Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — reverted from mis-slotted digitized 2026-06-09 — PG column chips mark the printed columns.
col. 255–256page 1 of 20
PG 76:255τερος ὁ ἀπαθής· παθητὴ δὲ σάρξ καὶ θνητὴ ἀνθρωπίνῃ φύσις. ΚΥΡ. Ομολογοῦμεν καὶ ἡμεῖς ἀπαθὲς τὸ θεῖον, διὰ δὲ τῆς σαρκὸς κατεδέξατο πάθος· ὅθεν, ο Χρι στοῦ παθόντος σαρκὶ ὑπὲρ ἡμῶν, τὸ δὲ, Χριστὸς οὐκ ἀλλότριον Θεοῦ ὄνομα· ὁ γὰρ ἀπόστολος Παῦλος φησιν'. Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐσ λογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.» ΤΟΥ ΑΥ̓ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΜΗ ΒΟΥΛΟΜΕΝΩΝ ΟΜΟΛΟΓΕΙΝ ΘΕΟΤΟΚΟΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΠΑΡΘΕΝΟΝ 1446 1. α'. Ισασιν ἰατρῶν παῖδες προφυλακτικὰ τῶν παθῶν βοηθήματα, τῇ τέχνῃ προαναστέλλοντες τὴν μέλ λουσαν βλάβην, καὶ τῇ τῶν διαφόρων φαρμάκων συν θέσει τὴν τῶν παθῶν νικῶντες ἀγριότητα· προορῶσι καὶ κυβερνῆται πολλάκις τὰς τῶν πνευμάτων μετα βολὰς ὑπὸ τῆς συνηθείας οδηγούμενοι, καὶ τὴν προσ ήκουσαν τῇ χρείᾳ ποιούμενοι πρόνοιαν, ἀναυάγητον τὸ σκάφος τῇ τοῦ Θεοῦ συνεργεία διαφυλάττουσιν τοσαύτην τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ὁ Θεὸς ποιούμενος πρόνοιαν, προλέγει τῶν πειρασμῶν ἡμῖν τὸν κίνδυνον, ἵνα μαθόντες πρὸ τῆς πείρας τὴν βλάβην, ἀσφαλῶς τὸν ἐκ ταύτης διαφύγωμεν κίνδυνον. Οἶδεν γὰρ τὰ πάντα πριν γενέσεως αὐτῶν, οὐ στόχώ, καθά περ ἐκεῖνοι τὸ χρήσιμον λογιζόμενος, ἀλλὰ προγνώσ σει θεοπρεπεί γινώσκων τὰ μέλλοντα· οὕτω καὶ τῆς κρίσεως ἡμῖν ἐπέδειξε πρὸ καιροῦ τὰ κολαστήρια, ὡς ἂν τῷ φόβῳ τῶν δεινῶν παιδευθέντες, τὴν ἐκ
superior cuilibet passioni est, res impassibilis. Porro passibilis est caro, et mortalis humana natura. CYR. Confitemur nos quoque impassibilem esse deitatem; sed tamen in carne passionem excepit. Unde illud: «Christo pro nobis in carne passo". Christi autem vocabulum haud alienum Deo est. Apostolus eniin Paulus dicit: ‹ Ex quibus Chri slus, qui est super omnia Deus benedictus in sacula 6. Amen. ADVERSUS NOLENTES CONFITERI SANCTAM VIRGINEM ESSE DEIPARAM. (Ang. Mai, Bibl. nova PP. II, 73, ex cod. Vat. 1431, f. 131, et cod. Ottob. 50, f. 366.) Norunt medici præcaventia morbos ad- B. jutoria; etenim prævia arte avertunt impendens damnum, et diversarum medicinarum compositione morborum vincunt sævitiam. Prævident etiam gu bernatores sæpenumero ventorum mutationes usu edocti, et idoneum tempori adhibentes consilium, immunem naufragio ratem cum Dei auxilio conser vant. Parem animarum nostrarum gerens curam Deus, prædicit nobis tentationum periculum, ut damino ante experimentum cognito hujus discrimen tu to vitemus. Novit enim Deus cuncta antequam fant"; haud conjectura, ut prædici homines, quid utile sit reputans; sed prævisione Deo digna res futuras cognoscens. Sic etiam judicii ante tempus nobis supplicia monstravit, ut malorum timore eruditi, horuin facile perpessionem fugiamus. Neque vero secius quam ante dicta prædixit Christus "futuros » | Petr. 1, 1. ** Rom. 11, 5. “Dan. xiii, 42. Agit de Deipara Cyrillus etiam sermone 1 con tra Nestoriuin, necnon in epistola dogmatica ad Egyptios monachos, quæ est in ordine epistolarum prima. Magnifice vero celebrat, et tertio quoque verbo appellat Delparam, in oratione habita Ephesi coram synodo. Adde locum orationis 4 De fide ad Reginas, p. 47 sqq. Porro ut orthodoxi sanctique ss Matth. xxιν, 24. hoinines beatissimam Mariam omni laude cumula runt, ita perversi quique hæretici eam vituperarunt, nempe præter Nestorium, Manichæi et Iconocla stæ, ut novis nos documentis demonstraturi sumus. Nam quid recentiores etiam Lutheri et Calvini secle adversus B. Mariæ honorem sint ausæ, di cere propemodum nefas est.
col. 257–258page 2 of 20
PG 76:257τούτων εὐκόλως τιμωρίαν ἐκφύγωμεν· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις προείρηκεν, ὡς ἔσονται ψευδόχριστοι καὶ ψευδοδιδάσκαλοι, οἵτινες παρεισάξουσιν αἱρέσεις ἀπωλείας, αὐτὸν τὸν μόνον Δεσπότην καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀρνούμενοι· καὶ πολλοὶ ἐξακολουθήσουσιν αὐτῶν ταῖς ἀσελγείαις, δι' οὓς ἡ δόξα τῆς ἀληθείας βλασφη μισθήσεται· ἵνα τούτων παραγενομένων μηδαμῶς ἀπατώμεθα, τοῖς ὀλεθρίοις αὐτῶν ὑποπίπτοντες εύγμασιν. β'. Πεπλήρωται δὲ τῆς προῤῥήσεως τὸ ἔργον πολλαὶ γὰρ κατὰ καιρὸν ἐπανέστησαν αἱρέσεις τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ, τὴν ὀρθὴν παραλύειν πολυ τρόπως βιαζόμεναι πίστιν, ὧν ἡ μὲν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ξένον παντάπασιν τῆς πατρώας ουσίας λέγειν τετόλμηκεν, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος τὴν ἀξίαν ηγνόηκεν, ἡ δὲ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Λόγου ηρνήσατο τὴν ἀλή θειαν· ἐσχάτη δὲ πασῶν καθάπερ τρυγίας Η τρυγίας, τρυγία ] τῶν κακῶν, ἡ νῦν ἀναπέφανται βλασφημία, μὴ γεγενῆσθαι τὸν Λόγον ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ ἐν ἀνθρώπῳ γεννηθέντι ἐκ γυα ναικὸς ἐνῳκηκέναι λέγουσα· ὡς λοιπὸν εἰς δύο τὸν ἕνα Χριστὸν διὰ τοῦτο μερίζεσθαι, εἰς τε Θεόν, φημὶ, καὶ ἄνθρωπον· ἔστι δὲ τοῦτο τῆς ἀπο στολικῆς διδασκαλίας ἀλλότριον, δαιμονικῆς δὲ μᾶλ λον ἐπινοίας εφεύρεσις· ἄνθρωπον μὲν γὰρ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων γενόμενον ὁ θεῖος ἡμῖν εὐαγγελίζεται λόγος, οὐκ εἰς ἀνθρώπου μεταβαλόντα φύσιν, ἀλλὰ ταύτην εἰς ἑαυτὸν προσο λαβόμενον· άτρεπτος γὰρ ὑπάρχει καὶ ἀναλλοίωτος εἰ δὲ, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, εἰς ἄνθρωπον ἐκ για ναικός τεχθέντα ή θεία γέγονεν ἐπιφοίτησις, τοῦτο καὶ ἐν τοῖς προφήταις πᾶσιν ἐγίνετο· ἔδει τοιγαροῦν, εἴπερ οὕτως ἐγένετο, μεμερισμένως ἑκάστου παρά τῇ θείᾳ Γραφῇ τὰς ὁμολογίας εὑρίσκεσθαι· καὶ τὸν μὲν ἰδίᾳ καθ᾿ ἑαυτὸν ὡς Θεοῦ Λόγον ἀνυμνεῖσθαι, ἀνθρώπων πρέπουσι δοξάζεσθαι λόγοις. τὸν δὲ ὡς ἄνθρωπον καὶ ἕνα τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τοῖς γ. Αλλ' οὐχ οὕτως ἡμῖν οἱ ἀπόστολοι τὴν εὐθεῖαν εὐαγγελίαν ἐκήρυξαν, ἀλλ᾽ ἕνα Χριστὸν Θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον τὸν αὐτὸν παραδεδώκασι· καὶ τοῦτο σαφῶς ὁ μὲν θεολόγος Ιωάννης ἐν Εὐαγγελίοις διδά σκει λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος·, εἶθ᾿ ἑξῆς ἐπάγων· «Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν.» Ο δὲ ἱεροκήρυξ Παῦλος Εβραίοις ἐπιστέλο λει λέγων·. Ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετα ἔσχε τῶν αὐτῶν.» Ακούεις ὅπως ὁ μὲν σάρκα γεγενῆσθαι τὸν Λόγον, ὁ δὲ πάλιν αὐτὸν τῶν αὐτῶν μετασχόντα είρηκεν; Εἰ δὲ ἄνθρωπος μὲν ἐκ γυναι χὸς ὁ Ἰησοῦς ἐτέχθη, μετὰ δὲ ταῦτα ἡ τοῦ Λόγου γέγονεν πρὸς αὐτὸν ἐπιφοίτησις, ἔδει καθάπερ είρη ται, δύο καὶ πάντη μεμερισμένως πρὸς ἅπαν τὰς ὁμολογίας εὑρίσκεσθαι· νυνὶ δὲ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς κοινολογούσης τά τε τῇ θεότητι φυσικῶς ἁρμόζοντα, καὶ τὰ τῇ ἀνθρώπου πρέποντα φύσει, καθαρὰ τῆς ἑνώσεως ἡ οἰκονομία εὑρίσκεται. Οταν σε
pseudochristos et pseudomagistros, qui liæreses [cod. c exitiosas invehent, ipsum unicum regem ac Domi num nostrum Jesum Christum negantes; multosque fore horum improbitates assectatnros, quorum causa veritatis gloria convicium patietur. Prexit, in quam, ne cum hi supervenerint, fraude circumnve niamur, perditis ipsorum dogmatibus nosmet sub mittentes. 2. Vaticinium autem in rem collatum est. Multa enim per tempora exortæ sunt bæreses in Ecclesia Dei, rectam dissolvere fidem multifariam conata; quarum alia Dei Verbum alienum prorsus paterna substantia dicere ausa est; alia Spiritus dignitatem non agnovit; alia Verbi adventus veritatem negavit μpostrema, omnium veluti malorum sentiua, lodier na apparuit blasphemia, quæ ait Verbum non esso hominem factum, sed in homine ex muliere genito habitavisse: unde consequitur in duos uuicum Christum ideirco dividi, in Deum dico atque homi nem. Est autem hoc ab apostolica doctrina alienum, et diabolici potius ingenii înventum. Namque homi nem factum esse Dei Verbum in fine sæculorum, di vinus nobis sermo nuntiat ", non sane quod se in hominis naturam mutaverit, sed quia hanc sibi as sumpserit: est enim Verbum invertibile atque im mutabile. Quod si, ut isti aiunt, homini ex muliere parto Deus supervenit, idem hoc cunctis æque pro pletis accidit: prorsusque oporteret, si res ita se haberet, seorsum uniuscujusque in dívina Scriptura confessiones comperiri; et alterum quidem sigilla tim per seipsum ceu Dei Verbum decantari; alte rum vero ceu hominem, et ex nostro numero unum, verbis quæ hominem decent, glorificare. 3. Atqui non ita nobis rectam prædicavere do ctrinam apostoli, sed unum eumdemque Christum Deum simul et hominem esse tradiderunt: idque aperte theologus Joannes in Evangeliis docet, dicens ‹ In principio 144c erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ", Deinde addens Et Verbum caro factum est, et habi tavit in nobis. Sacer quoque præco Paulus in Epistola ad Hebræos scribit: • Quia ergo pueri carni et sanguini cominunicaverunt, et ipse similiter ea dem participavit *.» Audin' quomodo ille quidem Verbum carnem esse factum, hic autem denuo ait ipsum hæc eadem participavisse? Quod si homo ex muliere Jesus editus est, deinde vero Verbi in ipsum adventus contigit, oporteret, ut diximus, duas omnino omnique in re separatim confessiones comperiri: nunc contra, cum divinitus inspirata Scriptura communiter pronuntiet tum quæ deitati naturaliter conveniunt, tum etiam quæ hominis congruunt naturæ, perspicua deprehenditur unitatis » Hebr. 1x, 26. Joan. 1, 1. t ibid. 14. ** Hebr. 11, 14.
col. 259–260page 3 of 20
PG 76:259. τοίνυν ἀκούσῃς τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος προσδεχόμενοι τὴν μακαρίαν ἐλπίδα, καὶ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς δόξης τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ ? Χριστοῦ· νἆρ᾽ οὐκ ἐρυθριᾷς διαιρῶν τοῦ Λόγου τὸν Ἰησοῦν; Οὐ γὰρ εἶπεν, τοῦ μεγάλου Θεοῦ τοῦ ἐν Ἰησοῦ Χριστῷ, ἀλλὰ Τὸν αὐτὸν Θεὸν καὶ Ἰησοῦν ἐκήρυξεν· διὸ καὶ μίαν τὴν ἐπιφάνειαν εἴρηκεν. Κύριος, Ἰησοῦς, ῃ δ'. Εστι δὲ ὅτε καὶ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ίδια, τῇ τοῦ Θεοῦ προσηγορία ή θεία κηρύττει Γραφή· τοῦ γὰρ σωτηρίου πάθους τῇ τῆς θεότητος φύσει οὐδαμῶς νοεῖσθαι δυναμένου, εἰς δὲ τὸ σῶμα παντελῶς τῶν παθημάτων γεγενημένων, διὰ τὸ συνεἶναι ἀχωρίστως καθ᾽ ἔνωσιν αὐτῷ τὴν θεότητα, «Εἰ ἔγνωσαν, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, «οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν.» Ορᾷς ὅπως κοινολογεῖ, τῆς ἑνώσεως χάριν, τὴν εἰς τὸν Χριστὸν ὁμολογίαν τῆς ἀποστολικῆς διδασκαλίας ὁ λόγος; Οὐ γὰρ ἄνθρωπος μὲν ψιλός Ἰησοῦς ὑπῆρξέν ποτε πρὸ τῆς τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν κοινωνίας τε καὶ ἑνώσεως, ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ Λόγος ἐν αὐτῇ τῇ μακαρία Παρθένῳ γενόμενος, τὸν ἴδιον ναὸν ἑαυτῷ ἐκ τῆς οὐσίας τῆς Παρθένου έλαβεν, καὶ προῆλθεν ἐξ αὐτῆς ἄνθρωπος μὲν ἔξωθεν θεωρούμενος, ἔνδοθεν δὲ Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινός· διὸ καὶ μετὰ τὸ τεχθῆναι, παρθένον τὴν τεκοῦσαν τετήρηκεν, ὅπερ ἐπ᾽ οὐδενὸς τῶν ἄλλων ἁγίων γεγένηται. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνοι τὴν φύσιν ὑπῆρχον ἄνθρωποι, ἀνθρωπίνην καὶ ἴσην την γένεσιν ἔλαχον ἅπαντες. οὗτος δὲ ἐπειδὴ κατὰ φύσιν ὑπῆρχεν Θεός, προσλαβών ἐν χρόνῳ ἐσχάτῳ καὶ τὸ ἀνθρώπινον, ξένην παρὰ πάντας τὴν ἐκ τῆς Παρθένου γένεσιν ἐπεδείξατο οὐκοῦν εἰκότως καὶ Θεοτόκος καὶ παρθενομήτωρ ἡ μακαρία δικαίως ἂν λέγοιτο· οὐ γὰρ ἄνθρωπος ψιλός ἦν ὁ τεχθεὶς ἐξ αὐτῆς Ἰησοῦς. ε'. Πῶς γάρ; ὅπου καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας γεγενημένα, τῇ τούτου ἐνεργείᾳ καὶ ἐξουσίᾳ ἡ θεία προσανα φέρει Γραφή· καὶ γοῦν Ἰούδας ὁ μακάριος μαθη της μεγαλοφώνως ἡμῖν τὴν τοιαύτην παραδέδωκεν πίστιν· τῶν γὰρ πρὸ πολλῶν γενεῶν τῆς ἐκ Παρθέ του προόδου μεμνημένος, οὕτω φησίν· ο Ὑπομνῆσαι δὲ ὑμᾶς βούλομαι, εἰδότας ἅπαντα, ὅτι Ἰησοῦς λαὸν ἐκ γῆς Αἰγύπτου σώσας, τὸ δεύτερον τοὺς μὴ πιστεύσαντας ἀπώλεσεν· ἀγγέλους τε τοὺς μὴ τηρή σαντας τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν, ἀλλὰ ἀπολειπόντας τὸ ἴδιον οἰκητήριον, εἰς κρίσιν μεγάλης ημέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζόφον τετήρηκεν.» Εἰ δὲ ἄνθρωπον ψιλὸν ἔτεκεν ἡ μακαρία Παρθένος τὸν Ἰησοῦν, τοῦτον δέ φησιν ὁ μαθητής, τῆς Αἰγυπτίων χειρὸς τὸν Ἰσραὴλ ἐλευθερώσαντα, καὶ ἡγούμενον τοῦ λαοῦ κατὰ τὴν ἔρημον, ὃς καὶ τῶν τεραστ[ε]ίων ἐπετέλει τὰ θαύματα,
ratio. Cum ergo aulis Apostolum dicentem Ex spectantes beatam spem, et manifestationem gloriæ magni Dei ac Servatoris nostri Jesu Christi ",» non te pudet separare a Verbo Jesum Non enim dixit, magni Dei in Jesu Christo, sed eumdem et Deum et Jesum prædicavit: ideoque unicam quoque dixit manifestationem. 4. Interdum vero iis etiam quæ sunt humanæ naturæ propria, Dei appellationem attribuit divina Scriptura. Nam cum Servatoris passio de deitatis natura intelligi prorsus nequeat, atque in corpore tantummodo passiones peracta fuerint; altamen quia cum eo est inseparabili adunatione deitas, «Si co gnovissent, inquit Apostolus, nunquam Dominum gloriæ crucifixissent *8.» Viden' quomodo, aduna tionis causa, communem facit de Christo confessio nem apostolica doctrina sermo? Non euin simplex homo aliquando fuit Jesus, ante Dei cum ipso com munionem et adunationem; sed idem Verbum, in ipsam beatam Virginem veniens, proprium sibi templum ex Virginis substantia sumpsit, prodiitque ex ea homo quidem quatenus cernebatur, intrinsecus autem verus exsistens Deus: ideoque etiam post partum, virginem conservavit parentein suam, quod de alio nemine sanctorum usuvenit. Nam quía isti natura homines erant, humanam paremque omnes nativitatem sortiti sunt. Ille autem, quia natura Deus erat, assumpta etiam extremis temporibus hu manitate, novam præ reliquis omnibus nativitatem præ se tulit. Ergo recte et Deipara et virginalis mater, beata hæc jure optimo dicenda est. Non enim homo simplex erat, quem ipsa perperit Jesus. 5. Qui enim id fieret? siquidem ad hujus operam ac potestatem illa etiam quæ ante adventum facta fuerunt, divina Scriptora refert. Ecce enim beatus discipulus Judas magna voce nobis hanc fidem in clamat. Nam rerum, quæ inultis ætatibus ante na tivitatem ex Virgine actæ sunt, faciens mentionem, sic ait: e Commonere autem vos volo, scientes alio qui omnia, quoniam Jesus populumn de terra Ægypti salvaus, secundo eos qui non crediderunt perdidit; angelos vero qui non servaverunt suum principa tum, sed proprium domicilium dereliquerunt, in judicium magni diei, vinculis æternis sub caligine reservavit ". Quod si simplicem hominem beata Virgo peperisset Jesum, hunc autem dicit discipulus de Ægyptiorum manu Israelem liberavisse, popu Jumque per desertum ductavisse, quin et portento Til. 1', 13. 481 Cor. 11, 8. * Jud. 6. Animadverte primum citari a Cyrillo Judæ Epistolam, quod facit etiam in Prosphonetico ad Theodosium, p. 77. Deinde pro communi Greca lectione observa vocabulum quod! habet reapse vulgatus noster Latinus, suffragante ci cum Cyrillo etiam codice Gr. principe ac celebri Vaticano, et nonnullis aliis Gr. apud ci. Scholtzium, Porro si Jesu pro Josue, ut nonnulli existimant po nitur, is quidem dux, figura Donini Jesu creden dus est. Quanquam reapse Moyses, non Josue, po pulum ex Egypto eripuit; multoque minus Josue rebelles angelos ad inferos detrusit. Plurimi igitur, ut nunc etiam Cyrillus, recto ac primitivo sensu in telligunt hic Dominum Jesum, qui angeli specie populo Hebræo dux fuit. Nisi potius, quod idem quodammodo est, personam æterni Verbi angelus dux repraesentabat.
