Annotationes Henrici Valesii

Theodoretus of Cyrrhus (Cyrus)

Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

col. 1545–1546page 1 of 28

PG 82:154569. Ετη δύο καὶ μῆνας τέσσαρας. Απεσταλκέναι συνέβη. έμπλεονάζειν. 70. Αστοὶ καὶ χωρητικοί. χωρίται χωριτικός ναύς τὰ πλήθη τῶν χωρικών. καὶ θαμὰ φοιτᾷν παρ' αὐτὸν ἐκε Καὶ θαμὰ παρὰ βασιλέως φοιτῶν, Κατιδὼν δὲ εύριπον. εὐρίπιστον. εύριπος Θείων Ευαγγελίων τὴν ἑρμηνείαν. Τῷ τῆς ᾿Εκκλησίας επόμενες νόμῳ. Οι δὲ τὸ δρᾶμα ειδότες ὡς καί. μsτà νάς που δεκὰ τελευτήσαντος Γρηγορίου, μεταπέμπεται καὶ ᾿Αθανάσιον. Ἀλλὰ τοῦτον τηνικαῦτα οὐκ είασεν. 73. Πεντήκοντα καὶ διακόσιοι. νόθην γὰρ ὑποβάλλοντες διδασκαλίαν, Σάρδεων πόλιν. Εἰς τὴν Σαρδέων

IN THEODOR. HIST. ECCL. LIB. II. HENRICI VALESII ADNOTATIONES IN LIBRUM SECUNDUM HISTORIÆ ECCLESIASTICÆ THEODORETI, In caput primum. PAG. 69. Ετη δύο καὶ μῆνας τέσσαρας. Non pos sum assentiri Theodoreto, qui Athanasium biennii et quatuor præterea mensium spatio Treviris in exsilio commoratum esse scribit. Missus est enim in exsilium sub exitum anni 335, Constantio et Albino coss. Nam synodus Hierosolymitana quæ ad dedicationem Basilicæ. Constantini convenit, congregata est mense Septembri, ut observavi in Adnotationibus ad librum iv Eusebii De vita Constantini. Post quam synodum cum episcopi a Constantino inde evocati ut gestorum rationem redderent, Athanasium apud ipsum accusavissent, deceptus ab iis imperator Athanasium in Gallias relegavit. Idem postea ab exsilio revocatus est anno Christi 337, xv Kalendas Julias, ut demonstravi in lib. 1 Observationum ecclesiasticarum ad Socratem et Sozonienum, cap. 1. Ex quo efficitur, Athanasium non tolo biennio exsulasse. In caput II. Απεσταλκέναι συνέβη. Recte in codice Savi - liano scribitur nestálat. Sed vox quæ sequitur delenda est; quippe que nec apud Athanasium nec apud Socratem legatur. Quare merito eam Sirmundus expunxit, *Exınlɛováčɛir. Rectius in editione Basiliensi, legitur έμπλεονάζειν. PAG. 70. Αστοὶ καὶ χωρητικοί. Alexandrini rusticanos homines xwpixov; vulgo appellabant, ut observavi in Adnotationibus ad Eusebium, pag. 130, ac fortasse ita scribendum est hoc loco. Nam vox patixoi non placet. Rustici enim dicuntur a Græcis χωρίται ex quo formari potest χωριτικός ut ex ναύς en lit vautixés, quod nautain significat. Theophanes in Chronico, pag. 159, loquens de electione Dioscori junioris episcopi Alexandr. ȧvexwpnoav inquit, τὰ πλήθη τῶν χωρικών. Ubi Anastasius Bibl. ructe interpretatur multitudine'n rusticorum. In caput III. Pac. 71. Kai ãµa çoiτār. Non dubito quin Theodoretus scripserit καὶ θαμὰ φοιτᾷν παρ' αὐτὸν ἐκεAɛɛto. Sic enim in lib. 1, cap. 21, ubi agit de Eusebio Nicomediensi: Καὶ θαμὰ παρὰ βασιλέως φοιτῶν, sic enim legitur in editione Basiliensi; quanquam commodius ibi scriberetur apk Sacıkéa. Nos igitur hoc loco editionem Sirnrundi secuti sumus. Κατιδὼν δὲ εύριπον. Rectius in codice Leonis Allatii scribitur εὐρίπιστον. Nau εύριπος adjective sumi non solet. Θείων Ευαγγελίων τὴν ἑρμηνείαν. Matthæi scilicet et Joannis, ut testatur Hieronymus in libro De scriptoribus ecclesiasticis ita scribens: Theodorus, Heraclea Thraciurum episcopus, elegantis apertique sermonis el magis historica intelligentiæ, edidit sub Constantio principe Commentarios in Hatthæum, et in Joannem, et in Apostolum, et in Psalterium. Paulo ante pro quos, in editione Basiliensi tŵv ¿àμwy legitur, quod magis probo. In capul JV. Τῷ τῆς ᾿Εκκλησίας επόμενες νόμῳ. Obscurum est, quam legem bic intelligat Theodoretus. An PATROL. GR. LXXXII, legem qua jubetur ut nonnisi utraque parte audita promatur sententia? De qua lege loquitur Athanasius in apol. 2 Adversus Arianos, pag. 799; an legem qua licebat episcopo Romano reum et accusatores Romam evocare. Sed prior expositio magis placet. Οι δὲ τὸ δρᾶμα ειδότες ὡς καί. Tres postrema voces desuntin codice Saviliano et in editione Basiliensi. Quocirca eas expunximus, præsertim cum verbum sidotes paulo post occurrat in hac periodo. Pag 72. "EĘ štη de Onpŵr. Recte hoc loco Theodoretus annos enumerat, quibus Gregorius, pulso Athanasio, Alexandrinam sedem tenuit. Ordinatus enim est Gregorius in concilio Antiocheno quod in encæniis celebratum est, Marcellino et Probino coss., anno Christi 341. Mortuus autem est aliquor mensibus post Serdicense concilium, ut testatur Athanasius in epistola ad Solitarios, id est anno Christi 347. Itaque Theodore: us recte hoc loco emendat errorem Socratis atque Sozomeni, qui Grcgorium paulo post ordinationem amotum esse tradunt. Sed quod addit Theodoretus illum ab Alexandrinis discerptum fuisse, vereor ne in hoc falsus sit, et Gregorium cum Georgio confuderit. Nam Gregorium sua morte obiisse testatur Athanasius in epist. ad Solitarios, iis verbis: Elta μsτà µñνάς που δεκὰ τελευτήσαντος Γρηγορίου, μεταπέμπε ται καὶ ᾿Αθανάσιον. "Hr éxeiroç ovrélsĘɛ. In editione Basiliensi scriptum inveni suvios, quod non displicet. In caput V. Ἀλλὰ τοῦτον τηνικαῦτα οὐκ είασεν. Corrigit hoc loco Theodoretus errorem Socratis ac Sozomeni, qui Paulum ante Serdicense concilium una cum Athanasio ad Constantem profugisse scribunt, et in Serdicensi demum synodo restitutum esse. Contra vero Theodoretus allirmat, Paulum tune cum Serdicensis synodus celebrata est, episcopatum Constantinopolitanum, nullo prohibente, obtinuisse, nec interfuisse Serdicensi concilio, sed a civibus suis prohibitum esse ne illuc se conferret. Certe ex epistola synodica Orientalium apud Serdicam episcoporum, aperte colligitur Paulum non interfuisse Serdicensi concilio. In caput VII. PAG. 73. Πεντήκοντα καὶ διακόσιοι. De numero episcoporum qui Serdicensi synodo interfuerunt, vide quæ notavi ad lib, 11 Hist. Socratis. In caput VIII. PAG. 74. Ndoor rúp vлobulórreç. Apud Athanasium in Apologetico secundo contra Arianos, ubi hæc synodica Serdicensis concilii refertur, scriptum est, νόθην γὰρ ὑποβάλλοντες διδασκαλίαν, etc. In Basiliensi quoque ed. legitur únoбáλλovTEÇ. Σάρδεων πόλιν. Secuti sumus hoc loco scriptu ram editionis Basiliensis, quæ pro Σáp: wv habet Explixnoiwv. In Athanasio, Zápowy legitur. Græci enim hanc urbem confundere solent, modo cum Sardinia insula, modo cum Sardibus Asiæ. Infra tamnen Basiliensis editio habet, Εἰς τὴν Σαρδέων mód:v, etc., accentu mutato.

col. 1547–1548page 2 of 28

PG 82:1547Ως καὶ τὰς ὑμετέρας ακοάς. καὶ ἴσως καὶ τὰς ὑμετέρας, ὡς καὶ τὰς ἡμετέρας ἀκοὰς, 75. Καὶ δι' αὐτὸς τὴν εἰς οὐρανοὺς Καὶ δι' ἑαυτοῦ τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον Οἱ περὶ Εὐσέβιον καὶ Μάριν καὶ Θεόδωρον. Εγραψαν δὲ καὶ εἰ ἀπὸ τῶν ἄλλων μερών. Εἰ καὶ τὰ μάλιστα. καὶ εἰ καὶ τὰ μάλιστα, Τούτοις καὶ εἰς πρόσωπον συστῆναι. 76. Ανέστη γοῦν συλλειτουργός. Αἰσχυνόμενοι γάρ. ησχύνοντο μὲν γὰρ ὁμολογεῖν ὁ δεδράκασι· διὰ δὲ τὸ μὴ δύνασθαι λοιπόν, "Αλλως τε λέγουσιν. "Αλλως τε ἃ λέγουσιν ὑπομνήματα ἔχειν κατ' αὐτοῦ, κατὰ μονομέρειαν συνέστηκε γεγενήσθαι. Καὶ διαψεύσασθαι. καὶ διηλέγχθαι 78. Καὶ τοὺς πάλαι κατηγορηθέντας. Βι καθερθέντας, Ἀπὸ δὲ πρεσβυτέρων. 79. Μακαρίου ἀπὸ Παλαιστίνης. Διὰ τὸ ἀπειλεῖν καὶ ἐντέλλεσθαι. καὶ ἐπαγγέλλεσθαι. Εἰ καὶ φοβηθέντες. εἰ καὶ φοβηθεὶς μὴ παρεγένετο. καθῃρῆσθαι αὐτὸν διὰ τὸ καὶ τοῦ

11. VALESHI NOTÆ Ως καὶ τὰς ὑμετέρας ακοάς. Αpud Athanasium hic locus ita legitur, καὶ ἴσως καὶ τὰς ὑμετέρας, etc., quemadmodum edidit Jacobus Siriundus. Epiphanius vero Scholasticus hunc locum sic legit, ὡς καὶ τὰς ἡμετέρας ἀκοὰς, etc. Sic enim vertit, Forsun etiam ad vos ipsos detractiones hujusmodi pervenerunt, quomodo etiam nostras aures ventilare conati sunt. Sed et codex Leonis Allatij scriptum habet, w; zal tàs fµetépz;. Mihi quidem hæc scriptura valde placet. Vetus tamen interpres apud Hilarium in fragmentis libri de Synodis, particulam e expungit, retenta in reliquis vulg. lect. PAG. 75. Καὶ δι' αὐτὸς τὴν εἰς οὐρανοὺς arodor. Apud Athanasium in secundo Apologetico scribitur, Καὶ δι' ἑαυτοῦ τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον nāsiv tui deduxis. Id est, Qui aditum nobis omnibus in cœlum ascensione sua reseravit. Nostri tamen codices nihil mutant: et Hilarius atque Epiphanius Scholasticus vulgatam lectionem tuentur. Sic enim vertit Hilarius: Est enim gubernator Ecclesiarum Dominus, qui pro Ecclesiis et pro omnibus nobis mortem sustinuit, et propter eas Ec. clesias, ascensum in cælos omnibus nobis tribuit. Epiphanius vero ita interpretatus est: Et per eas ascensum ad cœlos nobis omnibus condonarit. Οἱ περὶ Εὐσέβιον καὶ Μάριν καὶ Θεόδωρον. Apud Athanasium in secundo Apologetico contra Arianos hic locus longe aliter legitur. Unius enim Eusebii sit mentio, qui litteras contra Athanasium misit ad Julium episcopum urbis Romæ. Reliquorum autem episcoporum nomina non babentur. Quam Jectionem confirmat Hilarius in fragmentis: ubi Menophanti et Stephani episcoporum nomina omittuntur, optime_meo quidem judicio. Etenim hæc epistola quam Eusebius Nicomediensis ad Julium scripsit, missa est aliquot annis ante Antiochense concilium quod in encæniis celebratum est, ut ostendimus in lib. 1 Observationum ecclesiasticarum. Atqui eo tempore Stephanus nondum Antiochensem episcopatum regebat; sed Flaccillus, qui Antiochensi synodo interfuit, ut docet epistola Julii pape ad episcopos qui Antiochiæ congregati fuerant. Male ergo Theodoretus,. sive quis alius Menophanti ac Stephani nomina hic apposuit. Plures quidem fuisse fateor qui una cum Eusebio litteras scripserunt ad Julium papam adversus Athanasium. Id enim manifeste testatur Julius ipse in epistola ad Orientales, quam refert Athanasius, pag. 745. Verum ex corum numero non fuisse Stephanum, pro certo habeo. Εγραψαν δὲ καὶ εἰ ἀπὸ τῶν ἄλλων μερών. Intelligunt Patres Serdicenses epistolam synodi cam episcoporum Ægypti, scriptam ad Julium et ad onines episcopos Ecclesiæ catholicæ, quam primo loco refert Athanasius in secundo Apologetico contra Arianos; et cujus mentionem facit Julins in ep. ad Orientales apud Athanasium, p. 745. Εἰ καὶ τὰ μάλιστα. Αpud Athanasium scribitur καὶ εἰ καὶ τὰ μάλιστα, eic. Mallem tamen scribere si xal ôì tà páliota, elc., ut legit Camerarius. Τούτοις καὶ εἰς πρόσωπον συστῆναι. Hilarius vertit Qui enim habent fiduciam probare ea quæ absentes dicunt, hoc præsentes parati sunt convincere. Alque ita fere reliqui interpretes, uno excepto Camerario, qui vocein toútor; non in neutro accepit, sed de reis ipsis intellexit. Sic enim vertit: Qui enim se qua dixere de aliis, probaturos esse confidunt, nein faciem quidem illos accusare meluunt, PAG. 76. Ανέστη γοῦν συλλειτουργός. Pessime hunc locum verterunt interpretes, Epiphanius scilicet, Camerarius et Christophorsonus, qui putatunt Theodulum episcopum comparuisse in Serdicensi concilio. Atqui Theodulus hoc loco diserte axapiers appellatur, id est beate memoriæ. Quod nonnisi de mortuis dici solet, ut cuncti sciurt. Recte igitur Hilarius hunc locum ita verait: Decessit enim coepiscopus noster beatissimus Theodulus, fugiens ipsorum infestationem. De hoc Theodulo Trajanopolis in Thracia episcopo vide Athanasium in epistola ad Solitarios, pag. 821; et in Apologetico quem de fuga sua conscripsit. Ex quibus tamen locis colligi videtur, Theodulum hunc adhuc superstitem fuisse post concilium Serdicense. Quod si ita est, tum hoc loco avtorn vertendum erit, recessit, vel sedem suam reliquit. Porro in vulg. ed. Athanasii hoc verbum desideratur. Αἰσχυνόμενοι γάρ. Apud Athanasium hic locus ita legitur ησχύνοντο μὲν γὰρ ὁμολογεῖν ὁ δεδράκασι· διὰ δὲ τὸ μὴ δύνασθαι λοιπόν, etc. Vulgatam tamen Scripturam tuetur Hilarius et Epiphanius Scholasticus. Quanquam Hilarius verbum quoloyɛiv, quod apud Athanasium legitur, in sua quoque versione agnoscit. Sic enim habet: Hæc igitur considerantes, in angusto se teneri pervidebant: erubescentes quidem confiteri ea quæ commiserant, eo quod de cætero non possent ea diutius occultare. Pag. 77. Kal àñodvpoµkrwr. Post hæc verba duæ voces deerant in vulgatis editionibus, quas suppleri ex mss. codicibus Savilii et Allatii, et ex Athanasio in Apologetico secundo contra Arianos. "Αλλως τε λέγουσιν. llic locus aliter legitur spurl Athanasium, hoc modo, "Αλλως τε ἃ λέγουσιν ὑπομνήματα ἔχειν κατ' αὐτοῦ, κατὰ μονομέρειαν συνέστηκε γεγενήσθαι. Quomodo edidit Jacobus Sirmundus. Nec dubium est quin hæc scriptura vulgatæ lectioni anteponenda sit. Certe Ilifarius legit ovvéstņus, ut ex versione ejus apparet. Καὶ διαψεύσασθαι. Apud Athanasium et in editione Jacobi Sirmondi legitur, καὶ διηλέγχθαι absque ullo sensu. Itaque malim legere, xai &:- EYE, etc. Emendationem nostram confirmat Hilarius in Frag., qui hunc locum ita vertit: Namet inse totius malitiæ Ischyrus commentator, exnssisse Athanasium quemdam de divinis Scripturis librum dicebat; ac de hoc convictus confiteri cœpit, etc. PAG. 78. Καὶ τοὺς πάλαι κατηγορηθέντας. Βιclius apud Athanasium legitur καθερθέντας, quomodo etiam scriptum habet codex Savilii. Atque ita legit Hilarius, nt ex ipsius versione apparet. Ἀπὸ δὲ πρεσβυτέρων. Hunc locum inale, un fallor, acceperunt interpretes. Non enim simpliciter dicunt sancti Patres, Arianos promovisse quosdam presbyteros ad episcopatum (Non enim grave id crimen fuisset); sed objiciunt Arianis quod multos, cum diaconos, tum presbyteros qui legitime depositi fuerant, non solum in communionem susceperint, sed etiam ad altiorem vexerint gradum, áæð Tрε0бutépwv. Igitur sunt depositi ex ordine presbyterii: quemadmodum & triox6wv, sunt episcop depositi, ut legitur apud Palladium in Vita Joannis Chrysostomi. PAG. 79. Μακαρίου ἀπὸ Παλαιστίνης. Ita legitur in cunctis exemplaribus et apud ipsum Athanasium. Scribenduin tamen estàpelov, ut legitur apud Hilarium in Fragmentis. Sic enim Athanasius alibi eum vocat. Et inter episcopos qui Serdiceusi concilio subscripserunt, recensetur Arius a Palestina, et Asterius ab Arabia. Διὰ τὸ ἀπειλεῖν καὶ ἐντέλλεσθαι. Apud Athanasium legitur καὶ ἐπαγγέλλεσθαι. Quae si vera lectio est, necessario dicendum erit transposita esse vocabula, et verbum tray))soba priore loco reponendum. Vulgatam tamen lectionem interpretari commode possumus de mandatis imperatoris Constantii, quæ dederat diversis judicibus adversus eos qui ab Orientalium consortio recessissent. PAG. 80. Εἰ καὶ φοβηθέντες. Rectius apud Allanasium scribitur εἰ καὶ φοβηθεὶς μὴ παρεγένετο. El paulo post καθῃρῆσθαι αὐτὸν διὰ τὸ καὶ τοῦ TOV, etc. Hæc enim de Georgio solo dicuntur, qui sibi metuens domi remanserat, nec una cum reliquis Orientis episcopis ad concilium venerat. Certe quæ sequuntur, aperte significant solum hic Georgium Laodicenum intelligi. Hic enim, dum esset

col. 1549–1550page 3 of 28

PG 82:1549Ομοφωνίαν διασώζεσθαι. Η θεία πρόνοια καθωσιωμένους ὑμᾶς καὶ εὐθυμοῦντας διαφυλάττοι, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί. όπερ ὄσπερ. “Ο ἐστι λόγος πνεῦμα οὐκ ἔχων. μηδὲ εἶναι δύνασθαι ο ἐστι λόγος, πνεῦμα οὐκ ἔχων. Οὐ πάντοτε γὰρ εἶναι. ὅτι ὁ πάντοτε ῶν, ἀρχὴν οὐχ ἔχει Λόγος. ᾿Αληθῆ δὲ Υἱὸν παραδιδόαμεν. Διαφέρει δὲ τῇ κοινῇ κτίσει. 85. Δύο δὴ οὖν τῶν εἰς τὴν σαρδικήν. Σαλιανὸς δὲ τούτῳ. "Οτι γεννητές ἐστιν ἅμα καὶ ἀγέννητος. γεννητός ἐστιν ἅμα καὶ γενητὸς, γεννητὸς εἰ γενητός, ἀγέννητος εἰ ἀγές ὅτι οὗτος εἷς τῶν γεγενημένων ἐστί. Ο τῶν ὠδίνων κοινωνές. 84. Τὰ κατὰ τῶν ἀρίστων παρανόμως. τὰ κατὰ τῶν ἀστῶν. 85. Τοὺς παρανόμους δικαστὰς ἔσεσθαι.

IN THEODOR. HIST. ECCL. LIB. II. presbyter, ab Alexandro Alexandriæ episcopo depositus fuerat, ut testatur Athanasius, tum in Apologetico ad Constantium, tum in libro De synodis Arimini et Seleucia. Sed et Hilarius in Fragmentis, hunc locum non aliter legit atque accepit quam Athanasius. Ομοφωνίαν διασώζεσθαι. In his verbis clauditur epistola synodica concilii Serdicensis, tum apud Athanasium in secundo Apologetico contra Arianos, tuin apud Hilarium in Fragmentis. Et post hæc verba additur solemnis salutatio in hunc modum. Η θεία πρόνοια καθωσιωμένους ὑμᾶς καὶ εὐθυμοῦντας διαφυλάττοι, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί. Apud Hilarium vero hæc adduntur: Optamus, fratres, vos in Domino bene valere. Cætera quæ sequuntur apnd Theodoretum de expositione fidei. spuria sunt et adulterina, ut docet certissimus auctor Athanasius in epistola synodica ad Antiochenses, pag. 576 editionis Parisiensis. Ubi hæc adjecta fuisse dicit a quibusdam, absque consensu episcoporum qui concilio interfuerant. Quibus reliqui episcopi acriter restiterunt, proclamantes contentos se esse Nicæna fide, nec quidquam ei ulterius addendum ne fides a sanctis Patribus edita, imperfecta esse videretur, neve aditus daretur malis hominibus novas subinde fidei formulas procudendi. Ac profecto satis mirari non possum, Theodoretumi istud ignorasse, aut si scivit, id dissimulasse. Quorum neutrum in Theodoreto excusari potest. cum absit a mss. codicibus, nec habeatur in editione Basiliensi, nec in versione Epiphanii Scholastici, merito eam expunxi, licet Sirmundus eam retinuerit, et pro όπερ emendaverit ὄσπερ. “Ο ἐστι λόγος πνεῦμα οὐκ ἔχων. In editione Basiliensi dua postremæ voces parenthesi includuntur, nec habentur in versione Epiphanii Scholastici. Ego vero etiam priores libenter expungequippe quæ sensum hujus loci conturbant. Quod si quis eas retinere voluerit, locus interpungendus erit hoc modo: μηδὲ εἶναι δύνασθαι ο ἐστι λόγος, πνεῦμα οὐκ ἔχων. Ιd est, nec verbum posse esse sine spiritu. rem, Οὐ πάντοτε γὰρ εἶναι. Hoc loco verba transposita esse jampridem animadverti. Igitur ante hæc verba, collocanda est periodus quæ sequitur, hoe modo, ὅτι ὁ πάντοτε ῶν, ἀρχὴν οὐχ ἔχει Λόγος. Ita plana sunt omnia. ᾿Αληθῆ δὲ Υἱὸν παραδιδόαμεν. Duæ priores voces desunt in ms. codice Savilii et in ed. Bas. Διαφέρει δὲ τῇ κοινῇ κτίσει. In codice Leonis Allatii xatv xelost, optime meo quidem judicio. Sic enim Apostolus vocal resurrectionem. Aiunt igitur sancti Patres Christum vocari primogenitum juxta humanitatem. Licet autem sit primogenitus hominum, præstantiorem tamen esse reliquis hominibus ob resurrectionis gloriam. PAG. 85. Δύο δὴ οὖν τῶν εἰς τὴν σαρδικήν. Vincentium Capuæ, et Eufratain Coloniæ Agrippinæ episcopos intelligit qui a synodo Serdicensi ad Constantium per id temporis Antiochiæ degen. tem missi sunt, petituri ab illo ut episcopos synodali sententia restitutos, ad sedes suas redire pateretur, ut docet Athanasius in epistola ad Solitarios, pag. 822, ubi etiam narrat scenam illam meretricis a Stephano conducta et in episcopi dormientis cubiculum introductæ. De qua Theodoretus in sequenti capite. Σαλιανὸς δὲ τούτῳ. Saliam verti, potius quam Salianum. Nam Salianus non est nomen Romanum. Salia vero vir fuit eo tempore celeberrimus, qui el consul fuit in Occidente anno sequente, qui fuit annus Christi 348; synodus autem Serdicensis celebrata est anno Christi 347. Hujus Salia, mentio At, tum in fastis consularibus, tum apud Pruden - tium, qui se eo consule in lucem editum esse testatur. Fuit enim consul in Occidente, ut jam dixi. Hunc ergo Saliam hic a Theodoreto designari existimo, quia Constante Augusto missus est ad Constantium anno Christi 347. Unde cum rediisset. ob confectam legationem consulatum accepit. Fuit et alter Salia comes thesauroram sub Valente Augusto, ut scribit Marcellinus in lib. xxix. "Οτι γεννητές ἐστιν ἅμα καὶ ἀγέννητος. Hic locus corruptissimus est, nec ullum ex eo commodum sensum elicere potuerunt interpretes. Ego vero levissima mutatione eum ita restituendum esse existimo, γεννητός ἐστιν ἅμα καὶ γενητὸς, hæc enim erat hæresis Arianorum, qui Filium Dei simul genitum et factum esse dicebant; et iis duobus vocabulis quæ unica littera inter se discrepant γεννητὸς εἰ γενητός, imperitis hominibus illudebant. Hos igitur damnant sanctissimi Patres, seu potius ii qui appendicem istam composuerunt. Quantum porro discriminis sit inter ista duo vocabula, nemo est qui non videat. Idem dicenduni est de duobus illis vocabulis ἀγέννητος εἰ ἀγές vntos. Nicetas in Thesauro orthodoxæ fidei, lib. 11, cap. 34, hanc differentiam notat his verbis: Sciendum enim est quod ¿yévýtov, si per unicum v scribatur, id significat, quod nec creatum nec faclum est: ȧyévrtov vero per duplex v, id signiflcat, quod genitum non est. Jam priore significato, essentia differt ab essentia: alia enim essentia est increata seu ¿yévítos per unicum v, aliaque item Yevnth seu creata. Posteriore vero significato essentia nihil quidquam ab essentia differt. Omnis enim animantium speciei prima hypostasis ¿yévontos, hoc est ingenita, non autem àyévηtos, hoc est increata fuit, etc. Jam si priorem significationem sequaris, tres illæ divinæ hypostases inter se conveniunt. Nam consubstantiales et increatæ sunt posteriorem vero si sequaris, haudquaquamn conveniunt. Solus enim later ingenitus est, › etc. Idem longe ante Nicetam notarat Epiphanius in hæresi Origenistarum cap. 8, ubi reprehendit Origenem qui in Præfatione commentariorum in Psalmos, Filium Dei appellarat yevnòv Bɛóv. Ac nonnul-editi. Potest tamen extendi etiam ad fratres non los quidem Origenem excusantes contendisse scribit, idens esse Yovrtov el yεuntov. Contra vero affirmat Epiphanius hæc duo longe inter se differre. Povyt¿v enim esse id quod factum est et creatum. PAG. 81. Outwę Eavrovs. Codex Leonis Allatii bic una voce auctior est, hoc modo aŭtw; yàp avcoù; voelv, etc. Sequentia vero non dubito quin sic emendandla sint ὅτι οὗτος εἷς τῶν γεγενημένων ἐστί. Id est sic, enim se intelligere profilentur genitum, quia ille sit unus ex iis quæ facta sunt. Emendationem nostram confirmat Epiphanius loco citato. Téreoir šyɛɩ. Primam vocem addiderunt typo - graphi Genevienses ex libro Christophorsoni. Sed Ο τῶν ὠδίνων κοινωνές. Interpretes collegarn et curarum participem iis verbis significari ekistimarunt. Ego vero fratrem potius intelligi crediderim. Atque ita cepit Camerarius qui sic vertit: Pollicetur facturum se omnia quæ vellet socius do. lorifici partus suus. Quæ interpretatio barbara quidem est et indigna Camerario, viro Latini serinonis peritissimo: sensum tamen Theodoreti recte exprimit. Proprie quidem xocvwvd; twv wolvwv. Fratres geminos significal, qui eodem partu sunt geminos, qui ex codem utero sunt editi. In caput IX. PAG. 84. Τὰ κατὰ τῶν ἀρίστων παρανόμως. Hunc locum restitui ex manuscripto codice Henrici Savilii, in quo legitur τὰ κατὰ τῶν ἀστῶν. Optime, meo quidem judicio. Vox àplotwy ex superiore linea perperam repetita est, nec sensum ullum habet. In altero codice regio ex quo variantes lectiones Stephanus exscripsit, twv el tŵV legitur corrupte. PAG. 85. Τοὺς παρανόμους δικαστὰς ἔσεσθαι. Ilunc locum emendavi ex mss. codicibus Savilii et

col. 1551–1552page 4 of 28

PG 82:1551Κομισθῆναι αὐτοῦ τὴν κεφαλήν. τοὺς τῆς παρανομίας δικαστὰς ἔσεσθαι προσδοκώντας. αὐτοὺς δικαστὰς ἔσεσθαι, δικαστὰς ἔσεσθαι. Καὶ ἅπαξ καὶ δις. ἅπαξ, καὶ μέντοι καὶ δὶς καὶ τρίς. 87. Σεβαστιανὸν ἐξέπεμψε στρατηγόν. Τοὺς δὲ λαοὺς ὑπακούειν. πῦρ ἀνάψας, αἱ εἶναι καὶ ἄρτοι. Θαπτομέναις ὑμῖν. Σύνοδον συνεγείραι. συν Καθέκαστον ἐν Τύρῳ. ἐν Τύρῳ γεγενημένῃ καθαιρέσει καθέκαστον συνθέ 93. Τὸν καιρὸν διαπαίζει. Οὐ κρίναντες κατεδίκασαν. οὐ κρίναντες κατέκριναν. Καὶ ἐν τῇ συνόδῳ κατεψηφίσαντο. ἐν ᾗ συνεψηφίσαντο. Κατεψηφίσαντο αλόγως. Ἐν τῇ συνόδῳ τῇ κατὰ Νίκαιαν. εὐνοῦχος εἶπεν. ἀπεδείχθη Πέντε μόνοι ἔκριναν.

