IN LIBROS ΠΕΡΙ ΑΡΧΩΝ Quis autem non ad miserationem et bonitatem erudiatur, cum etiam ea quæ quibusdam tristia putantur in lege, supplicia dico et prælia, et eversiones gentium, et comminationes ad populos per prophetas, magis remedia intellexerit esse quam pœnas? ⁹⁹ Isa. LVII, 16. Non enim in æternum irascetur Dominus ". Cum hæc ergo nobis aperta fuerint, rationabiliorem habebimus fidem et correctos mores temperantia comitabitur, quam continentiam sequitur et castitas; et post hæc omnia incipiet esse lex pro nobis. IN LIBROS ΠΕΡΙ ΑΡΧΩΝ ADMONITIO. 42 1. Eusebius lib. vi Hist. eccles., cap. 24, recensens quaenam Alexandriæ opera composuerit Origenes, libros Περὶ ἀρχῶν inter alios enumerat his verbis: Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὰ Περὶ ἀρχῶν πρὸ τῆς ἀπ' Αλε ξανδρείας μεταναστάσεως γράφει. «Libros item De principiis, antequam ab urbe Alexandria migraret, composuit.. ld unum ergo scimus, scriptos fuisse ante annum Christi 231, quo Alexandria excessit, ut Cæsaream Palæstinæ se reciperet. Jamdudum Græcus illorum contextus periit, et pauca admodum Græce supersunt fragmenta quæ infra suis locis Rufini interpretationi reperies adjuncta. Photius, cui quatuor hosce libros Græce legere adhuc contigit, breviter cod. VIII Bibliothecæ suæ, quid continerent, explicat his verbis: Ανεγνώσθη Ωριγένους τὸ Περὶ ἀρχῶν λόγοι δ'· ὧν ὁ μὲν πρῶτος περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος· ἐν ᾧ πλεῖστα βλασφημεί, τὸν μὲν Υἱὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς πεποιῆσθαι λέγων, τὸ δὲ Πνεῦμα ὑπὸ τοῦ Υἱοῦ· καὶ διήκειν μὲν τὸν Πατέρα διὰ πάντων τῶν ὄντων, τὸν δὲ Υἱὸν μέχρι τῶν λογικῶν μόνον, τὸ δὲ Πνεῦμα μέχρι μόνον τῶν σεσωσμένων. Λέγει δὲ καὶ ἄλλα παραλογώτατα καὶ δυσσεβείας πλήρη μετεμψυχώσεις τε γὰρ ληρωδεῖ, καὶ ἐμψύχους τοὺς ἀστέρας, καὶ ἕτερα τούτοις παραπλήσια. Ἔστι δὲ ὁ μὲν πρῶτος μυθολογούμενος λόγος περὶ Πατρὸς, καὶ, ὡς ἐκεῖνός φησι, περὶ Χριστοῦ καὶ περὶ ἁγίου Πνεύματος· ἔτι καὶ περὶ λογικῶν φύσεων. Ο δὲ δεύτερος περὶ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ κτισμάτων· καὶ ἔτι, ὅτι εἰς Θεὸς νόμου καὶ προφητῶν· καὶ ὅτι ὁ αὐτὸς παλαιᾶς καὶ καινῆς Διαθήκης Θεός· καὶ περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ένανθρωπήσεως· καὶ ὅτι τὸ αὐτὸ Πνεῦμα ἐν Μωσεῖ καὶ τοῖς ἄλλοις προφήταις καὶ ἁγίοις ἀποστόλοις· ἔτι περὶ ψυχῆς, περὶ ἀναστάσεως, περὶ κολάσεως, περὶ ἐπαγγελιῶν. Ὁ δὲ τρίτος περὶ αὐτεξουσίου· πῶς ὁ διάβολος καὶ αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις κατὰ τὰς Γραφάς στρατεύονται τῷ ἀνθρωπίνῳ γένει ὅτι γενητὸς ὁ κόσμος καὶ φθαρτὸς ἀπὸ χρόνου ἀρξάμενος· ὁ δὲ τέταρτος, περὶ τέλους· ὅτι θεῖαι αἱ Γραφαι· τέλος, ὅπως δεῖ ἀναγινώσε κειν καὶ νοεῖν τὰς Γραφάς. «Lecti sunt Origenis De principiis libri quatuor. Horum primus de Paire, et Filio, et Spiritu sancto agit. Quo in libro plurima blaspheme scribit, ut, Filium a Patre factum, Spiritum a Filio; et Patrem quidem per omnia quæ exsistunt, pervadere; Filium vero per ea duntaxat qua ratione prædita sunt; Spiritum autem per ea tantum, que salva facta sunt. Tradit et alia absurdissima impietatisque plena: animarum migrationes, et animata sidera, pluraque id genus nugatur. Primo