ΝΕΙΛΟΥ ΠΡΟΣ ΑΓΑΘΙΟΝ ΜΟΝΑΖΟΝΤΑ NILI AD AGATHIAM MONASTICAM VITAM AGENTEM PERISTERIA SEU TRACTATUS DE VIRTUTIBUS EXCOLENDIS Et vitiis fugiendis. Exemplo Peristeriæ clarissinie eo sæculo feminæ. SECTIO I. PREFATIO. TMUMA A'. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. 85 CAPUT I. Cum mihi moris sit intempestivos declinare sæpe importunorum hominum congressus, uti nosti, honestissime Agathi, et in locis ab hominum frequentia potius remotis conversari, quoties necessitas aliqua me coegisset e domuncula prodire; deambulantem hesterna die ante civitatem, et quasi per oscillationem, pendulis deliciis gaudentem grato nemoris aspectu, et modulatione avium ia eo musice circumsonantium, aerisque sereni, et auræ pura spiritu, me adibas gradu quidem lentiori; id enim preferebas poplite vacillante incedens quasi segnius, et persimilis honini emergenti recens e frequenti bus lapsibus. Conjiciebas enim ex animi fixa intentione, quod erat res ipsa, haud de nibile esse solitudinem, sed habere otium omuino arguebas aliquid laudabile, et non inertem esse quietem, nisi quid contemplationis dignum mentem conversatione detinebat. Ubi tamen me parum annuentem, tibique attendentem non sine oblectatione vidisti, accedens, 86 et salutans, atque mecum deambulans causam sciscitabaris istius meæ meditationis, et addiscens, quod esset perscrutatio, et sollicitado quaestionis scriptitandæ, manum accipiens, orique applicitam deosculatus, et subridens valde hilariter, aiebas, te quoque ipsum advenisse, afferentem et aliam nobis curam, et argumentum scriptione dignum, quod permultis utile esse, et ab ea, quæ nunc usurpatur, luxuriosa vivendi eonsuetudine, ad temperantiam convertere posset.· CAPUT II. Ibi ego, quamvis satis superque occupatus essem, Εθος ἔχοντί μοι τὰ πολλὰ, τὰς ἀκαίρους τῶν ὀχληρῶν ἐκκλίνειν συνουσίας, ὡς οἶσθα, σπουδαιό τατε Αγάθιε, καὶ τοῖς μᾶλλον ἠρεμοῦσιν ἐνδιατρί βειν τύποις, ὅταν τις ἀνάγκη του δωματίου προελ θεῖν ἔξω βιάσηται, χθὲς πρὸ τοῦ ἄστεως ἀναπατοῦντι, καὶ κρεμάστραν αιώραν ποιουμένῳ τήν τε τοῦ ἄλλους ὄψιν, καὶ τὸ μέλος τῶν ἐν αὐτῷ μουσι κῶς ἡχούντων ὀρνίθων, καὶ τὴν ἐκ τοῦ αἰθρίου και θαρὰν αὖραν τοῦ πνεύματος, προσελθὼν, ἐκνηρότερον μὲν τοῦτο γὰρ ἐδήλους τῷ σχήματι βαδίζων ἀργότερον, καὶ τῷ ἀπαναδυομένῳ ἐκ τοῦ συνεχῶς ἐκλάζειν ἐοικώς. Ἐστοχάζου γὰρ ἐκ τῆς ἐννοίας, ὅπερ ἦν ἀληθὲς, οὐκ εἰκῆ εἶναι τὴν μόνωσιν, ἀλλ' ἔχειν τι πάντως ἐλογίζου τὴν ἡσυχίαν σπουδαῖον, καὶ τὴν ἡσυχίαν οὐκ εἶναι ἀργὴν, ἂν μήτι τῶν θεωρίας ἀξίων τὸν νοῦν κατεῖχε συνεστραμμένον. Όμως ἐπειδὴ μικρὸν ἀνανεύσαντα, καὶ προσέσχη κότα οὐκ ἀηδῶς ἐθεάσω προσελθὼν ἀσπασάμενός τε, καὶ συναναπατῶν τὴν αἰτίαν ἐπυνθάνου τῆς ἀδομε σχίας, καὶ μαθών, ὡς εἴη ἔρευνα, καὶ φροντὶς ζητήματος γραφικοῦ, λαβόμενος τῆς χειρὸς, καὶ προσαγαγών, ταύτην κατεφίλεις τῷ στόματι, καὶ μειδιῶν μάλα φαιδρῶς ἤκειν ἔλεγες φέρων καὶ αὐτ τὸς ἡμῖν ἄλλην φροντίδα, καὶ ὑπόθεσιν ἀξίαν γρα φῆς, δυναμένην ὠφελῆσαι πολλούς, καὶ ἀπὸ τῆς νῦν πολιτευομένης χλιδῆς ἐπιστρέψαι ἐπὶ τὸ σωφρονέστερον. Κἀγὼ καίτοι ἀρκοῦσαν ἔχων τῇ ἐμῇ δυνάμει εἰς

PERISTERIA. SECTIO 1. τοὺς Ψαλμοὺς ἀσχολίαν, λίχνος δέ πως ὢν περὶ τὰς pro virium mearum modulo, in Psalmorum expoπρὸς τὸ γράφειν ἀφὰς, ηρόμην σε οὐκ ἀμερίμνως, τίς εἴη αὕτη; καὶ τί πρὸς ὠφέλειαν ἔχειν δυναμένη τῶν νῦν, ἢ καὶ αὖθις ἐντευξομένων; Τῆς ματαιότη τος τὰ πάναγρα δίκτυα ἁπλωσάσης ἁπανταχοῦ, καὶ συλλαβούσης ἅπαντας, καὶ ἐκτὸς ἐχούσης ἀρκύων. Πλούτους γάρ, καὶ ἀξιώματα, καὶ δυναστείας, του φάς τε, καὶ τέρψεις ἀσέμνους οἷα βρόχους καταπήατα κύκλῳ, ἕκαστον πρὸς ἢ μᾶλλον εὗρεν ἐπικλιὡς ἔχοντα, ἥδε κατέχει δουλωσαμένη, οὐκέτι γαστρὶ, καὶ τῇ ἄλλῃ τοῦ σώματος λειτουργεῖν ἐναναγκάζουσα χρείᾳ, ἀλλὰ καὶ θησαυρούς σωρεύειν βιαζομένη τῶν ἐξ ἀδικίας πεπορισμένων χρημάτων, ἄλλων τηκομένων λιμῷ, καὶ φυλάττειν ἐπιμελῶς ἀναγκάζουσα τὰ κακῶς ἡθροισμένα τισὶν ἴσως οὐδὲ τοῖς χρησο μένοις καλῶς, ἵνα διπλῇ τὸν συναγαγόντα κολάσει καταδικάσῃ, τῇ μὲν ὑπὲρ ὧν ἀσθενεστέρους ὠφεί λων ἠδίκησε, τῇ δὲ, ἀνθ' ὧν ἅπερ ἐκείνων ἀφείλετο, ἄλλοις ὕλην συνήγαγεν ἀσώτου ζωής, σωφρονεῖν ἐν αὐταρκείς δυναμένοις πολλάκις, ἐπειδή πως ἡ ἀφθονία τὸ περὶ τὰ μὴ καθήκοντα διδάσκει φιλότιμον τὴν ἐν ἑκάστῳ τῶν κατεγνωσμένων ἀβρότητα τῇ τῆς δαπάνης αύξουσα χορηγία, καὶ πρὸς ἔσχατον κατά μικρὸν ἀκρασίας ἄγουσα ὅρον. sitione; avidus tamen, promptusque ad novas scribendi occasiones, sollicite a te percunctabar, quænain illa esset, et quam utilitatem lectoribus, vel qui nunc sunt, vel in posterum futuris posset afferre: cum vanitas expansa ubique retium suoru omnium indagine, et cunctes comprehendat, et implicites delineat, quippe quæ lensis circum circa laqueorum instar divitiis, dignitatibus, potestatibus, deliciis, et iulionestis oblectamentis, in eo quenque capit, in servitutem redigens, ad quod invenit magis pronum; neque jam solum ventris, cælerarunı que corporis necessitatum mancipia nos facit cogcus, sed pecuniarum partarum injuste thesauros, aliis præ fame tabescentibus, coacervare compellit, et conservare diligenter, quæ perperam accumulata sunt, aliquibus, qui nec his fortassis usuri sunt honeste, ita ut duplici pœna damnetur ille, qui collegit opes: hinc quidem, quia cuni deberet misereri infirmiorum, injustitiam erga eos petravit, 87 inde vero quod ea, quæ illis debita abstulit, aliis profligate vivendi materiam, congessit, qui sæponumero cum sufficientia vitam sobriam ducere potuissent, quandoquidem opum affluentia doceat ambire illicita, rerum vetitarum luxum in unoquoque, sumptuum fovens subministratione, et ad ultimuni sensim perducens intemperantiæ terminum. Σὺ δὲ τὴν περιστερίαν ἡμῖν τὴν, ὡς ἡ φήμη διδάσκει, λαμπρὰν ἐν ἀξίᾳ, καὶ ὡς αὐτὸς φῂς, λαμπρο τέραν ταῖς κατὰ ψυχὴν ἀρεταῖς σπουδαίως προσήγ- 4 γελλες, πολλὰ τῆς ἀνθρώπου κατορθώματα, καὶ μεγάλα διεξιών, εγκράτειαν, φιλοπτωχείαν, μελέτην τῶν θείων λογίων διηνεκή, προσευχὴν ἐκτενῆ, καὶ κατανενυγμένην, χρημάτων εἰς τοὺς δεομένους δαπάνην φιλότιμον, σωφροσύνην ἕως ὀφθαλμῶν, καὶ αὐτῆς ἐνθυμήσεως, τὴν εἰς τοὺς ξένους, καὶ ἀπόρους τῶν τελευτώντων κηδείαν ἐπίτιμον, τὴν εἰς τοὺς καθ᾽ ἥντινα οὖν αἰτίαν ἀτυχοῦντας συμπάθειαν, τὴν πρὸς τοὺς θεοσεβοῦντας εὐλάβειαν, τὴν πρὸς τοὺς τὸν μονήρη βίον ἐπανῃρημένους φροντίδα, καὶ και γωνίαν χρείας του σώματος, ἵνα οἷς συνησυχάζειν καὶ συμπονεῖν διὰ τὸν ζυγὸν τοῦ γάμου κωλύηται, τούτοις συμπολιτεύηται τῇ διακονίᾳ τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἐπιτηδείων, τὸ ἐν τούτοις ἀμέριμνον αὐτοῖς παρἔχουσα, καὶ τὸ ἐκ τοῦ ἀπερισπάστως θεραπεύειν τὸ θεῖον πρὸς αὐτοὺς κέρδος μεριζομένη. Ταῦτα, καὶ τούτων ἔλεγες πλείονα, συνείρων ἀπήγγελες, καὶ πειρασμοῖς ἐκ μεθοδείας τοῦ διαβόλου, καὶ θλίψεσι συνεχῶς αὐτὴν περιπίπτειν ἀπήγγελες, τὸ ἔχειν ὅλως ἀντίπαλον τὸν ἀγῶνα αὐτῆς σαφῶς αἰκιττό μενος. Ἐγὼ δὲ πρῶτον μὲν ἐθαύμασα, εἰ τῇ νῦν γενεᾷ τοιοῦτον ἐξεγένετο, οἷον φῆς ὄντως βλαστῆσαι φυτῶν, ἐν ᾗ τῶν ἡμέρων, καὶ καρποτόκων δένδρων, τὰ τῆς ἀκάρπου, καὶ ἀγρίας ὕλης πλημμυρεῖ ὄντως μᾶλλον, καὶ τέθηλεν εὐερνοῦντα κλήματα, είναι CAPUT IN. Tu vero Peristeriam, ut fama prædicat, claram dignitate, atque, ut ipse aflirmas, clariorem anim virtutibus, nobis studiose admodum proponebas, multas et magnas matronæ res bene gestas enarrans, continentiam, amorem erga pauperes, continuam divinorum oraculorum meditationem, jugem orationem intensam cum cordis compunctione, effusam pecuniarum in cgenos erogationem, temperantiam oculorum, et ipsius cogitationis, de peregrinis, i opibusque defunctis curam honorabilem, coumiserationem erga eos, qui miseri erant quamcunque ob causam, venerationem erga Dei cultores, et erga monasticam vitam sectantes curam, ac sollicitudinem, et corum, quæ necessaria sunt corpori, communicationem, ut quibuscum simul quietem agere, et collaborare propter jugum matrimonii prohibetur, cum his, subministrando res ad victum conducentes, conversaretur, præbens ipsis vacuum curis hujusmodi tempus, et in partem illius lucri, quo.l e Dei famulatu nullis occupationibus distracto proveuit, veniens. Hæc et plura his commemorabas, adjungens insuper assiduas in tentationes, 88 et afflictiones ipsam incidere, idque astu diaboli, non obscure significans eum certare adversus illam, undequaque ipsam oppugnande. CAPUT IV. Atqui ego in primis quidem miratus sum, si planta, quam alirmas ejusmodi, revera get minaret hoc nostro avo, in quo arbores iniructuose, et agrestis materiæ plane longe superabundant mansuetis, et frugiferis, atque leta surculorum propagine

xuriant, radicibus quidem altissimis adeo fundatæ, ut convelli non possint, ramis autem in latitudinem immensam protensis diffusæ, foliorum vero comis simul implexæ, el dense adumbralæ, ita ut nullatenus bonæ cogitationis radius fundum cordis imum consuetorum pravitate operum obscuratum calefaciat unquam. Rursus vero superfluum censens, et vanum, diligenter, alque curiose perscrutari, num quis sit hujusmodi, necne, prompto animo ad scribendum accessi, quod argumentum magnopere profuturum viderem, etiamsi nemo facta, et opera fidei faciendæ causa, afferat. Cito enim persuadet oratio, ubi rerum ipsarum natura testimonium perhibet, et ipsa veritas, atque convenientia etiam sine ullo exemplo digna videtur auditori, cui fidem habeat, eum adducens ad evidentiam, neque contradicendi tempus valde contendere assueto præbens. 89 CAPUT V. μὲν ἐκ βάθους ὠχυρωμένα πρὸς τὸ ἀκράδαντον, δρο πήκων δὲ ἐκτάσει κεχυμένα προς εὗρος ἀνείκαστον, πετάλων δὲ κόμαις συνηρεφή, καὶ σύσκια, ὡς μηδαμόθεν ἀκτῖνι χρηστῆς ἐννοίας τὸ τῆς καρδίας ποτέ θάλπεσθαι βάθος επισκοτούμενον τῇ ἐν τοῖς ἔργοις πολιτευομένῃ κακίᾳ. Αὖθις δὲ τὸ πολυπραγμονεῖν ἀκριβῶς, εἰ ἔστι τις, εἰ μὴ ἔστι τοιοῦτος, περιττὸν κρίνας, καὶ δοκοῦν. Ετοίμως ἐπὶ τὸ γράφειν ἐχώ ρησα, τὴν ὑπόθεσιν ἱκανὴν πρὸς ὠφέλειαν καταμαθών, κἂν μηδεὶς ὑποκέηται, ταύτην τοῖς ἔργοις πιο στούμενος. "Οταν γὰρ τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων έχῃ μαρτυροῦσαν ὁ λόγος, πείθει ταχέως, καὶ ἄνευ τινὸς παραδείγματος τὸν ἀκούοντα τὸ ἀληθὲς, καὶ εὔλογον πρὸς ἀξιοπιστίαν τῆς ὑποδείξεως ἐπαγόμεν νος, καὶ τῷ λίαν φιλονεικεῖν εἰθισμένῳ ἀντιῤῥήσεως οὐ παρέχων καιρόν. Ως γὰρ ἐν νεφώσει μὲν ἥλιον εἶναι, καὶ τὸν οἱ χεῖον ἀνύειν δρόμον, ἐν δὲ βλαστοίς ὥρᾳ χειμώνος ἐνυπάρχειν οὐδεὶς ἀμφιβάλλει καρπὸν, τὴν παρελθοῦσαν πεῖραν ἔχων διδασκαλίαν αἰδέσιμον· οὕτως τὸ καλὸν ἀναντιρρήτως ὡμολόγηται πᾶσι καλὸν, καν δοκῇ συνήθεια πονηρὰ πρὸς τὰ φαῦλα κατέχειν τὴν γνώμην πεπεδημένην, τῆς συνειδήσεως πρὸς τὴν συγκατάθεσιν τῆς ἀληθείας ἀναιδῶς ἀντικλίνειν αἰσχυνομένης, καὶ πρὸς τὸ πρόδηλον φιλονείκως ἔστασθαι αἰσχρὸν ἡγουμένης, καὶ λίαν ἐπίψογον. *Αλλως δὲ καὶ καὶ τὸ πάλαι γενόμενον δυνατὸν ἤδη τισὶ λογισάμενος εἶναι τοῖς βουλομένοις, καὶ νῦν δύο νατὸν, τῆς αὐτῆς φύσεως ἐν πᾶσιν ὁμοίως τρεχούσης τότε, καὶ νῦν, καὶ οὐ διδούσης ἀδυναμίαν εύλογον προφασίσασθαι τοῖς διὰ τὸ μακρὸν ἔθος τῆς εἰς τὴ χρήσιμον ἀργίας ἀδύνατα τεθειμένοις τὰ τῶν ἀρ χαίων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν κατορθώματα. Απι στεῖν εἰς ἅπαν οὐκ ᾠήθην εὔλογον, ὡς ἔστι τις τὴν προαίρεσιν κινήσας πρὸς ζῆλον τῆς τῶν μαχαρίων ἐκείνων ἐνθέσμου διαγωγῆς, καὶ τοὺς καρποὺς τῆς ἀρετῆς γεωργῶν, ὡσαύτως ἐκείνοις τῆς φύσεως δύο ναμιν ἐχούσης ἰσχὺν ἐκ τοῦ γεγηρακότος πρέμνου νέους ἀναφῦναι, καὶ τεθηλότας βλαστούς. Nam quemadmodum cœlo nubilo solem esse, cursumque suum perficere atque hiberna tempestate in plantis fructum contineri nemo ambigit, præcedentem experieutiam cum habeat magistram inviolatam ita bonum omnes confitentur bonum absque ulla contradictione, licet videatur mala consuetudo detinere mentem ad mala obstrictam atque præpeditam; conscientiam enim pudet veritati approbatæ perfricta fronte se opponere, et existimat illa turpe atque in primis reprehendendum, rei manifestæ mera contendendi libidine resistere. Cogitabam præterea id, quod olim quibus dam factu possibile fuerat, ne uunc quidem volentibus esse impossibile; cum ipsa natura similem in omnibus et tunc, et nunc serret cursum, nec legitimum praebeat impotentiæ prætextum iis, qui ob consuetam diuturnamique pigritiem ad ea, quæ ulilia sunt, praclaras istas veterum, qua virorum, qua mulierum actio:es fieri nequaquam potuisse statuunt. Adeoque nullatenus existimabam, incredibile fore omniuo, esse etiam nunc aliquem, qui animi voluntatem ad beatorum illorum hominum religiosam vitam æmulandan excitet, virtutisque fructus excolat: cum natura iisdem adhuc viribus ad novos ramos et læta germina, e veteri trunco producenda, polleat. CAPUT VI. Si enim Noe generatione, quæ tunc erat condemmala ad excidium per diluvium, totoque 90 genere humano aquarum inundatione deleto, solus inventus est, qui Deo placeret: et iuter Barbaros longa iniquitatis consuetudine efferatos, justissimus et verus homo Job, tanquam pulcherrimum lilium inter spinas densissimas, germinavit; si regio circum Sodoma igne fulmineo conflagrata charum Deo, ct hospitum amantem Lot habuit: si deinde diversa tempora Rhaab, et Deboram, Estherque, ac Judith, Phoeben, et Priscillam, et Dorcada, et Lydam, aliosque multos protulerunt: et in omnibus subinde generationibus, unus aliquis vita præfulsit, qui native nobilitatis imaginem temporum vitio Εἰ γὰρ Νῶς τῆς κατ' αὐτὸν γενεᾶς τὴν πανελ θρίαν τῷ κατακλυσμῷ καταδικασθείσης, καὶ τῇ πλημμύρα τοῦ ὕδατος ἀφανισθείσης αὐτάνδρου, με νος εὐαρεστήσας εὑρέθη τῷ Θεῷ· καὶ ἐν Βαρβάροις ἀνομοῦσιν ἐξ ἔθους μακροῦ, ἐβλάστησε καθάπερ ἐν ὑλομανούσαις ἀκάνθαις κρίνον φαιδρότατον ὁ δικαιότατος καὶ ἀληθινὸς ἄνθρωπος Ἰώβ· καὶ ἡ τῳ κεραυνείῳ κατεμπρησθεῖσα πυρὶ τῶν περὶ Σόδομα χώρα ἔσχεν αἰδέσιμον τῷ Θεῷ τὸν φιλόξενον Λωτ, καὶ τὴν Ῥαάβ, καὶ τὴν Δεβόραν, Εσθήρ τε, καὶ Ιουδιθ, Φοίβην, καὶ Πρίσκιλλαν, καὶ Δορκάδα, καὶ λύδαν, καὶ πολλοὺς ἄλλους ἤνεγκαν διάφοροι καιροί, καὶ ἐν πάσῃ γενεᾷ ἔλαμψε τις τῇ πολιτείᾳ τῆς φυ σικῆς εὐγενείας ἐξίτηλον γενομένην τῷ χρόνῳ ἀνα

PERISTERIA. SECTIO II.. ζωγραφήσας λαμπροῖς χρώμασι τὴν εἰκόνα, ἵνα μὴ quasi evanescentem, splendidis rursus coloribus. πάντως τέλεον ἀποσβεσθὲν τὸ ζωηρὸν τῆς ἀρχαίας depingeret, ne penitus restincto vitali fomite εύζωνας ὄντως άπιστα κρίνεσθαι τὰ περὶ τῶν εὖ priscæ et bonæ vitæe iis, quæ de sanctis, qui bene βεβιωκότων γεγραμμένα παρασκευάσῃ, οὐδενὸς ὑπὸ vixerunt, litteris sunt consignata, deneganda files τῶν οἰκείων ἔργων δεικνύντος τὰ ἱστορούμενα δυο censeretur, dum nemo propriis operibus probat νατά. Πῶς οὐκ ἦν ἄτοπον ἄλλων ἄλλοτε γενομένων feri potuisse ea, quae historiis prodita sunt: qua τοιούτων, μὴ καὶ νῦν, (κἂν δοκῇ διὰ τὴν κρατοῦσαν ratione non absurdum esset, o amicissimum caput ἀπάτην παράδοξον,) εὑρῆσθαι εἰπεῖν ψυχὴν τοῖς Agathi, aliis alio tempore emergentibus, non et ἀγαθοῖς ἔργοις τὴν πρὸς αὐτοὺς μαρτυρουμένην συγ- nostro (utcunque videatur propter errorem domiγένειαν, καὶ τούτοις κοσμουμένην, ὦ φίλη κεφαλή, nautem admirabile ) dicere reperiri animam, quæ οἷς ἔφης πλεονεκτήμασι bonis operibus testetur suam cum illis beatis co» gnationem, et hisce ornatam, quas commemoras,. dotibus.? ΤΜΗΜΑ Β'. Περὶ τῆς ἐγκρατείας. 91 SECTIO 11. Pe temperantia seu abstinentia. CAPUT I. Præclara igitur res est temperantia, utpote reliquarum omnium virtutum principium et fundamentum. Domat quippe corpus, veluti pullum equinum lascivientem, sensimque cicuratum ad modestiam, luxum ejus comprimendo indigentia, redigil, animique affectus bene refrenat, et ad bonam fragem revocat, quos luxuria nimium cervicosos ad habenas excutiendas impellit, exsultantes proterve, ac ferociter insolescentes, et rationi, quæ aurigæ - vice lora tenet, molestiam faccssentes, quæque vix. tandem valet, quo velit, ipsorum impetum velut œstro agitatum revellere et abducere. Hoc namΚαλὴ μὲν οὖν ἐγκράτεια, ἀρχή, καὶ θεμέλιος οὖσα τῶν ἄλλων πατῶν ἀρετῶν. Δαμάζει γὰρ καθάπερ πῶλον σφριγῶντα τὸ σῶμα, καὶ κατὰ μικρὰν ἄγει πραϋνόμενον πρὸς τὸ εὔτακτον, τῇ ἐνδείᾳ τὸ διακεχυμένον συστέλλουσα, καὶ εὐήνια, καὶ ἐπιεική ποιοῦσα τὰ πάθη, ἅπερ ἡ τρυφὴ σκληραυχεῖν, καὶ ἀφηνιάζειν παρασκευάζει, σκιρτῶντα, καὶ φρυαττόμενα, καὶ τῷ ἡνιοχοῦντι λογισμῷ παρέχοντα πράγ ματα χαλεπά, ἀντισπᾷν, καὶ ἀντιπεριάγειν τὸ ἐξοιστρηκὸς τῆς ὁρμῆς αὐτῶν ἐφ' ὅπερ βούλεται μόλις ἰσχύοντι. Τοῦτο γὰρ παιδεύειν ἅπαντας ἀνθρώπους ἔοικεν ὁ Ἐκκλησιαστής, τῷ πρότερον εὐαγώγω, καὶ εὐπειθεῖ διὰ τὴν σύμμετρον δίαιταν ἑαυτοῦ διαλεγό- c que omnes homines edocere videtur sapiens Eccleμενος σώματι τῷ λέγειν. «Δεύρο δή πειράσω σε ἐν εὐφροσύνῃ· ο καὶ τὴν πεῖραν μαθὼν οὐ καθήκουσαν δυσχερώς κρατῶν, ὧν πρὶν εὐκόλως εκράτει, τῆς σαρκός κινημάτων, φησὶ τῇ πιαινούσῃ τὸ ζῶον εύ φροσύνῃ· Τί τοῦτο ποιεῖς; ἐξέλκεις παρὰ τὸ σύνη055, ἐφ᾽ ἃ μὴ βούλομαι, την προαίρεσιν, καὶ κατά κρημνῶν συναρπάζουσα φέρεις ἀχθομένην, καὶ ὑποτερπομένην πως ηρέμα τὴν γνώμην βόθροις ἐγκαταστρέφεις, καὶ χάσμασι τὰ μὲν ἀνανεύοντα, τὰ δὲ συντιθέμενον οὐκ ἀνάγκῃ τὸν λογισμὸν βιάζῃ πρὸς τὰ αἴσχιστα, οὐκ ἄκοντα τυραννεῖς οὐκ ἀηδῶς το ραννούμενον. siastes, Sa'onon, ubi corpus suum primum quidem ob commensuratam victus rationem deduci, atque parere facile alloquitur hisce verbis: • Age, experiar te in gaudio ";» cognoscens vero experimentum illud minime conveniens, eo quod ægre dominaretur motibus carnis, quos antea nullo negotio compescebat, dicit gaudio saginanti carnem: Cur istud facis? Voluntatem præter morem attrahis ad ea, quæ nolo, mentem gravatam, atque occulta quadam delectatione gestientem tecum rapiens, per præcipitia fers; circumagis inter foveas, et hiatus, partim renuentem, et partim consentientem rationem non necessitate cogis ad turpissima, non invitam tyrannice torques non insuaviter tyrannide pressaul. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ πρὸς τὰ ἤδοντα μαχόμενοι, καὶ πρὸς τὰ τέρποντα, ὡς μὴ ἁλῶναι, πυκτεύοντες· ἐν ᾧ ἀνθίστανται, κάμπτονται, καὶ ἐν ᾧ ἀντιλέγειν δοκοῦσι, συντίθενται. Ενθεν ἀντιτείνουσιν, ἐκεῖθεν ἀνθέλκονται, καὶ πρὸς ἃ μὴ θέλουσι, τρέχουσι, καὶ πρὸς ἄτερ ἀπεχθῶς ἔχουσιν, ἐπείγονται ἐλαυνόμε Πῇ μὲν διώκονται συνεχόμενοι, πῇ δὲ αὐτομολοῦσι δυσχεραίνοντες. "Οτε μὲν ὠθοῦνται, ὅτε δὲ προεκτρέχουσι, ὡς οὐ προαιροῦνται, συναινοῦσι, καὶ ἡττῶνται τῇ γνώμῃ, καὶ τὴν ἧτταν αἱρούμενοι, ὡς οὐκ ἴσασιν ἀσμενίζοντες. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ ὁ Παῦλος τάχα φησί· ο Συνήδομαι τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ & Eccle. 11, 2. 92 CAPUT II. Hujusmodi enim sunt', qui adversus voluptatem. pugnantes, et adversus oblectamenta luctantes, ne capiantur, in eo, in quo resistunt, flectuntur; in eo, in quo videntur contradicere, consentiunt; hine obnituntur, illinc pertrahuntur, curruntque adl ca, ad quæ nolunt, et ad ea quæ odlisse se putant impulsi adducuntur. Quandoque fugiunt jam comprehensi, quandoque pertæsi transfugiunt; nunc truduntur, nunc accurrunt; assentiuntur tanquam inviti, auimoque vincuntur, et vicios se quasi ne sciunt elati, atque gaudentes. Εt hoc fortassis est, quod Paulus ait: ‹ Condelector legi Dei secundum

interiorem hominem. Video autem aliam legem in κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, βλέπω δὲ ἕτερον νόμον ἐν metabris meis repugnantem legi mentis meæ, et captivantem me lege peccati, quæ est in membris meis s. Et iterum: • Quod non toto hoc ago, el quod odi hæc facio»; › haudquaquam introducens legem peccati insitam, neque sensus carnis potestatem absoluto imperio dominantem animo docens; nam hoc pacto servos esse peccati oporteret omnes homines, eo quod jugum illius excutere nullomodo possent. Nos vero jam scimus eos, qui volunt, non animo solum libertatem consecutos, sed et in servitutem redigentes corpus, et affectibus imperantes, spontaneum voluntatis arbitrium ad libertatem, et servitutem ipsa re atque opere ostendere. 93 CAPUT II. Etenim quandiu cibus carnem saginat, sensus caruis insurgens tyrannidem exercet subditis legem imponendo eorum, quæ velit: sed ubi afflictionibus, que lividum efficiant, et dura corporis tractatione humiliatur, submiuit se instar mancipii, et melioribus legibus subesse persuadetur; neque jam amplius rationem trahens abducit in exitium, sed ροtius ab ipsa deducitur ad salutarem obedientiam. Et horam unusquisque sibimet ipsi testis est, non ignorans, quæ nos cogitare cogat ventris saturitas, et quid indigentia abstinentiaque versare animo consulat; cum ille in absurdas despumet libidines, ista vero et moderate commotas eas reprimat, et interdum ferino more frendentes mansuefaciat, et cicures reddat, et clara voce, atque penetrabili dicat quod a Deo dictum fuit ad Job: Ecce bestiæ apnd te fenum æque ac boves comedunt: 38, significans scilicet perturbationes animi a belluina feritate ad statum jumentorum, et subjectionem translatas fuisse, jamque omnino cicuratas redditas, uicunque adhuc eam spirare videntur; nam in quibusdam præ temperantia mortuæ sunt penitus effetæ. CAPUT IV. Sic Jael adacto per maxillam clavo Sisaram suistulit, hostilem sensum perimens, non amplius maxilla materias dapsiles ambitiose suppeditante passioni, sed frugaliter tantum ipsi præbente quæe opus erant ad vitam necessario conservandam, adeo ut videretur 94 adesse potentia, et non actu. Sic Samson in asini maxilla percussit alienigenas, fortassis 40 quod aliter id facere non potuisset, nisi ınaxillam gulæ, ventrique inservientem activa manus virtute comprehendens, et veluti pugno constringens ipsam, et circumscribens judicio, tenuisset, ne in delicias et insatiabiles cupiditates difflueret. Natura quippe maxillam ventris ministram, et adjutricem effecit, dentibus quidem incisoriis velati ligonibus comestibilia dispertientem, molaribus autem quemadmodum molis veris comminuen36 Rom. vi, 22, 23. 8 ibid. 15. τοῖς μέλεσί μου ἀντιστρατευόμενον τῷ νόμῳ τοῦ νοός μου, καὶ αἰχμαλωτίζοντά με τῷ νόμῳ τῆς ἁμαρτίας τῷ ὄντι ἐν τοῖς μέλεσί μου.» Καὶ πάλιν· «Ο οὐ θέλω τοῦτο ποιῶ, καὶ ὃ μισῶ τοῦτο πράσσω.» Οὐ νόμον εἰσ· ηγούμενος ἔμφυτον ἁμαρτίας, οὐδὲ δυναστείαν αὐτοκρατορικὴν δογματίζων τοῦ φρονήματος τῆς σαρκός· οὕτω γὰρ πάντας ἀνθρώπους ἔδει δούλους εἶναι τῆς ἁμαρτίας, οὐδαμῶς ἐκδῆναι τὸν ταύτης ζυγόν δυναμένους. Νῦν δὲ τοὺς βουλομένους ἴσμεν οὐ νόμον ἐλευθεριάζοντας τῷ φρονήματι, ἀλλὰ καὶ δουλ αγωγοῦντας τὸ σῶμα, καὶ κυριεύοντας τῶν παθῶν, καὶ δεικνύντας τῷ ἔργῳ τὸ πρὸς ἐλευθερίαν, καὶ δουλείαν τοῦ θελήματος αὐτεξούσιον. Εως μὲν γὰρ ἡ τροφὴ πιαίνει τὸ σῶμα, τυραννεῖ κατεξανιστάμενον τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς νομοθε τοῦν τοῖς ὑπηκόοις ἃ βούλεται· ἐπὰν δὲ ταπεινωθῇ ὑπωπιασμοῖς, καὶ σκληραγωγίᾳ τοῦ σώματος ὑποκύπτει δουλικῶς, καὶ τοῖς κρείττοσιν ὑπείκειν πείθεται νόμοις. Οὐκέτι τὸν λογισμὸν ἄγον πρὸς ὅλεθρον ἀπάγει, πρὸς αὐτοῦ δὲ μᾶλλον ἀγόμενον προς εὐπείθειαν σωτήριον. Καὶ μάρτυς τούτων ἕκαστος αὐτὸς ἑαυτῷ, εἰδὼς, τίνα μὲν ἐννοεῖν ἀναγκάζει κάτ ρος γαστρός, τίνα δὲ συμβουλεύει λογίζεσθαι ἡ ἕν δεια. Ο μὲν πρὸς ἀτύπους ἐκβακχεύων ἐπιθυμίας, ἡ δὲ καὶ μετρίως κινουμένας αὐτὰς καταστέλλουσα, καὶ βρυχομένας εἴποτε θηριωδῶς, τιθασσεύουσα πρὸς τὸ ἡμερον, καὶ τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἰὼβ ε!- ρημένον λέγων λαμπρᾷ, καὶ διαπρυσίῳ τῇ φων • Ιδού θηρία παρὰ σοὶ χόρτον ἴσα βουσὶν ἐσθίει·, ἐκ θηριώδους ὠμότητος πρὸς κτηνώδη καὶ ὑποτεταγμέν την κατάστασιν μεταβεβλήσθαι τὰ πάθη σημαίνουσα, καὶ τέως ἡμεροῦσθαι, κἂν ἐμπνέειν ἔτι δοκῇ· παρά τισι γὰρ καὶ τέθνηκε παντελῶς τῇ ἐγκρατείᾳ νενεχρωμένα. Οὕτως ἡ Ἰαὴλ τὸν Σισάρα διὰ τῆς σιαγόνος ἀνεἴλε, νεκρώσασα τὸ πολέμιον φρόνημα, οὐκέτι τῆς σιαγόνος φιλοτίμως τῷ πάθει χωρηγούσης τὰς ὕλας. Εγκρατῶς δὲ, καὶ αὐτῷ μόνον χρειωδῶν παρεχού σης πρὸς τὴν ἀνάγκην τοῦ ζῆν, ὡς καὶ παρεῖναι δου κεῖν τῇ δυνάμει, καὶ μὴ παρεῖναι τῇ ἐνεργεία. Ού τως ὁ Σαμψὼν ἐν σιαγόνι ἔνου τοὺς ἀλλοφύλους ἐπάταξεν· οὐκ ἄλλως τοῦτο πρᾶξαι τάχα δεδυνημένος, εἰ μὴ τῆς ὑπηρετούσης λαιμῷ καὶ κοιλίᾳ ἐκράτησε σιαγόνος, τῷ πρακτικῷ τῆς χειρὸς περιδραξάμενο; αὐτῆς, καὶ ὥσπερ παλάμῃ συστείλας αὐτὴν περι γεγραμμένην τῇ κρίσει, πρὸς τὸ μὴ διαχεῖσθαι ἐπὶ τὸ ἀδρὸν τῶν ἐπιθυμιῶν, καὶ ἀκόρεστον. Διάκονον γὰρ, καὶ ὑπουργόν σιαγόνα γαστρός ἡ φύσις ἐποίη σε, δηκτῆρσι μὲν οἷα μακέλλαις ὁδοῦσι προδιαι ροῦσαν τὰ ἐδώδιμα, μύλαις δὲ καθάπερ ὄντως μύσ 38 * Job. xL, 10. 30 Judic. 1, 40 Judic. xv, 15.

PERISTERIA. - SECTIΟ ΙΙΙ. λαις λεπίνουσαν, καὶ παραπέμπουσαν ὥσπερ δι' tem, et alimentum paratum per gulam veluti per σχετηγοῦ χαραδρώδους τοῦ λαιμοῦ ἁπληρώτῳ θα λάσσῃ τῇ κοιλίᾳ ἑτοίμην τροφήν, τὸ παρὰ τοῦ Σολο μῶντος λεχθὲν κηρύττουσαν ἐν ᾧ φησι· «Πάντες οἱ χείμαρρος πορεύονται εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἡ θά λασσα οὐκ ἔσται ἐμπιπλαμένη. Ταυτὸν γὰρ ἐστι κοιλία, καὶ θάλασσα· κεχήνασι γὰρ πρὸς τὰ ρεύματα τῶν ἐπιχεομένων ἀκορέστως ἀμφότεραι, ἡ μὲν τῇ πέψει, ἡ δὲ τῇ ἄλμῃ δαπανώσαι τὰ ἐπεισερχόμενα, καὶ αὖθις ὀρεγόμεναι ἄλλης τροφῆς, καὶ τὸ κεχηνὸς οὐδέποτε μύουσαι, οὔτε τὸ διψαλέον τῷ συνεχεῖ, καὶ ἀδιαστάτῳ τοῦ ῥεῖθρου παραμυθούμενοι. Διὰ τοῦτο καλὸν ἡ ἐγκράτεια, ὅτι τὸ φλεγμαῖνον canalem cavum, et præcipitem ventris mari inexplebili transmittentem, illudque Salomone dictum. proclamantem: «Omnes torrentes cunt ad mare, et mare non erit repletum ". Idem enim revera est venter, et nare; cum ambo insatiabili biatu infusa flumina absorbeant, et alter concoctione, alterum salsedine ingesta absumens, aliud rursus autrimentum appetant, et hiatum neutiquam claudant, nec ullum solatium sitis ex continuo, et perenni fluento percipiant. CAPUT V. Atque ob hanc causam præclara res est tempeτῶν παθῶν καὶ ἐξοιδηκὸς ὑπερβάλλουσιν ὄγκοις rantia, quia inflammationem affectuum, et nimium καταστέλλει, καὶ ταπεινοῖ πρὸς τὸ ἐπιεικέστερον, καὶ τὸ παφλάζον αὐτῶν στορέννυσι, καὶ γαληνιάζειν ποιεῖ τὴν ἐκ τῶν ῥαγδαίων τῆς πολυτελούς διαίτης πνευμάτων ζάλην, τῇ νηνεμία τῆς ἐνδείας χαλινώσα πρὸς τὸ εὔδιον, καὶ τὸ κυμαινόμενον πραΰνουτα. Καὶ ἐν ἀπορίᾳ μὲν τῶν πρὸς ἀπόλαυσιν ἐπιτηδείων ἠρέμα πως ἀνεκτὸν τὸ κρατῆσαι γαστρός. Οὐκ έρε θίζει γὰρ τὸ μὴ παρόν.οὕτως ὡς τὸ παρὸν, καὶ τῇ ὄψει κινοῦν τὴν ὄρεξιν πρὸς τὴν ἔφεσιν· ἐν ἀφθονία δὲ πάντοθεν περιβριθομένων ἁπάντων, καὶ περικεχυμένων τῶν πρὸς τρυφὴν δαψιλῶς, εγκράτεια φιλοσοφίας έχει μεγίστης εγκώμιον, εἰ μή που παρασίτοις ἐν ἀφθονία φειδωλίας ύπονοίᾳ τὰ ἐπαινετὸν τοῦ ἔργου μολύνεσθαι παρασκευάζοι καταγνώσει μικρολόγου διαθέσεως. Ὅμοιον γάρ ἐστι ἐμπελαγί ζουσαν θάλασσαν, καὶ κυκωμένην βυθοστροφίαν διὰ ξηρᾶς παρελθεῖν ἀβρόχῳ ποδὶ, καὶ εὐθυνούμενον βίον διεξανύται κεκριμένον ἐνδεεστέρα διαίτῃ, οὐδαμόθεν τῆς ἐπιθυμίας ἐπικλυζόμενον ἔνθεν, καὶ ἔνθεν περιῤῥεούσαις τῶν ἡδέων παρασκευαῖς. Τοιγαροῦν ὁ σοφός Σολομὼν τῆς ἐγκρατοὺς ἐπαινῶν τὸ δόγμα ψυχῆς φησιν· ο Ωραιώθησαν σιαγόνες σου ώς τρυγό νος·, σιαγὼν γὰρ τροφῆς ὄργανον οὖσα, ὡραιοῦται τῇ ἐγκρατείᾳ, αἰσχρὰν τὴν ἀδδηφάγον καὶ ὀψοποιὸν, χαίρουσαν καρυκείσις ἐλέγχουσα. tumorem superbis e fastibus deprimit, et humiliat ad id, quod æquius est, meliusque, ac æstum ipsorum præsternit, procellamque ab impetuosis multiplicis ciborum paraturae ventis excitatam trad quillari efficit, serenitate indigentiæ al sudum velut habenis reducens 95 et exundantem mitigans fluctum. Et vero in eorum, quæ ad voluptatem conducunt, inopia, placide quodammodo venter se in ordinem redigi patitur; non irritat quippe quod abest, perinde ac id quod coram suppetit, ipsoque aspectu commovet appetitum ad deside rium. Sed cum omnium rerum ad luxum pertinentium opipare, et onerantium aliquem undique copia aluit, temperantia summæ philosophiae laudenr obţinet; nisi sicubi in abundantia laudabilia opera suspicione parcimoniae nimiæ corrumpere tentent parasiti condemnantes eum præ animi angustia. Pariter enim est altum, et effusum mare, commo tosque imo e fundo vortices non madefacto per siccum transire pede; ac rectum vitæ cursum frugali victu discretum distinere; ita ut nec cupiditas circumfusum hinc inde profluentibus dulcedinu!a apparatibus eum inundet, ut sapiens Salomon recto dixerit temperantis animi propositum dilaudans: ‹ Decoratæ sunt genæ tuæ, sicut turturis **., Nam gena, nutritionis instrumentum cum sit, decoratur temperantia, dum turpem voracitatem et exquisitis condimentis ciborum gaudentem reprobat, ΤΜΗΜΑ Γ'. Περὶ κενοδοξίας. Τότε δὲ καὶ ὡς τρυγών ὡραιοῦται, ὁπηνίκα τὴν ἀρετὴν περιστέλλει καὶ κρύπτει σπουδαίως, τὸν παρὰ τῶν ὁρώντων ἐκκλίνειν φιλοτιμουμένην, ὡς οἷόν τε, ἔπαινον, καθάπερ τρυγών τῇ ἐρημία παραπετάσματι κεχρημένην τοῦ γινομένου, καὶ τῇ προσ θέσει λανθάνουσα, κἂν πάντες μεγάλῃ τῇ φωνῇ βοῶσι τὸ ἔργον. Τότε γάρ ἐστι κενοδοξία τὸ πραττό μενον, ὅτε πρὸς ἐπίδειξιν ἡ γνώμη ὁρᾷ· ἕως δὲ μὴ πρὸς θήραν βλέπῃ αὕτη δόξης ἀνθρωπίνης, κἂν φωτὸς ἡ ἀρετὴ λάμπη φανώτερον (δεῖ γὰρ φῶς οὕ σαν αὐτὴν, τὰς οἰκείας αστράπτειν αὐγὰς) ή προαί * Eccle. 1, 7. 42 Cant. 1, 9. SECTIO III. De vana gloria. CAPUT I. Sed tum gena instar turturis exornatur, quando virtutem coarctat, et laudem ab intuentibus decliveluti nare pro viribus affectans studiose occultat, turtur solitudine utens, quasi sipario facinus obvefans suum, animique proposito 96 latitamis, etiamsi omnes magna voce opus ejus acclament. Tunc autem factum in vanam gloriam degenerat, quando animus ad ostentationem spectat: quandiu vero non respicit ad venandum gloriam humanam, elsi quovis lumine lucidior virtus emicet (oportet enim, cum ipsa lux sit, propriis splendoribus ipsam

τὸ ἀρέσχον ποιοῦσα Θεῷ, καὶ τῶν ὁρώντων, οὔτε εἰ έρῷεν, οὔτε εἰ εὐφημοῖεν, λόγον ποιουμένη τινά, μάταιον, καὶ εἰκαῖον λογιζομένη πᾶν τὸ μὴ πρὸς ἀμοιβὴν αἰώνιον συντελοῦν, κἂν οἱ κρότοι τῶν εὐφημούντων ὑπερηχῶσι τὸν ἀέρα νεφῶν αὐτῶν καὶ αἰθέρος ἀπτόμενοι· πάλιν γὰρ οὗτοι πίπτουσι κάτω τερετίσματα φωνῶν ὄντες, καὶ τῷ ψόφῳ συντελευτῶντες τῆς ἀρτηρίας, οὐδεμίαν δὲ ὄνησιν ἔμμισθον ποιοῦντες ψυχῇ, ἀλλὰ καὶ ἀδικοῦντες τὰ μέγιστα φυσῶσι γὰρ πρὸς ἀπόνοιαν, καὶ τῇ τῶν ἐπαίνων ἡδονῇ κενοῦσι τοῦ ἔργου τὸ ἔμμισθον. Τούτο διδάσκων ὁ προφήτης ἔλεγεν· «Οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς, πλανῶσιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ποδῶν ὑμῶν τα ράσσουσι.» Οἴησιν δηλονότι ἐμποιοῦντες τὴν ἐμποδί ζουσαν τὰς εἰς τὰ καλὰ προκοπάς. Ὁ δὲ Κύριος ἐν τοῖς παραινετικοῖς αὐτοῦ λόγοις, ποτέ μέν φησι· «Μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου, τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου.» Πετὲ δέ· «Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώ πων· ν καὶ τὸ καλὸν ἐπιτάττων ποιεῖν, καὶ τὸ ἀποδεικτικὸν ἀποτρέπων. Εἰ γὰρ οὐ δύναται πόλις κρυ 6ῆναι ἐπάνω όρους κειμένη, καὶ αἱ ἐδοὶ τῶν δικαίων ὁμοίως φωτὶ λάμπουσι, τί οὖν τις ἔστηκε δαδουχῶν δημοσίᾳ τοὺς τοῦ καλοῦ πόνους, τὸ μετ' ὀλίγον καθ' ἑαυτὸ λάμψαι δυνάμενον, προπυρσεύων πρὸς ἐπίσ δειξιν, καὶ φιλόδοξον ἀκαίρως πληροφορῶν ἡδονήν; efulgere voluntas ab omni ostentatione, fastuque ρεσις τὸ ἀνεπίφαντον ἔχει, καὶ ἄκομψον, μόνη μόνῳ remota est, sola soli placere studens Deo, nihil curans spectatores, neque si inspiciant illi, neque si dilaudantes applaudant; vanum existimans, et futile quidquid ad æternam remunerationein nihil confert: quamvis laudantium plausus supergressi aerem, nubes, ipsumque feriant insonando æthera; recidunt enim deorsum, utpote qui sunt quasi cantus procaces cira larum, et una cum strepitu arteriae desinunt, nullum vero juvamen, lucrumque animæ afferunt; quin potius maxima eam injuria lædunt, inflant enim ad dementiam, et laudum voluptate operis mercedem evacuant. Hoc ipsum propheta docens aiebat: • Qui vos beatos dicunt, ipsi vos decipiunt, et semitam pedum vestrorum dissipant “; › vanam scilicet ingerentes persuasionem profectus ad res bonas impedientem. Dominus autem in suis verbis adhortatoriis inquit nonnunquam: • Nescial sinistra tua, quid facit dextera 113 6;» interdum: 、 Luceat lux vestra coram hominibus 48:» et bonum agere præcipiens, et ab ostentatione avertens. Si enim occultari non potest urbs super montem posita *, et viæ justorum lucis instar clucent; cur ergo aliquis assistat publice facem praeferens laboribus 97 boni operis, quod mox per seipsum elucere poterit, præaccendens ad ostentationem, et intempestive persuadens voluptatem gloriæ cupidam? CAPUT II. Δέον, εἴπερ ἱμείρεται δόξης, ὅπερ οὐκ εὔλογον, αὐτὴν ἐκδέξασθαι τὴν ἑπομένην τῷ ἔργῳ, καὶ μὴ προφθάσαι τῷ δοκεῖν αὐτὴν, ἐπισαλπίζοντα τῷ για νομένῳ, καὶ τὴν δῆθεν ὀφειλομένην ἀπαιτοῦντι το μήν. Ο γὰρ εἰπών· ο Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμε προσθεν τῶν ἀνθρώπων,» τὸ ἔργον βοᾷν, οὐ τοὺς ἐργαζομένους κηρύττειν ἐκέλευσεν· ἵνα καὶ ἡ ἀρετὴ τὸ ἐπίδοξον, καὶ ἡ πρόθεσις ἔχῃ τὸ ἄμεμπτον, οὐ δόξης ἕνεκεν ἀνθρώπων, ἀμοιβῆς δὲ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἑλομένη τὸ ἀγαθόν· εἴ γε μὴ πρὸς τελειότητος ὅρον καὶ τοῦτ' ἐνδεές· ἐπεὶ μὴ ἄλλου χάριν, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τοῦ καλοῦ, αἱρεῖσθαι τὸ καλὸν ὅσιον. Υἱῶν γὰρ αὕτη, μισθωτῶν δὲ ἐκείνη κατάστασις, ἀνωτέρα μὲν τῆς δούλων, πάντα γὰρ οὗτοι πράττουσι φόβῳ Enim si gloriæ desiderio tenetur, quod tamen a ratione abhorret, eam excipiat, quæ opus subsequitur, et non præoccupet ipsam apparentia, tuba canens antequam faciens, et debitum honorem repetens præmature. Qui enim dixit: Luceat lux vestra coram hominibus ';, opus ipsum clamare, sed non jussit operantes predicare: ut et virtus suam habeat gloriam, et animi propositum reprehensione careat, bouum non ob humanam gloriam, sed ob Dei remunerationem eligens: nisi tamen ad perfectionis metam et hoc deficiat; cum non alterius rei, sed ipsius boni causa bonum eligi sit sanctum. Filiorum enim hæc est conditio, mercenariorum auteni illa, superior quidem ea, quæ servorum est, namque ponæ formidine hi omnia κολάσεως, κατωτέρα δὲ τῆς υἱῶν, τῷ μὴ πόθῳ τὸ faciunt; inferior tamen conditione filiorum, eo quod haudquaquam amore bonum, verum mercelis operetur exspectatione. Cupide namque qui opas aggressus est, fructum arbitratur desideratæ rei operationem, inque laborando voluptatem percipit, et ipsum laborem pro mercede sibi deputat, atque pro eximio præmio super amata re impensam ſatigationem. Quandoquidem omne, quod fit cum amore, leve ac facile evadit, etiamsi valde sit laboriosum, propensione operantis erga illud occultante laborem, et explanante asperitatem ad facilem operationem, Vincit etenim semper laboris mole- ** Isa. 111, 12. * Matth. vi. 3. * Matth. v, 16. καλόν, ἀμοιβῆς δὲ ἐργάζεσθαι προσδοκία. Ο γὰρ ἐπιθυμίᾳ πρὸς τοῦτο κεχειρωμένος, ἀπόλαυσιν ἡγεῖ. ται τοῦ ποθουμένου τὸ ἔργον, ἐν αὐτῷ τῷ πονεῖν τὴν ἡδονὴν καρπούμενος, καὶ αὐτὸν κρίνων μισθὸν, καὶ γέρας εξαίρετον τὸν ὑπὲρ τοῦ ἐρωμένου κάματος. Ἐπειδὴ πᾶν τῷ πόθῳ γινόμενον κούφον καὶ είμαι ρές, κἂν ᾖ λίαν ἐπίμοχθον, τῆς πρὸς αὐτὸ διαθέσεως τοῦ ἐργαζομένου κλεπτούσης τὸν πόνον, καὶ ἐξομα λιζούσης τὸ τραχύ πρὸς ἐνέργειαν εὔκολον. Νικῇ γὰρ ἀεὶ τοῦ καμάτου τὸ ἐπαχθὲς ἡ προθυμία, κρείτ των τῆς ἐν τῷ ἔργῳ δυσχερείας γινομένη, καὶ τὴν αἴσθησιν ἀμαυροῦσα τοῦ πόνου τῇ παρομαρτούσι so ibid. 14. er ilid. v,

PERISTERIA. - SECTIO IV. ἡδονῇ, ὡς τέρψιν εἶναι μᾶλλον, ἢ πόνον, τὸν πόνον, stias 98 alacritas, superiorque difficultate, quæ καὶ θυμηδίαν τὴν νομιζομένην δυσχέρειαν. in operando est, efficitur, sensumque laboris oblitterans præ comitante voluptate, adeo ut labor oblectamentum sit potius quam labor; et ea quæ putabatur molestia, sit jucunditas. CAPUT III. Cæterum affectus istos insidiosos in multis plane emortuos, et effetos esse, magnus Paulus ostendit, primum scipsum talemn introducens, et sic virtutes a se patratas aliis injungit, ab experientia id fieri posse probans, quod ipse jam fecerat. Ait enim: Christo confixus sum cruci; vivo autem jam non ego; mortem suam {vocans, quod nullis a mplius passionibus moveretur. Idemque et omnibus post seipsum præcipit: • Mortificate membra, quu Οτι δὲ τέθνηκε παντελῶς ἐν πολλοῖς, καὶ γενέκρωται τὰ ἐπίβουλα πάθη, δηλοῖ Παῦλος ὁ μέγας πρῶτον ἑαυτὸν εἰσάγων τοιοῦτον, καὶ οὕτω τὸ παρ' αὐτοῦ κατωρθούμενον ἐπιτάττων τοῖς ἄλλοις, δυνατὸν αὐτὴ τῇ πείρα δεικνύς, ὡς ἤδη γενόμενον. Φησὶ γάρ • Χριστῷ συνεσταύρωμαι, ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ· ο θάνα τον αὐτοῦ λέγων τὸ πρὸς τὰ πάθη ἀκίνητον. Τοῦτο δὲ καὶ πᾶσι μεθ' ἑαυτὸν ἐγκελεύεται· ι Νεκρώσατε τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, ἀσέλγειαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν.» Τῇ μὲν ἐγκρα- sunt super terram, fornicationem, impuritatem, τεία τοὺς πρὸς τὰ τοιαῦτα πόνους ἐκλύουσι τοῦ σώματος, λογισμῷ δὲ τὰς ἀκαίρους επιστομίζουσι τούτου Ερμάς. Δεῖ γὰρ καὶ κατά τινα τῶν ἔξω σοφών, μὴ μόνον τὸν κλοιὸν ποιεῖν στιβαρόν, ἀλλὰ καὶ τὸν κύνα λεπτὸν, ἵνα μετρίως ελκόμενος ἕλκῃ, ἀλλὰ μὴ ἕλκῃ αὐτὸς ἰσχύων ἔνθα καὶ βούλεται. intemperantiam, libidinem, concupiscentiam malam; nam corporis ad hujusmodi vitia prolensiones temperantia exsolvuntur, recta vero ratione intempestivi ejus impetus reprimuntur. Danda est opera nempe, secundum quemdam externum sapientem, non solum quo numella fiat valida, sed ot canis gracilis macie, ut illa moderate attracta retrabat, non autem hic viribus valens trahat quo velit. ΤΜΗΜΑ Δ'. Περὶ ἀναγνώσεως καὶ προσευχῆς. Ανάγνωσις δὲ, καὶ προσευχὴ καλὰ τῶν εἰρημένων, οὐχ ἥκιστα, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον καλά· μεγάλα γὰρ καὶ σφόδρα πολλὰ πρὸς τὸν σώφρονα συμβάλλοντα βίον. Ἐπειδὴ γὰρ δι' αἰσθήσεων ἔμαθεν ὁ νοῦς τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων τοὺς τύπους, σχήματα, καὶ χρώματα, καὶ μεγέθη τῶν ὁρωμένων δι' αὐτῶν δεξάμενος, καὶ τούτων ἐν ταῖς ἠρεμίαις εἴωθεν ἀνακινεῖν τὰς φαντασίας, ὄχλον τῇ μνήμῃ πραγμάτων ἔσθ' ὅτε μὲν ἀνωφελῶν, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ λίαν ἐπιΕλαβῶν, ἀνειδωλοποιῶν, καὶ θόρυβον ἄκαιρον ἐγεί ρων ἐν ἑαυτῷ λογισμῶν, οὐκέτι χώραν ἐχούσης τῆς διανοίας πρὸς ἔννοιάν τινα κινηθῆναι χρηστὴν, στενοχωρουμένης τῷ πλήθει τῶν ἤδη προκατειληφότων αὐτὴν ἐνθυμίων, καὶ ἀποκλεισάντων τοῖς σπουδαίοις, καὶ ὠφελίμοις τὴν εἴσοδον. Διὰ τοῦτο καλὴν προσευχή. καὶ ἀνάγνωσις, ὅτι τὴν ματαίαν ἐκείνην παύουσι πλάνην, δεσμοῦσαι τῶν ἐφ' ἃ μὴ δεῖ ρεμβόμενον λογισμὸν, καὶ κατέχουσαι πρὸς ἑαυτὰς χρησίμως οὐδαμοῦ τῆς καλῆς περισπώμενον ἀσχο 99 SECTIO IV. De lectione et oratione. CAPUT I. lis autem, quæ dixi, laudquaquam cedum lectio, et oratio, quin potius præclariores sunt: magnæ quippe exsistunt, et ad honestam vitam quamplurimum conferunt. Nam posteaquam mens didicit për sensus sensibilium rerum figuras, species, et colores, et magnitudines eorum, quæ videt, sensuum ope suscipiens, ipsorum in quiete ipsa solet etiam refricare imagines, rerum quandoque inutilium, interdum quoque valde perniciosarum memoria turbam sibi rursus effingens, et in seipsa tumultunı intempestivum commovens cogitationum, adeo ut nullum amplius intellectus locum habeat ad bonam aliquam excitandam cogitationem, præ multitudine eorum, qui jam ipsum præoccuparunt, conceptuum animi, quique præcluserunt aditum rebus utilibus atque bonis. Idcirco bona est oratio atque lectio. quia vanam illam evagationem cessare faciunt, compescentes cogitationem ad ea quæ non oportet, temere oberrautem, et eam apud se ita utiliter λίας. Τί γὰρ ὄντως ἴσον, ἢ ἐφάμιλλον τῷ λόγοις retinentes, ne unquam a tain bona occupatione ἑστιῶν τὴν διάνοιαν, καὶ θεωρίαις εὐωχεῖν αὐτὴν, τέρψιν ἐχούσαις ἀκήρατον, καὶ ὠφέλειαν εἰς ἀεὶ παραμένουσαν, παλαιῶν μὲν ἱστορίαις οδηγουμένη, πρὸς ζῆλον τῆς αὐτῶν ἀρετῆς, κἀκεῖθεν ἀναματτομένην τῆς εὐσεβοῦς πολιτείας σωτήριον μόρφωσιν, θεωρίαις δὲ πτερωμένην πρὸς ἔνθεον εὐφροσύνην, καὶ ἐξισταμένην τῶν κάτω προσεδρίᾳ τῶν ἄνω σκο ποῦσαν τὰ ἐπουράνια, καὶ μέχρις αὐτῆς φθάνουσαν τῆς μακαρίας φύσεως, καὶ ταύτην καρπουμένην τὴν ἀπόλαυσιν εἰς ὅσον παραμένειν ἰσχύει, ή, ** Galat. 11, 20. 4 Coloss. 111, 5. distrabatur. Quid enim comparari, contendive cum eo potest, ut mentem pascas sermonibus, et contemplationibus quasi conviviis excipias, quarum et sincera sit delectatio, et utilitas perpetuo duret, dum exemplis veterum ad eorum virtutis æmulationem deducitur salutaremque pie vivendi informationem inde imprimit; 100 per contemplationes vero evolat, ad divinam latitiam, et educta ex his, qu deorsum sunt, illis quae sunt superius, inharendo, speculantur coelestia, et usque ad ipsam naturaln

beatam pertingit, ejusque fructus decerpit quoal & καρποῦνται τὰ Σεραφίμ διόλου κυκλοῦντα τὸν potest sustinere, quos percipiunt Seraphim circumeuntia thronum universim. CAPUT II. Oratio fortassis etiam majoris utilitatis rationem continet, nempe ut colloquamur cum Deo nos sistit, et longa consuetudine Dei amicitiam nobis conciliat, utpote ad disponendos affectus, conservandosque apta, et maxime erga Deum qui etiam viles homines ad dilectionem admittit, et consortium cum illis non pudet eum habere, quandiu constans desiderium ipsis fiduciam suggerit. Si enim servis al dominationem sese efferentibus, et fastu turgido herilis auctoritatis fidem conservare studentibus accepta benevolentia pignora confidentiam tribuunt: quanto magis pie viventibus erga Deum fiduciam augebit vita secundum ejus mentem, et voluntatem instituta, qui non ex metu tremorem adeo pavidum, sollicitumque requirit, quantum hilari libertate gaudet ex dilectione. CAPUT III. Lectio effecit, ut eunuchus Æthiops viri nomine appellaretur, utque dignus esset apostolico occursu, et colloquio *; atque ad Christi cognitionem viam ei commonstravit, et eum ad baptismi 101 gratiam perduxit. Lectio lege, et ea quidem vetustissima præcipitur, dicente Moyse: Meditaberis sedens in domo tua et ambulans in itinere, dormiens atque consurgens vi, Qui maximam temporis par-c tem assidum verbi divini contemplationi ad exerci- " tium sanitatis anime attribuit, vix exiguam ejus particulam relinquens necessario corporis usui: aliter obsequens dominæ et aliter ancillam traetans et illius quidem curam ad prolixum tempus extendens, istius vero, quantum convenit ad sufficientiam, vacationem cum mensura circumscribens. Ita ut in hoc quoque anima omnium confessione primas ferat, neque corpus ullo modo ci se ¿comparatum æquo jure glorietur, aut habeat vanum æqualitatis prætextum. Lectioni prima in Psalmis beatitudo tribuitur, quippe quæ animum ad virtutum fructum producendumlargerigat Nam qui in lege Domini meditatur die, ac nocte, ille et beatus est, similisque ligno plantato secus decursus aquarum,cum et foliis, hoc est morum gravi compositione condecoratus sit, et fructu pietatis in occulto pectoris recessu sit onustus; continua me ditatione perennis adaquationis instar præbente illi perpetuum virorem, et pari naturæ incremento interna non minus augente,quam externa. CAPUT 1V. Quemadmodum enim folia tegumento, et ornamento sunt plantæ, et fructibus custodia; sic el vita composita ad pietatem, et corpore modestiam prafert, et quæ interna sunt anini bona, moderadione obumbral, Deo cultori 102 agri fructum so Act. viii. 27. * Deut. vi, • Pal. I, seqq. θρόνον. Ἡ δὲ προσευχὴ εἰς ὠφελείας λόγον ἔχει τι τάχα καὶ μείζον, Θεῷ προσομιλεῖν παρασκευάζουσα, και φιλίαν τὴν πρὸς αὐτὸν μνηστευομένη τῇ μακρά συν ηθείᾳ, ἐπειδήπως καὶ ποιεῖν τὰς διαθέσεις αὐτή, και τηρεῖν πρὸς Θεὸν, τὸν εἰς ἀγάπην καὶ τοὺς εὐτελεῖς προσιέμενον, καὶ τὴν πρὸς αὐτοὺς οὐκ ἐπαισχυνό. μενον ἱσοτιμίαν, ἕως αὐτοῖς παρρησίαν δίδωσι παρα μένων ὁ πάθος. Εἰ γὰρ δούλους πρὸς τὴν δεσποτείαν αὐλοῦντας, καὶ τὸ τῆς αὐθεντείας ἀξιόπιστον το βαρῷ τύφω φυλάττειν ἐπιτηδεύοντας θαῤῥεῖν δίδωσι προλαβόντα εὐνοίας ἐνέχυρα, πόσω μᾶλλον τοῖς εξ βιοῦσιν αὐξήσει τὴν πρὸς Θεὸν παρρησίαν τὸ κατά γνώμην αὐτοῦ, καὶ βούλησιν πολιτεύεσθαι, οὐ τοσοῦ. τον ἀπαιτοῦντα τὸν ἐκ τοῦ φόβου εναγώνιον τρόμον, ὅσον χαίροντα τῇ ἐκ τῆς ἀγάπης ἱλαρᾷ παῤῥησία. Ανάγνωσης τὸν Αἰίοπα εὐνοῦχον ἄνδρα προστ αγορευθῆναι ἐποίησε, καὶ ἀποστολικῆς συντυχίας ἠξίωσε, καὶ ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ γνῶσιν ὡδήγησε, καὶ πρὸς τὴν τοῦ βαπτίσματος ἤγαγε χάριν. "Ανά γνωσις νόμος, καὶ ἀρχαῖον παράγγελμα·. Μελετή σεις γὰρ, φησὶν ὁ Μωϋσῆς, καθήμενος ἐν τῷ οἴκῳ σου, καὶ πορευόμενος ἐν ὁδῷ, κοιταζόμενος, καὶ ἀν ιστάμενος.» Τὸ πολὺ τοῦ χρόνου ἀποκληρώσας τῇ προσεδρείᾳ τοῦ λόγου πρὸς ἄσκησιν ψυχικής ευεξίας, βραχὺ δέ τι καταλιπών κομιδῇ τῇ ἀναγκαία χρήσει τοῦ σώματος. Αλλως θεραπεύεσθαι τὴν δέσποιναν, καὶ ἄλλως ἐπιτάξας τὴν δούλην τῆς μὲν πλατύνας εἰς καιροῦ μήκος ἐπιμέλειαν, τῇ δὲ συμμετρήσας πρὸς τὸ καθῆκον αὐτάρκη τὴν ἀσχολίαν. ὡς κἀντεῦ θεν ἔχειν ὁμολογημένως τὰ πρεσβεια ψυχήν, καὶ μηδαμόθεν αὐχεῖν σῶμα πρὸς ταύτην ισοτιμίαν, μήδ' ἔχειν ἰσηγορίας πρόφασιν εὔλογον. Ανάγνωσις, πρῶτος ἐν Ψαλμοῖς μακαρισμὸς, καὶ διανοίας ἀρδεία πρὸς ἀρετῶν καρποφορίαν φιλότιμος. Ὁ γὰρ μελετῶν ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου ἡμέρας καὶ νυκτός, ο ού. τος καὶ μακάριος, ξύλῳ παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων πεφυτευμένῳ παραπλήσιος, καὶ φύλλοις κοι μῶν πρὸς εὐπρέπειαν τῇ σεμνῇ τοῦ ἤθους κατα στολῇ, καὶ καρπῷ τῆς εὐσεβείας, κατὰ τὸ λανθάνον βριθόμενος, τῆς συνεχούσης μελέτης, οἷόν τινο; διηνεκούς ποτισμού παρεχούσης αὐτῷ ἀεὶ τεθηλός, καὶ τῷ φαινομένῳ συναυξού της φυσικῶς τὸ κρυπτό μενον. Ως γὰρ φύλλα σκέπη καὶ κόσμος ἐστὶ τοῦ φυτού, καὶ καρποῦ φυλακή, οὕτω κατάστασις εὐλαβὴς, καὶ τὸ σῶμα δείκνυσι σεμνὸν, καὶ ἔνδον τῆς ψυχῆς μετ τριοφροσύνη συσκιάζει καλά, Θεῷ τῷ γεωργῷ καὶ ἀσινῇ τηροῦσα τὸν καρπὸν, καὶ οὐκ ἐκδιδοῦσα πρό

PERISTERIA. - SECTIO 18. χειρον τοῖς λυμαινομένοις θηρίοις· ς γάρ ἐστιν ἐκ servans illaesum, neque feris corrumpentibus per δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος κενοδοξία, καὶ ποσὶ, καὶ vium exponens. Nam vana gloria aper est ex silva et Οδοῦσι καταφθείρουσα τὸ γεώργιον, μὴ τοῦ τῆς τα ferus singularis, et pedibus atque dentibus sata exscinπεινοφροσύνης περικειμένου φραγμοῦ, καὶ τὰ ταύτης dens nisi humilitatis sepimentum circummuniat, et ἀπαλεξοῦντος ἐφόδους. Καὶ ταῦτα μὲν τῆς μελέτης aditus ipsius præcludat 83. Atque hæc quidem mediτῶν θείων λογίων τὰ πλεονεκτήματα, ἀφανιζούσης tationis divinorum eloquiorum sunt emolumenta, πᾶσαν αἰσχρὰν, καὶ ἐπιζήμιον φαντασίαν, καὶ χα- delentis ex animo turpem, et noxiam omnem imagiραττούσης τύπους ἱεροπρέποντας πίνακι, καὶ ἀγαλ- nationem, et imprimentis Labuke illius formas ματοφορεῖν παρασκευαζούσης μνήμας αξίας Θεοῦ. sacrosanctas, instruentisque veluti statuis recorda- 'Η δὲ προσευχὴ παντὸς ἀφίστησι τὸν νοῦν νοήματος tione rerum Deo dignarum memoriam. At oratio αἰσθητοῦ, καὶ αὐτῷ παρίστησι τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ menteın ab omni sensibili cogitatione abstrahit, διαλεγόμενον, καὶ αἰτοῦντα μετὰ παρρησίας & βού- ipsique omnium supremo Deu colloquentem, et, λεται. Καὶ οὕτως ἐν τῷ μεταξὺ διάγειν παρασκευά- quæcunque velit, cum fiducia flagitautem sistit, ζει ἁγνῶς ὡς θεῷ συντυχόντα, καὶ μετ᾿ οὐ πολὺ πά- tempore etiam inter orationom interjecto ita homiλιν αὐτῷ συντευξόμενον. nem pure vivere docet uti eum decet, qui cum Deo conversatus sit, et non multo post ei rursus collocuturus. Διὰ τοῦτο προσκαρτερεῖν ὁ Παῦλος διδάσκει τῇ προσευχή, τῇ μακρά συνουσίᾳ βεβαιῶν τὴν συν ἡθειαν· καὶ πάλιν, ἐν παντὶ τόπῳ κελεύει προσεύχεσθαι, ἵνα μηδεὶς προφασίσηται ῥαθυμῶν προσευχῆς, ὡς μακρὸν προτευκτηρίου διῳκισμένος ναοῦ. Η καὶ διὰ τοῦτο πᾶς τόπος εἰς προσευχὴν ἐπιτή δειος, ὅτι μηδὲν ὤνησεν Ἰουδαίους τὸ ἁγνὸν τοῦ ἱε ροῦ κατάστημα βεβήλοις χερσὶν ἐρχομένους ἐπὶ τὴν προσευχὴν, καὶ τὸ καθαρὸν τέμενος κοινοῦντας πράξεσιν μιαραῖς. Ὡς γὰρ τοὺς οὕτω προσευχομένους, κἂν εἰς αὐτὰ τοῦ ναοῦ προσεύχωνται τὰ ἄδυτα, περιπτυσσόμενοι σπουδαίως τὸ ἱλαστήριον, καὶ ταῖς πτέ ρυξι τῶν Χερουβὶμ τὰς χεῖρας ἐμπλέκοντες, ἀποστρέφεται βδελυττόμενος, ὡς ἐναγεῖς ὁ Θεὸς λέγων· • Ἐὰν ἐκτείνητε τὰς χεῖρας ὑμῶν πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ᾽ ὑμῶν, καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν. Δἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις.» Οὕτω τους καρδίᾳ καθαρά, καὶ πράξεσιν ὁσίαις ἐπικαλουμένους αὐτὸν προσίεται, καὶ ἐκ παντὸς τρόπου τὴν αὐτῶν ἐνωτίζεται δέησιν, διαθέσει προσέχων, κἂν τὸ χωρίον τ κατὰ τὸ δοκοῦν ἀδιάφορον. CAPUT V. Eapropter Paulus perseverandum in oratione docet ", ut consuetudinem longa familiaritate confirmet. Ac rursus in omni loco jubet orare 5, ne quisquam ad orandum negligentior vano praetextu se quasi longius a templo, in quo oratur, dissitum causetur. Quin et ideo locus omnis orationi est idoneus: quia nihil juvit Judæos accedentes ad orandum inquinatis manibus, et ardem puram abominandis facinoribus profanantes, innoxia sacri templi condidio. Sicut enim Deus orantes hoc modo. quamvis ad ipsa templi penetralia, circumplexi sedulo propitiatorium, manibusque implexis Cherubim alis, 103 adorent, aversatur exsecraus sicut impios, dicens: «Si extenderitis manus vestras ad me, avertam oculos meos a vobis, et si multiplicaveritis orationem, non exaudiam vos: manus enim vestræ sanguine plenæ **. Ita puro corde, sanctisque operibus invocantes ipsum admittit, et eorum preces omnimodo exaudit, attendens animi affectum; etsi locus sit indifferens, uti videtur. Οὕτω τῷ Κορνηλίῳ ἐν οἰκίᾳ προσευχομένῳ ἐθνι κῇ, ἔτι τοῦ ναοῦ τὸ οἰκεῖον ἔχοντος σέβας, ἐπιφο!- τήσας ἄγγελος ἔλεγεν·. Αἱ προσευχαί σου καὶ αἱ ἐλεημοσύναι σου ἀνέβησαν εἰς μνημόσυνον ἔμπρο σθεν τοῦ Θεοῦ, ν οὐ τῇ τοῦ ναοῦ πρὸς τὴν ἄνοδον αξιοπιστία συγχρησάμεναι, τῷ δὲ πτερῷ τῆς ἀγαθῆς προθέσεως εὐθυδρομήσασαι πρὸς τὸν εὐμενῶς αὐτὰς καὶ αἰσίως δεχόμενον. Οὕτω τοῦ Ἰωνᾶ πρὸς οὐρανὸν ἐκ βυθοῦ πλησιστίως ἔφθασεν ἐνορμισθεῖσα ταῖς θείαις ἀκοαῖς ἡ προσευχή, καὶ οὐκ ἐχειμάσθη τῷ πολλῷ κλυδωνίῳ τοῦ ὕδατος, καθάπερ ἡ τοῦ Φαρι σαίου ἐν τῷ ἱερῷ ναυαγήσασα, καὶ μετὰ τοῦ φόρτου ποντισθεῖσα παντὸς ὑποβρύχιος. Ἐπεὶ μὴ οἷά τε ἦν ἐπικυματίζειν, καὶ ποντοπορεῖν εὐσταλῶς ὑπέραντλος οἶσα, καὶ ἀνανεύειν διὰ τὸ βάρος τοῦ ὑπεραύχου φρονήματος οὐκ ἰσχύουσα, πρώραν βαπτιζομένη, καὶ 63 Psal LNNIS, 39 Luc. XVIII, 11. 8. Rom. 311, 15 | Tim. CAPUT VI. Sic ad Cornelium adorantem in domo gentili, cum adhuc templo sua constaret veneratio, accedens angelus dicebat: • Orationes tua et elecmosyne ascenderunt in memoriam in conspectu Dei, 37, non ad ascensum fiducia templi usæ, quasi subvectæ, verum alis boni propositi, seu intentionis rectæ, perinde ac per cursum delatæ ad eum, qui eas benigne fausteque suscepit. Sie Oratio Jona 88 e profundo maris vento prospero velum implente ad cœlum evasit, et ad divinas aures appellens portui fuit invecta, neque plurimis aqua. rum fluctibus jactata, quema 'modum ¡Ha Pharisei 60 P, quæ sacro in templo naufragium passa, er una cum onere toto mercium submersa periit stridendo; quandoquidem nec illa poterat eluctari e fluctibus, neque per mare cursum directum tenere, 87 Act. X, 59 Jon: 11, 5, 86 Isa. 1, 15.

cum exundaret sentina, propterque gravitaten su- πρύμναν ἐπικλυζομένη, τύφου καὶ ἀλαζονείας ἐπ60 ανισταμένοις μετεώρως τοῖς κύμασι. Προσευχὴ τοῖς τρισὶν ἐν τῇ καμίνῳ συνοῦσα παισί, δραπετεύσαι τὴν φλόγα παρεσκεύασε, καὶ ἔξω περιέρχεσθαι ζητοῦσαν τοὺς ἐπιβούλους τῶν νέων παραχωρήσασα γὰρ τὰ ἔνδον τῇ προσευχῇ, καὶ τὴν ἀνθρακιάν καταλιποῦσα καυστικής δυνάμεως ἔρημον, τοὺς περὶ τὴν κάμινον εὑρεθέντας Χαλδαίους ἐπὶ πολὺ νεμο μένη κατέφλεξεν, ἔσω τὴν οἰκείαν ενέργειαν αίδο τῶν προσευχὴν ἠμφιεσμένων σωμάτων συστείλασα, καὶ ἔξω τὸ δραστήριον αὐτῆς ἐπιδεξαμένη ὡς ἐν ἀΰλῳ, καὶ καρφαλέῳ ὕλῃ τοῖς σώμασι. Προσευχή τοὺς λέοντας ἐν τῷ λάκκῳ λιμώττοντας ἔδειξεν ἐγ κρατεῖς, καὶ τῆς γαστρὸς ὀδυρομένης Επταήμερον ένδειαν, παρακειμένης ἑτοίμης βορᾶς φιλοσοφήσαι καρτερίαν έπεισε μᾶλλον ἑλομένους ἐνεγκεῖν βίαν λιμοῦ, καταδεξαμένους ἀδικῆσαι τὸν ὅσιον Δανιήλ, ἐν παρανομοῦντες οἱ βάρβαροι κατεδίκασαν εἰς ἐκεῖνον τὸν θάνατον, ἄνθρωποι ὠμότεροι δειχθέντες θηρίων, καὶ ἀπηνέστεροι συγκρίσει τῶν αἱμοβόρων, καὶ τῆς ἀδικίας ἔλεγχον παραχρῆμα την δικαιοσύνην ἐκείνων δεξάμενοι φυσικῇ ψήφῳ σωσάντων τοῦτον, ὃν αὐτοὶ ἐλεεινῷ καὶ οἰκτίστῳ θανάτῳ κατέκριναν. perbæ de se opinionis hand valeret emergere, cum prora madida, et puppis circunfusa, undis tumoris, et jactantiæ desuper ingruentibus obruerentur. Oratio tribus pueris in camino comes, coegit fammam profugere, et extra 104 fornacem circumvagari quærentem insidiatores adolescentium: cuni enini locum suum interius orationi concessisset, et carbones reliquisset urendi vi destitutos, Chaldæos circa caminum inventos valide depasta combussit; intus propriam operationem coercens præ reverentia corporum, quæ circumdederat oratio et efficaciam suam exterius ostendens circum corpora veluti circa materiam levem et arentem. Oratio leones in lacu famelicos exhibuit temporantes, cunique venter gemeret ob septem dierum ineliam, objecto pabulo apposito persuasit generositatem philosophico animo profiteri potius eligentes violentiam famis tolerare, quam aggredientes virum sanctum Danielem lædere, quem jure neglecto Barbari condemnarunt ad illud mortis fenus, homines crudeliores helluis declarati, et implacabiliores comparatione sanguinem devorantium ferarum, et in suæ injustitiæ redargutionem, confestim illarum justitiam excipientes naturall calculo, conservantium ipsum, quem ii misero et luctuoso mortis supplicio addixerant, CAPUT VII. η Προσευχὴ τὸν Ηλίαν θεϊκῇ ἀξίᾳ ἐτίμησεν, οὐ μό νον ὅτι πρὸς οὐρανὸν ἀνελήφθη τέτρωρον ήνιοχῶν ἅρμα πυρὸς, ὡς οὐκέτι τὴν γῆν ἔχων ἄξιον ενδιαί τημα, καὶ δίκαιος ὧν λοιπὸν, αἰθέρα, καὶ αὐτὸν οἱ κεῖν οὐρανὸν, ἀλλ' ὅτι καὶ λόγῳ στοιχείοις ἐπέταξε τῷ λόγῳ παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ παραχθεῖσιν εἰς ὕπ αρξιν. Ποτὲ μὲν αἰθέριον ἐπὶ πῦρ τὰς ὁλοκαυτωθῆναι ὀφειλούσας θυσίας καταγωγών, ποτὲ δὲ κεραύνιον ἐπὶ τοῦ Ὀχιζίου στρατηγούς κατενεγκών· ἄλλοτε κλείσας ἐπ' ἐξουσίας σήματι τὸν οὐρανὸν, καὶ στει ρώτα; πρὸς γένεσιν καρπῶν τὴν γῆν ἐπὶ μῆνας ἕξι καὶ ἔτη τρία, καὶ βλάστην κωλύσας ἔθιμον πέας ἀπάσης, ἣν καιρῶν περιόδοις τὸ θεῖον ἐξήγαγε πρόσ ταγμα φυσικῶς τρέχον ἐκ τοῦ πρώτου προστάγμα της· καὶ οὐδὲν πρὸς τὴν ὑπακοὴν ἐβράδυνε τεκμή ρινον ἀγανακτήσεως υπαινισσόμενον Θεοῦ, ὡς ἀπο νοίᾳ τοῦ προφήτου τολμήσαντος τὰ ὑπὲρ τὴν οἰ. κείαν ἀξίαν μανικῶς· διηκόνησε δὲ σπουδαίως ὡς φίλῳ τοῦ κτίσαντος, καὶ ἐπιτάξαντι ὡς οἰκείοι, τοῖς τοῦ φίλου, εὐλόγως ὁμοίως ὑποκεῖσθαι πρὸς πᾶσαν λειτουργίαν πεπεισμένον Θεῷ, καὶ φίλῳ Θεοῦ· Επει ἡ κατά τινα παροιμίαν, κοινὰ τὰ τῶν φίλων, κοινὴν ἐν τοῖς ἀλλήλων ἐπιδεικνυμένων τὴν ἐξουσίαν, διὰ τὴν ἐξισοῦσαν τὰς ὑπεροχὰς, καὶ τὸ ἰσότιμον ἐν ταῖς διαφερούσαις ἀξίαις νομοθετοῦσαν ἀγάπην. Oratio divinæ dignitatis honorem constituit Eliæ, non solum quia assumptus fuit in cœlum, currum ignis quadrijugum habenis regens, quod terram non amplius dignum conversatione sua locum haberet, et mereretur imposterum ætheream regionem, ipsumque incolere calum; sed quia elementis verbo a mundi Conditore productis ad subsistendum verbo quoque imperavit; interdum æthereum ignem ad exurendas 105 omnino victimas debitas deducens 6, modo in Ochoziæ duces ful minalem detorquens ", alias ex auctoritate cœlum verbo claudens, et terram orbam efficiens ad fructus progignendos per triennium, sexque menses præ siccitate, atque omnis herbe consuetam quo- η Lannis germinationem prohibens, quam divina jussio statis temporum circulis induxerat naturæ lege deinceps a prima ordinatione decurrens: nec ulla illam ad obediendum retardavit dispectio suspicaLuna indignationis Dei, quasi propheta stulle, furioseque audente ca, quæ propriam ejus auctoritatem excedebant: ministravit vero studiose, uti Creatoris amico, et imperanti tanquam propriis rebus amici, jure persuasum habens se subesse ad omne, ministerium Deo similiter, et Dei amico; quandoquidem secundum quoddam proverbium, amicorum quæ sunt communia exsistunt, qui communem in suas invicem res potestatemi ostendunt, propter charitatem exæquantem eminentias, et æqualitatis lege inæquales dignitates quasi lege lata conciliantem. CAPUT VIII. Oratio Moysis mare divisit, et cœlum fecit ", Προσευχὴ Μωϋσέως θάλασσαν ἔτεμε, καὶ οὐρανὸν 81° so Dan. 111, * Dan. vi, 16 seqq. 1V Reg. 11, 11 seqq. ' ] Reg. 1, 12 seqq. rs ibid. 10. seqq. 8' Exod. x1º, 21; xvi, 14 seqq.

