παρὰ τοῖς στρατολογοῦσιν ἡλικία σωμάτων ἐκκρίνε ται, τοῦ καταλόγου ὁ τῷ τυχόντι λειπόμενος, καὶ παρὰ τῷ Θεῷ πάντως ἀδόκιμος, ὁ μὴ πᾶσι τοῖς και Θήκουσι τέλειος τῷ παρημελημένῳ καλῷ τὴν εὐ μορφίαν μωμησάμενος τῶν ἄλλων κατορθωμάτων. Οθεν ἐπίσης σπουδαστέον πάσας τὰς ἀρετὰς, καὶ πάσας φυλακτέον ὁμοίως. Εἴπερ κατὰ τὸ ἀρχές τυπόν ἐστι κοσμῆσαι τὴν εἰκόνα σκοπὸς, καὶ ταῖς θείο:; χαρίσμασι λάμψαι φαιδρῶς, ἀλλὰ μὴ ταῖς λώσαις τῆς ψυχῆς ἀφανιζούσης τὸ κάλλος. ο Ο γὰρ πληρώ σας, κατὰ τὸν ἀπόστολον, ὅλον τὸν νόμον, πταίσας δὲ ἐν ἐνὶ, γέγονε πάντων ἔνοχος,» τῷ λείποντι να μίμῳ χωλεύων εἰκότως περὶ τὴν τελειότητα· Αν κατορθῶσαι σπουδάσωμεν εἰς δόξαν τοῦ τὰ πάντα πᾶσι παρέχοντος Θεοῦ. ῎Αμην. • Εσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι» φησὶν ὁ Σωτήρ, καθὼς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τέλειός ἐστιν.» Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Inæqualitatem feri permisit. Hæc adjuvare con- ἄρτιον τοῖς μέλεσι παρίστησι τῷ Θεῷ. Καὶ γὰρ stituit commiserando eum, qui affligitur in mendicitale, perfectumque virtutibus quasi militem membris integrum regi Deo sistit. Etenim ab iis qui militum dejectum habent, aetas corporum excernitur, e catalogo seu numero deponitur qui forsitan in aliquo defecit, el a Deo non probatus est penitus; qui non omnibus, quæ conveniunt, perfectus et absolutus, neglecto prorsus bono dedecorat pulchram aliorum recte factorum formam. Unde studendum est æque virtutibus omnibus, exque omnes observandæ. Siquidem propositum est imaginem exornari secandum exemplar, et divinis gratiis splendide fulgere, non autem opprobriis anima pulchritudinem 231 abolentis. • Qui enim, juxta apostolum, totam legem implevit, η lapsus vero fuerit in uno, factus est omnium reus 7º. › Claudicans jure merito in reliqua lege circa perfectionem, quam studeamus consequi ad gloriam omnia omnibus præbentis Dei. Amen. ⚫ Estote igitur vos perfecti (ait Salvator) quemadmodum. Pater vester coelestia perfectus est ". Ipsi gloria in sæcula. Amen. το Jac. 11, 10. τι Matth. V, ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΝΕΙΛΟΥ Πρὸς τὴν σεμνοπρεπεστάτην Μάγναν διάκονον 'Αγκύρας ΠΕΡΙ ΑΚΤΗΜΟΣΥΝΗΣ ΛΟΓΟΣ. S. P. N. NILI Ad veneratione dignissimam Magnam diaconissam Ancyræ DE VOLUNTARIA PAUPERTATE. TRACTATUS. 232-233 CAPUT I. Nuper quidem conscribentes tractatum ad eos, qui negligentius monasticam vitam degunt, affatim increpuimus eos, demonstrantes quantuin ab apostolica diligentia digressi sunt, dum circa futilia istarum possessionum studio destinentur, neque minus victus distractionibus, quam illi, qui vivunt amore divitiarum flagrantes, immiscentur. Nunc vero quoniam oportet et vestrum, qui observastis regulam paupertatis, uti se habuit ab initio, inviolatam, et eorum, qui secundum vos eam custodicrunt, zelum dilaudare; necessum est dicere queΚΕΦΑΛ. Δ' Πρώην μὲν πρὸς τοὺς ἀμελέστερον μετιόντας την μοναδικὸν βίον γράφοντες λόγον, ἱκανῶς κατηψά μεθα τούτων, ὅσον ὑπέβησαν τῆς ἀποστολικῆς ἀκριβείας δεικνύντες τῇ περὶ τὰ μάταια αὐτῶν σπουδή κτημάτων ἀντεχόμενοι, καὶ τοῖς τοῦ βίου τῶν φιλο πλούτων οὐχ ἥκιστα περισπασμοῖς ἐμφυρόμενοι. Νῦν δέ, ἐπειδὴ δεῖ καὶ τῶν φυλαξάντων ὑμῶν τε καὶ τῶν καθ᾽ ὑμᾶς τὸν τῆς ἀκτημοσύνης κανόνα ὡς εἶχεν ἐξ ἀρχῆς ἀπαράτρωτον ἐπαινέσαι τὸν ζῆλον, ἀναγ καῖον εἰπεῖν, ὅσα σαφῶς ἐρῶντας τῆς ἐνθέσμου διαγωγῆς πρὸς τὴν ταύτης προτρέπεται αἵρεσιν, καὶ

ὁδηγεῖ πρὸς τὴν τοῦ καθήκοντος ἐκλογήν. ὡς γὰρ cunque eos, qui nanifeste amant lege praescriptum κατάγνωσις τοῦ φαύλου ἐντρέπουσα τοὺς ἐνεχομέ νους αὐτῷ ἐπιστρέφει μεταμελομένους ἐπὶ τὸ ἄμεινον, οὕτως ἔπαινος τοῦ καλοῦ καὶ τοὺς ὀκνηρώς ἔχοντας διεγείρει πρὸς τὴν τούτου οἰκείωσιν, πόθῳ τῆς εὐφημίας δελεάζων αὐτοὺς, καὶ ἕλκων προθύ μως πρὸς ἑαυτὸν, πρὶν σώφρον λογισμῷ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων ἀνόητον διασκεψάμενοι, τὴν ὄντως ὠφέλιμον ἴδωσι δόξαν, ᾗ δοξάζει τοὺς εὐσεβοῦντας Θεὸς, καὶ νῦν ταῖς ἀμοιβαῖς τῶν πεπονημένων ποιῶν αὐτοὺς ἐμφανεῖς, καὶ ἀναστέφων ἐν τῷ τῆς κρίσεως καιρῷ ἐπὶ πάσης τῆς λογικῆς φύσεως, ὅταν ἑκάστῳ κρίνων δικαίως ἀποδίδωσιν οὐ κατὰ τὴν ἐνταῦθα πεπλανημένην ὑπόληψιν, ἀλλ' ὡς ἔχει τὸ ὅσιον κατ' αὐτὴν τῶν πεπραγμένων τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ τοῖς συμπαθείς τὸ ὁμόφυλον οἰκτείρασιν ἐνδείᾳ τρυχό- " μενόν φησι, ο Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν· ο πῶς τὴν αὐτὴν οὐκ ἐρεῖ φωνὴν τοῖς ὀλίγον μὲν φροντίσασι τῆς σαρκὸς, καὶ τοσοῦτον, ὅσον ἡ πρὸς τὸ ζῆν ἐδιάζετο χρεία, τὸ δὲ πολὺ τοῦ καιροῦ προσκαρτερήσασιν ἐν τῇ τῆς ψυχῆς ἀσχολίᾳ, καὶ ταύτην φροντίδα πεποιημένοις, ὅπως αὕτη και θαρά, καὶ ἀμόλυντος βυπαρῶν ἐννοιῶν παραστῇ τῷ μέλλοντι τὰ τῆς καρδίας κρίνειν κρυπτά, καὶ τοὺς λογισμοὺς ἐξετάζειν, πῶς ἔχουσι πρὸς ἕκαστον οἰκειώσεως, ἢ ἀλλοτριώσεως τῶν παρενοχλούντων παθῶν; Κἀκεῖνοι γὰρ τῆς πρὸς τὸ συγγενές εύσπλαγχνίας, καὶ οὗτοι τῆς πρὸς τὰ δελεάζοντα φιλοσοφίας, ὁμοίως εἰσὶ παρὰ τῷ κριτῇ ἀποδοχῆς ἄξιοι. ὡς γὰρ οἱ ἐλεήμονες οὐ λυποῦνται μειουμένου του πλούτου τῇ μεταδόσει καθ' ἑκάστην ἡμέραν, εὐφραίνονται δὲ μᾶλλον εἰς τοὺς ἐπιδεεῖς δαπανωμένου οὕτως οὐ θλίβει τοὺς ἀκτήμονας ἐπιθυμία τῶν παρ όντων, σκιρτῶν δὲ παρασκευάζει, καὶ γάννυσθαι, ὅτι τε καταφρονητικῶς ἔχουσι τοῖς ἄλλοις νομιζομένων τιμίων, καὶ ὅτι τῆς τῶν ματαίων ἀσχολίας ἀπηλλαγμένοι, ἐλευθέρῳ τῷ λογισμῷ τῇ τῶν πάντ των κρειττόνων προσεδρεύουσιν έργασία, έκκεχειμίαν ἄγοντες τούτων ὧν οἱ πολλοὶ δουλείαν είλοντο ἀνωφελῆ καὶ ἀνόνητον. institutum vivendi, ad ejus electionem excitant, deducuntque ad præoptandum id quod couvenit. Sicut enim vitii condemnatio pudore suffundens eos, qui ipsi adherent, convertit, ut consilium demutent pœnitentes in melius: ita rei honestæ laus et eos, qui se ignave gerunt, excitat, ut ad illam proxime accedant desiderio glorie, plaususque ipsos inescans, et trahens alacriter ad seipsam, priusquam prudente ratiocinatione dispexerint humanorum encomiorum nullam utilitatem; ac revera utilem aspexerit 234 gloriam, qua Deus pietatem excolentes exornat, et impræsentiarum ipsos corum, quæ operati sunt, præmiis illustrans, et coronans in tempore judicii super omnem naturam rationalem, quando unicuique juste judicans reddet no secundum hic errantem opinionem; verum uti pure se res høbet, juxta rerum gestarum veritatem. Si enim his, qui commiserati sunt contribulem egestate confectum, ex compassione, dicit: «Venite, benedicti Patris mei, hæreditate prehendite paratum vobis regnam”;› quomodo non eisdem eos vocibus alloquetur, qui parum quidem carnem curaverint, et tantummodo quantum coegerit necessitas vivendi, plurimum vero tempus in occupatione animi inpenderint assidui, et hanc curam habuerint, quo pacto ipse purus, et a sordidis cogitaticnibus impollutus ante illum consistat, qui occulta cordium judicaturus est, et examinaturus rationes, quomodo se labuerint ad unumquemque affectuum pertur bantium, sive amoris, sive abalienationis? Illi quippe, quipropensi visceribus arl misericordiam versus cognatos, et hi qui ad philosophiæ illecebras sunt proni, pariter sunt retributione digni apud judicem. Sicut enim misericordes non dolent divitiis imminutis erogatione quotidiana, delectantur vero potius co, quod in egenos insumpserunt: ita cupiditas rerum praesentiun non premit eos, qui nihil possident, parati vero sunt ad exsultandum et jucundandum, quandoquidem despicatui habent, quæ ab aliis habentur in pretio; et quia liberati occupatione rerum vanarum, libera ratione præsident operationi præstantiorum omnium, velut intermissionem agentes illarum, atque 235 inducias quarum multi servitium assumpserunt inutile, nulliusque commouli. Καὶ μή τις ἄπονον οἰέσθω, καὶ μετὰ ῥαστώνης περιγινόμενον τὸ τῆς ἀκτημοσύνης κατόρθωμα. Ο γὰρ τὴν ἀκούσιον πενίαν νῦν ἀκτημοσύνην φαμέν, ἥτις ἐξ ἀνάγκης συμβαίνουσα θλίβει τὴν γνώμην, ὑπαχθὲς ἡγουμένη τὸ ἀβούλητον, ἀλλὰ τῆς προαιρέσεως τὸ περὶ τὴν ὀλιγαρκίαν αυθαίρετον, ἐξουσία μὲν περιγινόμενον λογισμοῦ, κάματον δὲ καὶ αὐτὸ τέως παρέχον, ἕως ἕξις γενομένη ἡ ἄσκησις ἀνεκτὸν δείξει τὸ πολλῷ χρόνῳ δύσκολον φανὸν, καὶ δυσάνυστον. Ομοίως γὰρ εὐφυής σώματος ὄψις, καὶ ὕλη πλούτου λαμπρά, τὴν ἐπιθυμίαν ερεθίζει πρὸς ἔφεσιν, καὶ γενναίας ἑκάτερον χρήζει ψυχῆς, καὶ * Matth. xxv, 54. PATROL. GR. LXXIX. CAPUT 11. Nollem tamen, ut quis arbitretur sine labore fore, et facile quid factu privationem possessionum. Nec enim ejus nomine invitam paupertatem nunc dicimus, quæ coutingens e necessitate alligit mentem, quando censet involuntarium esse molestum; sed placitum, spontaneum, quo quis eligit paucis esse contentum; auctoritate quidem rationis effectum, laborem tamen et illud præbens, eo usque dum habitus naturam induens exercitatio exhibeat tolerabile, quod diuturno tempore visum fuerat perdifficile, atque facta impossibile. Æque enim decora corporis visio, et splendida materies pe31

σαις αὐταῖς, μηδὲ προσθέσθαι τῷ ἐπαγωγῷ αὐτῶν δελεασμῷ κάμπτειν ειωθότι πρὸς σύννευσιν, καὶ τὰ παγίως ἐνηρεῖσθαι δοκοῦντα φρονήματα. Αλλ' έπαινετοὶ μὲν μεσότητα τῆς ἀκτημοσύνης νῦν μετερχό μενοι, οὐ συναπαχθέντες της πολυκτήμασιν εὐρυ πίστῳ κουφότητι λογισμῶν, οὐδὲ τὸν νοῦν ἐνδήσαντες φροντίζι κεναῖς. Ποιεῖ γὰρ ἅπαντα μὲν τοῖ; ἀβεβαίοις τὰ μὴ καθήκοντα ζῆλον εὐκόλως μιμή σεως, πολυτέλεια δὲ μάλιστα σωματικὴ πρὸς ἀπό λαυσιν ἔχουσα, καὶ τιμὴν ἀνθρωπίνην, πολλὴν στ δρα τὴν ἐπιτηδειότητα. Επειδήπερ τὸ μακρὸν ἔθος τοὺς ματαιόφρονας ἐδίδαξε μακαρίους ἡγεῖσθαι τοὺς εὐπόρους, δόξης ἀπολαύοντας ἐν τῇ περιουσίᾳ, καὶ ταῖς ἐκ ταύτης φιλοτίμως έντρυφῶντας παρασκευαῖς. Καὶ μεγάλους κρίνειν ἀληθῶς χρὴ, καὶ καλεῖν γενναίους τοὺς καθάπερ ἐν παλαίστρα περι γενομένους, τῶν δῆθεν εὐλόγως μαχομένων λογι σμῶν, καὶ διεριζόντων ὥσπερ χειρονομίαις πιθαναῖς, ὡς ἄρα δεῖ ταῖς τῶν πολλῶν συμφέρεσθαι δόξαις, καὶ τοῖς ἤδη φανεῖσι καλοῖς συμψηφίζεσθαι ὡς δ τως καλεῖς, καὶ μὴ παραιτείσθαι τὰ κοινῷ δόγματι κριθέντα τίμια, μηδὲ τὴν κτῆσιν ἐκκλίνειν τῶν εἰς χρῆσιν ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ παρηγμένων, καὶ τύφῳ νομιζομένης φιλοσοφίας εἰκαίως ἀνελέγχειν τὴν δεόντως καὶ οὐ μάτην ἐλθοῦσαν κτῆσιν εἰς ὕπαρξιν. Αθληταὶ γὰρ οὗτοί γε δόκιμοι ἀληθῶς, οὔτε μέσα δεδωκότες τοῖς ἀντιπάλοις, οὔτε τῶν σκαμμάτων ἐξωσθέντες διὰ τὸ ἀμεσολάβητον· οἱ γὰρ τὰς ἰγνύας ἐπὶ τῆς ὀρθῆς κρίσεως ερείσαντες ἀσφαλῶς, οὐκ ἐκλίθησαν εἰς ἀποδοχὴν τῶν γηίνων ὑλῶν, τὸν ἀπε ρίσπαστον τοῦ πεφυρμένου προτιμήσαντες βίον, καὶ μετρία διαίτῃ πραγματευσάμενοι καλῶς ἑαυτοῖς τὸ ἀτάραχον. Οὐκ ἐπαρχῶν μὲν γὰρ ὁ νοῦς πολλῶν πραγμάτων φροντίζειν, σχολὴν οὐκ ἄγει τῇ ἐννοίᾳ ψαύειν τῶν πρεπόντων τῇ ψυχῇ βουλευμάτων, όχλ σεων δὲ πραγματικῶν ἀπηλλαγμένος, σαφῶς τε τὸ συμφέρον ὁρᾷ, ἐν εὐκαιρεῖ τούτῳ ἀδεῶς εὐφραινό μενος, ὅτι τὰς πολυπλόκους τῶν βιωτικῶν δεσμών ἐξειλήσας ἀνάγκας ἄνετος, ἐπιτελεῖ τὰ κάλλιστα οὐκ ἐμποδιζόμενος τὴν πρὸς ταῦτα βελτίστην ὁρμὴν οὐδενὶ τῶν ἐμπεριστατεῖν εἰωθότων πολυύλων φρον τίδων. cuniae proritat cupiditatem ad desiderium, ct gene- δεῖται πλευρῶν ἐῤῥωμένων, ὡς μὴ ἐνδοῦναι κνίζου rosam animam expostulat utrumque, atque indiget robustis lateribus, ut ne cedat iis titillantibus, neque adhæreat illecebræ captatoriæ ipsarum, quæ consuevit inflectere ad consensum etiam animos, qui videntur firmiter stabiles. Verum laudabiles "quidem, atque admiratione digni, qui nunc assectantes mediocritatem paupertatis, non una cum his, qui multa possident, abrepti sunt late credula levitate cogitationum; neque mentem illigarunt inanibus sollicitudinibus. Ingerunt enim instabilibus quæcunque minime conveniunt, zelum imitationis apparatus maxime corporeus ad voluptatem, et ad honorem humanum plurimam habens aptitudinem. Longa siquidem consuetudo edocuit eos, qui fatue sapiunt, beatos existimare copiis 236 abundantes, qui sua in opulentia gloriam recipiunt, et ex ejus apparatibus ambitiose luxuriantur. Magnos itaque vere oportet judicare, atque generosos eos nuncupare, quemadmodum qui victores in palæstra evasere ex certantibus scilicet proba - Liliter cogitationibus, et hinc inde contendentibus veinti persuasoriis gesticulationibus, decere tune multorum opinionibus assentiri, et perinde jam apparentibus bonis calculum approbationis dare. ac si vere bona forent, neque recusare, quæ conmuni opinione judicata sunt honore digna, neque refugere possessionem earum rerum, quæ ad usum a Conditore fuerunt expositæ, et tumore simulatæ philosophiæ futilem redarguere possessionem, quæ vere, neque frustra conducit ad subsistentiam, Pugiles enim isti vere probati, nec advers::riis media cedentes, neque dimoti a fossis suis, quia per medium nequeunt apprehendi, qui nempe poplites in recto judicio tuto firmarunt, nec inlexi sunt ad * terrenas materias suscipiendas, vitam minime circumversatilem præ confusa magis existimautes, et moderato victu honeste sibi eam ab omni perturbatione semotam componentes. Mens etenim non sufficiens plurium rerum curam gerendo, vacationem, non præbet intellectui capessendi consilia decentia animæ; impedimentis vero negotiosis liberata luculenter, quod utile est, perspicit, et in hac commoditate opportuna intrepide oblectatɔ, quod ex multiplicibus vinculorum sæcularium hujus vitæ necessitatibus sese, cum expedierit soluta peragit, quæ sunt optima, nullatenus præpedita, quin propensa sit optimo impetu ad illa, a nulla e sollicitudinibus 237 multarum materiarum, quæ solent velut obsidendo circumsistere. CAPUT III. Valde quidem sunt admiratione illi digni, et superiores omni laudum præconio, quas eloqui possemus, qui istos prætergrediantur diligentia, et intra termninos perfectae paupertatis præ ipsis sint: quia et ad æmulationem trabunt eos qui nunc sunt, amplexatos imitationem, seque ipsos liberant ab amente vecordia, in rebus honestis, quas perficiunt, studentes per eorum vestigia progredi, et deficere ob desertionem. Quemadmodum vero virtule superare eos, qui præferunt jactantiam et Αξιάγαστοι δὲ καὶ λίαν ἐκεῖνοι, καὶ πάσης τῆς ἐκ λόγων εὐφημίας ἀνώτεροι, οἱ καὶ τούτους παρελ θέντες τῇ ἀκριθείᾳ, καὶ αὐτῶν ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς τελείας ἀκτημοσύνης γενόμενοι, ὅτι καὶ πρὸς ζῆλον τοὺς νῦν ἕλκουσιν αἱρουμένους τὴν μίμησιν, καὶ ἀπονοίας τῆς ἐπὶ τοῖς πραττομένοις καλοῖς ἀπαλλάττουσιν ἑαυτούς, σπουδάζοντας κατ' ίχνος βαίνειν αὐτῶν, καὶ ἀπολιμπανομένους τῆς καταλείψεως. Πηγὴ δὲ, ὥσπερ τὸ ὑπερβαίνειν τῇ ἀρετῇ τοὺς προάγοντας ἀλαζονείαν καὶ οἴησιν, οὕτω τὸ μὴ φθά

νειν αὐτοὺς φυλάττει τὸν λογισμὸν κατεσταλμένον, arrogantiam infert: ita ipsos non assequi custodis ἢ ἐφ᾽ οἷς ὑστερίζει ἐδυνώμενον, ἢ ἐφ᾽ οἷς προκά πτειν ἔδοξεν ἀπαιρόμενον. Οὐδεὶς δὲ τῶν νῦν τέως ἢ ἀφικνεῖται, ἢ ἐφίκετο τῆς ἀρετῆς τῶν πάλαι ἁγίων, ὧν ἄνοικος, καὶ ἀνέστιος, καὶ ἀνείμων ἀναγέγραπται ἡ διαγωγὴ ἁλωμένων τόπον ἀεὶ, καὶ τὸ παρατυχόν Έδεσμα σιτουμένων ἡδέως, καὶ κοιταζομένων ὅποι ποτέ, καὶ ὡς ἔτυχε, καὶ τοὺς ἐπιβουλεύοντας, καὶ διότ κοντας οὐχ ὡς ἐν τῷ παρόντι τιμῶντας, καὶ περιέπ να τας ἐχόντων πολλούς. Τούτους γὰρ παρίστησι διαγράφων ὁ Παῦλος ἐν οἷς ἔλεγεν, «Ελιθάσθησαν, ἐπρίσθη σαν, ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον, περιῆλθον ἐν μηλω ταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασι, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακι χούμενοι, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. «Κἂν γάρ τις τῶν νῦν φαντασθῇ τὴν πρὸς αὐτοὺς ἰσοτιμίαν τῇ προθέσει, καὶ τοῖς ἔργοις ἴσως δοκῶν αὐτοὺς ἐξηλω. κέναι, ἀπολείπεται θεραπευόμενος ἐπὶ τῇ ἀρετῇ, ἐφ' ᾗ ἐκινδύνευον αὐτοὶ, καὶ τὴν παρακολουθοῦσαν δόξαν ἔχων παραμυθίαν τῶν πόνων, ἧς ἀπεστερη μένοι παντελῶς οἱ μακάριοι, τὰ τῆς εὐφημίας ἐφόδια διωγμῶν εὑρίσκοντες, καὶ χαλεπῶν θανάτων ὑπόθεσιν. Οὐκ ἦν ἐκείνοις στέγη, καὶ ἀποθήκη, οὐ κλίνη, οὐ τράπεζα· μηλωταὶ τὸ ἔνδυμα, καὶ τρίχες σχέδιος ἡ τῆς ἐνεστώσης ἡμέρας τροφὴ, καὶ ἡ ἐπιοῦσα ἀμέριμνος. Προέλαβον γὰρ τῇ κατὰ πρόθεσιν φιλοσοφία τὴν τοῦ Κυρίου παραίνεσιν, ἐν ᾗ φησιν· ο Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσιν, οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Καὶ πάλιν· 4 Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ πῶς αὐξάνει· οὐ κοπιᾷ, οὐδὲ νήθει.» Τα χρειώδη τῇ χρεία τοῦ σώματος ἀκολουθεῖν ἐπιστάμενοι, ὅταν παρῇ τὸ εὐαρεστεῖν τῷ ταῦτα παρέχοντι θεῷ, καὶ κτῆσις τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας προηγουμένως σπουδάζηται. ment ". Quæ usui corporis sunt necessaria, cere adfuerit, et possessio regni cœlorum ante mentem cohibitam, ne vel in his, in quibus vincitur, alligatur, vel in illis, in quibus videtur provehi, efferatur. Nemo autem eorum, qui nunc sunt, eo usque aut accedit, aut accessit ad virtutem sanctorum veterum, quorum conversatio sine domo, sine foco, et sine vestibus fuisse litteris proditur semper in locum e loco demigrantium, et fortuitis dapibus sese suaviter pascentium, et cubantium ubicunque, utque sors ferebat, et insidiantes, ac persequentes, non ut impræsentiarum honorantes, atque circumsectantes multos habentium. Istos enim describens exprimit Paulus, hisce verbis, quibus dicebat: • Lapidibus obruti sunt, secti sunt, in occisione gladii occubuerunt, circuierunt in pellibus orinis, in caprinis, destituti, obtriti, male habiti, quibus dignus non erat mundus 7³. › Etsi enim aliquis ipsorum, qui nunc sunt, aqualem honorem ac ipsi, instituto ac proposito imaginetur, et operibus 238 pariter videatur ipsos amulatus esse, delicit in virtutis cultu, et studio, in qua illi periculum subierunt, subsequentem gloriam laborum consolationem accipiens, qua beati omnino fuerunt orbati, viatica persecutionum vice laudis nacti, et sævarum mortium speciem. Non erat illis tectum, et cella; non lectus, non mensa: indumentum ex ovium pellibus, et pilis; alimentum diei incurrentis subitaneum, nulla habita cura de crastino. Præceperunt enim secundum propositum philosophicum Domini adhortationem, in qua dicit: Respicite ad cœli volatilia, quia non seminant, neque metunt, neque in horrea congregant et Pater vester calestis nutrit ipsa ".. Εt rursus: • Considerate lilia agri quomodo crescunt: non laborant, neque scientes sequi, quando Deo ista præbenti complaomnia exquiretur summo studio. Ἡμῖν δὲ καὶ τροφή παρεσκεύασται πολυχρόνιος, καὶ ἐσθῆς ταῖς ὡραις κατάλληλος· καὶ οἶκος κρυ μοῦ, καὶ θάλπους, πάσης ἀπαλλάττων, ὁμοίως έπηρείας, χρημάτων δὲ καὶ κτημάτων, καὶ τῆς ἄλλης περιττῆς ὕλης ἡ κτῆσις οὐκ ἠμέληται. Καὶ ποῦ τοῖς ἐκείνων τὰ ἡμέτερα ἴσα, οἷς οὐδὲν ἔχει σωματικής φαντασίας ἐνθύμιον, ἀκραιφνής δέ τις πόθος τῶν θείων μεταρσίους αὐτοὺς αἴρων ἀεὶ, ἀμνημονεῖν ἔπειθε τῶν ἐν τῇ γῇ νομιζομένων λαμπρών; Οὐδὲν εἶχον ἐπὶ γῆς πλὴν τοῦ σώματος, ὅπερ ἡ φύσις κατα είχε κάτω βαρύ πεφυκὸς, καὶ πρὸς τὴν ἄνω πορείαν δυσμετακόμιστον, ἐπεὶ καὶ αὐτὸ μεθ' ἑαυτῶν ἔχειν ἐπόθουν, ἔνθα τῷ νῷ διέτριβον τὰ ἐν οὐρανῷ λογι ζόμενοι ἀγαθὰ, καὶ τῆς ἐκεῖ τέρψεως καὶ ὠφελείας οὐδαμῶς ἀποσπώμενοι, εἰ μή φύσις αὐτοὺς πάλιν ἐπέστρεφε πρὸς τὴν χρείαν τοῦ σώματος, αἰδοῖ τοῦ συνδήσαντος φροντίζειν αναγκαζομένους τούτου, οὗ τὴν ἀλλοτρίωσιν ἐκ πείρας ἔγνωσαν λυσιτελῆ καὶ καθήκουσαν. Ζημίαν γὰρ ἀληθῶς πᾶς κρίνει σπου δαῖος καὶ τὴν πρὸς βραχύ ασχολίαν τῆς εἰς τὰ σαρ 43 Hebr. x1, 57,58. Matth. 1, 26. CAPUT IV. Nobis vero præparatus est cibus diuturnus, et vestimentum alternum pro tempestatibus, et domus a frigore atque æstu, omnique simul ab injuria defendens, pecuniarum autem, et fundorum, alteriusque supervacaneæ natcriæ possessio non neglecta est. Εt ubinam nostra ipsis illorum sunt æqualia, quibus imaginationis corporeæ cupiditas nullum afferebat impedimentum, sed purum aliquod desiderium divinarum rerum ipsos sublimes attollens semper persuadebat corum, 239 quæ in terra splendida censentur, memoriam deponere? Nihil habebant in terra præter corpus, quod natura de tinebat deorsum grave, et ad fruitionem supernam difficulter traducendum, quoniam et illud secum habere desiderabant, ubi mente diversabantur, quæ in cœlo sunt bona intelligentes, nusquam divulsi ab ea, quæ ibi est, delectatione, atque com. moditate; nisi natura ipsos rursum converteret ad necessitatem corporis, coactos (præ simul vincti respectu) hujusce curam gerere, neque mutatio-

καιρὸν λογιζόμενος, ὃν εἰς τὴν τῶν κρειττόνων ἐργασίαν ἀνήλωσε, μόνιμον ἐκεῖ τὸν πόνον τοῦτον εξω ρήσειν εἰδὼς, ὃς εἰς προκοπὴν τῆς ψυχῆς δεδαπά νηται, οὐχ ὃς εἰς ἐπιμέλειαν τῆς τοῦ σώματος θε ραπείας προσεχώρησε· τῷ καιρῷ τῆς χρείας πο ραμυθησάμενος τὴν ἀνάγκην, καὶ μετὰ τὴν χρείαν οὐκ ὤν, χθὲς χρησιμεύσας, καὶ σήμερον οὐ παρών. uem norant facilem experienti, et convenientem. κικὰ λειτουργίας, ἐκεῖνον καλῶς παρεληλυθέναι τὸν Judicat quippe vere detrimentum omnis sapiens, et ad breve quamvis tempus ministerii circa carnem. curandam occupari. Illud tempus præclare elapsum existimans, quod ad rerum meliorum opus insumpsit sciens solum ibi laborem sese reperturum, qui ad animæ profectum fuerit impensus, non cum, qui attributus sit ad curam famulatus corporis; tempore usus consolando necessitatem, et post usum non exsistens, heri commode conducens, et hodie minime assistens. CAPUT V. Τοιαύτη γὰρ ἡ χρεία τοῦ σώματος ειώδης τε πα ρατρέχουσα, τοῦ παρελθόντος εἰς τὸ παρὸν, καὶ τοῦ παρόντος εἰς τὸ μέλλον οὐ παρέχουσα πρόνοιαν, τὸ ἐνεστὸς ἰωμένης καὶ πρὸς τὴν ἑξῆς ἔνδειαν ἄχρη στος. Ὁ δὲ τῆς ἀρετῆς πόνος, σπόρος ἐστὶν ἀδιαλείπτῳ τῷ καρπῷ, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ ἔργῳ τὴν συνείδησιν εὐφραίνων τῇ προσδοκίᾳ τῆς ἀπολαύσεως, καὶ μετὰ τὴν ἐνθένδε μετανάστασιν εὐπρεπής εὑρι σκόμενος, καὶ χρησιμεύων πρὸς εὐφροσύνην αιώνιον, οὐδὲ τὸ παρελθὸν ἀνόνητον ἔχων, ἂν μὴ κενο δοξίας ἄλογον πάθος κενώσῃ τὰ συνειλεγμένα, καὶ τὸ μηδέπω εἰς ἔργον ἀχθὲν ἐν προθέσει βεβαίᾳ γενόμενον, ἐν ἴσῳ τῶν πεπραγμένων αριθμούμενον· ἐπειδὴ τὸ κεκριμένως δεχθὲν πεπίστευται ὡς ἀλη θῶς ἐπιτελεσθησόμενον ἐκ τῶν ἤδη ἀψευδῶν ὑποσχέσεων. Κἂν γὰρ χρόνον οὐκ ἔσχε πρὸς ἐνέργειαν ἐπιτήδειον σπουδασθὲν τῇ γνώμῃ, καὶ προελθεῖν οὐ φθάσαν εἰς ἔργον, οὕτω δικαζούσης δικαίως τῆς ἀλη θείας, ἵνα καὶ τὸ πρὸς ἀρέσκειαν ἀνθρώπων γινό μενον, ἀπηρτισμένη κρίνηται πρᾶξις πάντων ἀπαρα τισθεῖσα ὡς εἶχεν ἡ προθυμία, εἰ μή τις ἀνάγκη τὴν προθυμίαν ἐκώλυσεν εἰς πέρας ἐλθεῖν. Καὶ δίκαιόν γε ἦν ἀληθῶς, καὶ θείας ψήφου της κρυπτοῖς δικαζούσης ἐπάξιον ἐκεῖνον τῇ προαιρέσει ὀρέξαι μισθὸν, οὗ ἕνεκεν τὸ ἔργον ἐπετήδευσε, καὶ πρὸς ὃν εἶδεν ἕως τέλους ἐξ ἀρχῆς ὁ σκοπὸς οὐ μεταβλη θεὶς ἀφ' ἑτέρου εἰς ἕτερον. Τέμνεται γὰρ τὰ ἐναντία τοῖς ἐναντίοις πολλάκις, καὶ τὸ προτεθὲν εἰς τὴν ἀντικειμένην τάξιν μεθίσταται· ὅταν τὸ μὲν πεις δόξαν ἀνθρώπων γινόμενον διορθωθῇ σώφρονι λε γισμῷ ὡς ἔχον τὸν πόνον ἀνόνητον, τὸ δὲ αὐτοῦ ἕνε κεν τοῦ καλοῦ προτεθὲν ἐπεισελθούσης φιλοδόξου έννοίας μηκέτι ἀκολουθῇ τῷ προλαβόντι σκοπῷ, τι μηθῇ δὲ τῷ ἐναντίῳ, καὶ ὅλως μεταστῇ πρὸς αὐτόν. Οὕτω γὰρ ἐπὶ τὸ βέλτιον ἀπὸ τοῦ χείρονας, καὶ ἀπὸ τούτου ἐπὶ τὸ ἄμεινον ἀντιμεθίστανται οἱ λογισμοί ποτὲ μὲν σωτηρίως, ποτὲ δὲ ὀλεθρίως ἀλλήλοις ἐπι αμειβόμενοι πρὸς τὸ συμφέρον ἐκ σπουδῆς, ἡ πρὸς τὸ μὴ καθῆκον ἐκ ῥαθυμίας τῆς προαιρέσεως. quod conducit e diligenti studio, aut ad id, quod Hujuscemodi quippe usus corporis fluxus, el prætercurrens, prætereuntis ad praesens, et præsentis ad futurum minime providentiam exhibens; medicansque id, quod instat, et ad indigentiam, quæ deinceps erit, inutilis. Labor autem virtutis semen est fructus indeficientis, et ipso in opere conscientiam oblectans exspectatione fruitionis, et post transmigrationem hine, inventus bene decens, 240 conferensque ad æternam delectationem, nee habens irritum id, quod pertransitur, nisi passio irrationalis vanae gloriae exinaniat quæcunque collegerit, et quod necdum ad opus perductum fuit juxta constans propositum, numeratum æque, ac ca, qua perfecta sunt, postquam judiciosa susceptum creditum est, perinde ac si vere absolutum foret ex his, quæ infallibiles sunt, polli-C citationibus. Quamvis enim tempus minime habuit ad operationem aptum, quod ex sententia studiose fuit destinatum, nec ad opus pervenire potuit, ita juste dijudicante veritate, ut et quod ad hominum placitum exsistit, judicetur actio absoluta omnino, quæ foret perfecta, uti se habuit desiderium, nisi necessitas aliqua prohibuisset ad metam progredi. Et vero justum id fuit vere, et divino calculo judicante in occultis condignam illam mercedem voluntati propensæ porrigi, cujus causa opus illa procuravit diligenter, et ad quam prospexit a principio usque ad finem scopus non transmutatus ab altero in alterum. Scinduntur enim sæpius contraria a contrariis, et quod proponitur, in oppositum ordinem transit, quando quod ad hominum gloriam exsistit, sapiente ratione directum fuerit, quasi habuerit laborem inutilem; quod autem ipsius boni causa proponitur superveniente cogitatione gloriæ cupida, neutiquam præsumptum scopum assequitur, dissecatur vero a contrario, et in illum universum transit. Sic enim et ad melius a pejori, et ab eo ad meliorem ex adverso transferuntur ratiocinationes, noununquam salubriter, interdum vero perniciose commutati invicem ad id, 241 non convenit ex ignavia spontanea voluntatis. CAPUT VI. Ideo ad bonum agendum proceuentious Jominus ait eos adhortans: «Quando tu oraveris, ingredere tuum in penetrale, et clauso ostio Patrem tuam Διὸ τοῖς τὴν πρᾶξιν τοῦ ἀγαθοῦ χωροῦσι παραινετικῶς φησιν ὁ Κύριος·. Οταν προσεύχη, είσ ελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου, καὶ κλείσας την θύραν,

πρόσευξαι τῷ Πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ.» Καὶ ora in abscondito '.. Εt rursus: c Quando facies πάλιν· «Όταν ποιῇς ἐλεημοσύνην, μὴ σαλπίσης ἔμπροσθέν σου·· τὸ ἐπιδεικτικὸν ὡς ἐπιβλαβές παραιτείσθαι κελεύων. Ὁ δὲ προφήτης λέγων, ὅτι ὁ τοὺς μισθούς συνάγων, συνήγαγεν εἰς ἀπόδεσμον τετρυπημένον, δείκνυσιν, ὅπως τῷ διεφθαρμένῳσκοπῷ τῆς δοξομανίας ἀφανίζεται ὁ πόνος, καθάπερ ἀπόδεσμον διεῤῥωγότα παρατρέχων, τὴν οὐκ ἠσφαλισμένην γνώμην μετρίω φρονήματι. Θησαυρὸς γὰρ αὕτη γε, καὶ πάντοθεν καρτερώς δεδομημένον ἐχύ ρωμα, ἔνθα σης, και βρώσις οὐκ ἀφανίζει, οὐδὲ κλέπται διορύσσουσι, καὶ κλέπτουσι· σητὸς μὲν νοουμένου τῆς ἔνδον τικτομένης οιήσεως, καὶ ἀφανιζούσης τὰ ἐφ᾽ οἷς συνέστη καλὰ, λῃστῶν δὲ τῶν ἔξωθεν έπεισερχομένων επαίνων, καὶ συλώντων ἀθρόως ἀπονοίᾳ, καὶ τύψῳ τὰ πολλῷ μέχθῳ τῆς ἀρετῆς συνηγμένα κειμήλια. Ὡς γὰρ τὴς ἀναλίσκει τὴν ὕλην, ἀφ' ἧς τὴν ὕπαρξιν ἔλαβε, καὶ λῃστα! τοιχωρυχοῦντες, ἐκφέρουσι τὰ ἐπιμελῶς Αθροισμένα, οὕτω λογισμὸς μὲν ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις πρὸς ἔπαρσιν κινηθεὶς ἀφανίζει τὰ κεκτημένα· τὰ δὲ παρὰ τῶν συμπεφορημένων, καὶ συγκλίδων ἀνθρώ πων ἐγκώμια, διορύττει τα κούφα φρονήματα, καὶ οὐδὲν τῶν καλῶν ἀφίησιν ἔνδον τὰ θύραθεν εἰσκομι σθέντα νομίμως δι᾿ ἐπῆς ἐκβαλλόμενα τῶν ὤτων. ᾿Αλλὰ μηδεὶς ἐπὶ τοσοῦτον κρατηθείη τῷ πάθει, μηδὲ καρωθεὶς φιλοδοξίας μέρῳ, παντελή ζημίαν ὑπου μείνῃ τῶν οἰκείων καμάτων, νήψοι δὲ κἂν ἐν τῷ διορύττεσθαι, καὶ τοὺς ἐπιβούλους πρὸ τῆς ζημίας ἀνέλοι, ἐν αὐτῷ πλήξας αὐτοὺς τῷ τῆς ἐνθυμήσεως διορύγματι, πρὶν φανερῶς ἥλιος ἀνατείλει, καὶ τὴν ἐνθύμησιν ποιήσει ενέργειαν. eleemosynam, poli tuba canere ante te 76;» ostentationem uti valde noxiam refugere jubens. At propheta dicens, quod mercedes congregans congregavit in sacculum pertusum '', ostendit, quemodo deperit labor corrupto scopo insani amoris gloriæ tanquam sacculum disruptum praetercurreus mentem non obfirmatam moderato animi sensu, thesaurus quippe illa est, et munimentum firmiter undique constructum, ubi tinea et erosio non absumit, neque fures effodiunt, et furantur”. Tinea porro intelligitur sui existimatio, quæ intus gignitur, et abolet ea, in quibus consistunt bona; latrones autem exteriores laudes significant insultantes, atque rapientes præ amentia et tumore confertim pretiosa quæque opera multo labore virtutis congregata. Quemadmodum etenim tinea materiam absumit, ex qua substantiam accepit, et latrones murum efodientes exportant, quæ plurima cum cura coacervata sunt: sic cogitatio quidem, ob elationem in bonis operibus, acquisita delet; laudes vero per homines circumforaneos, et collectitios perfodiunt vanas levesque mentes, et nihil bonorum immittunt intra utpote forinsecus introductæ legitimeque per foramen aurium ejectæ. Sed nullus adeo 242 passioni est obnoxius, neque blanditiis appetitus gloriæ soporatus, ut jacturam omnem propriorum laborum sustineat: quin vigilabit potius saltem dum perfoditur, ac insidiatores e medio tollet, antequam detrimentum inferant, eos in ipsa perfossione considerationis feriens, priusquam sol ortus fuerit manifeste, et considerationem efficiat operationem. CAPUT VII. › Hoc enim lex perspicue denuntiat: • Si in perfossione (inquiens) fur fuerit deprehensus, et percussus mortem obierit, non erit cædes: si vero sol super ipso facto exortus sit, cades esse arguetur. Demonstrans veniam obtinere adhærentiam stultarum cogitationum in mente quemadmodum nocturnam imaginationem. Deceptio est enim vere omnis inimicorum communis rapina, ob insultum cuadunatum, et veniam meretur; post vero prædantis Τοῦτο γὰρ ὁ νόμος διαγορεύει σαφῶς· Ἐὰν ἐν τῷ διορύγματι λέγων ὁ κλέπτης εὑρεθῇ, καὶ πλη γεὶς ἀποθάνῃ, οὐκ ἔσται φόνος· ἐὰν δὲ ὁ ἥλιος ἐπ' αὐτῷ ἐπανατείλῃ, φόνος λογισθήσεται. Τὴν ἐν τῷ λογισμῷ προσπάθειαν τῶν φαύλων ἐννοιῶν, καθάπερ νυκτερινὴν φαντασίαν συγγνώμην ἔχειν δηλῶν. Απάτη γάρ ἐστιν ἀληθῶς πᾶσα συναρπαγὴ τῶν ἐχθρῶν διὰ τῆς ἁθρόας προσβολῆς, καὶ δεῖται συγγνώμης, μετὰ δὲ μελέτην τοῦ συλῶντος πολλὴν, καὶ σαφή τοῦ βλάπτοντος κατανόησιν εἰκότως λοιπὸν ἀκολουθεῖ sollicitam multiplicemque curam, et claram aninτιμωρία. Γνώμης γάρ ἐστι τὸ πταίσμα, αυθαίρετος συγκατάθεσις, καὶ οὐκ ἀγνοίας ἀκούσιον ἔθος· καὶ τῷ προδήλῳ κακῷ δικαίως ὁ συνθέμενος ὑπόδικος γίνεται, καμφθεὶς διὰ προσπάθειαν τῷ καθάπερ ἐν ἡλιακῷ φωτὶ φωραθέντι πολεμίῳ, καὶ μὴ πάσῃ δυ νάμει καταγωνισάμενος τοῦ φανέντος ἐχθροῦ, ὡς ἐν αὐτῇ τῇ προσβολῇ τῶν ἐπιζημίων λογισμῶν ἀρχὴν ἔχοντος τοῦ διορύγματος πληγῆναι τούτους, καὶ κα ταπεσεῖν ἐν τῇ μάχῃ νεκρούς. Οὕτω γὰρ ἂν ἐγεγόνει λοιπὸν αὐτῷ ἀπόλεμος ἡ ζωή, καὶ θεσμὸς θυ μηδείας ὁ βίος ἐπ᾿ εὐφραινομένῳ τῇ ἀπολαύσει τούτων, ὧν παρὰ μικρὸν ἔμελλε πικρῶς τὴν ζημίαν ὀδύρεσθαι. Τοιοῦτος ἦν καὶ ὁ λέγων· Ἐξ αὐτοῦ τοῦ adversionem lædentis convenienter deinceps consequitur poena. Est vero deliberati animi lapsus spontanea condescensio, et non ignorantiæ involuntarius usus; et manifesto malo consentiens juste fit reus, quia adhæsit per passionem inflexus hosti .eluti in solari luce deprehenso, nec totis viribus preliatus adversus inimicum apparentem, ut in aggressione ipsa noxiarum perceptionum, perfossione adbue incipiente, ipsos percutiat, et dejecit mortuos in pugna. Sic enim deinceps sine certamine vitam transcgisset, et legem delectationis in 243 corum fruitione collocasset, quorum jacturain pa - rum abfuisset, quin amare defleret. Talis erat et το Matth. vi, 6. 7ª ibid. 2.”Agg. 1, 6. 77* Matth. v, 20. 78 Exod. xx11, 2,3.

qui dicebat: Ex ore ipso ferarum extrahebam duo στόματος τῶν θηρίων ἐξέσπων δύο σκέλη, καὶ λόβο crura, et imam auricula partem, antequam deglutiretur: ipsa sumeus, et sibi ea vindicans cum imperio ". Sive uamque ratiocinatio fuerit cupiditatis terrenorum negotiorum pedibus implicita, et progressum in melioribus tandiu prohibens, sive scrmo corrumpere per auditum bonos valens mores, illa quemadmodum feras ore hiante rapta retinentes membra, nocere non permittit, præveniens noxan ipsorum studiosa manu, et vigilantia proximam violentiam arcens. CAPUT VIII. ὠτίου πριν καταποθῇ· ταῦτα λαμβάνων, ἀνακτώμε γῆς αὐτὰ ἑαυτῷ. Είτε γὰρ λογισμὸς ἐπιθυμίας τῶν γηίνων ἦν πραγμάτων τοῖς ποσὶν ἐμπλεκόμενος, καὶ προκοπὴν τῶν ἀμεινόνων τέως κωλύων, εἴτε λόγος φθεῖραι διὰ τῆς ἀκοῆς χρηστὸν ἦθος δυνάμενος, τού τους ὥσπερ θῆρας χανδὲν τὰ ἡρπασμένα κατέχοντας μέλη, βλάπτειν οὐ συγχωρεί, φθάνων τὴν λύμην αὐτῶν σπουδαία χειρὶ, καὶ τῷ νηφαλίω κωλύων τὴν ἐγγύθεν ἐπήρειαν. Οὐκ ἔλαττον γὰρ τοῦ ὄντος ἐν τῷ στόματι θηρίου κινδυνεύε:, ὁ ἀρξάμενος κατέχεσθαι πάθει τοῦ ἁλῶNec enim minus periclitatur eo qui est in ore feræ belluæ, is qui passione incipit detineri, ita ut prope absit quin capiatur. Quemadmodum et t και πλησίον τυγχάνων. Ὡς καὶ τῷ καταποθῆναι erat ille ut devoraretur, nisi evigilans ocius transcurrisset fugiendo exitium imminens. Unde qui pastoritiæ periti erant artis, David et Jacob gloriabundi de custodia, scientiaque circa ipsam exacta, ille quidem, ait so: • Ursæ guttur comprehendi, et leonis elisi, hoc est, devoratumn vitæ incolume reddidi.» Hic vero: Captum a bestia non tuli, s meipso rependi furta diurna et nocturna; nullam ad operationem mortiferam irrationabilium et brutalium cupiditatum pervenire sinens, si vero et aliquid eorum, quæ sunt magis indifferentia, et in quibus non magnum subest periculum, mentis ela. tione interdum, verbi gratia, 244 si quid eorum, quæ non ita decent, dictum sit, aut dicente alio auditum sit, statim subreptum e domo redle, contento studio adimplens, quod per errorem prætermissum fuit, et efficiens per correctionem quantocius, ut id referatur aliorum bonorum in numerum, ut sit integrum, ac minime vitiosum simul totius corpus virtutis in nullo deficiens, neque muilatum partibus, qua ad ipsius pulchritudinem naturali forma venustale concurrunt. Qui vero præses in apostolorum choro, et semper in his dux præstantior fuit, Petrus, qui et pisces verriculo expiscatus est, et homines vivos cepit gratia, feram belluam, et ejus insanum furorem ad vorandum demonstrat dicens: Adversarius vester diabolus tanquam leo rugit quærens, quem devoret ".> CAPUT IX. Discamus nos diligenter, quod primum quidem aliquis ex pigritia in leonis ore ponitur, utque devoretur utique præparatur, et ad excundum promptus est. Sibi vero cæteroquin negligens, aut cante stulens, alterutrius borum auctor constituitur; auctoritate propria sententia eligens quodcunque vult, vel in parte salvatorum, vel in pereuntium sponte situs. Et idcirco omnino et magnus Paulus jmimici machinamenta clare dispiciens, nec igno1:13 ejus artes ad exitium simpliciorum ipsas stupade admittentium è multa pusillanimitate, in ore 12. *º 1 Reg. xvm, 54. ἐκεῖνος ἦν, εἰ μὴ διαγρηγορήσας οξέως διαδράσει τὸν συνέχοντα ὄλεθρον ὅθεν οἱ τὴν ποιμαντικὴν τέ χνην ἔμπειροι Δαβίδ, καὶ Ἰακὼς ἐγκαλωπιζόμενος τῇ περὶ ταύτην ἐπιστημονικῇ, ὁ μέν φησιν·. Ἐκράτουν τοῦ φάρυγγος τῆς ἄρκτου, καὶ τοῦ λέοντος ἀναθλίβων, δηλονότι τὸ καταποθέν, καὶ ἀσινὲς πρὸς ζωὴν ἀποκαθιστῶν.» Ο δέ, «θηριάλωτον οὐκ ἐνήνοχα ἀπ' ἐμαυτοῦ ἀπετίννυον κλέμματα ἡμέρας, καὶ κλέμματα νυκτός, οὐδὲν μὲν εἰς ἐνέργειαν θα νατικὴν τῶν ἀλόγων, καὶ βοσκηματωδῶν ἐπιθυμιών ἑάσας ἐλθεῖν· εἰ δὲ καί τι τῶν ἀδιαφορωτέρων, καὶ οὐ μέγαν εχόντων τὸν κίνδυνον μετεωρισμῷ τοῦ νοῦ, ἐκλάπη ποτέ, οἷον εἰπεῖν τι τῶν οὐ καθηκόντων, ἢ λέγοντος ἀκοῦσαι ἑτέρου, εὐθὺς οἴκοθεν τὸ κλαπέν ἀπεδίδου τοῦ παρημελημένου τὸ σφάλμα αναπληρῶν συντόνῳ σπουδῇ, καὶ ποιῶν ἐξ ἐπανορθώσεως αὐτὸ ταχέως τῷ καταλόγῳ τῶν ἄλλων καλῶν ἐναρίθμιον, ὅπως ἡ ἄρτιον, καὶ ἀπλημμελὲς ὁμοῦ πάσης τὸ σῶμα τῆς ἀρετῆς, οὐδενὶ λειπόμενον, ἢ λελωβημέν νον τῶν συντεινόντων πρὸς τὸ κάλλος αὐτῆς μορίων τῆς φυσικῆς εὐμορφίας. Ὁ δὲ τῷ χορῷ τῶν ἀπο στόλων πρόκριτος, καὶ ἐν αὐτοῖς ἡγεμονεύσας ἀεὶ Πέτρος, ὁ καὶ ἰχθύας σαγηνεύσας τῷ ἀμφιβληστρῳ, καὶ ἀνθρώπους ζωγρήσας τῇ χάριτι, καὶ τὸν θήρα, καὶ τὴν περὶ τὴν βοράν τούτου μανίαν ἐνδείκνυται, λέγων· Ὁ ἀντίδικος ὑμῶν διάβολος, ὡς λέων ὠρύεται ζητῶν τίνα καταπίη. 8: Gen. XXXI, Μάθωμεν ἡμεῖς ἀκριβῶς, ὅτι πρῶτον μὲν ἐκ ἐπ· θυμίας ἐν τῷ στόματι γίνεταί τις τοῦ λέοντος, καὶ πρὸς τὸ καταποθῆναι ῶν, καὶ πρὸς τὸ ἐξελθεῖν ἐπιτήδειος. Εαυτῷ δὲ λοιπὸν ἀμελήσας, ἢ σπουδάσας, θατέρου τούτων καθίσταται αἴτιος· ἐξουσία γνώμης αἱρούμενος ὅπερ βούλεται τῆς τῶν σωζομένων ἑκουσίως, ἢ ἀπολλυμένων μερίδος γινόμενος. Καὶ διὰ τοῦτο πάντως καὶ Παῦλος ὁ μέγας ὁ τὰ νοήματα τοῦ ἐχθροῦ διαθρήσας σαφῶς, καὶ οὐκ ἀγνοῶν τὰς ἐπ' ἀπωλείᾳ τῶν ἀκεραιοτέρων εἰσφορουμένων τέτ χνας αὐτοῦ, τὸν ἐκ πολλῆς ἀθυμίας ἐν τῷ στό 62 1 Petr. v, δ.

