Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 1491–1492page 1 of 6
PG 79:1491πει συναθετούμενον δόξῃ. Κοινωνήσει προθύμως ὑμῖν τοῦ πολέμου καὶ ἡ γῆ. Συκοφαντουμένην γὰρ τὴν ἀνάστασιν οἶδεν, ἀφ' ὧν πολλάκις νεκροὺς ἀφῃ ρέθη ὑπ' αὐτῆς [ὑπ' αὐτῆς ἀφηρέθη Η. Δια τοῦτο καὶ Παῦλος τὸν τῆς ἀναστάσεως τῇ κτίσει περιτίθησιν έρωτα. Η γὰρ ἀποκαραδοκία τῆς κτίσεως, φησί, τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ ἀπεκδέχεται. Καθάπερ γὰρ πόλις βασιλικῆς ἐπιδημίας δεξαμένη προδρόμους, πρὸς τὴν ἐκείνης ὅλη παρουσίαν ἐπτέρωται· οὕτω καὶ τῆς ἀναστάσεως ὥσπερ τινος βασιλίδος τῇ κτίσει προκηρυχθείσης, ὅλη πρὸς τὴν ἐκείνης παρουσίαν συντέτακται. Καὶ μὴ θαυμάσῃς τὸν τῆς ἀναστάσεως εγκείμενον τῇ κτίσει διδασκόμενον πόθον. Τροφὸς γάρ τις των ἀνθρώπων ὑπάρχουσα, σπεύδει τὴν ἐπαγγελθεῖσαν ἰδεῖν βασιλείαν· καὶ τὸ βραδὺ τῶν μελλόντων οὐκ ἐκλύει τῇ τροφῷ τὰς ἐλπίδας. Εχει γὰρ ἀεὶ συνόντα αὐτῇ τὰ τῆς ἀναστάσεως σπέρματα, ὧν τοὺς κόκκους ἀναδείκνυσι ζῶντας, τῆς τῶν νεκρῶν σωμάτων ἐγέρσεως ἐν μικροῖς ἡμῖν βεβαιοῦντας τὰς ἐλπίδας. Θάπτονται μὲν γὰρ ἐν αὐτῇ, ὡς ὁρῶμεν, τῶν σπερ μάτων οι κόκκοι, τῶν αὐλάκων ἀντὶ τάφων γινομένων τοῖς σπαρεῖσιν· ἡ δὲ λαβοῦσα τὰ σπέρματα, μιμεῖται τὰ μνήματα· καὶ σήπει τὸν κόκκον ὡς ὁ τάφος τὸ σῶμα· καὶ δεξαμένη ζώντα, καταφθείρει νεκρότητι· μέσην τε σαφῶς τὴν τοῦ κόκκου διασήψασα καρδίαν, ἄχρηστον και μύρμηξιν εἰς τροφὴν ἀπεργάζεται. Ωσπερ δέ τινα σύλληψιν τὴν φθοράν κτησαμένη, κυοφορεῖ νεκρωθέντα τῇ σήψει τῶν σπερμάτων τὰ ἔμβρυα· καὶ γίνεται μήτηρ ζωῆς τοῖς κόκκοις ἡ νέκρωσις, καὶ θάνατος τόχου πατὴρ ἀνα δείκνυται. Καινὸς οὗτος τῇ γῇ τῶν ὠδίνων ὁ νόμος ἂν μὴ γένηται νεκρὸν τὸ βρέφος, οὐ πλάττεται· ἂν ζῇ, οὐ μορφοῦται. Ταύτῃ ἄρα καὶ μύρμηκες τε τμημένους τοὺς κόκκους εἰς γῆν ἀποτίθενται, τη τομῇ τὴν ἀπὸ τῆς νεκρώσεως βλάστησιν κωλύοντες. Εδει γὰρ καὶ μυρμήκων φύσιν μαρτυρῆσαι τῇ γῇ μετὰ φθοράν γεννώσῃ τὰ σπέρματα. Καὶ σκόπει μοι τῆς ὠδῖνος τὸ θαῦμα. Λαβοῦσα μόνον τὸν κόκκον, φθορᾷ παραδίδωσι, φθαρέντα δὲ πολλοστὸν ἀναθάλλει πρὸς ποικίλα τὸν κόκκον σχηματίζουσα μέλη. Τὴν καλάμην τοῖς στάχυσιν ἀντ᾽ ὀστέων ἐντίθησι, καὶ λεπτὸν ἔξωθεν οἷον ἀντὶ δέρματος καθυφαίνει χιτῶνα· δεσμοῖς κάτω τὴν ρίζαν ὡς νεύροις τισὶ καὶ Ο φλεψί περισφίγγει, ἀντ᾽ ὀνύχων τοῖς κόκκοις ἐμπης γνῦσα τὰς μαχομένας τοῖς πτηνοῖς τῶν ἀσταχύων ἀκίδας. Πῶς ἅπασι τούτοις ἐξ ἑνὸς κόκκου φθαρέντος ή γέννησις Τοῦτο τῆς ἀναστάσεως θαυμαστότερον. Τότε μὲν γὰρ οὓς ἔλαβεν ἡ κτίσις νεκρούς, *. ἀναδίδωσι· νῦν δὲ πολλοὺς ἀνθ᾿ ἑνὸς νεκρωθέντος εἰς ἀναγέννησιν κόκκους προβάλλεται [αι. περιβάλλεται]. Ὢ τῆς Ἑλλήνων ἀνιάτου φρενοβλαβείας βλέπουσι τὴν γῆν γεωργῷ διδοῦσαν ἃ μὴ παρέλαβς τῷ κτίστῃ δὲ ταύτην ἀποδώσειν οὓς αὐτῇ παρακατέθετο, οὐκ ἐλπίζουσι. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος τῷ τῶν σπερμάτων παραδείγματι χρῆται, καίτοιγε λαμπρή τερον ἔχων παράδειγμα, τὴν ἐκ μήτρας τῶν ἀνθρώ
bellum nobiscum parata. Vidit enim resurrectio- πει συναθετούμενον δόξῃ. Κοινωνήσει προθύμως
nem blasphemari, per quam sæpius ipsi mortui ὑμῖν τοῦ πολέμου καὶ ἡ γῆ. Συκοφαντουμένην γὰρ
sunt prærepti. Ideo et Paulus creaturæ amorem τὴν ἀνάστασιν οἶδεν, ἀφ' ὧν πολλάκις νεκροὺς ἀφῃ
tribuit resurrectionis: Nam exspectatio, inquit, ρέθη ὑπ' αὐτῆς [ὑπ' αὐτῆς ἀφηρέθη Η. St.] Δια
creaturæ, revelationem filiorum Dei exspectat‘. τοῦτο καὶ Παῦλος τὸν τῆς ἀναστάσεως τῇ κτίσει
Quemadmodum enim civitas regii adventus reci- περιτίθησιν έρωτα. Η γὰρ ἀποκαραδοκία τῆς
piens præcursores, ad ejus præsentiam tota se præ- κτίσεως, φησί, τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ
parat: sic resurrectione tanquam regina aliqua, Θεοῦ ἀπεκδέχεται. Καθάπερ γὰρ πόλις βασιλικῆς
creaturæ prænuntiata, tota ad illius præsentiamı se ἐπιδημίας δεξαμένη προδρόμους, πρὸς τὴν ἐκείνης
comparavit. Et ne mireris creaturas ipsam resur- ὅλη παρουσίαν ἐπτέρωται· οὕτω καὶ τῆς ἀναστά
rectionem desiderare. Est enim hominibus instar
σεως ὥσπερ τινος βασιλίδος τῇ κτίσει προκηρυχθεί -
nutricis, quæ festinat promissum regnum videre, σης, ὅλη πρὸς τὴν ἐκείνης παρουσίαν συντέτακται.
et futurorum tarditas non dissolvit spem nutricis. Καὶ μὴ θαυμάσῃς τὸν τῆς ἀναστάσεως εγκείμενον
Habet enim in se semper semina resurrectionis, τῇ κτίσει διδασκόμενον πόθον. Τροφὸς γάρ τις των
quorum grana ostendit viventes, mortuorum reἀνθρώπων ὑπάρχουσα, σπεύδει τὴν ἐπαγγελθεῖσαν
surrectionis in parvis spem nobis confirmantia. Se- ἰδεῖν βασιλείαν· καὶ τὸ βραδὺ τῶν μελλόντων οὐκ
peliuntur in illa, ut videmus seminum grana, cum ἐκλύει τῇ τροφῷ τὰς ἐλπίδας. Εχει γὰρ ἀεὶ συνόντα
sułci sint satis pro sepulcris. Ipsa vero, seminibus αὐτῇ τὰ τῆς ἀναστάσεως σπέρματα, ὧν τοὺς κόκ
acceptis, imitatur monumenta, et putrefacit gra- κους ἀναδείκνυσι ζῶντας, τῆς τῶν νεκρῶν σωμάτων
num, ut ipsum sepulcrum corpus, et accipiens vi- ἐγέρσεως ἐν μικροῖς ἡμῖν βεβαιοῦντας τὰς ἐλπίδας.
vum, mortuum reddit, et medium grani plane pu- Θάπτονται μὲν γὰρ ἐν αὐτῇ, ὡς ὁρῶμεν, τῶν σπερtrefaciens corculum, etiam ipsis formicis inutiles μάτων οι κόκκοι, τῶν αὐλάκων ἀντὶ τάφων γινομέad comedendum facit. Corruptionem autem tan- νων τοῖς σπαρεῖσιν· ἡ δὲ λαβοῦσα τὰ σπέρματα,
quam conceptionem quamdam possidens, mortuam μιμεῖται τὰ μνήματα· καὶ σήπει τὸν κόκκον ὡς ὁ
seminum feturam putrefactione gestat, et fit mater τάφος τὸ σῶμα· καὶ δεξαμένη ζώντα, καταφθείρει
vitæ, granis corruptio, et mors partus pater desi- νεκρότητι· μέσην τε σαφῶς τὴν τοῦ κόκκου διασή
gnatur. Nova illa doloris terra parturientis lex est, ψασα καρδίαν, ἄχρηστον και μύρμηξιν εἰς τροφὴν
nisi fiat mortuus fetus, non fingitur: si vixerit, ἀπεργάζεται. Ωσπερ δέ τινα σύλληψιν τὴν φθοράν
non formatur. Hinc igitur et formicæ dissecta
κτησαμένη, κυοφορεῖ νεκρωθέντα τῇ σήψει τῶν
grana in terram defodiunt, sectione germen e cor- σπερμάτων τὰ ἔμβρυα· καὶ γίνεται μήτηρ ζωῆς τοῖς
ruptione impedientes. Oportuit enim et formica- κόκκοις ἡ νέκρωσις, καὶ θάνατος τόχου πατὴρ ἀναrum naturam testificari, terram post corruptionem δείκνυται. Καινὸς οὗτος τῇ γῇ τῶν ὠδίνων ὁ νόμος·
producere semina: et vide pariendi tali modo miἂν μὴ γένηται νεκρὸν τὸ βρέφος, οὐ πλάττεται· ἂν
ram naturam. Accipiens solum granum, corrum- ζῇ, οὐ μορφοῦται. Ταύτῃ ἄρα καὶ μύρμηκες τεpit, corruptum vero multipliciter pullulare facit, τμημένους τοὺς κόκκους εἰς γῆν ἀποτίθενται, τη
granum in varias partes formans. Calamum spicis τομῇ τὴν ἀπὸ τῆς νεκρώσεως βλάστησιν κωλύοντες.
