Id unum nunc monendum superest, Hieronymum hosce Erpwµarɛłç inter eos recensere libros qui maximis, et præcipue de resurrectione erroribus scatebant, et quos eam ob rem nemo ausus erat Latine reddere. Vide epistolam 38, alias, 61, cap. 8, ubi Origenis dogma de resurrectione exponit: et epistolam 41, alias 65, in qua ait: «Centum quinquaginta anni prope sunt, ex quo Origenes mortuus est Tyri. Quis Latinorum ausus est unquam transferre libros ejus De resurrectione, Iɛpì áƒ×ŵr, Erpwjarłaç et Tóμovç; quis per infame opus seipsum voluit infamari? > 39 Plato in tertio De republica libro: «Veritas tur ambiguis, et per ænigmata quæ vult profert, ut quoque sectanda magnopere est. Si enim, ut paulo ante rectissime dicebamus, Den indecens et inutile mendacium est; hominibus quandoque utile, ut utantur eo quasi condimento atque medicamine, nulli dubium est quin hujusmodi licentia medicis danda sit et ab imprudentibus removenda. Vera, inquit, asseris ergo principes urbium, si quibus et aliis hoc conceditur, oportet aliquando mentiri vel contra hostes, vel pro patria et civibus. › Et nos igitur illius præcepti memores: • Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo **, debemus dicere, Quis est proximus meus? sed con siderare quomodo philosophus caute dixerit, Deo indecens et utile esse mendacium; hominibus interdum inutile; et quod ne pro dispensatione quidem putandus sit Deus aliquando mentiri. Sin autem commodum audientis exegerit, verbis loqui ' non et veritatis apud eum dignitas conservetur; et quod noxium esse poterat si nudum proferretur in vul gus, quodam tectum velamine proferatur. Homo autem cui incumbit necessitas mentiendi, diligenter attendat, ut sic utatur interdum mendacio, quo modo condimento atque medicamine; ut servet mensuram ejus, ne excedat terminos, quibus usa est Judith contra Holophernem, et vicit eum prudenti simulatione verborum 68. Imitetur Esther, quæ Ar taxerxis sententiam diu tacita gentis veritate correxit; et in primis patriarcham Jacob, quem legimus benedictiones patris artifici impetrasse mendacio “. Ex quo perspicuum est, quod nisi ita mentiti fuerimus, ut magnum nobis ex hoc aliquod quæratur bonum, judicandi simus, quasi inimici ejus qui ait: ‹ Ego sum veritasjºª. › ‹ Et erat vir habitans in Babylone, et nomen ejus Joacim, et accepit uxorem nomine Susannaın, filiam Helciæ, pulchram nimis et timentem Domi num. Et parentes ejus justi edocuerant filiam suam juxta legem Moysi 69. Hoc utendum est testimonio ad exhortationem parentum, ut doceant juxta legem Dei sermonemque divinum, non solum filios, sed et filias suas. Erat autem Joacim dives valde, et erat ei pomarium vicinum domui suæ 70, ▸ etc. Refe rebat Hebræus istos esse Ahab et Sedeciam, de quibus scribit Jeremias: ‹ Faciat te Dominus sicut Ahab et Sedeciam, quos frixit rex Babylonis in igne propter iniquitatem quam fecerant in Israel, et adulterarant uxores civium suorum "1., De quibus locutus est Dominus: quia egressa est iniquitas de Babylone a senibus judicibus qui vide bantur regere populum. Isti frequentabant domum Joacim ", etc. Pulchre de presbyteris peccatoribus non ait: «qui regebant populum; sed, qui vi debantur regere. Qui enim bene præsunt populo, regunt populum; qui autem tantum nomen habent judicum et injuste præsunt populo, regere videntur populum magis quam regant. ‹ Et deambulabat in pomario viri sui et videbant eam senes quotidie ingredientem et deambulantem, et exarserunt in concupiscentiam 7³, etc. Quod Græci vocant ráðos, nos ‹ perturbationem › magis quam passionem rectius interpretamur. Hæcigitur perturbatio et cupido libidinis titillavit, imo per cussit corda seniorum. Sed ut in animis eorum jaceret fundamentum, et cogitarent desiderata complere, ipsi everterunt sensum suum; quo sub verso oculi eorum inclinati sunt, ut cœlestia non viderent, nec recordarentur judiciorum justorum, sive Dei, sive honestatis, sive naturæ, quæ omnibus ad bonum insita est. Et ecce Susanna inambulabat, etc. Ante jam dictum est quod facto mane inambularet Susanna. Nec incongruum est ad placandos eos qui omnium 69 Dan. XIII, 4, 68 Joan. XIV, 73 Ibid. 7, 8. "Ephes. 1,25. * Judith, 11. 66 Esth. iv et seqq. 67 Gen. xxvn. 10 •¸Ibid. 4. 71 Jerem. XXIX, 22, 23. 7 Dan. xm, 5, 6. Fragmentum istud exhibet sanctus Hiero nymus lib. adversus Rufinum. Vide Monitum. Hieronymus Comment. in Daniel. cap. XIII Expositis, inquit, ut potuimus quæ in Danielis Libro juxta Hebraicum continentur, ponam breviter quid Origenes in decimo Stromatum suorum libro de Susannæ et Belis fabulis dixerit. Cujus hæc verba sunt quæ locis suis subnotabis. Verum Ori genis verbis nonnulla de suo interdum addidit Hið ronymus, ut legenti patebit.

