PG 85Basil of Seleucia
41 Sermons
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed pages · scan text
diplomatic · TLG-E
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
Page 1 of 2next ›last »

Præfatio Claudii Dausqueii (editorial preface

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:27〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕 ÆFATIO. evecti, aut in medio curarum, negotiorumque æstu agentis virtus evanuit, ut stirpium quarumdam vis, quæ in alichum translatæ solum degenerant. Episcopus erat, gravissimam personam sustinebat ; verum industriam latius etiam explicavit. Hæretici Ecclesiam Dei succutiebant ; ne labefacerent, obviam ituur est, et Chalcedonem congressi sunt centum quinquagintá episcopi (b). Cum primis affuit et ipse Basilius Seleucia Isauriæ episcopus, synodi Nicænæ acta sententiæ dictione corroboravit, Dioscorum fidei vomicani dolis, impietate et armata manu in optimos quosqué grassantem collato a se subsidio confregit. Revo- cabat se ad propria, ét gregem verbo recurabat? id agebat, ad quod natus. Testes sunt pulcherrima illa atque aurea scripia, quæ diutule ab hominum oculis seposita, et semisepulta male jaeuerunt; quibus, pi fallor; Majus ab exsequiis nomen in öra venit. Quem énim florem, aut quod lumen eloquentiæ hon habent? Quis dicat, quibus coloribus Noemi arcăm expingat, aut hiemem illam, quæ letalibus undis orbem universum obruit? Abrahami prudentiamne, an inçilätissfmám obsequelam vivačius delineet, in ambiguo est. Pertinaceni Eliæ zelum, et ardorem non refert; ipsemet gerit, ipsemet prophetam ad humanitatem retorquet. Tam in quamlibet partem commodus in- cumbit ! Jonæ casús varios, innocentium pu: florum miserabilem simulque letabilen sortem non scribit, non denarrat; spectat, et nos spectare facit. Doctrina ejus de abstruso aliquo veritatis, ac theognosiæ prom- ptuario hausta est, tota sincera, et liquida, tota recta. Unde, et cur Deus, mundi totius cum sit ædifica- tor; mutadi et immundi animalis discrimen invexerit ; cur Cainum tolli noluerit, dextre aperit. Ut angeli side corpöre sint, utque molliori sexui nequiverint àdulari, sañe docet etsi plerique veterum dissentiant. Qué consilio Philistinorum præputià Davidem Saul poposcerit, non capita, non quid aliud, digito mon- střat. Mater filiorum Żebedæi de cruce, de morte, de exquisitissimis ignominiis subeundis Christum dis- serentem audit, et magnas de regno spes concipit. Unde illæ spes? Basilius fundamentum subjicit. Filius non minus quam Pater est omnipotentissimus, et sibi potestatem adimit germanos illos ad Patris dexte râm èt šinistram collocandi perplexabilis oratio, nisi Pasilius scite admodum enodarel. Dæmon excipit vocem cum ostentis cœlo missam: Hic est Filius meus ('), et ignorat Christum esse Deum: acute, ut eæ- tera. hoc ille expedit. Petrum amore ebrium gradu titubantem onerat Satanæ maledictio; Judam osorem, et conspiratum conjuratumque hostem blande et amice compellat : ita præceptore Basilio par fuit utrum- que nóminari. Denique uberrima est, ac lætissima variæ cruditionis messis in his Basilii scriptis, qua að veteris, qua ad novæ legis capita exponenda animum appellit. Verumenimvero linguam ejus ignorantibus peropus esset cominodo aliquo intérprete, qui vinum, qui nectar propinaret; ne si quis alius accederet, tò♥ Olvía moiỹ Nghća, ne suavissima tam raræ cloquentiæ fluenta cœno turbaret. Ego vero qui per infantiam videbam necessario nonnulla de Basilio dictionis ornamenta detrahenda, et sparsim laudem ejus aliquam, ut fit, interpretando deterendam primum circumspexi qua Latinitatis ponieria diffunderentur, et majo- rein ambitum comperi, quam plerique circumscripserint, nec inde versioni adjumenta conquirere cuncta- Aus sum; vel ut Græcarum vocom pondus æquarem, vel ut Latini soli divitias aperirem. Quam insistens Viăm dedi operám, ut sententiam æquilibritate examinatam rependerem. Siquidem res aliæ, atque aliæ sub aliis atque aliis vocabulis delitescunt; nec immerito illud a suaviloquente Platone decretum est : "0; ἂν εἰδῇ τὰ ὀνόματα, εἴσεταί πως καὶ τὰ πράγματα. Neque vocis alicujus, sed dimidiata duntaxat vocis im- utatione, aut syllabæ maximorum quorumque dogmatum momenta vertuntur. Hæretici nonnulli B. Ma- fiam Χριστοτόκον appellitabant; Catholici Θεοτόκον, Θεογεννήτορα, et consultius Θεομήτορα : Filium Patri contendebant óµooústov orthodoxi; pol

Discourse 1ΛΟΓΟΣ Α

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ Α. Εἰς τό· «Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν.» α. Ἅπας μὲν ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος ἀρετῆς ἀγωνιστήριον πρόκειται, καὶ τὰ τῆς ζωῆς διαστήματα πρὸς τὰ τῆς θεογνωσίας βλέπει δόγματα. Τί γὰρ ὄφελος ἄνθρωπον πλασθῆναι μὲν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, τὴν δὲ πλάττουσαν οὐκ ἐπίστασθαι χεῖρα, καὶ τῆς μὲν κτίσεως βασιλέα χειροτονεῖσθαι, τὸν δὲ παραγαγόντα τὴν κτίσιν ἀγνοεῖν ὡς οὐκ ὄντα, καὶ τῷ μὲν κάλλει τῆς κτίσεως τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπιβάλλειν, τυφλώττειν δὲ πρὸς τὸν τοῦ κόσμου παραίτιον; Ἀλλὰ καίπερ ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος τὰς ἡνίας ἀνείληπται πρὸς τὰ θεῖα πνεύματα· ἀλλά γε τῆς νηστείας ἡ σάλπιγξ τὸ κοινὸν ἐξαίρετον κέκτηται. Τὸ γὰρ σεμνὸν ἑαυτῆς μέλος ταῖς τῆς ψυχῆς ἀκοαῖς ἀναβοῶσα, πρὸς τὸ τῶν ἀγωνισμάτων διανίστησι στάδιον, τοὺς τῶν θείων ἐραστὰς μαθημάτων φιλοπονωτέρους ἐξεργαζομένη, καὶ τῶν ἔνδον ὀφθαλμῶν περιαίρουσα τὰς λήμας, τὰς τῆς θεογνωσίας ἀκτῖνας φανερωτέρας δείκνυσιν. Ὅσῳ γὰρ ἀμβλύνει τὰ τοῦ σώματος πάθη, τοσούτῳ πρὸς τὸ θεῖον ἀκονᾷ τῆς ψυχῆς τὴν διάθεσιν. Καὶ τὰ τῆς σαρκὸς κοιμίζουσα κύματα, τῇ ψυχῇ γαλήνην μνηστεύεται· ἐγχειρίζει δὲ αὐτῇ τοὺς κατὰ τοῦ σώματος οἴακας·
PG 85:29καὶ περικόπτει τὴν στάσιν, τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἐξουσίαν ὀρέγουσα, καὶ τὴν φιλοσώματον πυρκαϊὰν ἀποσβέσασα, τὴν φιλόθεον ἀνάπτει λαμπάδα. Δεῦρο δὴ οὖν καὶ ἡμεῖς οὐρανίῳ πειθόμενοι σάλπιγγι, φιλοσοφῶμεν τὰ θεῖα, καὶ πρὸς τὸν τῆς κτίσεως Δεσπότην διὰ τῆς κτίσεως ἀναβαίνωμεν. Κλίμακος γὰρ δίκην Θεὸς ἁρμόσας τὴν κτίσιν, δι’ αὐτῆς πρὸς ἑαυτὸν τοῖς φιλοθέοις ἀνάβασιν ἐτεχνήσατο. β. Χειραγωγεῖ δὲ ἡμᾶς πρὸς τὴν ἄνοδον χάρις Μωσαϊκῆς γλώττης ἐπιβαίνουσα προφητική· τί λέγουσα; τί βοῶσα; Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν . Ὁρᾷς, φησὶν, οὐρανοῦ πλάτη, καὶ μεγέθη, καὶ κάλλη, τὰ τῶν ὀμμάτων ὑπερβαίνοντα μέτρα τῷ θαύματι; Τοῦτον ὁ Θεὸς καὶ παρήγαγε νεύματι, καὶ συνέχει προστάγματι· οὐ κάτωθεν ὑπερεισμάτων προσαναβαινόντων τοῖς ὕψεσιν, οὔτε μὴν ἄνωθέν τις δεσμὸς τῆς οὐρανοῦ κορυφῆς ὑπερκείμενος, ἄνω μένειν βιάζεται· τὸ δὲ τῆς γῆς ἄχθος ἀπεράντοις τοῖς διαστήμασι, ποῦ κρέμαται; Ἀλλὰ κἂν εὕρῃς θεμέλιον ὑποκείμενον, πάλιν ἐκείνου τὴν ῥίζαν ζητεῖς, καὶ μετ’ ἐκεῖνο τὸ ὑπ’ ἐκεῖνο, ἕως τῷ βάθει τῆς ἐρεύνης ὁ λογισμὸς παιδευθεὶς ἀνακράζῃ· Δάκτυλος Θεοῦ τοῦτό ἐστι .