dat pro ossibus, et tenuem pro pelle exterius ad- Εδει γὰρ καὶ μυρμήκων φύσιν μαρτυρῆσαι τῇ γῇ
aplat tuniculam, radicem inferius vinculis quibus- μετὰ φθοράν γεννώσῃ τὰ σπέρματα. Καὶ σκόπει μοι
dam tanquam nervis, et venis cingit, pro ungui- τῆς ὠδῖνος τὸ θαῦμα. Λαβοῦσα μόνον τὸν κόκκον,
bus grauis addit aristas spicarum, quæ contra vo- φθορᾷ παραδίδωσι, φθαρέντα δὲ πολλοστὸν ἀναθάλlucres certent. Quomodo hæc omnia ex uno grano λει πρὸς ποικίλα τὸν κόκκον σχηματίζουσα μέλη.
corrupto oriuntur? Hoc vero est multo mirabilius Τὴν καλάμην τοῖς στάχυσιν ἀντ᾽ ὀστέων ἐντίθησι,
resurrectione. Nam tunc quidem mortuos quos na- καὶ λεπτὸν ἔξωθεν οἷον ἀντὶ δέρματος καθυφαίνει
tura accepit, reddit: nunc vero multa pro uno
χιτῶνα· δεσμοῖς κάτω τὴν ρίζαν ὡς νεύροις τισὶ καὶ
mortuo ad regenerationem grana profert. Ο de- φλεψί περισφίγγει, ἀντ᾽ ὀνύχων τοῖς κόκκοις ἐμπης
înentiam gentium incurabilem! Vident terram tra- γνῦσα τὰς μαχομένας τοῖς πτηνοῖς τῶν ἀσταχύων
dentem agricolæ, quæ non accepit: Creatori vero ἀκίδας. Πῶς ἅπασι τούτοις ἐξ ἑνὸς κόκκου φθαρέν
reddituram, quos illi prius mortuos credidit, spe- τος ή γέννησις; Τοῦτο τῆς ἀναστάσεως θαυμαστότεrare nolunt. Ideo et Paulus seminum exemplo uti- ρον. Τότε μὲν γὰρ οὓς ἔλαβεν ἡ κτίσις νεκρούς,
tur *. Quanquam clarius habeat exemplum de in- ἀναδίδωσι· νῦν δὲ πολλοὺς ἀνθ᾿ ἑνὸς νεκρωθέντος
fantibus e vulva matris prodeuntibus. Formatur εἰς ἀναγέννησιν κόκκους προβάλλεται [αι. περιβάλenim tanquam in sepulcro, in utero nondum ex- λεται]. Ὢ τῆς Ἑλλήνων ἀνιάτου φρενοβλαβείας·
sistens infans, naturæ fasciis involutus, et similis βλέπουσι τὴν γῆν γεωργῷ διδοῦσαν ἃ μὴ παρέλαβς·
est mortuo, fasciis sepulcralibus circumstricto.
τῷ κτίστῃ δὲ ταύτην ἀποδώσειν οὓς αὐτῇ παρακατέ
Nam mortuorum quidem vultus arctius conclusus θετο, οὐκ ἐλπίζουσι. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος τῷ τῶν
est, os in utero mutum, manus et pedes in ventre σπερμάτων παραδείγματι χρῆται, καίτοιγε λαμπρή
tanquam in tumulo extenduntur. Matris egregium τερον ἔχων παράδειγμα, τὴν ἐκ μήτρας τῶν ἀνθρώ
• Rom 1111, 19. 1 Cor. xv, 36.
col. 1493–1494page 2 of 6
PG 79:1493πων πρόοδον. Πλάττεται μὲν γὰρ ὡς ἐν τάφῳ τῇ μήτρα οὐχ ὑπάρχον τὸ βρέφος· τοῖς παρὰ τὸν φύ σεως δὲ ἐνειλημένον σπαργάνοις, προσέοικε νεκρῷ δεδεμένῳ χειρίαις. Κέκλεισται μὲν γὰρ τὸ βλέμμα νεκρῶν ἀκριβέστερον, ἄπρακτον ἐν τῇ νηδύϊ τὸ στόμα, χεῖρες καὶ πόδες, ὡς σορῷ τῇ γαστρί συνεκτέτανται· τάφος ἀκριβὴς τοῖς ἐμβρύοις ἡ μήτρα, τάφος οὐδὲ τῆς τῶν μνημάτων δυσωδίας ελεύθερος. Τηλικούτῳ δὲ τὸ βρέφος ἐμμορφούμενον μνήματι, τῷ τοῦ μορφοῦντος ἕπεται καλούμενον νεύματι. Τί δὴ τοσοῦτον ὁ μακάριος Παῦλος κεκτημένος παρά δειγμα, σιγᾷ μὲν τὴν ἐν τῷ τάφῳ τῆς μήτρας εἰς ζωὴν πλαστουργία», σπερμάτων δὲ τύποις βεβαιοί τὴν ἀνάστησιν; ᾔδει ζῶσαν τῇ νηδύϊ τὴν τὰ βρέφη σποράν διαπλάττουσαν, ἐζήτει δὲ νεκρῶν τινῶν ὁρατῶς ἀναζώντων εἰκόνα· καὶ διὰ τοῦτο ἀπέβλεψε πρὸς τὰ σπέρματα. Οἱ γὰρ κόκκοι μετὰ τὴν ἐκ σήψεως νέκρωσιν καὶ φθορὰν ἀναζῶσι, καὶ γίνονται τῆς τῶν νεκρῶν, ἀναβιώσεως ἐναργέστατον σύμβολον. Αδικεῖς τὴν ψυχὴν συνηγορίας προσχήματι, καὶ β τῇ πρὸς τὸ σῶμα μάχῃ κατ' ἐκείνης ὁπλίζῃ. Τὰς γὰρ τῶν πραττομένων ἀμοιβὰς μὴ μερίζων τῇ ψυχῇ, καὶ τὴν τῆς σαρκὸς ὡς μόνῃ πλημμελούσῃ τιμωρίαν εἰσάγεις συνεισάγεις]. Εἰ γὰρ ψυχῆς μόνης αἱ τῶν πόνων καὶ ἀνδραγαθημάτων ἀμοιβαι, δῆλον ὅτι καὶ ὧν ἥμαρτεν ὁ ἄνθρωπος αἱ τιμωρίαι. Αλλ' ὅρα, μὴ σώματι καὶ ψυχῇ καθίζης κατ' αλλή λων κριτήριον. Σῶμα μὲν γὰρ εἰκότως καταβοήσεται [αι. διαβοήσεται] ψυχῆς, τῶν κατορθωμάτων αὐτοῦ τὰς τιμὰς ἁρπαζούσης· ψυχὴ δ᾽ αὖ σώματος, τὰς ὀφειλομένας πληγὰς ἐκείνῳ μόνη εἰσπραττομένη. Μᾶλλον δ᾽ ἑκάτερον αὐτῶν παροξύνεις κατὰ τοῦ κριτοῦ· τὸ μὲν, οἷς δέον ἔχειν ἀμοιβὰς ὧν ἐστές ρηται· τὴν δὲ, ὧν οὐχ ὑπαίτιος, δέον μήδ' εὐθύνεσθαι οἷς εἰσπράττεται. Σώματί με συνήψας, ὦ Δεσπότα, τὴν ἀσώματον, καὶ μόνῃ τὰς ἐπὶ τῆς γῆς οὐκ ἐπίστευσας πράξεις, καὶ παρὰ μόνης ἀπαιτεῖς τὰς εὐθύνας· καὶ δίδωμι δίκας ὧν αἱ πράξεις του σώματος, μέθης, πορνείας, γαστριμαργίας. Που γὰρ ταῦτα ψυχῆς, ὥσπερ φθόνος, τυχὸν, ἢ δόξης ἀσέβεια. Ωσπερ γὰρ οὐ σώματος ταῦτα, οὕτως οὐδ' ἐκεῖνα ψυχῆς· εἰ καὶ χωρὶς θατέρου θάτερον ἀργὸν πρὸς ἑκάτερα. Τὸ σῶμα δ' ἂν ἄλλα τε φαίη δίκαια, καὶ ὡς Ἐγὼ τὴν ὑπὲρ σοῦ τελευτήν, ἀλλ' οὐχ ἡ ψυχὴ δέχεται. Οὐδὲ γὰρ πέφυκεν ἐμὸν, τὸ που νεῖν διὰ τοὺς σους νόμους νηστείαις, ἀγρυπνίαις διὰ τῶν ἐμῶν μελῶν ἡ παρθενία. Πῶς οὖν οὐκ ἄδι κον, ἐμῶν τῶν ἄθλων ὄντων, τὴν ψυχὴν χωρὶς ἐμοῦ λαμβάνειν τὰ ἔπαθλα; Τίς λύσις αὐτῶν τῆς δίκης; Κοινὸς ὁ μισθὸς, κοιναὶ αἱ ποιναὶ, ὅτι κοιναὶ αὐτῶν αἱ πράξεις. Κἂν ἐπ' ἐνίων τὸ ἕτερον τοῦ συγκρίματος πλεονεκτεῖ τοῦ ἑτέρου, καὶ τὴν συζευχθεῖσαν ἀπ' ἀρχῆς εἰς κοινούς πόνους δυάδα δεῖ ὁμο λογεῖν, καὶ εἰδέναι, κοινῶν καὶ τῶν στεφάνων ἀπο λαύειν ἐφ᾽ οἷς νενίκηκε, καὶ εἰς κοινὰς ἀπάγεσθαι τιμωρίας ὧν ἐπλημμέλησεν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα δευτέρου λόγου. Ανάστασις, τῆς τοῦ Κυρίου προνοίας τὸ κεφά λαιον· τοῦ κεφαλαίου δὲ ψυχή μνημονεύουσα, και τῇ περὶ τὸν εὐεργέτην εὐχαριστία συζῶσα, ταῖς τοῦ ο
ORATIONUM ET HOMILIARUM FRAGMENTA.
πων πρόοδον. Πλάττεται μὲν γὰρ ὡς ἐν τάφῳ τῇ fetibus sepulcrum est, et sepulcrum quidem feto..
μήτρα οὐχ ὑπάρχον τὸ βρέφος· τοῖς παρὰ τὸν φύ
σεως δὲ ἐνειλημένον σπαργάνοις, προσέοικε νεκρῷ
δεδεμένῳ χειρίαις. Κέκλεισται μὲν γὰρ τὸ βλέμμα
νεκρῶν ἀκριβέστερον, ἄπρακτον ἐν τῇ νηδύϊ τὸ
στόμα, χεῖρες καὶ πόδες, ὡς σορῷ τῇ γαστρί συνε
κτέτανται· τάφος ἀκριβὴς τοῖς ἐμβρύοις ἡ μήτρα,
τάφος οὐδὲ τῆς τῶν μνημάτων δυσωδίας ελεύθερος.