col. 261–262page 4 of 20
PG 76:261πρὸ τοσούτων γενεῶν τῆς ἐκ Παρθένου γεννήσεως ποῦ τοῦτον ἄρα κατ' ἐκείνους τοὺς χρόνους ὑπάρχειν δώσουσιν; πότε δὲ τῆς γενέσεως τὴν ἀρχὴν ἐσχηκότα; Οὐκέτι γὰρ αὐτοῖς λόγος συγχωρήσει λέγειν, ἐκ τῆς παρθενικής προόδου τὴν ἀρχὴν τοῦ εἶναι εἰληφότα. Διδασκέτωσαν τοίνυν οἱ τῶν κακῶν ἐφευρεταὶ δογμά των, πότε τῆς γενέσεως τὴν ἀρχὴν ουτος ὁ ἄνθρωπος ἔσχηκεν, ποῦ δὲ καὶ ἐν τίσιν ἄρα διετέλει τοσούτοις ἔτεσιν. ᾿Αλλ' οὐκ ἔτι τοῦτον ἄνθρωπον εἶναι τῶν εξ φρονούντων τις ἐρεῖ, ὃς καὶ τοῖς κατὰ τὸ παλαιὸν ἁμαρτήσασιν, καὶ τὸ ἴδιον ἀπολ[ε]:ποῦσιν οἰκητήριον, ἐκ τότε τὰς τιμωρίας ὥρισεν, καὶ τῆς Αἰγυπτίων χειρὸς Ἰσραὴλ ἐνδόξως έρύσατο. Εἰ τοίνυν κατὰ τὴν αὐτῶν ἔκδοσιν, οὔτε ὁ Θεὸς Λόγος ὑπονοεῖσθαι δύνα ται, διὰ τὸ τὸν ἐκ τῆς Παρθένου τεχθέντα εἶναι τὸν Ἰησοῦν, οὔτε ἄνθρωπος πάλιν ὁ ταῦτα θαυματουρ γήσεις (ξένα γὰρ τῆς ἀνθρώπου φύσεώς τε καὶ δυνάμεως τὰ προειρημένα καθέστηκεν), τίνα λοιπόν ἐπινοῆσαι οὐσίαν τούτῳ καὶ τάξιν δυνήσονται; Γ΄. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς τὰ τούτων ῥήματα τοσαύτης ἀνοίας καὶ παραφροσύνης ὁρῶντες μεστά, καὶ οἷάπερ ἐν ὕπνοις καὶ μέθῃ πρὸς αὐτῶν λεγόμενα, τούτοις μὲν κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐροῦμεν φωνήν ο Πλανάσθε μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ·, διὰ δὴ ἐκνήψατε δικαίως, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε, ἀγνω σίαν Θεοῦ εἰς τοσοῦτον νοσήσαντες· ὀρθῶς δὲ πάλιν, καὶ ὡς προαποδέδοται τῆς ἑνώσεως νοοῦντες τὴν δόξαν, Θεόν τε ἀεὶ ὄντα τοῦτον, γενόμενον δὲ ἐπ' ἐσχάτων καὶ ἄνθρωπον ἐπιστάμενοι, ἀτρέπτου καὶ ἀναλλοιώτου φυλαχθείσης αὐτοῦ τῆς θεότητος, αὐτὸν καὶ τότε τῆς ἐξ Αἰγύπτου πορείας τοῦ Ἰσραὴλ Σω τῆρα πιστεύωμεν· ἀεὶ μὲν τοῦ Πατρὸς ὄντα Λόγον, καὶ φῶς, καὶ ἀπαύγασμα, καὶ τῆς θεοπρεποῦς δόξης τὴν δυναστείαν ἔχοντα· διὸ δὴ καὶ ἔλεγεν τῷ μακα ρίῳ Μωϋσῇ· «Εγώ εἰμι ὁ ὤν, καὶ, ο Ἐγὼ ὁ Θεός ᾿Αβραάμ, καὶ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ Θεὸς Ἰακώβ·, τὴν δὲ τοῦ Υἱοῦ προσηγορίαν προσλαβόντα μὲν ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τῆς δὲ ἑνώσεως χάριν, καὶ διὰ τὸ αὐτὸν άνθρωπον γεγενῆσθαι, ἀλλ' οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ ἐνῳχη κέναι· καὶ τὰ τότε, καὶ τὰ νῦν τῇ Ἰησοῦ καὶ Χρισ στοῦ προσηγορίᾳ ἀκολούθως ὑπὸ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς δοξαζόμενον. ζ. Καὶ γοῦν τὴν τοιαύτην υπόθεσιν ἔξεστι διὰ πλειόνων θεωρεῖν ὑπὸ τῶν ἁγίων κηρυττομένην ἀν δρῶν· τοῦ μὲν Ἱερεμίου διαῤῥήδην βοῶντος· «Ο τος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτ τήν· ἐξεῦμεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακώβ. τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγα πημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη·, τοῦ δὲ ὑμνογράφου μελωδοῦντος Δαβίδ Μήτηρ Σιὼν ἐρεῖ· "Αν Για μήτηρ μὴ τῇ, μή
bus patravisse, ubinam hunc temporibus illis exsti tisse concedent? undenam autem nativitatis suæ originem traxisse? Neque enim ipsis ratio permitted dicere illum ex Virgine initium exsistendi sumpsisse. Demonstrent 144d itaque pravorum dogmatum inventores, unde ortus sui principium hic homo ba buerit; ubinam quibusve in locis tol annis hic se continuerit. Sed jam nemo sanus hunc dicet ho minem, qui et olim peccantibus suumque domici lium deserentibus pœnas decreverit, et ex Ægyptio rum manu Israelem splendide eripuerit. Si ergo se cundum ipsorum concessionem, neque Deus Verbum credi potest Jesus, propter ejus ex Virgine nativita tem; neque rursus homo esse potest qui ejusmodi rum miracula lol ante nativitatem ex Virgine ztati prodigia ediderit (etenim ab hominis natura et fa » Matth. xx11, 29. 31 Exod. 1, 14. ss ibid. 6. habent Græcæ editiones, etiam Vati cana. Sic legisse videmus etiam Cyrillum, magnoque numero Patres Latinos apud Sabaterium, qui vetere Itala utebantur editione. Vulgati interpres lectio numquid, pro maler, deducta est ex vel st, ut cognoscimus ex Origene in Ilexaplis, et ex Hieronymo apud Nobilium in adn. ad Sixtinam. cultate quæ supra diximus abhorrent), qualem deni que poterunt hujus esse substantiam et conditionem existimare? 6. Sed enim nos horum verba adeo dementia de liriique plena cernentes, ac veluti a somniantibus ebriosisque eructata, lis juxta Servatoris elatun dicemus: ‹ Erratis, nescientes Scripturas neque vir tutem Dei”. › Ideo ut par est edormite crapulam, et nolite peccare, tanta rei divinæ ignorantia labo rantes. Sed recte potius, atque ut jam demonstra tum a nobis fuit, adunationis gloriam cogitantes, hunc et Deum semper fuisse, et postremo hominem quoque factuin agnoscentes, ita tamen ut ipsius invertibiliter et immutabiliter conservata deitas fuerit, eumdem et tune israelis ex Egypto exce dentis Servatorem credamus, semperque Patris Verbum fuisse, lumen atque splendorem, et digna Deo gloriæ potestatem tenuisse: ideoque et beato Moysi dicebat:. Ego sum qui sum ";» et ego Deus Abrahami, et Deus Isaaci, et Deus Jacobi ": et Filii quidem nomen tunc sumpsisse cum factus est homo, adunationis gratia, et quia humanam conditionem assumpsit, non in homine habitavit: et olim et nunc sub Jesu Christique appellatione ab inspirata divinitus Scriptura consectanee glorificari. 7. Atque hoc argumentum pluribus verbis videre licet a sanctis viris prædicatum; Jeremia quidem di serte clamante: ‹ Hic Deus noster est, neque alius quisquam cum eo comparabitur: ipse omnem scien tiæ semitam adinvenit, tradiditque eam Jacobo puero suo, et Israeli dilecto suo. Post hæc in terra visus est, et cum hominibus conversatus est **; • tum etiam hymnographo canente Davide: «Mater Sion dicet: Homo, et homo natus est in ea, et ipse fundavit * Baruch 11, 36-58. Doctissime vero disputat de hac lectione Jo. Bapt. Branca, Ambrosianæ olim bibliothecæ Mediolani praefectus, in magno, quanquam imperfecto, opere suo quod inscripsit De sacrorum librorum Latine vulgaire editionis auctoritate, lil, ui, part. 1, cap. 5. p. 157 seqq.
col. 263–264page 5 of 20
PG 76:263αὐτὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν ὁ Ὕψιστος· τοῦτο γὰρ τί ἂν εἴη ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ ὅτι αὐτὸς ὑπάρχει Θεός, καὶ ἄνθρωπος; Ανθρωπον γὰρ, καὶ "Υψιστον, καὶ θεμελιωτὴν τὸν αὐτὸν ὡμολόγησεν· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ ἀδιαίρετον τῆς ἑνώσεως φυλάττων τὸν λόγον, τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ἴδια ὡς αὐτῷ πάλιν τῷ Θεῷ λόγῳ ἀναφέρων εὑρίσκεται, οὐ τῶν οὐσιῶν σύγχυσιν ἐργαζόμενος, ἀλλὰ τῆς ἑνώσεως τῶν οὐ σιῶν ἐπιγινώσκων τὸν λόγον· λέγει τοιγαροῦν οὔ τως ἐν μδ' ψαλμῷ·. Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· ῥάβδος εὐθύτητος ή ράβδος τῆς βασιλείας σου· ἠγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου.» Θρᾷς ὅπως θρωπος καὶ ἄνθρωπος ἐγενήθη ἐν αὐτῇ, καὶ τὸν Λόγον θεολογήσας Θεόν τε καὶ βασιλέα ὁμο ῃ λογήσας, οὐ διελών, οὐδὲ ἕτερον πρόσωπον εἰσενέγκας αὐτῷ, καὶ τὸ κεχρίσθαι εἴρηκεν; Λεγέτωσαν οὖν τί ἐστιν τὸ λεγόμενον· πῶς δὲ θεὸς ὢν ὁ Λόγος ἐχρίετο, ἀλλ᾽ ἢ πάντως ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ τὴν τοῦ δούλου μορφήν ἐνδυσάμενος, ᾗ καὶ τὸ χρίσμα λαμβάνειν εἴη ἂν πρεπωδέστατον; Κἂν γὰρ λέγωσιν διὰ τὴν πρὸς τὸν ἄνθρωπον ἐνοίκησιν, ὡς αὐτοὶ πλανῶνται, τοῦ Λόγου πρόσωπον τὸ χρίσμα λέγεσθαι, μανθανέτωσαν ὅτι περ ἐνοίκησις οὐκ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῶν προ φητῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁγίων λέγεται, καὶ ὑπερβαίνει σφόδρα τοὺς τῆς ἐνοικήσεως όρους τὸ λεγόμενον· καὶ γοῦν ἐνοικήσαντος τοῦ Θεοῦ ἐν τοῖς ἁγίοις πᾶσιν, ἁγιαζομένων τε καὶ χριομένων, οὐ λέγεται ὡς αὐτὸς ἁγιαζόμενο; ἢ χριόμενος· εἰ μὲν οὖν καθ' ομοιότητα τῶν ἁγίων, καὶ ἐπ' αὐτοῦ τὴν ἐνοίκησιν λέγουσιν, ἔκδηλος ἡ ἀσέβεια πᾶσιν ἔσται, καὶ τῆς ἀποστολικῆς διδασκαλίας παντελῶς ἀλλοτρία. η'. Περὶ μὲν γὰρ τῶν προφητῶν, καὶ τοῦ Χριστοῦ διαλεγόμενος ὁ Παῦλος, ἀσύγκριτον τούτου πρὸς ἐκεί νους διαφορὰν ἡμᾶς ἐδίδαξεν, λέγω δὴ τοῦ λεγομένου κεχρῖσθαι· τὸν μὲν γὰρ, Υἱὸν καὶ τοῦ Πατρὸς ἀπαύ γασμα και χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ· τοὺς δὲ, προφήτας ὠνόμασεν· καὶ τό γε θαυμαστόν, ὅτι μετὰ τούτων τῶν ὑψηλῶν, τοῦ χρίσματος καὶ αὐτὸς ἐμνημόνευσεν· «Πολυμερώς γάρ, φησὶν, καὶ πολυ τρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ, ὃν ἔθηκε κληρονόμον πάντων, δι' οὗ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· ὃς ἂν ἀπαύγασμα τῆς δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ποιησάμενος, ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς. Καὶ μετ' ὀλίγα φησίν Καὶ πρὸς μὲν τοὺς ἀγγέλους λέγει· Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργούς απ τοῦ πυρὸς φλόγα· πρὸς δὲ τὸν Υἱόν· Ο θρόνος του δ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· ῥάβδος ευθύτητος ῥάβδος τῆς βασιλείας του· ηγάπησας δικαιοσύνην, σε
ean Altissimus ".» Hoc vero quid aliud significat, nisi eumdem esse Deum et hominem? Etenim ho minem, simulque Altissimum, fundatoremque fate tur. Neque secius, in alio quoque psalmo indivisum unitatis sermonem retinens, hominis proprietatis ad Deum item Verbum referre comperitur, haud equi dem substantiarum confusionem invehens, sed sub stantiarum adunationis rationem habens. Sic ergo ait in xLiv psalmo: • Sedes tua, Deus, in sæculum sæculi: virga directionis, virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem: propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis”.» Viden' quomodo Deum Verbum appellans, Deumque et regem confitens, neque tamen dividens, neque alteram personam in eum conferens, nihilominus unctum dixit? Εxplicent nobis igitur quid sit hoc effalum; et quomodo Verbum, cum Deus esset, un ctum fuerit; nisi quia prorsus iuien erat, qui servi formam sibi induerat, cui et chrisma suscipere con venientissimum fuit? Quod si forte dixerint, propter suam in homine, ut ipsi hallucinantur, inhabita tionem, Verbi personam chrismatis instar exstitisse'; hi sciant velim, inhabitationem non de Christo sed de prophetis aliisque sanctis dici: prædictas vero locutiones magnopere excedere inhabitationis termi nos sive vim. 144. Ergo etsi Deus in sanctis omni bus habitat, hique sanetificati sunt et uncti, nemo ta men æque ac ipse sanctificatus unctusque dicitur. Si ergo isti, ad sanctorum similitudinem, in Christo quoque inhabitasse Dean aiunt, constabit omnibus ipsorum irreligiositas, ab apostolica doctrina toto colo aberrans. 8. Etenim de prophetis Christoque disserens Pau lus, immanem hujus ab illis differentiam nos do cet, ejus, inquam, qui unctus dicitur. Namque lunc quidem et Filium et Patris splendorem, et fgurain substantiæ ipsius, illos autem prophetas tantum appellat: mirumque est, quod inter tot sublimnia, unctionis quoque idem facit mentionem. • Multi fariam enim, inquit, multisque modis olim Deus locutus patribus per prophetas, novissimis his die bus locutus est nobis per Filium, quem constituit hæ redem universorum, per quem fecit sæcula: qui cum sit splendor gloria et figura substantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ, post purga tionem peccatorum factam, consedit in dextera ina jestatis in excelsis ".. Εt paulo post ait: c El adl angelos quidem dicit: Qui facit angelos suos spiri tus, et ministros suos flammam ignis; ad Filium aulem: Thronus tuus. Deus, in sæculum sæculi; virga æquitatis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem: propterea unxit te Deus Deus tuus oleo exsultationis præ participibus tuis *7. Psal. LSXXVI, 5. ** Psal. xliv, 7, 8. Hebr. 1, 4-7. lta interpungitur in utroque Cyrilli codice, nec non in editione Vaticana Bibliorum Græcorum. ibid. 8, 9. Simili locutione utitur Eusebius in secundo Theophaniæ fragmento.
