CIRCA ANNUM DOMINI CCXCVI. S. PHILEAS THMUEOS EPISCOPUS ET MARTYR. - NOTITIA. (GALLAND., Vel. Patr. Biblioth., tom. IV, Proleg., p. vu.) episcopus, de martyrum laude scripsit, postmodum et ipse martyr. Epistolam quoque dudum editam, quatuor episcoporum nomine Meletio Lycopolitano inscripsisse Pki- leas existimatur. III. Quo tempore scripta fuerit ejusmodi epistola, expenditur. arguit eruditissimus editor. Quatuor porro episcopi qui eam epistolam exarasse perhibentur, hoc ordine distributi comparent: Hesychius, Pachomius, Theo- dorus et Phileas : iidem nimirum quorum memi- mit Eusebius his verbis (10) : « Ex his vero qui Ale- xandriæ et per totam Ægyptum ac Thebaidem no- bili martyrio perfuncti sunt, recensentur Phileas et Hesychius, Pachomius et Theodorus, diversarum in Ægypto Ecclesiarum episcopi. > Atque hac ipsa Eusebiana serie illos item enumeratos exhibent Acta passionis sancti Petri Alexandrini a Combefisio evulgata. Qui tamen primus utrobique nominatur Phileas, contra hic postremus inscribitur. Eccur demum? inquies. Nimirum epistolam Phileas ip- semet perscribens, quippe qui cæteris eloquentiæ et doctrinæ laude præstaret, ut modo ex Eusebio atque Hieronymo accepimus, ultimo propterca loco modestiæ causa se ipsum nominavit: quæ est laudatissimi viri conjectura. I. Phileas patria Thmuitanus in Ægypto, teste A tasse Hilariani ævi, ex abrupto loquendi genere rite Hieronymo (1), vir fuit cunctis in urbe honoribus ac muneribus summa cum laude perfunctus, et in philosophicis disciplinis excolendis admodum cla- rus, ut scribit Eusebius (2); quodque rei caput est, pietate in Deum ac fortitudine maxime illu- stris (3) : ἀληθῶς φιλόσοφός τε ὁμοῦ καὶ φιλόθεος páptus, vere philosophus simulque divinus martyr. Ecclesiæ patriæ suscepto episcopatu, elegantissimum librum de martyrum laude composuit (4), qui Ale- xadriæ præsertim mortem pro Christi fide obie- rant; ipsumque Thmuitis inscripsit, epistolari stylo contextum. Hujus insigne fragmentum nobis ser- vavit Eusebius (5), unde illud exscripsimus. Pro Christo demum capite truncatus est beatus antistes, eodem in Egypto persecutionis auctore, quo Lucia- nus Nicomediæ, ut ait Hieronymus (6) : Alexan- driæ nimirum sub Maximino, circa Christi annum 307 (7). Ejus martyrii Acta post Bollandianos edidit Theodoricus Ruinartius (8) : quæ enim Græce si- mul et Latine in Triumphis lectis martyrum evul- gavit Combefisius, minus sincera eruditis existi- Mantur. libro De martyribus Alexandrinis excerpto, inte- gram adjecimus epistolam, quam Meletio Lycopo- litano episcopo, tum suo tum etiam trium aliorum episcoporum nomine idem Phileas inscripsisse vi- detur. Eam vero cum aliis ecclesiasticæ antiquitatis monumentis, ad schisma Meletianum præcipue per- tinentibus, primus haud ita pridem in lucem eruit ex vetusto nis. codice capituli Veronensis vir cl. Scipio Maffeius (9). Quæ quidem cum reliquis ei- dem adjectis ex Græco esse translata comperitur; vetustissimamque præterea esse versionem, ac for- B C rit epistola, plane constat fuisse illam exaratam, dum adhuc in vivis ageret sanctus Petrus Alexan- drinæ Ecclesiæ antistes. Sic enim ibi Meletium al- loquuntur illustres Christi confessores: Tu au- tem non considerans magni episcopi ac patris no- stri Petri honorem, ex quo cuncti per spem quam habemus in Domino nostro Jesu Christo, pende- mus › etc. Neque ullus dubitandi locus relinquitur, quin ii eamdem epistolain scripserint, dum in car- cere detinerentur: ut proinde hinc fortasse Mele- tius perniciosissimi in Ægypto schismatis conflandi ansam arripuerit. Quod quidem cum nostro Baronio aliisque viris doctis circa annum 306 contigisse existimamus. S. Philéas. - eccles., pag. 254 seqq. 1. Phileas tum rebus præclare gestis, tum doctrina et pietate maxime præstans. Thmuitanæ Ecclesia 11. Huic autem sancti Phileæ fragmento, ex ejus (1) De vir. illustr., cap. 78. (2) Hist. eccl., lib. vii, cap. 9. (3) Id., ibid., cap. 10. (4) Hieron., loc. cit. (5) Loc. cit., cap. 10. (6) Loc. cit. 111. Cæterum si tempus requiras quo scripta fue- (7) Tillem., Mém.,tom. V, pag. 780, not. 5, sur (8) Act. mart, sinc., pag. 434. (9) Osserv. letter., toni. III, pag. 11-17. — Opusc. (10) Hist, eccl. lib. vni, cap. 13.