itaque libro fabulose disserit de Patre, et, ut ipse appellat, de Christo, et de sancto Spiritu, insuper et de naturis ratione præditis. Secundo vero, de mundo rebusque in eo conditis; præterea unum eumdemque esse Deum legis et prophetarum; unum item esse veteris et novi Testamenti Deum; de Salvatoris incarnatione; eumdem Spiritum in Moyse et aliis prophetis sanctisque apostolis fuisse; ad hæc de anima, de resurrectione, de poenis et præmiis. Tertio libro, de arbitrii libertate; qua ratione diabolus contrariæque potestates juxta Scripturarum doctrinam adversus humanum genus pugnent; mundum item ortum habere, et corruptioni obnoxium a tempore initium sumpsisse. Quarto libro, de fine; divinas esse Scripturas; denique quomodo legendæ et intelligendæ sint. > 2. Ex omnibus porro Origenis operibus nullum fuisse quod majorem ei criminum invidiam concitarit, quam istud Περὶ ἀρχῶν, ut non constaret vel ex hoc Photii testimonio, aperte fatetur Pamphilus martyr in Apologia sua pro Origene, ubi ait: Incipientes igitur indiciis scriptorum suorum ostendere quid de singulis senserit, ex his præcipue libris testimonia congregabimus quos accusatores ejus quam maxime criminantur, id est, quos per spatium et quietem in secreto conscripsit hos enim asserunt maxime a 43 predicatione ecclesiastica discrepare: ex his præcipue libris, quos Περὶ ἀρχῶν attitulavit, in quibus - quamplurima a calumniatoribus incusantur. › Marcello Ancyrano quantum displicuerit hoc opus, docet Eusebius libro primo contra eumdem Marcellum, cap. 4, ubi ejus verba hæc affert: Καί τοι, εἰ δεῖ τ' ἀλη θὲς περὶ Ὠριγένους εἰπεῖν, τοῦτο προσήκει λέγειν, ὅτι ἄρτι τῶν κατὰ φιλοσοφίαν ἀποστὰς μαθημάτων, καὶ τοῖς θείοις ὁμιλῆσαι προελόμενος λόγοις, πρὸ τῆς ἀκριβους τῶν Γραφῶν καταλήψεως, διὰ τὸ πολὺ καὶ φιλό τιμον τῆς ἔξωθεν παιδεύσεως, θᾶττον τοῦ δέοντος ἀρξάμενος ὑπογράφειν, ὑπὸ τῶν τῆς φιλοσοφίας παρήχθη λόγων, καί τινα δι᾿ αὐτοὺς οὐ καλῶς γέγραφε. Δῆλον δέ· ἔτι γὰρ τῶν τοῦ Πλάτωνος μεμνημένος δογμάτων. καὶ τῆς τῶν ἀρχῶν παρ' αὐτῷ διαφορᾶς, Περὶ ἀρχῶν γέγραφε βιβλίον, καὶ ταύτην τῷ συγγράμματι τὴν ἐπιγραφὴν ἔθετο. Δείγμα δὲ τοῦτο μέγιστον το, μηδὲ ἄλλοθέν ποθεν τὴν ἀρχὴν τῶν λέξεων αὐτὸν ἢ τὴν ἐπισ γραφὴν τοῦ βιβλίου ποιήσασθαι, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν τῷ Πλάτωνι ρηθέντων ῥημάτων. Γέγραφε γὰρ ἀρχόμενος οὕτως· Οἱ πεπιστευκότες καὶ πεπιστευμένοι. Τοῦτο τὸ ῥητὸν οὕτως εἰρημένον εὕροις ἂν ἐν τῷ Γοργία Πλάτωνος. • Quod si verum de Origene fatendum est, illud dicendum, cum vix a philosophicis scholis divertisset, et divinis litteris vacare vellet, priusquam illarum sensum diligenter fuisset assecutus, eo quod esset sæcularibus disciplinis cumulatissime instructus, citius quam par erat, accessisse ad scribenunde per philosophiam seductus quædam minus recte scripsit. Exempli gratia: Platonis dogmatum et variorum ejus principiorum memor, librum quemdam inscripsit De principiis. Quæ quidem inscriptio argumento est non vulgari, non aliunde eam quam a Platone ea omnia mutuatum. Exorditur autem librum ad hunc modum: Qui credunt, et quibus creditur. Quod ita dictum in Gorgia Platonis reperitur.» At vero iniquum esse hocce Marcelli judicium contendit Eusebius his verbis: Οὔτ᾽ εἰ ἐφέρετο, ήνεγκεν ἂν διαβολὴν Ωριγένει φάντι. Οἱ πεπιστευκότες ἢ καὶ πεπιστευμένοι, καὶ συνάψαντι ἑξῆς, τὴν χάριν καὶ τὴν ἀλήθειαν δι' Ἰησοῦ Χριστοῦ γεγονέναι, καὶ Χριστὸν εἶναι τὴν ἀλήθειαν, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπ' αὐτοῦ· ὁ Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. › Ποια γὰρ πρὸς ταῦτα κοινωνία γένοιτ' ἄν ποτε Πλάτωνι; οὐδὲν Πλάτωνος

