PG 11Origen
Editorial Notice on the Books "On the Resurrectionapparatus
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (88% of openings; remainder still OCR), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
Fragmenta ex libris "De resurrectione"
PG 11:91δῆλον ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦ. Ἐγγὺς οὖν εἰσιν ἐθνικῶν ὁρίων τινὰ τῶν ἀναπλασμάτων ἅπερ ἀνέπλασαν οἱ τοῦ “Αδερ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, ἀδελφοί. Σὺ οὖν, κύριε υἱὲ, προηγουμένως πρόσεχε τῇ τῶν θείων Γραφῶν ἀναγνώσει· ἀλλὰ πρόσεχε πολλῆς γὰρ προσοχῆς ἀναγινώσκοντες τὰ θεῖα δεόμεθα· ἵνα μὴ προπετέστερον εἴπωμέν τινα, ή νομίσωμεν περὶ αὐτῶν· καὶ προσέχων τῇ τῶν θείων ἀναγνώσει μετά πιστῆς καὶ Θεῷ ἀρεσκούσης προλήψεως, κρούε τὰ κεκλεισμένα αὐτῆς, καὶ ἀνοιγήσεταί σοι ὑπὸ τοῦ θυρωροῦ, περὶ οὗ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς· «Τούτῳ ὁ θυρωρός ἀνοίγει.» Καὶ προσέχων τῇ θείᾳ ἀναγνώσει, ὀρθῶς ζήτει καὶ μετὰ πίστεως τῆς εἰς Θεὸν ἀκλινοῦς τὸν κεκρυμμένον τοῖς πολλοῖς νοῦν τῶν θείων γραμμάτ των. Μὴ ἀρκοῦ δὲ τῷ κρούειν καὶ ζητεῖν· ἀναγκαιοτάτη γὰρ καὶ ἡ περὶ τοῦ νοεῖν τὰ θεῖα εὐχή· ἐφ' ᾗ προτρέπων ὁ Σωτὴρ, οὐ μόνον εἶπε τό· «Κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν,» καὶ τό· ι Ζητεῖτε, καὶ εύ ρήσετε,» ἀλλὰ καὶ τό· «Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν.» Ταῦτα ἀπὸ τῆς πρὸς σέ μου πατρικῆς ἀγά πης τετόλμηται. Εἰ δ' εὖ ἔχει τὰ τετολμημένα, κ μὴ, Θεὸς ἂν εἰδείη, καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῦ, καὶ ὁ μετα έχων πνεύματος Θεοῦ καὶ πνεύματος Χριστοῦ. Μετ έχοις δὲ καὶ σὺ, καὶ ἀεὶ αὔξοις την μετοχήν, ἵνα λέγῃς οὐ μόνον τό·. Μέτοχοι τοῦ Χριστοῦ γεγό ναμεν, ἀλλὰ καὶ, μέτοχοι τοῦ Θεοῦ.» σε δ Περὶ ἀρχῶν, Περὶ ἀρχῶν, Περὶ ἀρχῶν, Στρωματέας, οι Τόμους? 41,: Εἴπερ δυνατὸν ἀμείβειν ποιότητας τὴν ὑποκειμένην πάσαις ποιότησιν ὕλην· πῶς οὐ δυνατὸν καὶ τὴν σάρκα τοῦ Ἰησοῦ ἀμείψασαν ποιότητας γεγονέναι τοιαύτην, ὁποίαν ἐχρῆν εἶναι τὴν ἐν αἰθέρι καὶ τοῖς ἀνωτάτω αὐτοῦ πολιτευομένην, οὐκέτι ἔχουσαν τὰ τῆς σαρκικῆς ἀσθενείας Περὶ ἀρχῶν,
col. 93–94page 2 of 8

riter cum anima persecutionum toleravit sæva tor- præmia consequatur, quomodo non contra omnem menta, carcerum quoque ac vinculorum et verberum supplicia pertulit, igne etiam cruciatum, ferro cæ sam est, insuper et bestiarum cruentos morsus, crucis patibula, ac diversa pœnarum genera per pessum est, tantorum certaminum præmiis defrau detur? Quippe si sola anima quæ non sola certa verit, coronetur, et corporis sui vasculum quod ei cum magno labore servivit, nulla agonis et victoriæ rationem esse videtur, ut naturalibus vitiis atque ingenitæ libidini propter Christum caro resistens, et virginitatem obtinens cum ingenti labore, qui continentiæ labor utique aut major corporis quam animæ est, aut certe utriusque æqualis est, præ miorum‐tempore altera velut indigna rejiciatur, al tera veniat ad coronam? Quæ res sine dubio aut in justitiæ alicujus Deum, aut impossibilitatis accusat. mortuorum de hoc corpore sit quod mortuum relin quitur, sanctæ Scripturæ multis modis lioc ostendunt. Sed et ipsa boc Domini nostri Jesu Christi resur rectio declarat, qui primogenitus ex mortuis dicitur. Post hæc quibusdam per medium latius disputalis adjecit etiam ista 34 EX LIBRO SECUNDO ORIGENIS DE RESURRECTIONE Nos vero post corruptionem mundi eosdem ipsos futuros esse homines dicimus, licet non codem statu, neque in iisdem passionibus. Non enim ite rum ex conventione viri et mulieris erunt, sed verbi gratia, ea ratio quæ continet Pauli substantiam (Pauli autem nunc dico corporalis) salva permanet; et cum voluerit Deus secundum ea quæ dicta sunt per sacramentum tubarum in novissima tuba facere ut mortui resurgant, per illam ipsam substantialem ra tionem quæ salva permanet, de