Τηλικούτῳ δὲ τὸ βρέφος ἐμμορφούμενον μνήματι,
τῷ τοῦ μορφοῦντος ἕπεται καλούμενον νεύματι. Τί
δὴ τοσοῦτον ὁ μακάριος Παῦλος κεκτημένος παράδειγμα, σιγᾷ μὲν τὴν ἐν τῷ τάφῳ τῆς μήτρας εἰς
ribus non carens. Tali fetus formatus in sepulcro,
formantis nutum vocatus sequitur. Quid igitur
tali B. Paulus exemplo uti cum potuisset, tacet formationem ad vitam in sepulcro vulvæ, seminum
vero similitudine resurrectionem confirmat? Scivit
vivum in utero semen formare fetum, quæsivit
vero mortuorum quorumdam reviviscentium aspeetabilem similitudinem, et ideo ad semina respexit.
Grana enim post mortem et corruptionem ex putrefactione reviviscunt, et aperte mortuorum resurrectionem declarant.
ζωὴν πλαστουργία», σπερμάτων δὲ τύποις βεβαιοί τὴν ἀνάστησιν; ᾔδει ζῶσαν τῇ νηδύϊ τὴν τὰ βρέφη
σποράν διαπλάττουσαν, ἐζήτει δὲ νεκρῶν τινῶν ὁρατῶς ἀναζώντων εἰκόνα· καὶ διὰ τοῦτο ἀπέβλεψε
πρὸς τὰ σπέρματα. Οἱ γὰρ κόκκοι μετὰ τὴν ἐκ σήψεως νέκρωσιν καὶ φθορὰν ἀναζῶσι, καὶ γίνονται
τῆς τῶν νεκρῶν, ἀναβιώσεως ἐναργέστατον σύμβολον.
Αδικεῖς τὴν ψυχὴν συνηγορίας προσχήματι, καὶ β
τῇ πρὸς τὸ σῶμα μάχῃ κατ' ἐκείνης ὁπλίζῃ. Τὰς
γὰρ τῶν πραττομένων ἀμοιβὰς μὴ μερίζων τῇ
ψυχῇ, καὶ τὴν τῆς σαρκὸς ὡς μόνῃ πλημμελούσῃ
τιμωρίαν εἰσάγεις [al. συνεισάγεις]. Εἰ γὰρ ψυχῆς
μόνης αἱ τῶν πόνων καὶ ἀνδραγαθημάτων ἀμοιβαι,
δῆλον ὅτι καὶ ὧν ἥμαρτεν ὁ ἄνθρωπος αἱ τιμωρίαι.
Αλλ' ὅρα, μὴ σώματι καὶ ψυχῇ καθίζης κατ' αλλήλων κριτήριον. Σῶμα μὲν γὰρ εἰκότως καταβοήσε
ται [αι. διαβοήσεται] ψυχῆς, τῶν κατορθωμάτων
αὐτοῦ τὰς τιμὰς ἁρπαζούσης· ψυχὴ δ᾽ αὖ σώματος,
τὰς ὀφειλομένας πληγὰς ἐκείνῳ μόνη εισπραττομένη. Μᾶλλον δ᾽ ἑκάτερον αὐτῶν παροξύνεις κατὰ
τοῦ κριτοῦ· τὸ μὲν, οἷς δέον ἔχειν ἀμοιβὰς ὧν ἐστές
ρηται· τὴν δὲ, ὧν οὐχ ὑπαίτιος, δέον μήδ' εὐθυνέσθαι οἷς εἰσπράττεται. Σώματί με συνήψας, ὦ
Δεσπότα, τὴν ἀσώματον, καὶ μόνῃ τὰς ἐπὶ τῆς γῆς
οὐκ ἐπίστευσας πράξεις, καὶ παρὰ μόνης ἀπαιτεῖς
τὰς εὐθύνας· καὶ δίδωμι δίκας ὧν αἱ πράξεις του
σώματος, μέθης, πορνείας, γαστριμαργίας. Που
γὰρ ταῦτα ψυχῆς, ὥσπερ φθόνος, τυχὸν, ἢ δόξης
ἀσέβεια. Ωσπερ γὰρ οὐ σώματος ταῦτα, οὕτως
οὐδ' ἐκεῖνα ψυχῆς· εἰ καὶ χωρὶς θατέρου θάτερον
ἀργὸν πρὸς ἑκάτερα. Τὸ σῶμα δ' ἂν ἄλλα τε φαίη
δίκαια, καὶ ὡς Ἐγὼ τὴν ὑπὲρ σοῦ τελευτήν, ἀλλ'
οὐχ ἡ ψυχὴ δέχεται. Οὐδὲ γὰρ πέφυκεν ἐμὸν, τὸ που
νεῖν διὰ τοὺς σους νόμους νηστείαις, ἀγρυπνίαις·
διὰ τῶν ἐμῶν μελῶν ἡ παρθενία. Πῶς οὖν οὐκ ἄδικον, ἐμῶν τῶν ἄθλων ὄντων, τὴν ψυχὴν χωρὶς ἐμοῦ
λαμβάνειν τὰ ἔπαθλα; Τίς λύσις αὐτῶν τῆς δίκης;
Κοινὸς ὁ μισθὸς, κοιναὶ αἱ ποιναὶ, ὅτι κοιναὶ
αὐτῶν αἱ πράξεις. Κἂν ἐπ' ἐνίων τὸ ἕτερον τοῦ
συγκρίματος πλεονεκτεῖ τοῦ ἑτέρου, καὶ τὴν συζεύχθεῖσαν ἀπ' ἀρχῆς εἰς κοινούς πόνους δυάδα δεῖ ὁμο
λογεῖν, καὶ εἰδέναι, κοινῶν καὶ τῶν στεφάνων ἀπολαύειν ἐφ᾽ οἷς νενίκηκε, καὶ εἰς κοινὰς ἀπάγεσθαι
τιμωρίας ὧν ἐπλημμέλησεν.
Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα δευτέρου
λόγου.
Ανάστασις, τῆς τοῦ Κυρίου προνοίας τὸ κεφά
λαιον· τοῦ κεφαλαίου δὲ ψυχή μνημονεύουσα, και
τῇ περὶ τὸν εὐεργέτην εὐχαριστία συζῶσα, ταῖς τοῦ
Injuriam facis animæ praetextu patrocinii, et in
pugna adversus corpus contra ipsam animam ar.
maris. Factorum enim remunerationes cum anima
non communicans, et carni debitam pœnam animæ
tanquam sola peccasset, irrogas. Si enim anima
sola remunerationem bonorum operum laborum,
que habeat, patet étiam eorum quibus homo pec..
cavit, poenam solam esse daturam. Sed vide ne
corpus et animam adversus sese invicem in judicium voces. Merito enim corpus cum anima expostularit, si honores recte factorum sibi adimeret,
animaque vicissim cum corpore, si debitas illi
poenas se solum videret sustinere oportere. Quin
potius utrumque contra judicem incitas: corpus
quidem, quia retributione, quam meretur, privatur;
animam vero, quod eorum quorum non est conscia, poena ab ea exigantur. Copulasti me, ο Domine, corpori incorpoream, et soli mibi res terrenas
non commisisti, et a me sola penam exigis, et do
pœnas eorum quibus corpus peccavit, ebrietatis,
fornicationis, gulæ. Ubi enim sunt haec anine propria, ut invidia forte, vel lieresis? Quemadmodum enim hæc non sunt corporis, sic neque illa
animæ, etsi alterum sine altero ad utraque ineplum. Corpus vero cum alia pro se dicat justa,
tum ego pro te mortem oppetii, non anima. Non
enim meum est laborare ob leges tuas jejuniis et
vigiliis. Per membra mea virginitas. Quomodo igitur non iniquum, cum nica sint certanina, anim
man sine ne coronam accipere? Quæ est sententia corum judicii: Communis merces, et communis
pœna, quia etiam utrisque communia opera fuerunt?
Quamquam in aliquibus contentione unum superat
alterum et sibi invicem conjuncta fuisse ab initio ad communes labores obeundos, confitendum,
et sciendum, et fore ut communes coronas parta
victoria accipiant, et in quibus peccarunt, communes poenas luant.
Ejusdem altera oratio in Pascha.
Resurrectio est caput providentiæ Domini: capitis vero anima memor, et gratias agens bene-.
