Part IPars I
col. 61–62page 1 of 59
Caput Primum
PG 78:61θαρὲν εὑρίσκων αὐτῶν τὴν γνώμην καὶ τῆς ἄνευ μεσί Ὅτι μὲν ἀκμαζούσης τῆς ἐκκλησίας, καὶ μήπω νενοσηκυίας, τὰ θεῖα περὶ αὐτὴν ἐχόρευε χαρίσματα, τοῦ ἁγίου Πνεύματος δημαγων γουστος, καὶ τῶν προεστώτων ἕκαστον κινοῦντος, καὶ οὐρανὸν τὴν Ἐκκλησίαν ποιοῦντος, πᾶσι δῆλόνἐστιν. Ὅτι δὲ νοσησάσης καὶ στασιασάσης, ἀπέπτη πάντα ἐκεῖνα, καὶ ἀπεπήδησεν, οὐ τὰ χαρίσματα μένου ἀλλὰ καὶ βίος καὶ ἀρετή, καὶ τοῦτο πᾶσι Κοινότητα γραμμάτων διορθώσεως τὴν τῶν ἀμφοτέρων τῶν Διαθηκῶν ἐνδιάθετον συμφωνίαν δογμάτων, ὦ φιλότης, οὐδεμίαν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήται, ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς ὑπεισήγαγεν. ἐπεισήγαγεν. Ούκ ἀπῳδα, οὐδ᾽ ἀλλότρια τῆς τοῦ νόμου ἐντολῆς, ἡ εὐαγ γελική νομοθεσία παρέδωκε. 1, 146. Τούτου χάριν τὸ δῶρον προσενεγκεῖν ὁ λεπρὸς ἐκελεύετο, ὅπερ ὁ νόμος προσ έταξεν, ἵνα δειχθῇ τῶν δύο Διαθηκῶν ἡ ὁμόνοια. Ο γὰρ Χριστὸς δεῦρ᾽ ἐπιφοιτήσας, ταύτης αὐτῷ προσενεχθείσης τῆς πεύσεως, οὐ μόνον οὐκ ἐμέμψατο τὸν Μωσέα, ἀλλὰ καὶ ὑπεραπολογήσατοGI
PARS TERTIA.
ISIDORI PELUSIOTÆ DOCTRINA.
CAPUT PRIMUM.
ISIDORI DE GRAVISSIMIS DOGMATIBUS SENTENTIA.
Пvɛúμao ápiv concessit. Posteaquam vero malu
inter Christianos vel agendo vel docendo a recta,
quam illis summus omnium monstraverat Magister,
§ 1. Exponitur quid Isidorus de fontibus religionis aberrarunt via (a), rursum idéŋoev tñe ånd' siy
Christianæ consuerit.
Novi Testamenti scripta, cum primo et secundo
sæculo multis Christianis aut magna ex parte aut
omnino incognita fuerint, cumque regula fidei vel
veritatis, quam apostolos discipulis suis tradidisse
verosimillimum est, non ex illis repetita sit, illis
temporibus non habebatur Christi doctrinæ fons.
Sed jam tertio, multo magis vero sequente sæculo,
post synodum Nicænam horum librorum auctori,
tas multis de causis, quas hic exponere longum est,
ita paulatim amplificabatur, ut Isidorus divinam iis
tribuere auctoritatem ensque primarium religionis
Christianæ fontem habere posset. Quod, antequam
reliqua, quibus ille favebat, dogmata fusius exponantur, paulo accuratius declarasse, ab instituti
nostri ratione non alienum est. Sed quoniam in hujusmodi disquisitione etiam de Vetere Testamento
agi debet, non magis quid ille de hoc statuerit,
quidque de utriusque censuerit congruentia, prætermittendum est.
Deus autem, de illius sententia, veteribus, velut
Noæ, Abrahæ,Jobo aliisque viris virtute insignibus, xaθαρὲν εὑρίσκων αὐτῶν τὴν γνώμην καὶ τῆς ἄνευ μεσί
rov bida sxallaç ¿Ęiav, sese revelaturus,cum his colloeutus est ipse. Sed cum ingrata Judæorum natio vitiis
præceps iret, tum per litteras eam admoneri curavit et
corrigi. Qua in re summus omnium rerum Moderator
eumdem sese priscis illis temporibus præbuit Judæis,
atque nostri ævi Christianis. Dei enim Filius, apostolis nihil scripti relinquens, ipsis et piissimo cuique ab initio rerum Christianarum thy tou &ylov
(a) Miserum bunc Ecclesiæ Christianæ statum
etiam alibi tangit Isidorus, velut lib. 11, ep. 408,
obi hæc exstant: Ὅτι μὲν ἀκμαζούσης τῆς Ἐκκλη
σίας, καὶ μήπω νενοσηκυίας, τὰ θεῖα περὶ αὐτὴν
ἐχόρευε χαρίσματα, τοῦ ἁγίου Πνεύματος δημαγων
γουστος, καὶ τῶν προεστώτων ἕκαστον κινοῦντος,
καὶ οὐρανὸν τὴν Ἐκκλησίαν ποιοῦντος, πᾶσι δηλόν
ἐστιν. Ὅτι δὲ νοσησάσης καὶ στασιασάσης, ἀπέπτη
πάντα ἐκεῖνα, καὶ ἀπεπήδησεν, οὐ τὰ χαρίσματα
μένου ἀλλὰ καὶ βίος καὶ ἀρετή, καὶ τοῦτο πᾶσι
Sinov.
(b) Fusius hanc suam sententiam explicat Isidorus
b. in, ep. 106. Illa autem quam sit insulsa, cum
æque logica careat veritate atque bistorica, per se
patet; neque, ut pluribus eam explicemus, necesse
est.
(c) lib. r, ep. 107, quæ sic incipit: Κοινότητα
γραμμάτων διορθώσεως Uli igitur Judzos Vetere, ita benignus omnium mortalinm Pater nos Novo edocuit Testamento; itaque utrumque dogmata
continet a Deo revelata. Unde apparet Isidorum biş
libris divinam tribuisse originem et auctoritatem;
eumque, quia quæ Deus revelavit inter se certare
prorsus non possunt, docere debuisse: Vetus Novumque Testamentum non discordare inter sese.
De quibus paulo accuratius dicendum est; et primum quidem de concordia utriusque, Novique Testamenti præstantia, deinde de auctoritate reliquisque agere placet sacræ Scripturæ affectionibus.
1. De concordia utriusque et præstantia Novi
Testamenti. Jesus Christus, de Isidori sententia, nulla nova proposuit dogmata (c). Quare qui
Vetus Testamentuin attento animo perlustrant,
omnia quæ Novo continentur, in illo quoque prædicata esse invenient; itaque ut τὴν τῶν ἀμφοτέρων
τῶν Διαθηκῶν ἐνδιάθετον συμφωνίαν concedant necesse est. Cæterum, ut arbitratur Isidorus, Christus
ipse declaravit, se novarvin rerum non esse cupidum. Homini enim, ut sententiam exemplis quibusdam illustrem, cujus lepram emendavit Jesus, templum adire munusque lege indictum afferre jussit
(d) eo, uti Pelusiota noster censet, consilio, ut tŵy
dúo AiaOnxŵy ǹ óµóvota ostendatur (e). Eademque ratione ille Jesu Christi colloquio cum Pharisæis de repudio et conjugio (f) utitur, in quo hic Mosen non reprehendisse dicitur, sed excusasse et defendisse (g).
Quare invehitur quoque in Marcionem maximopere,
quippe qui Evangelium corrupisse dicatur Christi
δογμάτων, ὦ φιλότης, οὐδεμίαν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς
προφήται, ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς ὑπεισήγαγεν. Sic enim
codicis Altaemsis auctoritate scribendum censeo.
Vulg. ἐπεισήγαγεν.
Ούκ
Cf. lib. 1, ep. 458.
ἀπῳδα, οὐδ᾽ ἀλλότρια τῆς τοῦ νόμου ἐντολῆς, ἡ εὐαγ
γελική νομοθεσία παρέδωκε.
(d) Evang. Matth. vii, 4. Marc. 1, 44. Luc. v, 14.
Falso citantur in margine editionis Parisiensis
Joann. v, et Matth. xiu.
(e) Lib. 1, ep. 146. Τούτου χάριν τὸ δῶρον
προσενεγκεῖν ὁ λεπρὸς ἐκελεύετο, ὅπερ ὁ νόμος προσέταξεν, ἵνα δειχθῇ τῶν δύο Διαθηκῶν ἡ ὁμόνοια.
(f). Evang. Matth. xix, 1–45. Marc. x, 1-16.
· Ο γὰρ
(g) Lib. ur, ep. 76, p. 285, lit. C, lin. 5.
Χριστὸς δεῦρ᾽ ἐπιφοιτήσας, ταύτης αὐτῷ προσενεχθείσης τῆς πεύσεως, οὐ μόνον οὐκ ἐμέμψατο τὸν
Μωσέα, ἀλλὰ καὶ ὑπεραπολογήσατο
col. 63–64page 2 of 59
PG 78:63(α) 17. — Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλύσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας· οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι. 1, 371. — ἀμείψαντες γὰρ τὴν τοῦ Κυ ρίου φωνήν, οὐκ ἦλθον, λέγοντος, καταλῦσαι τὸν νό μον ἢ τοὺς προφήτας. — ἐποίησαν. Δοκεῖτε, ὅτι ἦλθον πληρῶσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας: ἦλθον κατα λῦσαι, ἀλλ' οὐ πληρῶσαι. — Ἐκ τούτων δὲ εἴσῃ, ὅπως ἔχθραν ταῖς δυσὶ Διαθήκαις κατασκευάζουσι, ξένον εἶναι τοῦ νόμου τὸν Χριστὸν σχεδιάζοντες. σχεδιάζοντες σχεδιάσαντες. ἵνα δειχθῇ ὅτι ὁ νῦν τὴν ἴασιν ἐργασάμενος, αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὸν νόμον ἐνθέμενος. 649, αὐτός ἐστι καὶ τὸν νόμον ὁ θέμενος. 1 494. — ἵνα εἷς θεός ραις ταῖς Διαθήκαις γνωσθῇ. ἐν ἀμφοτέ καὶ Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης εἷς νομοθέτης. εἰ 649 πολὺ τῆς δευτέρας τὸ πρὸς τὴν προτέραν διάφορον. (55. Πολλὴ τοῦ Εὐαγγελίου πρὸς τὸν Νόμον ἡ ὑπεροχή. 11, 335. απαι δεύτους, καὶ πρὸς τὰ λίαν σαφῆ ἀπαιδευτοῦντας. 650, αναισχυντοῦντας. εἷς νομοθέτης ὁ σοφῶς καὶ προσφόρως καὶ καταλλήλως τοῖς καιροῖς νομοθετήσας. 154. Τα νομικά και προφητικά μαθήματα προπαιδεύματά εἰσι — 650, έστι τῆς νέας καὶ εὐαγγελικῆς φιλοσοφίας. 1, 458. τοῦ μὲν γὰρ (νόμου) την Εκβασιν καὶ τὴν πρᾶξιν τῆς ἁμαρτίας παιδεύοντας, αὕτη (εὐαγγελική νομοθεσία) τὴν ἀρχὴν τοῦ κακοῦ, τὴν ἐπιθυμίαν, εκώλυσεν. 245. Δύο γενικῶν κακιῶν οὐσῶν, τῆς τε νοουμένης, τῆς τε δρωμένης, ἡ μὲν διὰ τῶν ἔργων, πάλαι διὰ τοῦ Νόμου ἐκολάσθη, ἡ δὲ νοου μένη, διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ανεστάλη, οὐ τὸ ἔργον μετά τὴν πρᾶξιν τιμωρουμένου, ἀλλ' ὅπως μηδ' ἀρχὴν λάβοι τὸ κακὸν προμηθουμένου. Τότε μὲν γὰρ τῇ χειρὶ, νῦν δὲ τῇ ψυχῇ ἐνομοθετήθη. — 11, 954. Χριστός – οὐ τὴν πρᾶξιν μόνον, μόνην), ἀλλὰ καὶ τὴν ἔννοιαν προαναστέλλων, τὸν σαρκικὸν νόμον, τὸν νόμον τοῦ πνεύματος ὁ μὲν γὰρ τῇ ψυχῇ, ὁ δὲ τῇ χειρὶ νομο θετεῖ, καὶ διὰ τὸ τοῦ — μὴ συγχωρῆσαι φῦναι τὴν βίζαν καὶ τοὺς κλάδους προαναστέλλει. μὲν γὰρ τῇ χειρὶ — 650, σαρκὶ — ἡ δὲ τῇ ψυχῇ νομοθετεῖ. Καὶ τὰ μὲν τὴν πρᾶξιν, ἡ δὲ τὴν ἔννοιαν εὐθύνει. iθύνει - καὶ οἰακίζει. Τα μὲν γὰρ γραμματιστῇ, ἡ δὲ τὰ δὲ ἄκρως φιλοσόφω ἔοικεν. Εις μέν ἐστιν ἀμφοτέρων τῶν Διαθηκῶν ὁ νομοθέτης· ἀλλ' ὁ μὲν νόμος δυσηνίοις οὖσι τοῖς Ἰουδαίοις, τὰς πράξεις ἀπηγόρευε μόνον· τὸ δὲ Εὐαγγέλιον, ἅτε φιλοσόφοις δογματίζων, καὶ τὰς ἐννοίας, ἀφ᾽ ὧν αἱ πράξεις φύουσιν, ὥσπερ πηγὰς τῶν κακῶν προαναστέλλει, οὐ γενόμενα μόνον τὰ ἁμαρτήματα κολάζον ἀκριβῶς, ἀλλὰ μηδὲ γενέσθαι, κωλύον ἀσφαλῶς. 106. ἐκ τοῦ δεῦρο πνεύμα πνεύματι, Πνεύματος – μόνον ἐξιλάσκεσθαι βούλομαι· ὁ σαρκικός πε πλήρωται νόμος, ὁ τοῦ πνεύματος κρατείτω, καὶ τῆς σωτηρίας ἀρχέτω. ἐξιλάσκεσθαι 1, 494. Η μὲν γὰρ (παλ. διαθ.) τυπικοῖς ἐχρῆτο προστάγμασιν, ἡ δὲ (καιν. διαθ.) τοῖς ἀληθέσιν ἔλαμψε πράγμασί τε καὶ δόγμασι. μάθε παρ' αὐτοῦ νομοθετήσαντος. Μωσέως φημί, του διὰ σκιῶν καὶ συμβόλων τὴν ἀλήθειαν υπογράψαντος. 1. 401. ὧν εἷς ὑπάρχεις ὑπάρχει αὐτὸς, ὁ τὴν ἐν τῷ νόμῳ κρυπτομένην, καὶ νῦν δεδηλωμένην μὴ γνούς. 53 - ὁ μὲν γὰρ νόμος εἰς τοὺς ὁμοφύλους μόνους συγκλείει την φιλανθρωπίαν· τὸ δὲ Εὐαγγέλιον καὶ εἰς τοὺς ἀλλοφύλους ἐπεκτείνει. ὁ μὲν γὰρ νόμος τοὺς ὁμοφύλους μόνους συγκαλεῖ εἰς τὴν φιλανθρωπίαν καὶ ὁ μὲν τοὺς φίλους ἀγα πᾶν παρακελεύεται· τὸ δὲ καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἀγαπᾶν προτρέπει. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὡς παιδίοις νομοθετεί, τοῦτο δὲ ὡς φιλοσόφοις δόγματα ὑπερφυή ὑποτίθεται.COMMENTATIONIS PARS III.
verbis Equidem huc non eo veni consilio at legem
Mosaicam abrogarem (a), temere in hunc modum mutatis: Num me propterea in terram venisse creditis,
ut legem ac prophetas adimplerem? veni ut everterem, non ut explerem (b). Eamdemque ob causam
sæpius declarat Isidorus, unum in utroque Testamento prædicari Deum (c), unum eumdemque utriusque esse legislatorem (d). — Quæ etsi, uti ostendimus, aperte docuit ille, tamen ingens etiam inter
utrumque Testamentum intercedere discrimen (e),
atque Evangelium Lege multo præstantius esse (ſ),
varias ob causas contendit sæpenumero.
Primum enim, cum Lex ràdioribus data sit (g)*
et Legislator pro insigni sua sapientia horum debilitati sese accommodaverit (h), docet: Deum quæ in
Vetere Testamento exstarent leges eo tulisse consilio, ut mortalium animos ad altiora Jesu Christi
et apostolorum præcepta prepararet (i). Muses igitur eos tantum, qui peccata perpetrarunt, punien-
'dos esse decrevit; Christus vero peccandi adeo lubidinem et cupiditatem prohibendam censuit (j);
(α) Evang. Matth. v. 17. — Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον
καταλύσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας· οὐκ ἦλθον
καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι.
Lib. 1, ep. 371. — ἀμείψαντες γὰρ τὴν τοῦ Κυ
ρίου φωνήν, οὐκ ἦλθον, λέγοντος, καταλῦσαι τὸν νό
μον ἢ τοὺς προφήτας. — ἐποίησαν. Δοκεῖτε, ὅτι ἦλθον
πληρῶσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας: ἦλθον κατα
λῦσαι, ἀλλ' οὐ πληρῶσαι. — Ἐκ τούτων δὲ εἴσῃ, ὅπως
ἔχθραν ταῖς δυσὶ Διαθήκαις κατασκευάζουσι, ξένον
εἶναι τοῦ νόμου τὸν Χριστὸν σχεδιάζοντες. Bene enim
scribitur in codd. Vat. 649 et Alt. σχεδιάζοντες pro
σχεδιάσαντες.
(c) ld verbi causa declarat lib. ', ep. 146, cujus
ultima verba hæc sunt: ἵνα δειχθῇ -
ὅτι ὁ νῦν
τὴν ἴασιν ἐργασάμενος, αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὸν νόμον
ἐνθέμενος. Codd. Vat. 649, Alt. et Bav. αὐτός ἐστι
καὶ τὸν νόμον ὁ θέμενος. Cr. lib. 1 ep. 494. — ἵνα
εἷς θεός quæ Rittershusii conjectura auctoritate
codd. Vat. 639 et Alt. recipienda est
ραις ταῖς Διαθήκαις γνωσθῇ.
ἐν ἀμφοτέ
(d) Lib. 1, ep. 133, p. 184, lit. B, lin. 8.- OUTW
καὶ Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης εἷς νομοθέτης.
(e) Lib. 1, ep. 494. - - εἰ - sic scribe auct. codd.
Vat. 649 et Alt.—καὶ πολὺ τῆς δευτέρας τὸ πρὸς τὴν
προτέραν διάφορον.
(Lib. m, ep. 55. Πολλὴ τοῦ Εὐαγγελίου πρὸς τὸν
Νόμον ἡ ὑπεροχή. Cf. Lib. 11, ep. 335.
(g) Lib. iv, ep. 203, ubi Judaeos appellat απαιδεύτους, καὶ πρὸς τὰ λίαν σαφῆ ἀπαιδευτοῦντας. Cod.
Val. 650, αναισχυντοῦντας.
εἷς
(h) Lib. ut, ep. 155, p. 184, lit. B, lin. 9.
νομοθέτης ὁ σοφῶς καὶ προσφόρως καὶ καταλλήλως
τοῖς καιροῖς νομοθετήσας.
(i) Lib. iv, ep. 154. Τα νομικά και προφητικά
μαθήματα προπαιδεύματά εἰσι — Cod. Vat. 650, έστι
τῆς νέας καὶ εὐαγγελικῆς φιλοσοφίας.
(j) Lib. 1, ep. 458. τοῦ μὲν γὰρ (νόμου) την
Εκβασιν καὶ τὴν πρᾶξιν τῆς ἁμαρτίας παιδεύοντας,
αὕτη (εὐαγγελική νομοθεσία) τὴν ἀρχὴν τοῦ κακοῦ,
τὴν ἐπιθυμίαν, εκώλυσεν.
(h) Lib. u, ep. 245. Δύο γενικῶν κακιῶν οὐσῶν,
τῆς τε νοουμένης, τῆς τε δρωμένης, ἡ μὲν διὰ τῶν
ἔργων, πάλαι διὰ τοῦ Νόμου ἐκολάσθη, ἡ δὲ νοουμένη, διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ανεστάλη, οὐ τὸ ἔργον μετά
τὴν πρᾶξιν τιμωρουμένου, ἀλλ' ὅπως μηδ' ἀρχὴν
λάβοι τὸ κακὸν προμηθουμένου. Τότε μὲν γὰρ τῇ
χειρὶ, νῦν δὲ τῇ ψυχῇ ἐνομοθετήθη. — Lib. 11, ep.
954. Χριστός – οὐ τὴν πρᾶξιν μόνον, (cod. Bav.
μόνην), ἀλλὰ καὶ τὴν ἔννοιαν προαναστέλλων,
ct
Gi
itaque ille agendi, hic etiam cogitandi regulam dedit (k). Quam suam sententiam exemplis illustrare
solet Isidorus, in eanique spectat quod legem Musaicam τὸν σαρκικὸν νόμον, Christi vero doctrinam
τὸν νόμον τοῦ πνεύματος appellat
Alteram vero causam cur Novum Testamentum
Veteri præferendum sit, in eo ponendam esse censet Isidorus, quod dogmata, quae Moses et prophetæ typis (m) et symbolis (n) obscure tradiderunt,
in illo plane et distincte sint exposita; quodque veritas in lege occulta Evangelio declarata sit
Tertia denique, quæ ad hanc suam sententiam
commovit Pelusiotam, causa omnium est gravissima. Optume enim notavit ille legein Mosaicam solis
Judæis datam, Christi vero atque apostolorum doctrinam ad omnes pertinere mortales (p).
2 De Scripturæ sacræ affectionibus ejusque
lectione. Antequam quid Isidorus
de variis sacræ Scripturæ affectionibus auctoritate,
veritate, sufficientia, perspicuitate et efficacia,
post paulo: ὁ μὲν γὰρ τῇ ψυχῇ, ὁ δὲ τῇ χειρὶ νομο
θετεῖ, καὶ διὰ τὸ cod. Bas. τοῦ — μὴ συγχωρῆσαι
φῦναι τὴν βίζαν καὶ τοὺς κλάδους προαναστέλλει.
Lib. iv, ep. 134, in qua de præceptis a Mose datis
Christique doctrina in hunc loquitur modum:
μὲν γὰρ τῇ χειρὶ — cod. Vat. 650, σαρκὶ — ἡ δὲ τῇ
ψυχῇ νομοθετεῖ. Καὶ τὰ μὲν τὴν πρᾶξιν, ἡ δὲ τὴν
ἔννοιαν εὐθύνει. cod. id. iθύνει - καὶ οἰακίζει. Τα
μὲν γὰρ γραμματιστῇ, ἡ δὲ sic cum eod. cod.
Scribendum censeo pro τὰ δὲ ἄκρως φιλοσόφω
ἔοικεν. — Lib. iv, ep. 209, quæ sic incipit: Εις μέν
ἐστιν ἀμφοτέρων τῶν Διαθηκῶν ὁ νομοθέτης· ἀλλ' ὁ
μὲν νόμος δυσηνίοις οὖσι τοῖς Ἰουδαίοις, τὰς πράξεις
ἀπηγόρευε μόνον· τὸ δὲ Εὐαγγέλιον, ἅτε φιλοσόφοις
δογματίζων, καὶ τὰς ἐννοίας, ἀφ᾽ ὧν αἱ πράξεις
φύουσιν, ὥσπερ πηγὰς τῶν κακῶν προαναστέλλει,
οὐ γενόμενα μόνον τὰ ἁμαρτήματα κολάζον ἀκριβῶς,
ἀλλὰ μηδὲ γενέσθαι, κωλύον ἀσφαλῶς.
Lib. i, ep. 106. ἐκ τοῦ δεῦρο πνεύμα
codd. Vat. 649, et Alt. πνεύματι, cod. Rav. πνεύμα
τος – μόνον ἐξιλάσκεσθαι βούλομαι· ὁ σαρκικός πε
πλήρωται νόμος, ὁ τοῦ πνεύματος κρατείτω, καὶ τῆς
σωτηρίας ἀρχέτω. Qua ratione priora que ascripsimus verba explicari possint, equidem non video.
Recipienda forsitan sit, quam suppeditant codd.
Vat. et Alt. scripturam; statuendumque ab Isidoro
vocem ἐξιλάσκεσθαι passive esse usurpatan).
(m) Lib. 1, ep. 494. Η μὲν γὰρ (παλ. διαθ.) τυπι
κοῖς ἐχρῆτο προστάγμασιν, ἡ δὲ (καιν. διαθ.) τοῖς
ἀληθέσιν ἔλαμψε πράγμασί τε καὶ δόγμασι.
(n) Lib. iv, ep. 157, p. 501, lit. C, lin. 8. μάθε
παρ' αὐτοῦ νομοθετήσαντος. Μωσέως φημί, του διὰ
σκιῶν καὶ συμβόλων τὴν ἀλήθειαν υπογράψαντος.
Lib. 1. ep. 401. ὧν εἷς ὑπάρχεις quod
Billius margini ascripsit, quodque, cum etim în
codd. Vat. 659, et Alt. et Bar, exstet, vulg. ὑπάρχει
αὐτὸς, ὁ τὴν ἐν τῷ νόμῳ κρυπτομένην,
præfero
καὶ νῦν δεδηλωμένην μὴ γνούς.
(p) Lib. ii, ep. 53 - ὁ μὲν γὰρ νόμος εἰς τοὺς
ὁμοφύλους μόνους συγκλείει την φιλανθρωπίαν· τὸ
δὲ Εὐαγγέλιον καὶ εἰς τοὺς ἀλλοφύλους ἐπεκτείνει.
Cod. Bav. ab hac paululum recedens scriptura
exhibet: ὁ μὲν γὰρ νόμος τοὺς ὁμοφύλους μόνους
συγκαλεῖ εἰς τὴν φιλανθρωπίαν sqq. - Cf. qua
sequuntur paulo post: καὶ ὁ μὲν τοὺς φίλους ἀγα
πᾶν παρακελεύεται· τὸ δὲ καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἀγαπᾶν
προτρέπει. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὡς παιδίοις νομοθετεί,
τοῦτο δὲ ὡς φιλοσόφοις δόγματα ὑπερφυή υποτί
θεται.
col. 65–66page 3 of 59
PG 78:65τὰ θεῖα χρήσματα κήρυγμα θεῖον καὶ ὑπερ φυές, θείαν θείαν, καὶ οὐρά μον παρὰ τοῦ Θεοῦ. Μωσέως σοφίαν, ἣν ἔλαβε τί ἐν τῇ Παλαιά διὰ Μωσέως καὶ τῶν ἄλλων προφη τῶν λαλήτας ὁ θεός. 1, 115. προφήτης φησίν, ἢ μᾶλλον δι' ἐκείνου θείς. 251. Τίνος ένεκεν, ἔφης, εἶπεν ἡ της ημερότητος πηγὴ διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ περὶ τῶν Ἰουδαίων κ. τ. λ. ψαλμοίς. φησὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα ἐν τοῖς 407. ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς πάλαι περὶ αὐτοῦ προφανθεῖσι τὸ πέρας ἐπέθηκε. (*) 1. 500. Τὸ θεῖον καὶ προσκυνούμενον Πνεύμα τη δεκάτη τῆς ἀναλήψεως ἡμέρᾳ ἐπὶ τοὺς ἱερούς μαθητάς κατεφοίτησεν, ὡς ὁ Κύριος ἐπηγγείλατο. – καὶ Λουκᾶς ἔγραψε πληρωθὲν ὁ θεσπέσιος, ὅπερ πολλοῖς ὕστερον χρόνοις ὁ δυσσεβής μὴ γεγενήσθαι Μοντανὸς διεψεύσατο, καὶ τὸν Κύριον διαβάλλων οὐκ ἀληθεύοντα ποίῳ δὲ πνεύματι ενήργουν τα θαύματα, ἢ τὰ ἔθνη ἐπαίδευον τὴν εὐσέβειαν. Βίος δὲ ὀρθὸς καὶ αὐτοῦ τοῦ διαβόλου Τὰ μὲν, σημεῖα καὶ ὑπόνο αν δύναται δέξασθαι πονηράν, Ποίῳ δὲ πνεύματι ενήργουν οἱ ἀπόστολοι τὰ θαύματα? μηδεμίαν βίου ὀρθοῦ βουλομένοις ποιεῖσθαι πρόνοιαν, ἐμφράττει τὸ στόμα. Μὴ τοίνυν ἐκ τῶν σημείων μόνον νομιζέσθωσαν 650, νομιζέτωσαν κεκρατηκέναι τὸ κήρυγμα, οἱ μηδεμίαν βίου ὀρθοῦ βουλόμενοι ποιεῖσθαι πρόνοιαν. Συνέπραττε γὰρ τοῖς γινομένοις καὶ λεγομένοις καὶ ὁ τῶν κηρυττόντων βίος, μηδεμίαν μηδενί λαβήν διδούς. ὅτι διὰ τὴν δόξαν οἰκείου ὀνόματος ἐπλήρου τὰς θεοσημείας ὁ Κύριος, καὶ τῶν δαιμόνων κωλίων ἐπιβουλάς, καὶ ὁδὸν τῷ Εὐαγγελίῳ ὁμαλίζων ἀπρόσκοπον. 54. Ὥσπερ οἱ ἀπόστολοι ἀνδρείᾳ καὶ μεγαλοψυχία φραξάμενοι, καὶ τῇ θείᾳ συμμαχία θωρακισθέντες. 345. — οἱ ἀπόστολοι τῆς θείας ἐμπεπλησμένοι σοφίας. 402. Ο θεολόγος καὶ θεοφιλής Ἰωάννης, ὁ τῆς βροντῆς ὄντως υἱός, θεοφράστω γλώττη, ὑπὸ ἁγίου γὰρ Πνεύματος ἐκινεῖτο, τὴν τοῦ Θείου Λόγου λόγον ὑπόστασίν τε καὶ ιδιότητα -- ἀνεκήρυξε. 88. Καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, και τοι πνευματικοῖς κομῶν χαρίσμασι, τῆς ἀναγνώσεως οὐ μικρὰν ἐποιεῖτο σπουδήν. Διὸ καὶ τῷ θρέμματι αὐτοῦ τῷ περιβλέπτῳ ἔγραφε Προσέχε τῇ ἀναγνώσει. Δεινὸν γὰρ μάλιστα 650, τῷ γευσαμένῳ τῆς θείας σοφίας ἑστερῆσθαι ταύτης, κ. τ. λ.quidque de ejusdem censuerit lectione, a nobis ex- tari possit quispiam, sibi non videtur constare.
ponetur paulo accuratius, effatis ejusdem comp!uribus eum divinam et Veteris et Novi Testamenti
Libris tribuisse originem placet ostendere. Quod si
probarimus quid de auctoritate bibliorum et veritale statuerit, sponte sua appareb t.
Omnes, at Isidorus existimat, Scripturæ sacræ
auctores divino gavisi sunt auxilio; quod et ex epithetis, quibus biblia ille ornare solet (a), et ex eo
rite colligas, quod in Veteris Testamenti libris vaticinia exstare opinatur, atque supremi Numinis sapientiam summopere propterea admirandam
claset, quod Deus rem aliquam futuram præsigniAcaturus non simpliciter profuderit vat.cinium,
sed præsentibus futurarum cognitionem ita miscuerit, ut inde non solum posteri, verum etiam illius
temporis auditores magnam percipere potuissent utilitatem fructumque Eo antem accedit, quod
Deum per Mosen (c) cæterosque prophetas (d), velut per Ezechielem (e), divinumque Spiritum in Psalmis locutum esse (ſ), plane declarat.
Neque alia ratione de Novi Testamenti loquitur
scriptoribus. Ex horum enim narrationibus Jesu
Christo omnia illa accidisse, quæ de eo olim prædicaverint Moses et prophetæ (g), intelligi, et apostolos sanctum, quem illis Jesus promiserat, Spiritum
revera accepisse, et e Servatoris veracitate, et e miraculis, quæ ipsi ediderint. concludi posse in epistola ad Archiam (h), in qua contra Montanum agit
Isidorus, arbitratur. — In quo tamen, sic argumen-
(a) Isidorus Vetus Novumque Testamentum appellare solet τὰ θεῖα χρήσματα oracula divina;
et Evangelii praeconium κήρυγμα θεῖον καὶ ὑπερφυές, sacranique Scripturami θείαν θείαν, καὶ οὐράμον etc. Cf. lib. iv. ep. 30, ep. 67.
L.ib. iv. ep. 203.
(c) Lib. ut, ep. 70.
παρὰ τοῦ Θεοῦ.
Μωσέως σοφίαν, ἣν ἔλαβε
(d) Lib. iv. ep. 205, p. 551, lit. D, lin. 3, 4. Aid
τί ἐν τῇ Παλαιά διὰ Μωσέως καὶ τῶν ἄλλων προφη
τῶν λαλήτας ὁ θεός. Cf. lib. 1, ep. 115.
προφήτης φησίν, ἢ μᾶλλον δι' ἐκείνου θείς.
(e) Lib. iii, ep. 251. Τίνος ένεκεν, ἔφης, εἶπεν ἡ
της ημερότητος πηγὴ διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ περὶ τῶν
Ἰουδαίων κ. τ. λ.
(f) Lib. 1, ed. 416.
ψαλμοίς.
φησὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα ἐν
τοῖς
g) Lib. I. ep. 407. ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς
πάλαι περὶ αὐτοῦ προφανθεῖσι τὸ πέρας ἐπέθηκε.
(*) Lib. 1. ep. 500. Τὸ θεῖον καὶ προσκυνούμενον
Πνεύμα τη quod e cod. Bav. inserendum est
δεκάτη τῆς ἀναλήψεως
ἡμέρᾳ ἐπὶ τοὺς ἱερούς
μαθητάς κατεφοίτησεν, ὡς ὁ Κύριος ἐπηγγείλατο.
– καὶ Λουκᾶς ἔγραψε πληρωθὲν ὁ θεσπέσιος, ὅπερ
πολλοῖς ὕστερον χρόνοις ὁ δυσσεβής μὴ - quod
auctoritate codd. Bas. Vat. 649, et Alt. ejiciendum
est γεγενήσθαι Μοντανὸς διεψεύσατο, καὶ τὸν
Κύριον διαβάλλων οὐκ ἀληθεύοντα
ποίῳ δὲ
falso additur a codd. Bav. Vat. 649, Alt.” zał
πνεύματι ενήργουν τα θαύματα, ἢ τὰ ἔθνη ἐπαίδευον
τὴν εὐσέβειαν.
(i) Lib. iv, ep. 80. Isidorus illa, quæ supra attulimus, verba scripsit sententiam suam de vi, quam
miracula apostolorum eorumque mores in mortalium
animos exercuerint, explicaturus. Sequuntur autem
illico hæc: Βίος δὲ ὀρθὸς καὶ αὐτοῦ τοῦ διαβόλου
"
Etenim in litteris ad Arsenuphium lectorem datis (i),
Τὰ μὲν, inquit, σημεῖα καὶ ὑπόνο αν δύναται δέξασθαι
πονηράν, quasi illorum auctor non Deus fuerit, sed damon sive diabolus. Quæ conjungi inter se nullo modo possunt. Nam si aut Deus aut diabolus miraculorum auctor habetur, e miraculis, que apo toli fecerunt, ens a Spiritu sancto sive potius Deo agitatos esse, concludi nequit. Sed videat strennus
ille judex ne omnino fallatur. Pelusiota enim cum
edidisse apostolos miracula, illisque hanc vim a: eo
tributain esse persuasum sibi habeat, ubi cum Montani asseclis, qui si non idem, at certe non contrarium docuerunt, certandum fuit, hos optume quæstione illa potuit urgere: Ποίῳ δὲ πνεύματι ενήργουν
οἱ ἀπόστολοι τὰ θαύματα? Ubi vero rem habuit cam
hominibus μηδεμίαν βίου ὀρθοῦ βουλομένοις ποιεί
σθαι πρόνοιαν, nil melius agere potuit, quam probare non miracula sola (j), verum apostolorum vitam integram, corumque optumos mores effecisse,
nt Christi doctrina late propagata esset inter mortales, et quam celerrime. Neque tamen necesse fuit,
ut hujus sententiæ causa apostolos Dei Spiritu agitatos esse et adjutos, negaret. Quare illos divinɔ
gavisos esse auxilio (k) Joannemque Spiritu sancto
impulsum Evangelium conscripsisse suum docens, mihi quidem a se ipse non videtur dissentire.
Idem vero de Paulo tradens (m), Divinus, inquit, ille
vir, etsi spiritualibus donis ornatus fuit, tamen lectioni operam dedit, atque Timotheum, ne multa-
ἐμφράττει τὸ στόμα. Μὴ τοίνυν ἐκ τῶν σημείων μόνον
νομιζέσθωσαν cod. Vat. 650, νομιζέτωσαν
κεκρατηκέναι τὸ κήρυγμα, οἱ μηδεμίαν βίου ὀρθοῦ
βουλόμενοι ποιεῖσθαι πρόνοιαν. Συνέπραττε γὰρ τοῖς
γινομένοις καὶ λεγομένοις καὶ ὁ τῶν κηρυττόντων
βίος, μηδεμίαν μηδενί - quod e cod. cod. addendum
est λαβήν διδούς. Uti in his ad Arsenuphium
litteris Isidorus optumos apostolorum mores pluris
æstumandos esse censet, quam miracula ab illis
exhibita, ita in epistola ad Ischyrionem data hanc
sententiam plane declarat. Cf. lib. u, ep. 56.
(j) Lib.
ep. 145. Nempe his in litteris Isidorus
causam, cur Deus hominibus quibusdam vim miracula perpetrandi concesserit, exponit in bunc
modum: ὅτι διὰ τὴν δόξαν οἰκείου ὀνόματος
ἐπλήρου τὰς θεοσημείας ὁ Κύριος, καὶ τῶν δαιμόνων
κωλίων ἐπιβουλάς, καὶ ὁδὸν τῷ Εὐαγγελίῳ ὁμαλίζων
ἀπρόσκοπον.
(k) Lib. n, ep. 54. Ὥσπερ οἱ ἀπόστολοι ἀνδρείᾳ
καὶ μεγαλοψυχία φραξάμενοι, καὶ τῇ θείᾳ συμμαχία
θωρακισθέντες. Lib. ut, ep. 345. — οἱ ἀπόστολοι τῆς
θείας ἐμπεπλησμένοι σοφίας.
Lib. ut, ep. 402. Ο θεολόγος καὶ θεοφιλής
Ἰωάννης, ὁ τῆς βροντῆς ὄντως υἱός, θεοφράστω
γλώττη, ὑπὸ ἁγίου γὰρ Πνεύματος ἐκινεῖτο, τὴν τοῦ
Θείου Λόγου λόγον quod auctoritate codd. Bav.
et Vat. 650 ejiciendum est ὑπόστασίν τε καὶ
ιδιότητα -- ἀνεκήρυξε.
(m) Lib. iv, ep. 88. Καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, και
τοι πνευματικοῖς κομῶν χαρίσμασι, τῆς ἀναγνώσεως
οὐ μικρὰν ἐποιεῖτο σπουδήν. Διὸ καὶ τῷ θρέμματι
αὐτοῦ τῷ περιβλέπτῳ ἔγραφε Προσέχε τῇ ἀναγνώ
σει. Δεινὸν γὰρ μάλιστα quod e. cod. Vat 650,
inserendum τῷ γευσαμένῳ τῆς θείας σοφίας
ἑστερῆσθαι ταύτης, κ. τ. λ.
col. 67–68page 4 of 59
PG 78:67(α) Ταύτας, ἡμῖν τὰς θεοσημείας οἱ αὐτόπται αὐτῶν παρ ἔδωκαν, τοσοῦτον κολακείας καὶ χάριτος ἄμοιρον τὴν μαρτυρίαν τηρήσαντες, ὡς καὶ τὰ συμβάντα αὐτῷ ἐπονείδιστα γράψαι, διωγμούς, ὕβρεις, κ. τ. λ. 11, 249. Τοῖς θείοις χρησμοῖς, οὔτ' ἀντιβλέπειν χρὴ, οὔτ᾽ ἀντιφθέγγεσθαι. 1, 24. — καὶ μὴ κατατολμῶν ἁπλῶς τῶν ἀψαύστων καὶ ἀνεφίκτων μυστηρίων. 376. σοφώτεροι γὰρ εἶναι βου λόμενοι τῶν λογίων, καὶ τὰ δοκοῦντα ἑαυτοῖς δογματίζοντες, οὐ μόνον ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς πρὸς αὐτ τοὺς ὥσπερ εἰς λιμένας καταφεύγοντας, σφάλλουσι τῆς ἐλπίδος, εἰς πέλαγος αὐτοὺς ζητημάτων ἐξακοντίζοντες. λόγιον 103. Τὸν περὶ τῆς ἐκπτώσεως τῶν ψυχῶν λόγον, ἀληθῆ μὲν ὡς οἶμαι, οὐκ ὄντα, πιθανὸν δὲ δοκοῦντα, πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα, δύο δὲ μάλιστα, κατά γε τὸν ἡμέτερον λογισμόν, ἀνατρέπειν δοκεῖ· ἓν μὲν, τὸ μὴ σαφώς κεκηρύχθαι ἐν ταῖς Γραφαῖς· δεύτερον δ', κ. τ. λ. (γ) τὰ θεῖα καὶ ὑπερφυή παι δεύματα, λόγοις και παραδείγμασι σωματικοῖς ἐκέ λόγοι, ρασεν. Οὐ γὰρ οἷόν τε ἦν ἡμᾶς ἄλλως νοῆσαι. 11, 5, 129, 9. τὴν θείαν σοφίαν εὐτελέσι λόγοις καὶ παραδείγμασι κραθεῖσαν, εἰ γὰρ πρὸς τὴν αὐτοῦ ἀξίαν μόνον προσέσχεν ὁ Θεὸς, καὶ μὴ πρὸς τὴν ὠφέλειαν τῶν ἐντευξομένων, οὐρανίας ἂν καὶ θείοις λόγοις τε καὶ παραδείγμασιν ἐχρήσατο. Αλλ' ἐπειδὴ ἀνθρώποις ἐνομοθέτει ἀσθενέσι τυγχάνουσι, καὶ ἀνθρωπίνων δεομένοις λόγων· οὕτω γὰρ ῥᾳδίως τὰ ὑπὲρ αὐτοὺς νοῆσαι ἡδύνατο· ἰδιωτικαίς λέξεσιν ἐκέρασε τὰ θεῖα μαθήματα, ἵνα καὶ γυνὴ, καὶ ταῖς, καὶ ἁπάντων ἀνθρώπων ἀμαθέστατος κερδάνῃ τι καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀκροάσεως. ἐν τοσαύτῃ γὰρ σαφηνεία οὕτως ἀπόῤῥητοι λόγοι καθάπερ θησαυροί τινες ἐνοικοῦσιν, ὡς καὶ τοὺς σοφωτάτους καὶ ἐλάσ γιμωτάτους τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ βάθος τῶν νοητ μάτων ιλιγγιᾷν, καὶ παραχωρεῖν πολλάκις τῷ ἀκαταλήπτῳ τῆς σοφίας. 82. Σοφόν ἔγωγε καὶ τοῦτ' εἶναι ἡγοῦμαι, δ σὺ φής παράλογον. Εἰ μὲν γὰρ πάντα ἦν δῆλα, που τῇ συνέσει ἐχρησάμεθα, μὴ οὐ σης ζητήσεως; Εἰ δὲ πάντα ἄδηλα, καὶ οὕτως ἀνα πεπτώκειμεν ἂν, μὴ οὔσης εὑρέσεως. Νῦν δὲ διὰ τῶν δήλων, καὶ τὰ ἄδηλα τρόπον τινὰ καταλαμβάνεται· εἰ δὲ διαφύγοι, καὶ οὕτως ἡμᾶς ὠφελεῖ τὸ φύσημα ἡμῶν καταστέλλοντα.COMMENTATIONIS PARS III.
quoque, de quibus deinceps agendum est, religionis
Christianæ fontes, quos, qui strenue Bibliorum docent
sufficientiam, rejiciant necesse est. Sed Pelusiota,
qui Vetus Novumque Testamentum fontem doctrinæ Christianæ primarium habuit, jam eo offensus,
quod illa gravissima Origenis sententia a nullo saci o
scriptore plane sit prolata, illam, cum alia quoque,
philosophica videlicet, accedant argumenta, falsai
esse declarat.
rum rerum memoria deleretur, ut suum sequeretur sacra Scriptura contineri credidisse. Statuit enim alios
exemplum, admonuit. Inde simul consequitur Isidorum inspirationi non tantum tribuisse, quantum
permulti posterioris ævi Patres et theologi. Quod ex
eo quoque apparet, quod ille apostolorum de Christo
narrationibus non solum inspirationis causa, verum
etiam propterea fidem habendam esse censet, quia
quæ audiverunt illi et viderunt tradidere nobis, neque, uti ex illorum scribendi genere apparet, falsa
pro veris scripsere (a). Quoniam igitur apostoli
verum tradere et potuerunt et voluerunt; quoniam
inspirati fuere, eorum scriptis summam inesse putat
Isidorus veritatem, divinamque illis tribuit auctoritatem. Licet igitur nemini contra apostoli effatum
aliquid proferre atque mysteria, quæ Bibliis continentur, aggredi nefas est (c). Qui enim, inquit, I
oraculis divinis sapientiores esse volunt, docentque
quid ipsis placet, ii non solum seipsos, verum et
alios inani spe fallunt (d).
His, quæ hactenus dicta sunt, quid Isidorus de
Scripturæ sacræ inspiratione, quæque cum hac
quam aptissime cohærent, veritate et auctoritate,
censuerit, satis declaratum arbitror. Quare restat
tantum, at de illius sufficientia, perspicuitate et
lectione agamus. De efficacia enim, cum hæc doctrinas sit, non Scripture, rectius dicetur, ubi Isidori
de mediis, quæ vocant, gratiæ exponitur sententia.
Quod vero ad Scripturæ sufficientiam attinet,
unum tantum Isidori dictum nobis ejusdem epistolas attento perlegentibus animo buc spectare videbatur; idque exstat in litteris ad Eulogium datis, in
quibus Origenis de animarum lapsu sententia duas
maxime ob causas rejicienda dicitur, quarum prima
est, quod dogma istud neque in prophetarum, neque
in apostolorum scriptis perspicue sit propositum (e).
Unde tamen de ea quidem sententia non consequitur, Isidorum omnia ea, quæ religionem spectent,
(α) Lib. 1, ep. 54. Pluribus Jesu Christi miraculis ab initio hujus epistolæ commemoratis, Ταύτας,
inquit, ἡμῖν τὰς θεοσημείας οἱ αὐτόπται αὐτῶν παρ
ἔδωκαν, τοσοῦτον κολακείας καὶ χάριτος ἄμοιρον
τὴν μαρτυρίαν τηρήσαντες, ὡς καὶ τὰ συμβάντα
αὐτῷ ἐπονείδιστα γράψαι, διωγμούς, ὕβρεις, κ. τ. λ.
Lib. 11, ep. 249. Τοῖς θείοις χρησμοῖς, οὔτ'
ἀντιβλέπειν χρὴ, οὔτ᾽ ἀντιφθέγγεσθαι.
(c) Lib. 1, ep. 24. — καὶ μὴ κατατολμῶν ἁπλῶς
τῶν ἀψαύστων καὶ ἀνεφίκτων μυστηρίων.
(d) L.ib. v, ep. 376. σοφώτεροι γὰρ εἶναι βουλόμενοι τῶν λογίων, καὶ τὰ δοκοῦντα ἑαυτοῖς δογματίζοντες, οὐ μόνον ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς πρὸς αὐτ
τοὺς ὥσπερ εἰς λιμένας καταφεύγοντας, σφάλλουσι
τῆς ἐλπίδος, εἰς πέλαγος αὐτοὺς ζητημάτων ἐξακοντίζοντες.
Vox autern λόγιον a scriptoribus ecclesiasticis de oraculis divinis i. e. de Scriptura sacra
usurpari, notissimum est.
(e) Lib. iv, ep. 103. Τὸν περὶ τῆς ἐκπτώσεως
cod. Vat. addit τῶν ψυχῶν λόγον, ἀληθῆ μὲν ὡς
οἶμαι, οὐκ ὄντα, πιθανὸν δὲ δοκοῦντα, πολλὰ μὲν καὶ
ἄλλα, δύο δὲ μάλιστα, quod ex eod. cod. addendum est -- κατά γε τὸν ἡμέτερον λογισμόν, ἀνατρέ
πειν δοκεῖ· ἓν μὲν, τὸ μὴ σαφώς κεκηρύχθαι ἐν ταῖς
Γραφαῖς· δεύτερον δ', κ. τ. λ.
"
(γ) Lib. II, ep. τὰ θεῖα καὶ ὑπερφυή παιδεύματα, λόγοις και παραδείγμασι σωματικοῖς ἐκέ
Uti vero Isidorus Scripturæ non docuit sufficientian, ita et illius perspicuitatem, cum ipse complu
ria prophetarum et apostolorum dicta satis ob-cura
esse haberet cognitumi, nullo modo potuit præcipere,
neque præcepit. Namn etsi divina, quæ mortalium
animos excedunt, dogmata et praecepta humano
more humanisque exemplis ab apostolis sapienter
illustrata esse (f); etsi Biblia res et placita, quibus
homines plebeii et indocti, mulieres, pueri atque
puellae et edoceri possunt et oblectari, continere (g).
libere profitetur; tamen iisdem scriptis arcani quoque de ejus sententia insunt λόγοι, quibus doctissi
mus quisque ita vexatur, ut sapientiæ, quamn consequi et percipere nequeat, sibi cedendum esse
confiteri debeat (h). Atque hoc magnæ et singularis
sapientiæ opus esse censet. Nam si omnia, inquit,
in Bibliis fuissent clara ac manifesta, nos remota
inquisitione prudentia certe apostolorum et prophetarum dicta interpretantes, non usi essemus;
si vero omnia fuissent obscura, sic quoque, cum
nullus esset inventioni locus, excidissemus cognitione. Sunt igitur in Bibliis clara obscuris sapienter
mixta; ita ut ex iis quæ manifesta sunt et perspicua etiam ea quæ abdita habentur et caliginosa
comprehendantur quodammodo (i). Eodem fere
modo de his rebus judicavit Doederlinius, qui, Me
quidem, inquit, si aperta statim omnia et evidentia
ρασεν. Οὐ γὰρ οἷόν τε ἦν ἡμᾶς ἄλλως νοῆσαι. Lib. 11,
ep. 5, p. 129, lit. B, lin. 9. τὴν θείαν σοφίαν
εὐτελέσι λόγοις καὶ παραδείγμασι κραθεῖσαν,
(g) Lib. 11, ep. 5, p. 129, lit. B, lin. 10.
· εἰ γὰρ
πρὸς τὴν αὐτοῦ ἀξίαν μόνον προσέσχεν ὁ Θεὸς, καὶ
μὴ πρὸς τὴν ὠφέλειαν τῶν ἐντευξομένων, οὐρανίας
ἂν καὶ θείοις λόγοις τε καὶ παραδείγμασιν ἐχρήσατο.
Αλλ' ἐπειδὴ ἀνθρώποις ἐνομοθέτει ἀσθενέσι τυγχά
νουσι, καὶ ἀνθρωπίνων δεομένοις λόγων· οὕτω γὰρ
ῥᾳδίως τὰ ὑπὲρ αὐτοὺς νοῆσαι ἡδύνατο· ἰδιωτικαίς
λέξεσιν ἐκέρασε τὰ θεῖα μαθήματα, ἵνα καὶ γυνὴ, καὶ
ταῖς, καὶ ἁπάντων ἀνθρώπων ἀμαθέστατος κερδάνῃ
τι καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀκροάσεως.
(h) Ep. cad., lin. 1, lit. D.· ἐν τοσαύτῃ γὰρ
σαφηνεία οὕτως ἀπόῤῥητοι λόγοι καθάπερ θησαυροί
τινες ἐνοικοῦσιν, ὡς καὶ τοὺς σοφωτάτους καὶ ἐλάσ
γιμωτάτους τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ βάθος τῶν νοητ
μάτων ιλιγγιᾷν, καὶ παραχωρεῖν πολλάκις τῷ ἀκαταλήπτῳ τῆς σοφίας.
(i) Lib. iv, ep. 82. Σοφόν ἔγωγε καὶ τοῦτ'
εἶναι ἡγοῦμαι, δ σὺ φής παράλογον. Εἰ μὲν γὰρ
πάντα ἦν δῆλα, που τῇ συνέσει ἐχρησάμεθα, μὴ οὐσης ζητήσεως; Εἰ δὲ πάντα ἄδηλα, καὶ οὕτως ἀνα
πεπτώκειμεν ἂν, μὴ οὔσης εὑρέσεως. Νῦν δὲ διὰ
τῶν δήλων, καὶ τὰ ἄδηλα τρόπον τινὰ καταλαμβά
νεται· εἰ δὲ διαφύγοι, καὶ οὕτως ἡμᾶς ὠφελεῖ τὸ
φύσημα ἡμῶν καταστέλλοντα.
col. 69–70page 5 of 59
PG 78:69(α). (α) 1. 75. Τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἱερῶν Γραφῶν, ἐφόδιον ἡγοῦ τῆς σωτηρίας, 208. Μὴ καταφρόνει, ὦ φίλος, τῆς μελισταγούς ἀκροάσεως τῶν θείων Γραφών. (α) τοῖς δὲ θείας χρησμοίς διὰ βίου δίδου σαυτόν. 38. παραίνει τοίνυν ἐκείνοις περὶ ὧν καὶ γέγραφας, ἔχεσθαι τῆς τῶν Γραφών ἀναγνώσεως. εἰ δὲ φαίης, Τί οὖν ποιητέον; φήσαιμι, ὅτι τὸ κάτοπτρον τὸ πνευματικών συνεχῶς μεταχειριστέον φημὶ τὰς θείας Γραφάς, ἐν οἷς - Β. δὴ — καὶ τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν ἐστὶν ἡ ἱστορία, καὶ οἱ παρὰ τοῦ Θεωρώ τεθέντες σωτηριώδεις νόμοι. 153. Τὸ τὴν ἀνάγνωσιν κατεβόνθα μέσα – 649 κατευθυμεῖσθαι — τῶν θείων Γραφών, καὶ τὸ ἕκαστον τὰ οἰκεῖα πάθη τῶν θείων προκρίνειν χρησμῶν, τῶν τοσούτων τραγῳδιῶν αἴτιον γέγονε. 51. ἅμα δέ τις τούτῳ καὶ ἀπόρ έτος Α. τάχα συμπέπλεκται ἀπένειμε Κύριος ὁ Θεός σου πᾶσι τοῖς ἔθνεσι Β. συμπλέκεται — λόγος, παρὰ γερόντων εἰς ἡμᾶς σοφῶν διαφοιτήσας. 99. - καὶ τῇ ἁγίᾳ συνόδω, τη συγκροτηθείσῃ κατὰ Νικαίαν, ἀκολουθεῖν, μήτε προστιθέντας, μήτε ἀφαιροῦντας. Εκείνη γὰρ θεό θεν ἐμπνευσθεῖσα, τἀληθὲς ἐδογμάτισεν. 391. Απένειμε πρὸς διδασκαλίαν, πρὸς παίδευσιν, πρὸς γνῶσιν, ἵν᾽ ἐκ τοῦ μεγέ θους καὶ τῆς καλλονῆς τῶν κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς ἀόρατος ὤν, θεωρῆται. Εἰ μὲν γὰρ - ἀγενή τους καὶ αἰτίας κρείττους εἶναι φαίεν Έλληνες, μάλιστα μὲν ἐκ τῆς ἐμμελείας αὐτῶν καὶ τῆς εὐταξίας ἐλεγχθήσονται. Ἡ γὰρ τάξις τὸν τα ξίαρχον κηρύττει. 186. Οπου τάξις, ἐκεῖ ἀναγκαῖος ταξίαρχος· καὶ ὅπου ἱππικὸν τεταγμένον, ἐκεῖ ἱπ παρχος· καὶ ὅπου ἡ ναῦς, δῆλος ὁ τεχνίτης· καὶ ἐνθὰ μουσικὰ ὄργανα, δῆλος δὴ ὁ ἁρμονικός. Οὐκοῦν χρή καὶ ἐπὶ — 650. ἀπὸ – του κόσμου τὸν ἀόρατον καθορᾷν λογισμοίς, οὐκ ὀφθαλμοῖς, νῷ, οὐ βλέμματι. Οὐδὲ γὰρ ἄνευ ἀρχιτέκτονος οἰκία οἰκοδομεῖται, οὔτε ἄνευ ναυπηγοῦ ναῦς, οὐδὲ ἄνευ ἁρμονικοῦ μουσικὸν συσταίη ὄργανον.€9
7e
cernerem in Litteris sacris, si nullo loco hærerem, quo modo Isidorus contra ethnicos religionem Chriipsa perspicuitate offendi posse ingenue profiteor.
Nam non minus tædium affert liber, in quo omnis
exercendi ingenii materia, per dicta in vulgus nota
et plebi apta præciditur, quam opuscula repudiantur, quæ per dictionem tenebris involutam horrore
percellunt. Omnium autem utilissima et sapientissima semper habita fuere scripta, quæ gravioribus
leviora permiscent, et hoc temperamento lectorum
plurimorum studiis satisfaciunt (α).
Ex his autem, quæ de librorum sacrorum perspicuitate dicta sunt, satis videtur apparere, Pelusiotam credidisse, Biblia non solum ab episcopis,
diaconis, monachis aliisque populi præceptoribus,
verum ab omnibus, qui Christi doctrinam receperint,
allente et diligenter esse lectitanda. Quare uti illius
lectionem Paulo presbytero Heroni scholastico(c),
Timotheo lectori (d) aliisque, qui rerum humanaram divinarumque aliquam certe assecuti erant
scientiam, ita illain non solum omnibus aliquo vitio
laborantibus (e), sed omnibus mortalibus (f) iden
commendandam esse censet, ut pravi illorum mores emendentur. Quod cum suo tempore neglectum
sit, Christianæ religionis statum summopere depravatum esse, mæret Pelusiota in litteris ad Leontium
episcopum datis (g). Quod enim, inquit, lectio sacrarum Litterarum destructa est et neglecta, quod
que unusquisque suos affectus divinis præfert oraculis, ea res tantarum causa est calamitatum.
Neque tamen Isidorus Biblia unicum, ex quo religionis haurienda esset cognitio, fontem habebat,
sed illam et aliunde, uti jam ante occasione data a
nobis dictum est, repetendam esse statuit.
Traditionem enim, etsi banc uno tantum commemoravit loco non rejiciendam arbitratus est;
neque rationis usum atque librorum, quos Græcorum conscripserunt philosophi, studium omnino
spernendum duxit. Sed cum plura de hac re, ubi,
(α) Institutio Theologi Christiani. P. I. Proleg. Cap.
111, Sect. 11, § 49, tomn. 1, p. 177.
Lib. 1. ep. 75. Τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἱερῶν
Γραφῶν, ἐφόδιον ἡγοῦ τῆς σωτηρίας,
(c) Lib. iv. ep. 208. Μὴ καταφρόνει, ὦ φίλος, τῆς
μελισταγούς ἀκροάσεως τῶν θείων Γραφών.
(α) Lib n, ep. 5. p. 127, lit. D. lin. 3. — τοῖς δὲ
θείας χρησμοίς διὰ βίου δίδου σαυτόν.
(e) Lib. v, ep. 38. παραίνει τοίνυν ἐκείνοις
περὶ ὧν καὶ γέγραφας, ἔχεσθαι τῆς τῶν Γραφών
ἀναγνώσεως.
(f) Variis atque diversis, quibus mortales laborent, vitiis diligenter enumeratis pergit Isidorus in
epistola_ad Nemesium lib. 11. ep. 135, hisce verbis:
εἰ δὲ φαίης, Τί οὖν ποιητέον; φήσαιμι, ὅτι τὸ
κάτοπτρον τὸ πνευματικών συνεχῶς μεταχειριστέον·
φημὶ τὰς θείας Γραφάς, ἐν οἷς - Β. δὴ — καὶ τῶν
ἀγαθῶν ἀνδρῶν ἐστὶν ἡ ἱστορία, καὶ οἱ παρὰ τοῦ
Θεωρώ τεθέντες σωτηριώδεις νόμοι.
