Μακάριος ὁ τὰ φαῦλα σκορπίζων & συνήγαγε και θαρὸς καθαρῷ τῷ κριτῇ παριστάμενος. Beatus, qui mala dissipat, quæ congregavit purus judici puro astans. Capitulum super præfatis. Anima, ne neglige, debes enim trutinam paulo post subire terribilis judicii Christi Dei nostri, quia minime nosti, nec quando mors venit. Κεφάλαιον δὲ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις. Ψυχὴ μὴ ἀμέ λει· μέλλεις γὰρ τὸν ζυγὸν μετὰ μικρὸν ὑπέρχεσθαι τοῦ φοβεροῦ κριτηρίου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ὡς οὐκ οἶδας γὰρ ὁ θάνατος ἔρχεται. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΝΕΙΛΟΥ Λόγος Εἰς τὸ ῥητὸν τοῦ Εὐαγγελίου τὸ φάσκον, «Νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον, ἀράτω ὁμοίως καὶ πήραν, καὶ ὁ μὴ ἔχων πωλησάτω τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ, καὶ ἀγορασάτω μάχαιραν. EJUSDEM BEATI NILI Sermo in efatum illud Evangelii, quod dicit; «Nunc, qui habet sacculum, tollat, similiter, et peram, et qui non habet, vendat pallium suum, et emat gladium. CAPUT I. Propositum eſſatum secundum historiam quidem multam habere videtur contrarietatem, et pugnat 565-576 cum reliquis Domini adbortationibus; at juxta sublimitatem reconditioris sensus, tum ediscentium in medio profert utilitatem, tum edocentis studium indicat accuratum; quomodo nimirum (præceptor ille divinus) sermones hortatorios statibus accommodatos instituat pro ætatibus secundum animam consideratis, dum progrediuntur ad perfectionem juxta incrementi proportionem. Quo enim pacto nunc jubet iis, ut assumant gladium, quos jam instituerat præbere maxillam indigentibns alapam? et quomodo ut vestimentum divendant enantque gladium iis jubet, qui secundum ab ipso Τὸ προκείμενον ῥητὸν, κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, πολλὴν ἔχειν δοκεῖ τὴν ἐναντιότητα, καὶ μάχεται ταῖς λοιπαῖς τοῦ Κυρίου παραινέσεσιν· κατὰ δὲ τὴν ἀναγωγὴν, καὶ τὸ τῶν διδασκομένων παρίστησιν ὠφέλιμον, καὶ τὸ τοῦ διδάσκοντος κηδεμονικόν, ὅπως ταῖς κατὰ ψυχὴν ἡλικίαις ἐν τῷ προκόπτειν ἐπὶ τὴν τελειότητα, κατὰ τὴν τῆς αὐξήσεως ἀναλογίαν, άρ μοζούσας ταῖς καταστάσεσι ποιεῖται τὰς παραινέσεις. Πῶς γὰρ νῦν μάχαιραν λαβεῖν κελεύει, τοὺς ἤδη παιδευθέντας παρατιθέναι τὴν σιαγόνα τοῖς ῥαπί ζουσιν; πῶς δὲ καὶ πωλεῖν τὸ ἱμάτιον, καὶ ἀγοράζειν μάχαιραν, τοῖς διὰ τὸ παρειληφέναι μὴ ἔχειν δύο χιτῶνας, μόνον κεκτημένοις ὃ ἐφόρουν ἱμάτιον; εἰ μήτιγε γυμνούς περιιέναι ἐβούλετο τοὺς ἀποστό λους, ἀλλ' ὁμολογουμένως άσεμνον τοῦτό γε, καὶ οὐ κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου παράδοσιν· οὐ γὰρ ἂν ὁ φρον τίσας τῆς κατὰ τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐλευθερίας ἐκ τοῦ μηδὲν κεκτῆσθαι περιποιῶν αὐτοῖς τὸ ἀμέριμνον, πάλιν τοῦ πρέποντος ἡμέλησε, γυμνὸν περιφέρειν κελεύων τὸ σῶμα. Ὡς γὰρ τὸ περαιτέρω προελθεῖν τῆς χρείας, καὶ τὴν ψυχὴν ἐνδῆσαι περιτταῖς καὶ ματαίαις φροντίσιν ἀφιλόσοφον, οὕτως τὸ παραιτή σασθαι λειτουργίαν, μανιώδες, καὶ σωφροσύνης άλλότριον καταστάσεως· δεῖ τοίνυν ζητῆσαι ἀμφοτέροις ἐφαρμόζουσαν τοῖς προστάγμασι λύσιν, καὶ δεῖξαι τὸ ἐξ ἑκατέρων εὔλογον, ὅτι εἰσαγομένοις μὲν ἔπρεπεν ἡ πρώτη ἐντολὴ, τελειωθεῖσι δὴ ἡ δευτέρα. Εἰ γὰρ καὶ ἄσεμνον κατὰ τὴν λέξιν τὸ γεγυμνῶσθαι habitam traditionem non habendi duas tunicas, unum tantum possidebant, quod gestabant, vestimentum? Nisi nudos circumire vellet apostolos, sed ex confesso istud inhonestum erat, neque Domini traditioni consonum: nec enim qui curam gessit ipsorum libertatis, quoad animam, conservando ipsis immunitatem a curis, ex eo quod nihil possiderent, potuit unquam negligere conveniens, nudum corpus circumferre mandans. Sicut enim alienum est a sapientiæ studio ultra indigentiam progredi, et animam superfluis inanibusque induere sollicitudinibus, ita repudiare necessarium corporis ministerium, insana res est et a statu temperantiæ extranea; oportet itaque utrisque præceptis adaptatam inquirere solutionem, et demonstrare κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλὰ γοῦν κατὰ τὴν θεωρίαν, οὐ μόν rationabile, et conveniens, quod ex utrisque procedit; quia nimirum recenter introductos decebat primum 577 mandatum, perfectos vero, secundum. Etenim etsi inhonestum sit, juxta litteram verbalem, denudatum corpus circumferre; altamen, speculative, non solum id optime decet, sed etiam perutile est. Licet itaque, quod, qui defendit histoνον εὐπρεπές, ἀλλὰ καὶ χρήσιμον λίαν. Ἔστι μὲν οὖν τῇ ἱστορίᾳ συνηγοροῦντα παραμυθήσασθαι τὴν τοῦ ῥητοῦ δυσχέρειαν, οὕτως, ὅτι ἀρχομένοις μὲν τῆς θεοσεβείας τοῖς ἀποστόλοις ὁ Κύριος ἀκτημο σύνην ἐπέτασσεν, πρὸς μόνην αὐτοὺς ἀσχολῆσθαι τὴν μελέτην τῶν θείων μαθημάτων βουλόμενος, καὶ εἰδὼς τοῖς ἀτελεστέροις ἐπικίνδυνον τὴν τῶν χρημά