Τούτων ἁπάντων ὑποδειγμάτων ἡμῖν καὶ ὑπογραμ- μῶν καὶ καλῶν γνωρισμάτων ἐν ταῖς θείαις καὶ ἱεραῖς Γραφαῖς κειμένων, οὐδὲν μελήσαντες (11) οἱ μακά ριοι οἱ σὺν ἡμῖν μάρτυρες, τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα πρὸς τὸν ἐπὶ πάντων Θεὸν καθαρῶς τείναντες, καὶ τὸν ἐπ' εὐσεβείᾳ θάνατον ἐν νῷ λαβόντες, ἀπρὶς τῆς κλήσεως εἴχοντο· τὸν μὲν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν εὐο ρόντες ἐνανθρωπήσαντα δι' ἡμᾶς, ἵνα πᾶσαν μὲν ἁμαρτίαν ἐκκόψῃ, ἐφόδια δὲ τῆς εἰς τὴν αἰώνιον ζωὴν εἰσόδου ἡμῖν κατάθηται· Οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών· καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἑαυτὸν ἐταπείνωσεν ἕως θανάτου, θα νάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ζηλώσαντες τὰ μείζονα χαρίσματα οἱ Χριστοφόροι μάρτυρες (12), πάντα μὲν πόνον καὶ παντοίας αἰκισμῶν ἐπινοίας οὐκ εἰσάπαξ, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ δεύτερον, τινὲς ὑπέμειναν· πάσας δὲ ἀπειλὰς οὐ λόγοις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργοις τῶν δορυ φόρων κατ' αὐτῶν φιλοτιμουμένων, οὐκ ἐνεδίδουν τὴν γνώμην, διὰ τὸ τὴν τελείαν ἀγάπην ἔξω βάλ λειν τὸν φόβον. Β των καταλέγειν τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν ἐφ' ἑκάστῃ βασάνῳ ἀνδρείαν, τίς ἂν ἀρκέσειε λόγος; Ανέσεως γὰρ οὔσης ἅπασι τοῖς βουλομένοις ενυβρίζειν, οἱ μὲν ξύλοις ἐπαίοντο· ἕτεροι δὲ ῥάβδοις · ἄλλοι δὲ μά- στιξιν· ἕτεροι δὲ πάλιν ἱμάσιν· ἄλλοι δὲ σχοινίοις. Καὶ ἦν ἡ θέα τῶν αἰκισμῶν ἐνηλλαγμένη καὶ πολλὴν τὴν ἐν αὐτῇ κακίαν ἔχουσα. Οἱ μὲν γὰρ ὀπίσω τω χεῖρε δεθέντες, περὶ τὸ ξύλον (15) ἐξηρτῶντο, καὶ μαγγάνοις τισὶ διετείνοντο πᾶν μέλος. Εἶθ' οὕτως διὰ παντὸς τοῦ σώματος ἐπῆγον ἐκ κελεύσεως οἱ βα- σανισταί, οὐ καθάπερ τοῖς φονεῦσιν ἐπὶ τῶν πλευ- ρῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς γαστρὸς καὶ κνημῶν καὶ παρειῶν τοῖς ἀμυντηρίοις εκόλαζον (14)· ἕτεροι δὲ Θεοφόρος, ἀμυντηρίοις τὰς κολάσεις. ἀμυντήρια αμυντήρια ἀμυντήριον ξίφος δίστομον S. PHILEE EPIST. AD THMUITAS. S. PHILEA ECCLESIÆ THMUITARUM EPISCOPI ET MARTYRIS EXCERPTUM EX EPISTOLA AD THMUITAS. Apud Euseb. Hist. eccl. lib. viii, cap. 10. documenta in sacris litteris exstare cum scirent beatissimi qui nobiscum versati sunt martyres, absque ulla cunctatione, oculum mentis in supre- mum omnium Deum sincere defigentes, et mortem pro pietate libenti animo amplectentes, vocationi suæ pertinaciter inhæserunt. Quippe qui probe nossent, Dominum nostrum Jesum Christum nostra causa hominem idcirco factum fuisse, ut et pec- catum omnino exscinderet, et ad vitam æternam contendentibus nobis subsidia itineris compararet. Non enim rapinam arbitratus est Christus, esse se æqualem Deo; sed exinanivit se ipsum, servi formam induens; et specie ipsa inventus quasi homo, humi- liavit se ipsum usque ad mortem; et quidem mor- tem crucis '. Proinde meliora charismata conse- ctantes martyres qui Christum gestabant, omnes ærumnas, omnia tormentorum genera quæ exco- gitari potuerant, non semel, sed iterum ac sæpius nonnulli sustinuerunt. Et cum satellites non solum verbis minantes, sed etiam factis terrorem ipsis in- cutere certatim uiterentur, non tamen fracti sunt animo, eo quod perfecta charitas foras ejiciebat ti- morem 1. II. Quorum virtutem et in singulis tormentis fortitudinem, quæ tandem oratio possit percensere? Nam cum eos injuria afficere cuivis liceret, alii fustibus, alii virgis, alii fagris eos verberabant: quidam loris; nonnulli etiam funibus cædebant. Eratque hujusmodi cruciatuum spectaculum va- rium et multiplex plenumque malitiæ. Quidam c enim illorum manibus post tergum revinctis ad Philipp. 