(g) Lib. sy, ep 153. Τὸ τὴν ἀνάγνωσιν κατεβόνθα
μέσα – Vat. 649 κατευθυμεῖσθαι — τῶν θείων
Γραφών, καὶ τὸ ἕκαστον τὰ οἰκεῖα πάθη τῶν θείων
προκρίνειν χρησμῶν, τῶν τοσούτων τραγῳδιῶν αἴτιον
γέγονε.
Lib. i, ep. 51. ἅμα δέ τις τούτῳ καὶ ἀπόρ
έτος codd. V. Α. τάχα συμπέπλεκται
stianam defenderit, a nobis accuratius exponetur,
dicenda sint, nunc ne verbum addendum est. Id
vero non prætermittemus silentio, quod Pelusiota
decretis conciliorum divinam tribuerit (i) auctorilatem, quodque etiam ex his doctrinæ Christianæ cognitionem repeti posse opinatus sit.
§. II. Isidori sententia de Deo.
I. De exsistentia unius Dei. Etsi Isidorus inter
epistolas, quas nos habemus superstites, nullam dedita opera ita conscripsit, ut unius Dei existentiam
probaret, tamen occasione data ex rerum creatarum
magnitudine et ordine Creatorem mundi atque gubernatorem, nempe Deuni, esse demonstrare conatus est. Ita Lampetio diacono quærenti ex eo, quid
illud, quod de coelestibus luminaribus & ἀπένειμε
Κύριος ὁ Θεός σου πᾶσι τοῖς ἔθνεσι in Deuteronomio
dictum sit, significet, rescribit: Deum illa omnibus
mortalibus ad institutionem cognitionemque tribuisse, ut ex rerum creatarum magnitudine Creator, qui
oculis cerni nequeat, couspiciatur (j). Eodemque
argumento, quod vulgo physico-theologicum usurpatur in litteris ad Joannem diaconum datis (k)
Græcorum philosophos stellas errantes non a Deo
factas, sed omnem causam antecedere contendentes, studuit refellere. Quibuscum conferri potest
epistola ad Olympiodorum scripta (l), quæ his verbis continetur: Ubicunque ordo aliquis est, ibi ordimis auctor et princeps adsit necesse est; ubicunque
equitatus, ibi equitum requiritur præfectus; ubi navis, ibi gubernator et artifex; ubi musica instrumenta,
ibi et musicus est manifestus. Oportet igitur in mundi quoque opificio illum invisibilem ejus Creatorem
contemplari. Quem colligendi modum adhibet etiam
in litt. ris ad Didymum presbyterum datis (m), in
quibus hæc exstant: neque enim sine architecto
domus ædificatur, neque sine fabro compingitur navis,
neque organum sine musico constituitur.
Β. συμπλέκεται — λόγος, παρὰ γερόντων εἰς ἡμᾶς
σοφῶν διαφοιτήσας.
(i) Lib. iv, ep. 99. - καὶ τῇ ἁγίᾳ συνόδω, τη
συγκροτηθείσῃ κατὰ Νικαίαν, ἀκολουθεῖν, μήτε
προστιθέντας, μήτε ἀφαιροῦντας. Εκείνη γὰρ θεόθεν ἐμπνευσθεῖσα, τἀληθὲς ἐδογμάτισεν.
(j) Lib. ii, ep. 391. Απένειμε πρὸς διδασκαλίαν, πρὸς παίδευσιν, πρὸς γνῶσιν, ἵν᾽ ἐκ τοῦ μεγέ
θους καὶ τῆς καλλονῆς τῶν κτισμάτων ὁ γενεσιουρ
γὸς ἀόρατος ὤν, θεωρῆται.
(*) Lib. iv, ep. 58, p. 444, lit. B, lin. 5. - Εἰ μὲν
γὰρ - ἀγενή τους καὶ αἰτίας κρείττους εἶναι φαίεν
Έλληνες, μάλιστα μὲν ἐκ τῆς ἐμμελείας αὐτῶν καὶ
τῆς εὐταξίας ἐλεγχθήσονται. Ἡ γὰρ τάξις τὸν τα
ξίαρχον κηρύττει.
Lib. iv, ep. 186. Οπου τάξις, ἐκεῖ ἀναγκαῖος
ταξίαρχος· καὶ ὅπου ἱππικὸν τεταγμένον, ἐκεῖ ἱππαρχος· καὶ ὅπου ἡ ναῦς, δῆλος ὁ τεχνίτης· καὶ
ἐνθὰ μουσικὰ ὄργανα, δῆλος δὴ ὁ ἁρμονικός. Οὐκοῦν
χρή καὶ ἐπὶ — cod. Vat. 650. ἀπὸ – του κόσμου
τὸν ἀόρατον καθορᾷν λογισμοίς, οὐκ ὀφθαλμοῖς, νῷ,
οὐ βλέμματι.
(m) Lib. v, ep. 28, p. 562, lit. D, lin. 6. — Οὐδὲ
γὰρ ἄνευ ἀρχιτέκτονος οἰκία οἰκοδομεῖται, οὔτε
ἄνευ ναυπηγοῦ ναῦς, οὐδὲ ἄνευ ἁρμονικοῦ μουσικὸν
συσταίη ὄργανον.
Part IIIPars III
col. 75–76page 8 of 59
PG 78:75(σ). πάσης φύσεως πονη ρίαν καταγινώσκων, ἐμφύτῳ νόμῳ παιδαγωγηθέντες (α) 61: Έλληνας δὲ ἐνταῦθά φησιν, οὐ τοὺς εἰδωλολάτρας, ἀλλὰ τοὺς εὐσεβεῖς, τοὺς ἐν τ. ἐμφ. πολιτ. νομ.· πάντα τὰ πρὸς εὐσέ βειαν βλέποντα παραφυλάσσοντας· οἱ ἦσαν. Μελχισεδὲκ, Ιώβ, Κορνήλιος. 55: Ευδόκιμοι μὲν οἱ τῷ ἐμφύτῳ νόμῳ παιδαγωγηθέντες, καὶ τὸ δέον πεποιηκότες. ἔχει γὰρ ἡ φύσις ἐν ἑαυτῇ τῶν ἀρετῶν ἀκριβὲς καὶ ἀδέκαστον τὸ κριτήριον, ὅπερ καὶ ὁ Χριστὸς ἐν παραινέσεως μέρει καὶ συμβουλῆς εἰσήγαγε, λέγων πάντα, ὅσα ἐὰν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν, κ. τ. λ. οὐδὲν ἄπρα στὸν εἴασαν. ὡς γὰρ μηκέτι ὄντες μετά θάνατον, πάντα δρἂν τὰ αἰσχύνης καὶ θανάτων 650. – καὶ κολάσεως ἄξια ἐπεχείρουν, καὶ κολάσεως ἄξια ἐπεχείρουν, λέγοντες· αὕτη ἡ μερὶς ἡμῶν, καὶ ὁ κλῆρος οὗτος. *Είχε τοίνυν ὁ Σωτήρ, κ. τ. λο 15: 'Απημφίασε μὲν ὁ κοινός ἁπάντων ἐχθρὸς, ἅτε δὴ τυραννίδα νοσῶν, τὸ ἀν θρώπινον γένος τῶν προσόντων αὐτῷ ἐμφύτων πλεονεκτημάτων, καὶ τὴν ἐναντίαν τῆς ἀρετῆς περιέστειλε πολιτείαν, τὴν τῶν ἀνθρώπων ῥώμην 100. τότε δὴ λύτρον τὸν Μονο γενῆ ἐπεισήγαγεν, ἵν᾽ ἔχῃ λόγον ή χάρις, ἀντεισήγαγε γὰρ λύτρον τὸν Μονογενῆ να ἔχῃ λόγον ἡ χάρις. Τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐνανθρωπήσαι καταξιώσαντος, καὶ τὰ πάθη Ο τὰ ἀνθρώπινα, κυμαίνοντα πρώην, καταστορέσαν ανθρώπινα, 650. γνώμην ὑπήκοον δεξάμενος, οὐ γὰρ ἂν τοσαύτην γνώμην 650. ρώμην εἶχε καθ' ἑαυτὸν, εἰ μὴ ὑπὸ τῆς τῶν ἀπατηθέν των ραθυμίας κομιδή επερρώσθη, ἀλλ' (329: Ὅτι οἱ ἀλιτήριοι δαίμονες μετὰ τοῦ στρατηγοῦντος αὐτοῖς διαβόλου, ἐπὶ τὸ ἔσχατον τῶν παθῶν τοὺς ἀνθρώπους ἀπήλασαν· τότε 100: - Πᾶς γὰρ ἰατρείας ἐξηλέγχθη τρόπος, καὶ οὔτε νόμος, οὔτε προφητικός λόγος τὸν ἐπιπολάσαντα λοιμὸν ἀπελάσαι ίσχυεν, ίσχυσεν. ἐπειδὴ δ' ώκλασεν ἡ φύσις, καὶ ἡμαύρωσε τοὺς τῆς ἀρετῆς χαρακτήρας, ἐδόθη καὶ ὁ νόμος γραπτός. Ἐπειδὴ δὲ καὶ αὐτὸς 630. οὗτος – παρεβάθη, ὁ τῶν προφητῶν χορὸς ἐνεχειρίσθη τὴν διόρθωσιν. ὡς δὲ καὶ οὗτος ἀπεἶπεν, τος, ἀνάγκη τὸν ἐθέλοντα κινῆσαι καὶ ἀφανίσαι τὰ φαῦλα, τὰ μήπω νενομισμένα ἀντὶ τῶν πρότερον ἐπὶ ζημίᾳ κεκρατηκότων καταστῆσαι. 64: (Χριστοῦ) — τὰς πονηράς φάλαγγας ὑπὸ τοὺς πόδας τῶν οἰκείων φοιτητών παρασκευάσαντος: - 108, 471. διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς τὴν διὰ σταυροῦ πρὸς τοὺς δαί μονας κατεδέξατο μάχην. 329. 100. ἱερεῖον γὰρ προσηνέχθη ἐν ὑπὲρ πάντων, καὶ ὑπὲρ τὴν ἁπάντων ἀξίαν. Καὶ τότε ἡ ὀργὴ ἐλύθη καὶ ἡ καταλλαγὴ γέγονε, καὶ ἡ ἔχθρα εἰς φιλίαν μετεῤῥυθμίσθη, καὶ ἀντὶ τῆς ἀποφάσεως, τὸ ὑπερφυὲς τῆς υἱοθεσίας ἐδόθη χάρι σμα, καὶ μυρία δῶρα εχόρευσε ἐχορήγησε. 1, 121: (Χριστός) — τὴν πρὸς τὸν Αβραὰμ πληρῶσαι θέλων ὑπόσχεσιν, καὶ τοῦ σπέρ ματος αὐτοῦ ἐπιλαβόμενος, καὶ μητέρα ἐκεῖθεν ἐπι λεξάμενος, καὶ ἐν αὐτῇ καὶ ἐξ αὐτῆς σαρκωθείς. 1, 23. — τὴν δὲ (μήτραν) τὸν Κύριονἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν κυήσασαν, αὐτὸς συλληφθείς ἀσπόρως προερχόμενος ήνοιξε, καὶ πάλιν ἐσφραγισμένην κατέλιπεν. 1, 25: Χριστός ἀληθῶς 649 ἀληθής — μὲν γενόμενος ἄνθρωπος. 1, 121. καὶ ἄνθρωπος κατά ἀλήθειαν ὅμοιος ἡμῖν κατὰ πάντα. Πέτρα δὲ ὁ Χριστός ἐστιν, ἄτρεπτος μείνας, ὅτε σεσάφο χωτό. 421: καὶ ἄνθρωπος κατά ἀλήθειαν ὅμειος ἡμῖν κατὰ πάντα, πλὴν ἁμαρτίαςCOMMENTATIONIS PARS III.
: tum (σ). - Quare ipse Christus πάσης φύσεως πονη- solebant, sedaret (i), ut quæ ninus recta ipsi vide-
- ρίαν nunquam καταγινώσκων, Probus, inquit, homo bona de bono suo profert thesauro atque
illos qui ἐμφύτῳ νόμῳ παιδαγωγηθέντες omnibus
fuis officiis satisfecerint, laude dignos esse intelligens, Omnia, inquit, quæcunque volueritis, ut faciant vobis homines, vos quoque facite illis (c).
Attamen omnes fere mortales, mortem metuen-
•tes, neque de futura vita ac remuneratione persuasi,
gravia commiserunt peccata (d). Diabolus autem el
dæmones hujus imperio subjecti eos naturalibus,
quibus præditi erant, bonis spoliarunt, atque eorum
ignavia et inertia sustentati (e) illos in omuia flagitiorum genera ingurgitarunt, itaque extremo affecerunt malo (f).
Deus igitur, cum alia vana esse videret remedia
nam neque lex a Mose lata, neque prophetarum
adhortationes pestilentem, quo omnes fere laborarunt, morbum depellere potuerant. Filium
misit unigenitum, ut peccata hominibus remissurus
justam haberet veniæ causam (h). Ergo carnem eo
consilio assumpsit Dei Filius ut humanos affectus
animique perturbationes, quæ fluctuum instar attolli
(α) Lib. iv, ep. 61: Έλληνας δὲ ἐνταῦθά
φησιν, οὐ τοὺς εἰδωλολάτρας, ἀλλὰ τοὺς εὐσεβεῖς,
τοὺς ἐν τ. ἐμφ. πολιτ. νομ.· πάντα τὰ πρὸς εὐσέ
βειαν βλέποντα παραφυλάσσοντας· οἱ ἦσαν. Μελχι
σεδέκ, Ιώβ, Κορνήλιος.
Lib. ii, ep. 107, p. 304, lit. A, lin. 10.
Lib.
Lib. I, ep. 55: Ευδόκιμοι μὲν οἱ τῷ ἐμφύτῳ
νόμῳ παιδαγωγηθέντες, καὶ τὸ δέον πεποιηκότες.
ἔχει γὰρ ἡ φύσις ἐν ἑαυτῇ τῶν ἀρετῶν ἀκριβὲς καὶ
ἀδέκαστον τὸ κριτήριον, ὅπερ καὶ ὁ Χριστὸς ἐν πα
ραινέσεως μέρει καὶ συμβουλῆς εἰσήγαγε, λέγων·
πάντα, ὅσα ἐὰν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν, κ. τ. λ.
οὐδὲν ἄπρα-
(d) Lib. iv, ep. 146, lit. C, lin. 9.
στὸν εἴασαν. ὡς γὰρ μηκέτι ὄντες μετά θάνατον,
πάντα δρἂν τὰ αἰσχύνης καὶ θανάτων
quæ cod.
Vat. 650. omittit – καὶ κολάσεως ἄξια ἐπεχείρουν,
καὶ κολάσεως ἄξια ἐπεχείρουν,
λέγοντες· αὕτη ἡ μερὶς ἡμῶν, καὶ ὁ κλῆρος οὗτος.
*Είχε τοίνυν ὁ Σωτήρ, κ. τ.
λο
(e) Lib. iv, ep. 15: 'Απημφίασε μὲν ὁ κοινός
ἁπάντων ἐχθρὸς, ἅτε δὴ τυραννίδα νοσῶν, τὸ ἀν
θρώπινον γένος τῶν προσόντων αὐτῷ ἐμφύτων
πλεονεκτημάτων, καὶ τὴν ἐναντίαν τῆς ἀρετῆς
περιέστειλε πολιτείαν, τὴν τῶν ἀνθρώπων ῥώμην
bantur reprehenderet (j), ut diaboli omniumque
dæmonum frangeret robur nervosque (k), ut denique homines sedata divini numinis ira cum Deo
reconciliaret
Sed ne in exponenda hac, quæ jure omnium
gravissima babetur, doctrina nimis leves videamur
lectoribus, quid Isidorus de his, aliisque dogruatis
censuerit paulo accuratius exponendum est, et primum quidem illius sententiam de ratione, qua divina
Jesu Christi natura cum humana sese conjunxerit,
declarandum videtur.
Deus Filius mortalibus appariturus carnem in Maria virgine ex eaque assumpsit (m), obsignatamque
illius naturam relinquens (n) vere homo factus est (o).
Etsi igitur nobis perquam similis fuit cibum enim
potumque sumpsit, lacrymas effudit, aliaque hujus
generis, quæ mortalium naturæ propria habentur,
perpessus est tamen, cum divina ejus natura non
immutaretur (p), neque erravit, neque vitium commisit ullum, sed omnis mendacii expers fuit, omnisque peccati (q). Etenim non nerus homo, sed
Lib. iv, p. 100. τότε δὴ λύτρον τὸν Μονο
γενῆ ἐπεισήγαγεν, ἵν᾽ ἔχῃ λόγον ή χάρις, quæ ad
verbum fere recurrunt in ep. 73 ejusclein libri,
ubi lin. 9 lit. hæc exstant: ἀντεισήγαγε γὰρ
λύτρον τὸν Μονογενῆ να ἔχῃ λόγον ἡ χάρις.
(i) Lib. iv, ep. 64., quæ sic incipit: Τοῦ Θεοῦ
Λόγου ἐνανθρωπήσαι καταξιώσαντος, καὶ τὰ πάθη
Ο τὰ ἀνθρώπινα, κυμαίνοντα πρώην, καταστορέσαν
ανθρώπινα,
cod. val. 650. γνώμην ὑπήκοον δεξάμενος, οὐ
γὰρ ἂν τοσαύτην γνώμην cod. Vat. 650. ρώμην
-- εἶχε καθ' ἑαυτὸν, εἰ μὴ ὑπὸ τῆς τῶν ἀπατηθέν
των ραθυμίας κομιδή επερρώσθη, ἀλλ' — Ea,
quam e codice Vat. notavimus, scriptura vulgatæ
baud dubie praeferenda est, eamque conjectura jam
assecutus erat Rittershusius.
(Lib. ut, ep. 329: Ὅτι οἱ ἀλιτήριοι δαίμονες
μετὰ τοῦ στρατηγοῦντος αὐτοῖς διαβόλου, ἐπὶ τὸ
ἔσχατον τῶν παθῶν τοὺς ἀνθρώπους ἀπήλασαν· τότε
sqq.
'(g) Lib. xv. ep. 100: - Πᾶς γὰρ ἰατρείας ἐξηλέγ
χθη τρόπος, καὶ οὔτε νόμος, οὔτε προφητικός λόγος
τὸν ἐπιπολάσαντα λοιμὸν ἀπελάσαι ίσχυεν, cod.
Vat. 650. ίσχυσεν. lib. iv, ep. 53., in qua fusius
hanc suam sententiam exponit Isidorus in hunc
modum: ἐπειδὴ δ' ώκλασεν ἡ φύσις, καὶ
ἡμαύρωσε τοὺς τῆς ἀρετῆς χαρακτήρας, ἐδόθη
καὶ ὁ νόμος γραπτός. Ἐπειδὴ δὲ καὶ αὐτὸς — cod.
Vat. 630. οὗτος – παρεβάθη, ὁ τῶν προφητῶν
χορὸς ἐνεχειρίσθη τὴν διόρθωσιν. ὡς δὲ καὶ οὗτος
ἀπεἶπεν,
τος,
(j) Lib. 11, ep, 46, p. 141, lit. A. lin. 6: — ¿ààà
ἀνάγκη τὸν ἐθέλοντα κινῆσαι καὶ ἀφανίσαι τὰ
φαῦλα, τὰ μήπω νενομισμένα ἀντὶ τῶν πρότερον
ἐπὶ ζημίᾳ κεκρατηκότων καταστῆσαι.
Lib. iv, ep. 64: (Χριστοῦ) — τὰς πονηράς
φάλαγγας ὑπὸ τοὺς πόδας τῶν οἰκείων φοιτητών
παρασκευάσαντος: - lib. v, ep. 108, p. 471. διὰ
τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς τὴν διὰ σταυροῦ πρὸς τοὺς δαίμονας κατεδέξατο μάχην. lib. ut, ep. 329.
lib. iv, ep. 166, p. 508, lit. A, lin. 8.
Lib. iv. ep. 100. ἱερεῖον γὰρ προσηνέχθη
ἐν ὑπὲρ πάντων, καὶ ὑπὲρ τὴν ἁπάντων ἀξίαν. Καὶ
τότε ἡ ὀργὴ ἐλύθη καὶ ἡ καταλλαγὴ γέγονε, καὶ ἡ
ἔχθρα εἰς φιλίαν μετεῤῥυθμίσθη, καὶ ἀντὶ τῆς
ἀποφάσεως, τὸ ὑπερφυὲς τῆς υἱοθεσίας ἐδόθη χάρι
Cod. Vat. 650.
σμα, καὶ μυρία δῶρα εχόρευσε
ἐχορήγησε.
(m) Lib. 1, ep. 121: (Χριστός) — τὴν πρὸς τὸν
Αβραὰμ πληρῶσαι θέλων ὑπόσχεσιν, καὶ τοῦ σπέρ
ματος αὐτοῦ ἐπιλαβόμενος, καὶ μητέρα ἐκεῖθεν ἐπιλεξάμενος, καὶ ἐν αὐτῇ καὶ ἐξ αὐτῆς σαρκωθείς.
(n) Lib. 1, ep. 23. — τὴν δὲ (μήτραν) τὸν Κύριον
ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν κυήσασαν, αὐτὸς συλληφθείς
ἀσπόρως προερχόμενος ήνοιξε, καὶ πάλιν ἐσφραγισμένην κατέλιπεν.
Lib. 1, ep. 25: Χριστός ἀληθῶς cod.
Vat. 649 et Alt. ἀληθής — μὲν γενόμενος ἄνθρω
πος. lib. 1, ep. 121. καὶ ἄνθρωπος κατά
ἀλήθειαν ὅμοιος ἡμῖν κατὰ πάντα.
Cf. porro
lib. 1, ep. 75, lib. ejusd. ep. 102. aliaque innumerabilia Isidori dicta.
(p) Lib. i, ep. 416, p. 107, lit. A, lin. 2: Πέτρα
δὲ ὁ Χριστός ἐστιν, ἄτρεπτος μείνας, ὅτε σεσάφο
χωτό.
Lib. I, ep. 421: καὶ ἄνθρωπος κατά
ἀλήθειαν ὅμειος ἡμῖν κατὰ πάντα, πλὴν ἁμαρτίας
col. 77–78page 9 of 59
PG 78:77Χριστὸς άτρεπτος μείνας, ὅτε σεσάρκωτο· ἁμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. (α) 23: ἀληθῶς μὲν γενόμενος ἄνθρωπος, ἀληθῶς δὲ ὧν καὶ Θεὸς — Θεὸς ῶν — καὶ προσκυνούμενος εἷς ἐξ ἀμφοτέρων τῶν φύσεων. ἐν ἀμφο τέραις ταῖς φύσεσιν. τὴν Δεσποτι τὴν μορφὴν κρύψας, τὴν τοῦ δούλου ἐπεδείκνυτο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν πᾶσι τοῖς θαύμασιν οὐδὲν αὐτὸν ουδένα τόπου παρασχόντα τινὶ λυπηρόν—cod. λυπηρῷ ἑωράκεισαν, μόνον εὐεργετεῖν αὐτὸν ὑπελάμβανον δύνασθαι, οὐκ ἔχοντα 649. του κακοῦν τοὺς πονηροὺς ἐξουσίαν. ἐκ τῆς ἀψύχου τοίνυν οὐσίας, πείθει τὸν ἀχάριστον δῆμον ὅτι καὶ ἀμύνασθαι δύναται, καὶ ὡς ἀγαθὸς οὐ βεβούλευται. — 649. βεβούληται. – ἐξηράνθη οὖν ξύλον, ἵνα φοβήσῃ ἀνθρώπους. (α) 117. Αγνόησε, φάσκουσι, 649. φάσκοντες — τῆς συντελείας τὴν ἡμέρα, ὁ Κύριος· οὐκ ἠγνόησεν, ἄπαγε, ἀλλὰ σα φηνίζειν τὸ ἀν. κ. τ. λ. (ε) 97: ᾧ μὴ πάθος ἀβούλητον τὸ πάθος. τὴν ἐκού στον ὁρμὴν τὴν εἰς τὸ πάθος Πόθεν, ἔφης, δηλόν ἐστιν, ὅτι ἐκὼν ἐπὶ τὸν θάνατον ἦλθεν ὁ Χρι στής: μάλιστα μέν, κ. τ. λ. ΕΙ δὲ τὸ πάθος σε ταράττει, τὸ κατὰ Θεοῦ μὲν τολμηθὲν, σαρκὸς δὲ ἁψάμενον, ἄκουε τοῦ κορυφαίου τῶν ἀποστόλων, λέγοντος· Χριστοῦ οὖν παθόντος σαρκί, Εἰ τοίνυν δ τὰς κλεῖς τῶν οὐρανῶν ἐγκεχειρισμένος, την σάρκα κυρίως ἀπεφήνατο πεπονθέναι, τὴν παθῶν δεκτικὴν· ἀπαθὲς γὰρ τὸ θεῖον. 179, 515, 2: Ἐπειδὴ γὰρ οἱ πένταλμα Ἰουδαῖοι· ἐπιλυττήσαντες ἱδραματουρ γησαν τραγωδίαν, κατὰ Θεοῦ μὲν τολμηθεῖσαν, σαρκὸς δὲ ἀναμένην· ἀπαθὸς γὰρ τὸ θεῖον κυρίως. 179, 5. εἰ δὲ καί τις τά ὅμοια πέπονθε (δεδόσθω γὰρ ), ἀλλὰ τὸ μὴ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀξίας ὁρμᾶσθαι τοὺς πεπονθότας, άνισα πάλιν δείκνυσι τὰ πάθη. Οὐ γάρ, ὕβρις γὰρ ἐκείνῳ τὸ συμπαθές; ᾧ μὴ τὸ πάθος ἀβούλητον τυγχάνει. Οἱ μὲν γὰρ ἄκοντες πάσχοντες εἰκότως καταθρηνοῦνται· οἱ δ' ἐκ. 299, 256: Αἱ ἱεραὶ Γραφαῖ κινδυνεύουσι μὲν ἀγαθὴν ἐλπίδα ὑπισχνούμεναι, εν πράττουσι δὲ θάρσος ὀρέγουσαι· καὶ δυσπραγοῦσι μὲν παραμυθίαν προτεινόμεναι, δὲ φαίης, Τί οὖν ποιητέον; φήσαιμι, ὅτι τὸ κάτοπτρον τὸ πνευματικὸν συνεχώς μεταχειριστέον· φημὶ δὴ τὰς θείας Γρα φάς τοῦτο γὰρ τὸ κάτοπτρον, οὐ δείκνυσι τὴν ἀμορφίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ μετατίθησιν, ἂν ἐθέλω μεν, -- εἰς κάλλος ἀμή χανον. 376. — οἱ μὲν ἱεροὶ χρησμοί πάσι τοῖς ἁμαρτήμασι τὰ ἰάματα σαφῆ προσάγουσιν. 257. εἰ δὲ ἀπιστεῖς ταῖς θείαις Γραφαῖς ἐντυχών, εἴσῃ καὶ τοῦ νοσήματος τὴν κακίαν, καὶ τῆς κακίας τὴν ἀπαλλαγήν. 388. - εἴσω γὰρ τοῦ γράμματος παραπέμποντες τὸν νοῦν, τοσούτου πίμπλανται θαύματος, καὶ τοσαύτης πληρούνται χάριτος, ὥστε - ὡς μηδὲν ἔτι χωρῆσαι τῶν ἐπιγείων πραγμάτων δύνασθαι, μηδὲ ἂν πάντα πρὸς αὐτοὺς συρρέῃ τὰ περιμάχητα, λήθης ὧν πρότερον ἐθαύμαζον ἐκνικησάσης. (α) 160. οὕτω καὶ ἡ θεία σοφία τὴν κακίαν καὶ τὴν ἄγνοιαν ἐξοστρακίζουσα, συν εσιν καὶ ἐπιστήμην ἐντίθησιν.unus exstitit in duabus naturis Dei Filius (a).
Quem modo descripsimus Jesum Christum, is dum
in terra versatur, herilem formam habitu occultans
servili mortales quid verum esset, justum atque honestum edocuit, atque, ut auxilium infelicibus, mœstis solatium et incredulis afferret terrorem,
diversi generis miracula edidit (c); apostolis eos,
qui cœtui Christianorum ascribi voluerunt, baptizandi mandavit officium, sacramqne cœnam instituit.
Tandem operé suo, quod ei a Patre demandatum
erat, peracto, se interfectum iri bene intelligens (d),
nitro hostibus sese dedit (e), crucique affixus, si
humana ejus spectatur natura, mortem occubuit;
neque tamen omnibus, quibus Judæi eum afficiebant, malis et injuriis, quæque eo graviores fuere,
qno major condemnati dignitas fuit (g), commotus est (h). Detractus vero ab amicis ex cruce atque
sepultas, tertio, uti prophetæ prædixerant, die (i),
clauso sepulcro (j), resurrexit; discipulis sæpius
spparait, rediitque, postquam illis Paracletum promiserat, unde venit. - De quibus omnibus singulatim dicendum est; itaque primum de doctrinæ Jesu
Christi in animos mortalium efficacia; dein de baplismo et sacra cœna, denique de morte illius expiatoria agernns.
guibascum conferas lib. 1, ep. 416. Χριστὸς
άτρεπτος μείνας, ὅτε σεσάρκωτο· ἁμαρτίαν γὰρ
οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι
αὐτοῦ.
(α) Lib. I, ep. 23: ἀληθῶς μὲν γενόμενος
ἄνθρωπος, ἀληθῶς δὲ ὧν καὶ Θεὸς — cod. Βav. Θεὸς
ῶν — καὶ προσκυνούμενος εἷς ἐξ ἀμφοτέρων τῶν
φύσεων. Codd. Bav. Vat. 649. et Alt. ἐν ἀμφοτέραις ταῖς φύσεσιν.
Lib. uti, ep. 150, lit. E, lin. 1: τὴν Δεσποτι
τὴν μορφὴν κρύψας, τὴν τοῦ δούλου ἐπεδείκνυτο.
(c) Lib. i, ep. 54. lib. 1, ep. 51: — Ἐπειδὴ γὰρ
ἐν πᾶσι τοῖς θαύμασιν οὐδὲν αὐτὸν cod. Bas. ουδένα
τόπου παρασχόντα τινὶ λυπηρόν—cod. Βav. λυπηρῷ
— ἑωράκεισαν, μόνον εὐεργετεῖν αὐτὸν ὑπελάμβανον
δύνασθαι, οὐκ ἔχοντα codd. Bav. Vat. 649. et
Alt. addunt του κακοῦν τοὺς πονηροὺς ἐξουσίαν.
ἐκ τῆς ἀψύχου τοίνυν οὐσίας, πείθει τὸν ἀχάριστον
δῆμον ὅτι καὶ ἀμύνασθαι δύναται, καὶ ὡς ἀγαθὸς οὐ
βεβούλευται. — codd. Vat. 649. et Αlc. βεβούληται.
Alt.
– ἐξηράνθη οὖν ξύλον, ἵνα φοβήσῃ ἀνθρώπους.
(α) lib. I, ep. 117. Αγνόησε, φάσκουσι, codd.
Vat. 649. et sit. φάσκοντες — τῆς συντελείας τὴν
ἡμέρα, ὁ Κύριος· οὐκ ἠγνόησεν, ἄπαγε, ἀλλὰ σα
φηνίζειν τὸ ἀν. κ. τ. λ.
(ε) Lib. i, ep. 97: ᾧ μὴ πάθος ἀβούλητον τὸ
πάθος. - lib. v, ep. 98, in qua lin. 3. τὴν ἐκούστον ὁρμὴν τὴν εἰς τὸ πάθος commemorat Pelusiola.
lib. iv, ep. 128., quæ sic incipit: Πόθεν, ἔφης,
δηλόν ἐστιν, ὅτι ἐκὼν ἐπὶ τὸν θάνατον ἦλθεν ὁ Χρι
στής: μάλιστα μέν, κ. τ. λ.
ΕΙ
(f) Lib. iv, ep. 166, p. 508, lit. C, lin. 2:
δὲ τὸ πάθος σε ταράττει, τὸ κατὰ Θεοῦ μὲν τολμη
θέν, σαρκὸς δὲ ἁψάμενον, ἄκουε τοῦ κορυφαίου τῶν
ἀποστόλων, λέγοντος· Χριστοῦ οὖν παθόντος σαρκί,
Εἰ τοίνυν δ τὰς κλεῖς τῶν οὐρανῶν ἐγκεχειρισμένος,
την σάρκα κυρίως ἀπεφήνατο πεπονθέναι, τὴν
παθῶν δεκτικὴν· ἀπαθὲς γὰρ τὸ θεῖον.
lib. IV,
ep. 179, p. 515, lit. B, lin. 2: Ἐπειδὴ γὰρ οἱ
πένταλμα Ἰουδαῖοι· ἐπιλυττήσαντες ἱδραματουρ·
γησαν τραγωδίαν, κατὰ Θεοῦ μὲν τολμηθεῖσαν,
σαρκὸς δὲ ἀναμένην· ἀπαθὸς γὰρ τὸ θεῖον κυρίως.
Lib. iv. ep. 179, lin. 5. εἰ δὲ καί τις τά
Doctrina, quam Jesus Christus mortalibus tradidit, quamque apostoli docendo et scribendo cum
multis communicarunt, scala est, qua ad Deum
ascenditur (k). Etenim si illam sequimur, animi
nostri solertia et alacritas acuitur et augetur (!),
simul periclitantibus nobis lætam spem, prospere
agentibus fiduciam, iisque, qui in malis versantur,
affert solatium (m). Quare qui vitia commiserunt, nil
melius agere possunt, quam sacram Scripturam
noctes atque dies versare (n). Est enim illa spirituale speculum (o), quod deformitatem nobis non
modo ostendit, verum etiam efficit, ut haec, i
modo ipsi volumus, in summam commutetur pulchritudinem. Peccatis igitur cujuscunque generis
affert remedia (p), cum ejus auxilio et morbi vis,
et ratio, qua ille sanari possit, cognoscatur (q).
Huc accedit, quod doctrina, quæ Bibliis continetur,
hæc peculiaris et propria vis est, ut totum animum
ita occupet, ut terrenarum rerum prorsus obliti,
ingentem divini numinis sapientiam et benignitateni
admirantes (r), malisque moribus et ignorantia de
positis, fiamus et probi et sapientes (s).
Uti vero doctrina sua Christus nos ad æternam
consequendam salutem reddidit idoncos, ita et baptismo, qui apte cum Judæorum circumcisione conὅμοια πέπονθε (δεδόσθω γὰρ ), ἀλλὰ τὸ μὴ ἀπὸ τῆς
ἴσης ἀξίας ὁρμᾶσθαι τοὺς πεπονθότας, άνισα πάλιν
δείκνυσι τὰ πάθη. Οὐ γάρ, sqq.
(h) Lib. 11. ep. 166, in qua causam exponit Isidorus, cur Christus mulieres morti ejus illacrymantes objurgarit, in hunc modum: ὕβρις γὰρ
ἐκείνῳ τὸ συμπαθές; ᾧ μὴ τὸ πάθος codd. Bav.
addit hæc: ἀβούλητον τυγχάνει. Οἱ μὲν γὰρ ἄκοντες
πάσχοντες εἰκότως καταθρηνοῦνται· οἱ δ' ἐκ.
Cf. porro: lib. 11, ep. 285, lib. iv, ep. 97, ep. 160.
(i) Lib. iv, ep. 125.
(j) Lib. 1, ep. 404.
(k) Lib. i, ep. 360.
Lib. st, ep. 106.
(m) Lib. ii, ep. 299, p. 256: Αἱ ἱεραὶ Γραφαῖ
κινδυνεύουσι μὲν ἀγαθὴν ἐλπίδα ὑπισχνούμεναι, εν
πράττουσι δὲ θάρσος ὀρέγουσαι· καὶ δυσπραγοῦσι
μὲν παραμυθίαν προτεινόμεναι,
(n) Conferantur quæ de Scripturæ sacræ lectione
agentes attulimus Isidori dicta.
Lib. 11, ep. 155. p. 185, lit. A, lin. 10.
δὲ φαίης, Τί οὖν ποιητέον; φήσαιμι, ὅτι τὸ κάτοπτρον
τὸ πνευματικὸν συνεχώς μεταχειριστέον· φημὶ —
codd. Vat. 649. et Alt. addunt δὴ — τὰς θείας Γραφάς τοῦτο γὰρ τὸ κάτοπτρον, οὐ δείκνυσι τὴν
ἀμορφίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ μετατίθησιν, ἂν ἐθέλω
μεν, desunt in cod. Bav. -- εἰς κάλλος ἀμήχανον.
(p) Lib. v, ep. 376. — οἱ μὲν ἱεροὶ χρησμοί πάσι
τοῖς ἁμαρτήμασι τὰ ἰάματα σαφῆ προσάγουσιν.
(q) Lib. v, ep. 257. εἰ δὲ ἀπιστεῖς ταῖς θείαις
Γραφαῖς ἐντυχών, εἴσῃ καὶ τοῦ νοσήματος τὴν κακίαν,
καὶ τῆς κακίας τὴν ἀπαλλαγήν.
(r) Lib. iii, ep. 388. - εἴσω γὰρ τοῦ γράμματος
παραπέμποντες τὸν νοῦν, τοσούτου πίμπλανται
θαύματος, καὶ τοσαύτης πληρούνται χάριτος,
ὥστε - cod. Bas. ὡς μηδὲν ἔτι χωρῆσαι τῶν
ἐπιγείων πραγμάτων δύνασθαι, μηδὲ ἂν πάντα πρὸς
αὐτοὺς συρρέῃ τὰ περιμάχητα, λήθης ὧν πρότερον
ἐθαύμαζον ἐκνικησάσης.
(α) Lib. iv, ep. 160. οὕτω καὶ ἡ θεία σοφία
τὴν κακίαν καὶ τὴν ἄγνοιαν ἐξοστρακίζουσα, συν
εσιν καὶ ἐπιστήμην ἐντίθησιν.
col. 79–80page 10 of 59
PG 78:791, 125. ἀντὶ βαπτίσματος γὰρ τῇ περιτομῇ Ἰουδαῖοι ἐκέχρηντο. ", 61. δίκην γὰρ ὀφείλοντας διὰ τοῦ βαπτίσματος ἐδικαίωσε, καὶ οὐρανίοις χαρί σμασιν εκόσμησεν. (α) 195. τινὲς μὲν οὐ σμικρολο γοῦντές φασιν, ὅτι τὸν διὰ τὴν παράβασιν του Αδάμ διαδοθέντα τῇ φύσει ρύπον ἀποπλύνονται· ἐγὼ δὲ καὶ τοῦτο μὲν γένεσθαι — 650. γίνεσθαι πιστεύω, οὐ μὴν μόνον (οὐδὲν - οὐδὲ γὰρ ἂν τοσοῦτον ἦν), ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλὰ μακρῷ τὴν ἡμετέραν ὑπερβαίνοντα φύσιν δεδόσθαι χαρίσματα. Οὐ γὰρ ὅσον ἔχρηζεν ἡ φύσις εἰς τὴν τῆς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν ἔλαβε μόνον, ἀλλὰ καὶ θείοις εκοσμήθη δώροις. Καὶ γὰρ οὐ μόνον κολάσεως ἀπηλλάγη, καὶ πονηρίαν ἀπημφιάσατο πᾶσαν, ἀλλὰ καὶ ἀνεγεννήθη ἄνωθεν, παλιγγενεσίας θείας, καὶ λόγον ὑπερβαινούσης – καὶ ἀπελυτρώθη, καὶ ἡγιάσθη, καὶ εἰς υἱοθεσίαν ἠνέχθη —. ἀνηνέχθη κ. τ. λ. 1, 70: Οἶμαι μὴ ἁπλῶς τὰ χαρίσματα δίδοσθαι, ἀλλὰ πρὸς τὴν προπαρασκευὴν τῆς διανοίας τῶν δεχομένων. 11, 72, μαθὼν τοίνυν ὅτι τῆς ἄνωθεν προηγουμένης ροπῆς, ὁ βουλόμενος καὶ που νῶν καὶ πάντα κινῶν (οὐ γὰρ ἀρκεῖ ψιλὸν τὸ θέλειν), καὶ μανθάνει, καὶ καρποφορεῖ, καὶ σώζεται. 266. Οταν εὐβουλίας προκαθηγουμένης πάσῃ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις ὑπουργήσῃ εἰς τὴν ἀρετὴν, πᾶσαν ἐκποδὼν ποιησαμένη σκηψιν καὶ μέλο λησιν· τότε δὴ τότε ὁ Θεὸς εἰς τέλος ταύτην Βαν. αὐτὴν ἄγει. 111, 22. (*) 242. Ἐπὶ τὸν κατὰ τῶν παθῶν 192, — καὶ ὁ σταυρωθείς κατάρας τῆς σαρκὸς ἱερὸν χρὴ χωρῆσαι πόλεμον, οὐχ ἑαυτοῖς ἐξήρπασε, μᾶλλον δὲ τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὸν θάνατον " θαῤῥοῦντας, ἀλλὰ τῇ θείᾳ συμμαχίᾳ ἐπιτρέποντας ἐσταύρωσε. 73. 100, — ἱερεῖον γὰρ προσηνέχθη ἐν ὑπὲρ πάντων, καὶ ὑπὲρ τὴν ἀπάντων ἀξίαν. 73. μὴ γὰρ δὴ νόμιζε, ὅτι ἡ πίστις, είγε πίστιν χρὴ καλεῖν τὴν ὑπὸ τῶν ἔργων τῶν σῶν ἐλεγχομένην, σῶσαι σε δυνήσεται. - Ε. πως δὲ ἡ πίστις φανεῖται, μὴ ἔχουσα ἀρετὴν δι' ἧς ἐνερ γήσει; Καθάπερ γὰρ μουσικὸς ἄριστος λύραν μὴ ἔχων, οὐδὲ τὴν ἐπιστήμην ἐπιδείξεται· οὕτω καὶ ἡ εὐσέβεια μὴ δι' ἔργων καθάπερ ὀργάνων δεικνυμένη, νεκρὰ καὶ ἀνενέργητος εἶναι δοκεῖ, οὐ τοῖς, κ. τ. λ. () 20. — εἰ τοίνυν ἡ ἀρετὴ τὴν εὐ σέβειαν ἐγγυᾶται, σπουδαστέον αὐτὴν ἔχειν, δι' αν ἡ εὐσέβεια αξιόχρεως ἀποφανθήσεται. — ἀρετῆς ἀρετῆς τοίνυν καὶ εὐσεβείας ἀνθεκτέον· ὡς ἡ μὲν θεμέλιος ἐστιν, ἡ δὲ στεφάνη καὶ ἐγκαλλώπισμα. τὸ νικᾶν. Εἰ γὰρ καὶ οὕτως ορμήσομεν, πᾶσαν μὲν παρασκευὴν καὶ παράταξιν, καὶ πόνους καὶ ἀγρυπνίας κινοῦντες· τῇ δ' ἄνωθεν ῥοπῇ θαῤῥοῦντες, ῥᾳδίως περιεσόμεθα, - 1, δῆλον μὲν γὰρ ὅτι τῶν μὲν ἀγώνων καὶ τῶν ἄθλων στάδιόν ἐστι ὁ παρὼν βίος· τῶν δὲ στεφάνων καὶ τῶν ἐπάθλων, ὁ μέλλων. 111, 60. τὰ μὲν γὰρ τῇδε, ἀγώνων ἐστὶ καὶ στεφάνων ὑπόθεσις· τὰ δὲ ἐκεῖ γερῶν καὶ τιμῶν. Μὴ τοίνυν τὴν εὐκαρίαν τῶν πραγμάτων προδῶμεν, ἵνα μὴ ἐκεῖ ἀνόνητα μεταμεληθῶμεν. 72. ὅτι εἰ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν ἀφ' οὗ γεγόνασιν ἄνθρωποι μακαριότητα τῷ λόγῳ τις συλλάβοι, καὶ εἰς ἐν ἀθρήσειεν, οὐδὲ μυριοστῷ μέρες τῶν ἐσομένων ἀγαθῶν εὑρήσει παραπλησίαν· ἀλλὰCOMMENTATIONIS PARS III.
docet; sicut illum et hostiam appellat dignitate et
pretio ommibus aliis præstantiorem (g).
ferri (a) et janua regui coelestis dici potest, nos a calo et morti potestatem ademlisse multis locis
redemit (c), amplissimisque ornavit beneficiis. De
his Isidorus in epistolá ad Hermogenem episcopum
data (d), causam cur iufantes baptizentur, expositurus, fusius agit in hunc modum: «Sunt qui spurei-
· tiem eam, quæ propter Adæ lapsum omnium commaculavit naturam, baptismo ablui contendant.
Quod etsi non nego, tamen, cum hoc per se nimis
leve esset, baptizatos præterea aliis permultis gaudere beneficiis, mihi habeo persuasissimum. Etenim
baptismus non solum peccata delet, verum etiam
efficit, ut arctiorem cum Deo inire possimus communionem.>
Quod vero attinet ad sacram cœnam ejusque in
mortalium animos vim et efficaciam, nullam de hac
re inveni Isidori sententiam, nisi quod e loco, quem
occasione data alicubi jam attulimus, apparet, eum
credidisse, panem et vinum operante Spiritu sancto
revera in Jesu Christi carnem commutari et sanguinem.
Sed multa exstant in ejusdem litteris dicta, quibus
Jesu Christi mortem nos summo reconciliasse Deo,
declaratur; in quibus igitur Isidorus illi vim tribuit,
quam vulgo dicunt expiatoriam. Itaque Christum
pro hominibus mortuum (e), eumque crucifixum pec-
(a) Lib. 1, ep. 125. ἀντὶ βαπτίσματος γὰρ τῇ
περιτομῇ Ἰουδαῖοι ἐκέχρηντο.
Lib. iii, ep. 37.
(c) Lib. ", ep. 61. δίκην γὰρ ὀφείλοντας διὰ
τοῦ βαπτίσματος ἐδικαίωσε, καὶ οὐρανίοις χαρίσμασιν εκόσμησεν.
(α) Lib. iii, ep. 195. τινὲς μὲν οὐ σμικρολο
γοῦντές φασιν, ὅτι τὸν διὰ τὴν παράβασιν του Αδάμ
διαδοθέντα τῇ φύσει ρύπον ἀποπλύνονται· ἐγὼ δὲ
καὶ τοῦτο μὲν γένεσθαι — cod. Vat. 650. γίνεσθαι
πιστεύω, οὐ μὴν μόνον (οὐδὲν - cod. Bav. οὐδὲ
γὰρ ἂν τοσοῦτον ἦν), ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλὰ μακρῷ τὴν
ἡμετέραν ὑπερβαίνοντα φύσιν δεδόσθαι χαρίσματα.
Οὐ γὰρ ὅσον ἔχρηζεν ἡ φύσις εἰς τὴν τῆς ἁμαρτίας
ἀναίρεσιν ἔλαβε μόνον, ἀλλὰ καὶ θείοις εκοσμήθη
δώροις. Καὶ γὰρ οὐ μόνον κολάσεως ἀπηλλάγη, καὶ
πονηρίαν ἀπημφιάσατο πᾶσαν, ἀλλὰ καὶ ἀνεγεννήθη
ἄνωθεν, παλιγγενεσίας θείας, καὶ λόγον ὑπερβαι
νούσης – καὶ ἀπελυτρώθη, καὶ ἡγιάσθη, καὶ
εἰς υἱοθεσίαν ἠνέχθη —. cod. Bay. ἀνηνέχθη
κ. τ. λ.
(e) Lib. i, ep. 117; ep. 127; lib. iv, ep. 166;
lib. v, cp. 147, aliisque locis innumerabilibus.
Qui hæc, quæ modo a nobis exposita sunt dogmata credit, is sempiterna fruetur beatitudine, si
cum fide bonas conjungit actiones. Fides enim sola
nemini salutem affert (h); imo ne fieri quidem potest sine virtute manifesta (i). Quare utrumque,
virtutem inquam et sanam pietatis doctrinam, inter
se conjungendum est (j). Quod qui agit, ei demum
Dei subvenit gratia, quæ virtutem sequitur (k),
iisque tantum, qui animum ad hæc præpararunt,
tribuitur Quare suscipientibus nobis cum libidine et mala, quæ carni imperat, consuetudine bellum omnia agenda sunt et movenda (m), ita tamen,
ut nobismetipsis non nimium confidamus, sed victoriam divino permittamus subsidio (n).
§ 4. Isidori sententia de rebus futuris.
Si cœlum libri instar convolvitur, si cadunt astra,
et Orion omnisque terra igne consumitur (o), redibit
ad exercendum judicium Jesus Christus (p). 1s
uniuscujusque facinora et cogitata mala bonaque
æstimans, impios et improbos pœnis, virtute vero
preditos magnis amplisque afficiel præmiis. (q), quæ
eum terrenis ne consparanda quidem sunt (r). Sed
(*) Lib. 11, ep. 1, ad quam Rittershusius hæc
notavit Quod ad gratiam divinam oporteat accedere industriam humanam, perpetua est vox Scripturæ sacra, cum qua Isidorus hic et ep. 61,
242, ep. 266, hujus libri, et ep. 43. ep. 51, lib.
¡V, consentit. Nec aliter alii veteris Ecclesiæ doctoDeinde affert Leonis magni aliorumque,
quæ huc spectant, dicta. Sed ex Isidori epistolis
conferantur porro: lib. ii, ep. 271, ep. 406, lib.
Iv, ep. 165.
res.
Lib. 1, ep. 70: Οἶμαι μὴ ἁπλῶς τὰ χαρίσματα
δίδοσθαι, ἀλλὰ πρὸς τὴν προπαρασκευὴν τῆς διανοίας
τῶν δεχομένων.
(m) Lib. 11, ep. 72, s. f. μαθὼν τοίνυν ὅτι τῆς
ἄνωθεν προηγουμένης ροπῆς, ὁ βουλόμενος καὶ που
νῶν καὶ πάντα κινῶν (οὐ γὰρ ἀρκεῖ ψιλὸν τὸ θέλειν),
καὶ μανθάνει, καὶ καρποφορεῖ, καὶ σώζεται. - Cf.
lib. ut, ep. 266. Οταν εὐβουλίας προκαθηγουμένης
πάσῃ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις ὑπουργήσῃ εἰς τὴν
ἀρετὴν, πᾶσαν ἐκποδὼν ποιησαμένη σκηψιν καὶ μέλο
λησιν· τότε δὴ τότε ὁ Θεὸς εἰς τέλος ταύτην cod.
Βαν. αὐτὴν ἄγει. Cf. lib. 111, ep. 22.
(*) Lib. ut, ep. 242. Ἐπὶ τὸν κατὰ τῶν παθῶν
Lib. n, ep. 192, — καὶ ὁ σταυρωθείς κατάρας τῆς σαρκὸς ἱερὸν χρὴ χωρῆσαι πόλεμον, οὐχ ἑαυτοῖς
ἐξήρπασε, μᾶλλον δὲ τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὸν θάνατον " θαῤῥοῦντας, ἀλλὰ τῇ θείᾳ συμμαχίᾳ ἐπιτρέποντας
ἐσταύρωσε. Cf. lib. iv, ep. 73.
Lib. iv, ep. 100, — ἱερεῖον γὰρ προσηνέχθη
ἐν ὑπὲρ πάντων, καὶ ὑπὲρ τὴν ἀπάντων ἀξίαν.
(h) Lib. ut, ep. 73. μὴ γὰρ δὴ νόμιζε, ὅτι ἡ
πίστις, είγε πίστιν χρὴ καλεῖν τὴν ὑπὸ τῶν ἔργων
τῶν σῶν ἐλεγχομένην, σῶσαι σε δυνήσεται. - Ε.
Cf.
lib. 11, ep. 158; lib. iv, ep. 65.
(i) Lib. v, ep. 162, p. 602, lit. A, lin. 8. πως
δὲ ἡ πίστις φανεῖται, μὴ ἔχουσα ἀρετὴν δι' ἧς ἐνεργήσει; Καθάπερ γὰρ μουσικὸς ἄριστος λύραν μὴ
ἔχων, οὐδὲ τὴν ἐπιστήμην ἐπιδείξεται· οὕτω καὶ ἡ
εὐσέβεια μὴ δι' ἔργων καθάπερ ὀργάνων δεικνυμένη,
νεκρὰ καὶ ἀνενέργητος εἶναι δοκεῖ, οὐ τοῖς, κ. τ. λ.
() Lib. iv, ep. 20. — εἰ τοίνυν ἡ ἀρετὴ τὴν εὐσέβειαν ἐγγυᾶται, σπουδαστέον αὐτὴν ἔχειν, δι' αν
ἡ εὐσέβεια αξιόχρεως ἀποφανθήσεται. — ἀρετῆς
ἀρετῆς
τοίνυν καὶ εὐσεβείας ἀνθεκτέον· ὡς ἡ μὲν θεμέλιος
ἐστιν, ἡ δὲ στεφάνη καὶ ἐγκαλλώπισμα.
τὸ νικᾶν. Εἰ γὰρ καὶ deest in cod. Bav. οὕτως
ορμήσομεν, πᾶσαν μὲν παρασκευὴν καὶ παράταξιν,
καὶ πόνους καὶ ἀγρυπνίας κινοῦντες· τῇ δ' ἄνωθεν
ῥοπῇ θαῤῥοῦντες, ῥᾳδίως περιεσόμεθα, - Cf. lib. 1,
ep. 51.
Lib. 1, ep. 188.
(p) Lib. 1, ep. 51.
δῆλον μὲν
Lib. 1, ep. 222; lib. 11, ep. 24.
γὰρ ὅτι τῶν μὲν ἀγώνων καὶ τῶν ἄθλων στάδιόν ἐστι
ὁ παρὼν βίος· τῶν δὲ στεφάνων καὶ τῶν ἐπάθλων, ὁ
μέλλων. lib. 111, ep. 60. τὰ μὲν γὰρ τῇδε, ἀγώνων
ἐστὶ καὶ στεφάνων ὑπόθεσις· τὰ δὲ ἐκεῖ γερῶν καὶ
τιμῶν. Μὴ τοίνυν τὴν εὐκαρίαν τῶν πραγμάτων
προδῶμεν, ἵνα μὴ ἐκεῖ ἀνόνητα μεταμεληθῶμεν.
(r) Lib. v, ep. 72. ὅτι εἰ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν ἀφ'
οὗ γεγόνασιν ἄνθρωποι μακαριότητα τῷ λόγῳ τις
συλλάβοι, καὶ εἰς ἐν ἀθρήσειεν, οὐδὲ μυριοστῷ μέρες
τῶν ἐσομένων ἀγαθῶν εὑρήσει παραπλησίαν· ἀλλὰ
Part IPars I
col. 81–82page 11 of 59
Pars IVCaput II
PG 78:81Ευ πλέον τοῦ ἐν ἐκείνοις σμικροτάτου τὰ τῇδε κατὰ τὴν ἀξίαν λειπόμενα, κ. τ. λ. (α) 221. Ισθι, ὦ ἀγαθὲ, ὅτι εἰ οἱστὰ καὶ φορητὰ καὶ εὐΐατα πταίσοιμεν καὶ πάθοιμεν τι ἐνταῦθα δεινὸν, ἀποτριβόμεθα τὰ πταίσματα· εἰ δὲ ἀπάνθρωπα καὶ δεινά, κἀκεῖσε τιμωρηθησόμεθα, κου φότερον μέν, εἰ κανταῦθά τι πάθοιμεν, βαρύτερον δὲ, εἰ ἀπαθεῖς ἀπέλθοιμεν· ἀλλ᾽ ἵνα, κ. τ. λ. 229. Όπερ πρώην περὶ τῶν ἁμαρτημάτων ἔφην, τοῦτο νῦν περὶ τῶν κατορθωμά των ἐρῶ· ὅτι μικρὰ καὶ εὐτελῆ κατορθώσας, εἰ ἀπο λαύσει τινὸς χρηστοῦ ἐνταῦθα, ἀφέξει τὸν μισθόν· εἰ δὲ μεγάλα καὶ ὑπερφυὴ καὶ ἀξιοθαύμαστα, κἀκεῖσε ἀπολείψεται, μετρίως μὲν, εἰ κάνταῦθα ἀπείληφε· τὸ γὰρ ἐνταῦθα λαβεῖν ὑποτέμνεται μισθοῦ μέρος οὐ μι χρόν· ὑπερβαλλόντως δὲ, εἰ μὴ ἀπείληφεν. 136. Τὰ ἐπαθλα μείζονα ὄντα πάσης ἀνθρωπίνης ἀξίας, καὶ ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος, τὴν τοῖς πόνοις χρεωστουμένην ἀμοιβὴν ὑπερ βαίνοντα. 1, 222. Το κρίνεσθαι ζῶντας καὶ νε κρούς, ταῦτό ἐστι, τὸ καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα εἰς κρίσιν ελεύσεσθαι, καὶ οὔτε ἐν θατέρου κεχωρισμένον, ἀλλ' ὥσπερ κοινὴν τὴν ἐνταῦθα συνάφειαν ἐποιήσαντο, ἐνταῦθα κοινὴν τὴν συν. ἐπ. οὕτω καὶ τὴν ἐκεῖθεν δίκην ηνωμένως υφέξουσιν. 201. Εἰ μὲν μόνη κατώρθωσεν ή ψυχή, μόνη καὶ στεφανούσθω· εἰ δὲ καὶ τὸ σῶμα ἐμερίσατο τοὺς ἄθλους, μετ' αὐτοῦ καὶ στεφανούσθω. Δίκαιον γὰρ καὶ εύλογον καὶ εἰκὸς καὶ πρεπωδέστα τον τούτο τυγχάνει. 179.· ἡ δὲ (ἀνάστασις) τοῦ σώματος ἐκεῖσε τελεσθήσεται, πάντων μὲν ὁμοίως διὰ τὴν ἀθανασίαν, οὐ πάντων δὲ ὁμοίως διὰ τὴν εύκλειαν. Η γὰρ δόξα ἀναλόγως τοῖς ἐνταῦθα πεπραγμένοις ἑκάστῳ πρυτανευθήσεται, καθώς τὰ ἀψευδῆ τῆς Γραφῆς περιέχει λόγια. (η) οὕτω καὶ τὸ σῶμα ὁμιλῆσαν τῇ ἀθανασίᾳ καὶ τῇ ἀφθαρσία, ἀνάλωτον ἔσται καὶ ἄβατον πᾶσι τοῖς πάθεσιν, οἷς γυνί νῦν εὐάλωτον καθέστηκεν. 77. Πνευματικὰ ἔσεσθαι τὰ σώματα ἐν τῇ ἀναστάσει, ἔφησεν ὁ θεσπέσιος Παῦλος Βαν. Πνευματικὰ ἔφησεν ὁ Παῦλος ἔσεσθαι τὰ σώ ματα ἐν τῇ ἀναστάσει διὰ δύο ταῦτα, διά τε τὸ κούφα, καὶ αἰθέρια, καὶ παντὸς κρείττονα πάθους καὶ βάρους, μέλλειν ἔσεσθαι, καὶ διὰ — εἰ δὲ περὶ τῶν σωμάτων τῶν ἁμαρτωλῶν ζητήσει τις, φήσομεν ὅτι ἡ κατὰ τὴν προτέραν ἐκδοχὴν κούφα ἔσται καὶ αιθέρια, ἢ ὅτι ὑπὸ πυρὸς βασανισθήσεται μὲν, οὐκ ἀναλωθήσεται [δέ]· ἢ ὅτι κἂν ἐθελήσωσιν ἁμαρτεῖν, οὐ δυνήσονται. ὁ γὰρ μὴ ὂν τοῦτο - ποιή σας, πολλῷ μᾶλλον γεγενημένον ἀναστήσει. 92. Ἐπειδὴ καὶ ἐπί τισιν ἁλοὺς ὁ Αρης δίκην ἔδωκεν δέδωκεν ἐθέλησας μαθεῖν, αἰσχύνομαι μὲν φράσαι, ὅμως δ' οὖν ἐρῶ. Ἔλεγχος γὰρ ἔσται Ελλήνων σαφὴς τὰ λεγόμενα. Οταν γὰρ οἷς φασι τῶν πάντων δια νομεῖς εἶναι καὶ ταμίας, ὀφθεῖεν, μήτε σωφροσύνην, σωφροσύνης,· μήτε τὸ κρίνειν ἔχον ὀρθῶς, σχολῇ γ' ἂν μετέχοντας τες εἶεν σεπτοί, κ. τ. λ. πῶς ὅν φατε μαντικώτατον εἶναι, ᾧ καὶ τὸ τοῦ ἡλίου ἐπιψεύδεσθε όνομα, 650, ὡς καὶ τὸ τ. ηλ. ἐπιψεύδεσθαι όνομα, - ηγνόησεν ὅτι σώφρων ἐστὶν ἡ κόρη, καὶ οὐκ ἂν ἀλοίη ἡδονῇ; Είτε γὰρ ἐκ τῆς μαντικῆς,quoniam justum judicem omnia decet circumspi- contra ethnicos conscripti non ad nostram usque
cere, Christus quoque utrum nos jam in hac terra
viventes præmiis affecti simus, an pœnis, diligenter
perpendet. Qui enim levius committentes peccatum
adversi quid in hac vita perpessi sunt, in illa non
punientur; qui vero vitiis sese contaminarunt, ii,
si in hac terra degentes miseriam ærumnasque
experti sunt, lenius; sin minus, plectentur vehementius (a). Quod vero de penis contendit Isidorus, id
eumdem de præmiis docuisse ex alia ad Eutonium
diaconum epistola satis superque apparet (b).