'H xoraσrpo. Camerarius vertit, ultimum actum; Sirmundus vero, catastrophen. Κομισθῆναι αὐτοῦ τὴν κεφαλήν. Magis placet scriptura codicis Allatii, quam Basiliensis quoque editio confirmat. In iis enim legitur xoµ:oðñval ol tǹv xɛqxàf¡v. II. VALESII NOTÆ Allatii hoc modo, τοὺς τῆς παρανομίας δικαστὰς ἔσεσθαι προσδοκώντας. Atque ita etiam edidit Jacobus Sirmundus. Sed locum male interpretatus est hoc modo, Improbos appellans eos qui se impietatis judices futuros confidebant. Atqui Enfratas et Vincentius nequaquam se judices fore sperabant. Quomodo enim judices esse possent, qui accusatorum partes acturi erant? Vertendum itaque erat: Injustos appellans eos, qui iniquitatis istius judices atque ultores brevi se habituros sperabant. Neque enim Theodoretus dixit αὐτοὺς δικαστὰς ἔσεσθαι, sad simpliciter δικαστὰς ἔσεσθαι. In caput X. PAG. 86. Aɛortioç. Hunc Leontium inter Arianos antistites semper numerat Athanasius, el ámóxonov, id est castratum, appellat. Ejus tamen e'ogium exstat in Chronico Alexandrino, consulatu Sergii et Nigriniani, qui fuit annus Christi 350. Quod quidem Chronicum nescio cur Raderus Alexandrinum vocaverit. Ego certe Antiochenum vocare mallem. Etenim auctor illius Chronici diligentissimus est in rebus Antiochensium commemorandis, et mensibus eorum perpetuo utitur, ut olin notavi in epistola ad Jacobum Usserium. Καὶ ἅπαξ καὶ δις. In codice Savilii et in editione Basiliensi, verba transposita sunt hoc modo, Kal ἅπαξ, καὶ μέντοι καὶ δὶς καὶ τρίς. In caput XIII. PAG. 87. Σεβαστιανὸν ἐξέπεμψε στρατηγόν. Male Sirmundus magistrum militum interpretatus est. Neque enim Sebastianus magister militum erat, sed dux Ægypti, ut jampridem notavi ad lib. xxm Ammiani Marcellini. Cæterum falli quoque mihi videtur Theodoretus, qui eum ducem seu expan Játŋy, cujus mentionem facit Athanasius in loco infra citato, existimaverit esse Sebastianum. Non enim Sebastianum, sed Syrianum ducem intelligit Athanasius, ut ipsemet testatur in epistola ad Solitarios, ubi hæc distinctius enarrat. Ernoaç rovç orgacióraç ovrerrvç. Epiphanius Scholasticus hunc locum ita vertit, Statuens niilites sibimet cohærentes, ut nullus posset egrediensium ab ecclesia eorum manus evadere. Atque ita quoque Sirmundus interpretatus est, Densos circum milites locans, etc. Christophorsonus vero verbum ouvayyu; non de militibus inter se densius junctis intellexit, sed de iisdem quamproxime juxta ecclesiam collocatis. PAC. 88. Arɛlḥórtɛç Elinvoar. Erat tune Athanasius sedens in cathedra, ut ipsemet supra testatus est. Erant autem cathedræ episcoporum super absidam collocatæ, quæ gradus habebat, ut dixi in Annotationibus Eusebianis. Τοὺς δὲ λαοὺς ὑπακούειν. Scribendum puto únnxɛiv, id est, ut populus succineret clausulanı psalmi. Ita certe legisse videtur Epiphanius ScholaSticus qui bune locum ita vertit: Præcepi ut diaconus psalmum legeret, et populi responderent: Quoniam in sæculum misericordia ejus. Id Græci proprie dicebant mŋzɛly sic Basilius in epistola 65, ad clericos Neocæsarienseg. In caput XIV. Пupar arayaç. In mss. codicibus Savilii et AIlutii et in editione Basiliensi legitur πῦρ ἀνάψας, levi discrimine. Pag. 89. Kal áprayal. Apud Athanasium in Apologetico, pag. 701, legitur xxl &prot. Et locus disLinguitur loc modo, ópyavwv xal xypwv práľovo αἱ εἶναι καὶ ἄρτοι. PAG. 90. Θαπτομέναις ὑμῖν. In manuscripto Savilii et in editione Basiliensi legitur CantoμévOLS, quæ scriptura non displicet, dummodo legamus huly. Nam si Siv legeris, vulgata lectio retinenda erit, cum epistola scripta sit ad Virgines. Porro hæc Athanasii epistola hodie, quod sciam, non exstal. In caput XV. Σύνοδον συνεγείραι. Melius scriberetur συν ayeipat, quemadmodum edidit Jacobus Sirmundus. Vulgata tamen lectio minime rejicienda est, contra consensum omnium librorum. Καθέκαστον ἐν Τύρῳ. Primam vocem in cditione sua expunxit Jacobus Sirmundus, satis audacter, cum in omnibus nostris exemplaribus habeatur. Ego vero hanc vocem non expungendam omnino sed transponendam duntaxat existimo, hoc modo, ἐν Τύρῳ γεγενημένῃ καθαιρέσει καθέκαστον συνθέ Goat. Quam lectionem in versione mea sum secutus. In caput XVI. PAG. 92. Aidloros Albepiov. Dialogum verterunt interpretes. Sed magis probo versionem Joachimi camerarii, qui vertit, Colloquium Liberii Rom. episcopi et Constantii imp. In vetusto codice bibliotheca Thuanæ, inscribitur Disputatio imp. Constantii et Liberii Rom. pontificis. Verum si proprie loqui velimus, nec dialogus, nec colloquium, nec disputatio Liberii cum Constantio vocari debet, sed potius Interrogatio Liberii episcopi Rom. facta in consistorio, sive Acta habitu in consistorio, præsente Constantio Aug. Imperator Constantius dixit, etc. Hæc enim erat forma Actorum in consistorio, ut videre est in codice Theodosiano, titulo De his quæ administrantibus vendita sunt. Et in titulo De fide testium et instrumentorum, citatur pars Actorum habitorum apud imp. Julianum Aug. Mamertino el Nevitta coss, Kalendas Apriles CP. in consistorio, astante Jovio viro clarissimo quæstore, Anatolio magis:ro ofliciorum, Felice com. sacrarum largitionum, etc., imper tor Julianus Aug. dixit, etc. PAG. 93. Τὸν καιρὸν διαπαίζει. Εpiphanius Scho lasticus vertit, Sed ille, sicut ab initio, tempus eludit. In manuscripto codice Thuano quem supra citavi, legitur inludit. Eodem fere modo vertit Camerarius. Sed ipse a primis temporibus omnes illudit. Οὐ κρίναντες κατεδίκασαν. Longe elegantior mihi videtur scriptura quam in duobus codicibus Savilii et Allatii, et in editione Basiliensi reperi, οὐ κρίναντες κατέκριναν. Καὶ ἐν τῇ συνόδῳ κατεψηφίσαντο. In codice Leonis Allatii scriptum est ἐν ᾗ συνεψηφίσαντο. Quod magis placet. Κατεψηφίσαντο αλόγως. Postrema vos deest in codice Allatii, nec habetur in versione Epiphianii Scholastici. Ἐν τῇ συνόδῳ τῇ κατὰ Νίκαιαν. Nescio quid sibi voluerit hic Eunuchus. Certum est enim Aihanasium in concilio Nicæno pro fide catholica acriter decertasse, nec a Nicæuis Patribus alienum a fide catholica declaratum esse. Sed stul.us stulta loqnitur. Ac fortasse adverbium åλóywę ad hanc periodum referri debet hoc modo: '; εὐνοῦχος εἶπεν. Verbum autem ἀπεδείχθη significat apparuisse seu visum esse. Πέντε μόνοι ἔκριναν. in codice Leonis Allati scribitur expivav: quemadmodum edidit Jacobus Sirmundus. Sed hic quæri merito potest, quomoda verum sit quod ait Liberius, quinque solos episcopos condemnasse Athanasium in synodo Tyri, cum in ca synodo quam plurimi fuerint episcopi. Huic objectioni ita respondendum videtur. Quinque episcopi missi sunt in Mareotem a synodo Tyri, ut in re præsenti cognoscerent de sacro poculo quod ab Athanasio fractum fuisse dicebatur, et de aliis criminibus quæ illi fuerant objecta. Hi quinque episcopi cum in Mareotem venissent, falsa illic acta

col. 1553–1554page 5 of 28

PG 82:1553Των συμπλευσάντων αὐτῷ. αὐτῷ πέντε μόνοι ἐπικριθέντων συμπλεῦσαι αὐτῷ. Ἀπὸ τούτων τῶν ἀποσταλέντων. Οἱ ἐν τῇ συνόδῳ βιβλία. Η τοῖς νῦν τούτων καταψηφισαμένοις. Συλλογισάμενος τὸν βασιλέα. συλαγωγησάμενος τὸν βασιλέα. συλλογίζεσθαί τινα 8: Τῷ τῆς ἀπολογίας δικαίῳ συλλογισθείς. Καταδικάζεις ἄνθρωπον. προχειρίσαι. Καὶ ὁ ἀντιποιούμενος αὐτῶν. Εἰσφέροντος τῷ ἀνθρώπῳ. εἰσφέρων πρὸς τὸν ἄνθρωπον. Κατὰ Μαγέντιον. κατὰ Μαγνεντίου καὶ Σιλβανοῦ Χαραχθῆναι δοκιμασθῇ. ταραχθῆναι. Η ἐννοῆσαι. γράψας, Πεντακοσίους ὁλοκοτίνους. ὁλοκοττίνους. πεν ὁλοκοτίνους χρυσίνους, 545. Διετάξαμεν τοῖς διοικηταῖς καὶ ἀπαιτοῦσιν εἰς και νένα κατὰ ὁλοκοτίνιν τὸ μιλιαρίσιον. Γενοῦ Χριστιανός. Τῶν ἐν τέλει καὶ ἀξιώμασιν. καὶ ἀξιωματικῶν. αξιωματικοὶ 98. Ατοπον ἐνομίσαμεν. ενομίσα 100. Ἀλλὰ μὴν ἐκεῖνο ὁ ἀπηγγέλμεθα. άπηγγέλμεθα επηγγέλμεθα. 102. Αδελφοῖς τοῖς ἐν Ιλλυρικῷ καθε Τὴν ἁγίαν πίστιν ὑμῶν. Ταύτην ὑμᾶς κατέχειν. ὑμᾶς, τὴν ἁγίαν πίστιν ἡμῶν. πίστιν ἡμῶν

IN THEODOR. HIST. ECCL. LIB. II. conscripserunt. Quæ cum postea retulissent ad synodum, ex illorum fide statim damnatus est Athamasius. Recte ergo hi quinque soli Athanasium damnasse dicuntur, cum ex eorum falsa relatione damnatus fuerit Athanasius. Των συμπλευσάντων αὐτῷ. Vox αὐτῷ deest in codice Leonis Allatii, et videtur omnino expungenda. Neque enim hi quinque episcopi una cum Athanasio navigarunt in Mareotem; imo queritur passim Athanasius, quod quæstio illa in Mareote habita sit ipso absente. În mis. codice Henrici Savilii totus hic locus ita legitur πέντε μόνοι ἐπικριθέντων συμπλεῦσαι αὐτῷ. Ἀπὸ τούτων τῶν ἀποσταλέντων. Joachimus Camerarius hune locum ita vertit: Ab hisce missis hujus rei causa, Serdica suffragia collecta sunt. Sirmundus vero ita exposuit: Ab hisce apud Serdicam hac de re sententia exquirebatur. Christophorsonus autem sic interpretatus est: quibus ad eam rem missis, in concilio Sardicensi sententia de hac controversia lata est. Quæ quidem interpretatio duabus aliis longe anteponenda est. Sed quis non miretur, tres viros doctissimos non animadvertisse vitium líujus loci, nec vidisse pro ånd taútwy scribendum esse xati toútwy. Id est contra hos quinque qui missi fuerant a synodo Tyri in Mareotem, sententia lata est in synodo Serdicensi. Nihil certius hac emendatione, quam confirmat epistola synodica ejusdem concilii; in qua tamen nulla fit mentio Maris Chaleedonensis episcopi, quod satis miror. Οἱ ἐν τῇ συνόδῳ βιβλία. Ιntelligit libellum atisfactionis quem Ursacius et Valens Julio obtulerunt, orantes ut in communionem reciperentur. Cave autem intelligas libellum hunc oblatum esse in synodo Serdicensi. Oblatus est enim Romæ Julio papæ, ut docet Athanasius in secundo Apologetico contra Arianos, Hilarius in Fragmentis et Socrates atque Sozomenus, biennio post synodum Serdicensem, id est anno Christi 349. Quare synodi nomine bic intelligenda est synodus Romana. Η τοῖς νῦν τούτων καταψηφισαμένοις. Serdieenses Patres intelligit, a quibus Ursacius et Valens ac Theodorus fuerant condemnati, ut discimus ex epistola synodica concilii Serdicensis. Sane illud notandum est, ex quinque episcopis quos supra commemoravit Liberius, tres tantum illos quos dixi, in Serdicensi concilio fuisse damnatos. De Theognio autem et Mari nihil dicitur in epistola synodica ideo fortasse quod minus noxii essent quam reliqui tres; et quia Theognius jam ex vivis excesserat. Συλλογισάμενος τὸν βασιλέα. Jam pridem bunc locum sic emendandum esse conjeceram, '05 συλαγωγησάμενος τὸν βασιλέα. Neque enim Graece dici posse existimo συλλογίζεσθαί τινα pro superare aliquem disputando; ovlaywyɛiv vero optime dicitur. Sic enim apostolus Paulus dixit: Mh is úµā; oulaywrhon. Ne quis vos decipiat. Ferri tamen potest vulgata lectio. Sic enim loquitur Theodoretus in Philotheo, cap. 8: Τῷ τῆς ἀπολογίας δικαίῳ συλλογισθείς. Καταδικάζεις ἄνθρωπον. Magis placet scriptura codicis Allatiani xatadixáte. Paulo post ex eodem codice emendavi πpoxwoñcat, ubi antea legebatur προχειρίσαι. Quam emendationen confrmat alter ex codicibus regiis. Καὶ ὁ ἀντιποιούμενος αὐτῶν. Camerarius vertit et defensores eorum. Id est, tam rei quam accusatorum patroni ac suffragatores. Εἰσφέροντος τῷ ἀνθρώπῳ. In manuscripto codice Henrici Savilii, et in editione Basiliensi legitur, εἰσφέρων πρὸς τὸν ἄνθρωπον. Κατὰ Μαγέντιον. Mallem scribere κατὰ Μαγνεν τίου καὶ Σιλβανοῦ Χαραχθῆναι δοκιμασθῇ. In codice Leonis Allatii seribitur ταραχθῆναι. Quod magis placet. Η ἐννοῆσαι. Melius in codice Leonis Allalii scribitur ¿vvóŋoat, qui est aoristus passivi imperativi. In eodem codice legitur, xal el Bouls: ÚRLγράψας, etc. Πεντακοσίους ὁλοκοτίνους. In editione Basiliensi legitur ὁλοκοττίνους. In codice Leonis Allalii, πενtaxósia ódoxótiva, quod nomen Græcumne sit, an barbarum, plane ignoro. Neque enum alibi legere memini. Assentior tamen Epiphanio qui, solidos vertit. “Okoç enim quod præcidit in hujus nominis compositione, solidum significat. Jacobus Sirmundus pro ὁλοκοτίνους edidit χρυσίνους, quod nescio undenam hauserit. Vocem 6oxótiva reperi tandem apud Theophanem in gestis Leonis Isauri, pag. 545. Διετάξαμεν τοῖς διοικηταῖς καὶ ἀπαιτοῦσιν εἰς και νένα κατὰ ὁλοκοτίνιν τὸ μιλιαρίσιον. Anastasius verlit: Per singulos aureos nummum argenteum unum. Γενοῦ Χριστιανός. Eusebius praepositus cubiculi erat Arianus, ut cuncti sciunt. Catholici vero Arianos non habebant pro Christianis, ut docet Athanasius in epistola ad Solitarios pag. 829, 831 et 836. Idem docet Hieronymus in dialogo adversus Luciferianos in principio dialogi. In caput XVII. Τῶν ἐν τέλει καὶ ἀξιώμασιν. Melius in codice Allatii ac Savilii et in editione Basiliensi legitur καὶ ἀξιωματικῶν. Sunt autem αξιωματικοὶ honorati, ut notavi ad lib. 14 Ammiani Marcellini. In caput XIX. Pag. 97. "Ex te rñs. Exstat hæc epistola synodica apud Socratem in lib. II. Historiæ, cap. 37, ubi vide si placet quæ notavi. PAG. 98. Ατοπον ἐνομίσαμεν. Verbum ενομίσα - Ev deest in codice Leonis Allatii et in editione Basiliensi, nec habetur apud Athanasium et Socratem, ut illic notavi. In caput XX. PAG, 100. Ἀλλὰ μὴν ἐκεῖνο ὁ ἀπηγγέλμεθα. Τolus bic locus longe aliter legitur apud Socratem in lib II, Historiæ, cap. 37. Sed et universæ epistolæ interpretatio multum discrepat ab hac versione Theodoreti. Socratis versionem in excerptis seu collectaneis suis posuit Theodorus lector, eo quod elegantior esset ac planior altera illa Theodoreti versione. Cæterum Socratis interpretatio habetur etiam apud Athanasium ad calcem libri De synodis Arimini et Seleucia, Pro verbo άπηγγέλμεθα codex Savilii habet επηγγέλμεθα. In caput XXII. PAG. 102. Αδελφοῖς τοῖς ἐν Ιλλυρικῷ καθε otwor. Hæc epistola Damasi papæ, nuper edita est in collectione Romana Luca Holstenii, pag. 165: sed titulus epistolæ aliter ibi concipitur quam apud Theodoretum, hoc scilicet modo: Damasus, Valerianus, Vitalianus et cæteri qui ad audiendam causam Auxentii, exponendamque fidem, in urbe Roma convenerunt. episcopis catholicis per Orientem constitutis in Domino salutem. Ego in Adnotatiombus ad lib. 6 Sozom., cap. 23, jam monui, errorem esse in collectione Romana, ubi hæc epistola Namasi scripta esse dicitur ad episcopos per Orientem constitutos. Consulet igitur lector adnotationes nostras, ne hic repetere cogamur ea quæ illic observavimus. Τὴν ἁγίαν πίστιν ὑμῶν. In ms. codice Henrici Savilii et in editione Basiliensi legitur huwv, quomodo etiam scribitur apud Sozomenum in lib. 6, cap. 25. Nec aliter legit Epiphanius Scholasticus, ut ex versione ejus apparet. Ταύτην ὑμᾶς κατέχειν. In codice Leonis Alla- 'tii et apud Szomnenum deest vocabulum ὑμᾶς, quod tamen necessarium videtur si in priore meinibro leperimus τὴν ἁγίαν πίστιν ἡμῶν. Certe Epiphanius Scholasticus, qui priore loco πίστιν ἡμῶν legerat, úpäç hic legit.

col. 1555–1556page 6 of 28

PG 82:1555103. Κατακεκρίσθαι προγέγραπται. Καὶ οἱ ἐκ τῆς Ῥωμαίων ἁγιωτάτης ἐπίσκοποι. 104. Καὶ ὡς δράματα μὴ ἔχοντα ἰσχύν. ἰσχὺν οὐκ ἔχον. ὡς δράμα μὴ ἔχον ἰσχύν. λογήσαντες, ώμολόγησαν, 106. Αὐτουργὸς γενόμενος τῆς τόλμης. Τὴν μὲν δι' οὗ πρόθεσιν. Κατὰ τῶν τῆς Ἐκκλησίας. ἀληθείας ἐτεχνάσατο συνηγόρων. 107. Ἐκ διαδοχῆς ᾄδειν. Τοὺς τῶν θείων εραστάς. Καὶ τοὺς συνεργάτας. συνερα τοῖς 'Ο Κύριλλος τοῦ συνεδρίου. Κωνστάντιος γὰρ ἀπὸ τῆς ἑσπέρας. 113. Τὴν τοῦ θείου βαπτίσματος λειτουρ 112. Γεώργιος δὲ ὁ τῆς Ἀλεξανδρέων. τούτοις τοῦ μεγάλου Αθανασίου βασιλική δυναστεία τῆς ᾿Αλεξανδρέων Εκκλησίας μετατεθέντος, Γεωρ γίου δὲ τοῦ Ταρβασθηνίτου τὸν ἐκεῖνον λαὸν δια σπῶντος, πάλιν Αλεξανδρεὺς ὁ ᾿Αέτιος, Κωνσταντινουπολιτών Εκκλησίας εὐδόξιος.

antiphonatim psallendi, vide quæ notavi ad Soeratem, pag. 78. H. VALESII NOT.E PAG. 103. Κατακεκρίσθαι προγέγραπται. Codex Savilii et Basiliensis editio habent πpooyeypantai. Intelligit autem Damasus Auxentium jam antea ob hæresim Arianaın sæpius damnatum fuisse, Καὶ οἱ ἐκ τῆς Ῥωμαίων ἁγιωτάτης ἐπίσκοποι. Tota hæc pericope deest in codice Saviliano et in editione Basiliensi, nec habetur apud Sozomenum nec apud Epiphanium Scholasticum. In Romana tamen collectione leguntur hæc verba: Majores nostri cccxvi episcopi, alque ex parte sic lego, sanctissimi episcopi urbis Romæ directi, apud Nicæam confecto concilio, hunc murum adversus arma diabolica struxerunt. Non igitur sine causa¨ hæc verba retinenda esse censui. Tantum pro voce triaxonol, ex Sozomeno, Epiphanio ac Theodoro lectore, emendavi texto. In quo studiosos lectores mihi assensuros esse confido. Non enim episcopi a sede Romana ad concilium Nicænum missi sunt; sed presbyteri Vito et Vincentius. In caput XXIII. PAG. 104. Καὶ ὡς δράματα μὴ ἔχοντα ἰσχύν. Jacobus Sirmundus dpayμata emendavit ex Epistola Athanasii ad Afros. Sed videndum ne Athanasius potius emendandus sit ex Theodoreto. Neque enim intelligo quomodo Arianorum synodi comparari possint manipulis vim non habentibus: quasi manipuli vim habere possint. Itaque magis probo scripturam codicum nostrorum. Recte enim Arianorum formulæ comparantur fabulis seu figmentis. Apud Athanasium legitur in singulari wę spáyμa ἰσχὺν οὐκ ἔχον. Sic etiam in codice Leonis Allatii scribitur ὡς δράμα μὴ ἔχον ἰσχύν. PAG.105. Kal Taç nap éxɛirwr. In edit. Rob. Stephani pag. 104. et in Basil. legitur xal à map' ¿xɛlvw. Primi Genevenses typographi rά; emendarunt ex Athanasii epistola ad Afros. Altera tamen scriptura tolerari potest. Præcessit enim, tà đè èv tỷ Spáx mpa×ávia, etc. Paulo post, ubi legebatur xal duoλογήσαντες, emendavi ώμολόγησαν, ut legitur in editione Basiliensi, et apud Athanasium. In Caput XXIV. PAG. 106. Αὐτουργὸς γενόμενος τῆς τόλμης. Magis placet seriptura quam in variis lectionibus nd calcem editionis suæ exhibuit Robertus Stephanus ex altero codice regio tñ; toμns. Intelligit autem Theodoretus canonem primum Concilii Nicæni, qui est de his qui se absciderunt. Kɛxwvjeroç. In edit. Basil. excusum est xɛxW - Quávws adverbialiter, quod magis placet. Τὴν μὲν δι' οὗ πρόθεσιν. Joachimus Camerarius in margine versionis suæ lectorem admonuit, seribendum esse ɩá non ôi đỡ, quem secutus Jacobus Sirmundus in editione sua da excudit. Verum uterque falli mihi videtur. Putarunt enim glorificationem seu dogodoylav nihil aliud esse quain versum illum qui ad calcem psalmorum vulgo cani solet Gloria Patri et Filio, etc. In qua etiamı opinione fuisse videtur Epiphanius Scholasticus: cum tamen doooyla generaliter dicatur omnis glorificatio quæ tam in line psalmorum, quam ad calcem orationum et homiliarum addi solebat a Christianis, quemadmodum discimus ex Basilio Magno in libro II, de Spiritu sancto, Porro in fine orationum et sermonum ad populum, antiqui Patres fere dicebant: At ou, Per quem Omnipotenti honor el gloria, etc., ut videre est, tum apud Basilium in dicto loco, tum in opusculis Eusebii Pamphili a Jacobo Sirmundo olim editis. Vide Philostorgium in lib. III, cap. 13. Κατὰ τῶν τῆς Ἐκκλησίας. Amplector scripturam codicis Allatiani, in quo legitur: Karà tŵy tñs ἀληθείας ἐτεχνάσατο συνηγόρων. Atque ita legit Epiphanius Scholasticus, ut ex interpretatione ejus apparet. Sic etiam edidit Jacobus Sirmondus. PAG. 107. Ἐκ διαδοχῆς ᾄδειν. De hoc more Τοὺς τῶν θείων εραστάς. Monachos videtur in telligere. Horum enim multitudinem Antiochiæ. collegit Flavianus, ut scribit Philostorgius in lib. 1, cap. 13. · Καὶ τοὺς συνεργάτας. Emendavimus συνερα otás ex manuscriptis codicibus Savilii et Allatii. Sirmundus tamen špaɔráç edidit, cui ſavere videtur Epiphanii versio. Sed nostra emendatio longe præstat. Non enim amatores Flaviani et Diodori hic intelliguntur, sed ii qui una cum illis, rerum divinarum amore flagrabant. Qui cum antea ad Basilicas martyrum pernoctare soliti essent extra urbem, et illic psalmos canere, postca hortatu Leontii, in ecclesiis intra urbem id egerunt. In caput XXVJ. PAG. 110. Пepl zpwzsiwr. Huic contentioni occasionem præbuerat canon septimus concilii Nicæni, qui episcopo Hierosolymorum, eum honoris gradum quem ab ultimis temporibus habuerat, jusserat conservari, salva tamen Casariensi episcopo metropolitani dignitate. Quo tamen canone omnis potestas ac jurisdictio servata erat episcopo Cæsa - riensi Hierosolymorum autem episcopo nihil præter honorem ac reverentiam tributum fuerat. Tois noirwroiç. Recte Jacobus Sirmundus emendavit τοῖς κοινοίς,quemadmodum scribitur in codice Leonis Allatii, et in altero codice Regio, cujus variantes lectiones edidit Stephanus. 'Ο Κύριλλος τοῦ συνεδρίου. In manuscripto codice Henrici Savilii hæc adduntur, xal twv BouLeupάtwv. Quæ licet in reliquis codicibus nou legantur, proba tamen mihi videntur, nec rejicienda. In caput XXVII. Κωνστάντιος γὰρ ἀπὸ τῆς ἑσπέρας. Ab his ver bis inchoavi caput 27, Basiliensem et Roberti Stephani editionem secutus. In his enim editionibus caput 27, incipit ab his verbis, nota numerali insignitum, qui in Basiliensi quidem editione prænotatur capitulo, in editione vero Stephani ascripta est ad latus. Ipsum autem titulum capitis qui sècundo libro præfixus est in codice capitulorum, emendavi ex conjectura. Priorem enim partem, quæ erat de synodo Seleucena, conjeci in titulum capitis 26, in quo agitur de synodo Nicæna. Quod quidem recte et cum judicio a nobis factum esse, nemo, ut opinor, negabit. Id enim res ipsa postulabat. PAG. 113. Τὴν τοῦ θείου βαπτίσματος λειτουρ rlar. Hunc locum de baptismi sacramento intellexerunt interpretes. Ego vero de festo Epiphaniorum die malim intelligere, quo Christus in Jordane est baptizatus. Hunc enim diem præcipuo honore colebant Hierosolymitani, eo quod apud ipsos Christus tinctus fuisset. Eoque die infantes baptizari apud illos solebant, ut legere memini in Typico nionasterii sancti Sabæ, ubi etiam officium illius diei refertur. Aettoupyia igitur hoc loco, vel inissam illius diei significat, vel totum officium. Sic lettOUGYiav usurpal Theodoretus supra in cap. 24, hujus libri, pag. 107. Porro ex hoc loco apparet, quam vetusta sit consuetudo sacrarum vestium in Ecclesia. PAG. 112. Γεώργιος δὲ ὁ τῆς Ἀλεξανδρέων. Idem de Actio testatur Gregorius Nyssenus in lib. I Contra Eunomium, ubi Aetii vitam describit: 'Ext τούτοις τοῦ μεγάλου Αθανασίου βασιλική δυναστεία τῆς ᾿Αλεξανδρέων Εκκλησίας μετατεθέντος, Γεωρ γίου δὲ τοῦ Ταρβασθηνίτου τὸν ἐκεῖνον λαὸν διασπῶντος, πάλιν Αλεξανδρεὺς ὁ ᾿Αέτιος, etc. Κωνσταντινουπολιτών Εκκλησίας εὐδόξιος. 3d factum est Constantio Aug. x et Juliano Cæsare i coss., anno Christi 360, die 27 mensis Januarii, præsentibus episcopis 72: Mari, Acatio, Georgio, Serra, Uranio, Theodosio, Eusebio, et cæteris quorum nomina recensentur in Chronico

col. 1557–1558page 7 of 28

PG 82:1557114. Σερᾶς καὶ Στέφανος. ἐπίσκοπος ἐκ Παρατονίου τῆς Λιβύης. ᾿Απὸ τῶν ἀποστόλων μέχρι νῦν. μετὰ τοὺς μανικούς, Συμπεριεψηφίσθημεν αὐτοῖς. συμπεριηνέχθημεν. συμ 115. Διά φιλανθρωπίαν ἀνθρώπων. Πττον φροντίσαντες. Καὶ φιλίαν ἀνθρώπων, τῶν κανόνων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς πρὸς ἡμᾶς φιλίας 117. Περιττὸν εἶμαι καὶ πάρεργον. καὶ παρέλκον, 118. Υπερκλύζον τὸ χῶμα. βύειν εἰ πηγάζειν, ούσαν τὴν προσβολήν, Τὴν ῥώμην οὐκ ἐνεγκόν. ἀκμητί, άκο Τιν θεῖον Ιάκωβον. Τρίτος Μελέτιος. 121. Τὴν ἐν τῇ καλουμένῃ παλαιᾷ. Τριάκοντα μὲν γὰρ ἔτη. Εγγραπτον. ἀνάγραπτον