11, 6-8. Joan. iv, 18. legitur in codice Med., Maz., Fuk. et Savil. Idem error ex eorumdem codicum auctoritate a nobis emendatus est rursus infra in hac Phileæ epistola. pleni. Sic Ignatius Antiochenus episcopus dictus est id est Deo plenus. enim in equuleo suspensis, latera ferreis ungulis exarabantur stipitem suspendebantur: ac deinde universa cor- poris membra machinis quibusdam distendebantur. Post hæc tortores jussu judicis universo corpori, neque ut homicidis solet, lateribus duntaxat, sed etiam ventri, cruribus ac genis cruciatus ferreis Metaphrastes in Actis passionis Phileæ. Nicephorus emendat Recte, ut apparet: autem sunt ungulæ, ut recte Rulinus vertit. Videntur tamen aliquid plus esse, quam ungulæ. Nam Hesychius interpretatur, id est gladium utrinque acutum : et in hoc crudelitas judicum notatur, qui non contenti simplicibus ungulis, novaculis ad exa- randa martyrum latera utebantur. 1. Hæc omnia exempla ac signa et pulcherrima (11) Οὐδὲν μελήσαντες. Scribe μελλήσαντες, ut (12) Οι Χριστοφόροι μάρτυρες. Ιd est Christo (13) Περὶ τὸ ξύλον. Equuleum intelligo. Reis (14) Αμυντηρίοις ἐκόλαζον. Eadem verba habet

1563 EPIST. AD MELETIUM LYCOPOLYTANUM. 1566 σθαι· οὐδὲν μελλήσαντες, ἀσμένως ἐπὶ τὸν θάνατον A clati, libenti animo ad mortem perrexerunt. Quippe ἐχώρουν. Ήδεσαν γὰρ τὰ ὑπὸ τῶν ἱερῶν Γραφών ἡμῖν προορισθέντα. Ο γὰρ θυσιάζων, φησί, θεοῖς ἑτέροις, ἐξολοθρευθήσεται· καὶ ὅτι, Οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ (21). probe norant, quæ in sacris litteris nobis præscri- pta sunt. Qui enim sacrifcat diis alienis, ait Scri- ptura ³, exterminabitur. Et iterum: Non habebis deos alienos præler me. EJUSDEM SANCTI PHILEÆ THMUITANI EPISTOLA AD MELETIUM LYCOPOLITANUM EPISCOPUM (22). INITIUM EPISTULÆ EPISCOPORUM. HESICHIES, PACHOMIUS, THEODORUs, Phileas, MeleTIO dilecto et comministro in Domino salutem. C Simplici ratione incerta verba æstimantes quæ B nec nostris incarcerationibus, et tentationibus, ct de te audiebantur, quibusdam ad nos pervenienti- bus nuntiatur aliena a more divino et regula eccle- siastica, quæ a te conantur, imo magis fiunt, quæ nec auribus suscipere vellemus, considerantes in magnitudine audaciam et conatus incertos. Sed quoniam in præsentia advenientes multi his fidem imposuerunt, et contestari facta non dubitabant, nimis admirantes compulsi sumus has litteras con- ficere ad te qualem etiam commotionem (23) et tristitiam communiter omnibus, et singillatim uni- cuique, præbuit a te facta ordinatio in parœciis ad te minime pertinentibus, nec dicere etiam prævale- mus. Pauca tamen te arguentes non cessavimus. Lex est patrum et propatrum, quam nec ipse igno- ras, constituta secundum divinum et ecclesiasticum ordinem: nam cuncta pro Dei placito et zelo