Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 31–32page 1 of 15
PG 78:31Έλληνας γραφέντι λόγῳ, ἄθλος ἦν παρ' Έλλησι καὶ μάτην ἐθρυλλεῖτο, δέδεικται μέν μοι πρὸς Ἕλληνας λόγῳ. περὶ τοῦ μὴ εἶναι (α) Ισίδωρος, — ἐπιστολὰς γέγραφε, καὶ ἄλλα τινά. πολλὰ μὲν αὐτῷ ἐ ράφη ὠφελείας ἁπάσης ἔμπλεω μάλιστα δὲ ἐπιστολαί. λόγον πρὸς Ελληνας περὶ τοῦ μὴ εἶναι ειμαρμένην λόγου λογίδιον Ισως γὰρ εἰ καὶ ἐν τούτῳ πλεονεκτοῦνται, ἐν ἄλλοις πλεον. εκτούσι, καί τινα ἐνόησαν, ὧν αὐτὸς οὐδ' εἰς ἔννοιαν
COMMENTATIONIS PARS II,
PARS SECUNDA.
DE SCRIPTIS ISIDORI PELUSIOTÆ.
Isidorus Pelusiota præter epistolas, de quibus exstiterint libri, quorum in hoc contra Græcos, în
fusius agemus postea, alios quoque, qui non ad
nostram usque pervenerunt ætatem, conscripsit
libros; quod ut probemus ad Suidæ (a) et Nicephori (b) auctoritatem refugere non necesse est, cum
ipse librum suum adversus Græcos bis commemoraverit. Hermino enim comiti (c) quærenti, qui fiat,
ut hominibus improbis et scelestis sæpissime omnia
sint secunda, probi contra et pietate insignes in
acerbissimis versentur malis et calamitatibus, rescribit se difficilem hanc quæstionem v tỷ πpds
Έλληνας γραφέντι λόγῳ, quantum feri posset,
solvisse. Eum eodem in libro in Græcorum vaticinandi artem acriter inveetum esse, scimus ex initio
epistolæ ejus ad Harpocram sophistam (d), in qua
de hac re in hunc loquitur modum: "Oti † pavtixý
ἄθλος ἦν παρ' Έλλησι καὶ μάτην ἐθρυλλεῖτο, δέδεικται
xai
μέν μοι πρὸς Ἕλληνας λόγῳ.
µév po šv tí mpòs "Ezλnvas óyy). Constat igitur
eum contra Græcos sive gentiles composnisse libram; sed utrum hic liber ab illo περὶ τοῦ μὴ εἶναι
ciµapµévŋy, quem in alia ad eumdem llerminum
epistola (e) affert, diversus, an idem sit, nova videtur indigere disquisitione. Eumdem esse arbitratur
Ritthershusius (f), quocum Dupinius consentit,
qui ex ipsius Isidori verbis hunc tribus epistolis illis
de uno ejusdem argumenti libro egisse audacter
arguit. Negat Fabricius (h), qui ex argumento libri
adversus Græcos, a me, quantum fieri potest,
exposito, contrarium colligit.— Sed libellus, quem
Isidorus De fato scripsit, contra ethnicos scriptus
fuit, in eoque libro contra gentiles, in quo, uti jam
diximus, de piorum hominum miseria, pravorumque felicitate agebatur, optuma sine dubio de fato
dicendi fuit occasio. Quare ex utriusque libri
argumento colligi non licet utrumque librum inter se fuisse diversum; neque tamen contrarium
inde consequi lubenter fateor. Quod si vero quispiam mihi objiciat, Isidorum duos attulisse librorum titulos, ergo necesse esse ut duo quoque
(α) Suid. Ισίδωρος, inquit, — ἐπιστολὰς γέγραφε,
καὶ ἄλλα τινά.
(b) Niceph. Hist. eccl. lib. xiv, cap. 53: Kal 8h
πολλὰ μὲν αὐτῷ ἐ ράφη ὠφελείας ἁπάσης ἔμπλεω
μάλιστα δὲ ἐπιστολαί.
(c) Lib. 11, ep. 187.
(d) Lib. 1, ep. 228.
(e) Lib. 1, ep. 253.
(f) Rittershusius in notis ad ep. 137. lib. 11. Liber
contra Grecos fortassis idem est, inquit, cum oratione, quam contra fatum scripsit.
(g) Du Pin Bibl. auct. eccl. tom. XIII, p. 11, p. 4,
not. c. hæc scribit: Il cite le Traité du destin dans
la lettre 253, du livre. Je ne le crois pas différent
illo de fato egerit, duplicem hunc titulum uui
eidemque libro bene convenire posse respondeo,
dummodo accipiamus Isidorum λόγον πρὸς Ελληνας
περὶ τοῦ μὴ εἶναι ειμαρμένην confecisse (i). Atque
quod affert Heumannus (j), qui ob id ipsum, ut
ejus utar verbis, quod librum de fato Royídiov potius quam 2oyov vocandum censet Isidorus, ab illo
quem contra Græcos scripsit, bis 26you nomine
ornatum, diversum esse statuit, non magni momenti est. Nam Isidorus ab Hermino magnopere
laudatus, pro insigni, qua excelluit, modestia (k),
librum suum elsi λόγου nomine dignum λογίδιον
appellare potuit. Quare his omnibus probari nequit
Isidori adversus Græcos scriptionem a libro De fato
diversam esse. Quid, si quis propterea, quoniam.
utraque, ea scilicet quam primo et tertio loco
laudavimus, epistola, ad eumdem datæ sunt Herminum, contrarium contendere et probare conaretur? Posset enim non ab omni verisimilitudine
alienam instituere ratiocinationem hujusmodi: Ut
cum ex illa libri secundi ad llerininum epistola
appareat, Isidorum Hermino ipsi quæstionem proponenti respondisse, se de hac re fusius jam in
libro adversus Gracos egisse, nihil verosimilias
sit, quam illum, cui accurata quæstionis dijudicatio
accepta esse debuit, blande a familiari suo rogasse,
ut librum illum mitteret. Neque hunc, ut ex altera
ad Herminum epistola videremus, preces illius
repudiasse, sed misisse una cum his litteris quem
ille postulasset librum.- Quæ sententia etsi primo
quidem obtutu placuerit, tamen qui attento animo
libri tertii ad Herminum litteras perlegerit, is statim rejiciet. Eæ enim his continentur verbis:
• Quoniam scripsisti me nuper libellum de fato canposuisse, qui ab aliis magnis laudibus ad cœlum
usque elatus, ab aliis omnibus, in quibus idem
tractetur argumentum, scriptionibus, sit præpositus,
quoniam ut hunc librum ad te mitterem precatus
du Traité contre les Contils cité dans les lettres 137,
et 228, du 1. livre, parce que ce qu'il en dit en ces
endroits regarde la mème matière.
Fabricius l. c. p. 256.
(i) Ita videtur sensisse Dupinius qui 1. c.: Il parla
lui-même, inquit, d'un Traité du destin contre les
Gentils.
Ισως
(j) Heumann. Diss. de Isid. Pel. § 6, p. 9.
(k) Cf. lib. iv, ep. 60, p. 446, lit. lin. 8: -
γὰρ εἰ καὶ ἐν τούτῳ πλεονεκτοῦνται, ἐν ἄλλοις πλεον.
εκτούσι, καί τινα ἐνόησαν, ὧν αὐτὸς οὐδ' εἰς ἔννοιαν
ápizóµnv. Ejusdem in sententiis suis exponendis
modestia manifesta est in ep. 85, lib. 11, ep. 112, et
144, lib. 1v.
+
col. 33–34page 2 of 15
PG 78:33περὶ τοῦ μὴ εἶναι εἰμαρμένην, (α): Επειδή γέγραφας λόγον, μᾶλλον δὲ, εἰ χρὴ εἰπεῖν ταληθές, λογίδιον μοι πρώης γεγράφθαι περὶ τοῦ μὴ εἶναι εἰμαρμένην· παρά τινῶν μὲν ἐκθειασθέν, παρά τινων δὲ καὶ τῶν ἄλλων συγγραμμάτων τῶν εἰς τοῦτο παρά τινων πεπονημένων προκριθέν, καὶ παρεκάλεσας τοῦτό σοι πεμφθῆναι, πέπομφα. Ἰσίδωρος ὁ τοῦ Πηλουσίου όρους καθηγησάμενος Νεῖλός τε καὶ Μάρκος ἔτι δὲ καὶ ὁ τὴν σοφίαν πολὺς Θεοδώριτος - ὧν εὐρὺ κλέος κατὰ τὴν ποίη σιν Οσοι εἰς τὸν βίον τοῦ Χρυσοστόμου συνεγράψαντο αλλα μυρία, άπερ, ἵνα μὴ τὸ λογίδιον μηκύνωμεν, παραλείψει. δὲ πρὸς Κύριλλον τὸν ἀοίδιμον, ἐξ ὧν μάλιστα δεί κνυται τοῦ θεσπεσίου συναχμάσαι τοῖς χρόνοις. ἀπορῶ· νικῇ γὰρ τὸν νοῦν ἡ μέθη τοῦ πράγματος. πράγματος.
DE SCRIPTIS ISIDORI PELUS.
es, mittendum duxi (a). › Namque apparet, ut Facundus, Nicephorus aliique occasione data altı -
equidem arbitror, ex harum litterarum initio,
librum de fato non eum esse, quem in epistola
Isidorus familiari suo commendaverat. Etenim
‹ Tu librum de
verba, quibus usus est Herminus:
fato nuper composuisti,› quæ ex Isidori epistola
ad illum data enucleare possumus, satis de mea
quidem sententia declarant, hunc de boc libro
nondum neque per litteras nec præsente sermone
cum familiari suo collocutum esse. Quod si verum
est, hic de fato libellus non idem esse potest atque
¡¡le, quem Pelusiota contra Græcos composuit librum. Recte igitur senserunt Fabricius et Heumannus, etsi causam, cur ita sentiendum sit, non viderunt (b).
Hunc igitur locum relinquere et ad alia Isidori
scripta transire liceret, nisi exstaret longa ad Harpocram sophistam epistola (c), quam, cum in ea eorum,
qui fatum credunt, refellatur opiuio, aliquis pro
libello περὶ τοῦ μὴ εἶναι εἰμαρμένην, de quo modo
locuti sumus, habere posset; præsertim cum
Isidorus, aliam quoque, quæ Eulogio scripta est,
epistolam oyidov (d) appellaverit. Quam sententiam cum aliis argumentis neque confirmare nec
refellere possim, id tantum moneo, nos ex illa ad
Harpocram sophistam epistola modum ac rationem,
quam Pelusiota de fato disputans, secutus sit,
optime posse intelligere.
Reliqua, quæ de deperditis Isidori scriptis dicenda
sunt, brevius queunt absolvi. Quæ enim ab Evagrio (e) commemorantur ejusdem scripta ad Cyrillum sunt, uti jam a Dupinio (ſ), Ceillierio Fabricio et Heumanno (i) observatum est, nihil
aliud nisi Isidori epistolæ ad hunc virum, quas
(α) Verba Greca sunt: Επειδή γέγραφας λόγον,
μᾶλλον δὲ, εἰ χρὴ εἰπεῖν ταληθές, λογίδιον μοι πρώης
γεγράφθαι περὶ τοῦ μὴ εἶναι εἰμαρμένην· παρά
τινῶν μὲν ἐκθειασθέν, παρά τινων δὲ καὶ τῶν ἄλλων
συγγραμμάτων τῶν εἰς τοῦτο παρά τινων πεπονημέ
νων προκριθέν, καὶ παρεκάλεσας τοῦτό σοι πεμφθῆ
ναι, πέπομφα.
lerunt. Quapropter jure vituperatur Caveus (j).
quippe qui librum adversus Cyrillum deperditis
Isidori scriptis adnumeraverit; multo gravius vero
reprehendendus est Joannes Langus Nicephori Callisti interpres. Is enim, uti notaverunt Jacobus
Billius (k) et Joannes Chatardus post eosque
alii complures, Nicephori verba (m²): Okoç ¿xeivo;
Ἰσίδωρος ὁ τοῦ Πηλουσίου όρους καθηγησάμενος·
Νεῖλός τε καὶ Μάρκος
ἔτι δὲ καὶ ὁ τὴν σοφίαν
πολὺς Θεοδώριτος - ὧν εὐρὺ κλέος κατὰ τὴν ποίη
reddidit in hunc modum: «Talis fuit Isidorus, qui in Pelusii monte monachis præfuit, Nilus
et Marcus et sapiens Theodoretus, quorum magna
in poetica laus est (m"); itaque eos egregios facit poetas, cum tamen, ut ait Jacobus Billius, nullum
ex his poetica laude floruisse litteris ullis proditum
sit.
σιν
Sed ne quid memoratu dignum a nobis prætermissum videatur, quarto loco monendum est, anonymum illum, de quo in parte hujus commentationis prima jam diximus, Vitæ Chrysostomi auctorem præmisisse scriptorum de Vita hujus viri Catalogun (u) sub hoc titulo: Οσοι εἰς τὸν βίον τοῦ Χρυσοστό
μου συνεγράψαντο • eumque his adnumerasse Isido
rum Pelusiotam. Quanquam vero equidem bene intelligo anonymi hujus testimonio probari non posse
Pelusiotam (o) celeberrimi illius episcopi vitam
descripsisse, tamen propterea hanc non prætermittendam esse duxi notitiam quod, ut equidem scio,
a nemine, qui de Isidoro ejusque scriptis protulit
sententiam, memorata est.
Majoris videtur esse momenti quod Hardtius in
são codicum bibliothecæ Bavaricæ catalogo (p), intempore vixerit Isidorus.
(h) Fabricius l. c. p. 256.
(i) Heumann. 1. c. p. 9, not. aa.
(j) Caveus Hist. litt. script. cccl. p. 250.
(k) Jacobi Billii Observationes sacræ. lib. 1,
cap. 38, p. C6.
Joannes Chatardus in epistola ad Godofredum
Billium, quæ præfixa est editioni ejus Isidori Epistolarum a Jacobo Billio Latine redditarum.
(m) Fabricius autem in eo errat quod malam hanc
interpretationem Joanni quidem Lango, sed huic
Ila Evagrii dictum interpretanti tribuit.
(b) Schrickhius a Fabricii et Heumanni stans
partibus, ne unum quidem pro sna sententia affert
argumentum. Cf. II. eccl. t. XVII, p. 522. Tillemontius banc litem dijudicare non audet. Scribit
enim in Hist. ecel. tom. XV, p. 117, hæc:
composé divers écrits très-utiles, conime celui qu'il
fit contre les Gentils. ‹ Je ne scay si c'est le mesme
ouvrage, qu'il appelle autre part un livre, ou plutost
un pelit livre contre le destin. It avoue que cet ouvrage avoit esté fort estimé et nesmie qu'il etc.
(c) Lib. m, ep. 154.
(d) Lib. v, ep. 163, p. 505, ubi hæcexstant: xal
αλλα μυρία, άπερ, ἵνα μὴ τὸ λογίδιον μηκύνωμεν,
παραλείψει.
(e. Evagrius Hist. eccl. lib. 1, cap. 15. Yeypantal
δὲ πρὸς Κύριλλον τὸν ἀοίδιμον, ἐξ ὧν μάλιστα δείκνυται τοῦ θεσπεσίου συναχμάσαι τοῖς χρόνοις.
Dupin l. c., p. 4.
Cellierius, 1. c. p. 604, dubius hæret utrum
Cyrillus, de quo loquitur Evagrius, celeberrimus
ille sit Alexandriæ episcopus, an alius ejusdem nominis vir. Alexandrinum fuisse constat, tum ex
epitbetis, quibus hunc ornat Evagrius, tum ex eo
riod hac notitia usus est ille ad definiendum quo
(m) Fronto-Ducæus, qui Latinam Joannis Langi
interpretationem cum Græcis collatam et recognitam suæ Nicephori adjecit editioni, etiam hoc mendum correxit.
(#) Joan. Chrysost. Opp. ex ed. Savilii tom. V.II,
p. 293.
Tenet autem in Catalogo illo_Isidorus
locum decimum et secundum. Cf. Lambecii
Commentarii de bibliotheca Cæs. Vindob. tib. vmu,
cod. xxvit, p. 299.
(o) Isidorus ipse a Simone monacho rogatus, ut
paucis divini Joannis Chrysostomi tragœdiam exponeret, rescribit lib. 1, ep. 152 hæve: opisal Y
ἀπορῶ· νικῇ γὰρ - quod e codd. Bav. Vat. 649,
Alt. et Sfort. inserendum est τὸν νοῦν ἡ μέθη
τοῦ πράγματος. Sic scribendum censeo auctoritate
codd. Bav. Sfort. et Alt. - Vulgo legebatur tà toŨ
πράγματος.