IN THEODOR. HIST. ECCL. LIB. II. Alexandrino. Sed in co Chronico perperam excusum est Mapiaxsolov, confusis in unum duobus vocabulis. Hi sunt episcopi qui synodo Constantinopolitanæ interfuerunt, de qua hic loquitur Theodoretus, el sub quorum præsentia dedicata est magna ecclesia Constantinopoli, præsente Constantio, mense Februario, quemadmodum legitur in codem Chronico. Neque enim assentior Baronio, qui synodum CP. confert in annum Christi 339, quanquam fateri cogitur, eam in annum sequentem esse propagatam. In caput XXVIII. PAG. 114. Σερᾶς καὶ Στέφανος. Rectius in miς. codice Savilii et Allatii et in edit. Basil, legitur Sep- ¿ç. Ilic Serras primum presbyter fuit Libya, tempore concilii Nicæni, ut docet Hieronymus in Dialogo adversus Luciferianos. Postea vero a Secundo Ptolemaidis episcopo factus est episcopus Libya una cum Stephano, ut docet Athanasius in libro De synodis Arimini et Seleuciæ, et Philostorgins in lib. 1. Fuit autem episcopus Parætonii in Libya, ut testatur Epiphanius in hæresi Semiarianorum, ubi inter episcopos partis Acacii qui Seleuceno concilio subscripserunt, recensetur, Σépac ἐπίσκοπος ἐκ Παρατονίου τῆς Λιβύης. De Stephano et Heliodoro ac Theophilo vide Philost. Porro - pas scribi debet accentu acuto in priore syllaba, ut legitur in edit. Basil. ᾿Απὸ τῶν ἀποστόλων μέχρι νῦν. Tres priores voces desunt in codice Leonis Allatii. Epiphanius tamen Scholasticus ea verba legisse videtur in suo codice. Sic enim vertit hunc locum: Dicebat enim eum asperiora præsumere, alque dixisse, Quoniam ea quæ Deus hactenus celasset apostolis, revelata sibimet affirmaret. Quæ quidem interpretatio rectior mihi videtur quam illa Christophorsoni ac Sirmundi, Deum sibi ea revelasse quæ ab apostolicis usque temporibus occultarat. Metà rove pariwosic. In edit. Basil. legitur μετὰ τοὺς μανικούς, levi discrimine. Συμπεριεψηφίσθημεν αὐτοῖς. Hanc vocem corruptam esse suspicor. Neque enim hoc verbum eo sensu usurpatum uspiam legi. Ac fortasse scrilendum est συμπεριηνέχθημεν. Verbum enim συμTepişépesla, èo sensu frequenter occurrit in veterum scriptis. Atque ita legisse videtur Epiphan. qui sic vertit: Verumtamen nos multa longanimitale detenti, multo tempore sustinuimus eos, etc. PAG. 115. Διά φιλανθρωπίαν ἀνθρώπων. Rectius in codice Savilii legitur à piliav, quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus. Atque ita etiam scriptum habebat alter codex Regius, cujus varias lectiones edidit ad calcem Robertus Steph. Πττον φροντίσαντες. Pro his verbis integram pericopen addidimus ex codice Leonis Allalii et ex altero codice Regio, cujus variantes lectiones in calce editionis suæ Stephanus excudit. Totus igitur locus ita legi debet: Καὶ φιλίαν ἀνθρώπων, τῶν κανόνων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς πρὸς ἡμᾶς φιλίας ApophavES TOTE, etc. Ita certe legit Epiphan. Scholast., ut ex versione ejus apparet. Sic enim vertit: Si vero sine pænitentia permanerent, amicitiasque hominum regalis Ecclesiæ el concordiæ nostræ præponerent, tunc eos, elc. In caput XXX. P43. 117. Περιττὸν εἶμαι καὶ πάρεργον. Hujus Joci emendatio debetur codici Leonis Allatii, in quo legitur καὶ παρέλκον, quomodo etiam edidit Jacobus Sirm. PAG. 118. Υπερκλύζον τὸ χῶμα. In ms. codice Savilii, et in edit. Basil. legitur nepextov, rectius procul dubio. Nam et Græce significat βύειν εἰ πηγάζειν, ut testatur Hesychius. Paulo post ex iisdem codicibus emendavi podpotátny ούσαν τὴν προσβολήν, cum antea in genitivo legeTelur spodpotátrs, etc. Sed et codex Allatii emendationein nostram confirmat. Τὴν ῥώμην οὐκ ἐνεγκόν. Rectius in mss. colicibus Savilii et Allatii legitur púµny; et paulo post pro ἀκμητί, in iisden codicibus scriptum est άκοviti. In Basiliensi autem editione legitur àmovýt!. Τιν θεῖον Ιάκωβον. Multipliciter hic fallitur Theodoretus, Primum enim duas obsidiones urbis Nisibene inter se confudit. Deinde tempus obsidionis illius quam hic describit, perperam assignal post synodum Ariminensem ac Seleucenam, id est post annum Christi 559. Atque hune duplicem errorem Theodoreti jampridem notavit Dionysius Petavius in Annotationibus ad orationem primam Juliani imp. Tertius error est Theodoreti a Petavio minime animadversus. Secundam enim obsidionem Nisibis, Jacobi Nisibent episcopi precibus solutam esse dicit: cum tamen eo tempore quo secunda obsidio Nisibis facta est sub Constantio, id est anno Christi 350, non Jacobus, sed Vologesus esset Nisibenæ urbis episcopus, ut docet auctor Chronici Alexandrini. De tribus autem obsidionibus urbis Nisibenæ sub Constantio, vide quæ notavi ad lib. xx Ammiani Marcellini, pag. 181. In caput XXXI. PAG. 120. Τρίτος Μελέτιος. Primus sermo quem Meletins habuit ad populum Antiochenum, refertur ab Epiphanio in Hæresi Semiarianorum, cap. 29, ubi multa subjungit de Meletio, et quodnam fuerit hominum ejus ætatis de illo judicium. PAG. 121. Τὴν ἐν τῇ καλουμένῃ παλαιᾷ. Supplendum málet. Antiochia enim ex multis urbibus constabat, ut ex Libanii Antiochico jam supra notavi. Harum una vocabatur malatá, quæ scilicet primum constructa fuerat. In ea regione urbis Antiochiæ sita erat ecclesia quam Theodoretus apostolicam vocat, id est, ab apostolis fondatam, in qua Petrus apostolus primum resederat; unde ecclesia illa etiam maka dicta est, tum quod ips + esset vetustissima ac veluti mater cæteraruin tum quod sita esset in regione urbis ita cognominata. Certe auctor Chronici Alexandrini ecclesiam illam madaiày vocat, ubi agit de reditu Meletii regnante Juliano. Athanasius quoque in epistola synodica ad Antiochenos, ecclesiam illam sic appellat. Τριάκοντα μὲν γὰρ ἔτη. Eustathius episcopalit Antiocheno exutus est anno Christi 330, it observavi in Annotationibus Eusebianis, pag. 255. Post ejus depositionem, scribit Theodoretus Catholicos Arianis permistos mansisse, nec se ab corum communione separasse per annos 30, donec pulso Meletio Euzoius Arianus Antiochenam sedem occupavit. Id factum est anno Christi 361. Nain Meletins anno Christi 360, ad Antiochenan) sedem translatus fuerat, si Baronio credimus. Verius enim mihi videtur hæc Meletii translatio conferri posse in annum Christi 361. Quippe Meletius, pulso Eustathio, episcopus Sebastiæ factus est in synodo Constantinopolitana anno Christi 360, ut supra notavi ex Chronico Alexandrino. Nec verisimile est eodem anno translatum illum fuisse ad sedem Antiochenam,aut eodem anno duas magnas synodos fuisse celebratas, Constantinopoli seilicet et Antiochiæ. Certe Socrates in lib. u, diserte scribit, Antiochenam synodum cujus hic meminit Theodoretus, celebratam fuisse Tauro et Florentio coss., id est anno Christi 361. Porro Theodoretus, tam translationem quam depositionem Meletii junctini in hoc capite retulit, eo quod modicum temporis spatium inter utramque intercessisset. Causam autein depositionis seu prætextum potius, refert Hieronymus in Chronico, et Epiphanius in hæresi Semiarianorum, quod scilicet clericos ab Eudoxio depositos in communionem suscepisset. In caput XXXII. PAG. 121.7or Eyypazor Elεyxor. In manuscripto codice Savilii scriptum est Εγγραπτον. Codex vera Leonis Allatis habet ἀνάγραπτον

col. 1559–1560page 8 of 28

PG 82:1559'Αμυήτοις γὰρ συμπολεμεῖν. οἱ ἐκ τῆς Ἰταλίας, Ἐν τῇ καλουμένῃ παλαιᾷ. Οὕτως οὖν καὶ Μελέτιος ὁ ἐπὶ ἀσεβείς καὶ ἑτέροις κακοῖς καθῃρημένος, ἐπανελθὼν ἐν Ανό τιοχεία τὴν παλαιὰν ήρπασεν ἐκκλησίαν, συνδραμόν των αὐτῷ καὶ τῶν ἤδη ἐκ τοῦ κλήρου καθαιρεθέντων ἐνθέσμως ὑπὸ τῆς ἁγίας συνόδου. Ἐν οἷς ἦν μάλιστα καὶ Διογένης ἀπὸ πρεσβυτέρων, τῶν ἄλλων πλείω συντρέχων, καὶ Βιτάλιος λαῖκος ἐν ἐπιθέσει ἀεὶ ζή σας. Ος δὴ ἀπὸ πολλοῦ προϊών, καὶ ὕστερον λυπή θεὶς μετὰ χρόνον πρὸς τὸν Μελέτιον, ἀπεσχίσθη ἀπ' αὐτοῦ, καὶ αἵρεσιν γέλωτος καὶ αὐτὴν ἀξίαν οὖσαν Τὰς λειτουργίας επετέλουν τὰς θείας. τοὺς ἐν τῇ παλαιά συναγομένους, 120. Πέντε γὰρ καὶ ὀγδοήκοντα έτη. τοὺς τῆς εὐσεβείας ἀντεχομέ. Επωνυμίαν ειλήφασι. εδέξαντο. 130. Ἐν τῇ Κωνσταντίνου. Διονύσῳ τῷ γυναιώδει. Τοῦ τῆς Θράκης απάσης ἄρχοντος. τ

H. VALESU NOT.E HENRICI VALESII ADNOTATIONES IN LIBRUM TERTIUM HISTORIÆ ECCLESIASTICE THEODORETI. In caput III. PAG. 127. Kal л8.17ŵr nal dopȧtur. Malim legere. Nam malby Græce telum significat, sic dicluin àñò toũ nálety quod est vibrare. Ferri tamen potest vulgata lectio. Nam et métŋs jaculum significat teste Hesychio. Unde xata bellica nachina videtur dicta. 'Αμυήτοις γὰρ συμπολεμεῖν. Hanc Theodoreti narrationem de Constantio valde suspectam habeo, Quomodo enim Constantius milites in exercitu habere noluisset sacro lavacro minime tinctos, cum ipse eo tempore nondum esset baptizatus. Etenim diu postea, cum adversus Julianum expeditionem suscepisset, Antiochiæ baptizatus est ab Euzoio episcopo. In caput IV. 'O x the Iraliaç. Rectius in edit. Basil. excusum est plurali numero οἱ ἐκ τῆς Ἰταλίας, licet Hilarius non ex Italia, sed ex Galliis fuerit oriun. dus. Ἐν τῇ καλουμένῃ παλαιᾷ. Εjusdem loci mentionem facit Theodoretus in lib. ut Historiæ, cap. 31, ubi notavi Ecclesiam quoque ex loco in quo sita erat, ita cognominatam fuisse. Certe auctor Chronici Alexandrini id diserte testatur, de Meletii reditu ita scribens: Οὕτως οὖν καὶ Μελέτιος ὁ ἐπὶ ἀσεβείς καὶ ἑτέροις κακοῖς καθῃρημένος, ἐπανελθὼν ἐν Ανό τιοχεία τὴν παλαιὰν ήρπασεν ἐκκλησίαν, συνδραμόν των αὐτῷ καὶ τῶν ἤδη ἐκ τοῦ κλήρου καθαιρεθέντων ἐνθέσμως ὑπὸ τῆς ἁγίας συνόδου. Ἐν οἷς ἦν μάλιστα καὶ Διογένης ἀπὸ πρεσβυτέρων, τῶν ἄλλων πλείω συντρέχων, καὶ Βιτάλιος λαῖκος ἐν ἐπιθέσει ἀεὶ ζήσας. Ος δὴ ἀπὸ πολλοῦ προϊών, καὶ ὕστερον λυπήθεὶς μετὰ χρόνον πρὸς τὸν Μελέτιον, ἀπεσχίσθη ἀπ' αὐτοῦ, καὶ αἵρεσιν γέλωτος καὶ αὐτὴν ἀξίαν οὖσαν OUVERTHGATO, elc. Quem locum quia interpres non intellexit, hic Latine conversum apponam: Ita ergo Meletius qui ob impietatem et alia crimina depositus fuerat, Antiochiam reversus, veterem ecclesiam per vim occupavit: adjunctis illi clericis qui jam antea legitime depositi fuerant a sancta synodo. Inter quos præcipuus erat Diogenes ex presbytero, præ reliquis omnibus concursans et partes adjuvans: et Vitalis laicus, qui semper fraudes atque imposturas exercuerat. Hic ulterius progressus, ad extremum offensus Heletio, ab illo sese abrupit, et hæresim ipse quoque ridiculam condidit. Sunt hæc optimæ notæ, et ex veteri quodam auctore descripta, qui Meletio haudquaquam favebat, Ac, nisi me fallit opinio, Arianus fuit scriptor ille, ex quo collector Alexandrini Chronici hæc desumpsit. Nam ut superius observavi, Leontium Antiochenum episcopum mirifice predicat, quem tamen constat Arianum fuisse. Τὰς λειτουργίας επετέλουν τὰς θείας. Hinc Athanasius Meletianos vocal τοὺς ἐν τῇ παλαιά συναγομένους, distinguens eos ab illis qui erant sub Paulino, id est ab Eustathianis, ut videre est in ejus epist. synodica ad Antiochenos, pag. 575 et 576. In capul V. PAG. 120. Πέντε γὰρ καὶ ὀγδοήκοντα έτη. Baconius ad annum Christi 408, capite 31, ait corruplos esse hoc loco Theodoreti codices. Neque enim quinque et octoginta annorum spatio durasse id discidium Ecclesiæ Antiochenæ, sed quinque tantum et quadraginta. Coepisse enim ait hoc schisma ab ordinatione Paulini, quæ facta est anno Christi 362. Sed pace maximi viri dictum sit: non ab eo tempore discidium illud orditur Theodoretus, sed ab ipsa depositione Eustathii, quæ facta est regnante Constantino, anno Christi 330, ut notavi ad cap. 31, lib. 1. Ab illo enim tempore Eustathiani separatos conventus habuerunt. Neque enim audiendus est Theodoretus, qui in dicto cap. 31, lib. 1, scribit post depositionen Eustathii, saniorem Ecclesiæ partem, id est orthodoxos, per annos 30 patienter tulisse Arianorum perfidiam, mutationem aliquam temporum opperientes. Postquam vero Meletium pelli in exsilium, et Euzoium Arianum in sede Antiochena collocatum viderunt, tum demum ab Arianis discessisse, et seorsum in Palæa conventus habuisse. Id quidem verum est de Meletii sectatoribus; qui licet cum Arianis initio communicassent, post depositionem Meletii se ab eorum communione abjunxerunt. Eustathiani vero jamı antea sese ab Arianis separaverant, et seorsum collectas agebant, ex quo Eustathius per fraudem et caJumniam Arianorum, exutus fuerat episcopatu, ut ipse testatur Theodoretus in lib. 1, cap. 22. Notabit igitur lecter errorem Theodoreti, qui, in Meletium nimis propensus, sanam Ecclesiæ partem appellat sectatores Meletii. Sic enim in cap. 31. 1. n. Et in hoc capite vocat eos τοὺς τῆς εὐσεβείας ἀντεχομέ. vous. Quasi id solis conveniret Meletii sectatoribus, rec commune illis esset cum Eustathianis. Ex his igitur apparet, discidium illud Antiochensis Ecclesiæ coeptum esse a depositione Eustathii, id est ab anno Christi 330, vel certe 329. Cui si octoginta quinque annos addideris, fiet annus Christi 414 aut 415, quo Alexander Antiochensis episc. Eustathianos reliquo Ecclesie corpori adjunxit. Quo posito, Alexandri Antiochensis obitus non anno Christi 411, ut vult Baronius, sed serius contigerit necesse est. Επωνυμίαν ειλήφασι. In codice Savilii et in editione Basiliensi legitur εδέξαντο. In caput VII. PAG. 130. Ἐν τῇ Κωνσταντίνου. Epiphanius Scholasticus Kwvotavtlov, quod magis probo. Vulgatam tamen lectionem confirmat auctor Chronici Alexandrini in rebus gestis Juliani. Διονύσῳ τῷ γυναιώδει. Rectius in editione Basiliensi legitur to yúvɩɩ, quomodo etiam legitur apud Epiphanium Scholasticum. Est autem yúvic idem quod Androgynos, ut testatur Suidas. Quod quidem Baccho egregie convenit, quem Androgynum fingunt fabulæ poetarum. Dicitur etiamı yuvvs per duplex v, ut scribitur apud Philostratum in Vita Eliani sophistæ. Τοῦ τῆς Θράκης απάσης ἄρχοντος. Jacobus Sirmundus præsidem Thraciæ vertit, dissimulato vocabulo τ 3λrs, quod tamen minine oliosum est. Multæ enim erant provinciæ Thraciarum, quarum singular suum præsidem habebant. Tota vero dioecesis Thraciæ uni parebat vicario, sub que

col. 1561–1562page 9 of 28

PG 82:1561131. Δυοῖν θάτερον δρᾶσαι. δρα δοᾶσαι δυοίν θάτερον ἀναγκάζοντες. Ελπίδιος δέ. 'Αλλ' οὐδ᾽ Ἐλπίδιος, ὃν κατὰ σοφίαν μὲν λείπεσθαι συμβαίνει τοῖν ἀνδροῖν. Τῇ δὲ περὶ τὸ θεῖον σπουδῇ καὶ τῷ περὶ σὲ φίλτρων μάλιστα αὐτοῖν Κόμητα πριτάτcr. προβάτων 156. Τῆς παρ' αὐτῆς κηρυττομένης. παρ' αὐτῶν 137. Εἰς τὴν καμάραν καθίσασα. 137. Τῶν ὁμοτραπέζων εκείνων. Τῶν ἐν τέλει καὶ ἀξιώματι. καὶ ἀξιωμάτων. ἀξιωτάτων. καὶ ἀξιω Ραϋ. 139. Τοῖς γὰρ στρατιωτικοῖς καταλόγοις. παρέθηκε. Κακομήχανος. κακότεχνος. 141.Ιωάννης γὰρ ὁ τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ. Τινὶ τῶν δορυφόρων. 142. Συναπέστειλε ἄρχοντα. Καὶ ἄμας καὶ κοφινίδας. καὶ ἅμας καὶ κοφίνους. Τοὺς παντελῶς ἀμνήτους. πεζέταιροι. αμύητοι. 144. Τῶν γὰρ αὐτόθι πολιτευομένων. πολιτευόμενοι πολιτευταί,

IN THEODOR. HIST. ECCL. LIB. III. erant provinciæ infra scriptæ: Europa, Thracia, Haemimontus, Rhodope, Moesia secunda, et Scythia, ut docet Notitia imperii Romani. PAG. 131. Δυοῖν θάτερον δρᾶσαι. Verbum δραcat deest tam in editione Basiliensi quam in editione Roberti Stephani; et a Genevensibus typographis adjectum est ex libro Christophorsoni. Certe in ms. codice ilenrici Savilii idem verbum legitur hoc modo, δοᾶσαι δυοίν θάτερον ἀναγκάζοντες. In caput XI. PAG. 134. Tovzor portó tires. Totam hanc historiam desumpsit Theodoretus ex Ruffini lib. x Historiæ ecclesiasticæ, ubi Ruffinus ipse testatur id se ex Theodoro sciscitatum esse. In caput XII. 'Iouliarų dė tūs šúaç vrápzw. Male Epiphanius et reliqui interpretes præfectum Orientis verterunt. Quin et Sirmundus, ut rem apertius exponeret, præfectum prætorio Orientis interpretatus est. Atqui Julianus avunculns imperatoris Juliani, non præfectus prætorio, sed tantum comes erat Orientis, ut docet Ammianus Marcellinus in lib. xx111, initio, ubi de ejus obitu scribit. Ελπίδιος δέ. De hoc Elpidio loquitur Libanius in Oratione pro Aristophane Corinthio, pag. 218, ubi amicos et suffragatores Aristophanis enumerat, præcipuos amicorum Juliani. Ac primo quidem Maximum et Priscum philosophos: deinde vero Elpidium ac Felicein. Ac de Elpidio quidem ita dicit: 'Αλλ' οὐδ᾽ Ἐλπίδιος, ὃν κατὰ σοφίαν μὲν λείπεσθαι συμβαίνει τοῖν ἀνδροῖν. Τῇ δὲ περὶ τὸ θεῖον σπουδῇ καὶ τῷ περὶ σὲ φίλτρων μάλιστα αὐτοῖν toxévat, etc. Id est: Sed neque Elpidius, qui quantum quidem ad sapientiam pertinet. inferior est Maximo et Prisco: studio vero erga deos et amore erga te, illis est simillimus, etc. Κόμητα πριτάτcr. Scribendum est προβάτων ut legitur in mss. codice Savilii et in edit. Basil. In caput XIII. PAG. 135. 'Axoxpiσɛwę nóxpmv. Postrema vox deest in editione Basiliensi et in ms. cod. Henrici Savilii, prorsusque superflua mihi videtur. In caput XIV. PAG. 156. Τῆς παρ' αὐτῆς κηρυττομένης. Codex Savilii scriptum habet παρ' αὐτῶν· vulgata lamen scriptura rectior videtur. PAG. 137. Εἰς τὴν καμάραν καθίσασα. Epiphanius Scholasticus et Christophorsonus cameram interpretati sunt; Camerarius vero et Sirmundus, conclare: Ego vero basternam potius intelligi crediderim, quæ lectica erat matronarum. Erant autem basternæ tectæ in modum camerarum. Unde Hieronymus caveas basternarum vocat. Ait igitur Theodoretus, matronam illam collocasse secuin in vehiculo juvenem illum, et ad Meletium episcopum deduxisse. Quod si xaµápav cubiculum interpreteris, non video cur matrona illa juvenem muliebri habitu indutum secum in cubiculo sedere jusserit. In caput XV. PAG. 137. Τῶν ὁμοτραπέζων εκείνων. Mallem scribere èxɛlvų: quam lectionem in versione mea sum secutus. Atque ita legisse videtur Epiphanius Scholasticus. In caput XVI. Τῶν ἐν τέλει καὶ ἀξιώματι. Codex Savilii scriptum habet καὶ ἀξιωμάτων. Basiliensis autem editio ἀξιωτάτων. Mihi scribendum videtur καὶ ἀξιω patix@y. Eumdem errorem supra notavi in lib. 1. Ραϋ. 139. Τοῖς γὰρ στρατιωτικοῖς καταλόγοις. Ilanc Juliani fraudem adversus milites Christianos perstringit Gregorius Nazianzenus in priore invectiva adversus Julianum, pag. 84. editionis Parisiensis. Ubi etiam narrationem illam subjungit de quibusdam militibus Romanis, qui cum aurum accepissent a principe, et tus imprudentes adolevissent aguito postea scelere suo, aurum ad principis pedes projecerunt. Quam rem refert Theodoretus in capite sequenti. IlupɛréОŋxɛ. Magis placet scriptura quam in editione Basiliensi reperit παρέθηκε. In caput XVII. PAG.140. "Egon Pwaróç.Hic videtur esse Romanus tribunus scutariorum qui cum Vincentio item tribuno in exsilium missus esse dicitur a Marcellino in lib. 1, pag. Κακομήχανος. In manuscripto codice Savilii et in editione Basiliensi legitur κακότεχνος. In caput XIX. PAG. 141.Ιωάννης γὰρ ὁ τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ. Auctor Menologii Joannem Chrysostomum hic a Theodoreto designari credidit. Sic enim scribit: Die 9 mensis Octobris sancta Publia, imperante Juliano, in urbe Antiochia, probitate morum celeberrima, viri sui consuetudine paucos annos usa, peperit fructum Deo dignum, admirabilem illum Joannem cognomento Chrysostomum. Verum Baronius ad aunumi Christi 362, cap. 133, reprehendit auctorem Menologii, et alium quam Joannem Chrysostomum hic intelligi existimat. Nam mater Chrysostomi Anthusa dicebatur, non Publia: nec anus erat eo tempore, ut recte probat ibidem Baronius. Deinde quod ait Theodoretus, Joannem hunc Publiæ tilium, diutissime archipresbyterum fuisse Antiochiæ, id non convenit Joanni Chrysostomo. Neque enia hic admodum diu presbyter fuit Antiochensis Ecclesiæ. Porro Henricus Savilins ad latus sui codicis hoc loco ista adnotarat: Hunc Chrysostomum fuisse quidam falso opinantur. Joannem igitur hic intelligo eum qui postea episcopus Apamea a Meletio ordinatus est, ut refert Theodoretus in lib. v, cap. 4. Τινὶ τῶν δορυφόρων. Jacobus Sirinundus edidit Tol nescio quos codices secutus. Nostri enim nihil mutant. In caput XX. PAG. 142. Συναπέστειλε ἄρχοντα. Alypium intelligit, teste Ammiano in lib. XXIII, initio. Καὶ ἄμας καὶ κοφινίδας. Basiliensis editio scriplum liabet καὶ ἅμας καὶ κοφίνους. Quod magis probo. Τοὺς παντελῶς ἀμνήτους. Gentiles intelligo. Hi enim penitus divinorum sacramentorum exHaponσraitspor In edit. Basil. legitur rappin- pertes sunt. Ait igitur Theodoretus, ejusmodi fuisse ottotɛpov, levi discrimine. Пɛuitspot. Rectius in ms. codice Savilii et in elitione Basiliensi legitur πεζέταιροι. Tractum id nomen est ab Alexandri magni militia, qui honoratiores equites ¿épou; vocari instituit, pedites vero mečeralpovę, ut docet Anaximenes apud Harpocrationem. Quanquam in Harpocrationis Lexico corrupte scribitur nɛčaitépovę. Porro de his militibus, Juventino et Maximo, exstat homilia Joann. Chrysost. Vide etiam quæ notavi ad lib. xxu Amm. Marcellini, pag. 229. hunc terræ motum, ut etiam eos terreret qui verum Deum non agnoscebant: nedum Judæos qui non sunt penitus αμύητοι. In capul XXII. PAG. 144. Τῶν γὰρ αὐτόθι πολιτευομένων. Curiales seu decuriones a Græcis dicuutur πολιτευό μενοι seu πολιτευταί, ut jampridem notavi in Come mentariis ad Ammianum Marcellinum. Mirum est tamen interpretes in hujus vocis interpretatione omnes lapsos esse, præter Epiphanium Scholasticum

col. 1563–1564page 10 of 28

PG 82:1563Ο ζῆλος ἀπέδειξε. Τοὺς ἐν τέλει καὶ ἀξιώμασ. τοὺς ἐν τέλει, τοὺς ἐν τέλει καὶ ἀξιωτάτους, δῆλον ὡς τοῦτο δέδρακε τῶν θείου νεύματος γεγονώς υπουργόν. Τῶν ᾿Αντιοχέων θήσω φωνήν. Τὴν ἀξιάγαστον αὐτῶν ἐνθήσω φωνήν ἐγὼ δὲ ἀξιάγαστον τῶν ᾿Αντιοχέων θήσω φωνήν. Τὴν ἄξιον λήθης Ιουλιανόν. τὸν ἐξάγιστον Εκεῖνος ἔφη σαφῶς. είδει σαφῶς, εἴδει ᾔδει 151. Τοῖς ἀγῶσι τοῖς μείζοσι. Μαθήμασιν εὐσεβέσι. μασιν εὐσεβείας. 152. Τῆς πολεμίας ἐξέβαλε. ἐξέ Γραφῆναι αὐτῷ παρακαλῶν. γραφῆναι οι παρακαλῶν. Επιστολὴ συνοδική. σιος καὶ οἱ λοιποὶ ἐπίσκοποι, οἱ ἐλθόντες ἐκ προσώπου πάντων τῶν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου, οἱ συνελθόντες, Αἱρέσεως καὶ σχισμάτων. Οἱ ἅγιοι τελειοθέντες.

H. VALESII NOT.E qui hunc locum ita vertit: Is enim nobilis erat, et ejus civitatis curice præsidebat. Ο ζῆλος ἀπέδειξε. in codice Savilii et in editione Basiliensi legitur àméprve. Τοὺς ἐν τέλει καὶ ἀξιώμασ. Recte Epiphanius Scholasticus hunc locum interpretatus est hoc modo. Cumque venisset in Beraam, nobiles et honoratos convocavit ad prandium. Reliquos interpretes nihil moror, qui hæc nullatenus intellexerunt. Unum tamen est quod in Epiphanii versione non probo. Nobiles enim vertit τοὺς ἐν τέλει, cum decuriones potius vertere debuisset. Certe decuriones et honorati sæpe junguntur in vetustis inscriptionibus, ut notavi ad Ammianum Marcellinum. Cæterum hoc loco codex Savilii et Basiliensis editio scriptum habent τοὺς ἐν τέλει καὶ ἀξιωτάτους, ut et supra in capite 16. In caput XXV. PAG. 146. "Alloi µér tɩru. Non dubito quin seribendum sit disjunctis vocabulise &^' of μèv, elc., sequitur eniin oi dè, etc. Añlor de 8. Hunc locum Sirmundus in editione sua ita excudi jussit, δῆλον ὡς τοῦτο δέδρακε τῶν θείου νεύματος γεγονώς υπουργόν. Nostri tamen codices nihil mutant. In caput XXVIII. PAG.148. Τῶν ᾿Αντιοχέων θήσω φωνήν. Sirmandus hunc locum ita edidit: Τὴν ἀξιάγαστον αὐτῶν ἐνθήσω φωνήν quemadmodum legitur in altero ex codicibus Regiis, ex quo varias lectiones Robertus Stephanus excerpsit: nisi quod fjow habet Regius codex. In editione Basiliensi sine præpositiva particula legitur hic locus ἐγὼ δὲ ἀξιάγαστον τῶν ᾿Αντιοχέων θήσω φωνήν. Τὴν ἄξιον λήθης Ιουλιανόν. In manuscripto codice Henrici Savilii scriptum est τὸν ἐξάγιστον 'Iouliavov, quomodoetiam edidit Jacobus Sirmundus nisi quod postremam quoque vocem expunxit. Εκεῖνος ἔφη σαφῶς. Rectius in editione Basiliensi legitur, είδει σαφῶς, εἴδει positum pro ᾔδει Id est, norat. HENRICI VALESII ADNOTATIONES IN LIBRUM QUARTUM HISTORIÆ ECCLESIASTICÆ THEODORETI. In caput 1. PAG. 151. Τοῖς ἀγῶσι τοῖς μείζοσι. id est in certaminibus pro fide. Hrc enim certamina graviora sunt certaminibus bellicis. “Exl và zɛlpw. Quam hic mutationem intelligat, obscurum est, utrum mutationem fidei et religionis, an mutationem suffragioram, Malim tamen mutationem religionis intelligere. Nam milites Romani a Christiana religione ad gentilium cultum desciverant, regnante Juliano. Μαθήμασιν εὐσεβέσι. In Manuscripto codice Savilii, et in editione Basiliensi legitur þaðƒ¡- μασιν εὐσεβείας. In caput 11. PAG. 152. Τῆς πολεμίας ἐξέβαλε. Verbum ἐξέ6xhe non convenit huic loco. Restituendum itaque mihi videtur ¿¿¿a6e. Certe interpretes hunc locum ita_verterunt, quasi legissent nyays. Γραφῆναι αὐτῷ παρακαλῶν. In editione Basiliensi legitur γραφῆναι οι παρακαλῶν. Quod mihi quidem videtur elegantius. In caput III. Επιστολὴ συνοδική. Baronius ad annum Christi 363, cap. 132, hanc epistolam ab Athanasio scriptam esse existimat Alexandriæ in synodo episoporum totius Ægypti, quos Athanasius, accepto Joviani imperatoris edicto, statim Alexandriam evocaverat. Quæ quidem conjectura admodum probabilis est. Suspicor tamen hanc epistolam seriplain esse ab Athanasio Antiochiæ, quo una cum aliquot episcopis Ægypti ac Libyæ se contulerat, ut Jovianum imperatorem illic salutaret. Cumque imperator Jovianus regulam fidei ab illo et a reliquis episcopis Qagitasset, ut testatur Gregorius Nazianze. nus in oratione funebri de laudibus Athanasii Athamasius collatione habita cum episcopis Ægypti ac Libya qui ipsum comitabantur, epistolam de fide scripsit ad Jovianum. Conjecturam nostram confirmat titulus ipsius epistolæ, qui sic habet: 'A¤zváσιος καὶ οἱ λοιποὶ ἐπίσκοποι, οἱ ἐλθόντες ἐκ προσώπου πάντων τῶν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου, etc. id est, Athanasius et reliqui episcopi qui venerunt ex persona emnium episcoporum Ægypti, etc. Sic enim interpretanda sunt hæc verba. Male Christophorsonus ita vertit: Athanasius et reliqui episcopi, qui nomine omnium Ægypti, Thebaidis et Libya episcoporuin, in unum convenerunt. Quæ Christophorsoni interpretatio imposuisse videtur Baronio. Atqui non bọc dicit Theodoretus, episcopos illos in unum convenisse. Neque enim in Greco est οἱ συνελθόντες, sed tantum of 206εs. Quo verbo significatur, episcopos illos qui cum Athanasio erant, missos fuisse ab universis episcopis Ægypti ac Libya, ut pro Athanasio testimonium redderent apud imperatorem Jovianum. Etenim Ariani qui Alexandriæ degebant, legatos suos miserant Antiochiam, qui Athanasium coram Joviano principe accusarent, ut constat ex libello precum eorumdem Arianorum, qui editus est in secundo tomo operum Athanasii. Ad eos igitur refutandos, episcopi Ægypti quosdam ex suo numero Autiochiain miserunt, qui pro Athanasio testimonium dicerent coram Joviano. PAG. 155. Kapdiar Exoiç. In codice Savilii et in editione Basiliensi legitur Exets, quoniodo etiam legit Epiphamus Scholasticus. Apud Athanasium tamer: scribitur et. Posterior autem pars hujus periodi in vulgatis Athanasii editionibus desideratur: eamque Baronius adjectam esse existimat ab Ariano quopiam,qui Athanasium irridere vellet tanquam falsuin vatem. Neque enim imperium Joviani diu stetit. Mihi tamen nihil hic adulterinum ac suppositum videtur. Nec vituperandus idcirco est Athanasius, si Jovianus non tot annos in principatu vixit, quot Athanasius eum vivere optaverat. Αἱρέσεως καὶ σχισμάτων. Forte scribendum est carpéσews, id est divisionis ac discidii in Ecclesia catholica auctores fuerant. Οἱ ἅγιοι τελειοθέντες. Verti etiam potest, it hac

col. 1565–1566page 11 of 28

PG 82:1565Αδόλως γινωσκομένη. Τινὲς μὲν αὐτὴν τὴν ἐν Νικαίᾳ. τὸ ὁμούσιον, 154. Υπό τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ Καὶ νόμον ἕτερον ἔγραψε. Το τριτημόριον. Τὰς εἰσφοράς, τῆς Κωνσταντίνου συντάξεως τὸ 'Ημετέρας υποκλίνωμεν κεφαλάς. "Αρχων ἐστὶ καὶ αὐτὸς, καὶ ἄχρων ἐκεί νου σεμνότερος. Καὶ γὰρ αὐτὴν τὴν βασιλικὴν κεφα λὴν οἱ ἱεροὶ νόμοι ταῖς τούτου φέροντες χερσίν