SERMO. των κτήσιν, προκόψασι δὲ, καὶ τὴν τούτων λοιπὸν riam, talibus emulceat verbis effati difcultatemr; οὐκ ἐπιδεχομένοις βλάβην, ἐπιτρέπει τούτοις ἀδεῶς quod scilicet apostolis incipientibus quidem pieαὖθις κεχρῆσθαι, οὐκ ἔτι κατὰ τοὺς πολλοὺς τῷ ἀρ- tatis cultusque divini studium Dominus paupertaγυρίῳ προσπάσχοντας, οὐδὲ νικωμένους φιλαργυtem mandavit, volens ut soli vacarent divinarum· ρίας ἀπάτῃ, φησὶν καὶ·. Ὅταν ἀπέστειλα ὑμᾶς disciplinarum meditationi, sciensque imperfectioχωρὶς βαλαντίου καὶ πήρας, μή τινος ὑστερήσατε; ribus periculosam esse pecuniarum possessionem; νῦν δὲ λέγω ὑμῖν· Ὁ ἔχων βαλάντιον, λαβέτω, καὶ at jam progressum facientibus, noxamque ex illis πήραν ὁμοίως.» Έδει γὰρ αὐτοὺς ἐν ἀρχῇ μηδὲν de cætero nullam admittentibus, permittit, ut ipsis ἐπιφερομένους, πεῖραν λαβεῖν τῆς τοῦ διδασκάλου licenter impuneque iterum utantur, utpote qui δυνάμεως, σχεδιαζούσης αὐτοῖς καθεκάστην ἀμερί non amplius (ut multi assolent) argento adhæresceμνως τὴν χρείαν τοῦ σώματος. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, bant cum passione, neque ab avaritiæ deceptione ἀλλὰ καὶ τὸ πρὸ μικροῦ εἰρημένον, ἵνα ἐγγυμνα- vincebantur; et ait: Quaulo misi vos sine sacσθέντες τῇ ἀκτημοσύνη, ἕξιν ταύτης λάβωσι δυσμε culo et pera, nunquid aliquid defuit vobis? nunc τακίνητον, τὸ ἀπροσπαθὲς ἑαυτοῖς κατ' ὀλίγον κατορautem dico vobis, qui habet sacculum accipiat et θώσαντες, διὰ τὴν πολλοὺς ἀπολέσασαν φιλαργυρίαν. peram similiter 58. > Oportebat quippe ipsos initio niz Αὕτη γὰρ, καὶ τὸν Ἰούδαν εἰς τὸ τῆς προδοσίας bil circumferendo, experientiam facere Magistri κατέβαλε βάραθρον, ἐνεθίσαντα τοῖς χρήμασιν ἐκ potentiæ, quæ ipsis quæcunque erant quotidie ad τοῦ πεπιστεῦθαι τὸ τῆς διακονίας τῶν πιστῶν γλωσ- corporis indigentiam necessaria, subministrabat ex. σόκομον. tempore. Verum non solum hoc, sed et quod paulą ante dictum fuit, ut nimirum paupertatis exercitio probati, hujus habitum compararent, qui difficulter mutari posset, sibimetipsis paulatim perficientes passionum carentiam, propter avaritiam, quæ plurimos perdidit; ipsa namque et Judam in foveam proditionis egit præcipitem, pecuniis assuefactum, ex eo quod ipsi marsupium ministerii fidelium fuisset concreditum. Οὐκ οἶδα δὲ λοιπὸν, περὶ τοῦ, «'Ο ἔχων μάχαιραν λαβέτω, καὶ ὁ μὴ ἔχων πωλησάτω τὸ ἱμάτιον αὐ τοῦ, καὶ ἀγορασάτω μάχαιραν, ο πῶς ἀπολογήσεται ὁ τῆς ἱστορίας προϊστάμενος εἰρηνικοὺς εἶναι τοῦ Κυρίου, καὶ ἐπιεικεῖς πανταχοῦ βουλομένου τοὺς μαθητάς. Φέρε δὴ οὖν ἴδωμεν, πῶς τὸ αὐτὸ πρόστα γμα, σωματικῶς μὲν, καὶ πρὸς λέξιν ἐστὶν ἀδύνα τον, πνευματικῶς δὲ καὶ δυνατὸν, καὶ ὠφέλιμον. Εγγὺς τοῦ πάθους γενόμενος ὁ Κύριος, καὶ μέλλων τῷ σταυρῷ προσέρχεσθαι, ἐπιβουλῇ μὲν τῶν Ἰου δαίων, γνώμῃ δὲ οἰκείᾳ διὰ τὴν σωτήριον οἰκονομίαν, ταῦτά φησιν, παρασκευάζων πρὸς μάχην τοὺς μαθητάς, τῶν ἀντιπαρατασσομένων τῇ ἀληθείᾳ, μάχην οὐκ ἐρέσχελον, διάθεσιν στρατηγουμένην θυμῷ, ἀλλ' ἀγῶνος ἅμιλλαν ἐνθέου, καὶ ζῆλον Θεοσεβείας ἔχουσαν πεπυρωμένον· ἑώρα γὰρ ἤδη τους ἀναιδεῖς κύνας Ἰουδαίους λυσσῶντας κατὰ τῆς θείας διδασκαλίας, καὶ καταλύειν σπεύδοντας τὸ σωτήριον κήρυγμα, διὸ πρὸς τὸν κατ᾽ ἐκείνων αὐτοὺς διαίρων p ἀγῶνα, ἀφεῖναι μὲν κελεύει την προτέραν επιείκειαν, χωρεῖν δὲ πρὸς ἔλεγχον τῶν ἀνατρέπειν πειρωμέ νων τὴν ἀλήθειαν μαχιμωτέρῳ λόγῳ. Χρεία μὲν γὰρ τῷ Χριστιανῷ πρό γε ἁπάντων, ἀναγκαίου ἐνδύματος, τῆς προσηκούσης τῷ ὀνόματι καταστάσεως. Κοσμεῖ γὰρ ἐνδύματος οὐκ ἔλαττον σεμνή καταστολή, καὶ ἦθος ἐπιεικὲς τὸν Χριστιανὸν, χρεία δὲ καὶ λόγων ἀμυντηρίων ἐν καιρῷ τῆς πρὸς τοὺς ἐναντιουμέ νους μάχης, Εν μὲν οὖν τῷ καιρῷ, φησιν, ᾧ ἀπ έστειλα ὑμᾶς ἐν τῷ Ἰσραήλ διδασκάλους καλῶς εἰρηνικὴν ἐπεδείκνυσθε κατάστασιν, πρὸς ὑπακοὴν τοὺς ἀπειθεῖς διὰ τῆς τοιαύτης ἕλκοντες πολιτείας, καὶ ὑπαγόμενοι πρὸς τὸ εὐπειθὲς αὐτοὺς τῇ ἡμερό65 Luc. Ast, 3. 86 Matth. x. 6. CAPUT II. Cæterum circa hoc, ‹ Qui habet gladium, assumat, et qui non habet, vendat vestimentum suum, et emat gladium, nescio quamnam defensivam responsionem dabit, qui litteram tutatur historicain; cum Dominus velit, paciflcos et benignos esse 578 discipulos ubicunque. Age igitur videamus, quod præceptum hoc corporaliter, et ad verbum sit impossibile, spiritualiter autem, et possibile, et utile. Dominus cum suae propinquus esset passioni, et ad crucem accessurus Judeorum quidem insidiis, at ex proprii animi sententia propter humani generis salutare mysterium, hæc dicit, præparans ad prælium discipulos adversus eos qui contra veritatem instructa consistebant acie; prælium (inquam) non rixosum, quod est affectus ab ira, tanquam duce, directus, sed prælium habens contentionis divinæ studium quoddam virtuosum, zelumque cultus divini studio inflame natuui: videbat quippe impudentes canes Juder s jam actos rabie adversus divinam doctrinam præconiumque salutare evertere festinantes; ideo ad illud contra eos certamen suos erigens, dimittere quidem jubet primam mansuetudinem, et prodire ad arguendos eos, qui pugnaciori sermone conabantur destruere veritatem. Etenim ante omnia opus est Christiano indumento necessario, quod nomini conditionis conveniat; ornat quippe Christianum, non minus vestitu, honesta in habitu modestia, moresque benevoli ac mansueti: sed et præki tempore contra opposites propulsatoriis sermonibus opus est. Etenim tempore (inquit ") quo misi vos in Israel doctores, bene pacificum.demonstra

