὶ παυσάσθωσαν πόρους ἑαυτοῖς ἀπὸ χειροτονιῶν ἀθροίζοντες. Τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου καὶ ἐξ ευωνύμων Β μου, οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι. Ἐρωτᾷς ὅτι λοιπών τίνες μέλλουσι καθεσθῆναι. Μάθε ὅτι οὐδείς. Μόνης γὰρ τῆς πρώτης ουσίας τὸ τοιοῦτόν ἐστι, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνης. Μη νοήσαντες γὰρ οἱ ἀπόστολοι τέ ἐστε τὸ «Καθεσθῆναι ἐπὶ δώδεκα θρόνους· καὶ ὅτι τὸ δοξασθῆναι τότε δηλοί· τοιαύτην ἐζήτουν καθέδραν. Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Εἰ τὰς θεοπνεύστους ᾔδεις Γραφάς, ὦ ἀσύνετε Φαρισαῖς, καὶ τὰς τῶν ἁγίων προφητῶν φωνάς, έμνή- σθης ἂν λέγοντος τοῦ μακαρίου Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χριστόν· Ωμοσε Κύριος, καὶ οὐ μετ ταμεληθήσεται, σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. ο Φράζε δὴ οὖν τίς ἐκ τῶν Γραμ ματέων ή Φαρισαίων λελειτούργηκε τῷ Θεῷ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. "Η πάντως οὐδείς· ἀλλὰ καὶ ὁ προπάτωρ Αβραάμ, ἡ ρίζα τῆς γενέσεως τῶν ἐξ Ἰσραήλ, ὑπὸ τῆς Μελχισεδέκ ἱερωσύνης ηυλόγηται. Τύπος δὲ ἦν ὁ Μελχισεδέκ, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν ἱερω- σύνη τοῦ πάντων Σωτήρος Χριστοῦ ὅς γέγονεν ἡμῶν ἀρχιερεὺς προσάγων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πάντας τοὺς πεπιστευκότας εἰς αὐτὸν διὰ τῆς ὑπὲρ νόμον λατρείας τελειῶν εἰς ἁγιασμόν. Τί οὖν ἀσχάλλεις, ὦ Φαρισαῖε ; ἐγκαλεῖς, εἰπέ μοι, τῷ νομοθέτῃ τοῦ νόμου τὴν λύ- σιν, καὶ ὅτι μὴ ταῖς ἰδίαις ἠκολούθησεν ἐντολαῖς ; ᾿Αλλὰ νόμου πάντων ἐπέκεινα Θεός· ὁ γὰρ τοὺς νό μους οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν ὁρισάμενος, μεθ. ίστησι κατὰ καιρὸν ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο τὰ διατετα- γμένα, καὶ ἀναφέρει εἰς βελτίονα. "Ην οὖν καιρὸς τοῦ παύσασθαι τὸν ἐν τύποις, ἀναδειχθῆναι δὲ τὰ κρείτ τονα. Διὸ ἔφη που διὰ φωνῆς Ησαΐου· « Αφανισθή- σεται νόμιμα λαοῦ. Πργησαν γὰρ τῆς νέας ἐντολῆς ἀναδεδειγμένης ἣν δι' ἑαυτοῦ λελάληκεν ἡμῖν ὁ Υιός. Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἦν ; Ηρετο ὁ Χριστὸς ὁποίαν περὶ τοῦ Βαπτιστοῦ τὴν δόξαν ἐσχήκασιν, ἐπειδὴ ἔθος ἦν τοῖς Ἰουδαίοις ψευδ ηγόρους ἀποκαλεῖν τοὺς ἁγίους, καὶ λέγειν, ὅτι ἀπὸ γνώμης ιδίας τὴν προφητείαν ὑποπλάττονται, οὐκ » ΧΧΙ, 17. Ει ο COMMENT. IN MATTHÆUN. statem ostendit, verum etiam quod varios morbcs curet. Ait enim evangelista: C Psal. cix, 1. ** Isa. vi, 10. D accesserunt ad eum caci et claudi in templo, el curavit eos. Ænigma erat quod factum est : Judæis e teniplo cum typicis sacrificiis ejectis, cæci et claudi curan- tur, qui figuram habent gentium. Discant certe vendentes etiam Spiritus charismata ac sacerdo- tium, Dominum flagellis columbas in templo ven- dentes ejecisse, cessentque census sibi a conse- crationibus comparare. XX, 23. Sedere autem ad dexteram meam et sinistram, non est meum dare vobis. Quæris ecquinam tandem sessuri sint. Sic habe: neminem sessurum. Solius enim principis naturæ talis auctoritas est, non autem humanæ. Istam enim sessionem ambierunt apostoli, idcirco quod non intelligerent, quid esset, « Sedere super thronos duodecim, et ignorarent his verbis significari gle- rificationem quam tunc consequentur. Si Deum spirantes Scripturas nosses, o insipiens Pharise, ac sanctorum prophetarun voces, nic- mor esses dicentis Davidis de universorum Serva- tore Christo : furavit Dominus, et non ponitelit eum, tu es sacerdos in æternum, secundum ordi- nem Melchisedech *. > Dic mihi, quæso, quis ex Scri- bis aut Pharisæis sacrificavit Deo secundum orði- nem Melchisedech ? Omnino nullus; at etiam pro- genitor Abraham, et radix generationis Israel, Melchisedechi sacerdotio recepit benedictionem. Typus autem erat Melchisedech, illiusque sacerdo- tium omnium Salvatoris Christi, qui factus est no- bis Princeps sacerdotum, adducens Deo ac Patri oinnes in se credentes per cultum supra legem perfciens ad sanctificationem. Ecquid igitur calumn- niaris, Pharise? Dic, quaeso, increpasne legislate- rem quod legem solvat, et quod suis non adhæreat mandatis? At legein omnem superat Deus. Hic enim leges non tam sibi ipsi, quam nobis definiens, sta- tuit secundum tempus, in que utique, quæ erdina vit, etegit, transfertque ad meliora. Erat igitur tempus ut cessaret lex, quæ in figuris fuerat, os- tenderenturque meliora. Ideoque alibi per vocein Isaia dixit : + Exterminabitur sensus populi ; » vacuum enim focerunt novum mandatum, quod' per semetipsum nobis locutus est Filius. XXI, 25. Baptismus Joannis unde erat? Interrogavit Christus quamnam de Joanne habe- rent opinionem, quia mos eral Judæis mendaces vocare sanctos, ac dicere eos non missos a Deo ex sua mente prophetiam fingere. Pharisæi autem ve- 72. XXI, 23. In qua potestate hæc facis?'
ἄθρει δέ, ὅπως εἰς ἐσχάτην ἀλογίαν ἀποκομισθεῖσαν ἔδειξε τὴν ἀνθρώπου φύσιν ὁ "νε φροὺς" εἰδὼς "καὶ καρδίας"· ὄνῳ γὰρ παρεικάζεται τῇ λίαν ἀλογωτάτῃ καὶ ἡ τῶν Ἰουδαίων συναγωγὴ καὶ αὐτὴ δὲ τῶν ἐθνῶν ἡ πληθύς· οἱ μὲν γὰρ "λελατρευκότες τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα" θεόν, οἱ δὲ τὸν παιδαγωγὸν ἀτιμάζοντες νόμον ἔξω νοῦ καὶ φρενὸς γεγόνασιν ἀγαθῆς καὶ πρὸς πᾶν εἶδος φαυλότητος ἀπονενευκότες "παρασυνεβλήθησαν τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοίωνται αὐτοῖς" κατὰ τὴν τοῦ ψάλλαντος φωνήν. ὄνος δὲ καὶ ἑτέρως ἀκαθαρσίας σύμβολον· ἀνίερον γὰρ τὸ ζῷον καὶ τὴν ἐκ νόμου κατάρρησιν ἔχον. τοιοῦτοι δὲ πάντες οἱ πλανώμενοι καὶ φιλαμαρτήμονες. 231 Mt 21, 7–9 Ἄγεται ὁ πῶλος δύο μαθητῶν ἀπεσταλμένων παρὰ Χριστοῦ· ὑπηρετοῦσι γὰρ πρὸς τοῦτο αὐτῷ δύο τάγματα, προφῆται καὶ ἀπόστολοι, δι' ὧν σαγηνεύονται εἰς πίστιν τὰ ἔθνη. καὶ ἄγεται ἀπό τινος κώμης, ἵνα καὶ ἐκ τούτου τὴν ἄγροικον τῶν ἐθνῶν καταδείξῃ φρένα οὐκ ἐν νόμῳ τεθραμμένων, ζησάντων δὲ μᾶλλον ἀπημελημένως καὶ ἀγρίως, πλὴν μετέστη ἐπὶ τὸ ἡμερώτερον· γέγονε γὰρ ὑπὸ Χριστῷ ταῦτα διδά σκοντι.
πράχασιν, ἀγανακτοῦσι δὲ μᾶλλον κατ' αὐτοῦ. Οὐ Α τοῦτο δὲ μόνον δείκνυσιν αὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ θεραπεῦσαι ποικίλα νοσήματα.. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελιστής- Καὶ προσῆλθον αὐτῷ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς. Δίνιγμα ἦν τὸ γεγονὸς, ὅτι τῶν Ἰουδαίων ἐκβλη- θέντων ἐκ τοῦ ναοῦ σὺν ταῖς τυπικαῖς θυσίαις, οἱ τυφλοὶ καὶ χωλοί θεραπεύονται, οἱ τύπον ἔχοντες τῶν ἐθνῶν. Μαθέτωσαν μέντοι καὶ οἱ πωλοῦντες καὶ τὰ τοῦ Πνεύματος χαρίσματα καὶ τὴν ἱερωσύνην, ὅτι τοὺς πωλοῦντας τὰς περιστερὰς ἐξέβαλεν ἀπὸ τοῦ ναοῦ μαστίξας ὁ Κύριος, καὶ παυσάσθωσαν πόρους ἑαυτοῖς ἀπὸ χειροτονιῶν ἀθροίζοντες. Τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου καὶ ἐξ ευωνύμων Β μου, οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι. Ἐρωτᾷς ὅτι λοιπών τίνες μέλλουσι καθεσθῆναι. Μάθε ὅτι οὐδείς. Μόνης γὰρ τῆς πρώτης ουσίας τὸ τοιοῦτόν ἐστι, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνης. Μη νοήσαντες γὰρ οἱ ἀπόστολοι τέ ἐστε τὸ «Καθεσθῆναι ἐπὶ δώδεκα θρόνους· καὶ ὅτι τὸ δοξασθῆναι τότε δηλοί· τοιαύτην ἐζήτουν καθέδραν. Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς ; Εἰ τὰς θεοπνεύστους ᾔδεις Γραφάς, ὦ ἀσύνετε Φαρισαῖς, καὶ τὰς τῶν ἁγίων προφητῶν φωνάς, έμνή- σθης ἂν λέγοντος τοῦ μακαρίου Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χριστόν· Ωμοσε Κύριος, καὶ οὐ μετ ταμεληθήσεται, σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. ο Φράζε δὴ οὖν τίς ἐκ τῶν Γραμ ματέων ή Φαρισαίων λελειτούργηκε τῷ Θεῷ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. "Η πάντως οὐδείς· ἀλλὰ καὶ ὁ προπάτωρ Αβραάμ, ἡ ρίζα τῆς γενέσεως τῶν ἐξ Ἰσραήλ, ὑπὸ τῆς Μελχισεδέκ ἱερωσύνης ηυλόγηται. Τύπος δὲ ἦν ὁ Μελχισεδέκ, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν ἱερω- σύνη τοῦ πάντων Σωτήρος Χριστοῦ ὅς γέγονεν ἡμῶν ἀρχιερεὺς προσάγων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πάντας τοὺς πεπιστευκότας εἰς αὐτὸν διὰ τῆς ὑπὲρ νόμον λατρείας τελειῶν εἰς ἁγιασμόν. Τί οὖν ἀσχάλλεις, ὦ Φαρισαῖε ; ἐγκαλεῖς, εἰπέ μοι, τῷ νομοθέτῃ τοῦ νόμου τὴν λύ- σιν, καὶ ὅτι μὴ ταῖς ἰδίαις ἠκολούθησεν ἐντολαῖς ; ᾿Αλλὰ νόμου πάντων ἐπέκεινα Θεός· ὁ γὰρ τοὺς νό μους οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν ὁρισάμενος, μεθ. ίστησι κατὰ καιρὸν ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιτο τὰ διατετα- γμένα, καὶ ἀναφέρει εἰς βελτίονα. "Ην οὖν καιρὸς τοῦ παύσασθαι τὸν ἐν τύποις, ἀναδειχθῆναι δὲ τὰ κρείτ τονα. Διὸ ἔφη που διὰ φωνῆς Ησαΐου· « Αφανισθή- σεται νόμιμα λαοῦ. Πργησαν γὰρ τῆς νέας ἐντολῆς ἀναδεδειγμένης ἣν δι' ἑαυτοῦ λελάληκεν ἡμῖν ὁ Υιός. Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἦν ; Ηρετο ὁ Χριστὸς ὁποίαν περὶ τοῦ Βαπτιστοῦ τὴν δόξαν ἐσχήκασιν, ἐπειδὴ ἔθος ἦν τοῖς Ἰουδαίοις ψευδ ηγόρους ἀποκαλεῖν τοὺς ἁγίους, καὶ λέγειν, ὅτι ἀπὸ γνώμης ιδίας τὴν προφητείαν ὑποπλάττονται, οὐκ » ΧΧΙ, 17. Ει ο COMMENT. IN MATTHÆUN. statem ostendit, verum etiam quod varios morbcs curet. Ait enim evangelista: C Psal. cix, 1. ** Isa. vi, 10. D accesserunt ad eum caci et claudi in templo, el curavit eos. Ænigma erat quod factum est : Judæis e teniplo cum typicis sacrificiis ejectis, cæci et claudi curan- tur, qui figuram habent gentium. Discant certe vendentes etiam Spiritus charismata ac sacerdo- tium, Dominum flagellis columbas in templo ven- dentes ejecisse, cessentque census sibi a conse- crationibus comparare. XX, 23. Sedere autem ad dexteram meam et sinistram, non est meum dare vobis. Quæris ecquinam tandem sessuri sint. Sic habe: neminem sessurum. Solius enim principis naturæ talis auctoritas est, non autem humanæ. Istam enim sessionem ambierunt apostoli, idcirco quod non intelligerent, quid esset, « Sedere super thronos duodecim, et ignorarent his verbis significari gle- rificationem quam tunc consequentur. Si Deum spirantes Scripturas nosses, o insipiens Pharise, ac sanctorum prophetarun voces, nic- mor esses dicentis Davidis de universorum Serva- tore Christo : furavit Dominus, et non ponitelit eum, tu es sacerdos in æternum, secundum ordi- nem Melchisedech *. > Dic mihi, quæso, quis ex Scri- bis aut Pharisæis sacrificavit Deo secundum orði- nem Melchisedech ? Omnino nullus; at etiam pro- genitor Abraham, et radix generationis Israel, Melchisedechi sacerdotio recepit benedictionem. Typus autem erat Melchisedech, illiusque sacerdo- tium omnium Salvatoris Christi, qui factus est no- bis Princeps sacerdotum, adducens Deo ac Patri oinnes in se credentes per cultum supra legem perfciens ad sanctificationem. Ecquid igitur calumn- niaris, Pharise? Dic, quaeso, increpasne legislate- rem quod legem solvat, et quod suis non adhæreat mandatis? At legein omnem superat Deus. Hic enim leges non tam sibi ipsi, quam nobis definiens, sta- tuit secundum tempus, in que utique, quæ erdina vit, etegit, transfertque ad meliora. Erat igitur tempus ut cessaret lex, quæ in figuris fuerat, os- tenderenturque meliora. Ideoque alibi per vocein Isaia dixit : + Exterminabitur sensus populi ; » vacuum enim focerunt novum mandatum, quod' per semetipsum nobis locutus est Filius. XXI, 25. Baptismus Joannis unde erat? Interrogavit Christus quamnam de Joanne habe- rent opinionem, quia mos eral Judæis mendaces vocare sanctos, ac dicere eos non missos a Deo ex sua mente prophetiam fingere. Pharisæi autem ve- 72. XXI, 23. In qua potestate hæc facis?'
PG 72:435καὶ παῖδες δὲ "βάϊα φοινίκων" ἀνατείναντες προέτρεχον αὐτοῦ καὶ ὁμοῦ τοῖς μαθηταῖς τὴν δοξολογίαν συνετίθεσαν, ἵνα καὶ δι' αὐτῶν τὸν νέον καὶ ἐξ ἐθνῶν ὥσπερ ἐν πίνακι γεγραμμένον ἴδωμεν λαόν· γέ γραπται γάρ· "καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν κύριον". 232 Mt 21, 9 Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαβὶδ εὐλογημένος· τὸ ἑβραικὸν οὕτως ἔχει ἐν τῷ ριζʹ ψαλμῷ· ΑΝΝΑ ΑΔΩΝΑΙ ΩΣΙΑΝΝΑ, ΑΔΩΝΑΙ ΑΣΛΙΑΝΝΑ, ΒΑΡΟΥΧ ΑΒΒΑ ΒΣΑΙΜ. 233 Mt 21, 12–14 Ἦν μὲν ἐν τῷ ἱερῷ πληθὺς ἐμπόρων, ἀργυραμοιβοὶ ἤτοι κολλυβισταὶ καὶ μετ' ἐκείνων βοῶναι καὶ προβάτων ἔμποροι τρυγόνας τε πιπράσκοντες καὶ περιστεράς. ταῦτα δὲ χρήσιμα ταῖς θυσίαις τῆς κατὰ νόμον λατρείας. ἀλλ' ἦν ἤδη ὁ καιρὸς τοῦ καταλῆξαι τὴν σκιὰν καὶ ἀνα λάμψαι τὴν ἐν Χριστῷ ἀλήθειαν· ταύτῃ τοι Χριστὸς εἰκότως ἡ ἀλήθεια ἅτε δὴ μετὰ τοῦ ἰδίου πατρὸς ἐν τῷ παρ' αὐτῷ ὄντι ναῷ τιμώμενος, συστέλλεσθαι μὲν τὰς ἐν νόμῳ προστέταχε θυσίας καὶ τοὺς καπνούς, οἶκον δὲ προσευχῆς ἀναδείκνυσθαι τὸν ναόν· τὸ γὰρ ἐπιπλήττειν τοῖς ἐμπόροις καὶ τῶν ἱερῶν περιβόλων ἀποσοβεῖν αὐτοὺς τὰ εἰς θυσίαν χρή σιμα διαπιπράσκοντάς τισι τοῦτο πάντως ἐστὶν καὶ ἕτερον οὐδέν.
ἀπεσταλμένοι παρά Θεοῦ. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι δεδίασι ΧΧΙ, 23. ΧΧΙ, 42. ΧΧΗ, 13. μὲν εἰπεῖν τὸ ἀληθὲς, ἵνα μὴ ἀκούσωσι· Διά τί με ἐπιστεύσατε ; Εργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου. Καὶ ἔστιν ἀμπελῶν μὲν ὁ Ἰσραήλ, ὥς φησιν ὁ Ψαλμῳδός· « Αμπελῶνα ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας. » Καὶ Ησαΐας · ι Αμπελών, φησίν, ἐγενήθη τῷ ἡγαπημέ νῳ. • Ἐφύτευσεν δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ ἀπεδήμησε χρόνον μακρόν, εἴτουν ἐμακροθύμησε. Πλὴν ὁρᾶται πεφροντικώς τοῦ χωρίου, καὶ εἰς νοῦν ἔχων αὐτό. Οὐδεὶς γὰρ γέγονε διὰ μέσου καιρός, καθ᾿ ὃν οὐκ ἀπὸ εστέλλοντο παρὰ τοῦ Θεοῦ προφῆται καὶ δίκαιοι νου θετοῦντες. Οἱ δὲ γεγόνασιν ἀπειθεῖς, καὶ ἀτιμάσαντες τοὺς ἀπεσταλμένους ἀπέστειλαν κενούς· τουτέστιν οὐδὲν ἔχοντας εἰπεῖν περὶ αὐτῶν ἀγαθὸν τῷ πεπομ- φότι θεῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος. Δεῦτε, ἀποκτείνω· μεν αὐτόν. Αρα καὶ ὑμεῖς υἱοὶ τοῦ θεοῦ καὶ Πατρός; ἄρα φυσικῶς ὁ κλῆρος εἰς ὑμᾶς καταβαίνει, ἂν ἐκ μέσου ποιήσητε τον κληρονόμον ; πῶς γενήσεσθε κύριοι ὧν ἐρᾶτε; κἀκεῖνο πῶς οὐ γέλωτος ἄξιον; Ὁ μὲν γὰρ Χριστός, ὡς Υἱὸς καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἀξιωμάτων οὐσιωδῶς κληρονόμος. γεγενημένος άνθρω πος, εἰς κοινωνίαν τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας εκάλει τους πιστεύοντας εἰς αὐτόν. Οἱ δὲ Ἑβραῖοι μόνοι τὴν βα σιλείαν ἔχειν ἤθελον, ὅπερ ἦν ἀμήχανόν τε καὶ ἀμε· θές. Επιτήρησον δὲ ἐν τούτοις ὅτι μετὰ τοὺς οἰκέτας ὁ Υἱὸς πέμπεται, ὡς οὐ τελῶν ἐν οἰκέταις, ἀλλ' ὡς Υἱὸς ἀληθινὸς, καὶ διὰ τοῦτο Κύριος· εἰ καὶ ἐφόρεσε γὰρ δούλου μορφὴν οἰκονομικῶς, ἀλλ᾽ ἦν καὶ οὕτω Θεὸς, καὶ Υἱὸς ἀληθινὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ φυσικὴν ἔχων τὴν κυριότητα. Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οι οικοδομούντες. οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. Ταύτην τεθαύμακε την γωνίαν, ήτοι τῶν δύο λαών τὴν εἰς ταυτότητα σύνοδον ὁ μακάριος Δαβίδ, λέγων· • Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. ὁ Οὐκοῦν σωτήριον μὲν ὁ λίθος τῇ γωνίᾳ τῇ παρ' αὐτοῦ γενομένη, συντριβὴ δὲ τοῖς ἔξω μεμενηκόσι τῆς νοητῆς καὶ πνευματικής ταύτης συν δρομῆς· αὐτοῖς γὰρ ἐστιν ὁ Χριστὸς πέτρα προσκόμ ματος, καὶ λίθος σκανδάλου. Ο μὲν γάμος έτοιμός ἐστιν. Γάμον (1) λέγει τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν τῶν πιστῶν συνάφειαν, καλῶν εἰς τοῦτον τοὺς Ἰουδαίους, πάλαι μὲν διὰ τῶν προφητών, ὕστερον δὲ διὰ τῶν μαθη τῶν, πρὸ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως. Δήσαντες αὐτοῦ πόδας καὶ χεῖρας. Καὶ ἄλλως δεδέσθαι χεῖρας καὶ πόδας λέγεται, ὡς μηδενὸς λοιπὸν χρηστὸν ποιῆσαι ἐκεῖσε δυναμένου· ἡ γὰρ τοῦ καλοῦ ἐργασία μέχρι τοῦ παρόντος ἐκτεί- νεται. Εξεστι δοῦναι κῆνσον Καίσαρι, ἢ ού; Ήθελε μὲν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἀνθρωπίνης δυναστείας S. CYRILLI ALEXANDRINI 'ARCINEP. rentur quidem verum dicere, we audiant: Propter & quid non credidistis? Operare in vinea mea. Ac vinea quidem est Israel, ut ait Psalmista : • Vineam ex Ægypto transtulisti ". » Ac Isaias : • Viuea, inquit, facta est dilecta "., Plantavit autem eam Deus, ac longo tempore peregre pro- fectus est, sive longanimitatem exercuit: videtur tamen curam gessisse regionis, et eam habuisse in mente. Nullum enim tempus intermedium fuit quo non a Deo missi fuerint prophetæ justique instruc- tores. lli vero increduli fuerunt, eosque, qui missi erant, affectos ignominia vacuos dimiserunt, id est, nihil habentes boni quod de iis dicerent mittenti Deo. XXI, 38. Hic est hæres. Venite, occidamus eum. Ergo etiam vos Blii Dei ac Patris? ergo natura- lis hæreditas vobis obtingit, si e medio hæredem sustuleritis quomodo felis domini eorum quæ amatis? ac illud quomodo non risu dignum ? Chri- stas siquidem ut Filius Dei ae Patris dignitatum consubstantialiter hæres exsistens homo factus, in communionen) regni sui vocavit credentes in eum. Judæi vero soli regnum habere volebant, quod fieri non poterat, ac omnino erat a disciplina alie- num. Observa autem in hisce filium post servos mitti, ut eum qui inter servos non sit, sed ut ve- rum filium ac propterea Dominum; etsi enim servi formain per dispensationem assumpserit, etiam sic verus Dei Patrisque Filius est, ac naturalem habens potestatem. Lapidem quem reprobaverunt adi- fcantes, hic facius est in caput anguli. Admiratus est angulum illum, sive duorum po- pulorum in identitatem concursum, beatus David, dicens : c A Domnino factum est istud, et est inira- bile in oculis nostris *. Itaque salutaris quidem bic lapis angulo ab eo facto; contritus est autem ab iis qui extra intellectualem ac spiritualem manse- runt concursum : ipsis enim Christus petra offen- sionis est, et lapis scandali. XXII, 8. Nuptiaæ quidem paratæ sunt. Nuptias dicit unionem fidelium cum Filio; ad illasque nuptias vocavit Judæos, olim quidem per prophetas, novissime autem per discipulos, ante passionem et resurrectionem. Ligatis manibus et pedibus ejus. Alio quoque modo maaus pedesque ligari dici- tur, quasi nullum deinceps ibi opus bonum præ- stare valeant; boni enim operatio non nisi ad præ- sens tempus extenditur. XXII, 17. Licet censum dare (@sari, an non? Voluit quidem universorum Deus ab hominum s Psal. Lxxis, 9. B C D Isa. v, 1. Psal. cxvil, 25. - · (1) Γάμον — ἀναστάσεως. Cramer. p. 179.
ἕτερος δὲ τῶν εὐαγγελιστῶν "καὶ φραγέλλιον ἐκ σχοινίων ποιῆσαι" λέγει τὸν Ἰησοῦν καὶ ἀπειλῆσαι πληγὰς καὶ ἐπανατείνειν αὐτοῖς· ἔδει γὰρ εἰδέναι τοὺς τὴν νομικὴν τιμῶντας λατρείαν μετὰ τὴν τῆς ἀληθείας ἀνάδειξιν, ὅτι "πνεῦμα δουλείας" ἔχοντες καὶ τὸ ἐλευθεροῦσθαι παραιτούμενοι ὑπὸ μάστιγας ἔσονται καὶ ὑποκείσονται κολάσει δουλοπρεπεῖ. ἐπιτειχίζει αὐτοῖς καὶ τὸν Ἠσαίαν κατήγορον–φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελιστής. 234 Mt 21, 12 Καὶ τῆς λατρείας δὲ τὴν μετάθεσιν προμηνύει ἐκβάλλων τὰ σφαγιζόμενα ζῷα καὶ τὰς νομικὰς παραδόσεις. ἐπανατείνεται δὲ τὴν μάστιγα σημαίνων, ὅτι ἂν πάλιν τὰ αὐτὰ ποιήσωσιν, πειραθήσονται πληγῶν, καὶ ἵνα δείξῃ τὸ δουλοπρεπὲς τῶν ὑπὸ νόμον, οἰκέταις πρέ πουσαν ἐπιφέρει μάστιγα. 235 Mt 21, 14 Αἴνιγμα ἦν τὸ γεγονός, ὅτι τῶν Ἰουδαίων ἐκβληθέντων ἐκ τοῦ ναοῦ σὺν ταῖς τυπικαῖς θυσίαις οἱ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ θεραπεύονται οἱ τύπον ἔχοντες τῶν ἐθνῶν. μαθέτωσαν μέντοι καὶ οἱ πωλοῦντες καὶ τὰ τοῦ πνεύματος χαρίσματα καὶ τὴν ἱερωσύνην, ὅτι τοὺς πωλοῦντας τὰς περιστερὰς ἐξέβαλεν ἀπὸ τοῦ ναοῦ μαστίξας ὁ κύριος καὶ παυσά σθωσαν πόρους ἑαυτοῖς ἀπὸ χειροτονιῶν ἀθροίζοντες. 236 Mt 21, 17 Διὰ τὸ ἀφιλόθεον τῶν Ἰουδαίων ὑπαναχωρεῖ.
ἀπεσταλμένοι παρά Θεοῦ. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι δεδίασι ΧΧΙ, 23. ΧΧΙ, 42. ΧΧΗ, 13. μὲν εἰπεῖν τὸ ἀληθὲς, ἵνα μὴ ἀκούσωσι· Διά τί με ἐπιστεύσατε ; Εργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου. Καὶ ἔστιν ἀμπελῶν μὲν ὁ Ἰσραήλ, ὥς φησιν ὁ Ψαλμῳδός· « Αμπελῶνα ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας. » Καὶ Ησαΐας · ι Αμπελών, φησίν, ἐγενήθη τῷ ἡγαπημέ νῳ. • Ἐφύτευσεν δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ ἀπεδήμησε χρόνον μακρόν, εἴτουν ἐμακροθύμησε. Πλὴν ὁρᾶται πεφροντικώς τοῦ χωρίου, καὶ εἰς νοῦν ἔχων αὐτό. Οὐδεὶς γὰρ γέγονε διὰ μέσου καιρός, καθ᾿ ὃν οὐκ ἀπὸ εστέλλοντο παρὰ τοῦ Θεοῦ προφῆται καὶ δίκαιοι νου θετοῦντες. Οἱ δὲ γεγόνασιν ἀπειθεῖς, καὶ ἀτιμάσαντες τοὺς ἀπεσταλμένους ἀπέστειλαν κενούς· τουτέστιν οὐδὲν ἔχοντας εἰπεῖν περὶ αὐτῶν ἀγαθὸν τῷ πεπομ- φότι θεῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος. Δεῦτε, ἀποκτείνω· μεν αὐτόν. Αρα καὶ ὑμεῖς υἱοὶ τοῦ θεοῦ καὶ Πατρός; ἄρα φυσικῶς ὁ κλῆρος εἰς ὑμᾶς καταβαίνει, ἂν ἐκ μέσου ποιήσητε τον κληρονόμον ; πῶς γενήσεσθε κύριοι ὧν ἐρᾶτε; κἀκεῖνο πῶς οὐ γέλωτος ἄξιον; Ὁ μὲν γὰρ Χριστός, ὡς Υἱὸς καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἀξιωμάτων οὐσιωδῶς κληρονόμος. γεγενημένος άνθρω πος, εἰς κοινωνίαν τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας εκάλει τους πιστεύοντας εἰς αὐτόν. Οἱ δὲ Ἑβραῖοι μόνοι τὴν βα σιλείαν ἔχειν ἤθελον, ὅπερ ἦν ἀμήχανόν τε καὶ ἀμε· θές. Επιτήρησον δὲ ἐν τούτοις ὅτι μετὰ τοὺς οἰκέτας ὁ Υἱὸς πέμπεται, ὡς οὐ τελῶν ἐν οἰκέταις, ἀλλ' ὡς Υἱὸς ἀληθινὸς, καὶ διὰ τοῦτο Κύριος· εἰ καὶ ἐφόρεσε γὰρ δούλου μορφὴν οἰκονομικῶς, ἀλλ᾽ ἦν καὶ οὕτω Θεὸς, καὶ Υἱὸς ἀληθινὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ φυσικὴν ἔχων τὴν κυριότητα. Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οι οικοδομούντες. οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. Ταύτην τεθαύμακε την γωνίαν, ήτοι τῶν δύο λαών τὴν εἰς ταυτότητα σύνοδον ὁ μακάριος Δαβίδ, λέγων· • Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. ὁ Οὐκοῦν σωτήριον μὲν ὁ λίθος τῇ γωνίᾳ τῇ παρ' αὐτοῦ γενομένη, συντριβὴ δὲ τοῖς ἔξω μεμενηκόσι τῆς νοητῆς καὶ πνευματικής ταύτης συν δρομῆς· αὐτοῖς γὰρ ἐστιν ὁ Χριστὸς πέτρα προσκόμ ματος, καὶ λίθος σκανδάλου. Ο μὲν γάμος έτοιμός ἐστιν. Γάμον (1) λέγει τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν τῶν πιστῶν συνάφειαν, καλῶν εἰς τοῦτον τοὺς Ἰουδαίους, πάλαι μὲν διὰ τῶν προφητών, ὕστερον δὲ διὰ τῶν μαθη τῶν, πρὸ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως. Δήσαντες αὐτοῦ πόδας καὶ χεῖρας. Καὶ ἄλλως δεδέσθαι χεῖρας καὶ πόδας λέγεται, ὡς μηδενὸς λοιπὸν χρηστὸν ποιῆσαι ἐκεῖσε δυναμένου· ἡ γὰρ τοῦ καλοῦ ἐργασία μέχρι τοῦ παρόντος ἐκτεί- νεται. Εξεστι δοῦναι κῆνσον Καίσαρι, ἢ ού; Ήθελε μὲν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἀνθρωπίνης δυναστείας S. CYRILLI ALEXANDRINI 'ARCINEP. rentur quidem verum dicere, we audiant: Propter & quid non credidistis? Operare in vinea mea. Ac vinea quidem est Israel, ut ait Psalmista : • Vineam ex Ægypto transtulisti ". » Ac Isaias : • Viuea, inquit, facta est dilecta "., Plantavit autem eam Deus, ac longo tempore peregre pro- fectus est, sive longanimitatem exercuit: videtur tamen curam gessisse regionis, et eam habuisse in mente. Nullum enim tempus intermedium fuit quo non a Deo missi fuerint prophetæ justique instruc- tores. lli vero increduli fuerunt, eosque, qui missi erant, affectos ignominia vacuos dimiserunt, id est, nihil habentes boni quod de iis dicerent mittenti Deo. XXI, 38. Hic est hæres. Venite, occidamus eum. Ergo etiam vos Blii Dei ac Patris? ergo natura- lis hæreditas vobis obtingit, si e medio hæredem sustuleritis quomodo felis domini eorum quæ amatis? ac illud quomodo non risu dignum ? Chri- stas siquidem ut Filius Dei ae Patris dignitatum consubstantialiter hæres exsistens homo factus, in communionen) regni sui vocavit credentes in eum. Judæi vero soli regnum habere volebant, quod fieri non poterat, ac omnino erat a disciplina alie- num. Observa autem in hisce filium post servos mitti, ut eum qui inter servos non sit, sed ut ve- rum filium ac propterea Dominum; etsi enim servi formain per dispensationem assumpserit, etiam sic verus Dei Patrisque Filius est, ac naturalem habens potestatem. Lapidem quem reprobaverunt adi- fcantes, hic facius est in caput anguli. Admiratus est angulum illum, sive duorum po- pulorum in identitatem concursum, beatus David, dicens : c A Domnino factum est istud, et est inira- bile in oculis nostris *. Itaque salutaris quidem bic lapis angulo ab eo facto; contritus est autem ab iis qui extra intellectualem ac spiritualem manse- runt concursum : ipsis enim Christus petra offen- sionis est, et lapis scandali. XXII, 8. Nuptiaæ quidem paratæ sunt. Nuptias dicit unionem fidelium cum Filio; ad illasque nuptias vocavit Judæos, olim quidem per prophetas, novissime autem per discipulos, ante passionem et resurrectionem. Ligatis manibus et pedibus ejus. Alio quoque modo maaus pedesque ligari dici- tur, quasi nullum deinceps ibi opus bonum præ- stare valeant; boni enim operatio non nisi ad præ- sens tempus extenditur. XXII, 17. Licet censum dare (@sari, an non? Voluit quidem universorum Deus ab hominum s Psal. Lxxis, 9. B C D Isa. v, 1. Psal. cxvil, 25. - · (1) Γάμον — ἀναστάσεως. Cramer. p. 179.
237 Mt 21, 23 Εἰ τὰς "θεοπνεύστους" ᾔδεις "γραφάς", ὦ ἀσύνετε Φαρισαῖε, καὶ τὰς τῶν ἁγίων προφητῶν φωνάς, ἐμνήσθης ἂν λέγοντος τοῦ μακαρίου Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων σωτῆρα Χριστόν· "ὤμοσεν κύριος καὶ οὐ μεταμεληθήσεται· σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ". φράζε δὴ οὖν, τίς ἐκ τῶν γραμματέων ἢ Φαρισαίων λελειτούργηκε τῷ θεῷ "κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ"; ἢ πάντως οὐδείς. ἀλλὰ καὶ ὁ προ πάτωρ Ἀβραάμ, ἡ ῥίζα τῆς γενέσεως τῶν ἐξ Ἰσραήλ, ὑπὸ τῆς Μελχισεδὲκ ἱερωσύνης ηὐλόγηται· τύπος δὲ ἦν ὁ Μελχισεδὲκ καὶ ἡ κατ' αὐτὸν ἱερωσύνη τοῦ πάντων σωτῆρος Χριστοῦ, ὃς γέγονεν ἡμῶν ἀρχ ιερεὺς προσάγων τῷ θεῷ καὶ πατρὶ πάντας τοὺς πεπιστευκότας εἰς αὐτὸν διὰ τῆς ὑπὲρ νόμον λατρείας τελειῶν εἰς ἁγιασμόν. τί οὖν ἀσχάλλεις, ὦ Φαρισαῖε; ἐγκαλεῖς, εἰπέ μοι, τῷ νομοθέτῃ τοῦ νόμου τὴν λύσιν, καὶ ὅτι μὴ ταῖς ἰδίαις ἠκολούθησεν ἐντολαῖς; ἀλλὰ νόμου πάντως ἐπέκεινα θεός· ὁ γὰρ τοὺς νόμους οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν ὁρισάμενος μεθ ίστησι κατὰ καιρὸν ἐφ' ὅπερ ἂν ἕλοιτο τὰ διατεταγμένα καὶ ἀναφέρει εἰς βελτίονα.
ἀπεσταλμένοι παρά Θεοῦ. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι δεδίασι ΧΧΙ, 23. ΧΧΙ, 42. ΧΧΗ, 13. μὲν εἰπεῖν τὸ ἀληθὲς, ἵνα μὴ ἀκούσωσι· Διά τί με ἐπιστεύσατε ; Εργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου. Καὶ ἔστιν ἀμπελῶν μὲν ὁ Ἰσραήλ, ὥς φησιν ὁ Ψαλμῳδός· « Αμπελῶνα ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας. » Καὶ Ησαΐας · ι Αμπελών, φησίν, ἐγενήθη τῷ ἡγαπημέ νῳ. • Ἐφύτευσεν δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ ἀπεδήμησε χρόνον μακρόν, εἴτουν ἐμακροθύμησε. Πλὴν ὁρᾶται πεφροντικώς τοῦ χωρίου, καὶ εἰς νοῦν ἔχων αὐτό. Οὐδεὶς γὰρ γέγονε διὰ μέσου καιρός, καθ᾿ ὃν οὐκ ἀπὸ εστέλλοντο παρὰ τοῦ Θεοῦ προφῆται καὶ δίκαιοι νου θετοῦντες. Οἱ δὲ γεγόνασιν ἀπειθεῖς, καὶ ἀτιμάσαντες τοὺς ἀπεσταλμένους ἀπέστειλαν κενούς· τουτέστιν οὐδὲν ἔχοντας εἰπεῖν περὶ αὐτῶν ἀγαθὸν τῷ πεπομ- φότι θεῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος. Δεῦτε, ἀποκτείνω· μεν αὐτόν. Αρα καὶ ὑμεῖς υἱοὶ τοῦ θεοῦ καὶ Πατρός; ἄρα φυσικῶς ὁ κλῆρος εἰς ὑμᾶς καταβαίνει, ἂν ἐκ μέσου ποιήσητε τον κληρονόμον ; πῶς γενήσεσθε κύριοι ὧν ἐρᾶτε; κἀκεῖνο πῶς οὐ γέλωτος ἄξιον; Ὁ μὲν γὰρ Χριστός, ὡς Υἱὸς καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἀξιωμάτων οὐσιωδῶς κληρονόμος. γεγενημένος άνθρω πος, εἰς κοινωνίαν τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας εκάλει τους πιστεύοντας εἰς αὐτόν. Οἱ δὲ Ἑβραῖοι μόνοι τὴν βα σιλείαν ἔχειν ἤθελον, ὅπερ ἦν ἀμήχανόν τε καὶ ἀμε· θές. Επιτήρησον δὲ ἐν τούτοις ὅτι μετὰ τοὺς οἰκέτας ὁ Υἱὸς πέμπεται, ὡς οὐ τελῶν ἐν οἰκέταις, ἀλλ' ὡς Υἱὸς ἀληθινὸς, καὶ διὰ τοῦτο Κύριος· εἰ καὶ ἐφόρεσε γὰρ δούλου μορφὴν οἰκονομικῶς, ἀλλ᾽ ἦν καὶ οὕτω Θεὸς, καὶ Υἱὸς ἀληθινὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ φυσικὴν ἔχων τὴν κυριότητα. Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οι οικοδομούντες. οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. Ταύτην τεθαύμακε την γωνίαν, ήτοι τῶν δύο λαών τὴν εἰς ταυτότητα σύνοδον ὁ μακάριος Δαβίδ, λέγων· • Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. ὁ Οὐκοῦν σωτήριον μὲν ὁ λίθος τῇ γωνίᾳ τῇ παρ' αὐτοῦ γενομένη, συντριβὴ δὲ τοῖς ἔξω μεμενηκόσι τῆς νοητῆς καὶ πνευματικής ταύτης συν δρομῆς· αὐτοῖς γὰρ ἐστιν ὁ Χριστὸς πέτρα προσκόμ ματος, καὶ λίθος σκανδάλου. Ο μὲν γάμος έτοιμός ἐστιν. Γάμον (1) λέγει τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν τῶν πιστῶν συνάφειαν, καλῶν εἰς τοῦτον τοὺς Ἰουδαίους, πάλαι μὲν διὰ τῶν προφητών, ὕστερον δὲ διὰ τῶν μαθη τῶν, πρὸ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως. Δήσαντες αὐτοῦ πόδας καὶ χεῖρας. Καὶ ἄλλως δεδέσθαι χεῖρας καὶ πόδας λέγεται, ὡς μηδενὸς λοιπὸν χρηστὸν ποιῆσαι ἐκεῖσε δυναμένου· ἡ γὰρ τοῦ καλοῦ ἐργασία μέχρι τοῦ παρόντος ἐκτεί- νεται. Εξεστι δοῦναι κῆνσον Καίσαρι, ἢ ού; Ήθελε μὲν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἀνθρωπίνης δυναστείας S. CYRILLI ALEXANDRINI 'ARCINEP. rentur quidem verum dicere, we audiant: Propter & quid non credidistis? Operare in vinea mea. Ac vinea quidem est Israel, ut ait Psalmista : • Vineam ex Ægypto transtulisti ". » Ac Isaias : • Viuea, inquit, facta est dilecta "., Plantavit autem eam Deus, ac longo tempore peregre pro- fectus est, sive longanimitatem exercuit: videtur tamen curam gessisse regionis, et eam habuisse in mente. Nullum enim tempus intermedium fuit quo non a Deo missi fuerint prophetæ justique instruc- tores. lli vero increduli fuerunt, eosque, qui missi erant, affectos ignominia vacuos dimiserunt, id est, nihil habentes boni quod de iis dicerent mittenti Deo. XXI, 38. Hic est hæres. Venite, occidamus eum. Ergo etiam vos Blii Dei ac Patris? ergo natura- lis hæreditas vobis obtingit, si e medio hæredem sustuleritis quomodo felis domini eorum quæ amatis? ac illud quomodo non risu dignum ? Chri- stas siquidem ut Filius Dei ae Patris dignitatum consubstantialiter hæres exsistens homo factus, in communionen) regni sui vocavit credentes in eum. Judæi vero soli regnum habere volebant, quod fieri non poterat, ac omnino erat a disciplina alie- num. Observa autem in hisce filium post servos mitti, ut eum qui inter servos non sit, sed ut ve- rum filium ac propterea Dominum; etsi enim servi formain per dispensationem assumpserit, etiam sic verus Dei Patrisque Filius est, ac naturalem habens potestatem. Lapidem quem reprobaverunt adi- fcantes, hic facius est in caput anguli. Admiratus est angulum illum, sive duorum po- pulorum in identitatem concursum, beatus David, dicens : c A Domnino factum est istud, et est inira- bile in oculis nostris *. Itaque salutaris quidem bic lapis angulo ab eo facto; contritus est autem ab iis qui extra intellectualem ac spiritualem manse- runt concursum : ipsis enim Christus petra offen- sionis est, et lapis scandali. XXII, 8. Nuptiaæ quidem paratæ sunt. Nuptias dicit unionem fidelium cum Filio; ad illasque nuptias vocavit Judæos, olim quidem per prophetas, novissime autem per discipulos, ante passionem et resurrectionem. Ligatis manibus et pedibus ejus. Alio quoque modo maaus pedesque ligari dici- tur, quasi nullum deinceps ibi opus bonum præ- stare valeant; boni enim operatio non nisi ad præ- sens tempus extenditur. XXII, 17. Licet censum dare (@sari, an non? Voluit quidem universorum Deus ab hominum s Psal. Lxxis, 9. B C D Isa. v, 1. Psal. cxvil, 25. - · (1) Γάμον — ἀναστάσεως. Cramer. p. 179.
PG 72:437ἦν οὖν καιρὸς τοῦ παύσασθαι τὰ ἐν τύποις, ἀναδειχθῆναι δὲ τὰ κρείττονα· διὸ ἔφη που διὰ φωνῆς Ἠσαίου· "ἀφανισθήσεται νόμιμα λαοῦ"· ἤργησε γὰρ τῆς νέας ἐντολῆς ἀναδεδειγμένης, ἣν δι' ἑαυτοῦ λελάληκεν ἡμῖν ὁ υἱός. 238 Mt 21, 25 Ἤρετο ὁ Χριστός, ὁποίαν περὶ τοῦ βαπτιστοῦ τὴν δόξαν ἐσχήκασιν, ἐπειδὴ ἔθος ἦν τοῖς Ἰουδαίοις ψευδηγόρους ἀποκαλεῖν τοὺς ἁγίους καὶ λέγειν, ὅτι ἀπὸ γνώμης ἰδίας τὴν προφητείαν ὑποπλάττονται οὐκ ἀπε σταλμένοι παρὰ θεοῦ. οἱ δὲ Φαρισαῖοι δεδίασι μὲν εἰπεῖν τὸ ἀληθές, ἵνα μὴ ἀκούσωσιν· διὰ τί μὴ ἐπιστεύσατε; 239 Mt 21, 33–41 Καὶ ἔστιν ἀμπελὼν μὲν ὁ Ἰσραήλ, ὥς φησιν ὁ ψαλμῳδός· "ἄμ πελον ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας" καὶ ὁ Ἠσαίας· "ἀμπελών", φησίν, "ἐγε νήθη τῷ ἠγαπημένῳ". ἐφύτευσεν δὲ αὐτὸν ὁ θεὸς καὶ ἀπεδήμησε χρόνον μακρὸν ἤγουν ἐμακροθύμησεν. πλὴν ὁρᾶται πεφροντικὼς τοῦ χω ρίου καὶ εἰς νοῦν ἔχων αὐτό· οὐδεὶς γὰρ γέγονεν διὰ μέσου καιρός, καθ' ὃν οὐκ ἀπεστέλλοντο παρὰ τοῦ θεοῦ προφῆται καὶ δίκαιοι νουθετοῦντες. οἱ δὲ γεγόνασιν ἀπειθεῖς καὶ ἀτιμάσαντες τοὺς ἀπεσταλμένους ἀπέστειλαν κενούς, τοῦτ' ἔστιν οὐδὲν ἔχοντας εἰπεῖν περὶ αὐτῶν ἀγαθὸν τῷ πεπομφότι θεῷ.
ἐλεύθερον εἶναι τὸν Ἰσραήλ· ἐπειδὴ δὲ τοὺς θείους & τις πατήκασι νόμους, γεγόνασιν ὑπὸ χεῖρα τῶν τηνι κάθε κεκρατηκότων, καὶ δασμοὺς ἐπέθηκαν αὐτοῖς, καὶ φόρου λοιπὸν ἦσαν ὑποτελεῖς, τῶν πραγμάτων αὐτοῖς εἰς τὴν Ῥωμαίων μεταπεσόντων ἀρχήν. Καὶ οὐδεὶς ἐδύνατο αὐτῷ ἀποκριθήναι λόγον, οὐδὲ ἐτόλμησέ τις ἀπ' ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἐπ- ερωτῆσαι αὐτὸν οὐκέτι. Επειδή καταισχυνθέντων τῶν Σαδδουκαίων καὶ ἀποχωρησάντων ἐπηνεῖτο ὁ Κύριος, διαφθονούμενοι οἱ Φαρισαῖοι ἦλθον εἰς μέσον, και τις νομομαθής ἄγαν παρ' αὐτοῖς νομιζόμενος, ἠρώτησε ποια εντολή μεγάλη ἐν τῷ νόμῳ· οἰηθεὶς ὅτι μέλλει μὲν τὰ Μω- σέως παραγράφεσθαι ὁ Χριστός, παρατιθέναι δὲ τὴν αὐτοῦ διδασκαλίαν, ἢ εἰπεῖν· Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου καὶ ἐμέ· παραζευγνὺς ἑαυτοῦ τὴν δόξαν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρός· καὶ οὕτως εὑρήσει πρόφασιν τοῦ ἐμβαλεῖν αὐτὸν εἰς κίνδυνον, ὡς ἑαυτὸν θεοποιοῦντα· *, εἰ τοῦτο παρασιωπήσει, λέγειν· Οὐκοῦν οὐ προστ δέχομαι σε ὡς Θεόν (1). Ο δε Κύριος οὐδὲν καινὸν εἰπὼν, ἀλλὰ τὰ τοῦ νόμου. καὶ ταύτῃ ἐπιστομίσας τοὺς Φαρισαίους, Μηδὲ κληθῆτε καθηγηταί. Ἐπειδὴ τοὺς καινὰ δόγματα διδάσκοντας ὡς ἐπίσ παν ἰδεῖν ἔστι κενοδοξίας καὶ ἀλαζονείας ἔρωτι εἰς τὸ τῆς διδασκαλίας ἀξίωμα παραγενομένους, αναιρεί ὁ Κύριος ταύτην τὴν ὑπόνοιαν, καὶ τὴν ὁδὸν ἐκκόπτει ὡς ἐπ᾽ ὄλεθρον ἄγουσαν. Εἰ τοίνυν, φησί, δόξης τε καὶ πρωτείων ἐρᾷς, τὴν τῶν διακόνων καὶ ὑστέρων τάξιν ἐπιζήτει καὶ ταπεινοφροσύνην άσκει. Β Οὐαὶ δὲ ὑμῖν. Οὐαὶ τοίνυν ὑμῖν, ὦ νομικοί, ὅτι φορτικὸν ὁμολο- γουμένως ὄντα τὸν νόμον, τοῖς μὲν ἄλλοις ἀπαιτοῦσιν αὐτὸν, θανάτου δίκην ἐπάγετε, αὐτοὶ δὲ τοῦ νόμου οὐδὲ προσψαύετε. Καὶ ὁμόσας ἐν τῷ οὐρανῷ, ὀμνύει ἐν τῷ θρόνῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν τῷ καθημένῳ ἐπάνω αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο δὲ θρόνον Θεοῦ τὸν οὐρανὸν ὀνομάζουσιν αἱ Γραφαι, ότι ταῖς ἄνω δυνάμεσι Θεὸς ἐναναπαύε ται. Ἐν οὐρανῷ γὰρ εἰσιν οἱ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ ἄγγελοι, καὶ ἀεὶ δοξάζοντες αὐτόν· αὕτη γὰρ αὐτῷ ἀνάπαυσις. Ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ· ἐν αὐτῇ γὰρ διὰ σαρκὸς τοῖς ἀνθρώποις συν ανεστράφη. Ποῦς δὲ Θεοῦ ἡ ἁγία αὐτοῦ σάρξ καὶ διαφόρως όνομάζεται. Οὐαὶ ὑμῖν Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκρι- ταὶ, ὅτι ἀποδεκατοῦτε τὸ ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνη- 9ον, καὶ ἀφήκατε τὰ βαρέα τοῦ νόμου, τὴν κρί- σιν, καὶ τὴν ἔλεον, καὶ τὴν πίστιν· ταῦτα ἔδει ποιῆσαι, κἀκεῖνα μὴ ἀφιέναι. ΧΧΙΙΙ, 13. ΧΧΙΙΙ, 29. Εt Ορα τὴν ἐπίπληξιν· ο 'Απαιτεῖτε, φησὶν, ὦ Φα- ρισαῖοι, τὰς δεκάτας τάχα που καὶ λαχάνων λεπτών, παρέντες τὰς ἐντολὰς, ἐφ' αἷς ἐστι μείζων ἡ παρά- βασις. Ποίαι αὗται αἱ ἐντολαί; Η κρίσις, τουτέστι $37 COMMENT. IN MATTHÆUM. dominatu liberam este Israelem : cum vero divinas leges conculcassent, tum etiam prævalentiam ma- nus ac vincula eis imposuit, ac facti sunt obnoxii pendendo tributo, rebus eorum ad Romanorum im- perium devolutis. XXII, 46. Et nemo poteral respondere ei ver- bum, neque ausus fuit quisquam ex illa die eum emplius interrogare. Cam confusi essent ac secessissent Sadducæi, lau- dabaturque Dominus, in medium prodierunt invidi Pharissi, ac legisperitus quidam magna apud eos in wstimatione interrogat, quodnam maximam esset mandatum in lege, arbitratus fore, ut ea quæ Moysis erant Christus proscriberet, suam autem doctrinam præponeret, aut diceret: Diliges Dominum Deum laum et me, conjungendo gloriam suam eum gloria Patris, atque ita inventurum sese occasionem, qua in periculum eum adduoéret, tanquam sese Deum facientem, aut si ab hoc dicendo abstineret, inse- reret : Igitur non suscipimus te tanqnam Deum. Dominus vero nil novi dicendo, sed ea quæ legis sunt, etiam hac ratione es obstruit Pharissis. XXIII, 10. Nec vocemini magistri. Quoniam qui nova dogmata promulgant, eos ferme videre est studio inanis gloriæ et arrogantia sese ultro provehere in magistrorum dignitatem, eam suspicionem, ne ad se quoque perveniret, utpote prædicatorem novæ doctrinæ, elidit exstinguitque Dominus. Simul auditorum causa humanæ iufirmi- tati pronam viam ad honores per ambitionem aspi- randi abrumpit exscinditque, quippe ad interitum ferentem; sic præcipiens: Si quis gloriæ prima- tusve cupiditate teneatur, is in ministrantium et postremorum ultro ordinem descendat, humilitatique imprimis studeal. C D Vα autem vobis. Væ igitur vobis legisperiti, eo quod, cum gravem esse fateamini legem, aliis quidem eam postulan- tibus mortis supplicium inducitis: ipsi vero ne le- gem quidem attingitis. qui jurat in calo, jurat in throno Dei, et in eo qui sedet super eum. Propterea autem sedem Dei calum vocant Scripturæ, eo quod in supernis potestatibus Deus requiescal. In coelo enim sunt, qui faciunt volunta- tem ejus, angeli, semperque euin glorificant, hæc enim ei requies. Terra autem scabellum pedum ejus : in ea enim cum hominibus versatus est. Pes autem Dei sancta illius caro præcipue nuncupatur. XXIII, 23. Va vobis, Scriba et Pharisæi hypo- critæ qui decimatis mentham et anethum, et reliqui- stis quæ graviora sunt legis, judicium et miseri- cordiam et fidem; hæc oportebat facere, et illa nou omillere. Vide quomodo eos percellat. Exigitis, inquit, o Pharisai, decimas quodammodo etiam olerum mi nimorum, prætereuntes pracepta in quibus major culpa est. Qualia autem bæc sunt præcepta ? Judi- (4)lluc usque fragmentum ap. Cramerum p. 183.
PG 72:439241 Mt 21, 37 Ἆρα καὶ ὑμεῖς υἱοὶ τοῦ θεοῦ καὶ πατρός; ἆρα φυσικῶς ὁ κλῆρος εἰς ὑμᾶς καταβαίνει, ἂν ἐκ μέσου ποιήσητε τὸν κληρονόμον; πῶς γε νήσεσθε κύριοι ὧν ἐρᾶτε; κἀκεῖνο πῶς οὐ γέλωτος ἄξιον; ὁ μὲν γὰρ Χριστὸς ὡς υἱὸς καὶ τῶν τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς ἀξιωμάτων οὐσιωδῶς κληρονόμος γενόμενος ἄνθρωπος εἰς κοινωνίαν τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας ἐκάλει τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν, οἱ δὲ Ἑβραῖοι μόνοι τὴν βασιλείαν ἔχειν ἤθελον, ὅπερ ἦν ἀμήχανόν τε καὶ ἀμαθές. ἐπιτήρησον δὲ ἐν τού τοις, ὅτι μετὰ τοὺς οἰκέτας ὁ υἱὸς πέμπεται ὡς οὐ τελῶν ἐν οἰκέταις, ἀλλ' ὡς υἱὸς ἀληθινὸς καὶ διὰ τοῦτο κύριος· εἰ καὶ ἐφόρεσε γὰρ δούλου μορφὴν οἰκονομικῶς, ἀλλ' ἦν καὶ οὕτω θεὸς καὶ υἱὸς ἀληθινὸς τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς καὶ φυσικὴν ἔχων τὴν κυριότητα. 242 Mt 21, 41 Καὶ τίνες ἂν εἶεν οὗτοι; τῶν ἁγίων ἀποστόλων ὁ χορός, οἱ τῆς καινῆς διαθήκης ἱερουργοὶ καὶ διδάσκαλοι. 243 Mt 21, 42–43 Λίθον ἐνταῦθα τὸν Χριστόν φησιν, γωνία δὲ ἡ συνάφειά τε καὶ συνήθεια τῶν δύο λαῶν τούτων, τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ ἀνασεσωσμένου καὶ τοῦ ἐξ ἐθνῶν. διὰ τοῦτο ἀρθήσεται ἀφ' ὑμῶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νῶν, τοῦτ' ἔστιν ἡ τῆς σωτηρίας εἴδησις καὶ ἡ πρὸς πᾶν ὅ τι οὖν τῶν ἐπαινουμένων ὁδὸς καὶ ἡ πρὸς τὸ πνεῦμα κοινωνία, δι' ὧν τις κτᾶται τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν.
Α τὸ κρίνειν ὀρθὰ, καὶ ὁ ἔλεος, καὶ ἡ πίστις εἰς θεόν. Β Ταῦτα γὰρ ἀμείνω δεκάτης καὶ ἀπαρχῶν. Διὸ καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶν ὁ τῶν ὅλων θεός· « Καὶ νῦν, Ισραήλ, τί Κύριος ὁ Θεὸς ζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ τοῦ ποιεῖν κρίμα, καὶ ἀγαπᾶν καὶ ζητεῖν ἔλεον, καὶ ἕτοιμον εἶναι τοῦ πορεύεσθαι μετὰ τοῦ Θεοῦ σου; Φαρισαῖς τυφλέ, καθάρισον πρῶτον τὸ ἐντὸς τοῦ ποτηρίου, καὶ τῆς παροψίδος, ἵνα γένηται καὶ τὸ ἐκτὸς αὐτῶν καθαρόν. Οὐ περὶ ποτηρίου καὶ παροψίδος λέγει, ἤτοι πί νακος, ἀλλὰ περὶ ψυχῆς καὶ σώματος διαλέγεται · τὸ μὲν ἔξω καλῶν τὸ σῶμα, τὸ δὲ ἔνδον τὴν ψυχήν. Εἰ δὲ ἐπὶ τῆς παροψίδος τοῦ ἔνδον χρεία, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ σοῦ. Ὑμεῖς δὲ τοὐναντίον ποιεῖτε, φησί, τὰ μικρὰ καὶ ἔξω φυλάττοντες, τῶν μεγάλων και ἔνδον ἀμελεῖτε· ὅθεν μεγίστη γίνεται βλάβη (1). Διὰ τούτων τὸν τῶν Φαρισαίων διαγράφει βίον, παρ- αινῶν μὴ τοῖς ἔξωθεν σχηματισμοῖς πλάττεσθαι με νον, ἀλλὰ ἔχειν καὶ τὰ ἔσωθεν καθαρά, τὰ εἰς νοῦν καὶ καρδίαν. Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. Τί δὴ ἄρα φησὶν ὁ Σωτὴρ, ἀκριβῶς ἐρευνήσωμεν. Οἱ μὲν τῶν Ἰουδαίων πατέρες ἀπέκτειναν κατά και ροὺς τοὺς ἁγίους προφήτας, τὸν θεῖον αὐτοῖς δια πορθμεύοντας λόγον· οίγε μὴν ἐξ αὐτῶν γεγονότες, ὁμολογοῦντες ὅτι οἱ προφῆται γεγόνασι σεπτοὶ καὶ τίμιοι, περιήρμοσαν αὐτοῖς τοὺς στεφάνους, ἤτοι τα μνημεία, τιμὴν ἀπονείμαντες τὴν τοῖς ἁγίοις πρε- Ο πωδεστάτην, αὐτοὶ δὲ προφήτας εἶναι πιστεύσαντες καὶ ἄνδρας ἁγίους, κριταὶ γεγόνασι τῶν ἀποκτεινάν των αὐτούς. Δι' ὧν γὰρ τιμήν εγνώκασι τοὺς ἀν ῃρημένους, διὰ τούτων αὐτῶν κατηγοροῦσιν ὡς ἡσε- βηκότων. 'Αλλ' οἱ τῶν ἰδίων πατέρων ἐπὶ ταῖς οὕτω δειναῖς μιαιφονίαις καταψηφισάμενοι, τοῖς ἴσοις ἔμελλον ἀλῶναι κακοῖς, μᾶλλον δὲ τοῖς ἔτι χείροσιν. Απέκτειναν μὲν γὰρ τὸν τῆς ζωῆς ἀρχηγόν. Προσ- τεθείκασι δὲ ταῖς κατ' αὐτοῦ δυσσεβείαις, μιαιφο νίας ἑτέρας κατὰ τῶν θεσπεσίων αὐτοῦ μαθητῶν· ἕως μὲν γάρ τις τὰς ἑτέρων ἀδικίας ἐξετάζῃ φυσικῷ λογισμῷ κρίνων, δρᾷ τὸ φαῦλον καὶ μέμφεται· αὐ τὸς δὲ εἰς τὰ ἴσα πάθη προαγόμενος, οἱονεὶ τυφλός ἐπὶ ταῦτα φέρεται. Ὃν τρόπον ἐπισυνάγει ὄρνις τὰ νοσσία ξαν τῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας. Εἰπὼν (3) τοῦτο δείκνυσιν ἑαυτοῦ τὴ θεοπρεπές, καὶ ἐν ἀνθρωπίνῃ μορφῇ ὤν. Καὶ γὰρ περὶ τοῦ Θεοῦ εἶπεν Μωϋσῆς· « Διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐδέξατο αὐτούς· » καὶ πάλιν Δαβίδ· . Οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώ πων ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἐλπιοῦσιν. » Πολλοὶ γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, λέγοντες· Ἐγώ εἰμι ὁ Χριστὸς, καὶ πολλοὺς πλανήσουσιν. Ἔπεται τῷ σκοπῷ τῶν προσαγόντων τὴν πεῦσιν 19.º μ. 191. - ἐπιοῦσιν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cium, id est judicare qum recta sunt, et misericor- dia, et fides.in Deum. Haec enim decimis ac primi- tiis meliora sunt. Indeque per prophetam ait uni- „versorum Dominus: «Et nunc, Israel, quid Dominus Deus requirit a te, nisi facere judicium, et diligere ac quarere misericordiam, paratamque esse ut ambules cum Deo tuo ”? › XXIII, 26. Pharisae cace, munda prius quod in- lus est calicis et paropsidis, ut fiat id quod deforis est mundum. Non de calice ac paropside dicit, seu lance, sed de anima ac corpore disserit, corpus quidem vocans quod deforis est, quod vero intus, animam. Si vero illud quod in paropside intus est, mundatione opus habet, multo magis quod in te est: vos autem contrarium, inquit, facitis exigua et exterior observantes; majora et interiora negligitis, unde maximum oritur detrimentum. Hisce Pharisæorum vitam depingit, exhortans eos, ut non exteriori spe- cie tantum ficti sint, sed interiora muuda habeant, mentem animuinque. XXIII, 32. Et vos implete mensuram patrum ve- strorum. Quidnam ergo dicat Salvator, diligenter indage- mus. Patres quidem Judæorum diversis temporibus sanctos prophetas divinam legem annuntiantes occi- derunt; qui tamen ex iis nați sunt, confitentes pro- phetas venerandos fuisse ac honorandos, coronas ijs adaptarunt, seu monumenta, honorem sanctis maxime convenientem eis tribuentes, ipsi autem prophetas esse credentes ac viros sanctos, judices facti sunt eorum qui eos occiderunt: per quæ enim honorare existimarunt eos, qui necati fuerant, hisce occisores tanquam qui impie egerint, accusant. Sed qui suis patribus in hisce adeo nefandis cædibus suf- fragantur, æqualibus malis obnoxii erant futuri, imo vero etiam pejeribus. Occiderunt enim vitæ auctorem; adjunxerunt autem exsecrandis in eum sceleribus alia quoque contra divinos ejus di- scipulos siquidem quousque aliquis aliorum ini- quitates naturali ratione judicans, inquirit, videt quod malum est, et arguit; ipse vero ad eosdem adductus affectus, quasi cæcus ad ista fertur. XXIII, 37. Quemadmodum gallina congregat pul- los suos sub alas. Hoc dicens characterem divinitatis in se osten- dit, quamvis in forma humana sit. De Deo enim dixit 39° Moyses : « Expandens alas suas assumpsit eos; › et David *** : « Filii hominum in tegmine ala- rum tuarum sperabunt. › XXIV, 5. Multi enim venient in nomine meo dicen- les, Ego sum Christus, et multos seducent. Scopo interrogationis præcedentium Dominus in- C D Psal. xxxv, 8. * Mich. vi, 8. » Deut. xxxti, 11. Cramer. p. 194. (1) Ilic incipit fragmentum apud Crameruin (2) Ελπών
244 Mt 21, 42 Ταύτην τεθαύμακε τὴν γωνίαν ἤτοι τῶν δύο λαῶν τὴν εἰς ταὐτό τητα σύνοδον ὁ μακάριος Δαβὶδ λέγων· "παρὰ κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστιν θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν". οὐκοῦν σωτήριος μὲν ὁ λίθος τῇ γωνίᾳ τῇ παρ' αὐτοῦ γενομένῃ, συντριβὴ δὲ καὶ ὄλεθρος τοῖς ἔξω μεμενηκόσι τῆς νοητῆς καὶ πνευματικῆς ταύτης συνδρομῆς· τοῖς μέν ἐστιν ὁ Χριστὸς "πέτρα προσκόμματος καὶ λίθος σκανδάλου". 245 Mt 22, 2 Γάμον λέγει τὴν πρὸς τὸν υἱὸν τῶν πιστῶν συνάφειαν, καλῶν εἰς τοῦτον Ἰουδαίους, πάλαι μὲν διὰ προφητῶν, ὕστερον δὲ διὰ τῶν μα θητῶν πρὸ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως. 246 Mt 22, 2–5 Ἀπειρήκασι τὴν ἄφιξιν οἱ διὰ τῶν πρώτων οἰκετῶν κεκλημένοι, οἳ τὸν διὰ Μωσέως παρωσάμενοι νόμον ἐτράποντο πρὸς διδασκαλίας ἀνθρώπων.