IN TEHODOR. HIST ECCL. LIB. IV. enim baptizati sancti, etc. Nam testovat est baptizari, ut monui in Adnotationibus Eusebianis, pag. 253. Αδόλως γινωσκομένη. Primnam vocem Genevenses typographi adjecerunt ex Christophorsoni versione et ex libro Athanasii. In cunctis tamen nostris exemplaribus non habetur, nec in versione Epiphanii Scholastici. Τινὲς μὲν αὐτὴν τὴν ἐν Νικαίᾳ. In vulgatis Athanasii editionibus hic locus aliter legitur: sed ex Theodoreto emendandus est. Duo enim genera Arianorum hic perstringit Athanasius, quorum alii vocem ¿µoovarov penitus rejiciebant, Filium Dei ex nihilo creatum asserentes; alii vero admittebant quidem τὸ ὁμούσιον, sed perperam interpretabantur, nec Spiritum sanctum Deum esse credebant cujusmodi erant Macedoniaui. Idem testatur Gregorius Nazianzenus in oratione funebri de laudibus Athanasii, loquens de libello fidei quem scripsit ad Jovianum Aug. PAG. 154. Υπό τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ¿zionózwr. In vulgatis editionibus Athanasii numerus episcoporum non habetur. Certe numerus ille trecentorum decem et octo episcoporum qui Nicæ in unum convenerunt, licet ab antiquis Patribus traditus reperiatur, apud Athanasium tamen, si bene memini, nusquam integer legitur. Nam in epistola ad Solitarios, pag. 854, ait Nicæam convenisse episcopos plus minus trecentos. In caput IV. PAG. 155. ECɛbalwoɛr. Pessime Christophorsous hunc locum interpretatus est hoc modo: Cogni io imperatoris quam de rebus divinis imbiberat. Atqui non hoc dicit Theodoretus; sed Jovianum acceptis Athanasii litteris, legem tulisse qua Nicæna fides confirmabatur. Si quis tamen sensum Christophorsoni sequi maluerit, non magnopere repugnabo præsertim cum Jovianus nultam legem tulerit de religione, sed unicuique colendi pro arbitrio suo numinis liberam reliquerit facultatem, ut docet Themistius in oratione ad Jovianum. Καὶ νόμον ἕτερον ἔγραψε. Hæc est secunda constitutio Joviani pro Ecclesiis. Prima enim ejus constitutio fuerat de episcopis ab exsilio revocandis, et in sedes suas restituendis, ut legitur in cap. 2 hujus libri. Το τριτημόριον. Hic locus prava interpunctione deformatus est. Sic igitur eum distinguendum puto: Τὰς εἰσφοράς, τῆς Κωνσταντίνου συντάξεως τὸ spinópio, etc., quam distinctionem ipse confirniat Theodoretus in lib. 1, cap. 11. In caput V. PAG. 156. AvĘsrtlov ráp. Nullum hic ordinem temporum servat Theodoretus, nam cum res a Valentiniano Aug. in Ecclesia gestas dicere aggrediatur, qui regnare cœpit anno natalis Dominici 364, ab Auxentii morte et Ambrosii ordinatione eas orditur, quæ facta est anno Christi 374 decem annis integris post exordium principatus Valentiniani. 'Ημετέρας υποκλίνωμεν κεφαλάς. Solebant olim christiani occurrentibus episcopis caput submittere, ut ab iis benedictionem acciperent. Cujus moris multa supersunt vestigia in veterum libris. Primo enim Hilarius in libro contra Constantium ita scribit: Osculo sacerdotes excipis, quo el » Christus est proditus: caput benedictioni submittis, ut fidem calces. Convivio dignaris, ex quo Judas ad proditionem egressus est. Censum capitum remittis, quem Christus ne scandalo esset, exsolvit. Philostorgius in Historia ecclesiastica scribit Leontium Tripoleos episcopum cum reliqui omnes episcopi Eusebiam Augustam, uxorem imperatoris Constantii, adirent, camque ex more adorarent, nunquam adduci potuisse ut eam inviseret, nisi ea conditione ut Augusta venienti ipsi assurgeret, et caput submitteret, postulans ut benediceretur. Verba Philostorgii refert Suidas in Leontio. Simile est quod scribit Marcus diaconus in Vita Porphyrii Gazensis episcopi, Eudoxiam Augustam ipsis in Palatium venientibus non semel occurrisse, et priorem ipsos salutasse, atque ut sederent jussisse, et inclinato capite postulasse ut benedicerent. Idem quoque de eadem Augusta testatur Sozomenus in lib. vitt, cap. 13, ubi de Ammonio loquitur et fratribus monachis qui Longi dicebantur. Palladius, in dialogo de Vita Joannis Chrysostomi ubi de eo loquitur in exsilium proficiscente, ait illum Olyınpiadi et Pentadiæ ac Šalvinæ dixisse, ut quicunque sine ambitu eligeretur episcopus, ei capita submitterent perinde ac ipsi. Nefas hic arbitror præterire insignem locum Joannis Chrysostomi ex homilia 3, ad populum Antiochenum, ubi de Flaviano episcopo qui ad comitatum principis profectus erat, ita loquitur: "Αρχων ἐστὶ καὶ αὐτὸς, καὶ ἄχρων ἐκεί νου σεμνότερος. Καὶ γὰρ αὐτὴν τὴν βασιλικὴν κεφα λὴν οἱ ἱεροὶ νόμοι ταῖς τούτου φέροντες χερσίν Unitatav. De eodem more loquitur auctor vitæ sancti Fulgentii: Altercantibus omnibus quis primo salutaret agnoscendus, quis benedicenti caput supponeret. Denique incertus auctor Quæstionum Veteris et Novi Testamenti, quæst. 109. Nostri antem sacerdotes super multos quotidie nomen Domini et verba benedictionis imponunt. Sed in paucis effectus est. Est iterum quando meliores se benedicunt. Quamvis enim quis sanctus sit, curvat tamen caput ad benedictionem sumendam. Postremo Honorius et Valentinianus Augusti, de accusatione episcopi, presbyteri vel diaconi ita rescribunt ad verum præfectum prætorio: Audemus quidem sermonem facere solito plus timore capti, de sanctis et venerabilibus sacerdotibus, et secundis sacerdotibus, vel etiam Levitis; et eos cum omni timore nominare quibus omnis terra caput inclinat. In caput VIII. PAG. 158. Avronpátopes périσrow. Baronius in Annalibus ecclesiasticis hanc epistolam non a Valentiniano imperatore, ut scribit Theodoretus, sed a Valente potius scriptam esse existimat, anno Christi 365, quo Valentinianus et Valens consules fuere. Sed, pace ejus dixerim, dupliciter fallitur, tum in anno quo scripta est hæc epistola, tum in eo quod Valenti eam assignat. Nam cum in titulo qui epistolæ prælixus est, una cum Valentiniano et Valente Gratianus quoque Augustus nuncupetur, procul dubio ante annum Christi 367. hæc epistola scribi non potuit. Eo enim anno Gratianus Augustus nuncupatus est, ut constat ex Ammiano Marcellino, et ex Fastis Idatii, Lupicino et Jovino coss. Argumenta vero quibus Baronius nititur ut Valenti eam epistolam assignet, refutationem non merentur. Primum enim ait, Valentis nomen in titulo hujus epistolæ præponi: quod est falsissimum, ut ex Theodoreto nostro, et ex versione Epiphanii Scholastici apparet. Deinde quod ait res Asianæ dioeceseos nibil ad Valentinianum attinuisse, neque id verum est. Etenim ex Ammiano Marcellino didicimus, Valentinianum seniorem, licet Valenti fratri Orientis imperium tribuisset, cuncta tamen pro arbitrio suo esse moderatum; et Valentem instar apparitoris, ut Ammiani nostri verbis utar, ei morigerum semper fuisse. Denique quod addit Baronius, Valentinianum tune fuisse in Galliis, non autem in Illyrico, fateor id quidem. Neque enim Valentinianus relictis Galliis in Illyricum profectus est nisi anno Christi 574, Gratiano et Equitio coss., ut docet idein Marcellinus. Sed nihil obstat, quominus in Galliis positus, legatos Illyricianæ synodi ad se missos audierit. Porro bujus epistolæ Valentiniani ad episcopos Asiæ meminit etiam Theophanes in Chronico, camque edictum appellat.

col. 1567–1568page 12 of 28

PG 82:1567Καροφρυγίας Πακατιανής. Καρίας, Φρυγίας Πακατιανής. Πατέρας καὶ Υἱοῦ. Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐδὲ ὅλως ἐκκλίνοντες. εἰσκομίζειν ἴσασι. "Οτι ἀνήκαμεν. 159. Τὰ τῆς ἀποδείξεως ὑμῶν. έδειξαν οι τρισμακαριώτατοι. Παύσασθαι ἀποκρᾶσθαι. Ἡμεῖς μὲν ἐχρησάμεθα τῷ άλφα. Μὴ θέλοντος αὐτὸν ἀνελεῖν. μὴ θέλοντες μος! παρακληθείς. Μεταξὺ τοῦ παρακεκλημένου. μεταξὺ τοῦ παρακεκλη συνδραμόντος αὐτοῖς δαίμονος. παθεῖν, Αμεγητίου καὶ Κικερωνίου. 20 Πατέρας ἐκείνους καλοῦντες. Καθὺ ὁ υἱός. καθὼς ὁ υἱὸς, Οἱ ἐπίσκοποι τοῦ Ἰλλυρικού.

suas lavisse, in Evangeliis nostris, quod sciam, non legitur. Itaque suspicor id sumptum esse ex Evangelio secundum Hebræos. Ideo autem Valentinianus hoc videtur adjecisse, quod Orientales episcopos alloquebatur qui erant in Asiana diœcesi. H. VALESII NOTE Καροφρυγίας Πακατιανής. Ita legitur in omnibus nostris exemplaribus, et apud Epiphanium Scholasticum. Sirmundus tamen post vocem Kapoppuria addidit distinctionem: quasi tres essent Phrygiæ; Phrygia scilicet proprie dicta, Carophrygia, et Phrygia Pacatiana. Sed cum in veterum libris due tantum Phrygiæ nominentur, Phrygia scilicet Pacatiana, et Phrygia salutaris, malim hoc loco scribere Καρίας, Φρυγίας Πακατιανής. Desunt autem hic nomina reliquarum provinciarum diœceseos Asianæ. Quæ si quis scire desiderat, habentur in Notitia imperii Romani boc ordine recensita, Pamphylia, Lydia, Pisidia, Lycaonia, Phrygia Pacatiana, Phrygia Salutaris, Lycia, Caria. Πατέρας καὶ Υἱοῦ. Rectius in codice Saviliano et in editione Basiliensi legitur: Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐδὲ ὅλως ἐκκλίνοντες. Pessime.hunc locum vertit Christophorsonus, cui prava hujus loci distinctio fraudi fuit. Nam post verbum Exxdívovte; apposita est subdistinctio tum in Basiliensi, tum in Roberti Stephani editione. Verum Henricus Savilius et Jacobus Sirmundus eam distinctionem merito expunxerunt. Per Resoupylag autem non ecclesiasticum inunus, sed functiones publicas intelligere debemus, à quibus, licet Constantini rescripto immunes declarati essent clerici, tamen episcopi Illyrici liberi esse nolebant, ut hic testatur Valentinianus evangelicum illud sequentes: Reddite que sunt Cæsaris Cæsari, et quæ sunt Dei Deo. Matth. xxn. 21 ) Idem infra testatur Valentinianus his verbis, xał zà dŋµósia xatà vójový εἰσκομίζειν ἴσασι. "Οτι ἀνήκαμεν. Codex Savilii scriptum habet OT: ávñxe. Basiliensis autem editio excusum habet Or Fxs Opnovela sine subscripto, optime meo quidem judicio, id est, Sed ne quis dicat: Venit religio principis. PAG. 159. Τὰ τῆς ἀποδείξεως ὑμῶν. Decrela interpretatur Christophorsonus, Sirmundus Placita. Ego professionem fidei malim exponere. Sic enim loquitur imperator initio hujus epistolæ: 'Añέδειξαν οι τρισμακαριώτατοι. Παύσασθαι ἀποκρᾶσθαι. Vetal hic Valentinianus ne episcopos orthodoxos qui Nicænam fidem sequebantur, persequantur ii qui alterius erant opinionis ac secte: neve ex eo quod imperator Valens ipsis favebat, occasione arrepta, impugnent alios qui non idem cum ipsis sentiebant. Inter (Nios ait quosdam reperiri viros bonos ac pios et reli - giosos. Quippe Valentinianus senior liberam unicuique religionis suæ retinendæ potestatem reliquit, quemadmodum testatur Ammiantis Marcellinus in lib. xxx. Ἡμεῖς μὲν ἐχρησάμεθα τῷ άλφα. Hic locus valde obscurus est. Et Epiphanius quidem Scholasticus ita eum vertit: El nos quidem subjicimur ei, qui primus est et novissimus: vos autem vobismet arrogatis. Quæ interpretatio, meo quidem judicio, ferri non potest. Camerarius vero sic interpretatur: Nos quidem ordine a primo ad altimum processimus tractatione nostra: ipsi vero vosmetipsos abalienastis. At Christophorsonus ita vertit: Nos patientia semper a principio usque ad finem usi sumus: vos contra animi vestri impotentiæ obseculi estis. Cujus interpretationem secutus est ex parte Jacobus Sirmandus: nam in posterioris membri versione Epiphanium Scholasticum sequi maluit. Mihi videtur verbum pña hoc loco idem significare quod communicare et commercium habere. Cujusmodi est illud in Evangelio: Non coutuntur Judai Samaritanis. (Joan. IV, 9.) Μὴ θέλοντος αὐτὸν ἀνελεῖν. Jacobus Sirmundus in editione sua excudi jussit μὴ θέλοντες et paulo μος! παρακληθείς. Salis audacter cum manuscripti codices nihil mutent. Quod vero addit Valentinianus, Pilatum ad orientem solein conversum manus Μεταξὺ τοῦ παρακεκλημένου. Totus hic locus densis tenebris obvolutus est. Joachimus quidem Camerarius ita vertit: Ac cum illo confirmato ad cruciatus pati testamentum ipsius quasi in sanguine Zacharie. Christophorsonus vero ita interpretatus est: Ne regnantibus nunc nobis nihil hinc emolu. menti consecuti, postea una cum sceleris exhortatore in ea quæ testamenti ipsius sunt damna incurratis, id quod in Zachariæ sanguine eveniebat. Eodemi fere modo vertit Jacobus Sirmnundus. Ego vero quod ad hæc verba attinet μεταξὺ τοῦ παρακεκλη μévov, assentior Christophorsono et Sirmundo qui sceleris hortatorem interpretati sunt. Idem enim est quod paulo post dicit Valentinianus: perà TOŪ συνδραμόντος αὐτοῖς δαίμονος. Sed pro verloo παθεῖν, scribendum affirmo nately, quod est conculcare. Alludit enim Valentinianus ad Historiam Zachariæ, qui paulo ante adventum Christi occisus est juxta altare, ut legitur in Evangelio. Quo tempore conculcatum est sanctuarium Domini a militibus, qui introgressi in sanctuarium, Zachariam occiderunt juxta altare. Porro vestigia sanguinis Zachariæ adhuc sua ætate mansisse tradit auctor Itinerarii Hierosolymitani, his verbis: In æde ipsa ubi templum fuit quod Salomon ædificavit, in marmore ante aram sanguinem Zachariæ ibi, dicas hodie fusum. Etiam parent vestigia clavorum militum qui eum occiderunt, in tota area, ut pules in cera fixum esse. 'Ex' 'Aµeverlov. In editione Basiliensi aliter scribuntur hæc nomina, in hunc modum, 'Ex' Αμεγητίου καὶ Κικερωνίου. Αpud Epiphanium 20tem Scholasticum ita leguntur: Hæc præcepimus in Megetio, et in Ciceronio, et Damasco, et Lampone, et Brintisio. Et Baronius quidem existimat hos fuisse presbyteros Ecclesiæ Romanæ. Ego vero libentius credideri'n hos fuisse legatos synodi Illyricianæ, qui ad Valentinianum imperatorem missi erant, ut gesta synodi ei significarent. Id enim moris fuit jam inde a temporibus Constantini. Πατέρας ἐκείνους καλοῦντες. Intelligit episcopos Antiocheni concilii quod in encæniis celebratum est. Hos enim Patres vocare consueverant Semariani, ut docet Socrates in lib. 11, sub finem, ubi de Seleuciensi synodo loquitur. PAG. 160. Ad pavarra. Magis placet Seriptura codicis Saviliani, in quo legitur ypatanas. Atque ita edidit etiam Jacobus Sirmundus. Vulgatam tamen lectionem confirmat Epiphanius Selolasticus. Καθὺ ὁ υἱός. Mallem scribere, καθὼς ὁ υἱὸς, etc. In caput IX. Οἱ ἐπίσκοποι τοῦ Ἰλλυρικού. Hanc synoduin Illyricianam Baronius in Annalibus confert in annum Christi 365. Verum epistola Valentiniani imperatoris quam superiori capite retulit Theodoretus, ejus sententiam aperte refutat. In nujus enim epistolæ titulo, Gratianus una cum Valentiniano et Valente Augustus nominatur. Porro Gratianus a patre Augustus nuncupatus est anno Christi 567, quare non ante hunc annum synodus ista Illyriciana potuit congregari. Baronium vero, ut ita sentiret impulit epistola synodica concilij Illyriciani hic a Theodoreto relata: in qua mentio fit´ Eustathii episcopi. Hunc Eustathium Baronius existimat esse Sebastenum episcopum, qui a Lampsacena synodo una cum duobus aliis episcopis legatus ad Liberium missus fuerat anno 565. Verum hanc Baronii sententiam refellit Socrates in lib. iv, cap. 12, ubi hanc legationem Eustathii assignat anno Christi 368. Consulat igitur lector quæe illic adnotavi.

col. 1569–1570page 13 of 28

PG 82:1569Ελπιδίου τοῦ πρεσβυτέρου. πρεσβυτέρου πρεσβύτου. ἕνα ἐκ πάντων, Ἐγὼ δὲ Χριστοῦ. 161. "Ον αὐτόθι κηρύσσετε. κη ᾿Απὸ τῆς βασιλευούσης 'Ρωμαίων ἀρχῆς. 1 ουσα τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς Μηδὲ ἑτεροδοξεῖν. Καὶ ὑπόμνησιν ἔχοντες. Η κατασταθέντων. καταμαθόντα καταμαθήσοντα. Τῶν ἐν τέλει χρησαμένων ἐπισκόπων ὑγιεῖς. Επισκόπων ὑγιεῖ Σὺν Υἱῶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. σὺν ἁγίῳ Πνεύματι 162. Πολυχρόνιος, Τηλέμαχος. Εὐχόμεθα τῷ Πατρί.

IN THEODOR. HIST. ECCL. LIB. IV. Ελπιδίου τοῦ πρεσβυτέρου. Baronius quidem existimat hunc esse Elpidium Romanæ Ecclesiæ presbyterum, qui una cum Philoxeno missus olim fuerat a Julio papa ad Orientales episcopos. Dubitare tamen jure quis possit, utrum bic Elpidius Romanæ Ecclesiæ presbyter fuerit. Etenim episcopi Illyrici diserte scribunt, hune Elpidium a se missum esse ad Asianos. Quod si Elpidius Ecclesiæ Romanæ fuisset presbyter, et quidem legatus a Liberio papa, ut vult Baronius, episcopi Illyrici nunquam dicerent se illum ad Asianos misisse. Adde quod Elpidium fratrem suum et comministrum appellant. Quibus titulis episcopus potius designari videtur quam presbyter. Proinde existimo Elpidiúm hune fuisse episcopum Illyrici, quem episcopi Ilyriciani legatum miserunt ad episcopos dicecseos Asianæ, inspecturum utrum verà essent quæ Eustathius Sebastenus ipsis renuntiaverat: Asianos scilicet Spiritum sanétum Patri ac Filio consubstantialem non credere. Hæc est conjectura nostra de Elpidio. Certe in manuscripto codice Henrici Savilii, pro πρεσβυτέρου scriptum est πρεσβύτου. Denique in fine epistolæ aiunt hunc Elpidium ex suo corpore missum esse ad Asianos ἕνα ἐκ πάντων, id est, unum ex omnibus electum fuisse qui hanc legationem obiret. Quibus verbis aperte declaratur, Elpidium fuisse ex numero episcoporum Illyrici. Quod nisi me conjectura fallit, hic est Elpidius episcopus, ad quem Basilius magnus scripsit epistolam 322. In ea enim epistola rogat Elpidium Basilius, ut, si necessarium judicaverit, tempus ac locum concilii indicat, scribatque litteras ad episcopos ut ad certam diem conveniant. Quod optinie convenit buic Elpidio nostre, qui ab episcopis Illyrici missus fuerat in Asiam ad rectam fidem stabiliendam, Ἐγὼ δὲ Χριστοῦ. Tria hæc verba desunt in manuscripto codice Savilii et in editione Basiliensi, nec ea agnoscit Epiphanius Scholasticus. PAG. 161. "Ον αὐτόθι κηρύσσετε. Verbum κηposaty hoc loco accipitur pro prædicatione sive doctrina. Hoc enim sensu passim usurpatur in reliqua epistola. Vocabulum igitur ç¿ɓov quod huic verbo jungitur, pro blasphemia seu impietate accipere debemus, quam prædicabant episcopi diœceseos Asianæ, Spiritumi sanctum a Dei Patris ac Filii substantia separantes. Porro bic mirari subit, quomodo Eustathius Sebastenus in synodo Illyriĉiana accusaverit episcopos Asiæ, quod de Spiritu sancto male sentirent. Ipse enim legatus erat Macedonianorum, qui Spiritus sancti deitatem negabant. Verum Macedoniani eo quidem tempore impietatem suam et blasphemiam iu Spiritum sanctum adhuc tegebant, nec in apertum proferebant. Cæterum pro vocabulo géбov libentius hic legerem toyov, id est probrum. ᾿Απὸ τῆς βασιλευούσης 'Ρωμαίων ἀρχῆς. 1 cobus Sirmundus hune locum aliter distinxit. Expuncta enim virgula quæ post hæc verba apposità est in nostŕis exemplaribus, ita exposuit bunc locum: Sed necessitas nobis imposita est, ut ad ros mitteremus dominum et comministru.u nostrum Elpidium, a regio Romanorum principatu litteras habentem. In quo Sirmundus videtur secutus versionem Epiphanii Scholastici. Sic enim ille: Quamobrem necessarium habuimus ad vos destinare dominum nostrum et comministrum Elpidium, a regio principatu Romanorum has litteras deferenteni. Verum hæc versio ferri non potest. Nam † Baoiλeúουσα τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς procul dubio est urbs Roma. Rectius itaque Camerarius et Christophorsonus hunc locum de urbe Roma exposuerunt. Sed ambiguum est utrum Elpidius dicatur missus ab urbe Roma, an potius Elpidius ab urbe Roma, id est urbis Romæ, presbyter intelligendus s.t. Sie enim loqui solebant tam Græci quam Latini, præsertim cum de episcopis loquantur. Μηδὲ ἑτεροδοξεῖν. Jacobus Sirmundus nescio quos secutus codices, edidit &te poxzvodožɛľv, pessime. Καὶ ὑπόμνησιν ἔχοντες. Hunc locum optime interpretatus est Christophorsonus hoc modo: Dum hac de re scriberemus ad vos, commonefacti sumus, ut in his nostris litteris scriberemus etiam de episco. porum institutione. Quam interpretationem ex parte secutus est Jacobus Sirmundus. Porro episcopi Illyrici, ut de ordinationibus episcoporum scriberent, admoniti fuerant ab Eustathio episcopo Sebasteno; eo quod apud Asianos, ut verisimile est, vitiose fierent ordinationes. Certe hoc malum din postea in Asia vignisse temporibus Joannis Chrysostomi, docet Socrates, Sczomenus ac Palladius. Η κατασταθέντων. Hanc vocem Camerarius de præterito interpretatur tempore, cum tamen de futuro intelligi debeat. Sic supra in hac epistola καταμαθόντα positum est pro καταμαθήσοντα. Recte ergo Jacobus Sirmundus vertit: De comministris episcopis creatis vel creandis. Τῶν ἐν τέλει χρησαμένων ἐπισκόπων ὑγιεῖς. Christophorsonus quidem hunc locum ita vertit: Ut si quoquo modo fieri queat, e magistratibus qui episcopatu functi, probala spectataque fide fuerunt, cooptentur. Quæ interpretatio nullo modo ferri potest. Quid enim sibi volunt ista, ut e magistratibus qui episcopatum gesserint, ordinentur episcopi? Vidit hoc Jacobus Sirmundus. Itaque ut huic vitio mederetur, vocem Επισκόπων expunxit, et ὑγιεῖ reposuit pro vyti; audacter quidem, sed infeliciter. Quis enim unquam ita locutus est Græce, aut quem sensum habet hæc ejus interpretatio: Si quidem fuerint ex sano et probo magistrotu functis. Ego vero hunc esse sensum existimo horum verborum, ut si qui episcoporum jam vita functorum filii reperiantur orthodoxi, ii reliquis omnibus præferantur. Itaque delenda est præpositio šv, ut pote superQua. Sed dicet aliquis quodnam exemplum habeamus hujus rei. Habemus exemplum et quidem illustre in domno, qui Antiochenæ Ecclesia episcopus factus est, cuin esset Giius Demetrianį ejusdem urbis episcopi, ut legitur apud Eusebium in lib. vu Historia ecclesiastica: Σὺν Υἱῶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. In editione Basihiensi legitur tamtum σὺν ἁγίῳ Πνεύματι: quæ scriplura magis placet. PAG. 162. Πολυχρόνιος, Τηλέμαχος. Hi et qui sequantur episcopi Illyrici, Arianæ perfidiæ assertores erant, atque idcirco depositi a synodo Illyriciana. Hæc porro synodus habita est sub pontificatu Damasi, ac, nisi fallor, post epistolam synodicam ab eodem Damaso scriptam ad ep scopos Illyrici, quam supra retulit Theodoretus in lib. 11, et Sozomenus in lib. vn. Εὐχόμεθα τῷ Πατρί. Epiphanius Scholasticus vertit: Valere vos optamus Patri et Filio cum sancto Spiritu, quomodo etiam vertit Jacobus Sirmundus. Camerarius vero et Christophorsonus vertere mafuerent in Patre ac Filio, etc. Verti tamen posset focus hoc modo: Oramus Patrem ac Filium cum sancto Spiritu, ut quam diutissime valeatis. In caput X. 'Aróntos rɛrónuɛ. Hunc locum restitui ex editione Basiliensi et ex mannscripto codice llenrici Saviki, redactis in unam duabus periodis, quæ perperam divulsæ erant. Emendationem nostram confirmat Theodoretus in lib. iv Hæreticarum fabul., cap. 10. 'Exɛión de tirɛç. Particulam &¿ expunxi, secutus auctoritatem codicis Henrici Savilii et Basiliensem editionem. In caput XI. Pag. 163. Evziraç. In manuscripto codice Savilii et in editione Basiliensi scribitur sóxicas. De Iris plura vide apud Epiphanium in libro de hære-

col. 1571–1572page 14 of 28

PG 82:1571Ως πονηράν. Περὶ ακτημοσύνης, τῶν ἁγίων διηνεκεῖ περὶ τὸ θεῖον ἀσχολίᾳ, τοῖς ἀπὸ Αδελφίου τοῦ τῆς μέσης τῶν ποταμῶν καὶ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ πρὸς ὀλίγον τὴν βασιλευομένην Κωνσταντίνου πάλιν θολώσαντος ἀργίας ἀνοίγωμεν θύραν, προς κάλυμμα τῆς περὶ τὴν ἐργασίαν ὀκνηρίας, τὸ διαπανε τὸς δοκεῖν προσκαρτερεῖν τῇ προσευχῇ πεποιημένοις, καὶ νέοις παισὶ καὶ ἀνδράσι σφριγῶσιν ἔτι κατὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ σώματος, καὶ ταύτην πολλοῖς ὀφείλουσι καταλῦσαι πόνοι, νομοθετήσασι τὸ μὴ ἐργάζεσθαι τῇ ἀνέσει καὶ τὰ πάθη αὐτοῖς ἐπεγείρασι, καὶ τῷ λογισμῷ παρασχούσιν ἄδειαν, ταῖς τούτων ύλαις ἐν ευκαιρεῖν, ἕως ἂν ἡ δοκοῦσα προσευχή, οὐκ ούσα δὲ τοῦτο ὅπερ λέγεται, πάντη ἀπόληται. Αποκρύπτουσι τούς. ἀποκηρύττουσι. Αναθεματίζουσιν εὐπετῶς τοὺς τούτων τι λέγοντας. Ἐν τῇ ψυχῇ περιφέρουσι. ἐν ταῖς ψυχαῖς. σɛ καταμαρτυρήσαι, 165. Στρατιάν τε συναθροίσαι και. στρατιάν συναθροήσας στρατεύ Οὐ δορυάλωτος μόνον. μονονοὺ δορυάλωτος· ἀλλ' ἀπάτῃ τῶν γυναικείων ρημάτων ὑπήκοος. 166. Στρατιωτικὸν ἀμπεχόμενος. που Εσπερινὴν λειτουργίαν. Παρ' αὐτοὺς γάρ. παρ' αὐτῷ γὰρ τοῦ ἄστεος τῷ περιβόλῳ. κειμένην, Τῶν τὴν πόλιν οικούντων. τὴν πόλιν ἐκείνην οἰκούντων. νείων θόλους 168. Διὰ τῶν τοῦ ὄνου ποδῶν διαβῆναι. έκχυλισθῆναι. διαβαίνειν, κυλίεσθαι. Πυρ ἀνάψαντες. πυράν ἅψαντες, διὰ τοῦ πυρὸς ἀκοντίσαντες. γὸς ἀκοντίσαντες. Τῆς Εὐσεβίου συγγενείας. τῇ συγγενείᾳ κοσμούμενος, Ἰωδιανός. Ἰωβίνος Σ 169. Δεξιᾶς δεξαμένης μυστήρια.