factori, inimici laqueis capi non potest. Ascende
col. 1495–1496page 3 of 6
PG 79:1495ἐχθροῦ δυσάλωτος γίνεται πάγαις. Ανάθηκε προς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀρχαιολογίαν, καὶ τὴν τῆς ἀνα στάσεως σκιαγραφίαν εὑρήσεις. Η μὲν γὰρ τῶν ἀλόγων φύσις ἔμψυχος δεδημιούργηται, τῷ σώματι τῆς ψυχῆς συγκατασκευασθείσης. Αψυχος δὲ ὁ Αδάμ πηλού διαπλασθέντος με μόρφωται· εἶτα ἡ ψυχὴ τῷ ἐμφυσήματα με μόρφωται, μᾶλλον δὲ ἀλη θῶς εἰπεῖν, ἐπεισάγεται. Καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν εὐθέως ὁ Πλάστης προοιμιάζεται Εγερσιν. Οὐδ' ἐκ στερεάς τὸν πρωτόπλαστον συντίθησιν ὕλης, ἀλλὰ τῆς γῆς τὸ χνοῶδες χαλκεύει πρὸς μόρφωσιν, πείθων ἐκ προοιμίων τὸν ἄπιστον, ὅτι, κἂν χοῦς ᾗ νεκρὸς καὶ ἀκίνητος, ῥᾷον ἡ ψυχὴ πρὸς ἀνάστασιν ἄγει· καὶ τὸ μηδ' ίχνη μήτε λαβὸν μήτε φέρον ζωώσεως, κοινωνὸν ποιεῖται ζωηφόρου συμβιώσεως. Οὐ γὰρ φθορᾶς τὸ σῶμα διέπλασε παρανάλωμα, ἀλλὰ χρόνῳ τινὶ λύσει παραδίδωσι, τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας τοῦ σκεύους καθαίρων τε καὶ ἐξιώμενος κάκωσιν, καὶ τῇ παρὰ τῆς ἁμαρτίας εὑρὼν σεσαθρωμένον θνητότητι, τῷ τοῦ θανάτου διαλύει χωνευτηρίῳ, καὶ λύσας, πρὸς νεόπλαστον σκεῦος τὸ σαθρωθὲν ἀναπλάττει. Καὶ μὴ θαυμάσης, ὡς λογισμῶν ἀνωτέραν, τὴν τῶν νεκρῶν ἀναχάλκευσιν. Τοσαύτη γὰρ πρὸς ἀγαλματοποιίαν ἡ τέχνη τοῦ πλάστου, ὡς καὶ φύσιν ὕδατος εἰς ἀν δριάντας ἐν γαστρὶ διαπλάττειν. Τοῦτό μοι παρα δοξότερον τοῦ περὶ τὴν ἀνάστασιν θαύματος. Εκεί μὲν γὰρ ἐκ χοὸς νεκρὸς πηλουργεῖται, καὶ τὸ σκεύος ὁ κεραμεὺς ἐκ τῆς γῆς ἀναπλάττει, σύμφωνα πως ταῖς παρ' ἡμῖν ἐνδεικνύμενος τέχναις· ἐνταῦθα δὲ γυμνή τις σταγὼν τῶν πλαττομένων γίνεται πηλός, καὶ λογικὸν ἐκ σταγόνας συντίθεται ζώδιον. Ο τέχνης ἐξ ὕδατος γλυψούσης ἀγάλματα· καὶ οὐ τοῦτο μόνον παρέχεται τὸ παράδοξον, ὅτι γλύφει τὸ ὕδωρ εἰς ἔμψυχον ξόανον· ἀλλ' ὅτι καὶ κυματουμένην τὴν γονὴν ἔνδον τεκτονεύει. Αιμάτων γὰρ πάντοθεν περ ριβράσσοντες χείμαρροι, περιῤῥεπὲς ποιοῦσι τὸ σπαρὲν καὶ δυστήρικτον· καὶ [τῇ] τοσαύτῃ ναυαγούς μενον τρικυμίᾳ καὶ ζάλῃ, πρὸς ἔμψυχον ὅμως ἀπαρ τίζεται ἀνδριάντα. Ο γραφέως ἐπὶ σαλευομένης σινδόνος ἀσφαλῶς ζωγραφοῦντος. Τὸ γὰρ αἷμα, οἷον σινδών τις ὑπόκειται τῇ μορφούμενη γονῇ. Τοῦτο καὶ Σολομὼν ἐκπληττόμενος, ἔλεγεν· Ἐν κοιλίᾳ μητρὸς ἐγλύφην σὰρξ, δεκαμηνιαίῳ χρόνῳ πα γεὶς ἐν αἵματι. Πρόκειται μὲν ὥσπερ ζωγραφεῖόν τι τὸ θῆλυ· τῶν χρωμάτων δὲ τὴν ὕλην, τὸ ἄῤῥεν ἐπιβάλλει. Ηνθηται [κάθηται] δέ τις ἐν τῇ μήτρα ζωγράφος, ἐξ ἑνὸς χρώματος πολυσύνθετον κατα ποικίλλων εἰκόνα. Πῶς ἐξ Ιλυώδους γονῆς ὀφθαλμοῖς ἐνηγλάϊσε κόρην; Πῶς ἐκ ῥοώδους οὐσίας ὀστῶν συνεπήξατο φύσιν; πῶς ἐκ λελυμένης σποράς, νεύ ρων εστερέωσε τόνον; πῶς αἱμάτων σωλήνας δια έγλυψε τὰς φλέβας; πῶς τὰς τῶν ἐστέων ἐγκεφάλω περιήρμοσε θήκας; πῶς ἐν ἀφεγγεῖ τὸ βρέφος γρα φόμενον ζωγραφείῳ ἀσυγχύτους τὰς τῶν μελῶν ἀπείλησε τοποθεσίας. ᾿Αλλ' ὥσπερ ἀκτῖνός τινος τὴν νηδύν ἐναυγαζούσης, τὴν οἰκείαν ἑκάστῳ τῶν μελῶν ὁ γραφεὺς ἀποδίδωσι χώραν· Ο γὰρ ἀναβαλλόμε
ἐχθροῦ δυσάλωτος γίνεται πάγαις. Ανάθηκε προς
τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀρχαιολογίαν, καὶ τὴν τῆς ἀναστάσεως σκιαγραφίαν εὑρήσεις. Η μὲν γὰρ τῶν
ἀλόγων φύσις ἔμψυχος δεδημιούργηται, τῷ σώματι
τῆς ψυχῆς συγκατασκευασθείσης. Αψυχος δὲ ὁ
Αδάμ πηλού διαπλασθέντος με μόρφωται· εἶτα ἡ
ψυχὴ τῷ ἐμφυσήματα με μόρφωται, μᾶλλον δὲ ἀλη
θῶς εἰπεῖν, ἐπεισάγεται. Καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν εὐθέως
ὁ Πλάστης προοιμιάζεται Εγερσιν. Οὐδ' ἐκ στερεάς
τὸν πρωτόπλαστον συντίθησιν ὕλης, ἀλλὰ τῆς γῆς τὸ
χνοῶδες χαλκεύει πρὸς μόρφωσιν, πείθων ἐκ προοι
μίων τὸν ἄπιστον, ὅτι, κἂν χοῦς ᾗ νεκρὸς καὶ ἀκινητος, ῥᾷον ἡ ψυχὴ πρὸς ἀνάστασιν ἄγει· καὶ τὸ
μηδ' ίχνη μήτε λαβὸν μήτε φέρον ζωώσεως, κοινωνὸν ποιεῖται ζωηφόρου συμβιώσεως. Οὐ γὰρ φθορᾶς
τὸ σῶμα διέπλασε παρανάλωμα, ἀλλὰ χρόνῳ τινὶ
λύσει παραδίδωσι, τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας τοῦ σκεύους
καθαίρων τε καὶ ἐξιώμενος κάκωσιν, καὶ τῇ παρὰ
τῆς ἁμαρτίας εὑρὼν σεσαθρωμένον θνητότητι, τῷ
τοῦ θανάτου διαλύει χωνευτηρίῳ, καὶ λύσας, πρὸς
νεόπλαστον σκεῦος τὸ σαθρωθὲν ἀναπλάττει. Καὶ μὴ
θαυμάσης, ὡς λογισμῶν ἀνωτέραν, τὴν τῶν νεκρῶν
ἀναχάλκευσιν. Τοσαύτη γὰρ πρὸς ἀγαλματοποιίαν
ἡ τέχνη τοῦ πλάστου, ὡς καὶ φύσιν ὕδατος εἰς ἀν
δριάντας ἐν γαστρὶ διαπλάττειν. Τοῦτό μοι παραδοξότερον τοῦ περὶ τὴν ἀνάστασιν θαύματος. Εκεί
μὲν γὰρ ἐκ χοὸς νεκρὸς πηλουργεῖται, καὶ τὸ σκεύος
ὁ κεραμεὺς ἐκ τῆς γῆς ἀναπλάττει, σύμφωνα πως
ταῖς παρ' ἡμῖν ἐνδεικνύμενος τέχναις· ἐνταῦθα δὲ
γυμνή τις σταγὼν τῶν πλαττομένων γίνεται πηλός,
καὶ λογικὸν ἐκ σταγόνας συντίθεται ζώδιον. Ο τέχ
νης ἐξ ὕδατος γλυψούσης ἀγάλματα· καὶ οὐ τοῦτο
μόνον παρέχεται τὸ παράδοξον, ὅτι γλύφει τὸ ὕδωρ
εἰς ἔμψυχον ξόανον· ἀλλ' ὅτι καὶ κυματουμένην τὴν
γονὴν ἔνδον τεκτονεύει. Αιμάτων γὰρ πάντοθεν περ
ριβράσσοντες χείμαρροι, περιῤῥεπὲς ποιοῦσι τὸ
σπαρὲν καὶ δυστήρικτον· καὶ [τῇ] τοσαύτῃ ναυαγούς
μενον τρικυμίᾳ καὶ ζάλῃ, πρὸς ἔμψυχον ὅμως ἀπαρ
τίζεται ἀνδριάντα. Ο γραφέως ἐπὶ σαλευομένης
σινδόνος ἀσφαλῶς ζωγραφοῦντος. Τὸ γὰρ αἷμα, οἷον
σινδών τις ὑπόκειται τῇ μορφούμενη γονῇ. Τοῦτο
καὶ Σολομὼν ἐκπληττόμενος, ἔλεγεν· Ἐν κοιλίᾳ
μητρὸς ἐγλύφην σὰρξ, δεκαμηνιαίῳ χρόνῳ πα
γεὶς ἐν αἵματι. Πρόκειται μὲν ὥσπερ ζωγραφεῖόν
τι τὸ θῆλυ· τῶν χρωμάτων δὲ τὴν ὕλην, τὸ ἄῤῥεν
ἐπιβάλλει. Ηνθηται [κάθηται] δέ τις ἐν τῇ μήτρα
ζωγράφος, ἐξ ἑνὸς χρώματος πολυσύνθετον καταποικίλλων εἰκόνα. Πῶς ἐξ Ιλυώδους γονῆς ὀφθαλμοῖς
ἐνηγλάϊσε κόρην; Πῶς ἐκ ῥοώδους οὐσίας ὀστῶν
συνεπήξατο φύσιν; πῶς ἐκ λελυμένης σποράς, νεύ
ρων εστερέωσε τόνον; πῶς αἱμάτων σωλήνας δια
έγλυψε τὰς φλέβας; πῶς τὰς τῶν ἐστέων ἐγκεφάλω
περιήρμοσε θήκας; πῶς ἐν ἀφεγγεῖ τὸ βρέφος γρα
φόμενον ζωγραφείῳ ἀσυγχύτους τὰς τῶν μελῶν
ἀπείλησε τοποθεσίας. ᾿Αλλ' ὥσπερ ἀκτῖνός τινος τὴν
νηδύν ἐναυγαζούσης, τὴν οἰκείαν ἑκάστῳ τῶν μελῶν
ὁ γραφεὺς ἀποδίδωσι χώραν· Ο γὰρ ἀναβαλλόμε
Psal, GXNAI, 13.
ad antiquorum historias, et videbis resurrectionis
adumbrationem. Brutorum enim natura animata
creata est, anima cum corpore simul condita. Adam
autem sine anima e luto fictili formatus est, deinde
anima inspiratione formata est, quin, ut verius
loquar, superinducta est. Et mortuorum resurrectionis Creator primordium statim fecit. Non enim
e solida protoplastum fecit materia, sed terra pulverem in formam adduxit, tollens ab initio hominum infidelitatem, quia, etsi pulvis sit mortuus
et immobilis, facile animna resurgere facit, et nullum ferens vestigium vivificationis, nec accipiens,
participem reddit vitalis conjunctionis. Non enim
corruptibile corpus fecit, sed tempore quodam
solutioni tradit, vitiositatem vasis ex peccato purgans ac sanans, et putrefactum peccati mortalitate
inveniens, mortis fornace dissolvit, et ubi solvit,
vas putrefactum de novo format, ne admireris,
quasi altiorem captu mortuorum reformationem.