PERISTERIA SECTIO IV. γεωργῆσαι παρεσκεύασε μάννα, καὶ ἐκ πέτρας ξηρᾶς perinde ac si excultum foret, prod. cere manua, et χειμάρρους ἐξήγαγεν ὕδατος, καὶ χειρῶν ἐκτάσει ex arida petra aquæ torrentes eduxit, et manuum· ἔθνος πολεμοῦν ἐτροπώσατο αύτανδρον. Προσευχὴ extensione gentem integram hominum belligeranστρατὸν ὅλον Ελισσαῖος ἀορασίᾳ περιέβαλε, καὶ τοὺς tem convertit in fugam ". Oratione universum ἐπὶ φθορά παραγενομένους αὐτοῦ αἰχμαλώτους ἀπή exercitum Elisæus videndi facultate privavit, et qui γαγεν, οὐ μόνον ἐπιβουλεύειν οὐκ ἰσχύοντας, ὡς προ ad ipsum perdeudum venerant, eos captivos adἔθεντο, ἀλλ' οὐδ᾽ ἀρήγειν ἑαυτοὺς δυναμένους, τῆς duxit “; ita ut non solum insidias ei, uti propoἀρηγούσης ἐν τῷ σώματι ὄψεως ἀργεῖν ποιησάσης sucrant, struere nullas valerent, sed neque sibi ὁμοῦ, καὶ ὅπλα, καὶ χεῖρας· οὐδὲν γὰρ πηρώσεως ipsis opitulari possent, cum visus corporeus, qui ἀσθενέστερον, οὐδὲ ἀδικεῖν τὸν οὐχ ὁρώμενον δυνα potissimum adjuvat, deficiens cessare fecisset siμένης, καὶ ἀδικουμένης εὐκόλως διὰ τὸ μὴ πάλιν mul et arma, et manus. Nihil 106 enim imbeὁρᾶν τὸν ἐπιόντα πρὸς ἄμυναν. Οθεν καὶ καλῶς cillius est cæcitate, quæ haud potest ullam injuriam ἀδυνάτου, ἡ συνήθεια τοὺς ἑστερημένους ὀμμάτων iuferre ei, quem non videt, sed ipsa injuriæ facite ὠνόμασεν, οὐδενὶ πρὸς ἃ βούλονται δυναμένους χρή est obnoxia, quia eum, qui in ipsam insilit, vicisσασθαι τῶν μελῶν τοῦ σώματος, κἂν ἀλκῇ διαφέ sim non videt, ut propellat. Unde etiam oculis orρωσι, καὶ ῥώμῃ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἡσκημένους τὰ τῶν balos praeclare vulgaris consuetudo loquendi nomiγυμνικῶν ἀγώνων ἐπιμελῶς. Προσευχή του Πέτρου navit impotentes, cum uti nullo corporis membro ἔλυσε τὰ δεσμὰ, τὰς θύρας ήνοιξε τῆς φυλακῆς, τήν possint ad ea, quae volunt, etiam si viribus, atqui σιδηρᾶν πύλην νυκτὸς ἀνεπέτασε· καὶ τοῦ Παύλου robore ipsos etiam in certaminibus gymnicis diliμετὰ τοῦ Σίλα κατὰ τὸ μεσονύκτιον προσευχομένων, genter exercitatos antecellant. Oratio Petri vincula τὸ δεσμωτήριον ἔσεισε, τὰ δεσμὰ πάντων ἀνῆκεν ὑφ' dissolvit, carceris januas aperuit, ferream portam ἕν, φῶς ἔλαμψεν ἐν τῷ οἰκήματι ἀθρόον, τὸν εἰρ noctu dimovit 7; Paulo quoque, ac Sila circa meατοφύλακα Σέτην τοῦ φρουρουμένου κατέστησε, καὶ diam noctem orantibus E8 concussus est terræ motu προπεσόντα τοῖς ποσὶ περὶ σωτηρίας δέεσθαι παρ- carcer interior, in quo astrictî erant, et vincula εσκεύασεν, ἀφέντα τὴν περὶ τὸ κέρδος μανίαν φρον soluta sunt universa: lumen repente in habitaculo τίζειν ὠφελείας ἔπεισε ψυχικῆς, ἐκ πολλῆς συνηθείας effulsit, custodem carceris supplicem custodito ἐκτήκειν ἀθρόως μετέβαλεν εἰς πολλὴν ἐπιείκειαν· statuit, effecitque, ut procidens ad pedes salutem οὐκέτι μάστιξι τους καθημερινούς εἰσεπράττετο πό expeteret, omittensque insanum lucrandi studium, ρους, οὐκέτι τοὺς ἀθλίους δεσμώτας ἐφορολόγει, τὴν utilitatem anima procurare persuasus est; crudeἐξ ἐράνου πεπορισμένην δεκάτην λόγων λυπράν παρα- litatem, quam ex frequente consuetudine cruciandi μυθίαν, καὶ ἄλλας τοῖς ἐλεεινοῖς ἐπιπλέκων ἀνηκέ contraxerat, statim convertit in amplam clemenστους συμφοράς· οὐκέτι κλοιούς τραχήλοις, καὶ ποσὶ tiam non ille deinceps quotidianos sibi reditus πέδας, καὶ χερσὶ περιετίθει τοὺς καταλλήλους δεσ flagris exigebat; non ille deinceps exposcebat a μούς, καὶ ἀφεγγεῖ κατέκλειε σκότει τῷ χαλεπῷ τῆς miseris vinctis tributum, nempe decimam e contriτιμωρίας βαρύνων ἑαυτῷ τὴν ἐπάρατον πρότοδον, ἣν butione provenientem, solatium præbens triste καὶ τῶν ἀπορούντων ἕκαστος ὀρέγειν ἠνείετο, μᾶλ- colloquiorum, et alias miserabilibus subuectens λον αἱρούμενος τήκεσθαι λιμῷ, ἢ τὴν ἐν τοῖς εἰρη calamitates immedicabiles. Non amplius boias colμένοις φέρειν κακοπάθειαν. lis, compedes pedibus, et manibus circumdabat mutua manicarum vincula, et obscuris includebat tenebris, duritie pœnæ gravius sibi adaugens detestabilem proventum, quem etiam unusquisque indigentium subministrare compellebatur, potius eligens fame contabeɛcere, quam ea, quæ diximus, perferre malorum genera. Ταῦτα πάντα συντόμως ὁ δεσμοφύλαξ ἀπέμαθε, καὶ σχέδιον ἐπεδείξατο τοῖς δεσμώταις συμπάθειαν, τῷ φόβῳ τοῦ κατὰ τὸν σεισμὸν θαύματος, ἄλλος ἐξ ἄλλου γενόμενος. Ὡς γὰρ προσευχομένων τῶν ἀπο στόλων ἐσαλεύθη τὰ θεμέλια τοῦ δεσμωτηρίου, καὶ φῶς ἔλαμψεν ἐν τῷ οἰκήματι, καὶ πάντων τὰ δεσμὰ ἀνέθη, καὶ πᾶσαι αἱ θύραι ἠνοίχθησαν, έξυπνος δὲ γενόμενος ὁ δεσμοφύλαξ, μόνος γὰρ ἀμερίμνως εκάθευδε, τῶν δεσμίων ἀγρυπνούντων δι᾽ ἃς εἶχεν έκαστος φροντίδας ἐναγωνίους, αἰτήσας φῶτα εἰσεπή - δησε, καὶ ἔντρομος ὑπάρχων, προσέπεσε τοῖς ποσὶ αὐτῶν λέγων· «Κύριοι, τί με δεῖ ποιεῖν, ἵνα σωθῶ;» Καὶ κυρίους ἐκάλει, καὶ δεσπότας προσηγόρευε», οὓς πρὸ τοῦ θαύματος πάντως, καὶ ὄψει αυστηρᾷ, καὶ τραχεῖ κατέκτησε φθέγματι, αλιτηρίους, κολα- » Exod. xvi, 1 seqq. 107 CAPUT IX. Cuncta hæc uno compendio carceris custos dedidicit, subitamque vinctis exhibuit compassionem, quod metu miraculosi terra motus alius ex alio evaserat. Cum enim orantibus apostolis simul fundamenta carceris commoverentur, et lumen habitaculum perfunderet, atque vincula universorum dissolverentur, omniaque aperirentur ostia; expergefactus vero custos carceris, qui solus absque cura dormiebat, vinctis insomnem noctem ducentibus, ob eas quibus unusquisque premebatur curaruni anxietates, petito lumine irrupit, et tremefactus procidit ad pedes ipsorum dicens: c Domini, quid me oportet facere, ut salvus flam?, Et do- i minos vocavit, et heros compellavit, quos utique ante miraculum et vultu austero, et aspera voce 26 [V Reg. VI, 18. 67 Act. xit, 5, 7. 6 Act. xvi, 24 soqq.

percellebat, sceleratos, noxios, et servos panis σίμους καταδίκους καλῶν· καὶ ποσὶ προσέπιπτεν» οῦ; ἐπὶ τοῦ ξύλου διέτεινε, καὶ πολλαῖς ἐξευμενίζετο τιμαῖς, οὓς εἰς τὴν ἑσωτέραν βαλών φυλακήν, τῷ σκότει κατέκλεισε, τῆς προσευχῆς πάντοθεν γυμνω σάσης παραδόξως τὸ ἀξίωμα τῶν διὰ τὴν φρουρὰν ὑβρισμένων ἀπολήψει κακούργων. Καὶ τοσοῦτόν ἐστιν ἁπλῶς προσευχή· ἵνα σιωπηθῇ τὰ πολλὰ διὰ τοὺς ναυτιῶντας, καὶ οὐκ ὀρεκτικῶς περὶ τὰς μακράς διηγήσεις διακειμένους, κἂν ὦσιν ὠφέλιμο:· αὐτὸς ὁ Κυριακὸς ἄνθρωπος τοῦ παντός Κύριος έλεήθη εὐχῆς τὴν Ἰουδαϊκήν έφοδον, καὶ τὸν σταυρὸν ἔχε δεχόμενος, ἢ ἀγωνιάσας, ὡς ἦν ἄνθρωπος ἀληθῶ;· ἐπειδὴ καὶ ἄλλα πλεῖστα ὑπέμεινεν ἀνθρώπινα πάθη, τὴν οἰκονομίαν πιστούμενος, ἢ τοὺς ἀνθρώπους δι δάσκων, ἐν παντὶ καιρῷ ἐπιμελεῖσθαι προσευχῆς. Οὐ γὰρ νῦν μόνον, ὅτε περιστάσεως ήπειγε καιρός, ἀνάγκῃ προσεύχεται, καὶ ἐν ἀδείᾳ δὲ πλειστάκις τοῦτο ποιεῖ κατ' ἰδίαν ἐπὶ τοῦ ὄρους προσευχόμενος, ὅπως ἂν μάθωμεν ἡμεῖς καὶ πρὸ τῶν θλίψεων, και ἐν αὐταῖς ταῖς θλίψεσι σχολάζειν ταῖς προσευχαῖς, λύειν καὶ τῶν δοκούντων κινδύνων τὰς ἀμηχανίας οὖσαις ἱκαναῖς, καὶ πρὸ τῶν πειρασμῶν ἐπ' ἐξουσίαις θεραπεύειν τὸν ἐν ταῖς ἀνάγκαις ἀποστρεφόμενον τοὺς ἐπὶ ἀνέσεως διακεχυμένους, ὡς οὐ μέλλοντάς ποτε χρήζειν βοηθείας. vocans; procidit ad pedes, quos ante in ligno extenderat; et multis honoribus sibi conciliare studebat, quos in carcerem interiorem conjectos lenebris incluserat: postquam oratio undequaque mirabili modo dignitatem ipsorum detexit, qui tanquam scelerati contumelia carceris fuerant vexati. Et tanti est tandem oratio (ut silentio prætercam alia plurima fastidientium causa, et inappetentia ad prolixas enarrationes laborantium, licet illæ sint utilissimæ): ipse Dominicus homo, Dominus omnium opus habuit oratione “cum Judæorum impetum, et crucem susciperet, et in mortis certamine, ut erat vere homo, versaretur, postquam et alias plurimas humanas sustinuit passiones ad 108 couørmandam dispensationem in. carnationis, vel ut homines edoceret, quovis tempore insistendum esse orationi. Nec enim tantum nunc, quando adversitatum urgebat tempus, necessitate compulsus orat, sed omni metu rem oto etiam sæpius idem facit, solus in monte orans ut nos discamus, et ante afflictiones, et in afflictionibus ipsis vacare orationibus, quæ sunt aptæ solvere etiam apparentium periculorum diflicultates, quin priusquam tentationes ingruant, eum libera sponte colere, ac venerari, qui in necessitatis articulis aversatur eos, qui ita remissi sunt, et distracti animo, perinde, ac si nunquam Dei auxilio indigere deberent. CAPUT X. ' Ideo namque dicebat et apostolis: ‹ Orate, ne incidatis in tentationem "1, quod voluntariam orationem ante tentationem in ipsa necessitate sciret flectere adjutorem Deum ad præbendum celeriter supplicanti id, quod postulat; cumn ille jam pridem oret, atque ob temporis prolixitatem jure mereatur, quod petit. Si enim iniquum judicem, neque Dei metu perculsum, nec hominum quemquam veritum continua viduæ importunitas adegit, ut eam, quæ jure ipsi competebat, ultionem ei adjudicaret "; et amicum dormientem occlusis jam foribus negantem se panes daturum ", quia pro consuetudine cont ◄ingit dormientibus esse pigros, permovit ipsa instantia, et iuverecundia, ut exsurgens necessaria gaberet: quomodo constans oratio non commoveBit Deum clementissimum, ut cuicumque petitioni 109 benigne annuat? Nec enim hoc reticetur, quod Deus multo promptior est hominibus ad benefaciendum. Ait enim alicubi Dominus: «Quis ex vobis est bomo, a quo si petierit Glius suus panem, quid lapidem dabit ipsi? aut si petierit piscem, nunquid serpentem ei porriget **?» Et per comparationem, divinæ bonitatis excellentiam ostendens subjungit, dicens: • Si ergo vos, mali cum sitis, nostis bona dona dare filiis vestris; quanto magis Pater vester coelestis dalit bona petentibus ab eo 78? ▸ ΚΕΦΑΛ. Ι. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τοῖς ἀποστόλοις έλεγε - «Προσ εύχεσθε, ἵνα μὴ ἐμπέσητε εἰς πειρασμόν· › τὴν πρὸ τοῦ πειρασμοῦ ἑκούσιον προσευχὴν εἰδὼς ἐν τῇ ἀνάγκῃ δυσωπεῖν τὸν βοηθὸν πρὸς τὸ παρασχεῖν ταχείαν τῷ ἱκέτῃ τὴν αἴτησιν ἐκ πολλοῦ δεομένῳ, καὶ διὰ τὸ μῆκος τοῦ χρόνου δικαίῳ ὄντι ἐπιτυχεῖν τῆς αἰτήσεως. Εἰ γὰρ τὸν ἄδικον κριτήν, οὔτε Θεὸν φοβούμενον, οὔτε ἄνθρωπον αἰσχυνόμενον, ἡ συν εχής ὄχλησις τῆς χήρας ἐβιάσατο παρασχεῖν τὴν ἐκ τοῦ δικαίου ἁρμόζουσαν εκδίκησιν, καὶ τὸν καθεύ δοντα φίλον, ἀποκεκλεισμένης ἤδη τῆς θύρας, ἀρνού μενον τῶν ἄρτων τὴν δόσιν, διὰ τὴν συμβαίνειν εἰ ωθότα τοῖς καθεύδουσιν ἔκνον, καὶ ἡ παραμονή, καὶ ἡ ἀναίδεια παρασχεῖν τὴν χρείαν· πῶς οὐ δυσωπήσει τὸν φιλάνθρωπον Θεὸν ἐπινεῦσαι πρὸς πᾶσαν αἴτησιν εὐμενῶς ἐπίμονος προσευχή; Οὔτε γὰρ τοῦτο σε σιώπηται, ὅτι τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὰς εὐεργεσίας ἐστὶν ὁ Θεὸς ἑτοιμότερος. Φησί γάρ ποτε μὲν ὁ Κύ ριος· «Τίς ἐστιν ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν αἰτήση ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; ἢ καὶ ἰχθὺν ἐὰν αἰτήσῃ, μὴ ὄριν ἐπιδώσει αὐτῷ;» Καὶ τὴν κατὰ σύγκρισιν δεικνὺς ὑπεροχήν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος ἐπιφέρει, λέγων· «Εἰ οὖν ὑμεῖς πονηροί ὄντες, οἴδατε δόματα ἀγαθὰ διδόναι τοῖς υἱοῖς ὑμῶν, πόσῳ μᾶλλον ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ εὐράνιος δώσει ἀγαθὰ τοῖς αὐτοῦσιν αὐτόν; ο * Luc. vsu, 42. *• Matth. xiv, 23. το ibid. 11. 11 Luc. ΧΧΗ, 19 Luc. xvi, 3. 73 Luc. XI, 11. Το Matth

PERISTERIA - SECTIO IV. Ποτὲ δὲ αὐτὲς ὁ Σωτὴρ αὐτὸ τοῦτο παραστῆσαι βουλόμενος, καὶ πεῖσαι θέλων τοὺς ἀμφιβάλλοντας, εἰ φυσικὰ σπλάγχνα νικά φιλοστοργίαν Θεοῦ, ἢ νικά ταύτην ἀνθρωπίνη προσπάθεια. Η ἐπιλήσεται, φησί, γυνὴ τοῦ παιδίου αὐτῆς, τοῦ μὴ ἐλεῆσαι τὰ ἔγγονα τῆς κοιλίας αὐτῆς;» Καὶ εἰπὼν τῆς φύσεως τὸ ἰδίωμα, ὡς ἐπιμέλειαν διδάσκει, καὶ κηδεμονίαν αυθαίρετον. Ινα δὲ μὴ τὸ σπανίως συμβαινόν τισιν ἐκ τοῦ παραδείγματος ὑποπτευθῆναι παρασκευάσῃ τὸ δηλούμενον εἰς προμήθειαν, καὶ τὸ ἀσθενὲς τῆς εἰκόνος βλάψῃ τὴν ἀλήθειαν εἰς αὐτὸ τὸ ἀξίωμα, φησὶν ἀκολούθως· «Εἰ δὲ καὶ αὕτη ἐπιλήσεται, ἀλλ᾽ ἐγὼ οὐκ ἐπιλήσομαί σου, λέγει Κύριος, ο οὐκέτι τὸ ἐλάττωμα τῆς φύσεως διαβαίνειν εἰς αὐτὸν κατα δεξάμενος, ἐπεὶ μηδὲ πάθος τῆς θείας άπτεται φύσ σεως, καθάπερ ἐπὶ τῶν ἐπικήρων ἀνθρώπων ἐστὶν, ὅτε μίσος άλογον, ἢ καὶ τυχόν εύλογον τὴν φυσικήν ἔσβεσε δυναστεύουσαν διάθεσιν, λήθην τοῖς φύσασι, καὶ ἀλλοτρίωσιν ποιήσας πρὸς τὰ ἔγγονα, ὡς οὐδὲν ἔχουσιν πρὸς αὐτὰ συγγενείας τεκμήριον. ᾿Αλλὰ τὰ μεγάλα ταῦτα, καὶ θαυμαστὰ κατορθώματα τοῖς ἑξῆς συγκρινόμενα μικρά, καὶ λίαν ελέγχεται εὐτελῆ, εἰς ἂν τὸ ἐργαζόμενον αὐτὰ παριστάμενον πρόσωπον, καὶ οὐκ εἰς πάντας, ἢ καὶ πλείονας διαβαίνοντα. Πολιτικὸν γὰρ, καὶ σύννομον, οὐ μονωτικὸν, καὶ ἀκοινών ητον ζῶον εἶναι προσήκει τὸν ἄνθρωπον ὠφελοῦν ἐν οἷς δύναται, καὶ τὴν ἐνδεχομένην κηδεμονίαν ἐλέγχον τῆς συμπαθείας ἐπιδεικνύμενον, τὴν τῶν μελῶν πρὸς τοὺς πλησίον κοινοπραγίαν μιμούμενον. CAPUT XI. Aliquando vero Salvator ipse volens hoc ipsum ostendere, et cupiens persuadere illis, qui ambi gunt, an naturalis affectus ratio vincat Dei amorem, aut eum humana superet commiseratio, ‹ Nunquid (inquit) obliviscetur mulier infantem suum, ut non misereatur filio uteri sui "?, Et dicens insitam naturæ proprietatem, docet curam, et sollicitudinem spontaneam. Ne autem quod quibusdam accidere solet rarissime, ex ipsa similitudine suspicandi occasionem præberet, idem de provida Dei benevolentia significari; neve exempli allati inle cillitas ipsam veritatis læderel dignitateus, cellsquenter subjungit: Et si oblita ipsa fuerit, ego tamen nou obliviscar tui, ait Dominus "7; › hune naturæ defectum haudquaquam transire in se sustinens, cum divina natura passioni nulli sit obnoxia, quemadmodum caducis hominibas evenire solet, ut interdum odium irrationale, aut forsitan et rationabile exstinguat naturalem affectum 110 prædominantem, oblivionem inducens genitoribus, atque abalienationem erga suos fetus, quasi nullum kabeant cognationis ad illos vestigium. Verum magna, et mirabilia ista beneficia si cum iis, quæ sequuntur, conferantur, parva, et admodum tenuia arguentur, in unam purse:nam operantem ipsa, aslantemque, non autem in omnes, aut saltem plyres transeuntia. Nam hominem civile, et sociabile, wom autem solitarium, et a communione abborrens animal esse oportet, qui afferat utilitatem in quibuscunque potest, et curam, quoad maxime licet, uti argumentum communis affectus exhibeat, membrorum ad ea, quæ propinqua sibi ipsis sunt, mutuam operam imitando. Ὃς γὰρ τούτων ἕκαστον ἐν τῷ σώματι οὐ κεχωρισμένην ἔχει τὴν οἰκείαν ἐπιμέλειαν, κοινὴν δὲ πρὸς τὴν ὑπὲρ ἀλλήλων φροντίδα κέκτηται τὴν ἐνέργεια», ἄλλῳ ἄλλο, καὶ ἕκαστον ἅπασιν ὑπηρετοῦν φύσεως νόμῳ, καὶ χεὶρ θεραπεύει τὸ σῶμα, καὶ πόδες τη μεταβάσει συμμεταφέρουσι τοῦτο, καὶ ὀφθαλμός 87δουχεῖ ἄπται τον τῇ τοῦ φωτὸς ὁδηγίᾳ τὴν εὐδίαν παρέχων τῆς ἐργασίας, ἄλλα πρὸς καθέδραν, καὶ ἄλλα πρὸς ἀνάκλισιν χρησιμεύει, οἰκείῳ κόπῳ τοὺς τῶν ἄλλων παραμυθούμενα καμάτους. Ἕτερα καθάπερ ἀλετρίδες τινὲς, καὶ σιτοπόνοι σπουδαίαν ἐπιδείκνυνται, καὶ περιφροντισμένην λειτουργίαν. Σιαγὼν λεπτύνει τροφήν, φάρυγξ ταύτην ὀχετηγεί, γαστὴρ ὑποδέχεται, χυλοποιεῖ στόμαχος, ἐξαιματοι ήπαρ, καὶ διὰ φλεβών ὅλον ἄρδει τοῦ ζώου τὸ σύγκ κραμα· καὶ τὸ μὲν δοκεῖν ἕκαστον ἄλλοις μοχθεί, εἰκείαν δὲ τῇ ἀληθείᾳ ἐργάζεται ὄνησιν, ἐκ τοῦ κοι νοῦ πόνου τὴν πρόσφορον αρυόμενον τροφήν, καὶ τὸ ἀναληφθὲν μεταβάλλει εἰς τὴν ἰδίαν ποιότητα, καὶ ποιοῦν τὴν παρὰ τοῖς λογιωτέροις τῶν ἰατρῶν καλουμένην ἐξόμορξιν, ἥτις ἐστὶν ἐκ τῶν διαφόρων σιτίων εἰς αἷμα, κἀκεῖθεν εἰς σῶμα, καὶ αὖθις εἰς ἰδιώματα μελῶν ' μεταστοιχείωσις, κατακερματισθείσης εἰς το Isa. ILIX, 15. 17 ¡bid. " CAPUT XII. Sicut enim unumquodque horum in corpore now separatam gerit, ac peculiarem sollicitudinern, verum communem operationem ad mutuam, et reciprocam sui curam obtinet, ac alterum alteri, et universis singula naturæ lege inserviunt; et manus curat corpus, et pedes incessu suo alio illud transferuut simul, et oculus lucem prafert, luminis ministerio inoffensam ad operandum viam præstans. Aliud ad sedendum, et aliud ad declinandum est utile, proprioque labore aliorum defatigationen solatur. Alia veluti quædam molitrices, atque pistrices frumenti diligèns, et accuratum præstant ministerium. Maxilla cibum comminuit, gula eumdem transmittit, uti canalis, ventriculus excipit, stomachus in chilum, jecur in sanguinem convertit, et per venam irrigat totam animantis massam: et licet unumquodque aliis videatur allaborare, suam tamen revera 111 utilitatem, commodumque procurat, e communi labore sufficientem. cibum sibi trahit, resumptumque in propriam transmutat qualitatem, facitque digestionem, seu expressionem ita vocatam a doctioribus medicis, quæ est diversorum eduliorum in sanguinem, et exinde in corpus

$39 αλλοιωτικῇ, καὶ αὐξητικῇ δυνάμει ποιότητος, καὶ ἄλλο γενομένης ἐν ἄλλῳ, καὶ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ· τὸ μὲν γὰρ ὀφθαλμῷ προσγενόμενον ὁμοιοῦται τούτῳ, καὶ τὸ προστεθὲν ὄνυξι, καὶ θριξι, τὴν αὐτὴν ὄψιν μιμεῖται τοῦ χρώματος· τὸ οἰκειωθὲν σαρξὶν εἰς τὸ τούτων μετακρινᾶται εἶδος, καὶ τὸ μετελθὸν εἰς ὀστά, εἰς τὴν τούτων μεταπήγνυται κραταιότητα. Το προσε χωρῆσαν σπλάγχνοις, ἐμμίγνυται τούτοις, καὶ τὸ πᾶν ἁπλῶς εἰς πάντα μεταβληθέν, μεταχρώννυται πρὸς τὰ οἰκειωσάμενα ἐκ μιᾶς τῶν σιτίων ὕλης πρὸς ποι κίλον παρὰ τῆς ἐν τῇ φύσει τέχνης μεταρυθμιζό μενον διαφοράν, καὶ τὸ σχῆμα τοῦ ἀνθρωπείου ἀγάλ ματος ἀεὶ σώζοντα τὸ αὐτὸ, καὶ τοῦ φυράματος καθ' ἑκάστην ἀλλοιοῦντα τὸ σύγκριμα ρεύματος δίκην, καὶ αὐτό, καὶ οὐκ αὐτὸ ποιοῦντα τοῦ φαινομένου τὸ ῥεῖθρον. et rursus in artuum peculiares functiones transele- ἕκαστον τῆς προσγενομένης ἐν τῇ θρεπτικῇ, καὶ mentatio, et transitus, dissecta in singulos qualitate illa, quam confert nutriliva, alterativa et auclis potentia, inque aliud officta in alio, et alterum in altero. Quod enim oculo accedit, illi assimilatur; quodque unguibus adjungitur, et capillis, candem imitatur speciem coloris; quodque carnibus insinuatum in earumdem diguram transmiscetur; quodque ad ossa transit, in eorumdem solidum robur cofingitur; quodque commigrat ad viscera, iisdem permiscetur. Et totum denique plane transmutatum in cuncta, transfiguratur ad ea, quæ sunt accommodata, ex una eademque ciborum materia in multiplicem varietatem transformata, secundum illud, quod iri est naturæ, artificium, et humani simulacri formam semper eamdem conservantia, et β quotidie massæ, seu molis substantiam concretam alterantia instar fluminis, et eumdem, et diversum eflicientia fluxum ejus, quod videtur. CAPUT XII. Ita unusquisque nostrum sibi ipsi nullam ad rem sufficiens, aptusque, ac aliorum in omnibus opis indigus est constitutus, quod sapienti consilio optimus ille vitæ nostra dispensator 112 instituit, ut refractarios homines, quibus vecordia dominatur, recessitate victus ad concordiam deduceret, quia mutuus humanitatis habitus ipsos baudquaquain ad fœdus revocaret. Ecquando enim superbus, et tumere opiniouis propter divitias inflammatus cum artifice manu opus faciente, propterque paupertatem abjecto libens ad colloquium veniret, dum gravitatem, et dignitatis auctoritatem sibi semper austeritate tueri cupit, nisi necessitas cum eo communes conferre sermones, et linguam ¡psi æquali alloquio mutuari compelleret; licet hoc non sine magno supercilio, forsitan existimantem, maximam inferri injuriam dignitatis suæ fastui pari sermonis consortio cum eo, quem censet obscurum, et vilem? Jam vero necessitas exæquat inæqualitatem, et humile reducit ad sublime, et excelsum demittit ad id, quod repit humi, morum misturam, et sensuum parem efficiens conditionem præ longa consuetudine. Propterea et domuum structor, et agricola, et nauila, et mercator, et singuli μένων ἀξίας, μεταστολιμαῖος φοιτᾷ, χρήσιμος αὐτοῖς, quique artes manuɔrias exercentes in couspectum corum, qui primas dignitates obtinent, accersiti ventitant, iisque non propter ejusdem generis necessitudinem, sed propter suam artem usui sunt, el quos naturæ lex non conjunxit, eos vitæ usus congregavit. Quomodo igitur, si ars, et peritia opificem diviti notum, et familiarem reddit; commiseratio veritatis judicantis mendicum non reddet ei cognitum, et familiarem, inopemque conciliabit ut eum convocet, suaque ipsi commoda impartiatur aliquando, aut saltem quidpiam ad necessarium usum levamenti ab ec ille accipiat? Cum multi 113 turpem, et probrosam existiment istorum familiarem conversationem, et propter fastum e Οὕτως ὁ καθεὶς ἡμῶν πρὸς οὐδὲν αὐτάρκης ὧν ἑαυτῷ, ἐπιδεὴς ἐν ἅπασι τῶν ἄλλων καθέστηκε τοῦτο πραγματευσαμένου σοφῶς τοῦ τὴν ἡμετέραν καλῶς οἰκονομοῦντος ζωήν, ἵνα τὸ ἀφηνιάζον τῶν ἀπονοίᾳ κεκρατημένων ἀνάγκη τῆς χρείας συναγάγη πρὸς τὸ σύμφωνον, ἐπεὶ μὴ πάντως αὐτὸ σχέσις τοῦ φιλοικείου ἐκάλεσε πρὸς τὸ ἔνσπεδον. Πέτε γὰρ ὁ σοβαρές, καὶ τῷ ὄγκῳ τῆς ἐπὶ τῷ πλούτῳ φλεγό μενος οιήσεως πρὸς τὸν χειροτέχνην, καὶ διὰ πενίαν ταπεινὸν κατῆλθεν εἰς ὁμιλίαν ἑκὼν, τὸ σεμνὸν δῆθεν, καὶ ἀξιόπιστον ἑαυτῷ τῇ αὐστηρίς φυλάττειν ἀεὶ βουλόμενος, μὴ τῆς χρείας βιαζομένης κοινολογεῖ σθαι πρὸς αὐτὸν, καὶ χρῆσαι ἰσηγορία γλῶσσαν αὐ τῷ, κἂν μετ᾿ ὀφρύος πολλῆς, ἀδικεῖσθαι τὰ μέγιστα εἰς τὸν τοῦ ἀξιώματος τύφον τάχα νομίζοντα, τη πρὸς τὸν δοκοῦντα ἀφανῆ, καὶ ἄσημον ἰσηγορία; Νῦν δὲ ἡ ἀνάγκη ἐξισοῖ τὸ ἀνώμαλον, καὶ τὸ ταπεινὸν ἀνάγει πρὸς τὸ μετέωρον, καὶ τὸ ὑψηλὸν κατάγει πρὸς τὸ χαμαίζηλον, κράσιν ἠθῶν, καὶ φρονημάτων ἱσοτιμίαν ἐργαζομένη τῇ μακρᾷ συνηθείᾳ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ δομοτέκτων, καὶ ὁ γεωργὸς, καὶ ὁ ναυτίλος, καὶ ὁ ἔμπορος, καὶ ἕκαστος τῶν τὰς βαναύτους μετιόντων τέχνας, εἰς ὄψιν τῶν τὰς πρώτας ἀνημοὐ διὰ τὸ ὁμογενές, ἀλλὰ διὰ τὴν τέχνην γενόμενος, καὶ οὓς νόμος συνήψε τῆς φύσεως, τούτοις ή χρεία συνήγαγε. Πῶς οὖν εἰ τέχνη, καὶ μέθοδος τῷ πλου τοῦντι γνώριμον τὸν ἐργάτην ποιεῖ, ἡ συμπάθεια δικαζούσης ἀληθείας οὐ ποιήσει γνώριμον τὸν πτωχών, οὐδὲ τὸν ἄπορον συντυχίαν ἄξει τούτῳ μετάκλητον, συμμεθέξοντά ποτε τῆς εὐωχίας αὐτῷ, ἢ καν γοῦν τι τῶν πρὸς τὴν ἀναγκαίαν χρείαν ληψόμενον παρα μύθιον; Ἐπειδὴ πολλοῖς τὸ συνδιαιτηθῆναι τούτοις, νενόμισται αἰσχρὸν, καὶ ἐφύβριστον, συμπότας διὰ τὴν ἐκ τῶν χρημάτων προσγινομένην άλα ζονείαν, αἰσχυνομένους λαβεῖν, οὓς ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ στήσει ἐν τῇ κρίσει κηρύσσει εἰπών· «Ο τούτοις ἐποιήσατε. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν

PERISTERIA. - SECTIO IV. πεινῶντα παραγόμεθα τηκόμενον λιμῷ, καὶ τὸν γυ- e divitiis prognatum convivas cus pudeat accipere μνὸν παρελευσόμεθα πηγνύμενον τῷ κρυμῷ, καὶ τὸν νεκρὸν ὡς ἔν τι τῶν ἀκαθάρτων ζώων καταλείψομεν ἐῤῥιμμένον, τῆς φύσεως οὐ καθοσιώσαντες τὸ σῶμα, καὶ μὴ κρύψαντες γῇ συνήθως, τὴν κοινὴν ἀτιμίαν, ἣν ποιεῖν πέφυκε μυδῶντα, καὶ ἐχῶρας ἀποστάζοντα σεσηπότα σώματα· ἑαυτοὺς δὲ θάλψομεν ἀμέτρως, καὶ τὴν οἰκείαν πέρα τοῦ δέοντος σπουδάσομεν θερα πείαν, τὸν γήϊνον κοσμοῦντες ἀνδριάντα, καὶ τὸν σύνθετον χοῦν περιέποντες, ὡς λάμπειν μὲν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς, στίλβοντα δὲ τῷ ἄνθει τῶν ἐσθημάτων, ἕως δὲ ταῖς τῶν ὀψοποιῶν πιαίνεσθαι καρυκείαις, πᾶσαν πάντοθεν καρπούμενοι ἡδονήν. quos Dominus Jesus suo loco in extremo judicio exstitisse praedicabit, dicens: • Quod hisce fecistis, mihi fecistis 78. Verum famelicum despiciemus fame tabescentem, et nudum frigore rigentem præteribinius, et mortuum ut aliquod immundum animal projectum derelinquemus, ut nec debitum naturæ officium, non sepeliendo corpus, præstemus, neque terra occultando' de more, communem fœditatem, quam parere consueverunt putridæ, et tabo, sanieque diffuentes corporis carnes; nosmetipsos vero immodicis interim fomentis curabimus, et ultra fas studebimus proprio cultui, terrenam statuam exornantes, et compositum pulverem circumpolientes, ut effulgeat in foro vestimentorum florido apparatu, ulque condimentis saginetur coquorum, omnem undequaque voluptatem excerpentes. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. CAPUT XIV. Induebatur purpura, et bysso et olim ille dives, quem nomine suppresso Evangelium commemorat”, et Sybaritica mensa diu multumque implebatur, Lazarun abjectum ante atrium, et micas appetentem præteriens sine ulla prorsus commiseratione, jactumque oculi, si quando in illum defexisset, in alteram partem valde caute restringens, ut ne ulcerum ipsorum recordatio comessanti tædium pareret, nauseamque provocaret, seque ad vomitum commoveret, dum illum conspiceret præsentem. Sed neque abegit eum a foribus, ita disponento Deo, ut continuo miserabili ad januas jacente 114 et hoc spectaculum exhibente, aut quodammodo temporis spatio ad misericordiain emolliretur, aut non haberet ad defensionem inhumanitatis congruum prætextum, perinde ac si non vidisset. Neque jacentis misertus est, durum et asperum indicans animum, ut argueretur ipsis canibus immitior esse, mansuetudinem naturæ abdicans perversis moribus, et illum despiciens, quem animantes benevolæ hominibus rationis' expertes curabant, forte credentes illum fore cognatum ɛuum, appetentem nempe micas, quibus et ipsæ quandoque dignæ habentur, interdum etiam indigentia laborant: sed quando ille quidem in ostentatione splendidarum rerum iste vero in miserarum, somnium hujus vitæ trausierunt et præsentis scenæ deposuerunt larvas, contrariam Ενεδύσατο πορφύραν, καὶ βύσσον ποτὲ καὶ ὁ ἐν Εὐαγγελίοις ἀνώνυμος πλούσιος, και Συβαριτικῆς ἐνεπλήσθη τραπέζης ἐπὶ πολὺ, τὸν Λάζαρον πρὸ τοῦ πυλῶνος ἐῤῥιμμένον, καὶ ψιχίων ἐπιθυμοῦντα παρερχόμενος ἀσυμπαθῶς πάντως, καὶ τὴν βολὴν τοῦ ὄμματος ὑπ' ἐκεῖνον εἴ ποτε κλίνουσαν ἄγχων ἐφ' ἕτερον μέρος προνοίᾳ πολλῇ, ἵνα μὴ τῶν τραυμάτων αὐτῶν ἡ ὑπόμνησις εστιώμενον ἀηδίσῃ, ναυτιῶντα, καὶ πρὸς ἔμετον κινούμενον τῇ φαντασίᾳ τῆς ὄψεως οὔτε ήλαυνε τῆς θύρας οἰκονομίᾳ Θεοῦ, διηνεκές πρὸ τῶν εἰσόδων ἐλεεινὸν κεῖσθαι παρασκευάσαντος θέαμα, εἴ πως ἢ μαλαχθείη τῷ χρόνῳ πρὸς οἶκτον, ἢ τῆς ἀπανθρωπείας μὴ σχῇ, ὡς οὐχ έωρακώς εἰς ἀπολογίαν εὔλογον πρόφασιν. Οὔτε κείμενον ἠλέει, τὸ ἀνάλγη- c τον, καὶ ἀπηνὲς τῆς γνώμης ἐπιδεικνύμενος, ὅπως ἐλεγχθῇ, κυνῶν ὧν ἀσυμπαθέστερος, τὸ ἥμερον τῆς φύσεως ἀρνησάμενος ἔθει κακῷ, καὶ τοῦτον παρο ορῶν, ὃν ἐθεράπευσε τὰ φιλανθρώπου λογισμοῦ ἄμοιρα ζωα, συγγενῆ τάχα κρίνοντα τῶν ψυχίων ἐπιθυμοῦντα, ὧν καὶ αὐτὰ ποτὲ μὲν ἀξιοῦται, ποτὲ δὲ ἐν ἐνδείᾳ καθίσταται. 'Αλλ' ὅτε παρῆλθον, ὁ μὲν ἐν φαιδρῶν φαντασίᾳ, ὁ δὲ ἐν σκυθρωπῶν, τὸν ὄνειρον τοῦδε τοῦ βίου καὶ τῆς ἐνθάδε σκηνῆς ἀπέθεντο τὰ προσωπεῖα, ἐναντίαν καὶ παρὰ πολὺ διάφορον ἠλλάξαντο τὴν τῶν ἀληθινῶν πραγμάτων κατάστασιν· τὸν μὲν γὰρ ἐξ ὀλιγοχρονίου τρυφῆς διεδέξατο κάμινος πυρὸς ὀδυνῶσα ὡς πέφυκε, τὸν δὲ μετ' ὀλίγην ἀνίαν, εὗρεν εὐφροσύνη αἰώνιος· καὶ πάλιν ἦν αὐτοῖς, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς πρὶν, ἡ ἀνωμαλία, ἐναντία δὲ et longe diversam commutarunt rerum verarum τῆς πάλαι ἐχούσης αὐτούς· καὶ γὰρ τοῦ Λαζάρου, μᾶλλον δὲ τοῦ φέροντος αὐτὸν ἐν κόλποις ᾽Αβραὰμ ἐδέετο κεκραγὼς ἐκθύμως ὁ πλούσιος· τάχα γὰρ ἐκεῖνον διὰ τὴν προλαβοῦσαν ὑπεροψίαν ᾐσχύνετο· ὅθεν, ἐάσας αὐτὸν, τοῦ πατριάρχου ἐδέετο λέγων, • Πάτερ Αβραάμ, ἐλέησόν με, καὶ πέμψον Λάζαρον ἵνα βάψῃ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου αὐτοῦ ὕδατι καὶ καταψύξῃ τὴν γλῶσσάν μου, ὅτι ὀδυνῶμαι ἐν τῇ φλογί ταύτῃ.» Καὶ, ὦ τοῦ πάθους! πῶς ταπεινὸν τὸν σοβαρὸν, καὶ ἀναιδῆ τὸν ὠφρυωμένον ἐποίησεν ἡ τῆς κολάσεως ἀνάγκη; Πῶς οὐκ ᾔδέσθη κολάσεως ἐπίσ κουρον ἀποσταλῆναι ἀξιῶν, ὃν λιμῷ μαραινόμενον το Matth. χχν, 40. 79 Luc. xvi, 19 seqq. PATROL. GR. LXXIX. conditionem; illum etenim deliciis brevissimi temporis suscepit caminus ignis ad dolores accensus; hunc vero post exiguain molestiam consecuta est æterna lætitia; eratque rursum inter illos, sed non cujusmodi antea, inæqualitas, contraria vero illi, quæ olim ipsis inerat; jamque Lazarum, vel potius Abrahamum, qui eum in sinubus ferebat, ex animo, et cum intento clamore rogabat dives, fortassis enim illum propter pristinam despicientiam alloqui verecundabatur: ideo, relicto eodem, patriarcham orabat hisce verbis: • Pater Abraham, miserere mei, et mitte Lazarum, ut intin27

ἀτενεῖ τῷ ὄμματι ἐθάῤῥησεν ἰδεῖν, ὃν οὔτε πλαγίῳ ποτέ ζῶντα κατηξίωσε θεάσασθαι ὀφθαλμῷ; Πῶς χρήζειν ἐτόλμησε εἰπεῖν δακτύλῳ, ἐν τῷ ἰχώρι στά ζοντα τὸ πρὶν ἐβδελύττετο; Πῶς αἰτῆσαι ῥανίδα οὐκ ἠρυθρίασεν ὕδατος, ψιχὸς ἐπιδεόμενον οὐκ ἀξιώσας τὸν πένητα; Αλλ' ἐκ τῆς φλογός οὕτως ἐκέκραγεν ἀναισχύντῳ φωνῇ· «Πέμψον Λάζαρον, ο ὡς ὑπί χρεων ἀμοιβῆς ὄντα ὑπὲρ ἧς εὐεργεσίας πολλάκις ἀπήλαυσεν. Τοιαύτη δὲ ἡ ἀνάγκη πάντα τολμᾷν ἀναί δην βιάζεται, λύσιν τῶν δεινῶν εὑρέσθαι, ὅθεν ἂν τύχῃ, μηχανωμένη. kat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret καὶ ὀδυνώμενον τοῖς ἕλκεσιν αὐτὸς οὐκ ἠλέησε; Πῶς Linguam meam, quia crucior in hac flamma. Εt, o miram vim passionis! quomodo humilem e superbo, et impudentem e supercilioso supplicii necessitas efecit? Quomodo non puduit ipsum petere ut milleretur 115 ad poenam sublevandam is quem arescentem fame, et afflictum ulceribus ipse minime fuerat miseratus? Quomodo ausus est obtutu fixo intueri quem viventem ne obliquo quidem oculo dignatus erat spectare? Quo pacto confisus est dicere illius indigere se digito quein sanie stillantem abhorruerat antea? Qua ratione haud erubuit guttam aquæ flagitare, qui pauperem mica indigentem dedignatus fuerat? Verum e flamma voce impudenti sic proclamavit: ‹ Mitte Lazarum. › Perinde ac si foret obstrictus ad remunerationem beneficentiæ sæpius perceptæ. Talis vero necessitas cogit omnia inverecunde audere, excogitans, undecunque sors obtulerit, adinvenire gravibus e malis liberationem. CAPUT XV. Et cur non responsum dedit hoc magnus patriarcha veritati consentaneum al ipsum? Nunc, o miser, misericordiæ usum didicisti, quando te undique incensa flamma circumdedit? nunc compașsionem bonam esse judicas, dum ipse in ejus indigentia constitutus es? Et cur erga mala patientes tam immiti fuisti sensu? Nunc agnoscis Lazarum, quem in pavimento abjectum ingrediens egrediensque non agnoscebas; jam tumoris abscessere gramiæ, et veritatem sane aspicis, transiit nox caliginosa, et obscura vitæ, inque diei luce vides quomodo res naturæ sese habeant: dereliquisti super terram somniorum imaginationem, et conspicis quæ te circumstant vera visione. Tunc debueras cogitare de misericordia, quando materiem 116 habebas, divitias nempe ad benefaciendum accommodatas; quando licebat porrigere buccellam petenti; quando nudum putrefactis tabulis obtegere potuisti frigore torpentem'; quando in tuo erat arbitrio ægrotantem curare; quando affluentia congestarum opum præbebat occasionem opportunai bene merendi. Illius enim sementis messis est, quæ hic percipitur, misericordia. Nunc vero tere queris quod non seminasti, et colligere quæ nen dispersisti, et accipere quæ non posuisti, misericordiam postulans quam non exhibuisti indigenti, et commiserationem quam proximo non præstitisti, et viscera compassionis quæ occlusisti vicino; medicum habebas immitis duritiæ tuæ νωσμένοις έγχειρεῖν οὐκ ἐπιτρέπει σκιῤῥῶδες γὰρ præe foribus, neque sanatus es, cum morbus adhuc recens remediis cedere poterat, nunc manus adhibere desperatis rebus tempus non permittit. Occalluit enim malum; non amplius fomentis mitioribus, sed peracerba deinceps sectione atque inustionibus obladentibus indigens: c Mitte (inquit) Lazarum; s millam ipsum, dic mihi, tanto locorum intervallo distantem, dum semper ipsi propinquus exsistens ad ipsum nunquam inclinatus es. Dicam ut intingat digitum in aqua, et ardentem (ut ais) linguam tuam refrigeret, dum tu ipsum esurientei micis non refocillasti? Sed cum inquis te cruciari, num eo te persuasurum, ut misericorΚαὶ πῶς οὐκ εἶπεν ὁ μέγας πατριάρχης φιλαλή θως πρὸς αὐτόν· Νῦν ἔμαθες, ἄθλιε, τοῦ ἑλέους τὸ χρήσιμον, ὅτε σε πάντοθεν ἀναπτομένη περιέσχεν ἡ φλόξ; νῦν τὸ συμπαθές κρίνεις καλὸν, ὅτε αὐτὸς ἐν χρεία κατέστης αὐτοῦ; Καὶ πῶς ἐπὶ τῶν κακοπα θούντων ἀπηνὲς εἶχες τὸ φρόνημα; Νῦν ἐπιγινώσκεις Λάζαρον, ὃν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ἐῤῥιμμένον, εἰσιὼν καὶ ἐξιὼν οὐκ ἐγνώριζες· ὑπεχώρησεν ἡ λήμη τοῦ τύφου, καὶ ὀξυδορκεῖς πρὸς τὴν ἀλήθειαν· παρῆλθεν ἡ ζοφερά νύξ καὶ γνοφώδης τοῦ βίου, καὶ ἐν τῷ τῆς ἡμέρας φωτὶ ὁρᾷς, ὡς ἔχει τὰ πράγματα φύσεως· κατέλιπες ὑπὸ τὴν γῆν τῶν ὀνείρων φαντασίαν, καὶ βλέπεις ὕπαρ τὰ συνέχοντα. Τότε τὸν ἔλεον ὤφειλες ὑπ' ἐννοίᾳ λαβεῖν, ὅτε τὰς ὕλας εἶχες τοῦ πλούτου πρὸς εὐποιΐαν ἐπιτηδείους· ὅτε τῷ δεομένῳ ἐξῆν ὀρέξαι ψωμόν, ὅτε τὸν γυμνὸν ἐκ τῶν σηπομένων δέλτων ναρκῶντα τῷ ψύχει σκεπάσαι ἠδύνατο, ὅτε τὸν ἀσθενοῦντα νοσηλεῦσαι ἦν γνώμης τῆς σῆς, ὅτε τῇ εὐποιΐᾳ ἡ ἀφθονία τῆς παρασκευῆς τοῦ πλούτου ἐδίδου καιρόν· ἐκείνης γὰρ τῆς σπορᾶς ἐπικαρπία δ παρών ἐστιν ἔλεος. Νῦν δὲ θερίσαι ζητεῖς ὃ οὐκ ἔσπει ρας, καὶ συνάγειν ἃ οὐκ ἐσκόρπισας, καὶ λαβεῖν 2 οὐκ ἔθηκας, ἔλεον αἰτῶν, ὃν οὐκ ἐπεδείξω εἰς τὸν χρῄζοντα, καὶ οἰκτιρμὸν, οὗ τῷ πέλας οὐ μετέδωκας, καὶ σπλάγχνα συμπαθείας & τῷ πλησίον ἀπέκλεισα; ἰατρὸν εἶχες τῆς ἀσπλαγχνίας πρὸ τῶν θυρῶν, καὶ οὐκ ἐθεραπεύθης, ὅτε τοῖς βοηθήμασιν ἔτι νεαρὰ οὖσα ἡ νόσος εἴχειν ἡδύνατο· νῦν ὁ καιρὸς τοῖς ἀπεγ me- τὸ πάθος γεγένηται· οὐκέτι καταπλασμάτων αλύ πων, τομῆς δὲ λοιπὸν ὀδυνηρᾶς, καὶ καυτήρων περ πυρωμένων δεόμενον. • Πέμψον, φησί, Λάζαρον.» Πέμψω αὐτὸν, εἰπέ μοι, πρὸς σὲ τοσοῦτον διάστημα· οὐ γὰρ ἐξέκλινας ποτε πρὸς αὐτὸν τὸν πλησίον ἀεὶ τυγχάνων αὐτοῦ; Εἴπω βάψαι τὸν δάκτυλον ὕδατι, καὶ καταψύξαι σου τὴν γλῶσσαν φλεγομένην, ὡς ἔψης; οὐ γὰρ παρεμυθήσω αὐτὸν πεινῶντα ψιχίων. Ἀλλ' ὅτε ἐδυνᾶσθαι λέγεις, πιθανὸς πρὸς τὸ τυχεῖν ἐλέους εἶναι δοκεῖς; Κἀκεῖνος ἦν ἐν ὀδύναις, καὶ σὺ οὐκ ἠλέησας. Σὺ νῦν ὀδυνᾶσαι ἐν καμίνῳ πυρός, ἐκεῖνος ὠδυνήθη ἐν καμίνῳ πτωχείας, οὐκ ἔλαττον δὲ πυρὸς δάκνει πενία τὰ σπλάγχνα τῇ ἐνδείᾳ βασει

PERISTERIA SECTIO IV. νίζουσα καθάπερ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ σώματος ἐπι- diam impetres, putas? Erat et ille in doloribus, φλέγει τὸ πῦρ. Ει τότε τηκόμενον ηλέησας τῷ λιμῷ, neque tu ejus miserebaris; to nunc cruciaris in νῦν ἂν ἠλεήθης φλεγόμενος ἐν πυρί· εἰ τότε συνέπα camino ignis, ille afligebatur in camino pauperσχες πολιορκουμένῳ πείνῃ καὶ τραύμασι, νῦν ἂν φει· tatis, nec enim minus paupertas rodit quam ignis, δοῦς ἔτυχες ἐν φλογὶ κολαζόμενος, μᾶλλον δὲ οὐδὲ dum illa egestate torquet, quemadmodum corpoτὸν τόπον ἂν εἶδες τῆς συνεχούσης σε βασάνου, ἀλλὰ ris superficiem 117 torret urendo ignis; si tunc μετὰ Λαζάρου διήγες ἐντὸς τοῦ ἡμετέρου κόλπου fame tabescentem fuisses miseratus, nunc in igne θεραπευόμενος ὡς αὐτός· τοιοῦτον γὰρ ἡ εἰς τὸν flagrans ejusdem miserationem experireris. Si tune δεόμενον εὐποιία, ὥστε οὐ μόνον ἐξάγει τῶν σκυθρω- esurie vulneribusque oppugnato compassus fuisses, πῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς φαιδροῖς ἴστησιν εὐφραινόμε- nunc in flamma, dum puniris, veniam obtineres, ΜΟΥ νῦν δὲ σιωπῶν φέρε τὴν κόλασιν· οὐδὲν γὰρ imo nec vidisses unquam tormenti hujus, quo conἀνύει καταδίκου παράκλησις μετὰ θείαν ἀπόφασιν. tineris, locum, verum cum Lazaro degeres in meo Ελέους καὶ συγγνώμης ἐκεῖνος ἦν ὁ καιρὸς, οὗτος sinu refectus ut ipse. Tantum etenim præstat beneἀδεκάστου καὶ δικαίας κρίσεως· ἐκεῖνος συγχωρή- licentia erga egentem, ut non solum educat ex σεως, οὗτος ἀμοιβῆς τῶν καλῶς ἤ κακῶς πεπραγμέ mæroribus, verum et in lætis constituat gavisuνων· ἐκεῖνος στάδιον, καὶ ἀγῶνες, καὶ σκάμματα, rum, nunc autem tacens perfer supplicium: nihil οὗτος τῶν πεπονημένων ἀντίδοσις. Ο νικήσας ἐκεῖ enim post sententiam divinam prolatam deprecaτοὺς στεφάνους ἐνταῦθα κομίζεται· ὁ ἡττημένος οὐκ tio sontis juvat; illud misericordiæ, et veniæ temἀναπαλαίει ἐν τῷ παρόντι τὰ πτώματα· λέλυται γὰρ pus erat, istud rigidi justique judicii; illud indulὁ ἀγὼν, καὶ τῶν ἐσφαλμένων ἡ διόρθωσις πέπαυται. gentiæ, istud retributionis earum rerum, quæ reἘκεῖ μετάνοια διωρθοῦτο τὰ πεπλημμελημένα, καὶ cle, vel perperam gesta sunt; illud stadium, et τὸν κριτὴν ἔπειθεν ἐπινεῦσαι δέησις, καὶ δάκρυον certamina, et foss, seu gradus, istud remulieraπρὸς εὐμένειαν· νῦν ἔλεος χώραν οὐκ ἔχει, ἀλλ' αὐτ tio laborum: qui vicit isthic, coronas hic refert, στηρὰ δίκη καὶ ἀσυμπαθής, τοὺς ἀπηνεῖς ἀνηλεῶς qui succubuit, lapsus suos iterala lucta non ὠθεῖ πρὸς τὴν κόλασιν· ἡ γὰρ κρίσις κατὰ τὸ θεῖον emendat in præsenti. Solutum est etenim certaλόγιον ἀνίλεως τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος. men, et cessavit erratorum correctio, illic pœnitentia corrigebat peccata, et Judicem inflectebant preces, et lacrymæ ad benignitatem; nunc misericordia nullum habet locum, sed severa e. sine compassione justitia immites retrudit ad pœnam absque misericordia: judicium enim, secundum oraculum divinum, sine misericordia illi qui non fecit misericordiam 60, Οὐδὲν τούτων πρὸς τὸν ἱκέτην εἶπεν ὁ δίκαιος, περιττὴν εἰδὼς, ὅταν τὰ πράγματα πείθῃ, τὴν διὰ ῥημάτων ὑπόμνησιν. Εν δὲ πρὸς αὐτὸν ἐφθέγξατο, καὶ πάντα ἐνέφηνε· ο Μνήσθητι, εἰπὼν, ὅτι ἀπέλαδες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ Λάζαρος ὁμοίως τὰ κακά. • Εφάνη σοι, φησίν, ἡ πορφύρα καὶ ἡ βύσσος καλὰ πρὸς εὐπρέπειαν, ἔκρινες ἀγαθὰ τὴν καθημερινὴν λαμπρὴν εὐωχίαν, ἐτέρφθης τῇ ἀπολαύσει τῶν ἡδέων τοῦ βίου, στοίχησον τῇ πλησμονῇ τῶν καταθυμίων· τί νῦν εὔκαιρον νομίζεις ὀρέγεσθαι, ὧν οὐδ᾽ ὄναρ ἐπεθύμησας τότε; Απέλαβε καὶ Λάζαρος τὰ κακὰ, οὐχ ἅπερ αὐτὰ ἡγήσατο ἐκεῖνος κακά· ἔστεργε γὰρ αὐτὰ σιωπῶν ὡς καλὰ, ἀλλὰ σὺ ἐλογίζου ὡς κακά· ἀνάγκη γὰρ τὸν κρίνοντα ἐκεῖνα ἀγαθὰ, ἡγεῖσθαι ταῦτα κακά, τῇ αἱρέσει τῶν τερψάντων τὴν μερίδα τῶν ἐναντίων δεικνύντα ἄχρηστον, καὶ ἀδόκιμον. Εἰ ἐκοινώνεις τότε κακοπαθοῦντι τῷ παροφθέντι, νῦν εἶχες καιρὸν αὐτῷ κοινοπραγῆσαι τῆς ἀνέσεως· εἰ τότε παρεμυθήσω την ἔνδειαν, οὐκ ἄν σοι τούτων εδέησε νῦν τῶν ῥημάτων· ημείψατο γὰρ ἄν σε τῆς συμπαθείας καὶ σιωπώντα ἐκεῖνος. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, ἰδοὺ πατέρα καλείς με προσηγορία μόνῃ τιμῶν, καὶ τέκνον ἀκούεις εὐθὺς, πρόσφορον τῇ προσηγορία τὴν ἀμοι Τὴν ἀφθόνως καρπούμενος. Ε! ἦσθα κἀκεῖ τιμήσας ἔργῳ τὸν Λάζαρον, ἐν ἔργῳ πάντως ἂν ἐδέξω τὴν wo Jac. 11, 15. 81 Luc. xvi, 25. CAPUT XVI. Nihil tale justus ille supplicanti respondit, probe sciens, superfluum esse, ubi res ipsæ fidem faciunt, verbis eas commemorare. Unum autem illi eloquitur, et cuncta 118 declarat: < Memento (inquiens) quod bona tua in tua vita recepisti, et similiter Lazarus mala 81. Videbantur, ait, purpura tibi et byssus præclara ad decorem, judicabas bona quotidianum convivium splendidum, delectabaris voluptate rerum, quæ in vita dulces sunt, deliciis ad libitum refertus incedebas; quid nunc tempestivum existimas appetere, quæ nunquam vel per somnium cogitasti? Recepit et thala Lazarus, non quidem quæ censebat ille mala: amabat enim ea cum silentio tanquam bona, sed tu ca existimabas mala. Necesse quippe illum, qui judicat illa bona, opi-: nari mala ista, dum eligendo partem delectabilium eam, quae contrariorum est, inutilem et rejicien - dam demonstrat; si communicasses homini mala patienti tunc abs te despecto, nunc tempus esset ut in partem felicitatis cum ipso admittereris, si tunc solamen ejus egestati præstitisses, haudquaquam verbis istis opus tibi foret; nam etiam tacenti tibi vicem ille compassionis retulisset. Et ut verum hoc esse scias: Ecce patrem vocas me appellatione sula honorans, et fili, audis statim, condignam compellatione ista copiosam remune-

rationem veluti fructum reportans. Si Lazarum ἀντίδοσιν, εὐκαίρου χάριτο; ἀπολαμβάνων ἐπιτήδειον όφλημα· ἀλλά σε τάχα ἡ πολλὴ εὐπραγία εφύσησε, καὶ ὁ τῆς κενῆς δόξης όγκος ἐφάντασεν, ὡς ἐκ τοιαύ της περιφανείας οὔποτε ἐσόμενον τῇ δίκῃ ὑπεύθυνον. Οὐκ οἶδε δὲ τὴν ἐκεῖ τὰ παρόντα ἀξίαν, οὐδὲ τοὺς ἐκεῖθεν παραγενομένους δυσειπεῖται λαμπρῶς, πάν τας ομοτίμως πρὸς τὴν δίκην δεχόμενα, καὶ τὰς ἀξίας, οὐκ ἀπὸ τῶν νομιζομένων, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν ἀληθῶς ἐκτῆς ἀρετῆς προσγινομένων ἐπιγινώσκοντα. Διὰ τούτων καὶ θηρίων ἐκρίθης ὠμότερος. Κύνες γὰρ χειροήθη, καὶ τιθασσὰ θηρία, σὺ δὲ οὐδέποτε πάν τως οὐδενὸς ἐν χρείᾳ καταστήσασθαι ᾠήθης· τῶν γὰρ κυνῶν, ἣν παρὰ τῆς φύσεως ἔλαχον ἰατρικὴν, τῇ γλώσσῃ τὰ οἰκεῖα μαθόντων τραύματα θεραπεύειν, ταύτην ἐπιδεικνυμένων εἰς τὸν ἀβοήθητον, καὶ τὸν ἐπιφυόμενον ἐκλειχόντων ῥύπον, ὡς ἂν ἡ οὐλὴ πάντως γένηται καθαρὰ τοῦ ἐπιτρεφομένου ἰχῶν ρος ἀπηλλαγμένη· ἐχρῆν σε εἰς τὸν ὁμόφυλον τὴν δυνατὴν ἐπιδείξασθαι παραμυθίαν, καὶ τὴν ἀπορίαν ἐπανορθῶσαι μεταδόσει τῶν ἀναγκαίων, ἵνα κἂν τῶν κυνιδίων ἐλογίσθης ἰσότιμος ἐξίσης τὴν εἰς αὐτὸν κηδεμονίαν πρὸς ἐκεῖνα νειμάμενος. Σὲ γάμο ὡς ἔοικεν, οἱ κύνες πρὸς εὐσέβειαν προτρεπόμενοι, συνεχῶς ἐφοίτων παρὰ τὸν πένητα· ἐπειδὴ τὸ πρα κτέον φωνῇ διδάσκειν οὐκ εἶχον, ἔργῳ βοῶντες· Οτιπερ πρὸς ἣν πεφύκαμεν θεραπείαν, ταύτῃ κεχρημένοι προθύμως, δῆλοι καὶ τῆς πρὸς τὸ λειπόμενον ἐσμεν ἑτοιμότατοι, εἴ τις ἦν δύναμις ἡμῖν ποριστική τῶν ἀναγκαίων. Ἐπεὶ οὖν τροφὴν παρασχεῖν ἐσμέν ἀδύνατοι, καὶ αὐτοὶ τὰ πολλὰ μένοντες ἄσ:τοι, οἳ καὶ opere illic honorasses, utique opere opportuni beneficii præmium congruum recipiens, mercedem retulisses. Verum te multa fortassis indavit felicitas et vanæ gloriæ tumor animum perstrinxit, ut nunquain e tanto splendore, quo conspicuus eras, pœnæ te obnoxium credideris. Non norunt praesentia eam, quae isthic erat, dignitatem, neque splendide suspiciunt eos, qui illinc accedunt, omnes pari honore ad judicium excipientia, et dignitates 119, non ex opinione, sed e veris virtutis fructibus agnoscentia. Quamobrem judicatus fuisti crudelior bestiis; canes namque mansuela et cicurata sunt animalia: tu vero nullo fore opus tibi unquam existimasti. Cum enim canes, qui medendi facultatem ab ipsa sunt sortiti natura, lingua propria vulnera curare didicerint, eamdem erga omni auxilio destitutum exercuerint, et adnascentes sordes lingendo emundaverint, quo cicatrix penitus pura esset ab innutrita sanie liberata, oportuerat et te erga contribulem exhibere quantumcunque posses solamen, et inopia ejus rebus necessariis suppeditatis sublevare, ut saltem catellis haud impar uti pareni erga ipsum gerens in necessitate curaun, estimareris. Te namque, sicuti videbatur, canes ad pietatem adbortantes, continuo ventitabant ad pauperem, cumque non poterant voce te docere quid facere debueras, ipso clamabant opere; dum concessam in nobis a natura medelam, ea utentes libenter, exhibemus, clarum est quod ad cælera quoque “τὴν οὐ νενομισμένην ἀνθρώποις ὑπ' ἀνάγκης ἔσθ' sumus promptissimi, si ea quæ sunt necessaria conferendi facultas adesset. Quocirca cum victum præbere non possimus, qui et ipsi plurimum temὅτε προσφερόμεθα, ἣν ἐσμὲν ἱκανοὶ προσάγομεν παραμυθίαν, τὸ συμπαθὲς ἐπιδεικνύμενοι, καὶ τῷ μετρίῳ τῆς λειτουργία; τὴν εἰς ἅπαντα προθυμίαν, poris permanemus sine cibo, et præ necessitate εἰ παρῆν δύναμις, ἐκκαλύπτοντες. sumus, ¡¡lo, qui hominibus vetitus est, interdum vescimur consolationem ea, ad quam idonei ope delata offerimus exhibentes compassionem, et obsequio modico nostram ad omnia promptitudinem, si vires adessent, propalamus. 120 CAPUT XVII. *Quod enim virium nostrarum concedit hactenus modulus, cum sollicite opere ipso præstemus, id nostram quoque ad cætera voluntatem promptissimam arguit, monstratque non animum, sed inopiam in causa esse tarditatis in his quæ non procuramus studiose. Verum iste, immitis et inhumanus evadens, gratiam guitæ petit, qui non præbuerat gratiam vel micæ, non quod gutta sufliceret ad dammam illam mitigerdaus: nec enim fluvius influens exstinguit ignem accensum ad tormentum, sed ut manifeste ostenderet eum, qui hac in vita destituitur affectu misericordiæ, in futura quidem exorantem nec vel tantillum illud obtenturum: ut rigore, ac severilate judicii extremi cognita, beneficiis erga pauperes præsentes promissorum bonorum remunerationem nobis præparemus, et hujus vitæ bona corruptibilia isthic in thesaurum recondamus utiliter, instar debiti reposcentes a Judice, quæ pauperibus fenori colΚΕΦΑΛ. 12'. Τὸ γὰρ τῇ δυνάμει τέως ἐφικτόν, σπουδαίως εἰς ἔργον ἀγόμενον, ἔλεγχος τῆς πρὸς τὰ λοιπὰ προθυ μίας ἐστὶ, τὴν ἀπορίαν ἐν τοῖς οὐκ ἐπιμελουμένοις δεικνύον, οὐ τὴν γνώμην τῆς ἀργίας αἰτίαν, ἀλλὰ τοιοῦτος γενόμενος ὁ ἀπηνῆς, καὶ ἀπάνθρωπος χάριν αἰτεῖ σταγόνος, οὐ παρασχών χάριν ψιχίου· οὐχ ἔτι σταγὼν ἦν ἱκανὴ παραμυθήσασθαι τὴν φλόγα ἐκείνην (οὐ γὰρ ποταμὸς ἐπιῤῥέων αβέννυσι πῦρ πρὸς τιμωρίαν ήτοιμασμένον), ἀλλ᾽ ἵνα δειχθῇ σαφῶς, ὅτι τὸν νῦν ἀσυμπαθῆ, οὐδὲ τοῦ εὐτελοῦς ἐκείνου ποτνιώμενον ἔστι τυχεῖν ἐν τῷ μέλλοντι, ὅπως, τὸ αὐστηρὸν καὶ ἐμβριθές μαθόντες τῆς κρίσεως, ταῖς εἰς τοὺς νῦν ἐνδεεῖς εὐεργεσίαις τὴν τῶν ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν ἑαυτοῖς πραγματευσώμεθα ἀμοιβήν, καὶ θησαυρίσωμεν ἐκεῖ χρησίμως τὰ ἐνταῦθα φθειρόμενα, ὀφειλὴν ἀπαιτοῦντες τὸν δικαστήν τὰ δεδανεισμένα τοῖς πένησι, καὶ οὐκ ἔρανον τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς κολάσεως ἀξιοῦντες λαβεῖν· εἰ γὰρ ὁ ἐλεῶν πτωχόν, ὡς ἡ παροιμία Σολομῶντός φησι, δανείζει Θεῷ, ἐκτι

PERISTERIA. -SECTIO V. στὴν ἔχων ὁ δανείζων εὐγνώμονα πάντα δανειζέτω, locavimus, non contenti panæ efugium pro lucre Ο κέκτηται, ἵνα πολλαπλασίονα πάντα εὕρῃ ἐκεῖ οὐδὲν τῇ ματαιότητι καταλιπών, 8 ποιήσει μετάμε λον, ὡς καταλελειμμένον κακῶς. Πᾶν γὰρ τὸ μὴ πρὸς εὐποιίαν δοθὲν, εἰκαῖόν ἐστιν ἀληθῶς, καὶ ἀνόνητον, οὐκ ἀκολουθοῦν, οὐδὲ προλαμβάνον ἐκεῖ. Κἂν αὐτούς τις εἴπῃ τοὺς προσεχῶς συγγενεῖς, υἱοὺς, καὶ ἀδελ φούς, καὶ τοὺς ἑπομένους ἀκολούθως τῆς ἀγχιστείας δεσμούς, πάντως, εἰ μή πού τις ἐνδεὴς εἴη, εὑρήσει πρὸς διαδοχὴν τῶν ὑπαρχόντων ἐπιτηδείους. "Οθεν ἕκαστον προσήκει χαίρειν εἰπόντα συγγενείαις καὶ φιλίαις πολυαρίθμοις αὐτὸν ἑαυτοῦ γενέσθαι ἀγχι στέα καὶ φίλον, πάντα μετακομίσαντα ἢ προπέμ ψαντα, ἔνθα μεθίσταται, ἵνα εὐθύμως ἀπίῃ ὁ καλούμενος εἰς τὴν μετάστασιν, πολὺν ἀφθάρτων ὁρῶν σορὸν χρημάτων ἑαυτῷ τεθησαυρισμένον ἐκεῖ, καὶ μὴ ὀκνῇ τὴν μετάβασιν ἐλεεινῶς ἀπολιμπάνων τὰς ὅλας τοῦ πλούτου, αἷς ματαίως προσεπεπόνθει παρών. accipere. Si enim, juxta Salomonis Proverbium 8, feneratur Domino, qui miseretur pauperis, fenerans, qui habet persolutorem tam commodum, et æquuin, cuncta det fenori, quæ possidet, ut multiplicata omnia isthic inveniat, nec quidquam vanitati relinquens, cujus tanquam male derelicti poeniteat ipsum. Nam quidquid non impenditur ad benefcentiam inane vere atque inutile est, cum neque subsequatur, nec iki nos præveniat. Et si quis proximos, agnatos, filios et fratres, cæteraque ordine 121 cognationis arctissima vincula commemoret; utique, nisi hamo pauperculus, et inops fuerit, inveniet idoneos hæredes, qui in bona succedant. Idcirco unumquemque decet valedicentem cognationibus, et amicitiis Duinerosis, sibimet ipsi propinquum et amicum Geri, cuncta secum transferendo, aut præmittendo, quo commigrat, ut libenter discedat ad commigrationem evocatus, plurimam congeriem opum incorruptarum sibi in futurum repositam illic cernens. neque transitum timeat miserabiliter derelinquens divitias materiales, quarum affectu vila tenebatur. vane in hac ΤΜΗΜΑ Ε. SECTIO V. *Οτι αἱ ψυχαὶ τῶν φιλοπλούτων, φιλόζωοι οὖσαι, δυσαποσπάστως ἔχουσιν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου. Quod animæ amantium divitias vitæ cupidæ ægre hinc divellantur in hora morțis.” Διὰ τοῦτο γὰρ αἱ ψυχαὶ τῶν φιλοπλούτων ἐπὶ πολύ τοῦ σώματος μεριζόμεναι βασανίζονται, ἐξιοῦσαι καὶ ὑποστρέφουσαι, ἐξελκόμεναι, καὶ ἀναποδίζουσαι, καὶ τῆς μάχης τοῦ μὴ ἀποσπασθῆναι τοῦ σκήνους μαρτύριον τοὺς ἱδρῶτας παρέχουσαι, καὶ τοῦτο δη λοῦσαι σαφῶς, ὅτι πρὸς τὰ παρόντα πολλὴν ἔχουσι τὴν προσπάθειαν, συνεχῶς ἐπιστρεφόμεναι πρὸς τὰ ἀφιέμενα, καὶ μόλις ἀναχωροῦσαι, τῷ προσδεδέσθαι τοῖς τῇδε. Εἰ δέ τις ἦν προτροπὴ καλοῦσα κτήματος ὁρωμένου ἐκεῖ, πάντως ἂν ἠπείχθησαν δραμεῖν πρὸς αὐτὸ, πολὺ τῶν καταλιμπανομένων βλέπουσαι τὰ τοῦ μέλλοντος ἀνθηρότερα, καὶ καταφρονοῦσαι τῶν ἀφιε μένων διὰ τὴν λαμπρότητα εκείνων. Τοιοῦτος καὶ ὁ ἄλλος πλούσιος ἦν τῇ εὐφορίᾳ τῆς χώρας αὐξήσας τῆς ἀπληστίας τὴν νόσον, καθαίρων ἀποθήκας ἀεὶ, καὶ μείζονας οἰκοδομῶν, ἐπεὶ μὴ εἶχε ποῦ τὰ γεωρ γηθέντα ἀπόθηται, στενοχωρουμένων τῶν πρώτων ταμείων τοῖς παλαιοῖς γεννήμασι, καὶ τὴν τῶν δεομένων χρείαν έναποκλείων φυλακαῖς ὀχυρῶς δεδομημέναις πρὸς τὸ ἄσυλον, καὶ τῇ μονοφάγῳ ἑαυτοῦ ψυχῇ προσλαλῶν, καὶ πολλῶν ἐτῶν αὐτῇ μαντευόμενος ἀπόλαυσιν ἄδολον, οὐδὲ τὴν ἑξῆς, ὡς ἡ θεία ἀπόφασις ἔδειξε, μέλλων ὁρᾷν. Δίκαιον γὰρ ἦν ἀλη θῶς τὸν μηδένα τῆς ἀπολαύσεως λογισάμενον λα βεῖν κοινωνὸν, μηδὲ αὐτὸν μετασχεῖν τῆς ὀνειροπολουμένης τρυφῆς, ἀνάσπαστον δὲ ληφθῆναι πρὸς τὴν δίκην τῆς ἀπανθρωπίας Ελκόμενον. Τί γάρ; οὐκ ἦσαν πένητες τότε τρυχόμενοι λιμῷ, ἵνα θη σαυρισθῇ ἀπειροκάλως τὸ γέννημα; Οὐκ ἦσαν τῶν 91 Prov. XIX, 83 Luc. xll, 16 seqq. CAPUT I. Hanc ob causam hominum divitias amantium, et avarorum animæ, dum separantur a corpore, plerumque torquentur, et exeuntes et redeuntes; attractæ, atque retrocedentes, et sudorem excitantes in testimonium pugnæ, quam conserunt, ne divellantur a corporis tabernaculo; eoque aperte manifestantes, quod præsentiuni rerum magno detinentur affectu, dum convertuntur continuo ad ea, quæ dimiserunt, et agre secedunt, eo quod rebus hærent præsentibus alligate. Verum si boni, quod vidercut ibi, aliquis impulsus evocaret, omnino ad illud currere properarent, inspicientes futura multo floridiora quam hæc quæ derelinquunt, et confeinnentes hæc quæ deserunt, ob illorum nobilitatem. Talis erat et alter ille dives, 122 qui morbuni inexplebilitatis adaugebat uberrimis agri fructibus, qui exstruebat horrea incessanter, et ampliora elificabat; eo quod cum prima horrea essent angusta ob antiqua frumenta recondita, non haberet, ubi fruges ex agricultura perceptas reponeret, et egentium usui destinatas intus occludebat custodiis munitissime constructis, ne diriperentur, et solam se nutriendi studiosam animanı suam alloquebatur, multosque in annos augurans ipsi securam fruitionem, cum, sicuti sententia divina ostendit, neque diem crastinam erat visurus 8. Justum enim erat secundum veritatem, ut qui neminem socium fruendi admittere statuerat, nec ipse carum, quas somniarat, particeps foret deliciarum, sed ut subite

raplus caperetur, et ad prenan inhumanitatis trahe- ἀναγκαίων ἐνδεεῖς οἱ τῶν σητῶν ἀξιοπιστότεροι, ἵνα προλάβωσι τῇ μεταλήψει τοὺς ἀχαρίστους δαιτυμό νας σκώληκας, δαπανήσαντες εὐλογώτερον αὐτοί, & μετ᾿ ὀλίγον ἔμελλον ἀχαρίστως ἀναλίσκειν ἐκεῖνοι· καθάπερ ὠμοί τινες καὶ ἀπηνεῖς μητραλοίαι κατ εσθίοντες τὰς τεκούσας ἀπορία ἑτέρας τροφῆς, καὶ μετὰ τὴν ἄδικον θοίνην ἐξέρποντες τῶν ταμιείων, καὶ δημοσίᾳ προερχόμενοι τῆς ἀλογίας τοῦ πυροφύ λακος ἄκλητοι μάρτυρες οὕτω δικάσαντος τοῦ ὁσίου κριτοῦ, ὡς καὶ ἀπολέσθαι τὰ κακῶς σεσωρευμένα, κἀκεῖνον μὴ σχεῖν κατὰ τῆς προνοίας μέμψεως εἴλογον ἀφορμήν; Ἐπειδὴ γὰρ τὴν ἁπάντων κοινὴν εὐθηνίαν ᾠκειώσατο μόνος, κλείθροις ἐπιμελῶς ἀσφα λισάμενος, καὶ μοχλοῖς τὴν ἄνωθεν δωρεάν, μακρὰν ἐξ ἐκείνων ἑαυτῷ, καὶ πολυετῆ τὴν ἀπόλαυσιν ὑποθέμενος, δικαίως ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀποθηκῶν, ἃ ἔδω ρήσατο, είληφεν, οὐδὲν τῶν οἰκείων πόνων ζημιώσας ἐκεῖνον· κατέλιπε γὰρ σώας τὰς ἀποθήκας αὐτῷ, ἂς αὐτὸς ᾠκοδόμησε. Πόσῃ δὲ σπουδῇ χρησάμενος ἔξω τὸν σῖτον προελθεῖν παρεσκεύασε κατὰ τὰς πλατείας ἐμφανῶς ῥεμβόμενον πρὸς γέλωτα, καὶ χλεύην τοῦ μυρία μηχανησαμένου, ὅπως αὐτῷ πρὸς πολὺν χρόνον φυλαχθῇ ἀδιάφθορα τὰ τῆς τρυφῆς ἐπιτήδεια, πλαξὶ μὲν ξεσταῖς καταστρώσαντι τὸ ἔδαφος, κονιάσαντι δὲ τοίχους, καὶ θυρίσι τὰς ἔξωθεν ἐπεισάγοντι αὔρας, ὡς ἂν ριπίζοιτο τὰ ἀποκείμενα, καὶ τὴν ἐκ σήψεως διαφεύγοι βλάβην τῷ συνεχεί διαφορούμενα πνεύματι; retur. Nunquid enim tunc deerant pauperes confecti fame, ut enascentia terræ germina inepte asservarentur in futurum? Annon erant rerum necessariarum indigi tineis digniores, et magis fidi, qui anteverterent in eorum perceptione vermes ingratos epulones; dum ipsi meliori ratione consumpsissent, quæ paulo post illi absque ulla gratitudine absumpturi erant? Quemadmodum crudeles quidam, et immites matricida devorantes, ob alterius inopiam alimenti, genitrices suas, et post iniquum pabulum ex horreis replantes, et prodeuntes in publicam lucem, ejus dementia, qui frumentum custodiebat, apparent ultronei testes: ita, sancto Judice judicante, ut et male coacervata perirent, nec tamen ille querela adversus Providentiam haberet rationabilem occasionem. Cum enim solus sibi propriam vindicasset communem omnium abundantiam 123 clathris, vectibusque sollicite coeleste donum occludens, ac muniens longamque inde, ac plurimos in ammos sibi fruendi voluptatem proponens, juste Deus, quæ donaverat, ex conditoriis recepit, nullo illum damno propriorum laborum afficiens; nam conditoria, quæ construxerat ipse, dereliquit ei salva. Quanto vero studio usus procuravit, ut frumentum prodiret in publicum per plateas circumactum manifeste, ad irrisionem, atque ludibrium ejus, qui mille machinas excogitaverat, ut sibi plurimo tempore servarentur incorrupta luxus fomenta; sectis quidemn lapideis tabulis pavimentum sternendo, parietes vero inducendo opere albario, et per fenestras introducendo auras exterius flantes, ut recondita perflarentur, et noxam corruptionis effugerent continua ventilatione agitata! CAPUT II. Sed nihil eorum, quæ callide studet homo, divi- ´ nam voluntatem eludit, nec immutabile judicium vincit humanæ mentis adinventio, quod vana reddit studia existimantium perficere aliquid posse diligentia propriarum virium. Ecce igitur amens nibil prætermisit eorum, quæ ad securitatem spectabant, et tamen spe sua excidit: sarta tecta sunt horrea, et quod repositum fuerat, nusquam comparet; claustra et signacula nullatenus læsa sunt, et frumentum aufugit; paries non fuit effossus, neque sublatum est tectum, et horrea sunt exinanita; salva sunt omnia securitatis præsidia, integra cuncta, et fruges extra procedentes spectantibus admirationem, coacervatori etiam nullum dedecoris præbent, qui 124 nullo modo poterat occultare dementiæ suæ exprobrationem, tot habens inhumanitatis accusatrices tineas, quas nutus divinus mirabiliter sub dio dispersit in exiguo pulvere, derelinquentes intus monumenta stultitiæ ad recordationem perpewam dementiæ, qua, qui collegerat illa, captus fuerat; ut derelictum pulverem cernens, vanam animadverteret humanam providentiam, neutiquam dicens, quæ antea dicebat: • Anima, babes multa bona reposita in annos plurimos, comede, bibe, lætare **; › sed in exitu rei verum illud deprehendens, quod * Luc. xi, 18. η Αλλ' οὐδὲν τῶν δεινῶς ἐπιτηδευομένων τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίζεται βούλησιν, οὐδὲ τὴν ἀμετάπτωτον κρίσιν νικᾷ ἀνθρωπίνη ἐπίνοια ματαιοῦσαν τὰς σπουδὰς τῶν οἰομένων ἀνύειν τι δύνασθαι σπουδή τῆς οἰκείας δυνάμεως. Ἰδοὺ γοῦν τῶν πρὸς ἀσφά λειαν ἐνέλιπεν ἄφρων οὐδὲν, καὶ τῆς ἐλπίδος ἀπὸ έτυχε· σῶαι αἱ ἀποθῆκαι, καὶ ἀπο[τε]θὲν οὐδαμοῦ· τὰ κλεῖθρα, καὶ οἱ σημαντῆρες οὐκ ἠδίκηνται, καὶ ὁ σἶτος ἑδραπέτευσεν· οὐ διώρυκται τοῖχος, οὐ περιῄρηται ὄροφος, καὶ τὰ ταμιεῖα κεκένωται. Πάντα σῶν τὰ τῆς ἀσφαλείας, πάντα ὁλόκληρα, καὶ τὸ γέννημα βαδίζον ἔξω θαῦμα τοῖς ὁρῶσι παρέχει, καὶ πολλὴν αἰσχύνην τῷ θησαυρίσαντι οὐδαμῶς κρύψαι δυναμένῳ τῆς ἀνοίας τὸν ἔλεγχον, τοσούτους έχοντι τῆς ἀπανθρωπίας κατηγόρους τοὺς σήτας, οὓς τὸ νεῦμα παραδόξως αἰθρίως ἐσκέδασεν ἐν ὀλίγῃ τέτ φρα, καταλιπόντας ἔνδον τὰ τῆς ἀναισθησίας μνημόσυνα προς διηνεκή τῷ συναγαγόντι ἀνοίας ὑπό μνησιν, ἵνα τὴν ὑπολειφθεῖσαν κόνιν ὁρῶν, εἰκαίαν μάθῃ τὴν ἀνθρωπίνην προμήθειαν, οὐκέτι λέγων ἅπερ ἔλεγε πρότερον· «Ψυχή, ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ κείμενα εἰς ἔτη πολλά, φάγε, πίε, εὐφραίνου.» Αλλ' ἐκεῖνο τῇ ἐκβάσει τοῦ πράγματος εὑρίσκων ἀληθές, ὅπερ ὁ Ἡσαΐας ἐνθουσιῶν, καὶ θεοφορούμενος έλε γεν· ο Ον τρόπον ἐνυπνιάζεται ὁ διψῶν, ὡς ὁ πιο

PERISTERIA.· SECTIO V. νων, καὶ ἐξαναστὰς ἔτι διψᾷ, ἡ δὲ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς Isaias, cum superno Numine aflabatur Deique κενὸν ἤλπισεν,» οὕτως ἔσται ὁ πλοῦτος τῶν ἀσεβῶν ἐκφυσώμενος, καὶ σκεδαννύμενος ὡς χούς, κἂν ἀδύ τοῖς ἀποτεθῇ προνοίᾳ διαμονής. Οὕτω γὰρ αὐτὸς τοῖς οὕτω διακειμένοις φησὶν ὁ Θεός·. Εἰσηνέγκατε τὰ ἐκφόρια ὑμῶν εἰς τοὺς θησαυροὺς ὑμῶν, καὶ ἐκεῖθεν ἐξεφύσησα αὐτά. Μᾶλλον δὲ οὔτ᾽ εἰ γέγονε ταῦτα, οὔτ᾽ εἰ μὴ γέγονε, ἔγνω ὁ τῇ προθέσει μακρόβιος. Εφθασε γὰρ πρόωρος ἁρπαγείς τὴν τούτων φθοράν, ἐν αὐτῷ τῷ βουλεύεσθαι τὰ τῆς μακρᾶς εὐφροσύνης, ἀνυπερθέτως ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχὴν ἀπαιτηθεὶς, καὶ οὔτε φθάσας εἰπεῖν, τίνα τῶν καταλιμπανομένων εἶναι βούλεται κύριον. Εδει γὰρ κοινὰ γενέσθαι λοιπὸν ἐρημίᾳ δεσπότου τὰ κυρίως παρὰ τοῦ ἀκοινωνήτου μόνου κατεχόμενα, ἑκάστῳ προκείμενα εἰς ἐξουσίαν χρήσεως ὁμοίως. Καὶ ἐπειδὴ κοινὰ σχεῖν αὐτὰ τῶν ἀπόρων οἰκείᾳ οὐ προέθετο γνώμῃ ἑκὼν δωρήσασθαι μη διανοηθείς, ἅπερ ἔμελλεν ἄκων ἀπολύειν, ἀνάγκῃ, μετὰ τὸ ἀποστερεῖσθαι τῆς ὀνειροπολουμένης κραιπάλης, προσλαμβάνει αἰώνιον κόλασιν. Spiritu correptus agebatur, dixit: «Sicut somniat sitiens tanquam bibens, et postquam fuerit expergefactus, adhuc sitit, anima autem ejus in vanum speravit ";» sic impiorum divitiae dillabuntur. el pulveris instar dispergentur, quamvis in penetralibus intimis reconditæ sint ad providendum conservationi. Sic etenim Deus ipse homines hoc modo affectos alloquitur: «Intulistis fruges vestras in thesauros vestros, et illinc exsulavi ipsas 86. Præcipne vero is juxta suum propositum longævus, utrum istæ fuerint, vel non fuerint, ne id quidem novit; prævertit enim præmature raptus harum corruptionem, dum mente volveret prolixam fruitionem, cum sine ulla dilatione, ipsa nocte ejus anima expetita fuisset, nec dicere quidem potuisset, quemnam illorum, quæ relinquebat, vellet ess‣ dominum. Par enim erat, ut imposterum ob domini penuriam occupatæ res auctoritate et potestate solo nil commune cum altero habere volente communes fierent, quæ unicuique ad usus facultatem aderant pariter propositæ, et quoniam cum inopibus eas habiturum 125 se communes nɔn proposuerat sibi in animo, neque cogitaverat sponte dilargiri, quæ vel invito erant dimittendæ; necesse erat, ut defraudatus, et ea, quam somniabat, crapula vanescente æternam subiret damnationem. Εἰ γὰρ ἑκατονταπλασίονα τὰ τοῖς πτωχοίς παρεχόμενα λαμβάνοντες οἱ φιλόπτωχοι, ζωὴν ἐπὶ τούτοις κληρονομοῦσιν ἀπέραντον, πάντως καὶ οἱ παρερχόμενοι τὸν λυπούμενον ἀπαραμύθητον, πρότερον ἐκεῖνα ζημιοῦνται, ἐξ ὧν ὁ μὴ εὐεργετημένος οὐδέ ποτε εὐχαρίστησε τοῖς ἁγνώμοσιν, εἶθ' οὕτω τῇ κου λάσει παραδίδονται, πλέον τῆς πείρας τιμωρούμενοι τῷ συνειδότι, ὅτι τὸ λύτρον ψυχῆς αὐτῶν γενέσθαι ὀφείλοντα χρήματα τῇ εἰς τοὺς ἐνδεεῖς εὐποιΐᾳ, και τακρίσεως αἰτία ταῦτα τῇ μικρολογία πεποίηνται, τῆς φρικτῆς ἐκείνης, καὶ φοβερᾶς εἰκότως κατὰ τὴν πρᾶξιν ἀκούοντες ἀποφάσεως·. Πορεύεσθε, λεγούσης, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἦτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ἐπείνασα γὰρ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με.» Οὐ τοσοῦτον ὄντες, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, ἐλεεινοὶ τῆς τιμωρίας, ὅσον τῆς ἀνοίας καταγέλαστοι, ὅτι φειδοῖ δαπάνης εὐτελοῦς, τοσαύτην καὶ τηλικαύτην είλοντο κόλασιν· οὔτε τῶν πρὸς τρυφήν παρεσκευα σμένων, ἐφ' ὅσον ἐφαντάζοντο χρόνον, ἀπολαύσαν τες, καὶ ἐπὶ τοῖς ἀπολειφθεῖσιν φοβεράς, καὶ ἐπε ωδύνους δίκας ὑπέχοντες, ἐπεὶ μὴ οἰκείαν ἐποιήσαντο παραμυθίαν τὰ ἴδια κτήματα, πάντα προπέμψαντες διὰ τῶν ἀχθοφορούντων πενήτων ἐκεῖ, ἔνθα τρυφᾷ» ἀνθ' ὧν κολάζεσθαι ἔμελλον, ἄλλοις ἐνασελγαίνειν δεδωκότες χώραν τοῖς οἰκείοις πόνοις, καὶ ὑπὲρ αὐτ τῶν εἰκότως τιμωρίαν ὑπέχοντες. ** Isa. XXIX, 8. 86 Agg. 1, 87 Matth. xxv, " CAPUT III. Si namque mendicis benevoli, collata egenis centuplici fenore recipientes, vitam pro iisdem hære-* ditant interminabilem, utique et illi, qui afflictum sine ulla consolatione prætereunt, prius eo nomine multantur, quod qui nullo fuerit beneficio affectus, non egit unquam gratias inclementibus; postea deduntur supplicio puniti magis a conscientia, quam ab experientia, quod pecunias, quæ per beneficentiam versus egenos debuerant ad suas animas redimendas pretium esse, damnationis causam sua sibi parcitate effecerint, terribilem et tremendam illam jure pro facinoribus suis audientes sententiam dicentem Ite in ignem æternum præparatum diabolo et angelis ejus. Esurivi enim, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non potastis me 87 Utque mihi videtur, erunt non tantum miserandi ob pœnam, quantum propter stultitiam deridendi, quod ad parcendum sumptui cuidam exiguo, talem, tantamque punitionem præelegerint; cum nec hisce, quæ ad delicias præparaverant quanto tempore imaginabantur, fruiti sint, et pro rebus derelictis horrendas, et peracerbas subiere damnationes, quia scilicet non usi fuerunt propriis opibus ad comparandum sibi solatium, præmittendo illas omnes per bajulos pauperes illuc, ubi deliciis fruituri 126 erant, vice poenarum, quas subeunt; sed suis laboribus locum dederunt aliis profligate vivendi, unde et eorum loco merito quoque sustinent supplicium.