(p) Cod. CCLXX, inde a folio 154 usque ad finem,
vol. III, p. 127.
col. 35–36page 3 of 15
PG 78:35τοῦ Πηλουσιώτου ἐρωτήσεις καὶ ἀποκρίσεις. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου ἐπιστολαὶ ἀνέκδοτοι.
h
COMMENTATIONIS PARS II.
editum Isidori Pelusiotæ opus in manuscripto quo- pturæ epistolarum libri quatuor. Quorum tres priores
dam exstare testificatur, sic inscriptum: 'Totôópov cum Latina interpretatione Jacobi Billii primum ante
τοῦ Πηλουσιώτου ἐρωτήσεις καὶ ἀποκρίσεις. Conti- annos xx Parisiis prodiere. Jam vero sub prelum
nentur autem hoc codice non solum Isidori, sed revocati ms. cod. Bavarici ope plurimis in locis insietiam Chrysostomi, Basilii, Olympiodori, Nili, Marci, gniter aucti, suppleti, correcti sunt. Quartus nune
Maximi et Theodosii quæstiones et responsa, quæ primum exit novus ex eodem codice Bav. cui Venetus
auctor collegit anonymus. Equidem, quia ipsum in bibliotheca S. Marci respondet, descriptus et Latieodicem inspiciendi mihi non data fuit occasio, num
nus factus a Cunrado Rittershusio IC. Ex officina
in illo inedita quædam lateant, non audeo decer- Commeliniana 1605.
nere; sed magna mihi est suspicio quæstionum illarum et responsorum, quæ omnia ad interpretationem Librorum sacrorum videntur pertinere, collectorem descripsisse, uti ex Chrysostomi, Basilii
aliorumque operibus, ita et ex Isidori epistolis,
quæ ipsi ad suam rem facere viderentur. Quapropter inedita quædam, uti ex titulo collegit lardtius (a) in illo latere codice exigua tantum mihi
spes est.
Neque puto novi quid exstare in libro cujus
titulus hic est: Isidorus Pelusiota de nativitate Domini. Defuit autem hunc libellum inspiciendi occasio. Ilæc hactenus.
EPISTOLARUM EDITIONES.
Prodierunt Parisiis anno 1585, in folio: S. Isidori
Pelusiotæ epistolarum amplius mille ducentarum libri tres nunc primum Græce editi. Quibus e regione
accessit Latina clarissimi viri Jacobi Billii Prunæi,
S. Michaelis in eremo quondam cœnobiarchæ, interpretatio.
Huic editioni præfixa est Joannis Chatardi epistola ad Godofredum Billium, qua edocemur, Jacobum Billium, illius fratrem, Isidori epistolas
MCCXIII Græcas in Latinam linguam transtulisse,
ipsum vero præmatura, quo minus hanc ederet interpretationem, morte impeditum esse. Joannes
igitur Chatardus hanc suscepit provinciam simulque
ut etiam Græce illæ excuderentur epistolæ, curavit. Scripturæ diversitas margini adnotata est.
Accedunt Jacobi Billii Sacrarum observationum libri
duo.
Sunt autem S. Isidori Pelusiotæ epistolarum
amplius mille ducentarum libri tres Jacobo Billio
interprete recusi in magna Bibliotheca VV. PP.
ed. Colon. ann. 1618, t. V, p. 11, p. 476–621.
Tribus his epistolarum libris quartum adjecit
Rittershusius, omnesque edidit sub hoc titulo:
S. Isidori Pelusiotæ de interpretatione divinæ Scri-
(a) Hardtius 1. c. Isidori, inquit, Pelusiotæ quæstiones nullibi memoratas inveni. Quare etiam in
indice huic tomo adjecto hunc Isidori librum inter
Rittershusius et quam Joannes Chatardus notavit, et quam ipse ex codice suo deprompsit scripturæ diversitatem diligenter margini ascripsit; ita
quidem ut, si in codice Bavarico vel unum vel plura
addita fuerunt vocabula, locum, quem illa in textu
tenuere, stella notaret, vocesque in manuscripto
isto omissas uncis includeret. Accedunt indices locupletissimi aliaque minoris momenti. Cæterum
hæc editio ne linea quidem mutata anno sequente
in eadem recusa est officina.
Anno demum 1623 Andreas Schottus Isidori epistolas DLIX e codice Vaticano edidit Antuerpiæ
in-8, sub hoc titulo: Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς Ἰσιδώ
ρου τοῦ Πηλουσιώτου ἐπιστολαὶ ἀνέκδοτοι. S. Isidori
Pelusiotæ epistolæ hactenus ineditæ de locis sacræ
Scripturæ moribusque formandis; ex Vaticana pontificis bibliotheca nunc primum erutæ notisque et argumentis illustratæ ab Andrea Schotto, societatis
Jesu presbytero.
Anno sequente publicavit idem Latinam harum
epistolarum interpretationem Rome.
Francofurti autem anno 1629 eædem ea forma
recusæ sunt, ut editioni Rittershusianæ annecti
possent, sub hoc titulo: S. Isidori Pelusiotæ presbyteri epistolarum, quæ in Billii et Rittershusii editionibus desiderantur, volumen reliquum; quas ex Vaticana S. Patris bibliotheca nuper erutas, nunc primum Græce et Latine conjunxit, notisque et argumentis illustravit R. P. Andreas Schottus, societatis
Jesu presbyter.
Sed Lutetiæ tandem prodierunt quinque Isidori
epistolarum libri anno 1638, in folio, sub hoc titulo:
S. Isidori Pelusiotæ de interpretatione divinæ Scripturæ libri quinque; quorum tres priores ex interpretatione Jacobi Billii, quartus autem a Cunrado Rittershusio IC., qui et notas uberiores, et summas,
et indices prioribus libris adjecit: et quintus ab Andrea Schotto, nunc primum in Gallia prodeunt.
In hac editione, quæ multis scatet erroribus typoinedita refert.
(b) Prodiit hic liber Haganoæ 1529, in-4. Cf.
catal. bibl. Andr. Paw.
Liber cujus titulum Niemeyer, p. 36, ex catalogo quodam exhibet: Isidorus Pelusiota de nativitate Domini Haganos 1529 in-4°, ut facile crediderim, idem opus est, quod proprie inscribitur: B. Isidori episcopi, thenogi velualissimi, de nativitate Domini, etc. libri duo. Haganoæ 1529, in-1. Isti autem libri, qui mihi præsto sunt, revera S. Isidorum Hispalensem auctorem habent, et cum inscriptione: Contra Judacos reperiuntur in optima ejus editione (quam
curavit F Arevalo) Romæ 1797 1803, t. VI, p. 1 seqq. Præterquam enim quod locus et annus et forma impressi
libri congruunt, imprudens aut sciolus catalogi scriptor, cum prior ex istis duobus libris, prout Hagano 1529 editus
est, in margine superiori simpliciter notatur: B. Isidorus de nativitate Domini, facile Pelusiotum de suo addere
potuit, sicque Isidoro nostro fetus accrescere, cujus ne minimum alibi, nec antiquo, nec recentiori tempore vestigium
occurrit. Eadem igitur fuerit hallucinatio, quam ipse Niemeyer alio in loco p. 146 de codice quodam manuscripto recte
deprehendit. - FESSLER, Instit. Putrol., 11, 623. OEniponte 1850.
col. 37–38page 4 of 15
PG 78:37τον μακαρίτην
DE SCRIPTIS ISIDORI PELUS.
auctior et emendatior. Cui præter notas Cunradi
Rittershusii et Andreæ Schotti adjiciuntur et notæ aliæ
ex Isidorianis Collationibus Petri Possini diligenter
excerpla.
graphicis, etiam hoc vituperandum est, quod stellæ Scripturæ epistolarum editio prima Veneta Latina
quidem, quibus Rittershusius in Bavarico codice aut
unum aut complura addita esse vocabula significare
voluit, in textum receptæ sunt; neque tamen scripturæ diversitas est indicata. Qui factum est, ut
Petrus Possinus in libro, de quo continuo agemus,
hisce stellis lacunas indicari arbitratus, glossam
pro vera scriptura sæpius habuerit. Simili modo
unci, quos certo, uti antea dictum est, consilio adhibuit Rittershusius, in hac editione temere recepti videntur esse.
Caterum omnes Isidori epistolæ exstant Latine
tɔntum in maxima Bibliotheca VV. PP. tom. VII,
p. 499-802.
In bis Isidori editionibus, Parisiensem dico et
Venetam, excusæ sunt epistolæ bis mille et duodecim.—Liber enim primus quingentas continet (a),
secundus trecentas, tertius quadringentas et tredecim, quartus ducentas et triginta, et quintus quingentas sexaginta novem. Errat igitur auctor anonymus Historiæ ecclesiasticæ, quæ prodiit Coloniæ (b),
qui Isidori epistolarum duo millia centum et septuaginta novem excusas opinatur. Errant Ignatius Hyacinthus de Graveson (c). Caveus et Fabricius, qui
omnes Isidori epistolas bis mille et tredecim excusas esse affirmarunt. Qui horum virorum error ex
eo procul dubio natus est, quod Schottus epistolæ
quingentesimæ sexagesimæ nonæ, quæ libri quinti
postrema est, subjecit unam quarti libri a se editam emendatius (d).
Sed Romæ prodierunt anno 1670 Isidorianæ collationes, quibus S. Isidori Pelusiotæ epistolæ omnes
hactenus editæ cum multis antiquis optimæ notæ
manu scriptis codicibus comparantur, et inde circiter
bis mille locis supplentur aut emendantur. Ex bibliotheca Barberina. Curavit enim Franciscus cardinalis Barberinus per virum, ut ait qui præfatus est
Petrus Possinus, eruditionis eximiæ, suum tunc fa·
miliarem, τον μακαρίτην Franciscum Arcudium
Græcum Calabrum, postea episcopum Nuscanum,
cum sex optimis antiquissima manu scriptis codicibus, duobus Vaticanis, totidem Altaemsibus, uno
Sfortiano, sexto Barberino conferendas Isidorianas
omnes epistolas, exacte ascriptis per margines editionis Parisiensis variis lectionibus et supplementis
e regione cujusque tali egentium ope locorum. Hoc
editionis Parisiensis exemplar Carolus Moronus,
præfectus bibliothecæ Barberinæ, tradidit Petro Possino e societate Jesu, qui hasce Isidorianas edidit
collationes, sic ab eo vocatas, quoniam, ut ipsius
utar verbis, in iis illa, de qua dixi, Parisiensis Isidori editio cum codicibus haud paulo melioribus
confertur. ‹ Studui, ut scribit ille, cuncta sic explicare ut quam facillime quivis lector comparatione
mei scripti cum ejus editionis exemplo loca in edito
mendosa corrigere, mutila posset supplere. Ad hoc
diligenter adnotavi epistolarum, paginarum et versuum, ad quos observationes hæ pertinent, numems. Plerumque retuli duntaxat quid diversi aut novi
exstaret apud codices; nonnunquam judicium meum
interposui; nec dissimulavi oborientes e variarum superioribus quoque in libris nonnullæ bis legunlectionum indiciis de archetypa scriptura conjecturas; raro tamen id feci, contentus xpitixwtépois
quasi aperuisse campum et occasionem felicius pro
cojusque acumine divinandi præbuisse.
His vero Collationibus usus est auctor editionis
quæ prodiit Venetiis 1745, in folio, sub hoc titulo:
Sancti Isidori Pelusionæ de interpretatione divinæ
(a) Ceillierius in Hist, auct. sacr. et eccl. tom.
XIII, cap. 22, art. 2, p. 605, librum primum epistolas DXC continere affirmat. Videtur autem ille
usus fuisse exemplari Parisiensi, in quo typothetarum negligentia et incuria ultima hujus libri epistola hoc numero insiguita est.
(b) Abrégé de l'histoire ecclésiastique. Cologne
Sed si ex his colligere velles nos bis mille et duodecim Isidori epistolas habere superstites, quæ typis excusæ sint, haud dubie in errorem incurreres.
Præclare enim a Tillemontio (e) observatum est,
unam in duas nonnunquam discerptam esse epistolam, velut libri iv ep. 206 et 207, et libri ep. 271
et 272, nonnullasque bis esse positas, quarum duo
affert exempla. At multo plura lleumannus, cujus
quæ de hac re agit notam huc transcribere liceat:
• Schottus, inquit ille, plures e Vaticano suo codice
edidit, quæ jain editæ fuerant a Billio vel Rittershusio. Eadem enim est libri v ep. 239 et libri þv
ep. 147; eadem est libri v ep. 91 et libri v ep. 147;
eadem est libri v ep. 138 et libri tv ep. 190; eadem
est libri v ep. 43 et libri tv ep. 199; eadem est
libri v ep. 139 et libri tv ep. 122; eadem est libri v
ep. 187 et libri sv ep. 124; eadem est libri v ep.
324 et libri 1 ep. 233. Confer, sic enim pergit ille,
etiam libri v ep. 116 cum libri 1 ep. 162; libri v
epistolam 24 cum epistola 567, ejusdemque libri
epistolam 374 cum libri 11 epistola 116, quas parum
inter se differre deprehendes. Nec vero solum
quinto insunt libro epistolæ jam antea editæ, sed
tur. Eadem certe est libri 11 epistola 1 et 39; libri 1
epistola 29 et libri iv epistola 188. Sic etiam libri 1
epistola 303 iisdem ferme verbis occurrit, et quidem
in duas divisa, n. 271 et 272 (quod jam a Tillemontio observatum fuit). Eadem est etiam libri ¡v ep.
180 et librit epistola 185. - His ab Heumanno
notatis adnumeranda est, uti jam viderat Petrus
1752, vol. II, p. 467.
(c) Ilyac. d. Grav. Hist. eccl. var. coll. dig. t. II,
P. 41.
(d) Eadem ratione ab Heumanno 1. c. p. 12,
not. b. hic error explicatus est. Cf. p 37.
(e) Tillemont. Hist. eccl. vol. XV, p. 847, not. 3.
Hunc exscripsit Fabricius l. c.
col. 39–40page 5 of 15
PG 78:39ελλογιμώτατον φι κόσομόν τε καὶ ῥήτορα. Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας
Primum autem ex eo quod Isidori epistolæ magnam partem forma carent epistolica, collegit (i),
plerasque ex officina, ut ipse ait, profectas esse
rhetorica, in discipulorumque gratiam solerter eſſficlas. At equidem vereor ne discipuli meritas non
egerint præceptori suo gratias, qui epistolas ipsis
proposuit imitandas, forma adeo epistolica carentes,
omisso et yaipa el Epwoo. Quod igitur ille, uti notavit Schrockhius (j), sententiæ suæ favere opinatus
est, obstat multo magis, atque contrarium videtur
probare.
COMMENTATIONIS PARS II.
Possings (a), libri 1 epistola 4, quæ libro v recurrit,
in quo locum tenet 195. Denique mihi quidem
libri v epistola 221 atque libri epistola 203,
de quibus deinceps fusius agemus, eadem visa est.
Itaque his omnibus computatis, Isidori epistolæ
mille nongentæ nonaginta septem ad nostram usque
ætatem pervenisse videntur; cumque nemo, ut
equidem scio, bas omnes ab Isidoro scriptas addubitaverit, statim de codicibus in quibus hujus viri
epistolæ continentur quæ innotuerunt, addere possemus, nisi Heumannus, quem Hambergerus (b) sequitur, plerasque Isidori litteras tictitias esse
censeret. Cujus sententia paulo accuratius examinanda est.
Heumannus (c) plerasque Isidori epistolas, ut ipsius
utar verbis,- fictitias esse opinatur, ac rhetorico
more compositas, non ut ii quorum præfixa sunt
nomina eas acciperent legerentque, sed ut specimina essent eloquentiæ iis imitandæ quos haberet
Isidorus artis dicendi discipulos. Antequam vero
hujus sententiæ argumenta fusius exponit, Suidæ (d)
atque Ephræmi Antiocheni (e) de Isidoro affert judicia, ex quibus hunc et rhetorem et eloquentiæ
laude insignem fuisse apparet. Tum ex ipsis Pelusiotæ Epistolis hunc artis rhetoricæ satis gnarum
fuisse ostendit, quippe in epistola ad Nilum (f) orationis virtutes ex Hermogene describat, in alia ad
Ophelium grammaticum (g) de charactere epistolico disserat, scribatque Elaphio episcopo (h) acrem
amorem studiumque eloquentiæ illo ævo mortalium invasisse animios. Quibus testimoniis addere
potuisset libri quinti epistolam ducentesimam decimain septiınam, qua Isidorus, cum de variis rhetorum generibus agat, se hujus artis peritum esse satis superque probat. Denique fleumannus rhetores
non solum artein scribendarum epistolarum, verum
etiam epistolas effingere suisque discipulis imitantandas exhibere consuevisse, pluribus probat exemplis, quæ repetere tædet.