Καὶ τὸ δὴ τοῦ θαύματος θαῦμα διάδοχον. Οὐρανὸς καὶ γῆ παρηγάγοντο κυοφοροῦντες τὴν ἄβυσσον, καὶ τὰ πελάγη βαστάζοντες ἵσταντο, μηδὲ τῷ βάρει πρὸς πτῶσιν διολισθαίνοντες. Καὶ καθάπερ τις ἐγκύμων γαστὴρ, ταῖς τῶν μηνῶν περιόδοις ἐξογκουμένη, τὰς ὠδῖνας γειτνιώσας κηρύττει· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον κρεμάμενος οὐρανὸς τὴν τοσαύτην τῶν ὑδάτων φύσιν ἀπεριτρέπτως ἐβάστασεν· ἔμενεν γὰρ ἄσειστος Δημιουργοῦ σφιγγόμενος νεύματι. Ἀλλὰ γὰρ ὥσπερ οἶκον τέως ἀκόσμητον, παραγαγὼν ὁ Θεὸς τὸ σῶμα τῆς κτίσεως, μετὰ τοῦτο προσάγει τὴν διακόσμησιν, τῷ τοῦ μεγέθους θαύματι κάλλος ἀνάλογον μηχανώμενος. Ὥσπερ γὰρ οἱ τῶν ζωγράφων παῖδες προλευκαίνοντες τοὺς τοίχους, τὰ τῶν χρωμάτων ἄνθη διὰ τῆς τέχνης φυτεύουσιν· οὕτως ὁ Δημιουργὸς πρὸς τὴν τοῦ κόσμου διακόσμησιν ἐπειγόμενος, φωτὶ πρῶτον λευκαίνει τοὺς τοίχους τῆς κτίσεως. Εἶπε γὰρ, φησὶν, ὁ Θεός· Γενηθήτω φῶς . Πρώτη φωνὴ νῦν θεόθεν ἐπέμπετο, καὶ τὸ φῶς ἀπετίκτετο· ἠκούετο φωνὴ, καὶ παρήγετο φύσις· κλῆσις ἐγένετο, καὶ ἡ κτίσις ἐπλάττετο. Ἆρα γὰρ οὐκ ἴσχυε σιωπῇ πράττειν ἅπερ ἐβούλετο; οὐκ ἠκολούθει τὸ ἔργον τῷ νεύματι;
PG 85:31Ἀλλ’ οὐρανὸς μὲν παρήχθη, καὶ γῆ σὺν τοῖς ὕδασι, μὴ προλαβούσης φωνῆς. Φωτὸς δὲ παραγομένου, φωνὴ προμαρτύρεται. Τίς οὖν ὁ λόγος, καὶ τίς ἡ αἰτία τοῦ φθέγματος; Μάθωμεν καὶ σιωπούσης ἀκούειν τῆς Γραφῆς, καὶ φθεγγομένης παιδεύεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ ἄρτι πλασθεῖσαι τῶν ἀγγέλων αἱ μυριάδες ἑώρων μὲν τὰ γενόμενα, τὸν δὲ ποιοῦντα βλέπειν οὐκ ἴσχυον (ὑπερβαίνει γὰρ καὶ ἀγγέλων ὀφθαλμοὺς τὸ τῆς θείας οὐσίας ἀθέατον)· εἰκότως νῦν προλαμβάνει φωνὴν πρὸς αἴσθησιν, καὶ θαῦμα τοῦ γενομένου κινοῦσαν τῶν ἀγγέλων τοὺς δήμους, ἵνα τῷ προστάγματι συνοδεῦον τὸ δημιουργούμενον βλέποντες, καὶ τὴν θέαν καταπληττόμενοι, πρὸς γνῶσιν καὶ ὕμνον τραπῶσι τοῦ κτίσαντος. Τίς οὗτος; Φησὶν αὐτὸς ὁ Θεὸς πρὸς τὸν οἰκεῖον ἀγωνιστὴν τὸν Ἰὼβ διαλεγόμενος· Ὅτε ἐποίουν ἄστρα, ᾔνεσάν με φωνῇ μεγάλῃ πάντες οἱ ἄγγελοί μου . Τῇ γὰρ καταπλήξει τῆς θέας κρατούμενοι πρὸς ἕκαστον τῶν παραγομένων τὸν Ποιητὴν ἀνευφήμουν. Ἐπὶ τούτοις μεταξὺ τῶν ὑδάτων ὁ Δημιουργὸς περιτείνει στερέωμα, καθάπερ ὀροφὴν πρὸς ζωγραφίαν ἁρμόδιον·
γυμνοῖ δὲ μετὰ τοῦτο τῶν ὑδάτων τῆς ἠπείρου τὰ νῶτα, ὥσπερ ἔν τισι ταμείοις τὰ πελάγη συγκλείων, κλεῖθρον ἐπιθεὶς τῇ ἀβύσσῳ τὸ πρόσταγμα, καὶ ψάμμῳ χαλινώσας, ὡς φόβῳ, τὴν θάλατταν· ἀναυάγητον τοῖς πελάγεσι φυλάττων τὴν ἤπειρον, κἂν ἀνέμων ἐμβολαῖς ὠθῆται πρὸς τὴν χέρσον ἡ θάλαττα· φέρεται μὲν κορυφουμένη τοῖς κύμασι, ψαύουσα δὲ τῶν ὄρων ὑπονοστεῖ δραπετεύουσα· καὶ τὴν τοῦ Δεσπότου φωνὴν ἐν αἰγιαλοῖς γεγραμμένην ὁρῶσα, κυρτουμένη τοῖς κύμασι προσκυνεῖ τὸν ὁροθετήσαντα, καὶ πλήττουσα βίᾳ τὴν χέρσον, ἀντιπλήττεται πρὸς φυγὴν τῇ τοῦ προστάγματος μνήμῃ. Διὰ τοῦτο γαληνὰ πορφυροῦσα περισαίνει τὴν γείτονα, καθάπερ ἀγκάλαις ἁπαλαῖς προπλεκομένη τὴν ἤπειρον, τῷ τοῦ Δεσπότου διὰ παντὸς περιεχομένη προστάγματι, καὶ μονονουχὶ καθ’ ἑκάστην ἀκούειν νομίζουσα· Συναχθήτω δὴ τὰ ὕδατα εἰς συναγωγὴν μίαν, καὶ ὀφθήτω ἡ ξηρά . Καὶ μένει τοῦ προστάγματος μνήμων, δεδεμένη τῇ ψάμμῳ, τῷ φόβῳ τοῦ δήσαντος τὸν δεσμὸν οὐ βιάζεται, προφητικὴν βεβαιοῦσα φωνήν· Ὅριον ἔθου, ὃ οὐ παρελεύσεται .
PG 85:33Ἐπὶ τούτοις τῶν ἀστέρων ἐν οὐρανῷ διαπείρει τὰ φέγγη, καὶ τῷ στερεώματι τὰ τοῦ φωτὸς ἄνθη φυτεύει, χάριν καὶ χρείαν τοῖς ἐπὶ γῆς ἐπιτελοῦντα. Πρὸς τούτοις τὸ τῆς κτίσεως ἔδαφος εὐανθέσι λειμῶσιν ἐποίκιλε· ζώων δὲ γονὰς ἐκ τῆς γῆς ἀνελκύσας, μητέρα καὶ τροφὸν τῶν πλαττομένων ἀπέδειξεν. Οὕτω δὴ τὴν ξηρὰν στεφανώσας, οὐκ ἔδειξεν ἄχρηστον, οὐδὲ πρὸς τεκνογονίαν τὴν θάλατταν. Ἔδει γὰρ αὐτὴν μηδενὸς ὁρᾶσθαι τῆς γείτονος γῆς ἀτιμοτέραν πρὸς ὠδῖνας ὑπάρχουσαν. Ἓν ἔπεμπε τὸ πρόσταγμα, καὶ νηκτοῖς μὲν εὐθὺς ἐπλήμυρεν ἄβυσσος· πτηνοῖς δὲ ἀὴρ ἐπολίζετο· καὶ κόσμος ἀπήρτιστο τῷ θαύματι κράζων· Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας . γ. Ἀλλ’ ἡ μὲν κτίσις ἀπήρτισται, τὴν τοῦ Ποιητοῦ σοφίαν καὶ δυναστείαν ἀσιγήτως κηρύττουσα, διαφόρως ἐξυφασμένη ταῖς φύσεσι· τὰ μὲν γὰρ θνητὰ, τὰ δὲ ἀθανασίᾳ κεκόσμηται· καὶ τὰ μὲν ὄψεως κρείττονα, τὰ δὲ αἰσθήσει μετρούμενα· τὰ μὲν λόγῳ τετιμημένα, τὰ δὲ ἀλογίᾳ κρατούμενα· τὰ μὲν ἔμπνοά τε καὶ ἔμψυχα, τὰ δὲ ψυχῆς καὶ αἰσθήσεως ἄμοιρα· καὶ τὰ μὲν σκιρτῶντα ταῖς μεταβάσεσι, τὰ δὲ δεσμῷ φύσεως προσηλωμένα τῇ γῇ.