ματι ὄντα τοῦ λέοντος ἐξελκυσθῆναι κελεύει προ- 4 leonis exsistentem extrahi jubet adhortando, et τροπῇ, καὶ παρακλήσει πολλῇ, μή πως λέγων τῇ περισσοτέρα λύπῃ καταποθῇ ὁ τοιοῦτος ἐγγὺς ὢν καὶ τοῦ προελθεῖν ἐκεῖθεν, ἐὰν θαῤῥήσῃ παρηγορη θεὶς ψυχαγωγίᾳ τῶν παραμυθουμένων τὴν ἀθυμίαν, καὶ καταποθῆναι, ἐὰν παροραθεὶς ἀπογνῷ ἑαυτοῦ. Τοσαύτην οὖν δυσχέρειαν ἐχούσης τῆς ἐπὶ τὴν βασιλείαν ἀγούσης ὁδοῦ, στενῆς τε οὔσης, καὶ κρη μνοῖς περιεχομένης ἑκατέρωθεν, τίς ἐστι χρεία φορτίοις ἐπηχθισμένους χρημάτων, ἢ κεχηνότας πρὸς τοὺς ἐπαινοῦντας, ἢ ψέγοντας πειρᾶσθαι, ταύτην ὁδοιπορεῖν ὡς οὐκ ἐνδέχεται; Καὶ γὰρ αἱ φροντίδες τῶν ὑλῶν περισπῶσαι, συντόμως ἕλκουσι κάτω, και τὸ πρὸς δόξαν, ἢ ἀτιμίαν ὁρᾷν εὔκελον, τὸ εἴτε ἐντεῦθεν, εἴτε ἔνθεν πτῶμα ποιεῖ, τοῦ πρὸς ὁδήποτε μετεωρισμοῦ τὸν ἔλισθον παρέχοντος εὐμαρῆ· τοῦ μὴ τὸν ὀφθαλμὸν ἀσχολεῖν ἐκεῖ, ἔνθα φροντίδα πολύ λὴν ἀπαιτεῖ ἡ ἀσφάλεια, καὶ τὸ παρεῖναι νήφουσαν βούλεται· μόλις γὰρ καὶ οὕτως ἡ πορεία γίνεται ἄπταιστος τῷ στενῷ, καὶ κρημνώδει πολλήν παρ έχουσα τὴν δυσχέρειαν. Εἰ γὰρ κατὰ τὴν Κυριακήν φωνὴν, στενή, καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, πάντως εὐσταλῆ, καὶ ἐγρηγορότα τὸν διαβαίνοντα αὐτὴν εἶναι προσήκει, οὔτε βαρούμενον φορτίῳ, καὶ ἐν τῷ βαδίζειν ἀλλάσσοντα, οὔτε ἀδεῶς περιαθροῦντα τῇδε καὶ τῇδε. Μέγας γὰρ ἀμφοτέ- [οις, καὶ χαλεπῶς ἄγαν ὁ κίνδυνος τῆς τυχούσης ἐκτροπῆς εἰς τὸ ὑποκεχηνὸς βάραθρον καταφερούσης πρὸς ὄλεθρον. consolando plurimum, 245 ne forte (inquiens) præ nimia tristitia absorbeatur *, qui propinquus hocce modo est, et ut exeat illine, si audebit adductus suasionibus permulcentium pusillanimitatem, et ut devoretur, si despicatui habitus seipsum desperans abjiciat. Cum tantam igitur difficultatem habeat via, quæ deducit ad regnum, et sit angu- . sta, utrinque circumdata præcipitibus ac praruptis scopulis: quænam est utilitas ingemiscentes præ gravitate onerantium pecuniarum, vel inhiantes ad laudantes, vel vituperantes tentare hoc per iter progredi, ut non licet? Etenim curæ rerum materialium distrahentes continuo trabunt deorsum et ad gloriam, vel ignominiam respiciendi facilitas sive hinc, sive inde casum efficit, evectione ad quodcunque expeditum præbente lapsum, eo quod oculus ibi non occupetur, ubi plurimam sollicitudinem securum esse exigit, adesse vero eamdem vult vigilantem; vix quippe sic etiam progressus absque casu succedit, cum difficultas multa præbeatur ob angustias et præcipitia. Nam si secundum Dominicam vocem 8' arcta est et pressitris referta via, quæ ducit ad vitam, convenit onnino expeditum esse, et experrectum eum, qui per ipsam transit, neque gravatumn onere, atque inter gradiendumn variantem, neque hac et illac sine metu circumspicientem. Ingens est nempe utrinque, ac valde durum periculum; quæcunque enim obveniCret deflexio, ad dehiscens barathrum deferret in exitium. ' 246 CAPUT X. Et Ideo et Dominus, et Paulus aliquando abdicationem possessionum præcipiunt dicentes: Ne possidealis aurum, neque argentum, nec as in vestris marsupiis ".. El:: Ne sollicite cogitetis in crastinum 86.» Et: c Habentes alimenta, et tegumenta, his contenti simus s.. Ει:. Nemo militans implicatur negotiis sæculi 88. › Interdum verɔ ne ad gloriam stupidi efferamur consulunt effantes: • Quando jejunatis, ne sitis sicut hypocritæ vultuosi, exterminant enim facies suas, ut videantur hominibus jejunantes "*.» Et: «Quando oratis, ne Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος, καὶ ὁ Παῦλος, ποτὲ μὲν ἀκτημοσύνην ἐπιτάττουσι λέγοντες· «Μή κτήσησθε χρυσόν, μηδὲ ἄργυρον, μηδὲ χαλκὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν.» Καί· «Μὴ μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον.» Καί· • Εχοντες διατροφὰς, καὶ σκεπάσματα, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα.» Καί· «Οὐδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις.» Ποτὲ δὲ μὴ πρὸς Εόξαν ἑπτοῆσθαι συμβουλεύουσιν·. "Οταν νηστεύητε, φάσκοντες, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταί σκυθρωποί, ἀφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν, ὅπως φανώσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες.» Κα!· • Όταν προσεύχησθε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκρι- η sitis sicut hypocrit; solent quippe in angulis plaταί, φιλοῦσι γὰρ ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν ἑστῶτες προσεύχεσθαι, ὅπως ὁραθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων· καὶ τῶν ὄπισθεν ἐπιλανθανόμενοι, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενοι. Ο γὰρ οὕτω διακεί μενος, οὐ τοσοῦτον ἐπὶ τοῖς κατορθουμένοις επαίρεται, ὅσον ταπεινοῦται τοῖς λείπουσι τὸ προκείμε νον, ὅπως ἀνυσθῇ μεριμνῶν, οὐ πρὸς τὸ ἀνυσθέν ἐπιστρεφόμενος, ἐπειδὴ τὰ μὲν πεπραγμένα πολλάκις τοὺς κουφωτέρους φυσῷ πρὸς ἀπόνοιαν· τὰ δὲ τὴν ἐργασίαν ἀπαιτοῦντα συστέλλει τὸ φρόνημα τῷ ἀδήλῳ, εἰ πέρας λάβῃ, λυποῦντα πρὶν γένηται. Οθεν καὶ ὁ Κύριος τοὺς εἰς ἄκρον φθάσαντας ἀρε 83 [1 Cor. 11, 7. o Matth. vi, 16. ss Matth. vit, 90 ibid. 5. 14. ss Matth. x, 9. Philipp. m. 13. tearum stantes orare, ut videantur ab hominibus ºº; corum, qui retro sunt, obliviscentes, ad eos vero, qui ante sunt, se extendentes ". Nam qui co modo se habet, non tantum extollitur ob ea, quæ recte agit, quantum deprimitur ob ea, in quibus deficit a proposito, ut perficiatur sollicite curans, non ad ea, quae perfecta sunt, conversus; siquidem ea, quæ quis operatus est, sæpius vaniores inflant ad dementiam. Quæ vero exposcunt effici, mentem cohibent incertitudine, an terminum sint habitura, dolorem afferentia antequam fiant. Unde Dominus ad summam virtutem tendentes obfirmaus, ne inanis 86 Matth. vi, 54. or I Tim. v, 8: 88 11 Tim. 11, 4.

gloriæ lapsum paterentur, ait:. Cum feceritis omn- τῆς ἀσφαλιζόμενος τοῦ πρὸς τὴν εἴησιν ὀλίσθου φηnia, quæ vobis mandata fuerunt, tunc dicite: Servi ¡mutiles sumus; quod fecisse debeamus, fecimus "., Gaudere quidem adhortans veluti de impleto debito, non autem permittens et magna sapere. Debitum 247 enim erat, quod redditum est, non donum spontaneum: et eum, qui rependit in Christum, nefas est tanquam benefactoren extolli jactabundum, quia grate reddidit, quæ ingratus reponere debuisset exactori per supplicia. CAPUT XI. σίν· «Όταν πάντα ποιήσητε τὰ διατεταγμένα ὑμῖν, τότε λέγετε· Δοῦλοι ἀχρεῖοι ἐσμεν· ὁ ὀφείλομεν ποιῆσαι πεποιήκαμεν.» Χαίρειν μὲν ἐπιτρέπων ώς ἐπὶ πληρωθέντι ὀφλήματι, οὐ μὴν συγχωρῶν καὶ μέγα φρονεῖν. Χρέος γὰρ ἦν, φησί, τὰ ἀποδιδόμενα, οὐ δῶρον ἑκούσιον, καὶ τὸν ἐκτίσαντα κατὰ τοῦ Χρισ στοῦ οὐχ ὅσιον ὡς εὐεργέτην επαίρεσθαι μεγαλαυχοῦντα, ὅτι εὐγνωμόνως ἀπέδωκεν ἅπερ ἀγνωμονῶν ἀπαιτεῖσθαι στρεβλούμενος ἔμελλεν. Ὁ δὲ ᾿Απόστολος, οὐ μόνον τὰ ὀπίσω παραδιδέναι ληθῇ κελεύει, μνήμην αὐτῶν τοὺς εὐχερεῖς πρὸς ἀλαζονείαν βλέπειν εἰδὼς, ἀλλὰ καὶ τὰς ἑκατέρωθεν Apostolus vero non solum ea quæ retro sunt gradi oblivioni jubet, memoriam ipsorum sciens respicere faciles ad jactantiam; sed et utrinque mandat observari diligenter insultus, quando dicit: «Per ἐπηρείας φυλάττεσθαι κελεύει σπουδαίως, ὅταν λέγῃ· arma justitiæ a dextris et sinistris; per gloriam et ignominiam; per infamiam et bona famam; quasi fallaces et veraces ", Non minus enim eum, qui ad perfectionem contendit, lædunt, quam laudes tumefacientes, vituperia, quæ animi sensa deprimunt abjecte, ac dissolvunt quidquid est animosum demissione animi ac tristitia. Quamobrem oportet currere per scopum ad bravium supernæ vocationis, et digne currere, simulque haud elate ". Illud enim, quod dicitur: • Sic currite ut comprebendatis es,, quamvis serc, tandem aliquando assequi facit, quod studetur. Multa est quippe longitudo, et pennis magis, quam pedibus utendum ad romprehensionem. Sic etenim qui sibi hoc suaserat dicebat: Quis dabit mihi pennas sicut columba, et volabo, et requiescam *?, Illud vero vigilanter hinc, et inde subjicit molestiam exhibere laqueos, quandoquidem funcs extendunt pedibus inimici alextris, et sinistris restibus maclinantes capere j'los, qui bene 248 currunt; hine gloriam et bonam. famam; inde ignominiam et infamiam, et quod est in sæculo reprobatum struentes, ut, præparatis utrinque înşidiis, si una prævaleat, aut omnino cadere faciat, aut saltem cursum inhibeat ad breve tempus, ut impedint tandiu progressum ad bonum, atque is perfectione, ad quam studiose tendit, frustretur. Quid vero etiam sic calumniantia falso contristant cogitationem? aut quid ad miraculum cam efferenția delectant, atque inflant ad dissipationem? CAPUT XII Enimvero și ex calculo hinc desumpto apud incorruptum judicem approbaretur, pulchre hominibus placere: quis curam adhiberet, cum inde natamı gloriam ad fidem futuri pro testimonio adduceret, et reddendæ rationi miuime obnoxius ostenderet ex his, de quibus constitit apud judices, qui hic sunt. Sin vero frustra fuerit habitus, et approbatio, et gloria eorum, quæ judicata sunt in præsenti sæculo, et quæ penes nos; nude autem factoruin, et cogitatorum astant imagines, argumenta clara • Διὰ τῶν ὅπλων τῆς δικαιοσύνης τῶν δεξιῶν, καὶ ἀριστερῶν, διὰ δόξης, καὶ ἀτιμίας, διὰ δυσφημίας, καὶ εὐφημίας, ὡς πλάνοι, καὶ ἀληθεῖς.» Οὐκ ἔλατ τον γὰρ τῶν χαυνούντων ἐπαίνων τὸν ἐπὶ τελειότητα ἐπειγόμενον ἀδικοῦσιν οἱ ψόγοι, ταπεινὸν ἐργαζόμε νοι τὸ φρόνημα, καὶ τὸ πρόθυμον ἐκλύοντες ἀθυμία TS καὶ λύπῃ. Διὸ κατὰ σκοπὸν χρὴ τρέχειν πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, καὶ τρέχειν ἀξίως, καὶ ἀμετεωρίστως ὁμοῦ. Τὸ μὲν γὰρ κατὰ τὸν λέγοντα, • Οὕτω τρέχετε, ἵνα καταλάβητε, ο φθάνειν κἂν εψέ ποτε τοῦ σπουδαζομένου παρασκευάζει τὸ πέρας. Πολὺ γὰρ τὸ μῆκος, καὶ πτερῶν μᾶλλον, ἢ ποδῶν χρῇζον πρὸς τὴν κατάληψιν. Οὕτω γὰρ ὁ τοῦτο πεπεισμένος ἔλεγε· ι Τίς δώσει μοι πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω;» Τὸ δὲ νηφόντως τὰς ἔνθεν, καὶ ἐκεῖθεν ἐνοχλεῖν ὑποτίθεται παγίδας, ἐπειδὴ σχοινία διατείνουσι τοῖς ποσὶν οἱ ἐχθροὶ τοῖς δεξιοῖς, καὶ τοῖς ἀριστεροί; μηχανώμενοι βρόχοις τῶν καλῶς τρεχόντων τὴν ἅλω σιν, ἔνθεν δόξαν, καὶ εὐφημίαν, ἐκεῖθεν ἀτιμίαν, καὶ δυσφημίαν, καὶ τὸ κατεγνωσμένων τοῦ βίου πηξάμενοι· ὡς τῆς ἑκατέρωθεν όπωσοῦν ἐσκευασμένης ἐπιβουλῆς ἰσχύσασα μία, ἢ πεσεῖν παρασκευάσῃ τελείως, ἢ κἂν ἐπίσχῃ τοῦ δρόμου πρὸς ὀλίγον, ὡς ἐμποδισθῆναι τέως τὴν ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν προκοπήν, καὶ ἀποτυχεῖν τῆς σπουδαζομένης τελειότητος. Τί δὲ καὶ οὕτω λυπεῖ τὰ διαβάλλοντα ψευδῶς τὴν ὑπόλη ψιν; ἢ τί τὰ πρὸς θαῦμα ταύτην ἐπαίροντα εὐφραί νει, καὶ χαυνοί πρὸς διάχυσιν; Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῆς ἐντεῦθεν ψήφου ἐβεβαιοῦτα παρὰ τῷ ἀδεκάστῳ κριτῇ, καλῶς ἀρέσκειν ἀνθρώ ποις, τίς εἶχε σπουδήν, μαρτυρίαν τὴν ἔνθεν δόξαν εἰς πίστιν τοῦ μέλλοντος ἐπαγόμενος, καὶ ἀνεύθυνος ἀποδειχθήσεσθαι, ἐξ ὧν συνέστη παρὰ τῶν ἐνθάδε κριτῶν. Εἰ δὲ σχολάζοι σχῆμα, καὶ ἀποδοχή, καὶ δόξα τῶν ἐν τῷ παρόντι ψηφιζομένων τα καθ' ἡμᾶς, γυμναὶ δὲ αἱ τῶν πεπραγμένων, καὶ νενοημένων παρίστανται εἰκόνες, σαφεῖς ἔλεγχο φαύλων, καὶ ἀστείων ἐνθυμήσεων, καὶ ἔργων για 96 Psal. Liv, 7. P Luc. xvm, 10. *³ II Gør. vi, 7. • Philipp. 13, 14. • 1 Cor. 1, 24.

νόμεναι, καὶ κρινόμεναι οὐκ ἀφ᾽ ὧν ἔδοξε τοῖς & cogitationum vilium, et urbanarum, atque operum πολλοῖς, ἀλλ᾽ ἀφ᾽ ὧν αὐτὴ συνίστησιν ἡ ἀλήθεια· εἰς καζόν τι, καὶ μάταιον ἀληθῶς ἐπιτήδευμα τὸ πείθειν τούτους ἐθέλειν, ὅπως ἔχῃ τὰ ἡμέτερα, ὧν ἡ πληροφορία οὐδὲν ἡμᾶς εἰς τὴν ἄνω δίκην ὀνίνησι τὰ ὄντα βλέπουσαν, οὐ τοῖς νομιζομένοις παραγινομένην τὰ γενόμενα γνωρίζουσαν, οὐ συντιθεμένην συν ηγορίᾳ τῶν πειρωμένων πιθανῶς δεῖξαι ψεῦδος αλήθειαν, καὶ δεινότητι σεσοφισμένων λόγων τὴν γνώμην τῶν ἀκουόντων διατιθέντων ὡς βούλονται· ἄλλως τῶν πραγμάτων ἐχόντων, ἄλλην ὅπως ἔχει τὰ φαι νόμενα φαντασίαν Απατημένην. Ὅπου δὲ τὰ νῦν ὑπ' ὄψιν ἀγόμενα μορφονται τα πράγματα, έωλος ἡ φανερουμένη σαφῶς, οἷς λανθάνουσα νῦν ἐστι, καὶ οὐχ οἷα λογοποιεῖται, πρὸς τὸ εὔφημον ἢ ἐπίψογον παρὰ τῶν πολλῶν ψιθυριζομένη, οἷς ἡδονὴ πάντως, καὶ τέρψις τὰ ἀλλότρια περιεργάζεσθαι καὶ ἀντιβάλλειν ἐν ταῖς εὐκαιρίαις, πρὸς ἀλλήλους ἐστὶν, ἔργον ἔχουσι διὰ παντὸς οὐ χρήσιμον τοῦτο, διὰ τὴν οὐ πᾶσι λυσιτελοῦσαν εἰς δέον σχολήν. effectæ, et judicatæ non ex iis, quæ plerisque visa fuerunt, sed ex illis, e quibus consistit veritas: temerarius et vanus vere conatus est velle ipsis suadere, quomodo nostra sese habent, quorum plena fides nihil nos apud supremam justitiam, quæ videt ea quæ sunt, adjuvat, nec bis quæ existimantur, assentitur; cognoscens ca 249 qua facta sunt, neque se accommodat patrocinio eorum qui tentant apposite ad persuadendum demonstrare mendacium veritatem, et efficacia sermonum frauJulenter excogitatorum audientium sententiam (uti volunt) disponunt, cum res aliter sese habeant in se, aliter appareant in imaginatione decepta. Ubi vero res, quæ nunc sub aspectum deductæ sunt, transformnantur, imaginatio, quæ heri clare apparebat, nunc quasi latitans est, non qualis censetur, ad commendationem, aut reprehensionem a permultis insusurrata, quibus voluptas est omnino, et delectatio, aliena quærere, et contradicere sibi ad invicem, prout tempora sunt opportuna; elaborantibus penitus non quod utile est, propter vacationem non omnibus congruentem ad id est quod oportet. ΚΕΦΑΛΙ. CAPUT XIII. Verum cum triplex sit via summæ in præsenti vita paupertatis, mediæ scilicet, et materialis, et plurima possidentis (una etenim erat ab initio, et mandala divinitus ab orbis Conditore, et pariter ab omnibus observata, absque sollicitudine, et onnifariam immaterialis, quam sciderunt postea in has diversas, prout varie ad quæque propense inclinabant divisæ hominum sententiæ ). Necessum est de uniuscujusqne proprietate disserere; ac quæ utilitas participibus, aut noxa ex illis consequatur; et quænam privilegia conveniant, et tribuantur ab eo, qui leges præstituit a principio, nobisque vitæ statum posuit? Judicabitur enim ipsa præ aliis omnino honoratior, ac veritatis etiam a valde improbis exoratæ dignita, erit in 250 confesso, etsi decepti delectationis illecebra in contrarium sese dissositos operibus exhibeant, nequaquam ratiocinauone delectum facientes ejus, quod prodest. Quanam igitur præcepta fuit homini primum efficto vita? «Manducabis, inquit, fenum agri.. Εt ne quis ratiocinationes ad hoc nunc persuasibiles inquirendo commoveret, utrun animal rationale deceat belluinus, ut videtur, victus? prohibet curiositatem indagationis auctoritas ejus, qui præcepit. Forte vero et magis congruus fuit homini, et magis idoneus, quam quæ ab aliis, qui secundum imaginem Dei conditi sunt, quæreretur anxietas e nimiis deliciis aggravans intellectum, et perspicaciamı rationis obtenebrans atque vigilantiam. Quod enim hac ita se habuerint antea, consideremus an, ut videtur, sit rationabile; promittit enim demonstrationem Conditoris sollicita cura, qui in utilitatem suæ creaturæ semper omnia efficit, et indul- ᾿Αλλὰ τριττῆς οὔσης ἐν τῷ βίῳ ἀγωγῆς τῆς ἄκρας ἀκτημοσύνης, καὶ τῆς μέσης, καὶ τῆς ἐνύλου, καὶ πολυ κτήμονος" μία γὰρ ἦν ἐξ ἀρχῆς, καὶ θεσπισθεῖσα παρά τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ πολιτευομένη πᾶσιν ὁμοίως, ἀμέριμνος, καὶ παντάπασιν ἄῦλος, ἣν ἔτεμον ὕστερον G εἰς τὰς διαφοράς ταύτας αἱ ποικίλως πρὸς ἄπερ ἔσχον ἐπικλινῶς σχισθεῖσαι γνῶμαι τῶν ἀνθρώπων· ἀναγ καῖον ἑκάστης διεξελθεῖν τὰ ἰδίωμα, καὶ τίς ὠφέ λεια τοῖς μετιοῦσιν, ἢ βλάβη ἐκ τούτων ἀκολουθεῖ, καὶ ποῖα τὰ πρεσβεῖα καθήκει, καὶ δέδοται παρὰ τοῦ νομοθετήσαντος ἐξ ἀρχῆς ἡμῖν τὴν ἀγωγὴν τοῦ βίου; Κριθήσεται γὰρ αὕτη προτιμωτέρα πάντως τῶν ἄλ λων, καὶ παρὰ τοῖς λίαν ἀγνώμησι δυσωπουμένης τῆς ἀληθείας ὁμολογεῖν τὸ ἀξίωμα, κἂν τοῖς ἔργοις ἐναντίως διακέωνται δελεαζόμενοι τῷ ἐπαγωγῷ τέρποντος, οὐχὶ δὲ λογισμῷ ποιούμενοι τὴν ἐκλογὴν τοῦ συμφέροντος. Τις οὖν ἐπετάγη τῷ πρωτοπλάστῳ ζωή; φαγῇ, φησὶ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ. Καὶ μή τις λογισμοὺς ἀνακινείτω πρὸς τοῦτο νῦν πιθανούς ζη τῶν, εἰ τῷ λογικῷ ζώῳ ἡ κτηνώδης ἔπρεπεν ὡς εἴεται δίαιτα; κωλύει γὰρ τὸ περίεργον τῆς ἐρεύνης ἡ τοῦ προστάξαντος ἀξία. Τάχα δὲ καὶ ἦν λυσιτελής μᾶλλον τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ ἐπιτηδειοτέρα πρὸς τὴν σπουδαζομένην τοῖς κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ γενομένοις ἀγχίνοιαν ἐκ τῆς ἄγαν ἀθρότητος βαροῦσαν τὸ διανοητικὸν, καὶ σκοτίζουσαν τοῦ λογιστικοῦ τὸ διομα τικὸν καὶ νηφαλέον. "Οτι γὰρ εἶχε ταῦτα οὕτω πρὶν, τὸ δοκοῦν σκοπήσωμεν εύλογον, ἐγγυᾶται την ἀπόδειξιν καὶ τὸ κηδεμονικὸν τοῦ Ποιήσαντος, ἐπ' ὠφελείᾳ τοῦ γενομένου πραγματευσαμένου ἀεὶ, καὶ τὰς ἐπὶ τὸ χεῖρον ἡμῶν ῥοπάς συγκαταβάσει διαθέν τὸς πρὸς τὸ ὠφέλιμον. Τὸ γὰρ μετά παράβασιν, καὶ παρακοὴν μὴ καταλιπεῖν ὡς ἀπεγνωσμένον τὸν και ταφρονητὴν ἀπρονόητον, δευτέρᾳ δὲ μεθόδῳ τὸ πρῶ- gentia sua paluras nostras propensiores in pejus • Gen. 111,

disponit ad id, quod est utile. Nana post transgres- τον διορθώσασθαι σφάλμα, καὶ πρὸς εἰδωλολατρείαν sionem, atque inobedientiam non dereliquisse uti ὕστερον ἐκμανεῖσι τοῖς ἔπειτα τρέψαι θύειν αὐτῷ, repudiatum contemptorem improvidum; altera ve- καὶ ἄλλοτε ἄλλως κατὰ καιροὺς συνδιαθέσθαι ἑκάro via primum errorem correxisse, atque demum στοις, καὶ ταῖς ἀκαίροις αὐτῶν ὁρμαῖς ἀποχρήσα ad idolorum cultum furentes posteros convertisse, σθαι εἰς δέον καθάπερ ἀτάκτων ἀρρώστων τὰς ὁλε ut sibi sacrificium offerrent, et alias aliter, prout θρίους ἐπιθυμίας σοφιζόμενον πρὸς σωτήριον Προtempora ferebant singulis, sese accommodasse, νοίας ἐστὶ μεγίστης συνερχομένης τῇ ἀσθενείᾳ τῶν οἱeorum intempestivis propensionibus usum esse e κονομουμένων, καὶ ταῦτα ἐπιτρεπούσης, Ο τέως πράτconverso ad id, quod oportet, quemadmodum lan- τειν οἷα τέ ἐστι πρὸς τὸ συμφέρον ἡ παροῦσα δύναμις. guentium inordinatorum perniciosas cupiditates sapienter commutando ad id, quod est salutare: Providentiæ summæ 251 opus est compatientis infirmitati eorum qui gubernantur, et ca procurantis, quæ eo usque agere præsens potentia valet ad id quod conducit. CAPUT XIV. et ΚΕΦΑΛ. ΙΔ΄. Statim igitur non ferentem satietatem honoris praccellentis, et illa indeficiente delectatione lascivientem adibat, frequentabatque ipsum (primum hominem ) ad colloquium quotidianum, cum indigeret animi oblectatione, propter solitudinem, et defectum consolantium eum in otio libens ipse Deus: omnis quoque fructus arborum, quæ in paradiso erant consitæ, fruitionem ad ejus arbitrium commisit, uno solo abstinere jubens, non invidia degustationis, verum exercens jam tunc ipsum ad obedientiam, cum alia non esset materies apta ad ferendam legem, ut sciret, qui aliis viventibus auimalibus præerat omnibus, quod et ipse legi subdifus est, et præceptum habet, subjectionis erga pracipientem signum manifestum. Ejiciens vero e primis, et minime ipsi convenientibus deliciis fastidiosis, non dimisit tanquam inobedientem destitu- ¡um cura, neque cum transgressus fuisset mandatum, suo privavit omnino auxilio: secundam autem ipsi lege præscripsit rursus vitam statui congruam; concessa quiele convenienter, ut par erat, non usum, jubens opere, atque labore alimenta comparare: quandoquidem otio sibi indulgens nescivit in obsequio Dei persistere, et in ipsius conversatione perdurare, cum corporeorum laborum vacationem ageret. Pelliceas ei tunicas circumponit operiens simul tunc apparentem, non autem quando mandati custos erat, pudore plenam nuditatem, et quibus 252 indumentis uti oporteret, tacens verbo, ac re ipsa docens, et demum in vestimentis innovatam mollitiem inde reprimens facile parabili veste et haud operoso indumento illum multo antea suggillans quæ nunc obtinet luxuriem. Αὐτίκα γοῦν οὐκ ἐνεγκόντα τὸν κόρον τῆς ὑπερ βαλλούσης τιμῆς, καὶ καταστρηνιάσαντα τῆς ἀλή κτου εὐφροσύνης ἐκείνης, ἐφοίτα μὲν γὰρ πρὸς αὐτ τὸν εἰς καθημερινὴν ὁμιλίαν χρήζοντα ψυχαγωγίας ερημίᾳ τῶν παραμυθουμένων τὴν ἀκηδίαν ἐθελοντής αὐτὸς ὁ Θεὸς, καρποῦ τε παντὸς τῶν ἐν παραδείσῳ φυτῶν ἀπόλαυσιν ἐπέτρεψεν αὐτεξούσιον, ἑνὸς ἀποσχέσθαι μόνου κελεύσας, οὐ φθόνῳ τῆς γεύσεως, γυμνάζων δὲ τέως πρὸς εὐπείθειαν αὐτὸν, ἄλλης οὐκ οὔσης ὕλης πρὸς τὴν νομοθεσίαν ἐπιτηδείας, ἵνα εἰδῇ τῶν ἄλλων ζώων ἡγεμονεύων ἁπάντων, ὅτι καὶ αὐτ τὸς ὑπόκειται νόμῳ, καὶ τὴν ἐντολὴν ἔχει τῆς πρὸς τὸν ἐπιτάξαντα ὑποταγῆς σημεῖον ἀρίδηλον. Εκε Γάλλων δὲ τῆς πρώτης, καὶ οὐχ ἁρμοζούσης ἁψι κόρης τρυφῆς, οὐκ ἀφῆκεν ὡς ἀπειθῆ κηδεμονίας ἔρημον, οὐδὲ παραβάντα τὴν ἐντολὴν τῆς ἑαυτοῦ παν τελῶς ἐπικουρίας ἑστέρησε· δευτέραν δὲ τούτῳ νο μοθετεῖ αὖθις ζωὴν τῇ καταστάσει προσηνῆ· καὶ τοῦ μὴ χρησαμένου τῇ ἀνέσει εἰς δέον κατάλληλον, έργασίᾳ, καὶ μόχθῳ κελεύσας πορίζεσθαι τὴν τροφὴν, ἐπεὶ μὴ ἔγνω σχολάζων προσεδρεύειν θεραπεία Θεοῦ, καὶ τῇ τούτου προσανέχειν ὁμιλίᾳ, τῶν σωματικῶν πόνων ἀργίαν ἄγων. Καὶ δερματίνους χιτῶνας περι τίθησιν αὐτῷ σκεπάζων τε ἅμα τὴν τότε φανεῖσαν, οὐ πρὶν ὅτι ἦν φύλαξ τῆς ἐντολῆς, αἰσχύνης γέμου σαν γύμνωσιν, καὶ οἷς ἐνδύμασι χρῆσθαι δεῖ, σ:ωπῶν τῷ λόγῳ, καὶ διδάσκων τῷ πράγματι, τὴν ὕστε ρον ἐν τοῖς ἐσθήμασι καινοτομηθεῖσαν βλακεία», αναστέλλων ἐκεῖθεν τῇ χρειώδει στολῇ, καὶ τῷ ἀπεριέργῳ τῆς ἀμπεχόνης προδιαβάλλων τὴν νῦν πολύτευομένην περπερείαν. CAPUT XV. Quænam igitur illi magis conducebat proderatque vivendi ratio? Ille an, quæ, cum lex ipsi ediceretur, constituta fuit? an illa, ad quam conlemnatus fuit, postquam mandatum neglectui habuit? Quando potiebatur omnigena voluptate, deliciisque contemplationis in paradiso, atque usufructu variarum plantarum? an cum agriculturæ laboribus arumnose incumbens, in sudore vultus alimenta percipiebat? Quando fructus, quos optaral, sine sollicitudine decerpebat, et undique manu colligeΚΕΦΑΛ ΙΕ'. Τίς οὖν ἔπρεπεν ἄρα, ἢ συνέφερεν ἐκείνῳ διαγωγή; Ην ἐπετάγη νομοθετούμενος; ἢ ἣν κατεδικάσθη ἀλογήσας τῆς ἐντολῆς; Οτε πᾶσαν εἶχεν ἀπό λαυσιν, καὶ τέρψιν τῆς ἐν τῷ παραδείσῳ θεωρίας. καὶ χρήσεως τῶν διαφόρων φυτῶν; ἢ ὅτε ταλαιπω ρῶν τοῖς γεωργικοῖς μόχθοις ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσ ώπου τῆς τροφῆς μετελάμβανεν; Ὅτε καρπῶν, ὧν ἤθελεν, ἀμερίμνως ἀπέλαβε, καὶ πᾶν τότε τερπνόν ἐδρέπετο τῇ χειρὶ, τῇ ἐκτάσει ταύτης εἰς τὴν ἔδω δὴν μόνην σκυλώμενος, καὶ τὴν ὄρεξιν ἀκαμάτῳ δε

ξιούμενος ἑστία, τῷ τὴν ἐπιθυμίαν κινήσαντι πρὸς bat, quodcunque tunc oblectabat eum, ipsius proΕφεσιν βρώματι πληροφορῶν αὐτὴν, καὶ παραμυ θούμενος φυσικῶς κεκαρυκευμένῳ σίτῳ; ἢ ὅτε σκαπάνην, καὶ δίκελλαν, καὶ ἅρπην μετεχειρίζετο, αυ λακίζων ἀρότρῳ τὴν αὐτομάτως πρὸ μικροῦ τὰ χρή σιμα φύουσαν γῆν, σπείρων, ἐπάρδων, ἀμώμενος, μετακομίζων δράγματα, ἀλοῶν, τρίτων, τῷ λικμητῷ καθαίρων τὸ γέννημα, καὶ μετὰ τοῦτο σιτοποιῶν μηχαναῖς μύλων ἐρέττων πυρὶν, ἀλήθων, φύρων άλευρα ὕδατι, πέττων πυρί, καὶ οὕτω πολύμοχθον ἄρτον σιτούμενος; "Οτε φιλικῶν ἤκους λόγων Θεοῦ, καὶ τὴν ψυχὴν ἀποῤῥήτοις διὰ τῆς ἀκοῆς εὐφραίνετο ῥήμασιν; ἢ ὅτε μυκηθμῶν, καὶ βληχημάτων, καὶ ὀγε κηθμῶν ὀχληρεῖς ἦχοις περιεκτυπεῖτο τὰ ὦτα; Τὰ μὲν γὰρ τῆς ἀκτημοσύνης, τὰ δὲ τῆς πολυῦλου ζωῆς ἐστι ἰδιώματα· τὰ μὲν θείοις διηγόρευται νόμοις, τὰ δὲ ἀνθρωπίναις ἐπιτήδευται ἐπιθυμίαις. Τὰ μὲν ἐλπίδος ήρτηται τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν αὐτάρκειαν διὰ παντὸς ἔχει χορηγουμένην ἐκεῖθεν, τὰ δὲ τῇ μα ταιότητα προσορμεί σαλεύοντα λίαν ἐπισφαλῶς, καὶ πολλὴν ἔχει πρὸς τὴν ἀτυχίαν τὴν συγγένειαν. tensione id solum quod erat comestibile divellens, et appetitum pro quibus non laboraverat excipiens cpulis pascebat esca cupidinem ad desiderium movente ipsam explens, et naturaliter condita dape consolans? An quando rutrum, atque bidentein, et falcem manu tractabat, suleans aratro terram, quæ sponte sua paulo ante producebat necessaria, et quæ usui erant seminans, irrigans, melens, transfereus manipulos, triturans, terens, ventilabro expurgans fruges, et post hæc triticum conficiens, artificiis molarum frumentum frangens, pinsens, aquæ farinam permiscens, coquens igne, sicque laboriosum valde panem apparans? Quando audiebat amicos Dei sermones, et animam ineſſabilibus per auditum 253 verbis oblectabat? An cum concutiebantur ejus aures mugituum, atque balatuum, et rudituum turbulentis sonis! Illa siquidem paupertatis, ista vero vitæ prædivitis sunt propria. Illa divinis praestituta sunt legibus; at ista humanis accommodata sunt cupiditatibus. Illa Dei spe nixa pendent, et habent jugiter inde deductam frugalita - tem; ista ad vanitatem appellunt subsultantia magno cum periculo, et plurimam habent cum infelici· tate coguationem. Καὶ μάρτυς τούτων ἡ πεῖρα, καὶ τὰ καθ' ἑκάστην πληροφοροῦντα τὴν αἴσθησιν, ὡς τὰ μὲν εἰκότα πολλάκις τῆς ἐλπίδος διήμαρτεν, οὐκ ἐψεύσατο δὲ τὴν ἐπικουρίαν ποτὲ ἡ κηδεμονία τοῦ κρείττονος. Τίς γὰρ τὰς παρακολουθούσας τῇ γεωργία οὐκ οἶδε ζημίας; Τίς ἀγνοεῖ τὰς ἑπομένας τοῖς καρποῖς ἐπηρείας; ὑετοὶ πολλάκις οἱ τρέφοντες τούτους ὁμοίως ἠδίκησαν, ἀνέμων ἀνεπιτηδείων αὖραι ἢ περιέψυξαν τοῦ μέτρου πλέον, ἢ περιέφλεξαν, καὶ ἀπώλεσαν· χάλαζα παρεστῶτα τὸν ἄσταχυν, καὶ τεθηλὸς τὸ λήϊον ἐπενεχθεῖσα κατέκλασε· χείμαρροι ἐξ ἐπομβρίας ἀτάκτου σεσωρευμένον ἢ καὶ τριβόμενον ἔτι τὸ γέννημα κατέσυραν, καὶ ἠχρείωσαν· βροῦχος, ἐρυσίβη, κάμπη, καὶ τῶν κανθαροειδῶν ἄλλα ζώων πολλά μετ γάλην οἶδε τὴν βλάβην ἐργάζεσθαι. Ἐῶ λέγειν τοὺς ἐν αὐταῖς ταῖς ἀποθήκαις ἐντικτομένους σῆτας τῷ κόκκῳ, καὶ ποιοῦντας πᾶσαν τὴν ἐπὶ τῇ γεωργία τα λαιπωρίαν ἀνόνητον. Τίς δὲ πάλιν τὴν ἐκ τῆς θείας προνοίας οὐκ ἐδιδάχθη τῷ χρόνῳ ἀσφάλειαν, ὅπως ἄπονον τοῖς θεοσεβοῦσι, καὶ ἀταλαίπωρον, ὅτε χρή, παρέχει τὴν ἐπιτηδείαν τροφήν, καὶ τῶν ἅπαντα μηχανωμένων πρὸς εὐπορίαν σιτίων πλουσίων ἐνδείᾳ τρυχωμένων) ἔσθ' ὅτε τοῖς πεποιθόσιν αὐτῇ ἔθεν βούλεται παραδόξως ἑτοίμην σχεδιάζει τὴν τρά πεζαν, ποτὲ μὲν ἐξ ἀνηρότων νεφῶν ἄσπορον ἄρτον ἐν ἐρήμῳ τὸ μάννα παρέχουσα, ποτὲ δὲ καὶ ἐκ θαλάττης ορτυγομήτραν ἀνάγουσα, ἄλλοτε διψῶσιν ἐκ πέτρας ξηράς δαψιλή προχέουσα νάματα, ἀμφοτέρας ὅπως τροφῆς ὑγρᾶς, καὶ ξηρᾶς πληρώσῃ τὴν χρείαν φιλότιμον, καὶ διαφόροις εδέσμασι παραμυθήσηται τὸ ἀλύειν πρὸς τὸ μονότροπον τῆς διαίτης πεφυκυίας τῆς ὀρέξεως. CAPUT XVI. Horum porro testis est experientia, et ea que quotidie contingunt, sensus ipsos certos reddunt, quod ea quæ probabilia visa sunt, sæpe spem eluserunt; at nunquam opem frustrata est cura et providentia numinis. Ecquis enim non novit damma, quæ culturam agri comitantur? quis ignorat ca, quæ fructus consequuntur, detrimenta? Pluviæ [ersape, quæ ipsos enutriunt, male multarunt: ventorum importunorum flatus aut immoderate perflaveruot, aut inflammarunt, et disperdiderunt; grando spicam prominenten, et segetem, quæ jam germinaverat, cum impetu irruens comminuit: torrentes ex imbrium inordinata copia fruges etiam dum erant sub tritura accumulatæ, distraxere, et prorsus inutiles reddidere. Bruchus, rubigo, eruca aliaque plurima scarabei formam habentia animalcula valde ingentem norunt inferre noxam. Absisto dicere in ipsis horreis ingenitos vermiculos grano, qui reddunt laborem omnem agriculturæ inutilem. Rursus autem quis tempore non edoctus est eam, quæ a divina Providentia præbetur, 254 securitatem? Quomodo Dei cultoribus sine labore, et sine ulla molestia, quando est opus, exhibet illa congruam alimoniam, et (dum qui omnibus machina - mentis usi fuerunt, ut ciborum abundantia gauderent, divites, egestate, et inopia tabescerent ) quandoque in ipsa confidentibus, undecunque vult mirabiliter paratam instruit mensam; nonnunquam e nubibus minime aratis non seminatum panem in solitudine deserta manna præbens, interdum etiam e mari coturnicem magnam deducens ↑ alias sitientibus ex arida profundens uberes latices.

utroque ut alimento humido et sieco ingentem expleret. necessitatem, atque diversis eduliis sublevaret appetitum innatum, ne ed uniformem victum elangueret. CAPUT XVII. Quis corvos instruxit bis per diem fame gras- Τίς τοὺς κόρακας παρεσκεύασε δις τῆς ἡμέρας sante Eliæ deportare nutrimentum "*?Quis in hydria ἐν λιμῷ παρακομίζειν τῷ Ἠλία τροφήν; Τίς ἐν τῇ pugillum farinæ diffusum tanto tempore sufficere ὑδρίᾳ τὴν δράκα τοῦ ἀλεύρου πρὸς τοσοῦτον χρό fecit? Quomodo Eliseus decem panibus centuri νον διαρκέσαι χεομένην εποίησε; Πῶς Ελισσαίος homines satiavit, reliquiis usus pro testibus saturi- δέκα ἄρτοις ἑκατὸν ἄνδρας ἑκόρεσε μάρτυσι τοῦ κό tatis? Aut quo pacto rursus in lebete decoctum ρου τοῖς λειψάνοις χρησάμενος; Η πῶς πάλιν πιο amarum ex herba exitiali in esui aptum transmu- χρὸν ἐκ δηλητηρίου βοτάνης ἐν τῷ λέβητι ἔψημα μετα tavit, ut expleretur necessitas eorum, qui tunc έβαλεν εἰς ἑδώδιμον, ἵνα πληρωθῇ ἡ χρεία τῶν τότε indigebant nutrimento? Non erat his præsto bos, δεομένων τροφῆς; οὐκ ἦν τούτοις βοῦς, καὶ ἀροσίμη nec arabilis terra, nec reliquus apparatus agri- γῆ, καὶ ἡ λοιπὴ τῆς γεωργικῆς ὕλης παρασκευή culturæ: et quo pacto semper adducebantur illis καὶ πῶς αὐτοῖς ἡνύθη πάντοτε ἀνενδεῶς ἡ χρεία affatim necessaria corpori, ita ut nulla re indige- τοῦ σώματος; "Αλλοις ἅπαντα πάρεστιν ἀεὶ τὰ πρὸς rent? Aliis adsunt semper quæ ad cultum terræ con- ἐργασίαν ἐπιτήδεια γῆς· καὶ οὐδὲν ἀμελεῖται τῶν veniunt, nihilque negligitur eorum, qur 255 al εἰς γένεσιν καρπῶν παρὰ τῆς ἀνθρωπίνης εἰσφερο gignendos fructus ab humana diligentia conferun- μένων σπουδῆς. Καὶ πῶς τὰ πολλὰ μένουσιν ἐνδεεῖς, tur. Et quanam ratione multorum indigi remanent, θεραπεύοντες τὰ σπαρτά πάσῃ δυνάμει, καὶ οὐδὲν totis viribus studium his, quæ insita sunt adhiben- τοῦ πόνου καρπούμενοι πάντως; Ὅτι ἡ τῆς ἐπὶ tes, nullumque fructum penitus e labore decerpenΘεὸν ἐλπίδος ἀσφαλῆς ἐστιν ἔκβασις, ψευδὴς δὲ τῆς tes? Quia spei erga Deum securus est eventus; ἀνθρωπίνης πεποιθήσεως ὁ σκοπός τοῖς δοκοῦσιν εὐτ mendax vero humanæ confidentie scopus, audens λόγοις θαῤῥῶν, καὶ τῆς προσδοκίας ἀποτυγχάνων εἰς tidere his quæ videntur rationi consentanea, ct κότως, τὰ παράδοξα κρίνων ἀδύνατα, καὶ τὰ συνήθη frustratus exspectatione, jure merito judicans ea, λογιζόμενος βέβαια, καὶ τῇ πείρᾳ πειθόμενος ὕστε quæ sunt mirabilia et præter opinionem, impossi- ρον, ὡς ταῦτα μὲν ἀμφίβολον ἔχει, καὶ ἐνδεχομένην bilia, et ea quæ consueta sunt arguens fore certa, τὴν παρουσίαν, ὅσα τῆς ἡμετέρας εντρεχείας ἐξηρ ad extremum persuasus experimento, quod have qui- τῆσθαι δοκεῖ, ὁμολογουμένως δὲ, καὶ ἀναγκαίως παdem ambiguum, et accidentalem habent successum ραγίνεται τούτων ἡ χρῆσις, ὅσα ἐκ θείας έρχεται χάρι quæcunque videntur a nostra solertia pendere: at τος, ἀεννάου πηγῆς τῆς προνοίας ὄντα δαψιλή, καὶ in confesso, et necessario eorum evenit utilitas, ἄφθορα ῥεῖθρα. Εἶπέ που καλῶς ὁ Κύριος, καὶ μετ' quæ proveniunt e divinæ grati: perenni fonte, cum αὐτοῦ συμφώνως ὁ ὑμνογράφος Δαβίδ· ἡ μὲν, providentiæ fluenta sint copiosa et opipara. Dixit • Αξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ.. Ο δὲ, alicubi præclare Dominus, et cum ipso consone Πλούσιοι ἐπτώχευσαν, καὶ ἐπείνασαν, οἱ δὲ ἐκζηscriptor hymnorum David; ille quidem: • Diguus τοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαest operarius nutrimento suo 1.» Hic vero: e Di- θοῦ.» Τοὺς τῇ θεραπεία σχολάζοντας τοῦ Θεοῦ, vites eguerunt, et esurierunt; inquirentes autem ἐκεῖθεν δηλοῦντες ἔχειν ἑτοίμην τὴν τῆς τροφῆς χορο Dominum non minuentur omui bono '. Osten- ηγία, μισθὸν οὖσαν πρὸ τοῦ ἡγουμένου μισθοῦ, καὶ duntque inde eos, qui Dei vacant famulatui, cer- πρεπόντως τῷ ἔργῳ τέως καθήκοντα, καὶ ὀφειλό tam obtinere victus subministrationem, quæ sit μενον τῇ λειτουργείᾳ τοῦ σώματος. Ὁ μὲν γὰρ ἀνα merces ante eam, quæ existimatur, mercedemn, et λογῶν τῷ πόνῳ μένει τῇ ψυχῇ φυλαττόμενος ἐν τῷ μέλο congruens decenter interim operi, et debita mini- λοντι, ὁ δὲ τῷ συνεργοῦντι πρὸς τὴν ἀρετὴν αὐτὴν sterio corporis. Illa namque proportione quadam ζώῳ, καὶ συμπράττοντι πρὸς τὴν θεοσέβειαν, σιτοδο correspondens labori manet animo custodita in ſu- τεῖται δὲ ὄντως ὑποζυγίου δίκην έχοῦντος τὸ ἐνεργοῦν, turo. Hæc autem cooperanti ad ipsam virtutem, καὶ χρήζοντος ἐπιμελείας πρὸς τὸ διαρκεῖν τῇ δια simulque perficienti ad cultum divinum animali, η χονίᾳ, μέχρις ἂν ὑπέζευκται, καὶ δουλεύῃ τὴν δου corpori scilicet, debite quasi cibus subministratur, λείαν, ᾗ ὑπετάγη παρὰ τοῦ Κτίσαντος. veluti subjugali vehenti id quod operatur, et indigenti cura ut satisfaciat ministerio, 256 donec jugo subjectum est, et serviat servitutem, cui suppositum fuit a Conditore. CAPUT XVIII. Hæc sunt prærogativæ prioris paupertatis. Ilæc Ταῦτα τῆς πρώτης ἀκτημοσύνης τὰ πλεονεκτή præmia, el pignora vitæ divulsæ a circumfluenti- ματα. Ταῦτα τῆς ἀπερισπάστου ζωῆς τὰ ἐπίχειρα. bus negotiis. Hæc animal rationale decens con- Αὕτη τῷ λογικῷ ζώῳ πρέπουσα διαγωγή θεραπεία versatio, famulatum exhibere Deo, et accipere quæ σχολάζειν Θεοῦ, καὶ τὰ καθήκοντα κομίζεσθαι ὡς ἐκ deveniunt, velut ex horreo providentia ipsius: ταμείου τῆς προνοίας αὐτοῦ· ἐλπίζειν τῇ κηδε sperare in illa gubernatione, et eam percipere, quæ μονίᾳ ἐκείνῃ, καὶ τὴν παρ' αὐτῆς ἐν πᾶσι καρπού ab ipsa est, in omnibus retributionem: despicere σθαι ἀντίληψιν· καταφρονεῖν τῶν γηίνων, καὶ ἔχειν *7 * III Reg. xvu, 6 seqq. ** IV Reg. iv, 41. ibid. 42-44; 39, 40. ' Matth x, 10. * ♪'sal. xxxm, ¡I.