His omnibus vero nihil aliud, ut equidem auguror, voluit demonstrare, nisi potuisse Isidorum pro
rhetorum illius, quo vixit, ævi consuetudine in discipulorum usum talia edere specimina. Ac ne hoc
quidem testimoniis illis satis probatum est. Restat
enim, ut ostendatur Isidorum habuisse artis dicendi
discipulos. Quod mera est Heumanni hypothesis.
Sed ne in suspicionem nimiumi dubitantis incurram,
hæc missa faciamus transeamusque ad accuratam
argumentorum, quæ ille protulit, expositionem et
dijudicationem.
(a) Poss. Collat. Isidor. p. 9.
Hambergerus in libro Zuverlässige Nachrichten etc. tom. lil, p. 154. Cf. ejusd. libellus:
Kurse Nachrichten von den vornehmsten Schriftstellern vor dem 16 Jahrn. p. 889.
(c) Heum. 1. c. § 9, p. 15.
(d) Suidas appellat isidorum ελλογιμώτατον φικόσομόν τε καὶ ῥήτορα.
(e) Ephræmi verba, quæ huc pertinere possent,
nulla apud Photium inveni; atquie magna mihi est
Sed cum infra, ubi Schrockhii de Isidori epistolis sententiam explicabo, plura de hac re dicenda
sint, eam missam faciamus, pergamusque reliqua,
quæ protulit Heumannus argumenta recensere.
Pergit autem his verbis: ‹ Huc refero nonnullas
ejusdem plane argumenti epistolas; quod ipsum
certo est indicio, rhetorem nostrum ostendere voluisse suam dicendi copiam. Hujus generis sunt
libri quarti epistola secunda, tertia et quarta, in
quibus quidam Psalterii locus eodem quidem modo,
sed verbis tractatur arte variatis. ›
At, etsi negari nullo modo potest in epistola tertia et quarta Psalterii dictum, de quo in secunda
jam actum est, recurrere, tamen nobis paulo accurǝtius in rem inquirentibus, verosimile visum est.
Isidorum has tres epistolas Zosimo, cujus nomen
omnibus præfixum est, revera misisse. In epistola
enim secunda irridet Isidorus Zosimi stultitiam, qui
vino omnibusque voluptatibus deditus precari audeal: Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας
pov. Eorum enim, inquit, hæc est precatio qui æternam salutem vitæ luxuriosæ præeferunt; at non
convenit illis qui cute hene curata ipsos vincunt
athletas. Etenim perinde agere videris ac si in meretriciis hærens amplexibus pudicitiæ compos fieri
optes. Desine igitur vitam suavem plenamque volaptatibus degere; comprime cupiditatem infinitam
et inhonestam assidue convivandi, ne ridiculum
te præbeas, cum alia consequi optes, alia agas.
Hoc est primæ ad Zosimum epistolæ argumentum.
Ex altera vero apparet hominem illum voracem
respondisse Isidoro, et defensionis loco, ut fieri
solet, ex eo quæsivisse, quamnam tandem subjiceret verbis illis: Confige timore tuo carnes meas, selltentiam? Rescribit enim Isidorus: Quoniam per litteras ex me quæsivisti, quid sibi velit dictum illud
Psalmistæ, ausculta. Verbis illis hæc subest sententia: Reverentia erga Deum efficiat ut, cupidita-
suspicio Heumannum memoria lapsum dictum Evagrii afferre voluisse.
(f) Lib. v, ep. 145.
Lib. v, ep. 133.
Lib. v, ep. 201.
(i) Hemmann. 1. c. § 10, p. 16.
(j) Schrockhius in Historiæ eccles, volumine
XVII, p. 525, paucis quidem, sed egregio do has
Heumanni opinione judicavit.
col. 41–42page 6 of 15
PG 78:41νες δεινοί εἰσι παραλογιζόμενοι μὲν λαθεῖν, ἀλόντες δὲ παρακρούσασθαι· ἀλλ᾽ ὁ σοφὸς κρείττων τούτων ὢν φωράσει μὲν τὴν ἀπάτην, διελέγξει δὲ τὴν δε νότητα. Εἰ καὶ εἰσί τινες δεινοὶ μὲν ἀπατῶντες λαθεῖν, δεινοὶ δὲ φωραθέντες παραλογίσασθαι· ἀλλ' ὁ θεοφιλής κρείττων τούτων εὑρίσκεται, σοφὸς μὲν ὢν συνιδεῖν τὴν ἀπάτην, σοφώτερος δὲ διελέγξαι τὴν ἐν τοῖς λόγοις κρυπτομένην δεινότητα. (α): Πῆξον αὐτὰς σάρκας), νέκρωσης, ἀνική τους ποίησον πρὸς ἡδονὴν, ἀντὶ ἤλων Ο φίλος ὁ τὸς πηγνύτω αὐτὰς καὶ νεκρούτω, καὶ ἀκινήτους καὶ ἀνενεργήτους πρὸς ἁμαρτίαν παρα Οὐ μόνον απρεπής αὕτη ἡ εὐχή, ἀλλὰ καὶ εἰρωνείας, μᾶλλον όταν γὰρ τὸν ἀκήρατον νοῦν ταῦτα αὐτῇ. & ποιεῖν οὐ θέλει, παραλογιζομένους, οι θεοφιλὴν εἰ σοφόν, κρούεσθαι θέλει τὸν κριτήν.
DE SCRIPTIS ISIDORI PELUS.
νες δεινοί εἰσι παραλογιζόμενοι μὲν λαθεῖν, ἀλόντες
δὲ παρακρούσασθαι· ἀλλ᾽ ὁ σοφὸς κρείττων τούτων
ὢν φωράσει μὲν τὴν ἀπάτην, διελέγξει δὲ τὴν δε:-
νότητα.
tibus restinctis, imminuatur corporis in animum bam. Illa antem his verbis continetur: El xai riperuiciosa vis (a). Cognita igitur hac verborum interpretatione desine aut verbis illis Psalmistæ uti, aut,
si recte uti velis, mores dissolutos abjice, novosque
capta, præsertim cum ventri non tuo cibo servias,
sed aliorum sis assecla mensarum. Utriusque
epistol argumento sic exposito, quis est qui non
videat, diversum esse harum litterarum consilium?
quis est qui non intelligat, Isidorum non eodem
modo verbisque arte tantum variatis, uti contendit
Heumannus, sed modo plane diverso dictum e Psalmis repetitum his in epistolis tractasse? In illa enim
Zosimum ridiculum esse ostendit, in hac Psalmistæ dictum) interpretatur.
Sed euam de quarta hujus libri epistola agendum
In hac vero de eadem re in hunc modum loquitur Isidorus: Εἰ καὶ εἰσί τινες δεινοὶ μὲν ἀπατῶντες
λαθεῖν, δεινοὶ δὲ φωραθέντες παραλογίσασθαι· ἀλλ'
ὁ θεοφιλής κρείττων τούτων εὑρίσκεται, σοφὸς μὲν
ὢν συνιδεῖν τὴν ἀπάτην, σοφώτερος δὲ διελέγξαι τὴν
ἐν τοῖς λόγοις κρυπτομένην δεινότητα.
Nemo certe negabit utrique epistolæ eamdem inesse sententiam; ac neino consentiet cum Heumanno, qui Isidorum has epistolas scribentem suam
dicendi copiam ostendere, eumque discipulis suis
est; quæ sane magnam habet cum secunda simili- exemplar proponere voluisse audacter affirmat. Intudinem. Docet enim Isidorus virum virtute præditum ornatumque jure. divinum numen ad opem
ferendam invocare; eum vero qui, virtute relicta,
supremum invocare audeat numen, his precibus
nihil esse effecturum. Quæ igitur, ita enim pergit,
hæc est amentia, quod, cum vitam flagitiosam degas
et scelestam, precari audes: Confige timore tuo
Carnes
meas. Quæ precatio te virum petulantem,
luxuriosum, ebrium non solum non decet, verum
Judibrii, imo periculi plena est (b). Conaris enim Deum
ipsum fallere. - Uti igitur Isidorus, cui nihil magis cordi erat quam homines petulantes ad sobrios
revocare mores, secunda in epistola Zosimo ostenderat preces ejus esse ridiculas et ineptas, ita in epistola
quarta, cujus argumentum modo exposuimus, ei demonstrare conatur invocationem in ejus ore impiam
esse et periculosam. Quare, etsi Heumanno concedendum est, magnam intercedere inter utramque
epistolam similitudinem, tamen utriusque consilium
diversum esse inter sese jure contendi posse arbitramur; itaque Zosimum has litteras revera accepisse censemus. Cui sententiæ id quoque videtur
favere, quod multæ ad eumdem hunc Zosimum exstant apud Isidorum epistolæ, ex quibus omnibus
apparet, eum fuisse talem qualis et in his describitar litteris (c). Huc accedit, quod ex ejusdem epistrla ad Athanasium presbyterum data (d) apparet,
vitiosam Zosimi vitam aliis quoque viris, quibus
religio Christiana cordi fuit, fuisse offensioni.
Neque reliqua, quæ ad sententianı suam firmandam attulit Heumannus, exempia satis apta sunt.
Etenim idem, inquit, reperies, si contuleris in libro
quinto epistolas 289 et 519, quas, ut unusquisque
de hac re facili opera judicare possit, Græcas ascri-
(α) Ferba Greca sunt: Πῆξον αὐτὰς (sc. σάρκας),
νέκρωσης, ἀνική τους ποίησον πρὸς ἡδονὴν, ἀντὶ ἤλων
Ο φίλος ὁ τὸς πηγνύτω αὐτὰς καὶ νεκρούτω, καὶ
ἀκινήτους καὶ ἀνενεργήτους πρὸς ἁμαρτίαν παραGREUZKITW.
(b) Verba Græca sic sese habent: Οὐ μόνον
απρεπής αὕτη ἡ εὐχή, ἀλλὰ καὶ εἰρωνείας, μᾶλλον
& vivo quod, elsi genitivi illi aliquo
modo explicari possunt, e codice Vat. 650, addendyo, est sine dubio; όταν γὰρ τὸν ἀκήρατον νοῦν
ταῦτα αὐτῇ. & ποιεῖν οὐ θέλει, zai aútòv mapz-
Patrol. GR. LXXVIII.
signi scilicet arte in utraque epistola variavit orationem, cum viros fallaces in illa παραλογιζομένους,
in hac ärztŵytas, eosque, quorum fraudes detectæ
sint, in illa appellet åλóvtaç, in hoc pwpaßévtas;.
cum deinde, quem in illa copòv nominavit, in hạc
οι θεοφιλὴν εἰ σοφόν, atque illorum hominum fraudulentiam vituperantem nuncupet coçútɛpov; cum
denique in hac pauca minoris momenti addat. Quis
vero est, qui talibus artibus suam probet dicendi
copiam? quis est, qui hanc probaturus incipiat, ut
Isidorus in utraque epistola, cum particula hypothetica; jungat deinde, ut ab Isidoro factum est,
primam alteramque verborum enuntiationem particulis µév et ôé; et pergat, uti Isidorus, cum particula àààá? Hoc certe non rhetoris est, qui discipulis
epistolas proponere vult imitandas.
Sed quoniam
infra ad has mihi recurrendum est epistolas, nune
missas facere et ad ultimum, quod attulit Heumannus, exemplum transire liceat.
Pergit autem his verbis: ‹ Haud vero facile inveneris epistolam exercitium scholæ rhetoricæ magis sapientem, quam illam libri secundi, quæ locum
tenet centesimum quinquagesimum tertium. En aliquod ejus specimen ex ore interpretis: Vos æquum
fuerit rationem inire, qua hanc insectationem oblite-.
retis; obliterabitis autem, si ad meliorem mentem redieritis; redibitis autem, si Scripturas sacras veras
esse credideritis; credetis autem, si continenter ipsis
fruamini; fruemini autem, si earum mentem intellexeritis; intelligetis autem, si assiduam cum viris
divina sàpientia præditis consuetudinem habueritis;
habebitis autem, si vitium fugeritis; fugietis autem,
si pœnas ipsi impendentes timueritis; timebitis autem,
si Deum esse credideritis; credetis autem, si e tauto
κρούεσθαι θέλει τὸν κριτήν.
(c) Monendum est eas omnes, quæ aut ad Zosimum, aut ad Zosimum presbyterum datæ sunt, epistolas eidem viro scriptas esse. - Cf. lib. 1. ep. 61,
465; lib. 11, ep. 38, 41. 124, 153, 157, 158, 171,
172, 252, 253, 295; lib. 111, ep. 36, 61, 97, 275,
295, 333, 366, 406; lib. iv, ep. 184; lib. v, ep.
4, etc.
(d) Lib. 11, ep. 16%.
col. 43–44page 7 of 15
PG 78:43Ἐπειδὴ δὲ καὶ τὴν ἐμὴν κινῆσαι γλῶτταν δεῖν ψή θης, ὡς μεγάλα τινά (ὅπερ οὐκ οἶμαι) ἀνύσουσαν, ἵνα μὴ δόξω σε λυπεῖν, καὶ πρὸς αὐτοὺς γέγραφα. τὸν λόγον ἀξιόχρεων ὄντα, τόν τε τρόπον τῶν κηρυττόντων. ὦ φιλοσοφίας άγαλμα, ὦ φρονήσεως τέτ 11, 127, - τῆς σῆς τοίνυν ἐστὶν, ὦ τί σε καλέσας ἀξίως προσείπω; μεγαλονοίας
COMMENTATIONIS PARS II.
H
eosdemque pueros, qui fugere ludos jubentur et
spectacula. Nam si hanc cum ea, quæ antecedit,
epistola contuleris, quo modo Isidorus ad adolescentes scribere potuerit, intelliges. Verbis enim hujus epistolæ, quæ data est ad Harpocram sophistanı,
ultimis Isidorus declarat, se ab eo provocatum etiaın
ad adolescentes propter malam.educationem pravis
moribus assuetos scripsisse (c). Quod si has ad Harpocram litteras non fictitias esse censes, neque ilłam, quæ Græcorum liberis scripta est, epistolam
rhetorico more compositam esse dices.
furore emerseritis. Sed ohe, sic enim pergit Heu- pta quippe', uti ipse ait, ad Græcorum liberos,
mannus, jam satis est. Et plus altero tanto sequitur
gradatione pari. Quis, quæso, serio ita scribat ad
quemquam?, Nostris temporibus certe nemo,
qui salem habet. Nec magis nostris temporibus quisquam, cui subactum est judicium, Veteris Novique
Testamenti dicta sic interpretabitur, uti multa ab
Isidoro explicata sunt. Num inde consequitur, Isidorum epistolarum, quibus ineptæ aut ridiculæ continentur prophetarum vel apostolorum interpretationes, auctorem non esse? Quæ argumentatio a
nemine probari potest; quam si rejicimus, simul
cadet Heumanni ratiocinatio. Cæterum mihi quidem
præceptor talem epistolam discipulis imitandam proponens derisu videtur esse dignior, quam qui hujuscemodi litteras mittit alicui.
Alterum vero argumentum, quo efficere voluit
Heumannus, ut ipse ait (a), plerasque Isidori
epistolas esse fictitias, inde repetitum est, quod nonnullæ scriptæ sint ad eos qui vivere dudum desierant: veluti libri epistola 437, ad Oribasium, Juliani imperatoris medicum; adeoque dudum, ut ait
ille, illuc avectum unde nemo redit. Quod veterum
scriptorum testimoniis probandum est. Nam Julianus diem supremum obiit anno 361, quo tempore
Oribasius forsitan triginta vel quadraginta annos natus, hujus sæculi finem novique initium videre potuit, neque Isidorum quidquam impediebat, quominus medico illi celeberrimo mittoret epistolam. Sed
placet concedere Oribasium Juliani medicum jamı
mortuum fuisse. Unde tandem Heumannus habet
compertum has Isidori ad Oribasium medicum litteras datas esse ad Oribasium Juliani medicum. Nonne
alius eodem nomine præditus Pelusiotæ tempore
vivere potuit? Quod si statuimus, Heumanni concidit sententia. Licet autem statuere, cum ipsi epistolæ nullam insit vestigium, e quo colligere possimus hanc ad Juliani medicum datam esse.