quæ gerimus de Scripturis sanctis quærunt exempla, clariorem. Unde magna erat exclamatio ejus Dɩɔ, bunc inambulandi locum assumere: quod recte quis ad vegetandum corpusculum deambulet Quem locum de Septuaginta editione nunc posui. Cum autem egressæ essent puellæ, surrexerunt duo senes, ut accurrerent ad eam", etc. Qui ad summitatem perfectæ virtutis venerit, nunquam dicit sibi imminere discrimen, si adulterorum manus non effugerit, dicentium: ‹ Assentire nobis, et com miscere nobiscum. Alioquin, etsi nolueris, dicemus testimonium contra te quod fuerit tecum juvenis, et hac de causa 40 dimiseris puellas a te 78. › Hu manæ quippe fragilitatis est, mortem timere quæ infertur pro justitia; nisi forte angustiam interpre tabimur non imminentis mortis, sed opprobrii et ignominiæ, qua perfundenda erat illis accusantibus atque dicentibus: ‹ Fuit cumfilla juvenis, et idcirco dimisit puellas. › Si enim hoc egero, mors mihi est; si autem non 76, etc. Peccatum mortem vocat. Sicut ergo ei qui facit adulterium, mors est adulterium; sic omne peccatum quod ducit ad mortem, mors appellandum est. Et toties mori credimur quoties peccamus ad mortem. Unde econtrario toties resur gimus et vivificamur, quoties vitæ digna opera facimus. Sed melius mihi est absque opere incidere in manus vestras, quam peccare in conspectu Domi ni "., In Græco non legitur alpɛtútɛpov, id est, melius, sed alpetóv, quod bonum interpretari pos- c sumus. Unde eleganter non dixit: Melius mihi est incidere iu manus iniquorum presbyterorum, quam peccare in conspectu Domini: ne videretur com paratione peccati quod non erat bonum, hoc appel lare melius. Sed, «Bonum est, inquit, mihi ron facere malum, et incidere in manus vestras, ne peccem in conspectu Domini.» Non ergo per comparationem legendum est: Melius mihi est incidere in manus vestras, quam peccare in conspectu Domini;ɔ sed absolute Bonum mihi est non facere malum et in cidere in manus vestras, ne peccem in conspectu Domini. > elc. Et exclamavit voce magna Susanna 78, Magna vox erat, non aeris percussione et clamore quæ ab hominibus non audiebatur. ‹ Cumque duceretur ad mortem, suscitavit Do minus Spiritum sanctum pueri junioris” ▸ elc. Quo sermone ostenditur non intrasse in Danielem Spiritum sanctum, sed eum qui erat in illo et qui escebat propter ætatis infirmitatem, nec sua poterat opera demonstrare, data occasione pro sancta femi na a Domino suscitatum. Et exclamavit voce magna: Mundus ego sum a sanguine hujus *¹ > etc. Suscitato in se Spiritu sancto, et quæ puer deberet dicere suggerente, vox ejus magna erat. Et notanduin sicubi in Scripturis sanctis peccatoris vox magna vocatur. ‹ Cumque divisi essent alter ab