Α τὸ κρίνειν ὀρθὰ, καὶ ὁ ἔλεος, καὶ ἡ πίστις εἰς θεόν. Β Ταῦτα γὰρ ἀμείνω δεκάτης καὶ ἀπαρχῶν. Διὸ καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶν ὁ τῶν ὅλων θεός· « Καὶ νῦν, Ισραήλ, τί Κύριος ὁ Θεὸς ζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ τοῦ ποιεῖν κρίμα, καὶ ἀγαπᾶν καὶ ζητεῖν ἔλεον, καὶ ἕτοιμον εἶναι τοῦ πορεύεσθαι μετὰ τοῦ Θεοῦ σου; Φαρισαῖς τυφλέ, καθάρισον πρῶτον τὸ ἐντὸς τοῦ ποτηρίου, καὶ τῆς παροψίδος, ἵνα γένηται καὶ τὸ ἐκτὸς αὐτῶν καθαρόν. Οὐ περὶ ποτηρίου καὶ παροψίδος λέγει, ἤτοι πί νακος, ἀλλὰ περὶ ψυχῆς καὶ σώματος διαλέγεται · τὸ μὲν ἔξω καλῶν τὸ σῶμα, τὸ δὲ ἔνδον τὴν ψυχήν. Εἰ δὲ ἐπὶ τῆς παροψίδος τοῦ ἔνδον χρεία, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ σοῦ. Ὑμεῖς δὲ τοὐναντίον ποιεῖτε, φησί, τὰ μικρὰ καὶ ἔξω φυλάττοντες, τῶν μεγάλων και ἔνδον ἀμελεῖτε· ὅθεν μεγίστη γίνεται βλάβη (1). Διὰ τούτων τὸν τῶν Φαρισαίων διαγράφει βίον, παρ- αινῶν μὴ τοῖς ἔξωθεν σχηματισμοῖς πλάττεσθαι με νον, ἀλλὰ ἔχειν καὶ τὰ ἔσωθεν καθαρά, τὰ εἰς νοῦν καὶ καρδίαν. Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. Τί δὴ ἄρα φησὶν ὁ Σωτὴρ, ἀκριβῶς ἐρευνήσωμεν. Οἱ μὲν τῶν Ἰουδαίων πατέρες ἀπέκτειναν κατά και ροὺς τοὺς ἁγίους προφήτας, τὸν θεῖον αὐτοῖς δια πορθμεύοντας λόγον· οίγε μὴν ἐξ αὐτῶν γεγονότες, ὁμολογοῦντες ὅτι οἱ προφῆται γεγόνασι σεπτοὶ καὶ τίμιοι, περιήρμοσαν αὐτοῖς τοὺς στεφάνους, ἤτοι τα μνημεία, τιμὴν ἀπονείμαντες τὴν τοῖς ἁγίοις πρε- Ο πωδεστάτην, αὐτοὶ δὲ προφήτας εἶναι πιστεύσαντες καὶ ἄνδρας ἁγίους, κριταὶ γεγόνασι τῶν ἀποκτεινάν των αὐτούς. Δι' ὧν γὰρ τιμήν εγνώκασι τοὺς ἀν ῃρημένους, διὰ τούτων αὐτῶν κατηγοροῦσιν ὡς ἡσε- βηκότων. 'Αλλ' οἱ τῶν ἰδίων πατέρων ἐπὶ ταῖς οὕτω δειναῖς μιαιφονίαις καταψηφισάμενοι, τοῖς ἴσοις ἔμελλον ἀλῶναι κακοῖς, μᾶλλον δὲ τοῖς ἔτι χείροσιν. Απέκτειναν μὲν γὰρ τὸν τῆς ζωῆς ἀρχηγόν. Προσ- τεθείκασι δὲ ταῖς κατ' αὐτοῦ δυσσεβείαις, μιαιφο νίας ἑτέρας κατὰ τῶν θεσπεσίων αὐτοῦ μαθητῶν· ἕως μὲν γάρ τις τὰς ἑτέρων ἀδικίας ἐξετάζῃ φυσικῷ λογισμῷ κρίνων, δρᾷ τὸ φαῦλον καὶ μέμφεται· αὐ τὸς δὲ εἰς τὰ ἴσα πάθη προαγόμενος, οἱονεὶ τυφλός ἐπὶ ταῦτα φέρεται. Ὃν τρόπον ἐπισυνάγει ὄρνις τὰ νοσσία ξαν τῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας. Εἰπὼν (3) τοῦτο δείκνυσιν ἑαυτοῦ τὴ θεοπρεπές, καὶ ἐν ἀνθρωπίνῃ μορφῇ ὤν. Καὶ γὰρ περὶ τοῦ Θεοῦ εἶπεν Μωϋσῆς· « Διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐδέξατο αὐτούς· » καὶ πάλιν Δαβίδ· . Οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώ πων ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἐλπιοῦσιν. » Πολλοὶ γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, λέγοντες· Ἐγώ εἰμι ὁ Χριστὸς, καὶ πολλοὺς πλανήσουσιν. Ἔπεται τῷ σκοπῷ τῶν προσαγόντων τὴν πεῦσιν 19.º μ. 191. - ἐπιοῦσιν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cium, id est judicare qum recta sunt, et misericor- dia, et fides.in Deum. Haec enim decimis ac primi- tiis meliora sunt. Indeque per prophetam ait uni- „versorum Dominus: «Et nunc, Israel, quid Dominus Deus requirit a te, nisi facere judicium, et diligere ac quarere misericordiam, paratamque esse ut ambules cum Deo tuo ”? › XXIII, 26. Pharisae cace, munda prius quod in- lus est calicis et paropsidis, ut fiat id quod deforis est mundum. Non de calice ac paropside dicit, seu lance, sed de anima ac corpore disserit, corpus quidem vocans quod deforis est, quod vero intus, animam. Si vero illud quod in paropside intus est, mundatione opus habet, multo magis quod in te est: vos autem contrarium, inquit, facitis exigua et exterior observantes; majora et interiora negligitis, unde maximum oritur detrimentum. Hisce Pharisæorum vitam depingit, exhortans eos, ut non exteriori spe- cie tantum ficti sint, sed interiora muuda habeant, mentem animuinque. XXIII, 32. Et vos implete mensuram patrum ve- strorum. Quidnam ergo dicat Salvator, diligenter indage- mus. Patres quidem Judæorum diversis temporibus sanctos prophetas divinam legem annuntiantes occi- derunt; qui tamen ex iis nați sunt, confitentes pro- phetas venerandos fuisse ac honorandos, coronas ijs adaptarunt, seu monumenta, honorem sanctis maxime convenientem eis tribuentes, ipsi autem prophetas esse credentes ac viros sanctos, judices facti sunt eorum qui eos occiderunt: per quæ enim honorare existimarunt eos, qui necati fuerant, hisce occisores tanquam qui impie egerint, accusant. Sed qui suis patribus in hisce adeo nefandis cædibus suf- fragantur, æqualibus malis obnoxii erant futuri, imo vero etiam pejeribus. Occiderunt enim vitæ auctorem; adjunxerunt autem exsecrandis in eum sceleribus alia quoque contra divinos ejus di- scipulos siquidem quousque aliquis aliorum ini- quitates naturali ratione judicans, inquirit, videt quod malum est, et arguit; ipse vero ad eosdem adductus affectus, quasi cæcus ad ista fertur. XXIII, 37. Quemadmodum gallina congregat pul- los suos sub alas. Hoc dicens characterem divinitatis in se osten- dit, quamvis in forma humana sit. De Deo enim dixit 39° Moyses : « Expandens alas suas assumpsit eos; › et David *** : « Filii hominum in tegmine ala- rum tuarum sperabunt. › XXIV, 5. Multi enim venient in nomine meo dicen- les, Ego sum Christus, et multos seducent. Scopo interrogationis præcedentium Dominus in- C D Psal. xxxv, 8. * Mich. vi, 8. » Deut. xxxti, 11. Cramer. p. 194. (1) Ilic incipit fragmentum apud Crameruin (2) Ελπών
ὁμοίως δὲ καὶ οἱ μετ' ἐκείνους δεύτεροι κεκλημένοι διὰ δευτέρων τοῦτ' ἔστιν τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸ συμφέρον παρέντες ὡς πορρωτάτω μετακεχωρήκασιν ἐπὶ τὸ σφίσι δοκοῦν· οἱ μὲν γὰρ ἐπὶ τὸν ἴδιον ἀγρόν, δι' οὗ σημαίνεται τῶν ἐπιγείων ἡ κτῆσις καὶ ἡ περὶ ταῦτα σπουδή· πρὸς ἐμπορίαν δὲ ἕτεροι, δι' οὗ πάλιν ἡμῖν τὸ φιλόπλουτον δηλοῦται πάθος καὶ ὁ περὶ τοῦτο σπασμός· φιλοσαρκίαι γὰρ ἡμᾶς καὶ φιληδονίαι κοσμικαὶ καὶ εἰκαῖοι περισπασμοὶ καὶ ἡ τοῦ χρηματίζεσθαι φροντὶς ἀποστερεῖ ἡμᾶς τῆς εἰς αἰῶνα τρυφῆς καὶ τῆς πρὸς θεὸν οἰκειό τητος. 247 Mt 22, 7 Δηλονότι τῆς Ῥωμαϊκῆς στρατιᾶς τὴν ἀκαταγώνιστον χεῖρα. θεοῦ δέ φαμεν τὴν Ῥωμαϊκὴν στρατείαν, καθ' ὅ ἐστιν δεσπότης καὶ πάντων δημιουργός. 248 Mt 22, 13 Καὶ ἄλλως δεδέσθαι χεῖρας καὶ πόδας λέγεται ὡς μηδενὸς λοιπὸν χρηστὸν ποιῆσαι ἐκεῖσε δυναμένου· ἡ γὰρ τοῦ καλοῦ ἐργασία μέχρι τοῦ παρόντος ἐκτείνεται. 249 Mt 22, 15 Ἐπειδὴ γὰρ εἶδον, ὅτι οἱ περὶ Θευδᾶν καὶ Ἰούδαν–διὰ τῶν λόγων τούτων εἰς τοιαύτην ὑποψίαν ἐμβαλεῖν. 250 Mt 22, 17 Ἤθελε μὲν ὁ τῶν ὅλων θεὸς ἀνθρωπίνης δυναστείας ἐλεύθερον εἶναι τὸν Ἰσραήλ. ἐπειδὴ δὲ τοὺς θείους πεπατήκασι νόμους, γεγόνασιν ὑπὸ χεῖρα τῶν τηνικάδε κεκρατηκότων καὶ δασμοὺς ἐπέθηκαν αὐτοῖς.
Α τὸ κρίνειν ὀρθὰ, καὶ ὁ ἔλεος, καὶ ἡ πίστις εἰς θεόν. Β Ταῦτα γὰρ ἀμείνω δεκάτης καὶ ἀπαρχῶν. Διὸ καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶν ὁ τῶν ὅλων θεός· « Καὶ νῦν, Ισραήλ, τί Κύριος ὁ Θεὸς ζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ τοῦ ποιεῖν κρίμα, καὶ ἀγαπᾶν καὶ ζητεῖν ἔλεον, καὶ ἕτοιμον εἶναι τοῦ πορεύεσθαι μετὰ τοῦ Θεοῦ σου; Φαρισαῖς τυφλέ, καθάρισον πρῶτον τὸ ἐντὸς τοῦ ποτηρίου, καὶ τῆς παροψίδος, ἵνα γένηται καὶ τὸ ἐκτὸς αὐτῶν καθαρόν. Οὐ περὶ ποτηρίου καὶ παροψίδος λέγει, ἤτοι πί νακος, ἀλλὰ περὶ ψυχῆς καὶ σώματος διαλέγεται · τὸ μὲν ἔξω καλῶν τὸ σῶμα, τὸ δὲ ἔνδον τὴν ψυχήν. Εἰ δὲ ἐπὶ τῆς παροψίδος τοῦ ἔνδον χρεία, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ σοῦ. Ὑμεῖς δὲ τοὐναντίον ποιεῖτε, φησί, τὰ μικρὰ καὶ ἔξω φυλάττοντες, τῶν μεγάλων και ἔνδον ἀμελεῖτε· ὅθεν μεγίστη γίνεται βλάβη (1). Διὰ τούτων τὸν τῶν Φαρισαίων διαγράφει βίον, παρ- αινῶν μὴ τοῖς ἔξωθεν σχηματισμοῖς πλάττεσθαι με νον, ἀλλὰ ἔχειν καὶ τὰ ἔσωθεν καθαρά, τὰ εἰς νοῦν καὶ καρδίαν. Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. Τί δὴ ἄρα φησὶν ὁ Σωτὴρ, ἀκριβῶς ἐρευνήσωμεν. Οἱ μὲν τῶν Ἰουδαίων πατέρες ἀπέκτειναν κατά και ροὺς τοὺς ἁγίους προφήτας, τὸν θεῖον αὐτοῖς δια πορθμεύοντας λόγον· οίγε μὴν ἐξ αὐτῶν γεγονότες, ὁμολογοῦντες ὅτι οἱ προφῆται γεγόνασι σεπτοὶ καὶ τίμιοι, περιήρμοσαν αὐτοῖς τοὺς στεφάνους, ἤτοι τα μνημεία, τιμὴν ἀπονείμαντες τὴν τοῖς ἁγίοις πρε- Ο πωδεστάτην, αὐτοὶ δὲ προφήτας εἶναι πιστεύσαντες καὶ ἄνδρας ἁγίους, κριταὶ γεγόνασι τῶν ἀποκτεινάν των αὐτούς. Δι' ὧν γὰρ τιμήν εγνώκασι τοὺς ἀν ῃρημένους, διὰ τούτων αὐτῶν κατηγοροῦσιν ὡς ἡσε- βηκότων. 'Αλλ' οἱ τῶν ἰδίων πατέρων ἐπὶ ταῖς οὕτω δειναῖς μιαιφονίαις καταψηφισάμενοι, τοῖς ἴσοις ἔμελλον ἀλῶναι κακοῖς, μᾶλλον δὲ τοῖς ἔτι χείροσιν. Απέκτειναν μὲν γὰρ τὸν τῆς ζωῆς ἀρχηγόν. Προσ- τεθείκασι δὲ ταῖς κατ' αὐτοῦ δυσσεβείαις, μιαιφο νίας ἑτέρας κατὰ τῶν θεσπεσίων αὐτοῦ μαθητῶν· ἕως μὲν γάρ τις τὰς ἑτέρων ἀδικίας ἐξετάζῃ φυσικῷ λογισμῷ κρίνων, δρᾷ τὸ φαῦλον καὶ μέμφεται· αὐ τὸς δὲ εἰς τὰ ἴσα πάθη προαγόμενος, οἱονεὶ τυφλός ἐπὶ ταῦτα φέρεται. Ὃν τρόπον ἐπισυνάγει ὄρνις τὰ νοσσία ξαν τῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας. Εἰπὼν (3) τοῦτο δείκνυσιν ἑαυτοῦ τὴ θεοπρεπές, καὶ ἐν ἀνθρωπίνῃ μορφῇ ὤν. Καὶ γὰρ περὶ τοῦ Θεοῦ εἶπεν Μωϋσῆς· « Διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐδέξατο αὐτούς· » καὶ πάλιν Δαβίδ· . Οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώ πων ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἐλπιοῦσιν. » Πολλοὶ γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, λέγοντες· Ἐγώ εἰμι ὁ Χριστὸς, καὶ πολλοὺς πλανήσουσιν. Ἔπεται τῷ σκοπῷ τῶν προσαγόντων τὴν πεῦσιν 19.º μ. 191. - ἐπιοῦσιν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cium, id est judicare qum recta sunt, et misericor- dia, et fides.in Deum. Haec enim decimis ac primi- tiis meliora sunt. Indeque per prophetam ait uni- „versorum Dominus: «Et nunc, Israel, quid Dominus Deus requirit a te, nisi facere judicium, et diligere ac quarere misericordiam, paratamque esse ut ambules cum Deo tuo ”? › XXIII, 26. Pharisae cace, munda prius quod in- lus est calicis et paropsidis, ut fiat id quod deforis est mundum. Non de calice ac paropside dicit, seu lance, sed de anima ac corpore disserit, corpus quidem vocans quod deforis est, quod vero intus, animam. Si vero illud quod in paropside intus est, mundatione opus habet, multo magis quod in te est: vos autem contrarium, inquit, facitis exigua et exterior observantes; majora et interiora negligitis, unde maximum oritur detrimentum. Hisce Pharisæorum vitam depingit, exhortans eos, ut non exteriori spe- cie tantum ficti sint, sed interiora muuda habeant, mentem animuinque. XXIII, 32. Et vos implete mensuram patrum ve- strorum. Quidnam ergo dicat Salvator, diligenter indage- mus. Patres quidem Judæorum diversis temporibus sanctos prophetas divinam legem annuntiantes occi- derunt; qui tamen ex iis nați sunt, confitentes pro- phetas venerandos fuisse ac honorandos, coronas ijs adaptarunt, seu monumenta, honorem sanctis maxime convenientem eis tribuentes, ipsi autem prophetas esse credentes ac viros sanctos, judices facti sunt eorum qui eos occiderunt: per quæ enim honorare existimarunt eos, qui necati fuerant, hisce occisores tanquam qui impie egerint, accusant. Sed qui suis patribus in hisce adeo nefandis cædibus suf- fragantur, æqualibus malis obnoxii erant futuri, imo vero etiam pejeribus. Occiderunt enim vitæ auctorem; adjunxerunt autem exsecrandis in eum sceleribus alia quoque contra divinos ejus di- scipulos siquidem quousque aliquis aliorum ini- quitates naturali ratione judicans, inquirit, videt quod malum est, et arguit; ipse vero ad eosdem adductus affectus, quasi cæcus ad ista fertur. XXIII, 37. Quemadmodum gallina congregat pul- los suos sub alas. Hoc dicens characterem divinitatis in se osten- dit, quamvis in forma humana sit. De Deo enim dixit 39° Moyses : « Expandens alas suas assumpsit eos; › et David *** : « Filii hominum in tegmine ala- rum tuarum sperabunt. › XXIV, 5. Multi enim venient in nomine meo dicen- les, Ego sum Christus, et multos seducent. Scopo interrogationis præcedentium Dominus in- C D Psal. xxxv, 8. * Mich. vi, 8. » Deut. xxxti, 11. Cramer. p. 194. (1) Ilic incipit fragmentum apud Crameruin (2) Ελπών
PG 72:441καὶ φόρου λοιπὸν–Ῥωμαίων μεταπεσόντων ἀρχήν. 251 Mt 22, 34–40 Ἐξ ἀμέτρου ἀναιδείας διαφθονούμενοι οἱ Φαρισαῖοι, ἐπειδὴ κατ αισχυνθέντων τῶν Σαδδουκαίων ἐπῃνεῖτο ὑπὸ τῶν ὄχλων, μεθ' ὑπο κρίσεως πάλιν ἐρωτῶσι πειράζοντες αὐτόν, εἰ καὶ προστίθησι πάλιν τῇ ἐντολῇ τῇ πρώτῃ ὡς διορθούμενος τὸν νόμον, ἵνα εὕρωσι κατ' αὐτοῦ λαβήν. καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος καὶ Λουκᾶς "νομικὸν" εἶναι ἔλεγεν τὸν ἐρωτήσαντα, Μᾶρκος δὲ "γραμματέα". οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο διαφωνία· οἱ μὲν γὰρ νομομαθῆ τοῦτον ἀποδεικνύουσιν, οἱ δὲ γραμματεισαγωγέα, ὅπερ ἐστὶ τοῦ νόμου ἑρμηνεὺς τῷ λαῷ. ὁ δὲ κύριος δημοσιεύει αὐτῶν τὴν κακίαν, ὅτι οὐ διὰ τοῦτο ἦλθον ἐρωτῆσαι, ὥστε ὠφεληθῆναι, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ μὴ ἔχειν καὶ τῷ φθόνῳ κατέχεσθαι, καὶ διδάσκει, ὅτι οὐ δεῖ ἐν μέρει μὲν ἀγαπᾶν τὸν θεόν, ἐν μέρει δὲ τοῖς γηΐνοις προσκεῖσθαι. δι' ὧν δὲ ὁ κύριος εἶπεν ταύτην τὴν ἐντολὴν κεφαλαιωδεστέραν οὖσαν πασῶν, ἔδοξεν ὁ νομικὸς ἐμβάλλειν αὐτὸν εἰς κίνδυνον ὡς θεοποιοῦντα ἑαυτόν. ὅθεν καὶ μὴ εἰπόντα τοῦτο ἐπῄνεσεν ὁ νομικὸς ὡς ὁ Μᾶρκος φησίν.
ὁ Κύριος, καὶ περὶ συντελείας τέως φησὶ τοῦ παρ- όντος αἰῶνος. Πρὶν γὰρ τὴν ἐξ οὐρανῶν γενέσθαι αυ τοῦ κάθοδον, πρόδρομοι τινες ἀναφανοῦνται, ψευδό- χριστοι καὶ ψευδοπροφῆται, τὸ αὐτοῦ πρόσωπον ἑαυτοῖς περιπλάττοντες. ᾿Αλλὰ μὴ ἀκολουθήσητε, φησὶν, αὐτοῖς. Προσεύχεσθε δὲ, ἵνα μὴ γένηται ἡ φυγὴ ὑμῶν χειμῶνος, μηδὲ ἐν Σαββάτῳ. Τοῦτο αινίττεται ὁ Χριστός· εὔχεσθαι ἡμᾶς μὴ γε- νέσθαι ἐν ἐκδημίᾳ τοῦ σώματος, μήτε ἐν ἀργίᾳ ὄντας τῶν τῆς ἀρετῆς ἔργων, ὁ ὑποσημαίνει τὸ Σάββα- τον· μήτε ἐνοχλουμένους ἐν ταῖς βιωτικαῖς τύρβαις τε καὶ ταραχαῖς· ὅπερ δηλοῖ ὁ χειμών. Ἴσως καὶ αἴνιγμα ἔχει ὁ λόγος, ὥστε εὔχεσθαι Β ἡμᾶς μὴ ἐκδημῆσαι ἀπὸ τοῦ σώματος, ἐν ἀργία ὄντας ἔργου ἀγαθοῦ, ὁ ὑποσημαίνει τὸ Σάββατον μήτε ἐν ἀκαρπίᾳ, ὅ δηλοῖ χειμών. Σημειωτέον γὰρ ὅτι χειμῶνα κακῶν ὁ Θεὸς οὐκ ἐποίησεν. Ἐν χει μῶνι δὲ ἐσμεν, ὅταν τὰ πάθη τῆς σαρκὸς δυναστεύῃ ἐν ἡμῖν. Εὐθέως δὲ μετὰ τὴν θλίψιν τῶν ἡμερῶν ἐκεί νων ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ ἡ σελήνη ου δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς, καὶ οἱ ἀστέρες πεσοῦν. ται ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ αἱ δυνάμεις τῶν οὐρα τῶν σαλευθήσονται. Πῶς οὐ φρίξουσιν ἀναστοιχειουμένων οὐρανοῦ καὶ γῆς πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ; 'Ακριβές γάρ τι λέγειν ἐν τοῖς τοιούτοις οὐκ ἄνι. Ὁ μὲν ἥλιος καὶ ἡ σελήνη ἀμαυρωθήσονται· τὰ δὲ ἄστρα ὡς ἄνθη πεσεῖται, τοῦ Δημιουργήσαντος αὐτὰ πάλιν μεταστοιχειοῦντος, καθώς θέλει · θορυβηθήσονται καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα. Ανακαινιζομένης γὰρ τῆς ἀνθρωπότητος, ἀνακεφα- λειοῦται καὶ συνανακτίζεται καὶ ἡ διὰ τὸν ἄνθρωπον δημιουργηθεῖσα κτίσις. Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας εκείνης ἡ ὥρας οὐδεὶς Ἐπειδὴ τὰ ὑπὲρ ἑαυτοὺς ἤθελον μανθάνειν οἱ μαθηταί, ἀφορμὴν εὑρίσκει τοῦ κωλύειν αὐτοὺς τῶν τοιούτων, τὸ μὴ εἰδέναι, καθὸ ἄνθρωπος. Καί φησιν, μηδὲ τοὺς κατ' οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους δύνασθαι ταῦτα εἰδέναι. Κυρίλλου ἐν Ομιλίᾳ ἐπιγεγραμμένῃ εἰς τὸ, « Εὐ θέως δὲ μετὰ τὴν θλίψιν τῶν ἡμερῶν ἐκείνων ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ σελήνη οὐ δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς, καὶ οἱ ἀστέρες πεσοῦνται ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας εκείνης ἢ τῆς ὥρας οὐδεὶς οἶδεν (1)., 'Αλλ' ὅταν καὶ τοῦτο λέγῃ, οὐ πάντως ἑαυτὸν ση- μαίνει. Οὔτε γὰρ προσέθηκεν ἀκριβῶς, Οὐδὲ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀπολελυμένως, ο Οὐδὲ ὁ Υἱός, φησίν· ἵνα τοιοῦτόν τι νοῇς· Ἐσπούδαζον κατὰ ἀκρί ζεταν πάντα μανθάνειν οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐπεχείρουν, ἵνα οὕτως εἴπω, καὶ αὐτὰ περιεργάζεσθαι τὰ βάθη τοῦ Κυρίου. ᾿Αλλὰ ἦν τὸ πρᾶγμα λίαν ὑπὲρ αὐτούς• ἵνα τοίνυν μὴ ἀπαγορεύσας τὴν ἐξήγησιν ὡς ἠβού- COMMENT. IN MATTHÆUM. A sistit, ac de consummatione adhuc agit presentis olfer. C D sæculi. Priusquam enim descensus illius fit, præ- cursores quidam annuntiantur pseudochristi, ac pseudoprophet : illius personaın sibi alingentes, sed ne sequamini, inquit, eos. XXIV, 20. Οrate autem ut non fiat fuga vestra in hieme, vel Sabbate. Hoc significat Christus his verbis: orandum no- bis esse, ne discessus noster e corpore contingat eo tempore quo cessatio apud nos erit operum virtutis. Hanc enim cessationem indicat Sabbatum. Neque rursus tunc nos opprimat mors cum sæcularibus turbis et perturbationibus jactabimur, quas hiems designat. Fortasse etiam ænigma habet hic sermo, ut oremus e corpore non excedere a bono opere feriati, quod Sabbatum indicat, neque in sterilitate, quod hiems. Nolandum est enim hiemem malorum Deum non fecisse. In hieme autem sumus, cum passiones carnis doininantur in nobis. XXIV, 29. Statim aulem post tribulationem dierum illorum, sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de cælo, et virtutes cœlorum commovebuntur. Quomodo non exhorrescent renovatis ad Dei be- neplacitum call terraque elementis? Exactum enim aliquid de hisce dicere non possumus. Sol quidem et luna obscurabuntur; stellæ autem tanquam flores decident, Creatore eas prout voluerit, immutante : turbabuntur etiam hæc ipsa elementa. Hominum enim genere innovato, summatim recensetur, sinul- que restauratur etiam propter hominem condita creatura. XXIV, 36. De die autem illa et hora nemo scit, Quoniam quæ supra ipsos erant audire discipuli volebant, idoneam rationem invenit coercendæ ipsorum curiositatis, dicens se nescire, quatenus homo erat videlicet. Quin addit ne ipsos quidem qui in cœlis degunt sanctos angelos posse id scire. Cyrilli ex Homilia in hæc verba : ‹ Statim autem post tribulationem dierum illorum sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de colo. De die autem illa et hora nemo scil. Verumtamen cum hoc dicit, haud omnino se- ipsum denotat. Non enim diserte addidit, neque Fi- lius Dei, sed generatim ‹ neque filius, › dixit. Nempe ut hujusmodi aliquid intelligas cupiebant nimirum discipuli cuncta accurate rescire; nitebantur, ut ita dicam, profunda quoque Domini arcana scrutari. Verum ea res ipsorum inodulum valde excedebat. Ne igitur rei explanationem denegando, quam illi jam citato tomo II, p. 481. (1) Exstat inter fragmenta Cyrilli in Matthæum quæ ex Anastasio Vaticano edidit Mai in Bibliotheca,
ἡ μὲν οὖν πρώτη ἐντολὴ πᾶν εἶδος εὐσεβείας διδάσκει· τὸ γὰρ ἐξ ὅλης καρδίας τὸν θεὸν ἀγαπᾶν αἴτιόν ἐστιν παντὸς ἀγαθοῦ, ἡ δὲ δευτέρα τὰ πρὸς ἀνθρώπους δίκαια περιέχει· καὶ ἡ μὲν ὁδοποιεῖ τῇ δευτέρᾳ, ἡ δὲ ἐκ ταύτης συγκροτεῖται· ὁ γὰρ τὴν πρὸς θεὸν ἀγάπην κατορθώσας δηλονότι καὶ τὴν πρὸς τὸν πλησίον εἰς πάντα ὡς ἑαυτὸν ἀγαπᾷ. πασῶν τῶν ἐντολῶν ὁ τοιοῦτος ἐκπληρωτὴς τυγχάνει. 252 Mt 22, 34–42 Ἐπείπερ καταισχυνθέντων τῶν Σαδδουκαίων καὶ ἀποχωρησάντων ἐπῃνεῖτο ὁ κύριος, ἐπὶ τούτῳ διαφθονούμενοι τούτοις οἱ Φαρισαῖοι ἦλθον εἰς μέσον καὶ νομομαθής τις ἄγαν παρ' αὐτοῖς νομιζόμενος ἐρωτᾷ ποία ἐντολὴ μεγάλη ἐν τῷ νόμῳ, οἰηθεὶς ὅτι μέλλει μὲν τὰ Μω σέως παραγράφεσθαι, παρατιθέναι δὲ τὴν ἑαυτοῦ διδασκαλίαν ἢ <εἰπεῖν> ὅτι ἀγαπήσεις κύριον τὸν θεόν σου καὶ ἐμέ, παραζευγνὺς ἑαυτοῦ τὴν δόξαν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς καὶ οὕτως εὑρίσκει τόπον τοῦ ἐμβαλεῖν εἰς κίνδυνον ὡς θεοποιοῦντα ἑαυτὸν ἤ, εἰ τοῦτο παρασιωπήσει, λέγειν· οὐκοῦν οὐ προσδέχομαί σε ὡς θεόν. ὁ δὲ κύριος οὐδὲν καινὸν εἰπὼν ἀλλὰ τὰ τοῦ νόμου καὶ ταύτῃ ἐπιστομίσας τοὺς Φαρισαίους ἐρωτᾷ καὶ αὐτὸς αὐτοὺς τίνος υἱὸν νομίζουσιν τὸν Χριστόν.
ὁ Κύριος, καὶ περὶ συντελείας τέως φησὶ τοῦ παρ- όντος αἰῶνος. Πρὶν γὰρ τὴν ἐξ οὐρανῶν γενέσθαι αυ τοῦ κάθοδον, πρόδρομοι τινες ἀναφανοῦνται, ψευδό- χριστοι καὶ ψευδοπροφῆται, τὸ αὐτοῦ πρόσωπον ἑαυτοῖς περιπλάττοντες. ᾿Αλλὰ μὴ ἀκολουθήσητε, φησὶν, αὐτοῖς. Προσεύχεσθε δὲ, ἵνα μὴ γένηται ἡ φυγὴ ὑμῶν χειμῶνος, μηδὲ ἐν Σαββάτῳ. Τοῦτο αινίττεται ὁ Χριστός· εὔχεσθαι ἡμᾶς μὴ γε- νέσθαι ἐν ἐκδημίᾳ τοῦ σώματος, μήτε ἐν ἀργίᾳ ὄντας τῶν τῆς ἀρετῆς ἔργων, ὁ ὑποσημαίνει τὸ Σάββα- τον· μήτε ἐνοχλουμένους ἐν ταῖς βιωτικαῖς τύρβαις τε καὶ ταραχαῖς· ὅπερ δηλοῖ ὁ χειμών. Ἴσως καὶ αἴνιγμα ἔχει ὁ λόγος, ὥστε εὔχεσθαι Β ἡμᾶς μὴ ἐκδημῆσαι ἀπὸ τοῦ σώματος, ἐν ἀργία ὄντας ἔργου ἀγαθοῦ, ὁ ὑποσημαίνει τὸ Σάββατον μήτε ἐν ἀκαρπίᾳ, ὅ δηλοῖ χειμών. Σημειωτέον γὰρ ὅτι χειμῶνα κακῶν ὁ Θεὸς οὐκ ἐποίησεν. Ἐν χει μῶνι δὲ ἐσμεν, ὅταν τὰ πάθη τῆς σαρκὸς δυναστεύῃ ἐν ἡμῖν. Εὐθέως δὲ μετὰ τὴν θλίψιν τῶν ἡμερῶν ἐκεί νων ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ ἡ σελήνη ου δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς, καὶ οἱ ἀστέρες πεσοῦν. ται ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ αἱ δυνάμεις τῶν οὐρα τῶν σαλευθήσονται. Πῶς οὐ φρίξουσιν ἀναστοιχειουμένων οὐρανοῦ καὶ γῆς πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ; 'Ακριβές γάρ τι λέγειν ἐν τοῖς τοιούτοις οὐκ ἄνι. Ὁ μὲν ἥλιος καὶ ἡ σελήνη ἀμαυρωθήσονται· τὰ δὲ ἄστρα ὡς ἄνθη πεσεῖται, τοῦ Δημιουργήσαντος αὐτὰ πάλιν μεταστοιχειοῦντος, καθώς θέλει · θορυβηθήσονται καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα. Ανακαινιζομένης γὰρ τῆς ἀνθρωπότητος, ἀνακεφα- λειοῦται καὶ συνανακτίζεται καὶ ἡ διὰ τὸν ἄνθρωπον δημιουργηθεῖσα κτίσις. Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας εκείνης ἡ ὥρας οὐδεὶς Ἐπειδὴ τὰ ὑπὲρ ἑαυτοὺς ἤθελον μανθάνειν οἱ μαθηταί, ἀφορμὴν εὑρίσκει τοῦ κωλύειν αὐτοὺς τῶν τοιούτων, τὸ μὴ εἰδέναι, καθὸ ἄνθρωπος. Καί φησιν, μηδὲ τοὺς κατ' οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους δύνασθαι ταῦτα εἰδέναι. Κυρίλλου ἐν Ομιλίᾳ ἐπιγεγραμμένῃ εἰς τὸ, « Εὐ θέως δὲ μετὰ τὴν θλίψιν τῶν ἡμερῶν ἐκείνων ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ σελήνη οὐ δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς, καὶ οἱ ἀστέρες πεσοῦνται ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας εκείνης ἢ τῆς ὥρας οὐδεὶς οἶδεν (1)., 'Αλλ' ὅταν καὶ τοῦτο λέγῃ, οὐ πάντως ἑαυτὸν ση- μαίνει. Οὔτε γὰρ προσέθηκεν ἀκριβῶς, Οὐδὲ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀπολελυμένως, ο Οὐδὲ ὁ Υἱός, φησίν· ἵνα τοιοῦτόν τι νοῇς· Ἐσπούδαζον κατὰ ἀκρί ζεταν πάντα μανθάνειν οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐπεχείρουν, ἵνα οὕτως εἴπω, καὶ αὐτὰ περιεργάζεσθαι τὰ βάθη τοῦ Κυρίου. ᾿Αλλὰ ἦν τὸ πρᾶγμα λίαν ὑπὲρ αὐτούς• ἵνα τοίνυν μὴ ἀπαγορεύσας τὴν ἐξήγησιν ὡς ἠβού- COMMENT. IN MATTHÆUM. A sistit, ac de consummatione adhuc agit presentis olfer. C D sæculi. Priusquam enim descensus illius fit, præ- cursores quidam annuntiantur pseudochristi, ac pseudoprophet : illius personaın sibi alingentes, sed ne sequamini, inquit, eos. XXIV, 20. Οrate autem ut non fiat fuga vestra in hieme, vel Sabbate. Hoc significat Christus his verbis: orandum no- bis esse, ne discessus noster e corpore contingat eo tempore quo cessatio apud nos erit operum virtutis. Hanc enim cessationem indicat Sabbatum. Neque rursus tunc nos opprimat mors cum sæcularibus turbis et perturbationibus jactabimur, quas hiems designat. Fortasse etiam ænigma habet hic sermo, ut oremus e corpore non excedere a bono opere feriati, quod Sabbatum indicat, neque in sterilitate, quod hiems. Nolandum est enim hiemem malorum Deum non fecisse. In hieme autem sumus, cum passiones carnis doininantur in nobis. XXIV, 29. Statim aulem post tribulationem dierum illorum, sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de cælo, et virtutes cœlorum commovebuntur. Quomodo non exhorrescent renovatis ad Dei be- neplacitum call terraque elementis? Exactum enim aliquid de hisce dicere non possumus. Sol quidem et luna obscurabuntur; stellæ autem tanquam flores decident, Creatore eas prout voluerit, immutante : turbabuntur etiam hæc ipsa elementa. Hominum enim genere innovato, summatim recensetur, sinul- que restauratur etiam propter hominem condita creatura. XXIV, 36. De die autem illa et hora nemo scit, Quoniam quæ supra ipsos erant audire discipuli volebant, idoneam rationem invenit coercendæ ipsorum curiositatis, dicens se nescire, quatenus homo erat videlicet. Quin addit ne ipsos quidem qui in cœlis degunt sanctos angelos posse id scire. Cyrilli ex Homilia in hæc verba : ‹ Statim autem post tribulationem dierum illorum sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de colo. De die autem illa et hora nemo scil. Verumtamen cum hoc dicit, haud omnino se- ipsum denotat. Non enim diserte addidit, neque Fi- lius Dei, sed generatim ‹ neque filius, › dixit. Nempe ut hujusmodi aliquid intelligas cupiebant nimirum discipuli cuncta accurate rescire; nitebantur, ut ita dicam, profunda quoque Domini arcana scrutari. Verum ea res ipsorum inodulum valde excedebat. Ne igitur rei explanationem denegando, quam illi jam citato tomo II, p. 481. (1) Exstat inter fragmenta Cyrilli in Matthæum quæ ex Anastasio Vaticano edidit Mai in Bibliotheca,
253 Mt 22, 43–46 Πῶς οὖν Δαυὶδ ἐν πνεύματι κύριον αὐτὸν καλεῖ; δέον γάρ φησιν τοὺς πατέρας τῶν υἱῶν κυρίους ὀνομάζεσθαι διὰ τὸ ἔχειν αὐτοὺς ὑπὸ τὴν αὐτῶν ἐξουσίαν τοὺς υἱούς, τοὐναντίον ὁ Δαυὶδ τὸν ἐκ σπέρ ματος ἑαυτοῦ κύριον αὐτοῦ καλεῖ. 254 Mt 23, 4 Οὐαὶ τοίνυν ὑμῖν, ὦ νομικοί, ὅτι φορτικὸν ὁμολογουμένως ὄντα τὸν νόμον τοῖς μὲν ἄλλοις πατοῦσιν αὐτὸν θανάτου δίκην ἐπάγετε, αὐτοὶ δὲ τοῦ νόμου οὐδὲ προσψαύετε. 255 Mt 23, 11–12 Ἐπειδὴ τοὺς καινὰ δόγματα διδάσκοντας ὡς ἐπίπαν ἰδεῖν ἔστι κενοδοξίας καὶ ἀλαζονείας ἔρωτι εἰς τὸ τῆς διδασκαλίας ἀξίωμα παρα γενομένους, ἀναιρεῖ ὁ κύριος ταύτην τὴν ὑπόνοιαν καὶ τὴν ὁδὸν ἐκκό πτει ὡς ἐπ' ὄλεθρον ἄγουσαν. εἰ τοίνυν, φησίν, δόξης τε καὶ πρωτείων ἐρᾷς, τὴν τῶν διακόνων καὶ ὑστέρων τάξιν ἐπιζήτει καὶ ταπεινοφροσύνην ἄσκει. 256 Mt 23, 15 Υἱὸν γεέννης φησὶ τὸν ἀπολλύμενον ἐξ ἀπιστίας ὡς δυσσεβείας εἰς τοῦτο κατολισθεῖν καὶ εἰς τοῦτο παρανομίας ἀφικέσθαι μέτρον ὡς ἀμεσίτευτον ἔχειν πρὸς φλόγα τὴν οἰκειότητα καὶ μονονουχὶ συγγένειαν τὴν πρὸς <τὸ τὰς> αἰκίας ἀναμφιλόγως διενεγκεῖν.
ὁ Κύριος, καὶ περὶ συντελείας τέως φησὶ τοῦ παρ- όντος αἰῶνος. Πρὶν γὰρ τὴν ἐξ οὐρανῶν γενέσθαι αυ τοῦ κάθοδον, πρόδρομοι τινες ἀναφανοῦνται, ψευδό- χριστοι καὶ ψευδοπροφῆται, τὸ αὐτοῦ πρόσωπον ἑαυτοῖς περιπλάττοντες. ᾿Αλλὰ μὴ ἀκολουθήσητε, φησὶν, αὐτοῖς. Προσεύχεσθε δὲ, ἵνα μὴ γένηται ἡ φυγὴ ὑμῶν χειμῶνος, μηδὲ ἐν Σαββάτῳ. Τοῦτο αινίττεται ὁ Χριστός· εὔχεσθαι ἡμᾶς μὴ γε- νέσθαι ἐν ἐκδημίᾳ τοῦ σώματος, μήτε ἐν ἀργίᾳ ὄντας τῶν τῆς ἀρετῆς ἔργων, ὁ ὑποσημαίνει τὸ Σάββα- τον· μήτε ἐνοχλουμένους ἐν ταῖς βιωτικαῖς τύρβαις τε καὶ ταραχαῖς· ὅπερ δηλοῖ ὁ χειμών. Ἴσως καὶ αἴνιγμα ἔχει ὁ λόγος, ὥστε εὔχεσθαι Β ἡμᾶς μὴ ἐκδημῆσαι ἀπὸ τοῦ σώματος, ἐν ἀργία ὄντας ἔργου ἀγαθοῦ, ὁ ὑποσημαίνει τὸ Σάββατον μήτε ἐν ἀκαρπίᾳ, ὅ δηλοῖ χειμών. Σημειωτέον γὰρ ὅτι χειμῶνα κακῶν ὁ Θεὸς οὐκ ἐποίησεν. Ἐν χει μῶνι δὲ ἐσμεν, ὅταν τὰ πάθη τῆς σαρκὸς δυναστεύῃ ἐν ἡμῖν. Εὐθέως δὲ μετὰ τὴν θλίψιν τῶν ἡμερῶν ἐκεί νων ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ ἡ σελήνη ου δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς, καὶ οἱ ἀστέρες πεσοῦν. ται ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ αἱ δυνάμεις τῶν οὐρα τῶν σαλευθήσονται. Πῶς οὐ φρίξουσιν ἀναστοιχειουμένων οὐρανοῦ καὶ γῆς πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ; 'Ακριβές γάρ τι λέγειν ἐν τοῖς τοιούτοις οὐκ ἄνι. Ὁ μὲν ἥλιος καὶ ἡ σελήνη ἀμαυρωθήσονται· τὰ δὲ ἄστρα ὡς ἄνθη πεσεῖται, τοῦ Δημιουργήσαντος αὐτὰ πάλιν μεταστοιχειοῦντος, καθώς θέλει · θορυβηθήσονται καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα. Ανακαινιζομένης γὰρ τῆς ἀνθρωπότητος, ἀνακεφα- λειοῦται καὶ συνανακτίζεται καὶ ἡ διὰ τὸν ἄνθρωπον δημιουργηθεῖσα κτίσις. Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας εκείνης ἡ ὥρας οὐδεὶς Ἐπειδὴ τὰ ὑπὲρ ἑαυτοὺς ἤθελον μανθάνειν οἱ μαθηταί, ἀφορμὴν εὑρίσκει τοῦ κωλύειν αὐτοὺς τῶν τοιούτων, τὸ μὴ εἰδέναι, καθὸ ἄνθρωπος. Καί φησιν, μηδὲ τοὺς κατ' οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους δύνασθαι ταῦτα εἰδέναι. Κυρίλλου ἐν Ομιλίᾳ ἐπιγεγραμμένῃ εἰς τὸ, « Εὐ θέως δὲ μετὰ τὴν θλίψιν τῶν ἡμερῶν ἐκείνων ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ σελήνη οὐ δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς, καὶ οἱ ἀστέρες πεσοῦνται ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας εκείνης ἢ τῆς ὥρας οὐδεὶς οἶδεν (1)., 'Αλλ' ὅταν καὶ τοῦτο λέγῃ, οὐ πάντως ἑαυτὸν ση- μαίνει. Οὔτε γὰρ προσέθηκεν ἀκριβῶς, Οὐδὲ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀπολελυμένως, ο Οὐδὲ ὁ Υἱός, φησίν· ἵνα τοιοῦτόν τι νοῇς· Ἐσπούδαζον κατὰ ἀκρί ζεταν πάντα μανθάνειν οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐπεχείρουν, ἵνα οὕτως εἴπω, καὶ αὐτὰ περιεργάζεσθαι τὰ βάθη τοῦ Κυρίου. ᾿Αλλὰ ἦν τὸ πρᾶγμα λίαν ὑπὲρ αὐτούς• ἵνα τοίνυν μὴ ἀπαγορεύσας τὴν ἐξήγησιν ὡς ἠβού- COMMENT. IN MATTHÆUM. A sistit, ac de consummatione adhuc agit presentis olfer. C D sæculi. Priusquam enim descensus illius fit, præ- cursores quidam annuntiantur pseudochristi, ac pseudoprophet : illius personaın sibi alingentes, sed ne sequamini, inquit, eos. XXIV, 20. Οrate autem ut non fiat fuga vestra in hieme, vel Sabbate. Hoc significat Christus his verbis: orandum no- bis esse, ne discessus noster e corpore contingat eo tempore quo cessatio apud nos erit operum virtutis. Hanc enim cessationem indicat Sabbatum. Neque rursus tunc nos opprimat mors cum sæcularibus turbis et perturbationibus jactabimur, quas hiems designat. Fortasse etiam ænigma habet hic sermo, ut oremus e corpore non excedere a bono opere feriati, quod Sabbatum indicat, neque in sterilitate, quod hiems. Nolandum est enim hiemem malorum Deum non fecisse. In hieme autem sumus, cum passiones carnis doininantur in nobis. XXIV, 29. Statim aulem post tribulationem dierum illorum, sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de cælo, et virtutes cœlorum commovebuntur. Quomodo non exhorrescent renovatis ad Dei be- neplacitum call terraque elementis? Exactum enim aliquid de hisce dicere non possumus. Sol quidem et luna obscurabuntur; stellæ autem tanquam flores decident, Creatore eas prout voluerit, immutante : turbabuntur etiam hæc ipsa elementa. Hominum enim genere innovato, summatim recensetur, sinul- que restauratur etiam propter hominem condita creatura. XXIV, 36. De die autem illa et hora nemo scit, Quoniam quæ supra ipsos erant audire discipuli volebant, idoneam rationem invenit coercendæ ipsorum curiositatis, dicens se nescire, quatenus homo erat videlicet. Quin addit ne ipsos quidem qui in cœlis degunt sanctos angelos posse id scire. Cyrilli ex Homilia in hæc verba : ‹ Statim autem post tribulationem dierum illorum sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de colo. De die autem illa et hora nemo scil. Verumtamen cum hoc dicit, haud omnino se- ipsum denotat. Non enim diserte addidit, neque Fi- lius Dei, sed generatim ‹ neque filius, › dixit. Nempe ut hujusmodi aliquid intelligas cupiebant nimirum discipuli cuncta accurate rescire; nitebantur, ut ita dicam, profunda quoque Domini arcana scrutari. Verum ea res ipsorum inodulum valde excedebat. Ne igitur rei explanationem denegando, quam illi jam citato tomo II, p. 481. (1) Exstat inter fragmenta Cyrilli in Matthæum quæ ex Anastasio Vaticano edidit Mai in Bibliotheca,
PG 72:443257 Mt 23, 22 Διὰ τοῦτο δὲ "θρόνον θεοῦ" τὸν οὐρανὸν ὀνομάζουσιν αἱ γραφαί, ὅτι ταῖς ἄνω δυνάμεσι θεὸς ἐπαναπαύεται· ἐν οὐρανῷ γάρ εἰσιν οἱ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ ἄγγελοι καὶ ἀεὶ δοξάζοντες αὐτόν· αὕτη γὰρ αὐτῷ ἀνάπαυσις. "ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ"· ἐν αὐτῇ γὰρ διὰ σαρκὸς τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. ποὺς δὲ θεοῦ ἡ ἁγία αὐτοῦ σὰρξ καὶ διαφόρως ὀνομάζεται. 258 Mt 23, 23 Ἀπαιτεῖτε, φησίν; ὦ Φαρι σαῖοι, τὰς δεκάτας τάχα που καὶ λαχάνων λεπτῶν παρέντες τὰς ἐντο λάς, ἐφ' αἷς ἐστιν μείζων ἡ παρά βασις. καὶ ποῖα ταῦτά ἐστιν τὰ ἐντάλματα; ἡ κρίσις, τοῦτ' ἔστιν τὸ κρίνειν ὀρθὰ καὶ ἀμώμητα, καὶ τὸ ἔλεος, τοῦτ' ἔστιν ἡ εἰς θεὸν γνησιότης· ἄμεινον γὰρ κρίσις καὶ ἔλεος καὶ πίστις ἡ εἰς θεὸν δεκάτης καὶ ἀπαρχῆς. διὸ καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶν ὁ τῶν ὅλων θεός· καὶ νῦν, Ἰσραήλ, "τί κύριος" ὁ θεὸς "ζητεῖ παρὰ σοῦ ἀλλ' ἢ τοῦ ποιεῖν κρίμα καὶ ἀγαπᾶν" καὶ ζη τεῖν "ἔλεον καὶ ἕτοιμον εἶναι τοῦ πορεύεσθαι μετὰ κυρίου" τοῦ "θεοῦ σου". ἐν γὰρ τῷ λίαν ἑτοίμῳ πρὸς ἀκολούθησιν τὸ εἰς πίστιν γνησίαν ὁρᾶται σῳζόμενον. Ὅρα τὴν ἐπίπληξιν· ἀπαιτεῖτε, φησίν, ὦ Φαρισαῖοι, τὰς δεκάτας τάχα που καὶ λαχάνων λεπτῶν παρ έντες τὰς ἐντολάς, ἐφ' αἷς ἐστι μείζων ἡ παράβασις.
Α λοντο μαθεῖν, δόξῃ πως λυπεῖν τοὺς γνηστεύοντας. επεσκιασμένως φησί, « Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἢ τῆς ώρας οὐδεὶς οὐδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι, οὐδὲ ὁ Υἱός, εἰ μὴ ὁ Πατήρ, ο Ἵνα νοήσῃς οὕτως· Εἰ καὶ κέκληται δ πρὸς υἱοθεσίαν ὁ ἄνθρωπος καὶ υἱὸς ἀνεδείχθη νέος, ἀλλὰ μὴ ζητείτω τὰ ὑπὲρ τὴν φύσιν, μηδὲ ἀξιούτω μαθεῖν ἅπερ μηδὲ τοῖς ἀγγέλοις ἀπεκάλυψεν ὁ Πα τήρ. Εἰ δὲ ἄγγελος οὐκ οἶδεν, οὐδὲ ἄνθρωπος εἴσεται, κἂν εἰ κέκληται πρὸς υἱοθεσίαν. Έθος ἦν τῷ Σωτήρι Χριστῷ τοιοῦτόν τι δρᾷν ἐπὶ τοῖς ἁγίοις μάλιστα μαθηταῖς, εἰ διαπυνθάνοιντό τι τῶν ὅσα ἦν φιλομαθείας μὲν ἔχοντα δόξαν, υψηλους ρας γε μὴν ἐρεύνης ἀπηλλαγμένα, χαρίζεσθαι την ἀφήγησιν, καὶ ἐξακριβοῦν ὅτι μάλιστα πειράσθαι λεπτῶς· εἰ δὲ δή τι βούλοιντα τῶν ἐπέκεινα μέτρου τοῦ κοντὰ σφᾶς αὐτοὺς περιττώς ἀναμαθεῖν περι στέλλειν ἡσυχῆ, καὶ μεταπείθειν εν μάλα πολυτρα γμονεῖν ἐλέσθαι τὰ πρεπωδέστερα. Ἐπειδὴ οὖν τὰ ὑπὲρ αὐτοὺς ἤθελον μανθάνειν οἱ μαθηταί, σκήπτε και χρησίμως τὰ μὴ εἰδέναι καθὸ ἄνθρωπος, καί φησ μηδὲ αὐτοὺς εἰδέναι τοὺς κατὰ τὸν οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους, ἵνα μὴ λυπῶνται ὡς μὴ θαῤῥηθέντες τὸ μέτριον. Καὶ ὅρα πῶς ἡρεμεῖν ἀναπείθει λογισμούς οἰκείοις, καὶ ἐκδυσωπεῖ, ὅτι μηδὲ ἀγγέλοις ἀπεκά λυψεν ὁ Πατήρ, μηδὲ αὐτῷ τῷ Υἱῷ καθίστατο γνώ ριμον. Κυρίλλου ἐκ τοῦ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον υπο μνήματος. Ηγνοηκένας (1) δέ φησιν · οὐχ ἡγνόηκε Θεός. Αλλ' εἰ καὶ αὐτὸς καίτοι Θεὸς ὢν λόγος, γέγονε τε καὶ κεχρημάτικεν ἄνθρωπος, ὃς ἀγνοεῖ τὰ ἐσόμενα κατά γε τὴν ἰδίαν φύσιν καὶ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος μέτρων, δέχεται δὲ πολλάκις ἐξ ἀποκαλύψεως Θεοῦ. Καὶ μή τοι θαυμάσῃς εἰ τὸ τῆς ἀγνοίας καταδέχεται μικρο πρεπές (2)· εἰ γὰρ Δεσπότης ὑπάρχων, κέκληται δοῦλος διὰ τὸν ἄνθρωπον, καὶ Κύριος ὢν τῆς δόξης, δόξαν ὡς οὐκ ἔχων αἰτεῖ παρὰ Πατρός, καὶ αὐτὸς ὤν κατὰ ἀλήθειαν ἡ ζωὴ καὶ πάντα ζωογονῶν, ἐν δε νάμει τοῦ Πνεύματος ἐγηγέρθαι λέγεται, καὶ συναί διος ὢν τῷ Πατρὶ, ὡς εἰς ἀρχὰς τοῦ εἶναι κεκλημέ νος, ὅτε καὶ καθ' ἡμᾶς γέγονεν άνθρωπος, ἄπους λέγοντος αὐτοῦ· ο Υιός μου εἶ σύ, εγώ σήμερον για γέννηκά σε, ο καίτοι τοῦ σήμερον τὸν ἐνεστηκότα καιρὸν σημαίνοντος (3), τί τὸ παράδοξον, εἰ καὶ ὅπερ πρόσεστι κατὰ φύσιν, τουτέστι τὸ ἀγνοῆσαί τι τῶν ὄντων, τυχὸν μετὰ τῶν ἄλλων αὐτῆς ἰδιωμάτων ο κειώσασθαι κατηξίωσεν; Εἰ γὰρ ἐφ' ἑνὶ δὲ τούτων σκανδαλιζόμεθα, λελύσθω μετὰ τούτου καὶ τὰ ἔτερα καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Οἰχήσεται λοιπόν τῆς μετά σαρκὸς οἰκονομίας ὁ λόγος, καὶ ἀνατετράφθαι τὸ μυστήριον δι' οὗ καὶ σεσώσμεθα. Γεγόναμεν γάρ κατ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cognoscere avebant, charos suos videretur contri- stare, obscure dicit: . De die autem illa et hora nemo scit, neque angeli, neque Filius, nisi solus Pater. Ut verba sic intelligas : Etiamsi homo ad adoptionem vocatus est, filiusque novus decla- ratus, haud idcirco quæ supra naturam sunt inqui- rat, neque se dignum ea cognoscere putet quæ ne angelis quidem revelavit Pater. Jam si angelus nescit, ne homo quidem sciet, etiamsi ad adoptio- nem vocatus sit. Mos erat Christo Servatori hujusmodi quid agere maxime in sanctis suis discipulis, si interro- garent aliquid eorum, quæ speciem habent discendi cupiditatis, altiori tamen scrutatione carent, expli- cationem indulgere et exacte etiam conari vel maxime minuta exponere; sin autem aliquid ex superioribus supervacanee discere cupiant quod modum illorum excedat, acquiescere jubet, per- suadetque curare potius ea quæ utiliora ipsis sunt. Cum itaque quæ supra se erant discere volebant discipuli, utiliter dissimulat se tanquam hominem scire, ac ne ipsos quidem sanctos angelos in cœlis scire ait, ne contristentur, tanquam supra modum diffidentes. Ac vide quam accommodatis rationibns suadeat eis ut ab ista inquisitione quiescant, vere- cundiamque iis faciat, quasi scire affectent id quod ne angelis quidem revelavit Pater, nec ipsi Filio notum fecerit. Cyrilli ex Commentario in Matthæum. C Ignorasse ait, atquí non ignoravit Deus. Sed et ipse, quanquam esset Deus Verbum, tamen factus est et erat homo, qui quidem ad suam naturam quod attinet et humanitatis mensuram, res futuras ignorat, sed ex Dei revelatione sape cognoscit, Neque vero mireris, sí ignorantiæ humilitatem ad- miuit. Nam si herus cum sit propter hominemn servus appellatur; et cum sit gloriæ Dominus, gloriam ceu non haberet a Patre petit; præterea si cum ipsa vere sit vita et omnia vivificans, tamen potentia Spirits resurrexisse dicitur ; si denique cum sit Patri coæternus, nihilominus quasi prímo ad exsistendum vocaretur, quo tempore factus est homo, audis dicentem Patrem : c Filius meus es tu, ego hodie genui le ", » eliamsi vocabulum hodie D praesens tempus significat ; cur mirum sit, si quod reapse homini naturaliter inest, nempe ut ali- quam exsistentem rem nesciat, hanc etiam cum cæteris proprietatibus sibi sumere dignatus fuerit? Certe si in harum una scandalizeinur, cæteræ quo · que pari modo excident. Quid inde? Destructur deinceps incamationis ratio, et mysterium quo salvi sumus evertetur, Etenim nos facti sumus ei similes, ** Psal. 11, 7. - II, 482. Lucain 11, (infra col. 143). Tum de scientia Cyrilli Christi adi theologos, et Petavium in primis. dice Mediolanensi in ep. ad Hebr. (Opp. Cyrilli edit, novæ tom. VII). (1) Εγνοηκέναι — καὶ φύσει Θεός. Mai B. Ν. (2) Lege apud nos Cyrillum in commentario ad (3) Confer fragmenta a nobis edita Cyrilli ex co
ποῖαι δὲ αὗται αἱ ἐντολαί; ἡ κρίσις, τοῦτ' ἔστιν τὸ κρίνειν ὀρθὰ καὶ τὸ ἔλεος καὶ ἡ πίστις εἰς θεόν· ταῦτα γὰρ ἀμείνω δεκάτης καὶ ἀπαρχῆς. διὸ καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶν ὁ τῶν ὅλων θεός· καὶ νῦν, Ἰσραήλ, "τί κύριος" ὁ θεὸς "ζητεῖ παρὰ σοῦ ἀλλ' ἢ τοῦ ποιεῖν κρίμα καὶ ἀγα πᾶν" καὶ ζητεῖν "ἔλεον καὶ ἕτοιμον εἶναι τοῦ πορεύεσθαι μετὰ κυρίου" τοῦ "θεοῦ σου". 259 Mt 23, 25 διὰ τούτων τὸν τῶν Φαρισαίων διαγράφει βίον παραινῶν μὴ τοῖς ἔξω θεν σχηματισμοῖς πλάττεσθαι μόνον, ἀλλ' ἔχειν καὶ τὰ ἔσωθεν κα θαρὰ τὰ εἰς νοῦν καὶ καρδίαν. 260 Mt 23, 29–36 Τί δὴ ἄρα φησὶν ὁ σωτήρ, ἀκριβῶς ἐρευνήσομεν. οἱ μὲν τῶν Ἰου δαίων πατέρες ἀπέκτειναν κατὰ καιροὺς τοὺς ἁγίους προφήτας τὸν θεῖον αὐτοῖς διαπορθμεύοντας λόγον· οἵ γε μὴν ἐξ αὐτῶν γεγονότες ὁμολογοῦντες, ὅτι οἱ προφῆται γεγόνασι σεπτοὶ καὶ τίμιοι, περιήρμοσαν αὐτοῖς τοὺς στεφάνους ἤτοι τὰ μνημεῖα τιμὴν ἀπονείμαντες τὴν τοῖς ἁγίοις πρεπωδεστάτην, αὐτοὶ δὲ προφήτας εἶναι πιστεύσαντες καὶ ἄνδρας ἁγίους κριταὶ γεγόνασιν τῶν ἀποκτεινάντων αὐτούς· δι' ὧν γὰρ τιμᾶν ἐγνώκασι τοὺς ἀνῃρημένους, διὰ τούτων αὐτῶν κατηγοροῦσιν ὡς ἠσε βηκότων.