Quod vero Heumannus contendit ejusdem libri
epistołaın 391, ad medicum quemdam scriptam esse,
ita ut etiam hæc sit documentum variationis rhetoricæ, error est aut ipsius, aut exemplaris, quo usus
est. In meo enim hæc epistola data est ad Domestium medicum, neque in Rittershusii notis, nec
in Petri Possini Collationibus ulla notata est, quæ
Heumanni sententiam firmaret, scripturæ diversitas.
Quæ vero de epistola ad Oribasium paulo ante
diximus dici etiam possunt de epistola libri 1, 108,
ad Proæresium sophistam, Oribasii æqualem.
Neque manifesto, uti opinatur Ileumannus, fictionem scholasticam prodit libri v epistola 186, seri-
(a) Heumannus l. c. §. XI, p. 17, 18.
Cod. Bav. Aquɛriw; quod notante Petro Possino et in cod Alt. exstat.
(c) Græca, quæ huc spectant verba, hæc sunt:
Ἐπειδὴ δὲ καὶ τὴν ἐμὴν κινῆσαι γλῶτταν δεῖν ψή
θης, ὡς μεγάλα τινά (ὅπερ οὐκ οἶμαι) ἀνύσουσαν,
ἵνα μὴ δόξω σε λυπεῖν, καὶ πρὸς αὐτοὺς γέγραφα.
(d) Nolo laudes commemorare quibus ornatisidorus lib 1, ep. 151, Theophilum, Timothei fratrem,
Quinto loco affert Heumannus libri 11 epistolam
251, Petro inscriptam apostolo. Inscripta autem est
Petro, ad quem aliæ quoque complures datæ sunt
epistolæ. Quæritur cur ille addiderit apostoli nomen.
Respondet ipse: Hunc significare, non alium illius
ætatis Petrum, partim ex allocutione cognoscere nobis videmur (Quonam te nomine appellem, inquit,
quod tuis par sit meritis), partim ex epistolæ argumento. Illud nihil est nisi blanda vox, qua Isidorus
etiam in aliis epistolis ad alios datis nonnunquam
usus est (d); hoc adeo probat contrarium. Isidorus
enim exponit hacce in epistola causas cur mortales
Christi et apostolorum doctrinam lubenter receperint, statuitque has fuisse τὸν λόγον ἀξιόχρεων ὄντα,
τόν τε τρόπον τῶν κηρυττόντων. Petro apostolo seilicet hæc omnia explicare debuit quinti sæculi monachus! Quid? quod de apostolis tanquam de viris
jamdudum mortuis, cum`illos appellat oùpavonnàíraş, loquatur Pelusiota; quod certe non fecisset, si
discipulis exemplo ostendere voluisset, quo modo ad
Petrum apostolun scribendum esset. Hæc ipsa sentiens Heumannus pergit in hunc modum: ‹ Majori
clariorique jure inter fictitias epistolas referimus libri v ep. 461, ad mulierem scriptam nominę Theɔno.
Usa quidem hoc nomine est filia vel uxor Pythəgoræ. Quæ cum fuisse legatur philosophiæ cultrix,
noster Isidorus id nominis haud absurde aЛnxit
mulieri Christianæ professæ philosophiam, quam
exhortatur, ut suæ professionis memor, ne studeat
placere viris. In his multa sunt vituperanda. ‹
Primum enim probet Heumannus necesse est, Isidorum id nominis affinxisse mulieri Christianam
professæ philosophiam. Unde enim babet compertum, Pelusiota: tempore mulierem hoc nomine ornatam non vixisse? Deinde illi demonstrandum
erat bis in litteris de muliere agi philosopha, in quibus ne unuin est hujus rei vestigium. — Denique id
nominis haud absurde mulieri Christianæ affictum
esse ostendi oportet. Quid enint? Pythagoræ uxor
quibusque fratrem, quibusque Theodosium cumulat
episcopum lib. 11, ep. 231; nolo eorum nomina, quos
vocavit ille ὦ φιλοσοφίας άγαλμα, ὦ φρονήσεως τέτ
μEvos enumerare; satis habeo sententiam paucis
probavisse exemplis. Scribit autem Isidorus Cyrillo
lib. 11, ep. 127, - τῆς σῆς τοίνυν ἐστὶν, ὦ τί σε
καλέσας ἀξίως προσείπω; μεγαλονοίας: quæ lequendi formula recurrit in epistola ad Aminonium
lib. 11, ep. 166, et Palladium lib. ui, ep. 73.
col. 45–46page 8 of 15
PG 78:45Η φιλοκοσμία καὶ ἡ τῶν λίθων ἄνθη, καὶ τοῦ χρυσοῦ ἡ πρὸς τούτους ἀνάκρασις, καὶ πλοκαμοὶ ἐλικτοί, καὶ ὀφθαλμῶν ὑπογραφαί, καὶ κάλ λους σοφισμός, καὶ αἱ περὶ ταῦτα κακοτεχνίαι, ὧν σɛ, (α) Εἰ μὲν γὰρ παραίνεσις ἦν, ἔπεμψα ἄν· ἐπεὶ σε θρηνός ἐστι μονοειδής, οὐκ ἐδοκίμασα πέμψαι· εἰ δ' αὐτὸς ὄντως βούλει, πέμψον. 139, χρή τοιγαροῦν μιγνύναι τὴν παρρησίαν τῇ προσηνείᾳ, καὶ τῷ ἐλέγχῳ κιρνάν τὴν ἀγάπην, καὶ οὕτω νουθετεῖν.
eros,
Lur el
-redit,
Jukesin bea i
¿tian
ravis
Harque it
送
net.
Ilies
nil,
Urus
ki
DE SCRIPTIS ISIDORI PELUS.
sententiam suam firmaret, argumentum posset depromere. Nam cum se credere non posse dicat, homines illos, quos tam acri, imo petulanti sæpius
censura vexaverit Isidorus, id omnisisse inultum, rursus in errorem incidit. Cogitanti enim mihi de auctoritate, quam tunc temporis monachi erant adepti,
et memoria seditiones, quas cum multis in provinciis tum imprimis in Ægypto illorum exercitus excitasse dicuntur (b) repetenti, id certe fieri potuisse,
videre mihi videor. Huc accedit quod Isidorus, monasterii sui abbas, vir fuerit morum integritate dotrinæque copia insignis, atque auctoritate gravis.
Quare nos omnes eas epistolas, quæ ab Heumanno
propterea quod ad viros, ut ipsius utar verbis, vel
civili vel ecclesiastica dignitate eminentes datæ sint,
pro fictitiis numerantur, viris, ad quos scripta sunt,
revera missas esse statuimus.
vel filia Theano fuit philosopha; quod de muliere, vitam concedere placeret, ex hac re nullum, quo
de qua in his agitur litteris, uti jam diximus, non
constat; fuit patris philosophiæ dedita vel mariti;
Isidori Theano Christi doctrinæ, quæ de ejus sententia nullam certe habuit cum Pythagoræ placitis
similitudinem. Quare absurde egisset Isidorus si
Theanus nomine ornasset mulierem Christianaın.
Neque hoc fecit, sed misit hanc epistolam Theano,
viro cuidam; quod ex ipsa inscriptione, Ozavý, ut
in omnibus libris manuscriptis hucusque collatis
exstat, colligi posse arbitror. Etenim si ad mulierem
data esset, scribendum fuisset Oɛavol; quod et ipse
Heumannus sentiens, inscriptionem corrigendam
esse censet, causamque hujus correctionis quærentibus nobis, Res ipsa, respondet ille, clamat, muliebrem ornatum nota affici censoria. Quæ verba, ni
fallor, initium hujus epistolæ spectant, quod his
verbis continetur: Η φιλοκοσμία καὶ ἡ τῶν λίθων
ἄνθη, καὶ τοῦ χρυσοῦ ἡ πρὸς τούτους ἀνάκρασις, καὶ
πλοκαμοὶ ἐλικτοί, καὶ ὀφθαλμῶν ὑπογραφαί, καὶ κάλ
λους σοφισμός, καὶ αἱ περὶ ταῦτα κακοτεχνίαι, ὧν
σɛ, x. c. à. Quæ vero omnia æque viris qui mulieribus, ac mulieribus quæ viris student placere, conveniunt. Nonne multi nostri ævi adolescentes gemmis sese exornant? nonne gemmas auro inclusas
gestiunt? nonne calamistrum adhibent, multisque
aliis, quæ instrumenta luxuriæ sunt, utuntur? Quare
equidem non video cur Heumanno muliebrem orna -
tum nota affici censoria concedere debeamus. - Sed
his quoque concessis nostra res salva erit, dummodo statuamus, mulierem Christianam Theanus
nomine ornatam Isidori temporibus vixisse.
Sed redeundum nobis est ad epistolas quas ille
appellavit invectivas, quasque exercendi styli gratia
exaratas fuisse ex aliqua ad Harpocram sophistam
epistola (c) conatur probare. ‹ lluic enim, inquit,
qui satiram ipsi miserat in Martinianum, Zosimum
et Eustathium, rescribit, eam se ad illos missurum
baud esse. Cum enim dicantur hi viri esse implacabiles bestiae, se non effecturum, ut ab aliis Harpocras quasi bello quodam petatur. Jam quod Harpocræ accidere noluit Isidorus, idem nec sibi evenire
volaisse credendus est. >
Quæ Heumanni verba eo tantum consilio huc
transcripsi omnia, ut exemplo probarem, virum alioqui prudentem et doctum præjudicata, quam animo
concepit, opinione in varios rapi posse errores;
adeo ut quæ ipsi contraria sunt, sibi favere opinetur. Id Heumanno his ad Harpocram litteris suam
probaturo sententiam accidisse arbitror. Ex his enim
apparet Isidorum, scriptionem sibi ab illo missam
Martiniano, Zosimo atque Eustathio tradere noluisse propterea, quoniam contineret satyram. Etenim si tu, inquit, viros illos petulantes epistola adhortatus esses, hanc illis misissem (d); sed satiram
retinere placuit. Namque vituperandi quidem sunt
de Isidori sententia (e) qui vitiis laborant, sed verbis duris admiscenda sunt humanitatis plena et
Quapropter neque altero hoc argumento, cui tam
multum tribuit Heumannus, satis firmavit sentensiam suam. Quibus expositis nobis ad tertium, quod
protulit, transire licet. ‹ Confirmamus, inquit ille (a),
sententiam nostram tertio argumento, qued suppeditant nobis epistolæ hujus operis contumeliosæ.
Qui enim possimus credere, homines illos, quos
tam acri, imo petulanti sæpius censura vexavit Isidorus, omisisse id inultum? Quod si vero multis in
malis eum multarunt, qui, quæso, factum est, ut ne
levissima quidem occurrat hujus rei mentio? › Quæ
verba quomodo Heumannus scribere potuerit, equidem intelligere prorsus non possum. Etenim ex il- ɲ mansuetudinis. Quibus expositis non necesse est, ut
lis, quas parte prima attulimus, Isidori epistolis, de singulis, quæ protulit ille, exemplis fusius senhunc ab hominibus, in quorum mores acriter intentiam dicamus.
vectus est, exagitatum esse poterat cognoscere, si
Chatardi epistolam ad Godofredum Billium non legerat, in qua ille Pelusiotam acerrimum vitiorum
insectatorem in multorum incurrisse odium, multasque ei structas esse insidias vel uno probat
exemplo.
Sed etiamsi Heumanno Isidorum quietam degisve
(a) Heumann. 1. c. §. XII. p. 18, 19, 20.
Schrokhii Hist. eccl. tom. XVII, p. 525.
(c) Lib. v, ep. 82.
(α) Εἰ μὲν γὰρ παραίνεσις ἦν, ἔπεμψα ἄν· ἐπεὶ
σε θρηνός ἐστι μονοειδής, οὐκ ἐδοκίμασα πέμψαι· εἰ
Cæterum videant, qui Heumanni partibus favent,
ne improbos turpesque imputent Isidoro mores. Ipse
enim Mareni (ſ) scribit, se non sicut multos de improborum salute omnino desperantes eum irridere
velie, sed, cum jam multorum vidisset conversionem, officium suum arbitrari petulantem quemque
ad sobrios revocare mores. Quod si vir ille sanctus
δ' αὐτὸς ὄντως βούλει, πέμψον.
(e) Lib. iv, ep. 139, χρή τοιγαροῦν μιγνύναι τὴν
παρρησίαν τῇ προσηνείᾳ, καὶ τῷ ἐλέγχῳ κιρνάν τὴν
ἀγάπην, καὶ οὕτω νουθετεῖν.
Lib. 1, ep. 16.
col. 47–48page 9 of 15
PG 78:47Ἐπειδὴ γέγραφας θαυ μάζειν, ὅπως τὸ ἱερᾶσθαι Ζώσιμον τὸν δοκοῦντα εἶ ναι πρεσβύτερον δεινὸνόν, οὐ δεινὸν εἶναι δοκεῖ τῷ παρανόμως αὐτὸν χει Ἐπειδὴ γέγραφας θαυ μάζειν, ὅπως τὸ ἱερᾶσθαι Ζώσιμον δεινὸν ὄν, οὐ δεινὸν εἶναι δοκεῖ τῷ παρ ρανόμως χειροτονήσαντι ἀντεπιστέλλω ὅτι σὺ μὲν
COMMENTATIONIS PARS II.
revera suum duxit esse officium, Heumannus, si sibi esse poterant, in snum transtulit opus. Inde facilconstare vult, eum hypocritis ascribat necesse est, lime quispiam colligere possit, Irenæum nihil aliud
quippe qui epistolas quidem adhortandi causa scripserit, sed has non miserit illis quorum præfixit nomina, contentus eas recitasse coram discipulis. Si
vero Isidorus illud suum non esse officium credidit,
mendax est illam ad Maronem conscribens epistolam.
Nos ne Isidorum pro simulatore ac dissimulatore
babere debeamus, ab Heumanni sententia recedi
mus, atque lectorem quemque septem illis, quaram
enumeratio sequitur, epistolis attento animo perlectis, confidimus nostris fauturum esse partibus.
Vide igitur lib. Il ep. 21, Hermogeni episcopo;
lib. ep. 35, Hieraci presbytero; lib. II! ep. 70,
Ophelio grammatico; lib. III ep. 270, Lampetio episcopo; lib. III ep. 282, Archontio remp. gerenti; lib.
IV ep. 205, Olympio presbytero, scholastico; lib. V
ep. 219, Theodoro diacono.
Cum his litteris conferri possunt aliæ permultæ,
quibus Isidorus, se viris illis petulantibus et luxuriosis epistolas sæpius misisse, plane declarat;
velut, lib. 11 ep. 67, 90, 323, 397; lib. v, ep. 84,
Cum igitur Isidorus ipse multis locis declaraverit, se Eusebio episcopo, Zosimo, Maroni, Martiniano et Eustathio presbyteris litteras misisse, vix
intelligi potest quomodo Heumannus omnes
, quæ
ad homines istos datæ sunt, epistolas in umbra
scholastica, ut ipse ait, compositas, neque ad eos
quorum præfisa sunt nomina missas fuisse, statuere
potuerit; præsertim cum ipse p. 45 se Isidori epistolas perlegisse, justaqne adhibita attentione perlustrasse affirmaverit.
At non sufficit aliorum opiniones refutasse, verum
meam de Isidori epistolis sententiam explicabo,
quain, si fieri potest, veterum scriptorum testimoniis firmisque, quæ ex ipsis hujus viri litteris deprompta sunt, argumentis, probari oportet. Ego
autem verum sensisse arbitror Schrockhium (a),
qui plurimas Isidori epistolas non ea forma qua in
editis excusæ sint exemplaribus, ab auctore scriptas
esse, sed a monachis excerptas ad nostram usque
ætatem pervenisse, acute conjecit. Cum vero ipse
argumentis hanc suam sententiam probare ab instituti ratione alienum esse censuerit, nobis hæc relicta est provincia.