At Jesus Christus jadex est non solum justus, verum et clemens. Quare virtute et pietate insignes
præmiis exornabit eorum dignitatem longe excedentibus (c).
pervenerunt ætatem, ne nobis quidem in Pelusiotæ
contra ethnicos disputandi rationem accurate inquirentibus, aliqua dignum videtur esse querimonia.
Etenim inter ejusdem epistolas reperiuntur satis
multæ, in quibus ille suam de Græcorum mythologia, de placitis philosophorum et de religionis
Christianæ obtrectatoribus declarat sententiam.
Quam paucis explicasse operæ pretium erit.
Impiis autem et obscenis, quibus poetarum libri
referti sunt, de diis narrationibus utitur Pelusiota
ad demonstrandum, ethnicorum deos cultu omnino
esse indignos. Itaque Theodosio quærenti ex eo,
cujusnam sceleris Mars convictus supplicio affectus
sit, rescribit (h) se, etsi talia exponere puderet,
Venient autem anima et corpus, quippe quæ in tamen traditurum esse, cum ejusmodi narratione
hac terra conjuncta fuerunt, simul in judicium (d),
et de utroque, uti fas est, feretur sententia. Nam
si sola anima præclaras edidit officii actiones, sola
laude præmiisque afficietur; si vero corpus animæ
fuit auxilio, etiam hoc recipiet remunerationem (c).
Resurgent enim illo die, omni labe, corruptione
vitiisque depositis, omnium mortalium corpora,
cœlesti materia concreta (f). Credendum est enim
Deum, qui ex nihilo procreaverit mundum, eumdem
corpora renovare posse (g).
CAPUT II.
ISIDORUS APOLOGETA.
§ 1. Isidori contra ethnicos disputandi ratio.
ethnici optime • possent refutari. Nam, ita enim
pergit, si deos, quos colunt, neque pudicos, nec
justos esse intelligent, eos nec cultu dignos haberi
debere concedant necesse est. Quibus præfatis stuprum, quod Mars Agraulæ Cecropis intulit filiæ,
atque Halirrothii mortem accurate narrat. Ευdem consilio in epistola ad Nilammonem scholasticum dala (i), Apollinem, quippe qui castam non
subigere potuerit artibus suis virginem, irridens,
Quomodo, quæso, inquit, Apollo, quem vatem
optimum esse affirmatis, cuique etiam solis, omnia
videntis, nomen affingitis, puellam illam pudicitiæ
compotem esse ignoravit? - Sed non solum illorum de diis fabulas narrando, verum etiam com-
Quod libri ab Isidoro de vaticinandi arte et fato paratione inter illas et Christianorum religionem
πλέον τοῦ ἐν ἐκείνοις σμικροτάτου τὰ τῇδε κατὰ τὴν
ἀξίαν λειπόμενα, κ. τ. λ.
(α) Lib. v, ep. 221. Ισθι, ὦ ἀγαθὲ, ὅτι εἰ οἱστὰ
καὶ φορητὰ καὶ εὐΐατα πταίσοιμεν καὶ πάθοιμεν τι
ἐνταῦθα δεινὸν, ἀποτριβόμεθα τὰ πταίσματα· εἰ δὲ
ἀπάνθρωπα καὶ δεινά, κἀκεῖσε τιμωρηθησόμεθα, κου
φότερον μέν, εἰ κανταῦθά τι πάθοιμεν, βαρύτερον
δὲ, εἰ ἀπαθεῖς ἀπέλθοιμεν· ἀλλ᾽ ἵνα, κ. τ. λ.
Lib. v. ep. 229. Όπερ πρώην περὶ τῶν
ἁμαρτημάτων ἔφην, τοῦτο νῦν περὶ τῶν κατορθωμάτων ἐρῶ· ὅτι μικρὰ καὶ εὐτελῆ κατορθώσας, εἰ ἀπολαύσει τινὸς χρηστοῦ ἐνταῦθα, ἀφέξει τὸν μισθόν· εἰ
δὲ μεγάλα καὶ ὑπερφυὴ καὶ ἀξιοθαύμαστα, κἀκεῖσε
ἀπολείψεται, μετρίως μὲν, εἰ κάνταῦθα ἀπείληφε· τὸ
γὰρ ἐνταῦθα λαβεῖν ὑποτέμνεται μισθοῦ μέρος οὐ μι·
χρόν· ὑπερβαλλόντως δὲ, εἰ μὴ ἀπείληφεν.
(c) Lib. iv, ep. 136. Τὰ ἐπαθλα μείζονα ὄντα
πάσης ἀνθρωπίνης ἀξίας, καὶ ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόν
τος, τὴν τοῖς πόνοις χρεωστουμένην ἀμοιβὴν ὑπερ
βαίνοντα.
(d) Lib. 1, ep. 222. Το κρίνεσθαι ζῶντας καὶ νεκρούς, ταῦτό ἐστι, τὸ καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα εἰς κρίσιν
ελεύσεσθαι, καὶ οὔτε ἐν θατέρου κεχωρισμένον, ἀλλ'
ὥσπερ κοινὴν τὴν ἐνταῦθα συνάφειαν ἐποιήσαντο,
cod. Βar. ἐνταῦθα κοινὴν τὴν συν. ἐπ. οὕτω καὶ
τὴν ἐκεῖθεν δίκην ηνωμένως υφέξουσιν.
(e) Lib. iv, ep. 201. Εἰ μὲν μόνη κατώρθωσεν ή
ψυχή, μόνη καὶ στεφανούσθω· εἰ δὲ καὶ τὸ σῶμα
ἐμερίσατο τοὺς ἄθλους, μετ' αὐτοῦ καὶ στεφανούσθω.
Δίκαιον γὰρ καὶ εύλογον καὶ εἰκὸς καὶ πρεπωδέστα
τον τούτο τυγχάνει. lib. v, ep. 179.· ἡ δὲ (ἀνάστασις) τοῦ σώματος ἐκεῖσε τελεσθήσεται, πάντων μὲν
ὁμοίως διὰ τὴν ἀθανασίαν, οὐ πάντων δὲ ὁμοίως διὰ
τὴν εύκλειαν. Η γὰρ δόξα ἀναλόγως τοῖς ἐνταῦθα
πεπραγμένοις ἑκάστῳ πρυτανευθήσεται, καθώς
τὰ ἀψευδῆ τῆς Γραφῆς περιέχει λόγια.
(η) Lib. it, ep. 43, p. 140, lit. lin. 9. οὕτω καὶ
τὸ σῶμα ὁμιλῆσαν τῇ ἀθανασίᾳ καὶ τῇ ἀφθαρσία,
ἀνάλωτον ἔσται καὶ ἄβατον πᾶσι τοῖς πάθεσιν, οἷς
γυνί cod. Bas. νῦν εὐάλωτον καθέστηκεν.·
lib. ut, ep. 77. Πνευματικὰ ἔσεσθαι τὰ σώματα ἐν
τῇ ἀναστάσει, ἔφησεν ὁ θεσπέσιος Παῦλος cod.
Βαν. Πνευματικὰ ἔφησεν ὁ Παῦλος ἔσεσθαι τὰ σώματα ἐν τῇ ἀναστάσει διὰ δύο ταῦτα, διά τε τὸ
κούφα, καὶ αἰθέρια, καὶ παντὸς κρείττονα πάθους
· καὶ βάρους, μέλλειν ἔσεσθαι, καὶ διὰ — εἰ δὲ περὶ
τῶν σωμάτων τῶν ἁμαρτωλῶν ζητήσει τις, φήσομεν
ὅτι ἡ κατὰ τὴν προτέραν ἐκδοχὴν κούφα ἔσται καὶ
αιθέρια, ἢ ὅτι ὑπὸ πυρὸς βασανισθήσεται μὲν, οὐκ
ἀναλωθήσεται [δέ]· ἢ ὅτι κἂν ἐθελήσωσιν ἁμαρτεῖν,
οὐ δυνήσονται.
(g) Lib. n, ep. 43, cujus ultima verba hae sunt:
ὁ γὰρ μὴ ὂν cod. Bas. addit. τοῦτο - ποιήσας, πολλῷ μᾶλλον γεγενημένον ἀναστήσει. — Cf.
lib. I, ep. 284.
(h) Lib. ut, ep. 92. Ἐπειδὴ καὶ ἐπί τισιν ἁλοὺς
ὁ Αρης δίκην ἔδωκεν sic notante Possino pro
δέδωκεν scribendum est. Accedit cod. Bav. aucloritas — ἐθέλησας μαθεῖν, αἰσχύνομαι μὲν φράσαι,
ὅμως δ' οὖν ἐρῶ. Ἔλεγχος γὰρ ἔσται Ελλήνων σαφὴς
τὰ λεγόμενα. Οταν γὰρ οἷς φασι τῶν πάντων δια
νομεῖς εἶναι καὶ ταμίας, ὀφθεῖεν, μήτε σωφροσύνην,
cod. Bav. σωφροσύνης,· μήτε τὸ κρίνειν ἔχονὀρθῶς, σχολῇ γ' ἂν
coll. Bav. μετέχοντας
τες
εἶεν σεπτοί, κ. τ. λ.
(i) Lib. iv, ep. 194, hit. B, lin. 4. πῶς ὅν φατε
μαντικώτατον εἶναι, ᾧ καὶ τὸ τοῦ ἡλίου ἐπιψεύδεσθε
όνομα, cod. Vat. 650, ὡς καὶ τὸ τ. ηλ. ἐπιψεύ
δεσθαι όνομα, - ηγνόησεν ὅτι σώφρων ἐστὶν ἡ κόρη,
καὶ οὐκ ἂν ἀλοίη ἡδονῇ; Είτε γὰρ ἐκ τῆς μαντικῆς,
col. 83–84page 12 of 59
PG 78:83ψυχικούς εἴτε ἐκ τοῦ σοφός 650, μουσικός εἶναι, καὶ δυνατώτατος τῶν ταῦτα, ὡς φατε, κατα σκευαζόντων ἢ σημαινόντων, ἐχρῆν αὐτὸν εἰδέναι. Εἰ δὲ διὰ πάντων ἄγνοιαν δυστυχῶν ἐφωράθη· παύσασθε, ὦ δεινότατοι, δι' ὧν φατε, ἑαυτοὺς ἐλέγχοντες. (α) 54. Τί περισσὸν ἢ ἀλλότριον τῆς ἡμετέρας, ἔφης, θρησκείας δοξάζουσιν οι πολυπλανείς καὶ πολύθεοι Έλληνες, εἰ - μητέρα θεῶν ἀναγράφουσιν, ὁπότε καὶ ἡμεῖς Θεοῦ μητέρα πιστεύομεν. Έλληνες μὲν τὴν τῶν θεῶν αὐτῶν καὶ ὑπάτων μητέρα, ἐξ ἀκολασίας καὶ ἀκολάστων άῤῥήτων παθῶν, καὶ συνειληφυίαν καὶ τετοκυῖαν ἐγνώρισαν, 649. ἀνέγνωσαν, οὐδὲν ὅτι λαγνείας εἶδος ἢ ἀγνοήσασαν, ἢ ἄπρακτον καταλιποῦσαν, ἅτε τοιούτων μητέρα. ἣν δὲ ἡμεῖς Βαν. μητέρα. Ἡμεῖς δὲ — τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ ἡμῶν γενομένην ὁμολογοῦμεν μητέρα, Μονογενῆ μη τέρα. Τὴν δὲ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν μητέρα, Μονογενή καὶ μονότροπον σύλληψιν δεξαμένην, πᾶσαι Βαν. πάλαι· τῶν ἀνθρώπων αἱ γενεαὶ σὺν ἀληθείᾳ ἐπέγνωσαν, οὔτε σποράς γενομένης, οὔτε φθορᾶς μεσίτευσάσης. -- οὔτε φθοράς γενομένης, οὔτε σπορᾶς. 63: Τίς σε οὐ κωμωδήσει; τίς σε οὐκ ἐλεήσει, ἐν γαλήνη φιλοσοφίας τῶν τοῦ Κυρίου μαθητῶν – τὸν τοῦ Κυρίου μαθητήν — καθώ εζόμενον, καὶ θόρυβον καὶ βρασμὸν Ἑλληνικῶν συγ γραφέων καὶ ποιητῶν ἐφελκόμενον; Τί γάρ, εἰπε μοι, παρ' ἐκείνοις τῶν καθ' ἡμᾶς προτιμότερον; τί δὲ οὐ ψεύδους γέμει καὶ γέλωτος, ὧν ἐκεῖνοι σπου δάζουσιν; Οὐχ αἱ θεότητες ἐκ παθῶν; οὐχ αἱ ἀνδρείαι ὑπὲρ παθῶν; οὐχ οἱ ἀγῶνες ὑπὲρ - αἰῶνες διὰ — παθῶν; Οὗ καὶ θεότητες ἐκ παθῶν, οὗ καὶ ἀνδρεῖαι ὑπὲρ παθῶν, οὗ καὶ οἱ ἀγῶνες διὰ παθῶν. – Φεύγε τοίνυν καὶ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς αἰσχρότητος. Δεινῶς γὰρ οἶδεν ἀναστομούν Αἰι. ἀναστομεῖν τοὺς τῶν τραυμάτων συνουλώ σαντας μώλωπας· μήποτε υποστρέψη τὸ πνεῦμα τῆς πονηρίας σφοδρότερον, καὶ χείρονα σοι τὴν ἦταν τῆς προτέρας ἀγνοίας ἡ ῥᾳθυμίας ἐργάσηται. Οσον μὲν οὖν χρήσιμον εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς φιλοσοφίαν ἐκ τῆς ἔξωθεν παιδεύσεως, ὥσπερ ἡ μέλιττα δρεψάμενος· πολλά γάρ, εἰ χρή τἀληθῆ λέγειν, ἀρετῆς ἕνεκεν πεφιλοσοφήκασι, κ. τ. λοCOMMENTATIONIS PARS III.
instituta ethnicorum deos ris dignos, eorumque
cultum rationi non consentaneum esse conatur probare. Cum enim ex eo quæsierit Theologius
scholasticus, num Græçi deorum matrem colentes
aliud quid docerent, quam Christiani, qui Mariam
Dei Matrem crederent, in epistola ad hunc data
magnum intercedere audacter affirmat inter utrumque dogma discrimen. Etenim, inquit, Græci deorum matrem colunt, quæ libidine' inflammata concepit et peperit. At quam nos confitemur incarnati
Dei Matrem, ea sic concepit, ut nec virile semen,
nec labes ulla intercesserit (a). Quod Isidori de
Græcorum mythologia judicium, etsi non omnino
potest probari, tamen aliquam sane habet excusationem. Id vero, quod Christianum, poetas et historicos legentem, derisu dignum esse arbitratur ille (b),
duri est parvique ingenii.
Neque Græcorum philosophiam, de qua altero
loco agendum est, magni æstimat ille. Nam etsi
complura Socratis, Pythagoræ et Platonis placita,
ut deinceps vel uno exemplo ostendam, optima
esse concedit, tamen omnes, qui ratiocinationibus
et syllogismis, quid honestum sit et utile, sese inventuros arbitrentur, ψυχικούς esse declarat (c).
Itaque studium quidem philosophiæ et librorum a
philosophis conscriptorum cum sacræ Scripturæ
lectione recte conjungi posse (d), tamen neminem
magnam ex illo percepturum esse utilitatem fructumque (e), recte statui posse opinatur. Auctoritati
enim philosophorum, ubi doctrinam in Bibliis prepositam rejiciunt, non multum, de ejus sententia,
tribuendum est (f).
Imprimis vero duo sunt Græcorum placita Isidori
Pelusiota tempore multis accepta, quæ impia et
perquam noxia æstimans ille omnibus refellere
conatur viribus; nempe de fato et animæ mortalitate doctrinam. Exposita autem de his Isidori sententia, quænam ejus fuerit contra Græcorum philosophos disputandi ratio, abunde erit declaratum.
εἴτε ἐκ τοῦ σοφός cod. Vat. 650, μουσικός
εἶναι, καὶ δυνατώτατος τῶν ταῦτα, ὡς φατε, κατα
σκευαζόντων ἢ σημαινόντων, ἐχρῆν αὐτὸν εἰδέναι. Εἰ
δὲ διὰ πάντων ἄγνοιαν δυστυχῶν ἐφωράθη· παύσασθε,
ὦ δεινότατοι, δι' ὧν φατε, ἑαυτοὺς ἐλέγχοντες.
cod.
(α) Lib. I, ep. 54. Τί περισσὸν ἢ ἀλλότριον τῆς
ἡμετέρας, ἔφης, θρησκείας δοξάζουσιν οι πολυπλανείς
καὶ πολύθεοι Έλληνες,
· jam inserunt Vat. 649;
et Bav. εἰ - μητέρα θεῶν ἀναγράφουσιν, ὁπότε καὶ
ἡμεῖς Θεοῦ μητέρα πιστεύομεν. Έλληνες μὲν
τὴν τῶν θεῶν αὐτῶν καὶ ὑπάτων μητέρα, ἐξ ἀκολα
σίας
καὶ
cod. Alt. et Vat. 649, ἀκολάστων
quod Possini cod. aliquis omittit — άῤῥήτων παθῶν,
καὶ συνειληφυίαν καὶ τετοκυῖαν ἐγνώρισαν,
Val. 649. et Alt. ἀνέγνωσαν, οὐδὲν ὅτι λαγνείας εἶδος ἢ ἀγνοήσασαν, ἢ ἄπρακτον καταλιπού
σαν, ἅτε τοιούτων μητέρα. ἣν δὲ ἡμεῖς cod.
Βαν. μητέρα. Ἡμεῖς δὲ — τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ
ἡμῶν γενομένην ὁμολογοῦμεν μητέρα, Μονογενῆ
pro quibus omnibus exstat in cod. Vat. 649, μητέρα. Τὴν δὲ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν μητέρα, Μονογενή -
καὶ μονότροπον σύλληψιν δεξαμένην, πᾶσαι — cod.
Βαν. πάλαι· τῶν ἀνθρώπων αἱ γενεαὶ σὺν ἀληθείᾳ
ἐπέγνωσαν, οὔτε σποράς γενομένης, οὔτε φθορᾶς
μεσίτευσάσης. -- Cod. Bar. οὔτε φθοράς γενομένης,
Primum igitur, quibusnam argumentis contra
eos, qui fatum credunt, usus sit, exponendum est.
Isti vero philosophi, ut existimat, falsam de numine
divino habent notionem; statuunt enim, inquit, aut
Deum non esse; aut esse quidem, sed eum mundum
non condidisse, aut, si condiderit, non gubernare;
aul, si gubernet, vitiis oblectari; aut, si non «lelectetur, imperium aliis concessisse; aut, si non
concesserit, invito ereptum fuisse; aul, si ei non
ereptum sit, improbos ulcisci nolle; aut, si velit,
non posse; aut, si possit, olium charius habere et
antiquius; aut, si hoc charius non habeat, ab
astrorum motu superari; ant, si non superetur,
inerten ac desidem esse velle aliaque multa
æque ridicula et inepta. Verum, ut pergit, cum
de divino numine talia præcipiant, rejiciantque
sanam et quæ rationi convenit de eo et providentia
divina doctrinam, eos etiam omnes disciplinas et
artes supervacaneas docere, atque omne inter virtutem et vitium tollere oportet discrimen. Etenim
si fatum regnat, nec philosophiæ opera danda est,
nec leges condendæ, nec judicandi munus suscipiendum, nec colenda medicina, neque amplectenda
virtus, nec vitium fugiendum. Quis autem eorum, qui mentis compotes sunt et prudentiæ, boc
ferat? quis tandem est, qui feminæ, quæ, cum
clavos in manibus gerat, in globo stet, neque oculis
suis uti possit, crudelitatem, cæcitatem præ se fert
et inconstantiam, quis est, inquam, qui hujus fe
minæ arbitrio res suas permittat? Quod cum vir
sanus facere profecto nolit, Christianorum de providentia dogma haud dubie suscipiendum est.
Istis vero quarentibus, sic enim pergit, qui fiat, ut
nonnulli vitiis laborantes magnis opibus gaudeant,
multique virtute excellentes gravissimis vexentur
calamitatibus, respondeo multos, qui crimina commiserint, jam hac in terra penis, multosque virtute insignes præmiis affici, scelestos vero judicia
in hac vita effugientes, in futura pœnam daturos,
οὔτε σπορᾶς.
Lib. i, ep. 63: Τίς σε οὐ κωμωδήσει; τίς σε
οὐκ ἐλεήσει, ἐν γαλήνη φιλοσοφίας τῶν τοῦ Κυρίου
μαθητῶν – Chat. τὸν τοῦ Κυρίου μαθητήν — καθώ
εζόμενον, καὶ θόρυβον καὶ βρασμὸν Ἑλληνικῶν συγ
γραφέων καὶ ποιητῶν ἐφελκόμενον; Τί γάρ, εἰπε
μοι, παρ' ἐκείνοις τῶν καθ' ἡμᾶς προτιμότερον; τί
δὲ οὐ ψεύδους γέμει καὶ γέλωτος, ὧν ἐκεῖνοι σπου
δάζουσιν; Οὐχ αἱ θεότητες ἐκ παθῶν; οὐχ αἱ ἀνδρείαι
ὑπὲρ παθῶν; οὐχ οἱ ἀγῶνες ὑπὲρ - cod. Alt. αἰῶνες
διὰ — παθῶν; Cod. Bas. Οὗ καὶ θεότητες ἐκ παθῶν,
οὗ καὶ ἀνδρεῖαι ὑπὲρ παθῶν, οὗ καὶ οἱ ἀγῶνες διὰ
παθῶν. – Φεύγε τοίνυν καὶ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς
αἰσχρότητος. Δεινῶς γὰρ οἶδεν ἀναστομούν — cod.
Αἰι. ἀναστομεῖν
τοὺς τῶν τραυμάτων συνουλώσαντας μώλωπας· μήποτε υποστρέψη τὸ πνεῦμα τῆς
πονηρίας σφοδρότερον, καὶ χείρονα σοι τὴν ἦταν
τῆς προτέρας ἀγνοίας ἡ ῥᾳθυμίας ἐργάσηται.
Lib. Iv, ep. 127.
- Οσον μὲν οὖν χρήσιμον εἰς
τὴν καθ' ἡμᾶς φιλοσοφίαν ἐκ τῆς ἔξωθεν παιδεύσεως,
ὥσπερ ἡ μέλιττα δρεψάμενος· πολλά γάρ, εἰ χρή
τἀληθῆ λέγειν, ἀρετῆς ἕνεκεν πεφιλοσοφήκασι, κ. τ. λο
(e) Lib. iv, ep. 140.
(f) Lib. ut, ep. 37.
col. 85–86page 13 of 59
PG 78:85(α) Εἰ γὰρ Θεὸς, οὐ γένεσις· εἰ δὲ γένεσις, οὐ φημι τὸ ἐναντίον εἰ γένεσις, οὐ νόμος. Εἰ δὲ νόμος, οὐ γένεσις. Εν γένεσις, οὐ παραίνεσις· εἰ δὲ παραίνεσις, Οι γένεσις. Εν γένεσις, οὐ κρίσις· εἰ δὲ κρίσις, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ μελέται· εἰ δὲ μελέται, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ φιλοσοφία· εἰ δὲ φιλοσοφία, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐκ ἰατρική· εἰ δὲ ἰατρικὴ, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις. οὐ γεωργία· εἰ δὲ γεωργία, οὐ γένεσις. Καὶ πολλὰ ἔχων εἰπεῖν, νυνὶ παραλείψω. Αύθις δὲ συλλογίσομαι. Εἰ μὲν οὖν ἑνὸς ἦν τοῦ πράγματος πρὸς ἐν Βαν. ὁ ἀγών, ἴσως ἀμφισβης τήσιμος ἂν ἦν ὁ στέφανος. Εἰ δ' ἑνὸς πρὸς πολλὰ καὶ πακίλα ή μάχη, αναμφισβήτητος, ὡς οίμαι, ἡ νίκη. και κἂν γὰρ ἐν δόξῃ νενικηκέναι, δόξῃ ἐν νενικηκέναι, ὑπὸ τῶν ἄλλων ηττηθήσεται. Εἰ πάν τα, ὡς φής, ὦ σοφέ, καθ' ειμαρμένην γίνεταί τε καὶ λέγεται, εἶπε πως νῦν δι' ἡμῶν ἑαυτὴν ἀνατρέπει. Εἰ γὰρ αὐτὴ πάντα ποιεί, αὕτη ἂν εἴη νῦν δι' ἡμῶν κη φέστουσε μὴ εἶναι γένεσιν. Πῶς οὖν αὕτη, ἦν φατε είναι, φάσκου τα μὴ εἶναι, οὐ πιστεύεται παρ' ὑμῶν; (α) 66: Ἐπεὶ οὖν τὸ τὰ συμφέ ρεντα εἰδέναι τε καὶ διδόναι, τῇ θείᾳ ἀνήκει προς νος, αῦτα παρ' αὐτῆς αἰτῶμεν, καὶ διδόμενα στερο γωμεν, εἰ καὶ ἐναντία δοκοίη εἶναι. τῆς ή φύσις, ἀνάγκῃ καὶ ὅροις δέδεται, ἡ δὲ προαίρεσις ἐλευθερίᾳ καὶ ἐξουσία τετίμηται Προνοίας τῆς τὸ συμφέρον ἐπισταμένης, καὶ ἑκά στῳ ἢ συγχωρούσης, ἢ ἀπονεμούσης. (η 11, 175: Τί θαυμάζεις εἰ τὴν τοῦ πηλοῦ εἰκόνα ἔλαβεν ὁ Παῦλος, οὐχ ἵνα τὸ αὐτεξού στον λυμήνηται, λυμήνοιτο, 8 πανταχοῦ στεφανοῖ, ἀλλ' ἵνα μὴ μόνον τὴν σφοδρὰν πειθὼ καὶ ὑπακοὴν δείξῃ, ἣν δίκαιος ἂν εἴη ἔχειν ὁ ἄνθρωπος πρὸς τὸ θεῖον, ἀλλὰ καὶ τὴν λύτταν ἰάσηται τῶν ἐπισκήψα: τολμώντων τῇ ἀκηράτῳ καὶ παντὸς ἐπέ κεινα καὶ λόγου καὶ νοῦ ἐπιστήμη. 129: Εοικας θαυμάζειν, πῶς τὸν προδότην οὐκ ἔπεισεν ὁ Χριστός, καλὸν ἡγεῖσθαι τὴν ἀρετὴν, καίτοι πολλάκις περὶ ἀρετῆς, μᾶλλον δὲ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐχ ὑπὲρ ταύτης ἐν συνουσίαις ἀκούσαντα. Ἐγὼ δὲ θαυμάζω, πῶς τὸν ὄρον τῆς αὐτεξουσιότητος ἐπιστάμενος, περὶ τούτου ἐθαύματας. Οὐ γὰρ βία καὶ τυραννίδι, ἀλλὰ πειθοῖ καὶ προσηνείᾳ ἡ τῶν ἀν θρώπων σωτηρία κατασκευάζεται. Διὸ καὶ τὸ κῦρος Έχει ἕκαστος τῆς οἰκείας σωτηρίας. Ἵνα καὶ οἱ στε φαν. 20. Τοῦ γὰρ πεισθῆναι καὶ μή, αὐτὸς κύριος καθέστηκεν. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, ἐνὶ παραδείγματι χρησάμενος, ᾧ ἕτερον οὐδὲν παρα βληθῆναι δυνήσεται, πεῖσαι δυνήσομαι. Τί γὰρ τοῦ λόγου ελλογιμώτερον; ἢ τί τῆς σοφίας σοφώτερον τῆς τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα φησάσης 650, φρασάτης – καὶ προσηνῆ καὶ δραστήρια, ὥστε ἀναστείλαι τοῦ Ἰούδα τὴν φιλοχρηματίαν, καὶ μὴ ἀνυσάσης; οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν ασθένειαν, ἀλλὰ παρὰ τὸ τὸν ἀκούοντα κύριον εἶναι τῆς οἰκείας γνώμης, διὰ τὸν τῆς αὐτεξουσιότητος ὅρον, δι' ἂν καὶ ὁ τῆς κρίσεως ἀξιόχρεό; ἐστι λόγος. κράσεως στο μ. Οὐ παρὰPauca autem et minus gravia sunt, quæ de Providentia tradidit Pelusiota. Docet enim Deum solum,
quid unicuique utile sit, providere posse (α); idque
nobis pro insigni, qua abundaret, benignitate et
justitia tribuere (e), neminem vero incepta, nisi
divina nobis auxilium mitteret providentia, exsequi
ullo modo posse; illud autem omnibus ad rem,
quam expeterent, assequendam nihil prætermittentibus præstợ esse (n).
sed justos injurias æquo animo perferentes meritas primo hujus partis capite non tetigerimus
recepturos esse coronas. Huc accedit, quod, quid
cuique veram afferat utilitatem, dijudicatu est diffcillimum. Paupertas enim, mors aliaque, quæ vulgo
mala habentur, philosophis, qui magnam apud
omnes adepti sunt auctoritatem, aliisque viris virtote præclaris utilia visa sunt et exoptanda. Itaque
Socrates mori quam fugere satius babuit; Diogenes
Persarum rege ditior sibi visus est et felicior; Antisthenes, Phocio, aliique contempserunt divitias.
Quare virum pium, quippe qui hac in terra misere
vival, revera esse infelicem (a), affirmari nequit.
Quæ cum ita sint, desistant homines isti contra
Providentiam dicere, sua cuique bona æque tribuentem.
Quæ hactenus exposuimus Isidori contra eos, qui
fatum credunt, arguinenta deprompta sunt omnia
es epistola ad Harpocraın scripta. Sed in alia
ad Paulum data (c) fatum non esse his verbis demonstrare conatur:. Si omnia fatali quadam, ut
ais, necessitate fiunt ac dicuntur, exponas velim,
qui fat, ut ipsa seipsam per nos evertat. Nam si
ipsa omnia efficit, eadem est, quæ per nos fatum
haud esse prædicat. Quin igitur ipsi, quam esse
dicitis, se minime esse dieenti, fidem adhibetis? ›
Quibus expositis ad alteram, quam Isidorus refellere conatur de animæ mortalitate doctrinam transire liceret, nisi ocasione data, quid ille de providentia divina et libero hominum arbitrio statuerit,
ante exponere luberet; præsertim cum gravissimum hoc dogma, in quo, ut equidem arbitror,
omnis virtutis fons et fundamentum cernitur,
Cr. lib. v, ep. 862, ep. 563.
Lib. ri, ep. 154.
Conferatur porro ejusdem
Eibri epistola 191, in qua Isidorus duo, quæ primo
loco posuimus, argumenta repetit in hunc modum:
· Εἰ γὰρ Θεὸς, οὐ γένεσις· εἰ δὲ γένεσις, οὐ φημι
τὸ ἐναντίον εἰ γένεσις, οὐ νόμος. Εἰ δὲ νόμος, οὐ
γένεσις. Εν γένεσις, οὐ παραίνεσις· εἰ δὲ παραίνεσις,
Οι γένεσις. Εν γένεσις, οὐ κρίσις· εἰ δὲ κρίσις, οὐ
γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ μελέται· εἰ δὲ μελέται, οὐ
γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ φιλοσοφία· εἰ δὲ φιλοσοφία,
οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐκ ἰατρική· εἰ δὲ ἰατρικὴ,
οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις. οὐ γεωργία· εἰ δὲ γεωργία,
οὐ γένεσις. Καὶ πολλὰ ἔχων εἰπεῖν, νυνὶ παραλείψω.
Αύθις δὲ συλλογίσομαι. Εἰ μὲν οὖν ἑνὸς ἦν τοῦ
deest in cod. Bav.
πράγματος πρὸς ἐν deest
in cod. Bav. cod. Βαν. ὁ ἀγών, ἴσως ἀμφισβης
τήσιμος ἂν ἦν ὁ στέφανος. Εἰ δ' ἑνὸς πρὸς πολλὰ καὶ
πακίλα ή μάχη, αναμφισβήτητος, ὡς οίμαι, ἡ νίκη.
-quod e codd. Vat. 649, et Alt. et Bav. addendum
και κἂν γὰρ ἐν δόξῃ νενικηκέναι, coul. Bav. δόξῃ
ἐν νενικηκέναι, ὑπὸ τῶν ἄλλων ηττηθήσεται.
(c) Lib. m. ep. 155. Verba Graeca sunt: Εἰ πάν
τα, ὡς φής, ὦ σοφέ, καθ' ειμαρμένην γίνεταί τε καὶ
λέγεται, εἶπε πως νῦν δι' ἡμῶν ἑαυτὴν ἀνατρέπει.
Εἰ γὰρ αὐτὴ πάντα ποιεί, αὕτη ἂν εἴη jam e cod.
Bav. addendum esse censeo. νῦν δι' ἡμῶν κηφέστουσε μὴ εἶναι γένεσιν. Πῶς οὖν αὕτη, ἦν φατε
είναι, φάσκου τα μὴ εἶναι, οὐ πιστεύεται παρ' ὑμῶν;
- Cf. lib. v, ep. 117.
(α) Lib. v. ep., 66: Ἐπεὶ οὖν τὸ τὰ συμφέ
ρεντα εἰδέναι τε καὶ διδόναι, τῇ θείᾳ ἀνήκει προς
νος, αῦτα παρ' αὐτῆς αἰτῶμεν, καὶ διδόμενα στερο
γωμεν, εἰ καὶ ἐναντία δοκοίη εἶναι.
(e) Lib. in, ep. 154, p. 318, lit. C, lin. 6.
· τῆς
Sed multa reperiuntur in Isidori epistolis dicta,
quibus unumquemque libero gaudere arbitrio ingenue declarat. Itaque ή φύσις, inquit, ἀνάγκῃ καὶ
ὅροις δέδεται, ἡ δὲ προαίρεσις ἐλευθερίᾳ καὶ ἐξουσία
τετίμηται (g). Quod et Paulus apostolus de ejus sententia bene sentiens hominem cum luto non propterea comparavit, ut voluntatis humanæ libertatem negaret, sed ut justum quemque divini Numinis
voluntati omnibus in rebus obedire debere ostenderet (h). Quod si quis repudiare audet, eum Deus,
ut ipsi pareat, non cogit, quippe qui liberam hominis voluntatem tollere non velit. Quare non mirandum est, quin Jesus Christus, cui summa sine
dubio et incredibilis fuit persuadendi vis, Judam
minime adduxerit, ut virtutem rèm bonam esse et
expetendam existimaret. Etenim ille libero gaudebat arbitrio (i). Eamdemque ob causam Isidorus
multis in epistolis de amicorum queritur duritie,
qui ipsum reprehenderent, quod Zosimo, Maroni,
Martiniano aliisque viris, qui vitiis præcipites abierant, persuadere non potuerit, ut ad sanam frugem
redirent (j).
Προνοίας τῆς τὸ συμφέρον ἐπισταμένης, καὶ ἑκά
στῳ ἢ συγχωρούσης, ἢ ἀπονεμούσης.
(η Liv. iv, ep. 171.
(g) Lib. v, ep. 461.
(h) Lib. 11, ep. 175: Τί θαυμάζεις εἰ τὴν τοῦ
πηλοῦ εἰκόνα ἔλαβεν ὁ Παῦλος, οὐχ ἵνα τὸ αὐτεξού
στον λυμήνηται, cod. Bav. λυμήνοιτο, 8 πανταχοῦ στεφανοῖ, ἀλλ' ἵνα μὴ μόνον τὴν σφοδρὰν πειθὼ
καὶ ὑπακοὴν δείξῃ, ἣν δίκαιος ἂν εἴη ἔχειν ὁ ἄνθρω
πος πρὸς τὸ θεῖον, ἀλλὰ καὶ τὴν λύτταν ἰάσηται τῶν
ἐπισκήψα: τολμώντων τῇ ἀκηράτῳ καὶ παντὸς ἐπέκεινα καὶ λόγου καὶ νοῦ ἐπιστήμη.
(i) Lib. n, ep. 129: Εοικας θαυμάζειν, πῶς τὸν
προδότην οὐκ ἔπεισεν ὁ Χριστός, καλὸν ἡγεῖσθαι τὴν
ἀρετὴν, καίτοι πολλάκις περὶ ἀρετῆς, μᾶλλον δὲ οὐκ
ἔστιν ὅτε οὐχ ὑπὲρ ταύτης ἐν συνουσίαις ἀκούσαντα.
Ἐγὼ δὲ θαυμάζω, πῶς τὸν ὄρον τῆς αὐτεξουσιότητος
ἐπιστάμενος, περὶ τούτου ἐθαύματας. Οὐ γὰρ βία
καὶ τυραννίδι, ἀλλὰ πειθοῖ καὶ προσηνείᾳ ἡ τῶν ἀνθρώπων σωτηρία κατασκευάζεται. Διὸ καὶ τὸ κῦρος
Έχει ἕκαστος τῆς οἰκείας σωτηρίας. Ἵνα καὶ οἱ στε
φαν. ef. lib. v. ep. 20. Τοῦ γὰρ πεισθῆναι καὶ
μή, αὐτὸς κύριος καθέστηκεν. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, ἐνὶ
παραδείγματι χρησάμενος, ᾧ ἕτερον οὐδὲν παραβληθῆναι δυνήσεται, πεῖσαι δυνήσομαι. Τί γὰρ τοῦ
λόγου ελλογιμώτερον; ἢ τί τῆς σοφίας σοφώτερον
τῆς τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα φησάσης cod. Vat.
650, et Alt. φρασάτης – καὶ προσηνῆ καὶ δραστή
ρια, ὥστε ἀναστείλαι τοῦ Ἰούδα τὴν φιλοχρηματίαν,
καὶ μὴ ἀνυσάσης; οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν ασθένειαν,
ἀλλὰ παρὰ τὸ τὸν ἀκούοντα κύριον εἶναι τῆς οἰκείας
γνώμης, διὰ τὸν τῆς αὐτεξουσιότητος ὅρον, δι' ἂν καὶ
ὁ τῆς κρίσεως ἀξιόχρεό; ἐστι λόγος.
κράσεως
στο
() Lib. is, ep. 205, μ. 350, lit. lin. 6: Οὐ παρὰ
col. 87–88page 14 of 59
PG 78:87τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν, ἀλλὰ παρὰ τὸ τοὺς ἀκροατάς κυρίους εἶναι τοῦ τέλους, διὰ τὸν τῆς αὐτεξουσιότητος δρον, χρησάμενος λόγοις ὁ Λόγος, οἳ καὶ τὴν ἄψυχον φύσιν εἰκότως ἂν ἔκαμψαν, οὐκ ἔπεισε τὸ ἀμείλικτον ἐκεῖνο θηρίον τὸ κατ' αὐτοῦ ἐπιλυττῆσαν· ἔδειξε λαμπρῶς, ὅτι τὸ πεισθῆναι καὶ μὴ, τῶν ἀκουόντων ἐστὶ, διὰ τὸν τῆς αὐτεξουσιότητος ὅρον, δι' ἂν καὶ ὁ τῆς κρίσεως ἀξιόλογός ἐστι λόγος. (α) Προς σχέῳ Προσεχίῳ Ἧκε τοίνυν ὁ Σωτὴρ, μετὰ τῶν ἄλλων, ὧν κατώρθωσε, καὶ ταύτης ἀπαλλάξων τοὺς ἀνθρώπους τῆς ὑπονοίας. Τὴν γὰρ τῆς ψυχῆς ἀθανασίαν ὁρισάμενος, ἐν τῷ φάναι·· Τὴν δὲ ψυχήν μή δυναμένων ἀποκτεῖναι, καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν εὐαγ γελισάμενος διὰ τοῦ εἰπεῖν· «Ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν οὔτε γαμούσιν οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ἔσονται ὡς ἄγγελοι·· τήν τε κρίσιν μηνύσας διὰ πολλῶν μὲν ἄλλων καὶ ἐν τῷ φρᾶσαι δέ· ο Φοβήθητε τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ. ν 43: - Χρή, ἐπειδὴ τὰς ἱερὰς παρα γράφονται, Γραφὰς ἐκ λογισμῶν καὶ ἀποδεικτικῆς τάξεως, ἀναγκαστικὸν κατασκευάσαι λόγον παρα σκευάζοντα ἡμᾶς τὸ σαφὲς συνιδεῖν. κοῦν ἐπειδὴ Ελληνά τε ὄντα, καὶ τὰ Ἑλλήνων προ σβεύοντα, χρὴ ἐκ τῶν σῶν σε χειρώσασθαι, ἀντιτα χτέον, κ. τ. λ. 46: Εἶπε τῷ διενεχθέντι Βαν. διαλεχθέντι – πρὸς σέ, καὶ τὰ Ἑλλήνων πρεσ σβεύοντι, πρεσβεύσαντι, — φήσαντί τε, ὅτι καινήν τινα καὶ παρὰ τὴν ἀρχαίαν 649. ἀρχαίων -- συνήθειαν, εισηγήσατο πολιτείαν τὸ Εὐαγγέλιον, ὅτι, ὦ σοφώτατε, κινδυνεύεις ἀγνοεῖν, ὅτι τὴν πονηρὰν συνήθειαν καινότης μόνη παύειν πέφυκε. Διδ, κ. τ. λ. 11, 228: - Σεμνὴ γὰρ καὶ ἡ παρὰ τῶν ἐχθρῶν μαρτυρία.COMMENTATIONIS PARS III.
Contra eos vero, qui animam mortalem esse con- expertem corpusque intercedat, communionem;
neque mutuam immortalis animæ et corporis allectionem explicari posse, sapienter docuit; itaque
Jesus Christus (e): Ne timete, inquit, illos, qui corpus quidem occidunt, sed animam corrumpendi et
perdendi non habent potestatem.
Quibus expositis restat tantum, ut, quid Græcis
singula Christianorum dogmata oppugnantibus responderit, exponatur.
Cum bis autem, quippe qui sacram rejiciant Scripturam, aut argumentis philosophicis certandum (d),
aut, si quis pro sua sententia Græci cujusdam scriptoris attulerit testimonium, huic alius Græci auctoris auctoritatem opponendam esse (e) existimat.
Neque ipse hæc, quæ proposuit præcepta neLenderunt, Græcorum philosophos, veluti Galenum,
disputat in epistola ad Proeschium (a) medicum
data; in qua postquam Pythagoræ, Platonis aliorumque de boc dogmate sententiam ipsi probatam
attulit, illum dehortatur, ne cum sapientissimis certamen ineat philosophis. Quod si suscipiat, eum
cum athleta, qui artis musicæ imperitus judicium
de ea sibi arroget, comparandum esse censet. Nam
ille animam variæ, e qua humanum corpus conflatum sit, materiæ harmoniam esse, et uti lyræ bar_monia fracto instrumento cessaret, sic eam una cum
illo interituram docens, sibi, ut Isidorus arbitratur,
ipse repugnat. Lyra enim, inquit Pelusiota, et fides
concinnatæ et aptatæ concentum quidem pariunt;
sed ad tempus aliquod dissolutæ instrumentum qui- glexit.
dem non fractum, exstincta vero est harmonia.
Quid autem, sic enim pergit, optimus ille Galenus
dicturus est de judicio futuro? quid de præmiis,
quæ homines pii justique in hac terra summopere
vexati optumo jure exspectant? quid tandem de
impiorum scelestorumque pœnis? Deinde allatis
Homeri et Euripidis contra Galeni sententiam eſſatis, eum omne, quod inter vitium et virtutem intercedat, discrimen tollere declarat; cum eum necesse sit omnia hominum dictą factaque non ipsis,
sed vario materiæ, qua quisque conflatus sit, temperamento ascribere. Denique Galeni sententiæ
repugnant, quæ quotidie fiunt morum mutationes.
Multi nempe adolescentes libidinosi in ipso ætatis
vigore ad continentiam redierunt; neque tamen
materia, e qua corpus illorum concretum fuit, immutata est multique virtutem relinquentes, non
propterea, quia eorum corpus mutationes perpessum est, vitiis sese contaminarunt. Quæ oninia
videns Plato (b), summus Græcorum philosophus,
ineffabilem esse, quæ inter animam omnis materiæ
τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν, ἀλλὰ παρὰ τὸ τοὺς ἀκροατάς
κυρίους εἶναι τοῦ τέλους, διὰ τὸν τῆς αὐτεξουσιότητος
δρον, - lib. v, ep. 442., quæ data est ad Macarium
episcopum et his verbis continetur: El TotoTOLS
χρησάμενος λόγοις ὁ Λόγος, οἳ καὶ τὴν ἄψυχον φύσιν
εἰκότως ἂν ἔκαμψαν, οὐκ ἔπεισε τὸ ἀμείλικτον ἐκεῖνο
θηρίον τὸ κατ' αὐτοῦ ἐπιλυττῆσαν· ἔδειξε λαμπρῶς,
ὅτι τὸ πεισθῆναι καὶ μὴ, τῶν ἀκουόντων ἐστὶ, διὰ τὸν
τῆς αὐτεξουσιότητος ὅρον, δι' ἂν καὶ ὁ τῆς κρίσεως
ἀξιόλογός ἐστι λόγος. Cæterum cf. lib. v, ep.
357; ep. 42; ep. 219; ep. 250; ep. 441; — ep.
521; ep. 547; et al.
(α) Lib. iv, ep. 125. In cod. Vat. 650, non Προςσχέῳ — sed Προσεχίῳ scriptum est.
Platonis testimonio, ad animæ immortalitatem probandam etiam alibi utitur Pelusiota.
(c) Hanc de animæ immortalitate doctrinam tam
gravem esse censet Isidorus, ut in epistola ad Isidorum episcopum data — lib. iv, ep. 146 — plane
doceat, Jesum Christum etiam propterea a cœlis
descendisse, ut hoc dogma in mortalium animos
revocaret. Verba Græca, quæ huc spectant, hæc
sunt: Ἧκε τοίνυν ὁ Σωτὴρ, μετὰ τῶν ἄλλων, ὧν
κατώρθωσε, καὶ ταύτης ἀπαλλάξων τοὺς ἀνθρώπους
τῆς ὑπονοίας. Τὴν γὰρ τῆς ψυχῆς ἀθανασίαν ὁρισάμένος, ἐν τῷ φάναι·· Τὴν δὲ ψυχήν μή δυναμένων
ἀποκτεῖναι, καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν εὐαγ
Nam Evangelium propterea rejicientibus, quoniam nova et wivendi et cogitandi ratio a Christo
proposita sit, neminem, nisi nova doceret, malam
et inveteratam immutare posse consuetudinem
ostendit; simulque boc, dummodo utilitas novitati
adjuncta sit, non reprehendendum esse affirmat (f).
Deinde ubi rem habet cum Græcis doctrinam
de corporum resurrectione irridentibus, hanc exemplis, quæ ex philosophicis eorum scriptis repetita
sunt, illustrare et probare conatur Etenim ut
Græcorum, inquit, philosophi ex igni aera, ex aere
aquam, ex aqua terram, ac rursum e terra aquam,
ex aqua aera, ex aere ignem fieri contendunt, ila
nos corpus, quod nunc maximam partem terrenum
est, post mortem ætherium fieri dicimus.
Cum vero Harpocras scholasticus (h) Homeri contra eum protulerit testimonium, rescribit: Quoniam tu Homerum ut sapientissimum in medium
producis testem, ego eumdem adversus te produet Casio scholastico (i) Demosthenis dicto,
ut Pelusiotæ sententiam refelleret, utenti, Isocratis,
cam;
γελισάμενος διὰ τοῦ εἰπεῖν· «Ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν
νεκρῶν οὔτε γαμούσιν οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ἔσονται
ὡς ἄγγελοι·· τήν τε κρίσιν μηνύσας διὰ πολλῶν μὲν
ἄλλων καὶ ἐν τῷ φρᾶσαι δέ· ο Φοβήθητε τὸν δυνάμε
νον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ. ν - Cf.
lib. 11, cp. 203; lib. iv, ep. 125.
(d) Lib. ut, ep. 43: - Χρή, ἐπειδὴ τὰς ἱερὰς παραγράφονται, Γραφὰς ἐκ λογισμῶν καὶ ἀποδεικτικῆς
τάξεως, ἀναγκαστικὸν κατασκευάσαι λόγον παρασκευάζοντα ἡμᾶς τὸ σαφὲς συνιδεῖν.
(e) Lib. 1, ep. 146, p. 191, lit. § lin. 1: —
κοῦν ἐπειδὴ Ελληνά τε ὄντα, καὶ τὰ Ἑλλήνων προσβεύοντα, χρὴ ἐκ τῶν σῶν σε χειρώσασθαι, ἀντιταχτέον, κ. τ. λ.
(f) Lib. u, ep. 46: Εἶπε τῷ διενεχθέντι cod.
Βαν. διαλεχθέντι – πρὸς σέ, καὶ τὰ Ἑλλήνων πρεσ
σβεύοντι, cod. Alt. πρεσβεύσαντι, — φήσαντί τε,
ὅτι καινήν τινα καὶ παρὰ τὴν ἀρχαίαν· cod. Vat.
649. ἀρχαίων -- συνήθειαν, εισηγήσατο πολιτείαν τὸ
Εὐαγγέλιον, ὅτι, ὦ σοφώτατε, κινδυνεύεις ἀγνοεῖν,
ὅτι τὴν πονηρὰν συνήθειαν καινότης μόνη παύειν
πέφυκε. Διδ, κ. τ. λ.
(g) Lib. 11, ep. 43.
(h) Lib. 11, ep. 228: - Σεμνὴ γὰρ καὶ ἡ παρὰ τῶν
ἐχθρῶν μαρτυρία. quæ verba recurrunt lib. m,
ep. 355. lib. iv, ep. 225, et alibi.
(i) Lib. 11, ep. 146.
col. 89–90page 15 of 59
PG 78:8976: Πόσοι γὰρ Πυθαγόρειοι τύ φου καὶ ὑπεροψίας πεφηνότες διδάσκαλοι, φοιτηταί γεγόνασι τοῦ λόγου; πόσοι δὲ Πλατωνικοί, τὴν ὀρουν τὴν ἀπὸ τῆς καλλιεπείας κατασπάσαντες, ὑπὸ τὴν σκιὰν αὐτοῦ ἱδρύνθησαν; πόσοι ᾿Αριστοτελικοὶ καὶ Στωϊκοί, τὴν, ἐφ᾽ ἧς ἐσεμνύνοντο, σοφίαν ἀτιμάσαν δες, ἠγάπησαν ἐν τοῖς ὑπηκόοις τετάχθαι; δὴ κατ' ἐκεῖνον Η. κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον 650. καιρὸν Ἰησοῦς, σοφὸς ἀνὴρ, είγε αὐτὸν ἄνδρα Η. ἄνδρα αὐτὸν — λέγειν χρή. "Ην γὰρ παραδόξων ἔργων ποιητής, διδάσκαλος ἀνθρώ των τῶν ἡδονῇ ταληθή δεχομένων. Καὶ πολλοὺς μὲν Ἰουδαίους, πολλοὺς δὲ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐπηγάγετο. Ὁ Χριστὸς οὗτος ἦν. Καὶ αὐτὸν ἐνδείξε: τῶν πρώτων ἀνδρῶν παρ' ἡμῖν σταυρῷ ἐπιτετιμηκότος Πιλάτου, Ο οὐκ ἐπαύσαντο οἱ τὸ πρῶτον Η. οίγε πρώτον αὐτὸν — ἀγαπήσαντες. Ἐφάνη γὰρ αὐτοῖς τρίτην ἔχων ἡμέραν πάλιν ζῶν, τῶν θείων προφητῶν ταῦτά τε περὶ αὐτοῦ εἰρηκότων εἰρηκότων -- καὶ ἄλλα μυρία θαυμάσια εἰρηκότων. "Ιδε τοίνυν — 650. εἷς δὲ τῶν νῦν... Η. εἰς ἔτι νῦν — τῶν Χριστιανῶν, ἀπὸ τοῦδε ὠνομασμένων, οὐκ ἐξέλιπε 650. τὸ φῦλον, ὡς καὶ Φίλωνα, καίτοι Ἰουδαῖον ὄντα καὶ ζηλωτήν, δι' ὧν ἀπολέλοιπε συγ γραμμάτων απομαχήσασθαι τῇ οἰκείᾳ θρησκεία. Βα σανίζων γάρ', κ. τ. λ.SO
Aristidis, Epaminonda, Cratis, Phocionis, Platonis minibus demandatam, brevi temporis spatio late
aliorumque auctoritatem opponit.
Simili modo contra eos agit, qui apostolorum
doctrinam non divinam esse ex tenui illorum genere scribendi collegerunt. Hi enim, de Isidori senlentia, cum philosophis et poetis, quibus maxima
apud Græcos gloria est et auctoritas, minime consentiunt; cum Socrates apud Platonem comptam
orationem philosopho indignam esse censeat, et
Homerus poeta divinus non esse necesse declaret, ut
rerum divinarum doctores vel viri alicujus discipuli
sint, vel humanam cognitam habeant sapientiam (a).
Sed qui non tam contra celeberrimos agunt poetas et philosophos, quam contra sese loquuntur
ipsi, jure deridentur ab omnibus. Ita in epistola
ad Esculapium sophistam narrat Isidorus, se
aliquando cúm philosopho Græco, magnam eloquentiæ gloriam adepto, iniisse certamen; seque,
cam ille plura de Jesu Christi cruciatibus et morte
palam dixisset, orationemque illius magnus omnium
consecutus esset risus, modeste et tranquille quæsivisse ex eo, quo modo Jesum revera mortuum
crucique esse affixum posset probare. Tum ille in
Evangeliis scriptum esse respondit, itaque illorum
agnovit auctoritatem. At hoc ego illi statim oppoRebam, in iisdem resurrectionem quoque Domini
Dostri Jėsa Christi traditam esse, ejusque ad Patrem reditum. Quod si evangelistis fidem habendam
esse censes, ut antea censuisti, si Christum mortuum esse credis, te ejusdem et resurrectionem et
ad Patrem reditum credere oportet.
Denique ethnicis religionis Christianæ præstantiam probaturus argumento utitur historico. Etenim
ex iis quæ jam evenerint, majora perspici licere
contendit (c), affirmatque Græcorum philosophiam
deorumque cultum a prudentibus doctisque viris
defensum et commendatum, inde ab antiquissimis
temporibus traditum hominibus, atque inveteratum
opibus armisque potentem, magis magisque ex aui- `
mis mortalium removeri et deleri, Christianorum
vero doctrinam plebeiis, pauperibus et abjectis ho-
(a) Lib. iv, ep. 30.
(b) Lib. 1v, ep. 31.
(c) Lib. r, ep. 270.
(d) Lib. iv, ep. 76: Πόσοι γὰρ Πυθαγόρειοι τύ
φου καὶ ὑπεροψίας πεφηνότες διδάσκαλοι, φοιτηταί
γεγόνασι τοῦ λόγου; πόσοι δὲ Πλατωνικοί, τὴν ὀρουν
τὴν ἀπὸ τῆς καλλιεπείας κατασπάσαντες, ὑπὸ τὴν
σκιὰν αὐτοῦ ἱδρύνθησαν; πόσοι ᾿Αριστοτελικοὶ καὶ
Στωϊκοί, τὴν, ἐφ᾽ ἧς ἐσεμνύνοντο, σοφίαν ἀτιμάσανδες, ἠγάπησαν ἐν τοῖς ὑπηκόοις τετάχθαι;
(e) Lib. iv. ep. 27.
(/) Lib. IV, ep. 225., in qua Josephi de Christo
testimonium Archæol, lib. xviii, cap. 3. (4.)
his verbis comprehenditur: ylvetai dè V. δὴ
κατ' ἐκεῖνον V. Η. κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον
cod. Vat. 650. καιρὸν Ἰησοῦς, σοφὸς ἀνὴρ, είγε
αὐτὸν ἄνδρα
Η. ἄνδρα αὐτὸν — λέγειν χρή. "Ην
γὰρ παραδόξων ἔργων ποιητής, διδάσκαλος ἀνθρώ
των τῶν ἡδονῇ ταληθή δεχομένων. Καὶ πολλοὺς μὲν
Ἰουδαίους, πολλοὺς δὲ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐπηγάγετο.
Ὁ Χριστὸς οὗτος ἦν. Καὶ αὐτὸν ἐνδείξε: τῶν πρώτων
propagatam, multisque antea ethnicorum fide imbutis (d) esse acceptam. Hine solis luce clarius apparere cœlestia apostolorum dogmata, majorem habere
in mortalium animos vim et efficaciam, quam Græcorum de diis fabulas. Quæ cum ita sint, miratur
Isidorus (e), qui fiat, quod non solum rudes, ignari
et impoliti polytheismi defensores, verum etiam
philosophi alioqui prudentes et sagaces non sen.
tiant se Jesum Christum, apostolos, eorumque doctrinam irridentes semetipsos habere ludibrio. Nam
Servatorem nostrum cruci affixum contemnentes,
fatentur, se ab homine contemptu digno victos, et
adeo contemptu esse digniores, apostolorum vero
inscitiam gravissimis verbis reprehendentes sibi
exprobrant vecordiam, cum rudibus viris se superatos esse concedant necesse sit.
Si vero, ut
pergit, petulantibus Jesu Christi cachinnis excipiunt
sepulcrum, illustria ipsorum templa reddunt ridicula, quippe quæ deriso ab ipsis cesserint sepulcro.
Si denique Evangelium at rem vilem rejiciunt, quidquid apud eos illustre est et præclarum derident
ipsi, quoniam rerum vilium naturæ succubuerit.
Hec hactenus.
§ 2. De Isidori cum Judæis altercandi ratione:
Quemadmodum Isidorus ethnicis philosophi vel
poetæ cujusdam auctoritatem proferentibus aliquod
aut ejusdem aut alius scriptoris opponit effatum, ita
contra Judæos disputaturus non solum Vetere T
stamento, verum et Philonis et Josephi dictis, ut
illorum objectiones refutet, utitur sæpenumero. Itaque Judæos Jesu Christi divinitatem negantes refellit auctoritate Josephi (f), qui etsi acerrimus religionis Mosaicæ propugnator, et strenuus popularium
fuerit defensor, tamen veritatis amore ductus Chri-.
stum miracula edidisse, eumque humani generis
præceptorem divinitus missum fuisse affirmaverit.
Eademque ratione alia in epistola (g) Philonem
Adyw divinam tribuisse naturam compluribus,
quæ ex illius scriptis repetita sunt, testimoniis cot
ἀνδρῶν παρ' ἡμῖν σταυρῷ ἐπιτετιμηκότος Πιλάτου,
Ο οὐκ ἐπαύσαντο οἱ τὸ πρῶτον Η. οίγε πρώτον
αὐτὸν — ἀγαπήσαντες. Ἐφάνη γὰρ αὐτοῖς τρίτην
ἔχων ἡμέραν πάλιν ζῶν, τῶν θείων προφητῶν ταῦτά
τε περὶ αὐτοῦ quæ verba ab H. ponuntur ante
εἰρηκότων
εἰρηκότων -- καὶ ἄλλα μυρία θαυμάσια εἰρηκότων.