πρὸς τὸ πεῖσαι βίος ὀρθὸς, ἀξιόπιστον δυσώπε μα ἑαυτὸν τῷ γνωρίμῳ προσφέρων), ἐπειδὴ δὲ μετὰ τὴν ἐμὴν ἀνάληψιν οἱ ἐχθροὶ τῆς ἀληθείας ἐπιθήσονται ταύτῃ, ἕκαστος τῶν ἐπιμελουμένων τῆς ἠθικῆς και ταστάσεως εκβαινέτω τῆς σπουδῆς ταύτης, καὶ πρὸς ἅμιλλαν παρασκευαζέσθω. Οὐδὲν γὰρ ἄτοπον τῶν προηγουμένων ἕνεκεν ἀπολιπεῖν πρὸς καιρὸν τὰ ἥττονα, καὶ τὴν πραΰτητα μεταθέμενον, γενέσθαι πολεμιστήν. stis statum, ad obedientiam inobedientes per hu- τητι (άνυσιμώτερος γὰρ τῆς τῶν λόγων δεινότητας juscemodi trahendo institutum, ipsosque mansuetudine inducentes ad obtemperandum 579 (vila namque recta ad persuadendum est efficacior vi verborum, seipsam agnito cuique proferens exorationem fide dignam): sed quoniam post meam ascensionen veritatis hostes hanc invadent, quilibet, qui moralis status curam gerit, exeat e tali studio, et ad certamen preparetur. Neque enim absurdum est, propter præcipua prætermittere minora ad tempus, et mansuetudinem transponendo evadere bellatorem. CAPUT HI. " G Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ προφήτης παραινεί λέγων· Ο Hoc enim admonet etiam propheta dicens: Mitis sit pugnator; et sicut propheticum illud elatum προς έστω μαχητὴς, καὶ ὥσπερ τὸ προφητικὸν τὸ ait: Concident gladios suos in aratra, et lanceas in falces”, › dum, bello desinente adversus passiones, vires animæ funt agriculturæ instrumenta; sic e contrario bonum est, convenientem ornatum dimittere, et, si bellum advocans adsit, præparari ad pugnam, gladiumque pro Dominicis præceptis apprebendere, vestem moralium exuendo virtutum, etsi oporteat, nudum bellare; quia fortassis securius iste, quam qui vestitus est, belligerabit: hoc mamque propheta ille signifcat (aiens):. Peribit fuga a veloce, et fortis non retinebit robur suam, et pugnator minime salvabit animam suam, et velox pedibus suis nequaquam salvabitar ". Et subdit: • Nudus in illa die persequetur;» talem nudum etiam esse vult vendentem vestimentum, et ementen gladium, nec recusantem id, quod ad litteram indecens videtur, propter veritatem rei significata. Volens namque, ut homines semper accommodentur his, quæ contingunt, sæpius etiam contraria consulit; 580 et nonnunquam quiden, (ut jam diximus) cædi colaphis, et nequaquam indignari docet, interdum vero gladium gestare, bellicum habituin ac professionem exhibendo, et solo aspectu ante conatum hostes percellendo. Quin etiain præcipienti paulo ante prophetæ, arma bellica vertere in aratoria instrumenta, contrarium alter propheta jubet, ut nimirum agriculturæ instrumenta faciamus bellica. Ille quidem ait: «Exscindite gladios vestros in vomeres, et lanceas in fatecs **, › iste vero: Concidite aratra vestra in gladios, el falces vestras in jacula "; › qui contraria quidem consulunt, secundum dictionem, sed nequaquam contraria, juxta intelligentiam: hic enim incipientibus bellum adversus passiones, ille vero his, qui verterunt hostes in fugam, suggerit quid sit faciendum. Ad tempus igitur, et indutum esse bonum est, et e diverso, exui, quando gladium oporteat pro veste comparare; nec enim tantum confert vestis, quantum gladius in ratione securitatis; vestis enim est quidem ornamentum, sed non securitas; gladius vero plurinam præbet pagnanti custodiam. Εt quod ad tenrpus utilis sit hujusmoli 87 Isa. 11, 4. 5* Amos 11,11, 15. ss ibid. 10 λέγον• • Συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας εἰς δρέπανα, ν ἐν τῷ τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς ποιεῖν σκεύη γεωργικά, παυσαμένου τοῦ πρὸς τὰ πάθη πολέμου, οὕτως πάλιν ἐκ τοῦ ἐναντίου καλὸν ἀφεῖναι τὸν προσήκοντα κόσμον, καὶ πρὸς μάχην ἑτοιμάζεσθαι, όταν πόλεμος ὁ καλῶν ᾖ, καὶ μάχαιραν μεταχειρίζεσθαι ὑπὲρ τῶν Δεσποτικῶν ἐντολῶν, ἀποδυόμενον τὸ τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν ἱμάτων, κἂν γυμνὸν δέῃ πολεμεῖν. Τάχα δὲ μᾶλλον ἀσφαλέ στερον οὗτος τοῦ ἐνδεδυμένου πολεμήσει. Τοῦτο γὰρ ὁ προφήτης δηλοῖ·. Απολείται φυγὴ ἐκ δρομαίου, καὶ ὁ κραταιὸς οὐ μὴ κρατήσῃ τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, καὶ ὁ μαχητὴς οὐ μὴ σώσῃ τὴν ψυχὴν αὑτοῦ, καὶ ὁ ὀξὺς τοῖς ποσὶν οὐ μὴ διασωθῇ. Καὶ ἐπιφέρει·. Θ γυμνός διώξεται ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ.» Τοιοῦτον γυμνὸν εἶναι βούλεται, καὶ τὸν πωλοῦντα τὸ ἱμάτιον, καὶ ἀγοράζοντα μάχαιραν, μὴ παραιτούμενον τὸ κατὰ τὴν λέξιν δοκοῦν ἀπρεπές, διὰ τὴν τοῦ σημαινομέν νου ἀλήθειαν. Τοῖς γὰρ συμβαίνουσιν ἀεὶ τοὺς ἀν θρώπους ἁρμόζεσθαι θέλων, πολλάκις, καὶ τὰ ἐναν· τία συμβουλεύει· καὶ ποτὲ μὲν, ὡς ἤδη φθάσαντε; εἴπαμεν, ῥαπίζεσθαι, καὶ μὴ ἀγανακτεῖν διδάσκει, ποτὲ δὲ μάχαιραν φορεῖν, πολεμικὴν ἐπιδεικνυμένους σχῆμα καὶ ἐπάγγελμα, τῇ ὄψει πρὸ τῆς πείρας καταπλήττοντας τοὺς πολεμίους. Καὶ τῷ ἐπιτάσσοντι δὲ πρὸ ὀλίγου προφήτῃ, τὰ πολεμικὰ ὅπλα ποιεῖν σκεύη γεωργικά, τὸ ἐναντίον ἕτερος προφήτης παρεγγυά, τὰ γεωργικά ποιῆσαι πολεμικά. Ὁ μὲν γάρ φησι·: Συγκόψατε τὰς μαχαίρας ὑμῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας εἰς δρέπανα. Ο δ • Συγκόψατε τὰ ἄροτρα ὑμῶν εἰς ῥομφαίας, καὶ τὰ δρέπανα εἰς σειρομάστας· ἡ ἐναντία μὲν συμβουλεύοντες κατὰ τὴν λέξιν, ἀλλ' οὐκ ἐναντία κατὰ τὴν διάνοιαν. Ο μὲν γὰρ ἀρχομένοις τοῦ πρὸς τὰ πάθη πολέμου, ὁ δὲ τροπωσαμένοις τοὺς πολεμίους τὸ πρακτέον ὑποτίθεται. Έως καιροῦ τοίνυν, καὶ ἐνδεδυμένον, εἶναι καλὸν, καὶ πάλιν ἀποδύεσθαι, ὅταν μάχαιραν ἀντὶ ἱματίου κτήσασθαι δέοι. Οὔτε γὰρ τοσοῦτον ἱμάτιον ὅσον μάχαιρα εἰς ἀσφαλείας λόγον ἱμάτιον γὰρ, κόσμος μὲν, οὐ μὴν καὶ ἀσφάλεια, μάχαιρα δὲ πολλὴν τῷ μαχομένῳ παρέχει την φυ λακήν. Καὶ ὅτι ἕως καιροῦ χρήσιμον τὸ τοιοῦτον 61 Joel 11, 10.