SECTIO VI. Quod merito puniuntur qui facultates promiscue quibuscunque relinquunt. CAPUT 1. Etenim qui successerunt in bonis, si sumptus laborassent penuria, potuissent a peccatis absistere, quæ perpetrandi libertatem eis pecuniarum exuberantia dedit, quasi viam sternens motui voluntatis ad ea quæ approbat, ipsam operis facilem potesta tem. Neque mihi quisquam nugas effutiens obsoletum illum prætextum graviter edisserat, filiis, et nepotibus, inquiens, se servare opes ad vitam hom neste decenterque transigendam. Experientia quippe occlusit os omne quod illud prætexebat, vanam ostendens reipsa hujuscemodi genitorum curam. Quot enim pauperculis e progenitoribus orti in tantam pervenerunt opulentiam, ut his, qui percelluntur admiratione circa vanas res, existimarentur invidendi? Quot autem filii splendidis parentum opibus succedentes in extremam paupertatem redacti sunt, qui, cum aut violenter a potentioribus oppressi et omnibus simul facultatibus spoliati fuissent, aut eas dissoluta vita, vel turpibus obsequiis paulatim devorassent, ad extremum vix necessarium victum inveniebant? Ita ut cunctis manifeste demonstretur futilis congregantis prospectio, lesistere faciens exemplis præcedentibus in 127 posterum ab isto inani labore, et persuadens habere propria salutis rationem; posterorum administrationem in Deo reponentes, qui de illis disponet, prout judicaverit rationabile, vel ex humilibus excelsos efficiet, aut conservabit eos in dignitate, quam a genitoribus relictam acceperunt. Nam si corum, quæ filiis relinquuntur, incerta est stabilitas, in confesso vero est lucrum, quod fit ex beneficentia cur non manifestum incerto decernitur præferendum, quod semina ibi persuadet serere, ¡bi copiosa et indubitata frugum collectio speratur? Et si vero certa successoribus esset possessio, › ec ulli contradictioni obnoxia, quis adeo sui ipsius hostis atque insidiator est, ut abundantem luxus materiam posteris suis transmittendi gratia, ipse supplicium sibi eligat æternum, nec propriam salutem potiorem aliorum voluptate ducat, aut saltem etiam in æquali trutina ponat propria cum hisce, quæ, uti Veritas vult, sunt aliena, nihilque proficiunt in futuro sæculo? Nihil enim ullus suæmet ipsius animæ æquiparare debet, quandoquidem unusquisque solus pro se ipso judicio sit sistendus, mullum a cognatis, vel amicis præsto habiturus coram Judice patrocinium. Unde quoniam eleemosynæ et opera bona confidentiam in illo tribunali præbent, his potius sollicite studendum, minusque procuranda affectio erga cognationem, reposita in Deo gubernatione omnium rerum, qui disponit ¸uniuscujusque vitam ad illud, quod magis conducit; nisi nostrum hac in parte pejor irrationabilibus sit statuenda conditio, qui divinæ Providentiæ munus ΤΜΗΜΑ Γ'. “Οτι οἱ τοῖς ἀδιαφόροις τῶν οἰκείων τὴν ὑπαρξιν παραπέμποντες κολάζονται εἰκότως. Αργεῖν γὰρ οἱ διαδεξάμενοι τὰς οὐσίας ἐδύναντε τῶν ἁμαρτημάτων ἀπορίς δαπάνης, ὧν ἄδειαν αὐτ τοῖς ἡ τῶν χρημάτων ἀφθονία παρέσχε τῇ ὁρμῇ τῆς προαιρέσεως πρὸς τὰ δοκοῦντα εὐκολων οδοποιήσασα τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἔργου. Καί μοι μηδεὶς τὴν ἕωλον ἐκείνην βαττολογών σεμνολογείτω πρόφασιν, τέκνοις καὶ ἐκγόνοις λέγων φυλάττειν τὰ χρήματα πρὸς εὐτ σχήμονα βίον. Ἔφραξε γὰρ ἡ πεῖρα πᾶν στόμα προφασιζόμενον ταῦτα, ματαίαν ἐπὶ τῶν ἔργων δείξασα τὴν τοιαύτην τῶν γεγεννηκότων φροντίδα. Πόσοι γὰρ ἐξ ἀπόρων προγόνων εἰς τοσαύτην προ έβησαν εὐπορίαν, ὡς τοῖς ἑπτοημένοις περὶ τὰ μάτ ταια νομισθῆναι ἐπίφθονοι; Πόσοι δὲ πατέρων λαμπρὸς οὐσίας διαδεξάμενοι παῖδες, εἰς ἐσχάτην ἤλασαν πενίαν, ἢ βιασθέντες παρὰ δυνατωτέρων, καὶ ὁμοῦ πᾶσαν ἀφαιρεθέντες τὴν ὕπαρξιν, ἢ τῇ κατ' ὀλίγον αὐτὴν λαφύξαντες ἀσώτῳ διαγωγῇ καὶ θη τείαις αἰσχραῖς, ὕστερον μόλις ποριζόμενοι τὴν ἀναγκαίαν τροφήν; Όπως ἡ σκέψις τοῦ συναγαγόντος εἰκαία πᾶσι προδήλως δειχθῇ, παύουσα τοὺς αὖθις τῆς τοιαύτης ματαιοπονίας τοῖς προλαβοῦσι παραδείγμασι, καὶ τῆς οἰκείας πείθουσα γενέσθαι σωτηρίας, τὴν τῶν ἐκγόνων οἰκονομίαν ἀνατιθέντες Θεῷ κἀκείνους οἰκονομήσαντι; ὡς ἔκρινεν εύλογον, ἢ ἐκ ταπεινῶν ποιήσαντι ὑψηλούς, ἢ τηρήσαντι ἐν τῷ ἀξιώματι, ᾧ παρὰ τῶν φυσάντων κατελείφθη σαν. Εἰ γὰρ ἄδηλος ἡ τῶν καταλιμπανομένων τοῖς τέκνοις παραμονή, ὡμολογημένον δὲ τὸ ἐκ τῆς εὐποιίας κέρδος, τί μὴ πᾶσι τοῦ ἀδήλου τὸ προφανές κρίνεται προτιμότερον, ἐκεῖ πεῖθον σπεῖραι τὰ σπέρματα, ὅπου καὶ πολλὴ καὶ ἀναμφίβολος ἡ ἐπι· καρπία ελπίζεται; Εἰ δὲ καὶ βεβαία τοῖς διαδεχομέν νοις ἡ κτῆσις ἦν, καὶ ἀναντίῤῥητος, τίς οὕτως ἐχθρὸς ἑαυτοῦ καὶ ἐπίβουλος, ὡς ὑπὲρ τοῦ παραπέμψαι τοῖς ἐξ αὐτοῦ ἄφθονον ὕλην τρυφῆς, αὐτὸς ἑλέσθαι αἰώνιον κόλασιν, καὶ μὴ τῆς ἄλλων ἀνέσεως τὴν ἰδίαν σωτηρίαν προτιμοτέραν ἡγήσασθαι, ἢ κἂν γοῦν ἐν ἴσῳ θέσθαι τὰ οἰκεῖα τοῖς, ὡς ἡ ἀλήθεια βούλεται, ἀλλοτρίοις, καὶ οὐδὲν προσήκουσιν ἐν τῷ μέλλοντι; οὐδὲν γὰρ οὐδενὶ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ἴσον έπειδὴ μόνον ἕκαστος ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἔσεσθαι μέλλει κρινόμενος, οὐδεμίαν ἐκ συγγενείας, καὶ φιλίας ἔχων ἐπὶ τοῦ κριτοῦ συνηγορίαν. "Οθεν ἐπειδὴ ἐλεημοσύναι καὶ εὐποιίαι παῤῥησίαν ἐπὶ τοῦ βήματος παρέχουσιν ἐκείνος, τούτων ἐπιμελητέον, τῆς κατὰ τὴν οἰκει τητα προσπαθείας φροντίζοντες ἔλαττον, Θεῷ τῆς πάντων ἀνακειμένης κηδεμονίας, τῷ πρὸς τὸ συμφέρον οικονομοῦντι τὴν ἑκάστου ζωήν, εἰ μὴ χεῖρον ἡμᾶς τῶν ἀλόγων κατὰ τοῦτο διακείσθαι χρὴ τὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ σφετεριζομένους, τῇ εἰς τοὺς παῖδας δοκούσῃ κηδεμονία, σφαλλομένῃ πολλάκις, ὡς εἴρηται, τοῦ σκοποῦ, διὰ τὸ πολλοὺς ἐκ πολλῆς κτήσεως καταλελείφθαι γυμνούς, καὶ ἀνεστίους παντάπασι. Δεν γάρ, ἢ με σώφρονα λογισμῷ παρ' έαν

PERISTERIA. - SECTIO VI. τῶν ἐπαιδεύθημεν, τοῦτο μαθεῖν παρὰ τῶν ἀλόγων, nobis arrogamus, dum 128 approbamus curam ὡς καὶ ἄλλα πολλά. Θηρίοις γὰρ, καὶ ἑρπετοῖς, circa filios, quæ sæpenumero suo fine ac scopo πτηνοῖς τε, καὶ κτήνεσιν ἅπασιν ἡ φύσις διδασκαλία, frustratur, ut dictum est, eo quod multi ex posses ἐφόσον φροντίζειν δεῖ τῶν ἐκγόνων παιδεύσασα ἐπι sionibus quamplurimis relinquuntur omni ex parte μέλειαν σκύμνων, καὶ πώλων καὶ νεοττῶν, γεγένη- nudi, et absque lare. Oportet enim, quidquid pruται, ἕως μὴ πάρεστι προς πορισμόν τροφῆς αὐτοῖς denti discursu a nobis ipsis non didicimus, id, sicut οίκοθεν δύναμις· ταύτης προσγενομένης την συγγε alia multa, a brutis animalibus addiscere. Feris νικὴν παύουσα κηδεμονίαν, καὶ ἑκάστῳ τὴν νομήν etenim, et reptilibus, avibus, et jumentis omnibus αὐτεξούσιον ἐπιτρέπουσα· πρὸς ἐντροπὴν τάχα τῶν natura exstitit disciplina, edocens ipsa quousque λόγῳ τετιμημένων, καὶ ἀλόγων διακειμένων ἀναι oporteat curam impendere progeniei, nempe catulis, σθητότερον, οἳ καὶ Θεὸν ὡς οὐχ ἱκανὸν εἰς πρόνοιαν et pullis, tenerisque aviculis, do nec eis non suppeτῶν οἰκείων ἔργων ὑβρίζουσι, τῷ πᾶσαν εἰς ἑαυτοὺς tunt vires ad parandum sibi victum suopte ingenio; τὴν τῶν ἐκγόνων ἕλκειν ἐπιμέλειαν, καὶ τῇ πολλῇ cum vero illæ adfuerint, cessare faciens a cura, περὶ αὐτὰ φροντίδι περὶ τῆς ἑαυτῶν οὐδόλως με quæ ex cognatione procedebat, et unicuique libeριμνώντες σωτηρίας, ὡς οὐκ ὄντες μᾶλλον ἐκείνων ram potestatem victus sibi comparandi committens. ἑαυτοῖς συγγενέστεροι, καὶ πρὸς τὴν τῶν συμφε- Ad eos fortasse, qui rationis dignitate sunt dolati, ρόντων ἐπιμέλειαν οἰκειότεροι. pudore suffundendos, quod ipsis irrationabilibus bestiis gerant se stolidius; quippe qui Deum ipsum injuria afficiunt, perinde ac si non sufficeret ad providendum propriis operibus, eo quod omnem ad seipsos trahant de progenitis sollicitudinem, et præ multa circa illos cura de sua ipsorum salute nihil omnino cogitent, quasi non forent sibimetipsis plusquam illis propinquiores, et magis apti ad eorum, quæ sibi conferunt, studium. Συγγένεια γάρ ἐστι σωμάτων οἰκειότης ἀγχίσπορος, μέχρι τότε τὸν δεσμὸν τῆς ἀγχιστείας ἐπισυρο μένη, μέχρις ἂν ἡ σειρὰ πέπλεκται τῶν σωμάτων, ἄλλον ἄλλῳ στοιχηδὲν ἠρτημένων ἐν τάξει συνδέουσα· θανάτου δὲ τὸν εἱρμὸν τῆς συναφείας διακόψαντος, τούτων τὰ τῆς συγγενείας λέλυνται δίκαια, ἑκάστου πρὸς τὴν δίκην περὶ τῶν ἰδίων πράξεων Ελκομένου, και τότε γνωρίζοντος τὴν ἐρημίαν, ἣν αὐτῷ κατα εσκεύασεν, ὅτε μηδαμόθεν ἔστιν ἐπινοῆσαι βοήθειαν, καὶ τῶν ὑλῶν, καὶ τοῦ καιροῦ τῆς βοηθείας οίχομένων ὁμού. Αδελφὸς οὐ λυτροῦται τῆς ἀνάγκης ἐκεί τῆς ἀδελφὸν, πατὴρ οὐκ ἐξαιρεῖται υἱὸν τῆς κολά σεως, μήτηρ. οὐ παραιτεῖται υἱὸν τιμωρούμενον, τέκνον οὐκ ἐξαιρεῖται τοὺς γεννήσαντας· ἀργοῦσιν αἱ σχέσεις αὗται, καὶ παύονται νικώμενα: τῷ φόβῳ τῆς κρίσεως. Οὐκ οἶδεν ἐπὶ τοῦ βήματος ἐκείνου γυα ναῖκα ἀνὴρ, ἣν ἴσως καὶ ποθουμένην ἀπέβαλεν· οὐ λογίζεται ἄνδρα γυνή, ὃν ἀκμάζοντι καὶ φλεγομένω παρέπεμψεν ἔρωτι, τῆς ὑπερβαλλούσης ἀγωνίας καταλυούσης τὰς ἐμπαθεῖς ὑπομνήσεις τῶν σαρκικῶν διαθέσεων. Καὶ πολλάκις μὲν ὁ προγονικὴν διαδεξά μενος ὕπαρξιν, καλῶς οἰκονομήσας ταύτην τοῖς δεομένοις, ἔστηκε παρὰ τοῦ κριτοῦ οἷς ἐποίησεν εὐφη μούμενος, καὶ ἱλαρῷ τῷ προσώπῳ τὰς ἐπαγγελίας ὑποδεχόμενος· ὁ δὲ καταλιπών ταύτην ἐπὶ τὰς και λάσεις ὠθούμενος ἕλκεται, ἐπεὶ μηδὲν ἐξ αὐτῶν εἰς τοὺς δεομένους χρηστὸν ἐπεδείξατο, ἄλλῳ σωτηρίας ἀφορμὴν τοὺς οἰκείους πόνους καταλιπών, καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν τῶν ἰδίων ὠφελήσας ὁ τάλας οὐδέν. Καλῶς ὁ σοφὸς ἐν Παροιμίαις φησὶ Σολομών·. Ο συνάγων τὸν πλοῦτον αὐτοῦ μετὰ τόκων καὶ πλεονασμῶν, τῷ ἐλεοῦντι πτωχούς συνάγει αὐτὸν, ν ἑαυτῷ κολάσεως τῆς πλεονεξίας, καὶ ἑτέροις ἀμοιβῶν τῆς εὐποιίας ἀγαθῶν γινόμενος αἴτιος. Καὶ τούτων οὕτως ἐχόν των, τίς ἡ μανία παραπαιόντων διόλου, καὶ οὐδὲ 88 Psal. XEVII, 8. 8º Prov. xxxm, S. CAPUT II. hom Est enim cognatio corporum propinquo e sanguine sata familiaritas, necessitudinis vinculum, eo usque pertrahens, quousque corporum connexa est linea, alium ex alio serie suspensum colligans ordine; morte autem nexum conjunctionis dissecante, rum cognationis jura soluta sunt, unoquoque ad rationem reddendam circa proprios 129 actus attracto, tuncque agnoscente penuriam, quam sibi ipsi molitus est, quando nullum undecunque auxilium licet excogitare, cum subsidii materies simul atque tempus præterierint. Frater ex necessitate illa non redimit fratrem 88:; pater non eximit filium supplicio; water natum punitum precibus minime liberat; filius non eximit genitores: cessant istæ necessitudines, et judicii metu victæ desinunt. In illo tribunali vir non novit mulierem, quam forte desideratam perdidit; mulier nihili reputat virumi, quem vehementi et ardenti dilectum amore proseenta est, quia angor animi excedens dissolvit recordationes propensas affectuun carnalium. Εt sæpe quidem qui successit in substantia a progenitoribus relicta, eo quod eam bene dispensavit indigentibus, stat coram judice delaudatus ob benefacta, et hilari vultus promissa recipit præmia; qui vero eam dereliquit, ad pœnas præceps trahitur, eo quod nibil ex ea boni contulerit in egenos alteri salutis procurandæ materiam opportunam, labores scilicet suus, relinquens, et ipse nihil quidquam sibi propriis miser operibus proficiens. Præclare sapiens Salomon in Proverbiis ait: Qui divitias coacervat sibi cum usuris´et multiplici fenore, ei, qui egenorum miseretur, congregat illas ®,» et sibi ipsi auctor fit supplicii ob avaritiam, et aliis bonæ remunerationis propter beneficentiam. Hæc cum ita se habeant, quænam insania est corum qui semper

τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου λογιζομένων τὸ βῆμα τὸ φο- desipiunt, et neque in tempore mortis timendun βερόν· illud tribunal cogitant? 130 SECTIO VII. De iis qui in tempore mortis nullam suæ salutis curam habent, sed et testamenta scribentes jubere se dicunt de his quorum potestatem non habent. CAPUT I. ΤΜΗΜΑ Ζ΄. Περὶ τῶν ἐν τῷ καιρῷ τῆς τελευτῆς οὐ ποιουμέ νων τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας φροντίδα, ἀλλὰ καὶ διαθήκας γράφοντες κελεύειν λέγουσιν, ὧν ἐξουσίαν οὐκ ἔχουσιν. Δεδόσθω γὰρ τοῖς καταφρονηταῖς τὴν ἄδειαν ἐν τῇ ζωῇ γεγενῆσθαι λήθης τῶν συμφερόντων ὑπόθεσιν, τί καὶ πρὸς τὴν ἔξοδον μένουσιν ἀπαθεῖς; Ὅτε τῶν ἀπαιτούντων τὴν ψυχὴν ἐπιστασία φοβερά συνέχει φρίττουσαν αὐτὴν πρὸς τὴν ἔξοδον, καὶ δειματολ σχήμασι φοβεροίς, εἴπως λογισμόν λάβοι τῶν καθ' ἑαυτὴν σώφρονα, καὶ πρὸς τὸ μέλλον συμφέροντα ὅτε δαίμονες ὀνειδίζοντες τὴν ἁμαρτίαν, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἕλκουσιν ἀπειλοῦντες εἰς ἀμειδῆ, καὶ σκυθρωπὰ χωρία, ὡς πρὸ τῆς βασάνου τὴν κατάπληξιν ἱκανὴν εἶναι πρὸς κόλασιν· ὅτε ἡ συνείδησις ἐπιστρέ φειν ειωθυία πρὸς τὰ πεπλημμελημένα τρέμει τὴν πρὸς ἀξίαν τῶν ἡμαρτημένων περιμένουσα κόλασιν· ἔνθεν γὰρ ἱδρῶτι κεῖται τὸ σῶμα διάβροχον, τοὺς κρουνούς σημεία δεικνύον τοῦ ἔνδον καμάτου, καὶ τῆς ἀδήλου ταραχῆς τὰ δρώμενα παρέχον τεκμήρια. ᾿Αλλὰ καὶ τότε τάχα μὲν τῇ ἐλπίδι τοῦ ζῆν κολακεύουσι προστάτας, καὶ φίλους, καὶ συγγενεῖς ἐπὶ τοῖς καταλιμπανομένοις μνώμενοι τὴν ἐξ αὐτῶν λοι πὸν ἀνόνητον εὔνοιαν. Τάχα δὲ καὶ ἀληθῶς καθῆκον κρίνουσι τοῦτο, τὰ, ὡς οἴονται, οὐκ ἀκολουθοῦντα ἔνθα μεθίστανται, καταλειφθῆναι λογιζόμενοι τοῖς εἰρημένοις, καλὸν πρὸς μνήμην ἀγαθὴν τὴν οὐκέτι τοῖς τιμωρουμένοις χρησίμην. Τί γὰρ τῷ ἐν ἀφορή τοις οδύναις ὄφελος εὐφημίας χαρίτων, οὐκ ἐπικουφιζομένῳ ταῖς εὐχαρίστοις φωναῖς τὸ ἀπαρηγόρητον ἄλγημα; Ακολουθεῖν δὲ, κἂν μὴ προεπέμφθη, ταῦτα ἐδύνατο καταλειφθέντα τοῖς πένησι, καὶ τῷ ἐπικομι σαμένῳ ποιῆσαι πολλήν παραμυθίαν, ἔνθα τὸν κεναῖς ἀπελθόντα χερσὶν, οὔτε δανείσασθαι, οὔτε χάριν λαβεῖν, οὔτ᾽ ἄλλως πως ἔστιν εὐεργεσίας τυχεῖν. gratiam recipere, neque alio quocunque modo beConcedatur enim contemptoribus istis, securitatem in hac vita fuisse occasionem oblivionis corum quæ profutura erant: cur etiam in decessu ipso non commoventur? Quando terribilis instantia repetentium animam urget continuo ipsam trementem ad exitum, et horrendis figuris exterret, si aliquatenus prudentem, et in futurum conducibilem de rebus suis ratiocinationein suscipiat; quando dæmones peccatum exprobrantes, et ad seipsos eam trahunt minitabundi in regiones horridas, et tristissimas, ita ut ante tormentum sufficiat ad supplicium obstupefaciens pavor; quando conscientia, converti solita ad flagitia commissa contremiscit eam, quæ ipsam manet, condignam peccatorum pœnam: inde namque fit ut corpus jaceat sudore madefactum, et scaturientes latices signa interni laboris prodant, atque tumultus occulti argumenta oculis manifesta ingerant. Sed fortassis spe vivendi tunc etiain blandiuntur patronis et amicis et cognatis, ob ea quæ derelinquunt, inutilem de cætero affectantes ex ipsis benevolentiam, forsitan autem, et judicant revera hoc decere censentes honestum, ut quæ (sicut arbitrautur) non consequuntur ipsos, quo emigrant, prædictis derelinquantur ad bonam memoriam, quæ non amplius utilis poenas 131 subeuntibus. Cui enim G usui grata commemoratio beneficiorum constituto in doloribus intolerabilibus, cujus cruciatus inconsolabilis vocibus gratulatoriis neutiquam alleviatur? Subsequi tamen, licet præmissa non fuerint, ista possent, si pauperibus derelicta fuissent, et ei, qui ipsa detulisset, magnum solatium præbere inibi, quo abeunti vacuis manibus neque fenerari, neque neficium ullum adipisci licet. CAPUT II. Uti ostendunt una cum imprudente divite” quinque fatuæ virgines: ille namque guttulam aquæ ad linguam refrigerandam petiit in flammis ardens; hæ vero parum olei, quod non attulerant, et nullus dedit de suo, quod ipsæ potuerant afferre, nec tamen attulerant. Atque ideo sic monet Ecclesiastes, dicens Mitte panem tuum super ſaciem indigentis, quia in multitudine dierum tuorum invenies illum”. › Apostolus vero: «Dum tempus habemus, operemur bonum, proprio enim tempore metemus non deficientes.. Ipse autem Dominus: • Thesaurizale vobis ipsis thesaurum in cœlis". › Qui antequam necessitas ingruat, faciendum consulunt, ut ne quis ignoratione proprii commodi futuro gaudio multetur, si convenientium præsidiorum expers discedat, remaneatque οι Matth. xxv, 1 seq.]. 50 Luc. xvi, 19 seqq. XIX, 21; Luc. x, 33. Ως δηλοῦσι μετὰ τοῦ ἄφρονος πλουσίου α! μωραί πέντε παρθένοι· ὁ μὲν γὰρ ῥανίδα κατὰ τῆς γλώττης ᾔτει φλεγόμενος, αἱ δὲ μικρὸν ἔλαιον, ὃ μὴ ἐπεκομίσαντο, καὶ οὐδεὶς δέδωκεν ἔχων ταῖς δυναμέναις βαστάσαι καὶ μὴ βεβαστακυίαις. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν Ἐκκλησιαστής παραινεί λέγων· ι Απόστειλον τὸν ἄρτον σου ἐπὶ πρόσωπον τοῦ ἑνδεοῦς, ὅτι ἐν πλήθει ἡμερῶν σου εὑρήσεις αὐτόν.» Ὁ δὲ Ἀπόστο λος· ο Ως καιρὸν ἔχομεν, ἐργαζώμεθα τὸ ἀγαθόν καιρῷ γὰρ ἰδίῳ θερίσομεν μὴ ἐκλυόμενοι.· Ὁ δὲ Κύριος ο Θησαυρίσατε ἑαυτοῖς θησαυρὸν ἐν οὐ ρανῷ. Πρὸ τῆς ἀνάγκης συμβουλεύοντες τὸ πρακτέον, ἵνα μή τις ἀγνοίᾳ τοῦ συμφέροντος ζημιωθῇ τὴν μέλλουσαν εὐφροσύνην, ἔρημος τῶν ἐπιτηδείων ἀπελθών, καὶ μένων οὐ μόνον ἀνέστιος, ἀλλὰ καὶ • Eccle. NI 1. es Galat, vr, 10. * Matth. vi, 20;

SECTIO IX. PERISTERIA.· τῷ ἀπολαύοντας ἑτέρους ὁρᾷν, πολλὴν ὑπομένων non solum sine mansione, verum etiam videndo alios ὀδύνην. Λυπεῖ μὲν γὰρ ἔνδεια μετρίως τὸν οὐκ fruentes gaudiis plurimam sustineat afflictionem. ἐρεθιζόμενον ἑτέρων τρυφῇ, τῆς ὀρέξεως ὡς ἡσυχα Etenim indigentia moderate affligit eum, qui alioζούσης τῷ μὴ ἔχειν ἔξωθεν ὑπόμνησιν ἐναλγῆ, ἐν rum luxu non proritatur, desiderio quodammodo ὀφθαλμοῖς δὲ οὔσης τῆς εὐωχίας, καὶ τῶν δαιτυμό. quiescente, ubi non habet extrinsecus, quod exνων ταῖς προπόσεσι ἱλαρῶς δεξιουμένων ἀλλήλους, acerbat 132 recordationem: at cum præ oculis δεινὴν ἡ ἐπιθυμία ἐργάζεται βάσανον, τῇ ὄψει τῶν sunt epulæ et convivæ hilariter se mutuis propiἡδέων τὴν ἔφεσιν διεγείρουσα, καὶ τῷ ἐφίεσθαι τὴν nationibus invitant, grave tormentum infligit cupiμετάληψιν, ἀνιωσα μάλα σφοδρώς. Ὅταν δὲ καὶ τὸ ditas aspectu rerum jucundarum excitans appetitum, ὅπως ἦν δυνατὸν τὸ γενόμενον τῇ ἀβουλίᾳ ἀδύνατον et dum in partem venire cupit, vehementissimo afλογίσηται, καὶ ὡς παρ' ἰδίαν ἀβουλίαν ἀποστερείται ficitur moerore. Cum autem cogitaverit, quod possiτοῖς ἄλλοις ἐν ἐξουσίᾳ τρυφῆς, τότε τὸ θλιβερὸν χαbile erat, id, quod per imprudentiam impossibile λεπώτερον γίνεται· τῆς μεταμελείας πρὸς τὴν τοῦ evasit, et quod propter propriam stultitiam destiσφαλλομένου διόρθωσιν ἀμηχανούσης, καὶ πόρον οὐχ tuitur deliciis, quæ in aliorum sunt potestate; arεὑρισκούσης, ὅπως ἡ ἐξουσία πάλιν λαβοῦσα καιρὸν flictio eo fit durior, quo impossibilitas est certior εξ παράσχῃ διαθέσθαι τὸ προτεθὲν πάλαι κακῶς. pœnitentia errorem admissum corrigendi, neque viam inveniendi ullam, qua facultas pateat tempus captandi, quo præbeatur occasio bene constituendi rursus id quod male olim dispositum fuerat. ΤΜΗΜΑ Η'. Οτι οἱ τὴν ἀναλγησίαν τοσοῦντες παρέντες τὸ καθ' ἑαυτοὺς μεριμνᾷν ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐξόδου κληρονόμοις φιλοτιμοῦνται παραπέμπειν τὰς οὐσίας. Καὶ ταῦτα μὲν οὐ συνορῶντες πολλοί, διαθήκας εἰς τοὺς προσήκοντας τίθενται έγγραφον τὴν ἑαυτῶν στηλιτεύοντες ἄνοιαν, καὶ προτιμοτέρους ἑαυτῶν εἰς τὸν τῆς κηδεμονίας λόγον ἄλλους ἡγούμενοι. Εἰ γὰρ καὶ τέκνα γονεῦσιν ὁ τῆς φύσεως νόμος ᾠκείωσεν, ἀλλ' ὁ τῆς σωτηρίας πόθος ἕκαστον ἑαυτοῦ πλείονα ποιεῖσθαι διδάσκει φροντίδα πρὸς τὸν τῆς κρίσεως καιρὸν ἄγων τὴν ἔννοιαν, ἐν ᾧ τὴν οἰκείαν ὁ καθεὶς πεφρικὼς ἐκδέχεται κρίσιν, οὐδαμόθεν προσδοκῶν, ἐὰν κακῶς τὰ κατ' αὐτὸν ἔχῃ, ἄλλοθεν ἐπικουρίαν. • Ζῦ γὰρ ἐγώ, φησί Κύριος, ὅτι ἐὰν ὦσιν ἐκεῖ Δανιήλ, καὶ Ἰώβ, οὐ ῥύσονται υἱοὺς ἢ θυγατέρας αυτ τῶν, ἀλλ' ἢ αὐτοὶ μόνοι σωθήσονται,» ὁ δὲ ἁμαρτω λὸς ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ αὐτοῦ ἀποθανεῖται· οἱ δὲ πρὸς τὴν καθ' ἑαυτῶν ἀναλγησίαν γενναῖοι, οὐδένα τότε παρ' οὐδενὸς ἔχειν βοήθειαν μαθόντες, ἕκαστον δὲ ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων σωζόμενον, ἢ ἀπολλύμενον παρέντες τὰ ἑαυτῶν μεριμνᾶν, καὶ ὡς ἂν τῆς μερίδος γένοιντο τῶν σωζομένων καταλιπόντες φροντίζειν, κληρονό μοις παραπέμπειν φιλοτιμοῦνται τὰς οὐσίας σκυθρω ποῖς μὲν προσώποις δῆθεν σχηματιζομένοις κατήφειαν, φαιδρᾷ δὲ τῇ διαθέσει λογιζομένοις ἔνδον τὴν SECTIO VIII. Quod hi, qui ad eum deveniunt morbum, ut nulla tangantur doloris compunctione, in exitu vitæ prætermittentes curæ habere, quod ad se ipsos special, hæredibus res suas transmittere satagunt. CAPUT I. Et hæc quidem minime animadvertentes plerique, testamenta in gratiam agnatorum conscribunt, suam scripto pervulgantes amentiam, et existimantes præferendos alios sibi ipsis in ratione administrationis. Si enim naturæ lex filios parentibus proximos esse voluit, nihilominus salutis desiderium, sui quemque potissimam habere curam docet, ubi cogitationem ad tempus judicii convertit, in quo suam propriam quisque horrens exspectat sententiam, neque aliunde, si male res suæ se habuerint, sperans auxilium. ‹ Vivo 133 enim ego (inquit Dominus), si fuerint istic Daniel et Job, quia nec filios, nec filias suas liberabunt, sed ipsi soli salvabuntur 90 › peccator autem in peccato suo morietur. At illi, qui tam generosi sunt contra se ipsos nullum sentiendo dolorem, animadvertentes se tunc a nemine subsidium habituros, unumquemque autem ex propriis operibus salvandum, aut damnandum, prætermittentes quæ sua sunt, curare, utque et ipsi in parte sint salvandorum, sollicitudinem omittentes, hæredibus transmittere satagunt, qui videlicet tristibus vultibus et demissis mœsti- ' τῶν καταλειφθέντων ἀπόλαυσιν· καὶ οἱ μὲν μετὰ τὴν p tiam specie præferentes, læto vero intus habitu aniκηδείαν εὐφραίνονται, τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνευωχούμενοι κόποις, αὐτοὶ δὲ τὴν ὄντως στυγνήν κατήφειαν πρὸς διηνεκή τῆς τιμωρίας ἐπιφέρονται ὀδύνην. ΤΜΗΜΑ Θ'. Στηλιτευμὸς τῶν τὰς διαθήκας γραφόντων. Καὶ οἷα τὰ πάντα σεμνὰ τῆς διαθήκης αὐτῶν ** Ezech. xiv, 14,16. mæ cogitant de fruendo his quæ fuerunt derelicta: et ipsi quidem post exsequiarum curam, voluptatem percipiunt e laboribus alienis, sese jucunde conviviis exsaturantes; isti autem vere mærorem luctuo - sum ad continuum pœnæ dolorem secum deferunt SECTIO IX. Sugillatio eorum qui testamenta scribunt. CAPUT I. Et quam seriæ sunt omnes ipsorum testamenta-

SECTIO IX. PERISTERIA.· τῷ ἀπολαύοντας ἑτέρους ὁρᾷν, πολλὴν ὑπομένων non solum sine mansione, verum etiam videndo alios ὀδύνην. Λυπεῖ μὲν γὰρ ἔνδεια μετρίως τὸν οὐκ fruentes gaudiis plurimam sustineat afflictionem. ἐρεθιζόμενον ἑτέρων τρυφῇ, τῆς ὀρέξεως ὡς ἡσυχα Etenim indigentia moderate affligit eum, qui alioζούσης τῷ μὴ ἔχειν ἔξωθεν ὑπόμνησιν ἐναλγῆ, ἐν rum luxu non proritatur, desiderio quodammodo ὀφθαλμοῖς δὲ οὔσης τῆς εὐωχίας, καὶ τῶν δαιτυμό. quiescente, ubi non habet extrinsecus, quod exνων ταῖς προπόσεσι ἱλαρῶς δεξιουμένων ἀλλήλους, acerbat 132 recordationem: at cum præ oculis δεινὴν ἡ ἐπιθυμία ἐργάζεται βάσανον, τῇ ὄψει τῶν sunt epulæ et convivæ hilariter se mutuis propiἡδέων τὴν ἔφεσιν διεγείρουσα, καὶ τῷ ἐφίεσθαι τὴν nationibus invitant, grave tormentum infligit cupiμετάληψιν, ἀνιωσα μάλα σφοδρώς. Ὅταν δὲ καὶ τὸ ditas aspectu rerum jucundarum excitans appetitum, ὅπως ἦν δυνατὸν τὸ γενόμενον τῇ ἀβουλίᾳ ἀδύνατον et dum in partem venire cupit, vehementissimo afλογίσηται, καὶ ὡς παρ' ἰδίαν ἀβουλίαν ἀποστερείται ficitur moerore. Cum autem cogitaverit, quod possiτοῖς ἄλλοις ἐν ἐξουσίᾳ τρυφῆς, τότε τὸ θλιβερὸν χαbile erat, id, quod per imprudentiam impossibile λεπώτερον γίνεται· τῆς μεταμελείας πρὸς τὴν τοῦ evasit, et quod propter propriam stultitiam destiσφαλλομένου διόρθωσιν ἀμηχανούσης, καὶ πόρον οὐχ tuitur deliciis, quæ in aliorum sunt potestate; arεὑρισκούσης, ὅπως ἡ ἐξουσία πάλιν λαβοῦσα καιρὸν flictio eo fit durior, quo impossibilitas est certior εξ παράσχῃ διαθέσθαι τὸ προτεθὲν πάλαι κακῶς. pœnitentia errorem admissum corrigendi, neque viam inveniendi ullam, qua facultas pateat tempus captandi, quo præbeatur occasio bene constituendi rursus id quod male olim dispositum fuerat. ΤΜΗΜΑ Η'. Οτι οἱ τὴν ἀναλγησίαν τοσοῦντες παρέντες τὸ καθ' ἑαυτοὺς μεριμνᾷν ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐξόδου κληρονόμοις φιλοτιμοῦνται παραπέμπειν τὰς οὐσίας. Καὶ ταῦτα μὲν οὐ συνορῶντες πολλοί, διαθήκας εἰς τοὺς προσήκοντας τίθενται έγγραφον τὴν ἑαυτῶν στηλιτεύοντες ἄνοιαν, καὶ προτιμοτέρους ἑαυτῶν εἰς τὸν τῆς κηδεμονίας λόγον ἄλλους ἡγούμενοι. Εἰ γὰρ καὶ τέκνα γονεῦσιν ὁ τῆς φύσεως νόμος ᾠκείωσεν, ἀλλ' ὁ τῆς σωτηρίας πόθος ἕκαστον ἑαυτοῦ πλείονα ποιεῖσθαι διδάσκει φροντίδα πρὸς τὸν τῆς κρίσεως καιρὸν ἄγων τὴν ἔννοιαν, ἐν ᾧ τὴν οἰκείαν ὁ καθεὶς πεφρικὼς ἐκδέχεται κρίσιν, οὐδαμόθεν προσδοκῶν, ἐὰν κακῶς τὰ κατ' αὐτὸν ἔχῃ, ἄλλοθεν ἐπικουρίαν. • Ζῦ γὰρ ἐγώ, φησί Κύριος, ὅτι ἐὰν ὦσιν ἐκεῖ Δανιήλ, καὶ Ἰώβ, οὐ ῥύσονται υἱοὺς ἢ θυγατέρας αυτ τῶν, ἀλλ' ἢ αὐτοὶ μόνοι σωθήσονται,» ὁ δὲ ἁμαρτω λὸς ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ αὐτοῦ ἀποθανεῖται· οἱ δὲ πρὸς τὴν καθ' ἑαυτῶν ἀναλγησίαν γενναῖοι, οὐδένα τότε παρ' οὐδενὸς ἔχειν βοήθειαν μαθόντες, ἕκαστον δὲ ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων σωζόμενον, ἢ ἀπολλύμενον παρέντες τὰ ἑαυτῶν μεριμνᾶν, καὶ ὡς ἂν τῆς μερίδος γένοιντο τῶν σωζομένων καταλιπόντες φροντίζειν, κληρονό μοις παραπέμπειν φιλοτιμοῦνται τὰς οὐσίας σκυθρω ποῖς μὲν προσώποις δῆθεν σχηματιζομένοις κατήφειαν, φαιδρᾷ δὲ τῇ διαθέσει λογιζομένοις ἔνδον τὴν SECTIO VIII. Quod hi, qui ad eum deveniunt morbum, ut nulla tangantur doloris compunctione, in exitu vitæ prætermittentes curæ habere, quod ad se ipsos special, hæredibus res suas transmittere satagunt. CAPUT I. Et hæc quidem minime animadvertentes plerique, testamenta in gratiam agnatorum conscribunt, suam scripto pervulgantes amentiam, et existimantes præferendos alios sibi ipsis in ratione administrationis. Si enim naturæ lex filios parentibus proximos esse voluit, nihilominus salutis desiderium, sui quemque potissimam habere curam docet, ubi cogitationem ad tempus judicii convertit, in quo suam propriam quisque horrens exspectat sententiam, neque aliunde, si male res suæ se habuerint, sperans auxilium. ‹ Vivo 133 enim ego (inquit Dominus), si fuerint istic Daniel et Job, quia nec filios, nec filias suas liberabunt, sed ipsi soli salvabuntur 90 › peccator autem in peccato suo morietur. At illi, qui tam generosi sunt contra se ipsos nullum sentiendo dolorem, animadvertentes se tunc a nemine subsidium habituros, unumquemque autem ex propriis operibus salvandum, aut damnandum, prætermittentes quæ sua sunt, curare, utque et ipsi in parte sint salvandorum, sollicitudinem omittentes, hæredibus transmittere satagunt, qui videlicet tristibus vultibus et demissis mœsti- ' τῶν καταλειφθέντων ἀπόλαυσιν· καὶ οἱ μὲν μετὰ τὴν p tiam specie præferentes, læto vero intus habitu aniκηδείαν εὐφραίνονται, τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνευωχούμενοι κόποις, αὐτοὶ δὲ τὴν ὄντως στυγνήν κατήφειαν πρὸς διηνεκή τῆς τιμωρίας ἐπιφέρονται ὀδύνην. ΤΜΗΜΑ Θ'. Στηλιτευμὸς τῶν τὰς διαθήκας γραφόντων. Καὶ οἷα τὰ πάντα σεμνὰ τῆς διαθήκης αὐτῶν ** Ezech. xiv, 14,16. mæ cogitant de fruendo his quæ fuerunt derelicta: et ipsi quidem post exsequiarum curam, voluptatem percipiunt e laboribus alienis, sese jucunde conviviis exsaturantes; isti autem vere mærorem luctuo - sum ad continuum pœnæ dolorem secum deferunt SECTIO IX. Sugillatio eorum qui testamenta scribunt. CAPUT I. Et quam seriæ sunt omnes ipsorum testamenta-

SECTIO IX. PERISTERIA.· τῷ ἀπολαύοντας ἑτέρους ὁρᾷν, πολλὴν ὑπομένων non solum sine mansione, verum etiam videndo alios ὀδύνην. Λυπεῖ μὲν γὰρ ἔνδεια μετρίως τὸν οὐκ fruentes gaudiis plurimam sustineat afflictionem. ἐρεθιζόμενον ἑτέρων τρυφῇ, τῆς ὀρέξεως ὡς ἡσυχα Etenim indigentia moderate affligit eum, qui alioζούσης τῷ μὴ ἔχειν ἔξωθεν ὑπόμνησιν ἐναλγῆ, ἐν rum luxu non proritatur, desiderio quodammodo ὀφθαλμοῖς δὲ οὔσης τῆς εὐωχίας, καὶ τῶν δαιτυμό. quiescente, ubi non habet extrinsecus, quod exνων ταῖς προπόσεσι ἱλαρῶς δεξιουμένων ἀλλήλους, acerbat 132 recordationem: at cum præ oculis δεινὴν ἡ ἐπιθυμία ἐργάζεται βάσανον, τῇ ὄψει τῶν sunt epulæ et convivæ hilariter se mutuis propiἡδέων τὴν ἔφεσιν διεγείρουσα, καὶ τῷ ἐφίεσθαι τὴν nationibus invitant, grave tormentum infligit cupiμετάληψιν, ἀνιωσα μάλα σφοδρώς. Ὅταν δὲ καὶ τὸ ditas aspectu rerum jucundarum excitans appetitum, ὅπως ἦν δυνατὸν τὸ γενόμενον τῇ ἀβουλίᾳ ἀδύνατον et dum in partem venire cupit, vehementissimo afλογίσηται, καὶ ὡς παρ' ἰδίαν ἀβουλίαν ἀποστερείται ficitur moerore. Cum autem cogitaverit, quod possiτοῖς ἄλλοις ἐν ἐξουσίᾳ τρυφῆς, τότε τὸ θλιβερὸν χαbile erat, id, quod per imprudentiam impossibile λεπώτερον γίνεται· τῆς μεταμελείας πρὸς τὴν τοῦ evasit, et quod propter propriam stultitiam destiσφαλλομένου διόρθωσιν ἀμηχανούσης, καὶ πόρον οὐχ tuitur deliciis, quæ in aliorum sunt potestate; arεὑρισκούσης, ὅπως ἡ ἐξουσία πάλιν λαβοῦσα καιρὸν flictio eo fit durior, quo impossibilitas est certior εξ παράσχῃ διαθέσθαι τὸ προτεθὲν πάλαι κακῶς. pœnitentia errorem admissum corrigendi, neque viam inveniendi ullam, qua facultas pateat tempus captandi, quo præbeatur occasio bene constituendi rursus id quod male olim dispositum fuerat. ΤΜΗΜΑ Η'. Οτι οἱ τὴν ἀναλγησίαν τοσοῦντες παρέντες τὸ καθ' ἑαυτοὺς μεριμνᾷν ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐξόδου κληρονόμοις φιλοτιμοῦνται παραπέμπειν τὰς οὐσίας. Καὶ ταῦτα μὲν οὐ συνορῶντες πολλοί, διαθήκας εἰς τοὺς προσήκοντας τίθενται έγγραφον τὴν ἑαυτῶν στηλιτεύοντες ἄνοιαν, καὶ προτιμοτέρους ἑαυτῶν εἰς τὸν τῆς κηδεμονίας λόγον ἄλλους ἡγούμενοι. Εἰ γὰρ καὶ τέκνα γονεῦσιν ὁ τῆς φύσεως νόμος ᾠκείωσεν, ἀλλ' ὁ τῆς σωτηρίας πόθος ἕκαστον ἑαυτοῦ πλείονα ποιεῖσθαι διδάσκει φροντίδα πρὸς τὸν τῆς κρίσεως καιρὸν ἄγων τὴν ἔννοιαν, ἐν ᾧ τὴν οἰκείαν ὁ καθεὶς πεφρικὼς ἐκδέχεται κρίσιν, οὐδαμόθεν προσδοκῶν, ἐὰν κακῶς τὰ κατ' αὐτὸν ἔχῃ, ἄλλοθεν ἐπικουρίαν. • Ζῦ γὰρ ἐγώ, φησί Κύριος, ὅτι ἐὰν ὦσιν ἐκεῖ Δανιήλ, καὶ Ἰώβ, οὐ ῥύσονται υἱοὺς ἢ θυγατέρας αυτ τῶν, ἀλλ' ἢ αὐτοὶ μόνοι σωθήσονται,» ὁ δὲ ἁμαρτω λὸς ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ αὐτοῦ ἀποθανεῖται· οἱ δὲ πρὸς τὴν καθ' ἑαυτῶν ἀναλγησίαν γενναῖοι, οὐδένα τότε παρ' οὐδενὸς ἔχειν βοήθειαν μαθόντες, ἕκαστον δὲ ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων σωζόμενον, ἢ ἀπολλύμενον παρέντες τὰ ἑαυτῶν μεριμνᾶν, καὶ ὡς ἂν τῆς μερίδος γένοιντο τῶν σωζομένων καταλιπόντες φροντίζειν, κληρονό μοις παραπέμπειν φιλοτιμοῦνται τὰς οὐσίας σκυθρω ποῖς μὲν προσώποις δῆθεν σχηματιζομένοις κατήφειαν, φαιδρᾷ δὲ τῇ διαθέσει λογιζομένοις ἔνδον τὴν SECTIO VIII. Quod hi, qui ad eum deveniunt morbum, ut nulla tangantur doloris compunctione, in exitu vitæ prætermittentes curæ habere, quod ad se ipsos special, hæredibus res suas transmittere satagunt. CAPUT I. Et hæc quidem minime animadvertentes plerique, testamenta in gratiam agnatorum conscribunt, suam scripto pervulgantes amentiam, et existimantes præferendos alios sibi ipsis in ratione administrationis. Si enim naturæ lex filios parentibus proximos esse voluit, nihilominus salutis desiderium, sui quemque potissimam habere curam docet, ubi cogitationem ad tempus judicii convertit, in quo suam propriam quisque horrens exspectat sententiam, neque aliunde, si male res suæ se habuerint, sperans auxilium. ‹ Vivo 133 enim ego (inquit Dominus), si fuerint istic Daniel et Job, quia nec filios, nec filias suas liberabunt, sed ipsi soli salvabuntur 90 › peccator autem in peccato suo morietur. At illi, qui tam generosi sunt contra se ipsos nullum sentiendo dolorem, animadvertentes se tunc a nemine subsidium habituros, unumquemque autem ex propriis operibus salvandum, aut damnandum, prætermittentes quæ sua sunt, curare, utque et ipsi in parte sint salvandorum, sollicitudinem omittentes, hæredibus transmittere satagunt, qui videlicet tristibus vultibus et demissis mœsti- ' τῶν καταλειφθέντων ἀπόλαυσιν· καὶ οἱ μὲν μετὰ τὴν p tiam specie præferentes, læto vero intus habitu aniκηδείαν εὐφραίνονται, τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνευωχούμενοι κόποις, αὐτοὶ δὲ τὴν ὄντως στυγνήν κατήφειαν πρὸς διηνεκή τῆς τιμωρίας ἐπιφέρονται ὀδύνην. ΤΜΗΜΑ Θ'. Στηλιτευμὸς τῶν τὰς διαθήκας γραφόντων. Καὶ οἷα τὰ πάντα σεμνὰ τῆς διαθήκης αὐτῶν ** Ezech. xiv, 14,16. mæ cogitant de fruendo his quæ fuerunt derelicta: et ipsi quidem post exsequiarum curam, voluptatem percipiunt e laboribus alienis, sese jucunde conviviis exsaturantes; isti autem vere mærorem luctuo - sum ad continuum pœnæ dolorem secum deferunt SECTIO IX. Sugillatio eorum qui testamenta scribunt. CAPUT I. Et quam seriæ sunt omnes ipsorum testamenta-

S. NILJ τοῦ δεσπόζειν, πρὶν δωρήσωνται. Δηλώσαντες τὸ μὴ κατὰ γνώμην τοῦτο ποιεῖν, πρὶν χαρίσωνται, τὸ παραχωρεῖν ἀνάγκῃ, καὶ οὐ προαιρέσει σημαίνουσι· ζῇν μὲν καὶ δεσπόζειν τῶν οἰκείων εὐχόμενοι· ἐπεὶ δὲ μὴ προχωρεῖ τοῦτο, παραπέμποντες τοῖς τυχούσιν, ἃ καὶ βουλόμενοι λαβεῖν, ἢ ἔχειν οὐ δύνανται. Εξη ἐμοὶ ζῇν! Αλλ' εἴποι πρὸς αὐτὸν εἰκότως ἡ ἀλήθεια· Εἴη σοι ζῆν, ὦ οὗτος! Τί γὰρ μέχρι νῦν ζήσας τὸν βίον ὠφέλησας; Τίνα τῶν λιμωττόντων ἐχόρτασας: Τίνα τῶν ἀστέγων συνήγαγες; Τίνα τῶν στρεβλουμένων χρεωφειλετῶν ἠλευθέρωσας; Τίνα δεσποτῶν ὀδυρόμενον ὠμότητα τῆς σκληρᾶς δουλείας απήλλαξας; Τίνος τῶν ἀπὸ πλούτου ἀποτυχόντων πενίαν παρεμυθήσω, ἐπικουφίσας αὐτῷ καὶ ἐν μέρει τὰ τῆς πτωχείας δεινά; Οτι ζῆν βούλεσθαι λέγεις, ούτ δενὸς ἄλλου τοῦτο λέγοντος περὶ σοῦ; Εἶπον δ᾽ ἂν πάντως πολλοί, Ει ἦσθα γενόμενος ἐν τῷ παρελθόντι χρηστὸς, πάλιν ἕκαστος τοιούτου πειραθήσεσθαι πεπεισμένος, οἷος αὐτῷ καὶ πάλαι γεγένησο. Είη σας ζῆν· διατί; Ἵνα μερίσῃς τὴν οὐσίαν τοῖς πένησιν; Ινα νῦν ποιήσῃς, 8 μὴ ἐποίησας πρίν; ἵνα τὸ λοι πὸν κατὰ τὴν χρείαν. ἀναπληρώσῃς ἑκάστῳ ἐκ τοῦ σοι περισσεύοντος; Εξεστί σοι τοῦτο καὶ τελευτῶντι ποιῆσαι, καὶ πολλοὺς ἔχειν τοὺς ὑπὲρ τῆς σῆς προσευχομένους ἀνέσεως· μᾶλλον δὲ κἂν μηδεὶς προσεύ ζηται, μηδὲ δεηθῇ τοῦ Θεοῦ, αὐτό σε τὸ ἔργον αἰδέ σιμον ποιήσει τῷ Κριτῇ, καὶ ἐπὶ τὴν ἡτοιμασμένην οδηγήσει βασιλείαν σὺν τοῖς θρέψασι πεινῶντα τὸν πένητα. Η ἵνα καὶ ἄλλα κτησάμενος, ἀδρῶς μὲν τῶν ἡδέων ἐπὶ πλεῖον ἀπολαύσῃς αὐτὸς, πλειόνων δὲ διαδόχους καταλίπης τους σούς, δεσπόσῃς δὲ πάλιν; "Ινα τί ὧν ἕως τοῦ παρόντος κακῶς ἐκυρίευσας, ούτ δενὸς ἐκ τοσούτων παραμυθησάμενος ἔνδειαν; Πῶς δὲ καὶ σὰ λέγεις τὰ πρὸς χρῆσιν δεδομένα τῆς ἐνθάδε ζωῆς, καὶ οἰκονομίαν τῶν δεομένων κοινήν; Πόθεν ενήνοχας αὐτὰ, ὅτι τὰ λέγεις, τὰ τῆς σῆς γενέσεως πρεσβύτερα; Οὐκ ἐπεκομίσω ἄλλοθεν παρερχόμενος εἰς τὸν βίον; οὐ συνέπεσέ σοι γεννωμένῳ; οὐκ ἐκ νηδύος ἔχων αὐτὰ ἐξῆλθες μητρικῆς, ἵνα καθάπερ τὸ συμπεφυκός σῶμα, οὕτως εἴπῃς σά· τὰ σύγχρονα σοι εὗρες· ἐχρήσω· καταλείπεις· πῶς σὰ λέγεις τὰ πρὸ σοῦ, καὶ μετὰ σὲ πᾶσιν ὁμοίως εἰς ἐξουσίαν προκείμενα; Σὰ ἦν, εἰ ἧς αὐτὰ τῇ μεταδόσει κτη σάμενος. Βεβαίως τὰ ἦν, εἰ ἧς αὐτὰ τῇ ἐλεημοσύνῃ θησαυρίσας ἐν οὐρανῷ. Τοῦ δὲ θανάτου σοι παραλύοντος τὴν νομὴν τῆς αὐθεντίας, μάταιος λοιπὸν διανομεὺς, ὧν ὁ καιρὸς καὶ μὴ βουλόμενόν σε άφαι· ρεῖται τὴν ἐξουσίαν. Ιθι δὴ οὖν συντόμως, καὶ με. τάβηθι τάχιον ὀλίγας τῆς ὀλιγοχρονίου ζωῆς ἀντὶ πολλῶν τῆς πολυχρονίου τῇ δίκῃ ὑφέξων εὐθύνας. Τί καὶ μακρὰν σεαυτῷ, καὶ χαλεπωτέραν κατασκευάζεις τὴν κόλασιν, πρὸς ἔσχατον γῆρας ἐκταθῆναί σοι που θῶν τὸν ἐνάμαρτον βίον, ἵνα πολλῆς τῆς ἐνθάδε διαγωγής πολλὴν δέξῃ, καὶ παρατεταμένην την βά riæ præfationes! Mihi quidem (inquiunt) vita sit, προοίμια! Εἴη μὲν ἐμοὶ ζῇν, φησὶ, καὶ τῶν ἐμαυ et meorum bonorum dominium possim habere, priusquam largiantur. Declarantes id non se facere ex animi sententia, antequam beneficium conferant; necessitati morem gerere, non voluntati suæ indicant: vitam ut degant, propriarumque rerum dominium 134 habeant, precantes; posteaquam vero id minime conceditur, transmittentes quibuscunque illa, quæ et ipsi vellent accipere, aut retinere nou possunt. Sit mihi vita. Verum diceret ad ipsum apposite veritas· Sit tibi vita: heus tu! sed quid hactenus vivendo ad vitam utilitatis præbuisti? Quem præ fame pereuntem cibasti? Quem tecto carentem excepisti hospitio? Quem debitorem exhaustum vexatum liberasti? Quem plangentem dominorum crudelitatem a dura servitute absolvisti? Cujusnam eorum, qui divitiis frustrati sunt, paupertatem consolatus es? Mendicitatis ærumnas quamvis pro parte, ipsi alleviasti? Quid vivere velle dicis, nullo alio de te id dicente? dicerent vero multi omnino, si præterito tempore bonum te præbuisses unusquisque rursus talem experturum te persuasus foret, qualis ipsi et olim fuisses. Sit tibi vita. Quam ob causam? ut distribuas opes pauperibus? ut nunc facias quod antea non fecisti? ut imposterum ad necessitatem expleas unicuique ex eo quod tibi superfluum est? Licet id tibi et morienti facere, multosque habere pro tua remissione orantes; quinetiam, etsi nullus orel, neque Deum roger, ipsummet opus commendatum te Judici sistet, et deducet ad regnum præparatum una cum iis qui pauperem esurientem nutrierunt. An ut et alios adhuc acquirens census, molliter quidem ipse suavibus deliciis quam diutissime perfruaris, plurium vero tuos derelinquas opum successores, rursum autem illis poliaris? Uiquid eas lucusque male dominans obtinuisti, nullius e tantis pecuniis sublevans egestatem? Cur vero et tua dicis, quæ ad usum praesentis vitæ concessa, 135 et ad communem indigentium dispensationem? unde ipsa importasti, ut tua vocares, quæ antiquiora sunt tua nativitate? Non aliunde intulisti vitam ingrediens, non tecum nato exstiterunt, non ipsa possidens materno prodiisti ex utero, ut non secus ac corpus tecuni natum, ita diceres tua tibi coæva; reperisti, usus es, derelinquis. Quo pacto tua vocas, quæ ante te, et post te omnibus pariter ad arbitrium sunt proposita? Tua erant, si tradendo ea acquisivisses: constanter tua erant, si ea in cœlum per eleemosynas, uti thesaurum, recondidisses. Morte tibi distributionem tui dominii dissolvente, frustra deinceps distribuis ea, quorum tempus et invito tibi potestatem adiunit. Nunc igitur progredere sine diverti culo, et transmigra quantocius paucas brevi tempore peractæ vitæ vice multarum prolixioris juste subiturus pœnas. Ecquid diuturnum tibi et gravius præparas supplicium, exoptans usque ad extremum senium tibi protendere vitam peccatis refertam, ut pro̟ longa inìbi diversatione longum excipias et protensum tormentum? σανον;

PERISTERIA. - SECTIO IX. Εἶτα, Βούλομαι, καὶ πολλὰ βούλομαι, προσεπιδια ταξάμενοι, καὶ ἐν τοῖς οὐκέτι λοιπὸν ἰδίοις ἄφθονον εἰς τοὺς προσήκοντας ἐπιδειξάμενοι φιλοτιμίαν, καὶ τὰ πολλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ ἴσως ἐπιβιώσονται, προστάταις ἑαυτοὺς παραθέμενοι, καὶ φίλοις, ἀσφα λισάμενοί τε σημαντῆρι τὰ δεδογμένα πρὸς τὸ δῆθεν ἀραδιούργητον, διαστροφῇ τῆς ὄψεως ἀπαλλάττονται, ὡς οἱ πιθανῶς σεμνοποιεῖν ειωθότες, τὸ ψεῦδός φασι γελώντες τὰ τῇδε, ὡς δὲ τὸ ἀληθὲς ἔχει, φρίττοντες τὸ ἀθρόον αὐτοῖς φανέντα φοβερά, καὶ ἀμειδὴ χωρία. Χλεύης γὰρ σημεῖον μειδίαμα, ὅπερ τοῖς προσώποις ἐχρῆν ἐπιφαίνεσθαι τῶν τελευτώντων, εἴπερ ἐμυκτή ριζον ὡς γέλωτος ἄξια τὰ ἀφιέμενα· νῦν δὲ καθάπερ οἱ τῶν πικρῶν φαρμάκων γενόμενοι ἀποστύφουσι τῇ ἀηδίᾳ τὸ πρόσωπον, τῆς ψυχῆς πρὸς ἦν ἔσχεν ἐκ τῶν ὀφθέντων ἐκεῖ χαλεπῶν διάθεσιν τυπωσάσης τὸν χαρακτῆρα τῆς ὄψεως, καὶ τῷ σχήματι τοῦ φαινομένου τὴν ἑαυτῆς φανερωτάτης κεκρυμμένην ἀνίαν. Εσ οπτρον γὰρ ψυχῆς ἡ φύσις ὄψιν ἐποίησε, τοιαύτας ἀποσκιάζουσαν ἐφ' ἑαυτῆς τὰς μορφάς, οἵας ἔνδον ἐκείνη τὰς διαθέσεις κινεῖ, ἕως τῶν προφανῶν τεκμηρίων τὰ ἑαυτῆς τείνουσα πάθη. Οὕτως ἡ λύπη τῇ κατηφείᾳ ἐλέγχεται· οὕτως ἡ χαρὰ τῇ διαχύσει γνωρίζεται· οὕτω δηλοῦται ὁ θυμὸς τῇ τραχύτητι, καὶ οὐκ ἔστιν ἔτερον ἐπιμορφώσασθαι σχῆμα παρ' 8 κελεύει ἡ τὸν νοῦν κατέχουσα ἀσχολία. CAPUT 11. Subjungentes postea: Volo, et magnopere volo; adjiciendo mandala, et in rebus, quæ non amplius propriæ imposterum sunt, profusam liberalitatem erga agnatos ostendendo, atque eum plerumque in finem, si forte superviverent, seipsos patronis, et amicis commendando, et quæ sibi visa fuerunt corroborando signaculo, videlicet ad fraudem impediendam, facie retorta moriuntur; videntes ea quæ hic sunt, uti aiunt probabiliter qui solent graviter se gerere, quasi fallaciam rerum, quemadmodum 136 se revera habent, quia exhorrescunt loca timenda, et tetrica, quæ ipsis simul omnia apparent. Risus quippe iudicium est irrisionis, qui quidem debebat in vultibus morientium spectari; siquidem veluti risu digna, quæ dimittebantur, subsannassent: nunc autem tanquam amaris medicamentis degustatis astringunt contrahentes vultum præ aversatione; anima, quem habuit ex iis quæ illic aspexit, sævis rebus affectum exprimente, figura visus, et specie apparente absconditam sui ipsius molestiam manifeste demonstrante. Natura etenim speculum animæ finxit vultum, tales in semetipso formas adumbrantem, quales intus illa movet affectus, donec passiones suas prodit claris et dilucidis argumentis. Sic dolor arguitur e mœstitia: ita gaudium indicatur profusione voluptatis; ita cura significatur cogitatione intensiore: sic iracundia patefit asperitate: nec alia species oris potest conformari præter eam, quam imperat occupatio mentem invadens. Γνώριμον γὰρ εὐθὺς ἅπασι τὸ σόφισμα γίνεται, τῆς ὑποκρίσεως ἀκριβοῦν οὐ δυναμένης τῆς ἀληθείας τοὺς τύπους, οὐδὲν κρατοῦντος ἄλλου πάθους τὰ ἑτέρου σχηματίσασθαι ἰσχυούσης ἐπὶ πολύ· κἂν γὰρ ἀπ' ἐκείνου ἐπὶ τοῦτο πρὸς βραχὺ ἀμείψαι τὸν χα ρακτῆρα βιάσηται, φυλάττειν ἐπὶ πολὺ τὸ πλάσμα οὐκ ἔχει, δυνάμεως μεταμορφουμένης ὀξέως τῆς ὄψεως, κἀκεῖνον δεχομένης τὸν τύπον, ὃν σχηματίζει κατὰ συμπάθειαν τὸ ἔνδον διαιτώμενον πάθος. Ἐγὼ δὲ καὶ τὰς πέντε παρθένους, ἃς μωρὰς ὠνόμασεν ἡ θεία Γραφή, ταύτης εἶναι νομίζω της τάξεως, έχον. σας μὲν μεθ' ἑαυτῶν τὰς τῆς παρθενίας λαμπάδας, ἔλαιον δὲ οὐκ ἐπικομισαμένας ἐν τοῖς ἀγγείοις, τὸ τρέφειν τῇ ἀρδείᾳ τὴν πυρσὸν τῆς λαμπάδος πεφυκός· καὶ ἔνθεν τῆς μωρίας εἰκότως δεξαμένας τὸ ὄνομα, ὅτι τὸ δυσχερές, καὶ τοῦ ἀδυνάτου πλησίον τὴν παρθενίαν κατορθώσασαι, τοῦ ἐλάττονος, καὶ λίαν ἂν εὐκόλου κατημέλησαν· πρὸς φύσεως αγωνισάμενοι τυραννίδα, ἐπιθυμίαν μαινομένην χαλι νώταται, ἡδονῆς καιομένην κατασβέσασαι φλόγα, τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς φιμώσασαι τῷ νόμῳ τοῦ πνεύ ματος, ἄνθρακας καιομένους τὰς ὑπομνήσεις τῆς ἀκολασίας πατήσασαι πάθους ἀβλαβῶς, πρὸς δὲ τὴν τῶν δεομένων συμπάθειαν μείνασαι ἀπαθεῖς, ἔνθα οὐ πόνος, οὐχ ἱδρὼς, οὐ κάματος, βούλησις δὲ μόνη εἰς ἔργον τὸ δοκοῦν ἦγεν ἀσκύλτως· καὶ τὸ μὲν δυσκαταγών στον, καὶ πολλοῖς ἀγῶνα κινοῦν κάμ ψαται πάθος, ἐκεῖ δὲ πεσοῦσαι, ὅπου προαιρέσεως CAPUT III. Nam statim fraus omnibus innotescit, cum simulatio nequeal veritatis imagines exprimere diligenter, quia non potest, ut plurimum, alia passione dominante exhibere specie conformi, quæ ad alteram pertinent; quamvis enim ab illa celeriter ad istam mutare formam conetur, celare din fictam speciem haudquaquam valet, eo quod vultus ocius transformatur, et illam recipit figuram, quam elingt occulto natura consensu passio, que intus versatur. 137 Ego vero et quinque virgines, quas Scriptura sacra fatuas nominavit, ad huue ordines speclare arbitror, quæ secum quidem habebant virginitatis lucernas, oleum autem non intulerant in vasis suis, quod ad ignem lucernæ nutriendum humore suo illum irrigando erat idoneum, et inde fatuitatis nomen apposite susceperunt, quod cum virginitatem, quæ difficilis est, et prope impossibilis, recte servassent, quod levius erat, et valde facile neglexerunt, certantes contra naturæ tyrannidem, insanientem concupiscentiam refrenantes, æstuantem voluptatis flammam exstinguentes, sensum carnis lege spiritus quasi camo coercentes, carbones ardentes, hoc est luxuriæ memoriami, affectumque absque læsione conculcantes, ad commiserationem tamen indigentium permanserunt immotæ, ubi non labor, nec sudor, nec ulla fatigatio, sed voluntas sola sententiam animi sine vexatione perduxisset ad effectum; et cum cam, quæ difficilis

est expugnatu, multisque certamen ciet, passionem εξουσία τὸ προτεθὲν ἀπόνως ἡνύετο, καὶ τὸ φαιδρὸν declinassent, istic ceciderunt, ubi arbitrium sententiæ absque labore propositum perficit, et nitorem virginitatis caligine avaritiæ obtenebrarunt. Idcirco turbata cursitabant circum fora oleum undequaque perquirentes, quando vendentes illud fores occluserant. Quæ enim negotio jam peracto superest negotiatio, ubi nemine indigente ulla re, neque commutationem faciente tempestivam ei, qui oleo eget, cessante autem publico mercatu, et necessariorum unicuique commercium redlente impossibile? Si namque virginibus tantus castitatis labor, cum non adesset misericordia, inutilis fuit, et ipsæ thalamo Sponsi exclusæ steterunt miserabilibus vocibus 138 clamantes: c Domine, Domine, aperi nobis ";» et intus audientes velut iracunda loquela infrementem Sponsum, et dicentem: «Amen dico vobis, nescio VOS ' 97, undenam sitis: ecquid audire fas est, et quam iracunda et əspera cum voce eos qui præter immisericordiam mille aliis detinentur vitiis? Nonne illud omnino, et adeo horride, quod ad eorum similes prolatum est: ‹ Ite in ignem æternum præparatum diabolo et angelis ejus; esurivi enim, et non dedistis mihi manducare 9?. lllis quidem satis superque fuit supplicii vice et Sponsi thalamo excludi, et eo solo puniri quod nec intus cuin prudentibus essent virginibus, cruciante ipsas interim cogitatione, dum considerabant, quæ foret intra thalamum oblectatio. Hi vero præterquam quod sunt expertes omnis bonæ consolationis, inevitabilen et acerbissimam luent ponam, duplici supplicio puniti, quorum unum ipsos tormento ignis inexstinguibilis afficiet, alterum vero est, quod efficere solet aliorum fruitio, cui poterant interesse ipsi, nec intersunt propter negligentiam propriam, non minori dolore animam flagellans ex pœnitentia, quam corpus excruciet exterius, quod est ab igne, supplicium. CAPUT 1V. O quantum misericordes extulit compassio! Ο quantum in misericordes depressit inhumanitas! Illos ad regnum angelorum induxit, istos cum dæmonibus, et diabolo in gehennam ignis devolvit præcipites. Tota in liberalitate utilitas; et tantum in incommunicatione damnum inest. Idque 139 valde convenienter: quandoquidem hæc quidem accedit proxime ad benignitatem Dei, ista vero haud longe a satanica invidia abit. Nam qui hominem contribulem famelicum, et egentem a ſeneratoribus usurariis oppressum non miseratur, quomodo is ad dæmonuni statum non degener irruit, cum quibus juste communi pœna damnatur particeps eorum malitiæ, quorum naturæ non est consors. Sic vero et jumentum, et fera, et reptile seu serpens nominatur, qui ad imaginem Dei eflictus est homo, cum pravis moribus æmulatur, quod a natura non accepit, et a nobilitate sua secundum naturam transit 98 ibid. 41, so Matth. xxν. 11. 97 ibid. 12. τῆς παρθενίας τῷ τῆς φιλοχρηματίας αμαυρώσασαι ζόφῳ. Διὰ τοῦτο θορυβούμεναι τὰς ἀγορὰς περι έτρεχον, ἔλαιον τότε ζητοῦσαι, ὅτε τὰς θύρας σ πωλοῦντες ἀπέκλεισαν. Ποία γὰρ μετὰ συντέλειαν πραγματεία λοιπὸν, οὐδενὸς ἐν χρείᾳ καθεστῶτος, καὶ τὴν συναλλαγὴν ποιοῦντος εὔκαιρον τῷ χρήζοντα ἔλαιον, πεπαυμένης τῆς πανηγύρεως, καὶ τοῦ χρειώ δους ἑκάστῳ ποιήσαντος τὴν ἐμπορίαν ἀμήχανον: Εἰ δὲ παρθένοις ὁ τοσοῦτος τῆς ἁγνείας κάματος, μὴ παρούσης ἐλεημοσύνης ἀνόνητος γέγονε, καὶ εἰστή κεισαν ἔξω τοῦ νυμφῶνος ἐλεειναῖς βοῶσαι φωναῖς· «Κύριε, Κύριε, ἄνοιξον ἡμῖν,» καὶ ἔνδοθεν ἀκούουσαι ὡς ἐπιβρυχομένου τῷ ὀργίλῳ φθέγματι τοῦ Νυμφίου, καὶ λέγοντος· «Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς, ο πόθεν ἐστέ· τί ἀκούσεσθαι εἰκότως καὶ μεθ᾿ οἷας ὀργίλου, καὶ τραχείας φωνῆς τοὺς μετὰ τῆς ἀσπλαγχνίας μυρίοις ἄλλοις ένεχομένους κακοῖς, ἢ πάντως ἐκεῖνο, καὶ οὕτως ἀπηνῶς τὸ πρὸς τοὺς ὁμοίους αὐτοῖς εἰρημένον·. Πορεύεσθε εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγ γέλοις αὐτοῦ· ἐπείνασα γὰρ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν;» Εκείναις μὲν γὰρ εἰς τιμωρίας ήρκεσε λύ γον, τὸ ἀποκλεισθῆναι τοῦ νυμφῶνος, καὶ μόνι τούτῳ κολάζεσθαι, τῷ μὴ ἔνδον μετὰ τῶν φρονίμων εἶναι παρθένων, τῆς ἐννοίας αὐτὰς οδυνώσης, λογι ζομένας, τίς ἄρα ἡ ἐντὸς τῆς παστάδος τυγχάνει ἀπόλαυσις. Οὗτοι δὲ μετὰ τοῦ ἔξω είναι πάσης παρα μυθίας χρηστῆς, ἀπαραίτητον ἕξουσι, καὶ ἐπώδυνον κόλασιν, διπλῇ τιμωρούμενοι οδύνῃ, μιᾷ μὲν τῇ ἐχούσῃ αὐτοὺς βασάνῳ τοῦ ἀσβέστου πυρός, μιᾷ δὲ, ἣν ποιεῖν ἡ ἑτέρων ἀπόλαυσις εἴωθε τοῖς ἐν αὐτῇ δυναμένοις εἶναι, καὶ οὐκ οὖσιν δι' οἰκείαν ἀμέλειαν, οὐκ ἔλαττον τῇ λύπῃ τῆς μεταμελείας μαστίζουσα τὴν ψυχὴν τῆς ἔξωθεν τῷ πυρὶ βασανιζούσης τὸ σῶμα κολάσεως. Ὢ πόσον τοὺς ἐλεήμονας ὕψωσεν ἡ συμπάθεια! Ὢ πόσον τοὺς ἀνελεήμονας ἡ ἀσπλαγχνία κατήγα γεν! Εκείνους ἀγγέλων εἰς βασιλείαν εἰσήγαγεν, τούτους μετὰ δαιμόνων καὶ διαβόλου εἰς πυρὸς γέενναν κατέτρεψεν. Οὕτως ὠφέλιμον ἡ μετάδοσις, καὶ οὕτως βλαβερὸν τὸ ἀκοινώνητον. Καὶ μάλα γε εἰκότως· ἐπειδὴ τὸ μέν ἐστιν ἐγγὺς φιλανθρωπίας Θεοῦ, τὸ δὲ οὐ μακρὰν σατανικῆς βασκανίας. Ο γάρ λιμώττοντα, καὶ πηγνύμενον, καὶ παρὰ τοκογλύφων ἀγχόμενον δανειστῶν μὴ οἰκτείρων τὸν ὁμόφυλον, πῶς οὐκ εἰς δαιμονικὴν κατάστασιν ήλασεν, μεθ' ὧν δικαίως κοινὴν κατακρίνεται κόλασιν, κοινωνῶν του νηρίας, οἷς οὐ κεκοινώνηκε φύσεως; Οὕτως δὲ καὶ κτῆνος, καὶ θηρίον, καὶ ἑρπετὸν ὀνομάζεται ὁ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγενημένος ἄνθρωπος, ἔθει πονηρῷ ζηλώσας ὁ μὴ φύσει γεγένηται, καὶ μεταβὰς ἐκ τῆς κατὰ φύσιν εὐγενείας εἰς τὴν παρὰ φύσιν δυσ γένειαν. Ορᾶς ἐπ' ἐδάφους, ὦ οὗτος, ἐν μέση τη