DE VOI UNTARIA PAUPERTATE AD MAGNAM. τὴν γῆν δωροφοροῦσαν τὰ αὐτῆς ἀγαθὰ πρὸς ἀπό- terrena, terramque habere sua bona nunifice larλαυσιν σύμμετρον· μηδὲν κεκτῆσθαι ἐν κόσμῳ, καὶ μετ᾿ ἐξουσίας, ὅτε δεῖ, κεχρῆσθαι τοῖς τούτου και λοῖς· δουλεύειν γνησίως τῷ Κτίσαντι, καὶ τὴν κτίσιν δασμολογεῖν πρὸς τὸ χρειώδες, ὡς βούλεται· παροι κεῖν ἐνταῦθα, καὶ τὴν κατοικίαν αἱρεῖσθαι ἔνθα καὶ ἀληθῶς κατοικία ἐστί· μηδὲν ἡγεῖσθαι τῶν ὧδε με νόντων σπουδαῖον, ταῦτα δὲ περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι, όσα συμβαίνει πρὸς τὴν λῆξιν ἐκείνην. Ταύτην ἔταξε τοῖς ἀνθρώποις ὁ Δημιουργὸς τὴν ζωὴν ἐξ ἀρχῆς, καὶ ταύτην αὐτῷ πεισθέντες, ἐβίωσαν πάντες οἱ ἅγιοι, οὐκ εἶχον γῆς οὐδὲ τὸ τυχὸν μέτρον εἰς αὐθεντίας λόγον αὐτόκτητον, καὶ πᾶσαν ἐφορολόγουν τὴν γῆν, τὰ χρειώδη ταύτης, ἔνθα ἂν ἔτυχεν εὑρεθῆναι, ὡς δεσπόται καρπούμενοι. Οὐκ ἦσαν ἐκ πλούτου, καὶ δυναστείας τοῖς ἀνθρώποις ἐπίσημοι, καὶ θῆρας ἐδυσώπουν πρὸς ἐντροπὴν τῷ τῆς ἀρετῆς ἀξιώματι. Οὐκ ἦν αὐτοῖς οἰκετικὴ θεραπεία τὸ βάναυσον ἐπιτρίβουσα πρὸς θρύψιν τοῦ σώματος, καὶ διηκόνει πρὸς τὸ ἀναγκαῖον αὐτοῖς τὰ μέρη τῆς κτίσεως. Οὐ παρῆν ἀχθοφόρων ὑπηρεσία κτηνῶν εἰς μετακομι δὴν τῶν ἀγωγίμων, καὶ κόρακες διεκόμιζον ταῦτα τὴν ἐκείνων χρείαν ἐκπληροῦντες ταχύτερον. portanda ea, quæ convehenda erant tiam. gientem ad commensuratam fruitionem: nihil in hoc mundo possidere, et cum auctoritate, quando cunque oportet, illius bonis uti; servire sincere Creatori, et creaturam ad ea, quibus opus est, pro usu quasi tributum colligere, ut libet: hic inquilinum esse, et inibi habitationem eligere, ubi vero est habitatio: nihil ducere dignum studio eorum, quæ hic manent; ea vero pluris facere quæcunque contingunt ad illum terminum. Hanc statuit mundi opifex hominibus ab initio vivendi rationem, et hanc ipsi obedientes sancti omnes egerunt, nec habuerunt terrae quantulamcunque mensuram quam ipsi sub dominii titulo possiderent; et ex omnibus terris tributa colligebant ea, quæ necessaria erant, ubicunque reperire obtingebat, quasi domini percipientes. Non erant propter divitias, et potentatus insignes apud homines, et feras flectebant ad reverentiam præ virtutis eminentis dignitate. Non 257 erat ipsis servile famulitium exercens artificia ad corporis mollitiem, et ministrabant ad necessitatem ipsis orbis terrarum portiones. Non aderat ministerium jumentorum onera ferentium ad transet corvi ea deferebant, ipsorum ocius explentes indigenCAPUT XIX. Amici Christi effici puritate vitæ studuerunt, et in amici possessionibus pro libito cum libertate disposuerunt: imperarunt calo, ut exhiberet aliinentum egentibus, et manna ipsis, uti fuerat imperatum, attulit; ipsum alias occluserunt ad insipientium doctrinam, et illud consueta percupiens tribus annis, et sex mensibus pluviam cohibuit porlans grave pondus tempore congestum paulatim in abyssum, quasi uterum gravidum, propter eos qui mandabant. Pluit vero et illud aliquando ignem, cum jussum fuisset comburere quosdam impios, et grandinem tauquam fumla jaculatum est alias adversus alios iniquos ad scopum directis jactibus, et plurimam in ipsis internecionem patravit, id nutu justorum illorum edocente. Terram discuderunt ingenti hiatu, et seditiosos simul cum tentoriis, et animalium multimodis gregibus ad subterraΦίλοι τῇ καθαρότητα τοῦ βίου ἐσπούδασαν γενέσθαι Χριστοῦ, καὶ ἐν τοῖς τοῦ φίλου κτίσμασι διετάξαντο μετὰ παρρησίας ὡς ἠθέλησαν· ἐπέταξαν οὐρανῷ παρασχεῖν τοῖς δεομένοις τροφήν, καὶ μάννα τούτοις ὡς ἐκελεύσθη κατήνεγκεν· ἐξέκλεισαν ἄλλοτε τοῦτον ἐπὶ ἀγνωμόνων παιδείᾳ, καὶ τὰ συνήθη μαιμάσσων ἐπέσχεν ὑετὸν τριῶν ἐτῶν βαστάσας, καὶ μηνῶν ἐξ βάρος συναχθὲν τῷ χρόνῳ κατ' ὀλίγον εἰς ἄβυσσον κυοφόρον διὰ τοὺς προστάξαντας. Αμβρησε καὶ πῦρ νυκτός ποτε καταπρῆσαί τινας αλάστορας κελευσθείς, καὶ χάλαζαν ἐσφενδόνησεν ἄλλοτε καθ' ἑτέρων ἀναμων εὐστόχοις βολαῖς, καὶ πολὺν ἐν ἑαυτοῖς εἰργάσατο θάνατον, τοῦτο τῶν δικαίων ἐκείνων τῷ νεύ ματι διδαχθείς. Γῆν διέστησαν χάσματι μεγάλῳ, καὶ σκηναῖς ἅμα, καὶ κτήνεσι πολυζώου ἀγέλης, τοὺς στασιώδεις κατήγαγον πρὸς καταχθονίους μυχούς. Βυθὸν ἠπείρωσαν εἰς λεωφόρον ὁδὸν, καὶ γῆν ἐλίμνωσαν ἄνυδρον εἰς ἄφθονον χρῆσιν τοῦ πρὶν σπανί- neos deduxerunt specus. Profundum pelagus effeζοντος ὕδατος. Ποταμοὺς διῆλθεν ἀβρόχῳ ποδί, και μίνῳ πυρὸς ἐμπεριεπάτησαν, καὶ πυρὸς βλάβην οὐκ ἔγνωσαν, καθάπερ ύδατι ψυχρῷ τοῖς σώμασι τῇ φλογί μαχεσάμενοι, καὶ τὸ φθοροποιὸν τῷ εὐφθάρτῳ νικήσαντες. Θηρίων θυμοῖς εἰς βορὰν παρεδόθησαν, καὶ τῆς τούτων πεῖραν οὐκ ἔλαβον ἀγριότητος, καθάπερ ἐπιδῇ τιθασσευούσῃ πρὸς ἡμερότητα προσ ευχῇ τούτους πραΰναντες. Σκότος ἀφεγγες κατηύγα σαν στύλῳ πυρός· μεσημβρινὸν ἀνέστειλαν καύσωνα, σκιάσαντες τοῖς ὁδοιποροῦσι νεφέλῃ τὸ αἴθριον. Υδωρ πικρὸν, καὶ ἀγονίας τῇ γῇ αἴτιον ἄλλο πότιμον τοῖς διψῶσι, καὶ πρὸς γένεσιν καρπῶν ἐπιτήδειον παρέσχον τοῖς νεμομένοις τὴν χώραν εκείνην. Στείραις ἐδωρήσαντο τέκνων γονὴν, καὶ θανόντας cerunt continentem terram ad viam Regiam munien - dam, et terram sine aqua stagnare ad copiosum usum ejus, qui antea penuria laborabat aquæ. Fluvios transierunt pede neutiquam madefacto, ambularunt in ignis camino, et ignis damnum non norunt, quemadmodum gelida aqua corporibus cum 258 flamma confligentes, et eo quod facile corrumpitur vincentes id, quod voraciter corruptionem infert: traditi sunt furibundæ iræ belluarum ad escam, nec ullum experimentum earum feritatis acceperunt, oratione quasi carmine cicurante ad mansuetudinem ipsas lenientes. Tenebras obscuras illuminarunt columna ignis; meridianum ardorem inhibuerunt, viamque carpentibus nube uti tentorio

λέμων παρατάξεις ἐγέλασαν, φάλαγγας ἀντιτεταγμένας ἐχθρῶν ἐτρέψαντο, ἐπιβούλων μεμηχανημέν νας ἐνέδρας διῆλθον ἀπαθεῖς, δεσμωτηρίων ερευ σθησαν τῶν θυρῶν αὐτοῖς ἀνοιγεισῶν ἀοράτῳ δυνάμει, δεσμῶν ἠλευθερώθησαν παραδόξως λυθέντες, ὧν κατείχοντο πέδων, ἀπειλὰς φόνων τῶν ἀρχόν των, καὶ μαινομένων δήμων θυμούς παρῆλθον ἀκινδύνως ἀεὶ πεῖραν οὐδενὸς οὐδέποτε λαβόντες ὅλως δεινοῦ. ferviam aerem protexerunt. Aquam amaran, τοὺς ἐξ αὐτῶν, ζῶντας ταύταις ἀπέδωκαν. Τυράνο infecunditatis terræ causam aliam potabilem sitien- νοις δορυφορουμένοις πλήθει πολλῷ ἀντέστησαν, που tibus, et ad feracitatem frugum idoneam exhibuerunt his qui possidebant illam regionem. Sterilibus dederunt liberorum progeniem, et eos qui mortui sunt ex ipsis, viventes illis reddiderunt. Tyrannis magna satellitum hastatorum multitudine septis obstiterunt; bellicas acies dispositas irriserunt; hostium phalangas oppositas verterunt in fugam; insidiatorum insultus excogitatos evitarunt indemnes; carceribus exsiluerunt, cum januæ virtute invisibili fuissent ipsis recluse, vinculis liberati fuerunt mirabiliter compedibus, quibus detinebantur, soluti; minas cædium a principibus intentatas, et furentium populorum iras præterierunt absque periculo semper, nullum unquam grave omnino malum experti. CAPUT XX. Et hæc omnia, atque hisce plura justis illis acciderunt, quia mundanas curas multiplices aversati divino cultui incubuerunt sedulitate indivulsa, ob libertatem, quam cum numine habebant ad præcipiendum reverendi omni creaturæ effecti, Indicat, quinam isti fuerint, Scripturæ sacrae historia, et nomina per ordinem 259´ ex Actibus manifesta facit singulis miraculis singulos addiscere volentibus notos reddens. Et longum utique nunc foret, simulque supervacaneum istos enumerare, cum sermone passim clari exsistant etiam his, qui neque valde studiose divinam in Scripturam inciderunt, ex meditatione vero delectationem capientibus, et forte cogitationum mæstarum abductionem. lis enim a quibus accurate opus elaboratur, et dictio prodest ad contemplationem, mentem intellectionibus præoccupans, et aliis alias dictis ipsam quasi manu deducens ad prudentiam, discretionemque occurrentiuin, quæ consequenter, ac successive semper suscipiunt sollicitudinem rei præteritæ, et eam extendentis, quousque insideant commoventia cogitationen, dilatantia sapientiæ amorem, qui quotidie ipsam provehit, et ducit juste ad finem ad quem inducitur. CAPUT XXI. Scitis vero et eos qui Novo in Testamento nibil possederunt, Joannem Christi præcursorem, et simul apostolorum chorum, a quibus monastica vita exordium duxit: quomodo ille quidem sponte desertam solitudinem cœpit incolere, locustas comedens, et mel silvestre, usus vero indumento e pilis cameli confecto; ii autem Dominicæ obedientes adhortationi unica cum tunica processerunt, et aliinento (prout tempestas dabat) invento ubicunque degustato, nihil possidentes (uti fuerant edocti) usque ad baculum et peram, quæ potissimum viatoribus plurimo sunt usui, ut ne his forte visi confidere,260 fiduciam erga Deum obtunderet, his, quæ visu conspicua sunt, contisi, neque facultatis invisibiliter cooperantis rationem ducentes, quæ honestis et docilibus impartiri gratiam gubernatricem non abnuit, nudam vero illam integumento ab omni vult exhiberi, ad convenientia, et vera dispertita Καὶ ταῦτα πάντα, καὶ τούτων πλείονα τοῖς δια καίοις ὑπῆρξεν ἐκείνοις, ὅτι καὶ κοσμικῶν ἀπηλλα γμένοι πολυπλόκων φροντίδων, ἐθρήσκευον ἀπερι σπάστῳ προσεδρία τὸ θεῖον τῇ πρὸς αὐτὸ παῤῥησίᾳ πρὸς τὸ ἐπιτάττειν αἰδέσιμοι πάσῃ τῇ κτίσει γενι μενοι. Μηνύει τίνες οὗτοι ἡ τῆς Γραφῆς ἱστορία, καὶ τὰ ὀνόματα κατά χώραν ἐκ τῶν πράξεων δῆλα ποιεῖ ἑκάστῳ θαύματι ἕκαστον τοῖς μαθεῖν βουλομένοις γνωρίζουσα. Καὶ μακρὸν ἂν εἴη νῦν καὶ παρέλκον ἅμα καταριθμεῖν τούτους τῷ λόγῳ φανερούς ὄντας, καὶ τοῖς οὐ πάνυ σπουδαίως ἐντυγχάνουσι τῇ θείᾳ Γραφῇ, τέρψιν δὲ τῇ μελέτῃ ποιουμένοις, καὶ ἀπε αγωγὴν ίσως λυπηρῶν ἐνθυμήσεων. Οἷς γὰρ πεφρον - (τισμένως πονεῖται τὸ ἔργον, τούτοις καὶ πρὸς θεωρίαν χρησιμεύει ἡ λέξις, τοῖς νοήμασι προσασχο λοῦσα τὸν νοῦν, καὶ ἄλλοις ἄλλοτε ῥητοῖς αὐτὸν χειραγωγούσα πρὸς σύνεσιν τοῦ ὑπαντῶντος ἀκολούθως ἀεὶ διαδεχομένου τὴν τοῦ παρελθόντος μέριμναν, καὶ ταύτην παρατείνοντος ἕως ἀφεδρεύει τὰ κι νοῦντα τὴν ἔννοιαν, πλατύνοντα τὴν φιλοσοφίαν όσο Ο ημέραι προκόπτουσαν αὐτὴν, καὶ ἄγοντα ἐνθέσμως, ἐφ' ὅπερ ἐπείγεται τέλος. Ἴστε δὲ καὶ τοὺς τῆς νέας προθήκης ἀκτήμονας, Ἰωάννην τὸν πρόδρομου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸν χορὸν τῶν ἀποστόλων ὁμοῦ, ἐξ ὧν ὁ μοναδικὸς ἤρξατο βίος· ὅπως ὁ μὲν οἰκεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ τὴν ἔρημον εξλετο ἀκρίδας ἐσθίων, καὶ μέλι ἄγριον, ἐνδύματι δὲ χρησάμενος ἐκ τριχών πεποιημένῳ καμήλου· οἱ δὲ Κυριακῇ παραινέσει πεισθέντες ἑνὶ χιτωνίσκῳ ἐστοίχησαν, καὶ τροφῇ τῇ πρὸς ὥραν εὑρισκομένῃ όπουδήποτε, οὐδὲν κτησάμενοι ὡς ἐδιδάχθησαν ὅλως ἕως ῥάβδου, καὶ πήρας τῶν μάλιστα διὰ πολλὰ τοῖς ὁδίταις χρησίμων, ἵνα μὴ τούτοις τάχα δοκοῦντες θαῤῥεῖν τὴν ἐπὶ Θεὸν ἀμβλύνωσιν ἐλπίδα, τοῖς ἀφαν νῶς συμπραττούσης ἀλογοῦντες δυνάμεως, ἥτις τοῖς εὐλόγοις, καὶ πιθανοίς συμμερίζεσθαι τὴν κηδεμονι κὴν οὐκ ἀνέχεται χάριν, γυμνὴν δὲ παντὸς προκαλύμματος ταύτην ἐπιδείκνυσθαι βούλεται τὴν πρὸς τὰ εἰκότα, καὶ τὰ ἀληθῆ μεριζομένην ὁμοίως τῶν ἀνθρώπων εὐχέρειαν πρὸς ἑαυτὴν ἐπιστρέφουσα,

και οὐκ ἐῶσα περιέλκεσθαι τοῖς νομιζομένοις αὐτῇ similiter hominum dexteritatem in seipsam iuverσυνεργεῖν πρὸς τὴν τῶν οἰκονομουμένων ἀσφάλειαν. Αλλ' ἄρα μὴ τῇ τῶν ἁγίων διηνεκεῖ περὶ τὸ θεῖον ἀσχολίᾳ τῆς ἀπὸ ᾿Αδελφίου τοῦ τῆς Μέσης τῶν που ταμῶν, καὶ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ πρὸς ὀλίγον τὴν βασιλευομένην Κωνσταντινούπολιν θολώσαντος ἀργίας ἀνοίγωμεν θύραν προκάλυμμα τῆς περὶ τὴν ἐργα σίαν ὀκνηρίας τὸ διὰ παντὸς δοκεῖν προσκαρτερεῖν τῇ προσευχῇ πεποιημένοις, καὶ νέοις παισὶ, καὶ ἀνδράσι σφριγῶσιν ἔτι κατὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ σώματος, καὶ ταύτην πολλοῖς ὀφείλουσι καταλῦσαι πόνοις νομοθετήσασι τὸ μὴ ἐργάζεσθαι τῇ ἀνέσει καὶ τὰ πάθη αὐτοῖς ἐπεγείρασι, καὶ τῷ λογισμῷ παρασχοῦσιν ἄδειαν ταῖς τούτων ὕλαις ἐνευκαιρεῖν, ἕως ἂν ἡ δου κοῦσα προσευχή, οὐκ οὖσα δὲ τοῦτο, ὅπερ λέγεται, πάντη ἀπόληται. tens, neque sinens circuntrahi his, quæ putantur ipsi cooperari ad securitatem rerum, quæ dispensantur. Verum age ne sanctorum continue circa ros divinas occupationi, induete ab Adelphio Mesopatamiæ, et Alexandro, qui exiguo tempore regnatricem Constantinopolim inquinavit, pigritiae portam aperiamus pralextum segnitiei ad operandum: quippe qui fixerunt perpetuo videri perseverare in oratione; et pueris recentibus, et viris etiamnuin quoad corporis robur vegetis, quique illud plurimis laboribus debuissent edomare, pro lege statuerunt nihil operari per animi remissionem, et in ipsis passiones concitarunt, præbueruntque intellectui licentiam ipsarum materiæ adhærendo vacare otiose, donec apparens oratio, cum non esset quod dicebatur, omnino deperiret. Τῶν δὲ σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν ὑπόμνησις οχληρά, οὐ μόνον οὐ συγχωρούσα προσομιλεῖν τῷ Θεῷ, ἀλλὰ καὶ φαντασίαις ἐνθυμήσεων αἰσχρῶν ῥυποῦσα τὸν δοκοῦντα προσεύχεσθαι νοῦν. Προσκαρτερεῖν μὲν γὰρ καλὸν τῇ προσευχῇ, καὶ τὸν νοῦν γυμνάζειν εἰς ὁμιλίαν Θεοῦ, τοσοῦτον δὲ, ὅσον τὸν τῆς εἰρήνης μὴ ποιῆσαι πολέμου καιρόν, μηδὲ τῇ παρὰ τὸ δέον έχε τάσει τοῦ χρόνου δοῦναι παρείσδυσιν τοῖς πολεμίοις πάθεσιν αἰχμαλωτεύειν ἔθος ἔχουσι τοὺς λογισμούς πρὸς ἀτόπους ἐννοίας καθάπερ ἱεροῦ ἀποσπωμένους ἀσύλου τῆς προσευχῆς, καὶ τυραννικῶς ἀγομένους ἐπὶ τὸ σωφρόνημα τῆς σαρκὸς, ἐκεῖνα λοιπόν διεξερ χομένους τοῖς λογισμοῖς, ἅπερ ἐκεῖνο κρατοῦν βιάζεται λέγειν. Τίς οὖν προσευχὴν τῶν εὐφρονούντων ταύτην ἐρεῖ τὴν μάχην τῶν ἐναντίων ἀλλήλοις, καὶ ἀμφηρίστων λογισμῶν, ὅταν οὗτος τὰ δοκοῦντα ἀντιλέγῃ ἐκείνῳ, κἀκεῖνος φιλονεικεῖ πείθειν 8 βού λεται, καὶ ἕκαστος ἕως φανερᾶς νίκης ἀντιτάττηται τῷ ἑτέρῳ, καὶ μὴ πυγμὴν, ἢ πόλεμον παγκράτιον, καὶ εἴθε κἂν οὕτω, καλῶς γὰρ εἶχεν ἑστάναι, καὶ ἀθλεῖν πρὸς τὰ ὀχλοῦντα, καὶ μὴ δίκην ἀργυρωνή των ἕλκεσθαι οὐδὲν ἀντιλέγοντας. Πολλάκις γάρ ἀποσπώμενο: τῶν λόγων τῆς προσευχῆς, ἑπόμεθα τοῖς ἄγουσι λογισμοῖς οὐκ ἀνανεύοντες οὐδὲ δυσχε ραίνοντες, ὅπερ ἦν γνώμης οὐ συναινούσης τοῖς προτρεπομένοις ἐπὶ τὰ μὴ καθήκοντα, καὶ τὸ μὲν σχῆμα δείκνυσι προσευχῆς· κεκλικότες γὰρ ἐπὶ τὰ γόνατα, τοῦτο τοῖς ὁρῶσι φαινόμεθα, τῇ δὲ ἐννοία τὰ τέρποντα φανταζόμεθα, φίλοις εὐμενῶς διαλεγόμενοι, ἐχθροῖς μετ' ὀργῆς λοιδορούμενοι, ἑστιωμέ νοις συνευωχούμενοι, τοῖς προσήκουσιν οἰκοδομούντες, φυτεύοντες, ὁδοιποροῦντες, εμπορευόμενοι, πρὸς ἱερωσύνην ἐλκόμενοι βίᾳ, οἰκονομοῦντες τὰ τῶν ἐγκεχειρισμένων Ἐκκλησιῶν μετ᾿ εὐλαβείας πολλῆς, καὶ τούτων διεξερχόμεθα πλείονα συνδιατιθέμενοι τῶν εἰρημένων ἑκάστῳ οὕτως ὡς οἶδε πρὸς ἕκαστον τὴν γνώμην διατιθέναι τὸ πάθος. Προσευχὴ δὲ οὐ βούλεται τοῦτο, ἀλλ᾽ ἔχει τὸν CAPUT XXII. et Carnalium vero cupiditatum turbulenta recordatio non solum haud permittit colloqui cumn Deo, sed et cogitationum fœdarum imaginationibus mentem contaminat, quæ videbatur ad orationem compɔsita. Perseverare namque in oratione pulchrum, et mentem exercere 261 ad colloquium Dei. Id vero eo modo, quo tempus pacis non fiat belli tempus, neque protensione temporis ultra id, quod convenit, detur aditus inimicis passionibus consuetis in captivitatem redigere ratiocinationes ad cogitationes ineptas, tanquam sacro asylo orationis avulsas, tyrannice adductas ad sapientiam carnis; ea cælerum præcurrentes ratiocinationibus, quæ illa dominans dicere cogit. Quis ergo hujusmodi illorum, qui recte sapiunt, dixerit esse pugnam invicem adversantium, et ancipitum ratiocinationum, quando hæc contradicit illi, et illa contendit persuadere quodlibet, et unaquæque ad manifestam usque victoriam contra aliam ex adverso pugnat, et non pugilatum, aut Quinquertii bellum, atque utinam saltem sic; honestum enim haberetur consistere, et dimicare adversus ea, quæ perturbant, nec instar servorum emptitiorum trahi nihil repugnantes. Sæpius enim abstracti a verbis orationis sequimur cogitationes abducentes, neque renuimus, neque ægre ferimus, quod quidem esset mentis non assenlientis, propellentibus ad ea, quæ non conveniunt, et speciem quidem exhibet orationis; acclives enim, provolutique in genua, id agere intuentibus apparemus, at cogitationi obversantur imagines deliciosa, cum amicis benevole disserimus, inimicis irǝcunde convitia ingerimus, epulantibus bene convivamur, cognatis domos ædificamus, plantamus, itinera fucimus, conimercia exercemus, ad sacerdotium per vim tracti, dispensamus quæ ad Ecclesias quas suscepimus regendas, pertinent cum multa circumspectione, et horum 262 plura percurrimus adhærentes unicuique dictorum, prout novit affectus ad unumquodque disponere inentem. CAPUT XXIII. Oratio autem istud non vult; verum intellectum

Η habet purum ab omni hujuscemodi animi seusu, νοῦν παντὸς καθαρὸν τοιούτου νοήματος, οὐ παρά non abreptum volutatione; sed quodcunque illud sit, valde tamen honestum, præter propositum, neque terrenæ rei assumit sensum; at quasi Numine afflatum, et ab his quæ consueta sunt, et amica corpori exemptum, ibi ubi, et proposuit occupari, conversationem reverenter institucado. Et tantain . measuram habeat occupatio, quam erga se inpen. dit, quantam praebet habitus exercitatione acquisitus, ut absque distractione quisque insistat in ea. Ne igitur decipere liceat simpliciores, atque orationis, et exercitationis monasticæ pariter inexpertis mandent majoris operis colore apparente, cessare ab eo, quod minus videtur. Scopus enim magis ipsis est, uti claret, quæ ab aliis apparata sunt comedere, non quæ manibus suis defatigatis parta, honesto prætextu vacandi circa orationem speciosoque vultu colligentibus condimenta; quam vivere sicuti conducit animæ et corpori. Qui namque dispertitur tempus ad opera, et ad orationem, sicut ad hoc vel illud est aptum, corpus quidem edomiat labore, ejusque incompositos motus mitigat, uti magis convenit: animam vero cum corpore laborantem, et remissionis cupidam ad orationem quasi leviorem deducit promptis, ac vigentibus viribus. Solatium enim assumit opus alternando, et 263 ipsum transmutando abalio in opus alterum, uti mærore angitur,. dum in uno diu commorans aggravatur unico, singularique modo, gaudet autem varietate operationis, quasi laborem intermittens ac reponens, a quo ενθυμούμενον, ἀλλ᾽ ἔτι κἂν ᾖ λίαν σεμνὸν, παρὰ τὸ προκείμενον, οὐδὲ γηίνου πράγματος λαμβάνει αἴσθησιν. Θεοληπτούμενον δὲ ὥσπερ καὶ ἐξεστῶτα τῶν συνήθων, καὶ φίλων τῷ σώματι, ἐνεῖ, ἔνθα καὶ ἀσχοληθῆναι προέθετο τὴν ἔντευξιν μετ᾿ εὐ λαβείας ποιούμενος· καὶ τοσοῦτον ἡ πρὸς αὐτὸν ἀσχολία μέτρον ἐχέτω, ὅσον ἀπερισπάστως ἕκαστον προσεδρεύειν ἡ ἡσκημένη ἕξις παρασκευάσαι παρά έχουσα. Μὴ τοίνυν ἀπατῶν ἐξέστω τοὺς ἀκέραιοτέ ρους, τοῖς καὶ προσευχῆς καὶ ἀσκήσεως ὁμοίως ἀπει ροις, καὶ φαντασία μείζονος ἔργου προστάττουσιν ἀνέχειν τοῦ δοκοῦντος ἐλάττονος. Σκοπὸς γὰρ αὐτοῖς μᾶλλον ὡς ἔοικε τὰ παρ' ἑτέρων ἐσθίειν, οὐ σκυλλομένοις ταῖς χερσί, σεμνῇ τῇ περὶ τὴν προσευχὴν προφάσει τὰ τοῦ σώματος εὐπροσώπως ἐφανιζομέν νοις ὀψώνια, ἡ ζῆν ὡς καὶ ψυχῇ συμφέρει, καὶ σώ ματι. Ο μὲν γὰρ εἰς ἔργα, καὶ προσευχὴν μερίζε τὴν χρόνον, ὡς ἔχει πρὸς τοῦτο, ἢ τοῦτο ἐπιτηδειό τητος, δαμάζει μὲν τὸ σῶμα τῷ κόπῳ, καὶ τὰς ἀτάκτους ὁρμὰς αὐτοῦ πραΰνει πρὸς τὸ ἐπιεικέστιρον, τὴν δὲ ψυχὴν συγκαμοῦσαν τῷ σώματι, καὶ ἐπιθυμοῦσαν ἀνέσεως ἐπὶ τὴν προσευχὴν ὡς κουφοτέραν ἄγει πρόθυμον, καὶ ἀκμάζουσαν αὖθις την δύναμιν. Παρηγορείται γὰρ αὐτὸ τὸ ἔργον ἀμείβουσα, καὶ μεταβαίνουσα ἀφ' ἑτέρου εἰς ἔργον ὡς ἀλύει τῷ ἑνὶ ἐγχρονίζουσα, βαρυνομένη μονοτρόπῳ, χαίρουσα δὲ τῷ ποικίλῳ τῆς ἐργασίας, ὥσπερ ἀπο τιθεμένη τὸν πόνον, οὗ λήγειν δοκεῖ, καὶ νεαρο cessare videtur, recens; accedit velut incipiens quod προσιοῦσα ὡς ἀρχομένη τοῦ μέλλοντος. est aggrediendum. CAPUT XXIV. Qui vero desidiam adamat, nutrit is pigritia passiones, praebetque occasionem cupiditatibus licenter sese permovendi ad ea ad quæ natæ sunt, maximeque tempore orationis, quando mens tota conversa est ad id quod turbat cor, percurrens ratiocinationibus, quæcunque affectus obversans suggerit, vice colloquendi cum Deo, ab eoque postulandi, quæ conveniunt, et removent inhonestorum apprehensiones rationes vero itidem orationis inflectens in rationes malitiæ, vel impuritatis, aut ad id, ad quod vergit dominans menti, et ipsa ad ea, ad quæ athectum est, alutens. ll ipsis contingere probe sciens Paulus, pigritiam vehementer criminatur, mala ex ipsa progenerata ordine referens; ait enim: «Enuntiamus vobis, fratres, et adhortamur vos in nomine Domini nostri Jesu Christi, ut subtrahatis vos ab omni fratre ambulante inordinate, neque secunduir traditionem, quam a vobis receperunt. Ipsi enim acitis, quemadmodņin nos oporteat imitari, quoniam won inordinati fuimus inter vos, neque gratis pavem manducavimus ab aliquo, sed in labore atque defatigatione noctu 264 diuque operantes, ne quem vestrum gravaremus, non quasi non habuerimus potestatem, sed ut nosmetipsos formam daremus vobis ad imitandum nos. Nam et cum essemus apud vos, hoc denuntiabamus vobis quoniam si quis non Ὁ δὲ τὴν ἑαστώνην ἀγαπῶν τρέφει τῇ ἀργίᾳ τὰ πάθη, καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις δίδωσι καιρὸν τῇ ἀδείᾳ διακινείσθαι πρός & πεφύκασι, καὶ μάλιστα ἐν καιρῷ προσευχῆς ὅτε συνεστραμμένος ὁ νοῦς ὅλες γίνεται τοῦ ὀχλοῦντος, ἐκεῖνα τοῖς λογισμοῖς δι εξιών, ἅπερ ἐπαγορεύει τὸ ἐνδιαιτώμενον πάθος, ἀντὶ τοῦ προσομιλεῖν Θεῷ, καὶ αὐτοῖν παρ' αὐτοῦ τὰ συμφέροντα ἀνακινοῦντα τῆς ἀτιμίας ἐνθύμια· καὶ τοὺς λόγους τῆς προσευχῆς, ἐκκλίνων εἰς λόγους πονηρίας, ἢ ἀκαθαρσίας, ἢ πρὸς δ μέψει τῆς διατ νοίας ἐπικρατῆσαν, καὶ κατακεχρημένον αὐτῇ πρὸς & πεποίωται. Τοῦτο συμβαῖνον τοῖς τοιούτοις ὁ Παῦ λος εἰδὼς, τὴν ἀργίαν διαβάλλει σπουδαίως, τὰ ἐξ αὐτῆς τικτόμενα μεθοδικῶς ἀναστέλλων κακά. Φτσί γάρι • Παραγγέλλομεν ὑμῖν, ἀδελφοὶ, καὶ παρακα λοῦμεν ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ, στέλλεσθαι ἡμᾶς ἀπὸ παντὸς ἀδελφοῦ ἀτά στως περιπατοῦντος, καὶ μὴ κατὰ τὴν παράδοσιν, ἣν παρέλαβον παρ' ἡμῶν. Αὐτοὶ γὰρ οἴδατε, πῶς δεῖ μιμεῖσθαι ἡμᾶς, ὅτι οὐκ ἠτακτήσαμεν ἐν ὑμῖν, οὐδὲ δωρεὰν ἄρτον ἐφάγομεν παρά τινος, ἀλλ' ἐν κόπῳ, καὶ μόχθῳ, νυκτὸς καὶ ἡμέρας εργαζόμενοι πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα ὑμῶν, οὐχ ὅτι οὐκ ἔχομεν έξω ουσίαν, ἀλλ᾽ ἵνα τύπον ἑαυτοὺς δῶμεν ὑμῖν πρὸς τὸ μιμεῖσθαι ἡμᾶς· καὶ γὰρ ὅτε ἦμεν πρὸς ὑμᾶς, τοῦτο παρηγγέλλομεν ὑμῖν, ὅτι εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι,

μηδὲ ἐσθιέτω. Ακούομεν γάρ τινας ἐν ὑμῖν ἀτάκτως vult operari, neque manducet. Audivimus enim, περιπατοῦντας, μηδὲν ἐργαζομένους, ἀλλὰ περιεργαζομένους. Τοῖς δὲ τοιούτοις παραγγέλλομεν, καὶ παρακαλοῦμεν διὰ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα μετὰ ἡσυχίας εργαζόμενοι τὸν ἑαυτῶν ἄρτον ἐσθίωσι.» apud vos quosdam inordinate ambulare nihil operantes, sed curiose agentes. lis autem, qui ejusmodi sunt, denuntiamus, et obsccramus per Doninum nostrum Jesum Christum, ut cum silentio operantes suum panem mauducent *. › CAPUT XXV. Πολλοῖς τεκμηρίοις αυστηράν ποιῶν τὴν ἐπιτίμηPlurimis argumentis exaggerat asperam reprehenσιν· καὶ γὰρ ἀταξίαν τὴν ἀργίαν εἰπὼν, καὶ τὸ, Μή sionem; etenim inordinationem appellans pigriἐσθιέτω ὁ μὴ ἐργαζόμενος, προσθεὶς, καὶ ἑαυτὸν tiam, et ut ne manducet, proponens, qui non ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἐν τῷ ἔργῳ μοχθοῦντα τύπον laborat operando, seque ipsum die ac nocte in καὶ ὑπογραμμὸν δεδωκώς, καὶ τὸ μὴ αὐτοῖς ἐκεί opere defatigatum, in formam et delineationem νοις, ἀλλ᾽ ἑτέροις ὑπὲρ αὐτῶν ἐγκαλεῖν, καὶ τὸ exemplarem exhibens, et non illos ipsos, sed alios στέλλεσθαι ἀπ' αὐτῶν τοὺς ὑγιαίνοντας, ὡς λειμώδει de iisdem arguens, et subtrahens ab eis valetudine νόσῳ κεκρατημένους, πολλὴν, καὶ δυσανασχετον ένα firma perfruentes, ac si morbo pestilenti detenti έφηνε τὴν ἀγανάκτησιν. Καὶ γάρ ἐστιν ὄντως ἀργία essent; plurimam et intolerandam ostendit indiπολλοῖς πολλῶν αἰτία κακῶν, τῇ σχολῇ καὶ τὰ συγ gnationem. Enimvero multis multorum malorum ήθη αύξουσα φαῦλα, καὶ τὰ τέως ἀήθη διδάσκουσα· causa est pigritia, quæ præ otio consueta vitia καινουργὸς γάρ ἐστι, καὶ πρὸς τὰ καινοτομεῖν τὰ valde auget, et quæ hactenus insueta erant edoπονηρὰ πολλὴν ἔχει τὴν ἐπιτηδειότητα, καὶ καλῶς ct, innovatrix quippe est, multuinque facilitatis αὐτὴν διὰ τῶν εἰρημένων ὁ Παῦλος, καὶ δι᾿ ἑτέρων habet ad mala nova excogitanda; eamque p;æclare πλειόνων ἀποτρόπαιον δείκνυσι, καὶ φευκτὴν παρα Paulus in prædictis, et aliis in compluribus demonκαλῶν, ὀργιζόμενος, λυπούμενος, ἐπιτιμῶν. Καὶ strat abominandam, et fugiendam exhortatur, iraπᾶσαν σχέσιν ἐπιτηδεύων πρὸς τὸ δυσωπῆσαι τοὺς, scens, dolens, increpans, omnemque contendens ὡς αὐτὸς ἔφη, ατάκτους μεθ᾿ ἡσυχίας ἐργάζεσθαι, studiose modum, ut flectat inordinatos, quemadmoκαὶ πρὸς τοὺς ἔξω εὐσχημόνως περιπατεῖν, ἄγκυραν dum ipse 265 loquitur, vel inquietos incusso pudeεἰδὼς τῆς διανοίας εἶναι τὸ ἔργον, ὁρμᾶν παραre, quo cum silentio tranquillo laborent, et erga eos, σκευάζον αὐτὴν ἀσφαλῶς. Κἂν λαίλαπες πάντοθεν qui foris sunt, incedant honeste*; sciens laboren ἐπιπολάζωσι, καὶ στρόβιλοι, ραγδαίοις πνεύμασιν esse ancoram mentis ipsam præparando ut appellat ἀπειλοῦντες ναυάγιον, ἕστηκεν ἀκλινής αὕτη κατ ad portum secure. Quamvis turbines undique inεχομένη, ὡς ἀγκύρᾳ τῷ ἔργῳ, ὀλίγον μετεωρίζουσιν – stent procellosi, et impetuosa tempestates, ac velieἐπικυματίζουσα λογισμοῖς, ἀλλ' οὐκ ἀποσπωμένη mentes venti flatibus violentis minitantes naufraπρὸς κίνδυνον, ἐπειδὴ τῶν ὠθούντων πνευμάτων gium, stat ipsa inflexa inhaerens operi velut ισχυρότερός ἐστιν ὁ δεσμός. ancoræ, parumque se efferentibus fluctuat cogitationibus, sed non ad periculum subeundum avulsa, quandoquidem ventis concutientibus fortius est vinculum. Οὕτως οι προτάσει τοῦ δεῖν προσκαρτερεῖν τῇ προσευχῇ παραιτούμενοι τὸ τῶν χειρῶν ἔργον, οὔτε προσεύχονται, τῆς διανοίας οὐ δυναμένης ἀμετεωρί στως τετάσθαι πρὸς τὸ ποθούμενον, περισπώμενοι δὲ μετὰ τὸ μέτρον τῆς οἰκείας δυνάμεως περὶ πολλὰ οὐ καθήκοντα, καὶ τὸ σῶμα τρέφοντες γαῦρον καὶ ἀνεπιτήδειον ποιοῦσι πρὸς τὴν προσευχὴν αὐτῷ τούτῳ, ᾧ δοκοῦσι τῇ ἀργία παρέχειν τῇ ψυχῇ τὸ ἀμέριμνον, ἐμπλέκοντες αὐτὴν λαβυρίνθῳ ἀδιεξοδεύτων λογι σμῶν. Τὸ μὲν γὰρ σῶμα τῷ ἔργῳ κοπούμενον κατά έχει πρὸς ἑαυτὸ τὴν διάνοιαν τῶν ὀφθαλμῶν οὐκ ἔλαττον παρεῖναι τῷ σπουδαζομένῳ ὀφείλουσαν, καὶ συνεργεῖν τούτοις πρὸς τὸ τῆς ἐνεργείας ἄπταιστον, ἀνιέμενον δὲ ῥέμβεσθαι αὐτῇ δίδωσιν ἄδειαν, ἐπεγει ρομένων ἐν τῇ ἀνέσει τῶν παθῶν, καὶ πρὸς ἑκάστην ὑπόμνησιν ἐπιθυμίας περισυρόντων αὐτὴν κεχειρο μένην ὥσπερ αιχμάλωτον. * 11 Thess. 111, 6-12. * 1 Thess. iv, 11. PATROL. GR. LXXIX. CAPUT XXVI. off- ·Sic qui sub prætextu, quod oporteat in oratione perseverare, repudiant opus manuale, non modo non orant, cum nequeat intellectus ad id, quod flagranter desiderat, sine incertitudine se extendere; verum etiam distracti supra modum propriarum virium circa plura minime convenientia, corpusque insolescens enutrientes perquam laute, eficiunt inhabile ad orationem per hoc ipsum, quod putant otio animæ præbere securitatem, implicante ipsam labyrintho cogitationum, e quibus expedire se nequeant. Corpus quippe labore fractum, retinet ad se intellectum, qui debeat, non secus ac oculi, intente praesens esse rei, cui studet, et illis cooperari ad effectionem, ut in eo non offendat errabundus: sin vero sit molle ac remissum, dat ipsi facultatem ut circumagatur affectibus ca in remissione suscitatis, et ipsum ad unamquamque suggestionem concupiscentiæ circumtrahentibus subactum, et captivum.