Favet autem, ut equidem arbitror, Schrockhii
conjecturæ illud Irenæi dictum, quod prima jam
attulimus hujus commentationis parte, cujusque
verba huc spectantia hæc sunt: Has omnes beati
Isidori (epistolas) excerpsi et transtuli èx epistolis ejus duobus millibus.» Quæ verba duplici quidein modo explicari possunt. Nam Irenæus, uti Lupus præclare notavit, non omnes Isidori epistolas
in vetustissimis illis Acœmetensis monasterii codicibus perscriptas, verum eas tantum quæ ipsi usui
(a) Schrockh. Hist, eccl. vol. XVII. p. 526.
dicere voluisse, nisi se e multis Pelusiotæ epistolis
quasdam suæ opinioni faventes elegisse casque
transtulisse. Attamen tum verbis, tum rei mihi
quidem videtur esse aptior altera horum verborum
explicandi ratio. Statuo enim, Irenæum verb.s illis
hanc subjecisse sententiam: Has omnes Isidori epistolas non ad verbum descripsi, sed excerpsi, excerptasque in meum transtuli opus. Et certe operam perdidisset, nisi ea tantum Isidori verba, quiLus sententiam suam probari posse judicabat, verum etiam quæ ad rem prorsus non pertinebant,
onmia nempe quæ formam spectant epistolicam,
salutationes aliaque ejusmodi, descripsisset. Quod
cum tam facile sit intellectu, non solum Irenæum,
verum multos harum epistolarum descriptores idem
sensisse arbitror. Neque qui Isidori litteras quæ in
editis Patrum exstant catenis, cum illis quæ in editione Parisiensi excuse sunt, conferet, hanc sententiam pro mera habebit hypothesi. Etenim ex instituta comparatione catenarum auctores Pelusiote
epistolas non religiose descripsisse facillime intelligitur. Quod etsi exemplis quibusdam statim possim
ostendere, tamen, cum ab instituti nostri ratione
non alienum sit, omuia quæ catenas cum litteris a
Chatardo, Rittershusio et Schotto editis comparantes notavimus, cum lectore communicare benevolo,
et cum, probata aliis quoque argumentis Schrockhii sententia, ad hanc rem recurrendum sit, bic
nobis omnia illa liceat omittere.
Deinde autem ex eo quod plurimæ Isidori epistolæ
omni carent forma epistolica, eas non sic uti in
editione Parisiensi exstant, ab auctore scriptas esse
jure colligitur. Cf. lib. 1, ep. 103, 161, 228, 236,
238, 244, 279, 294, 295, 296, etc.
Tertium et quidem gravissimum, quo hanc de Isidori epistolis sententiam conamur probare argumentumi ab epistolis quæ bis in editis exstant exemplaribus
petitum est. In his enim maximam partem ad verbum sibi respondentibus interdum fit, ut res in
altera multis verbis exposita, in altera paucis absolvatur; ut cogitatum in hac prorsus omissum in
illa adjiciatur, ut denique miræ reperiantur muito-
() rum verborum transpositiones. Quæ omnia, ut
equidem arbitror, tum demum recte explicare poteris, si Schroeckhii favebis sententiæ. Sed ut lector
quisque de hac re judicare possit, exempla quædam
afferantur necesse est.
LIB. II, EP. 162.
Ἐπειδὴ γέγραφας θαυ
μάζειν, ὅπως τὸ ἱερᾶσθαι
Ζώσιμον τὸν δοκοῦντα εἶναι πρεσβύτερον δεινὸνόν,
οὐ δεινὸν εἶναι δοκεῖ τῷ
παρανόμως αὐτὸν χειLib. V, Ep.
Ἐπειδὴ γέγραφας θαυ
μάζειν, ὅπως τὸ ἱερᾶσθαι
Ζώσιμον δεινὸν ὄν, οὐ
δεινὸν εἶναι δοκεῖ τῷ παρ
ρανόμως χειροτονήσαντι·
ἀντεπιστέλλω ὅτι σὺ μὲν
(b) codd. Vat. 649, et Alt.
col. 49–50page 10 of 15
PG 78:49μοτονήσαντι, φήσαιμι ὅτι αὐτὸς μὲν ἀπὸ μισοπονήρου και φιλαγάθου τρό που δικαίως ἀγανακτεῖς οὐδεὶς γὰρ πρὸς τοῦτ᾽ ἀν τερεί (α). Ἐγὼ δέ σοι κά κεῖνο παραινέσαι δίκαιον ψήθην, καθαρὰν κακηγορίας τὴν γλῶτταν δια τηρῆται. Εἰ γὰρ κἀκεῖνος μυρίων, ὡς γέγραφας, ἐστὶν ἄξιος θανάτων, μη δὲ τῇ τιμῇ βελτιωθείς, ἀλλ' ὅπλῳ κακίας τῇ ἱε ρωσύνῃ χρησάμενος καὶ τολμῶν τὰ ἀτόλμητα· διὸ καὶ παρὰ τοῦ ἀδεκάστου κριτοῦ, εἰ μὴ γνωσιμαχήσεις, σφοδροτάτας ἀπαι τηθήσεται δίκας· οὐ γὰρ ἄδικος ὁ Θεός· ἀλλ᾽ οὖν (α) τὸ σαυτοῦ στόμα μιαίνειν οὐκ εἴης δίκαιος, τὰς μιας ρὰς ἐκείνου πράξεις έχε κωμῳδῶν. Ἡ ἐκ φιλαρχίας, οι μαι, ἢ ἐκ προλήψεως, δύο δυσκαταγωνίστων παθῶν, τὰς αἱρέσεις τετέχθα:· οἱ μὲν γὰρ (ε) ἐν τοῖς ὑπη κάνοις μὴ ἀξιώσαντες εξ. ναι, μηδὲ καταδεξάμεναι νεωτέρας διδασκαλίας σπέρμα καταβεβλήκασι, τοῖς καθεστῶσιν ἐμμένειν μὴ καταξιώσαντες Η φύσις ἡ ἀνθρωπεία, θαυμάσιε, οὔτε ἀνεπίδεκτος ἐστι κακοῦ, οὔτε φυ σικώς κέκτηται τὰ κακὰ ἀλλὰ γνώμη ταῦτα προς ιεμένη τὴν τῶν καλῶν (β) ὑπομένει ἀπόπτωσιν. Εκεῖνα ὁ γέγραφας (α) Αντερεῖν ἄνθρωπος, ἀλλ' ὁ δεύτερος αὐτῷ τὴν προτέραν μορ τὴν ἀποδέδωκεν, ἐν ἐκεί. νῃ ἀφράστως γενόμενος, καὶ ταύτην θεοπρεπῶς διορθωσάμενος. ἀπὸ μισοπονήρου τρόπου καὶ ὁ πρῶτος πέπονθεν εἰκότως ἀγανακτεῖς· οὐ δεὶς γὰρ πρὸς τοῦτο ἀντ εἶποι. Ἐκεῖνο δέ σοι παραινέσαιμι, καθαράν και κηγορίας τὴν γλῶτταν διαφυλάξαι· εἰ γὰρ ἐκεῖ νος μυρίων ἄξιος, ὡς γέγραφας, σκηπτών, μηδὲ τῇ τιμῇ βελτιωθείς, ἀλλ' όπλω κακίας τῇ ἱερωσύνη χρησάμενος, καὶ τολμῶν ἀτόλμητα· ἀλλὰ σύγε τὸ σαυτοῦ στόμα μιαίνειν οὐκ ὀφείλεις, τὰς μιαράς ἐκείνου πράξεις εκτρά. γῳδῶν, καὶ τὴν τῶν τρό πων σκαιότητα διηγούμενος. Η ἐκ φιλαρχίας, οἶμαι, ἢ ἐκ προλήψεως, δύο τὰς αἱρέσεις τετέχθαι οἱ μὲν γὰρ ἐν τοῖς ὑπ ηκόοις μὴ ἀξιώσαντες εξ ναι· οἱ δὲ μετὰ τὸ προ ληφθῆναι, διδαχθῆναι μὴ καταδεξάμενοι, νεωτέρας διδασκαλίας σπέρματα και ταβεβλήκας, τοῖς καθεστηκόσιν ἐμμεἶναι μὴ ἀξιώσαντες. (δ) Κατηγορίας Μηδέν Παύλῳ. Τὰς ἀρετὰς τίμα, μὴ τὰς εὐημερίας θεράπευε αἱ μὲν γὰρ ἀθάνατόν εἰσι χρῆμα, αἱ δὲ ῥᾳδίως σβέν γύνται. τῆς σωτηρίας ἐξέπεσεν, ἦν αὐτῷ πάλιν ὁ δεύτερος ἐξ αὐτοῦ ἀποδέδωκεν ἄνθρωπος, ὁ τὴν ἀληθῆ φύσιν ἡμῶν ἐν ἑαυτῷ ἐπι δεξάμενος Θεός γὰρ ὢν ἀληθῶς, γέγονεν ἄν θρωπος ἀληθῶς· ἐκ δύο φύσεων (Κ) εἷς Υἱὸς ὢν τοῦ Θεοῦ, οὐ τραπεὶς ὅπερ ἦν ἐν τῷ γενέσθαι ὅ ἐσμεν. Παύλῳ περὶ ἑορτῶν. Τὰς ἀρετὰς τίμα, μὴ τὰς εὐημερίας θεράπευ αἱ μὲν γὰρ ἀθάνατόν εἰσι χρῆμα, αἱ δὲ ῥᾳδίως σβέννυνται. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Μὴ ἀγ νόει δὲ ὅτι ὁ Θεὸς ταῖς ἑορταῖς καὶ πάλαι καὶ νῦν ἐγκατέδησε τῶν εὐεργεσιῶν τὰ ὑπομνήματα, ἵν' οι πανηγυρίζοντες ἔναυλον τὴν τούτων μνήμην ἔχοντες, μὴ εἰς μέθην, ἀλλ᾽ εἰς εὐχαριστίαν καὶ ἀρετὴν τρέποιντο. δυσκαταγωνίστων παθῶν, περὶ ἑο τῶν, Η φύσις ἡ ἀνθρωπεία, θαυμάσιε, οὔτε ἀνεπίδεκτος ἐστι κακῶν, ούτε φυ σικῶς κέκτηται τὰ κακὰ, ἀλλὰ γνώμῃ καὶ ῥαθυμία τὴν ἀπόπτωσιν ὑπομένει τῶν χρηστῶν· ὅπερ καὶ ὁ πρῶτος πέπονθεν ἄν θρωπος καὶ τῶν ἔρων Ούν γε (ε) Οίμαι Χρηστών Τετάχθαι Εὐτονίῳ διακόνῳ. Ἴσθι, ᾧ ἀγαθὲ, ὅτι εἰ αἱστὰ καὶ φορητά και εξίατα πταίσοιμεν, καὶ πάθοι μέν τι ἐνταῦθα δει Εὐτονίῳ διακόνῳ Εἰ μὲν οιστὰ καὶ φο ρητά (κ) καὶ εὐίατα ἁμαρ τήσαντες, πάθοι μέν τι ἐν ταῦθα χαλεπὸν ἀποτριβά () Επιδειξάμενος (*) Έν δύο φύσεσιν (…) Ευσταθίῳ διακόνῳ 630. εἰς τὰ καὶ φορ.; εἰς καὶ τὰ φορ. οἱ καὶ τὰ φορ
μοτονήσαντι, φήσαιμι ὅτι
αὐτὸς μὲν ἀπὸ μισοπονήρου και φιλαγάθου τρόπου δικαίως ἀγανακτεῖς·
οὐδεὶς γὰρ πρὸς τοῦτ᾽ ἀντερεί (α). Ἐγὼ δέ σοι κάκεῖνο παραινέσαι δίκαιον
ψήθην, καθαρὰν κακηγορίας τὴν γλῶτταν διατηρῆται. Εἰ γὰρ κἀκεῖνος
μυρίων, ὡς γέγραφας,
ἐστὶν ἄξιος θανάτων, μηδὲ (c) τῇ τιμῇ βελτιωθείς,
ἀλλ' ὅπλῳ κακίας τῇ ἱερωσύνῃ χρησάμενος καὶ
τολμῶν τὰ ἀτόλμητα· διὸ
καὶ παρὰ τοῦ ἀδεκάστου
κριτοῦ, εἰ μὴ γνωσιμαχήσεις, σφοδροτάτας ἀπαιτηθήσεται δίκας· οὐ γὰρ
ἄδικος ὁ Θεός· ἀλλ᾽ οὖν (α)
τὸ σαυτοῦ στόμα μιαίνειν
οὐκ εἴης δίκαιος, τὰς μιας
ρὰς ἐκείνου πράξεις έχε
κωμῳδῶν.
LIB. 1V, EP.
Ἡ ἐκ φιλαρχίας, οι
μαι, ἢ ἐκ προλήψεως, δύο
δυσκαταγωνίστων παθῶν,
τὰς αἱρέσεις τετέχθα:· οἱ
μὲν γὰρ (ε) ἐν τοῖς ὑπηκάνοις μὴ ἀξιώσαντες εξ.
ναι, μηδὲ καταδεξάμεναι νεωτέρας διδασκαλίας
σπέρμα καταβεβλήκασι,
τοῖς καθεστῶσιν ἐμμένειν
μὴ καταξιώσαντες
LIB. I, Br. 271.
Η φύσις ἡ ἀνθρωπεία,
θαυμάσιε, οὔτε ἀνεπίδεκτός ἐστι κακοῦ, οὔτε φυσικώς κέκτηται τὰ κακὰ·
ἀλλὰ γνώμη ταῦτα προςιεμένη τὴν τῶν καλῶν (β)
ὑπομένει ἀπόπτωσιν.
Lib. 1. ep. 272.
Εκεῖνα ὁ γέγραφας
(α) Αντερεῖν codd. iidl.
DE SCRIPTIS ISIDORI PELUS
ἄνθρωπος, ἀλλ' ὁ δεύτερος
αὐτῷ τὴν προτέραν μορτὴν ἀποδέδωκεν, ἐν ἐκεί.
νῃ ἀφράστως γενόμενος,
καὶ ταύτην θεοπρεπῶς
διορθωσάμενος.
ἀπὸ μισοπονήρου τρόπου καὶ ὁ πρῶτος πέπονθεν
εἰκότως ἀγανακτεῖς· οὐδεὶς γὰρ πρὸς τοῦτο ἀντ
εἶποι. Ἐκεῖνο δέ σοι παραινέσαιμι, καθαράν και
κηγορίας τὴν γλῶτταν
διαφυλάξαι· εἰ γὰρ ἐκεῖ
νος μυρίων ἄξιος, ὡς
γέγραφας, σκηπτών, μηδὲ
τῇ τιμῇ βελτιωθείς, ἀλλ'
όπλω κακίας τῇ ἱερωσύνη
χρησάμενος, καὶ τολμῶν
ἀτόλμητα· ἀλλὰ σύγε τὸ
σαυτοῦ στόμα μιαίνειν
οὐκ ὀφείλεις, τὰς μιαράς
ἐκείνου πράξεις εκτρά.
γῳδῶν, καὶ τὴν τῶν τρόπων σκαιότητα διηγούμε
νος.
LIB. V, EP.
Η ἐκ φιλαρχίας, οἶμαι,
ἢ ἐκ προλήψεως, δύο
τὰς αἱρέσεις τετέχθαι (h) •
οἱ μὲν γὰρ ἐν τοῖς ὑπ
ηκόοις μὴ ἀξιώσαντες εξ
ναι· οἱ δὲ μετὰ τὸ προληφθῆναι, διδαχθῆναι μὴ
καταδεξάμενοι, νεωτέρας
διδασκαλίας σπέρματα και
ταβεβλήκας, τοῖς καθε
στηκόσιν ἐμμεἶναι μὴ
ἀξιώσαντες.
(δ) Κατηγορίας coll. Bav.
(c) Μηδέν cod. Βav.
LIB. V, EP. 474.
Παύλῳ.
Τὰς ἀρετὰς τίμα, μὴ
τὰς εὐημερίας θεράπευε·
αἱ μὲν γὰρ ἀθάνατόν εἰσι
χρῆμα, αἱ δὲ ῥᾳδίως σβένγύνται.
τῆς σωτηρίας ἐξέπεσεν,
ἦν αὐτῷ πάλιν ὁ δεύτερος
ἐξ αὐτοῦ ἀποδέδωκεν
ἄνθρωπος, ὁ τὴν ἀληθῆ
φύσιν ἡμῶν ἐν ἑαυτῷ ἐπιδεξάμενος (j). Θεός γὰρ
ὢν ἀληθῶς, γέγονεν ἄν·
θρωπος ἀληθῶς· ἐκ δύο
φύσεων (Κ) εἷς Υἱὸς ὢν τοῦ
Θεοῦ, οὐ τραπεὶς ὅπερ ἦν
ἐν τῷ γενέσθαι ὅ ἐσμεν.
LIB. II, EP. 136.
Παύλῳ περὶ ἑορτῶν.