col. 265–266page 6 of 20
PG 76:265καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου.» θεωρεῖς ὡς σφόδρα ἀλλότριος ἐπὶ τοῦ Χρι στοῦ ὁ τῆς ἐνοικήσεως ὄρος; Εἰ δὲ λέγουσιν ἐνταῦθα τὴν ἐνοίκησιν μὴ τοῖς ἁγίοις ὁμοίως, ἀλλὰ καθ' ενω σιν τὸν λόγον πρὸς ἄνθρωπον ἐκ τῆς Παρθένου του χθέντα γεγενῆσθαι, οὐ δυνατὸν μὲν μετὰ τὴν ἀπο κύησιν ἔνωσιν ἀληθῆ λέγεσθαι, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὴν κατὰ χάριν καὶ μετοχὴν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τοῖς ἁγίοις πάλιν ἐγένετο. θ'. Εἰ δὲ ἐνταῦθα τὴν ἐνοίκησιν ένωσιν εἶναι λέγουσιν, οὐκ ἐν τῇ Παρθένῳ, ἀλλὰ μετὰ τὸ τεχθῆναι ἐξ αὐτῆς, φέρε καὶ οὕτω τὸ λεγόμενον ἐξετάσωμεν. Ει διὰ τοῦτο εἰς τὸ τοῦ Λόγου πρόσωπον τὸ χρίσμα. Ει ρῆσθαι λέγουσιν, διὰ τὸ συνεῖναι καὶ ἡνῶσθαι, ὡς αὐτοί φασι, τῷ ἀνθρώπῳ τὸν Λόγον, πάντως ὅτι μεθ' ἕνωσιν αὐτὸν κεχρίσθαι λέγειν ἐξ ἀνάγκης ἀπαιτηθήσονται· τὸν γὰρ Θεόν Λόγον ὁ προφήτης, ἔτι γε μὴν καὶ ὁ ᾿Απόστολος θεολογήσας, αὐτῷ καὶ τὸ χρίσ σμα φανερῶς ἀνέθηκεν. Εἰ τοίνυν διὰ τὴν ἔνωσιν, καὶ τὸ συνεῖναι αὐτὸν τῷ ἀνθρώπῳ, τὸ τοῦ ἀνθρώπου τῷ λόγῳ προσάπτουσιν οἱ ἅγιοι, μετὰ τὴν ἔνωσιν αὐτὸ τὸ χρίσμα γεγενῆσθαι πάντως ὁμολογήσουσιν εἰ δὲ μετὰ τὴν ἔνωσιν κέχρισται, τὴν δὲ ἔνωσιν οὐ βούλονται λέγειν πρὶν ἐκ τῆς Παρθένου τεχθῆναι, οὐδὲ Χριστοτόκος οὐκέτι πρὸς αὐτῶν ἡ Παρθένος ομολογηθήσεται· εἰ γὰρ Χριστοτόκος, πάντως ὅτι καὶ Θεοτόκος· εἰ δὲ οὐ Θεοτόκος, οὐδὲ Χριστοτόκος. Εἰ γὰρ τὸ χρίσμα μετὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸ τοῦ Λόγου πρόσωπον τοῦτο λέγεται, τὴν δὲ ἔνωσιν μετὰ τὴν ἐκ τῆς Παρθένου γέννησιν γεγετήσθαι λέ γουσιν, οὐδὲ Χριστοτόκος οὐκέτι εὑρεθήσεται· εἰ δὲ Χριστοτόκος, καὶ Θεοτόκος· τοῦ γὰρ χρίσματος πρὸ τῆς ἑνώσεως μὴ δυναμένου νοεῖσθαι, εἰ Χριστοτόκος ἡ Παρθένος, ἐν αὐτῇ δὴ τῆς ἑνώσεως γενομένης, οὐκέτι ἄνθρωπον, ὡς αὐτοί φασιν, ἀλλ᾽ ἐνωθέντα τῷ Λόγῳ γεννήσασα, Θεοτόκος δικαίως ἂν λέγοιτο· εἴ γε, καθὼς ἔμπροσθεν εἴρηται, τὴν ἕνωσιν ἀληθῆ, καὶ οὐ καθάπερ ἐν τοῖς ἁγίοις λέγουσιν. Τοῦτο δέ φαμεν, ὅτι οὐ δυνατὸν ἔνωσιν ἀληθῆ λέγειν μετὰ τὴν γέννησιν· ἡμεῖς δὲ οὐκ ἄνθρωπον Θεῷ ἐνωθέντα, ἀλλὰ Θεὸν τὰ ἀνθρώπινα προσλαβόμενον οίδαμεν τὸν Χρι στὸν, λέγω δὴ σῶμα, καὶ ψυχὴν, καὶ νοῦν τελείως χωρὶς ἁμαρτίας ἐνοῦσθαι τῇ ἁγία Παρθένῳ. Διὰ τοῦτο κἂν ἄνθρωπον ἀκούσῃς τὸν Χριστὸν ὀνομαζί μενον, μὴ ἐπιλανθάνου ὅτι καὶ Θεὸς γέγονεν· οὕτως ἐπιστάμενος ὁ μακάριος Παῦλος, ποτὲ δὲ Θεὸν ἐκήρυττεν· ι Μνημόνευε γάρ, φησίν, Ἰησοῦν Χριστὸν ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν, καὶ ἐκ σπέρματος Δαβίδ.» Καὶ πάλιν· ι Ὁ δὲ Θεὸς καὶ τὸν Κύριον ἤγειρεν, καὶ ἡμᾶς ἐξεγείρει διὰ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ.» Ακούεις τὸν ἐκ σπέρματος Δαβίδ, καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγηγερμένον σαφῶς κηρυττόμενον; ι. Οτε τοίνυν ἐναργῶς ἀποδέδεικται, οὐκ ἄνθρωπος, ὡς ἐκεῖνοι νομίζουσιν, ἀλλ' ὁ ἀΐδιος τοῦ Θεοῦ
definitio? Quod si hic dicant inhabitationem haud tanquam in sanctis, sed eam quæ facta fuerit ex conjunctione Verbi cum homine de Virgine nato, respondemus nullam licere post partum dicere ſa ctam conjunctionem, nisi eam quæ ex gratia et Dei participatione fit, cujusmodi rursus aio illam san clorum cum Deo fuisse Cernis quam aliena sit a Christo inhabitationis ** ][ Tim. N, 8. * II Cor. v, 14. 9. Quod si vocabulo habitationis conjunctionem intelligunt non illam intra Virginem factam, sed post quam Jesus de ipsa natus fuerat, age, id quoque ad trutinam expendamus. Si ideirco de Verbi persona unctionem prædicatam aiunt, quia conjunctum unl tumque fuerit, ut ipsi aiunt, liomini Verbum, om nino post conjunctionem ipsum unctum fuisse di cere necessario cogentur. Nam Deum Verbum pro pheta, nec non Apostolus theologico sermone de scribens, eidem etiam unctionem manifeste attribuit. Si forte igitur propter conjunctionem, et propter ejus cum homine coexsistentiam, quod est hominis proprium Verbo accommodant prædicti sancti, uti que post conjunctionem ipsum chrisma factum esse prorsus confitebuntur. Jam si post conjunctionein Jesus unctus fuit, conjunctionem autem nullam di cere volunt ante ejus ex Virgine ortum, sequi tur ut isti ne Christiparam quidem Virginem confiteantur. Nam si Christipara, prorsus et Dei para: si minus Deipara, utique nec Christipa ra. Nam si unctio post conjunctionem fuit, pro ptereaque in Verbi personam ea reputatur, conjun ctionem autem post nativitatem ex Virgine ſactam dicunt, ne Christiparam quidem esse comperiemus. Secus si Christipara est, sane et Deipara. Cum enim unctio ante conjunctionem cogitari non possit, si Christipara est Virgo, intraque eam conjunctio facta fuit, ea cum non hominem, ut isti aiunt, sed unitum Verbo Christum pepererit, Deipara jure dicetur; siquidem, ut antea dictum est, de vera adunatione, nơn autem de illa quæ in sanctis fit, loquuntur. Hoc autem dicimus, quia fieri nequit ut vera adunatio post nativitatem dicatur. Nos vero non hominem Deo unitum, sed Deum qui huma nitatem assumpsit, qui corpus, inquam, et animam ac mentem perfecte in sancta Virgine sibi univit, hane Christum esse scimus. Propterea etiamsi ho minem audieris Christum nominari, ne obliviscaris eumdem et Deum esse. Rei probe conscius Paulus, modo ipsum Deum proclamabat: < Memento enim, inquit, Jesum Christum suscitatum ex mortuis, et de semine Davidis 144/ ortum s. Rursusque Deus autem qui Dominum suscitavit, nos quoque virtute sua suscitat "., Audin' illum de semine Davidis, et ex mortuis suscitatum proclamari? 10. Cum itaque demonstratum evidenter sit non hominem, ut isti putant, sed sempiternum Dei Ver
col. 267–268page 7 of 20
PG 76:267Λόγος ενανθρωπήσας ἐστὶν ὁ ἐκ τῆς Παρθένου προ ελθών, μεταγινωσκέτωσαν οἱ πεπλανημένοι, καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀνοίας ληγέτωσαν· «Ἐὰν γὰρ μὴ ἐπι στραφῶσιν, τὴν ῥομφαίαν αὐτοῦ κατ' αὐτῶν στιλβώσει Κύριος.» "Οτι γὰρ οὐκ εἰς τέλος αὐτῶν ἀνέξεται βλασφημούντων, καὶ διὰ μακροθυμίαν ἔτι καὶ νῦν ἀνέχεται βλασφημούντων, ἄκουε τί φησιν διὰ τοῦ μακαρίου προφήτου, τὴν ἐκ τῆς ἀνοχῆς πρὸς τοὺς ἐπιμένοντας τῇ κακίᾳ ἐπαγομένην ἐκδίκησιν δηλῶν· • Ἐσιώπησα, φησί· μὴ καὶ ἀεὶ σιωπήσομαι, καὶ ἀνέξομαι; Έκαρτέρησα ὡς ἡ τίκτουσα ἐκστά σω και ξηρανῶ ἅμα, καὶ ἐρημώσω ὄρη καὶ βου νούς, καὶ πάντα τὸν χόρτον αὐτῶν ξηρανῶ· καὶ θήσω ποταμούς εἰς νήσους, καὶ ἔλη ξηρανώ.» Οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ὁ θειότατος Υμνῳδὸς ταχείαν τῶν ἀσεβῶν διδάσκει τὴν ἀπώλειαν, κἂν πρὸς ὀλίγον διὰ μακροθυμίαν Θεοῦ ἰσχύσωσιν·. Ιδον γὰρ ἀσεβὴ ὑπερ υψούμενον, καὶ ἐπαιρόμενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιο βάνου· καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ.» 11. ια'. Τασία γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα κοινὰ πάντων ἐστὶν, ὅσοι τῆς εὐσεβείας διασκορπίζειν ἐπιχειροῦσι τὸ ποίμνιον, ὥσπερ οὖν καὶ τῶν προειρημένων αἱρέ σεων τὸ τέλος ἐπέδειξεν. Τί γὰρ ὤνησεν τῆς 'Αρείου δυσσεβείας ἡ πλάνη; τί δὲ ἡ Εὐνομίου, καὶ τῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον βλασφημούντων, καὶ τοῦ Σαμοσατέως Παύλου, καὶ τοῦ καλουμένου Απολιναρίου ή παραφροσύνη Πάντες γὰρ οὗτοι καὶ ἐν τῷ παρόντι ἐπονείδιστον τέλος ἐσχήκασιν, καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν περιβόλων ἐξώσθησαν, καὶ τῆς ἐν οὐρανοῖς δὲ τῶν πρωτοτόκων Εκκλησίας ἔξω ῥιφήσονται· ἐξηλείφθησαν γὰρ ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων οὐκ ἐγγραφήσονται. Τὸ δὲ αὐτὸ καὶ τούτους ἐκδέξεται τέλος, εἰ μὴ ἄρα θᾶττον τῆς ἀνοίας λαβόντες αἴσθησιν, ἐπανελθεῖν ὅθεν ἐξέπεσαν σπουδάσουσιν, καὶ μάτ λιστα τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς κακοφροσύνης γενομένους ἀκούσονται γὰρ μονονουχὶ καὶ τούτων ἕκαστος παρὰ ; τοῦ Σωτῆρος· «Ον τρόπον ἱμάτιον ἐν αἵματι περ φυρμένον οὐκ ἔσται καθαρὸν, οὕτως οὐδὲ σὺ ἔσῃ "., καθαρός· διότι τὴν γῆν μου ἀπώλεσας, καὶ τὸν λαόν μου ἀπέκτεινας· οὐ μὴ μείνῃς εἰς τὸν αἰῶνα χρό νον.» Ημεῖς δὲ οἱ τὴν ἑαυτῶν πίστιν ἐπὶ τὴν ἀῤῥαγῆ πέτραν οἰκοδομήσαντες βεβαίαν, μέχρι τέλους τὴν εὐσέβειαν διαφυλάξωμεν, μηδαμῶς ὑπὸ τῶν ἐναν τίων θορυβούμενοι, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸν Κύριον ἀγάπην το σε ὅπλον ἀνίκητον ἔχοντες, ἐν αὐτῷ καυχώμεθα διὰ παντός, λέγοντες τὰ τοῦ προφήτου βήματα, καὶ γελώντες τῶν ἐναντίων τὴν εὐτέλειαν·. Μεθο ἡμῶν ὁ Θεός· γνώτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε, ἰσχυκότες ἡττᾶσθε· ἐὰν γὰρ πάλιν ἰσχύσητε, πάλιν ἡττηθήσεσθε· καὶ ἐὰν βουλεύσησθε, βουλὴν διασκεδάσει Κύριος· καὶ λόγον ὂν ἐὰν λαλήσητε, οὐ μὴ ἐμμείνῃ ἐν ὑμῖν· ὅτι μεθ' ἡμῶν Κύριος ὁ Θεός.» ιβ'. Αλλ' ιδού, φασὶν, ὁ ᾿Απόστολος φανερῶς αὐτ τὸν ἄνθρωπον ὡμολόγησεν. Τιμοθέῳ γὰρ ἐπιστέλλων οὕτω φησίν· «Ανθρωπος Χριστός Ἰησοῦς.» Τοῦτο σε πιν, χχχνι, 35, 36.
bum humanatum ex Virgine prodiisse, recedant bi & ab errore suo, et Judaicam insaniam omittant. < Nisi enim conversi fuerint, gladium suum adversus eos splendificabit Dominus". Nam quod illorum blas phemiam sine fine non sit perlaturus, et quod non nisi longanimitate sua nunc etiam patiatur, audi quid per beatum prophetam dicat, ut ultionem suam post toleratos diu illos, qui in malitia persevera runt, demonstrel: «Tacui, inquit, sed num per petuo tacebo ac tolerabo? Paliens fui parturientis instar. Nunc dissipabo et exsiccabo simul, deser tabo montes et colles, et omne gramen illorum are faciam, ponam flumina in insulas, et paludes ex arescere faciam "., Neque secus præclarissimus [lymnista celerem impiorum perniciem fore docet, etsi eos aliquanto tempore propter Dei longanimi tatem valituros ait: «Vidi enim impium superexal lalum, et elevatum sicut cedros Libani: et trans ivi, et ecce non erat: quæsivi eum, et non est inventus locus ejus ". Hæc enim et alia hujusmodi communia iis omnibus sunt, qui rectæ fidei dispergere nituntur ovile, sicuti et prædictarum hæreseon exitus os tendit. Quid enim profecit Arii impii error? Quid Eunomii, et illorum qui in sanctum Spiritum blas phemarunt, et Pauli Samosatensis, et Apollinaris insania? Quippe hi omnes et in præsenti turpissi mum finem nacti sunt, atque ecclesiasticis septis; ejecti fuerunt, et extra cœlestem primogenitorum Ecclesiam projicientur; deleti sunt de libro viven tium, et cum justis non scribentur. Idem hos quoque manet finis; nisi forte statim amentiam suam agnoscentes, illuc unde exciderunt reverti salegerint, ii praesertim qui pravarum opinionum auctores primi exstiterunt. Audient enim prope modum horum singuli dicentem sibi Servatorem Quemadmodum vestimentum cruore inquinatum non mundabitur, sic ne tu quidem mundus eris quia regionem meam vastasti, populum meum occi disti, non permanebis in æternum tempus Nos vero qui fidem nostram super immobili petra stabilem ædificavimus, ad finem usque religiosita tem verain conservemus, nullatenus ab adversariis turbati, sed erga Dominum charitatem, invictæ armaturæ instar habentes, in ipso semper glorie mur, prophetæ verba decantantes, et adversariorum ignobilitatem irridentes: «Nobiscum Deus. Scitote, populi, et deprimamini; qui valuistis, postea estis depressi: et si iterum valueritis, æque vincemini; et si quid deliberaveritis, consilium vestrum dissi pabit Dominus; et quem sermonem loquemini, is apud vos non permanebit; quia Deus nobiscum est 68. ' 12. Sed ecce, lui dicunt, Apostolus aperte ipsum hominem confitetur. Namque ad Timotheun scri bens sic ait: Homo Christus Jesus "., Hoc duin Psal. vit, 13, 65 Isa. vult, 8-10. Isa. XLII, 14, 15. 6 | Tini. 11, 5. 6 Psal. Lxvil, 29. Isa. 19. «a Psal.
col. 269–270page 8 of 20
PG 76:269δὲ λέγοντες, τῶν ἀκεραιοτέρων δοκοῦσιν ταράττειν τὸν νοῦν· εἰ γάρ τις συνετῶς τῷ ἀποστολικῷ ἐπιο βάλλει ῥητῷ, ἐκ τούτου μάλιστα τοῦ ῥητοῦ τῆς ἀσεβείας αὐτῶν καταψηφίσεται. ᾿Αλλὰ μὴ οὕτως ἀκρωτηριάζωμεν τὴν λέξιν, ἀλλ᾽ ὀλίγον τῶν ἔμ προσθεν ἐπιμνησθέντες, ὀρθὴν τῆς οἰκονομίας ἐντεῦθεν τὴν ὁμολογίαν νοήσαι δυνησόμεθα. Τί ούν φησιν ὁ μακάριος Παῦλος; «Εις Θεός,» φησὶν περὶ τοῦ Πα τρός· καὶ εἴη· περὶ τοῦ Υἱοῦ· «Εἷς καὶ Μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων.» Εἰ γὰρ, φησὶν, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο δύο αὐτὸν ὑποπτεύειν ὀφεί λομεν· ὥσπερ γὰρ Θεὸς ἦν πρὸ τῆς ἐπιδημίας ὁ Λόγος, οὕτω καὶ γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ μεσιτεύσας καὶ τῇ ἀνθρώπου φύσει; εἷς πάλιν ἐστίν· διὰ γὰρ τοῦτο Μεσίτην αὐτὸν εἴρηκε Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὡς ἐξ ἀμφοτέρων τῶν οὐσιῶν ἕνα ὄντα· τὸ γάρ τινων μεσιτεῦον ἀμφοτέρων ἔχεται πάντως. Ἔστι τοίνυν Μεσίτης Θεοῦ, διὰ τὸ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὑπάρχειν τῷ Πατρί· ἔστι δὲ πάλιν καὶ ἀνθρώπων Μεσίτης, διὰ τὸ καὶ τῆς ἀνθρωπείας μετεσχηκέναι φύσεως τελείως χωρὶς ἁμαρτίας "Ανθρωπον οὖν αὐτὸν ὅταν λέγει Χριστὸν Ἰησοῦν, μὴ διὰ τοῦτο σκανδαλιζέσθωσαν, ἀλλ᾽ ἐννοείτωσαν αὐτὸν καὶ Κύριον καὶ Θεὸν ὀνο μαζόμενον μετὰ τοῦ καὶ Χριστὸν πάλιν λέγειν καὶ Ἰησοῦν· ἀκουέτωσαν γὰρ αὐτοῦ τοῦ Ἀποστόλου τοῦτο φανερῶς οὕτω κηρύττοντο;·. Προσδεχόμενοι, φησί, τὴν μακαρίαν ἐλπίδα, καὶ ἐπιφάνειαν τῆς δό ξης τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ, ὃς ἔδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν.» γ. Ορᾶς ὅπως ἐκεῖ μὲν ἄνθρωπον Χριστὸν Ἰησ σοῦν λέγει τὸν ὑπὲρ πάντων ἑαυτὸν δεδωκότα, ένα ταῦθα δὲ μέγαν Θεὸν Χριστὸν Ἰησοῦν, τὸν δόντα πάλιν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν; Διπλὴ γὰρ ἐνταῦθα κατ' αὐτῶν, μᾶλλον ὑπὲρ αὐτῶν, εἰ ἐθέλοιεν μεταγινώσκειν, γέγονεν ἡ ἀπόδειξις, διὰ τὸ λέγειν καὶ Θεὸν καὶ Κύριον Ἰησοῦν, δν ἐκεῖσε ἄνθρωπον εἴρηκε, καὶ διὰ τοῦ ἐν ἀμφοτέροις ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν δεδωκότα σημαίνειν. ο "Ανθρωπος γάρ, φησίν, Χριστὸς Ἰη σούς, ὁ δοὺς ἑαυτὸν ὑπὲρ πάντων ἀντίλυτρον.» Και πάλιν· «Προσδεχόμενοι την μακαρίαν ἐλπίδα, καὶ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς δόξης τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃς ἔδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα λυτρώσηται ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρ τίας, καὶ καθαρίσῃ ἑαυτῷ λαὸν περιούσιον ζη λωτὴν καλῶν ἔργων.» Εἰ δὲ ἄνθρωπος κατ' ἐκείνους μόνον Χριστὸς Ἰησοῦς, ὁ δοὺς ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ περιποιησάμενος ἡμᾶς ἑαυτῷ λαὸν περιούσιον, ἀνθρώπιν ἄρα λατρεύομεν παραπλησίως τοῖς ἔθνε σιν, καὶ τῇ κτίσει λοιπὸν τὴν Δεσποτικὴν αὐθεντείαν ἀποδιδόαμεν. Αλλ᾿ οὐκ ἔστιν οὕτως, μή γένοιτο, ἀλλὰ [Κύριον καὶ Θεὸν ἐπιγινώσκομεν τὸν Χρι στον γέγονε μὲν γὰρ ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς ὁ τοῦ Περιούσιον το
aiunt, simpliciorum videntur mentem turbare. Sed "[Tim. 11, 5. 6 Tit. 11, 13. • [ Tim. 11, 5. Hem pulchram et theologicam vocabuli me diator explicationem! peculiarem interpretor cum divo Ilieronymo, cujus disputationein de hoc vocabulo refert ex ipsius commentariis Sabaterius, Cætero enim si quis cordate apostolicum dictum conside ret, vi hujus maxime dicti, irreligiositatem illorum damnabit. Profecto haud hæc nobis locutio veluti mutila accipienda sic est, sed paulo retro dictorum ab Apostolo memores, rectam inde incarnationis confessionem intelligere licebit. Quid ergo ait bea tus Paulus?. Unus Deus,, inquit de Patre; esto. De Filio Unus et Mediator Dei et hominum “, ' Etsi enim, inquit, factus est homo, non tamen idcirco duos ipsum suspicari debemus. Namque uti erat ante suum adventum Verbum Deus, sic et homo factus, et humanæ naturæ interveniens, unus adhuc est. Ideo Mediatorem ipsum Dei et hominum dixit, quia ex utraque substantia unus est. Nam quod inter aliqua medians est, utramque partem participat. 144g Est ergo Dei Mediator, quatenus ejusdem ac Pater substantiæ est: est item homi num quoque Mediator, quatenus humanam etiam naturam perfecte participat absque peccato. Cum ergo Apostolus hominem dicit Christum Jesum, caveant ne propterea scandalum patiantur, sed reputent ipsummet et Deum et Dominum appellari, simulque etiam Christum Jesumque dici. Audiant enim eumdem Apostolum hoc aperte prædicantem Exspectantes, inquit, beatam spem, et manifesta tionem gloriæ magni Dei et Servatoris nostri Jesu Christi, qui dedit semetipsum pro nobis ".» 13. Viden' quomodo illic quideni hominem Chri stum Jesum dicit eum qui pro omnibus seipsum tra didit, hic autem magnum Deum Christum Jesum, qui seipsum item pro nobis dedidit? Duplex enim hinc contra ipsos, imo potius pro ipsis, si resi piscere velint, fit demonstratio, dum dicit et Deum el Dominum Jesum, quem illic hominem dixeral, dumque ambobus in locis ipsum pro nobis sponte se tradidisse significat. • Homo enim, inquit, Chri stus Jesus, qui dedit seipsum pro omnibus redem plionem ".» Rursusque: • Exspectantes beatam spem, et manifestationem gloriæ magni Dei et Ser vatoris nostri Jesu Christi, qui dedit semetipsum pro nobis, ut omni nos peccato redimeret, mun daretque sibi populum peculiarem, æmulatoren bonorum operum '.. Quod si nonnisi homo est in eorum sententia Christus Jesus, qui tradidit semet ipsum pro omnibus, sibique nos fecit populum pe culiaren, homini utique, non secus atque ethnici, cultum exhibemus, et creaturæ deinceps Domini cam dignitatem attribuimus. Verumtamen non ita se res habet, absit! sed [Doninum ac Deum agno scimus Christum. Profecto factum est propter nos Til. II, 13, 14. qui abundantem interpretantur etymologiæ vim se quentes Lucifer, Augustinus, et Ambrosiaster loco prædicto. Vulgati lectio acceptabilem vix dissidel a Symmachi sensu, quem idem Hieronymus refert.