Α λοντο μαθεῖν, δόξῃ πως λυπεῖν τοὺς γνηστεύοντας. επεσκιασμένως φησί, « Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἢ τῆς ώρας οὐδεὶς οὐδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι, οὐδὲ ὁ Υἱός, εἰ μὴ ὁ Πατήρ, ο Ἵνα νοήσῃς οὕτως· Εἰ καὶ κέκληται δ πρὸς υἱοθεσίαν ὁ ἄνθρωπος καὶ υἱὸς ἀνεδείχθη νέος, ἀλλὰ μὴ ζητείτω τὰ ὑπὲρ τὴν φύσιν, μηδὲ ἀξιούτω μαθεῖν ἅπερ μηδὲ τοῖς ἀγγέλοις ἀπεκάλυψεν ὁ Πα τήρ. Εἰ δὲ ἄγγελος οὐκ οἶδεν, οὐδὲ ἄνθρωπος εἴσεται, κἂν εἰ κέκληται πρὸς υἱοθεσίαν. Έθος ἦν τῷ Σωτήρι Χριστῷ τοιοῦτόν τι δρᾷν ἐπὶ τοῖς ἁγίοις μάλιστα μαθηταῖς, εἰ διαπυνθάνοιντό τι τῶν ὅσα ἦν φιλομαθείας μὲν ἔχοντα δόξαν, υψηλους ρας γε μὴν ἐρεύνης ἀπηλλαγμένα, χαρίζεσθαι την ἀφήγησιν, καὶ ἐξακριβοῦν ὅτι μάλιστα πειράσθαι λεπτῶς· εἰ δὲ δή τι βούλοιντα τῶν ἐπέκεινα μέτρου τοῦ κοντὰ σφᾶς αὐτοὺς περιττώς ἀναμαθεῖν περι στέλλειν ἡσυχῆ, καὶ μεταπείθειν εν μάλα πολυτρα γμονεῖν ἐλέσθαι τὰ πρεπωδέστερα. Ἐπειδὴ οὖν τὰ ὑπὲρ αὐτοὺς ἤθελον μανθάνειν οἱ μαθηταί, σκήπτε και χρησίμως τὰ μὴ εἰδέναι καθὸ ἄνθρωπος, καί φησ μηδὲ αὐτοὺς εἰδέναι τοὺς κατὰ τὸν οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους, ἵνα μὴ λυπῶνται ὡς μὴ θαῤῥηθέντες τὸ μέτριον. Καὶ ὅρα πῶς ἡρεμεῖν ἀναπείθει λογισμούς οἰκείοις, καὶ ἐκδυσωπεῖ, ὅτι μηδὲ ἀγγέλοις ἀπεκά λυψεν ὁ Πατήρ, μηδὲ αὐτῷ τῷ Υἱῷ καθίστατο γνώ ριμον. Κυρίλλου ἐκ τοῦ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον υπο μνήματος. Ηγνοηκένας (1) δέ φησιν · οὐχ ἡγνόηκε Θεός. Αλλ' εἰ καὶ αὐτὸς καίτοι Θεὸς ὢν λόγος, γέγονε τε καὶ κεχρημάτικεν ἄνθρωπος, ὃς ἀγνοεῖ τὰ ἐσόμενα κατά γε τὴν ἰδίαν φύσιν καὶ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος μέτρων, δέχεται δὲ πολλάκις ἐξ ἀποκαλύψεως Θεοῦ. Καὶ μή τοι θαυμάσῃς εἰ τὸ τῆς ἀγνοίας καταδέχεται μικρο πρεπές (2)· εἰ γὰρ Δεσπότης ὑπάρχων, κέκληται δοῦλος διὰ τὸν ἄνθρωπον, καὶ Κύριος ὢν τῆς δόξης, δόξαν ὡς οὐκ ἔχων αἰτεῖ παρὰ Πατρός, καὶ αὐτὸς ὤν κατὰ ἀλήθειαν ἡ ζωὴ καὶ πάντα ζωογονῶν, ἐν δε νάμει τοῦ Πνεύματος ἐγηγέρθαι λέγεται, καὶ συναί διος ὢν τῷ Πατρὶ, ὡς εἰς ἀρχὰς τοῦ εἶναι κεκλημέ νος, ὅτε καὶ καθ' ἡμᾶς γέγονεν άνθρωπος, ἄπους λέγοντος αὐτοῦ· ο Υιός μου εἶ σύ, εγώ σήμερον για γέννηκά σε, ο καίτοι τοῦ σήμερον τὸν ἐνεστηκότα καιρὸν σημαίνοντος (3), τί τὸ παράδοξον, εἰ καὶ ὅπερ πρόσεστι κατὰ φύσιν, τουτέστι τὸ ἀγνοῆσαί τι τῶν ὄντων, τυχὸν μετὰ τῶν ἄλλων αὐτῆς ἰδιωμάτων ο κειώσασθαι κατηξίωσεν; Εἰ γὰρ ἐφ' ἑνὶ δὲ τούτων σκανδαλιζόμεθα, λελύσθω μετὰ τούτου καὶ τὰ ἔτερα καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Οἰχήσεται λοιπόν τῆς μετά σαρκὸς οἰκονομίας ὁ λόγος, καὶ ἀνατετράφθαι τὸ μυστήριον δι' οὗ καὶ σεσώσμεθα. Γεγόναμεν γάρ κατ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cognoscere avebant, charos suos videretur contri- stare, obscure dicit: . De die autem illa et hora nemo scit, neque angeli, neque Filius, nisi solus Pater. Ut verba sic intelligas : Etiamsi homo ad adoptionem vocatus est, filiusque novus decla- ratus, haud idcirco quæ supra naturam sunt inqui- rat, neque se dignum ea cognoscere putet quæ ne angelis quidem revelavit Pater. Jam si angelus nescit, ne homo quidem sciet, etiamsi ad adoptio- nem vocatus sit. Mos erat Christo Servatori hujusmodi quid agere maxime in sanctis suis discipulis, si interro- garent aliquid eorum, quæ speciem habent discendi cupiditatis, altiori tamen scrutatione carent, expli- cationem indulgere et exacte etiam conari vel maxime minuta exponere; sin autem aliquid ex superioribus supervacanee discere cupiant quod modum illorum excedat, acquiescere jubet, per- suadetque curare potius ea quæ utiliora ipsis sunt. Cum itaque quæ supra se erant discere volebant discipuli, utiliter dissimulat se tanquam hominem scire, ac ne ipsos quidem sanctos angelos in cœlis scire ait, ne contristentur, tanquam supra modum diffidentes. Ac vide quam accommodatis rationibns suadeat eis ut ab ista inquisitione quiescant, vere- cundiamque iis faciat, quasi scire affectent id quod ne angelis quidem revelavit Pater, nec ipsi Filio notum fecerit. Cyrilli ex Commentario in Matthæum. C Ignorasse ait, atquí non ignoravit Deus. Sed et ipse, quanquam esset Deus Verbum, tamen factus est et erat homo, qui quidem ad suam naturam quod attinet et humanitatis mensuram, res futuras ignorat, sed ex Dei revelatione sape cognoscit, Neque vero mireris, sí ignorantiæ humilitatem ad- miuit. Nam si herus cum sit propter hominemn servus appellatur; et cum sit gloriæ Dominus, gloriam ceu non haberet a Patre petit; præterea si cum ipsa vere sit vita et omnia vivificans, tamen potentia Spirits resurrexisse dicitur ; si denique cum sit Patri coæternus, nihilominus quasi prímo ad exsistendum vocaretur, quo tempore factus est homo, audis dicentem Patrem : c Filius meus es tu, ego hodie genui le ", » eliamsi vocabulum hodie D praesens tempus significat ; cur mirum sit, si quod reapse homini naturaliter inest, nempe ut ali- quam exsistentem rem nesciat, hanc etiam cum cæteris proprietatibus sibi sumere dignatus fuerit? Certe si in harum una scandalizeinur, cæteræ quo · que pari modo excident. Quid inde? Destructur deinceps incamationis ratio, et mysterium quo salvi sumus evertetur, Etenim nos facti sumus ei similes, ** Psal. 11, 7. - II, 482. Lucain 11, (infra col. 143). Tum de scientia Cyrilli Christi adi theologos, et Petavium in primis. dice Mediolanensi in ep. ad Hebr. (Opp. Cyrilli edit, novæ tom. VII). (1) Εγνοηκέναι — καὶ φύσει Θεός. Mai B. Ν. (2) Lege apud nos Cyrillum in commentario ad (3) Confer fragmenta a nobis edita Cyrilli ex co
PG 72:445ἀλλ' οἱ τῶν ἰδίων πατέρων ἐπὶ ταῖς οὕτω δειναῖς μιαιφονίαι κατα ψηφισάμενοι τοῖς ἴσοις ἔμελλον ἁλῶναι κακοῖς, μᾶλλον δὲ τοῖς ἔτι χεί ροσιν. "ἀπέκτειναν" μὲν "τὸν τῆς ζωῆς ἀρχηγόν", προστεθείκασι δὲ ταῖς κατ' αὐτοῦ δυσσεβείαις μιαιφονίας ἑτέρας κατὰ τῶν θεσπεσίων αὐτοῦ μαθητῶν· ἕως μὲν γάρ τις τὰς ἑτέρων ἀδικίας ἐξετάζῃ φυσικῷ λογισμῷ κρίνων, ὁρᾷ τὸ φαῦλον καὶ μέμφεται, αὐτὸς δὲ εἰς τὰ ἴσα πάθη προαγόμενος οἱονεὶ τυφλὸς ἐπὶ ταῦτα φέρεται. 261 Mt 23, 35–36 Κατὰ τίνα τρόπον ἐπὶ τὴν τελευταίαν τῶν φονευτῶν γενεὰν ἡ παν τὸς αἵματος ἥξει δίκη, καίτοι διὰ τοῦ προφήτου λέγων ὁ θεὸς "οὐκ ἀποθανοῦνται πατέρες ὑπὲρ τέκνων" καὶ μὴν καὶ τὸ ἔμπαλιν "ἕκαστος δὲ τῇ ἰδίᾳ ἁμαρτίᾳ ἀποθανεῖται"; τί οὖν ἄρα φαμέν; πῶς τῆς ἑτέρων μιαιφονίας πραχθήσονται λόγους ἐκεῖνοι, πρὸς οὓς ταῦτα λελάληκεν ὁ Χριστός; ἢ γὰρ οὐχὶ κολασθήσεται μὲν ὑπὲρ Ἀβὲλ ὁ Κάϊν· Λάμεχ δὲ λέγων· "ἄνδρα" πεφόνευκα "εἰς τραῦμα ἐμοὶ καὶ νεανίσκον εἰς μώλωπα"· ἑκάστου τοιγαροῦν τοῖς ἰδίοις κατηχθισμένου κακοῖς πῶς οἱ δείλαιοι τὴν ὑπὲρ ἁπάντων ὑποστήσονται δίκην; "οὐ γὰρ ἄδικος ὁ θεός", ἀλλ' ἔστιν κριτὴς δίκαιος καὶ ἰσχυρὸς καὶ μακρόθυμος κατὰ τὸ γεγραμμένον. φαμὲν οὖν, ὅτι τοιάνδε τινὰ τοῖς εἰρημένοις προσήκει ἐφαρμόσαι διά νοιαν.
COMMENT. IN MATTHÆUM. αὐτὸν ἡμεῖς, ἐπειδὴ γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ αὐτός. Ορ- Δ θῶς τοιγαροῦν νοοῦντες, εἰδέναι γὰρ φήσομεν τὸν Υἱὸν καθ' δ καὶ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός· ὅσον δὲ ἧκεν εἰς ἀνθρώπου φύσιν, ἐπειδὴ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ψευδομυθήσει οὐδαμῶς ὅταν λέγῃ καὶ μὴ εἰδέναι· καὶ οὐχὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασι τὸ χρῆμα προσ άψομεν, ἀλλὰ τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, καὶ τῇ καθ' ἡμᾶς πτωχείᾳ. Περιτίθησι τῷ Θεῷ λόγῳ τὰ ἀν θρώπινα· γέγονε γὰρ οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ τινὶ, κατά τήν τινων ἀβουλίαν, ἀλλ' αὐτὸς κατ' ἀλήθειαν ἄνθρω πος, μετὰ τοῦ εἶναι καὶ φύσει Θεός. Τότε δύο ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ· ὁ εἷς παραλαμ βάνεται, καὶ ὁ εἰς ἀφίεται. Ορα ὅτι εἰς δύο τάγματα διαιρεῖ ὁ λόγος τοὺς ἀνθρώπους, εἰς τε τῶν σωζομένων καὶ τῶν ἀπολλυ- μένων. Καὶ τοὺς μὲν σωζομένους λέγει παραλαμβά- " νεσθαι, τοὺς δὲ ἀπολλυμένους ἀφίεσθαι, ήγουν ἀπο δοκιμάζεσθαι. ἀγρὸν δὲ νοητέον ὧδε τὸν κόσμον ἔνθα ὁ μὲν εἰς τὸ πνεῦμα απείρων θερίζει ζωήν αἰώνιον· ὁ δὲ εἰς τὴν σάρκα, φθοράν. Ταῖς δὲ ἀλη- θούσαις παρεικάζει τους διδασκάλους, οἵτινες τρό πον τινὰ ἀπολεπτύνοντες τας γραφικές εννοίας, εὐ παράδεκτα καὶ εὐνόητα τοῖς ἀνθρώποις τὰ θεία λό για προστιθέασι. Καὶ γὰρ νόμος κελεύων μή λαμβά- νεσθαι, εἰς ἐνέχυρον μύλον, ἢ ἐπιμύλιον, ἵνα μὴ τὰ τῆς τροφῆς ἐργαλεία λαβών τις εμποδίσῃ τοῖς τρι φομένοις δι' αὐτῶν, αἰνιγματωδῶς τοὺς διδασκάλους υποσημαίνει. Καὶ διχοτομήσει αυτόν. Τί δέ ἐστι τὸ διχοτομηθῆναι, ἐξετάσωμεν. "Οταν γέγονεν ἐν ἀρχαῖς ὁ Ἀδάμ, τὸ ἐντελέστατον κάλλος ἀποδιδοὺς τῇ φύσει ὁ Θεός, μέτοχον αὐτὸν ἀποτελεῖ τοῦ ἰδίου πνεύματος. Ενεφύσησε γὰρ εἰς τὸ πρόσ ωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής, ο Τὸ γὰρ ἀληθῶς ζωοποιο οὖν τὸ πνεῦμά ἐστι τῆς ζωῆς, τουτέστι Χριστοῦ, Ἐπειδὴ δὲ παρώλισθεν ἐξ ἀπάτης εἰς ἁμαρτίαν, ἀπενοσφίσθη τὸ πνεῦμα· εὐδοκήσαντος δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀνακομίσαι κάλλος τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν· ἀπελάβομεν διὰ τῆς χάριτος, ὅπερ ἡ τῆς ἁμαρτίας παρεισδρομὴ ἡμᾶς ἐζημίωσεν· ἐνεφύσησε γὰρ ὁ Χριστὸς ἡμῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἡμᾶς ἀνακαινίζων κάλλος, ο Λά- βετε, φησί, Πνεῦμα ἅγιον. » Ενοῦται τοιγαροῦν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα· ὁ κολλώμενος γὰρ αὐτῷ ἐν πνεῦμά ἐστιν. Οὐκοῦν ἐν τοῖς κατ᾽ εὐσέβειαν σπουδάσμασι κατειλη[φ]θέντες, ἀπὸ τοῦ τέλους τὸ πλῆρες ἀπολαμ - βάνομεν, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνος τάξει τὸ Πνεῦμα νῦν ἔχοντες. Κατηγορούμενοι δὲ ἐν ἁμαρτίαις, καὶ αὐτὸν ζημιούμεθα τὸν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύματος. Αποτέ μνεται γάρ, καὶ ἀπανίσταται ὥσπερ κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρόν· καὶ ταύτην εἶναι φαμεν, ἣν ἐνθάδε φησὶ διχοτόμησιν· οὐ γὰρ οἷόν τε σὺν τῷ Πνεύματι δοθῆναι τινα εἰς κόλασιν. Χρονίζοντος δὲ τοῦ νυμφίου, ἐνύσταξαν πᾶσαι, καὶ εκάθευδον. Υπνψ παρεικάζει καὶ νυσταγμὸν ἀποκαλεῖ τὴν *¹ es que ipse nobis similis factus est. Recte igitar cogitantes, scire dicemus Filium quatenus Deus esse intelligitur et est : quatenus autem ad humn- nam naturam accessit, seu homo factus est, haud falso loqui videbitur cum ait se nesoire. Hanc vero rem haud divinitatis prærogativis accensebimus, sed servi formæ ac nostræ paupertati. Nunc Deo Verbo • humana attribuit: quod quidem non in homine aliquo, secundum nonnullorum stultam sententiam, versatum est, sed verus idem home exstitit, dhuma simul et suapte natura esset Deus. XXIV, 40. Tunc duo erunt in agro: unus æeskme- tur et unus relinquetur. Attende quad in duos ordines homines bie sermo distingunt, in eos qui servandi sunt, et in eos qui perituri. ac eos quidem qui servandi sunt, 2861- mendos dicit; eos vero qui perituri, relinquendos, id est reprobandos. Ager autem intelligendus est hic mundus, ubi alius quidem qui în spirita seainal, metit viam lernam : alius vero qui in carne, corruptionem. Molentibus autem magistros assimilat, qui quedam modo excutientes scriptura- los intelligentias, acceptu facilia ac intelligibilia proponunt hominibus divina precepta. Lex enim jubens non accipere mulam in pignes, aut aliud ad molam pertinens, ne quis alimenti instrumenta au- ferens, offendat oes qui lis nutriuntur, ænigmatico magistros insinuat, XXIV, 54. Et dividet eum. Quidnam autem illud dividi sit, inquiramus. Cum principio crearetur Adam, perfectissimam et naturæ pulchritudinem Deus tribuit, participem it- lum sui spiritus reddens. « Inspiravit enim in fa- ciem ejus spiracukim vitæ “., Vere enim vivificus spiritus vitæ est, id est, Christi. Cum autem exor bitavit per deceptionem in peccatum, spiritus de- fraudatus est; beneplacitum autem Dei ae Patris fuit, summatim omnia receneer in Christo, et ad antiquam pulebritudinem naturam hominum redu- ci. Per gratiam itaque suscepinnes id, quo pec cati incursus nos spoliavit; insufflavit enim Christus nobis post resurrectionem, et ad anti- quam pulchritudinem renovans nos : ‹ Accipite, inquit, Spiritum sanctum ; unitur itaque nobis D spiritus : qui enim illi conjunctus est, unus est Gen. 11, 7, * Joan. xx, 22. spiritus. Itaque in pietatis studiis delenti demunt plenitndinem accipimus, tanquam loco arrha Spi ritum nunc habentes. Accusati autem in peccato eliam ipsam Spiritus arrham perdimus. Exscinditur enim, et ut tempore judicii exterminatur a nobis, atque hanc esse dichmus, de qua hic agit, divisio- nem; non enim cum Spiritu tradi possumus in supplicium. XXV, 8. Moram autem faciente sponso, dormita- verunt omnes, et dormierunt. Somno comparat et dormitationem vocat corpo-
ὑποκείσθω τοιγαροῦν τοιοῦτόν τι τυχόν· λῃσταὶ γεγόνασιν φέρε εἰπεῖν ἐν τῇδε τῇ χώρᾳ. οὗτοι τὰς ἐν κύκλῳ κατεληΐζοντο κώμας καὶ τοὺς ἐν αὐταῖς ἐθανάτουν· ἀλλ' ὁ τῆς ἀρχῆς ἡγεμὼν οὐκ εὐθὺς τὴν ἀρχοντικὴν αὐτοῖς ἀπεγύμνωσε μάχαιραν, ἀπειλαῖς δὲ μᾶλλον μετα παιδεύεσθαι τούτους ἐσπούδαζεν. οἱ δὲ ἦσαν οὐδὲν ἧττον ὠμοί· ἀλλ' ἵνα λοιπὸν ἀνακάμπτηται τὸ δεινόν, ἁλόντων τινῶν οὐκ ἐφείσατο, ὠμο τάταις δὲ αἰκίαις ὑποβαλὼν τὸν ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ἐπετίθει κίνδυνον οὐχὶ δήπου μόνοις ἐπ' ἐκείνοις ἀγανακτῶν, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον, ἐπείπερ αὐτὸν ἀνεξικακοῦντα καὶ ἡ τῶν πρώτων ἠπάτησεν ἀγριότης. ἀλλ' οἶμαι τίς ἐρεῖ τῶν τελευταίων ἀνημέρως κεκολασμένων, ὅτι τὰς ἁπάντων ἁμαρτίας ἀπέλαβον αὐτοὶ διὰ τὸ εἰς αὐτοὺς καταλῆξαι τοῦ δικάζοντος τὸν θυμόν; τοιοῦτόν τι νοήσεις καὶ περὶ θεοῦ· ἀνεξικακήσας γὰρ ἐν τοῖς προλαβοῦσι καιροῖς μέχρι τούτων διελογίζετο δεῖν τὸ τῆς ἀνεξι κακίας ὁρίσαι μέτρον· καὶ γὰρ ἔδει ἐπὶ τούτοις τὸν θεῖον κατασκῆψαι θυμόν· οἱ μὲν γὰρ εἰς ἀνθρώπους καὶ ὁμοδούλους ἡμάρτανον, οἱ δὲ τὸν τῶν ὅλων ἀπεκτόνασι κύριον. οὐχ ὅτι τοιγαροῦν κολάζει τοὺς τελευ ταίους διὰ τοῦτο τραχύς, ἀλλ' ὅτι διεκαρτέρησεν εἰς τὸ παρὸν ἀξιά γαστος.
COMMENT. IN MATTHÆUM. αὐτὸν ἡμεῖς, ἐπειδὴ γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ αὐτός. Ορ- Δ θῶς τοιγαροῦν νοοῦντες, εἰδέναι γὰρ φήσομεν τὸν Υἱὸν καθ' δ καὶ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός· ὅσον δὲ ἧκεν εἰς ἀνθρώπου φύσιν, ἐπειδὴ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ψευδομυθήσει οὐδαμῶς ὅταν λέγῃ καὶ μὴ εἰδέναι· καὶ οὐχὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασι τὸ χρῆμα προσ άψομεν, ἀλλὰ τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, καὶ τῇ καθ' ἡμᾶς πτωχείᾳ. Περιτίθησι τῷ Θεῷ λόγῳ τὰ ἀν θρώπινα· γέγονε γὰρ οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ τινὶ, κατά τήν τινων ἀβουλίαν, ἀλλ' αὐτὸς κατ' ἀλήθειαν ἄνθρω πος, μετὰ τοῦ εἶναι καὶ φύσει Θεός. Τότε δύο ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ· ὁ εἷς παραλαμ βάνεται, καὶ ὁ εἰς ἀφίεται. Ορα ὅτι εἰς δύο τάγματα διαιρεῖ ὁ λόγος τοὺς ἀνθρώπους, εἰς τε τῶν σωζομένων καὶ τῶν ἀπολλυ- μένων. Καὶ τοὺς μὲν σωζομένους λέγει παραλαμβά- " νεσθαι, τοὺς δὲ ἀπολλυμένους ἀφίεσθαι, ήγουν ἀπο δοκιμάζεσθαι. ἀγρὸν δὲ νοητέον ὧδε τὸν κόσμον ἔνθα ὁ μὲν εἰς τὸ πνεῦμα απείρων θερίζει ζωήν αἰώνιον· ὁ δὲ εἰς τὴν σάρκα, φθοράν. Ταῖς δὲ ἀλη- θούσαις παρεικάζει τους διδασκάλους, οἵτινες τρό πον τινὰ ἀπολεπτύνοντες τας γραφικές εννοίας, εὐ παράδεκτα καὶ εὐνόητα τοῖς ἀνθρώποις τὰ θεία λό για προστιθέασι. Καὶ γὰρ νόμος κελεύων μή λαμβά- νεσθαι, εἰς ἐνέχυρον μύλον, ἢ ἐπιμύλιον, ἵνα μὴ τὰ τῆς τροφῆς ἐργαλεία λαβών τις εμποδίσῃ τοῖς τρι φομένοις δι' αὐτῶν, αἰνιγματωδῶς τοὺς διδασκάλους υποσημαίνει. Καὶ διχοτομήσει αυτόν. Τί δέ ἐστι τὸ διχοτομηθῆναι, ἐξετάσωμεν. "Οταν γέγονεν ἐν ἀρχαῖς ὁ Ἀδάμ, τὸ ἐντελέστατον κάλλος ἀποδιδοὺς τῇ φύσει ὁ Θεός, μέτοχον αὐτὸν ἀποτελεῖ τοῦ ἰδίου πνεύματος. Ενεφύσησε γὰρ εἰς τὸ πρόσ ωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής, ο Τὸ γὰρ ἀληθῶς ζωοποιο οὖν τὸ πνεῦμά ἐστι τῆς ζωῆς, τουτέστι Χριστοῦ, Ἐπειδὴ δὲ παρώλισθεν ἐξ ἀπάτης εἰς ἁμαρτίαν, ἀπενοσφίσθη τὸ πνεῦμα· εὐδοκήσαντος δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀνακομίσαι κάλλος τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν· ἀπελάβομεν διὰ τῆς χάριτος, ὅπερ ἡ τῆς ἁμαρτίας παρεισδρομὴ ἡμᾶς ἐζημίωσεν· ἐνεφύσησε γὰρ ὁ Χριστὸς ἡμῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἡμᾶς ἀνακαινίζων κάλλος, ο Λά- βετε, φησί, Πνεῦμα ἅγιον. » Ενοῦται τοιγαροῦν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα· ὁ κολλώμενος γὰρ αὐτῷ ἐν πνεῦμά ἐστιν. Οὐκοῦν ἐν τοῖς κατ᾽ εὐσέβειαν σπουδάσμασι κατειλη[φ]θέντες, ἀπὸ τοῦ τέλους τὸ πλῆρες ἀπολαμ - βάνομεν, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνος τάξει τὸ Πνεῦμα νῦν ἔχοντες. Κατηγορούμενοι δὲ ἐν ἁμαρτίαις, καὶ αὐτὸν ζημιούμεθα τὸν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύματος. Αποτέ μνεται γάρ, καὶ ἀπανίσταται ὥσπερ κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρόν· καὶ ταύτην εἶναι φαμεν, ἣν ἐνθάδε φησὶ διχοτόμησιν· οὐ γὰρ οἷόν τε σὺν τῷ Πνεύματι δοθῆναι τινα εἰς κόλασιν. Χρονίζοντος δὲ τοῦ νυμφίου, ἐνύσταξαν πᾶσαι, καὶ εκάθευδον. Υπνψ παρεικάζει καὶ νυσταγμὸν ἀποκαλεῖ τὴν *¹ es que ipse nobis similis factus est. Recte igitar cogitantes, scire dicemus Filium quatenus Deus esse intelligitur et est : quatenus autem ad humn- nam naturam accessit, seu homo factus est, haud falso loqui videbitur cum ait se nesoire. Hanc vero rem haud divinitatis prærogativis accensebimus, sed servi formæ ac nostræ paupertati. Nunc Deo Verbo • humana attribuit: quod quidem non in homine aliquo, secundum nonnullorum stultam sententiam, versatum est, sed verus idem home exstitit, dhuma simul et suapte natura esset Deus. XXIV, 40. Tunc duo erunt in agro: unus æeskme- tur et unus relinquetur. Attende quad in duos ordines homines bie sermo distingunt, in eos qui servandi sunt, et in eos qui perituri. ac eos quidem qui servandi sunt, 2861- mendos dicit; eos vero qui perituri, relinquendos, id est reprobandos. Ager autem intelligendus est hic mundus, ubi alius quidem qui în spirita seainal, metit viam lernam : alius vero qui in carne, corruptionem. Molentibus autem magistros assimilat, qui quedam modo excutientes scriptura- los intelligentias, acceptu facilia ac intelligibilia proponunt hominibus divina precepta. Lex enim jubens non accipere mulam in pignes, aut aliud ad molam pertinens, ne quis alimenti instrumenta au- ferens, offendat oes qui lis nutriuntur, ænigmatico magistros insinuat, XXIV, 54. Et dividet eum. Quidnam autem illud dividi sit, inquiramus. Cum principio crearetur Adam, perfectissimam et naturæ pulchritudinem Deus tribuit, participem it- lum sui spiritus reddens. « Inspiravit enim in fa- ciem ejus spiracukim vitæ “., Vere enim vivificus spiritus vitæ est, id est, Christi. Cum autem exor bitavit per deceptionem in peccatum, spiritus de- fraudatus est; beneplacitum autem Dei ae Patris fuit, summatim omnia receneer in Christo, et ad antiquam pulebritudinem naturam hominum redu- ci. Per gratiam itaque suscepinnes id, quo pec cati incursus nos spoliavit; insufflavit enim Christus nobis post resurrectionem, et ad anti- quam pulchritudinem renovans nos : ‹ Accipite, inquit, Spiritum sanctum ; unitur itaque nobis D spiritus : qui enim illi conjunctus est, unus est Gen. 11, 7, * Joan. xx, 22. spiritus. Itaque in pietatis studiis delenti demunt plenitndinem accipimus, tanquam loco arrha Spi ritum nunc habentes. Accusati autem in peccato eliam ipsam Spiritus arrham perdimus. Exscinditur enim, et ut tempore judicii exterminatur a nobis, atque hanc esse dichmus, de qua hic agit, divisio- nem; non enim cum Spiritu tradi possumus in supplicium. XXV, 8. Moram autem faciente sponso, dormita- verunt omnes, et dormierunt. Somno comparat et dormitationem vocat corpo-
262 Mt 23, 36 Εἴ τις βούλοιτο διὰ τὸ φάναι τὸν κύριον ταύτην τὴν γενεὰν οὐχὶ μόνους ἐκείνους κατασημαίνεσθαι, πρὸς οὓς ἦν ὁ λόγος, ἀλλ' ὅλων ὥσπερ τῶν φονευτῶν τὸ γένος, τοῦ ὀρθῶς ἔχοντος ἐξοίχεται· εὑρίσκομεν γὰρ τὴν ἁγίαν γραφὴν τὰς ἰσοτροπίας οἱονεί πως καὶ ταυτοβουλίας ὀνο μάζουσαν ὡς γένος. καὶ γοῦν ὁ μακάριος ἔφη Δαβὶδ "γενεὰ εὐθείων εὐλογηθήσεται" καὶ "αὕτη ἡ γενεὰ ζητούντων" τὸν κύριον. οὐκοῦν τὸ ταύτην, εἰ καὶ λέγοιτο δεικτικῶς, οὐχὶ μόνον τάχα που κατασημῆναι φαμὲν τοὺς τότε παρόντας καὶ ἀκροωμένους, ἀλλὰ πάντα τὸν φονευτὴν καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ τῆς ἀσεβείας πίπτοντα γένος· συντέξεται γὰρ τῷ ὁμοίῳ τὸν ὅμοιον ὡς ἀδελφὸν καὶ ὁμογενές. 263 Mt 23, 37 Εἰπὼν τοῦτο δείκνυσιν ἑαυτοῦ τὸ θεοπρεπὲς καὶ ἐν ἀνθρωπίνῃ μορφῇ ὤν· καὶ γὰρ περὶ τοῦ θεοῦ εἶπεν Μωυσῆς· "διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐδέξατο αὐτούς"· καὶ πάλιν Δαβίδ· "οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἐλπιοῦσιν".
COMMENT. IN MATTHÆUM. αὐτὸν ἡμεῖς, ἐπειδὴ γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ αὐτός. Ορ- Δ θῶς τοιγαροῦν νοοῦντες, εἰδέναι γὰρ φήσομεν τὸν Υἱὸν καθ' δ καὶ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός· ὅσον δὲ ἧκεν εἰς ἀνθρώπου φύσιν, ἐπειδὴ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ψευδομυθήσει οὐδαμῶς ὅταν λέγῃ καὶ μὴ εἰδέναι· καὶ οὐχὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασι τὸ χρῆμα προσ άψομεν, ἀλλὰ τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, καὶ τῇ καθ' ἡμᾶς πτωχείᾳ. Περιτίθησι τῷ Θεῷ λόγῳ τὰ ἀν θρώπινα· γέγονε γὰρ οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ τινὶ, κατά τήν τινων ἀβουλίαν, ἀλλ' αὐτὸς κατ' ἀλήθειαν ἄνθρω πος, μετὰ τοῦ εἶναι καὶ φύσει Θεός. Τότε δύο ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ· ὁ εἷς παραλαμ βάνεται, καὶ ὁ εἰς ἀφίεται. Ορα ὅτι εἰς δύο τάγματα διαιρεῖ ὁ λόγος τοὺς ἀνθρώπους, εἰς τε τῶν σωζομένων καὶ τῶν ἀπολλυ- μένων. Καὶ τοὺς μὲν σωζομένους λέγει παραλαμβά- " νεσθαι, τοὺς δὲ ἀπολλυμένους ἀφίεσθαι, ήγουν ἀπο δοκιμάζεσθαι. ἀγρὸν δὲ νοητέον ὧδε τὸν κόσμον ἔνθα ὁ μὲν εἰς τὸ πνεῦμα απείρων θερίζει ζωήν αἰώνιον· ὁ δὲ εἰς τὴν σάρκα, φθοράν. Ταῖς δὲ ἀλη- θούσαις παρεικάζει τους διδασκάλους, οἵτινες τρό πον τινὰ ἀπολεπτύνοντες τας γραφικές εννοίας, εὐ παράδεκτα καὶ εὐνόητα τοῖς ἀνθρώποις τὰ θεία λό για προστιθέασι. Καὶ γὰρ νόμος κελεύων μή λαμβά- νεσθαι, εἰς ἐνέχυρον μύλον, ἢ ἐπιμύλιον, ἵνα μὴ τὰ τῆς τροφῆς ἐργαλεία λαβών τις εμποδίσῃ τοῖς τρι φομένοις δι' αὐτῶν, αἰνιγματωδῶς τοὺς διδασκάλους υποσημαίνει. Καὶ διχοτομήσει αυτόν. Τί δέ ἐστι τὸ διχοτομηθῆναι, ἐξετάσωμεν. "Οταν γέγονεν ἐν ἀρχαῖς ὁ Ἀδάμ, τὸ ἐντελέστατον κάλλος ἀποδιδοὺς τῇ φύσει ὁ Θεός, μέτοχον αὐτὸν ἀποτελεῖ τοῦ ἰδίου πνεύματος. Ενεφύσησε γὰρ εἰς τὸ πρόσ ωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής, ο Τὸ γὰρ ἀληθῶς ζωοποιο οὖν τὸ πνεῦμά ἐστι τῆς ζωῆς, τουτέστι Χριστοῦ, Ἐπειδὴ δὲ παρώλισθεν ἐξ ἀπάτης εἰς ἁμαρτίαν, ἀπενοσφίσθη τὸ πνεῦμα· εὐδοκήσαντος δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀνακομίσαι κάλλος τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν· ἀπελάβομεν διὰ τῆς χάριτος, ὅπερ ἡ τῆς ἁμαρτίας παρεισδρομὴ ἡμᾶς ἐζημίωσεν· ἐνεφύσησε γὰρ ὁ Χριστὸς ἡμῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἡμᾶς ἀνακαινίζων κάλλος, ο Λά- βετε, φησί, Πνεῦμα ἅγιον. » Ενοῦται τοιγαροῦν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα· ὁ κολλώμενος γὰρ αὐτῷ ἐν πνεῦμά ἐστιν. Οὐκοῦν ἐν τοῖς κατ᾽ εὐσέβειαν σπουδάσμασι κατειλη[φ]θέντες, ἀπὸ τοῦ τέλους τὸ πλῆρες ἀπολαμ - βάνομεν, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνος τάξει τὸ Πνεῦμα νῦν ἔχοντες. Κατηγορούμενοι δὲ ἐν ἁμαρτίαις, καὶ αὐτὸν ζημιούμεθα τὸν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύματος. Αποτέ μνεται γάρ, καὶ ἀπανίσταται ὥσπερ κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρόν· καὶ ταύτην εἶναι φαμεν, ἣν ἐνθάδε φησὶ διχοτόμησιν· οὐ γὰρ οἷόν τε σὺν τῷ Πνεύματι δοθῆναι τινα εἰς κόλασιν. Χρονίζοντος δὲ τοῦ νυμφίου, ἐνύσταξαν πᾶσαι, καὶ εκάθευδον. Υπνψ παρεικάζει καὶ νυσταγμὸν ἀποκαλεῖ τὴν *¹ es que ipse nobis similis factus est. Recte igitar cogitantes, scire dicemus Filium quatenus Deus esse intelligitur et est : quatenus autem ad humn- nam naturam accessit, seu homo factus est, haud falso loqui videbitur cum ait se nesoire. Hanc vero rem haud divinitatis prærogativis accensebimus, sed servi formæ ac nostræ paupertati. Nunc Deo Verbo • humana attribuit: quod quidem non in homine aliquo, secundum nonnullorum stultam sententiam, versatum est, sed verus idem home exstitit, dhuma simul et suapte natura esset Deus. XXIV, 40. Tunc duo erunt in agro: unus æeskme- tur et unus relinquetur. Attende quad in duos ordines homines bie sermo distingunt, in eos qui servandi sunt, et in eos qui perituri. ac eos quidem qui servandi sunt, 2861- mendos dicit; eos vero qui perituri, relinquendos, id est reprobandos. Ager autem intelligendus est hic mundus, ubi alius quidem qui în spirita seainal, metit viam lernam : alius vero qui in carne, corruptionem. Molentibus autem magistros assimilat, qui quedam modo excutientes scriptura- los intelligentias, acceptu facilia ac intelligibilia proponunt hominibus divina precepta. Lex enim jubens non accipere mulam in pignes, aut aliud ad molam pertinens, ne quis alimenti instrumenta au- ferens, offendat oes qui lis nutriuntur, ænigmatico magistros insinuat, XXIV, 54. Et dividet eum. Quidnam autem illud dividi sit, inquiramus. Cum principio crearetur Adam, perfectissimam et naturæ pulchritudinem Deus tribuit, participem it- lum sui spiritus reddens. « Inspiravit enim in fa- ciem ejus spiracukim vitæ “., Vere enim vivificus spiritus vitæ est, id est, Christi. Cum autem exor bitavit per deceptionem in peccatum, spiritus de- fraudatus est; beneplacitum autem Dei ae Patris fuit, summatim omnia receneer in Christo, et ad antiquam pulebritudinem naturam hominum redu- ci. Per gratiam itaque suscepinnes id, quo pec cati incursus nos spoliavit; insufflavit enim Christus nobis post resurrectionem, et ad anti- quam pulchritudinem renovans nos : ‹ Accipite, inquit, Spiritum sanctum ; unitur itaque nobis D spiritus : qui enim illi conjunctus est, unus est Gen. 11, 7, * Joan. xx, 22. spiritus. Itaque in pietatis studiis delenti demunt plenitndinem accipimus, tanquam loco arrha Spi ritum nunc habentes. Accusati autem in peccato eliam ipsam Spiritus arrham perdimus. Exscinditur enim, et ut tempore judicii exterminatur a nobis, atque hanc esse dichmus, de qua hic agit, divisio- nem; non enim cum Spiritu tradi possumus in supplicium. XXV, 8. Moram autem faciente sponso, dormita- verunt omnes, et dormierunt. Somno comparat et dormitationem vocat corpo-
264 Mt 23, 39 Τὸ εἰρημένον νοητὴν ἔχει τὴν διὰ πίστεως θέαν· ὅταν γὰρ "εἰσέλθῃ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν" καὶ πιστεύσωσι τῷ Χριστῷ, τότε οἱ μετὰ ταῦτα πιστεύσαντες Ἰουδαῖοι ὁρῶσι τὸ τῆς θεότητος κάλλος τοῦ Χριστοῦ ἐν υἱῷ θεωροῦντες εἶναι τὸν πατέρα καὶ αὐτὸν λέγοντες εἶναι τὸν λυτρωτὴν τὸν διὰ τῶν προφητῶν κηρυχθέντα, περὶ οὗ προμεμήνυκεν ὁ προφήτης ὡς ἐρχόμενον ἐν ὀνόματι κυρίου· οἱ γὰρ ἄλλοι προφῆται οὐκ ἐν ὀνόματι κυρίου ἦλθον· ἔλεγον γάρ· "τάδε κύριος" καὶ "δοῦλος κυρίου ἐγώ εἰμι, καὶ τὸν θεὸν τοῦ οὐρανοῦ ἐγὼ σέβομαι". 265 Mt 24, 1 Εἰπὼν "ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν" ἀκόλουθον τοῦτο ποιεῖ ἐξελ θὼν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ καὶ πορευόμενος καὶ διὰ τοῦτο δεικνὺς τὴν ἐκ τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων ἀπόστασιν τῆς θείας χάριτος, ἐφ' ἑτέρους μεταχωρούσης. ὑπερβολικῶς δὲ ἐχρήσατο τούτοις, ὅμως καὶ ἔργῳ ἐξέβη ἐριπωθὲν τελείως τὸ τέμενος. 266 Mt 24, 1–3 Ἐπεδείκνυόν τινες τῷ Χριστῷ τὰς ἐν τῷ ναῷ μεγαλουργίας καὶ τὸν τῶν ἀναθημάτων κόσμον· ᾠήθησαν γάρ, ὅτι θαυμάσει σὺν αὐτοῖς τὰ ὁρώμενα καίτοι θεὸς ὢν καὶ ἔχων θρόνον τὸν οὐρανόν.
COMMENT. IN MATTHÆUM. αὐτὸν ἡμεῖς, ἐπειδὴ γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ αὐτός. Ορ- Δ θῶς τοιγαροῦν νοοῦντες, εἰδέναι γὰρ φήσομεν τὸν Υἱὸν καθ' δ καὶ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός· ὅσον δὲ ἧκεν εἰς ἀνθρώπου φύσιν, ἐπειδὴ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ψευδομυθήσει οὐδαμῶς ὅταν λέγῃ καὶ μὴ εἰδέναι· καὶ οὐχὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασι τὸ χρῆμα προσ άψομεν, ἀλλὰ τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, καὶ τῇ καθ' ἡμᾶς πτωχείᾳ. Περιτίθησι τῷ Θεῷ λόγῳ τὰ ἀν θρώπινα· γέγονε γὰρ οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ τινὶ, κατά τήν τινων ἀβουλίαν, ἀλλ' αὐτὸς κατ' ἀλήθειαν ἄνθρω πος, μετὰ τοῦ εἶναι καὶ φύσει Θεός. Τότε δύο ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ· ὁ εἷς παραλαμ βάνεται, καὶ ὁ εἰς ἀφίεται. Ορα ὅτι εἰς δύο τάγματα διαιρεῖ ὁ λόγος τοὺς ἀνθρώπους, εἰς τε τῶν σωζομένων καὶ τῶν ἀπολλυ- μένων. Καὶ τοὺς μὲν σωζομένους λέγει παραλαμβά- " νεσθαι, τοὺς δὲ ἀπολλυμένους ἀφίεσθαι, ήγουν ἀπο δοκιμάζεσθαι. ἀγρὸν δὲ νοητέον ὧδε τὸν κόσμον ἔνθα ὁ μὲν εἰς τὸ πνεῦμα απείρων θερίζει ζωήν αἰώνιον· ὁ δὲ εἰς τὴν σάρκα, φθοράν. Ταῖς δὲ ἀλη- θούσαις παρεικάζει τους διδασκάλους, οἵτινες τρό πον τινὰ ἀπολεπτύνοντες τας γραφικές εννοίας, εὐ παράδεκτα καὶ εὐνόητα τοῖς ἀνθρώποις τὰ θεία λό για προστιθέασι. Καὶ γὰρ νόμος κελεύων μή λαμβά- νεσθαι, εἰς ἐνέχυρον μύλον, ἢ ἐπιμύλιον, ἵνα μὴ τὰ τῆς τροφῆς ἐργαλεία λαβών τις εμποδίσῃ τοῖς τρι φομένοις δι' αὐτῶν, αἰνιγματωδῶς τοὺς διδασκάλους υποσημαίνει. Καὶ διχοτομήσει αυτόν. Τί δέ ἐστι τὸ διχοτομηθῆναι, ἐξετάσωμεν. "Οταν γέγονεν ἐν ἀρχαῖς ὁ Ἀδάμ, τὸ ἐντελέστατον κάλλος ἀποδιδοὺς τῇ φύσει ὁ Θεός, μέτοχον αὐτὸν ἀποτελεῖ τοῦ ἰδίου πνεύματος. Ενεφύσησε γὰρ εἰς τὸ πρόσ ωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής, ο Τὸ γὰρ ἀληθῶς ζωοποιο οὖν τὸ πνεῦμά ἐστι τῆς ζωῆς, τουτέστι Χριστοῦ, Ἐπειδὴ δὲ παρώλισθεν ἐξ ἀπάτης εἰς ἁμαρτίαν, ἀπενοσφίσθη τὸ πνεῦμα· εὐδοκήσαντος δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀνακομίσαι κάλλος τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν· ἀπελάβομεν διὰ τῆς χάριτος, ὅπερ ἡ τῆς ἁμαρτίας παρεισδρομὴ ἡμᾶς ἐζημίωσεν· ἐνεφύσησε γὰρ ὁ Χριστὸς ἡμῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἡμᾶς ἀνακαινίζων κάλλος, ο Λά- βετε, φησί, Πνεῦμα ἅγιον. » Ενοῦται τοιγαροῦν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα· ὁ κολλώμενος γὰρ αὐτῷ ἐν πνεῦμά ἐστιν. Οὐκοῦν ἐν τοῖς κατ᾽ εὐσέβειαν σπουδάσμασι κατειλη[φ]θέντες, ἀπὸ τοῦ τέλους τὸ πλῆρες ἀπολαμ - βάνομεν, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνος τάξει τὸ Πνεῦμα νῦν ἔχοντες. Κατηγορούμενοι δὲ ἐν ἁμαρτίαις, καὶ αὐτὸν ζημιούμεθα τὸν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύματος. Αποτέ μνεται γάρ, καὶ ἀπανίσταται ὥσπερ κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρόν· καὶ ταύτην εἶναι φαμεν, ἣν ἐνθάδε φησὶ διχοτόμησιν· οὐ γὰρ οἷόν τε σὺν τῷ Πνεύματι δοθῆναι τινα εἰς κόλασιν. Χρονίζοντος δὲ τοῦ νυμφίου, ἐνύσταξαν πᾶσαι, καὶ εκάθευδον. Υπνψ παρεικάζει καὶ νυσταγμὸν ἀποκαλεῖ τὴν *¹ es que ipse nobis similis factus est. Recte igitar cogitantes, scire dicemus Filium quatenus Deus esse intelligitur et est : quatenus autem ad humn- nam naturam accessit, seu homo factus est, haud falso loqui videbitur cum ait se nesoire. Hanc vero rem haud divinitatis prærogativis accensebimus, sed servi formæ ac nostræ paupertati. Nunc Deo Verbo • humana attribuit: quod quidem non in homine aliquo, secundum nonnullorum stultam sententiam, versatum est, sed verus idem home exstitit, dhuma simul et suapte natura esset Deus. XXIV, 40. Tunc duo erunt in agro: unus æeskme- tur et unus relinquetur. Attende quad in duos ordines homines bie sermo distingunt, in eos qui servandi sunt, et in eos qui perituri. ac eos quidem qui servandi sunt, 2861- mendos dicit; eos vero qui perituri, relinquendos, id est reprobandos. Ager autem intelligendus est hic mundus, ubi alius quidem qui în spirita seainal, metit viam lernam : alius vero qui in carne, corruptionem. Molentibus autem magistros assimilat, qui quedam modo excutientes scriptura- los intelligentias, acceptu facilia ac intelligibilia proponunt hominibus divina precepta. Lex enim jubens non accipere mulam in pignes, aut aliud ad molam pertinens, ne quis alimenti instrumenta au- ferens, offendat oes qui lis nutriuntur, ænigmatico magistros insinuat, XXIV, 54. Et dividet eum. Quidnam autem illud dividi sit, inquiramus. Cum principio crearetur Adam, perfectissimam et naturæ pulchritudinem Deus tribuit, participem it- lum sui spiritus reddens. « Inspiravit enim in fa- ciem ejus spiracukim vitæ “., Vere enim vivificus spiritus vitæ est, id est, Christi. Cum autem exor bitavit per deceptionem in peccatum, spiritus de- fraudatus est; beneplacitum autem Dei ae Patris fuit, summatim omnia receneer in Christo, et ad antiquam pulebritudinem naturam hominum redu- ci. Per gratiam itaque suscepinnes id, quo pec cati incursus nos spoliavit; insufflavit enim Christus nobis post resurrectionem, et ad anti- quam pulchritudinem renovans nos : ‹ Accipite, inquit, Spiritum sanctum ; unitur itaque nobis D spiritus : qui enim illi conjunctus est, unus est Gen. 11, 7, * Joan. xx, 22. spiritus. Itaque in pietatis studiis delenti demunt plenitndinem accipimus, tanquam loco arrha Spi ritum nunc habentes. Accusati autem in peccato eliam ipsam Spiritus arrham perdimus. Exscinditur enim, et ut tempore judicii exterminatur a nobis, atque hanc esse dichmus, de qua hic agit, divisio- nem; non enim cum Spiritu tradi possumus in supplicium. XXV, 8. Moram autem faciente sponso, dormita- verunt omnes, et dormierunt. Somno comparat et dormitationem vocat corpo-
PG 72:447ὁ δὲ ἀφίησι μὲν τὸν περὶ αὐτῶν λόγον, προμεμήνυκε δέ, ὅτι ἐκ βάθρων πεσεῖται κατὰ καιροὺς κατακομιζούσης εἰς τοῦτο αὐτὸν τῆς Ῥωμαίων στρατιᾶς καὶ ἅπασαν τὴν Ἰερουσαλὴμ τὰς τῆς κυριοκτονίας δίκας ἐξαιτούσης τὸν Ἰσραήλ· μετὰ γάρ τοι τὸν τοῦ σωτῆρος σταυρὸν ταῦτα συνέβη παθεῖν αὐτούς, οἱ δὲ οὐ συνίεσαν τῶν λεγομένων τὴν δύναμιν. ᾠήθησαν δὲ τοὺς περὶ συντελείας τοῦ αἰῶνος λόγους ἐξυφαίνειν αὐτόν. ἤροντο δὴ οὖν πότε ταῦτα ἔσονται, καὶ τί τὸ σημεῖον, ὅταν μέλλῃ γίνεσθαι. 268 Mt 24, 4–5 Ἕπεται τῷ σκοπῷ τῶν προσαγόντων τὴν πεῦσιν ὁ κύριος καὶ περὶ συντελείας τέως φησὶ τοῦ παρόντος αἰῶνος· πρὶν γὰρ τὴν ἐξ οὐρανῶν γενέσθαι αὐτοῦ κάθοδον πρόδρομοί τινες ἀναφανοῦνται, ψευδόχριστοι καὶ ψευδοπροφῆται τὸ αὐτοῦ πρόσωπον ἑαυτοῖς περιπλάττοντες, ἀλλὰ μὴ ἀκολουθήσητέ φησιν αὐτοῖς. 269 Mt 24, 20 Ἴσως καὶ αἴνιγμα ἔχει ὁ λόγος, ὥστε εὔχεσθαι ἡμᾶς μὴ ἐκδημῆσαι ἀπὸ τοῦ σώματος μήτε ἐν ἀργίᾳ ὄντας ἔργου ἀγαθοῦ, ὃ ὑποσημαίνει τὸ σάββατον, μήτε ἐν ἀκαρπίᾳ, ὃ δηλοῖ χειμών· ση μειωτέον γὰρ ὅτι χειμῶνα κακῶν ὁ θεὸς οὐκ ἐποίησεν, ἐν χειμῶνι δέ ἐσμεν, ὅταν τὰ πάθη τῆς σαρκὸς δυναστεύῃ ἐν ἡμῖν.
Α τῆς σαρκὸς θάνατον· ὅς ἐξ ἀνάγκης συμβαίνει φρο- νίμοις τε καὶ ἀσυνέτοις· τῶν γὰρ φαύλων μηδὲν ἐπι φερομένων ἄρχεται νυστάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ κατασβέννυσθαι, καὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, καὶ οἰηθῆναι ἔλαιον λαβεῖν διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς. Διὸ ἀποδοκιμάζονται, λεγόντων ἐκείνων· . Μήποτε άρ κέσῃ ἡμῖν τε καὶ ὑμῖν. ο Μόλις γὰρ ἀρκέσει πρὸς σωτηρίαν ψυχῆς ἡ ἑκάστου ἀρετή· διὰ τὸ πολλά πταίειν καὶ τοὺς ἄγαν ἐπιεικεῖς. Οἱ δὲ πωλοῦντες τὸ ἔλαιον εἰσὶ προφῆται, ἀπόστολοι, εὐαγγελισταί· ἐξ ὧν τις μανθάνει τὴν ἀρετὴν ἐργάζεσθαι. Β Ἐπειδὴ τὸν ἅπαντα βίον ἔθος τῇ Γραφῇ εἰς πέντε διαιρεῖν, ἑκάστῳ καιρῷ ἀπονέμει καὶ ὁσίας, καὶ με ρὰς ψυχάς· ἐν ᾧ δὲ πᾶσαι ἐξῆλθον σὺν ταῖς λαμπάδι, δείκνυσιν ὅτι πᾶσαι αἱ ψυχαὶ κατεφωτίσθησαν ὑπὸ Θεοῦ τῷ φυσικῷ καὶ τῷ γραπτῷ νόμῳ, πλήν τινες τὸν ἐκ Θεοῦ φωτισμὸν οὐκ ἠνέσχοντο ἐπιεικώς ζήσα- σαι· τινὲς δὲ δι᾽ ἔργων ἀγαθῶν ἐπιπλέον ποιοῦσιν ἐκλάμπειν τὴν ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαν αὐτοῖς φωτιστικὴν χάριν, καὶ ὠφελοῦσι καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους εἰς δό- ξαν Θεοῦ. Ελαιον δὲ νοητέον, τὴν ἀγαθὴν φιλεργίαν, ἧς μὴ οὔσης, ἐπὶ τὸ ἀκαλλέστερον μεταβαίνει ὁ ἐν ἡμῖν θεῖος φωτισμός. Υπνῳ δὲ ἡ νυσταγμῷ παρει κάζει τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον, ὃς ἐξ ἀνάγκης πάσιν ἔπεισιν, οὓς ἀνίστησιν ἡ τῶν ἀγγέλων σάλπιγξ, κατά αργηθέντος τοῦ θανάτου, καὶ πάντες εὐτρεπίζοντας εἰς ἀπολογίαν· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ διακοσμῆσαι τὰς λαμπάδας, ἑκάστου τὸν ἴδιον ἀναλογιζομένου βίον. Τῶν δὲ φαύλων ἄρχεται στυγνάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ οἱονεὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, ὥστε οἱηθῆναι αὐ τοὺς διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς ἐλεηθῆναι· διὰ ἀποδο κιμάζονται· μόλις γὰρ ἀρκέσει προς σωτηρίαν Α ἑκάστου ἀρετὴ, διὰ τὸ πολλὰ πταίειν καὶ τοὺς ἄγαν ἐπιεικεῖς. Οἱ δὲ πωλοῦντες εἰσὶν οἱ τῶν ὀρθῶν δ γμάτων διδάσκαλοι, δι' ὧν τις μανθάνει τὴν ἀρετήν. Ὠνήσασθαι δὲ, ἤτοι διδαχθῆναι, ὁ καιρὸς οὐκ εἴασε, τῶν βεβιωμένων ποιούμενος ἐξέτασιν, οὐκ ἀρχὴν Εργασίας διδούς. Εργασίας ὁ παρών καιρὸς, ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως. "Ωσπερ γὰρ ἄνθρωπος ἀποδημών. *Ανθρωπος μὲν οἰκοδεσπότης ὁ τοῦδε τοῦ παντός Δημιουργός τε καὶ Κύριος· ἀποδημία δὲ αὐτοῦ, ἤτοι [η]εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασις τοῦ Χριστοῦ, ἔχουν τὸ ἀσφαλές τε καὶ ἄποπτον τῆς θείας φύσεως· ὑπάρχοντα δὲ αὐτοῦ, οἱ ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ πιστεύσαντες εἰς αὐτόν. Δούλους δὲ αὐτοῦ καλεῖ οὓς κατὰ καιροὺς ὁ Χριστὸς στεφανοί τῷ τῆς ἱερωσύνης αὐχήματι, οἷς καὶ παρα- δίδωσι τοὺς ὑπ' αὐτὸν γεγονότας, χάρισμα πνευματ τικὸν ἑκάστῳ διδούς, ὡς ἂν ἔχῃ γνώμης, ἢ ἐπιτη δειότητος. Ταύτην γὰρ εἶναί φαμεν τὴν τῶν ταλών- των διανομήν, οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς οἰκέταις χαρ ηγουμένην διὰ τὸ τῆς διανοίας ἐξηλλαγμένον. Εὐθὺς δὲ ἀπελθόντες εἰργάσαντο, φησι· τοῦ εὐθὺς ἡμῖν ἐνταῦθα σημαίνοντος, ὅτι μελλησμού τινος δίχα πρέ ποι ἂν ἐργάζεσθαι τὰ Θεοῦ· οἴγε μὴν ἔκνῳ καὶ ἀργία δεδουλωμένοι ἐν ἐσχάτοις ἔσονται κακοίς. Κατέχωσε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ream mortem : quae ex necessitate prudentibus olous! propheta, apostoli, evangelista, ex quibus cuilibet juxta stultisque contingit. Ac malorum quidem nihil secum ferentium incipit dormitare anima, et quasi exstingui, atque in amentiam abire; tancque exi- stimare sese suppleturam proprium olei defectum velut matuo sumenda virtute aliorum. Quamobrem hi quidem reprobantur, renuentibus mutuum dare oleum prudentibus, et dicentibus: Ne forte non sufficiat nobis et vobis., Vix enim ad salutem animæ sua unicuique sufficiet virtus, propterea quod vel ii etiam qui valde sancti sunt, sæpius of- fendant. Porro qui vendunt oleum, sunt discere promptum quomodo sit virtus exercenda. Cum Scripturæ mos sit vitam totam in quinque tempora dividere, unicuique tempori sanctas stul- Lasque animas assignat, in quo omnes exierunt cum lampadibus : ut ostendat omnium animas a Deo fuisse illuminatas, naturali scriptaque lege. Quidam tamen Dei lucem, modeste vivendo non admiserunt; quidam vero bonis operibus illumina- tivam Dei gratiam sibi concessam cumulate re- splendescere faciunt, ac sese etiam juvant, aliosque sese etiam juvant, aliosque ad Dei gloriam. Oleum autem intelligendum est, bona amoris operatio, qua non exsistente, ad im- puritatem transit lumen Dei, quod in nobis est. Somno autem seu dormitationi assimilat carnis mor- tem quæ ex necessitate omnibus incumbit, quos resuscitat angelorum tuba, a morte exinanita, oinnesque ad causam dicendam præparabuntur : hoc euim est ornare lampades, unoquoque vitam suam recensente. Improborum autem hominum ge- mere incipit anima, et quodammodo ad insipientiam vergere, adeo ut putent sese per aliorum virtutem misericordiam consequi posse, ideoque reproban- tur; vix enim uniuscujusque virtus sufficiet ad salutemp, eo quod in multis cadant nimisque sint remissi. Vendentes autem sunt reclorum dogmatum magistri, per quos aliquis discit virtutem. Emere autem, sive doceri tempus non permisit, eorum quæ in vita acta sunt faciens inquisitionem, non dans principium operationis. Operationis enim præ- sens tempus est, futurum autem remunerationis. C XXV, 14. Sicut enim homo peregre proficiscens. Homo quidem paterfamilias hujus universi Crea- tor ac Dominus est; profectio autein illius seu D ascensus in cœlum, seu securitas ac invisibilitas divinæ naturæ est; substantiæ autem illius sunt unaquaque in regione in eum credentes. Servos autem suos vocat, quos diversis temporibus Chri- slus coronal sacerdotii decore, quibus etiam sub- ditos suos tradit, unicuique dans gratiam spi- ritualem, pro uniuscujusque mente ac capacitate. Hanc cuim esse dicimus talentorum distributionem non æquali mensura servis omnibus distributam, ob animi varietatem; statim autem abeuntes ope- rati sunt, inquit, illo statim nobis hic insinuante, sine ulla cunctatione perficienda esse, quæ Dei sunt, veterno siquidem ac pigritiæ dediti in extremis erunt malis. Defodit enim, ait, datum sibi talentum
Τοῦτο αἰνίττεται ὁ Χριστὸς τὸ εὔχεσθαι ἡμᾶς μὴ γενέσθαι ἐν ἐκδη μίᾳ τοῦ σώματος μήτε ἐν ἀργίᾳ ὄν τας τῶν τῆς ἀρετῆς ἔργων, ὃ ὑπο σημαίνει τὸ σάββατον, μήτε ἐνο χλουμένους ἐν ταῖς βιωτικαῖς τύρβαις τε καὶ ταραχαῖς, ὅπερ δηλοῖ ὁ χειμών. 270 Mt 24, 28 Ὥσπερ σώματος κειμένου νεκροῦ τὰ σαρκοβόρα τῶν πτηνῶν ἐπ' αὐτὸ συντρέχει, οὕτως, ὅταν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραγένηται, τότε δὴ πάντες οἱ ἀετοὶ τοῦτ' ἔστιν οἱ εἰς τὰ ὑψηλὰ πωτώμενοι καὶ ἀνω τάτω καὶ τῶν ἐπιγείων καὶ κοσμικῶν ἀνενηνεγμένοι ἐπ' αὐτὸν συνδρα μοῦνται. 271 Mt 24, 29 Πῶς οὐ φρίξουσιν; ἀναστοιχειουμένων γὰρ οὐρανοῦ καὶ γῆς πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ θεῷ (ἀκριβὲς γάρ τι λέγειν ἐν τοῖς τοιούτοις οὐκ ἔνι) ὁ μὲν ἥλιος καὶ ἡ σελήνη ἀμαυρωθήσονται, τὰ δὲ ἄστρα ὡς ἄνθη πε σεῖται τοῦ δημιουργήσαντος αὐτὰ πάλιν μεταστοιχειοῦντος, καθὼς θέ λει, θορυβηθήσονται καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα· ἀνακαινιζομένης γὰρ τῆς ἀνθρωπότητος ἀνακεφαλαιοῦται καὶ συνανακτίζεται καὶ ἡ διὰ τὸν ἄν θρωπον δημιουργηθεῖσα κτίσις. 272 Mt 24, 36 Ἐπειδὴ τὰ ὑπὲρ ἑαυτοὺς ἤθελον μανθάνειν οἱ μαθηταί, ἀφορμὴν εὑρίσκει τοῦ κωλύειν αὐτοὺς τῶν τοιούτων τὸ μὴ εἰδέναι καθὸ ἄν θρωπος καί φησιν μηδὲ τοὺς κατ' οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους δύνασθαι ταῦτα εἰδέναι.
Α τῆς σαρκὸς θάνατον· ὅς ἐξ ἀνάγκης συμβαίνει φρο- νίμοις τε καὶ ἀσυνέτοις· τῶν γὰρ φαύλων μηδὲν ἐπι φερομένων ἄρχεται νυστάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ κατασβέννυσθαι, καὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, καὶ οἰηθῆναι ἔλαιον λαβεῖν διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς. Διὸ ἀποδοκιμάζονται, λεγόντων ἐκείνων· . Μήποτε άρ κέσῃ ἡμῖν τε καὶ ὑμῖν. ο Μόλις γὰρ ἀρκέσει πρὸς σωτηρίαν ψυχῆς ἡ ἑκάστου ἀρετή· διὰ τὸ πολλά πταίειν καὶ τοὺς ἄγαν ἐπιεικεῖς. Οἱ δὲ πωλοῦντες τὸ ἔλαιον εἰσὶ προφῆται, ἀπόστολοι, εὐαγγελισταί· ἐξ ὧν τις μανθάνει τὴν ἀρετὴν ἐργάζεσθαι. Β Ἐπειδὴ τὸν ἅπαντα βίον ἔθος τῇ Γραφῇ εἰς πέντε διαιρεῖν, ἑκάστῳ καιρῷ ἀπονέμει καὶ ὁσίας, καὶ με ρὰς ψυχάς· ἐν ᾧ δὲ πᾶσαι ἐξῆλθον σὺν ταῖς λαμπάδι, δείκνυσιν ὅτι πᾶσαι αἱ ψυχαὶ κατεφωτίσθησαν ὑπὸ Θεοῦ τῷ φυσικῷ καὶ τῷ γραπτῷ νόμῳ, πλήν τινες τὸν ἐκ Θεοῦ φωτισμὸν οὐκ ἠνέσχοντο ἐπιεικώς ζήσα- σαι· τινὲς δὲ δι᾽ ἔργων ἀγαθῶν ἐπιπλέον ποιοῦσιν ἐκλάμπειν τὴν ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαν αὐτοῖς φωτιστικὴν χάριν, καὶ ὠφελοῦσι καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους εἰς δό- ξαν Θεοῦ. Ελαιον δὲ νοητέον, τὴν ἀγαθὴν φιλεργίαν, ἧς μὴ οὔσης, ἐπὶ τὸ ἀκαλλέστερον μεταβαίνει ὁ ἐν ἡμῖν θεῖος φωτισμός. Υπνῳ δὲ ἡ νυσταγμῷ παρει κάζει τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον, ὃς ἐξ ἀνάγκης πάσιν ἔπεισιν, οὓς ἀνίστησιν ἡ τῶν ἀγγέλων σάλπιγξ, κατά αργηθέντος τοῦ θανάτου, καὶ πάντες εὐτρεπίζοντας εἰς ἀπολογίαν· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ διακοσμῆσαι τὰς λαμπάδας, ἑκάστου τὸν ἴδιον ἀναλογιζομένου βίον. Τῶν δὲ φαύλων ἄρχεται στυγνάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ οἱονεὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, ὥστε οἱηθῆναι αὐ τοὺς διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς ἐλεηθῆναι· διὰ ἀποδο κιμάζονται· μόλις γὰρ ἀρκέσει προς σωτηρίαν Α ἑκάστου ἀρετὴ, διὰ τὸ πολλὰ πταίειν καὶ τοὺς ἄγαν ἐπιεικεῖς. Οἱ δὲ πωλοῦντες εἰσὶν οἱ τῶν ὀρθῶν δ γμάτων διδάσκαλοι, δι' ὧν τις μανθάνει τὴν ἀρετήν. Ὠνήσασθαι δὲ, ἤτοι διδαχθῆναι, ὁ καιρὸς οὐκ εἴασε, τῶν βεβιωμένων ποιούμενος ἐξέτασιν, οὐκ ἀρχὴν Εργασίας διδούς. Εργασίας ὁ παρών καιρὸς, ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως. "Ωσπερ γὰρ ἄνθρωπος ἀποδημών. *Ανθρωπος μὲν οἰκοδεσπότης ὁ τοῦδε τοῦ παντός Δημιουργός τε καὶ Κύριος· ἀποδημία δὲ αὐτοῦ, ἤτοι [η]εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασις τοῦ Χριστοῦ, ἔχουν τὸ ἀσφαλές τε καὶ ἄποπτον τῆς θείας φύσεως· ὑπάρχοντα δὲ αὐτοῦ, οἱ ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ πιστεύσαντες εἰς αὐτόν. Δούλους δὲ αὐτοῦ καλεῖ οὓς κατὰ καιροὺς ὁ Χριστὸς στεφανοί τῷ τῆς ἱερωσύνης αὐχήματι, οἷς καὶ παρα- δίδωσι τοὺς ὑπ' αὐτὸν γεγονότας, χάρισμα πνευματ τικὸν ἑκάστῳ διδούς, ὡς ἂν ἔχῃ γνώμης, ἢ ἐπιτη δειότητος. Ταύτην γὰρ εἶναί φαμεν τὴν τῶν ταλών- των διανομήν, οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς οἰκέταις χαρ ηγουμένην διὰ τὸ τῆς διανοίας ἐξηλλαγμένον. Εὐθὺς δὲ ἀπελθόντες εἰργάσαντο, φησι· τοῦ εὐθὺς ἡμῖν ἐνταῦθα σημαίνοντος, ὅτι μελλησμού τινος δίχα πρέ ποι ἂν ἐργάζεσθαι τὰ Θεοῦ· οἴγε μὴν ἔκνῳ καὶ ἀργία δεδουλωμένοι ἐν ἐσχάτοις ἔσονται κακοίς. Κατέχωσε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ream mortem : quae ex necessitate prudentibus olous! propheta, apostoli, evangelista, ex quibus cuilibet juxta stultisque contingit. Ac malorum quidem nihil secum ferentium incipit dormitare anima, et quasi exstingui, atque in amentiam abire; tancque exi- stimare sese suppleturam proprium olei defectum velut matuo sumenda virtute aliorum. Quamobrem hi quidem reprobantur, renuentibus mutuum dare oleum prudentibus, et dicentibus: Ne forte non sufficiat nobis et vobis., Vix enim ad salutem animæ sua unicuique sufficiet virtus, propterea quod vel ii etiam qui valde sancti sunt, sæpius of- fendant. Porro qui vendunt oleum, sunt discere promptum quomodo sit virtus exercenda. Cum Scripturæ mos sit vitam totam in quinque tempora dividere, unicuique tempori sanctas stul- Lasque animas assignat, in quo omnes exierunt cum lampadibus : ut ostendat omnium animas a Deo fuisse illuminatas, naturali scriptaque lege. Quidam tamen Dei lucem, modeste vivendo non admiserunt; quidam vero bonis operibus illumina- tivam Dei gratiam sibi concessam cumulate re- splendescere faciunt, ac sese etiam juvant, aliosque sese etiam juvant, aliosque ad Dei gloriam. Oleum autem intelligendum est, bona amoris operatio, qua non exsistente, ad im- puritatem transit lumen Dei, quod in nobis est. Somno autem seu dormitationi assimilat carnis mor- tem quæ ex necessitate omnibus incumbit, quos resuscitat angelorum tuba, a morte exinanita, oinnesque ad causam dicendam præparabuntur : hoc euim est ornare lampades, unoquoque vitam suam recensente. Improborum autem hominum ge- mere incipit anima, et quodammodo ad insipientiam vergere, adeo ut putent sese per aliorum virtutem misericordiam consequi posse, ideoque reproban- tur; vix enim uniuscujusque virtus sufficiet ad salutemp, eo quod in multis cadant nimisque sint remissi. Vendentes autem sunt reclorum dogmatum magistri, per quos aliquis discit virtutem. Emere autem, sive doceri tempus non permisit, eorum quæ in vita acta sunt faciens inquisitionem, non dans principium operationis. Operationis enim præ- sens tempus est, futurum autem remunerationis. C XXV, 14. Sicut enim homo peregre proficiscens. Homo quidem paterfamilias hujus universi Crea- tor ac Dominus est; profectio autein illius seu D ascensus in cœlum, seu securitas ac invisibilitas divinæ naturæ est; substantiæ autem illius sunt unaquaque in regione in eum credentes. Servos autem suos vocat, quos diversis temporibus Chri- slus coronal sacerdotii decore, quibus etiam sub- ditos suos tradit, unicuique dans gratiam spi- ritualem, pro uniuscujusque mente ac capacitate. Hanc cuim esse dicimus talentorum distributionem non æquali mensura servis omnibus distributam, ob animi varietatem; statim autem abeuntes ope- rati sunt, inquit, illo statim nobis hic insinuante, sine ulla cunctatione perficienda esse, quæ Dei sunt, veterno siquidem ac pigritiæ dediti in extremis erunt malis. Defodit enim, ait, datum sibi talentum
273 Mt 24, 36 Ἔθος τῷ σωτῆρι Χριστῷ τοι οῦτόν τι δρᾶν ἐπὶ τοῖς ἁγίοις μά λιστα μαθηταῖς, εἰ μὲν διαπυνθά νοιντό τι τῶν ὅσα ἐστὶ φιλομαθείας μὲν ἔχοντα δόξαν ὑψηλοτέρας γε μὴν ἐρεύνης ἀπηλλαγμένα, χαρί ζεσθαι τὴν ἀφήγησιν καὶ ἐξακρι βοῦν ὅτι μάλιστα πειρᾶσθαι λεπτῶς. εἰ δὲ δή τι βούλοιντο τῶν ἐπέκεινα μέτρου τοῦ κατὰ σφᾶς αὐτοὺς πε ριττῶς ἀναμαθεῖν, καταστέλλειν ἡσυχῆ καὶ μεταπείθειν εὖ μάλα πολυπραγμονεῖν ἑλέσθαι τὰ πρε πωδέστερα καὶ δρᾶν ἐπὶ τούτων τὰ δι' ὧν ἂν γένοιντο διαφανεῖς καὶ ἐκπρεπεστάτην ἔχοντες τὴν ἐξ ἔργων ἀγαθῶν φαιδρότητα παρὰ θεῷ. ἑλο μένους τοιγαροῦν οὐκ οἶδ' ὅπως τὰ ὑπὲρ μέτρον οἰκετικὸν ἐρέσθαι τε καὶ μαθεῖν, ἠρεμεῖν ἀναπείθει λογισμοῖς ἀναγκαίοις ἐκδυσωπῶν, ὅτι μηδὲ ἀγγέλοις ἀπεκάλυψεν ὁ πατὴρ μηδ' αὐτῷ τῷ υἱῷ καθί στησιν γνώριμον, εἴπερ τις εἴη ψι λὸς καὶ κατ' αὐτοὺς ἄνθρωπος ἐπὶ γῆς καὶ οὐκ ἔχων φύσει τὸ εἶναι θεός. Ἔθος ἦν τῷ σωτῆρι Χριστῷ τοιοῦτόν τι δρᾶν ἐπὶ τοῖς ἁγίοις μά λιστα μαθηταῖς, εἰ διαπυνθάνοιντό τι τῶν ὅσα ἦν φιλομαθείας μὲν ἔχοντα δόξαν, ὑψηλοτέρας γε μὴν ἐρεύνης ἀπηλλαγμένα, χαρίζεσθαι τὴν ἀφήγησιν καὶ ἐξακριβοῦν ὅτι μάλιστα πειρᾶσθαι λεπτῶς.