SERMO. ἱμάτιον, καὶ φθάσας ἐπὶ τὴν τελειότητα, καὶ ἐπὶ vestis (inde patet quod is, qui perligerit ad perfeτοῦ σώματος τῆς θεωρίας ἀνελθὼν ἐπιστρέφειν χεκώλυται. Σαφῶς γὰρ διδάσκει λέγων ὁ Κύριος, «Ο ἐπὶ τοῦ δώματος μὴ καταβαινέτω ἆραι τὸ ἱμάτιον αὑτοῦ.» ctionem, et usque ad contemplationis tectum ascenderit, vetatur retrocedere. Luculenter enim hoc do- ‹ Qui est in tecto, non decet Dominus, aicus: scendat tollere vestem suam s. CAPUT 1V. Εστι δὲ καὶ οιήσεως δώματα, ἐφ᾽ ὧν τοὺς ἀνα- Verum sunt etiam tecta arrogantis existimationis βάντας μέμφεται εἰπὼν ὁ προφητικὸς λόγος, φάσκων· sui, super quæ ascendentes accusat 581 prophe- • Τί ἐγένετο, ὅτι πάντες ἀνέβητε εἰς δώματα ticus sermo, dicens: «Quid factum fuit, quod omnes ascendistis in tecta vana *? › Nec enim illud μάταια;» Οὐ γὰρ ἀρετῆς ἦν ὕψος τὸ δῶμα καλῶς tectum erat altitudo bene fundatæ virtutis, sed tuτεθεμελιωμένης, ἀλλὰ καινοῦ φυσήματος οίδημα, mor quidam vanæ inflationis, seu animi elationis, σφαλερὰν τὴν ἐπὶ τοῦ τοιούτου ποιοῦντος ὕψους efficientis vitæ institutum super tali altitudine periδιαγωγήν· τὸ δὲ τῆς ἀληθείας δῶμα βέβηκεν ἑδραίως, culosum, et lapsans; at veritatis tectum, est firmiπαγίαν ἔχον τὴν μετὰ μετρίου φρονήματος οἰκοδο μηθεῖσαν ἀρετὴν, ἀφ᾽ ἧς πεσεῖν οὐκ ἔστιν· στεφάνη ter fundatum, ac fixum, habens virtutem stabilem cum moderata animi elatione ædificatam, a qua proγὰρ αὕτη ἀσφαλῆς τοῦ δώματός ἐστι, γυμνὸν καὶ ἄκακον ἄνω τὸν ἀνελθόντα ὡς ἐν τῷ παραδείσῳ labi quis non potest; hæc quippe securum est tecti cacumen conservans nudum et innocentem velut φυλάσσουσα. Εἰ δὲ καὶ μὴ ἀποδύσαιτό τις τὸ τοιοῦ τον Ιμάτιον, λωφήσαντος τοῦ πρὸς τὰ πάθη πολέμου, in paradiso eum, qui sursum ascenderit. Quod si καὶ τὸν ἐν ταῖς ἡθικαῖς ἀρεταῖς πόνον μὴ μεταθείη quis, interquiescente bello adversus passiones, huἐπὶ τὸ κτήσασθαι τὴν τοῦ λόγου δύναμιν, μηδὲ βού- juscemodi vestem non exuerit, laboremque in moralibus virtutibus non transtulerit ad comparandam λεται λοιπὸν ἀκαίρου πόνου ἀπολύειν τὸ σῶμα μετά vim sermonis, nec de cætero ab intempestivo laboro τὸ παρελθεῖν τὸν εἰς τοῦτο διὰ τῶν ἡδονῶν ἐξυβρί voluerit corpus liberare, postquam præterierit is ζοντα, ἐπιπλήττεται ὡς οὐ δεόντως, ἔτι, τήν τε τοῦ ἱματίου πρᾶσιν, καὶ τὴν τῆς μαχαίρας ἀγορασίαν qui adversus illud per voluptates insolentius sese ἀναβαλλόμενος, ὡς ἔστιν ἀκοῦσαι τοῦ Παροιμιαστοῦ extulit; ille talis, inquam, increpatur, eo quod, tum vestis venditione, tum gladii emptione nonλέγοντος· ο 'Αφελοῦ τὸ ἱμάτιον σαυτοῦ· παρῆλθε duin decenter sit indutus; uti licet audire Proverγὰρ ὑβριστής.» Οὐκ ἔλατον γὰρ τῆς ἐν τῇ πρακτι biorum scriptorem dicentem: «Tolle vestimenκα σκληραγωγίας ἡ περὶ τὴν ἄσκησιν τῶν θείων tum tuum, transiit enim, qui infert injuriam λογίων σπουδή καταπονεῖ τὸ σῶμα, παρέχει δέ τι καὶ πλέον τῷ πονοῦντι πρὸς καθαρότητα, μὴ ἐχού- Quandoquidem studium, quod fi in exercitio divinorum sermonum, non minori labore couſicit ac σης καιρὸν τῆς διανοίας ἐπιστρέφεσθαι, καὶ σχολάζειν τοῖς παρενοχλεῖν ἐθέλουσι πάθεσι, διὰ τὴν περὶ defatigat corpus, quam studiosum institutum quod in activa vita austeritatis habetur. Quin etiam præτὰ κρείττονα τοῦ λογισμοῦ προσεδρίαν. Ο μὲν γὰρ bet aliquid plus laboranti ad vitæ puritatem; cum τῆς σκληραγωγίας πόνος, κεκοπωμένου τοῦ σώματος, intellectus non habeat tempus pedem referendi ac καιρὸν δίδωσιν ἴσως τοῖς πάθεσι, κινῆσαι πρὸς τὰς vacandi passionibus volentibus perturbare, propter ἰδίας ύλας σχολάζουσαν τὴν ἐνθύμησιν· ἡ δὲ θεω ρία ὅλον πρὸς ἑαυτὴν κατέχουσα τὸν νοῦν περισπώ- perseverantiam et assiduitatem cogitationis circa meliora; nam labor austeræ vitæ, 582 dum corμενον, οὐ παραχωρεί, οὐ λέγω πάθει, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀνθρωπίνῳ λογισμῷ πρὸς ἀναγκαίαν ἴσως καλοῦντι pus affligitur, tempus forsan dat passionibus, ut χρείαν. Νικῇ γὰρ οὐ μόνον ἡδονὴν ἐμπαθῆ, ἀλλὰ moveant ad proprias mundanas sordes intellectum, καὶ φυσικὴν ἀνάγκην ἡ τῆς θεωρίας ἡδονὴ, τὸ τερcontemplatio autem ad seipsam detinens lolam πὸν τῷ ὠφελίμῳ συγκεκραμένον ἔχουσα. Τοῦτο καὶ mentem, nequaquam permittit ut distrahatur, non ὁ Παῦλος εἰδώς φησιν· Ἡ σωματική γυμνασία dico a passione, sed nec ab humana cogitatione, τρὸς ὀλίγον ἐστὶν ὠφέλιμος, ἡ δὲ εὐσέβεια εἰς πάντα evocante forsan ad necessariam indigentiam. Voὠφέλιμός ἐστι, κακείνῃ τὸ ἐν καιρῷ χρήσιμον μαρ luptas namque contemplationis pellax quid placiτυρῶν, καὶ ταύτῃ διδοὺς τὸ διηνεκές τῆς ὠφελείας dumque cum utili attemperatum habens, superat, καὶ μόνιμον, ἐπεὶ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι πέπαυται και non solum voluptatem passione imbutam, sed etiam naturalem necessitatem. Istud cum et Paulus bene ἄσκησις σωματική, γνῶσις δὲ προσθήκην δέχεται τελειότητος, ἀπὸ τοῦ διεσόπτρου, καὶ ἐν αἰνίγματι mosset, ait: Corporale exercitium ad parum est ; vel illi προκόπτουσα ἐπὶ τὸ πρόσωπον ὁρᾷν πρὸς πρόσωπον utile, sed pietas ad omnia utilis est “ τὰ ἐλπιζόμενα. quidem testatus utilitatem in tempore, et huic perpetuum concedens ac stabile, et duraturum juvamentum; quandoquidem et in futuro sæculo corporale quidem exercitium cessat; cognitio vero recipit perfectionis additamentum, progrediens a visione per speculum et in ænigmate, ad videndum facie ad faciem quæ sperantur. CAPUT V. Απολυτέον οὖν ὡς ἱμάτιον τὴν σωματικήν για Exuenda igitur, tanquam vestis, corporalis exerci- * Ρrov. NS, 16; ΣΙΙΙ, 15. ** Matth. xxiv, 17. ‹³ Isa. xxı, 1. 63 { Tim. IV,