266 CAPUT XXVII. Si mens igitur præsens, instansque operi perſectam operationem elaborat, absens vero eam defectuosam exhibet, et multum ab eo, quod decet, dissitam: quomodo habebit contentionem et firmitatem in oratione, dum qui eam dirigit, divulsus est passionibus, et continuo decidit, non dico ex omnino perfecta exstasi, sed et e verborum atten - tione? Est etenim præcipua, summaque perfecto rum oratio raptus quidam mentis, et eorum, quæ secundum sensum sunt, omnimoda exstasis suspiriis ineffabilibus spiritu ad Deum accedente, qui videt cordis dispositionem expansam, quemadmodum libellum inscriptum, et formis mutis sine voce suam propriam voluntatem declarantem. Sic ad tertium usque cœlum raptus fuit Paulus, qui sive foret in corpore, seu extra corpus, nesciebat*. Sic alias in templo, cum oraret, in exstasi mentis, audivit sensu cordis (auditus nempe corporis cum aliis sensuum organis otiabatur propter exstasin) dicentem Dominum: Egredere hinc ocius, nec enim suscipient tuum de me testimonium *. › Sic Petrus ascendens in superiorem domus partem ad orandum, visionem lintei vidit, in qua bestiæ, omnes, et pecora et reptilia terræ, et volatilia cœli inerant significantia humanorum statuum differentiam. Sic a Deo apud Job præsignatus exstitit accipiter sursum extendens pennas, immote respi ciens ca quæ ad austrum, specie quidem orantis compositionem, nomine vero sacram ipsius mentem patefaciens *. 267 CAPUT XXVIII. η Secunda vero a prima oratio est dicere verba mente prosequente illa cum compunctione, et sciente ad quem deducit supplicationem. Intercepta vero cogitationibus corporeisque sollicitudinibus confuse permista precatio longe dissita est a statu orantis. Nam si orans semetipsum non audit ad plurima instabilis, neque scit, quænam visus est. pronuntiare verba: quo pacto divinam obtinebit audientiam istis attendentem, quibus ipse allendere distractus undique minime potuit? Nam qui dicebant: • Intende supplicationem meam, et auribus percipe orationem meam ";» et: • Fiant aures tuæ intendentes ad vocem deprecationis meæ";" mentem universam habebant eo studiose conversam, et minime diffusam in ea, ad quæ diffundi et dissipari solita est negligentium vagabunda cogitatio. CAPUT XXIX. Eo itaque, modo se habuit sanctorum paupertas, ut paulo antea dictum fuit, ac præstitit ipsis (eam amplexis) prærogativas, quotquot per ordinem edisseruisse contigit. Habet vero et media plurimum post illam utilitatis temporibus, et necessitati corΚΕΦΑΛ. ΚΖ'. Εἰ τοίνυν παρὼν μὲν τῷ ἔργῳ ὁ νοῦς ἐντελῆ ποιεῖται τὴν ἐργασίαν, ἀπὼν δὲ πλημμελή ταύτην δείκνυ σι, καὶ πολὺ ἀφεστῶσαν τοῦ δέοντος, πῶς ἕξει τὸ σύντονον καὶ ἀμετεώριστον ἐν τῇ προσευχῇ, τοῦ ταύτην εὐθύνοντος περισπωμένου τοῖς πάθεσι, καὶ συνεχῶς ἀποπίπτοντος, οὐ λέγω τῆς παντελοῦς ἐκστάσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν ῥημάτων προσευχῆς; Εστι μὲν γὰρ προηγουμένη τῶν τελείων προσοχὴ ἁρπαγή τις τοῦ νοῦ, καὶ τῶν κατὰ τὴν αἴσθησιν ἔκστασις ολοσχερής, στεναγμοῖς ἀλαλήτοις τοῦ πνεύματος ἐν τυγχάνοντος τῷ Θεῷ τῷ βλέποντι τὴν τῆς καρδίας διάθεσιν ἀναπτυσσομένην ὥσπερ ἐγγράμματον βιο βλίον, καὶ τύποις ἀφθόγγοις τὸ ἑαυτῆς ἐμφανίζουσαν βούλημα. Οὕτως ἕως τρίτου ὁ Παῦλος ηρπάγη ούρανοῦ, ὅστις εἴτε ἐν σώματι ἦν, εἴτε ἐκτὸς σώματος, ἀγνοῶν ἦν· οὕτως ἄλλοτε ἐν τῷ ναῷ προσευχόμενος ἐν ἐκστάσει γεγένηται, καὶ ἤκουσε τῇ τῆς καρδίας αἰσθήσει (τοῦ γὰρ σώματος ἡ ἀκοὴ μετὰ τῶν ἄλλων αισθητηρίων ἤργει διὰ τὴν ἔκστασιν)· 4 Εξελθε, λέγοντος τοῦ Κυρίου, ἐντεῦθεν ἐν τάχει· οὐ γὰρ παραδέξονταί σου μαρτυρίαν περὶ ἐμοῦ. › Οὕτως ὁ Πέτρος ἀνελθὼν ἐστὶ τὸ δῶμα προσεύξασθαι, τὴν ὀπτασίαν τῆς ὀθύνης εἶδεν, ἐν ᾗ πάντα τὰ θηρία, καὶ τὰ κτή. νη, καὶ τὰ ἑρπετὰ τῆς γῆς, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρα νοῦ ὑπῆρχε τὴν διαφορὰν τῶν ἀνθρωπίνων δηλοῦντα καταστάσεων. Οὕτως ὁ παρὰ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἰὼβ παραδεικνύμενος ἔστηκεν ιέραξ ἀναπετάσας τας πτέρυγας ἀκινήτως καθορῶντα πρὸς νότον, τῷ μὲν σχή ματι τὸ συντεταγμένον τοῦ προσευχομένου τῷ δὲ ὀνόματι τὸν ἱερὸν νοῦν τούτου παραδηλών. Δευτέρα δὲ μετὰ τὴν πρώτην ἐστὶ προσευχὴ τὸ λέ γειν τὰ βήματα παρακολουθοῦντος τοῦ νοῦ μετὰ κατανύξεως, καὶ εἰδότος, ᾧ προσάγει την δέησιν. Μεσολαβουμένη δὲ λογισμοῖς προσευχή, καὶ πεφυρ μένη φροντίσι σωματικαῖς μακρὰν τῆς τοῦ προσευ χομένου ἀφέστηκε καταστάσεως. Εἰ γὰρ αὐτὸς οὐκ ἀκούει ὁ προσευχόμενος ἑαυτοῦ τὰ πολλὰ μετεωρι ζόμενος, καὶ οὐκ εἰδὼς τίνα λέγειν ἔδοξε βήματα, πῶς ἕξει τὴν θείαν ἀκοὴν προσέχουσαν τούτοις, οἷς αὐτὸς προσέχειν περισπώμενο; οὐ δεδύνηται; Οἱ γὰρ λέγοντες· «Πρόσχες πρὸς τὴν δέησίν μου, καὶ ἐνώτισαι τήν προσευχήν μου, καὶ γενηθήτω τὰ ὦτά σου προσἔχοντα εἰς τὴν φωνὴν τῆς δεήσεώς μου, ο ὅλον τὸν νοῦν εἶχον ἐκεῖ σπουδαίως συνεστραμμένον, καὶ οὐ διαχεόμενον, ἐφ᾽ ἃ διαχεῖσθαι καὶ σκίδνασθαι τῶν ῥᾳθύμων ἁλωμένη εἴωθεν ἡ διάνοια. Οὕτω μὲν οὖν εἶχεν ἡ τῶν ἁγίων ἀκτημοσύνη, ὡς μικρῷ πρόσθεν εἴρηται, καὶ τοσαῦτα παρέσχεν αὐτ τοῖς, ὅσα κατὰ χώραν κατείλεκται. Ἔχει δὲ καὶ ἡ μέση πολύ μετ' ἐκείνην τὸ χρήσιμον, τοῖς καιροῖς, καὶ τῇ ἀνάγκῃ τοῦ σώματος οὖσα κατάλληλος· εἰ γὰρ * II Cor. xII, 2. • Act. xxı), 18. * Act. x, 9 seqq. * Job xxxix, 26. • Psal. xvi, 1. 10 Psal.

καὶ τῶν πρωτείων ἐστὶν ἀντιποιεῖσθαι οὐχ οἷά τε, poreæ congruens. Eisi enim talis non est, qua οὔτε πρὸς τὴν ὑπερέχουσαν ἀγωγὴν ἰσοτιμίαν αὐτ χεῖν, ἀλλὰ τὰ δευτερεῖα τῆς τιμῆς ἔχειν, καὶ τούτων παραχωρεῖν, τρίτῃ καὶ τετάρτῃ τάξει τῶν ἀμελεστέρω, βιούντων, οὐκ ἀνέχεται, οὐκ ἀπολειπομένη του σοῦτον τῆς τελειότητας, ὅσον προέχει τῆς διαφοράς διαγωγής. Οἱ μὲν γὰρ πρῶτοι ἅγιοι ψυχῇ μόνη ἔξων, καὶ Θεῷ τῷ ταύτην ποιήσαντι, οὐδένα ποιούμενοι λόγον τοῦ σώματος, ὅθεν καὶ ἀμέριμνον ἐν καιοῷ τὴν χρείαν εἶχον εὐπρεπῆ, οὐκ ἀποτεθεῖσαν ἐν ἀποθήκαις, και παραγινομένην ὡς ἐκ ταμείου πρὸς τὴν ὥραν ἐκ θείας βουλῆς. Οἱ δὲ μετ᾿ αὐτοὺς τῆς ἀναγκαίας τοῦ σώματος παραμυθίας φροντίζον τες, καὶ ὅπως μὴ ἀμεληθὲν διαφθαρῇ τὸ ζῶον παρὰ τὸ θέλημα του συνδήσαντος προθυμούμενοι, τοσοῦτον τῷ ἔργῳ κιχρῶσι τὰς χεῖρας, ὅσον τῇ ἀπαραιτήτῳ λειτουργῆσαι ἀνάγκῃ· τὸ δὲ πλέον τοῦ καιροῦ τῇ ψυχῆς σχολάζουσι ἐπιμελείᾳ, προσευχαῖς, καὶ ἀναγνώσμασι, καὶ γυμνασίᾳ τῶν καθηκόντων τὴν ἐν τοῖς καλοῖς προκοπὴν αὐτοῖς ὡς ἔχει πραγματευό μενο.. Οἱ δὲ τούτων ἔσχατοι σάρκες παντελῶς ὄντες, τῆς θεραπείας ὅλοι τοῦ γηΐνου· ἀνδριάντος γεγόνασι, γης πονοῦντες, κτηνοτροφοῦντες, ἐμπορευόμενοι, καὶ πᾶσαν ποριστικὴν μετερχόμενοι τέχνην, οὐχ ὅσα πρὸς τὴν ἐν σαρκὶ ζωὴν ἐπαρκεῖ θέλοντες ἔχειν, ἀλλ᾽ ὅσα δείκνυσιν αὐτοὺς τῶν ἐν περιουσίᾳ κομψῶν οὐκ ἐλάττονας, ἵνα κάντεῦθεν φανητιῶντες δειχθῶσιν, ἐπεὶ μὴ ἐκ πολιτείας ἐκτήσαντο τὸ ἐπίδοξον, ἐκ που λυτελείας ἑαυτοῖς ὡς δοκοῦσι μνώμενοι τὸ ἐπίσημον, καὶ τοῦτο σαφῶς ἑαυτοὺς τῆς ἀνοίας στηλιτεύοντες τῷ τὴν κατηγορίαν νομίζειν ἐγκώμιον, καὶ δοκεῖν ἐπὶ τούτοις καὶ θαυμάζεσθαι, ἐφ' οἷς εἰσι χλεύης καὶ γέλωτος ἄξιοι. Ως γὰρ τὰ ἡρμοσμένα ἑκάστῳ ἐπιτηδεύματι τῆς ἀποδοχῆς διδόασιν εὐλόγως τὰς ἀφορμάς, οὕτω τὰ μὴ καθήκοντα, κἂν ὦσιν ἐπ' ἄλ λῳ ἐπαινετά, πολλὴν τὰ πρὸς ὁ μὴ ᾠκείται την κατάγνωσιν ἔχει. Οὐδεὶς γοῦν κροξύλῳ χρυσῷ, καὶ πολυτίμοις λίθοις ἐξησκημένον ἐπήνεσεν ἄνδρα, οὐδὲ πόρπην, καὶ χλαίναν περιθέμενον ἀπεδέξατο γύναιον. Ὃν γὰρ ἀπένειμεν ἑκάστῳ κόσμον ἡ φύσις, οὗτος καινοτομία χλεύης ὑπόθεσις γίνε ται. vindicet sibi primas, nec de honore æquali ad supereminentem institutionem gloriari possit, tamen partibus in secundis consistere, atque his, qui in tertio et quarto ordine negligentius 268 vivunt, cedere non sustinet, et a perfectioné non tantum deficit, quantum divers vivendi formæ præcellit. Primi siquidem sancti animæ soli vivebant, et Deo,' qui hanc fecit, nullam corporis habéntes rationem: unde tempestive quæ necessaria erant habuerunt sine sollicitudine bene congrua, non reposita in penariis cellis, et educta velut ex horreo apposite ad tempus ex divina voluntate. Qui vero post ipsos ſuere, curam gerentes necessarii solatii ad mulcendum corpus, neve animal neglectum deperiret præter voluntatem ejus, qui utrumque conjunxit, providentes, manibus utebantur ad opus tanto tempore, quanto ad ministrandum necessitati opus erat inevitabili; reliquo vero, quod supererat, tempore, vacabant anima: curandæ, precibus, et lectionibus, ac exercitatione in rebus convenientibus sibi ad honesta profectum, uti decebat, procurantes. CAPUT XXX. ' At qui horum postremi fuere, cum omnino fo rent carnei, se lotos terreni simulacri famulitio addixerunt, terram excolentes, jumenta nutrientes, agitantes mercimonia, omnemque commerciorum artem præter consectantes, non quæcunque carnis ad vitam fovendam sufficiunt, habere volentes, verum quæcunque exhiberent ipsos non inferiores his, qui lepidi ac elegantes opibus circumfuunt, ut exinde illustres demonstrentur, affectantes, quandoquidem ex instituti observatione gloriam sibi non pepererunt, e sumptuosa elegantia sibi ipsis, uti censent fore insignes. In coque luculenter seipsos amentiæ arguunt, quod criminationem laudi ducunt, ac in hisce videri, 269 et admirationi fure, in quibus digni sunt ludibrio atque risu. Quemadmodum enim quæ unicuique instituto sunt aptata, dant facile motus ut recipiantur: ita que haul congruunt, etsi aliunde laudabilia, plurimam sortiuntur repugnantiam ad illud, quod non est his accommodatum. Nullus igitur virum aureo capillorum nodo, et lapillis ingentis pretii exornatum dilaudaverit, neque mulierculam fibula, et læna circumvestitam approbaverit. Ornatus enim, quem unicuique natura distribuit, innovatione fit derisionis argumentum. Τίσιν οὖν ἐν μεθορίῳ τῶν παρ' ἑκάτερα εἰσιν οἱκειότεροι; Πάντως οἷς μᾶλλον πλησιάζουσι τῷ ἔργῳ, καὶ τούτων κεκράγας: τὴν συγγένειαν, ὧν ἐγγὺς εἶναι τῷ βίῳ σπουδάζουσι. Οὐ γὰρ ἐπειδὴ τὴν μετα αιχμίων ἔχουσι τάξιν, ἤδη καὶ ῥέπουσι ἐπ' ἄμφω ὁμοίως· τῶν μὲν γὰρ ἡγουμένων εἰσὶν ὀπαδοί, τούτοις ἑπόμενοι, καὶ νεκρῷ τῷ ἔχνει αὐτῶν ἐπιβαίνοντες, τῶν δὲ ἐφυστεριζόντων καὶ τοσοῦτον ἀπέχουσιν, ὅσον οἱ τρέχοντες τῶν βάδην ἐδευόντων, ἢ κατὰ χώραν μετ νόντων, κατ' ὀλίγον χωρίζονται. Τίς γὰρ τοῖς πολυ CAPUT XXX]. Quibusnam itaque in confinio utrinque sunt propinguiores? lis omnino, quibus magis approximat opere; et borum cognationem velut acclamando exposcunt, quibus prope student esse vitæ ratione. Non enim quandoquidem ordine sunt velut interstitio divisi, vergunt similiter mox in utramque partem; assectantur enim suos duces, ipsis continuo inhærent, et recenti vestigio ipsorum insistunt: ab iis autem, qui inferiores sunt, tantum absunt, quantum currentes ab iis, qui pedetentim incedunt,

aut ab his qui identidem subsistunt, paulatim se- ύλεις κοινωνία πρὸς τοὺς ἀκτήμονας; Τίς δὲ συμπ φωνία τοῖς τὰ τῆς σαρκὸς φρονοῦσι πρὸς τοὺς φρονοῦντας τὰ τοῦ πνεύματος; Τίς μερὶς τοῖς ἀναφυ ρομένοις ἐν πράγμασι μετὰ τῶν ἀμερίμνως δου λευόντων τῷ Θεῷ; Οὗτοι κατέλιπον ἀποστολικῶς, και βραχέα ἦν ὁ ἐκέκτηντο, ἐκεῖνοι καὶ ἃ μὴ εἶχαν εκτήσαντο. Οἱ μὲν ἡσυχάζουσιν ἔνδον ἐπιεικείας ἐπι. μελούμενοι, καὶ σεμνότητος· οἱ δὲ παγκρατιάζουσιν ὑπὲρ χρημάτων, καὶ κτημάτων μαχόμενοι. Οἱ μὲν περὶ τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας νομίμως παλαίουσιν, οἱ δὲ περὶ τῶν γηίνων τοῖς συγκεκτημένοις πολεμοῦσιν ὁμοίως παρ' αὐτῶν πολεμούμενοι· τοῖς μὲν ὁ χρόνος δαπανάται εἰς μέσ ριμναν σωτηρίας ψυχῶν, τοῖς δὲ πᾶς ὁ βίος μόλις ἀρκεῖ εἰς τὰς πολυτρόπους ἀσχολίας τοῦ σώματος μεριζόμενος. Οἱ μὲν εὐχαριστεῖν ἀπραγμόνως βιοῦν τες τοὺς ὁρῶντας παρασκευάζουσιν· οἱ δὲ βλασφη μίας αἴτιοι τούτοις καθίστανται, οὐδὲν τοῦ ἐπαγγέλο ματος πράττοντες ἄξιον. parantur. Nam quæ communis his, qui opibus affluunt, ad eos, qui nihil possident? Quæ consonantia his, qui sapiunt ea, quæ sunt carnis, cum bis qui sapiunt ea, quæ sunt spiritus? Quæ pars his, qui in negotiis confusim permisti sunt, cum famulantibus Deo absque curis sæculi? Isti apostolice dereliquerunt, quantumvis forent exigua, quæ possidebant, illi et ea, quæ non habebant, 270 acquisierunt. Hi quidem silent quieti modestiam intus curantes, atque gravitatem; isti vero pugnantes veluti quinquertio invalescunt super pecuniis et possessionibus. Ili quidem de cœlestibus bonis adversus spiritualia nequitiæ legitime certant, uti luctatores; isti autem de terrenis cum possessionum consortibus bellum gerunt pariter ab ipsis bello appetiti. His equidem tempus impenditur ad curam salutis animarum; at istis vix omnis vita sufficit ad multimodas occupationes corporis distributa. Hi profecto procul negotiis victitantes eos, qui intuentur, disponunt ad gratias agendas: verum isti blasphemiarum auctores adversantur illis nihil dignum mandato divino perficientes. meum 12 CAPUT XXXII. Τοῖς μέν φησιν ὁ Παῦλος· «Φαίνεσθε ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ,» λάμποντες πάντως τῷ ἐπισήμῳ τῆς πολι τείας, καὶ ζήλου τοῖς βλέπουσιν ἀγαθοῦ γινόμενος πρόξενοι· τοῖς δὲ, «Δι' ὑμᾶς βλασφημεῖται τὸ ὄνομά μου, ο τῷ ἐπιτηδεύματι δηλονότι πράττοντας ἐναντία, καὶ τὸ σχῆμα περιφέροντας ἀντιHis quidem dicit Paulus, Lucetis ut luminaria in mundo", splendentes prorsus conversatione insigni, et æmulationis bonæ spectantibus effecti pararii; at istis Per vos blasphematur nomen » cum scilicet institutioni contraria perpetretis, et habitum circumferatis contradicentem operibus. Unde convenienter hi suspiciuntur, illi c φθεγγόμενον τοῖς ἔργοις. "Οθεν εἰκότως οἱ μὲν θαυ vero despiciuntur et despuuntur; hi beati prædicantur, illi autem miseri deplorantur; hi diliguntur jure merito, illi autem non injuria odio habentur. Quis nempe non amabit merito eum, qui omnino abalienatus est a tumultibus externis, et vitam amplectitur quietam, et absque negotiis? Quis non diliget obstupescens aversum a contentiosis lucris in societate acquisitis, ac odiis, et aggressionibus eamdem artem profitentium, usque ad intra domum solitudinem præcaventem item ne facial 271 quid perniciosum, aut similiter patiatur; non turbantem, neque turbatum; non injusta patrantem, nec injusta patrare volentem, et cui nec injuria potest inferri: alterum enim, quamvis posset, animi sententia non amplectitur; alterum ei damnosa infligatur injuria? CAPUT XXXIII. Quis vero serio non odiosum efficiat eum, qui dicit se mutasse vitam, et tamen ipsius distractionibus implicatur? Gloriatur se contempsisse mundum, et tamen ad furorem usque rebus, quæ in eo sunt, adhæret? Denuntiat se terrena despicere, atque operibus promissionem ementitur? Ilabet, ut ait, ludibrio, quæ apud homines elegantia, et compta censentur; et his studiosius, quam alii homines, incumbit? Vale dixit vanitati, cum ab illa cullatenus sit separatus? Profitetur crucem, *: Philipp. 11, 15. 12 Isa. L., 5; Rom. 1, 24. et μάζονται, οἱ δὲ διαπτύονται· οἱ μὲν μακαρίζονται, οἱ δὲ ταλανίζονται· οἱ μὲν ἀγαπῶνται δικαίως, οἱ δὲ με σοῦνται μῖσος οὐκ ἄδικον. Τίς γὰρ οὐκ ἀγαπήσειεν εἰκότως τὸν παντελῶς ἀποτεταγμένον τοῖς ἔξω θορύ βοις, καὶ τὸν ἀπράγμονα καὶ ἡσύχιον ἑλόμενον βίον; τίς οὐκ ἂν ἀγαπήσειε τεθηπὼς τὸν ἐκτρεπόμε νον τὰς ἐριστικὰς τῶν συγκτήσεων καὶ τῶν ὁμοτέ. χνων ἀφορμὰς καὶ τῇ κατ᾽ οἶκον ἐρημίᾳ, καὶ τοῦ δρᾶσαί τι τῶν ἀνηκέστων, καὶ τοῦ παθεῖν ὁμοίως ἐξιστάμενον, τὸν μὲν οὔτε ὀχλοῦντα, οὔτε ὀχλούμενον, οὔτε ἀδικοῦντα, οὔτε ἀδικεῖν βουλόμενον, οὔτε ἀδικη· θῆναι δυνάμενον· τὸ μὲν γὰρ οὐχ αἱρεῖται γνώμη κἂν δύνηται, τὸ δὲ οὐχ ὑφίσταται οὐ παρούσης ὕλης, εἰς ἣν ἀδικηθήσεται; vero non subsistit, non apparente materia, in qua Τίς δὲ οὐ στυγνάσειε λόγον τὸν ἀπηλλάχθαι λέγοντα τοῦ βίου, καὶ τοῖς τούτου περισπασμοῖς ἐμπλεκόμε νον; καταπεφρονηκέναι τοῦ κόσμου καυχώμενον, καὶ τῶν ἐν αὐτῷ πραγμάτων μανικῶς ἀντεχόμενον; ὑπερορᾶν τῶν γηίνων ἐπαγγελλόμενον, καὶ τοῖς ἔρ γοις ψευδόμενον τὴν ὑπόσχεσιν; χλεύην τὰ ἐν ἀνθρώποις τιθέμενον, ὥς φησι, δοκοῦν τὰ κομψά, καὶ σπουδάζοντα τῶν ἄλλων ἀνθρώπων πλέον αὐτά; χαί ρειν εἰπόντα τῇ ματαιότητι, καὶ οὐ κεχωρισμένον αὐτῆς; σταυρὸν καὶ θάνατον τὴν ἀποταγὴν ὁμολο

τήσαντα, καὶ οὐδὲν νεκρώσεως τεκμήριον ἐπιδεικνύ- mortem suam abrenuntiationem, nullumque mor μενον; Ἐξῆλθες ἐξ Αἰγύπτου, ὦ οὗτος, τί σοὶ καὶ τῇ πλινθείᾳ λοιπόν; Οδοιπορεῖς τὴν ἔρημον ἐπὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας επειγόμενος, τί ταῖς ματαίαις ἐγχρονίζεις φιλοπονίαις; Βραδὺς ἐδίτης πρὸς τὴν μακρὰν ἀποδημίαν γινόμενος. Πολλῆς σπουδῆς χρήζει ὁ προκείμενος δρόμος, μὴ ἐμπλάξου ταῖς ἀνοδίαις, ἵνα μὴ ἐκπέσῃ; τῆς καταπαύσεως., Επέβαλες τῇ ἐχέτλῃ τοῦ ἀρότρου τὴν χεῖρα, τί στρέφῃ εἰς τὰ ὀπίσω ἀνεύθετος τῇ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ γενόμενος; ἀφῆκας τὸν ἐμπρησμὸν τῆς Πενταπόλεως, τί περιβλέπῃ ποθῶν ἰδεῖν τὰ γινόμενα; Πρας τὸν σταυρὸν, ἀκολούθει Χριστῷ πάντα καταλιπών, πατέρα, πλοῖον, δίκτυα, καὶ πάσης δρο γανα τέχνης, καὶ μετὰ τούτων πᾶσαν σχέσιν, καὶ μνήμην συγγενικήν πλεῖον γὰρ τούτων ἁπάντων φι λεῖσβαι θέλει ᾧ συνετάξω Χριστός· ἀπέθανες σὺν αὐτῷ, συνετάφης αὐτῷ τὴν μακαρίαν τῆς ἀπαθείας ταφήν. Τί τὰ τῶν ζώντων πάλιν ὑφίστασαι πάθη, πολλὴν φροντίδα τῆς σαρκὸς εἰς ἐπιθυμίας ποιούμε νος; Ολίγης χρήζει παραμυθίας τὸ σῶμα· ταύτην μερίμνα, ἐπειδὴ τέως συνδέδεσαι τούτῳ, ἵνα καὶ πρὸς τὴν ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς ἔχῃς αὐτὸ συνεργόν, καὶ ἡ τῆς ψυχῆς μὴ ἐμποδίζηται προκοπή, τὸ πᾶν ἔχειν παρὰ μικρὸν θέλουσα τοῦ καιροῦ, καὶ μόλις ὀλίγου πρὸς ἀνάγκην ἀξιουμένη. Βοῶν δέ τις ἐπιμε λούμενος καὶ προβάτων ἀγέλας καθ' ἡμέραν μετρῶν, ἀμπέλους, καὶ ἄλση, καὶ λήτα, καὶ κήπους θεραπεύων ἀεὶ, οὐκ ἀρκοῦντος τοῦ ἡμερησίου διαστήματος προς τὴν τούτων ὑπηρεσίαν, που, ἢ πότε καιρὸν ἕξει μνήμης Θεοῦ; πότε ψαλεῖ; πότε προσεύξεται; πότε γυμνασία σχολάσει ἠθικῆς, καὶ φυσικῆς, καὶ θεολογικῆς θεωρίας; εἰ δὲ καὶ πάρεργον δυνηθείη τῶν πολλῶν ἔργῳ τοῦτο ποιήσασθαι σπανίως, πῶς καθαμὰν προσοίσει τῷ Δεσπότῃ τὴν δέησιν, τῆς διανοίας οὐκ ἀποσπωμένης ἐκείνων, ὧν πολλὴν ἔχει φροντίδα καὶ ἐπιμέλειαν; Πῶς κινήμασι παρακολουθήσει παρ θῶν, ὡς γνῶναι τὴν χθὲς καὶ σήμερον, τῆς ἐπὶ τὸ βέλτιον, ἢ χεῖρον μεταβολῆς τὴν διαφοράν; πῶς λογι σμῶν εὑρήσει μετεμπλοκὰς ἄλλοις ἄλλων ἐπαμειβομένων ποικίλως, καὶ ποιούντων καὶ παρατήρησιν δύσκολου; Αἰσχρῶν γὰρ προηγοῦνται σεμνοί, καὶ φιλαργύρων συμπαθεῖς τῷ δοκεῖν, καὶ ἐλεήμονες, καὶ μνησικά κων διόρθωσιν ἐπαγγελλόμενοι τῆς κινούσης τὰ τῆς λύπης αἴτια, κενοδόξων τε καὶ ὑπερηφάνων οἱ τε λειότητα τῆς ἀρετῆς ὑπισχνούμενοι, καὶ πάντας ἁπλῶς τοὺς πονηροὺς προλαμβάνουσιν οἱ δοκοῦντες ἀστεῖοι βουκολοῦντες τῇ φαντασίᾳ τοῦ ποθουμένου τέως καλοῦ τοὺς ἀπείρους τῆς τοιαύτης ἀπάτης, ὕστερον δὲ προπίνοντες τοῖς ἐναντίοις τετροπωμένους αὐτοὺς, καὶ τὴν ἀπάτην επανορθώσασθαι μόλις, ἢ tificatio.us indicium ostendit? Existi ex Agypto, bone vir quid tibi, et operi lateritic reliquum superest? Jter facis per solitudinem desertam properans contendere in terram promissionis; quid vanis immoraris opificiis? Tardus viator ad longam peregrinationem effectus es. Multum studium requirit cursus propositus: ne vageris errabundus per itinera impervia, ut ne passim excidas a fine quieto, quem appetis. Injecisti manum aratri stiva: quid conversus ad ea, qua retro sunt, regu calorum 272 evadis inutilis? dimisisti Pentapolis incendium: quid circumspicis desiderans videre quæ ibi fiunt? CAPUT XXXIV. Sustulisti crucem, sequere Christum omnia rclinquens, patrem, navim, retia, et omnis artis instrumenta, et post hæc habitudinem omnen, et memoriam cognationis; nam plus hisce omnibus diligi vult, cui te consecrasti, Christus. Cum ipsu mortuus es, consepultusque ipsi beata sepultura exemptionis a passionibus. Quid viventium passiones rursus sustines, plurimam carnis curam að cúpiditates ciendas aggerens? Pauculo solatio corpus indiget; id procura, quandoquidem ipsi interim colligatus es, ut etiam ad virtutis opera perficienda illud habeas cooperans, et animæ progressus minime impediatur per exiguum tempus volens totum habere, vixque illo brevi ad necessitatem dignus habitus. Qui autem boum curam gerens, et pecudum greges quotidie enumerans vitibus, atque nemoribus, et arvis consitis, ac hortis semper deseruit, cum non sufficiat diurnum spatium ad horum ministerium: quomodo, aut quando reminiscendi Dei tempus habebit? quando psallet? quando deprecabitur? quando vacabit exercitio moralis, el naturalis, et theologica contemplationis? si vero et hoc possit raro fieri quasi digressio ex multis occupationibus: quomodo puram porriget Domino supplicationem mente non divulsa ab his, quorumi gerit multam sollicitudinem et curam.? Quo pacto motiones affectuum assequetur, ut dignoscat discrimen mutationis 273 hesternæ, atque hodiernæ in melius, vel in pejus? qua ratione cogitationum adinveniet interplicationes aliarum ex aliis varie succedentium invicem, et efficientium observationem perdifficilem? CAPUT XXX V. Monesti namque præcedunt turpibus; avaris compatientes, ut videtur, et misericordes His, qui sunt veterum injuriarum memores, ii qui correctionem denuntiant partis, quæ doloris eausas commovet: vanis, atque superbia elatis ii, qui 'perfectionem virtutis pollicentur; omnes tandem malos antecunt ii, qui videntur urbani permulcentes imaginatione honesti desiderati tandiu eos, qui sunt inexperti hujuscemodi deceptionis, postremo vero seipsos adversariis mutatos, conversosque exhi-

ήδη λελογισμένοις ὁ νοῦς, κἂν αἴσθηται τῆς πλάνης, δυσχερῶς ταύτης ἀφίσταται πλέον τῇ τέρψει τῶν ἡδέων ἑλκόμενος, ἢ ὅσον φυγεῖν τῶν οὐ συμφερόντων τὴν βλάβην επείγετο. Οὕτως οὖν τούτων ἐχόντων, καὶ τοσαύτης δεομένων σπουδῆς, τοῦ σοι λοιπὸν και ρὸς ἐπιτήδειος ὑπολέλειπται πρὸς τὴν παρὰ τοῦ δέοντος ματαιοπονίαν; Η οὐχ ὁρᾷς, πῶς δι' ἡμέρας μὲν τὰ πράγματα, νύκτωρ δὲ θλίβουσι τούτων αἱ μνῆμαι, τὸν καιρὸν τῆς ἀνέσεως οδύνης ποιούμεναι; Τότε γὰρ τοὺς παρορίσαντας αὗται τοὺς λυμηναμέν νους καρποὺς τοὺς ὑδρομερίαν κωλύσαντας τους να μὴν καταβοσκήσαντας, καὶ τοὺς ὁτιοῦν ἕτερον ἀδικοῦντας, ἢ ἀδικήσαντας παράγουσαι πρὸς ἕκαστον ὡς φιλονεικοῦσι καὶ μάχονται, ἐκμαίνουσι μὲν πρὸς ἄμυναν τῆς ψυχῆς τὸ θυμούμενον, ὕπνῳ δὲ καὶ ἀναπαύσει καιρὸν οὐ παρέχουσι, μήτοιγε προσευχή πολλῆς δεομένῃ πάντοθεν ἡτυχίας, καὶ σχολῆς, καὶ ἐν μέρει παρεχούσης τὸ ἀμέριμνον. bentes, et deceptionem rursus emendare vix aut οὐδαμῶς δυναμένους λοιπόν. Πεπτιωμένος γὰρ τοῖς nullatenus valentes deinceps. Mens quippe his, quæ jam ratiocinata est, affecta, quamvis fraudem persentiscat, agre ab illa dimovetur, plus illecta dele ctatione rerum suavium, quantumcunque ad ſugiendam noxam rerum inutilium provebatur. Sic igitur cum hac sese habeant, tantoque indigeant studio, quomodo tibi tempus idoneum de reliquo subterlinquitur ad inauem laborem, præter fas? Annon vides, quomodo per diem negotia, noctu vero te atterunt eorum recordationes, dum tempus indultum quieti vertunt in tempus doloris? Tunc enim ipsæ illos, qui fines transilierunt, illos, qui fructus corruperunt, qui prohibuerunt irrigationem, qui pascua depasti 274 sunt, et quocunque alio modo damnum dant, vel dederunt, transversos degentes in unumquodque, prout contendunt ac certant, agunt in furorem ad vindictam animæ irascibilem vim; somno vero et quieti tempus minime præbent, ne quidem orationi, quæ indiget multa undequaque tranquillitate, et vacatione, atque in parte exhibet animum a curis vacuum. CAPUT XXXVI. Quid enim dicit Paulus? «Volo vos absque sollicitudine esse '',. et adjicit: • Qui sine uxore est, curat ea, quae Domini sunt, quomodo ipsi placeat; sed qui duxit uxorem, cogitat quæ sunt mundi, quomodo placeat uxori ". Itaque si Deo servire sine sollicitudine non licet, quare non ducunt uxores, et illarum grave onus, molestumque non sustinent, qui non sunt solliciti, quomodo placeant Domino? Nihil enim discrepant ab his, qui conjugati sunt, qui sunt pariter, atque illi eorum, quæ ad mundum pertinent, solliciti; nec habent quod querantur in hoc, imo potius, quod condemuentur multo magis. Illis enim aliquantulum saltem veniæ impertitus est Ecclesiastes, qui suscipientes molestam inanis laboris, ut transmittant exiguum vitæ solatium natis suis, qui forte intempestivam parentis orbitatem paterentur, ne tutoribus quoque præsidioque careant, et rerum necessariarum indigentia pariter attriti omnibus undique urgeantur aerumnis in omnibus collisi. At horum manifestam condemnavit dementiam dicens: Unus est et secundus non est ei, sive filius, sive frater non est ei 1, et cui laborat hic ad ventum “?, 275 valde hujusmodi hominem accusans, quia successoribus liberatus, propter quos acquirendi labor defensionem præbet forte speciosam, non usus sit vacatione ad id, quod opus est, tempus, quod a multis deperditum fuit, utile sibi efficiens ad animæ bona comparanda. Esto enim quod ad illud: «Nihil solliciti sitis animæ vestræ, quid manducetis, aut quid bibatis, aut quo induamini 17, › labascat ob modicam Lidem, addubitans, an adsint necessaria, annon adsint ipsi, dum Deo inservit? Al cur non se accommolat illi: Habentes autem alimenta, et quibus 3 [ Cor. vi, 52. "ibid. 32,33. 15 Eccle. 1, KEPAA. AG'. Τί γάρ φησιν ὁ Παῦλος; «Θέλω ὑμᾶς ἀμερίμνους εἶναι.» Καὶ προστίθησιν·. ῾Ο ἄγαμος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει αὐτῷ, ὁ δὲ γαμήσας μερι μνὰ τὰ τοῦ κόσμου, πῶς ἀρέσει τῇ γυναικί. τοίνυν τὸ ἀμερίμνως δουλεύειν Θεῷ μὴ πάρεστι, εξ καὶ γυναῖκας οὐκ ἄγονται, καὶ τῆς αὐτῶν ἐπαχθείας ἀνέχονται οἱ μὴ μεριμνώντες, πῶς ἀρέσουσι τῷ Κυρίῳ. Οὐδὲν γὰρ τῶν γεγαμηκότων διαφέρουσιν ὁμοίως τὰ τοῦ κόσμου μεριμνῶντες ἐκείνοις, καὶ οὐ τὴν αὐτ τὴν ἔχοντες μέμψιν ἐν τούτῳ, ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλείο να την κατάγνωσιν. Τοῖς μὲν γὰρ κἂν ποσῶς συγνώμην ἔνειμεν ὁ Ἐκκλησιαστής, τῆς ματαιοπονίας μόχθον ἀναδεχομένοις ὑπὲρ τοῦ παραπέμψαι τοῖς ἐξ αὐτῶν μικρὰν τῆς ζωῆς παραμυθίαν, ἄωρον ὑποστη σομένοις ἴσως ὀρφανίαν, ἵνα μὴ καὶ τῶν προστησομένων ἴσως ἐρημίᾳ, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐνδείᾳ τρυ χόμενοι πᾶσαν πάντοθεν ὑπομένωσιν ὀδύνην ἐν πᾶσι θλιβόμενοι. Τῶν δὲ προφανῆ κατεψηφίσατο ἄνοιαν εἰπών· Εστιν εἷς, καὶ οὐκ ἔστι δεύτερος, καίγε ἀδελφὸς, οὐκ ἔστιν αὐτῷ, καὶ τίνι μοχθεί οὗτος εἰς ἄνεμον; Εὐλόγως σφόδρα τῷ τοιούτῳ μεμψάμενος, ὅτι διαδόχων ἠλευθερωμένος, δι' οὓς τὸ κτᾶσθαι δίδωσιν ἀπολογίαν ἴσως εὐπρόσωπον, μὴ κατακέχρηται τῇ ἐκκεχειρίᾳ εἰς δέον, τὸν παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀπολλύμενον χρόνον χρήσιμον ἑαυτῷ ποιῶν πρὸς πορι σμὸν τῶν τῆς ψυχῆς ἀγαθῶν. Ἔστω γὰρ πρὸς τὸ, • Μη μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, ἢ τί πίητε, ἢ τί περιβάλησθε, ο ὀκλάζει δι᾿ ὀλιγοπιστίαν ἐνδοιάζων, ἢ παρέσται αὐτῷ, ἢ μὴ παρέσται τὰ τῆς χρείας δουλεύοντι τῷ Θεῷ. Διατί μὴ στοιχεῖ τῷ· • Εχοντες διατροφὰς καὶ σκεπάσματα, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα, ο οὓς οἱ μεριμνώντες τοῦ κόσμου εἰς τὰ τῆς σαρκὸς ἔργα σπείρουσι πόνους, τούτους εἰς τὰ τοῦ πνεύματος σπείρων γεώργια, ἐξ ὧν θερίσαι 16 Ercle. *, 15. 17 Matth. vi, 25; Luc. X11, 22

ἔστι ζωὴν αἰώνιον; ἀλλ᾽ ὅλος κατένευσεν ἐπὶ τὰ γήϊ- tegamur, his contenti simus 18 να, πάντα καιρὸν ἐν τούτοις πάσῃ δυνάμει κακοπαθῶν, πόσης ἔχων, καὶ τόσης σχολῆς δεομένην τὴν χρείαν τοῦ σώματος εἰ πρὸς ἀνάγκην ἴδοι τούτου, καὶ μὴ τῇ πολυτελείᾳ πρὸς τὸ τῶν ἡδονῶν διαχέοιτο πέλαγος; et labores, quos hi, qui solliciti sunt eorum, quæ sunt mundi, ad opera carnis seminant, illos per novalia serit, quæ spectant ad spiritum, e quibus metere licet vitam æternam, sed totus in terrena declinavit omni tempore totis viribus animum crucians, quantum habet, et quanto egentem otio corporis utilitatem, si ad necessitatem ejus tantum respiciat, neque pro multiplici et delicato apparatu diffundatur in pelagus voluptatum? KEÞAA. AG'. Εἰ γὰρ κατὰ τὸν Παῦλον ὀφειλέται ἑσμὲν, οὐ τῇ σαρκὶ τοῦ κατὰ σάρκα ζῇν, διατί μὴ ταύτῃ μὲν λειτουργοῦμεν ὀλίγα τοῖς τυχοῦσιν ἐδέσμασιν ἀπο διδόντες αὐτῇ πρὸς τὸ μὴ ὀχλεῖν τὸ ἄφλημα, τῇ δὲ ψυχῇ ζῶμεν τῷ πνεύματι, τούτοις τὸ πᾶν ἐργαζό μενοι, οἷς καὶ ἀναγκαίως τὴν ἐργασίαν ὀφείλομεν μόνιμον οὖσαν, καὶ οὐ φθειρομένην τοῖς ἐν τῇ γαστρί πέψει φθειρομένοις σκυβάλοις; Καλῶς ὁ Σολο μὼν τὸν τῆς ψυχῆς ἀφέντα γεωργίαν, καὶ τῆς γῆς πολλὴν ποιούμενον ἐπιμέλειαν, διαβάλλων φησίν· • Απέλιπεν ὁδοὺς τοῦ ἑαυτοῦ ἀμπελῶνος, τοὺς δὲ ἄξονας τοῦ ἰδίου γεωργίου πεπλάνηται, πορεύεται δὲ δι' ἀνύδρων ἐν ἐρήμῳ, καὶ γῆν διατεταμένην ἐν διψώδεσι, συνάγει δὲ χερσὶν ἀκαρπίαν.» Πλάνη γὰρ ὄντως ἡ τῶν σωματικῶν ὑπὲρ τὴν χρείαν ἀνήνυτος μέριμνα, καὶ ἀνοδία, ταῖς ἀβάτοις ἐμπλάζεσθαι παρασκευάζουσα ἐρημίαις, καὶ τέλος ἔχουσα τῶν πόνων ἀκαρπίαν, ὧν ἡ παρασκευὴ οὐδὲν εἰς τὴν μέλλουσαν χρησιμεύει ζωήν. Τοῦτο και τις τῶν προφητῶν ταλανίζων βοᾷ διαπρύσιον λέγων· Οὐαὶ ὁ συνάγων ἑαυτῷ τὰ οὐκ ὄντα αὐτοῦ, καὶ βαρύνων τὸν κλοιὸν αὐτοῦ στιβαρῶς, ο πᾶν τὸ μὴ πρὸς ἀρετὴν συντελοῦν ἀνοίκειον ἄχθος εἶναι τῷ ποιοῦντι διαβςβαιούμενος, ἵνα τὴν ἀπὸ τῶν ματαίων σπουδὴν ἀποστρέψῃ, καὶ μεταγάγῃ ταύτην ἐπὶ τὰ χρήσιμα, ὡς ἔχειν τὸν ἐργαζόμενον ἴδιον κτῆμα τὸν κάματον θη σαυριζόμενον ἐν τοῖς οὐρανοῖς αὐτῷ εἰς ἀπόλαυσιν μακράν, καὶ τέλος οὐκ ἔχουσαν, ὅτε τοὺς ματαιοπονήσαντας ἕως ρανίδος ὕδατος ψυχροῦ λείπει τὰ ἐπιτήδεια, τότε φιλοτίμως ενευφραινόμενον, καὶ λίαν ἁβρῶς, οἶσγε προέπεμψε, καὶ οἷς ἐπεκομίσατο αγα θοῖς, φρόνιμος οἰκονόμος τῶν οἰκείων πόνων γενόμενος. Τύπους δὲ εἶναι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ἡμᾶς οἱ θεῖοι βούλονται νόμοι, καὶ τὸ ἀπρόσκοπον πᾶσι παρέχειν τῷ ἀνεπιλήπτῳ τοῦ βίου. Τίνος οὖν αὐτοῖ; τύπος γενη[σό]μεθα μᾶλλον αὐτῶν ταῖς σπουδαῖς περὶ τὰ μάταια κατατεινόμενοι; πῶς δὲ αὐτοῖς ἐσόμεθα καὶ ἀπρόσκοποι, πλέον αὐτῶν ἀντεχόμενοι τούτων, ὧν καταφρονεῖν ἐδιδάχθημεν, καὶ τῷ δοκεῖν συν εθέμεθα, καὶ οὕτω προσκόμματα τιθέντες αὐτοῖς, καὶ μυρία ὁσημέραι σκάνδαλα, λογιζομένοις εἶναι περιμάχητα ἀληθῶς τὰ ἡμῖν σπουδαζόμενα, καὶ οὐδὲν τὴν περὶ αὐτὰ βλάπτειν φιλοτιμίαν εἰς τὴν θεοσέβειαν; Τὰ γὰρ τῶν σεμνοτέρων εἶναι δοκούντων προσώπων κακά, οὐ ζηλωτὰ πᾶσι, καὶ μάλιστα τοῖς ἁπλου18] Tim. ι 8. 19 Rom. vult, 12. 20 Isa. V, CAPUT XXXVII. Si enim, juxta Paulum, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivanus '';» quare non ipsi ministramus pauca, obvios_cibos et faciles ipsi dando, ut ne debitum perturbemus; animæ autem vivamus spiritu, iis omnino allaborantes, quibus et necessario debemus operationem, cum singularis exsistat, nec ullo moilo corrumpatur excrementis? Praeclare Salomon eum, qui dimisit agriculti:- ram animæ, et multam terræ curam diligenter gerit, 276 incusans ait: 4 Bereliquit vias vineæ sum, erravit a tramitibus pro, rii agri, progreditur vero per inaquosa in deserto, et terram extensam in siticulosa, congregat vero manibus colligens sterilitatem. Error enim vere est corporearum rėrum, supra quam oportet, immensa cura, et deviatio ine ducens ad vagabundum per inaccessas solitudines, habensque pro fine laborum nullum fructum, quorum studium nihil confert ad futuram vitam. Hoc et quidam propheta deplorans clamat sonore, dicens: ‹ Væ ei, qui congregat sibi, quæ sua non sunt, et aggravat vinculum colli sui firmiter ¹º;» omne, quod ad virtutem non conducit, pondus improprium, et impar esse affirmans laboranti, quo studium ab inanibus rebus avertat, et traducat illud ad res utiles, ut habcat, qui operatur, sibi in caelis velut in thesauro collectam propriam possessionem, laborein scilicet, ad diuturnam oblectationem, neque finėm habituram ullum; ubi iis, qui circa vana laboraverunt, usque ad aquæ frigidæ guttam deerunt necessaria tunc affatim gaudens, perfruensque deliciose bonis, quæ præmisit, quæque secum convexit prudens dispensator propriorum laborum factus. Exemplar quidem nos esse aliorum hominum di. viuæ volunt leges, et irreprehensibilitate vitae cunetis præbere inoffensum callem. Cujus igitur rei evademus ipsis exemplar plus, quam ipsi, studiosius ad vanas res propensi? quomodo vero ipsis crimus procul ab offendiculo, si plus quam ipsi occupemur rebus hisce, quas contemnere edocti sumus, et 277 quoad opinionem assentimur, sicque his offensiones ponendo, et decem millia quotidie scandala, dum putant esse digna certamine, quæ a nobis stu«liose perquiruntur; nililque nocere circa illa contentiosam ambitionem ad religionem pietatemque. CAPUT XXXVIII. Mala namque eorum, qui esso videntur honestiores probioresque, non omnibus et imitanda, ma-