Α τῆς σαρκὸς θάνατον· ὅς ἐξ ἀνάγκης συμβαίνει φρο- νίμοις τε καὶ ἀσυνέτοις· τῶν γὰρ φαύλων μηδὲν ἐπι φερομένων ἄρχεται νυστάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ κατασβέννυσθαι, καὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, καὶ οἰηθῆναι ἔλαιον λαβεῖν διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς. Διὸ ἀποδοκιμάζονται, λεγόντων ἐκείνων· . Μήποτε άρ κέσῃ ἡμῖν τε καὶ ὑμῖν. ο Μόλις γὰρ ἀρκέσει πρὸς σωτηρίαν ψυχῆς ἡ ἑκάστου ἀρετή· διὰ τὸ πολλά πταίειν καὶ τοὺς ἄγαν ἐπιεικεῖς. Οἱ δὲ πωλοῦντες τὸ ἔλαιον εἰσὶ προφῆται, ἀπόστολοι, εὐαγγελισταί· ἐξ ὧν τις μανθάνει τὴν ἀρετὴν ἐργάζεσθαι. Β Ἐπειδὴ τὸν ἅπαντα βίον ἔθος τῇ Γραφῇ εἰς πέντε διαιρεῖν, ἑκάστῳ καιρῷ ἀπονέμει καὶ ὁσίας, καὶ με ρὰς ψυχάς· ἐν ᾧ δὲ πᾶσαι ἐξῆλθον σὺν ταῖς λαμπάδι, δείκνυσιν ὅτι πᾶσαι αἱ ψυχαὶ κατεφωτίσθησαν ὑπὸ Θεοῦ τῷ φυσικῷ καὶ τῷ γραπτῷ νόμῳ, πλήν τινες τὸν ἐκ Θεοῦ φωτισμὸν οὐκ ἠνέσχοντο ἐπιεικώς ζήσα- σαι· τινὲς δὲ δι᾽ ἔργων ἀγαθῶν ἐπιπλέον ποιοῦσιν ἐκλάμπειν τὴν ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαν αὐτοῖς φωτιστικὴν χάριν, καὶ ὠφελοῦσι καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους εἰς δό- ξαν Θεοῦ. Ελαιον δὲ νοητέον, τὴν ἀγαθὴν φιλεργίαν, ἧς μὴ οὔσης, ἐπὶ τὸ ἀκαλλέστερον μεταβαίνει ὁ ἐν ἡμῖν θεῖος φωτισμός. Υπνῳ δὲ ἡ νυσταγμῷ παρει κάζει τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον, ὃς ἐξ ἀνάγκης πάσιν ἔπεισιν, οὓς ἀνίστησιν ἡ τῶν ἀγγέλων σάλπιγξ, κατά αργηθέντος τοῦ θανάτου, καὶ πάντες εὐτρεπίζοντας εἰς ἀπολογίαν· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ διακοσμῆσαι τὰς λαμπάδας, ἑκάστου τὸν ἴδιον ἀναλογιζομένου βίον. Τῶν δὲ φαύλων ἄρχεται στυγνάζειν ἡ ψυχὴ, καὶ οἱονεὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, ὥστε οἱηθῆναι αὐ τοὺς διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς ἐλεηθῆναι· διὰ ἀποδο κιμάζονται· μόλις γὰρ ἀρκέσει προς σωτηρίαν Α ἑκάστου ἀρετὴ, διὰ τὸ πολλὰ πταίειν καὶ τοὺς ἄγαν ἐπιεικεῖς. Οἱ δὲ πωλοῦντες εἰσὶν οἱ τῶν ὀρθῶν δ γμάτων διδάσκαλοι, δι' ὧν τις μανθάνει τὴν ἀρετήν. Ὠνήσασθαι δὲ, ἤτοι διδαχθῆναι, ὁ καιρὸς οὐκ εἴασε, τῶν βεβιωμένων ποιούμενος ἐξέτασιν, οὐκ ἀρχὴν Εργασίας διδούς. Εργασίας ὁ παρών καιρὸς, ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως. "Ωσπερ γὰρ ἄνθρωπος ἀποδημών. *Ανθρωπος μὲν οἰκοδεσπότης ὁ τοῦδε τοῦ παντός Δημιουργός τε καὶ Κύριος· ἀποδημία δὲ αὐτοῦ, ἤτοι [η]εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασις τοῦ Χριστοῦ, ἔχουν τὸ ἀσφαλές τε καὶ ἄποπτον τῆς θείας φύσεως· ὑπάρχοντα δὲ αὐτοῦ, οἱ ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ πιστεύσαντες εἰς αὐτόν. Δούλους δὲ αὐτοῦ καλεῖ οὓς κατὰ καιροὺς ὁ Χριστὸς στεφανοί τῷ τῆς ἱερωσύνης αὐχήματι, οἷς καὶ παρα- δίδωσι τοὺς ὑπ' αὐτὸν γεγονότας, χάρισμα πνευματ τικὸν ἑκάστῳ διδούς, ὡς ἂν ἔχῃ γνώμης, ἢ ἐπιτη δειότητος. Ταύτην γὰρ εἶναί φαμεν τὴν τῶν ταλών- των διανομήν, οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς οἰκέταις χαρ ηγουμένην διὰ τὸ τῆς διανοίας ἐξηλλαγμένον. Εὐθὺς δὲ ἀπελθόντες εἰργάσαντο, φησι· τοῦ εὐθὺς ἡμῖν ἐνταῦθα σημαίνοντος, ὅτι μελλησμού τινος δίχα πρέ ποι ἂν ἐργάζεσθαι τὰ Θεοῦ· οἴγε μὴν ἔκνῳ καὶ ἀργία δεδουλωμένοι ἐν ἐσχάτοις ἔσονται κακοίς. Κατέχωσε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ream mortem : quae ex necessitate prudentibus olous! propheta, apostoli, evangelista, ex quibus cuilibet juxta stultisque contingit. Ac malorum quidem nihil secum ferentium incipit dormitare anima, et quasi exstingui, atque in amentiam abire; tancque exi- stimare sese suppleturam proprium olei defectum velut matuo sumenda virtute aliorum. Quamobrem hi quidem reprobantur, renuentibus mutuum dare oleum prudentibus, et dicentibus: Ne forte non sufficiat nobis et vobis., Vix enim ad salutem animæ sua unicuique sufficiet virtus, propterea quod vel ii etiam qui valde sancti sunt, sæpius of- fendant. Porro qui vendunt oleum, sunt discere promptum quomodo sit virtus exercenda. Cum Scripturæ mos sit vitam totam in quinque tempora dividere, unicuique tempori sanctas stul- Lasque animas assignat, in quo omnes exierunt cum lampadibus : ut ostendat omnium animas a Deo fuisse illuminatas, naturali scriptaque lege. Quidam tamen Dei lucem, modeste vivendo non admiserunt; quidam vero bonis operibus illumina- tivam Dei gratiam sibi concessam cumulate re- splendescere faciunt, ac sese etiam juvant, aliosque sese etiam juvant, aliosque ad Dei gloriam. Oleum autem intelligendum est, bona amoris operatio, qua non exsistente, ad im- puritatem transit lumen Dei, quod in nobis est. Somno autem seu dormitationi assimilat carnis mor- tem quæ ex necessitate omnibus incumbit, quos resuscitat angelorum tuba, a morte exinanita, oinnesque ad causam dicendam præparabuntur : hoc euim est ornare lampades, unoquoque vitam suam recensente. Improborum autem hominum ge- mere incipit anima, et quodammodo ad insipientiam vergere, adeo ut putent sese per aliorum virtutem misericordiam consequi posse, ideoque reproban- tur; vix enim uniuscujusque virtus sufficiet ad salutemp, eo quod in multis cadant nimisque sint remissi. Vendentes autem sunt reclorum dogmatum magistri, per quos aliquis discit virtutem. Emere autem, sive doceri tempus non permisit, eorum quæ in vita acta sunt faciens inquisitionem, non dans principium operationis. Operationis enim præ- sens tempus est, futurum autem remunerationis. C XXV, 14. Sicut enim homo peregre proficiscens. Homo quidem paterfamilias hujus universi Crea- tor ac Dominus est; profectio autein illius seu D ascensus in cœlum, seu securitas ac invisibilitas divinæ naturæ est; substantiæ autem illius sunt unaquaque in regione in eum credentes. Servos autem suos vocat, quos diversis temporibus Chri- slus coronal sacerdotii decore, quibus etiam sub- ditos suos tradit, unicuique dans gratiam spi- ritualem, pro uniuscujusque mente ac capacitate. Hanc cuim esse dicimus talentorum distributionem non æquali mensura servis omnibus distributam, ob animi varietatem; statim autem abeuntes ope- rati sunt, inquit, illo statim nobis hic insinuante, sine ulla cunctatione perficienda esse, quæ Dei sunt, veterno siquidem ac pigritiæ dediti in extremis erunt malis. Defodit enim, ait, datum sibi talentum
PG 72:449εἰ δὲ δή τι βούλοιντο τῶν ἐπέκεινα μέ τρου τοῦ κατὰ σφᾶς αὐτοὺς περιτ τῶς ἀναμαθεῖν, περιστέλλειν ἡσυχῆ καὶ μεταπείθειν εὖ μάλα πολυπραγμονεῖν ἑλέσθαι τὰ πρεπωδέστερα. ἐπειδὴ οὖν τὰ ὑπὲρ αὐτοὺς ἤθελον μανθάνειν οἱ μαθηταί, σκήπτεται χρησίμως τὸ μὴ εἰδέναι καθὸ ἄν θρωπος καί φησι μηδὲ αὐτοὺς εἰδέναι τοὺς κατὰ τὸν οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους, ἵνα μὴ λυπῶνται ὡς μὴ θαρρηθέντες τὸ μέτριον. καὶ ὅρα πῶς ἠρεμεῖν ἀναπείθει λογι σμοῖς οἰκείοις καὶ ἐκδυσωπεῖ, ὅτι μηδὲ ἀγγέλοις ἀπεκάλυψεν ὁ πατὴρ μηδὲ αὐτῷ τῷ υἱῷ καθίστατο γνώ ριμον. 274 Mt 24, 36 Εἰ καὶ ἡ συντέλεια δήλη ἦν, τί οὐκ ἂν ἐποίησαν; εἰ ὁ υἱὸς σοφία ἐστὶν τοῦ πατρὸς καὶ εἰ, ἃ οἶδεναὐτός, οὐκ οἶδεν ἡ σοφία, εὑρίσκεται πάλιν αὐτὸς ἀγνοῶν ἢ ὅτι ἡ φύσις αὐτοῦ βελτίων ἐστὶν τῆς σοφίας αὐτοῦ, καὶ εὑρίσκεται σύνθετος καὶ ἀνόμοιος ἑαυτῷ ὁ ἁπλοῦς θεός· πλὴν οὐ τὸ ἀγνοεῖν καὶ εἰδέναι ποιεῖ τῆς οὐσίας διαφορὰν ὥσπερ οὐδὲ ἐπ' ἀν θρώπων, ἀλλὰ πάθος ἐστὶν τὸ τῆς ἀγνοίας, ὅπερ οὐκ ἔχει ὁ υἱός, ἀλλὰ θεός ἐστιν φύσει καὶ κατὰ τοὺς αἱρετικοὺς πάθους ἀνεπίδεκτος.
γὰρ, φησί, τὸ δοθὲν αὐτῷ τάλαντον ἐν τῇ γῇ τουτ- ἐστιν, ἄπρακτον καὶ ἑτέροις ἀνωφελὲς τὸ δοθὲν αὐτῷ χάρισμα ετήρησεν. Αφαιρείται τοιγαροῦν ἀπ' αὐτοῦ τὸ τάλαντον, καὶ τῷ πλουτοῦντι δοθήσεται· οὐκ ἀπαναστήσεται γὰρ τῶν τοιούτων τὸ πνεῦμα, καὶ τῶν θείων χαρισμάτων ή δόσις· τοῖς δὲ φιλερ γήσασι πλουσιωτέρα τις ἔσται χαρισμάτων επί- δοσις. Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. - Πῶς δὲ (1) ελεύσεται ; πῶς ἤξει; Ὡς αὐτὸς ἐδή λωσεν ἀλλαχοῦ λέγων· ι Καὶ τότε ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν νεφέλαις, μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς. » Ελεύσεται γὰρ οὐκέτι ἐν ὑφέσει οὐδὲ ἐν μικροπρεπείᾳ τῇ καθ᾿ ἡμᾶς, ἀλλ' ἐν δόξῃ καὶ δυνάμει θεότητος κατ᾽ ἀμφοτέρων δὲ ἀκούσῃ τὸ πολλῆς· μετὰ δυνάμεως γὰρ πολλῆς καὶ δόξης πολ- λῆς τὴν δευτέραν αὐτοῦ ποιήσεται θεοφάνειαν, ἐπεὶ τὴν προτέραν μετὰ ἀσθενείας καὶ ἀτιμίας ἐποιήσατο, ὅσον τὸ καὶ τοῖς πολλοῖς ὁρώμενον. Διὰ τί δὲ ἐν νεφέλῃ; Ὅτι οὕτως ἀεὶ φαίνεται ὁ Θεός· « Νεφέλη γὰρ καὶ γνόφος κύκλῳ αὐτοῦ. » Και ο Κύριος κάθε ῆται ἐπὶ νεφέλης κούφης. » Καὶ πάλιν· . Ο τιθεὶς νέφος τὴν ἐπίβασιν αὐτοῦ. » Και· . Νεφέλη ὑπέλα- δεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν. » Καί· . Ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἐπὶ τῶν νεφελῶν. » Οὕτω γοῦν αὐτὸν καὶ Δανιὴλ θεωρεῖ· οὕτω καὶ τότε ἐλεύ σεται οὐ λεληθότως, ἀλλ' ὡς Θεὸς καὶ Κύριος ἐν δόξῃ θεοπρεπεῖ, καὶ πάντα μεταστήσει πρὸς τὸ ἄμεινον. Αναβιώσονται γὰρ οἱ νεκροί, καὶ ἀποδύσεται τὴν φθορὰν τὸ ἐκ γῆς τοῦτο ευάλωτον τοῖς πάθεσι σῶμα, ἐνδύσεται δὲ τὴν ἀφθαρσίαν, Χριστοῦ νέμοντος αὐ τήν, καὶ συμμόρφους του σώματος τῆς δόξης αὐτοῦ τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας ἀποφαίνοντος. Διὸ καὶ ἀπολύτρωσιν ἡμῶν αὐτὸς τὸ πρᾶγμα καλεί, λέγων· • Αρχομένων δὲ τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ επάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν, διότι ἐγγίζει ἡ ἀπολύ- τρωσις ὑμῶν. ὁ • Ὥσπερ γὰρ, εἰ λέγοι τις περὶ ἀνθρώπου, ὅτι παρὰ τοῦ πατρὸς ἔλαβε τὸ λογικὸς εἶναι, ἐκ λογικοῦ σημαί νει καὶ αὐτὸν λογικὸν γεννηθῆναι οὕτω καὶ ὁ Μονο- γενὴς ἐκ Θεοῦ Θεὸς, καὶ ἐκ τοῦ κρίνοντος πᾶσαν τὴν γῆν προῆλθε κριτής· καὶ οὐκ ἐπειδὴ πᾶσαν τὴν κρί- σιν δέδωκεν τῷ Υἱῷ ὁ Πατὴρ, αὐτὸς τῆς δεσποτείας ἐψίλωται· ἀχώριστος γὰρ ὁ Μονογενῆς τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ φῶς τοῦ ἡλίου. Εστι γὰρ ἐν αὐτῷ φυσικῶς· καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, τοῦ Υἱοῦ ἐστι, καὶ ἀνάπα- λιν. ῾Ο ἐμβάψας μετ' ἐμοῦ ἐν τῷ τρυβλίῳ τὴν χεῖ ρα, οὗτός με παραδώσει. Οὐ δήπου νοήσομεν ἐκ τούτου τῶν μὲν ἄλλων οὐ δένα μαθητῶν, μόνον δὲ τὸν Ἰούδαν εμβάψαι τὸ ψω- μίον ἐν τῷ τρυβλίῳ μετ' αὐτοῦ. Οίμαι δὲ ἔγωγε τοιαύτην ἔχειν διάνοιαν τὸ εἰρημένον· βούλεται γὰρ εἰπεῖν, κατά γε τὸ εἰκός, ὅτι προδότης ἔσται ὁ ἐμβά- • Β καὶ ἀνάπαλιν. Ν. 11, 131. €39 COMMENT. IN MATTHÆUM. 4:0 datam gratiam conservavit. Auferetur igitur ab eo talentum et dabitur abundanti : herum enim spiri- tus non resuscitabitur, ac divinorum donorum elar- gitio : opus vero amantibus copiosior quædam erit donorum retributio. A in terram, il est otiosam, aliasque inutilem sibi Matth. xxiv, 30. 30. To Dan. vil, 13. - ** Psal. xcri, 2. ** Luc. xxı, 28. C D 132. 315, Mai B. XXV, 31. Cum autem venerit Filius hominis in majestate sua. Quomodo veniet? qua specie aderit ? Nempe quo- modo ipsemet alibi dixit : « Et tunc videbunt Filium hominis venientem in nubibus, cum virtute et glo- ria multa “.› Veniet enim nequaquam demissus et humilis humano more, sed cum gloria ac virtute deitalis. Porro de utraque qualitate vocabulum multa intelliges : nam et multa cum virtute, et si- mul multa cum gloria secundam faciet theophaniam, quandoquidem primam cum infirmitate et obscuri- tate fecit, quantum quidem vulgo visum est. Cur autem in nube? Quia sic apparere solet Deus : • Nubes enim et caligo circa eum sunt . . ftem : • Dominus sedet in levi nube 45., Et rursus: • Qui ponit nubem ascensum suum , Item : • Nubes eripuit eum ab oculis ipsorum ". » ltem : • Siculi Filius hominis veniens in nubibus . . Sic eum vidit Daniel ". Sic et tum veniet haud laten- ter, sed uti Deus et Dominus cum gloria Deo digna, atque omnia in melius reformabit. Reviviscent enim mortui, exuetque corruptionem terrenum corpus his passionibus olim obnoxium, induetque immor- talitatem, Christo ejusdem datore, et eos qui ipsi credunt conformes efficiente corpori gloriæ suæ. Quare et rem hujusmodi redemptionem nostram appellat dicens: • His autem Geri incipientibus, respicite et levate capita vestra, quoniam ap- propinquat redemptio vestra **, , Veluti enim si quis dicat de homine, quod a pa- tre acceperit animal esse rationale, hoc ipso eum- dem significat rationalem genitum a rationali, sic etiam Unigenitus de Deo Deus, ex eo qui universum judicat mundum judex processit. Nec quia omne judicium commisit Filio Pater, idcirco dominatu minutus est : indivisus enim a Deo Unigenitus est, sicuti lux a sole. Inest enim ipsi naturaliter; ita ut omnia qnæ Pater habet, Filii sint, et vice versa. XXVI, 23. Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet. Non quidem ex eo intelligimus aliorum neminem discipulorum, solum autem Judam cum ipso buc- cellam in paropside infixisse. Arbitror autem ego talem habere sensum quod dictum est: vult enim dicere, prout verisimile est, proditorem fore, qui (1) Πῶς δὲ 1. 4 Psal. cili, 5. 47 Act. 1, 9. 48 Matth. xxtv,
PG 72:451εἰ δὲ πάντα τὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ πατρός ἐστιν καὶ πάντα τὰ τοῦ πατρὸς τοῦ υἱοῦ, ἢ ἀμφότεροι ἀγνοοῦσιν ἢ οἶδεν ὁ πατὴρ καὶ ὁ υἱὸς οἶδεν ὡς ἔχων τοῦ πατρὸς πάντα κατὰ φύσιν αὐτῷ ὄντα· οὐ γὰρ περὶ τῆς δεσποτείας τῶν κτισμάτων τοῦτό φησιν· πλὴν ἡνίκα ὀνομάζει ἡ γραφὴ πατέρα, τὸ σύμ παν τῆς ἐν ἁγίᾳ τριάδι νοουμένης καὶ προσκυνουμένης θεότητος ση μαίνει. 275 Mt 24, 40 Ὅρα, ὅτι εἰς δύο τάγματα διαι ρεῖ ὁ λόγος τοὺς ἀνθρώπους, εἴς τε τῶν σῳζομένων καὶ τῶν ἀπολλυμένων. καὶ τοὺς μὲν σῳζομένους λέγει παραλαμβάνεσθαι, τοὺς δὲ ἀπολλυμένους ἀφίεσθαι ἤγουν ἀποδοκιμάζεσθαι. ἀγρὸν δὲ νοη τέον ὧδε τὸν κόσμον, ἔνθα "ὁ" μὲν "εἰς τὸ πνεῦμα σπείρων θερίζει ζωὴν αἰώνιον, ὁ" δὲ "εἰς τὴν σάρκα, φθοράν". ταῖς δὲ ἀληθούσαις παρ εικάζει τοὺς διδασκάλους, οἵτινες τρόπον τινὰ ἀπολεπτύνοντες τὰς γραφικὰς ἐννοίας εὐπαράδεκτα καὶ εὐνόητα τοῖς ἀνθρώποις τὰ θεῖα λόγια προτιθέασιν· καὶ γὰρ νόμος κελεύων μὴ λαμβάνεσθαι εἰς ἐνέ χυρον μύλον ἢ ἐπιμύλιον, ἵνα μὴ τὰ τῆς τροφῆς ἐργαλεῖα λαβών τις ἐμποδίσῃ τοῖς τρεφομένοις δι' αὐ τῶν, αἰνιγματωδῶς τοὺς διδασκά λους ὑποσημαίνει.
Α ψας μετ᾿ ἐμοῦ τὴν χεῖρα ἐν τῷ τρυβλίῳ, τουτέστιν, β ὁ συνδειπνητής και συνέστιος, καὶ τραπέζης καὶ ἀλῶν κοινωνός τε καὶ μέτοχος. Οὕτω γὰρ αὐτὸν καὶ διὰ φωνῆς τοῦ μακαρίου Δαβὶδ ᾐτιᾶτο λέγων· Σ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, δς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλύκανάς μας ἐδέσματα. » Καὶ πάλιν . Ὁ ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμέ πτερνισμόν. Αὐτὸ δὲ τοῦτο σαφέστερον ὁ Ἰωάννης ἐποίησεν· ἔφη γὰρ εἰρηκέναι τὸν Κύριον, ὅτι « Ἐκεῖνος ἐστιν, ᾧ ἐγὼ βάψας δώσει τὸ ψωμίον. » Εσθιόντων δὲ αὐτῶν, λαβὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν ἄρτον, καὶ εὐχαριστήσας έκλασε, καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς, καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου. Μετὰ τὸ ἐξελθεῖν τὸν Ἰούδαν παραδίδωσι τοῖς ἐν- δεχα ὁ Σωτὴρ τὸ σωτηριώδες μυστήριον. Ἐπειδὴ γὰρ μικρὸν ὕστερον ἔμελλεν ἀναστὰς μετὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ἀναφοιτῆσαι πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα τὴν τοῦ σώζοντος παρουσίαν ἔχωμεν (ἄνευ γὰρ τῆς παρου σίας Χριστοῦ ἀδύνατον σωθῆναι ἄνθρωπον, καὶ ἀπαλλαγῆναι θανάτου καὶ ἁμαρτίας, μὴ συνούσης ἡμῶν τῆς ζωῆς), ἔδωκεν ἡμῖν τὸ ἴδιον σῶμά τε καὶ αἷμα, ἵνα δι' αὐτῶν τὸ τῆς φθορᾶς καταλύηται κράτ της, ἐνοικίζηται δὲ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ γενώμεθα ἁγιασμοῦ μέτοχες, καὶ οὐράνιοι ἄνθρωποι, καὶ πνευματικοί χρηματί σωμεν. Καὶ λαβὼν τὸ ποτήριον, καὶ εὐχαριστήσας, ἔδωκεν αὐτοῖς, λέγων· Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες. Εὐχαριστεῖ ὁ Κύριος λαβὼν τὸ ποτήριον, τουτέστιν ἐν σχήματι προσευχῆς διαλέγεται τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ, κοινωνὸν ὥσπερ αὐτὸν καὶ συνευδοκητὴν ἀποφαίνων τῆς δοθησομένης ζωοποιοῦ εὐλογίας ἡμῖν· ἅμα δὲ καὶ ἡμῖν τύπον διδοὺς πρῶτον εὐχαριστεῖν, καὶ οὕτω κλαν τὸν ἄρτον καὶ διαδιδόναι. Διὸ καὶ ἡμεῖς ἐπ' όψεσι Θεοῦ τὰ προειρημένα τιθέντες, δεόμεθα έχε τενῶς εἰς εὐλογίαν ἡμῖν μεταπλασθῆναι τὴν πνευ ματικὴν, ἵνα μετασχόντες αὐτῶν ἁγιασθώμεν σωμα τικῶς καὶ πνευματικῶς. Δεικτικῶς δὲ εἶπε· « Τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα· ο καὶ, ο Τοῦτό μου ἐστι τὸ αἷμα· ο ἵνα μὴ νομίσῃς τύπον εἶναι τὰ φαινόμενα, ἀλλὰ διὰ τινος ἀῤῥήτου τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ μετα ποιεῖσθαι εἰς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀληθὲς τὰ παρενηνεγμένα, ὧν μετασχόντες, την ζωοποιὸν καὶ ἁγιαστικὴν δύναμιν τοῦ Χριστοῦ εἰς δεχόμεθα. Εδει γὰρ αὐτὸν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος οι ἐν ἡμῖν θεοπρεπώς συνανακίρνασθαι δὴ ὥσπερ τοῖς ἡμετέροις σώμασι διὰ τῆς ἁγίας σαρκὸς αὐτοῦ καὶ τοῦ τιμίου αἵματος· ἃ δὴ καὶ ἐσχήκαμεν εἰς εὐλε γίαν ζωοποιὸν ὡς ἐν ἄρτῳ τε καὶ οἴνῳ, ἵνα μὴ ἀπο ναρχήσωμεν σάρκα τε καὶ αἷμα προκείμενα βλέπο τες ἐν ἁγίαις τραπέζαις ἐκκλησιῶν· συγκαθιστά - μενος γὰρ ὁ Θεὸς ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις, ἐνίκησε τοῖς προκειμένοις δύναμιν ζωῆς, καὶ μεθίστησιν αὐτὰ πρὸς ἐνέργειαν τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς· καὶ μὴ ἀμφιβάλῃς ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, αὐτοῦ λέγοντας ἐναργῶς· « Τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα, καὶ ο Τοῦτό S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. secum intingit manent in catiuo, id est simul co- nɔt ac simul comedit, et mensæ salisque communis particeps est. Ita enim eum etiam voce beati David reprehendit, dicens : c Tu, vero homo unanimis, qui mecum dulces capiebas cibos ". » Ac rursus : ‹ Qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem. . Idipsum enimvero clarius Joan- nes reddit, ait enim Dominum dixisse: Ille est cui ego intinctumn panem porrexero 6, XXVI, 26. Cœnantibus autem illis accepil Jesus panem, et benedixit ac fregit, deditque disci- pulis suis, et ait : Accipite, et comedile, hoc est corpus meum. Postquam egressus esset Judas, tradit Salvator undecim discipulis salutare mysterium. Cum enim paulo post in propria carne esset resurrecturus ac rediturus ad Patrem, ut ipsius Servatoris præsen- tiam haberemus (sine præsentia enim Christi fieri non potest ut salvetur homo libereturque a morte et peccato, non coexsistente nobiscum nostra vila), dedit nobis proprium corpus et sanguinem, ut iis corruptionis vis dissolvatur, inhabitet autem ani- mabus nostris per sanctum Spiritum, fiamusque participes sanctitatis, hominesque supercoelestes et spirituales reddamur. XXVI, 27. Et accipiens calicem gratias egit et dedit eis, dicens : Bibile ex hoc omnes. Gratias agit Dominus calicen accipiens, id est, orationis forma cum Deo loquitur ac Patre, ipsum C quodammodo consortem ac coapprobatorem decla- rans donandae nobis vivifcæ benedictionis, simul vero etiam typum nobis dans prius gratias agendi, atque ita frangendi ac distribuendi panis. Ideoque in oculis Dei prædicta ponentibus nobis opus est ad benedictionen spiritualem intense nos transfor- mari, ut participes eorum effecti, corporaliter ac spiritualiter sanctificemur. Demonstrative autem dixit : « lloc est corpus meum, et hic est sanguis meus, › ne figuram esse arbitreris ea quæ viden- tur, sed arcana ratione aliqua transformari ab omnipotente Deo in corpus et sanguinem Christi verc oblata, quorum participes effecti vivificam et sanctificantem Christi virtutem suscipimus. Opor- • tebat enim eum per Spiritum sanctum in nobis, D prout Deum decet, attemperari quodaminodo cor- poribus nostris per sanctam carnem suam et pre- tiosuın sɔnguinem, quæ utique etiam habuimus ad vivifcain benedictionem, tanquam in pane et vino, no ignavi flamus carnem illius sanguinemque in ecclesiarum mensis proposita cernentes; accommo- dans enim sese Deus nostris infirmitatibus, immit- tit propositis vitæ virtutem, transfertque ea ad vitæ suæ efficaciam, ac ne dubites verum id esse ipso clare pronuntiante : « Hoc est corpus meam; › et : • Hic est sanguis meus;, suscipe autem po- * Psal. xL, 10. Joan. xiii, 26. Psal. Liv, 14.
Εἰς δύο τάγματα διαιρεῖ τοὺς ἀνθρώπους ὁ κύριος, εἴς τε τὸ τῶν σῳζομένων καὶ εἰς τὸ τῶν ἀπολλυ μένων· καὶ τὸ μὲν τῶν σῳζομένων παραλαμβάνεσθαι λέγει, τοὺς δὲ ἀσεβεῖς ἀφίεσθαι, ὅ ἐστιν ἀποδοκιμάζεσθαι. ταῖς δὲ ἀλη θούσαις τοὺς διδασκάλους παρ εικάζει ὡς λεπτύνοντας τὰς γραφὰς καὶ εὐπαραδέκτους καὶ εὐνοήτους τοῖς ἀνθρώποις ποιοῦντας· καὶ γὰρ ὁ νόμος μὴ λαμβάνεσθαι εἰς ἐνέχυρον μύλον κωλύει ἢ ἐπιμύλιον, ὅπως μὴ τὰ τῆς τροφῆς ἐργαλεῖα λαβών τις ἐμποδὼν γένηται τοῖς τρεφο μένοις. διὸ καὶ αἰνιγματωδῶς ὁ σωτὴρ τοὺς διδασκάλους ὑποση μαίνει. 276 Mt 24, 45–47 Πιστὸς μὲν εἰς διδασκαλίας, φρόνιμος δὲ εἰς ἔργον καὶ τῶν ὁμοδούλων ταμίας ἐπιεικέστατος· ἔσται γὰρ ὁ τοιοῦτος τῆς τοῦ δεσπότου βασιλείας ὁλοκλήρου μέτοχος· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ ἐπὶ πᾶσιν τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καταστήσει αὐτόν. οὐ λέγει τίς ἐστιν οὗτος, ἀλλ' ἀορίστως, ἵνα δείξῃ τὸ σπάνιον καὶ τὸ πολυτίμιον τῶν ὀρθῶν δι δασκάλων. καλῶς δὲ ἀμφότερα ἀπαιτεῖν–ἂν δὲ θάτερον ἀπῇ, τὸ ἕτερον χωλεύει.
Α ψας μετ᾿ ἐμοῦ τὴν χεῖρα ἐν τῷ τρυβλίῳ, τουτέστιν, β ὁ συνδειπνητής και συνέστιος, καὶ τραπέζης καὶ ἀλῶν κοινωνός τε καὶ μέτοχος. Οὕτω γὰρ αὐτὸν καὶ διὰ φωνῆς τοῦ μακαρίου Δαβὶδ ᾐτιᾶτο λέγων· Σ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, δς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλύκανάς μας ἐδέσματα. » Καὶ πάλιν . Ὁ ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμέ πτερνισμόν. Αὐτὸ δὲ τοῦτο σαφέστερον ὁ Ἰωάννης ἐποίησεν· ἔφη γὰρ εἰρηκέναι τὸν Κύριον, ὅτι « Ἐκεῖνος ἐστιν, ᾧ ἐγὼ βάψας δώσει τὸ ψωμίον. » Εσθιόντων δὲ αὐτῶν, λαβὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν ἄρτον, καὶ εὐχαριστήσας έκλασε, καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς, καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου. Μετὰ τὸ ἐξελθεῖν τὸν Ἰούδαν παραδίδωσι τοῖς ἐν- δεχα ὁ Σωτὴρ τὸ σωτηριώδες μυστήριον. Ἐπειδὴ γὰρ μικρὸν ὕστερον ἔμελλεν ἀναστὰς μετὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ἀναφοιτῆσαι πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα τὴν τοῦ σώζοντος παρουσίαν ἔχωμεν (ἄνευ γὰρ τῆς παρου σίας Χριστοῦ ἀδύνατον σωθῆναι ἄνθρωπον, καὶ ἀπαλλαγῆναι θανάτου καὶ ἁμαρτίας, μὴ συνούσης ἡμῶν τῆς ζωῆς), ἔδωκεν ἡμῖν τὸ ἴδιον σῶμά τε καὶ αἷμα, ἵνα δι' αὐτῶν τὸ τῆς φθορᾶς καταλύηται κράτ της, ἐνοικίζηται δὲ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ γενώμεθα ἁγιασμοῦ μέτοχες, καὶ οὐράνιοι ἄνθρωποι, καὶ πνευματικοί χρηματί σωμεν. Καὶ λαβὼν τὸ ποτήριον, καὶ εὐχαριστήσας, ἔδωκεν αὐτοῖς, λέγων· Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες. Εὐχαριστεῖ ὁ Κύριος λαβὼν τὸ ποτήριον, τουτέστιν ἐν σχήματι προσευχῆς διαλέγεται τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ, κοινωνὸν ὥσπερ αὐτὸν καὶ συνευδοκητὴν ἀποφαίνων τῆς δοθησομένης ζωοποιοῦ εὐλογίας ἡμῖν· ἅμα δὲ καὶ ἡμῖν τύπον διδοὺς πρῶτον εὐχαριστεῖν, καὶ οὕτω κλαν τὸν ἄρτον καὶ διαδιδόναι. Διὸ καὶ ἡμεῖς ἐπ' όψεσι Θεοῦ τὰ προειρημένα τιθέντες, δεόμεθα έχε τενῶς εἰς εὐλογίαν ἡμῖν μεταπλασθῆναι τὴν πνευ ματικὴν, ἵνα μετασχόντες αὐτῶν ἁγιασθώμεν σωμα τικῶς καὶ πνευματικῶς. Δεικτικῶς δὲ εἶπε· « Τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα· ο καὶ, ο Τοῦτό μου ἐστι τὸ αἷμα· ο ἵνα μὴ νομίσῃς τύπον εἶναι τὰ φαινόμενα, ἀλλὰ διὰ τινος ἀῤῥήτου τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ μετα ποιεῖσθαι εἰς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀληθὲς τὰ παρενηνεγμένα, ὧν μετασχόντες, την ζωοποιὸν καὶ ἁγιαστικὴν δύναμιν τοῦ Χριστοῦ εἰς δεχόμεθα. Εδει γὰρ αὐτὸν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος οι ἐν ἡμῖν θεοπρεπώς συνανακίρνασθαι δὴ ὥσπερ τοῖς ἡμετέροις σώμασι διὰ τῆς ἁγίας σαρκὸς αὐτοῦ καὶ τοῦ τιμίου αἵματος· ἃ δὴ καὶ ἐσχήκαμεν εἰς εὐλε γίαν ζωοποιὸν ὡς ἐν ἄρτῳ τε καὶ οἴνῳ, ἵνα μὴ ἀπο ναρχήσωμεν σάρκα τε καὶ αἷμα προκείμενα βλέπο τες ἐν ἁγίαις τραπέζαις ἐκκλησιῶν· συγκαθιστά - μενος γὰρ ὁ Θεὸς ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις, ἐνίκησε τοῖς προκειμένοις δύναμιν ζωῆς, καὶ μεθίστησιν αὐτὰ πρὸς ἐνέργειαν τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς· καὶ μὴ ἀμφιβάλῃς ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, αὐτοῦ λέγοντας ἐναργῶς· « Τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα, καὶ ο Τοῦτό S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. secum intingit manent in catiuo, id est simul co- nɔt ac simul comedit, et mensæ salisque communis particeps est. Ita enim eum etiam voce beati David reprehendit, dicens : c Tu, vero homo unanimis, qui mecum dulces capiebas cibos ". » Ac rursus : ‹ Qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem. . Idipsum enimvero clarius Joan- nes reddit, ait enim Dominum dixisse: Ille est cui ego intinctumn panem porrexero 6, XXVI, 26. Cœnantibus autem illis accepil Jesus panem, et benedixit ac fregit, deditque disci- pulis suis, et ait : Accipite, et comedile, hoc est corpus meum. Postquam egressus esset Judas, tradit Salvator undecim discipulis salutare mysterium. Cum enim paulo post in propria carne esset resurrecturus ac rediturus ad Patrem, ut ipsius Servatoris præsen- tiam haberemus (sine præsentia enim Christi fieri non potest ut salvetur homo libereturque a morte et peccato, non coexsistente nobiscum nostra vila), dedit nobis proprium corpus et sanguinem, ut iis corruptionis vis dissolvatur, inhabitet autem ani- mabus nostris per sanctum Spiritum, fiamusque participes sanctitatis, hominesque supercoelestes et spirituales reddamur. XXVI, 27. Et accipiens calicem gratias egit et dedit eis, dicens : Bibile ex hoc omnes. Gratias agit Dominus calicen accipiens, id est, orationis forma cum Deo loquitur ac Patre, ipsum C quodammodo consortem ac coapprobatorem decla- rans donandae nobis vivifcæ benedictionis, simul vero etiam typum nobis dans prius gratias agendi, atque ita frangendi ac distribuendi panis. Ideoque in oculis Dei prædicta ponentibus nobis opus est ad benedictionen spiritualem intense nos transfor- mari, ut participes eorum effecti, corporaliter ac spiritualiter sanctificemur. Demonstrative autem dixit : « lloc est corpus meum, et hic est sanguis meus, › ne figuram esse arbitreris ea quæ viden- tur, sed arcana ratione aliqua transformari ab omnipotente Deo in corpus et sanguinem Christi verc oblata, quorum participes effecti vivificam et sanctificantem Christi virtutem suscipimus. Opor- • tebat enim eum per Spiritum sanctum in nobis, D prout Deum decet, attemperari quodaminodo cor- poribus nostris per sanctam carnem suam et pre- tiosuın sɔnguinem, quæ utique etiam habuimus ad vivifcain benedictionem, tanquam in pane et vino, no ignavi flamus carnem illius sanguinemque in ecclesiarum mensis proposita cernentes; accommo- dans enim sese Deus nostris infirmitatibus, immit- tit propositis vitæ virtutem, transfertque ea ad vitæ suæ efficaciam, ac ne dubites verum id esse ipso clare pronuntiante : « Hoc est corpus meam; › et : • Hic est sanguis meus;, suscipe autem po- * Psal. xL, 10. Joan. xiii, 26. Psal. Liv, 14.
277 Mt 24, 48–51 Ὅτι δὲ ὁ λόγος κατὰ τῶν ἡγουμένων τῶν ἐν τρυφαῖς σχολαζόντων· κακὸν γὰρ καὶ πονηρὸν δοῦλον ὠνόμασε τὸν ἀμελῆ διδάσκαλον, ὃς διὰ τὸ ἀπεῖναι τὸν κριτὴν καὶ μὴ ὁρᾶσθαι διὰ τὸ ἀνεξίκακον τύπτει πικρῶς τοὺς ὑπὸ χεῖρα καὶ συναναμίγνυται τοῖς φιλοσάρκοις· οἱ γὰρ ἁμαρτάνοντες ὡς μὴ παρόντος τοῦ κριτοῦ ἁμαρτάνουσιν καὶ ὡς μὴ λογιζόμενοι κρίσιν. διὰ δὲ τοῦ τύπτεσθαί τινας ἐξ αὐτῶν δείκνυσι τοὺς κατὰ ψυχὴν βλαπτομένους ἐκ τῆς τῶν ἡγουμένων τρυφῆς, καθώς φησιν· ὁ ἀπόστολος· "οὕτως δὲ ἁμαρτάνοντες εἰς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ τύπτοντες αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν". ἐπαπειλεῖ οὖν τοῖς τρυφῶσι τὰ ἔσχατα ὑποστῆναι· ἀποσχίζει γὰρ αὐτὸν καὶ διαιρεῖ ἀπ' αὐτοῦ μετ' ἀλγηδόνων τῷ ζῶντι ἑαυτοῦ λόγῳ τοῦ ἑνωθέντος αὐτῷ ἐν τῷ αἰῶνι πνεύματος ἤγουν τοῦ θείου χαρίσματος· οἱ ὑποκρινόμενοι γὰρ τὰ ὀρθὰ φρονεῖν μὴ φρονοῦντες δὲ ὡς δεῖ, ἀλλὰ τὴν ἀρετὴν μὲν ἔξωθεν σχήματι μόνῳ περικείμενοι διχῇ τμηθήσονται κατὰ τὴν φοβερὰν ἡμέραν τῆς κρί σεως, ἥ ἐστιν ἀπὸ τοῦ πνεύματος εἰς τὸ διηνεκὲς ἀλλοτρίωσις· νῦν μὲν γὰρ εἰ καὶ μὴ ἀνακέκραται τοῖς ἀναξίοις, ἀλλ' οὖν παρεῖναί πως δοκεῖ τοῖς ἅπαξ ἐσφραγισμένοις τὴν ἐκ τῆς ἐπιστροφῆς αὐτῶν σωτηρίαν ἀναμένων.
Α ψας μετ᾿ ἐμοῦ τὴν χεῖρα ἐν τῷ τρυβλίῳ, τουτέστιν, β ὁ συνδειπνητής και συνέστιος, καὶ τραπέζης καὶ ἀλῶν κοινωνός τε καὶ μέτοχος. Οὕτω γὰρ αὐτὸν καὶ διὰ φωνῆς τοῦ μακαρίου Δαβὶδ ᾐτιᾶτο λέγων· Σ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, δς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλύκανάς μας ἐδέσματα. » Καὶ πάλιν . Ὁ ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμέ πτερνισμόν. Αὐτὸ δὲ τοῦτο σαφέστερον ὁ Ἰωάννης ἐποίησεν· ἔφη γὰρ εἰρηκέναι τὸν Κύριον, ὅτι « Ἐκεῖνος ἐστιν, ᾧ ἐγὼ βάψας δώσει τὸ ψωμίον. » Εσθιόντων δὲ αὐτῶν, λαβὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν ἄρτον, καὶ εὐχαριστήσας έκλασε, καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς, καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου. Μετὰ τὸ ἐξελθεῖν τὸν Ἰούδαν παραδίδωσι τοῖς ἐν- δεχα ὁ Σωτὴρ τὸ σωτηριώδες μυστήριον. Ἐπειδὴ γὰρ μικρὸν ὕστερον ἔμελλεν ἀναστὰς μετὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ἀναφοιτῆσαι πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα τὴν τοῦ σώζοντος παρουσίαν ἔχωμεν (ἄνευ γὰρ τῆς παρου σίας Χριστοῦ ἀδύνατον σωθῆναι ἄνθρωπον, καὶ ἀπαλλαγῆναι θανάτου καὶ ἁμαρτίας, μὴ συνούσης ἡμῶν τῆς ζωῆς), ἔδωκεν ἡμῖν τὸ ἴδιον σῶμά τε καὶ αἷμα, ἵνα δι' αὐτῶν τὸ τῆς φθορᾶς καταλύηται κράτ της, ἐνοικίζηται δὲ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ γενώμεθα ἁγιασμοῦ μέτοχες, καὶ οὐράνιοι ἄνθρωποι, καὶ πνευματικοί χρηματί σωμεν. Καὶ λαβὼν τὸ ποτήριον, καὶ εὐχαριστήσας, ἔδωκεν αὐτοῖς, λέγων· Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες. Εὐχαριστεῖ ὁ Κύριος λαβὼν τὸ ποτήριον, τουτέστιν ἐν σχήματι προσευχῆς διαλέγεται τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ, κοινωνὸν ὥσπερ αὐτὸν καὶ συνευδοκητὴν ἀποφαίνων τῆς δοθησομένης ζωοποιοῦ εὐλογίας ἡμῖν· ἅμα δὲ καὶ ἡμῖν τύπον διδοὺς πρῶτον εὐχαριστεῖν, καὶ οὕτω κλαν τὸν ἄρτον καὶ διαδιδόναι. Διὸ καὶ ἡμεῖς ἐπ' όψεσι Θεοῦ τὰ προειρημένα τιθέντες, δεόμεθα έχε τενῶς εἰς εὐλογίαν ἡμῖν μεταπλασθῆναι τὴν πνευ ματικὴν, ἵνα μετασχόντες αὐτῶν ἁγιασθώμεν σωμα τικῶς καὶ πνευματικῶς. Δεικτικῶς δὲ εἶπε· « Τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα· ο καὶ, ο Τοῦτό μου ἐστι τὸ αἷμα· ο ἵνα μὴ νομίσῃς τύπον εἶναι τὰ φαινόμενα, ἀλλὰ διὰ τινος ἀῤῥήτου τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ μετα ποιεῖσθαι εἰς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀληθὲς τὰ παρενηνεγμένα, ὧν μετασχόντες, την ζωοποιὸν καὶ ἁγιαστικὴν δύναμιν τοῦ Χριστοῦ εἰς δεχόμεθα. Εδει γὰρ αὐτὸν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος οι ἐν ἡμῖν θεοπρεπώς συνανακίρνασθαι δὴ ὥσπερ τοῖς ἡμετέροις σώμασι διὰ τῆς ἁγίας σαρκὸς αὐτοῦ καὶ τοῦ τιμίου αἵματος· ἃ δὴ καὶ ἐσχήκαμεν εἰς εὐλε γίαν ζωοποιὸν ὡς ἐν ἄρτῳ τε καὶ οἴνῳ, ἵνα μὴ ἀπο ναρχήσωμεν σάρκα τε καὶ αἷμα προκείμενα βλέπο τες ἐν ἁγίαις τραπέζαις ἐκκλησιῶν· συγκαθιστά - μενος γὰρ ὁ Θεὸς ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις, ἐνίκησε τοῖς προκειμένοις δύναμιν ζωῆς, καὶ μεθίστησιν αὐτὰ πρὸς ἐνέργειαν τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς· καὶ μὴ ἀμφιβάλῃς ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, αὐτοῦ λέγοντας ἐναργῶς· « Τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα, καὶ ο Τοῦτό S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. secum intingit manent in catiuo, id est simul co- nɔt ac simul comedit, et mensæ salisque communis particeps est. Ita enim eum etiam voce beati David reprehendit, dicens : c Tu, vero homo unanimis, qui mecum dulces capiebas cibos ". » Ac rursus : ‹ Qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem. . Idipsum enimvero clarius Joan- nes reddit, ait enim Dominum dixisse: Ille est cui ego intinctumn panem porrexero 6, XXVI, 26. Cœnantibus autem illis accepil Jesus panem, et benedixit ac fregit, deditque disci- pulis suis, et ait : Accipite, et comedile, hoc est corpus meum. Postquam egressus esset Judas, tradit Salvator undecim discipulis salutare mysterium. Cum enim paulo post in propria carne esset resurrecturus ac rediturus ad Patrem, ut ipsius Servatoris præsen- tiam haberemus (sine præsentia enim Christi fieri non potest ut salvetur homo libereturque a morte et peccato, non coexsistente nobiscum nostra vila), dedit nobis proprium corpus et sanguinem, ut iis corruptionis vis dissolvatur, inhabitet autem ani- mabus nostris per sanctum Spiritum, fiamusque participes sanctitatis, hominesque supercoelestes et spirituales reddamur. XXVI, 27. Et accipiens calicem gratias egit et dedit eis, dicens : Bibile ex hoc omnes. Gratias agit Dominus calicen accipiens, id est, orationis forma cum Deo loquitur ac Patre, ipsum C quodammodo consortem ac coapprobatorem decla- rans donandae nobis vivifcæ benedictionis, simul vero etiam typum nobis dans prius gratias agendi, atque ita frangendi ac distribuendi panis. Ideoque in oculis Dei prædicta ponentibus nobis opus est ad benedictionen spiritualem intense nos transfor- mari, ut participes eorum effecti, corporaliter ac spiritualiter sanctificemur. Demonstrative autem dixit : « lloc est corpus meum, et hic est sanguis meus, › ne figuram esse arbitreris ea quæ viden- tur, sed arcana ratione aliqua transformari ab omnipotente Deo in corpus et sanguinem Christi verc oblata, quorum participes effecti vivificam et sanctificantem Christi virtutem suscipimus. Opor- • tebat enim eum per Spiritum sanctum in nobis, D prout Deum decet, attemperari quodaminodo cor- poribus nostris per sanctam carnem suam et pre- tiosuın sɔnguinem, quæ utique etiam habuimus ad vivifcain benedictionem, tanquam in pane et vino, no ignavi flamus carnem illius sanguinemque in ecclesiarum mensis proposita cernentes; accommo- dans enim sese Deus nostris infirmitatibus, immit- tit propositis vitæ virtutem, transfertque ea ad vitæ suæ efficaciam, ac ne dubites verum id esse ipso clare pronuntiante : « Hoc est corpus meam; › et : • Hic est sanguis meus;, suscipe autem po- * Psal. xL, 10. Joan. xiii, 26. Psal. Liv, 14.
PG 72:453τότε δὲ ἐξ ὅλης τῆς βεβηλωσάσης αὐτοῦ τὴν χάριν ψυχῆς ἀποτμηθήσεται καὶ μετὰ τῶν ὑποκριτῶν τὸ μέρος αὐτοῦ τεθήσεται. ὑποκριτὰς δέ φησι τοὺς τὰ ὀρθὰ μὲν διδάσκειν πειρωμένους, δι' ὧν δὲ ποιοῦσιν καταβλάπτοντας πλείω τοὺς μαθητευομένους. ἐπὶ τοίνυν, φησίν, τῶν οὐ κατὰ τὸ δέον χρησομένων ἐν τῷ παρόντι βίῳ τῇ ἐγχειρισθείσῃ αὐτοῖς λειτουργίᾳ παρὰ κυρίου οὐ μόνον οὐ προσθήσει ἑτέραν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἤδη μετουσίαν αὐτοῖς ἐγγενομένην τοῦ πνεύματος, οὗ ἔτυχον πρὸς ἐκ κλησιαστικὴν λειτουργίαν προχειρισθέντες, ἀφελόμενος, οὕτως αὐτοὺς παραδώσει τῇ κολάσει· οὐ γὰρ οἷόν τε σὺν τῷ πνεύματι παραδοθῆναί τινα εἰς κόλασιν· οὐ γὰρ σωματικὴν ὑποφαίνει τομήν, ἀλλὰ τὴν τῆς υἱοθεσίας τοῦ πνεύματος γύμνωσιν. κολάζονται τοίνυν ἀνθ' ὧν ἐγέλων, βρύξουσι δὲ "τοὺς ὀδόντας" λογιζόμενοι τὸ τέλος τοῦ πόνου καὶ τὴν ὑπερβολὴν τῆς 278 Mt 24, 51 Τί ἐστιν τὸ διχοτομηθῆναι, ἐξετάσωμεν. ὅτε γέγονεν ἐν κολάσεως. ἀρχαῖς ὁ Ἀδάμ, τὸ ἐντελέστατον κάλλος ἀποδιδοὺς τῇ φύσει ὁ θεὸς μέτοχον αὐτὸν ἀποτελεῖ τοῦ ἰδίου πνεύματος· "ἐνεφύσησε" γὰρ "εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς"· τὸ γὰρ ἀληθῶς ζωοποιοῦν τὸ πνεῦμά ἐστι τῆς ζωῆς, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. ἐπειδὴ δὲ παρώλισθεν ἐξ ἀπάτης εἰς ἁμαρ τίαν, ἀπενοσφίσθη τὸ πνεῦμα.
μού ἐστι τὸ αἷμα· ο δέχου δὲ μᾶλλον πίστει τοῦ Σωτῆ- Α ρος τὸν λόγον. Αλήθεια γὰρ ὤν, οὐ ψεύδεται. Τότε λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Πάντες ὑμεῖς σκανδαλισθήσεσθε ἐν ἐμοὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ· γέγραπται γάρ Πατάξω τον ποιμένα, καὶ δια σκορπισθήσεται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης. • • Πέθεν καὶ τῷ Πέτρῳ καὶ τοῖς ἄλλοις τοσοῦτος έγι με το φόβος; Εταράχθησαν οἱ μαθηταὶ οὐχ ὡς ἐλα- φροί τινες, ἀλλ' ὅτι πολλῆς ἔγεμεν ἀπορίας τὸ πράγμα, καὶ δυσκατάληπτος ἦν ἡ γνῶσις τοῦ μυ- στηρίου τούτου, πῶς ὁ τοὺς νεκροὺς ἀναστήσας, καὶ μυρία ποιήσας σημεία ὑπὲρ ἄνθρωπον, εἰς οὕτως ἄτιμον παρεδόθη θάνατον. Οὗτος δὲ ἦν ὁ διὰ τοῦ προφήτου εἰρηκώς ο Πατάξω τὸν ποιμένα. » Διὸ καὶ ὁ Δαβίδ φησι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ο Ὃν σὺ ἐπάτα- ξας, αὐτοὶ κατεδίωξαν. » Πλὴν οὐ πάντη τοῦτο καὶ πάντως γέγονε βουλήσει τοῦ Πατρός, ἀλλ' ήθελε μὲν μὴ παθεῖν αὐτὸν, είγε προσεδέξαντο οἱ Ἰουδαῖοι· ἐπειδὴ καὶ οὐ προσήκοντο, ἀλλ' ἠθέλησαν φονεῦσαι, συγκατέθετο ὁ Πατήρ τῷ Υἱῷ τοῦτο παθεῖν. Οὕτω δὲ νοητέον καὶ τὸ εἰρημένον πρὸς Πιλάτον ὑπὸ Χρι στοῦ, ὅτι ὁ Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σας δεδομένον ἄνωθεν·, ἀντὶ τοῦ, [Εἰ]μὴ συνήνεσεν ὁ Πατήρ ελομένω μοι παθεῖν. Μετὰ δὲ τὸ ἐγερθῆναι με, προάξω ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Β Οὐκ ἀφῆκε τοὺς μαθητάς μέχρι τῶν σκυθρωπών μεἶναι, προαναγγέλλει δὲ τὴν ἀνάστασιν, λύων αυτ τῶν τὴν λύπην, καὶ ἐπαγγέλλεται προλαμβάνειν αὐτοὺς εἰς τὴν Γαλιλαίαν, δι' οὗ σημαίνει, ότι μέλ- λεῖ ἀποφοιτᾷν τῶν Ἰουδαίων, καὶ εἰς τὰ ἔθνη μετα χωρεῖν. Οὐκ ἀπ᾽ οὐρανοῦ φαίνεται εὐθέως, οὐδὲ εἰς μακράν τινα χώραν ἄπεισιν, ἀλλ' ἐν αὐτῷ τῷ ἔθνει, ἐν ᾧ καὶ ἐσταυρώθη, ἐν αὐτοῖς σχεδὸν τοῖς χωρίοις. Ὥστε κἀντεῦθεν αὐτοὺς πιστώσασθαι, ὅτι ὁ σταυ ρωθείς, αὐτὸς ἦν καὶ ὁ ἀναστὰς, καὶ ταύτῃ σκυθρω πάζοντας μειζόνως παραμυθήσασθαι. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ εἶπεν, ἵνα τοῦ φόβου τῶν Ἰουδαίων ἀπαλλαγέντες πιστεύσωσι τῷ λεγομένῳ· διὸ καὶ ἐκεῖ ἐφάνη. Τότε λέγει αὐτοῖς· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου· μείνατε ὧδε, καὶ γρηγορεῖτε μετ᾿ ἐμοῦ. Λυπεῖται ὡς ἄνθρωπος, καὶ τὰ τοῦ σώματος ἴδια ποιεῖται ὁ ἀπαθὴς, ἐπειδὴ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ” κοινά ἐστιν αὐτῷ· ὥσπερ καὶ τὰ μόνῃ τῇ θεότητε πρέποντα, κοινά πως γέγονε τῇ σαρκὶ, διὰ τὴν ἄῤῥητον καὶ ἀνέκφραστον ἔνωσιν. Καὶ μὴ σκανδα λιζέτω τινὰ τὸ συμβάν· ἡ γὰρ πρὸς σάρκα σύνοδος τοῦ Λόγου, παθοῦσα τὰ ἑαυτῆς, βεβαιώσει καλῶς ἐν ἡμῖν τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸ μυστήριον. Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ Ποτήριον ἐν τούτοις τὴν διὰ τοῦ θανάτου κατακά- ρωσιν ἀποκαλεῖ, καὶ τὴν οἰονεὶ πρὸς ὕπνον κατα· • COMMENT. IN MATTHLEUM. tius per fidem Servatoris sermonem. Veritas enim C D cum sit, neu mentitur. XXVI, 31. Τunc dicit illis Jesus : Omnes vos scandalum patiemini in me, in nocte ista; scriptum ast enim : Percutiam pastorem, el dispergentur oves gregis. Undenam Petrus quoque aliique tanto ti- more fuere perculsi? Turbali sunt discipuli, non tamquam molles quidem, sed so quod perculsionis plenum esset negotium, caplaque admodum difie- lis hujus mysterii cognitio, quomodo qui mortuos resuscitarat ac iunumera et supra bominem patra- rat signa, tam ignominiosæ morti esset addicendus. Hie autem erat, de quo per prophetam dictum est : ‹ Percutiam pastorem **_** ; › ideoque David ad Pa- irem ait: Quem tu percussisti, ipsi persecuti Sun". Non tamen hoc omnino Patris voluntate factum est; sed illum quidem non pati voluit, mo- do suscepissent illum Judæi. Cum vero illum se- cuti non sint, sed Interbeere voluerint, condescen- dit Pater, ut Filius hoc pateretur. Ita autem in- telligendum est, quod Pilato dietum est a Christo, quia ‹ Non habered potestatem adversus ine ullam nisi tibi datum esset desuper s, , id est: Si non permisisset volentem Pater me pati. XXVI, 32. Postquam autem resurrexero, præcs- dam vos in Gatilæam. Non sivit discipulos semper hærere in tristi- tia; præmuntiat autem resurrectionem, illoruin tristitiam dissolvens, denuntiatque præcessurum sese eos in Galilzam, quo significat sese recessurum a Judæis, et ad gentes transiturum. Non a cœlo statim prodit, neque in longinquam aliquam abit regionem, sed in hac ipsa gente versatur, in qua et cruci fuit affixus, et in iisdem fere regionibus : ut vel inde etiam ipsi crederent eum, qui eruci affixus fuerat, eumdem esse cum eo, qui resur- rexerat, alque hac ratione tristitia affectos magis consolaretur. Propterea in Galilæa quoque dixit, ul metu Judæorum liberati, credant illi dicto, ideoque etiam ibi apparuit. XXVI, 38. Tunc ait illis : Tristis est anima mea, usque ad mortem ; sustinete hic et vigilate mecum. Ut homo, contristatur, ac corporis propria pa- titur, qui impassibilis est, eo quod illi cum lium- nitate fit communio : ut etiam ea, quæ solam de- cent divinitatem, communia quodammodo facta sunt carni, ob ineffabilem et inexplicabilem unio- bem, ac ne quemquam, quod accidit, scandalo afficiat; Verbi enim cum carne conjunctio recte in nobis mysterium humanitatis confirmat. XXVI, 39. Pater mi, si possibile est, trans- eat a me calix iste : verumtamen non sicut ego vole, sed sicut tu. Calicem in hisce mortis gravedinem vocal, et quodammodo sommum subrepentem ebrietati. Quod 14.58 Zachar. X1II, 7. ** I'sal. Lxvi11, 27. " Joan. XIX, 11.
εὐδοκήσαντος δὲ τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς "ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ" καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀνα κομίσαι κάλλος τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, ἀπελάβομεν διὰ τῆς χάριτος, ὅπερ ἡ τῆς ἁμαρτίας παρεισδρομὴ ἡμᾶς ἐζημίωσεν· ἐνεφύσησε γὰρ Χριστὸς ἡμῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἡμᾶς ἀνακαινίζων κάλλος· "λάβετέ" φησι "πνεῦμα ἅγιον". ἑνοῦται τοιγαροῦν ἡμῖν τὸ πνεῦμα· "ὁ κολλώμενος" γὰρ "τῷ κυρίῳ ἓν πνεῦμά ἐστιν". οὐκοῦν ἐν τοῖς κατ' εὐσέβειαν σπουδάσμασι καταληφθέντες ἐπὶ τοῦ τέλους τὸ πλῆρες ἀπολαμβάνομεν, ὡς ἐν ἀρραβῶνος τάξει τὸ πνεῦμα νῦν ἔχοντες, κατηγορούμενοι δὲ ἐν ἁμαρτίαις καὶ αὐτὸν ζημιούμεθα τὸν ἀρραβῶνα τοῦ πνεύματος· ἀποτέμνεται γὰρ καὶ ἀπανίσταται ὥσπερ κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρόν. καὶ ταύτην εἶναί φαμεν, ἣν ἐνθάδε φησὶ διχοτόμησιν· οὐ γὰρ οἷόν τε σὺν τῷ πνεύματι δοθῆναί τινα εἰς κόλασιν. 279 Mt 24, 51 Ἐν τῷ καιρῷ τῆς συντελείας ἀφαιρεῖται τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· οὐ γὰρ οἷόν τε σὺν τῷ πνεύματι δοθῆναί τινα εἰς κόλασιν. 280 Mt 25, 1–13 Παρθένοις παρεικάζει τοὺς τῶν λαῶν ἡγουμένους· ἄσπιλον δεῖ εἶναι τὸν ἱερουργὸν ψυχῇ τε καὶ σώματι καθὼς καὶ ὁ Παῦλός φησιν, "ἵνα ᾖ ἁγία καὶ σώματι καὶ τῷ πνεύματι".