ADMONITIO. Περὶ ἀρχῶν μνημονεύεται βιβλίον, οὐδὲ Ωριγένης ὁμοίως περὶ ἀρχῶν ἐδόξασε Πλάτωνι, ὁ μίαν μόνην τὴν ἀγέννητον, καὶ ἀναρχον, καὶ ἐπέκεινα τῶν ὅλων εἰδὼς ἀρχὴν, ταύτην τε εἶναι Πατέρα ἑνὸς μονογενοῦς Υἱοῦ, di où tà máyta yéɣove ‹ Id quod ut ita esse concedatur, calumniam Origeni non inferret, cum statim bis verbis: Qui credunt, et quibus creditur, subjunxerit, gratiam et veritatem per Jesum Christum advenisse, et esse Christum veritatem, secundum id quod ab eo dictum est: Ego sum veritas. › Quænam vero cum istis Platoni communio esse queat? Nullus liber a Platone De principiis scriptus memoratur. Nec ut Plato de principiis Origenes sentiebat, qui principium unicum, ingeneratum, sine principio, super omnia cum agnoscat, ipsum statuit esse Patrem unius unigeniti Filii, per quem omnia facta sunt. Vide insuper quid in his libris arguat Marcellus, et quid reponal Eusebius ibidem pag. 21. Longior sim si enumerem quotquot in his etiam errores videre se clamitaverint Methodius, Eustathius, Theophilus, Epiphanius, Hieronymus, allique. Hieronymi præsertim operæ pretium est legere epistolam 38, alias 61, epistolam 40, alias 64, libros tres adversus Rufinum, et epistolam 94, alias 69, ad Avitum, quem docet quid cavendum sit in libris Пɛpł åpyŵr; item Justiniani imperatoris epistolam ad Menam patriarcham Constantinopolitanum. Econtrario Didymus commentariolis seu brevibus in hosce libros editis scholiis catholice ubique et diverse ab Arianis sentire Origenem propugnabat, teste Hierony:no epist. 41, alias 65, et sub finem libri 11 adversus Rufinum. Hanc vero excusandi et defendendi Origenis methodum deseruit Rufinus qui plurima quidem in libris Hɛpl apxar catholicæ de Trinitate fidei adversari non negabat, sed ea ab hæreticis et malevolis hominibus inserta fuisse contendebat. Sed vide quemadmodum in notis ad libellum ejus De adulteratione librorum Origenis confutetur, perinde ac vetus auctor Apologia de qua Photius cod. 117. 3. Anno Christi 398 Rufinus, Macarii nobilis Romani hortatu, cujus precibus jam anno superiore apo· logeticum Pamphili martyris pro Origene librum Latine verterat, hos quoque Пɛpl doxŵr libros interpretari aggressus est, tantoque ardore in id operis incubuit, ut, elapsis Quadragesime diebus, duos jam priores libros absolvisset, urgente nimirum Macario qui tum in ejus vicinia 44 manebat. At cum paucis post Pascha diebus mutato domicilio in extrema urbis parte habitaret Macarius, et inde rarior exactor accederet, lentius reliquo operi vacavit Rufinus, adeo ut sub hujus anni finem nondum ei ultimam manum admovisset. Absoluti tanden operis fronti hanc præfixit præfationem quæ etiamnum superest, et unde seminarium discordiæ, et ingens eum inter et Hicronymum natum est incendium, de