λέγουσιν, είπερ, ὡς νομίζεται, ἦν ὄντως κακά. Δια τοῦτο καλῶς, ὁ τὸν ἐνάρετον κανονίσας βίον ὁ μέγας Παῦλος, ἐπισκήπτων τοῖς καταφρονοῦσι τὴν βλάβην τῶν ἀκεραιοτέρων φηοίν· «Ἐὰν ἴδῃ σέ τις τὸν ἔχοντα γνῶσιν ἐν εἰδωλείῳ κατακείμενον, οὐχὶ ἡ συνείδησις τοῦ ἀσθενοῦς ὄντος οικοδομηθήσετα: εἰς τὸ τὰ εἰδω λόθυτα ἐσθίειν;, τὴν ἐν ὅτῳ δήποτε ἀδιαφορίαν τῷ ἑνὶ ἀναστέλλων ἐγκλήματι, καὶ δεικνύς, ὡς τὰ παρά τῶν εἰδέναι μᾶλλον τὸ συμφέρον ὑπολαμβανομένων γινόμενα τοὺς ἀφελεστέρους εὐκόλως ἄγει πρὸς μία μησιν, οἰκοδομὴν ἡγουμένους τοῦτο, καὶ οὐχὶ καθαίρεσιν τοῦ καλοῦ. Τοῦτο γὰρ ᾐνίξατο τὸ, οἰκοδομηθήσεται, προκοπήν, φησίν, οιήσεται, καὶ βελτίωσιν τήν οὗ ἐθεάσατο μίμησιν. Καὶ γὰρ, «Οἰκοδομείτε ἀλλήλους, ο λέγων εἰς τὸν ἕνα, τὴν ἐξ ἀλλήλων εἰς ἀλλήλους ὠφέλειαν νομοθετεῖ, ἵνα τὸ καλὸν ἕκαστος Εργαζόμενος προτρέπηται πρὸς τὸν ἄλλον τὴν τού του ἐνέργειαν ὑπογραμμὸς αὐτῷ πρὸς τὴν τελείωσιν τὴν κατὰ μέρος προσθήκαις γινόμενος. Ποίων δὲ μύλων ὀνικῶν, καὶ ποίων θαλασσίων βυθῶν ἄξιοι πρὸς τιμωρίαν οἱ τοιοῦτοι τοιούτων σκανδάλων αἰτ:οι τοῖς ἀκεραιοτέροις καθιστάμενοι, καὶ ῥέποντας ἴσως μᾶλλον αὐτοὺς ἐπὶ τὸ στοιχεῖν τῇ αὐταρκείᾳ τ προκα λούμενοι ἐπὶ τὸ πολύυλον ἔριδι τῇ πρὸς αὐτοὺς, καὶ τὰ προφανώς αἱρουμένους ἀσύμφορα; Ο ζῆλος γάρ, φησὶ τῷ ἀνδρὶ ἀπὸ τοῦ ἑταίρου αὐτοῦ, καὶ ἐν ἀστείοις καὶ φαύλοις ὁμοίως ὑπερβάλλεσθαι τὴν πλησίον προαιρουμένου. Τοιοῦτον γὰρ ἡ φιλονεικία, νικᾶν τὸν ἐν ὁτῳδήποτε ζυγομαχούντα βιάζεται, οὐχ οὕτως ἐπὶ κίνδυνον τὸ κρατῆσαι ἀδίκως, ὡς τὸ ἦτ τηθῆναι δικαίως αἰσχρὸν, καὶ ἐπονείδιστον κρίνουσα. Μᾶλλον δὲ καὶ ἴσασιν ἅπαντες τοῦτο τῇ πείρᾳ, ὅπως πρὸς μὲν τὰ συμφέροντα ἡ ἔρις ἀργῇ, καὶ ὀκνηρία τὸ φιλόνεικον. Αν δέ τι τῶν ἀλυσιτελῶν ἢ ἀπροαι ρέτων παρά τινων, ἢ κατὰ γνώμην πραχθῇ, πρόχει ρος ὁ ζῆλος, καὶ ἡ μίμησις ἀνυπέρθετος, ἀπολογίαν ἔχειν δοκοῦσα τὸ ἄλλοις ἡγησαμένοις ἠκολουθηκέναι τὴν αἰτίαν ἐπιγράφουσα τοῖς ἀρξαμένοις, οὐ τοῖς δὲ λεασθεῖσι τῷ παραδείγματι. xime simplicioribus, absque inquisitione statuun. στέροις ἀνεξετάστως καθίσταται. Οὐκ ἂν τολμηθῆναι tur. Nequaquam ea auderent, inquiunt, si (uli censentur) revera essent mala. Ideo virtute præditam vitam dirigens magnus Paulus, praeclareque prospiciens iis, qui despiciunt simpliciorum offensionem, ait: «Si viderit te aliquis habentem scientiam in idolio recumbentem: nonne conscientia ejus cum sit infirma, ædificabitur ad manducandum idolothyta "?, Indifferentiam in quacunque re uno constringens realu, et ostendens, quemadmodum ea, quæ patrantur ab his, qui magis scire quid conducat, existimantur, facile inferiores adducunt ad imitationem, opinantes id ædificationem, et neutiquam fore boni destructionem ". Istud enim significatum fuit obscure per illud (edificabi· tur) progressum (ait) putabit, et profectum in melins ejus, quod spectaverit imitationem. Etenim dicens: «Adificate alterutrum 23;. utilitatem, quæ ex mutuo ad mutuum, lege mandat, ut unusquisque bonum operans excitet alium, ad efficacem illius operationem factus ipsi delineator ad perfectionem particularibus accessionibus. Quibus autem molis asinarus, et quibus 278 maris profundis abyssis digni sunt, ut puniantur, qui se talium scandalorum auctores simplicioribus constituerunt, et ipsos magis forte propendentes, ut progrederen - tur in pareimonia, provocarunt ad multimodas opes contentione discordi excitata contra cos, et manifeste, quæ noxia erant, capessentes? Zelus enim ait viro ab amico ejus, et in urbanis, seu honestis, alque in vitiosis pariter superare proximum præsumente. Nam talem compellit contentionis ardor vincere in quacunque re jurgantem; nec enim sic addictum in discrimen injuste potiorem esse, ac juste vinci turpe, atque probrum esse judicat. Magis autem sciunt illud omnes experientia, quo pacto ad ea, quæ conducunt, discordia pigrescat, et contentio sit oliosa et lenta. Sin vero aliquid inutile, aut inconsulto ab aliquibus fiat, aut præter sententiam, in promptu æmulatio adest, et imitatio absque mora expeditur, quæ videtur defensionem habere paratam, quod alios deducentes subsequantur, ascribendo causam his, qui inchoarunt, non autem his, qui illecti fuerunt exemplo. CAPUT XXXIX. Et hoc forsitan propheta quidam demonstrat interrogans antiquum populum, et ipsorum responsione confirmans veritatem Japsus: «Si tangatur (dicens) caro sancta pallio, aut pulmento, sanctificabiturne pallium, aut pulmentum? Et responderunt: Minime. Et «lixit: Si attingat hæc pollutus in anima, an contaminabitur? Et dixerunt: Contaminabitur ".» Ostendentes manifeste quod rerum vitiosarum potius quam 279 honestarum spectatores recipiunt impressas formas, et ad istarum imitationem plus quam ad illarum vergunt propensi, prava edocti consuetudine apprehendere ea quæ nocent præ his, quæ prosunt: et quomodo non veriti sunt contemptores formidandas • 1 Cor. vi, 41. 22 II Cor. x, 8; xii, 10. Καὶ τοῦτο τάχα τις τῶν προφητῶν δείκνυσι τυν θανόμενος τοῦ πάλαι λαοῦ, καὶ τῇ ἀποκρίσει αὐτῶν βεβαιῶν τοῦ πταίσματος τὴν ἀλήθειαν·. Ἐὰν ἄψητα:, λέγων, κρέας ἅγιον ἱματίου ἢ ἑψήματος, ἁγιασθήσεται; Καὶ ἀπεκρίθησαν, Οὔ. Καὶ εἶπεν· Ἐὰν ἄψηται τούτων μεμιασμένος ἐπὶ ψυχῇ, εἰ μιανθήσεται;» καὶ εἶπαν· Μιανθήσεται δηλοῦντες, ὡς μᾶλλον τῶν φαύλων, ἢ τῶν καλῶν οἱ ὁρῶντες ἀναμάττονται τους τύπους, καὶ πρὸς τὴν μίμησιν τούτων, ἢ ἐκείνων ἔχουσι πλέον ἐπικλινῶς, συνηθείᾳ πονηρᾷ μαθόντες πρὸ τῶν ὠφε λούντων δεξιοῦσθαι τὰ βλάπτοντα, καὶ πῶς οὐ δεδοίκασιν οἱ καταφρονηταὶ τὰς τοῖς σκανδαλιζομένοις φοβερὰς ἀπειλὰς διπλῆν ἑαυτοῖς ἀνοήτως τὴν ἐν τῷ 27 "I Thess v, II. Agg. 11, 13, 14.

μέλλοντι πραγματευόμενοι τιμωρίαν, ἐφ᾽ οἷς τε minas his, qui scandalum generant, propositas, duπροσέθεντο ἀντὶ τῶν ἀμεινόνων τοῖς χείροσι, καὶ ἐφ' οἷς ὑπόθεσις ἄλλοις κακοπραγίας γεγόνασι, τῇ πολλῇ περὶ τὰ μάταια προσπαθείᾳ τῶν ἐπτοημένων περί αὐτὰ πρὸς ἔφεσιν πλειόνων τις πλεονεκτικὰς ἀναφλέγοντες ὀρέξεις. Καὶ Ἰουδαίων μέν τινες μὴ ἀπαι τούμενοι ἀκτημοσύνην παρὰ τοῦ νόμου ἑκουσίως ταύτην ἡσπάσαντο, ἀμερίμνως τὸ θεῖον θρησκεύειν βουλόμενοι ἐν σκηναῖς κατοικήσαντες, καὶ παντὸς ἀποσχόμενοι τοῦ περισπᾶν τῶν κρειττόνων δυναμένου τὸν νοῦν, ὡς φασιν αὐτοὶ τοῖς ἑπερωτῶσιν ἐκείνους, καὶ μαθεῖν τὴν καινίζουσαν σπουδάζουσιν ἀγωγὴν τοῦ βίου· ἀμπελῶν, καὶ ἀγρὸς, καὶ οἶκος οὐκ ἐγένετο ἡμῖν, τὴν ἐπιμέλειαν τούτων εἰδότες ἐμποδίζειν τῇ πρὸς τὴν εὐσέβειαν ἐργασία. Καὶ Ἑλλήνων δὲ φιλό σοφο: οὐκ ὀλίγοι τοσαύτην ἐπεδείξαντο ἀκτημοσύνην, ὡς κυνῶν δίκην ἄστεγον διάγειν, καὶ τροφὴν ποιεῖ σθαι τὸ πρὸς καιρὸν, ὅπερ ἂν ἔτυχεν εὑρεθὲν, ὅπως αὐτοῖς ἡ τῶν ματαίων θεωρία την κατάληψιν ἔχειν δοκῇ ἀκραιφνῇ μὴ ἐνοχλουμένοις ποθὲν φροντίσι πραγματικαῖς. Εἷς γοῦν αὐτῶν τις πλὴν σκύφου, ᾧ καὶ τροφὴν προσεπεφέρετο, καὶ πόμα, κεκτημένος ἄλλο μηδὲν ὅστις ποιμενικοὺς ἐθεάσατο παῖδας κοί λαις ταῖς δραξὶ τῷ στόματι νάμα προσάγοντας, ἔφη ρίψας τὸν σκύφον, ο Ἔμαθον, ὦ παῖδες, τὸ μέχρι νῦν με λαθόν, ἔμαθον τὸ τῆς ἀκτημοσύνης τέλειον, καὶ ὅπερ πρὸς ἄκραν αὐτοῦ ἔλειπε φιλοσοφίαν ὠφελεῖσθαι παρὰ τῶν μειρακίων εὐγνωμόνως ὡμολόγησεν. Ούτος ἦν τάχα αὐτῷ σκοπὸς καὶ τὸ σῶμα ἀποθέσθαι, εἰ οἷόν τε, καὶ μετ' αὐτοῦ πᾶσαν ἀποδύσασθαι βιωτικὴν μέριμναν, καὶ γυμνῇ τῇ ψυχῇ ζὴν ἄνευ τῶν σαρκικών κοπρίων προαιρουμένῳ ἁπλήστως τῷ τῆς φιλοσοφίας ἱμέρω. η plicem sibimetipsis in futuro seculo punitionemn insipienter procurando; tum quod prætulerunt melioribus pejora; tum quod præbuerunt aliis malefaciendli argumentum, affectu erga res vanas valde propenso inhiantium stupide circa ipsas plurium appetitum violentas cupiditates rursus inflammantes. Et Judæorum quidem aliqui non abnuentes possessionum abdicationem præter legem, sponte illain sunt amplexi, absque sollicitudine divinum cultum exsequi volentes, in tentoriis ac tabernaculis inhabitantes, atque se avertentes ab omni re, quæ mentem distralere posset ab optimis, ut aiebant ipsi interrogan tibus illos, et cupientibus addiscere vitæ conversatio: em rectius innovatam: Vinea vel ager, aut domus non erant nobis: cum horum curam probe scirent impedire operationes, quæ ad pietatem pertinent. Philosophi quoque non pauci gentilium lujuscemodi paupertatem exhibuerunt, ut cauumn iustar sine tecto degerent, et pro alimento sumerent, quod pro tempore, aut quod fortuito inventum occurrerat, ita ut ipsis rerum vanarum inspectio viderentur retinere comprehensionem intactam, negotiosis curis nequaquam obturbantibus. Unus igitur aliquis ipsorum præter scyphum, ex quo et potum, et cibum sumncbat, aliud possidens nihil; cum pastorum 280 pueros aliquando prospexisset cavis manuun volis, lalicem ori admoventes: 4 Didici, o pueri, ait, abjecto scypho, quod hucusque me latuit, didici perfectionem paupertatis: s et quel ad summam deerat sapientiæ amatorum professionem, a pueris sibi demonstratum ingenue confessus fuit. Sic fuit et ipsi forsitan scopus et ipsum deponere, si possit id fieri, corpus, et cum eo exui ab omni cura ad vitam spectante, nudaque anima vivere sine carnalibus stercoribus, præposito ad philosophiam inexplebiliter desiderio. ΚΕΦΑΛ. Μ'. Ἡμεῖς δὲ οἱ καὶ τοῦ Κυρίου καὶ τῶν ἀποστόλων ἐνηχούντων διὰ παντὸς περὶ τούτου ἀκούοντες, ἐπεὶ μὴ μέχρι νῦν δεδυσωρήμεθα τας θείας αὐτῶν παρ αινέσεις, μηδὲ οἴκοθεν πρὸς τὸ καλὸν αὐτοὶ κεκινήμεθα, τούτους γοῦν ἐντραπῶμεν ὀνειδίζοντας ἡμῖν τῇ ἀκτημοσύνῃ τὸ πολύυλον. Πρέπει γὰρ τούτοις ὑπωπιάζεσθαι, οἷς είναι σεβάσμιοι διὰ τὸ σεμνὸν τῆς πολιτείας ὀφείλομεν καὶ πρωτεύοντες τοῖς δόγμασι, μὴ δευτερεύειν τῷ βίῳ, ἵνα μὴ χεῖρον διακείμενοι Ελλήνων βλασφημεῖσθαι παρασκευάσωμεν τὸ Κυριακὸν ὄνομα τὸ ἐπικληθὲν ἐφ' ἡμᾶς, ἀλλότρια πράττοντες, καὶ ξένα, ὧν ἐκελεύσθημεν πράττειν. Καὶ οἶδά γε πρὸς τῶν ἐντευξομένων ὡς λίαν πληκτικών τὸ εἰρημένον, ἀλλὰ τοῖς ἔξω τῆς μέμψεως, οὐχὶ δὲ καὶ τοῖς πρὸς οὓς ὁ λόγος ὑμῖν. Πέπεισμαι γάρ, ὡς οὐδὲ τούτοις σωφρονισθήσονται τοῖς ἐλέγχοις, νοσούν τες ἀνίατα. Οὐδὲ εἴ τινα τούτων λεχθείη πρὸς τὸ ἐντρέψαι δριμύτερα διορθώσονται τὸ πλημμελὲς ἅπαξ ἀπονιψάμενοι τὴν αἰσχύνην καὶ ἐφ᾽ οἷς ἁμαρ τάνουσιν ἐρυθριῶντες οὐκέτι, ἐπεὶ μηδὲ κατὰ τὸν σοφὸν Σολομῶντα τῷ τοῦ μύρμηκος ἐδυσωπήθη ὁ ὀκνηρὸς παραδείγματι πρὸς τὸ κινῆσαι τὰς χεῖρας, καὶ τὴν ἐπονείδιστον ἐπαισχυνθῆναι ἀργίαν. CAPUT XL. Nos vero qui et Dominum, et apostolos ea de re omnino inculcantes auribus audimus, quandoquidem usque nunc non inflexi sumus divinis illorum exhortationibus, neque sponte nostra ipsi permoti fuimus ad bonum; ab istis saltem pudore suffundamur, qui exprobrant nobis pro paupertate opum copiam; decet enim ab iis sugillari, quibus esse venerandi debemus propter instituti gravitatem, et qui primas obtinemus præ illis ob nostra statuta, minime posteriores fieri vitae modo; ut non pejus quam gentiles degentes efficiamus nomen Domini, quod invocatum est super nos, blasphemari, aliena patrantes, et diversa ab his, quæ facere jussi sumus. Novi sane in eis, qui perlegent, dictum hoc visum iri valde mordax, iis tamen, qui extra querelam hujusmodi sunt, non vero et vobis, ad quos sermo dirigitur. Persuasus quippe sum, quod neque his reprchensionibus temperantiores evadent, qui morbo detinentur incurabili, neque si aliqua ex his dicta sunt asperiora ad convertendum, corrigent quod vitiosum 281 est, semel verecundiam eluentes, et neutiquam ea, in quibus peccant, erubescentes; quandoquidem neque sccundum sapientem Salomonem,

hoc exemplo formicæ piger verecundatus est”, suffunderetur. CAPUT XLI. ' ut moveret manus, et ignominiosæ desidiæ pudore Difficile nempe deponere quam multo tempore possederunt passionem, et habitum dissolvere protelatum longa consuetudine, illis qui non utuntur plurimo studio ad moris pravi correctionem, et inherent ipsi quemadmodum vinculis insolubilibus detenti, quamvis inde digredi possint, adeo ut interdum necessum sit trahi retro uti adhuc deditos, eorum reccralationi, pendentesque ex his, in quibus fuerunt paulo ante, et licet invites referre pedem, assidueque converti ad ea, a quibus diffugere contendunt. Quare pigro Salomon inclamat clara voce: «Vade ad formicam, o piger, et emulare, videns ejus viasos, Profitentibus autem vitam monasticam, implicitis vero sæcularis vite curis ac sordibus, dicit Dominus: • Respi cite volatilia cali, quomodo non seminant, neque metunt, neque congregant in horrea, et Pater vester cœlestis nutrit ipsa 16. Nec hi sic uti jussi sunt, dimiserunt terra curam; nec ille nuns e sinu protulit, preferens satietatis, quæ brevem laborem habet, iudigentiam languidam. lla is, cui diutina consuetulo dominatur, ad iul, quod insuetum est, impervertibilis evadit satis ducens esse in eo, in quo est, licet in confesso sit, quod illud non conducat, quam transire ad insolitum, 282 quamvis manifestam et evidentem contineat utilitatem. CAPUT XLII. Vos vero, o amici Christi, custodes ejus legum diligentes, qui denarios mandatorum duplicatos Domino præfertis, et plusquam debito constitutorum satisfacientes ea, quæ sunt consilii, agere magno studio, libentique animo contenditis, et libero arbitrio mentis supergressi estis, quæ fuerunt constituta servis ad operationem inexcusabilem. Qui convenitis cum Christo in vitae genere, et supra montem, sublimis philosophiæ initiati estis dogmatibus, et ostenditis operibus traditarum rerum certitudinem. Qui apostolica secuti vestigia, ita operamini, ut ne cuiquam sitis graves, et oneri, tantum vero circa hoc occupati, ut tempus magis necessarii operis circa minutiora minime insumatis, præclare tempus dispertientes in modicum corporis usum, et in plurimnam curam animæ. Haec est enin vere conveniens justitiæ distributio, non omnibus partes æquales, sed pro dignitate unicuique præbere; et commensuratum, quodque sufficiens est, porrigere ancillæ debitum, totum vero attribuere heræ, quæ vere domina exsistit, quæque multo dchet honore perfrui. Qui generose et magnanime Christo militatis nequaquam sæcularis vile negotiationibus impliciti, ut complaceatis exercitus imperatori, legitimeque certantes, 10 Pro vi, 6 ** Matth. vi, 26. ΚΕΦΑΛ. ΜΑΡ. Χαλεπὸν γὰρ ἀποθέσθαι πολλῷ χρόνῳ νεμόμενον πάθος, καὶ παραλύσαι ἕξιν μακρυνθεῖσαν μακρά συνηθείᾳ, μὴ πολλῇ σπουδῇ χρησαμένους πρὸς τὴν διόρθωσιν τοῦ πονηροῦ ἔθους, τοὺς ἐνεχομένους αὐτῷ καθάπερ δεσμοῖς ἀλύτοις κατεχομένους κἂν διεκδύ ναι τούτου δυνηθῶσιν, ὅπως ποτὲ ὡς ἔτι προσηρτημένους ἕλκεσθαι ἀνάγκη ὀπίσω τῇ μνήμῃ τῶν ἐν οἷς ἦσαν ἔναγχος, ἀναποδιζομένους, καὶ ἄκοντας, καὶ συνεχῶς ἐπιστρεφομένους πρὸς τὰ ἀφ᾽ ὧν ὑποδιδρά σκειν ἐπείγονται. Καὶ τῷ ὀκνηρῷ γὰρ ὁ Σολομών ἐμβοᾷ διαπρύσιον, ο Ἴθι πρὸς τὸν μύρμηκα, ὀκνηρέ, καὶ ζήλωσον ἰδὼν τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ.» Και τοῖς ἐπαγγελλομένοις μὲν τὸν μονήρη βίον, εμπλεκο μένοις δὲ ταῖς τοῦ βίου ὕλαις, φησὶν ὁ Κύριος, • Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσιν, οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αυτ τά.» Καὶ οὐδὲ οὗτοι ὡς ἐκελεύσθησαν ἀφῆκαν τὴν ἐπιμέλειαν τῆς γῆς, οὐδὲ ἐκεῖνος τὰς χεῖρας του κόλπου προήνεγκεν ἔνδειαν ἀνειμένην προτιμήσας κόρου βραχὺν πόνον ἔχοντος. Οὕτω ὁ τῷ ἐθισμῷ κεκρατημένος πρὸς τὸ ἄηθές ἐστι δυσμετάβλητος, ἀγαπῶν ἐν ᾧ ἐστιν εἶναι, κἂν ὁμολογουμένως εἴη ἀσύμφορον, ἢ μεταβῆναι πρὸς τὸ ἀσύνηθες, καν ἔχῃ πρόδηλον καὶ προφανὲς τὸ ὠφέλημον. Ὑμεῖς δὲ, ὦ φίλοι Χριστοῦ, καὶ φύλακες τῶν αὐ τοῦ νόμων ἐπιμελεῖς, οἱ τὰ δηνάρια τῶν ἐντολῶν διπλασιασθέντα τῷ Κυρίῳ προσφέροντες, καὶ τῇ ὀφειλῇ τῶν διατεταγμένων τὰ ἐκ προαιρέσεως προς φιλοτιμησάμενοι ἑκουσίως, καὶ ἐλευθερίᾳ γνώμης ὑπερβαίνοντες τὰ προστεταγμένα δούλοις πρὸς ἐρω γασίαν ἀπαραίτητον· οἱ συνανελθόντες τῇ πολιτεία Χριστῷ, καὶ ἐπὶ τοῦ ὄρους τὰ τῆς ὑψηλῆς φιλοσο φίας μυηθέντες δόγματα, καὶ τοῖς ἔργοις ἐπιδεικνύ μενοι τὴν τῶν παραδεδομένων ἀξιοπιστίαν. Οἱ τοῖς ἀποστολικοῖς ἀκολουθήσαντες ίχνεσι, καὶ ἐργαζόμε νοι ὡς μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα, τοσοῦτον δὲ ἀσχολούμε. ναι περὶ τοῦτο, μὴ τὸν καιρὸν τῆς ἀναγκαιοτέρας ἐργασίας δαπανηθῆναι περὶ τὰ ἐλάττονα, καλῶς δὲ τὸν χρόνον μερίσαντες εἰς μερικὴν χρείαν τοῦ σώ ματος καὶ εἰς πολλὴν τῆς ψυχῆς ἐπιμέλειαν. Τοῦτο γὰρ ἀληθῶς δικαιοσύνη πρέπουσα, διανέμουσα οὐκ ἱσομοίρως πᾶσιν, ἀλλὰ πρὸς ἀξίαν παρέχειν ἑκάστῳ, καὶ σύμμετρον μέν, καὶ αὐτάρκη ὀρέγειν τῇ παιδίσκῃ τὴν ὀφειλὴν, τὸ δὲ πᾶν ἀπονέμειν τῇ κα ρίᾳ καὶ ὄντως οὔσῃ δεσποίνῃ καὶ πολλῆς ὀφειλούσῃ ἀπολαῦσαι τιμῆς. Οἱ γενναίως στρατευόμενοι καὶ μεγαλοψύχως Χριστῷ, καὶ ταῖς τοῦ βίου πραγματ τείαις οὐκ ἐμπλεκόμενοι διὰ τὴν πρὸς τὸν στρατολογήσαντα ἀρέσκειαν· οἱ νομίμως ἀθλοῦντες, καὶ

τὰς λαβὰς τῶν ἀντιπάλων τῷ λείῳ τῆς ἀκτημοσύνης et adversariorum prehensiones levitate pauperta ὡς ἠλειμμένοι διαδιδράσκοντες, οὐκ ἐχόντων ἧς ἐπιλαβόμενοι ύλης λύσωσι ζημίαν, ή καταβάλωσιν ἐν τῷ σκάμματι, πλεονεξίας κρατήσαντες πάθει, καθάπερ ἡ Αἰγυπτία τῆς ἀμπεχόνης τοῦ Ἰωσὴφ δραξαμένη οὐκ ἂν ποιῆσαι ἰσχύσασα τοῦτο, εἰ ἦν οὕτω γυμνὸς ὡς ὄντως ἀγωνιστὴς ὁ ἀθλῶν· ἀλλ᾽ οὐδὲν καὶ οὕτως ἤνυσε τῶν σπουδαζομένων ἐκείνη κἂν ἐπελά βετο, προσαποδυσαμένου τοῦ ἀθλητοῦ ταῦτα, ἐξ ὧν κατεχόμενος ἐσύρετο βίᾳ, καὶ μετὰ πεῖραν μαθόντης, ὡς ἐξ ἀρχῆς ἔδει γυμνὸν εἶναι τὸν συνοικοῦντα τοῖς πάθεσι, καὶ τούτοις μαχόμενον τοιοῦτον ἐκ προοιμίων προσελθόντα τῇ πάλῃ οἷος ἔφυγεν ὕστε ρον, παντὸς πράγματος προαποδυσάμενον αἰσθητοῦ φροντίδα, καὶ μέριμναν. Τούτοις γὰρ ἡττῶνται, καὶ ἔχοντες τοῦ ἀντιποιεῖσθαι, καὶ ἀφαιρούμενοι, τῇ λύπη, οἱ χρημάτων καὶ κτημάτων ἀντεχόμενοι, καὶ τῆς ἐξ αὐτῶν, ὡς οὐκ ἔδει, παραπολαύοντες ἀηδίας. tis veluti peruncli, evitantes, cum illi haud maleriam 283 habeant quæ vos appreliendentes, damnum, aferant, aut dejiciant prostratos in gradu politi victoria præ aviditatis avara passione: sicut Ægyptia, que vestimentum Joseph arripuit, nunquam illud potuisset facere, si fuisset ipse sic nudus, quemadmodum vere decertans pugil ". Sed nihil et ita obtinuit eorum, quæ illa desiderabat tanto studio, quamvis manus injecit; pugil siquidem indumenta, e quibus quasi comprehensus vi trahebatur, deposuerat exueratque, et post experientiam didicerat, quod ab initio nudum oportebat fore eum, qui simul habitat cum passionibus; et cum illis pugnat, talemque a principio prodire ad luctam, qualis deinde fugit, omnis rei sensibilis exutum cura et sollicitudine. Ab istis quippe vincuntur, tum quod acquirendi desiderio teneantur, tum quod iis spoliati dolore ac moerore premantur qui pecuniis ac possessionibus dediti sunt; sieque, ut non decebat, solam ex iis percipiendo molestiam. Ὑμεῖς δὲ τῶν τοιούτων ελεύθεροι δεσμῶν κατὰ τὸν παρὰ τῷ Ἰὼβ ἀνειμένον ἄγριον ὄνον ἐν ἐρήμῳ καταγελώντα πολυοχλίας πλήθους, μέμψιν δὲ φορολόγου μὴ ἀκούοντα· οἱ καὶ φροντίδος κτημάτων, καὶ δασμολόγων ὀχλήσεως ἀπηλλαγμένοι, οἱ μηδὲν ἔχοντες τῇ κτήσει, καὶ πάντα κατέχοντες τῇ ἐξουσία· οἱ δεύτερον χιτῶνα, κατὰ τὴν Κυριακήν φωνήν, μή κει κτημένοι, καὶ Χριστὸν ἐνδεδυμένοι τὸν πᾶσαν ἔξωθεν προσβάλλουσαν ἀποσοβοῦντα ἐπήρειαν· οἱ ἐπὶ γῆς περιπατοῦντες διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ σώματος, καὶ ἐν οὐρανῷ τῇ προθέσει διάγοντες· οἱ πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς κλήσεως ἐπειγόμενοι προθύμως, καὶ ἰσοταχῶς τοῖς πτηνοῖς τὸν τῆς εὐσεβείας δρόμον ἀνύουτες, οἱ πᾶν ἄχθος της κοσμικῆς μερίμνης τῶν τῆς ψυχῆς ὤμων ἀποτιναξάμενοι, καὶ εὐσταλῶς τὰ ἐμποδίζοντα τῇ προκοπῇ ὑπεραλλόμενοι σκάνδαλα, ἣν παρὰ τῶν προλαβόντων διεδέξασθε ἀγωγὴν, εἰ μὲν ἐπὶ τὸ σπουδαιότερον, ἵνα τι καὶ ὑμεῖς ὡς συμπονήσαντες τοῖς προλαβοῦσιν εἰς ἀκρίβειαν ἔχητε καύχημα, ἐπὶ δὲ τὸ ῥαθυμώτερον μήποτε μεταβά λοιτε, γνήσια τῶν πατέρων τέκνα κατὰ τὴν ἀρετὴν γνωριζόμενα, καὶ οὐ νόθα τῇ παραλλαγῇ τῶν ἔργων κρινόμενα. Οὐ μικρὸν γὰρ ὄνειδος ἐκγόνοις συγγένειαν αὐλοῦσι τὴν πρὸς τοὺς φύσαντας, καὶ μὴ πιο στουμένοις ἐκ τῶν τρόπων τὴν ἀγχιστείαν. Ὡς γὰρ προσώπων χαρακτῆρες, καὶ τὰ ἄλλα τεκμηρία σώματος τῷ ὁμοιώματι διδάσκουσι, τίς τίνος υἱὸς, ἢ πατὴρ, οὕτως ἀγωγαὶ βίων δηλοῦσι, τίνες τίνων εἰτὶ φοιτηταί, καὶ γνώριμοι, λόγῳ μὲν τοὺς θεωρη τικούς, ἔργοις δὲ τοὺς πρακτικοὺς ἑρμηνεύοντες δι δασκάλους. Τί δὲ τὰς πηλίνας σχέσεις παράγομεν εἰς ὑπόδειγμα τῶν ὑπεραναβεβηκότων τα σωματικά παραδείγματα, μικροῖς ἄγαν τὰ ὑπερβαλλόντως μετ γάλα σημαίνειν βουλόμενοι, καὶ σκιογραφίας, οὔτε εἰκόνας οὔσας, τῷ μὴ τετρανῶσθαι τοῖς χρώμασιν CAPUT XLIII. Vos vero ex hujuscemodi vinculis liberi secundum asinum agrestem dimissum apud Job " in solitudine, qui deridet pluribus negotiis perturbatam multitudinem, nec audit querelam collectoris tributorum. Quiet a cura possessionum, et a turbulentia eorum, qui exigunt vectigalia, exempti est's qui nihil possessione retinetis, et omnia obtinetis auctoritate: qui secundam tunicam juxta vocem Dominicam non possidetis ", et Christum induti estis, qui repellit omnem molestiam exterius irruentem; qui perambulatis super terram propter corporis necessitatem, et in 284 ccelo secundum propositum diversamini. Qui ad præmium vocationis animose festinatis adducti, et æque celeriter, atque volucres pietatis cursum perficitis, qui onus omne mundanæ sollicitudinis excussistis abs humeris animæ, et scandala præpedientia progressum expedite superastis quam a majoribus suscepistis vivendi rationem, siquiden ad majus studium, ut et vos cum ita collaboraveritis iis, qui præcesserunt, diligenter, aliquod consequamini decus; ad seguius autem ne rejiciamini germani filii cum sitis patrum secundum virtutem agniti, et minime spurii operum diversitate judicati. Nec enim parva est ignominia posteris cognationem jactantibus, quam habent ad genitores, neque fidem facientibus proximitatis ex moribus. Sicut enim vultuum notæ, et alia corporis argumenta similitudine docent, quis cujusque filius sit, aut pater: ita vite rationes ostendunt, quinam, quorumnam sint sectatores, et noti, verto quidem contemplationi addictos, operibus vero activos magistros eo modo interpretati. Quid vero corporeos, et luteos habitus producimus ad exemplaria corum, quæ exsuperant longe corpo 19 Gen. XXXIX. 13. 28 Job xxxix, 6, 7. 29 Matth. x, 10; Mare. vi, 8; Luc. ix, 3.

cens: έστε μαθηταί, καὶ υἱοὶ τοῦ αἰωνίου Πατρός· οὕτω γὰρ ὑμᾶς ὁ Κύριος καὶ ἀδελφοὺς καλεῖ λέγων· τ Ος· ἂν ποιῇ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, οὗτός μου καὶ ἀδελφὸς, καὶ ἀδελφὴ, καὶ μήτηρ ἐστὶ, ο καὶ υἱοὺς ὀνομάζει τοῦ ἰδίου Πατρὸς, ἐν οἷς, φησί, «Μή μεριμνήσητε τί φάγητε, ἢ τί πίητε· οἶδε γὰρ ὁ Πατὴρ ὑμῶν, ὅτι χρήζετε τούτων ἁπάντων.» Καὶ ὅπως ἡ συγγένεια συνίσταται, καὶ οἰκείωσις για νεται αὕτη, διδάσκει, διδοὺς ἀφορμάς τοῖς εἰς τὴν εὐγένειαν ἀναβῆναι ποθοῦσιν ἐκείνην, καὶ μεταβῆναι εἰς υἱοθεσίαν ἀπὸ δουλείας προαιρουμένοις όταν λέγῃ·· Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ.» Καὶ πάλιν· «Γίνεσθε οικτίρμονες, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος.» Καὶ· «Γίνεσθε εν σπλαγχνοι, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν.» Καὶ· Ἐπὶ πᾶσι γίνεσθε τέλειοι, ὡς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τέλειός ἐστι. rea exempla, parvis valde magna, et supra modum ἀντιπαραβάλλοντες ἐμψύχοις μορφαῖς; Χριστοῦ γάρ excellentia significare volentes, ac delineationes umbraticas, quae nec sunt imagines, quia nequeunt coloribus illustrari, viventibus formis mutuo comparare? Christi enim estis discipuli, et æterni Patris filii; sic enim vos Dominus et fratres vocat di- • Qui fecerit voluntatem Patris mei, qui in calis est, hic meus frater, et soror, et mater est ",, Et filios nominat 285 proprii Patris. In quibus ait: • Ne solliciti silis, quid manducabitis, vel quid bibetis; scit enim Pater vester, quod - istis omnibus indigetis ".» Εt quomodo cognatio consistat, fiatque propinquitas ipsa, docet, dans occasiones iis, qui ad illam nobilitatem ascendere desiderant, et transferri in adoptionem a servitute præeligunt, quando dicebat: ‹ Discite a me, quod mitis sum et humilis corde "., Et rursus: • Estote misericordes, sicut et Pater vester cœlestis s.» Ει: «Estote proni ad miserandum, sicut et Pater vester.» Et: «in omnibus estote perfecli, quemadmodum et Pater vester coelestis perfectus est ".» CAPUT XLIV. Proposita igitur ad imitationem divina natura: Quænam est utilitas ad humana studia collimare, et curiose, atque inaniter laborare, quales, quomodo, et quantum in bono profecere, et quo pacto alii decepti mundanis delectationibus? involvuntur vanis disʻractionibus, non vero hoc solum videre, qua ratione Deo per omnia assimilari licet; quomodo illam comparare potest perfectionen? quibus laboribus antiquam naturæ dignitatem recuperare, fierique desuper simulacrum expressum exemplaris forinæ, et naturam quasi habitum ab exercitatione in virtute sortiri ad versionem in contrarium plane immutabile; quale itaque nobis sufficiet tempus ad imitandum Dei naturam? quale robur ad relingen le diving similitudinis formas nobis subserviet? quomodo erimus, et quando omnia, quæ sunt Dei? possibilis est enim penitus imitatio, 286 quonian illam demandavit, qui scit uniuscujusque vires. Vix a puero quis exorsus, et per omnem ætatem usque ad extremam senectutem usus studio non remisso seipsum efformahit ad exemplar primum virtutis, neglectis vero quibusdam præteritis amnis quomodo contendet? et quantum audaci animo, ut parvo tempore, quod difficultate tanta correxisset in tota vita, emendet? sed neque omnino difficultas plane facit impossibile, nec aggressio sera reddit ambiguum, aut subjicit incipienti desperationem perfectionis; confert quippe et ad finem scopi, et ad viam compendiosam animi intentio celeriter peragens, quod sibi proposuit, urgente, et accelerata promptiladine, et opus quod multo tempore indiget, servans firmiter spatio temporis non habente proportionen aque correspondentem. Hujusce rei testes, ac fidejussores qui ad undecimam horam operarii vineæ venerunt idipsum operati”, quod hi, qui a matutina 30 Matth. XII, 50. *1 Matth.v1,25,32. ** Matth. x1, xx, 6 seqq. Τῆς θείας οὖν προκειμένης φύσεως εἰς μίμησιν, τίς ἐστι χρεία σκοπεῖν τὰς ἀνθρωπίνας σπουδὰς, καὶ περιεργάζεσθαι, τίνες, όπως, καὶ ἐφ' ὅσον τῷ ἀγαθῷ προκεκόμασι, καὶ πῶς ἕτεροι ταῖς κοσμικαῖς δελεα σθέτες τέρψεσιν, ἐγκυλινδοῦνται τοῖς ματαίοις περισπασμοῖ;; Καὶ μὴ τοῦτο μόνον ὁρᾶν, πῶς ἔστι κατὰ πάντα ὁμοιωθῆνα: Θεῷ, καὶ πῶς ἐν ἐκείνῃ γενέσθαι τῇ τελειότητι· καὶ ποίοις πόνοις ἀναλαβεῖν τὸ τῆς φύσεως ἀρχαῖον ἀξίωμα, ἐκμαγείον ἄνωθεν γενομέ νους τῆς πρωτοτύπου μορφῆς, καὶ φύσιν ὥσπερ τὴν ἐξ ἀσκήσεως ἐν τῇ ἀρετῇ ἕξιν πεποιημένους προς τὴν τοῦ ἐναντίου τροπὴν ἀμετάβλητον. Ποῖος τοίνυν ἡμῖν χρόνος ἀρκέσει πρὸς τὸ μιμήσασθαι φύσιν Θεοῦ; Ποία δύναμις ὑπερουργήσει πρὸς τὸ τῆς θείας ὁμοιώσεως ἀναμάξασθαι τους τύπους; πῶς ἐσέμενα καὶ πότε πάντα ὅσα ἐστὶ Θεοῦ; δυνατὴ γὰρ πάντ τως ἡ μίμησις, ἐπειδὴ ταύτην ἐπέταξεν ὁ εἰδὼς ἑκάστου τὴν δύναμιν. Μόλις ἐκ παίδων τις ἀρξάμε νος, καὶ διὰ πάσης ἡλικίας ἐπ' ἐσχάτου γήρως χρησάμενος ἀνενδότω σπουδῇ, μορφώσει πρὸς τὴν ἀρ χέτυπον ἀρετὴν ἑαυτὸν, ἀμελήσας δέ τινα τῶν παρ ῳχηκότων χρόνων, πῶς συντείνει; καὶ πόσον τὸ πρόθυμον, ὡς ἐν ὀλίγῳ κατορθῶσαι καιρῷ τὸ δυσχε ρῶς ἐν πάσῃ τῇ ζωῇ κατορθούμενον; Αλλ' οὐ πάντως ἡ δυσχέρεια ποιεῖ τὸ ἀδύνατον, οὐδὲ τὸ ὄψιμον τῆς έγχειρήσεως ἀμφίβολον, ἢ καὶ ἀπεγνωσμένην υπη τίθεται τῷ ἀρχομένῳ τὴν τελειότητα· ἔχει γὰρ καὶ πρὸς τὸ πέρας τοῦ σκοποῦ, καὶ ὁδὸν ἐπίτομον ἡ πρό θεσις ταχέως ανύουσα τὸ προτεθέν, ἠπειγμένῃ τῇ προθυμίᾳ, καὶ πολλοῦ χρόνου δεόμενον ἔργον ἐμπε· δοῦσα ἐν οὐκ ἀναλογοῦντι καιρῷ. Μάρτυρες ἐχέγγυοι τούτου οἱ τῆς ἐνδεκάτης ὥρας τοῦ ἀμπελῶνος ἐργά ται, τὸ αὐτὸ τοῖς ἐξ ὄρθρου μέχρι δείλης καυσωθεῖσιν έργασάμενοι, καὶ οὐκ ἐμποδισθέντες πρὸς τὸ φθάσει τοὺς προλαβόντας τῇ στενῇ προθεσμία· τοιοῦτον γὰρ ἡ ῥαθυμία, καὶ τοιοῦτον ἡ ἐπιμέλεια· ἡ μὲν γὰρ 33 Luc. v, 53. 3. Matth. v, 43. 25 Matth

μετὰ πολλῆς ἀδείας ἀνύει μικρά, καὶ οὐκ ἄξια λό- hora usque ad meridiem æstu fuerant exusui, nec γου· ἡ δὲ καὶ ἐν βραχεῖ κατορθοί, μεγάλα τῇ impediti, quin assequerentur intra angustias terσπουδῇ παρατρέχουσα τὸ ἀνειμένον ἐκείνοις. mini statuti cos, qui præcesserant. Hoc enim pigritia, et hoc cura diligentior valet. Illa cuin multa vacatione parva perficit, nullius momenti, et quæ neque digna sunt dictu; hæc etiam in brevi magna dirigit studio acriori prætercurrens illis, qui remissius egerunt. Διὰ τοῦτο κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ γεγόναμεν, ἵνα τὰ Ιδιώματα σώζωμεν τῶν χαρακτήρων ἐκείνων, καὶ τῷ ἐπισήμῳ τῆς πολιτείας τοῖς ὁρῶσι παρέχωμεν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιώσεως σαφῆ τὰ γνωρίσματα· • Εγώ, φησὶν ὁ Θεὸς, οἰκτίρμων, καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ δικαιοσύνην διατηρῶν.» Τούτοις γράφεται τοῖς χρώμασιν ἡ τῆς θείας ὁμοιώσεως εἰκών. Οὗτοι χαρακτῆρες τῆς ἀσωμάτου μορφῆς· τούτοις ἐπιγινώσκεται ψυχή, συγγενής οὖσα Θεοῦ, ζηλοῦσα μὲν τὸ ἀπροσδεὲς ἐκείνου πόθῳ τῆς ἀκραιφνούς καθαρότητος, κωλυο μένη δὲ τῷ πρὸς τὸ σῶμα δεσμῷ, ἀλλ' ὅμως ὀλιγο δεεῖ βοῶσα, ὡς ἱμείρεται τοῦ πάντη ἀνεπιδεοῦς τούτου παρέχουσα ἐναργὲς ἐκεῖνο τεκμήριον, καὶ τῷ τέως ἐφικτῷ δηλοῦσα τὴν πρὸς τὰ ἀνέφικτα ἐπιθυμίαν, ἐν οἷς φιλοτιμείται τὰς φυσικὰς ἐκδῦναι ἀνάγ κας δεικνῦσα πόσῃ ἐπιθυμίᾳ καὶ πότῳ πόθῳ τὰ ἐφειμένα κατώρθωσεν, ἀγαθότητα καὶ μακροθυμίαν, χρηστότητα καὶ φιλανθρωπίαν, καὶ πᾶν ὃ σημαίνει φύσιν Θεοῦ κτησαμένη σπουδαίως. Ἔνθα ἦν καὶ τὸ κωλῖον οὐδὲν, τῇ ἐξουσίᾳ χρησαμένη προθύμως, καὶ μετὰ πολλῆς εὐκολίας παρελθοῦσα εἰς ταῦτα, εἰς ἅπερ ἦγεν ἡ δύναμις· ἔνθεν καὶ τετιμημένη τῇ θείᾳ μορφῇ, βραχύ τι κατὰ τὸν Δαβὶδ παρὰ τοὺς ἀγγέλους ἠλάττωται, ὅτε τῷ πηλῷ συμφυρομένη του σώματος, ταῖς ἀνάγκαις προσασχολεῖσθαι τούτου, κἂν πρὸς ὀλίγον, τῇ ἀπαραιτήτω χρεία βιάζηται, ὅλη διόλου τῶν κρειττόνων γλιχομένη φροντίζειν, κακεῖ διάγειν τῇ θεωρία, ἔνθα καθαρὰν ἔχει τὴν εὐφροσύνην, οὐκ ἐπιθολουμένην μνήμη τινὸς ἀηδοῦς. Τίς γὰρ τὸν φεύγοντα θορύβους δημοτικούς, καὶ παραιτούμενον πραγμάτων ὄχλησιν ἐπαχθῶν, ἐκκλίνοντά τε συν ουσίας εἰκαίων, καὶ ἀδιαφόρων ἀνθρώπων, οἴκοι δὲ τὰ πολλὰ σχολάζοντα προσευχαῖς ἡσύχως, καὶ μετ λέτῃ λογίων Θεοῦ, σεμνόν τε κατὰ τὸ σπάνιον τῆς προόδου, καὶ ἐπιεικὴ ὁρώμενον, καὶ ἀτάραχον, συμ παθῆ, καὶ φιλάλληλον, οὐκ ἐρεῖ ζηλωτὴν Θεοῦ ὄyτως, καὶ εἰκόνα τούτου, καὶ μίμημα, τὰς θείας αυγὰς τῆς ἀγαθότητος ἀστράπτοντα ἐκείνης, καὶ χρώμασιν ὥσπερ γλαφυροῖς ταῖς ἀρεταῖς στίλβοντα τὴν ὁμοίωσιν; ΚΕΦΑΛ. ΜϚ'. Ταύτην ἀναζωγραφῶν ὁ Κύριος τὴν εἰκόνα, καὶ πρὸς ταύτην προτρεπόμενος τὴν ὁμοίωσιν τοὺς ἑαυ τοῦ μαθητὰς, καὶ διδάσκων, πῶς ἔστι τῇ μιμήσει γίνεσθαι Θεὸς, ἔλεγεν, ὡς ἤδη είρηται, ο Γίνεσθε οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος εἰκτίρμων ἐστὶν, ο ἄφθονον παρέχων ἰσοτιμίαν τοῖς CAPUT XLV. Idcirco ad imaginem Dei facti sumus, ut illarum formarum proprietates conservemus, et insigni conversatione præbeamus aspicientibus luculentas notitias 287 similitudinis, quam gerimus erga illum. «Ego (inquit Deus) miserator, et misericors, et longanimnis, et justitiam observans 36. Hisce describitur coloribus divinæ similitudinis imago. Ilæ notæ sunt formæ incorporea; istis agnoscitur anima Dei esse cognata, optans zelo ardenti non indigentiam illius desiderio intaminatæ puritatis, impedita vero co, quo illigatur corpori, vinculo, sed simul ac aliqua re parva eget, clamans, et illud exhibens evidens indicium, quod percupit omnino re nulla sic indigere; et per id, quod assequi potuit, ostendens, quam habeat ad ea, quæ minime adhuc assequi potest, cupiditatem, in eo quod e naturalibus necessitatibus emergere nititur, declarat quanto desiderio, et quanto amore perfecit ea, quæ sunt permissa, scilicet bonitatem et longanimitatem, benignitatem et humanitatem, et omne quod Dei naturam designat, studiose possidens. Ubi nihil erat, quod obsisteret, utens auctoritate animose, et cum magna facilitate ad ista progrediens, ad quæ vires deduxerunt; inde, et honestata divina spc cie paululum quid juxta David imminuitur ab angelis ", quando corporis luto involuta, hujus mecessitatibus vacare, etsi ad exiguum tempus` irrecusabili cogatur indigentia, tota universim curare gliscens meliora, et ibi transigere vitam contemplando, ubi puram lætitiam habet, nullius injucundæ rei memoria perturbatam. Ecquis enim tumultus populares fugientem, recusantem turbam tristium graviumque negotiorum, declinantem congressus vanorum et indifferentium hominum, domi multum vacantem orationibus quieto 288 cum silentio, et meditatione sermonum Dei, honestum, raroque prodeuntem, visu composito modestumn et inperturbatum, compatientem, mutuoque amantem, non dicet vere Dei fore æmulatorem, et ipsius imaginem, atque simulacrum, qui illius bonitatis divinos splendores emittat, et virtutibus quasi coloribus perelegantibus illustret similitudinem? CAPUT XLVI. Istam Dominus imaginem repingens, et ad cam similitudinem adhortans discipulos suos, el elorens, qua ratione quis imitatione Deus effici valeat, dicebat, quemadmodum jam effatum est: ‹ Estote misericordes, sicut et Pater vester cœlestis misericors est 38 › præbens honoris æqualita'em citra 38 Psal. Lxxxv, 45. s Psal. vult, 6. 38 Luc. v, 50.