terræ pulvere susci tantur a mortuis ex omnibus locis ii quibus ratio illa substantiæ corporalis in ipsis corporibus per manebat, quæ in terram prolapsa Dei voluntate iterum suscitantur. Et hoc arbitror asserere vo lentem dixisse Apostolum in prima Epistola ad Corinthios. Post assertionem enim resurrectionis mortuorum, cum proposuisset sibi ea quæ possent ab aliis objici de resurrectione mortuorum, sic ait ‹ Sed dicit aliquis: Quomodo resurgunt mortui? Quo autem corpore venient? Stulte, tu quod semi mas, non vivificatur, nisi prius moriatur. Et quod seminas, non quod futurum est corpus seminas, sed nudum granum, ut puta tritici, aut alicujus cæ terorum. Deus autem dat illi corpus prout vult **. › Cum enim manifestissime ostendisset quia mortui resurgunt, et certum esset quia Salvator noster cam ipso corpore resurrexit quod susceperal ex Maria, non autem satis clarum esset quomodo re surrecturi essent cæteri, vel quale corpus habituri comparat resurrectionem seminibus quæ semi nantur in terra, ut puta grano frumenti, quod cum ceciderit in terram, corrumpitur; sed rationis illius virtus quæ est insita in interioribus ejus me- hanc differentiam volens ostendere Paulus aposto dullis; ipsa rationis virtus assumpta adjacentem sibi terram, vel aquæ humorem, sed et aeris cir cumistantem temperiem, caloris quoque sufficien tem recipiens fomitem, per divinam potentiam in corpus culmi vel spice consurgit et hoc est quod dicit Tu quod seminas non vivificatur, nisi prius moriatur. Et quod seminas, non corpus quod futurum est, seminas.» Ergo hoc quod cadit ut semen in terram corpus nostrum, comparatum est grano frumenti. Et assertis his per hujusmodi consequentiam post pauca addidit etiam hæc Quod autem omnis illa repromissio resurrectionis Sicut enim plus habet omnis rationabilis anima his que vel crescendi, vel nutriendi, vel motus solius officium exhibere dicuntur: sic ea ratio quæ in humano corpore est, multo ainplius habet, quam quæ in reliquis est corporibus, ex eo quod etiam cum corruptum fuerit corpus humanum, subsistere rursum potest Dei virtute conservatum et custo ditum usque ad resurrectionis suæ tempus. Quod autem ubicunque fuerit, restituatur, id est ab omni in quocunque jacuerit loco, ita ait Joannes in Re velatione sua: Et reddidit nare mortuos quos habebat in se, et mors et infernus reddiderunt mortuos suos qui erant in eis 8, › Forte enim, ut ego puto, mare hic pro humido omni appellatum est elemento, infernus autem pro aere, mors vero pro terra. Quasi quamdam namque cognationem his inter se invicem habentibus, corpus nostrum pulverem mortis vocat Scriptura, vel terram, vel corpus mortis. Sane qualis fuerit uniuscujusque præparatio in hac vita, talis erit et resurrectio ejus. Qui beatius hic vixerit, corpus ejus in resurrectione diviniore splendore fulgebit, et apta ei mansio bea torum tribuetur locorum; huic vero qui in mali tia consumpserit tempus sibi vitæ præsentis indul tum, tale dabitur corpus quod sufficere et perdu rare tantummodo possit in pœnis. Et arbitror quod lus dicit: Alia caro animalium, alia volucrum alia piscium, et cætera quæ enumeravit Apo stolus. Sed sicut non est putandum, quod animalium corpus accepturus sit peccator, aut volucrum, aut piscium, sic neque solis aut lunæ, aut stellarum formam sperandum est accipere eos qui resurgent in gloria; sed exempli causa dicta esse hæc ab Apostolo sentiendum est, ut designetur per hæc quod alii pro meritis suis honorabiliores et clariores erunt, beatiora quoque habitacula sortituri: alio rum vero indignissimus et abjectissimus pro ge storum scelere erit status, qui etiam mutis anima libus dignus sit comparari. “] Cor.xv, 35 seqq. 58 Apoc. xx, 13. 88 I Cor. xv, 33. Item ex Apologia Pamphili pro Origene.