quo fuse agitur Origenianorum lib. 1, cap. 4, sect. 1. Id potissimum nunc in hac præfatione observari velim, asserere Rutinum: 1º se sicubi in hisce libris aliquid contra id invenit quod ab Origene cæteris locis pie de Trinitate fucrat definitum, velut adulteratum boc et alienum aut prætermisisse, aut secundum eam regulam protulisse quam ab ipso frequenter invenerat affirmatam, id est, ad catholicum sensum quibusdam detractis, quibusdam aliunde additis revocasse; 2° se, ubi Origenes obscurius quædam protulerat, ea quæ in aliis ejus libris apertius legerat, adjecisse ut manifestior lieret locus; nihil tamen suum dixisse, sed licet in aliis locis dicta, sua tamen Origeni reddidisse. Hinc satis patet nec fidelem nec accuratam: esse Rufini interpretationem. Addidit, inquit Hieronymus lib 1 adversus Rufinum, quæ non erant, asserens ab eodem Origene in locis aliis disputata. Quod, nisi ipsa loca Dionstraverit, unde transtulisse se dicit, probare non poterit. › Prætorea cum istius translationis exemplaria legisset Hieronymus, et contulisset cum Græco, illico, ut monet eodem libro, ‹ animadvertit quæ Origenes de Patre et Filio et Spiritu sancto impie dixerat, et quæ Romanæ aures ferre non poterant, in meliorem partem ab interprete commutata; cætera autem dogmata de angelorum ruina; de animarum lapsu; de resurrectionis præstigiis; de mundo vel intermundis Epicuri; de restitutione omnium in æqualem statum, et multo his deteriora, quæ longum esset retexere, vel ita vertisse, ut in Græco invenerat; vel de commentariolis Didymi, qui Origenis apertissimus propugnator est, exaggerata et firmiora posuisse. Fallit ergo Rufinus, asserens se nihil suum vertendo dixisse, sed licet in aliis locis dicta, sua tamen Origeni reddidisse, cum testetur flieronymus multa illum de commentariolis Didymi versioni suæ inseruisse. Idem Hieronymus lib. 11 adversus Rufinum ait: In primo libro Hepi apxŵr, ubi Origenes lingua sacrilega blasphemavit quod Filius Patrem non videat, tu etiam causas reddis quasi ex persona ejus qui scripsit, et Didymi interpretaris σxólior, in quɔ ille casso labore conatur alienum laborem defendere, quod Origenes quidem bene dixerit, sed nos simplices homines et cicures Enniani, nec illius sapientiam, nec tuam qui interpretaris, intelligere possumus. ▸ 4. Auno Christi 399 Hieronymus, tum amicorum Pammachii et Oceani litteris, tum propriis oculis certior factus libros Hɛpì ápxŵr fraudulenter fuisse a Rufino translatos, nec satis præmonitum fuisse Jectorem quid potissimum in illis cavere deberet, veritus aliunde ne ob lictas laudes quibus in præfatione Rufini exornatus fuerat, Origenis erroribus favere existimaretur, aliam hujus operis versionem ad Græci contextus fidein aggressus est. Ego autem, inquit lib. 1 adversus Rufinum, in libris flap apxŵr quod in Græco habebatur expressi: non ut crederet lector his quæ interpretabar, sed ne crederet illis quæ tu ante transtuleras. Duplex in meo opere utilitas fuit, dum et hereticus auctor proditur, et nou verus interpres arguitur. Ac ne quis me putaret his consentire quæ verteram, interpretationis necessitatem præfatione munivi, et docui quibus lector non deberet