μού ἐστι τὸ αἷμα· ο δέχου δὲ μᾶλλον πίστει τοῦ Σωτῆ- Α ρος τὸν λόγον. Αλήθεια γὰρ ὤν, οὐ ψεύδεται. Τότε λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Πάντες ὑμεῖς σκανδαλισθήσεσθε ἐν ἐμοὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ· γέγραπται γάρ Πατάξω τον ποιμένα, καὶ δια σκορπισθήσεται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης. • • Πέθεν καὶ τῷ Πέτρῳ καὶ τοῖς ἄλλοις τοσοῦτος έγι με το φόβος; Εταράχθησαν οἱ μαθηταὶ οὐχ ὡς ἐλα- φροί τινες, ἀλλ' ὅτι πολλῆς ἔγεμεν ἀπορίας τὸ πράγμα, καὶ δυσκατάληπτος ἦν ἡ γνῶσις τοῦ μυ- στηρίου τούτου, πῶς ὁ τοὺς νεκροὺς ἀναστήσας, καὶ μυρία ποιήσας σημεία ὑπὲρ ἄνθρωπον, εἰς οὕτως ἄτιμον παρεδόθη θάνατον. Οὗτος δὲ ἦν ὁ διὰ τοῦ προφήτου εἰρηκώς ο Πατάξω τὸν ποιμένα. » Διὸ καὶ ὁ Δαβίδ φησι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ο Ὃν σὺ ἐπάτα- ξας, αὐτοὶ κατεδίωξαν. » Πλὴν οὐ πάντη τοῦτο καὶ πάντως γέγονε βουλήσει τοῦ Πατρός, ἀλλ' ήθελε μὲν μὴ παθεῖν αὐτὸν, είγε προσεδέξαντο οἱ Ἰουδαῖοι· ἐπειδὴ καὶ οὐ προσήκοντο, ἀλλ' ἠθέλησαν φονεῦσαι, συγκατέθετο ὁ Πατήρ τῷ Υἱῷ τοῦτο παθεῖν. Οὕτω δὲ νοητέον καὶ τὸ εἰρημένον πρὸς Πιλάτον ὑπὸ Χρι στοῦ, ὅτι ὁ Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σας δεδομένον ἄνωθεν·, ἀντὶ τοῦ, [Εἰ]μὴ συνήνεσεν ὁ Πατήρ ελομένω μοι παθεῖν. Μετὰ δὲ τὸ ἐγερθῆναι με, προάξω ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Β Οὐκ ἀφῆκε τοὺς μαθητάς μέχρι τῶν σκυθρωπών μεἶναι, προαναγγέλλει δὲ τὴν ἀνάστασιν, λύων αυτ τῶν τὴν λύπην, καὶ ἐπαγγέλλεται προλαμβάνειν αὐτοὺς εἰς τὴν Γαλιλαίαν, δι' οὗ σημαίνει, ότι μέλ- λεῖ ἀποφοιτᾷν τῶν Ἰουδαίων, καὶ εἰς τὰ ἔθνη μετα χωρεῖν. Οὐκ ἀπ᾽ οὐρανοῦ φαίνεται εὐθέως, οὐδὲ εἰς μακράν τινα χώραν ἄπεισιν, ἀλλ' ἐν αὐτῷ τῷ ἔθνει, ἐν ᾧ καὶ ἐσταυρώθη, ἐν αὐτοῖς σχεδὸν τοῖς χωρίοις. Ὥστε κἀντεῦθεν αὐτοὺς πιστώσασθαι, ὅτι ὁ σταυ ρωθείς, αὐτὸς ἦν καὶ ὁ ἀναστὰς, καὶ ταύτῃ σκυθρω πάζοντας μειζόνως παραμυθήσασθαι. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ εἶπεν, ἵνα τοῦ φόβου τῶν Ἰουδαίων ἀπαλλαγέντες πιστεύσωσι τῷ λεγομένῳ· διὸ καὶ ἐκεῖ ἐφάνη. Τότε λέγει αὐτοῖς· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου· μείνατε ὧδε, καὶ γρηγορεῖτε μετ᾿ ἐμοῦ. Λυπεῖται ὡς ἄνθρωπος, καὶ τὰ τοῦ σώματος ἴδια ποιεῖται ὁ ἀπαθὴς, ἐπειδὴ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ” κοινά ἐστιν αὐτῷ· ὥσπερ καὶ τὰ μόνῃ τῇ θεότητε πρέποντα, κοινά πως γέγονε τῇ σαρκὶ, διὰ τὴν ἄῤῥητον καὶ ἀνέκφραστον ἔνωσιν. Καὶ μὴ σκανδα λιζέτω τινὰ τὸ συμβάν· ἡ γὰρ πρὸς σάρκα σύνοδος τοῦ Λόγου, παθοῦσα τὰ ἑαυτῆς, βεβαιώσει καλῶς ἐν ἡμῖν τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸ μυστήριον. Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ Ποτήριον ἐν τούτοις τὴν διὰ τοῦ θανάτου κατακά- ρωσιν ἀποκαλεῖ, καὶ τὴν οἰονεὶ πρὸς ὕπνον κατα· • COMMENT. IN MATTHLEUM. tius per fidem Servatoris sermonem. Veritas enim C D cum sit, neu mentitur. XXVI, 31. Τunc dicit illis Jesus : Omnes vos scandalum patiemini in me, in nocte ista; scriptum ast enim : Percutiam pastorem, el dispergentur oves gregis. Undenam Petrus quoque aliique tanto ti- more fuere perculsi? Turbali sunt discipuli, non tamquam molles quidem, sed so quod perculsionis plenum esset negotium, caplaque admodum difie- lis hujus mysterii cognitio, quomodo qui mortuos resuscitarat ac iunumera et supra bominem patra- rat signa, tam ignominiosæ morti esset addicendus. Hie autem erat, de quo per prophetam dictum est : ‹ Percutiam pastorem **_** ; › ideoque David ad Pa- irem ait: Quem tu percussisti, ipsi persecuti Sun". Non tamen hoc omnino Patris voluntate factum est; sed illum quidem non pati voluit, mo- do suscepissent illum Judæi. Cum vero illum se- cuti non sint, sed Interbeere voluerint, condescen- dit Pater, ut Filius hoc pateretur. Ita autem in- telligendum est, quod Pilato dietum est a Christo, quia ‹ Non habered potestatem adversus ine ullam nisi tibi datum esset desuper s, , id est: Si non permisisset volentem Pater me pati. XXVI, 32. Postquam autem resurrexero, præcs- dam vos in Gatilæam. Non sivit discipulos semper hærere in tristi- tia; præmuntiat autem resurrectionem, illoruin tristitiam dissolvens, denuntiatque præcessurum sese eos in Galilzam, quo significat sese recessurum a Judæis, et ad gentes transiturum. Non a cœlo statim prodit, neque in longinquam aliquam abit regionem, sed in hac ipsa gente versatur, in qua et cruci fuit affixus, et in iisdem fere regionibus : ut vel inde etiam ipsi crederent eum, qui eruci affixus fuerat, eumdem esse cum eo, qui resur- rexerat, alque hac ratione tristitia affectos magis consolaretur. Propterea in Galilæa quoque dixit, ul metu Judæorum liberati, credant illi dicto, ideoque etiam ibi apparuit. XXVI, 38. Tunc ait illis : Tristis est anima mea, usque ad mortem ; sustinete hic et vigilate mecum. Ut homo, contristatur, ac corporis propria pa- titur, qui impassibilis est, eo quod illi cum lium- nitate fit communio : ut etiam ea, quæ solam de- cent divinitatem, communia quodammodo facta sunt carni, ob ineffabilem et inexplicabilem unio- bem, ac ne quemquam, quod accidit, scandalo afficiat; Verbi enim cum carne conjunctio recte in nobis mysterium humanitatis confirmat. XXVI, 39. Pater mi, si possibile est, trans- eat a me calix iste : verumtamen non sicut ego vole, sed sicut tu. Calicem in hisce mortis gravedinem vocal, et quodammodo sommum subrepentem ebrietati. Quod 14.58 Zachar. X1II, 7. ** I'sal. Lxvi11, 27. " Joan. XIX, 11.
ἐπειδὴ δὲ τὸν ἅπαντα βίον ἔθος τῇ γραφῇ εἰς πέντε διαιρεῖν, ἑκάστῳ καιρῷ ἀπονέμει καὶ ὁσίας καὶ μωρὰς ψυχὰς ὡς ἑκάστου καιροῦ ἔχοντος σοφοὺς καὶ εὐήθεις, δικαίους καὶ ἀδίκους. ἐν ᾧ δὲ πᾶσαι ἐξῆλθον σὺν ταῖς λαμ πάσι, δείκυσιν, ὅτι πᾶσαι αἱ ψυχαὶ κατεφωτίσθησαν ὑπὸ τοῦ θεοῦ φυ σικοῖς τε καὶ ἐμφύτοις νόμοις, ἀλλὰ μὴν καὶ τοῖς διὰ Μωσέως γραπτοῖς νόμοις. καὶ πάντες ἐξῆλθον εἰς συν άντησιν τῷ νυμφίῳ ἀντὶ τοῦ πάν τες προέθεντο ἀρέσαι τῷ θεῷ καὶ συναφθῆναι πνευματικῶς τῷ νυμ φίῳ τῷ ἐνσπείροντι ἐν ταῖς καρδίαις τῶν πιστῶν πᾶν εἶδος ἀρετῆς, διὸ καὶ νυμφίος καλεῖται. πλὴν ἀδια κρίτως τινὲς καίπερ ἔχοντες τὸν ἐκ θεοῦ φωτισμὸν οὐκ ἠνέσχοντο ἐπι εικῶς ζῆσαι, ὅπερ ἐποίησαν αἱ συνεταὶ ψυχαί, δι' ἔργων ἀγαθῶν ἐπὶ πλέον ποιοῦντες ἐκλάμπειν τὴν ἔσωθεν δοθεῖσαν αὐτοῖς ἐκ θεοῦ φωτιστικὴν χάριν καὶ ὠφελοῦντες καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους εἰς δόξαν θεοῦ. ἔλαιον νοητέον τὴν φιλερ γίαν τὴν ἀγαθήν, ὃ οὐκ ἔχουσιν οἱ ἀργοί, οὗ μὴ ὄντος ἐπὶ τὸ ἀκαλλέ στερον μεταβαίνει ὁ ἐν ἡμῖν θεῖος φωτισμός.
μού ἐστι τὸ αἷμα· ο δέχου δὲ μᾶλλον πίστει τοῦ Σωτῆ- Α ρος τὸν λόγον. Αλήθεια γὰρ ὤν, οὐ ψεύδεται. Τότε λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Πάντες ὑμεῖς σκανδαλισθήσεσθε ἐν ἐμοὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ· γέγραπται γάρ Πατάξω τον ποιμένα, καὶ δια σκορπισθήσεται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης. • • Πέθεν καὶ τῷ Πέτρῳ καὶ τοῖς ἄλλοις τοσοῦτος έγι με το φόβος; Εταράχθησαν οἱ μαθηταὶ οὐχ ὡς ἐλα- φροί τινες, ἀλλ' ὅτι πολλῆς ἔγεμεν ἀπορίας τὸ πράγμα, καὶ δυσκατάληπτος ἦν ἡ γνῶσις τοῦ μυ- στηρίου τούτου, πῶς ὁ τοὺς νεκροὺς ἀναστήσας, καὶ μυρία ποιήσας σημεία ὑπὲρ ἄνθρωπον, εἰς οὕτως ἄτιμον παρεδόθη θάνατον. Οὗτος δὲ ἦν ὁ διὰ τοῦ προφήτου εἰρηκώς ο Πατάξω τὸν ποιμένα. » Διὸ καὶ ὁ Δαβίδ φησι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ο Ὃν σὺ ἐπάτα- ξας, αὐτοὶ κατεδίωξαν. » Πλὴν οὐ πάντη τοῦτο καὶ πάντως γέγονε βουλήσει τοῦ Πατρός, ἀλλ' ήθελε μὲν μὴ παθεῖν αὐτὸν, είγε προσεδέξαντο οἱ Ἰουδαῖοι· ἐπειδὴ καὶ οὐ προσήκοντο, ἀλλ' ἠθέλησαν φονεῦσαι, συγκατέθετο ὁ Πατήρ τῷ Υἱῷ τοῦτο παθεῖν. Οὕτω δὲ νοητέον καὶ τὸ εἰρημένον πρὸς Πιλάτον ὑπὸ Χρι στοῦ, ὅτι ὁ Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σας δεδομένον ἄνωθεν·, ἀντὶ τοῦ, [Εἰ]μὴ συνήνεσεν ὁ Πατήρ ελομένω μοι παθεῖν. Μετὰ δὲ τὸ ἐγερθῆναι με, προάξω ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Β Οὐκ ἀφῆκε τοὺς μαθητάς μέχρι τῶν σκυθρωπών μεἶναι, προαναγγέλλει δὲ τὴν ἀνάστασιν, λύων αυτ τῶν τὴν λύπην, καὶ ἐπαγγέλλεται προλαμβάνειν αὐτοὺς εἰς τὴν Γαλιλαίαν, δι' οὗ σημαίνει, ότι μέλ- λεῖ ἀποφοιτᾷν τῶν Ἰουδαίων, καὶ εἰς τὰ ἔθνη μετα χωρεῖν. Οὐκ ἀπ᾽ οὐρανοῦ φαίνεται εὐθέως, οὐδὲ εἰς μακράν τινα χώραν ἄπεισιν, ἀλλ' ἐν αὐτῷ τῷ ἔθνει, ἐν ᾧ καὶ ἐσταυρώθη, ἐν αὐτοῖς σχεδὸν τοῖς χωρίοις. Ὥστε κἀντεῦθεν αὐτοὺς πιστώσασθαι, ὅτι ὁ σταυ ρωθείς, αὐτὸς ἦν καὶ ὁ ἀναστὰς, καὶ ταύτῃ σκυθρω πάζοντας μειζόνως παραμυθήσασθαι. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ εἶπεν, ἵνα τοῦ φόβου τῶν Ἰουδαίων ἀπαλλαγέντες πιστεύσωσι τῷ λεγομένῳ· διὸ καὶ ἐκεῖ ἐφάνη. Τότε λέγει αὐτοῖς· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου· μείνατε ὧδε, καὶ γρηγορεῖτε μετ᾿ ἐμοῦ. Λυπεῖται ὡς ἄνθρωπος, καὶ τὰ τοῦ σώματος ἴδια ποιεῖται ὁ ἀπαθὴς, ἐπειδὴ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ” κοινά ἐστιν αὐτῷ· ὥσπερ καὶ τὰ μόνῃ τῇ θεότητε πρέποντα, κοινά πως γέγονε τῇ σαρκὶ, διὰ τὴν ἄῤῥητον καὶ ἀνέκφραστον ἔνωσιν. Καὶ μὴ σκανδα λιζέτω τινὰ τὸ συμβάν· ἡ γὰρ πρὸς σάρκα σύνοδος τοῦ Λόγου, παθοῦσα τὰ ἑαυτῆς, βεβαιώσει καλῶς ἐν ἡμῖν τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸ μυστήριον. Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ Ποτήριον ἐν τούτοις τὴν διὰ τοῦ θανάτου κατακά- ρωσιν ἀποκαλεῖ, καὶ τὴν οἰονεὶ πρὸς ὕπνον κατα· • COMMENT. IN MATTHLEUM. tius per fidem Servatoris sermonem. Veritas enim C D cum sit, neu mentitur. XXVI, 31. Τunc dicit illis Jesus : Omnes vos scandalum patiemini in me, in nocte ista; scriptum ast enim : Percutiam pastorem, el dispergentur oves gregis. Undenam Petrus quoque aliique tanto ti- more fuere perculsi? Turbali sunt discipuli, non tamquam molles quidem, sed so quod perculsionis plenum esset negotium, caplaque admodum difie- lis hujus mysterii cognitio, quomodo qui mortuos resuscitarat ac iunumera et supra bominem patra- rat signa, tam ignominiosæ morti esset addicendus. Hie autem erat, de quo per prophetam dictum est : ‹ Percutiam pastorem **_** ; › ideoque David ad Pa- irem ait: Quem tu percussisti, ipsi persecuti Sun". Non tamen hoc omnino Patris voluntate factum est; sed illum quidem non pati voluit, mo- do suscepissent illum Judæi. Cum vero illum se- cuti non sint, sed Interbeere voluerint, condescen- dit Pater, ut Filius hoc pateretur. Ita autem in- telligendum est, quod Pilato dietum est a Christo, quia ‹ Non habered potestatem adversus ine ullam nisi tibi datum esset desuper s, , id est: Si non permisisset volentem Pater me pati. XXVI, 32. Postquam autem resurrexero, præcs- dam vos in Gatilæam. Non sivit discipulos semper hærere in tristi- tia; præmuntiat autem resurrectionem, illoruin tristitiam dissolvens, denuntiatque præcessurum sese eos in Galilzam, quo significat sese recessurum a Judæis, et ad gentes transiturum. Non a cœlo statim prodit, neque in longinquam aliquam abit regionem, sed in hac ipsa gente versatur, in qua et cruci fuit affixus, et in iisdem fere regionibus : ut vel inde etiam ipsi crederent eum, qui eruci affixus fuerat, eumdem esse cum eo, qui resur- rexerat, alque hac ratione tristitia affectos magis consolaretur. Propterea in Galilæa quoque dixit, ul metu Judæorum liberati, credant illi dicto, ideoque etiam ibi apparuit. XXVI, 38. Tunc ait illis : Tristis est anima mea, usque ad mortem ; sustinete hic et vigilate mecum. Ut homo, contristatur, ac corporis propria pa- titur, qui impassibilis est, eo quod illi cum lium- nitate fit communio : ut etiam ea, quæ solam de- cent divinitatem, communia quodammodo facta sunt carni, ob ineffabilem et inexplicabilem unio- bem, ac ne quemquam, quod accidit, scandalo afficiat; Verbi enim cum carne conjunctio recte in nobis mysterium humanitatis confirmat. XXVI, 39. Pater mi, si possibile est, trans- eat a me calix iste : verumtamen non sicut ego vole, sed sicut tu. Calicem in hisce mortis gravedinem vocal, et quodammodo sommum subrepentem ebrietati. Quod 14.58 Zachar. X1II, 7. ** I'sal. Lxvi11, 27. " Joan. XIX, 11.
PG 72:455ὕπνῳ δὲ παρεικάζει καὶ νυσταγμὸν ἀποκαλεῖ τὸν τῆς σαρ κὸς θάνατον, ὃς ἐξ ἀνάγκης προ επέρχεται φρονίμοις τε καὶ ἀσυ νέτοις, οὓς ἀνίστησιν ἡ τῶν ἀγγέ λων σάλπιγξ κατὰ τὸν τῆς παρου σίας τοῦ Χριστοῦ καιρόν· πάντες γὰρ ἀνίστανται καταργηθέντος τοῦ θανάτου, καλοί τε καὶ κακοί, καὶ πάντες εὐτρεπίζονται εἰς ἀπολογίαν τοῦ κριτοῦ, ὅπερ ἐστὶν διακοσμῆσαι τὰς λαμπάδας ἑκάστου τὸν ἴδιον ἀναλογιζομένου βίον. τῶν δὲ φαύ λων μηδὲν ἐπιφερομένων ἄρχεται στυγνάζειν ἡ ψυχὴ καὶ οἱονεὶ κατα σβέννυσθαι καὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, ὥστε οἰηθῆναι αὐτοὺς διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς ἐλεηθῆναι. διὸ ἀποδοκιμάζονται λεγόντων ἐκείνων μήποτε οὐκ ἀρκέσῃ ἡμῖν καὶ ὑμῖν· μόλις γὰρ ἀρκέσει πρὸς σω τηρίαν ψυχῆς ἡ ἑκάστου ἀρετὴ διὰ τὸ πολλὰ πταίειν καὶ τοὺς ἄγαν ἐπιεικεῖς. ἀλλὰ πορεύεσθε πρὸς τοὺς πωλοῦντας, οἵτινές εἰσιν προφῆται, ἀπόστολοι, εὐαγγελισταί, δι' ὧν τις μανθάνει τὴν ἀρετὴν ἐργάζεσθαι, καὶ ὀρθοὶ διδάσκαλοι τῶν ὀρθῶν δογμάτων. τῶν δὲ ἑτοί μως ἀπελθόντων οὐκ εἴασεν ὁ και ρὸς τῶν βεβιωμένων ποιούμενος ἐξέτασιν οὐκ ἀρχὴν διδοὺς ἐργασίας. Ἐπειδὴ τὸν ἅπαντα βίον ἔθος τῇ γραφῇ εἰς πέντε διαιρεῖν, ἑκάστῳ καιρῷ ἀπονέμει καὶ ὁσίας καὶ μωρὰς ψυχάς.
κοιμίζουσαν μέθην. Τό γε μὴν παραιτεῖσθαι πιείν Β εὐθύς. Μεὶ Β. Ν. ΙΙΙ, αὐτὸ, τοῦτό ἐστι, τὸ μὴ σφόδρα καθ᾿ ἡδονὴν ποιεῖ σθαι τὸ παθεῖν, τῆς τῶν σταυρωσάντων δυσσεβείας κατηγορεῖ· οὐ γὰρ δήπου φαίεν, ὡς Ἐπείπερ είλετο παθεῖν, ὑπουργοὶ μᾶλλον ἡμεῖς τοῦ θελήματος· δι ελέγξει γὰρ αὐτοὺς ψευδομυθεῖν ἑλομένους ἡ παρ αίτησις. Πάλιν ἐκ δευτέρου ἀπελθὼν προσηύξατο γων· Πάτερ, εἰ οὐ δύναται τοῦτο τὸ ποτήριον παρελθεῖν ἀπ' ἐμοῦ, ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλημά σου. Επιτείνει τὴν προσευχὴν, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν ἔξω υφαίνει λόγων ὑποτύπωσιν καὶ ὑπογραμμὸν τὰ καθ' ἑαυτὸν ἡμῖν παρατιθείς. Οἶμαι γὰρ δεῖν μὴ ἐκκακεῖν ἡμᾶς, προσιέναι δὲ μᾶλλον συχνώς, καὶ ταυτολογοῦν. τας μὴ ἐρυθριάν ἕως ἂν ἡμῖν εἰς πέρας ἐξέρχο[ε]ντο τὰ αἰτήματα. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τρίτην εὐχὴν περὶ τῶν αὐτῶν ἐποιεῖτο, Χριστὸς καίτοι μάλα σαφῶς τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιστάμενος βούλησιν· μᾶλλον δὲ διὰ τοῦ τρίτου ἐβεβαίου ὅτι ἄνθρωπος γέγονε. Κυρίλλου ἐκ τοῦ εἰς τὸ εἰς Ματθαῖον ὑπομνή ματος βιβλίου Γ. Καὶ (4) ὑπόκειται μὲν τὸ δεῖνα τοῦ παθεῖν ἐν αὐτῷ διὰ τὸ ἀνθρώπινον· κατευνάζεται δὲ παραχρῆμα τῆ τοῦ ἐνοικοῦντος Λόγου ῥώμῃ τε καὶ εὐσθενείᾳ· θέα γὰρ όπως παραδεικνύει μὲν ἑαυτῷ τὸ ἀνθρώπινον ἢ πα ραίτησις, τὸ δὲ τῆς θεότητος ἀκαμπὲς ἀνέκαμψεν ευθύς. 'Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Ἑταῖρε, ἐφ᾽ ᾧ πάρ ει ; Τότε προσελθόντες ἐπέβαλον τὰς χεῖρας ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκράτησαν αὐτόν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον ὑπομνήμα τος. Εἰ γὰρ (2) καὶ ὅτι μάλιστα τὸ συμβάν ούχι πάντη τε καὶ πάντως θελητὸν ἦν αὐτῷ, ἀλλ' οὖν τῆς πάντων ἕνεκα σωτηρίας καὶ ζωῆς, ἐκούσιον ἐποιή σατο τὸ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ πάθος, Είδει τὰ ἐντεῦθεν ἐσόμενα κατορθώματα, καὶ ὅτι τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνακαινιεῖ, καὶ αἵματι τῷ οἰκείῳ κατακτήσεται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Εἰ γὰρ μὴ ἐποιήσατο θελητόν, και τοι ἀβούλητον ἦν τὸ παθεῖν, τίς ἂν νοοῖτο λοιπὸν ἡ πρόφασις τοῦ προσεύχεσθαι καὶ λέγειν αὐτὸν, « Πάτ τερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο; › Καὶ μεθ'. ἕτερα. Θέα δὲ πῶς ἀνεθέλητον μὲν τῷ Σωτῆρι τὸ πάθος· ἐπειδὴ δὲ πάντη τε καὶ πάντως ὑπομεῖναι ἐχρῆν διὰ τὰ ἐκ τοῦ παθεῖν ἀγαθὰ, θελητὸν ἐποιήσατο δι' ἡμᾶς. Οὐ γὰρ ἐπείλησε το προδότῃ τὸ παντὸς ἐπέκεινα διελᾶσαι κακοῦ, καὶ ὅτι κρείττον ἦν αὐτῷ τὸ μὴ γενέσθαι τὴν ἀρχὴν, ἀλλ᾽ οὐδ' ἂν ὅλως κολάσεως ἄξιον ἡγήσατό ποτε τῶν ἰδίων θελημάτων τὸν ὑπουργόν, είπερ ἦν αὐτῷ θελητὸν τὸ παθεῖν (3). S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. autem deprecatur hujus calicis potionem, ostendit A se nequaquam antecedenti voluntate pati optasse, sed ca quæ furorem crucifigentium sequeretur, quibus hoc dicto excusationem eripit : non enim jam dicere possunt, Ipse cum pati elegisset, nos potius illius voluntatis ministri facti sumus. Hæe enim deprecatio arguet eos mentitas fabulas adore nasse. XXVI, 42. Iterum secundo abiit, et oravit, di- cens : Pater mi, si non potest hic calix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua. Intendit orationem, et propter ipsos pertexit sermonum hypotyposim, ac in exemplar se ac sua nobis offert. Arbitror autem nos non debere esse segniores, accedere autem potius frequenter, idem- que repelentes erubescere non debere, dum nobis tandem obtingant postulata. Propterea enim etiam tertiam de iisdem Christus instituit orationem, li- cet clarissime Dei Patrisque nosset volunta- tem, imo vero tertia hac vice sese hominem fa- clum esse confirmat. Cyrilli ex sexto libro commentarii in Matthæum. Et inest ei quidem patiendi facultas propter hu- manitatem ; verumtamen ea passio statim sedatur ab inhabitantis Verbi vigore ac fortitudine. Animad- verte enim quomodo postulatio humanitatein ejus demonstret ; sed deitatis firmitas illico effulgeat. XXVI, 50. Jesus autem dixit illi: Amice, ad quid venisti? Tunc accesserunt el manus injecerunt in Jesum, et tenuerunt eum. • Cyrilli ex commentario in Matthæum. Etiamsi eani) quod tum eveniebat, haud ei usquequaqne vo- lupe erat, propter communem tamen salutem ac vitam, voluntariam sibi fecit crucis passionem. Nam- que apprime sciebat quanta hinc bona forent, et quod hominis naturam renovaturus esset, et proprio san- guine Deo Patri acquisiturus. Nam nisi voluntariam sibi fecisset, quanquam per se invisam, passionem, quæ causa erat cur oraret dicens : Pater, si pos- sibile est, transeat a me calix iste? › Et post alia. Observa, quomodo Servatoris voluntati adversa passio fuerit ; sed quia cruciatus exantlare oportebat propter passionis utilitates, banc sibi voluntariam nostri causa effecit. Neque enim nunc proditorem in- crepuit, quod scelus omnium maximum patraret, neque dixit melius ei fuisse si nunquam natus fuis- set; sed ne dignum quidem tunc punitione censait propriæ voluntatis ministrum. Adeo illi voluntaria passio erat ! - II, p. 483. - gisse nos in codice vat. 358. f. 111. b. fragmentumn historicum de humana Christi Domini genealogia, Cyrilli nomine tanquam auctoris insignitum. U₁i- que Canisius in Antig. lect. edit. Basmag. t. part. I. p. 37, et mox noster Schelstralius Opp. C D t. I, p. 512, id ipsum prope ad litteram retulerunt ex chronico Hippolyti Thebani (quem Nicephorus Callistus de hoc ipso argumento loquens Hist. II, 3, perperam Portuensem, ut sæpe vidi in aliis codd., Roma episcopum, dixerat) nemo tamen hactenus Cyrilli esse suspicatus fuerat: quæ res exteroqui valde est verisimilis, teste nunc codice Vaticano (1) Kal. (2) Εἰ γὰρ — τὸ παθεῖν. Ibid. (5) Hoc loco prætereundum non arbitramur, le-
ἐν ᾧ δὲ πᾶσαι ἐξῆλθον σὺν ταῖς λαμ πάσι, δείκνυσιν, ὅτι πᾶσαι αἱ ψυχαὶ κατεφωτίσθησαν ὑπὸ θεοῦ τῷ φυσικῷ καὶ τῷ γραπτῷ νόμῳ. πλήν τινες τὸν ἐκ θεοῦ φωτισμὸν οὐκ ἠνέσχοντο ἐπι εικῶς ζῆσαι, τινὲς δὲ δι' ἔργων ἀγαθῶν ἐπὶ πλέον ποιοῦσιν ἐκλάμπειν τὴν ἐκ θεοῦ δοθεῖσαν αὐτοῖς φωτιστι κὴν χάριν καὶ ὠφελοῦσιν καὶ ἑαυ τοὺς καὶ ἑτέρους εἰς δόξαν θεοῦ. ἔλαιον δὲ νοητέον τὴν ἀγαθὴν φιλεργίαν, οὗ μὴ ὄντος ἐπὶ τὸ ἀκαλλέ στερον μεταβαίνει ὁ ἐν ἡμῖν θεῖος φωτισμός. ὕπνῳ δὲ καὶ νυσταγμῷ παρεικάζει τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον, ὃς ἐξ ἀνάγκης πᾶσιν ἔπεισιν, οὓς ἀνίστησιν ἡ τῶν ἀγγέλων σάλπιγξ καταργηθέντος τοῦ θανάτου, καὶ πάντες εὐτρεπίζονται εἰς ἀπολογίαν· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ διακοσμῆσαι τὰς λαμπάδας ἑκάστου τὸν ἴδιον ἀναλογιζομένου βίον. τῶν δὲ φαύ λων ἄρχεται στυγνάζειν ἡ ψυχὴ καὶ οἱονεὶ εἰς παραφροσύνην χωρεῖν, ὥστε οἰηθῆναι αὐτοὺς διὰ τῆς ἑτέρων ἀρετῆς ἐλεηθῆναι. διὸ ἀποδοκιμάζονται· μόλις γὰρ ἀρκέσει πρὸς σωτηρίαν ἡ ἑκάστου ἀρετὴ διὰ τὸ πολλὰ πταίειν καὶ τοὺς ἄγαν ἐπιεικεῖς. οἱ δὲ πωλοῦντές εἰσιν οἱ τῶν ὀρθῶν δογμάτων διδάσκαλοι, δι' ὧν τις μανθάνει τὴν ἀρετήν.
κοιμίζουσαν μέθην. Τό γε μὴν παραιτεῖσθαι πιείν Β εὐθύς. Μεὶ Β. Ν. ΙΙΙ, αὐτὸ, τοῦτό ἐστι, τὸ μὴ σφόδρα καθ᾿ ἡδονὴν ποιεῖ σθαι τὸ παθεῖν, τῆς τῶν σταυρωσάντων δυσσεβείας κατηγορεῖ· οὐ γὰρ δήπου φαίεν, ὡς Ἐπείπερ είλετο παθεῖν, ὑπουργοὶ μᾶλλον ἡμεῖς τοῦ θελήματος· δι ελέγξει γὰρ αὐτοὺς ψευδομυθεῖν ἑλομένους ἡ παρ αίτησις. Πάλιν ἐκ δευτέρου ἀπελθὼν προσηύξατο γων· Πάτερ, εἰ οὐ δύναται τοῦτο τὸ ποτήριον παρελθεῖν ἀπ' ἐμοῦ, ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλημά σου. Επιτείνει τὴν προσευχὴν, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν ἔξω υφαίνει λόγων ὑποτύπωσιν καὶ ὑπογραμμὸν τὰ καθ' ἑαυτὸν ἡμῖν παρατιθείς. Οἶμαι γὰρ δεῖν μὴ ἐκκακεῖν ἡμᾶς, προσιέναι δὲ μᾶλλον συχνώς, καὶ ταυτολογοῦν. τας μὴ ἐρυθριάν ἕως ἂν ἡμῖν εἰς πέρας ἐξέρχο[ε]ντο τὰ αἰτήματα. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τρίτην εὐχὴν περὶ τῶν αὐτῶν ἐποιεῖτο, Χριστὸς καίτοι μάλα σαφῶς τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιστάμενος βούλησιν· μᾶλλον δὲ διὰ τοῦ τρίτου ἐβεβαίου ὅτι ἄνθρωπος γέγονε. Κυρίλλου ἐκ τοῦ εἰς τὸ εἰς Ματθαῖον ὑπομνή ματος βιβλίου Γ. Καὶ (4) ὑπόκειται μὲν τὸ δεῖνα τοῦ παθεῖν ἐν αὐτῷ διὰ τὸ ἀνθρώπινον· κατευνάζεται δὲ παραχρῆμα τῆ τοῦ ἐνοικοῦντος Λόγου ῥώμῃ τε καὶ εὐσθενείᾳ· θέα γὰρ όπως παραδεικνύει μὲν ἑαυτῷ τὸ ἀνθρώπινον ἢ πα ραίτησις, τὸ δὲ τῆς θεότητος ἀκαμπὲς ἀνέκαμψεν ευθύς. 'Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Ἑταῖρε, ἐφ᾽ ᾧ πάρ ει ; Τότε προσελθόντες ἐπέβαλον τὰς χεῖρας ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκράτησαν αὐτόν. Κυρίλλου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον ὑπομνήμα τος. Εἰ γὰρ (2) καὶ ὅτι μάλιστα τὸ συμβάν ούχι πάντη τε καὶ πάντως θελητὸν ἦν αὐτῷ, ἀλλ' οὖν τῆς πάντων ἕνεκα σωτηρίας καὶ ζωῆς, ἐκούσιον ἐποιή σατο τὸ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ πάθος, Είδει τὰ ἐντεῦθεν ἐσόμενα κατορθώματα, καὶ ὅτι τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνακαινιεῖ, καὶ αἵματι τῷ οἰκείῳ κατακτήσεται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Εἰ γὰρ μὴ ἐποιήσατο θελητόν, και τοι ἀβούλητον ἦν τὸ παθεῖν, τίς ἂν νοοῖτο λοιπὸν ἡ πρόφασις τοῦ προσεύχεσθαι καὶ λέγειν αὐτὸν, « Πάτ τερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο; › Καὶ μεθ'. ἕτερα. Θέα δὲ πῶς ἀνεθέλητον μὲν τῷ Σωτῆρι τὸ πάθος· ἐπειδὴ δὲ πάντη τε καὶ πάντως ὑπομεῖναι ἐχρῆν διὰ τὰ ἐκ τοῦ παθεῖν ἀγαθὰ, θελητὸν ἐποιήσατο δι' ἡμᾶς. Οὐ γὰρ ἐπείλησε το προδότῃ τὸ παντὸς ἐπέκεινα διελᾶσαι κακοῦ, καὶ ὅτι κρείττον ἦν αὐτῷ τὸ μὴ γενέσθαι τὴν ἀρχὴν, ἀλλ᾽ οὐδ' ἂν ὅλως κολάσεως ἄξιον ἡγήσατό ποτε τῶν ἰδίων θελημάτων τὸν ὑπουργόν, είπερ ἦν αὐτῷ θελητὸν τὸ παθεῖν (3). S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. autem deprecatur hujus calicis potionem, ostendit A se nequaquam antecedenti voluntate pati optasse, sed ca quæ furorem crucifigentium sequeretur, quibus hoc dicto excusationem eripit : non enim jam dicere possunt, Ipse cum pati elegisset, nos potius illius voluntatis ministri facti sumus. Hæe enim deprecatio arguet eos mentitas fabulas adore nasse. XXVI, 42. Iterum secundo abiit, et oravit, di- cens : Pater mi, si non potest hic calix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua. Intendit orationem, et propter ipsos pertexit sermonum hypotyposim, ac in exemplar se ac sua nobis offert. Arbitror autem nos non debere esse segniores, accedere autem potius frequenter, idem- que repelentes erubescere non debere, dum nobis tandem obtingant postulata. Propterea enim etiam tertiam de iisdem Christus instituit orationem, li- cet clarissime Dei Patrisque nosset volunta- tem, imo vero tertia hac vice sese hominem fa- clum esse confirmat. Cyrilli ex sexto libro commentarii in Matthæum. Et inest ei quidem patiendi facultas propter hu- manitatem ; verumtamen ea passio statim sedatur ab inhabitantis Verbi vigore ac fortitudine. Animad- verte enim quomodo postulatio humanitatein ejus demonstret ; sed deitatis firmitas illico effulgeat. XXVI, 50. Jesus autem dixit illi: Amice, ad quid venisti? Tunc accesserunt el manus injecerunt in Jesum, et tenuerunt eum. • Cyrilli ex commentario in Matthæum. Etiamsi eani) quod tum eveniebat, haud ei usquequaqne vo- lupe erat, propter communem tamen salutem ac vitam, voluntariam sibi fecit crucis passionem. Nam- que apprime sciebat quanta hinc bona forent, et quod hominis naturam renovaturus esset, et proprio san- guine Deo Patri acquisiturus. Nam nisi voluntariam sibi fecisset, quanquam per se invisam, passionem, quæ causa erat cur oraret dicens : Pater, si pos- sibile est, transeat a me calix iste? › Et post alia. Observa, quomodo Servatoris voluntati adversa passio fuerit ; sed quia cruciatus exantlare oportebat propter passionis utilitates, banc sibi voluntariam nostri causa effecit. Neque enim nunc proditorem in- crepuit, quod scelus omnium maximum patraret, neque dixit melius ei fuisse si nunquam natus fuis- set; sed ne dignum quidem tunc punitione censait propriæ voluntatis ministrum. Adeo illi voluntaria passio erat ! - II, p. 483. - gisse nos in codice vat. 358. f. 111. b. fragmentumn historicum de humana Christi Domini genealogia, Cyrilli nomine tanquam auctoris insignitum. U₁i- que Canisius in Antig. lect. edit. Basmag. t. part. I. p. 37, et mox noster Schelstralius Opp. C D t. I, p. 512, id ipsum prope ad litteram retulerunt ex chronico Hippolyti Thebani (quem Nicephorus Callistus de hoc ipso argumento loquens Hist. II, 3, perperam Portuensem, ut sæpe vidi in aliis codd., Roma episcopum, dixerat) nemo tamen hactenus Cyrilli esse suspicatus fuerat: quæ res exteroqui valde est verisimilis, teste nunc codice Vaticano (1) Kal. (2) Εἰ γὰρ — τὸ παθεῖν. Ibid. (5) Hoc loco prætereundum non arbitramur, le-
PG 72:457ὠνήσασθαι δὲ ἤτοι διδαχθῆναι ὁ καιρὸς οὐκ εἴασεν τῶν βεβιωμένων ποιούμενος ἐξέτασιν οὐκ ἀρχὴν διδοὺς ἐργα σίας· ἐργασίας ὁ παρὼν καιρός, ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως. 281 Mt 25, 6–9 Αἱ ψυχαὶ ἀμελοῦσαι τῆς ἀρετῆς μαραίνονταί τε καὶ οἱονεὶ κατα σβέννυνται καὶ εἰς παραφροσύνην χωροῦσιν οἰηθεῖσαι ἐν τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ τοῦ σωτῆρος δύνασθαι σωθῆναι ἄνευ τῆς τῶν ἀρετῶν ἐργα σίας. διὸ καὶ ἀποδοκιμάζονται ὑπὸ τῶν φρονίμων λεγουσῶν πρὸς αὐτάς· μήποτε οὐκ ἀρκέσῃ ἡμῖν τε καὶ ὑμῖν· τοῦτο γὰρ ὑποσημαίνει ἐνταῦθα τὸ μόλις ποτὲ δύνασθαι σωθῆναί τινα διὰ τῆς οἰκείας ἀρετῆς, οὐ μὴν διὰ τῆς τῶν ἑτέρων· μωρὸν γὰρ τὸ μὴ ἐργαζόμενόν τινα μισθὸν εἰληφέναι τῆς ἐργασίας. 282 Mt 25, 11–12 Διὰ οὖν τὴν παρρησίαν τῆς παρθενίας αἰτοῦσιν ἀνοιγῆναι αὐταῖς. καὶ οὐκ ἀνοίγει, ὅτι κατὰ καιρὸν οὐκ ἐπεμελήσαντο αὑτῶν. καὶ τοῦτ' ἔστιν τὸ οὐκ οἶδα ὑμᾶς· τούτους γὰρ οἶδεν, οἵτινες οὐ μόνον πίστιν ἐνδείκνυνται, ἀλλὰ καὶ ἔργα ἔχουσιν· οἱ δὲ τῷ θατέρῳ πολιτευσάμενοι οὐδὲ ἐν γνώσει ποτὲ γεγόνασι τοῦ νυμφίου. 283 Mt 25, 14–30 Ἄνθρωπος μὲν οἰκοδεσπό της ὁ τοῦδε τοῦ παντὸς δημιουργός τε καὶ κύριος.
Τάχα που ᾠήθη ὁ Ἰούδας δύνασθαι λαθεῖν, φίλημα μὲν προτείνων εἰς τύπον ἀγάπης, ἀνοσίων δὲ σκεμμά- των μεστὴν ἔχων τὴν καρδίαν. Οὐκοῦν ὡς ἐκ μέθης προσέρχεται τῷ Χριστῷ δόλου καὶ ἀγάπης ὄργανον, τὴν ἐξαίρετον ἀρετὴν ἀποφαίνειν προσδοκῶν, προσετίθει δὲ τὸ ο Χαῖρε, Ῥαββί. Χαῖρε λέγεις τῷ παγιδευθέντι πρὸς θάνατον διὰ σοῦ; οὐδὲ τὸ σχῆμα τῆς προδοσίας αἰσχύνῃ; Αλλ᾽ ἦν ἐντεῦθεν ἰδεῖν ὅτι τὸν ψεύστην ἔχων ἐν ἑαυτῷ, τουτέστι τὸν Σατανᾶν, καὶ Χαῖρε λέγων εψεύδετο, καὶ τὸ φιληθῆναι κατεδέξατο ὁ Χριστὸς, καὶ ἔδωκεν ἑαυτὸν ἑκὼν, καὶ ἐπέβαλον ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, καὶ ἐκράτησαν κατ' αὐτὴν τὴν νύκτα καθ᾽ ἦν τὸ Πάσχα ἔφαγον· οὕτως ἔζεον, καὶ ἐμαίνοντο. Αλλ' ὅμως οὐδὲν ἂν ἴσχυσαν, εἰ μὴ αὐτὰς συνεχώρησεν, οὐ μὴν τοῦτο ἀπαλλάττει τὸν Ἰούδαν τῆς ἀφορήτου κολάσεως, ἀλλὰ καὶ μειζόνως Β αὐτὸν καταδικάζει, ὅτι καὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ της. αὐτην λαβὼν ἀπόδειξιν καὶ τῆς ἐπιεικείας καὶ τῆς πραότητος, καὶ τῆς ἡμερότητος, θηρίου παντός χα- λεπώτερος γέγονε. Εν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς ὄχλοις· Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετά μαχαιρών καὶ ξύλων συλλαβεῖν με. Καθ' ἡμέραν πρὸς ὑμᾶς ἐκαθεζόμην διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ οὐκ ἐκρα· τήσατέ με. Αρα οὖν αἰτιᾶται Χριστὸς τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητές, ὅτι μὴ πρόωρον αὐτῷ τὴν τοῦ θανάτου πάγην ἐσκεύαζον; Οὐ τοῦτο βούλεται δηλοῦν, ἀλλ' ὅτι Ἐξὸν ὑμῖν καθημέραν ἐν τῷ ἱερῷ διδάσκοντα κατασχεῖν, οὐκ ἐκρατήσατε· ἑταμιευόμην γὰρ μᾶλλον τὸ χρῆνας παθεῖν καιρῷ τῷ προσήκοντι. Οὐ τοίνυν τῆς Ἰουδαίων μανίας καταιτιώμενος ταῦτα ὁ Χρι- στὸς ἔφη, οὔτε μὴν ἐπιπλήττει τὸ βράδος αὐτῶν πρὸς μιαιφονίαν· ὅτι δὴ παρόντα καὶ ὁρώμενον οὐκ ἐν ἀρχαῖς κατεσχήκασι. Διελέγχει δὲ μᾶλλον ὡς οὐ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἰσχύος ἔργον ἡ σύλληψις, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ βουλήσεως τοῦτο ἀβούλητον πάθος οἰκονο μικῶς παραδεξαμένου καὶ ποιησαμένου θελητόν· οὐκ ἐπείπερ ἦν τὸ παθεῖν ἀγαθὸν, ἀλλ' ὅτι τὰ ἐξ αὐτοῦ συμβαίνοντα τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνακομίζειν ἔμελ ΚΥΡΙΛΛΟΥ. Ἰάκωβος, ο γενόμενος πρῶτος ἐπίσκοπος Ιεροσολύ- μων, ἀδελφὸς μὲν κατὰ σάρκα τοῦ Κυρίου ἐλέγετο εἶναι, υἱὸς δὲ τοῦ τέκτονος Ιωσήφ, ἐκ τῆς βιωτικῆς αὐτοῦ γυναικός, ἀδελφὸς Σίμωνος καὶ Ἰούδα καὶ Ιωσήφ τέσσαρας γὰρ υἱοὺς ἔσχεν ὁ Ἰωσήφ, καὶ δύο θυγατέρας, τήν τε Εσθήρ καὶ τὴν Θάμαρ, ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ τῆς Σαλώμης, θυγατρος Αγγαίου τοῦ ἀδελφοῦ Ζαχαρίου τοῦ ἱερέως· καὶ τότε ἐχήρευ σεν ὁ Ιωσήφ· ὡς εἶναι τὴν Σαλώμην καὶ τὸν Βα- πτιστήν Ιωάννην ἀδελφῶν τέκνα ἀρσενικῶν· ὁ γὰρ Αγγαίος υἱὸς Βαραχίου, θεῖος δὲ Ἰωάννου· ὁμοίως δὲ Ζαχαρίας ἀδελφὸς Ἀγγαίου, θεῖος δὲ Σαλώμης τῆς γυα ναικός Ιωσήφ' ἡ γὰρ μαῖα ἀπὸ Βηθλεὲμ ἐτύγχανεν, ἀνεψιὰ δὲ καὶ αὕτη ὑπῆρχεν τῆς Ελισάβετ καὶ τῆς ἁγίας Παρθένου Μαρία; τρεῖς γὰρ ἦσαν ἀδελφοὶ ἀπὸ Βηθλεὲμ θυγατέρες Ματθἂν τοῦ ἱερέως καὶ Μαρίας τῆς αὐτοῦ γυναικὸς ἐπὶ τῆς βασιλείας Κλεοπάτρας, πρὸ τῆς βασιλείας Ηρώδου τοῦ υἱοῦ Αντιπάτρου όνομα τῇ πρώτη Μαρία, καὶ ὄνομα τῇ β' Σο66. καὶ ὄνομα τῇ τρίτῃ Αννα. Εγη με δὲ πρώτη ἐν Βηθλεέμ, καὶ ἔτεκε (Σαλώμην τὴν μαίαν· ἡ δὲ β' ὁμοίως ἐν Βηθλεὲμ, καὶ ἔτεκε] τὴν Ἐλισάβετ· ἔγημε δὲ καὶ ἡ τρίτη εἰς τὴν γῆν τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐγέννησε Μα ρίαν τὴν παναγίαν Θεοτόκον ἐν Βηθλεέμ· ὡς εἶναι Σαλώμην τὴν μαίαν, καὶ Ἐλισάβετ, καὶ τὴν ἁγίαν Μαρίαν τὴν Θεοτόκον, θυγατέρας ἀδελφῶν τριῶν θη λυκῶν. Ἐντεῦθεν οὖν ὁ βαπτιστής Ιωάννης, καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἀνεψιοὶ λέγονται εξ ναι· υἱὸς δὲ τοῦ Ἰωσὴφ ὁ Κύριος ἐνομίζετο, ἐπειδὴ καὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ τῶν ἐκ τῆς πρώτης γυναικός ἀδελφὸς ἐνομίζετο, COMMENT. IN MATTHÆUM. Forte arbitratus est Judas latere se posse, . C & (etenim Hippolytus Thebanus, sequinris aevi loro, abs Cyrillo antiquiore haurire potuit). Certe Cyril D lum vel sub initio ampli sui ad Matthæum commien- tarii, vel ubi de Jacobo fratre Domini sermo erat, Christi humanam genealogiam exposuisse, pronum creditu est. Ergo operæ pretium videtur, fragmen- tum hoc saltem in scholio recitare. (De Christi ge- nealogia videndus etiam S. Sophronius apud eum- dem Causium, p. 52, nec non in ode Xi, cum adn. philolog. Spicil. Rom. L. IV. p. 603.) PATROL. GR. LXXII. Sa- osculum quidem porrigendo in typum charitatis, impiis vero machinationibus refertam habens ani- mam. Igitur tanquam ex insidiis accedit Christum doli ac charitatis instrumentum, eximiat osten- surum virtutem exspectans; addit autem : « Arc, Rabbi. » Are dicis insidiis a te ad mortem appe tito? ac ne habitum quidem proditionis eruboscis ? At videre hinc licebat mendacein sese, id est, tanam intra se habere: ac are dicens mentitus est; ac osculum suscepit Christus, deditque sese vo- luntarie, immisitque in manus ; ac eadem nocte comprehenderunt eum qua pascha comedebant; adeo fervebant, atque insaniebant. Attamen nihil, ni permisisset, potuissent: at non hoc intolerabili supplicio liberat Julam, verum etiam magis ipsum condemnat eo quod, cum tantum virtutis illius, modestiæ, mansuetudinis ac clementia percepis set documentum, omni fera immanior evaserit. XXVI, 55. In illa hora dixit Jesus turbis : Tan- quam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me. Quotidie apud vos sedebam in templo docens, et non me tenuistia. Ergone accusat Christus Judæorum instructores, eo quod præmaturum sibi mortis laqueum non præ. parassent? Non hoc significare vult, sed : Cum li- ceret vobis quotidie in templo docentem comprehen- dere, nou me tenuistis : reservavi enim une potius ad tempus opportunius, quo utar ad passionem. Non igi- tur Judæorum insaniam incusans Christus hæc dixit; sed neque eorumi tarditatem ad crudelem cædem increpat, eo quod præsentem visumque non ab ini- tio tenuissent. Arguit autem potius non esse virtu- tis illorum hanc comprehensionem, sed ex ipsius voluntate minime expetendam hanc passionem suscipientis per dispensationem, facientisque ¡llam libera admissione voluntariam ; non quod pati bonum esset, sed quod ea quæ ipsi eveniebant hominis
ἀποδημίᾳ δὲ παρει κάζει τῆς παραβολῆς ὁ λόγος ἤτοι τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν τοῦ Χριστοῦ ἤγουν τὸ ἀφανές τε καὶ ἄποπτον τῆς θείας φύσεως. ὑπάρ χοντα δὲ νοητέον θεοῦ τοὺς ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ τε καὶ πόλει πιστεύ σαντας εἰς αὐτόν. δούλους δὲ αὐτοῦ καλεῖ οὓς κατὰ καιροὺς ὁ Χριστὸς στεφανοῖ τῷ τῆς ἱερωσύνης καυ χήματι· ὁ γὰρ θεσπέσιος γράφει Παῦλος· "οὐχ ἑαυτῷ τις λαμβάνει τὴν τιμήν, ἀλλ' ὁ καλούμενος ὑπὸ τοῦ θεοῦ". τούτοις παραδίδωσιν τοὺς ὑπ' αὐτῷ γεγονότας χάρισμα πνευματικὸν ἑκάστῳ διδούς, ὡς ἂν ἔχῃ γνώμης καὶ ἐπιτηδειότητος. ταύτην εἶναί φαμεν τὴν τῶν τα λάντων διανομὴν οὐκ ἐν ἴσῳ μέ τρῳ τοῖς οἰκέταις χορηγουμένων διὰ τὸ τῆς διανοίας ἐξηλλαγμένον. εὐθὺς δὲ ἀπελθόντες εἰργάσαντο, φησίν, τοῦ εὐθὺς ἡμῖν ἐνθάδε ση μαίνοντος, ὅτι μελλησμοῦ τινος δίχα πρέποι ἂν ἐργάζεσθαι τὰ θεοῦ. οἵ γε μὴν ὄκνῳ καὶ ἀργίᾳ κατεσχη μένοι ἐν ἐσχάτοις ἔσονται κακοῖς. κατέχωσε γάρ, φησίν, τὸ δοθὲν αὐτῷ τάλαντον ἐν τῇ γῇ, τοῦτ' ἔστιν ἄπρακτόν τε καὶ ἑτέροις ἀνωφελὲς ἐν ἑαυτῷ ἐτήρησεν τὸ χάρισμα. ἀφαιρεῖται τοιγαροῦν ἀπ' αὐτοῦ τὸ τάλαντον καὶ τῷ πλουτοῦντι δοθήσεται· ἀπαναστήσεται γὰρ τῶν τοιούτων τὸ πνεῦμα καὶ τῶν θείων χαρισμάτων ἡ δόσις, τοῖς δὲ φιλεργήσασι πλουσιωτέρα τις ἔσται χαρισμάτων ἐπίδοσις.
Τάχα που ᾠήθη ὁ Ἰούδας δύνασθαι λαθεῖν, φίλημα μὲν προτείνων εἰς τύπον ἀγάπης, ἀνοσίων δὲ σκεμμά- των μεστὴν ἔχων τὴν καρδίαν. Οὐκοῦν ὡς ἐκ μέθης προσέρχεται τῷ Χριστῷ δόλου καὶ ἀγάπης ὄργανον, τὴν ἐξαίρετον ἀρετὴν ἀποφαίνειν προσδοκῶν, προσετίθει δὲ τὸ ο Χαῖρε, Ῥαββί. Χαῖρε λέγεις τῷ παγιδευθέντι πρὸς θάνατον διὰ σοῦ; οὐδὲ τὸ σχῆμα τῆς προδοσίας αἰσχύνῃ; Αλλ᾽ ἦν ἐντεῦθεν ἰδεῖν ὅτι τὸν ψεύστην ἔχων ἐν ἑαυτῷ, τουτέστι τὸν Σατανᾶν, καὶ Χαῖρε λέγων εψεύδετο, καὶ τὸ φιληθῆναι κατεδέξατο ὁ Χριστὸς, καὶ ἔδωκεν ἑαυτὸν ἑκὼν, καὶ ἐπέβαλον ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, καὶ ἐκράτησαν κατ' αὐτὴν τὴν νύκτα καθ᾽ ἦν τὸ Πάσχα ἔφαγον· οὕτως ἔζεον, καὶ ἐμαίνοντο. Αλλ' ὅμως οὐδὲν ἂν ἴσχυσαν, εἰ μὴ αὐτὰς συνεχώρησεν, οὐ μὴν τοῦτο ἀπαλλάττει τὸν Ἰούδαν τῆς ἀφορήτου κολάσεως, ἀλλὰ καὶ μειζόνως Β αὐτὸν καταδικάζει, ὅτι καὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ της. αὐτην λαβὼν ἀπόδειξιν καὶ τῆς ἐπιεικείας καὶ τῆς πραότητος, καὶ τῆς ἡμερότητος, θηρίου παντός χα- λεπώτερος γέγονε. Εν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς ὄχλοις· Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετά μαχαιρών καὶ ξύλων συλλαβεῖν με. Καθ' ἡμέραν πρὸς ὑμᾶς ἐκαθεζόμην διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ οὐκ ἐκρα· τήσατέ με. Αρα οὖν αἰτιᾶται Χριστὸς τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητές, ὅτι μὴ πρόωρον αὐτῷ τὴν τοῦ θανάτου πάγην ἐσκεύαζον; Οὐ τοῦτο βούλεται δηλοῦν, ἀλλ' ὅτι Ἐξὸν ὑμῖν καθημέραν ἐν τῷ ἱερῷ διδάσκοντα κατασχεῖν, οὐκ ἐκρατήσατε· ἑταμιευόμην γὰρ μᾶλλον τὸ χρῆνας παθεῖν καιρῷ τῷ προσήκοντι. Οὐ τοίνυν τῆς Ἰουδαίων μανίας καταιτιώμενος ταῦτα ὁ Χρι- στὸς ἔφη, οὔτε μὴν ἐπιπλήττει τὸ βράδος αὐτῶν πρὸς μιαιφονίαν· ὅτι δὴ παρόντα καὶ ὁρώμενον οὐκ ἐν ἀρχαῖς κατεσχήκασι. Διελέγχει δὲ μᾶλλον ὡς οὐ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἰσχύος ἔργον ἡ σύλληψις, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ βουλήσεως τοῦτο ἀβούλητον πάθος οἰκονο μικῶς παραδεξαμένου καὶ ποιησαμένου θελητόν· οὐκ ἐπείπερ ἦν τὸ παθεῖν ἀγαθὸν, ἀλλ' ὅτι τὰ ἐξ αὐτοῦ συμβαίνοντα τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνακομίζειν ἔμελ ΚΥΡΙΛΛΟΥ. Ἰάκωβος, ο γενόμενος πρῶτος ἐπίσκοπος Ιεροσολύ- μων, ἀδελφὸς μὲν κατὰ σάρκα τοῦ Κυρίου ἐλέγετο εἶναι, υἱὸς δὲ τοῦ τέκτονος Ιωσήφ, ἐκ τῆς βιωτικῆς αὐτοῦ γυναικός, ἀδελφὸς Σίμωνος καὶ Ἰούδα καὶ Ιωσήφ τέσσαρας γὰρ υἱοὺς ἔσχεν ὁ Ἰωσήφ, καὶ δύο θυγατέρας, τήν τε Εσθήρ καὶ τὴν Θάμαρ, ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ τῆς Σαλώμης, θυγατρος Αγγαίου τοῦ ἀδελφοῦ Ζαχαρίου τοῦ ἱερέως· καὶ τότε ἐχήρευ σεν ὁ Ιωσήφ· ὡς εἶναι τὴν Σαλώμην καὶ τὸν Βα- πτιστήν Ιωάννην ἀδελφῶν τέκνα ἀρσενικῶν· ὁ γὰρ Αγγαίος υἱὸς Βαραχίου, θεῖος δὲ Ἰωάννου· ὁμοίως δὲ Ζαχαρίας ἀδελφὸς Ἀγγαίου, θεῖος δὲ Σαλώμης τῆς γυα ναικός Ιωσήφ' ἡ γὰρ μαῖα ἀπὸ Βηθλεὲμ ἐτύγχανεν, ἀνεψιὰ δὲ καὶ αὕτη ὑπῆρχεν τῆς Ελισάβετ καὶ τῆς ἁγίας Παρθένου Μαρία; τρεῖς γὰρ ἦσαν ἀδελφοὶ ἀπὸ Βηθλεὲμ θυγατέρες Ματθἂν τοῦ ἱερέως καὶ Μαρίας τῆς αὐτοῦ γυναικὸς ἐπὶ τῆς βασιλείας Κλεοπάτρας, πρὸ τῆς βασιλείας Ηρώδου τοῦ υἱοῦ Αντιπάτρου όνομα τῇ πρώτη Μαρία, καὶ ὄνομα τῇ β' Σο66. καὶ ὄνομα τῇ τρίτῃ Αννα. Εγη με δὲ πρώτη ἐν Βηθλεέμ, καὶ ἔτεκε (Σαλώμην τὴν μαίαν· ἡ δὲ β' ὁμοίως ἐν Βηθλεὲμ, καὶ ἔτεκε] τὴν Ἐλισάβετ· ἔγημε δὲ καὶ ἡ τρίτη εἰς τὴν γῆν τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐγέννησε Μα ρίαν τὴν παναγίαν Θεοτόκον ἐν Βηθλεέμ· ὡς εἶναι Σαλώμην τὴν μαίαν, καὶ Ἐλισάβετ, καὶ τὴν ἁγίαν Μαρίαν τὴν Θεοτόκον, θυγατέρας ἀδελφῶν τριῶν θη λυκῶν. Ἐντεῦθεν οὖν ὁ βαπτιστής Ιωάννης, καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἀνεψιοὶ λέγονται εξ ναι· υἱὸς δὲ τοῦ Ἰωσὴφ ὁ Κύριος ἐνομίζετο, ἐπειδὴ καὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ τῶν ἐκ τῆς πρώτης γυναικός ἀδελφὸς ἐνομίζετο, COMMENT. IN MATTHÆUM. Forte arbitratus est Judas latere se posse, . C & (etenim Hippolytus Thebanus, sequinris aevi loro, abs Cyrillo antiquiore haurire potuit). Certe Cyril D lum vel sub initio ampli sui ad Matthæum commien- tarii, vel ubi de Jacobo fratre Domini sermo erat, Christi humanam genealogiam exposuisse, pronum creditu est. Ergo operæ pretium videtur, fragmen- tum hoc saltem in scholio recitare. (De Christi ge- nealogia videndus etiam S. Sophronius apud eum- dem Causium, p. 52, nec non in ode Xi, cum adn. philolog. Spicil. Rom. L. IV. p. 603.) PATROL. GR. LXXII. Sa- osculum quidem porrigendo in typum charitatis, impiis vero machinationibus refertam habens ani- mam. Igitur tanquam ex insidiis accedit Christum doli ac charitatis instrumentum, eximiat osten- surum virtutem exspectans; addit autem : « Arc, Rabbi. » Are dicis insidiis a te ad mortem appe tito? ac ne habitum quidem proditionis eruboscis ? At videre hinc licebat mendacein sese, id est, tanam intra se habere: ac are dicens mentitus est; ac osculum suscepit Christus, deditque sese vo- luntarie, immisitque in manus ; ac eadem nocte comprehenderunt eum qua pascha comedebant; adeo fervebant, atque insaniebant. Attamen nihil, ni permisisset, potuissent: at non hoc intolerabili supplicio liberat Julam, verum etiam magis ipsum condemnat eo quod, cum tantum virtutis illius, modestiæ, mansuetudinis ac clementia percepis set documentum, omni fera immanior evaserit. XXVI, 55. In illa hora dixit Jesus turbis : Tan- quam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me. Quotidie apud vos sedebam in templo docens, et non me tenuistia. Ergone accusat Christus Judæorum instructores, eo quod præmaturum sibi mortis laqueum non præ. parassent? Non hoc significare vult, sed : Cum li- ceret vobis quotidie in templo docentem comprehen- dere, nou me tenuistis : reservavi enim une potius ad tempus opportunius, quo utar ad passionem. Non igi- tur Judæorum insaniam incusans Christus hæc dixit; sed neque eorumi tarditatem ad crudelem cædem increpat, eo quod præsentem visumque non ab ini- tio tenuissent. Arguit autem potius non esse virtu- tis illorum hanc comprehensionem, sed ex ipsius voluntate minime expetendam hanc passionem suscipientis per dispensationem, facientisque ¡llam libera admissione voluntariam ; non quod pati bonum esset, sed quod ea quæ ipsi eveniebant hominis
Οἰκοδεσπότης ἐνταῦθά ἐστιν ὁ δεσπότης Χριστὸς ὡς δημιουργὸς πάντων καὶ κύριος. ἀποδημία δὲ αὐτοῦ ἡ εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασις. ἔστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν· ὡς γὰρ ἀόρατος τῇ κτίσει ὑπάρχων καὶ ὑφ' ἡμῶν ἁμαρτανόντων μὴ ὁρώ μενος ἀποδημῶν λέγεται παρὰ τῇ γραφῇ. ὑπάρχοντα δὲ αὐτοῦ εἰσιν οἱ ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ πιστοί. 284 Mt 26, 18 Ἵνα μὴ "πρὸ τῆς ἑορτῆς τοῦ πάσχα" τοῖς φονεῦσιν αὐτὸν ὁ προ δότης παραδῷ, οὐ διαμεμήνυκεν ὁ σωτὴρ ἢ τὸν οἶκον ἢ τὸν ἄνθρωπον, παρ' ᾧ τὸ πάσχα πεπλήρωκεν. 285 Mt 26, 18 Εἰπὼν τὸν δεῖνα οὐ δηλοῖ ὄνομα ἰδικῶς, ἀλλὰ πλαγίως δηλοῖ τινα τῶν ἁγίων· ἁρμόζει γὰρ καὶ ἐπὶ παντὸς ἁγίου ὁ λόγος, ὃς πρῶτον μὲν δέχεται τοὺς μαθητὰς τοῦ κυρίου, εὐαγγελιστάς, ἀποστόλους προομαλί ζοντας αὐτοῦ τὴν ψυχήν, εἶθ' οὕτως καὶ αὐτὸν τὸν Χριστόν, ὃς οὐ κληθεὶς ἀλλ' αὐτόματος ἥξει σὺν τῷ ἁγίῳ πνεύματι οἰκῶν παρ' ἐκείνῳ, παρ' ᾧ ὁρᾷ τὸ ἅγιον βάπτισμα· τοῦτο γὰρ δηλοῖ ὁ ἄνθρωπος ὁ τὸ "κε ράμιον βαστάζων τοῦ ὕδατος", ὥς φησιν Μᾶρκος καὶ Λουκᾶς. 287 Mt 26, 23 Οὐ δήπου νοήσομεν ἐκ τούτου τῶν μὲν ἄλλων οὐδένα μαθητῶν, μόνον δὲ τὸν Ἰούδαν ἐμβάψαι τὸ ψωμίον ἐν τῷ τρυβλίῳ μετ' αὐτοῦ.