melio- rum. Ab ipsis est constitutum et fixum, in alienis parœciis non licere alicui episcoporum ordinatio- nes celebrare; quæ lex bene nimis magna est, et cum sapientia adinventa. Quoniam primum oportet conversationem et vitam eorum qui ordinantur, cum magna scrupulositate scrutari : deinde, ut omnis confusio et turbolentia auferatur; vix enjın unusquisque parœciam regere poterit suam, et ma- gna solicitudine multisque cogitationibus ministros reperire, cum quibus omne tempus vitæ transegit, et in manibus ejus sunt educati. Tu autem nihil horum considerans, nec futura contemplans, nec beatorum patrum nostrorum et Christo susceptorum per successiones legem, neque magni episcopi ac patris nostri Petri honorem, ex quo cuncti per spem quam habemus in Domino Jesu Christo, pendemus; Exod. xx11, 20. Exod. xx, 3. Eusebius statim subdit: Hæc sunt vere philosophi, nec minus Dei quam sapientiæ amatoris verba, quæ ante extremam judicis sententiam, adhuc in custo- dia constitutus., ad fratres Ecclesiæ suæ scripsit; partim quo in statu versaretur exponens; partim cos adhortans, ut pietatem in Christum etiam post obitum suum jamjam inminentem, mordicus reti- cotidianis ac multiplicatis opprobriis, nec oppres sionibus et angustiis apud omnes placatus, omnia pariter evertere ausus es. Pro quibus quæ tibi ex- cusationis occasio relinquetur? Sed forsitan dices : Egentibus gregibus ac desolatis, pastore non subsi- stente, ne multorum incredulitate multi subtrahan- tur, ad hoc perveni. Sed certissimum est, illos non egere primum quia multi sunt circumeuntes, et potentes visitare; deinde etsi quid ab ipsis negligen- tius agebatur, oportuerat ex populo properare ac nos exigere pro merito. Sed sciebant se ministro- rum non esse egenos, et ideo ad hos petendos non pervenerunt. Sciebant, quod monentes eos ab hac inquisitione aut dimittebamus, aut cum omni scru- pulositate fiebat quod utile videbatur; fiebat enim sub arguente, et in manibus probitate constituta cogitabatur. Tu autem tam viriliter quorumdam considerans deceptiones, et inania verba, subreptus ad ordinationes prosiluisti. Si enim adstringebant circumstantes te, et compellebant ignorantes ordi- nem ecclesiasticum, oportuerat te sequentem regu- lam litteris nos edocere; et ita quod expedire vide- batur, fiebat. Si forte persuadebant tibi quidam di- centes, de nobis tinem esse factum (quod nec tibi ipsi erat ignotum, quod essent multi euntes et re- deuntes ad nos, qui poterant visitare), etsi hoc fuisset, oportebat te majoris patris exspectare judi- cium, et hujus rei permissionem. Sed horum nihil cogitans, et aliud speraus, immo magis nostri cu- D ram non gerens, præpositos quosdam populo provi- disti: nam jam cognovimus, et schismata (24) fuisse, quod multis tua displicuit irrationabilis ordi- nerent. > quitatis monumentis primus edidit v. cl. Scipio Maffeius ex vetusto ms. codice capituli Veronensis in Osserv. letter., tom. III, pag. 11-17, quo exhi- betur Historic fragmentam de schismale Meletiano. (21) Пär εµov. His ex Philea epistola recitatis (22) Hanc epistolam cum altis ecclesiastica anti- (23) Commotionem, Ms., communionem. (24) Schismata. Ms., chrismata.