credere. Prior translatio laudem auctoris continet; secunda vituperationem. Illa lectorem provocat ad credendum; ista ad nou credendum movet. Ibi et ego invitus laudator Origenis assumor; hic in tantum non laudo quem transfero, ut cogar accusare laudantem. Eadem res non eadem mente perfecta est; imo unum iter diversos exitus habuit.» Ubi primum absoluta est hæc interpretatio et ad Pammachium missa, quænam fuerit illius conditio narrat ipse sunclus doctor in epistola 94, alias 59, ad Avitum scripta anno 409. Ante annos, inquit, circiter decem, sanctus vir Pammachius ad me cujusdam schedulas misit, quæ Origenis Iept apxŵr interpretata volumina continerent, imo vitiata; hoc magnopere postulans, ut Græcam veritatem Latina servaret translaLio; et in utramque partem seu bene seu male dixisset, ille 45 qui scripsit, absque interpretis patrocinio Romana lingua cognosceret. Feci ut voluit, misique ei libros: quos cum legisset, exhorruit; et reclusit scrinio, ne prolati in vulgus multorum animos vulnerarent. quodam fratre qui habebat zelum Dei, sed non secundum scientiam, rogatus ut traderet ad legendum, quasi statim reddituro, propter angustiam temporis, fraudem non potuit suspicari. Qui acceperat legendos, adhibitis notariis opus omne descripsit, et multo celerius quam promiserat, codicem reddidit, eademque temeritate, et, levius dicam, ineptia, quod male subripuerat, pejus alii credidit. Et quia difficile grandes libri de rebus mysticis dispulantes, notarum possunt servare compendia, præsertim qui furtim celeriterque dictantur, ita in illis confusa sunt omnia, ut et ordine in plerisque et sensu careant. Quamobrem ipsum ad Avitum exemplar direxit quod a se olim translatum, et nulli alii traditum, a supradicto fratre perverse fuerat editum, sed

IN LIBROS ΠΕΡΙ ΑΡΧΩΝ Avitum præmonet quid potissimum in hisce libris cavendum sit, ut scias, inquit, detestanda tibi in eis esse quamplurima, et juxta sermonem Domini inter scorpiones incedendum. Mox e singulis libris. Joca profert quæ maxime reprehensioni erant obnoxia. Ea suis quæque locis Rufini interpretationi reperies adjuncta. Integra porro Hieronymi interpretatio jamdudum injuria temporum intereidit. RUFINI PRESBYTERI PROLOGUS IN LIBROS ΠΕΡΙ ΑΡΧΩΝ ORIGENIS PRESBYTERI Scio quamplurimos fratrum, scientiæ Scripturarum cidat, ut is vir quem ille alterum post apostolos desiderio provocatos, poposcisse ab aliquantis viris et Græcarum litterarum peritis, ut Origenem Romanum facerent et Latinis auribus eum donarent. Inter quos etiam frater et collega noster ab episcopo Damaso deprecatus, cum homilias duas de Cantico canticorum in Latinum transtulisset ex Græco, ita in illo opere ornate magnificeque præfatus est, ut cuivis legendi Origenem et avidissime perquirendi desiderium commoveret, dicens illius animæ convenire quod dictum est quia introduxit me rex in cubiculum suum ';, asserens eu: quod cum in cæteris libris omnes vincat, in Canticis canticorum etiam ipse se vicerit. Pollicetur sane in ipsa præfatione se et ipsos in Cantica canticorum libros, et alios quamplurimos Origenis Romanis auribus largiturum. Sed ille, ut video, in stylo proprio placens, rem majoris