invidiam his, qui ad hunc honorem conscendere εἰς ταύτην ἀναβῆναι βουλομένοις τὴν τιμήν. Καὶ γάρ volunt. Etenim ab invidia purus est, sicut et vere ab omni alia passione, Deus, gaudetque his, qui assequi conantur eamdem gloriam, quam ipse habet nbi siquidem de ea imminui contingit illi communicatione ipsius ad alios, neque invidet his, qui efficiuntur studio id, quod ipse natura exsistit, immutabilis, et invariabilis semper manens, et intra hanc immutabilitatem habitu constitutam onnes voleus esse. Homines enim habentes bonorem convenientem, et non convenientem, aliorum invident felicitati jure merit, quod suspicentur, in quibus gloriantur, vinci celebritate; et vereantur, ne iis, qui ex humili ipsis approximant, provehuntur que ad parem honorem, quandoque appareant inferiores, iuvident ipsis rationabiliter, ut aestimant, 289 cum velint in omnibus potiores cunctis esse, neque sustineant sibimctipsis superiorem omnino habere propter gloriæ amorem, Deus autem propriam habens ex se possessam gloriam, omnibus illam libenter communicat, nulloque afficitur detrimento. Exercitatio quippe nunquam antecellit naturam, etsi habitus multo fiat exercitio, nec ipsam suo excutit e primatu, quamvis videatur in secundis excellere, propriumque cognoscat progres sum, et erga supereminentem sese non insolentius efferens injuriose, in concesso procedat honore, neque sibi vindicet supergredientem. Ita Paulus retro subsecutus sermones Domini, efformat similiter in unoquoque imaginem ipsam declarans – ipsisniet proprietatibus similitudinem invariabilem. Ait enim: «Estote imitatores Dei 85';» et qua ratione illud perdicitur, absolvit, dicens: «Estole invicem benigni, misericordes, vobis condonantes, si quis habeat querelam adversus aliquem, quemadmodum et Christus condonavit nobis 3;» et rursus: ‹ Induite vos ut electi Dei, et sancti, et dilecti viscera misericordiæ, benignitatem,. humilitatem, mansuetudinem, longaninitatem 4, volens hisce nos exornare prærogativis, quibus divina resplendet forma, quæ hominuín est amatrix. CAPUT XLVII. Hoc denotat figurans Deum, et hominem, qui Deum imitari affectat; æquum scilicet esse, patientem injuriarum, non irascentem, non invidum, beneficam, compatientem, malorum nequaquam reminiscentem, 290 amantem bonorum, benignum, honore parilem, utilem, communicantem, accuratum, et curam omnium gerentem; non ambitiosum, utque verbo omnia complectar, quibus abundantiam bonitatis manisfestat Deus, ‹ qui solem oriri facit super malos et bonos. et pluit super justos atque injustos ";» per læc noscatur inilator esse illius, studens in omnes, quoad benefcentiam, æqualis permanens, el erga amicos, et erga eos, qui malevole sunt dispositi; ac licet injuriam patiatur, reddens pro malo bonum, et ** Ephes. V, 1. 39 Coloss. 11, 13. 40 ibid. 12. ἐστι καθαρὸν φθόνου ἔτι, καὶ παντὸς ἀληθῶς ἄλλου πάθους τὸ θεῖον, χαῖρον τοῖς ἀντιποιουμένοις τῆς αὐτῆς δόξης αὐτῷ, ἐπεὶ μὴ ἐλαττούσθαι ταύτης τῇ πρὸς ἄλλους πέφυκε κοινωνία, μηδὲ βασκαίνειν τοῖς τοῦτο τῇ σπουδῇ γενομένοις, ὅπερ ἐστὶ τῇ φύσει απ τὸ, ἄτρεπτον, καὶ ἀναλλοίωτον μένον ἀεὶ, καὶ τῆς ἐκτικῆς ἀτρεψίας ἅπαντας εἶναι θέλων εντός. ᾿Ανθρωποι μὲν γὰρ συμβαίνουσαν, ἀποσυμβαίνουσαν ἔχοντες τὴν τιμήν, ταῖς ἑτέρων βασκαίνουσιν εὐτ πραγίαις εἰκότως, τὸ παρευδοκιμηθῆναι ἐν οἷς ἀδρύνονται ὑφορώμενοι, καὶ τῶν ἐκ τοῦ ταπεινοῦ προσεγγιζόντων αὐτοῖς πρὸς τὸ ἰσότιμον τὴν προ κοπὴν δεδοικότες, μήποτε φανώσιν ήσσονες, βασκαίνουσι τούτοις, ὡς δοκοῦσιν εὐλόγως, κρείττονες ἐν πᾶσιν ἁπάντων εἶναι βουλόμενοι, καὶ ἔχειν αὐτῶν ἀνώτερον ὅλως διὰ τὸ φιλόδοξον οὐκ ἀνεχόμενοι· Θεὸς δὲ τὴν οἰκείαν δόξαν ἔχων αὐτόκτητον, πᾶσιν ἀδεῶς ταύτης μεταδίδωσι, μηδὲν ἀδικούμενος. "Ασκη σις γὰρ οὐ πλεονεκτεί φύσιν ποτέ, κἂν ἕξις γένηται τῇ πολλῇ γυμνασίᾳ, οὐδὲ παρωθεῖται τῶν πρωτείων αὐτὴν, κἂν ἐν τοῖς δευτέροις διαπρέπειν δοκῇ, καὶ τὴν ἰδίαν γνωρίζουσα προκοπὴν, καὶ εἰς τὴν ὑπερἔχουσαν οὐκ ἐξυβρίζουσα, τῇ συγκεχωρημένη στο χοῦσα τιμῇ, καὶ οὐ σφετεριζομένη τὴν ὑπερβαίνου σαν. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος κατόπιν βαίνων τῶν τοῦ Κυρίου λόγων, εἰδοποιεῖ ὁμοίως τὴν ἐν ἑκάστῳ εἰκόνα τοῖς αὐτοῖς αὐτὴν τρανῶν ἰδιώμασι πρὸς τὸ τῆς ὁμοιώσεως ἀπαράλλακτον· φησὶ γάρ· «Γίνεσθε μια μηταὶ Θεοῦ,» καὶ ὅπως κατορθοῦται τοῦτο, ἐξω εργάζεται, λέγων· «Γίνεσθε εἰς ἀλλήλους χρηστοί, εὔσπλαγχνοι, χαριζόμενοι ἑαυτοῖς, ἐάν τις πρός τινα ἔχῃ μομφήν, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἐχαρίσατο ἡμῖν.» Καὶ πάλιν·. Ενδύσασθε ὡς ἐκλεκτοὶ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἅγιοι καὶ ἠγαπημένοι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, χρη στότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν τούτοις καλλωπίζεσθαι, ο θέλων ἡμᾶς τοῖς πλεον εκτήμασιν, οἷς λάμπει φιλάνθρωπος οὖσα ἡ θεία μορφή. Τοῦτο χαρακτηρίζει Θεὸν, καὶ ἄνθρωπον ζηλοῦντα Θεόν, τὸ ἐπιεικές, τὸ ἀνεξίκακον, τὸ ἀέργητον, τὸ ἀβάσκανον, τὸ εὐεργετικὸν, τὸ συμπαθὲς τὸ ἀμνησίκακον, τὸ φιλάγαθον, τὸ χρηστὸν, τὸ ἰσότιμον, το ὠφελητικὸν, τὸ κοινωνικὸν, τὸ κηδεμονικόν, τὸ ἀφιλό τιμον, καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, οἷς τὸ δαψιλὲς τῆς ἀγα θότητος ἐπιδείκνυται Θεός, ο τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ πονηροὺς, καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχων ἐπὶ δικαίους, καὶ ἀδίκους· ν τούτοις ὅπως γνωρίζηται ὁ μιμητής είναι σπουδάζων ἐκείνου, πᾶσι πρὸς εὐργεσίαν ἴσος, καὶ φίλοις, καὶ δυσμενώς διακειμένοις διαμένων, καν πάσχῃ κακῶς ἀμειβόμενος ἀγαθῷ τὸ κακὸν, καὶ τοὺς ἀδικοῦντας ἐντρέπων, οὐ μόνον τῷ μεγαλοψύχως τὰ παρ' αὐτῶν φέρειν τολμώμενα, ἀλλὰ καὶ τῷ κᾶν, ὅπερ ἂν δύνηται, τὸ καλὸν ἐνδιαθέτως ἐπιδείκνυσθαι *1 Matth. v, 45.

quæ ab ipsis attentantur, magnanime ferendo, verum et omne, quod poterit bonum ex animi affectu. exhibendo. Nemo enim adeo peregrinus, et penitus extraneus a natura humans, et a jure gentium evasit exercendo sese in malitia, ut non eum pudeat, cum in his, quæ passus est, possit paria reddere, atque in bonum ui sua potestate, erubescendo et in his, in quibus injuriam intulit, quasi ex debito gratias e contra recipiendo, quin seipsum quidem convenienter condemnet malitiæ; admiretur autem jure merito ob amorem sapientiæ illum, cujus exemplo elongandi se a malitia juramen babuit, et transitum faciendi ad bonum experimento cognitum; talis omuino deinceps et ipɛo Οὐδεὶς γάρ ἐστιν οὕτω ξένος πάντη καὶ ἔκφυλος injuriam inferentes pudore suffundens, non solum, ἀσκήσει πονηρίας γενόμενος τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ὡς μὴ δυσωπεῖσθαι τοῖς οἷς πέπονθεν ἀντιδρᾶσαι τὰ ίσα δυνάμενον, καὶ τῇ δυνάμει ἐπ' ἀγαθῷ κεχρημέν νον, καταδυόμενος ἐφ᾽ οἷς ἀδικήσας τὰς τοῦ ὠφεληκότος ἀντιλαμβάνει χάριτας, κακίζων μὲν ἑαυτὸν τῆς πονηρίας εἰκότως, θαυμάζων δὲ τῆς φιλοσοφίας εὐλόγως ἐκεῖνον, οὗ τῷ παραδείγματι τὸ ἀποστῆναι της πονηρίας ὠφέληται, καὶ μεταβαλεῖν ἐπὶ τὸ γνωσθὲν τῇ πείρᾳ καλὸν τοιοῦτος πάντως λοιπὸν, καὶ αὐτός τοῖς ἐπιβούλοις γενόμενος, οἷον ἔσχε τὸν ἐπιβουλευθέντα εὐεργεσίαις χειρωσάμενον τὴν πονηρίαν πρὸς τὸ ἔνσπονδον. Καὶ τούτοις μὲν ἦν ἱκανὸς ὁ Παῦλος παιδεῦσαι τοὺς εὐπειθεῖς τὸν σώφρονα βίον, εἰδὼς δέ τινας καὶ δυσαγώγους πρὸς τοῦτο, πλείοσιν ἄλλαις νουθεσίαις ἀπάγειν ἡμᾶς εὐμηχάνως πειρᾶται τῆς electus insidiatoribus, qualem habuit eum, cui ματαιότητος, εὐφήμοις ονόμασι ενάγων πρὸς τὸ ἕνα θεσμον, ποτὲ μὲν, «Θεοῦ ναός έστε, ο ποτὲ δὲ, «Ως τέκνα φωτὸς περιπατεῖτε.» Καὶ πάλιν, «Αξίως τοῦ Εὐαγγελίου πολιτεύεσθε.» Καὶ αὖθις· ο Τὰ σώ ματα ὑμῶν μέλη Χριστοῦ ἐστι· καὶ ἄλλοτε ἁγίους ἡμᾶς καὶ ἀμώμους καλεῖ, ἄλλοτε, ἄμεμπτα, ἀκέραια τέκνα Θεοῦ, καὶ ἀμώμητα. Ταῦτα ὡς παρόντα μαρτυρῶν, ἃ τέως οὐ παρόντα κτήσασθαι δεῖ, ἵνα μὴ ψευδέσιν ἐγκωμίοις υπωπιαζώμεθα, χαίρωμεν δὲ ταῦτα προσαγορευόμενοι, ἃ καὶ τοῖς ἔργοις ἐσμέν, ἀληθῆ τὴν μαρτυρίαν τῇ συνειδήσει, καὶ οὐκ εἰρω νεία, γνωρίζοντες· καὶ ἑξῆς δὲ πολλὴν τῆς ἡμετέρας προκοπῆς φροντίδα ποιούμενος, καὶ ὅπως ἡμᾶς παντί τρόπῳ καταστήσῃ εἰς ἄνδρα τέλειον,εἰς μέτρον. ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ μεριμνῶν, πα- dibus suggillemur. Gaudeamus autem de hisce σαν πάντοθεν κινεῖ μηχανὴν οὐδὲν παραλιμπάνων τῶν συντελούντων πρὸς τοῦτο. fuerat insidiatus, qui beneficiis superavit, malitiam ad confœderationem. Et ista quidem Paulo satisfuissent, ut erudiret dociles ad vitam temperantem. Sciens vero aliquos ad id difficile adduci, pluribus aliis adhortationibus abducere nos ingeniose tentat, a vanitate 291 nominibus celebribus inducens ad rectan legem; aliquando quidem: Dei templum estis "; > nonnunquam vero: «Uti filii lucis ambulate “ ;» et iterum: «Diyne Evangelio conversanini “;» et rur sum: «Vestra corpora sunt membra Christi;» et alias nos sanctos et immaculatos vocat, alias irreprehensibiles, et sinceros Dei filios, et inculpatos 46. Hæc tanquam præsentia contestans, quæ adhuc non præsentia oportet acquirere, ut ne falsis latt- $6 compellati, quæ ex operibus sumus, verum testimonium conscientia, et non. ironice agnoscentes. suscipiens utque nos omni modo in virum persollicitus exsistens omnem penitus movet Deinceps vero, multam nostri progressus curam fectum constituat ad mensuram ætatis plenitudinis Christi * machinam, nibil derelinquens eorum, quæ ad hoc perficiendum conferunt. Αὐτίκα γοῦν νεκροὺς εἶναι βούλεται, καὶ ἐσταυ ρωμένους τῷ κόσμῳ, οὐδενὸς οὐ τῶν ἡδέων τούτων, οὐ τῶν λυπηρῶν λαμβάνοντας αἴσθησιν· ἐπειδὴ κατ' αὐτὸν παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, μικρὰ καὶ λυποῦν ὡς σχῆμα, καὶ εὐφραῖνον ἐν τῇ παρόδω, ὁμοίως μικρά, οὐ χρονίζοντα, οὐδὲ μακρᾷ τῇ παραμονῇ τὴν ἑκατέρων ποιούμενα αἴσθησιν, ὀξυτάτῃ δὲ παρατρέχοντα φορᾷ, καὶ μνήμης ἐν τῇ ψυχῇ ἔχνος οὐ καταλιμπάνοντα τῇ ταχύτητι. Φησὶ γοῦν· «Απο εθάνετε τῷ κόσμῳ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ, ἄλλην ζωὴν εἰδὼς μετὰ τὸν εἰρημένον θάνατον, ἣν ζῶσιν οἱ συναναστάντες Χριστῷ, τὰ ἄνω ζητοῦντες καὶ φρονοῦντες, ἀποθανόντες ἀπὸ τῶν στοιχείων τοῦ κόσμου, καὶ οὐκ ἔτι ζῶντες ἐν αὐτοῖς, ὡς τινες, οἷς ἐπιτιμᾷ λέγων, «Εἰ ἀπεθά νετε ἀπὸ τῶν στοιχείων τοῦ κόσμου, ο τί ὡς ζῶντες ἐν τῷ κόσμῳ δογματίζεσθε; μὴ ἅψῃ, μηδὲ γεύση, μηδὲ θίγης· πάντα γὰρ εἰς φθοράν τῇ ἀποχρήσει τοῖς παύσασι τῷ θανάτῳ τὴν πρὸς αὐτὰ τῆς ὀρέξεως 49 1 Cor. 111, 16; 1 Cor. vi, 16. *7 Ephes. iv, 13. '68 1 Cor. vil, CAPUT XLVIII. Statim igitur mortuos esse vult, et crucifixos mundo, nullius neque delectabilium istarum rerum, neque nolestarum sensus esse participes, quoniam secundum ipsum præterit figura hujus pundi “8;, et tam quod affert dolorem, parum cruciat, quam quod delectat per transennam similiter parum solatur. Utrumvis enim nec diuturno tempore perdurat, nec prolixe perseverans sensum afficit; transcurrit vero velocissimo motu, et in anima vestigium memoriæ nullum præ celeritate relinquit. (Ait itaque): «Mortui enim estis mundo, et vita vestra in Deo cum Christo abscondita est 49: › aliam vitam sciens fore post præfatam mortem, qua vivunt, qui cum Christo consurrexerunt, 292 querunt ea, que sursum sunt, sapiuntque, mortui ab clementis mundi, et nec adhuc viventes intra ipsos, ut quidam, quibus succenset dicens: ‹ Si mortui estis ab elementis mundi vo;» ecquid quasi viventes in mundo so • Ephes. v, * Philipp. 1, 27. Coloss,!!!, 5. 50 Coloss. 11, 45 1 Cor. VI, 46 Coloss. 1, 22.

decernitis, ne langas, neque gustes, nee attingas; ὁρμήν. Ἀλλὰ καὶ παραστήσατε ἑαυτοὺς, λέγει, τῷ ' Θεῷ ὡσεὶ ἐκ νεκρῶν ζῶντας· μέρει μὲν τεθνάναι θέλων ἡμᾶς, ᾧ τὰ τῆς ἐπιθυμούσης κατὰ τοῦ πνεύ ματος σαρκὸς ἐνεργεῖται πάθη, μέρει δὲ ζῆν ἐγχε λευόμενος ᾧ τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπιτελεῖται πρὸς τὸ ἀρέσκον Θεῷ. Τούτου χάριν καὶ θυσίαν ζῶσαν ὀνο μάζει τοὺς νεκρώσαντας τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἐν καινότητι ζωῆς περιπατοῦντας, οὔτε πρὸς τὰ φαῦλα κινουμένους νεκρωθείσης τῇ θυσίᾳ τῆς πρὸς ταῦτα δυνάμεως, οὔτε ἀργοῦντας τῶν καλῶν, ἐπειδὴ ζῶσα ὄντες θυσία τὴν πρὸς τὰ χρήσιμα ἰσχὺν οὐ συν ἀνεῖλον τῇ πρὸς τὰ οὐ καθήκοντα ῥώμῃ, ἀκμαζούση δὲ αὐτῇ, καὶ νεαρᾷ κέχρηνται κατὰ τοῦ πάλαι τῆς σαρκὸς πολεμίου φρονήματος οὐκ ἐξελκόμενοι λοι πὸν ὑπὸ τῶν τ[οι]ούτων ἀλόγων ἐπιθυμιῶν διὰ τὸ μετ ταβεβηκέναι παντελῶς ἐκ τῆς σωματικῆς εἰς πνευματικὴν ἀγωγὴν, καὶ ζῆν οὐκ ἔτι ἐν σαρκί, ἀλλὰ πνεύματι. omnia etenim ad corruptionem abusu his qui præ morte, ad illa cupiditatis impetu ferri desierunt. Sed et vosmetipsos, inquit, Deo exhibete, velut e mortuis viventes; ea parte quidem emori nos voleus, qua passiones concupiscentis adversus spiritum carnis operantur ea vero parte vivere præcipiens, qua virtutis opera perficiuntur ad placendum Deo. Hac de causa hostiam quoque viventem nominat eos, qui mortificarunt membra super terram s, et in novitate vitæe ambulant 6s nec ad prava moventur mortificata per immolationem potentia, quæ circa ea est, neque pigrescunt ad bona, quandoquidem cum sint hostia vivens, vim, quam babent ad utilia, non abstulerunt simul cum robore, quod est ad minime decentia, ipsa autem usi sunt efflorescente, et recente, contra carnis antiquum adversarium sensum, haud attracti deinceps ab ejus irrationalibus concupiscentiis, quia perfecte sationem, et vivunt non amplius in carne, sed spiritu. CAPUT XLIX. verIstis etenim videtur dicere: Non estis in carne, verum in spiritu ", adhuc circumdati carnea massa, nullo modo tamen etiamnum impediti ullatenus ab ea, • quia non regnat peccatum in ipsorum 293 mortali corpore 85 › neque adhuc Lyrannice, ac vi compellit ad obediendum propriis jussis, et ejus qui repugnat legi mentis, saturque iu nenibris infirmi ", quo captivum eum redigat in servitutem sub lege peccati, imo econtra redactus ipse sit in obedientiam mandatorum Christi, et succumbat serviliter melioribus legibus. Quibus congaudere Paulus monens secundum interiorem hominem, dicit: «In promptu habens ulcisci omnem inobedientiam 57 et adversus ca, quibus deceptus quandoque erraverat pugnam redintegraturum se denuntians, adhibito deinceps studio, contra ea operando laboribus in corpus pro virtute susceptis, quæ illectus rebus oblectantibus ab ipso passus fuerat. Quænam enim, et cujusmodi et quonam pacto hæc ultio facta sit edocet Romanos, scribens: • In quibus, inquit, sicut exhibuistis membra vestra servire immunditiæ, et translati sunt e corporca in spiritalem conver. ΚΕΦΑΛ. ΜΘ'. Τούτοις γὰρ καὶ λέγειν ἔοικεν· «Οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν πνεύματι, ο ἔτι μὲν περικειμένοις τὸν σαρχικὸν ὄγκον, οὐκ ἔτι δὲ παρενοχλουμένοις ἐν οὐδενὶ παρὰ τούτου τῶν μὴ βασιλεύειν ε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῷ θνητῷ αὐτῶν σώματι, ο μηδὲ τυραννικῶς ἔτι βιάζεσθαι πρὸς ὑπακοὴν τῶν ἰδίων ἐπιταγμάτων τοῦτ᾽ ἀντιστρατευομένου τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς, τοῦ ἐμε πολιτευομένου ἐν τοῖς μέλεσιν ἀσθενοῦντος, αἰχμαλω τεῦσαι τῷ νόμῳ τῆς ἁμαρτίας, ἀνταιχμαλωτευομένου δὲ πρὸς ὑπακοὴν τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ, καὶ εἴκοντος δουλικῶς τοῖς κρείττοσι νόμοις, οἷς συνήδεσθαι ὁ Παῦλος κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπόν φησιν· ὁ Ἐν ἑτο!- μῳ πᾶσαν ἔχων ἐκδικῆται παρακοήν· ἡ ἅπερ ἀπατη θεὶς ἐσφάλη ποτέ, ταῦτα ἀναπαλαίσειν ἐπαγγελλόμε νος τῇ μετὰ ταῦτα σπουδῇ τῷ δρᾶσαι τοῖς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς εἰς τὸ σῶμα πόνοις ἅπερ δελεασθεὶς τοῖς ἥδουσιν ἔπαθε παρ' αὐτοῦ. Τίς γὰρ ἡ τοιαύτη, καὶ ὅπως γινομένη ἐκδίκησις, ἐκδιδάσκει Ρωμαίοις γράφ φων, ἐν οἷς φησιν, ο Ωσπερ παρεστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν δοῦλα τῇ ἀκαθαρσίᾳ καὶ τῇ ἀνομίᾳ εἰς τὴν ἀνομίαν, οὕτω παραστήσατε αὐτὰ δοῦλα τῇ δικαιοσύνη εἰς ἁγιασμόν.» Ισασι δὲ, τίς, καὶ ὅσος ὁ κόπος οἱ iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibete ipsa " μεταρυθμίζειν πονηρὰν ἕξιν εἰς ἀγαθὴν βιαζόμενοι servire justitiæ in sanctificationem 58: ) sciunt vero quis, et quantus sit labor, qui coguntur transmutare pravam habitudinem in bonam a consuetudine veluti tyrannide oppressi; unde et qui valile contendendo processisse videntur indefessis laboribus, dum consuetudo celeriter, quemadmodum per catenam, retro trahit, inde facile subtus reverluntur, et persæpe multus labor tandiu efficitur inutilis, donec sæpius secedentes, et crebro repedantes possint paulatim averti ab illis vitiis, in quibus fuerant educati, atque traducere statum *1 Galat. v, 17. 8711 Cor. x, 6. 53 Col. 111, 5. 55 Rom. vi, 19. τῇ συνηθείᾳ τυραννούμενοι· καὶ ὅπερ ἐν τῷ σπουδαζομένῳ δοκοῦσι προκόπτειν πόνοις ἀτρύτοις, τοῦ θ' ὑπονοστοῦντες ῥᾳδίως τοῦ ἔθους αὐτοὺς καθάπερ ἐκ δεσμοῦ συντόμως ἕλκοντος εἰς τοὺπίσω, καὶ τὸν που λύν πόνον πολλάκις ποιοῦντος τέως ἀνόνητον ἕως πολλάκις ἀναχωροῦντες, καὶ πολλάκις αναποδιζόμε ναι δυνηθῶσι κατ' ὀλίγον ἀποστῆναι τῶν ἐν οἷς ἦσαν λείως ἀπὸ τῶν χειρίστων ἐπὶ τὰ κάλλιστα, ὡς χρησι γεγενημένοι κακῶν, καὶ τὴν διάθεσιν μεταγαγεῖν τεμεύειν ταῦτα τὰ μέλη κατὰ τῶν πολεμίων παθῶν, ὅπλα δικαιοσύνης ἐξ ὅπλων ἀδικίας γενόμενα, καὶ ns Rom. vi, 4. 5. Rom. viu, 9. ss Rom. vi, 12. ss Rom. vul,

τούτοις ἐνδίκως χειρούμενα, οἷς πρότερον παρανόμως perfecte a pessimis ad optima, ut inserviant utiliter ὑπούργει πρὸς ὄλεθρον τῶν κεκτημένων. membra ipsis adversus passiones hostiles arma justitiæ facta ex armis injustitiæ, atque istis juste subjecta, 294 quibus prius injuste ministrabant að perniciem possidentium. CAPUT L. Oculus quippe intuens bona ejus qui prope est, quando menten commovent ad concupiscentiam, vel invidiam, armatura efficitur iniquitatis; praparans autem se ut gratias agat datori, evadit armatura justitiae; et lingua, qua malignis accusationibus atque calumniis inservit; ac manus quæ avaris rapinis cooperatur; et cor, quod versutas fabricatur cogitationes; unumquodque apparat se ad terminum cum prehendendum, cujusmodi habuit propositum, male ominatum congrue suscipit appellationem; si adimpleat vero dexterain et utilem ordinationem, accipit dignam opere denominationem; operatur quippe legitime, et celebribus vocabulis honestatur. Quandoquidem igitur et hostiæ estis viventes ad rationabile obsequium beneplacentes Deo, et commortui estis Christo,consepulti ipsi " secundum quod mortui estis mundo, et consurrexistis ad sapiendum ea, quæ sursum sunt, ubi Christus est in dextera Dei sedens "¹, et conversationem habėtis in cœlo 62, ante resurrectionem degentes eam vitam curis vacuam, quam post resurrectionem secundum angelos degetis, et quam supponens possibilem Paulus dicebat: Si quopiam modo occurramus in exsurrectionem mortuorum › cum prævenisset tempus vitæ ratione, quæ tempus illud deceat, etsi non eo usque se pervenisse, ubi erat, prætexeret, humili sensu occultans virtutis dignitatem; et: «Lux estis, et sal mun- «li 6, 295 moribus quidem austeris astringendo eos, qui dissoluti sunt negligentia, neque procul absunt a corruptione, fulgentes vero insigni conversatione, et eos quoque, qui e vident opera vestra bona, › juxta Dominicam vocem, ad glorificationem e Patris vestri, qui est in cœlis 68, 9 excitando permanete in bono, aut et magis in his progrediamini. Incitamentum tardioribus effecti in * his, in quibus superiores evasistis, duplicem Οφθαλμὸς μὲν γὰρ ὁρῶν τὰ τοῦ πλησίον καλά, ὅταν κινεῖ πρὸς ἐπιθυμίαν ἢ βασκανίαν τὸν νοῦν, ὅπλον γίνεται ἀδικίας, εὐχαριστεῖν δὲ τῷ δεδωκότι παρασκευάζων, ὅπλον δικαιοσύνης καθίσταται· καὶ γλῶσσα κακηγορίαις καὶ διαβολαῖς διακονοῦσα, καὶ χεὶρ ὑπουργοῦσα πλεονεκτικαῖς ἁρπαγαῖς, καὶ καρδία τεκταινομένη λογισμούς πανούργους κατασκευάζοντας ἕκαστον τούτων πρὸς τὸ λαβεῖν πέρας, οἷον ἔσχεν ἡ πρόθεσις δύσφημον εἰκότως δέχεται την προσηγορίαν, δεξιὰν δὲ πληροῦντα καὶ συμφέρουσαν τάξιν, ἀξίαν τοῦ ἔργου τὴν ὀνομοσίαν λαμβάνει, ἐνεργοῦντα νομίμως, καὶ ἀοιδίμοις κλήσεσι σεμνυνόμενα. Ἐπεὶ οὖν, καὶ θυσία ἐστὶ ζῶσα εἰς τὴν λογικὴν λατρείαν εὐάρεστον τῷ Θεῷ, καὶ συναπεθάνετε τῷ Χριστῷ συνταφέντες αὐτῷ κατὰ τὸ νενεκρῶσθαι τῷ κόσμῳ, καὶ συνανέστητε εἰς τὸ τὰ ἄνω φρονεῖν οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καθήμενος, καὶ τὸ πολίτευμα ἔχετε ἐν οὐρανῷ πρὸ τῆς ἀναστάσεως τὴν μετὰ τὴν ἀνάστασιν βιοῦντες ἀμέριμνον κατὰ τοὺς ἀγγέλους ζωήν, ἦν καὶ δυνατὴν ὑποτιθέμενος Παῦλος ἔλεγεν· • Εἴπως καταντήσωμεν εἰς τὴν ἐξανάστασιν τὴν ἐκ νεκρῶν, ο φθάσας τὸν καιρὸν τῇ πρεπούσῃ τῷ καιρῷ ἐκείνῳ διαγωγῇ, κἂν οὐκ ἐφθακέναι τέως, ἦν ἐντὸς ὑπεχυρίζετο οὗ ταπεινῷ φρονήματι κρύπτων τῆς ἀρετῆς τὸ ἀξίωμα· καί· ι Φῶς ἐστε, καὶ ἅλας τοῦ κόσμου» αὐστηρῷ μὲν στύφοντες ἤθει τοὺς ἀδιαφο ρία διακεχυμένους, καὶ ὄντας σήψεως οὐ μακράν, λάμποντες δὲ τῷ ἐπισήμῳ τῆς πολιτείας, καὶ ι τους ὁρῶντας τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα,» κατὰ τὴν Κυριακὴν φωνὴν, ἐπὶ δοξολογίαν τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός ὑμῶν διεγείροντες, ἐπιμένετε τῷ καλῷ, ἢ καὶ μᾶλλον ἐν τούτοις προκόπτετε, προτροπὴ τῶν ῥαθυμοτέρων, ἐν οἷς πλεονεκτεῖτε, γινόμενοι, διπλοῦν ἐκ τούτου πεπεισμένοι, ἢ καὶ τριπλοῦν παρὰ τοῦ Δεσπότου σχήσειν τὸν ἔπαινον. Ὁ γὰρ τὸν τοιοῦτον, οἷον ὑμεῖς, μετερχόμενοι βίον ἐν οἷς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν ἑαυτὸν ῥυθμίζει τῆς τελειότητος, ἕνα μὲν ἔχει αὐτοῦ τοῦ ἔργου μισθὸν, ἄλλον δὲ ἐφ' οἷς εἰς μίμησιν τοὺς exinde persuasi, quin et triplicem a Domino lauἐμοζήλους προτρέπεται, καὶ τρίτον ὑπὲρ ὧν τοὺς dem vos habituros. Qui enim ad talem vitam, quaξένους τῆς θεοσεβείας ὠφελεῖ, εὐσεβῆ κρίνειν παρα- Jem vos pertransitis, in his quæ spectant ad dil:- σκευάζων αὐτοὺς τὴν θρησκείαν τῷ ἀνεπιλήπτῳ τῆς gens perfectionis studium seipsum accommoda', πολιτείας, καὶ μόνην ὄντως ἁγίαν τοῦ Θεοῦ, τούτοις unam quidem habet ipsius operis mercedem, aliam κοσμουμένην τοῖς ἔργοις, οἷς πρέπει κοσμεῖσθαι vero in' co quod ad imitationem eos provocat, qui τοὺς ἐπιγραφομένους ἡγεμόνα Θεὸν, καὶ ζῶντας ὡς eodem tenentur studio, et tertiam, eo quod eos ἡ τοῦ ἐπιστατοῦντος ἀρέσκεται δικαιοσύνη, ἐξαιρέτοις juvet, quibus inusitatus est divinus cultus, tali ἐγκαλλωπίζεσθαι πλεονεκτήμασι θέλουσα τοὺς ἐπαγ- irreprehensibili conversatione efficiens, ut judice γελλομένους τὴν πρὸς αὐτὴν οἰκειότητα, καὶ λέγουσα ipsam religionem solam vere dignam esse Deo, ils πρὸς τοὺς εὐκαίρως· «Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ὑμῶν ἡ δ:- adornatam operibus, quibus decet exornari eos, qua καιοσύνη πλέον τῶν Φαρισαίων καὶ τῶν Γραμματέων, Deum sibi præsidem ascribunt, et vitam degunt, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. sicuti justitia illius, qui præest, gratum habet ac placitum, quæ vult ut eximiis condecorentur prærogativis, qui familiaritatem cum ipsa profitentur. eosque tempestive monet. • Nisi abundaverit justitia vestra plusquam Pharisæorum et Scribarum, non intrabitis in regnum cœlorum 6. › 89 Rom. xit, 1. το Rom. vi, 4. 68 ibid. 16. 66 ibid. 20. PATROL. GR. LXXIX 61 Coloss, 111, 1. 6 Philipp. m, 20. 63 ibid. 11. 64 Matth. v, 13.

CAPUT LI. η Οπερ δὲ τοῖς ἀποστόλοις ἦσαν οἱ Φαρισαῖοι τότε, κατὰ τὴν σπουδαζομένην δικαιοσύνην ἀντιδιαστελλό μενοι δῆθεν αὐτοῖς, τοῦτο εἰσιν ὑμῖν ἐν τῷ παρόντι οἱ κοινωνεῖν δοκοῦντες τοῦ ἐπιτηδεύματος καὶ τῷ πολυύλῳ τῆς ζωῆς τὴν πρὸς ὑμᾶς ἀρνούμενοι κοινωνίαν, μεθ' ὑμῶν ἀρξάμενοι τῆς ἐπὶ τὴν ἐπαγγελίαν ἀπαρχῆς ὁδοῦ, καὶ πρὸς τὸ πέρας ταύτης οὐκ ἀφιγμένοι. Κατέσχε γὰρ αὐτοὺς μετὰ τῶν υἱῶν Ῥουσιμ, καὶ Γάδ, καὶ τοῦ ἡμίσους φυλῆς Μανασσῆ ἡ κτηνοτρόφος καὶ πολυμέριμνος γῆ, καὶ τὸ ἀνυσθὲν τῆς ὁδοῦ ποιήσασα μάταιον, οὐ προχωρήσαντος εἰς δέον διὰ τὸ λειπόμενον τοῦ προλαβόντος χρόνου, οὐδὲ ἐξελθόντος οὕτω τοῦ σκοποῦ ὡς εἶχεν ἐκ προοιμίων ἡ πρόθεσις. Εἰκαῖος δὲ κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγον πας μόχθος καὶ ὄντως ἀνόνητος ὁ μὴ πρὸς τοῦτο ἥκων, πρὸς ὅπερ ἔβλεπεν ἀπ' ἀρχῆς, πρὸ τοῦ τέλους δὲ παυόμε νος, καὶ καταλήγων ἐκεῖ, ἔνθα μηδὲν ἔστι τῶν προκειμένων καρπώσασθαι, ὅθεν ὑμεῖς μὲν, ἀγαπητοί, κατὰ σκοπὸν τρέχοντες ἐπὶ τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλή σεως, καὶ των στεφάνων ἔντες πλησίον, μὴ ἐκλύετα τὴν ἀγαθὴν προθυμίαν, οὕτω δὲ ταύτην τοῖς μεθ' ὑμᾶς παραπέμψατε, ὡς αὐτὴν παρελάβετε παρὰ τῶν προλαβόντων ἀκμάζουσαν, τοὺς δὲ τερπομένους τέως τῇ ματαιότητι, καὶ τοὺς ἐπιβάλλοντας πόνους τῇ ἀρετῇ ταῖς γηῖναις φιλοπονίαις προσαναλίσκοντας, ἐλεεῖτε μὲν ὡς μοχθοῦντας ανόνητα, καὶ σπείροντας εἰς τὴν σάρκα, ἐξ ἧς ἔστι θερίσαι φθοράν. Quod autem tunc apostolis fuere Pharisæi circa justitiam studiose colendam, qui scilicet ipsis quasi contrarii erant oppositi; id sunt vobis 296 inpræsentiarum hi, qui ejusdem instituti consortes esse videntur; verum ex vitæ opum affluentia recusant vestram habere communionem, ct vobiscum quidem ab initio viæ inceperunt iter ad promissionem, attamen ad ipsius terminum minime pervenerunt. Retinuit enim ipsos cum filiis Ruben et Gal, et dimidia tribu Manasse terra jumentorum altrix, et multiplicis curæ, effecitque, quod pars via, quæ peracta erat, frustra suscepta fuisset, cum scopus non bene cessisset secundum quod oportebat; ob temporis, quod jam præcesserat, defectum, nec habuisset exitum eo modo, quo propositum ab initio requirebat. Etenim secundum veracem sermonem vanus est omnis labor, ac revera inutilis, qui minime pervenit ad illud, ad quod a principio collimavit, quiescit vero ante finem, et deficit illic, ubi nihil fructuum propositorum percipere licet; unde vos quidem, o dilecti, currentes secundum scopum ad bravium vocationis superna, et proximi jam coronis cum sitis, nolite abjicere bonam alacritatem, ipsam vero successoribus vestris transmittite eo modo vigentem, quo eam apprebendistis ab his, qui præcesserunt. Eos autem, qui hactenus delectantur vanitate, laboresque ad virtutem pertinentes terrenis super industriis impendunt, misereamini quidem uti laborantes inutiliter, atque seminantes in carne, ex qua meti assolet corruptio. CAPUT LII. Neque valde contra cos contentiose rixemini, eo quod improbe se gerant in his quæ vitam decent apostolicam. Quos 297 non pudore affecit opus, illos non afficiet verecundia sermo, cum possint ad exhortationes impudentiores esse, ne videantur clare convicti, onmnibusque palam manifestati ex reprehensione ob res male gestas; siquidem hosce excipiatis benigne, ne rursus censeant se victos esse silentio; si enim ad correctionem se paratos exbiberent, omnino præ admonitionibus humanis Domini verba doctrinam continentia veneratione prosequerentur, quæ fuit effatus ad habentem multas possessiones: c Si vis esse perfectus, vende luain substantiam, et da pauperibus; et accipe crucem, et post me sequere;, his ipsum exonerans, angustam et strictam per viam facile iter faceret, quorum hi gravem et onerosam acquisitionem amplexantur, difficilem sibimetipsis, aut etiam impossibilem penitus ingressum in regnum cœlorum reddentes foramini acus assimilatum a Veritate", el quod vix suscipit animam nudatam sollicitudinibus saculi, atque semotam ab omni perturbatione; cumque etiam hæc forte a se dimoveat, et vim inferat, in introitu gloriæ, quæ in via sita est, co ut Μὴ πάνυ δὲ πρὸς αὐτοὺς ἐρεσχελεῖτε φιλονείκως ὡς πλημμελοῦντας εἰς τὰ καθήκοντα τῷ ἀποστολικῷ βίῳ. Οὓς γὰρ οὐκ ἐνέτρεψεν ἔργον, τούτους οὐ δυσωπήσει λόγος μᾶλλον πρὸς τὰς παραινέσεις ἀναισχυν τεῖν δυναμένους ὡς μὴ προφανῶς δοκεῖν ἁλίσκεσθαι, καὶ δήλους πᾶσιν ἐπὶ τοῖς ἐλέγχοις γίνεσθαι τῆς δυσπραγίας· εἴπερ εὐγνωμόνως δέχεσθε τούτους, ἵνα μὴ πάλιν τῇ σιωπῇ ἡττῆσθαι νομίζωνται· εἰ γὰρ πρὸς διόρθωσιν εἶχον ἐπιτηδείως, πάντως ἂν πρὸ τῶν ἀνθρωπίνων παραινέσεων, τοὺς τοῦ Κυρίου διδασκά λους μᾶλλον ἡδέσθησαν λόγους, οὓς πρὸς τὸν πολυκτήμονα ποιούμενος ἔλεγεν· «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ λάβε τὸν σταυρὸν, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι, ο τούτων ἀποφορτίζων αὐτὸν, ἵνα τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην διοδεύσῃ ὁδὸν εὐμαρῶς ὧν οὗτοι βαρείαν καὶ ἐπαχθή τὴν κτῆσιν οὖσαν ἀσπάζονται, δύσκολον ἑαυτοῖς, ἢ καὶ πάντη ἀδύνατον τὴν εἰς τὴν βασιλείαν κατασκευάζοντες εἴσοδον, ἐπῇ ῥαφίδος ὁμοιωθεῖσαν παρά τῆς ᾿Αληθείας, καὶ μόλις δεχομένην γυμνήν φροντί δων βιωτικῶν, καὶ πάσης ὀχλήσεως ἀπηλλαγμένην ψυχήν, καὶ ταῦτα ἴσως ὠθουμένης καὶ δόξῃ παρόδῳ βιαζομένης τὴν εἴσοδον διὰ τὸ στενὸν τῆς πύλης, καὶ δυσέμβατον, καὶ αὐτὰ θλιβούσης τὰ πλαγίως εισερχό 67 Philip. us, 14. * Matth. xix, 21-23. • ibid. 24.