col. 271–272page 9 of 20
PG 76:271Θεοῦ Λόγος, μετασχὼν τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, καὶ γεγέννηται διά φιλανθρωπίαν ἄρατον μετά ταύτης ἐκ τῆς ἁγίας καὶ ἀπειρογάμου Παρθένου ἀλλ᾽ ἦν καὶ οὕτω κατὰ φύσιν Θεὸς καὶ τοῦ Θεοῦ Υιός· διὰ ταύτην τοιγαροῦν τὴν αἰτίαν καλείται καὶ ἄνθρωπος, καλεῖται δὲ καὶ Θεὸς, εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχων ἐν ἑκατέρα προσηγορία Χριστός ] ιδ. Ὅτι γὰρ οὐκ ἄνθρωπον, ὡς οὗτοι μυθολογοῦσιν, ὁ Παῦλος ἐκήρυττε τὸν Χριστὸν ἄκουε Κορινθίοις ἐπιστέλλοντος αὐτοῦ καὶ λέγοντος· Οὐ γὰρ ἑαυτοὺς κηρύσσομεν, ἀλλὰ Ἰησοῦν Χριστὸν Κύριον, ἑαυτοὺς δὲ δούλους ὑμῶν διὰ Ἰησοῦν.» Ορᾷς τῆς ἀποστολικῆς γνώμης τὸν ὅρον; Ἰησοῦν Χριστὸν, φησίν, Κύριον· ἑαυτοὺς δὲ δούλους κηρύσσομεν. Ρωμαίοις δὲ πάλιν ἐπιστέλλων οὕτω φησίν· τ Εξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀμήν.» Εἰ δὲ ἄνθρω τον επίστατο τὸν Χριστὸν, ἔδει λέγειν, Εξὼν ὁ Χρι στὸς τὸ κατὰ σάρκα, ἐν ᾧ ὁ ἐπὶ πάντων Θεός· νῦν δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἴρηκε, Θεὸν δὲ τὸν Χριστὸν ἐπὶ πάντων μεγαλοφώνως απέφηνεν. [Οὐ μὴν δὲ, ἀλλά γε κἀκεῖνο διασκεψώμεθα, ὡς εἰ μὴ Θεὸν ἅμα καὶ ἄνθρωπον ἐπίστατο τὸν Χριστὸν ὁ θεῖος Από στολος, οὐκ ἂν ἔλεγεν τὸ κατὰ σάρκα· τοῦτο γὰρ φανερῶς ἐπὶ τοῦ μὴ μόνον ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ καθ' ἕτερόν τι τὴν οὐσίαν ὄντος λέγεται· ὥσπερ οὖν καὶ ἐπήγαγεν, ὁ ὧν ἐπὶ πάντων Θεός· διπλῆν γὰρ ἐνταῦθα τὴν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὁμολογίαν παραδέδωκε, καὶ τὸ κατὰ σάρκα ἐπιδείξας. καὶ Θεὸν ἀνακηρύξας (2).] "Ονπερ γὰρ τρόπον ὁ ἐπὶ γῆς βασιλεὺς, εἴ ποτε ἐν ὑπάτου σχήματι προελθεῖν βουληθείη, οὐ διὰ τοῦτο τοῦ εἶναι βασιλεὺς πέτ παυται, οὔτε μὴν τὴν προτέραν αὐθεντείαν ἀπώλεσεν, ἀλλ' εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχει πρὸς τῇ βασιλεία καὶ τὸ τῆς ὑπατείας ἔχων· κἂν εἴ τις ονομάσοι βα σιλέα, οἶδεν ὡς αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὸ τοῦ ὑπάτου σχήμα περιβαλλόμενος· καὶ πάλιν τε εἰ ὕπατον τὸν αὐτὸν ὀνομάσοι, τὸν αὐτὸν οἶδεν καὶ βασιλέα ὑπάρ χοντα οὕτως ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἦν μὲν ἀεὶ τοῦ Θεοῦ Υἱός, Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινός, προσλαβὼν δὲ ἐν ὑστέροις χρόνοις καὶ τὸ ἀνθρώπινον, εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχει, και Θεὸς λέγηται, κἂν ἄνθρωπος, καν Ἰησοῦς. το ιε'. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, φέρε καὶ τὴν Κυ ριακὴν εἰς μέσον φωνὴν ἀγάγωμεν, ἐφ' ἣν μάλιστα καὶ θρασύτερον ἡμῖν ἐφίστανται λέγοντες, ὡς αὐτὸς ἐν τοῖς εὐαγγελικοῖς κηρύγμασιν ἄνθρωπον ἑαυτὸν ὡμολόγησεν λέγων·. Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, ἄν θρωπον ὅς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα;» Εἰ δέ τις φιλαλήθως τοῖς εὐαγγελικοῖς ἐπιβάλλει χωρίοις, ένθα
hono Del Verbum, bumanæ naturæ communicans, natumque est, ob suam ineffabilem erga homines charitatem, cum ea natura ex sancta et nuptiarum experte Virgine: sed tamen sic etiam Deus suapte natura erat, et Dei Filius. Hanc igitur ob causam et homo vocatur, et simul vocatur Deus, cum sit unus idemque sub utraque appellatione Chri stus.] 14. Quod enim haud hominem, ut isti fabulantur, Paulus Christum prædicaverit, audi in Epistola ad Corinthios dicentem: Non enim nosmetipsos prz dicamus, sed Jesum Christum Dominum, nos autem servos vestros propter Jesum ". Viden' spostolica sententiae definitam notionem? Jesum Christum, ait, Dominum, nosmet autem servos prædicamus. Ad Ronanos item scribens ait: e Ex quibus secundum carnem Christus, qui est super omnia Deus bene dictus in sæcula. Amen”. Quod si uti hominem Christum reputavisset, dicendum ab eo fuerat: Ex quibus secundum carnem Christus, in quo super omnia Deus. Nunc vero non ita dixit, sed Deum super omnia Christum magna voce declaravit. [Illud insuper consideremus, quod nisi Deum una et ho minem reputasset Christum divus Apostolus non dixisset ‹ secundum carnem. Hoc enim manifeste de eo qui non solum est homo, sed de eo qui et alia quadam substantiæ ratione subsistit, dicitur, sicuti reapse addidit: c qui est super omnia Deus. Dupli cem scilicet hoc loco de Serratore nostro proulit confessionem, et quid sit secundum carnem deinon strans, et simul Deum prædicans.] Nam rex terre nus, si forte aliquando in consulis figura prodire velit, non idcirco rex esse desinit, neque priorem dignitatem amittit, sed unus idemque est, præter regiam consularem quoque dignitatem habens: et si quispiam hunc 144h regem nominet, novil si mul eumdem esse qui consulis habitu ornatur vicissimque si consulem ipsum appellaverit, non ignorat hunc eumdem esse regem. Sic Dominus noster Jesus Christus erat quidem Dei sempiternus Filius, Deus verus exsistens; assumpta autem postremis temporibus etiam bumanitate, unus idem que est, sive Deus, sive homo, sive Jesus appel letur. 15. Quæ cum ita se habeant, agesis Dominicum D. quoque effatum in medium producamus, cujus præ cipue causa audacius nobis instant adversarii; nempe quod ipse in evangelicis prædicationibus ho minem se confessus sit dicens: • Cur me quæritis occidere, hominem qui veritatem vobis locutus sum”? › Sed enim si quis veritatis studiosus evan " II Cor. 1v, 5. Romn. 1, 5. 7ª Joan. viii, 40. Recitatur hic tractus nominatim ex hoc Cy rilli sermone a Justiniano imp. in Tractatu ad mona chos Alexandrinos Monophysitas, quem nos edidi mus Script. vet. t. Vil, cujus vide p. 306. Feliciter vero nobis contigit, ut Cyrilli simul opus, deque eo regale ac certissimurn Justiniani testimonium inveniremus. Hunc quoque Cyrilli tractum recitat, et suo testimonio facit authenticum Justinianus loco citato. Apte utitur bac similitudine Cyrillus, cujus ætate adhuc imperatores consulatum, cum eis libe bat, adibant.
col. 273–274page 10 of 20
PG 76:273τοῦτο λελάληκεν ὁ Σωτὴρ, σφόδρα καταγνώσεται τῆς κακοτέχνου γνώμης αὐτῶν, καὶ φιλεγκλήμονας δια καίως ἀποκαλέσει καὶ συκοφάντας· τηαῦτα γὰρ λελάληκεν πρὸ ταύτης τῆς λέξεως, Θεὸν ἑαυτὸν ἀπο φαίνων καὶ Θεοῦ Υἱόν, ὡς καὶ αὐτοὺς τότε τοὺς Ἰουδαίους, ἐπείπερ ετύφλωττον τῆς διανοίας τὸ ὄμμα, διὰ τοῦτο μάλιστα βούλεσθαι αὐτὸν ἀναιρεῖν. Καὶ πάντα ἐκεῖνα σιωπῇ παραδιδόντες, ταύτην άρ πάζουσι τὴν λέξιν, ὅμοιόν τι ποιοῦντες τοῖς τότε Φαρισαίοις· κἀκεῖνοι γὰρ διδάσκοντι τῷ Σωτῆρι προσ έμενον, οὐ πιστεύειν ἐθέλοντες καὶ διδάσκεσθαι, ἀλλὰ θηρεῦσαί τι ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ βουλόμενοι, ὡς ὁ εὐαγγελιστὴς ἱστορεῖ· ὥσπερ οὖν καὶ οὗτοι νῦν ἀναγινώσκουσιν, μᾶλλον δὲ περιεργάζονται τὰς θείας Γραφάς, ἵνα τι κατηγορεῖν εὕρωσιν τοῦ τὴν ψυχὴν ὑπὲρ αὐτῶν τεθεικότος. ις. Τί δὲ ἐν τοῖς πρὸ ταύτης τῆς φωνῆς ἔλεγεν, κατα νοήσωμεν· Ο Πατήρ μου, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι.» Καὶ Πατέρα ἴδιον ἔλεγεν τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ, τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ παρα πλησίως δημιουργοῦντα. • γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιεῖ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ.» Και, ο Ότι τὴν κρίσιν αὐτῷ πᾶσαν δέδωκεν ὁ Πατήρ, ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα.» Και, Έρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκού σωσιν τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου· καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσουσιν.» Εἶτα ἵνα μὴ τὰ θεοπρεπή ταῦτα ἀκούοντες σκανδαλίζωνται διὰ τὴν σάρκα, ότι άνθρωπος δρώμενος τοιαῦτα ἐφθέγγετο, ἑξῆς ἐπάγει μετ' ὀλίγα, καί φησιν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. Μὴ θαυμάζετε τούτο, καὶ γὰρ καὶ ταύτης τῆς εἰρημένης φωνῆς, ὅτι οἱ ἀκούσαντες ζήσωσιν· ο Έρχεται ώρα, ὅτε καὶ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται, καὶ πορεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρί σεως· › τὸ μὲν γὰρ πρότερον εἰρημένον, ότι ο έρχε ται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν·, καὶ τὸ, ι οἱ ἀκούσαντες ζήσονται, ο περὶ τῶν κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ἀνα στάντων νεκρῶν εἰρῆσθαι· τὸ δὲ, ο πάντες οἱ ἐν τοῖ; μνημείοις, ο τὴν ἀναστάσιμον τῆς ἐνδόξου παρουσίας αὐτοῦ σημαίνειν ἡμέραν. Καὶ μετ' ὀλίγα δὲ πάλιν φησίν·. Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Αλλά ταῦτα πάντα, ὥσπερ οὐκ ἀκούοντες, μᾶλλον δὲ ἐθελοχωροῦντες, παραπέμπονται· ταύτην δὲ τὴν φω τὴν τὴν λέγουσαν, «Νῦν δὲ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον ἐς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα, ο περι φέρουσιν πρὸς τὸ τῶν ἀκεραιοτέρων διαταράττειν τὸν νοῦν. Ἐχρῆν δὲ αὐτοὺς, εἴπερ ἦσαν ὀρθοὶ, τοῦτο λογίζεσθαι, ὅτι περ ὁ τὰ προειρημένα λαλήσας, αύ τὸς καὶ ταύτην εἴρηκε τὴν φωνὴν, καὶ μὴ διὰ ταύτην τῶν τοσούτων ὥσπερ ἐπιλανθανομένους σκανδαλίζεσθαι· κἀκεῖνοι γὰρ ἄνθρωπον ὁρῶντες, καὶ τὰς θεο πρεπεῖς φωνὰς ἀκούειν οὐκ ἀνεχόμενοι, ἔλεγον· «Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς Ἰωσήφ, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πιο τέρα;» Καὶ πάλιν αὐτῷ προσήεσαν λέγοντες Τίνα το οι η το
gelicos adibit locos, hic ubi Serrator ita loculus Luc. xs, 54. ibid. 42. est, magnopere damnabit malitiosam adversariorum sententiam eosque cavillatores ac sycophantas jure ineritoque appellabit: talia enim ac tanta ante hanc dictionem elocutus fuerat, Deum se demonstrans et Dei Filium, ut ipsi illius temporis Judæi, quoniam mentis oculum excæcatum gerebant, ob ea eloquia maxime vellent illum occidere. Isti porro egregii adversarii cuncta illa silentio prementes, hanc unain sibi rapiunt dictionem, haud aliter se quam oliın Pharisæi gerentes: namque et hi docenti Servatori altendebant, non quia credere aut edoceri vellent, sed quia captare aliquid ex ejus ore avebant, ut nar rat evangelista”. Sic igitur isti quoque nunc legunt vel potius curiose indagant divinas Scripturas, ut ansam aliquam accusandi illum inveniant qui suam pro ipsis animam posuit. 16. Quidnam vero ante prædictam locutionem dixerit, observemus. • Pater meus, inquit, usque adhuc operatur, et ego operor. › Patrem suum Deum dicit, parem se faciens Deo, eadem quæ Pater pari modo creantem. Nam & Quæ ille facit, eadem et Filius similiter facit ".» Insuper:. Quod omne judicium ipsi Pater commiserit, ut omnes honorificent Fi lium, sicuti Patrem honorificant 10. Item:. Quod venit bora, et nunc est, cum mortui audient vocem Filii hominis; et qui audierint, vivent 7.. Deinde. ne hæc Deo tantum digna audientes, paterentur scandalum propter ejus carnem, quia in humana forma talia diceret, paulo post addidit, dicens, se Filium hominis esse re. Neque iniremini, quod qui 18 Joan. V, 17-19.” Joan. v, 22. es Joan. viii, 53. hanc vocem audierint, victuri sint: Venit hora cum omnes qui in monumentis jacent, audient: et procedent qui bona fecerunt in resurrectionem vi la,et qui mala egerunt in resurrectionem judicii 7., Nam prius dictum, quod venit hora, et nunc est; et illud qui audierint vivent, de illis qui illo tempore resurrexerunt mortuis dictuin fuit. Verba aulem: «omnes qui in monumentis jacent, o diem generalis resurrectionis et gloriosa Christi appari tionis signifcant. Εt paulo post rursus dicit: «Ego sum panis vitæ "., Verumtamen hæc omnia, ceu non audientes, vel potius voluntariam surdidatem profitentes, transmittunt; hanc uniam vero voculam quæ ait: e Nunc autem quæritis me interficere, ho minem qui veritatem vobis loculus sum, circumfe. runt ad perturbandas simpliciorum mentes. Opor. teret autem illos, si recti essent, hoc reputare, nempe qui superiora dixerat, cumdem hanc etiam protulisse voculain; neque liujus causa, tot illa tan taque oblitos, scandalizari. Nam et Judai hominemn videntes, et Deo dignas locutiones audire non feren tes, dicebant: «Nonne hic est Josephi Glius, cujus nos patrem matremque novimus "?» Denuoque ad eum accesserunt dicentes: «Quem teipsum fa cis"? › Et rursus: «Quinquaginta annos nondum * ibid. 25. 98 ibid. 97 ibid. 29. 6 Joan. VI,
col. 275–276page 11 of 20
PG 76:275σεαυτὸν ποιεῖς; Καὶ πάλιν· ο Πεντήκοντα έτη οὔπω ἔχεις, καὶ Ἀβραὰμ γινώσκεις;» Καὶ ἐχρῆν μὲν τοῖς ἤδη προειρημένοις ἀρκεῖσθαι, καὶ μηδὲν πλέον ἐπιζητεῖν· οἱ γὰρ λογισμὸν ὀρθὸν ἔχειν σπου δάζοντες περὶ τὴν τῶν θείων Γραφῶν ἀκρόασιν, εὐ γνωμόνως λέξουσιν, ὡς οὐδὲν ἄτοπον εἴη Θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον ὄντα, ὅτε λελάληκεν, ποτὲ μὲν Θεόν, ποτὲ δὲ ἄνθρωπον ονομάζεσθαι, οὐδαμῶς ἑκατέρας προσηγορίας τὴν ἑτέραν ἀθετούσης. 17. ιζ'. Ἐπειδὴ δὲ ἔνεστι καὶ ἑτέρωθεν τοῦτο θεωρεῖσθαι, ὡς οὐκ ἄνθρωπος νοεῖσθαι διὰ τοῦτο ὀφείλει κατὰ τὴν τούτων ὑπόνοιαν· μετὰ τὸ πρᾶξαι τους Ἰουδαίους τοῦτο, ὅπερ ἐνταῦθα αὐτοὺς ἐμέμφετο ὁ Κύριος, λέγω δὴ τὸ σωτήριον πάθος, εἰ ἄρα ὡς ἄν θρωπον ἀποκτείναντες κατεκρίθησαν, τότε γὰρ ἂν δυνηθείη λόγον ἔχειν τὸ ὑπ' αὐτῶν λεγόμενον· εἰ δὲ ὡς κατὰ Δεσπότου καὶ Κυρίου τολμήσαντες κατεδικάσθησαν, δῆλον ὡς ματαίαν ὑπόνοιαν ἑαυτοῖς ἐπλά σαντο, ἄνθρωπον νομίσαντες εἶναι, κἂν ἐνοικεῖν εἰς αὐτὸν τὸν λόγον λέγωσιν. Ὁ μὲν οὖν μακάριος Παι λος περὶ τῶν σταυρωσάντων διαλεγόμενος, Κυριοκτόνους αὐτοὺς ἐναργῶς παρίστησιν, αὐτοῖς λέξεσιν γράφων οὕτως·. Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύ ριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν. Καὶ αὐτὸς δὲ Κύριος ἐν τῇ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολῇ ἀπεσταλκέναι φησί τὸν οἰκοδεσπότην τοὺς δούλους αὐτοῦ πρὸς τοὺς γεωρ γούς· «καὶ ἦν μὲν ἔδειραν, φησίν, δν δὲ ἀπέκτειναν, ἂν ἐλιθοβόλησαν, οἱ γεωργοί δηλονότι· ὕστερον δὲ «ἀπεσταλκέναι φησὶν αὐτὸν τὸν υἱὸν, ἄν οἱ γεωργοί θεασάμενο; εἶπον πρὸς ἑαυτούς· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, δεῦτε, ἀποκτείνωμεν αὐτὸν, καὶ σχῶμεν **.» αὐτοῦ τὴν κληρονομίαν· καὶ λαβόντες αὐτὸν ἐξέβαλον ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, καὶ ἀπέκτειναν. Εἰ τοίνυν δ μὲν ᾿Απόστολος Κύριον τῆς δόξης τὸν ἐσταυρωμένον ὁμολογεῖ, αὐτὸς δὲ ὁ Σωτὴρ τοὺς μὲν προφήτας δού λους ἀπεσταλμένους διδάσκει, ἑαυτὸν δὲ τοῦ Δεσπό του τῶν δούλων Υἱόν, τίς ἔτι τολμήσει λέγειν ὡς ἄν » θρωπος ἦν ὁ λέγων, «Νῦν δὲ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, ἢ καὶ οὐχὶ μᾶλλον Θεὸς ἐνηνθρωπηκώς; Καὶ «μάλισθ' ὅταν καὶ τὰ θεοπρεπῆ ἔργα τῇ ἀνθρώπου προσηγορία λεγόμενα ἀκούῃ μέλλοντα γίνεσθαι Ερχεται γὰρ ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκρο ἀκούσωσιν τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου· καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσουσι. Και, ο Οταν ἔλθῃ, φησιν, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ βασιλεία αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, τὴν δικαίαν ἅπασιν ἐπιφέρων κρίσιν.» Καὶ, ο Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. τη'. 'Ακούεις φανερῶς τὸν Θεὸν Λόγον τῇ ἀνθρώπου προσηγορία διὰ τὴν πρὸς τὴν σάρκα ἔνωσιν όνο μαζόμενον; Τίς γὰρ ἂν εἴη ἕτερος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς; Μηκέτι οὖν σκανδαλίζου, ὅταν λέγει· Νύν δὲ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον ὅ; τὴν ἀλήθεια, ὑμῖν λελάληκα·, ἀλλ' ἐννοῶν τὴν οἰκονομίαν, εύ σεβῶς δέχου τὸ λεγόμενον· ἐκ τούτων γὰρ τῆς