H.VALESU sibus, et apud nostrum Theodoretum in libris Hæreticarum fabularum. Ως πονηράν. In codice Savilii et in editione Basiliensi legitur movrplay Quod magis probo. Kal Adagioç. De hoc Adelphio monacho loquitur Nilus in libro Περὶ ακτημοσύνης, id est de voluntaria paupertate. Cujus locum, quia auctor ille nondum editus est, hic apponam: 'Alλ'öpa un to τῶν ἁγίων διηνεκεῖ περὶ τὸ θεῖον ἀσχολίᾳ, τοῖς ἀπὸ Αδελφίου τοῦ τῆς μέσης τῶν ποταμῶν καὶ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ πρὸς ὀλίγον τὴν βασιλευομένην Κωνσταντί νου πάλιν θολώσαντος ἀργίας ἀνοίγωμεν θύραν, προς κάλυμμα τῆς περὶ τὴν ἐργασίαν ὀκνηρίας, τὸ διαπανε τὸς δοκεῖν προσκαρτερεῖν τῇ προσευχῇ πεποιημένοις, καὶ νέοις παισὶ καὶ ἀνδράσι σφριγῶσιν ἔτι κατὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ σώματος, καὶ ταύτην πολλοῖς ὀφείλουσι καταλῦσαι πόνοι, νομοθετήσασι τὸ μὴ ἐργάζεσθαι· τῇ ἀνέσει καὶ τὰ πάθη αὐτοῖς ἐπεγείρασι, καὶ τῷ λογισμῷ παρασχούσιν ἄδειαν, ταῖς τούτων ύλαις ἐν ευκαιρεῖν, ἕως ἂν ἡ δοκοῦσα προσευχή, οὐκ ούσα δὲ τοῦτο ὅπερ λέγεται, πάντη ἀπόληται. id est: Sed vide ne assidua sanctorum hominum in rebus divinis occupatione, discipulis Adelphii Mesopotameni, et Alexandri illius qui Constantinopolim brevi temporis spatio perturbavit, desidiæ januam aperiamus. Qui suam ad opus faciendum pigritiam eo velamento tegebant, quasi perpetuo orationi incumberent. Et adolescentibus ac viris robore corporis adhuc vigentibus, et qui vigorem illum multo labore conterere opus habebant, præcipiebant ne opus facerent: desidia perturbationes animi in eis excitantes; el cogilationi liberam concedentes facultatem, ut in perturbationum illarum materia oblectaretur, quoadusque imaginaria illorum precatio, sed quæ revera precatio non est, penitus interiret. Αποκρύπτουσι τούς. Hunc locum emendavi ex duobus mss. codicibus, Saviliano scilicet ac regio, in quibus scribitur ἀποκηρύττουσι. Quam lectionem confirmat ipse Theodoretus in lib. iv Hæreticar um fabularum, cap. 41, de Messalianis ita scribens: Αναθεματίζουσιν εὐπετῶς τοὺς τούτων τι λέγοντας. Ἐν τῇ ψυχῇ περιφέρουσι. Codex Savilii et Ba siliensis editio scrptum habent ἐν ταῖς ψυχαῖς. Antóloç. In ms. codice Savilii et in editione Basiliensi Artwios scribitur, rectius ni fallor. Exstant ad illum aliquot epistolæ Basilii magni. Augulózioç. Ilic synodum viginti quinque episcoporum adversus Messalianos collegit in urbe Sida, de qua Photius in Biblioth., cap. 52, multa habet scitu digna. Pag. 164. 'Ev 'Edéon. Basiliensis editio scriptum habet 'Edéson. Porro hæc facta sunt regnante Theodosio. Tunc enim Flavianus ad episcopatum Antiochensis Ecclesiæ promotus est sub cujus administratione erat Edessa et omnes Orientis provinciæ. Pro nde Theodoretus, occasione Messalianorum arrepta, ordinem temporum antevertit. "ElɛYĘÉ σɛ TÒ odr σróµa. In altero codice regio, cujus variantes lectiones ad calcem editionis suæ Stephanus excudit, scribitur yat, et paulopost similiter καταμαρτυρήσαι, quomodo etiam edidit Jacobus Sirmunaus. In caput XII. PAG. 165. Στρατιάν τε συναθροίσαι και. Rectius in codice Savili et in editione Basiliensi hic locus scribitur hoc modo, στρατιάν συναθροήσας στρατεύoat, etc. De hac expeditione Valentis adversus Gothos consule Ammianum Marcellinum. Οὐ δορυάλωτος μόνον. Vocem μόνον et conjunclionem quæ sequitur expunxi, secutus auctoritatem codicis Saviliani et Basiliensis editionis. In quibus totus hic locus ita scribitur: Kai yeyOVEV οὐ δορυάλωτος· ἀλλ' ἀπάτῃ τῶν γυναικείων ρημάτων ὑπήκοος. In caput XIII. PAG. 166. Στρατιωτικὸν ἀμπεχόμενος. Duo noNOTÆ tanda sunt in hac narratione, vel potius tria. Primum, quod episcopus sumit habitum militarem, id est chlamydem et balteum. Deinde, quod tiaram capiti imponit. Ex quo apparet, episcopos eo tempore tiaram non gestasse. Nam si eam gestare soliti essent episcopi, non id ut novum atque inusitatum notaret in Eusebio Theodoretus. Tiaram igitur sumpsit Eusebius, more Syrorum ac Persarum, qui caput tiara tegebant adversus solis ardorem. Tertium; quod hic notandum occurrit, est ordinatio που solum presbyterorum ac diaconorum, verum etiam episcoporum. Quæ omnia cum sint contraria legibus ecclesiasticis, extra ordinem gesta sunt ab Ensebio Samosatensi, divino spiritu ad hæc eum impellente, ut Arianorum furori obsisteret. Hujusmodi plurima, et tunc, et alias gesta sunt a praestantissimis episcopis. Qui ubi Christianam religionem periclitari videbant, parvipendere solebant regulas et canones Ecclesiæ, dummodo Ecclesiam ipsam salvam atque integrain conservarent. Eaque in hujusmodi discriminibus valebat hæc regula: Salus Ecclesiæ suprema lex esto. In caput XIV. Εσπερινὴν λειτουργίαν. Epiphanius et reliqui interpretes de vespertino officio hunc locum intellexerunt. Ego vero de missarum vespertinarum sacrificio malim intelligere. Etenim Astroupyla non nisi de missarum solemnibus usurpari solet. Vespertinæ autem missæ fiebant in quadragesima. Qui mos diutissime permansit in Ecclesia, ut docet Amalarius in lib. De Eccl. officiis, cap. 7. Παρ' αὐτοὺς γάρ. lii codice Savilii et in editione Basiliensi rectius scribitur παρ' αὐτῷ γὰρ τοῦ ἄστεος τῷ περιβόλῳ. PAG. 167. Kal xéþów nɛipiérŋr. In editione Basiliensi et in mss. codice Savilii_legitur xal èxd; κειμένην, quod verius puto. Nam Theodoretus poeticis yocabulis uti solet. In caput XV. Τῶν τὴν πόλιν οικούντων. Codex Savilii vocem interserit hoc modo, τὴν πόλιν ἐκείνην οἰκούντων. 'Er toîç Oddoiç. Sic loquitur Ammianus Marcellinus in lib. XXVIII Tales ubi cumitantibus singulos quinquaginta ministris tholos introierint balnearum, etc. et ante illum Athenæus in lib. 11, padaνείων θόλους dixerat. PAG. 168. Διὰ τῶν τοῦ ὄνου ποδῶν διαβῆναι. Rectius in ms. codice Savilii et in editione Basiliensi legitur έκχυλισθῆναι. Non enim proprium est pile διαβαίνειν, sed κυλίεσθαι. Πυρ ἀνάψαντες. Posset scribi πυράν ἅψαντες, et fortasse rectius. Sequitur enim xal thy opałpzv διὰ τοῦ πυρὸς ἀκοντίσαντες. Esset autem inelegans, eandem vocem in eadem linea bis repetere. Scio quidem Jacobum Sirmundum edidisse dia tñs pàsγὸς ἀκοντίσαντες. Sed nostri codices reclamant. Τῆς Εὐσεβίου συγγενείας. Mallem scribere τῇ συγγενείᾳ κοσμούμενος, ut legisse videtur Epiplanius Scholasticus. Ἰωδιανός. Jacobus Sirmundus edidit Ἰωβίνος Σ altero codice regio, cujus variantes lectiones ad calcem editionis suæ Robertus Stephanus adjecit. Nostri tamen codices et Epiphanius Scholasticus vulgatam scripturam tuentur. PAG. 169. Δεξιᾶς δεξαμένης μυστήρια. Jovianus episcopus Pergæ, cum Arianis aliquandiu communicaverat communionis autem inter episcopos hoc erat symbolum, ut alter ab altero acciperet Eucharistiam. Hujus rei exemplum occurrit ad Evagrium in lib. 1, cap. 13. Aversatur ergo Antioches dextram Joviani, quæ ab Arianis sacerdotibus sacramenta susceperat. In caput XVI. Pilw dè rovtw bropa. Sic legitur in nostris co1

col. 1573–1574page 15 of 28

PG 82:1573Εἰς φρούριον ἔσχατον τοῖς ἐκεῖ γειτονεύον βαρβάροις, Φηγὼ δὲ τούτῳ ὄνομα, γέλωτα νομίζει και παίγνιον. καὶ παιδιάν. 171. Τούτων κοινωνῆσαι ὑμῖν παρήνεσα. Τὰ Εὐνομίου γράμματα πεπαιδευμένος. Ο δὲ πρωτογένης, τὰ ἱερὰ Γράμματα έκπεπαιδευμένος. 172. Δεσποτικὴν ἐπιθεῖναι σφραγίδα. Ια Πρὸς τὴν ζωὴν τοῦτον ὑποστρέψειν. Καὶ τῷ θυσιαστηρίῳ. Δημοσθένης τῶν βασιλικῶν προμηθούμενος τοίνυν διὰ τοῦ μαγείρου Ναβου άρδην ἐπὶ τῶν Ἱερο σολύμων ποτὲ ὁ ᾿Ασσύριος τὴν τοῦ ναοῦ καθαίρεσιν τῶν Ἰσραηλιτῶν κατειργάσατο, οὕτω καὶ Δημοσθένει τιγὶ τῷ ἐπὶ τῶν όψων τεταγμένῳ καὶ τῶν μαγείρων ἄρχοντι, ὡς ἰταμωτέρῳ τῶν ἄλλων τὴν τοιαύτην ὑπὸ ηρεσίαν προστάξας, κρατήσειν ᾤετο τοῦ παντὸς ἐγ Τὸ σῶμα ἅπαν λελωβημένοι. Πρώτην του Ουάλεντος προσβολήν. Πάλιν ἧκεν αὐτός. 175. Εἰς τὴν πόνων ἐλευθέραν. νον καὶ ἐλευθέραν βιοτήν, Τῶν ἐν τέλει καὶ ἀξιώμασι. ἀξιωματικών. 177. Πάντοθεν παρ' ὑμῶν. καλινδούμενο.. 178. Λόγων ἐνίκων ἀσέλγειαν. ἀσέβειαν.

IN THEODOR. HIST. ECCL. LIB. IV. dicibus et apud Nicephorum in lib. xi, cap. 22. Magis tamen placet scriptura quam ex altero codice regio Robertus Stephanus in variis lectionibus exhibuit: Εἰς φρούριον ἔσχατον τοῖς ἐκεῖ γειτονεύον βαρβάροις, Φηγὼ δὲ τούτῳ ὄνομα, ele. Quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus. Ha certe legit Epiphanius Scholasticus, ut ex versione ejus apparet. Sic enim ille: Quoddam castrum extremum, barbaris vicinum, cui nomen est Pheno, senex dignus cœlesti urbe deductus est. Est autem Phæno seu Pheno viculus Palestine, in quo erant æris metalla, ad quæ noxii damnabantur, ut ex Eusebio, Athanasio et Hieronymo notavit pridem Ortelius. In caput XVII. PAG. 170. Kal raivior. Codex Savilii scriptum habet γέλωτα νομίζει και παίγνιον. In editione Basiliensi legitur καὶ παιδιάν. In caput XVIII. PAG. 171. Τούτων κοινωνῆσαι ὑμῖν παρήνεσα. Prima vox expungenda est, utpote superflua. Certe in editione Basiliensi non habetur. Τὰ Εὐνομίου γράμματα πεπαιδευμένος. Ita les gitur in omnibus nostris exemplaribus, nec aliter in suo codice scriptum repererat Epiphanius Scholasticus. Sic enim vertit: Protogenes autem Eunomii litteris eruditus. Sirmundus tamen ex regio codice cujus variantes lectiones Stephanus nobis exhibuit, locum emendavit hoc modo: Tà ix vóμov Ypáupata memadaμévo:, et sic vertit: Legitimis litteris eruditus. Quo quid sibi velit nescio. Mallein certe ita interpretari: Legalibus litteris eruditus. Certe Nicephorus in lib. it, cap. 23, cum hunc Theodoreti locum describeret, pro iis verbis quæ retuli, hæc substituit: Ο δὲ πρωτογένης, τὰ ἱερὰ Γράμματα έκπεπαιδευμένος. Sed et quae sequuntur in Theodoreto, hanc emendationem confirmant. Ait enim Protogenem cum sacris Litteris apprime instructus esset, ac præterea notarum peritus, ludum litterarium aperuisse, ut pueris artem scribendi traderet, et hac occasione eos sacras Litteras edocuisse. PAG. 172. Δεσποτικὴν ἐπιθεῖναι σφραγίδα. Ια est, baptismum conferret. Veteres enim baptismum vocabant sopayioz, ut notavi ad Historiam Eusebii. Cæterum Protogenes ideo hunc honorem tribuebat Eulogio, quod Eulogius senior esset presbyter, et primus presbyterorum Ecclesiæ Edessenæ, ut indicat Theodoretus. Eulogium enim vocat youponáty, hoc est archipresbyterum. In caput XIX. PAG. 173. Ballɛios ¿ µεraç. Duæ postremæ voces absunt ab editione Basiliensi, recte, ut opiner. Sufficit enim elogium quod proxime sequitur. Πρὸς τὴν ζωὴν τοῦτον ὑποστρέψειν. In ms. codice Henrici Savilii et in editione Basiliensi legitur avas piyat, rectius, ni fallor. Καὶ τῷ θυσιαστηρίῳ. Valens Epiphaniorum die in ecclesiam Casariensem ingressus est, et consueta dona obtulit ad altare, et intra velum admissus, Basilium auscultavit, ut narrat Gregorius Nazianzenus, in Orat. funebri de laudibus Basilii. Verum Gregorius hæc omnia contigisse testatur priusquam Valentis filius in morbum incidisset. Cui quidem utpote oculato testi, fidem habere malim quam Theodoreto. Δημοσθένης τῶν βασιλικῶν προμηθούμενος Bywr. Hujus Demosthenis mentionem facit Gregorius Nyssenus in lib. 1 Contra Eunomium, ubi hanc Basilii cum Valente ac Modesto ejus præfecto congressionem describit. Verba ejus hæc sunt: "Qop τοίνυν διὰ τοῦ μαγείρου Ναβου άρδην ἐπὶ τῶν Ἱερο σολύμων ποτὲ ὁ ᾿Ασσύριος τὴν τοῦ ναοῦ καθαίρεσιν τῶν Ἰσραηλιτῶν κατειργάσατο, οὕτω καὶ Δημοσθένει τιγὶ τῷ ἐπὶ τῶν όψων τεταγμένῳ καὶ τῶν μαγείρων ἄρχοντι, ὡς ἰταμωτέρῳ τῶν ἄλλων τὴν τοιαύτην ὑπὸ ηρεσίαν προστάξας, κρατήσειν ᾤετο τοῦ παντὸς ἐγYapuato. Castrensem sacri palatii intelligit. Sie enim vocabatur hæc dignitas. Eumdem Demos:henem tacite designat Gregorius Nazianzenus, in Orat. funebri jam citata, Nabuzardan eum appellans perinde ac Gregorius Nyssenus. Vide Basilium magnum in epistola 308. Τὸ σῶμα ἅπαν λελωβημένοι. Epiphanius Scholasticus hæc verba de leprosis exposuit, recte, ut opinor. Πρώτην του Ουάλεντος προσβολήν. Ter omnino a Valente impugnatus est Basilius. Prima incursio fuit, dum Basilius adhuc esset presbyter Cæsariensis Ecclesiæ, ut refert Gregorius Nazianzenus in Orat. funebri de Laudibus Basilii. Secunda ac tertia incursio Valentis in Basilium aliquandiu post contigit, cum Valens venisset Cæsaream, et Basilius ejusdem loci episcopatum administraret. Primum quidem Valens Demosthenem et alios ex palatio suo, Modestum denique præfectum prætorii adversus eum immisit. Qui cum nihil profecissent, Valens constantiam Basilii miratus, ab ejus oppugnatione paulisper destitit, et in ecclesiam in qua Basilius collectas habebat, festo Epiphaniorum die intravit. Postrema incursio fuit, cum Valens ab Arianis impulsus, Basilium episcopatu pelli et m exsilium mitti præcepit. Cumque præceptum imperatoris ea de re perscriberetur, morbus filii imperatoris consilium illud interrupit, ut testatur Gregorius in Orat, funebri. Πάλιν ἧκεν αὐτός. Olim suspicabar scribendum esse autós, ut legisse videtur Epiphanius Scholasticus. Sic enim vertit: Cum vero postea reversus illuc fuisset, etc. Utrum autem tertia hæc Valentis incursio alio anno contigerit quam secunda, mihi quidein incompertum est, cum nec Gregorius, nec Theodoretus id dixerint. In caput XX. PAG. 175. Εἰς τὴν πόνων ἐλευθέραν. In ms. codice Henrici Savilii et in editione Basiliensi aliter scribitur hic locus, hoc scilicet modo, siç thy ǎnoνον καὶ ἐλευθέραν βιοτήν, quod magis placet. Τῶν ἐν τέλει καὶ ἀξιώμασι. Codex Savilii et Basiliensis editio hic quoque scriptum habent xxl ¿§uwpάzwv. Sæpius in hac voce a librariis peccatum esse jam supra observavi; &Ɛiwµátwv vero positum est pro ἀξιωματικών. In caput XXI. PAG. 176. Kallotwr podiwr. Magis placet scriptura codicis Saviliani, in quo legitur poptiwv, quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus. PAG. 177. Πάντοθεν παρ' ὑμῶν. Codex Savilii scriptum habet avt2×60ev quemadmodum edidit Jacobus Sirmundus. Et Paulo post ubi legitur zudevCoupevo, idem codex et editio Sirmundi præferunt καλινδούμενο.. In caput XXII. PAG. 178. Λόγων ἐνίκων ἀσέλγειαν. Codex Savili scriptum liabet ἀσέβειαν. Epiphanius tamen Scholasticus vulgatam lectionem tuetur. 'Q àлd иpovrov. Nescio quid sibi voluerit Sirmundus, hunc locum ita vertens: Strepitum insolentem de naribus velut e scatebra, ut ita dicam, fundentes. Nec melius Christophorsonus qui sic vertit, velut ex aqua ductu, ut ita dicam, erumpentem. Pessime vero Epiphanius Scholasticus interpretatus est hoc modo: Et ut ita dicam fetorem veluti de quodam cuniculo profundentes. Magis placet interpretatio Camerarii, qui sic vertit: Obscenos per nares sonos, clarum et quasi, ut ita dicam, de aquæ fistulis ejaculantes, xpouvot enim proprie sunt tubi seu salientes, ex quibus aqua in subjectum canalem eſſunditur. Digilized by Google

col. 1575–1576page 16 of 28

PG 82:1575θεασόμενοι θεασομένη, Τύπον ἁγίων ἀγγέλων. Γυμνὰς πᾶσαν τὴν πόλιν. γυμνὰς ἀνὰ τὴν πόλιν ἐθριάμβευον. Οὐδὲ τῇ ταφῇ παραδίδοσθαι. οὐδὲ τῇ ὀσία παραδίδοσθαι. 179. Στοιβῇ κατὰ τὸ γεγραμμένον. στιβίῳ καταγεγραμμένον τοὺς ὀφθαλμούς. ην στέμμιν. στίβη, χρώμα μεταλλικόν μέλαν, Καὶ τὴν μέλαιναν στίμμιν ὀμματογράφον. Τὴν ἄῤῥενα φύσιν ἐξαρνησαμένων. "Ανθρωπος ἀσυρῆς τῶν ἐξηρνημένων τὸν ἄνδρα κατά πάντα τρόπον. 180. Κομητατησίων δὲ λαργιτιόνων. Πῶς οὐχ ὅπου γε. Προσφάτῳ τολμᾷ σέβειν Θεῷ. πρόσφατον Θεόν. Ἡμεῖς οὔτε νέηλυν, ούτε πρόσφατον τñç Δι' ἀπειλῶν καὶ ἀπάτης. δι' ἀπειλῶν καὶ βασάνων, προφανεί δυσσεβείᾳ τῶν ἀρειομανιτών, Τῇ προφανεί αιρέσει, 183. Σωρὸν τοῖς κύμασι. ἀπάντων βοαί, τῆς ἐπατριζούσης θαλάσσης τῶν προσρηστομένων ὁρῶν τοῖς κύμασι κτύπον ἐκάλυ στον. τῶν προσρησσομένων ἀνέ και προσρήστης ὡς ἄνεμος τῷ κύματι. Σαινόμενοι. ξεόμενοι. Ει 184. Παρὰ τοῦ ἀγαπητοῦ ἡμῶν Δαμάσου. *Ος φονέων βασάνοις επέκεινα κοινωνήσας. φονέων βατάνοις κοινωνήσας, ἐπέκεινα λίθοις, Τοῖς κατὰ φέννησον μετάλλοις. κατά φέννον. ᾤχησεν Ἰσραὴλ ἐπὶ τῆς ἐρήμου· ἦν δὲ καὶ πόλις Εδώμ. Αὕτη ἐστὶ Φαινῶν, ἔνθα τὰ μέταλλα τοῦ χαλ κου, μεταξύ κειμένη πέτρας πόλεως καὶ ζωομῶν. Τινὲς μὲν παρ' αὐτὰ μεμενήκασιν. 185. Παρὰ πάντων ἀπορούμενοι.

scribere θεασόμενοι vel θεασομένη, ut legit Epiphanius. H. VALESII NOTE Τύπον ἁγίων ἀγγέλων. Postrema vox deest in cunctis exemplaribus, tam mss. quam impressis: primumque a Genevensibus typographis addita est ex conjectura Christophorsoni: quam confirmat Epiphanius Scholasticus. Sirmundus tamen cum cain a Græco textu expunxisset, in versione sua retinuit. Γυμνὰς πᾶσαν τὴν πόλιν. Scribendum γυμνὰς ἀνὰ τὴν πόλιν ἐθριάμβευον. puto Οὐδὲ τῇ ταφῇ παραδίδοσθαι. Codex Savilii scriptum habet οὐδὲ τῇ ὀσία παραδίδοσθαι. Quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus. PAG. 179. Στοιβῇ κατὰ τὸ γεγραμμένον. Hunc locum feliciter mili videor restitnisse hoc modo, στιβίῳ καταγεγραμμένον τοὺς ὀφθαλμούς. Proprium olim erat cinædorum, oculos stibio delinire, quod Græci sz16lletv dicunt uno verbo. Græci enim σti6ην dicunt et στέμμιν. Hesychius in Lexico, στίβη, χρώμα μεταλλικόν μέλαν, Jon in Omphale. Καὶ τὴν μέλαιναν στίμμιν ὀμματογράφον. Quare hoc loco oriбn scribi potest. Τὴν ἄῤῥενα φύσιν ἐξαρνησαμένων. Cinedum intelligit. Sic enim cinædos designare Græci solent. Certe Polybius lib. iv, pag. 273. Babyrtam quemdam cin:rdum ita describit: "Ανθρωπος ἀσυρῆς τῶν ἐξηρνημένων τὸν ἄνδρα κατά πάντα τρόπον. Sic enim legendus est locus ille quem Casaubonus non intellexit. PAG. 180. Κομητατησίων δὲ λαργιτιόνων. The sauri principis qui vulgo sacræ largitiones dicebantur, alii erant per singulas diœceses, quibus præerant comites. Alii erant in comitatu uùa cum ipso principe, qui comitatenses largitiones dicebantur. His præerat comes largitionum comitatensium. Erant autem omnes isti comites sub dispositione viri illustris comitis sacrarum largitionum, ut docet notitia utriusque imperii. Hic comes largitio - num comitatensiuin, officiates sub se habebat qui largitionales comitatenses dicebantur. Quorum mentio fit in lege 6, codice th. De diversis officiis: De largitionalibus comitatensibus et officialibus rationalis rerum privatarum custodiri ¨ præcepimus, etc. Sic enim scribendus est locus ille, qui vulgo corruptus est. Πῶς οὐχ ὅπου γε. Codex regius cujus variantes lectiones edidit Stephanus, scriptum hic habet mūs Yap oy!. Quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus, recte procul dubio. Προσφάτῳ τολμᾷ σέβειν Θεῷ. Sirmundus ex eodem codice regio edidit πρόσφατον Θεόν. Sed nihil opus erat hac emendatione, cum utrumque dici possit. Recentem vero Deum Petrus hic appellat Christum, juxta sensuu Arianorum, qui eum creaturam esse dicebant, non autem ab æterno Deum fuisse. Vide quæ sequuntur paulo post in Confessione presbyterorum Ecclesiæ catholicæ: ubi leguntur hac verba, Ἡμεῖς οὔτε νέηλυν, ούτε πρόσφατον σéбove Oɛóv, etc. Sic enim legendum est ex codice Savilii et ex editione Basiliensi. PAG. 182. 'Azúroçɛç. Hunc locum feliciter mihi videor vertisse. Nam cum reliqui interpretes, Epiphanius scilicet, Christophorsons ac Sirmundus patre carentes interpretati sint, ego Gracam vocem uno Latino vocabulo expressi, spurios vertens. Alque ita etiam ante nos vertit Joachimus Camerarius hoc modo. Nostri igitur totius orbis Patres, a quibus alienati isti spurii sunt. Certe Plutarchus in Quæstionibus romanis diserte testatur, tob; ȧniTopas a Romanis vulgo appellari spurios vel spurii filios. 'Ex τñç avrñç ovσlaç. In ms. codice Henrici Savilii et in editione Basiliensi legitur ex me autoÙ obalas, quemadmodum legisse videtur Epiphanius Scholasticus. Nos tamen nihil mutare voluimus, propterea quod utrobique idem sensus est. 'Antàç Oɛavaµérŋ. In editione Basiliensi scriplum inveni Oɛasáμɛvot, non male. Mallem tamen Δι' ἀπειλῶν καὶ ἀπάτης. In variis lectionibus quis ex altero codice regio collegit Stephanus, legitur δι' ἀπειλῶν καὶ βασάνων, quemadmodum cdidit Jacobus Sirmundus. Paulo post ubi legitur, Ti προφανεί δυσσεβείᾳ τῶν ἀρειομανιτών, Sirmundus ex eodem codice regio edidit, Τῇ προφανεί αιρέσει, quod minns probo. PAG. 183. Σωρὸν τοῖς κύμασι. Primam vocem Sirmundus in editione sua delevit ut superfluam, Exstat tamen in omnibus nostris codicibus. Ego levi mutatione locum ita restituendum puto: Al tŵy ἀπάντων βοαί, τῆς ἐπατριζούσης θαλάσσης τῶν προσρηστομένων ὁρῶν τοῖς κύμασι κτύπον ἐκάλυστον. Posset etiam scribi τῶν προσρησσομένων ἀνέ μwy sic enim supra Jocutus est Petrus de Magno comite largitionum, και προσρήστης ὡς ἄνεμος Bialo;. Cæterum in codice Savili et in editione Basiliensi scribitur τῷ κύματι. Σαινόμενοι. Basiliensis editio habet ξεόμενοι. Ει paulo post, ubi legitur mootxovysio: scriptum habet poxovηoto:s, ut et codex Savilii. Utrumque tamen dici potest; ut testator auctor Etymologici. PAG. 184. Παρὰ τοῦ ἀγαπητοῦ ἡμῶν Δαμάσου. Mortuo Athanasio, cum Petrus in ejus locum successisset, statim litteras synodicas, seu communicatorias scripsit ad Damasum Romanæ urbis episcopum, quibus et ordinationem suam ei significabat ex more, et persecutiones Arianorum ac gentilium quibus vexabatur narrabat. His litteris respondens Damasus, litteras communicatorias simul et consolatorias misit ad Petrum per quemdam diaconum urbis Romæ, ut testatur Petrus in bac epistola. Ex quo apparet, inter ordinationem Petri ac fugam, satis longum temporis spatium intercessisse. Nec probabilis videtur Baronii sententia, qui ordinationem ac fugam Petri, in eumdem annum contuliţ Christi, scilicet 572. Quanquam Socrates mortem Athanasii ac Petri ordinationem anno citius refert, *Ος φονέων βασάνοις επέκεινα κοινωνήσας. Interpretes hæc verba sic construunt, ut povíwv referatur ad textva. Nam Camerarius ita verţit: Qui magis quam ullus homicida tortus. Nec aliter Christophorsonus et Sirmundus. Verum si ita construxeris, quomodo ferri poterit hæc locutio xove voas Basávois? Quare magis placet versio Epiphanii qui sic transtulit: Et homicidarum verberibus coæquandus. Vox igitur réxstyz transponenda est hoc modo, φονέων βατάνοις κοινωνήσας, ἐπέκεινα λίθοις, etc. Τοῖς κατὰ φέννησον μετάλλοις. In altero ca dice regio, cujus variantes lectiones edidit Stephanus, scriptum est xatavins una voce, quemadmodum edidit Jacobus Sirmundus. Malini tamen legere κατά φέννον. De his metallis Eusebius in libro De locis Hebraicis, ita scribit: ivwv v xate ᾤχησεν Ἰσραὴλ ἐπὶ τῆς ἐρήμου· ἦν δὲ καὶ πόλις Εδώμ. Αὕτη ἐστὶ Φαινῶν, ἔνθα τὰ μέταλλα τοῦ χαλ κου, μεταξύ κειμένη πέτρας πόλεως καὶ ζωομῶν. Τινὲς μὲν παρ' αὐτὰ μεμενήκασιν. Interpretes vocem tɩvèç interpretati sunt de pueris qui mortui remanserunt sepulturæ expertes. Malim tamen de officialibus præsidis intelligere, qui custodes appo. siti erant cadaveribus mortuoruin, ne quis ca sepulturæ mandaret, PAG. 185. Παρὰ πάντων ἀπορούμενοι. Epipla. nius Scholasticus hæc verba in interpretatione sua prætermisit. Camerarius autem ita vertit: Sed cum omnino illos conatos erga cunctos sui frustrarentur. Christophorsonus vero sic intrepretatur: Atqui cum in eo quod conabantur, ab omnibus se destitutos tiderent. Jacobus autem Sirmundus Camerarium secutus ita transtulit: In universum ergo çum omnią frustra conarentur. Ego vero scribendum puto às xpovóμɛvor, quam lectionem in versione mea secy: tus sum. Id autem optime convenit cum præcedens

col. 1577–1578page 17 of 28

PG 82:1577Οικήσαντας. λόγῳ καὶ πράξει τὰς ἡδονὰς ὑποτάξαντας. Εἰσδεξάμενοι νόσον. εἰσδεξάμενοι λύτταν, τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας, Εκείνη γὰρ μᾶλλον ἐπέλαζεν. ῾Ο δὲ φονέων ήκουε. 187. Καθάπερ τινὲς πρόβολοι. λοι, αἱ εἰς θάλασσαν ἐγκείμεναι πέτραι, καὶ οἷον ἀκταί τινες. ἄκραι τινές. Αλλ' ἀνάγκη τούτοις ώσπερ προβόλους προσπταίοντας ὑστερίζειν ἐκείνων. Μὴ δὴ πρὸς οὓς αὐτὸς ἔχωτας λιμένας καὶ προβόλων ἐνέπλησας, πρὸς τούτους προσορμίζου είτε: Πρὸς δὲ θάλατταν προβόλους τεκτηνάμενοι βρα χείς, οὔσπερ καλεῖ, νενομίκασι μώλους. Εἰς τὸ πολεμικὸν γυμνάσιον. Πρώτη εντυχία ἣν ἐποιήσαντο, ἀπερχομένου τοῦ βασιλέως εἰς κάμπου ἐν τῇ Ῥωμανησία πύλη. Ει: 'Ακούσας ὁ βασιλεὺς ἐπτέρνισε τὸν ἵππον, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὸν κάμπου. Τὴν ἀνδρείαν προσέφερε. Τας ἀνδρείαν ἀνδρείαν, ἀρδείαν, δείαν άρδευσιν. τοῖς μὲν οἰκείαν τὴν ἀνδρείαν προσ Τα βέλη προέφερεν. 189. Εἰς τὸ πολεμικὸν ἀπῄει γυμνα Κατὰ τὸν μοναδικόν νόμον. γικόν. Ὁ δὲ ἀπειλήσας εσίγησεν. ἀπειλή 190. Πᾶν τὸ τῆς πόλεως πλῆθος. Τούτου εἰς τὰς πόλεις ἐμβάλλοντος. Σπανιάκις δὲ τοῦτο ἐγίνετο, οὔτε ῥητόρων, οὔτε σοφιστῶν, οὔτε ἄλλου τινὸς εἰσελαύνοντος τοιαύτη τις ἐγίνετο συστροφή· τί δὲ λέγω, οὐχὶ πάντων βασιλέων. μεγίστην πόλιν πολυσχιδής πολυμερής, εἰς πολλὰ μεμερισμένος. Οὐ μόνον τὰ γράμματα. Πρὸς τὸν ἀδελφὸν.