μενα σώματα, μήτιγε όγκοις ἐπη, θισμένα βαρυτά- quod augusta sit, et invia janua, conferatque ipsa των φορτίων· πῶς ἐροῦσιν οἱ τὰ σκύβαλα καὶ σκυσάλων ἐκλυτώτερα περιέποντες ὡ; τίμια πράγματα· • Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι,» οὔτε καταλιπόντες τι, καὶ ἃ μὴ εἶχον κτησάμενοι, ὥσπερ ἐμπορείας οὐ φιλοσοφίας ὑπόθεσιν τὸν μοναδικὸν βίον πεποιημένοι; Εστι δὲ ἐμπορείας ἀληθῶς μεγίστης ἀφορμὴ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐ τῶν παρόντων λαμπρών, πενίᾳ μὲν, καὶ ἐνδείᾳ, καὶ τοῖς ἄλλοις νῦν δοκοῦσι σκληροῖς, τῶν ἐκεῖ πάντων ἡδέων προξενοῦσα τὴν ἀπόλαυσιν, τῷ δὲ ἀφανεί, καὶ ἀσήμῳ παῤῥησίαν τὴν ἐπὶ Θεοῦ, καὶ δόξαν παρ έχουσα αἰώνιον· ὧν τὴν ἐλπίδα βεβαίαν ἐπὶ συνειδότι τῶν πεπραγμένων ἔχοντες ὑμεῖς, ἔτι μὲν καὶ ἔτι καταφρονεῖν σπουδάζετε ὧν ἤδη καλῶς λογισάμενοι κατεφρονήσατε δικαίως τοιούτων, καὶ ὄντων ἀληθῶς, καὶ ἐῤῥιμμένων τοῖς νήφουσι, κἂν εἰ σπουδαῖα καὶ ἐπιθυμητὰ τοῖς ἄγρυσιν ἔδοξεν, ἠπατημένη φαντασίᾳ προσθεμένοις ὡς ἀστείοις τοῖς λίαν αἰσχροῖς, καὶ ἐρασθεῖσι τῆς ὕλης, καθάπερ ὄντως εὐμόρφου γυναι κὸς, οὐκ οὔσης τοιαύτης, ἀλλὰ κεχρωσμένης ἄνθει φαινομένῳ τοιούτῳ, καὶ συναρπάζοντι πρὸς τέρψιν τοὺς πρὸ τῶν ὠφελίμων ἀρεσκομένους τοῖς ἥδουσι, καὶ τῶν συμφερόντων μᾶλλον αίρουμένους τὰ λίχν δελεάσματι τὰς ὁρμᾶς προκαλούμενα. ex obiiquo introeuntia corpora, nedum graviorum ponderum acervis onerata, quomodo dicent, qui stercora et stercoribus exsolutiora circumferunt, ac si essent res maximi pretii: ‹ Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te 7º, › qui nec vol quidquam dereliquerunt, et quæ non habebant, possederunt tanquam mercaturae, non philosophie materiam, vitam mouasticam computantes? Est autem ipsa veræ mercatura maximæ, futurorum 298 scilicet occasio bonorum, non præsentium splendidorum, paupertate quidem, et egestate, ac aliis, qua nunc dura videntur, comparaus oninium, quæ illic sunt, suavitatum fruitionem, igno-. bili vero, et ignoto fiduciam ad Deum, et gloriam præbens æternam: quorum firinam spem in conscientia factorum vos habentes, etiam equidem atque etiam contemnere studete quæ jam præclare ratiocinati contempsistis jure merito talia qualia vere sunt, et sobriis abjecta, licet studiose affeclanda et expetenda visa sint ineptis, qui deceptæ imaginationi applicant, velut urbana, quæ valle sunt turpia, et amore capiuntur sordium mundanarum, et quidem (exempli gratia ) forinosæ mu - lièris, quæ tamen talis non est, sed fucata et cxcolorata flore hocce modo apparente, et corripiente ad voluptatem eos, quibus, quæ dulcia sunt præ utilibus placent, quique magis eligunt ea, quæ dolosa illecebra provocant appetitus, quam ea quæ conducunt. Τῶν δὲ τῆς διανοίας κινημάτων ἐπιμελήθητε, προσέχοντες πῶς τὰς ὑπομνήσεις τῶν πραγμάτων ἐργάζονται, προσπαθῶς ἢ ἀπαθῶς τὰς φαντασίας τούτων δεχόμενα. Πολλὰ γὰρ ἀτάκτως ὁρῶντα βλάπτειν εἰώθεισαν ταῦτα, καὶ τῶν ἐν ταῖς πράξεσι πλείονα εὐκόλως ἐν τοῖς λογισμοῖς τοῖς πάθεσιν εἴκοντα, καὶ συντιθέμενα τούτοις ἀφανῶς, καὶ τῆς συνέσεως, οὐδὲν σημεῖον τοῖς ἔξω παρέχοντα ήττώ μενα, καὶ πίπτοντα πολλάκις, καὶ τῆς πτώσεως πρὸ τῆς ἐνεργείας τέως λανθάνοντα τοὺς οὐ πεφυκότας τὰ ἔνδον ὁρᾷν· καὶ σεμνὸς μὲν ἐκ τῆς καταστολῆς τοῖς παροῦσι φαίνεται ὁ τυχών, τὰ κρυπτὰ αἴσχη αὐτὸ; ἐπιστάμενος μόνος καὶ ἐρυθριῶν ἐφ᾽ οἷς τῷ φαινο μένῳ τὸ ἀφανὲς ἐναντίως διάκειται τῇ τιμωμένῃ σκηνῇ ἀντιφθεγγομένης τῆς ἀληθείας, καὶ τὸ συνειδος καταδύεσθαι παρασκευαζούσης εἰκότως, ὅτι μὴ συμφωνεῖ τῇ ὑπολήψει τὰ τῆς καρδίας ἐνθύμια τοιαῦτα, οἷα παρὰ τῶν ἱστορούντων δοξάζεται. Αλλ ἔοικε τάφῳ κεκονιαμένῳ τὸ σοβαρὸν τῆς διανοίας πεπληρωμένης ὡς ὄντως τύμβου ὀστέων νεκρῶν, καὶ πάσης ἀκαθαρσίας. Τί γάρ αὕτη μνήματος, ὅταν τὰ μὴ καθήκοντα λογίζηται, διαφέρει, ὁμοίως ἀκάθαρ τος οὖσα ἐκείνων, καὶ μᾶλλον ἀκάθαρτος; Σῆμα μὲν γὰρ ἐπ' ὀλίγον ἔχει τὴν δυσωδίαν μυδῶντος ἔτι τοῦ σώματος. Τοῦ δὲ ἰχῶρος ἀποστάζοντος τῶν ὀστέων, λοιπὸν τῆς δυτωδίας ἀπήλλακται, τῶν σαρκικῶν εἰς τὴν γῆν ἀναλυθεισῶν, καὶ κόνιν λεπτήν, ἐξ ὧν καὶ ** Luc. xviii, 28. ¶ Matth. xxju, 27. CAPUT LIII. Intellectus vero motiones diligenter curate, atten - dentes quo pacto revocatæ res in memoriam operantur, absque affectu, vel cum affectu imaginationes ipsarum excipiendo. Hæ quippe (scilicet mutiones mentis) valde incomposite irruentes lædere consueverunt; cum non pauca, qua in actionibus consistunt, facile cedant affectionibus, quibus cugitationes involutæ sunt, cunique his clanculum astipulentur, nullumque signum perspicaciæ in judicando exterioribus exhibeant, succumbunt sæpius, et procidunt; ac interim ante casus 299 effectum latebant cos, qui non consueverunt interiora perspicere unde honestus quidem, et gravis apparet praesentibus ex modestia in vestitu quivis ille sit, latentia dedecora sciens ipse solus, et erubescens, eo quod apparenti contrarium sit id, quod non apparet, veritate contradicente ostentationi æstimatæ, et officiente, ut merito erubescat conscientia, quia non consonant existimationi tales cogitationes cordis, quales ab his, qui visunt, celebrantur. Quare similis est sepulcro dealbato fastuosus status intellectus, repleti (perinde ac si revera tumulus foret, ossibus cadaverum et omni spurcitia”. Quid enim hic (scilicet intellectus) differt a monumento, quando cogitat, quæ decentia minime sunt? est quippe tunc a'que impurus atque illud, imo et immundior: sepulcrum namque brevi tempore fetorem habet,

dum corpus tumidum adhuc putrescit, cum vero ἀνθοῦσαι τὴν σύστασιν εἶχον, πηλὸς οὖσα κεχρωsanies al ossibus distillarit, abscedit, quod reliquum mali odoris est, carnea substantia in terram resoluta, inque pulverem exilen, e quibus et vigens consistentiam habuit, quæ lutum erat coloratum sanguine, ac pituita, hac quidem albescens, illo alttem rubescens, atque ista coloratione illustrabat qualitates delicatas, quæ in apparentia eminebant; σμένος αἵματι, καὶ φλέγματι, τῷ μὲν λευκαινόμεναι, τῷ δὲ ἐρυθραινόμεναι, καὶ λάμπουσαι τῇ χρώσει ταύτῃ τὰς ἐπιπολαζούσας τῇ ἐπιφανείᾳ λίχνους ποιό τητας· καρδία δὲ πεπληρωμένη ἐνθυμίων ἀπρεπῶν, διηνεκἢ τὴν ἀκηδίαν κέκτηται, σεσηπότος σώματος ὄξουσα χαλεπώτερον, καὶ αὐτὴ μόνη τῆς οἰκείας αἰσχρότητος ἀπολαύουσα. cor vero cogitationibus repletum indecentibus continuam maleolentiam possidet, corrupto corpore deterius olens, et ipsum solum propriæ capiens turpitudinis damnuın. CAPUT LIV. Cum ii qui mentem apparenti adhibent ornamen- Οὐδὲν τῶν ἐν τῷ κρυπτῷ βουλευομένων εἰδότων to 300 nihil sciant eorum, quæ clanculum animo τῶν προσεχόντων τῷ φαινομένῳ ἀγάλματι, ἀλλὰ καὶ agitantur, quinimo cum stupore quandoque adıni- τεθηπότων ἔσθ' ὅτε τοῦτο τῆς ὁρωμένης καὶ δοκούrentur gravitatem, quæ aspicitur, et est in aliqua β της σεμνότητος. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο γαληνὸν ἦθος, καὶ existimatione; ingenium namque tranquillum, et βλοσυρὸν ὄμμα, καὶ πρόσωπον ἀμειδὲς, ἢ πολλὴν κέ. oculus severus, et tetricus vultus nihil aliud claκραγε τὴν ἐν τῷ βάθει εὐστάθειαν τῆς ἐφ' οἷς εἴρη - mant, quanı plurimam in imo firmitatem sollicituται φροντίδος κρειττόνων, τοῖς ἀγνοοῦσι τὰ τοῖς dinis meliorum ex his, quæ supra dicta sunt, quae μυχοῖς ἐνδιαιτώμενα σκέμματα παρεχούσης ὑπόνοιαν (sollicitudo) his, qui ignorant animi agitationes in- τῷ σχήματι συνάδειν λογιζομένοις καὶ τὴν διάθεσιν. timis inhabitantes in recessibus, præbet suspicio- Τοῦτο γοῦν δυσωπείτω λίαν εὐλογως ὑμᾶς, ταῖς ἔξω nem, cum putent, gestibus animi consonare dispo- συνδιατιθέ[μεἶναι τὰ ἔσω, καὶ πρὸς τὴν ἐκτὸς δόξαν sitionem. It igitur (ut valde consentaneuni est) ῥυθμίζειν τὰ ἔνδον ὁμοίως, ἵνα οἶοι τοῖς ἀνθρώποις persuadeat nobis, ut his quæ sunt exterius assen. εἶναι δοκῶμεν, τοιοῦτοι καὶ τῷ Θεῷ τοῖς ἐνθυμίοις tiantur ea quæ interius exstant, et ut secundum φαινώμεθα, ταῦτα λογιζόμενοι, ἃ καὶ λογίζεσθαι τοῖς externam opinionem, similiter mores componatis πολλοῖς νομιζόμεθα. Καὶ ἔστι γε, ὡς ἴστε καὶ αὐτοὶ interius, ad effectum apparendi Deo in cogitationi- πεῖραν ἔχοντες τούτων, οὐ πάνυ χαλεπὸν τοῖς ἐπιbus tales, quales hominibus esse videmur, ea sci- στημόνως τοῦτο πράττειν προαιρουμένοις, εἰ τὰς αἰ licet mente pervolventes, quæ a multis etiam exi- τίας διερευνώμενοι, ταύτας ἀναστέλλοιεν, τὰ ἐξ αὐτ stimari putamus: et quidem (uti scitis et ipsi bo- τῶν φυόμενα παύοντες εὐχερῶς ὀχληρά· ἡδονῆς γὰρ rum experientiam habentes) non valde difficile est καὶ λύπης ἀκολουθούσης ἐπιθυμίᾳ, καὶ ἐπιθυμίας his, qui perite hoc facere sibi proponunt, si causas ἑπομένης αἰσθήσει, ὁ ταύτῃ μὴ ἐνδεδωκώς, καιρὸν οὐ perscrutati, ipsas reprimant; faciendo cessare faciπαρέσχεν ἐκείναις, ὡς ὁ κεφαλὴν όφεως θλάσας παι le quæ ex his enascuntur turbulenta. Cum etenim ραθλιβομένην εἰσόδῳ μετ᾿ αὐτῆς τὸν ἐπισυρόμενον voluptas ac dolor subsequantur cupiditatem, et cu- ὁλκὸν ὅλον ἀπέκλεισεν ἔξω, συνεισελθόντα πάντως ἂν piditas sequatur sensum, qui non cessit, illis oppor- εὐμπρῶς, εἴπερ ή προέχουσα τὴν τυχούσαν εὗρε tunum tempus non concessit, veluti qui caput ser- παρείσδυσιν· καὶ ἔχει πρὸς τὸ δηλούμενον ἡ εἰκὼν pentis contritum diffregit in aditu, cum ipso to- πολλὴν τὴν συγγένειαν, ὁμοίως τῶν ἐφομαρτούντων tum simul corporis tractum rejecit exclusum foris, συνεισπιπτόντων τοῖς ἡγουμένοις· αἴσθησις μὲν γὰρ quod una cum ipso introivisset omnino, nulloque πρὸς τὰς ὁρωμένας μορφὰς τυποῖ τὴν διάνοιαν, καὶ negotio, si illud, quod proponebat caput invenisset αὐτὴ πρὸς τὰ τέρποντα τὴν ἐπιθυμίαν κινεῖ, τῇ μνήingressum quemcunque sors obtulisset; et hæc fiμῃ τὰς φαντασίας τῶν προτεθεαμένων καθ᾿ ἑκάστην guia ad il quod significat multam habet cognatio. βιπίζουσα, καὶ τούτων ἀγαλματοφοροῦσα τετράνω nem, cum pari 301 prorsus modo simul cum du- μένα τὰ εἴδωλα, ἕως ἢ λύπην ἡ ἀποτυχία ποιήσασα, ctoribus succumbant, qui sequuntur una cum ipsis: ἢ ἡδονὴν ἡ ἐπιτυχία, διδάξει τῇ πείρᾳ σαφῶς ὅση sensus etenim juxta formas, quas respicit signum τοῖς ἐγχρονίζουσι τούτοις ἡ βλάβη γίνεται. imprimit menti; et illa movet cupiditatem ad ea, quæ oblectant, memoria quotidie imaginationes corum excitans, quæ ante visa fuere, et horum perspicuas similitudines, velut statuas portans, usquequo, cum aut calamitas dolorem attulerit, aut adeptio voluptatem, luculenter ediscat experientia, quanta provenit noxa diu in hisce permanentibus. CAAUT LV. Affert enim utrumque similiter damnum, sive ex animi succedant sententia, sive a scopo aberrent male concupita, quippe quæ vel gaudium inutile, vel dolorem inferunt inconvenientem; nec enim secundum Deum hic dolor est, qui (juxta Paulum”) 73 1 Cor. vi, 10. Αδικεῖ γὰρ ὁμοίως ἑκάτερον, κἂν ἐπιτευχθῇ, κάν ἀστοχήσῃ τὰ κακῶς ἐπιθυμηθέντα, καὶ χαρὰν ἀσύμφορον, καὶ λύπην οὐ καθήκουσαν ἐργαζόμενα· οὔτε γὰρ κατὰ Θεὸν ἡ λύπη ἐστὶν ὥστε, κατὰ τὸν Παῦλον, μετάνοιαν ἀμεταμέλητον εἰς σωτηρίαν κατεργά

ζεσθαι, οὔτε χαρὰ ἐν Κυρίῳ συνίσταται, ὡς ὁ αὐτὸς penitentiam operari possit in salutem; neque hoc ἐπίσταται Παῦλος· τοῖς μὲν γὰρ ἐπ' ἀγαθῇ συνειδήσει εὐφραινομένοις παρακελεύεται λέγων· ι Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε.» Αλλά τις οὖσα τυγχάνει ψυχική δαιμονιώδης προσπάθεια, οὐδενὸς ἠρτημένη τῶν αἰωνίων καλῶν, ὕλης δὲ φθειρομένης καὶ τὴν ἐπισ θυμίαν ἐλεγχούσης ἀνόνητον· τί γὰρ εἴποιεν ἄν τινες; Ἐπέλιπον αἱ καθήκουσαι φροντίδες, ἵνα τοῖς ματαίοις λογισμοῖς προτασχολήσωμεν τὴν διάνοιαν, πλοῦτον, καὶ δυναστείαν, καὶ δόξαν, καὶ τὴν παρὰ πολλοί; ναι μιζομένην εὐκληρίαν φανταζόμενοι, διώρθωται τὰ ἤθη, ὑποτέτακται τὰ πάθη, οὐδὲν πλημμελῶς ἡ αἴσθησις ἐνεργεῖ, ἐξωμάλισται τὰ τῆς προκοπῆς πρὸς τὸ εὔκολον, ἕξις ἡμῖν ἡ ἄσκησις γέγονεν, εἰρήνην ἄγει ἡ καρδία βαθεῖα, πέπαυται τὰ τῆς μάλης ἡμῖν, ἡ πρὸς τὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἐξουσίας καταλέλυται πάλη· σπονδὰς ἔθετο πρὸς τὸ πνεῦμα ἡ κατ' αὐτοῦ δυσμενώς διακειμένη σάρξ, οὐκ ἔτι στρατεύε ται αὕτη κατὰ τοῦ πνεύματος, ὅλως νενίκηται, και τὴν ἦταν ὁμολογεῖ δουλεύσασα ὡς αἰχμάλωτος. Συγ εκόψατε τας μαχαίρας εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας εἰς δρέπανα, τὰ πολεμικὰ ἔργα ποιήσαντες διὰ πολλὴν εἰρήνην σκεύη γεωργικά· ἀναπαυόμεθα κατὰ τὴν θείαν ὑπόσχεσιν ἕκαστος ὑπὸ κάτω ἀμπέλου αὐτοῦ εὐφραινόμενοι ἐπὶ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν ἡμῶν, καὶ ἐπὶ τῶν κοιτῶν ἀγαλλιώμενοι, οὐδενὸς, οὐδαμόθεν ἀλλοῦντος, οὐ πάθους, οὐ πνεύματος τῆς ἀντικει μένης δυνάμεως τῆς ἐπιθυμίας ἀναφλέγοντος πρὸς τὰ ἡμῖν οὐδαμῶς ἡρμοσμένα πράγματα. Εἰ δὲ καὶ, ὡς εἴρηται, οὕτως εἶχε τὰ καθ᾿ ἡμᾶς ἀπαθῶς, καὶ γαλήνην εἴχομεν τῶν ταράττειν εἰωθότων τὸν νοῦν, καὶ πάσης, κατὰ τοὺς πάλαι ἁγίους, ἦμεν ἀνώτεροι κοσμικῆς ἐπιθυμίας, που χρήσιμος ἡμῖν ἡ τῶν μα ταίων φροντίς, καὶ περισπασμὸς οὗτα εἰκαῖος, καὶ τα σπουδαζόμενα οὐκ ἀνύουσα; (Οὐδὲν γὰρ τῶν οὐκ ἐφ' ἡμῖν ἡμετέρα γίνεται εντρεχείᾳ, κἂν ὑπερταθῶμεν πρὸς τὴν κτῆσιν αὐτοῦ τῇ προθυμία.) Προνοίας τῆς τὰ καθ' ἡμᾶς οἰκονομούσης ὄντα δωρήματα, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνης ἔργα σπουδῆς. gaudium in Domino stabilitur, ut ipse animadverLit Paulus; illos enim, quos bona delectat conscientia, hortatur, dicens: e Gaudele in Domino semper 18. Verum animalis est quædam affectio, dæmonibus potius conveniens, quæ nullam ex æternis dependentiam habet, cum corrumpantur materiales humanæ sordes, et cupiditatem demonstrent inutilem; ecquid enim aliqui dicerent: Defecerunt (forsan) nostri muneris curæ, ita ut cogitationibus vanis debeamus mentem occupare, imaginatione scilicet pervolventes divitias, dominatum, gloriam et quidquid multi prosperam fortunain existimant? Emendati sunt (igitur) mores, concitati affectus subacti sunt, nil sensus agit incomposite, complanatae sunt vix progressus ad facilitatem; diuturna 302 exercitatio quasi habitus in nobis evasit; cor profundum fruitur pace; pacata sunt quæ nos ad pugnam ciebant; certamen luctæ contra principatus et potestates dissolutum est; inducias composuit cum spiritu quæ contra ipsum inhumaniter disposita erat caro: non amplius adversus spiritum ea militat, fuit omnino devicta, serviensque veluti captiva, fatetur se succubuisse: Concidistis gladios in vomeres, et lanceas in falces 44, propter pacem multam bellica opera fecistis instrumenta agriculturæ requiescimus, juxta divinam promissionem, unosquisque sub ficut sua, et sub vite sua", delectati in manuum nostrarum operibus, et in cubilibus gaudentes 7, nemine ullatenus perturbante, non passione, non spiritu potentiæ contrariæ inflammante rursus ad ea negotia, quæ nobis nullo modo sunt apla. Si vero, uti dictum est, res nostrae impassibiliter se habebant, tranquillitateque fruebamur eorum, quæ solebant perturbare intellectum, et (secundum institutum veterum sanctorum) eramus omni humana concupiscentia superiores, ad quid nobis futilium rerum cura erit utilis, quæ vana est abstractio, et quæ studiose appetuntur, non perficit (nihil enim corum quæ non sunt in nostra potestate, propria efficitur industria, et si ad id comparandum supra modum animi contendamus alacritate)? Cum ea sint Providentice dona ad nos spectantia gubernantis, et non humani opera studii. Καὶ διὰ τοῦτο πρὸς τοὺς εἰδότας καλῶς ἀκούειν, ὁ Κύριός φησι· «Τίς ἐξ ὑμῶν μεριμνῶν δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα, ν τῷ ἀνηνύτῳ τῆς μερίμνης ταύτης πᾶσαν μέριμναν δεικνύς, ἥτις μὴ τῇ ἡμετέρᾳ πέρας λαμβάνει σπουδῇ, ματαίαν καὶ ὄντως ἀνήνυτον, μετεωρίζουσαν ἁπλῶς τὸν λου γισμὸν, καὶ τῆς ἀληθοῦς ἀποβουκολοῦσαν φροντίδος, οὐδὲν δὲ τῶν ὀνειροπολουμένων περιποιῆσαι δυναμένην τιν,ὀνειρώττουσαν ἐν τοῖς φαιδροῖς, καὶ ὕπαρ κενὴν τῶν φαντασιῶν τὴν ἐλπίδα ἐλέγχουσαν ἀεὶ τοῖς ματαίοις ἐνθυμίοις ἐνευκαιροῦσαν, καὶ ἔργῳ τὰ ἐνθύμια βλέπουσαν οὐδέποτε, κατὰ τὴν τοῦ Ἡσαΐου παραβολὴν ἐν ᾗ φησιν· ο "Ον τρόπον ἐνυπνιάζεται δ διψῶν, ὡς πίνων, καὶ ἐξαναστὰς ἔτι διψῇ· ἡ δὲ ψυχή 4. 75 111 Reg. 1, 13 Philipp. iv, 4. 7ο Isa. 11, CAPUT LVI. Et eam ob rem ad eos, qui bene auscultare norunt Dominus dicit: c Quis ex vobis 303 cogitans potest adjicere ad staturam suam palmum unum 77? ostendens, quod sicuti cogitatio hæc inanis est, quæ nullum habet nostro studio finem, sic omnis cura vana est, ac vere inefficax, quæ sursum extollit ratiocinationem, abducitque a vera sollicitudine; sed nec potest alicui quidquam corum acquirere, quæ somniarit ipse: quippe quæ somno quidem in delectabilibus versatur, at vera visione vanam comperit spem imaginationum, continuo futilibus vacat cogitationibus, istaque cogitata nunquam opere videt absoluta (juxta Isaire parabolam) in qua dicit: • Et sicut somnial sitiens, quasi bibat, et postquam 74 {mal. CALIS, 77 Matth. vi, 37; Luc. xir,

μα ταίων ἐλπὶς, ἡδονή τίς ἐστι νυκτερινῆς εὐωχίας τῇ ἀπάτῃ τοῦ ὀνείρου εὐφραίνουσα, καὶ πεῖραν οὐ ποιοῦ σά ποτε τῆς νομιζομένης εὐφροσύνης. Τί οὖν τὰ οὐχ ἡμέτερα μεριμνῶμεν διὰ παντὸς ὡς ἡμέτερα, καὶ τὰ ἀλλότρια ὡς οἰκεῖα σπουδάζομεν τὸν καιρὸν τῆς σκέψεως τῶν ἀναγκαίων προσδαπανώντες τοῖς κενοῖς ἐν θυμίοις; Εἴπερ ἐλώφησεν, ὡς ἡγούμεθα, τὰ πάθη, καὶ τὰ τῆς πονηρίας ὑπεχώρησαν ἐπίβουλα πνεύματα εὐχαριστεῖν ἐν προσευχαῖς μνήμῃ διηνεκεῖ τῷ πρὸς τὴν τοιαύτην κατάστασιν ἡμᾶς ἀγαγόντι Δεσπότῃ Χριστῷ· μόλις γὰρ ἂν ἅπας ἡμῖν ὁ χρόνος ἀρο κέσει πρὸς τοῦτο στενὸς ὢν, καὶ βραχὺς εἰς ἀμοιβὴν ὧν ἀπελαύσαμεν, καὶ ὧν ἀπολαύομεν εὐεργεσιών ὁσημέραι, τοῦ τῶν θλιβόντων τοὺς πολλοὺς ὑψηλοτέ ρους ἡμᾶς καταστήσαντος. Εἰ γὰρ ἑκάτερον τοῦ χρονικοῦ διαστήματος ὅρον, ἡμέραν λέγω καὶ νύκτα, ὁ μὲν Δαβὶδ προσεδρεύειν ἡμᾶς βούλεται τῇ μελέτῃ τοῦ νόμου, καὶ ὁ νομοθέτης αὐτὸ τοῦτο ποιεῖν, «Μελετ τήσεις ἐν αὐτῷ, λέγων, καθήμενος ἐν οἴκῳ, καὶ πορευόμενος ἐν ὁδῷ, κοιταζόμενος, καὶ διανιστάμενος, ο οὐδένα πρὸς ἀργίαν καταλιμπάνοντες ἡμῖν καιρόν. Καὶ ἄλλος εὐλογεῖν ἐν παντὶ καιρῷ προστάτε τει τὸν Κύριον, καὶ Παῦλος κελεύει ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι· ποῖος καιρὸς ὑπολέλειπται πρὸς ἄδειαν σκέψεως τῶν οὐ καθηκόντων ἡμῖν, ἑκάστου τῶν ἐπι τεταγμένων ὅλον ἀπαιτοῦντος τὸν χρόνον, καὶ παρα χωροῦντος τοῖς ἄλλοις οὐδέν; fuerit expergefactus, lassus adhuc sitit, et anima αὐτοῦ εἰς κενὸν ἤλπισε.» Τοιοῦτον γὰρ ἡ τῶν cjus vacua est; speravit in vanum › Sic enini vanorum spes voluptas quædam est nocturni convivii, deceptione somnii oblectans, et nunquam præbens delectationis existimata ullam experientiam. Cur igitur que nostra non sunt assidue cogitamus, perinde ac mostra, et aliena uti propria studiose prosequimur, tempus inspectionis rerum necessariarum vanis insumentes in cogitationibus? Oportet ergo, si cessarunt (uti censenius) passiones, clainque recesserunt spiritus malitiæe, qui insidiabantur, gratias in orationibus agere assidua memoria Domino Christo, qui nos ad hunc statum perduxit; vix enim nobis totum tempus sufficiet, cum ad hoc sit angustum et breve, ad retributionem scilicet illorum, que recipimus, beneficiorum quotidie; cum nos iis rebus excelsiores effecerit, quæ permultos aflictant. Nam si per utrumque spatii temporarii terminum, diem inquam et noctem David percupit ", ut legis assidue 304 meditationi incumbamus, et legislator, ut id ipsum faciamus: • Medilaberis in ea (aiens) domi sedens, et in via procedles, in lecto accumbens, et exsurgens 80 > nullum ad otium nobis derelinquentes tempus; et alius, ut benedicamus in omni tempore Dominum mandat "¹; et Paulus jubet ss sine intermissione orare: quantum tempus remansit ad vacandum dispectioni eorum, quæ nostri non sunt muneris, cum unumquodque horum, quæ mandata sunt nobis, universum requirat tempus, nullumque concedat aliis negotiis? CAPUT LVII. ' Quomodo enim sine intermissione orabit, qui non meditatur in lege Domini die ac nocte? Quomodo vero perfecte Dominum benedicet ille, qui aggreditur unum aliquid eorum, quæ dicta sunt, cum vix tempus sufficiat navandi operam accuratæ diligentiæ cujusvis eorum, quæ virtuose peraguntur? Idcirco Scriptura, plurium hominum noscens negligentiam, majoribus etiam nostra potestate, nos arctavit præceptis, ut studium extendat ad id, quod est possibile, et infirmitatis prætextus succidat; cum qui bonum operatur, moderatum et æquum sese potius præbeat, quod ea facere nequit, ut sibi fuit jussum, quam inflatum, quod partem compleverit præceptorum, sperans se non adeo laudandum pro his, quæ sibi visus est prospere patrasse, quantum vituperandum pro illis, quæ negligens omisit: imperfectum etenim opus non præbet fiduciam operanti, imo efficit ut erubescat, quasi detrectarit ad finem eorum laborando 305 pertingere, quæ fuit studiose sectatus; et quidem aliqua artificum opera terminum habent, atque finem, ad quem collineat aggrediendum scopus, felicique successu unumquodque ipsorum non parvo perficitur tempore; quippe quod in matcrüs efficitur, finemque habet præsentem, et solum exspe18 }sa. XXIX, 8. 7º Psal. 1, 2. 8 Deut. x1, 19. Πῶς γὰρ ἀδιαλείπτως προσεύξεται ὁ μὴ μελετῶν ἐν νόμῳ Κυρίου ἡμέρας καὶ νυκτός; Πῶς δὲ διόλου εὐλογήσει τὸν Κύριον, ὁ ἔν τι τῶν εἰρημένων ποιῶν, μόλις τοῦ καιροῦ φθάνοντος ὑπουργῆσαι τῇ ἀκριβεία οὑτινοσοῦν τῶν κατ' ἀρετὴν γινομένων; Διὰ γὰρ τοῦτο ἡ Γραφὴ τὸ ῥᾴθυμον τῶν πολλῶν ἐπισταμένη, καὶ μείζοσι τῆς ἡμετέρας δυνάμεως ἡμᾶς ἐστένωσε προστάγμασιν, ἵνα καὶ τὴν σπουδὴν πρὸς τὸ δυνατὸν ἐπιτείνῃ καὶ τὰς τῆς ἀσθενείας ὑποτέμηται προφά σεις, μᾶλλον μετριάζοντος τοῦ ἐργαζομένου τὸ ἀγαθὸν ἐφ᾽ οἷς ὡς ἐκελεύσθη οὐ φθάνει τοῦτο ποιεῖν, ἢ φυσωμένου ὅτι μέρος τῶν ἐντολῶν ἐπλήρωσεν οὐχ οὕτως ὑπὲρ ὧν ἔδοξε κατορθοῦν ἐπαινεθήσεσθαι, ὅσον ἀνθ' ὧν ἐνέλειψεν ὡς ἀμελήσας μεμφθήσεσθαι προσ δοκῶν· ἐπεὶ μηδὲν ἀτελὲς ἔργον παῤῥησίαν δίδωσι τῷ ἐργασαμένῳ, ἐρυθριἂν δὲ παρασκευάζει ὡς ἀτο νήσαντι ὧν ἐπετήδευσε πρὸς τὸ πέρας ἐλθεῖν, καὶ τινὰ μὲν τῶν τεχνητῶν ἔργων ὅρον ἔχει καὶ πέρας, πρὸς ἐν ὁ σκοπὸς τῶν ἀρχομένων ὁρᾷ, καὶ κατορθοῦται τούτων ἕκαστον ἐν οὐ πολλῷ χρόνῳ ἐν ὅλαις ἐνεργούμενον, καὶ τὸ τέλος ἔχον ἑστὼς, καὶ περιμένον τὸν περικόπτοντα· ἡ δὲ ἀρετὴ μακρὸν ἔχει τὸ μήκος, καὶ τάχα ἀπέραντον τὴν δύναμιν τοῦ μετερχομένου αὐτὴν κενοῦσα, καὶ ἔτι ἀφεστῶσα τῆς κατα λήψεως, ἐρεθίζουσα τὸν πόθον τοῦ πλησίον εἶναι • Psal. ΧΧΧ111, 2. p 89 | Thess., ν, 17.

10'6 δοκεῖν, καὶ τοὺς προσεγγίζοντας ὑποφεύγουσα τοσ- ctal, a quo circumcirca resecetur; virtus autem οὗτον, ὅσον καὶ κενεῖν τὴν προθυμίαν ὡς οὖσαν ἐγ γύς, καὶ τοῦ προκόπτοντος κλέπτειν τὸν πόνον τῷ κατὰ μικρὸν λεληθότως ὑποχωρεῖν. Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὡς ἔοικε, τὸ περὶ τοῦ πατριάρχου καλῶς εἰρημένον ᾿Αβραάμ, ὅτι ἦλθεν εἰς τὸν τόπον, ὃν εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, καὶ ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ᾽Αβραὰμ εἶδε τὸν τόπον ἀπομακρόθεν, καὶ φθάσας ἐπ' αὐτὸν, τῷ δοκεῖν, ἐπὶ τὸ παραμυθηθῆναι τὴν τοῦ πόνου δυσχέρειαν, καὶ μαθὼν τῷ τέως ἀφεστάναι ὡς οὐ δέπω κατείληφεν, ἵνα μὴ τὸ πρόθυμον ἀναπέσῃ ὡς Ανυσμένου τοῦ προκειμένου, ἐπιτείνηται δὲ ἀεὶ πρὸς τὸ σπουδαιότερον ἐλπίδι τοῦ μετ᾿ οὐ πολὺ ἔσεσθαι πρὸς ὅπερ ἠπείγετο. prælongam quamdam habet prolixitatem, et forsan interminatam, quæ nempe sectantis eam vires reddit inanes, longeque abest, quin comprehendatur; proritat desiderium ejus, qui propinquus esse videtur, et approximantes ita subterfugit, ut animi alacritatem vacuam reddat, utpote quæ jam prope erat; laboremque progredientis suffuretur latenter, sensim sine sensu evadendo. Atque idipsum est, ut videtur, quod de patriarcha Abraham præclare fuit dictum, quod venit in locum, quem dixit ipsi Deus et elevatis oculis suis Abraham vidit locuma longe', appulitque ad ipsum (ut videbatur) ad aliquo 50latio laboris tædium mitigandum, et ex quo interim longe aberat, cognovit se nondum comprehendisse; ne animi alacritas concideret, quasi propositum esset perfectum, extenderetur vero assidue ad majus studium, sperando se non multo post ad id perventurum ad quod citato gradu properebat. Ταῦτα γὰρ τῆς ἀρετῆς χαρακτηρίζει την μέθοδον πρὸς τὴν ἐνδεχομένην προκοπήν σοφιζομένης τὸν γνώριμον, οὔτε πολύ μήκοθεν φαινομένην, ἵνα μὴ ἔκνον δόξῃ ποιεῖν τῷ πολλῷ διαστήματι, οὔτε περι μενούσης ἕως ἂν καταληφθῇ παρὰ τοῦ διώκοντος, ἵνα μὴ πρὸ τοῦ θανάνου παύσῃ τὴν προθυμίαν, πάσῃ δὲ τῇ ζωῇ τὴν σπουδήν παρεκτείνῃ διόλου ἀκμάζουσαν, ἀνέφικτον ἔχουσα τὸ τέλος, καὶ τῷ διὰ παντὸς παρα φαίνεσθαι πλησίον πρὸς τὸ ἐφικτὸν προτρεπομένη τὴν δύναμιν, πρὸς ὅσην προκοπὴν ἐπιδίδωσιν ἡ φύσ σις προκαλουμένη, καὶ μετὰ πολλοὺς πόνους ἱκανῶς ἀφεστῶσα τῆς καταλήψεως. Τίς γὰρ ταύτην οὕτω κατώρθωσεν ὡς μηδὲν λείπειν αὐτῷ πρὸς τὴν τελειό τητα; τίς δὲ, καὶ πάσῃ χρησάμενος σπουδῇ τῶν ταύτης ὅρων κατελείφθη μακράν; Καὶ ἵνα δειχθῇ τοῦτο προφανῶς, ἀληθεστάτης ἀγάπης ἀκόλουθον εἰ πεῖν ἰδιώματα, ἐπειδὴ πλήρωμα νόμου, καὶ ἔστιν αὕτη, καὶ λέγεται δικαίως παρὰ τῆς θείας Γραφῆς, πάντα περιλαμβάνουσα τὰ μέρη τῶν τῆς νομοθεσίας καλῶν, εὐεργετεῖν διδάσκουσα τὸ ὁμόφυλον, καὶ ἀδικεῖν οὐκ ἐπιτρέπουσα, οὐδέ τι πράττειν εἰς αὐτὸ ἐν αντίον, ἑκοῦσά τε συγχωρεῖν τὸ κακόν. Τίς οὖν τὸν πλησίον ἠγάπησεν οὕτως, ὡς ἄλλον ἑαυτὸν ἐν πᾶσιν ἐκεῖνον ἡγήσασθαι; Τίς ταῖς ἐν τῷ ἀγαθῷ προκοπαῖς τοῦ ἀδελφοῦ ὡς οἰκείαις ἐπευφραίνεται, καὶ οὐ κνίζετα: ταύταις ἀλόγως, καὶ πρὸς φθόνον ἀδοξεῖν αὐ τὸς λογιζόμενος ἐν οἷς παρευδοκιμείται παρὰ τοῦ πέλας; Τίς τὴν ἄλλου ἐφ᾽ οἷς ἂν τύχῃ τιμήν, οὐ κρίσ νει κατάλυσιν τῆς ἰδίας τιμῆς; Τίς ἐν τῷ προκριθέντι ἐν ἐτῳδήποτε τῶν εὐδοκίμων οὐ κατέπεσεν ἀθυμίᾳ, τὸ δευτερεύειν ἐν ἀτιμίας μέρει τιθέμενος; Τίς τοῖς ἐπαίνοις τοῦ συμμετιόντος τὸ ἔργον αὐ δά κνεται, ὡς ἐπὶ ψόγοις οἰκείοις; Τίς σφάλματι τινος ἐπεστύγνασεν ὡς ἂν ἐφ' ἑαυτῷ σφαλέντι τοῦτο ἡγούμενος; Τίς ἀστοχήσαντι ὡς ἑαυτῷ συνεπάθησε; Τίς ἀδοξίᾳ τοῦ τυχόντος οὐκ ἐπεγέλασε; Τίς πτώματι οὐκ ἐπεχάρη ἑτέρου, καὶ οὐκ ἐπήρθη ἐπὶ τῷ ὑποσκελί σματι τούτου, μέγα ὡς ἑστὼς ἐπὶ τῷ πεσόντι φρονέσας; Τίς ἐλέγχω πλημμελήματος ερυθριών τε ×1 Gen. xxII, 4. CAPUT LVIII. Ista namque virtutis figurant methodum, quæ (scilicet virtus) familiarem suum edocet sapientiam ad suscipiendum progressum, neque valdo procul apparet, ne segnitiem videatur inducere ob longinquum intervallum, 306 nec prope pernanet, donec a persequente comprehendatur, ne ante mortem cessare faciat animi propositum, totum vero per vitæ tempus studium per ommia vigens protendat, quippe quæ finem habet, quem assequi non possumus, cumque frequentissime appareat præteriens prope, incitat vires ad ipsum finem, qui pertingi potest, provocans ad progressum, quem natura impertitur, ac tandem post multos labores valde admodum abest quin comprehendatur. Quis enim ipsam ita bene est assecutus, ut nihil ei defuerit ad perfectionem? Quis vero, omni quoque studio usus, non procul ab illius terminis fuit derelictus? Utque id manifeste demonstretur, consectancum est verissimæ dilectionis dicere proprietates; quandoquidem ipsa est complementum legis, justeque sic dicitur a divina Scriptura; utpote quæ omnes complectitur partes legislationis bonorum, edocet bene facere contribuli, et non permittit quod ei inferatur injuria, nec aliquid in ipsum fiat contrarium, vult autem ut malum condonetur. Quis igitur proximum adeo dilexit, ut alium seipsum in omnibus illum existimarit? Quis de progressibus fratris in bono, uti de propriis delectatur, neque irrationabiliter hisce vellicatur, et invidiose, putans se inglorium in his esse, in quibus fauna præcellitur a proximo? Quis alterius honorem in quibusvis non judicat eversionem honoris proprii? Quis, dum alter anteponitur sibi in aliqua (quæcunque illa fuerit) celebritate, non dejecto concidit animo, secundum tenere locum, dedecoris aliquid esse arbitratus? Quis nou mordetur laudibus, quibus 307 afficitur ille, qui ad idem opus assequendum collaborat, ac si propria essent vituperia? Quis ob errorem alicujus contristatus

ῥησίαν αὑτοῦ ἡγήσατο, ἐπὶ μεῖζον τὴν οἰκείαν δόξαν ἐπαίρεσθαι δοκῶν ἐν οἷς ἐλαττοῦσθαι τὴν ἑτέρων συμβαίνει: Και τίς, κατὰ τὸν Παῦλον, συντόμως εἰπεῖν, χαίρει μετά χαιρόντων, καὶ κλαίει μετά κλαιόντων, συνδιατιθέμενος οὕτως ἑκάστῳ ὡς αὐτὸς διάκειται, ἐν φαιδροῖς ἢ σκυθρωποῖς ἐξεταζόμενος πράγμασι; fuit, existipians hoc tanquam a seipso perpetratum? συνηρυθρίασεν, οὐχὶ δὲ τὴν ἐκείνου διατροπὴν παρ Quis aberranti a scopo uti sibi ipsi compassus est? Quis dedecus vulgaris hominis non irrisit? Quis de alterius casu non est gavisus, neque elatus est ob ejus ex supplantatione lapsum, alte de se sapiens, quod ipse steterit, eo cadente? Quis cum erubescente, dum arguitur delicti, simul erubuit, et non e contra, illius confusionem censuit sui confidentiam, ratus, proprium decus ad majus fore attollendum, dum contingit, aliorum illud imminui? Et quis (ut breviter perstringam), secundum Paulum *, gaudet cum gaudentibus, flet cum flentibus, ita sese accommodans unicuique, prout ipse sese examinans in robus hilaribus vel tetricis est dispositus? CAPUT LIX. Ista est quippe charitatis prærogativa eximia efficere, ut nempe status, seu dispositio omnium) șit veluti una, unoquoque gaudente cum altero, vel similiter dolente instar membrorum unius corporis colligatorum, et commissura, scu compage invicem sibi compatienter communicantium, ac mutuas suscipientium passiones. Itaque si nec omne tempus sufficit ad virtutis studium accuratum, et opus est multa vigilantia decertantibus adversus dæmonas impugnantes, quomodo, vel poterimus perficere viam, quæ multa est, cum simus oscitantes ac distracti; vel adversariorum cavere insidias, qui multi sunt, et invisibiles, wostrisque passionibus, et sensibus ut armis contra vos utuntur, et ipsis nos feriunt, quibus ut propulsantibus 308 auxiliis natura nos armavit adversus illos; oculus ipsis inservit ad concupiscentiam earum rerum quæ sæpius videntur, desiderium pariens quorumvis materialium splendidorum; auditus ob nuntia tristia dolorem consuevit inferre, et ob ea quae sunt veluti animo grata voluptatem commovere; iracundia e prætextu occurrente succenditur effervescens et tumultuose concutiens corpus universum, perturbansque ratiocinationem, et ejus puritatem inquinans, sicut pellucidam fontis aquam, ita ut non videat perspicue vestigia eorum, quæ animo obversantur; vana gloria opus in publicum efferre compellit, magis placere volens hominibus quam Deo, et labores inutiles reddens; nec enim id, quod perperam factum est, merces ulla consequitur, quando non ad placendum ei, qui potest præmia rependere, verum ad spectatorum laudem scopus omnino respiciebat; superbia ad tumidum fastum attollit sensa, omnemque hominem contemnere docet, et simul despuere tanquam viles quoscunque ejusdem generis, in sublime attollit mentem ad amentiam, et persuadet ut imaginemur æqualitatem cum Deo; providentiam et gubernationem melioris, seu Numinis non novit; quando gratiis perfruitur, reputat sese recipere quod operibus debetur; Dei cooperationem in his quæ facit, et recte gerit, non vult agnoscere, sufficientem se ad omne bonum censet e semetipsa * Rom. xu, 15. Τοῦτο γὰρ τῆς ἀγάπης ἐξαίρετον πλεονέκτημα, τὸ τὴν διάθεσιν τῶν ἁπάντων ἐργάζεσθαι μίαν, ἑκάστου χαίροντος μετὰ τοῦ ἑτέρου, καὶ λυπουμένου ὁμοίως, μελῶν ἑνὸς σώματος δίκην συνδεδεμένων, καὶ τῇ ἁρμονία συμπαθῶς μεταδιδόντων ἀλλήλοις, καὶ δεχομένων παρ' ἀλλήλων τὰ πάθη. Εἰ τοίνυν οὔτε πᾶς ὁ χρόνος ἀρκεῖ πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς ἐπιμέλειαν, κα πολλῆς τοῖς ἀγωνιζομένοις διὰ τοὺς ἀνταγωνισμένους δαίμονας χρεία τῆς νήψεως, πῶς κεχηνότας καὶ μετεωριζομένους, ἢ τὴν ὁδὸν δύσβατον οὖσαν καὶ πολλὴν ἔστιν ἀνύσαι, ἢ τῶν ἀντιπάλων φυλάξασθαι τὰς ἐπιβουλὰς πολλῶν ὄντων, καὶ ἀοράτων, καὶ πά θεσιν ἡμετέροις καὶ αἰσθήσεσιν ὅπλοις καθ᾿ ἡμῶν κεχρημένων, καὶ τούτοις βαλλόντων ἡμᾶς, οἷς κατ' αὐτῶν ἀμυντηρίοις ἡ φύσις ἡμᾶς ὤπλισεν; Οφθαλμὲς αὐτοῖς ὑπηρετεῖ πρὸς ἐπιθυμίαν τῶν ἐρωμένων πολλάκις, πάσης λαμπρᾶς ὕλης ἐργαζόμενον πόθον, ἀκοὴ λύπην ἐπὶ ταῖς σκυθρωπαῖς ἀγγελίαις. Καὶ ἐπὶ τοῖς ὡς καταθυμίοις κινεῖν πέφυκεν ἡδονήν· θυμός ἐκ τῆς τυχούσης ἀνάπτεται προφάσεως, βράσσων, καὶ κλονῶν ὅλον τὸ σῶμα, καὶ τὸν λογισμὸν ταράτ των, καὶ θολῶν τὸ καθαρὸν τούτου, καθάπερ πηγῆς διαυγές ὕδωρ, πρὸς τὸ μὴ τρανῶς ὁρᾶσθαι τῶν ἐνθυ μίων τους τύπους· κενοδοξία δημοσιεύειν τὸ ἔργον βιάζεται, μᾶλλον ἀνθρώποις ἀρέσκειν θέλουσα, ἢ τῷ Θεῷ, καὶ τοὺς πόνους ἀχρειοῦσα (οὐ γὰρ ἀκολουθεῖ τῷ πλημμελῶς γινομένῳ ὁ μισθὸς, ἐπεὶ μὴ πρὸς ἀρέσκειαν τοῦ ἀμείβεσθαι δυναμένου, πρὸς ἔπαινον δὲ τῶν ὁρώντων ὁ σκοπὸς ἔβλεπεν ὅλως)· ὑπερηφανία πρὸς ὄγκον ἐπαίρει τὸ φρόνημα, καταφρονεῖν παντὸς ἀνθρώπου διδάσκει, καὶ διαπτύειν ὡς εὐτελὲς ἅπαν ὁμοῦ τὸ ὁμόφυλον, μετεωρίζει τὸν λογισμὸν πρὸς ἀπόνοιαν, ισοθείαν πείθει φαντάζεσθαι, πρόνοιαν καὶ κηδεμονίαν τοῦ Κρείττονος οὐκ ἐπίσταται, ὄφει· λὴν ἔργων ἀπολαμβάνειν λογίζεται ὧν ἀπολαύει και ρίτων, συνεργίαν Θεοῦ ἐν οἷς πράττει καὶ κατορθοί εἰδέναι οὐ βούλεται, αὐτάρκης ἑαυτῇ πρὸς πᾶν ἀγα θὸν εἶναι νομίζει, πάντα τῇ οἰήσει ἰσχύειν δοκεῖ, οὐδὲν ἰσχύουσα ὅλως, πομφόλυξ ἐστὶ ὑπεραγχωμένη υπολήψει ματαίᾳ, ἧς διαπνευσθείσης, οὐδὲν οὖσα ἐλέγχεται. Πνεύματα πονηρὰ τὰ μὲν ἐχόμενα τρί βου, τίθησι σκάνδαλα τοῖς δοκοῦσιν εὐλόγοις, τῆς ἀληθείας ἀπάγοντα, ἕτερα καθάπερ τετηνοῖς ἐν τῷ

ἀέρι διαπετάννυσιν δίκτυα, τοὺς ὀλίγον τῶν γηίνων esse; sibi videtur omnia posse, nimia existimatione ὑψωθέντας βρόχων τοῖς ὑπερέχουσιν εἰς ἀλαζονείαν sui, cum nihil omnino valeat; hulla est nimia mole ἀγρεύειν πειρώμενα. turgida sua ex opinione stulta, quæ exsufflata, 309 nihil esse arguitur. Mali quidem spiritus illi in semila commorantes ponunt offendicula his, qui sibi videntur rationabiles, ut eos a veritate abducant, alii sicuti volucribus, in aere retia expandunt, tentantes paulo a terrenis exaltatos laqueis supereminentibus ad jactantiam aucupari. Αλλα τοὺς ἐπουρανίους καταλαβόντα τόπους, ὡς φησιν ὁ Παῦλος,τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, τοὺς τὸ πολίτευμα ἔχοντας ἐν οὐρανῷ, ἐκεῖ τῶν τῆς ὑπερηφανίας ἐντὸς ἀρκύων πειρῶνται λαβεῖν· ᾧ πάθει τὸν πρῶτον ἀπονοηθέντα διάβολον κατέβαλον εἰς τὴν γῆν, τούτῳ τοὺς ἀναβαίνοντας τῷ βίῳ ἐκ τῆς ἄκρας περιωπῆς καταστρέψαι πραγματευόμενα. "Οσα δὲ πολεμεῖ, καὶ πυκτεύει, καὶ μάχεται, η παγκρατιάζει τε, καὶ παλαίει, καὶ συντρέχει τοῖς τρέχουσιν, οὐχ ἵνα μετ᾿ αὐτῶν ἐπὶ τὸ βραβεῖον φθάση τῆς κλίσεως, ἀλλ' ὅπως υποσκελίσαντα ἐμποδίσῃ τῷ δρόμῳ, πολλὰ ὄντα, ὡς καὶ ὁ Παῦλός φησι, καὶ ποιῆσαι τῷ λόγῳ μῆκος δυνάμενα, χαλεπὸν ἀπαριθμήσασθαι καὶ οὐ ράδιον, οἷς οἱ μαχόμενοι καιρὸν οὐδαμῶς ἴσχουσιν ἀσχολεῖν πρὸς ἕτερα τὴν διάνοιαν τῆς τυ χούσης ἀπαγωγῆς, τούτοις μὲν ἧττης, τοῖς δὲ ἐχθροῖς νίκης γινομένης αἰτίας. Τούτοις οὖν προσέχειν ἀναγκαῖον, καὶ μὴ περισπᾶσθαι πρὸς τὰ συνεργοῦντα καθ᾿ ἡμῶν τοῖς ἀντιπάλοις. Ο γὰρ ἄν τις λογίσηται τῶν μὴ συντελούντων πρὸς τὴν γυμνασίαν τῆς ἡμετέρας ἀθλήσεως, τοῦτο λαβὴ τοῖς ἐναντίοις ἐστὶ, μεσολαβούντων ἡμᾶς, καὶ ἔξω βαλλόντων του σκάμ ματος, ὅπερ καὶ αὐτὸ, εἰ καὶ μὴ πτῶμα, ἀλλ' ὅμως ἧττά ἐστι, παρασαλευθῆναι τῆς βεβαιότητος, καὶ ἀφ' ὧν ἔδει φροντίζειν ἐξωθῆναι ἐπὶ τὰ μηδαμῶς μερι μνᾶσθαι ὀφείλοντα· ἐπειδή, δικαζούσης ἀληθείας, ὡς ἐν ὕλαις ἡ ἐνέργεια, οὕτως ἐν βουλαῖς ὁ μὴ καθήκων λογισμὸς ἦττα καὶ πτῶμά ἐστι. Διὰ τοῦτο, λογισμοί δικαίων κρίματα· κυβερνῶσι δὲ καὶ ἀσεβεῖς δόλους οἱ μὲν βεβηκότες ἐν τῷ ἀγαθῷ κεκριμένως, οἱ δὲ πρὸς τὸ κακὸν εὐκόπως οἰακιζόμενοι παρὰ τοῦ πρὸς τὸ προκείμενον ποικίλαις μεθόδοις κυβερνῶντος τὸν δόλον, πῆ μὲν ὧδε, πῆ δὲ ἐκεῖσε, συνεχώς τρέποντος τὰ βουλεύματα καθάπερ ἱστίου μεταβολαῖς ἰθύνοντος τοῦ πλοίου τὸν δρόμον πρὸς οὓς ἐξορμῶν προέθετο λιμένας. Διὰ τοῦτο ὁ μέν φησι· «Καρδία ἀνδρὸς λογιζέσθω δίκαια, ἵνα ὑπὸ Θεοῦ διορθωθῇ τὰ διαβήματα αὐτοῦ·, ὁ δὲ, «Εἴ τις ἀρετὴ, καὶ εἴ τις ἔπαινος ταῦτα λογίζεσθε. CAPUT LX. Alii (scilicet spiritus) coelestia loca invadendo (cum sint, ut ait Paulus, spiritualia nequitiæ in cœlestibus 88), eos qui conversationem habent in calis 86, ibi intra superbiæ reticula capere conantur; qua passione dementatum primum diabolum præcipitem dejecerunt in terram, hac eos, qui ascendunt illuc vitæ istius genere, e summa specula ut deorsum eversos projiciant, contendunt. Quot vero belligerant, et pugnant, et decertant, et exercent se omni certamine, et luctantur, et concurrunt cum currentibus, non ut cum ipsis præmium obtimeant vocationis, sed ut eos supplantando impediant a cursui cum multi exsistant (uti et Paulus ait 87) et prolixum sermonem exigere possint, molestum est, nec illos facile dinumerare, cum quibus pugnantes nequaquam valent occupare mentem in aliis rebus, quas talis requireret abductio; quæ his quidem causa foret cladis, inimicis autem victoria. Ad hæc igitur attendere necessum est, neque distrahi ad ea, quæ contra nos adversariis cooperantur; quod enim censet aliquis esse ex iis, quæ nihil conferunt ad exercitationem nostri certaminis, hoc ad prehensionem hostibus est aptum, quo nos in medio cursu intercipiant, et extra fossam seu gradum dejiciant; quod equidem 310 quamvis non sit lapsus, attamen inferiores sunt partes, aliquantum scilicet concuti a prima firmitate, et ab iis, quæ curare debuissemus extrudi, et dejici ad ea, de quibus nobis nulla debet esse sollicitudo; quandoquidem, si controversiam veritas disceptet, sicut in materiis operatio, ita in voluntatibus inconveniens cogitatio est diminutio et casus. Ideo cogitationes justorum judicia dirigunt: gubernant vero et impii dolos 88. Primi quidem ubi processerint adhibito judicio in bono; secundi vero ad malum facile, quasi gubernaculo admoto, directi ab eo, qui secundum subjecti materiam variis modis dolum struens apparat, et aliquatenus quidem huc, aliquatenus alio, assidue autem consilia vertit, ad instar veli dirigentis cursum navigii pro mutationibus ad eos, quos solvens e statione sibi proposuerit, portus; ideo dicit, primus quidem: e Cor hominis justa cogitet, ut a Deo gressus ejus dirigantur;» alter vero: • Si qua virtus, et si qua laus disciplinae, ista cogitate 90. Οἷς δὴ λογισμοῖς κεχρῆσθαι διδάσκοντες τοὺς εὐτακτον ἔχειν βουλομένους τῶν ἐνθυμίων τὸν δρόμον οὕτως ὁ Δαβὶδ ποτὲ μὲν ἔλεγεν, «Η μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσις· › ποτὲ δὲ, ο Μελετήσω ἐν τοῖς δικαιώμασί σου διὰ παντός·» καὶ πάλιν, ο Μελετή σω ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου καὶ ἐν τοῖς ἐπιτηδεύματί CAPUT LXI. His itaque cogitationibus docent uti debere illos, qui cursum intellectionum bene ordinatum tenere volunt; sic David nonnunquam equidem dicebat: • Meditatio cordis mei prudentia 31;» interdum vero Meditabor in justificationibus tuis semper;, atque rursus: • Meditabor in omnibus * Ephes. vi, 12. 86 Philipp. 11, 20. 87 || Tim. 11, 16, 17. 88 Prov. 11, 5-15. * Prov. 11, 6; xv1, 9, ** Philipp. 1v, 8. 91 Psal. xivit, 4; Psal. xvii. 45. et Psal CXVII, 16.