Ἔδει γὰρ τὸν πλοῦτον τῆς κτίσεως ἐν τοῖς κτιζομένοις ἐμφαίνεσθαι. Ὁ μὲν οὖν τῆς κτίσεως οἶκος, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, φιλοκάλως ἀπήρτιστο, καθάπερ τις θρόνος βασιλικὸς διακοσμηθεὶς περιμένων τὸν βασιλεύοντα. Ἔδει δὲ ἄρα καὶ ἄνθρωπον παραχθῆναι τὸν τῷ βασιλικῷ θρόνῳ προσήκοντα. Τί οὖν ὁ πάνσοφος Δημιουργός; Ἄμφω τὰ μέρη τῆς κτίσεως εἰς ταυτὸ συνελκύσας, ἐκ γῆς μὲν αὐτῷ συναρμόζει τὸ σῶμα, ἀόρατον δὲ καθάπερ ἐν ξοάνῳ καλλωπισθέντι τὴν ψυχὴν ἐμπνεύσας τῷ σώματι, ἔμψυχον ἔστησεν ἀνδριάντα, πᾶσαν ὁμοῦ τὴν κτίσιν ἐν ἑαυτῷ περισφίγγοντα. Γνωρίζει γὰρ τοῦτον τῶν ἀγγέλων ἡ πολιτεία, τῇ τῆς ψυχῆς συγγενείᾳ τοῖς ἐκεῖ δήμοις ἐγγράφουσα· περιπτύσσεται δὲ καὶ ὁ τῶν ὁρωμένων χορὸς ἔργοις ὁμολογῶν τῆς φύσεως τὴν συγγένειαν, καὶ τὰς χρείας αὐτῷ γεωργῶν, τὸ γένος μαρτύρεται. Διὰ τοῦτο καὶ μηδέπω πλασθεὶς ἄνθρωπος σκέψει τιμᾶται τοῦ πλάττοντος, καὶ βουλεύμασι θείοις σεμνύνεται· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ’ ὁμοίωσιν . Πρεσβυτέραν τῆς πλάσεως τὴν τιμὴν ὑποδέχεται. Οὕτως ὁ πηλὸς συναρμόζεται, καὶ ὁ θρόνος παρασκευάζεται. Ποιήσωμεν ἄνθρωπον , Θεοῦ Μονογενοῦς οἰκητήριον·
ποιήσωμεν τὸν Ἀδὰμ, ἀφ’ οὗπέρ τις δεύτερος Ἀδὰμ τῷ Δημιουργῷ συγκαθεσθήσεται. Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ’ ὁμοίωσιν . Ἐνταῦθά μοι σύντεινον, ἀγαπητὲ, τὴν ἀκοήν· τῆς γὰρ συγγενοῦς φύσεως τὸν θησαυρὸν μεταλλεύομεν. Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ’ ὁμοίωσιν . Μία μὲν εἰκὼν ἡ πλαττομένη, οὐχ ἑνὸς δὲ προσώπου μνήμη, ἀλλὰ τριῶν ὑποστάσεων· κοινὸν γὰρ τῆς θεότητος δημιούργημα τὸ πλαττόμενον. Τριάδα μὲν ἐμφαίνει τὴν πλάττουσαν, μίαν δὲ εἰκόνα τῆς Τριάδος ὑπάρχουσιν. Εἰ δὲ μία τῆς Τριάδος ἡ εἰκὼν, μία τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἡ φύσις. Τὸ γὰρ ταυτὸν τῆς οὐσίας ἡ τῆς εἰκόνος ἑνότης κηρύττει. Ποῦ γὰρ ἐν εἰκόνι μιᾷ διαφορὰ τῆς ἀρχετύπου φύσεως εὑρεθήσεται, Μία θεότης, μίαν ἑαυτῆς εἰκόνα κατὰ τὴν φύσιν ἀνέστησε. Διὰ τοῦτο τὸν εἰκόνος ἀξίᾳ τιμηθέντα, καὶ αὐτῇ τῇ κατασκευῇ τῆς πλάσεως κατεκόσμησε. Τὰ μὲν γὰρ ἄλλα τῶν ζώων ἢ τῷ ὅλῳ σώματι τὴν γῆν ἐπισύρεται, οὐ βαδίζειν, ἀλλ’ ἕρπειν κληρωθέντα νόμῳ τῆς φύσεως, ἢ πρὸς τὴν γῆν κατακύπτει, τῷ μηδένα κλῆρον ἔχειν ἐν οὐρανῷ διὰ τοῦ σχήματος μαρτυρούμενα. Ἄνθρωπος δὲ μόνος ἐμφαίνει διὰ τῆς πλάσεως τὴν εὐγένειαν.
PG 85:35Ὄρθιος πρὸς οὐρανὸν ἀνατείνεται· ποσὶ μὲν ψαύων τῆς γῆς, ὡς ἐν αὐτῇ τέως στρεφόμενος· τῷ δὲ προσώπῳ πρὸς οὐρανίους ἀψίδας αἰρόμενος. Ἤδη δὲ καὶ χεῖρας ἐκτείνων, τὴν ἐν οὐρανῷ πατρίδα φαντάζεται, τὴν τοῦ Παύλου πρὸ τοῦ Παύλου φωνὴν ἀνακράζων· Ἡμῶν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει . Ὡς ἐν θρόνῳ καθεζόμενος δείκνυσιν ἔργοις διὰ τῆς ἀξίας τὴν εἰκόνα τοῦ Κτίσαντος, τοῖς πράγμασιν ὡς χρώμασι τὸν πεποιηκότα μιμούμενος. Κτίζειν γὰρ καὶ οὗτος ἐπιχειρεῖ, καὶ δημιουργεῖν ἐπιθυμεῖ, καὶ οἶκον συμπήγνυται, καὶ σκάφος τεκταίνεται, καὶ κλίνας ἁρμόζεται, καὶ τράπεζαν πήγνυται, καὶ παίζων ἐν τῇ κτίσει τὰς χεῖρας μιμεῖται τοῦ Πλάστου. Πάλιν ἄνθρωπος πατὴρ γίνεται, καὶ υἱὸς ἀποτίκτεται τοῖς θείοις μόνος τετιμημένος ἀξιώμασι καὶ ὀνόμασι, καὶ τὸν ἄχρονον Πατέρα χρόνῳ καὶ κλήσει μιμεῖται, καὶ υἱὸς μετ’ ὠδῖνας ἐπονομάζεται, τὸν ἀπαθῶς Υἱὸν εἰκονίζων ἐν πάθεσι. Πάλιν βασιλεὺς ἀληθὴς, καὶ νομοθέτης Θεὸς, Ὧ μύριαι μὲν μυριάδες λειτουργοῦσιν ἀγγέλων, μύριαι δὲ μυριάδες πειθαρχοῦσι προστάττοντι .
PG 85:37Δείκνυσι δὲ καὶ οὗτος ἐν ὑπηκόοις κράτος, καὶ συνέχει νόμοις στρατόπεδον, καὶ δικάζει τοῖς ἀνθρώπων πλημμελήμασιν ἄνθρωπος, καὶ λόγον ἐκφέρει, καὶ ἀποφάσει σεμνύνεται ἐν τῇ τῶν πραγμάτων σκιᾷ τὸν ἀληθῆ βασιλέα σχηματιζόμενος. Ἀλλ’ ὁ μὲν πλοῦτος τοῦ πλάσαντος περιῤῥέων τὴν ἀνθρωπότητα κυμαίνει ταῖς χερσίν. Ἡμῖν δὲ νῦν συστέλλει τὸν λόγον ὁ καιρός. Αὖθις δὲ τὸ χρέος ὑμῖν ἀποτίσομεν συνεργούσης τῆς χάριτος ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse 2ΛΟΓΟΣ Β

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ Β. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Ἀδάμ . α. Ὥσπερ οἱ τὰς τῶν βασιλέων ἀποβλέποντες εἰκόνας, τῇ τῶν χρωμάτων λαμπρότητι μαρμαρυγὰς ἀφιείσας, ἁλουργίδα μὲν τὸ τῆς θαλάσσης ἀποστίλβουσαν ἄνθος, διάδημα δὲ τοῖς φέγγεσι τῶν λίθων ἀστράπτον, καὶ τὴν κορυφὴν περιέχον· χεῖρα δὲ τῷ σφαιροειδεῖ σχήματι τοῦ κόσμου τὸν κύκλον τοῖς δακτύλοις φέρειν νομιζομένην· ἐκπλήττονται μὲν τῇ θέᾳ πρὸς θαῦμα πτερούμενοι, φαντάζονται δὲ τοῦ ἀρχετύπου τὸ κάλλος, ὃν οὐχ ὁρῶσι τοῖς ὄμμασι χρωμάτων ἄνθεσιν ἀποβλέποντες·
οὕτως, οἷμαι, καὶ οἱ τὸν ἄνθρωπον ἐν μέσῃ τῇ κτίσει, καθάπερ ἔμψυχον εἰκόνα τοῦ πλάσαντος φιλοτίμως ἐκτορνευθεῖσαν ὁρῶντες, θαυμάζουσι μὲν τῆς νεοπλάστου τὴν ἀξίαν εἰκόνος, ἐκπλήττονται δὲ τὴν τοῦ δημιουργήσαντος δεξιὰν, πανσόφως ἄμα καὶ φιλοστόργως τεκτηναμένου τὸ δαίδαλμα. Δεῦρο δὴ οὖν καὶ κατὰ μέρος τῆς εἰκόνος τὸ κάλλος ὁ λόγος διεξερχόμενος, κηρυττέτω τὸ θαῦμα τοῦ πλάσαντος· ἤδη μὲν οὖν περιτρέχων ὁ λόγος τὰ τῆς κτίσεως θαύματα, καὶ τὴν ἐν ἑκάστῳ τῆς δημιουργίας σοφίαν καταπληττόμενος, πρὸς τοὺς συγγενεῖς φθάσας ὡρμήθη, καὶ τὴν τῆς φύσεως ἐπιγνοὺς οἰκειότητα, τῆς προσφορᾶς ἀπεπαύσατο, ἰδὼν χερσὶ Θεοῦ πλαττόμενον ἄνθρωπον, καὶ τῇ τῆς τιμῆς περιχαρίᾳ, πρὸς εὐχαριστίαν ἐτράπη τοῦ Κτίσαντος.