gloriæ sequitur, ut pater verbi sit potius quam interpres. Nos ergo rem ab illo quidem cœptam sequimur et probatam, sed non æquis eloquentiæ viribus tanti viri ornare possumus dicta; unde vereor ne vitio meo id ac1 Cant. 11, 4. Ex hac præfatione Rufini ejusque quatuor Περὶ ἀρχῶν librorum interpretatione Latina seminarium discordiæ et ingens incendium natum est eum inter et Hieronymum; de quo vide Huetium Origenianorum libro secundo, capitis quarti sectione prima, num. 16, 17 et seqq. Interim moneo nos hunc prologum et sequentem quatuor Περὶ ἀρχῶν librorum interpretationem contulisse cum sex codicibus manuscriptis, uno Virođunensi noni sæculi; altero Corbeiensi, noni pariter sæculi; tertio Colbertino; quarto Sorbonico; quinto monasterii de Monte Sancti Michaelis in Periculo maris; sexto monasterii Sancti Remigii Rhemensis. Denique cum hanc præfationem paulo accuratius quam Merlinus et Genebrardus ediderit dominus Joannes Martianæus tom. IV parte secunda suæ editionis Operum Hie. ronymi, p. 339, placuit etiam inde varias lectiones excerpere. Inter quos etiam frater et collega noster. Sic omnes codd. mss. prater Remigianum ubi legitur, in quo › etc. quam lectionem sequitur etiam Martianæus. Perperam vero Merlinus ei Genebrardus inter quos etiam frater Hieronymus, sed et collega. Tacuerat enim Rufinus Hieronymi nomen, ut testantur Pammachius et Oceanus epist. 40, alias 64, ad Hieronymum. Sane subtiliter,inquiunt, in præfatione operis sui mentionem tacito nomine tuæ sanctitatis expressit., Ecclesiæ doctorem scientiæ ac sapientiæ merito comprobat, inopia sermonis nostri longe esse inferior videatur. Quod ego sæpe considerans reticebam, nec deprecantibus me frequenter in hoc fratribus annuebam; sed tua vis, fidelissime frater Macari, tanta est, cui obsistere, ne imperitia quidem, potest. Propter quod ne te ultra gravem paterer exactorem, etiam contra propositum meum cessi, ea tamen lege atque eo 46 ordine, ut quantum fieri potest, interpretando sequar regulam præcessorum, et ejus præcipue viri cujus superius fecimus mentionem: qui cum.ultra septuaginta libellos Origenis quos homileticos appellavit, aliquantos etiam de tomis in Apostolum scriptis transtulisset in Latinum; in quibus cum aliquanta offendicula inveniantur in Græco, ita elimavit omnia interpretando, atque purgavit, ut nihil in illis quod a ſide nostra discrepet Latinus lector inveniat. Hunc ergo etiam nos licet non eloquentiæ viribus, disciplinæ tamen regulis in quantuin possumus, sequimur, observantes scilicet ne ea Quia introduxit, etc. Vox quia» deest in omnibus libris antea editis, quamvis reperiatur in omnibus mss. Ibid. omnes mss. et Martianæus, • asserens eum quod cum etiam ipse se vicerit. › Merl. et Genebr. casserens quod cum ipse se vincit. Paulo post codd. Corb., Remig. et Colbert., merito comprobat. Merlinus, Martianæus et codex nionasterii de Monte Sancti Michaelis, ‹ merito comprobavit. Ibidem omnes mss. et Martianæus, quod ego sæpe considerans reticebam, nec deprecantibus me annuebam. › Merlinus et Genebr., • quod ego sæpius considerans reticebam, et deprecantibus me.... non annuebam. › ་ Contra propositum. Ita omues mss. et