"Ιδε τοίνυν — cod. Vat. 650. εἷς δὲ τῶν νῦν... Η. εἰς ἔτι
νῦν — τῶν Χριστιανῶν, ἀπὸ τοῦδε ὠνομασμένων, οὐκ
ἐξέλιπε coil. Vat. 650. V. H. τὸ φῦλον,
Quam notavimus littera H scripturam, eam Havercampius in sua Josephi antiquitatum editione in
textum recepit; quæ vero littera V. insignita est
eam ex collatione codicis Vindobonensis repetivimus quam instituit Kollarius in sua Lambecii commentariorum de bibl. Vind. editione. Cf. Lib. vin,
p. 21-22.
ὡς καὶ Φίλωνα, καίτοι
(g) Lib. 11, ep. 143:
Ἰουδαῖον ὄντα καὶ ζηλωτήν, δι' ὧν ἀπολέλοιπε συγ
γραμμάτων απομαχήσασθαι τῇ οἰκείᾳ θρησκεία. Βασανίζων γάρ', κ. τ. λ.
Chapter IIICaput III
col. 93–94page 17 of 59
Pars III
PG 78:93φεντα, ὀλίγα ἐνέβαλλε φιλονεικίας σπέρματα. Επειδή δὲ ἦχον οὐρανόθεν ὁ σωτήριος Λόγος, φέρων μὲν ἡμῖν οὐρανίου πολιτείας δόγματα, τῷ δὲ διαβόλῳ δι' ὧν τοῖς ἁμαρτάνουσιν ηπείλει προμηνύων τὴν ἀναμέν νουσαν αὐτὸν δίκην, κ. τ. λ. 57. "Η ἐκ φιλ αρχίας, οἶμαι, ἢ ἐκ προλήψεως, δύο δυσκαταγωνί στων παθών, τὰς αἱρέσεις τετέχθαι. Οἱ μὲν γὰρ ἐν τοῖς ὑπηκόοις μὴ ἀξιώσαντες εἶναι, μηδὲ καταδεξάμενος. νεωτέρας διδασκαλίας σπέρμα καταβεβλήκασι, τοῖς καθεστώσιν ἐμμένειν μὴ καταξιώσαντες. (δ). 1. 102: "Ωσπερ οι ναυτικοί αλιευτικοί βρώματι τὸ δέλεαρ κατακρύπο τουσι, καὶ τοὺς ἰχθύας απροόπτως ἀγρεύουσιν· οὕτως οἱ πονηροὶ τῶν αἱρέσεων σύμμαχοι τη χρηστολογία τὰς ἑαυτῶν κεκανοίας καλύπτοντες ἀγκιστρεύουσι τοὺς ἁπλουστέρους πρὸς θάνατον. 166: Ηξειν, ὦ βέλτιστε, ὁ Χριστὸς ἐν τῇ πατρώα εξῃ ἐπηγγείλατο, τὰ τῶν αἱρετικῶν ἐμπράττων στήματα, καὶ τὴν λύτταν αὐτῶν σβεννύς. (α) 169: - Τους τοίνυν τὴν θείαν παρ μεχαράσσοντας παίδευσιν, καὶ νήθοις, και ἐξιτήλοις ἐντάλμασι τὰ οὐράνια ἐπι βολοῦντες διδάγματα Μανιχαίους, καὶ Σίμωνας, καὶ Μοντανούς, καὶ Ναυάτους, Αρείους, καὶ Μακεδονίους, φωτεινούς τε καὶ τοὺς τούτοις ὁμόφρονας, καπή πως εἰκότως προσαγορεύει μιγνύντας τὸν οἶνον τέστι, τῇ ἀκραιφνεῖ τῶν θείων λόγων. 643. λογίων – σοφίᾳ τοὺς οἰκείους σχετλια σμούς ἐπεισάγοντας. (ε) ποι. 1, 422: Τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων ζητεῖται καὶ κρίνεται, ὡς ἄνθρωπος ἀνθρώπου μείζων, καὶ βοὺς βοὸς, καὶ ἵππος ἵππου. Καὶ ἅπαξ ὁ κανὼν τῆς συγκρίσεως τοῖς ὁμου γενέσιν ἁρμόζει. Εἰ τοίνυν ὁ τὰ τοῦ Θεοῦ, τολμηρώς περιεργαζόμενος, καὶ μείζονα λέγων τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα, την σύγκρισιν ὡς ὁμοουσίων ὁμοούσιον — προσίεται, περὶ τοῦ μείζονος αὐτῷ συν τόμως ἀποκρινούμεθα. Ετερούσια ἑτοροού τια - γὰρ ἀλλήλοις συγκρίνεσθαι οὐ δύναται οὔτε λέγεται μείζων ἄνθρωπος βούς, ἢ μείζων ἵππος και μήλου, ἢ μείζων ὄνος ἰχθύος. 63: Οὐδὲν οὕτω τῆς θείας φύσεως ἴδιον, ὡς τὸ ἀΐδιον. Ο τοίνυν μεταγενέστερον τὸν Υἱὸν λέγων — λέγων μεταγενέστερον τὸν Υἱὸν — τοῦ Πατρὸς, ἐξ οὗ ἀνάρχως ἐξέλαμψεν, οὗτος αὐτὸ τὸ χαρακτηρίζον τὴν ἀκήρατον οὐσίαν, τόγε αὐτοῦ μέρος, ἀναιρεῖ. Καὶ ἀριθμοῦ γὰρ καὶ χρόνου ἐστὶν ἀνωτέρα· καὶ τοῦ πρὸς καὶ μετὰ, οὐκ ἀνέχεται, οὐδὲ τὸ πρῶτον, καὶ δεύτερον προσίεται. ᾿Απρόσιτος γάρ ἐστιν ὥσπερ τοῖς ἄλλοις ἅπασι, καὶ τούτοις τοῖς ὀνόμασι, δι' ὧν τὰ κτίσματα χαρακτηρίζει ται. ὁ θνητὸς οὕτως τίκτε:, ὁ ἀθάνατος οὐχ οὕτως Βαν. ὁ θνητὸς ἐμπαθῶς γεννᾶ, ὁ ἀθάνατος ἀπαθῶς. Α, ποία γὰρ σύγκρισις τοῦ ἀεὶ ὄντος πρὸς τὰ 650. τὸν ἐκ μὴ ὄντων γεγονότα;cionem (h), Novatianos (i), aliosque minoris momenti hæreticos.
imperandi novandique lubido et cupiditas, atque lium et Montanum (g), Manichæum et Marpræjudicata, quas multi animo conceperunt, opiniones (a). Quo factum est, ut inter Christianos
multo plures exstarent, quam apud ethnicos et Judæos, bæresiarchæ; qui, velut piscatores, esca hamum occultantes, pisces.improviso capiunt, radiores Christi asseclas orationis suavitate fallunt, et
ad partes traducunt suas (b). Quod cum humani
generis Servator ipse præviderit se Patris ornatum
majestate, etiam propterea rediturum esse affirmavit, ut illorum ora occluderel (c). Quare Isaias
quoque omnes, divinam, quam apostoli nobis tradidere doctrinam, suis dogmatis maçılantes, velut
Manichæos, Simones, Montanos, Novalos, Arios,
Macedones, Photinos cæterosque ejusdem ingenii
bomines optime appellavit caupones, qui vinum procreatum credentes, in maximo versari errore
aqua miscere, eoque deterius reddere solent (d).
Male autem pene omnia ab Isidoro, ubi cum
Arianis rem habuit, disputata sunt. Primum enim,
si de rerum vel magnitudine vel parvitate agatur,
eas tantum comparari posse inter sese contendit,
quæ unius ejusdemque essent naturæ aut generis.
Recte igitur dici hominem homine, equo equum,
bovemque bove esse majorem; sed neminem hove
virum et equo camelum minores dicturum esse.
Quare, hæc est sagacissima. Pelusiotae conclusio,
Arium, quippe qui Patrem Filio majorem esse
dicat, hunc ejusdem esse naturæ atque illum, oportet concedere (j). Deinde eosdem Filium a Patre
opinatur ille, quoniam divino numini æternitas
propria sit et immutabilitas (k). Sed huic argumentationi petitionem inesse principii, quis est, qui
non videat?
Speciosius denique quam verius
Arium contra seipsum dicere affirmat, cum Deum
Patrem, quem cum nemine comparari posse contendit, Filio majorem esse doceat, itaque ipse inter
illum et Filium instituat comparationem (!). — Hæc
gravissima sunt, quæ Pelusiota opposuit Arianis.
Nam, etsi illorum mentio in aliis quoque recurrit
epistolis, tamen, quæ in his exposita sunt, aut
nihil novi continent, aut parum sunt gravia. Îd
vero silentio non prætereundum est, quod Isidorus
quæ illi pro sua sententia e libris sacris protulerunt
Quæ omnia cum docuerit Isidorus, eum de hæreticorum dogmátis, quorum auctorem diabolum esse
statuit (e), non solum sine ira et studio non judicaзse, apparet, sed eum quoque, quæ laudabilis
est Tertulliani consuetudo, hæreticis compendii
gratia de posteritate præscripsisse. Quo factum est
ut ipse, saluberrimi illius præcepti, quod Cyrillo
dedit (ſ), immemor, cum hæreticis disputaturus,
raro verum viderit, omnemque suam perdiderit
operam. Cujus sententiæ veritas cum aliis exemplis
permultis, tum altercandi ratione probari potest,
quam secutus est Isidorus Arii doctrinaın refutaturus. Ea igitur exposita, non necesse est, ut multis
verbis referamus quæ protulerit ille contra Sabel: apostolorum, ipsius Jesu Christi verba, alio modo
φεντα, ὀλίγα ἐνέβαλλε φιλονεικίας σπέρματα. Επειδή
δὲ ἦχον οὐρανόθεν ὁ σωτήριος Λόγος, φέρων μὲν ἡμῖν
οὐρανίου πολιτείας δόγματα, τῷ δὲ διαβόλῳ δι' ὧν
τοῖς ἁμαρτάνουσιν ηπείλει προμηνύων τὴν ἀναμέν
νουσαν αὐτὸν δίκην, κ. τ. λ. Gr. lib. iv, ep. 57.
(a) Lib. tv, ep. 55. lib. v, ep. 56: "Η ἐκ φιλαρχίας, οἶμαι, ἢ ἐκ προλήψεως, δύο δυσκαταγωνί
στων παθών, τὰς αἱρέσεις τετέχθαι. Οἱ μὲν γὰρ ἐν
τοῖς ὑπηκόοις μὴ ἀξιώσαντες εἶναι, μηδὲ καταδεξάμενος. νεωτέρας διδασκαλίας σπέρμα καταβεβλήκασι,
τοῖς καθεστώσιν ἐμμένειν μὴ καταξιώσαντες.
lib. ir, ep. 57.
cf.
(δ). Lib. 1. ep. 102: "Ωσπερ οι ναυτικοί Ritt.
conj. αλιευτικοί βρώματι τὸ δέλεαρ κατακρύπο
τουσι, καὶ τοὺς ἰχθύας απροόπτως ἀγρεύουσιν· οὕτως
οἱ πονηροὶ τῶν αἱρέσεων σύμμαχοι τη χρηστολογία
τὰς ἑαυτῶν κεκανοίας καλύπτοντες ἀγκιστρεύουσι
τοὺς ἁπλουστέρους πρὸς θάνατον.
deest
(c) Lib. m. ep. 166: Ηξειν, ὦ βέλτιστε, ὁ Χριστὸς
ἐν τῇ πατρώα εξῃ ἐπηγγείλατο, τὰ τῶν αἱρετικῶν
ἐμπράττων στήματα, καὶ τὴν λύτταν αὐτῶν σβεννύς.
(α) Lib. s. ep. 169: - Τους τοίνυν τὴν θείαν παρ
μεχαράσσοντας παίδευσιν, καὶ νήθοις, και
in cod. Bas. ἐξιτήλοις ἐντάλμασι τὰ οὐράνια ἐπι
βολοῦντες διδάγματα Μανιχαίους, καὶ Σίμωνας, καὶ
Μοντανούς, καὶ Ναυάτους, Αρείους, καὶ Μακεδονίους,
φωτεινούς τε καὶ τοὺς τούτοις ὁμόφρονας, καπήπως εἰκότως προσαγορεύει μιγνύντας τὸν οἶνον
τέστι, τῇ ἀκραιφνεῖ τῶν θείων λόγων. codd. Vat.
643. et Αll. λογίων – σοφίᾳ τοὺς οἰκείους σχετλιασμούς ἐπεισάγοντας.
(ε) Cf. supr.
in cr. p. 20, ποι. 1.
(g) Lib. 2. ep. 67, 138, 242, 215, 499, 500, lib.
11, ep. 149.
(h) Lib. 1, ep. 52, 102, 133, 245, 571, 413.
(i) Lib. I, ep. 100, 538, 539.
(j) Lib. 1, ep. 422: Τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον
ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων ζητεῖται καὶ κρίνεται, ὡς ἄνθρω
πος ἀνθρώπου μείζων, καὶ βοὺς βοὸς, καὶ ἵππος
ἵππου. Καὶ ἅπαξ ὁ κανὼν τῆς συγκρίσεως τοῖς ὁμου
γενέσιν ἁρμόζει. Εἰ τοίνυν ὁ τὰ τοῦ Θεοῦ, τολμηρώς
περιεργαζόμενος, καὶ μείζονα λέγων τοῦ Υἱοῦ τὸν
Πατέρα, την σύγκρισιν ὡς ὁμοουσίων — cod. Bav.
ὁμοούσιον — προσίεται, περὶ τοῦ μείζονος αὐτῷ συν
τόμως ἀποκρινούμεθα. Ετερούσια -cod. Bas. ἑτοροούτια - γὰρ ἀλλήλοις συγκρίνεσθαι οὐ δύναται οὔτε
λέγεται μείζων ἄνθρωπος βούς, ἢ μείζων ἵππος και
μήλου, ἢ μείζων ὄνος ἰχθύος.
Lib. i, ep. 63: Οὐδὲν οὕτω τῆς θείας
φύσεως ἴδιον, ὡς τὸ ἀΐδιον. Ο τοίνυν μεταγενέστερον
τὸν Υἱὸν λέγων — cod. Βav. λέγων μεταγενέστερον
τὸν Υἱὸν — τοῦ Πατρὸς, ἐξ οὗ ἀνάρχως ἐξέλαμψεν,
οὗτος αὐτὸ τὸ χαρακτηρίζον τὴν ἀκήρατον οὐσίαν,
τόγε αὐτοῦ μέρος, ἀναιρεῖ. Καὶ ἀριθμοῦ γὰρ καὶ
χρόνου ἐστὶν ἀνωτέρα· καὶ τοῦ πρὸς καὶ μετὰ, οὐκ
ἀνέχεται, οὐδὲ τὸ πρῶτον, καὶ δεύτερον προσίεται.
᾿Απρόσιτος γάρ ἐστιν ὥσπερ τοῖς ἄλλοις ἅπασι, καὶ
τούτοις τοῖς ὀνόμασι, δι' ὧν τὰ κτίσματα χαρακτηρίζει
ται. Cf. lib. ut, ep. 149. — Caterum huc ea quoque
videntur spectare, quæ Isidorus in epistola ad
Martyrium presbyterum exposuit,
lib. ut, ep.
355. in qua eos vituperat, qui de numine divino
loquentes a rebus humanis suinant exemplum
ὁ θνητὸς οὕτως τίκτε:, ὁ ἀθάνατος οὐχ οὕτως
Βαν. ὁ θνητὸς ἐμπαθῶς γεννᾶ, ὁ ἀθάνατος ἀπαθῶς.
Lib. iii, ep. 534, p. 386, lit. Α, lin. 3: ποία
γὰρ σύγκρισις τοῦ ἀεὶ ὄντος πρὸς τὰ codd. Vat.
650. et Bav. τὸν ἐκ μὴ ὄντων γεγονότα;
cod.
col. 95–96page 18 of 59
PG 78:95τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ που πρωτότοκον πρωτοτόκον (α) πρωτοτόκος μητροκτονος μητροκτόνος οὐ γὰρ διδασκαλίας, ἀλλὰ παραμυθίας παραμυθίας δ' ἕνεκεν μόνης· τοῦτο εἴρηται τοῖς ἀποστόλοις τεθνηκόσι τῷ δέει, ὡς αὐτίκα μάλα ἁλασσομένοις. 650. ἀνωσομένοις — ἵνα θαῤῥοῖεν, ὡς πρὸς τὸν δοκοῦντα αὐτοῖς μείζονα, πορευομένου αὐτοῦ. 292: Τὸν λαμπρᾶς ἀπτόμενον ὑποθέσεως, καὶ τὸν νοῦν τῶν ἱερῶν Γραφῶν ἑρμη νεῦσαι πειρώμενον, χρὴ τὴν μὲν γλώτταν ἔχειν σε μνήν τε καὶ τρανήν, τὴν δὲ γνώμην εὐσεβὴ τε καὶ εὐαγῇ ἀκολουθεῖν τε αὐταῖς, καὶ μὴ ἡγεῖσθαι, μηδὲ πρὸς τὸ οἰκεῖον βούλημα, τὸν ἐκείνων νοῦν ἐκδιά ζεσθαι. Τοῖς γὰρ παραποιεῖν καὶ παρερμηνεύειν τολμώσι, κίνδυνος επήρτηται μέγιστος εἰς αὐτὴν τὴν ψυχὴν β' έπων. (α) 156: Μὴ ἁπλῶς προφέρων τινὰς βήσεις τῶν ἱερῶν χρησμῶν διὰ στόματος σπάραττε. ἀλλὰ τὰς ὑποθέσεις ἀκριβῶς ζητήσας, ἕξεις τὰς λύσεις. Τυφλώττουσι γὰρ αἱ ἑρμηνείαι τῶν ὑποθέσεων χηρεύουσαι. — ὑπόθεσις περι κοπή, Οι τοὺς θείους χρησμούς παραποιούντες καὶ πρὸς τὸ οἰκεῖον βούλημα εκβιαζόμενοι, συγγνώμης ἁμαρτάνουσι μείζονα. (γ). οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτὴν ἕως οὗ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς, ἕως ὁ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων ἐστὶν Ιωάν νου Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερα! (ο) Η φρόνησις τῇ ἁπλό τητι κιρνωμένη θεῖόν τι χρήμα (γ) 125: Πολλάκις έθαύμασα τῶν τὰς θείας παρερμηνευόντων Γραφάς, καὶ τὸ οἰκεῖον μᾶλλον βούλημα, ἢ τὸ ἐν αὐτοῖς κείμενον παρισταν πειρωμένων. Τὸ γὰρ ἄκρατον αὐτῶν καὶ εἰλικρινές. καὶ εὐφρᾶναι ψυχήν. — ψυχάς δυνάμε τον βούλημα τῷ φαύλῳ καὶ ἐξιτήλῳ τῶν οἰκείων δογ μάτων παρακιρνώντες ὕδατι, τὰ θεῖα καπηλεύειν τολμώσι. τολμῶντες καὶ τοῦτό ἐστι τὸ. Οἱ κάπηλοί σου μίσγουσι σμίγουσι τὸν οἶνον ὕδατι, κ. τ. λ. Η φρόνησις κερνωμένη τῇ ἁπλό τητι, κ. τ. λ.COMMENTATIONIS PARS III.
interpretatus est. Itaque Paulum τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ mus, quod in eadem epistola, in qua aureum illud
που πρωτότοκον primo creatum, sed πρωτοτόκον
primum creantem appellasse statuit (a), et Jesum
Christum Patrem se majorem ideo pronuntiasse
affirmat, ut apostolos metu confectos et pene existinctos consolaretur
CAPUT III.
ISIDORUS LIBRORUM SACRORUM INTERPRES.
Isidorum de uno et altero Bibliorum libro commentarium,non confecisse, constat ex iis, quæ de de
perditis et superstitibus ejusdem scriptis parte hujus
commentationis secunda diximus; eumdem vero interpretandi munus multis in epistolis suscepisse vel
ex ipso Rittershusianæ editionis titulo potes cognoscere. Cui quo modo satisfecerit videndum
est.
Ipse autem in litteris ad Danielem presbyterum
datis (c) librorum sacrorum interpreti imprimis
cavendum esse censet, ne suam sentiendi et cogitandi rationem prophetis et apostolis tribuat, neve,
ut in epistola ad Orionem scribit, singula explicet
verba, sed cogitationum respiciat nexum (d).
Quas interpretandi regulas, quis est qui non probet? neque tamen tam magni ponderis eas habuerim, quam ipse Isidorus, qui interpretes, propriam suam cuique apostolorum et prophetarum
dicto subjicientes sententiam, vitium committere
arbitratur, quod nemo umquam illis ignoscere debeat (e). Itaque nos sancto viro lubenter ignosci-
(α) Lib. iii. ep. 31. Verbo πρωτοτόκος hanc inesse
notionem et Suidas et vetus ad Homerum scholiasta
tradidit, teste Suicero. Εt recte quidem. Eadem
enim ratione μητροκτονος recte appellatur, qui a
matre interfectus est, μητροκτόνος vero is dicitur,
qui matrem interfecit. Sed hæc accentus mutatio
in illo Pauli dicto locum habere nequit. Nam qui
de prime mundi creatore agit, eum cogitare oportet
de secundo universi creatore; cum qui unicus in
suo est genere, primus dici non possit.
Lib. iii, ep. 334 p. 386, lit. A, lin. 8. οὐ
γὰρ διδασκαλίας, ἀλλὰ παραμυθίας Sic auct. cod.
Bav. scribendum est. Vulg. παραμυθίας δ' ἕνεκεν
μόνης· τοῦτο εἴρηται τοῖς ἀποστόλοις τεθνηκόσι τῷ
δέει, ὡς αὐτίκα μάλα ἁλασσομένοις. cod. Bav. et
Val. 650. ἀνωσομένοις — ἵνα θαῤῥοῖεν, ὡς πρὸς τὸν
δοκοῦντα αὐτοῖς μείζονα, πορευομένου αὐτοῦ.
(c) Lib. ut, ep. 292: Τὸν λαμπρᾶς ἀπτόμενον
ὑποθέσεως, καὶ τὸν νοῦν τῶν ἱερῶν Γραφῶν ἑρμηνεῦσαι πειρώμενον, χρὴ τὴν μὲν γλώτταν ἔχειν σε
μνήν τε καὶ τρανήν, τὴν δὲ γνώμην εὐσεβὴ τε καὶ
εὐαγῇ ἀκολουθεῖν τε αὐταῖς, καὶ μὴ ἡγεῖσθαι, μηδὲ
πρὸς τὸ οἰκεῖον βούλημα, τὸν ἐκείνων νοῦν ἐκδιάζεσθαι. Τοῖς γὰρ παραποιεῖν καὶ παρερμηνεύειν
τολμώσι, κίνδυνος επήρτηται μέγιστος εἰς αὐτὴν τὴν
ψυχὴν β' έπων.
(α) Lib. ii, ep. 156: Μὴ ἁπλῶς προφέρων τινὰς
βήσεις τῶν ἱερῶν χρησμῶν διὰ στόματος σπάραττε.
— ἀλλὰ τὰς ὑποθέσεις ἀκριβῶς ζητήσας, ἕξεις τὰς
λύσεις. Τυφλώττουσι γὰρ αἱ ἑρμηνείαι τῶν ὑποθέ
σεων χηρεύουσαι. — ὑπόθεσις autem est, ut περικοπή, aliqua libri cujusdam sectio.
(e) Lib. n. ep. 244., quæ his verbis incipit: Οι
τοὺς θείους χρησμούς παραποιούντες καὶ πρὸς τὸ
οἰκεῖον βούλημα εκβιαζόμενοι, συγγνώμης ἁμαρτά
νουσι μείζονα.
repetivit præceptum, in vitium modo acriter ab
ipso vituperatum, ipse incurrerit. Etenim Isaiam,
de cauponibus vinum aqua, miscentibus agentem,
de malis interpretibus et Evangelii corruptoribus
locutum esse affirmat (γ). Neque sibi videtur
constare, cum contra Judæos, ut secunda secundi
capitis paragrapho vidimus, allegoricam interpretandi rationem defenderit eamque ipse adhibuerit
sæpenumero.
Quod antequam compluribus ejusdem viri dictis
comprobemus, placet nobis gravissima examinare
exempla, quibus Richardus Simon (g), Dupinius (h)
et Rosenmuellerus (i), eum interpretem fuisse satis
acutum probare conati sunt.
mus.
Quam Simon primo loco protulit epistolam, in
qua Isidorus, Matthæi verba: οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτὴν
ἕως οὗ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς, explicaturus, de ἕως
particule usu agit, illam nos alibi (i) jam tetigi
Bene autem in epistola ad Timotheum
lectorem (k) Jesu Christi verba: ὁ μικρότερος ἐν
τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων ἐστὶν Ιωάν
νου exposuit; bene in litteris ad Pansophium (m)
et Aphrodisium presbyterum (n) contra Marcionem
egit et Judæos; optume denique Servatoris dictum:
Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ
περιστερα! (ο) ab Isidoro explicatum esse, vel ex
epistolae ad Martinianum presbyterum (p) initio,
quol his verbis continetur: Η φρόνησις τῇ ἁπλό
τητι κιρνωμένη θεῖόν τι χρήμα potest intel
(γ) Lib. ut, ep. 125: Πολλάκις έθαύμασα τῶν τὰς
θείας παρερμηνευόντων Γραφάς, καὶ τὸ οἰκεῖον
μᾶλλον βούλημα, ἢ τὸ ἐν αὐτοῖς κείμενον παρισταν
πειρωμένων. Τὸ γὰρ ἄκρατον αὐτῶν καὶ εἰλικρινές.
καὶ εὐφρᾶναι ψυχήν. — cod. Bav. ψυχάς δυνάμε
τον βούλημα τῷ φαύλῳ καὶ ἐξιτήλῳ τῶν οἰκείων δογ
μάτων παρακιρνώντες ὕδατι, τὰ θεῖα καπηλεύειν
τολμώσι. cod. Bas. τολμῶντες καὶ τοῦτό ἐστι
τὸ. Οἱ κάπηλοί σου μίσγουσι cod. Bas. σμίγουσι
τὸν οἶνον ὕδατι, κ. τ. λ.
(g) Rich. Simon hist. crit. des princ. commenta
teurs du N. T. p. 306. col. 2. Quoique nous n'ayons
aucun commentaire en particulier d'Isidore de Damiète sur l'écriture, il mérite cependant d'être mis
‘au rang des plus habiles commentateurs tant du Vieux
que du Nouveau Testament.
(*) Du Pin Nouv. bibl. des aut. eccl. tom. IV, p. 8,
col. 1. laudat ejusdem l'habileté dans l'interprétation.
(i) Rosenm. Hist. interpr. libb. sacr. pars iv, pag.
184. In eruendo sensu grammatico hand infeliciter
versalus est, et sæpe explicationes proposuit notatu
et examine etiamnum dignas.
(j) Cf. p. 200. Restat autem, ut hoc loco monean, Rittershusium quoque in nota ad hanc epistolam attulisse dicta Gregorii Nazianzeni, Basilii
Magm, Chrysostomni, aliorum, qui omnes eamdem
particulam eodem modo explicarunt.
(k) Lib. 1, ep. 68..
Evang. Matth. xt, 11.
(m) Lib. i, ep. 371.
(n) Lib. 11, ep. 99. — Cf. p. 201, not. 1.
Evang. Matth. x, 16.
(p) Lib. u, ep. 175. Cf. lib. iv, ep. 137.
(g) Cod. Bas. Η φρόνησις κερνωμένη τῇ ἁπλότητι, κ. τ. λ.
col. 97–98page 19 of 59
PG 78:97πιά φυλαχτήρια ίσθι, ὅτι δέλτια ἦν μικρά, ἔσω τὸν νόμον ὠδίνοντα, ἅπερ ἐφόρουν οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταί, ὥσπερ νῦν αἱ γυναῖκες τὰ (α) Εὐαγγέλια τὰ μικρά (Π. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ ἓν ἐσμεν (έ), ἕν, εσμέν, Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου – Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι ἁπλῶς τοῖς αἰτοῦσιν, ἀλλὰ παρασχεῖν μισθὸν τοῖς καμοῦσιν. (α) δέλτα. ίσω. είσω. αἱ γυναῖκες τὰ, Εὐαγγέλιον Αἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδιὰ τὰ μικρὰ, ἀντὶ φυλακῆς μεγάλης, Εὐαγγέλια ἐξαρτῶσι του τραχήλου, καὶ πανταχοῦ περιφέρουσιν, όπουπερ ἂν ἀπίωσιν. 52: Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἢ τῆς ὥρας οὐδεὶς οἶδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι οἱ ἐν οὐρανῷ, οὐδὲ ὁ Υἱὸς, εἰ μὴ ὁ Πατήρ 117. Τι καθ' ἑαυτῶν τὴν τοῦ Κυρίου επισπώνται κρίσιν οἱ βλάσφημοι; τί τὸ πῦρ της γεέννης οἱ θεομάχοι ἐκκαίουσιν; ἐπικαίουσιν Αγ νάτισε, φάσκοντες, 649. τάσκουσι, — τῆς συντελείας τὴν ἡμέραν δ Κύριος, οὐκ ἠγνόησεν, ἄπαγε, ἀλλὰ σαφηνίζειν τὰ ἀνωφελή παρητείτο προβλήματα· ἐπεὶ πῶς ἀγνοεῖν του στα ώραν ἢ ἡμέραν ὁ Ποιητὴς τῶν αἰώνων; ἐν ᾧ, *. τ. λ. (έ) Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, εἴρηται. Οὐκ Βαν. εἴρηται, ότι ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἂν εἰμι. Ένας ειμί. Τὸ τοίνυν ἐν τῆς μιᾶς οὐ σίας δηλωτικόν· τό, ἐσμεν, τῶν δύο ὑποστάσεων ἐστι σάββατον δευτερόπρωτον, δεύτερον τοῦ πάσχα εἰ πρῶτον τῶν ἀζύμων Εσπέρας γὰρ, θύοντες τὸ πάσχα τῇ ἑξῆς τὴν τῶν ᾿Αζύμων ἐπανηγύριζαν ἑορτήν, εἰ σάββατον, πᾶσαν ἑορτὴν καλοῦσι (ο). ἐξοχὴν ἑορτὴν τῶν Αζύμων σαββάτου δευτεροπρώτου "Ωσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, ἐπαγγειλάμενος τὸν τύπον πληρῶν (ε) Ἰωνᾶ, σημαντικόν. 195: Οἱ πᾶσαν τὴν Παλαιὰν διαθήκην εἰς τὸν Χριστὸν μεταφέρειν πειρώμενοι, οὐκ ἔξω αἰτιάσεως εἰσιν, ἐπείπερ καὶ Ἕλλησι, καὶ τοῖς μὴ ἐγκρίνουσιν αὐτὴν αἱρετικοῖς ἰσχὺν ἰσχύειν ἐν τῇ καθ᾿ ἡμῶν διδόασι μάχῃ. Τὰ γὰρ μὴ εἰς αὐτὸν εἰρημένα εκβιαζόμενοι, καὶ τὰ ἀδιάστως εἰρημένα ὑποπτεύεσθαι παρασκευάζουσι. Δι' ὧν γὰρ ἐκεῖνοι αὐτοὺς ἀνατρέπουσι ὡς παραποιοῦντας παραποιοῦντες διὰ τούτων καὶ ἐν τοῖς διαῤῥήδην περὶ αὐτοῦ εἰρημένοις νικᾶν νομίζονται. διὰ τοῦτ᾽ εἴρηται Σάββατα σαββάτων. Ἐπειδὴ ἔσθ' ὅτε. ἢ ἡ ἀρχὴ τῆς πανηγύρεως, ἢ τὸ τέλος συνέπιπτε τῷ τῆς ἑβδομάδος σαββάτῳ, οἷον εἰπεῖν, καὶ παρ' ἡμῖν πολλάκις γίνεται. "Ωσπερ γὰρ - οὕτω καὶ παρ' αὐτοῖς, εἰ ή ἡ πανήγυρις τῷ σαββάτῳ — τῶν σαββάτων συνέπιπτε, Σάββατα Σαββάτων ἐκαλεῖτο. καὶ (ε) πληρούν.File:
πιά
f.
ligi. Neque quod Epimacho, quærenti ex eo, quid Alexandro stripsit. In hac enim eos summopere
φυλαχτήρια apud Judaeus fuerint, in epistola ad
hunc data (a), rescribit, rejiciendum est. Nam ίσθι,
inquit, ὅτι δέλτια ἦν μικρά, ἔσω (c) τὸν νόμον
ὠδίνοντα, ἅπερ ἐφόρουν οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταί,
ὥσπερ νῦν αἱ γυναῖκες τὰ (α) Εὐαγγέλια τὰ (e)
μικρά (Π.
Quas vero loco secundo, quinto et sexto, ut lsidorum interpretem satis acutum esse probaret, attulit Simon ejusdem epistolas, his videtur mihi
ostendi posse contrarium. Pelusiota enim, cum
Jesum Christum in hac terra viventem omnium rerum scientem fuisse opinatus sit, hunc, se ultimum
mundi diem accurate definire non posse (g), eo
tantum dixisse consilio arbitratur, ut inutiles declinaret quæstiones (h).· Sed multo minus probari
potest verborum, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ ἓν ἐσμεν (έ),
explicatio. Nempe Christumn adjectivo numerali ἕν,
se unius ejusdemque naturæ esse, atque Patrem,
plurali vero numero εσμέν, se a Patre distinctum,
significare voluisse, docet in epistola ad Cytherium
Sabellianum data (j). Neque omni reprehensione
vacant quæ in epistola ad Nilum (k) de petitione
filiorum Zebedæi dicta sunt. Etenim Christi ad eosdem responsioni: Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς
ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου – hanc ne quis
de Servatoris dubitaret omnipotentia, subjiciendam
esse statuit sententiam: Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι
ἁπλῶς τοῖς αἰτοῦσιν, ἀλλὰ παρασχεῖν μισθὸν τοῖς
καμοῦσιν.
His a Simone laudatis alias addiderunt Dupinius
et Rosenmuellerus Isidori Pelusiotæ epistolas, inter
quas præ cæteris memoratu digna est, quam ille
(α) Lib. it, ep. 150.
Cod. Bas. δέλτα.
(c) Sic scribendum est auct. cod. Alt. pro ίσω.
Cod. Bas. είσω.
(d) Verba, αἱ γυναῖκες τὰ, desunt in cod. Bav.
(e) =à deest in cod. Bas.
Suicerus in Thes. s. v. Εὐαγγέλιον p. 1227.
auulit duo Joannis Chrysostomi dicta, quorum unum,
quod ex homilia XIX, ad populum Antiochenum
repetitum est, huc transcribere placet: Αἱ γυναῖκες
καὶ τὰ παιδιὰ τὰ μικρὰ, ἀντὶ φυλακῆς μεγάλης,
Εὐαγγέλια ἐξαρτῶσι του τραχήλου, καὶ πανταχοῦ πε
ριφέρουσιν, όπουπερ ἂν ἀπίωσιν.
(g) Evang. Marc. xuit, 52: Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας
ἐκείνης ἢ τῆς ὥρας οὐδεὶς οἶδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι οἱ
ἐν οὐρανῷ, οὐδὲ ὁ Υἱὸς, εἰ μὴ ὁ Πατήρ
(h) Lib. i, ep. 117. Τι καθ' ἑαυτῶν τὴν τοῦ Κυρίου
επισπώνται κρίσιν οἱ βλάσφημοι; τί τὸ πῦρ της
γεέννης οἱ θεομάχοι ἐκκαίουσιν; Sic Rittersh.
camenque scripturam tutantur Codd. Vat. 649. et
All. ἐπικαίουσιν scripsit editor Parisiensis Αγνάτισε, φάσκοντες, Sic Codd. Vat. 649. et 'Ait.
vulg. τάσκουσι, — τῆς συντελείας τὴν ἡμέραν δ
Κύριος, οὐκ ἠγνόησεν, ἄπαγε, ἀλλὰ σαφηνίζειν τὰ
ἀνωφελή παρητείτο προβλήματα· ἐπεὶ πῶς ἀγνοεῖν
του στα ώραν ἢ ἡμέραν ὁ Ποιητὴς τῶν αἰώνων; ἐν ᾧ,
*. τ. λ.
(έ) Evang. Joann. s, 30.
(j) Lib. I, ep. 138., cujus ultima verba haec sunt:
Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, εἴρηται. Οὐκ cod.
Βαν. εἴρηται, ότι ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἂν εἰμι.
Cor. Bav. Ένας ειμί. Τὸ τοίνυν ἐν τῆς μιᾶς οὐ
σίας δηλωτικόν· τό, ἐσμεν, τῶν δύο ὑποστάσεων ἐστι
vituperat, qui, cum omne Vetus Testamentum ad
Christum trahant, efficiunt, ut etiam ea, quæ recte
ad eum referuntur, in suspicionem veniant, ineptoque hoc studio bæreticis ethnicisque disputandi ansa
prebeatur (m). – Neque notatu prorsus indigna
litteræ sunt, quas scripsit ille ad Isidorum diaconum (n). Huic enim quærenti, quid sit σάββατον
δευτερόπρωτον, respondet, hoc nomine diem δεύτε
ρον τοῦ πάσχα εἰ πρῶτον τῶν ἀζύμων fuisse iuisignitum. Εσπέρας γὰρ, pergit, θύοντες τὸ πάσχα τῇ
ἑξῆς τὴν τῶν ᾿Αζύμων ἐπανηγύριζαν ἑορτήν, εἰ μost
paulo σάββατον, inquit, πᾶσαν ἑορτὴν καλοῦσι (ο).
Distinguit igitur inter Paschatis et Azymorum festum; neque negandum est primum hujus festi diem,
quo agnum Paschale edere consueverunt Judæi, xat'
ἐξοχὴν Pascha; reliquos sex dies appellatos esse
ἑορτὴν τῶν Αζύμων (p). Altanen variis de causis,
quas hic exponere longum est; rejecta hac, quam
Isidorus proposuit σαββάτου δευτεροπρώτου explicationem, eam de hac re tenendam esse existimo sententiam, quam inde a Scaligero et Casaubono omnes fere interpretes veram habuerunt. - Deinde
alia in epistola ad Timotheum lectorem (q) Christi,
quæ exstant apud Matthaeum (r) verba: "Ωσπερ γὰρ
ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ
τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν
τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας,
explicaturus, nobis dubitare non licere declarat,
quin Jesus Christus, ἐπαγγειλάμενος τὸν τύπον
πληρῶν (ε) Ἰωνᾶ, tam diu commoratus sit in sepulcro, quam Jonas in ceti ventre. Quibus præmnissis illum tres dies totidemque noctes in sepulcro
quod ex codd. Bav. Vat. 649, et Alt. addendum
est σημαντικόν.
(k) Lib. 1, ep. 137.
Evang. Matth. xx, 20 – 29.
(m) Lib. I, ep. 195: Οἱ πᾶσαν τὴν Παλαιὰν Διαθή
κὴν εἰς τὸν Χριστὸν μεταφέρειν πειρώμενοι, οὐκ
ἔξω αἰτιάσεως εἰσιν, ἐπείπερ καὶ Ἕλλησι, καὶ τοῖς
μὴ ἐγκρίνουσιν αὐτὴν αἱρετικοῖς ἰσχὺν — Sic auctoritate cod. Bav. scribendum est vulῇ ἰσχύειν ἐν
τῇ καθ᾿ ἡμῶν διδόασι μάχῃ. Τὰ γὰρ μὴ εἰς αὐτὸν
εἰρημένα εκβιαζόμενοι, καὶ τὰ ἀδιάστως εἰρημένα
ὑποπτεύεσθαι παρασκευάζουσι. Δι' ὧν γὰρ ἐκεῖνοι
αὐτοὺς ἀνατρέπουσι ὡς παραποιοῦντας — cod. Bas.
παραποιοῦντες διὰ τούτων καὶ ἐν τοῖς διαῤῥήδην
περὶ αὐτοῦ εἰρημένοις νικᾶν νομίζονται. — Gre
runi cf. p. 154.
(n) Lib. ut, ep. 140.
(o) Et hoc quidem Isidorus probat his verbis: Kal
διὰ τοῦτ᾽ εἴρηται Σάββατα σαββάτων. Ἐπειδὴ ἔσθ'
ὅτε. ἢ ἡ ἀρχὴ τῆς πανηγύρεως, ἢ τὸ τέλος συνέπιπτε
τῷ τῆς ἑβδομάδος σαββάτῳ, οἷον εἰπεῖν, καὶ παρ'
ἡμῖν πολλάκις γίνεται. "Ωσπερ γὰρ - οὕτω καὶ παρ'
αὐτοῖς, εἰ quod e cod. Bav. recepi. vulg. ή
ἡ πανήγυρις τῷ σαββάτῳ — cod. Βav. τῶν σαββάτων
συνέπιπτε, Σάββατα Σαββάτων ἐκαλεῖτο.
(p) Cf. 11, Chron. xxxv, 17.
καὶ
(q). Lib. I, ep. 114. Errat enim fupinius, qui l.
c., p. 7. col. 2 Isidorum lib. iv, ep. 114., et lib. ii ep.
212, de hac re egisse perhibet.
(r) Matth. Evang. xit, 40.
(ε) Chalardus edidit πληρούν. Quam scripturam
tutantur codd. Bav. Vat. 639. et Alt.
col. 99–100page 20 of 59
PG 78:99ἕκτῃ, ὥρᾳ τῆς παρασκευῆς ἐσταυρώθη ὁ Κύριος, ἀπὸ ταύτης ἕως ἐννάτης σκότος εγένετο, τοῦτο νύχτα μοι νόησον· πάλιν ἀπὸ τῆς (α) εννάτης φῶς, τοῦτο πάλιν ἡμέραν· ἡ νύξ αὖθις τῆς παρα σκευῆς· τὸ σάββατον πάλιν ἡμέρα· ἡ νύξ τοῦ σαβ βάτου ὁ τῆς Κυριακῆς ὄρθρος, κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν λέγοντα, τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν τῶν σαββάτων. καὶ τρεῖς νύκτας Πᾶν ἁμάρτημα, ὃ ἐὰν ποιήσῃ ἄνθρωπος, ἐκτὸς τοῦ σώματός ἐστιν· ὁ δὲ πορνεύων εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει 1, 5. εἰ τοίνυν καὶ βρώματα καὶ ἐσθήματα τῆς κατὰ Θεὸν τελείας ἀσκήσεως ἐν Ἰωάννῃ τῷ Βαπτιστῇ ἐπαιδεύθημεν, θριξὶ μὲν, εἰ οἷόν τε, πρὸς σκέπην ἀρκεσθησόμεθα· ἀκρέμοσι δὲ βοτανῶν καὶ φυτῶν πρὸς λιτὴν τροφὴν καὶ ἀπέριττον. μοσι δὲ βοτανῶν καὶ φύλλων πρὸς ὀλίγην τροφὴν καὶ δύναμιν Θεοῦ πρωτότοκον, πρωτοτόκον Διαθήκη γὰρ ἐπὶ νεκροῖς βεβαία, ἐπεὶ μήποτε ἰσχύει ὅτε ζῇ ὁ διαθέμενος, γέγραφας νομίζων εἰς τοὐναντίον οὗ προήρητο εἰπεῖν περιτετράφθαι τὸν Παῦλον, τί ἐστι. Δια θήκη γὰρ ἐπὶ νεκροῖς βεβαία, ἐπεὶ μήποτε ισχύει ὅτε προείρηται εἶπον.COMMENTATIONIS PARS III.
mansisse, estendere conatur diversis modis. Et- cies non explicaverit, sed decem argumentis Apostolum vera scripsisse probaverit.
enim ἕκτῃ, inquit, ὥρᾳ τῆς παρασκευῆς ἐσταυρώθη
wpą
ὁ Κύριος, ἀπὸ ταύτης ἕως ἐννάτης σκότος εγένετο,
τοῦτο νύχτα μοι νόησον· πάλιν ἀπὸ τῆς (α) εννάτης
φῶς, τοῦτο πάλιν ἡμέραν· ἡ νύξ αὖθις τῆς παρασκευῆς· τὸ σάββατον πάλιν ἡμέρα· ἡ νύξ τοῦ σαβ
βάτου ὁ τῆς Κυριακῆς ὄρθρος, κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν
λέγοντα, τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν τῶν σαββάτων.
Itaque primam noctem e tribus constitisse horis, ad
quas Marco teste (b) iştæ duraverunt tenebræ, slatuit acutus iste interpres. Quod quam sit insulsum
.ipse videtur sensisse, cum aliam dicti illius proponat
explicationem. Jesus enim, inquit, ¿v îỶ mapaGXEU cruci affixus, mortuus, eodemque die sepultus
est. Quare hic primus, sabbatum vero, quod őkov
moiŋget to tap 6 Kúpoç, secundus, et dominica, qua lucescente resurrexit, dies tertius recte
numeratur. Kaxoµáxoɩç vero, ita enim pergit, me
neque tolos dies, nec tres noctes enumerasse dicentibus, in hunc respondens modum imperator, qui
etsi captivis, se eos post tres dies e custodia emissurum esse, promisit, eos tamen ante emittit, quain
dies abiit constitutus, non solum mendacii argui
nequit, verum summopere laudandus est, itaque
Dominus noster Jesus Christus citius, quam promiserat, resurgens ab omnibus merito adoratur. Quibus verbis eum auctor, Servatorem spɛiç quépas
καὶ τρεῖς νύκτας in sepulcro non remansisse, concedat, eum omnia, ab ipso ad difficultatem solvendam paulo ante aliata, rursum tollere, quis est, qui
non videat? - Omnem vero operam perdidit, ut
etiam a Rosenmuellero (c) observatum est, ea explicaturus, qua: de Joannis Baptistæ cibo tradiderunt
evangelistæ. 'Axpidaç enim non locustas esse, in
epistola ad Nilum (d) data opinatur, sed plantaruın
extremas partes; itaque verbum ǎxpi; paroxytonon,
et áxpíç oxytonon commutavit inter sese. Neque, si verum esset, quod putat Dupinius (e), Isidorum in una eademque epistola () aliquod Pauli
apostoli dictum diverso modo decies explicasse, eo
ejusdem probari posset in Scriptura sacra explananda solertia, quin potius nos hoc ei verteremus
vitio, cui tamen non est obnoxius, cum in illa epistola Pauli verba: Πᾶν ἁμάρτημα, ὃ ἐὰν ποιήσῃ
ἄνθρωπος, ἐκτὸς τοῦ σώματός ἐστιν· ὁ δὲ πορνεύων
εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει (g) diverso modo de-
(a) T¾; quod vulgo omittitur, e cod. Bav. addendum esse censeo.
(b) Evang. Marc. xv, 33.
(c) Rosenmueller 1. c., p. 211. Cf. Dupinius l. c.,
p. 6, col. 2, et Rich. Simon. I. c., p. 508, col. 1.
(d) Lib. 1, ep. 5. εἰ τοίνυν καὶ βρώματα καὶ
ἐσθήματα τῆς κατὰ Θεὸν τελείας ἀσκήσεως ἐν Ἰωάννῃ
τῷ Βαπτιστῇ ἐπαιδεύθημεν, θριξὶ μὲν, εἰ οἷόν τε,
πρὸς σκέπην ἀρκεσθησόμεθα· ἀκρέμοσι δὲ βοτανῶν
καὶ φυτῶν πρὸς λιτὴν τροφὴν καὶ ἀπέριττον. Sic
scribendum censui auctoritate cod. Alt. Vulgo: axpéμοσι δὲ βοτανῶν καὶ φύλλων πρὸς ὀλίγην τροφὴν καὶ
δύναμιν quæ etiam in cod. Bav. desunt
ȧnépitrov. Cf. porro ejusdem libri epistola 132.,
iu qua hanc suam” sententiam plane et distincte de-
xal
Apparet igitur ex omnibus his exemplis, Isidorum
interpretandi munere interdum bene functum fuisse;
eumdem vero difficiliora Christi et apostolorum
dicta explicaturum, aut aliorum Patrum vestigia
secutum esse, aut parum accurate, quænam verbis
insit sententia, exposuisse. Nibilominus tamen inter
optimos, qui illo tempore floruerunt, interpretes nos
quoque eum numeraremus, si arte critica melius
uteretur, et insanis minus délectaretur allegoriis.
Etenim a partibus Rosenmuelleri, qui omnes, in
quibus Veteris Novique Testamenti loca ab Isidoro
allegorice explicata sunt, non esse ab ipso scriptas
suspicatur stare non possumus; quia in promptu es t.
illum, alioqui satis cautum, aui, quæ Heumanni fuerit
sententia, nou intellexisse, aut ejusdem de Isidoro
ejusque scriptis commentationem ne legisse quidem.
Scribit enim: Interpretationes allegoricas grammaticæ interpretationis studiosissimo adeo indignæ eSSO
videntur, ut non vana sit suspicio, non quidem plerasque, ut visum est Jo. Aug. Heumanno, multas tamen, quæ ei tribuuntur, epistolas sublestæ esse fidei.
Neque tamen, quinam fuerit, illo, quo Isidorus
vixit, ævo artis hermeneuticæ omnisque theologiæ
status, in memoriam revocantes Heumanno possumus assentiri, qui malis Isidorum annumerandum
esse arbitratur interpretibus, sed quæ in medio sita
est sententia, eam tenemus. De cujus veritate ut
lectori cuique persuadeamus, restat, primum ut artem criticam ab Isidoro leviter esse factitatam probetur, deinde ut exemplis quibusdam ostendatur
Pelusiotam, ut alios ejusdem ævi interpretes, inepto
allegoriarum studio nimis fuisse deditum.
Et primum quidem notatu satis dignam est, quod
alibi jam tetigimus (h), eum statuisse tv Yidy Tou
Θεοῦ a Paulo non πρωτότοκον, sed πρωτοτόκον
appellatum esse. Deinde in medium proferre
placet epistolam Uranio diacono scriptam (i), in
qua ille Pauli verba (j): Διαθήκη γὰρ ἐπὶ νεκροῖς
βεβαία, ἐπεὶ μήποτε ἰσχύει ὅτε ζῇ ὁ διαθέμενος,
explicari quidem posse concedit, sed rectius ph
pro µźnote scribi affirmat, in hunc modum: 'Eneidh
γέγραφας νομίζων (k) εἰς τοὐναντίον οὗ προήρητο
εἰπεῖν περιτετράφθαι τὸν Παῦλον, τί ἐστι. Δια
θήκη γὰρ ἐπὶ νεκροῖς βεβαία, ἐπεὶ μήποτε ισχύει ὅτε
---DO
claravit Isidorus. Cf. Comment. p. 11, App. 1,
p. 86.
(e) Dupin. 1. c., p. 8, col. 1. Pour preuve de sa
pénétration et de son habileté dans l'interprétation
de l'Ecriture sainte, il suffit de remarquer qu'il
donne dix explications à un passage de S. Paul.
(f) Lib. iv, ep. 129.
(g) Paul. 1 ep. ad Cor. vi, 18.
Cf. p. 206.
(i) Lib. iv, ep. 113.
(j) Paul. ep. ad Hebr. 1x, 17.
(k) lanc Rivershusii conjecturam tutatur, teste
Possino, cod. Vat. 650. Vulg. voμisw.
Sic cod. Vat. 650. - Vulg. posipyta: eľrov.
προείρηται εἶπον.
col. 101–102page 21 of 59
PG 78:101καὶ τοῦ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους εἰ μὲν οὖν τελείωσις διὰ τῆς Λευϊτικῆς ἱερωσύνης ἦν (Κ) εἰ μὲν οὖν ἐστιν ἐπεὶ, καὶ συγκόπτεται τὸ νόημα, καὶ τοὐναντίον τῇ ἀποστολικῇ γνώμῃ κατα σκευάζεται. καὶ τὸ γνήσιε σύζυγε (ί), γνησία ἐστὶ τοῦ Ιῶτα στοιχείου ἢ προστεθέντος, ἢ συγγραφομένου μὲν, μή συνεχε φωνουμένου δέ. ζῇ ὁ διαθέμενος· ἀντεπιστέλλω, ὅτι τὸ μήποτε μὴ τότε (α) ἐστὶ, μιᾶς κεραίας ἑνὶ στοιχείῳ ὑπό τινων ἴσως ἀμαθῶν προστεθείσης. Οὕτω γὰρ εὗρον καὶ ἐν παλαιοῖς ἀντιγράφοις. Οὐ γὰρ ἂν θείῳ πνεύματι κοσμηθεὶς καὶ Ἑρμῆς εἶναι νομισθεὶς εἰς τού ναντίον περιετράπη· ἐπειδὴ γὰρ μὴ τότε (α) ισχύει. ετε ζῇ ὁ διαθέμενος, μετὰ θάνατον βεβαιοῦται. Εἰ δὲ μήποτε κέοιτο, οὐκ εἰς τὸν μὴ, τὸν τόνον ἀνα πεμπτέον, ἀλλ᾽ εἰς τὸ πότε (γ), ίνα μηδαμῶς νοηθῇ μήποτε ότε Μήποτε ἐπεὶ τότε οὐκ ἰσχύει ὅτε.. μὴ πότε, κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων, απέχεσθαι ἀντέχεσθαι ἔχεσθαι "Οτι δὲ πολλάκις Εν στοιχεῖον ἢ μεταστοιχειωθέν, ἢ παραλειφθέν, ἢ προστεθὲν τὸν νοῦν τῶν λεγομένων συνταράττει, δηλόν ἐστιν ἐκ τοῦ φερομένου ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων· εἰ δὲ πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ, ἢ ἄγγε (α) ἐστί. ὅτι τὸ μήποτε τότε ἀμαθῶς. νομιζόμενος. ἐπειδὴ μή ποτε. οὐκ τὸ μήποτε. ἵνα μηδαμῶς. 650. ίνα μηδαμώς ή νοηθῆ. Οὐαλέντι καὶ οὐκ ἀποδέχεσθαι τοὺς ἐπὶ τὰς θεωρίας τοὺς ἀνα γινώσκοντας παρακαλοῦντας. Σοφωτέρους γὰρ, ὡς ἔφης, τῶν Γραφῶν ἑαυτοὺς ἡγούμενοι, εἰς ἅπερ βούλονται μετακομίζοντες τὰ θεῖα λόγια, πολλὰ σφάλ λουσι τοὺς ἀκούοντας. Ἐγὼ δ' οὔτ᾽ ἐκείνους αἰτιπ σαίμην, εἰ σοφόν τι ἐξευρεῖν ἐπαγγέλλονται, οὔτε σε, μὴ βουλόμενον ἀλληγορεῖν, ἀναγκάσαιμι.luerit sententiam, cum ipse, ad rem accuratius dcclarandam, nibil addiderit, intelligi non potest.
Neque quæ sequuntur satis apta sunt. Pergit enim
in hunc modum: καὶ τοῦ (j) ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους·
εἰ μὲν οὖν τελείωσις διὰ τῆς Λευϊτικῆς ἱερωσύνης
ἦν (Κ) εἰ μὲν οὖν ἐστιν ἐπεὶ, καὶ συγκόπτεται τὸ
νόημα, καὶ τοὐναντίον τῇ ἀποστολικῇ γνώμῃ κατα
σκευάζεται. — Jam ad alium locum transit his verbis:
καὶ τὸ γνήσιε σύζυγε (ί), γνησία ἐστὶ τοῦ Ιῶτα στοιχείου
ἢ προστεθέντος, ἢ συγγραφομένου μὲν, μή συνεχε
φωνουμένου δέ. Haec sunt, que attulit ille, ut sententiam probaret suam, ex Novo Testamento dieta.
Sequuntur quædam ex Vetere Testamento repetila (m). Sed si plura hujus generis exempla refertimendum esset, ne lectorum abuteremur
patientia. Quare, cum de critica Isidori arte satis
dictum sit, restat ut allegoricam interpretandi rationem Isidoro præter modum placuisse, exemplis
quibusdam comprobemus.
ζῇ ὁ διαθέμενος· ἀντεπιστέλλω, ὅτι τὸ μήποτε μὴ
τότε (α) ἐστὶ, μιᾶς κεραίας ἑνὶ στοιχείῳ ὑπό τινων
ἴσως ἀμαθῶν προστεθείσης. Οὕτω γὰρ εὗρον καὶ
ἐν παλαιοῖς ἀντιγράφοις. Οὐ γὰρ ἂν θείῳ πνεύματι
κοσμηθεὶς καὶ Ἑρμῆς εἶναι νομισθεὶς (c) εἰς τού
ναντίον περιετράπη· ἐπειδὴ γὰρ μὴ τότε (α) ισχύει.
ετε ζῇ ὁ διαθέμενος, μετὰ θάνατον βεβαιοῦται. Εἰ
δὲ μήποτε κέοιτο, οὐκ (e) εἰς τὸν μὴ, τὸν τόνον ἀναπεμπτέον, ἀλλ᾽ εἰς τὸ πότε (γ), ίνα μηδαμῶς νοηθῇ (g).
In quibus multa sunt vituperanda. Primum, cum
in illo Pauli apostoli dicto μήποτε et ότε particulas
sibi invicem respondere opinatus sit; repugnantiam
et difficultates ibi invenit, ubi nulla sunt. Μήποτε
enim valere idem atque nunquam, cum centenis
ostendi possit locis, ne uno quidem, quem ex Xenophontis Memorabilium libro primo attulit Wahlius,
opus est. Deinde qui, ut Isidorus, scripturam µh
tótɛ tulatur, eum µħ particulam ab Apostolo falso
loco positam concedere oportet. Scribendum erat
enim: ἐπεὶ τότε οὐκ ἰσχύει ὅτε.. Denique quæ addit Pelusiota de scriptura μὴ πότε, ea inepta esse,
satis est enuntiasse. Magnis autem difficultatibus,
laborat, quam scripsit ille ad Orionem epistolam.
In hac enim quo modo notissimum illud de hæreticis´ Pauli apostoli in prima ad Timotheum epistola
dictum: κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων,
explicandum sit, non videns, pro απέχεσθαι aut
ἀντέχεσθαι aut ἔχεσθαι scribi jussit. Quibus fuse
expositis pergit in hunc modum: "Οτι (h) δὲ πολλάκις
· Εν στοιχεῖον ἢ μεταστοιχειωθέν, ἢ παραλειφθέν, ἢ
προστεθὲν τὸν νοῦν τῶν λεγομένων συνταράττει,
δηλόν ἐστιν ἐκ τοῦ φερομένου ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν
ἀποστόλων· εἰ δὲ πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ, ἢ ἄγγε20; (i). Quibus verbis quo modo suam probare vo-
"
(α) Sic cod. Vat. 650.
ἐστί.
Vulg. ὅτι τὸ μήποτε τότε
Vulg. ἀμαθῶς.
Vulg. νομιζόμενος.
Vulg. ἐπειδὴ μή ποτε.
Sic cod. Vat. 650.
(c) Sic cod. Vat. 650.
(d) Sic cod. Vat. 650.
(e) οὐκ quod vulg. omittitur ex eodem codice addendum est.
Cod.
() Sic cod. Vat. 650. — Vulg. τὸ μήποτε.
(g) Sic conjecimus. Vulg. ἵνα μηδαμῶς.
Val. 650. ίνα μηδαμώς ή νοηθῆ. Mendose.
Sic conjecit Rittershusius. Cod. Bav., in
quo solo hæc videtur exstare epistola, al exhibet.
Act xxi, 9.
Sic Rittersh. conj. — Cod. Bav. rò.
remus,
Ipse autem in litteris ad Valentinianum presbyterum (n) datis, suan de allegoriis sententiam, sic
explicavit: Videris mihi non probare eos, qui (Scriplura sacra lectoribus allegorias commendant. Nam,
pturæ sacræ)
ut dicis, cum se Scripturis sapientiores esse existi·
ment, divina oracula in quascunque ipsis libuerıl
Figuras transformant, auditoresque fallunt multis
modis. Sed‘ego neque illos, si sapienter quid invenisse dicuntur, culpaverim, neque te nolentem ad allegorias tractandas coegerim. Commendat igitur in
his prudenti suo amico allegoricam interpretandi
rationem sapienter adhibitam. Num vero ipse sapienter eam adhibuerit, dijudicent ipsi lectores er
epistolis 42, 192, 193, 206, 210 libri 1.
(*) Ep. ad Hebr. vi. 11.
Paul. ep. ad Phil. iv. 3.
(m) Conferantur Croii sacræ et historicæ in Novum
Testamentum observationes. p. 1. p. 125–127.