Tanta enim ars est fictoris in fingendo, ut etiam
aquæ naturam in simulacra in ventre formet, hoc
mihi magis mirandum videtur, quam ipsa resurrectio; ibi enim e pulvere mortuus formatur, et figulus vas e terra format, nostris artibus similia
repræsentans: hic vero nuda quædam gutta factum
est lutum, et e gutta fit animal ratione præditum. O artem ex aqua simulacra formantem! Et
non hoc soluin mirum est, aquam sculpi in animarum simulacrum, sed intus formari fluctuans
semen. Sanguis enim undique bulliens, semen buc
atque illuc nutans et ægre stabile facit, et illis decumanis agitatum fluctibus, animata tamen statua
perficitur. O pictorem in fluctuanti linteo secure
pingentem Sanguis enim tanquam linteum subjacet formato fetui. Iloc Salomon etiam cum stupore admirans, In ventre, inquit, matris figuraius
sum caro, decem mensium tempore coagulatus sum
in sanguine *. Femina enim tanquam pictoris of
ficina proposita est, colorum vero materiam vir
addit. Est vero quis pictor in utero, ex uno colore
e multis compositam pingens imaginem. Sed quomodo e feculento semine oculis addidit eleganter
pupillam? quomodo e substantia fluxa ossa condidit? quomodo ex soluto semine nervos compegit?
quomodo sanguinis canales venas desculpsit? quomodo cerebri in capite custodiam ossibus aplavit?
quomodo fetus in obscura depictus odicina, aptumn
membrorum situm accepit? Sed tanquam radio uterum illustrante, cuique parti proprium nienbrorum locum pictor distribuit: Amictus enim lumine
sicut vestimento 8, est occultus fetuum pictor. Quem
David celebrat dicendo: Non abscondisti os meum
a te, quod fecisti in occullo ". Hanc e gutta cogitans fictilem artem, respectu figmenti e terra non
ambigo. Quoties enim video artificem ex aqua
condenten statuam, melius illum statuas e terra credo facere. Quemadmodum enim si quis in
4 Sap. v, 1. * Pial, cuir, 2.
• Gen. 11, 7.
–
col. 1497–1498page 4 of 6
PG 79:1497νος φῶς ὡς ἱμάτιον, κρυφαῖος γίνεται τῶν ἐμβρύων ζωγράφος. Ον καὶ Δαυΐδ δημοσιεύων, ἐβόα· Οὐκ ἐκρύβη τὸ ὀστοῦν μου ἀπὸ σοῦ, ὅ ἐποίησας ἐν κρυφῇ μορφῇ]. Ταύτην τὴν ἐκ σταγόνος λογι ζόμενος πλαστικὴν πρὸς τὴν ἐκ γῆς ἀγαλματοποιίαν οὐ διαφέρομαι. Οταν γὰρ ἴδω τεχνίτην ἐξ ὕδατος πηγνύμενον ξόανα, ὀξύτερον αὐτὸν τοὺς ἐκ γῆς ἀναπλάττειν ἀνδριάντας πιστεύω. Ωσπερ γὰρ εἴ τις ἐφ᾽ ὕδατος γράφει γράμματα, καὶ γραμμάς έγκο. λάπτει, οὗτος τὰς εἰς κηρὸν εὐχερέστερον ἐγχαράττει· οὕτως ὁ τῇ βιώσει γονῇ καταγράφων και διαγλύφων τὰ μέλη, ῥᾷον εἰς χοῦν τοὺς τῶν μελῶν εγκαταγράψει τε καὶ διαμορφώσει χαρακτῆρας· καὶ ὁ πρὸ τῆς ἀρετῆς οὕτω τοῦ σώματος φροντίσας ἐν νηδύν, μετὰ τὴν ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς πῶς ἂν εἰς γῆν διαῤῥυὲν ἄτιμον καταλείψῃ [καταλείψει *Ανελε τὸ σῶμα, καὶ τὴν κτίσιν ἐνέκρωσας· οὐκ ἔσται πλοῖον, χειρῶν οὐκ ὄντων [αὐτῶν]· οὐ πλωτὸν πέλαγος, σώματος οἰχομένου. Τα μυρία γένη τῶν ζώων μά την, οὔτε τροφῆς ἐξ αὐτῶν οὔτε θεραπείας ἄλλης τῷ σώματι χορηγουμένης. Τέχναι δὲ τοῦ, σώματος οὐκ ὄντος; Ωραι δὲ καὶ καιρῶν εὔτακτο: μεταβολαί, καὶ οὐρανίας κινήσεως ἄῤῥητος σοφία, τίνα ἂν παράσχοι χρείαν, τῆς σωματικῆς φύσεως οὐ παρούσης; Καὶ πόσα ἄν τις ἕτερα θεωρήσοι; Πόθεν οὖν εὕρω τὸ σῶμα τῶν μελλόντων δωρεῶν ἀνάξιον, ᾧ τοσαύτην ὁρῶ διὰ πάντων δεδωρημένην τιμήν; ᾿Αλλ' ἄρα ὑμεῖς ἰχθυόβρωτον υποπτεύετε σῶμα τὸν Θεὸν ζητοῦντα μὴ εὑρήσειν; καὶ πῶς ὁ μυρίους ἐν ψυχῇ λογισμούς στρεφομένους τῷ τῆς γνώσεως ἔχων ἀμιγεῖς καὶ ἀσυγχύτους ταμιείῳ, τὴν τῶν σωμάτων μιγεῖσαν οὐκ ἀναλήψεται διακρίνας φύσιν; Ασθε νέστερον τὸ θεῖον τῆς παρ' ἡμῖν ἀναπλάττετε τέχνης. Καὶ γὰρ ἡμεῖς ἐκ γεώδους ψάμμου καὶ ὕελον καὶ χρυσὸν (εἰ τύχοι) καὶ χαλκόν καὶ ἄργυρον πυρὶ δόντες, τὰ λιθίδια διακρίνομέν τε καὶ ἀποθλίβομεν, μηδὲν αὐτῶν καθορώμενον ἐν τῇ τοῦ λίθου φύσει· καὶ οἶνον ὕδατι κραθέντα πάλιν διακρίνοντες εἰς τὴν ἰδίαν φύσιν, ἀποκαθιστῶμεν ἑκάτερον. ᾿Αλλὰ γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία ἀνεπινοήτοις μέτροις τῆς ἀνθρωπίνης καὶ τέχνης καὶ συνέσεως υπερέχουσα, καὶ τὴν τῶν ὅλων οὐσίαν ἐν ἑαυτῇ συλ λαβοῦσα καὶ περιέχουσα, καὶ τὴν πολύτροπον τῶν σωμάτων σύγκρασιν καὶ μίξιν ἐν τοῖς τῆς φύσεως εὐκρινῆ συντηρεί ταμιείοις. Οὐ γὰρ ἔξω τῆς ἐν τῇ κτίσει φύσεως ἡ τοῦ σώματος φύσις, κἂν διὰ μυ ρίων ῥέῃ λυομένη θανάτων. Διὸ πρὸς τὴν οἰκείαν εὐκόλως ἐπανάγεται μορφὴν, καὶ κοινωνεῖ τῶν τι μῶν, ὧν αὐτῇ [αί. αὐτὸ καὶ αὐτῷ] μετασχεῖν ἔδει συνδιενεγκούσῃ καὶ τοὺς ἄθλους. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ εἰς τὴν ἀνάληψιν πρώτου λόγου. Τὸ προοίμιον. Εἰς οὐρανὸν μὲν καὶ γῆν ἡ τῆς κτίσεως διαμεμέρισται φύσις· οὐκ ἐᾷ δέ με τὴν διαίρεσιν βλέπειν ἡ συνάψασα σήμερον τὴν κτίσιν χάρις. Τίς γὰρ ἂν εἴποι λοιπόν, οὐρανὸν καὶ γῆν διηρήσθαι, καὶ κάτω τῆς φύσεως τῆς ἐμῆς, καὶ ἄνω τῆς ἐμῆς βασι λευούσης; ᾿Αλλὰ κάτω μὲν, ἔτι τῇ φθορᾷ τυραννούμεθα· ὅταν δὲ εἰς οὐρανὸν ἀναβλέψωμεν, τὴν φθο σὰν ἡ φύσις ἀποτίθεται [ὑποτίθεται]. Βλέπει γὰρ ἄνω τὴν τῶν κάτω νεκρῶν ἀναστάσιμον μίζαν. Ω κέρδους ζημίας προελθόντος. Κατενεχθέντες, ἤρθη μεν εἰς ὕψος· ὡσθέντες, εἰς οὐρανὸν οὐρανούς] ἀνηνέχθημεν. Ἔσω τοῦ παραδείσου πληγέντες, Εξω εγ
ORATIONUM ET HOMILIARUM FRAGMENTA.
νος φῶς ὡς ἱμάτιον, κρυφαῖος γίνεται τῶν ἐμβρύων aqua pingit lituras, et lineas ducit, idem melius
ζωγράφος. Ον καὶ Δαυΐδ δημοσιεύων, ἐβόα· Οὐκ
ἐκρύβη τὸ ὀστοῦν μου ἀπὸ σοῦ, ὅ ἐποίησας ἐν
κρυφῇ [al. μορφῇ]. Ταύτην τὴν ἐκ σταγόνος λογιζόμενος πλαστικὴν πρὸς τὴν ἐκ γῆς ἀγαλματοποιίαν
οὐ διαφέρομαι. Οταν γὰρ ἴδω τεχνίτην ἐξ ὕδατος
πηγνύμενον ξόανα, ὀξύτερον αὐτὸν τοὺς ἐκ γῆς
ἀναπλάττειν ἀνδριάντας πιστεύω. Ωσπερ γὰρ εἴ
τις ἐφ᾽ ὕδατος γράφει γράμματα, καὶ γραμμάς έγκο.