tatio, ejusque labores, ut pretium rei divendita com- μνασίαν, καὶ τοὺς ἐκείνης πόνους, ὡς τιμῆς τοῦ parandus est pietatis gladlius, qui utilis erit ad facultatumn bonorumque custodiam et securitatem; hic gladins fit etiam gloriatio, gloriatio, inquam, non superbientis stoliditatis exitialis fastus, sed affectio quædam gratias agnoscens auxilii Dei; uti dictum fuit ad quemdam: • Propugnabit adjutor tuus, et gladius gloriatio tua, fallentque te inimici tui, et tu super colla eorum ascendes ". > Sic divenditur vestimentum, sicque emitur gladius, quod vestimentum tum præbet cjus rei possessionem, quæ 583 prius non habebatur, tum res ipsa perdurat per habitum, licet provide vacet operationi. Habitus quippe, licet agat otium ab operatione aliquo tendente, allainen, cum vires habeat corroboratas, quando vult operari, a natura comparatam obtinuit impedimenti carentiam, artificis instar, in materiis ostendentis scientiæ suæ industriam, cujus scientia quiescens minime aboletur, si ipse propter earum penuriam otietur. Etenim illa, quæ tale exuit vestimentum, eodemque denuo cogitur uti propter condescendentiam ad imperfectiores, quomodo ait: • Exspoliavi me tunica mea, quomodo induar ea 67?, Nisi talis vestis, etiam deposita permaneret, vacans operationi, ac per habitus potentiam subsistens. Itaque qui vestem divendit, omnino gladium emit, tumn illam minime amittens, tum istum acquireus. Verum qualemn gladium emit? An illum, de qua Christus ait: < Non veni mittere pacem, seul gladium?, gladium vocans prædicationis sermonem. Ut enim gladius dividit ea quæ inutuo sunt a natura connexa, et corpus continuum dissecat in partes; ita sermo prædicationis in unamquamque domum accedens, tunc eos, qui male erant uniti per infidelitatem, ab invicem discindit, filium a pat e, filiam a matre, et sponsam a socru dirimendo ac dissociando, ipsamque naturam dissecando demonstrabat Anem prædicationis Dominicæ, quod valde utiliter et ad hominum commodum jusserat, ut apostoli gladium acciperent, πεπραμένου, τὴν τῆς εὐσεβείας κτητέον μάχαιραν, χρησίμην ἐσομένην πρὸς φυλακὴν τῶν ὑπαρχόντων καὶ ἀσφάλειαν. Αὕτη καὶ καύχημα γίνεται ἡ μά χαιρα, καύχημα οὐκ ἀλαζονικῆς ἀπονοίας ολέθριον φρύαγμα, βοηθείας δὲ Θεοῦ εὐχάριστος διάθεσις, ὡς εἴρηται πρός τινα· «Υπερασπιεῖ ὁ βοηθός σου, καὶ ἡ μάχαιρα καύχημά σου, καὶ ψεύσονται σε οἱ ἐχθροί σου, καὶ σὺ ἐπὶ τοὺς τραχήλους αὐτῶν ἐπιθήσῃ. • Οὕτως πωλεῖται τὸ ἱμάτιον, καὶ οὕτως ἀγο ράζεται ἡ μάχαιρα καὶ τούτου τὴν κτῆσιν παρέχον οὐχ ὑπάρχουσαν πρότερον, καὶ αὐτὸ παραμένον καθ' ἕξιν, κἂν οἰκονομικῶς σχολάζῃ τῇ ἐνεργεία. Έξις γὰρ κἂν ἀργίαν ἄγοι τῆς ἐπιβαλλούσης εργασίας, ἀλλοῦνγε την δύναμιν ἔχουσα έῤῥωμένην, ὅτε βούλε ται ἐνεργεῖν ἀνεμπόδιστος πέφυκεν, τεχνίτου δίκην ἐν ταῖς ὕλαις ἐπιδεικνυμένου τὴν τῆς ἐπιστήμης ἀκρίβειαν, ἀπορίᾳ δὲ τούτων ἀργοῦντος, ἡσυχαζούσης, οὐκ ἀφανιζομένης τῆς ἐπιστήμης. Πῶς γὰρ ἡ τὸ τοιοῦτον ἀποδυσαμένη ἱμάτιον, καὶ πάλιν αὐτῷ κεχρῆσθαι διὰ τὴν πρὸς τοὺς ἀτελεστέρους συγκατ τάβασιν ἀναγκαζομένη, φησίν· «Εξεδυσάμην τὸν χιτῶνά μου, πῶς ἐνδύσωμαι αὐτόν· ο εἰ μὴ καὶ παρ έμενε τὸ τοιοῦτον ἱμάτιον, σχολάζον τῇ ἐνεργείᾳ καὶ ὑπάρχον δυνάμει τῆς ἔξεως; Ο οὖν πωλήσας τη ἱμάτιον ὠνεῖται πάντως τὴν μάχαιραν, κακείνο μὴ εκποιήσας, καὶ τοῦτο κτησάμενος. Μάχαιραν δὲ Αγόρασε, ποίαν, ἢ περὶ ἧς ὁ Χριστός φησιν· ε Ούκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν;» μάχαιραν καλῶν τὸν τοῦ κηρύγματος λόγον· ὡς γὰρ ἡ μάχαιρα διαιρεῖ τὰ συμπεφυκότα, καὶ τὸ συνεχές σῶμα δια τέμνει εἰς μέρη, οὕτως ὁ τοῦ κηρύγματος λόγος εἰς ἑκάστην χωρήσας οἰκίαν, τότε τοὺς κακῶς ἐν τῇ ἀπιστίᾳ ἡνωμένους ἀπ' ἀλλήλων διέτεμεν, υἱὸν ἀπὸ πατρός, θυγατέρα ἀπὸ μητρὸς, καὶ νύμφην ἀπὸ πενθερᾶς ἀποδιαιρῶν, αὐτὴν κατατέμνων τὴν φύσιν ἐδείκνυε τὸ πέρας τῆς τοῦ Κυρίου παραγγελίας, ὅτι σφόδρα χρησίμως, καὶ ἐπὶ συμφέροντι τῶν ἀνθρώπων μάχαιραν λαβεῖν τοὺς ἀποστόλους ἐκέλευσεν. CAPUT VI. Statim igitur Petrus respondit, duos dicens hahere gladios, quos et sufficientes case ad 584 certamen, quod instabat, dixit Dominus ". Ipsi vero sunt, ut ait Apostolus, nimirum redargutio opporitorum,et exhortatio fidelium; sic enim Tito seribens, hos in manus tradit doctoribus, dum ait: ‹ Ut potens sit et in doctrina exhortari, et contradicnies arguere 7;» sermonem in species duas distinguens; alia est enim species doctrinæ erga ſideles, et alia contra veritatis inimicos; hæc enim est redargutio falsitatis, illa vero confirmatio veritalis. Quod autem sermonem vocet gladlium, manifestum est omnibus, cum ea dictio trita exsistat, eo quod sit ad manum sita, quæ dicit: ‹ Vivens quippe sermo Dei, et efficax, et penetrabilior super omnem gladium ancipitem 71.» Hie namque bi Εὐθέως οὖν ὁ Πέτρος ἀποκρίνεται δύο λέγων ἔχειν μαχαίρας, ὃς καὶ ἱκανὰς πρὸς τὸν προκείμενον ἔφησὰν ἀγῶνα ὁ Κύριος εἶναι. Αὗται δέ εἰσιν, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ἔλεγχος τῶν ἀντιδιατιθεμένων, καὶ παράκλησις τῶν πιστῶν· οὕτως γὰρ τῷ Τίτῳ γράφων, ταύτας ἐγχειρίζει τοῖς διδασκάλοις, λέγων· ο Ινα δυνατὸς ᾗ καὶ παρακαλεῖν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῇ ύγιαινούσῃ, καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας ἐλέγχειν, τὸν λόγον εἰς εἴδη δύο διαιρῶν· ἄλλο γὰρ εἶδος τὸ τῆς πρὸς τοὺς πιστοὺς διδασκαλίας, καὶ ἄλλο πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τῆς ἀληθείας. Τὸ μὲν γάρ ἐστιν ἔλεγχος ψεύδους, τὸ δὲ τῆς ἀληθείας βεβαίωσις. Οτι δὲ μάχαιραν τὸν λόγον καλεῖ, πᾶσι δῆλον, τετριμμένης διὰ τὸ πρός χειρον τῆς Γραφικῆς λέξεως τῆς λεγούσης· «Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργής, καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον.· Ἐνταῦθα γὰρ τὸ ** Peut. xxx111, 29. 67 Cant v, 3. 68 Matth. x, 34. 6º Luc. xxII, 38. 70 Tit. 1, 9. " Hebr. IV.