' IN THEODOR. HIST. tibus. Ait enim Petrus Arianos instar diaboli circumeuntes, quæsivisse quem seducerent ac devorarent. Sed cum ab omnibus repellerentur, in aliquot episcopos et clericos iram suam vertisse et rabiem effudisse. Οικήσαντας. Post hoc verbum integra: pericopein adjecimus ex variis lectionibus, quas Robertus Stephanus ad Calcem editionis suæ descripsit ex altero codice bibliothecæ Regiæ, quæ sic habet xal λόγῳ καὶ πράξει τὰς ἡδονὰς ὑποτάξαντας. Ita certe in suo codice legerat Epiphanius Scholasticus, ut ex versione ejus apparet. Sic enim vertit: Viros pene ab infantia usque ad senectutem eremum incolentes, verboque superantes et actu libidinem. Ita quoque edidit Jacobus Sirmundus. Εἰσδεξάμενοι νόσον. In manuscripto codice Henrici Savilii scriptum est εἰσδεξάμενοι λύτταν, quomodo etiam legitur in codice Regio, cujus variantes lectiones edidit Stephanus. Ita quoque in suo codice legerat Epiphanius, ut ex ejus interpretatione colligitur, quæ sic habet: Hi namque rabic coarmati blasphemiæ. In caput XXIII. PAG. 186. Th Popalwr neporia. Miror interpretes non animadvertisse vitium hujus loci. Neque enim vicinas Romano imperio regiones populabantur Saraceni, sed ipsas imperii Romani provincias sibi vicinas vastabant. Legendum igitur est hoc loco τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας, ut scriptum est in exemplari Regio cujus variantes lectiones edidit Stephanus. Εκείνη γὰρ μᾶλλον ἐπέλαζεν. Henricus Sarilius ad latus sui codicis adnotavit, scribendum videri exelvn in dativo. Quod mihi non displicet. ῾Ο δὲ φονέων ήκουε. Hunc locum correxi ex duobus mss. codicibus, Regio et Saviliano, in quibus legitur govwy, quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus. Quod autem sequitur tòv navoáμɛvov o, de bello inter Romanos et Saracenos intelligendum est. In caput XXV. PAG. 187. Καθάπερ τινὲς πρόβολοι. Epiphanius vertit propugnacula, Camerarius, turres. Sed magis placet Christophorsoni ac Sirmundi interpretatio, qui rupes verterunt. Harpocratio in lexico No660λοι, inquit, αἱ εἰς θάλασσαν ἐγκείμεναι πέτραι, καὶ οἷον ἀκταί τινες. Ubi scribendum puto ἄκραι τινές. Utitur hac voce Demosthenes in oratione Пɛpl tŵr kr Xɛjpornow, et in Philippica 10, sub finem Αλλ' ἀνάγκη τούτοις ώσπερ προβόλους προσπταίοντας ὑστερίζειν ἐκείνων. Idem Demosthenes in orat. 4. Contra Aristogitonem in fine eadem voce utitur, Μὴ δὴ πρὸς οὓς αὐτὸς ἔχωτας λιμένας καὶ προβόλων ἐνέπλησας, πρὸς τούτους προσορμίζου: ubi vides hanc vocem in malam partem suini, ad noxam potius quam ad tutelam. Utuntur hac voce etiam Aristides in Panathenaico, Libanius in Basilico, et ☐☐ Heliodorus in fine libri viii. Sed et moles in mare projectas, quas nos vulgo digas vocamus, Græci ita appellabant, ut docet Procopius in lib. iv, De ædifiείτε: Πρὸς δὲ θάλατταν προβόλους τεκτηνάμενοι βρα χείς, οὔσπερ καλεῖ, νενομίκασι μώλους. PAG. 188. Apepaσat. Hic Sirmundus aliquot voces inseruit ex codice Regio, hoc modo: 'Em tal; itéais xpeµása:, etc. Quod non displicet. Εἰς τὸ πολεμικὸν γυμνάσιον. Ilunc locum non intellexerunt interpretes, qui hæc per metaphoram dici existimarunt. Atqui Theodoretus nulla hic metaphora utitur, sed intelligit locum extra urbem, in quo milites exerceri solebant. Qui locus vulgo campus dicebatur: unde campiductores et campigena dicti teste Vegetio. Sane Antiochiæ locus fuit ita dictus extra portam Romanensem, in quo milites Romani exercebantur quotidie. Ejus loci fit mentio in libello quem Ariani porrexerunt imperatori JoPATROL. GR. LXXXI. ECCL. LIB. IV. viano adversus Athanasium, cum imperator per hanc portam iret ad campum, Exstat hic libellus in tomno ll Operum Athanasii: Πρώτη εντυχία ἣν ἐποιήσαντο, ἀπερχομένου τοῦ βασιλέως εἰς κάμπου ἐν τῇ Ῥωμανησία πύλη. Ει paulo post: 'Ακούσας ὁ βασιλεὺς ἐπτέρνισε τὸν ἵππον, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὸν xal κάμπου. Τὴν ἀνδρείαν προσέφερε. Τας ἀνδρείαν prorsus aliena est ab hoc loco. Comparat enim Theodoretus Diodoruin vasto cuidam fluvio, qui suos quidem irrigabat, hostes vero submergebat.Itaque Sirmundus pro ἀνδρείαν, hoc loco substituit ἀρδείαν, parum felici conjectura ut equidem sentio. Neque enim puto &ȧpδείαν Graece dici, sed potius άρδευσιν. Mallem igitur ůöpslav rescribere. Sed de hoc studiosi pro arbitrio suo judicabunt. Porro in editione Basiliensi scriplum inveni τοῖς μὲν οἰκείαν τὴν ἀνδρείαν προσ pepe, quod non probo. Τα βέλη προέφερεν. In manuscripto codice Savilii et in editione Basiliensi scriptum inveni mpɔσÉ♡ɛpev, quod magis placet. In caput XXVI. Pac. 189. Εἰς τὸ πολεμικὸν ἀπῄει γυμναGor. Campum intelligit in quo milites Romani a campidoctoribus exercebantur. Ilic enim orthodoxi cum ex urbicis ecclesiis pulsi essent, sub Flaviano ac Diodoro collectas agebant, ut supra narravit Theodoretus. Vide quæ notavi ad caput superius. Ex quo discimus portam illam urbis Antiochiæ, cujus hic fit mentio, dictam esse Romanensem. Κατὰ τὸν μοναδικόν νόμον. Magis placet scriptura codicis Saviliani, in quo legitur povaγικόν. Ὁ δὲ ἀπειλήσας εσίγησεν. Verbum ἀπειλήoas delendum videtur. Neque enim Valens quidquam minatus est Aphraatæ. Vide Theodoretum in Philotheo, p. 816. In caput XXVII. PAG. 190. Πᾶν τὸ τῆς πόλεως πλῆθος. Interpretes hæc verba de conversione totius populi acceperunt. Malim tamen intelligere de populi multitudine quæ Juliani videndi causa in ecclesiam confluxerat. Sententiam nostram confirmat Joannes Chrysostomus in homilia 21, in Epistolam Pauli ad Ephesios; ubi scribit de hoc Juliaño monacho, eo in aliquam urbem ingrediente tantum fuisse hominum concursum, quantus nunquam antea visus esset, ne in imperatorum quidem adventu: Τούτου εἰς τὰς πόλεις ἐμβάλλοντος. Σπανιάκις δὲ τοῦτο ἐγίνετο, οὔτε ῥητόρων, οὔτε σοφιστῶν, οὔτε ἄλλου τινὸς εἰσελαύ νοντος τοιαύτη τις ἐγίνετο συστροφή· τί δὲ λέγω, οὐχὶ πάντων βασιλέων. Sic enim locus ille distinfuendus et exponendus est. In caput XXVIII. PAG. 191. Tpatards & σrparrós. Optime Epiphanius Scholasticus Trajanum magistrum militum interpretatus est. Is est Trajanus, de quo_sa'pius loquitur Ammianus Marcellinus in rebus Valentis Augusti. Kal to 8poç 86. Montem Casium intelligit, qui proximus erat urbi Antiochiæ, quam Theodoretus μεγίστην πόλιν appellat hoc loco et in superiori capite. In caput XXIX. PAG. 192. Tove tɛ ñolvoxɛdɛîç. Mallem scribere Tovoxidele, id est multifidos errores, Suidas et Hesychius πολυσχιδής interpretantur πολυμερής, εἰς πολλὰ μεμερισμένος. Οὐ μόνον τὰ γράμματα. id est, sacre Scripturæ nou litteralem modo, sed allegoricum etiam sensum perdidicit. In codice Regio cujus varias lectiones edidit Stephanus, scriptum est tå phµnta. In caput XXXI. PAG. 193. Πρὸς τὸν ἀδελφὸν. Errat hic Theodo50

col. 1579–1580page 18 of 28

PG 82:1579ἀδελφιδούν μια ἀδελφόν. δειμαίνων Ἀλλὰ σὺ προῄει. πρόης. Μὴ χαλεπαίνειν παρήνεσαν ἐπ᾿ ἐλέγχοις τῇ ἀληθείᾳ Μετὰ Λιβέριον γάρ. μετὰ Λιβέριον δὲ, 201. Μία τῆς σαρκὸς καὶ τῆς θεότητος φύ Τὸ τῇ θεότητι τοῦ Μονογενούς προσάπτειν τὸ "Αγιος ὁ Θεὸς, ἅγιος ἰσχυρός, ἅγιος ἀθά Ὁ σταυρωθείς δι' ἡμᾶς, ὁ σταυρωθεὶς δι' ἡμᾶς, ἡ ἁγία Τριάς, ἐλέησον ἡμᾶς, με Σὺ δὲ ἄντικρυς τῶν ὑποστάσεων. 202. Ο δὲ Παυλῖνος οὐκ ἔστερξεν.

lectionem tuetur. Sic enim vertit: Primum quidem¸ Constantinopoli commoratus est, præparans bellum. II. VALESII NOTE retus. Nam Valentinianus imperator, frater Valentis Augusti jam e vivis excesserat, tunc cum Gothi, trajecto Danubio, Thraciam vastarunt, et imperator Valens, relicta Antiochia, Constantinopolim venire compulsus est. Itaque pro Valentiniano Gratianum dicere debuerat Tuodoretus, et ἀδελφιδούν pour e μια ἀδελφόν. In caput XXXIII. PAG. 194. Auréjur zor zólɛμor. Christophorsonus nescio quos codices secutus, δειμαίνων legit. Atque ita etiam edidit Jacobus Sirmundus, vertitque bellum reformidans. Nostri tamen codices nihil mut..nt; et Epiphanius Scholasticus vulgatam Ἀλλὰ σὺ προῄει. Rectius in altero codice Regio legitur apón duabus syllabis, quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus. Regulariter tamen dicenduri essel πρόης. Anuar ourεCEUTμéro. In is. codice Henrici Savilii scriptum est ouve EvYμévy, quemadmodum edidit Sirmundus. Sed cum nullus in hac lectione sit sensus, istum locum malim ita scribere: Μὴ χαλεπαίνειν παρήνεσαν ἐπ᾿ ἐλέγχοις τῇ ἀληθείᾳ ouvejɛuyµévo:;. Niliil clarius est hac lectione, nihil certius. HENRICI VALESII ADNOTATIONES IN LIBRUM QUINTUM HISTORIÆ ECCLESIASTICÆ THEODORETI. In caput 11. PAG. 199. Nopor ràp Expayε. Exstat ea lex Gratiani in lib. xvi Codicis Theodosiani, titulo De fide catholica. Quanquam in Codice Theodosii, ea lex non Gratiano tribuitur, sed Theodosio, et Thessalonica data esse scribitur Gratiano Augusto V et Theodosio coss.; lex autem Gratiani, cujus hic meminit Theodoretus, lata erat ante principatum Theodosii. Etenim Sapor magister militum à Gratiano missus est in Orientem, ut hanc legem exsecutioni mandaret, quemadmodum scribit Theodoretus. Quod certe nunquami a Gratiano præsumptum fuisset, si tunc temporis Theodosius Orientis imperium obtinuisset. Porro lex Theodosii qua basilicas alemit hæreticis, memoratur a Marcellino in libello Precum quem obtulit Theodosio, pag. 82. Μετὰ Λιβέριον γάρ. In codice Savilii scribitur μετὰ Λιβέριον δὲ, quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus. PAG. 200. "Epis árúpón. In codice Saviliano, et in editione Basiliensi scriptum inveni Epic tyεvato, quod magis probo. Hæc enim controversia non tunc primum exorta est, sed jam diu ante excitata fuerat, quo tempore Paulinus a Lucifero ordinatus erat episcopus. In caput III. PAG. 201. Μία τῆς σαρκὸς καὶ τῆς θεότητος φύoɩç. Hæresim Eutychetis intelligit, quam ex Apollinare prognatam esse dicit, quod testatur etiam Liberatus diaconus et alji. Τὸ τῇ θεότητι τοῦ Μονογενούς προσάπτειν τὸ zájoç. Theopaschitas intelligit, seu Deipassianos, qui sub imperatore Anastasio ingentes tumultus in Ecclesia excitarunt, ut refert Marcellinus in Chronico, Zonaras, Theophanes, et alii. Ilic autem tumultus ex hac occasione ortus est. Simul atque sacerdos ad altare accesserat, hieropsaltes ex pulpito nyinnum quemdam cantabat quem platio vocabant: "Αγιος ὁ Θεὸς, ἅγιος ἰσχυρός, ἅγιος ἀθά varos. Quem hymnum Proclus Constantinopolitanus episcopus ab angelis per revelationem didicerat, ut scribit Jovius monachus in tib. vi, cap. 25, apud Photiumin Bibliotheca. Huic hymno Orientales hanc appendicem subjiciebant; Ὁ σταυρωθείς δι' ἡμᾶς, ad Jesum Christum referentes. Sed Constantinopolitani at Occidentales illud add.tamentum rejiciebant, ne qua passio Trinitati consubstantiali attribueretur. Itaque pro appendice illa, ὁ σταυρωθεὶς δι' ἡμᾶς, accinebant ista, ἡ ἁγία Τριάς, ἐλέησον ἡμᾶς, με testatur Ephræmius patriarcha Antiochenus apud Photium. Σὺ δὲ ἄντικρυς τῶν ὑποστάσεων. In Antiochena Ecclesia inter Catholicos. partis Meletii et partis Paulini ingens fuit controversia de vocabulo Hypostasis: cum alii tres hypostases assererent in Trinitate, Meletiani scilicet; alii vero, Eusthatiani scilicet, unicam dicerent hypostasim, hoc nomine substantiam intelligentes. "Itaque cum de nomine tantum dissentirent, in re autem ipsa ambo inter se convenirent, Athanasius in Alexandrino concilio eos inter se conciliaverat, decernens ut sola fidei Nicænæ professio exigeretur, suppressa Hypostaseon mentione, ut videre est in epistola synodica Athanasii ad Autiochenos. Post hujus tamen concilii decretum, mansit hæc controversia in Ecclesia Antiochena, ut testatur Hieronymus epistola 57 ad Damasum, his verbis: Post Nicænam fidem, post Alexandrinum juncto pariter Occidente decretum, trium hypostaseon ab Arianorum præsule et Campensibus, novellum a me homine Romano, non exigitur, etc. Ubi per Arianorum præsulem Hieronymus designat Meletium, eo quod. ab Arianis fuerat ordinatus. Per Campenses autem, vel Meletii` sectatores intelligit, vel certe Apollinaris ac Vitalis sectatores, qui extra urbem in campo collectas agelant. Ex iis apparet verum esse quod hic scribit Theodoretus, Paulinum scilicet tres hypostases negasse, nec tamen eum dissensisse a Damaso. Paulinus enim perpetuo communionem cum Damaso retinuit, ut docet epistola Aquileiensis concilii a Sirmundo ed.sa. Sed hypostasis nomine substantiam intelligebat, teste Hieronymo in epistola supradicta. PAG. 202. Ο δὲ Παυλῖνος οὐκ ἔστερξεν. Non assentior Theodoreto, qui banc conditionem quant Meletius Paulino obtulerat, repudiatam esse dicit a Paulino. Sed contra est Socrates atque Sozomenus, qui id ex compacto convenisse scribunt inter Meletium ac Paulinum, ut altero ipsorum decedente nullus in locum mortui subrogaretur. Idem etiam scribitur in epistola concilii Aquileiensis ad Theodosium imperatorem his verbis: Oblatas pietuti vestræ opinamur preces nostras, quibus juxta partium pactum (ita enim scribendum est) poposcimus,

col. 1581–1582page 19 of 28

PG 82:1581Ὁ δὲ στρατηγὸς Μελετίῳ τὰς ἐκκλησίας Συνθέμενοι καὶ αὐτῇ καὶ πᾶσι ἐν τῷ συνοδικῷ γράμματι κανονικῶς καὶ ἐνθέσμως δε δογματισμένοις. Ταρσέων κατέστησε ποιμένα. 203. 'Ακάκιον ἐν Βεροίᾳ κεχειροτόνηκεν. Εὐφρατησίας ὑπὸ ἡγεμόνα πόλεις ιβ' Ιεράπολις Κύρος, Σαμόσατα, Δολήχη, Ζεύγμα, Γερμανίκια, Περρή,

IN THEODOR. HIST. ut altero decedente, penes superstitem Ecclesiæ permanerent, nec aliqua superordinatio attentaretur. Et iterum in epistola 5 concilii Italiæ ad eumdem Theodosium ita scriptum est: Scripseramus dudum ut, quoniam Antiochena ciritas duos haberet episcopos Paulinum atque Melitium, quos fidei concinere putabamus, aut inter ipsos pax et concordia salvo ordine ecclesiastico conveniret, aut certe si quis corum altero superstite decessisset, nulla subrogatio in defuncti locum superstite altero gigneretur. Falsum est igitur quod his scribit Theodoretus Paulinum hanc conditionem non admisisse. Quare merito Theodoretus reprehenditur a Baronio ad annum Christi 378, quod Meletio et Flaviano nimis addictus, Paulinum temere ac falso insimulaverit. Ὁ δὲ στρατηγὸς Μελετίῳ τὰς ἐκκλησίας rapedwner. Id sic intelligendum puto, non ut Paulinus Ecclesia sua spoliatus sit. quam habebat Antiochiæ sed ut Ecclesiæ quas Euzoius Arianorum episcopus Antiochiæ obtinuerat, traditæ fuerint Meletio juxta Gratiani rescriptum. Cæterum merito Baronius hic reprehendit Theodoritum, quod concilii Antiocheni, quod hoc anno, Christi scilicet 378 celebratum est, nullam prorsus mietitionein fecerit et quod disputationem quidem episcoporum Antiochiæ coram Sapore habitam diligenter exponat: quæ autem ab episcopis in Antiocheno concilio tum decreta sunt, tacitus prætereat. Porro in hac synodo Antiochena quid gestum sit, recte observavit Baronius. Primo enim decretum est ex partium consensu, ut ex duobus episcopis Paulino ac Meletio, altero decedente, nullus subrogarı tur episcopus. Deinde exposita est regula fidei catholicæ, et damnata hæresis Apollinaris atque aliorum. Postremo decretæ sunt legationes episcoporum in diversas provincias. Hæc sunt quæ in illa synodo gesta esse Baronius observavit. Lectus est præterea in ea synodo tomus Occidentalium, epistola scilicet synodica Damasi papæ, cui subscripserunt episcopi Orientales numero 146, ut legitur in collectione Romana Lucæ Holstenii, pag. 177: ubi post epistolam Damasi ad Orientales, hac addun. tur: Explicit hæc epistola vel expositio synodi Romanæ, habita sub Damaso papa et transmissa ad Orientem, in qua omnis Orientalis Ecclesia, facia synodo apud Antiochiam, consona fide credentes et omnes ita consentientes eidem super expositæ fidei, singuli sua subscriptione confirmant. Meletius episco • pus Antiochenus consentio omnibus supra scriptis, etc. Ex quibus apparet legatos Damasi papæ huic Antiochenæ synodo interfuisse, qui etiam subscriptiones Orientalium episcoporum retulerunt ad Damasum. Idem quoque dicitur in canone quinto concilii CP., qui sic habet: De tomo Occidentalium, etiam eos suscepimus qui Antiochiæ unam confitentur Patris et Filii et Spiritus sancti deilatem. Nam tomus Occidentalium nihil aliud est quam epistola synodica concilii Romani, cui Orientales episcopi apud Antiochiam congregati subscripserant. Cam igitur Antiochena synodus hunc tomum seu libellum Occidentalium suscepisset, fidemque in eo expositam confirmasset, Constantinopolitana quoque synodus eumdem postea comprobavit. Denique in eadem synodo Antiochena, scripta est epistola synodica ad omnes episcopos Italiæ c Galliæ quæ habetur inter epistolas Basilii, num. 69. Certe in fine ejus epistolæ diserte atlirmant Orientales, consensisse se synodico libello, Occidentalium scilicet tomo. Sic enim vertenda sunt haec verba: Συνθέμενοι καὶ αὐτῇ καὶ πᾶσι ἐν τῷ συνοδικῷ γράμματι κανονικῶς καὶ ἐνθέσμως δε δογματισμένοις. In caput IV. ‘Añollirápios dé. In cunctis quidem exemplaribus, tam miss. quam editis, caput inchoatur ab his verbis, melius tamen inciperet ab his quæ leguntur infra, pag. 203, ¿ 8≥ µéyaç Eùs≤6:05. ECCL. LIB. V. Ταρσέων κατέστησε ποιμένα. Diodorus anno Christi 378, episcopus jam crat Tharsensis Ecclesiæ. Subscripsit enim epistole synodi Romanæ, sive tomo Occidentalium, in synodo Antiochena ut legitur in collectione Romana quam supra citavimus. “Iwárrn. Hie Joannes Antiochenæ Ecclesiæ archipresbyter dintissime fuerat sub Meletio, filius Publicæ illius abbatissæ, quæ temporibus Juliani maxime inclaruit, ut scribit Theodoretus in lib. 111 Historiæ, cap. 19. PAG. 203. 'Ακάκιον ἐν Βεροίᾳ κεχειροτόνηκεν. Dubitare quis merito potest, quo jure Eusebius Samosatensis episcopus in aliena provincia episcopos ordinaverit. Erat quidem ipse episcopus provinciae Euphratensis. Nam Samosata urbs erat Euphratensis provincia, cujus nietropolis erat lierapolis. Ac proinde ordinare non poterat suffraganeos episcopos, Hierapolitanum scilicet, Germanicenseni, Cyrensem, Dolichensem. Istæ enim urbes erant provinciæ Euphratensis, ut discimus ex subscriptionibus concilii Chalcedonensis. In quo tamen Hierapolis ponitur metropolis provinciae August. Euphratensis, sic enim scribendum est. Et secunda urbs ejus provinciæ ponitur Samosata. Quod quidem confirmat Ammianus Marcellinus in lib. xiv, ubi provincias Orientis describit. Ait enim Euphratensem provincian; civitatibus Hierapoli et Samosata illustrem esse. Hierocles tamen in notitia provinciarum imperii Romani Samosata tertiam urbem ponit Euphratensis provincie. Sic enim scribit: 'Exapyla Εὐφρατησίας ὑπὸ ἡγεμόνα πόλεις ιβ' Ιεράπολις Κύρος, Σαμόσατα, Δολήχη, Ζεύγμα, Γερμανίκια, Περρή, etc. Cum igitur Eusebius iste de quo hic sermo est, non fuerit metropolitanus episcopus, quo jure ordinationes, episcoporum facere potuit, tum in sua provincia, Euphratensi scilicet, tum in Cole-syria et Osdroena. Hane difficultatem ita solvit Baronius ad annum Christi 378, ut dicat Eusebium id fecisse vi atque auctoritate legationis quæ ipsi mandata fuerai a synodo Antiochena. Ait enimi in ca synodo decretas fuisse legationes episcoporum in diversɔs provincias ad componendum Ecclesiarum statum. Sed primo legationes iste valde incertæ sunt. Nam quod de Gregorii Nysseni legatione illic scribit Baronius, concedamus, si placet, eam a synodo Antiochena decretam fuisse cum ipse Gregorius se a concilio missum fuisse in Arabiam testetur. De Eusebio vero Samosatensi episcopo, cum nihil ejusmodi proditum sit ab antiquis, id affirmanti Baronio concedere nec possumus, nee debemus. Quis enim credat synodum Antiochenam dedisse potestateni Eusebio, non in una duntaxat provincia, sed in pluribus, adeoque in Syria-Coele que dioecesis erat Meletii, episcopos ordinandi. Nonne id contumeliosum fuisset Meletio, qui tamen ei synodo præfuit, ut discimus ex Collectione Romana, Existimo igitur Eusebium Samosatenum, Spiritu divino impulsum, ut Ecclesiæ laboranti succurreret quæ tunc ab Arianis oppugnabatur, extra ordinem hæc præstitisse; et Meletium Antiochenum episcopum, cujus id jus pontificiumque erat, ordinationes ab illo factas postea comprobasse. Multa enim similia in ecclesiastica historia occurrunt, contra vigorem canonum gesta, persecutionum tempore, ut jam supra observavi, ad caput 13 libri 1v. quo discimus, Eusebium Samosatensem episcopum diu antea idem praestitisse, et Valentis Augusti temporibus presbyteros, diaconos et episcopos in alienis provinciis ordinasse. Quemadmodum ergo tunc temporis nulla legatione fretus id gessit, sic etiam nunc post reditum ab exsilio, nulla legatione opus habuit ut idem perpetraret. Porro notandum est Eusebium istum maximam inter episcopos Orientis auctoritatem habuisse. Nam et in synodo Antiochena quæ facta est hoc anno, primus post Meletinm subscripsit. Et in epistola synodica ejusdem Meletii que habetur inter epistolas Basili numero 69, primus post Meletium nominatur. Ex

col. 1583–1584page 20 of 28

PG 82:1583Βάρσης γὰρ ὁ θεσπέσιος. βιο Βάρσης. Ναζιανζίν τὰ τελευταῖα ποιμᾶναι. Τελειωθεὶς εὐφημίαις. λαὸς ἐμὸς εἰ λαὸς Θεοῦ. 207. Συνοδικήν ἐπιστολὴν τῶν τῆς Μεγάλη πόλει 'Ρώμη. μεγαλοπόλει

II. VALESHI NOTE Kai Evliyior Exɛiror. Hic Eulegius Edessenus ep scopus interfuit synody Antiochen:e, et tomo Occidentalių n una cum reliquis episcopis subseripsit, ut legitur in Collectione Romana. Βάρσης γὰρ ὁ θεσπέσιος. De hoc Barse Theodoretus multa babet in lib. IV Historiae ecclesiasticæ. Ad eumdem exstat epistola Basilii Magni. Ejusdem mentio fit in epistola synodica Medeti, Antiochensis episcopi ad episcopos Italiæ et Galliæ, quæ legitur inter Epistolas Basilii, num. 69. Sed ejus nomen illic depravatum est. Narses enim scribitur βιο Βάρσης. In caput VII. PAG. 206. Tovrov on ärɛxa. Non assentior Theodoreto. Non enim idcirco solos Orientis episcopos ad Constantinop. synodum evocavit Theodosius, quod sole Orientis provinciæ hæretica labe infectæ essent: sed eo quod cum ipse imperator esset Orientis, Occidentales episcopos ad suam synodum convocare non poterat, quippe qui sub ipsius imperio ac ditione constituti non essent. In caput VII. Ναζιανζίν τὰ τελευταῖα ποιμᾶναι. Cave credas episcopum Nazianzi his verbis designari. Neque enim Gregorius, priusquam ad Constantinopolitanæ Ecclesiæ episcopatum promoveretur, Nazianzi episcopus fuit, sed tantum coadjutor patris in episcopatu Nazianzeno, sine ullo successionis vinculo. Itaque post mortem patris sui, ex oppio Nazianzo discessit, ut ipse testatur in Carmine de vita sua. Fuit quidem hic error Rufini, qui in lib. xt Historire ecclesiasticæ, cap. 9, scribit Gregorium in locum patris sui episcopum Nazianzi subrogatum, ac deinde Constantinopolitanum episcopum factum fuisse. Sed eum errorem confutat Gregorius ipse, ut jam dixi. Quare hoc loco ma non pro episcopo, sed pro adjutore episcopalis officii accipiendum est. Nisi malimus hæc verba tɛhɛutaia exponere non de tempore quod præcessit episcopatum Constantinopolitanum Gregorii, sed de extremo illius vitæ tempore. Nam Gregorius cum se episcopatu CP. abdicasset, sub extrema vite tempora Nazianzi episcopus fuit. Atque hic sensus magis placet. Melius enim convenire videtur verbis Theodoriti. Tòr nuróva verpacótur. Intelligit can. 15 con. cilii Nicæni, qui vetat episcopos, presbyteros c diaconos ex una Ecclesia in aliam transferri. Con tra hunc canonem Gregorius Nazianzenus, ab episcopatu Sasimorum translatus fuerat ad episcopatum Constantinopoleos. Quare irrita ejus ordinatio, ut definiunt canones Nicæni. Certe Occidentales episcopi eam improbarunt, ut docet epistola concibi Aquileiensis. Eam tamen defendere conatur Theodoritus non absurde. Τελειωθεὶς εὐφημίαις. Sic etiam edidit Jacobus Sirmundus, male ut apparet. Nos ex ms. codice Henrici Savilii et ex editione Basiliensi restituimus Triviw0zł;. Qua emendatione nihil certius. Porro ex tot orationibus quæ in fuere magni Meletii dictæ sunt, unica hodie superest oratio Gregorii Nysseni in cujus initio mentionem facit aliorum qui ante ipsum in Ecclesia peroraverant de laudibus ejusdem Meletii. Tyµó0ɛoç dé. Fallitur hic Theodoretus. Non enim Timotheus Maximum Cyn'cum ordinavit episcopum Constantinopoleos, sed Petrus, ut testis est Gregorius Nazianzenus in Carmine iambico de vita sua, qui tres episcopos ex Ægypto misit ad eam ordinationem peragendam, quemadmodum docet epistola 5 episcoporum Itaiæ ad Theodosium imp. quam edidit Jacobus Sirmundus. Baronius quid, in ad annum Christi 379, cap. 25, ait Petrum Alexandrinum episcopum septem episcopos Ægypti ad id perficiendum ſegasse. Quorum nomina hæc erant, Ammon, Apammon, Arpocras, Sippas, Rhodon, Anubis et Hermanubis. Verum graviter hallucinatur. Hi enim septem, non episcopi erant, sed nautæ seu potius gubernatores classis Alexandrinæ, ut testatur Gregorius in Carminibus iambicis dústria vautapidia, etc. Exstat oratio Gregorii Nazianzeni in eorum adventum. Ex qua discimus etiam eos non episcopos fuisse sed laicos: nautas scilicet Alexandrinos, qui frumentum ex Ægypto Constantinopolim advexerant. Quo maxime argumerso convincitur, eos episcopos non fuisse. Neque enim episcopali dignitati convenit frumenti advectio. Denique Gregorius in tota illa oratione eos nunquam episcopos, semper vero laicos appellat, cum dicit toties λαὸς ἐμὸς εἰ λαὸς Θεοῦ. Postremo verla illa Gregorii: Verum posteaquam Cæsari, quæ sunt Casaris contulistis, Deo etiam quæ Dei sunt tribuistis illi nempe vectigal, huic timorem. Et postquam cibis vestris populum: aluistis, ipsi quoque, ui a nobis alamini, huc acceditis. Hære, inquam, verba an non aperte laicos designant, et nautas qui frumentum seu canonem urbis CP. advexerant. PAG. 207. Συνοδικήν ἐπιστολὴν τῶν τῆς capac. Exstat hæc epistola synodica episcoporum Italiæ ad Theodosium imperatorem scripta, quam edidit Jacobus Sirmundus in Appendice Theodosiani Codicis, pag. 104. In ex epistola episcopi Italiæ postulant, ut Nectarius qui in synodo CP., deposito Maximo, episcopus fuerat ordinatus, loco cedat; aut certe Roma generale concilium babeatur, in quo de ordinatione Maximi ac Nectarii judicium feratur. Sic enim aiunt episcopi Italiæ: Nec ridemus eam posse aliter convenire, nisi ant is reddatur Constantinopoli, qui prior est ordinatus. Aut certe super duorum ordinatione sit in urbe Roma nostrum Orientaliumque concilium. Neque enim indignum videtur, Auguste, ut Romana Ecclesiæ antistitis finitimorumque et Italorum episcoporum debeant subire tractatum, qui unius Acholii episcopi ita exspectandum putaverunt esse judicium, ut de Occidentalibus partibus Constantinopolim erocandum putarent. Ejusdem epistola mentio fit in epistola synodica concilii CP., quam sequenti capite refert Theodoretus. Utrum porro præter hanc epistolam ad imperatorem Theodosium, episcopi Italiæ aliam synodicam scripserint ad episcopos Constantinopoli congregatos, mihi quidem incompertum est. Id tamen ab illis factum non puto. Nam in epistola synodica Patres concilii CP. solanı mentionem faciunt epistolæ imperatoris super ca re ad ipsos scriptæ: quam scilicet imp. Theodosius ad ipses scripserat rogatu episcoporum Italir. Id enim ab illo poposcerant episcopi Italiæ, admoniti ab imp. Gratiano, ut docet eorum epistola jain citata. In caput IX. PAG. 209. Aoxolig. Hic superiore anno, qui fuit Christi 384, Constantinopolitanæ synodo interfuerat, solus ex Occidentalibus episcopis, ut supra observavi. Quare non mirum est, si cum esset Occidentalium partium episcopus, ad synoduma Romanam venit, quæ anno Christi 382 celebrata est, sed sub finem superioris anni a Damaso Rom. pontifice fuerat indicta. Anemius vero qui post Ascholium hie nominatur, Sirmiensis erat episcopus, qui Aquileiensi concilio interfuit. Britto autem cujusnam urbis fuerit episcopus, equidem nescio. Suspicor tamen episcopum Capuæ fuisse. Μεγάλη πόλει 'Ρώμη. Rectius in codice Basiliensi scribitur μεγαλοπόλει hic et paulo post ubi Constantinopolis fit mentio. Certe Roma à Græcis pɛyalórolıç dicta est, ut observavi in adnotationibus Eusebianis. Constantinopolim quoque ita nominat Eusebius in libris De vita Constantini, et Joannes Chrysostomus aliique.

col. 1585–1586page 21 of 28

PG 82:1585Τῶν παθῶν τὸ πλῆθος. τῶν παθημάτων Καὶ προτιμήσεις πόλεων. Χρημάτων δὲ ζημίας καὶ προτιμήσεις τῶν πόλεων, προστιμήσεις 200. Εκ τῶν πέρυσι γραμμάτων. "Ην μόλις ποτέ. Καὶ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως δὲ τοῦ Κυρίου λόγον ἀδιάστροφον σώζομεν. 211. Τῷ τε ἐν Ἀντιοχείᾳ τόμῳ παρὰ τῆς ἐκεῖ συνόδου. Περὶ τοῦ τόμου των Δυτικῶν. Καὶ τοὺς ἐν Ανα τιοχείᾳ ἀπεδεξάμεθα, τοὺς μίαν ὁμολογοῦντας Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος θεότητα. Παρὰ τῆς οἰκουμενικῆς. Αναδεδέχθαι τοὺς ἱερεῖς. 212. Συνοδικὸν Δαμάσου. 'Εαυτοῖς τὸ πλεῖστον παρέχετε.