es natus, et Abrahamum cognovisti "?, Sane opus» esset prædictis acquiescere, neque ulterius quid quam requirere. Nam qui recto ratiocinio uti stu dent in divinarum Scripturarum acroasi, bona fide dicent, nihil repugnare, Deum 144i simul et ho minem, cum loquebatur, modo se Deum, modo lo minem se nominasse, quin utra ex his appellatio nibus alteram destruat. Sane et aliunde cernere licet, Christum haud ita intelligendum esse hominem, ut istorum opinio fert. Postquam Judæi facinus illud patrarunt, de quo cum illis nunc Dominus expostulat, salutarem, in quam, passionem, si tanquam hominis occisores dam nali fuissent, tunc haud sensu cassum foret quod ab illis dicebatur. Sed cum tanquam Rege ac Domi no occiso damnati fuerint, exploratum fit adversa rios nostros stultam sibi opinionem creasse, cum il lum existimant merum esse hominem, etiamsi Ver bum in ipso habitare dicant. Certe beatus Paulus de crucifigentibus loquens, Domini occisores illos re praesental, his verbis utens: Nam si cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixissent "., Et ipse quoque Dominus in vineæ parabola ait patrem-» familias misisse servos suos ad agricolas. At hi alium quidem verberarunt, inquit, alium occide runt, alium lapidibus obruerunt, agricola scilicet. Postremo misisse dicit Glium, quo viso agricolæ in-» tra se dixerunt: Hic est hæres, venite, occidanus eum, ejusque hæreditatem occupemus: atque ita « eum comprehensum et vinea ejectum intereme runt Si ergo Apostolus quidem gloriæ Dominum confitetur eum qui crucifixus fuit; ipse autem Ser-» vator prophetas quidem servorum missorum nomi ne denotari docet, semetipsum vero Filium Domini servorum illorum; quis jam ulterius ausit dicere ho îinem illum fuisse qui aiebat, Nunc me quæritis occidere, et non potius humanatum Deum? Præ sertim quia Deo digna opera, sub hominis titulo prædicata, audiet eventura. Venit enim hora, et nunc est, cum mortui audient vocem Filii hominis; et qui audierint, vivent ";» et: c Cum venerit, in quit, Filius hominis in regnum suum, et omnes an geli ejus cum eo, tunc sedebit in throno gloriæ suæ,» justam de omnibus sententiam ferens *7 ;» el, «Nemo ascendit in cœlum, nisi qui de cœlo descendit Fi Jius hominis **. > 18. Addin' manifeste Deum Verbum hominis appel latione, propter suam cum carne adunationem, nominatum? Nam quis alius de cœlo descendisse putandus est? Noli itaque diutius scandalum pati, cum is ait: Nunc me quæritis occidere, hominem qui veritatem vobis dixi ®:» sed incarnationis my sterium reputans, pie dictum admitte. Namque his ss Joan. vill, 57, 1: 1 Cor. 11, » Joan. vi, 40. es Matth. xxi, 54. * Joan. V, 87 Matth. xxv, ss Joan. 111,
col. 277–278page 12 of 20
PG 76:277ἑνώσεως μάλιστα ἡ οἰκονομία δείκνυται· καὶ ὅτι κἂν ἄνθρωπος ὀνομάζηται, οὐ δίχα τῆς θεότητος ὀφείλει καθ᾿ ἑαυτὸν ὀνομάζεσθαι. Τίς γὰρ τολμήσει λέγειν ἄν θρωπον, καὶ ταῦτα ἐνεργήσειν τὰ προειρημένα; λέγω δὴ τὴν ἐξ οὐρανοῦ μέλλουσαν ἔσεσθαι παρουσίαν αὐτοῦ, καὶ τὴν περὶ πάντων δικαίαν κρίσιν· τοῦ ἱεροψάλτου μάλιστα Δαβὶδ ᾄδοντος· «Σοι πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών, καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. ο Εἰσάκουσον προσευχῆς· «Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξῆξει.» Τί γὰρ ἕτερόν ἐστιν τοῦτο, ἀλλ᾽ ἢ ὅπερ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ποιήσειν μεμαθήκαμεν; «Τότε γάρ, φη σὶν, καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ συναχθήσονται ἔμπροσθεν αὐτοῦ πάντα τὰ ἔθνη.» Ορᾷς ὅπως τοῦ Δαβὶδ ὡς πρὸς Θεὸν λέγοντος, ο Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἥξει, ο εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου τοῦτο πληροῦσθαι μέλλον ἀποδέδεικται; Θεὸς οὖν ἐστιν ἄρα ἐνανθρωπήσας ὁ ἐκ Μαρίας τεχθεὶς, τῶν θείων ἡμῖν Γραφῶν τοῦτο διὰ πολλῶν ἀποδείξεων ἐναργῶς ἐμε φαινουσών. Θεοτόκος δὲ πάντως καὶ αὕτη ἡ καλλι πάρθενος, κἂν οὗτοι μὴ βούλωνται· εἰ γὰρ ἄνθρω τος ἦν ὁ ἐξ αὐτῆς προελθὼν Ἰησοῦς Χριστός, πῶς ὁ Παῦλος Γαλάταις ἐπιστέλλων ἔγραφε· «Παῦλος ἀπόστολος, οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων, οὐδὲ δι' ἀνθρώπου, ἀλλὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ; • Δῆλον ὡς οὐκ ἄνθρωπος μόνον, ἀλλὰ Θεὸς ἐνηνθρωπικώς ἐστιν. Μὴ τοίνυν σκανδαλιζέσθωσαν ἐπὶ ταῖς τοιαύταις φωναῖς οἱ ἀπαίδευτοι, ἀλλὰ διδασκέσθωσαν τοῦ θείου μυστηρίου τὴν οἰκονομίαν, καὶ προσκυνείτωσαν λοιπὸν τὸν Χριστὸν μετὰ τῶν ἀγγέλων καὶ αὐτοί. «Όταν γάρ, φησὶν, εἰσαγάγῃ τὸν Πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει· Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ·, και, «Ἐν τῷ ὀνόματι δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ τον γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ και ταχθονίων· καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. ο Μνημονεύετωσαν Χριστὸν Ἰησοῦν Κύριον ὁμολογούμενον, καὶ μὴ ταραττέσθωσαν ὅταν ἄνθρωπον διὰ τὴν οἰκονομίαν ἀκούωσιν. ιθ'. Οὕτω νοείτωσαν καὶ τὰ διά τινα χρείαν ή οι κονομίαν περὶ αὐτοῦ εἰρημένα· οἷόν ἐστιν καὶ τὸ ὑπὸ Πέτρου τοῦ ἀποστόλου λεγόμενον· Ἰησοῦν γὰρ, φησὶν, τὸν Ναζωραίον ἄνδρα ἀποδεδειγμένον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς ὑμᾶς, ο πρὸς Ἰουδαίους διαλεγόμενος ὁ Πέ τρος· χρὴ γὰρ τὸν τοῖς θείοις λόγοις εντυγχάνοντα, καὶ τὰ πρόσωπα θεωρεῖν, καὶ τὸν χρόνον, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἕκαστον είρηται, λογίζεσθαι· οὕτω γὰρ ἑκάστῳ ῥητῷ τὴν πρέπουσαν ἐφαρμόσαι θεωρίαν τις τῇ τοῦ Πνεύματος δυνήσεται χάριτι. Ἐπεὶ οὖν καὶ τοῦτο τὸ ῥητὸν ἐκεῖνοι πρὸς σύστασιν τῆς αὐτῶν δυσσεβείας προβάλλονται, εἴδωμεν τί δήποτε ὁ Πέτρος οικονομήσαι βουλόμενος, οὕτω λελάληκεν· μᾶλλον δὲ αὐτὸν ἐπερωτήσωμεν τὴν αἰτίαν ἀγγεῖλαι ἡμῖν, δι' ἣν οὕτω λέγειν προήχθη· τί φής, ὦ μακάριε; "Αν θρωπον κηρύττεις τὸν Χριστὸν, καὶ τούτῳ πιστεύειν ἡμᾶς ἀναπείθεις, ἵνα κτίσματι λατρεύειν διδάξῃς; Καὶ μὴν ἕτερος ἀπόστολος μέμφεται τοὺς τῇ κτίσει
et quod, etiamsi homo appelletur, non tamen abs que divinitate seorsum per se homo nuncupatur. Quis enim ausit dicere hominem, qui qualia supra dicta sunt effecturus sit? futurum videlicet de cœlo adventum ejus, justumque de omnibus faciendum judicium. Cum præsertim sacer psalmista Davil canat: • Te decet hymnus, Deus, in Sione; et tibi offeretur oratio in Jerusalem "., Audi oratio nem: «Ad te omnis caro veniet.. Quid enim hoc aliud est, quam quod Filium hominis facturum esse didicimus? c Tunc enim, inquit, sedebit in tlirono gloriæ suæ, et congregabuntur coram ipso onines gentes".» Viden', quomodo cum David Deo dixerit: c Ad te omnis caro veniet, rem hanc in Filio hominis exitum habituram demonstratum sit? Deus est igitur humanatus quem Maria peperit, divinis nobis Scripturis rem hanc argumentorum multitudine evidenter ostendentibus. Deipara autem omnino est ipsa quoque egregia Virgo, quantumvis isti nolint. Nam si homo fuisset qui ex ipsa prodiit Jesus Christus, quomodo Paulus in Epistola ad Ga, Jatas scripsisset: ‹ Paulus apostolus, non ab homi nibus, neque per hominem, sed per Jesum Chri stum?» Plane patet non esse hominem tantum modo, sed Deum humanatum. Ne ergo his vocibus scandalizentur indocti, sed divini mysterii dispensa tionem discant, adorentque deinceps Christum et ipsi cum angelis. 144 j • Cumn enim, inquit, in troducit Primogenitum in mundum, dicit: Εt ad orent eum angeli Dei ";» et: In nomine Jesu omne genu flectatur cœlestium, terrestrium et inferno rum: et omnis lingua confiteatur Dominum Jesuni Christum in gloria esse Dei Patris "*.» Meminerint Christum Jesum communi consensu Dominum di clum, neque conturbentur, cum eum hominem se cundum dispensationem vocatum audiunt. verbis unionis potissimum dispensatio monstratur » Psal. LXIV, ** Ac. 11, 22. ”¹ ibid. 3.” Matth. xxv, 31, ** Rom. 1, 25; Act. xiv, 14. 19. Sic et aliæ locutiones intelligenda sunt pro rei natæ usu et dispensatione dictæ, veluti etiam Petri illud apostoli effatum est: • Jesum enim Naza renum virum approbatum a Deo inter vos, ait Judæos alloquens Petrus ". Oportet enim ab eo, qui divinis Litteris utitur, et personas speclari, et ten pus, et quam ob causam quodvis dicatur, reputari. Sic enim singulis dictis convenientem accommodare sensum quispiam cum Spiritus gratia poterit. Quia igitur hanc quoque Jocutionem illi ad suæ irreligio sitatis confirmationem objiciunt, videamus quidnam Petrus juxta dispensationis regulas significare vo lens, ita locutus sit. Imo vero ab eo quæramus ut nos doceat, quænam eum causa ad id dictum impu lerit. Quid ais, o beate? Hominem prædicas Chri stum, atque ut huic credamus suades, ut creaturam adorare nos doceas? Atqui alius Apostolus increpat cos, qui creaturæ cultum volunt exhibere 3. Præter ss Galal. I, ” llebr. 1, 6. * Philipp, 11, 10, 11.
col. 279–280page 13 of 20
PG 76:279& λατρεύειν ἐθέλοντας. Εἶτα πῶς αὐτὸς ἐρωτηθεὶς παρ' αὐτοῦ, τίνα ἐνόμιζες εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἀπεκρίθης, Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος;» και τοι τότε ἡ πεῦσις τοῖς μὴ σφόδρα ειδόσι τῆς οἰκονομίας τὸ μυστήριον, τάχα καί τινα τοιαύτην ἔννοιαν ἐμποιεῖν ἡδύνατο, λέγω δὴ τὸ ἄνθρωπον αὐτὸν νομί σαι· «Τίνα γάρ, ἔλεγεν, οἱ ἄνθρωποι λέγουσιν εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου;» Καὶ τότε μὲν Υἱὸν ἀν θρώπου ἀκούων αὐτὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ αὐτὸν εἶναι ἔλεγες· νῦν δὲ μετὰ τὸ ἄλλων πολλών σημείων θεά σασθαι δύναμιν, μετὰ τὸ καὶ τῆς μακαρίας αὐτοῦ ἀναστάσεως, καὶ τῆς εἰς οὐρανὸν ἀνόδου ἐν πείρα γενέσθαι, ἄνθρωπον αὐτὸν εἶναι λέγεις κ'. Καὶ μή τις οιέσθω δύνασθαι καὶ τότε ὡς περί ἀνθρώπου λέγειν αὐτὸν τὸ, «Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ο ὡς καὶ τῶν ἁγίων χρηματιζόντων υἱῶν Θεοῦ· οὐ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, Σὺ Υἱὸς Θεοῦ εἶ, ἀλλὰ, «Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἡ γὰρ τοῦ ἄρθρου προσθήκη δείκνυσι τὸν ἕνα καὶ μόνον ἀληθινὸν Υἱὸν ὁμολογῆσαι τὸν Πέτρον. Πρὸς ταῦτα δὲ τοιού τοις μονονουχί αὐτὸς ὁ μακάριος Πέτρος ἀπήντησεν ἂν βήμασιν· Μὴ τοῦτο νομίσητέ με ειρηκέναι, ὅτι περ ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς εἰς ἐστιν ὁ Χριστός· οὐ τοῦτό ἐστιν ὁ φημι· πράγμα δέ τι οικονομῶ θαυμαστὸν, καὶ παράδοξον· καὶ ποῖον τοῦτό ἐστι; Τῇ καθε όδῳ τοῦ Πνεύματος περιηγηθεὶς τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆς μος, συνέδραμεν πρὸς ἡμᾶς· εὑρὼν οὖν καιρὸν ἀλείας ἀνθρώπων εἶναι τότε, εἶτα φανερῶς αὐτοῖς καὶ ἀπ' εὐθείας οὐ δυνάμενος τὸν Χριστὸν Θεὸν ἀνα κηρύττειν, ἐπείπερ αὐτὸν πρὸ ὀλίγου σταυρώσαντες ἦσαν, καὶ βαρὺ αὐτοῖς διὰ τοῦτο τὸ πρᾶγμα εφαίνετο, κρύπτω τὸ ἄγκιστρον τοῦ λόγου, καθάπερ ἐπὶ τῶν Ιχθύων τῇ τροφῇ, τοῖς ταπεινωτέροις τούτοις ρή μασι, καὶ τὸν Ἰησοῦν Ναζωραίον ονομάζω, καὶ ἐσταυρωμένον, καὶ ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νε κρῶν, καὶ οὕτω κεκαλυμμένως εἰσφέρω καὶ τὴν θεολογίαν αὐτοῦ, καὶ ταύτην μετά τινος τέχνης τοὺς γὰρ Δαβὶδ αὐτοὺς ὑπομιμνήσκω λόγους, ἐπεί περ τὰ ἐκείνου μᾶλλον ἀνυπόπτως ἐδέχοντο, καὶ δι' ἐκείνων πάλιν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει τὸ πᾶν ἀνα τίθημι, ἵνα οὕτω κατὰ μικρὸν αὐτοὺς καταδέξασθαι ποιήσω τὸ σωτήριον κήρυγμα· οὗ δὴ γενομένου, καὶ εἰς κατάνυξιν ἐλθόντων αὐτῶν, φανερώτερόν πως αὐτὸν λοιπὸν Θεὸν ἐπιδείξω διὰ τῆς τοῦ βαπτίσματος ο τούτου εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ προστάξεως, ἄφεσιν ἁμαρ τιῶν αὐτοῖς τούτου χαρίζεσθαι δυναμένου διδάξας. κα'. Καὶ ὅρα σύνεσιν ἀποστολικήν· ο Ἰησοῦν, φη σὶν, τὸν Ναζωραίον, ἄνδρα ἀποδεδειγμένον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς ὑμᾶς δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησεν δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν.» Καὶ ἀπὸ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον λέγει, καὶ τὸν Θεὸν ταῦτα δε αὐτοῦ ἐνεργήσαντα, ἵνα τῇ τοῦ Πατρὸς προσηγορία πείσῃ αὐτοὺς, καὶ αὐτὸν τὸν Ἰησοῦν καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ καταδέξασθαι, ὡς ἐκείνου δι' αὐτοῦ ταῦτα ποιοῦντος, λέγω δὴ τοῦ Πατρός· ο Οἷς ἐποίησεν γάρ, φησίν, δι'
ea quomodo ipse a Christo interrogatus, quemnam existimares esse Filium hominis, respondisti: ‹ Tu es Filius Dei viventis?, siquidem ea tunc interroga tio iis qui non satis dispensationis mysterium nove rant, fortasse aliquam hujusmodi cogitationem injicere poterat, nempe ut eum hominem esse ex istimarent Quemnam enim, ait, homines dicunt esse Filium hominis "?, Tunc igitur cum audires ipsum esse Filium hominis, Dei Filium esse respon disti; nunc vero, post tot aliorum visam miracu forum potentiam, postquam beatæ ejusdem resur rectionis et in coelum reditus testis fuisti, hominem ipsum dicis? 20. Nec quisquam existimet, tunc etiam tanquam de homine potuisse de illo dicere, «Tu es Christus qui es Filius Dei viventis, quandoquidem sancti quoque homines filii Dei sunt. Non enim simpliciter dixit, Tu es Filius Dei; sed, «Tu es, qui Filius Dei es.» Namque articuli (Græci) adjectio unum de monstrat unicumque verum Filium confessione Pe tri denotari. Huic demum objectioni ipse beatus Petrus his fere verbis mihi videtur occurrere: Ne me ita locutum putetis, quasi unus de vobis sit homo Christus. Haud id equidem dico, sed rem miram et insperatam prudente sermone revelo. Quænam vero hæc est? Spiritus descendentis fra gore audito, Judæorum populus ad nos accurrit”. Ergo idoneum piscandi homines tempus nactus, neque tamen valens manifesto directoque sermone Christumn Deuin prædicare, quia illi scilicet paulo ante hunc crucifixerant, molestumque illis hujus modi negotium accidisset, celo, inquit, sermonis hamum, sicuți ſit objecta piscibus esca, sub horum verboruin humilitate, et Jesuin Nazarenum nomino atque crucifixum, et quod Deus ipsum e mortuis suscitaverit; atque ita mon sine velamine ingero nec sine arte quadam theologicam illius notitiam. El enim Davidis verba in mentem ipsis revoco, quo diam viri illius potius oracula sine suspicione ad mittebant; perque ea mox omnia Dei virtuti attribuo, ut sic paulatim Judæos faciam salutarem doctrinam recipere: quo facto, iisque ad compun ctionem conversis, manifestius deinde Deum ipsuin demonstro per hujus baptismi in ejus nomine conferendi indictionem, docens simul vi hujus feri peccatorum reinissionem. 21. Porro animadverte apostolicam prudentiam. Jesum dicit Nazarenum, virum approbatum a Deo inter vos virtutibus et 144k prodigiis atque signis quæ per eum fecit. Deus in medio vestri '., El a Deo approbatum dicit, et Deum hæc por illum egis se, ut Patre nominato persuaderet illis quo ipsum quoque Jesum atque ejus opera admitterent, ceu illo, id est Patre, bar, agente per Filium: «Quæ fecit, ait, per ipsum Deus.» Deinde memorata cruce, re es Matth. xv, 15.» Act. 1, 6 seqq. 4 ibid. 92. Hanc significativam vim habet hoc loco Græcus articulus 6.