col. 95–96page 3 of 8
PG 11:95Περὶ τοῦ Λαζάρου καὶ τοῦ πλουσίου ἀπορεῖσθαι δύναται· τῶν μὲν ἁπλουστέρων οἰομένων ταῦτα λελέχθαι, ὡς ἀμφοτέρων μετὰ τῶν σωμάτων λαμβανόντων τὰ ἄξια τῶν τῷ βίῳ πεπραγμένων· τῶν δὲ ἀκριβεστέρων ἐπεὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν οὐδεὶς ἐν βίῳ καταλείπεται, οὐκ ἐν τῇ ἀναστάσει οἰομένων ταῦτα γεγονέναι· λέγει γὰρ ὁ πλούσιος, ὅτι «πέντε ἀδελφοὺς ἔχω, καὶ ἵνα μὴ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον τοῦ τον τῆς βασάνου, πέμψον Λάζαρον ἀπαγγέλλοντα αὐτ τοῖς τὰ ἐνταῦθα· ν καὶ διὰ τούτων ζητούντων τὴν γλῶσσαν, καὶ τὸν δάκτυλον, καὶ τοὺς κόλπους ᾿Αβραάμ, καὶ τὴν ἀνάκλισιν Καὶ τάχα τὸ τῆς ψυχῆς ἁμα τῇ ἀπαλλαγῇ σχῆμα ὁμοειδές ὂν τῷ παχεῖ καὶ γηίνω σώματι δύναται οὕτως λαμβάνεσθαι. Εἴ ποτε γοῦν ἱστόρηταί τις τῶν κεκοιμημένων φαινόμενος, δ μοιος εώραται τῷ ὅτε την σάρκα είχε σχήματι. Εἶτα· Ἀλλὰ καὶ ὁ Σαμουὴλ φαινόμενος, ὡς δῆλόνἐστιν, ὁρατὸς ὤν, παρίστησιν ὅτι σῶμα περιέκειτο μάλιστα ἐὰν ἀναγκασθῶμεν ὑπὸ τῶν ἀποδείξεων τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς ἀσώματον εἶναι καὶ ταύτην ἀποφήνασθαι. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ κολαζόμενος πλούσιος, καὶ ὁ ἐν κόλποις Αβραὰμ πένης ἀναπαυόμενος, πρὸ τῆς παρ ουσίας τοῦ Σωτῆρος καὶ πρὸ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, καὶ διὰ τοῦτο πρὸ τῆς αναστάσεως λεγό μενοι ὁ μὲν ἐν ᾅδου κολάζεσθαι, ὁ δὲ ἐν κόλποις Αβραὰμ ἀναπαύεσθαι, διδάσκουσιν ὅτι καὶ νῦν τῇ ἀπαλλαγῇ σώματι χρῆται ἡ ψυχή. Ἐκ τῶν Μεθοδίου. Φράσας (Ωριγένης) ἀποφήνασθαι τὸν Κύριον, ὡς «οἱ τῆς ἀναστάσεως τευξόμενοι ἔσονται τότε ὡς ἄγο γελοι, ο ἔνθα πειράζουσιν αὐτὸν οἱ Σαδδουκαῖοι, ἐπέ φερεν· «Οἱ δὲ ἄγγελοι ἐκτὸς ὄντες σαρκὸς ἐν μακα ριότητος ἀκρότητι, διὰ τοῦτο καὶ δόξης εἰσί· καὶ ἡμᾶς δὲ ἄρα ἐξισάζεσθαι μέλλοντας ἀγγέλοις ἀνάγκη δὴ σαρκῶν ὡσαύτως ἐκείνοις γυμνοὺς ἔσεσθαι δεῖν.» Απλουστέρων. ἁπλούστερον. Ακριβεστέρων. ἀκριβέστερον. Ανάκλισιν. ἀνάκλησιν. Ομοιος. ὁμοίως. Πρό της. περὶ τῆς. Σαρκών ώσαύτως.