Martianæus. At Merlinus et Genebr., citra propositum. Mox omnes mss. et Martianæus, ea tamen lege atque eo ordine,ut quantum fieri potest, interpretando sequar regulam præcessorum. Merlinus et Genebr., ea tamen lege atque ordine, in quantum fieri potest, interpretando sequor regulam prædecessorum. ▸ Homileticos. Ita Martianæus. In omnibus mss. legitur omeliticos, corrupte pro homile ticos, vel homiliticos. › Merlin. et Geneb., ‹ homiliaticos, male. Disciplinæ tamen regulis. Sic recte omnes mss. et Martianæus. Perperam Merlinus et Genebr., • discipuluru tamen regulis.» Mox Merlinus

RUFINI PROLOGUS. +14 quæ in libris Origenis a seipsis discrepantia in- tamen nostrum diximus, sed licet in aliis locis veniuntur atque contraria, proferamus: cujus diversitatis causam plenius tibi in Apologetico quem Pamphilus pro libris ipsius Origenis scripsit, edidimus, brevissimo libello superaddito, in quo evidentibus, ut arbitror, probamentis corruptos esse in quamplurimis ab hæreticis et malevolis libros ejus ostendimus, et præcipue istos quos nunc exigis ut interpreter, id est Пɛpl ȧpxŵr, quod vel De principiis vel De principatibus dici potest; qui sunt revera alias et obscurissimi et difficillimi. De rebus enim talibus ibi disputat in quibus philosophi omni ætate sua consumpta invenire potuerunt nihil. Hic vero noster quantum potuit, id egit, ut Creatoris fidem et creaturarum rationem quam illi ad impietatem traxerant, ad pietatem iste converteret. Sicubi ergo nos in libris ejus aliquid contra id invenimus, quod ab ipso in cæteris locis pie de Trinitate fuerat definitum, velut adulteratum hoc et alienum aut prætermisimus, aut secundum eam regulam protulimus quam ab ipso frequenter invenimus affirmatam. Si qua sane velut peritis jam et scientibus loquens, dum breviter transire vult, obscurius protulit, nos, ut manifestior fieret locus, ea quæ de ipsa re in aliis ejus libris apertius legeramus, adjecimus explanationi studentes; nihil ' Vide Monitum. num. 3. dicta, tamen sua sibi reddidimus. Hoc autem idcirco in præfatione commonui ne forte calumniatores iterum se criminandi putent invenisse materiam. Sed viderint quid perversi et contentiosi homines agant. Nobis interim tantus labor, si tamen orantibus vobis Deus juverit, idcirco susceplus est, non ut calumniosis os, quod fieri non potest, licet forte etiam hoc Deus faciet, clauderemus, sed ut proficere ad scientiam rerum volentibus materiam præberemus. Illud sane omnem qui hos libros descripturus est vel lecturus, in conspectu Dei Patris et Filii et Spiritus sancti contestor atque convenio per ſuturi regni fidem, per resurrectionis ex mortuis sacramentum, per illum qui præparatus est diabolo et angelis ejus, æternum ignem (sic non illum locum æterna hæreditate possideat ubi est fletus et stridor dentium, et ubi ignis eorum non exstinguetur et vermis eorum non morietur), addat aliquid Scripturæ ne auferat, ne inserat, ne immutet, sed conferat cum exemplaribus unde scripserit, et emendet ad litteram et distinguat, et inemendatum vel non distinctum codicem non habeat, ne sensuum difficultas, si distinctus codex non sit, majores obscuritates legentibus generet. et