altero, vocavit unumi de eis **, › etc. Quia Hebræi reprobant histo riam Susannæ dicentes eam in Danielis volu mine non haberi, debemus inquirere nomina σxivou xal πpívov quæ Latini ‹ilicem et lentiscum › inter pretantur, si sint apud Hebræos, et quam habeant etymologiam, ut a ox!vw, ‹ scissio, › et a πpívy, ‹ sectio › sive serratio dicatur língua eorum. Quod si non fuerit inventum, necessitate cogemur et nos eorum acquiescere sententiæ, qui Græci tantum sermonis hanc volunt esse лзpixomfy, quæ Græcam habeat tantum etymologiam, et Hebraicam non habeat. Quod si quis ostenderit duarum istarum arborum scissionis et sectionis in Hebræo stare etymologiam, tunc poterimus etiam hanc Scripturam recipere. Exclamavit autem omnis synagoga voce magna, et benedixerunt Deum qui salvat sperantes in se *,, etc. Si interfecit eos omnis synagoga videtur illa opinio refutari, de qua supra diximus, secundum Jeremiam, quod ipsi essent presbyteri Ahab et Sedecias, nisi forte hoc quod scriptum est Interfecerunt eos, sic interpretemur pro eo quod est, regi Babylonis occidendos tradiderunt. Sicut et vos dicimus, quod Judæi interfecerint Salvatorem; non quo ipsi percusserint, sed quo tradiderint occidendum et succlamantes dixerint: Crucilige, crucifige eum³. ⚫llelcias autem et uxor ejus laudaverunt Denm pro filia sua Susanna 8, etc. Digne quasi sancti faucium, sed pudicitiæ magnitudine per quam cla- laudant Deum; non quia liberata est de manu mabat ad Dominum. Unde et sancta Scriptura in exclamatione seniorum non apposuit magnam vocem. Sequitur enim: ‹Clamaverunt et senes ad versus eam., • Exclamavit autein Susauna voce magna, etc. Cordis affectus, et mentis pura con fessio, et bonum couscientiæ, vocem ejus fecerant 7 Dan. XIII, 19. 78 Ibid. 21. 46. 82 Ibid. 52. 83 lbid. 60. presbyterorum Susanna, hoc enim non satis lauda bile est, nec magni discriminis, si nou esset liberata, sed quia non est inventa in ea res turpis. ‹ Statimque cum aperuisset ostia, aspiciens res super mensam, exclamavit voce magna: Magnus es, Bel, et non est apud te ullus dolus 86. Hoc quod 76 Ibid. 22. 77 Ibid. 23. 78 lbid. 24. 19 Ibid. 80 Ibid. 45. 81 Ibid. 68 Dan. xm, 63. 88 Dan. xiv, 17. Luc. xxi, 21. Quo dicto, observat ibidem Hieronymus, Origenes ostendit cætera se non juxta Septuaginta Interpretes disseruisse. Vide notas in epist. ad Africanum, num. 2. Hebræi reprobant historiam Susannæ. Vide Monitum ad Africani et Origenis apotбalas episto las, et notas ad utramque. Si interfecit eus omnis synagoga, etc. Confer hunc locum cuin num. 8 epistolæ Origenis ad Atri canum, ubi contra Wetstenium probatur duplicem fuisse historiæ Susannæ versionem Græcain, alts ram ab altera longe diversam.