operibus tuis, et in tuis studiis, seu factis manuum σου ἀδολεσχήσω.» Ταύτην τὴν ἀδολεσχίαν διδοὺς tuarum assidue contemplabor ".» Hanc sibi ipsi attribuens contemplationem, ut ne tempus haberet mentis assiduus 311 motus divagandi ad ea, quæ minime conveniunt, insideat vero firmiter hisce, quorum contemplatio parit oblectationem plurimamque utilitatem, quæ et visu quidem sensum, speculatione vero animam delectant. Quale nempe est vere, meditatione operum Dei per universum diversari, et aliquando ad cœlum quidem protendere oculum, soli per diem, et noctu stellis attendendo nonnunquam vero et illum dejicere in terram germina respiciendo, fructuum omnigenarum, et animalium, quamplurimas diversitates. Cum rursus in aere marique spectemus diversantia mille volucrum, et piscium genera, priusquam cognoscamus quænam utilitas ex unoquoque istorum proveniat, interea sapientiam Conditoris admirari, et laudare Deum in varietate creaturarum edoceamur, et quando accesserit his, quæ videntur, hoc etiam, quod cum virtute adjicitur, tunc mens in omnimoda constituitur lætitia, utpote quæ naturali cognitione e terra genitarum rerum oblectatur: nihil enim est eorum, quæ exsistunt, quod moralem, et theologicam aliquam speculationem nos omnibus non erudiat modis: et quoniam voluptatibus nobis ipsis rationis suppressimus vires, et ab ipsa in nostram non revocantur memoriam, quæ conferunt facienda, necessum est quod exterioribus propriis operationibus commoveamus memoriam ad modum, quo deceat vitam degere, ut simus accepti Creatori. ἑαυτῷ, ἵνα μὴ ἔχῃ καιρὸν τὸ τοῦ νοῦ ἀεικίνητον ῥεμ. βασμοῦ ἐπὶ τὰ μὴ καθήκοντα, προσεδρεύῃ δὲ τούτοις, ὧν ἡ ἀδολεσχία τέρψιν ἔχει, καὶ ὠφέλειαν πολύ λήν, τῇ μὲν δίψει τὴν αἴσθησιν, τὴν δὲ ψυχὴν τῇ θεω ρίᾳ εὐφραίνοντα. Οἷον γάρ ἐστιν ἀληθῶς τῇ μελέτῃ τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ ἐνδιατρίβειν διόλου, καὶ ποτὲ μὲν πρὸς οὐρανὸν ἀνατείνειν τὸ ὄμμα ἡλίῳ μεθ' ἡμέραν, καὶ νύκτωρ ἄστροις προσέχοντας, ποτὲ δὲ τοῦτο κατάγειν εἰς γῆν, βλάστην ὁρῶντας παντοίων καρπῶν, καὶ ζώων παμπληθεῖς διαφοράς· ἀέρι δὲ πάλιν θεωμένους, καὶ θαλάττῃ μυρίων πτηνῶν, καὶ ἰχθύων ἐνδιαιτώμενα γένη, πριν γνῶναι τίς ἐξ ἑκάστου τούτων ὠφέλεια τέως θαυμάζειν τὴν τοῦ Δημι ουργοῦ σοφίαν, καὶ δοξάζειν τὸν Θεὸν ἐπὶ τῷ ποικίλῳ τῆς κτίσεως διδασκομένους, ὅταν δὲ καὶ τὸ μετ᾿ ἐπιστήμης τοῖς ὁρωμένοις ἐπιβαίνειν προσγένηται, τότε παντελὴ; εὐφροσύνη κατέχει τὸν νοῦν εὐωχούμενον τῇ φυσικῇ γνώσει τῶν γηγενών. Οὐδὲν γὰρ τῶν ὄνο των ἐστὶν, ὃ μὴ παιδεύει πάντως ἡμᾶς, ἠθικὴν, καὶ θεολογικήν τινα θεωρίαν· ἐπειδὴ δὲ τὴν ἑαυτοῖς τοῦ λόγου ταῖς ἡδυπαθείαις ἀπεσβέσαμεν δύναμιν, οὐκ ἔτι παρ' αὐτῆς τὰ συμφέροντα τῶν πρακτέων ὑπομιμνησκόμενοι, ἔξωθεν ταῖς οἰκείαις ἐνεργείαις τὴν μνήμην κινοῦμεν πρὸς τὸ πῶς χρὴ ζῆν καὶ βιοῦν, ὅπως εὐάρεστοι ὦμεν τῷ Ποιήσαντι. CAPUT LXII. » Διὰ τοῦτο ποτὲ μὲν τὸν μύρμηκα, ποτὲ δὲ τὴν μέσ λιτταν, ἡ κηδεμονικὴ χάρις διδασκάλους ἐφίστησιν ἀφθόγγῳ φωνῇ τῷ ἔργῳ παραινοῦντας τὴν μίμησιν. Καί φησιν· ο Ιθι πρὸς τὸν μύρμηκα, ὦ ὀκνηρέ, καὶ ζήλωσον τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, ὅς ἐν ἀμήτῳ τὴν ἐν χει· μῶνι ἀποθέμενος τροφήν, ο χρησίμως τὰ τοῦ μέλο λοντος αἰῶνος ὑποτίθεται συνάγειν ἐφόδια· ἦ, ο Πο ρεύθητι πρὸς τὴν μέλισσαν, καὶ μάθε ὡς ἐργάτις ἐστὶν, ὁ ἄνθη βοτανών δρεπομένη καὶ κηρία μέλιτος ἐργαζομένη, σοφῶς καὶ τοῦτο, τὸν γνωρισμὸν παιδεύουσα τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν ἀπανθιζόμενον τὰ πλεονεκτήματα, γλυκάσματα θησαυρίζει ἑαυτῷ πρὸς ἡδὺν βίον τῆς ἐλπιζομένης ζωής. "Αλλοτε τρυγόνα, Idcirco interdum quidem formicam, quandoque vero apem gubernatrix gratia doctores adhibuit, qui muta voce ad imitationem opere hortantur; et 312 ait: Vade ad formicam, o piger, et æmulare vias ejus, quæ in messe reponens alimenta pro hieme”, › suggerit ut pro futuro sæculo utiliter colligamus viatica; aut: e progredere, inquit, ad apem, et disce quam operaria sit, quippe que flores decerpendo herbarum, et favos mellis conficiendo sapienter edocet istam agnitionem, qua colligendo quivis bonorum hominum prærogativas, sibi ipsi dulcedines hujusmodi thesaurizet ad suavem habendum victum futura vitæ, quam sperat. Alias inobedientibus jubet ut urturem et lirun- καὶ χελιδόνα, τοὺς ἀπειθεῖς παρακελεύεται ζηλοῦν, dinem imitentur, dicens: • Turtur et hirundo passereuli agrestes observarunt tempora suorum adventuum, populus autem meus non agnovit judicia Domini ".» Et infert: «Quomodo dicitis: Sapientes sumus, aut et lex Dei nobiscum este? › Sic improperans rationabilibus tum naturam scientia præditam, tum etiam legem morum magistram, quod irrationabilibus in cognoscenda Conditoris voluntate sunt insensibiliores. Rursus iis, qui in potentatibus non moderatos se præbent, sed inepte insolescunt in proximos ejusdem generis, mare profundis inversim circumdatum profert in exemplum λέγων· ο Τρυγών, καὶ χελιδὼν ἀγροῦ στρουθία ἐφύ λαξαν καιροὺς εἰσόδων αὐτῷ, ὁ δὲ λαός μου οὐκ ἔγνω τὰ κρίματα Κυρίου.» Καὶ ἐπιφέρει «Πῶς ἐρεῖτε· Σοφοί ἐσμεν; ἢ καὶ, Νόμος Θεοῦ μεθ᾿ ἡμῶν ἐστι,» καὶ τὸ τῆς φύσεως ἐπιστημονικὸν, καὶ τὸν παιδ αγωγὸν τῶν ἠθῶν μέμον ὀνειδίζων τοῖς λογικοῖς, ὅτι τῶν ἀλόγων εἰς τὸ γνῶναι τὸ βούλημα τοῦ Κτίσαν· τίς εἰσιν ἀναισθητότεροι. Πάλιν τοῖς ἐν ταῖς δυναστείαις μὴ μετριάζουσιν, ἀλλ' ὑβρίζουσι ἀπειροκά λως εἰς τὸ ὁμόφυλον, κυκλουμένην βυθοστροφίᾳ τὴν θάλασσαν παράδειγμα προστίθησι πρὸς τὸ καταστεί λαι αὐτῶν ἐν οἷς φησι) φλεγμαῖνον τὸ φρύαγμα 98 Psal. cxLII, 5.» Prov. vi, 6. 98 Jerem. vIII, 7. ** ibid. 8.

• Μὴ ἐμὲ οὖν φοβηθήσεσθε, λέγει Κύριος, ἢ καὶ ἀπὸ ad reprimendum eorum intumescentem fastum, τοῦ προσώπου μου οὐκ εὐλαβηθήσεσθε, τὸν τάξαντα dum asserit: Me igitur non timebitis (inquit ἄμμον ὅριον τῇ θαλάσσῃ πρόσταγμα αιώνιον, καὶ οὐχ Dominus aut faciem meam non reverebimini, qui ὑπερβήσεται αὐτό; τῷ δὲ λαῷ τούτῳ ἐγενήθη καρδία ordinavi arenam terminum maris præceptum semἀνήκοος, καὶ ἀπειθής· ν τῷ περὶ τὸ πρόσταγμα φό- piternum, et non supergredietur illum? Populo au6ῳ τοῦ ἀψύχου στοιχείου εὐλαβεῖς ποιῶν αὐτοὺς περὶ tem isti factum est cor inobediens et incredulum;» τὴν φυλακὴν τῶν ἐντολῶν, ἵνα ὡς τὸ πόντιον κύμα sic metu inanimati ex præcepto elementi reddens ἐκ πελάγους ὠθούμενον τῇ βίᾳ τοῦ πνεύματος, καὶ eos cautos circa observationem mandatorum, ut κατὰ μικρὸν ἀνιστάμενον πρὸς τὸ μέγεθος ὀρέων έφ- quemadmodum fluctus marinus e pelago impulsus άμιλλον ἅμα τῷ πλησιάσαι τῇ αἰγιαλεία ψάμμῳ, violentia spiritus, et paulatim erectus ad magnituεἰς τοὐπίσω πάλιν ἀνακλώμενον ὑποστρέφει τὸν ὅρον dinem montium æmulatricem, 313 simul ac approαἰδούμενον τοῦ πεδήσαντος, οὕτω πᾶσαν ἐπέχωσιν pinquat arena litoreæ repercussus convertitur dem ἄδικον ὁρμὴν οἱ λογικοὶ, καὶ λόγῳ προστεταγμένοι nuo retro reveritus ejus metam, a quo quasi cum πᾶσαν κολάζειν ἐνθύμησιν παράνομον, καὶ μάλιστα compedibus fuit astrictus: ita omnem injustum τύφον πεπαίνειν ἀλόγως σηκούμενον, μιμήσει γοῦν reprimant impetum qui ratione utuntur, et illi, qui τῶν ἀναισθήτων τοῦτο πράττοντες, ὅπερ καὶ νομοθε· a ratione imperantur, pravam omnem cogitationem σίας ἐκτὸς ὤφειλον (αὐτὸ λογιζόμενοι τὸ δίκαιον) castigare, maxime fastum premere irrationabiliter πράττειν αὐθαιρέτῳ κρίσει, ὅπερ ἦν ἐλευθέρου elatum, insensibilium saltem imitatione id agentes, δεῖγμα φρονήματος, αὐτοκελεύστῳ γνώμῃ κινη quod etiam præter legislationem debuissent (justum θέντος πρὸς ὅπερ ἔμελλεν ἄγειν ἀνάγκη τοῦ νό fore ratione dijudicantes), spontaneo judicio facere, μου. quippe quod indicium esset libertate fruentis intellectus ex sui sibi jubente consilio moti ad hoc ad quod eum deductura erat legis necessitas. Καὶ τῶν φωστήρων δὲ διδάσκει τί χρήσιμον ὁρῶ μενος ἕκαστος· ἥλιος μὲν τῷ ἀπαυγάσματι συναΐδιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὑποτιθέμενος νοεῖν, καὶ τούτου μάρτυρα τὸν Παῦλον καλῶ λέγοντα, ο Ὃς ὢν ἀπαύ γασμα τῆς δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ· ο οὗτος γὰρ ὅπερ εἶδεν ενόησεν, ὡς ἡ φύσις τοῦ ἐρωμένου ἐδίδαξε), τοῦτον τῇ κατασκευῇ τὸν λό γον ἐναποκείμενον ὀξυδορκεί τῆς ψυχῆς διαθρῆσαι τῷ ὄμματι, ὃν συμβολικῶς ἐναπέθετο ὁ Δημιουργὸς ἐκ τῆς ἐνυπαρχούσης τῷ ἄστρῳ θεωρίας ἐπὶ τὴν πρὸς ἑαυτὸν τοῦ Υἱοῦ συνάναρχον σχέσιν τῶν ὁρώντων ὁδηγῶν τὴν διάνοιαν. Σελήνη δὲ αὐξομένη, καὶ λή γουσα, τὸ εὐμετάβλητον τῶν ἡμετέρων πραγμάτων δηλοῖ, καὶ τοῦτο ταῖς ἀγχιστρόφοις τῶν σχημάτων μεταλλαγαῖς παραινεῖ, ὡς οὔτε εὐημερία δεν χαίρειν ὡς παραμόνῳ, οὔτε δυσημερίαν ἡγεῖσθαι λυπηραν ὡς ἐσομένην χρονίαν· ἐξέως γὰρ αὗται ἐπαμείβονται ἀλλήλαις ὡς μὴ ποιεῖν αἴσθησιν τῆς παρουσίας τῷ τάχει τῆς ὑποχωρήσεως, ἄλλης εφεδρευούσης ἄλλῃ, καὶ τὴν ἡγουμένην διαδεχομένης τῆς προσεχῶς ἑπου μένης κατὰ τοὺς τῆς σελήνης συνεχεῖς μετασχηματισμούς, οἱ τοσοῦτον παραχωρούσιν ἀλλήλοις, ὅσον καὶ τὴν συνήθειαν γενέσθαι τῆς βιώσεως, καὶ ἐπιδό σεως τροπὴν τοῦ φωτὸς, καὶ τὴν παραλλαγὴν τού των εἶναι δυσπαρατήρητον, κατ' ὀλίγον προσθήκης καὶ ὑφαιρέσεως λανθανούσης εἰκότως τὴν αἴσθησιν. Ἐπεὶ καὶ πολλὰ τῶν οὕτω αὐξομένων, ἢ μειουμένων, ἄδηλον ἔχει τὴν καθημερινὴν, ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν τύ τῇ παραλλαγήν, οὐδενὸς γνῶναι δυναμένου ῥᾳδίως ὅσον καθ᾿ ἑκάστην ἡ τῶν αὐξομένων ἡλικία προστ!- θησι προκόπτουσα διόλου, καὶ τῆς προκοπῆς τὸ μέσ • Jerem. v, 22, 25. 98 llebr. 1, 3. CAPUT LXIII. Quin et unumquodque luminarium visum docet quid utile sit; sol quidem relucentia Filium Patri coæternum demonstrat intelligendum, et hujusce rei testem Paulum advoco dicentem: «Qui cum sit splendor gloriæ, et figura substantiae ejus 8;» ille namque, quod vidit intellexit (ut natura visi docuit) et perspicaci animæ oculo in opificio repositum dispiciendum hoc verbum, quod symbolice deposuit Opifex, dirigens intellectum inspicientium ex insita stellæ spectatione ad coæternam Filii naturalem convenientiam cum seipso. Luna vero crescens et deficiens rerum nostrarum facilem ostentat mutabilitatem, subitisque figurarum mutationibus admonet hoc, quod scilicet neque felicitate, 314 propterea oporteat gaudere, quasi permansura, nec infelicitatem ducere molestam, perinde ac si futura esset diuturna ocius enim istæ sibi invicem succedunt, ita ut non afficiant sensum sua præsentia, præ celeritate discessus, cum altera insideat alteri, et præcunti succedat, quæ continuo subsequitur secundum continuas lunæ transfigurationes, quæ ita sibi invicem cedunt, ut vitæ consuetudo peragatur, et mutatio fiat luminis incrementum, harumque differentia sit difficilis observatu, cum additio vel ablatio exigua sensum merito lateant: quandoquidem et multa eorum quæ sic augentur et minuuntur, incognitam in quovis casu habent differentiam, quotidianam, cum nemo facile dignoscere queat quantum eorum quæ augentur statura, quotidie progrediens per totum, et progressus modum non manifestans adjiciat, donec id edoceat tempus,

quod continua visio ejus, quod febat non consuevit τρον οὐ ποιοῦσα φανερὸν, ἕως ἂν χρόνο; τοῦτο δι edocere. δάξῃ, δ μὴ διδάσκειν ἡ συνεχής πέφυκεν όψις του για νομένου. CAPUT LXIV. Οὐδεὶς οὖν πώποτε φυτῶν, καὶ πυῶν, ζώων το, καὶ παίδων ἔγνω τὴν κατὰ μέρος πρὸς μῆκος ἐπίδοσιν· χρόνῳ δέ τινι μὴ θεασάμενος τὰ ὑψούμενα. Εἶτα αὖθις ἰδὼν τὴν ἐν τῷ μεταξὺ κατὰ μικρὸν γινομένην ἔγνω προσθήκην, ὅπερ ἡγνόησεν ἐν τῷ γίνεσθαι, τοῦτο ἐν τῷ γεγενῆσθαι μαθών. Οὕτω τις, καὶ πέτραν κοιλανθεῖσαν ἀδιαλείπτως ἐπισταζούσῃ θεασάμενος ῥανίδι τῷ χρονίῳ βάθει, πληροφορεῖται μὲν ὡς ἑκάστη σταγών, μέρος τι τοῦ ὀρύγματος ήνυσε, τὸ δὲ ὅσον οὐκ οἶδε, τῆς ὄψεως τὰ μὲν παχύτερα τῶν αἰσθητῶν γνωριζούσης ποσῶς (σφάλλεται γὰρ καὶ ἐν τούτοις πολλάκις), τοῖς δὲ λεπτοτέροις οὐδὲ ἐπιβαλεῖν δυναμένης, ἀργοτέρας πως οὔσης, καὶ ἀσθενοῦς πρὸς τὴν τῶν τοιούτων σωμάτων ἀντίληψιν. Αστέρων δὲ τοὺς ἀμυδροτέρους, καὶ φαιδροτέρους, εἴ τις ζηλώσειεν, οὔτε ἀφανὴς ὢν καὶ ἄσημος, βασκανεῖ τοῖς υπερέχουσιν ἀξίᾳ καὶ πλούτῳ, οὔτε πάλιν εὐδοκι μῶν ἐν τούτοις κατὰ τῶν εὐτελῶν ὡς καθαρμάτων ὀφρυωθήσεται, στέργοντας ἐκείνους τὴν οἰκείαν τάξιν ὁρῶν, καὶ ἀγαπῶντας μένειν ἐν οἷς ἐκληρώθησαν, ὡς ἠβουλήθη ὁ τὰ μέτρα τοῦ φωτὸς αὐτοῖς τάξας Θεός. Καὶ φρονίμους ἡμᾶς κατὰ τὸν ὄφιν, καὶ ἀκεραίους κατὰ τὴν περιστερὰν εἶναι θέλων ὁ Κύριος, πάντων ἡμᾶς τῶν μερῶν τῆς κτίσεως καθίστησι μα θητάς, οὐ φυλάξαντας τῆς κτίσεως τὴν εὐγένειαν, καὶ παρὰ τῶν ποτε δούλων εἰκότως παιδαγωγουμέ νους πρὸς τὸ εὔτακτον τῆς ἀφροσύνης, ὅπως τὴν παρ' αὐτοῖς μαθητείαν λαβόντες ὑπώπια τὴν ἐν ἑαυτοῖ; κινήσωμεν ἐπιστήμην καθ᾿ ἣν γεγόναμεν βουν ἀμέμπτως δυνάμενοι ἐξ ἑαυτῶν αἱρούμενοι τὰ καλὰ, καὶ οὐκ ἔξωθεν κατὰ τοὺς μεταιτοῦντας ἐρανιζόμε νοι τοῦτο. Αλλ' ὑμᾶς, ὦ μακαριώτατοι, μετὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων καλῶν, καὶ τῆς συμφωνίας, καὶ τῆς περὶ τὰ ἐπιβάλλοντα ἑκάστῃ καταστάσει εμπειρίας θαυμάζειν ἄξιον πῶς ψαλτηρίου μὲν εὐαρμόστου δι κην ἐν διαφόροις φθόγγοις ἓν τῆς εὐσεβείας συνεχεία τε μέλος, ἄλλος ἄλλο τι ταύτης μετερχόμενοι εἶδος, καὶ οὐδεὶς ἀπάδων οὐδενὸς διὰ τὴν πρὸς ἀλλήλους ὑπακοὴν, ἥτις τοὺς διῃρημένους τοῖς σώμασι συνάπτειν ὁμοψύχως ταῖς γνώμαις πέφυκε πρὸς ἕνα τὸν τοῦ ἔργου σκοπόν, μουσικοῦ δίκην, τὸν ἑκάστης χορο δῆς ἴδιον ὀξὺν, ἢ βαρὺν τόνον κιρνῶντος πρὸς ἐναρ μόνιον μελωδίαν. Τὸ γὰρ ἀπηχεῖν ἑκάστης δοκοῦν ἐν τῷ ἀνωμάλως τετάσθαι, τοῦτο μάλιστα την συμφω νίαν ἐργάζεται, τοῖς διαφόροις τερετισμοῖς πρὸς τὸν ρυθμὸν χρησιμεύειν τοῦ ᾄσματος, καὶ τὸ μέρος ἀρε τύον πρὸς τὸ λιγυρὸν τοῖς ἐνηλλαγμένοις τῶν ἔχων ψιθυρισμοῖς. Nullus etenim cognovit unquam secundum singulas partes incrementum plantarum, et herbarum, animaliumve, ac puerorum, sed cum per aliquod tempus non viderit quæ perficiuntur. Postmodum, cum rursus conspexerit, agnoscit additamentum, quod interim paulatim accessit, sicque ediscit postquam fuerit perfectum, quod, dum fieret, ignorabat; similiter etiam, dum aliquis saxum excavatum inspicit ex indeficienter instillata gutta, plene persuadetur a profunditate longo temporis interjecto η spatio confecta, quod unaquæque 315 stilla partem quamdam effossionis perfecit, sed quantitatem sin· gillatim ignorat, cum visio crassiora quidem sensibilia aliquantulum dignoscat (fallitur enim et in bis sæpius), ad tenuiora vero collimanda nequeat felici tendere cursu, et inertior quodammodo sil, et infirma ad hujusmodi corporum perceptionem. Stellas vero si quis obscuriores, et splendidiores æmulabitur, dum obscurus sit et ignobilis, non invidebit iis, qui dignitate ac divitiis supereminent, nec ex adverso, si sit excellens in illis, contra viles, et (veluti purgamenta) abjectos grandi tumescet supercilio, conspicatus, quod illæ contentæ sunt propria sede ac loco, et amant permanere in his, in quibus quasi sorte fuerunt electe, ut Deus voluit, qui mensuras luminis ipsis adaptavit. Quin, cum prudentes uti serpentes, et simplices uti columbas” nos esse velit Dominus, etiam omnium orbis partium nos constituit discipulos, qui non servare in hoc debemus nobilitatem conditionis, sed merito instrui ad bonum ordinem ex insipientia ab iis qui servi quondam exstiterunt, ut ab illis doctrinam accipientes sub oculis, in nobis ipsis scientiam, ad quam nati sumus, excitemus; cum scilicet possimus inculpate vivere e nobismetipsis deligendo bona, nec veluti mendicantes, faciendo, ut id in nos exteri conferant. Verum, o beatissimi, præter alia omnia bona, et concordiam inter vos, et experientiam eorum, quæ pertinent ad unumquemque rerum statum, dignum est ut omnes admiratione vestrum etiam prosequantur modum, quo, ad instar bene aptati Psalterii diversis vocibus unum pietatis concinitis canticum, 316 quorum alius aliam hujus speciem sectatur, et nullus ab ullo discrepat in cantu ob mutuam obedientiam, quippe quæ disjunctos utcunque corporibus conjungere unanimiter voluntatibus assolet ad unam operis metam, musici more, cujusque chordæ tonum acutum aut gravem permiscentis ad modulationem apte componendam; illud etenim, quo unaquæque chorda videtur dissonare, dum inæqualiter tendatur, hoc maxime concentum efficit sonorum, cum ex diversitate pulsationum utilitas redundet ad cantici concinnitatem, et partes condiat ad jucunditatem, commutatis sonituum susurrationibus. ** Matth. x, 16.

Πῶς δὲ πάλιν νεοσύντακτοι καὶ προκόπτοντες ἔτι, καὶ τοῖς λιμέσιν ἐνορμιζόμενοι, τῆς τελειότητος τηρεῖν τὴν ἑαυτῶν παρ' ὑμῖν οίδασι τάξιν, οἱ μὲν γαστριμαργίαν, οἱ δὲ κενοδοξίαν, ὑπερηφανίαν δὲ οἱ ὑπερέχοντες (ἐκτρεπόμενοι εἰς ὀλέθρια πάθη), ἐγκράτειαν δὲ, καὶ τὸ μὴ πρὸς δόξαν τῶν ἀνθρώπων ὁρᾷν, καὶ τὸ ἄτυφον ἀσκεῖν σπουδαίως; Οτι πλησμονή γαστρός, ἀρδείαν εἰσάγει τῶν ὑπογαστρίων, πικροῖς ὥσπερ ὀχετοῖ; τοῖς ἐκ τοῦ κόρου φερομένοις ποτιζομένων πλημμηροῦσι ῥεῖθροις, κνισμούς ἐκ τούτων ποιούντων τραχεῖς, καὶ τὸν τῆς σωφροσύνης ἀγῶνα, τοῖς γαργαλισμοῖς παρεχόντων ἐπίπονον· κενοδοξίαν δὲ πάλιν εἰδότες φαντασίαν ἀνόνητον, εἰκότως φεύγουσι ταύτην πονεῖν ὑπὲρ ἀρετῆς πείθουσαν καὶ ἀχρειοῦσαν τοὺς πόνους, ἐπεὶ μὴ Θεῷ δεικνύναι τού τους βούλεται τῷ τῶν κρυπτῶν ἔργων ἐμφανῶς ὀρέγοντι τὴν ἀντίδοσιν, ἀνθρώποις δὲ δημοσιεύειν τὰ για νόμενα θέλουσαν, τοῖς ἐπαίνους παρέχειν, εἰς μισθού λόγον, ἱκανοῖς οὗτι πλέον οὐδὲν, καὶ τῆς αἰωνίου καὶ πολλῆς ἀποστερούσι τιμής. Ο γὰρ πρὸς τὸ θαυμα σθῆναι παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἀναδεξάμενος ὄντινα οὖν κάματον, οὐδὲν τῶν ἐπὶ σκηνῆς παραδοξοποιῶν διαφέρει, μισθῷ τῷ παρὰ τῶν τερπομένων ἀρκούμενος, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἄλλον αἰτεῖν οὐκέτι εὔλογος ὤν· ὅτι μὴ τὸν παρὰ τούτου λαβεῖν ἐξ ἀρχῆς, ἀλλὰ τὸν παρ' ἐκείνων προέθετο. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ τῆς ὑπερηφα νίας ἄλογον πάθος δικαίως βδελύττονται· τίνα γάρ τις έχει κατά τινος πρὸς ἀπόνοιαν πρόφασιν εὔλογον, ὅτι κατὰ τοῦ πλησίον ἐπαίρεται, καὶ κατὰ τούτου μέγα φρονεῖ; Κατώρθωταί τι πλέον αὐτῷ τῶν ἄλ λων, καὶ τῶν λοιπῶν ἐν τοῖς καλοῖς περιουσίαν ἄγειν πολλὴν αὐτὸς πάντως ἐσπούδασε; καὶ τῆς σπουδῆς λήψεται αὐτὸς τοὺς μισθούς· Ἀμελεί τις ἕτερος, καὶ περὶ τὴν ἀρετὴν ῥᾴθυμος διάκειται; αὐτὸς ζημιοῦται, καὶ οὐκ ἐλαττοῖ τοὺς ἐκείνου μισθούς. CAPUT LXV. Sed e contrario, qui de novo in eodemi annumerati sunt ordine, et etiamnum ulterius provehuntur, guive ad perfectionis portus appellere contendunt, quomodo apud vos suum ipsorum ordinem servare norunt, et hi quidem gulam, illi autem vanan gloriam, superbiam vero alii, qui superiores sunt reprimere (eum ad perniciosus quandoque convertantur passiones) seseque studiose exercere, tum in servanda temperantia, tum in animi simplicitate, humilitateque sectanda, nec ad gloriam hominum animum habere intentum? Ventris etenim repletio irrigationem inducit eorum, que sub ventre sunt, quæ ab exundantibus fluentis e satietate impetu deportatis, veluti ex amaris canalibus quodammodo irrigatur, quæque prurigines venereas ex his efficiunt asperrimas, et continentiae certamen laboriosum titillationibus exhibent: sed et vanam gloriam scientes esse ostentationem inutilem, merito ipsam 317 fugiunt, quæ suadet quidem laborandum pro virtute, at labores reddit inutiles, quia non vult illos Deo manifestare, qui operum occultorum palamı remunerationem præbet, hominibus vero cupit publicare quæ fiunt, qui non sunt apti ad majores reddendas laudes, in ratione mercedis, quinimo æterno plurimoque privatur honore; ille namque, qui, ut admirationi sit hominibus, suscipit quemvis laborem, nihil penitus differt ab his, qui in scena multa faciunt admiranda, cum sit contentus mercede, quæ sibi provenit ex iis, qui talibus oblectantur, et a Deo nequaquam aliam postulare rationabiliter valeat, quod ab initio non eam, quæ ex ipso provenit, sed quæ ex illis tribuitur, sibi se assecuturum proposuerit. Verum et passionein irrationalem superbiæ jure exsecrantur: quemnam enim habet aliquis adversus quempiam rationi consentaneum prætextum ad amentiam, ut adversus proximum extollatur, et supra ipsum magnifice de se sentiat? Patravitne ipse feliciter aliquid plus quam alii, et ad augendam multam cæterorum bonorum copiam omni contendit studio? nanciscetur etiam ipse studiosi operis mercedes: negligit quispiam alter, et circa virtutem segniter se habet? ipse damno afficitur, nec illius mercedes imminuit. ΚΕΦΑΛ. ΕΤ'. Τί οὖν ὁ σοβαρὸς φυσᾶται, καὶ βρενθύεται, ὡς ὑπὲρ ἄλλων ἀθλῶν, κοινὸς ὥσπερ σωτὴρ τοῦ γένους CAPUT LXVI. Quid ergo, qui fastuosus est, inflatur ac superbit, ac si plus quam alii decertaret, sese ostentans, διακείμενος; Οὐκ εἰδὼς ἔλαττον βλάπτειν ἀμέ. quasi communis esset generis salvator? An ignorat λειαν ἤπερ βλάπτειν πέφυκεν οἴησις, καὶ πρὸς τὸ λειπόμενον τῆς προκοπῆς ἐμποδίζουσα τῇ προσ θυμίᾳ ὡς ἡνυσμένου τοῦ προκειμένου, καὶ ἐκ τοῦ διαπτύειν τοὺς ἀναπεπτωκότας, μεγάλην ἑαυτῷ προξενοῦσα τὴν κόλασιν. Τὸ δὲ ταπεινὸν ἐν ἡμῖν οὐκ ἔδωκε χώραν, οὐ φθόνῳ, οὐ τύφῳ ποτὲ τὴν τῶν μελῶν κοινοπραγία» μιμουμένοις καλῶς, καὶ τὴν ἑκάστου δόξαν οἰκειουμένοις ὡς ἑνὸς σώματος· οὔτε γὰρ ὁ τέλειος κατὰ τοῦ ἔτι προσκόπτοντος ὡς ὑπερέχων επαίρεται, καὶ αὐτὸς γεγενήσθαι τοιοῦτος εἰδὼς ἡνίκα προέκοπτε, καὶ αὐτὸν ἥξειν μετ' οὐ πολὺ πρὸς τὸ αὐτὸ μέτρον τῆς τελειό τητος πεπεισμένον, οὐδὲ τῷ τελείῳ βασκαίνει, ὁ τέως κατὰ τὴν τῆς ἀρετῆς ἀξίαν τούτου ἀπολειπόμενον quod minus necet negligentia, quam nocere soleat arrogans de se existimatio? quippe quæ impedimento est animi alacritati 318 ad reliquum progressun, putans, se jam attigisse objectuni, magnasque sibi poenas conciliat, eo quod illos qui conciderunt, animo contemnat ac despuat. Humilitas autem in vobis non concedit unquam locum invidiæ, nec tumori, qui membrorum conspirationem egregie imitamini, ac vobis ipsis cujusque decus vindicat's, quasi unius corporis: nec etenim perfectus adversus aliquem adhuc progredientem, ac si superemineret, extollitur, dum et ipse sese talem exstitisse sciat, quando progrediebatur, sibique persuasum habeat, quod etiam iste ad eamdem perfectionis mensuram

τυπεῖ ὅτι τοιοῦτος γεγένηται· καὶ ἄλλος ἁπλῶς ἄλλου πολλῷ τῷ μέτρῳ ἐστὶ ταπεινότερος προκόπτειν τῇ πολιτείᾳ, καὶ οὐ τῷ κόμπῳ βουλόμενο; τοῦ φρονή - ματος, καὶ πολλὴν τάχα ἄν τις ὁρῶν πρὸς τὰ πρά γματα σπουδήν ἔχοντας ὑμᾶς εὔροι, τίς μᾶλλον ἔσται, κατὰ τὸ ἦθος, τινὸς μετριώτερος, ὡς ἔστιν εὐρεῖν ἐν ἄλλοις, ἕκαστον ἑκάστου θέλοντα φαίνεσθαι προτιμότερον, διὰ τὴν ἐμπολιτευομένην τῷ βίῳ φι λοδοξίαν. Υμεῖς δὲ ὡς ἐμάθετε τὸν Χριστὸν, οὕτως ἐν αὐτῷ πολιτεύεσθε, τὴν πρὸς ἀλλήλους ὑπακοὴν ἐξ ἐκείνου μαθόντες, ὃς < ὑπήκοος μέχρι θανάτου γέγονε τῷ Πατρὶ, θανάτου δὲ σταυροῦ,» τὸ μέτρον τῆς ὑπὸ ακοῆς ἕως τοῦδε τοῦ κινδύνου νομοθετῶν, καὶ τὰ; ἄλλας μετὰ πάσης σπουδῆς μετέρχεσθε ἀρετὰς, post non multum temporis erit perventurus; neque Λ ζηλῶν ἐξισωθῆναι κατὰ τὸν βίον αὐτῷ, καὶ οὐ ζηλα perfecto invidet, aut, quod talis ipse evaserit, maligno percutitur animo ille, qui interea in virtutis dignitate eo inferior est, dum et ipse æmulationis ducatur studio ili sese in eodem vivendi instituto æquiparandi et sic alius alio multis mensuris humilior prorsus erit, si progredi vitæ instituto voluerit, et non elati animi jactantia; et si quis rerum status expenderet, multo pollentes studio vos reperiret, quorum alter altero in moribus modestior esse contendit, uti facile videre est in aliis, quorum alter altero vult præstantior videri ob gloriæ, quæ in sæculo versatur, cupiditatem. Vos autem uti Christum didicistis, sic in ipso conversemini, mutuam ab illo inter vos obedientiam edocti, qui obediens fuit Patri usque ad mortem, mortem autem crucis', ἐπειδὴ ταύτας αὐτὸς ποιῶν, καὶ διδάσκων, ἀξιόπι lege præstituens mensuraın obedientiæ usque ad tale periculum; quin et alias cum omni affectu virtutes sectemini, quandoquidem, 319 cum has ipse fecisset, et edocuisset, omnibus hominibus præceptor fide dignus evasit, quive possibilitatem eorum, quæ præcipiebat, ostendit ediscentibus, ea primum ipsemet faciendo; multum igitur habeatis animi affectum ad invicem, quippe qui non ignoratis, quod ille apostolis sit contestatus, hoc scilicet suorum discipulorum esse signaculum, dum ait: «In hoc noscent omnes, quod inei estis discipuli, si charitatem habeatis ad invicem *; pacem veram servate cum omnibus'; pacem meam relinquo vobis³; diligite eos qui oderunt vos, et orate pro his, qui vos persequuntur, et injuriis afficiunt *. › CAPUT LXVII. Ipse etenim hoc dicens mandavit, vosque exercens in tribulationibus uti athletas ad constantiam. Auscultatis ipsum dicentem; • Discite a mne, quia mitis sum et humilis corde ³, › et opcre imitationem exhibuistis; alapa casi in dextera maxilla, obvertitis aliam, ac etiam spoliati tunica conceditis et pallium, injuriam et jacturam potius tolerantes, quam confestim cum impetu irruentes ad vindictam. Sed feliciori successu vobis, quam aliis evenit boc, quod scilicet non possideatis quidquam eorum, quæ inhibuit Dominus, qui tale vitæ institutum militibus, et athletis conveniens, aptatumque fore sciebat. Vos itaque nulla beatitudo Dominica prætercurrit, quæ operi nou fuerit demandata; omnes enim in manibus vestris sunt semper, cum retributionibus comexis; pauperes evasistis spiritu, et mites, pacifici, et misericordes, et mundi corde, sed vestrum est regnum cœlorum 7-8,320quo et nos ut digui efficiamur exorate, vestrorum imitatores operum facti, quorum præmium est omnibus vobiscum condignis promissa fruitio regni in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria in sæcula. Amen. στος διδάσκαλος πᾶσιν ἀνθρώποις γεγένηται, τὸ δυο νατὸν ὧν ἐπέταττεν ἔργῳ τῷ πρώτως αὐτὰ ποιεῖν δεικνὺς τοῖς μανθάνουσι. Πολλὴν γοῦν ἔχετε, καὶ ὑπερβάλλουσαν τὴν ἐν ἀλλήλοις διάθεσιν, μαθόντες εἰρηκέναι τοῖς ἀποστόλοις αὐτὸ τὸ σύμβολον τῶν αὐτοῦ μαθητῶν, ἐν οἷς φησιν·. Ἐν τούτω γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις. Εἰρηνεύετε γνησίως πρὸς ἅπαντας. Εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν. ᾿Αγαπᾶτε τοὺς μισοῦντας ὑμᾶς, καὶ προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν διωκόντων ὑμᾶς καὶ ἐπηρεαζόντων.» Αὐτὸς γὰρ ἐνετείλατο λέγων τοῦτο, γυμνάζων ἐν ταῖς θλίψεσιν ὑμᾶς ὡς ἀθλητὰς πρὸς καρτερίαν. Ἠκούσατε εἰπόντος αὐτοῦ, «Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ,» καὶ ἔργῳ τὴν μίμησιν ἐπεδείξατε, ῥαπιζόμενοι την δεξιάν σιαγόνα, στρέφετε καὶ τὴν ἄλλην, καὶ τὸν χιτῶνα ἀφαιρούμενοι, παραχωρεῖτε καὶ τὸ ἱμάτιον, ὕβριν, καὶ ζημίαν φέροντες μᾶλλον ἢ προχείρως ὁρμῶντες πρὸς ἄμυ ναν. Κατώρθωται δὲ πλέον τῶν ἄλλων ὑμῖν τὸ μὴ κτήσασθαί τι ὧν ὁ Κύριος ἀπεῖπε, στρατιώταις καὶ ἀθληταῖς τὴν ἀγωγὴν τοῦ βίου ταύτην πρέπειν εἰδώ;. ᾿Αργὸς ὑμᾶς οὐδεὶς τῶν Κυριακῶν παρέδραμε μα καρισμὸς, ἐν χερσὶ δὲ πάντες ἀεὶ ταῖς ὑμετέραις γεγόνασι μετὰ τῶν συνεζευγμένων ἀμοιβών, πτωχοί γεγένησθε τῷ πνεύματι, καὶ πραεῖς, καὶ εἰρηνοποιοί, καὶ ἐλεήμονες, καὶ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ἀλλ' ὑμῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἧς καὶ ἡμᾶς ἀξιωθῆναι προσεύχεσθε, ζηλωτὰς τῶν ὑμετέρων ἔργων γεγενημένους· ὧν ἐστι γέρας ἡ πᾶσι μεθ᾽ ὑμῶν τοῖς ἀξίοις ἐπηγγελμένη τῆς βασιλείας ἀπόλαυσις, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Sequebantur apud Suaresium; 1° Tractatus moralis; 2° Epicteti Enchiridion seu Manuale; 3° Narratio monachi Pachon; quæ omnia, ut sublestæ omnino fidei, ad calcem operum amandavimus. Philipp. 11, 8. 7-Matth. v, 3-9; s Joan. xi, 35. • Joan. xiv, 27. Luc. vi, 20. • Matth. v, • Matth. x1, 29 • Matth. v,

DE MONACHORUM PRESTANTIA. ΟΤΙ Διαφέρουσι τῶν ἐν πόλεσιν ᾠκισμένων οἱ ἐν ἐρήμοις ἡσυχάζοντες, κἂν πολλοῖς τῶν ἀπείρων το ἐναντίον δοκῇ. EJUSDEM DE MONACHORUM PRÆSTANTIA SEU Quod iis qui habitant in urbibus præstantiores sint quiescentes ac silentes in eremis, etsi multis inexpertis contrarium videatur. Τέχνης μὲν ἁπάσης τὰ τεχνητὰ κρίνοντες απειρα, σφόδρα σφάλλονται περὶ τὴν κρίσιν εἰκότως λόγοις δὲ δικάζοντες, οἱ τούτων ἀμύητοι, πλημμελῆ κατ' αὐτῶν τὴν κρίσιν ἐκφέρουσιν, οὐκ εἰδότες ἑκάστου τὴν ἀκριβῆ παρατήρησιν· ὅτι μὴ ταῖς κατὰ μέρος αὐτοῖς γυμνασίαις εἰς ἕξιν ἡ ἐπιστήμη προέκοψεν. Οὐ τοίνυν θαυμάζειν ἄξιον, εἰ τῶν ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις ἡσυχαζόντων μοναχῶν καταγινώσκουσιν οἱ πῶς ἀρετῇ κατορθοῦται μὴ μαθόντες τῇ πείρα, τοὺς ἐν μέσῳ στρεφομένους ἀνθρώπων, καὶ διάγοντας ἐν πόλεσι λέγοντες, τῶν ἀναχεχωρημένων μᾶλλον εἶναι δοκιμωτέρους, καὶ τοσούτῳ πλέον, ὅσῳ καὶ τῶν σκιαμαχούντων ἀθλητῶν, οἱ κατὰ χεῖρα τοῖς ἀντιπάλοις συμπλεκόμενοι εἰσὶ γενναιότεροι· οὐκ ἐπιστάμενοι γὰρ τὰς εἰς πτῶμα λαβὰς, οὐδ᾽ ὅσα τῶν ἁμμάτων ἧτταν ποιεῖ, τὰς κατ' ἐνέργειαν ἁμαρτίας μόνας, πτώματα κρίνουσι· τὰς κατ' ἔννοιαν ἥττας καὶ νίκας οὐ λογιζόμενοι. Ἐπεὶ μηδ' ὄψις αὐτὰς πέφυκεν ὁρᾶν, ἀποῤῥήτους οὔσας, καὶ μόνῳ τῷ ἀγωνοθέτῃ Θεῷ καὶ τῇ συνειδήσει τοῦ ἀγωνιζομένου γινωσκομένας· οἷς καὶ χρησίμη μάλιστα ἡ γνῶσις ἐστι, τῷ μὲν ὡς ἀθλοῦντι βραβείων καὶ στεφάνων ἕνεκεν· τῷ δὲ ὡς ἀθλοθέτῃ καὶ διανέμειν μέλλοντι τὰς ἀμοιβὰς τῶν πόνων ἀξίας. Ἐμοὶ δοκοῦσιν οἱ τοιοῦτοι κριταὶ ψυχὴν μὲν τοῖς λανθάνουσι καλλωπι ζομένην καλοῖς ἐπαινεῖν ἥκιστα· σῶμα δὲ θαυμάζειν λάμπον τῇ ὥρᾳ τῆς ὄψεως· καὶ ποικίλην εὐφημεῖν ἐσθῆτα, πρὸ τῆς εὐξίας τοῦ ταύτην περικειμένου • ὅτι τοῖς ὁρωμένοις ἀπατῶνται τὴν αἴσθησιν, τῇ φύσε: τῶν πραγμάτων ἐπιστῆσαι τὸν νοῦν οὐ βουλό μενοι. 321-377 CAPUT I. Inexperti qui judicant artis cujuscunque artificia, merito falluntur valde circa judicium; rationibus vero disceptantes, qui ipsis initiati non sunt, absonum super his ferunt judicium, cujusque rei diligentem observationem ignorantes, eo quod ipsorum scientia singulis exercitiis ad habitum progressum non fecerit. Haud igitur est admiratione dignum, si monachos vitam degentes in montibus et speluncis condemnant ii qui experientia non edidicere quomodo comparetur virtus, testantes, anachoretis eos longe probatiores esse, qui versantur in urbibus, eoque magis, quo allletis inaniter, et in umbra pugnantibus hi, qui manum conserunt cum adversariis sunt generosiores; etenim ignorantes prehensiones, quæ trahunt ad lapsum, nec quot illaqueamenta inferant cladem, sola peccata actualia arbitrantur esse lapsus, minime supputantes, quæ ex mente contingunt, clades ac victorias; quandoquidem visus ipsas dispicere non consuevit, cum sint occulta, et soli præmiorum distributori Deo, atque certantis conscientiæ cognitæ, quibus etiam maxime utilis est cognitio, uni quidem uti decertanti, 378 præmiorum et coronarum gratia, alteri vero tanquam certaminis præsidi, ac laborum condignas distributuro mercedes. Mihi videntur hujuscemodi judices, animam quidem latentibus bonis exornatam minime dilaudare, corpus autem demirari effulgens aspectabili forma, et variegatam vestem celebrare præ bona corporis habitudine viri, qui est ipsa indutus; decipiunt enim sensum visibilibus, naturæ rerum animum adhibere nolentes. Ὡς γὰρ τὸ ἔσω του ποτηρίου πρὸς τέρψιν τοῦ πίσ νοντος δεῖ πάντως καθαρὸν εἶναι, οὕτω τὴν καρδίαν CAPUT II. Sicut etenim, quod intra poculum est ad voluptatem bibentis, oportet omnino purum esse, ita cor