(n) Lib. iv. ep. 117. In cod. Vat. Οὐαλέντι hac
scripta est epistola. Incipit autem his verbis: "Eoiκαὶ οὐκ ἀποδέχεσθαι τοὺς ἐπὶ τὰς θεωρίας τοὺς ἀναγινώσκοντας παρακαλοῦντας. Σοφωτέρους γὰρ, ὡς
ἔφης, τῶν Γραφῶν ἑαυτοὺς ἡγούμενοι, εἰς ἅπερ
βούλονται μετακομίζοντες τὰ θεῖα λόγια, πολλὰ σφάλ
λουσι τοὺς ἀκούοντας. Ἐγὼ δ' οὔτ᾽ ἐκείνους αἰτιπ
σαίμην, εἰ σοφόν τι ἐξευρεῖν ἐπαγγέλλονται, οὔτε
σε, μὴ βουλόμενον ἀλληγορεῖν, ἀναγκάσαιμι.
Prolegomena to the Paris EditionProlegomena editionis Parisiensis
col. 103–104page 22 of 59
DOMINO D. PÉTRO SEGUIER MAGNO FRANCIEæ cancellario.
Ea semper virorum animis egregia indole præditorum insedit opinio, vir amplissime, ut nihil pulchrius,
neque ad gloriam illustrius esse existimarent, quam si majorum suorum virtutes, eorumque præclara fa
cinora suis imitarentur. In qua quidem sententia cum ego jam inde ab ineunte ætate fuerim, cumque ma
ximos parentis mei labores atque eximiam melioris notæ auctoribus edendis navatam operam, quamque
inde nominis famam et laudem ipse est consecutus, animo perpenderem, tanto studio, tantaque cupiditate
ad similem virtutem similemque gloriam sum incitatus, ut quo jam pridem de republica litteraria bene
merendi desiderio flagrarem, illud diutius in pectore meo inclusum continere non potuerim, sed totis vi
ribus in id mihi incumbendum putarem, ut quacunque ratione possem, animum meum patefacerem.
Cum autem in ea cogitatione totus versarer, atque in aliquo deligendo opere potissimum defixus essem,
nihil eruditis viris gratius atque acceptius fore judicavi, quam si Magnam Patrum et scriptorum ecclesia
sticorum Bibliothecam typis mandarem. Atqui eo libentius atque alacrius ad illud opus animum adjeci,
quod futurum sperarem ut ipsum omnes quotquot sunt in toto orbe Christiano Ecclesiæ Patrum lectionis
amantes summopere complecterentur, cum præsertim ea quam meditabar editio omniuni, quotquot un
quam in lucem prodierunt, auctissima atque absolutissima futura esset. Siquidem Coloniensis editio, qua
pro exemplari uti decrevi, licet ipsa plures auctores quam cæteræ contineat, nostra tamen erit inferior,
quod in ea Græcorum auctorum non nativa et germana lingua, sed Latina duntaxat versio reperiatur. Ego
vero textum Græcuin in dicta Coloniensi editione desideratum una cum interpretatione Latina conjungere
in animo habeo, ut qui hujusce omnium elegantissimæ linguæ Græcæ, inquam, studio tenentur, sibi a
nobis hac in parte magnopere consultum esse intelligant. Præterea multos auctores Græcos nunquam hac
` tenus sua lingua in lucem editos ex multis bibliothecis maximo labore maximisque impensis conquisitos
atque collectos in dictam Patrum Bibliothecam congessi, quo fiet ut viginti quinque volumina (si Deus no
stris conatibus ſaverit) ipsa sit complexura. Quantæ autem molis ac difficultatis res illa futura sit, quan
tumque laboris atque oneris in hoc opere elaborando et ad finem usque perducendo subiturus sim, quis
quis rerum usu atque experientia vel mediocriter præditus est, facillime judicare potest. Quod cum ita sit,
ne carco quodam ac temerario animi impetu rem tanti momenti aggredi videar, sapientissimum ac pru
dentissimum aliquem ducem mihi deligendum esse putavi, cujus auspiciis ad faustum felicemque exitum
nostrum opus pervenire possit. Nam si illi qui longinquam navigationem adornant, non prius se mari
committunt, quam peritissimum aliquem gubernatorem habuerint, cujus prudentia salvi atque incolumes
omnia maris pericula evitare possint: multo magis id mihi faciendum est, qui non viles aliquas ac terre
nas merces, sed pretiosissimos cœlestis doctrinæ thesauros ad portum vehere contendo. Quemnam autem
præstantiorem tam periculosæ navigationis moderatorem quam te, qui litterarum decus es et ornamen
tum, mihi eligere conveniebat? Equidem quocunque oculos converto, quem tecum conferre possim, ne
minem video. Nam cum omnes virtutes in te suam sedem collocarint, tum vero præcipue justitia, cui
administrandæ præfectus es, necnon et pietas, quam e sanctorum Patrum assidua lectione hausisti, ita in
te elucent, ut nullus in toto Christiani nominis orbe locus sit, quo non illarum splendor pervascrit. Quam
S. Isidori Pelusiota de interpretatione divinæ Scripturæ Epistolarum libri V, quorum tres priores ex interpreta
tione Jac. Bilii Prunei, quartus autem a Cunrado Rillershusio JC. qui et notas uberiores et summas et indices priori
bus libris adjecit, et quintus ab Andrea Schollo, societatis Jesu presbytero, nunc primum in Gallia prodeunt. Parisiis,
sumptibus Egidii Morelli, via Jacobæa ad insigne Fontis. MDCXXXVIII. Cum privilegio regis.
col. 105–106page 23 of 59
PG 78:105¿λ).” ἡμεῖς αὐτοῖς οὐ διαμειψόμεθα τῆς ἀρετῆς τὸν πλοῦτον,obrem si te hujus operis ducem atque auspicem præbere volueris, non dubium est quin eum quem opto
successum consecuturus sim. Quo autem tuam mihi benevolentiam magis demerear, hujusce laboris primitias tibi dedico atque offero, Isidorum, inquam, Pelusiotam, quem idcirco primum omnium in lucem
prodire volui, quod eum auctorem præ cæteris maxime ab omnibus expeti cognoverim. Quod si hoc munus a te benigne exceptum animadvertero, alacriorem me ad reliquum opus persequendum reddideris. Te
autem id esse facturum, ea quæ in te est humanitas, ut confidam, efficit. Vale.
Tue Amplitudinis
humillimus servus,
EGIDIUS MOREL.
Cl. viro Jano GRUTERO JC. et philologo præstantissimo histor. professori elect.,
Cunradus RITTERSHUSIUS, S.
Olympius quidem illo doctor, quem tuæ, Vir cl., litteræ nobis commendabant, ad nos nullus venit. Sed
fasciculum tamen recte curavit Norimberga per opt. et officiosissimum nostrum Bern. prætorium: quo resignato et excusso, libenter vidi specimen typographicum Isidori Pelusiotæ mei, quod misisti, non sine
ostensione spei, fore, ut quod proximi catalogi minabantur, hoc demum autumnali mercatu scriptor ille
Commelinianorum comitate in lucem reproducatur. Bonum factum, et feliciter, a multis bonis superdicetur, imo jam nunc superdicitur huic editioni. Me quidem bona spes habet, eam non fore fraudi his qui
in illam sumptus fecerunt. Etsi enim non est amplius in multis tantus animorum ardor ad cognoscenda
comparandaque vetustatis eruditæ monumenta, Græca præsertim (sine quibus tamen solide doctus nemo
facile unquam exstitit), quantus in nostris hominibus fuit avorum aut proavorum nostrorum ævo,
m litterarum et linguarum studia primum in Germania excitarentur et illustrari inciperent magnorum atque excellentium virorum qua voce, qua scriptis: tamen ne hoc quidem sæculnm (inɛvoŋuɛlv yàp
xph µälλov; usque adeo est infelix aut effetum, quin etiam nunc habeat Græcorum scriptorum amatores
maximos, quidquid vulgo de bis viḍeatur, qui vel ad lucrum, vel ad ambitiosam ostentationem sua refert
omnia, quæque ad horum alterutrum conducunt parum, in illis studii ponit nihil. Verumenimvero tales qui
sunt, quando illi nos cum talibus studiis parum curant aut morantur, nos quoque ipsos parum morabimur, ¿λ).”
ἡμεῖς αὐτοῖς οὐ διαμειψόμεθα τῆς ἀρετῆς τὸν πλοῦτον, ut Solon cecinit: ac potius tum ad honestatem
dignitatemque istarum litterarum, tum ad majorum exempla, et priscum illum, quem dixi, ardorem animorum, quo ipsi erga eas flagrarunt, utroque oculo respiciemus. Recens jam sum a lectione epistolarum
Joannis Reuchlini, quas in bibliotheca Bilibaldi Pirckeymeri per hasce ferias Norimbergæ apud patricium
virum Joannem Im. Hofum, illius pronepotem, inveni complures. Narrabo tibi, mi Grutere, vel potius
adolescentibus, si qui hæc tuo beneficio præterea forte lecturi sunt, ut exemplum inde capiant, quid in
earum una atque altera repertum sit mihi. Scribit Reuchlinus Anglopoli (sic vocat Ingolstadium, quo
Stutgardia ob motus Suevicos a summis honoribus aulicis sponte exsulatum juverat) anno môxx ad Bilibaldum illum, quem dixi, principem virum et in litterarum reconditarum scientia, omninoque multorum
opinione majorem, de sua linguarum professione, quam in illa celeberrima acad. ducis Bavariæ Gulielmi
auspiciis et honesto stipendio publico instituerat geminam, quam frequens habeat auditorium. Sed juvat
hoc ipsiusmet verbis cognoscere, quæ proinde ex autographo fidei causa subjiciam, quatenus huc pertivent. Quando, inquit, me nunc isto anno elementarium effecit désmoɩva túxŋ, quotidie de throno doctorum, frequenti anditorio, publice prælegendus est a me in lingua Hebraica mane Rabi Mose Kimhi, et vesperi in lingua Græca Plutus Aristophanis discipulis trecentis et multo, inquam, plus. Quod felix, faustum
fortunatumque fuat. Tu, vale feliciter, et me principem Siciliæ Dionysium Corinthi puerilia docentem
spectato. Hæc ille, biennio ante beatum vitæ æruinnosæ simul et gloriosæ exitum, ætate vir gravis, in
rebus arduis spectatæ fidei, auctoritateque præstans, ad amicum, quo majorem tunc Norimbergæ non
habebat, cui omnia sua minima maxima concredebat, quoque plurimum utebatur, de auditorio suo, et qui¯
dem calamo minime, sicut credimus, vano et glorioso, prædicabat. Quis vero hac tempestate, non dicam
mulla Germaniæ acad. sed totius Europæ vel celeberrimo Gymnasio, ipse licet Reuchlino, cui summa
omnia tribuimus, ut parenti opt. studiorum, doctrina nibilo inferior, tanto auditorum cœtu, imo vel decima ejus parte circumfluit, maxime qui sit in talium explicatione auctorum et Græcæ litteraturæ traditione occupatus? O mirandam, ne dicam miserandam, temporum, animorum et studiorum commutationem! Cujus causas alibi investigare licebit opportanius ac liberius. Nunc autem segnitiem atque socordiam
nostram tantum deplorare liceat, si vel hac ratione in juventute nostra, quæ in litteris ad spenı aliquam
Patrol. Gr. LXXVIII.
col. 107–108page 24 of 59
reipub. et Ecclesiæ educatur, aliquos pristini ardoris igniculos resuscitare, sive ut Græcorum elegantis
simo utar verbo, àvawnupslvpossimus. De meo erga istas litteras, quibus humanitas omnis continetur,
amore perpetuo dicam parcius. Multum volui; parum potui ad illarum propagationem conferre. Partim
enim ingenii et valetudinis mediocritas, vel potius utriusque tenuitas, conatibus honestis obstitit, partim
cccasiones defuerunt, partim denique alia studia, ab illis non parum remota atque aversa me velut abs
traxerunt. Et vel sic tamen non pœnitet prorsus, quantum hic operæ posui, si non et operæ pretium aliquod
feci. Isidorus Pelusiotes quidem quid quantumve nobis debeat, ipse potius loquatur. Et loquetur sane boc
ipsum diserte, si hæc nostra editio cum Parisina clarissimi Billii conferatur. Dicet enim, se mea primum
benignitate plus quam ducentis viginti epistolis prodire auctiorem; dicet, plurimis priorum etiam librorum
locis factum emendatiorem atque integriorem; dicet, interpretatione Latina et notis quoque ac perochis
redditum planiorem ad intelligendum; dicet, indicibus nostris usui factum aptiorem et habiliorem. Ac ne
quis per nos sua laude et gloria defraudetur, nec illi hic reticendi sunt, quorum beneficio manuscriptus
ille codex bibliothecæ princip. Bavar. nostris usibus impetratus est. Id tu quidem, Grutere claríssime,
jam nosti, norunt etiam complures amici alii. Sed quando hæc epistola, quæ et amicitiæ nostræ et grati
erga ɛvɛpyétaɩ animi mei testis esse debet, a pluribus, quemadmodum spero, legetur una cum ipso Isi
doro; sciant illi quoque, qui antea nesciebant, quod eos scire interest meæ fidei et eůyvwµoσúvηs, deberi
istius beneficii gratiam viris magnificis atque amplissimis, Marco Velsero, reip. August. H, viro, et Joanni
Georgio Hervuarto ab Hohenburg, cancellario Bavarico, qui et per litteras et per interpretem ac proxe
nelam opt. ac gratiosiss. Davidem Hoeschelium nostrum a me rogati usum pulcherrimi illius codicis,
quem Monaci exstare inaudiveram, non difficiles sesc mihi præbuerunt, quin eum mihi ab sereniss. et
celsiss. Bavar. princip. impetrarent, pɛɣálŋ zápis avrois, ut Theocriti verba hic faciam mea. Idem di
ctum volo et prothymiæ clariss. et nobiliss. viri Marq. Freheri: qui cum intellexisset, a me alterum etiɔm
desiderari exemplar editionis Parisinæ, quod·variantibus lectionibus a me conscribillatum novæ impres
sioni subservire juberem, ultro id, qua est vir eximia benignitate, prolixeque mihi obtulit atque conces
sit usibus meis. Sunt etiam qui signum nobis postea subtulerunt ad bene sperandum de novis auxiliis ex
Vaticana bibliotheca subministrandis. Ibi enim plurimas etiam &vexõótovę nostri auctoris epistolas latere
perhibent aštóntai, nec vanam faciunt fidem. Jam enim quarumdam vidimus initia, quæ inde And. Schot
tus, vir doctiss., de antiquitate omni et de rectis studiis opt. mer. (notissima tibi prædico) exscripserat,
Illi quoque, ubi promissa impleverint, uti speramus propediem facturos, et vero cuin fidei suæ tum boni
publici causa facere debent, debita laude gratiaque minime fraudabuntur. Neque ipsos hæc editio, quam
Commeliniani sine magno suo incommodo, ut scis, diutius differre non potuerunt, retardare, sed potius
invitare debet, ut quæ ultro perbenigne sunt polliciti, non tam nobis quam reipub. Christianæ repræsen
tent. Accipies cum his litteris et operis universi titulum, et aliquot encomiastica partim carmina, partim
epistolia clarorum virorum, quæ suum in locum ab operis typographicis referri jubebis.
Cætera quæ ad Isidorum idoneo cohonestandum proœmio pertinent, vobis curæ erunt. Meministi nam
que omne pontificium лposywvhσews Commelinianis a me transcriptum esse. Errata colligere et corri
gere in foliis transmissis, quanquam statim aliqua agnovi, non libebat, cum præsertim non omnia að ma
num haberem. Itaque àvayvworŋg et travopłwtig ista viderint quo pacto emendentur, et more solemni
ad calcem operis rejiciantur. Nec plura, nunc quidem, de Isidoro nostro. Tantum bonis avibus prodeat, et
bono publico pariter ac Bonutiis privatim prosit plurimum. Exspectas procul dubio dum scribam tandem
etiam de suppetiis, quas ad vetera numismata vestra, quibus ingens illud et immortale opus Antiquarum
inscriptionum locupletare cogitas, aliquando me tibi Norimberga procuraturum promisi. Qua de re sic
habeto serio, exstare sibi apud illum quem supra laudavi patricium virum thesaurum minime vulgarem
numismatum veterum omnis generis Hebræorum, Græcorum, Latinorum, consulum, censorum, trium
virorum, imperatorum, Cæsarum; denique aureorum, argenteorum, æneorum. Cumque superioribus ſe
riis nostris ad finem vergentibus Norimbergam me contulissem, et ultro aliquot diebus (decem, nisi fal
lor) me quasi captivum in illam instructissimam bibliothecam benigniss, heri ejus permissu inclusissem,
post hanc perlustratam, illa etiam pleraque omnia in manus sumpsi et inspexi; periculum quoque feci in
describendis numismatum singulorum epigraphis, ad eum fere modum, quem cl. V. Adolphns Occo Med.
Aug. amicus noster in suo illo celebratiss. opere servavit. Deprehendi autem laborem bunc, si quis to
tum, ut par est, absolvere velit, non paucorum dierum, sed aliquot mensium fore. Nec inutile fuerit, meo
judicio, aliquem pingendi artificem adhibere, qui numismata singula (quæ quidem nondum ab aliis excusa
sunt) ad vivum, quantaquanta sunt, delinearet atque exprimeret. Quam quidem ad rem et sumptus non
parvus, et tempus non exiguum, et totus, ut sic dicam, homo requireretur. Mihi vero nec consultum vi
debatur, sine mandato vestro in id sumptum facere, et ad familiam atque operas academicas revertendum
erat. Si quid tamen in posterum vel apud illum hospitem meum Imhoſium, vel apud Bened. Ammar.num,
aliosve (sunt enim plures in locupletissima civitate talium xeipŋllwy possessores, quamvis alius alio pe
cuniosior), tuo instituto subservire potero etiam absens, non parcam operæ meæ; nec suam, opinor, dene
col. 109–110page 25 of 59
gabit prætorius uoster, quem virum et tui cum primis studiosum atque amantem, et alioquin omnis
officii fideique plenum cognovi. Vale, et saluta verbis meis Bonutium et Commelinianos, amicosque cœ
teros.
Altorfli in acad. Norimbergensi, mense Augusto anni mdcv.
Illustrissimo, clementissimoque duci ac domino, FRIDERICO Juniori, comiti Palatino ad
Rhenum, bono reipubl. nato, juventutis principi unico.
Opportune Isidoro ultimam imponunt manum typographi, quo post biennii secessum, e finibus Galliæ ad
tuos redis, desideratissime principum. Nempe cum omnis ætas, omnis ordo in publicum effusus, adventum
tuum, tanquam clari ac salutaris sideris, bene ominatis gratulationibus atque declamationibus excipiat, jure
el nos quoque submittimus animi nostri lætitiæque indicem, Pelusiotam hunc episcopum; qui jam nunc pri
mam parte sui quarta integrior, tantum non vocaliter, et florentissimum juventutis principem faustis prose
quatur ominibus, et Græca præterea vernilitate, desuper in lepidum caput ejus ac sinum invergat uberem
coronamentorum copiam. Nimirum viso cæteros (occasione verni auspicii) inter alia devotæ mentis munera,
aggerere etiam ephemeras florum delicias, merito arbitratur gratos tibi item acceptosque fore colores odores
que depromplos e sacræ sapientiæ hortis, præsertim cum ejus sint genii, ut non modo non obsolefiant, non
marcescant, aul usu aut tempore, sed inde potissimum sumant coloris odorisque fragrantioris augmentum;
ejusque præterea ingenii, ut non simpliciter tantum blandiantur oculis, lenocinentur naribus, verum et ipsi
animo et ipsi pectori salutarem vins communicent, quo citius quis ac tutius grassetur, per virtutis atque ho
noris templa, ad æternitatem: quæ ipsa, quoniam nulli non ætati perpetuo esse debet ante oculos; fecerit, spero,
senez iste noster pretium suæ operæ: tanto quidem magis, quod et is insuper se totum tibi voveat dedicetque.
unius tui contubernio adhærescere deinceps cupidissimus. Idque eo facit confidentius, quod memineri! arte
paucas annorum hebdomadas, haud frustra commendatum fuisse patrocinio magni illius propatrui tui Joan
mis Casimiri, principis memoriæ nunquam interituræ, præceptorem suum D. Chrysostomum. Quippe, si non
indecenter patrem sequitur sua proles, decore etiam allubescit familiæ ei discipulus, in qua et splendorem
invenit et tutelam magister suus. Quem ut et ipse alicujus habeas momenti, princeps illustrissime, scias pro
cul abesse a contage et sui olim sæculi, et istius nostri; talem scilicet qui dicta sua omnia factis cohonestet,
neque aliter vivat quam loquatur; qui aversatus inutiles omnes super religione quæstiunculas, ad solam auri
getur pietatem ac virtutem; qui sacrarum Litterarum loca obscuriora infinita, sobria bonæ mentis et rationis
luce uberrime perfundat; quique ideo longissime dissideat ab eis, qui nescio quibus contentionum strophis de
diti, neque contenti ludere de suo corio, ita reges el principes inter se committunt, nationes et respublicas per
vertunt, ut de uno populo mox duo aut adeo plura fiant corpora, et ab externis in æternum Christiani nomi
xis hostem bellis, in sua viscera armentur, furentiumque exemplo manus et membra sua ipsi cædant: in
summa, qui nikil commune geras cum istis, qui sic a se segregatum habent candorem, fidem, modestiam, ut
si e toto orbe diligenda venirent monstra hominum conflata e contentione, pervicacia, maledicentia, suspi
cione, avaritia, livore, superbia, lascivia, ex horum potissimum ordine essent promenda ac producenda. ()
ærum! O mores! Si enim huic nostro fides, tantum inter sacerdotem et quemlibet probum virum interesse
debet, quantum inter cœlum et terram discriminis est, plura possemus pro isto; sed ex supervacuo, illu
strissime princeps, adeo statim optimum senem utraque invasisti manu, ac serio polliceris, ubi ætate fueris
adultior, habiturum iu amicorum cohorte prima primum, nihilque non de ejus sententia facturum publice pri
vatimque. Macte hac indole, hoc proposito, maximæ exspectationis princeps, certus id ipsum accessurum non
solum incredibili familiæ Palatinæ incremento, et summo Opt. Max. parentum gaudio, sed et incomparabili
reipublicæ Christianæ bono, tuoque honori ac gloriæ sempiternæ. Quæ ut brevi consequaris, supremum Nu
men supplices veneramur, clementiæ suæ alis te verpetuo, ceu Germaniæ totius delicium et amores porro ob
umbrare dignetur.
Neostadii xx11 Februarii, veris ipsius die auspicali.
Illustriss. Vestræ Clementiæ addictiss.
COMMELINIANI et Bonutiani.
Reverendissimis Patribus P. Andrew SCHOTTO, et P. Heriberto ROSWEIDO, societatis Jesu
presbyteris in collegio Antwerpiano, S. P. D.
Redit ad te, Pater Schotte, Isidorus tuus post bene longam captivitatem, in qua eum carcer Jani Gru
teri, velati mancipium quoddam, cum aliis id genus liberalis notæ monumentis, præter votum tuum hac
col. 111–112page 26 of 59
tenus detinuerat. Verum Suffridus Sixtinus Ambstelrodamensis, qui optimam Gruteranæ bibliothecæ par
tem in usum ac possessionem suam redegit, non est passus tam sanctum, tam pium, tam sapientem, tam
disertum scriptorem diutius in isthoc tenebroso carcere delitescere; sed inde extractum liberali manu as
seruit, haudque gravatim consensit, ut in dias luminis oras, tuo vestitus ac splendens ornatu, a Fitzeto
nostro produceretur, et hoc pacto in libertatem suam restitutum ire juberet quo vellet. Qua in re et tibi
ut gratificaretur sategit, et simul, ne tam præclara opera auctori suo deperiret, præcavere voluit. Sane ut
bono Christianæ reipublicæ, cui juvando promovendoque, in exulceratis hominum quorumdam judiciis
persanandis et feris moribus mitigandis, unice facere hic scriptor et potest et delet, vel hac in parte
consultum ivit. Neque ego interim officio meo defui, veritus ne aut manuscriptum in æmulorum manus
invidas deveniret, aut res rursum procrastinata novum in periculum ex transverso incideret. Non sum
ignarus, sed domi doctus meopte exemplo didici, quantæ molis sit talem partum progignere, quantave
dividia mentem premat et conficiat ob deperditas forte aut manticulatas vigiliarum nostrarum Incubra
tiones. Nec dubito quin plura id genus monumenta penes te exstent, vel abs te ipso affecta et proſe
cta, vel ab amicis tuæ fidei commendata, quæ cupias cum industriis et assiduis bibliopolis communi
care. Ad eam rem si tibi opera mea utilis et proficua esse poterit, mandabis, quid fieri velis, et factum
putato.
Ad te quoque, Pater Rosweyde, non minus curatio hujus sanctissimi Patris Isidori spectare debet, ut
quem Pater Schottus eleganti festivoque schemate tam liberaliter honestavit, ei tu vitam ipsam redonare
non neglecturus sis in illis de Sanctorum historiis commentariorum libris. Ita spes nos bona fovet, quam
‹de te omnes eruditi et bonarum litterarum studiosi conceperunt. Neque nos falli aut spe nostra jam diur
´nante frustrari patieris, si ingenuum ingenium tuum recte novimus, et perseverantem animi voluntatem,
quam sapientes constantiam in promissis appellant, rite perspeximus.
Cum ergo utrumque vestrum Pelusiota vester, imo ex parte et noster, tangat, recte atque ordine mili
facturus videbar, si eum ad utrumque pariter destinarem, qui aurem vobis velleret, ut conjunctis opibus
atque industriis integram aliquando et omnibus numeris absolutam Isidori operum editionem adornaretis
et procuraretis. Dignissimus sane scriptor, in quo operam hanc cunctam collocaretis, vel egregio reipa
`blicæ, in qua et sub qua vitam communem degunt religiosi cum profanis, catholici cum schismaticis,
boni cum malis. Neque enim sanctissimo huic Patri Isidoro, vel magistro ejus B. Chrysostomo, aut cæte
ris ejus ævi sanctis et catholicis Patribus, Basilio Magno, Gregorio Nazianzeno, Cæsario, etc., mos ille quo
nunc vulgo vivitur cognitus erat, at homines æque, ac ipsa vitia, odissemus et vitaremus. Contra ea sancti
illi Patres vitia hominum fugere ac detestari nos jubebant. non homines ipsos Dei imaginem gerentes, quos
Dominus noster Jesus Christus proximos nostros esse docuit, et diligere præcepit. Sed hæc est sæculi no
stri haud scio infelicitas, dicam, an fatalitas, an potius immanitas, quam tantopere quondam illustrissimi
cardinales Bembus et Sadoletus deplorabant. Dicite mihi, sed vestra fide, si istam morum rigiditatem in
expungendis dissentientium nominibus non modo ex diptychis Ecclesiæ, verum ex ipso etiam albo tñ;
Lɛw çıklaç xal dµillas indifferenter admittemus, nunquam vel sanctissimorum Patrum exsortem ab hac
Invidia præstabimus? Non certe vos istum ipsum Isidorum vestrum, non ejus magistrum B. Joannem
Chrysostomum, non Magnum Basilium, non Thaumaturgum Nazianzenum, non Theologum Nyssenum,
non Ephræm Theodidactum, non Synesium, non Epiphanium, Theodoretum, non ullum ejus ætatis tra
ctatorem sanctum ab injuriæ hujus nexu defendere mihi unquam poteritis, aut in tuto collocare. Viri
cordati beatos vos esse prædicant, quibus datum atque concessum sit e tam rigido eorum, quos dixi,
instituto seorsim sentire. Sic enim alienam religionem, et humanos mortalium læsus odio habetis, ut
tamen dotes ingeniorum humanoruni, easque artes, quas eis præbuit Phœbus Apollo, ut Homericis verbis
exprimam, æstimare et admirari didiceritis. Macte hac virtute, o venerandi seniores, qua in orbe Chri
stiano nomina vestra præclivent ac celebrantur. Vobis ipsi etiam adversarii hanc justissimam laudem
veris calculis assignant, quod plus moderatione vestra apud dissentientes proficiatis, quam illi, quos mi
nus dudum memoravi, cum omnibus suis armatis copiis ad rigoris cotem sanciatis, quibus sæpefieri af
firmant, ut magis destruant, quam ædificent, cadant, quam vincant. Valete, et comitatem meam, quam
Isidoro vestro servando, et vobis in hoc schemate repræsentando libenter impendi, boni consulite; majora
a me præstolaturi, si vobis studium atque officium meum in rebus vestris litterariis juvandis, et pro ea,
qua valere atque posse existimor, auctoritate promovendis, placere intellexero.
Scribebam Francofordiæ a d. xvi Kal. Martiar. A. C. N. oc 15CXXIX,
Duos quidem Isidoros locis temporibusque dissitos, patria quoque diversos, sed sanctimonia socios junctima
col. 113–114page 27 of 59
PG 78:113ἀναγινώσκειν καὶ μὴ γινώσκειν, καταγινώσκειν ἐστί. Ἰσίδωρος πρεσβύτης, ὁ Πηλουσιώτης, ἀνὴρ ἐλλογιμώτατος φιλόσοφός τε καὶ ῥήτωρ ἐπιστολὰς ἑρμηνευού τις θείαν Γραφήν γ γέγραφε, καὶ ἄλλα τινά. 'Αφέλεια, Μήτοι Σεραπίων, Ἰωάννης Ἀντιοχεὺς ὁ ἐπικληθεὶς Χρυσόστομος.prope nostra memoria edendos curarunt nostri ordinis typographi, Lutetiæ Parisiorum, et coloniæ Ubiorum;
Isidori Higvalensium antistitis Originum sive Etymologiarum libros XX, et Sententiarum libros IV. Omniaque
adeo pie ab illo in S. Scripturam exarata. Græci vero hominis S. Isidori Pelusiotæ seu Alexandrini presbyteri, disertissimi Attico etiam sermone, ut B. Chrysostomi auditoris, Epistolas amplius ter mille; quibus et
ipsɛ magnam partem sacrarum Litterarum loca, veluti per epistolam quæsita, explanat, evulgarunt. Post
Romæ in Vaticana bibliotheca observatum oculis ab And. Schotto S. J. plures adhuc åvexôótovę delitescere
ques postea ære descriptas, sacras piasque, ut mores æri sui qua adhortando, qua castigando verbis reformantes epistolas, in patria Antuerpiæ typis Nutianis excudendas curavit, prope sexcentas, triginta demptis.
Et quidem post ingentem numerum a Jac. Billio abbate jam occupatum e codice, opinor, Gul. card. Sirleti,
nt mox e Bavarico exemplari trecentas triginta adjunxit Latineque reddidit, scholiisque illustravit Conr.
Rittershusius, jureconsultus egregius. Græce quidem duntaxat hæ sexcentæ lucem primum aspexerunt, cum
ape bona Schotti fore, ut exsisteret aliquis, qui Latine interpretando præverteret, illoque fasce levaret, ut vel iis
gratificari voluisse videretur, qui sua quemque scriptorem loquentem lingua cum legere tum intelligere salagunt; sed sæculi infelicitate, ne dicam socordia, nimis rari eodem lucubrando aspirant; plerisque amœniora
duntaxat, ut poetica studia, vel ad quæstum pertinentia magis quam ad nominis immortalitatem, consectantibus. Verumenimvero, quod Juliano Cæsari B. Basilius M., teste Nicephoro, respondit, verum est illud: T、
ἀναγινώσκειν καὶ μὴ γινώσκειν, καταγινώσκειν ἐστί. Lucem itaque epistolis hisce interpres attulit, locisque
obscuris oyódız adhibuit, diversa ab iis quæ in Græco exemplari jam leguntur, et argumenta nova. Utere, Lector, nisi si quid utilius afferre vales. Vale.
ELOGIA VETERUM
DE S. ISIDORO PELUSIOTA.
EX SUIDA.
Ἰσίδωρος πρεσβύτης, ὁ Πηλουσιώτης, ἀνὴρ ἐλλογιμώτατος φιλόσοφός τε καὶ ῥήτωρ ἐπιστολὰς ἑρμηνευού
τις θείαν Γραφήν γ γέγραφε, καὶ ἄλλα τινά. Ιd est, Isidorus presbyter Pelusiola, vir eloquentissimus,
philosophus atque rhetor, epistolas ter mille divinam Scripturam interpretantes scripsit, et alia quædam:
at Adversus Gentes, cujus ipse operis meminit lib. 11, epist. 137 et epist. 228; ut Contra fatum, lib. 1,
epist. 253: Ad vel Adversus Cyrillum, de quo Evagrius lib. 1, c. 15, Eceles. hist., et Niceph. lib. xv, c. 53.
Que vero idem Suidas in 'Αφέλεια, et in Μήτοι alert, item bene longa narratione Σεραπίων, et nostro
Isidoro per errorem attribui video, Platonici potius philosophi Isidori esse existimo, nisi quid judicans-fallor, cujus Isidori vitam Damascius scripsit, ut in Photii Bibliotheca legas, cod. CCXLI. Nostri vero Isidori
meminit idem Suidas, Ἰωάννης Ἀντιοχεὺς ὁ ἐπικληθεὶς Χρυσόστομος. Estque illa Epistola S. Isidori, quæ
in his nostris est 168, ad Timotheum quemdam. De patria quoque controversum, Pelusiota enim cognomento a patria, Alexandrinum tamen facere videtur Ephrem apud Photium nostrum Bibliothecæ volum.
CCXXVIII, ut vel origine alteram, alteram ab educatione distinguamus, cum M. Cicerone, De legib. Presbyterum vocat Suidas, non episcopum, etsi vox illa pro hoc commutari soleat interdum. Itaque in Catena
Græcoram Patrum in Joannem, inedita, hoc signo (p) designatur, ut in extrema Catena ad illa Joannis
verba: Nec ipsum arbitror mundum capere posse, qui scribendi sunt libros: Isidori nostri laudat epist. 259
lib. 1, et lib. 11 epist. 99. Nunc aliorum elogia videamus.
EX EVAGRIO (lib. 1, cap. 15).
Theodosio imperatore regnante, magno etiam in honore fuit Isidorus Pelusiota, cujus gloria ob illius
tum facta, tum dicta longe lateque pervagata est, omniumque sermone celebrata. Iste carnem sic maceravit laboribus, sicque animum arcanis et divinis doctrinis saginavit, ut vitam angelicam in terris traduceret, et vivam expressamque effigiem vitæ monasticæ et divinæ contemplationis omnibus perpetuo intaendam proponeret. Scripsit quidem cum alia multa opera perquam utilia, tum unum ad Cyrillum: ex
To perspicuum est eum eisdem eum admirabili illo Cyrillo vixisse temporibus. Ad Cyrillum, an Adversus
Cyrillum, ut e Nicephori mox verbis colligas, et ex Stephano Gobaro apud Photium cod. ccxxxit,
lib. IV, сар. 53.
EX NICEPHORO CALLISTO (lib. xiv, cup. 53).
Non virtate tantum egregii tum floruere viri, sed et doctrina factis ipsis consona Isidorus enituit. Utraque enim philosophia si occurrat, celerius mentem in sublime tollit, et bono ei, quod desiderio votoque
mai expetimus, unit atque conjungit. Nam veluti duabus alis, cui utraque illa contingit, utitur, atque
in cælum evolans quam celerrime progressu pleno pervenit. Quales viros ea tempestas protulit, virtute
et doctrina magnam gloriam consecutos. Talis Isidorus ille fuit, qui in Pelusio monte monachis præfuit:
Nilus et Marcus præclari ascetæ, et sapiens item Cyri Ecclesiæ antistes Theodoritus, quorum magna in
poetica laus est. Præceptore ii in utraque philosophia magno usi sunt Chrysostomo. Igitur divus Isidorus
jam inde ab adolescentia ita in monasticis laboribus desudavit, et ita carnem, animam arcanis subllmioribusque doctrinis fovens, maceravit, ut evangelicam prorsus degeret vitam, et viva animataque momastici instituti divince contemplationis columna, et velut primarium quoddam exemplum flagrantis ænulationis doctrinæque spiritualis esset. Multa ab eo scripta sunt, variæ utilitatis plena, potissimum autem
Arguments of the LettersArgumenta epistolarum
col. 119–120page 30 of 59
PG 78:119ἀποταγής ὑπο ταγής ἑκατοντάδας δ' περὶ ἀγά πης.ISAACUS CASAUBONUS CUNRADO
RITTERSHUSIO IC. S. D.
Avebam scire, ut valeres, et quid ageres, clarissime Rittershusi, mirabarque binis meis superioribus
nullum a te responsum esse datum, ut nec a Scipione Gentili, academiæ vestræ lumine quidquam litterarum accepi, postquam ex itinere Gallico isthuc est reversus, eramque adeo de utriusque vestrum valetudine ac statu sollicitus, cum misit ad me Bongarsius, ¿ tŵv šµŵr plzwv äwros, epistolam illam tuam
quam utrique nostrum) communem esse voluisti. Gavisus sum non mediocriter, et quod valentem te intellexi, et quod ita in litteras animatum, ut bene de illis merendi finem nullum facias. Nam quod scribis
de repertis B. Patris Isidori Pelusiotæ epistolis, et tua cura descriptis atque ad edendum paratis: beasti
me, mi Rittershusi, hoc evangelio. Macte hoc studio atque bermæo isto. Multa quidem tibi jam resp.
litteraria debet, propter egregia ingenii tui monimenta, quibus illam auxisti, ornasti; sed magnum cumulum prioribus tuis meritis adjeceris, si tam pium et eruditum scriptorem ¿ ¿dcu maλlvopoov nobis dederis, quod quidem ut facias, non hortor te solum, sed etiam rogo atque obtestor: eo quidem vehementius, quo pauciores hodie sunt quorum palato dapes istæ sapiant. Sed male sanorum hominum voces
insanas, qui litteras Græcas faciunt non pauci, pro tua prudentia facile intelligis esse contemnendas;
atque illud potius nobis, qui illarum præstantiam ac necessitatem intelligimus, esse enitendum,
ut fugientibus manum injiciamus, et, si possumus, suam æstimationem ac pretium illis apud toùç sůquels
yoūv tŵv véwy vindicemus. Quod autem edi cupis Lutetiæ opus tuum (vere enim tuum dixerim), de ea re
quid certi spondeam tibi, non habeo: nam lente hic Græcorum editio procedit: etsi non deest quibusdam nostrorum typographorum animus et Isidorum et reliquos Patres Græcos edendi. Itaque cum omnia a
te fuerint parata, fac me ut sciam; et confide, pari diligentia in eo negotio versaturum, ac si mea res
ageretur. Vale. Madridi ad urbem, 111 Nonas. Septemb. Clɔ. ɔ. CIIII.
Phil. Scherbius ex animo tuus. S.
Libenter legi Isidorum tuum, et, ut puto, non sine fructu. Miratus sum immanitatem (ita enim oportet
loqui) laborum tuorum. Feres fructum. Quem illum? Placebis melioribus. Sed et fortassis auferes invidiam
apud eos, quibus molestum erit, te ad summam juris civilis peritiam tantam rerum sacrarum cognitionem adjunxisse. Nosti ingenium humanum. B. V.
ARGUMENTA
EPISTOLARUM S. ISIDORI PELUSIOTÆ
Breviter comprehensa descriptaque a C. Rittershusio.
AUGUMENTA LIBRI PRIMI.
EMST. 4. Vocum monasticarum ἀποταγής et ὑποταγής explanatio.
2 Saneti sunt carbones igne divino succensi.
3 Opinio a re immane quantum discrepat et
verba factis concedunt.
4 Vita præsentis ævi est stadium, in quo nobis
strenue decertandum est, si futuri sæculi præmia
consequi volumus.
5 De asperitate et continentia vitæ monasticæ.
6 Calix apud Davidem quid significet.
7 Christi genealogia materna simul ac paterna
ex familia Davidis deducitur.
8 De cura corpori et animæ impendenda.
9 De somniis, quæ ex diuturnis actionibus carumque reliquiis noctu per quietem nobis offeruntur; et
de studio sobrietatis.
10 Charitatis encomium, qua nikit est majus.
Confer Beati Maximi ἑκατοντάδας δ' περὶ ἀγάπης.
11 Injurias et contumelias non esse vindicandas,
sed patientia superaudas.
12 Elati animi reprehensio.
13 Admonitio de reditu ad officium desertum.
14 Præstat bene vivere et agere, quam bone el ornate dicere.
15 Cohortatio ad studium humilitatis et modestia,
deposita arrogantia atque superbia.
16 Sal fecundans aquas sparsus ab Eliseo, quid
myslice denotel.
17 Quare Christus in Evangelio quemdam ab se
repulerit.
18 Contra Judæorum calumnias de ortu Christo:
deque significatione particule donec, quam habet in
col. 121–122page 31 of 59
sacris Litteris. Virgo mater virgini discipulo quasi
testamento Christi commendata.
19 Solutio quæstionis: Cur non etiam Daniel cun.
tribus sociis simul in fornacem sit conjectus.
20 Qui Christo non credit, ei nos frustra conabi
mar persuadere res arcanas et cœlestes.
21 Veteris et Novi Testamenti collatio cum scri
ptis gentilium, quæ de natura deorum exstant.
22 Dehortatio a sacerdotii cupiditate.
13 Interpretatio loci de Primogenito sancto.
24 Sacra Litteræ religiose suni tractandæ.
25 Contra solituriæ vite sectatorem, qui tamen
perturbationibus succumbit.
26 Admonitio de crimine Simoniæ vitando.
27 Objurgatio hominis avari, bene alioquin versati
in sacrarum Litterarum lectione.
28 Sacerdotium appetere non est cujusvis.
29 Admonitio de cavenda Simonia.
30 Admonitio de officio episcopali.
31 Admonitio de brevitate magistratus, adeoque
totins humanæ vitæ, honestis actionibus extendenda.
32 Lucerna in candelabro est sacerdos in cathedra.
35 Joannes Baptista quibus rebus præstantior fue
rit prophetis.
34 Joannes Baptista quo consilio legationem ad
Christum miserit.
35 Admonitio imperatoris Theodosii de mansue
tudine et eleemosynis exercendis.
36 Admonitio de officio aulici.
37 Oratorium ex rupinis non ædificandum.
38 Admonitio de carenda abjiciendaque sacerdoti
feritate, et assumenda humanitate et mansuetudine.
39 Etiam tunc, quando ob unum impium tota ple
ctitur civitaș, non fit injuria cæteris, quasi omnino
innocentes punirentur.
40 In hominem Apaσúdsidov.
41 Objurgatio monachi vagi atque instabilis, pro
posita leporis et veri monachi dissimilitudine.
42 Ineffabilis unio hypostatica duarum in Christo
naturarum præfigurala viso prophetico carbonis
igniti forcipe comprehensi.
43 Quare Abrahamus servum suum voluerit jure
jurando sibi astringere manu ſemori imposita.
44 Eleemosyna cum judicio erogandæ.
43 Admonitio de officio episcopali, et quid denota
rit abjectio laneorum vestimentorum.
45 Actiones orationi copulandæ ac velut maritan
de sunt.
47 Admonitio de prætura recte gerenda.
48 Tributum ne clerici quidem pendere detre
elanto.
49 Monachi suis manibus operantes victum quæ
runto exemplo Pauli et ex præcepto Christi.
50 Virga nucea quid denotet apud Jeremiam.
51 De typo ficus maledictæ a Christo et arefactæ.
52 Abstinentiæ a cibis causæ complures.
53 Mundum fugere quid sit, apud Amos prophetam.
54 Inter Mariam matrem Domini et Cybelem ma
trem deorum quantum sit discrimen.
55 De honore habendo reliquiis sanctorum, ut per
quas Deus multa admiranda opera patret. Conf. ep.
lib. 11.
£6 Judæ proditio, licet prævisa prædictaque, li
bera tamen fuit. Nam præscientia Dei non affert
hominum actionibus necessitatem.
57 Utres veteres quinam sint. Piorum et impio
rum discrimen in Caipha et Petro conspicuum.
58 Frugalitatis commendatio.
59 De peccato in Spiritum sanctum irremissibili.
60 Spiritus sanctus est Deus: unde et Dei digitus
socatur.
61 Objurgatio rominis ebriosi. Et quod non sil
salis, scripla sanctorum legere, nisi vita quoque el
moribus exprimantur quæ legerimus.
02 Inter veram et falsam eloquentiam quantum
Intersil.
65 Contra nimium studium gentilium historico
rum
et poetarum, Christiano homine indignum.
64 De infrugiferis arboribus securi exscindendis.
65 Area, ventilabrum, frumentum et horreum al
legorice quid denotent.
66 De Christo a Joanne baptizato.
67 De illustri patefactione Trinitatis in bapti
smate Christi.
68 Vera expositio dicti Christi de Joanne Ba
plista.
69 Dehortatio a gula, et adhortatio ad jejunium
propositis utriusque rei et fructibus et exemplis.
70 Et ventri et perturbationibus animi imperan
dum.
1 De sunctificatione Sabbati, et quæ opera in
Sabbato sint facienda, nempe quæ animæ sint lu
crosa.
72 De opere manuum, quatenus per id Sabbatum
profanetur.
73 Cur Deus etiam templa sua fulmine ſerial.
74 De indumentorum vilitate.
75 Consolatio tentationibus opponenda.
76 Cur Christus lapides in panes convertere no
luerit.
77 De solitudinis bono.
78 De terrena militia cum spirituali commutanda.
79 Mali sacerdotes Pharisæorum similes.
80 Dicti evangelici de adversario el via, el expo
sitio nova et mira.
81 Expositio dicti ex psalmo xcii: ‹ Ne adhæ
real tibi sedes iniquitatis fingens laborem in præ
cepto.,
82 Solutio dubitationis cur Israelitæ Benjamini
tarum scortationem ultum euntes in Gabaa sint cæsi
(Jud. xx).
83 Expositio allegoria de oculo eruendo et manu
dextra abscindenda abjiciendaque.
84 Expositio præcepti evangelici de inani gloria
in bonis actionibus cavenda.
85 Expositio tertiæ petitionis in oratione Domi
nica.
86 Vera nobilitas et felicitas in virtute consistit.
87 Exemplis docetur, etiam feminas posse affe
ctus suos vincere. Quare muliebris sexus imbecilli
tas feminas illis succumbentes non excusat.
88 Contra jactantiæ vanitatem.
89 De mulierum congressibus, aut contemplatione
cerle vilanda.
sit.
90 Cantus feminarum in ecclesia an permillendus
91 Collaudatio hominis continentis, et ad perse
verantiam exhortatio.
92 De veris et falsis monachis.
93 Admonitio monachorum, Ne multi fiant ma
gistri.
94 Expositio dicti Scripture, Hebr. v, 13
Omnia nuda et aperta oculis ejus. ›
95 De spinea corona, quo spectarit.
96 Invitatio philosophi gentilis, ut veram philoso
phiam, id est Christianismum, abjectis erroribus,
amplectatur.
97 De Spiritus sancti cum Patre et Filio arclis
sima conjunctione, quæ vel ex verbis concessæ upo
stolis clavium potestatis apparet satis.
98 De injuriis Christiano patienter ferendis.
99 Contra eum qui superbit, cum nullam habeat
superbiendi materiam.
100 Refutatio hæreseos Novati.
101 Collaudatio hominis qui bene cœpit; et ad
perseverantiam in bono cohortatio.
102 Contra hæresin Manelis et aliorum qui male
de duabus in Christo naturis sentiunt. Hæreticorum
cum piscatoribus comparatio.
103 Trine abnegationi Petri opposita trina Do
mini interrogatio et Petri assensio.
104 Episcopatum appetere non est cujusvis.
105 De partu viperino, cui a Joanne Baptista
Judæi comparantur.
col. 123–124page 32 of 59
106 Solutio quæstionis, de purgatione templi a
Christo instituta;
107 De summa inter Vetus et Novum Testamen
tum consensionę.
108 De vana et inani eloquentia.
109 De Spiritus sancti deitate adversus Pneuma
tomachus.
110 Contra superbiam monachalem. Et quis verus
sit monachus.
111 Detestatio Simoniæ.
112 Contra eos qui aliter vivunt quam docent,
atque ita hominibus se deridendos propinant.
113 Contra adificationem ecclesiæ ex injustis lu
cris. Confer ep. 37, h. lib.
114 De triduana Christi in sepulcro quiete. Con
fer ep. 212, lib. 11.
115 In eum qui ad pristina vitia revertitur.
116 Admonitio de officio.
117 De ignoto extremi judicii die.
118 Admonitio ad pravos sacerdotes, ut ad meliv
rem frugem se recipiant.
119 Contra Simoniacos.
120 Mali sacerdotes sibi ipsis potius nocent, quam
sacrum suggestum contaminant. Confer Chrysost.
121 De vocatione gentium et rejectione Judæorum.
122 Pax vobiscum, et cum Spiritu tuo,› quare
a sacerdote in ecclesia dicatur, el a populo respon
dcatur.
123 Quid sacrum corporale significet in mysterio
rum divinorum administratione.
124 Divinitas passionis expers, contra Theopa
schilas.
125 Solutio quæstionis de angelo Moysi necem
minitante.
126 De dicto Christi: Estote prudentes sicut
serpentes. Confer ep. 175, lib. 11.
127 In indoctum multos libros coementem, ex
quibus nullam percipit utilitatem.
128 Objurgatio hominis imperiti, impudentis et
superbi.
129. Laus vitæ monasticæ, ad eamque rite degen
dam cohortatio.
130 Monasticæ vitæ cultor a gula fastuqué alie
nus esto: vigilantiæ, sobrietati, modestiæque sin
deto.
131 Zachariæ silentium et mutitas typus fuit legis
in adventu Christi obmutescentis.
132 De victu Joannis Baptistæ: sive quid fuerint
axpldes contra vulgarem opinionem.
133 Gratulatio, et simul admonitio de officio ma
gistratus.
134 Increpatio hominis desperati.
135 Objurgatio hominis libidinosi.
136 Habitus sacerdotalis quid denotet. Quoque
sacerdos typum gerat Christi Domini, veri supre
mique Pastoris. Adi Joan. Stephan. Duratum De
ritib. Ecclesiæ cathol.
137 Absurdum est præmia et coronas petere ante
impleta legitima certamina.
438 Patris et Filii non est una persona, sed una
essentia, contra Sabellianos.
139 Expositio dicti Pauli: «Non rapinam arbi
tratus est esse se æqualem Deo. >
140 Dehortatio a crapula hominis jam cani et in
nequitia veterani.
141 Hominem etiam sine humano semine exsistere
posse probatur, contra Judaicam perfidiam.
142 Deprecatio pro servo alieno, qui ob delictum
quoddam ab hero suo aufugerat, ut in gratiam re
cipiatur data venia.
143 Divina mysteria cum hominibus impiis non
communicanda.
144 Objurgatio hominis, qui a via salutis arcta
ad latam perditionis viam deflexit atque exorbi
tavit.
145 Objurgatio ejus qui ambitu et prece pretioque
ad sacerdotium obrepserat.
146 Solutio quæstionis, cur Christus leproso
quem mandarat, præceperit munus offerre sacerdo
libus.
147 Cur Christus prædixerit multos venturos ex
gentibus, qui cum patriarchis recumbant.
148 Justi et iniqui imperii differentia. Tyrannici
præsidis reprehensio.
149 De officio episcopi, quam arduum ac periculi
plenum sustineat munus.
150 Objurgatio monachorum propter inhospitali
lalem.
151 Objurgatio mali et in suo officio negligentis
episcopi.
152 De S. Joan. Chrysostomo ejusque adversariis.
153 Expositio dicti Christi: ‹ In viam gentium ne
abieritis.
154 Admonitio de pœnitentia, et vitæ correctione.
155 Monachus neque ipse jurare, neque ab aliis jus
jurandum exigere debet.
156 Sacerdotii dignitas et majestas quanta sit,
quinque libris a Joan. Chrysost. expositum est.
157 Admonitio de officio archidiaconi ne fluxis
opibus adjiciat animum.
158 Reprehensio improbi et Simoniaci sacerdotis.
159 Evangelii prædicationi nullum afferri debet
impedimentum.
160 Collaudatio viri probi, et ad constantiam co
hortatio.
161 Colluudatio bene scribentis, et ad perseveran
tiam cohortatio.
162 Quid requiratur ad perfectionem.
163 Non satis est bene loqui, sed bene etiam vi
vere oportet.
164 De cavenda superbia.
165 Collaudatio boni magistratus, et cœlestium
alque æternorum præmiorum repromissio.
166 Objurgatio et admonitio obstinati peccatoris,
ul resipiscat.
167 Objurgatio hominis contentiosi et rixosi. Qui
pugnis gaudet et odio esse studet, merito dæmon est
vocandus.
168 Christus vitis est; ejusque doctrina vinum læ
tificans corda hominum.
169 Apostoli musto pleni; hæretici ut caupones
quidam adulterant vinum coelestis veritatis.
170 Gravissima increpatio impii sacerdotis, qui
tamen a sacrorum tractatione non abstinet.
171 Admonitio, ut fratres dissidentes in gratiam et
concordiam redeant.
172 Quantum inter divitemet Lazarum fuerit dis
crimen.
173 Objurgatio hominis inconstantis et gulosi, alios
exemplo suo corrumpentis.
174 Objurgatio crudelis præfecti, qui reis perfu
gium ad ecclesiam, suique defendendi copiam dene
garal.
175 Si quis talis dici recusat, talia ne faciat. Ser
mones enim rebus sunt consequentes.
176 Admonitio subditorum, ut sibi ab iniquo præ
side suo caveant.
177 Corruptissimi status ecclesiastici et politici de
scriptio.
178 Imploratio auxilii contra injustum præsidem.
179 Reprehensio viduæ luxuriose viventis.
180 Admonitio, ut non tam verbis quam factis
philosophemur, neve simus homines ignava opera,
philosophica sententia, quia parum est lingua dun
taxat eruditum esse, non vita et factis emendatum.
181 De severitate, qua Moyses in Achanum Sab.
bati violatorem, et Petrus apostolus in Ananiam
ejusque uxorem Saphiram usi sunt.
182 De margarita emptore in parabola evangelica,
quod Novi Testamenti denotat populum, Christi veræ
margaritæ sectatorem.
183 Vita humana mare est; ejus tranquillatores
apostoli.
col. 125–126page 33 of 59
184 Admonitio hominis impii, ut resipiscat, si non
Dei, saltem infamiæ metu.
185 Objurgatio vitiosi episcopi.
186 Cohortatio ad liberalitatem sine curiozitate
exercendam.
187 Ob sacerdotum improbitatem atque abusum
rerum divinarum non debemus exercitia 'liberalitatis
omillere.
188 De extremo judicio, quod ejus respectu debea
mus nos ad rationes vitæ nostræ Deo reddendas præ
parare, nec pœnitentiam nimis dix protelare.
189 Martyrum verus honor et cultus non tam in
oblationibus munerum, quam in morum imitatione
consistit.
190 Commendatio servi fugitivi, ut a domino suo
in gratiam recipiatur.
191 Imploratio auxilii contra tumultus in solitu
dine excitatos.
192 Supplantatio Esau a Jacobo facta quid alle
gorice significet.
193 Jacobus hædinis pellibus contectus Christum
præfiguravit, humana carne peccati experte indutum,
qui patri gratum cībum obtulit.
194. Quæ sit causa zizaniorum sive malarum co
gitationum in corde hominis exsistentium.
195 Cur Deus impios non statim perdal el eradi
cet, et quod angeli futura ignorent.
196 De rebus ab Ægyptiis, per Israelitas ablatis.
197 Ostentatio in recte factis vitanda est.
198 Car Ægyptiorum mares in mari submersi sint
nempe ut hæc pœna esset talionis, quod et ipsi antea
mares Israelitarum occidissent.
199 De comparatione regni cœlorum cum grano si
napis.
200 De loco prophetæ Malachiæ 11, 13, ut acci
piendus sil.
201 Regnum Dei simile fermento.
202 Admonitio de intempestivis atque immodicis
discipulorum laudibus vitandis.
203 Dehortatio ab ebrietate.
204 Regnum Dei cum sagena comparatum.
205 Regnum Dei sagenæ simile.
206 De statere in ore piscis reperio a Petro, et pro
Christo depenso.
207 Similitudo puerorum, ad quam Christus nos
vocal, qua in re consistat.
208 Admonitio de officio magistralus.
209 Ut malum est a diabolo, sic bonum omne Deo
acceptum ferre debemus.
2:0 Allegorica expositio aliquot dictorum Christi
in vaticinio de extremo die prolatorum.
211 Quidnam significent allegorice prægnantes el
lactantes, quibus vœ a Christo denuntiatur.
212 Præmia recte fuctorum in sacris Litteris pro
missa.
213 Monetur viduus, ut sibi a secundis nuptiis
curcal, et monasticam potius vitam amplectatur.
214 Imperiți de rebus divinis disputare non de
bent, ne religio in contemplum per eos adducatur.
215 Admonitio avari episcopi, ut liberalita'em in
pauperes exerceat.
216 Respondet ei qui petierat, tunicam sibi milti
ab Isidoro.
217 Gratiarum actio pro vestibus donatis.
218 Quatuor summa imperia Danieli in visione
Osiense.
219 De agno paschali, cur Judæi igne assum com
ederunt.
220 Admonitio de offcio monachi.
421 Quid sit, pro mortuis baptizari. Exposi:io di
eti Paulini, I Corinth. xv, 29.
222 De judicio in vivos et mortuos exercendo Viri
et mortui tribus modis accipi possunt. Confer Mc
thodum in Bibliotheca Photii, pag. 493.
223 Increpatio hominum deploratorum.
224 Convalescens et in vitu diutius manere jussus,
petīt se amici precibus ad Deum jurari.
925 Gratulatio magistratus viro bono delati.
226 Boni prætoris commendatio.
227 Increpatio insolentis atque elati philosophi,
qui Christi fidem fuerat amplexus.
228 Eucharistia quare dicatur Communio.
249 Solutio quæstionis, cur non quæris oblatio
munerum prosit offerenti.
250 Caini oblatio cur Deo fuerit ingrata.
231 Objurgatio hominis temerarii, et ad meliorem
frugem revocatio.
252 Admonitio de officio sacerdotali.
233 Objurgatio hominis crudelis et sanguinarii.
234 Objurgatio hominis libidinosi.
235 Petri de Christo confessio est basis el funda
mentum Ecclesiæ.
236 Unio duarum naturarum in Christo Petri
confessione comprehensa.
237 Invidis parata supplicia et in hac et in altera
vila.
238 Ecclesiæ perpetua conservatio.
239 De Christi in monte transfiguratione.
240 Impios diu tolerat Deus ad pœnitentiam eos
patientia sua exspectans et invitans.
241 Filius Dei coæternus Patri, contra Arianos.
242 De hæresi Montani, quam fœda ac detestabilis
fuerit.
243 Montanus machus manifestarius, dignus scili
cet habitus, cujus beneficio Spiritus sanctus morta
lium generi conferretur.
244 Non quodvis jejunium prodest.
245 Manichæorum juxta cum Montanistis dete
statio.
246 Detestatio hæreseon Arii et Eunomii.,
247 Contra hæresim Sabellii.
248 Solutio quæstionis de oriente el occasu.
249 Calix afflictionem significat in sacris Litte
ris.
250 Querela de corruptelis in Ecclesia grassanti
bus.
251 De veste Christi.
252 De velo templi in passione Domini scisso.
253 De miraculis quibusdam, quæ in crucifixione
et morte Christi evenerunt.
254 Solutio quæstionis, cur petræ res inanimatæ,
cæse scissæque sint in passione Christi.
255 Latrones duo una cum Christo crucifixi quid
mystice denotarint.
256 Cur medius inter duos latrones pendere vo
luerit Christus.
257 Ut lux major obscurat minorem, sic Zacha
rias ad nuntium de Prodromo Christi obmutuit.
258 Moderato labore exercendi sunt tyrones, el
paulatim ad graviora ferenda assuefaciendi.
259 Dicti Joannis evangelistæ cup. ult. nova expo
sitio. Homo microcosmus.
260 Admonitio ne adolescens suo arbitratu vivat,
sed senioribus se submittal gubernandum.
261 Improbitas fugienda ei qui Deo et hominibus
charus esse velit.
262 Querela de mala episcopi administratione.
263 Objurgatio improbi diaconi.
264 Admonitio de cœlesti armatura adversus
hostem diabolum comparanda, avaritia et voluptate
vitata.
265 Increpatio superbientis oo corporis procerita
tem.
266 Consilium de assequenda perfectione.
267 De duplici statu animæ post mortem.
268 Discipuli Christi quibus armis victoriam re
portarint.