col. 97–98page 4 of 8

Quo enim membra genitalia, si nuptiæ non erunt? enim in grano tritici, radices, culmus, folia, ari Quo dentes, si cibi non molendi sunt? Quo venter el cibi, si juxta Apostolum et hic et illi destruen tur? ipso iterum clamante: «Caro et sanguis re gnum Dei non possidebunt, neque corruptio in corruptionem ". Hæc nos innocentes et rusticos asserit dicere. Hæreticos vero, in quorum parte sunt Marcion, Apelles, Valentinus, Manes, nonien insaniæ, penitus et carnis et corporis resurrectio nem negare; et salutem tantum tribuere animæ, frustraque nos dicere ad exemplum Domini resur recturos, cum ipse quoque Dominus in phanta smate resurrexerit; et non solum resurrectio ejus, sed et ipsa nativitas to doxɛlv, id est putative, visa magis sit quam fuerit. Sibi autem utramque displicere sententiam, fugere se et nostrorum car nes, et hæreticorum phantasmata: quia utraque pars in contrarium nimia sit; aliis idem volenti bus se esse quod fuerunt; aliis resurrectionem corporum omnino denegantibus. Quatuor, inquit, elementa sunt, philosophis quoque nota et medicis, de quibus omnes res et corpora humana compacta sunt, terra, aqua, aer et ignis. Terram in carnibus, aerem in halitu, aqnam in humore, ignem in ca lore intelligi. Cum ergo anima caducum hoc fri gidumque corpusculum Dei jussione dimiserit, paulatim omnia redire ad matrices suas substan tias: carnes in terram relabi, halitum in aera misceri, humorem reverti ad abyssos, calorem ad æthera subvolare. Et quomodo si sextarium lactis et vini mittas in pelagus, velisque rursum separare quod mistuin est: vinum quidem et lac quod mi seras, non periere, non tamen posse quod fusum est separari; sic substantiam carnis et sanguinis non perire quidem in originalibus materiis, non tamen in antiquam redire compaginem, nec posse ex toto eadem esse quæ fuerint. Cum autem ista dicantur, soliditas carnium, sanguinis liquor, cras situdo nervorum, venarumque perplexio et ossium durities denegatur. Alia ratione resurrectionem corporum confitemur eorum quæ in sepulcris posi ta sont, dilapsaque in cineres: Pauli Pauli, et Pe tri Petri, et singula singulorum; neque enim fas est ut in aliis corporibus animæ peccaverint, in aliis torqueantur; nèc justi judicis alia corpora pro Christo sanguinem fundere, et alia coronari. › Quis hæc audiens resurrectionem carnis eum ne gare putet? ‹ Est, inquit, singulis seminibus ratio quædam a Deo artifice insita, quæ futuras mate rias in medullæ principiis tenet. Et quomodo tanta arboris magnitudo, truncus, rami, poma, folia non videntur in semine, sunt tamen in ratione seminis, quam Græci orapuatisµóv vocant; et in grano fru menti est intrinsecus, vel medulla, vel venula, quæ cum in terra fuerit dissoluta, trahit ad se vici nas materias, et in stipulam, folia, aristasque con sorgit; aliudque moritur, aliud resurgit; neque » Cor. stæ, paleæ sunt dissolutæ: sic et in ratione huma norum corporum manent quædam surgendi anti qua principia, et quasi Evrεptivn, id est semina rium mortuorum, sinu terræ confovetur. Cum au tem judicii dies advenerit, et in voce archangeli et in novissima tuba tremuerit terra, movebuntur statim semina, et in puncto horæ mortuos germi nabunt; non tamen easdem carnes, nec in his for mis restituent quæ fuerunt. Vis scire verum esse quod dicimus, audi Apostolum: Sed dicit aliquis, Quomodo resurgent mortui? quo autem corpore ‹ venient? Insipiens, quod tu seminas, non corpus ‹ quod futurum est seminas, sed nudum granum, ‹ ut putatricici *,, vitis et arboris. Et quia de gra no tritici ac semente arborum ex parte jam dixi mus, nunc de acino vinacii disseramus. Granum parvum est, ita ut vix duobus digitulis teneri pos sit. Ubi sunt radices? ubi radicum et trunci et propaginum tortuosa perplexio? ubi pampinoram umbracula, et uvaruın pulchritudo, futura vina parturiens? Aridum est quod tenetur, et pene vix cernitur: sed in sicco illo grano potentia Dei et occulta ratione seinentis, spumantia mu sta fundentur. Hæc ligno tribuis, quod peri turum est; sic ornatur, quod mansurum non est, nec pristinam recipiet vilitatem; et vis rursus 37ossa, sanguinem, membra; ut crescentibus capil lis tonsore egeas, nasus pituitas digerat, incre