PG 85:39Ἴδεν ἄνθρωπον οὐ γαστρὸς δεηθέντα, οὐ σάρκα γλυφαινομένην ἐν μήτρᾳ, οὐδ’ ἐν τῷ τῆς φύσεως ἐργαστηρίῳ πηλουργούμενον ἔμβρυον, οὐδὲ τῇ τοῦ τόπου στενοχωρίᾳ φυσικῶς πολιορκούμενον, οὐκ ὄγκῳ νηδύος κατασημαῖνον τὴν αὔξησιν, οὐκ ἀναμένον τὰς ὠδῖνας γενέσθαι πρὸς ἀκτῖνας χειραγωγοὺς, οὐκ ἀναμένον τὸν χρόνον ἵνα τὸν τῆς γαστρὸς ἀπολύσῃ δεσμώτην, οὐδὲ μετὰ τόκον τοῖς σπαργάνων πάλιν δικτύοις τυπούμενον, οὐδὲ βαδίσμασιν ὑβριστικῶς ἐπ’ ἐδάφους καθυβριζόμενον, οὐδὲ πρὸς τὰς τῆς ἀτελοῦς ἡλικίας βαθμίδας σὺν μόχθῳ παραπεμπόμενον· ἀλλ’ ἴδεν ἄνθρωπον χερσὶν ἀθανάτοις κυοφορούμενον, μήτραν ἔχοντα τὴν χεῖρα τοῦ πλάσαντος, καὶ Θεοῦ δακτύλοις αὐτοσχέδιον ἀπαρτιζόμενον ἄγαλμα· ὁμοῦ δὲ πλαττόμενον, καὶ βασιλέα χειροτονούμενον. Ἀρχέτωσαν γὰρ, φησὶν, τῶν ἰχθύων τῆς θαλάττης, τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν θηρίων τῆς γῆς . Ἐγχειρίζει τῇ κτίσει τὴν κτίσιν, τὸν ὁμόδουλον τῇ φύσει, δεσπότην δείξας τῇ χάριτι. Ὑποτάττει τὴν θάλατταν, καταδουλοῦται τὴν ἤπειρον, τὸν ἀέρα τοῖς δώροις προσέγραψε, καὶ γίνεται κτήτωρ ὁ ἄνθρωπος, ὧν οὐκ ἐγένετο κτίστης· ἔσχατος μὲν τὴν πλάσιν, πρῶτος δὲ τὴν ἀξίαν φαινόμενος.
Ἀλλὰ γὰρ οὕτως ὁ τῆς θείας ἀγαθότητος ὄμβρος φερόμενος, ταῖς ἑξῆς δωρεαῖς ἀποκρύπτει τὰ φθάσαντα· ὡς γὰρ ὠδίνων τὰ τῆς φιλοτιμίας χαρίσματα, καὶ κατέχειν παρ’ ἑαυτῷ κεκλεισμένον τὸν θησαυρὸν οὐ δυνάμενος, οὐκ ἀρκεῖται τοῖς φθάσασιν, οὐχ οἷς ἔδωκε τὰς δωρεὰς περιέγραψεν, οὐδὲ ἐκόρεσε τοῦ διδόντος τὸν πόθον γῆ πᾶσα, καὶ θάλαττα διδομένη· ἀλλ’ αὐτουργήσας παράδεισον ἁβροδίαιτον ἐνδιαίτημα τῷ ποθουμένῳ χαρίζεται. Καὶ τί δεῖ καταλέγειν τοῦ παραδείσου τὸ κάλλος; Οὗ φυτουργὸς ὁ Δημιουργὸς, ἐξαιρέτῳ γηπονίῳ γεωργήσας τὸ δῶρον, ἐξαίρετον οἴκησιν τῷ πλασθέντι χαριζόμενος. Ἔξω τοῦ παραδείσου πλάσας εἰσήγαγεν ἔνδον, ἵνα γένηται κτήτωρ, οὗ μὴ γέγονε μέρος, ἵνα μὴ τῇ συγγενείᾳ τῆς φύσεως, ἀλλὰ τῇ φιλοτιμίᾳ τῆς χάριτος τὸ δῶρον καταλογίζηται. Προσανάβηθί μοι λοιπὸν τὴν σὴν ἀξίαν, Ἀδὰμ, καὶ τοῖς τῶν ζώων ὀνόμασι τὴν δεσποτείαν βεβαίωσον· μίμησαι τοῦ Δημιουργοῦ τὴν ἀξίαν· αὐτὸς παράγει τὰς φύσεις· σὺ χαρίζου τὰς κλήσεις. Καὶ ἦν ἰδεῖν ἀπόῤῥητον διὰ τάξεως σύνθημα πρὸς ἅπαντα τὰ ζῶα φερόμενον. Καὶ συνέῤῥει πάντα πρὸς τὸν Ἀδὰμ τῇ παραβάσει τὴν δουλείαν ὁμολογοῦντα.
PG 85:41Ἤγαγε γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς πάντα τὰ θηρία τῆς γῆς, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς τὸν Ἀδὰμ, ἰδεῖν τί καλέσῃ αὐτά . Γενοῦ δημιουργὸς ὀνομάτων, Ἀδὰμ, ἐπειδὴ μὴ κτισμάτων ἰσχύεις· καὶ πλαττέσθω μὲν ὑπ’ ἐμοῦ, καλείσθω δὲ παρὰ σοῦ τὰ πλαττόμενα. Μερισώμεθα τῆς δημιουργικῆς σοφίας τὴν δόξαν· ἐμὲ μὲν γνωριζέτω δημιουργὸν τῷ νόμῳ τῆς φύσεως, σὲ δὲ μανθανέτω δεσπότην τῷ λόγῳ τῆς κλήσεως. Δίδου προςηγορίαν, οἷς ἐγὼ τὴν οὐσίαν· οὐκ ἀνατρέπω τὴν κλῆσιν, οὐκ ἀναπλάττω τὴν χάριν. Πᾶν γὰρ ὃ ἂν ἐκάλεσε αὐτὸ ὁ Ἀδὰμ, τοῦτο ὄνομα αὐτῷ . Οὐκ ἴσχυσεν οὐδὲ παράβασις σαλεῦσαι τὰς κλήσεις, οὐδὲ παρανομία τὰς προσηγορίας ἐσύλησεν. Ἀλλὰ καὶ παρίσταται μὲν λέων ἡμέρως σκιρτῶν, λύκος δὲ μετὰ προβάτων εἰρήνευε· καὶ ὄφις ὑπηβούλευσεν. Οὕτω γὰρ ἔχρησεν εἰς ἀταξίαν τῷ διαβόλῳ τὴν γλῶσσαν οὔπω παρακούσας Θεοῦ, τὸν ἅπαντα τῶν ἀλόγων δῆμον εἶχεν ὑπήκοον. Οὕτω μὲν οὖν ὁ τῶν ἁπάντων Δεσπότης τὰς τῶν ὅλων νομὰς ἀνθρώπῳ παρέδωκεν. δ. Ἐν τοσούτοις δὲ θησαυροῖς ὁ Ἀδὰμ ἐνδιαιτώμενος, οὐκ εἶχεν ὅτῳ τὴν εὐφροσύνην ἀνάθηται· οὐκ ἔχων δὲ κοινωνὸν ἀπολαύσεως, ἀτελεστέραν εἶχε τῆς εὐφροσύνης τὴν αἴσθησιν.