SERMO. ἄμφηκες, ὡς εἴρηται διὰ τοῦ λόγου. Δύναται δέ τις ceps, seu scindens utrinque, οι dictum est, demonδύο μαχαίρας λέγειν σαφήνειαν καὶ ἀλήθειαν. Αὗται stratur per esse anceps sermonis. Posset autem γὰρ, ὅταν ὦσι παρεζευγμένοι τῷ λόγῳ, ἱκανῶς χει ροῦνται τοὺς ἀντιδιατιθεμένους. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ ἀρχιερεὺς ἐπὶ τὰς τοῦ περὶ στέρνα λογίου μυστικῶς ἐπικειμένας εἶχε δήλωσιν καὶ ἀλήθειαν, δήλωσιν πρὸς σαφήνειαν τῶν λεγομένων, καὶ πρὸς ἀνατρο πὴν ψεύδους ἀλήθειαν. Φαίνεται οὖν ὁ Πέτρος, καὶ χρησάμενος τῇ μαχαίρα σαφῶς, ὅτι τὸ ὡτίον ἀπ έκοψε τοῦ δούλου τοῦ ἀρχιερέως, καὶ τοῦτο μυστικῶς ἅμα, καὶ συμβολικῶς ἐπιτελῶν· ἐν ἀρχῇ μὲν γὰρ τοῦ κηρύγματος͵ οἱ ἀπόστολοι, καὶ τὸ νομικόν ἐποίουν προσάγοντες τῇ θύρα τῷ εἰπόντι, «Εγώ εἰμι ἡ θύρα, ο τοὺς λέγοντας ήγαπηκέναι τὴν τοῦ νόμου δεσποτείαν, καὶ τὸ τῆς παιδείας λαβόντες ὁπήτιον, ἐπειρῶντο την δουλικὴν ἀκοὴν μετατιτραν εἰς ἐλευθερίας ὑπακοήν. "Οτε δὲ ἀναξίους ἔκριναν ἑαυτοὺς οἱ Ἰουδαῖο: τῆς αἰωνίου ζωῆς, καὶ ἦν ἀνάγκη στραφῆναι λοιπὸν εἰς τὰ ἔθνη, τότε τῷ ῥήματι τοῦ Πνεύματος ἀποκόπτουσι τέλεον αὐτῶν τὴν ἀκοὴν, ὡς οὐκ ἔτι ἀξίων ὄντων διὰ τὴν ἀπείθειαν τοῦ τῆς ἐλευ θερίας λόγου· τὸ γὰρ εἰπεῖν· ι Ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ν μετατι τρἂν ἦν τὴν δουλικὴν ἀκοὴν εἰς ἐλευθερίαν τὸ δὲ πάλιν ἐπιφῆσαι· ι Οτι ἀναξίους ἐκρίνατε ἑαυτοὺς τῆς αἰωνίου ζωῆς, στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη, ἀποκό ψαι ἦν τέλεον αὐτῶν τὴν ἀκοήν. Καὶ ὁ Παῦλος τὸ αὐτό φησιν αὐτοῖς λέγων· «Οι τινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε τῆς χάριτος ἐξεπέσατε. Τὶ γὰρ ἐκπεσεῖν τῆς χάριτος τοῦτο ἦν, τὸ ἀποκοπῆναι τοῦ τῆς ἐλευθερίας λόγου. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριός φησιν· «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη» μετὰ τὴν ἀποκοπὴν τοῦ ἐκείνων ὠτίου, τὸ τῶν ἐθνῶν πρὸς ὑπακοὴν ἀνοίγων ὠτίον. Τοῦτο καὶ ἡ Παλαιά Γραφὴ πρὸ πολλοῦ καὶ ἄνωθεν μαρτύρεται, ἀμφότερα διαρρήδην προφητεύουσα, ὅτι κἀκείνων ἀποκοπήσεται τὸ ὠτίον, καὶ ὅτι προστεθήσεται τοῦτο τοῖς ἔθνεσι. Πρὸς μὲν γὰρ τὴν Συναγωγὴν ὁ Ἰεζε κιήλ φησι· ι Ρινάς σου καὶ ὦτά σου ἀποκόψουσιν· ο οὔτε γὰρ τῆς εὐωδίας τῶν μύρων ἀντελάβοντο Χριστοῦ, ὡς ἡ λέγουσα, ο Εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμούμεθα, › οὐδὲ ὡς πρόβατα φωνῆς τοῦ Ποιμένος ἀκοῦσαι ἠθέλησαν ἠκρωτηριασμένοι καὶ λελωβημένοι τὰ καίρια τῶν αἰσθήσεων. Ο δὲ Ἡσαΐας αὐτὴν εἰσ ἀγει τὴν ἐξ ἐθνῶν λέγουσαν, «Προσέθηκέ μοι ὠτίον ἀκούειν, καὶ ἡ παιδεία Κυρίου ἀνοίγει μου τὰ ὦτα οἷον γὰρ ταύτῃ προσέθηκε ὠτίον, τοιοῦτον ἐκείνης ἀπέκοψεν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν πεπρακότων τὸ ἱμάτιον, καὶ λαβόντων μάχαιραν ἀρκούντως εἴρηται. Εἴδωμεν δὲ εἰ πάντες ἐν τῷ φορεῖν τὸ τοιοῦτον ἱμάτον φοροῦμεν ὀρθῶς, ἐπειδὴ περί τινων γέγραπται, ὅτι πᾶσαν στολὴν ἐπισυνηγμένην δόλῳ, καὶ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσιν, καὶ περὶ ἄλλων, ὅτι 7ª Matth. xxv1, 51. 78 Ezech xx11, 25. aliquis duos glalios dicere, explanationem ac veritatem. Illæ nempe, quando sermoni sunt connexæ, sufficienter domant oppositos; idcirco princeps sacerdotum in rationali circa pectora mystice inpositas labuit significationem et veritatem: significationem ad declarationem eorum quæ dicuntur, et veritatem ad refutationem mendacii. Vi letur itaque Petrus etiani usus perspicue gladio, quando auriculam servi principis sacerdotum abscidit ", mystice simul ac symbolice hoc perficiens. Apostoli namque in principio prædicationis, turn legale faciebant, adducentes ad ostium, nimiruni ad eum, qui dixit: < Ego sum ostium *,» eos, qui affirmabant, sese legis dominatum dilexisse; tum disciplinæ fbulamn 585 accipientes, tentabant auditum servilem ad libertatis obedientiam perforare: quando vero Judæi indignos sese æterna vita judicarunt, ac de cætero necessum erat converti ad gentes, tunc verbo Spiritus totaliter eorum abscindunt auditum, utpote qui non amplius essent digni libertatis sermone. Etenim quod dictum iis fuerit: Vobis necessarium erat primum loqui Dei sermonem 74; › erat hic quidam perforandi modus servilem auditum ad libertatem; quod autem fuerit eis denuo responsum: ‹ Quia indignos judicastis vos ipsos æterna vita, convertimur ad gentes 7, erat hic quidam totaliter abscindendi modus ipsorum auditum. CAPUT VII. Quin et Paulus idipsum ait, eis dicens: «Qui in lege justificamini excidistis ex gratia 76. ›- Excidere namque ex gratia idem erat, ac abscindi a libertatis sermone. Idcirco Dominus etiam dicit: ‹ Euntes docete omnes gentes 17; › post illorum auriculæ detruncationem, gentium auriculam aperiens ad obedientiam. lloc et antiqua Scriptura jamdudum altius repetendo testatur, utraque aperte præedicens, quod et illorum abscindetur auricula, et quod hæc applicabitur gentibus: ait enim Ezechiel ad Synagogam: • Nares tuas et aures tuas abscindent 78; ν nec enim bonum odorem unguentorum Christi perceperunt ut ea (sponsa ), quæ dicebat: c In olo79 ; s nec, ut rem unguentorum tuorum curremus oves, vocem Pastoris audire voluerunt 80 mutilati in extremis, ac præcipuis sensuum partibus detruncati. Isaias autem ipsam inducit, quæ e gentibus electa est, sponsam dicentem: ⚫ Applicuit mihi aurem ad audiendum, et disciplina Domini aperit mihi aures 81 '; › qualem namque isti applicuit 586 auriculam, talem ab illa abscidit. Et hae quidem de his qui venundederunt vestem, gladiumque acceperunt dicta sint satis. Videamus jam, an omnes in tali veste ferenda, illan.recte geslemus: quandoquidem scriptum est de quibusdam ", quod omnem vestem immistam 'dolo ac vestimen13 Joan. X, * Act. xii, 46. 19 Cant. 1, 5. 80 Joan. x, 3. 78 ibid. 81 [50. L, 76 Galat. v, 4. 77 Matth. xxvIII, 19. 82 Amos 11, 16.