PERISTERIA. SECTIO IX. ad ignobilitatem repugnantem natura. Vides, tu quisquis es, jacentem in solo, inedioque in foro genere tibi conjunctum hominem sine tecto, sine foco, sine cibo, nec habentem sublus vel centunculum, qui inter humum, et tabefacta latera intercedat, nullum legumentum superinjectum, quod a frigore, vel ab astu possit eum defendere, nivium jaculationibus, et solis radiis pariter expositum sub dio, nuda naturæ secreta oculis omnium ostentantem, neque valentem præ fame voce ipsa uti ad rogandum, motu manus, et nutu palpebrarum vix flexibilium ægre amplius signum deprecationis edentem, sursumque anhelantem, et præ inopia jam animam agentem cursim præteris, forsitan etiam ad cibum capiendum tempore prandii stimulatus, et neque te inflectit quod ipse pateris ad compassionem, nec esurienti te indulgere facit esuries tibi ipsi magistra, e tuis de alienis effecta malis, quamvis non sit necessitas similis tu enim fortasse nedum hesternam crapulam digessisti, neque multiplex esca, qua venter inexplebilis 140 fuit refertus, adhuc est exhalata, verum adhuc male olentes fumos eructas; solum istum præterite voluptatis jure fructum percipiens, quod ipse perfruaris insuavitate fastidiosa vaporum sursum emissorum: ita opifice Deo disponente illa, quæ ad naturam speciant, ut nidores ex ore prorumpentes de proximo suscipiat olfactus, ut ipse præ aliis impleatur sui ipsius gravi tædio. At illius inedia multis jam a diebus perdurat, et pro fortuita et vilissima esca ipsius appetitus intolerabiliter insanit ad unicam brevemque buccellam directus; nam abundantiam a diutino tempore de-` didicit et habitum, ut parvo egeret, necessitate inopiæ acquisivit sensim invitus. Præterea non consideras, hunc tibi esse Lazarum, quia non vides ipsum in sinu patriarchæ judicatus. Videbis autem, neque addubites: nam eodem certamine probat; eadem loca sortiuntur, et ad idem damnantur tormentum qui eadem scelera patrarunt. Tu vero et magis impius es divite; ille namque saltem recumbendi spatium securum ante proprias fores concessit, non eum expellens; sustinensque videre assidue, injucundum pertulit aspectum ἀγορᾷ τὸν ὁμογενῆ κατακείμενον ἄστεγον, ἀνέστιον ἄσιτον, οὐ κάτωθεν ἔχοντα ῥάκος μεσιτεύον γῇ καὶ τετηγμέναις πλευραῖς, οὐκ ἄνωθεν σκέπασμα κρυ μοῦ, ἡ θάλπους ἀπαλλάξαι δυνάμενον, αίθριον, βολαῖς χιόνων, καὶ ἡλιακαῖς ἀκτῖσιν ὁμοίως προκεί μενον, γυμνὰ θριαμβεύοντα τῆς φύσεως τὰ μυστή ρια, οὐκέτι τῇ φωνῇ χρήσασθαι πρὸς τὰς δεήσεις ὑπ' ἀσιτίας ισχύοντα, κινήσει χειρὸς, καὶ νεύματι βλεφάρων μόλις καμπτομένων λοιπὸν τὸ σύμβολον τῆς ἱκεσίας ποιούμενον, ἄνω πνέοντα, καὶ ψυχορρα γοῦντα δι᾽ ἔνδειαν προτρέχεις ὑπὸ τοῦ καιροῦ ἔσθ' ὅτε τῆς τροφῆς ἐλαυνόμενος. καὶ οὔτε τὸ σὸν πάθος ἐπικάμπτει σε πρὸς συμπάθειαν, οὐδ᾽ ἡ πεῖνα συγχ γινώσκειν τῷ πεινῶντι ποιεί, διδάσκαλος ἐκ τῶν σῶν σοι περὶ τῶν ἀλλοτρίων γενομένη κακῶν, καίτοι οὐκ οὔσης τῆς ἀνάγκης ὁμοίας· σοὶ μὲν γὰρ ἡ χθὲς ἴσως οὐδέπω διεφορήθη κραιπάλη, οὐδὲ ἡ πολύσιτος διαπέπνευσται τῆς ἁπλήστου γαστρός πλησμονή, ἀλλ᾽ ἔτι δυσώδεις ἐρεύγῃ καπνούς, τοῦτο μόνον τῆς παρελθούσης δικαίως καρπούμενος ἡδονῆς τὸ αὐτὸς ἀπολαύειν τῆς ἀηδίας τῶν ἀναπεμπομένων ἀτμῶν· οὕτως οἰκονομήσαντος τοῦ Δημιουργοῦ τὰ τῆς φύ σεως, ἐγγύθεν τὴν ἔσφρησιν ὑποδέχεσθαι τὰς διὰ στόματος προερχομένας όσμας, ὥστε καὶ πρὸ τῶν ἄλλων πίμπλασθαι τῆς ἑαυτοῦ ἀηδίας. Εκείνῳ που λυήμερός ἐστιν ἡ ἔνδεια, καὶ πρὸς τὸ τυχὸν ἔδεσμα ἀσχέτως αὐτῷ μαργαίνει ἡ ὄρεξις ψωμῷ τάχει στοι χοῦσα ἐνί· τὸν γὰρ πόρον τῷ χρόνῳ ἀπέμαθεν, ἕξιν τῆς ὀλιγοδείας ἀνάγκῃ τῆς ἀπορίας κτησάμενος κατ' ὀλίγον ἀκούσιον. Εἶτ᾽ οὐ λογίζῃ τοῦτον εἶναί σοι Λά ζαρον, ἐπεὶ μηδὲ βλέπεις αὐτὸν ἐν τῷ κόλπω τοῦ πατριάρχου κρινόμενος. Ὄψῃ δὲ, μὴ ἀπίστει· τοὺς γὰρ αὐτοὺς κληροῦνται τόπους οἱ τὰ αὐτὰ ἡγωνισμένοι, καὶ τὴν αὐτὴν κατακρίνονται βάσανον οἱ τὰ αὐτὰ παρανομήσαντες. Σὺ δὲ καὶ πλέον ἀσεβὴς τοῦ πλουσίου· ἐκεῖνος μὲν γὰρ κἂν τὴν ἀνάκλισιν αὐτῷ παρὰ ταῖς ἰδίαις θύραις οὐ διώξας παρέσχεν ἀμέριμνον, ὁρᾶν διὰ παντὸς ἀνασχόμενος ὄψιν ἀηδῆ σώ ματος ἡλκωμένου, καὶ ὀδωδότος, καὶ τὴν θέαν δεικνύντος αἰσχρὰν ταῖς τοῦ ἐχῶρος ἀδιαστάτοις πίδαξιν, αἷς ἐπιτρέχοντες οι κύνες διὰ τὸ λίχνον τῆς γεύσεως οχληροτέραν εἰσιόντι παρεῖχον τὴν δίοδον, οὐκ ἐλάσαντί ποτε οὔτε αὐτοὺς, οὔτε δι' ὧν συναθροιζόμενοι ἐστενοχώρουν την πάροδον. Εγέγραπτο γὰρ ἂν, εἴπερ ἐποίει, ὡς τὰ ἄλλα, καὶ τοῦτο· corporis ulceribus scalentis et fetidi, fcedum exἐπειδὴ δὲ μὴ πέπρακται, σεσιώπηται, ἵνα δειχθῇ, ὅτι καὶ ἐν τοῖς κομιδή φαύλοις ἔστι τι ζώπυρον τῆς φυσικῆς εὐγενείας λάμπον τὸ οἰκεῖον φέγγος υπου τυφόμενον, κἂν οἱ ζόφοι τῶν πονηρῶν ἕξεων ἐπι σκωτοῦσι τούτῳ, εἰς ἅπαν οὐ πεφυκὸς ἀποσβέννυσθαι. Οἱ δὲ σοὶ ῥαβδοῦχοι οὐδὲ πλησιάσαι ῥακοδυτοῦντα συγχωρούσι ταῖς πύλαις, μήτι γε καθέδρας, ἢ κλίσεως ἔχειν ἐπιτρέπουσι τόπον, οἰωνὸν τῆς πρὸς τα χείριστα μεταβολῆς τὸν πτωχὸν λογιζόμενοι, καὶ τὰς ἱκετηρίους τούτου φωνὰς κληδόνας παλιμφήμους τιθέμενοι. hibentis spectaculum ob puris rivulos jugiter diffluentes, ad quos accurrebant canes ad illecebram gustus, ingredienti et egredienti impeditiorem transitum reddentes, nunquam tamen vel ipsos abegit, vel eos, propter quos confluentes aditum angustum efficiebant: scriptum etenim foret, si quidem illud fecisset, sicut et alia, istud utique; tacetur vero, quandoquidem factum non fuit, ut ostendatur, quod certe etiam in admodum malis est aliqua scintilla ingenuitatis naturalis effulgens proprio 141 splendore, cum suscitatur, et quamvis pravorum habituum caligines illam obscurent obumbrando, penitus tamen exstingui ea non potest. Tui vero virgarii lictores neque concedunt appropinquare portis pannis obsitum: tantum abest, ut locum habere ad sedendum, vel ad decumbendum permittant; mendicum mutationem

ad res pessimas portendere opinantes, hujusque voces supplices inter infausta omnia reponentes. CAPUT V. Καὶ τί λέγω Λάζαρον σμικρύνων τὴν ἀξίαν τοῦ πένητος; Χριστὸς εἶπεν ἐν τούτῳ εἶναι, καὶ τὰ εἰς αὐτὸν οἰκειοῦσθαι γινόμενα· «Ενὶ γὰρ, φησίν, ἐποιήσατε τούτων, ἐμοὶ ἐποιήσατε. › Καὶ τί παθεῖν ἕκαστος προσδοκᾷ τῶν διωκόντων καὶ ἀτιμαζόντων τὸν πένητα, καὶ ἐν αὐτῷ τὸν Χριστόν; Τὰ ῥάκη διαπτύων ἔξωθεν ἀπρεπῶς περικείμενα, καὶ τὴν κεκρυμμένην ἁλουργίδα οὐ βλέπων τὸν ἔνδον βασιλέα σημαίνουσαν· τὴν εὐτέλειαν χλευάζων τοῦ σχήμα τος, καὶ τῆς εἰκόνος οὐχ ὁρῶν τὸ ἀξίωμα· τὸν ῥύπον τοῦ σώματος κατανοῶν, καὶ τὴν καθαρότητα της ψυχῆς οὐ λογιζόμενος· οὐ γὰρ ἂν Χριστὸς εἶπεν ἑαυτὸν εἶναι τοῦτον, εἰ μὴ πολλὴν ᾔδει τὴν ἔνδον σεμνότητα. Σὺ δὲ βασιλέα μὲν εἰ ἐθεάσω ιδιωτικὴν ἐπενδυσάμενον ἐσθῆτα, οἰκονομοῦντά τι χρήσιμον, καὶ κρύψαντα τὴν ἀξίαν σχήματι ταπεινῷ, πάντα ἂν ἐπραγματεύσω, καὶ πᾶσαν πάντοθεν ἔθου σπουδήν, δώροις αὐτῷ καὶ πολλαῖς θεραπείαις γνώριμος γενέσθαι, κἂν πᾶσαν ἐδέησε παρασχεῖν αὐτῷ τὴν οὐ σίαν, καὶ πάσης στῆναι γυμνὸν τῆς ὑπάρξεως, τὰς ἐν ἀνάγκῃ χάριτας εἰδὼς ἀξιοῦσθαι μεγάλης ἐπὶ καιρὸν ἀμοιβῆς. Τὸν δὲ Κριτὴν πῶς οὐκ οἰκείωσαι, ταῖς εἰς τοὺς ἐνδεεῖς εὐποιίαις δωροδοκεῖσθαι θέ λοντα νῦν, ἵνα τότε συγγνωμόνως δικάσῃ, λαθραίας δόσεως φανερὰν χαριζόμενος σωτηρίαν, καθάπερ ἄρχων ἐπὶ συγγνώμῃ χρήμασι δικασθεὶς, καὶ τῷ δικάσαντι παρέχων 8 ἤλπισεν ἐμφανῶς; Καὶ τούτου μάρτυς ὁ Κύριος ἀψευδὴς λέγων, καὶ τῷ προσευχο μένῳ, καὶ τῷ ποιοῦντι τὴν ἐλεημοσύνην, ὅτι «Μη σαλπίσῃς ἔμπροσθέν σου, ὡς οἱ ὑποκριταί, ἀλλ' ἐν τῷ ταμιείῳ ποίει, καὶ ἐν τῷ κρυπτῷ τὸ ἀγαθόν· καὶ ὁ Πατὴρ ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει ἐν τῷ φανερῷ,» τὰς λαθραίας δόσεις οὐ κρύπτων σιωπῇ, κρρήττων δὲ αὐτὰς ἐπὶ πάσης τῆς κτίσεως, καὶ αὐτὸς ὁμολογῶν εἰληφέναι, ὅπερ ἔλαβε μεσιτεύσας ὡς οἱ κεῖος καὶ γνώριμος ὁ πτωχός. «Ενὶ γὰρ τούτων έποιήσατε, ἐμοὶ ἐποιήσατε, διαῤῥήδην εἶπεν αὐτὸς ὁ Κριτής. Καὶ τοῦτο γίνεται οὐ κατὰ νόμον ἀνθρώπι νον, ἀπ' ἐναντίας δὲ τῆς παρ' ἡμῖν κρατούσης άκολουθίας· ἐν γὰρ τοῖς παροῦσι καὶ ὁ ἄρχων ἀρνεῖται ἐν ἀνάγκῃ τὸ δόμα κίνδυνον ὑφορώμενος, ἐπειδὴ κλέμμα τοῦτό ἐστι, καὶ φέρει κατάγνωσιν· καὶ ὅτι τολμηθὲν ὁμολογήσας παράνομος γίνεται, τιμωρία Et quid Lazarum, pauperis dignitatem imminuendo, nomino? Christus dixit in ipso se esse, et ca, quæ erga ipsum praestita fuerint, sibi proprie attribui. ‹ Quæ namque uni (inquit) istorum fecistis, mihi fecistis 9. Et quid se passurum exspectat quisquis pauperem, et in eo Christum expellit, et contemnit? Dum externum amictum centonum indecenter despuit, et latentem purpuram non respicit significantem eum, qui est intus, regem: vilitatem vestitus subsannans, et imaginis dignitatem non perspiciens; sordes corporis cogitans, et animæ puritatem non intelligens: nec enim Christus diceret esse se istum, nisi tunc multam intus honestatem pervidisset. Tu autem si regem plebeia veste indutum spectares, el boni alicujus procurandi causa, occultantem suam dignitatem humili specie, omnia perficere tentares, et omne adhiberes studium, donis ut ipsi, plurimisque obsequiis notus fieres, etsi universas facultates in eum impendere, et cunctis opibus nudum te stare oporteret; probe sciens, quæ in necessitate ipsi exhibuisses beneficia, suo tempore copiose remuneranda. Tuum vero judicem 142 cur non tibi concilias beneficiis erga indigentes, volentem nunc muneribus ut cum promerearis, ut tunc judicet indulgentius, pro erogatione occulla manifestam salutem largiturus: quemadmodum prator, ad favendum pecunias accipiens in judicio, et ei, qui litigans contendit, indulgens palam, quod speravit? Hujusce rei testis est infallibilis Dominus dicens, cum oranti, tum eleemosynam elargienti, ut e ne tuba canas ante te, sicut hypocritæ; sed fac in secreto, et in abscondito bonum, et Pater, qui videt in abscondito, reddet tibi in aperto '; qui clandestinas erogationes non obvolvit silentio, sed prædicat coram universa creatura, et ipse conftetur se accepisse, quidquid accepit pauper mediator, uti domesticus et familiaris notus. Quod enim uni fecistis istorum, mihi fecistis, aperte dixit ipse judex. Et hoc fit non secundum legem humanam; contrarium vero consequitur illi, quod apud nos obtinet; inpræsentiarum enim prætor in necessitate acceptum negat donum, suspicatus periculum; quia hoc furtum est, et damnationem ὑπεύθυνος· δοῦλος γὰρ καὶ ὁ δικάζων, καὶ ὁ νόμος affert, et quia confessus est id se ausum esse, reus habetur, et pœnæ fit obnoxius; servus est quippe, qui jus dicit, et lex pariter servilis est. At ubi judicans et ex potestate inera judicat, et a pœnis, quæ præstituta sunt criminibus, cum sit 10minus, non vetatur absolvere: bonum est peccatum confiteri, cum venia confessionem assectetur, neque pœna subsequatur; et donum non occultatur a judice, cum nemo pro throni præeminentia beneficentiam ejus, uti non recte impensam, possit * Matth. xxv, 40, 45. 1 Matth. vi, 2-5. ὁμοίως δουλικός. Ενθα δὲ ὁ δικάζων καὶ κρίνει ἀπ' ἐξουσίας, παραλύειν τὰς ἐπὶ τοῖς ἐγκλήμασι τιμω ρίας Δεσπότης ὢν οὐ κεκώλυται, καλῶς καὶ τὸ ἁμάρτημα ὁμολογεῖται, συγγνώμης ἀκολουθούσης τη ὁμολογίᾳ, καὶ οὐχ επομένης κολάσεως, καὶ τὸ δόμα οὐ κρύπτεται παρὰ τοῦ Κριτοῦ· ἐπεὶ μηδείς ἐστι ὑπεροχῇ θρόνου συκοφαντεῖν τὴν φιλανθρωπίαν, ὡς οὐ καθηκόντως γενομένην δυνάμενος· οὐδὲ τὸ λῆμμα κρίνων κλοπὴν ἐπ᾿ εὐεργεσίᾳ καὶ τοῦ μεσιτεύοντος πτωχοῦ, καὶ τοῦ παρέχοντος ὑποδίκου διδόμενον· ἱνὰ

PERISTERIA.- SECTIO IX. τοῦ μὲν οἰκονομηθῇ ἡ χρεία τοῦ σώματος, τοῦ δὲ calumniose accusare, neque deputare furto munus θεραπευθῇ τῆς ψυχῆς τὸ παράπτωμα, καὶ μὴ διὰ τὸ acceptum, utpote 143 pauperis intercedentis, et ἀσυμπαθὲς ἀσυμπαθῶς καταδικασθῇ τὴν ἀπέραντον rei tribuentis ex beneficentia profectum, ut illius κόλασιν. Η πάντως γελᾶς ὡς πλάσμα μύθου μέλω quidem corporis necessitas, hujus vero animi laλουσαν τῆς κρίσεως ἀπειλήν; Αλλ' οὐ γελάσεις την psus opportuna dispensatione sublevetur, neque πεῖραν, κἂν νῦν χλευάζεις τὴν ἀκοήν. Εὑρήσει γάρ ob compassionis defectum condemnetur absque σε τότε τὰ τῆς τιμωρίας, καὶ συνέξει ἀνενδότως ἡ misericordia ad incessabile supplicium. An vero κόλασις, ὅτε τὴν ἀβουλίαν ἀποκλειόμενος ὀνήσει οὐ plane rides tanquam figmentum fabulosam futuŋδέν, ἀληθῆ βλέπων τὰ προηγγελμένα, καὶ βοηθείας ram comminationem judicii? Sed non ridebis ὁρῶν λοιπὸν οὐδαμόθεν ἐπίνοιαν, κατὰ τοὺς ἐνταῦθα experientiam, quamvis nunc subsannes auditum. μὲν ἐπικροτοῦντας ἑαυτοῖς γῇ ἐν πάσῃ, ἀνεμποδί Invenient enim te tunc temporis, quæ præparata στῳ τῆς τρυφῆς ἐξουσίᾳ, καὶ λέγοντας· Μὴ παρ- sunt supplicia, et comprehendet pæna sine ulla , οδευσάτω ἄνθος ἔαρος: στεψώμεθα ρόδων κάλυξιν· remissione, quando deplorare imprudentiam nibil οἴνου πολυτελοῦς, καὶ μύρων πλησθῶμεν· πανταχοῦ juvabit, et vera intueberis, quæ praedicata sunt, et καταλείψωμεν σύμβολα τῆς εὐφροσύνης.» nullam undecunque reliquam opitulationem excogilari posse, quemadmodum illi, qui sibimetipsis hic applaudebant per omnem terram absque ullo impedimento luxuriantes ad arbitrium, et dicentes: • Ne prætereat flos vernus, coronemur rosarum caliculis, vino pretioso et unguentis impleamur, ubique relinquamus signa lætitiæ *. › Τοσοῦτοι γὰρ οἱ καμμύσαντες τὴν αἴσθησιν πρὸς τὰ μέλλοντα, πάντων ἔχειν βούλονται τῶν κατὰ γνώμην τὴν ἐξουσίαν ἀκώλυτον, προχείρως τὰ δου κοῦντα τολμῶντες, οὐκ ὄντος λογισμοῦ τοῦ ἐπέχοντος τὰς ἀδίκους ὁρμάς· μετὰ δὲ τὴν ἔνθεν πρὸς τὴν δίκην μετανάστασιν μαθόντες τῶν ὧδε πεπρα γμένων τὰς εὐθύνας ἐκεῖ φοβεράς, καὶ τὸν ἡδικης μένον δίκαιον πένητα πολλὴν ὁρῶντες ἔχοντα παρὰ τῷ Κριτῇ παρρησίαν, καὶ ἐκ μεταμελείας παλινῳδίαν ἐδυνηράν· ἐροῦσι γὰρ μετανοοῦντε;, φησίν· • Οὗτός ἐστιν, ὃν ἔσχομεν εἰς γέλωτα, καὶ εἰς παραβολὴν ὀνειδισμοῦ· ἡμεῖς οἱ ἄφρονες, τὸν βίον αὐτοῦ ἐλογίσαμεν μανίαν, καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἄτιμον· πῶς κατελογίσθη ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ ἐν ἁγίοις ὁ κλῆρος αὐτοῦ;» Ταῦτα εἰπόντας ἐκείνους ἱστόρησεν ἡ θεία Γραφή, παιδεύουσα τοὺς μετ᾿ αὐτοὺς, καὶ πολλὴν ἔχειν διδάσκουσα τῶν πενήτων, ὡς δικαίων, ἔδωκεν ἐπιμέλειαν. Πάντως γὰρ εἶναι πεπεῖσθαι χρή τούτους, οὓς ὁ Κύριος ὁμολογῆσαι ισοτίμους αὐτῷ οὐκ ἀπηξίωσεν, οὕτω τάχα τοὺς σοβαρούς δυσωπῶν ἐπικαμφθῆναι πρὸς συμπάθειαν, ἐπειδὴ πρὸς οἶκτον αὐτοὺς οὐκ ἐπέκλινε τὸ ὁμόφυλον. Εἰ γὰρ, φησί, καὶ ὡς συγγενῆ κατὰ φύσιν οὐκ ἐλεεῖς, ὡς ἐμὲ διὰ τὴν ἀξίαν θεράπευσον, τῇ ἀξιοπιστίᾳ τοῦ οἰκείου προσ. ώπου σεμνοποιῶν τοῦ πτωχοῦ τὴν εὐτέλειαν, καὶ τὸ πρόθυμον εἰς τὴν εὐποιίαν, ὡς οὐκ εἰς τινα ἀφανῆ, καὶ ἄσημον ἐσομένην, ἀλλ' εἰς εὐπατρίδη, καὶ αἰδέ σιμον, καὶ φίλον ἑαυτοῦ προτρεπόμενος. Ὡς γὰρ τὸ οἰκτροφανὲς τοῦ αὐτοῦντος οὐ ποιεῖ εὔκολον τὴν δόσιν, ἢ μικρὰν ταύτην καὶ τῇ καταστάσει τοῦ λαμβάνοντος σύμμετρον γίνεσθαι παρασκευάζει, οὕτως τὸ νομισθὲν ἐκ τοῦ ὁρωμένου αἰδέσιμον, φιλότιμον ἐκκαλεῖται τὴν χάριν, ἵνα μὴ τὸ δόξαν ἐντροπῆς ἄξιον ὑβρισθῇ μικροπρεπεῖ δωρεᾷ· καὶ πάντες μὲν ἀπόστολοι, καὶ προφῆται, καὶ δίκαιοι, καὶ πρὸ πάντων ὁ Κύριος σπουδαίως παραινοῦντες ἐπιτάττουσι τὴν ἐλεημοσύνην. Οἱ μὲν λέγοντες· «Διαθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχοὺς ἀστέγους εἴσαγε Sap. v, 5-5. ATROL. GR. LXXIX. 'Sap. 11, 7, 8. CAPUT VI. Hujusmodi namque sunt, qui sensum occludentes ad res futuras, liberam rerum omnium μου testatem habere volunt ex animi sui sententia, protinus ad audendum quidquid placitum est prompti, cum nulla consideratio injustos impetus anim: retineat. Sed posteaquain hinc ad judicium emigrarint, jamque terribiles operum hic commissorum poenas ibi experientia didicerint, et pauperem justum inique habitum inulta fiducia niti apud Ju; dicem vident: ibi pœnitentia ducti flebilem rursus 144 occinunt palinodiam: dicunt enim pas nitentes: • Hic est, quem habuimus in derisum, et in similitudinem improperii: nos insensati vitam ipsius æstimabamus insaniam, et finemi illius sine honore: ecce quomodo computatus est inter filios Dei, et inter sanctos sors illius '. Ista dicentes illos sacra Scriptura retulit, posteros eorum instruens, et edocens plurimam gerere pauperum tanquam justorum hominum curam commendavit. Omnino etenim persuasos esse oporteţ istos fore eos, quos Dominus sibi ipsi honore pares non dedignatus est confiteri, hac ratione fortassis superbos pudore confundens, ut ad compassionem infectantur, quando eos ad misericor diam non inclinavit necessitudo ex eadem gente. Si namque (inquit) uți cognatum secundum naturam non miseraris, veluti me ipsum propter di̟- gnitatem curato: vilitati pauperis auctoritate persouæ propriæ reverentiam concilians, et anim promptitudinem ad beneficentiam, non ut in obscyro et ignobili aliquo, sed in nobili, et venerando, et amico suo exercendam exhortans. Quemadmodum enim mendicantis miserandus aspectuș non facilem efficit datoris liberalitatem, vel ut tenuis ipsa, et accipientis conditioni commensurata fiat extorquet; ita reverentia, quæ ex obtutu ipso concipitur mente, gratiam prevocat honoratam, ut ne species veneratione digua offendatur munero

ἀπὸ τῶν οἰκείων του σπέρματός σου οὐχ ὑπερέψη. Οἱ δέ· «Τὸ καλόν ποιοῦντας μὴ ἐκκακῶμεν· καιρῷ γὰρ ἰδίῳ θερίσωμεν.» "Αλλος· «Τὰς ἁμαρτίας σου ἐν ἐλεημοσύναις λύτρωσαι.» Καὶ ἄλλος· «Δανείζει Θεῷ ὁ ἐλεῶν πτωχόν.» Καὶ ὁ Κύριος ο Ποιήσατε αὐτοῖς φίλους ἐκ τοῦ μαμωνᾶ τῆς ἀδικίας.» Καὶ πάλιν ο Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθή σονται.» Αὕτη δὲ, ὡς οὐδενὸς οὐδὲν εἰρηκότος ἡμέ ληται, καὶ βαθεία παραδέδοται λήθῃ, πολλῶν οἰομέν νων τάχα μήτε ἐνέχεσθαί τισιν ἁμαρτήμασι, μήτε χρήζειν, ὡς πάντα κατωρθωκότων, ἐλέου. Οπότε τοῦτο εἰ ἦν ἀληθὲς, ἔδει τοὺς φανταζομένους τὸ ἀν αμάρτητον, μιμεῖσθαι τοῦ Θεοῦ τὸ φιλάνθρωπον, καὶ οἰκτείρειν πᾶν τὸ καθ᾽ ἂν δήποτε τρόπον ἀτυχοῦν μέ τ quod tenuem decet: et omnes quidem apostoli, εἰς τὸν οἶκον σου· ἐὰν ἴδῃς γυμνόν, περίβαλε, καὶ atque propheta, ac justi, et ante omnes Dominus, sedulo exhortantes eleemosynam præcipiunt. Alii quidem dicentes: • Frange esurienti panem tuum, et egenes vagos induc in domum tuam; si videris nudum, operi eum, et eos qui sunt de semine tuo cognatos we despexeris. 145 Alii vero: • Bonum facientes non deficiamus; tempore namque proprio inetemus *.» Alius: Peccata tua eleemosynis redime.. Et alter: 4 Feneratur Deo, qui miseretur mendici '. › Et Dominus: ‹ Facite vobis amicos ex mammona iniquitatis ®.. Et rursus: «Beati misericordes, quia ipsi misericordiam consequentur '.. Ea tamen, perinde ac nemine quidquam locuno de ipsa, negligitur, et profunda traditur oblivioni, multis forsitan opinantibus, ne- ρος τοῦ γένους, εἰ καὶ μὴ ἀμοιβῆς ἐλπίδι, ἀλλὰ γοῦν " ὁρμῇ τῆς ἀρίστης έξεως. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ἀπροσδεής ῶν, ὠφελείας χάριν, ἀναπόδοτον παρέχει την κηδε μονίαν, φυσικῇ εὐσπλαγχνίᾳ ἐλεῶν πᾶν τὸ ἐλέους δεόμενον, «Τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλων ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, καὶ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους· ο ὁμοίως καὶ τοῦτο διδάσκων, ἀδιάκριτον εἰς πάντας τοὺς δεομένους ἐπιδείκνυσθαι τὸν ἔλεον, οἷοίπερ ἂν ὦσι, κἂν πονηροί, κἂν ἀγαθοὶ τυγχάνοντες. Εὐποιίας γὰρ ὁ δεόμενος, τῆς χρείας, ἧς ἐπι δέεται, ἀξιοῦσθαι ὀφείλει, οὐχὶ δὲ κρίνεσθαι, ἢ δι καιος τυχεῖν ταύτης, ἢ μὴ δίκαιός ἐστιν· ὡς ἡλίου, καὶ ὑετῶν μετὰ τῶν δικαίων, κἂν ἄδικος ᾖ, ἀπο λαύων, τῆς παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἀξιούμενος χάρι τος, ἐπειδὴ καὶ οὗτοι τῇ κατασκευῇ συνεσπαρμένον ἔχουσι τὸ θεῖον, καὶ ὁμοίαν τῷ Δημιουργῷ διδά σκουσι ἐπιδείκνυσθαι τὴν χρηστότητα. que se ullis distineri peccatis, neque misericordia indigere, ac si omnia bene gessissent. Quod si verum esset, debebant tamen ipsi impeccabilitatis imaginatores imitari benignitatem Dei, et cuivis homini quacunque de causa infelici, sicuti parti generis, si non spe remunerationis, at impulsu optimi habitus, misericordiam impendere. Deus etenim cum nulla re iudigeat, tantum ut prosit, curam adhibet sine ulla retributione, naturali misericordia miserens cujuscunque miseratione egentis, solem suum oriri faciens super malos et bonos, atque pluviam effundens super justos et injustos 10:» similiter et hoc docens, in omnes indigentes sine discrimine misericordiam exhibere, ο qualescunque tandem hi sint, quamvis mali, quamvis boni fuerint. Nam qui beneficio indiget, ope qua eget sublevari debet, non autem judicari, utrum justus ut illam mereatur, an injustus: quemadmodum solis et pluviæ una cum justis, licet sit injusturs, providentiæ benignæ largifluo munere fruitur, ita hominum quoque gratia juvandus, quoniam et hi habent sibi divinum quid insitum e sua constitutione, similemque Creatoris docent exhibere bonitatem. 146 CAPUT VII. ᾿Αλλὰ τοσαύτη νῦν ἀνωμαλία συγκατέχει τὸν βίον, ὡς τοὺς μὲν μὴ ἐπαρχεῖν ταῖς φροντίσι πλούτου, μηδ' ἔχειν τῇ πολλῇ μερίμνῃ τῶν κτημάτων ὕπνου καιρόν, κατὰ τὸν λέγοντα· «Τῷ ἐμπλησθέντι τοῦ πλούτου τῆς γῆς οὐκ ἔστιν ὁ ἀφιῶν αὐτὸν τοῦ ὑπνῶσαι, ο προσόδους ἀριθμοῦντα πάντως, και μηνιαίους ψηφί ζοντα τόκους, καὶ τὸ νυχτερινόν διάστημα δαπανών τα εἰς τὸ μή τι καὶ μικρὸν κέρδος ἀπόληται τὴν Verum tanta nune ina:qualitas occupat vitam mortalium, ut alii quidem non sufficiant curis divitiarum, neque præ multa sollicitudine opum somni capiendi tempus habeant, secundum dicentem: Saturato divitiis terræ, nou est qui dimittat ipsum dormire ",» reditus undique dinumerantem, et menstrua fenora computantem calculis, nocturnumque spatium impendentem, ut ne parvum aliquod lucrum depereat memoriam latens; aliis vero ne μνήμην λαθόν· τοὺς δὲ μήτε τῶν ἀναγκαίων εὐπορεῖν, quidem necessaria vitæ adminicula suppetant, propter alimenti autem penuriam contemptim edormiant, idque maximo depulent lucro, quod, dum sopor somui protenditur ipsis, sɑam non persentiunt egestatem: nonnullis desertæ hominibus exstent auratæque domus oblongæ, corvorum, et noctuarum, forte vero et dirorum dæmonum spatiosa diversoria; aliis autem neque suppetat tricubitale corporis receptaculum, quo legantur: aliquibus argentum inserviat etiam ad ministeria inho- • Isa. LVIII, 7. 1º Matth. v, 45. καταφρονητικώς δὲ ὑπ' ἀσιτίας καθεύδοντας, καὶ τὸ πολὺ κερδαίνοντας τῆς κατὰ τὴν ἔνδειαν ἐν ἀναισθη σίᾳ τῆς παρατεταμένης τῷ ὕπνῳ καρώσεως, καὶ τοῖς μὲν ἐρήμους ἀνθρώπων ἑστάναι, καὶ χρυσοφόρους οἰκίας μακράς, κοράκων, καὶ νυχτερίδων, ἴσως δὲ καὶ παλαμναίων δαιμόνων εὐρύχωρα καταγώγια, τοῖς δὲ μὴ ὑπάρχειν τρίπηχες πρὸς σκέπην κατάλυμα καὶ τοῖς μὲν ἕως τῶν ἀτιμοτάτων χρειῶν ὑπηρετεί σθαι τὸν ἄργυρον εἰς οὔρων δοχὰς, καὶ λυμάτων γα στρὸς χαλκευόμενον, σκεύη πολλὴν ἔχοντα σταθμόν • Galat. vi, 9. • Dan. 1v, 24. 'Prov. xix, 17. "Eccle. v, 11. * Luc. xvi, 9. • Matth. v, 7.

PERISTERIA.- SECTIO IX. τοῖς δὲ μὴ παρεῖναι ἔστρακον, ᾧ προσενέγκωνται διψῶντες ὕδωρ στόματι· τοῖς μὲν κατασήπεσθαι βαρ βαρικῆς ἀπονοίας ἐσθῆτα πολύτιμον· τοῖς δὲ καὶ ῥάκος λείπειν τρίχινον τῆς ἀσχημοσύνης συγκάλυμμα τοῖς μὲν συγχωρεῖσθαι τὴν τράπεζαν παντοίοις ἐδέσμασι, χερσίων, ἀεροπόρων, ἐνύδρων· οὐδὲν γάρ ἐστιν, ὧν μὴ γεύσηται ἡδονὴ, πανταχοῦ τὰ πάναγρα διαπετάσασα δίκτυα, οἷς ἐσαγηνεύσατο καὶ τὰ βύθια, καὶ τὰ πλησίον αιθέρος διαιτώμενα, πρὸς φιλότιμον εὐτρεπίσασα τοῖς φιληδόνοις ἀπόλαυσιν, ἀπολεγομένης τὸν κόρον τῆς ἀθλίας γαστρὸς, καὶ λειτουργεῖν οὐκ ἔτι φθανούσης τῇ ἁπληστίᾳ τῆς ἀπληρώτου ὀρέξεως, ἣν οὐ πλησμονὴ τῶν ἀγγείων ἴστησι τῆς ἀκαθ ἐκτου ὁρμῆς, ὅρον τῆς χρείας οὐ τὸ αὔταρκες ἡγου μένην, ἀλλὰ τὸ μηδὲν παρεσκευασμένων καταλιπεῖν· οὕτως οὖν ῥηγνυμένων τῶν δοχείων, ἔσθ' ὅτε καὶ τὸ ἄχθος οὐ φερόντων τοῦ κόρου, κενὴ, καὶ δαψιλής ἐστιν αὕτη τῇ λιχνείᾳ τῶν καταλελειμμένων ὀδυνωμένη, καὶ τῷ μέτρῳ τῆς γαστρός μεμφομένη, ὅτι μὴ τοσούτων ἐστὶ χωρητική, ὅσων αὕτη μαργῶσα ἐφίεται πρὸς ὅσα κέχηνε μαιμάσσουσα ταῖς ἀκαθέκτοις ὁρμαῖς· τοῖς δὲ τὴν ἐπιθυμίαν ἐξηρτῆσθαι καὶ μόνου ψωμού, τρυφὴν ἡγουμένοις, καὶ τὴν ἐν μέρει παραμυθίαν τῆς χρείας· ποιεῖ γὰρ ὁ κόρος ἄλλας ἐξ ἄλλων καινοτομεῖν ἡδονῶν ἐπινοίας πολλὰς, οὐδ᾽ ἐπ' ὀλίγον ταῖς ἐν ἔθει στοιχῶν, ἂν μὴ συνεχεῖς ὦσιν αἱ διαδοχαὶ τῶν τερπόντων, καὶ ἐπάλληλοι, ταῖς ἐφ έδραις τῶν ξενιζόντων ψυχαγωγοῦσαι τὸ ἀλύον τῆς ὀρέξεως, καὶ τὴν γεῦσιν παρηγοροῦσαι ἄλλῃ καὶ ἄλλῃ ποιότητι. Οὕτως ἡ ἔνδεια καὶ τὸ χρειῶδες ἡγεῖσθαι πείθει ἀγαπητόν, πληρῶσα: τὸ κενὸν, οὐ τέρψαι τὸ ἐπιθυμοῦν ἐπιτάττουσα. Πῶς οὖν ἄν τις τῶν οὕτω νῦν διακειμένων ἀνθρώπων ἀνηλεῶς, καὶ παρατρε χόντων τοὺς ἐν ταῖς τριόδοις κατακειμένους ἀσθενεῖς, τοὺς ἐν τοῖς στενωποῖς περιερχομένου;, καὶ ταῖς θύ ραις ἀναιδῶς ἐνοχλεῖν ἀναγκαζομένους καὶ τοὺς འ།--་་ nesta, ad excipiendas nempe urinas, et purgamenta ventris, extensum in vasa multo pondere gravia; aliis nec adṣit testa, qua sitientes aquam ori admoveant nonnullis marcescant șita putridæ veștes ingentis pretii, et barbarica dementiæ; aliis vero desit et centuncylus autritus operculum turpitudinis: aliquibus mensæ omnigenis eduliis capiendis angustæ sint, e terra petitis, ex aere et aquaticis; nihil enim est, cujus gustum non delibet voluptas, laxissima retia quacunque extendens, quibus concludat et quæ in maris 147 fundo, et quæ in ætheris propinquis convexisque traclibus diver santur, atque in ambitiosam oblectationem eorum qui yoluptatem amant, convertit, cum reclamet satiețas ventris laborantis, nec inservire amplius sufficiat inexplebilitati nunquam saturate cupiditalis, cujus neque sistit efrenem impetumn vasorum intestinorum repletio, cum utendi terminum non quod sufficit existimet, sed nihil up corum - que apparata fuerant, relinquatur; sic ergo, disruptis vasis, neque hisce interdum pondus salado his sustinentibus, vacua et abundans est ipsa gula præ ingluvie moleste ferens, quod aliqua reliqua sint, deque ventris arcticre conqueritur mensura quod recipere lot nequeat, quot ipsa insano appe lens desiderio admittit, ad quæ ardenter concupiscens inhiat appetitibus, qui nullatenus contineri possunt, aliorum vero desiderium dependeat et ab unica buccella, cum in deliciis hi habeant ve ex parte necessitatem consolari; nam satietas alias ex aliis excogitationes voluptatum novas commini sci facit, easque plurimas, neque paululum in his quæ usitata sunt, procedit, nisi continue sint suçcessiones earum rerum quæ delectant, et vicissim sibi mutuæ, peregrinarum escarum subsidio languorem cupiditatis sublevantes, et gustum lenientes αισχυνομένους δημοσιεῦσαι τὴν οἰκείαν μεταβολήν alia et alia ciborum qualitate. Ila egestas et neces διὰ τὸ ἀσύνηθες τῆς αἰτήσεως, καὶ λιμώττειν αἱρού μένους ἔνδον, ἢ τοῖς γνωρίμοις φαίνεσθαι παρ' ἀξίαν ἀνεχομένους, τούς τε ἐν μετάλλοις καὶ ἐν φυλακαῖς φθειρομένους κακοπαθείᾳ δεσμῶν, καὶ λιθοτομίας ἀνάγκῃ, τούς τε ἐν μνήμασι καὶ ἡλιβάτοις δρεσι τῇ ἱερᾷ νόσῳ δαπανωμένους, ὧν οἱ μὲν τὸ ἀηδὲς ὑφορώ μενοι τῆς νόσου παραβαλεῖν πόλεσι καὶ κώμαις οὐ τολμῶσι πρὸς τῷ μὴ οἰκτειρηθῆναι, καὶ τὸ καταλευσθῆναι δεδοικότες, διὰ τὸ παρατετηρημένον τοῦ πά θους, οἱ δὲ βάσεως ἑστερημένοι πρὸς περίπατον, καὶ πρὸς τὸ ἔρπειν χειρῶν, ἡσυχάζουσιν οἴκοι ἅπαντες, Έρνη καθάπερ δένδρων ἀνόρπηκα, περιῃρημένοι τα πρὸς πᾶσαν κίνησιν ἐπιτήδεια μέλη· οὐκ ἐρεῖ τοῦ Δεσπότου δικαίαν εἶναι τὴν κρίσιν, τοὺς μὲν ἐκ τοσαύτης κακοπαθείας ὁρῶν μεταστάντας εἰς ἄνεσιν, ἑαυτὸν δὲ ἐκ τοιαύτης ἀσωτίας μετελθόντα εἰς κόλασιν; Πῶς δὲ κἂν ἔννοιαν λήψεται ικετηρίους τους τὸν δικάζοντα προέσθαι φωνάς, αὐτὸς πρὸς τὰς ἐκε - σίας τῶν δεομένων μείνας ἀσυμπαθής, καὶ διὰ παντὸς καὶ ἀνήμερος, καὶ τὸ συνείδὸς ἔχων πρὸ τοῦ δι κάζοντος κατακρίνον ἑαυτὸν ἐπὶ τῇ παρελθούσῃ ἀπ ανθρωπία: 'Ο δὲ καὶ βίαιος, καὶ τυραννικός, ἁρπά sarium persuadet existimandum charum, ut adime pleas vacuum ventrem, non ut cupiditatem oblectes. pracipiens. Quomodo igitur si quis hominum,qui nunc ita sunt affecti absque misericordia, et pertranseunt jacentes in triviis infirmos, et in angiportis circumvagantes, atque 148 in foribus molestiani inverecunde ingerere coactos, necnon eos , quos pudet publicare propriam sortem demutatam, quod mendicare sint insueti, et fame contabescere præeligunt apud se, quam notis sibi apparere indecore sustineant; hos in metallis atque carceribus consumptos præ vinculorum ærumnis, et necessitate lapicidina istos qui in monumentis præruptisque montium cacuminibus sacro morbo absumuntur, e quibus alii quidem propter offensionem morbi suspecti adire urbes atque vicos minime audent, veriti ne ministratione illos nemo dignetur, quin lapidibus obruantur propter infirmitatis vitandæ diligentem animadversionem; alii vero orbati pedibus ad deambulandum, et ad rependum manibus, omnes domi otiose desident, quemadmodum a: Lo1

rum supites absque ramis, destituti membris ad ζων, καταπίνων, περιδύων, ἐλαύνων, ὑπερορίζων, συκοφαντῶν, ἄγων, φέρων, δουλαγωγῶν, πάντων πάντοθεν τὴν ζωὴν διαταράττων, οὐδὲν παραλιμπάν νων πονηρίας εἶδος, ὅ τέως δίδωσι πράττειν ἐξουσία καὶ δύναμις, πάντως εἰς ἔσχατόν που καταδύεται αυτομολήσας πυθμένα Ταρτάρου, χείρονα τὸν ἐπὶ τοσούτοις ἁμαρτήμασιν ἔλεγχον κρίνων τῆς κατὰ τὴν βάσανον ὀδύνης. Αὕτη γὰρ ἀληθῶς πρέπουσα λῆξις τοῖς τῇ δυναστείᾳ μὴ πρὸς εὐεργεσίαν, ἀλλ' ἐπὶ κακῷ χρησαμένοις τῷ πέλας, καὶ τὰ μὲν πλεονεκτηθέντα καταλείπουσιν ἄλλοις πρὸς χρῆσιν φιλοτίμου ζωής τὴν δὲ ἐπ' αὐτοῖς τιμωρίαν καρπουμένους αἰώ· quemcunque motum idoneis: non dicat justum esse Domini judicium, videns eos quidem ex tanta calainitate translatos ad requiem, seipsum autem e tanto luxu transeuntem ad supplicium? Quo pacto vero et in animum inducet suum supplices ad Judicem voces emittere, ille ipse, qui ad supplicationes indigentium absque ulla compassione pernansit, et omni tempore immitis, et propriam conscientiam habens, quæ priusquam judex id ipsum præstet, eum de præterita inhumanitate condemnat? Hic vero violentus, et tyrannicus, diripiens, absorbens, spolians, abigens, exterminans, calummians, agens, ferens, et in servitutem abducens, omnium denique omnino vitam perturbans, nullam prætermittens malignitatis speciem, et quantum potestas viresque concedunt ut faciat, penitus in imum fundum Tartari sponte sua præceps descendit, redargutionem de 149 tantis sceleribus subcundam deteriorem judicans, quam dolore:n ex tormentis. Iste namque finis revera convenit illis qui potentia non ad beneficentiam, sed ad maleficium utuntur erga proximum, et ea quæ congesserunt, derelinquunt quidem aliis ad vitæ ambitiosæ abusum, sibi vero ipsis æternam percipiunt pro fructu penam. CAPUT VIII. O dementiam! o vesaniam! Ecquid præbet præter splendidam fruitionem, ne dicam necessarium usum propter eos qui ad debilitatem corporis sublevandam indulgere gratiose aliquid volunt et cupiditati; quid plus (inquam) præbet avaritia, it universam terram peragremus omnigenæ acquisitionis desiderio, Britannos, Hesperios, Mauros; ad orientem vero Thebas, et Indorum regionem adeuntes, undique ad nostrum usum luxui accommoda conducentes, pecuniarum vero thesauros immensos ad coemen darum rerum comparationem coacervantes: mensam enim oportet varie instruere, tum ex his quæ in propriis fundis nascuntur, tum ex illis quæ veneunt in foro, eamque magnificam et refertam, ut explcatur venter velut immanis quidam hiatus simillimus heminæ; etenim multis est revera inexplebilis, et vastus, etsi non amplitudine venæ, sed insatiabilitate appetitus, et semper vacuæ cupiditatis, quæ nunquam impletur, quodcunque vero indicat visus, capere affectans. Ideo calumnia, et tyrannicles, ideo grassationes, et rapina, idev sic illum, et hunc statim alius cogitillata vi; gradum promovente ad hos semper magis dominantes tyrannide, et eos qui 150 nunc injuriam faciunt debilioribus, paulo post præparante ad injuriam a potentioribus excipiendam; et excogitante rapinæ prætextus specie non inhonestos. Est quippe ingeniosa in adinveniendis avaritiæ coloribus ipsa,et jura reddens, consilia supponit, ut videntur, persuasibilia rapina apta. Sic Jezabel audientem, quod vineam Nabuthæ vicini vir ejus Achab percupierat, graviter simul, atque callide hunc rapinæ scopum disponens apparavit, ut et concupitnın caperetur, nec esset, qui de rapina conquereretur: calumniata etenim eum, qui possidebat vineam, blasphemiam in Deum et regein protulisse, occidit, et sic vineam vacantem domino accepit, cum nullus esset, qui patefaceret γιον. Ω τῆς παρανοίας! ὢ τῆς παραπληξία;! Τί πλέον παρέχει τῆς φαιδρᾶς ἀπολαύσεως, ἵνα μὴ λέγω τῆς ἀναγκαίας χρείας διὰ τοὺς βουλομένους χαρίζεσθαί τι καὶ ἐπιθυμίᾳ πρὸς παραμυθίαν τῆς ἀσθενείας τοῦ σώματος, ἡ πλεονεξία, ὅτι πᾶσαν μὲν παγκτησίας ἱμέρῳ τὴν γῆν μετερχόμεθα, Βρεττανούς, και Εσπερίους, καὶ Μαύρους, πρὸς ἕω δὲ Θήβας, καὶ τὴν Ἰνδῶν καταλαμβάνοντες χώραν, τὰ πάντοθεν πρὸς τρυφὴν ἐπιτήδεια εἰς ἑαυτῶν χρῆσιν ποιοῦντες ἀγώγιμα, χρημάτων δὲ θησαυροὺς ἀνεικά τους σω ρεύοντες εἰς τὴν τῶν συνωνητῶν παρασκευήν· δεν γὰρ τὰ μὲν ἐκ γεωργίων οἰκείων, τὰ δὲ ἐξ ἀγορᾶς ποικίλλειν τὴν τράπεζαν, καὶ ποιεῖν πολυτελῆ, καὶ πλήθουσαν ὡς μέλλοντος ἀχανοῦς τινος χάσματος τῆς κοτύλῃ παραπλησίας πληροῦσθαι γαστρός· καὶ γάρ ἐστι τοῖς πολλοῖς ἀχανῆς ὄντως καὶ ἀπλήρωτος, κάν μὴ τῷ εὐρυχώρῳ τοῦ ἀγγείου, ἀλλὰ τῷ ἀπλήστω τῆς ὀρέξεως τῆς ἀεικενῆς ἐπιθυμίας, οὐδέποτε πιμπλαμένης, πᾶν δὲ, ὅ δείκνυσιν ὅρασις, γλιχομένης λαβεῖν. Διὰ τοῦτο συκοφαντίαι καὶ τυραννίδες· διὰ τοῦτο λωποδυσίαι, καὶ ἁρπαγαί· διὰ τοῦτο οὕτως ἐκεῖνον καὶ τοῦτον εὐθὺς ἄλλος βιάζεται, βαθμῷ προσκοπτούσης ἐπὶ τοὺς ἀεὶ μᾶλλον δυναστεύοντας τῆς τυραννίδος, καὶ τοὺς νῦν ἀδικοῦντας τὸν ἀσθενέ στερον, μετ' ὀλίγον ἀδικεῖσθαι παρασκευαζούσης ὑπὸ τῶν δυνατωτέρων, καὶ προφάσεις ἐπινοούσης τῇ ἁρπαγῇ τῷ δοκεῖν οὐκ ἀσχήμονας. Ἔστι γὰρ ἐν ταῖς πλεονεκτικαῖς ἐπινοίαις αὕτη γνωμοδότις ευμήχα. νος, βουλὰς ὑποτιθεμένη πιθανὸς πρὸς τὸ δοκοῦν τοῦ ἁρπάγματος εὔλογον. Οὕτω τὴν Ιεζάβελ ἀκούσασαν, ὅτι τοῦ ἀμπελῶνος Ναβουθαὶ τοῦ γείτονος ὁ ταύτης ἀνὴρ ᾿Αχαάβ ἐπεθύμησε, δεινῶς ἅμα καὶ πανούρ γως τὸν τῆς ἁρπαγῆς σκοπόν διαθεῖναι παρεσκεύα σεν, ἵνα καὶ τὸ ἐπιθυμηθὲν ληφθῇ, καὶ μὴ ᾖ ὁ τὴν ἁρπαγὴν ἐδυρόμενος· βλασφημίαν γὰρ Θεοῦ καὶ βα σιλέως συκοφαντήσασα, τὸν κεκτημένον ἀπέκτεινε, καὶ οὕτως ἀδέσποτον τὸν ἀμπελῶνα παρέλαβεν, ού

PERISTERIA.- SECTIO IX. δενὸς ὄντος τοῦ τὴν ἀδικίαν διασαφοῦντος ἀγνοοῦσι, calumniam ignaris, eo, qui reclamare poterat, τοῦ ταύτην βοᾷν δυναμένου ἐκ ποδῶν οἰχουμένου. sublato e medio 19. Verum nunc fieri solent, et Νῦν δὲ τολμᾶται καὶ χαλεπώτερα τοῖς ἀνθρώποις, τῷ χρόνῳ γεγυμνασμένης πρὸς τὴν ἐμπειρίαν τῆς ἀδικίας, καὶ τῷ ἔθει προσκοψάσης ἐπὶ τὸ τεχνικώτε ρον. Υἱοὶ γὰρ ἀποστερούνται ζῶντες ὑπάρξεως πατρικῆς, καὶ ἀδελφῶν ἀλλοτριοῦνται κληρονομίας ἀδελφοί, καὶ γυναῖκες οὐσίας ἐκβάλλονται τελευτης σάντων ἀνδρῶν βοῶσαι την παρανομίαν, καὶ οὐκ ἀκουόμεναι. Τοῖς γὰρ ἑκάστοις τούτων βιαζομένοις συνηγορία τῆς βλάβης εἶναι δοκεῖ βασιλικὴ δωρεά, ἥτις τὰ μὲν ἀδέσποτα εὐλόγως ἴσως τοῖς αἰτοῦσι παρ έχειν ἐδύνατο, ἄλλοι; δὲ τὰ ἄλλων χαρίζεσθαι δικαίως ἐστὶν οὐχ οἷα τε, ξένοις προπίνουσα τὰ τῶν νομίμως προσερχομένων τῷ κλήρῳ, καὶ ὀφειλόντων ἀκολούθως διαδέξασθαι τὰ τῶν οἰχομένων συγγενικῷ δικαίῳ. graviora hominibus, exserta jam satis beneficio temporis iniquitate propter experientiam, et consuetudine adeo provecta, ut multo magis artificiosa exsistat. Filii namque viventes paternis privantur facultatibus, et fratres fratrum hæreditates alienant, et uxores bonis ejiciuntur mortuorum mari. torum, proclamantes de injuria, nec exaudite. Horum enim singulis violenter oppressis defensio damni vidctur esse donum regium; rex enim forsitan bona domino vacantia petentibus rationabiliter concedere potuisset; aliis vero aliorum bona juste largiri nequit praebens exteris, quæ aliis legitime proveniunt ex hæreditate, spectantque ad eos qui debent successive illa suscipere jure cognationis, quæque ad decedentes pertinebant. 151 CAPUT IX. Sed avaritia graviter omnia, et persuasibiliter comminiscitur, ac veluti sapienter, et reges decipit petitionibus facile circumvenientibus, et specie de coram sumit licentiam adversus quoslibet, quæ deorsum sunt, sursum, et rursus quæ sursum sunt, deorsum efficiens, multis undique calamitatum intolerabilium causa exsistens. Atque ideo plerique passcrum injuriam experimento sistuntur impudenter corrogantes, et splendidis opibus spoliati, et ex aliorum beneficentia indigentes miserias enarrando constiterunt, tragico more affectum excitantes, et Αλλὰ πάντα πρὸς τὸ πιθανόν σοφίζεται δεινῶς πλεονεξία, καὶ βασιλεῖς ἀπατᾷ εὐπαραγώγοις αἰτή σεσι, καὶ ἐξουσίαν καθ' ὧν βούλεται λαμβάνει εὐπρόσωπον, καὶ κάτω τὰ ἄνω, καὶ ἔμπαλιν ἄνω τὰ κάτω ποιεῖ, πολλοῖς πάντοτε συμφορῶν ἀνυποίστων καθισταμένη αιτία. Διὰ τοῦτο πολλοὶ τῶν ἠδικημέ των δοκιμασία ἑστᾶσιν ἀναιδῶς ἐρανιζόμενοι, καὶ λαμπρὰς οὐσίας ἀφηρημένοι τῆς ἐξ ἄλλων ἐπιδεείς εὐποιίας κατέστησαν τὰς συμφοράς διηγούμενοι, τραγῳδοῦντες τὰ πάθη, κρουνοῖς δακρύων τὴν ἀνάγκην πιστούμενοι, καὶ μόλις ἄρτου τινάς πείθον τες ὀρέξαι τιμὴν αὐτοῖς ἀπορουμένοις, ἔθιμον λέγον. lacrymarum rivis tidem necessitati conciliantes, τας εἶναι τοῖς μεταιτοῦσι πλάττεσθαι τοιαῦτα, καὶ et ægre aliquibus suadentes, ut pretium panis sibiκομπάζειν πρὸς ἀπάτην πολλὰ, εὐγένειαν προσποιου met ipsis inopibus porrigant; cum dicant esse soμένοις οὐκ οὖσαν, καὶ χρημάτων ὀδυρομένοις οὐ γε lemne mendicantibus res hujusmodi confingere, νομένην ἀπώλειαν, ναυάγια λογοποιοῦσι, καὶ λῃστῶν mullaque ad deceptionem jactare, qui nobilitatem, ψευδομένοις ἐφόδους, οἰκετῶν δρασμὸν προφασιζομέ- qua carent, simulant, et jacturam pecuniarum, νοις σεσυληκότων αὐτῶν, καὶ ἀφέντων οὕτως ἀσχη- quam nunquam fecerunt deplorant, naufragia verμονεῖν, ὡς τὸ ἐλεεινὸν ἐκεῖνο, καὶ δακρύων ἄξιον δεί- bose fabulantur, et latronum ementiuntur incursus, κνυσι σχῆμα, άδροτέρων λημμάτων σόφισμα προβαλο prætexunt servorum fugam, qui expilarunt ipsos, λομένοις τας τοιαύτας φωνάς. Εκβέβληται γῆς, et reliquerunt sic indecenter compositos, ut amiοικοπέδων, κτημάτων, ἀπεστέρηνται χρημάτων, δια ctus ille miserabilis et lacrymas merens ostental: αίτης εὐσχήμονος, οἰκετικῆς θεραπείας, καὶ οὐδαμό- hujuscemodi vociferationes emittentibus callido θεν ἀξιούμενοι παραμυθίας, ἔτι καὶ προσκωμῳδοῦν· consilio ad captandas stipes crassiores. Ejecti fueται οἱ ἄθλιοι, τραγῳδεῖν εἰκῆ ψευδεῖς νομιζόμενοι τύ runt e terra, vernis, possessionibus, et pecuniis orχας. Υποπτον γὰρ ὄντως εἰς ψεῦδος ἀεὶ τὸ ἐκ τοῦ Lati, honesto victu, famulorum ministerio: et mulφαινομένου ἀξιόπιστον παλαιὰς ἀπαγγέλλον εὐπρα- lo uspiam solatio quisquam eos dignatur; quin γίας, κἂν ἀληθεύειν δοκῇ οὐδὲν τεκμήριον ἔχον πιο etiam comice irridentur, dum infelices fortunas στώσασθαι τὰ λεγόμενα, οὐ συναδόντων οὐδαμῶς οὐσ falsas tragico sermone frustra deflere censentur. δαμόθεν τῶν πραγμάτων τοῖς βήμασιν. "Οθεν σιωπῇ Suspectum quippe 152 falsi vere semper est, quod φέρειν ἀναγκάζονται τὰ τῆς πτωχείας δεινὰ, τὸ ἀπὸ ex apparenti credibile veteres felicitates renuntiat, et αμφιάσκειν τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς τοῖς ἀπιστεῖν ἐθέλουσι si vera dici videantur, cum fidem ascisceni nullum κρίνοντες ἄκαιρον, χλεύης μᾶλλον, ἢ συμπαθείας eorum quæ dicuntur, certum signum habeat, non τοὺς λόγους ποιουμένοις ὑπόθεσιν. Καὶ οἱ μὲν αὐτῶν convenientibus usquam ullibi factis cum verbis. ἀλῶνται ἄλλας ἐξ ἄλλων πατρίδας ἀμείβοντες, τὰς Unde taciti compelluntur tolerare paupertatis ærumτέως ἀγνοουμένας στοχαζόμενοι πρὸς οἰκονομίαν τῆς nas, intempestivum rati detegere rerum suarum ζωῆς ἴσως ἐπιτηδείας· οἱ δὲ μένουσιν ἐφ᾽ ὧν ὑπὸ τῆς statum credere nolentibus, cum potius ludibrii, συμφορᾶς κατελείφθησαν τόπων ὀκνοῦντες τὰς μεταquam compassionis sermones ipsorum occasionem στάσεις, τὸ μὲν ἀσθενείᾳ δυνάμεως, τὸ δὲ καὶ τῷ ˙ suppeditent, et quidam equidem ex his vagantur 10 111 Reg. xxi, 1 seqq.

ssi νου τοῦ ἀμφιβόλου, οἷον ἔσται χεῖρον, ἢ ἄμεινον προτιμώντες εὐλόγως, καὶ παραμυθούμενοι, τούτῳ γοῦν ἑαυτοὺς, ὅτι κἂν τῶν ἄλλων κτημάτων τυραν νηθέντες ἁπάντων ἐκβέβληνται, ἐλευθέρων στοιχείων ὅμως ἔχουσι τὴν μετουσίαν ἀκώλυτον, καὶ τοῖς μέγα πνέουσιν ἐπὶ δυναστείᾳ τὴν χρῆσιν ἐν τούτοις ἰσότι μον. "Ασυλον κτήσιν ταύτην λαχόντες παρὰ τοῦ Κτί σαντος, ἵνα μὴ πάντη καταπέσωσι ἀθυμία, ὡς μηδε νός μέρους ἔχοντες ἐξουσίαν ὅλης τῆς κτήσεως. Ανα πνέουσι τοιγαροῦν ὅπουπερ ἂν ἐθέλωσι τὸν ἀέρα τοῦτον ἀκώλυτον, ἀντλοῦσι πηγὰς, καὶ ποταμούς, καὶ λίμνας, ὡς βούλονται πόματι κεχρημένοι ἀφθό ν, καὶ περικλυζόμενοι μετ' ἐξουσίας πολλῆς, κἂν μὴ ἐν πόλεσι, καὶ κώμαις· ἴσως γὰρ ἐν ταύταις πρὸς ἀρδείαν μεμερισμένον τὸ ὕδωρ οὐκ ἐφεῖται τούτοις ὡς ἀκτήμοσιν· ἐν ἐρήμοις οὖν, καὶ ἀγεωργή τοις, ὅμως ἐπ᾽ ἀδείας πρὸς τὸ δοκοῦν ἀπολαύοντες, οὐδενὸς ἐμποδίζοντος· αὐγὰς ἡλίου καὶ ὀφθαλμοῖς, καὶ παντὶ τῷ σώματι δέχονται, ἀναστέλλειν τὴν ἐκεῖ θεν φερομένην ἀκτῖνα οὐδενὸς, κἂν ἐθέλῃ, ἰσχύοντος, οὐδὲ τῇ ὑπεροχῇ τοῦ πλουσίου πλέον νέμειν παρὰ τὸν πένητα ὄντος ἱκανοῦ διὰ τὴν ταπεινότητα. Ενθα μὲν γὰρ ὑπόκειται ὕλη μεριστὴν ἔχουσα φύσιν, πλεονεκτοῦσιν οἱ πλούσιοι, παρ' ἄλλοις οὐ συγχώ ροῦντες εἶναι ἃ σπουδάζουσιν ἔχειν αὐτοί· τῶν δὲ ἀδιαιρέτων ἡ χρῆσις κοινὴ πᾶσιν ὁμοίως ἐφεῖται, καὶ ἄλλος ἄλλου πρὸς μετουσίαν ἔχει πλέον οὐδὲν, τῆς φύσεως τὴν ἅπασι τὴν διανέμησιν, ἐργασαμένης, alias ex aliis demutantes patrias, quas hactenus ἀδήλῳ τοῦ μέλλοντος, τὸ παρὸν καὶ ἐν πείρα γενόμεignotas ad vitæ ministrationem forsitan idoneas intento animo conspicati sunt, quidam vero pernranent illis in locis, in quibus eos comprehendit calamitas, migrare dum piget, qua præ virium imbecillitate, qua propter incertum futuri, pres sens, quod experti sunt, ambiguo, qualecunque il foret sive pejus, sive melius, præferentes merito, et consolantes semetipsos, quod licet cæteris bonis fortunæ per tyrannidem fuerint ejecti, liberis attamen elementis fruendi facultatem simul, habent minime prohibitam, et cum his, qui magnos spiritus ducunt propter potentiam, æqualem in ipsis usum habent. Istam inviolabilen possessionem a suo Creatore adepti, ut ne omnino dejecti ànimì moerore concidant, perinde ac si nulla ex párte in Universas res creatas haberent aliquam polestatein. Quocirca spirant, ubicunque voluerint, aerem istam haudquaquam vetitum, hauriunt e fontibus, fuminibus et stagnis pro libito usi potu largissime, et magna cum libertate sese circumluunt, idque si non in urbibus atque vicis (forsitan etením inibi distributa àqua ad irrigationem istis tanquàm nihil possilentibus non attribuitar), in 153 desertis saltem, et incultis locis cum securitate, quantumque visum fuerit, pariter his perfruuntur, nemine impediente solis fulgorem et oculis et toto corpore excipiunt, cum nemo, ut maxime velit, radium inde vibratum cohibere queat, neque diviti opibus eminenti amplius aliquid dividere, quam pauperi; propter c καὶ τοῖς πλεονεκτεῖν βουλομένοις οὐ παρεχούσης Ερι humilitatem, valeat. Ubi enim subjacet materia, δος ἀφορμάς. cujus natura distributionem patitur, majorem partem arripiunt divites avari, non permittentes penes alios esse, quæ habere ipsi student; individuárum autem rerum communis omnibus simul usus conceditur, et alius alio nihil plus habet ad participandum, cum natura cunctis æqualem distribuat portionem, et his qui plura sibi vindicare volant, non prælieat occasiones discordiæ. CAPUT X. Quis enim aeris segmentum sicut terræ vel pċcunia præcellenti'sua potestate secans obtineat pro seipso separatum ab universim diffuso in omnes particulatim creaturas? Ecquis vero instar pecumiarum, aut rerum pretiosarum solis juliar aut ‘calorem intus uti thesaurum servet solus, eo sibi peculiariter quæsino perfruens,... quando nos με sub terram, aut nubes coacta currentem occultat polum? Aqua licet in situlis exantlata videatur in multas partes dividi, unoquoque haurientium in accipiendo sibi propriam factam vindicante; uberrima tamen scaturiginis abundantia usum cjus inter plures non sinit esse litigiosum; sed æque atque res individue possidendi desiderium sedat, superfluum penitus arbitrante illo, qui ratione pollet, atque vanam, sibi propria asserere velle ca quæ commugia omnibus natura donavit, æqualem utendi 154 potestatem praebens, et dominium paʼriter cunctis adímens; idque veluti reconditum in penetrali asservare, cujus omnibus utendi copia perpetuo proposita est, et ad manum, potestate ΚΕΦΑΛ Ι. Τις γὰρ ἀέρος ἀποτομὴν καθάπερ γῆς, ἡ χρήμα τος ποιησάμενος δυνάμεως περιουσίᾳ, ἔσχε παρ' ἑαυτῷ κεχωρισμένον τοῦ συνεχῶς κεχυμένου κατά πᾶν μέρος τῆς κτίσεως; Τίς δὲ χρημάτων ή κειμηλίων δίκην ἡλιακόν φέγγος, ἢ θάλπος, ἔνδον ἐθησαυρίσατο ιδιόκτητον μόνος ἀπολαύων...... ὅταν νύξ υπόγειον, ἢ νέρωσις τρέχοντα καλύπτῃ τὸν πόλον; Υδωρ κἂν ἐν κάλπεσιν ἀντλούμενον πολυσχεδῶς καταμερίζεσθαι δοκῇ, ἴδιον ἑκάστου τῶν ἀρυομένων ἐν τῷ ληφθῆναι γινόμενον, ἀλλὰ τῇ ἀφθονίᾳ τοῦ ρεύ ματος ποιεῖ τὴν χρῆσιν τοῖς πολλοῖς ἀφιλόνεικον, ἴσα τοῖς ἀμερίστοις παῦον τὸν τῆς κτήσεως ἔμερον περ ριττὸν πάντως τοῦ λογισμὸν ἔχοντος ἡγουμένου καὶ μάταιον οἰκειοῦσθαι σπουδάζειν ἅπερ κοινὰ πᾶσιν ἡ φύσις δεδώρηται, ἰσονομίαν χρήσεως παρασχοῦσα, καὶ δεσποτείας ὁμοίως ἀποστερήσασα ἅπαντας, καὶ ταμιεύεσθαι τοῦτο, οὗ πᾶσιν ἡ χρῆσις διὰ παντὸς προκειμένη πλουσία, καὶ πρόχειρος, τῷ ἑτοίμῳ τῆς εἰς ἀπόλαυσιν ἐξουσίας, ἀργήν, εἰς κτῆσιν τὴν ἐπιθυμίαν ποιεῖ. Ἐπειδή πως τὸ μὲν σπάνιον, δυστ ριστον ἐρεθίζει τὴν ὄρεξιν, μὴ προληφθῇ παρ' ἑτέ

PERISTERIA.- SECTIO X. ρον ἀγῶνα ποιοῦν, οὐ κινεῖ δὲ ταύτην πρὸς ἔφεσιν a prompta ad fruendum cupiditatem possidendi soτὸ ἐν τῷ πληθύνειν ἀεὶ καταφρονούμενον. dante. Quandoquidem id, quod rarum et difficile paratu est, proritat desiderium, certamen concitaus, ne præoccupetur ab alio; non commovet tamen illud quod ipsa semper ex abundantia despectum est. ΤΜΗΜΑ Γ. Περὶ τῆς τῶν μακαρίων διαγωγῆς καὶ τῆς κακονοίας τοῦ διαβόλου. SECTIO X. De beatorum conversatione et diaboli malignitate. CAPUT I. Cum igitur (o amice) eo modo se res habeant, quo dictum fuit, et tanta iniquitas in sæculo dominetur, ut piscium cuncti vitam imitantes deglutiant minores, et a potentioribus devorentur: inveniendus est aliquis, qui aut magui Moysis exemplo,modo percutiat Ægyptium, qui percusserat Israelitam ''; modo vero populares contribules inter se pugnantes cohortetur ad concordiam, et dicat: Fratres estis, utquid invicem vobis injurias infertis? aut secunΟὕτως οὖν, ὦ φιλότης, διακειμένων τῶν πραγ μάτων, ὡς εἴρηται, καὶ τοσαύτης παρανομίας κατα εχούσης τὸν βίον, ὡς ἰχθύων ἅπαντας μιμεῖσθαι ζωὴν καταπίνοντας τοὺς ἥττονας, καὶ καταπινομένους ὑπὸ τῶν δυνατωτέρων, εὑρεῖν χρὴ ἢ κατὰ τὸν μέγαν Μωϋσέα τινά, ποτὲ μὲν τύπτοντα τὸν διαπληκτιζόμενον πρὸς τὸν Ισραηλίτην Αἰγύπτιον, ποτὲ δὲ παραινοῦντα μαχομένοις τοῖς ὁμοφύλοις τὸ εὔσπον δον, καὶ λέγοντα· Αδελφοί έστε, ἵνα εἰ ἀδικεῖτε ἀλ λήλους; ἢ κατὰ τὸν ᾿Αβακούμ, ἀρήγειν μὲν τοῖς κα- β dun Habacum, opem quidem laborantibus afflictisταπονουμένας, ἐπιτιμᾷν πάντως οὐκ ἔχοντα δύναμιν, Θεῷ δὲ κατὰ τῆς τότε πολιτευομένης ἐντυγ χάνοντα παρανομίας, καὶ τὸν ζῆλον δεικνύντα τῇ πρὸς αὐτὸν παρρησίᾳ· φησὶ γάρ· Εως τότε, Κύριε, κεκράξομαι, καὶ οὐκ εἰσακούσῃ; βοήσομαι πρὸς σὲ ἀδικούμενος, καὶ οὗ με σώσεις; ν οὐκ αὐτὸς εἰς πρόσ ωπον προφήτης γὰρ ἦν, καὶ πάσης βλάβης ὑπῆρχεν ἀνώτερος, ἀλλὰ τὴν τῶν ἄλλων διὰ τὸ μισοπό νηρον ἐκδικηθῆναι ἀδικίαν εὐχόμενος. Εξῆς γοῦν ἐπιφέρει λέγων· «Ινα τί μοι ἔδειξας κόπους καὶ πόνους ἐπιβλέπειν ἐπὶ ταλαιπωρίαν καὶ ἀσέβειαν; ὅτι ἀσεβὴς καταδυναστεύει τὸν δίκαιον, καὶ ποιήσεις τοὺς ἀνθρώπους ως τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης, καὶ ὡς τὰ ἔρπετὰ τὰ οὐκ ἔχοντα ἡγούμενον.» Πόσον ἦν ἀγαθόν, καὶ πόσην τοῖς ἀδικουμένοις εποίει G bonum, et quantum solamen aferebat oppressis, ་ que ferat, sed cum redarguendi puniendique facultatem non habeat, Deum conyeniat precibus adversus iniquitatem tunc grassautem, et zelum orationis ad eum libertate ostendat. Ait enim: • Usquequo, Domine, clamabo, et non exaudies; vociferabor ad te injuriam patiens, et non salvabis me?, nou ipse in semetipso 155 passus injuriam (propheta enim erat, et omnni noxa superior exstitit ), sed malitiam exosus aliorum injuriam vindicari rogabat. Quocirca infert subinde dicens: «Quare ostendisti mihi labores et dolores, videre miseriam et impietaten? quia impius prævalet adversus justum 18: et facies homines quasi pisces maris et quasi reptilia non habentia ducem "., Quantum erat cum in doloribus sullevabantur condolentis compassione? Cæterum sicut iniquitas est alios lyran - uide opprimere, et damnis contumeliisque uti luti aspersione offendere; ita et rebus necessariis privare indigentes illis. Etenim tot unusquisque homines injuria afficit, quot, cumi possit, beneficiis non juvat. Atque hoc ipsum Dominus verum esse ostendens, non cos qui affecerunt injuria, non eos qui fraude circumvenerunt, sed eos qui non cibarunt esurientem pauperem, qui non domi exceperunt peregrinum, qui non visitarunt decumbentem, qui ad inclusum carcere non accesserunt, et vinculis compeditum neque re, neque verbo ullo modo παράκλησιν ἐπικουφιζομένοις τὰ λυπηρὰ τῇ τοῦ συναλγούντος συμπαθείᾳ; 'Αδικία δὲ ὡς τὸ τυραννεῖν, καὶ ζημιοῦν, καὶ προπηλακίζειν, οὕτω καὶ τὸ τῶν καθηκόντων ἀποστερεῖν τοὺς χρήζοντας τούτων ἐστί. Τοσούτους γὰρ ἕκαστος ἀδικεῖ, ὅσους οὐκ ὠφελεῖ εὐεργετείν δυνάμενος. Καὶ τοῦτο δεικνὺς ὁ Κύριος ἀληθὲς, οὐ τοὺς ἀδικήσαντας, οὐ τοὺς πλεονεκτή. σαντας, ἀλλὰ τοὺς μὴ θρέψαντας πεινῶντα τὸν πένητα, τοὺς μὴ συναγαγόντας οἴκοι τὸν ξένον, τοὺς μὴ ἐπισκεψαμένους τὸν κατακείμενον, τοὺς μὴ παρά τὸν καθειργμένον φοιτήσαντας, καὶ δεσμώτην ὄντα ὅτῳ δήποτε τρόπῳ μὴ παραμυθησαμένους ἔργῳ καὶ λόγῳ, πυρὶ αἰωνίῳ παρέπεμψεν, αὐτὸ κρίνας με γίστην ἀδικίαν, καὶ παγχάλεπον, τὸ μὴ χρήσασθαι [ sunt consolat, addixit igni æterno: maximami τῇ δυνάμει πρὸς εὐποιίαν τῶν δεομένων. Εἰ γὰρ καὶ μὴ νόμος θεῖος διαρρήδην τὴν ἐλεημοσύνην προσέταττε, γενέσθαι τὴν φύσιν διδάσκαλον ἐκ τοῦ ὁμοιο παθοῦς νομοθετοῦσαν ἀφθόγγῳ διατάξει τὸ συμπαθές. Ὅταν δὲ καὶ νόμος ἐν ἱεραῖς Βίβλοις κεχαραγμένος ὑπομιμνήσκει τὴν φυσικὴν δύναμιν, ὑπονύττων και διεγείρων τὴν ἐπιτηδειότητα πρὸς εὐεργεσίαν τοῦ χρήζοντος, πῶς οὐκ ἄξιος καὶ χαλεπωτέρας τοῦ πυ ρὸς καταδίκης, οὐδ᾽ ἑτέρῳ τοῖν δυοῖν δυσωπηθείς δι αναστῆναι πρὸς τὸ φιλάνθρωπον, καὶ ἔξωθεν ἐλεγ 13 Exod. 11, 12. 1 Habac. 1, 2. 15 ibid. 5, 4. hanc injuriam judicans et rem omnino duram, nou uti facultate ad benefaciendum his qui egent. Nam etiamsi lex divina nihil disertis verbis de misericordia exercenda præcepisset; ipsa tamen natura magistra hanc legem tacita voce constituisse videtur, dum mutuum homini affectum indidit e compassione. Quandoquidem vero et lex sacris Libris expressa commonefacit insitam natura facultatem flicii sui, exstimulans et excitans animi propensionem ad beneficentiam erga egentem: noune 16 ¡hid. 14.

igne gravius meretur supplicium 156 qui harum χόμενος, καὶ ἔνδοθεν ὀνειδιζόμενος τοῦ καλοῦ τὴν neutra ad humanitatis sensum inflexus commovetur; et licet ejus socordiam externá redarguant testimonia, internaque conscientia exprobret, ipse tamen aut parcimonia, aut immisericordia supinus semper, et ad benefaciendum ignavus permanet? Vec rumenimvero si hospites domum deducit exemplo Abraham 17, et, ad instar Lot 18, ex platea viatores ad se trahit, et orphanos prandio excipit, et viduais indigentibus necessaria suppeditat, et omni egeno id eficitur habitu, quod suppleat illud quod deficit, niuscujusque necessitatibus, prout facultas tulerit, adaptatus, secundum magnum Job 18; si projectorum mortuorum cadavera (uti fecisse fertur justus ille Tobias 19 ) sepulcro componit, et Dei cultoribus peregrinantibus tectum, lectumque, ac mensam cum Sunamitide præbet 20, et, juxta Abdiam, eos qui secesserunt, et in tuguriis, et in speluncis vitam degunt, victum subministrando fovet; si exigente necessitate etiam liberis propriis præfert justum egentem, virtuti naturam postponendam ratus, quemadmodum Saraplithia vidua, quæ unicum pugillum farinæ possidebat, et illum, in fame clarissimis filiis tabescentibus esurie, obtulit Eliæ prophetae; si persistit verbi divini meditationi, exemplo eunuchi in curru legentis, et ostendentis quantum operæ huic studio impenderet domi, cui etiam in itinere cum sollicitudine deditus erat " si orationibus, et eleemosynis vacat cum Cornelio, cui dixit astans angelus:. Orationes tuæ et elecmosynæ ascenderunt in memoriam in conspectu Dei ";, eoque 157 annuntiante fauste opera sua Dei conspectum meruisse operans intellexit; si operam dat jejuniis Paulum æmulatus, quæ ille in parte gloriationis suæ reponens, inquit: • 1n jcjus niis multoties, in fame ac siti 3*,» gemini hujus tyrannici violentissimi affectus, famis scilicet, sitisque tolerantia sese speciose adornans propter eos qui negligentius ad temperantiam sunt dispositi, assuetudine deliciarum ventri velut exactori mancipati, ut quamvis desiderium philosophiæ ipsos non eo pertralat, cupiditate saltem laudum permoveantur: nam de quo merito quis gloriari porest, id utique commendationis omnino non est expers: cur non judicabitur omnibus illis æqualis pondere, qui prærogativam uniuscujusque peculiarem obtinet, et solus id est, quod erant simul isti omnes, propria vita complexus quasi per capita ἀργίαν, καὶ μένων διόλου αναπεπτωκώς, καὶ ὀκνῶν ἡ φειδωλίᾳ, ἢ ἀσπλαγχνίᾳ τὴν εὐποιίαν; Εἰ δὲ ξέ νους μὲν οἴκοι συνάγει κατὰ τὸν Ἀβραὰμ, καὶ ἐκ τῆς πλατείας κατὰ τὸν Λὼτ τοὺς ἐδίτας ἕλκει πρὸς ἑαυτὸν, καὶ ὀρφανούς ἐπιδειπνοίη, καὶ χήραις ἐπαρ 20 η δεομέναις τὰ λείποντα, καὶ παντὶ χρήζοντι για γνοιτο τῇ σχέσει τοῦτο, ὅπερ αναπληροῖ τὸ ὑστέρημα, ἁρμοζόμενος τῇ δυνάμει ταῖς χρείαις ἑκάστου κατά τὸν μέγαν Ἰώβ, καὶ συστέλλει σώματα ελειμμένων νεκρῶν, ὡς ἱστορεῖται ποιῶν Τωβίας ὁ δίκαιος, καὶ τοῖς ἐπιξενουμένοις ἀπονέμει σκηνὴν, καὶ κλίνην, καὶ τράπεζαν, κατὰ τὴν Σουναμίτιν, καὶ τοὺς ἀνακεχωρημένους ἐν καλύβαις, καὶ σπηλαίοις διάγοντας βίον θεραπεύει τοῖς ἐπιτηδείοις, κατὰ τὸν ᾿Αβδιού, καὶ τέκνων ἐν τοῖς ἀναγκαίοις προκρίνει δίκαιον ἐνα δεξ, δευτέραν ἀρετῆς κρίνων τὴν φύσιν, κατὰ τὴν Σαραφθίαν χήραν, δράκα μόνην κεκτημένην ἀλεύρου, καὶ ταύτην ἐν λιμῷ μαραινομένων τῶν φιλτάτων ἐνδείᾳ παραχωρήσασαν τῷ προφήτῃ Ἠλίᾳ, καὶ προσέ εδρεύοι μελέτῃ τοῦ λόγου κατὰ τῶν ἐπὶ τοῦ ἅρματος ἀναγινώσκοντὰ εὐνοῦχον, καὶ τὴν οἴκοι σπου δὴν δεικνύντα τῇ ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις ἐπιμελείᾳ τοῦ πράγματος, προσευχαῖς, καὶ ἐλεημοσύναις σχολάζοι, κατὰ τὸν Κορνήλιον, ᾧ φησιν ἄγγελος παραστάς • Αί προσευχαί σου, καὶ αἱ ἐλεημοσύναι σου ἀνέβησαν εἰς μνημόσυνον ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ, ἡ ἄξια τῆς : θείας ὄψεως εὐαγγελισάμενος τῷ ἐργάτῃ τὰ ἔργα· καὶ νηστείαις προσέχοι τὸν Παῦλον ζηλῶν, ὃς ἐν μέσ ρει καυχήματος τὸ πρᾶγμα τιθέμενός φησιν· ε Ἐν νηστείαις πολλάκις, ἐν λιμῷ καὶ δίψῃ, ν τῇ ἐπὶ τῷ διδύμῳ, τυραννικῷ πάθει πείνης καὶ δίψης σεμνυ νόμενος καρτερία, διὰ τοὺς ὀκνηρότερον διακειμένους περὶ τὴν ἐγκράτειαν, ἔθει τῆς ἡδυπαθείας δεν δουλωμένους, τῇ φορολόγῳ γαστρί, ἵνα κἂν μὴ πό θος αὐτοὺς ἔλκυσε φιλοσοφίας πρὸς τοῦτο, ἐπιθυμίᾳ γοῦν ἐπαίνων προτρέψηται· τὸ γὰρ καυχήματος ἄξιον, καὶ ἐγκωμίων πάντως οὐκ ἄμοιρον· διατί κριθείη πάντων ἐκείνων ἀντίῤῥοπος, ἑκάστου τὸ πλεονέκτημα οικειωσάμενος, καὶ μόνος τοῦτο γενόμενος, ὅπερ ἦσαν ὁμοῦ πάντες αὐτοὶ, τὰ κατὰ και ροὺς ἀνακεφαλαιωσάμενος ἐν τῷ ἰδίῳ βίῳ καλά, καὶ δείξας τὰ ἀρχαῖα πιστὰ οὐ κατασκευῆς πιθανότητι, ἀλλὰ μαρτυρίᾳ τῶν ἔργων σαφεῖ. Τὸ γὰρ ἐν τῇ ἐπαγ γελία διὰ τὸ παράδοξον πολλάκις φαινόμενον ἄπι στον, ἔργῳ βεβαιωθέν, ἀναμφίβολον γίνεται, οὐκέτι τῷ ἐνδοιασμῷ τοῦ δυνατοῦ, καὶ ἀδυνάτου παρέχον καιρόν. præclaras singularum ætatum dotes, veterumque veritatem, non argumentorum probabili apparatu, sed perspicuo testimonio operum Juculenter demonstrans? Res quippe, quæ inter narrandum sæpenumiero, quia præter opinionem est, videtur incredibilis, si ipso confirmetur opere, evadit indubitata, neque utrum fieri possit necne, ambigendi occasionem amplius præbet. CAPUT II. Et quomodo feminam (Peristeriam) adeo effulgentem vitæ conversatione velles latere diabolum 'honestatis osorem, eainque non exercitam tentatio2. 47 Gen. xviii. 6. 18 Gen. XIX, ΑΥΗ, 3, 14. ** Ill Reg. xvii, 15. Καὶ πῶς λάμπουσαν τῇ πολιτείᾳ λανθάνειν ἤθελες τὸν μισόκαλον διάβολον, καὶ μένειν ἐβούλου ἀγύμναστον πειρασμῶν, τοσαύτας προκλήσεως αὐτῷ παρο 18 Job XXIX, 15. 19 Tob. 1, 20. 30 IV Reg. 1v, 10. * III Reg. 23 Act. v, 27. * Act. x, 4. 35 1 Cor. x1, 27.