Οὐχ εὑρέθη γὰρ , φησὶν, ὅμοιος αὐτῷ . Τῆς γὰρ τῶν ἑτερογενῶν δουλείας ἀπήλαυεν· ὁμογενοῦς δὲ παραμυθίαν ἐν τοῖς ὅλοις οὐκ ἔβλεπεν. Ἀλήτης ἦν ξένος, δεσπότης ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου πλανώμενος, ὁμογενοῦς ἐρημίᾳ στενοχωρούμενος. Τί οὖν ὁ πάνσοφος Δημιουργὸς, ὁ φιλάνθρωπος τεχνίτης τῆς φύσεως; Οὐ καλὸν εἶναι , φησὶ, τὸν ἄνθρωπον μόνον. Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ’ αὐτόν . Πάλιν σκέψις, πάλιν βουλὴ, καὶ πάλιν ἄνθρωπος τὸ πλαττόμενον· ἐκεῖ μὲν οὖν ἔλεγε· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ’ ὁμοίωσιν· ἐνταῦθα δὲ πάλιν· Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ’ αὐτόν . Ὅμοια τὰ βουλεύματα· καὶ γὰρ ὁμογενῆ τὰ πλαττόμενα· ὅμοια τὰ σχήματα· καὶ γὰρ ὁμότιμα τὰ γενόμενα. Πάλιν οὖν σκέψις, ἵνα τιμηθῇ τὸ πλαττόμενον. Ἰσότιμον διαπλάσωμεν ἄνθρωπον, ἴσην αὐτῷ κατὰ τὴν δόξαν συζεύξωμεν, μὴ λειπέσθω κατὰ τὴν ὁμοτιμίαν τὸ γύναιον, ἵνα μὴ νόθῳ γένει καθυβρίζῃ τὰ γινόμενα· ἴσος γὰρ ἀληθῶς ἀνδράσι καὶ γυναιξὶ τῆς εὐσεβείας ὁ λογισμὸς, καὶ ἴσον ἐν ἀλλήλοις τῆς ἀρετῆς τὸ στάδιον ἥπλωται. Οὐ γὰρ διακρίνει τὸ γένος ἡ πίστις. Οὕτως ὁ Παῦλος διορίζεται λέγων·
PG 85:43Οὔτε ἀνὴρ χωρὶς γυναικὸς ἐν Κυρίῳ, οὔτε γυνὴ χωρὶς ἀνδρός · φύσεως γὰρ διαφορὰν, ἀρετῆς δρόμος οὐκ ἐπίσταται. Οἶδε καὶ τὸ θῆλυ γένος ἐν τοῖς ἀγῶσι τῆς πίστεως ἀνδρίζεσθαι· οἶδεν ἐν εὐσεβείας σκάμματι ἁρπάζειν τὸν στέφανον· ὧν γὰρ τὴν πλάσιν ὁμοίαν ἐτεκτήνατο, τούτους κατὰ τὸν δρόμον αἰσχύνεται λείπεσθαι. Ὅρα μοι καὶ Παῦλον τὸν τὴν οἰκουμένην σταδιεύσαντα, καὶ τῷ περὶ πίστεως δρόμῳ τὸν κόσμον μικρὸν ἀποφήναντα, γυναῖκας παρακαλοῦντα, καὶ τὸν δρόμον θαυμάζοντα· Εὐωδίαν παρακαλῶ, καὶ Συντύχην παρακαλῶ· καὶ σὺ, γνήσιε σύζυγε, συλλαμβάνου αὐταῖς, αἵτινες ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ συνήθλησάν μοι, μετὰ καὶ Κλήμεντος, καὶ τῶν λοιπῶν συνεργῶν μου . Ὁρᾷς καὶ τὸ θῆλυ γένος ἐν τοῖς Παύλου δρόμοις φιλόνεικον, καὶ τοὺς ἀποστολικοὺς ἱδρῶτας ἐν τῷ σταδίῳ τῆς οἰκουμένης μιμούμενον; Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ’ αὐτόν . Γνωρίζεις πάντως καὶ τό· Ποιήσωμεν · Πάλιν ἡ λέξις πλατυνομένη, τὰς τῆς θεότητος ὑποστάσεις αἰνίττεται, τὴν τῆς Τριάδος γνῶσιν ὑποδεχομένη. Γενέσθω τοίνυν σύγχρονος ἡ γνῶσις τῇ πλάσει, καὶ μὴ ξενιζέσθω διδασκομένη ὕστερον, ὧν ἐν τῇ ποιήσει τὴν μνήμην ἐδέξατο.
Καὶ ἔλαβε , φησὶν, ὁ Θεὸς μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ, καὶ ᾠκοδόμησε τὴν πλευρὰν, ἣν ἔλαβεν, εἰς γυναῖκα . Τίνος οὖν χάριν, εἰπέ μοι, μετὰ τὸν Ἀδὰμ ἡ γυνὴ, καὶ οὐ σὺν τῷ Ἀδὰμ διαπλάττεται, καὶ οὐκ ἰσόχρονον ἐπ’ ἀμφοτέρων τὸ δημιούργημα, Ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἁπάντων ἤρκεσε μία φωνὴ παραστῆσαι τὰς φύσεις, καὶ μὴ μετρῆσαι τὰ γένη, ὅτε τῷ ἄῤῥενι τὸ θῆλυ συνεπλάττετο· μόνος δὲ ὁ Ἀδὰμ τοῦ θήλεος ἔρημος, καὶ διίστησι τὴν πλάσιν ἡ τάξις, καὶ οὐδὲ ἐκ τῆς γῆς ἐκκαλεῖται τὰ σώματα, οὐδ’ ἄμφω μητέρα τὴν γῆν ἐπιγράφεται· ἀλλ’ ὁ μὲν ἀπήρτιστο, ἡ δὲ οὐδὲ ἤρξατο· διότι ἐπ’ ὄψεσι βούλεται τοῦ Ἀδὰμ δημιουργῆσαι ὁ Θεὸς, καὶ τῆς δημιουργικῆς αὑτοῦ τέχνης θεωρὸν τὴν οἰκείαν εἰκόνα γενέσθαι ποθεῖ. Οὔπω γὰρ ὁ Ἀδὰμ εἶδε Θεὸν δημιουργήσαντα. 6 Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν· 6 ἀλλ’ ὁ Ἀδὰμ οὐχ ἑώρα ποιοῦντα, μεταγενεστέραν τῆς οὐρανοῦ γενήσεως τὴν πλάσιν δεξάμενος. Περιέτεινε τὸ στερέωμα, ἀνῆψε τοῦ φωτὸς τοὺς λαμπτῆρας, ζώων τὰς ἀγέλας ἐκ τῆς γῆς βλαστῆσαι παρεσκεύασεν· ἀλλὰ πρεσβύτερα τῆς τούτου θέας ἐκεῖνα· αὐτὸς ἐν τῷ πλάττεσθαι, τοῦ πλάττοντος τὴν αἴσθησιν οὐκ ἐδέξατο.
PG 85:47Πῶς οὖν μάθῃ ποιητὴν, ὃν οὐκ οἶδε ποιοῦντα; πῶς ἐπιγνῷ κτίστην, ὃν οὐκ ἐθεάσατο κτίζοντα; Διὰ τοῦτο ἐπ’ ὄψεσιν αὐτοῦ κατασκευάζει τὸ θῆλυ, καὶ θεατὴν τῆς ὁμοίας αὐτὸν ἀπεργάζεται φύσεως· ἵν’ ἐν ἐκείνῃ τὰ καθ’ ἑαυτὸν ἐνοπτριζόμενος, ἐξ ὧν ἔβλεπεν, ὅπερ οὐκ εἶδε, διδάσκηται. Καὶ ἔλαβεν ὁ Θεὸς μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ, καὶ ᾠκοδόμησε τὴν πλευρὰν, ἣν ἔλαβεν, εἰς γυναῖκα , καὶ πλάσας ἔδειξεν, καὶ νύμφην ἐκ πλευρᾶς ἐχαρίσατο. Διὰ τοῦτο οὐ μιᾷ φωνῇ πρὸς γένεσιν ἑκάτερον ἐκάλεσεν, ἀλλ’ ὁρίζει τῇ πλάσει διάστημα προθεσμίας τῇ γνώσει δωρούμενος· ἵνα φύσιν ὁμοίαν πλαττομένην θεώμενος, αὐτὸν ἑκατέρων δημιουργὸν ἐκδιδάσκηται. Καὶ οὐδ’ ἐκ τῆς γῆς, ἀλλ’ ἐκ τῆς πλευρᾶς τὸ μέλος δανείζεται. Μερίζει τὸ σῶμα, ἵνα συνάψῃ τὸ φρόνημα, καὶ μία φύσις διαιρεῖται τῇ τέχνῃ τοῦ πλάττοντος, ἵνα μία γνώμη τεχνισθῇ μιμουμένη τὴν φύσιν. Θεώμενος γοῦν ὁ Ἀδὰμ τοῦ οἰκείου μέλους παράδοξον αὔξησιν, καὶ μέλος αἱρούμενον, καὶ ζῶον πλαττόμενον, περιχαρῶς ἐξεβόησε· Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου .
Γνωρίζω τὸ μέλος, καὶ τὸ δῶρον ἀσπάζομαι, καὶ τῆς πλευρᾶς μοι τὸ πάθος εἰς πόθον μεθίσταται· Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου , τοῦτο νῦν ἀληθῶς τὸ νῦν θεωρούμενον, οὐκ ἐκεῖνα τὰ φθάσαντα, ὧν τὴν ἐξουσίαν λαβὼν, τὴν θέαν οὐκ ἔστεργον· ἀλλὰ τοῦτο, τὸ νῦν πρός με βλέπον, καὶ σὺν πόθῳ βλεπόμενον, ἔπαυσέ μοι πλανωμένην τὴν θέαν, ἡ ταύτης διάπλασις. Ἐν ἀγέλαις ζώων τοσαύταις ὁμοφυὲς οὐ προσέβλεπον· ἐν τοσούτοις πλήθεσιν ὠδυρόμην τὴν μόνωσιν· ἐν εὐπορίᾳ συνὼν, ὡς ἐν ἐρήμῳ διέτριβον· καὶ χωρισθεὶς τοῦ μέλους, τῷ φίλτρῳ δεσμεύομαι· τόπῳ κεχώρισται, καὶ πόθῳ συνάπτεται. Ἥνωσεν ἡμῖν τὰς ψυχὰς ὁ διαστήσας τὰ σώματα. Πῶς ἀλλοτρίαν ἡγήσομαι τὴν [οὐκ] ἔξωθεν, ἀλλ’ ὑπ’ ἐμοῦ λαβοῦσαν τὴν γένεσιν; πῶς οὖν οὐ πάλιν ἐσόμεθα μία σὰρξ συνημμένη τῇ φύσει, καὶ πρὸ τούτου τῇ σχέσει; Καὶ ᾠκοδόμησεν ὁ Θεὸς τὴν πλευρὰν, ἣν ἔλαβεν, εἰς γυναῖκα . Ὁμοφροσύνης καὶ σωφροσύνης ἡ πλάσις διδάσκαλος. Ἑνὶ ἀνδρὶ μίαν προσαρμόσας γυναῖκα, σωφροσύνης ὑπηγόρευσε νόμους· ἐκ πλευρᾶς δὲ τὴν γυναῖκα νυμφεύσας, θάλπεσθαι παρ’ ἀνδρὸς τὴν γυναῖκα προστάττει καὶ σκέπεσθαι·
θάλπεται γὰρ ὁμοῦ καὶ σκέπεται παρὰ τῆς χειρὸς ἡ ὑποκειμένη πλευρά· γυναικὶ δὲ τὴν ὑποταγὴν ἀκηρύκτως μαρτύρεται. Ἐννοοῦσα γὰρ τὸν τόπον τῆς διαπλάσεως, καμπτέτω πρὸς ὑπακοὴν τὴν προαίρεσιν, ὡς πλευρὰ συνήφθω, καὶ ὡς ἐκείνη θαλπέσθω. Οὗτος ὁ τῆς δημιουργίας τρόπος, σιωπωμένη ἡ παραίνεσις. Ἀκολουθήσωμεν τοίνυν τῷ τοῦ Δημιουργοῦντος βουλήματι· αἰδεσθῶμεν τὸν Κύριον τῆς φύσεως, ἀκολασίας ὁδοὺς ἐκτραπώμεθα. Μὴ καθυβρίζωμεν σεμνότητα πλάσεως μολυσμῷ προαιρέσεως. Ἀγαπήσωμεν τὸν ἀπλήστῳ τιμῇ τὸ γένος τιμήσαντα· ἀγαπήσωμεν ὡς φιλάνθρωπον, καὶ τιμήσωμεν ὡς φιλότιμον. Μὴ ῥυπώσωμεν τὴν ἀξίαν ἀναξίοις ἐπιτηδεύμασι. Χερσὶ Θεοῦ διεπλάσθημεν· μὴ ἀμαυρούσθω τὸ κάλλος τῆς πλάσεως τῇ κακίᾳ τῶν πράξεων· μὴ τῇ παραβάσει τῶν πραγμάτων πυρὶ, τῷ ὄφει πειθόμενοι· μὴ πάθωμεν, ἃ πέπονθε τοῦ γένους ἡ ῥίζα. Ἀλλὰ νῦν μὲν ἐπίσχωμεν τοῦ λόγου τὸν δρόμον, διὰ τὸν τῆς ἀκοῆς κόρον. Συμπραττούσης δὲ τῆς χάριτος, τὸ λοιπὸν τῆς ἱστορίας προσθήσομεν· ἵνα μάθωμεν οἷον ὕφανε δρᾶμα κατὰ τοῦ πρωτοπλάστου ὁ διάβολος, καὶ μαθόντες ἃ πέπονθε, τοῖς ἐκείνου σωφρονιζώμεθα πάθεσι·
θερμοτέρῳ δὲ πόθῳ Χριστὸν ἀγαπήσωμεν, ὑφ’ οὗ καὶ ὁ πεσὼν ἀνέστη, καὶ ὁ βαλὼν καταβέβληται, χάριτι αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse 3ΛΟΓΟΣ Γ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:49ΛΟΓΟΣ Γ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Ἀδάμ. α. Οἶδα χρεώστην ἐμαυτὸν τῆς κατὰ τὸν Ἀδὰμ διδασκαλίας χειρογραφήσας, καὶ τὸ χρέος ἐπιγινώσκων, τῷ μεγέθει τοῦ χρέους ταράττομαι. Ἀλλ’ ἐπειδήπερ σφοδροὶ μὲν ὑμεῖς ἐρασταὶ μαθημάτων, καὶ τῆς ὑποσχέσεως ἀπαιτηταὶ φοροὶ καθεστήκατε· ἡμεῖς δὲ πρὸς τὴν καταβολὴν ἀσθενεῖς· φέρε, τὸν Δεσπότην Χριστὸν συνεργὸν γενέσθαι πρὸς τὴν ἀπόδοσιν αὐτῶν ἱκετεύσωμεν. Εἰ γὰρ χαίρει τὰ τῶν ἁμαρτιῶν ἔγγραφα σχίζων, πολλῷ πλέον εὐφραίνεται τὰ τῆς διδασκαλίας συγκαταβάλλων ὀφλήματα. Δεῦρο δὴ οὖν, ἀγαπητὲ, τῇ κατὰ τὸν Ἀδὰμ συγγραφῇ τὸν νοῦν ἀσχολήσωμεν. Εὔκαιρος γὰρ ἡ περὶ τούτου κατὰ νηστείαν διήγησις, ἐπειδὴ καὶ ταύτην ἐν παραδείσῳ μετὰ τῶν ἄλλων φυτῶν φυλάττειν ὁ Ἀδὰμ ὑπεδέξατο, καὶ τῇ τῆς ἀπολαύσεως ἐξουσίᾳ καὶ ὁ τῆς νηστείας νόμος πρὸς αὐτὸν ὑπεγράφετο. Ἀπὸ παντὸς γὰρ ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ, ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν, οὐ φάγεσθε ἀπ’ αὐτοῦ . β.
Πρώτη βασιλέως διάταξις τροφὴν χαριζομένη, καὶ νηστείαν νομοθετοῦσα. Ἔχε, φησὶ, τῶν ὅλων τὴν ἐξουσίαν, ἑνὸς ἀφίστασο μόνου. Ἡ χεὶρ ἐκτεινέσθω πρὸς ἅπαντα, καὶ συστελλέσθω πρὸς ἕν. Οὐ φθονήσας ἐκώλυσα τὴν ἀπόλαυσιν, οὐδὲ ἐμαυτῷ τὴν βρῶσιν ταμιευόμενος (ἐμοὶ γὰρ φύσις ἀνενδεὴς, καὶ πρὸς ἅπαν πάθος ἀχείρωτος) ἀλλ’ ἵνα ἐννοῶν τὸν κωλύσαντα, γνωρίσῃς τὸν χορηγήσαντα· καὶ ἡ τοῦ ἐνὸς ἀποστέρησις, γένηταί σοι τοῦ τὰ ὅλα δεδωκότος ὑπόμνησις· ἵνα μὴ πάντοθεν ἡ τρυφὴ περιῤῥέουσα λῃστεύσῃ τὴν μνήμην τῆς χάριτος· ἵνα μὴ τῇ ἀπληστίᾳ τῆς βρώσεως ὀλισθήσῃ[ς] πρὸς ἄγνοιαν. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα τῶν ζώων ἔθνη καὶ γένη διαπλάττων ὁ Δημιουργὸς, νόμοις ἀκινήτοις ἔδησε φύσεως. Καὶ προαίρεσις οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἐπ’ ἄμφω τὴν ἐξουσίαν μερίζουσα, οὐδὲ λογισμοῦ διάκρισις ζυγοστατοῦσα τῶν πρακτέων τὴν αἵρεσιν· ἀλλ’ ὁμοῦ τε κελεύει φύσις, καὶ ἐς τὸ πράττειν ἐπείγεται μὴ πολυπραγμονοῦντα τὸ πρόσταγμα. Ἄνθρωπος δὲ λόγῳ τετίμηται, καὶ προαιρέσει κεκόσμηται, καὶ αὐτεξουσίῳ γνώμῃ ἀστράπτει, βουλήματι ἀδούλωτον ἔχων τὸ φρόνημα, αὐτοδέσποτον ἔχων τὴν πρόθεσιν, ἀβίαστον δεικνὺς τῶν πρακτέων τὴν αἵρεσιν.