menta unguium resecanda sint; ut per inferiores partes vel stercora vel libidines effluant? si affers istas ineptias rusticorum, et carnis, in qua Deo placere non possumus, quasi inimicæ oblivisceris et resurrectionis mortuorum: ‹ Seminatur in cor cruptione, surget in incorruptione. Seminatur in «contumelia, surget in gloria. Seminatur in intir ‹mitate, surget in virtute. Seminatur corpus ani emale, surget corpus spirituale". > Nunc oculis videmus, auribus audinius, manibus agimus, pėdi bus ambulamus: in illo autem corpore spirituali toli videbimus, toti audiemus, toti operabimur, toti ambulabimus et transfigurabit Dominus corpus ‹bumilitatis nostræ, conforme corpori suæ gloriæ **., Quando dixit, transfigurabit, id est peτaon parloɛt, membrorum quibus nunc utimur, diversi tas denegatur. Aliud nobis spirituale et æthereum promittitur, quod nec tactui subjacet, nec oculis cernitur, nec pondere prægravatur, et pro locoruni in quibus futurum est, varietate mutabitur. Alio qui si eædem carnes erunt, et corpora quæ fuerunt, rursum mares et feminæ, rursum nuptiæ; viris hirsutum supercilium, barba prolixa, mulieribus læves genæ et angusta pectora; ad concipiendos et pariendos fetus venter et femora dilatanda sunt. Resurgent etiam infantuli, resurgent et senes; illi nutriendi, hi baculis sustentandi. Nec vos, o simpli ces, resurrectio Domini decipiat, quod latus et ma‐ 31. 1 Cor. xv, 42, 43, 44. * Philip. 1, 21.. co 1 Cor. xv,

col. 99–100page 5 of 8
PG 11:99Καὶ ἄλλοι δὲ πλείους τῶν ἀπὸ παιδείας, τῆς περὶ τὸν Ωριγένην φήμης πανταχόσε βιωμένης, ᾔεσαν ὡς αὐτὸν, πεῖραν τῆς ἐν τοῖς ἱεροῖς λόγοις ἱκανότητος τ' ἀνδρὸς ληψόμενοι μυρίοι τε τῶν αἱρετικῶν, φιλοσόφων τε τῶν μάλιστα ἐπιφανῶν οὐκ ὀλίγοι διὰ σπουδῆς αὐτῷ προσεῖχον, μονονουχί πρὸς τοῖς θείοις, καὶ τὰ τῆς ἔξωθεν φιλοσοφίας πρὸς αὐτοῦ παιδευόμενοι. Εἰσηγέ τε γὰρ ὅσους εὐφυῶς ἔχοντας ἑώρα καὶ ἐπὶ τὰ φιλόσοφα μαθήματα γεωμετρίαν καὶ ἀριθμητικὴν, καὶ τὰ ἄλλα προπαιδεύματα παραδιδούς· εἰς τε τὰς αἱρέσεις τὰς παρὰ τοῖς φιλοσόφοις προάγων, καὶ τὰ παρὰ τούτοις συγγράμματα διηγούμενος, υπομνηματιζόμενός τε, καὶ θεωρῶν εἰς ἕκαστα· ὥστε μέγαν καὶ παρ' αὐτοῖς Ἕλλησι φιλόσοφον τὸν ἄνδρα κηρύττεσθαι. Στρωματεῖς, όντας τὸν ἀριθμὸν δέκα, ἐπὶ τῆς αὐτῆς πόλεως (᾿Αλεξανδρείας) κατὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρου συντάττει βασιλείαν, ὡς καὶ τοῦτο ολόγραφοι δηλοῦσιν αὐτοῦ πρὸ τῶν τόμων επισημειώσεις. τῶν Στρωματέων παρεστήσαμεν διηγούμενοι το, Ο Πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι.
col. 101–102page 6 of 8

Id unum nunc monendum superest, Hieronymum hosce Erpwµarɛłç inter eos recensere libros qui maximis, et præcipue de resurrectione erroribus scatebant, et quos eam ob rem nemo ausus erat Latine reddere. Vide epistolam 38, alias, 61, cap. 8, ubi Origenis dogma de resurrectione exponit: et epistolam 41, alias 65, in qua ait: «Centum quinquaginta anni prope sunt, ex quo Origenes mortuus est Tyri. Quis Latinorum ausus est unquam transferre libros ejus De resurrectione, Iɛpì áƒ×ŵr, Erpwjarłaç et Tóμovç; quis per infame opus seipsum voluit infamari? > 39 Plato in tertio De republica libro: «Veritas tur ambiguis, et per ænigmata quæ vult profert, ut quoque sectanda magnopere est. Si enim, ut paulo ante rectissime dicebamus, Den indecens et inutile mendacium est; hominibus quandoque utile, ut utantur eo quasi condimento atque medicamine, nulli dubium est quin hujusmodi licentia medicis danda sit et ab imprudentibus removenda. Vera, inquit, asseris ergo principes urbium, si quibus et aliis hoc conceditur, oportet aliquando mentiri vel contra hostes, vel pro patria et civibus. › Et nos igitur illius præcepti memores: • Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo **, debemus dicere, Quis est proximus meus? sed con siderare quomodo philosophus caute dixerit, Deo indecens et utile esse mendacium; hominibus interdum inutile; et quod ne pro dispensatione quidem putandus sit Deus aliquando mentiri. Sin autem commodum audientis exegerit, verbis loqui ' non et veritatis apud eum dignitas conservetur; et quod noxium esse poterat si nudum proferretur in vul gus, quodam tectum velamine proferatur. Homo autem cui incumbit necessitas mentiendi, diligenter