IN THEODOR. HIST. ECCL. LIB. V. Τῶν παθῶν τὸ πλῆθος. Ιu manuscripto codice Henrici Savilii legitur τῶν παθημάτων quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus. Καὶ προτιμήσεις πόλεων. Henricus Savilius in suo codice priorem vocem lineola subnotavit, et crucem signavit ad marginem, ut hanc vocem corruptam esse indicaret. Camerarius quidem et Sir. mundus multas civitatum interpretati sunt, quod non probo. Neque enim лportunis multationem significat. Dicendum enim essel postipara, aut Emripta. Nec melius Christophorsonus vertit amissiones civitatum quas incolebant. Ego mutationes urbium malim vertere. Qui enim persecutionem patitur, vertere solum cogitur, et extraneas civitates patriæ suæ præponere, quod est πportunois. Posset etiam ea vox aliter exponi; de civitatibus que ob catholicæ fidei defensionem gravi pecunia multatæ sunt ab imperatoribus. Primuni enim loquuntur episcopi de civitatibus quæ persecutionis procella quassatæ sunt: deinde de singulis civibus. Itaque verba illa, Χρημάτων δὲ ζημίας καὶ προτι μήσεις τῶν πόλεων, uno spiritu legenda sunt. Atque hæc explicatio mihi nunc magis placet. Tantum προστιμήσεις scribendum erit. PAG. 200. Εκ τῶν πέρυσι γραμμάτων. Intelligo epistolam concilii Italie ad Theodosium imperatorem, de qua supra locuti sumus. Scripta autem est hæc epistola post concilium Aquileiense, ut docent Patres synodi CP, ab episcopis scilicet qui post conciliumi Aquileiæ celebratum anno Christi 381, mense Septembri, Aquileiæ substiterant. PAG. 210. Ariwr Oɛopópur. Duo hæc vocabula desunt apud Nicephorum, nec habentur in versione Epiphanii Scholastici. Est tamen solemne Epitheton quo recentiores Græci designare solent episcopos concilii Nicæni. Tuvra ráp. Hæc in editione Basiliensi scribuntur a capite. Cæterum pro tauta, in codice Savilii et apud Nicephorum legitur Tasery, quam. lectionem secutus est Jacobus Sirmundus, "Ην μόλις ποτέ. Henricus Savilius in suo codice ita notavit, Oratio imperfecta. Jacobus autem Sirmundus, nescio quem codicem secutus, audacter expunxit hæc verba, cum tamen in omnibus nostris exemplaribus habeantur et in editione Basiliensi, nec non apud Nicephorum et Epiphanium. Quod si Savilius ac Sirmundus totius orationis vestigia attentius consectati essent, vidissent profecto hic subaudiendum esse verbum owłoµev, quod post longum yerborum circuitum subjicitur hoc modo: Καὶ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως δὲ τοῦ Κυρίου λόγον ἀδιάστροφον σώζομεν. Teleinç vroσrdosoir. Apu Nicephorum legitur telelotásais quomodo etiam legit Epiphanius Scholasticus, ut ex versione ejus apparet. Sic enim vertit, in tribus perfectissimis subsistentiis. PAG. 211. Τῷ τε ἐν Ἀντιοχείᾳ τόμῳ παρὰ τῆς ἐκεῖ συνόδου. Intelligit synodum Antiochenam qua facta est anno Christi 378, de qua superius plura observavi. In ca synodo condita fuerat forinula fidei, cui deinde subjecti erant anathematismi diversaruin hæreseon ex more. Sic in synodo Nicæna, post expositionem fidei subjiciuntur anathematismi. Poste Synodo Antiochi untur anathematismis querat tomus Occidentalium, id est, epistola synodica Demasi papæ, ut superius demonstravi. he enim ait canon 5 concilii CP. qui est: Περὶ τοῦ τόμου των Δυτικῶν. Καὶ τοὺς ἐν Ανα τιοχείᾳ ἀπεδεξάμεθα, τοὺς μίαν ὁμολογοῦντας Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος θεότητα. Intelligit enim episcopos qui Antiochiæ congregati fuerant aute triennium, et tomum Occidentalium quo una Patris et Filii et Spiritus sancti divinitas asseritur, subscriptione sua firmaverant, ut ex collectione Romana superius ostensum est. Male Baronius, Paulini ac Meletii sectactores eo canone intelligi existimavit. Παρὰ τῆς οἰκουμενικῆς. Miror quomodo Orientales ad synodum Romanam scribentes, synodum suam olxovμevixhy, hoc est universalem seu generalein appellent. Fateor quidem CP. synodum tandem pro generali habitam fuisse, accedente scilicet consensu occidentalis Ecclesiæ. Verum eo tempore quo hanc epistolam scripserunt ad synodumi Romanam, CP, synodus universalis dici non potuit. Universalem enim synodum eam demum intelligi - mus, ad quam ex universo orbe evocati convenerunt episcopi. Atqui ad CP. synodum ex Orientis duntaxat partibus episcopi convenerunt, uti supra ostendimus, cum Theodosius, qui eam congregavit, solins Orientis imperium obtineret. Dicet fortasse aliquis, Ascholium Occidentalium partium episcopum ei synodo interfuisse. Fateor id quidem. Verum Ascholius vices non gessit ommium Occidentalium,. nec pro universis Occidentalibus ei synodo subscripsit. Sane Occidentales hanc synodum CP. din non habuerunt pro ecumenica, ut docet epistola concilii Italiæ ad Theodosium imperatorem his verbis Nos igitur in synodo ca qua totius orbis episcopis videbatur esse prascripta, nikil temere statuendum esse censuimus. At eo ipso tempore, qui generale concilium declinaverant, Constantinopoli quæ gessisse dicuntur? Nam cum cognovissent ad hoc partium venisse Maximum, ut causam in synodo ageret suam, quo etiamsi indictum concilium non fuisset, etc. Vides ut generale concilium opponunt synodo CP. generale concilium appellantes illud quod Rome indictum fuerat a Damaso Christi 380 ad causam Maximi Cynici examinandam. Quod cum Orientales episcopi detrectassent, iterum episcopi Italiæ anno Christi 581, post Aquileiense concilium Theodosium imp. rogarunt. ut Romæ generalis synodus Orientalium simul et Occidentalium cogeretur. Non habuerunt igitur synodum CP. pro ecumenica Occidentales episcopi, cum ejus acta improbaverint, ordinationem scilicet Flaviani atque Nectarii: cumque per eas ordinationes ruptam esse communionem inter se atque Orientales episcopos conquesti sint. anno Αναδεδέχθαι τοὺς ἱερεῖς. Hunc locum correxi ex codice Savilii et ex Nicephoro, in quibus legitur avadebelyoat. Atque ita etiam legit Christophorsonus et Sirmundus. Epiphanius quidem Scholasticus vulgatam scripturam tuetur. Verum ea quæ sequuntur, satis ostendunt ita scribendum esse ut dixi. Sequitur enim de episcopis Constantinopoleos, Antiochia et Hierosolymorua, qui in Constantinopolitana synodo ordinati fuerant aut confirmati. Alexandrini autem Timothei nulla fit mentio, propterea quod is in supradicta synodo nec ordinatus fuerat nec confirmatus. In caput X. PAG. 212. Συνοδικὸν Δαμάσου. Baronius hauc epistolam a Damaso scriptam esse ait anno Christi 373, in synodo Romana. Sed non dubito quin hæc synodica Damasi epistola diu post synodum illam Romanam quæ anno Christi 373 celebrata est, conscripta sit. Nam Damasus ipse in hac synodica diserte testatur, Apollinarem ac Timotheum ejus discipulum jamdudum a se damnatos ac depositos fuisse, præsente Petro Alexandrinæ urbis episcopo. Atqui Apollinaris primum a Damaso damnatus est in synodo Romana anno Christi 373, ut fatetur ipse Baronius. Cui synodo interfuit Petrus Alexandrinus, ut testa ur étiam Sozomenus. Hane igitur synodicam scriptain esse oportet diu post synodum illam Romanam, cum in hae synodica mentio fiat illius synodi in qua damnatus fuerat Apollinaris. 'Εαυτοῖς τὸ πλεῖστον παρέχετε. Quisquis hanc Damasi synodicam in Græcum sermonem transtulit, hoc loco lapsus mihi videtur, cum in vitiosumcodicem incidisset. Scripserat enim procul dubio Da-

col. 1587–1588page 22 of 28

PG 82:1587213. "Ηδη γὰρ ἅπαξ τύπον. Πρὸς Παυλῖνον ἐπίσκοπον ἐν τῇ Μακεδονία. "Ος ἐγένετο ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον. 214. Τοὺς δὲ ἀπὸ ἐκκλησιῶν εἰς ἑτέρας. Εἴ τις μὴ εἴπῃ τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον παθόντα 215. Καὶ ἐσταυρωμένον σαρκί. Καὶ Θεὸν Θεοῦ λόγον. Καὶ πανταχοῦ γῆς. Τοῦ Υἱοῦ τοῦ σαρκωθέντος. Εἰς ἀεὶ ζῶντα. ἴσα ἀεὶ ζῶντα. Πάντα σώζοντα. η Θεὸν ἕνα ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν. ᾿Αλλὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐνδείκνυται. Οὐχὶ τῶν θεῶν ὄνομα ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἐνδείκνυται, 216. Προσενεγκεῖν τὴν ἐξαπάτην. προενεγκεῖν. Καθηγόμενος. θηγόμενος, 218. Νεωστὶ δὲ κεχειροτόνητο. 220. Ρουφίνος μάγιστρος. 221. Τὸν θεῖον παραβήσεται νόμον. Βα

H. VALESHI NOTE masus: Nobis plurimum tribuitis, ut sensus et _crationis series postulat. Ipse vero legit vobis, absque ullo sensi. PAG. 213. "Ηδη γὰρ ἅπαξ τύπον. Intelligit, ut opinor, epistolam scriptam ad Paulinum Antiochensem episcopum, quæ hic subjicitur a Theodoretɔ. In caput XI. Πρὸς Παυλῖνον ἐπίσκοπον ἐν τῇ Μακεδονία. Camerarius et Christophorsonus Paulinum episcopum Thessalonicæ in Macedonia interpretati sunt. Quorum interpretationem secutus Baronius, graviter reprehendit Theodoretum, quod Paulinum ex Antiochense episcopo fecerit Thessalonicensem, eo consilio ut Paulini cum Damaso communionem occultaret. Verum non hoc dicit Theodoretus: sed tantum ait Damasum papam misisse confessionem fidei ad Pantinum, cum Paulinus esset Thessalonicæ in Macedonia. Recte ergo Jacobus Sirmundus hunc locum ita vertit: Confessio fidei catholica, quam Damasus papa in Macedoniam misit ad Paulinum episcopum, cum esset Thessalonicæ. Viderat hoc Baronius ipse, et Theodoretum immerito a se reprehensum esse agnoverat, cum error ille interpretibus assignandus sit, non autem Theodoreto, ul testatur Baronius ad annum 378, cap. 44. Exstat hæc Damasi epistola in tomis Conciliorum et in Annalibus Baronii, et novissime in Collectione Romana Luca Holstenii, cum hoc titulo: Dilectissimo fratri Paulino Damasus. Verum etsi non additum sit nomen civitatis cujus episcopus erat Paulinus, nomen tamen Vitalis cujus in ea lit mentio, satis indicat Antiochensem fuisse Paulinum. "Ος ἐγένετο ἐν Θεσσαλονίκῃ. ld est cum Paulinus esset Thessalonicæ. Sic enim recte vertit Baronius ac Sirmundus, ut supra notavi: melius itaque legeretur, öte tyevsto, etc. Sed difficultas est, quandonam Panlinus Antiochensis episcopos Thessalonicam venerit. Baronins anno Christi 382, testatur Paulinum Romam venisse una cum Epiphanio et Hieronymo ad synodum Romanam, quæ eo anno celebrata est. Tunc igitur Damasus papa synodicam hanc epistolam ad eum misit, cum Pau linus Roma digressus una cum Ascholio qui eidem synodo interfuerat, Thessalonicæ substitisset. Quare hæc synodica scripta est anno Christi 382, paulo post synodum Romanam. Quod quidem optime consentit cum Theodoreto, qui hanc synodicam refert post synodum Constantinopolitanam, superstite adhuc Gratiano. Nec audiendus est Baronius, qui hanc epistolam Damasi ad Paulinum, refert ad synodum Romanam quæ anno Christi 373 celebrata est. Ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον. In Latino exemplari hujus epistolæ quædam adduntur non contemnenda, quæ interpres Græcus omisit. Sie igitur habet authenticum exemplar hujus epistolæ: Post concilium itaque Nicænum, et quod in urbe Roma concilium congregatum est a catholicis epi. scopis, addiderunt: De Spiritu sancto, etc. Quæ si genuina sunt, neque enim suspicione omni carent; intelligitur synodus Romana, quam Silvester congregasse dicitur Romæ ad confirmationem synodi Nicænæ. PAG. 214. Τοὺς δὲ ἀπὸ ἐκκλησιῶν εἰς ἑτέρας. Idem praeceperat Damasus in epistola prima ad Acholium, Euridicum, Severum et alios, quam edidit Lucas Holstenius: Illud præterea commoneo dilectionem vestram, ne patiamini aliquem contra statula majorum nostrorum de civitate alia ad aliam transduci, el deserere plcbem sibi commissam, et ad alium populum per ambitionem transire. Tunc enim contentiones oriuntur, tunc schismata graviora oċcipiunt, cum et illi qui amiserint sacerdotem, sine dolore animi esse non possunt; et illi qui alterius civitatis acceperint episcopum, etiamsi gaudeant, invidiosum sibi intelligunt fore, sub alieno se agere sacerdote. Ideo autem Damasus tum in epistola ad Acholium, tum in synodica ad Paulinum, enixe id vetat, quod hujusmodi translationes in Orientis præcipue partibus invaluerant. Εἴ τις μὴ εἴπῃ τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον παθόντα cupul. Hic anathematismus deest in Collectione Romana Lucæ Holstenii; nec habetur in versione Epiphanii Scholastici. Pac. 215. Καὶ ἐσταυρωμένον σαρκί. IIec verba non leguntur in editione Basiliensi. Nec videntur admodum necessaria. Καὶ Θεὸν Θεοῦ λόγον. In Collectione Romana rectius legitur et Deum rerum. Sed Græcus inter - pres legisse videtur et Deum Verbum. Καὶ πανταχοῦ γῆς. Postrema vox deest in manuscripto codice Savilii, nec habetur in versione Epiphanii Scholastici, nec in Collectione Romana, Τοῦ Υἱοῦ τοῦ σαρκωθέντος. Duo postrema vocabuia non habentur in versione Epiphanii Scholastici, nec in Collectione Romana Luca Holstenii. Εἰς ἀεὶ ζῶντα. In Latino exemplari ex quo harc conversa sunt, legitur æquales semper viventes. Itaque in Graco scribendum videtur ἴσα ἀεὶ ζῶντα. Ita certe in suo codice legit Epiphanius Scholasticus, ut ex versione ejus apparel. Πάντα σώζοντα. η Latino exemplari hujus epistolæ, plura leguntur hoc modo: Omnia quæ sunt salvanda, solvantes. Θεὸν ἕνα ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν. Tres postrema voces desunt in Latino exemplari, et in versione Epiphanii Scholastici. ᾿Αλλὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐνδείκνυται. Scribendum est, i ex Collectione Romana. Tolusque locus ita restituendus, Οὐχὶ τῶν θεῶν ὄνομα ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἐνδείκνυται, etc. In caput XIII. PAG. 216. Προσενεγκεῖν τὴν ἐξαπάτην. Mallem scribere προενεγκεῖν. Καθηγόμενος. Scribendum est θηγόμενος, dempta prima syllaba, ut legitur in manuscripto codice Henrici Savilii. Ita quoque edidit Jacobus Sirmundus. In caput XVI. PAG. 218. Νεωστὶ δὲ κεχειροτόνητο. Arcadias Augustus a Patre renuntiatus est, Meraubaude iterum et Saturnino coss. octo demum post annis Theodosius ex Italia digressus rediit Constantinopolim, in qua urbe Amphilochius Theodosium ita allocutus est. Quo quidem tempore Arcadius novellus imperator dici non potest. Nóµor evavç ĕrpaye. Exstant multæ leges imp. Theodosii, adversus hæreticos latæ, quæ leguntur in libro xvi Codicis Theodosiani. Sed inter eas nullam reperio, quæ huic tempori possit convenire, quo Theodosius ab Italia Constantinopolim repetierat. Quare vereor ne Theodoretus hic temporum ordinem confuderit. Idem ante me observavit Baronius, qui Theodoreti errorem coarguens, iisdem plane argumentis quibus nos usi sumus, hoc Amphilochii factum confert in annum Christi 383, quo scilicet Arcadius a patre Augustus appellatus est. In caput XVIII. PAG. 220. Ρουφίνος μάγιστρος. Rufinus magister officiorum fuit Valentiniano Aug. quartum et Neoterio coss. anno Christi 390, ut docet lex tertia Codicis Theod. de Fabricensibus. Quo quidem anno contigit clades illa Thessalonicensis. nt recte Baronius observavit. Sed et Zozimus in lib. 1v, Rilſinum per hæc tempora magistrum officiorum fuisse testatur. PAG. 221. Τὸν θεῖον παραβήσεται νόμον. Βαronius ad annum Christi 390, hunc Theodoreti locum describens ita exponit: Hæc idcirco dicebal

col. 1589–1590page 23 of 28

PG 82:1589Καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ μεμηνέναι τὸν Θεοδόσιον ἔλεγε, καὶ τοὺς ἐκείνου νόμους πατεῖν. Τῷ ἀσπαστικῷ οἴκῳ. ἀσπαστικὸν οἶκον 221. Καὶ τὰ δυσίατα θεραπεύσαι. Γραφῆναί τε τὸν νόμον. 224. Τοῦ νόμου κωλύοντος δν ᾿Αμβρόσιος. 225. Της χλανίδος θατέρου ἀπτόμενος. Συγγνώμην ἐζήτουν. εξήτουν. Κωνσταντῖνος μὲν γὰρ ὁ μέγας. Ὁ δὲ Οὐάλης. ιυι τὴν διδασκάλου πανήγυριν, Επέσης Απαμείας εὖ ποιῶν, τῆς τοῦ Διὸς φίλης, ἢ τὸν Δία τιμῶσα διέμεινεν ὅτι ἦσαν τιμωρίαι του τιμᾷν τοὺς θεούς. Καὶ ἀντιγράφων ἐτύγχανε. ἀντιγραφῶν αντιγραφή, φανον, ἀνεδήσατο 229. Προσήκει γενέσθαι ποιμένα. 230. Ούτε γὰρ ἀνθ' ἑαυτοῦ. καὶ πάντας συγκαλείσθαι, Πάλιν δίχα τριῶν ἐπισκόπων.

cum qui ita interpretatus est. Sane Xλavida pro chlamyde a scriptoribus vel librariis sæpius poni observavi. Chlamys vero hic optime convenit Hellebico ac Cæsario, quorum ille magister militum erat, hic magister officiorum: quæ erat Palatina militia. Ad utrumque horum judicum, ad Hellebicum scilicet ac Cæsarium, qui a Theodosio missi fuerant Antiochiam, exstant orationes Libanii. IN THEODOR. HIST. ECCL. LIB. V. Theodosius, quod sciret legem esse in Ecclesia ut nonnisi circa paschale tempus pœnitentes ab episcopo reconciliarentur. Nisi velis potius illum allusisse. ad ecclesiasticam illam legem, qua cavetur ne voluntarius homicida, nisi in fine vile communicet. Sed pace ill. cardinalis dictum sit, neutra mihi expositio probatur. Neque enim ita astricti erant episcopi, ut ante paschale tempus reconciliare non possent pænitentes. Divinam igitur legem vocat Theodoretus, ne pœnitentes ante peractam publice pœnitentiam ad pacem et communionem admitterentur. Nam Theodosius post admonitionem Ambrosii, ab ecclesiæ quidem ingressu abstinuerat; verum nullam exomologesin fecerat, nullum pœnitentiæ specimen ediderat. Nam nec in ordine pœnitentium steterat, nec veniam publice petierat: quasi id imperatoria majestate indignum esset. Lex igitur divina ea est, ut nonnisi sancti et qui puras manus habent, aut certe qui per pœnitentiam purgati sunt, ad sanctuarium accedant. Hanc expositionem confirmat Theodoretus paulo post, ubi dicit: Καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ μεμηνέναι τὸν Θεοδόσιον ἔλεγε, καὶ τοὺς ἐκείνου νόμους πατεῖν. Τῷ ἀσπαστικῷ οἴκῳ. Josephus Scaliger in lib. int Ansonianarum lectionum, cap. 23, ait àsлASTIXÒV olzov a Theodoreto vocari hospitium episcopale quo advenæ excipiebantur. Sed nos in adnotationibus ad lib. xv Ammiani Marcellini, pag. 87, docuimus, ἀσπαστικὸν οἶκον nihil aliud esse quam salutatorium, ut recte vertit Epiphanius Scholasticus, sen secretarium ecclesiæ, in quo episcopus cum presbyteris sedens, a fidelibus qui ad ecclesiam accedebant, salutari consueveral. PAG. 221. Καὶ τὰ δυσίατα θεραπεύσαι. Desunt hæc verba in eptimo codice Henrici Savilii, nec habentur in versione Epiphanii Scholastici. Non immerito itaque Sirmundus ea in editione sua expunxit. Γραφῆναί τε τὸν νόμον. Idem scribit Ruhnus in lib. x Historiæ, cap. 18, ita dicens: Lege sanxit in posterum at sententiæ principum super animadversione prolatæ, in diem tricesimum ab exsecutoribus differantur. Legem ipsam refert Cassiodorus in Historia tripartita. Exstatque in utroque Codice, tam Theodosii, quam Justiniani, sed præfixo Gratiani ac Valentiniani nomine, data Antonio et Siagrio coss., octo annis ante stragem Thessalonicensium. Quæ res in maximam difficultatem conjecit Baronium, ut videre est ad annum Christi 390. Quain quidem ipse ita solvere conatur, ut dicat titulum ac subscriptionem legis mutatain fuisse ab antiquariis in gratiam Theodosii, ut ejus facinus ea ratione occultaretur. Ego vero aliter censco: hanc scilicet legem primum quidem latam fuisse a Gratiano, iis quos dixi coss.: postea vero occasione cædis Thessalonicensium, renovatam fuisse a Theodesio priorem tamen titulum legis semper reman - sisse, qui Gratiani nomen præferebat. In caput XIX. PAG. 223. 'H rap tov ráµov. Vera quidem sunt quæ de Flaccille Augustæ virtutibus hic refert Theodoretus. Sed nibil pertinent ad hoc locum: Nam Flaccilla diu ante cladem Thessalonicensium ex hac luce migraverat, et post ejus obitum Theodosius Gallam uxorem duxerat. In caput XX. PAG. 224. Τοῦ νόμου κωλύοντος δν ᾿Αμβρόσιος. Longe hic fallitur Theodoretus, quasi seditio Antiochena post Thessalonicensem cladem contigerit. Atqui Antiochena illa seditio contigit anno Christi 383, ut scribit Baronius, Theodosio et Cynegio coss., Thessalonicensis vero clades accidit auno 390. PAG. 225. Της χλανίδος θατέρου ἀπτόμενος. Chlamydem verti, secutus Epiphanium ScholastiIn caput XXI. Συγγνώμην ἐζήτουν. Melius scriberetur εξήτουν. Κωνσταντῖνος μὲν γὰρ ὁ μέγας. Exstat oratio Libanii ad imp. Theodosium pro templis, in qua docet quomodo se gesserint imperatores Christiani erga paganos. Et Constantinum quidem Magnum ait, duntaxat spoliasse templa: Constantium vero ejus filium prohibuisse sacrificia: ejusque legem a seculis imperatoribus et ab ipsomet Theodosio esse observalam: reliqua vero permissa fuisse paganis, id est turificationem et publicas epulas. Ὁ δὲ Οὐάλης. Hujus principatu permissa fuisse gentilium sacrilicia docet Libanius in lib. iv, epist. 225 ad Aristonem. Metà tŵr airldwr. Epiphanius Scholasticus et reliqui interpretes verterunt cum scutis. Ego vero vertere malui cum pellibus caprinis. Harum enim usus fuit in orgiis Bacchi. Alyiç proprie est pellis capreæ, ut veбple pellis cervi. Paulo post, ubi legiιυι τὴν διδασκάλου πανήγυριν, Εpiphanius Scholzsticus et Christophorsonus ac Sirmundus legunt ovplay, quod non probo. Pag. 227. Tñç kaç vлapyoç. Cynegius scilicet præfectus prætorio Orientis, qui ad occludenda deorum templa et ad prohibenda_sacrificia missus est a Theodosio in Orientem et Ægyptum, ut testatur Zosimus in lib. iv Historiæ. De hoc Idatius in Fastis, ita scribit, Theodosio Aug. 1 et Cynegio coss. Hic universas provincias longi temporis labe defectas, in statum pristinum revocavit: et usque ad Egyptum penetravit, et simulacra gentium evertit. Unde cum magno fletu totius populi civitatis deductum est corpus ejus ad apostolos die xiv Kal. April. el post annum traustulit eum matrona ejus Acanthiu ad Hispanias pedestre. Ex quo patet, vel ipsum Cynegium, vel uxorem ejus Acantham, ex Hispamis oriundam fuisse. Tov Atóç. De Jove qui colebatur Apanieæ, loquitur Libanius in lib. iv, epist. 290 Ad Alexandrum: Επέσης Απαμείας εὖ ποιῶν, τῆς τοῦ Διὸς φίλης, ἢ τὸν Δία τιμῶσα διέμεινεν ὅτι ἦσαν τιμωρίαι του τιμᾷν τοὺς θεούς. Καὶ ἀντιγράφων ἐτύγχανε. Mallemn scribere ἀντιγραφῶν accentu mutato. Nam αντιγραφή, responsum significat. Paulo post pro àvediato ozźφανον, emendavi ἀνεδήσατο ut legitur in editione Basiliensi et in manuscripto codice Savilii. In caput XXIII. PAG. 229. Προσήκει γενέσθαι ποιμένα. Scribendum est posixat, ut edidit Jacobus Sirmundus. Subauditur enim λywy, quod præcessit. Porro de ordinatione Flaviani Antiochensis episcopi, nihil certius habemus, quam quod refertur in epistola synodica Constantinopolitani concilii ad synodum Romanam, licet Baronius testimonium illud refellere conetur. PAG. 230. Ούτε γὰρ ἀνθ' ἑαυτοῦ. Id nominatim prohibetur canone 23 concilii Antiocheni. Quod autem sequitur καὶ πάντας συγκαλείσθαι, designat canonem 19 ejusdem Antiocheni concilii. Πάλιν δίχα τριῶν ἐπισκόπων. Intelligit canonem IV concilii Nicæni, in quo id diserte cavetur, ne nisi sub trium episcoporum præsentia ordinatio ullius episcopi celebretur, ita tamen ut reliqui provinciales episcopi per litteras ordinationi” consentiant. Porro in editione Basiliensi ita legitur hic locus,.

col. 1591–1592page 24 of 28

PG 82:1591δίχα τριῶν ἐπισκόπων ἐπισκόπου χειροτονίαν ἀπὸ αγορεύουσι γίνεσθαι, Οὐ μόνον ὁ θαυμάσιος Δάμασος. Σύνδικος γεγενῆσθαι. σύνδικος προβεβλήσθαι. 233. Απαλλάξαντα βιοτῆς. 235. Εἰς ἐξ δὲ αὕτη ἡγεμονίας. 236. Ισαρίθμους δὲ καὶ αύτη. Υπήντησέ τε προθύμως. προθύμως, лɩστɛσaç. Λαμπάδας προάπτοντες. προσάπτοντες, Ὑπὸ βασιλέως ἐξελαθῆναι. 240. Εἰς ἐκεῖνο τὸ συνέδριον. 241. Συμμαχούσαν ἔχων. Ριο συμμαχούσαν συμβαίνουσαν, ομογλώττους γὰρ ἐκείνων. Νοτι με δὲ καὶ αὕτη ἔχει τῆς Ασίας τοὺς ἡγουμένους. Στο Καὶ τοὺς πολλούς. 242. Περί τινος δεόμενος.