Τὰς ἀρετὰς τίμα, μὴ
τὰς εὐημερίας θεράπευ:·
αἱ μὲν γὰρ ἀθάνατόν εἰσι
χρῆμα, αἱ δὲ ῥᾳδίως
σβέννυνται. Καὶ ταῦτα
μὲν εἰς τοσοῦτον. Μὴ ἀγνόει δὲ ὅτι ὁ Θεὸς ταῖς
ἑορταῖς καὶ πάλαι καὶ νῦν
ἐγκατέδησε τῶν εὐεργε
σίων τὰ ὑπομνήματα, ἵν'
οι πανηγυρίζοντες έναυλον τὴν τούτων μνήμην
ἔχοντες, μὴ εἰς μέθην,
ἀλλ᾽ εἰς εὐχαριστίαν καὶ
ἀρετὴν τρέποιντο.
δυσκαταγωνίστων παθῶν, His, quas ultimo loco attulimus, litteris inter
sese collatis solis luce clarius apparet, virum qui
huic Isidori epistolae addidit inscriptionem περὶ ἑο
τῶν, quique longiorem ejus tradidit recensionem,
cam si non ad verbum, at certe religiose descripsisse; lunc vero ethicum illud præceptum magni
æstimantem, et quid Pelusiota de festis censuerit
parum curantern omisisse. Quæ mea sententia mirum in modum eo confirmatur, quod Cotelerius in
Ecclesia Græca Monumentis in codice manuscripto, ex quo Patrum apophthegmata ad ethicen
spectantia collegit, primam tantum hujus epistolæ
partem exstare tradidit.
LIB. I. EP. 503.
Η φύσις ἡ ἀνθρωπεία,
θαυμάσιε, οὔτε ἀνεπίδεκτός ἐστι κακῶν, ούτε φυσικῶς κέκτηται τὰ κακὰ,
ἀλλὰ γνώμῃ καὶ ῥαθυμία
τὴν ἀπόπτωσιν ὑπομένει
τῶν χρηστῶν· ὅπερ καὶ
ὁ πρῶτος πέπονθεν ἄν
θρωπος καὶ τῶν ἔρων
Ούν γε Codd. Vat. 649. et Alt.
(ε) Οίμαι addit codd. Bas.
Χρηστών coil. Iuv.
(g) Stypapa cod. Vat. 649. et Alt.
(*) Τετάχθαι codd. Vat. 651, et Alt.
(í) 'E§ cúpavoŭ codd. Vat. 619, Alt. et Bavar.
Postremo in medlium proferre placet, quas p. 47
ultimo loco attulimus Isidori epistolas:
LIB. V, EP. 221.
Εὐτονίῳ διακόνῳ.
Ἴσθι, ᾧ ἀγαθὲ, ὅτι εἰ
αἱστὰ καὶ φορητά και
εξίατα πταίσοιμεν, καὶ
πάθοι μέν τι ἐνταῦθα δειLIB. III, EP. 203.
Εὐτονίῳ διακόνῳ (m).
Εἰ μὲν οιστὰ καὶ φο
ρητά (κ) καὶ εὐίατα ἁμαρ
τήσαντες, πάθοι μέν τι ἐν
ταῦθα χαλεπὸν ἀποτριβά
() Επιδειξάμενος cod. Bav.
(*) Έν δύο φύσεσιν Chat. et Bill.
Tom. 1, p. 188.
(…) Ευσταθίῳ διακόνῳ cod. Vat. 630.
(n) Sic scribendum esse ex illa libri v epistola
conjecimus. Chatardus excudi curavit, εἰς τὰ καὶ
φορ.; Rittersh., εἰς καὶ τὰ φορ.
οἱ καὶ τὰ φορ
Cod. Vat. G30,
col. 51–52page 11 of 15
PG 78:51νῦν, ἀποτριβόμεθα τὰ πταίσματα· εἰ δὲ ἀπάνθρω τα καὶ δεινὰ, κἀκεῖσε τις μωρηθησόμεθα, κουφότερον μὲν, εἰ κανταῦθά τι πάθοιμεν, βαρύτερον δὲ, εἰ ἀπαθεῖς ἀπέλθοιμεν. Αλλ' ἵνα μὴ λέγειν ἔχοις, ὡς αὕτη ἀπόφασίς ἐστι καὶ οὐκ ἀπόδειξις, διὰ μαρ τυριῶν ἀξιόχρεων βαδιεῖται ὁ λόγος. Περὶ οὖν τῶν δ ἐνταῦθα ἀποτριβομένων τὰ πταίσματα, μάρτυς παραγραφὴν μὴ ἐπιδεχόμενος ὁ θεσπέσιος Παῦλος, λέγων περὶ τῶν ἀναξίως τῶν μυστηρίων μετειληφότων· διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄῤῥωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί. Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς διεκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρι νόμεθα· κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν. Καὶ τὸ εἰ ρημένον δὲ πρὸς τὸν ἀποτηγανιζόμενον πλούσιον, ταύτης ἐστὶ τῆς ἐννοίας, ὅτι ᾿Απέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, ὁμοίως δὲ καὶ Λάζαρος τὰ κακά τουτέστιν· Εἰ πέπρακται σοί τί χρηστὸν, τοῦτ᾽ ἀπεί ληφας, τρυφήσας καὶ μηδεμιᾶς πειραθείς μετα βολῆς· εἰ δέ τι κἀκείνῳ πεπλημμέληται, τοῦτ' ἀπείληφεν ἐν τῇ ἀπαραμυθήτῳ πενίᾳ δεδαπανη μένος. Περὶ δὲ τῶν κάνε ταῦθα δεδωκότων δίκην, κἀκεῖ δωσόντων, αὐτὸς ὁ κριτὴς ἐν Εὐαγγελίοις ἀπεφήνατο 'Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρων, ἢ τῇ πόλει δεδώκασι δίκην καὶ Σοδομῖται καὶ Ἰουδαῖοι, οἱ μὲν πυρὶ δαπανηθέντες, οἱ δὲ πολέμῳ καὶ λιμῷ παραδοθέντες, καὶ εἰς τοσαύτην ἀπορίαν καταστάντες, ὡς καὶ τῶν οἰκείων γεύσασθαι παίδων. Πάντως γὰρ ὑπ' ἐδόντας ἐλθεῖν ἡ ἀνάγκη ἐξεδιάσατο. μεθα τὰ ἁμαρτήματα. Εἰ ἐκείνῃ. Καίτοι κανταῦθα δὲ ἀπάνθρωπα καὶ συγ γνώμης μείζονα, εἰ μὲν ἐνταῦθα δοίημεν δίκην, κἀκεῖ δώσομεν, κουφοτέραν δέ. Εἰ δὲ τἀνταῦθα διαφύγοιμεν, ἄκρατον καὶ ἀπαραμύθητον ὑφέξομεν ἐκεῖσε την τιμωρίαν. Ει δὲ ἀποφάσεις (α) ταῦτ' εἶναι ἡγῇ, ἐγγυήσονται αἱ θεῖαι Γραφαί. Περὶ μὲν γὰρ τῶν εὐίατα ἁμαρτανόντων ἔφη ὁ Ἀπό “στολος Κρινόμενοι δὲ, ὑπὸ τοῦ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ και τακριθῶμεν. Περὶ δὲ τῶν ἀνίατα πταισάντων, κἀν ταῦθα μὲν δεδωκότων δί κην, κἀκεῖ δὲ ἑωσόντων, αὐτὸς ὁ κριτής Εφη Ανεκ τότερον ἔσται γῇ Σοδό μων καὶ Γομόρρας ὡς κανταῦθα μὲν δεδωκότων, κἀκεῖ δὲ δωσόντων μὲν, ἡμερωτέραν δέ. Περὶ δὲ τῶν ἀπαραμύθητον καὶ ἄκρατον ὑπομενόντων την κόλασιν, φησίν· 'ἀνεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρων, ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ, τῇ τοὺς θείους κήρυκας δηλονότι ἀπελα σάσῃ. Τοὺς γὰρ ἐνταῦθα δίκην δεδωκότας τοῖς μὴ δεδωκόσι παραβαλών, καὶ ἡμερωτέραν φήσας αὐτοὺς δώσειν, ἀσύγγνωστον καὶ αργαλεωτάτην ἀπέφηνε τῶν ἐνταῦθα μὴ δεδωκό των δίκην την τιμωρίαν. (α) 650, ἀπόφασιν. ἁμαρτόντων. Γομόρρων. οὕτως ἐν ἐπιστολαῖς λέγοντα· «Ὥσπερ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ὑποπεσὸν τοῖς ὁδοῦσι τοῦ ᾅδου φθοράν μὲν τηνικαῦτα ἐδέξατο, διαφθορὰν δὲ οὐκ εἶδεν, οὕτω καὶ νῦν αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου τοῖς ὁδοῦσιν ὑπο πίπτον τοῖς ἡμετέροις φθορὰν μὲν ὁμοίως ὑφίσταται, διαφθορὰν δὲ οὐκ ἔγνω, ἀλλ᾽ εὐθέως ἀφθαρτιζόμενον τῇ τῆς ψυχῆς οὐσία δίδοται μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς αἰῶνα συμπαραμένει ταῖς τῶν δικαίων ψυχαῖς. ο () Ισίδωρος· Επιστολάς, ἑρμηνευούσας τὴν θείαν Γραφήν γ' γέγραφε, καὶ ἐτέ ρας ζ', καὶ ἄλλα τινά. (ς) Πολλά μὲν αὐτῷ ἐγράφη ὠφελείας ἁπάσης έμπλεων· μάλιστα δὲ ἐπιστολαί, χάριτος παντοίας μεσταί, θείας τε ἅμα καὶ ἀνθρωπίνης, ὡσεὶ χιλιάδες δέκα, δι' ὧν πᾶσάν τε τὴν Γράφην σαφηνίζει, καὶ σύμπαν ἦθος παιδεύει διδασκαλικώτερον ποιούμενος τὴν ὑφήγησιν.
νῦν, ἀποτριβόμεθα τὰ
πταίσματα· εἰ δὲ ἀπάνθρωτα καὶ δεινὰ, κἀκεῖσε τις
μωρηθησόμεθα, κουφότερον μὲν, εἰ κανταῦθά τι
πάθοιμεν, βαρύτερον δὲ, εἰ
ἀπαθεῖς ἀπέλθοιμεν. Αλλ'
ἵνα μὴ λέγειν ἔχοις, ὡς
αὕτη ἀπόφασίς ἐστι καὶ
οὐκ ἀπόδειξις, διὰ μαρτυριῶν ἀξιόχρεων βαδιεῖται ὁ λόγος. Περὶ οὖν τῶν
δ
ἐνταῦθα ἀποτριβομένων
τὰ πταίσματα, μάρτυς παραγραφὴν μὴ ἐπιδεχόμε·
νος ὁ θεσπέσιος Παῦλος,
λέγων περὶ τῶν ἀναξίως
τῶν μυστηρίων μετειληφότων· διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν
πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρῥωστοι, καὶ κοιμῶνται
ἱκανοί. Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς
διεκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα· κρινόμενοι δὲ
ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα,
ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ
κατακριθῶμεν. Καὶ τὸ εἰρημένον δὲ πρὸς τὸν ἀποτηγανιζόμενον πλούσιον,
ταύτης ἐστὶ τῆς ἐννοίας,
ὅτι ᾿Απέλαβες τὰ ἀγαθά
σου ἐν τῇ ζωῇ σου, ὁμοίως
δὲ καὶ Λάζαρος τὰ κακά·
τουτέστιν· Εἰ πέπρακται
σοί τί χρηστὸν, τοῦτ᾽ ἀπείληφας, τρυφήσας καὶ
μηδεμιᾶς πειραθείς μεταβολῆς· εἰ δέ τι κἀκείνῳ
πεπλημμέληται, τοῦτ'
ἀπείληφεν ἐν τῇ ἀπαραμυθήτῳ πενίᾳ δεδαπανημένος. Περὶ δὲ τῶν κάνε
ταῦθα δεδωκότων δίκην,
κἀκεῖ δωσόντων, αὐτὸς ὁ
κριτὴς ἐν Εὐαγγελίοις
ἀπεφήνατο 'Ανεκτότερον
ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ
Γομόρρων, ἢ τῇ πόλει
δεδώκασι δίκην καὶ Σοδο
μῖται καὶ Ἰουδαῖοι, οἱ μὲν
πυρὶ δαπανηθέντες, οἱ δὲ
πολέμῳ καὶ λιμῷ παραδο
θέντες, καὶ εἰς τοσαύτην
ἀπορίαν καταστάντες, ὡς
καὶ τῶν οἰκείων γεύσασθαι
παίδων. Πάντως γὰρ ὑπ'
ἐδόντας ἐλθεῖν ἡ ἀνάγκη
ἐξεδιάσατο.
Etsi equidem magnum inter singula harum epistolarum verba intercedere discrimen non inficior, tamen utramque epistolam Eutonio diacono scriptam
esse intelligenti, atque cogitanti mihi de ingenti
utriusque, si cogitationum series spectatur et connexus,
similitudine, verosimile visum est duos.
qui Isidori de pœnarum distributione sententiam
afferre voluerunt, viros unam eamdemque illius
epistolam diverso modo excerpsisse. Idem de
mea quidem sententia statuendum est de illis, quæ
p. 47 a nobis in medium prolatæ sunt epistolæ.
AD PARTEM IT COMMENTATIONIS
μεθα τὰ ἁμαρτήματα. Εἰ ἐκείνῃ. Καίτοι κανταῦθα
δὲ ἀπάνθρωπα καὶ συγ
γνώμης μείζονα, εἰ μὲν
ἐνταῦθα δοίημεν δίκην,
κἀκεῖ δώσομεν, κουφοτέραν δέ. Εἰ δὲ τἀνταῦθα
διαφύγοιμεν, ἄκρατον καὶ
ἀπαραμύθητον ὑφέξομεν
ἐκεῖσε την τιμωρίαν. Ει
δὲ ἀποφάσεις (α) ταῦτ'
εἶναι ἡγῇ, ἐγγυήσονται αἱ
θεῖαι Γραφαί. Περὶ μὲν
γὰρ τῶν εὐίατα ἁμαρτα
νόντων ἔφη ὁ Ἀπό
“στολος Κρινόμενοι δὲ, ὑπὸ
τοῦ Κυρίου παιδευόμεθα,
ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ και
τακριθῶμεν. Περὶ δὲ τῶν
ἀνίατα πταισάντων, κἀνταῦθα μὲν δεδωκότων δίκην, κἀκεῖ δὲ ἑωσόντων,
αὐτὸς ὁ κριτής Εφη Ανεκ
τότερον ἔσται γῇ Σοδό
μων καὶ Γομόρρας (c), ὡς
κανταῦθα μὲν δεδωκότων,
κἀκεῖ δὲ δωσόντων μὲν,
ἡμερωτέραν δέ. Περὶ δὲ
τῶν ἀπαραμύθητον καὶ
ἄκρατον ὑπομενόντων την
κόλασιν, φησίν· 'Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων
καὶ Γομόρρων, ἢ τῇ πόλει
ἐκείνῃ, τῇ τοὺς θείους
κήρυκας δηλονότι ἀπελασάσῃ. Τοὺς γὰρ ἐνταῦθα
δίκην δεδωκότας τοῖς μὴ
δεδωκόσι παραβαλών, καὶ
ἡμερωτέραν φήσας αὐτοὺς
δώσειν, ἀσύγγνωστον καὶ
αργαλεωτάτην ἀπέφηνε
τῶν ἐνταῦθα μὴ δεδωκότων δίκην την τιμωρίαν.
(α) Cod. Vat. 650, ἀπόφασιν.
Cod. idem, ἁμαρτόντων.
(c) Cod. idem, Γομόρρων.
Idem eodem
(d) Fabric. Bibl. gr. 1. c. p. 254.
Joco Isidori epistolas complures a Leontio Byzantino
Jaudatas esse tradit, in illisque unam ad Theonem,
quam, ut ipsius utar verbis, in editis diu incassum
queras. Vult autem ut ex indice scriptorum in Leontii
contra Nestorium libros (p. 474 ) apparet, eam fesiotæ ad Theonem epistolam significare, quam ille
in primo contra Nestorium et Eutychen libro protulit. Cf. Maxima biblioth. VV. PP. tom. 1x,
p. 681.