Ἐντεῦθεν τὸ μὲν ἐκλέγεται, τὸ δὲ πρὸς τὸ δοκοῦν παραπέμπεται· καὶ τὸ μὲν ἀποστρέφεται, τῷ δὲ προστίθεται· καὶ βασιλεύων αὐτεξουσίῳ βουλεύματι, πλουτεῖ ταῖς τῆς γνώμης αἱρέσεσι. Διὰ τοῦτο διδοὺς νόμον Θεὸς, οὐκ ἀνάγκην πρὸς τὸ πράττει προστίθησιν, ἀλλ’ ἐντέλλεται τὰ δοκοῦντα, καὶ τῷ θέλειν τὴν πρᾶξιν ἀφίησι, κἂν ὁ προσταττόμενος παραδράμῃ τὸ πρόςταγμα, οὐδ’ οὕτως μεταλλάττει τὴν φύσιν, οὐδὲ νόμοις ἀνάγκης δεσμεύει τὸν παρακούσαντα, οὐδὲ ἀφαιρεῖ βίᾳ τὴν χάριν, οὐδὲ περισπᾷ τὸ δῶρον ἀνάγκῃ, οὐδὲ νοθεύει τὴν γνώμην, παρατρέπων τὴν φύσιν· ἀλλ’ ἐῶν τὸ τῶν λογισμῶν αὐτοδέσποτον, σωφρονίζει τιμωρίαις τὸν πλημμελήσαντα· τῷ δὲ κρατοῦντι λογισμῷ τὰς τοῦ σώματος ἡνίας ἐπέτρεψεν· καὶ καθάπερ ἅρματι τῷ σώματι τὴν ψυχὴν ἡνίοχον ἐπιστήσας, τὸν δρόμον τῆς ἀρετῆς ἐλαύνειν παρακελεύεται. Ἐνταῦθα τοίνυν, εἰ μὲν νήφων ὁ λογισμὸς ἀνέχῃ τὰς ἡνίας τοῦ σώματος, τρέχει δρόμον προξενοῦντα τὸν στέφανον· ἐπινυστάξας δὲ καθάπερ ἵπποις τοῖς πάθεσιν, ἔλαθεν ἑαυτὸν κατὰ κρημνῶν καὶ δυσχωρίας φερόμενος·
PG 85:51καὶ τελευταῖον καταβληθεὶς, ἕλκεται κεκονιμένος, αἰχμάλωτος ἅρματος οἰκείου γενόμενος, καὶ συρόμενος κέκραγε· Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος, τίς με ῥύσεται ἀπὸ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου ; Προδοὺς γὰρ ῥᾳθυμίᾳ τὴν δεσποτείαν, γίνεται δοῦλος παθῶν· καὶ πάθεσιν ἀλογίστοις ὁ λογισμὸς παραχωρήσας τὸν θρόνον, δοῦλος ἠλέγχθη τούτων, ὑφ’ ὧν ἐτέχθη δουλεύεσθαι. Πρὸς τοίνυν τοῖς ἄλλοις, οἷς Θεὸς τιμήσας τὸν ἄνθρωπον φαίνεται, καὶ λογισμῷ αὐτεξουσίου δωρεᾶς ἀμφιέσας, δέδωκε νόμον αὐτῷ, γυμνάζων τὴν αἵρεσιν· καὶ καθάπερ ἐν δέλτῳ τῷ φυτῷ διαγράψας τὴν ἐντολὴν, τὴν ἔνδον κρυπτομένην διάγνωσιν ἀνεκίνησε, ὑπακοῆς καὶ παρακοῆς διαφορὰν ἐπὶ τοῦ ξύλου προσγράψας. Ἐντεῦθεν γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ τὸ ξύλον ἐπονομάζεται· ἀφ’ ὧν γὰρ οὗτος ἐδιδάχθη, ὑπὸ τούτων τὸ ξύλον ἐκλήθη· καὶ ἡ τούτου διδασκαλία, τοῦ φυτοῦ προσηγορία. Ἐκεῖ γὰρ, ὡς ἔφην, τῷ Ἀδὰμ ἡ γνῶσις ἐμελετᾶτο, καὶ τὸ λογικὸν ἐγυμνάζετο· Ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ· ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν, οὐ φάγεσθε ἀπ’ αὐτοῦ .
Ἔχε τὴν ἀπόλαυσιν ἄμετρον, στῆσον μόνον τὴν χεῖρα πρὸς ἄτοπον βρῶσιν ἐπειγομένην. Δεῖξον τῇ τοῦ νόμου φυλακῇ, τὴν τοῦ νομοθέτου τιμήν. Ἴδω τὴν γνώμην, ἵνα θαυμάσω τὸ φίλτρον. Δίδου μοι χάριν τὴν χεῖρα συστείλας, τὸν ὅλου παραδείσου δοτῆρα, ἑνὸς ξύλου μόνον προτίμησον· σὲ δικαστὴν τῆς ἐμῆς ἐποιησάμην τιμῆς· ἀμείβου τὸν εὐεργέτην περιφρονήσει τῆς γεύσεως. Διὰ τοῦτό σοι τὸν θάνατον φόβον τῷ νόμῳ προσήνεγκα, βοηθοῦντά σοι πρὸς τὴν παράνομον ὄρεξιν· κἂν ὁ λογισμὸς πρὸς αὐτὴν ὀλισθαίνῃ, τῷ φόβῳ στηρίζεται· νεῦρον γὰρ πρὸς ἐγκράτειαν ὁ τῆς παραβάσεως φόβος. Σὺ δὲ μὴ φόβῳ τὴν τιμὴν, ἀλλὰ πόθῳ προσένεγκε. Φυτὸν γενοῦ μεῖζον, τοῦ παραδείσου λαμπρότερον· δρέψομαί σου κἀγὼ τὴν ὑπακοὴν, ὡς καρπὸν ἀγαθὸν τῆς προαιρέσεως. Προσένεγκέ μοι δῶρον τὴν γνώμην· Ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ . Πλάτυνον τῆς ἐπιθυμίας τοὺς ὅρους· νικᾷ γάρ σου τὴν χρείαν, ἡ τῆς χορηγείας δαψίλεια· ἀντὶ πλούτου ταῖς ἐπιθυμίαις παράδεισος. Ἀλλ’ ὅπου τὸν νόμον γεγραμμένον ὁρᾷς, ἐκεῖ τὸν πόθον ἀνάστελλε· παραιτοῦ ἁφὴν τῆς τροφῆς, ὡς ζωῆς δηλητήριον. Ἀπόστρεφε τὸ βλέμμα χειραγωγοῦν πρὸς παράβασιν·
PG 85:53φεῦγε τὴν θέαν, ἵν’ ἔχῃς τὸ σώζεσθαι· Ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ . Ἀκόλουθος ὁ νόμος τῷ χρόνῳ. Πρόσφορα τῷ καιρῷ τὰ ἐντάλματα. Ποῖον γὰρ ἂν νόμον ἥρμοσε τὸ, Μὴ φονεύσῃς , τίνα; καὶ διὰ τί; Μὴ κλέψῃς , τὰ τίνος; καὶ, Μὴ μοιχεύσῃς , τὴν τίνος; Ποῖον γὰρ ἂν αὐτὸν κάλλους βέλος ἐτόξευεν ἕτερον, ἵνα τὴν βολὴν φυλαξάμενος, φύλαξ γένηται τοῦ προστάγματος; γ. Τέως μὲν οὖν ὁ Ἀδὰμ ἀκίνδυνος ἀπήλαυε, καὶ ἦν ἀβλαβὴς ἡ τρυφὴ, ἄμικτος ὀφιώδους ἰοῦ. Ἀλλ’ ἤγειρεν ἡ θέα πρὸς βασκανίαν διάβολον, καὶ πληγεὶς οἷς ἔβλεπεν, ἀντιπλήττειν πειρᾶται τὸν πλήττοντα. Εἶδε πάσης κτίσεως ἐξουσίαν ἀμέριστον, εἶδε θαλάττης δεσποτείαν ἐγχειρισθεῖσαν, ζώων ὑποκυπτούσας ἀγέλας, παράδεισον οἰκητήριον, νύμφην χειρὶ πλαττομένην Θεοῦ, προῖκα διδομένην τὴν κτίσιν, νυμφοστολοῦντα Θεὸν, καὶ φθόνῳ βαλλόμενος, ὄφιν ὁ θηριώδης ἐνδύεται· ὄφεως ἡνίοχος, μετὰ τὴν τοῦ ἀέρος ἡνιοχείαν καθίσταται, πράξεσιν ἀτίμοις ἀτίμως ἐπισυρόμενος. Ὁ γὰρ προσκρούων Θεῷ, καὶ πρὸ τῆς τιμωρίας, τιμωρίαν ἔχει τὴν ἀτιμίαν.
Οὕτω τοίνυν ὄφεως ὑποκριτὴς γεγονὼς, πρόσεισι τοῖς ἐπιβουλευομένοις τὸν κηδεμόνα μιμούμενος, καὶ τῷ Ἀδὰμ τέως ἀφεὶς τὸ τῆς συζυγίας εὐχείρωτον, ἕτερον περιεξέρχεται μέρος, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοιχωρυχεῖν τὸν ἄνθρωπον ἄρχεται· Τί ὅτι εἶπεν ὁ Θεός· Οὐ μὴ φάγητε ἀπὸ τοῦ ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ ; Ὑποκρίνεται φιλανθρωπίαν ὁ πρὸς φόνον δραμὼν, καὶ συγκρούειν ἐπιχειρεῖ τὸν οἰκέτην πρὸς τὸν Δεσπότην, συμπαθείας προσχήματι. Εἶδον ὑμᾶς, φησὶν, ἐν ἀγαθῶν περιουσίᾳ τυχεῖν οὐ τολμῶντας, καὶ συμπαθήσας ἐλήλυθα. Εἶδον ἐν μέσῳ παραδείσου λιμώττοντας, καὶ τὴν λύπην μεριζόμενος ἦλθον. Τί γὰρ, εἰπέ μοι, βουλόμενος ὁ Θεὸς τὴν βρῶσιν ἐκώλυσε; τί δείξας τὴν θέαν, τῆς πείρας ἐστέρησε; τίνι ταμιεύεται τὴν ἀπόλαυσιν; τίνι φυλάττει τὸ δῶρον ὑμῶν ἀφαιρούμενος; Ἄμεινον ἦν, εἰ μὴ ἐδεδώκει, ἢ δεδωκὼς ἐκώλυσε. Παράδεισον ἔδωκε, καὶ τὴν βρῶσιν οὐ συνεχώρησε. Ταύταις ταῖς φωναῖς τὴν ἀκοὴν ὑπεργάζεται, καὶ πολιορκεῖ τὸν λόγον, καὶ κυμαίνει τὴν γνώμην. Ἔπληξε τὴν ἀκοὴν, ἵνα βλάψῃ συνείδησιν. Ἀλλ’ ἀποκρίνεται πρὸς τὸν ἐπίβουλον ἡ γυνὴ, καὶ διορθοῦσθαι τὸν ἐπιβουλεύοντα βούλεται.