II. VALESH δίχα τριῶν ἐπισκόπων ἐπισκόπου χειροτονίαν ἀπὸ αγορεύουσι γίνεσθαι, quod magis placet. Οὐ μόνον ὁ θαυμάσιος Δάμασος. In ms. codice Henrici Savilii additur particula hoc modo. où yup дóvov, etc., quod profecto non displicet. Tñçor décoμai. In altero codice Regio, cujus variantes lectiones edidit Stephanus, legitur nolow ↓ñyov quam scripturam amplexus est Jacobus Sirmundus. Verum codex Savilii et Basiliensis editio vulgatam scripturam tuentur. Σύνδικος γεγενῆσθαι. In editione Basiliensi scriptum inveni σύνδικος προβεβλήσθαι. Quomodo etiam edidit Jacobus Sirmundus. Quami scripturam magis probo. PAG. 231. Axdxioç. De hujus Acacii Berhoensis episcopi legatione atque adventu in urbem Romam, scribit Palladius in Vita Joannis Chrysostomi, Et Sozomenus in lib. vin Historiæ. Et Sozomenus quidem hanc legationem Acacii refert sub exordium pontificatus Joannis Chrysostomi, id est anno Christi 398. Quod cum Theodoreti narratione nullatenus potest convenire, qui eam refert ad tempora Magni Theodosii. Verum Theodoretus noster nulla ratione_excusari potest, qui Theodosium ab Anastasio Romano pontifice super ea re interpellatum esse dicit. Atqui Theodosius e vivis excesserat ante pontificatum Anastasii. Alexranaldɛna izŵr. Baronius ad annum Christi 398, cap. 80, hic falli ait Theodoretum, qui Flavianum Antiochensem rediise dicat in gratiam cum Romano pontifice, post septemdecim annos a conflata inter eos discordia. Atqui hæc discordia coeperat principatu Juliani Apostatæ, ob electionem Paulini a Lucifero factam, ut vult Baronius. quo tempore si septemdecim_annos numeraveris, 'ad annum Christi 379, quo Theodosius imperare cœpit, referenda erit hæc legatio: quod est absurdissimum. Ego vero Baronium potius falli existimo, qui discordiam illam cujus hic meminit Theodoritus, repetit a temporibus Juliani. Atqui a Flaviani ordinatione, id est ab anno Christi 381, potius repetendi est. Nam antea per pactionem illam quæ inter Paulinum ac Meletium facta fuerat, dissensio sopita esse videbatur. Quam Flaviani electio postea suscitavit. Ab anno igitur 381, quo Flavianus Antiochensem episcopatum suscepit, ad annum Christi 398, quo Acacius legationem illam obiit, fiunt anni septemdecim. In caput XXIV. PAG. 233. Απαλλάξαντα βιοτῆς. Jacobus Sirmundus edidit àñàà§ɛlovta, ex libris Christophorsoni; quod non displicet. In manuscripto codice llenrici Savilii legitur &ñaðλást, mendose, ut apparet. In caput XXVIII. PAG. 235. Εἰς ἐξ δὲ αὕτη ἡγεμονίας. Pessime Christophorsonus vertit in sex episcopatus divisa est. Nam longe plures episcopatus erant in Thracia. Rectius ergo Camerarius ac Sirmundus provincias verterunt. Sex enim erant provinciæ Thraciarum, ut docet Ammianus Marcellinus, et Notitia imperii Romani; erant autem omnes sub dispositione vicarii diceceseos Thraciarum. Pari errore Christophorsonus paulo post, ubi Asia regi dicitur a præsidibus undecim, antistites vertit. Atqui Asia multo plures habebat antistites sive episcopos. Rectores vero seu judices sæculares undecim iantum habuit. Tot enim erant provinciæ Asiæ, ut docet Hierocles in descriptione provinciarum et urbium imperii Orientalis: quarum Asia quidem proprie dicta et Hellespontus atque insulæ erant sub dispositione proconsulis Asia. Reliquæ autem octo, Pamphylia scilicet, Lydia, Caria, Lycia, Lycaonia, Pisidia, Phrygia Pacatiana, Phrygia Salutaris, singulæ quidem suum consularem babcNOTE bant; omnes tan en erant sub dispositione vicarii diœceseos Asianæ. PAG. 236. Ισαρίθμους δὲ καὶ αύτη. Simili errore Christophorsonus Ponticæ diœcesi undęcim tantum episcopos tribuit. Atqui Theodoretus non de episcopis hic loquitur, sed de judicibus seu rectoribus provinciarum. Fuerunt autem undecim provinciæ dioceseos Ponticæ, quarum singule suum rectorem habebant, ut videre est apud lieroclem. Omnes vero erant sub dispositione vicarii Ponticæ dioeceseos. In caput XXXIII. Υπήντησέ τε προθύμως. Adverbium προθύμως, deest in manuscripto codice llenrici Savilii, et in editione Basiliensi, prorsusque inutile ac superfluum mihi videtur. In caput XXXIV. PAG. 239. IepɛÑσi лɩστɛσaç. Codex Savilii particulam addit hoc modo w; lɛpɛño:. Atque ita etiam edidit Jacobus Sirmundus. Karéluber ispor. Hieron navale fuit celeberrimum, in ostio Ponti situm, ita dictum a duodecim deorum templo quod illic exstructum erat, ut ex Temosthene docet Harpocratio in voce ¿p' lɛpóv. Meminit ejus loci Demosthenes in Oratione contra Leptinem, et in Oratione adversus Polyclem. Frequentabatur olim hic locus ab Atheniensibus, qui frumentum ex Bosporo coemere solebant, ut docet Demosthenes. Erat enim hic locus commodissimus, et quasi claustrum quoddam Ponti Euxini. Quare Bysantii cum maris illius dominatum affectarent, locum illum ingenti pecunia sibi comparaverant, ut docet Polybius in lib. iv. Certe Arianus in periplo Ponti Euxini, eum locum áperplov esse dicit eorum qui in Pontum navigant, id est claustrum seu transennam. Λαμπάδας προάπτοντες. In codice Savilii et in editione Basiliensi scriptum inveni προσάπτοντες, quod magis placet. Ὑπὸ βασιλέως ἐξελαθῆναι. Codex Herici Savilii scriptum habet pastλéwv. Quæ si vera lectio est, Eudoxiam Augustam cum Arcadio intelligere debemus. PAG. 240. Εἰς ἐκεῖνο τὸ συνέδριον. Jacobus Sirmundus edidit vrsuopio, contra fidem omnium librorum. Nam quod ex libris Christophorsoni profertur in edit:one Colomiensi, eam conjecturam potias esse existimo viri docti, quam scripti comicis lectionem. Nolim tamen damnare eam scripturam. Nam oppidum illud Pityus situm fuit in insula, ut testatur Ammianus Marcellinus in lib. xxit, his verbis: Insulæque Arduc, Trapezunta et Pityunta continentes oppida non obscura. In caput XXXV. PAG. 241. Συμμαχούσαν ἔχων. Ριο συμμαχούσαν Nicephorus habet συμβαίνουσαν, αμod mihi quidem magis placet. Ḥ zapaziṇolar. Restituimus hoc loco genitivum pro dativo, suadente id Saviliano codice, et Basiliensi editione. Observavi enim Theodoretum fere pro dativis genitivum ponere. Sic in cap. 30 bujus libri dixit, ομογλώττους γὰρ ἐκείνων. Νοτι με vulgate editiones habent Exelvois et in cap. 28, de Pontica dioecesi loquens ita scribit, Isapiépous δὲ καὶ αὕτη ἔχει τῆς Ασίας τοὺς ἡγουμένους. Στο eo quod alii dicerent on 'Aolz. Kal tovę loinovs. Rectius in ms. codice Savilii scribitur Καὶ τοὺς πολλούς. Sic enim laicus appellare solet Theodoretus, ut videre est in lib. i Historiæ, cap. 22. Ita quoque edidit Jacobus Sirmundus. In caput XXXVII. PAG. 242. Περί τινος δεόμενος. In codice Suvi;

col. 1593–1594page 25 of 28

PG 82:1593περί του δεησόμενος. Τῷ δεδωκότι. τῷ Ροΐλος Σκυθῶν τῶν νομάδων. Πραΰλιος ἀνὴρ φερώνυμος. πράος. 245. Τοὺς τὰ στοιχεῖα θεοποιοῦντας. Το Μαγουσαίοι παρὰ Πέρ στις καλούμενοι, οι εἴδωλα μὲν βδελυττόμενοι, ειδώ λοις δὲ προσκυνοῦντες, περὶ καὶ σελήνῃ καὶ ἡλίῳ. ἐπὶ διαβολῇ τοῦ στοιχείου καὶ ἐπιτίθεται τοῖς ἁλοῦσι, καὶ ἀνίησιν αὐτοὺς κατὰ τοὺς τῆς σελήνης δρόμους. ὡς καὶ αὐτῶν τῶν στοιχείων τὰς εἰκόνας διὰ τῆς μιμήσεως ανατυποῦσθαι. εἴσω θείναι Αβροὺς καὶ ἀνημέρους. ἀνειμένους, Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας. Πάσης μὲν Εκκλησίας διδάσκαλος.

' IN THEOD. HIST. ECCL. LIB V. scriptum est æp! Exto. Epiphanius tamen Scholasticus vulgatam lectionem tuetur. Sic enim vertit: Quidam vir conversationis' monachicæ adiit imperatorem, pro quadam causa rogans. Nicephorus quoque eamdem lectionem retinuit. Sic enim habet περί του δεησόμενος. PAG. 243. Τῷ δεδωκότι. Mallem scribere τῷ 6e6ext. Sic certe legisse videtur Epiphanius Scholasticus, ut ex versione ejus apparet. Ita enim vertit Rogans ut juberet e qui ligaverat, ut ipsius vincula solveret. Porro hæc narratio in primis notanda est, multis de causis. Primum enim ex ea concludi potest, pœnitentiam non usquequaque abrogatani esse a Nectario. Videmus eniin excommunicationem eo tempore usitatam fuisse, quain secuta est absolutio, quæ sine poenitentia esse non potest. Præterea hæc narratio mirifice confirmat vulgarem illam regulam juris canonici, quæ dicit excommunicationem timendam esse, etiamsi injusta sit. Vides enim imperatorem sine causa excommunicatum, excommunicationem tamen non spernere. Denique hæc narratio id nos docet, ejusdem homimis esse solvere qui ligavit. Quamobrem imperator ligatus ab inferioris gradus clerico, absolutione pontificis sui contentus non fuit: sed ab eo ipso absolvi voluit qui ipsum vinxerat. Atque id impera - toris factum prædical Theodoretus, quod in eo divinis legibus obsecutus sit. Ac Theodoretus quidem virum illum a quo excommunicatus fuerat Theodosius, presbyterum fuisse non dicit. Non dubito tamen quin presbyter fuerit. Quomodo enim jus excommunicandi et absolvendi usurpare potuisset, nisi in presbyterio constitutus? Hinc etiam est, quod imperator ad episcopum misit, rogans ut ei viro tanquam clerico suo præciperet, ut absolutionem ipsi impertiretur. Ceterum utrum simplex presbyter excommunicandi jus habeat, aliis disquirendum relinquo, Ex hac quidem narratione colligi videtur, id juris ei non competere, nisi mandatum fuerit ab episcopo. Ροΐλος Σκυθῶν τῶν νομάδων. Apud Nicephorum et Epiphanium Scholasticum 'Potha; scribitur, rectius, ut opinor. Hic est, ut puto, Roas qui ante Attilam Hunnicis gentibus imperavit, ut scribit Priscus in Historia Gotthica, et Jordanes. Apud Priscum 'Posa; dicitur. In caput XXXVIII. PAG. 244. 'Iroxértior dé. Ab iis verbis caput exorsi sumus. Quam quidem conjecturam nemo erit, ut opinor, qui non probet. Nam quæ præce dunt, ad superius caput pertinent. Πραΰλιος ἀνὴρ φερώνυμος. ld est πράος. Nam Praylius nomen est diminutivum. Hujus Praylii Hierosolymorum episcopi mentio fit in Vita Porphyrii Gazensis episcopi, eodemque tempore Joannes Cæsarea Palæstinæ episcopus fuisse dicitur. quo Porphyrius tanquam à metropolitano episcopus est ordinatus. Arapndeic.lloc verbum active sumpsit Epiphanits Scholasticus. Sic enim vertit: Rogans eos ut reliquo unirentur ovili. Eumdem sensum secutus est Christophorsonus. Sed rectius Jacobus Sirmundus in passiva significatione accepit. Theodotum igitur a fidelibus rogatum esse intelligo, ut Apollinaristas qui admodum panci erant, reliquo Ecclesiæ corpori adjungeret. Mirum est tamen, in hujus verbi interpretatione lapsum esse Camerarium qui sic vertit: In summo eos cum Ecclesia conjungendi labore. In caput XXXIX. PAG. 245. Τοὺς τὰ στοιχεῖα θεοποιοῦντας. Το cabulum stotysia hoc loco non significat quatuor elementa. Neque enim Magi apud Persas quatuor elementa adorabant, sed solum ignem et lunam ac solem, quemadmodum docet Epiphanius in Epilogo librorum adversus hæreses: Μαγουσαίοι παρὰ Πέρστις καλούμενοι, οι εἴδωλα μὲν βδελυττόμενοι, ειδώ λοις δὲ προσκυνοῦντες, περὶ καὶ σελήνῃ καὶ ἡλίῳ. Certe Greci solem ac lunam appellare solent σto:- xaiz. Sic enim Joannes Chrysostomus in Homilia $8 in Matthæum de lunaticis scribit: 6 yip dalyv ἐπὶ διαβολῇ τοῦ στοιχείου καὶ ἐπιτίθεται τοῖς ἁλοῦσι, καὶ ἀνίησιν αὐτοὺς κατὰ τοὺς τῆς σελήνης δρόμους. Sed et Latini elementa interdum appellani solem ac lunam et reliquos planetas. Hieronymus in epistola ad Hedybiam, quæstione 4: Omnis hebdomada, inquit, in Sabbatum, et in primam, et in secundam, et tertiam, el 4, et 3, el sextam Sabbati dividitur, quas ethnici idolorum et elementorum nominibus appellant. Nec aliter sumit hoc nomen Gregorins Nyssenus in Vita sanctæ Macrinæ, ubi ait tantam esse audaciam pictorum, ὡς καὶ αὐτῶν τῶν στοιχείων τὰς εἰκόνας διὰ τῆς μιμήσεως ανατυποῦσθαι. Quin et duodecim signa zodiaci ita vocarunt, ut observavi in Adnotationibus Eusebianis, pag. 54. PAG. 246. Kataypńourtɛç. Restituimus X2T2Xploaves, ut habet codex Savilii. Atque ita etiam legit Christophorsonus: vertit enim inungere. Camerarius et Sirmundus obturare. Ego oblinire mallem interpretari, quod fit calce et gypso. PAG. 248. Elow Onrai. Rectius in ms. codice Henrici Savilii scribitur una voce ɛiowAñvzɩ, quod idem est ac slowɛlor. Sirmundus tamen edidit εἴσω θείναι contra fidem omnium codicum. Αβροὺς καὶ ἀνημέρους. Πujus loci emendatio debetur codici Henrici Savilii, in quo diserte scribitur ἀνειμένους, optime sine dubio. In caput XL. Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας. Gregorius Papa in epistola 31, lib. vi ait ecclesiasticam Historiam Theodoreti ab Ecclesia Romana ideo non recipi, ob id præcipue quod Theodorum Mopsuestie nimium laudaverit, et usque ad diem obitus sui magnum Ecclesiæ doctorein fuisse pronuntiaverit. Scio quidem in supradicta epistola Gregorii, Sozomenum dici, non Theodoretuin. Sed non dubito quin Gregorius memoriæ vitio lapsus sit, et pro Theodorcto Sozomenum posuerit. Baronius quidem, tum in Adnotationibus ad Martyrologium Romanum, tum in Annalibus ecclesiasticis ad annum Christi 427, Gregorium conatur ab errore defendere. Ait enim librum ultimum Historiæ Sozomeni mutilum ad nos pervenisse, et multa capita in eo desiderari. In illis igitur ait scriptum fuisse id quod a Gregorio dicitur de Theodoro Mopsuestiæ. Verum hoc nihil aliud est quam divinare. Etenim Gregorii magni temporibus, Historia ecclesiastica Sozomeni nihil amplius continebat, quam quod nunc habemus. Certe Cassiodorus qui diu ante Gregorium vixit, et qui Historiam ecclesiasticam Sozomeni Tripartite suæ intexuit, integriores Sozomeni codices non habuit. Unde igitur integriores Gregorius nancisci potuisset? Pro certo enim habeo, Gregorium magnum non alibi legisse Sozomenum, quam in Historia Tripartita. Porro in lib. x Historia Tripartitæ, cap. 34, ita scriptum est: Eo autem tempore quo Theodotus sacratissimus Antiochenam regebat Ecclesiam, Theodorus Motovestia; episcopus, sed totius doctor Ecclesir, etc. Id cum legisset olim Gregorius, ex Sozomeno desumptuni essc existimavit, eo quod nullius scriptoris nomen, nec hujus, nec multorum præcedentium capitum titulo sit præfixum. Hinc factum est, ut memoriæ vitio Sozomenum scripserit pro Theodoreto. Πάσης μὲν Εκκλησίας διδάσκαλος. De Theodoro Mopsuestia episcopo varia fuerunt hominum judicia. Laudatus est enim a multis Ecclesiæ Patribus, Joanne Chrysostomo, Cyrillo el Iba Edesseno in epistola ad Marim Persam, et a Facundo Hermiamense; ut Theodoretum nostrum omittam. Alii vero ac præcipue Acephali, multa in ejus scriptis reprehenderunt, tria potissimum illi objicientes, quibus acriter respondet Facundus in lib. 1x, pro defensione trium capitulorum. Damnati sunt tamen ejus libri

col. 1595–1596page 26 of 28

Ordo Rerum

PG 82:1595249. Πέντε μὲν καὶ ἑκατὸν ἐτῶν. Κατέλεξα δὲ κατὰ τὴν τάξιν.

in synodo Constantinopolitana sub Justiniano: elque sententiæ universa tandem Ecclesia acquievit, ut docet Gregorius papa in epistola 31, lib. vi. Theodore um vero nostrum ei favisse, non est ad o mirandum. Omnes enim Orientales una cum Joanne Antiochensi episcopo, impensissime faverunt Theodero, ut discimus ex Liberati Breviario et ex Actis synodi v. PAG. 249. Πέντε μὲν καὶ ἑκατὸν ἐτῶν. Baronius borum annorum quinque supra centum, quos Theodoretus Historiam suam complecti dicit, initium deducit ab anno Christi 323, quo Licinii ca dem contigisse scribit. Ab eo, inquit, tempore si numerare incipias annorum centum et quinque periodum, ad hunc usque annum 427 perveniet, quo ait Theodoretus defunctum fuisse Theodotum de quo agimus, Antiochenum episcopum. Henricus autem Savilius ad oram editionis Roberti Stephani, hos quinque et centum annos aliter computat, ab anno scilicet 520, qui fuit 44 imperii Constantini, ad annum 425, qui ſuit 18 Theodosii junioris. Cur vero ita numeraverit Savilius, causa hæc est, quod Arii blasphemiam ex qua horum annorum initium ducit Theodoretus, vulgo omnes existimant cœpisse anno Christi 520, annis quinque ante concilium Nicænum. Mihi tamen verior esse videtur Baronii sententia: Etenim Savilius Theodoti Antiochensis episcopi mortem coufert in annum Christi 425. Atqui constat Theodotum adhuc superstitem fuisse anno Christi 426. Interfuit enim synodo Constantinopolitanæ quæ jussu Theodosii Junioris congregata est in ordinatione Sisinnii patriarchæ Constantinopolitani, ut docet Photius in Bibliotheca, cap. 52. ergo Baronius ejus obitum consignavit anno Christi 327. Verum in eo lapsus est, quod hos quinque et centum annos quos Historia Theodoreti complectitur, a Licinii cæde exorsus est:' cum tamen Theodoretus ab Arii blasphemia, non a Licinii cade Historiam suam exordiri se dixerit. Præterea Licinius non anno Christi 323, sed 325 casus est, ut scribitur in Fastis Idatii Cæterum etsi Baronii sententiam magis probo, qui Theodoti mortem confert in annum Christi 427, nequaquam tamen in ea penitus acquiescendum puto. Nam Theodorus Mopsuestenus, quem Theodoto Antiochensem Ecclesiam regente mortuum esse scribit Theodoretus, adhuc in vivis erat anno Christi 428. Certe Nestorius qui hoc anno Constantinopolitanum episcopatum suscepit, Theodorum Mopsuestenum in itinere convenit, ut testatur Theodulus apud Evagrium in lib. 1 Historiæ. Κατέλεξα δὲ κατὰ τὴν τάξιν. Tora hac pericope deest in editione Basiliensi, una cum catalogo episcoporum qui in quatuor patriarchalibus Ecclesiis sederunt jam inde a temporibus Constantini. Et bunc quidem catalogum ante nos Jacobus Sirmundus in editione sua evulgavit; sed mendosissimum. Nos ex ms. codice Henrici Savilii eum nunc emendatiorem damus. In hoc autem catalogo notandum est, quod post Romanos episcopos, Antiochensis Ecclesiæ antistites proxime recenset, ante episcopos Alexandriæ. Ex quo obiter colligi potest, catalogum hunc sive indicem patriarcharum, non esse opus subdititium, sed revera scriptum esse a Theodoreto, qui Antiochensibus episcopis, utpote patriarchis suis,primum locum tribuit post pontificem Romanum. Illud præterea observandum est, Constantinopolitanos antistites postremo loco recenseri, contra auctoritatem canonis Constantinopoli - tanæ synodi. THEODORETUS CYRENSIS EPISCOPUS. CAP. III. Alexandri episcopi Alexandrini ad Alexandrum episcopum Constantinopolitanum epistola. Præfatio Ordo editionis Sirmondi et novæ. CAP. IV. Arii epistola ad Eusebium Nicomediensem episcopum. COMMENTARIUS IN OMNES PAULI EPISTOLAS, 31 Præfatio Gentiani Herveti. Præfatio Theodoreti in Epistolas Pauli Interpretatio epistoke ad Romanos. Interpretatio epistole 1 ad Corinthios. Interpretatio epistolae II ad Corinthios Interpretatio epistolæ ad Galatas. Interpretatio epistolæ ad Ephesios. CAP. V. Eusebii episcopi Nicomediensis epistola ad Paulinum episcopum Tyri. CAP. VI. Quæ gesta sint in magna concilio Nicæno. 915 CAP. VII. Arianorum ex Eustathii et Athanasii libris reprehensio. CAP. VIII. Quæ contra Meletium Ægyptium acta fuerint, a quo Meletiani schismatici ad hunc usque diem permanent; et synodica de illo epistola. Interpretatio epistolæ ad Philippenses. Interpretatio epistolæ ad Colossenses. CAP. IX. Imperatoris Constantini ad absentes episcopos epistola de iis quæ statuta fuerunt in synodo. 931 Interpretatio epistolæ I ad Thessalonicenses Interpretatio epistolæ ad Thessalonicenses CAP. X. De anuona ecclesiis attributa, et aliis imperatoris virtutibus. Interpretatio epistolæ ad Hebræos. Interpretatio epistolæ I ad Timotheum. CAP. XI Eusebii Cæsariensis epistola de fide Nicæ exposita.. Interpretatio epistolæ II ad Timotheum. Interpretatio epistolæ ad Titum. CAP. XII.-Confutatio Arianorum nunc obtrectantium, e libris Eusebii Cæsariensis episcopi. Interpretatio epistolæ ad Philemonem. HISTORIA ECCLESIASTICA. CAP. XIII-De Arii morte ex epistola Athanasii. 9.30 CAP. XIV. Epistola Constantini imperatoris de ecclesiarum exstructione. Testimonia de Historia ecclesiastica. Præfatio. Historiæ scopus. LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM. · Unde cœperit Arianorum hære-. sis. CAP. II — Primariorum episcoporum enumeratio. 896 CAP. XV. Alia ejusdem epistola, de parandis sacrarum Scripturarum codicibus. CAP. XVI. Alia ejusdem epistola ad Macarium Hierosolymitanum episcopum, de Dei templo exstruendo. 955 CAP.XVII. De Helena imperatorís Constantini matre, et studio in divini templi exstructione.

col. 1597–1598page 27 of 28

De quarto exsilio et fuga sancti Athana CAP. VI. De Apolline Daphnæo, et sancto Babila. 1098 CAP. VII. De Theodoro confessore. sii. CAP. XVIII. De illegitima Eusebii Niccmediensis translatione. CAP. XIX. Epistola Constantini imperatoris adversus Eusebium et Theogonium, ad Nicomedienses. CAP. XX. De Eusebii sociorumque ejus fraudulen to consilio adversus sanctum Eustathium episcopum An iochenum. CAP. XXI. De episcopis hæreticis Antiochiæ post sancti Eustathii discessum creatis. CAP. XXII. De Indorum fide. CAP. XXIII. - De Iberorum ad fidem traductione. 971 CAP. XXIV. Constantini imperatoris ad Saporem Persarum regem epistola, de ipsius providentia erga Dei populum. CAP. XXV. De structis contra sanctum Athanasium insidiis. CAP. XXVI-Altera in Athanasium structa fraus. 982 CAP. XXVII.· Constantini imperatoris ad Tyrium sy nodum epistola. De concilio Tyri celebrato. De encæniis Hierosolymis factis, et de exsilio sancti Athanasii. CAP. XXX. — De magni Constantini imperatoris testa mento. CAP. XXXI. — Imperatoris defensio. CAP. XXXI. — De imperatoris obitu. CAP. VIII. - De sacris vasis fisco vindicatis, et fru menti erogatione sublata. CAP.!X. • Quas pienas impietatis suæ dederint Ju lianus avunculus imperatoris, et Felix. CAP. X. - De filio sacerdotis. De aliis confessoribus. CAP. XI. De Juventino et Maximino, sanctis marty ribus. CAP. XII. De Valentiniano, qui postea imperio po titus est. CAP. XIV. De Artemio duce, et Publia diaconissa. divinaque ejus libertate. CAP. XV. De iis quæ Judæis templi edificationem ag gressis acciderunt, et de plagis iisdem divinitus inflictis. CAP. XVI. De expeditione in Persas. CAP. XVII. De nobilis civis Berœcensis libertate. [115 CAP. XVIII. De prædictione pædagogi. CAP. XIX. De prophetia sancti Juliani monachi. 1118 CAP. XX. - De Juliani imperatoris cæde in Per CAP. XXI. De præstigiis apud Carras post ejus mor tem deprehensis. side. CAPUT PRIMUM. De reditu sancti Athanasii. 991 CAP. II. Quomodo Constantius imperatora recta fide abductus fuerit. CAP. I De secunda beati Athanasii relegatione, Gregoriique tum ordinatione tum morte. scopo. cla. CAP. XXII. De capitibus Antiochiæ inventis in pa latio, et publicis tripudiis ob Juliani mortem. CAPUT PRIMUM. De Joviani imperio et pie tate. De Paulo Constantinopolitanæ urbis epi De Macedonio et hæresi ab eo introdu CAP. II. De reditu sancti Athanasii. Epistola synodica de fide ad Jovianum De synodo Sardicensi. De Euphrata et Vincentio, et dolosa in eos apud Antiochiam machinatione. imperatorem. CAP. IV. De restituta ecclesiis annona, et obitu imperatoris. CAP. V. De imperio Valentiniani, et quomodo Va lentem fratrem imperii consortem fecerit. CAP. VI De ordinatione Ambrosii episcopi Medio lanensis. CAP. VII. Epistola imperatorum Valentiniani et Va lentis ad dioecesim Asianam scripta de consubstantia li. CAP. VIII.--Epistola synodica synodi in Illyrico habita, de fide. CAP. IX. De Audianorum hæresi. CAP. X. De Messalianorum hæresi. Quo pacto Valens in hæresim deflexe CAP. XII. Quomodo virtute præstantes episcopos in exsilium egerit. CAP. VIII. De Stephani depositione. CAP. IX.· De secundo reditu sancti Athanasii. 1022 CAP. X. De tertio ejusdem exsilio et fuga. 1023 CAP. XI. De Georgio, et nefariis ejus Alexandrie facinoribus. CAP. XH. De concilio Mediolanensi. CAP. XIII. Colloquium Constantii imperatoris et Liberii papæ Romæ. CAP. XIV. De exsilio et reditu sancti Liberii. 1059 CAP. XV. De concilio Ariminensi. CAP. XVI. De concilio apud Nicam Thraciæ babito, et expositio fidei illic conscripta. rit. CAP. XIII. De Eusebio episcopo Samosatensi, et CAP. XVII. Synodica Damast episcopi Romæ, el occi dentalium episcoporum, ad Illyrici episcopos scripta de concilio Ariminensi. aliis. Athanasii episcopi Alexandriæ de en dem concilio epistola. CAP. XIX. De Leontii episcopi Antiocheni versuția, et de Flaviani et Diodori fiducia ac libertate. De Eudoxii Germaniciensis novitate, et de Basilii Ancyræ atque Eustathii Sebastiæ contra illum contentione. CAP.XIV. De sancto Barse Edesseno episcopo, et clericis cum eo una relegatis. CAP. XV. De persecutione Edessæ concitata, et de Eulogio et Protogene presbyteris Edessenis. 1154 CAP. XVI. De sancto Basilio Cæsariensi episcopo, rebusque contra eum gestis a Valente, et Modesto pr fecto. De magni Athanasii obitu, et Petri De ejectione Petri, et Lucii Ariani CAP. XIX. Ex epistola Petri episcopi Alexandrini, narratio eorum quæ Alexandriæ sub Lucio Ariano con tigerunt. CAP. XX. - De Mavia Saracenorum regina, et Mosis monachi ordinatione. CAP. XXI. - De concilio Nicææ iterum convoca De concilio apud Seleuciam Isauriæ ha bito. successione. Epistola synodica contra Aetium scri CAP. XXV. Quæ causa Eunomianos ab Arianis dire merit. CAP. XXVI. De Nisibis urbis obsidione, et apo stolica vita Jacobi episcopi. introductione. De iis quæ Constantinopoli orthodoxis episcopis contigerant. pta. De rebus atrociter gestis Constanti nopoli. CAP. XXVII.—De synodo Antiochena, et quæ ili gesta sunt contra sanctum Meletium. CAP.XXVIII. De Eusebio episcopo Samosatensi. 1083 CAPUT PRIMUM. - De Juliani imperio, quod a pue ro in pietate educatus ad impietatem delapsus est: et quomodo impietatem principio tegens, eam postea pate fecerit. De reditu episcoporum, et ordinatione CAP. XXVI. De Didymo Alexandrino et Ephræmo Syro. CAP. XXVII.- Quinam hoc tempore in Asiana et Pontica illustres fuerint episcopi. CAP. XXVIII. De litteris a Valente de bello scriptis ad magnum Valentinianum, et de pio hujus responso. 1191 CAP. XXIX. - De Terentii comitis pietate. 1191 CAP. XXX. De libera voce Trajani, magistri mili Paulini. CAP. III. Quæ et quanta in Christianos ausi sint gen tiles, accepta ab eo potestate. CAP. IV. Quas adversus Christianos leges tule rit. tum. CAP. XXI. Quo pacto Flavianus et Diodorus ortho doxorum conventus agebant Antiochiæ. CAP. XXIII. De sancto Aphraate monacho. CAP. XXIV. De sancto Juliano monacho. CAP. XXV.- Quinam alii monachi hoc tempore cla ruerint.

col. 1599–1600page 28 of 28

CAP. XXIX. De fanis ido'orum ab eodem in Phoni cia dejectis. CAP. XXXI. De Isaacio monacho Consantinopolitano et Bretanione episcopo Scythiæ. CAP. XXXII. De Valentis expeditione in Gothos, et quomodo in ea pœnas luerit. CAP. XXXIII.- Unde Gothi Arianam hæresim con traxerint. CAPUT PRIMUM. De Gratiani imperatoris pie tale. CAP. II. De reditu episcoporum. CAP. I. De Paulini contentione, et Apo‘linarii Laodicensis novatione et de Meleti virtute ac pie tale. CAP. IV. De Eusebio episcopo Samosatensi. 1202 CAP. V. De Theodosio inagistro militum. 1206 CAP. VI. De ejusdem imperio, et viso per som nium. CAP. VII. Quinam insignes fuerint Arianæ factionis antistites. CAP. VIII. De coacto Constantinopoli concilio. 1210 CAP. IX. Epistola synodica concilii Constantinopo litani. CAP. XXX. -De Gothorum Ecclesia. CAP. XXXI. De e usdem erga Scythas providentia. zeloque adversus Marcionistas. CAP. XXXII. De Gain postulatione, et Jozums Chrysostomi responsione. CAP. XXXIII. De ejus ad Gainam legatione. 1262 CAP. XXXIV. - De iis quæ propter Chrysostomum evenerunt. CAP. XXXV. De Alexandro episcopo Antiochiæ. 1:66 CAP. XXXVI. De reliquiarum Joannis relatione, et de pietate Theodosii ac ejus sororum. CAP. XXXVII-De Theodoto episcopo Antiochiæ 121 CAP. XXXVIII. - De persecutione in Perside excita ta, et qui ilic martyriumi perpessi sunt. CAP. XXXIX. - De Theodoro episcopo Hopsue. Indiculus episcoporum qui magnis urbibus præfue stiæ. runt. Præfatio Gentiani Herveti. Testimonia de Historia religiosa. Præfatio. CAP. X.-Damasi episcopi Romæ synodica adversus Apollinarem et Timotheum scripta. CAP. XI. — Confessio ti lei catholica, quam Damasus papa in Macedoniam misit, ad Paulinuin episcopum, cum esset Thessalonicæ. I. Jacobus. lif. iv. CAP. XII. De morte Gratiani, et Maximi tyran nide. CAP. XIII. De Justina uxore Valentiniani, et insi diis contra Ambrosium comparatis. Julianus. Marcianus. IX. - Petrus. Theodosius. Romanus. Eusebius. Publius. Symeones Priscus. Palladius. CAP. XIV. De iis quæ Maximus tyrannus Valenti niano Juniori significavit. Aphraates. CAP. XV. De iis quæ a Theodosio imperatore de eadem re scripta sunt. CAP. XVIII. De Placi la imperatrice. CAP. XVI. De Amphilochio Iconii episcopo. 1230 CAP. XVII. De cæde Thessalonicensi, et de Ambro sii episcopi ibertate, ac pietate imperatoris. Zeno. Macedonius. Maisymas. CAP. XIX. — De seditione facta Antiochiæ. CAP. XX. De templis idolorum ubique terrarum destructis. Acepsimas. Maro. Abraames. Eusebius. CAP. XXI. De Marcello Apameorum episcopo, et fano Jovis per eum diruto. Salamates. Maris. CAP. XXI. De Theophilo episcopo Alexandrino, et quæ lic in idolorum demolitione gesta sunt. XXI.· Jacobus. CAP. XXII. De Flaviano episcopo Antiocheno, et Occidenta ium Paulini causa seditione. CAP.XXIV. De Eugenii tyrannide, et Theodosii im. peratoris ob fidem victoria. Thalassius aut Limnæus. XXIII. - Joaunes. Zebinus aut Polychronius. Asclepius. XXVI. - Symeones. De Theodosii imperatoris obitu. 1231 CAP. XXVI. De Honorio imperatore, et Telemacho monacho. CAP. XXVII. De Arcadii imperatoris pietate et or dinatione Joannis Chrysostomi. CAP. XXVII. De divína hujus episcopi liber tale. Baradatus. Thalelæus. XXIX. - Marana et Cyra. Domnina. ORATIO DE DIVINA ET SANCTA CHARITATE 1198 Annotationes Henrici Valesii. Parisiis. Ex Typis J.-P. MIGNE.

Continue reading PG 82: Historia Religiosa (Præfatio + Pars I–XXX) →≣ entire volume

← prev work Index next work →

Notebook