λάπτει, οὗτος τὰς εἰς κηρὸν εὐχερέστερον ἐγχαράττει· οὕτως ὁ τῇ βιώσει γονῇ καταγράφων και
διαγλύφων τὰ μέλη, ῥᾷον εἰς χοῦν τοὺς τῶν μελῶν
εγκαταγράψει τε καὶ διαμορφώσει χαρακτῆρας· καὶ
ὁ πρὸ τῆς ἀρετῆς οὕτω τοῦ σώματος φροντίσας ἐν
νηδύν, μετὰ τὴν ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς πῶς ἂν εἰς
γῆν διαῤῥυὲν ἄτιμον καταλείψῃ [καταλείψει H. St.];
*Ανελε τὸ σῶμα, καὶ τὴν κτίσιν ἐνέκρωσας· οὐκ ἔσται
πλοῖον, χειρῶν οὐκ ὄντων [αὐτῶν]· οὐ πλωτὸν πέλαγος,
σώματος οἰχομένου. Τα μυρία γένη τῶν ζώων μά
την, οὔτε τροφῆς ἐξ αὐτῶν οὔτε θεραπείας ἄλλης τῷ
σώματι χορηγουμένης. Τέχναι δὲ τοῦ, σώματος οὐκ
ὄντος; Ωραι δὲ καὶ καιρῶν εὔτακτο: μεταβολαί,
καὶ οὐρανίας κινήσεως ἄῤῥητος σοφία, τίνα ἂν παράσχοι χρείαν, τῆς σωματικῆς φύσεως οὐ παρούσης; Καὶ πόσα ἄν τις ἕτερα θεωρήσοι; Πόθεν οὖν
εὕρω τὸ σῶμα τῶν μελλόντων δωρεῶν ἀνάξιον, ᾧ
τοσαύτην ὁρῶ διὰ πάντων δεδωρημένην τιμήν;
᾿Αλλ' ἄρα ὑμεῖς ἰχθυόβρωτον υποπτεύετε σῶμα τὸν
Θεὸν ζητοῦντα μὴ εὑρήσειν; καὶ πῶς ὁ μυρίους ἐν
ψυχῇ λογισμούς στρεφομένους τῷ τῆς γνώσεως ἔχων
ἀμιγεῖς καὶ ἀσυγχύτους ταμιείῳ, τὴν τῶν σωμάτων
μιγεῖσαν οὐκ ἀναλήψεται διακρίνας φύσιν; Ασθε
νέστερον τὸ θεῖον τῆς παρ' ἡμῖν ἀναπλάττετε τέχ
νης. Καὶ γὰρ ἡμεῖς ἐκ γεώδους ψάμμου καὶ ὕελον
καὶ χρυσὸν (εἰ τύχοι) καὶ χαλκόν καὶ ἄργυρον
πυρὶ δόντες, τὰ λιθίδια διακρίνομέν τε καὶ ἀποθλίβομεν, μηδὲν αὐτῶν καθορώμενον ἐν τῇ τοῦ λίθου
φύσει· καὶ οἶνον ὕδατι κραθέντα πάλιν διακρίνοντες
εἰς τὴν ἰδίαν φύσιν, ἀποκαθιστῶμεν ἑκάτερον. ᾿Αλλὰ γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία ἀνεπινοήτοις
μέτροις τῆς ἀνθρωπίνης καὶ τέχνης καὶ συνέσεως υπερέχουσα, καὶ τὴν τῶν ὅλων οὐσίαν ἐν ἑαυτῇ συλλαβοῦσα καὶ περιέχουσα, καὶ τὴν πολύτροπον τῶν σωμάτων σύγκρασιν καὶ μίξιν ἐν τοῖς τῆς φύσεως
εὐκρινῆ συντηρεί ταμιείοις. Οὐ γὰρ ἔξω τῆς ἐν τῇ κτίσει φύσεως ἡ τοῦ σώματος φύσις, κἂν διὰ μυρίων ῥέῃ λυομένη θανάτων. Διὸ πρὸς τὴν οἰκείαν εὐκόλως ἐπανάγεται μορφὴν, καὶ κοινωνεῖ τῶν τι
μῶν, ὧν αὐτῇ [αί. αὐτὸ καὶ αὐτῷ] μετασχεῖν ἔδει συνδιενεγκούσῃ καὶ τοὺς ἄθλους.
in cera eas efformabit, sic fluxo semine pingens et
sculpens membra, facilius in terram membrorum
figuras pinget, et formabit; et qui ante ullum virtulis meritum sic corporis in utero curam gessit,
post opus virtutis quomodo terram dissolutam sine
honore relinquet? Interime corpus, et creaturam
occideris: non erit navis sine manibus, neque na
vigabile erit mare, corpore mortuo. Mille animalium genera frustra erunt, neque nutrimentum ex
illis esset, neque aliud alimenti ministerium. Artes
vero ubi erunt, corpore non exsistente? Horæ vero et temporum ordinatæ mutationes, et ineffabilis
cœlestis motus sapientia, quam utilitatem præberent, si corpora non essent? Et quot alia quis
considerarit? Unde igitur inveniam corpus futuris
donis indignum, cui tantum ab omnibus concessum honorem video? Utrum existimatis Deum corpus quod pisces comederunt invenire non posse?
et quomodo qui infìnitas cogitationes animi agitatas,
inimistas et incontusas, habet cognitas, naturam
corporum mistam non poterit discernere? Facitis
nimirum divinitatem inferiorem nostris artibus.
Nos enim e terræ arena vitrum, aurum (exempli
gratia), as, argentum, igni dantes, scrupulos separamus, et deterimus, tametsi nihil horum in lapidis
natura apparuerit, et vinum aquæ immistum iterum in propriam naturam discernentes, utrumque
restituimus. Sed Dei potestas et sapientia infinitis
modis humanam artem et intellectum excedens, et
universorum naturam in se comprehendens et continens, et variam corporis compositionem, et mistionem in naturæ promptuario puram conservat.
Non enim extra naturam in creatura, corporis natura est, etsi per mille mortes fluat soluta. Ideo in
propriam facile formam revertitur, et de honore
participat, cujus illam participem fieri oportuit,
cum etiam una certaverit.
Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ εἰς τὴν ἀνάληψιν πρώτου
λόγου.
Τὸ προοίμιον.
Εἰς οὐρανὸν μὲν καὶ γῆν ἡ τῆς κτίσεως διαμεμέ
ρίσται φύσις· οὐκ ἐᾷ δέ με τὴν διαίρεσιν βλέπειν
ἡ συνάψασα σήμερον τὴν κτίσιν χάρις. Τίς γὰρ ἂν
εἴποι λοιπόν, οὐρανὸν καὶ γῆν διηρήσθαι, καὶ κάτω
τῆς φύσεως τῆς ἐμῆς, καὶ ἄνω τῆς ἐμῆς βασι
λευούσης; ᾿Αλλὰ κάτω μὲν, ἔτι τῇ φθορᾷ τυραννούμεθα· ὅταν δὲ εἰς οὐρανὸν ἀναβλέψωμεν, τὴν φθο
σὰν ἡ φύσις ἀποτίθεται [ὑποτίθεται]. Βλέπει γὰρ
ἄνω τὴν τῶν κάτω νεκρῶν ἀναστάσιμον μίζαν. Ω
κέρδους ζημίας προελθόντος. Κατενεχθέντες, ἤρθημεν εἰς ὕψος· ὡσθέντες, εἰς οὐρανὸν [al. οὐρανούς]
ἀνηνέχθημεν. Ἔσω τοῦ παραδείσου πληγέντες, Εξω
Ejusdem homilia prima de Christi ascensione.
Promnium.
In cœlum et terram creaturæ natura divisa est:
non permittit me divisionem videre gratia, quæ hodie creaturam connectit. Quisnam deinceps dixerit cœlum et terram divisa esse, cum supra et infra natura mea regnet? Sed infra quidem corruptione adhuc premimur. Quando vero in cœlum
oculos convertimus, corruptionem natura deponit.
Videt enim supra eorum qui infra mortui resurs
rectionis radicem (Christum). O lucrum e damno
proveniens! Deorsum missi tollimar in altum, εγ
pulsi in coelum reducimur. Intra paradisum vulne
rati, extra illum remedium invenimus. Ubi tibi, pi-
col. 1499–1500page 5 of 6
PG 79:1499τὴν θεραπείαν εὑρήκαμεν. Ποῦ σοι, καταποντιστά, τὸ κακούργημα; Ον ἔπηξας τῷ κυβερνήτῃ σταυ μόν, γέγονε τῇ ναυαγούσῃ φύσει πηδάλιον· καὶ πρὸς οὐρανίους οἱακίζει λιμένας κυμαινομένους [κυβερ νωμένους Η. ἡμᾶς καὶ ἀποκαθίστησιν. Ωσ περ αἱ τῶν μαθητῶν ἐκ τῆς γῆς πρὸς οὐρανὸν ἀνήρ θησαν ὄψεις, τῆς σαρκὸς κατὰ μικρὸν ὑψουμένης οὕτω καὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς ἀσωμάτων ὁ δῆμος ἐξ οὐ ρανοῦ πρὸς οὐρανὸν ἐκεχήνει, τῆς τοῦ σώματος φύ σεως ἐπέκεινα καὶ αὐτῶν ἀνιούσης, ἕως ἐν κόλποις [αί. κόλπῳ] τοῦ Πατρὸς ὑπεδέχθη. Ασφαλείς αδ τοῦ γένους ἐλπίδες, ἐν οὐρανῷ βασιλέα συγγενή κεκτημέναι, ὃς καὶ πάλιν μετὰ τῆς αὐτῆς σαρκὸς πᾶσιν ὀφθήσεται. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ εἰς τὴν αὐτὴν ἑορτήν δευ τέρου λόγου. Ο βασιλέων πάντων βασιλικωτέρας θρησκείας! γὰρ ὅπλοις βασιλεῖς συνεκρότουν, αὐτὴ χωρίς ὅπλων ἐδείκνυτο καταλύουσα. "Α σφάττοντες διεκώλυον, αὐτὴ σφαττομένη συνεκρίτει· καὶ ταῖς σφα γαῖς κατὰ τῶν σφαττόντων ἀνίστη τὰ τρόπαια. Τὰ τῆς Ἐκκλησίας κατεκόπτετο κλήματα, καὶ ὁ τῆς πίσ στεως μᾶλλον ἀπεδίδου [ἐπεδίδου μᾶλλον Ι. καρπὸς, καὶ τὸ ἄνθος ἀμάραντον ἔφερε. Ρίξης [αι. ρίζα] γὰρ ἐκπεφύκει τὰ κλήματα, τῆς ἀψευδώς ειπούσης· Ἐγὼ τὸν κόσμον νενίκηκα· ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα. Στέφανος ἐκλαδεύετο, καὶ ἄλλο κλῆμα μαρτύρων ἑβλάστανεν. Ἰάκωβος ἀπετέμνετο, καὶ Πέτρος· ἄλλος πάλιν μάρτυς ἀνεφύετο. Οὗτος ἐξεκόπτετο, καὶ Παῦλον πάλιν] ἄλλο κλῆμα πολύκαρπον ἡ ῥίζα προϋ βάλλετο. Ετετρύγητο Παῦλος· καὶ βότρυς ἄλλος μαρτυρίου περκάζων, ὁ Θωμᾶς, ἀνεφαίνετο, καὶ πανταχόθεν ἡ ῥίζα τρυγωμένη τῶν τρυγώντων ἔφερε τὴν φορὰν ἀπληστοτέραν καὶ μονιμωτέραν τὴν βλάστησιν. Καὶ οἱ μὲν κόπτοντες, κατά μικρόν Αφανίσθησαν μαραινόμενοι· ἡ δὲ τῷ καρπῷ διὰ παντὸς βρίθουσα, τὰ πέρατα τῆς γῆς περιέλαβε τοῖς βλαστήμασιν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ εἰς τὴν αὐτὴν ἑορτὴν τ λόγου. Τὸ προοίμιον. Ο θεῖος τῆς ἀγαθότητος ὄμβρος ἀρξάμενος τοῖς ἀνθρώποις ἐκχεῖσθαι, πρὸς ἀμήχανον σήμερον δια ρεῶν ὑπερήρθη πλημμύραν, καὶ τὰ μεγάλα κατέ κρυψε μείζοσιν. Ην μὲν γὰρ καὶ τὰ πρὸ τῆς παρούσ σης εὐεργεσίας λαμπρά, καὶ τῆς ἄκρας φιλοτιμίας ἀπόδειξις· Ἀδὰμ ἐκ παρθενικῶν αἱμάτων καινουργούμενος, σωμάτων αἱ νόσοι φυγαδευόμεναι, και ψυχῶν ἐλαυνόμενα τὰ δαιμόνια· λῃσταὶ τὸν ἀρχι λῃστὴν νικῶντες, καὶ θριαμβεύοντες θάνατος λαμ βάνων διάδοχον τὴν ἀνάστασιν. Ἀλλ᾿ ἕως μὲν νῦν ταῦτα γέμει καὶ φιλοτιμίας καὶ λαμπρότητος· τὸ δὲ νῦν ἑορταζόμενον δῶρον οὐκ ἀνέχεται συγκρίσεως ἐξέτασιν ἐπιδέξασθαι. Καὶ νικᾷ μὲν ἑαυτὴν ἡ περί ἡμᾶς τοῦ Πλάστου φιλοτιμία, συγκαλλωπίζεται δὲ τῇ νίκῃ· καὶ ἃ τὴν πρὸς ἐκείνην ἧτταν ἤνεγκεν, οὐδὲν ἔλαττον, ἢ εἴπερ τούτων ἕκαστον τὸν τῆς νέα
rata, maleficium est? Crux quam gubernatori fi- τὴν θεραπείαν εὑρήκαμεν. Ποῦ σοι, καταποντιστά,
xisti, vertitur naturæ naufragæ in clavum navis, et
ad cœlestem nos portum fluctuantes ducit, ac sistit.