attendat, ut sic utatur interdum mendacio, quo modo condimento atque medicamine; ut servet mensuram ejus, ne excedat terminos, quibus usa est Judith contra Holophernem, et vicit eum prudenti simulatione verborum 68. Imitetur Esther, quæ Ar taxerxis sententiam diu tacita gentis veritate correxit; et in primis patriarcham Jacob, quem legimus benedictiones patris artifici impetrasse mendacio “. Ex quo perspicuum est, quod nisi ita mentiti fuerimus, ut magnum nobis ex hoc aliquod quæratur bonum, judicandi simus, quasi inimici ejus qui ait: ‹ Ego sum veritasjºª. › ‹ Et erat vir habitans in Babylone, et nomen ejus Joacim, et accepit uxorem nomine Susannaın, filiam Helciæ, pulchram nimis et timentem Domi num. Et parentes ejus justi edocuerant filiam suam juxta legem Moysi 69. Hoc utendum est testimonio ad exhortationem parentum, ut doceant juxta legem Dei sermonemque divinum, non solum filios, sed et filias suas. Erat autem Joacim dives valde, et erat ei pomarium vicinum domui suæ 70, ▸ etc. Refe rebat Hebræus istos esse Ahab et Sedeciam, de quibus scribit Jeremias: ‹ Faciat te Dominus sicut Ahab et Sedeciam, quos frixit rex Babylonis in igne propter iniquitatem quam fecerant in Israel, et adulterarant uxores civium suorum "1., De quibus locutus est Dominus: quia egressa est iniquitas de Babylone a senibus judicibus qui vide bantur regere populum. Isti frequentabant domum Joacim ", etc. Pulchre de presbyteris peccatoribus non ait: «qui regebant populum; sed, qui vi debantur regere. Qui enim bene præsunt populo, regunt populum; qui autem tantum nomen habent judicum et injuste præsunt populo, regere videntur populum magis quam regant. ‹ Et deambulabat in pomario viri sui et videbant eam senes quotidie ingredientem et deambulantem, et exarserunt in concupiscentiam 7³, etc. Quod Græci vocant ráðos, nos ‹ perturbationem › magis quam passionem rectius interpretamur. Hæcigitur perturbatio et cupido libidinis titillavit, imo per cussit corda seniorum. Sed ut in animis eorum jaceret fundamentum, et cogitarent desiderata complere, ipsi everterunt sensum suum; quo sub verso oculi eorum inclinati sunt, ut cœlestia non viderent, nec recordarentur judiciorum justorum, sive Dei, sive honestatis, sive naturæ, quæ omnibus ad bonum insita est. Et ecce Susanna inambulabat, etc. Ante jam dictum est quod facto mane inambularet Susanna. Nec incongruum est ad placandos eos qui omnium 69 Dan. XIII, 4, 68 Joan. XIV, 73 Ibid. 7, 8. "Ephes. 1,25. * Judith, 11. 66 Esth. iv et seqq. 67 Gen. xxvn. 10 •¸Ibid. 4. 71 Jerem. XXIX, 22, 23. 7 Dan. xm, 5, 6. Fragmentum istud exhibet sanctus Hiero nymus lib. adversus Rufinum. Vide Monitum. Hieronymus Comment. in Daniel. cap. XIII Expositis, inquit, ut potuimus quæ in Danielis Libro juxta Hebraicum continentur, ponam breviter quid Origenes in decimo Stromatum suorum libro de Susannæ et Belis fabulis dixerit. Cujus hæc verba sunt quæ locis suis subnotabis. Verum Ori genis verbis nonnulla de suo interdum addidit Hið ronymus, ut legenti patebit.

col. 103–104page 7 of 8

quæ gerimus de Scripturis sanctis quærunt exempla, clariorem. Unde magna erat exclamatio ejus Dɩɔ, bunc inambulandi locum assumere: quod recte quis ad vegetandum corpusculum deambulet Quem locum de Septuaginta editione nunc posui. Cum autem egressæ essent puellæ, surrexerunt duo senes, ut accurrerent ad eam", etc. Qui ad summitatem perfectæ virtutis venerit, nunquam dicit sibi imminere discrimen, si adulterorum manus non effugerit, dicentium: ‹ Assentire nobis, et com miscere nobiscum. Alioquin, etsi nolueris, dicemus testimonium contra te quod fuerit tecum juvenis, et hac de causa 40 dimiseris puellas a te 78. › Hu manæ quippe fragilitatis est, mortem timere quæ infertur pro justitia; nisi forte angustiam interpre tabimur non imminentis mortis, sed opprobrii et ignominiæ, qua perfundenda erat illis accusantibus atque dicentibus: ‹ Fuit cumfilla juvenis, et idcirco dimisit puellas. › Si enim hoc egero, mors mihi est; si autem non 76, etc. Peccatum mortem vocat. Sicut ergo ei qui facit adulterium, mors est adulterium; sic omne peccatum quod ducit ad mortem, mors appellandum est. Et toties mori credimur quoties peccamus ad mortem. Unde econtrario