col. 281–282page 14 of 20
PG 76:281αὐτοῦ ὁ Θεός. Εἶτα τοῦ σταυροῦ μνημονεύσας, καὶ τὴν ἀνάστασιν εἰσφέρει, καὶ ταύτην ὡς παρὰ τοῦ Πατρός πάλιν γεγενημένην, ἵνα διὰ τούτου πάλιν καὶ αὐτὴν αὐτοὺς καταδέξασθαι ποιήσῃ· καὶ λοιπὸν ώσπερ κεκαλυμμένως αὐτοῖς καὶ τὴν θεολογίαν εἰσ φέρει· εἰρηκώς γὰρ, «Ον ὁ Θεὸς ἀνέστησεν λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, ἐπάγει· «Καθ' ὅτι οὐκ ἦν δυνα τὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ. Οὐκέτι λοιπὸν ὡς περὶ ἀνθρώπου τοῦτο· εἰ γὰρ ἄνθρωπος ἦν, πάντως ὅτι καὶ κρατεῖσθαι ἡδύνατο ὑπὸ τοῦ θανάτου· ἀλλὰ τοῦτο εἰρηκώς, καταφεύγει ταχέως ἐπὶ τὴν προφητικὴν μαρτυρίαν, ίνα μηκέτι ὡς παρ' αὐτοῦ, ἀλλὰ ὡς παρὰ τοῦ προφήτου μᾶλλον ἀκούοντες, προθυμότερον δέ ξωνται τὸ λεγόμενον· καί φησιν· «Δαβὶδ γὰρ λέγει εἰς αὐτόν· Προεωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ παντός· κ καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅρα μεθ' ὅσης τέχνης αὐτοῖς την Κυριολογίαν εἰσήγαγεν· εἶτα τὴν μαρτυρίαν πληρώσας, πάλιν αὐτῶν ὥσπερ τὸν λογισμὸν κατα στέλλων, ἐπειδήπερ φανερώτερον αὐτὸν ἐθεολόγει, ἐπὶ τὴν τοῦ Πατρὸς πάλιν κατατρέχει προσηγορίαν, καί φησιν· ι Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πάς οἶκος Ἰσραὴλ, ὅτι καὶ Κύριον καὶ Χριστὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε τοῦτον τὸν Ἰησοῦν, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε·, καὶ αιτησάντων αὐτῶν λοιπὸν ἐκείνων, τί ποιῆσαι ὤρει λον, βαπτισθῆναι αὐτοῖς προσέταξεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν διὰ τούτου λαμβάνειν τῇ τῶν ἁμαρτιῶν ἀφέσει τὴν κυριότητα αὐτοὺς ἐννοῆσαι ποιῶν· διὰ δὲ τοῦ λέγειν, Ὁ Θεὸς ἐποίησεν, ο τὴν ἐκείνων ἀποκλείων ἐναντιολογίαν. κβ'. Ὅτι γὰρ πρόσφατον ἡμῖν Κύριον ὁ Πατὴρ οὐκ ἐποίησεν, οὐδένα οἶμαι τῶν εὐφρονούντων ἀντ ερεῖν· καὶ γὰρ οὐχ, ώς τινες ἀνοήτως εἰς τὴν τοῦ Υἱοῦ θεότητα τὸ ῥητὸν ἐκλαμβάνουσιν, οὕτως εἴρηκεν· οὐ γὰρ περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ σκοπὸς ἦν τῷ ἀπο στόλῳ διαλέγεσθαι, ἀλλὰ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἀνά στασιν δόξης. Τὸ οὖν, ο Κύριον αὐτὸν ἐποίησεν, ἀντὶ τοῦ, Κυριότητα καὶ Χριστοῦ δόξαν αὐτῷ δέδωκεν· οὐχ ὅτι δόξαν ἐπίκτητον ἔλαβεν ὁ Υἱὸς, ἀλλ' ἐκείνοις διὰ την προειρημένην οἰκονομίαν οὕτως διαλεγόμενος, ὅτι οὕτω πιστεύειν εἰς αὐτὸν ὀφείλετε, ὡς Χριστῷ καὶ Κυρίῳ προσιόντες. Ὅτι γὰρ οὐκ ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς γεγεννημένος χωρὶς τῆς τοῦ Λόγου ενώσεως Ἰησοῦς ὁ Ναζωραίος, ὁ τὸ ἴδιον ὑπὲρ ἡμῶν αἷμα ἐκε χεῖσθαι καταδεξάμενος, ἄχους σαφῶς τοῦ ἀποστόλου Παύλου τοῖς Ἐφεσίων διδασκάλοις τοῦτο φανερῶς καθιστώντος· Προσέχετε γάρ, φησί, ἑαυτοῖς καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔθετο ἐπισκόπους, ποιμαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἦν περιεποιήσατο διὰ τοῦ αἵματος τοῦ ἰδίου. Η Ακούεις Θεὸν φανερῶς ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου τὸν ἐσταυρωμένον κηρυττόμενον; Ποιμαίνειν γάρ φησιν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἣν περιεποιήσατο διὰ τοῦ απ ματος τοῦ ἰδίου· οὐχ ὅτι τῇ φύσει τῆς θεότητος ἔπα σχεν, ἀλλ' ὅτι τὰ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ πάθη εἰς αὐτὸν ἀναφέρεται, διὰ τὸ μὴ ἀνθρώπου τινὸς εἶναι ταύτην, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ Λόγου ἰδίαν σάρκα. Εἰ τοίνυν Θεοῦ αἷμα τὸ αἷμα λέγεται, δῆλον ὡς Θεὸς ἦν σάρκα περιο κείμενος.
» surrectionem quoque in medium adducit, et hanc item tanquam a Patre effectam; ut resurrectionis causa crucem quoque ab iis admitti curaret. Dein ceps vero clam veluti ipsius theologicam notitiam insinuat. Nam cum dixisset, Quem Deus suscitavit solutis mortis doloribus, addit, Quia impossibile erat hunc ab illa teneri *.» Ecco haud jam diutius tanquam de homine loquitur: nam si homo fuisset, prorsus a morte retineri poterat: sed, hoc dicto, confugit statim ad propheticum testimonium, ut jam non ab ipso, sed a propheta potius audientes, promptius dicta exciperent, ailque: «David enim dicit de eo: Providebam Dominum coram me sem «per',» et reliqua. Animadverte quanto artificio ser monen de Domnino apud eos facit. Deinde, tertiino nio absoluto, rursus illorum cogitationes compe scens, quia apertiore theologia de Jesu locutus fue ral, ad Patremn denuo transfert sermonem, aitque Certo igitur sciat universa Israelis domus, quod et Dominum et Christum Deus fecerit bunc quem vos crucifixistis Jesum *.» Illis vero postea rogan tibus quid factu opus esset, baptizari eos jussit in nomine illius, et peccatorum remissionem per eum dem recipere; remissione videlicet peccatorum au ctoritatemeis Christi suadens*; verbis autem, ‹ Deus fecit,» illorum contradictionem excludens. 22. Quod autem haud novum Dominum nobis Pater effecerit, neminem sana mente præditum ne gaturum puto. Non enim, ut quidam insipienter di ctum boc de Filii divinitate intelligunt, ita locutus est: neque de Filii exsistentia loqui Apostolus 144. sibi proposuit, sed de ejus post resurrectionem glo ria. Ergo verba, e Dominum eum fecit,» dicuntur pro, Dominatum et Christi gloriam ipsi attribuit non quod acquisitam gloriam Filius acceperit, sed Judæis secundum prædictam dispensationem ita lo quitur, quia sic credere ei dcberent, ut Christi ac Domini jam facti asseclæ. Quod enim non homo more nostro genitus, sine Verbi unione, Jesus Na zarenus sit, qui pro nobis sanguinem suum fun dere non recusavit, audi manifeste apostołum Pau lum coram Ephesiorum magistris palam affirman G «tem: «Attendite, inquit, vobis et universo gregi, * Act. 11, in quo vos Spiritus sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo.. Audin' Deum manifeste ab Apostolo crucifixum præ dicari? Regere enim mandat Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo, non quod in natura deita Lis sit passus, sed quia carnis passiones ad ipsum referuntur, propterea quod non hominis cujusdaın bac sit caro, sed ipsius Verbi propria. Si ergo san guis Dei dicitur sanguis, Deum illum fuisse, qui sibi carnem induit, exploratum est. 24. • ibid. 25. ibid. 56. ibid. 37, 58. Act. xx, 28,
col. 283–284page 15 of 20
PG 76:28323. κγ'. Εἰ δὲ ἐπιμένοιεν λέγοντες, Ποῦ τῆς Γραφῆς Θεοτόκος ἡ Παρθένος ὠνόμασται; ἀκουέτωσαν σαφῶς τοῦτο τοῦ ἀγγέλου τοῖς ποιμέσιν εὐαγγελιζομένου, καὶ λέγοντος, ε Οτι ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτήρ, ὅς ἐστιν Χριστὸς Κύριος, οὐ λέγει δὲ, ὓς ἔσται Κύ ριος, ἦ, Ἐν ᾧ ὁ Κύριος ἐνοικήσειν μέλλει, ἀλλ', ο "Ος ἐστιν Κύριος.» Ιδού τοίνυν Κύριον φανερῶς τὸν τε χθέντα ὁ ἄγγελος εὐαγγελίζεται· εἶτα καὶ σημεῖον ὥσπερ αὐτοῖς τῆς τοῦ Κυρίου θέας παρεχόμενος, Εὑρήσετε, φησὶν, βρέφος ἐσπαργανωμένον, καὶ κείμενον ἐν φάτνη.» Παραπλήσιά τε τῷ ἀγγέλῳ καὶ ὁ Πέτρος κηρύττων, ὅτε πρὸς τὸν Κορνήλιον εἰσῆλθεν, ἔλεγεν· «Τὸν λόγον ἀπέστειλεν τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, εὐαγγελιζόμενος εἰρήνην διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ· οὗτός ἐστι Κύριος πάντων. • Ορᾷς πῶς τὸν λόγον, ἀντὶ τοῦ τὸ σωτήριον κήρυγμα διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀπὸ εστάλθαι φησί; καὶ δεικνὺς αὐτοῖς τίς εἴη Ἰησοῦς Χριστός, «Οὗτός ἐστιν, ἔφη, πάντων Κύριος.» Ορᾷς τὸ βρέφος, Κύριον καὶ ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου, καὶ ὑπὸ τοῦ Πέτρου Οὐκοῦν Θεσ τόκος αναμφιβόλως ἡ τὸν Κύριον γεννήσασα. Οὕτως αὐτὴν καὶ ἡ τοῦ μακαρίου Βαπτιστοῦ μήτηρ ὑπὸ Πνεύματος ἁγίου κινουμένη προσηγόρευσεν· «Επλή σθη γάρ, φησίν, ἡ Ἐλισάβετ Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἀνεβόησεν· Εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξὶ, καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου· καὶ πόθεν μοι τοῦτο, ἵνα ἡ μήτηρ τοῦ Κυρίου μου ἔλθῃ πρός με;» Τίς ἐπὶ τοσοῦτον μέμηνεν, ὡς μὴ βούλεσθαι μετὰ τῶν Εὐαγγελίων Θεοτόκον ἀποκαλεῖν τὴν ἁγίαν παρθένον; Μὴ τοίνυν τῶν ἀκεραιοτέρων τὰς ἀκοὰς θορυ δείτωσαν, παιδίον καὶ βρέφος ὀνομάζοντες, ἵνα μὴ κατ' ὀλίγον καὶ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἐπιδημίαν ἀρνή σωνται· ὠνόμασται γὰρ βρέφος ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου, ἀλλ᾽ ἅμα καὶ Κύριος. κδ'. Μηδ' ἐν τούτῳ δὲ πάλιν ψιθυριζέτωσαν το παρ θος προβαλλόμενοι, καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ ὅτι θεὸς αὐτὸν ἤγειρεν· ἤδη μὲν γὰρ καὶ ἐν τοῖς προλαβοῦσιν ἀποδέδεικται τῆς οἰκονομίας ὁ λόγος. Πλὴν εἰ καὶ φανερώτερον μανθάνειν βούλονται, τίς ὁ ἐσταυρωμένος ὑπῆρχεν, ἀκουέτωσαν τοῦ τῆς οἰκουμένης διδα σκάλου, τοῦτο Κορινθίοις ἐπιστέλλοντος· «Εγώ γὰρ, φησί, παρέλαβον ἀπὸ τοῦ Κυρίου, καὶ παρέδωκα ὑμῖν, ὅτι ὁ Κύριος Ἰησοῦς τῇ νυκτὶ ᾧ παρεδίδοτο, ἔλαβεν ἄρτον,» καὶ τὰ ἑξῆς. Θεωρεῖς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν παθόντα, Κύριον φανερῶς κηρυττόμενον; Εἰ δὲ καὶ τὸ, «Ὁ Θεὸς αὐτὸν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν,» σκανδαλίζει τοὺς ἀνθρώπους, ὡς περὶ ἀνθρώπου λεγόμενον, αὐτοῦ πάλιν τοῦ ᾿Αποστόλου καὶ ταύτην ἀκουέτωσαν ἀναιροῦντος τὴν ὑπόνοιαν· οἰκονομικῶς γὰρ τὰ τοι αῦτα ἐν ταῖς ἁγίαις είρηται Γραφαῖς. Οτι γὰρ Κύριος ἦν ὁ τῇ σαρκὶ καὶ πάσχων καὶ ἀνιστάμενος, καὶ οὐχ, ὡς αὐτοί φασιν, άνθρωπος ἐνοίκησιν ἔχων τοῦ Λόγου, ἀκου έτωσαν τοῦ Παύλου Ῥωμαίοις οὕτω παῤῥησία γράφοντος περὶ τοῦ 'Αβραάμ· «Οὐκ ἐγράφη δι' αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς, οἷς μέλλει λογίζεσθαι τοῖς πιστεύουσιν ἐπὶ τὸν ἐγείραντα Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐχ
Jam si dicere pergant, quonam Scripturæ loco Virgo appelletur Deipara, audiant hoc perspi cue nuntiantem pastoribus angelum, dicentemque ‹ Quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Chri slus Dominus ',. Non dicit, Qui erit Dofinus, vel, In quo Dominus habitaturus sit, sed, Qui est Domi nus. › En igitur Dominum manifeste eum, qui natus erat, angelus nuntiat. Deinde tanquam signumn spectandi mox Donini ipsis exhibens, • Invenietis, inquit, infantulum fasciis involutum et in præsepi positumn ',. Paria angelo Petrus quoque prædicans, cum ad Cornelium accessit, aiebat: < Verbum mi sit filiis Israelis, pacem nuntians per Christum Jesumn. Hic est omnium Dominus '., Cernis quo modo verbum, pro salutari praedicatione, per Je sum Christum missum fuisse dicit? 14m De monstransque illis, quisnam esset Jesus Christus, «Hic est, ait, omnium Dominus. Viden' infan tulum tuin ab angelo tum a Petro Dominum dici? Ergo Deipara omnino est quæ Dominum peperit. Sic ipsam etiam beati Baptista mater, Spiritu sancto pernota, appellavit. «Repleta est enim, in quit Scriptura, Elisabeth Spiritu sancto, et exclu mavit: Benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus ventris tui. Et unde hoc mihi, ut mater Domini mei veniat ad me?» Quis jam adeo insa niat, ut nolit cum Evangeliis Deiparain appellare sanctam Virginem? Ne ergo simpliciorum auribus sint molesti, dum puerum et infantulum vocitant, ne forte paulatim universum quoque ejus adventumi pernegent. Nominatus est enim infantulus ab an gelo, sed simul Dominus. 24. Neque hoc loco rursus obmurmurent, pas sionem objicientes et resurrectionem, et quod Deus illum suscitaverit; jam enim in præcedentibus de monstrata fuit dispensationis ratio. Attamen si forte velint evidentius adhuc discere, quis esset ille crucifixus, audiant mundi doctorem, id Corin thiis scribentem: «Ego enim, inquit, accepi a Do mino, et vobis tradidi, quoniam Dominus Jesus in qua nocte tradebatur, accepit panem ",»et reliqua. Cernis eum qui pro nobis passus est, Dominum palam prædicatum? Quod si verba, Deus ipsum e mortuis suscitavit s',, offendiculo hominibus sunt, utpote de homine dicta, ipsum adhuc audiant Apo stolum hanc quoque suspicionein perimentem. Se cundum euim dispensationis rationem hæc in san clis dicta sunt Scripturis. Nam quod Dominus es set is qui in carne passus est et resurrexit, el nou, ut isti aiunt, homo habens Verbum inhabitans, au diant Paulum Romanis ita de Abrahamo confiden ter scribentein: «Non ejus causa tantummodo scripta sunt hæc, sed etiam propter nos, quibus reputabuntur credentibus in eum, qui Jesum Do [ita uterque codex sine verbo]; * Luc. 1, 11. * ibid. 12. * Acl. x, 50. 10 Luc. 1, 41-43, 111 Cor. x1, 23. "Act. 11, 24.