Christum omnium nostrum apostoli Pauli verbum suasit morari, et propositum facile continere; qui scribens acceptissimo filio Timotheo dicit ' : Ma- nus nemini cito imposueris, nec communicaveris pec- Finis epistulæ Hanc epistolam postquam suscepit et legit, nec rescripsit, nec ad eos perrexit ad carcerem, nec ad beatum Petrum iit: omnibus autem his episcopis, presbyteris ac diaconibus Alexandriæ apud carce- rem martyrium passis, ingressus est statim Ale- xandriam. Erat autem in civitate quidam Isidorus nomine, moribus turbulentus, doctoris habens de- siderium; et Arius quidam habitum portans pieta- tis, et ipse doctoris desiderium habens. Hi post- B quam cognoverunt cupiditatem Meletii, et quid nuntias. collectionis historiæ auctor relatæ quatuor episco- providentiam et exemplum, ac legem qua cum omni scrupulositate et cautela eligantur ordinandi. Ad- nuntiamus (25) in posterum tibi, ut regulæ tutum el salubrem terminum confirmare studeas (26). episcoporum. esset quod requireret, succurrentes ei, invidentes scilicet pontificatum B. Petri, ut cognoscatur con- cupiscentia Meletii, presbyteros quibus dederat po- testatem B. Petrus de parœcia visitare Alexan- driam, latentes Melctio demonstraverunt. Commen- dans eis occasionem Meletius, separavit eos, et or- dinavit ipse duos, unum in carcere, et alium in me- tallo. His agnitis, B. Petrus cum multa patientia populo scripsit Alexandrino epistolam hoc modo (27). porum epistolæ a Philea ut videtur conscriptæ, sub- dit statim quæ sequuntur. Alexandrini habes infra ad ann. 302 t. XVI. CIRCA ANNUM DOMINI CCXCVIII. S. THEONAS EPISCOPUS ALEXANDRINUS. - NOTITIA. (GALLAND., Vel. Patr. Biblioth., t. IV, Proleg., p. v¡u.) ruit Pierius illius Ecclesiæ presbyter, vir summus. Theonæ memoria in fastis ecclesiasticis consignata. magni ducatur. Quandonam conscripta. . Ex Eusebio et Lactantio ejus integritas comprobatur. anno Probi imperatoris ultimo, Christi 282 deces - sit, ut auctor est Eusebius (1), suffectus est Theonas, qui annos novemdecim ministerio fuisse perfunctus traditur ab eodem Eusebio tam in Chro- nico quam in Historia (2), ut proinde supremum diem obierit anno 300 currente: siquidem anni 19, menses aliquos duntaxat attigisse Theonam, ex initio episcopatus Petri ejus successoris Dodwellus aperte demonstrat (3); ejusque sententiæ Tillemon- tium quoque adhærere comperimus (4). Pauca sunt admodum a veteribus de Theona me- moriæ prodita. Illud unum discimus ex Eusebio (5): '1 Tim. v, 22. p. 771. D presbyterii honorem evectumn, eique Christianæ fi- dei institutionem in schola Alexandrina fuisse com- missam; quippe qui sublimioris philosophiæ atque evangelicæ conversationis sincerum specimen, ope- ribus ipsis præ cæteris omnibus exhiberet. Cæte- rum Theonæ memoriam, ut a viris doctis Reuau - dotio (6) et Lequienio (7) erudimur, celebrant Co- plitæ die 11 mensis Tybi, sive 28 Decembris : ejus tamen dies festus in tabulis ecclesiasticis apud La- tinos agitur die 23 Augusti. II. Superiore sæculo edita est a Dacherio (8) epistola Theonæ episcopi Luciano cubiculariorum (25) Ordinandi. Adnuntiamus. Ms., ordinando ad- (26) Studeas, Ms. studetur. In laudato codice, (27) Hoc modo. Hanc autem epistolam S. Petri 1. Theonas quo tempore sedem Alexandrinam obtinuerit. Ejus præsulatus anni definiuntur. Sub eo flo- 11. Exstat ex antiqua versione ejus epistola ad Lucianum cubiculariorum præfectum digna plane qua 1. Maximo Ecclesiæ Alexandrinæ antistiti, qui C sub ejus nimirum regimine floruisse Pierium ad (1) In Chron. ad ann. CCXCVII. (2) Id., Hist. eccl., lib. vi, cap. ult. (3) Dissert. sing. ad Pears. cap. 6, § 20, pag. 73. (4) Mém. ecclés., tom. IV, not. 2, sur S. Théon., (5) Hist. eccl., I. c. (6) Hist. patriarch. Alex., pag. 53. (7) Or. Christ., tom. II. pag. 396. (8) Spicil., tom. III, pag. 297 nov. edit.