Quemadmodum apostolorum oculi e terra ad cœlum sublati erant, carne paulatim sursum translata,
sic et cœlestes spiritus incorporei de cœlo in cœlos aspiciebant ore biante, corporis natura supra
ipsos ascendente, donec in sinum Patris suscepta
est. O secura hominum spes, in caeli regem ejusdem naturæ possidens, qui iterum eadem cum carne omnibus apparebit!
τὸ κακούργημα; Ον ἔπηξας τῷ κυβερνήτῃ σταυ
μόν, γέγονε τῇ ναυαγούσῃ φύσει πηδάλιον· καὶ πρὸς
οὐρανίους οἱακίζει λιμένας κυμαινομένους [κυβερ
νωμένους Η. St.] ἡμᾶς καὶ ἀποκαθίστησιν. Ωσπερ αἱ τῶν μαθητῶν ἐκ τῆς γῆς πρὸς οὐρανὸν ἀνήρ
θησαν ὄψεις, τῆς σαρκὸς κατὰ μικρὸν ὑψουμένης·
οὕτω καὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς ἀσωμάτων ὁ δῆμος ἐξ οὐ
ρανοῦ πρὸς οὐρανὸν ἐκεχήνει, τῆς τοῦ σώματος φύσεως ἐπέκεινα καὶ αὐτῶν ἀνιούσης, ἕως ἐν κόλποις
[αί. κόλπῳ] τοῦ Πατρὸς ὑπεδέχθη. Ασφαλείς αδ
τοῦ γένους ἐλπίδες, ἐν οὐρανῷ βασιλέα συγγενή κεκτημέναι, ὃς καὶ πάλιν μετὰ τῆς αὐτῆς σαρκὸς
πᾶσιν ὀφθήσεται.
Ejusdem homilia secunda de eodem festo.
O religionem omnibus regibus magis regiam! Que
enim armis reges acquisiverunt, illa sine armis osten-
«lit se evertere. Quæ mactantes vetabant, hæc maclata applausu excepit, et cædibus contra mactantes tropæa statuit. Ecclesiæ palmites succisi erant, et fructus fidei magis progressus est, et Doremimmarcescibilem proferebat. radice enim palmites enati sunt,
quæ vere dixit: Ego vici mundum"; ego sum vitis, vos
vero pulmites *. Stephanus tanquam ramus ab Ecclesia excisus est, et alius palmes martyrum pullulavit. Jacobus et Petrus amputati sunt: alius rursum martyr enascitur: quo exciso, alium rursus
uberem palmitem radix protulit. Vindemia decerptus est Paulus, et alius racemus martyrio maturescens Thomas apparuit, et undique radix vindemiata fructum tulit uberiorem, et germen durabilius, quam qui vindemiarunt. Etenim qui exscindebant paulatim arescentes exstincti sunt. Ecclesia
vero fructibus omni tempore onusta, fines terræ
suis plantis comprehendit.
Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ εἰς τὴν αὐτὴν ἑορτήν δευ
τέρου λόγου.
Ο βασιλέων πάντων βασιλικωτέρας θρησκείας!
γὰρ ὅπλοις βασιλεῖς συνεκρότουν, αὐτὴ χωρίς
ὅπλων ἐδείκνυτο καταλύουσα. "Α σφάττοντες διεκώ
λυον, αὐτὴ σφαττομένη συνεκρίτει· καὶ ταῖς σφα
γαῖς κατὰ τῶν σφαττόντων ἀνίστη τὰ τρόπαια. Τὰ
τῆς Ἐκκλησίας κατεκόπτετο κλήματα, καὶ ὁ τῆς πίσ
στεως μᾶλλον ἀπεδίδου [ἐπεδίδου μᾶλλον Ι. St.]
καρπὸς, καὶ τὸ ἄνθος ἀμάραντον ἔφερε. Ρίξης
[αι. ρίζα] γὰρ ἐκπεφύκει τὰ κλήματα, τῆς ἀψευδώς
ειπούσης· Ἐγὼ τὸν κόσμον νενίκηκα· ἐγώ εἰμι
ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα. Στέφανος έκλαδεύετο, καὶ ἄλλο κλῆμα μαρτύρων ἑβλάστανεν.
Ἰάκωβος ἀπετέμνετο, καὶ Πέτρος· ἄλλος πάλιν
μάρτυς ἀνεφύετο. Οὗτος ἐξεκόπτετο, καὶ Παῦλον
[al. πάλιν] ἄλλο κλῆμα πολύκαρπον ἡ ῥίζα προϋ
βάλλετο. Ετετρύγητο Παῦλος· καὶ βότρυς ἄλλος
μαρτυρίου περκάζων, ὁ Θωμᾶς, ἀνεφαίνετο, καὶ
πανταχόθεν ἡ ῥίζα τρυγωμένη τῶν τρυγώντων
ἔφερε τὴν φορὰν ἀπληστοτέραν καὶ μονιμωτέραν
τὴν βλάστησιν. Καὶ οἱ μὲν κόπτοντες, κατά μικρόν
Αφανίσθησαν μαραινόμενοι· ἡ δὲ τῷ καρπῷ διὰ παντὸς βρίθουσα, τὰ πέρατα τῆς γῆς περιέλαβε
τοῖς βλαστήμασιν.
Ejusdem homilia tertia in idem festum.
Proæmium.
Divinæ bonitatis imber incipiens hominibus effundi, hodie supra modum auctus est, et magna
olim [exhibita] beneficia majoribus hodie obscuravit. Nam erant quidem ante hoc beneficium illustria, et summi amoris signa: Adam e virgineo
sanguine novus factus, corporum morbi fugati, et
ex animabus demonia ejecta. Latrones principem
Jatronum vincunt, et de eo triumphant: resurrectio morti succedit. Sed hactenus hæc piena sunt
honoris et splendoris, sed donum quod nunc celebramus, non admittit comparationem. Et amor
Creatoris erga nos vincit seipsum, et una cum vicloria ornatur: et quæ illam vicit, nihilominus
quam si horum singula victoriæ coronam reportarent. Terrigena natura terram relinquens, quin potius ferens, in cœlum transfertur. Et hoc quod di-
" Joan. xvi, 35. * Joan. xv, 5.
Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ εἰς τὴν αὐτὴν ἑορτὴν τ
λόγου.
Τὸ προοίμιον.
Ο θεῖος τῆς ἀγαθότητος ὄμβρος ἀρξάμενος τοῖς
ἀνθρώποις ἐκχεῖσθαι, πρὸς ἀμήχανον σήμερον δια
ρεῶν ὑπερήρθη πλημμύραν, καὶ τὰ μεγάλα κατέ
κρυψε μείζοσιν. Ην μὲν γὰρ καὶ τὰ πρὸ τῆς παρούσ
σης εὐεργεσίας λαμπρά, καὶ τῆς ἄκρας φιλοτιμίας
ἀπόδειξις· Ἀδὰμ ἐκ παρθενικῶν αἱμάτων καινουρ
γούμενος, σωμάτων αἱ νόσοι φυγαδευόμεναι, και
ψυχῶν ἐλαυνόμενα τὰ δαιμόνια· λῃσταὶ τὸν ἀρχι
λῃστὴν νικῶντες, καὶ θριαμβεύοντες θάνατος λαμβάνων διάδοχον τὴν ἀνάστασιν. Ἀλλ᾿ ἕως μὲν νῦν
ταῦτα γέμει καὶ φιλοτιμίας καὶ λαμπρότητος· τὸ δὲ
νῦν ἑορταζόμενον δῶρον οὐκ ἀνέχεται συγκρίσεως
ἐξέτασιν ἐπιδέξασθαι. Καὶ νικᾷ μὲν ἑαυτὴν ἡ περί
ἡμᾶς τοῦ Πλάστου φιλοτιμία, συγκαλλωπίζεται δὲ
τῇ νίκῃ· καὶ ἃ τὴν πρὸς ἐκείνην ἧτταν ἤνεγκεν,
οὐδὲν ἔλαττον, ἢ εἴπερ τούτων ἕκαστον τὸν τῆς νέα
col. 1501–1502page 6 of 6
PG 79:1501κης ἀνεδήσατο στέφανον. Η γηγενής φύσις τὴν γῆν ἀφεῖσα, μᾶλλον δὲ φέρουσα, εἰς οὐρανοὺς μετοικίζεται. Καὶ τό, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ομοίωσιν, τῆς ἀναπλάσεως μᾶλλον ἔργον, ἢ τῆς πλάσεως ἐπιδείκνυται. Αρ χέτυπον τῆς ἀθανασίας ἡ σήμερον ἀναληφθείσα μορφή σκιαγραφία δὲ καὶ προτύπωσις τούτου, ἡ πρὸς τὴν θείαν εἰκόνα τῆς ἐμῆς δημιουργίας κατα βολή. Εμελλεν ὄνος λαλεῖν· ἵνα μηδεὶς ἀπιστῇ, προελάλησεν ὄφις. Παρθένος τίκτει· ἵνα μή σοι ξέ νον δειχθῇ, τίκτει προφθάσασα στείρα. Εμελλεν Ἀδὰμ θανάτου τίκτεσθαι κρείττων· ἵνα μὴ κά μῃς ἐπιζητῶν πιστεῦσαι, ὁ πρῶτος Ἀδὰμ τὰς ἐπ' ἀθανασίᾳ δέχεται ψήφους· καὶ τὸν Ενώχ ἔχεις, καὶ δὴ καὶ τὸν Ἠλίαν, τὸ τῆς ἀθανασίας σκιαγραφοῦντας μυστήριον. Κατέχει γὰρ τούτους ὁ Πλάστης ἐν σώματι, ψυχαγωγῶν τὴν ἐξόριστον φύσιν ὡς καὶ μετὰ τὴν ὑπερόριον φυγὴν πάλιν εἰς τὴν ἀθάνατον ἐπαναγάγοι πολιτεία». Η διαπταίσαντος πατρὸς ἐπεισελθοῦσα θνητότης, αναμαρτήτου παιδὸς εἰς διάλυσιν ἐδεῖτο τῆς τιμωρίας, ὃν ἀναμένειν ἡ φύσις διά τε Ενώχ καὶ Ηλίου διδασκομένη προειθίζετο. Ὅτι σοῦ βουληθέντος, οὐκ ἀποθνήσκει θνητός, Ενώχ μὲ καὶ Ἠλίας διδάσκουσι· καὶ γένοιτ' ἂν δι' αὐτῶν ἀθανασίας ἐλπὶς, τοῖς οὔπω θανάτῳ προσο μιλήσασιν. Νεκροῖς δὲ τίνα ἂν παράσχοιεν οἱ μήπω θανόντες προσδοκίαν ἀναβιώσεως; Αλλ' ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ἐν οὐρανῷ βασιλεύῃ, οὗτος τῷ ἐμῷ παντὶ γένει τὸ τῆς ἀθανασίας αναμφίβολον δῶ ρον παρέχεται. Διὰ τοῦτο πλάττει τῇ φύσει Θεός ἀθανασίας ἐκ τῆς φύσεως πρόσωπον, καὶ δείκνυσιν ὑπὲρ φύσιν ἐκ τῆς φύσεως προστάτην τῆς φύσεως. Ο θανάτου γευσάμενος ἐν οὐρανοῖς ἐκ νεκρῶν ἐν θρονίζεται· ὡς ἂν κάτωθεν ἡ φύσις πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς ἀτενίζουσα, μηδὲν ἐπιδιστάξῃ ἐπιδιστάζῃ, Μ. Μ.] τῇ ἀθανασίᾳ, τὸν ἐξ αὐτῆς ἀϊδίως ἐν οὐρανοῖς βλέπουσα βασιλεύοντα. Τις λαλήσει τὰς δυναστείας Κυρίου; Συμβασιλεύει Θεότητι φύσις, ἡ πρὶν ἐν παραδείσῳ μηδὲ τῆς θείας φωνῆς τὴν ἀκοὴν στέγουσα, ἀλλὰ τῷ φόβῳ δραπετεύουσα καὶ κρυπτομένη. Ω τῆς περὶ ἐμὲ χρηστότητος. Οὐ μνημονεύει τῆς παραβάσεως, οὐ μνησικακεῖ τοῦ πρὸς τὸν ὄφιν συνθήματος, τοῦ γένους τὴν ἀγνωμοσύνην οὐ λογία ζεται, τὴν πτῶσιν οὐκ ἐπῃσχύνθη τῆς φύσεως· ἀλλ' ἐν αὐτοῖς τοῖς τοῦ θανάτου κειμένοις βαράθροις, ἐν αὐτοῖς τοῖς τῆς ἀσεβείας ἀδύτοις περιδράττεται ταύτης ἀῤῥήτῳ φιλανθρωπίας πλούτῳ, καὶ τῶν μυχῶν ταύτην ἀνασπάσας τοῦ ᾅδου, συνανυψώσας αὐτοῦ τῇ θεότητι ὁ Πλαστουργὸς τὸ πλαστούργημα, τοῖς πατρικοῖς κόλποις ἐνίδρυσε. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος ἐβόα· Συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις.