Scriptura nunc dicit: Exclamavit voce magna, › reperiri. Quod solvet facile qui hanc historiam in quia de idololatra et ignorante Deum dicitur, videtur observationem nostram subvertere, qua dudum asseruimus vocem magnam in sanctis tantum libro Danielis apud Hebræos dixerit non haberi. Si quis autem potuerit eam approbare esse de canone, tunc quærendum est quid ei respondere debeamus. In hæc verba Epistolæ ad Galatas cap. v, v. 13: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum no libertatem in occasionem carni detis. Difficilis locus est, et ita nobis disserendus vide tur. Qui liber est, et altiori sensu spiritum, et veri tatem sequitur, præcedentes et typos contemnit et litteram: non idcirco debet minores despicere, et occasionem dare his qui non possunt sentire subli Dius, de se penitus desperandi. Licet enim infirmi sint et caro comparatione spiritus appellentur, caro tamen Christi sunt. Si enim intelligit mysterium charitatis infirmioribus servientis, faciat aliquid propter infirmos: ne inscientia sua frater pereat, pro quo Christus est mortuus. Diligenter itaque attende, an ex consequentibus sensus iste texetur. Vos, inquit, fratres, in libertatem vocati estis; ▸ forsitan ideo, quia non omnes vocationem capere poterant libertatis. Propter quod nunc auditis Tantum ne libertatem in occasionem detis carni. › Per dilectionen enim oportet minoribus servire majores; quia qui vult esse major, erit omniuni servus ". Neque ergo spiritualis laceret Christi carnes, neque occasionem illis tribuat ut se remor deant provocantem, ne ab invicem consumantur. Oportet ergo spiritu ambulantem, et spiritu Scri pturarum verba sectantem, non perficere deside řium carnis earum. Si autem hoc quod dicitur < Spiritu ambulate, et desiderium carnis non per ficietis simpliciter intelligimus, ut plerique arbitrantur, contra argumentum et hypothesin to tius Epistolæ, in hæc subito Paulus erumpet; statim quippe sequitur: «Si autem spiritu ducimini, non estis sub lege.,Et cum huc usque aliqua ex parte sibi sermo cobæreat, rursum si simplicem intelli gentiam sequamur, ad inordinata repente præcepta nos transfert, de carne et spiritu disserens, id est ‹ Manifesta autem sunt opera carnis illa et illa”. › Et e contrario: Fructus autem spiritus est chari las", et reliqua. Sed neque in his consequentiam desperare debemus: quia opera carnis divinorum voluminum historia continet; non valde eos juvans qui sic eam intelligunt, ut scripta est. Quis enim non docebitur servire luxuriæ et fornicationem ha bere pro nihilo, cum Judam ad meretricem legerit ingredientem " et patriarchas habuisse multas pariter uxores? Quomodo non ad idololatriam pro vocabitur, qui sanguinem taurorum et cæteras Le vitici victinias non plus quam quod in littera sonat putaverit indicare? Quod autem inimicitias in aperto positus Scripturæ sermo doceat, et ex hoc loco probatur: «Filia Babylonis misera; beatus qui retribuet tibi retributionem quam retribuisti nobis. Beatus qui tenebit, et allidet parvulos tuos ad petram "; ex illo: «In matutino interficiebam omnes peccatores terræ ",, et cætera his similia de contentionibus videlicet, æmulatione, ira, rixis, dissensionibus. Ad quæ, si non altius aliquid sen tiamus, provocant nos magis historiæ exempla quam prohibent. Hæreses quoque magis de carnali Scripturæ intelligentia quam de opere carnis no stræ, ut plurimi æstimant, substiterant. Nec non invidiam et ebrietates per legis litteram discimus. Inebriatur Noe post diluvium, et patriarchæ apud fratrem Joseph in Ægypto ". Sed et comessationes in Regnorum libro scriptæ sunt "; saltante David et concrepanté tympanis coram arca testamenti Dei; et his similia. Quæritur quomodo ad veneficia et ad maleficas artes simplex Scripturæ divinæ sermo, qui dicitur caro, nos provocet, nisi ad ejusdein Scripturæ spiritum transcendamus. Puto hoc signi ficare decies Danielem et tres pueros magis, incan tatoribus et Gazareuis atque Chaldæis sapientiores repertos, et Moysem omni sapientia et doctrina Ægyptiorum eruditum. Multorum ergo malorum occasio est, si quis in Scripturæ carne permaneat. Quæ qui fecerint, regnum Dei non consequentur. Quamobrem spiritum Scripturæ fructusque quæra mus, qui non dicuntur esse manifesti. Multo quippe labore et sudore, et digno cultu in Scripturis fru ctus spiritus invenitur. Unde arbitror Paulum dili genter et caute de Scripturæ sensibus dixisse car nalibus Manifesta autem sunt opera carnis *7; › de spiritualibus vero non ut ibi posuisse, manifestus est fructus spiritus, sed ita: ‹ Fructus autem spi ritus, est charitas, gaudium, pax”,› et reliqua. Quod si relictis typis ad veritatem Scripturæ trans eamus et spiritum, statim nobis prima charitas panditur; et ad gaudium inde gradientes, perveni mus ad pacem, per quam consequimur patientiam. 88 Gal. v, 16. 89 lbid. 18. 90 lbid. 19. 91 Ibid. 22. 9 Gen. Psal. c, 8. „³ Gen. ix, 43. ** II Reg. vi. * Gal. v, 19. 98 Ibid. 22. 87 Matth. xx, 26, 27; Marc. x, 43, 44. » Psal. cxxxvi, 8, 9. Exstat hocce fragmentum apud Hieronymum lib. 111 Comment, in Epist. ad Galat. cap. 5.