209 Admonitio de vitanda avaritia rapacitateque
bonorum ecclesiasticorum, et cura pauperum susci
pienda ad quos bona ecclesiastica pertinent.
270 Ethnicismo abolito Christianismus per totum
orbem terrarum prævaluit. Conferendus Minutius
Felix in Octavio, et Theodoretus De Græcanicis af
fectionibus curandis.
col. 127–128page 34 of 59
315 Contra episcopum Simoniacum.
271. Vitra homini non inesse per naturum. Confer
infra ep. 303, quæ hac est plenior: sicut etiam 'in
ms. cod. Bavar. hæc altero tanto est longior.
272 Quod primus Adam perdidit, secundus resti
tuit.
273 De vero Dei cultu.
274 Contra vanam ſugacium opum fiduciam.
275 Contra ingratum ac degenerem reipub. alum
num.
276 Contra opum et inanis gloriæ studium,
277 Contra ebrietatem et crapulam.
278 Luus vitæ monasticæ.
279 Contra ebrietatem.
280 Contra iracundiam.
281 De Cappadocum pessima perversissimaque in
dole.
282 De expulsione ex paradiso, el in eumdem re
stitutione. Interpretatio dicti Christi, Matth. xxv.
283 De disparitate humanorum studiorum.
284 De resurrectione mortuorum etiam in stirpibus
præfigurata.
285 Expositio dicti Christi de duabus molentibus.
Vita hæc est pistrinum.
286 Contra eos, qui sola virginitatis observatione
gloriantur, cum interea virtutum variarum, et in
primis humilitatis studio destituantur.
287 Talenti bene collocati præmium cœleste.
288 Ovium et hircorum in extremo die separatio.
289 De Christi vera humanitate, etiam in infirmi
tatum nostrarum susceptione declarata.
290 Firmamentum imperiorum est amicitia cum
Deo.
291 Petrus servo summi sacerdotis Malcho auri
culam amputans, quid mystice denotet.
232 Barrabas liber dimittitur, Christus ad crucem
dumnatur.
293 Judæi Christum felle polantes quid mystice
denotent.
294 Admonitio de virtutibus duci exercitus neces
sariis, metu Dei et justitia: quibus remotis infeliciter
cum hoste pugnatur.
295 Oderunt peccare mali formidine pœnæ. ›
296 Contra libidines.
297 Increpatio homicidæ superbi.
298 De inutili el otiosa monachorum turba mi
nuenda.
29) Deprecatio pro naufrago reliquatore.
300 Deprecatio pro naufrago.
301 Interpretatio dicti ex psalmo xx111, ‹ Virga
tua et baculus tuus, › etc.
302 Præceptum monasticum de exercitatione et
certamine ante coronas suscipiendo.
303 Vitia homini inesse per naturam: quam Chri
stus in unitatem personæ assumptam saluti integri
tatique asseruit. Christus Deus el homo in unitate
personæ incommutabilis.
304. Impuram mentem non esse cœlestis sapientiæ
capacem aut docilem, ut lippus oculus splendorem
solis intueri nequit.
305 Nova interpretativ pηtov psalmi cx1x: ‹ Ad
hæsit pavimento anima mea. ›
306 Etiam in servili conditione potest quis libe
rum alque ingenuum animum gerere. In Christo
enim nulla est differentia liberi hominis et servi.
307 Gratulatio episcopo ex periculo servato.
308 Vita monastica est militia.
309 Exhortatio ad linguæ petulantiam coercendum.
310 Admonitio necessaria de affectibus et præju
diciis cavendis. Deque Theophilo Cyrilli avunculo
Joannis Chrysostomi adversario.
311 De concilio Ephes. recte instituendo ad imper.
Theodosium.
312 Ficus sterilis exscindenda.
313 Dehortatio ab ebrietate et abusu vini, ex cujus
primitiis Spiritus divinus sanguinem Christi efficit.
514 Objurgatio monachi gulosi ac vagi, quamvis
jam annis gravis.
316 De recta liberorum educatione et institutione.
317 Collaudatio solventis primitias et decimas
fructuum.
318 Deprecatio pro monacho fugitivo.
319 Admonitio, ut sacerdos typum se præbeat
gregis.
320 Gula est soror vel polius mater libidinis.
321 Dictum psalmi ci exponitur: ‹ In matuli
no, etc.
322 De hominibus indoctis, insulsis et temerariis,
qui omnia in Ecclesia, repub, et imperii statu per
surbarunt, patienter ferendis.
323 De Verbi Dei incarnatione. Laus Athanasii.
324 Inconstantia et xavodo§ia Cyrilli taxatur.
325 Lingua refrenanda.
326 Militaris insolentia in ordinem redigitur.
327 De concussione militari.
328 Ira gravior blasphemia.
329 De intemperantia linguæ coercenda.
330 Dicti psal. cxix, Non est occultatum, etc.,
expositio nova et mira.
331 Expositio dicti ejusdem psalmi.
332 Increpatio imperii perturbatoris Ecclesia.
333 Admonitio de futuro judicio, in quo reddendæ
sunt rationes corum omnibus angelis et hominibus.
334 Quinam mortui sint lugendi. Nova expositio
dicti: ‹ Super mortuum plora, etc.
335 Consilia non sunt ex eventis metienda aut
ponderanda.
336 Admonitio hominis gulosi ventrem pro namine
colentis, ut resipiscat.
537 Expositio grammaticæ loci ex Actis apost.
cap. xxviii, 15, usque ad‹ Appii forum, et tres
tabernas. >
338 De remissione peccatorum contra Novatianos.
539 Rursus de eadem.
340 De æterno avarorum et crudetium hominum
supplicio.
341 Increpatio hominis perdisi.
342 Re potius quam sermone philosophandum.
343 De angelorum creatione, etc.
344 De animadversione divina, quod sit admonitio
potius emendandi nostri causa suscepta, quam iræ
vel indignationis significatio.
345 Objurgatio hominis gulosi.
346 De Pauli conversione.
347 Admonitio kominum flagitiosorum, ut ad offi
cium redeant.
348 Donaria sine pietate oblata nihil prosunt.
349 Sacerdos etiam improbus non est aspernandus,
quia est angelus Dei omnipotentis.
350 Admonitio hominis voluptuarii, ut resipiscal.
351 Objurgatio hominis pravo sodalitio gaudentis.
352 De sanctis Patribus, qui ex Cappadocia fue
rint oriundi. Et quod vitium atque improbitas non
sit a natura, sed a voluntate et animi instituto.
353 Patris et Filii sicut una est essentia, sic et
voluntas.
354 Quo fine magnus Elimas in Actis apostolorum
cacitate fuerit punitus.
355 Allegorica interpretatio dicti Exod. XIX,
10: Abluant vestimenta sua hodie, etc.
356 De trina abnegatione Petri, et trina item con
fessione Christi.
357 De Petri conversione et resipiscentia ad gal
licinium.
358 De ficu a Christo maledicta, quid mystica
ratione denotarit.
359 Trina rejectio, qua gens Judaica, totumque
ndeo genus humanum repudiavit salutem.
360 Cur Christus sese panem appellaris.
361 Dehortatio a gulositate.
362 Typica benedictio Ephraim et Manasse.
363 De vaticinio Elizabethæ, matris Joan. Bapt.
361 Nova el allegoricu expositio dicti psalmi CL
col. 129–130page 35 of 59
Laudate eum in tympano et choro, › etc.
365 De vaticinio Jacobi, Genes. xlix.
366 Dieti Isaiæ, Ne dicas, Jacob: Et quid locu
tus Israel,, etc., nova expositio, et accommodativ ud
quæstionem in præcedenti epistola decisam.
367 Dehortatio a crebritate congressuum urbico
rum.
568 Admonitio monachi, ut vitet fastum, quippe
a quo ipsius professio et vitæ institutum longe sit
alienissimum,
369 Commendatio sacræ Scripturæ præ omnibus
litteris sæcularibus.
570 Admonitio de studio contentionum et dissidio
Tum cavendo.
371 De crimine falsi, quo Marcionitæ Novum
Testamentum corruperunt.
372 De perseverantia in bono.
373 Tentationibus firmiter resistendum.
374 Veræ ac solidă gloriæ studendum.
375 Paupertas æquo animo ferenda.
376 De dispari piorum et impiorum conditione in
hac et altera vita.
377 De miraculosa Christi nativitate.
578 De stella Magis visæ ac præviæ insuelo cuŕsu.
379 De extremo judicio, et æternis impiorum sup
pliciis, quæ etiam ethnicis non ſuerunt ignota. Con
fer. ep. ult. lib. 111.
380 Peccatis irascitur, et pœnas infligit Deus.
381 Exhortatio et revocatio ad pœnitentiam.
382 Qui improbum castigat, est ei idem quod
speculum deformi et medicus ægrolo.
383 Contra gulositatem.
384 De gastrimargia sive insano ventris studio.
385 De intemperantia in vino vitanda.
386 Oratio quibus rebus sit adjuvanda.
387 Rursus de eodem argumento.
388 Contra persecutorem sacerdotis.
389 Ostendit recte ab se factum, quando Arianis se
opposuit.
390 Adolescentem litterarum studiis aptum natum
non oportet ad militiam traducere. Quin potius
naturæ fas est semina quemque sequi.
391 Aliis medicinam facere volens, seipsum prius
Gural.
392 Occasio (urem facit.
393 Christus cur aquam in vinum converterit.
394 Objurgatio discipuli nihil proficientis.
395 Præclara facinora manent hujus et æternæ
vilæ præmia.
396 Commendatio amicı.
397 Humana inventu absque divina gratia non sunt
diuturna.
398 De Philostrato Thyanæo.
399 Qui multos bonos libros possidet, ne sit canis
in præsepi.
400 Expositio dicti psalmi LXVIII:Captivam duxisti
captivitatem. ›
401 Refutatio Judæi, avi sacramentum cœnæ
Domini carpserul.
402 Laus vitæ solitariæ.
403 De vero jejunio, quod omnibus sensibus suis
komo indicit.
401 De penetratione corporis Christi per clausum
virginal maternum et monumentum obsignatum.
W05 In rebus divinis cesset rationum indagatio.
406 De angeli apparitione in resurrectione Domini.
407 Pauli ovyxaráбası; el accommodatio ad ca
plum infirmorum.
408 Invitatio ad seriam resipiscentiam.
409 Cur Christus Paulum apostolum e cœlo sit
allocutus.
410 Ad peccata corum qui fidei nostræ sunt
commissi nequaquam connivendum.
411 Exhortatio ad eleemosynarum largitionem.
412 Contra eos qui lillerarum studia in meras
contentiones convertunt, quod graves Deo vero ratio
as reddere teneantur.
413 Explicatio dicti Paulini de legitimo usu con
jugum et cæterarum rerum hujus vitæ.
414 Expositio dicti psalmi cxxviii: «Labores fru
cluum tuorum manducabis. ›
415 Recusat respondere ad quæsita de dicto Salo
monis, quibus tamen seq. epist. satisfacit.
416 Nova expositio arithmologiæ cujusdam Salo
monica.
417 Nova expositio dicti Salomonis: Sic via
mulieris adulteræ, etc. Adulterium quid mystice
significet in sacris Litteris.
418 Zelus pro gloria Dei decertans in viris sanctis.
419 Arundineus baculus Egypti quid significet
apud prophetam: Filium Dei post incarnationem
mansisse incommutatum, inconfusum, et indivisum.
Confer scripta Athanasii, dialogos Theodoreti, et
aliorum.
420 Exhortatio ad liberalitatem in pauperes exer
cendam.
421 Excusat vehementiam superioris epist.
422 Contra Arianos, dicentes, Patrem Filio mojorem
esse. Comparatio inter quas res locum habeat, vel non.
423 Dehortatio a gula, ejusque comite libidine.
424 De moderatione in cibo el potu a monacho
adhibenda.
425 Increpatio episcopi Simoniacı.
426 Christus vere dicitur semen mulieris.
427 Contra eos qui solo habitu professionem men
tiuntur, tanquam histriones in scenu.
428 Quomodo virtus Dei in infirmitate perficiatur.
429 Quomodo Deus sapientiam hujus mundi stul
tam reddiderit.
430 Admonitio quorumdam, ne patriam diripere ac
turbare velint.
431 Pietatis semina in natura sparsa sunt.
432 Exhortatio ad exstirpanda vitia.
433 Adversus incendia libidinum utilissimum phar
macum, ut scilicet recordatione sempiterni ignis ea
restinguamus.
434 Amuletum contra avaritiam.
455 De monachorum institutis.
436 Increpatio hominis deplorati.
457 Medice, cura teipsum. ›
438 Par turturum el par columbarum ex lege
offerendum quid typice notarit.
439 Quomodo intelligendum sit quod Deus de sua
pœnitentia super unctione Saulis dicit.
440 Expositio dicti Christi, quod pueris debeamus
assimilari, Matth, xviii.
441 Responsio ad instantiam ex superiore epistola
nalam.
442 Responsio ad «liam instantiam.
443 Dictum Pauli quomodo accipiendum.
444 In lege umbra fuit futurorum; in Evangelio
ipsa est facies rerum.
445 De puerili institutione tam in lege quam in
Evangelio usurpala.
446 Objurgatio hominis maledici, non ut oportet
jejunantis.
447 De contentionibus et controversiis theologo
rum, ad stipendia tantum luculentiora respicientium.
Responsio ad quæstionem de Philippo, qui in Actis
apost. baptizasse scribitur eunuchum.
448 Probal ulterius Philippum illum, qui eunu
chum baptizavit, non fuisse apostolum.
449 Rursus de eodem Philippo Cæsariensi.
450 Alia probatio, quod Philippus ille baptistes
non fuerit apostolus.
451 Non semper cedendum ventis el tempestatibus,
sed sæpe etiam resistendum.
452 Votum pacis, quod fecit Ezechias, quale fuerit.
433 Dei nomen nullum. Jesus quid significet.
454 Patris accusatio etiam vera parricidæ exitiosa
est.
455 Quales opes sint Christianis noxiæ.
456 Comessatio quid, et quam vim habeat in iis qui
usurpant.
col. 131–132page 36 of 59
PG 78:131συγκατάβασιν, εἶναι.457 Nova expositio psalmi ultimi. Confer epist.
501, supra.
458 Lex actionem, Evangelium etiam affectum
vitiosum prohibet. Confer epist. 134 lib. iv, et epist.
79, sup. h. lib.
459 Linguæ lapsus quam diligentissime cavendus.
460 Revocatio hominis Epicurei ad pœnitentiam
tempestive agendam, respectx extremi judicii certo
futuri.
461 Increpatio hominis nimio corporis ornalui et
studio dediti.
462 Commonefactio et consolatio profecturi in loca
periculosa et turbulenta.
463 Objurgatio adolescentis luxu nimio utentis in
se muliebriter comando.
464 De stupri et adulterii differentia; el quod stuprum sæpe non minora mula quam ipsum adulterium
pariat, tametsi eo levius esse videatur.
465 Objurgatio hominis gulosi.
466 Exhortatio ad beneficentiam.
467 Quare exempla pœnarum in sacris Litteris sint
descripta.
468 Modestia monasticæ vitæ necessaria.
469 Per bona hujus vitæ Deus nos manu ducit ad
cœlestia et æterna.
470 Nulli opus est probro; probrum sed inertia
grande est. › Historia de Pittaco rege pistrinum suis
manibus exstruente.
471 De servis, ut sint tractandi.
472 De poenis transgressorum ante et post latam
legem Dei, quodque hos graviora maneant supplicia,
qui post gratiam Evang. Deum irritare non verentur.
473 Contra Arianos de Filio Dei male sentientes.
474 Præstat carnes edere quam jejunio insolescere.
Conf. ep. 244, et 403, sup. h. lib.
475 Commendatio hominis nudi, ut vestiatur ab eo
qui po'est.
476 De Deo non oportct quærere: Quomodo?
477 Caro in sucris Litteris quam varie accipiatur.
478 De Christo ex semine Davidis oriundo.
479 Contra ebrietatem et iram, quarum utraque
mentem hominis de sua sede dimovet.
480 Correctori vitiorum nostrorum non tam succensere quam gratias agere debemus.
481 Admonitio de libris cum fructu legendis.
482 Objurgatio concussoris militis, qui stolide sese
cum Davide conferre præsumpseral.
483 De Gigantio Cappadoce volum, quo optat ne
iterum fiat præfectus Pelusiotarum, sed polius ul
Cappadocibus imperet Cappadox.
484 Ejusdem cum superiore argumenti.
485 Rursus contra Gigantium Cappadocem, ne præfectura ei iterum commendetur.
486 Denuo de eodem.
487 Contra eumdem Gigantium, ne iterum potiatur
magistratu.
488 Leval labores fructuum exspectatio. ›
489 Consilium præfecto prætorio datum contra
Cappadoces.
490 De impedienda Giganti denuo præfecturam
ambientis petitione.
491 Inscriptio crucis Christi quid significarit.
492 Admonitio de exercenda misericordia et liberalitale.
493 Increpatio superbi magistratus.
494 Collatio veteris Pentecostes cum nova, legis
cum Evangelio.
495 De cavenda intemperantia in vino.
496 Increpatio persecutoris piorum, qui de Christi
incarnatione male sentiebat.
497 Christus vere lapis angularis Ecclesiæ ex Judais et gentibus colleeiæ.
498 Admonitio de sectanea frugalitate, et insanis
substructionibus vitandıs.
499 Coutra hæresim Montani, qui Spiritum sanctum suis sectatoribus vollicebatur.
500 Refutatio Mo tani, et demonstratio, quod
ritus sanctus apostolis ex Christi promissione 1
datus sit in Pentecoste.
ARGUMENTA LIBRI SECUNDI.
Epist. 1. Quid sit loqui ad cor. "H µh diɛdon
toi pios, Vel ne duceto, vel do
moribus.
2 Divinæ gratiæ humanam industriam acce
oportet, sicut ventorum secundis flatibus labores 1
terum.
3 Commendatio sacrarum Litterarum, el ca
lium, quatenus eruditio sæcularis altingenda
Qua ratione Sapientia vinum suum miscuisse
Iur.
4 Duplex expositio dicti apostolici: Habe
thesaurum in vasis fictilibus.» Contra laudes
modicas.
5 Ejusdem fere cum superiore argumenti, et ub
ejus explicatio: deque sacrarum Litterarum in
militate sermonis sublimi sensu; el de apostolo
summa dignitate in summa infirmitate; et q
Deus per συγκατάβασιν, tam simplici sermone res
limes explicare voluerit hominibus.
6 Exhortatio ad patientiam Christianam,
multo antistat philosophicæ. Confer.epist. 181,
11. et Tertullianum De patientia.
7 De amore temperantiæ.
8 Virginitas non solum in corporis integri
sed etiam in animi tranquillitate consistit.
9 Non satis est specie tenus virtutem colere
etiam revera ac serio virtuti des operam. Conf. ‹
468, lib. 1.
10 Dehortatio ab improbitate et Epicurismo,
viris perpetuam mæroris causam afferente.
11 Aliorum rector seipsum prius regal, nequ
piditatibus suis serviat qui vult aliis imperare.
12 Imbre velut plantæ, sic laus sudore rig
est.
13 Ad virtutis constantiam exhortatio, qua:
omnibus esse admirationi.
14 Exhortatur paganum magistratum ad am
cultumque virtutis.
15 Ad humanitatem et clementiam exhortatio,
iis maxime convenit qui in magistratu sunt, el
una re proxime ad Deum accedere possunt
crudelitate ad feras belluas.
16 Quia de nemine, quandiu quidem spirat, c
randum est, et crebro fit ut homines in melius m
tur, iterum hortatur dissolutum et improbum -
nem, ut ad bonam frugem sese recipiat.
17 Exhortatio, ut ad spem in Deum velut si
anchoram confugiamus.
18 Commendatio Hesychii.
19 Exhortatio ad contemptum rerum human
et studium rerum divinarum atque cœlestium.
20 Commendatio ȧmpayμosúvηs, ieu quietæ v
a curiositate rerum alienarum dehortatio.
21 Demonstrat se muneri suo in reprehen
improbo episcopo minime defuisse, proindeque
recte officii insimulari.
22 Epicurismus cum Christianismo non ben
venil.
23 Commendatio avtapxslas. Nulla re egere
est Dei; at sapientum quam paucissimis, et ¿à
εἶναι.
21 Virtus sudore paratur, virtutem gloria co
fur. Gloria virtutis comes, est sudore paranda.
25 Intercessio et deprecatio pro quodam capti
26 Discipulorum officium erga magistros.
27 Non satis est salutem amare, nisi eliam p
quæ ad illam conducunt.
28 Vitiose viventivın diaconorum reprehensi
superbia aliorumque obtrectatione ad modestic
rocatio.
29 Exhortatio ad eleemosynas faciendas, vit
Deo impendendam; et ut opes, quæ nobis al
col. 133–134page 37 of 59
PG 78:133αι, τὸ γὰρ, μηδὲν ἄγαν, μὲ τέρπει. Άρειος πάγος.do vetimus nolimus relinquendæ sunt, libenter retinquamus propter Deum, et in pauperes cruge30 De contemptu rerum humanarum præ regno
calorum.
31 Desiderii amici plena epistola, cujus adventum
exopial.
32 Atmonitio de cura et sedulitate officii episcopalis.
33 Collaudatio recte factorum.
34 Virtutis studium non est oblivioni tradendum.
35 Calamitosus ac miser desinit esse miserabilis,
et odiosus esse incipit, si in ipsis miseriis suis non
abstineal a calumniandis aliis.
36 Expositio dicti prophetici de vi et efficacia prædicationis Christi.
37 Indignitas sacerdotis nihil derogat efficacin
mysteriorum divinorum, sive symbolorum salutis.
Deus enim etiam indignorum malorumque ministerio
in bonum uti polest, et per id in animis corum qui saera participant efficaciter operatur. Confer ep. 120,
lib. 1, et ep. 380 lib. 111.
38 Objurgatio mali sacerdotis scandalose viventis.
39 Non tantum reprehensione carere, sed laude
quoque abundare oportet.
40 Ventri quo pacto imperandum.
41 Pæne tarditas gravitate pensalur.
42 Joannis Chrysostomi elogium, auctoritate Libanii
sophiste comprobatum. De differentiis generum dicendi. Confer lib. sv ep.
43 Pro resurrectione corporum ratiocinationes et
demonstrationes philosophicæ.
44 Exhortatio ad eleemosynas, el dehortatio a rapinis et spoliatione pauperum. Rape, congere, aufer,
posside, relinquendum est.
45 Etiam in virtutis exercitiis modus adhibendus
αι, τὸ γὰρ, μηδὲν ἄγαν, μὲ τέρπει.
46 Quid sit respondendum iis, qui novitatem objiciunt reformatoribus religionis. Notabilis epistola,
cum qua conferri possunt dicta S. Cypriani et Augustini in jus canonicum relata a Gratiano. Vid.
Dist. 8, in part. Decreti. Conf. etiam Arnobium
lib. 1 Adversus gentes, et Clementem Alexandrinum.
47 Quomodo intelligendum sit, quod Esan Jacob
(ratri primogenitura jus vendidisse scribitur.
48 Primogeniti quidam rejecti, aliis in eorum locum suffectis.
49 Josephi virtutes recensentur, ob quas et patri suo
el regi Ægyptio charus fuit.
30 Non debemus offendi improborum Ecclesiæ
antistitum perversa vivendi ratione.
51 Adhortatio, ut qui virtuti studere cœpit, pergat bonorum moram relibus hominum amores venari.
52 Sacerdotio salva manet sua dignitas, ut muxime aliquando in indignos inciderit sacerdotes. Neque enim vitia personarum ipsi sunt ordiŋi impuLande.
53 Contra nimium cultum et fucum feminarum,
quo libidini præbent incendium. Notabilis historia, de
asta el dolo bono cujusdam puellæ, quæ amatorem
ug padiciliæ insidias uruentem eleganter elusit ac
decepit. Confer cum hac epist. Tertullian. lib. De
callu femmin.
34 Non succumbendum in adversis quæ pro Dei
gloria sustinemus; sed animus exemplo apostolorum
ob firmandus.
55 Detestatio crudelitatis adversus supplices, el
commendatio kumanitatis ac misericordic.
56 Car Deus non omnia plene in kac vita nos cognoscere volueril.
57 Commendatio sobrietatis in victu, et luxus
vituperatio.
53 De Paulo apostolo capiente fieri anathema sive
diris defigi, dum fratres sui Judæi servarentur.
59 Admonitio hominis perditi, sana consilia respuentis.
60 Sacerdotum avarorum objurgatio.
61 Ad gratiam Christi Salvatoris accedere debei
industria humana.
62 Admonitio de servanda continentia oculorum,
et vitando congressu et aspectu libidinoso feminarum.
Confer ep. 89 lib. 1, el ep. 278 ac 284, infr. h. lib.
11, el ep. 65, lib. m.
63 De divinis oraculis, et officio interpretis illo -
rum, ne vim ipsis afferat.
64 Contra eos qui professione Christiana indignam
degunt vitam.
15 Obfurgatio sacerdotis improbi, sua impietate
multos corrumpentis.
66 Exponitur lecus psalmilxxui, v. 15: ‹ Tu siccasti fluvios Etham.»
67 Contra vindictæ cupiditatem.
68 Exhortatio ad seipsum in virtutis studio superandum, et ad vera bona consectandum.
69 De duobus vitiosorum sacerdotum generibus.
70 De præparatione animi ad divinam gratiam
suscipiendam.
71′ Refutatio frivolæ excusationis, qua improbus el
Simoniacus episcopus fuerat usus.
72 Docet, vitium non esse homini per naturam insitum, sed contrahi assuefactione; ideoque ex improbo virum bonum fieri posse: quod exemplis comprobat.
73 De utilitate lectionis sacrarum Litterarum.
74 Utilitas morborum, aliarumque calamitatum
non postrema est, quod reprimit atque castigat superbiam, rerum secundarum comitem.
75 Objurgatio improbi et Epicurei sacerdotis.
76 De calamitatibus, quas nemo hominum effugere
potest, fortiter perferendis, ne tentationibus succumbamus.
77 Sæpenumero fatum ne quidem prænuntiatum
effugere homines possunt.
78 Extraneis atque ignotis benefacere major est
virtus quam in propinquos el nolos esse liberalem.
79 Monet episcopum, ne cesset improbum objurgare et ad meliorem frugem revocare.
80 Admonitio et increpatio improbi ac perditi ho
minis, ne una cum ipso alii quoque perdantur.
81 Cur quidam etiam involuntariis morbis labo
rantes a templo per interdictum legis fuerint exclusi.
82 Contra specula androgynorum.
83 Conatur dissidentes amicos in concordiam
redigere.
84 Hostes non sunt concludendi in extremas angustias ne irritati consilium a necessitate petant, et
plurimum nobis noceant.
85 De duorum angelorum super Judæis ex Babylonica captivitate reducendis contentione, in història et
visione Danielis prophetæ.
86 Quare Deus non omnia peccata iisdem pœnis
semper punierit.
87 Exhortatio Laconica ad pietatem et justitiam.
88 Cur Christus laudarit feminam unguentum pretiosum effundentem, et ob id ab apostolis reprehensam.
89 Exhortatio ad cultum capessendum virtutis,
ostensa ejus pulchritudine, quæ vincit omnia.
90 Admonitio de cavendis hæresibus a diabolo excitatis in perniciem invictæ veritatis.
91 De Areopago, unde nomen acceperit.
92 Mars ob interfectum Halirrhothium stupratorem
filiæ Alcippes, quam ex Agraula Cecropis filia per
vim compressa susceperat, a Neptuno Halirrhothii
filio capitis accusatus, ab Areopagitis condemnatus
est. Indeque "Apelos mayo; quasi Martis vicus dictus
est Conf. Pausaniam in Atticis, et Suidam in verbo
Άρειος πάγος.
95 Contra curiosas quæstiones de rebus captum humanum superantibus. Confer ep. 100, infr., et ep.
273 eod. lib. 11, et ep. 37 lib. 111. Sim.les sententiæ
sunt apud Siracidem.
་
col. 135–136page 38 of 59
PG 78:135μὴ δεῖν ἐρᾶν χρημάτων.PROLEGOMENA
94 Rationem reddit, cur non amplius scribat ad
hominem deploratum et incorrigibilis pravitatis.
95 De iis qui lenitate vel meliores vel deteriores
fiunt. Exhortatio ad audaciam interrogandi de rebus
sacris.
96 De capta Babylone, quo pacto sacris Litteris
conveniat cum historicis profanis, Herodoto, etc.
97 Ex confessis, non ex controversis, ad causarum
decisionem procedendum.
98 Exhortatio ad virtutem.
99 De dicto Evangelii Joannis, qui librum obsignat disputatio adversus criminationes cujusdam
Judei; liber apostoli Petri de suis actis allegatur.
100 Dehortatio a curiositate inutilium quæstionum:
et philosophie vanæ insectatione.
101 De felicitate eorum, qui bene imperanti pa.
rent, et contra de miseriis eorum, quibus injustus contigit magistratus.
102 Amor hominum ab amore Dei temperandus.
103 Quare Christus nobis suo adventu facilem effecerit victoriæ rationem.
104 In victoria cavendum est arrogantiæ et socordiæ malum.
105 Modesta sit, non arrogans victoria. Confer
epist. 347 et 370, lib. 11, necnon Ant. Guevaræ Orationem ad Carolum V, devicto Franc. R.
106 Cum labore et precibus incumbendum studio
sacrarum Litterarum.
107 Ratio sensibus velut regina præsit et imperet.
108 Objurgatio hominis impudentissimi omni -
busque sceleribus cooperti.
109 Solutio quæstionis physicæ de efficacia vini
in moribus hominum delegendis. 'Confer ep. 293,
110 In eos qui suis ipsorum peccatis præteritis in
aliena curiose inquirunt, in illis talpa, in istis Lyncei,
Erratorum alienorum exagitator acerbus,
In culpa veniam dat sibi quisque sua.
111 De semine verbi divini dissimilibus agris cordium excepto.
112 Admonitio de officio antistitis Ecclesiæ,
id esse debet, quod est sol mundo, oculus corpori.
143 Admonitio de cavenda avaritia et rapacitate
alienorum bonorum et imitandis iis, qui suis rebus
honesto labore partis sunt contenti.
114 In hominem improbum bene meritos et laudatos odio et conviciis prosequentem.
115 Contra Judæos, circumcisionem etiam in
Novo Testamento retinere volentes. Et quomodo
circumcisio fuerit oppaylę sive sigillum.
116 De virtute potius quam felicitate honoranda
deque festorum dierum usu et abusu.
117 De omnipotentia Dei. Quod Deus non potest
mala, non est idoneum argumentum contra ejus
omnipotentiam. Peccata sunt infirmitates.
118 Increpatio improbi hominis, qui per dissimulationem prudentem se corrigi non passus, eliam
deterior evasil.
419 De differentia animantium, quod sit certum
divine providentiæ argumentum. Confer Theodoretum De Providentia.
120 Oppressis ac circumventis aperienda, calum·
niatoribus claudendæ aures.
121 Duo cum faciunt idem. Laicus et sacerdos,
non est idem. Graviora enim sunt sacerdotum peccata quam laicorum.
122 Patienter ferenda est prælatorum Ecclesiæ
impietas, Deoque ut justo atque incorrupto judici
permittenda.
123 Non peccandum spe veniæ.
124. Admonitio ad malos Ecclesiæ antistiles, ut
ad frugem redeant, et bene præsint.
125 Episcopatus munus, ut gravissimum ac difficillimum, fugiendum potius quam expetendum est.
126 Admonitio de vitandis scandalis.
EDIT. PARIS.
127 Deplorat Ecclesia Pelusiensis depeculationem
a Martiniano factam, quem petit adigi ad rationes
reddendas restituenduque ablata, et excommunicari.
128 Adulatores non minus quam plani atque impostores cavendi sunt.
129 Judas libertate arbitrii sui usus sprevit omnes
Christi ad virtutem exhortationes. Nemo invitus per
vim salvatur.
130 Exhortatio ad misericordiam, a quo omne bonorum genus proficiscitur.
131 Virtutem sequere, vitium fuge.
132 De petulantia improborum moderate palienterque ferenda respectu passionis Christi. Confer
epist. 179, lib. wv.
133 Redditur ratio de lege talionis in Vet. Testamento sancita et solvitur Evaytiopáveta inter dictum
legis et Evangelii de vindicta. Confer ep 133, lib. 11.
Comparatio majoris et minoris inter illa locum habet quæ ejusdem sunt classis. Melior est virginitas
matrimonio. Conf. ep. 551, lib. m.
134 Spes inconcessas et inauia vota relinque.
135 Homo sape non solum similis est bestiæ, verum etiam quavis fera bellua deterior evadit.
136 De magistratu recte administrando.
137 Cum sit Providenția, qui fiat, quod sæpe bunis male, et mulis bene sit. Confer Senecam De Pro-.
videntia, c. 4 et 2; Augustin. De civit. Dei lib. XI,
cap. 1; Salvian. lib. 1 De Provid.
138 Expositio dicti Paulini I Cor. 18, 20:‹ Et
tex Evangelium eumdem habet auctorem. ›
139 Querela de interitu charitatis et abundantia
iniquitatis.
140 Increpatio ejus qui alterum criminatur ac iraducit ob scelera, quibus iisdem ipsemet est obnoxius.
Confer ep. 390 et 437, lib. 1.
141 Quantum sit periculum, aliter vivere quam
doceas, et cum a sermone vita discrepat.
142 De Deo uno in essentia, et trino in personis.
143 De mysterio sacrosanctæ Trinitatis ne quidem
Vet. Testamento et Philoni Judæo plane incognito.
Confer Ludovicum Granatensem.
144 Expositio dicti Christi Matth. xi: ‹ Alius
centum, alius sexaginta, alius triginta, › elc.
145 Peccata non debemus inficiari, sed pœnitentia
curare.
146 Contra opum sitim, sive map ȧpetři, xal TCU
μὴ δεῖν ἐρᾶν χρημάτων. Expositio elegans sententia
Demosthenica, quod omnino opus sint opes, ut sine
quibus nihil quod opus sit fieri possit. Conf. ep. 149,
inf. h. lib. 11, et ep. 217 et 412, lib. u.
147 Antithesis bonorum et improborum virorum,
atque ad illorum imitationem exhortatio. Conf. ep.
240. Vid. inf. lib. 11.
148 Bonis stadendum moribus, ut qui sint quoris
jurejurando efficaciores ad faciendam fidem, et amorem conciliandum.
149 Gaudet epistolam suam priorem fuisse gratam.
Intelligit illam bene longam sup. n. 146, h. lib. 1.
150 Expositio dicti Christi de ostentatione pharisaica.
451 Consolatio in morte fratris, cujus virtutes
omni laude majores prædicantur. Conf. ep. 155,
inf. h. lib.
152 De vulneribus animi recte curandis.
153 Hominum perditorum ad vitæ emendationem
revocatio. Confer ep. 247, lib.
154 Laus et virtus perspicuitatis.
155 Laus Timothei. Confer ep. 151, h. lib. 111.
156 Contra eos, qui in ædibus ornandis occupantur, tolique sunt; animæ suæ cura neglecta.
157 Cum nihil non eorum, quæ prædixerat Christus, eventum habuerit, non est etiam de extremo
judicio dubitandum, quin certo id futurum sit pra -
sertim cum hoc etiam rationi et multorum komina FH
extra Ecclesiam opinionibus consentaneum sit,
quibus, illa erant remotiora quæ evenerunt. Confer
ep. ult. lib. 11.
col. 137–138page 39 of 59
PG 78:137συνθήκας οι διαθήκας. λειτουργία ἀξία,"
158 Admonitio de lingua refrenanda, quam negat
vegi fato. Tempus rote simile, et annus coronæ.
Conf. ep. 1 lib. iv, ubi hoc latius explicatur.
159 Collaudatio hominis ad recta studia conversi.
160 Contra eos qui Dei lenitate et clementia abuluntur, ut inde non meliores, sed seipsis deteriores
fant.
161 Athletas Christiani debent imitari in certaminibus rite adeundis. Confer Augustin. De agone
Christi cap. 6.
162 Etiam de malis sacerdotibus non est male
loquendum.
163 Admonitio de adversario in reprehensione,
quanıvis promerita, moderate tractando.
164 Hominum socordia fit ut diabolus, quamvis
victus atque prostratus a Christo, tamen multos
mortales vincat, secumque in exitum pertrahat. Conſer epistolam 228 lib. 11, et Augustin. De temp.
serm. 157.
165 De vitæ humanæ vanitate et miseriis.
466 Cur Christus reprehenderit mulieres, quæ
ipsum commiseratione prosequebantur cum ad crucem proficisceretur. Confer epist. 285 h. lib. 11.
167 Quales sermones, tales mores.
168 Paupertatem non esse probrosam. Confer Joan.
Stobæum...
169 Coronarum mundanarum et cælestium longe
dispar est ratio.
170 Cohortatio ad perseverantiam in bono.
171 Increpatio flagitiosorum hominum, et ad meliorem frugem revocatio.
172 Calix in sacris Litteris sæpe significat pœnam
cuique delicio altemperatam. Confer ep. 6 lib. 1.
175 Christas quare flexerit cuni esset Lazarum in
vitam revocaturus, quem tamen non defleverat morluum.
174 Qui fiat quod, cum omnes probent virtutem,
et improbent vitium, etiam improbi, tamen huic
plures sint dediti.
175 Exempla et similitudines quatenus sint intelligendæ, vel repudiandæ. Confer epist. 107 et 267
lib. n.
176 Musica ris atque efficacia in animis hominum.
177 Expositio loci Danielis proph. cap. 1v.
178 Confirmatio Pii episcopi in suo instituto improbos corrigendi.
179 De calamitatibus, quæ sæpenumero etiam bomis viris accedunt, quod non debeant accipi pro argumentis scelerum, sed pro exploratione virtutis.
Confer lib. 1 ep. 335, et 205 lib. 1
180 Sit vita sermonis comes boni proba.
181 Objurgatio ejus, qui monitorum immemor in
amicos injurius fuerat.
182 Elicit confessionem diffamati de flagitiis.
183 the virtute loqui facile est; al vivere recle,
hoc opus, hic labor est.
184 Baudquaquam est homini virtus mercede
colenda. Mercedis sola est nam satis ipsa sibi.
185 Objurgatio improbi sacerdotis.
186 Deus, quamvis incomprehensibilis sit, tamen
in mente casta et pura sedem habere gaudet.
187 Remedium vulneris ab auxilio divino pelendum est.
188 Quantum inter leges divinas et humanas inLersil.
189 Remedium contra iram.
190 Castigatio animi elati in rebus secundis.
19) Contra superbiam.
192 De mysterio Incarnationis Filii Dei.
193 Turpitudinis suspicio, judicatio el deprehensio qualis sit.
191 Ingratissimi sunt omnium mortalium, qui criminantur eos quibus gratiam habere conveniebat.
195 Neque omnia neque nulla Veteris Testamenti
dieta de Christo accipere oportet. Confer ep. 339
lib. 111 et lib. Įv.
196 Testamentum in sacris Litteris significat
PATROL GR. LXXVII
pactum sive promissionem, et quare, sive de differentia inter συνθήκας οι διαθήκας.
197 De judiciorum perversitate et socordia.
198 Regnum Christi simile grano sinapis.
199 Comminatio pœnarum, quæ improbo episcopo
impendeant, indignos ad sacrum ministerium promoventi.
200 Impius sacerdos non tam sacerdotio suo quam
sibi ipsi nocet. Nec propter vitia personarum ipse
ordo seu munus in crimen vocari debet. Sacerdotium magis est λειτουργία quam ἀξία, magis onus
quam honos.
201 Virtus est instar fundamenti; logica ornamenti philosophia seu rerum contemplatio coronidis
loco et fastigii accedit. Sola autem pietas proprie
est sapientia vera.
202 Venia est peccatorum; laus et gloria recte
factis debetur.
203 Increpatio hominis improbi, comminatione
divini judicii, quod Plato quoque agnovit.
204 Cur jucunda libentius quam idonea audiantur.
205 Objurgatio improbi ac perditi sacerdotis, qui
nullam suæ dignitalis rationem habet.
206 Rerum pulcherrimarum laudatio.
207 Justus judex quis sil.
208 Contra sacerdotes qui aliter vivunt quam docent, quantæ illos pœnæ maneant.
209 Quantum a viliosis sacerdotibus mali importetur in vitam humanam.
210 Modeste recusat nimias laudes, quæ oneri
esse consueverunt laudatis.
211 Divina mysteria cum indignis non sunt communicanda.
212 De tempore resurrectionis Christi triduanc.
Confer ep. 114 lib. 1.
213 False atque inanis sapientiæ ethnicorum cum
vera ac simplici Christianorum comparatio.
214 Eleemosyna quomodo danda.
215 Gravius peccat, qui persuasionibus inducit
puellam ut in stuprum consentiat, quam qui vi eam
compresserit.
216 Deum politici ordinis in genere humano auclorem esse, tametsi nonnunquam mulos magistratus
non tam ordinet quam permillal.
217 Admonitio de vitanda injustitia metu pœna
divinitus infligendæ.
218 Omnia bona divinæ gratiæ ascribenda sunt.
219 Admonitio de non ulciscendis injuriis, etiamsi
facultas adsit vindicandi. Confer epist. 11 lib. 1, et
ep. 7 lib. 1.
220 Ex laudibus, quæ viris bonis ascribuntur,
triplex fere utilitas oritur.
221 De improbitate Eusebii per antiphrasin sie
appellati, quod non perpetuo impune ei sit fatura.
222 Dei lenitas ad pœnitentiam et vitæ emendationem invitat.
223 Exaggeratio suppliciorum in extremo judicio
irrogandorum a multitudine specialorum e: consciorum.
224 De invidia viribus prudenter toleranda.
225 Deo omnis recte factorum laus transcribenda
est, nec propriis viribus confidendum.
226 Ab improbis vituperari et infestari certum est
probitatis argumentum.
227 Virtutem honorari lætantur probi.
228 Contra divinationem, quæ magno apud ethnicos in pretio erat, cum tamen esset plena nugarum.
Testimonium ab hoste plurimum habet auctoritatis.
229 Veritatis desertor malum facit exitum.
230 Increpatio hominum Epicureorum.
231 Collaudatio hominis virtute præditi.
232 De vera fictaque modestia.
233 Avaritia descriptio, tanquam insatiabilis et
crudelissimi cujusdam monstri, vel hydræ, vel Briarei, vel Scylla.
234 Contra eos, qui sacerdotium in tyrannidem
convertunt.
col. 139–140page 40 of 59
235 In doctore Ecclesiæ conjunc¡im requiruntur,
et vitæ sanctimonia, et doctrinæ eruditæ facundiæque
copia.
236 De Josephi castitate et periculis, quæ in illu
conservanda subiit.
257 De liberţate orationis doctori Ecclesiæ con
veniente.
238 Pars sanitatiş est nosse ægritudinem.
Morbum at suum qui ignorat, haud sanabitur.
239 De ira, qualis esse debeat, et ubi locum et
quam utilitatem habeat. Expositio loci ex psalm. iv,
5 Confer ep. 189, supr. et ep. 208 lib. }}}.
240 Præclara virtutis et voluptatis vitiorum com
paratio, qua adversus falsam vulgi persuasionem de
monstratur, in viliis plus molestiarum inesse, quam in
ipso virtutis cultu. Confer epist. 67 et 147, h. lib. 11.
241 Christianorum propria virtus ex diversis com
ponitur ac temperatur.
242 Bellum cum vitiis ita suscipiendum ac geren
dum est, ut nostræ curæ diligentiæque auxilii divini
fiducia adjungatur. Confer ep. 2 h. lib. 11.
243 Evangelica lex non modo manum, sed animum
quoque cohibet, providens magis ne vitia nascantur,
quam ut admissa puniantur.
244 De Zosimi stupore improbitatis plane incu
rabili.
245 Recusat laudare virum omni laude majorem.
246 Reprehensio improbi episcopi, qui Ecclesiæ
securus in templis exstruendis tolus est, cum tamen
Christus non parietum sed animarum causa in mun
dum venerit, hoc est non templorum sed Ecclesiæ,
qui est cœlus sanctorum, ex fide recta et optima
vivendi ratione collectus.
247 Orare in magnis et voluisse sat est.
248 Reconciliatio amicorum dissidentium.
249 Deo per omnia obtemperandum.
250 Præstantis viri germanum dici discipulum
quam cognatum esse, major laus est.
251 Apostoli quibus artibus instructi vicerint mun
dum; nempe sermone fide digno et auctoritatis pleno;
deinde vita ac moribus sermonis consentaneis.
252 Increpatio perditorum hominum. Confer ep.
266 lib. 11, quæ est plenior.
253 Improbis divina mysteria non sunt revelanda;
sed ipsi polius ad meliorem frugem revocandi.
254 Contra depravatores sacrarum Litterarum,
qui e
eas cogunt loqui quod ipsis placuit. Confer Hi
larium... et Isid. ep. 63 h. lib. 11, et ep. 125 et 292
lib. 111.
255 Contra sophistas.
256 Objurgatio hominis ignavi et otiosi adhibita
auctoritate Platonis, qui virtutem sudore parandam
esse scripserit.
257 Contra avaritiam et injustitiam.
258 Contra eum qui potius ab erronea vulgi opi
nione pendet quam veritatem spectet.
259 Christiana religio etiam improbis jubet benefa
cere, non tantum injurias ab ipsis illatas æquo animo
ferre.
260 Boni sacerdotis sive episcopi cum bono rege
collatio, quo pacto uterque cum diversis subditis di
versimode agat.
261 Improbi hominis ad meliorem mentem revocatio,
mertione pœnarum vel in hoc vel in altero sæculo
sustinendarum.
262 Collaudatio hominum de victoria rebus ho
nestis inter se certantium.
263 De castitate Josephi, qui nihil præter peccatum
grave ducebat. Confer ep. 236 h. lib. 11, et Tertull.
De spectaculis, cap. 26.
264 Sacerdotium nemo expetal, nisi prius bene pa
ruerit ecclesiasticarum sanctionum imperiis: sicut
nemo tribuni militum aut imperatoris munus ambire
debet, qui non ante boni militis laudem obtinuerit.
265 Contra avaritiam.
266 Deus ad virtutem omni studio contendentes ad
juvat ac provet it.
267 Scilicet in vitiis vincendis summa v
Confer ep. 147, et 240, 250 sup. h. lib.11.
268 Qui vincit eum a quo alii omnes sunt Si
is omnes scilicet vincit.
Si te vincentem devicero te quoque vincat
269 Pauperis non misereberis in judicio. Ce
251 et 277. h. 1. et ep. 250 lib. 1.
270 Nequando tote, in sacris Litteris
significare solet quod fortasse, vel si forte; ei
non ablationem, pœnitentiæ denotat. Equipole
his: ti; oldɛv e!. Quis scit num. Item łows
Daniel, et Jona i.
271 Quid sibi velit præceptum, ● Non mise
pauperis in judicio. ›
272 De quastione discipulorum el respo
Christi An cæcus natus, an ejus parentes pecc
Joan. 18.
273 Epistola Socratica a curiositate quæstion
curam bonorum morum vitæque probitatem ho
revocans. Confer epist. 93 et 100 h. lib. 11.
274 Contra cos qui patriarcharum sanctorun
lygamiam suis obtendunt libidinibus.
275 Orationis et operis pulcherrima est conjur
Sed si alterutra harum rerum carendum sit, pr
illius quam hujus defectu laborare. Confer ep.
h. lib. 11, el ep. 40, 120, 362 lib. 111, el Augu
serm. 3 de verbis Domini.
276 Improbos sua pœna manet.
277 Pauperis commiseratio in judicio prohib
ergo multo magis divitis litigantis.
278 De libidonoso feminarum aspectu vita
Confer ep. 89 lib. 1 et ep. 11; item ep. 65 lib. 111.
2:9 Divinum judicium nemo eludere, nemo e
gere potest aut fallere; quod etiam apud Platoı
agnovil Socrates, cujus dictum quoddam hic re
tur, et cum Paulino confertur.
280 Tentationes quo pacto ferendæ et cum Deo
perandæ sint.
281 Commendatio orationis Dominica, et quas
petitionis sensus spiritualis.
282 Improborum maledicta et calumniæ bene cɩ
sciis parvi faciendæ sunt.
283 Dui furor in cursu est, currenti ce
furori.
284 Contra eos qui se aspectu crebro mulierum n
hil lædi jactant.
285 Responsio ad quæstionem: Quare Christi
objurgarit mulieres, quæ luctu ac lacrymis ipsum i
via ad crucis supplicium prosequebantur. Conf
ep. 166 h. lib. 11.....
286 Exhortatio ad virtutem, omnibus rebus pretio
sissimis præstantiorem et durabilem, cum cæter
omnia caduca et mortalia quæcunque a mortalibu
magni fiunt.
287 Ubi non est peccatum (ut in Christo nos
fuit), ibi neque mors quidquam juris habet.
288 Legis et Evangelii differentia.
289 Consiliis unaquæque res non eventis metienda
est. Confer epist. 335 lib. 1, et ep. 179 hoc lib. 11, et
epist. 505 lib. 111.
290 De officio sacerdotum. Confer August. ep. 180
ad Honoratum, et Vita Aug. cap. 30.
291 Vera nobilitas, a bonis moribus et virtute
orta, emptitiæ nobilitati virtute vacuæ longe anteferri
meretur.
292 Quibuscunque sis natalibus ortus, arrogantiam
modestiæ capistro reprime, ne tanti morbi vesti.
gium in te appareat.
293 Non verbis sed factis philosophandum. Confer
ep. 182 et 183, et 275 h. lib.
294 Nihil fortuito nobis accidit, et Deus pœnas
peccatorum in bonum convertit electis. Conf. ep. 332
lib, ut.
295 Hominum flagitiosissimorum objurgatio.
296 De insolentia ac petulantia hominis elati pa
tienter ferenda.
col. 141–142page 41 of 59
PG 78:141δήλωσις καὶ ἀλήθεια 4. Περὶ ὀνειρωγμού θαρσίας ἀπολογία. λόγω β'.297 Increpatio hominis super illatis contumeliis ex
intercallo indignantis, quos tamen dum inferrentur,
patienter tulit: et exhortatio ad perseverantiam in
patienter ferendis improborum contumeliis.
298 Hominis flagitiosi objurgatio, et ad virtutem
colendam revocatio.
299 Qualis de Deo doctrina et fides necessaria sit,
et in sacris Litteris ubique inculcetur.
300 Et omnis alia ars et in primis virtus crebris
exercitiis tum paratur, tum servatur, socordia vero
negligentiaque amittitur. Confer. ep. 96 lib. 1.
ARGUMENTA LIBRI TERTII.
EPIST. Admonitio hominis profligati ac perditi,
ut vel hominum causa si non Dei respectu, ad frugem
redeal.
2 Extremi judicii meditatio a flagitiis unumquemque absterrere debet.
3 Etiam eum qui non aperte sit adversarius, pro
amico habendum.
Stellæ apud Danielem et alibi in sacris Litteris
quid significent.
5 Ecclesia adversus omnes hostes manet invicta.
6 Divina auctoritas omnibus probabilitatibus superior est.
7 lujuriæ quomodo sunt ferendæ. Confer ep. 11
lib. 1.
8 Marore affecti nonnihil levantur, si querelis apud
amicos suas calamitates, quibus anguntur, egerant;
ideoque patienter audiendi sunt.
9 În judice quid requiratur. Conf. ep. 175 h.
lib.
10 Urim et thumim, site δήλωσις καὶ ἀλήθεια in
ormatu summi sacerdotis quid denotarit.
11 De mulierum fugiendo aspectu. Conf. ep. 278
tib. II.
12 An etiam mulier peccet libidinoso viri aspectu.
Viris dala præcepta sæpe, el regulariter quidem etiam
ad mulieres pertinent.
43 De legibus divinis partim communibus utrique
sexui, partim propriis alterutri.
4. Περὶ ὀνειρωγμού θαρσίας ἀπολογία.
45 Peccatum ex dignitate peccantis augetur secundum illud poetæ:
Omne animi vitium tanto conspectius in se
Crimen habet, quanto major qui peccat habetur.
Conf. ep. 121 lib. 1.
16 Pietatis mensuram continent animus et vires
offerentis.
17 In eos qui sacerdotia pecuniis vel emunt vel
Dendunt.
18 In deitate nihil prius aut posterius est. Confer
ep. 63 h. lib. et Symbolum Athanasii.
19 Judæi ex ipsorummet scriptoribus, Philone et
Josepho, refutandi. Id quod præclare præstitit, Joan.
Chrysostomus in libris Contra Judæos. Confer epist.
Isidori lib. IV.
20 Sacerdotii summa dignitas. Confer Ignatium
ep.
21 Major seges sunt gloriæ pericula.
22 Anima jam diu salva est, quandiu præsidio
divino munita fuerit.
23 Contra corruptorem ac sollicitatorem animi.
Avaritia in herba exstinguenda est, et radicitus
azstirpanda hæc malorum radix.
25 Omnia ad Ecclesiæ ædificationem dirigenda
sunt pelius quam ad nostram gloriam.
26 Providentia asseritur: fatum refellitur. Conf.
lib. 11 epist. 137.
27 De sacrosancta et individua Trinitate. Nota hic
regulam catholicam contra varios hæreticos el
Judeos. Confer ep. 112 infrah. lib.
28 Ex certis judicium ferendum de incertis. Nota¨
opt. regulam judicii, et conf. ep. 97 lib. 11.
29 Simile simili gaudet, et
Noscitur ex socio qui non cognoscitur ex se.
30 Vere gloriosa victoria est, virtute præstantissimos rincere.
31 Quod Filius Dei non sit creatura contra Arianos. Confer ep. 58 h. lib., et Augustini ep. 174. Nota
hic ad quem judicem controversiarum sit conſugiendum.
32 Admonitio saluberrima de reponendo cavendoque
fastu, respectu et consideratione fragilitatis kumanæ
el potentiæ divinæ.
33 Peccati gravitas plumbea apud Zachariam in
visione prophetica ostensa, c. v, 7.
34 Ambitio vitanda est, et Dei potius quam nostræ
gloriæ studendum est.
35 De Chæremonis, Zosimi et Maronis improbitate
propemodum deplorata.
36 Ipsa quidem est virtus sibimet pulcherrima
[merces:
Magnum autem improbitas supplicium ipsa sibi.
37 Socratica insectatio philosophorum, qui, neglectis dogmatibus, quæ ad mores bonos faciunt;
tola rita occupantur in iis obscuritatibus naturæ,
quæ nec ullum exitum et usum exiguum habent.
Confer epist. 93 et 100, et Philonem.
38 De luctu in publicis privatisque calamitatibus.
39 Homines impuri et improbi de rebus divinis
disserere non debent. Confer ep. 49, infra, h. lib. H
et lib. v.
40 Integritas morum anteit eloquentiam. Confer
ep. 275 et 293 lib. 11, et ep. 120, infra k. lib.
41 Eloquentiæ conjungenda est suavitas, comitas ac
facilitas morum.
42 Eloquentia vera quænam sit, videlicet que
animi sensa perspicuis verbis effert; non quæ sublimibus, et grande sophos spirantibus, verbis etiam res
per se dilucidas obscurat.
43 Invidiæ malam ue beneficiis quidem mitescil.
44 Mitigatio ac refrenatio iræ et indignationis adversus improbos atque ingratos conceptæ.
45 Amici veri ac sinceri imayo.
46 Cam muliere menstrue puru laborante non
congrediendum. Confer ep. lib. 11, el ep. 411 k. līb,
et lib. w ep. 117 et 141.
47 Fugienda est improborum consuetudo, ne nut
nos ipsis odio simus, aut ipsi nobis scandalo. Couſer
ep. 29 h. lib.
48 De servanda modestia et humilitate, cavendaque superbia el fastu.
49 Homo vitiosus de virtute ne disputet, quia púpov
doxɛlov campòv où MISTEVETAL. Confer ep. 29 h. lib.
50 Adversus insolentiam et animi elationem repoçuZaxtixóv. Mortis meditatio antidotum est superbiæ.
51 Duplex interpretatio loci ex psalm. CXXXVI.
«Quomodo cantabimus canticum Domini in terra
aliena? ›
52 Admonitio de cavenda superbia respectu mulabilitatis rerum humanarum.
53 Evangelica dogmata legalibus præceptis multo
perfectiora sunt. Expositio dicti Paulini. Eph. H,
51 Admonitio de resipiscentia vel senectutis intuita
præstanda.
55 Admonitio de errore corrigendo, el veritate amplectenda.
56 De supplice, a quo læsi sumus, in gratiam recipiendo.
57 De orationis brevitate aut prolixitate, quomodo
alraque æstimanda sit.
26you. Confer epist. 31 h. lib., et inf. ep. 355, quæ huic
58 De arcana et ineffabili generatione Filii Dei tos
gemina et paulo plenior est; et Augustin. sermon.
190 De temp; item Gregor. Nazianz. zwv ȧropphTwv
λόγω β'.
po..
59 Objurgatio hominis adversus benefactores suos
scelerate ingrati.
60 Opportunitatem cujusque rei non oportet no.
gligere, ààà' àɣopáčeσbai zov xaιpóv. Confer ep. 170,
inf. h. lib.
col. 143–144page 42 of 59
PG 78:143κενοδοξίας τροφή τιμαὶ καὶ ἔπαινοι. Οἱ ἐπαινοῦντες με, μαστιγοῦσί με.61 Objurgatio hominum perditorum et profligaforum.
62 Admonitio ad hominem qui post laudationem
sui degeneravit, ut ad virtutem, a qua descivit, redeat. Confer sup. ep. 202 lib. 1, el ep. 4 lib_11. Sic
Chrysostomus: κενοδοξίας τροφή τιμαὶ καὶ ἔπαινοι.
Nec de nihilo dixit vetus quidam Pater: Οἱ ἐπαινοῦντες
με, μαστιγοῦσί με.
63 Contra hæreticos, qui Filium Dei Patre posteriorem esse contendunt. Divinitatis propria est ælernitas. Confer ep. 18 et 149 h. lib. II.
64 Patienter ferendum, si adversus lenitatem nostram armentur atque insurgant improbi, quibus bene
cupientes bonum dedimus consilium.
65 Veritas omnibus rebus antiquior esse debet,
quæ ornamento est omnibus artibus et disciplinis.
66 De non aspicienda muliere ad incendium libidinis: idque non solum ob interdictum sàcrarum Litterarum, sed etiam propter exempla ethnicorum.
Confer ep. 62 lib. 11…..
67 Objurgatio et revocatio ad pœnitentiam, kominis in malitia obstinati atque obdurati.
68 Contra eos quibus pontificium sive sacerdotium
est materia superbiæ.
69 Admonitio de studio kumilitatis et fuga superbiæ.
70 Querela de homine deploratæ atque incorrigibilis malitiæ.
71 Deus non solum est misericors, sed et justus
ac severus vindex. Quapropter serio resipiscendum
est.
72 Verum imperium est, quo parentes sive subditi
gaudent, non quo premuntur inviti.
73 Objurgatio ejus qui in vita flagitiosa tamen
gaudet sibi salutem polliceri a sola fide, que quidem minime vera est fides, sed inanis persuasie. Confer lib. w...
74 Justi imperii et tyrannidis differentia.
75 Expositio dicti Paulini Rom. XII. De hostia,
quam unusquisque Christianus Deo immolare debeat;
et quatenus quilibet Christianus sit sacerdos, nempe
ut corpus suum domet imperans viliis, et castitatis
templum id efficial.
76 De divortio et adulterio, et hujus cum aliis vitiis
conjugum comparatio.
77 Qua ratione corpora nostra post resurrectionem
spiritualia sint futura, teste Paulo 1 Corinth. xv. Confer Augustin. De Agon. Christ. cap. 52.
78 Expositio dicti Jobi, cap. xxix, 23: ‹ Res
eram inter mOROZONOS, ›
79 Veritati potius quam gloriæ studere debel vir
docins.
80 Objurgatio hominis perditi, et ad resipiscendum cohortatio argumento senectutis, quam brevi sit
mors secutura. Confer ep. 54 h. lib.
81 De affectibus qua vitiosis qua laudabilibus:
náðŋ eliam in bonam partem usurpari, probatur aucloritate Demosthenis Josephi et Philonis.
82 Timothei laus, et Eusebii vituperium.
83 Animi pulchritudinem per calamitates immulari
non oportet.
84 interdictum vestis lineæ et laneæ, Deuter. xxII,
11, erc.; quid sibi voluerit, nempe cultus simplicitati
studendum rejecta omni superfluitate.