PERISTERIA:— SECTIO X. έχουσαν ἀφορμάς; Εἰ γὰρ ἕκαστος τῶν ἔν τι, καὶ δεύ- nibus persistere statueres tantas provocandi eidem subministrantem ansas? Si etenim unusquisque τερον κατορθωκότων καλόν, πολὴν ἔσχε καθ' αὐτοῦ illorum qui unum aliquod et alterum bonum opus πνεύσαντα τὸν ἐχθρὸν, πῶς ἔδει τὴν πολύαθλον, καὶ τοὺς ἁπάντων ἀγωνιζομένην ὁμοῦ καθῆσθαι ἀμέρι- feliciter peragunt, habet adversum 158 se hostera valide conspirantem: quo pacto ipsam multis ado-! μνον, ἐν σταδίῳ οὖσαν, καὶ οὐκ ἔχουσαν τὸν προσπα reis decoratam, et unam omnium simul certamiλαίοντα, ἀλειφομένην, καὶ οὐ συμπλεκομένην, και nibus oppugnatam sedere oporteret otiosam; in νιζομένην ἐν τῷ σκάμματι, καὶ οὐ κινοῦσαν καθ᾿ ἑαυ stadio esse, nullum tamen halere adversarium; τῆς τὸν ἀντίπαλον, διερίζουσαν, καὶ οὐ παροξύνουunclam, et manus tamen haud conserere; aspersam σαν αὐτὸν πρὸς μάχην, ἀρετὴν ἐργαζομένην, καὶ οὐ pulvere intra fossam, neque concitare in se ullum λυποῦσαν τὸν ἀρχέκακον, Θεῷ ἀρέσκουσαν, καὶ οὐκ colluctatorem; lacessere illum, nec ad pugnam ἐγείρουσαν τὸν ἔφιν πρὸς φθόνον βασκαίνειν ειωθότα irritare; virtutem operari, nec dolore percellere τοῖς εἰς τιμὴν προκόπτουσιν ἐκείνην, ἧς ἀπέπεσεν auctorem mali; Deo placere, et non expergefacere ἀπροσεξήσας ἐκεῖνος; Διὰ τοῦτο πάντες οἱ ἅγιοι πε πολέμηνται παρ' αὐτοῦ, καὶ οὐδεὶς ἐστιν ὁ προθέ- serpentem ad invidiam, solitum livore obtrectare his qui ad illum honorem progrediuntur, e quo μενος, ἢ πράξας τι τῶν ἀρεσκόντων Θεῷ, ὅς μὴ ille sua negligentia excidit? Et hac de causa omnes ἔσχεν ἀντιπράττοντα, καὶ ἐπιβουλεύοντα τὸν τοῦτο sancti oppugnati fuerunt ab illo; neque ullus est, σπουδάζοντα, ἐχθρὸν ὄντα δι' οὐδὲν, ἢ δικαιοπρα qui aliquid Deo placitum vel animo proponat, vel γεῖν, ὅτι σπουδάζοντες φιλίαν στέλλονται πρὸς τὸν re perficiat, quin adversarium et insidiatorem eum Σωτήρα Χριστὸν, καὶ καταλείπουσι μόνον, ἢ μετ' ὀλί babeat, qui infestissimo odio mortales prosequitur, γων κομιδή καταδικαζόμενον τὴν αἰώνιον κόλασιν, non aliam ob causam, quam quod juste agunt, πολλοὺς ἢ καὶ πάντας ἑλκύσαι θέλοντα μεθ᾿ ἑαυτοῦ. Στοχάζεται γὰρ ἴσως ὁ παμμίαρος φειδοῦς τεύξε quod Christo Servatori studeant esse amici, ipsum vero solum deserant, vel cum paucis æterno supσθαι μετὰ πάντων, εἰ τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων εύρεplicio valde puniendum, plurimos, quin et omnes θείη ἅπαν κολάσεως ὑπεύθυνον, οὔτε τῷ κατακλυsecum pertrahere cupientem. Intendit enim forsiσμῷ πληροφορηθεὶς τὸ ἐμβριθὲς τῆς ἀποφάσεως, οὐ (an omnino exsecrandus veniam cum omnibus δυσωπηθείσης πρὸς συμπάθειαν, πλῆθος δι᾿ ἁμαρ assequi, si genus universum hominum pœnæ obτίαν κριθὲν κολάσει ὑπόδικον. Εἰ γοῦν τὸ μετὰ πολnoxium inveniretur, necdum diluvii exemplo satis λῶν τιμωρεῖσθαι παραμυθίαν ἡγεῖται, ἐπελαφριζοsuperque, quanta sit divinæ sententiæ severitas, μένης, ὡς δοκεῖ, πάντως αὐτῷ τῆς βασάνου τῇ κοινωνίᾳ τοῦ πλήθους, κάν τούτῳ, καθὼς ἐν πᾶσι, σφαλ- edoctus, non inflexæ ad commiserationem ob multitudinem judicatam, propter peccatum punitioni λόμενος· τί γὰρ ονίνησι τὸν πάσχοντα ἀριθμὸς τὰ addictam. Siquidem hoc solatium ducit puniri cum αὐτὰ πάσχων, ἀπεράντως ἑκάστου τὴν ὀδύνην ἔχονmultis, alleviante, uti videtur, tormentum commuτος ἰδίαν, καὶ οὐκ ἐπιμεριζομένην τοῖς ἄλλοις; Αλλ' nicatione ipsius multitudinis, quamvis in eo, quemἀρκεῖ τῷ βασκάνω τάχα πρὸς πληροφορίαν τοῦ πά adurodum in omnibus, fallatur: ecquid enim juvat θους καὶ ἡ τῶν πολλῶν ἀπώλεια μόνη, καν μηδὲν patientem numerus eorum 159 qui eadem paκερδαίνῃ ἐκ τούτου ὅλως αὐτός. Φθόνου γὰρ ἴδιον τοῦ tiuntur, unoquoque dolorem proprium tolerarte το, συμφορὰν ἐπιθυμεῖν τῶν φθονουμένων, καὶ μετ infinitum, neque dispertitum aliis: sed sufficit ταβολὴν ἀπὸ τοῦ εὐδοκίμου ἐπὶ τὸ ἀτιμότερον, ού fortassis invido ad sui solatium supplicii sola quainδὲν τοῦ δυσπραγοῦντος αὐτὸν παραμυθουμένου, ἢ plurimorum perditio, etsi nihil aliud inde penitus ὅτι μόνον ἀναπέπαυται τυχὸν ἐὰν ἄρα τύχῃ τοῦ που lucretur ipse commodi. Proprium est quippe hoc θουμένου, εὐφραινόμενος ἐπὶ τῇ μεταβολῇ τοῦ φθο νουμένου τῆς εὐπραγίας, ἐφ' ἡ ὠδυνατο, καὶ ἐτήκετο invidia, calamitatem eorum quibus invidet, conπρότερον. § cupiscere, et mutationem e claritudine in vilitaærumna, quam quod acquiescat solummodo forsiillius, cujus invidia flagrat, dejectione felicitatis, tem, nullum aliud percipiendo solamen ex miseri tan, si tamen ‘eveniat quod cupiebat, oblectatus de ob quam affligebatur prias et contabescebat. Οὕτω νεόπλαστον ἔτι τὸν ᾿Αδάμ, καὶ τῆς θείας ἔναγχος εἰκόνος ἠξιωμένον, δεσποτείαν τε πάσης λαβόντα τῆς κτίσεως, ὑπελθὼν ἀπάτῃ, καὶ δόλῳ, ἐπεὶ μὴ φανερὰν εἶχεν αἰτίαν ἀνύουσαν αὐτὸν τῆς βασκανίας σκοπὸν, ἔτι καὶ τῆς ἐντολῆς, καὶ τῆς του μῆς διὰ τὸ προσφάτως δεδόσθαι μεμνημένον, ἠπάτησε τοῖς φενακισμοῖς, ἐσοθεῖαν ἐπαγγειλάμενος, ἵνα καὶ τῆς δεδομένης ἀποστερήσῃ τιμῆς· οὐδὲν γὰρ εἶχεν ὅπλον, ᾧ τέως χειρώσεται τὸν ἄπειρον μάχης, οὐ πορνείαν, οὐδέπω γὰρ πρὸς ἡδονὴν ἐγαργάλιζεν οὐκ ὄψις, οὐ πάθος, οὐ πλεονεξία· οὐκ ἦν γὰρ τὴν CAPUT III. Ita etiam recens effictum ex humo Adam, ac divinæ imaginis vix dignitate donatum, adeptum omnis simul creaturæ dominationem aggressus frande ac dolo, cum non haberet causam manifestam, qua ipsum invidiæ scopum assequeretur, adhuc et præcepti, ac honoris nuperrime delati memorem, decepit per imposturas Dei æqualitatem promintendo, ut et donato privaretur honore. Nihil e.¡m tune armorum suppetebat, quibus subigeret usque belli imperitum; non fornicatio, necdum enim ad libidinem titillabatur; non aspectus ocu-

lorum, non affectus animi, non avaritia; non enim & ἐπιθυμίαν πρὸς κτήσιν ἐρεθίζουσα ὅλη, οὐ φθόνος, erat materies concupiscentiam ad occupationen proritans; non invidia, non vanae gloriæ appetitus, non odium, non dolus, cum nullus esset adversus quem conmoveretur; uti confestim in Cain cœpe runt has passiones gestire veluti passis alis, Abelis probitate ad aemulationem provocale. L'uum dentaxat ille sibi ad astruendam fraudem profuturum norat amorem, et appetitum majoris honoris. Vetus 160 quippe hie affectus, natusque simul cum homine, sed non ad honorantis contumeliam, verum ad reverentiam, et honorem concessus. Nam ' οὐ κενοδοξία, οὐ μέσος, οὐ δόλος, οὐδενὸς ὄντος, καθ' οὗ κινηθήσεται, ὡς εὐθὺς ἐν τῷ Κάϊν ήρξατο πτερύσε σεσθαι ταῦτα τὰ πάθη, τῇ τοῦ ᾿Αβελ ευδοκιμήσει ἐρεθισθέντα πρὸς τὸ ζηλότυπον. Εν ᾔδει συνεργούν αὐτῷ πρὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ τεχνάσματος μόνον, ἔρωτα, καὶ πόθον μείζονος τιμῆς. ᾿Αρχαῖον γὰρ καὶ σύγχρονον τοῖς ἀνθρώποις τοῦτο τὸ πάθος, ἀλλ᾽ οὐκ ἐφ᾽ ὕβρει τοῦ τιμήσαντος, ἐπὶ σεβασμῷ δὲ καὶ τιο μῇ δεδομένον. Ην γὰρ ἐπηγγείλατη ὡς Θεὸς ἀξίαν ὁ πρῶτον πολυθείας φθεγξάμενος ὄνομα, καὶ τὸ ἀκραι φνὲς τῆς μοναρχίας θολώσας προσηγορία θεῶν, κεκτῆμένην ἀνθρώπῳ ἀρετῆς ἐπιμέλειαν, άρπάσμα δὲ γενέσθαι παραβάσει τῆς ἐντολῆς οὐκ ἐδύνατο, τῆς ἁμαρτίας ἀποστερεῖν τιμῆς φύσιν ἐχούσης, οὐ προτιθέναι τιμήν. Αὐτίκα γοῦν οὗτος μὲν διὰ τὴν εἰς τὸν τιμήσαντα ὕβριν μετὰ τὴν παράβασιν τῆς ἐντολῆς, γυμνοῦται τῆς ἀξίας, παραλύεται τῆς ἀρχῆς, τῆς εἰκόνος ἀποτίθεται τὴν τιμήν, εἰς τὴν πρὸ με κροῦ ὑποστρέφει εὐτέλειαν, γῆ πάλιν, καὶ χοὺς ὄνο μάζεται, ἄνευ τῆς συγκεκληρωμένης τῷ χοϊκῷ ἀνδριάντι θείας μορφῆς. Δέδοικε λοιπὸν εἰκότως θη ρίων θυμούς, τοὺς ἑρπετῶν, θηρίων έῤῥωμενεστάτων ἀλκας, οἷς ἦν πρὸ μικροῦ διὰ τὴν ἀρχὴν φοβερός, τούτοις γενόμενος υποχείριος, πάντων ἀθρίως ἐξε έπεσεν ἀπειθήσας Θεῷ, ὧν διὰ τὴν ὑπακοὴν καθεί στήκει τέως ἐντός. Ταύτην γὰρ αὐτῷ, καὶ ἀντὶ να μοθεσίας ὁ Δημιουργός προεθήκατο εγκράτειαν ἑνὸς ἐπιτάξας φυτοῦ, ἄλλης οὐκ οὔσης ὕλης, ὡς εἴρηται, τῆς γυμναζούσης πρὸς ὑποταγὴν νομοθετούμενων ἀναγκαίως ὀφείλοντα διὰ τὸ τῶν ἄλλων ἡγεμονεύειν ἁπάντων ἔχειν τι ἐπικείμενον πρόσταγμα σημαίνον αὐτῷ τὸν τῆς δουλείας ζυγόν, ἵνα, ὅταν μέγα φρονεῖν ὑποτίθηται τὸ ἐπιστατεῖν τῶν γεννητῶν, καὶ ἄρχειν τοσούτων, καὶ τηλικούτων ζώων, συστέλλῃ διαχει μένην τῇ ἐξουσία την γνώμην τὸ εἶναι ὑπὸ νόμον, καὶ ὑποκεῖσθαι τῇ ἐντολῇ· ἐπειδή πως ὁ τῆς μείζονος ἀρχῆς φόβος παιδαγωγεῖν πρὸς τὸ ἄτυρον πέ φυκε τοὺς ἐλλάττονας, τὸ φυσώμενον ἐπὶ τοῖς ἀρ χομένοις τῆς γνώμης, καὶ τῇ ἐννοίᾳ τῆς ὑπερχει μένης εξουσίας σωφρονίζων πρὸς τὸ μετριώτερον, καὶ τὸ αὐθάδες ἐξυβρίζον ἔσθ' ὅτε ἐπέχων ὑπομνή dignitas, quam ut Deus promittebat ille qui primum pluralitatis deoram nomen voce usárpavit, et puritatem imperii unici perturbavit deorum appellatione eam infuscans, ab homine acquiri poterat virtutis studio, rapina vero invadi transgressione mandati non poterat; cum ea sit peccati natura ut honorem auferre, non proferre valeat. Statim igitur ille homo propter contumeliam in eum qui honore ipsum condecorárat, post præcepti transgressionem spoliatur dignitate, privatur dominio, deponit imaginis honorem, ad eam, quam paulo ante habuit, revertitur vilitatem, terra rursus atque pulvis nominatur absque divinæ efligiei, quæ materiali figmento consors adhibita erat, mentione. Convenienter deinceps ferarum iras timet, venena serpentum, belluarum ferocissimarun vires, quibus erat paulo ante propter imperium metuendus, hisce factus est subditus; et simul ac Deo non paruit, uno momento cunctis excidit, quibus hucus™ que propter obedientiam præfuerat. Hanc enim ipsi legis loco injungens abstinentiam uurius plante proposuerat rerum conditor, cum alia nulla materies (ut dictum fuit) exercendi ad obedientiam tum esset eum qui lege constringendus erat, necessarioque debebat, ut aliis omnibus imperaret, habere præceptum aliquod significans ipsi servitutis jugum, ut quando superbiendo supponeret se præesse creaturis, et imperare tot et tantis aniımantibus, comprimeret confusam præ potestate men- ¿em, cogitando se subesse legi, subditumque esse mandato, quandoquidem 161 majoris imperii ti- σει ἐπιτιμίου ὑπερεχούσης ἀρχῆς. mor informare ad modestiam inferiores, ut ne tumeant, solet, et quod inflatur superbia, cum sentit se principatum in alios obtinere, et apprehensione superioris potentiæ ad moderationem castigando redigit, audaciam insolescentem ad injuriam inferendum cohibens interdum recordatione sapereminentis principatus, et viulicis. CAPUT IV. Verum non usque a leo quid faciendum esset, terrentis ille potius, quam Deo similis Adam animo suo dispexerat, totum se suo consultori majoris honoris accipiendi causa permittens; cliam neglecto mandato, quod conservando satius erat certum possidere honorem convenientem naturæ sil:e, quam sublimiorem incertumque exspectando, cum etiam, qui inerat, perdere, ac nunquam obventura sperando, præsentis jacturam eligere. Qui vero cum audierint Dominum dicentem: • Estate perfecti, Ἀλλ᾿ οὐχ οὕτως εἶδε τῷ λογισμῷ τὸ πρακτέον ὁ μᾶλλον γήϊνος, ἢ θεοείκελος Αδάμ, ὅλος τοῦ συμβουλεύοντος ελέσθαι τὴν μείζονα τιμὴν γενόμενος, καὶ τὴν ἐντολὴν ἀθετήσας ἣν φυλάττοντα ἦν ἄμει νον ώμολογημένην κεκτῆσθαι τὴν πρέπουσαν τῇ φύσει τιμήν, ἢ προσδοκήσαντα τὴν ὑπὲρ τὴν ἀξίαν ἀδήλως καὶ τὴν οὖσαν ἀποβαλεῖν, ρίψαι καταδεξάμενον τὰ παρόντα, ἐλπίδι τῶν οὐδαμῶς παρεσομένων. Οἱ δὲ τοῦ Κυρίου λέγοντος ἀκούσαντες: «Γίνεσθε τέλειοι, καθὼς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τέ

PERISTERIA - SECTIO X. λειός ἐστι, ο καὶ ὁδῷ σπουδάσαντες ἀκολούθως quemadmodum Pater vester celestis est per ἐλθεῖν ἐπὶ ταύτην τὴν κατάστασιν διὰ τοῦ μιμήσασθαι τὸν τέλειον Πατέρα ταῖς κατὰ μέρος ἀρεταῖς, γενόμενοι πρότερον οἰκτίρμονες, καὶ φιλάνθρωποι, καὶ συμπαθεῖς, ἐλεήμονες· ταῦτα γὰρ ἐπὶ τὴν τοῦ Πατρὸς ἄγει τελειότητα, ευλόγως την πρώτην ἐπ αναλαμβάνουσιν ἀξίαν μετὰ τῆς εἰκόνος, καὶ τὴν περιπόθητον προσηγορίαν δεχόμενοι, οὐ παρὰ τοῦ ψευσαμένου πάλαι τὸν τοῦ γένους προπάτορα, παρὰ δὲ ἀεὶ ἀληθεύειν εἰδότος Θεοῦ ἐν οἷς φησιν· Ἡ Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες.» Οὕτως εἶχε μὲν πρὸς τοῦτο ἐπιτηδείως ὁ ἄνθρωπος, οὐδέπο δὲ γνῶσιν κεκτημένος, τίς ὁ ταύτην τὴν δωρεάν παρέχων ἐστὶν, ἐσφάλη τῆς ἐλπίδος εἰκότως ὁ έτσι στεύσας τῷ παρανόμῳ ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν ἀξίαν ἐκείνην ἐπιτιθεμένῳ· οὐ γὰρ συνεῖδε τοῦ ἀπατεῶνος τὸ τέ. χνασμα, ὅτι μηχανώμενος τὸ μὴ ἐλθεῖν αὐτὸν ἐφ᾿ ἣν ἐπηγγείλατο τιμὴν, συνεβούλευεν ἐλθεῖν ὡς οὐκ ἦν δυνατὸν, τὴν ἀποτυχίαν αὐτῷ τοῦ δυνατοῦ κατασκευάζων τῷ ἀδυνάτῳ τρόπῳ, ἵνα ὅπερ ἐδίδου τὸ εύλογον, τοῦτο ἀπολέσῃ τῇ ἀλόγῳ ἐπιτελέσει, κατασοφισθεὶς πανούργως παρὰ τοῦ πάντα συγίζεσθαι πρὸς βλάβην τῶν πειθομένων αὐτῷ ἀεὶ μηχανων μένου. Καὶ ὅτι τῆς εἰκόνος ἦσαν οἱ χαρακτήρες οἱ καὶ τότε πρὸς τὴν ὑποταγὴν δυσωποῦντες τοὺς θήρας, ἔδειξεν ὁ καιρὸς, καὶ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ πεῖρα· ὅσα γὰρ πρὸς λύμην τῶν ἁμαρτωλῶν ἐστι νῦν, ταῦτα τοὺς δικαίους αἰδούμενα τὴν φθοροποιών συν στέλλειν ἐπείγεται δύναμιν. Οὕτω τῆς Βαβυλωνίας καμένου τὸ πῦρ οὐχ ἥψατο μὲν οὐδὲ χρωτός σωμά των ὁσίων, ἐξετίναξε δὲ τὴν φλόγα ἐπὶ τοὺς παρανόμους ἀκμάζουσαν ὡς ἐπὶ πήχεις τεσσαράκοντα ἐννέα, νεμηθῆναι τοὺς παρατυχόντας Χαλδαίους, καθάπερ αἷον καλάμην ἐσθιομένους, καὶ καρραλέα φρύγανα, τὴν δὲ ἀνθρακιάν ναρκήσασαν κάτω πηλοῦ, καὶ κοχλάκων ἀδρανεστέραν κατέλιπεν, οὐδὲν τὰς πατούσας βάσεις ἀδικῆται δεδυνημένην· καὶ γὰρ τὰ σαράβαρα ἐξῆλθον ἔχοντες στίλβοντα τῷ χρώματι, καὶ αὐτῆς ὀσμῆς ἐλεύθερα καπνοῦ, ἀσθε νεῖ, καὶ εὐφθάρτω σώματι νικήσαντες παμφάγον δύναμιν πυρός. Οὕτως οἱ λέοντες ἐν τῷ λάκκῳ λιμώττοντες (ἐπὶ γὰρ ἡμέρας ἑπτὰ ἐφυλάχθησαν ἄπ:- τοι), τὴν φυσικὴν ὠμότητα προσεξεθίσειν τῇ ἐνδείᾳ πάντως οιηθέντων τῶν Βαρβάρων, οὔτε πλησίον γενέσθαι τοῦ Δανιὴλ ἐτόλμησαν, ὅπως μηδὲ ὄψει ὁρμῆς φοβερᾶς λυπήσωσι τὸν δίκαιον, κἀκείνου τὴν παρὰ τοῦ ᾿Αβακούμ κομισθεῖσαν ἐσθίοντος τροφήν, ἔμενον ἐγκρατείς, οὐδὲ τότε πρὸς ἄθεσμον ερεθι σθέντες βοράν· οὐ γὰρ ἵνα θρέψῃ πεινώντα τὸν δίκαιον, ὁ Μωσέα καὶ Ἠλίαν ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας διακρατήσας ἀπροσδεεῖς σιτίων, ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Βαβυλωνίων χώραν μετάρσιον ἀγγέλου φέροντος διαέριον τὸν δεῖπνον κομίζοντα τὸν *6 Matth. v, 48. 37 Psal. Lxxxi, 6; Joan. x, 34. compa. fectus ";» et singulis quibusque virtutibus iinitando Patrem perfectum, ad hunc statum pervenire consequenter per iter stuluerint perfectionis, effecti Bunt misericordes in primis, et humani, et c tientes, et eleemnosynarum elargitores; hæc enim ad Patris deducunt perfectionäm: jure merito pristinam recuperaut dignitatem cum imagine, desideratam ardenter illam suscipientes appellationem, non ab eo qui decepit olim generis primuin auctorem; verum ab eo Deo, qui sèmper veritatem scit tueri, in quibus ait: «Ego dixi: Dii estis, et alii Altissimi omnes 4. 162 Adeoque homo ad hoc ipsum comparatus erat, neutiquam vero cognitioneii habens, quis esset tanti muneris auctor, merito sua excidit deceptus spe, dum iniquo filem habuit incitanti ad illam dignitatem pervenire; nec enim perspexerat impostoris artifciosam fraudem, qui cum id machinaretur, ut nè ipse home appelleret ad eum quem promisèrat, honorem, consuluit eo tendere modo impossibili, ut quem potuisset assequi, non posset male ambiendo pertingere; ulque quòd justa ratio concesserat, illud perderet injusta affectatione, actu veteratorio circumventus ab eo, qui ad sibi obsequentes et morigeros suos evertendos nihil assidue non molitur. CAPUT V. feris Cæterum divinæ imaginis nótas fuisse, quæ obediendi reverentiam incutiebant, tempus deinde Catque ipsa rerum experientia demonstravit; na quæcunque nunc ad peccatorum vergunt exitium, eæ justis obsequentes nocendi vim reprimere coguntur. Ita Babylonica formacis ignis corporum sanctórum ne cutem quidem tetigit, at super injustos maximo erumpens impetu, flammam ad cubitos quadraginta novem ardescentem effudit all absu mendos, qui circa fornacen erant, Chaldaos, quos veluti siccam stipulam et arida cremia devoravit; ipsam vero prunarum strøem inferius otiantem, lutò aut glareis imbecilliorem impotentioremque reliquit, ita ut neque potuerit calcantium vestigia lædere; nain sarabara colore nitida, et libera ipsė fumi 163 odore gestantes exierunt debili ac fluxo al corruptionem corpore omnivoram ignis vim supe rantes. Ita quoque leones in lacu macerati*, septem enim diebus ſame macerati custoditi sunt absque ullo cibo, Barbaris insitam ipsis natura inmanitatem inopia victus irritare arbitrantibus, ournino ne quidem ausi sunt ad Danielem accedere, ne aspectu terribilis velut impetus justum affligerent, et dum ille cibum ab Habacum allatum comederet, manebant temperantes, et ne tum quidem ad illicitum provocabantur pabulum; nec enim al famelcum cibanđum justum venire jussit per aera sublimem e Judæa in Babyloniorum regionen angelo perferente Habacum prandium portantem, qu Mosem et Eliam quadraginta dierum spatio sine 28 Dan. κιν, 35 scil.

cibi necessitate conservaral; sed ut magnum et ᾿Αβακούμ ήκειν παρεσκεύασεν, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ θαῦμα stupendum valde miraculum patefaceret, leones jejunium sapienter professos promulgans, dum homo in eorum conspectu cibum capiens manducaret, neque multorum dierum indigentiam solventes, dum consuetum gratumque ipsis corporis humani ferculum tanquam in mensa fúeral propositum. Erat enim hic consuetus eorum cibus; quibus duo singulis diebus humana corpora ad mortem damnatorum illorum objiciebantur sumenda. Ita continuum maris Rubri æquor ab una littoris ora in adversam divisum est, et fuida lubricaque natura marina imitata est corpus solidum, densumque ad utrumque latus altissimo fastigio assurgens in murum, viamque præbens regiam populo transeunti, quam Moses digna fide ex tempore stratam per maris medium præter opinionem munierat. Ubique adeo divina imago Deo famulantibus verendos reddit. CAPUT VI. μέγα δειχθῇ καὶ λίαν παράδοξον, λέοντας ἀνακηρύτα τον φιλοσοφοῦντας νηστείαν, ἀνθρώπου ἐν ὄψει αύτ τῶν ἐσθίοντος, καὶ πολυήμερον οὐ λύοντας ἔνδειαν, τραπέζης παρακειμένης συνήθους, καὶ φίλης αὐτοῖς σώματος ἀνθρωπείου· ταύτην γὰρ ἔθιμον εἶχον τον φήν, δύο λαμβάνοντες τῆς ἡμέρας ἀνθρώπεια σώ γιατα τῶν καταδικαζομένων ἐκείνων τὸν θάνατον. Οὕτω τὸ συνεχὲς τῆς Ερυθράς θαλάσσης ἐξ ἀκτῆς εἰς ἀκτὴν διηρέθη διαπόντιον, καὶ ἡ ρευστή, καὶ Ολισθηρά φύσις ἐμιμήσατο σῶμα στερέμνιον τειχωθεῖσα πρὸς ἑκάτερον πλευρὸν ὑψηλῷ ἀναστήματι, καὶ ὁδὸν παρασχοῦσα λεωμόρον τὴν ἐν μεταιχμίῳ σχεδιασθεῖσαν τῇ Μωσέως ἀξιοπιστία παράδοξον ἀτραπὸν, πανταχοῦ τῆς θείας εἰκόνος τοῖς τοῦ Θεοῦ θεράπουσι παρεχούσης τὸ αἰδέσιμον, καὶ ποιούσης ἐντροπῆς ἐν πᾶσιν ἀξίους. reverentiam 164 conciliat, eosque cunctis in rebus Τί οὖν τοὺς ἀθλητὰς ἡ γυμνασία λυπεῖ τὴν ἀγω νιστικὴν ἐπιστήμην διδάσκουσα, κινδυνεύειν οὐ συγ χωροῦσα, τοὺς καμάτους προξενοῦσα καμάτω βραχεῖ, καὶ τὰς ἐπιβουλὰς οὐκ ἐῶσα μέχρι βλάβης ἐλθεῖν; Τάχα δὲ οὐ λυπεῖ μὲν ἐκείνους, εἰδότας τὸ κέρδος ἐκ τῆς ἀποστολικῆς παραινέσεως, ᾗ φησιν • Η θλίψις ὑπομονὴν κατεργάζεται, ἡ δὲ δοκιμή ἐλπίδα, ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει, ο φέρουσα πάν τως μεθ' ἑαυτῆς τὰ ἐλπιζόμενα, καὶ οὐ ποιοῦσα την προσδοκίαν ανόνητον. Λυπεῖ δὲ τοὺς περὶ τὴν ἀθλη τικὸν πόνον διακειμένους ὀκνηρότερον, καὶ ἐναλύον τας τῇ ὄψει τῶν ἀλλοτρίων ἀγώνων διὰ νωθείαν, καὶ Ο ἀνανδρείαν οἰκείαν, καθάπερ καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ μεγάλου ὁ λόγος ἔχει Ἰὼβ λέγουσαν τῷ ἀθλοῦντι ἀνδρί· • Εως πότε καρτερήσεις;» Οὐ φέρουσα τάχα ὁρᾷν ἅπερ ἔφερε πάσχων ἐκεῖνος. Τὸ γάρο • Εως πότε καρτερήσεις;» καμοῦσαν ἑαυτὴν ἐδείκνυ τῇ θέπ ἐφ᾽ οἷς πειραζόμενος ἑκαρτέρει αυτός. Οὐ γάρ φησιν· Εως πότε πάσχεις, ἢ ὀδυνᾶσαι, καὶ κάμνεις; ἀλλ'·. Έως πότε καρτερήσεις;» Οὐ τῇ νότῳ συμπάσχουσαν, τὴν γενναιότητα θαυμάζουσαν, τὴν ὑπομονὴν ψέγουσαν ὡς εἰκαίαν, καὶ οὐ καθο ἤκουσαν, τὴν παράτασιν τοῦ πάθους ὀδύρεσθαι συμ βουλεύουσαν, οὐ συναλγοῦσαν τῷ πάσχοντι. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ γυναικώδεις, καὶ θηλυδρίαι, καὶ ἀναπεπτω κότες πρὸς τὰ ἐπίπονα, οὐ μόνον οὐκ ἀλείφουσι πρὸς ἀνδρείαν τοὺς ἀγωνιζομένους λόγοις τονοῦσι τὸ πολλάκις ἐκλυόμενον φρόνημα, ἀλλὰ καὶ θρύπτουσι τὸ παρεστώς τούτου, καὶ κατακλῶσι, ποτνιώμενοι ὡς ἀνύποιστα τὰ πάθη, καὶ τοὺς μακαρίζεσθαι δι καίως ὀφείλοντας, ὡς ἐλεεινούς οἰκτιζόμενοι, καὶ δακρύοντες. Ηκουσας τῆς θείας λεγούσης φωνής • Ανὴρ ἀπεραστος, ἀδόκιμος παρὰ Θεῷ.» Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ πειράζονται οἱ εὐαρεστοῦντες τῷ Θεῷ; Οὐκ ἔπεισάν σε τῶν προλαβόντων δικαίων τὰ ὑποδείγματα, γέμοντα βλέψεων, καὶ ἱδρώτων ἀθλητι κῶν; Οὐκ ἔμαθες τοῦ Ἰὼβ τὴν εὐσέβειαν, καὶ τὴν Cur igitur athletis molesta est exercitatio lactandi scientiam cos edocens, neque periclitari permittens, brevique labore ad ferendos labores illiciens, neque sinens insidias usque ad damnum pervenire? Fortasse vero molestia non afficit illos qui norunt lucrum ex apostolica monitione, qua inquit: • Afflictio patientiam operatur, patientia vero probationem, probatio autem spem, spes vero non confundit **, › afferens utique secum quæ sperantur, neque exspectationem eludens. At iis est molesta, qui ad athleticum laborem remissiori sunt animo, et præ ignavia propria atque socordia ad alienorum certaminum conspectum deficiant mœrore, quemadmodum et magui Job uxoren sermo fert dixisse marito confligenti cum ærumnis: • Quousque sufferes constarter 30?» non sustinens forsitan videre quæ ille ferebat patiens. Illud enim: • Usquequo suffures constanter?» ipsam fuisse afflictam ostendebat aspiciendo ea in quibus ipse tentatus constanter tolerabat: non enim ait: Quousque pateris, vel dolore atque aerumnis afligeris? seu, • Usquequo sufferes constanter?, Quod plane significabat, eam non morbo compati, nec generosum animum admirari, sed patientiam uti vanam reprehendere, neque convenientem; eam consulere mali protensionem deplorare, non vero patienti condolere. Istiusmodi quippe sunt effeminati atque muliebres, et cumn in laboriosus adlversasque res incidunt, non solum non ungunt ad fortitudinem masculam 165 cos qui decertant sermonibus, sæpius animum fatiscentem roborantibus, verum etiam auferunt illius præsentes vires, et diffringunt, indignantes, perinde ac si mala essent intolerabilia, et cos quos juste deberent prædicare beatos, veluti miserabiles deplorando atque deflendo. Audivisti divinam vocem dicentem: • Vir qui non suffert tentationem, a Deo improba- * Rom. v, 3. 30 Jub 11, 9.

Quid ergo miraris, si tentantur, qui Deo bene placent? Nondum hoc tibi persuaserunt exempla justorum, qui autecesserunt, plena pressuris et sudoribus athleticis? Nonne didicisti Jobi pietatem, et insidias ab inimico generis humani adversus illum? Ipse non ad ostentationem, neque respeclans ad inanem gloriam, opera sua præclara et recta narravit; verum ad æmulationem provocans eos qui audiunt, et ad imitandum, commemoravit suum erga peregrinos studium: e Foris (inquiens) non manebat hospes, et ostium meum cuique venienti fuit apertum;» suam de viduis atque or phanis curam: Si vero et buccellam mcam cQmedi solus, et non communicavi pupillo, et non exivit vidua de janua mea sinu vacuo "; oppressorum injuste patrocinium susceptum: «Judicium, quod non noveram, exquisivi investigans, et iniquorum molas contrivi, de medio dentium eorum rapinam eripui ";» affectum erga domesticam familiam compatientem, quam potentia naturam exseindens, et debiliorem submittens præcellenti viribus in servitutem redegerat: «Quod si et despexi. judicium famuli mei, aut ancillæ meæ, cum ipsi mecum litigarent ³; › non rejiciens penitus ipsorum jura vilitatis contemptu, sed suum locum concedens justitiae edisserendæ, et præbens 166 impulsum ad libertatem ex æquo loquendi, ac tempus, PERISTERIA.-- SECTIO Χ. ἐπιβουλὴν τοῦ ἐχθροῦ; Αὐτὸς διηγήσατο οὐκ ἐπιδει- tur ". κτιῶν, οὐδὲ πρὸς δόξαν ὁρῶν τὰ οἰκεῖα κατορθώματα, εἰς ζῆλον δὲ μιμήσεως τοὺς ἀκούοντας καλῶν, εἶπε τὴν περὶ τοὺς ξένους σπουδήν· «Έξω, λέγων, οὐκ τύ λίζετο ξένος, ἡ δὲ θύρα μου παντὶ ἐλθόντι ἀνέῳκτο. Τὴν περὶ χήρας καὶ ὀρφανοὺς ἐπιμέλειαν· «Εἰ δὲ καὶ τὸν ψωμόν μου ἔφαγον μόνος, καὶ οὐχὶ ὀρφανῷ με ταδέδωκα ἐξ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐξῆλθε χήρα την θύραν μου κόλπῳ κενῷ.» Τὴν τῶν ἀδικουμένων προστα σίαν· «Δίκην, ἢν οὐκ ἐξῄδειν, ἐξιχνίαση, συνέτριψα δὲ μύλας ἀδίκων, καὶ ἐκ μέσου τῶν ὁδόντων αὐτῶν ἅρπαγμα ἐξέσπασα.» Τὴν περὶ τὸ οἰκετικόν γένος συμπάθειαν, ὅπερ κατεδουλώσατο τεμούσα την φύσιν ἡ δυναστεία, καὶ τὸ ἀσθενέστερον ὑποτεύξασα τῷ πλεονεκτοῦντι κατὰ τὴν δύναμιν·. Εἰ δὲ καὶ ἐφαύλισα κρίμα θεράποντός μου, ἢ θεραπαίνης κρι νομένων αὐτῶν πρός με· › οὐ παρωσάμενος πάντως αὐτῶν δίκαια καταφρονήσει τῆς εὐτελείας, ἀλλὰ δοὺς ταῖς δικαιολογίαις χώραν, καὶ παρασχὼν προτροπῇ ἰσηγορίας καιρὸν ὡς μὴ καταβραβευθῆναι ῥημάτων ἐξουσία σιωπὴν ἄγων φόβῳ τὸ ὑπήκοον. Καὶ δυσωπητικὴν αἰτίαν ἐπιφάσκει λέγων· «Πότερον οὐχ ὡς ἐγενόμην ἐν γαστρὶ, κἀκεῖνοι γεγόνασι;» Γεγόναμεν δὲ ἐν τῇ αὐτῇ κοιλίᾳ. Τὸ τῆς γενέσεως ισότιμον εἰς ἰσοτιμίαν τῆς ἀξίας παραλαμβάνων εύλόγως, καὶ τοὺς ἀπονοίᾳ τετυφωμένους ἐντρέπων, μὴ κτηνῶν δίκην ταῖς ὑπὲρ δύναμιν ἐπιταγαῖς ἀσυγut ne defraudarentur sibi subditi verborum faculγνώστως καταπονεῖν τὸ ὁμόφυλον, ἀλλ' ἐκ τῆς αἰ κείας δυνάμεως στοχάζεσθαι τὴν ἐκείνων παραινῶν. tate, silentium ducentes præ metu. Et tantæ modeἼση γὰρ ἐν πᾶσι τῆς φύσεως ἡ ἀσθένεια, καὶ τα- sliæ causam adjungit hisce verbis: «Nonne, sicut χέως τὸ ζῶον τοῖς ὑπερβάλλουσι καταλύουσα πόνοις, ego factus sum in utero, et illi quoque facti sunt 36?, Facti vero sumus eodem in ventre. Undle καὶ δεῖ καὶ σύμμετρον εἶναι τῇ ἰσχύϊ τὸν κάματον, καὶ τούτῳ πάλιν ἕπεσθαι ἄνεσιν ἱκανὴν ἀνακτήσα ex æquali sorte nascendi dignitatis æqualitatem σθαι τό τε πεπονηκὸς τῆς δυνάμεως, καὶ τοῖς αύθι; recte deducit, et eos qui per insaniam sunt tumefacti, admonet, ne jumentorum instar eadem lege ἔργοις νεαρὰν ταύτην προσάγειν, καὶ ἀκμάζουσαν. natos imperiis supra facultatem, et sine remissione Καὶ ἵνα μὴ τάχα κόμπος ἀνθρώπινος υποπτευθῇ fatigent; verum potius propria virtute illorum diτοῦ δικαίου τὰ ῥήματα, μάρτυς τῶν εἰρημένων ὁ rigere vires exhortatur. Par enim in omnibus est ἀψευδής γίνεσθαι Θεός, οἰκείᾳ φωνῇ τοὺς ἐκείνου naturæ imbecillitas, ob quam celeriter animal laσφραγιζόμενος λόγους, καί φησιν ο "Ην ὁ ἄνθρωπος boribus immoderatis dissolvitur, oportetque fatiἐκεῖνος ἄμεμπτος, δίκαιος, ἀληθινὸς, θεοσεβής, ἀπὸ gationem esse commensuratam robori, et eam rurεχόμενος ἀπὸ παντὸς πονηροῦ πράγματος. sus ut consequatur idonea intermissio, quo reficiat vires suas exhaustas labore, et rursus ea ad opera recentes et efflorescentes reducat. Ne quis vero fortassis justi verba ad pompam humanam ostentationemque prolata suspicetur; testis eorum quæ dicta sunt, Deus adest, propria voce illius obsignans sermones, et ait: Erat homo ille irreprehensibilis, justus, verax, Deum colens, abstinens ab omni opere malo ".» Ἀλλ᾽ ἐπεὶ μή ἐστι διὰ παντὸς χειρονομούντα γυα μνάζεσθαι δίκαιον τὸν δόκιμον ἀθλητὴν, τῆς δὲ σωμα ασκίας ἐπὶ τῶν ἔργων διδόναι τὴν πεῖραν εἰς ἀνε δρείας ἐπίδειξιν, προσέρχεται τῷ ἀγωνοθέτῃ ὁ ἀντί παλος, εὐσθενέστερος τις καὶ πλατυαύχην τῷ σχήματι, ἐξευτελίζει τὸν ἀθλητὴν τοῖς λόγοις, εἰ καίαν λέγει, καὶ ἀθυρματώδη τὴν ἄνευ συμπλοκῆς μάχην, καὶ τὴν κατὰ μόνας σκιαμαχίαν οἴησιν ἀνδρείας, ἀλλ᾽ οὐ πάντως ἀνδρείαν φησίν· ἐξαιτεί CAPUT VII. Sed quia non est æquum pugilem probatum semper manus conserentem exerceri, reapse vero ad experimentum edendum corporeæ exercitationis, ut ostentet fortitudinem, procedit adversarius ad certaminis præsidem robore præfidentior, et torosa cervicis specie athletam verbis extenuat; vanam dicit, et sine comprehensione 167 joculatoriam esse pugnam, et privatum atque umbraticum certamen, opinionem fortitudinis imaginariam, minime vero 31 Jac. 1, 12. 82 Job xxx1, 32. 33 ibid. 16, 17. st Job xxix, 10, 17. 85 Job xxxi. 13 36 bid. 15. 3 Job 1, 1

fortitudinem perfectam esse ait; exposcit ipsum ad πρὸς πάλην αὐτὸν προαχθῆναι, εἰς τὸ στάδιον παρα luctam exhiberi, advocat in stadium, et aute experimentum imitans Goliath se in confesso esse victoriam penes se gloriatur. Etenim ille ad jactantiæ disciplinam, discipulus hujus, et iste illius magister atque in operibus ambo suis pollicitationibus sunt inferiores; in denuntiationibus gloriosi, et arrogantes, at in congressu debiles et languidis impotentiores. Irridet et despuit tanquam devictum; in rebus secundis ait cum benedicere, blage plicium vero praenuntiat compariturum, si spolietur iis quæ ipsum splendidum apparere faciunt; calumniatur, ut alium specie, alium in veritate rei exsistentem. Figmentum cavillatur ejus pietatem, et larvam simulatam ejus verecundiam, remunerationem carum, quas recepit, gratiarum vocat justitiam affectatam, et omnia facit, ut dilaceret sanctum, dum calumniandi occasionem apud Deum se reperisse putat. Sic alias simiļi calumnia Deum apud hominem traduxerat tanquam insidentem ipsi cognitionem boni ac mali, et ideo esum fructus ipsam præbentis prohibentem, ut ne fieret sicuti Deus cognoscens bonum et malum s. Sed nihil apud Deum mentiendo profuit; nec enim ut olim erga hominem fraudi opportunum se habebat. Apprehendit pugilem, ut expetierat, induxit in stadium, constituit in pedato et fossa, pugnamque inchoaus summas manus injecit: exuit eum faculfatibus, et comperit opibus meliorem abstulit liberorum chorum, et natura superiorem 168 agnovit; ejecit ex regia dignitate, et gloria sublimiorem vidit; corpus vulneribus putrefecit, et animi patientia eum carnis affectus superasse didicit; insumpsiţ suæ artis commenta, nec inflexit eum, qui medium se amplexu constringendum nequaquam praeliuit; omnes fraudis prehensiones adhibuit, nec de suo gradu extulit, qui eferri non poterat. Lassatus est jaculis conjectis tentationum, et neque plagarum vestigium impressit; pharetram exhausit, neque generosum laesit; defecerunt passiones præ patientis alacritate, et ilias infligens de cætero impos consilii erat, dubiusque excogitandi modum, quo victorem Olympicum posset aggredi apte et honorifice, merito pudore suffusus, postquam victus fuerat, de his de quibus ante pralium se jactitarat magnifice, jntuens eụm coronis et præmiis insidentem tolerantia superiorem, et quod in patiendo sese exhibuerat fortitudine nunquam remissa præditum, in quibus stabal, adversus eos qui tanjas et præmia ambiebant certatores, proclamans clara voce: Ecce ego sppropinquo judicio meo. Scio, quod justus apparebo. Quis enim est, qui judicium sit faeturus mihi, ut nuno obmutescam? Quasi dicat; Cecidit adversarius, devictus est hostis, dejectus est inimious, jacet, et præ pudore se occulit. Quis est qui judicium sit facturus mihi, ut nunc obmuLescam, quando victoria mihi præbet occasionem » 1 Reg. xvi, 9, 10. 3 Gen. itt, 4. καλεῖ, πρὸ τῆς πείρας, κατὰ τὸν Γολίαθ, νίκην ὁμολογουμένην αὐχεῖ. Κἀκεῖνος γὰρ εἰς ἀλαζονείας μάθησιν φοιτητής τούτου, καὶ οὗτος ἐκείνου διδά σκαλος, καὶ ἐν τοῖς ἔργοις ἀμφότεροι τῶν ὑποσχέ σεων ἥττονες, ἐν ταῖς ἐπαγγελίαις κομψοί, καὶ φι λότιμοι, καὶ ἐν τῇ συμπλοκῇ ἀσθενεῖς, καὶ παρειμένων αδυνατώτεροι. Χλευάζει, καὶ διαπτύει ὡς ἤδη νενικημένον αὐτόν· ἐν τῇ εὐθηνία εἶναι λέγει εὐ χάριστον, δύσφημον δὲ δειχθήσεσθαι προαγορεύει γυμνωθέντα τῶν λαμπρὸν φαίνεσθαι ποιούντων αὐτ τὸν διαβάλλει, ὡς ἄλλον τῷ σχήματι, ἄλλον τῇ ἀλη θείᾳ τυγχάνοντα, πλάσμα λογοποιεῖ τὴν εὐσέβειαν, καὶ μόρφωσιν τὴν εὐλάβειαν, ἀμοιβὴν ὧν ἀπολαύει χαρίτων φησὶ τὴν δικαιοπραγίαν, πάντα ποιεῖ πρὸς τὸ διασύραι τὸν ἅγιον, διαβολῆς νομίζων παρὰ τῷ Θεῷ εὑρηκέναι καιρόν. Οὕτως ἄλλοτε τὸν Θεὸν τῷ ἀνθρώπῳ διέβαλεν ώς φθονήσαντα αὐτῷ τῆς γνώσεως τοῦ καλοῦ, καὶ διὰ τοῦτο κωλύσαντα τὴν βρῶσιν τοῦ παρέχοντος ταύτην καρποῦ, ἵνα γένηται ὡς Θεός γινώ σκων καλὸν, καὶ πονηρόν. Ἀλλ᾿ οὐδὲν παρὰ τῷ Θεῷ ψευσάμενος ἤνυσεν· οὐ γὰρ εἶχεν ὡς τότε πρὸς ἄνθρωπον ἀπατηθῆναι δυνάμενον. Παρέλαβε την ἀθλητὴν, ὡς ἐξήτησεν, εἰσήγαγεν εἰς τὸ στάδιον, κατέστησεν ἐν τῷ σκάμματι, ἡκροβολιάσατο προοι μιαζόμενος μάχην· ἀπέδυσε τῶν ὑπαρχόντων, καὶ εὗρε χρημάτων κρείττονα: ἀφείλετο τέκνων χορών, καὶ φύσεως ἔγνω ἀνώτερον· ἐξέβαλε βασιλικῆς ἀξίας, καὶ δόξης εἶδεν υψηλότερον· ἔσηψε σῶμα τοῖς τραύμασι, καὶ ἔμαθε φιλοσοφοῦντα τῆς σαρκὸς τὰ συμπτώματα· ἐδαπάνησε τῆς τέχνης τὰ ἐπιτηδεύ ματα, καὶ οὐκ ἔκαμψε τὸν ἀμεσολάβητον· πάσης προσήγαγεν ἀπάτης λαβὰς, καὶ οὐ περιήνεγκε τὴν ἀνέξωστον. Απεῖπε βαλὼν τοῖς πειρασμοῖς, καὶ ίχνος πληγῆς οὐκ ἐποίησε: τὴν βελοθήκην ἐκένωσε, καὶ τὸν γενναῖον οὐκ ἔτρωσε. Ἐπέλειψε πάθη τῇ προθυμίᾳ τοῦ πάσχοντος, καὶ ὁ ταῦτα προσάγων, ἦν ἐν ἀμηχανία λοιπὸν ἀπορῶν ἐπινοίας, δι' ἧς καν προσβαλεῖν εὐπροσώπως τῷ Ὀλυμπιονίκῃ δυνήσεται, αἰσχυνόμενος μετὰ τὴν ἧτταν εἰκότως, ἐφ᾽ οἷς πρὸ τῆς μάχης ἦν κομπάσας μέγα στεφάνοις ὁρῶν, καὶ βραβείοις ἐφεδρεύοντα τὸν καρτερία περιγενόμενον, καὶ ἐν τῷ πάσχειν ἐπιδειξάμενον τῆς ἀνδρείας τὸ ἀνένδοτον, ἐν οἷς ειστήκει κατὰ τοὺς ταινιώντας, καὶ τῶν ἐπάθλων ἐφιεμένους ἀγωνιστὰς, βεῶν δια πρυσίῳ φωνῇ· Ἰδοὺ ἐγγύς είμι τοῦ κρίματός μου. Οἶδα ἐγώ, ὅτι δίκαιος ἀναφανοῦμαι. Τίς γάρ ἐστιν ὁ κριθησόμενός μοι, ἵνα νῦν κωφεύσω; μονονουχί λέ γων, πέπτωκεν ὁ ἀντίπαλος, ἥττηται ὁ ἐχθρὸς, και ταβέβληται ὁ πολέμιος, κεῖται ὁ ἐπὶ τῇ σἰσχύ η εγκαλυπτόμενος. Τίς ἐστιν ὁ κριθησόμενός μοι, ἵνα νῦν κωφεύσω; Ότε ἡ νίκη παρέχει καιρὸν τοῦ και λεῖν, ὅτε τὸ ἔργον μαρτυρεῖ τοῖς λόγοις τὴν ἀλή θειαν, μετὰ τὴν πεῖραν ποιοῦν τὴν ἐπαγγελίαν ἀν ύποπτον. Ἐκεῖνον μὲν γὰρ ἡ πρὶν ἀλλήλοις ὁμόσε χωρήσομεν μεγαληγορία θριαμβεύει νῦν τῆς εὐχε ρείας γινομένη εἰκαιότητος ἀναντίῤῥητος ἔλεγχος.

PERISTERIA.- SECTIO XI. ΩΣ Ἐμοὶ δὲ ἡ τότε σιωπή, προτροπὴ νῦν καθίσταται loquendi, quando verbis veritatem attestatur opus, λόγων, πράγματα διηγουμένη τῇ ὄψει πιστούμενα, καὶ οὐ ποιούντων ἀδήλοις ἐπαγγελίαις ἀμφίβολον, καὶ ἐνδοιάσιμον τὴν ὑπόσχεσιν. post experimentum minime suspectam reddens. promissionem? Et illum quidem magnioquentia, qua, priusquam simul confligeremus invicem, usus est, traducit velut in triumpho, nunc levitatis et temeritatis effeela irrefragabilis redargutio; 169 me vero, qui nunc observavi silentium, nunc ad eas enarrandas res oculata fide perspicuas lacessant sermones, qui non exhibent incertis promissionibus dubium et anceps quidquid pollicentur. TMHMA IA'. Περὶ τοῦ Ἰωσήφ, καὶ τῆς Σωσάννης, καὶ ὅτι μείζων ὁ τοῦ Ἰωσὴς ἀγὼν τῆς κατὰ τὴν μακαρίαν Σωσάνναν. Τί δὲ καὶ τὸν ὥρᾳ λάμποντα σώματος ὁμοῦ καὶ ψυχῆς Ἰωσὴφ εἰς δεσμωτήριον ἐνέβαλε, καὶ τὰς ἐν αὐτῷ παρεσκεύασεν ἀντλῆσαι κακοπαθείας; Οὐ σωφροσύνης ἐπιμέλεια τούτων ἁπάντων αὐτῷ αἰτία γε γένηται, τῆς μὴ ἀνυσάσης ὅπερ ἐσπούδαζεν, εἰς θυ μὲν ἀπεινῆ τὸ μειλίχιον μεταβαλούσης τοῦ ἔρωτος ὀργῇ τῆς ἀποτυχίας μοιχικῆς παρὰ τῷ ἀνοήτῳ ἀν δρὶ ἀποδυσαμένης ἐγκλήμασιν; Ἐσθῆς γὰρ, ἣν προἔφερεν ὡς βιασθεῖσα, ἔλεγχος ἦν βίας, οὐχ ήν ὑπέμεινεν αὐτὴ, ἀλλ᾽ ἣν προσῆγε τῷ νέῳ καταλιπόντι, ἵνα καὶ τῆς δεδομένης ἀποστερήσῃ τιμῆς τά, ἐξ ὧν ἐπεσπάσατο, ἱμάτια, ὅπως ἀποδράσας φύγῃ τῆς ἁμαρτίας τὴν ἐπήρειαν. Μετὰ γὰρ τὴν ἀποτυ χίαν ἔργον ἔσχεν, εἰ καὶ ἐν ἐπιθυμίᾳ, καὶ ἐν θυμῷ μανίᾳ, ἐκ ποδῶν ποιῆσαι τὸν, ὡς ἐδόκει, παροινήσαντα, ἵνα μὴ πάντως, καὶ χλευάζων αὐτὴν κωμῳδῇ πρὸς ἅπαντας τῆς αστροπλήκτου μανίας. Καὶ τὴν Σωσάνναν τοιαύτῃ θανατικῇ πείρᾳ ἐκ συκοφαντίας Απατημένη ψῆφος ὑπήγαγε, κἀκεῖ τῶν παρανόμων ἐραστῶν, καὶ κριτῶν βαρὺ δικαίως ἡγησαμένων ζω σαν ὁρᾷν τὴν συνειδυίαν τοιαύτην πράξιν αὐτοῖς, ἐφ' ᾗ γελασθήσονται λίαν ευλόγως καὶ τῆς ἡλικίας καὶ τῆς ἀξίας τολμήσαντες ἀνάξια ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ, ἐν ᾧ μαραίνονται; καὶ ἀπαντοῦσιν αἱ τῶν ὀρέξεων φλεγ μοναί, φυσικῇ αὐτομάτως ἀποιδοῦσαι ἀκολουθία, τότε πρὸς αἰσχρὰν ἀναβήσαντες λύσσαν, ἐξῆροι, καὶ ὑπέραχμοι γενόμενοι τῆς σώφρονος ἐρασταί. ᾿Αλλά μοι τὴν διαφορὰν ὁρῶντι τῆς παρὰ τοῖς πολλοῖς ίσως νομιζομένης ταυτότητος, ἔπεισι διευκρινῆσαι τὸ τῇ δοκούσῃ ὁμοιότητι φαντάζον, ὡς ἔστι τάχα ταυ τὸν, οὐχ ἵνα μὴ ἔχωσι γυναῖκες τὰ αὐτὰ καυχᾶσθαι ἀνδράσιν, ἀλλ' ὅπως μὴ παρατρέχῃ τὰς ἐγκεκρυμ μένας διαφοράς ταῖς φαινομέναις ὁμοιότησιν ἕκαστος τῶν ἐντυγχανόντων ταῖς θείαις Γραφαῖς, πολλῇ παρατηρήσει, καὶ ἐπιστασία μόλις φωράσαι δυνά μενος τὸ ἀληθές. Τίς γοῦν τῶν μὴ σφόδρα παρ ακολουθούντων, καὶ τὰς αἰτίας ἐπιμελῶς διερευνωμένων, οὐ ταῦτα τὴν Σωσάνναν τῷ Ἰωσὴν ἀγωνιείσθαι ἐρεῖ, καίτοι οὐ τὰ αὐτὰ ἡγωνισμένην, πολλῷ δὲ τῷ μέτρῳ καταδεέστερα τῷ ἔργῳ ἄνευ τῆς προθέ σεως κρίνων; Δύναται γὰρ αὐτὴ ἐν ἀμφοτέροις είναι ἡ αὐτὴ κατὰ τὸν τῆς σωφροσύνης λόγον, κἂν ἡ πρα ξις μὴ τὸ αὐτὸ ἔχῃ ἀξίωμα, ἐκ τοῦ συμβάντος, οὐκ ἀπὸ τῆς κατὰ ψυχὴν ἔξεως ἀποστερουμένη τῆς ἰσυτι μίας, ἵνα μὴ συκοφαντεῖσθαι δόξῃ τῆς σώφρονος ἡ * Gen. xxxix, 7 seqq. σε Dan. xiil, 1 seqq. SECTIO XI. De Josepho, et Susanna, et quod majus fuerit cerlamen Josephi eo quod adversus leutam Susannam susceptum fuit. CAPUT I. Quid vero et Josephum corporis simul et animæ pulchritudine splendentem in vincula conjecit, et illorum exautlare fecit ærumnas? Nonne studium continentiæ ipsi omnium istorum causa exstitit *º, cum ea (mulier) non impetrato, quod sedulo con tendebat, iracundia ob frustratum adulterium concepta, apud insipientem maritum ad querelas sese accingens, amoris dulcedinem in furorem mutave rit inhumanum? Vestis enim, quam protulit, ac si vis ipsi fuisset illata, accusatio erat violentiæ, non quam ipsa sustinuerat, sed quam intulerat adolescenti derelinquenti, ut aufugiens evaderet insultum peccati, utque honore in seipsum delato privaret indumenta, per quæ illa attraxit. Posteaquam enim illa frustratam se fuisse sensit ardens licet cupidine, furensque ira, illud unum agebat, ut cum, qui, ut sibi videbatur, stulte indecenterque egerat, e medio tolleret, ne passim irridens ipsam apud omnes traduceret quasi comice, ob ipsius insaniam, œstro percitam. Susannam quoque ad simile mortis periculum decepta calumniis sententia deduxit; quod et istic injusti 170 amatores, et judices merito grave sibi futurum existimarent viventem ante oculos conspicere consciam bujusmodi facingris, quod ipsi fuerant ausi, ob quod magna ratione ludibrio bat erentur, eo quod indigna et ætate alque dignitate attentarunt; quippe qui in extremą senectute in qua æstus cupiditatum marcescunt eţ deflorescunt, naturali cursu sponte sua detumescentes, tunc ad turpem delapsi essent rabiem, cumque exsoleti ac vigore destituti forent, pudicæ tamen proci ferent impudici. Verum dispicientį mihi discrimen, ubi plerisque forte videtur res ca¬ dem esse, subit animum distinctius explicare id quod propter apparentem simili udinem causa est, ut idem fortassis esse videatur; non quo non hạ, beant mulieres æque gloriari atque viri, sed ne quis eorum qui sacras Scripturas perlegunt, rerum, quæ similes esse videntur, occultas diversitates temere transcurrat, cum veritatem diligenti observatione et attenta consideratione vix deprehendere tandem possit. Quis ergo corum qui nou sedulo animum advertunt, neque causas accurate perscrutantur, Susannam eodem atque Josephum certa mine conflictatam non dixerit, cum tamen dispari

S. NILJ certamine illa pugnaverit, muitoque remissiori, si ἀρετὴ τῷ τέως ηγωνισμένῳ ἄθλῳ βλαπτομένη εἰς τὴν τῶν μειζόνων ὑπόληψιν· ἴσως γὰρ καὶ τελειοτέ ρων κατορθωμάτων ἐκέκτητο δύναμιν, κἂν τὸν προ τεθέντα ἔδοξεν ἀνύειν, συγκρίσει τοῦ τῷ Ἰωσὴφ διηνυσμένου ἐλάττονα. Ποῦ γάρ ἐστιν ἴσον πρεσβύταις νέαν ἐπηρεάζουσι, καὶ νέον νέα βιαζομένη παρα πεσεῖν; αἰδεσίμοις τῇ πολιᾷ, καὶ ἀνθούσῃ τῇ ὥρᾳ; αἰδὼ, καὶ ἐντροπὴν ἐργαζομένοις τῇ ὄψει, καὶ ἀναπτούσῃ τῇ θέα τὸ πάθος; ἀήθεσι, καὶ συνδιατρι βούσῃ διὰ παντός; ἀδοκήτως ἐπιθεμένοις, καὶ καθ' ἑκάστην πολιορκούσῃ λόγοις, καὶ σχήματι πορνικοῖς, θάνατον ἀπειλούσῃ, καὶ ἐλευθερίαν ἐπαγγελλομένῃ; καταπλήξαι δυναμένοις τῇ πάλῃ, καὶ γοητεῦσαι ταῖς κολακείαις, καὶ μαλάξαι ταῖς θεραπείαις οὔσῃ ἱκανῇ καὶ τὸ τέως πρὸς τὴν συγκατάθεσιν ἀνανεῖον τῆς γνώμης; ταράττουσι τῷ θορύβῳ, τῷ φόβῳ, καὶ τὸ ἐξοιστρηκὸς μᾶλλον ἀμβλύνουσι τῆς ὁρμῆς, ἢ παρα κινοῦσιν ἠρεμοῦν, καὶ ἱκεσίαις κατακλώσῃ καὶ τὸ πάντη πρὸς πάθος ἄθρυπτον φρόνημα; Καὶ τὸ δὴ πάντων εἰς προτροπὴν, καὶ ἀποτροπὴν δυνατώτατον τὸ τῆς ἡλικίας κατάλληλον· ἡ μὲν γηραιοῖς οὐκ ἐπείσθη οὐδὲν ἔχουσιν ὅλως τερπνόν, ὁ δὲ νέαν δι εκρούσατο νέος ἑλεῖν, πρὸς ὅπερ ἐβιάζετο οὖσαν ἐπιτηδείαν. absque prajudicio ex opere ipso judicetur? Potest quippe ipsa in utroque casu eadem plane esse quoad castitatis rationem, quamvis non eamdem excellentiam haberet actio utraque, ex eventu, non ex anini affectu pari honore orbata, ni videamur cavillari pudicæ virtutem, quæ læderetur hactenus certato certamine in eo quod existimaretur non posse majora. Forte enim perfectiorum facinorum bene gestorum habuisset 171 robur, etsi proposito certainine visa sit, comparatione Joseph, minora prestitisse. Nana ubi paritas, juvenculam in senes 10lestiamn faces sentes; et adclescentem in juvenculam, quæ vim inferebat, incidisse? canitie reverendos, et ætate florentem? pudorem atque reverentiam aspectu ipso incutientes, et visu accendentem desiderium? insuetos, et familiari conversatione notam penitus? ex improviso irruentes, et quotidiano sermone, gestibusque meretriciis circumsedentem, mortem minitantem, et libertatem promittentem? Eos qui poterant infligere métum in luctam; et eam quæ ad blanditiis fascinandum, et demulcendum obsequiis apta erat id quoque, quod ad assensum voluntatis tandiu nutu recusabat? Perterrentes tumultu, ac metu, animumque vel maxime in libidinis furorem pronum, magis obtundentes pre inpetu, quam ad mitescendum provocantes; et precibus effringentem omnino ad affectum infractum sensum? Quod autem præ omnibus ad amorem conciliandum, vel avertendum potentissimum assignatur, ætatis est æqualitas, vel inæqualitas: altera quidem non consentit senibus, in quibus nihil erat, quod oblectaret; ille juvenis juvenculam explosit, quæ idonea erat accipere id ad quod impellebat.. CAPUT II. Nihil enim conciliat (ut videtur) consensus hujusmodi, quam ætatis æqualitas, et familiaris consuetudo: quarum illa æquævum cum coæva confidenter agere suadebat, hæc vero longo usu, etiam valde asperos mores complanat, et alienatos ad· amicitiam provocat. Ea vero ætas, 172 quæ vigorem a.atis florisque deposuit gratiam, non delectat quod adhuc pulchritudine nitet, quamvis ipsa eodem oblectetur, cum nullum habeat iflicium, quo possit quod improbatur inescare. Multos alios præterea virtutis causa per mille calamitates probatos invenies; alios quidem pie vivere, cultumque divini Numinis curantes; alios vero religiosam prudentiam, æquitatem, ceterarumque virtutum moralium statum excolentes; alios, qui ignorantiæ errore deceptos, in rebus bonis atque honestis dijudicandis ea, quæ ipsos latebant, docent, et adl utilia colortantur, ut vita ipsorum reducatur ad id quod conducit: «quoniam omnes, qui pie volunt vivere in Christo Jesu, secundum sanctum Paulum, persecutionem patientur, quod juste agendo sunt graves iniquis, et fortasse solo etiam aspectu molesti, et ea de causa persecutione vexati, quia etiam tacentes improbitatem redarguunt, comparatione vitæ propriæ improborum unicuique malitiam exponentes. Verum Dominus et apostolis quod futurum erat prænuntians ait: ‹ Uti me persecuti sunt, et II Tim. H, 22. Οὐδὲν γὰρ, ὡς ἔοικε, τὰς τοιαύτας συναινέσεις ὡς ἡλικίας ἰσότης ποιεῖ καὶ συνήθεια· ἡ μὲν τὸν ἥλικα θαῤῥεῖν τῇ ἥλικι πείθουσα, ἡ δὲ τῷ μακρῷ ἔθει καὶ τὰ λίαν τραχέα ομαλίζουσα ήθη, καὶ τὰ ἠλλοτριω μένα κινοῦσα πρὸς τὸ φίλον. Τὸ δὲ παρηβῆσαν, και τοῦ ἄνθους ἀποθέμενον τὴν χάριν, οὐ τέρπει τὸ ἔτι λάμπον τῇ ὥρᾳ, κἂν αὐτὸ τέρπηται τούτῳ, οὐδὲν ἔχον ἐπαγωγὸν, ᾧ δελεάσει τὸ δυσαρεστούμενον. Καὶ πολλοὺς εὑρήσεις ἑτέρους ἀρετῆς ἕνεκεν ἐν περι στάσεσιν ἐξετασθέντας μυρίαις, τοὺς μὲν θεοσεβεῖν ἐσπουδακότας, καὶ τὸ θεῖον θρησκεύειν ὁσίως· τοὺς δὲ εὐλάβειαν, καὶ ἐπιείκειαν, καὶ πᾶσαν τὴν ἠθικὴν ἀσκουμένους κατάστασιν· ἄλλους τοῖς ἐν ἀγνοίς σφαλλομένοις περὶ τὴν τοῦ καλοῦ κρίσιν εἰσηγουμένους τὰ λανθάνοντα, καὶ παραινοῦντας τὸ ὠφέλι μον, ὅπως ἐπανορθωθῇ πρὸς τὸ συμφέρον δ βίος αὐτ τοῖς· ἐπειδὴ ι πάντες, κατὰ τὸν Παῦλον, ὅσοι θέλουσιν εὐσεβῶς ζῆν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ διωχθήσονται· βαρεῖς τῷ δικαιοπραγεῖν ὄντες τοῖς παρανομοῦσι, τάχα καὶ μένον ὁρώμενοι, καὶ διὰ τοῦτο διωκόμενοι, ἐπει· δὴ καὶ σιωπῶντες εἰσιν ἔλεγχοι πονηρίας, τῷ παραλ λήλῳ τοῦ βίου στηλιτεύοντες τὴν ἑκάστῳ τῶν κακῶν μοχθηρίαν. Καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς ἀποστόλοις τὸ μέλο λον συμβαίνειν προλέγων, φησίν· ε ὡς ἐμὲ ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσι.» Καί· «Αποσυναγώγους ποιήσουσιν ὑμᾶς.» Καί· «Ἐκβαλοῦσι τὸ ὄνομα ὑμῶν ὡς πονηρόν, ο ἵνα παρεσκευασμένοι πρὸς τὰ προ

PERISTERIA.-SECTIO XI. αναπεφωνημένα τῇ προθυμία, κούφως ἐνέγκωσι τὰ vos persequentur ";» et:. Absque synagogis faθλιβερά τῇ μελέτῃ τοῦ παθεῖν ποιήσαντες τὴν πεῖραν ἑαυτοῖς εὐμαρῆ. Εὐθὺς γοῦν συνέδρια Φαρισαίων, δεσμά, δεσμωτήρια, συκοφαντίαι, ὕβρεις, ἐπήρεια, πληγαί, κίνδυνοι θανατικοί· καὶ οὐδὲν αὐτοὺς ἐθορύβησεν, οὐδὲ τῆς παρρησίας καθυφεθῆναι τι παρ εσκεύασεν. Εσκέπτετο γὰρ αὐτοῖς πειράσειν καὶ ὧν ἠπείλουν μείζονα πάθη, καὶ τὸ παρεσκευασμένον της προαιρέσεως καταφρονεῖν παντὸς ἐποίει δεινοῦ. Διὰ τοῦτο δώδεκα τὸν ἀριθμὸν ὄντες, πρὸς ὅλον ἐπαρ βησιάζοντο μαινόμενον τὸ ἔθνος, ποτὲ μὲν λέγοντες· • Οὐ δυνάμεθα, ἃ εἶδομεν καὶ ἠκούσαμεν, μὴ λαλεῖν·» ποτὲ δέ· «Εἰ δίκαιόν ἐστιν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ὑμῶν ἀκούειν μᾶλλον, ἢ τοῦ Θεοῦ, κρίνατε· ο ἄλλο τε καὶ πρὸς ὕβρεις χωροῦντες δικαίας ἐν τῷ λέγειν τοῖς ἐναντιουμένοις τῇ ἀληθείᾳ, καὶ πολλοῖς οὖσιν ὀλίγοι, καὶ δυνατοῖς, κατὰ τὸ δοκοῦν, ἀσθενέστεροι· «Σκλη ροτράχηλοι, καὶ ἀπερίτμητοι τοῖς ὠσὶ, καὶ τῇ καρ δία, ὑμεῖς ἀεὶ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε, ὡς οι πατέρες ὑμῶν, καὶ ὑμεῖς.» Τοιοῦτον γὰρ ὁ δικαιος ζῆλος, οὐ πλῆθος ἀδικήσαι δυναμένων ὁρᾷ, οὐ θυμούς, καὶ δυναστείας τῶν ἀντιτεταγμένων λογίζεται, οὐκ οἶδεν ἀπειλὴν, οὐκ ἐπίσταται κίνδυνον. Πρὸς ἐν τέταται τῇ προθυμίᾳ, εἰπεῖν τὸ ἀληθὲς, καὶ τὸ ψεῦδος καταστῆσαι γνώριμον, ἵνα μὴ λανθάνον νέο μηταὶ τῶν ἁπλουστέρων τινάς. cient vos “, › et: «Ejicient nomen vestrum tan. quam malum “; › ut præparato alacriter animo ad· versus ea quæ prædicta fuerant, leviter ferrent ærumnas meditatione patientiæ, ipsumque discriminis experimentum sibi redderent facile. Unde statim consessus Pliarisæorum, vincn'a, carceres, calumnia, contumelia, injuriæ, verbera, pericula mortis, quidvis denique aliud nihil ipsos turbavit, neque ut libertatis quidquam loquendi remitterent, effecit. Jam enim ipsorum animo sedebat sententia etiam pejora perpessu, quam quæ 173 minitabantur, experiri, mensque præparata jam ante facilitatem eis onmem contemnendi crudelitatem præstabat. Ideo duodecim numero cum tantum essent, ad universam gentem furibundam liberrime prædicarunt; interdum quidem dicentes: Non poss!!- mus, quæ vidimus, et audivimus non loqui; aliquando autem: «Si justum est in conspectu Dei vos potius audire, quam Deum, judicate ".» Alias et ad injurias juste deveniebant, obloquendo his qui veritati adversabantur, cumque illis plurim s pauci ipsi, et cum potentibus, ut videbatur, iube cilliores: «Dura cervice, et incircumcisis auribus, et corde, vos semper Spiritui sancto resistitis, sicut patres vestri, et vos **.» Ita scilicet justus zelus nom " respicit multitudinem eorum, qui possunt injuriam inferre; non iram, non potentiam adversariorum restimal, ignorat minas, nescit periculum. Ad unum tendit cum alacritate, dicere verum, et mendacium notum facere, ne delitescens quosdam perdat simpliciores. Τί οὖν τὸν δικαιοπραγοῦντα περι κυμαίνουσαι πάν τοθεν ἀδικοῦσιν αἱ θλίψεις, ἐπανιστάμενοι φοβερῶς καὶ διαλυόμεναι εὐχερῶς, προσπίπτουσαι σφοδρώς, καὶ παρατρέχουσαι ῥύμῃ πολλῇ, ἐνσειόμεναι βιαίως, καὶ ἀποκρουόμεναι βιαιότερον, κατασπιλάζουσαι, καὶ οὐ ποιοῦσαι ναυάγιον, πυροῦσαι τὸν χρυσὸν, καὶ δοκιμώτερον ἀποφαίνουσαι; Οὕτως ἐν τῷ Ασματι ἡ τελεία ψυχή θαῤῥοῦσα τῇ ἡσκημένῃ καρτερίᾳ τῶν πειρασμών, προσκαλεῖται τὰ πνεύματα·. Εξεγέρ θητι, λέγουσα, βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, νότε, διάπνευσον τον κήπον μου, καὶ ρευσάτωσαν ἀρώματα· ο τότε πεπεισμένη μείζονα γίνεσθαι τῆς ἀρετῆς τὴν εὐοδίαν, ὅταν πειρασμῶν ῥιπίζῃ πλῆθος αὐτὴν, κινούν των τὴν τέως ἠρεμοῦσαν ἀγαθὴν ἕξιν πρὸς ἐνέργειαν, καὶ ποιούντων αὐτὴν τῇ φανερώσει περίφημον. Οτως ἔλαμψεν εκάστου τῶν ἁγίων ἡ ἀρετὴ λαθεῖν δυνα μένη, εἰ μὴ ἐγυμνώθη τῇ πείρᾳ, καὶ κρύπτεσθαι ὑπὸ τῷ μοδίῳ, εἰ μὴ ἐπὶ τῆς λυχνίας ἐτέθη, λαμ πρὸν τὸ φῶς τῆς διαθέσεως ἐπὶ τῶν ἔργων ἀστράπτουσα. Τίς γὰρ ἂν τὴν εὐσέβειαν ἔγνω του μεγά λου Αβραάμ, μή τῆς κατὰ τὴν παιδοκτονίαν ὑπο ακλής κηρυξάσης αὐτοῦ τὴν γενναιότητα, ώς ώπλισε κατὰ τοῦ μονογενοῦς καὶ ἀγαπητοῦ τέκνου πατρικὴν χεῖρα ὀρέγων, οὐδὲ κατηρείᾳ τῆς ὄψεως ἐμφήνας λυπηρόν πάθος ψυχής, μείνας δὲ τοιοῦτος τὴν γνώ μην φαιδρός, οἷος ἔμεινεν ἂν ἔριφον, ή μόσχον, ἢ CAPUT III. Quid ergo homini recte justeque agenti circumfusæ undique afflictiones mali afferunt magno cum terrore insurgentes, et evanescentes facite; vehementi irruentes impetu, sed magno quoque impetu pertranseuntes; violenter concutientes, et discussa violentius; vadis brevibusque illidentes, neque facientes naufragium; examinantes igne aurum, sed probatius exhibentes? Sic in Cantico anima perfecta tentationibus tolerandis exercitata fiduciæ plena ventos evocat: • Surge (inquiens), aquilo, et veni, auster, perfla hortum meum, et fluant aromata “; › 174 tunc persuasa, majorem føre virtutis fragrantiam, quando ipsam turba tentationum eventilaverit, quæ bonum habitum tandiu otiosum cominoveant ad operandum, eumque ad lucem producendo percelebrem illastremque reddant. Ilac ratione uniuscujusque sanctorum virtus efulsit, quæ latere putuisset, nisi discrimine fuisset exercitata, et sub modio foret occultata, nisi supra candelabrum posita exstitisset, splendidum novi propositi lumen per opera fulgurans. Quis enim novisset magri Abrahami pietatem, nisi imperata Ülii cæde obedientia generosum ejus animum prædicasset ** ita ut armasset contra unigenitum, et dilectum filium paternam manum, prompte illam extendens, neque dejectione mæsta valtus doloris animæ pas- ** Act. IV, 20. 17 ibid. 19. ** Aet. vii, 1. & Joan. xv, 20. es Joan. xvi. 2. * Luc. VT, 22. • Cant. 1, 16. 1. Gen. xxi, 2 seqq. PATROL. GR. LXXIX.