Τάχα που ᾠήθη ὁ Ἰούδας δύνασθαι λαθεῖν, φίλημα μὲν προτείνων εἰς τύπον ἀγάπης, ἀνοσίων δὲ σκεμμά- των μεστὴν ἔχων τὴν καρδίαν. Οὐκοῦν ὡς ἐκ μέθης προσέρχεται τῷ Χριστῷ δόλου καὶ ἀγάπης ὄργανον, τὴν ἐξαίρετον ἀρετὴν ἀποφαίνειν προσδοκῶν, προσετίθει δὲ τὸ ο Χαῖρε, Ῥαββί. Χαῖρε λέγεις τῷ παγιδευθέντι πρὸς θάνατον διὰ σοῦ; οὐδὲ τὸ σχῆμα τῆς προδοσίας αἰσχύνῃ; Αλλ᾽ ἦν ἐντεῦθεν ἰδεῖν ὅτι τὸν ψεύστην ἔχων ἐν ἑαυτῷ, τουτέστι τὸν Σατανᾶν, καὶ Χαῖρε λέγων εψεύδετο, καὶ τὸ φιληθῆναι κατεδέξατο ὁ Χριστὸς, καὶ ἔδωκεν ἑαυτὸν ἑκὼν, καὶ ἐπέβαλον ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, καὶ ἐκράτησαν κατ' αὐτὴν τὴν νύκτα καθ᾽ ἦν τὸ Πάσχα ἔφαγον· οὕτως ἔζεον, καὶ ἐμαίνοντο. Αλλ' ὅμως οὐδὲν ἂν ἴσχυσαν, εἰ μὴ αὐτὰς συνεχώρησεν, οὐ μὴν τοῦτο ἀπαλλάττει τὸν Ἰούδαν τῆς ἀφορήτου κολάσεως, ἀλλὰ καὶ μειζόνως Β αὐτὸν καταδικάζει, ὅτι καὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ της. αὐτην λαβὼν ἀπόδειξιν καὶ τῆς ἐπιεικείας καὶ τῆς πραότητος, καὶ τῆς ἡμερότητος, θηρίου παντός χα- λεπώτερος γέγονε. Εν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς ὄχλοις· Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετά μαχαιρών καὶ ξύλων συλλαβεῖν με. Καθ' ἡμέραν πρὸς ὑμᾶς ἐκαθεζόμην διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ οὐκ ἐκρα· τήσατέ με. Αρα οὖν αἰτιᾶται Χριστὸς τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητές, ὅτι μὴ πρόωρον αὐτῷ τὴν τοῦ θανάτου πάγην ἐσκεύαζον; Οὐ τοῦτο βούλεται δηλοῦν, ἀλλ' ὅτι Ἐξὸν ὑμῖν καθημέραν ἐν τῷ ἱερῷ διδάσκοντα κατασχεῖν, οὐκ ἐκρατήσατε· ἑταμιευόμην γὰρ μᾶλλον τὸ χρῆνας παθεῖν καιρῷ τῷ προσήκοντι. Οὐ τοίνυν τῆς Ἰουδαίων μανίας καταιτιώμενος ταῦτα ὁ Χρι- στὸς ἔφη, οὔτε μὴν ἐπιπλήττει τὸ βράδος αὐτῶν πρὸς μιαιφονίαν· ὅτι δὴ παρόντα καὶ ὁρώμενον οὐκ ἐν ἀρχαῖς κατεσχήκασι. Διελέγχει δὲ μᾶλλον ὡς οὐ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἰσχύος ἔργον ἡ σύλληψις, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ βουλήσεως τοῦτο ἀβούλητον πάθος οἰκονο μικῶς παραδεξαμένου καὶ ποιησαμένου θελητόν· οὐκ ἐπείπερ ἦν τὸ παθεῖν ἀγαθὸν, ἀλλ' ὅτι τὰ ἐξ αὐτοῦ συμβαίνοντα τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνακομίζειν ἔμελ ΚΥΡΙΛΛΟΥ. Ἰάκωβος, ο γενόμενος πρῶτος ἐπίσκοπος Ιεροσολύ- μων, ἀδελφὸς μὲν κατὰ σάρκα τοῦ Κυρίου ἐλέγετο εἶναι, υἱὸς δὲ τοῦ τέκτονος Ιωσήφ, ἐκ τῆς βιωτικῆς αὐτοῦ γυναικός, ἀδελφὸς Σίμωνος καὶ Ἰούδα καὶ Ιωσήφ τέσσαρας γὰρ υἱοὺς ἔσχεν ὁ Ἰωσήφ, καὶ δύο θυγατέρας, τήν τε Εσθήρ καὶ τὴν Θάμαρ, ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ τῆς Σαλώμης, θυγατρος Αγγαίου τοῦ ἀδελφοῦ Ζαχαρίου τοῦ ἱερέως· καὶ τότε ἐχήρευ σεν ὁ Ιωσήφ· ὡς εἶναι τὴν Σαλώμην καὶ τὸν Βα- πτιστήν Ιωάννην ἀδελφῶν τέκνα ἀρσενικῶν· ὁ γὰρ Αγγαίος υἱὸς Βαραχίου, θεῖος δὲ Ἰωάννου· ὁμοίως δὲ Ζαχαρίας ἀδελφὸς Ἀγγαίου, θεῖος δὲ Σαλώμης τῆς γυα ναικός Ιωσήφ' ἡ γὰρ μαῖα ἀπὸ Βηθλεὲμ ἐτύγχανεν, ἀνεψιὰ δὲ καὶ αὕτη ὑπῆρχεν τῆς Ελισάβετ καὶ τῆς ἁγίας Παρθένου Μαρία; τρεῖς γὰρ ἦσαν ἀδελφοὶ ἀπὸ Βηθλεὲμ θυγατέρες Ματθἂν τοῦ ἱερέως καὶ Μαρίας τῆς αὐτοῦ γυναικὸς ἐπὶ τῆς βασιλείας Κλεοπάτρας, πρὸ τῆς βασιλείας Ηρώδου τοῦ υἱοῦ Αντιπάτρου όνομα τῇ πρώτη Μαρία, καὶ ὄνομα τῇ β' Σο66. καὶ ὄνομα τῇ τρίτῃ Αννα. Εγη με δὲ πρώτη ἐν Βηθλεέμ, καὶ ἔτεκε (Σαλώμην τὴν μαίαν· ἡ δὲ β' ὁμοίως ἐν Βηθλεὲμ, καὶ ἔτεκε] τὴν Ἐλισάβετ· ἔγημε δὲ καὶ ἡ τρίτη εἰς τὴν γῆν τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐγέννησε Μα ρίαν τὴν παναγίαν Θεοτόκον ἐν Βηθλεέμ· ὡς εἶναι Σαλώμην τὴν μαίαν, καὶ Ἐλισάβετ, καὶ τὴν ἁγίαν Μαρίαν τὴν Θεοτόκον, θυγατέρας ἀδελφῶν τριῶν θη λυκῶν. Ἐντεῦθεν οὖν ὁ βαπτιστής Ιωάννης, καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἀνεψιοὶ λέγονται εξ ναι· υἱὸς δὲ τοῦ Ἰωσὴφ ὁ Κύριος ἐνομίζετο, ἐπειδὴ καὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ τῶν ἐκ τῆς πρώτης γυναικός ἀδελφὸς ἐνομίζετο, COMMENT. IN MATTHÆUM. Forte arbitratus est Judas latere se posse, . C & (etenim Hippolytus Thebanus, sequinris aevi loro, abs Cyrillo antiquiore haurire potuit). Certe Cyril D lum vel sub initio ampli sui ad Matthæum commien- tarii, vel ubi de Jacobo fratre Domini sermo erat, Christi humanam genealogiam exposuisse, pronum creditu est. Ergo operæ pretium videtur, fragmen- tum hoc saltem in scholio recitare. (De Christi ge- nealogia videndus etiam S. Sophronius apud eum- dem Causium, p. 52, nec non in ode Xi, cum adn. philolog. Spicil. Rom. L. IV. p. 603.) PATROL. GR. LXXII. Sa- osculum quidem porrigendo in typum charitatis, impiis vero machinationibus refertam habens ani- mam. Igitur tanquam ex insidiis accedit Christum doli ac charitatis instrumentum, eximiat osten- surum virtutem exspectans; addit autem : « Arc, Rabbi. » Are dicis insidiis a te ad mortem appe tito? ac ne habitum quidem proditionis eruboscis ? At videre hinc licebat mendacein sese, id est, tanam intra se habere: ac are dicens mentitus est; ac osculum suscepit Christus, deditque sese vo- luntarie, immisitque in manus ; ac eadem nocte comprehenderunt eum qua pascha comedebant; adeo fervebant, atque insaniebant. Attamen nihil, ni permisisset, potuissent: at non hoc intolerabili supplicio liberat Julam, verum etiam magis ipsum condemnat eo quod, cum tantum virtutis illius, modestiæ, mansuetudinis ac clementia percepis set documentum, omni fera immanior evaserit. XXVI, 55. In illa hora dixit Jesus turbis : Tan- quam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me. Quotidie apud vos sedebam in templo docens, et non me tenuistia. Ergone accusat Christus Judæorum instructores, eo quod præmaturum sibi mortis laqueum non præ. parassent? Non hoc significare vult, sed : Cum li- ceret vobis quotidie in templo docentem comprehen- dere, nou me tenuistis : reservavi enim une potius ad tempus opportunius, quo utar ad passionem. Non igi- tur Judæorum insaniam incusans Christus hæc dixit; sed neque eorumi tarditatem ad crudelem cædem increpat, eo quod præsentem visumque non ab ini- tio tenuissent. Arguit autem potius non esse virtu- tis illorum hanc comprehensionem, sed ex ipsius voluntate minime expetendam hanc passionem suscipientis per dispensationem, facientisque ¡llam libera admissione voluntariam ; non quod pati bonum esset, sed quod ea quæ ipsi eveniebant hominis
PG 72:459οἶμαι δὲ ἔγωγε τοιαύτην ἔχειν διάνοιαν τὸ εἰρημένον· βούλεται γὰρ εἰπεῖν κατά γε τὸ εἰκός, ὅτι προδότης ἔσται ὁ ἐμβάψας μετ' ἐμοῦ τὴν χεῖρα ἐν τῷ τρυβλίῳ, τοῦτ' ἔστιν ὁ συνδειπνητὴς καὶ συνέστιος καὶ τραπέζης καὶ ἁλῶν κοινωνός τε καὶ μέτοχος· οὕτω γὰρ αὐτὸν καὶ διὰ φωνῆς τοῦ μακαρίου Δαβὶδ ᾐτιᾶτο λέγων· "σὺ δέ, ἄνθρωπε ἰσό ψυχε, ὃς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα". καὶ πάλιν· "ὁ ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμόν". αὐτὸ δὲ τοῦτο σαφέστερον ὁ Ἰωάννης ἐποίησεν· ἔφη γὰρ εἰρηκέναι τὸν κύριον, ὅτι "ἐκεῖνός ἐστιν, ᾧ ἐγὼ βάψας δώσω τὸ ψωμίον". 288 Mt 26, 24 Οὐχ ὡς ὄντος τινὸς ἢ ἀγαθοῦ ἢ φαύλου τυχὸν τοῖς οὔπω γενο μένοις ἔξω αἰσθήσεως οὖσιν (ἔτι κομιδῇ εὔηθες τὸ οὕτω νοεῖν), ἀλλ' ὅτι τοῖς μέλλουσιν ἀθλιότητος ἁπάσης εἴσω πεσεῖν, εἰ πρὸς τὸ εἶναι ἐμπαρενεχθεῖεν ὑπὸ θεοῦ, πολὺ δήπου καὶ ἀσυγκρίτως ἀμείνων ἡ ἀνυπαρξία. 289 Mt 26, 26–28 Εὐχαριστεῖ ὁ κύριος λαβὼν τὸ ποτήριον, τοῦτ' ἔστιν ἐν σχήματι προσευχῆς διαλέγεται τῷ θεῷ καὶ πατρὶ κοινωνὸν ὥσπερ αὐτὸν καὶ συνευδοκητὴν ἀποφαίνων τῆς δοθησομένης ζωοποιοῦ εὐλογίας ἡμῖν, ἅμα δὲ καὶ ἡμῖν τύπον διδοὺς πρῶτον εὐχαριστεῖν καὶ οὕτω κλᾶν τὸν ἄρτον καὶ διαδιδόναι.
λεν εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, δεικνύς ότι τῆς αὐτοῦ συγχω ρήσεως ἔργον ἦν τὸ ἑλεῖν. Τι ὑμῖν δοκεῖ; Οἱ δὲ ἀποκριθέντες εἶπον Ένοχος θανάτου ἐστί. εκρίνατο ; Πᾶσαν αὐτῶν ἀναιρῶν ἀπολογίαν, δτι μέσ Εφη που διὰ Μωσέως ὁ τῶν ὅλων θεός· . Ἐὰ ψυχὴ ἁμάρτῃ καὶ ἀκούσῃ φωνὴν ὁρκισμοῦ, καὶ ο τος μάρτυς ή δώραχεν, ἡ συνείδεν, ἐὰν μὴ ἀναγγείλη, φησί, λήψεται τὴν ἁμαρτίαν. » Επεγράφετο τοίνυν παρανομίας Εγκλημά τισιν εἰ μηδὲν ἀπολογοῖντο, φωνὴν ἀκούοντες ορκισμοῦ. Διὰ τοῦτο πανούργος ὁρκίζει τὸν Κύριον ὁ Καϊάφας, ἵνα, εἰ βούλοιτο και μετὰ τοῦτο σιωπάν, ὡς παρανομήσαντα κατακρίνος, εἰδὼς ὅτι ὁρκωθεὶς καὶ σιωπήσας ἔνοχος ἐγένετο τιμωρίᾳ τῇ ἀπὸ τοῦ νόμου· εἰ δὲ εἴπῃ τὸ ἀληθὲς, ὡς ψευδόχριστον αὐτὸν φονεύσωσιν ὡς λέγοντα ἑαυτὸν Θεόν, οὐδὲν πλέον ἔχοντα τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων κατά τὴν σάρκα καὶ τὸ δρώμενον. Διὸ ὁ Χριστὸς εἶπε· « εἶπας· › 'Αντὶ τοῦ. Τὸ τὸν ὡμολόγησε στόμα λοιπόν. Ἵνα δὲ φορτικωτέραν αὐτοῖς τὴν δίκην ἐργάσηται, τὴν ἐπί γέ φημι [τῷ] μὴ πιστεύειν εἰς αὐτὴν βούλε- σθαι, πάλιν αὐτοῖς ἐναργῇ τὴν αὐτοῦ καθίστησι δόξαν, εἰπών· « Οψεσθε ἀπ' ἄρτι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. » Εν εἴδει, φησί, τῷ καθ᾿ ἡμᾶς γεγονότα, ἐμὲ τὸν Υἱὸν τῇ φύσει καὶ ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἐν τῷ μηδενὶ πεποίησθε λόγῳ, καὶ ἐπειδὴ ἀμαθίας εἰς τοῦτο καταβεβήκατε, ὥστε τὸ αὐτοῦ τε καὶ τὸ ἐμὸν οὐκ ὥστε μυστήριον, καίτοι νομομαθεῖς ὄντες, ἀναγκαίως ἐκεῖνό φημι, ὅτι τῆς κατ' ἐμοῦ δυσσεβείας βραχύς ἡμῖν καὶ διεσταλμένος ἐδόθη καιρός, μέχρι τοῦ τι μίου σταυροῦ. Μετὰ τοῦτο γὰρ εὐθὺς εἰς τὴν ἑαυτοῦ παλινδρομήσω τιμὴν, ἀναβήσομαι πρὸς δόξαν τὴν ἐν ἀρχαῖς, σύνεδρος ἔσομαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ μετὰ τῆς σαρκός. Ταῦτα λέγοντος τοῦ Χριστοῦ, ὁ Καϊάφας διέρρηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, λέγων· « βλασ φήμησεν. » Τοῦτο δὲ ἐποίησε, σφοδροτέραν την κατ ηγορίαν ποιῶν καὶ τὸ λεχθὲν ἐπαίρων διὰ τοῦ πράγ ματος. Καίτοι ποία βλασφημία αὕτη; Καὶ γὰρ ἔμ- προσθεν ἦν εἰρηκώς συνηγμένων αὐτῶν· « Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· καὶ ἡρμήνευσε τὸ εἰρημένον, καὶ οὐδὲν ἐτόλμησαν εἰπεῖν, ἀλλ' ἐσίγησαν. Πῶς οὖν νῦν βλασφημίαν τὸ εἰρημέν νον εκάλουν; Τίνος δὲ ἕνεκεν ὁ Χριστό; οὕτως χρις εσχάτης ὥρας ἐδίδασκεν, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χρι στὸς, καὶ ὅτι ἐκ δεξιῶν καθεδεῖται τοῦ Πατρὸς, καὶ ὅτι ἤξει πάλιν κρίνων τὴν οἰκουμένην· ὅ πολλὴν τὴν πρὸς αὐτὸν συμφωνίαν δηλοῦντός ἐστι. Διαρρήξας τοίνυν τὰ ἱμάτιά φησι· . Τί ὑμῖν δοκεῖ; ο Οὐ φέρει τὴν ψῆφον οίκοθεν, ἀλλὰ παρ' ἐκείνων αὐτὴν ὡς ἐπι: ὁμολογουμένων ἁμαρτημάτων, καὶ βλασφημίας δήλης ἐκκαλεῖται. Ἐπειδὴ γὰρ ᾔδεσαν, ὅτι εἰ τὸ πράγμα εἰς ἐξέτασιν ἔλθοι, καὶ διάγνωσιν ἀκριβῆ, ἀπαλλάττε: πάσης αὐτὸν αἰτίας, παρ' ἑαυτοῖς αὐτὸν καταδικά- ζουσι, καὶ προκαταλαμβάνουσι τοὺς ἀκροατὰς λέγον τες· ο Ὑμεῖς ἡκούσατε τῆς βλασφημίας· ο μονονουχί Ball S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. gram restitatura essent in pristinum statum : A endens suæ permissionis opus esse hanc capti- alem. XXVI, 67. Quid vobis videtur? At illi respon- * dentes, dixerunt : Reus est mortis. B Dixit alicubi per Moysen universorum Deus : • Si anima peccarit, et audierit vocem juramenti, et testis hic aut viderit aut intellexerit, wisi annuA- tiet, inquit, admittet peecatum **. › Inustum est igitur quibusdam crimen iniquitatis, si nihil alle- rent excusationis, vocem juramenti audientes. Propterea subdole adjurat Dominum Caiphas, at si in posterum quoque lacere vellet, tanquam transgressorein condemnet, videns adjuratum eum ac tacentem legis supplicio obnoxium esse factum. Sin autem veritatem dixerit, tanguam pseudo- obristum ipsum occidant, utpote sese dicentemn Deum, nihilque habentem peculiare secundum car- nem, idque, quod videtur; ideoque Christus dixit: ‹ Tu dixisti. › Id est, Os tuum deinceps confessum est. Ut vero graviorem eis ultionem efficiat, eo quod inquam, in eum credere nolint, rursus cla- riorem eis suam reddit gloriam dicens: Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dexteris virtu- tis Dei. » Specie, inquit, natum humana, me na- tura vere Dei et Patris Filium nullo loco ha- buistis, cumque eo pervenissetis inscitiæ, ut illius meique ignoraretis mysterium, licet legis essetis doctores, necessario illud dico: vestræ adversum me impietatis breve vobis esse, ac præstitutum tempus, usque ad pretiosam crucem. Postmodo euim statim ad pristinum meum recurram hono- rem, ascendam ad gloriam, quam habui ab initio, consors throni ero Dei ac Patris etiam cum carne. Hæc Christo dicente, Caiphas scidit vestimenta sua, dicens, Blasphemavit; hoc autem fecit ut velenen- tius eum accusaret, et dictumn facto insignius red- deret. Verumtamen quænam hæc est blaspheinia ? dixerat enim ante illis congregatis: • Dixit Doini- nus Domino meo, sede a dextris meis s › et quod dictum erat interpretatus est, nihilque ausi sunt dicere, sed lacuerunt. Quomodo igitur nunc, blas- phemiam, quod dictum erat, vocabant? Cur vero Christus ita respondit? Ut omnem illorum defen- sionem tolleret, eo quod ad novissimam usque ho- D ram docuisset, sese esse Christum et sedere a dex- teris Patris, venturumque rursus judicare orbem ferrarum. Quod magnum sibi cum eo consensumi esse demonstrantis est. Scindens igitur vestimenta sua, ait: ‹ Quid vobis videtur? › Non per sese fert calculum damnationis, sed s illis exprimit tanquam in confesso exsistentibus peccatis, mani- festaque blasphemia. Cum enim nossent, si res ad inquisitionem venerit, diligentemque discussionem, omni eum crimine liberatum iri, ex sese eum condemnant, præveniuntque auditores, dicentes : • Vos audistis blasphemiam, cogentes quodam- C as Levit. v, 1. ' se Matth. xxi, 44; cf. Psal. cix, 4.
διὸ καὶ ἡμεῖς ἐπ' ὄψεσι θεοῦ τὰ προειρημένα τιθέντες δεόμεθα ἐκτενῶς εἰς εὐλογίαν ἡμῖν μεταπλασθῆναι τὴν πνευματικὴν, ἵνα μετασχόντες αὐτῶν ἁγιασθῶμεν σωματικῶς καὶ πνευματικῶς. δεικτικῶς δὲ εἶπε τοῦτό μού ἐστιν σῶμα καὶ τοῦτό μού ἐστιν τὸ αἷμα, ἵνα μὴ νομίσῃς τύπον εἶναι τὰ φαινόμενα, ἀλλὰ διά τινος ἀρρή του ἐνεργείας τοῦ πάντα ἰσχύοντος θεοῦ μεταποιεῖσθαι εἰς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀληθὲς τὰ παρενηνεγμένα, ὧν μετασχόντες τὴν ζωοποιὸν καὶ ἁγιαστικὴν δύναμιν τοῦ Χριστοῦ εἰσδεχόμεθα· ἔδει γὰρ αὐτὸν διὰ τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐν ἡμῖν θεοπρεπῶς συνανακίρνασθαι ὥσπερ τοῖς ἡμετέροις σώμασι διὰ τῆς ἁγίας σαρκὸς αὐτοῦ καὶ τοῦ τι μίου αἵματος. ἃ δὴ καὶ ἐσχήκαμεν εἰς εὐλογίαν ζωοποιὸν ὡς ἐν ἄρτῳ τε καὶ οἴνῳ, ἵνα μὴ ἀποναρκήσωμεν σάρκα τε καὶ αἷμα προκείμενα βλέποντες ἐν ἁγίαις τραπέζαις ἐκκλησιῶν· συγκαθιστάμενος γὰρ ὁ θεὸς ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις ἐνίησι τοῖς προκειμένοις δύναμιν ζωῆς καὶ μεθίστησιν αὐτὰ πρὸς ἐνέργειαν τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς. καὶ μὴ ἀμφιβάλῃς, ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς αὐτοῦ λέγοντος ἐναργῶς τοῦτό μού ἐστιν τὸ σῶμα καὶ τοῦτό μού ἐστιν τὸ αἷμα, δέχου δὲ μᾶλλον πίστει τοῦ σωτῆρος τὸν λόγον· ἀλήθεια γὰρ ὢν οὐ ψεύδεται.
λεν εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, δεικνύς ότι τῆς αὐτοῦ συγχω ρήσεως ἔργον ἦν τὸ ἑλεῖν. Τι ὑμῖν δοκεῖ; Οἱ δὲ ἀποκριθέντες εἶπον Ένοχος θανάτου ἐστί. εκρίνατο ; Πᾶσαν αὐτῶν ἀναιρῶν ἀπολογίαν, δτι μέσ Εφη που διὰ Μωσέως ὁ τῶν ὅλων θεός· . Ἐὰ ψυχὴ ἁμάρτῃ καὶ ἀκούσῃ φωνὴν ὁρκισμοῦ, καὶ ο τος μάρτυς ή δώραχεν, ἡ συνείδεν, ἐὰν μὴ ἀναγγείλη, φησί, λήψεται τὴν ἁμαρτίαν. » Επεγράφετο τοίνυν παρανομίας Εγκλημά τισιν εἰ μηδὲν ἀπολογοῖντο, φωνὴν ἀκούοντες ορκισμοῦ. Διὰ τοῦτο πανούργος ὁρκίζει τὸν Κύριον ὁ Καϊάφας, ἵνα, εἰ βούλοιτο και μετὰ τοῦτο σιωπάν, ὡς παρανομήσαντα κατακρίνος, εἰδὼς ὅτι ὁρκωθεὶς καὶ σιωπήσας ἔνοχος ἐγένετο τιμωρίᾳ τῇ ἀπὸ τοῦ νόμου· εἰ δὲ εἴπῃ τὸ ἀληθὲς, ὡς ψευδόχριστον αὐτὸν φονεύσωσιν ὡς λέγοντα ἑαυτὸν Θεόν, οὐδὲν πλέον ἔχοντα τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων κατά τὴν σάρκα καὶ τὸ δρώμενον. Διὸ ὁ Χριστὸς εἶπε· « εἶπας· › 'Αντὶ τοῦ. Τὸ τὸν ὡμολόγησε στόμα λοιπόν. Ἵνα δὲ φορτικωτέραν αὐτοῖς τὴν δίκην ἐργάσηται, τὴν ἐπί γέ φημι [τῷ] μὴ πιστεύειν εἰς αὐτὴν βούλε- σθαι, πάλιν αὐτοῖς ἐναργῇ τὴν αὐτοῦ καθίστησι δόξαν, εἰπών· « Οψεσθε ἀπ' ἄρτι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. » Εν εἴδει, φησί, τῷ καθ᾿ ἡμᾶς γεγονότα, ἐμὲ τὸν Υἱὸν τῇ φύσει καὶ ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἐν τῷ μηδενὶ πεποίησθε λόγῳ, καὶ ἐπειδὴ ἀμαθίας εἰς τοῦτο καταβεβήκατε, ὥστε τὸ αὐτοῦ τε καὶ τὸ ἐμὸν οὐκ ὥστε μυστήριον, καίτοι νομομαθεῖς ὄντες, ἀναγκαίως ἐκεῖνό φημι, ὅτι τῆς κατ' ἐμοῦ δυσσεβείας βραχύς ἡμῖν καὶ διεσταλμένος ἐδόθη καιρός, μέχρι τοῦ τι μίου σταυροῦ. Μετὰ τοῦτο γὰρ εὐθὺς εἰς τὴν ἑαυτοῦ παλινδρομήσω τιμὴν, ἀναβήσομαι πρὸς δόξαν τὴν ἐν ἀρχαῖς, σύνεδρος ἔσομαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ μετὰ τῆς σαρκός. Ταῦτα λέγοντος τοῦ Χριστοῦ, ὁ Καϊάφας διέρρηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, λέγων· « βλασ φήμησεν. » Τοῦτο δὲ ἐποίησε, σφοδροτέραν την κατ ηγορίαν ποιῶν καὶ τὸ λεχθὲν ἐπαίρων διὰ τοῦ πράγ ματος. Καίτοι ποία βλασφημία αὕτη; Καὶ γὰρ ἔμ- προσθεν ἦν εἰρηκώς συνηγμένων αὐτῶν· « Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· καὶ ἡρμήνευσε τὸ εἰρημένον, καὶ οὐδὲν ἐτόλμησαν εἰπεῖν, ἀλλ' ἐσίγησαν. Πῶς οὖν νῦν βλασφημίαν τὸ εἰρημέν νον εκάλουν; Τίνος δὲ ἕνεκεν ὁ Χριστό; οὕτως χρις εσχάτης ὥρας ἐδίδασκεν, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χρι στὸς, καὶ ὅτι ἐκ δεξιῶν καθεδεῖται τοῦ Πατρὸς, καὶ ὅτι ἤξει πάλιν κρίνων τὴν οἰκουμένην· ὅ πολλὴν τὴν πρὸς αὐτὸν συμφωνίαν δηλοῦντός ἐστι. Διαρρήξας τοίνυν τὰ ἱμάτιά φησι· . Τί ὑμῖν δοκεῖ; ο Οὐ φέρει τὴν ψῆφον οίκοθεν, ἀλλὰ παρ' ἐκείνων αὐτὴν ὡς ἐπι: ὁμολογουμένων ἁμαρτημάτων, καὶ βλασφημίας δήλης ἐκκαλεῖται. Ἐπειδὴ γὰρ ᾔδεσαν, ὅτι εἰ τὸ πράγμα εἰς ἐξέτασιν ἔλθοι, καὶ διάγνωσιν ἀκριβῆ, ἀπαλλάττε: πάσης αὐτὸν αἰτίας, παρ' ἑαυτοῖς αὐτὸν καταδικά- ζουσι, καὶ προκαταλαμβάνουσι τοὺς ἀκροατὰς λέγον τες· ο Ὑμεῖς ἡκούσατε τῆς βλασφημίας· ο μονονουχί Ball S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. gram restitatura essent in pristinum statum : A endens suæ permissionis opus esse hanc capti- alem. XXVI, 67. Quid vobis videtur? At illi respon- * dentes, dixerunt : Reus est mortis. B Dixit alicubi per Moysen universorum Deus : • Si anima peccarit, et audierit vocem juramenti, et testis hic aut viderit aut intellexerit, wisi annuA- tiet, inquit, admittet peecatum **. › Inustum est igitur quibusdam crimen iniquitatis, si nihil alle- rent excusationis, vocem juramenti audientes. Propterea subdole adjurat Dominum Caiphas, at si in posterum quoque lacere vellet, tanquam transgressorein condemnet, videns adjuratum eum ac tacentem legis supplicio obnoxium esse factum. Sin autem veritatem dixerit, tanguam pseudo- obristum ipsum occidant, utpote sese dicentemn Deum, nihilque habentem peculiare secundum car- nem, idque, quod videtur; ideoque Christus dixit: ‹ Tu dixisti. › Id est, Os tuum deinceps confessum est. Ut vero graviorem eis ultionem efficiat, eo quod inquam, in eum credere nolint, rursus cla- riorem eis suam reddit gloriam dicens: Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dexteris virtu- tis Dei. » Specie, inquit, natum humana, me na- tura vere Dei et Patris Filium nullo loco ha- buistis, cumque eo pervenissetis inscitiæ, ut illius meique ignoraretis mysterium, licet legis essetis doctores, necessario illud dico: vestræ adversum me impietatis breve vobis esse, ac præstitutum tempus, usque ad pretiosam crucem. Postmodo euim statim ad pristinum meum recurram hono- rem, ascendam ad gloriam, quam habui ab initio, consors throni ero Dei ac Patris etiam cum carne. Hæc Christo dicente, Caiphas scidit vestimenta sua, dicens, Blasphemavit; hoc autem fecit ut velenen- tius eum accusaret, et dictumn facto insignius red- deret. Verumtamen quænam hæc est blaspheinia ? dixerat enim ante illis congregatis: • Dixit Doini- nus Domino meo, sede a dextris meis s › et quod dictum erat interpretatus est, nihilque ausi sunt dicere, sed lacuerunt. Quomodo igitur nunc, blas- phemiam, quod dictum erat, vocabant? Cur vero Christus ita respondit? Ut omnem illorum defen- sionem tolleret, eo quod ad novissimam usque ho- D ram docuisset, sese esse Christum et sedere a dex- teris Patris, venturumque rursus judicare orbem ferrarum. Quod magnum sibi cum eo consensumi esse demonstrantis est. Scindens igitur vestimenta sua, ait: ‹ Quid vobis videtur? › Non per sese fert calculum damnationis, sed s illis exprimit tanquam in confesso exsistentibus peccatis, mani- festaque blasphemia. Cum enim nossent, si res ad inquisitionem venerit, diligentemque discussionem, omni eum crimine liberatum iri, ex sese eum condemnant, præveniuntque auditores, dicentes : • Vos audistis blasphemiam, cogentes quodam- C as Levit. v, 1. ' se Matth. xxi, 44; cf. Psal. cix, 4.
290 Mt 26, 26– 28 Μετὰ τὸ ἐξελθεῖν τὸν Ἰούδαν παραδίδωσιν ὁ σωτὴρ τοῖς ἕνδεκα τὸ σωτηριῶδες μυστήριον· ἐπειδὴ γὰρ μικρὸν ὕστερον ἔμελλεν ὁ Χρι στὸς ἀναστὰς μετὰ τῆς ἰδίας σαρ κὸς ἀναφοιτῆσαι πρὸς τὸν πατέρα, ἵνα τὴν τοῦ σώματος αὐτοῦ παρ ουσίαν ἔχωμεν– ἄνευ γὰρ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ἀδύνατον σωθῆναι ἄνθρωπον καὶ ἀπαλλα γῆναι θανάτου καὶ ἁμαρτίας μὴ συν ούσης ἡμῖν τῆς ζωῆς–ἔδωκεν οὖν ἡμῖν τὸ ἴδιον σῶμά τε καὶ αἷμα, ἵνα δι' αὐτῶν καὶ τὸ τῆς φθορᾶς καταλύηται κράτος, ἐνοικίζηται δὲ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς διὰ τοῦ ἁγίου πνεύματος, καὶ γενώμεθα ἁγιασμοῦ μέτοχοι καὶ οὐράνιοι ἄν θρωποι καὶ πνευματικοὶ χρημα τίσωμεν. Ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἔμελλεν ὁ Χριστὸς ἀναληφθῆναι πρὸς τὸν πατέρα μετὰ σώματος, διὰ τοῦτο δέδωκεν ἡμῖν τὸ ἴδιον σῶμά τε καὶ αἷμα, ἵνα ἐνοικιζομένη ἐν ἡμῖν ἡ αὐτοῦ σὰρξ καὶ τὸ αἷμα ποιήσῃ ἡμᾶς ἁγίους καὶ τῆς ἀθανα σίας μετόχους. 291 Mt 26, 29 Ἕως αὐτὸ πίνω καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ· τοῦ οἴνου πόσις οὐ χρείαν ἀποπληροῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ πανποικίλην ἡδονὴν τῇ αἰσθήσει προσφέρει. μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἀποτιναχθείσης τῆς φθορᾶς τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων καὶ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις πρὸς καινότητα μετοισθήσεται, ὥστε καὶ αὐτὴν ἡμῶν τὴν εὐφροσύνην εἶναι καινήν.
λεν εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, δεικνύς ότι τῆς αὐτοῦ συγχω ρήσεως ἔργον ἦν τὸ ἑλεῖν. Τι ὑμῖν δοκεῖ; Οἱ δὲ ἀποκριθέντες εἶπον Ένοχος θανάτου ἐστί. εκρίνατο ; Πᾶσαν αὐτῶν ἀναιρῶν ἀπολογίαν, δτι μέσ Εφη που διὰ Μωσέως ὁ τῶν ὅλων θεός· . Ἐὰ ψυχὴ ἁμάρτῃ καὶ ἀκούσῃ φωνὴν ὁρκισμοῦ, καὶ ο τος μάρτυς ή δώραχεν, ἡ συνείδεν, ἐὰν μὴ ἀναγγείλη, φησί, λήψεται τὴν ἁμαρτίαν. » Επεγράφετο τοίνυν παρανομίας Εγκλημά τισιν εἰ μηδὲν ἀπολογοῖντο, φωνὴν ἀκούοντες ορκισμοῦ. Διὰ τοῦτο πανούργος ὁρκίζει τὸν Κύριον ὁ Καϊάφας, ἵνα, εἰ βούλοιτο και μετὰ τοῦτο σιωπάν, ὡς παρανομήσαντα κατακρίνος, εἰδὼς ὅτι ὁρκωθεὶς καὶ σιωπήσας ἔνοχος ἐγένετο τιμωρίᾳ τῇ ἀπὸ τοῦ νόμου· εἰ δὲ εἴπῃ τὸ ἀληθὲς, ὡς ψευδόχριστον αὐτὸν φονεύσωσιν ὡς λέγοντα ἑαυτὸν Θεόν, οὐδὲν πλέον ἔχοντα τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων κατά τὴν σάρκα καὶ τὸ δρώμενον. Διὸ ὁ Χριστὸς εἶπε· « εἶπας· › 'Αντὶ τοῦ. Τὸ τὸν ὡμολόγησε στόμα λοιπόν. Ἵνα δὲ φορτικωτέραν αὐτοῖς τὴν δίκην ἐργάσηται, τὴν ἐπί γέ φημι [τῷ] μὴ πιστεύειν εἰς αὐτὴν βούλε- σθαι, πάλιν αὐτοῖς ἐναργῇ τὴν αὐτοῦ καθίστησι δόξαν, εἰπών· « Οψεσθε ἀπ' ἄρτι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. » Εν εἴδει, φησί, τῷ καθ᾿ ἡμᾶς γεγονότα, ἐμὲ τὸν Υἱὸν τῇ φύσει καὶ ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἐν τῷ μηδενὶ πεποίησθε λόγῳ, καὶ ἐπειδὴ ἀμαθίας εἰς τοῦτο καταβεβήκατε, ὥστε τὸ αὐτοῦ τε καὶ τὸ ἐμὸν οὐκ ὥστε μυστήριον, καίτοι νομομαθεῖς ὄντες, ἀναγκαίως ἐκεῖνό φημι, ὅτι τῆς κατ' ἐμοῦ δυσσεβείας βραχύς ἡμῖν καὶ διεσταλμένος ἐδόθη καιρός, μέχρι τοῦ τι μίου σταυροῦ. Μετὰ τοῦτο γὰρ εὐθὺς εἰς τὴν ἑαυτοῦ παλινδρομήσω τιμὴν, ἀναβήσομαι πρὸς δόξαν τὴν ἐν ἀρχαῖς, σύνεδρος ἔσομαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ μετὰ τῆς σαρκός. Ταῦτα λέγοντος τοῦ Χριστοῦ, ὁ Καϊάφας διέρρηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, λέγων· « βλασ φήμησεν. » Τοῦτο δὲ ἐποίησε, σφοδροτέραν την κατ ηγορίαν ποιῶν καὶ τὸ λεχθὲν ἐπαίρων διὰ τοῦ πράγ ματος. Καίτοι ποία βλασφημία αὕτη; Καὶ γὰρ ἔμ- προσθεν ἦν εἰρηκώς συνηγμένων αὐτῶν· « Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· καὶ ἡρμήνευσε τὸ εἰρημένον, καὶ οὐδὲν ἐτόλμησαν εἰπεῖν, ἀλλ' ἐσίγησαν. Πῶς οὖν νῦν βλασφημίαν τὸ εἰρημέν νον εκάλουν; Τίνος δὲ ἕνεκεν ὁ Χριστό; οὕτως χρις εσχάτης ὥρας ἐδίδασκεν, ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χρι στὸς, καὶ ὅτι ἐκ δεξιῶν καθεδεῖται τοῦ Πατρὸς, καὶ ὅτι ἤξει πάλιν κρίνων τὴν οἰκουμένην· ὅ πολλὴν τὴν πρὸς αὐτὸν συμφωνίαν δηλοῦντός ἐστι. Διαρρήξας τοίνυν τὰ ἱμάτιά φησι· . Τί ὑμῖν δοκεῖ; ο Οὐ φέρει τὴν ψῆφον οίκοθεν, ἀλλὰ παρ' ἐκείνων αὐτὴν ὡς ἐπι: ὁμολογουμένων ἁμαρτημάτων, καὶ βλασφημίας δήλης ἐκκαλεῖται. Ἐπειδὴ γὰρ ᾔδεσαν, ὅτι εἰ τὸ πράγμα εἰς ἐξέτασιν ἔλθοι, καὶ διάγνωσιν ἀκριβῆ, ἀπαλλάττε: πάσης αὐτὸν αἰτίας, παρ' ἑαυτοῖς αὐτὸν καταδικά- ζουσι, καὶ προκαταλαμβάνουσι τοὺς ἀκροατὰς λέγον τες· ο Ὑμεῖς ἡκούσατε τῆς βλασφημίας· ο μονονουχί Ball S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. gram restitatura essent in pristinum statum : A endens suæ permissionis opus esse hanc capti- alem. XXVI, 67. Quid vobis videtur? At illi respon- * dentes, dixerunt : Reus est mortis. B Dixit alicubi per Moysen universorum Deus : • Si anima peccarit, et audierit vocem juramenti, et testis hic aut viderit aut intellexerit, wisi annuA- tiet, inquit, admittet peecatum **. › Inustum est igitur quibusdam crimen iniquitatis, si nihil alle- rent excusationis, vocem juramenti audientes. Propterea subdole adjurat Dominum Caiphas, at si in posterum quoque lacere vellet, tanquam transgressorein condemnet, videns adjuratum eum ac tacentem legis supplicio obnoxium esse factum. Sin autem veritatem dixerit, tanguam pseudo- obristum ipsum occidant, utpote sese dicentemn Deum, nihilque habentem peculiare secundum car- nem, idque, quod videtur; ideoque Christus dixit: ‹ Tu dixisti. › Id est, Os tuum deinceps confessum est. Ut vero graviorem eis ultionem efficiat, eo quod inquam, in eum credere nolint, rursus cla- riorem eis suam reddit gloriam dicens: Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dexteris virtu- tis Dei. » Specie, inquit, natum humana, me na- tura vere Dei et Patris Filium nullo loco ha- buistis, cumque eo pervenissetis inscitiæ, ut illius meique ignoraretis mysterium, licet legis essetis doctores, necessario illud dico: vestræ adversum me impietatis breve vobis esse, ac præstitutum tempus, usque ad pretiosam crucem. Postmodo euim statim ad pristinum meum recurram hono- rem, ascendam ad gloriam, quam habui ab initio, consors throni ero Dei ac Patris etiam cum carne. Hæc Christo dicente, Caiphas scidit vestimenta sua, dicens, Blasphemavit; hoc autem fecit ut velenen- tius eum accusaret, et dictumn facto insignius red- deret. Verumtamen quænam hæc est blaspheinia ? dixerat enim ante illis congregatis: • Dixit Doini- nus Domino meo, sede a dextris meis s › et quod dictum erat interpretatus est, nihilque ausi sunt dicere, sed lacuerunt. Quomodo igitur nunc, blas- phemiam, quod dictum erat, vocabant? Cur vero Christus ita respondit? Ut omnem illorum defen- sionem tolleret, eo quod ad novissimam usque ho- D ram docuisset, sese esse Christum et sedere a dex- teris Patris, venturumque rursus judicare orbem ferrarum. Quod magnum sibi cum eo consensumi esse demonstrantis est. Scindens igitur vestimenta sua, ait: ‹ Quid vobis videtur? › Non per sese fert calculum damnationis, sed s illis exprimit tanquam in confesso exsistentibus peccatis, mani- festaque blasphemia. Cum enim nossent, si res ad inquisitionem venerit, diligentemque discussionem, omni eum crimine liberatum iri, ex sese eum condemnant, præveniuntque auditores, dicentes : • Vos audistis blasphemiam, cogentes quodam- C as Levit. v, 1. ' se Matth. xxi, 44; cf. Psal. cix, 4.
PG 72:461σωφροσύνης δὲ σύμβολον τὸ ἐξ οἴνου κρᾶμα, ὃ καὶ γενήσεσθαί φησιν καινόν· καὶ οὔτι που πάντως τὸ πόμα φησὶν ἔσεσθαι καινόν, ἀλλὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ συμβαῖνον, τοῦτ' ἔστιν τὴν εὐφροσύνην· ἀναχωρήσει γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἡ ἀνθρώπου φύσις τῆς αὐτοῦ συνήθους καὶ γηΐνης τέρψεως, μεταχωρήσει δὲ πρὸς καινότητα τρυφῆς αὐτοῦ δηλον ότι τοῦ πάντων σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. τὴν ἔμφυτον καὶ ἰδίαν εὐφρο σύνην ταῖς τῶν σεβομένων αὐτὸν ἐνιέντος ψυχαῖς καὶ ἀναλόγως τοῖς ἑκάστου μέτροις διανέμοντος· ὅτι δὲ ἐν εὐφροσύναις ἐσόμεθα νοηταῖς, ὁ θεῖος ἡμᾶς Δαβὶδ πληροφορήσει λέγων· "ὡς ἐπλήθυνας τὸ ἔλεός σου, ὁ θεός· οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἐλπιοῦσιν. με θυσθήσονται ἀπὸ πιότητος καὶ τὸν χειμάρρουν τῆς τρυφῆς ποτιεῖς αὐτούς". ἡ σοφία δὲ πάλιν "τὸν ἑαυτῆς οἶνον εἰς κρατῆρα κεράσασα" καὶ προθεῖσα τοὺς ἄρτους· "ἔλθατε", φησίν, "φάγετε τῶν ἐμῶν ἄρτων καὶ πίετε οἶνον, ὃν κεκέρακα ὑμῖν". 292 Mt 26, 31 Ἐταράχθησαν οἱ μαθηταὶ οὐχ ὡς ἐλαφροί τινες, ἀλλ' ὅτι πολλῆς ἔγεμεν ἀπορίας τὸ πρᾶγμα καὶ δυσκατάληπτος ἦν ἡ γνῶσις τοῦ μυστη ρίου τούτου, πῶς ὁ τοὺς νεκροὺς ἀναστήσας καὶ μυρία ποιήσας σημεῖα ὑπὲρ ἄνθρωπον εἰς οὕτως ἄτιμον παρεδόθη θάνατον.
καταναγκάζοντες καὶ βιαζόμενοι τὴν ψῆφον εξενεγ- κεῖν. Τί οὖν ἐκεῖνοι ; ο Ενοχος θανάτου ἐστίν· ο ἵνα ὡς κατάδικον λαβόντες, οὕτω λοιπὸν τὸν Πιλάτον ἀποφήνασθαι παρασκευάσωσιν. Ο δὴ καὶ ἐκεῖνοι συνειδότες, φασίν· ο Ενοχος θανάτου ἐστὶν, ο αὐτοὶ κατηγοροῦντες, αὐτοὶ δικάζοντες, αὐτοὶ ψηφιζόμε- νοι, πάντα αὐτοὶ γινόμενοι τότε. Πῶς δὲ οὐκ ἤνα εγκαν Σάββατα εἰς μέσον; Οτι πολλάκις αὐτοὺς ἐπεστόμισεν. "Αλλως τε καὶ ἐκ τῶν τότε λεγομένων ἐβούλοντο αὐτὸν ἑλεῖν εἰς τὸ καταδικάσαι. Διὸ καὶ προλαβών, καὶ τὴν ψῆφον παρ' αὐτῶν ἐνεγκών, καὶ πάντας ἐπισπασάμενος διὰ τοῦ ῥῆξαι τὸν χιτωνίσκον, ὡς κατάδικον λοιπὸν ἀγαγὼν πρὸς τὸν Πιλάτον, οὔ τως ἅπαντα ἔπραττεν. Επ' ἐκείνου γοῦν οὐδὲν τοιοῦ τόν φασιν· ἀλλὰ τί ; « Εἰ μὴ ἦν οὗτος κακοποιός, οὐκ ἄν σοι παρεδώκαμεν αὐτόν· ν ἀπὸ δημοσίων έγκλη- μάτων ἀνελεῖν αὐτὸν ἐπιχειροῦντες. Καὶ διὰ τί μὴ λάθρα αὐτὸν ἀνεῖλον; Εβούλοντο καὶ τὴν δόξαν αὐτ τοῦ διανελεῖν· ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ ἦσαν προακηκοότες αὐτοῦ, καὶ θαυμάζοντες αὐτὸν, διὰ τοῦτο ἔσπευσαν δημοσίᾳ, καὶ ἐπὶ πάντων σφαγῆναι αὐτόν. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐκώλυσεν, ἀλλὰ τῇ ἐκείνων πονηρία εἰς τὴν τῆς ἀληθείας σύστασιν ἀπεχρήσατο· καὶ τούν αντίον ἐξέβαινεν ἤπερ ἐβούλετο. Ἐπεὶ ὅτιγε ἐξου σίαν εἶχον καθ' ἑαυτοὺς ἀνελεῖν, ἄκουσον τί φησιν ὁ Πιλάτος· ο Λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς, καὶ κατὰ τὸν νό μον ὑμῶν κρίνατε αὐτόν. » 'Αλλ' οὐκ ἤθελον, ἵνα ώ; τύραννος, ὡς στασιαστής ἀνηρῆσθαι δόξῃ. Ταῦτα δὲ πάντα ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἐγίνετο· ὥστε μηδὲ σκιάν τινα αὐτοὺς ἔχειν ἀναισχύντου γοῦν ἀπολογίας. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πλάνη· δι' ὧν ἐπιβουλεύει, λύεται. Οὕτω γοῦν καὶ ἐνταῦθα συνέβη. Οἱ μὲν γὰρ ἐδόκουν νενικηκέναι, οὗτοι μάλιστα καὶ ᾐσχύνθησαν, καὶ ἡττήθησαν, καὶ ἀπώλοντο· ὁ δὲ ἡττᾶσθαι δοκῶν, οὗτος μάλιστα καὶ ἔλαμψε, καὶ ἐνίκησε κατὰ κρά- της Οἱ δὲ ἐῤῥάπισαν, λέγοντες Προφήτευσον ἡμῖν, Χριστέ, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε. Πρέποι ἂν εἰπεῖν ὅπερ ἔφη τις τῶν ἁγίων προ- φητῶν· ὁ Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει ὁ Κύριος. Ο τῶν βασιλευόν των καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν ἀτιμάζεται, καὶ διακαρτερεῖ τυπτόμενος, καὶ τὸν ἐκ τῶν ἀσεβῶν ὑπομένει γέλωτα, τύπον ἡμῖν τῆς εἰς ἄκρον ἀνεξικακίας αὐτοῦ παρατιθείς· ὁ γὰρ ἐξετάζων καρδίας καὶ νεφρούς, ὁ προφητείας ἁπάσης δοτήρ, πῶς ἂν ἡγνόησε τί; ἐστιν ὁ παίσας αὐτόν ; Τότε ἀπέλυσεν αὐτοῖς τὸν Βαραββάν, τὴν δὲ Ἰησοῦν φραγελλώσας παρέδωκεν ἵνα σταυ ρωθῇ. Μέγας ἔλεγχος ταῦτα τῶν Ἰουδαίων, λῃστὴν καὶ φονέα ελομένων μᾶλλον ἢ τὸν Χριστόν· τοσοῦτον αὐτ τοῖς ἔμελε τοῦ δικαίου, καὶ οὕτως διὰ τὴν ὁσιότητα COMMENT. IN MATTHIEUM. B A modo, ac vi extorquentes suffragii lationem. Ecquid C igitur illi? • Reus est mortis;, ut tanquam con- demnatum habentes, ita deinceps efficerent, ut ta- lis a Pilato pronuntiaretur : illud utique cujus sibi conscii erant, aiunt, e Reus est mortis, cum illi qui accusabant, judiciumque ac suffragium 102ferebant, omnibus hisce ipsimet jam tum essent obnoxii. At quomodo Sabbata in medium non pro- tulerunt? Eo quod eis crebro os obstruxisset, Alias vero etiam ex iis, quæ tum dicta sunt ad condem. nationem euin pertrahere volebant. Quo animo pon- tifex præjudicans, damnationemque ab assessoribus eliciens, ac tunicæ ruptura multitudinis concilians assensum, reumque ut jam condemnatum ad Pila- tum ducens, sic ex sententia omnia transegit. Sane coram Pilato nihil ex prius allatis accusant. Quid igitur aiunt : e Nisi esset hic maleficus, non tibi tradidissemus eum, ex publicis criminibus eum interficere conantes. At cur non occulte eum sustu- lerunt? Gloriam etiam illius in nihilum redigere cu- piebant : cum enim plurimi essent, qui euin audi- rent ac mirarentur, propterea festinarunt publico et eoram omnibus cum interficere. Christus vero non prohibuit, sed illorum nequitia ad declara- tionem veritatis usus est; ac contra quam volue- rant res accidit. Cum enim in potestate illorum esset per sese interficere, audi quid dicat Pilatus : ● Accipite eum vos, et secundum legem vestram eum judicate: » at noluerunt, ut tanquam tyrannus, lanquam seditiosus interfici videretur. Hæc autemn omnia pro veritate facta sunt, ut ne umbra quidem impudentis cujuspiam excusationis eis reliqua es- set. Talis enim est deceptio : per ea quibus ad insi- dias utitur, dissolvitur; ita igitur hic etiam accidit: siquidem ii, qui se vicisse arbitrabantur, hi vel maxime etiam confusi fuerunt superatique ac per- dili ; qui vero superatus videbatur, hic vel maxime resplcnduit, ac plenam confessamque victo - riam abstulit. (sic) D Jerem. 11, 12. XXVI, 68. Alii autem palmas in faciem ejus de- derunt, dicentes: Prophetiza nobis, Christe, quie est qui le percussil. Dicendum utique illud est, quod nonnullus dixit sanctorum prophetarum: «Obstupuit cœlum sa- per hoc, inhorruit valde vehementer, dicit Domi- sus ". » Universorum Deus, Rex regum et Domi- nus dominantium tanquam unus ex nobis inhono - ratur, et suffert verberatus, et risum sustinet im- piorum, typus nobis summa illius patientia pro- positus. Qui enim scrutatur corda ac renes, om. nis prophetiæ donator, quomodo ignorare potuit quis ipsum percussisset? XXVII, 26. Tunc dimisit illis Barabbam, Jesum autem flagellatum tradidit eis ut crucifigeretur. Magnum crimen hoc Judæorum est, latronem ac interfectorem potius eligere quam Christum: tan- tum a justitia aberant, atque ita propter sanctita-
οὗτος δὲ ἦν ὁ διὰ τοῦ προφήτου εἰρηκὼς "πατάξω τὸν ποιμένα". διὸ καὶ ὁ Δαβίδ φησιν πρὸς τὸν πατέρα, "ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτοὶ κατεδίωξαν". πλὴν οὐ πάντη τοῦτο καὶ πάντως γέγονεν βουλήσει τοῦ πατρός, ἀλλ' ἤθελε μὲν μὴ παθεῖν αὐτόν, εἴγε προσεδέξαντο οἱ Ἰουδαῖοι. ἐπειδὴ δὲ οὐ προσήκαντο, ἀλλ' ἠθέλησαν φονεῦσαι, συγκατέθετο ὁ πατὴρ τῷ υἱῷ τοῦτο παθεῖν ἑλομένῳ. διὸ καὶ λέγεται, ὅτι ὁ πατὴρ ἐπάταξε "τὸν ποι μένα", ἐπειδήπερ εἴασεν αὐτὸν παθεῖν δυνάμενος κωλῦσαι μὴ παθεῖν. οὕτω δὲ νοητέον καὶ τὸ εἰρημένον πρὸς Πιλᾶτον ὑπὸ Χριστοῦ, ὅτι "οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν", ἀντὶ τοῦ μὴ συνῄνεσεν ὁ πατὴρ ἑλομένῳ μοι παθεῖν. 293 Mt 26, 32 Οὐκ ἀφῆκε τοὺς μαθητὰς μέχρι τῶν σκυθρωπῶν μεῖναι, προ αναγγέλλει δὲ τὴν ἀνάστασιν λύων αὐτῶν τὴν λύπην καὶ ἐπαγγέλλεται προλαμβάνειν αὐτοὺς εἰς τὴν Γαλιλαίαν, δι' οὗ σημαίνει, ὅτι μέλλει ἀποφοιτᾶν τῶν Ἰουδαίων καὶ εἰς τὰ ἔθνη μεταχωρεῖν. οὐκ ἀπ' οὐρανοῦ φαίνεται εὐθέως–διὸ καὶ ἐκεῖ ἐφάνη. 294 Mt 26, 37–38 λυπεῖται δὲ ὡς ἄνθρωπος καὶ τὰ τῆς ψυχῆς καὶ τὰ τοῦ σώματος ἴδια ποιεῖται ὁ ἀπαθής.
καταναγκάζοντες καὶ βιαζόμενοι τὴν ψῆφον εξενεγ- κεῖν. Τί οὖν ἐκεῖνοι ; ο Ενοχος θανάτου ἐστίν· ο ἵνα ὡς κατάδικον λαβόντες, οὕτω λοιπὸν τὸν Πιλάτον ἀποφήνασθαι παρασκευάσωσιν. Ο δὴ καὶ ἐκεῖνοι συνειδότες, φασίν· ο Ενοχος θανάτου ἐστὶν, ο αὐτοὶ κατηγοροῦντες, αὐτοὶ δικάζοντες, αὐτοὶ ψηφιζόμε- νοι, πάντα αὐτοὶ γινόμενοι τότε. Πῶς δὲ οὐκ ἤνα εγκαν Σάββατα εἰς μέσον; Οτι πολλάκις αὐτοὺς ἐπεστόμισεν. "Αλλως τε καὶ ἐκ τῶν τότε λεγομένων ἐβούλοντο αὐτὸν ἑλεῖν εἰς τὸ καταδικάσαι. Διὸ καὶ προλαβών, καὶ τὴν ψῆφον παρ' αὐτῶν ἐνεγκών, καὶ πάντας ἐπισπασάμενος διὰ τοῦ ῥῆξαι τὸν χιτωνίσκον, ὡς κατάδικον λοιπὸν ἀγαγὼν πρὸς τὸν Πιλάτον, οὔ τως ἅπαντα ἔπραττεν. Επ' ἐκείνου γοῦν οὐδὲν τοιοῦ τόν φασιν· ἀλλὰ τί ; « Εἰ μὴ ἦν οὗτος κακοποιός, οὐκ ἄν σοι παρεδώκαμεν αὐτόν· ν ἀπὸ δημοσίων έγκλη- μάτων ἀνελεῖν αὐτὸν ἐπιχειροῦντες. Καὶ διὰ τί μὴ λάθρα αὐτὸν ἀνεῖλον; Εβούλοντο καὶ τὴν δόξαν αὐτ τοῦ διανελεῖν· ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ ἦσαν προακηκοότες αὐτοῦ, καὶ θαυμάζοντες αὐτὸν, διὰ τοῦτο ἔσπευσαν δημοσίᾳ, καὶ ἐπὶ πάντων σφαγῆναι αὐτόν. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐκώλυσεν, ἀλλὰ τῇ ἐκείνων πονηρία εἰς τὴν τῆς ἀληθείας σύστασιν ἀπεχρήσατο· καὶ τούν αντίον ἐξέβαινεν ἤπερ ἐβούλετο. Ἐπεὶ ὅτιγε ἐξου σίαν εἶχον καθ' ἑαυτοὺς ἀνελεῖν, ἄκουσον τί φησιν ὁ Πιλάτος· ο Λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς, καὶ κατὰ τὸν νό μον ὑμῶν κρίνατε αὐτόν. » 'Αλλ' οὐκ ἤθελον, ἵνα ώ; τύραννος, ὡς στασιαστής ἀνηρῆσθαι δόξῃ. Ταῦτα δὲ πάντα ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἐγίνετο· ὥστε μηδὲ σκιάν τινα αὐτοὺς ἔχειν ἀναισχύντου γοῦν ἀπολογίας. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πλάνη· δι' ὧν ἐπιβουλεύει, λύεται. Οὕτω γοῦν καὶ ἐνταῦθα συνέβη. Οἱ μὲν γὰρ ἐδόκουν νενικηκέναι, οὗτοι μάλιστα καὶ ᾐσχύνθησαν, καὶ ἡττήθησαν, καὶ ἀπώλοντο· ὁ δὲ ἡττᾶσθαι δοκῶν, οὗτος μάλιστα καὶ ἔλαμψε, καὶ ἐνίκησε κατὰ κρά- της Οἱ δὲ ἐῤῥάπισαν, λέγοντες Προφήτευσον ἡμῖν, Χριστέ, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε. Πρέποι ἂν εἰπεῖν ὅπερ ἔφη τις τῶν ἁγίων προ- φητῶν· ὁ Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει ὁ Κύριος. Ο τῶν βασιλευόν των καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν ἀτιμάζεται, καὶ διακαρτερεῖ τυπτόμενος, καὶ τὸν ἐκ τῶν ἀσεβῶν ὑπομένει γέλωτα, τύπον ἡμῖν τῆς εἰς ἄκρον ἀνεξικακίας αὐτοῦ παρατιθείς· ὁ γὰρ ἐξετάζων καρδίας καὶ νεφρούς, ὁ προφητείας ἁπάσης δοτήρ, πῶς ἂν ἡγνόησε τί; ἐστιν ὁ παίσας αὐτόν ; Τότε ἀπέλυσεν αὐτοῖς τὸν Βαραββάν, τὴν δὲ Ἰησοῦν φραγελλώσας παρέδωκεν ἵνα σταυ ρωθῇ. Μέγας ἔλεγχος ταῦτα τῶν Ἰουδαίων, λῃστὴν καὶ φονέα ελομένων μᾶλλον ἢ τὸν Χριστόν· τοσοῦτον αὐτ τοῖς ἔμελε τοῦ δικαίου, καὶ οὕτως διὰ τὴν ὁσιότητα COMMENT. IN MATTHIEUM. B A modo, ac vi extorquentes suffragii lationem. Ecquid C igitur illi? • Reus est mortis;, ut tanquam con- demnatum habentes, ita deinceps efficerent, ut ta- lis a Pilato pronuntiaretur : illud utique cujus sibi conscii erant, aiunt, e Reus est mortis, cum illi qui accusabant, judiciumque ac suffragium 102ferebant, omnibus hisce ipsimet jam tum essent obnoxii. At quomodo Sabbata in medium non pro- tulerunt? Eo quod eis crebro os obstruxisset, Alias vero etiam ex iis, quæ tum dicta sunt ad condem. nationem euin pertrahere volebant. Quo animo pon- tifex præjudicans, damnationemque ab assessoribus eliciens, ac tunicæ ruptura multitudinis concilians assensum, reumque ut jam condemnatum ad Pila- tum ducens, sic ex sententia omnia transegit. Sane coram Pilato nihil ex prius allatis accusant. Quid igitur aiunt : e Nisi esset hic maleficus, non tibi tradidissemus eum, ex publicis criminibus eum interficere conantes. At cur non occulte eum sustu- lerunt? Gloriam etiam illius in nihilum redigere cu- piebant : cum enim plurimi essent, qui euin audi- rent ac mirarentur, propterea festinarunt publico et eoram omnibus cum interficere. Christus vero non prohibuit, sed illorum nequitia ad declara- tionem veritatis usus est; ac contra quam volue- rant res accidit. Cum enim in potestate illorum esset per sese interficere, audi quid dicat Pilatus : ● Accipite eum vos, et secundum legem vestram eum judicate: » at noluerunt, ut tanquam tyrannus, lanquam seditiosus interfici videretur. Hæc autemn omnia pro veritate facta sunt, ut ne umbra quidem impudentis cujuspiam excusationis eis reliqua es- set. Talis enim est deceptio : per ea quibus ad insi- dias utitur, dissolvitur; ita igitur hic etiam accidit: siquidem ii, qui se vicisse arbitrabantur, hi vel maxime etiam confusi fuerunt superatique ac per- dili ; qui vero superatus videbatur, hic vel maxime resplcnduit, ac plenam confessamque victo - riam abstulit. (sic) D Jerem. 11, 12. XXVI, 68. Alii autem palmas in faciem ejus de- derunt, dicentes: Prophetiza nobis, Christe, quie est qui le percussil. Dicendum utique illud est, quod nonnullus dixit sanctorum prophetarum: «Obstupuit cœlum sa- per hoc, inhorruit valde vehementer, dicit Domi- sus ". » Universorum Deus, Rex regum et Domi- nus dominantium tanquam unus ex nobis inhono - ratur, et suffert verberatus, et risum sustinet im- piorum, typus nobis summa illius patientia pro- positus. Qui enim scrutatur corda ac renes, om. nis prophetiæ donator, quomodo ignorare potuit quis ipsum percussisset? XXVII, 26. Tunc dimisit illis Barabbam, Jesum autem flagellatum tradidit eis ut crucifigeretur. Magnum crimen hoc Judæorum est, latronem ac interfectorem potius eligere quam Christum: tan- tum a justitia aberant, atque ita propter sanctita-
PG 72:463ἐπειδὴ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος κοινά ἐστιν αὐτῷ, ὥσπερ καὶ τὰ μόνῃ τῇ θεότητι πρέποντα κοινά πως γέγονε τῇ σαρκὶ διὰ τὴν ἄρρητον καὶ ἀνέκφραστον ἕνωσιν, καὶ μὴ σκανδαλιζέτω τινὰ τὸ συμβάν· ἡ γὰρ πρὸς σάρκα σύνοδος τοῦ λόγου παθοῦσα τὰ ἑαυτῆς βε βαιώσει καλῶς ἐν ἡμῖν τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸ μυστήριον. 295 Mt 26, 39 Ποτήριον ἐν τούτοις τὴν διὰ τοῦ θανάτου κατακάρωσιν ἀποκαλεῖ καὶ τὴν οἱονεὶ πρὸς ὕπνον κατακοιμίζουσαν μέθην. τό γε μὴν παρ αιτεῖσθαι πιεῖν αὐτό, τοῦτ' ἔστιν τὸ μὴ σφόδρα καθ' ἡδονὴν ποιεῖσθαι τὸ παθεῖν, τῆς τῶν σταυρωσάντων δυσσεβείας κατηγορεῖ· οὐ γὰρ δήπου φαῖεν ὡς ἐπείπερ εἵλετο παθεῖν ὑπουργοὶ μᾶλλον ἡμεῖς τοῦ θελήματος· διελέγξει γὰρ αὐτοὺς ψευδομυθεῖν ἑλομένους ἡ παραίτησις. 296 Mt 26, 42–44 Ἐπιτείνει τὴν προσευχὴν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν ἐξυφαίνει λόγων ὑποτύπωσιν καὶ ὑπογραμμὸν τὰ καθ' ἑαυτὸν ἡμῖν παρατιθείς· οἶμαι γὰρ δεῖν οὐχὶ μίαν ἡμᾶς τὸ κατὰ προθυμίαν <προσευχὴν προσάγειν>, προσιέναι δὲ μᾶλλον συχνῶς καὶ ταυτολογοῦντας οὐκ ἐρυθριᾶν ἄχρις ἂν ἡμῖν εἰς πέρας ἐξοίχοιτο τὰ αἰτήματα· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τρίτην εὐχὴν περὶ τῶν αὐτῶν ἐποιεῖτο Χριστὸς καίτοι μάλα σαφῶς τὴν τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς ἐπιστάμενος βούλησιν· μᾶλλον δὲ διὰ τοῦ τρίτου ἐβεβαίου, ὅτι ἄνθρωπος γέγονεν.