85 Kart tv GiToxannλwy. Adversus Dardanariorum inexplebilem avaritiam.
86 Admonitio de librorum serie conservanda.
87 Veræ et stabilis amicitiæ fundamentum. Amoris animorum et corporum insigne. et ingens discrimen.
88 Contra evs qui, sub prætextu curæ pauperum,
suum gerunt negotium, et privatis student utilitatibus.
Confer ep. 111 h. lib.
89 De supputatione LXX hebdomadum Danielis,
cap. ix.
90 Revocatio hominis perditi ad resipiacentiam.
Confer ep. 40 h. lib.
91 Laus Timothei episcopi.
92 Aliter philosophi, aliter grammatici appellanı
homonyma.
93 Boni quod in Deo, et quod in hominibus, discrimen. Confer ep. 147 h. lib.
94 Locus Deuteronom. xv111, de Jesu Christo interpretatus contra perfidiam Judaicam, qui de Jesu
Nave sex Josua cum exponere conabantur. Confer
Eulogium apud Photium in Biblioth. pag. 486 edit.
August, et Origenem Homil. 1, in Jeremiam.
95 Imago et similitudo Dei in komine qua in re
consistat; deque imperio in omnes terrenas homini
divinitus concesso.
96 Dicendi facultas, ut et cætera arles, maxime
alitur atque augetur exercitiis. Confer ep. ult. lib. 11,
ubi de virtule, et ep. lib. 1v, ubi de memoria.
97 Admonitio de emendauda vita.
98 Collaudatio el cohortatio ad strenue pergendum
in bono proposito et via virtutis. Confer epist. 116
h. lib.
99 Cum mala sint vicina bonis, errore sub illo
Pro vitio virtus crimina sæpe tulit.
100 Miseri sunt non qui injuriam patiuntur, sed
qui faciunt, aut qui injuriam non ferunt eleganter,
scite ac patienter. Confer ep. 225 et 390 h. 1.
101 Contra metum paupertatis, in qua nullum est
probrum.
102 Ob fortunam nemo laudari meretur, sed ob virtulem. Illa enim in arbitrio hominis non est, sicut
ista, quamvis dicatur, ‹ Sapiens sibi fortunam fingil
moribus. >
103 De improborum inter sese adversus bonos
viros conspiratione, quamvis aliis in rebus summe sint
discordes.
104 Non quævis hominum digna est victoria laude:
Civili bello non res funestior ulla est.
105 Objurgatio hominis ingrati et feris bestiis
delerioris.
106 De verbo Dei scripto et non scripto, ejusque
studio aut neglectu.
107 Homo etiam dicitur a Christo semen in expositione parabole evangelica. Notetur hic insignis
regula de parabolarum explicatione et accommodatione. Confer ep. 175 lib. 11, et ep. 267 h. lib.
108 De homicidæ involuntarii exsilio temporali atque expiatione.
109 Summi sacerdotis mors et per eam contingens
exsulibas restitutio typus fuit Christi veri redemptoris
et liberatoris a peccatis.
140 Quid sit Sabbatum deuteroproton Matth. xxvılı,
quid Sabbatum sabbatorum.
111 Contra sacrilegos pauperum spoliatores. Confer
ep. 88 et 277 h. lib.
112 Defensio sanctæ Trinitatis adversus gentiles,
Judæos, et Arianos. Confer ep. 27 h. lib.
113 Increpatio hominis garruli ac maledici.
114 Collaudatio boni viri et episc. Confer ep. 98 h. l.
115 Cur Josephus unum ex omnibus fratribus Simeonem pro obside retinuerit.
116 De periculis, quæ et quatenus sint laudanda.
417 Præ divina bonitate humana omnis bonitas ma -
litia est existimanda. Confer ep. 93 h. 1.
118 Orationis, virtutis et pietatis inter se comparalio.
119 Expositio dicti Christi Joan. x, 8: • Omnes
qui venerunt ante me fures sunt et latrones. ›
120 Orationis et operis pulcherrima Euvwple sive
biga est. Confer ep. 275 lib. 11, et ep. 123 infra h. liv.
121 De laudabili mediocritate in admornionibus
el objurgationibus servanda, quæ sit inter contumelius
et adulationem interjecta.
122 Cum Christus dixerit, Neminem suæ manui
pios erepturum, qui fiat quod tum multi percint
tamen.
col. 145–146page 43 of 59
PG 78:145αταιοτεχνίαι οι κακοτεχνίαι.123 Præstat simplex ac rudis infantia cum probitate
vitæ conjuncta eximia facundiæ, sed cum qua conjuncta sit flagitiosa atque impura vita.
125 De cavendis turpibus studiis et pravis sodalitiis.
125 De falsa interpretatione sacræ Scripture. Confer ep. 254 lib. 11, et ep. 63 et 135 h. lib., et Hilarium
1. 1 De Trinit.
126 Diversitas olympicorum certaminum et agonis
spiritualis. Confer ep. 169 lib. 1L.
127 De sacerdotii sublimitale et præstantia non cuivis temere capessenda. Confer ep. 52 el 200 lib. 1.
128 De panis Judæorum ob contemptum et occisum Christum. Confer op. 17 l. 11 et l. iv.
129 Uno a Deo mæror fugari omnis potest.
130 Quam varia de Christo absque omni contradictione prædicentur.
131 Exhortatio ad lenitalem benignitatemque in
cos a quibus læsi sumus. Virtus est mediocritas. Conf.
ep. 321 h. 1.
132 Nodesta recusatio laudum Hermogenis prædicandarum, ut quæ captum et angustias suæ mentis
excedant.
133 vitiis immunem esse, et imperare turbulentis
animi motibus, ea demum vera est libertas, id demum
verum est imperium. Cætera vero umbræ et somnium
el vana nomina sunt, quæcunque imperia et opes
existimantur aut nuncupantur.
134 Increpatio impuri sacerdotis.
135 Refutatio fatalis necessitatis, quam pluribus
argumentis refellit ep. 154 et 191 h. lib.
136 Admonitio de vera interpretandi ratione, ut
diligenter attendatur ad rem qua de agitur unoquoque sacræ Scripturæ loco, nec inciviliter atque imperite particula aliqua excerpatur. Aurea plane regula,
quæ utinam ubique fuisset ab omnibus observala.
Minus fortasse controversiarum haberemus. Confer
ep. 125 k. lib...
137 De adulatione et metu vitando, virtuteque coLenda.
138 De officio pietatis erga Deum pariter et homines colendo.
139 Contra eos qui putabant Danielem ejusque
tres collegas Chaldæorum disciplina institutos fuisse.
140 Exhortatio ad commiserationem et beneficen -
tiam erga pauperes.
141 Filius Dei cur appellatur Verbum.
142 Bonæ famæ studendum, absque ambitione tamen alque ostentatione.
143 Forma bonum fragile est, quantumque acce-
[dit ad aunos,
Fit minor, et spatio carpitur ipsa suo.
144 Virtus est vitium fagora, et sapientia prima
Stultitia caruisse.
145 Amicitiæ pestis adulatio et inæqualitas.
146 Laus Timothæi seipsum semper superare conBendentis in studio virtutis.
157 Sarsum, auitne, specta; terrena ac spernito
[cuncta,
Voce illuc Christus te vocat ipse sua.
148 De tyrannide a impotentia perturbationum
auimi reprimenda.
149 De sacrosanctæ et individuæ Trinitatis æternitate el arquali dignitate. Confer ep. 143 lib. 11, el
ep. 27, 31, el 112 h. lib.
150 Cohertatio episcopi, ut officio suo recte ſungaLIES.
151 Describis notas ingenui el contra servilis animi.
15 Investigatio rationis, cur in communi peccato
idololatrin sora sit punitu Maria Moysis et Aaronis
sarer, Nuiu, XT1.
153 Querela de improbitate Zosimi et complicum
ajas Palludii el Maronis.
151 Præclara disputatio, Providentiæ divinæ assertriz, et l'a i Furinnæque oppugnatrix. Confer ep. 135
es 191 k. lib.
155 Contra gulam et luxuriam.
156 Diabolus quam varie homineslentel ac seducat,
tametsi animorum cogitationes introspicere non
possit.
157 Non peccandum spe pœnitentiæ et veniæ, sicut
nec vulnus spe sanationis accipiendum. Præstat enim
intactam cujusque innocentiam conservare, quam
post eam vulneratam remedium quærere: cum semper eliam post sanationem cicatrix remaneat, et ad
sanationem ipsam non sine maximis difficultatibus
perveniatur.
158 Non tam ratione quam opere philosophandum,
et fides hominibus facienda est. Conf. epist. 189 et
362 h. lib.
159 De zelo Phinees pro gloria Dei stupratorem
cum scorto occidentis, Num. xxv, psal. cv.
160 Divina providentia ex malis inextricabilibus
liberare potest: id quod Abrahami exemplo satis comprobatur.
161 Explicatio lock Danielis c. v, 5, de manu
in pariete scribente.
162 Exhortatio ad modestiam et cautionem in recte
actis adhibendam.
163 Sanctitati mentis el castitati corporis pariter
studendum, sine quibus dotibus nulla Deo placet
oblatio, nulla victima, quantumvis pretiosa. Confer
ep. 75 h. lib.
164 Objurgatio hominis asperi et crudelis.
165 De sententia Paulina Gal. 1, 8, qua dicit
anathema, sive diris defigit eos qui res novas in præ-·
dicatione Evangelii moliri præsumpserint.
166 Christi eadem cum Patre gloria: endem ergo
el polentia est.
167 Coutra avaritiam inexplebilem.
168 Qui facit officium Deus hunc non deseret wr
[quani.
169 Omnibus est virtus anteferenda bonis.
Confer Plautum. …..
170 Opportunitas in unaquaque re polissimum
speclunda est. Confer ep. 60 h. lib.
171 Solus Deus quid mortalibus expediat, novit.
Ipsius igitur voluntati preces ac vola nostra accommodare debemus.
172 Omnes res, prout est animus hominis, vel virtulis, vel vitii instrumenta esse possunt. Confer ep.
353 h. lib.
173 Tempus magis quam unda fluxum ac fugax
est, vel, si mavis, versum.
Unda magis fluxum fugaxque tempus est.
174 Cohortatio ad εyvμoσúv ubique retinendam.
475 Cause pervertentes rectum judicium. De Zoaimi extrema et omnimoda improbitate. Confor ep. 9
lib. 11, et ep. 274 h. lib. 1, et lib. IV.
176 De´ea quod Paulus } Corinth. 1x, 5, dixit:
• Potestatem habemus circumducendi mulierem sorarem,› quo pacto intelligendum sit. Mulier etiam
virgo dicitur.
177 Qui fiat quod non omnes samentur, quamvie
medicina omuibus in medio proposila.
178 De improbo lectore el diacono ab improbo
episcopo efecto el constituto.
179 De cultu humilitatis et fuga superbiæ.
180 Dictum Sara matris fenaci, Genes. XXL, 7,
exponitur. Lac veri partus argumentum est.
181 Optima vindicia ab hostibus et injuria nos·
afficientibus sumenda ratio est, si primum patientiæ
deinde virtuti studeamus. Confer ep. 6 lib. 11.
182 Quo modo in apostolis virtus Dei per infirmitatem fuerit perfecta, 11 Corinth.x11, 9. Confer Photium Biblioth. pag. 851, et homiliam Chrysost, super
eum locum.
183 Præstat aliorum fruiseriptis et laboribus quam
plane otiosum esse.
184 Interrogationis magna vis et efficacia est, quæ
loco enuntiationis adhibetur.
185 Artes vitæ utiles esse debent, alioquin art
non erunt, sed αταιοτεχνίαι οι κακοτεχνίαι. Si
col. 147–148page 44 of 59
PG 78:147προς το τέλος εύχρηστον τῶν ἐν τῷ βίῳ. φρόνημα φρόνησιν, μοναχικὴν πολιτείαν. 299 Εσθλὰ λέγειν αἰεὶ πάντας καλόν, αἰσχρὰ δὲ δεινὸν, κἂν ὦσιν τούτων ἄξιοι, ὧν λέγομεν.Lucianus in definitione artis ponit προς το τέλος
εύχρηστον τῶν ἐν τῷ βίῳ.
186 Et res supra mundum positas animo agitare, el
tamen non alla sapere, sed humilibus nos accommodare el possumus et debemus. Confer ep. 276 h. lib.,
et Augustin. De temp. serm. 175.
187 Differentia inter φρόνημα et φρόνησιν, et ad hanc
exhortatio,ab illo dehortatio.
188 Ut humilitas animo magno alque excelso, sic
superbia a parvo abjectoque oritur.
189 Mores docentis orationi sunt astruendi. Conf.
ep. 342 et ep. 158 et 317 hujus lib. 111.
190 Mores placidi magnum el constantem animum
arguunt.
191 Disputatio contra fatalem rerum omnium necessitatem, el geneses. Unde exsistat tanta judiciorum
varietas atque perversitas. Confer ep. 135 et 154 h.,
et Nemesium De natura hominis.
192 Revocatio a luxuria et gula ad temperantiam,
propositis utriusque fructibus ac præmiis.
193 De vitiosis Ecclesiæ membris aut corrigendis,
aut præcidendis, ne pars sincera trahatur.
194 Regni el tyrannidis discrimen. Confer epist.
495 Padobaptismi vis et efficacia, non tantum
in abolendo peccato originis, sed etiam in conferenda
multiplici gratia.
196 Dei lenitate non abutendum. Confer ep. 290
1. 1, et 222 lib. 11.
197 De viro bono, cujus ad virtutem impetus ab
improbis retardatur.
198 Dicti Isaiæ cap. 1, 18, nova expositio.
199 De continentia servanda. Confer ep. 89 1. 1, et
ep. 278 1. 11, et ep. 65 h. l. 111.
200 De moderando dolore super aliorum impro -
bitate.
201 Cur non omnes improbi hic pœnas dent scelerum, neque omnes boni affligantur. Similia his passim occurrunt apud Chrysostomum. Et in lib. Salviani De gubernat. Dei. Confer etiam ep. 205 h.lib.
202 Quid sit apud Isaiam, loqui ad cor; nova
expositio. Confer ep. 1 1. 11, et ep. 238 h. lib.
203 De pænis peccatorum in hac vel altera vila
sustinendis.
204 Gaudere parce oportet, et sensim quæri:
Totam quia vitam miscet dolor et gaudium.
205 Non eventis, sed consiliis res quaque metienda
ost. Confer ep. 335 l. 1, et ep. 179 lib. 11.
206 Regnum Dei an idem sit cum regno cælorum,
in medio relinquit auctor. Sup, tamen lib. 1 op. 129,
id dixit μοναχικὴν πολιτείαν.
207 Eterna felicitatis dulcedo facile omnes hujus
vitæ ærumnas atque molestias abstergit. Confer Cyprianum ep. 6 lib. 1v.
208 Remedium adversus iracundiam. Confer ep.
489 et 239 lib. 11. Item Gregor. Magn. epist. 51
lib. VIII.
209 Decrescit pietas, quantum ipsa pecunia crescit:
Cacus amor nummi; nam Christi exstinguit amorem.
210 Revocatio a vila libidinosa atque impura. Deplorata desperataque sanitatis ægrotis omnia quæ
concupiscunt, permitti solent. Confer ep. 258 h. l.
211 Vitia, non homines odisse oporiet.
212 Opum et imperii cupiditas est fons omnium
vitiorum et animi perturbationum, quibus in principio resistere consultiss. est.
213 Luxuriant animi rebus plerumque secundis.
214 Dei naturam esse, ex operibus ejus cognoscimus; at non etiam quid sit pervestigare possumus.
Confer ep. pen. lib. 11 et ep. 232 h. lib.
215 Contra eos, qui veritati de industria nebulas
cffundunt, quod miseriores sint iis qui veritatem non
assequuntur, ob ingenii hebetudinem.
216 De muneris sacerdotalis summa difficultate.
Et quam pauci sint veri sacerdotes. Confer ep. 104
lib. 1, et lib. xv ep. 220.
217 Divitiæ sunt ad legem naturæ composita pau·
sertas. Confer ep. 106 lib. 11
218 Objurgatio hominis voluptuarii.
219 De pœnis, quæ tum in familia Davidis, tum
in populo grassatæ sunt. Confer ep. 39 1. 1, et Eulogium apud Photium in Biblioth. pag. 462. Quas
idcirco diligenter notanda sunt, ne plebs insons alque
innoxia punita esse videatur, quod a Dei justitia possit alienum existimari.
220 Miseri a potentibus sublevandi sunt.
22 Increpatio hominum improborum.
222 Exhortatio ad animi moderationem, et expositio, quibus illa rebus contineatur.
223 Collaudatio ejus, qui episcopatum sibi delatum fugeral. Velerum episcoporum cum recentioribus collatio. Confer Bernardum De consideratione
ad Eugenium.
224 Objurgatio hominis superbi, cunt tamen humili genere natus esset,
225 De injuriarum tolerantia. Confer ep. 100 et
390 h. 1. n.
226 Laudare orationem dicentis argumentum est
persuasionis.
227 Affectuum mortificatio materia est beata vitæ.
228 Insidiæ diaboli variæ ac multiplices diligenter
cavendæ sunt.Vigilandum est semper; multæ insidiæ
sunt bonis; usquequaque sapere oportet. Id erit telum
acerrimum. Confer epist. 164 l. 11. Et August, serm,
157 De temp. In hac tam periculosa et tentationis
plena hujus saeculi nocte quis non timeat? etc. Similia multa vide apud Leonem M.
299 Εσθλὰ λέγειν αἰεὶ πάντας καλόν, αἰσχρὰ δὲ
δεινὸν, κἂν ὦσιν τούτων ἄξιοι, ὧν λέγομεν.
Non tam quid improbi audire mereantur, quam
quid bonos illis dicere convenial spectandum est.
Lingua esse debet veritatis organum.
230 Confessis venia danda peccatorum, non in sectationibus intempestivis insultandum et instandum
est.
231 Cur Deus obstinatis peccatoribus implacabiliter irascatur.
232 lomo impurus et impius de Deo rebusque
divinis disserere non debet. Confer ep. 214 l. 1, et
ep. pen. 1. 11.
233 Ex falsis principiis non potest confici vera
conclusio.
234 Dirum animi morbum (res mira) haud sentit
avarus.
235 Hominis Epicurei ab improbitate retocatio,
Animæ immortalitatis comprobatio. Confer ep. 295
h. 1. n et l. iv.
236 Exempla quatuor eorum quæ per åvadinduowy dicta sunt.
237 Falsa est perfectionis norma, si quis se non
ad præceptum legis, sed cum deterioribus comparet,
238 Sacerdos non tam verbis quam factis populum
docere debet. Sic Tertullianus initio lib. De patientia:
Oportet commendationem et demonstrationem alicujus rei adortos ipsos prius in administratione ejus
rei deprehendendi, et constantiam admonendi propriæ conversationis auctoritate dirigere, ne dicta
factis deficientibus erubescant.
239 Revocatio ab errore et hæresi.
240 De improborum sacerdotum pœnis.
241 Extenuatio sui ipsius.
242 Vere de rebus judicandum est, neque personarum quarumdam vilia in ordinis totius reprehensionem trahenda sunt.
243 Epistola etymologica, yuvh unde dicta: unde
item yoval;, unde avhp. Aliter tamen de his origi
natur auctor Etymologici magni, quem vide.
244 Deo agenda gratiæ tam pro bonis pricativis
quam pro positivis.
245 De improbo episcopo, qui bono successie
quanta inde secula sit rerum omnium in deterius
conversio. Confer ep. 270 h. lib. III.
246 Pax vera quarnum sit, nempe quæ cum justitia conjuncta est, non quæ cum vinis. Confer ep.
284 h. tib. m, et iv ep. 36.
col. 149–150page 45 of 59
217 Improb: libere reprehendendi sunt, quamvis
pro gratiarum actione maledicta regerant reprehensi.
Confer. ep. 153 libent.
248 Præclara orativ, de vitiorum ac virtutum in
quolibet fere homine concursu el mistura (nam sine
rilis nemo nascitur; optimus ille est, qui minimis
urgetur, vinquit Horatius), in gratiam hominis im
probi repetita, ut his hominum de se judicia reveri
ius, qui omni virtute vacuum eum censebant, ad
meliorem frugem se recipiul. Confer epist. 410
k. I.
249 De Judæorum navodeopía a Daniele, cap. sx,
26, prædicta, deque sacerdotii et regni inter se
comparatione. Confer ep. 257 h. l.
250 De dicto: ‹ Non misereberis pauperis in ju
dicio. Confer ep. 271 lib. 1, et ep. 298 h. lib. i.
Item Greg. Max. epist. 51 lib. VIII.
251 Quatuor cause, cur homines virtutis et sa
pientiæ studium, omnibus licet rebus præstantius,
tam parvi tamen faciant. Confer ep. 268 h. lib.
252 Peccatum mors est animæ. Conſer Greg. Max.
ep. 14 lib. v.
253 Mittit orationem suam contra fatum, el monet
ut libere de ea judicet, famæ præjudicio interim se
questrato. Confer ep. 191 h. lib.
254 Ve continentia oculorum et animi servanda.
Confer epist. 278 lib. 11, et ep. 89 lib. 1, et ep. 65
et 199 h. lib. 111.
255 Cohortatio ad servandam in rebus secundis
constantiam erga amicos.
256 De laudibus magnorum virorum, quibus par
inveniri oratio non potest.
257 Expositio dicti angeli ad Dan. proph. ix.
Confer ep. 249 h. lib.
258 Reprehensio improbi diaconi, et qui eum con
stituerat episc. Confer supra ep. 210 h. lib.
259 De officio boni doctoris, et quam sit difficile,
ut contumaces discipuli corrigantur. Corruptela Ec
clesiæ ob ineptis antistitibus. Confer ep. 282 h. lib.
260 Reprehensio ejus qui potestate clavium in te
mittendis peccatis abutitur.
261 Peccata auctores suos enecant, perinde ul
viperæ suos parentes.
262 Commendatio pii filii, obsidem se pro patre
dare volentis.
263 Admonitio de officio boni magistratus.
264 De animi magnitudine cum modestia humili
tateque conjungenda.
265 De officio antistitis Ecclesiæ, et interpretatio
dicti Paulini, II Cor. 1x, in fine.
6 Varia significatio cwoposuvns: quæ aliquando
amentiæ, aliquando libidinum impuritati opponitur.
267 De exemplorum vi et natura alque accommo
danone. Confer ep. 175 lib. 11, et ep. 107 h. lib. 111.
268 De præstanti pulchritudine virtutis et pieta
tis, quæ idem est animo, quod oculus corpori. Con
fer ep. 231 h. I. m.
269 Exhortatio ad resipiscentiam a pravis dozma
tibus.
±70 Admonitio de ejulatu et lacrymis ob civitatis
statum afflictum, culpa episc. incorrigibilis perditæ,
ominendis, et in preces potius convertendis. Confer
ep. 245 h. 1. 111.
211 Responsio ad gravissimam quæstionem, cur
vieīna grutia non omnibus sese indulgeat. Confer
p. 316 et 406 h. 1.
272 Nikil nos moveat, st insanis, quibuscum in
sanire eamdem insaniam nolumus, insani esse ipsi
wet rideamur. Confer ep. 322 lib. 1, et ep. 296 lib. 11.
273 Invitatio ad communem lætitiam ob amici
degenerantis correctionem.
271 De difficultate recte judicandi, et causis cor
rapentibus verum et sincerum judicium. Confer
ép. 175 k. lib. 111, et ep. 214 lib. iv.
275 Objurgatio improborum sucerdotum, atque ad
meliorem mentem revocatio.
276 De contemptu rerum mundanarum, et cura
studioque coelestium et æternarum. Confer ep. 186
et 207 h. l. II.
277 Contra cos qui pauperum curam professi,
sub hoc inani pratertu illos sacrilega audacia spo
liare aggrediuntur. Confer ep. 88 et 111 h. lib. 1.
278 Quomodo Jobus xxix, 14 et seq., sua recte
facta absque reprehensione et vilio commemo
rarit, cum tamen Repiautodoɣía, et sui ipsius præ
dicatio in Pharisao Luc. XVIII, tantopere fuerit a
Christo reprehensa.
279 Consolatio, perinde ut medicina non est in
tempestive adhibenda animo ægro ac mœrore recenti
saucio. Sic Ovidius...
280 De utilitate ex inimicis capienda. Confer Plu
tarchi hac de re Commentarium.
281 De adulatione vitanda, ut nec ipsi eam aliis
adhibeamus, nec ab aliis admittamus. Confer ep. 359
inf. h. lib. 1.
282 Bene monenti si non pareant improbi, horumn
ea culpa est, non illius. Nam neque Paulus aposto
lus omnes corrigere potuit, sicut Nec est in medico
semper relevetur ut æger, etc. Confer ep. 259 koc
lib. et ep... lib. 1v.
283 Admonitio de modestia in rebus secundis sér
vanda.
284 Præstat bellum pro veritate, pietate et justitia
susceptum, paci et concordiæ per quam illæ res per
dantur. Confer ep. 246 et 397 h. lib. i et lib. xv."
285 Non omnes in amicitiam admittendi, nec sta
tim quilibet abigendi sunt.
286 Rerum humanarum nova fucies et in melius
conversio per adventum Christi allata.
287 Admonitio de corruptelia omnibus vitandis.
288 Increpatio hominum improborum, ut nomi
nibus sic moribus quoque et institutis geminorum.
289 Quod magistratus non tam necessitudini san
guinis quam excellentiæ virtutis debeantur, quodque
non tam successionis lege quam libere electionis
jure deferendi sint, exemplo Mosis probatur, Josuam
filiis propriis præferentis.
290 Clodius accuset mochos; Catilina Cethegum.
Turpe est doctori cum culpa redarguit ipsum.
Conf. ep, 391 lib. 1, et 240 lib. 11, et 367 h. lib. 131.
291 Sperne voluptatem; nocet empla dolore vo
luplas.
292 Quibus dotibus præditum esse oporteat inter
pretem sacrarum Litterarum. Confer ep. 254 lib. 11,
et Hil. lib. 1 De Trin.
293 Physiologia de diversis ebriorum affectionibus
el ratione illis imperante. Confer ep. 109 lib. 1.
294 Contra Judæorum in extremis suis miseriis
pertinaciam et obstinaciam; et in eos qui pupillum
el viduam lædunt.
295 Demonstratio immortalitatis animarum, el re
vocatio improborum hominum ad vitæ correctionem.
296 Nova expositio ejus quod Deus ad Abraha
mum de numerositate sobolis ejus dicit.
297 Exhortatio ad reconciliandos dissidentes ami
cos. Confer ep. 83 lib. 11.
298 Cur judex pauperis in judicio misereri non
debeat. Confer ep. 250 h. lib. III.
299 Desperatis non est adhibenda medicina. Con
fer ep. 16 lib. 11.
300 De Pauli apostoli etiam in realu magnitudine
animi, et rappŋola cœlesti doctore digna, Act. xxvI.
301 Idem licet sermo haud idem semper valet.
Confer ep. 267 h. lib. 111.
302 Commendatio hominis, qui depositis simulta
libus in gratiam cum amico redire cupit.
303 Tumidæ ratio imperet iræ.
304 Exhortatio ad laudandum defunctum, in quo
vicit præsentia famam.
305 De Judæorum internecione atque excidio ul
timo ob spretum et occisum Christum Dei Filium.
Confer ep. 249 et 257 h. lib. 111 et lib. 1v.
306 Boni regis et boni sacerdolis comparatio.C. ep.
col. 151–152page 46 of 59
PG 78:151317 Τρόπος ἔσθ' ὁ πείθων τοῦ λέγοντος, οὐ λόγος307 Unusquisque ex suo ingenio fere alios quoque
astimare solel, suoque modulo ac pede alios metiri.
508 Pia consideratio consecutionis temporum et
partium anni. Confer epist. 158 lib. 11, et epist. 1
lib IV.
309 In recte factis vitanda superbia cuique est.
510 Discere quæ mala sunt facile est, etiam absque magistro. At labor est ingens discere quæ bona
suni.
311 Bonorum virorum ex hac vita emigratio non
tam est mors quam somnus, et ad meliorem transitio. Conf. ep. 331.
312 Præclarum 500; describitur hominis qui virtutum alienarum prædicationi facile fidem adhibet;
at vitiorum relatione non temere credit. Confer ep.
248 h. lib. 111.
313 De Christi Salvatoris miseratione erga nostrum
genus.
314 Quanta sit virtute præditus legislator, qui non
solum punit factas, sed etiam precavet, ne fiant,
injurias.
315 Quis bonus sit judex. Conf. ep. 260 h.
lib. 111.
516 Dicti Danielis 11, 21, explicatio quadruplex.
Confer ep. 291, et 409 h. lib. I.
317 Τρόπος ἔσθ' ὁ πείθων τοῦ λέγοντος, οὐ λόγος
hoc est, Mores magis quam oratio faciunt Ailem.
Conf. ep. 71 lib. 11, el 189 h. lib. 111,
318 Virtus omnia vinci. Sia veritas apud Esdram.
319 Vituperatio improbi episcopi. Et de ordine
judicii vel perverso vel recto confer. ep. 265 h. lib.
320 Dictum Salomania Ecclesiastæ, vII, 17,
duobus modis exponitur: «Noli esse justus mulBIN. )
381 Virtus est medium vitiorum utrinque redu-
[ctum.
Confer ep. 131 h. lib. 111 et lib. IV.
322 Multiplici quamvis sit circumsepta labore.
Omnibus est virtus anteferenda bonis..
Confer ep. 169 h. lib. ☺.
323 Votum pro conversione hominis improbi.
324 Exhortatio ad virtutis et sapientiæ indefessum studium, ut quod rebus omnibus sit antiquius.
325 Mira rerum conversio, ut sacerdotes a piis
hominibus in commune collatas opes sibi vindicent.
326 Sacerdotum ac præsulum mores imitatur popalus.
327 De injuriis vindicandis vel condonandis.
328 Non debemus in gratiam benefactorum participes aut patroni fiert iniquitatis.
329 Christi in carnem adventus diabolum ejusque
opera destruxit, et triumphum de illis duxit, tropaque erexit.
330 Exhortatio ad mansuetudinem.
331 Boni viri obitus improbis lætitiam, bonis Inctum affert. Conf. ep. 311 k. lib. 1II.
332 De pana superbiæ qua Nabuchodonosor est
affectus, Daniel ¡v.
333 De certamine improbitatis hominum perditoTum, difficilique correctione. Conf. ep. 348 h. lib.
334 Contra Anomwos de dicto Christi Joan. xiv,
28: Pater meus major me ast. › Christus interdum ex opinione apostolorum locutus est, ad ipsorum infirmitatem se demitions et accommodas per Guyzarábacıv. Conf. Augustinum serm. 179 De temp., el
lib. De hæresib. cap. 54; l'hotium in Bibliotheca.
pag. 11; Theodoret. lib. iv Fabular.; Nicet. Choniat.
lib. vu, în Vita Manuelis Comneni, p. 107.
335 De dicto Christi. Non potest Filius quidquam a semetipso facere, nisi viderit Patrem facienism: › quod nullo modo significet impotentiam,
sed summam potius cum Patre conjunctionem.
336 Per ludos scenicus et nimicos non fiunt homines meliores. Confer Tertullian. De spectaculis
c. 25, et Cyprianum………..
337 Ut in corporum, sic et in animorum morbis
curandis profligandisque initium ab eo faciendum qui
est gravissimus.
338 De iræ justæ utilitate. Dictum psalmi sv exponitur. Confer epist...
339 Qui omnia Veteris Testamenti dicta ad Christum trakunt, oque peccant atque illi, qui mikil in eo
de Christo contineri volunt. Conf. ep. 107, lib. 1, et
ep. 495 l. 11.
340 De scandalo, quod improbus sacerdos præbet
in Ecclesia. Indignitas sacerdotis nihil derogat dignitati et integritati divinorum mysteriorum. Confer
ep. 120 lib. 1, et ep. 37 lib. 11.
341 De manna cibo celesti Hebræorum per tulos
XL ANNOS.
342 Filius Dei non est creatura. Conf. ep. 331 h. lib.
343 Auditor cordatus et sagax esse debet, qui non
omnia a doctore exspeciel.
344 Collaudatio ejus, qui gratiam benefacti celeritate auxit. Conf. Epip. Ausonii.
345 Mentis acumen scientiæ litterarum præsint.
346 'Ex twv dµodoyovµév:overim adversariis disputandum. Conf. ep..
347 In victos non særiendum victori.
Parcere subjectis scit nobilis ira leonum:
Pugna suum finem, cum jacet hostis, habet.
At lapus et turpes instant morientibus ursi,
Et quæcunque minor nob litate fera est.
Confer epist. 370, et Ant. Guevaram epist. 1,
part. Aureorum.
348 Contra properantem ad accusandum. Conf.
ep. 333 h. 1.
349 Amicitie renuntiatio,
350 Contra poeticarum fabularum absurditatem.
331 Virginitatis et conjugii memorabilis comparatio. Confer ep. 135 lib. 11, et ep. 192 lib. iv.
352 Affectuum victoria vel fitta.
353 Mali corri malum ovum.
354 Quis verus, quis falsus sacerdos.
355 De arcana Filii Dei generatione, Confer ep.
58 h. lib. nu, quæ huic est gemina.
356 Solutio quæstionis de præstantia Danielis supra
collegas et alios, Daniel. vi, 2.
357 Increpatio hominis arrogantis, cui divinum
comminatur animadversionem.
358 Quantum sit bonum, pecuniis superiorem esse,
sive immunem ab avaritia.
359 Adulatio in dementandis kowlinibus melu valentior est.
560 De Zosimi improbitate et maledica lingua.
Hodesta virtus, immodesta malitia est.
361 Vita æterua optimum præmium præclararum
actionum est.
362 Sermo actione destitutus, mancus est:
Et actio sermone manca est quæ caret.
Sermo maritus actioni optimus.
Verum alterutro si carendum sit, tamen
Præstat disertæ nequitiæ innocentia,
Quamtumlibet sermone destituta sit.
Confer ep. 275 lib. 11, etc.
563 Admonitio de officio in convertendis kominibus: ct de arbitrii libertate.
364 Qui in peccato mortali versatur, si tamen irreverenter mysteria sacra participare non dubitat, se
ipsum in exitium præcipitat sempiternum. Iterum
de Zosimi deplorata malitia.
565 Ordo rectus judicii. Confer ep. 319 h. lid.
366 Hominum deplorate malitia revocatio ab
insania. Confer ep. 10, 16, 20, 22 et 252 lib. 11.
367 Turpe est doctori cum culpa redarguit ipsum.
Conf. ep. 391 1. 1, et ep. 240 1. 11, et ep. 296 k. l. M.
368 Pravis cupiditatibus non indulgendum, sed
resistendum est. Confer ep. 3×2 et 401.
369 Objurgatio hominis perditi atque ad meliorem frugem revocatio.
370 Victor non debet sævire in victos, sed leniter
ipsis uti. Conſer rp. 347 sup, h. lib. 111,
col. 153–154page 47 of 59
PG 78:153πιας. Οκές εἰς μεγαλόφρων οι μετριόφρων, τα πεινόφρων, φως ευγνώμων, κενόδοξος, ψιλόδοξος στις μικρόψυχος, μεγαλόψυχος. 411 Ὅτι οὐ δεῖ ἐν τῇ παιδοποιίᾳ ἀκολασταίνε371 Frugalitatis cum luxuria comparatio, el
utriusque effectus.
372 Gratulatio de adversario superato.
373 Exhortatio ad modestiam. In recte factis non
superbiendum, sed humiliter potius sentiendum.
Tanto enim sublimiores erimus, quanto nos submissius gesserimuş. Confer. sp. 509 h. lib. v.
374 Virtutis el doctrinæ pulcherrima est conjunctio: Verum si alterutra sit carendum, præstat
hac quam illa destitui. Confer ep. 362 h. lib.
375 Collaudatio magistrātus moderati qui gravitatem severitatemque lenitate et mansuetudine temperal.
376 Christo eloquentia et sapientia bene collocata
non displicet, cum ipse Verbum et Sapientia Putris
æterni voluerit appellari.
377 Fortior est qui se, quam qui vincit fortissima
oppida: nec virtus altius ire potest. Conf. ep. 352
h. lib. 111.
378. Commendatio amici in magno versantis discrimine.
379 Admonitio de libertate sectanda, ejusque duobus extremis fugiendis, arrogantia vanitateque, et
adulatione seu servilitate.
380 De dissidiis amicorum et concertationibus
inimicorum, quod plurimum differant.
381 Quo majores sumus, eo nos submissius gernπιας. Οκές εἰς μεγαλόφρων οι μετριόφρων, quis τα
πεινόφρων, φως ευγνώμων, quis κενόδοξος, quis
ψιλόδοξος στις μικρόψυχος, quiς μεγαλόψυχος.
382 Laudatio nimia est parens ignavia. Confer
epist. 248 h. lib. 111.
383 Contra laudum parcimoniam pariter et profusiQuem.
584 Non uni tantum virtuti, sed omnibus studendum.
385 Quemadmodum qui urbem obsident, in cam
polissimum partem faciunt impetum, quæ maxime
infirms est; ita perpetuus ille adversarius noster
diabolus eam animæ et affectuum partem maxime impuźnal, qua maxime sumus imparati, atque imbecilli.
386 Contra eus qui de rebus divinis irreverenler
disputant.
387 Gratulatio de adepto sacerdotio, et admonitio
de eo munere recte administrando.
388 Encomium sacræ Scripturæ, cujus studium omnibus rebus superius est, quaque nihil nobis antiquius
esse deber. Confer epist. 369 lib. 1.
389 Quo spectarit sapientissima lex de erigendo
jumento mimici, nempe ad reconciliationem dissidentium animorum.
390 Præstat inique plecti, quam immerentem præmio ofici. Confer ep. 100 h. lib. 111.
391 Finis rerum crealarum omnium, atque ita
etiam astrorum, hic est, ut inde homo velut manuductione quadam ad cognitionem Creatoris perveniat.
392 Divitiis cunctis bona fama est anteferenda.
393 Facultate orationis et eloquentiæ metienda
esi naturæ humanæ præstantia, eaque conferri debet
ad patrocinium veritatis, non ad improbitatis et vilioTum præsidium.
394 Mali sacerdotes suo judici, corrumpi nescio,
relinquendi sunt. Interim nostrum illorum reprehensionem atque animadversionem in nosmetipsos transferre debemus. Confer epist. 340 lib. 14.
395 Sacer conventus qualis esse debeat.
396 Acaritia verum judicium corrumpit. Confer
ep. 974 h. lib.
547 Homines corruple viventes libere sunt admosendi, at desistant a viliis. Eventus autem Deo permittendus est. Confer ep. 284 h. lib. 111.
398 Doctrina sacrarum Litterarum est depositio
sertis, quæ accessione bonorum operum tanquam
(enore augenda est.
399 Quotidie moriendum. Et philosophia enim, el
verus Christianismus meditutio mortis est. Confer ep.
335 lib. 1, et 197 lib. 11, et 305 h. lib.
400 De recta et vitiosa verecundia. Conf. ep. 90
lib.
401 Contra libidinosos. Confer epist. h. 368 lib. Iit.
402 Contra Arianos.
403 Gum fidei veritate integritateque conjungenda
est vitæ innocentia. Confer epist. 37 h. lib. 111.
404 Contentiones excitare ne velis.
Nam parva belli causa sæpe ingentis est.
405 Qui professions Christianismi non convenienter vivunt, Deum a paganis et infidelibus faciunt
blasphemari.
406 Manum admoventes invocate numina. Confer
ep. 271 h. lib. 111, et lib. 1v ep. 2 et 4.
407 Improbus aut corrigendus, aut deserendus.
408 Ecclesiæ fœda et miserabilis degeneratio describitur.
400 Commendatio amici.
410 Nemo sine crimine vivit. Idcirco alter alteri suos
nævos condonare debet. Confer epist. 248 h. lib.
411 Ὅτι οὐ δεῖ ἐν τῇ παιδοποιίᾳ ἀκολασταίνε
où doɛdyelv. Conf. ep. 81 lib 11, et ep. 46 h. lib 111.
412 Ebriositatis cum avaritia comparatio. Confer
epist. 146 lib. 11.
413 Judicium extremum certo futurum est, quod
etiam ethnicorum scriptorum celeberrimi quique
agnoverunt. Confer epist. 158 lib.
ARGUMENTA LIBRI QUARTI.
Epist. A. Cur anni corona et rota generationis
dicatur, et quam apte inter se connexce sint a Dev
quatuor ejus hora, ver, æstas, autumnus, hiems.
2 Ne volis actiones sint contrariæ. Opem Dei adrocans el ipse le juva.
3 Objurgatio kominis luxuriosi et alienarum mensarum assecla impudentis.
4 Deum orare, ut tibi præstet, quod tule facere recuses, ridiculum est, imo et ludibriosum in Deum.
5 Non omnes eodem animo et fine virtutem colunt.
6 Sapientiam impedit sapientiæ opinio, Modestin
fundamentum est sanitatis animi, quam quidem etiam
ipsa uostri ortus conditio nobis ingerit atque incul…
cut.
7 Qui panis aliorum inclarescere cupit, hostis et
tyrannus est verius quam pater aut magister appellandus.
8 Panam aggravat maleficii inficiatio.
9 Providentia alia generalis sive communis, alia
singuluris et propria. Lex alia per naturam insita,
alia scripta.
10 Lingua quantum excitet. Eloquentia non abutendum ad probandam improbitatem, sed ad virtutis ornamentum utendum,
11 Evangelium lege perfectius. Plus est diligere
immicum et pro eo orare in ipoius rebus secundis,
quam afflicto et egenti succurrere et esurientem pascere.
12 Servitutem non abolet nęc tollit Christianismi
professio. Plura a libero homine quam a servo requiruntur: quæ si omiserit, graviores dabit pœnas.
13 Auxilium divinum imploruns ipse quoque
facere debel quantum in se est, non autem in uiramvis aurem sleriere.
14 Deus omnis generis hominibus consultum esse
vult: integris lapsis et conversis.
15 Christus naturam humanam astu diuboli læsans
spoliatamque in integrum restituit, et charitatis
stola a se contexta induit.
16 Honor conveniens ac suus, cuique sine adulatione et benevolentiæ captatione tribuendus.
17 Contra spes inanes Judæorum de instaurando
templo et politia sua: quæ ex loco Aggai ʼn refellunLur.
18 De vero intellectu dicti Christi: ‹ Super cathedra Mosis sedent Scribæ et Pharisæi: Omnia igi
tur quæcunque dixerint vobis ut faciatis, facite,» etc.
col. 155–156page 48 of 59
19 Turpe manere diu peregre est, vacuumque
(reverti.
Amici patria procul rem præclare gerentis deside
rium tanto facilius fertur.
20 Doctrinæ veritati adjungenda est probitas vitæ
az morum, sine qua illi fides derogatur.
21 Orationi vita debet esse par. Nihil facilius quam
sibi ipsi imponere. Se scire opinari, impedit scien
tium.
Exemplo Christi, qui ultro se humiliavit ac
submisit Patri, modestiæ studere debemus.
23 Multa noris oportet, ut fallas providentiam et
animadversionem divinam. Multi fugiendo fatum,
in ipsum incidunt.
24 Precationis Dominicæ sapientissime brevitas
explicatur et ostenditur. Quomodo el a quibus recte
relicetur, a quibus perperam.
25 Precantes alios taxare et carpere promptus.
In culpis veniam dat sibi quisque suis.
26 Esau inutilis pœnitentia post vendita Jacobo
fratri primogenituræ jura, quæ virtuti potius lan
quam præmia debentur, quam sorti nascendi.
27 Ethnici sapientes dum extenuant et derident
Christianam religionem præ sua, non animadver
tunt quod semetipsos refellant ac deridendos aliis
propinent, suam religionem evertentes, et Christiani
smum extollentes.
28 Ejusdem cum superiore argumenti. Scripturæ
sacræ simplex et rudis (ut sapientibus mundi videtur)
veritas potentior exsistil quavis sapientia humana et
Attica eloquentia.
29 Christi passio, crux et mors ac sepulcrum
quantam vim habuerit.
30 De divina vi et efficacia præconii Evangelii, quam
vis calamistris compie et elegantis orationis destituti.
Testimonium laudatur Platonis et Homeri.
31 Refutatio ethnici hominis crucem Christi exagi
tantis omissa ac spreta mentione resurrectionis et
ascensionis ejusdem, quæ tamen iisdem monumentis
evangelicis continetur. Qui producit instruntentum
pro se in uno capite, debet idem etiam in aliis capi
tibus contra se admittere et agnoscere.
32 Crux Christi fulcrum et fulgor est cœli et terræ.
35 Sacræ Scripturæ lectioni deditus etiam cœlo
dignam vitam agere debet.
35 De pravis sodalitiis vitandis, ut quæ pernicio
sissima sint. De interdicto cum brutis coitu.
56 Pax non ubivis nec per omnia est bona. Pro
veritate pugna quam quis suscipit, paci scelestæ
multis antistat modis.
37 Pax est colenda, dum pietati haud officit.
38 Iracundia cohibenda freno rationis et pruden.
tie omniaque cum consilio agenda sunt.
39 Quia dicta factaque indicta infectaque fieri ne
queunt, nihil sine prævia deliberatione, vel dicen
dum, vel agendum est, ne alioqui pœnitentia impru
dentiæ et præcipitantiæ sit pedisequa.
40 Salomonis libri hoc ordine legendi sunt, ut
initium fiat a Proverbiis, inde ad Ecclesiasten, et ab
hoc ad Canticum canticorum procedatur. In adyla
penetrare non debet, qui nondum atrii seu vestibuli
ingressu dignus est. Theoriam praxis præcedere debet.
41 Varia hominum genera eleemosynas, exercen
tium diverso fine. Præstat bonum facere, quamvis per
ambitionem, quam id plane prætermillere.
42 Ebriosi æque ac maledici et adulteri et scorta
tores excludentur a regno cœlorum, teste Paulo apo
stolo, quamvis diversis interim pœnis afficiendi.
43 Corvus &stopyos, licet avis, Eliam pascens (a
cite ipsum de mitiganda ira admonuit.
41 Quisque sua ponus merito quam majorum deli
cla immeritus luit; avasxevh veteris diverbii Judaici.
Patres comederunt uvam acerbam, et filiorum dentes
obstupuerunt.
45 De Susanna innocentia a senilibus calumniis
vindicata, et pœna justiss, senibus irrogata.
Christo propinquos efficit
Non sanguinis cognatio,
Sed Spiritus imitatio,
Et vita virtutem colens.
47 Deum cujus vindicem oculum nihil latet aut
effugit animadversionem, et ut severum judicem ti
mere, et ut benefactorem clementissimum ac libera
lissimum amare debemus.
48 Christus a terrenis ad cœlestia nos vocans,
vim divinam suis verbis adjungit.
49 Gustum nec ullum verba habent inania
Quisque ergo sermo condiendus est sale,
Quem suppeditant divina testimonia,
Et præmium cœleste, et judicii metus.
50 Herodes post illam populi acclamationem
Vox Dei et non hominis, divinitus punitus, exem
plo suo docet, pœnas dare eos, qui adulationes im
pias aliorum admiserint, nec reprehenderint.
51 Paulus, cum ait: ‹ Cooperatur iis qui secun
dum propositum vocati sunt, › significat, non suffi
cere ad salutem, ut quis a Deo vocatus sit, nisi
etiam accedat ex parte vocali studium obsequendi
vocationi divinæ.
52 Peccatum morte gravius est. Præstat igitur
mori integrum et incontaminatum peccato, quam ad
mittere peccatum, ut immortalitatem, si fieri possit,
assequaris.
53 Evangelica præcepta perfectione sua vincunt
et jus naturæ, et legem scriptam, et prophetarum
oracula.
54 Norma ac definitio exactissima virtutis hæc
est, quam quisque in se ipso possidet. Omnia, quæ
cunque volueritis, út faciant vobis homines, et vos
facile ipsis.
55 Causa omnium malorum dissidentiumque opi
nionum est ambitio, non solum in Ecclesia, sed
etiam in philosophia sæculari. Tolle igitur ambitio
nem, et hæresum fontem obstruxeris.
56 Ambitio et anticipata opinio hæreses pepere
runi.
57 Cum etiam ante natum Christum inter homi
nes omnibus sæculis contentiones exstiterint, non est
mirum quod diabolus eliam post Christum natum
varias excitarit hæreses.
58 Que sint apud apostolum Judam stellæ er
rantes, quibus caligo tenebrarum servala est in æter
59 Quid sit apud Paulum, Rom. 1: ‹ Tradidit evs
Deus in reprobuin sensum, etc. Tradere est nuda
tum auxilio divino dimittere, et relinquere ruentem
proprio impetu, non autem impellere in facinus.
60 Quo sensu dixerit Paulus, Rom. 1: ‹ Non so
lum qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facien
tibus.» Gravius est peccantem laudare, et alterius im
probum factum comprobare, quam ipsum peccure.
Confer ep. 84 infra.
61 De dicto Pauli, Rom. 11: Gloria et honor
et pax omni operanti bonum, Judæo primum, et
Gracco.
62 Peccatum sine lege mortuum est. Qui sine
lege peccant, mitius puniuntur, quam qui sub lege.
63 De dicto Pauli, Rom. vii: «Non sunt condi
gne passiones hujus temporis ad futuram gloriam
in nobis revelandam. ›
64 Christi in carnem adventus quantum boni ct
tulerit rebus humanis. Qui perit, sua culpa peril,
quod victoriam labore parare neglexerit.
65 Gratia Dei per fidem justificati bonis operibuɛ
studere, et fidem alioqui mortuam animare, et salu
tem suam operari debent.
66 Divinæ res omnes ignis nomine in sacris Litte
ris insigniuntur.
67 Ethnicorum scripta cum sacris Litteris compa
rantur. Illa non ad omnium lectorum utilitatem, sed
ad auctorum gloriam diriguntur; et pomposo di
cendi genere utuntur. Hæ ad omnium, etiam idio
col. 157–158page 49 of 59
PG 78:15783 ἐφιχτά· δυσέφικτα· ἀνέφι πρέπει τὰ ἀμήχανα.tarum, utilitatem ac salutem referuntur, et simplici
oratione res divinos el sublimes exponunt,
68 Inter jussi wem et permissionem multum interest.
69 De inscriptione Atticæ aræ: Ignoto Deo. ›
Ejus ratio ex historiis repetita.
70 Consilium saluberrimum de bellis et contentionibus inter homines sopiendis: nempe ne tanti res
externas faciamus, sed suis potius ponderibus examinemus.
71 Forma pulchritudinem nihil obstare quominus
quis castitatem colat illibatam, probatur exemplis
Josephi et Susanne. Notandum contra sententiam
Oviliani versus:
Lis est cum forma magna pudicitiæ.
72 Non opes et potentia et felicitas accusanda, sed
animus ejus qui his non recte utitur, in crimen vocandus.
73 Typus arcæ fœderis, et propitiatorii, et che
Fabim, et manna, et virga Aaronis, quid denotarit,
71 Judæi, postquam Christum tantis affecerunt
contumeliis, finali et nunquam instaurando excidio
a Deo puniti sunt.
75 Judæorum captivitas, quam a Romanis perpessi sunt, ideo a nemine alio præterquam Josepho
Iudæo describi debuit, ut fide dignior esset historia
exemplo carentium ærumnarum.
76 Regnum cælorum sive præconium Evangelii
quare cum grano sinapis a Christo conferatur.
77 Josephus Egyptiæ feminæ et libidinis victor.
78 Virtutem esse rem imperatoriam et ubique in
quavis fortuna victricem, illustri exemplo Josephi
probatur.
79 Pantus vas electionis vita non minus quam
sermone potens, exemplo est antistibus Ecclesiæ et
verbi divini præconibus, ut vitam irreprehensibilem
doctrinæ veritatis astruant.
80 Cur dixerit pop. Jud. Exod. xix (secundum
Græc. interpret.) ‹ Omnia quæcunque dixit Dominus,
faciemus, et audiemus.» In rebus divinis praxis coAnitione prior est.
81 De dicto Christi, Matth. vil: «Non potest ar.
bor mala fructus bonos facere.» Et de dicto Pauli
I Cor. Animalis homo non percipit ea quæ sunt
Spiritus.»
82 De sapientissimo temperamento in sacris Litteris a Deo adhibito, cum eas partim obscuras ac
difficiles, partim planas atque apertas esse voluil.
83 Alia sunt ἐφιχτά· alia δυσέφικτα· alia ἀνέφιata, a quo postremo genere investigando penitus abstinendum est, secundum illud: 3pxhv dè Oŋpāv où
πρέπει τὰ ἀμήχανα.
'84 Sententia injusta malum facinus comprobans,
deterior est eo qui id perpetravit. Conf. ep. 60, supra.
85 Ad Pauli dictum Tit. 1, Deum se nosse confitentur; factis autem negant.» Non satis est ore
Deum faterí, nisi et opere faleuris. Sermo factis vu.
cuus parum valet ad persuadendum.
86 Lex talions justitiæ, imo et humanitatis potius
quam iniquitatis aut crudelitatis plena est. Conf.
ep. 133 l. 11, et h. ep. 209.
87 Mandatum Dei ad Israelitas, ut Egyptiorum
vasa auferrent, justiss, et æquissimum fuit, perlimeus ad compensationem mercedum pro tot annorum
serviliis debitarum.
88 Exhortatio ad studium lectionis el meditatioxis quotidianum exemplo Timothei et Pauli apostoli.
Memoria sine exercitiis facillime obsolescit et obliteTulus.
89 Pauperis non oportet commiseratione moveri in
judicio, multoque minus favere divitum insatiabilibus cupiditatibus.
90 Ruditas ipsa morte pejus fugienda, et quotidie
lectioni ac meditationi sacræ Scripturæ incumbendum.
91 Sacre Litteræ omnibus omnium sapientium
scriptís· longe antistant, eaque vincunt perspicuitate
et compendio omnis officii. Varia variorum dicendi
genera. Confer. ep. 3 lib. et h. 1. ep. 28, 76 et 140.
Et ex parte, qua de compendio virtutis eliam
ep. 53 et 54, h. l.
92 Ab inani contentione dehortatio.
93 Beati sunt qui falsas propter Christum contumelias sustinent. Confer. ep. 190 h. 1.
94 Nolite ante tempus judicare, › interdictum
Paulinum Cor. iv, quomodo et quibus de rebus
accipiendum sit.
95 Quamvis recte et apostolico præcepto conve -
nienter faciat, quæ injuriam sibi factam patienter
tolerat, tamen eam inferens non potest se illo dicto
excusare.
96 Dubitationes quædam de Herode et fratris ejus
-uxore Herodiade ab ipso ducta et Joannis Baptistæ
reprehensione facti moventur et discutiuntur.
97 Christus ad crucem proficiscens quare mulierum lamentationes reprehenderit. Confer. ep. 166
et 285 1. 11, et h. 1. ep. 128 et 180.
98 Cum oportuerit Christum pati, teste Luca
XXIV, quare puniti sunt qui passionem procurarunt
el adjuveruni Judæi.
99 Sancta synodus Nicæna veritatem dogmatum
ab infinitis corruptelis hæresum asseruit.
100 Deus missione Filii sui ad persolvendum pretium redemptionis instaurandamque generis humani
salutem ostendit et justitiam suam et abundantium
bonitatis.
101 Expositio dictorum Paulinorum Rom. 1:
Tradidit eos Deus in affectus ignominiæ, repletos
omni iniquitate, etc. Dedit ipsis Deus spiritum
compunctionis. Dare et tradere ex more et idiomale sacræ Scripturæ significat idem quod relinquere vel permittere.
102 De timore et veneratione erga magistratum;
ex Paulina admonitione, Rom. XIII.
103 Ecclesia universalis est corpus Christi; particularis, v. g. Corinthiorum Ecclesia, est ejus corporis membrum ex parte. Ex Epist. ad Corinth.
101 Piorum ærumnæ coronarum el braviorum
instar habent, et exsultandi materiam ipsis. præbent.
Ex Paulo Philip. 1.
105 Dæmones cum pro diis coli vellent, simularunt justitiæ studium, idque a suis cultoribus exegerunt.
106 De diversis talentis hominibus concreditis.
107 Terra qua ratione vel mobilis sit, vel immobilis.
108 Christus in cruce triumphavit de dæmonibus
debellalis.
109 Explicatio dicti Salomonis, Proverb. vi:
‹ Qui ingreditur ad mulierem nuptam, non erit innocens; neque omnis tangens eam. Tactus sensus
crassior et impurior est quam visus, qui est sublilior ac purior.
110 Expositio dicti Ezechiel, v11; ‹ Et erunt in
montibus ut columbæ meditantes.» Cumulus doloris,
non licere conqueri.
111 Exhortatio ad reconciliationem et satisfactionem, ex præcepto Christi, Matth. v, 22, 23.
112 De dicto Pauli, 1 Tim. 1v: ‹ Prohibentium
nubere, etc., et altis Scripturæ idiotismis.
113 De dicto Pauli Hebr. 1x, 17: Testamentum in mortuis firmum. ›
114. De diversis formis et ingeniis ac moribus hominum. Ex Proverb. Salom., xxvi, 19.
115 Adulterium furto, præsertim ex paupertate
admisso, longe gravius est. Ex sententia Salom.
Proverb. vi.
116 Nemo hominum tam pius ac probus est, quin
alicui sit errato obnoxius. Nemo rursum usque adeo
vitiosus, quin aliquid boni egerit. Nihil itaque absurdi est, si dicamus, et Lazarum pœnas suorum
lapsuum dedisse, et divitem præmia recte factorum in
hac vita recepisse.
117 Cur leprosi aliisque morbis involuntariis la-
col. 159–160page 50 of 59
PG 78:159νὸν καὶ ἴσον, ἀμφισβητεῖν καὶ φιλονεικεῖν; εὐδοκιμεῖσθαι, εἶνε εὐδόκιμον εἶναι, εἰ ἐπαι καὶ εὐφραίνεσθαι.burantes extra castra consistere jussi fuerint. Parentes sæpe in filiis plectuntur gravius quam în semetipsis. Conf. ep. 141 k. lib.
118 Eleemosyna unde æstimari debeal, nempe
non tam a dati magnitudine, quam ex animo danis. Probatur exemplo viduæ evangelica, duo minuta offerentis in gazophylacium. Marc. xi, Luc. XXI.
119 Viri mulieribus tanquam vasi infirmiori honorem tribuunt. I Petr. 111.
120 Contumeliæ quomodo sanandæ.
121 Lasaro sue miseriæ fundamentum sempiternæ gloriæ et felicitatis exstiterunt.
122 De libidinoso aspectu mulierum vitando. Legitima lucta est quam constituit Deus; non quisque
sibi opinionis errore finxit.
123 Proximus quis sit, nempe quiris homo nostræ
opis indigus.
124 Anima humana est quidem divina, et immortalis sed non Deus, nequé particula Dei essentiæ,
neque principii expers.
125 De animæ immortalitate contra Galeni harmonicam lyram et temperamentum corporis; præclara
et erudita disputatio, Homericis, Euripideis et Platonicis auctoritatibus stabilita, tandemque divino oraculo el testimonio obsignata.
126 Reprehensione el odio digni sunt, qui neglecta
bene vivendi cura de dogmatibus perpetuas contentiones suscipiunt, ipsamque adeo divinum essentiam suis
disputationibus scrutantur ac sollicitant.
127 Spirituales kɔmines quinam dicantur a Paulo?
qui animales? qui denique carnales? potiore sumitur denominatio.
128 Christus sua sponte morti caput obtulit, cum
facile eam, si voluisset, declinare potuisset, vel divina
sua polentia qua alios etiam ex morte excilavil, vel
innocentie allegatione ac defensione, vel beneficio
appellationis.
129 Decem interpretationes dicti Paulíni: «Qui fornicatur, in corpus suum peccat.)
130 Quomodo sese gerere debeant cum ii qui aut
diunt, tum illi qui dicunt. Quid intersit inter xolνὸν καὶ ἴσον, ἐmer ἀμφισβητεῖν καὶ φιλονεικεῖν;
i ter εὐδοκιμεῖσθαι, εἶνε εὐδόκιμον εἶναι, εἰ ἐπαι
velabat, sive iɣxwµiáčesła; denique inter ħõeobaɩ
καὶ εὐφραίνεσθαι.
132 Inutilis et periculosa nobis esset præcognitio
omnium rerum alque eventuum.