toties resur gimus et vivificamur, quoties vitæ digna opera facimus. Sed melius mihi est absque opere incidere in manus vestras, quam peccare in conspectu Domi ni "., In Græco non legitur alpɛtútɛpov, id est, melius, sed alpetóv, quod bonum interpretari pos- c sumus. Unde eleganter non dixit: Melius mihi est incidere iu manus iniquorum presbyterorum, quam peccare in conspectu Domini: ne videretur com paratione peccati quod non erat bonum, hoc appel lare melius. Sed, «Bonum est, inquit, mihi ron facere malum, et incidere in manus vestras, ne peccem in conspectu Domini.» Non ergo per comparationem legendum est: Melius mihi est incidere in manus vestras, quam peccare in conspectu Domini;ɔ sed absolute Bonum mihi est non facere malum et in cidere in manus vestras, ne peccem in conspectu Domini. > elc. Et exclamavit voce magna Susanna 78, Magna vox erat, non aeris percussione et clamore quæ ab hominibus non audiebatur. ‹ Cumque duceretur ad mortem, suscitavit Do minus Spiritum sanctum pueri junioris” ▸ elc. Quo sermone ostenditur non intrasse in Danielem Spiritum sanctum, sed eum qui erat in illo et qui escebat propter ætatis infirmitatem, nec sua poterat opera demonstrare, data occasione pro sancta femi na a Domino suscitatum. Et exclamavit voce magna: Mundus ego sum a sanguine hujus *¹ > etc. Suscitato in se Spiritu sancto, et quæ puer deberet dicere suggerente, vox ejus magna erat. Et notanduin sicubi in Scripturis sanctis peccatoris vox magna vocatur. ‹ Cumque divisi essent alter ab altero, vocavit unumi de eis **, › etc. Quia Hebræi reprobant histo riam Susannæ dicentes eam in Danielis volu mine non haberi, debemus inquirere nomina σxivou xal πpívov quæ Latini ‹ilicem et lentiscum › inter pretantur, si sint apud Hebræos, et quam habeant etymologiam, ut a ox!vw, ‹ scissio, › et a πpívy, ‹ sectio › sive serratio dicatur língua eorum. Quod si non fuerit inventum, necessitate cogemur et nos eorum acquiescere sententiæ, qui Græci tantum sermonis hanc volunt esse лзpixomfy, quæ Græcam habeat tantum etymologiam, et Hebraicam non habeat. Quod si quis ostenderit duarum istarum arborum scissionis et sectionis in Hebræo stare etymologiam, tunc poterimus etiam hanc Scripturam recipere. Exclamavit autem omnis synagoga voce magna, et benedixerunt Deum qui salvat sperantes in se *,, etc. Si interfecit eos omnis synagoga videtur illa opinio refutari, de qua supra diximus, secundum Jeremiam, quod ipsi essent presbyteri Ahab et Sedecias, nisi forte hoc quod scriptum est Interfecerunt eos, sic interpretemur pro eo quod est, regi Babylonis occidendos tradiderunt. Sicut et vos dicimus, quod Judæi interfecerint Salvatorem; non quo ipsi percusserint, sed quo tradiderint occidendum et succlamantes dixerint: Crucilige, crucifige eum³. ⚫llelcias autem et uxor ejus laudaverunt Denm pro filia sua Susanna 8, etc. Digne quasi sancti faucium, sed pudicitiæ magnitudine per quam cla- laudant Deum; non quia liberata est de manu mabat ad Dominum. Unde et sancta Scriptura in exclamatione seniorum non apposuit magnam vocem. Sequitur enim: ‹Clamaverunt et senes ad versus eam., • Exclamavit autein Susauna voce magna, etc. Cordis affectus, et mentis pura con fessio, et bonum couscientiæ, vocem ejus fecerant 7 Dan. XIII, 19. 78 Ibid. 21. 46. 82 Ibid. 52. 83 lbid. 60. presbyterorum Susanna, hoc enim non satis lauda bile est, nec magni discriminis, si nou esset liberata, sed quia non est inventa in ea res turpis. ‹ Statimque cum aperuisset ostia, aspiciens res super mensam, exclamavit voce magna: Magnus es, Bel, et non est apud te ullus dolus 86. Hoc quod 76 Ibid. 22. 77 Ibid. 23. 78 lbid. 24. 19 Ibid. 80 Ibid. 45. 81 Ibid. 68 Dan. xm, 63. 88 Dan. xiv, 17. Luc. xxi, 21. Quo dicto, observat ibidem Hieronymus, Origenes ostendit cætera se non juxta Septuaginta Interpretes disseruisse. Vide notas in epist. ad Africanum, num. 2. Hebræi reprobant historiam Susannæ. Vide Monitum ad Africani et Origenis apotбalas episto las, et notas ad utramque. Si interfecit eus omnis synagoga, etc. Confer hunc locum cuin num. 8 epistolæ Origenis ad Atri canum, ubi contra Wetstenium probatur duplicem fuisse historiæ Susannæ versionem Græcain, alts ram ab altera longe diversam.