In eo tainen fallitur Fabricius. Exstat
Quo accepto, epistolarum numerus • quem
supra indicavi, imminueretur, nisi Fabricius
(d) notaret Michaelem Glycam in epistola 81,
ad Joannicium, citasse Isidorum Pelusiotam
οὕτως ἐν ἐπιστολαῖς λέγοντα· «Ὥσπερ τὸ σῶμα τοῦ
Κυρίου ὑποπεσὸν τοῖς ὁδοῦσι τοῦ ᾅδου φθοράν μὲν
τηνικαῦτα ἐδέξατο, διαφθορὰν δὲ οὐκ εἶδεν, οὕτω
καὶ νῦν αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου τοῖς ὁδοῦσιν ὑποπίπτον τοῖς ἡμετέροις φθορὰν μὲν ὁμοίως ὑφίσταται,
διαφθορὰν δὲ οὐκ ἔγνω, ἀλλ᾽ εὐθέως ἀφθαρτιζόμενον
τῇ τῆς ψυχῆς οὐσία δίδοται μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς
αἰῶνα συμπαραμένει ταῖς τῶν δικαίων ψυχαῖς. ο
Quæ verba equidem inter epistolas a Chatardo,
Rittershusio et Schotto editas invenire non potui.
Quare, si illa revera ab Isidoro scripta esse censes,
habes ejusdem epistolas mille nongeutas nonaginta
octo superstites typisque expressas.
Sed illum multo plures scripsisse est verosimillimun. Nam ex eo, quod Farundus (e) duo tantum
epistolarum millia commemoravit, nihil aliud mihi
quidem consequi videtur, quam hunc eas omnes
non habuisse cognitas. Suidas (f) vero novem et
Nicephorus (g) decem millia ab Isidoro scriptas esse
affirmarunt. Quorum testimoniis, etsi illos numerum
auxisse largiamur, apparet tamen multo plures
exstitisse Isidori epistolas ac penes nos sunt editæ.
enim eadem hæc epistola libro primo ubi locum
360 tenet.
(e) Facund. Defens. trium cap., lib. II, cap. 4.
() Suid. s. v. Ισίδωρος· Επιστολάς, inquit, έρ
μηνευούσας τὴν θείαν Γραφήν γ' γέγραφε, καὶ ἐτέ
ρας ζ', καὶ ἄλλα τινά. Sic ferre codd. emendatos tesLatur Sirmondus ad Facundi l. c.
(ς) Niceph. Hist. eccl. lib. xiv, cap. 55: Πολλά
μὲν αὐτῷ ἐγράφη ὠφελείας ἁπάσης έμπλεων· μάλιστα
δὲ ἐπιστολαί, χάριτος παντοίας μεσταί, θείας τε ἅμα
καὶ ἀνθρωπίνης, ὡσεὶ χιλιάδες δέκα, δι' ὧν πᾶσάν τε
τὴν Γράφην σαφηνίζει, καὶ σύμπαν ἦθος παιδεύει
διδασκαλικώτερον ποιούμενος τὴν ὑφήγησιν.
col. 53–54page 12 of 15
PG 78:53Επιστολαί τοῦ ἁγίου Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς θείας Γραφῆς περὶ τῆς τοῦ πάντος δημιουργίας εἰς τὸν στέφανον ἐνιαυτοῦ καὶ τροχού. γενέσεως. τέρῳ Πηλουσιώτου ἀπόκρισις περὶ τῆς βραχυλογίας τοῦ
APPENDIX. CODICES MSS.
PARTIS SECUNDÆ
APPENDIX DUPLEX.
COLLATIO EPISTOLARUM QUÆ IN EDITIS ET INEDITIS PATRUM CATENIS EXSTANT.
Vide infra ad calcem Epistolarum Isidori.
PARTIS SECUNDÆ APPENDIX III.
ISIDORI PELUSIOTÆ
EPISTOLARUM CODICES MANUSCRIPTI.
niana anno 1605, græce et latine editæ sunt (curante Rittershusio). In fine codicis habetur index
alphabeticus initiorum epistolarum Gretsero ediCodices quatuor Acæmelensis monasterii omnium quæque omnes ex hoc codice in officina Commelivetustissimi continuerunt, uti Irenæus et auctor
anonymus, quorum testimonia p. 13, 14, a nobis
allata sunt, tradidere, duo millia epistolarum, quas
easdem fuisse, atque nos habemus excusas, arbitrantur Tillemontius et Fabricius; neque ego, quo
doctissimorum virorum sententia aut debilitetur aut
confirmetur, quidquam possum proferre.
Billii et Chatardi codices.
Jure antem mireris eorum negligentiam et incuriam, qui Isidori epistolas ediderunt, neque codices,
quibus usi sunt, accurate descripsere. Etenim Chatardus in sua ad Godofredum Billium Epistola, quæ
editioni ejus præfixa est, p. 4, Ludovicus, inquit,
Barus præter alia multa exemplaria hujus nostri
Isidori græcas epistolas ex museo Cardinalis Sirleti
eleganter scriptas fratri tuo, interpreti nostro, misit.
Quæ ei tanto gratius fuere, quanto magis depravati
erant et mendis scatebant codices illi, quibus tum utebatur. Neque alibi accuratiorem horum codicum
descriptionem invenire potui.
Rittershusii codex Bavaricus.
Eodem jure Rittershusium quoque vituperare licet, quippe qui in epistola ad Janum Gruterum,
editioni ejus præfixa, nihil de codice, quo usus est,
dicit, quam sibi illum e bibliotheca principis Bavaria
esse traditum.
Sed Hardtius in catalogo CODD. bibl. reg Bav.,
vol. I, p. 247, 248: Cod. XLIX, est chartaceus, inquit, charta solida et lævi, titulis et initialibus ininiatis, litteris minutis et elegantibus, cum correctinnibus marginalibus, in-folio, a Petro Carneade Epidaurio Venetiis exaratus, sæc. XVI, foliorum numero 420, optime conservatus et inscriptus. ContiBentur autem eo:
fol. 1. - fol. 175.
• Επιστολαί τοῦ ἁγίου Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου
εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς θείας Γραφῆς περὶ τῆς τοῦ
πάντος δημιουργίας εἰς τὸν στέφανον ἐνιαυτοῦ καὶ
τροχού. γενέσεως. — Sunt epp. 659, quarum prima
luidorum episcopum, ultima ad Pauluun data est;
tus. ▸
fol. 173.
fol. 250.
Exstant aliæ Isidori epistolæ 489, quarum prima
ad Nilum (lib. I. ep. 1), ultima ad Zosimum (lib. II.
ep. 298.) scripta est, easque Hardtius cum editione.
Veneta, quæ prodiit anno 1745, contulit, quodque,
ut ipse dicit, in illa diversum fuit, notavit. Fieri
autem non potuit quin omnes, quas exscripsit ille,
scripturæ diversitates ad epistolarum pertinerent
inscriptiones, com latine tantum in illa editione
exstent Isidori epistolæ. Quare operam omnino
videtur perdidisse, præsertim, cum omnia fere a
Rittershusio jam notata essent, his tantum exceptis:
Ven.
Lib. I. ep. 394, cod. Bav. 'Exdíxy ed. Ven.
Ecdicio. lib. 11. ep. 109. Bav. Mapwv..
Marco.
Aphrasio. lib. II. ep. 235. Bav. Пap psσ6τέρῳ
lib. II. ep. 161. Bav. 'Appodioiw.
- Ven. Hermino comiti.
· Ven:
Huic vero libro manuscripto similis est ejusdem
bibliothecæ cod. L., in quo inde a fol. 249 eædem exstant Isidori epp. Hardtius enim 1. 1. p. 277,
Quum ab iis, inquit, quæ in cod. 49. habentur,
non differant, lectoren ibi remitto plura quæsiturum.
Cæterum a Hardtio edoctus quæ Montefalconius
in Bibl. bibl. p. 588. E. n. xcv. et xcvi. de duobus
his codd. tradidit facili opera et supplere poteris
et corrigere. Cf. Harles ad Fabr. Bibl. græc.
vol. X. pag. 482, lin. 2 — lin. 7.
Dicenti vero mihi de Rittershusii codice Bavarico liceat etiam alios ejusdem bibliothecæ coinmemorare libros manuscriptos, in quibus Isidori
epistolarum extant fragmenta.
Cod. cclxxvii. fol. 332. Toù ȧylov 'loidúpov tOÛ
Πηλουσιώτου ἀπόκρισις περὶ τῆς βραχυλογίας τοῦ
Ildrap hµŵr. — cf. Hardı. 1. 1. Vol. III. p. 165.
col. 55–56page 13 of 15
PG 78:55τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεως. Λίαν θαυμάζω καὶ ἐκπλήττομαι μὴ ἠληθευκέναι δυσχυριζόμενοι. Επιστολαί τοῦ ἁγίου Ισι δώρου τοῦ Πηλουσιώτου εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς θείας Γραφῆς· περὶ τῆς τοῦ παντὸς δημιουργίας. επειδή κυκλικόν ἐστι τοῦ χρόνου τὸ σχῆμα Τοῦ ἁγίου Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου ἐπιστολαί 1) Ζηνοδότῳ. Εἰ καὶ Νῶς τῆς οἰκείας 2) Ζευσίμῳ. Ηδέως ἂν ἐροίμην σε 3) Οὐκ ἔστιν ἀδελφοὶ ἀσκήσεως πληροφορία 4) Ο τοῦ Θεοῦ ἱερεὺς ἐπειδὴ ἐγγίζει Β) Ζύμῃ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀφωμοίωται 6) Χρὴ τοὺς τὴν ἀνθρωπίνην εὐγένειαν 7) Ωσπερ οι ναυτικοί βρώματι 8) Εἰ λόγοις ετρώθεις 9) Αρτος ὁ Κύριος κέκλητα 10) Εὐσεβίῳ ἐπισκέπῳ. Ἠδύνασο ἐπικουρεῖν τεῖς βοηθείας προσδεομένοις. 1. 1. κέν ἐστι
$5
AD PARTEM 11 COMMENTATIONIS
Cod. CCCLXXVI. Istówpov toÛ Пnlovsiwtov nept plut. 86. exstare affirmat, quarum duplicem dent
τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεως. —
Init. Λίαν θαυμάζω καὶ ἐκπλήττομαι
Fin. - μὴ ἠληθευκέναι δυσχυριζόμενοι.
Cf. Hardt. 1. 1. vol. iv, p 184.
Schotti Codex.
Uti Chatardus et Rittershusius, ita Schottus de
codice, quo usus est, Vaticano nihil dixit.
Francisci Arcudii codices sex.
Vaticanus 649.
Vaticanus 650.
Altæmsis 1.
Altæmsis 2.
Sfortianus, qui idem forsitan est atque ille, quem
Montefalconius, codices Cardinalis Sfortiæ enumerans,
cf. Ejusd. Bibl. bibl. p. 699, D. Isidori
epp. 58. continere tradidit. Cæterum in alio ejusdem
bibliothecæ manuscripto exstant Pelusiotæ ad Theognostum presbyterum de triduo resurrectionis, et
ad Timotheum lectorem de eadem re epistolæ. Cf.
Montefalc. 1. 1. p. 699, B.
Barberinus 6.
De omnibus his nos quoque accuratius agere non
possumus, quia Petrus Possinus, qui Arcudii edidit
collationes, ne verbo quidem illos descripsit; neque
In aliis codicum catalogis eosdem commemoratos
invenimus.
Codex bibliotheca Cardinalis Ottoboni
continet Isidori epistotas M. -
185 A.
recensionem, alteram secundum ordinem quo litteræ in codicem exhibentur, appositis singularum
Neinitiis, alteram secundum litteras alphabeti.
scio autem num hic codex idem sit, atque ille, quem
Montefalconius 1. 1. p. 106, in eadem bibliotheca
exstare, et epp. 312 continere tradidit.
Codices bibliothecæ S. Marci Venetiis.
1) Jam Sixtus Senensis in quarto bibliothecæ sanctæ libro se codicem, Isidori epistolas 1148 continentem, ibi reperisse tradidit, eumdemque, teste
Fabricio, Montefalconius, in diario Italico p. 42,
sæculo XIV, exaratum niemorans, epistolas 1200
continere testatur; quibuscum conferas librorum
manuscriptorum, quos Bessarion Venetorum dono
dedit senatui, catalogum, quem idem Montefalconius in Bibl. bibl. p. 467-477 exhibet. Commemoratur enim in hoc p. 473, Isidori epistolarum 1148
codex chartaceus. Finito autem hoc catalogo p. 477,
Ex tanta, inquit Montefalconius, supellectile hanc
solum brevissimam codicum notam accipere potui:
• Codex sæculi XIV. Επιστολαί τοῦ ἁγίου Ισιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς θείας
Γραφῆς· περὶ τῆς τοῦ παντὸς δημιουργίας. Initium
epistolæ prinæ est επειδή κυκλικόν ἐστι τοῦ χρόνου
τὸ σχῆμα (hoc etiam ab Sixto Senensi notatum
fuit.) — Epistolæ igitur, ita enimi pergit, ad diversos
missæ numero 1200 quæ ad interpretationem sacræ
Scripturæ conferunt, secundum ordinem librorum et
versuum V. et N. T. digestæ sunt. Cum autem inter
Cf. Montf. 1. 1. P. Isidori epistolas, quæ ad ter mille cusæ sunt, multæ
Codex monasterii Cryptæ Ferratæ
anno 986 post Christum scriptës, continet Isidori
epp. 1600; cf. Montf. 1. 1. p. 199, B.- Ejusdem diar.
Ital. p. 368. Ejusdem Palarographia græca p. 45,
ex ed. Par. 1708.
Codex in aliqua bibliotheca Romana,
cujus nomen excidit Montefalconio, continet Isi -
dori, Synesii et Libanii epistolas. Cf. Montf. 1. 1.
p. 201, D.
Codices Laurentiani.
Bandinius in catalogo codd. gr. bibl. Laurent.
vol. II, p. 606, n. v. codice xvi, plutei 60, contineri tradit:
Τοῦ ἁγίου Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου ἐπιστολαί
đùv teyvoloyiq. Sunt autem epistole decem:
1) Ζηνοδότῳ. inc. Εἰ καὶ Νῶς τῆς οἰκείας
2) Ζευσίμῳ. inc. Ηδέως ἂν ἐροίμην σε
3) Οὐκ ἔστιν ἀδελφοὶ ἀσκήσεως πληροφορία
4) Ο τοῦ Θεοῦ ἱερεὺς ἐπειδὴ ἐγγίζει --
Β) Ζύμῃ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀφωμοίωται
6) Χρὴ τοὺς τὴν ἀνθρωπίνην εὐγένειαν
7) Ωσπερ οι ναυτικοί βρώματι -
8) Εἰ λόγοις ετρώθεις ---
9) Αρτος ὁ Κύριος κέκλητα: -
10) Εὐσεβίῳ ἐπισκέπῳ. inc. Ἠδύνασο ἐπικουρεῖν
τεῖς βοηθείας προσδεομένοις. Idem Randinius 1. 1.
tul. III. p. 298, n. iv. Isidori epp. 411 in cod, vm.
D)
in explanandis sacræ Scripturæ locis versentur, non
ausim dicere easdem aut diversas esse ab iis, quæ
in isto codice comparent. › Hactenus Montefalcpnius. Fabricius vero ex codicis initio, tôn xuxhenulli
κέν ἐστι
quod, uti jam a Cavco notatum sit,
ex editis congruat, plures in hoc codice latere Isidori epistolas adhuc ineditas collegit. Sed erravit
vir alioqui cautus et diligens. Etenim illud est initium primæ libri quarti epistole; quod jam a Rittershusio in nota ad hanc epistolam secunda adnotatum video, in qua ille, Id mihi, inquit, satis argumenti est præter alia, quæ domi haben, ex codice
illo Veneto Bavaricum, unde has epistolas depromptas publici juris primi fecimas, descriptum esse.
Quare et in editionis sue titulo excudi curavit:
• Quartus liber nunc primum exit novus, ex codem
cod. Bav., cui Venctus in Bibl. S. Marci respondet. Et sane id hujus viri favet sententiæ, quod
llardtius in catalogo copp libl. Bav., cujus verba
supra a nobis allata sunt, Rittershusii codicem a
Petro Carneade Epidaurio sæc. XVI. Venetiis exaratum esse tradidit.