τοῦ Ἰὼβ τὴν ἐπὶ τῆς πολυτρόπου ἐκείνης τῶν οἱκείων ἁλώσεως ἔμαθε φιλοσοφίαν, μή τῆς ἐφ᾽ ἐκάστον τῶν ἀπολλυμένων εὐχαριστίας βοησάσης αὐτοῦ τὴν μεγαλοψυχίαν σαφῶς; Οὔτε γὰρ ὑφ᾽ ἐν ὁ και κοῦργος επόρθησεν ἅπαντα, ἵνα μὴ μίαν τὰ τῆς συμφοράς ποιήσας πληγήν, σύντομον, καὶ συνεσταλ μένην τὴν ὀδύνην ἐργάσηται, δυναμένην εἰς πλῆθος ἐκταθῆναι ταῖς κατὰ μέρος ἀγγελίαις, καὶ ποιῆσαι αὐτῷ ἀκούοντι τὸ ἄλγος δριμύτερον· οὐδὲν γὰρ πρότερον ἐπικατασείει τοῖς φιλτάτοις τὸν οἶκον εύωχου μένοις τῇ καταστροφῇ τάφον τὴν οἰκίαν ποιῶν, καὶ μιγνὺς ἐδέσμασιν αἷμα, καὶ φύρων σάρκας, καὶ λίθους ὁμοῦ, ἵνα μὴ τῷ μείζονι πάθει ἀργεῖν πρὸς τὰ ἐλάττονα ποιήσῃ τὴν αἴσθησιν. Βαθμῷ δὲ καθ᾽ ἐν sionem ostendens, permanens vero tali cumn mentis ἄρνα θυσιάζων ἐπὶ αἰσίαις εὐχαῖς τῷ Θεῷ; Τίς δὲ serenitate, quali perstitit, cum hinnulum cervi, aut vitulum, aut agnum in precibus auspicatis Deo sacrificabat? Quis autem Jobi animum philosophia obfirmatum novisset ad tam multiplicem suorum cladem; nisi gratiæ de singulis quibusque rebus actæ ipsius magnitudinem animi clara voce testarentur? Neque enim veterator uno exitio abstulit omnia, ne uno calamitatis ictu dolorem ejus velut in compendium contractum redigeret, qui poterat extendi multipliciter, et iteratis nuntiis partitis, - ipsi audienti luctum reddere acerbiorem; nec enim primo loco charissimis ejus pignoribus convivantibus superinjicit ædes, ca subversione domum in sepulcrum convertens, et sanguinem cibis, carnesque pinsens, una cum lapidibus, ne animus majori επέρχεται ἅπαντα ἀπὸ τῶν εὐτελεστέρων μεταβαίνων malo hebescens, et stupens nullo minorum sensu aliceretur; 175 sed gralatim sigillatim pervadit omnia a tenuioribus ad res majoris momenti trauscendens; et alium subinde nuntium graviorem. præcedenti, numero et qualitate damnorum illatorum apparat, ut calamitas per incrementa exaggerata magnum, et grave ac asperum vulnus desperationis animo infligeret. Ordine scilicet a levioribus principiis progressus usque ad ultimum ictum devenit, qui et sapientem viri constantiam maxime declaravit. Nam ut domum subversam, et liberos interemptos edidicit, cum ante cæteras omnes facultates sibi periisse audiisset, discilit vestimenta sua, et totondit comam capitis, quod ei, qui alia eripuerat, et quæ auferre non poterat, ultro concederet, et naturali sapientia evangelicam anteverteret admonitionem: • Si enim quis (inquit) accipiat tunicam tuam, dimitte ipsi et pallium 6. Hoc ille præveniendo præstitit libera sponte, profitens non doluisse se de damnis quæ videbantur invite sibi accidisse, et indicans evidenti argumento animi latentem tandiu sensum. CAPUT IV. Nam qui vi quidquam eripienti, et quod non aufert ultro dat, utique posteriori ea magnanimitate østendit, se etiam primum, licet necessitate sit ereptum, non ex necessitate tamen concessisse, nec animum vi coactum, etsi qui vi rapuerunt, tyrannice videantur egisse, cum illud quoque, acceperint, quod et non concedere valens, ex animi p proposito concessit sponte præbens quod ei, qui videbatur eripere, fecisse invitus putabatur. Et Joseph vero, et Susanna, et Jephthæ laterent" illi quidem pudicitia 176 celebrati, et hic veritate. Isle namque ut rem in hello bene gereret, si devicisset bostes, qui superiores erant copiis, et peritia rei militaris, promisit quodcunque ipsi primum occurreret propriarum rerum obvium, in holocaustum oblaturum; unica filia ipsi obviam veniente casu, quæ mirum in modum dilecta erat, nou fregit promissum, pietatem naturæ anteponens, el viscera prodens potius, quam Deo nuncupatum volum, et confessionem irritam facere, licet in filiæ ἐπὶ τὰ τιμιώτερα, καὶ ἄλλης ἄλλην ἀλγεινοτέραν ἀγγελίαν κατασκευάζων, καὶ ποσότητι, καὶ ποιότητι τῶν διαφθειρομένων, ὅπως κατ' ὀλίγον αὐξηθὲν τὸ δεινὸν μέγα, καὶ χαλεπὸν τὸ τραῦμα τῆς ἀθυμίας ἐργάσηται. Τάξει δῆθεν προελθὼν ἐκ προοιμίων έως ἔφθασεν εἰς τὴν ἐσχάτην πληγήν, ἢ καὶ διέδειξε τοῦ ἀνδρὸς τὸ φιλόσοφον. Ὡς γὰρ τὴν καταστροφὴν τοῦ οἴκου, καὶ τῶν τέκνων ἔμαθε τὴν ἀπώλειαν, τῶν ἄλ λων ἁπάντων τὴν φθορὰν ἤδη προπεπυσμένος, διέρ βηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ ἐκείρατο την κόμην τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, τῷ λαβόντι τὰ ἄλλα, καὶ ἃ μὴ λαβεῖν δεδύνηται, προδιδούς, καὶ φθάνων φυσική φιλοσοφίᾳ τὴν τῶν Εὐαγγελίων παραίνεσιν. • Ἐὰν γάρ σου, φησί, λάβῃ τις τὸν χιτῶνα, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον.» Τοῦτο προλαβὼν ἐκεῖνος ἐποίησε, τὸ μὴ λυπεῖσθαι ἐπὶ τοῖς δόξασιν ἀκουσίως συμπεπτω κέναι κακοῖς τῷ ἑκουσίῳ πιστούμενος, καὶ τὸ τέως λανθάνον τῆς γνώμης τῷ φαινομένῳ μηνύων. Ο γὰρ ληφθέντι βίᾳ, καὶ ὁ μὴ ἀφαιρεῖται τις προ διδούς, δῆλος τῇ δευτέρα φιλοτιμία γίνεται, ὡς καὶ τὸ πρῶτον κἂν ἐλήφθη ἀνάγκῃ, οὐκ ἀνάγκῃ παρεχώ ρησε, τὴν γνώμην οὐ βιασθείς, κἂν τυραννεῖν ἔδοξαν οἱ βιασάμενοι, τοῦτο λαβόντες, ὃ καὶ μὴ ἐπιδοῦναι δυνάμενος, προαιρέσει ἐπέδωκεν, ἐξουσίᾳ παρασχών ὅπερ ἄκων τῷ φαινομένῳ ἀφῃρῆσθαι νενόμιστα. Καὶ Ἰωσὴφ δὲ, καὶ Σωσάννα, καὶ Ιεφθάε ἔλαθον ἂν, οἱ μὲν ἐπὶ σωφροσύνῃ, ὁ δὲ ἐπ᾽ ἀληθείᾳ εὐδοκιμήσαντες. Καὶ οὗτος γὰρ ὑπὲρ τῆς ἐν πολέμῳ ἀριστείας, εἰ περιγένοιτο τῶν ἐχθρῶν ἐπικυδεστέρων ὄντων, πλή θεί, καὶ ἐμπειρία πολεμικῇ, ὁλοκαυτώσειν ὑποσχέ μενος ὅπερ ἂν τύχῃ τῶν ἄλλων πρότερον ἀπαντῆσαν οἰκεῖον, θυγατρὸς κατὰ τὸ συμβὼν ὑπαντησάσης μου νογενοῦς, καὶ στεργομένης εκτόπως, οὐκ εψεύσατο τὴν ἐπαγγελίαν, φύσεως προτιμήσας εὐσέβειαν, σπλάγχνα προδοὺς ὑπὲρ τοῦ μὴ τὴν εἰς Θεὸν ἀθετῆσαι ὁμολογίαν, κἂν ᾗ ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ τέκνου τὸ πάθος ἀφόρητον. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων ὄντα γυμνὰ τὰ κατορθώματα φανερὸν ἐπὶ ταῖς πράξεσι, καὶ πρόδη σε Job 1, 1 seag. ** Matth. v, 40. * Gen. xxxis; Dan. sus; Judic. xi.

PERISTERIA - SECTIO XI. et λον εἶχε τὸν ἔπαινον. Τῷ δὲ Ἰωσὴν, καὶ τῇ Σωσάν- cæde Jolor esset intolerabilis. Et aliorum quidem νῇ, μετὰ τοῦ πόνου καὶ τῆς ἀνδραγαθίας καὶ αἰσχρότητος ἠκολούθει κατάγνωσις οὐ μόνον κρύπτουσα τὸ θαῦμα τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ ἀκολασίας περιβάλλουσα ψόγον. Τοῦτο δὲ πολὺν τῷ φιλοσοφοῦντι παρέχει τὸν κάματον, ἐφ᾽ οἷς ἐχρῆν εὐφημεῖσθαι ἐπὶ τούτοις δυσφημουμένῳ. Πολλὴν δὲ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ ἀνείκαστον προξενεῖ δόξαν, καὶ εὐλάβειαν, ὅτι καὶ πόνον ἐπὶ τῷ ἀγαθῷ ἔργῳ ἀνεδέξατο μέγαν, καὶ τὴν πονη ρὰν δόξαν οὐκ οὖσαν ἀληθῆ ἐπιεικῶς ἤνεγκεν ὡς ὄντως ἀληθῆ. Διὰ τοῦτο τὴν δυσχέρειαν της τοιαύτης μεγαλοψυχίας παραμυθούμενος ὁ Κύριος έλεγε· • Μακάριοί έστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς, καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα, ο καὶ τὰ λοιπά διπλῆς ἀρετῆς διπλᾶ γέρα τιθείς, καὶ ἀναλογοῦσαν τῷ καμάτῳ παρέχων τὴν ἀμοιβήν, πρὸς ψυχαγωγίαν τῆς ἐν τῷ πονεῖν ἀκηδείας· ὅταν γὰρ ὁ ταπεινόφρων ὀνειδίζηται ὑπεροψίαν, καὶ ὁ σώφρων λαγνείαν, καὶ ἀδδηφαγίαν ὁ ἐγκρατὴς, καὶ ὁ ἐπιεικής θρασύτητα, καὶ βλακείαν ὁ σεμνὸς, καὶ ὁ συντετριμμένος υπό κρισιν, τότε καλῶς ὁ μισθὸς γίνεται διπλοῦς, ὁ μὲν ὑπὲρ τοῦ ἔργου, ὁ δὲ ὑπὲρ τῆς συκοφαντίας στεφα νῶν τὴν ἀθλήσαντα. egregia facinora clara cum essent, perspicuam in ipsis actibus, manifestamque laudem excipiebant. Josephum autem, et Susannam cum dolore strenuoque simul certamine infamiæ sententia, condemnatio subsequebatur, quæ non solum virtutis admirationem occultabat, verum etiam intemperantiæ vituperio involvebat. Id vero homini sapientiæ studioso multam facessit molestiam, cum ex quibus oportuisset eum dilaudari, et celebrari, ex his opprobrium experitur. Sed apud Deum magnam et inæstimabilem conciliat gloriam, et venerationem, quod pro bono opere magnum subivit laborem, et opinionem pravam de se, cum vera mon esset, æque moderate tulit, ac si fuisset vera. Ideoque Dominus ad difficultatem hujuscemodi magnanimitatis consolandam dicebat: ‹ Beati estis, cum maledixerint vobis, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum verbum”, › et reliqua; duplicis virtutis duplicia præmia ponens et respondentem molestiæ præbens remunerationem ad sublevandum gravem mærorem in labore susceptum. Etemim quando humilis 177 sapiens superbia, liberalisque rapinæ, et castus luxuriæ, atque crapular, et voracitatis sobrius, et mansuetus proterviæ, et serius scurrilitatis, et contritus simulationis reus traducitur: ibi jure merito duplex debetur merces, quarum altera propter opus, altera propter calumuiam coronat certantem. Τοιοῦτος ἦν ὁ μέγας Ἰώβ, καὶ τὰς οἰκείας εἰδὼς ἀρετὰς, καὶ ἐν τῷ παρὰ τῶν φίλων ὀνειδίζεσθαι τὰς ἐναντίας κακίας, οὐ ζυγομαχῶν περὶ τοῦ τὰ ψευδῆ ἀποτρίψασθαι ονείδη, καὶ ἕωλα, συντιθέμενος δὲ τούτοις, και συμψηφιζόμενος ἑτοίμως. Φησί γάρ· «Επ' ἀλη θείας οἶδα, ὅτι οὕτως ἐστὶ καὶ ἐπαγωνίζεται τοῦ δεῖξαι, ι ὅτι οὕτως ἐστὶν ἀληθῶς· ἑξῆς ἐπιλέγων·. Πῶς δὲ ἔσται δίκαιος βροτός παρὰ τῷ Κυρίῳ, ἢ ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ ἄμεμπτος ἀνήρ;» τὸ δοκοῦν κοινὸν τῆς φύσεως ἔγκλημα ποιησάμενος ἴδιον, ἵνα μὴ αὐτὸς ἀπηλλάχθαι νομισθῇ, ἧς ἐπεφήμιζον ἐκεῖνοι, φαυλότητος. Οθεν καὶ δικαίως διπλά πάντα ἀπέλαβε, τὰ μὲν ὡς σεσυλημένος παρὰ τοῦ λωποδύτου, τὰ δὲ ἀμοι δὴν τῆς ἐπὶ τοῖς ἀπολλυμένοις φιλοσοφίας. Οὕτως οὐκ ἀδικοῦσι μόνον αἱ θλίψεις, ἀλλὰ καὶ ὠφελοῦσι τὰ μέγιστα, λαμπρὸν, ἐὰν καρτερῇ ἀποφαίνουσαι τὸν Ολιβόμενον. Αλλ' οὐδὲ τὰς θλίψεις έως κινδύνων δ τῆς ἡμετέρας ζωής πρύτανις χρονίζειν ἐξ, οὔτε τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ δύναμιν τοῦ ἀγωνιζομένου γενέσθαι ἀφίησιν. Εἰ δὲ καὶ συγχωρήσειε ποτε οἰκονομῶν τι παράδοξον, μεῖζον τὸ θαῦμα ποιεῖ αὐτὸς ἀναπληρῶν συνεργεία τῆς χάριτος τὸ λείπον τῇ ἀσθενείᾳ τῆς φύ σεως, καθάπερ οἱ νήχεσθαι τοὺς ἀπείρους ἐθίζοντες παρακολυμβῶντες πλησίον διαβαστάζουσιν ἀτονήσαντας, ἀνακουφίζοντες μιᾷ ταῖν χεροίν, ἕως ή καμοῦσα διαναπαύσεται δύναμις, καὶ τὴν τέχνην διδάσκοντες, καὶ καταδύεσθαι ἐν ταῖς ἀνάγκαις οὐ συγχωροῦντες. Οὕτω γὰρ ὁ Παῦλος ποτέ μέν φησι· • Πιστὸς ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ δ δύνασθε, ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ **Matth. v, ss Job tv, 17; CAPUT V. Talis erat magnus Job, et suarum sibi virtutum conscius, et adversus amicos exprobrantes sibi contraria vitia nou contendens rixando in diluendis falsis opprobriis, et intempestivis; sed suo quoque ipsis accedebat assensu, et calculo suo in promptu comprobabat. Ait enim: In veritate scio, quod ita se res habet.» Et plane conatur demonstrare, quod ita est revera, deinceps subjungendo: • Quomodo enim erit justus mortalis apud Doniinum, aut ab operibus suis irreprehensibilis vir "?» Quod videtur commune natura crimen, proprium sibi facit, ut ne ipse censeretur eximere sese ab ea, quam illi exprobrabant, improbitate. Unde etiam jure duplicia recepit omnia; alia quidem, velut a grassatore illis spoliatus, alia vero ad remunerationem sapientis constantiæ super his, quorum jacturam fecerat, exhibitæ. Adeo afflictiones non solum injuriam nullam, sed maximam quoque utilitatem afferunt, et affictum, si fortiter perferat, illustrem reddunt. Verum neque ad discrimina usque, ærumnas vitæ nostræ moderator perdurare diu sinit, neque certamen ultra vires decertantis produci permittit. Si vero et dispensando permittat nonnunquam aliquid præter opinionem, majus niiraculum efficit ipse supplendo adminiculo gratia: defectum 178 præ debilitate naturæ, ut qui natandi imperitos assuefaciunt, ipsi eos prope adnatantes supportant, et sustinent viribus destitutos, et alterutra manu allevantes, donec vires exhanstæ interquiescendo reparentur, et artem eo modo

docent, et non patiuntur in periculis demergi. Ita τὴν ἐκβασιν τοῦ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν·, ποτέ δέ· enim Paulus quodam loco ait: Fidelis Deus est, qui non patietur vos tentari supra id, quod potestis, sed faciet etiam cum tentatione proventum, ut possitis sustinere ".» Alio autem loco: «Nolo vos (fratres) ignorare de tribulatione, quae facta est in Asia; quoniam supra modum gravati sumus supra virtutem, ita ut tædéret nos etiam vivere *. Ubi verbis istis, secundum vires, et supra vires, divinam cooperationem suppeditasse robur dicit, ' • Οὐ θέλω δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, ἀγνοεῖν περὶ τῆς θλί. ψεως τῆς γενομένης ἐν τῇ 'Ασίᾳ, ὅτι καθ' ὑπερβολὴν ὑπὲρ δύναμιν ἐβαρήθημεν, ὥστε ἐξαπορηθῆναι ἡμᾶς καὶ τοῦ ζῆν.» Καὶ τὸ ο κατὰ δύναμιν,» καὶ τὸ • ὑπὲρ δύναμιν,» τὴν θείαν συνεργίαν παρεσχηκέναι λέγων ἰσχὺν εἰς τὸ γενέσθαι καὶ τὴν λύσιν τῶν πειρασμῶν ἀνεκτὴν καὶ τὴν σωτηρίαν ἐν τοῖς ἀπεγνωσμένοις κινδύνοις παράδοξον καὶ ἀπιστίας ἐγγύς. ad faciendum, ut exitus tentationum tolerabilis evaderet, et salus in desperatis pericalis non:.00 lum opinionem, sed et prope fidem excederet. CAPUT VI. Πῶς γὰρ ἡ Σάρρα βασιλέως άκολάστον παραπε σοῦσα χερσί, ξένη καὶ ἔπηλυς, οὐδαμόθεν ἄλλης βοηθείας πλὴν τῆς θείας ἄνωθεν ἐλπιζομένης αὐτῇ (καὶ γὰρ ὁ παρὼν καὶ βοηθεῖν ὀφείλων ἀνὴρ οὕτως ἦν πρὸς τοῦτο ἀσθενὴς, ὡς καὶ κρύψαι τὸν γάμον, και προβαλέσθαι συγγένειαν, ἀδελφὴν λέγων την γαμετήν, καὶ τὴν σύνευνον σύναιμον δέει θανάτου, τοὺς ἐπιμανέντας κάλλους γυναικὸς ἀλλοτρίας εἰδὼς ἐχθροὺς ἀσπόνδους ἡγεῖσθαι, τοὺς ἀντεραστῶν ὑπό νοιαν ἔχοντας καὶ σπουδάζειν, καὶ μέχρι φόνου χω ρεῖν, ὅπως μὴ ἔχωσι τὸν περισπώντα πρὸς ἑαυτὸν τῆς ἐρωμένης τὸν νοῦν, καὶ τὸ τῆς συμβιώσεως ἀμέσ ριμνον φροντίδι ζηλοτυπίας θολώσαι δυνάμενον), ὅτε πάντοθεν ήργησε πάντα πρὸς ἀντίληψιν εἰκότα καὶ εὐλογώτατα, τότε ἐξ αὐτῆς τῆς εὐνῆς ἐρύσθη ἀν ύβριστος, σπασμοῖς τῶν σπλάγχνων τοῦ τυράννου κων λυθέντος τῆς μοιχικῆς ὁμιλίας, καὶ τὴν μανιώδη ναρκήσαντος ὄρεξιν τοῖς ὑπερβάλλουσι πόνοις; Τι ἦν μετὰ τὴν κοίτην, καὶ περιπλοκήν, ἡ ὕβριν προσδο κῆσαι λοιπὸν, τοῦ πάθους ὄντος διὰ πολλὴν τῷ Βαρβάρῳ ἀκρασίαν ἀσχέτου τοῦ κάλλους ερεθίζοντος τὴν ἐπιθυμίαν, τῆς ἐπιθυμίας Εγειρούση; τὸν οἶστρον πρὸς ἄθεσμον ἡδονὴν, τῆς ἀναπτούσης ἅπαντα ύλης παρακειμένης ἑτοίμου, καὶ βουλομένης μὲν τὴν βιαίαν πεῖραν φυγεῖν, ἐπισχεῖν δὲ τοῦ βιαζομένου τὴν ὁρμὴν, οὐκ οὔσης ἱκανῆς, οὔτε σώματος ἰσχύϊ, οὔτε παρακλήσει λόγων; πρὸς οὐδὲν γὰρ ἐνδίδωσι ῥιπισθέν ἅπαξ ἐν τοῖς φιληδόνοις τὸ πάθος, οὐκέτι λογισμόν Quomodo enim Sarra cum in libidinosi regis manus incidisset peregrina, et advena **, cum neutiquam auxilium aliud præter divinum ex alto sperandum ipsi foret, maritus enim præsens quidem, et ad opem ferendam obstrictus, adeo erat ad ilIam praestandam invalidus, ut occultaret conjugium, et praetexeret cognationem, vocans sororem uxorea), et tori sociam consanguineam præ mortis metu, quod sciret alienigena mulieris pulchritudine ad insaniam usque furentes inimicos imptacabiles exsistere, quicunque riralium suspicionem præbent, et promptos esse ad eædem usque progredi, ut ne quem haberent, qui 179 adamatm animum ad seipsum circumtraheret, atque securitatem contubernalis convictus zelotypia cura interturbare posset, quando subsederunt omnia omnino prompta et expeditissima ad manuum injectionem, tunc ex ipso etiam lecto, sine ulla contumelia liberata fuit, eum viscerumn convulsiones tyrannum prohiberent adulterino congressu, et furibundam cupidinem dobores intensissimi restinguerent? Quid post decubitum, et complexum exspectandum erat amplius, quam probrum, cum propter Barbari multam intemperantiam passio retineri non posset, cun pulchritudo irritaret concupiscentiam, cum libido furoris stiníulum ad illicitam voluptatem concitaret, cum materia quæ accendit inflammatque omnia, prompta adesset; et ipsa quidem vellet violentam oppressionem efugere, nec tamen violenti imper έχον προσχεῖν τοῖς λεγομένοις, καὶ πεισθῆναι δυνα tum cohibere sufficeret vel corporis robore, vel verborum adhortatione; nam semel accensus in voJuptuariis affectus nulli rei cedit, cum ratione carens neque dictis attendat, neque suaderi queal? Sed reperit virtus mulieris etiam in rebus adeo angustis industriæ modum, quo se incontaminata conμενον. Αλλ' εὗρεν ἡ ἀρετὴ τῆς γυναικὸς καὶ τοῖς οὕτως ἀπόροις μηχανῆς τρόπον, ᾧ τηρήσειν αὐτὴν ἀμίαντον ἤμελεν, ἰδίοις ἀλγήματι προσασχολήσασα τὸν ἀλάστορα, καὶ σβέσασα βασάνων ἐδύναις κρυφίων φλεγμονήν, ἐπιθυμίας σμυχόμενον κρύφιο, πυρ. servare debuit, dum protervum amatorem propriis sibi cruciatibus coegit esse intentum, el· œecultorum tormentorum doloribus profundum ardentis libidinis incendium restinxit, CAPUT VII. De Davide et Gedeone. Quo pacto vero mansuetissimus et innocentissimus David sæpe in Saulem 180 sanguinarium incidens evasit præter omnem spem ex ejus mani- * f Cor. 3, Περὶ Δαβίδ, καὶ Γεδεών. Πῶς δὲ ὁ πραότατος καὶ ἄκακος Δαβὶδ πολλάκις παραπεσὼν τῷ αἱμοβόρω Σαούλ, ἐξῆλθε παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα τῶν τούτου χειρῶν ἀπαθής, ἄλλοτε ἄλλως σο 87 11Cor. 1, 8. ss Gen. xi. 13 seqq.

PERISTERIA.-SECTIO XI. θείς, καὶ οὐκ ἔχων εἰπεῖν λογισμὸν τῆς σωτηρίας εξ- bus illaesus, et indemnis; qui nunc hoc, nunc illo modo salvatus fuit, ita ut suæ salutis rationem probabilem reddere non posset, cum unumquodaue miraculum, et rationis, et orationis omnem caplum exsuperet? Quomodo autem parricidam Absalonem tyrannidis reum convicit nullis hominum manibus apprehensum? Nam quercus fugientem ipsum comprehensum sursum rapuit, et conspicuum edito in loco suspendit, cunctisque indulgentissimi patris injuriam vindicare volentibus promptum, paratumque ad cadem exposuit, suique defensione privatum dignam insani conatus hanc pœnam persolvere coegit, ut proderetur ab exanima brutaque planta ad necem ". Qua ratione Gedeon cum trecentis peditibus universam Madisκότα, νικώντος εκάστου θαύματος, καὶ λογισμού πᾶσαν καὶ λόγου ἐπίνοιαν; Πῶς δὲ τὸν πατραλοίαν Αβεσαλώμ ᾐτιάσατο τῆς τυραννίδος οὐ ληφθέντα χερσὶν ἀνθρωπίναις; Δρύς γὰρ αὐτὸν δραξαμένη τῆς κόμης ἀνήρπασε φεύγοντα, καὶ περίοπτον ἀνήρτησεν ἐπὶ μετεώρου, πᾶσι τῆς ἐκδικεῖν ἐθέλουσιν ὕβριν φιλοστόργου πατρὸς εἰς σφαγὴν προδοῦσα πρόχειρον, καὶ ἀμύνειν ἑαυτῷ δυνάμενον ἥκιστα, ἀξίαν τῆς ἀλόγου ἐπιχειρήσεως ταύτην δεδωκότα τὴν ποινὴν, τὸ προδοθῆναι παρὰ τοῦ ἀψύχου, καὶ ἀλόγου πρὸς φόνον φυτοῦ. Πῶς ὁ Γεδεών σὺν τοῖς τριακοσίοις περ ζοῖς ἔθνος ὅλον τῶν Μαδιηναίων, ἄμμῳ διὰ τὸ πλῆθος παρεικασθὲν, ήβηδόν κατέκτεινεν, οὐκ ἐσχηκώς που δεν εύλογον πρόφασιν συμβολῆς; Ἐποίες γὰρ τὸ εἰ κὰς ὁλοσχερῶς, καὶ τῇ ἐνθυμήσει τὴν ἐπιχείρησιν ~ nitarum gentem arenæ præ multitudine assinilaδιὰ τὸ τῶν ἀντιτεταγμένων πλῆθος ἀτόλμητον, μὴ τῆς διηγήσεως τοῦ δράματος παρορμησάσης αὐτὸν ἐπὶ τὸ πρόθυμον. Οὐ δειλιῶντα αὐτὸν καὶ παρειμέτον ἐπακοῦσαι διαβάντα εἰς τὴν παρεμβολὴν τῶν πολεμίων ὁ Θεὸς προετρέψατο, ἐκεῖθεν δεδωχὼς αὐτ τῷ τὸ θαῤῥεῖν, ἐπεὶ μὴ τὸ πεποιθὸς εἶχεν ἐκ πίστεως, ἄπειρος ὢν συμμαχίας Θεοῦ; «Μαγὶς γὰρ, ήκουσεν, ἄρτων κριθίνων, διηγουμένου ὄναρ τινός, κυλιομένη κατέστρεψε τὰς σκηνὰς τῶν Μαδιανιτῶν.» Καὶ ἄλλου πάλιν εὐσκόπως τὴν σύγκρισιν φράζοντος, καὶ λέγον τος, τὴν ρομφαίαν εἶναι τοῦτο τοῦ Γεδεών, καὶ τῆς μετ' αὐτοῦ στρατιᾶς, καὶ ἀνέστη πρὸς ἐλπίδα χρησ στὴν ἐκ τῆς ἀκοῆς, τῷ φρονήματι τὸ εὐτελὲς τοῦ οἱ κείου στρατοῦ τοὺς κριθίνους λογισάμενος άρτους, εἰ κυλιόμενοι τὴν παρεμβολὴν ἀλοήσουσιν ἀπονητι τῶν ἐχθρῶν, οὐκ αὐτοὶ χειρούμενοι τὸ ἀντίπαλον οἰκείᾳ χειρί, ενεργούμενοι δὲ τὴν ἰσχὺν παρὰ τῆς κυλιούσης αὐτοὺς, καὶ τροχαζούσης θείας δυνάμεως. Ἐπειδὴ τὸ κυλιόμενον δοκεῖ μὲν πλήττειν καὶ θραύειν τὸ πατούμενον, αἰτίαν δὲ τούτων ἔχει τὴν τοῦ κυλίοντος καὶ εὐτόνως ὠθοῦντος δύναμιν. tam a pubertate usque interficiendo delevit, cum nulla eos undecunque adoriundi occasio sese ostenderet? Nam res universim considerata ne animi quidem cogitatione ob ingentes adversariorum copias tantum audere facinus permittebat, neque adhuc narratio somnii fidentiorem eum reddidisset. Nonne formidantem, et ad obediendum seguiorem Deus ipse in hostium castra descendere jussit, exinde audaciam ipsi tribuens, quam fides ipsi nondum experto divinam opem quasi socialem negabat? Nam nescio quo somnium suum enarrante audiit, • Mactra panum hordeaceorum provoluta evertit castra Madianitarum "., Et cum alius rursus satis apte comparationem istam explicans dixisset, hunc esse gladium Gedeonis, et excrcitus ejus: ipse ea narratione audita in bonam spem 181 erectus est, prudenter conjiciens tenuitatem sui exercitus panibus illis hordeaceis significari, qui provoluti hơstium castra nullo labore dissipaturi essent, neque id manu couserta cum inimicis propria, sed volvente ipsos, atque rotante divinæ virtutis instine ctu. Etenim quod volvitur, obvia quæque percellere, atque affligere videtur: sed causa ejus rei in illius, qui convolvit, atque protrudit acriter, robore consistit. Περὶ Σαμψών καὶ Εζεκίου. Πῶς ὁ Σαμψών χιλίους οπλίτας μόνος ἐν σιαγόνε κατέβαλεν όνου, καὶ διψήσας ἐκ τοῦ κόπου τῆς μά CAPUT VIII. De Samsone atque Ezechia.. Quo pacto Samson mille armatos solus asini ma xilla percussit, et cum sitiisset e certaminis conχῆς, οὐδαμοῦ λιβάδα; φαινομένης, οὐ πίδακος, ἐκ tentione defessus nulla usquam scaturigine, nullo μιᾶς τῆς σιαγόνος μύλης ἔσχε ραγὲν ἄφθονον νομα τὴν αὐτὴν καὶ ὅπλον κατὰ τῶν ἀλλοφύλων λαβών, καὶ πηγὴν εἰς ἄκεσιν τοῦ θλίβοντος μετὰ τὴν νίκην αὐτὸς δίψους εὑράμενος; Πῶς Εζεκίας, οὐδὲ τὴν ὄψιν ἐνεγκὼν τοῦ ᾿Ασσυρίου στρατού καλύψαντος την πορθουμένην ἀθρόως βύζην ἅπασαν γῆν, οἴκοι προσευχόμενος, νεκροὺς ἐπεῖδε πρωΐ οὐ δόρυ σείσας, οὐ θυμείν προβαλλόμενος, οὐ τόξον ἐντείνας, οὐ ξίφος μεταχειρισάμενος, οὐκ ἄλλο τι πολεμικὸν ἐπιδειξάμενο, ἔργον, ἑνὸς ἀγγέλου ἐφ' ἑνὶ συνθήματι τὸν τοσοὗτον ἡσυχῆ δράσαντος φόνον, καὶ οὐκ ἀνελόντος μὲν ἅπαντας (οὐ γὰρ ἦν σκοπὸς αὐτανδρον ὀλέσαι τὸ ἔθνος), τοσούτους δὲ, ὅσοι φόβον τοῖς οἰκείοις πρὸς 5 Reg. x, 19. 6 | Reg. xv, 9 sq. rivulo apparente, ex uno maxillæ dente molari laticem aquæ large prorumpentem hausit; eamdem scilicet et telum adversus alienigenas arripiens, et fontem ad medelam sitis, qua premebatur post victoriam, nactus 61? Quomodo Ezechias cum ne aspectum quidem Assyrii exercitus totam regionem prædatorio agmine confertim addensato contegentis sustineret, domui suæ exorans mane mortuos conspexit, neque hastam vibravit, neque scutum ob jecit, nec arcum tetendit, neque gladium manu strinxit, neque aliud opus militare ullum exhibuit: unus autem angelus unica velut tessera tantam cædem sine strepitu edidit, neque interemit uni81 Judic. vit, es Judic. vul, 21 seq. seqq.

θους χαλάζης ἀντὶ βολίδων ἐκ νεφῶν εὐστόλως ἀφῆκεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους, καὶ ἄλλους ετάραξε κατ' ἀλλήλων ὡς τῶν ἐναντίων ἀδοκήτως ἐκβεβληκότων, οἰκεῖον ἐργασαμένους φόνον δοκήσει τοῦ ἀναιρεῖν τὸν ἀντίπαλον, ἄμαχον νίκην παρασχών τῷ ποτε εὐσε βοῦντι λαῷ; versos, quod totam gentem internecione delere sco- φυγὴν καὶ κατάπληξιν ἦσαν ποιῆσαι ἱκανοί; Τίς λίπ pus non esset, sed tot duntaxat, quot sufficeret ad incutiendurn suis terrorem, quo fugerent, et perculsi obstupescerent s? Quis lapides grandinis telorum 182 vice demisit e nubibus in hostes coarctando, et alios mutuo perturbavit, velut hostibus ex improviso irrumpentibus, in mutuam suam cædem grassantes, dum adversarium interficere sibi quisque videtur, quo pacto victoriam tunc temporis pio et religioso populo sine pugna præstitit? CAPUT XI. Περὶ Ἑλισσαίου, καὶ τῶν Ἰσραηλιτών. Πῶς τοὺς ζητοῦντας ἔλαβε πολεμίους ο προφήτης Ελισσαῖος ἐν μέσοις αὐτοῖς ἐνειλούμενος, καὶ οὐχ δρώμενος, φέρων ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ γῆν, καὶ οὐ γνωρι ζόμενος, πονηροὺς ὁδηγῶν, καὶ ἀδικῆσαι μᾶλλον, ή ἀδικηθῆναι δυνάμενος τῆς ὄψεως ὑποχυθείσης αὐτοῖς, καὶ σφαλλομένης εἰκότως περὶ τὴν ἔρευναν; Πῶς διώκουσι τοῖς Αἰγυπτίοις Ἰσραηλῖται οὐ γεγόνασιν ὑποχείριοι, κατόπιν ἔχοντες αὐτοὺς ἐστρατοπεδευκότας, ἐξ ἐναντίας θάλασσαν κεχυμένην πολλὴν ἑκατέ ρωθεν ερημίας ἀβάτους, καὶ ὄρη ηλίβατα, πανταχό θεα συγκεκλεισμένοι ἀπαρίᾳ φυγής, καθάπερ σεσαγηνευμένος βόλος ἰχθύων ἐν ταῖς χερσὶ τῶν ἐχθρῶν; Πῶς ὑπεχώρησεν ἡ θάλασσα; Πῶς δὲ ἔστη τὸ ὕδωρ. ἐξ ἠπείρου εἰς ἤπειρον, τὴν βυθίαν ψάμμον χέρσον καταλιπών πρὸς ἱππήλατον, καὶ ἁμαξήλατον ὁδόν; Πῶς ἐπάγη τὰ κύματα χαλκοῦ κεχυμένου κραταιότε De Elissao, deque Israelitis. Quomodo propheta Elissæus latuit hostes perquirentes cum undique cinctus eorum copiis neque conspiceretur, et ad suam eos regionem deducens non cognosceretur, ipse nequissimis illis ducem se præbens, cum facilius inferre, quam accipere injuriam posset, oculis eorum caligine offusis, et errantibus plane in per vestigando? Quomodo Ægyptiis persequentibus Israelitæ in manus non inciderunt ipsorum, cuin a tergo haberent eos castranetantes, a fronte mare longe lateque diffusum, hinc inde solitudines inaccessas, et montes excelsis jugis elatus, undique conclusi dificultate effugiendi, quemadmodum jactus piscium inira sagenạm clausus in manibus adversariorum? Qua ratione mare secessit? Quomodo aqua e continente in continentem porrecta, stetit, fundum arenosum sterile relinquens ad viam, qua equi cur- ρον; Πῶς ἀνέστη τειχοειδῶς πρὸς τοσοῦτον ὕψος rusque commigrarent, muniendam? Quo pacto fluctus fuso ære solidius concrescentes obduruerunt? Qua ratione aquæ natura ad defluendum iņ præceps prona instar muri in tantam alțitudinem excitata surrexit, et persecutione pressis iter miraculogo modo apertum resecuit, hisce utrinque absque 183 ullo obstaculo pelagi segmenta resorbendo, ut transirent, et illos refluo confluxu adopertos ad unum omnes extemporario cum jumentis simul et homines sepulcro recondens "? Quomodo in solitudine cœlum cibum ipsis nulla terræ cultura productum perpluens nonnunquam quidem manna, interdum vero coturuicum matrem superne ningens mensam laboris pariter, et artis condimenti expertem apparavit “? Quo pacto petra dura, et humoris minime particeps ex arefactis terræ cavitatibus aquarum ductus ad levandam sitim diu collectam relaxavit, tributum refundens quod nunquam prius exsolverat “? Qua ratione Jordanes mare imitatus his, qui pedibus transibant, fluentum oppositum dissecuerit, alteram quidem partem proclivi defluxu sinens ad mare devolvi, alteram autem sistens in primis, post ea vero retrogrado cursu revocans, deinde etiam usque ad fontes ipsos placide restagnantem consistere jubens *: explicatu difficile est. Nemo enim divino miraculo interpretando sufficit, quod ex seipso naturæ totius seriem valet excedere, et persua- “¡V Reg. xix, 35 seqq; Il Paral. xxxi, 21 seqq. 6 Exod. 2, 1 seqq. 67 Exod. xvH, 1 seqq. διεγερθεῖσα ή κατανεύειν ἐπὶ τὸ πρανές πεφυκυία φύσις τοῦ ὕδατος, καὶ ὁδὸν τοῖς διωκομένοις ἀνέτεμε παράδοξον, τούτοις ἀμπωτίσασα του πελάγους ἄνει τινὸς κωλύματος ἀμφοτέρωθεν τα τμήματα, κακεί, νους τῇ παλιῤῥοίᾳ καλύψασα, καὶ τάφον πᾶσιν ὁμοῦ ζῴοις καὶ ἀνθρώποις τὸν βυθὸν σχεδιάσασα; Πῶς ἐν ἐρήμῳ τροφὴν αὐτοῖς ἀγεώργητον ὤμβρησεν οὐρα νές, ποτὲ μὲν μάγνα, ποτὲ δὲ ὀρτυγομήτραν ἐπιν ίψας, ἀταλαίπωρον, καὶ ἀκαρύκευτον τράπεζαν; Πῶς πέτρα σκληρά, καὶ νοτίδος ἄμοιρος ἐξ ἐστειρωμένων λαγόνων ὀχετοὺς εἰς παραμυθίαν χρονίης δίψης ἀν εστόμωσεν ὕδατος, δασμὸν ἀποδοῦσα, ὃν ἐδεδώκει μηδέποτε πρότερον; Πῶς μιμούμενος Ἰορδάνης τὴν θάλασσαν, ἀντιπρόσωπον τοῖς πεζεύουσι τὸ ῥεῖθρου διέτεμε, τοῦτο μὲν ἐάσας τοῦ τμήματος ρόθιον ἐπὶ θάλασσαν κατελθεῖν, τὸ δὲ ἐπισχόν, εἶτ᾽ ἀναποδίσαν ὀπίσω, εἶτ᾽ ἐκ πηγῶν αὐτῶν ἡσυχάσαν ἀργὸν, οὐκ εὔκολον εἰπεῖν; οὐδεὶς γὰρ ἑρμηνεῦσαι θαῦμα Θεο ἐστὶν ἱκανὸς, ἔξω βαίνειν πάσης φυσικῆς ἀκολουθίας πάντη πεφυκός, καὶ νικᾶν τὰς πιθανὰς τῶν εὑρεσιλό γων σοφίας ειωθός. Πῶς τὰς φυσικὰς τῶν κέντρων προανατεινάμεναι παντευχίας, προεπολέμησαν τοῦ λαοῦ αἱ σφηκίαι, ἑπτὰ τῶν νεμομένων ἔθνη την χώ ραν καθελοῦσαι, καὶ σχολάζουσαν τοῖς ὑπὸ Θεού στρατηγουμένοις παραδοῦναι τὴν γῆν οὔτε τοῖς πορ θηθεῖσιν εύλογον τῆς ἥττης προφασίσασθαι καταλιποῦσαι αἰτίαν ὡσεὶ ἐν πλήθει χειρὸς, καὶ δυνάμει βαρείᾳ νενικημένων, καὶ τοὺς κληρουμένους τὰ τῶν * 1 Reg. vi, 18 seqq. * Exod. xiv, & seqq. «s Jusne!!!, 16·

PERISTERIA.- SECTIO XI. οἰχομένων ἀπαλλάττουσαι τύφου, ἄπονον χάριν, καὶ sibilia facile superare solet. sophismata eorum, qui οὐκ ἀριστείας γέρα δεξαμένους ὥσπερ δορυκτήτους argutias excogitant. Quomodo vespe exserentes acuτὰς πόλεις. leas suos, velut concessa a natura arma, pugnarunt pro populo, et septem gentium deditarum regionibus expugnatis pacatam Dei ductu militantibus tranquiHamque terram tradiderunt, ita ut neque devictis causam probabilem suæ cladi. prætexendam dereliquerint quasi in muhitudine manus, et gravi robore devictis; et ansam superbiendi ademerint illis, quibus gratuito sortis munere absque ullo labore res fugitivorum obvenerant, et non in virtutis reique bene gestæ præmium acceptæ fuerant quemadmodum urbes bello quæsite soLent. Περὶ τριῶν παίδων, καὶ Δανιὴλ, Ἰωνᾶ καὶ 'Ααρών. Πῶς ἐπὶ τῶν τριῶν παίδων ἡ παμφάγος τοῦ πυρὸς δύναμις τὴν καυστικὴν συνέστειλεν ἐνέργειαν, εὐφθαρτοις πελάσαι τὴν θέρμην οὐ συγχωρήσασα σώμασιν, ἔξω τῆς καμίνου τὴν οἰκείαν ἐπιδειξαμένη ισχύν, καὶ ἔσω ἡσυχάσασα παραδόξῳ τρόπῳ; Πῶς καὶ θηριω δίας, καὶ πείνης ὁμοῦ φυσικῶν παθῶν ἐπὶ τοῦ Δανιὴλ ἐκράτησαν οἱ λέοντες, ἀνθρώπους ἐν τῷ τῆς φιλοσοφίας παρευημερήσαντες μέρει, καὶ ἑπταήμε ρον ἐνεγκόντες ἔνδειαν βρώσεως ή παρακειμένης τῶν λογικῶν τὴν ἐφήμερον οὐκ ἀνεχομένων νηστείαν ὕλης παρούσης τροφίμου, καὶ ἐξουσίας τὴν μετάληψιν παρεχούσης ἀκώλυτον; Πῶς ἡ τοῦ κήτους γαστὴρ καὶ λίθους κατεργαζομένη τῇ πέψει, καὶ χωνεύουσα τὰ ἐμπίπτοντα λόγου ταχύτερον, τρισὶν ἡμέραις καὶ νυξιν ἅμα τοσαύταις ἐν οὕτως ὑγρῷ καὶ θερμῷ χωρίῳ τὸν Ἰωνᾶν διετήρησεν ἀδιάφθορον, ενάλιον c ζῶον τὸ χερσαίον, καὶ ἀδαπάνητον τὸ εὐκόλως ἀναλ:- σκόμενον ἀποδείξασα, καὶ φύσιν ἀέρος ἀναπνοῇ διαζῇν πεφυκυίαν, εἰς ἰχθύων μεταστοιχειώσασα φύσιν, ὕδωρ έλκουσαν ἀήθως ῥισὶν, ἀντὶ τοῦ ἐθίμου, καὶ συντρόφου αέρος στοιχείου; Πῶς ἡ τοῦ ᾿Ααρών ῥάβδος ἄφλοιος, άνικμος, ξηρὰ, καὶ τὴν πρὸς τὸ βλαστῆσαι πάλαι δύναμιν ἀποθεμένη, χρείας καλεσάσης εἰς ἐπίδειξιν σημείου τῆς ἀμφισβητουμένης ἱερωσύνης, ἀθρόον πάντα παραδόξως, φλοιόν, ἄνθος ἀνέλαβε βλαστούς, φύλλα, καρπὸν, δύναμιν ζωτικὴν, τὴν εἰς ἕκα στον τούτων κατακερματισθεῖσαν, ῥικῆς ἐξύτερον, καὶ ὄρπηκα δείξασα τεθηλότα, καὶ καρποίς βριθόμενον τὸ πρὸ μικροῦ βάκτρον ἐν χερσὶ τοῦ στηριζο μένου δρώμενον; 184 CAPUT X. De tribus pueris, et Daniele, Jona, et Aarone. Quo pacto vis ignis devorans omnia in tribus pueris urendi operationem repressit, neque per misit calorem ad corpora corruptioni obnoxia vel appropinquare, extra caminum propriam virtutem exserens, et intus modo admirabili quiescens 9? Qua ratione feritatem atque famem simul insitos a natura affectus super Danielem leones temperarunt in parte philosophiæ ista præ hominibus mansuefacti, et septem dierum pertulerunt abstinentiam objecto pabulo: cum ratione instructi homines nec unius diei jejunium sustineant, ubi materies edulii adsit, et libera facultas ejus capiendi nemine vetante præbeatur 7? Quomodo balenæ venter qui lapides concoquendo absumebat et dicto citius injecta digerebat, tribus diebus totidemque noctibus una in adeo humido calidoque loco Jonam conservavit incorruptum, e terrestri in marinum animal convertens, et rem in corruptionem facile pronam incorruptibilem præstans, naturamıque aeris respiratione vivere assuetam in piscium paturam transfundens, quæ aquam insueto more trahit naribus pro consuelo, et counutrienti aeris elemento ''? Qua ratione virga Aaron sine cortice, sine succo, arida et germinandi virtute jam pridem effeta, cum, vocata in dubium sacerdotii fide, rei necessitas signi ostensionem exposceret, de repente omnia mirabiliter recepit, corticem, lorem. propagines, folia, fructum, et dispertitam in 185 hæc singula vegetandi facultatem, unico temporis momento, et surculum exhibens efflorescentem, et fructibus onustum baculum, qui paulo ante manibus gestatus incedentis gressum firmare videbatur 79?. Περὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τῆς Θεοτόκου. Πῶς τὰ δεσμωτήρια τοῖς ἀποστόλοις ἐπιμελῶς κα κλειθρωμένα τὴν ἔξοδον παρεχώρησεν ἀνεμπόδιστον, θύρας ἀναπετάσαντα, καὶ μοχλοὺς τῶν διωστήρων ἐκσείσαντα; Πῶς τὰ δεσμὰ τῶν χειροπεδῶν ἐνέδωκε, καὶ εὐρύνθη τοσοῦτον, ὡς χερσί, καὶ ποσὶν ἀνεκτὴν παρασχεῖν τὴν διάδοσιν; Καὶ τὸ δὴ μεῖζον ἁπάντ των, καὶ λόγου παντὸς ἀνώτερον θαῦμα· πῶς ὁ ἀχώρητος τῷ παντί, καὶ τὰ ὅλα περιγράφων μεγέθει δυ νάμεως Θεός Λόγος ὑπὸ μήτρας βουληθεὶς ἐχωρήθη παρθενικῆς; Καὶ πῶς ἄπορον ἔμβρυον νηδὺς ἐτεκτή6ο Dan. 1:1, 20 seqq. το Dan. κιν. 29 seqq. deyil. Д CAPUT XI. De apostolis, deque Dei Genitrice. Quomodo carceres sollicite clathris obserati apostolis egressum nullatenus impeditum præbuerunt januis passim apertis, et pessulis, ac vectibus concussis? Quomodo vincula manicarum expassa sunt, eaque adeo diducta et laxata fuerunt, ut manibus pedibusque concesserint facilem exitum”³? Et quod majus revera omnibus, et admirandum exsuperat omnem orationem: quo pacto Deus Verbum, quens universum hoc non capit, et qui universa circumscribit potentiae suæ magnitudine, virgineo sub 11 Jon. μ, 1 seqq. ** Num. XVI, 8. 73 Act. XI, 7

τεκμήρια, πύλας γαστρός, κατὰ τὸν Ἰώβ, παρελθόν, καὶ οὐδὲν τῆς ἐξόδου σημεῖον ἐπιδειξάμενον; ὡς γὰρ πρὸς τοὺς μαθητάς εἰσῆλθεν ἄλλοτε κεκλεισμένων θυρῶν, οὕτως ἐξῆλθε τότε, οἷον εὗρε, τοιοῦτον ἐάσαν τὸ τῆς φύσεως ἐργαστήριον, καὶ οὐδὲν λυμηνάμενον τοῖς ἀποῤῥήτοις τῶν κλείθρων ἐκείνων δεσμοῖς, ἵνα τοῖς συμβόλοις τούτοις δειχθῇ παράδοξος ἀληθῶς, καὶ θεῖος ὁ τόκος. Ταῦτα γέγονε μὲν ἅπαντα, καὶ τούτων πλείονα, καὶ πεπίστευται. ᾿Απόδειξιν δὲ τὴν τοῦ ἐργασαμένου αὐτὰ ἔχει ἀξιοπιστίαν Θεοῦ, καὶ οὐχ ἑρμηνεύεται λόγῳ ἀτονοῦντι πρὸς τὴν τῶν 51ραδόξων ἔργων ἐξήγησιν, καὶ ἱλιγγιῶντι πρὸς τὰ τῶν θαυμάτων δυστέκμαρτον. wtero volens comprehensus est? et qua ratione νατο γεννηθέν, καὶ τὰ τῆς παρθενίας σινα φυλάξαντα venter fetum nullo conceptum semine genitum fabricatus est, et virginitatis signa salva et illæsa servavit transiens ostia ventris, ut Job eloquitur **, et nullum egressus vestigium ostentans? Nam ut alio tempore januis clausis ingressus est ad discipulos saos, ita tunc est egressus, qualem invenit, talem naturæ officinam derelinquens, nec ullam arcanis illorum claustrorum vinculis corruptionem inſerens 7, ut hisce argumentis partus vere ostenderetur admirabilis et divinus. Hæc quidem omnia, et plura hisce facta sunt, et fide recepta. Sed eorumdem demonstratio, Dei auctoris infallibili nititur certitudine, 186 nec explicari possunt oratione, quæ operum stupendorum impar est enarrationi, et caligat ad miraculorum magnitudinem inscrutabilem. CAPUT XII. Εἰ τοίνυν πολεμεῖται μὲν ἡ ἀρετή, νικᾷ δὲ νίκην αμέριμνον, ἀγγέλων, καὶ ἄλλων θείων δυνάμεων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Δεσπότου φρουρούντων τὸν δίκαιον • (Παρεμβαλεῖ γὰρ ἄγγελος Κυρίου, φησί, κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς.» Καὶ αὐτὸς πρὸς τὸν Ἀβραὰμ ὁ Θεός· ο Μή φοβοῦ, ᾿Αβραὰμ, ἐγὼ ὑπερασπίζω σου.» Καὶ πρὸς τὸν Ίερεμίαν· ὁ Ἰδοὺ τέθεικά σε, ὡς πόλιν ὀχυράν, καὶ ὡς τεῖχος χαλκοῦν, ὀχυρὸν πᾶσι τοῖς βασιλεῦσιν Ἰούδα, καὶ τοῖς ἄρχουσιν αὐτῶν· καὶ πολεμήσουσί σε, καὶ οἱ μὴ δύνωνται προς σε, διότι μετὰ σοῦ εἰμι τοῦ ἐξαιρεῖσθαί σε), ο τί παθαινόμενος πρὸς τοὺς τῶν ἀγω νιζομένων ἱδρῶτας ασχάλλεις βασκαίνων, ὡς οὐκ οἶδας, τῶν στεφάνων αὐτοῖς, τὰ παθήματα βλέπων, καὶ τὰ βραβεῖα οὐ λογιζόμενος; πρὸς τοὺς τόνους έχε λυόμενος, καὶ τῇ ἐλπίδι των μισθῶν οὐ γαυρούμενος, τὰ νῦν ἰδυρόμενος θλιβερά, καὶ οὐ μᾶλλον χαίρων ταῖς μελλούσαις ἀμοιβαῖς; ἀεὶ γὰρ τὰ προστικώ μενα χρηστὰ τοὺς παρόντας ἐπελαφρίζειν είωθε πότ νους, καὶ τοῦ κέρδους ἡ ἔννοια κούφον τὸν ἐν τοῖς ἔργοις ποιεῖ κάματον, τῇ μείζονι ὠφελείᾳ οὐ λογιζο μένη τὸ δυσχερὲς τοῦ ἐλάττονος, Οὐκ ἤκουσας τοῦ παιδοτρίβου Παύλου τοῖς ἐναχθοῦσι ταῖς παρούσαις θλίψεσι υποφωνοῦντος, καὶ ἀναπίπτουσαν τῷ πλήθει τῶν περιστάσεων τὴν προθυμίαν τοῖς ἐλπιζομένοις ἐγείροντος, ὅταν λέγῃ·. Οὐκ ἄξια τα παθήματα του νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς;» Οὐκ ἤκουσας αὐτοῦ τὰ οἰκεῖα παθήματα Quocirca si virtus quidem impugnatur, facilem vero sine sollicitudine victoriam obtinet; quando quidem angeli, alieque divinæ potestates, atque ipse Dominus etiam hominem justum custodiunt: ‹ Immittet enim) angelus Domini, inquit, in circuitu timentium eum, et eripiet ipsos "., Et ipse Deus ad Abrabanum: • Noli timere, Abraham; ego protector tuus sum.. Et ad Jeremiam: «Ecce posui te ut civitatem munitam, et quasi murum æreum, munimentum omnibus regibus Juda, et principibus eorum; et bellabunt adversum te, et non prevalebunt contra te; quia tecum sum, ut liberem te”. › Ecquid commotus animi imbecillitate ad certantium sudores consternaris invilens c tanquam ignarus rei coronas ipsis? respiciens lalores, et non cogitans præmia, succumbis laboribus, et spe mercedum haudquaquam erigeris? Præsentes afflictiones deploras, neque potius lætaris de futuris retributionibus? Semper enim commoda, quæ exspectantur, præsentes labores consueverunt sublevare, et lucri cogitatio molestiam in opere ipso exantlandam levem efficit, præ majori commodo minoris incommodi difticultatem nullam existiinans. Nonne Paulum ludi patientia magistrump bis, qui cum præsentibus colluctantur affictionibus, succlamantem, dum animi alacritatem multitudine calamitatum collabentem rerum sperandarum 187 fiducia excitabat, audisti, quando dicebat: «Non sunt conaligua passiones hujus temporis ad futuram glo- διηγουμένου πρὸς παραμυθίαν τῶν πασχόντων, ἵνα riam, quæ revelabitur in nobis "?» Anuon euin smas afflictiones proprias enarrantem ad solatium alictorum audivisti, ut ne qui adversis exerceri videntur, quasi gravissima tolerantes, quæ nullus alius posset sufferre, dissoluti fatiscant? Nec enin gloriæ cupiditate abreptus sua commemorat certamina, qui ait:. Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem 80.» Neque quemadmodum illi, qui prurigine linguæ laborant, gestit dicere, quæ silentio non valet occultare. Sed cum sciret solatio esse afflictis, cum audiunt eadem jam alios μὴ μόνον οἱ δοκοῦντες ἀθλεῖν ἐκλυθῶσιν ὡς ὑπομέν νοντες ἀνήκεστα, & μηδείς; Οὐ γὰρ δόξης ὀρεγόμενος τοὺς οἰκείους διέξεισιν ἀγῶνας, ὁ λέγων, Εἰ ἔτι ἀνθρώποις ήρεσκον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην.» Οὐδὲ κατὰ τοὺς γλωσσαλγοῦντας ὠδίνει εἰπεῖν, ὦ κρύπτειν οὐ στέγει τῇ σιωπῇ. Αλλ' είδος παρακαλεῖσθαι τοὺς πάσχοντας τῇ τῶν ἤδη παθόντων ἀκοῇ, μαθόντας ὡς καὶ ἄλλοις συνέβη πάλαι, ἃ νῦν αὐτοῖς συμβαίνει, διδασκομένους φέρειν ἀνεκτῶς, ἐξ ὧν ἐπύθοντο ἑτέρους τὰ αὐτὰ ἐνηνοχέναι γενναίως, δημοσιεύειν ἀνέχεται ταῦτα, ἐφ᾽ οἷς λανθάνειν εἶχε 18 Joan. xx, 19, 26. 76 Psal. xxx, 8. 77 Gen. xv, 1. * Jerem. 1, 18 seqq. 7 Job 111, 10. το Rom. viii, 18. 60 Galat. 1, 10.

Τ PERISTERIA.-SECTIO XI. σπουδήν, καὶ τὰ κατορθώματα εξαγγέλλων, καὶ τοῖς passos esse, et cum discunt, ut aliis olim eveneδικούσι καυχήμασιν οὐ συνεπαίρων τὸ φρόνημα, με νῃ δὲ προσέχων τῇ τῶν πολλῶν ὠφελείᾳ, καὶ ἐμ πραγματευόμενος τοῦτο τὸ ζηλωτές ἅπαντας έργάζεσθαι τοῦ καλοῦ, καὶ ἄλλον ἄλλον ἐν τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας κινδύνοις ποιῆσαι φιλοτιμό runt, quæ nunc ipsis contingunt, erudirique ea ferre quoque patienter, ex quo audierunt alios eadem generose pertulisse; evulgare ideo ea audēt, quæ occulta esse obnixe studebat, dum et suæ virtutis momenta denuntiat, et vanæ gloriationis specie non extollit animum; sed soli multorum utilitati consulit, et ad hoc navat operam, ut omnes ad operandum bonum æmulatione accendat, et ad pericula pro pietate adeunda alteri alterum honesta committat ambitione. τερον. CAPUT XII. Διὰ τοῦτο καθάπερ τις κομψός και φιλόδοξος μετά Hanc ob causam adinstar hominis jactantis et πολλῆς παῤῥησίας τοὺς ἰδίους διεξέρχεται σεμνυνό gloriosi, cum nulla libertate verborum sua certaμενος ἄθλους, «Εν κόποις, λέγων, περισσοτέρως, ἐν mina extollendo commemorat. c in laboribus, inθανάτοις πολλάκις, ἐν λιμῷ καὶ δίψει, ἐν ψύχει καὶ quiens, abundlantias, in mortibus frequenter, i γυμνότητι, ἐν κινδύνοις πολλάκις· τρὶς ἐραβδίσθην, ſame et siti, in frigore ac nuditate, in periculis ἅπαξ ἐλιθάσθην, τρὶς ἐναυάγησα, νυχθήμερον πε- crebro: ter virgis casus sum, semel lapidatus sum, ποίηκα ἐν τῷ βυθῷ·» μετὰ τοῦ ἀληθεύειν μεγάλα 188 ter naufragium feci, nocte atque die in proφιλονεικήσας δεῖξαι τὰ ἑαυτοῦ κατορθώματα, όπως fundo maris fui "., Ubi cum studio veritatis amκαὶ ζῆλον μιμήσεως ἔχωσιν οἱ φιλόπονοι, καὶ τῷ μὴ bit rerum abs se gestarum ac strenuarum magnituφθάνειν τὰ αὐτοῦ, μετριάζουσι τῷ φρονήματι, πολύ dinem ostentare, ut qui libenter labores sustinent, τῆς ἐκείνου ὑπολιμπανόμενο: ἀρετῆς. Εἰ γὰρ καὶ αὐ habeant quod æmuleutur imitando, et dum ad ejus τὸς περὶ τῶν τότε φησίν, οἷς ἔργον ἦν ἡ πρὸς αὐτὸν certamina non pertingunt, modeste de suis senἅμιλλα τῶν καλῶν, ὅτι περισσότερον πάντων έχου tiant, utpote longe ab illius virtute remoti. Etenim πίασε· τίς αὐχῆσαι τολμήσει τῶν νῦν τὴν πρὸς αὐτ si et ipse de illis, qui eo tempore cum eo præclaris τὸν ἰσοτιμίαν, ὅτε οὐ μόνον τὸ πρᾶξαι ἐκεῖνα, ἀλλὰ operibus edendis contendebant, ait, quod abundanκαὶ τὸ πιστεῦσαι ὅτι γεγένηται, τοῖς πολλοῖς ἐστι tius omnibus laboravit **: quis hoc nostro sæculo δυσχερές; «Οἷά μοι, πάλιν φησίν, ἐγένοντο ἐν Αν viventium gloriari audeat se ipsi meritis, et gloria τιοχείᾳ, ἐν Ἰκονίῳ, στους διωγμούς ὑπήνεγκα· καὶ ἐκ coæquandum, quando ista non solum factu, sed πάντων με ἐῤῥύσατο ὁ Κύριος"» τὴν ἐῤῥύσατο φωτ etiam creditu, quod facta fuerint, multis dura sunt νὴν, δέλεαρ τοῦ ὁμόσε τοῖς κινδύνοις τεθαρρηκότως et difficilia? c Qualia mihi, ait iterum, facta sunt χωρεῖν τεθεικώς. Ἵνα ἕκαστος προτροπὴν τὸ μηδὲν Antiochiæ et conii; quales persecutiones sustinui; κακοπαθεῖν ἐν τοῖς πειρασμοῖς ἔχων, εὐψύχως προσε et ex omnibus eripuit me Dominus "., Ubi vocem, ἐλθῃ, καὶ μὴ ὀκλέζοι τῷ ἔργῳ, τὸν ἤδη ῥυσθέντα eripuit, velut escam ad pericula subeunda simul τῶν κινδύνων τοῦ καὶ ἑαυτοῦ γενήσεσθαι ὁρῶν ἐν- audacter posuit, et dum quisque certus est nihil έχυρον ἀξιόχρεων. Καὶ αὖθις δὲ πρὸς τοὺς ἀντ sibi eventurum mali in tentationibus, bono eas αιροῦντας ἀνάστασιν, καὶ ματαίαν τιθεμένους τὴν animo adeat, noc operi se accingere tergiversetur, ἐνθάδε ταλαιπωρίαν, οὐκ ὄντος καιροῦ μετὰ θάνα- cuin exemplo jam ante ex periculis erepti quasi piτον, ἐν ᾧ τῶν πεπονημένων ἀπολαύσουσιν οἱ ἀθλή gnus habeat, persuadeatque sibi idem eventurum. σαντες, ἀποτεινόμενος ὧδε πώς φησιν· «Εἰ κατὰ Et rursus adversus eos, qui resurrectionem tollunt, ἄνθρωπον ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ, τί μοι τὸ ὄφελος, et frustra ærumnas hic tolerari statuunt, quia post εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται;» Τῇ μνήμῃ τῆς τῶν νε mortem nullum tempus percipiendi laborum suo. κρῶν παλιγγενεσίας δείξας, ὅτι οὐ μάτην ηγωνίσατο, rum fructum laborantibus restat, contendens, hisce οὐδὲ εἰκῇ τὰς τοσαύτας ὑπέμεινε θλίψεις, ελπίδι δὲ verbis utitur: «Si secundum hominem ad bestias καὶ προσδοκία, τῆς μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀμοιβῆς, pugnavi Ephesi; quid mihi prodest, si mortui non ευλόγως ἑκαρτέρησε τοῖς παθήμασι προσκαίρων resurgunt **? › Mentione illa regenerationis morθλίψεων ἀπέραντον ἐκδεχόμενος εὐφροσύνην. tuorum se non frustra certasse, neque temere tot alictiones tolerasse ostendit, sed spe, atque exspectatione futuræ post resurrectionem remunerationis optima ratione ærumnas tolerasse momentanearum 189 afflictionum nunquam desituram lætitiam exspectans. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. "Οθεν καὶ πᾶσι καλῶς [τοῖς] μεθ' ἑαυτὸν ἔγκε λεύεται, λέγων· «Τὸ καλὸν ποιοῦντες· μὴ ἐκκακῶμεν, καιρῷ γὰρ ἰδίῳ θερίσομεν, μὴ ἐκλυόμενοι.» Τῇ τῶν δραγμάτων ἐλπίδι τὸν ἐπὶ τῷ σπόρῳ παραμυθούμενος κάματον. Καὶ πανταχοῦ τῷ τῆς οἰήσεως πάθος καλάζων οὐ παύεται, ἵνα καὶ τὸ ἀγαθὸν γένηται, καὶ +3 CAPUT XIV. Unde et cunctis suis sectatoribus ita præclare præcipit dicens: • Bonum facientes non deficiamus tempore enim suo metemus non deficientes ".» Ubi manipulorum spe laborem impendendum sationi consolatur. Et ubique existimationis morbum coercere Don cessat, ut et bonum perficia - sn Galat. vi, 9. τι 11 Cor. x1, 23-25. 8 1 Cor. xv, 10. 63 Η Tim. 111, 11. BI Cor. XV, 32.

ἀεὶ φιλοῦσα συμπλέκεσθαι, ἢν μὴ νήφωσιν οἱ τὴν ἐργασίαν τούτων σπουδάζοντες. Ὡς γὰρ εἰπεῖν ἀναγκασθεὶς τὰ οἰκεῖα πλεονεκτήματα, τέχνῃ τοῦ προ- - τρέψασθαι τοὺς ἀκούοντας ἐπὶ τὴν μίμησιν, τὴν τοιαύτην καύχησιν, ἀφροσύνην ὠνόμασε, καὶ τὸ ζη λοῦν τὰ ἔργα δείξας τῇ διηγήσει, καὶ τὸν ἐπὶ τούτοις κόμπον κωλύσας τῷ διαβαλεῖν ὡς ἀφροσύνην τὴν καύχησιν. Οὕτω πάλιν ὀπίσω λέγων ἐπιλανθάνεσθαι, καὶ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτείνεσθαι, τὸ αὐτὸ εἰσηγείται ἄλλῃ μεθόδῳ ὁ μὲν γὰρ πρὸς τὰ ἤδη πεπονημένα βλέπων φυσᾶσθαί πως πρὸς ἀπόνοιαν εἴωθεν· ὁ δὲ τὰ πρὸς τὴν τελείωσιν λειπόμενα σκοπῶν, ταπεινός ἐστιν ἀναγκαῖον, καὶ μέτριος, τὸ ἄδηλον τοῦ εἰ φθάν σοι πρὸς ὅπερ ἐπείγεται, ταπεινοφροσύνης ἔχων μετ γίστην ὑπόθεσιν. Ὅπως οὖν ἀεὶ τῶν προσκοπτόντων ἐν τῷ ἀγαθῷ κατεσταλμένον, καὶ ἄτυφον μένῃ τὸ φρόνημα, μὴ ὅπερ ήνυσαν, ἀλλ' ὅσον ἀπολείπονται τοῦ προκειμένου συμβουλεύει ὁρᾷν. Πρὸς τοῦτο γὰρ τεταμένος ὁ νοῦς, καὶ τῇ φροντίδι τῶν ἐν σπουδῇ κειμένων τρυχόμενος, οὐχ ἕξει καιρὸν οὐδὲ λογίσασθαι κατορθώματα, οὔτε τὴν τούτοις παρομαρτούσαν ἀπόνοιαν. Τοῖς γὰρ οὕτω διακειμένοις, λειτουργοί μὲν πρὸς τὸ ἀνεπηρέαστον παραμένουσιν ἄγγελοι, φροντιστὴς δὲ τῆς χρείας πάρεστιν αὐτοῖς διόλου ὁ Δεσπότης Θεὸς, ὡσὰν αὐτοῖς εὐοδούμενος ὁ ἀγών, ἀνεκτῶς τρέχῃ πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, οὐκ ἐμποδιζόμενος περισπασμῷ τῆς ἀνάγκης τοῦ tur, et jactantia bonum opus instar parasiti non as- αλαζονεία μὴ παρασιτῇ τῷ καλῷ τοῖς κατορθώμασιν sectetur, quæ præclare gestis rebus semper sese comitem implicare amat, nisi advigilent bonorum operum studiosi. Nam quasi necessitate coactus fuisset proprias virtutes commemorare, ut hoc artificio auditores ad imitandum cohortaretur, gloriationem hujuscemodi stultitiam appellavit; ubi et opera ipsa zmulanda fore commemorando ostendit, et prohibet jactare ac efferre se operibus, accusando stultitiæ nomine gloriationem. Eodem quoque modo iterum ait, eoruin quæ retro sunt se oblivisci, et add ea, quæ priora sunt, extendi ", idem alia ratione viaque astruens. Qui enim opera jam peracta respicit, ad insaniam quodammodo inflari consuevit; at qui spectat quantum ad perfectionem desit, illum humilem atque modestumn esse necessum 8 est; cum ex eo, quod perspectum non habet, utrum eo, quo tendit, sit perventurus, maxima humilitatis occasio ipsi suppetat. Quapropter ut qui proficiunt in bono, semper recte composito, minimeque infato sint animo, non quid peractum fuerit, sed quantum ad propositum finem assequendum adhuc supersit, spectare consulit. Nam animus ad hoc intentus, 190 et rerum desideratarum cura anxius tempus non habebit cogitandi de operibus peractis, neque sequentem inde concipiendi amentiam. Quorum enim ita est affectus animus, illis angeli quidem assistunt, ut nullis obnoxii sint injuriis, ministri; ipse vero Dominus Deus, quæ vitæ usus requirit, σώματος. præsens universum suppeditat accurate, ut certamen eorum directo itinere ad supernæ vocationis bravium, sine ulla necessitatis corporeæ distractione ac impedimento, facile decurrat. CAPUT XV. De Jacob. Hoc est enim, quod magnus ille Jacob multa edoctus experientia dicebat: • Deus, qui pascit me ab adolescentia mea; angelus, qui eruit me de cunctis malis ". › Utriusque opem in Mesopotamia expertus, baculo solo instructus peregrinationem suscepit, et multis cum opibus reversus est domum, et divinæ potentiæ adjutorio, ut ipse ait, erutus de cunctis malis. Nam cum minas Esau metuens fugam arripuisset, rursus vero rediisset metu fratris inhumani necdum deposito; non verbis illum ad fiduciam cohortatur applaudens Deus, quibus Abraham et Jeremiam videtur allocutus; sed ipsa re atque opere ei persuadet, quod omnes insidias struere paratos, robore superaturus esset: et visione divinitus objecta quemdam viri specie cum ipso luctaturum committit ", qui ipsi versus auroram vigilanti cedere simulate in lucta, et in pugna victoriam concedere 191 videbatur, ut fiducia adversus bomines concepta, ex co quod angeli apparentis et colluctantis ipsi, fortitudini prævaluisset, bono inde animo abiret persuasus se omnes insidias exsuperaturum. Et ut hac de re visionis exciperet mysterium, ait recedenti ipsi: «Contra Deum fortis fuisti, et contra homines prævalebis "., Quasi diceΚΕΦΑΛ. ΙΕ'. Περὶ τοῦ Ἰακώβ. Τοῦτο γὰρ ἐκ πείρας πολλῆς ὁ μέγας ἔλεγεν. Ιακώδ· ο Ο Θεὸς & τρέφων με ἐκ νεότητός μου· ἄγγε λος ὁ ρυόμενός με ἐκ πάντων τῶν κακῶν.» Αμφο τέρων ἐν τῇ Μέσῃ τῶν ποταμῶν τὴν πεῖραν λαβὼν ῥάβδω μόνῃ τὴν ἀποδημίαν στειλάμενος, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ὑπάρξεως ὑποστρέψας οἴκαδε, καὶ ῥυσθεὶ; ἐκ τῶν κακῶν ἀπάντων, ὥς φασι, συμμαχίς θείας δυνάμεως. Ἐπειδὴ γὰρ τὰς ἀπειλὲς τοῦ Ἡσαῦ δε δοικώς δρασμῷ χρησάμενος ἦν, ἐπανῄει δὲ πάλιν φοβούμενος ἔτι τὸν ἀνήμερον, οὐ λέγεται μέντοι παρακροτῶν εἰς θάρσος, ὡς τῷ ᾽Αβραὰμ, καὶ τῷ Ἱερεμίᾳ φαίνεται ὁ Θεὸς εἰρηκώς· πράγματι δὲ πείθει, καὶ ἔργῳ αὐτὸν, ὡς ἔσται τῇ ἰσχύϊ παντὸς ἐπιβουλεύειν προθεμένου ἀνώτερος, καὶ θείαν ὄψιν ἀνδρείκελον συμπλακήναι παρασκευάζει πρὸς ὄρθρον ὕπαρ αὐτῷ ὑποκρινομένην ἧτταν ἐν τῇ πάλῃ, καὶ διδοῦσαν τὸ δοκεῖν νικὴν κατὰ τὴν μάχην αὐτῷ, ἵνα ἔχων τὸ πε ποιθὸς κατ' ἀνθρώπων, ἐκ τοῦ περιγενέσθαι τῆς φατ νείσης αὐτῷ καὶ συμβαλούσης δυνάμεως, εύψυχος ἀπίῃ, πάσης ἐπικρατέστερος ἔσεσθαι πεπεισμένος ἐπιβουλῆς. Καὶ ἵνα πρὸς τοῦτο τῆς ὄψεως τὴν οἰκου νομίαν ἐκλάσῃ, φησὶν ἀναχωροῦντι αὐτῷ, «Ενίσχυσης μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός ο μονονου χ. λέγων· "Απιθι θαῤῥῶν τῇ ἰσχύϊ ταύτῃ. Τις γὰρ ** Philipp. ur, 13. 87 Gen. ALH, 16. 88 Gen. ΧΧΧ, 21. RP ibid. 28.