tum cum permutatione reddent; et de aliis, quod τὰ ἱμάτια αὐτῶν δεσμεύοντες σχοιίνοις παραπετά vestes suas vincientes funibus, faciebant vela adumbrantia, pendentia ab altari. Nonne igitur stołam commistam habent dolo, qui in hæresibus, ad insidiandum simplicioribus moralium virtutum vestimentis sese circumamiciunt, et opinionis potius speculatu quam veritate, ut aliena, ista in medium proferunt, et speciem mansuetam ac benignam efformant, per quæ decipiant quos ad perditionem velut hiamo inescant? CAPUT VIII. Isti vero in futuro sæculo vestes istas cum permutatione reddent; nec enim laborum repromissiones recipient, sed supplicium, et punitionem deceptionis pendent, Deo judicante ultionem adversus eos, qui alienas induunt vestes, nti dicit apud illum prophetam; etenim quodcunque non propter ipsum bonum, sed gratia alicujus alterius rei ſit, non solum absque mercede erit, verum est obnoxium reddendæ rationi, maxine quando fι ad insidias videntium, cum sit deceptio simplicioribus. Nam vana gloria laborem virtutis inutilem efficit, et effatigatum æternis privat mercedibus; ipsa magnorum 587 laborum merces vilis pretii facta, ac temporalis est laboriosorum certantinum celebritas, honosque velociter transiens, antequam eMoruerit marcida, et priusquarn convenienter viguerit pube consenescens exuta. Pietatis autem religiosæ forma cum deceptione artificiose ficta, non solum habet laborem futilem, verum etiam peri83 culosum, dum non ad mercedum solum detrimentum, sed etiam ad punitionem prolixam, ac valde serumnosam adjudicetur. Ita quibusdam elfatigatis, tantumque laborem amplexantibus dicebat Aposto lus: • Tanta passi estis sine causa 88,» seu futiliter, si tamen sine causa. Primum illud sine causa posuit propter detrimentuin mercedum; secundum vero sine causa, in lamentationem punitionis exspeclandæ. Quin etiam pendentia vela ab altari colligantes funibus vestimenta faciunt forsitan aliqui ex ec clesiasticis, illos simulatione imitantes, qui sub obtendente velo intra sancta, puresaera administrabant. Aliud est nempe velum obtegens, et aliud velum obumbrans, et si nominum similitudo occultet discrimen, quod est in rebus: et velum adumbrans, ol necessita tem, ut sors tulerit, ex tempore apparatur, ne sub dio publicentur quæ occultatione indigent, obliquis utrinque vinculis quibusdam appensum e dextera, et sinistra parte nibil supereminente quoad altitudinem: at velum obtegens a supereminentibus vinculis deorsum fertur, nominis ipsius (scilicet velum) origine designante lintei volatum a superiori parte. Et forte, quando virtutibus laborem amplexamur propter videntem in occulto Dominum, oculosque solus videt, quod fit, expandimus. 588 CAPUT IX. Quandoquidem et ea mensa propositionis dicta ss Galat. 111, σματα ἐποίουν ἐχόμενα τοῦ θυσιαστηρίου. Μή ποτε οὖν στολὴν ἐπισυνηγμένην δόλῳ ἔχουσιν, οἱ ἐν ταῖς αἱρέσεσιν ἐπ᾿ ἐνέδρᾳ τῶν ἁπλουστέρων, τὰ τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν ἀμπεχόμενοι ἱμάτια, δοκησισκοπία μᾶλλον ἢ ἀληθείᾳ ὡς ἀλλότρια ταῦτα παρατιθέμενοι, καὶ σχῆμα πρᾶον καὶ ἐπιεικὲς ἐπιμορφαζόμενοι, δι ὧν δελεάζουσι τοὺς ἐπὶ τὴν ἀπώλειαν ἀγκιστρεψη μένους; Οὗτοι δὲ μετὰ καταλλαγῆς ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, τὰ τοιαῦτα ἀποτίσουσιν ἱμάτια· οὐ γὰρ ἀμοιβές πόνων ἀπολήψονται, ἀλλὰ τιμωρίαν καὶ κόλασιν τῆς ἀπάτης ἐκτίσουσιν, ἐκδικοῦντος ἐκδίκησιν τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς ἐνδεδυμένους ἐνδύματα αλλότρια, ὡς ἐν τῷ προφήτῃ φησίν· πᾶν γὰρ δ μὴ αὐτοῦ ἕνεκεν τοῦ καλοῦ, ἄλλου δέ τινος γίνεται χάριν, οὐ μόνον ἄμισθον, ἀλλὰ καὶ ὑπεύθυνον μάλιστα ὅταν ἐπ' ἐνέδρα πράττεται τῶν ὁρώντων, δέλεαρ ἀπωλείας τοῖς ἁπλουστέροις γινόμενον. Κενοδοξία μὲν γὰρ ἀνόνητον ποιεῖ τὸν πόνον τῆς ἀρετῆς, καὶ τῶν αἰωνίων μισθών ἀποστερεῖ τὸν κάμνοντα, αὕτη μεγάλων πόνων εὖωνος γινομένη μισθὸς, καὶ πρόσκαιρος ἐπιπόνων ἄθλων εὐφημία, καὶ τιμὴ ὠκύμορος, πρὶν ἀνθῆσαι μαραινομένη, καὶ παρηβῶτα πρὶν ἀκμᾶται δεόντως. Εὐσεβείας δὲ μόρφωσις ἐπὶ ἀπάτῃ τεχναζομένη, οὐκ εἰκαῖον ἔχει μόνον τὸν κάματον, ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνον, οὐ ζημίαν μισθῶν, κόλασιν δὲ μακρὰν και ταδικαζομένη, καὶ λίαν ἐπώδυνον. Οὕτως μοχθήσασί τισι, καὶ τοιοῦτον ἀναδεξαμένοις πόνον, ὁ ᾿Απόστο λος ἔλεγε· «Τοσαῦτα ἐπάθετε εἰκῆ, είγε καὶ εἰκῆς, τὸ μὲν, εἰκῆ, τάξας ἐπὶ τῆς τῶν μισθῶν ζημίας, τὸ δὲ, εἴγε καὶ εἰκῇ, ἐπὶ σχετλιασμῷ προσδοκωμένης κολάσεως. Εχόμενα δὲ τοῦ θυσιαστηρίου ποιοῦσι παραπετάσματα δεσμεύοντες σχοινίοις τὰ ἱμάτια, τάχα τινὲς καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν μιμούμενοι τῇ ὑποκρίσει τοὺς ἐντὸς τῶν ἁγίων ὑπὸ τῷ καταπετάσματι λειτουργοῦντας ἁγνῶς. "Αλλο γάρ έστε καταπέτασμα, καὶ ἄλλο παραπέτασμα, εἰ καὶ ἡ ὁμοιότης τῶν ὀνομάτων τὴν ἐν τοῖς πράγμασιν ἀπο κρύπτει διαφοράν. Τὸ μὲν γὰρ παραπέτασμα ὡς ἔτυχε σχεδιάζεται δι' ἀνάγκην τοῦ μὴ αἰθρίως δη μοσιεύεσθαι τὰ συγκαλύψεως δεόμενα, πλαγίοις τισὶν ἑκατέρωθεν προσηρτημένα δεσμοῖς δεξιῷ μέρει καὶ ἀριστερῷ, καὶ οὐδὲν ὑπερέχοντι κατὰ τὸ ὕψος· τὸ δὲ καταπέτασμα ἐξ ὑπερεχόντων δεσμῶν κατεώρηται, τὴν ἄνωθεν κατάκτησιν τῆς ὀθόνης ἐτυμολογοῦντος τοῦ ὀνόματος. Καὶ τάχα ὅταν μὲν τὸν ἐπὶ ταῖς ἀρε ταῖς πόνον ἀναδεχόμεθα, διὰ τὴν ἐν τῷ κρυπτῷ βλέ ποντα Δεσπότην, καὶ τοὺς τῶν ἀνθρώπων κάτω λαγ θάνοντες ὀφθαλμοὺς, τῷ ἄνωθεν ὁρῶντι μόνῳ φανε ροῦμεν τὸ γινόμενον. hominum infra exsistentes latemus, ei qui desuper Ἐπειδὴ καὶ ἡ πρόθεσις ἄνωθεν ἔχει τὴν αἰτίαν τῆς