Sed utut hare sint, id habeo certissimum, quod
Laurentius Theupulus in græca divi Marci bibliotheca affirmat, scilicet, exstare in codice cxxvi, chartaceo, qui sæc. XIV, exaratum sit, S. Isidori Pelusiotæ epistolas 1148, casque omnes in editione Parisiensi jam excusas esse, præter unam Paulo ia-
col. 57–58page 14 of 15
PG 78:574) Τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτιῶν — 2) εὐθύνας ὑφέξων βίος ἄνευ λόγου πάντα ποιούντων ἡμῶν. — 5) τῇ λαβίδι λαβὼν — 7) ὑποθὲς τὴν χεῖρά σου καρυΐνην. — 11) τὴν συκήν οὐχ ἁπλῶς πολλαὶ προ φάσεις κάνει — 15) πολυδύναμον καὶ πολυ θρύλλητον ἀλλ᾽ ἵνα μὴ παντελῶς φαντασθῶμεν σκόπῳ. Διὰ τὰ περὶ Ζώσιμον. — Αλγῶ μὲν καὶ Θαλελαίων μοναχών. Αν τῇ σκηνῇ τῶν θεάτρων ἁρμόδιον, τίς σε οὐ κωμῳδήσει κ. τ. λ. Το περισσὸν ἢ ἀλλότριον. ἅγιοι τῆς μοναχικῆς φιλοσοφίας κορυφαίοι και ήγε μόνες
APPENDIX. — CODICES MSS.
scriptam, cujus initjum: “Ozɩ dei Empóvw; Exeɩv tỷ à num (lib. in, ep. 216), ultima autem ad Lycænam
pel-Priores 484., sic deinde pergit, continent sacræ Scripturæ interpretationes: sequentes 175, circa
varia argumenta versantur: postremæ 489 titulis
carent, et fere omnes in primo et secundo libro
prædictæ editionis reperiuntur; pleræque diversis
ac in editis nominibus inscriptæ sunt.
II. Eodem Laurentio Theupulo teste cf. 1. 1,
p. 283. — Cod. Dxxv continet Isidori epistolas 13.
4) Zosimo. inc. Τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτιῶν — 2)
Adascelas jejunantes. inc. εὐθύνας ὑφέξων 3)
flieraci clarissimo. inc. βίος ἄνευ λόγου 4) Eutomio diacono...... πάντα ποιούντων ἡμῶν. — 5) Eidem.
inc. toľ; deɩvolç àvôpásı — 6) Archontio monacho.
inc. τῇ λαβίδι λαβὼν — 7) Erinino. inc. ὑποθὲς τὴν
Zɛipá o 8) Epagatho presbytero. inc. nypán
χεῖρά σου
ở Kupios tv từ pnspa — 9) Paulo Archimandrite.
inc. mokkty w; yvwy - 10) Strategio. inc. páбdov
καρυΐνην. — 11) Theopemplo. inc. τὴν συκήν οὐχ
ἁπλῶς — 12) Lampecio monacho. inc. πολλαὶ προpásɛiç els 15) Theodulo..... oxavail
φάσεις
κάνει — 15) Gorgonio. inc. πολυδύναμον καὶ πολυθρύλλητον —
Codices Vindobonenses.
TỰ
1. Lambecius in commentariis de bibl. Cæs. Vindub. lib. v, p. 245. Cod. ccxci est, inquit, chartaceus, antiquos et bonæ notæ in quarto, sed in
principio et fine mutilus, constatque nunc foliis trerentis undecim. › Continentur eo hæc:
‹ Primo, et quidem a fol. 1, p.1, usque ad fol.
300, p. 1, S. Isidori Pelusiotæ epp. 1000 de interpretatione sacræ Scripture, quarum quinque priores
omnino desunt, sexta autem ad Arṣenuphium dimidia parte priori est mutila, atque incipit hæc his
verbis: ἀλλ᾽ ἵνα μὴ παντελῶς φαντασθῶμεν — Ulima demum sive millesima ad Lampecium episcopum
inseribitur, atque incipit hoc modo: Aaµnerių śniσκόπῳ. Διὰ τὰ περὶ Ζώσιμον. — Αλγῶ μὲν καὶ
airò; xoµ:lñ — Operæ pretium autem fuerit has
Isidori epp accurate conferre cum editionibus impressis. Forsan enim in hoc codice quædam exstant
nondum edita. › Quam vero Lambecii opinionein
falsam esse contendit Kollarius in edit. bibl. Lamb.
tom. V, p. 509, ubi hæc exstant ejusdem verba:
• Ceterum diligenter collato hocce codice cum Isidəri epistolis Parisiis anno 1638, a Morellio vulgatis,
ne unam quidem ineditam, imo tres editas in codice
nostro desiderari, comperi; scilicet cas quæ in
editis lib.», n. 128, 277 et 297, leguntur. Deinde,
sic enim pergit, in libros partitionem codex noster
non agnoscit, neque ultra eam, quæ in vulgatis est
libro 111, ep. 200, progreditur. ›
II Codex ccxcit, ejusdem bibliothecæ est, Lambecio I. 1. p. 216; et Kollario 1. 1. p. 520, 521, testihos, chartacens, antiquus, in- quarto, constatque
folis trecentis sedecim. – Continentur eo: ‹ S. Isidori Pelusintæ epp. 93 de interpretatione sacrarum
Scripturarum, quarum prima ad Palladium diaco-
(lib. 1, ep. 179.) data est. Notandum præterea est
inter epistolas unam esse, quam inter epp. a Rittershusio et Schotto editas non reperi, nempe duodecimam ad Thalelæum monachum, cujus titulus
et principium: Θαλελαίων μοναχών. Αν τῇ σκηνῇ τῶν
θεάτρων ἁρμόδιον, τίς σε οὐ κωμῳδήσει κ. τ. λ.
Cf. Montefalc. Bibl. bibl. p. 550. B.
1. Codex ccxm. duodecim continet Isid. epp.,
quarum prima ad Theodosium scholasticum sic incipit: Το περισσὸν ἢ ἀλλότριον. — Cf. Montefalc.
Bibl. bibl. p. 548. B.
IV. Codex civ. est Kollario teste chartaceus, folioruin trecentorum et sedecim, sæc. XV. initio scriplus. Continentur autem, ut ilem in supplementorum ad Lambecii commentarios libro primo p. 644,
645 tradit, in eo inde a folio 281 Isidori Pelusiotæ
epp. 414.
- Auctoris quidem, ita pergit ille, nomen in exempli fronte non comparet, sed cum illud,
tum etiam epistolarum numerum indicaverat Cl. Tegnagelius, præscripto suo manu hoc titulo: S. Isidori Pelusiotæ epp. quatuordecim et quadringente.
414. Hæc ille. Prima sine epigraphe incipit: Oi pèv
ἅγιοι τῆς μοναχικῆς φιλοσοφίας κορυφαίοι και ήγε
μόνες Data fuit ad Nilum monachum, quæ in
impressis etiam exemplis primum locum occupat.
Cæterum de hoc codice Forlosiæ nostri judicium
erat hoc: Epistolarum, inquit, ordo idem plane est,
ac is, qui in edit. Par. Jacobi Billii servatur; sed
multas variantes ab illa lectiones obiter observaro
nobis contigit. › Cf. Montef. Bibl. bibl. p. 562, A.
Quod vero contendit Fabricius bibl. gr. lib. v.
cap. 37, §. 3, p. 255, cf. ed. Harl. vol. x, p. 480,
Lambecium libro 1, p. 149 testari codicem epp. 2000
gracum in bibl. Vindob. exstare, mihi quidem egregii hujus viri error videtur esse. Nempe Lambecius
inde a p. 147 bibliothecam Constantinopolitanam
ab Antonio Verderio etiam pluribus scatere mendis
conatur probare. Quem ad finem catalogum librorum 174, a grammatico quodam exhibitum, eodem,
quo illum excudi curavit Verderius, modo refert,
simulque a Cæsareo hujus catalogi codice meliorem
adjicit scripturam. Itaque allatis compluribus, quibus sententiam de Verderii bibliotheca suam probet,
exemplis p. 149, in hunc pergit modum: ‹ Epistolæ,
Isidori Pel. numero mille et duo. In codice Cæsarco
scribitur yatáde dúo bis mille, sive duo millia. >
Codices bibliothecæ Parisiensis.
Cod. MDCCCXXXII continet epp. 1213, isque codex
saeculo XIII exaratus dicitur. Cf. Montefalc. Bibl.
bibl. p. 732, A, p. 775, D.
Cod. dcccccxlix, epp. aliquot.— Cf. Montefalc. I. 1.
p. 731, A.
Cod. dcccclxvii, n. ix. epp. 7.
Cod. MCCLIX, Isidori fragmentum de libris cano
nicis. cf. Appendix ad Catal. CODD. Paris. vol. 11,
p. 619.
Cod. MCCCLXXII, n. 28, ep. 3, n. 33, ep. 1.
col. 59–60page 15 of 15
PG 78:59Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου Ρ. εισέφρησε, Γ. ἐπεισέφρησε — 6. Ρ. τοῦτο θεοῦ, α. τοῦτο τοῦ Θεοῦ 7. Ρ. τυγχάνειν, τυγχά 3) 214. Ρ. Δομιτίῳ. Ε. Δομετίῳ. 4. Ρ. ευτέλειαν, ἀτέλειαν. ἀφεῖσαι. 5. Ρ. φεῖσα, Ρ. ἐφαρμόζει, Ο. ἀφαρμόζει. — 9. Ρ. μετ' αὐτῶν, Ο. μὴν 5) 216. Ζήνωνι πρεσβυτέρῳ 6. Ρ. καὶ ἐκεῖνος, κἀκεῖνος. - 9. Ρ. ἔλεγ χον, Ο. εἰς ἔλεγχον. τὰ 3. Ρ. ὑπεραίροντα, ὑπεραίρονται ὑπεραίρων ταῦτα). 5. Ρ. Έλεος, ἔλεον. 5. ἐν ὀλίγαις ὥραις τὴν αἰώνιον ἑαυτῷ κατασκευάζων κόλασιν 4. πᾶσαν πολύτρεπτον 6. μᾶλλον - 6. γνωρίζεσθαι 8. Ρ. τυγχάνουσιν, εἰσιν. ἐπιστολῶν Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου. σιώτου ἐπιστολὴ,: ἀκοαί με σκληραί ἐξετ. τοῦ αὐτοῦ. μάχαις χαίροντα καὶ θορύβοις τερπόμενον
Cod. mmmxxvi, n. 6, epistolam ad Cyrum.
Præterea quæ supra jam attulimus conferenda
sunt.
Codices Taurinenses.
Codex CLXXII, fol.
COMMENTATIONIS PARS IIL
Lib. 1. ep. 2, 6, 9, 10, 13, 14, 15, 12, 8, 27,
fol. 16. Isidori epistolæ.
Cf. catal. CODD. hujus bibl. auctore Josepho
Pasino vol. I, p. 259. Montefalc. Bibl. bibl. p.
Idem Montefalconius p. 1597 codicem exstare
tradidit hacce in bibliotheca, in quo exstarent Diadochi et Isidori Pelusiot:e Ascetica.
In bibliotheca monasterii S. Germani
exstal teste Montefalconio
1. 1. p. 1128, E,
codex, quo continentur 6 Isidori ad Cyrillum
epp.
Codex Gudianus.
In bibliothecæ Marguardi Gudii catalogo, qui prodiit Kiloni 1706, commemoratur p. 543 liber
manuscriptus in-8, in eoque complures tov ¿ylou
Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου epistolae exstare dicantur. Exstant autem in eo, quem summa doctissimi
Eberti mihi concessit liberalitas, epistolæ septem.
4) Lib. I, ep. 209. Inscriptio epistolæ deest in
cod. Lin. 1. el ti màávn; špodov des. in cod. — 2.
P. C.
Ρ. εισέφρησε, Γ. ἐπεισέφρησε — 6. Ρ. τοῦτο θεοῦ,
α. τοῦτο τοῦ Θεοῦ 7. Ρ. τυγχάνειν, C. τυγχά
2) Lib. I, ep. 213.
3) Lib. I, ep. 214. Ρ. Δομιτίῳ. Ε. Δομετίῳ. Crete
rum ep. inscr. deest in cod. lin. 1. d deest in
cod. - 4. Ρ. ευτέλειαν, C. ἀτέλειαν.
8. hµiv deest in cod.
G. ἀφεῖσαι.
5. Ρ. φεῖσα,
4) Lib. 1, ep. 215. Inscriptio deest in cod. Lin. 2
Ρ. ἐφαρμόζει, Ο. ἀφαρμόζει. — 9. Ρ. μετ' αὐτῶν,
Ο. μὴν
5) Lib. I, ep. 216. Ζήνωνι πρεσβυτέρῳ deest in
cod. Lin. 6. Ρ. καὶ ἐκεῖνος, G. κἀκεῖνος. - 9. Ρ. ἔλεγ
χον, Ο. εἰς ἔλεγχον.
6. Lib. I, ep. 217. P. ti ati, C. Zhvwvt. Lin.
1. El deest in cod. 1. à deest in cod.. - 2. τὰ
deest in cod. - 3. Ρ. ὑπεραίροντα, C. ὑπεραίρονται
(fors ὑπεραίρων ταῦτα). 5. Ρ. Έλεος, C. ἔλεον.
5. P. napá, C. nept.
7) Lib. I, ep. 31. In cod. epistola omni caret inscriptione. lin. 5. ἐν ὀλίγαις ὥραις τὴν αἰώνιον
ἑαυτῷ κατασκευάζων κόλασιν des. in cod. 4.
πᾶσαν deest in cod. 5. πολύτρεπτον deest in cod.
6. μᾶλλον deest in cod. - 6. γνωρίζεσθαι deest
in cod. — 8. Ρ. τυγχάνουσιν, C. εἰσιν.
Codices Upsalenses.
Cf. Catalogus centuriæ librorum rarissimorum
manuscriptorum et impressorum, qui asservantur
in bibliotheca academia Upsalensi, anetore Sparvenfeldelio. Upsala 1706.
I) Codex. xvi, inde a p. 445. 'Exλoyh in twV
ἐπιστολῶν Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου. Continet epistolas 131 et quidem:
Lib. 11. ep. 30, 76, 86, 165, 105, 214, 293.
Lib. 1. ep. 49, 66, 67, 68, 74, 124, 129, 137,
II) Codex XLIV. inde a p. 196. 'Idúúpou toū IIrλovσιώτου ἐπιστολὴ, quæ sic incipit: ἀκοαί με σκληραί
ἐξετ.
τοῦ αὐτοῦ.
· lib. 1. ep. 390.
inc. to
μάχαις χαίροντα καὶ θορύβοις τερπόμενον sq.
Codices Bodleiani.
G
Montefalconius in Bibl. bibl. p. 645 codicem
cxcix sex Isidori epp. continere tradidit. At in catalogis librorum mss. Angliæ et Hiberniæ in unum collectis, qui prodierunt Oxoniæ 1697, inter quos cata -
logus bibliothecæ Bodleianæ primum locum tenet.
traditum est codicem cxcvu bibliothecæ Barocciana
cum Bodleiana conjunctæ continere Isid. Pel. epp.
6 et quidem:
Lib. 1. ep. 349, ep. 455, ep. 359, ep. 153, cp. 37,
ep. 151.
Deinde in codice ccxIII
exstant Isidori epp.
Cæterum reperiuntur Isidori dicta in cod. v. -
cod. LXXVI. - eod. ccxc. n. 19. cod. ccxcl. n. 5.
cod. Dccx. n. 2.
Codex Wellensis.
In altero catalogorum illorum volumine, quod librorum mss. ecelesiarum cathedralium et aliarum
celebrium bibliothecarum continet catalogos, commemoratur p. 404, n. 4054, codex ecclesiæ Wellensis
in-ſolio, in quo exstare dicuntur Isidori Pel. epp.
Codex Nanianus.
Inter græcos codices, qui apud Nanios patricios
Venetos asservantur, exstat, ut ex illorum catalogo,
qui prodiit Bononiæ 1784, videre licet:
Codex cxxvII. n. 18. qui Isidori continet epp.
Cæterum cf. cod. xxxvI. p. 46. cod. Lxx. n.
iv. p. 135. cod. xci. n. 11. p. 180.
Falso autem Harles ad Fabr. Bibl. gr. vol. X, p.
481, not. m,
col. 2, vers. fin. complures Isidori epistolas in aliquo bibliothecæ Paullin; codice Lipsiensi
exstare affirmat. Male enim hæc verba: «Isidori in
libros Scripturæ, quæ e catalogo bibliothecæ illius,
a Fellnero edito, Montefalconius in suam Bibl. bibl.
retulit cf p. 595, E, - videtur intellexisse. Continet enim codex, de quo Fellnerus agunt et Montefalconius, commentationes Isidori Hispalensis in
multos Scripturæ sacræ libros, aliaque hujus viri
scripta philosophica.
Continue reading PG 78: Pars Tertia - S. Isidori doctrina →≣ entire volume