col. 285–286page 16 of 20
PG 76:285νεκρῶν.» Ηκουσας τὸν ἐγειρόμενον, Κύριον προσ- 18, ο αγορευόμενον; Μηκέτι σκανδαλίζου ἐπὶ τοῖς οἰκονομικῶς λεγομένοις. κε'. Καὶ τοῦτο δὲ τοῖς εἰρημένοις προσθεῖναι ἀναγ καῖον ὑπάρχει, ἵνα μή τις υπολάβῃ χάριτι καὶ αὐτὸν, καθάπερ ἡμᾶς, Θεὸν καὶ Κύριον καὶ Υἱὸν προσαγο. ρευόμενον. Ημεῖς μὲν γὰρ εἰ καὶ καλούμεθα θεοί, ἀλλὰ πάλιν ἀκούομεν καὶ τῆς ἀσθενείας ἡμῶν τὸ μέτρον·. Ἐγὼ γὰρ εἶπα, φησὶ, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Υψίστου· ο ἀλλ' εὐθέως επάγει·. Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνω θρωποι ἀποθνήσκετε· καὶ δῆλον ὡς τὴν προσηγορίαν κατὰ χάριν ἐσχήκαμεν· αὐτὸς δὲ εὐχ οὕτως, ἀλλὰ μετὰ τῆς θεοπρεπούς δόξης καὶ τὴν προς ηγορίαν ἔχει. Καλείται γὰρ οὐχ ἁπλῶς Θεὸς, ἀλλά θεὸς ἐπὶ πάντων, καὶ εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας καλεῖται δὲ πάλιν καὶ Κύριος, οὐκ ὀνόματι μόνον, ὥσπερ ἡμεῖς, ἀλλὰ Κύριος τῆς δόξης, καὶ Κύριος πάντων, ὡς ὁ Πέτρος ἐδίδαξεν· λεγόμενος δὲ καὶ Υιός, οὐδὲ τοῦτο καθάπερ ἡμεῖς ἁπλῶς υἱὸς, ἀλλὰ Υἱὸς μόνος, καὶ ἀληθινὸς κατ' ουσίαν, ὥς φησιν Ἰωάννης· ι Καὶ ἑσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ Θεῷ, καὶ ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ· οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ζωὴ αἰώνιος.» Φανερώτερον δὲ τοῦτον ὁ ἀπόστολος Παῦ λας ἀπὸ τῶν πολλῶν διορίζει ὡς μόνον καὶ κατὰ ἀλή θειαν Υἱόν· λέγει γὰρ οὕτως· ι Καὶ γὰρ εἴπερ εἰσὶν λεγόμενοι θεοί, εἴτε ἐν οὐρανῷ, εἴτε ἐπὶ τῆς γῆς, ὥσπερ εἰσὶν θεοὶ πολλοὶ καὶ κύριοι πολλοὶ λεγό. μενοι· ο πάλιν ἵνα νοῇς, «'Αλλ' ἡμῖν εἰς θεὸς ὁ Πατὴρ ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἷς Κύ ριος Ἰησοῦς Χριστὸς δι᾿ οὗ τὰ πάντα.» Ορᾶς ὡς οὐ μετὰ πάντων αὐτὸς Κύριος ἢ Θεὸς ὀνομάζεται, ἀλλὰ μόνος τῷ Πατρὶ συνδοξάζεται, ὡς ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσ σιν ὑπάρχων; κς'. Καιρός δὲ λοιπὸν, καὶ τὴν ἑτέραν τοῦ Απο στόλου μαρτυρίαν εἰς μέσον παραγαγεῖν, τοῦτον τὸν ἀληθινὸν Θεὸν [Θεόν Υϊόν δεικνύσαν δειχνύς] ἄνθρωπον εἶναι τὸν ἐκ τῆς καλλιπαρθένου τεχθέντα· ἔχει δὲ οὕτως Οτε δὲ ἦλθεν τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπέστει δεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ γενόμενον ἐκ γυναικός· ο μηδεὶς δὲ τοῦτο λέγειν ἐρυθριάτω· οὐδεμίαν γάρ ὕδριν τοῦτο τῷ λόγῳ φέρει, φιλανθρωπίαν δὲ μᾶλ λον, καὶ δόξαν διὰ τοῦτο ἄπειρον καὶ ἀμέτρητον. Οτι γὰρ οὐδὲν ἐκ τούτου ὁ Λόγος ἐβλάπτετο, ἅψαν στος ὑπάρχων τὴν φύσιν καὶ ἀπαθὴς καὶ ἀπερίγραφος, ἀρρήτῳ δὲ φιλανθρωπία τὸ πρᾶγμα διήνυσεν, ἄκουε πάλιν αὐτοῦ τοῦ Παύλου τοῦτο διδάσκοντος Ἰησοῦς Χριστός, φησὶν, χθὲς καὶ σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας, τὸ γὰρ, χθὲς, λέγων, τὴν προαιώνιον αὐτοῦ σημαίνει δόξαν· τὸ δὲ σήμερον, ἐνεστῶτος καιροῦ ποιεῖται σημαντικόν· καὶ ὅτι οὐκ ἐτράπη, ἀλλ' ὅτι ὁ αὐτὸς ἔμεινεν καὶ ἐν σαρκὶ γενόμενος, καὶ ἔσται εἰς τοὺς αἰῶνας, ἐπήγαγεν, «ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας.» Οτε τοίνυν ταῦτα οὕτως ἔχει, φιλανθρωπίᾳ μεγάλῃ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπην ἐνεδείξατο,
ninum nostrum e mortuis suscitavit Audisti (ita codex uterque] abest ab uno e codicibus] [cod. uterque 11 Rom. 1, 23, 24. 14 Psal. LXXXI, 6. 19 ibid. 7. eum qui suscitatus fuit, Dominum appellatum? Ne ergo quæ secundum dispensationem sunt dicta, scandalo tibi sint. 25. Sed et aliud prædictis necessario adjiciendum est, ne quis suspicetur ipsum gratiose, sicut no bis usuvenit, et Deum fuisse appellatum et Domi num atque Filium. Nos quippe etiamsi dii appelle mur, nihilo tamen minus infirmitatis simul nostræ modulum audimus. ‹ Ego enim dixi, inquit Psal mista, Dii estis et Altissimi filii.. Sed protinus addit: e Vos autem ut homines mortem patimini '. Certe constat hac nos appellatione nonnisi per gra tiam frui. Non sic ipse, sed cum digna Deo gloria nomen quoque gerit. Vocatur non simpliciter Deus, sed super omnia Deus, et benedictus in sæcula 1. Vocatur item Dominus, non nomine tenus, ut nos, sed gloriæ Dominus, Dominusque omnium, ut Pe trus docuit ". Dicitur etiam Filius; at ne hoc qui dem ut nos simpliciter, sed unicus Filius, et sub stantialiter verus, ut ait Joannes: «Et sumus in vero Deo, et in Filio ejus. Hic verus Deus est, et vita æterna "*.» Manifestius autem hunc apostolus Paulus a multis discernit, utpote solum et vere Fi lium. Ait enim sic:. Nam etsi sunt qui dicuntur dii, sive in caelo, sive super terram, siculi revera sunt dii multi, et multi qui dicuntur domini 38;» subdit ut intelligas: Nobis tamen unus Deus Pater ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus per quem omnia ".» Cernis, quod non cum omnibus ipse Dominus vel Deus nominatur, sed unus cum Patre glorificatur, tanquam ex ipso naturaliter exsistens? 26. Superest ut aliud Apostoli testimonium in medium proferamus, quod hunc verum Deum Fi lium ostendit esse hominem, quem egregia peperit Virgo. Ita vero se habet: ‹ Cum venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex mu liere 4.» Neminem porro hoc dicere pudeat; nulla enim hinc injuria Verbo fit, benignitas vero 144” potius palescit, et gloria infinita atque immensu rabilis. Nam quod nihil inde Verbum detrimenti capiat, cum sit intangibile suapte natura, impassi bile, et incircumscriptum, sed ineffabili sua erga homines bonitate id effecerit, audi rursus Paulum hoc docentem: «Jesus Christus, inquit, heri et hodie, idem et in sæcula”.» Cuîn dicit heri, sem piternam ejus dicit gloriam. Hodie vero præsens tempus significat. Et quia nunquam mutatus est, idemque mansit etiam caro factus, eritque in æter nnm, addidit «idem et in sæcula. › Quæ cum ita sint, magna oppido benignitate charitatem erga nos snam demonstravit, seque communicavit natura nostræ, ut cam relevaret, atque a diaboli servitute subduceret. Neminem ergo pudeat, cum puerum "Rom. 1x, 5. 17 Act. x, 56. 19 | Cor. vull, 5. 10 ibid. 6. * Galat. iv, 4. s llebr. sit, 8. 1 Joan. v, 20.
col. 287–288page 17 of 20
PG 76:287καὶ κεκοινώνηκεν τῇ ἡμετέρα φύσει, ἵνα ἀναστήσῃ αὐτήν, καὶ τῆς ὑπὸ τὸν διάβολον ἀπαλλάξῃ δουλείας. Μηδείς οὖν, αἰσχυνέσθω παιδίον ἀκούων, καὶ βρέφος, καὶ ὅσα ἀνθρωπινώτερον περὶ αὐτοῦ γέγραπται ὑπέμεινεν γὰρ πάντα οὐ δι' ἑαυτὸν, ἀλλὰ δι' ἡμᾶς, πανταχοῦ τὸ πρέπον φυλάττων τῇ ἀνθρωπεία φύσει, ἵνα μὴ φαντασία ἡ οἰκονομία νομίζηται. κζ'. Οὐκοῦν κἂν ἀκούσῃς ὅτι παραλαμβάνει αὐτὸν ὁ μακάριος Ιωσήφ, καὶ φεύγει εἰς Αἴγυπτον, μὴ αἰσχύνην αὐτὸ νόμιζε, τὴν δὲ οἰκονομίαν ἐννόει· καὶ γὰρ οὐ τότε μόνον τοῦτο περὶ αὐτοῦ γέγραπται, ἀλλὰ καὶ ὅτε εἰς τὸν δ' ἐνιαυτὸν ἐλθὼν ἤρξατο κηρύττειν καὶ διδάσκειν, καὶ τῶν θαυμασίων ἐπετέλει τὴν δύο ναμιν, πάλιν τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα εὑρί σκομεν· ο 'Ακούσας γάρ, φησίν, ὅτι Ιωάννης παρ εδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν· › καὶ ἕτερα δὲ τοιαῦτα ἔστιν εὑρεῖν· ἀλλ' οὐ φόβῳ τοῦτο ἐποίες οὐδὲ τότε οὐδὲ νῦν, ἀλλὰ τὸν πρέποντα καιρὸν ἀνα μένων τοῦ σωτηρίου πάθους· ἔδει γὰρ πρώτον δια λάμψαι τὸ κήρυγμα, καὶ πάντα ἐπιτελέσαι όσα ἐβούλετο, καὶ τότε καὶ ἐπὶ τὸ σωτήριον πάθος ἐλθεῖν 8 δὴ καὶ γέγονεν. Ὅτι δὲ οὐ φόβῳ καὶ δειλίᾳ τοῦτο ἐγίνετο, δῆλον ἀφ' ὧν πεποίηκεν ὅτε παραδοθῆναι οὐκ ἐβούλετο· καὶ γὰρ τῶν Ἰουδαίων αὐτὸν τότε κατα κρημνίσαι θελησάντων, «Αὐτός, φησὶν, διελθὼν διὰ μέσου αὐτῶν ἐπορεύετο· καὶ ἄλλοτε δὲ πιάσαι αὐτ τὸν θελόντων, «Οὐδεὶς, φησίν, ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐλήλυθεν ἡ ὥρα αὐτοῦ.» Πλὴν ἀλλὰ καὶ ἀχείρωτος εἶναι δυνάμενος ὡς Θεός, πάλιν διὰ τὸ ἀνθρώπινον ὑπανεχώρει, ἵνα φαίνηται κατὰ ἀλή θειαν γενόμενος ἄνθρωπος. Εἰ δὲ λέγοι τις, Διὰ εί μὴ καὶ τότε ὅτι παιδίον ἦν, δι' ἑαυτοῦ τὴν ἐπίδου τὴν ἐξέκλινεν, ἀλλ᾽ ἀγγέλου χρηματίζοντος; μεν θανέτω, ὡς καὶ τότε αὐτοῦ ἦν τὸ ἔργον· ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τῆς οἰκονομίας τοσοῦτον παραλύσῃ τὸν λόγον διὰ τὴν ἡλικίαν, διὰ τοῦτο δι' ἀγγέλου τὸ πράγμα τ ποίηκεν. κη'. Οτι δὲ τὰ πρέποντα σώζειν βουλόμενος, πάντα οἰκονομικῶς ἐποίει, καὶ συνεχώρει τῇ σαρκὶ δεικνύειν τὰ αὐτῇ ἀκόλουθα, πληροφορήσει σε πάλιν αὐτός· ὅτε γὰρ ὁ μακάριος Βαπτιστὴς αὐτῷ ἔλεγεν, Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι,» ἀπεκρίνατο πρὸς αὐτόν· ο Αφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην.» Ορᾷς ὅτι καὶ τὸ βάπτισμα, καὶ πάντα τὰ πρέποντα οἰκονομῶν κατ εδέχετο; Όταν τοίνυν ἀκούσῃς παιδίον και βρέφος καὶ ὅσα ἀνθρωπινώτερον περὶ αὐτοῦ γέγραπται, καθώς προείρηται, μηδέποτε δίχα τῆς θεότητος αύτ τὸν ὄντα ὑπολάμβανε· καὶ γὰρ καὶ ἄνθρωπος λεγό μενος, δείκνυται Θεὸς ὑπάρχων, ὡς πολλάκις ἀπο δέδεικται. Ἐπιμαρτυρήσει δὲ πρὸς τοῦτο τοῖς εἰρη μένοις καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής οὕτω λέγων περὶ αὐτοῦ· «Οπίσω μου ἔρχεται ἀνὴρ, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ἦν· κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν.» Πῶς οὖν ἄνδρα λέγων αὐτὸν πρῶτον ἑαυτοῦ φησιν αὐτὸν εἶναι; καὶ μὴν κατὰ τὴν οἰκονομίας χρό νον αὐτὸς πρῶτος ὁ μακάριος Βαπτιστής γεγεννημένος
dici audit et infantuium, et quidquid aliud buma nitus de illo scriptum est. Cuncta enim baud sui, sed nostri causa sustinuit, quod humanam natu ram decet ubique conservans, ne forte phantasiæ instar divina dispensatio existimaretur. 27. Igitur cum audieris susceptum eum a beato Joseplo in Ægyptum fugisse, ne, quæso, ignominiam id esse putes, sed potius cogita dispensationem. Hoc enim non tunc tantummodo de eo scriptum est, sed etiam cum tricesimo ætatis anno prædicare cœ pit et docere, ac miraculorum virtutes patrare, ite rum hac de eo scripta comperimus. c Audiens enim, inquit, Joaunem fuisse traditum, secessit in Gali Imam s. El alia hujusmodi deprehendere est. Verum hæc haud metu, neque tunc neque postea fecit, sed quia tempus idoneum exspectabat salutari passioni. Oportebat enim primo inclarescere prædicationem, et omnia quæ decreverat fieri, ac tum demum ad salutarem passionem venire; quod et reapse accidit. Quod autem non consternatione animi aut pavore ita se gesserit, constat ex his quæ fecit, cum tradi se noluit: nam Judæis dare eum præcipitem tunc volentibus, «Ipse, inquit evangelista, transiens per medium illorum ibat "., Alio item tempore cum vellent eum capere, ‹ Nemo, inquit, injecit in il lum manus, quia nondum venerat bora ejus s. Sedl cum alioqui sit invictus Deus, attamen humanitatis suæ causa cedebat, ut vere factus homo videretur. Quod si quis dicat, Cur non tum quoque cum in fantulus erat, insidias per se ipse declinavit, sed admonente angelo? sciat, tum quoque operam ejus intervenisse; sed ne ea res dispensationis rationem pessumdaret, habito ætatis respectu idcirco per angelum rem gessisse. 28. Quod autem humani officii causa, cuncta ad dispensationis normam dirigeret, carnemque pate retur proprietates suas demonstrare, persuadebit tibi rursus ipsemet Christus. Nam cum beatus Ba ptista ei diceret: «Ego opus babeo a te baptizari, › respondit ei: «Sine modo; sic enim oportet om nem justitiam impleri ".. Videsne, quod et lapti smum et cuncta hujusmodi officia prudenti dispen satione receperit? Quoties ergo et puerum et infan tulum, et quidquid humano more de eo scriptum est, audis, ut jam diximus, nunquam eum absque divinitate fuisse arbitrare. Nam et cum homo dici tur, Deus esse demonstratur, ut sæpe a nobis com probatum fuit. Accedet hactenus dictis testis beatus quoque Baptista, sic de illo loquens: «Post me ve uit vir, qui ante me factus est, quia prior me eral.; et ego eum nesciebam "., Quomodo ergo virum eum dicens, priorem se dicit? siquidem dispensa tionis tempore ipse prior beatus Baptista natus com peritur. Nam cum beatæ deiparæ Mariæ immacula 10 Matth. 1, 12. * Luc. 1, 30. ** Joan. vii, 30. ** Matth. 111, 14, 15. 27 Joan 1. 27.
col. 289–290page 18 of 20
PG 76:289εὑρίσκετα:· ὅτε γὰρ ὁ Γαβριὴλ τῇ Θεοτόκῳ Μαρίᾳ τὴν ἄχραντον σύλληψιν εὐηγγελίζετο, ἔκτον ἔλεγεν ἤδη μῆνα τὴν Ἐλισάβετ ἔχειν συνειληφυίαν τὸν Βα πτιστήν. Πῶς οὖν ἄνδρα λέγων, πρῶτόν φησιν αὐτὸν ἑαυτοῦ ὄντα, εἰ μήτι Θεὸν φανερῶς ἐνανθρωπήσαντα αὐτὸν ἐπίστατο; «Οπίσω μου γάρ, φησίν, ἔρχεται ἀνὴρ, δς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτος μου ἦν· ο πῶς δὲ εἰ πρῶτος ἦν ἔμπροσθεν, ὕστερον ἐγέ νετο; Τῇ φανερώσει, καὶ τῇ γνώσει τῇ πρὸς τὸν λαόν· πρὶν μὲν γὰρ ἐπὶ τὸ κηρύττειν παρέλθῃ, οὐ σφόδρα ἦν τοῖς πολλοῖς γνώριμος· ὁ δὲ Βαπτιστής ἤδη καὶ ἐκήρυττεν, καὶ ἐβάπτιζεν πρὸ αὐτοῦ· ὅτε δὲ λοιπὸν καὶ ὁ Κύριος ήρξατο κηρύττειν, καὶ τὰ θαύ ματα ἐπιτελεῖν, ἔμπροσθεν, τουτέστιν μᾶλλον τοῦ Βα πτιστοῦ τὰ πρωτεῖα ἔφερεν. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν τὸ ἔμπροσθεν, ἄκουε τί πρὸς τὸν Ἰωάννην οἱ αὐτοῦ μαθηταὶ ἔλεγον·. Ραβδι, ὃς ἦν μετὰ σοῦ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ίδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν. ὁ Θεωρείς πῶς καὶ ἄνδρα, καὶ πρῶτον ἐκήρυξεν; κθ'. Εἰ τῇ προλαβούσῃ κεκαρωμένοι μέσῃ, ὅτι καὶ νῦν ἀναβάλλονται τῇ ἀληθείᾳ πείθεσθαι οἱ πεπλανημένοι, φέρε κἀκείνην αὐτοῖς τὴν μαρτυρίαν εἰς μέσον ἀγάγωμεν, πρὸς ἦν ἀντειπεῖν οὔτε αὐτοὶ οἱ τὰ αὐτὰ αὐτοῖς ὑπειληφότες Ἰουδαῖοι, καὶ νομίζοντες ἄνθρωπον εἶναι ψιλόν, οὐκέτι ἡδυνήθησαν· ποία δὲ αὕτη ἐστίν; Αὐτός ποτε τους Φαρισαίους ο Κύριος ἠρώτησεν λέγων· «Τί ὑμῖν δοκεῖ περὶ τοῦ Χριστοῦ; είνος υἱός ἐστι;» Τῶν δὲ ἀποκριναμένων, «Τοῦ Δα βίδ· ο ἔφη πρὸς αὐτούς·. Πῶς οὖν Δαβὶδ ἐν Πνεύματι καλεῖ αὐτὸν Κύριον, λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; Εἰ οὖν Δαβίδ καλεί αὐτὸν Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστιν;» Ορᾷς φανε πῶς πῶς Κύριον τοῦ Δαβὶδ ἑαυτὸν ἀπέδειξεν; Πῶς οὖν ὁ ἐκ σπέρματος Δαβίδ, Κύριος αὐτοῦ εἶναι ἡδύνατο, καὶ τοῦ πατρὸς σύνθρονος, εἰ μὴ ὅτι Θεὸς ἦν τὰ ἀνθρώπινα περιβαλόμενος; Υἱὸν γὰρ Δαβὶδ καὶ Κύ ριον, τὸν ἐκ τῆς Παρθένου τεχθέντα, τουτέστιν ἑαυ τὸν, ἀπέδειξεν· ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν καὶ ταύτην τὴν μαρ τυρίαν ἀκούσαντες ἀνετράπησαν, καὶ τοῦ ἀντιλέγειν ἐπαύσαντο, ὡς ὁ εὐαγγελιστὴς ἱστορεῖ· Οὐδεὶς γὰρ, φησὶν, ἡδύνατο ἀποκριθῆναι αὐτῷ λόγον, οὐδὲ ἐτόλμησεν ἀπ' ἐκείνης τῆς ὥρας ἐπερωτῆσαι αὐτὸν οὐκέτι. ο 2. Γένοιτο δὲ καὶ τούτους, κἂν ἀψέ ποτε τῆς ἀνοίας ἀποστάντας, ἐπιγνῶναι τῆς εὐσεβείας τὸ κή ρυγμα· ἡμεῖς δὲ ταύτης εχώμεθα τῆς πίστεως διὰ παντὸς, ἀγαπητοί· ταύτην καὶ ἐν διανοία κατέχω μεν, καὶ τῇ γλώττῃ φανερῶς καὶ μετὰ παῤῥησίας κηρύττωμεν, πάντα διὰ ταύτην ὑπομένειν προθύμως ἀνεχόμενοι. Αὕτη μὲν γὰρ προφητῶν ἐστιν πρόρρησ σις, ἀποστόλων δὲ κήρυγμα, καὶ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας πρόξενος, αὕτη τῆς αἰωνίου ζωῆς ὁδηγὸς, αὕτη τῶν πατέρων ὁ πλοῦτος, αὕτη καὶ ἡμῶν ὁ ἀλη θινός θησαυρός, ὑπὲρ οὗ πάντα πωλεῖν καὶ προέσθαι δίκαιον· τοῦτον εἴ τις ἡμῶν ἀποσυλῆσαι θελήσοι.