Generardus, observantes scilicet ut ea quæ in faciet.» Codex Colbert., libris Origenis a seipsis discrepantia inveniuntur, proferamus.» At omnes mss. et Martianæus ut in mostro textu. De principatibus. Merlinus et Genebr., de potestatibus, contra fidem omnium manuscriptorum. Ibidem omnes mss., alias et obscurissimi et difficillimi. Merlin. et Geneb., alias et obscuri et difficillimi. › Creaturarum rationem. Sic omnes mss. Martianæus, ‹ creatarum rerum rationem. › Merlinus, ‹ creaturam rerum. › Genebrardus, creaturam naturaruin. › Paulo post omnes mss., aliquid contra id invenimus quod ab ipso in cæteris locis pie de Trinitate.» Sicque Martianæus qui tamen ante pie addit fideliter. > Merlinus, aliquid citra id invenimus quod ab ipso in cæteris locis de pietate, de Trinitate. › Iterum, etc. Sic omnes codd. mss. et Martianæus. Merlinus autem et Genebrardus, inde; › male omnino. Nam ipse Rufinus Invectiv. lib. 1 adversus Hieronymum citans hunc locum ait: «Quod dixi, iterum, illa causa est quia jam sancti episcopi Joannis epistolam De fide ad sanctum Theophilum scriptam criminati sunt, quando corpus humanum aliud nescio quid fingebant esse quam carnem; idcirco iterum posui. Ibidem omnes mss. et veteres editiones • putent evenisse. ▸ Martianæus, putarent evenisse. Paulo post omles mss. Deus juverit., Martianæus, Deus annuerit. Merlinus et Genebr., Deus.adjuverit. › Ibid. Martianæus, non ut calumniosorum ora. › Mss., non ut calumniosis os., Mox codd. Corbeiens. et Remig., licet forte etiam hoc Deus faceret.» Martianæus, licet forte etiam hoc Deus ne licet forte etiam hoc Deus facere possit. › > Illud sane_omnem etc. Consimilem adjurationis formulam Irenæus subnexuerat in fine libri De ogdoade, his verbis: Ορκίζω σε, τὸν μεταγραψόμενον τὸ βιβλίον τοῦτο, κατὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ κατὰ τῆς ἐνδόξου παρουσίας αὐτοῦ ἧς ἔρχεται κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς, ἵνα ἀντιβάλῃς δ' μετεγράψω, καὶ κατορθώσῃς αὐτὸ πρὸς τὸ ἀντίγραφον τοῦτο ὅθεν μετεγράψω ἐπιμελῶς· καὶ τὸν ὅρκον τοῦτον ὁμοίως μεταγράψης. Καὶ θήσεις ἐν τῷ ἀντιγράφῳ. • Adjuro te qui transcripseris hunc librum, per Dominum nostrum Jesum Christum, et per gloriosum ejus adventum, in quo judicaturus est vivos et mortuos; ut conferas quod transcripseris, et diligenter emendes ad exemplar ex quo transcripsisti: utque adjurationem istam similiter exscribas, et codici tuo inseras. › Quam formulam referens Eusebius lib. v, cap. 20 Hist. eccl., xapieσtáτŋy oŋpelwoi appellat, et addit: Atque hæc utiliter ab eo dicta et a nobis coinmemorata sunt, ut priscos illos et sine controversia sanctissimos viros tanquam pulcherrimum exemplum exactissimæ diligentiæ semper ante oculos habeamus. Ita certe hoc placuit Eusebio ut similem adjurationem suis quoque attexuerit libris, qualis hodieque in principio Chronici ab Hieronymo translati legitur, quam antiquiores codices litteris grandioribus exhibent. Martianæus, ne quis addat aliquid, etc. Merlinus et Genebrard., ‹ne addat aliquid huic, nec auferat, neu immutet, sed conferat cum exemplaribus unde conscripserat... vel indistinctum codicem, › etc. Sed omnes miss. ut in nostro textu.