133 Fons omnis in vita confusionis et inter komines animorum exacerbationis et contentionis est,
quod sacrarum Litterarum studium negligitur, et
unusquisque suos affectus divinis oraculis anteponit.
134 Lex el prophetæ præparatio fuerunt ad Evangelium.
135 Expositio dicti Christi Matth. x, 41: ‹ Qui
recipit prophetam in nomen prophetæ, mercedem prophetæ accipiet. Honestum ipsius honesti, non ulicujus lucri utilitatisque aut humanæ gloriæ causa,
culendum est.
136 Regnum cælorum vim patitur, et violenti rapiunt illud, › Matth. xi, Luc. xvi, quomodo intelligendum.
137 Expositio dicti Christi Matth. x: • Estole
prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ.›
Exempla quatenus capienda sint.
138 Tristitiæ assultum repellat ac subigat animus
precibus ac meditatione cœlestium præmiorum.
139 Admonitiones et reprehensiones vitiosorum hominum quales esse et quomodo adhiberi debeant.
Quomodo item ſerenda sil boni eventus frustratio.
140 Scripture sacræ cum eorum qui extra Ecclesiam sunt scriptis collutio.
141 Cur leprosos et aliis morbis involuntariis la
borantes les prohibuerit ingressu castrorum. Parentes
sa'pe in liberis gravius quam in semetipsis plectuntur.
Confer ep. 117 h. l.
142 De arcana el æterna generatione Filii Dei ex
substantia Dei Patris.
143 De differentia legitimi imperii et tyrannidis:
quorum illud a'ʻl subditorum, hæc ad imperantis utilitatem propriam refertur.
144 Ratio conciliandæ pacis minus probanda
quæ sit.
145 Sacerdotii munus perdifficile esse recte administrare docet, quod varij sint ac multiplices animorum morbi, qui non uno omnes remedio curari
possint. Unde et Christus exclamavit, Matth. xxiv et
Luc, x11: «Quis, putas, est fidelis servūs el prudens,
quem constituet Dominus super familiam suam, ut
det illis demensum?»
146 Christus adventu suo docuit homines animæ
immortalitatem, et resurrectionem carnis, et judicium
futurum, atque ita ad virtutis studium eos excitavit
et acuit. Peccatum morte gravius, et hæc præ illo
eligenda. De dicto Pauli Hebr. 11, 15.
147 Non Jesus Nave seu Josua, sed Jesus Christus
veram et solidam requiem peperit. De loco Pauli Hebr.
IV. 8 et 9.
148 Inique et improbe agentes non sunt laudando
et adulando confirmandi in sua improbitate, sed vel
silentio vel fuga sensus aliquis improbitatis eis injiciendus, ut corriguntur. Etiam voluntas atque impulsio in utramque partem non caret vel præmio vel
pana, quamvis eventus non responderit.
149 Expositio dicti psalmi LX: «Semel locutus est
Deus: duo hæc audivi, › etc. Comminationes divinæ
pœnarum lacitam habent annexam conditionem pœnitentiæ.
150 Quo vilioribus et contumeliosioribus armis
Christus diabolum vicit, eo clarior et illustriur ejus
victoria est, quasi athleta vinctus, e: tamen victor.
De dicto Pauli } Corinth. 11, 2.
151 De providentia Dei omnia in cœlo terraque
videntis.
152 De dicto Salomonis: ‹ Longanimis vir multus
in prudentia, pusillauimus autem valde insipiens est.»
153 Quo pacto intelligendum sit illud Jobi: «Astra
non sunt munda in conspectu ejus.»
154 Christi adventu compressus tyrannus diabolus
vi amplius non potest nocere, sed tantum deceptione
et frande. Eorum igitur culpæ est ascribendum,
quod ab eo superentur, qui se ipsos ei sua sponte
subjiciunt.
156 Quid sit apud Isaiam, cap. L1: «Poculum
raine el calix furoris. ›
457 De sensu dicti Levit, xx\: ‹Super omni anima
mortua non ingredietur.› Corpus mortuum seu radaver ipsum per se non est impurum, neque polluit:
quia naturalia extra culpam et crimen sunt: quod
probatur ex loco reliquiarum Josephi translatarum,
et dicto Salom.
158 De dicto Salom. Proverb.: ‹Septies cadit justus et resurgel. ›
159 Solutio antinomiæ apparentis inter dicta Christi: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant
vestra bona opera,» etc. ‹Cavete ne eleemosynam
vestram facialis coram hominibus.»
Ab recte factis absit ostentatio.
Mens ambitiosa pestis est operis boni.
Ut nocte in obscura micare fax solet,
Sic fulget et virtus latere nescia.
Confer ep. 227 inf. h. l.
160 Expositio dicti Ezechiel: ‹Auferam ab¸ ipsis cor lapideum, et dabo ipsis cor carneum: quod
utraque de habitu et qualitate, non de substantia intelligenda sint.
161 De dicto Proverb.: ‹Âstitit in omni via non
bona; et illo psalmi xlvin: «Anima ejus in vila sua
benedicetur. Ingredietur enim in generationem patrum
suorum,» etc. Corrupta hominum judicia sæpe bealos
prædicant qui revera sunt miseri, et contra.
162 Agnus Paschalis perà onovdñs comedendus.
Studium est actio ante actionem.
163 Disputatio insignis contra Origenis dogma de
col. 161–162page 51 of 59
PG 78:161Καλὰ τὰ παρθενίης κειμήλια παρθενίη δὲ Τὸν βίον ὤλεσεν ἂν πᾶσι φυλαττομένη. Τούνεκεν ἐνθέσμως ἄλοχον λάβε· καί τινα κόσμῳ Δὸς βροτὸν ἀντὶ σέθεν· φεῦγε δὲ μαχλοσύνη».crime, quam rolebat peccasse antequam in corpus
demitteretur; in corpus autem pœnæ luendir causa
detrusam esse. Contra docet Isidorus orthodoxam
esse sententiam. Lucie et certaminis causa nos in
vila hac constitui, ut ea recte exacta præmiis potiamnr.
164 Diabolicus abusus dicti pealm xc a Christo reprehensus, Malih, 1v.
sed
165 In dictum Christi de virginitate, Matth. XIX,
11: Non omnes capiunt hunc sermonem,
quibus datum est.)
166 De dicto Pauli, Coloss. 1, 47: • In Christo
habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, › id
est essentia'iter. Memorabilis epistola contra Arianos,
167 Danielis et sociorum ejus sapientia incomparabilis superbiae Babyloniorum a Deo opposita.
168 De dicto Pauli, Hebr. x, 28: Gravius
punientur qui tempore gratiæ peccant vel ad bona opera
segnes sunt, quam qui olim sub lege fuerunt.
169 Expositio dicti Christi: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur.>
170 Lex qualium peccatorum remissionem dederit
per sacrificia, qualia vero morte puniverit.
171 Nihil recte facere possumus absque divino
ausilio. Id autem facientibus sedulo quod in se est,
unquam est defuturum.
172 Commemoratio præclarorum facinorum maynam vim ad excitandos animos habét.
475 Non oportet vel ad gratiam laudare, vel ad
orinm vituperare; sed vero sanoque judicio uli, nisi
quis velit dici ingenio servili præditus, vel etiam in
PECOTUM numerum referri.
174 Recte de Deo sentire, summa est sapientia,
optima actio el vila a viliis abstinens, divinissima
est scientia. His v. destituta evɣhweria resinanis est.
175 Sæpe in eo sita est, si succumbere videamur;
iujuriæ patienter ferendæ Christianis: quibus quanto
majora proposùa sunt præmia, tanto durioru imponuntur certamina.
176 Moyses quare legislationi præmiserit historiam creationis mundi, et de præmiis piorum ac pœnis
impiorum, videlicet ut animos hac ratione ad suscipiendam et implendam legem præpararet et excitarel.
177 Ut persuadeatur auditori non est in oralore,
sed in auditore situm: proindeque si orator, cum
omnia qui et ut debuit, fecerit, non tamen fine suo
polītus sit, nulla in ipso culpa est, nihilque ipsi imputari potest. Confer epist. 205.
178 Illustre encomium Abrahami qui, dum filium
Isaacum maclare paravit, naturam ipsam debellavit
et triumphavit, in cœlesti theatro victor a Deo et
bealis mentibus renuntiatus.
179 Exemplo Christi patienter ferende sunt Christianis injuriæ. Augetur injuria ex dignitate ejus cui
infertur.
180 Christus merito reprehendit feminas, a quibus
passione sua defiebatur. Confer ep. 166 et 285 lib.
el e. 97 ac 128 k. l. iv.
181 Quadruplex interpretatio dicti Christi: «Nolite sencia dare canibus, neque projicite margaritas
vestras ante porcos, nequando conculcent eas pedibus
sais, et conversi lacerent vos. ›
182 Psalmorum Davidis variæ inscriptiones quid
sibi velint.
183 De Deo rebusque divinis non oporlel quærere:
Quomodo? Confer ep. 476 lib. 1.
184 Improbi pænam non effugient, imo fugiendo
fata incurrunt, seque in suis implicant retibus. Quod
Joabi exemplo probatur.
185 Objurgatio hominis injuriarum tenacis et ad
condonandum illos difficilis, cum esset in pecuniis crogandıs liberalis. Si nou remittis, non remittetur tibi.
Rearissio komunis veniam apud Deum parit.
180 Ordo rerum creatarum convincit esse Deum,
ejus ordinis auctorem, non oculis, sed unimo con:emplandum.
137 Querela de perversitate hominum, omnia ad
virtutem adjumenta et naturæ el gratiæ neg'iyentium.
188 Objurgatio archidiaconi avari et Simoniaci,
alque ad officium revocatio.
189 Christum immerito culpabant Pharisæi quod
convesceretur publicanis et peccatoribus. Gratia est
supra legem.
191 Vitiositate laborans nec liberari volens, aliosque insuper ea liberatos ut miseros deplorans, ipse
deplorata est sanitatis et commiseratione dignus.
192 Virginitas præstantior est conjugio.
Virginitas cœlum, terras connubia replent:
Utrum horum, dubitas, sit bonitate prius?
Si tamen omnes homines virginitatem perpetuam colerent, atque a matrimonio, abstinerent, brevi inde
consecuturum esse, scribit Panlus Silentiarins, ul genus humanum interiret. Epigramma ejus ascribam ex
Anthologiæ lib. 1, lil. 15 elo ɣákov.
Καλὰ τὰ παρθενίης κειμήλια παρθενίη δὲ
Τὸν βίον ὤλεσεν ἂν πᾶσι φυλαττομένη.
Τούνεκεν ἐνθέσμως ἄλοχον λάβε· καί τινα κόσμῳ
Δὸς βροτὸν ἀντὶ σέθεν· φεῦγε δὲ μαχλοσύνη».
lloc est
Virginitas pretiosa quidem est res. Verum ea cunctis
Servata humanum perderet omne genus.
Uxorem quare due rite, orbique vicissim
Pro te des hominem, spurcitiemque fuge.
Vel, si mavis aliam interpretationem viri amici:
Nobile virginitas donum est: fetura sed orbein
Ni supplet, vita cælibe vita perit.
Ergo nequitia: fugiens tibi delige nuptam,
Ut mundo possis reddere prole vicem.
De comparatione autem virginitatis et conjugii
plura dicam in Annotationibus.
193 In rebus spiritualibus (secus quam in terrenis)
quantum volumus, tantum et possumus. Eleemosyna
non ex modo dali, sed ex propositu animi æstimanda
est, exemplo Christi de vidua duo minuta offerente
judicuntis.
194 Ethnicorum vanitas seipsam refelli. Fabula
de Apolline castam puellam frustra sollicitante ud
stuprum vi musica.
195 Hac vita est certaminum, altera præmiorum,
Periculosissimum autem est affectibus ac perturbationibus animi succumbere.
196 Injuria non est patientis sed facientis. Nemo
nisi a semetipso læditur. Christi exemplum ad injuriarum tolerantiam in nobis gignendam eſficacissimum
est. Confer ep. 179 h. lib.
197 Homo improbus in sua improbitate non adjuvandus. Non idem indigenis quod exteris permittendum.
198 De institutione Persica, et de jurejurando quod
dabant Persa cum ad virilem ætatem pervenissen:.
199 In futura vita concurrere poterunt cruciatuum
vehementiu el duratio. In hac non item; in qua illud
potius valet, quod de dolore est relatum apud CiceTonem. Si magnus brevis: si longus levis. Quanquam quid potest esse in hac vila longum aut diuturnum, cum in ipsa sit brevis?
200 Ne in bellis quidem perpetrata cades omni
noxa carent, propter summam qua inter omnes homines est naturæ communis devinctionem.
201 Resurrectio etiam corporum probatur ex justilia Dei.
202 Christiani Beobidaxtol relictis rebus mundɑniz
cœlestia tantum meditari debent.
203 Regula interpretandi prophetarum oracula,
illustri exemplo declarata psalmi Lxx1, qui, quamvis
in Salomonem fueril scriplus, multa tamen continet
quæ in Salomonem non quadrant, sed Christo po.ius
vero principi pacis conveniunt.
204 Quanto majora præmia hominibus in Noro
Testamento proposita sunt quam olim in Veteri, tanto
etiam majora ipsis subeunda sunt certamina. Hæ eum
duæ res, certamina et præmia sibi invicem respondere debent.
203 Multis exemplis et testimoniis probat, non esse
col. 163–164page 52 of 59
PG 78:163διδασκαλικός είτε προφορικός 216 ἀντικείμενον, εναντιομανες θυμὸς εἰ ἐργήin oratoris, sed auditoris potestate ut orationem sequatur persuasio: Proinde non esse oratori hoc imputandum aut vitio dandum si fine suo excidat, dummodo nihil eorum, quæ ad officium suum pertinent,
prætermiserit.
206 De Diana Ephesina, ejusque signo ab Jove
demisso.
207 Rursus eadem de re. Signa dionerñ quæ et
quare dicta sint. Boéras unde. Historia memorabilis
de Ptolemæo rege Ægypti, quomodo statuarios Dianæ
in foveam præcipitari curarit, ne simulacrum illud
humana manu factum videretur.·
208 Diabolica est astutia, arcere homines a lectione,
auscultatione et studio sacræ Scripturæ merum mel
spirantis, ne inde bona opera sequantur.
209 De differentia legis et Evangelii. Lex percata
punit admissa, Evangelium etiam fontes peccatorum,
antequam nascantur, obstruit. Explicatio dicti Christi: Dictum est antiquis: Oculum pro oculo, et
dentem pro dente. Ego autem dico vobis: Nolite
resistere malo.»
210 Virtus est medium vitiorum utrinque redu-
[etum.
Quod assequi difficile est, ita ne declines ad dex.
tram aut sinistram.
211 De imperscrutabili majestate Dei; expositio
dicti Salom. Proverb. xxv, 1: Gloria Domini
cetat sermonem; et dicti Habacuc, 11: Operuit
cælos virtus ejus. ›
212 Non tantum verbis, sed et opere ac vita ipsa
philosophandum est ei qui non velit se ludibrio exponere. De dicto Isaiæ: Discite bonum facere. ›
213 Accusatio prophetica impietatis hominum adversus Deum, et iniquitatis in proximum plane inexcusabilis. Qui allucinatur circa manifesta, videtur
etiam amittere fidem in occultis et obscuris. Expositio dicti Ezechielis.
214 Judicandi munus difficillimum. In illud Sirach, vu: Ne quæras fieri judex. › Conſer epist.
274 lib. 1.
215. Ut lucerna ab oleo riganda est, sic λoyos
διδασκαλικός είτε προφορικός ab alterius virtute interna, qui est diabetos, alimentum accipere debet.
De dicto Christi: Sint lucernæ vestræ ardentes. ›
216 Solvitur ἀντικείμενον, seu εναντιομανες est
inter hæc duo Christi dicta": ‹ Nisi abundaverit
justi ia vestra plus quam Scribarum; › et: ‹ Væ vobis, Scriba.»
217 De dicto Christi, Joan. 111, 49: ‹ Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. ›
218 Docetur, non repugnare sibi invicem duo ista
dicta: ‹ Nolite solliciti esse quomodo aut quid
loquamini; › Matth. x; Murc. xii; Luexu. Parati
semper ad reddendam rationem. I Petr. 111. Martyrum incredibilis invictaque constantia. Sapientiæ
sapientes discipuli,
2.9 Sucerdotalis sive episcopalis muneris summa
difficultas. De dicto Pauli, 1 Tim. 1: ‹ Si quis
episcopatum desiderat, bonum opus desiderat.» Confer ep. 216 lib. 11, qua: ad eumdem Palladium scripla est.
220 Pax cum omnibus, quantum in nobis est, colenda.» Rom xi. Ne quis nos oderit, non est nostri
arbitrii: Sed hoc est, ne quis juste nos oderit, causa
videlicet odii a nobis ipsi præbita. Confer ep. 211
lib. 11, et ep. 50 lib. 11.
221 Lectio et studium sacrarum Litterarum, velut
fontium Israelis, aliis rebus præſerii debet.
222 Virtus immortalis est, el sola hominem beat
Deus Abrahami, Isaaci et Jacobi, itemque Davidis et
aliorum sanctorum etiam vita functorum curam se
grere testatur.
223 θυμὸς εἰ ἐργή quomodo differant.
224 Scriptorum Joannis Chrysostomi commendatie, et hominis socordis eorum negligentis objurgatio.
225 Joseph Judeorum historici testimonium de
Christo, lib, xym Antiquit. Ab hote testimonium
vim magnam habet.
226 Non satis est hæreticus, paganos et Judæos
reritate religionis superare, misi iisdem etiam meliorem vitam agamus. Fides enim absque operibus
mortua est.
227 recte factis absit´ostentatio. Factum bonum
non est bonum haud factum bene. Solvitur dub tatio.
Cum fieri nequeat ut bonum opus lateat, quare Christus interdixerit, ne coram hominibus faciamus eleemosynam.
228 Sirack quam variis iconibus Sapientiam repraseniel.
229 Christi in carnem adventus quantum attulerit,
Objurgatio gravissima hominis incorrigibili pravitate
laborantis.
250 Sennacheribi regis superbia divinitus castigata
et repressa, ipso post deletum exercitum et turpem
ſugam domi a suis trucidato.
ARGUMENTA LIBRI IV.
De animi corporisque affectionibus, infra 187
et 161.
2 Pro improbis orandum.
3 De vanitate rerum humanarum. Confer epist. 271
et 251 lib. III.
De Dei regno etiam apud improbos,
5 Martyrum gloria.
6 In episcopatum ambientes.
7 De æquo et bono, el
8 Sui cognitio utilis.
ɛɛiz.
9 De recta liberorum institutione. Confer ep. 317.
10 De pugna hominis interiorix.
11 Virtutis commendatio.
12-13 Ad frugem bonam invitat fratris exemplo.
14 Vita militia.
15 Arrogantiam dissundet.
16 De Eusebii vitiis. Confer epist. 140, 147.
17 Oculos continentes esse oportere.
18 Pares cum paribus congregari.
19 Dimittite et dimittemini. Luc. vi, 37.
20 Orator non semper persuadet.
21 Priorum sacerdotum cum sui ævi elegans COMparatio. Vide inf. epist. 37 et 129.
22 Ignoscendum etiam non postulanti.
23 Non repetendumi matum malo, sed bono. Infra
ep. 280.
24 De fraterno amore.
25 Mundus muliebris quis verus.
26 Animorum ad virtutem societas.
27 Si athleta laborat, qu dni Christi miles.
28 Fratrem amici laudat. Ad quinque capita per
epistolam quæsita respondet.
29 luxu dehortatur.
30 virtute tres commendal episcopos.
31 Sacræ Scripturæ quomodo incumbendum.
32 Laudat Joan. Chrysostomi in Pauli Epistolam
ad Romanos Comment,
33 Laus sancti ac doctoris diserti.
34 mali societate deterret improbos.
35 Suadet oratori virtutem quam verbis possit,
reipsa etiam exornet.
56 Divitiæ Babylonis fornace collatæ. Daniel 111.
37 De bonis presbyteris contra malos disseritur.
Contra epist. 21.
38 Contra virtutis osores.
59 Multiplices tentationum fructus. Confer infra
epist. 226.
40 Quales reip. gubernanda aptiores.
41 Regnum cœlorum inculcatum. Sup., epist. 4.
42 Pæne lente sunt exigenda. Inf. ep. 267.
43 Ingens supplicium et tolerantia agre durant.
44 Virtus laudatur et alget,
45 De bono vini modice sump:i.
46 Oculos ut animi fenestras custodiendes.
47 Virtutem amanti hominum opinio contemnenda.
48 conviciis temperandum.
+
col. 165–166page 53 of 59
PG 78:165108 Εργα με πάρεργα.49 Laudandi boni sine ostentatione,
50 Cœlestia terrenis quia præstant, idcirco ampleclenda.
51 Diabolus quæ suggerit, fugienda.
52 De monodia in improbos conscripta.
53 Mittit monodiam in alios conscriptam.
54 Virtus sequenda ut hostem vincas.
55 Avaritiæ detestatio. Confer inf. epist. 67.
56 Beati quì persecutionem patiuntur, Matth. v,
57 vitiis dehortatur ac nequitia.
58 Spes vitæ anchore. Confer epist. 50 et 58.
59 Zosimum in stirpe delirare.
60 Falsa sui existimatio.
61 Demonstrationis vis in argumentando.
62 Parentis præceptorisque officium non assentari.
63 Virtus sui merces.
64 Victus culiusque corporis qualis.
65 In iilud Maith. v. 28: ‹ Qui viderit mNHerem, etc.
66 Quod homini maxime utilia adversa.
6. Avaritiæ detestatio. Confer epist. 55.
68 De tono tentationis. Confer epist. 19 et 226.
69 Spes denuo commendata, ut epist. 50 et 58.
70 Sua contentum sorte esse oportet.
71 Jobi in calamitate patientia proponitur et pauPETIES.
72 De beatitudine æterna.‹Oculus non vidit,» etc.
Isaiæ LX1v, 4; 1 Corinth. 11, 6: Et non sunt condigne passiones, › Rom. viii, 18; 11 Cor. iv, 17. Confer epist. 152.
73 In illud septem sapientum: Ne quid nimis.
74 De precantum discrimine. Confer epist. 159.
75 Axapistias, ingraliqne accusal, animi, -
76 Quis vere fortis.
7 De malorum fagitiis virorum posterorumque
judicium. Confer ep. 53, ad eosdem.
78 De futuræ vitæ mercede. Supra epist. 72.
74 Eleemosyna de juste partis grata Deo.
80 In ratiocinando caute agendum.
81 Ad virtutem exstimulai.
82 In illud Pauli: «Unusquisque propriam accipiet mercedem, 1 Cor. 111, 8 et 14.
83 Convirator optimus quis.
85 In justitia fideque servanda latrones exemplo
sunt. Cicero 1 Offic.
86 vindicta dehortotur.
87 In illud Isaiæ: ‹Cur timui? › cap. XL, 14.
☎ Quis probus fortisque vir. Confer ețist. 76.
89 De bonis malisque sacerdotibus. Conf. ep. 37
et 268.
90 De talions in accusando.
91 Pazi ad Hebræos locus cap. 1v, 8, De Jesu
Nare.
$2 Car monitionem instaurandam censuerit.
93 Ad constantiem in bono hortatur. Confer ep. 153.
91 Adverse patienter toleranda. Confer ep. 193.
95 Firtatis mitiorumque comparatio.
96 De variis studiis præmii aut pœnarum. Conf.
ep. 325.
97 De vi veritatis.
98 Agriculturæ laudatio.
99 Senectus a libidine temperans. Cicero De seBeciure.
100 Mala perferenda esse.
102 Eloquentia quibus invisa.
104 Acaritiæ malum.
103 De miliis quorumdam.
105 Hortatur ad frugem bonam.
107 Vila mortalium caduca.
106 Virtus colenda.
108 Εργα με pant πάρεργα.
109 Vitute proditi laus.
11. De actionis contemplationisque vita. Infr. ep.
111 Zvyyswung unde nomen sumptum. Matth. v,
26. ‹ Esto consentiens, etc.
112 Æterna cum terrenis composita. ‹ Thesaurizate robis, › Matth, vi, 19.
115 Ad eleemosynam hortatur. Sup. 76. Conf.
ep. 181.
114 Peregrinatio quæ salutaris.
115 Uter laude dignior, secundis insolens, an adversis constans.
116 De Zosimi improbe factis. Sup. 103 et 195.
417 De vi fa:i, an a mente pendeat. Conf. lib, m
epist. 135.
118 Ad vitæ emendationem adhortativ. Sui victoria maxima.
119 Lingua in quibus bene utendum, inf. epist.
120 Procrastinatio el ampliatio ritiosa.
121 De Laconica oratione.
125 Virtus in bonis habenda.
124 Cohibenda calumnia.
125 Ad frequentes litteras invitat.
126 Sui ævi cum antiquitate comparatio. Confer.
ep. 11 et 27.
127 Humilitatis commendatio.
128 Spiritalis quis et animalis. Confer epist. 127
11b. 1v, ad Nilum.
129 De fraterna correptione.
1350 De bono spei, Deique prom:issis.
131 Admonentibus nullam hotie gratiam haberi.
132 De illo: Sancta ne canibus, etc. Matth. vii,
6, et xv, 29. Sup. epist. 31.
133 De stylo epistolari. Vide Nazians, epist.
131 De iracundia et avaritia. Vide epist. 142.
135 De ignaria et philantia.
156 Mali ac boni discrimen.
137 In illud Matth. v, v. 46. Si diligitis eos qui
vos diligunt, etc.
138 Beati estis cum maledixerint vobis komines.
Matth. v, 11.
139 Spectando ut agendo peccari.
440 Eusebit quæ vitia reprehendenda. Conf. ep. 16.
141 Privatam vitam tutiorem.
142 Contra avaritiam. Conf. ep. 55, 67 et 34.
143 Amicitiæ hostis
144 Nunquam a spiritali cessandum pugna.
145 Bene dicendi virtutes quatuor, ex Hermogenis
iders.
146 De oculorum decenti verecundia. Confer ep. 17.
147 De Eusebio rursum male ordinante. Supra epistul. 16 et 140.
148 In meusa decorum servandum.
149 Quod sis esse veſis. Esse quam videri bunus
malis.
151 Piorum insistendum vestigiis.
152 De futuræ hujusque vitæ gloria. Confer ep.12.
153 Ad constantiam hortatur. Sub. epist. 93.
154 Hosulis quomodo expugnandus animus.
155 Dialogismus.
156 De explorando animo.
157 Facilis jactura sepulcri.
158 In quo consistat bonorum summo,
459 Peccantium tria comparantur genera. In illud
Pauli, Rom. 1, 37: «Non solum qui ea faciunt, › etc.
Confer epist. 74.
160 Turpe est doctori cum culpa redarguit ipsum.
Confer epist. 196 et 230.
161 Privatum vivere præstat, quam omnium monstrari digitis.
162 De tribus Christianæ vitæ necessariis, oratione
virtute ac fide. Ad duo Pauli loca, Gal. fide et sermone, 11, 17. Et illud: ‹ Fides sine operibus, › elc.
Jacobi 11, 17.
163 In fratris morte alloquium,
164 Ad virtutem pietatemque gentilium invitat
exemplis.
165 De Zosimi vitiis. Sup. epist. 105, 116.
166 De martyrum patientia.
167 Vir fugiens denuo potest pugnare.
168 Quæ principi necessaria. Solon direbat duobus
col. 167–168page 54 of 59
PG 78:167Αντιοχ. 2:5 ἄβουλος καὶ ἀβούλητος.rempubl. contineri, præmio et poena. Cicero en.
ad Brutum. Affert hanc epistol. Suidas in 'Iwáv.
Αντιοχ.
169 Ab alio quisque melius regitur. Confer Greg.
Nyssen. c. 24 lib. De virginitate.
170 Sat cito, si sat bene.
171 Non temere judicandum.
172 De fidi amici officio.
175 Ex aspectu nascitur amor; ad illud Matth.
v, 28: ‹ Qui viderit mulierem. ›
474 Fratres ad pietatem hortatur.
175 Finem respiciendum.
176 Vilio careat, qui in alterum dicit. Supra epist.
177 De eadem re.
178 Qui a minoribus temperat viliis, majora etiam
erikat.
179 De carnis resurrectione.
180 De ira moderanda.
181 Ad illud Eccli. 11, 33: Eleemosyna exstinguit peccatum. Sup. epist. 79, 113.
182 Munera excæcunt eliam sapientes.
183 Eleemosynam quosdam jactare, non dare.
184 In malis acutus, hebes in bonis.
185 ludis et spectaculis ut abducal hortatur, ut
epist. 517.
186 De eadem re a spectaculis deterrens.
187 De natura animæ quæsitum. Mox epist. 101.
188 Virtutem in mediocritate consistere.
189 Ira moderanda: furor enim brevis est.
190 De correctione fraterna. Supra epist. 129.
191 De animi affectionibus quasitum. Supra epistol. 1, 187.
192 De amici litteras tradentis statu.
193 ‹ Decet omnem adimplere justitiam,› Matth.m,
194 Mutare in melius vitam suadet.
195 Laudat patientiam in adversis. Confer epist. 94.
196 De Eusebii episcopi Pelusii errutis. Confer
epist. 16, 140, 147, 230, 250.
197 An Judæi filii adoptionis appellandi.
198 Graphica hypotyposis laudata.
199 Vituperatio hominis mali, presso nomine.
200 Contra nimium mulierum ornatum. Confer
evist. 66, lib. et sup. epist. 25.
201 Conciones non ad pompam, sed ad virtutem
inserendam habentur.
202 Xenophontis de Socrate judicium.
2:5 Quid diferam ἄβουλος καὶ ἀβούλητος.
204 Judicis quod officium. Pulchra rei judicatæ.
gradatio.
206 Amicitiæ vis. Confer epist. 143.
206 Ad fraternum hortatur concordiam.
207 Vis amoris mutui.
208 Gratulatur ad bonam reverso frugem.
209 Non temere de alio judicandum,
210 Quantum scelus aliorum intervertere eleeniosynas.
211 Paganum converti exoptat.
212 Ne injuriam faciat, rus quemdam ablegandum censet.
213 Exemplis potius quam verbis persuadendum.
Confer epist. 235, 508.
214 In loquendo considerandum, infra epist. 119,
215 De Zosimi temeritate, el futuro Dei judicio.
Confer epist. 103, 116.
216 De Theodosii monachi laude, infra epist.
217 De variis rhetorum dicendi generibus. Conſer
epist. 145.
218 Virginitas matrimonio dignior. Confer epist.
そう3.
219 De Zosimi ejusque sodalium vitiis et sequent.
cp. 220.
221 De pœna hujus et alterius vitæ. Eadem libr.
11, ep. 203.
222 De eadem re in mercedis distributione.
223 Virtutis et vitii comparatio.
224 Avaritiam fugiendam. Supra epistol. 55, 67
el 142.
225 Qui bene paruerit, is recte imperabit. Aristol.,
Plato, et alii. Confer ep. 435 et ibi notata.
226 De bono tentationum, et in illud Christi:
‹ Orate ut non intretis in tentat. › Confer epistol.
59 et 68.
227 Læsi nostras injurias vindicamus. Dei vero
negligimus.
228 Ad justitiam ut judicem invitat.
229 Virtus, elsi laboriosa, spe mercedis exercenda.
250 De Eusebio Pelusii episcopo. Confer epistol.
231 Juvenes senesque ut erga mortem animati.
232 De vindicanda moderate injuria.
233 Opus quam oratio magis movel, supr. ep.
254 Amicorum vitiis indulgendum. Sua cuique
consideranda, supr. ep. 22.
235 Caco sui amore quisque laboral.
236 Consuetudinem alteram videri naturam. Malos esse fugiendos.
237 Temperantia sanitatis mater.
238 De justa reprehensione. Confer ep. 129 et
259 Hæreticorum pertinax ingenium.
240 Virtutem doctrinæ jungendam.
241 Castitatem colendam, fugiendam vero fornicationem et adulterium.
242 Cogitare mala, nedum facere nefas.
243 Virtus difficilis. Confer epist. 229.
244 De vitæ humanæ brevitate. Confer supra
epistol. 107, 163.
245 De comparationis apud grammaticos gradibus.
246 Calumniari mortuos nefas.
247 Vitia fugienda libidinis, supra exis'. 241.
248 De metu Dei et hominum. Confer ep. 227.
249 De sensibus humanis et Eusebio episc. Pelusii, ut supra epist. 250.
250 Legislatoris et adhortantis comparatio. Confer
ep. 131.
251 Humilium superborumque discrimen. Confer
ep. 127. Vuria hominum ingenia.
252 Fama memoriaque bonorum perennis. Infra
epist. 118.
253 De bono virginitatis conjugio præstantis.
Confer epist. 218.
251 Adversa pati in vita perutile.
255 Regis et tyranni discrimen.
256 De malo invidiæ.
257 Ad bonam invitat frugem; acquiescendum
consiliis bonorum. Supra epist. 105.
258 Eloquentiæ præstat philosophia.
259 Divinis cedunt humana.
260 Exhortatio est ad patientiam. Vide infra
epist. 269, et supr. 254.
261 Peccata publica scandalaque a Deo punita.
263 Docendi ratio optima, simplex, sine fastu,
264 De activa vita seu negotiosa, ct contemplativa. Confer epist. 110.
265 Docentis ac concionantis est prius agere, dehinc docere. Confer epist. 213 et 223.
266 Tempus labitur. Ratio ejus habenda.
267 Pæna quando irroganda. Supr. epist. 42.
268 Regia et sucerdotalis dignitas mutuam præstant operam. Confer epist. 278, et lib. epist. 234 et
lib. 1v, ep. 219; Joan. Chrysost. de regis et monachi
comparatione.
269 l'ati adversa salutare corpori animæque. Confer epist. 25 et 160.
270 Teutationes, exemplo Job, saluti esse. Confer
ep. 59, 98, 71 et 260.
271 Vivitiæ, honor, et prudentia humana caduca
col. 169–170page 55 of 59
PG 78:169Απόνοια νουθεσία.sunt. Confer ep. 3, et l. 111 ep. 251.
272 De sacerdotio sese opponentibus.
213 Virus honoranda. Duplices corde maxime
deplorandi.
274 Ad metanæam invitat.
275 Propria prius vitia emendanda quam aliena
reprehendenda. Conf. ep. 176, 177 et 196.
276 De grassante Simonia, seu sacerdotiorum
nundinatione: de qua et l. 1 ep. 149 et 151, et l. 11
ep. 394. Inf. epist. 336.
277 Hosti parcens vere magnanimus.
278 De sacerdotii dignitate. Supra epist. 268.
279 Blandius agendum, more medici. Inf. epist.
280 Bonum pro malo rependendo gratia inilur.
Rom. x, 20: Sic carbones ignis congeres supra
caput ejus. Sup. epist. 23.
281 De simplici sed docia sacræ Scripturæ oralione.
282 Dei voluntate justi in mundo sæpe affliguntur. R
Confer ep. 56 et 186.
283 Virtus pro vitio, et retro sæpe habetur
284 Virtus spe præmii sustinetur. Sup. epist. 63,
285 Præstat non bellare quam subsidiis niti. Confer ep. 448.
286 Quid inter voubɛtely xal O¿dyɛıv, intersit.
Confer ep. 347.
287 De iis qui manus sibi afferun!.
288 Tres proborum kominum gradus, ingenui,
mercenarii et servi. Infr. ep. 296.
289 Sapiens laqueos evitat improborum.
290 De commonentis officio. Heli cur cum liberis
a Deo punitus.
291 Fugiendum esse libidinosum feminarum aspectum. Confer ep. 65, 173.
292 Diligite inimicos vestros, › Matth. v, 44.
293 Sacræ Scripturæ sensus varii.
294 Gloria invidia comes.
295 De lectione sacræ Scripturæ, non hujus vilio
improbos fieri.
296 De variis hominum ingeniis. Vide ep. 114
lib. 111, at sup. 228.
297 Sacerdotio non superbiendum.
298 Virtus calumniæ obnoxia.
299 Sancti Pauli quis vestigiis recte insistat.
300 De Samuele propheta.
301 De economi etymo. ‹ Dispensatores mysteriorum Dei. 1 Cor. iv.
302 Hujus el futuræ vitæ dissimilitudo. Conf. ep.
503 Deo Opt. Max. pro virili gratiæ agendæ.
304 Gaudent mali cum mala fecerint.
305 Bene qui laɛuit, bene vixit.
306 Luxum temperantiæ adversum fugito.
307 Dei Opt. Max. erga delinquentes benignitas.
308 Sincere verbum Dei proſerendum.
309 Dicendi virtutes quæ.
310 Cœlestia et terrena distant. Sup. 302.
311 Ad frugem bonam existimationemque invitat.
31 Benigne agendum, idque non ficle.
313 De officio judicis. Confer epist. 204, el PhiLonem Hebræum De judice.
314 De tentationis bono. Supra epist. 39, 68, 71,
315 Societas ut perpetua sit.
316 Vita mortalium calamitatibus obnoxia.
317 Puerorum ad virtutem verecundiamque informatio. Confer epist. 9.
318 Veritatis laudatio. Mendacii turpitudo.
319 Aspectus mulierum periculosus. Confer epist.
63, 173 et 291.
32 Dei benignitas prædicanda.
321 Sacerdoti vitanda scandala, ut el epist. seqq.
et lib, u epist. 121.
322 Sacerdotum graviora esse quam laicorum delicia.
PATROL. GR. LXXVIII.
323 Sacerdotum est subditorum satagere. Majorum,
delicta grariora.
325 De bonorum præmio pœnaque improborum.
Confer epist. 96.
326 Buni neminem calumniantur, sed ipsi obnoxii. Mali a calumnia cur liberi. Confer epist.
327 Salutis æternæ cura ac sollicitudo.
328 Modestia vitæ commendata in omnibus.
329 Animi corporisque comparatio: illius imperio, hujus servitio utimur. Vitæ brevitas vigilare jubet. Matth. xxv. De animorum immortalitate. Confer epist. 45 lib. 1, et lib. IV epist. 124, 126, 146.
330 Consuetudo naturæ vim obtinet. Supra 236.
331 De signo trium gratiarum.
332 Beneficium qui accipit, libertatem vendit.
333 In beneficiis dandis laudanda est voluntas.
334 Tarda etiam ingenia discendo processum fucinni.
335 Estote perfecti sicut Pater vester colestis, › etc. Matth. v, 48. Imitationis ratio inferior.
336 De gloriae cupiditate, vel contemptu.
337 Adhuc de gloriæ vere studioso.
338 Rursum de gloriæ studio, et magnificentia.
339 Humilitati danda est opera. Confer epist. 127
el 251.
340 Adhortatio qualis esse debeat. Confer epist.
341 Boni invidiæ obnoxii. Sup. epist. 326.
342 De tribus improbe agentibus querimonia.
343 Bonis sæpe cur male sit.
344 De dicendi artificio. Sup. ep. 309.
345 Quid in Evangelio sit regnum Dei et regnum
cælorum. Confer epist. 206 lib. 111.
346 Ad bonam mentem invitat a libidine.
547 Απόνοια unde dicta et νουθεσία. Confer
ep. 286.
348 De docentis officio. Supra epistol. 213, 233,
349 Erubescit laudatus humilis.
350 Corporis animique pulchritudo.
551 Humilitate cæteris præstandum. Confer ep.
352 Parenti merito parendum.
353 Leges formidandæ.
354 Ab effectu res judicantur.
355 Antiquitati deferendum.
356 De Dei longanimitate.
357 De eadem re.
358 De Hermogene episc., quid de illius censeat
vita. Confer epist. 378, 448, 466.
359 Deum non mulari, e sacris ostensum Litteris.
360 In loquendo et scribendo modus adhibendus.
361 Amicitiæ improbi renuntial.
362 Bonorum improborumque in mercede discrimen. Supr. epist. 82, 96, 325, et seq. epist.
364 Rursus de vitæ futuræ præmio.
365 Dei judicium a nostro nimis diversum. Confer ep. 74 et 156.
366 De bono tribulationis. Vide Tentationis bonum. Sup. ep. 39, 68, 71, 226, 270, 314.
367 De Christi tropao crucis, et ultione divina.
• Potentes potenter tormenta patientur.» Sapient.
368 Declina a malo et fac bonum.› Psalm. xxxıV,
369 Nihil nimis deferendum. Diaboli artes malæ,
370 Victor quis vere. Confer epist. 76 et 88.
371 Deus supra meritum suos honorat.
372 Quis optime reipub. præsit. Aŋuaywyós.
373 Ad bonam rursus frugem invitat. Supr. epist.
105 et 311.
374 Virtus amplectenda.
375 Interrogatio in sacris Litteris vehementiorem
reddit orationem.
376 Rursum de Quæstionibus in docendo, medicorum exemplo. Confer epist. 279.
G
col. 171–172page 56 of 59
PG 78:171καὶ κενόδοξος. 497 Παράδοξον377 Qui potuit transgredi, et non est transgres·
sua. Eccli. xxx1, 10.
378 Boni sacerdotis Hermogenis episcopi laus,
Eusebii vituperatio. Sup. ep. 358.
379 Qui ornandi sacerdotes.
380 Uni vacandum arti ut excellas.
381 Capientes sa’pe capti.
382 Humili emergenti fastus accedit. Secundis non
tollendus animus, nec adversis mergendus. Confer
epist. 115.
383 Disce juste præessè, • Tibi soli peccavi, ›
Psal. L.
384 Corpus pareat, mens imperet. Confer epist.
329, et lib. epist. 15, lib. 1v epist. 4, 126, 146.
385 Fortitudinis extrema audacia el timiditas.
386 De jure belli ac vindictæ.
587 Sui cognitio prima ad scientiam via, ex Platonis Alcibiade priore.
388 Timothei rita functi laudatio, veluti funebris oratio, de quo et l. 11 epist. 155.
389 De improbis treviris rursum expostulat.
390 Lucri contemptus, bonaque existimatio.
391_1n nimio dolore sæpe.stupor et silentium obvenit. Virg. Obstupul, steterunique comæ.
392 Virtus claros æternosque efficit.
393 Simoniæ nundinationisque beneficiorum accusal. Supr. epist. 266, et alias lib. 1 et lib. 111.
394 Prudens quis existimandus.
395 Quis vere rex, quis tyrannus. Supr. ep. 255.
396 Bene morienti gratulandum.
397 Qui in vita fugiendi.
398 De bono patientiæ. In persecutione quid agendum. Confer epist. 39, 71.
399 Temporis ratio habenda. Occasio non negligenda. Confer epist. 296.
400 In malos pastores pecus deglutientes. Ezechiel. xxxiv.
401 Veritatis et candoris vis.
403 Luctus gaudiumque temperanda.
402. Suadet a libidine temperare.
404 Valetudinis est ratio habenda. Confer lib. 11,
ap. 238; hic vero epist. 528..
405 Ád delictorum metanœam invitat. Sup. epist.
406 Virtutis laudatio, et seq. epist.
428 Contra superbos fastuque elatos.
436 Iniqui arguit sacerdotii, et epist. sequent,
el 440.
438 De gloriæ cupiditate. Confer epist. 336, 337,
338, 410, 411 et proxim. epist.
440 De Zosimi iterum vita vitiosa. Precibus itaque
Deo commendandam esse. Sup. epist. 437 et epist. 2.
441 Gentium mores cum nostris collati. Confer.
epist. 164.
442 Orator non semper persuadet. Infra epist. 547.
443 Gaudii dolorisque motus.
444 De tribua dicendi generibus, summo, medio,
et imo, ex Homero. Vitam oratione magis persuadere. Confer ep. 213, 233, 265, 508.
445 Vilium esse virtute difficilius. Ad bonam invital mentem. Confer lib. 11 epist. 240.
446 Rursum de Zosimi vitiis.
447 De divitiis. Infra epist. 450.
448 Hermogenis episcopi laus. Confer epistol. 358,
et infra 466.
449 Bonorum malorumque, dum laudantur, diserimien.
450 Quæ veræ divitiæ sint.
451 De Eusebii episcopi Pelusii moribus, de quo
alias sæpe, inf. 470.
452 Uni vacandum arti. Supra. epist. 380.
453 Non maledicendum, nec lingua abutendum.
Supra ep. 129, 214, 421.
454 De Mithridate rege, ejusque venena alexipharmaca, Martialis lib. v Epigram. 79.
455 Qui paruit recte, bene imperat. Confer epist.
225, Arist.et Plato, etc.
456 Ut in Olympicis decertaturum commendal,
vel in asceticis religionis.
458 Harpocram rhetorem, cui ludus aperiendus
committatur, commendat.
459 Laborando, non votis oplando, scientia paratur, implorato Dei auxilio. Virtutum laus.
460 An virtus difficilis, ut et seq. epist.
462 Intemperantem amari quam timeri præstal,
463 Theatrale vitandum studium.
464 Amici non deserendi.
465 Cedant arma togæ. Cic. 1 Offic., el contra in
Mureniana.
466 Hermogenis episcopi laudatio, ut et supra
407 Magni et angusti animi discrimen. Confer epist. 358, 448.
ep. 152 lib. 1v ad locum Prov. xiv, 29.
408 De divitiarum contemptu.
409 De gloriæ studio. Sup. ep. 336, 337, 338.
410 Rursum de gloria. Quid differant quódos
καὶ κενόδοξος.
411 De animæ humanæ motibus variis. Confer
epist. 1.
412 De vini usu disputatum. Ebrietatis mala.
413 De virtulis utilitate. Confer ep. 406, 407.
414 Epitaphia ut scribenda.
415 Injuriam remittendam.
416 Ut sit fragi hortatur, ut et tribus seq. epist.
el 311, 455, 562.
417 Libertatis loquendi et impudentiæ discrimen.
Inf. epist. 453.
418 De sacerdotii præstantia. Sup. epist. 268, et
lib. 11 epist. 234, lib iv ep. 219, el hic epist. seq.
419 In castris quæ necessaria.
420 De Eutinio diacono.
421 In ejus vitia qui temere ab Eusebio esset ordinatus. Confer epist. 532.
421 Laborem quies comitatur.
422 Ignoscendum aliorum delictis. Supra epist.
423 Turpis vitæ reprehensio.
424 Scire est rem per causas cognoscere. Aristol.
in Analyl.
425 Rerum metuenda vicissitudo. Cf. epist.
426 «Qui male agit, odit lucem. › Joan. 111, 20.
497 Παράδοξον quid.
467 Docendo quis utilis sit.
468 Superbi et elati deprimendi.
469 Bonorum soliditas grata.
470 De Eusebii episcopi Pelusii erratis, su, ra
epist. 4551, et lib. 1 epist. 241, lib. 11 epist. 50, et
121; lib. 111 epistol. 97, 178, et 367; lib. 1v opistol. 48.
471 Ad virtutem fortitudinemque hortatur.
472 Deum offendere summa improbitas.
473 De fama existimationeque bona.
474 Tolerandas esse injurias.
475 Vera oratio fucate præstal.
476 Ad frugem bonam cos invitat. Supra epistol.
477 Quis doctus sapiensque censendus. Virtus
fructus est instar, foliorum vero eloquentia; qüààov
unde dictum.
478 De Zosimi et sodalium vitiis. Infra epist. 482.
Veritas quanti æstimanda.
479 Qui vere clari illustresque invidia boni vere
laborant.
480 Virtus laboris constantia paranda est.
481 Sacerdotio qui ornandi,
482 De improbitate Zosimi sociorumque. Pro iis
orandum. Sup. epist. 2, 437, 440.
483 Ut vires desint, voluntas laudanda.
Confer epist. 275.
484 Belligerandi et societatis bellice discrimen.
485 De illo Ecclesiaɛtæ: ‹ Vanitas vanitatum, et
omnia vanitas. Eccle. 1, 2.
col. 173–174page 57 of 59
PG 78:173Η πρεσβείας.486 De quodam quem illi ad quos scribit, accusare
instituerant.
487 Date, et dabitur vobis. ›
488 Divitiarum nulla satietas.
489 Qui quæ vult dicit, quæ non vull audit.
490 Continentiæ et virginitatis discrimen.
491 Mortui lingua non lædendi.
199 Locus et tempus peccatum aggravant.
493 Nemo nisi a seipso læditur. Epicteti dictis
similia.
494 Theodosii monachilaus, de quo supra, epist.
495 De rerum omnium vicissitudine. Supra epist.
496 Gulæ atque ingluviei accusat.
497 Qui vere sapientes appellandi.
499 Saum bonum publico non anteponendum.
tur.
499 Ab aliis irrideri.
500 Cœlestia meditanda. Confer ep. 485.
501 Deripi facile est.
502 Meticulosi timore, fortes adulatione superan503 Honoris studium.
504 Honorari vis? honorem fugilo.
503 Bphopia unde Græcis dicta?
506 teneris assuescere multum est.
507 Vitia verecunde perstringenda.
508 Ad illud: «Dicunt et non faciunt,
Malih.
xv, 2. Facere quam dicere magis persuades.»
Supra epist. 213, 233, 265.
509 Bellum spiritale, et corporale quid distent.
510 De eleemosyna. Confer. epist. 76, 115, 181,
511 Lurum valetudinis etiam gratia fugiendum.
512 Humanæ vitæ fluctus ac miseria.
513 Pauperes minime contemnendi.
514 Sponte, non coacle bene de aliis merendum.
515 Vianda Improboram commercia.
516 De patientiæ bono.
517 spectaculis dehortatur, ut epist. 185, 186.
518 Quis gloria illustris.
519 Prudens quis et prudentior. Sup. epist. 477.
520 Quæ potissimum discenda.
521 Frustra persuaderi quibusdam.
522 De gloria contemplu. Sup. epist. 503, 304.
523 Virtus laudatur et alget. Sup. epist. 44, el
infr. 537.
521 Male agens reprehendi non vult.
525 Fide, sed vide cui te doctori committas.
526 Dei longanimitate non abutendum.
527 Vinus non tam prædicanda quam exercenda.
Sup. epist. 523.
528 De corporis exercitatione, et valetudine tuenda
Isocratis, Oratoris et Hippocratis medici sententiæ.
Sup. ep. 404.
529° Virtus in utraque utilis futura.
530 Ex se quisque de aliis judicat, ut Zosimus
solet.
531 De eadem re.
532 De Eusebio Pelusii episc. qui Zosimum ordinavit. Sup. ep 426.
533 Regnum cœlorum vim patitur,› Matth. x111,
12. Ex gentium scriptis id probat. Infra epist.
534 De Zosimo, opinor, scripta. Sup. ep. 510.
535 Sacerdotio indigni.
536 De Zosimi amicitia.
537 Animi quam corporis cura polior.
538 Laconismus laudatur. Confer «pist. 121.
539 Peccanti ignoscit Deus.
540 Meticulosi qui existimandi.
541 Philosophari quid.
542 Gratia non corrumpenda.
543 Legationis falso obitæ abstinere jubet, cujus
Eschinem accusat Demosthenes oral. Tapi napaΗ πρεσβείας.
544 Quæ virtus historiæ.
545 Divitiæ non satiant. Conf. ep. 488 et Theognis v. 135, Solon. v. 99, et Clemens Alexand. Stromat, lib. v1.
546 Labore honos et vita paratur æterna. Conf.
ep. 533.
547 Orator non semper persuadet. Confer epist.
548 Anima virtute prædita arcis instar est.
549 Dei longanimitas ad pœnitentiam invitat. Sup.
ep. 526.
550 Summus medicus Deus est.
551 Consolatur in adversis.
552 Ignoscendum vel non petenti.
553 Mens quam lingua potius excolenda.
554 Quis vere statuerit tropea.
555 Virtutis pulchritudo, peccati ſœditas.
556 Citius alii, lentius alii curantur.
557 Hortatur ad constantiam. Famæ vis.
558 Philosophia ut definienda, Plutarch. De Placit,
philosoph. lib. 1, cap. 1.
559 Invidiæ cedendum. Invidus bonis alienis macrescil.
560 Quæ certa amicitiæ regula.
561 Meticulosi sibique male conscii.
562 Ad frugem bonam invital. Supra sæpius.
563 Virtuti potius quam gloriæ serviendum.
564 De Eutonii et Eusebii dissimili ingenio.
565 Virtutis ac vilii napaddħdwg elegans comparatio.
566 Veritatis quanta vis.
567 Peccans quis veniam mereatur.
568 De judicis et advocati diverso officio.
569. Delestanda Zosimi carpit diserte vilia, ut hactenus semper, et sacerdotio indignum a sacris arcendum censel.
De auctoribus ab Isidoro laudatis vide Indicem
ad calcem voluminis.
col. 175–176page 58 of 59
Ad librum V S. Isidori Pelusiota Epistolarum.
Agriculturam Xenophon et Plinius laudant, ep. 98.
Aliorum medicus ipse ulceribus scates, 296,
Amicitiam sæpe silentium diremit ex Aristot., 125.
Aphrodisius Didymi presbyteri frater, 28.
Arpocras rhetor et Arphocras in antiquis lapp., 48.
Bene imperat, qui bene obedivit, ex Plat., Arist. el
Isocrate, 455.
Chorites tres nudæ cur pingerentur, 334.
Chœrili poetæ versus de gulta lapidem cavante,
Corporis exercitatio utilis ex Isocr. et Hippocrate,
Corvus pioótexvoç cur? 569.
Epistolaris character ex Demetrio Phalereo, 133.
Exercitatio corporis utilis ex Hipp. et 1soc. 528.
Flagellatum ob peccata Jesum in sacris Litteris,
Isocratis ad Demonicum locus, 187.
Judas Christi admonitionibus nihil profecit, 20.
'Huɛpoxades flos lilii agrestis, Diosc., Theophr. et
Plin., 563.
Litterarum silentium sæpe diremit amicitiam, 125.
Libanii epistolicus character, 133.
Manus qui sibi afferunt quantum peccent, 287.
Nazianzenus de epistolari stylo ad Nicobulum, 133.
Obediens antea, recte imperabit, ul philosophi do
cent, 455.
“Oµóyvio ásλæde, frater germanus, 12.
Пaptivos xal xópn, et puella, et virgo, et pupilla,
Pestes tres humanæ vitæ apud Platon. in Alci
biade Ignorantia, negligentia, et arrogantia, 377.
Phrynone apud Laertium in Pillaci Vita, ep. 63.
Pittacus molam construxit, 6.
Pythagorei ei qui a sua defecisset secta cenotaphium
Gratiæ virgines in Platone nudæ. Socrates quid ponebant, ex Orig., Clemente et Nazianzeno, 53.
de iis, 251.
Gutta cavat lapidem. Chœrili poetæ dictum et
Ovidii, 236.
Homero tria dicendi genera, ut rhetoribus, 444.
Horatius vitam rusticam laudat, 98.
Jobi locus allatus, 162, 270.
Sacra Scriptura quid, ex Nazianzeno, 295
Thucydidis locus, lib. 111, 186.
Tres humanæ vitæ pestes quæ, 387.
Tria dicendi genera, 444.
Umbra sunt res hominum, apud poetas, 244.
Telos pro ineptiis, 199.
col. 177–178page 59 of 59
PG 78:177ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΣΙΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΠΗΛΟΥΣΙΩΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΒΙΒΛΙΑ ΠΕΝΤΕ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ. ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ. Οἱ μὲν ἅγιοι τῆς μοναχικής φιλοσοφίας κορυφαίοι καὶ ἡγεμόνες, ἐκ τῶν ἄλλων καὶ ἀγώνων ὧν ἐτέλεσαν, καὶ τὰς προσηγορίας αρμοδίας τοῖς πράγμασι Εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς θείας Γραφῆς. ἐπιστολάς έρμηνευούσας τὴν θείαν Γραφὴν γ'.EPISTOLARUM LIB. I.
EPIST. I.
ΙΣΙΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΠΗΛΟΥΣΙΩΤΟΥ
TOY
ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΒΙΒΛΙΑ ΠΕΝΤΕ
ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ.
S. P. N. ISIDORI PELUSIOTÆ
EPISTOLARUM LIBRI QUINQUE
DE INTERPRETATIONE DIVINÆ SCRIPTURÆ
Jacobo Billio Pranzo interprete.
ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ.
A'. — NEIAQ MONAXQ.
Οἱ μὲν ἅγιοι τῆς μοναχικής φιλοσοφίας κορυφαίοι
καὶ ἡγεμόνες, ἐκ τῶν ἄλλων καὶ ἀγώνων ὧν ἐτέλε
σαν, καὶ τὰς προσηγορίας αρμοδίας τοῖς πράγμασι
LIBER PRIMUS.
1 L. NILO MONACHO.
Sancti viri, monastica philosophiæ principes et
antesignani, ex ærumnis ac certaminibus, quibus
perfuncti sunt, vocabula quoque rebus congrua,
· Εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς θείας Γραφῆς. Hane
lotius operis tmypaphy addidi ex Bavar. cod. cum
a Parisina editione abesset. Eam vero votov esse
Suidas quoque indicat in 'Ioidwpos, dicens inter
alis ἐπιστολάς έρμηνευούσας τὴν θείαν Γραφὴν γ'.
yeɣpaqėvai. Etsi enim non omnes Isidori epistolæ
aliqueru sacræ divinæque Scripturæ locum interpretantur; sed nonnullæ etiam sunt exhortatoriæ ad
pietatem probitatemque; aliæ dehortatoriæ a vitlis
et improbitate, et improborum hominum objurgatoria x2 TLITeutical. aliquæ etiam bistorica,
ut proinde bis omnibus nova videatur inscriptio
ista pariter convenire: tamen ad defendendum titalum satis est dicere, maximam partem operis in
illo argumento consumi, ut ita hic quoque ab eo
res lola denominetur, quod in ipsa latissime est
diffusum potissimasque partes obtinet. Potestne vero
ullum esse hoc sublimius et Christiano homine
dignius argumentum? Quod utinam Isidoro placuisset regulis potius et certis iisque generalibus observationibus ordine traditis, quam per saturam,
quod dicitur, perque exempla tractare, cum per
hæc longum sit iter, per illa compendiosius, etiamı
Seneca teste. Non defuerunt tamen vel nostro sæculo viri docti et pii, qui artem interpretandi, conatu certe nonnisi laudabili, traderent" eamdemque
exemplis memorabilibus locorum controversorum
illustrarent. Ex antiquis scriptoribus vix alium scio
præter Adrianum, qui ciszywyhy hujus artis nobis
reliquit. Quem libellum a D. Hoeschelio nostro
Græce tantum editum alias seorsin Græcum pariter
Latinumque dabo. RittHERSHUSIUS.
• Lectionum varietatem amplissimam nobis suppeditavit opus magni pretii cui titulus:
Isidoriana Collationes, quibus S. Isidori Pelusiota epistolæ omnes cum multis antiquis optimæ notæ manuscri
ptis codicibus comparantur et inde circiter bis mille locis supplentur, aut emendantur. Ex bibliotheca
Barberina. Romæ 1670 in-8.
Editoris Præfationem subnectimus.
Philisidoro suo Petrus PossINUS e Soc. Jesu S. D.
Si cui recte præciperetur a veteri agricultura magistro:
Nec Pelusiace curam aspernabere lentis,
(VIRG., Georg. 1 }
eum admoneret justius quivis rerum prudens, ne Pelusiaci cœli ac soli messes uberes, pingues autumnos, vineas Engaddicis potiores, negligenda existimaret incurataque despiceret? Horum equidem generum
vulgo leudatis omnibus, areis videlicet Gargaricis, Sardois, Siculis, Libycis, et si quæ plus istis frugum bonilate ac copia celebrantur; præterea felicibus Phæacum silvis atque hortis Hesperidum; denique Judææ Asasontkamarensibus balsama gignentibus frutetis, Pelusiota Isidori epistolas præfero, mecumque autumo sensuros
qui reputaverint esse in illis Laconicam brevitatem elegantiæ Attica mirabiliter innexum; varietatem omnigenæ
doctrine perspicuitate declaratam liquida; yluxuryta Basilii Magni ovv xáλλet Gregorii Nysseni, ut observat
Photius & xpitxuratos (ep. ad Amphiloch.),amanissime confusam: nihil iis in theologia legi sublimius, in
scripturalium nodorum solutione felicius, in asceticis præscriptionibus sunctius, in censura vitiorum ac
viliosorum aculeatius, in omni virtutum præceptione sapientius et gravius. Ob hunc thesaurum nostro sæculo
communicatum immensum quantum debere se fatetur litteraria respublica viris doctissimis, Jacobo Billio, qui
primos libros harum epistolarum tres Grace ac Latine luci dedit, Cunrado Rittershusio, qui quartum evul·