col. 105–106page 8 of 8

Scriptura nunc dicit: Exclamavit voce magna, › reperiri. Quod solvet facile qui hanc historiam in quia de idololatra et ignorante Deum dicitur, videtur observationem nostram subvertere, qua dudum asseruimus vocem magnam in sanctis tantum libro Danielis apud Hebræos dixerit non haberi. Si quis autem potuerit eam approbare esse de canone, tunc quærendum est quid ei respondere debeamus. In hæc verba Epistolæ ad Galatas cap. v, v. 13: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum no libertatem in occasionem carni detis. Difficilis locus est, et ita nobis disserendus vide tur. Qui liber est, et altiori sensu spiritum, et veri tatem sequitur, præcedentes et typos contemnit et litteram: non idcirco debet minores despicere, et occasionem dare his qui non possunt sentire subli Dius, de se penitus desperandi. Licet enim infirmi sint et caro comparatione spiritus appellentur, caro tamen Christi sunt. Si enim intelligit mysterium charitatis infirmioribus servientis, faciat aliquid propter infirmos: ne inscientia sua frater pereat, pro quo Christus est mortuus. Diligenter itaque attende, an ex consequentibus sensus iste texetur. Vos, inquit, fratres, in libertatem vocati estis; ▸ forsitan ideo, quia non omnes vocationem capere poterant libertatis. Propter quod nunc auditis Tantum ne libertatem in occasionem detis carni. › Per dilectionen enim oportet minoribus servire majores; quia qui vult esse major, erit omniuni servus ". Neque ergo spiritualis laceret Christi carnes, neque occasionem illis tribuat ut se remor deant provocantem, ne ab invicem consumantur. Oportet ergo spiritu ambulantem, et spiritu Scri pturarum verba sectantem, non perficere deside řium carnis earum. Si autem hoc quod dicitur < Spiritu ambulate, et desiderium carnis non per ficietis simpliciter intelligimus, ut plerique arbitrantur, contra argumentum et hypothesin to tius Epistolæ, in hæc subito Paulus erumpet; statim quippe sequitur: «Si autem spiritu ducimini, non estis sub lege.,Et cum huc usque aliqua ex parte sibi sermo cobæreat, rursum si simplicem intelli gentiam sequamur, ad inordinata repente præcepta nos transfert, de carne et spiritu disserens, id est ‹ Manifesta autem sunt opera carnis illa et illa”. › Et e contrario: Fructus autem spiritus est chari las", et reliqua. Sed neque in his consequentiam desperare debemus: quia opera carnis divinorum voluminum historia continet; non valde eos juvans qui sic eam intelligunt, ut scripta est. Quis enim non docebitur servire luxuriæ et fornicationem ha bere pro nihilo, cum Judam ad meretricem legerit ingredientem " et patriarchas habuisse multas pariter uxores? Quomodo non ad idololatriam pro vocabitur, qui sanguinem taurorum et cæteras Le vitici victinias non plus quam quod in littera sonat putaverit indicare? Quod autem inimicitias in aperto positus Scripturæ sermo doceat, et ex hoc loco probatur: «Filia Babylonis misera; beatus qui retribuet tibi retributionem quam retribuisti nobis. Beatus qui tenebit, et allidet parvulos tuos ad petram "; ex illo: «In matutino interficiebam omnes peccatores terræ ",, et cætera his similia de contentionibus videlicet, æmulatione, ira, rixis, dissensionibus. Ad quæ, si non altius aliquid sen tiamus, provocant nos magis historiæ exempla quam prohibent. Hæreses quoque magis de carnali Scripturæ intelligentia quam de opere carnis no stræ, ut plurimi æstimant, substiterant. Nec non invidiam et ebrietates per legis litteram discimus. Inebriatur Noe post diluvium, et patriarchæ apud fratrem Joseph in Ægypto ". Sed et comessationes in Regnorum libro scriptæ sunt "; saltante David et concrepanté tympanis coram arca testamenti Dei; et his similia. Quæritur quomodo ad veneficia et ad maleficas artes simplex Scripturæ divinæ sermo, qui dicitur caro, nos provocet, nisi ad ejusdein Scripturæ spiritum transcendamus. Puto hoc signi ficare decies Danielem et tres pueros magis, incan tatoribus et Gazareuis atque Chaldæis sapientiores repertos, et Moysem omni sapientia et doctrina Ægyptiorum eruditum. Multorum ergo malorum occasio est, si quis in Scripturæ carne permaneat. Quæ qui fecerint, regnum Dei non consequentur. Quamobrem spiritum Scripturæ fructusque quæra mus, qui non dicuntur esse manifesti. Multo quippe labore et sudore, et digno cultu in Scripturis fru ctus spiritus invenitur. Unde arbitror Paulum dili genter et caute de Scripturæ sensibus dixisse car nalibus Manifesta autem sunt opera carnis *7; › de spiritualibus vero non ut ibi posuisse, manifestus est fructus spiritus, sed ita: ‹ Fructus autem spi ritus, est charitas, gaudium, pax”,› et reliqua. Quod si relictis typis ad veritatem Scripturæ trans eamus et spiritum, statim nobis prima charitas panditur; et ad gaudium inde gradientes, perveni mus ad pacem, per quam consequimur patientiam. 88 Gal. v, 16. 89 lbid. 18. 90 lbid. 19. 91 Ibid. 22. 9 Gen. Psal. c, 8. „³ Gen. ix, 43. ** II Reg. vi. * Gal. v, 19. 98 Ibid. 22. 87 Matth. xx, 26, 27; Marc. x, 43, 44. » Psal. cxxxvi, 8, 9. Exstat hocce fragmentum apud Hieronymum lib. 111 Comment, in Epist. ad Galat. cap. 5.

Page scan enlarged

Notebook

Full View