ORATIONUM ET HOMILIARUM FRAGMENTA.
κης ἀνεδήσατο στέφανον. Η γηγενής φύσις τὴν γῆν clum est: Faciamus hominem ad imaginem et siἀφεῖσα, μᾶλλον δὲ φέρουσα, εἰς οὐρανοὺς μετοικί
ζεται. Καὶ τό, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα
ἡμετέραν καὶ καθ' ομοίωσιν, τῆς ἀναπλάσεως
μᾶλλον ἔργον, ἢ τῆς πλάσεως ἐπιδείκνυται. Αρχέτυπον τῆς ἀθανασίας ἡ σήμερον ἀναληφθείσα
μορφή σκιαγραφία δὲ καὶ προτύπωσις τούτου, ἡ
πρὸς τὴν θείαν εἰκόνα τῆς ἐμῆς δημιουργίας κατα
βολή. Εμελλεν ὄνος λαλεῖν· ἵνα μηδεὶς ἀπιστῇ,
προελάλησεν ὄφις. Παρθένος τίκτει· ἵνα μή σοι ξέ
νον δειχθῇ, τίκτει προφθάσασα στείρα. Εμελλεν
Ἀδὰμ θανάτου τίκτεσθαι κρείττων· ἵνα μὴ κάμῃς ἐπιζητῶν πιστεῦσαι, ὁ πρῶτος Ἀδὰμ τὰς ἐπ'
ἀθανασίᾳ δέχεται ψήφους· καὶ τὸν Ενώχ ἔχεις, καὶ
δὴ καὶ τὸν Ἠλίαν, τὸ τῆς ἀθανασίας σκιαγραφούν
τας μυστήριον. Κατέχει γὰρ τούτους ὁ Πλάστης ἐν
σώματι, ψυχαγωγῶν τὴν ἐξόριστον φύσιν ὡς καὶ
μετὰ τὴν ὑπερόριον φυγὴν πάλιν εἰς τὴν ἀθάνατον
ἐπαναγάγοι πολιτεία». Η διαπταίσαντος πατρὸς
ἐπεισελθοῦσα θνητότης, αναμαρτήτου παιδὸς εἰς
διάλυσιν ἐδεῖτο τῆς τιμωρίας, ὃν ἀναμένειν ἡ φύσις
διά τε Ενώχ καὶ Ηλίου διδασκομένη προειθίζετο.
Ὅτι σοῦ βουληθέντος, οὐκ ἀποθνήσκει θνητός,
Ενώχ μὲ καὶ Ἠλίας διδάσκουσι· καὶ γένοιτ' ἂν δι'
αὐτῶν ἀθανασίας ἐλπὶς, τοῖς οὔπω θανάτῳ προσομιλήσασιν. Νεκροῖς δὲ τίνα ἂν παράσχοιεν οἱ μήπω
θανόντες προσδοκίαν ἀναβιώσεως; Αλλ' ἐάν τις
ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ἐν οὐρανῷ βασιλεύῃ, οὗτος τῷ
ἐμῷ παντὶ γένει τὸ τῆς ἀθανασίας αναμφίβολον δῶ
ρον παρέχεται. Διὰ τοῦτο πλάττει τῇ φύσει Θεός
ἀθανασίας ἐκ τῆς φύσεως πρόσωπον, καὶ δείκνυσιν
ὑπὲρ φύσιν ἐκ τῆς φύσεως προστάτην τῆς φύσεως.
Ο θανάτου γευσάμενος ἐν οὐρανοῖς ἐκ νεκρῶν ἐν
θρονίζεται· ὡς ἂν κάτωθεν ἡ φύσις πρὸς τὸν ἐν
οὐρανοῖς ἀτενίζουσα, μηδὲν ἐπιδιστάξῃ ἐπιδιστάζῃ, Μ. Μ.] τῇ ἀθανασίᾳ, τὸν ἐξ αὐτῆς ἀϊδίως
ἐν οὐρανοῖς βλέπουσα βασιλεύοντα. Τις λαλήσει τὰς
δυναστείας Κυρίου; Συμβασιλεύει Θεότητι φύσις, ἡ
πρὶν ἐν παραδείσῳ μηδὲ τῆς θείας φωνῆς τὴν ἀκοὴν
στέγουσα, ἀλλὰ τῷ φόβῳ δραπετεύουσα καὶ κρυπτομένη. Ω τῆς περὶ ἐμὲ χρηστότητος. Οὐ μνημονεύει
τῆς παραβάσεως, οὐ μνησικακεῖ τοῦ πρὸς τὸν ὄφιν
συνθήματος, τοῦ γένους τὴν ἀγνωμοσύνην οὐ λογία
ζεται, τὴν πτῶσιν οὐκ ἐπῃσχύνθη τῆς φύσεως· ἀλλ'
ἐν αὐτοῖς τοῖς τοῦ θανάτου κειμένοις βαράθροις, ἐν
αὐτοῖς τοῖς τῆς ἀσεβείας ἀδύτοις περιδράττεται ταύτης ἀῤῥήτῳ φιλανθρωπίας πλούτῳ, καὶ τῶν μυχῶν
ταύτην ἀνασπάσας τοῦ ᾅδου, συνανυψώσας αὐτοῦ τῇ θεότητι ὁ Πλαστουργὸς τὸ πλαστούργημα, τοῖς
πατρικοῖς κόλποις ἐνίδρυσε. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος ἐβόα· Συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς
ἐπουρανίοις.
militudinem nostrum, magis reformationis quanı
formationis esse videtur. Exemplar immortalitatis
est forma hodie assumpta, aḍumbratio hujus et lypus est initium creationis nostræ ad imaginem Dei.
Loqui debet asinus, ne quis sit incredulus 10, ante
locutus est serpens ", Virgo parit 's. Ne tibi novum videatur, parit quæ antea sterilis fuit, pariendus erat Adamus morte superior, ne quærendo ut
credas defatigeris. Primus Adam accipit sententiam de immortalitate; et Enoch habes " et Eliam
qui immortalitatis mysterium adumbrant ". Creator enim hos adhuc tenet in corpore, naturam exsulantem consolans, qui etiam post exsilium iterum
immortalitati sit illam restituturus. Lapsi parentis
quæ irrepsit mortalitas, non peccantis filii in solutionem indiget supplicio, quem exspectare natura
per Enoch et Eliam antea consuevit. Te volente
non moritur mortalis, ut Enoch et Elias me docent, et per illos resurrectionem speramus, quia
nondum mortui sunt. Mortui vero, quam, quæso,
praebeant exspectationen resurrectionis ii qui nondum mortui sunt? Sed si quis a mortuis excitatus in cœlo regnat, ille omnibus hominibus certum immortalitatis beneficium dat. Iden naturæ
format Deus immortalitatis e natura faciem, et
ostendit supra naturam e natura naturæ ducemn.
Qui nortem gustavit, in coelo a mortuis collocatur,
ut e terris natura ad eum qui in coelis est respiciens, nihil de immortalitate addubitet, videns regem in æternum in cœlis e se natum regnare. Quis
potentias Domini enarrabit? Regnat cum divinitate
natura, quæ prius in paradiso nec divinam vocem
audire sustinuit, sed præe timore fugit, et sese occultavit. O Dei erga me bonitatem! Non meminit
transgressionis, non recordatur pacti quod cum
serpente malum pepigimus, ingratitudinem hominum non reputat, lapsum naturæ non erubescit,
sed in barathro mortis jacentem, in ipsis impietatis adytis complectitur inenarrabilibus amoris divitiis, et illam ex inferorum penetralibus retralens, una cum divinitate sua Creator creaturan
elevans, palerno sinui imposuit. Ideo Paulus clamat: Conresuscitavit, et consedere nos fecit in cœlestibus 18.
• Gen. 1, 26. 10 Num. xxi, 28. 11 Gen. 111, 1. 13 Luc. 1, 36.
11. Ephes. 11, 6.
4. Gen. V,
15 IV Reg. 11,
Continue reading PG 79: Index Analyticus →≣ entire volume