Α κατηγόρουν Χριστοῦ, καὶ τοῦ κρίνειν λαχόντος έλευ- θεροῦντος αὐτὸν, θανάτου ψῆφον υποστήναι παρακα λοῦσι τὸν πάσης εὐσεβείας καθηγητὴν καὶ διδάσκα- λον, ἵνα ἔτι φορτικωτέραν ὑπομείνωσι την κόλασιν, ἀνέκραγον λέγοντες· « Αίρε τοῦτον, ἀπόλυσον ἡμῖν τὸν Βαραββάν. » Ἰδοὺ δὴ σαφῶς • Τὸν ἅγιον καὶ δισ καιον ηρνήσαντο, καθά φησιν ὁ μακάριος Πέτρος, καὶ ήτησαν άνδρα φονέα χαρισθῆναι αὐτοῖς, » ἵνα τῆς ἐκείνου μερίδος έσονται κοινωνοί. Ταύτην αὐτῶν τὴν ἀνοσίαν καταβοὴν ᾐτι το λέγων ὁ Κύριος διὰ φωνῆς Ἱερεμίου· « Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα την κληρονομίαν μου ἐμοῖ, ὡς λέων ἐν δρυμῷ ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ τὴν φωνὴν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. » Εφη δε που περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιότητος καὶ ὁ προφήτης Ὡστέ· « Οὐαὶ αὐτοῖ; ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ, δείλαιοί εἰσιν ὅτι ἠσέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτούς· αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ ψευδή. Πεσοῦνται ἐν ῥομφαίᾳ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν δι' ἀπαιδευσίαν γλώτ τῆς αὐτῶν. » Εξερχόμενοι δὲ, εὗρον ἄνθρωπον Κυρηναίον ονόματι Σίμωνα· τοῦτον ἡγγάρευσαν ἵνα ἀρχ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. Αγεται μὲν ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τὸ σωτήριον πάθος · Σί- μωνι δὲ Κυρηναίῳ ἐπέθηκαν τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. Ετερος δὲ τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν καὶ αὐτὸν ἔφη τὸν Ἰησοῦν βαστάσαι τὸ ξύλον. ᾿Αληθῆ δὲ πάντως ἀμφότερα. Ηνεγκε μὲν γὰρ τὸν σταυρὸν ὁ Σωτὴρ, κατὰ μέσην δὲ ἕως τὴν ὁδὸν ὑπαντήσαντες τὸν Κυρηναίον κατεσχήκασι, και μετέθηκαν ἐπ' αὐτὸν σταυρόν. Εἴρηται γὰρ περὶ αὐτοῦ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου, ὅτι • Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὐ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ. ὁ ᾿Αρχὴ γὰρ αὐτοῦ γέ γονεν ὁ σταυρός, δι' οὗ βεβασίλευκε τῆς ὑπ' οὐρανόν εἴπερ ἐστὶν ἀληθές, ὅτι « Μέχρι θανάτου γέγονεν ὑπ ήκους, θανάτου δὲ σταυροῦ, διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν. » . Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λησται, εἰς ἐκ δεξιῶν, καὶ εἰς ἐξ ευωνύμων. Εἶδες πῶς ὁ τῶν ὅλων Γενεσιουργὸς καὶ Κύριος τὴν αὐτοῦ φύσιν ἐπανορθοῖ. Ταύτην γὰρ εἰς τὸ ἐν ἀρ· χαῖς ἀναφέρων διὰ τοῦ γενέσθαι καθ' ἡμᾶς δι' ἡμᾶς τὰ ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέμεινε πάθη· ἀπηρτημένῳ δὲ τοῦ σταυροῦ συνεκρέμαντο αὐτῷ δύο λῃσταί, καὶ ὕβρις μὲν ὁμολογουμένως τό γε ἦχον εἰς τῶν Ἰου δαίων σκοπόν, πλὴν ἀνάμνησις προφητείας λεγούσης • Καὶ μετὰ ἀνόμων ἐλογίσθη. » 'Αλλὰ διὰ τῶν αὐτοῦ παθημάτων εἰς ἡμᾶς τρέχει τὰ ἀγαθά. ᾿Αληθὲς γαρ ὅτι « Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. » Οἱ δύν οὗτοι λῃσταὶ τοὺς δύο ὑπέγραφον λαοὺς, ὧν ὁ μὲν μέχρι τελευτῆς τὴν ἀγνωμοσύνην ἐπεδείξατο, καὶ οὐδὲ τὴν ἐσχάτην αἰχμαλωσίαν ἣν ὑπὸ Ῥωμαίων ὑπέμεινεν εἰς ἄμυναν τῶν κατὰ Χριστοῦ παροινιῶν ὡμολόγησεν ὑφίστασθαι· ὁ δὲ πρὸς αὐτῷ τῷ τέλει οὐκ ἀπέγνω τῆς ἀφέσεως, ἀλλὰ διωρθώσατο· τό τε μὴν μέσον τῶν λῃστῶν σταυροῦ ἀνασχέσθαι τὸν Κύριον, τὸν ἐκούσιον * Η ten Christum accusabaut, illoque, cujus erat ju- dicare, eum liberante, mortis suffragium ferri ro- gant in pietatis omnis magistrum ac doctorem, ut graviorem adhuc sustineant pœnam, exclamarunt dicentes: • Tolle hunc, dimitte nobis Barabbam. Ecce clare Sanctum et justum abnegarunt, ut ait beatus Petrus ", et petierunt virum homicidam sibi tradi » ut partis illius forent participes. flanc expressam eorum impietatem accu- sabat dicens Dominus per vocem Jeremiæ : ‹ De- reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam mihi, tanquam leo in saltu dedit super me vocein suam. Propterea odio habui eam “. › Dixit autein alibi etiam de Judæorum improbitate propheta Oseas : c Væ illis, quia resilierunt a me, meticu- losi sunt quia impie egerunt in me. Ego autem re- demi eos ipsi auteni contra me locuti sunt men- dacia. Calent in romphæa principes eorum propter iuscitiam linguæ eorum ". › XXVII, 32. Exeuntes autem invenerunt hominem Cyrenaeum nomine Simonem; hunc augariaverunt at tolleret crucem ejus. Ducitur quidem Servator ad salutarem passionem, Simoni autem Cyrenæo imposuerunt crucem ejus. Alius autem sanctorum evangelistarum, etiam ip- sum Jesum dixit portasse crucem; utraque autem vera sunt : tulit siquidem crucem Servator. Media sutem via occurrentes Cyrenæo, comprehenderunt eum ac imposuerunt crucem super eum. Dicitur enim de eo per vocem Isaiæe : • Puer natus est no- bis, et filius datus est nobis, cujus principatus super bumerum ejus. › Principatus enim illius crux facta est, per quam regnavit in onine quod sub cœlo est: siquidem verum est, quod ‹ Factus sit obediens usque ad mortém, mortem autem cru- cis, propter quod et Deus exaltavit eum ". » XXVII, 38. Tunc crucifixi sunt cum eo duo latro- nes, unus a dexteris, et alter a sinistris. B c C Videsne quomodo Auctor universorum ac Domi- nus naturam suam corrigat. Hanc enim ad princi- pia sua referens, per illud quod homo factus sit propter nos, nostras pro nobis sustinuit passiones; in crucem autem sublato, simul cum eo suspensi sunt duo latrones. Ac injuria quidem in confesso D erat, quo spectabat Judæorum scopus; sed Impletar commemoratio prophetiæ dicentis, ‹ Et cum ini- quis reputatus est". Per illius passiones ad nos bona derivantur. Verum enim est, quia ‹ Livore ejus sanati sumus . Duo hi latrones duos populos designarunt, quorum unus quidem usque ad con · summationem ingratitudinem ostendit, ac ne extre- mam quidem captivitatem, quam a Romanis susti - nuerunt in ultionem furoris exerciti contra Chri- stum sese subire confessi sunt ; alter autem usque ad ipsum Huem non desperavit de remissione, seul * Act. 111, 44. 12; Luc. xx11, 37. Jerem. x11, 7, 8. Osee vil, 23. Isa. 15, 6. of Isa. L111, 5. * Philipp. 11, ** [sa. Lill, 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 7. 8.
297 Mt 26, 47–50 Τάχα που ᾠήθη ὁ Ἰούδας δύνασθαι λαθεῖν φίλημα μὲν προτείνων εἰς τύπον ἀγάπης, ἀνοσίων δὲ σκεμμάτων μεστὴν ἔχων τὴν καρδίαν. οὐκοῦν ὡς ἐκ μέθης προσέρχεται τῷ Χριστῷ δόλου καὶ ἀγάπης ὄργανον τὴν ἐξαίρετον ἀρετὴν ἀποφαίνειν προσδοκῶν, προσετίθει δὲ καὶ τὸ χαῖρε ῥαββί. χαῖρε λέγεις τῷ παγιδευθέντι πρὸς θάνατον διὰ σοῦ; οὐδὲ τὸ σχῆμα τῆς προδοσίας αἰσχύνῃ; ἀλλ' ἦν ἐντεῦθεν ἰδεῖν, ὅτι τὸν ψεύστην ἔχων ἐν ἑαυτῷ, τοῦτ' ἔστιν τὸν σατανᾶν καὶ χαῖρε λέγων ἐψεύδετο. καὶ τὸ φιληθῆναι κατεδέξατο ὁ Χριστός–καὶ τῆς ἡμερότητος θηρίου παντὸς χαλεπώτερος γέγονεν. 298 Mt 26, 53 Δώδεκα εἶπε λεγεῶνας· ἀντὶ ὑμῶν λέγων τῶν δώδεκα μαθητῶν, ὥστε οὐ τῆς ὑμῶν ἐπικουρίας δέομαι· οὐ γὰρ κέχρημαι τῇ ἐξουσίᾳ, ἀλλ' ἐκδίδωμι ἐμαυτὸν τοῖς Ἰουδαίοις, ἐπείπερ τοῦτο ἐσόμενον προανήγγειλαν αἱ γραφαί, ὅτι ταῦτα μέλλουσιν οἱ Ἰουδαῖοι ποιεῖν. 299 Mt 26, 55 Ἆρα οὖν αἰτιᾶται Χριστὸς τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς, ὅτι μὴ πρόωρον αὐτῷ τὴν τοῦ θανάτου πάγην ἐσκεύαζον; οὐ τοῦτο βού λεται δηλοῦν, ἀλλ' ὅτι ἐξὸν ὑμῖν καθ' ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ διδά σκοντα κατασχεῖν, οὐκ ἐκρατήσατε· ἐταμιευόμην γὰρ μᾶλλον τὸ χρῆναι παθεῖν καιρῷ τῷ προσήκοντι.
Α κατηγόρουν Χριστοῦ, καὶ τοῦ κρίνειν λαχόντος έλευ- θεροῦντος αὐτὸν, θανάτου ψῆφον υποστήναι παρακα λοῦσι τὸν πάσης εὐσεβείας καθηγητὴν καὶ διδάσκα- λον, ἵνα ἔτι φορτικωτέραν ὑπομείνωσι την κόλασιν, ἀνέκραγον λέγοντες· « Αίρε τοῦτον, ἀπόλυσον ἡμῖν τὸν Βαραββάν. » Ἰδοὺ δὴ σαφῶς • Τὸν ἅγιον καὶ δισ καιον ηρνήσαντο, καθά φησιν ὁ μακάριος Πέτρος, καὶ ήτησαν άνδρα φονέα χαρισθῆναι αὐτοῖς, » ἵνα τῆς ἐκείνου μερίδος έσονται κοινωνοί. Ταύτην αὐτῶν τὴν ἀνοσίαν καταβοὴν ᾐτι το λέγων ὁ Κύριος διὰ φωνῆς Ἱερεμίου· « Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα την κληρονομίαν μου ἐμοῖ, ὡς λέων ἐν δρυμῷ ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ τὴν φωνὴν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. » Εφη δε που περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιότητος καὶ ὁ προφήτης Ὡστέ· « Οὐαὶ αὐτοῖ; ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ, δείλαιοί εἰσιν ὅτι ἠσέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτούς· αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ ψευδή. Πεσοῦνται ἐν ῥομφαίᾳ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν δι' ἀπαιδευσίαν γλώτ τῆς αὐτῶν. » Εξερχόμενοι δὲ, εὗρον ἄνθρωπον Κυρηναίον ονόματι Σίμωνα· τοῦτον ἡγγάρευσαν ἵνα ἀρχ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. Αγεται μὲν ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τὸ σωτήριον πάθος · Σί- μωνι δὲ Κυρηναίῳ ἐπέθηκαν τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. Ετερος δὲ τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν καὶ αὐτὸν ἔφη τὸν Ἰησοῦν βαστάσαι τὸ ξύλον. ᾿Αληθῆ δὲ πάντως ἀμφότερα. Ηνεγκε μὲν γὰρ τὸν σταυρὸν ὁ Σωτὴρ, κατὰ μέσην δὲ ἕως τὴν ὁδὸν ὑπαντήσαντες τὸν Κυρηναίον κατεσχήκασι, και μετέθηκαν ἐπ' αὐτὸν σταυρόν. Εἴρηται γὰρ περὶ αὐτοῦ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου, ὅτι • Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὐ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ. ὁ ᾿Αρχὴ γὰρ αὐτοῦ γέ γονεν ὁ σταυρός, δι' οὗ βεβασίλευκε τῆς ὑπ' οὐρανόν εἴπερ ἐστὶν ἀληθές, ὅτι « Μέχρι θανάτου γέγονεν ὑπ ήκους, θανάτου δὲ σταυροῦ, διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν. » . Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λησται, εἰς ἐκ δεξιῶν, καὶ εἰς ἐξ ευωνύμων. Εἶδες πῶς ὁ τῶν ὅλων Γενεσιουργὸς καὶ Κύριος τὴν αὐτοῦ φύσιν ἐπανορθοῖ. Ταύτην γὰρ εἰς τὸ ἐν ἀρ· χαῖς ἀναφέρων διὰ τοῦ γενέσθαι καθ' ἡμᾶς δι' ἡμᾶς τὰ ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέμεινε πάθη· ἀπηρτημένῳ δὲ τοῦ σταυροῦ συνεκρέμαντο αὐτῷ δύο λῃσταί, καὶ ὕβρις μὲν ὁμολογουμένως τό γε ἦχον εἰς τῶν Ἰου δαίων σκοπόν, πλὴν ἀνάμνησις προφητείας λεγούσης • Καὶ μετὰ ἀνόμων ἐλογίσθη. » 'Αλλὰ διὰ τῶν αὐτοῦ παθημάτων εἰς ἡμᾶς τρέχει τὰ ἀγαθά. ᾿Αληθὲς γαρ ὅτι « Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. » Οἱ δύν οὗτοι λῃσταὶ τοὺς δύο ὑπέγραφον λαοὺς, ὧν ὁ μὲν μέχρι τελευτῆς τὴν ἀγνωμοσύνην ἐπεδείξατο, καὶ οὐδὲ τὴν ἐσχάτην αἰχμαλωσίαν ἣν ὑπὸ Ῥωμαίων ὑπέμεινεν εἰς ἄμυναν τῶν κατὰ Χριστοῦ παροινιῶν ὡμολόγησεν ὑφίστασθαι· ὁ δὲ πρὸς αὐτῷ τῷ τέλει οὐκ ἀπέγνω τῆς ἀφέσεως, ἀλλὰ διωρθώσατο· τό τε μὴν μέσον τῶν λῃστῶν σταυροῦ ἀνασχέσθαι τὸν Κύριον, τὸν ἐκούσιον * Η ten Christum accusabaut, illoque, cujus erat ju- dicare, eum liberante, mortis suffragium ferri ro- gant in pietatis omnis magistrum ac doctorem, ut graviorem adhuc sustineant pœnam, exclamarunt dicentes: • Tolle hunc, dimitte nobis Barabbam. Ecce clare Sanctum et justum abnegarunt, ut ait beatus Petrus ", et petierunt virum homicidam sibi tradi » ut partis illius forent participes. flanc expressam eorum impietatem accu- sabat dicens Dominus per vocem Jeremiæ : ‹ De- reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam mihi, tanquam leo in saltu dedit super me vocein suam. Propterea odio habui eam “. › Dixit autein alibi etiam de Judæorum improbitate propheta Oseas : c Væ illis, quia resilierunt a me, meticu- losi sunt quia impie egerunt in me. Ego autem re- demi eos ipsi auteni contra me locuti sunt men- dacia. Calent in romphæa principes eorum propter iuscitiam linguæ eorum ". › XXVII, 32. Exeuntes autem invenerunt hominem Cyrenaeum nomine Simonem; hunc augariaverunt at tolleret crucem ejus. Ducitur quidem Servator ad salutarem passionem, Simoni autem Cyrenæo imposuerunt crucem ejus. Alius autem sanctorum evangelistarum, etiam ip- sum Jesum dixit portasse crucem; utraque autem vera sunt : tulit siquidem crucem Servator. Media sutem via occurrentes Cyrenæo, comprehenderunt eum ac imposuerunt crucem super eum. Dicitur enim de eo per vocem Isaiæe : • Puer natus est no- bis, et filius datus est nobis, cujus principatus super bumerum ejus. › Principatus enim illius crux facta est, per quam regnavit in onine quod sub cœlo est: siquidem verum est, quod ‹ Factus sit obediens usque ad mortém, mortem autem cru- cis, propter quod et Deus exaltavit eum ". » XXVII, 38. Tunc crucifixi sunt cum eo duo latro- nes, unus a dexteris, et alter a sinistris. B c C Videsne quomodo Auctor universorum ac Domi- nus naturam suam corrigat. Hanc enim ad princi- pia sua referens, per illud quod homo factus sit propter nos, nostras pro nobis sustinuit passiones; in crucem autem sublato, simul cum eo suspensi sunt duo latrones. Ac injuria quidem in confesso D erat, quo spectabat Judæorum scopus; sed Impletar commemoratio prophetiæ dicentis, ‹ Et cum ini- quis reputatus est". Per illius passiones ad nos bona derivantur. Verum enim est, quia ‹ Livore ejus sanati sumus . Duo hi latrones duos populos designarunt, quorum unus quidem usque ad con · summationem ingratitudinem ostendit, ac ne extre- mam quidem captivitatem, quam a Romanis susti - nuerunt in ultionem furoris exerciti contra Chri- stum sese subire confessi sunt ; alter autem usque ad ipsum Huem non desperavit de remissione, seul * Act. 111, 44. 12; Luc. xx11, 37. Jerem. x11, 7, 8. Osee vil, 23. Isa. 15, 6. of Isa. L111, 5. * Philipp. 11, ** [sa. Lill, 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 7. 8.
οὐ τοίνυν τῆς Ἰουδαίων μανίας καται τιώμενος ταῦτα ὁ Χριστὸς ἔφη, οὔτε μὴν ἐπιπλήττει τὸ βράδος αὐτῶν πρὸς μιαιφονίαν, ὅτι δὴ παρόντα καὶ ὁρώμενον οὐκ ἐν ἀρχαῖς κατε σχήκασιν· διελέγχει δὲ μᾶλλον ὡς οὐ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἰσχύος ἔργον ἡ σύλληψις, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ βουλήσεως τοῦ τὸ ἀβούλητον πάθος οἰκονο μικῶς παραδεξαμένου καὶ ποιησαμένου θελητόν. οὐκ ἐπείπερ ἦν τὸ πα θεῖν ἀγαθόν, ἀλλ' ὅτι τὰ ἐξ αὐτοῦ συμβαίνοντα τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνακομίζειν ἔμελλεν εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς δεικνύς, ὅτι τῆς αὐτοῦ συγχωρήσεως ἔργον ἦν τὸ ἑλεῖν. 300 Mt 26, 63–65 Ἔφη που διὰ Μωυσέως ὁ τῶν ὅλων θεός· "ἐὰν ψυχὴ ἁμάρτῃ καὶ ἀκούσῃ φωνὴν ὁρκισμοῦ, καὶ οὗτος μάρτυς ἢ ἑώρακεν ἢ συνεῖδεν, ἐὰν μὴ ἀναγγείλῃ", φησίν, "λήψεται τὴν ἁμαρτίαν". ἐπεγράφετο τοίνυν παρανομίας ἔγκλημά τισιν, εἰ μηδὲν ἀπολογοῖντο, φωνὴν ἀκούοντες ὁρκισμοῦ. διὰ τοῦτο πανούργως ὁρκίζει τὸν κύριον ὁ Καϊάφας, ἵν' εἰ βούλοιτο καὶ μετὰ τοῦτο σιωπᾶν, ὡς παρανομήσαντα κατακρίνοι, εἰδώς, ὅτι ὁρκωθεὶς καὶ σιωπήσας ἔνοχος ἐγένετο τιμωρίᾳ τῇ ἀπὸ τοῦ νόμου· εἰ δὲ εἴπῃ τὸ ἀληθές, ὡς ψευδόχριστον αὐτὸν φονεύσωσιν ὡς λέγοντα ἑαυτὸν θεὸν οὐδὲν πλέον ἔχοντα τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων κατὰ τὴν σάρκα καὶ τὸ ὁρώμενον.
Α κατηγόρουν Χριστοῦ, καὶ τοῦ κρίνειν λαχόντος έλευ- θεροῦντος αὐτὸν, θανάτου ψῆφον υποστήναι παρακα λοῦσι τὸν πάσης εὐσεβείας καθηγητὴν καὶ διδάσκα- λον, ἵνα ἔτι φορτικωτέραν ὑπομείνωσι την κόλασιν, ἀνέκραγον λέγοντες· « Αίρε τοῦτον, ἀπόλυσον ἡμῖν τὸν Βαραββάν. » Ἰδοὺ δὴ σαφῶς • Τὸν ἅγιον καὶ δισ καιον ηρνήσαντο, καθά φησιν ὁ μακάριος Πέτρος, καὶ ήτησαν άνδρα φονέα χαρισθῆναι αὐτοῖς, » ἵνα τῆς ἐκείνου μερίδος έσονται κοινωνοί. Ταύτην αὐτῶν τὴν ἀνοσίαν καταβοὴν ᾐτι το λέγων ὁ Κύριος διὰ φωνῆς Ἱερεμίου· « Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα την κληρονομίαν μου ἐμοῖ, ὡς λέων ἐν δρυμῷ ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ τὴν φωνὴν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. » Εφη δε που περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιότητος καὶ ὁ προφήτης Ὡστέ· « Οὐαὶ αὐτοῖ; ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ, δείλαιοί εἰσιν ὅτι ἠσέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτούς· αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ ψευδή. Πεσοῦνται ἐν ῥομφαίᾳ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν δι' ἀπαιδευσίαν γλώτ τῆς αὐτῶν. » Εξερχόμενοι δὲ, εὗρον ἄνθρωπον Κυρηναίον ονόματι Σίμωνα· τοῦτον ἡγγάρευσαν ἵνα ἀρχ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. Αγεται μὲν ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τὸ σωτήριον πάθος · Σί- μωνι δὲ Κυρηναίῳ ἐπέθηκαν τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. Ετερος δὲ τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν καὶ αὐτὸν ἔφη τὸν Ἰησοῦν βαστάσαι τὸ ξύλον. ᾿Αληθῆ δὲ πάντως ἀμφότερα. Ηνεγκε μὲν γὰρ τὸν σταυρὸν ὁ Σωτὴρ, κατὰ μέσην δὲ ἕως τὴν ὁδὸν ὑπαντήσαντες τὸν Κυρηναίον κατεσχήκασι, και μετέθηκαν ἐπ' αὐτὸν σταυρόν. Εἴρηται γὰρ περὶ αὐτοῦ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου, ὅτι • Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὐ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ. ὁ ᾿Αρχὴ γὰρ αὐτοῦ γέ γονεν ὁ σταυρός, δι' οὗ βεβασίλευκε τῆς ὑπ' οὐρανόν εἴπερ ἐστὶν ἀληθές, ὅτι « Μέχρι θανάτου γέγονεν ὑπ ήκους, θανάτου δὲ σταυροῦ, διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν. » . Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λησται, εἰς ἐκ δεξιῶν, καὶ εἰς ἐξ ευωνύμων. Εἶδες πῶς ὁ τῶν ὅλων Γενεσιουργὸς καὶ Κύριος τὴν αὐτοῦ φύσιν ἐπανορθοῖ. Ταύτην γὰρ εἰς τὸ ἐν ἀρ· χαῖς ἀναφέρων διὰ τοῦ γενέσθαι καθ' ἡμᾶς δι' ἡμᾶς τὰ ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέμεινε πάθη· ἀπηρτημένῳ δὲ τοῦ σταυροῦ συνεκρέμαντο αὐτῷ δύο λῃσταί, καὶ ὕβρις μὲν ὁμολογουμένως τό γε ἦχον εἰς τῶν Ἰου δαίων σκοπόν, πλὴν ἀνάμνησις προφητείας λεγούσης • Καὶ μετὰ ἀνόμων ἐλογίσθη. » 'Αλλὰ διὰ τῶν αὐτοῦ παθημάτων εἰς ἡμᾶς τρέχει τὰ ἀγαθά. ᾿Αληθὲς γαρ ὅτι « Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. » Οἱ δύν οὗτοι λῃσταὶ τοὺς δύο ὑπέγραφον λαοὺς, ὧν ὁ μὲν μέχρι τελευτῆς τὴν ἀγνωμοσύνην ἐπεδείξατο, καὶ οὐδὲ τὴν ἐσχάτην αἰχμαλωσίαν ἣν ὑπὸ Ῥωμαίων ὑπέμεινεν εἰς ἄμυναν τῶν κατὰ Χριστοῦ παροινιῶν ὡμολόγησεν ὑφίστασθαι· ὁ δὲ πρὸς αὐτῷ τῷ τέλει οὐκ ἀπέγνω τῆς ἀφέσεως, ἀλλὰ διωρθώσατο· τό τε μὴν μέσον τῶν λῃστῶν σταυροῦ ἀνασχέσθαι τὸν Κύριον, τὸν ἐκούσιον * Η ten Christum accusabaut, illoque, cujus erat ju- dicare, eum liberante, mortis suffragium ferri ro- gant in pietatis omnis magistrum ac doctorem, ut graviorem adhuc sustineant pœnam, exclamarunt dicentes: • Tolle hunc, dimitte nobis Barabbam. Ecce clare Sanctum et justum abnegarunt, ut ait beatus Petrus ", et petierunt virum homicidam sibi tradi » ut partis illius forent participes. flanc expressam eorum impietatem accu- sabat dicens Dominus per vocem Jeremiæ : ‹ De- reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam mihi, tanquam leo in saltu dedit super me vocein suam. Propterea odio habui eam “. › Dixit autein alibi etiam de Judæorum improbitate propheta Oseas : c Væ illis, quia resilierunt a me, meticu- losi sunt quia impie egerunt in me. Ego autem re- demi eos ipsi auteni contra me locuti sunt men- dacia. Calent in romphæa principes eorum propter iuscitiam linguæ eorum ". › XXVII, 32. Exeuntes autem invenerunt hominem Cyrenaeum nomine Simonem; hunc augariaverunt at tolleret crucem ejus. Ducitur quidem Servator ad salutarem passionem, Simoni autem Cyrenæo imposuerunt crucem ejus. Alius autem sanctorum evangelistarum, etiam ip- sum Jesum dixit portasse crucem; utraque autem vera sunt : tulit siquidem crucem Servator. Media sutem via occurrentes Cyrenæo, comprehenderunt eum ac imposuerunt crucem super eum. Dicitur enim de eo per vocem Isaiæe : • Puer natus est no- bis, et filius datus est nobis, cujus principatus super bumerum ejus. › Principatus enim illius crux facta est, per quam regnavit in onine quod sub cœlo est: siquidem verum est, quod ‹ Factus sit obediens usque ad mortém, mortem autem cru- cis, propter quod et Deus exaltavit eum ". » XXVII, 38. Tunc crucifixi sunt cum eo duo latro- nes, unus a dexteris, et alter a sinistris. B c C Videsne quomodo Auctor universorum ac Domi- nus naturam suam corrigat. Hanc enim ad princi- pia sua referens, per illud quod homo factus sit propter nos, nostras pro nobis sustinuit passiones; in crucem autem sublato, simul cum eo suspensi sunt duo latrones. Ac injuria quidem in confesso D erat, quo spectabat Judæorum scopus; sed Impletar commemoratio prophetiæ dicentis, ‹ Et cum ini- quis reputatus est". Per illius passiones ad nos bona derivantur. Verum enim est, quia ‹ Livore ejus sanati sumus . Duo hi latrones duos populos designarunt, quorum unus quidem usque ad con · summationem ingratitudinem ostendit, ac ne extre- mam quidem captivitatem, quam a Romanis susti - nuerunt in ultionem furoris exerciti contra Chri- stum sese subire confessi sunt ; alter autem usque ad ipsum Huem non desperavit de remissione, seul * Act. 111, 44. 12; Luc. xx11, 37. Jerem. x11, 7, 8. Osee vil, 23. Isa. 15, 6. of Isa. L111, 5. * Philipp. 11, ** [sa. Lill, 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 7. 8.
PG 72:465διὸ ὁ Χριστὸς εἶπε· σὺ εἶπας ἀντὶ τοῦ τὸ σὸν ὡμολό γησε στόμα λοιπόν. ἵνα δὲ φορτικωτέραν αὐτοῖς τὴν δίκην ἐργάσηται, τὴν ἐπί γέ φημι τῷ μὴ πιστεύειν εἰς αὐτὸν βούλεσθαι, πάλιν αὐτοῖς ἐναργῆ τὴν αὐτοῦ καθίστησι δόξαν εἰπών· ὄψεσθε ἀπ' ἄρτι τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως τοῦ θεοῦ. ἐν εἴδει, φησίν, τῷ καθ' ὑμᾶς γεγονότα ἐμὲ τὸν υἱὸν τῇ φύσει καὶ ἀληθῶς τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς ἐν τῷ μηδενὶ πεποίησθε λόγῳ, καὶ ἐπειδὴ ἀμα θίας εἰς τοῦτο καταβεβήκατε, ὥστε τὸ αὐτοῦ τε καὶ τὸ ἐμὸν οὐκ ἴστε μυστήριον, καίτοι νομομαθεῖς ὄντες, ἀναγκαίως ἐκεῖνό φημι, ὅτι τῆς κατ' ἐμοῦ δυσσεβείας βραχὺς ὑμῖν καὶ διεσταλμένος ἐδόθη καιρὸς μέχρι τοῦ τιμίου σταυροῦ· μετὰ τοῦτο γὰρ εὐθὺς εἰς τὴν ἑαυτοῦ παλινδρο μήσω τιμήν, ἀναβήσομαι πρὸς δόξαν τὴν ἐν ἀρχαῖς, σύνεδρος ἔσομαι τῷ θεῷ καὶ πατρὶ καὶ μετὰ τῆς σαρκός. ταῦτα λέγοντος τοῦ Χριστοῦ ὁ Καϊάφας διέρρηξεν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λέγων· ἐβλασφήμησεν. τοῦτο δὲ ἐποίησε σφοδροτέραν τὴν κατηγορίαν ποιῶν καὶ τὸ λεχθὲν ἐπαίρων διὰ τοῦ πράγματος. καίτοι ποία βλασφημία αὕτη–οὗτος μάλιστα καὶ ἔλαμψε καὶ ἐνίκησε κατὰ κράτος.
αὐτοῦ πρὸς οὓς ἐκὼν παρεγίνετο, ἀμφοτέρους τῇ & ἑαυτοῦ ἐνανθρωπήσει βουληθεὶς ἀνανεώσασθαι· εἰ και ὁ πρότερος, ὡς ὁ εἷς τῶν λῃστῶν παρητήσατο, « Οὐκ ἔχομεν, λέγων, βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα· καὶ τὸ αἷμα τὸ ἀθῶν ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἐξαιτούμενος, καὶ ὡς δικαίῳ τῷ φόνῳ ἐναβρυνόμενος, ἀφ᾽ ὧν καὶ οὗτοι κἀκεῖνος κοινῶς τῆς βασιλείας ἐξέπεσαν. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ λῃσταὶ οἱ συσταυρωθέντες αὐτ τῷ, ὠνείδιζον αὐτῷ. Ο μὲν οὖν εἷς τῶν λῃστῶν ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀφι- λοθείαις συνδιαιτώμενος τοὺς αὐτοὺς ἐκείνοις ἤρευγε λόγους· « Εἰ γὰρ σὺ εἶ, φησίν, ὁ Χριστός, σῶσον σεαυ τὸν καὶ ἡμᾶς. » "Ο γε μὴν ἕτερος, τὴν ἐναντίαν ἐκεί- να βαδίζων ὁδὸν, εἰκότως θαυμάζεται· πεπίστευκε β γὰρ εἰς αὐτὸν, καίτοι δίκης ἀπηρτημένης οὕτω πιο κρᾶς, ἐπιτιμᾷ ταῖς τῶν Ἰουδαίων αθυροστομίαις, καὶ ταῖς τοῦ συγκρεμαμένου φωναῖς ὡμολόγησε την ἁμαρτίαν, ἵνα δικαιότερος φανῇ· μεμαρτύρηκε γὰρ Χριστῷ τὸ ἀνυπαίτιον παντελῶς, καὶ τῆς τῶν σταυ ρωσάντων ἀπονοίας κατήγορος ἦν, ταύτῃ τοι τὸν τῶν ἁγίων ήρπασε κλῆρον, τὴν ἄνω καὶ ἐν οὐρανοῖς ἀπο γραφήν. Σταυρούμενον γάρ βλέπων, βασιλέα ἐκά- λει· τὸν ἐν ἀτιμίᾳ καὶ πάθει προσεδόκησεν ἥξειν ἐν δόξῃ θεοπρεπεί, ἤρπασε τὴν πίστιν, καίτοι εὐγενῶς οὐ τεθραμμένος. Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐφ' ὅλην τὴν τὴν ἕως ὥρας ἐννάτης. Το σκότος ἐφ' ὅλην τὴν γῆν ἐγένετο ἀπὸ ὥρας ἐκ- της έως ὥρας ἐννάτης, τοῦ ἡλίου ἐκλείποντος, ἵν' εἶ δεῖεν ὅτι αὐτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ ἀπηρτημένος τοῦ ξύλου ὁ σύνοπλον ὑπὲρ αὐτῶν τὴν κτίσιν λαβὼν, ὅτε τοῖς Αἰγυπτίοις πεπολέμηκε· δι' αὐτοὺς τὸ ἡλιακὸν ἐκλέ- λοιπε φῶς, καὶ ἁπάσης τῆς αὐτῶν χώρας κατεσκευά- σθη τὸ σκότος, ἡλίου τὴν ἀκτῖνα συστείλαντος καὶ οἷον οὐκ ἀνεχομένου πέμπει αὐτὴν ἔτι τοῖς γεγονόσι κυριοκτόνοις. Καὶ καθ᾽ ἕτερον δὲ τρόπον ἐσκοτίσθαι φαμὲν τὴν Ἰουδαίων χώραν, ἤτοι τοὺς κατοικοῦντας αὐτὴν, ὅτι οὐκ ἐδέξατο τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. 'Ο δὲ Ἰησοῦς πάλιν κράξας φωνῇ μεγάλη ἀφῆκε τὸ πνεῦμα. Μέγα καὶ ἐξαίρετον κατωρθώθη διὰ Χριστοῦ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. Ἐπειδὴ γὰρ δεδικαιώμεθα διά τῆς εἰς Θεὸν πίστεως, καὶ ἐν αὐτῷ τὸ ἀπλημμελὲς ἡ ἀνθρώπου φύσι; εὑρέθη πλουτήσασα, κεκαινοτόμηκεν ἡμῖν τὸ μηκέτι μὲν εἰς ᾅδου τρέχειν τὰς τῶν σωμάτ των ἀπαλλαττομένας ψυχάς, καθὰ καὶ πρώην, πέμ- πεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ ἅγιος ἔφη Στέφανος· « Κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου. » Καὶ ἕτερος δὲ γράφει τῶν ἀποστόλων, ὥστε καὶ οἱ πάσχοντες κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ πιο στῷ Κτίστῃ παρατιθέσθωσαν τὰς ἑαυτῶν ψυχάς. ΧΧVΙΙ, 45. Α COMMENT. IN MATTHÆUM. emendatus est; illud vero medium nempe inter iatro nes, crucem subiisse Dominum, voluntatein ejus, utrosque ad quos sponte sua venit, sua incar- natione innovare volentis, significat: etsi prior tan- quam unus ex latronibus eum repudiaverit, dicens : • Non habemus regem nisi Caesarein "; » et san- guinem innocentem in caput suum deposcens, ac tanquam justa cæ:lę įnsultans : unde et hi et illo publice regno exciderunt. C XXVII, 44. Idipsum autem et latrones, qui cruci- fixi erant cum eo, improperabant ei. 69: Itaque unus quidem latronum Judæorum a Deo aversationibus iunutritus, eosden cum illis protulit sermones : « Si enim, inquit, tu es Christus, salva temetipsum et nos : alius tamen contrariam illi iniens viam, merito admiratione dignus est; cre- didit enim in eum, licet jam intentato hoc suppli- cio adeo acerbo, increpat perversas Judæorum voces, ac sermonum iHius, qui simul suspensus est confessus est peccatum, ut justior videa- tur. Testatus est enim omuimodam Christi innocen- tiam, ac dementiae eorum qui cruci affixerunt factus est accusator: hac ratione sanctorum sor- tein rapuit, supernam, ac in cœlis inscriptionen. Ceruens enim cruci affixum, regem vocabat; cum in ignominia ac passione esset, in gloria, quæ Deum decet venturum exspectavit: fidem suscepit, licet minus ingenue esset enutritus. D seria autem hora tenebra fucta sunt super universam terram usque ad horam nonam. Tenebræ factæ sunt super universam terram ab hora sexta usque ad horam nonam deficiente sole, ut videre possent illum ipsum esse, qui sublatus erat in ligno, qui simul armatam pro eis accepit creaturam, cum Ægyptios debellavit. Propter ⚫eos autem sulis lumen deficit : et per universam illo- rum regionem diffusæ sunt tenebræ, sole suam lucem comprimente, et quodammodo non patiente eam mitti eis qui jam erant Domini interfectores. Alio vero modo etiam obtenebrescere dicimus Judzorum regionem, sive qui eam incolunt, co quod solemn justitiæ ac verum lumen non susce- perunt. XXVII, 50. Jesus autem iterum clamans voce magna, emisit spiritum. Magnum et eximium quiddam a Christo per- fectum est in animabus nostris. Cum enim justifi- cati simus per fidem in Deum, et in ipso vacuitate peccati homimum natura ditata inventa sit, id no bis novi præstitit beneficii, ut non amplius quidem currant ad infernum animæ nostræ corporibus liberatæ, prout ante, sed potius mittantur in manus Dei viventis. Idque sciens sanctus Stephanus dixit : ‹ Domine Jesu, suscipe spiritum meum 7º, › Alius vero etiam Apostolorum scribit, ut etiam patien- tes secundum Dei voluntatem ſideli Creatori animas suas tradaut. Joan. xix, 15. * Luc. Axil, 39. ” Act. vii, 58.
301 Mt 26, 67–68 Πρέποι ἂν εἰπεῖν ὅπερ ἔφη τις τῶν ἁγίων προφητῶν· "ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει" ὁ "κύριος" ὁ τῶν ὅλων θεός, ὁ βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων καὶ κύριος τῶν κυ ριευόντων· ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν ἀτιμάζεται καὶ διακαρτερεῖ τυπτόμενος καὶ τὸν ἐκ τῶν ἀσεβῶν ὑπομένει γέλωτα τύπον ἡμῖν τῆς εἰς ἄκρον ἀνεξι κακίας αὐτοῦ παρατιθείς· ὁ γὰρ "ἐξετάζων καρδίας καὶ νεφροὺς" ὁ προφητείας ἁπάσης δοτὴρ πῶς ἂν ἠγνόησε τίς ἐστιν ὁ παίσας αὐτόν; 302 Mt 27, 11 Προσήγαγον Πιλάτῳ τὸν Ἰησοῦν· παρεδόθησαν καὶ αὐτοὶ ταῖς Ῥωμαίων στρατιαῖς. καὶ πεπλήρωται τὰ διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν ἐπ' αὐτοῖς προαπηγγελμένα· ὁ μὲν γάρ φησιν· "οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ· πονηρὰ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ". ὁ δέ· καθὼς "ἐποίησας, οὕτως ἔσται σοι· τὸ ἀνταπόδομά σου ἀνταποδοθήσεται εἰς τὴν κεφαλήν σου".
αὐτοῦ πρὸς οὓς ἐκὼν παρεγίνετο, ἀμφοτέρους τῇ & ἑαυτοῦ ἐνανθρωπήσει βουληθεὶς ἀνανεώσασθαι· εἰ και ὁ πρότερος, ὡς ὁ εἷς τῶν λῃστῶν παρητήσατο, « Οὐκ ἔχομεν, λέγων, βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα· καὶ τὸ αἷμα τὸ ἀθῶν ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἐξαιτούμενος, καὶ ὡς δικαίῳ τῷ φόνῳ ἐναβρυνόμενος, ἀφ᾽ ὧν καὶ οὗτοι κἀκεῖνος κοινῶς τῆς βασιλείας ἐξέπεσαν. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ λῃσταὶ οἱ συσταυρωθέντες αὐτ τῷ, ὠνείδιζον αὐτῷ. Ο μὲν οὖν εἷς τῶν λῃστῶν ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀφι- λοθείαις συνδιαιτώμενος τοὺς αὐτοὺς ἐκείνοις ἤρευγε λόγους· « Εἰ γὰρ σὺ εἶ, φησίν, ὁ Χριστός, σῶσον σεαυ τὸν καὶ ἡμᾶς. » "Ο γε μὴν ἕτερος, τὴν ἐναντίαν ἐκεί- να βαδίζων ὁδὸν, εἰκότως θαυμάζεται· πεπίστευκε β γὰρ εἰς αὐτὸν, καίτοι δίκης ἀπηρτημένης οὕτω πιο κρᾶς, ἐπιτιμᾷ ταῖς τῶν Ἰουδαίων αθυροστομίαις, καὶ ταῖς τοῦ συγκρεμαμένου φωναῖς ὡμολόγησε την ἁμαρτίαν, ἵνα δικαιότερος φανῇ· μεμαρτύρηκε γὰρ Χριστῷ τὸ ἀνυπαίτιον παντελῶς, καὶ τῆς τῶν σταυ ρωσάντων ἀπονοίας κατήγορος ἦν, ταύτῃ τοι τὸν τῶν ἁγίων ήρπασε κλῆρον, τὴν ἄνω καὶ ἐν οὐρανοῖς ἀπο γραφήν. Σταυρούμενον γάρ βλέπων, βασιλέα ἐκά- λει· τὸν ἐν ἀτιμίᾳ καὶ πάθει προσεδόκησεν ἥξειν ἐν δόξῃ θεοπρεπεί, ἤρπασε τὴν πίστιν, καίτοι εὐγενῶς οὐ τεθραμμένος. Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐφ' ὅλην τὴν τὴν ἕως ὥρας ἐννάτης. Το σκότος ἐφ' ὅλην τὴν γῆν ἐγένετο ἀπὸ ὥρας ἐκ- της έως ὥρας ἐννάτης, τοῦ ἡλίου ἐκλείποντος, ἵν' εἶ δεῖεν ὅτι αὐτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ ἀπηρτημένος τοῦ ξύλου ὁ σύνοπλον ὑπὲρ αὐτῶν τὴν κτίσιν λαβὼν, ὅτε τοῖς Αἰγυπτίοις πεπολέμηκε· δι' αὐτοὺς τὸ ἡλιακὸν ἐκλέ- λοιπε φῶς, καὶ ἁπάσης τῆς αὐτῶν χώρας κατεσκευά- σθη τὸ σκότος, ἡλίου τὴν ἀκτῖνα συστείλαντος καὶ οἷον οὐκ ἀνεχομένου πέμπει αὐτὴν ἔτι τοῖς γεγονόσι κυριοκτόνοις. Καὶ καθ᾽ ἕτερον δὲ τρόπον ἐσκοτίσθαι φαμὲν τὴν Ἰουδαίων χώραν, ἤτοι τοὺς κατοικοῦντας αὐτὴν, ὅτι οὐκ ἐδέξατο τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. 'Ο δὲ Ἰησοῦς πάλιν κράξας φωνῇ μεγάλη ἀφῆκε τὸ πνεῦμα. Μέγα καὶ ἐξαίρετον κατωρθώθη διὰ Χριστοῦ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. Ἐπειδὴ γὰρ δεδικαιώμεθα διά τῆς εἰς Θεὸν πίστεως, καὶ ἐν αὐτῷ τὸ ἀπλημμελὲς ἡ ἀνθρώπου φύσι; εὑρέθη πλουτήσασα, κεκαινοτόμηκεν ἡμῖν τὸ μηκέτι μὲν εἰς ᾅδου τρέχειν τὰς τῶν σωμάτ των ἀπαλλαττομένας ψυχάς, καθὰ καὶ πρώην, πέμ- πεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ ἅγιος ἔφη Στέφανος· « Κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου. » Καὶ ἕτερος δὲ γράφει τῶν ἀποστόλων, ὥστε καὶ οἱ πάσχοντες κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ πιο στῷ Κτίστῃ παρατιθέσθωσαν τὰς ἑαυτῶν ψυχάς. ΧΧVΙΙ, 45. Α COMMENT. IN MATTHÆUM. emendatus est; illud vero medium nempe inter iatro nes, crucem subiisse Dominum, voluntatein ejus, utrosque ad quos sponte sua venit, sua incar- natione innovare volentis, significat: etsi prior tan- quam unus ex latronibus eum repudiaverit, dicens : • Non habemus regem nisi Caesarein "; » et san- guinem innocentem in caput suum deposcens, ac tanquam justa cæ:lę įnsultans : unde et hi et illo publice regno exciderunt. C XXVII, 44. Idipsum autem et latrones, qui cruci- fixi erant cum eo, improperabant ei. 69: Itaque unus quidem latronum Judæorum a Deo aversationibus iunutritus, eosden cum illis protulit sermones : « Si enim, inquit, tu es Christus, salva temetipsum et nos : alius tamen contrariam illi iniens viam, merito admiratione dignus est; cre- didit enim in eum, licet jam intentato hoc suppli- cio adeo acerbo, increpat perversas Judæorum voces, ac sermonum iHius, qui simul suspensus est confessus est peccatum, ut justior videa- tur. Testatus est enim omuimodam Christi innocen- tiam, ac dementiae eorum qui cruci affixerunt factus est accusator: hac ratione sanctorum sor- tein rapuit, supernam, ac in cœlis inscriptionen. Ceruens enim cruci affixum, regem vocabat; cum in ignominia ac passione esset, in gloria, quæ Deum decet venturum exspectavit: fidem suscepit, licet minus ingenue esset enutritus. D seria autem hora tenebra fucta sunt super universam terram usque ad horam nonam. Tenebræ factæ sunt super universam terram ab hora sexta usque ad horam nonam deficiente sole, ut videre possent illum ipsum esse, qui sublatus erat in ligno, qui simul armatam pro eis accepit creaturam, cum Ægyptios debellavit. Propter ⚫eos autem sulis lumen deficit : et per universam illo- rum regionem diffusæ sunt tenebræ, sole suam lucem comprimente, et quodammodo non patiente eam mitti eis qui jam erant Domini interfectores. Alio vero modo etiam obtenebrescere dicimus Judzorum regionem, sive qui eam incolunt, co quod solemn justitiæ ac verum lumen non susce- perunt. XXVII, 50. Jesus autem iterum clamans voce magna, emisit spiritum. Magnum et eximium quiddam a Christo per- fectum est in animabus nostris. Cum enim justifi- cati simus per fidem in Deum, et in ipso vacuitate peccati homimum natura ditata inventa sit, id no bis novi præstitit beneficii, ut non amplius quidem currant ad infernum animæ nostræ corporibus liberatæ, prout ante, sed potius mittantur in manus Dei viventis. Idque sciens sanctus Stephanus dixit : ‹ Domine Jesu, suscipe spiritum meum 7º, › Alius vero etiam Apostolorum scribit, ut etiam patien- tes secundum Dei voluntatem ſideli Creatori animas suas tradaut. Joan. xix, 15. * Luc. Axil, 39. ” Act. vii, 58.
303 Mt 27, 21–26 Μέγας ἔλεγχος ταῦτα τῶν Ἰουδαίων λῃστὴν καὶ φονέα ἑλομένων μᾶλλον ἢ τὸν Χριστόν· τοσοῦτον αὐτοῖς ἔμελε τοῦ δικαίου καὶ οὕτως διὰ τὴν ὁσιότητα κατηγόρουν Χριστοῦ· καὶ τοῦ κρίνειν λαχόντος ἐλευ θεροῦντος αὐτὸν θανάτου ψῆφον ὑποστῆναι παρακαλοῦσιν τὸν πάσης εὐσεβείας καθηγητὴν καὶ διδάσκαλον, <καὶ> ἵνα ἔτι φορτικωτέραν ὑπο μείνωσι τὴν κόλασιν, ἀνέκραγον λέγοντες· "αἶρε τοῦτον, ἀπόλυσον ἡμῖν τὸν Βαραββᾶν". ἰδοὺ δὴ σαφῶς "τὸν ἅγιον καὶ δίκαιον ἠρνήσαντο" καθά φησιν ὁ μακάριος Πέτρος "καὶ ᾔτησαν ἄνδρα φονέα χαρισθῆναι" αὐτοῖς, ἵνα τῆς ἐκείνου μερίδος ἔσονται κοινωνοί. 304 Mt 27, 24 Ἀμελήσας τῆς ὀρθῆς καὶ δικαίας κρίσεως ὁ Πιλᾶτος οὐδὲ ἐλο γίσατο ἐκδοῦναι ἀναίτιον εἰς θάνατον καίπερ κύριος ὢν τοῦ ἐξελέσθαι αὐτόν· καὶ νίπτεται τὰς χεῖρας ὑπονοήσας ἑαυτὸν διὰ τούτου τῆς ἁμαρ τίας ἐλεύθερον, ὅπερ ἐστὶν μωρὸν ἐννοῆσαι. τάχα δὲ ὡς ἐθνικὸς ἐνό μιζεν, ὅτι ἀρκεῖ αὐτὸ πρὸς καθαίρεσιν ἁμαρτημάτων τὸ ὕδωρ. 305 Mt 27, 25 Ταύτην αὐτῶν τὴν ἀνοσίαν καταβοὴν ᾐτιᾶτο λέγων ὁ κύριος διὰ φωνῆς Ἰερεμίου· "ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονο μίαν μου <ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς.
αὐτοῦ πρὸς οὓς ἐκὼν παρεγίνετο, ἀμφοτέρους τῇ & ἑαυτοῦ ἐνανθρωπήσει βουληθεὶς ἀνανεώσασθαι· εἰ και ὁ πρότερος, ὡς ὁ εἷς τῶν λῃστῶν παρητήσατο, « Οὐκ ἔχομεν, λέγων, βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα· καὶ τὸ αἷμα τὸ ἀθῶν ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἐξαιτούμενος, καὶ ὡς δικαίῳ τῷ φόνῳ ἐναβρυνόμενος, ἀφ᾽ ὧν καὶ οὗτοι κἀκεῖνος κοινῶς τῆς βασιλείας ἐξέπεσαν. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ λῃσταὶ οἱ συσταυρωθέντες αὐτ τῷ, ὠνείδιζον αὐτῷ. Ο μὲν οὖν εἷς τῶν λῃστῶν ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀφι- λοθείαις συνδιαιτώμενος τοὺς αὐτοὺς ἐκείνοις ἤρευγε λόγους· « Εἰ γὰρ σὺ εἶ, φησίν, ὁ Χριστός, σῶσον σεαυ τὸν καὶ ἡμᾶς. » "Ο γε μὴν ἕτερος, τὴν ἐναντίαν ἐκεί- να βαδίζων ὁδὸν, εἰκότως θαυμάζεται· πεπίστευκε β γὰρ εἰς αὐτὸν, καίτοι δίκης ἀπηρτημένης οὕτω πιο κρᾶς, ἐπιτιμᾷ ταῖς τῶν Ἰουδαίων αθυροστομίαις, καὶ ταῖς τοῦ συγκρεμαμένου φωναῖς ὡμολόγησε την ἁμαρτίαν, ἵνα δικαιότερος φανῇ· μεμαρτύρηκε γὰρ Χριστῷ τὸ ἀνυπαίτιον παντελῶς, καὶ τῆς τῶν σταυ ρωσάντων ἀπονοίας κατήγορος ἦν, ταύτῃ τοι τὸν τῶν ἁγίων ήρπασε κλῆρον, τὴν ἄνω καὶ ἐν οὐρανοῖς ἀπο γραφήν. Σταυρούμενον γάρ βλέπων, βασιλέα ἐκά- λει· τὸν ἐν ἀτιμίᾳ καὶ πάθει προσεδόκησεν ἥξειν ἐν δόξῃ θεοπρεπεί, ἤρπασε τὴν πίστιν, καίτοι εὐγενῶς οὐ τεθραμμένος. Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐφ' ὅλην τὴν τὴν ἕως ὥρας ἐννάτης. Το σκότος ἐφ' ὅλην τὴν γῆν ἐγένετο ἀπὸ ὥρας ἐκ- της έως ὥρας ἐννάτης, τοῦ ἡλίου ἐκλείποντος, ἵν' εἶ δεῖεν ὅτι αὐτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ ἀπηρτημένος τοῦ ξύλου ὁ σύνοπλον ὑπὲρ αὐτῶν τὴν κτίσιν λαβὼν, ὅτε τοῖς Αἰγυπτίοις πεπολέμηκε· δι' αὐτοὺς τὸ ἡλιακὸν ἐκλέ- λοιπε φῶς, καὶ ἁπάσης τῆς αὐτῶν χώρας κατεσκευά- σθη τὸ σκότος, ἡλίου τὴν ἀκτῖνα συστείλαντος καὶ οἷον οὐκ ἀνεχομένου πέμπει αὐτὴν ἔτι τοῖς γεγονόσι κυριοκτόνοις. Καὶ καθ᾽ ἕτερον δὲ τρόπον ἐσκοτίσθαι φαμὲν τὴν Ἰουδαίων χώραν, ἤτοι τοὺς κατοικοῦντας αὐτὴν, ὅτι οὐκ ἐδέξατο τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. 'Ο δὲ Ἰησοῦς πάλιν κράξας φωνῇ μεγάλη ἀφῆκε τὸ πνεῦμα. Μέγα καὶ ἐξαίρετον κατωρθώθη διὰ Χριστοῦ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. Ἐπειδὴ γὰρ δεδικαιώμεθα διά τῆς εἰς Θεὸν πίστεως, καὶ ἐν αὐτῷ τὸ ἀπλημμελὲς ἡ ἀνθρώπου φύσι; εὑρέθη πλουτήσασα, κεκαινοτόμηκεν ἡμῖν τὸ μηκέτι μὲν εἰς ᾅδου τρέχειν τὰς τῶν σωμάτ των ἀπαλλαττομένας ψυχάς, καθὰ καὶ πρώην, πέμ- πεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ ἅγιος ἔφη Στέφανος· « Κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου. » Καὶ ἕτερος δὲ γράφει τῶν ἀποστόλων, ὥστε καὶ οἱ πάσχοντες κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ πιο στῷ Κτίστῃ παρατιθέσθωσαν τὰς ἑαυτῶν ψυχάς. ΧΧVΙΙ, 45. Α COMMENT. IN MATTHÆUM. emendatus est; illud vero medium nempe inter iatro nes, crucem subiisse Dominum, voluntatein ejus, utrosque ad quos sponte sua venit, sua incar- natione innovare volentis, significat: etsi prior tan- quam unus ex latronibus eum repudiaverit, dicens : • Non habemus regem nisi Caesarein "; » et san- guinem innocentem in caput suum deposcens, ac tanquam justa cæ:lę įnsultans : unde et hi et illo publice regno exciderunt. C XXVII, 44. Idipsum autem et latrones, qui cruci- fixi erant cum eo, improperabant ei. 69: Itaque unus quidem latronum Judæorum a Deo aversationibus iunutritus, eosden cum illis protulit sermones : « Si enim, inquit, tu es Christus, salva temetipsum et nos : alius tamen contrariam illi iniens viam, merito admiratione dignus est; cre- didit enim in eum, licet jam intentato hoc suppli- cio adeo acerbo, increpat perversas Judæorum voces, ac sermonum iHius, qui simul suspensus est confessus est peccatum, ut justior videa- tur. Testatus est enim omuimodam Christi innocen- tiam, ac dementiae eorum qui cruci affixerunt factus est accusator: hac ratione sanctorum sor- tein rapuit, supernam, ac in cœlis inscriptionen. Ceruens enim cruci affixum, regem vocabat; cum in ignominia ac passione esset, in gloria, quæ Deum decet venturum exspectavit: fidem suscepit, licet minus ingenue esset enutritus. D seria autem hora tenebra fucta sunt super universam terram usque ad horam nonam. Tenebræ factæ sunt super universam terram ab hora sexta usque ad horam nonam deficiente sole, ut videre possent illum ipsum esse, qui sublatus erat in ligno, qui simul armatam pro eis accepit creaturam, cum Ægyptios debellavit. Propter ⚫eos autem sulis lumen deficit : et per universam illo- rum regionem diffusæ sunt tenebræ, sole suam lucem comprimente, et quodammodo non patiente eam mitti eis qui jam erant Domini interfectores. Alio vero modo etiam obtenebrescere dicimus Judzorum regionem, sive qui eam incolunt, co quod solemn justitiæ ac verum lumen non susce- perunt. XXVII, 50. Jesus autem iterum clamans voce magna, emisit spiritum. Magnum et eximium quiddam a Christo per- fectum est in animabus nostris. Cum enim justifi- cati simus per fidem in Deum, et in ipso vacuitate peccati homimum natura ditata inventa sit, id no bis novi præstitit beneficii, ut non amplius quidem currant ad infernum animæ nostræ corporibus liberatæ, prout ante, sed potius mittantur in manus Dei viventis. Idque sciens sanctus Stephanus dixit : ‹ Domine Jesu, suscipe spiritum meum 7º, › Alius vero etiam Apostolorum scribit, ut etiam patien- tes secundum Dei voluntatem ſideli Creatori animas suas tradaut. Joan. xix, 15. * Luc. Axil, 39. ” Act. vii, 58.
PG 72:467ἐγενήθη ἡ κληρονομία μου> ἐμοὶ ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ τὴν φωνὴν αὐτῆς, διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν". ἔφη δέ που περὶ τῆς τῶν Ἰου δαίων ἀνοσιότητος καὶ ὁ προφήτης Ὠσηέ· "οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ· δείλαιοί εἰσιν, ὅτι ἠσέβησαν εἰς ἐμέ· ἐγὼ δὲ ἐλυτρω σάμην αὐτούς, αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδῆ. πεσοῦνται ἐν ῥομφαίᾳ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν δι' ἀπαιδευσίαν γλώττης αὐτῶν". 306 Mt 27, 32 Ἄγεται μὲν ὁ σωτὴρ ἐπὶ τὸ σωτήριον πάθος. Σίμωνι δὲ Κυρη ναίῳ ἐπέθηκαν τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. ἕτερος δὲ τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν καὶ αὐτὸν ἔφη τὸν Ἰησοῦν "βαστάσαι" τὸ ξύλον. ἀληθῆ δὲ πάντως ἀμφότερα· ἤνεγκε μὲν γὰρ τὸν σταυρὸν ὁ σωτήρ, κατὰ μέσην δέ πως τὴν ὁδὸν ὑπαντήσαντες τὸν Κυρηναῖον κατεσχήκασιν καὶ μετέθηκαν ἐπ' αὐτὸν <τὸν> σταυρόν. εἴρηται γὰρ περὶ αὐτοῦ διὰ φωνῆς Ἠσαίου, ὅτι "παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ"· ἀρχὴ γὰρ αὐτοῦ γέγονεν ὁ σταυρός, δι' οὗ βεβασίλευκε τῆς ὑπ' οὐρανοῦ, εἴπερ ἐστὶν ἀληθές, ὅτι "μέχρι θανάτου" γέγονεν "ὑπήκοος, θανάτου δὲ σταυροῦ, διὸ καὶ ὁ θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν".
Β το Καὶ ἰδοὺ, τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο. Τὸ διαββαγῆναι τὸ καταπέτασμα σημεῖον ἦν οὐκ ἀσυμφανὲς τοῦ καὶ αὐτὸν μονονουχί πενθῆσαι τὸν ναὸν καὶ τοὺς εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν κατενηνεγμέ νους, οἳ τὸν αὐτοῦ τοῦ ναοῦ Δεσπότην ἐσταύρωσαν· ἴσως δὲ καὶ ἐπὶ δυσσεβείᾳ τῇ κατὰ Χριστοῦ, διὰ τῆς παρ' αὐτοῖς συνηθείας ἐλέγχοντος αὐτοὺς τοῦ συμβε σηκότος. Εθος γὰρ ἦν Ἰουδαίως τὴν ἐσθῆτα περιφ ῥήγνυσθαι βλασφημηθέντος Θεοῦ. Εοικε δέ τι καὶ ἕτερον τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν ὑπεμφαίνειν ἡμῖν τὸ γεγενημένον. Τὸ γὰρ καταπέτασμα κρύπτον είσω τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων, ἐνστάντος καιροῦ καθ᾿ ὃν ἔδει συστέλλεσθαι τὴν τοῦ νόμου σκιάν, καὶ τὴν ἐν τύποις καταλήξαι λατρείαν, ἀνεῳχθῆναι δὲ τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων τοῖς διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν δεδικαιωμέ νοις, περιῤῥήγνυται, δεικνύοντος ὥσπερ αὐτὰ τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀξίοις, ἵνα λοιπὸν εἴργοντος οὐδενὸς, εἰς τὴν ἑσωτέραν τρέχωσι σκηνήν οἱ κατ᾽ ἴχνος ιέντες Χριστοῦ. Ἐπείσθη καὶ ἡ γῆ, τὴν ἐπὶ τὸ κρείττον μετάθεσιν σημαίνουσα, ἢ καὶ δείκνυσι τὴν κατὰ τῶν εἰς Χριστὸν παπαρῳνηκότων ἀγανάκτησιν· τὸ δὲ ῥαγῆναι τὰς πέτρας, σημεῖον ἦν τοῦ τὴν λιθίνην τῶν ἐθνικῶν καρ δίαν ἀνεῳχθῆναι πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ θείου καὶ εὐαγ γελιστικού σπόρου. Οἱ δὲ ἀναστάντες ἅγιοι, καὶ ὀφθέντες πολλοῖς, οὐ πρόωρον ἔλαβον μόνοι ἐκεῖναι τὸ τῆς ἀναστάσεως χάρισμα, ἀλλ᾽ εἰς σημεῖον γεγόν νασιν, ὅτι κατηργήθη ὁ θάνατος διὰ τοῦ θανάτου του Χριστοῦ. Εἰς τοῦτο, οἶμαι, καὶ ὁ νόμος ὑπέβλεπε, κελεύων τὸν ἀκουσίως φονεύσαντα φυγόντα αὖθις ἐπανατρέχειν εἰς τὴν πατρίδα μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀρχιερέως· ὁ γὰρ τοῦ Χριστοῦ θάνατος τὴν εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἄνοδον τοῖς ὑπευθύνοις ἡμῖν ἀπέδω· Καὶ οἱ ὄχλοι δὲ οἱ παραγενόμενοι εἰς τὴν θεωρίαν τύπτοντες αὐτῶν τὰ στήθη, ὑπέστρεφον, τάχα που τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας ἀπαλλάττοντες ἑαυτοὺς διὰ τοῦ τῶν σταυρωσάντων καταβοᾷν, εἰ καὶ μὴ ἐμ- φανῶς, διὰ τὴν τῶν ἡγουμένων ἀνοσιότητα. Τοσαύτη τοῦ σταυρουμένου ἡ δύναμις, ὥστε μετὰ χλευασίας τοσαύτης καὶ κωμῳδίας καὶ τὸν κεντουρίωνα κατα- νυγῆναι, καὶ τὸν δῆμον. Τινὲς δέ φασιν ὅτι καὶ μαρ τύριόν ἐστι τοῦ κεντουρίωνος τούτου ἀνδρισαμένου μετὰ ταῦτα ἐν τῇ πίστει. Αληθὴς ἦν λέγων ὁ Κύ- ριος • Όταν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. » Ἰδοὺ γὰρ ἐν τῷ τιμίῳ σταυρῷ υψούμενος, ήρξατο τοῦ σαγηνεύειν πολλοὺς εἰς ἐπίσ γνωσιν ἀληθείας. Είλκυσε γοῦν τὸν ἑκατόνταρχον, εἴλκυσε δὲ καὶ τῶν Ἰουδαίων τινάς, οἳ καὶ τὰ στήθη ἔτυπτον κατανυττόμενοι που πάντως καὶ τοῖς τῆς διανοίας όμμασι ἀναβλέποντες πρὸς Κύριον. Καὶ ταχὺ πορευθεῖσαι, εἴπατε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ὅτι Ηγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ ἰδοὺ προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίων· ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε· ἰδοὺ εἶπον ὑμῖν. Ἐπειδὴ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ δι' ἡμᾶς ὑπομεμένηκε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. XXVII, 41. Et ecce velum templi scissum est in A duas paries. Scindi et disrumpi velum, signum erat non obscurum, eum tantum non lugere templum, et ipsos ad exitium et perditionem deductos esse qui templi Dominum crucifixerant; forte vero etiam de impietate contra Christum, pro illorum consue - udine, illo quod contigeral ipsos redarguente. Mos cuim erat Judæis, discerpere vestimenta, cum Deus blasphemaretur. Videtur autem aliud etiam quiddam corum quæ necessaria sunt ad utilitatem, hoc fa- clum nobis insinuare. Velum enim quod abscondit intus Sancta sanctorum, instante tempore, quo opor tebat contrahi legis umbram, cultumque figuratum desinere, aperiri vero Sancta sanctorum, iis qui per fidem in Christum justificati sunt, discerpitur, ostendente quodammodo ipsa Deo, iis qui digni sunt, ut deinceps nullo prohibente ad interius tabernaculum currant, qui Christi vestigiis in- sistunt. Terra mola est transmutationem in melius innuens : aut etiam ostendit contra eos, qui Christo insultarunt indignationem; rumpi autem petras, signum fuit lapideum gentium cor aperiri ad sus- ceptionem divini ac evangelici seminis. Sancti vero qui resurrexerunt et apparuerunt multis, non præmaturam solum illi acceperunt resurrectionis gratiam, verum etiam in signum constituti sunt, mortem Christi morte esse superatam. Eo etiam legem spectasse arbitror quæ jubet involuntariæ cædis causa profugum, rursus redire in patriam, post mortem principis sacerdotum : Christi enim mors regressum ad supernam Jerusalem, reis nobis restituit. C Turbæ quoque, quæ ad spectandum aderant, percutientes pectora sua, reversæ sunt, forte etiam impietate in Christum sese liberantes, eo quod con- tra crucifixores clamarent, etsi non aperte, pro- pter principum improbitatem. Tanta erat cruci affixi virtus, ut post tantam temulentiam ac irrisio- nem, etiam centurio ac populus compungeretur ; quidam autem aiunt, centurionem hunc post hæc martyrium subiisse, in fide viriliter stantem. Verax enim erat Dominus cum dice- D ret Cam exaltatus fuero a terra, omnes tra- ham ad meipsum "., Ecce enim in pretiosa cruce sublatus, cepit multos reti capere ad agni- tionem veritatis : traxit igitur centurionem, traxit autem quosdam etiam Judæos, qui pectora sua percutiebant, quodammodo omnino compuncti, ac mentis oculis Dominum intuentes. XXVIII, 7. Et cito euntes dicite discipulis ejus, quia Surrexit a mortuis, et ecce præcedet vos in Galilean : ibi cum videbitis ; ecce pradizi vobis. Postquam in cruce propter nos Dominus susti- Joan. xit, 33. XEV.