tum conceptum Gabriel nuntiabat, sexto jam mense geri ab Elisabeth Baptistam in utero aiebat. Quo modo ergo posiquam eum virum dixerat, priorem se fuisse affirmabat, nisi Deum manifeste humana. tum ipsum scivisset? «Post me enim, inquit, venil vir, qui ante me factus est, quia prior me erat ".» Quomodo autem, siquidem antea prior erat, poste rior factus est? manifestatione 1440 videlicet at que apud populum notitia. Nam priusquam ad præ dicandum accederet, non admodum multis notus erat. Baptista vero jam tum et prædicabat, et ante eum baptizabat. Deinceps vero cum etiam Dominus cœpit prædicare, et miracula edere, ante, id est . magis quam Baptista, primalum retulit. Et quod vocabuli ante hic sensus sit, audi quid Joanni dixe rint proprii discipuli: e Magister, ille qui tecum erat in Jordane, cui tu testimonium dedisti, ecce nunc is baptizat, et ad eum cuncti veniunt ".» Vi den' qua ratione et virum et priorem ipsum prædi caverit? 20. Postremo si vetere gravali crapuia, adhuc veritati credere hi errones differunt, age jam illud quoque testimonium proferamus in medium, cni contradicere ne ipsi quidem paria his sentientes Judzi, et simplicem hominem judicantes, diutius potuerunt. Quod vero hoc est? Ipse aliquando Pha risæos Dominus interrogavit dicens: «Quid vobis videtur de Christo? cujusnam filius est? Respon deutibusfillis, «Davidis,» ait illis: ‹ Cur ergo David Spiritu instinctus vocat eum Dominum, dicens Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuo rum? Si ergo David vocat eum Dominum, quomodo flius ejus est?, Nonne aperte vides, quod Do minum semet Davidis demonstravit? Quomodo ergo qui de semine Davidis erat, hujus Dominus esse poterat, et patris in throno consessor, nisi quia Deus erat humana natura circumdatus? Filium enim Davidis ac Dominum, eum quem Virgo peperit, se ipsum videlicet, demonstravit. Et illi quidem boc audito testimonio, abierunt, et contradicendo ab stiterunt, ut narrat evangelista. Nemo enimn, in quit, poterat ei respondere verbum, neque ausus fuit quisquam ex illa hora eun amplius interro Bare st. 30. Utinam vero et bi adversarii nostri, quan quam sero, omissa vesania sua rectæ religionis do ctrinam agnoscant! Nos certe fidei huic adhæreamus constanter, o charissimi. Hanc et mente retineamus, et lingua palam confidenterque prædicemus, nihil hujus causa alacriter perpeti recusantes. llæc enin est prophetarum prædictio, apostolorum prædicatio, et regni cœlorum donatrix, hæc æternæ vitæ dux, hæc patrum dite patrimonium, hæc verus noster thesaurus, cujus causa omnia vendere ac projicere æquum est. Hoc si quis thesauro spoliare nos voluerit, eum ut Christi adversarium aversemur, * Luc. 1, 36» Joan. 111, 26. ** Matth. xx11, 42-45. ibid. 46.
col. 291–292page 19 of 20
PG 76:291ἀποστρεφώμεθα ὡς χριστομάχον, καὶ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας ἐχθρὸν, πειθόμενοι τῷ παραγγέλλοντι 'Απο στόλῳ· «Κἂν ἡμεῖς ἢ ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίσηται ὑμῖν, παρ' ὅ εὐηγγελισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα Έστω. ἰδικῶς αὐταῖς λέξεσι, (ὡς μήτηρ Θεοῦ ἐστιν ἡ ἁγία Θεοτόκος); Θεομήτορα, Θεογεννήτορα, Μητρόθεν.
et nostra salutis inimicum: præcipienti obedientes Apostolo: Licet nos vel angelus de cœlo vobis evangelizaverit, præterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit”., 3 Galat, 1, 8. Errorem, quo B. Mariæ negatur Deiparæ titulus, mordicus adhuc retinent miseri Chaldæi, quos vulgo Nestorianos dicimus; quanquam ipsi Nestorianorum nomen sibi imponi ægre ferunt, quia putant Nesto rium potius ab Orientalibus seu Chaldæis doctrinam suam sumpsisse. Certe Ebediesus Chaldæus, sæculo XIV, Sobensis metropolita, in suo De veritate Christianæ religionis Syriaco opere tract. III, cap. 4, contro versiam hanc lucide exponit, ut legere licet in editione a nobis curata Syr.-Lat., Script. vet., t. X. Nam divisis ab eo Christianis in tres sectas, quarum tertiam dicit esse Nestorianos, ultro fatetur sectas priores duas (numerosiores multo atque doctiores) admisisse vocabulum Deipara, quod a solis Nestorianis exclu ditur. Idem, utpote apprime Nestoriano errori addictus, capitulo 6 (quod nos ut ineptum et invidiosumn illic omisimus), dogma hoc frigidis futilibusque argumentis oppugnat. 1. Quia si Maria sit Deipara, vide retur totius Trinitatis, in qua simpliciter Deus consistit, mater. 2. Quia Deus in Christo videretur mor tuus, resuscitatus, etc. 3. Denique quia, cum sit Christus, teste Petro, Filius Dei vivi, videretur Deipara Maria mater potius Dei Patris, frustraque Christi mater jam quæreretur. Quis non videt ignorari prorsus a Nestoriano Ebediesu verain de Christi incarnatione theologiam, et idiomatum in eodem Christo commu nionem, quam orthodoxi Patres, præcipueque Cyrillus, luculentissime voluminibus integris exposuerunt? Sed enim alias multas Nestorianorum contra hoc dogma cavillationes dissolvit toto sexto libro polemici sui contra illos hæreticos operis Leontius Ilierosolymitanus, quem nos auctorem æque edidimus Script. vet., t. IX. Porro apud Photium, Cod. 228, p. 775, Ephræmius patriarcha Antiochenus, vir apprime ortho doxus, observat sanctum Leonem 1 Rom. pontificem in dogmaticis epistolis primum propria explicitaque dictione, appellasse Mariam Matrem Dei quam Græci theologico sensu ideo dicebant Deiparam, ut intelligeremus contra Nestorii blasphemiam, quam semper oppugnabat Cyrillus, revera in beatæ Mariæ utero, non autein postea, factam esse divini Verbi hypostaticam cuin humana natura conjunctionem. Dictio vero illa Leonis papae exstat in epistola ad Leonein Augustum ed. Cacciarii ep. 138, ed. Baller. ep. 165, ubi anathematizatur Nestorius qui bealam Virginem Mariam non Dei sed hominis tantummodo credidit genitricem. Cæterum silere nequeo, quod Suicerus Thesaur. eccles. voc. Dɛotoxos contra Ephræmii testimonium negat, primum omnium Leonem nostrum Matrem Dei appellasse B. Mariam, quia antiquiores, ut ait, Patres id factitaverint. Suicerum vero secutus Petavius negationem hanc copiosius exponit et approbat De incarn., lib. v, cap. 15. Atqui, si quid ego video, uterque tam Suicerus quam Petavius a vero accuratoque verborum Ephræmii sensu declinant. Non enim de doginate quæstio est, sed de verbis quibus illud Leo papa ante alios denotaverit. Utique Græci multi Patres dixerant ɛotóxov, atque in his passim Cyrillus quem Ephræmius præ manibus babebat, sicuti ne alios quidem antiquiores similiter locutos ignorabat. Græci præterea, quanquain ple rumque paula recentiores, dicunt Recte omnes. Sed tamen a nemine, ut affirmat Ephræmius, appellata fuerat B. Maria hac explicita dictione phenp Osoɔ̃, ut fit a Leone in prædicta epistola, quain in interpretatione Græca legebat Ephræmius, qua etiam denique lingua edidit eam apud nos Cacciarius ex cod. Vat. 1431. (Ex quo eodem codice feliciter nos Cyrilli illum mávu tracta tum de Deipara extulimus, quem incaute Cacciarius, uni Leoni intentus, inobservatum dimiserat.) Itaque alia illa vocabula, etsi dogmaticum sensum æque continent, tamen adjectiva potius sunt quam substan tiva, et certe materialiter differunt a propriore dictione php Oɛ05. Stat igitur, at spero, contradicen tibus licet prædictis theologis, Leonis nostri gloria, quod ipse nempe primus, ut indicavit Ephraemius, B. Mariam appellaverit hac explicita dictione prépa Bɛoð, sive ut in Latina originali epistola scribitur, Dei Genitricem.
col. 293–294page 20 of 20
PG 76:293μεθα; Καίτοι πῶς οὐχ ἅπασιν ἐναργές, ὅτι τὸ ἄρι στα φιλοσοφείν διαπεραίνοιτο ἂν ὀρθῶς, οὐ καθ' ἔτε ρον τρόπον, οἶμαι; Θεωρητικὴ γὰρ καὶ πρακτική γε πρὸς τούτοις φιλοσοφία, παντὸς ἂν εἴη ἐπαίνου μετ στή· καὶ παρὰ τοῖς τὰ Ἑλλήνων ἐσπουδακόσι θαυ μάζεται. Οὐκοῦν οὐκ ἀπό γε τῆς Εβραίων δόξης τὴν ἀθεότητα μεμαθήκαμεν· ἔφη γὰρ αὐτὸς καὶ τοῦτο· ἀλλ᾽ εἴπερ τις ἐθέλοι τἀληθὲς εἰπεῖν, ἐκ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς τῆς Ἑλλήνων ἀμαθίας κατ εγνώκαμεν. Καὶ ὅτι μᾶλλον ἐστι τὸ ἄθεον παρ' αὐτοῖς τὸν ἕνα καὶ φύσει καὶ ἀληθῶς οὐκ εἰδόσι Θεόν, πῶς οὐκ ἂν εἴη παντί τῳ σαφές; Βίον δὲ φαῦλον καὶ ἐπι σεσυρμένον ἐκ τῆς παρ' αὐτοῖς ῥαθυμίας ελέσθαι φησὶν ἡμᾶς, χυδαιότητά τε καὶ ῥαθυμίαν ὀνομάζων Ἑλληνικὴν, τὸ ἀδιακρίτως οψοφαγεῖν, παραιτεῖσθαί τε τῶν ἐδωδίμων οὐδέν. Ἐν γὰρ δὴ τούτῳ μάλιστα τὴν τῆς εὐσεβείας παριστᾶσι δύναμιν, καὶ ἁπάσης ἀρετῆς ἐν καλῷ γενέσθαι νομίζουσιν, εἰ δὴ παρ αιτοῖντο τῶν ἐδωδίμων τινά. Καίτοι τί δήποτε τὸν τῆς ἁγνείας ἐν τούτοις ορίζονται τρόπον; πάντα μὲν γὰρ γέγινε παρά Θεοῦ· καλὰ δὲ πάντως τὰ ἐξ ἀγαθοῦ, καὶ ὁ πάναγνος καὶ ἀβέβηλος, τῶν καταμιαίνειν ἡμᾶς ειωθότων εἰργάσατο ἂν οὐδέν. Τί γὰρ καὶ βρῶ σις ἐμποιήσειεν ἂν τοῖς μετεσχηκόσιν αὐτῆς; Η καὶ ὁποῖον ἂν αὐτοῖς εἰσφρήσαιτο μολυσμόν; παραιτεῖσθαι δὲ, οἶμαι, προσήκει τὰ δι' ὧν ἂν εἰκότως καταμιαίνοιτο τις. Δρῷεν δ' ἂν τοῦτο καὶ μάλα γενναίως οἱ τῆς φαυλότητος τρόποι, μοιχεῖαι, πορνείαι, κατα λαλιαί, ψευδηγορίας, συκοφαντίαι, φιλοχρηματίας, καὶ τὰ λοιπά. Οἱ δὲ τῶν τοιούτων οὐδὲν ὑπολογικά μενοι προσποιοῦνται μὲν ὀλιγοσιτεῖν, ἔσθ' ὅτε καὶ τῶν ἐδωδίμων ἀποπέμπονταί τινα, δεδίασι δὲ τῶν ἐκτόπων οὐδέν. Καὶ πρός γε δὴ τούτῳ, κατευφραίς νουσι τὸν ὕπατον Δία, τὰ αὐτοῦ τιμᾷν ᾑρημένοι, καὶ τὰ τῆς Κυπρογενοῦς θεραπεύουσι κράτη. Πλείστα μὲν οὖν ὅσα τὰ καθ' ἡμῶν παρ' ἐκείνου. ἀκυρολογεῖ δὲ λίαν καὶ κατὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως, καὶ τῆς αὐτοῦ συγγραφῆς οὐ μετρίαν ποιεῖται τὴν κατάρ βησιν. Φησὶ γὰρ τὸν τῆς Κοσμοποιίας συντιθέντα βιβλίον εἰπεῖν μὲν ὅλως τῶν ἀληθῶν οὐδὲν, ἄθλους δὲ ἁπλῶς συμφορῆσαι γεγηρακότας· καὶ ἃ μὲν ἦν εἰκὸς τοῦ παντὸς ἀξιῶσαι λόγου, ταῦτα δὴ πάντα ποιήσασθαι παρ' οὐδέν· εἰκῇ δὲ ἁπλῶς ἐρραψῳδηκότα, δόξαι τι λέγειν σοφόν τε καὶ ἀξιάκουστον. Τε θαύμακε δὲ τῶν παρ' Ἕλλησι σοφῶν τὰς ἐπὶ τούτῳ δόξας, μάλιστα δὲ τῶν ἄλλων, εὐφημίαις καὶ κρότοις τὴν Πλάτωνος στεφανοί. Ἐγὼ δὲ, ὅτι μὲν οὐ μετρίως σοβαρεύεται, κάν τούτῳ δὴ πάλιν παρήσω λέγειν. "Οτι δὲ εἰκαίως ἐπὶ ταῖς Ελλήνων εὑρεσιεπείαις ἀνασπᾷ τὴν ὀφρύν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, πειράσομαι διειπεῖν. ἡ Χρῆναι δὲ οἶμαι παραθεῖναι πάλιν ἐκ τῶν παρ' αὐτοῖς βιβλίων ἀπολεξάμενον τὴν ἑκάστου δόξαν, ἣν ἔχειν ἠξίουν περὶ τῆς τοῦ κόσμου κατασκευῆς, εἶτα τὴν Μωσέως κοσμογένειαν ἀνθυπενεγκεῖν· ὀφθήσεται γὰρ οὕτω τοῖς ἐντευξομένοις, καὶ τῆς ἐκείνων στενολεσχίας ὁ λῆρος, καὶ τῶν Μωσέως γραμμάτων τὸ ἀκραιφνὲς εἰς ἀλήθειαν. Πλούταρχος τοίνυν, ἀνὴρ τῶν παρ' αὐτοῖς οὐκ ἄσημος γεγονώς. ἐν τῷ δευτέρῳ βιβλίῳ τῆς τῶν φυ
philosophia cum est ex se laudabilis, 45 tum vel ipsis Græcorum sapientiæ addictis admirationi est. Quare non ab Hebræorum opinione impietatem didicimus, hoc enim ipse quoque objecit; sed, si quis vere loqui voluerit, ex sacris tabulis Græcorum ignoran tiam condemnavimus. Et quis dubitet illos impie tatis potius teneri, qui unum natura ac vere Deum non agnoscunt? Vitæ genus improbum ac dissolu tum ex illorum inertia nos delegisse ait, confusio nem et inertiam Græcanicam appellans nullo delecta quoris obsonio vesci, nec ab ullis esculentis abhor rere. In hoc enim potissimum pietatis vim consti taunt, et omnis virtutis decus se adeptos putant, si ali quod ciborum genus non attingant. Ecquam vero puri tatis rationen in luis constituunt? omnium enim Deus auctor et opifex: omnino vero bona sunt quæ a bono, neque quidquam ab illo sanctitatis et puritatis fonte derivatum est, quod nos contaminet. Namı quid cibus in nos eficere, aut quam labem inferre potest sumentibus? Atqui repudianda sunt, meo judicio, quæ nos sane contaminant. Quod egregie faciunt improbi mores, adulteria, scortationes, ob trectationes, mendacia, calumnia, avaritia et cx tera quæ cum illi floccifaciant, quandoque tamen a cibis temperare simulant, et esculenta nonnulla rejiciunt, nullo interim scelere relicto: eoque saue supremum Jovem exhilarant, qui ejus mores colunt, sed et Veneris numen venerantur. Et abunde quidem ille de nostris rebus. Mosen porro sapientissimum nimis sane contumeliose accipit, et in ejus scripta perfici? Nam contemplatrix et activa Christianorum don mediocriter invehitur. Ait auctorem libri De creatione mundi veri quidem nihil prorsus dicere, sed in eum obsoletas nugas duntaxat congessisse, et quæ laude maxime digna videbantur, ea quidem fecisse nihili, sed futili ac negligenti rhapsodia per functum, sapiens nescio quid ac mirificum visum esse dixisse. Græcorum autem sapientum de ea re opi niones miratur, sed præ cæteris maxime Platonis opi nionem prædicatione ac plausibus exornat. Ego vero quod quidem 46 non mediocriter insolescat, denuo hic quoque dicere prætermittam. Quod vero inanibus Græcorum commentis supercilium stulte contrahit, pro virili exsequi conabor. Sed collectam ex eorum libris, quam de mundi creatione habuerant, opi nionem rursum apponendam puto; tum quid de ejus opificio Moses scripserit, opponendum: unde lectoribus facile innotescet, quam abjectæ garruli tatis eorum ungæ sint, Mosaicis autem scriptis quanta sit lux veritatis. ** Matth. xv, 19, 20. Plutarchus igitur vir apud illos nou obscuri nominis, in secundo libro collectionis dogmatum De placitis phil. lib. ut, fol. 886, tom. Il edit. Χyl.
Continue reading PG 76: Explicatio XII Capitum →≣ entire volume