PERISTERIA.- SECTIO XI. €26 ἀνθρώπων στήσεται πρὸς ῥώμην ισχύσασαν συμπλα- ret: Abi confisus hoc robore. Quis enim hominum κῆναι Θεῷ; Ἔνθεν καὶ ὁ γενναῖος τῇ ἐλπίδι Δαβὶδ διώκοντος αὐτὸν τοῦ ᾿Αβεσαλώμ μετὰ τῶν μαχίμων παντὸς τοῦ λαοῦ, ἔλεγε πεποιθώς· «Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαοῦ τῶν κύκλῳ συνεπιτιθεμένων μοι· ο τὴν φρουρὰν τῆς θείας δυνάμεως δυνατωτέραν εἰδὼς τῶν κυκλούντων ἐχθρῶν. Καὶ πάλιν· • Ἐν εἰρήνῃ ἐπὶ τὸ αὐτὸ κοιμηθήσομαι, καὶ ὑπνώσω, ὅτι σὺ, Κύριε, κατὰ μόνας ἐπ' ἐλπίδι κατώκησάς με.. Οὕτω γὰρ ἦν τῇ ἐλπίδι τοῦ κρείττονος ὠχυρωμένος, μόνος οὐκ ἐδεδοίκει τοσοῦτον πλῆθος ἐχθρῶν, καὶ ἀμερί μνως ἅμα τῷ ἀνακλιθῆναι ἐκάθευδεν, ἀγρυπνούντων τῇ φροντίδι ἐκείνων, καὶ τρυχομένων, πῶς περιέσονται οἱ πολλοὶ τοῦ ἑνός. Καὶ μάλα γε εἰκό έως. resistet fortitudini, quæ cum Deo colluctari valuit? Unde et generosus David spei plenus, dum Ahsalom cum delectis totius populi militibus eum persequeretur, confidenter aiebat: • Non timebo millia populi circumdantis me in gyrum › Quod divinæ virtutis praesidium circumcingentibus hostibus potentius esse sciret. Item: «In pace in idipsum dor miam, et requiescam, quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me "., Ita enim erat solus spe melioris seu cœlesti conürmatus, ut soJus tantam multitudinem hostium minime metueret; sed simul cubitum concessisset sine cura dormiret illis interim præ sollicitudine vigilantibus, et cura se macerantibus, quomodo multi uno potirentur: et quidem merito. CAPUT XVI. Εἰ γὰρ, ὡς εἴρηται, Παρεμβαλεῖ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων·» τί μοχθοῦσιν οἱ ἔξωθεν κυκλοῦντες ἀνόνητα, τῆς ἀσφαλεστέρας φυλακῆς ἐνδυ τέρω κυκλούσης τὸν δίκαιον, καὶ τὰς ἔξωθεν κωλυούτης καταδρομάς; Τί δὲ καὶ ἡ ἀκτημοσύνη τὸν φιλοσοφοῦντα, καὶ ἀσκούμενον αὐτὸν ἀδικεῖ, οὔτε φροντίδα τῆς τῶν ματαίων ἔχοντα φυλακῆς καὶ τῆς χρείας ἡνίκα βούλεται εὐποροῦντα, τῆς κτίσεως ἁπάσης ὑπηρετούσης ὡς Δεσπότῃ πάντων αὐτῷ, καὶ δωροφορούσης τὰ καταθύμια σπουδαίως, ὅτε μάλιστα τοῖς κομῶσι τῷ πλούτῳ, καὶ αὐτὰ τὰ τῆς ἀναγκαίας ἐπιτήδεια ἐπιλείπει τροφῆς; Ποιοι γὰρ ἐν τοῖς ἱστο ρουμένοις λιμοῖς παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ οὐκ ἐκενώθη σαν πλοῦτοι; Ποίαι τῶν γεννημάτων οὐκ ἐπέλιπον ἀποθῆκαι; ὅτι προφητική γλώσσα οὐρανὸν, καὶ νέο φη, καὶ γῆν ἅπασαν ἀπεστέρωσεν ἅμα, ὅτε πηγῶν μὲν ἐξ ἀδύτων, αὐτῶν ἐξηράνθησαν φλέβες. Ψεκὰς δὲ καὶ ὁρότος ἄνωθεν οὐκ ἔπεσεν ἐπὶ γῆν, ἐλιθώθησαν δὲ πεδιάδες πολυχρονίῳ αὐχμῷ, οὐ πόαν, οὐ χόρτον, οὐκ ἄνθος ἡρινὸν βλαστήσασαι οὐδαμοῦ· ὅτε κτη νῶν, καὶ θηρίων, καὶ πτηνῶν θνησιμαίων ἐπεπλήθει ὄρη, καὶ φάραγγες, νέων δὲ καὶ γεγηρακότων ἀνθρώπων οἶκτος ἦν καὶ ἐλεεινὸς κατ' ὀλίγον μαραι νομένων ὁ θάνατος· ὄψις δὲ τῶν τεθνηκότων ἀηδής, καὶ ἀφόρητος, μυδώντων κατὰ τὰς ἀγορὰς τῶν σωμάτων, καὶ λυθρώδεις ἀποσταζόντων σταγόνας· καὶ τοῖς ζῶσι ποιούντων θανάτου τὸν βίον χαλεπώτερον [) mortuorum odiosus, atque intolerabilis putrescenὁρῶσιν οὐ μόνον ταῦτα, ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν ἐκπνεόντων ἔτι κακά, μητέρας ἐπιδακρυούσας ἐν κόλποις ψυχοῤῥαγοῦσι τοῖς φιλτάτοις, παῖδας παρακαθεζομένους πατράσι, καὶ πατέρας ψυχορραγοῦσι παισὶν ἐνδείᾳ τροφῆς, φίλους ἀτενῶς προσέχοντας ἐν τῷ ἀποπνέειν παροῦσι φίλοις, καὶ φειδοῖς τυγχάνοντας οὐδαμῶς, ἑνὸς ἴσως παραμυθία ψωμοῦ δυναμένου ἀνακτήσασθαι ἐκλείπον ἤδη τὸ πνεῦμα. Τοσοῦτον γὰρ ἡ ἀνάγκη τοῦ λιμοῦ ἕκαστον ἑαυτοῦ μᾶλλον τῶν ἄλλων φροντίζειν βιάζεται. Κἂν τῷ ἐλεεινῷ τοῦ πάθους τῷ ἔτι μικρᾶς ἀποροῦντι τροφῆς οἰκτρὰν τοῦ τελευτῶντος δείκνυσι τὴν ἀπώλειαν, κακείνῳ συμπαθῶς ἐπιστέ Si enim, uti dictum est: «Immittet angelus Domini in circuitu timentium eum 92: cur vano labore se conficiunt, qui justum exterius inutiliter gyro cingunt, quem securior custodia interius jam circummuniit, quæ incursus externos arcet. Qua enim injuria paupertas philosophum, et exercitatorem 192 ipsum amicit, quem neque vanissimarum rerum custodia sollicitum habet, et cui omnia að¸ usum pro libito sufficiunt: quandoquidem omnis creatura ei veluti omnium Domino subservit, et obsequium voluntati ejus obnixum uti donum adfert, cum illis, qui maxime gloriantur divitiis, quæ victui sunt necessario congrua et ipsa desunt? Quas enim opes non exhausere fames, quæ litteris divinis proditæ fuerunt? Quæ frugum horrea non destituerunt? quando lingua prophetica coelum, et nubes, terramque universam simul obfirmavit; cum fontium quidem venæ in ipsis telluris adytis exaruerunt; neque stilla, neque ros desuper cecidit super terram; campi autem diutino squalore in saxeam obriguerunt duritiem, nec herbam, nec fenum, nec florem vernum uspiam producentes: ubi jumentorum et ferarum atque volucrum demortuis cadaveribus oppleti erant montes et valles; hominum insuper juvenum, senumque planctus erat, sensimque contabescentium mors miserabilis, aspectus quoque » Psal.!!!, 7. 91 Psal. IV, 92 Psal. XXXI, 8. tibus passim per fora corporibus, et sanie taboque diuentibus, quæ viventibus vitam morte reddebant duriorem, non ista tantum videntibus, se præterea spirantium adhuc mala; matres deploran - tes liberos charissimos in sinubus animam agitantes, filios parentibus, et parentes filiis præ alimentorum penuria exhalantibus animam assidentes, amicos assidue adhærentes amicis coram exspirantibus; nec ullo eus sublevantes subsidio, cum vel un panis buccella deficientem tunc spiritum reficere, solatiumve aliquod afferre potuisset. Talis enim est necessitas famis, ut unumquemque sui 193 μου

tius, quam aliorum curam babere cogat. Et, quod 4 νοντι, καὶ τὴν οἰκείαν ἐννοοῦντι ἀπαραίτητον χρείαν, in hoc malo maxime miserandum, cui adhuc pau- καὶ μᾶλλον λογιζομένου τοῦ πέλας εἰς κηδεμονίαν lulum victus superest, miserabile morientis in ocu- ἀναγκαιότερον ἑαυτόν. Τί ὤνησαν τους πολυχρύσους los ingerat exitium, qui uno eodemque tempore, et τότε οἱ τῶν χρημάτων θησαυροί, οὐκ ὄντος εἰς illi pro affectu humanitatis ingemiscit, et propriam συνωνὴν οὐδαμοῦ σίτου; Τί δὲ οἱ τοῦ ἀργυρίου πολυnecessitatem inevitabilem cogitat, suique ipsius cu- τάλαντοι ἐχρησίμευαν πίνακες, Κύων ἀπορία παρ ram potiorem ducit, quam proximi. Quid profuerunt εῤῥιμμένοι; Οὐδὲν γὰρ τούτων παρεμυθεῖτο πείναν, tunc opulentis pecuniarum thesauri; ubi frumen- οὐδὲ ἦν ἔνδειαν θεραπεῦσαι ἱκανόν. Εργουν τέχναι tum, quod emas, nullibi est? Quid vero lances ar- μαγείρων, ήργουν οινοχόων εμπειρίαι, ἤργει τῆς genti ponderosæ juverunt, quæ præ obsoniorum ἄλλης διακονίας ὁ θόρυβος, ἐσχόλαζον σιτοπόνοι, penuria abjectæ? Nihil enim istorum famem sedat, εσχόλαζον μελιπῆκται, ἐσχόλαζον οἱ τῶν πρὸς αὐτὸν neque curare valet egestatem. Cessant artes coquo καὶ κιθάραν ᾀδόντων χοροί. Πάντας γὰρ αὐτοὺς εἶχεν rum, cessat dexteritas perita pocillatorum; cessat ὁμοῦ μία τῆς ἐνδείας κατήφεια, καὶ ἐν ἔστενον reliquorum ministeriorum turba, feriantur frumen- ἅπαντες, ἀπορίαν τροφῆς. Τί δὲ τοὺς κατ' ἐκεῖνο tarii, et conditores ciborum, feriantur cupediari, καιροῦ δικαίους ἔβλαψεν ἡ ἑκούσιος σπάνις τῶν που feriantur tibicines et cithara canentium chori. λυτίμων ὑλῶν, ἑτοίμην, ὅπουπερ ἂν ἐβούλοντο, Omnes enim simul una necessitatis mœstitia occu- εὑρήσαντας καὶ ἀταλαίπωρον τράπεζαν; pât, unamque victus inopiam omnes ingemiscunt. Quid autem eo tempore detrimenti attulit justis voluntarius pretiosarum rerum defectus, qui paratam facilemque mensam ubicunque volunt,' inve niunt? CAPUT XVII. Βασιλεὺς ἦν ᾿Αχαάβ τότε, καὶ Ἠλίας, καὶ Ελισα σαῖος προφῆται· ὁ μὲν καὶ γῆς κεκτημένος μέτρα πολλὰ, καὶ χρημάτων θησαυρούς, ὡς βασιλικούς, δαψιλεῖς· οἱ δὲ παντελῶς ἄποροι, ἀνέστιοι, ἀχρήμα τοι· ὁ μὲν ἁλουργίδα Αμφιεσμένος, καὶ πᾶσαν τὴν βασιλικὴν περὶ αὐτὸν ἔχων σκηνήν, οἱ δὲ μηλωτὴν διεζωσμένοι, καὶ λειτουργῶν μεμονωμένοι. Καὶ ὁ μὲν ὄρη περιῄει, καὶ νάπας, βοτάνην εἰς ποηφαγίας παραμυθία, ἀναζητῶν. Οἱ δὲ ἔνθα καιρός κατελάμ βανε τροφῆς, ἐκεῖ τῶν καταλλήλων εὐπόρουν σιτίων. Ἐπέταττον χήρα κομίσαι βρῶσιν αὐτοῖς, καὶ δράκα μόνην ἔχουσα ἔνδον ἀλεύρου, χορὸν τέκνων παρορῶσα λιμωττόντων, τούτοις εἰς ἐγκρυφίαν πέψασα τὴν δράκα προσέφερεν. Οὐκ ἦν ἀμητὸς, καὶ τούτοις ὅλως ἡ ὑδρία ἐγένετο· ἄσπορος ἡ πεδιάς, καὶ τούτοις ὤμε βρει τὸ ἄλευρον· ἄκαρπος ἡ γῆ, καὶ τῆς ὑδρίας έτεθήλει τὸ λήϊον· ἐξέλιπον ἀποθῆκαι πολύσιτοι, καὶ ἡ δράξ οὐκ ἀπέλειψεν. Οδοιποροῦντες ἐκάθευδον, καὶ μετὰ τὸν ὕπνον παρ' ἀγγέλων ἐσιτίζοντο τὴν ἀναγκαίαν, ἄρτον καὶ ὕδωρ, τροφήν· μᾶλλον δὲ καθ εύδοντες διυπνίζοντο παρὰ τῶν ἁγίων δυνάμεων, καθάπερ δεσπόται καλούμενοι παρὰ τῶν διακονούντων ταῖς τοιαύταις χρείαις οἰκετῶν ἐπὶ ἑτοίμην ἑστίαν. Ερημον ᾤκουν, καὶ κόρακες αὐτοῖς ἐκ τῆς οἰκουμένης ἄρτον παρεκόμιζον τῷ πρωΐ, καὶ κρέα τὸ δειλινόν. Πόθεν λαμβάνοντες; Οὐ γὰρ εὔπορος οἰωνοῖς, καὶ τότε ἐν λιμῷ, ἡ τοιαύτη τροφή νεκρών Rex igitur erat tunc temporis Achab, et Elias, atque Elissæus prophetæ ": ille quidem multa terræ possidens jugera, et opum thesauros lucuJentos, quippe regios; hi vero rerum omnium penitus egeni, sine lare, sine pecunia: ille purpura amictus, et omnem apparatus regii pompam circum se obtinens; hi autem melote 194 et pelle ovina accineri, et famulorum ministerio destituti. Hile tamen montes pererrabat, et valles, herbam ventri solando requirens: hi autem, ubi comnedendi tempus eos occupasset, ibi abundabant copia congruentium ciborum. Præcipiebant viduæ, ut ipsis afferrt dapes: et cum pugillum solumn haberet farina domi, turbam esurientium filiorum despiciens, istis pugillum pinsens ex eo panem subcinericium proferebat. Nulla apparuerat messis; et hisce pro area erat hydria: campi non fuerant consiti; et his pluebat farina, terra infrugifera erat, et ex lydria germinabat seges: horrea frumento stipata defecerant; et pugillus non deliciebat. Ex itinere detessi dormiebant, et post somnum experrecti ab angelis victum necessarium accipiebant cibati pane et aqua: quin potius cum dormirent excitabantur a sanetis potestatibus, quemadmodum Domini evocati a famulis, qui deserviunt hujuscemodi usibus, að paratas epulas. Degebant in solitudine deserta, et corvi panem ipsis ex orbe terrarum mane afferebant, et carnem vespertinam. Et undenam acci- ειθισμένοις παραμένειν βορᾷ, καὶ μόλις εἰς κόρον piebant? Nec enim alimentum hujusmodi facile erat paratu, et quidem tempore famis, ab avibus consuetis immorari in devorandis cadaveribus, et vix inde ad saturitatem recedentibus. Et quod mirandum tune maxime, etiam in tanta rerum necessariarum inopia convivas alios dapsiliter invitabant, nee sui tantum tali tempore curam habentes, quasi paulo post sibi ipsis, vel ægre, vel nullo etiam • 1. Reg. xx xx; 1V Reg. 1-1. ἔσθ' ὅτε ἐπιτυγχάνουσι τούτων. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστόν, ὅτι καὶ ἑστιάτορες ἄλλων ἐν σπάνει τῶν ἀναγκαίων ἐγίνοντο φιλότιμοι, οὐχ ἑαυτῶν μόνον φροντίζοντες ἐν τοιούτῳ καιρῷ ὡς μετ' ὀλίγον δυσχερῶς, ἢ οὐ δαμῶς εὐπορήσοντες σίτου, εἰ τὸ τέως ὑπάρχον, ἀναλώσουσιν ἕτεροι· ἐξέτειναν δὲ καὶ εἰς πολλοὺς ἄλ λους τὴν δωρεάν δαψιλῶς, οὗ ποτε τὰ τῆς χάριτος ἐπιλείψειν πεπιστευμένοι, ἕως μένουσι δίκαιοι, εύο

PERISTERIA.-SECTIO XI. μηχάνου προς πόρον οὔσης τῶν τοιούτων ὑλῶν, καὶ ἡ modo cibum repertari, si quod tunc supererat, alii τοῖς ἀξίοις ἡγουμένης δασμόν, ἡ φόρον τὴν χρείαν ὀφείλειν τοῦ σώματος. «Μὴ γὰρ μεριμνήσητε τοῦτο, φησὶ διδάσκων ὁ Κύριος, λέγοντες· Τί φάγωμεν, ή τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Οἶδε γὰρ ὁ Πατήρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος, ὅτι χρήζετε τούτων ἁπάντων, ο καὶ ὅτι τῷ ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθὸν χρέος, καὶ οὐ χάριν, δίδωσι ταῦτα. Douninus) dicentes: Quid manducabiinus, aut quid ster cœlestis, quia his omnibus indigetis”, › et uti gratuitum munus elargitur. Παράθες, absumerent, sed et ad alios plures prætendebant donum magnifice, nunquam defuturam gratiam confidentes, 195 quamdiu persisterent in justitia, cum gratia divina ad hasce res comparandas sit ingeniosa, et existimet se debere dignis corporis usui necessaria veluti tributum aut vectigal. Nolite etenim solliciti esse hac de re (docens inquit bibemus, aut quo operiemur? Seit enim Pater vequod operanti bonum hæc ipsa uti debitum, et non CAPUT XVIII. Hisce dictis adjungit, quod e dignus est operarius cibo suo. Centum enim viros nutrierunt una > Προστίθησι τοῖς εἰρημένοις, ὅτι «ἄξιος ὁ ἐργά τῆς τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστιν. ο Ἑκατὸν γοῦν ἅπαξ Έτρεφον ἄνδρας δέκα μόνον ἔχοντες άρτους, ὀλίγους vice ii, qui decem tantum habebant panes, qui pauci μὲν ὄντας τῇ ἀναλογίᾳ πρὸς κόρον τοῦ πλήθους, κορέσαντας δὲ ὅμως, καὶ τοῖς λειψάνοις ἐγγυησάμενοι τὸν κόρον. Τοῦ γὰρ λειτουργοῦ, ἀκούσαντος, παράθες τοῖς ἀνθρώποις τοὺς ἄρτους, καὶ φάγωνται· ν εἶτα τῷ εἰκότι μᾶλλον, ἢ τῇ ἀξιοπιστίᾳ τοῦ ἐπιτάττοντος προσεσχηκότος, καὶ εἰπόν τος· «Τί παραθῶ ταῦτα ἐνώπιον τοσούτων;» Καλῶς οἱ ἑστιάτορες τῇ πίστει ὠχυρωμένοι φασί·. Παρά θες, ὅ τι φάγωνται, καὶ καταλείψουσι.» Καὶ ἔφαγον, καὶ κατέλιπον, κατὰ τὸ ῥῆμα Κυρίου, ἵνα προλάβῃ θαῦμα δουλικὸν, καὶ ὁδοποιήσῃ τὴν παραδοχὴν τῷ Δεσποτικῷ θαύματι. Προτρέχουσι γὰρ ἀεὶ τῆς ἀλη θείας εἰκόνες, τοὺς ἀγνώμονας ἐμφράττουσαι Ἰουδαίους, ἵνα, ὅταν συκοφαντεῖν ἐπιχειρήσωσιν ὡς ἄπιστα ἡ ἀδύνατα τὰ Κυριακὰ θαύματα, ἐκ τῶν φθασάντων δυσωπηθῶσι, παύτασθαι τῆς ἀκαίρου φιλονεικίας, καὶ ἀναιδῶς ἔστασθαι ἐρυθριάσωσι πρὸς θαῦμα Δεσποτικόν, οὗ προλαβόντες ἔφθασαν ἐπὶ τῶν δούλων καταδέξασθαι τοὺς τύπους ἄνευ ἔριδος. quidem erant, si multitudinem exsaturatorum al tendamus, saturarunt tamen, et reliquiis saturitatem polliciti sunt. Nam cum minister audisset: • Appone, appone hominibus panes, et comedent ** "; et magis verisimilitudinem rei, quam jnbentis auctoritatem attenderet diceretque: Ecquid apponam ista coram tot viris?» Præclare convivii præsides fide obfirmati aiunt: ‹ Appone, ut comedant, et supererit *.» Et comederunt, el superfuit secundum verbum Domini; ut præceleret miraculum famuli viamque sterneret, qua miracuium Dominicum admitteretur. Semper enim veri. tatem præcurrunt imagines, quæ amentibus os ol struerent Judæis, ut quando calumniari conarentur tanquam incredibilia vel impossibilia Dominica miracula, rerum antecedentium exemplis confunderentur, et ab intempestivo contenden i studio cessare cogerentur, utque illi Dominicum miraculun impudenter oppugnare pudlore 196 suffusi erubescerent, cujus figuras in servis ejus sine contentione suscipere poterant. Περὶ τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀεὶ Παρθένου. Οὕτως ἀντιλέγειν μέλλοντας αὐτοὺς τῷ τῆς Παρθένου τόκῳ, καὶ λογισμοὺς πλέκειν δῆθεν εὐλόγους, ὡς οὐκ ἐχούσης τῆς φύσεως ἐμβρύου σύστασιν ἐργάσασθαι ἄνευ καταβολής σπερμάτων παιδογόνον, οὐκ ἀφίησιν ἄσπορος ἐν ἀρχῇ παντοίους ἡ γῆ βλαστήσασα καρπούς. Λόγος γὰρ θεῖος ἀμφοτέραις γέγονε σπέρ- 1 μα. Η μὲν ἤκουσε·. Εξαγαγέτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος·» καὶ τὸ πρόσω ταγμα εἰς φύσιν μετέβαλε, διαφόρους εὐθὺς οὐκ ἐξ υποκειμένη, πλὴν τοῦ λόγου, ἄλλης αιτίας βλαστήσασα καρπούς, οὓς ἐξήγαγε τὸ πρόσταγμα. Η δέ· • Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμι; Υψίστου ἐπισκιάσει σοι· ο μετὰ τὸ εἰπεῖν· «Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω;» Καὶ σάρκα ἀμελλητί τὸν Λόγον εἰργάσατο, καὶ ναὸν θεῖον ᾠκοδόμησε τὸ ρῆμα. «Ούτω μετὰ τριήμερον χρόνον τοῦ κήτους Ἰωνᾶς προελθὼν ἀδιάφθορος» επιστομί ζει βουλομένους αὐτοὺς τὴν μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀνάes Matth. x, Matth. vi, 31, 32. ·, 35. ' ibid. 54. io. CAPUT XIX. De Filio semper Virginis. Ita cosdem contradicere Virginis Filio, et ratiocinationes temere specie probabiles dum gestiunt, quasi natura fetus constitutiones non possit operari sine jactu prolificorum seminum, non sinit terra in principio sine ulla semente omnigenas germinans fructus: nam Verbum divinum utrique fuit semen. Huic quidem dictum fuit: Producat terra herbam virentem, et seminantem semen juxta genus"; › et hoc maudatum vertit in naturam, statimque diversus fructus non ex alia ulla causa antecedente, præterquam solo e verbo, germinavli, quos eduxit mandatum. Ista vero audivit: «Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi '; › postquam ipsa dixerat: + Quomodo erit istud mihi; quoniam virum non cognosco "? Et carnem citra moram Verbum effecit, atque ten plum divinum vox hæc construxit: ● Ita post triduanum tempus e ceto Jonas prodiens 96 IV Reg. iv, 42. 97 ibid. 43. ss ibid. 99 Gen. 1, 41. 'Lue.

ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, καὶ τοῖς ἐρεσχελεῖν ἐθέλουσι εξ συγχωρῶν ἀναιδεύεσθαι πρὸς τὸ νεαρὸν θαῦμα τῷ παλαιῷ κωλυομένοις τῆς προφανοῦς ἀναισχυντίας. Incorruptus , ora obstruit iisdem volentibus Do- στασιν λέγειν τοῦ Κυρίου ἀδύνατον, πιστούμενος τῷ mini resurrectionem post tres dies dicere impossibilem, dum re simili similem credibileṁ persuadet, et volentes cavillari non sinit impudenter novum miraculum eludere, dum veteri miraculo in manifestam impudentiam eos prorumpere vetat. 197 CAPUT XX. G Οὕτως ἵνα μὴ λέγωσι τὸ τῶν πέντε άρτων παρά δοξον, ἐξ ὧν ἐκορέσθησαν οἱ πεντακισχίλιοι, ἀμήχα νον, δέκα άρτοις φθάσαντες ἑκατὸν ἐδεξιώσαντο ἄνε δρας οἱ δοῦλοι· μικρῷ θαύματι τέως ἐγγυώμενοι τὸ μεῖζον, καὶ τὸ ἅπαξ γενόμενον ἐν ἐλάττονι δυνατόν, καὶ ἐν μείζονι δεικνύντες δυνατόν, τῆς ὕλης καὶ ὅταν ἐκ πλείονος ὀλίγους, καὶ ὅταν ἐξ ἐλάττονος δέοι τρέ φεσθαι πλείονας, ὁμοίως ὑπακουούσης τῇ πληθυ νούσῃ χάριτι, καὶ τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς, οὐ τῇ ποσότητι, τῇ δὲ δυνάμει ποιούσης ἅπασι γνώριμον. Αλλά τῶν μὲν Ἰουδαϊκῶν ἅλις. Οἱ δὲ τότε τοὺς ἑκατὸν τοῖς δέκα άρτοις εστιάσαντες ἄνδρας, ἄλλοτε λέβητα πλήθει βοτανῶν ἔτι τοῦ λιμοῦ κρατοῦντος ἐψεῖν τοῖς ύπηρέταις προστάξαντες, καὶ πικροῦ λίαν ἐκ τῆς γεύσεως εὑρεθέντος ὕστερον τοῦ ἐψήματος, δηλητη ρίου πάντως έμμεμιγμένης βοτάνης τῷ χύματι, (τοῦτο γὰρ ὁ λέγων ἐδήλου· ο θάνατος ἐν τῷ λέβητι, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ 1 ) δράκα μίαν τῷ παντὶ κελεύου σιν ἐμβαλεῖν ἀλεύρου, τὸ πρὸ μικροῦ διὰ τὴν πιο κρίαν ἄχρηστον εἰς βρῶσιν τοῖς μοχθήσατε νομι σθεν, ποιήσαντες εἰς ἐδωδὴν ἐπιτήδειον, καὶ τοῖς λι μώττουσιν εἰς παραμυθίαν τῆς ἐνδείας χρησιμώτα τον. Τούτοις καλῶς ὁ ὑμνογράφος ἐπεφώνει Δαβίδ, • Πλούσιοι, λέγων, ἐπτώχευσαν, καὶ ἐπείνασαν, οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παν τὸς ἀγαθοῦ·» τῆς ἀληθείας τοῦ λόγου τὰ προειρη μένα μαρτυρίαν ἔχων ἀσφαλῆ, καὶ ἐχέγγυον. Ταῦτα καὶ ὁ Κύριος σφραγιζόμενος ἔλεγεν· ο Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσιν, οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πα τὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Καὶ περὶ ἐνδύμα τος τί μεριμνᾶτε; Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει· οὐ κοπιᾷ, οὐδὲ νήθει. Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐδὲ Σολομὼν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλλετο, ὡς ἐν τούτων· › ἐκ καθ' ἑκάστην ὁρωμένων δυνατὴν τοῖς ἐμβιοῦσι τὴν αὐτοσχέδιον καὶ ἀταλαίπωρον υποτιθέμενος ζωήν· ὁ Αἰτεῖτε γάρ, φησί, τὴν βασιλείαν, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. Ἵνα γὰρ μὴ δόξῃ κόμπον εἰκαῖον, καὶ εἰς ματαιολο γίαν ὕποπτον εἰρηκέναι τό· «Μὴ μεριμνήσητε, τί φάγητε, ἢ τί πίητε, ἢ τί περιβαλεῖσθε,» τῷ ὑποδείγματι τῶν κρίνων καὶ τῶν πετεινῶν πιστοῦται τὴν παραίνεσιν, τῶν μὲν τοῦ ἐνδύματος τὴν εὐπρέ πειαν, τῶν δὲ τὴν τροφὴν ἄπονον δεχομένων, καὶ αμέριμνον παρὰ τῆς προνοίας τοῦ Κρείττονος· ἅμα καὶ τῆς ἐπηγγελμένης πρὸ τῆς παρακοῆς τῷ ᾿Αδάμ ὑπομιμνήσκων ἡμᾶς διαγωγῆς, ὡσὰν μηδεὶς ἀπι στεῖν ἔχῃ τῷ δυνατῷ τῆς ὑποσχέσεως ὅτι τὴν τροφὴν ἔμελλεν ἔχειν οὐ γεωργῶν ὡς νῦν, οὐ μοχθών, Eodem modo ut ne dicant quinque panum miraculum, e quibus saturati sunt virorum ad quinque millia *, fieri non potuisse: decem panibus hom mines centum laute exceperunt famuli ejus, exiguo miraculo veluti pignore promittentes majus, el quod in minori miraculo semel fieri potuit, etiam in majori ostenderunt possibile; materia, et cum per plus paucus, et cum per minus plures nutricare opus esset, eodem modo obtemperante multiplicanti gratiæ et suam operationem non ex quantitate, sed ex virtute omnibus notam faciente. Sed hæc Judæis refellendis dixisse sufficiat. Cæterum qui tunc centum viros exceperunt convivio cum decem panibus, alio tempore grassante adhuc fame ollam herbis plurimis refertam coquere ministros jusserunt, cumque post coctionem eas gustu nimis deprehenderent amaras, ob herbam noxiam peuitus immistam succo (hoc enim dicens demonstrabat: < Mors in olla, vir Dei ";» pugillum unum farina in totam coctionem injici jubentes, quod paulo ante propter amaritudinem lassis esui videbatur ineptum ad manducandum, reddiderunt esculentum commode, et famelicis ad esuriem sublevandam utilissimum. Hisce bymnorum cantor praeclare accinit David: «Divites (dicens) eguerunt, et esurierunt; inquirentes autem Dominum non minuentur omni bono ";» prædicta pro verbi veritatis testimonio certo et indubitato habens, cui fides omnino est adhibenda. Hæc et Dominus velut obsignans sigillo dicebat: «Respicite 198 νοlatilia cali, quoniam neque serunt, neque metunt, neque congregant in horrea, et Pater vester cœJestis pascit illa. Et de vestimento quid solliciti estis? Considerate lilia agri, quomodo crescunt: non laborant, neque nent. Dico autem vobis, quod neque Salomon in omni gloria sua coopertus est, sicut unum ex istis ";» supponens ex luis, quæ singulis horis cernimus, posse homines facili negotio, et absque ulla molestia vitam ducere: «Quærite namque, ait, regnum, et hæc omnia adjicientur vobis *. › Ut enim minime videretur dixisse ad inanem jactantiam, et suspectum vaniloquium: • Nolite solliciti esse, quid manducabitis, aut quid bibetis, aut quo operiamini';, exemplo liliorum, et volatilium cohortationem suam confirmat, quorum illa vestium decorem, ista vero victum sine labore, et sine cura suscipiunt a Providentia divina: simulque revocat in mentem nobis vivendi modum, quem ante inobedientiam Adam profitebatur; ut, • Jonæ u1, 11. * Matth. XIV, 21. * 1V Reg. 1, 40. • Psal. XXXII, 11. * Matth. vt, 26-29. • ibid. 33. • ibid. 25.

PERISTERIA.-SECTIO XI. ἀταλαίπωρον· εἰς τὴν παροῦσαν τοῦ πορισμοῦ τῶν nullus dubitare qucat de promissionis efectu, quodl ἀναγκαίων κακοπάθειαν ἀφορῶν τῶν ἀπόνως τρεφο μένων θηρίων καὶ ἑρπετῶν ζωὴν, καὶ πετεινῶν διο δασκόντων ἡμᾶς τὸ ἀψευδὲς τοῦ νομοθετήσαντος τὴν τότε ζωήν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὰ θεραπευόμενα φυτά χερσὶν ἀνθρωπίναις τῶν ἀγρίων βοτανῶν ἐστιν ἀσθενέστερα κατ' ἔτος σπειρόμενα, ἀρδόμενα παρὰ τῶν ἀγροκόμων, καὶ μόλις ἐπιμελείᾳ πολλῇ φθάνοντα πρὸς τὴν σπουδαζομένην τελείωσιν, τῶν ἅπαξ ἀνατειλάντων κατὰ πρόσταγμα θεῖον ἐπὶ ταῖς ἀρ χαίαις ῥίζαις βλαστανόντων, καὶ τρεφόντων εὐερνέστατα, καὶ τεθηλότα στελέχη ἀεὶ, πρὸς ἔλεγχον ἀναντίῤῥητον τοῦ καὶ τὰ ἡμέτερα τοῖς μὴ παρακούσασι Θεοῦ δύνασθαι τὸν αὐτὸν τρόπον ἀνθεῖν, καὶ παρέχειν αὐτοῖς αὐτομάτως τὴν ἀπόλαυσιν ἀνεμπόδιστον. victum neque terram colens, uti nunc fit, neque laborans, sine molestia habiturus esset: et ad praesentes parandi necessaria difficultates respicit, ut absque labore vescuntur feræ bestia, et reptilia vivunt, et volatilia, quæ nos docent infallibilitatem illius, qui hujus vitæ fuit legislator et auctor. Nam et eandem ob causam plantæ, quæ hominum manibus exculta quotannis seruntur, herbis silvestribus debiliores sunt, cum illæ a cultoribus irrigentur, et ægre mulla cum cura ad desideratam perfectionem perveniant; hæ autem semel juxta divinum mandatum exortæ in suis primævis 199 radicibus virescant, et semper frondosissimos, al- į que florentes alant ramos ad argumentum irreſramodo florere, gabile, quod nostræ quoque res, dum a divina obedientia non recedimus, eodem fructumque spontaneum sine ullo impedimento præstare possunt. Εἰς ταύτην οὖν τους βουλομένους τὴν ἀμέριμνον ὁ Κύριος ἐνάγων ζωὴν, ἐργάζεσθαι τὸ καλὸν παραινεῖ, καὶ μὴ φροντίζειν τῆς χρείας τοῦ σώματος λέγων· • Οἶδεν ὁ Πατὴρ ὑμῶν, ὅτι χρείαν ἔχετε τούτων ἁπάντων.» Και· «Αξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστιν.» Οὐδεμίαν ἐν τούτοις καταλιπὼν ἀπιστίας ὑπόνοιαν, ὡς ἐνδεηθήσεταί τινος τῶν καθηκόντων ὁ τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ ἐργαζόμενος· καθάπερ ἀθλητὴς ἀπογραψάμενος εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς εὐσε βείας, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἐνθέσμως ἀθλῶν, οψώνια μὲν τὰ τοῦ παρόντος αἰῶνος πρὸς τὴν ἐν σαρκὶ ζωὴν παρὰ τοῦ ἀγωνοθέτου σιτοδοτούμενος, τοὺς δὲ στε φάνους μετὰ τὰ στάδια μένων ἐν τῷ μέλλοντι, οὐ κοτίνῳ, καὶ σελίνῳ, καὶ δάφνῃ κλάδοις τὴν κεφαλὴν ἀναδεῖσθαι προσδοκῶν, ἀλλὰ τῷ διαδήματι τῆς εὐπρεπείας, καὶ τῷ καλῶς δόξης καὶ τιμῆς πεπλεγμένῳ στεφάνῳ· ὥς φησιν ὁ Δαβίδ·· Δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτόν. Καὶ ἆθλον ἐπὶ πᾶσι λαμβάτων ζωὴν τὴν αἰώνιον, καὶ τρυφῆς παραδείσου ἀπόλαυσιν, ἣν, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Τοιαῦτα γὰρ ὁ Θεὸς ἡτοίμασε τοῖς ἀγαπῶτι αὐτὸν, διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς λαμπρότης τος ὄντα ἀνέκφραστα, καὶ ἀθέατα, καὶ ἐνθυμήσεως κρείττονα. Οπερ γὰρ ἂν ἐννοῆσαί τις πρὸς ἀπόλαυ σιν σπουδάσῃ μέγα, καὶ θαυμαστὸν, ἔλαττον πάντως, και πολύ καταδεέστερον φαντασθήσεται τῶν εἰς τρο φὴν τοῖς ἁγίοις εὐτρεπισμένων. Ἐπειδὴ πέφυκεν ἡ διάνοια τῶν δι' αἰσθήσεως εγνωσμένων ἐν ἑαυτῇ μορφοῦν τὰς εἰκόνας· ὧν δὲ μὴ τύπους παρὰ τούτων ἐδέξατο, ἀγαλματοποιεῖν ἐθέλουσα, αόριστα ινδάλλεται εἴδωλα κατὰ κενοῦ βαίνουσα, καὶ ἀνυπόστατα φανταζομένη ἐνθύμια· ἄλλοτε ἄλλης ἐμπιπτούσης μορφῆς, καὶ ἀφανιζούσης τὴν φθάσασαν, τῷ μὴ ὑποκεῖσθαι τετρανωμένον εἶδος τὸ κατασχεῖν δυνάμενον πλαζομένην αὐτήν. 1º Matth. vi, 32. 11 Matth. x. 10. CAPUT XXI. Ad hanc ergo volentes inducens Dominus vitam solutam curis, ut bona operemur, adhortatur, et ne curemus de corporis indigentia, dicens: ‹ Seit Pater vester, quoniam his omnibus indigetis “. Ει: • Dignus est operarius victu suo '.. Neque hac in re incredulitatis suspicionem relinquit ullam, quasi homini Dei opus operanti rerum convenientium quidquam deesse possit; quemadmodum athleta, qui pietatis ad certamen nomen dedit, descriptusque fuit, et quotidie legitimo more decere tat, obsonia quidem, et præsentis saeculi diaria ad vitam in carne sustinendam a munerario accipit; coronas autem post stadia decursa manens in futuro sæculo non ex oleastro, aut apio, aut lauro capút redimituras ramis exspectat, sed diadem:a pulchritudinis, et sertum gloriæ, atque honoris praeclare contextum; uti ait David: «Gloria et honore coronasti eum s.» Et præter bæc omnia, præmia æternæ vitæ accipiens, voluptatis paradiso perfruitur quam secundum Apostolum 18, oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Talia enim Deus præparavit diligentibus se: quæ ob excellentiam splendoris neque verbis enarrari, neque oculis spectari possint, 200 et animi desiderium excedunt. Nam quodcunque tandem ad voluptatem magnum, et mirabile quis cogitare studeat, minus profecto, multoque inferius imaginabitur iis, quæ sanctorum deliciis sunt decenter apparata. Quandoquidem solet intellectus rerum sensu cognitarum in se ipso formare imagines; quarum vero ab ipsis sensibus formas non excepit, eligiare illus volens, indefinita sibi eftingit simulacra, et per inane pergens, et cogitatione imaginatur non subsistentia: dum alius forma alla incidit, et antecedentem oblitterat; eo quod non subsit species perspicua, quæ vagabundara ilam sustinere queat. 1. Psal. viii, 6. 18 1 Cor. 11, 9.

CAPUT XXII. Si enim in deserto manna illud concessum etiam cum manibus contrectaretur, oculisque cerneretur, dubium nihilominus relinque! at, quidnam rei esset, nulli earum rerum quas experimur, comparandumn aspeciu et qualitate, sed peregrino quodam, et diverso ab usitatis sapore pollens: quisnam probabili conjectura exprimeret quæ ipsum manna incomparabili præstantiæ gradu superant, et quamcunque sensuum comprehensionum excedunt, tum cognoscenda nunc sui desiderio flagrantibus, ubi ipsa experientia nos ejus fruitionis docebit excellentiam, et labores exantlatos exiguos fuisse magnitudo præmiorum, cum remunerationum spem supergredietur obvia felicitas? Nec mihi quispiam eorum, qui hactenus bene agere neglexerunt, rem nimis inceptu seram esse præterat, et cun pigeal manum 201 operi admovere, quasi tardius inceperit, et ægrc, vel nullo etiam modo ad virtutis perfectionem pertingere possit. Nam et magnum revera intervallum, et longitudo prolixa viæ, quæ ad eam perducit. Fateor et ego id fore; sed intento studio ocius contici eam, et eos quoque, qui a prima adolescentia lento gradu processerunt, prævenire, et tanto intervallo post se relinquere, quanto animus impelditur ante majori desiderio; ut isti quidem parum, vel nihil omnino à loco, unde coeperant, ob pedum motum ignavum valde, segnemque promoveant; hic autem equali volucrilus cursu et ad proposi tum scopum, aut proxime perveniat, vel etiam intus plane attingat necessum est. Non secus ac navis cum ex ipsa statione recto cursu ad portum defertur, et cum plenis subit velis, dum aliæ gubernatorum negligentia vagantur per mare, sinusque velorum linteorum continue exinaniunt, nunc hane, nunc illam in partem obliquis conversionibus. Etenim nisi gubernator, ubi ventus secundus a puppe aspirat navi onerariæ, vela semper turgentia et plena servet, cursumque recta dirigat ad ventum ferentem suo amatu, segnius procedere navim necessum est, quæ venti propellentis impetum semper subterfugit et declinat. Εἰ γὰρ τὸ ἐν ἐρήμῳ δοθὲν μάννα ψηλαφώμενον, καὶ ὁρώμενον, ἠπορεῖτο, τί ἂν εἴη, τῇ ὄψει καὶ τῇ ποιότητι οὐδενὶ τῶν ἐν πείρᾳ γεγενημένων συγκρι νόμενον, ξένην δὲ καὶ παρηλλαγμένην παρὰ τὰς ἐθίσ μους ἔχων τὴν αἴσθησιν; Πῶς ἄν τις εἰκότι στοχα. σμῷ τεκμηριώσαιτο τὰ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχή του μάννα προέχοντα, καὶ πάσης ἀνώτερα αισθητῆς καταλήψεως, τότε γνωσθησόμενα τοῖς νῦν προσδοκῶσιν αὐτὰ, ὅτε ἡ πεῖρα διδάξει τῆς ἀπολαύσεως τὸ ἐξαίρετον, καὶ τοὺς πόνους ἐλέγξει μικροὺς τῆς ἐπι καρπίας τὸ μέγεθος, ὑπὲρ τὴν ἐλπίδα τῶν ἀμοιβῶν ἀπαντησάσης τῆς εὐκληρίας; Καί μοι μηδεὶς τῶν μέχρι νῦν ἡμεληκότων τοῦ καλοῦ προφασιζέσθω το ὄψιμον, καὶ ὀκνείτω τὴν ἐργασίαν τούτου, ὡς ἀρχό μενος βράδιον, καὶ μόλις ἢ οὐδαμῶς φθάνων πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς τελειότητα. Πολὺ μὲν γὰρ ἀληθῶς τὸ στάδιον, καὶ μακρὸν τὸ μῆκος τῆς φερούσης ἐπ' ἐκείνην ὁδοῦ, φημὶ καγώ· ἀλλ᾽ ἔστι ταχέως ἀνύσαι αὐτὸ συντόνῳ σπουδῇ, καὶ παρελθεῖν τοὺς ἐκ νέας ἡλικίας βάδην ἐδεύοντας, καὶ τοσοῦτον ὀπίσω καταλιπεῖν, ὅσον ἡ προθυμία ἐπείγεται πρόσω· ὡς ἐκεί νους μὲν ὀλίγον, ἢ ὅλως οὐδὲν προκεκοφέναι, ἀφ' οὗ κατελείφθησαν τύπῳ νωθρῶς ἄγαν, καὶ ἀνειμένω; κινουμένους τώ πόδε· τὸν δὲ ἰσοταχώς πτηνοίς δρα μέντα ἐπὶ τὸ προκείμενον, ἢ πλησίον τοῦ σκοπού, ἢ πάντως γενέσθαι ἀνάγκη ἐντός· καθάπερ ναῦν ἐξ αὐτῶν ὅρμων εὐθυδρομοῦσαν εἰς λιμένα, καὶ και αίρουσαν πλησίστιον, ἄλλων ἐμπλαζομένων ἐπὶ τῷ πελάγει κυβερνητῶν ῥᾳθυμίᾳ, καὶ τοὺς κόλπους τῆς οθόνης συνεχώς κενούντων ταῖς ἐπὶ θάτερα εγκαρ σίοις παρατροπαῖς. Ὅταν γὰρ οὐρίου πνεύματος ἐκ πρύμνης τῇ ὀλκάδι προσπίπτοντος, μὴ τὰ ἱστία ὁ κυβερνῶν φυλάττῃ πεπληρωμένα, μηδὲ κατέχῃ τὴν ὁρμὴν πρὸς τὴν πνέουσαν ὄρθιον, βραδυπαθεῖν ἀνάγκη τὸ σκάφος, ἀποφεῦγον ἀεὶ καὶ ἐκκλίνον την τοῦ ὠθοῦντος πνεύματος ἐκβολήν. CAPUT XXIII. Hanc ob causam præclare Paulus decurrentibus in stadio hunc cursum superclamabat vociferans: • Bic currite, ut comprehendalis ",» lta jubens Os intendere velocitatem, et temporis angustias concitatissimo impetu tanquam vi occupare, ut viam longo temporis spatio emetiendam studio obnixo, et pertinaci cursu velociter absolvamus. Longum.hoc viæ spatium cum perspexisset cursor ille velocissimus Davidi, qui ait: • Viam mandaterum duorum cucurri ";» supplex Deum oral, ut sciat invocans, 202 quantum sibi vitæ tempus supersit, et utrum aut obtinendum propositum ipsi ad suficiat. Ait enim: «Notum fse miki, Domine, finem meum, et numerum dierum meorum, quis est, ut sciam, quid desit milf ''.» Deinde cum persua24. 16 Psal. cxvm, 32. “Exod. xvi, 13. 10 1 Cor. 13, Διὰ τοῦτο καλῶς ὁ Παῦλος τοῖς σταδιεύουσι του τον τὸν δρόμον ὑπερώνει βοῶν· • Οὕτω τρέχετε, ἵνα καταλάβητε.» Τὸ οὕτως ἐπιτείνειν κελεύων τὸ τάχος, καὶ τὸ στενὸν τοῦ καιροῦ βιάζεσθαι τῇ στο δροτάτῃ φορά, ὡς τὴν πολλοῦ χρόνου δεομένην ὁδὸν ἀνυσθῆναι ἐξέως συντόνων σπουδῇ, καὶ ἐπιμόνῳ τοῦ θέοντος. Τοῦτο τῆς ὁδοῦ τὸ μῆκος θεασάμενος ὁ λέγων, Οδὼν ἐντολῶν σου ἔδραμον, ο δ ταχυ δρόμος Δαβίδ, κατηντιβέλει, καὶ ἱκέτευε τὸν Θεὸν γνῶναι παρακαλῶν, ὅσος αὐτῷ τῆς ζωῆς λείπεται χρόνος, καὶ εἰ πρὸς τὴν κατάληψιν αὐτῷ τοῦ σπου δαζομένου ἐστὶν ἱκανός. Φησὶ γὰρ· «Γνώρισόν μοι, ο Κύριε, τὸ πέρας μου, καὶ τὴν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου τίς ἐστιν, ἵνα γνῶ τί ὑστερῶ ἐγώ, ο Εἶτα πυ θόμενος ότι πολλῷ ἀφέστηκε μέτριῳ, καὶ οὐκ ἀνα17 Psal. xxxviii, 5.

PERISTERIA. SECTIO XII. λογεῖ πρὸς τὸ φθάσαν ἡ λειπόμενος χρόνος αὐτῷ, sus esset longissimo se adhuc abesse intervallo, neque, quod reliquum erat temporis, ipsi ad illul, quod jam elapsum erat, proportionem habere; quamvis e carceribus ad metam uno ferretur per aerem currens spiritu: desperata pedum velocitate volucres et sublimes naturas ad certamen provocat, et ait: ‹ Quis dabit mihi pennas sicut columbæ, et volabo, et requiescam 1?, Nam ex mutua spatii, temporisque commensuratione ita demum se perventurum cognorat collineaudo, si sublimi vitæ genere tanquam pennis in altum subκἂν ἐκ βαλβίδος εἰς νύσσαν ἀπνευστί θέων διαέριος φέρηται, πρὸς τὰς πτηνὰς καὶ μεταρσίως μετα τίθησι φύσεις τὴν ἅμιλλαν, ἀπεγνωκὼς τῆς τῶν που δῶν ὠκύτητος, καί φησι· «Τίς δώσει μοι πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω;» Οὕτω μόνον φθάσειν λοιπὸν ἐγνωκώς ὡς ἦν συμμετροῦντα τῷ μήκει τὸν χρόνον στοχάσασθαι, εἰ μετάρσιος ἀρθεὶς τῷ ὕψει τῆς πολιτείας ὑπόπτερος διαπταίῃ τῇ σπουδῇ τὰ ἐν μέσῳ, καὶ οὕτω καταντή σει πρὸς τὸν ποθούμενον τῆς τελειότητος ὅρον. latus sollicita diligentia quidquid medium interjacet, perlaberetur atque ita desideratam perfectionis metam contingeret. ΤΜΗΜΑ ΙΒ'. Περὶ τῆς παραβολῆς τοῦ ἀμπελῶνος, καὶ τῶν μισθωθέντων έργατῶν κατὰ διαφόρους ὥρας. Καὶ ἡ τοῦ ἀμπελῶνος δὲ παραβολή, ἐν ᾧ κατὰ διαφόρους ὥρας εἰσῆλθον τῆς ἡμέρας οἱ τοῦτον ἐργάζεσθαι μέλλοντες, μέχρι δείλης ἐκ πρωΐας μισθωθέντες, καθὼς ἔδωκεν ὁ καιρὸς ἄλλοτε ἄλλοι τοῖς εἰ ρημένοις ἔοικε συμφωνεῖν. Τὸν αὐτὸν γὰρ ἅπαντες ἔλαβον μισθόν, καὶ τῆς αὐτῆς παρὰ τοῦ δεσπότου τιμῆς ἠξιώθησαν, μᾶλλον δὲ προετιμήθησαν οι τε λευταῖοι τῶν πρώτων, καὶ ἴσον τοῖς ἐξ ὄρθρου έργασαμένοις καὶ πρὸ αὐτῶν κομισάμενοι τὸ ἀργύριον, φιλοτιμίαν μὲν, ὡς ἄν τις υπολάβοι, τοῦ παρασχόντος ἀπολαύσαντες, ὡς δὲ ἔχει τἀληθὲς, δικαίας τυχόντες τιμής. Εἰ μὲν γὰρ μετὰ τῶν γογγυσάντων κληθέντες οὐχ ὑπήκουσαν, ἐκ μεταμελείας δὲ προσ ἦλθον τελευταῖοι τῷ ἔργῳ, ἄξιοι τοῦ πρὸς ἂν εἰς γάσαντο χρόνον ἦσαν μισθοῦ· εἰ ὅτε ἐμισθώσαντο, τὸ πρόθυμον ἐπεδείξαντο, τί ἀπροσίρετον συκοφαν τοῦντες ἀργίαν; Ἐκ τῆς ὕστερον γὰρ δῆλοι, καὶ τῆς προλαβούσης, εἰ παρῆσαν, ὄντες σπουδῆς. Τοῦτο γὰρ τοῖς μεμψιμοίροις, καὶ οὐ χαίρουσι τῇ οἰκεία τιμή, δακνομένοις δὲ τῇ πρὸς αὐτοὺς ἄλλων ἐσοτιμές, στ μαίνων ὁ οἰκοδεσπότης, ἔλεγεν ἐν τῇ ἀπολογίᾳ· • Εταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε. Οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησάς μοι τὴν ἡμέραν; Λάβε τὸ σὸν, καὶ ὕπαγε. Θέλω δὲ τούτῳ δοῦναι τῷ τελευταίῳ, καθὼς καὶ σοί. Η οὐκ ἔξεστί μοι ἐν τοῖς ἐμοῖς ποιῆσαι ὁ θέλω; ἢ ὁ οφθαλμός του πονηρός ἐστιν, ὅτι ἐγὼ ἀγαθός εἰμι; ο καὶ τὴν ζηλοτυπίαν ἐκείνων ἐλέγξας ἄδικον, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ἀγαθότητα δικαιοσύνην δείξας πεπληρω μένην, ὅτι τὸ παρά γνώμην τῆς ἁργίας ατύχημα οὐκ ἀφῆκεν αὐτοῖς αἴτιον γενέσθαι ζημίας εἰς την πρόθεσιν, καὶ οὐκ εἰς τὸ συμβὰν ἀπιδών· πάντως γὰρ ἦν οὐκ ἀμελείας, ἀλλὰ συντυχίας ἡ ἀργία. Το γάρ «Ἡμᾶς οὐδεὶς ἐμισθώσατο, ο τούτους μὲν ὑπονοίας ἔκνου δείκνυσιν ἐλευθέρους ἑστῶτας ἐπὶ τὸ ἐργάσασθαι ἑτοίμους, τὴν δὲ σχολὴν ἀνατίθεσιν ἀπο ρίᾳ τῶν μισθουμένων. Είγε ὁ ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ, τοῖς μέρος τῆς ἡμέρας έργα σαμένοις ὁλόκληρον, τοῖς διημερεύσασιν ἐν τῷ ἔργῳ ἀπέδωκε τὸν μισθόν πράγματι δηλώσας, καὶ οὐ ῥή- SECTIO XII. De parabola vineæ, et operariorum mercede conductorum ad diversas horas. CAPUT I. Parabola quoque vineæ ", in quam diversis horis interdiu ingrediebantur operarii mercede conducti, qui a mane usque ad vesperam eam excolere debcbant, 203 alii post alios, sicut exhibuit tempus, dictis consonare videtur. Eamdem enim omnes acceperunt mercedem, et ipsos paterfamilias eodem honore dignatus est; quin potius ultimi primis fuere prælati, et parem summo mane laborantibus argenti denarium, ac quidem primo loco, tulere. Quem forte quis fructum ex liberalitate largientis existimet profectum; ego, quod res est, justum præmium ipsis collatum judico. Nam si una cum murmuratoribus istis vocati non obtemperassent, sed postea pœnitentia ducti accessissent novissimi ad opus, digni fuissent mercede, ejus temporis, quo opus fecerant; sed quia tum, cun conducerentur, promptissimum animum ostendrant, quid invitam ipsis negligentiam falso imputas? Nam ex posteriori diligentia perspicuum fuit, non minus eos sedulos futuros, si prius operi adfuissent. Hoc enim querulis illis, non tam gaudentibus de proprio honore, quam alies sibi comparari dolentibus, Dominus domus significans dicebat in defensionem: • Amice, non facio tibi injuriam. Nonne ex denario convenisti mecum in diem? Tolle quod tuum est, et vade. Volo autem et huic novissimo dare, sicut et tibi. Annon licet mihi in meis facere, quod volo? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum "? › Quo et corum æmulationem injustam revincit, et suam benignitatcın esse justitiam impletam ostendit, quia præter sententiam otium objectum miseris illis noluit esse detrimento, animum, et non eventum rei spectans. Otium enim illud neutiquam ex ignavia, verum e casu provenit. Nam illud: «Nemo nos conduxit s: ignaviae suspicione ipsos liberat, stantes paratos a:l opus faciendum. Sed 204 otium in conducto torum defectum rejicit. Unde ille, qui reddit unicuique secundum opera sua, recte partem diei la19 Psal. Liv, 7. 19 Matth. xx, 1 seqq. s ilid. 15-15. PATROL. GR. LXXIX. 21 ibid. 7.

borantibus, integram mercedem, non minus ac re- μασιν, ὅτι περ ἦσαν ἄξιοι τούτου, ἀνάγκῃ τοῦ μὴ εὐliquis toto die incumbentibus operi, reddidit; re potius quam verbis ostendens, ea dignos fuisse, qui priores diei horas ideo traduxerant otiose propter necessitatem, quia defuerat conductor qui vocaret ad opus, et non voluntas laborandi e pigritia. Atque hæc quidem benignitas pariter et equitas fuit patrisfamilias, eos non fraudare, quibus fraudi tempus fuerat, neque permittere ipsis ut noxam subirent, innoxio cum essent animo, cum jure non possent accusari negligentiæ, qui a summo mane parati fuerant ad opus; ac fortasse paucis etiam horis integrum opus totius diei perfecerant, quod viribus integris recentes, animoque prompto aggressi magna cum diligentia exercuerunt: ideoque judicavit æquum esse, ut non minus denario acciperent, & qui operam denario dignam præstiterunt, etiamsi solidum per diem non laborassent. Nam qui conducendo eos dixerat: Ite et vos in vineam meam et operanini; et quod justum erit, dabo vobis ";; cum minime mendax sit, dando eis denarium, quod erat justum, dedit; nec frustra largiebatur, quia anercedem juste respondentem labori, non tempori, dabat. Hanc enim ob causam, eos aliis etiam præ tulit, quos in laborando pares pari quoque mercede honorandos judicabat; sed quod angusto temporis spatio præverterant eos, quilus longitudo aliei seguius laborandi securitatem dederat, primo loco, eus tanquam gnavos et industrios vocabat ad praemia; ut et hosce honorando, et istos increpando, 205 segniorum excitaret animos ad boni operis studium. Novit enim aliorum honor alios ad laborem incitare, qui amore gloriæ res etiam supra vires arduas subeunt. Verum, o absurdum invidiæ affectum! aliorum commodis invident aemulantes, qui nullam ipsi sentiunt injuriam: aliorum lucrum proprium damnum existimant; murmurant, ubi nihil ipsis decedit; aliorum felicitate uruntur: deficiunt et macerantur, dum alios claros et`illustres vident. Hosce novissimos (inquit) æquales fecisti nobis, qui portavimus ponπορῆσαι καλοῦντος ἐπ᾽ ἔργον, καὶ οὐ ῥᾳθυμίᾳ τὰς πρὸ τοῦ ἔργου μείναντες ὥρας ἀργοί.Καὶ τοῦτο μὲν ἀγαθότητος, ἴσως δὲ καὶ δικαιοσύνης τοῦ οἰκοδεσπό του τὸ μὴ ζημιῶσαι, οὓς ἐζημίου ὁ καιρὸς, μηδὲ συγχωρήσαι πλεονεξίαν μὲν αὐτοὺς ὑποστῆναι οὐκ ἔχοντος δικαίαν τῆς ἐξ ὄρθρου παρεσκευασμένους πρὸς ἔργον, τάχα δὲ καὶ πάσης τῆς ἡμέρας ἐν ὀλί γαις ώραις νεαροί προσελθόντες, καὶ πρόθυμοι, τὸ ἔργον ήνυσαν πολλῇ χρησάμενοι σπουδῇ· καὶ τοῦτο δίκαιον ἐκρίθη, μὴ ἔλαττον τοῦ δηναρίου λαβείν τους τοῦ δηναρίου ποιήσαντας ἄξιον ἔργον, κἂν μὴ πα σαν εἰργάσαντο τὴν ἡμέραν. Ὁ γὰρ ἐν τῷ μισθοῦσθα: αὐτοὺς εἰπών· «Πορεύεσθε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπε λωνά μου, καὶ ἐργάζεσθε, καὶ ὁ ἐὰν ᾗ δίκαιον, δώσω ὑμῖν, ο δεδωκὼς τὸ δηνάριον ἀψευδῆς ὤν, δ ἦν δίκαιον δέδωκε, καὶ οὐκ ἐχαρίσατο μάτην, τῷ πόνῳ ἀναλογοῦντα δικαίως, οὐ τῷ χρόνῳ, παρασχὼν τὸν με σθόν. Ταύτῃ γὰρ τῇ αἰτία και προέκρινε τῶν ἄλ λων αὐτούς· διὰ μὲν τὸ ἰσομοιρῆσαι ἐν τῷ ἔργῳ ἰσο τίμους ἐν τῷ μισθῷ κρίνας αὐτοὺς, διὰ δὲ τὸ φθά σαι στενῇ προθεσμία τοὺς τὸ μῆκος τῆς ἡμέρας ἐσχηκότας πρὸς ἄδειαν ἀνειμένης, πρώτους καλέσας πρὸς τὰς ἀμοιβὰ, ὡς σπουδαίους· ἵνα καὶ ἐκ τῆς τούτων τιμῆς, καὶ ἐκ τῆς ἐντροπῆς ἐκείνων περὶ τὴν τοῦ καλοῦ σπουδὴν τῶν ὀκνηροτέρων διεγείρῃ τὴν προθυμίαν. Οἶδε γὰρ ἄλλων τιμή, πρὸς πόνον τρέψασθαι ἄλλους ἔρωτι δόξης αίρουμένους καὶ τὸν ὑπὲρ δύναμιν κάματον. Αλλ', ὦ τοῦ παραλόγου πάω θους τῆς βασκανίας! ζηλοτυποῦσι τοὺς ὠφελουμένους οἱ μηδὲν ἀδικούμενοι· τὸ ἑτέρων κέρδος ζημίαν ἰδίαν λογίζονται· γογγύζουσιν οὐδὲν ἀποστερούμεμενοι· κνίζονται ταῖς ἄλλων εὐπραγίαις· φθίνουσε καὶ τήκονται ὁρῶντες εὐδοκιμοῦντας ἑτέρους. «Τού τους, φησί, τοὺς ἐσχάτους ἴσους ἡμῖν ἐποίησας τοῖς βαστάσασι τὸ βάρος τῆς ἡμέρας, καὶ τὸν καύσωνα.» Μήκος προβάλλονται χρόνου, οὐκ ἔχοντες, ὡς ἔοικε, δικαιολογίαν τοῖς ἐν τῷ ἔργῳ πλεονεξίαν εἰπεῖν· σεμνύνεσθαι δοκοῦσιν ἐφ᾽ οἷς εἰσι καταγνώσεως ἄξιοι, τὸν καιρὸν μετροῦντες, καὶ ὡς οὐκ ἀναλογεί τούτῳ τὸ ἔργον, οὐ λογιζόμενοι. dus diei et aestum '.. Temporis diuturnum spatium proferunt, cum ad sui defensionem, ut videtur, non possunt obtendere se plus operis præstitisse: eo se videntur jactare, unde condemnationem merentur; tempus metiuntur, et tempori opus haudquaquam respondere non cogitant. CAPUT II. Quid enim profuerunt patrifamilias æstum sustinendo, si negligenter interim et segniter laborabant: cum ille opus requirat, non inanem molestiam; et curam vineæ, non vanum in ea totius giei et horarum impendium? Illa enim ordinis operantium commutatio, qua primi funt novissimi, et nòvissimi primi, nihil aliud erat, quam istorum quidem diligentiam, illorum vero negligentiam stendere. Si enim singuli tantumdem adhibuissent studii, operamque tempori respondentem præstitissent, quam habuerunt causam rationabilem ss Matth. ΧΧ, 4. 1s ibid. 12. Τί γὰρ τὸν οἰκοδεσπότην καυσωθέντες ὠφέλησαν, εἰ ἀμελῶς καὶ ἀνειμένως εἰργάσαντο, ἔργον ἐπι ζητοῦντα, καὶ οὐ ταλαιπωρίαν ἀνόνητον, ἐπιμέλειαν τοῦ ἀμπελῶνος, οὐ τὸ μάτην ἐν αὐτῷ ὅλης τῆς ἡμέ μας δαπανῆσαι τὰς ὥρας; Τὸ γὰρ ἀμείψαι τῶν ἐρω γασαμένων τὴν τάξιν, καὶ πρώτους μὲν τοὺς ἐσχά τους, ἐσχάτους δὲ τοὺς πρώτους ποιῆσαι, οὐδὲν ἄλλο, ἢ τούτων μὲν τὴν σπουδήν, ἐκείνων δὲ ἦν δεῖξαι τὴν ῥᾳθυμίαν. Εἰ δὲ ἕκαστοι τὴν σπουδὴν ἦσαν ἐπιδειξάμενοι τὴν αὐτὴν, ἀναλογοῦσαν τῷ καιρῷ τὴν ἐργασίαν πεποιημένοι, ποίαν εἶχον εύλογον πρόφασιν

PERISTERIA. SECTIO XII. ductionis convenerant, 206 recipiunt, licet et aliis eadem multiplicata daretur: nisi quod cos invidia torquebat, quæ cum multos alios, tum cos maxime affligit, qui aliorum honoribus cril - ciantur? Nec enim eos murmuraturos fuisse existimo, si laborassent absque novissimis illis, et soli mercedem constitutam recepissent, non habentes ullos adversus quos æmulationem exercerent. Nunc vero æmulorum honor invidiæ concitavit affectum, non commovendum utique, misi alii visi fuissent preferri: parva, comparatione propriorum, æstimantes, quæ illorum erant, et mercedem quam ex condicto acceptam gratam, γογγυσμοῦ, τὸν ἐν ταῖς συνθήκαις συμβιβασθέντα murmurandi, qui mercedem, de qua in pactis conμισθὸν κομισάμενοι, κἂν ἄλλοις πολυπλασίως ἐδίδοτο, εἰ μὴ φθόνος αὐτοὺς ἐλύπει, ὁ καὶ πολλοὺς ἄλ λους λυπών, διαφόρως δυναμένους ταῖς ἑτέρων τι μαῖς; Οὐ γὰρ ἂν οἶμαι γογγύσειν αὐτοὺς, εἴπερ ἄνευ τῶν ἐσχάτων ἦσαν ἐργασάμενοι, καὶ μόνοι και μισάμενοι 8 συνέθεντο, οὐκ ἔχοντες πρὸς οὓς ζηλοτύπως διακείσονται. Νῦν δὲ ἡ τῶν ἀντιζήλων τιμή τὸ τῆς βασκανίας ἐκίνησε πάθος, οὐκ ἂν κινηθέν, ἢ μὴ προκεκρίσθαι ἔδοξαν ἄλλοι, μικρὰ τὰ ἐκείνων δείξαντες παραθέσει τῶν οἰκείων, καὶ ἂν ἔμελλον ἐπὶ τῷ ἔργῳ δεχόμενοι ἀσπάζεσθαι συμπεφωνημένον μισθόν, οὐδενὸς αὐτοὺς κνίζοντος τὸ προτετιμῆσθαι πρὸς φθόνον, τοῦτον λαμβάνουσι γογγύζοντες· τοῦτο μόνον δακνόμενοι, ὅτι ἄλλων ἐκρίθησαν ήττονες· οὐ μόνον μετιστὰς ἐν τῷ κοινωνεῖν τὸν μισθὸν εὑρόντες, ἀλλὰ καὶ φανέντες ἀμείνους τῷ ἐλλάττονι χρόνῳ τῆς ἐργασίας ισοτίμως κεκομίσθαι τὰ ἐπίχειρα. Ελαδες, ὦ οὗτος, τὸ σὸν, τί σε λυπεῖ τὸ αὐτὸ ἄλλος λα βών; Ὁ σὸς οὐκ ἐμειώθη μισθός. Τί σε θλίβει τὸ ἄλλον πλέον σου, ὡς ἐνόμισας, λαβεῖν; Εἰ μὴ ἔγνως κομισάμενον ἕτερον ὅσον αὐτὸς ἡγάπας, ὁ συνέθου λαβεῖν ἐπειδὴ μετὰ σοῦ ἔλαβεν ἄλλος, μικρόν ἐφάνη τὸ σόν. Περισσὸν οὐκ ἐκομίσω; Οὔτε συν εφώνησας, οὔτε λαβεῖν προσεδόκησας. Τί οὖν ἀδικηθεὶς τὰς τῶν ἠδικημένων ψιθυρίζεις φωνάς; Τί βλά Την ὀδύρῃ, μηδὲν ἀπεστερημένος; Τί φιλοτιμίαν τοῦ οἰκοδεσπότου διασύρεις ὡς ἄδικον; Τί τὴν εἰς τοὺς συμπαθείας ὡς ἄν τις ὑπολάβοι δεομένους χάριν λέ γεις ανώμαλον διανέμησιν; Εἰ μὲν ὑφελὼν τοῦ σοι συγκειμένου προσέθηκεν ἄλλῳ, ἄδικος ἀληθῶς, παρεσχηκὼς τὰ ἑτέρων ἑτέρῳ, καὶ ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιδειξάμενος μεγαλοψυχίαν ἀδάπανον. Εἰ δὲ καὶ σοὶ τὸ χρέος ἐξέτισεν ὁλόκληρον κἀκείνοις οἴκοθεν ὀφει λήν, ἢ χάριν ἐπέδωκε, τί μέμψιν ὑπάγεις μετὰ τοῦ εὐηργετημένου τὸν εὐεργετήσαντα, πονηρία γνώμης διαβάλλων τοὺς οὐ παρεσχηκότας μέμψεως εύλογον ἀφορμὴν, ἄλλων ἔγκλημα τὸ οἰκεῖον πάθος ποιούμεν νος, καὶ καταδικάζων ὁμοῦ τόν τε παρεσχηκότα καὶ τὴν ταύτης όπωσοῦν ἀπολαύσαντα, ἵνα μὴ κολάσῃ; ἄλογον πάθος, ὅσιον κρίνων τὸ μὴ βασκαίνειν τοῖς ἀλλοτρίοις καλοῖς μηδὲ κατηφεῖν, ἐφ᾽ οἷς εὐφραίνονται ἕτεροι; Τοιοῦτος γὰρ ὁ φθόνος πένθος ποιεῖται τὴν τῶν εὐθυμούντων χαρὰν, αὐτὸς ἐν ὀδύναις διάγων ἀεί. Ἐπεὶ μὴ προχωρεῖ τὸ ἐν οἷς βούλεται και κοῖς εἶναι τοὺς φθονουμένους. Σὺ δὲ καὶ τὸν ἐργά τὴν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος ἤθελες ἑστάναι διὰ παντὸς ἔργον, καὶ τὸν ἀθλητὴν ἄνευ τοῦ ἀντιπάλου διόλου καθῆσθαι ἀγύμναστον, λανθάνοντα τοὺς μαθεῖν ὀφεί λοντας, τίς ἂν οὗτος τυγχάνει τὴν δύναμιν. Καὶ τὸν στρατιώτην ἀναδειχθῆναι ταῖς πρὸς τοὺς πολεμίους μάχαις ἀριστέα δυνάμενον, ὑπορόφιον σκιοτροφεί σθαι κορικῶς θαλαμευόμενον, τὴν ἐν ἕξει ἀνδρείαν ἐπὶ τῶν ἔργων οὐ βουλόμενος λάμψαι, καὶ φειδοῖ τῶν πόνων βασκαίνων τῶν στεφάνων αὐτῷ. Ἐγὼ δὲ τὸν ὀλυμπιονίκην πρὸς ἅπαν ἀθλήσεως εἶδος πα ρεσκευάσθαι παρακαλῶ, ἀνδρείαν γὰρ τὴν τῶν ἀνο ἐρῶν ἀγωνιζομένην καλῶ, οὐ τὴν τοῦ σώματος βλέ πων ἀσθένειαν. habuisse debuerant (nulla re ad invidiam ipsos vellicante, nisi quia primi fuerant lenorati ), eam murmurantes accipiunt, ideo tantummodo dolentes, quod aliis videbantur inferiores æstimati: non solum nacti seipsos in parte mercedis ejusdem admissos, sed et cernentes, quod breviori laborantes tempore æqualiter præmia eadem obtinuissent. Accepisti heus tu, quod tuum est. Quid te angit, quod alius tantumdem accipiat? Tua merces non est imminuta. Quid doles, quod alius, uti tu quidem reris, plus quam tu accipiat? Nisi aliunı accepisse scires tantumdem atque tu acceperas; utique boni consuluisses consuetam mercedem: sed quia alius una tecum accepit, tuum tibi videtur exiguum. Nihil amplius accepisti? At neque id constituisti, neque accepturum te sperasti. Quid ergonulla affectus injuria, voces injuriam passorum submurmuras? Quid tuum damnum plangis, ubi nihil amiseris? Cur patrisfamilias munificentiam tanquam injustam traducis? Cur gratiosam commiserationem dignis exhibitam appellas inæqualem distributionem? Si mercedem tibi 207 pactam subtrahens alteri tulisset, iniquus revera fuisset, alii conferens aliena, et in alienis sine suo sumptu magnificentiam animi ostendens. Si vero et tibi debitum integrum persolvit, et illis de suo commodum vel beneficium obtulit: qu'd quereris de benefactore pariter, et beneficii receptore; præ animi perversitate calumnians eos, qui nullam tibi rationabilem occasionem præbuere conquerendi, et proprium affectum aliorum in crimen convertis, simulque condemnas et erogantem beneficium, et eum qui illud etiam recipit: ut non castiges affectum abhorrentem a ratione: rem sanctam judicans alienis bonis non invidere, neque dolere de his ob quæ alii gaudent? Hujusmodi quippe invidia marorem ex lætantium gaudio percipit; ipsa in doloribus semper versatur, postquam his, quibus invidet, non immittit ea, in quibus vellet ipsos versari, mala. Tu vero et operarium extra vineam velles stare penitus otiosum, et athletam adversario destitutum, omnino sine ulla exercitatione desidere latenten, ita ut nemo scire possit eorum, qui addiscere debent, quo virium robore polleat. Velles militem, qui pugnando in hostes optime mereri

SHA poterat laudem, sub tuto in umbra, et cubiculi recessu puellarum more enutriri in thalamo. Velles acquisitam habitu fortitudinem rebus gestis on inclarescere, et metu laborum invidere ipsi coronas. Ego vero olympionicen, ut ad omne certaminis genus præparetur, adhortor; fortitudinem enim virorum virtutem exercitatam appello; non corporis specto imbecillitatem. 208 CAPUT III. Generosum vero animi affectum æstimo, qui inimico variis ad tentationem modis insidianti, diversimode variisque viis decipienti occurrit, et quemcunque impetum ejus peritus est excipere dextre. Nam Paulus, qui varia eum moliri novit, omnesque ad subvertendum machinas, paratos vult esse, ut resistant omnes ex præscripto suo ejus insultibus. Etenim quandoque armans eos scuto fidei, et lorica justitia, et galea salutis et gladio spiritus ''; nonnunquam velut pugiles ungens ad luctas, et dicens”: • Non est nobis colluctatio adversus carnem el sanguinem, sed adversus principes, adversus potestates, adversus mundi rectores tenebrarum sæculi hujus, adversus spiritualia nequitiæ ";» ut simul et hostium multitudinem addiscentes, et quod in tenebris pugnant, atque natura sunt invisibiles, sobrii sint semper vigilantes, et manus ad arma expeditas habeant, omnino quo resistant. Posteaquam enim secúndum sapientem Salomonem somnus ab inimicis ejectus est, nec illi dormient, neque somnum capient, nisi malefecerint. Insomnem habent, inquit, oculum et milites, ut observent hostium insultus, ut ne quid patiantur ob negligentiam contra voluntatem 28., Et consulit ocius decurrere ad supernæ vocationis præmium, el custodire nos ab eo, qui simul currit, necubi concurrentem secum, quasi crure subjecto subvertat, et pugnare manus jactantem quasi certa lege quidem, quando non adsunt adversarii, exercita - tionis causa, qua edoceatur peritia; quando vero aderunt 209 decertabuntque slalaria in pugna, non per vaenum aera circumferre manibus arma, ipsum vero corum caput perfodere, atque unguibus discerpere. Jude Dominus cum rectores mundi, qui sunt tenebrosi adversarii, sagittis feriunt obscura in nocte leves corde ", atque in caligine omnes insidias struunt, in ista negotiatione hoe lucrum comparantes quod difficile, vel nullatenus deprehendantur, uti noxam inferant, et non inspecti insidias insultando faciant. Sint (ait) lumbi vestri præcincti, et lucernæ ardentes ", voleus nos zona quidem bene succinctos ad cursuin, ardente vero lucerna custodiri a concurrentium injuria. Hoc enim Paulus dicebat: Sic curro non quasi in incertum, lumine usus viæ duce, ut in pulchro cursu non concidam.» David autem: Lucerna pedibus meis lex tua, et lumen semitis meis, ad viam mandatorum tuorum dein decurrendam irreprehensibiliter, et apposita ab ipsis hærentia semite scandala declinans; hæc vuidem provide, Τὴν δὲ τῆς ψυχῆς λογιζόμενος γενναιότητα τοῦ ποικίλως ἐπιτιθεμένου πρὸς πεῖραν ἐχθροῦ ποικίλως ἀπατῶντα ταῖς μεθοδείαις, καὶ ἑκάστη γεγυμνασμέ νος ἁρμόζεσθαι προσβολή. Πολλά γὰρ αὐτὸν ἐπιτη δεύειν ὁ Παῦλος εἰδὼς, καὶ πᾶσι πρὸς τὸ καταβάλλειν μηχανήν, ἑτοίμους εἶναι πρὸς τὸ ἀντιστῆναι ταῖς ἐφόδοις αὐτοῦ πάντας τοὺς κατ' αὐτοῦ πολιτευομέ. νους βούλεται. Ποτὲ μὲν καθοπλίζων θυρεῷ πίστεως αὐτοῦ καὶ θώρακι διακαιοσύνης, περικεφαλαία τε σωτηρίου, καὶ μαχαίρᾳ πνεύματος· ποτὲ ὡς ἀθλητές ἀλείφων πρὸς τὰ παλαίσματα, καὶ λέγων·. Οὐκ ἔστιν ὑμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας·» ἵνα ἅμα καὶ τὸ πλή θος τῶν πολεμίων μαθόντες, καὶ ὅτι πολεμοῦσιν ἐν σκότει, καὶ ὡς εἰσὶ τὴν φύσιν ἀόρατοι, νήφουσιν ἐγρηγορότες ἀεὶ, καὶ τὰς χεῖρας ἐπὶ τῶν ὅπλων ἔχοντες εὐτρεπισμένας διόλου πρὸς ἄμυναν. Ἐπειδὴ γὰρ κατὰ τὸν σοτών Σωλομῶντα ἀφῄρηται τῶν ἐχε θρῶν ὁ ὕπνος, καὶ οὐ κοιμῶνται, καὶ οὐ μὴ ὑπνώ σωσιν, ἐὰν μὴ κακοποιήσωσιν. • Αγρυπνον ἐχέσ τωσαν, φησί, καὶ οἱ στρατιῶται τὸ ὄμμα, τὰς ὁρμᾶς ἐπιτηροῦν τῶν πολεμίων, ἵνα μή τι πάθωσιν ἐξ ἀμετ ριμνίας ἀβούλητον.» Καὶ τρέχειν συμβουλεύει συντύμως ἐπὶ τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, καὶ τὸν συντρέχοντα φύλαττειν, μή που σκελίσῃ δι᾿ αὐτοῦ τὴν συντρέχοντα καὶ πυκτεύειν χειρονομούντα μὲν, ὅτε μὴ πρόεισιν οἱ ἀνταγωνισταί γυμνασίας ἕνεκεν τῆς διδασκούσης τὴν ἐμπειρίαν· παρόντων δὲ, καὶ μαχομένων συστάδην, μὴ κατὰ κενοῦ ἀέρος τὸ περὶ τὰς χεῖρας καταφέρειν ὅπλον, αὐτὴν δὲ διασκάπτειν αὐτῶν κεφαλήν, καὶ ἀμύσσειν τοῖς ὄνυξιν. Ενθεν ὁ Κύριος, ἐπειδὴ κοσμοκράτορες ὄντες τοῦ σκότους οἱ ἀντίπαλοι, κατατοξεύουσιν ἐν σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, καὶ πᾶσαν ἐπιβουλὴν ἐπιχειροῦσιν ἐν σκότει, τὸ δυσφώρατον, ἢ ἀφώρατον, ἑαυτοῖς ἐκ τούτου πραγματευόμενοι ὅπως ἀδικῶσι, καὶ ἐπιβουλεύωσιν οὐχ ὁρώμενοι. Φησίν· «Αἱ ὀσφύς; ὑμῶν ἔστωσαν περιεζωσμέναι, καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι, εὐσταλεῖ; μὲν εἶναι θέλων πρὸς τὸν δρόμον τῇ ζώνῃ. φυλάττεσθαι δὲ τῷ καιομένῳ λύχνῳ τὴν τῶν συντρεχόντων ἐπήρειαν. Τοῦτο γὰρ ὁ μὲν Παῦλος Ελε γενοι Οὕτω τρέχω ὡς οὐκ ἀδήλως» τῷ φωτὶ κεχρημένος ὁδηγῷ πρὸς τὸ ἄπταιστον τοῦ καλοῦ δρόμου. Ὁ δὲ Δαβίδ· «Λύχνος τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου, καὶ φῶς ταῖς τρίβοις μου, τὴν ὁδὸν τῶν ἐντολῶν σου, λοιπὸν τρέχων ἀμώμως, καὶ τὰ τιθέμενα παρ' αὐ τῶν ἐχόμενα τρίβου σκάνδαλα τὰ μὲν ἐκκλίνων εὐσκόπως, τὰ δὲ ὑπεραλλόμενος οξυτάτῃ τοῦ δρόμου 3 Ephes. 6, 11. st ibid. 12. 36 Prov. 17, 16 sec. LXX. s Psal. cx vill, 32, 105. s6 Pial. I, 3. 27 Luc. sit, 55. * Cor. 18,

PERISTERIA. SECTIO XII. φορά ἅπαξ προκόψας μετεωρισμῷ τοῦ λογισμοῦ, & illa vero impetu, citissimo cursu supersiliens, seκαὶ ἀσφαλῶς λοιπὸν περιαθρῶν πάντοθεν τὰ ἐν μέσῳμ προσκόμματα. ὡς γὰρ τὸν ὀφιόδηκτον θροεῖ καὶ σχοἶνος σπειρη ὃν ἐῤῥιμμένη, τοῦ φόβου πλάσσοντος τὴν ὄψιν πρὸς τὴν ὑπόνοιαν, καὶ τὴν ἔννοιαν παραπέμποντος τῇ πείρᾳ· οὕτω μετὰ τὴν ἁμαρτίαν τοῦτον καὶ αἱ μὴ κεκωλυμέναι τῶν ἐπιθυμητῶν χρήσεις κατέπληττον, δεδοικότα μή πού τις αὐταῖς πρὸς ἁμαρτίαν τοῦ ἐχθροῦ δόλος ἐγκέκρυπται δέλεαρ ἀπάτης προσ τιθέντος τὰ ἐφειμένα πρός τι τῶν ἀπηγορευμένων ἑλ. κῦσαι μηχανωμένου· καθάπερ είλκυσε πάλαι τῇ ὄρει τῆς γυναικὸς πρὸς τὸ ἔνεδρον ἀγαγὼν τῆς ἀθε μέτου μοιχείας. Καὶ τοῦτο δῆλον, ἐξ ὧν ἐπιθυμήσας ἐν πολέμῳ τοῦ ἐν Βηθλεὲμ ὕδατος, οὐκ ἠνέσχετο, κομισθέντος, ποιεῖν, καὶ τὸ μετ᾿ ἐπιθυμίας δίψος ὁμολογήσας, καὶ τὸ ἐγκρατὲς ἐπιδειξάμενος εἰ μὴ κολάσοι τὸ ἀδεὲς τῆς ἐπιθυμίας, ὁδὸν εὔκολον πρὸς πᾶσαν ἡδονὴν ἀνοίξειν αὐτῇ λογισάμενος. "Αλλος δέ τις τῶν θεσπεσίων ἀποστόλων καὶ λέοντα ὀνομάζει τὸν ἐχθρὸν, οὐδὲν ἀνύσαντα τοῖς σεμνοτέροις σχηματισμοῖς, ὧν ἐσπούδαζεν εἰς ἐπιβουλήν, καὶ θηρίων πρὸς τὸ φοβῆσαι λοιπόν μιμούμενον εἰκότως μορφήν, ὧν ἔχει τὴν ὠμότητα, τούτων ὑποδυόμενος τὸ μορμολύττεσθαι δυνάμενον εἶδος. Φησί γάρ· Ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διάβολος ὡς λέων ωρυόμενος περιπατεί ζητῶν τίνα καταπίῃ, ᾧ ἀντίστητε γενναίως.» Τῷ μὲν ὠρυώματι τὴν ἐκείνου βλαπτικήν δηλώσας μανίαν, τῷ δὲ ἀντίστητε γενναίως μηνύσας ἣν ἔχειν οἱ θηροκτόνοι ἐξ ἀσκήσεως ὀφείλουσι δύναμιν, την φυσικὴν ἐπιῤῥωννύντες όσημέραις ταῖς πυκναῖς ἐργασίαις. Οὐ γὰρ φυγεῖν εἶπεν, ἢ ἐκτραπῆναι τὸν θέρα βρυχόμενον, ἀλλ᾿ ἀντιστῆναι τούτῳ, καὶ ἀντιΕἶναι εὐτόνως προσέταξε· δύναμιν ἔχειν εἰδὼς ἔκαστον πρὸς τὸ τῆς οἰκείας υπερμαχεῖν ἀσφαλείας, καὶ τὰ πρὸς τὴν ἄμυναν ὅπλα συμφυῆ, καὶ ἀχώριστα πᾶσιν ὄντα. mel progressus elata in altum ratione, et deinceps secure circumspiciens undequaque, quæ sunt offendicula in medio. よ CAPUT 1V. Quemadmodum enim demorsum ɔ serpente perturbat et funis in orbem spiræ modo projectus, metu efformante visum ad suspicionem et cogitationem transmittente ob periculum quod expertus est: ita post peccatum admissum hunc 210 (Davidem nempe) rerum desiderabilium etiam usus non prohibiti percellebant metuentem necubi dolus aliquis inimici delitesceret, qui in ipsis ad peccatum, escam deceptionis proponeret, ea quæ sunt permissa, ad aliquid vetitorum pellicere machinantis: sicuti traxerat olim aspectu mulieris deducens ad insidias interdicti lege adulterii ", et hoc manifeste patet, inde, quia cum desiderasset in bello aquam Bethleemiticam "', neque induisit sibi, cum allata ea fuisset, at ipsam biberet, qui suam fassus ob sitim cupiditatem, propriamque demonstrans continentiam, arbitrabatur, quod, ni concupiscentiæ licentiam casti gasset, libertatem ei ad omnem aperuisset voluptatem. Alius vero quidam e divinis apostolis leonem etiam nominat inimicum, nullum damnum inferentem severioribus habitudinibus, quibus ad insidias struendas studebat, et ferarum speciem ad terrendum deinceps imitantem, harum imaginem subinduens quo possit larvarum instar formidinem incutcre. Ait quippe: «Adversarius noster diabolus tanquam leo rugiens circuit quærens quem desoret, cui resistite generose: › rugitu quidem illius exitialem furorem ostendens, et verbis, cui resistite fortes indicans quod robur habere debeant ferarum confectores ab exercitatione, eum natura insitam virtutem corroborent quotidie frequentibus actibus. Nec enim fu - gere dixit, aut diverti a fera frendente; verum resistere ipsi, et contra eam progredi contentione magna mandavit: sciens unumquemque vim habere ad propu19 gnandum propriam securitatem, et cognata arma ad injuriam propulsandam, et inseparabilia inesse onanibus. Πάλιν ὁ Παῦλος ὑπαγορεύει λέγων· ο Παραστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν ὅπλα δικαιοσύνης τῷ Θεῷ, ο τούτοις τοὺς ἐπιστήμονας βάλλειν διδάσκων τὸν πολέμιον, οἷς μ οἱ ἄφρονες βάλλονται ὑπ' αὐτοῦ· ἵνα ὀφθαλμὸς μὲν πολεμῇ παντὶ τῷ δι' ὄψεως ἀπατᾷν δυναμένῳ, ἀκοὴ δὲ μάχηται ταῖς φθείρειν ἤθη χρηστὰ ἐπισταμέναις ὁμιλίαις κακαῖς· Οσφρησις δὲ τοὺς χαυνοῦν, καὶ ἐκλύειν τῆς ψυχῆς τὸ παράστημα ειωθότας ἀτμοὺς ἀποστρέφηται σπουδαίως· γεῦσις δὲ τοὺς κεκαρυκευμένους πρὸς τὸ ἄγαν ἡδὺ παραιτῆται χυμούς, καὶ ἀφὴ μὴ λογίζηται τὰ μαλακότητι καὶ λειότητι πρὸς ἡδονὴν γοητεύοντα σώματα, καὶ χεὶρ πλεονεκτική ἐκτείνηται εἰς μετάδοσιν, καὶ πόδες ἐπισπεύδοντες, κατὰ τὸν Σολομῶντα, κακοποιεῖν, ὁδὸν ἐντολῶν τρέ 70 I Reg. 1, 4. " 11 Reg. xxi, 16. 33 | Petr. v, 211 CAPUT V. Rursus Paulus submonet dicens: «Exhibete menbra vestra arma justitiæ Deo ", hisce docens eos, qui sapiunt, ferire adversarium, quibus ab ipso insipientes feriuntur. Ut oculus quidem pugnet contra quidquid per aspectum decipere potest, auditus autem expugnet prava colloquia bonos mores corrumpere valentia ", at odoratus ab odoribus seu vaporibus solitis relaxare atque dissolvere constantiam robustam valde avertatur. Gustus vero succos exquisite conditos ob nimiam dulcedinem respuat, el tactus corpora fascinantia præ mollitie atque lævitate ad voluptatem non attendat, manus vero redundans distendatur ad erogationem, et pedes, secundum Salomonem ", properantes ad male facienas Rom. vi, 3 1 Cor. xv, 33. ss Prov.