307 Mt 27, 33 Περὶ τοῦ κρανίου τόπου ἦλθεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι Ἑβραῖοι παρα διδόασιν τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἐκεῖ τεθάφθαι καὶ ἐπεὶ "ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες" ἀποθνῄσκουσιν, ἀνέστη καὶ ὁ Ἀδὰμ καὶ "ἐν Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται". 308 Mt 27, 38 Εἶδες πῶς ὁ τῶν ὅλων γενεσιουργὸς καὶ κύριος τὴν αὐτοῦ φύσιν ἐπανορθοῖ· ταύτην γὰρ εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς ἀναφέρων διὰ τοῦ γενέσθαι καθ' ἡμᾶς δι' ἡμᾶς τὰ ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέμεινε πάθη. ἀπηρτημένῳ δὲ τοῦ σταυροῦ συνεκρέμαντο αὐτῷ δύο λῃσταὶ καὶ ὕβρις μὲν ὁμολογου μένως τό γε ἧκον εἰς τὸν τῶν Ἰουδαίων σκοπὸν πλὴν ἀνάμνησις προ φητείας λεγούσης· "καὶ μετὰ ἀνόμων ἐλογίσθη". ἀλλὰ διὰ τῶν αὐτοῦ παθημάτων εἰς ἡμᾶς τρέχει τὰ ἀγαθά· ἀληθὲς γάρ, ὅτι "τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν". οἱ δύο οὗτοι λῃσταὶ τοὺς δύο ὑπέγραφον λαούς, ὧν ὁ μὲν μέχρι τελευτῆς τὴν ἀγνωμοσύνην ἐπεδείξατο καὶ οὐδὲ τὴν ἐσχάτην αἰχμαλωσίαν, ἣν ὑπὸ Ῥωμαίων ὑπέμεινεν, εἰς ἄμυναν τῶν κατὰ Χριστοῦ παροινιῶν ὡμολόγησεν ὑφίστασθαι, ὁ δὲ πρὸς αὐτῷ τῷ τέλει οὐκ ἀπέγνω τῆς ἀφέσεως, ἀλλὰ τὸ ὠμὸν τῶν κακῶν θεολογίᾳ διωρθώ σατο. τό τε μὴν μέσον τῶν λῃστῶν σταυροῦ ἀνασχέσθαι τὸν κύριον τὸν ἑκούσιον αὐτοῦ <θάνατον τὴν> πρὸς τοὺς δύο λαοὺς ἀπεκάλυψε παρουσίαν.
Β το Καὶ ἰδοὺ, τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο. Τὸ διαββαγῆναι τὸ καταπέτασμα σημεῖον ἦν οὐκ ἀσυμφανὲς τοῦ καὶ αὐτὸν μονονουχί πενθῆσαι τὸν ναὸν καὶ τοὺς εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν κατενηνεγμέ νους, οἳ τὸν αὐτοῦ τοῦ ναοῦ Δεσπότην ἐσταύρωσαν· ἴσως δὲ καὶ ἐπὶ δυσσεβείᾳ τῇ κατὰ Χριστοῦ, διὰ τῆς παρ' αὐτοῖς συνηθείας ἐλέγχοντος αὐτοὺς τοῦ συμβε σηκότος. Εθος γὰρ ἦν Ἰουδαίως τὴν ἐσθῆτα περιφ ῥήγνυσθαι βλασφημηθέντος Θεοῦ. Εοικε δέ τι καὶ ἕτερον τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν ὑπεμφαίνειν ἡμῖν τὸ γεγενημένον. Τὸ γὰρ καταπέτασμα κρύπτον είσω τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων, ἐνστάντος καιροῦ καθ᾿ ὃν ἔδει συστέλλεσθαι τὴν τοῦ νόμου σκιάν, καὶ τὴν ἐν τύποις καταλήξαι λατρείαν, ἀνεῳχθῆναι δὲ τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων τοῖς διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν δεδικαιωμέ νοις, περιῤῥήγνυται, δεικνύοντος ὥσπερ αὐτὰ τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀξίοις, ἵνα λοιπὸν εἴργοντος οὐδενὸς, εἰς τὴν ἑσωτέραν τρέχωσι σκηνήν οἱ κατ᾽ ἴχνος ιέντες Χριστοῦ. Ἐπείσθη καὶ ἡ γῆ, τὴν ἐπὶ τὸ κρείττον μετάθεσιν σημαίνουσα, ἢ καὶ δείκνυσι τὴν κατὰ τῶν εἰς Χριστὸν παπαρῳνηκότων ἀγανάκτησιν· τὸ δὲ ῥαγῆναι τὰς πέτρας, σημεῖον ἦν τοῦ τὴν λιθίνην τῶν ἐθνικῶν καρ δίαν ἀνεῳχθῆναι πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ θείου καὶ εὐαγ γελιστικού σπόρου. Οἱ δὲ ἀναστάντες ἅγιοι, καὶ ὀφθέντες πολλοῖς, οὐ πρόωρον ἔλαβον μόνοι ἐκεῖναι τὸ τῆς ἀναστάσεως χάρισμα, ἀλλ᾽ εἰς σημεῖον γεγόν νασιν, ὅτι κατηργήθη ὁ θάνατος διὰ τοῦ θανάτου του Χριστοῦ. Εἰς τοῦτο, οἶμαι, καὶ ὁ νόμος ὑπέβλεπε, κελεύων τὸν ἀκουσίως φονεύσαντα φυγόντα αὖθις ἐπανατρέχειν εἰς τὴν πατρίδα μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀρχιερέως· ὁ γὰρ τοῦ Χριστοῦ θάνατος τὴν εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἄνοδον τοῖς ὑπευθύνοις ἡμῖν ἀπέδω· Καὶ οἱ ὄχλοι δὲ οἱ παραγενόμενοι εἰς τὴν θεωρίαν τύπτοντες αὐτῶν τὰ στήθη, ὑπέστρεφον, τάχα που τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας ἀπαλλάττοντες ἑαυτοὺς διὰ τοῦ τῶν σταυρωσάντων καταβοᾷν, εἰ καὶ μὴ ἐμ- φανῶς, διὰ τὴν τῶν ἡγουμένων ἀνοσιότητα. Τοσαύτη τοῦ σταυρουμένου ἡ δύναμις, ὥστε μετὰ χλευασίας τοσαύτης καὶ κωμῳδίας καὶ τὸν κεντουρίωνα κατα- νυγῆναι, καὶ τὸν δῆμον. Τινὲς δέ φασιν ὅτι καὶ μαρ τύριόν ἐστι τοῦ κεντουρίωνος τούτου ἀνδρισαμένου μετὰ ταῦτα ἐν τῇ πίστει. Αληθὴς ἦν λέγων ὁ Κύ- ριος • Όταν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. » Ἰδοὺ γὰρ ἐν τῷ τιμίῳ σταυρῷ υψούμενος, ήρξατο τοῦ σαγηνεύειν πολλοὺς εἰς ἐπίσ γνωσιν ἀληθείας. Είλκυσε γοῦν τὸν ἑκατόνταρχον, εἴλκυσε δὲ καὶ τῶν Ἰουδαίων τινάς, οἳ καὶ τὰ στήθη ἔτυπτον κατανυττόμενοι που πάντως καὶ τοῖς τῆς διανοίας όμμασι ἀναβλέποντες πρὸς Κύριον. Καὶ ταχὺ πορευθεῖσαι, εἴπατε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ὅτι Ηγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ ἰδοὺ προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίων· ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε· ἰδοὺ εἶπον ὑμῖν. Ἐπειδὴ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ δι' ἡμᾶς ὑπομεμένηκε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. XXVII, 41. Et ecce velum templi scissum est in A duas paries. Scindi et disrumpi velum, signum erat non obscurum, eum tantum non lugere templum, et ipsos ad exitium et perditionem deductos esse qui templi Dominum crucifixerant; forte vero etiam de impietate contra Christum, pro illorum consue - udine, illo quod contigeral ipsos redarguente. Mos cuim erat Judæis, discerpere vestimenta, cum Deus blasphemaretur. Videtur autem aliud etiam quiddam corum quæ necessaria sunt ad utilitatem, hoc fa- clum nobis insinuare. Velum enim quod abscondit intus Sancta sanctorum, instante tempore, quo opor tebat contrahi legis umbram, cultumque figuratum desinere, aperiri vero Sancta sanctorum, iis qui per fidem in Christum justificati sunt, discerpitur, ostendente quodammodo ipsa Deo, iis qui digni sunt, ut deinceps nullo prohibente ad interius tabernaculum currant, qui Christi vestigiis in- sistunt. Terra mola est transmutationem in melius innuens : aut etiam ostendit contra eos, qui Christo insultarunt indignationem; rumpi autem petras, signum fuit lapideum gentium cor aperiri ad sus- ceptionem divini ac evangelici seminis. Sancti vero qui resurrexerunt et apparuerunt multis, non præmaturam solum illi acceperunt resurrectionis gratiam, verum etiam in signum constituti sunt, mortem Christi morte esse superatam. Eo etiam legem spectasse arbitror quæ jubet involuntariæ cædis causa profugum, rursus redire in patriam, post mortem principis sacerdotum : Christi enim mors regressum ad supernam Jerusalem, reis nobis restituit. C Turbæ quoque, quæ ad spectandum aderant, percutientes pectora sua, reversæ sunt, forte etiam impietate in Christum sese liberantes, eo quod con- tra crucifixores clamarent, etsi non aperte, pro- pter principum improbitatem. Tanta erat cruci affixi virtus, ut post tantam temulentiam ac irrisio- nem, etiam centurio ac populus compungeretur ; quidam autem aiunt, centurionem hunc post hæc martyrium subiisse, in fide viriliter stantem. Verax enim erat Dominus cum dice- D ret Cam exaltatus fuero a terra, omnes tra- ham ad meipsum "., Ecce enim in pretiosa cruce sublatus, cepit multos reti capere ad agni- tionem veritatis : traxit igitur centurionem, traxit autem quosdam etiam Judæos, qui pectora sua percutiebant, quodammodo omnino compuncti, ac mentis oculis Dominum intuentes. XXVIII, 7. Et cito euntes dicite discipulis ejus, quia Surrexit a mortuis, et ecce præcedet vos in Galilean : ibi cum videbitis ; ecce pradizi vobis. Postquam in cruce propter nos Dominus susti- Joan. xit, 33. XEV.
PG 72:469πρὸς οὓς ἑκὼν παρεγίνετο, ἀμφοτέρους τῇ ἑαυτοῦ ἐνανθρωπήσει βουληθεὶς ἀνανεώσασθαι, εἰ καὶ ὁ πρότερος ὡς ὁ εἷς τῶν λῃστῶν παρ ητήσατο, "οὐκ ἔχομεν" λέγων "βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα" καὶ τὸ αἷμα τὸ ἀθῷον ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἐξαιτούμενος καὶ ὡς δικαίῳ τῷ φόνῳ ἐναβρυνόμενος, ἀφ' ὧν καὶ οὗτοι κἀκεῖνος κοινῶς τῆς βασιλείας ἐξέ πεσον. 309 Mt 27, 44 Ὁ μὲν οὖν εἷς τῶν λῃστῶν ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀφιλοθεΐαις συν διαιτώμενος τοὺς αὐτοὺς ἐκείνοις ἠρεύγετο λόγους· εἰ γὰρ "σὺ εἶ", φησίν, "ὁ Χριστός, σῶσον σεαυτὸν καὶ ἡμᾶς". ὅ γε μὴν ἕτερος τὴν ἐναντίαν ἐκείνῳ βαδίζων ὁδὸν εἰκότως θαυμάζεται· πεπίστευκε γὰρ εἰς αὐτὸν καίτοι δίκης ἀπηρτημένης οὕτω πικρᾶς, ἐπιτιμᾷ ταῖς τῶν Ἰου δαίων ἀθυροστομίαις καὶ ταῖς τοῦ συγκρεμαμένου φωναῖς, ὡμολόγησε τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα δικαιότερος φανῇ· μεμαρτύρηκε γὰρ Χριστῷ τὸ ἀνυπαίτιον παντελῶς καὶ τῆς τῶν σταυρωσάντων ἀπονοίας κατήγορος ἦν, ταύτῃ τοι τὸν τῶν ἁγίων ἥρπασε κλῆρον, τὴν ἄνω καὶ ἐν οὐρανοῖς ἀπογραφήν. σταυρούμενον γὰρ βλέπων βασιλέα ἐκάλει· τὸν ἐν ἀτιμίᾳ καὶ πάθει προσεδόκησεν ἥξειν ἐν δόξῃ θεοπρεπεῖ, ἥρπασε τὴν πίστιν, καίτοι εὐγενῶς οὐ τεθραμμένος, ὀνίνησι δὲ καὶ ἡμᾶς <ἀνοίγων ἡμῖν τοὺς> οὐρανούς.
ΠΟΥ Β 470. πάθος ὁ Κύριος, καὶ τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντάλλαγμα τὴν ἑαυτοῦ δέδωκε σάρκα, καὶ ἦν ἐν μνημείῳ καθά- περ τις ὁ ἀβόηθος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος, » κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον· ἔδραμον αἱ γυναῖκες τὰ πρὸς τὴν τοῦ σώματος θεραπείαν ἐπικομιζόμεναι, καὶ ἀρωμάτων οὖσαι μεσταί. Ἐνόμιζον γὰρ, ὅτι κείσε- ται τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ καὶ ἀπομενεῖ νεκρὸς ἐν μνημείῳ. Καὶ μήτος θαυμάσῃς εἰ γυναῖκες ἡγνόουν ὅτι Θεὸς ὢν καὶ ζωή, τὸ τῆς φθορᾶς καταλύσει κράτος, καὶ πάλιν δρομήσει πρὸς ζωὴν, ὅπου καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀποστόλοις ὁ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ λόγος ἔδοξεν εἶναι λῆρός τις ἁπλῶς καὶ πράγμα κατεψευσμένον, διὰ τὸ μηδὲ αὐτοὺς εἰδέναι τὴν θεόπνευστον Γραφήν. Οὐκοῦν ἀφί- κοντο μὲν αἱ γυναῖκες ἐπὶ τὸ μνῆμα, τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἔνεκα· οὐχ εὑροῦσαί γε μὴν τὸ σῶμα τοῦ Χρι- στοῦ, ἐρῶσιν ἅγιον ἄγγελον. Καὶ δὴ γέγονεν αὐτοῖς εὐαγγελιστὴς καὶ κῆρυξ τῆς ἀναστάσεως. Μὴ γὰρ ζητῆτε, φησί, τὸν ἀεὶ ζῶντα κατὰ φύσιν ὄντα ζωήν, μετὰ τῶν νεκρῶν· οὐκ ἔστι γὰρ ὧδε, τουτέστιν ἐν θανάτῳ καὶ μνήματι, ἀλλ' ἡγέρθη, ὁδὸς τῆς εἰς ἀφθαρ σίαν ἀναδρομῆς οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν γενό μενος. Διὰ τοῦτο γὰρ καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς κένωσιν, καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὑπῆλθεν ὁμοίωσιν, ο "Ινα χάριτι Θεοῦ, καθά φησιν μακάριος Παῦλος, ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου, ο καὶ γένηται τοῦτο τοῦ θανάτου θάνατος, καὶ κατάλυσις ἀρᾶς τῆς ἐπενηνεγμένης τῷ πρωτοπλάστῳ ποτέ. Τοιαύτης γαρ ἐλπίδος παρεσκεύα- σεν εἴσω γενέσθαι ὁ Κύριος, εἰπών· « ᾿Αμήν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ κἂν ἀποθάνῃ ζήσεται. » Εἰδέναι γὰρ δεῖ ὡς ἄγγελοι τοῖς ποιμέσιν ἐν Βηθλεὲμ τὸν τόκον εὐηγγελίζοντο, καὶ νῦν λογικαὶ δυνάμεις κηρύττουσι τὴν ἀνάστασιν. Λελειτούργηκε τοίνυν ὁ οὐρανὸς τοῖς περὶ αὐτοῦ κηρύγμασι, καὶ περιέπουσι τὸν Υἱὸν αἱ τῶν ἄνω πνευμάτων στρατιαί, ὡς τῶν ὅλων Δεσπότην καὶ Κύριον, καὶ ὅτε γέγονε σὰρξ, τουτέστιν άνθρωπος. Ως δὲ ἐπορεύοντο ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ὁ Ἰησοῦς ἀπήντησεν αὐταῖς, λέγων· Χαίρετε. Αἱ δὲ προσελθοῦσαι ἐκράτησαν αὐτοῦ τοὺς πόδας καὶ προσεκύνησαν αὐτῷ. Κεκέρδακε τὸ θῆλυ γένος καὶ λύσιν ὀνειδισμοῦ καὶ κατάρας ἀνατροπήν. Ο γὰρ εἰπὼν πάλαι πρὸς αὐτάς • Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα, ο παῦλαν αὐταῖς ἔδωκε συναντήσας αὐταῖς ἐν τῷ κήπῳ, καὶ εἰπών· ο Χαίρετε.» Μεθ' υπερβαλλούσης εὐφροσύνης αἱ γυναῖκες αὐτῷ προσδραμοῦσαι ἐλάμβανον, καὶ διὰ τῆς ἀφῆς, τεκμή ριον καὶ πληροφορίαν τῆς ἀναστάσεως, καὶ προσεκύ- νησαν αὐτῷ. Τί οὖν αὐτός; ι Μὴ φοβεῖσθε· ο πάλιν καὶ αὐτὸς τὸ δέος ἐκβάλλει προοδοποιῶν τῇ πίστει, καὶ διὰ τῶν γυναικῶν τοὺς μαθητὰς εὐαγγελίζεται· Ο πολλάκις εἶπον, τὸ μάλιστα γένος ἀτιμωθὲν εἰς τιμὴν ἄγων, καὶ εἰς χρηστὰς ἐλπίδας, καὶ τὸ πεπο νομός ιώμενος. ΧΑΘΗ, 10. COMMENT. IN MATTHIEUM. A nuit passionem, ac pignus pro nostrum o prium C vita suam dedit carnem, fuitque in sepulcro, ut quidam ‹ sine adjutorio inter mortuos liber”, sicut in Psalmis cantatum est : cucurrerunt mulie- res, ea quæ ad corporis officium pertinent a fferen- tes, et aromatibus instructa. Existimabant : enim, føre ut eodem modo quo cæteri jaceret in se pulcro, mortuusque permaneret. Ac ne mireris ign onasse- inulieres eum, cum Deus et vita sit, disso- luturum robur corruptionis, rursusque recursurum. ad vitam, quando etiam apostolis illius sermo de- resurrectione nuge plane esse videbantur, ac res. quædam ementita, eo quod ne ipsi quidem intelli- gerent divinitus inspiratam Scripturam. Itaque abie-- runt quidem mulieres ad sepulcrum Christi ob amo- rem iu eum. Non invento autem ibi ejus corpore,. vident sanctum angelum; et hic utigne factus est. illis nuntius, et præco resurrectionis : Nolite enim, inquit, semper viventem cum mortuis quærere, qui ex natura sua vita est, quia non est hic, id est, in morte ac monumento, sed suscitatus est, non tam. sibi quam nobis via recurrendi ad incorruptionem factus. Propterea enim exinanivit semetipsum ”, nostramque subiit similitudinem, Ut gratia Dei, ut ait beatus Paulus ", pro omnibus gustaret. mortem, › idque fiat mortis mors, ac dissolutio maledictionis aliquando latae in protoplastum. In talem enim spem induxit nos Dominus dicens : Psal. LXXXVII, D Amen dico vobis, qui credit in me, etiamsi mor- tuns fuerit, vivet 7., Sciendum enim est, ut angeli pastoribus Bethleen partum annuntiarunt, ita etiamnum rationales virtutes prædicare resurrection nem. Subserviit igitur cœlum illius prædicationi, ac sequuntur Filium spirituum supernorum exer- citus, tanquam universorum reclorem ac Dominum, etiam cum caro, id est homo, factus est. XXVIII, 8. Ut autem egressæ sunt annuntiare discipulis ejus, et ecce Jesus occurrit illis dicens : Avele. Illa autem accedentes tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum. Obtinuit muliebre genus et solutionem opprobrii, et maledictionis conversionem. Cum enim olim eis dixisset : « In dolore paries filios tuos ”, › requiem eis dedit occurrens eis in horto, ac dicens: Avele. Summa cum lætitia mulieres ei occurrentes id acce- perunt, etiam per tactum, argumentum et certitu- dinem resurrectionis, et adorarunt eum; ecquid igitur ipse? « Nolite timere " : s rursus etiam ipse metum ejicit viam sternens (Idei, ac per mulieres discipulis annuntiat. Quod sepenumero dixi, genus maxime honore careus sunimo honore afficit, et bona spe foret, et qued laboravit sanat, Gen. 111, 16. * Matth. 6. το Philipp. 13, 7. * Hebr. .k, 9. ** Joan. ×1, 25.
311 Mt 27, 45 Τὸ σκότος ἐφ' ὅλην τὴν γῆν ἐγένετο ἀπὸ ὥρας ἕκτης ἕως ὥρας ἐνάτης τοῦ ἡλίου ἐκλείποντος, ἵν' εἰδεῖεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ ἀπηρτημένος τοῦ ξύλου ὁ σύνοπλον ὑπὲρ αὐτῶν τὴν κτίσιν λαβών, ὅτε τοῖς Αἰγυπτίοις πεπολέμηκε δι' αὐτούς. τὸ ἡλιακὸν ἐκλέλοιπε φῶς καὶ ἁπάσης τῆς αὐτῶν χώρας κατεσκεδάσθη τὸ σκότος ἡλίου τὴν ἀ κτῖνα συστείλαντος καὶ οἷον οὐκ ἀνεχομένου πέμπειν αὐτὴν ἔτι τοῖς γε γονόσι κυριοκτόνοις. καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον ἐσκοτίσθαι φαμὲν τὴν Ἰουδαίων χώραν ἤτοι τοὺς κατοικοῦντας αὐτήν, ὅτι οὐκ εἰσεδέξατο τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης καὶ "τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν". 312 Mt 27, 46 Εἶπεν ὁ κύριος τὴν φωνὴν ταύτην ὡς ἄνθρωπος, ἵνα κατορθώσῃ τῇ ἡμετέρᾳ τῶν ἀνθρώπων φύσει τὸ μετὰ παρρησίας λέγειν πρὸς τὸν θεόν, ἵνα τί με ἐγκατέλιπες· μόνοις γὰρ τοῖς καθαροῖς καὶ ἁμαρτίας ἐκτός ἐστιν ἀδεὲς τοῦτο λέγειν. λέγων δὲ θεέ μου πρὸς τὸν πατέρα οὐδὲν ὑπομένει βλάβος περὶ τὴν οἰκείαν θεότητα καὶ δόξαν φύσει θεὸς ὤν, ὅταν ὡς ἄνθρωπος λέγῃ ταῦτα τὰ τῇ ἀνθρωπότητι πρέποντα, ἐπεί περ καὶ ἡμεῖς, ἐὰν καλῶμεν τὸν θεὸν πατέρα, οὐ παρὰ τοῦτο ἀπεβαλό μεθα τὸ εἶναι ἄνθρωποι φύσει καὶ κτίσματα θεοῦ, κἂν κατὰ χάριν ἡμᾶς ὁ θεὸς εἰς υἱότητα καλῇ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν.
ΠΟΥ Β 470. πάθος ὁ Κύριος, καὶ τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντάλλαγμα τὴν ἑαυτοῦ δέδωκε σάρκα, καὶ ἦν ἐν μνημείῳ καθά- περ τις ὁ ἀβόηθος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος, » κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον· ἔδραμον αἱ γυναῖκες τὰ πρὸς τὴν τοῦ σώματος θεραπείαν ἐπικομιζόμεναι, καὶ ἀρωμάτων οὖσαι μεσταί. Ἐνόμιζον γὰρ, ὅτι κείσε- ται τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ καὶ ἀπομενεῖ νεκρὸς ἐν μνημείῳ. Καὶ μήτος θαυμάσῃς εἰ γυναῖκες ἡγνόουν ὅτι Θεὸς ὢν καὶ ζωή, τὸ τῆς φθορᾶς καταλύσει κράτος, καὶ πάλιν δρομήσει πρὸς ζωὴν, ὅπου καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀποστόλοις ὁ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ λόγος ἔδοξεν εἶναι λῆρός τις ἁπλῶς καὶ πράγμα κατεψευσμένον, διὰ τὸ μηδὲ αὐτοὺς εἰδέναι τὴν θεόπνευστον Γραφήν. Οὐκοῦν ἀφί- κοντο μὲν αἱ γυναῖκες ἐπὶ τὸ μνῆμα, τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἔνεκα· οὐχ εὑροῦσαί γε μὴν τὸ σῶμα τοῦ Χρι- στοῦ, ἐρῶσιν ἅγιον ἄγγελον. Καὶ δὴ γέγονεν αὐτοῖς εὐαγγελιστὴς καὶ κῆρυξ τῆς ἀναστάσεως. Μὴ γὰρ ζητῆτε, φησί, τὸν ἀεὶ ζῶντα κατὰ φύσιν ὄντα ζωήν, μετὰ τῶν νεκρῶν· οὐκ ἔστι γὰρ ὧδε, τουτέστιν ἐν θανάτῳ καὶ μνήματι, ἀλλ' ἡγέρθη, ὁδὸς τῆς εἰς ἀφθαρ σίαν ἀναδρομῆς οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν γενό μενος. Διὰ τοῦτο γὰρ καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς κένωσιν, καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὑπῆλθεν ὁμοίωσιν, ο "Ινα χάριτι Θεοῦ, καθά φησιν μακάριος Παῦλος, ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου, ο καὶ γένηται τοῦτο τοῦ θανάτου θάνατος, καὶ κατάλυσις ἀρᾶς τῆς ἐπενηνεγμένης τῷ πρωτοπλάστῳ ποτέ. Τοιαύτης γαρ ἐλπίδος παρεσκεύα- σεν εἴσω γενέσθαι ὁ Κύριος, εἰπών· « ᾿Αμήν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ κἂν ἀποθάνῃ ζήσεται. » Εἰδέναι γὰρ δεῖ ὡς ἄγγελοι τοῖς ποιμέσιν ἐν Βηθλεὲμ τὸν τόκον εὐηγγελίζοντο, καὶ νῦν λογικαὶ δυνάμεις κηρύττουσι τὴν ἀνάστασιν. Λελειτούργηκε τοίνυν ὁ οὐρανὸς τοῖς περὶ αὐτοῦ κηρύγμασι, καὶ περιέπουσι τὸν Υἱὸν αἱ τῶν ἄνω πνευμάτων στρατιαί, ὡς τῶν ὅλων Δεσπότην καὶ Κύριον, καὶ ὅτε γέγονε σὰρξ, τουτέστιν άνθρωπος. Ως δὲ ἐπορεύοντο ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ὁ Ἰησοῦς ἀπήντησεν αὐταῖς, λέγων· Χαίρετε. Αἱ δὲ προσελθοῦσαι ἐκράτησαν αὐτοῦ τοὺς πόδας καὶ προσεκύνησαν αὐτῷ. Κεκέρδακε τὸ θῆλυ γένος καὶ λύσιν ὀνειδισμοῦ καὶ κατάρας ἀνατροπήν. Ο γὰρ εἰπὼν πάλαι πρὸς αὐτάς • Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα, ο παῦλαν αὐταῖς ἔδωκε συναντήσας αὐταῖς ἐν τῷ κήπῳ, καὶ εἰπών· ο Χαίρετε.» Μεθ' υπερβαλλούσης εὐφροσύνης αἱ γυναῖκες αὐτῷ προσδραμοῦσαι ἐλάμβανον, καὶ διὰ τῆς ἀφῆς, τεκμή ριον καὶ πληροφορίαν τῆς ἀναστάσεως, καὶ προσεκύ- νησαν αὐτῷ. Τί οὖν αὐτός; ι Μὴ φοβεῖσθε· ο πάλιν καὶ αὐτὸς τὸ δέος ἐκβάλλει προοδοποιῶν τῇ πίστει, καὶ διὰ τῶν γυναικῶν τοὺς μαθητὰς εὐαγγελίζεται· Ο πολλάκις εἶπον, τὸ μάλιστα γένος ἀτιμωθὲν εἰς τιμὴν ἄγων, καὶ εἰς χρηστὰς ἐλπίδας, καὶ τὸ πεπο νομός ιώμενος. ΧΑΘΗ, 10. COMMENT. IN MATTHIEUM. A nuit passionem, ac pignus pro nostrum o prium C vita suam dedit carnem, fuitque in sepulcro, ut quidam ‹ sine adjutorio inter mortuos liber”, sicut in Psalmis cantatum est : cucurrerunt mulie- res, ea quæ ad corporis officium pertinent a fferen- tes, et aromatibus instructa. Existimabant : enim, føre ut eodem modo quo cæteri jaceret in se pulcro, mortuusque permaneret. Ac ne mireris ign onasse- inulieres eum, cum Deus et vita sit, disso- luturum robur corruptionis, rursusque recursurum. ad vitam, quando etiam apostolis illius sermo de- resurrectione nuge plane esse videbantur, ac res. quædam ementita, eo quod ne ipsi quidem intelli- gerent divinitus inspiratam Scripturam. Itaque abie-- runt quidem mulieres ad sepulcrum Christi ob amo- rem iu eum. Non invento autem ibi ejus corpore,. vident sanctum angelum; et hic utigne factus est. illis nuntius, et præco resurrectionis : Nolite enim, inquit, semper viventem cum mortuis quærere, qui ex natura sua vita est, quia non est hic, id est, in morte ac monumento, sed suscitatus est, non tam. sibi quam nobis via recurrendi ad incorruptionem factus. Propterea enim exinanivit semetipsum ”, nostramque subiit similitudinem, Ut gratia Dei, ut ait beatus Paulus ", pro omnibus gustaret. mortem, › idque fiat mortis mors, ac dissolutio maledictionis aliquando latae in protoplastum. In talem enim spem induxit nos Dominus dicens : Psal. LXXXVII, D Amen dico vobis, qui credit in me, etiamsi mor- tuns fuerit, vivet 7., Sciendum enim est, ut angeli pastoribus Bethleen partum annuntiarunt, ita etiamnum rationales virtutes prædicare resurrection nem. Subserviit igitur cœlum illius prædicationi, ac sequuntur Filium spirituum supernorum exer- citus, tanquam universorum reclorem ac Dominum, etiam cum caro, id est homo, factus est. XXVIII, 8. Ut autem egressæ sunt annuntiare discipulis ejus, et ecce Jesus occurrit illis dicens : Avele. Illa autem accedentes tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum. Obtinuit muliebre genus et solutionem opprobrii, et maledictionis conversionem. Cum enim olim eis dixisset : « In dolore paries filios tuos ”, › requiem eis dedit occurrens eis in horto, ac dicens: Avele. Summa cum lætitia mulieres ei occurrentes id acce- perunt, etiam per tactum, argumentum et certitu- dinem resurrectionis, et adorarunt eum; ecquid igitur ipse? « Nolite timere " : s rursus etiam ipse metum ejicit viam sternens (Idei, ac per mulieres discipulis annuntiat. Quod sepenumero dixi, genus maxime honore careus sunimo honore afficit, et bona spe foret, et qued laboravit sanat, Gen. 111, 16. * Matth. 6. το Philipp. 13, 7. * Hebr. .k, 9. ** Joan. ×1, 25.
313 Mt 27, 50 Μέγα καὶ ἐξαίρετον κατωρθώθη διὰ Χριστοῦ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς· ἐπειδὴ γὰρ δεδικαιώμεθα διὰ τῆς εἰς θεὸν πίστεως καὶ ἐν αὐτῷ τὸ ἀπλημμελὲς ἡ ἀνθρώπου φύσις ηὑρέθη πλουτήσασα, κεκαινοτόμηκεν ἡμῖν τὸ μηκέτι μὲν εἰς ᾅδου τρέχειν τὰς τῶν σωμάτων ἀπαλλατ τομένας ψυχὰς καθὰ καὶ πρώην, πέμπεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς χεῖρας θεοῦ ζῶντος. καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ ἅγιος ἔφη Στέφανος· "κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου". καὶ ἕτερος δὲ γράφει τῶν ἀποστόλων· "ὥστε καὶ οἱ πάσχοντες κατὰ τὸ θέλημα τοῦ θεοῦ πιστῷ κτίστῃ παρατιθέσθωσαν τὰς" ἑαυτῶν "ψυχάς". 314 Mt 27, 51–54 Ἐσείσθη δὲ καὶ ἡ γῆ τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον μετάθεσιν σημαί νουσα ἢ καὶ δείκνυσι τὴν κατὰ τῶν εἰς αὐτὸν πεπαρῳνηκότων ἀγανά κτησιν. τὸ δὲ ῥαγῆναι τὰς πέτρας σημεῖόν ἐστι τοῦ τὴν "λιθίνην" τῶν ἐθνῶν "καρδίαν" ἀνεωχθῆναι πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ εὐαγγελικοῦ σπό ρου. οἱ δὲ ἀναστάντες ἅγιοι καὶ ὀ φθέντες τοῖς πολλοῖς οὐ πρόωρον ἔλαβον μόνοι ἐκεῖνοι τὸ τῆς ἀνα στάσεως χάρισμα, ἀλλ' εἰς σημεῖον γέγονεν, ὅτι κατηργήθη ὁ θάνατος διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ.
ΠΟΥ Β 470. πάθος ὁ Κύριος, καὶ τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντάλλαγμα τὴν ἑαυτοῦ δέδωκε σάρκα, καὶ ἦν ἐν μνημείῳ καθά- περ τις ὁ ἀβόηθος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος, » κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑμνούμενον· ἔδραμον αἱ γυναῖκες τὰ πρὸς τὴν τοῦ σώματος θεραπείαν ἐπικομιζόμεναι, καὶ ἀρωμάτων οὖσαι μεσταί. Ἐνόμιζον γὰρ, ὅτι κείσε- ται τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ καὶ ἀπομενεῖ νεκρὸς ἐν μνημείῳ. Καὶ μήτος θαυμάσῃς εἰ γυναῖκες ἡγνόουν ὅτι Θεὸς ὢν καὶ ζωή, τὸ τῆς φθορᾶς καταλύσει κράτος, καὶ πάλιν δρομήσει πρὸς ζωὴν, ὅπου καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀποστόλοις ὁ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ λόγος ἔδοξεν εἶναι λῆρός τις ἁπλῶς καὶ πράγμα κατεψευσμένον, διὰ τὸ μηδὲ αὐτοὺς εἰδέναι τὴν θεόπνευστον Γραφήν. Οὐκοῦν ἀφί- κοντο μὲν αἱ γυναῖκες ἐπὶ τὸ μνῆμα, τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἔνεκα· οὐχ εὑροῦσαί γε μὴν τὸ σῶμα τοῦ Χρι- στοῦ, ἐρῶσιν ἅγιον ἄγγελον. Καὶ δὴ γέγονεν αὐτοῖς εὐαγγελιστὴς καὶ κῆρυξ τῆς ἀναστάσεως. Μὴ γὰρ ζητῆτε, φησί, τὸν ἀεὶ ζῶντα κατὰ φύσιν ὄντα ζωήν, μετὰ τῶν νεκρῶν· οὐκ ἔστι γὰρ ὧδε, τουτέστιν ἐν θανάτῳ καὶ μνήματι, ἀλλ' ἡγέρθη, ὁδὸς τῆς εἰς ἀφθαρ σίαν ἀναδρομῆς οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν γενό μενος. Διὰ τοῦτο γὰρ καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς κένωσιν, καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὑπῆλθεν ὁμοίωσιν, ο "Ινα χάριτι Θεοῦ, καθά φησιν μακάριος Παῦλος, ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου, ο καὶ γένηται τοῦτο τοῦ θανάτου θάνατος, καὶ κατάλυσις ἀρᾶς τῆς ἐπενηνεγμένης τῷ πρωτοπλάστῳ ποτέ. Τοιαύτης γαρ ἐλπίδος παρεσκεύα- σεν εἴσω γενέσθαι ὁ Κύριος, εἰπών· « ᾿Αμήν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ κἂν ἀποθάνῃ ζήσεται. » Εἰδέναι γὰρ δεῖ ὡς ἄγγελοι τοῖς ποιμέσιν ἐν Βηθλεὲμ τὸν τόκον εὐηγγελίζοντο, καὶ νῦν λογικαὶ δυνάμεις κηρύττουσι τὴν ἀνάστασιν. Λελειτούργηκε τοίνυν ὁ οὐρανὸς τοῖς περὶ αὐτοῦ κηρύγμασι, καὶ περιέπουσι τὸν Υἱὸν αἱ τῶν ἄνω πνευμάτων στρατιαί, ὡς τῶν ὅλων Δεσπότην καὶ Κύριον, καὶ ὅτε γέγονε σὰρξ, τουτέστιν άνθρωπος. Ως δὲ ἐπορεύοντο ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ὁ Ἰησοῦς ἀπήντησεν αὐταῖς, λέγων· Χαίρετε. Αἱ δὲ προσελθοῦσαι ἐκράτησαν αὐτοῦ τοὺς πόδας καὶ προσεκύνησαν αὐτῷ. Κεκέρδακε τὸ θῆλυ γένος καὶ λύσιν ὀνειδισμοῦ καὶ κατάρας ἀνατροπήν. Ο γὰρ εἰπὼν πάλαι πρὸς αὐτάς • Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα, ο παῦλαν αὐταῖς ἔδωκε συναντήσας αὐταῖς ἐν τῷ κήπῳ, καὶ εἰπών· ο Χαίρετε.» Μεθ' υπερβαλλούσης εὐφροσύνης αἱ γυναῖκες αὐτῷ προσδραμοῦσαι ἐλάμβανον, καὶ διὰ τῆς ἀφῆς, τεκμή ριον καὶ πληροφορίαν τῆς ἀναστάσεως, καὶ προσεκύ- νησαν αὐτῷ. Τί οὖν αὐτός; ι Μὴ φοβεῖσθε· ο πάλιν καὶ αὐτὸς τὸ δέος ἐκβάλλει προοδοποιῶν τῇ πίστει, καὶ διὰ τῶν γυναικῶν τοὺς μαθητὰς εὐαγγελίζεται· Ο πολλάκις εἶπον, τὸ μάλιστα γένος ἀτιμωθὲν εἰς τιμὴν ἄγων, καὶ εἰς χρηστὰς ἐλπίδας, καὶ τὸ πεπο νομός ιώμενος. ΧΑΘΗ, 10. COMMENT. IN MATTHIEUM. A nuit passionem, ac pignus pro nostrum o prium C vita suam dedit carnem, fuitque in sepulcro, ut quidam ‹ sine adjutorio inter mortuos liber”, sicut in Psalmis cantatum est : cucurrerunt mulie- res, ea quæ ad corporis officium pertinent a fferen- tes, et aromatibus instructa. Existimabant : enim, føre ut eodem modo quo cæteri jaceret in se pulcro, mortuusque permaneret. Ac ne mireris ign onasse- inulieres eum, cum Deus et vita sit, disso- luturum robur corruptionis, rursusque recursurum. ad vitam, quando etiam apostolis illius sermo de- resurrectione nuge plane esse videbantur, ac res. quædam ementita, eo quod ne ipsi quidem intelli- gerent divinitus inspiratam Scripturam. Itaque abie-- runt quidem mulieres ad sepulcrum Christi ob amo- rem iu eum. Non invento autem ibi ejus corpore,. vident sanctum angelum; et hic utigne factus est. illis nuntius, et præco resurrectionis : Nolite enim, inquit, semper viventem cum mortuis quærere, qui ex natura sua vita est, quia non est hic, id est, in morte ac monumento, sed suscitatus est, non tam. sibi quam nobis via recurrendi ad incorruptionem factus. Propterea enim exinanivit semetipsum ”, nostramque subiit similitudinem, Ut gratia Dei, ut ait beatus Paulus ", pro omnibus gustaret. mortem, › idque fiat mortis mors, ac dissolutio maledictionis aliquando latae in protoplastum. In talem enim spem induxit nos Dominus dicens : Psal. LXXXVII, D Amen dico vobis, qui credit in me, etiamsi mor- tuns fuerit, vivet 7., Sciendum enim est, ut angeli pastoribus Bethleen partum annuntiarunt, ita etiamnum rationales virtutes prædicare resurrection nem. Subserviit igitur cœlum illius prædicationi, ac sequuntur Filium spirituum supernorum exer- citus, tanquam universorum reclorem ac Dominum, etiam cum caro, id est homo, factus est. XXVIII, 8. Ut autem egressæ sunt annuntiare discipulis ejus, et ecce Jesus occurrit illis dicens : Avele. Illa autem accedentes tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum. Obtinuit muliebre genus et solutionem opprobrii, et maledictionis conversionem. Cum enim olim eis dixisset : « In dolore paries filios tuos ”, › requiem eis dedit occurrens eis in horto, ac dicens: Avele. Summa cum lætitia mulieres ei occurrentes id acce- perunt, etiam per tactum, argumentum et certitu- dinem resurrectionis, et adorarunt eum; ecquid igitur ipse? « Nolite timere " : s rursus etiam ipse metum ejicit viam sternens (Idei, ac per mulieres discipulis annuntiat. Quod sepenumero dixi, genus maxime honore careus sunimo honore afficit, et bona spe foret, et qued laboravit sanat, Gen. 111, 16. * Matth. 6. το Philipp. 13, 7. * Hebr. .k, 9. ** Joan. ×1, 25.
PG 72:471εἰς τοῦτο οἶμαι καὶ ὁ νόμος ὑπέβλεπε κελεύων τὸν ἀκουσίως φονεύσαντα φυγόντα αὖθις ἐπανατρέχειν εἰς τὴν πατρίδα μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀρχιερέως· ὁ γὰρ τοῦ Χριστοῦ θά νατος τὴν εἰς τὴν ἄνω Ἰερουσαλὴμ ἄνοδον τοῖς ὑπευθύνοις ἡμῖν ἀπέ δωκεν. Ἐσείσθη ἡ γῆ σημαίνουσα τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον μετάθεσιν τῶν πραγμάτων κἂν τὴν ἀγανάκτησιν δεικνύῃ τοῦ θεοῦ κατὰ τῶν πεπαρῳνηκότων εἰς αὐτόν. τὸ δὲ ῥαγῆ ναι τὰς πέτρας τὰς τῶν ἐθνικῶν ψυχὰς ἀνεωχθῆναι δηλοῖ εἰς τὸ παραδέχεσθαι τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν. οἱ δὲ ἀναστάντες τῶν ἁγίων καὶ ὀφθέντες πολλοῖς σημαίνουσιν, ὅτι κατηργήθη ὁ θάνατος διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ. 315 Mt 27, 51 Τὸ διαρραγῆναι τὸ καταπέτασμα σημεῖον ἦν οὐκ ἀσυμφανὲς τοῦ καὶ αὐτὸν μονονουχὶ πενθῆσαι τὸν ναὸν καὶ τοὺς εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώ λειαν κατενηνεγμένους, οἳ τὸν αὐτοῦ τοῦ ναοῦ δεσπότην ἐσταύρωσαν· ἴσως δὲ καὶ ἐπὶ δυσσεβείᾳ τῇ κατὰ Χριστοῦ διὰ τῆς παρ' αὐτοῖς συνη θείας ἐλέγχοντος αὐτοὺς τοῦ συμβεβηκότος· ἔθος γὰρ ἦν Ἰουδαίοις τὴν ἐσθῆτα περιρρήγνυσθαι βλασφημηθέντος θεοῦ.
Α (1) Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου αρχιεπισκόπου Αλεξ ανδρείας ἐκ τῆς εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγ γέλιον ἑρμηνείας. Διὰ τούτων ἁπάντων τὴν εἰς φαυλότητα τροπήν ὑπεδήλου τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ ἔτι φειδούς τῆς ἄνωθεν ἀναξίους ἑαυτοὺς ἀποφήναντες, τῆς παρὰ τοῦ Σωτή ρος ἐπικουρίας διήμαρτον. Δρόσον ἐν τούτοις οὐχ ἕτερόν τι παρὰ τὸ Πνεῦμα λέγων, ἤτοι τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν, ἢ διὰ Χριστοῦ καὶ τοῖς ἤδη κατεφθαρμένοις ἐκχεομένη σώμασι, τὴν ὀλέθριον μὲν ἐξελαύνει φθοράν, ἀντ εισκρίνεσθαι δὲ ὥσπερ παρασκευάζει τὴν ζωήν. Απείργει ἡμᾶς τῆς πρὸς ἐγγύτητος καὶ προσο εχούς κοινωνίας οὐ τόπος, οὐ διαστήματα, φιληδονία δὲ μᾶλλον καὶ κοσμικῆς ἀπάτης ἀκαθαρσία. Πίτερ οὖν ἐξαιρέθη τὸ μεσολαβοῦν, οὐδὲν ἔτι τὸ κωλύον τῷ Β φιλαρέτῳ κολλᾶσθαι Θεῷ. Οὐ γὰρ ἰσχύσας ἰδεῖν τὸ ἐπὶ Χριστὸν μυστήριον. καίτοι τῆς θείας αὐτῆς ἀνισχούσης αὐτῆς· αὐτῆς δὲ δηλονότι φαμὲν τοῦ Χριστοῦ· ἀλλ' ἐδόθη τοῖς ἔθνεσιν, καίτοι πολλὴν ἔχουσι τὴν ἀσέβειαν· ἐλά τρευσαν γὰρ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Εἴη δ᾽ ἂν εἰκότως καὶ σφόδρα γε δή καρπός άλη- θοῦς μεταγνώσεως, πίστις μὲν πρὸ πάντων ἡ εἰς Χριστὸν, ζωῆς δὲ τῆς εὐαγγελικῆς ἡ καινότης, τῆς μὲν τοῦ γράμματος ἀπηλλαγμένη παχύτητος, ισχνὴν δὲ ὥσπερ τινὰ καὶ καθαρωτάτην τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν προσφέρουσα. Εννοεῖν οὖν ἀληθὲς, ὅτι προηγουμένως οὐκ ἤδη τοὺς τύπους παρ' ἡμῶν ἐζήτει Θεός, μᾶλλον δὲ τὰ ἐξ αὐτῶν παραδηλούμενα, τουτέστι, τῆς ἐν πνεύματι Ο λατρείας τὴν δύναμιν. Κατεστυγημένη γὰρ ὄντως ή παροινός τε καὶ ἀλα- ζῶν Ἱερουσαλήμ, τὸν τῆς σωτηρίας καὶ ζωῆς χορτ γόν τε καὶ πρύτανιν, ταῖς εἰς ἄγαν ἀπονοίαις ἀπο σοβήσασα, καὶ τοῖς ὑπὲρ λόγον τολμήματι, καὶ οὐχ ἑκόντα ήδη πως εἰς ἑτέρους μεταχωρεῖν ἀναγκά σασα. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. FRAGMENTA ALIA. Sancti Cyrilli archiepiscopi Alexandria ex Com- mentario in Matthæi Evanaelium. Ex his omnibus, conversos ad nequitiam Israe- litas demonstrabat; et quod supernæ clementiæ facti indigni, a Servatoris auxilio exciderant. Rorem hoc loco nihil aliud quam Spiritum di- cens, sive vivifican Spiritas vim, quæ per Chri- stum corruptis jam corporibus infusa, exitiosam espellit corruptelam, vitamque reducere curat. Amovent nos a (Dei) necessitudine et intima communione, non locus aut intervalla, sed volup- tatis potius amor, et mundani erroris impuritas. Si ergo hoc intermedium impedimentum tollatur, nihil jam prohibebit quominus Deo copulemur. Non enim pervidere potuit Christi mysterium, quanquam divina jam lux oriebatur, lux, inquam, Christi. Verumtamen hæc gentibus concessa fuit, multæ licet reis impietatis; creaturam enim pro Creatore adorabant. Præcipuus merito est veræ pœnitentiæ fructus, Ades apprime in Christum, et evangelicæ vitæ no- vitas, quæ, littera crassitudine omissa, simplicem et defæcatam adorationem id spiritu exhibeat. Ergo vere reputandum est, Deum in primis haud jam a nobis typos requirere, sed rem potius ab illis significatam, id est adorationis in spi- ritu virtuteın. Prorsus enim detestanda est ferox illa et superba Jerusalem, quæ salutis vitæque Ducem et dispen- satorem summa sua vesania a se removit, et incre- dibilibus ausis vel nolentein, ut ita dicam, ad alias transire regiones compulit. A Cyrillus libro IX in Evangelium Matthæi. Non quod (2) humanam corporis formam amiserit, sed quia id circumdedit lucente gloria, et indeco · ram carnis conditionem honorabili specie vestivit, ceu optime Paulus dixit : ‹ Seminatur in ignominia, resurgit in gloria. › Quid autem corpus est? Scilicet nuda caro, quæ naturali nulla cireunidatur gloria, imo ignominia tantummodo et naturæ infirmitate laborat. Veruntamen in resurrectione, digna Deo mutatio accidet, nempe în divinæ lucentisque gloriæ stołam. ● Etenim justi veluti sol splendebunt în regno Patris ipsorum, › ut ipse ait Salvator noster, gloria videlicet divinæ substantiæ propria. prodeunt catenis in Isaiam et Jeremiam. massensem (cod. Syriac. biblioth. Vatic.) ap. Maium, Bibl. nova Patrum, II, 456. Præcedebat fragmen - tum De sanatione Petri socrus quod jam supra að Matth. vit, 14, 15, Grace et Latine legitur. (1) Τοῦ ἁγίου. Hoc et sequentia sex fragmenta (2) Ex Severi libris adversus Julianum Halicar-
ἔοικε δέ τι καὶ ἕτερον τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν ὑπεμφαίνειν ἡμῖν τὸ γεγενημένον· τὸ γὰρ καταπέτασμα κρύπτον εἴσω τὰ ἅγια τῶν ἁγίων ἐνστάντος καιροῦ, καθ' ὃν ἔδει συστέλλεσθαι τὴν τοῦ νόμου σκιὰν καὶ τὴν ἐν τύποις καταλῆξαι λα τρείαν, ἀνεῳχθῆναι δὲ τὰ ἅγια τῶν ἁγίων τοῖς διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν δεδικαιωμένοις, περιρρήγνυται δεικνύοντος ὥσπερ αὐτὰ τοῦ θεοῦ τοῖς ἀξίοις, ἵνα λοιπὸν εἴργοντος οὐδενὸς εἰς τὴν ἐσωτέραν τρέχωσι σκηνὴν οἱ κατ' ἴχνος ἰόντες Χριστοῦ. 316 Mt 27, 54 "Καὶ οἱ ὄχλοι" δὲ οἱ παραγενόμενοι εἰς "τὴν θεωρίαν τύπτοντες" αὐτῶν "τὰ στήθη, ὑπέστρεφον", τάχα που τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας ἀπαλλάττοντες ἑαυτοὺς διὰ τοῦ τῶν σταυρωσάντων καταβοᾶν, εἰ καὶ μὴ ἐμφανῶς διὰ τὴν τῶν ἡγουμένων ἀνοσιότητα. τοσαύτη τοῦ σταυρουμένου ἡ δύναμις–τοῦ κεντουρίωνος τούτου ἀν δρισαμένου μετὰ ταῦτα ἐν τῇ πίστει. ἀληθὴς ἦν λέγων ὁ κύριος, "ὅταν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλ κύσω πρὸς ἐμαυτόν"· ἰδοὺ γὰρ ἐν τῷ τιμίῳ σταυρῷ ὑψούμενος ἤρξατο τοῦ σαγηνεύειν πολλοὺς εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας· εἵλκυσε γοῦν τὸν ἑκατόνταρχον, εἵλκυσε δὲ καὶ τῶν Ἰουδαίων τινάς, οἳ καὶ "τὰ στήθη" ἔτυπτον κατανυττόμενοί που πάντως καὶ τοῖς τῆς διανοίας ὄμμασιν ἀναβλέποντες πρὸς κύριον.
Α (1) Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου αρχιεπισκόπου Αλεξ ανδρείας ἐκ τῆς εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγ γέλιον ἑρμηνείας. Διὰ τούτων ἁπάντων τὴν εἰς φαυλότητα τροπήν ὑπεδήλου τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ ἔτι φειδούς τῆς ἄνωθεν ἀναξίους ἑαυτοὺς ἀποφήναντες, τῆς παρὰ τοῦ Σωτή ρος ἐπικουρίας διήμαρτον. Δρόσον ἐν τούτοις οὐχ ἕτερόν τι παρὰ τὸ Πνεῦμα λέγων, ἤτοι τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν, ἢ διὰ Χριστοῦ καὶ τοῖς ἤδη κατεφθαρμένοις ἐκχεομένη σώμασι, τὴν ὀλέθριον μὲν ἐξελαύνει φθοράν, ἀντ εισκρίνεσθαι δὲ ὥσπερ παρασκευάζει τὴν ζωήν. Απείργει ἡμᾶς τῆς πρὸς ἐγγύτητος καὶ προσο εχούς κοινωνίας οὐ τόπος, οὐ διαστήματα, φιληδονία δὲ μᾶλλον καὶ κοσμικῆς ἀπάτης ἀκαθαρσία. Πίτερ οὖν ἐξαιρέθη τὸ μεσολαβοῦν, οὐδὲν ἔτι τὸ κωλύον τῷ Β φιλαρέτῳ κολλᾶσθαι Θεῷ. Οὐ γὰρ ἰσχύσας ἰδεῖν τὸ ἐπὶ Χριστὸν μυστήριον. καίτοι τῆς θείας αὐτῆς ἀνισχούσης αὐτῆς· αὐτῆς δὲ δηλονότι φαμὲν τοῦ Χριστοῦ· ἀλλ' ἐδόθη τοῖς ἔθνεσιν, καίτοι πολλὴν ἔχουσι τὴν ἀσέβειαν· ἐλά τρευσαν γὰρ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Εἴη δ᾽ ἂν εἰκότως καὶ σφόδρα γε δή καρπός άλη- θοῦς μεταγνώσεως, πίστις μὲν πρὸ πάντων ἡ εἰς Χριστὸν, ζωῆς δὲ τῆς εὐαγγελικῆς ἡ καινότης, τῆς μὲν τοῦ γράμματος ἀπηλλαγμένη παχύτητος, ισχνὴν δὲ ὥσπερ τινὰ καὶ καθαρωτάτην τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν προσφέρουσα. Εννοεῖν οὖν ἀληθὲς, ὅτι προηγουμένως οὐκ ἤδη τοὺς τύπους παρ' ἡμῶν ἐζήτει Θεός, μᾶλλον δὲ τὰ ἐξ αὐτῶν παραδηλούμενα, τουτέστι, τῆς ἐν πνεύματι Ο λατρείας τὴν δύναμιν. Κατεστυγημένη γὰρ ὄντως ή παροινός τε καὶ ἀλα- ζῶν Ἱερουσαλήμ, τὸν τῆς σωτηρίας καὶ ζωῆς χορτ γόν τε καὶ πρύτανιν, ταῖς εἰς ἄγαν ἀπονοίαις ἀπο σοβήσασα, καὶ τοῖς ὑπὲρ λόγον τολμήματι, καὶ οὐχ ἑκόντα ήδη πως εἰς ἑτέρους μεταχωρεῖν ἀναγκά σασα. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. FRAGMENTA ALIA. Sancti Cyrilli archiepiscopi Alexandria ex Com- mentario in Matthæi Evanaelium. Ex his omnibus, conversos ad nequitiam Israe- litas demonstrabat; et quod supernæ clementiæ facti indigni, a Servatoris auxilio exciderant. Rorem hoc loco nihil aliud quam Spiritum di- cens, sive vivifican Spiritas vim, quæ per Chri- stum corruptis jam corporibus infusa, exitiosam espellit corruptelam, vitamque reducere curat. Amovent nos a (Dei) necessitudine et intima communione, non locus aut intervalla, sed volup- tatis potius amor, et mundani erroris impuritas. Si ergo hoc intermedium impedimentum tollatur, nihil jam prohibebit quominus Deo copulemur. Non enim pervidere potuit Christi mysterium, quanquam divina jam lux oriebatur, lux, inquam, Christi. Verumtamen hæc gentibus concessa fuit, multæ licet reis impietatis; creaturam enim pro Creatore adorabant. Præcipuus merito est veræ pœnitentiæ fructus, Ades apprime in Christum, et evangelicæ vitæ no- vitas, quæ, littera crassitudine omissa, simplicem et defæcatam adorationem id spiritu exhibeat. Ergo vere reputandum est, Deum in primis haud jam a nobis typos requirere, sed rem potius ab illis significatam, id est adorationis in spi- ritu virtuteın. Prorsus enim detestanda est ferox illa et superba Jerusalem, quæ salutis vitæque Ducem et dispen- satorem summa sua vesania a se removit, et incre- dibilibus ausis vel nolentein, ut ita dicam, ad alias transire regiones compulit. A Cyrillus libro IX in Evangelium Matthæi. Non quod (2) humanam corporis formam amiserit, sed quia id circumdedit lucente gloria, et indeco · ram carnis conditionem honorabili specie vestivit, ceu optime Paulus dixit : ‹ Seminatur in ignominia, resurgit in gloria. › Quid autem corpus est? Scilicet nuda caro, quæ naturali nulla cireunidatur gloria, imo ignominia tantummodo et naturæ infirmitate laborat. Veruntamen in resurrectione, digna Deo mutatio accidet, nempe în divinæ lucentisque gloriæ stołam. ● Etenim justi veluti sol splendebunt în regno Patris ipsorum, › ut ipse ait Salvator noster, gloria videlicet divinæ substantiæ propria. prodeunt catenis in Isaiam et Jeremiam. massensem (cod. Syriac. biblioth. Vatic.) ap. Maium, Bibl. nova Patrum, II, 456. Præcedebat fragmen - tum De sanatione Petri socrus quod jam supra að Matth. vit, 14, 15, Grace et Latine legitur. (1) Τοῦ ἁγίου. Hoc et sequentia sex fragmenta (2) Ex Severi libris adversus Julianum Halicar-
PG 72:489317 Mt 28, 1–7 Ἐπειδὴ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ δι' ἡμᾶς ὑπομεμένηκε πάθος ὁ κύριος καὶ τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντάλλαγμα τὴν ἑαυτοῦ δέδωκε σάρκα καὶ ἦν ἐν μνημείῳ καθάπερ τις "ἀβοήθητος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος" κατὰ τὸ ἐν ψαλμοῖς ὑμνούμενον, ἔδραμον αἱ γυναῖκες τὰ πρὸς τὴν τοῦ σώματος θεραπείαν ἐπικομιζόμεναι καὶ ἀρωμάτων οὖσαι μεσταί· ἐνόμιζον γάρ, ὅτι κείσεται τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ καὶ ἀπομενεῖ νεκρὸς ἐν μνημείῳ. καὶ μήτοι θαυμάσῃς, εἰ γυναῖκες ἠγνόουν, ὅτι θεὸς ὢν καὶ ζωὴ τὸ τῆς φθορᾶς καταλύσει κράτος καὶ παλινδρομήσει πρὸς ζωήν, ὅπου καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀποστόλοις ὁ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ λόγος ἔδοξεν εἶναι λῆρός τις ἁπλῶς καὶ πρᾶγμα κατεψευσμένον διὰ τὸ μηδὲ αὐτοὺς εἰδέναι τὴν θεόπνευστον γραφήν. οὐκοῦν ἀφίκοντο μὲν αἱ γυναῖκες ἐπὶ τὸ μνῆμα, οὐχ εὑροῦσαί γε μὴν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἕνεκα ὁρῶσιν ἅγιον ἄγγελον.
PG 72:505καὶ δὴ γέγονεν αὐταῖς εὐαγγελιστὴς καὶ κῆρυξ τῆς ἀναστάσεως· μὴ γὰρ ζητῆτε, φησίν, "τὸν" ἀεὶ "ζῶντα" κατὰ φύσιν ὄντα ζωὴν "μετὰ τῶν νεκρῶν· οὐκ ἔστι" γὰρ "ὧδε", τοῦτ' ἔστιν ἐν θανάτῳ καὶ μνήματι, "ἀλλ' ἠγέρθη" ὁδὸς τῆς εἰς ἀφθαρσίαν ἀναδρομῆς οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν γενόμενος· διὰ τοῦτο γὰρ καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς κένωσιν καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὑπῆλθεν ὁμοίωσιν, ἵνα "χάριτι θεοῦ", καθά φησιν ὁ μακάριος Παῦλος, "ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου" καὶ γένηται τοῦτο τοῦ θανάτου θάνατος καὶ κατάλυσις ἀρᾶς τῆς ἐπενηνεγμένης τῷ πρωτοπλάστῳ ποτέ· τοιαύτης γὰρ ἐλπίδος παρεσκεύασεν εἴσω γενέσθαι ὁ κύριος εἰπών· ἀμὴν λέγω ὑμῖν· "ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ κἂν ἀποθάνῃ ζήσεται"· εἰδέναι γὰρ δεῖ ὡς ἄγγελοι τοῖς ποιμέσι ἐν Βηθλεὲμ τὸν τόκον εὐηγγελίζοντο, καὶ νῦν λογικαὶ δυνάμεις κηρύττουσιν τὴν ἀνάστασιν. λελειτούργηκε τοίνυν ὁ οὐρανὸς τοῖς περὶ αὐτοῦ κηρύγμασι καὶ περιέπουσι τὸν υἱὸν αἱ τῶν ἄνω πνευμάτων στρατιαὶ ὡς τῶν ὅλων δεσπότην καὶ κύριον καὶ ὅτε γέγονε σάρξ, τοῦτ' ἔστιν ἄνθρωπος. 318 Mt 28, 9–10 Κεκέρδακε τὸ θῆλυ γένος καὶ λύσιν ὀνειδισμοῦ καὶ κατάρας ἀνατροπήν· ὁ γὰρ εἰπὼν πάλαι πρὸς αὐτὰς "ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα" παῦλαν αὐταῖς δέδωκε συναντήσας αὐταῖς ἐν τῷ κήπῳ καὶ εἰπὼν χαίρετε.
καὶ δὴ γέγονεν αὐταῖς εὐαγγελιστὴς καὶ κῆρυξ τῆς ἀναστάσεως· μὴ γὰρ ζητῆτε, φησίν, "τὸν" ἀεὶ "ζῶντα" κατὰ φύσιν ὄντα ζωὴν "μετὰ τῶν νεκρῶν· οὐκ ἔστι" γὰρ "ὧδε", τοῦτ' ἔστιν ἐν θανάτῳ καὶ μνήματι, "ἀλλ' ἠγέρθη" ὁδὸς τῆς εἰς ἀφθαρσίαν ἀναδρομῆς οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλ' ἡμῖν γενόμενος· διὰ τοῦτο γὰρ καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς κένωσιν καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὑπῆλθεν ὁμοίωσιν, ἵνα "χάριτι θεοῦ", καθά φησιν ὁ μακάριος Παῦλος, "ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου" καὶ γένηται τοῦτο τοῦ θανάτου θάνατος καὶ κατάλυσις ἀρᾶς τῆς ἐπενηνεγμένης τῷ πρωτοπλάστῳ ποτέ· τοιαύτης γὰρ ἐλπίδος παρεσκεύασεν εἴσω γενέσθαι ὁ κύριος εἰπών· ἀμὴν λέγω ὑμῖν· "ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ κἂν ἀποθάνῃ ζήσεται"· εἰδέναι γὰρ δεῖ ὡς ἄγγελοι τοῖς ποιμέσι ἐν Βηθλεὲμ τὸν τόκον εὐηγγελίζοντο, καὶ νῦν λογικαὶ δυνάμεις κηρύττουσιν τὴν ἀνάστασιν. λελειτούργηκε τοίνυν ὁ οὐρανὸς τοῖς περὶ αὐτοῦ κηρύγμασι καὶ περιέπουσι τὸν υἱὸν αἱ τῶν ἄνω πνευμάτων στρατιαὶ ὡς τῶν ὅλων δεσπότην καὶ κύριον καὶ ὅτε γέγονε σάρξ, τοῦτ' ἔστιν ἄνθρωπος. 318 Mt 28, 9–10 Κεκέρδακε τὸ θῆλυ γένος καὶ λύσιν ὀνειδισμοῦ καὶ κατάρας ἀνατροπήν· ὁ γὰρ εἰπὼν πάλαι πρὸς αὐτὰς "ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα" παῦλαν αὐταῖς δέδωκε συναντήσας αὐταῖς ἐν τῷ κήπῳ καὶ εἰπὼν χαίρετε.
PG 72:537μεθ' ὑπερβαλλούσης εὐφροσύνης αἱ γυναῖκες αὐτῷ–καὶ εἰς χρηστὰς ἐλπίδας καὶ τὸ πεπονηκὸς ἰώμενος. 319 Mt 28, 16–17 Ὁρᾷς δὲ πῶς ἔνια παρατρέχουσί τινες τῶν εὐαγγελιστῶν· τὸ γὰρ ἐδίστασαν ἀνέπτυκται σαφῶς παρὰ τῷ Ἰωάννῃ δεικνυμένου τοῦ διστά σαντος, ὃς ἦν ὁ Θωμᾶς· ὥστε καὶ τὸ μνημονεῦσαι τῆς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἐπιφανείας δεύτερον γενομένης πῶς ἔσχε τὸ πρᾶγμα. εἶπεν δέ, ὅτι αὐτοῖς ὤφθη ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ, ὃ μόνον δοκεῖ μοι Ἰωάννης παραλιπεῖν ὡς ἂν προκείμενον αὐτῷ τὰ λοιπὰ εἰπεῖν ὁσάκις τε ὤφθη καὶ ὅπου, ἀλλὰ μὴν καὶ ὅπως σαφῶς ἐξηγούμενος. 320 Mt 28, 17 Ἄλλας λέγει ὁ Ἰωάννης ὀπτασίας, <ἣν> δὲ λέγει ὧδε ὁ Ματθαῖος οὐ μόνον [ἣν] εἶδον οἱ ἕνδεκα, ἀλλὰ καὶ οἱ πολλοὶ ὡς εἰκός. 321 Mt 28, 18 Οἰκονομικῶς ἔτι καὶ ἀνθρωπινώτερον ἔφη τὸ ἐδόθη μοι· πλὴν βούλεται νοεῖσθαι, ὅτι τὴν κατὰ πάντων ἔχει ἐξουσίαν ὡς θεὸς καὶ ἀφεὶς τὸ τῆς κενώσεως μέτρον εἰς τὴν ἔμφυτον καὶ ἀεὶ προσοῦσαν αὐτῷ δόξαν ἀνέδραμεν καὶ μετὰ σαρκὸς θεὸς τῶν ὅλων καὶ κύριος ὁμολογούμενος. λοιπὸν οὖν λέγει ἐδόθη μοι οὐχ ὡς πρῶτον λαβών, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ' ὅπερ εἶχεν ἀεὶ διὰ τὸ ὑπάρχειν ἐκ πατρὸς καὶ φύσει θεὸς ὡς ἐν ἀνθρώπου τάξει δεχόμενος.
Continue reading PG 72: Explanatio in Lucae Evangelium →≣ entire volume