SERMO. " πρὸς Θεὸν εὐαρεστήσεως ἐξημμένη, καὶ τὸ καταπέ- desuper habet causam, quippe quæ a complacentia τασμα ὁμοίως ἄνωθεν ήρτηται χαλασθέν· ὑπὸ τῷ καταπετάσματι λειτουργοῦμεν ἱερατικῶς, τὸ καλὸν ἐπιτελοῦντες· ὅταν δὲ σωφροσύνης, ἢ ἀκτημοσύνης σχήμα προβαλλόμενοι τὰ ἐναντία πράττομεν ἐν κρυπτῷ καὶ παραπετάσματα τοῖς τῶν ἁμαρτημάτων σχοινίοις διατείναντες, ἄλλα μὲν πράττομεν ἐν παρ υφῇ, ἄλλα δὲ ἐπιμορφαζόμεθα πεπλασμένῳ σχήματι σεμνοποιοῦντες τὴν λανθάνουσαν αἰσχύνην, καὶ ἀπάτῃ τὰς τῶν ἀνθρώπων δελεάζοντες ὄψεις πρὸς δόξαν εὐσεβῆ καὶ ἐνάρετον, τότε ὑπὸ παραπετάσματι κρύπτομεν ψεκτῶς τὰ καταγνώσεως εἰ φωραθείη ἄξια. Ως γὰρ ἡ ἀρετὴ κεκρυμμένως γινομένη Θεὸν ἔχει τὸν ἐπαινέτην και φανερουμένη λαμπρῶς ἀνακηρύττεται, οὕτως ἡ κακία, λανθάνουσα μὲν τιμωρίαν ἐπηρτημένην ἔχει καὶ κόλασιν, ἐλ[ηλ]εγμένη δὲ φέρει εἰς ἐσχάτην κατάγνωσιν. ᾿Αλλὰ κἂν ἐνταῦθα λάθωσιν οἱ τοιούτοι, διεφθαρμένον ἐπιτήδευμα σε μνῷ δῆθεν συγκαλύψαντες σχήματι, ἐκεῖ γυμνωθή· σονται πάντως, τῆς μὲν δοκήσεως περιαιρουμένης, φανερουμένης δὲ καὶ ὑπολαμπούσης αυτομάτως τῆς ἀληθείας· περὶ τούτων γὰρ ὁ Ἡσαΐας τάχα φησίν· • Αποκαλύψει Κύριος τὸ σχῆμα αὐτῶν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ.» Αλλ' οὐ πάντες οἱ τὸ καλὸν μετερχόμενοι τοιοῦτοι, κἄν τινες θήρᾳ δόξης ἀνθρωπίνης τὸ τῆς θεοσεβείας ἐπιτήδευμα μετίατιν οὐχ ἁγνῶς· οὐ γὰρ διὰ τοὺς ἀπατεῶνας ἐπηρεαστέον καὶ τοῖς σπου δαίοις. Εἰσὶ γὰρ οἱ κατ' ἀλήθειαν τὴν ἀρετὴν μετο ερχόμενοι, καὶ οὐ ψευδόμενοι τοῖς ἔργοις τὸ ἐπάγε γελμα, ἀλλὰ τῷ ὁρωμένῳ τὸ κρυπτόμενον ἐξομοιοῦντες, καὶ τὸ σχῆμα ἔχοντες ἑρμηνείαν τοῦ πράγματος, οὐ φαινόμενοι μόνον ὁ ἐπαγγέλλονται, ἀλλὰ καὶ ὄντες, ὀνομάζονται, ἢ καὶ τοῦ νομίζεσθαι μᾶλλον εἶναι σπουδάζοντες, διὰ τὸν πάντα καὶ τὰ ἐν μυχοῖς τῆς καρδίας ἐρευνῶντα Θεὸν, καὶ ἀποδιδόντα ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἴδιον ἔργον, οὐ κατὰ τὴν ὑπόληψιν. "Αλλως δὲ πάλιν τινὲς ἐν τούτοις τοῦ ἀληθοῦς σκοποῦ διαμαρτ τάνουσιν, ἐπαιρόμενοι, καὶ νομίζοντες ἰδίᾳ δυνάμει τὸν κόσμον περιπεποιῆσθαι τῆς ἀρετῆς. opinionem. At alias Dei dependet: et similiter velum obtegens suspenditur desuper laxatum, et sub hoc velo obtendente sacrosancta administramus, dum bonum quodpiam perficimus quando vero, temperantiæ aut paupertatis speciem præferentes, contraria facimus in occulto, velaque adumbrantia peccatorum funibus distendentes, alia quidem velut in altexto operamur, alia vero efformamus, specie efficta latentem turpitudinem gravi obtegentes honestate, atque fraude hominum visus decipientes ad piam gloriam, virtuteque præditam assequendam, tunc sub velo adumbrante reprehensibiliter occultamus quæ digna sunt condemnatione, si pervestigentur. Sicut enim virtus clam exercita Deum habet laudatorem, ac declarata dilucide prædicatur, ita et malitia latitans habet quidem suspensum supplicium et punitionem, redarguta vero ac deprehensa fert ad extremam condemuationem. Quamvis autem isti tales lateant hic non animadversi, habitu scilicet gravi et honesto corruptum obtendentes studium, illic omnino denudabuntur; opinione quidem quæ de ipsis habebatur sublata, patefacta vero, et ex seipsa sublucente veritate: de his quippe forsitan Isaias dicit: «Revelabit Dominus figuram ipsorum in illa die Sed non omnes, qui bonum consectantur, tales sunt, et si quidam exsistant, qui humanæ gloriæ venatione pietatis cultum 589 erga Deum non pure aggrediantur, nec enim propter deceptores molestiæ subeunda sunt etiam studiosis. Sunt enim qui vere virtutem consectantur, nec ementiuntur operibus professionem, sed hanc assimilant ei quod videtur, et speciem habent, quæ interpretatio sit rei, quive non apparent solummodo in eo, quod profitentur, sed et nominantur sic, dum re tales exsistant, aut etiam student esse plus eo, quod nominantur propter Deum scrutantem omnia, quæ in recessibus cordis obversantur, ac unicuique retribuentem secundum proprium opus, non secundum diverso aliqui in hisce a vero scopo aberrant, animi elatione elevati, et arbitrantes propriis viribus sibi seipsos virtutis ornamentum comparare. Σπάνιον γὰρ καὶ λίαν δύσκολον, ἐνεγκεῖν μέγεθος ἀρετῆς μὴ ἐπαρθέντα τῷ φρονήματι, μηδὲ φυσηθέντα τοῖς κατορθώματι, μείναντα δὲ ταπεινὸν, καὶ ὡς ἂν εἴποι τις ἄζυμο,· οὔτε γὰρ ἄζυμον φυσᾶται πυρὶ προσομιλοῦν, μένει δὲ ἐν ταπεινῷ τῷ σχήματι, οὔτε μετριόφρων ἐπαίρεται μετερχόμενος ἀρετὴν, εὐλαβεία καταστέλλων τὸ τῆς ἀλαζονείας οίδημα. Τούτοις ὁ νομοθέτης τὸν φόβον πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχειν τοῦ Θεοῦ συμβουλεύει, πάντοτε τῆς ἀλόγου τοῦτον επάρσεως παιδαγωγὸν ἐφιστῶν, καὶ σωφρονιστὴν ὅσιον. Τὸ γὰρ προστάσσειν ἐπὶ τῶν πτερυγίων τοῦ ἱματίου ποιεῖν κράσπεδα ἐκ κλώσματος ὑακινθίνου, καὶ ταῦτα διὰ παντὸς ὁρῶντας τῶν θείων ἐντολῶν ἔχειν ὑπόμνημα, τοῦτό μοι δοκεῖ διὰ συμβόλου σημαίνειν. Ὡς γὰρ τὸ κράσπεδον ἀρχὴ ἱματίου, f: Isa. xxi, 8. CAPUT X. Rarum enim est, ac perdifficile, quod, qui virtutis fert magnitudinem, non efferatur animi sensu, nec ob facinora bene patrata infletur, sed permaneal humilis; et quasi quis diceret, non feruentatum: nec enim inflatur non fermentatum, si igni approximetur, sed in humili manet specie; neque extollitur mediocriter de se sapiens, dum religiosam affectet pietatem, quippe qui jactantiæ reprimit tumorem. Istis legislator ille Moyses) timoremi Dei præ oculis habere consulit, semper ipsum irrationabilis elationis pædagogum constituens, ac sanctum emendatorem: quod enim mandarit, ut in partibus vestis circa fimbrias laciniosas institas e filo hyacinthino facerent, et istas semper videndo divinorum hoc 590 præceptorum recordationem la!erent,