SIT dum, viam nandlatorum pereurrant festinanter; χουσιν ἠπειγμένως, καὶ γλῶσσα δύσφημος εὐχάριστα atque lingua maledica verba benedictionis effundit. Sic enim fiunt arma justitiæ, quæ fuerant arma peccati, in contrarium versa, et rejecta, quæ antea propter abusum possidentium, ipsis perniciem afferebant. Idcirco asper et iracundiam spirans resurgit, et adversus eos, qui ab ipso defecerunt et Deo adhæserunt, tyrannus accelerans, quod aufugit denuo retrahere veluti mancipium sibi longa consuetudine aequisitum, et variis tentationibus subigere iterum aggreditur; undique afflictiones commovens, et undique calamitates, ut in malitia deducta vita, quia non perturbatur tumultibus, judicata tolerabiHis, compellat rursus recurrere ad voluptarium vitæ genus, dissolutumque, velut ad tranquillum 212 portum, eum qui tentationibus, quasi procellis in pelago, jactabatur, dicentem omnino illud in deserto Laborantium: «Melius erat nos Ægyptiis servire quam in ista solitudine mori 3. Optabilius enim judicat, qui diligi desidiam, obaudire cupiditatibus, quam bellum gerere cum illis, quando viderit virtutis viam asperain et difficilem, et multis undlequaque afligentibus obsessam, eos quidem qui amici aliquando fuerant, demum evasisse inimicos, et ipsos persequi retro, volentes abducere in servitutem. Veros autem hostes atque ignotos occurvere, et progressum ad bonum objacens prohibere. Sic plures bucusque ignotæ gentes quoad potuerunt, Israelitas prohibuerunt transitu dicentes: Non transibis per nos s, invidentes, quæ ipsis condu- € cebant ad profectionem. Pharao vero habens adhuc ipsos penes seipsum fugam meditantes, dicebat illis, qui cum ipso ad hæc cooperabantur: «Aggraventur opera hominum istorum **, opinatus vacationem ab :b operibus ipsis fore ad arrogantiam pervicacem velut assuefactionem; eum secessissent autem, studiose persecutus est, non permittens eos, uti volelant, et nati erant, libere agere, in servitutem vere rursus abducere, possidereque festinans ingenuos et liberos, cum hujus conditionis forent, et esse semper possent. Verum hi quidem tenaci propositi ratione ejus servitium effugientes, omnem patienter tulerunt ingruentem malignitatem, donec ad desileratam pervenerunt felicitatem; hi vero non valle judiciose derelinquentes, neque perferentes difficilia virtutis principia (dura etenim principia cujuscunque operis, ac morosa, illorumque maxime opera, quæ laboriosa sunt ante habitum comparandum) de reditu 213 disserebant in Ægyptum, dominum rursus eligentes, quem aliquando probe probave· rant, expertique fuerant crudelem, multoque diguum odio. Dicebant quippe: Statuamus nobis lucem, et revertamur in Egyptum ";» facilem rati reversionem per viam peractam cum multis ærumnis; et rursus: «Quia non erant monumenta in Egypto, eximus ad moriendum in deserto ** dicentes id propter desidiam, virtuti et vitio coutersiam. Cum qui neutiquam declinaverit a malo, Exod. XIV,, 12. 37 Num. xx, 18, 20. 19 Exod. vx 9. φθέγγεται βήματα. Οὕτω γὰρ γίνεται ὅπλα δικαιοσύνης τὰ ὅπλα τῆς ἁμαρτίας, ἀντιστρόφως βαλλόμε να κατὰ τοῦ πρὶν αὐτοῖς ἀποκεχρημένου πρὸς ὅλε θρον τῶν κεκτημένων. Διὰ τοῦτο τραχύς, καὶ θυμοῦ πνέων ἀνίσταται κατὰ τῶν ἀφισταμένων αὐτοῦ, καὶ Θεῷ προστιθεμένων, ὁ τύραννος ὑπάγεσθαι τὸ ἀποδιδράσκον σπεύδων, ὡς ἔθει μακρῷ γενόμενον ὑποχείριον, καὶ πειρασμοῖς ὑποβάλλει ποικίλοις, πάντ σθεν θλίψεις, πάντοθεν περιστάσεις κινῶν· ῖνα ὁ ἐν κακία βίος διὰ τὸ ἀθόρυβον κριθεὶς ἀνεκτὸς, παλιν δρομῆσαι παρασκευάσῃ ὡς ἐπ' εὔδιον λιμένα την ἄνεσιν τὸν ὡς ἐν πελάγει τοῖς πειρασμοῖς χειμαζί. μενον, λέγοντα πάντως τὸ τῶν κακοπαθούντων ἐν τῇ ἐρήμῳ· «Βέλτιον ἦν ἡμᾶς δουλεύειν ταῖς Αἰγυπτίοι:, ἢ ἀποθανεῖν ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ.» Αἱρετώτερον γάρ τοῦ μάχεσθαι ταῖς ἐπιθυμίαις, τὸ ὑπακούειν ταύταις κρίνει ὁ ραστώνην ἀγαπῶν, ὅταν ἴδῃ τῆς ἀρετῆς τὴν ὁδὸν τραχείαν, καὶ δύσβατον, καὶ πολλοὺς πολλαχόθεν τοὺς θλίβοντας ἔχουσαν, τοὺς μὲν συνήθεις ποτέ τελευταῖον γινομένους εχθρούς, καὶ διώκειν ὀπίσω πρὸς τὸ δουλαγωγεῖν ἐθέλοντας· τοὺς δὲ ἀληθεῖς, καὶ οὐ γνωρίμους ὑπαντῶντας, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ κείν μενον ἀγαθὸν κωλύοντας προκοπήν. Οὕτω πολλὰ τῶν τέως ἁγνώστων ἐθνῶν τοὺς Ἰσραηλίτας της παρόδου εἴργειν ἐφ' ὅσον ἐδύνατο, λέγοντα·· Οὐ παρελεύσῃ δι' ἡμῶν, ο βασκαίνοντα τῆς ἐπὶ τὰ συμφέροντα που ρείας αὐτοῖς. Ὁ δὲ Φαραὼ ἔτι μὲν ἔχων αὐτοὺς παρ' ἑαυτῷ τὴν φυγὴν σκεπτομένους γε τοῖς εἰς τὰ τοιαῦ τα συνεργοῦσιν αὐτῷ· «Βαρυνέσθω τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων τούτων, κ τὴν ἄδειαν αὐτοῖς γεγενῆσθαι νομίσας ἐπιτριβὴν πρὸς αὐθάδειαν, ἀναχωρήσαντας δὲ μετεδίωκε σπουδαίως ελευθεριάζειν οὐκ ἐπιτρέπων ὡς ἐβούλοντο, καὶ ἐπεφύκεισαν, δούλους δὲ πάν λιν κεκτῆσθαι σπεύδων τοὺς εὐπατρίδας, καὶ ἐλευθέ ρους, καὶ ὄντας, καὶ εἶναι δυναμένους ἀεί, Αλλ' αἱ μὲν ἰσχυρογνώμονι λογισμῶ τὴν τούτου φυγόντε; δουλείαν, πᾶσαν πλητικῶς ἤνεγκαν απαντήσασαν κάκωσιν, ἕως εἰς τὴν σπουδαζομένην ἔφθασαν τε λειότητα· οἱ δὲ μὴ πάνυ κεχρημένως καταλιπόντες αὐτὸν, μὴ φέροντες τὰ δυσχερῆ τῶν τῆς ἀρετῆς προσιμίων (χαλεπαὶ γὰρ αἱ ἀρχαὶ παντὸς ἔργου, καὶ δυσάρεστοι, καὶ μάλιστα τῶν ἐπιπόνων πρὸ τῆς ἕξεως) υποστρέψαι εἰς Αἴγυπτον ἐλογίσαντο, δεσπό την αὖθις αἱρούμενοι, τὸν ὅτε καλῶς ἐδοκίμασαν φα νέντα δυσμενῆ, καὶ πολλοῦ μίσους ἄξιον. Φασὶ γάρ • Δῶμεν ἀρχηγὸν καὶ ὑποστρέψωμεν εἰς Αἴγυπτον, ο εὔκολον ἡγούμενοι τὴν ὑποστροφὴν τῆς μετὰ πολλού κόπου ἀνυσθείσης ὁδοῦ. Καὶ πάλιν· «Παρὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν μνήματα ἐν Αἰγύπτῳ ἐξήλθομεν ἀποθανεῖα ἐν ἐρήμῳ,» λέγοντες διὰ τὴν ἀργίαν, τὸ μεθόριον ἀρετῆς, καὶ κακίας οὐδέπω τοῦ ἐκκλίναντος ἀπὸ τοῦ κακοῦ ὁμολογουμένως ὄντως ἐν τῷ ἀγαθῷ, μεταξύ τέως φρουρουμένου τούτου κἀκείνου, ἕως παν τελῶς ἀπαλλαγεῖς τοῦ ἑτέρου ἐν τῷ ἑτέρῳ παγίως ἀμφοτέρας ἐρείσει τὰς ἐγνύας οὐκ ὀκλάζων ἔτι ὡς πριν, οὐδὲ ποτὲ μὲν βέπων ὧδε, ποτὲ δὲ ταλαντεύων ἐκεῖσε. 3. Num. XIV, 4. 60 Exod. xiv, 11.

PERISTERIA. - SECTIO XII. ex confesso versetur in bono, interea tandiu custodiens hoc et illud, donec ab altero fugiens, et in altero utrumque poplitem firmiter fixerit, non titubando adhuc ut prius: nec aliquando quidem huc vergendo, interdum vero illuc præponderando. CAPUT VI. Talis enim est, qui secedit a prava consuetudine, ut plurimum quippe trahitur retro, etsi deducatur in partem anteriorem, progrediens parum in ea re, cui studet, et rursus a vetusta habitudine coactus Τοιοῦτος γὰρ ὁ ἀναχωρῶν τῆς πονηρᾶς συνηθείας ἕλκεται τὰ πολλὰ ὀπίσω, κἂν ἐπείγηται πρόσω, προκόπτων ἐφ᾽ ᾧ σπουδάζειν βιαζόμενος, καὶ ἀγχι στρόφοις ῥοπαῖς, ἐπὶ πολὺ κλίνειν ὧδε καὶ ὧδε, μέσ χρι; ἂν γυμνασίᾳ πολλῇ, καὶ χρόνῳ, αὐτὸν ἀπομαθεῖν τὰ πρῶτα· ἔθιμα δὲ σχεῖν παρασκευάσῃ τὰ δεύ τερα καὶ καθάπερ μεθηλικιωθέντα ἐκ μειρακίου εἰς ἄνδρα καὶ ἀπὸ τῆς παρούσης πρὸς τὴν παρελθοῦσαν, οὐκέτι, κἂν ἐθέλῃ, δυνάμενον· ἄτοπον γὰρ τὸ μὲν σῶμα νόμῳ φύσεως ἀκολούθως ἀμείβειν τὰς ἡλικίας ἀπὸ τῆς παιδικῆς ἐπὶ τὴν πρεσβυτικὴν ὁδεΰον σε μνότητα, καὶ τῇ πολιᾷ στίλβειν ἀξιοπίστως, καὶ τῇ καταστάσει γίνεσθαι λαμπρὸν, καὶ αἰδέσιμον· τὴν δὲ ψυχὴν μὴ προκόπτειν τὴν ἰδίαν προκοπήν, ἐν τῷ ἀγαθῷ, μηδὲ τὰς ἐν τῇ ἀρετῇ ἀνύειν ἐνθέσμως ἡλι κίας ἐξ ἄλλης μεταβαίνουσαν ἐπ' ἄλλην, καὶ φθάνου σαν οὕτως ἐπὶ τὴν ἀξιέραστον τελειότητα, ένα πομένειν δὲ τῇ ἀφρονούσῃ παιδική καταστάσει, ἢ τῇ μετ' αὐτὴν χαιρούσῃ ταῖς νεωτερικαῖς ἐπιθυμίαις, καὶ ἐν παρηβηκότι τῷ σώματι νεάζειν ἔτι, καὶ ἀκμάζειν ἐν τοῖς κατεγνωσμένοις τούτοις, τερπομένην διόλου, οἷς νήφοντες οὐδὲ πρὸς ὀλίγον ἐτέρφθησαν μείρακες. *Οτι δὲ διαφορὰς ἡλικιῶν ἀμείβει καὶ αὐτὴ ἐκ νηπιότητος προβαίνουσα ἐπὶ τελειότητα, διδάσκει ποτὲ μὲν λέγων ὁ Παῦλος· «Ως νηπίους ἐν Χριστῷ γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα· › ποτέ δέ·. Μέχρι κατα αντήσομεν εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ. Καὶ πάλιν· ο Οτε μην νήπιος, ἐλάλουν ὡς νήπιος, έφρόνουν ὡς νήπιος, ἐλογιζόμην ὡς νήπιο;· ὅτε δὲ γέγονα ἀνὴρ, κατα ἡργηκα τὰ τοῦ νηπίου.» Οἶδε δὲ καὶ γεννηθέντας ἅπαξ τινὰς καὶ δεομένους αὖθις ἄλλης γεννήσεως, ἐκ φωτὸς πάλιν ἐπὶ νηδὺν ἀνακάμπτοντας, οἷς φησι· • Τεκνία μου,ούς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, ο Εμβρυα πάλιν ποιῶν τοὺς εὐδοκία μους φέροντας ἐπὶ τοῦ εἴδους τοὺς τοῦ Χριστοῦ χαρακτῆρας, μηδὲ τὸ κατ' εἰκόνα μορφωθέντας καλῶς εἴ πως τὸ τερατόμορφον ἀποθέμενοι μεταβάλοιεν πρὸς τὸ ἄρτιον, καὶ ὁλόκληρον, τῷ γεννήσαντι ὁμοιωθέντες, καὶ γνήσιοι τούτου, καὶ οὐχ ὑποβολιμαῖοι, καὶ νόθοι γνωριζόμενοι παῖδες. Έδει δὲ μᾶλλον εὐκόλως τὴν ψυχὴν παρατρέχειν τὰς καταστάσεις, ἢ τὸ σῶμα τὰς ἡλικίας, ἐφ' ὅσον μὲν τοῦτο χρόνον ἀνάγκαις δουλεύει, καὶ φύσεως ὑπόκειται νόμοις ἐξουσίαν οὐκ ἔσχον μεταβῆναι πρὸς ὅπερ οὐ μετάγει καιρός, οὐδὲ ὑπερβῆναι δυνάμενον τὴν ἐγγίζουσαν, καὶ ἐπιβῆναι τῇ μετ' αὐτὴν ἀτάκτῳ φορᾷ, ἑκάστης ηλικίας ώρισμένον χρόνον παρεχούσης αὐτῷ, καὶ παραδραμεῖν οὐ συγχωρούσης πρὸ ὥρας, καὶ μετελθεῖν πρὸς τὴν γείτονα. Εκείνῃ δὲ προαιρέσει ἀναμένουσα τῇ ἐνα εστώσῃ ἕως ἂν βούληται, καὶ μεταβαίνουσα πρὸς τὴν ατέραν ὅτε βούλεται, ἀκώλυτον ἔχει τὴν ὅτε θέλει μετάβασιν, κἂν ὑπερβῆναι τὰς ἐν μέσῳ προέληται, * Ephes. iv, 13. "I Cor. xm, 11. • 1 Cor. 111, 2. repedare, et versatilibus inclinationibus plerumque hinc se infectens, et illine, donec multa exercitatione, et tempore diuturno dediscat ipsa priora, secunda vero habere paratus sit consueta: perinde ac translatus ab ætate puerili ad virilem, et a præsente ad ulteriorem, neutiquam, quantumvis velit, potens, incongruum enim est corpus quidem ex lege naturæ consequenter ætates mutare, a puerili ad senilem usque gravitatem transeundo, et canitie nitere condigne ad conciliandam auctoritatem, atque statu fore fulgidum et reverendum. Animam autem non promovere proprium progressun in 214 bono, neque in virtute complere legitine tales ex alia transgredientem in aliam, sicque pervenientem in perfectionem dignissimam dilectione; inhærere vero statui puerili insipienti, atque illi, qui post ipsum, gaudet juvenilibus cupiditatibus, et in provecto corpore juvenem adhuc et vegetum esse, N‹- rentemque, in hisce reprehensibilibus universim sese oblectantem, quibus sobrii frugique adolescentes neque vel tantillum delectati sunt. Quod vero discrimina ætatum mutantur, et ipsa ex infantia progreditur ætas ad perfectionem, edocet aliquando Paulus dicens Tanquam parvulis in Christo lac vobis dedi potum, non escam"; > nonnunquam vero: Quousque occurramus in virum perfectum in mensuram ætatis plenitudinis Christi “ et rursum: Quando eram parvulus, loquebar ut parvulus, sapiebam ut parvulus, cogitabam ut parsulus; quando autem factus sum vir, evacuavi quæ erant parvuli “³, › Novit vero et eos, qui semel geniti sunt, et rursus alia egere generatione e luce iterum in uterum reflectentes, quibus ait: • Filioli mei, quos rursum parturio, usque dum fornetur Christus in vobis ";» fetus imperfectos iterum faciens probatas in Christi figura notas præferentes, neque bene secundum imaginem efformatos, si quo pacto, quod monstruosa specie est, deponentes, transmutent in integrum, et numeris omnibus absolutum, et assimilati ei qui genuit, et germani ipsius, neque suppositi et spurii Glii agnoscantur. Facilius vero oportebat animam transcurrere status, quam cor pus aetates, quanto tempore istud necessitatibu inseruit, et naturae legibus subjacet, 215 potesta tem nequaquam habens transgrediendi ad illud ad quod tempus non transducit, neque supergredi valens propinquantem ætatem, et insilire post ipsam inordinato motu; unaquaque ætate definitum tempus ipsi præbente, neque permittente ut trans- "Galat. iv, 19.

\ τῷ ἄλματι, καὶ ἐπ' αὐτῆς φθάσαι τῆς εἰσαγωγῆς ἐπὶ τὴν τελειότητα, γνώμῃ καὶ σπουδῇ μεταβαινούσῃ ἀφ' ὧν ἂν κρίνῃ, ἐφ' ἃ ἂν προθῆται βεβαίῳ, καὶ ἀκινεῖ λογισμό. currat ante præfinitos aevi status, et ad vicinamn ἔξεστιν αὐτῇ ἀπ᾿ ἄκρου πηδῆσαι ἐπ' ἄκρον κούφω pertranseat. Illa vero firme ac certa deliberatione remanens in præsente, quandiu velit, et ad aliam transiens quando vult, nullum habet obstaculum quin transgrediatur eas, quas in medio comprehendit, licet ipsi a summo ad summum prosilire saltu perfectionem mente 20 studio transeundo ad ea bisce quæ dainaverit ipsa. CAPUT VII. De his qui secuti sunt Moysis propositum. agili, et statim ac fuerit introducta, consequi que proponit sibi stabili et immota ratione, ab Περὶ τῶν ἀκολουθησάντων τῇ τοῦ Μωϋσέως προθέσει. Οὕτως εἰ τὴν τοιαύτην Μωϋσεί τῆς ἐλευθερίας ἐσχηκότες ἐπιθυμίαν ἀμεταθέτῳ φραξάμενοι καρτερίς τὴν πρόθεσιν πάντων ἐγένοντο τῶν προπεσόντων ἀεὶ σκυθρωπῶν ἀνώτεροι, πολεμίων μὲν οὐ καταδείσαντες πλῆθος ἀσύνοπτοι· πεῖναν δὲ καὶ δίψαν τὰς δυναστευούσας ἐν σώματι βαστάσαντες ἐγκρατῶς, έπειδὴ πίστις αὐτοῖς ἀνενδοίαστος τῆς ἐλπιζομένης ἀπολαύσεως τὸν ἐνεστῶτα τέως ἐπεκούφιζε πόνον προσδοκία χρηστῇ παραμυθουμένη τὴν πεῖραν τῶν παρόντων ἀνιαρῶν, καὶ τὰ ἐν χερσὶ λυπηρὰ ἐπικιρνῶτα τῇ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν εὐφροσύνη. Ο δε γὰρ ὁ νοῦς φαιδροῖς ἐνασχολούμενος λογισμοῖς, οὐ πολλὴν τῶν ἐνοχλούντων λαμβάνει αἴσθησιν θλιβε μῶν, καὶ τὰ παρόντα ἐπαχθῆ ἀμβλύνειν μελέτῃ τῶν ἐν οἷς ἔσται μετὰ ταῦτα καλῶν. Διὰ τοῦτο πρὸς τὰς χρείας αὐτοῖς μετεστοιχειοῦτο ἡ κτίσις αρμοδίως, καὶ θάλασσα μὲν ἠπείροῦτο διωκουμένοις, τὸ διαιρε δὲν τοῦ πελάγους, ὁδὸν παρέχουσα ξηράν, καὶ τὰ ἑκατέρωθεν τοῦ ὕδατος τμήματα, πρὸς ὕψος ῥεῖθρα, καὶ τὴν παλίῤῥοιαν ἐπισχοῦσα ἀποκρήμνως, καὶ κρυσταλλομέναις ταῖς ἀμπώτισιν ἕως παρῆλθον οἱ Ο σωζόμενοι, πέτρα δὲ σκληρά, καὶ νοτίδος άμοιρος, λίμνην, καὶ πέλαγος ἴστη περὶ ἑαυτὴν ἀφθόνους ἐκ βάθους βλύζουσα οχετούς ποτίμου, καὶ προσηνοῦς νάματος, οὐρανὸς ἀντὶ γῆς ἐγεώργει τὸ μάννα, ἄσπου μου κατανίφων καρπὸν καὶ σχεδιάζων τοῖς πεινῶσιν ἀταλαίπωρον τράπεζαν, οὐ μόνον ἔνδειαν πληροῦσαν γαστρός, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑκάστου πληροῦσαν ἐπι· θυμίαν τῇ μεταβολῇ τῆς ποιότητος, οὗ γάρ τις τῇ μνήμῃ ἐδέσματος ἐλάμβανεν ὄρεξιν, τούτου την γεί σιν εὕρισκεν ἐν αὐτῷ ἐκεῖνο νομίζων ἐσθίειν, ὅπερ εἶχεν εἰς ἐπιθυμίαν μιᾶς ὕλης ὑπηρετούσης ταῖς ἁπάντων πολυτρόπως ορέξεσι, καὶ μιμουμένης ἐν τῇ γεύσει πάσης ποιότητος αἴσθησιν. "Υδωρ ἐγλυκαίνετο πικρὸν, καὶ μετέβαινεν ἀθρόως ἐξ ἄλλης εἰς ἄλλην ποιότητα, προσηνές γινόμενον πόμα, ἀντὶ τῆς ἕνα ἄγχος ανιούσης, καὶ ἀηδιζούσης γεύσεως· ἀήρ ώοτοκεῖν οὐκ εἰδὼς, ἔτικτε ἑτοίμως όρτυγομήτραν, καὶ ταύτην ἐλαύνων πνεύματι βιαίῳ, παρ' αὐτὰς ἐσώρευε τὰς σκηνὰς τῶν δεομένων τροφῆς, ἀσαγήνευτον ἄγραν αὐτοῖς τοὺς ὄρνις εἰς χεῖρας διδούς· νύξ εἰς ἡμέραν μετεβάλλετο φωτιζομένη στύλῳ πυρός· ἡμέσ ρας ἡλιακὸς ἀνεστέλλετο φλογμός, νεφέλης ἐπιπολαζούσης τῷ πλήθει, καὶ μεσιτευούσης τούτοις. ταῖς ἐκ τοῦ πόλου τεταμέναις ἀκτῖσιν ὡσὰν μὴ θάλποντο κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν πεζεύοντες ὕπαιθρος, στεγανῷ δὲ τῆς νεφέλης σκιάζοιντο τῷ ἁπλώματα, εὔκολον Sic qui desiderio libertatis hujusmodi, quod Moyses habuit, flagrarunt, immutabili constantiæ robore communientes propositum suum, omnibus casibus sinistris qui acciderunt ipsis, evasere superiores, hostium quidem multitudinem, quæ sub oculos cadere universim non potest, minime formidantes, famem vero atque sitim, quæ dominationem exercent in corpus, temperanter tolerantes: quandoquidem fides indubitata speratæ fruitionis alleviabat labores imminentes, bona exspectatione consolans ærumnas quas præsentes experiebantur, et quæ præ manibus erant dolore acerba, futurorum 216 bonorum delectatione attemperans. No - vit quippe mens splendidis occupata ratiocinationibus haud multum ex his, quæ perturbant afflictionibus, sensum percipere, et præsentia, quæ molesta sunt, reprimere meditatione bonorum quibus fruitura post hæc erat. Eam ob rem creatura ipsis ad eorum usus transmutabatur apte, et mare quidem efficiebatur continens, cum insequerentur eos fugientes Egyptii, præbens iter siccum diviso peJago, et utrinque præsegmina aquæ erigens in subline, faenta recta lapidescentia, sistensque fusum iteratum abrupte, et glaciem astrictis ansis, donec pertransierunt salvati; saxum vero durum, et humoris expers lacum, et pelagus constituit circa ipsum copiosis e profundo ductibus scaturiens ad bibendum, et jucundis laticibus cœlum vice terræ: messem fecit mannæ, non insitam frugem deorsum mingens, et esurientibus subito parans mensam sine labore non solum implentem ventris indigentiam, sed uniuscujusque appetitum mutatione qualitatis explentem; cujus enim quis escæ memoria desiderium captaverat, illius gustum reperiebat in illo, arbitra-- tus jam sese comedere, quam cupide appetebat, una materie inserviente multifruiter omnium appe- η tentiis, et imitante in gus'u omnigenæ qualitatis sensationem. Aqua amara finit eduleata, et ex alia confestim mutata fuit in alium qualitatem, facta suavis polio, pro ea quæ paulo ante nolesta crat et insuavis gustui: aer ova parturire nescius vere peperit reginam colurnieum, ipsamque impellens flatu violento ex ipsis cumulavit tentoria eorum, qui alimento indigebant, venationem sine retibus exhibens ipsis aves in manus tradens: 217 nox in diem convertebatur columna ignis illustrata; interdiu solaris flamma reprimebatur, nube, quæ super

PERISTERIA. SECTIO XII. τὴν πεζοπορίαν ποιούμενοι καθάπερ υποῤῥόφιοι δι- multitudinem ferebatur, mediamque sese interponeἄγοντες, καὶ οὐχ ὑδεύοντες γυμνὴν πάντοθεν, καὶ bat ipsi, ne radiis, qui e polo protendebantur, dum ἄσκιον ἐρημίαν. Οὐκ ἐπαλαιώθη τούτοις, οὐ πέτ pedibus incedentes iter facerent sub dio, præ nimio πλον, οὐ πέδιλον ἐπὶ χρωτός τεσσαράκοντα έτεσιν calore æstuarent, ejus vero superexpanso quasi teὄντα διηνεκῶς· οὐκ ἐφθάρη υποζύγιον πρὸς τοσοῦτον cto obumbrarentur, commodum iter pedestre perδιαρκεῖν οὐ πεφυκός χρόνον. Οὐ νόσος, οὐ φθόνος, οὐ agentes, et conversantes quemadmodum contuberπυρετός, οὗ ρίγος, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἐντκήπτειν nales, neque peregrinantes per nudam undique, εἰωθότων τοῖς σώμασι, συνέπεσε τούτοις ἀρρώστημα· nullaque ex parte umbrosam solitudinem. Non in • Οὐκ ἦν γὰρ ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ὁ ἀσθενῶν. veterata fuit ipsis vestis, non calceus, in colore Ενίκησαν χάριτι Θεοῦ τὴν φύσιν κρείττονες της spatio annorum quadraginta continuo perdurantes. κατ' αὐτὴν ἀσθενείας γενόμενοι, καὶ τὰς συνεζευγμέ Non periit jumentum subjuge, cui natura non deνας τῷ σώματι αρνησάμενοι κῆρας. Πολεμίων φά derat tandiu superesse. Non morbus, non gravaλαγγες φοβεραὶ πρὸς συμπλοκὴν ἔπεσον ἄλλος ἐπ' men, non febris, non frigoris rigor, non quidquam ἄλλῳ κατενεχθέντες άτρωτοι, σημεῖον τῆς προασπι aliud, quod corporibus solet accidere, invaletudinis ζούσης χειρός. Τείχη κατηρειπώθη μηχανῆς ἄνευ ipsis contigit: Non erat enim in tribubus ipsorum χειρὸς ἀνθρωπίνης αυτομάτως κατενεχθέντα νεύματι infirmus.» Vicerunt Dei gratia naturam cum poθείῳ. Εθνη πολλά, καὶ πολυάνθρωπα δυνάμει καθ tiores evasissent infirmitate, quæ oritur ex ista, ηρέθη κρυφία, σχολάζουσαν αὐτοῖς, καὶ ἀμέριμνον conjunctasque corpori noxas, et ægritudines repuοἴκησιν καταλιπόντα τὴν γῆν. lissent. Hostium legiones formidabiles ad conflictum, alter super alterum, licet sine vulnere, deturbati ceciderunt; hocque signum erat manus eos clypeo protegentis atque propugnantis. Muri, nulla cos humanæ manus machina impellente, divino duntaxat nutu disjecti corruerunt. Gentes plurimæ populique copiosi vi occulta imminuti ac extenuati sunt, vacantem et securam ad habitandum terram ipsis relinquentes. 218 CAPUT VIII. firEt hoc erat, quod hymnorum scriptor deinde dicebat David: ‹ Gentes abolevit manus tua, et transplantasti ipsos; nec enim in gladio suo posse derunt hæreditate terram, et brachium eorum non salvavit eos, sed dextera tua, et brachium tuum, et illuminatio vultus tui; quia complacuisti in eis **. › Describens eorum, qui Deo bene complacuerunt, securitatem in omnibus, quomodo quæque ipsis perficiat utilia, a Providentia divina justam consequentibus supernam tutelam, ac inconcussam undique ob spem in eum, qui salvat, obtinentibus fre mitatem. Isti enim sunt, qui dicunt: • Non timebimus, dum turbabitur terra, et transferentur montes in cordibus marium *,, Etsi totus mundus exagitatus turbetur ac tumultuetur, mutua malorum serie circumdatus, non metuemus, neque trememus, quemadmodum hi, qui ad omnem strepitum exspectatione gravis alicujus mali attoniti, etiain contingentes sonitus accommodate ad eam quam habent suspicionem figurant et imaginantur. Nihil etenim infirmius conscientià stimulata pravæ memoria actiouis, cuncta inimica et hostilia existiΚαὶ τοῦτο ἦν, ὅπερ ὁ ὑμνογράφος ὕστερον ἔλεγε Δαβίδ· «Η χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσε, καὶ κατεφύ τευσας αὐτούς. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ῥομφαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν, καὶ ὁ βραχίων αὐτῶν οὐκ ἔσωσεν αὐτοὺς, ἀλλ᾽ ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βραχίων σου, καὶ ὁ φωτισμὸς τοῦ προσώπου σου, ὅτι εὐδόκησας ἐν αὐ τοῖς.» Τῶν εὐαρεστούντων Θεῷ διαγράφων τὴν ἐν πᾶσιν ἀσφάλειαν, ὅπως ἕκαστον ἀνύηται τῶν χρησί μων αὐτοῖς, πρόνοιαν Θεοῦ δικαίαν καρπουμένοις την ἄνωθεν κηδεμονίαν, καὶ πάντοθεν ἔχουσι διὰ τὴν ἐπὶ τὸν σώζοντα ἐλπίδα τὸ ἀπτόητον. Οὗτοι γάρ εἰσιν οἱ λέγοντες· «Οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, καὶ μετατίθεσθαι ὄρη ἐν καρδίαις θαλασ σῶν, ο κἂν πᾶσα ἡ κτίσις κλονουμένη ταράττηται, καὶ θορυβῆται κυκλουμένη επαλληλία κακῶν, οὐ δεν δοικότες, οὐδὲ τρέμοντες, καθάπερ οἱ πάντα κτύπον προσδοκίᾳ δεινού τινος καταπεπληγμένοι, καὶ τοὺς προσπίπτοντας ήχους πρὸς ἦν ἔχουσιν ὑποψίαν σχηματίζοντες οἰκείως. Οὐδὲν γὰρ συνειδήσεως κεντου μένης μνήμῃ πράξεως πονηρᾶς ἀσθενέστερον, πάντα ἡγουμένῃ ἐχθρά, καὶ πολέμια, καὶ πρὸς ἄμυναν ἐπιτήδεια, δι' ἣν ἔνδον ἔχει κολάσεως ἀεὶ προσδοκίαν ἐπὶ τοῖ; πεπραγμένοις κακοῖς, κἂν μηδεὶς ἐλέγχειν mante, atque parata ad ultionem, per quam inδύνηται, θορυβουμένη τῷ ἔνδον ἐλέγχῳ, καὶ πάντας εἶναι δοκοῦσα τῶν λανθανόντων συνίστορας. Αλλ οὐχ ἡ καθαρεύουσα πονηρίας οὕτω· πολὺ γὰρ αὕτη τὸ πεποιθὸς ἔχει οὐδαμόθεν ὁρῶσα καταγνώσεως εὔ λογον αἰτίαν, καὶ θαῤῥοῦσα, ὡς ἔσται πάντοτε πᾶσιν ἀχείρωτος, τὸ ἀνυπαίτιον ἔχουσα παρρησίας ἐφόδιον, καὶ ποτὲ μὲν λέγουσα· «Ἐὰν παρατάξηται ἐπ' ἐμὲ παρεμβολή, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδιά μου· › ποτὲ δέ· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαοῦ τῶν κυ1 65 Pal. civ, 37. 46 Psal. ALI, 3. 47 Psal. XLV, 3. terius nutrit assiduam exspectationem punitionis ob iniqua quæ perpetravit; quantumvis nemo sit conscius, nec redarguere valeat a turbata interiori accusatione, et omnes rerum occultarum conscios esse rata. Verum non sic se habet quæ, omni carens nequitia, pura est conscientia: magnam quippe fiduciam habet ipsa, nulla ex parte rationabilem condemnationis causam perspiciens, et confidens 219 audacter quod penitus semper omnibus in-

τοῖς λόγοις, καὶ ἐν τοῖς ἔργοις ὁ ἐλπίζων ἐπὶ τὸν Θεόν, δῆλον ἐξ αὐτοῦ τοῦ ταῦτα εἰπόντος Δαβίδ, δς τῇ πεποιθήσει ταύτῃ, γυμνὸς μὲν πολεμικῶν ὀργά νων πρὸς πεφραγμένον ὅπλοις, μειράκιον δὲ πρὸς γίγαντα τεθαρρηκότως έχώρει τὸν διάφημον Γολιάθ, ῥάβδον καὶ λίθους ὡς κατὰ κυνῶν μόνον λαβών, καὶ καταβαλὼν ὡς κύνα αὐτὸν μιᾷ λίθου βολῇ, οὐκ ἰσχύλ σώματος, δύναμει δὲ, οὗ ἔχειν ἔλεγεν οὐχ ὁρωμένου ὅπλον σεβασμίου ὀνόματος τοῦ Θεοῦ. Τούτῳ γὰρ ἀπῄει τῷ ἀμυντηρίῳ θαῤῥῶν, καὶ τὴν γνώμην τοῖς λόγοις δήλην ποιῶν. Φησί γάρ· «Σὺ ἔρχῃ πρός με ἐν ῥομφαίᾳ, καὶ δόρατι, καὶ ἀσπίδι· ἐγὼ δὲ πορεύ σομαι πρὸς σὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου Θεοῦ Σαβαώθ παρτ τάξεως Ισραήλ·, ἑνὶ τούτῳ πρὸς τοσαύτην σκευήν superabilis erit, habensque viaticum confidentiæ & κλῳ συνεπιτιθεμένων μοι καὶ ὅτι τοιοῦτος καὶ ἐν liberæ innocentiam, et interdum quidem dicens: • Si adversum me castrorum metatio instruatur, et acies, non timebit cor meum 48. Interdum vero: Non timebo a decem millibus populi circuminsilientium in me ". Quod autem talis sit et in verbis et in operibus vir qui spem suam figit in Deo, manifestum est ex eodem David supradicta asserente, qui animatus bac fiducia nudus quidem armis bellicis, adversus armis communitum, adolescens vero adversus gigantem audacter obviam ibat contra famosum Goliath, et baculo lapidibusque assumptis tantum perinde ac si pergeret contra canes, cum uno ictu lapidis, tanquam canem dejecit, non robore corporis, virtute vero muniminis, in quo dicebat se habere fiduciam, venerandi nempe nominis παραταττόμενος ὅπλῳ. Τούτῳ γὰρ καὶ τὴν βολὴν τοῦ Dei. Hoc enim munimine confisus abiit, et verbis sententiam suam palam faciens. Inquit enim: ‹Tu venis ad me in gladio, et hasta, et clypeo; ego vero progrediar ad te in nomine Domini Dei exercituum aciei Israel ***, › bis unicis armis ad tantæ aggressionis apparatum instructus. His enim vibrati lapidis jactum ad scopum ejus, quem provocaverat, direxit, et diffregit ære munitum caput, atque impudentem percussit frontem, et insolentem dejecit in humum, prosternens elatum animi superbia. CAPUT IX. λίθου πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ προκαλουμένου ἀπεύθυνε, καὶ διέρρηξε κράνος χαλκήλατον, καὶ τὸ ἀναιδὲς επάταξε μέτωπον, καὶ κατέβαλε τὸν ἀλαζόνα εἰς γῆν στρώσας τὸν ἐπηρμένον τῷ φρονήματι. Καὶ ἐπεὶ ταῦτα παιδικῆς ἔργα χειρός τοιαῦτα Ισχυσάσης οἷα μόλις ἂν ἴσχυσεν ἐκ πετροβόλου μηχανῆς διεκπετάσας χερμάδιος λίθος, καὶ κριός πολλῷ ῥοιζήματι προσπεσών, καὶ διωκόμενος δὲ παρὰ τῶν ἐχθρῶν, οἷος ἦν τῇ πίστει, τοιοῦτος ἠλέγχθη τῇ πείρᾳ οὐδὲν οὐδέποτε παθών, ὧν διαθεῖναι @ ἐσπούδαζον οἱ διώκοντες, ἀεὶ δὲ κρείττων πάσης ἐπιβουλῆς γενόμενος, καὶ ἐξ ἀμηχάνων ἀμερίμνως κινδυνεύων σωθείς· οὕτω διωκόμενον. αὐτόν ποτε παρὰ τοῦ Σαούλ ἐσκέπασε πέτρα εκάτερον σκιάσασα ἑκατέρᾳ πλευρᾷ, καὶ μερίσασα τὸν ζητοῦντα καὶ τὸν ζητούμενον, ὅπως τηρηθῇ ἀβλαβὴς ὁ ἐκ τοῦ πλήθους ἀδικηθῆναι δυνάμενος. Οὕτως ἐν δρυμῷ καταληφθεὶς ὑπὸ τοῦ πολεμίου υἱοῦ ᾿Αβεσαλώμ, ἐπεὶ μὴ εἶχε στρατὸν ἀναλογοῦντα τῇ ἐπιτιθεμένῃ δυνάμει (όλιγο στὸς γὰρ πάντη πρὸς μάχην ἠναγκάζετο συμμίξαι τῷ ἔθνει) αὐτοῖς τοῖς ξύλοις τοῦ ἄλσους κατὰ τῶν παρανόμως ἐπιστρατευσάντων συμμάχοις ἐχρήσατο· ἕκαστον φυτὸν ὁπλισάμενος πρὸς ἄμυναν τῶν ἐπε ελθόντων τῆς ἀγωνιζομένης δυνάμεως, καὶ τοῦτο δι' αὐτῶν ἐργασάμενος, ὅπερ ἂν εἰργάσατο πλῆθος ἐμπείρου πολεμίου χειρός· ἐπλεόνασε γάρ, φησί, κατα φαγεῖν ὁ δρυμός, ὑπὲρ οἷς κατέφαγεν ή μάχαιρα. Μία μὲν γὰρ μετὰ τὴν τροπὴν τοῦ πολέμου φεύγοντα δρᾶς ἀνήρπασε τὸν πατραλοίαν δραξαμένη τῆς κατ μης, καὶ τῆς φερούσης αὐτὸν καθελοῦσα ἡμιόνου, καθάπερ στρατηγὸς νίκης σύμβολον κατείχεν αἰχμάλωτον μείρακα ἐπὶ περιόπτου θριαμβεύουσα τῆς ἀλόγου τόλμης τὸ ἀλάστορα· ἄλλαι δ' ἀλλαχόθεν, καὶ πανταχόθεν ἅπασαι ὑπένυττον τοὺς πολεμίους ξίφεσ σιν, ὥσπερ κατ' αὐτῶν κεχρημέναι τοῖς ὄρπηξιν. Οὕτως περιεχόμενος ἄλλοτε πλήθει πάντοθεν πολε Quoniam vero hæc opera puerilis fuerant manus, quæ tanta potuit, quanta 220 vix potuisset e machina saxa ejaculante saxum manuale vibratum excussumque ac multo cum impetu allisum; etiam dum persecutiones ab hostibus pateretur, qualis erat fide, talis deprehensus est experientia, nihil unquam passus eorum, quibus cum persequentes vexare studebant; cum semper potior omnibus evaderet insidiis, et e periculis, eomnuenta, artifi ciaque omnia superantibus, nullius gerens curam, salvaretur. Sic illum quondam a Saule depalsum et exagitatum protexit petra utrinque obumbrans ab utroque latere ** ', separansque perquirentem et perquisitum, ut innocuus custodiretur, qui a multitudine lædi poterat. Sic in silva comprehensus a filio Absalon hostiliter eum aggresso", cum non haberet exercitum oppositis copiis parem proportione (ad paucos enim redactus omnino milites, cogebatur ad pugnam immisceri gentilibus), ipsis lignis, et arboribus saltus utebatur commilitonibus adversus eos qui exercitum in ipsum injuste ducebant; unamquamque arborem ad vim propulsandam pugnatorum insultantium armans; idque per ipsa ligna efficiens, quod vel multitudo manuum experimentis aptarum ad hostibus resistendum vix perpetrasset. Plures enim, ait, devoravit atque consumpsit saltus, quam ensis hausit. Una etenim quercus, post inclinationem belli, fugientem corri puit parricidam, comam ejus apprehendens, ipsunque, ex qua ferebatur mula dejiciens veluti dux in victoriæ signum captivum detinuit adolescentem, triumphans conspicue de insanæ audaciæ infesto ** Psal. Sxvi, 3. » Paul. 111, "I Reg. xvi, 45. ** | Reg. xxm, 20. * 11 Reg. xv, 14.

PERISTERIA. SECTIO XII. μίων ἀμερίμνως εκάθευδε, σημεῖον τοῦ μὴ φροντί. auctore: aliæ vero aliunde, et undecunque quercus ζειν τῶν κυκλωσάντων, τὸ ἀδεὲς τοῦ ὕπνου τοῖς μαθεῖν τὸ πεποιθὸς τῆς ἐλπίδος βουλομένοις ἐπισ δεικνύμενος, καὶ τεκμήριον ἀναμφίλεκτον. Ενθεν ποτὲ μὲν ἔλεγε σεμνυνόμενος· «Ἐγὼ ἐκοιμήθην, καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ὅτι Κύριος ἀντιλήψεταί μου, δ τῷ ἀντιλήπτορι πιστεύσας ἐν τῷ καθεύδειν τὸ σῶμα, καὶ τὸ δυνατὸν τῆς ἀντιλήψεως εὐθὺς τῷ ἔργῳ μαθών, διαναστάς γὰρ εὗρε φρουρηθέντα παρὰ τοῦ φύλακος ἑαυτὸν ὡς παρὰ Θεοῦ ἀσφαλῶς. Ποτὲ δέ φησι· «Πάντα ἔθνη ἐκύκλωσάν με, καὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου Αμυνάμην αὐτούς.» Τούτῳ πάλιν κατὰ τῶν ἐπιθεμένων τῷ ὅπλῳ χρησάμενος, ὡς κατὰ τοῦ Γου διαθ πάλαι ἐχρήσατο. Ενεργὸν τῆς δυνάμεως την πεῖραν δεξάμενος, εὐκόπως ἅμα σφενδονήσας τὸν λίθον, καὶ ἰσχυρᾷ πληγῇ καταλαβὼν τὸν ἀντίπαλον. Τοῦτον ζηλώσαντες οἱ μετ' αὐτὸν καλῶς ἔλεγον πρὸς τὸν Θεόν· ὁ Ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν· ἡ γέλωτα, καὶ χλεύην αὐτοῖς τιθέμενοι παρούσης τῆς αὐτοῦ βοηθείας, καὶ δια· πτύειν παρασκευαζούσης· ὡς δὲ εἰς χεῖρας ἐλθεῖν δι' εὐτέλειαν ὄντας ἀξίους, αὖθις δὲ δείκνυσι λέγων· • Ἐὰν πορευθῶ ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου, οὐ φοβηθήσομαι κακά, ὅτι σὺ μετ᾿ ἐμοῦ εἶ. "Οτι κίνδυνοι θανατικοὶ τότε βαπτίζουσιν, ὅτε μακράν ἐσμεν ἀνάξιο: βοηθείας ὄντως Θεοῦ, ἐγγὺς δὲ καὶ πλησίον πίστει καὶ ἔργοις τυγχάνοντες αὐτοῦ πάσης ἐπιβουλῆς, καὶ βλάβης ἐσμὲν ἀνώτεροι, τῆς ὑψηλῆς χειρὸς πρὸς ύψος αἱρούσης ἡμᾶς τῶν κάτω κινδύνων δυναστευ όντων, καὶ οὐ φθανόντων ἅψασθαι τῶν τὰς τοιαύτας βλάβας ὑπεραναβεβηκότων τῷ βίῳ. Τοῦτο ὁ Θεὸς τοῖς τῇ τοιαύτῃ καταστάσει πλησιάσασιν ἔλεγεν· • Ἐὰν διαβαίνῃς δι' ὕδατος, ποταμοὶ οὐ συγκλείω σουσί σε, καὶ ἐὰν διαβαίνῃς διὰ πυρὸς, φλὸς οὐ κατακαύσει σε, ὅτι μετὰ σοῦ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός.» Διὰ τὸ μηδὲν ὑπὸ τῶν ταχέως φθειρόντων τὸ ζῶον ἀδι κεῖσθαι στοιχείων, τοῦ μὲν διὰ τῆς ἀναπνοῆς φλέ γοντος τὰ σπλάγχνα, τοῦ δὲ δι' αὐτῆς ἑλκομένου καὶ ταύτης ἀποσβεννύντος τὸ πνεῦμα, δείξας τὸ κράτος τῆς ἰδίας δυνάμεως, ὡς καὶ φύσεως κινούσης δρους, καὶ τὰ ὀλέθρια ποιούσης σωτήρια, ὅταν τινὲς εὐεργε σίας ἄξιοι διὰ τούτων οδεύωσιν. omnes velut ensibus adversarios sublus 221 eonfodiebant contra ipsos surculis ut gladiis usæ. Sic alias circumseptus undique hostium multitudine securus dormiebat; hicque somnus omnis metus expers signum erat, se nihil eos curare, a quibus circumdabatur, quo scire volentibus, spei fiduciam ostentabat, atque argumentum, quod in dubium revocari non poterat. Unde interdum quidem dicebat gloriabundus: ‹ Ego dormivi, et soporatus sum; exsurrexi, quia Dominus suscepit me ";, auxiliatori inter dormiendum corpus committens, ac possibilitatem auxilii statim reipsa ediscens; nam cum exsurrexisset, invenit seipsum tute a custode, ut ab ipso Deo, communitum. Interdum vero ait: «Omnes gentes circumdederunt me, et in nomine Domini ultus sum in eos ".» Hoc denuo usus nuniminc adversus eos qui struebant ipsi insidias, quemadmodum adversus Goliath olim usurpaverat illud. Agnovit etenim experientia virtutem ac eficaciam potentiæ, quippe vix de funda lapidem directe jaculatus vehementi plaga statim dejecit adversarium **. Hunc æmulati ejus posteri recte dicebant ad Deum: In tuo nomine nihili faciemus insurgentes in. nos 58;» ridentes et subsannantes illos, dum divinum aderat auxilium, eosque taliter disponebat, ut eos etiam despuerent. Quod vero licet viles, apti tamen sint ad manibus contendendum, rursus demonstrat inquiens • Si ambulavero in medio umbræ mortis, non tinebo mala, quoniam tu mecum es. Quia pericula mortifera tunc submergunt, quando longe absumus a Deo, vere ejus indigni subsidio: prope vero, et proxime fide, atque ope ribus illi exsistentes, omnibus insidiis atque noxis superiores evadimus, 222 excelsa manu in altum extollente nos, et eripiente a periculis hisce inferioribus potentia quidem pollentibus, sed non valentibus vet attingere illos qui vita supergrediuntur hujuscemodi nocumenta. Hoc Deus illis, qui tali statui appropinquarunt, dicebat: • Si transieris per aquam, flumina non te concludent; et si per ignem transieris, flamma non aduret te: quia tecum ego Dominus Deus³. › Eo quod ab elementis cito corrumpentibus vivens animal nullo modo læderetur, hoc quidem per aspirationem viscera inflammante, illo vero per ipsam aspirationem attracto, hujusque spiritum restinguente; ostentans propriæ dominationem potentiæ, ita ut natura ipsa terminos mutet, et exitialia efficiat salutaria, quando aliqui beneficio digni per ea incedunt. ΚΕΦΑΛ. Ι. Εἰ δὲ ἐγγὺς ὄντες Θεοῦ τοσαύτης εἰς κηδεμονίαν ἀπολαύομεν χάριτος, καὶ ἀφεστῶτες αὐτοῦ πᾶσιν εἰς βλάβην ὡς ἀβοήθητοί ἐσμεν ὑποχείριοι, δικαιοσύνης ἐπιμελητέον τῆς ἐγγὺς εἶναι ποιούσης Θεοῦ, καὶ παρεχούσης τὸ ἀπαθὲς, καὶ ἀπτόητον. Επειδή, κατὰ τὸν σοφὸν Σολομῶντα, δίκαιος ὡς λέων πέποιθε· τὸ φύσει γενναῖον τοῦ ζώου, καὶ ἀκατάπληκτον, τῇ παρρησίᾳ τοῦ βίου καταχρησάμενος, καὶ τεθαρρηκότως παντὸς δεινοῦ κατεξανιστάμενος διὰ τὸ πεποιc CAPUT X. Si autem, cum propinqui sumus Dei, tanta gratia perfruimur ad tutelam, et ab ipso procul dissiti, omnibus subditi exsistimus ad injuriam, tanquam omni auxilio destituti: studendum justitiæ, quæ nos esse facit Deo proximos, præstatque ut nihil patiamur, et ut simus imperturbabiles et intrepidi. Quoniam, secundum sapientem Salomonem, justus ut leo confidit **: naturam generosam animalis, et nulli terro̟ri obnoxiam, ob vitæ fiduciam usurpans, ** Psal. XLII, 6. 56 Psal. ΧΧ!!, es Psal.!!!. 6. 6. Psal. cxvil, 16. ** 1 Reg. xvi, 49. 18 Prov. ΧΧVΙΙ, 1.

et audacter in quodlibet ingruens malum insurgens; (ἶναι τῷ πλησίον ἔχειν ὑπέρμαχον. Ο γοῦν λέγων quia persuasus est propinquum esse sibi propugnatorem. Ille igitur, qui dicit indigentibus auxilio, et procul propter morum perversitates ab auxiliatore Deo positis: «Nonne potest manus mea le salvare? aut aggravata est auris mea, ne te audiat? Verum 223 iniquitates vestræ separaverunt in medio vos et me”: › ille, inquam, declaravit verbis quidem animi propensionem, quod ad opitulandum paratus sit; adjecit vero causam ipsum ad hoc prohibentem, inquiens: ¿Peccata vestra diviserunt per medium vos et me; ut quando non accederet ad ferendam opem, a querela foret alienus, cum non afforet conditio digna, ut afferretur auxilium in his qui egebant auxilio, eo quod Deo non appropinqua- η rent, nec enim procul discretis et secedentibus ab eo solitum est approximare. Hoc et patriarcha Abraham diviti egenti adjutorio dicebat: «Magnus hiatus in medio nostrum et vestrum constitutus τοῖς χρήζουσι βοηθείας, και μακράν διὰ σκαιότητα τρόπων οὖσι τοῦ βοηθοῦντος Θεοῦ· «Μὴ οὐκ ἰσχύει χείρ μου τοῦ σῶσαι; ἢ ἐβαρύνετο οὖς μου τοῦ μὴ ἀκοῦσαι; ἀλλ᾽ αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν διιπτῶσι μέσον ὑμῶν καὶ ἐμοῦ. Ἐδήλωσε μὲν τοῖς λόγοις τὴν διάθεσιν ὡς ἐστι πρὸς τὴν ἀντίληψιν έτοιμος· προσε έθηκε δὲ καὶ τὴν εἴργουσαν αὐτὸν πρὸς τοῦτο αἰτίαν εἰπών· «Αἱ ἁμαρτία: ὑμῶν διιστῶσιν ἀνὰ μέσον ὑμῶν καὶ ἐμοῦ· ἡ ὅπως τῆς ἐπὶ τοῦ παραγενέσθαι βοηθός, μέμψεως εἴη ἀπηλλαγμένος, τῆς βοηθεῖσθαι κατα στάσεως ἀξίας οὐκ οὔσης ἐν τοῖς πλησιάζουσι Θεῷ, οὐχὶ δὲ τοῖς μακράν κεχωρισμένοις αὐτοῦ παραγενέσθαι ἔθος ἐχούσης. Τοῦτο καὶ ὁ πατριάρχης Αβραάμ δεσμένω βοηθείας ἔλεγε τῷ πλουσία • Χάσμα μέγα έστήρικται ἀνὰ μέσον ἡμῶν καὶ ὑμῶν.» Δεικνὺς ἐν τούτῳ σαφῶς, ὅτι οὐ μόνον Θεοῦ διεστήκασιν, ἀλλὰ καὶ δικαίων ἀνδρῶν πολλῷ μέτρῳ οἱ οὐ δίκαιοι, οὐδὲν ἐκ φιλανθρωπίας ὠφελεῖσθαι δυνάμενοι τῷ μακράν κεχωρίσθαι τοῖς τρόποις τῆς πρὸς τὸ φιλάνθρωπον ἀγχιστείας. Τίς δὲ ἡ ἐγγὺς οὖσα Θεοῦ κατάστασις, διδάσκει ὁ Δαβίδ, λέγων· • Εγγύς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τῇ καρδίᾳ, καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει.» Οὐδενὶ γὰρ οὕτω Θεὸς ὡς μετρίῳ χαίρει φρονήματι, καὶ μάλιστα ὅτ' ἂν ὕλη κατορθωμάτων ὑποκέηται φυσῆσαι πρὸς ἀπόνοιαν εὐχερῶς δυναμένη καὶ μένῃ κατεσταλμένος ἐν τῷ μετριάζειν ὁ λογισμός, οὐ κουφιζόμενος ταῖς αὔραις τῶν μετεωρίζειν αὐτὸν ειωθότων ὑπομνήσεων ἐπὶ τοῖς πεφραγμένοις καλοίς, οὐδὲ τὸ συνειδὸς ἐπ· αἴρων ἐφ᾽ οἷς μέμνηται εἰργασμένος κατά ψυχήν ἀγαθοῖς· τοιοῦτος ὁ κατὰ τὸ νομικόν παράγγελμα ἐν νυκτὶ ποιῶν τὸ Πάσχα ἐστὶ, καὶ τοιοῦτος ὁ ἄζυμον ἐσθίων αὐτό. Ὁ μὲν ὡς ἐν σκοτίᾳ λανθάνειν ἐφ' οἷς πράττειν σπουδάζων ἐπαίνου ἄξιος, καὶ κρύπτων κατὰ τὴν Κυριακὴν παραίνεσιν ἐν τῷ ταμείῳ τὸ δόξαν σεμνότητος φέροντα γινωσκόμενα. Ὁ δὲ κατε· σταλμένος, καὶ ἄτυφος μετὰ τὸ ἔργον μένων, οἷος καὶ πρὸ τούτου ἐτύγχανεν. Τοιοῦτον γὰρ τὸ ἄζυμον οὐκ ἀνιστάμενοι κατὰ τὸ ἐξυμωμένον πρὸς ὄγκον ὅταν δέῃ πυρὶ προσομιλεῖν, ἐν ταπεινῷ δὲ μένον καὶ τότε τῷ σχήματι, καὶ σημαῖνον τὸν ἐν τῷ μετέρχεσθαι τὴν ἀρετὴν μετριόφρονα. Ως γὰρ τὴν ζύμην τὸ πῦρ, ἐὰν μὴ ἀζύμῳ τὴν πίλησιν ἔχῃ, διανίστησι πρὸς ὕψος, καὶ φλεγμαίνειν ποιεῖ, ὡσάν τις ἔποι τῷ σχήματι, οὕτως ἡ ἀρετὴ τὴν ψυχὴν ἐρεθίζει πρὸς ἀπόνοιαν, ἣν μὴ κρίσις αὐτὴν βεβαία τηρεῖν τὸ δεδομένον παρασκευάσῃ ἀσάλευτον. est. In eo luculenter et eleganter ostendens, quod non solum a Deo disaiti sunt, sed et a viris justis longo intervallo, hi qui justi non sunt; et nihil juvari possunt ex misericordia, quia procul separantur moribus ab hac proximitate ad misericordiam. Quis vero sit status Deo approximans, docet David, dum inquit • Prope est Dominus his, qui contriti sunt corde, et humiles spiritu salvabit. Nulla quippe re Deus perinde delectatur, ac moderato sensu et maxime quando rerum recte gestarum materia subsit, quæ potest facile ad vesaniam mentis inflare, et cogitatio in sese moderanda repressa permanet, non elata inaniter recordationum auris ipsam in sublime consuetarum efferre propter facinora præclare patrata, neque conscientiam extollens in bonis, quæ meminit se peregisse secundum animam. Talis est qui juxta legis mandatum in nocte pascha celebrat; et talis, qui azymum, seu non fermentatum panem comedit. Alter quidem velut in tenebris latere in his quæ facit studens 224 laudem promeretur et secundum Dominicam admonitionem abdens in penetrali, quæ aguita venerationis gloriam afferrent; alter sese compescens, et sine fastu remanens post opus, qualis et ante patratum opus exsistebat. Hujusmodi namque azymum est, quod non se elevat ad tumorem, seu fastum, sicut fermentalum, et, quando opus habet igni admoveri, tunc quoque humili remanens forma designat eum, qui modeste sentit de se in consectanda virtute. Quemadmodum enim ignis fermentum, nisi erit cum azymo subactum seu constipatum, elevat in altum, ac facit ut intumescat in figuram quæcunque ipsa fuerit: sic virtus animam ad recordem elationem lacessit nisi firmum judicium efficiat ut donum ea custodiat inconcussum. CAPUT XI. Talis vero est illa ad quam sermo sacer ait: • Collum tuum sicut monilia.. Haec autem virtutum copia, et inter eas omnes virtutes humilitatem attestans; collo quidem rectitudinem, et altitudinem institutæ conversationis, monilibus vero 39 Isa. LIX, 1, 60 Luc. xvi, Τοιαύτη δὲ καὶ πρὸς ἦν ὁ λόγος φησι· ο Τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκοι.» Καὶ πλῆθος ἀρετῶν αὕτη, καὶ ἐπὶ πάσαις αὐταῖς τὸ ταπεινὸν μαρτυρῶν, τῷ μὲν τραχήλῳ τὸ εὐθὲς, καὶ ὑψηλὸν τῆς πολιτείας, τοῖς δὲ ὁρμίσκοις μηνύσας τὸ φρόνημα. Ὡς γὰρ τὸν τοῦ 26. 61 Psal. CALIS, 13. es Cant. 1, 9.

PERISTERIA. SECTIO XIJ.. indicans prudentiam. Sicuti namque superbi collum vocat nervum ferreum, quia est inflexibile, et arroganti sui existimatione ad altitudinem protenditur, atque jactantia obdurescit: ita momile virtute praditi, ac de se modeste sapientis nuncupat aureum, a figura quidem statum, a materia vero iunuens probationem, quandoquidem et monile a recta figura declitur in circulum et qui rectam vitam degit, vergit ad id quod est humilius; nam eo modo 225 qui nunc ipsam alloquens dicebat: c Collum tuum sicut mouile;» post pauca inquit: • Quasi turris David collum tuum 63;» et rursus: c Collui tuum sicut turris eburnca ".» Nonnunquam equidem virtutis erectionem indicans, vitæque sublimis ὑπερηφάνου τράχηλον νεῦρον καλεῖ σιδηροῦν διὰ τὸ δύσκαμπτον, καὶ τὸ ἀνατετάσθαι τῇ οἰήσει πρὸς ύψος, καὶ σκληρύνεσθαι τῇ ἀλαζονεία, οὕτω τὸν τοῦ ἐναρέτου, καὶ μετριόφρονος ὁρμίσκον, προσαγορεύει χρυσοῦν, ἀπὸ μὲν τοῦ σχήματος τὴν κατάστασιν, ἀπὸ δὲ τῆς ὕλης τὸ δόκιμον αινιττόμενος, ἐπειδὴ καὶ ὁρμίσκος ἀπὸ ὀρθοῦ σχήματος κάμπτεται ἐπὶ κύκλον καὶ ὁ εὐθὺς τῷ βίῳ συννεύει ἐπὶ τὸ ταπεινότερον, οὕτω γὰρ ὁ νῦν ταύτῃ λέγων τράχηλός σου ὡς ὁρμίσκος, μετ' ὀλίγα φησίν, ο ὡς πύργος Δαβὶδ τράχηλός σου.» Καὶ αὖθις· ο Τράχηλός σου ὡς πύργος ελεφάντινος.» Ποτὲ μὲν τὸ διανεστηκὸς τῆς ἀρετῆς, καὶ διεγηγερμένον τοῦ βίου, ποτὲ δὲ τὸ ταπεινὸν τοῦ φρονήματος, ποτὲ δὲ δηλῶν τὸ ἀνεπίβατον οιήσεως λογισμοῖς. Οὔτε γὰρ ἐλεφαντίνῳ πύργῳ προσβῆναι η exercitationem; interdum humilitatem de se sen τι ἢ προσέρψαι, μὴ ἔχον ἀντιλαβεῖν, δύναται, ἀπὸ ολισθαῖνον ἅμα τῷ πλησιάσαι διὰ τὴν λειότητα. Ούτε ὁμαλῷ φρονήματι πελάσαι λογισμὸς ὑπερήφανος πάντοθεν περιεξεσμένῳ τὰς τῆς κενοδοξίας τραχύ τητας. Αὕτη γὰρ ἐξοχὰς ἐν τῇ ψυχῇ, καὶ βαθμοὺς τῷ τῆς ἀνθρωπαρεσκείας τέμνουσα ἔθει εὔκολον τῇ ἀπονοίᾳ παρέχει τὴν ἄνοδον, οἴησιν ἐμποιοῦσα, και τύφον, ἐφ' οἷς τις έδοξε κατορθοῦν. Διὰ τοῦτο ποτὲ μὲν φησὶν ὁ Κύριος·. Μακάριοι οἱ ταπεινοὶ τῇ καρ δίᾳ.» Ποτὲ δέ· ι "Οταν ποιήσητε διατεταγμένα ὑμῖν, τότε λέγετε, ὅτι ἀχρεῖοι ἐσμεν δοῦλοι. Ο ὀφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν.» Τῷ μὲν λύχνῳ τοῦ μακα ρισμοῦ προτρεπόμενος ἐπὶ τὸ χρήσιμον διὰ τῆς τοιαύτῆς ἀρετῆς, τῇ δὲ μελέτῃ τῶν λόγων τῶν ταπεινῶν μετριάζειν παιδεύων τὸ φρόνημα. Ο γὰρ δοῦλον C. Quando feceritis, quæ vobis fuerint demandala, ἀχρεῖον ἀεὶ λέγων ἑαυτὸν, καὶ τὰ διατεταγμένα παρά τοῦ κεκτημένου ὡς ἀναγκαίαν ὀφειλὴν ποιήσαντα λο γιζόμενος, οὐδὲν οὐδέποτε περὶ αὐτοῦ φαντασθήσεται μέγα, οὐδὲ ἐν υἱοῖς ἑαυτὸν ἀριθμῆσαι τολμήσει ποτέ, χρέος ἐκτίσα; ἐπιτεταγμένης λειτουργίας, καὶ οὐχ ἑκούσιον ἐπιδειξάμενος τὰ πεπραγμένα φιλοτιμίαν. Αὕτη φραγμὸς ἡ ἀρετή, τεῖχος τῶν ἄλλων ἐστὶν ἀρετῶν, ἀσύλητα φυλάττουσα τῆς ψυχῆς τὰ κειμήλια. Δια ταύτην θλίβονται μὲν, καὶ πολεμοῦνται πάντες οἱ ἅγιοι, καὶ οἱ νῦν ὁμοίως ζηλοῦντες τὸν βίον ἐκείνων, ἀγρυπνεῖν ἀναγκαζόμενοι, καὶ νήφειν ἀεὶ διὰ τοὺς τειχομαχοῦντας πολεμίους, μὴ διαρρήξαντες τὸ τεῖχος, τὸν ἐν πολλῷ χρόνῳ κτηθέντα ἐπεισελθόντες ἀθρόον διαρπάσωσι πλοῦτον. Οὐκ ἐπηρεάζονται δὲ ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων ἐγρηγορότως καθήμενοι, καὶ τοὺς τῆς ἀπονοίας προσερχομένους λογισμούς, ὥσπερ βέλεσιν ἀπελαύνοντες τούτοις τοῖς λόγοις, δοῦλοι ἀχρεῖοι ἐσμέν. Ο ὠφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν. Οντως γὰρ οὐδὲν ἀφιεῖσιν ἔνδον ὑπεισελθεῖν ὑπερηφανίας πάθος πάντα γὰρ πορθεῖ τὰ κεκτημένα, καὶ αἰχ μάλωτον λοιπὸν πρὸς τὸ ἴδιον βούλημα απάγει τὸν ἐπὶ τῇ κτήσει πολλά μοχθήσαντα νοῦν. Ούτε δὲ λῃ σταῖς ἔθος ἐρείπια διορύττειν, καὶ οὐδὲν ἀποκείμενον ἔχοντα τῇ γῇ, οὔτε πειραταῖς φορητὸν μὴ πεφορτω μέναις ἐπιτίθεσθαι ναυσὶ χρημάτων θησαυρούς, ἀλλὰ περιεργαζομένοις, οὐκ ἔρημα πλούτου μάτην περι εργάζεσθαι ταμιεία καταδεχομένοις, καὶ πόνον ὑποtiendi; quandoque vero statum inaccessum cogitationibus vanæ existimationis. Nec enim in turrim eburneam ascendere potest aliquid aut progredi, nisi habeat quod apprehendat, prolabitur quippe lubrice, dum tentat accedere, propter lævitatem. Sic neque plano sensui applicat se cogitatio elata undique circumpolito ex asperitatibus vanæ gloriae. Ipsa nempe in anima sublimitates et gradus pro consuetudine assentandi, et complacendi bominibus, quasi secando distinguens, facilem præbet ascensum vesaniæ, ingerens existimationem sui ac tumorem in iis, in quibus aliquis sibi visus est. recte fecisse. Idcirco aliquando quidem Dominus ait: • Beati humiles corde.» Interdum vero: 68 Cant. 1V, 4. es Cant. vit, 4. 65 Luc. xvil, tune dicite, quod servi inutiles sumus; quod debemus facere, fecimus.» Beatitudinis lucerna nos dirigens per hujusmodi virtutem ad id quod est utile ac bonum; meditatione vero humilium verborum nos instituens ad moderandam animi elationem. Qui namque servum inutilem seipsum semper edieit, et mandata sibi a Domino tanquain necessarium debitum sese fuisse exsecutum arbitratur, nihil unquam de scipso magnum concipiet mente, nec inter filios seipsum annumerare unquam audebit, cum debitum ministerii demandati persolverit, simulque 226 ostenderit, quod in eis, quæ perpetravit, non adeo sibi placuit, ut ex tali conatu ac studio gloriam, et honorem aucuparetur. Hæc virtus sepes, hæc aliarum virtutum murus est, quæ custodit iuviolatos aniniæ thesauros ingentis pretii. Ob hanc urgentur quidem, et oppugnantur omnes sancti, et qui nunc similiter vitam illorum emulantur, vigilare coacti, et sobrii semper esse propter hostes murum expugnantes, ne diffracto muro, quæ diuturno tempore fuerant acquisitæ, divitias confestim insilientes diripiant. Nequaquam tamen damno afficiuntur ullo in propugnaculis considentes vigilanter, et cogitationes dementiæ insultantes quasi telis repellentes istis dictis: Servi sumus inutiles; quod fecisse debuimus, fecimus. Sic namque haud permittunt intus ingredi superbiæ

affectum; nam illa cuncta comparata devastat, et μένειν εἰκαῖον. Ὥστε τὸν θλιβόμενον καὶ ὀχλούμενον captivum deinde abducit ad propriam voluntatemn animum, qui plurimum laboraverat ad acquisitionem. Neque vero latronibus moris est rudera elfodere, in quibus nihil sub terra repositum est; neque piratis, imponere navibus non subactis ad por. tandum thesauros pecuniarum; sed inaniter laborantibus; non enim stulte aggrediuntur inquirere scrinia divitiis vacua, et laborem sustinere vanum. Unde ab hisce hostibus impugnatum, et perturbatum eo amplius in bonis operibus locupletari existima, quo plures habet collidentes, et molestiam facessentes. Idque gaude magis, quam verecundare, ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν τοιούτων νόμιζε μειζόνως ἐν ἔργοις πλουτεῖν ἀγαθοῖς, ὅσους πλείονας ἔχει τοὺς παρεν οχλοῦντας. Καὶ διὰ τοῦτο χαῖρε μᾶλλον, ἢ κατήφει, ὅτι πρὸς τὴν πατρίδα πολυκτήμονες ἀπὸ τῆς παραι κίας ταύτης μέλλουσιν ἀπαίρειν οἱ ἀγαπώμενοι, καὶ στεφανίται παρίστασθαι τῷ Θεῷ, οὐ μόνον, ὅτι Αγωνίσαντο γενναίως, καὶ ἐκ τοῦ ἀγῶνος ἀναλύουσιν εύπορα, ἀλλ' ὅτι καὶ ἀθλοῦντες λαθεῖν ἐπὶ τοῖς παρ λαίσμασι τοὺς ἐνταῦθα ἐσπούδασαν θεατὰς, ὁλόκλη ρον ἑαυτοῖς πρὸς τὸ μέλλον τὴν εὐφημίαν φυλάξαν τες, καὶ οὐ μειώσαντες ἐπαίνοις ἀνθρωπίνοις τὴν ἄφραστον δόξαν ἐκείνην. quod ad patriam ab isto inquilinatu discessuri sunt dilecti multis rebus sibi comparatis opulenti, et coronati ante Deum stabunt, non 227 šolum quia generose decertarunt, et e certamine circumifluentes opibus revertuntur; verum et quod pugnantes latere studuerunt in pugnis illos, qui spectatores hic aderant, integrum et solidum applausum sibi ipsis custodientes in futurum, et laudibus humanis illam gloriam ineffabilem minime imminuentes. CAPUT XII. De gloria præparata his qui eleemosynas erogant. O quanta præbebit tunc pauper tempestive nutritus? Quantas præstabunt, et quas remunerationes alia bona opera complaudente natura; quando in frigore coopertus vestimento, et post mortem tumulo religiose illatus, et ægrotus in morbo diuturno curatus, et hospes domi susceptus, et detentus in carcere sublevatus solamine, et subsidio, conspicientur ante solium ab eo, qui novit quæ passi sunt, benefactorem recognoscentes, et ab ipso recogniti: quando terribilis omnibus judex gratiam in beneficio affectos collatain sibi datam reputans dicet: «Quod istis fecistis, mihi fecistis "?, Quantas compulas, dic mihi, divitias pro hac dulcedine et pro ista suavi voce? Quantas laudes illi acclamationi perillustri comparas: suspiciente omni creatura eum, qui prædicatur veluti voce præconis, et nequaquam invidente (nec enim tunc tempus invidiæ dabitur ), admirante autem, et beatum ipsum in bonis, quibus condecoratur, renuntiante? Ecquam dices oblectationem 228 carum rerum, quæ in sæculo sunt, talem et quæ ita possit excitare auimum ad jucunditatem? quale gaudium isti gaudio adæquari par et idoneum? qualem voluptatem, quæ vel hujus voluptatis vestigium referat? qualem gloriam, etsi aliquantulum contendentem ad hoc excellens decus, quamvis regnum ipsum dixeris: et eo fulgido apparente, minime hoc illud imitatur, in quod iste introducetur, quem verbum significavit Scripturæ; cum regnum dolores afferat incolumi, et turbas habeat, et metus, ut decus illud multam pacem, et inducias atque cessationem a bello adducat. Hoc est opibus uti præclare. Hoc est possidere pecunias, neque custodem thesauri aliis servati agere. Hoc vere pro pria sibi facere, quæ hactenus existimata fuerant σε Matth. xxν, 40. Περὶ τῆς ἀποκειμένης δόξης τοῖς τὴν ἐλεημοσύ την εργαζομένοις. Ο πόσα παρέχει τότε πτωχὸς εὐκαίρως τραφείς! Οσας ποιήσει καὶ οἷας ἀμοιβὰς τὰ ἄλλα καλά, συγχρη τουμένης τῆς φύσεως; ὅταν ὁ ἐν κρυμῷ σκεπασθεὶς ἱματίῳ, καὶ καθοσιωθεὶς μετὰ θάνατον τάφῳ; καὶ ὁ νοσηλευθεὶς ἐν ἀσθενείᾳ μακρᾷ, καὶ ὁ συναχθεὶς οἴκοι ξένος, καὶ ὁ ἐν φυλακῇ παραμυθίας τυχών, ὀφθῶσι πρὸ τοῦ βήματος τῷ εἰδότι ὁ ἔπαθεν, ἐπισ γινώσκοντες τὸν εὐεργέτην, καὶ ἐπιγινωσκόμενοι παρ' αὐτοῦ· ὅταν ὁ πᾶσι φοβερὸς δικαστὴς τὴν εἰς τοὺς εὐηργετημένους οἰκειούμενος χάριν λέγῃ· «Ο τού τοις ἐποιήσατε, ἐμοὶ ἐποιήσατε.» Ποίους ἐγκρίνεις, είπέ μοι, πλούτους τῇ γλυκείᾳ καὶ προσηνεῖ ταύτῃ φωνῇ; ποίους ἐπαίνους ἀντεξετάσεις τῇ ἐπιδόξῳ εὐν φημίᾳ ἐκείνῃ πάσης τῆς κτίσεως ὁρώσης τὸν ἀνακηρυττόμενον, καὶ οὐ φθονούσης μὲν, οὐ γὰρ ἔξει τότε βασκανία καιρὸν, θαυμαζούσης δὲ, καὶ μακαριζού σῆς αὐτὸν, ἐφ᾽ οἷς ἠξίωται ἀγαθοῖς; Ποίαν ἐρεῖς εὐ φροσύνην τῶν ἐν τῷ βίῳ τοιαύτην, καὶ οὕτως ἐγείραι πρὸς τὸ φαιδρὸν δυναμένην; ποίαν χαρὰν ἐξισωθῆς ναι ταύτῃ τῇ χαρᾷ ἱκανήν; ποίαν ἡδονὴν ίχνος ταύτης φέρουσαν τῆς ἡδονῆς; ποίαν δόξαν, πἂν ποσῶς άμιλλωμένην πρὸς ταύτην τὴν εὔκλειαν, κἂν βασι λείαν εἴπῃς αὐτήν; καὶ ταύτης δοκούσης λαμπράς, οὐ μιμεῖται αὕτῃ ἐκείνην, εἰς ἦν εἰσάγεται οὗτος, ἂν ὁ Λόγος ἐσήμανεν, ἐπίλυπος οὖσα ἀπήμονι, καὶ ταραχὰς ἔχουσα, καὶ φόβους, εἰρήνην άγουσαν, καὶ ἐκκεχειρίαν πολλήν. Τούτῳ καλῶς ἐστι χρήσασθαι τῷ πλούτῳ. Τοῦτο κεκτῆσθαι χρήματα, καὶ οὐ φύο λακα θησαυροῦ ἄλλοις τηρουμένου γίνεσθαι. Τοῦτο ἀληθῶς ἴδια ποιῆσαι τὰ τέως νομιζόμενα ίδια. Τοῦτο κληρονόμον ἑαυτὸν, καὶ διάδοχον τῶν ἐκείνων καταστῆσαι πόνων, καὶ μὴ παραχωρῆσαι τὰ κεκτημένα τοῖς οὐδὲν χρησιμεύουσιν ἐν τῇ ἀνάγκῃ τῆς δίκης. Τοῦτο τὰ τῆς γῆς μεταθεῖναι εἰς οὐρανόν. Τοῦτο τὰ πρόσκαιρα μετασκευάσαι πρὸς ἀπόλαυσιν αἰώνιον.

PERISTERIA. - SECTIO XII. Τοῦτο δὲ ὄντως οἰκονομῆσαι τὰ τοῦ μαμωνά, καὶ propria. lloc seipsum hæredem, et successores 12φίλους ἐξ αὐτῶν κτήσασθαι, τοὺς μετὰ θάνατον δε boruin propriorum constituere, nec permittere suas χομένους εἰς τὰς σκηνάς, ἀνεστίους ἐνταῦθα, καὶ ξε- possessiones his, qui nullo nobis erunt usui in neνοδόχους ἐκεῖ, ἀστέγους ἐν τῷ παρόντι, καὶ ἐν θαυ cessitate judicii. Hoc est ea, quæ terrea sunt, transμασταῖς καλύβαις δεξιουμένους τότε τὸν παραμυθη- ferre in coelum. Hoc est ea, quæ transeunt, facere σάμενον ὧδε τὴν ἔνδειαν, καὶ τὸ βάρος τῆς ἀνάγκης stabilia. Hoc est temporari: transmutare in æternamn ἐπικουφίσαντα κοινωνίᾳ τῆς χρείας τοῦ σώματος. fruitionem. Hoc dispensare vere mamfona, et amicos ex ipsis parare, qui post mortem recipiant nos in æterna tabernacula; hic quidem absque lare, verum illic hospitia excipientes in præsenti sæculo sine tecto, et in stupendis oellis amplexantes tunc eum, qui consolatus est istic; indigentiam et grave necessitatis onus alleviavit communicatione illorum, quæ corporis ad usum pertinebant. ΚΕΦΑΑ. ΙΓ'. β 229 CAPUT XIII. datorum bonorum, et rubigine insumptis pecuniis emere regnum nunquam desiturum, præseutilus futura; et distribuere istis ea, quibus subsistere queant, quorum possessionis est fidejussor fidelissimus et idoneus cautor ipse horum omnium Dominus Deus, qui cum fenoribus non centuplicatis, sed duplo centesimis reddet tempore suo, quando utilis erit eorum, qui fenori dant, receptio, et usus opportunus ad diuturnam ævi infiniti voluptatem. Hoc est thesaurizare in coelo, plurimamque sibi comparare ibi consolationem, clam facere bonuin, et conspicuam, illustremque suscipere gloriam apud omnes creaturas; coarclare humilitate pecuniarum thesaurum, et non dare facilem aditum per vanam gloriam expilatoribus ipsius. Quod enim sunt repositoria, et ostia, et vectes pecuniis ad securitatem, id est bonis operibus modesta prudentia occultans illa, nec unquam prabeus his, qui moenia elodiunt, raping occasionem. Ista virtus et acquis sita custodit, et exhibet industriam ad acquirenda ea quæ nullatenus fuere acquisita. Ista gratias agere Deo in omnibus edocet, et quæ obvia præ manibus accidunt iufelicia consolatur bonorum futurorum exspectatione. Ista retinet iracundiam impellentem ad ultionem inimicorum quemadmodum canem rapientem detinens eam æquanimi ratione. Ista invisam et ignotam existimat pari pretio ac perpetem animæ dignitatem, non prosperam fortunam luteam 230 brevi se tempore pompatice tra· ducentem. Hæc persuadet ut censeatur caput, et dominus vir, illi quasi membrum subjacens guberΤοῦτο φρόνιμον οἰκονόμον εἶναι τῶν παρὰ Θεοῦ Iloc est esse prudentem dispensatorem a Deo δεδομένων κτημάτων, καὶ ἀτελεύτητον βασιλείαν τῷ δαπανωμένοις ἀργυρίοις ὠνήσασθαι, τοῖς παροῦσι τὰ μέλλοντα, τὸ διανείμαι τούτοις τὰ ὑπάρχοντα, ὧν τῆς κτήσεως ἐστιν ἐγγυητής ἀξιόπιστος αὐτὸς ὁ τῶν ἁπάντων Δεσπότης Θεὸς, ὁ τὸ χρέος μετὰ τόκων, οὐχ ἑκατοστιαίων, ἀλλ᾽ ἑκατονταπλασίων ἀποδιδοὺς εὐκαίρως, ὅτε χρήσιμος τῶν δεδανεισμένων ἡ ἀπόληψις, καὶ ἡ χρῆσις ἐπιτηδεία πρὸς τὴν πολυχρόνιον τοῦ ἀπεράντου αἰῶνος ἀπόλαυσιν. Τοῦτό ἐστι θησαυρίσαι ἐν οὐρανῷ, καὶ πολλὴν ἑαυτῷ παραμυθίαν ἑτοιμάσαι ἐκεῖ, τὸ ποιῆσαι λάθρα τὸ καλὸν, καὶ ἐκε φανῆ δέξασθαι τὴν δόξαν ἐπὶ πάσης τῆς κτίσεως, τὸ περιστείλαι ταπεινοφροσύνῃ τὸν τῶν χρημάτων θησαυρὸν, καὶ μὴ ἐκδοῦναι πρόχειρον κενοδοξία τοῖς λωποδύταις αὐτόν. “Ο γὰρ τοῖς χρήμασιν ἐστιν ἀποθῆκαι, καὶ θύραι, καὶ μοχλοὶ πρὸς ἀσφάλειαν, τοῦτο τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις μέτριον φρόνιμα, συγκαλύπτον αὐτὰ, καὶ τοῖς τοιχωρυχοῦσιν οὐ παρέχον ποθὲν ἁρπαγῆς ἀφορμήν. Αὕτη ἡ ἀρετὴ καὶ φυλάττει τὰ κεκτημένα, καὶ τῶν μηδέπω κτηθέντων παρέχει πρὸς τὴν κτῆσιν ἐπίνοιαν. Αὕτη εὐχαριστεῖν διδάσκει ἐπὶ πᾶσι Θεῷ, καὶ τὰ ἐν χερσὶ ἀνιαρὰ παραμυθεῖται τῇ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν προσδοκία. Αὕτη πρὸς ἄμυναν ἐχθρῶν ὁρῶντα τὸν θυμὸν ἀνέχει, καθάπερ ἁρπάζοντα κύνα κατέχουσα αὐτὸν ἐπιεικεῖ λογισμῷ. Αὕτη τὸν ἀφανὲ;, καὶ ἄσημον ἡγεῖται ισότιμον, τὴν ἀεὶ μένουσαν τῆς ψυχῆς ἀξίαν, οὐ τὴν πρὸς ὀλίγον πομπεύουσαν λογιζομένην πηλίνην εὐτέλειαν. Αὕτη κεφαλὴν, καὶ δεσπότην ἡγεῖσθαι πείθει τὸν ἄνδρα ὡς ὑποκείμενον μέλος ὑπείκειν ἡγεμονεύοντι ἐν πᾶσι παιδεύουσα. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ Δημιουργός, πρὸς τὴν Εύαν φησίν· «Αὐτὸς σοῦ κυριεύσει.» Καὶ ὁ Παῦλος, ἡ nanti in omnibus subesse instruens. Sic etenim δὲ γυνὴ ἵνα φοβῆται τὸν ἄνδρα. Καὶ τοῦτο πεπεισμένη Σάρρα κύριον ἐκάλει τὸν Ἀβραὰμ, τιμῶσα τοῦτον, ἂν ὁ νομοθέτης τιμᾶσθαι προσέταξεν. Αὕτη οἰκετικὸν συμβουλεύει περιέπειν, καὶ θάλπειν ὡς ὁμόφυλον, το ὑποζευχθὲν τῇ δυναστείᾳ πρὸς λειτουργίαν ἐπὶ μόχθον ἀνιεῖσα ταῖς εἰς παῤῥησίαν προτροπαῖς, καὶ τὸ κατεπτηχὸς ἀεὶ τῆς συνειδήσεως πρός θάρσος μέτριον ἐγείρειν κελεύουσα, ἵνα μὴ ἀθυμοῦν μένῃ διόλου, καὶ τὸ συμβὰν ἀτύχημα ἐγκαλοῦν τῷ τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην συγχωρήσαντι γενέσθαι Θεῷ. Αὕτη τὸ ταλαι πωροῦν ἐν πτωχείᾳ συμπαθῶς ἐπικουρεῖν ὑποτίθε ται, καὶ τέλειον ταῖς ἀρεταῖς ὡς βασιλεῖ στρατιώτην * Gen. шi, 13. “Ephes. v, 33. 6 Gen. xvult, 12. mundi conditor Evam alloquitur: c lile tui dominabitur 67 › Et Paulus, quod mulier revereatur vi-* rum 68. Et Sarra illud persuasa dominum compellat Abrahamum, honoraus ipsum, quem legislator honore præceperat amici. Hæc vernam fovere atque benevolentia mulcere veluti contribulem consulit; quod potestati subjugatum est ad operam ministerii, in labore relaxans exhortationibus ad fiduciam et quod semper ex conscientia perterretur, assurgere jubens ad moderatam audaciam, ut ne remaeat dejecto vilique omnino animo, et ob infortunium, quod ipsi contigit, accuset Deum, qui hanc