PG 85:55Τί σαυτὴν, ὦ γύναι, μολύνεις ταῖς ὑποκρίσεσιν; Ἐφόρεσας τὸ ψεῦδος, φεῦγε τὸν τοῦ ψεύδους ἐργάτην, ἀποστρέφου τὸν τοῦ ψεύδους πατέρα, ἀντίστησον αὐτοῦ ταῖς μηχαναῖς τὴν σιγήν· ἄπρακτον αὐτῷ ποίει τὸ βέλος, τὴν ἀκοὴν ἀποφράξασα. Ἀπὸ παντὸς , φησὶ, ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγόμεθα, ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν, εἶπεν ὁ Θεὸς, οὐ φαγόμεθα ἀπ’ αὐτοῦ. Ἧ δ’ ἂν ἡμέρᾳ φάγησθε, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε . Ἐγύμνωσας σαυτὴν, ὦ γύναι, τῶν ὅπλων, Θεοῦ φωνὴν τῷ διαβόλῳ καταπιστεύσασα. Τί οὖν ἐκεῖνος; Οὐ θανάτῳ , φησὶν, ἀποθανεῖσθε . Ὢ γνώμης μιαρᾶς, καὶ φωνῆς τολμηρᾶς Θεὸς τοῖς παραβᾶσι θάνατον ἀποφαίνεται, καὶ διάβολος ζωὴν τοῖς παρανομοῦσιν ἀντεπαγγέλλεται· Οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε . Κλέπτει τοῦ θανάτου τὸν φόβον, ἵνα λῃστεύσῃ τῆς ἐντολῆς τὴν ἀσφάλειαν. Νοθεύει τὴν τιμωρίαν, ἵνα πρὸς παρανομίαν προτρέψηται. Σαλεύσας τὸν φόβον, γυμνώσας τῆς τιμωρίας, σαλπίζει τὸν κατὰ Θεοῦ πόλεμον. Ἤδει γὰρ ὁ Θεὸς ὅτι ᾗ ἂν ἡμέρᾳ φάγησθε ἀπ’ αὐτοῦ, διανοιχθήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοί· καὶ ἔσεσθε, ὡς θεοὶ, γινώσκοντες καλὸν καὶ πονηρόν .
Φθόνῳ, φησὶν, ὑμᾶς, οὐ πόθῳ τοῦ δένδρου κεκώλυκε. Ἀπεστέρησε βρώσεως, ἵνα κωλύσῃ θεότητος. Τί οὖν φεύγεις, ὦ γύναι, φυτὸν δι’ οὗ γενήσῃ Θεός; τί παραιτεῖσθε βρῶσιν, δι’ ἣν ἴσοι τῷ προστάξαντι γίνεσθε; Ἀληθῶς ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ’ ἀρχῆς . Ἐπειδὴ γὰρ δυσὶ τούτοις τοὺς περὶ τὸν Ἀδὰμ ὁρῶν ὠχυρωμένους, θανάτου φόβῳ, καὶ ζωῆς ἐπαγγέλμασιν, οἷς αὐτοὺς ὁ Θεὸς προλαβὼν ἠσφαλίσατο, μιμεῖται τὰ αὐτὰ καὶ αὐτός. Καὶ τῷ μὲν θανάτῳ τὸ, Οὐκ ἀποθανεῖσθε , προβάλλεται, ἀντὶ δὲ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, ἰσοθέοις ἐλπίσιν ἐπτέρωσεν· ἵνα λύσας τὸν φόβον, καὶ ταῖς ἐλπίσι φαντάσας, εὐκόλως συλήσῃ τὸ πρόςταγμα, ἐργαστήριον παραβάσεως τὸν παράδεισον ἐργαζόμενος. Ἔσεσθε ὡς θεοί . Ταύτην μοι παρατήρει τῆς λέξεως τὴν ἐπιβουλὴν, ἀδελφὲ, πάσης ἀσεβείας μητέρα καὶ ῥίζαν ὑπάρχουσαν. Ἑλληνισμὸς γὰρ δι’ αὐτῆς ἐβλάστησε, καὶ αἱ τῆς ἀσεβείας αἱρέσεις ἐντεῦθεν ἐτέχθησαν. Τοῦτο γέγονεν αὐτῷ πρωτότοκον κατὰ τῆς ἀληθείας μηχάνημα, τὸ πεῖσαι δυνηθῆναι τοὺς ἀνθρώπους γενητὸν τὸ Θεῖον νομίζεσθαι. Τοῦτο πρὸς τὴν εἰδώλων ταπείνωσιν τὴν τοῦ Θεοῦ κλῆσιν κατήνεγκε.
PG 85:57Διὰ ταύτην τὴν φωνὴν τὴν κτίσιν εἶναι Θεὸν ἐφαντάσθησαν. Διὰ ταύτην καὶ Ἄρειος τὴν φωνὴν κτίσμα τὸν Υἱὸν δογματίζειν ἐτόλμησε· διὰ ταύτην Εὐνόμιος τὸν Υἱὸν ἐξ οὐκ ὄντων ἀπεφήνατο· διὰ ταύτην Ἀπολλινάριος τὸν Θεὸν ἄνθρωπον γενέσθαι νενόμικεν. Ἄνελε τὸ, Ἔσεσθε ὡς θεοὶ , καὶ πρόῤῥιζος Ἑλληνισμὸς ἀναρπάζεται. Ἄνελεκτίσμα τὸ Θεῖον νομίζεσθαι, καὶ πᾶσα πέπτωκεν αἵρεσις Υἱῷ πολεμοῦσα. Ἐκεῖνον ἔχουσιν ἐργάτην οἱ γένεσιν, καὶ σύνθεσιν, καὶ πάθος τῷ Θείῳ προςάπτοντες. Ἔσεσθε ὡς θεοί . Φαντάζει θεότητα, ἵνα καταδικάσῃ θνητότητι, καὶ εἶπεν, ἃ ἤθελεν. Εἶδε γὰρ , φησὶν, ἡ γυνὴ, ὅτι ὡραῖον τὸ ξύλον εἰς βρῶσιν . Καίτοι καὶ πρότερον ἔβλεπεν, ἀλλ’ ἐκαθάρευ[ς]ε τοῦ πάθους τότε τὸ βλέμμα. Ἀδούλωτον εἶχε τότε τὸν λογισμὸν καθαρότητι, τῆς δὲ ψυχῆς πεδηθείσης, ἐκοινώνει τοῦ πάθους ἡ θέα. Οἷα γὰρ τῆς ψυχῆς τὰ βουλεύματα, τοιαῦτα τοῦ σώματος τὰ κινήματα. Εἶδεν ὅτι καλὸν τὸ ξύλον εἰς βρῶσιν . Ὧν οὐκ εἶχε τὴν πεῖραν, τούτων θαυμάζει τὴν γεῦσιν. Καὶ λαβοῦσα τοῦ καρποῦ αὐτοῦ ἔφαγε, καὶ ἔδωκε καὶ τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς . Τί ποιεῖς, ὦ γύναι; θάλπειν ἐτάχθης, καὶ ἐπιβουλεύειν ἐπήχθης;
κοινωνὸς τῆς ζωῆς ἐπλάσθης, καὶ θανάτου πρόξενος ἀπηλέγχθης; μέλος ἐλήφθης, καὶ ὡς βέλος ἐπέμφθης; Τί οὖν τὸ τέλος; Καὶ ἔγνωσαν ὅτι γυμνοὶ ἦσαν, καὶ ἔῤῥαψαν φύλλα συκῆς, καὶ ἐποίησαν ἑαυτοῖς περιζώματα . Ἤδη τὸν καρπὸν τῆς ἀπάτης ἐτρύγησαν. Ἔῤῥαψαν φύλλα συκῆς . Αὐτοὶ γυμνωθέντες γυμνοῦσι τὰ δένδρα· περὶ φυτὸν πλημμελήσαντες, παρὰ φυτοῦ τὴν σκέπην δανείζονται. Ἐν τοιούτοις μὲν οὖν οἱ τοῦ γένους πατέρες. Ἐγέλα δὲ ἄρα ὁ διάβολος, αἰσχύνῃ μολύνας τοῦ Θεοῦ τὴν εἰκόνα. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ διαβόλου τὰ μηχανήματα, μεθ’ ἡδονῆς τιτρώσκει, καὶ μετ’ αἰσχύνης ἐλέγχει. Ὠθεῖ πρὸς πτῶσιν, καὶ στηλιτεύει πεσόντας. Οἰκτείρας δὲ τὴν ἀπάτην Θεὸς, πρὸς διόρθωσιν ἔτρεχεν. Ἔτρεχε δὲ οὐ τόπον ἀμείβων, ἀλλὰ διά τινος φοβερᾶς ὄψεως τὴν παρουσίαν πιστούμενος. Οἱ δὲ τῷ φόβῳ πληγέντες, ἑαυτοὺς κατηγόρους καὶ μάρτυρας τῆς παραβάσεως ἔχοντες, φυγὴν ἑαυτῶν καταψηφίζονται. Φοβήσας δὲ τῷ τοῦ περιπάτου κτύπῳ, Θεὸς τῇ κλήσει φιλανθρωπεύεται, λέγων· Ἀδὰμ, Ἀδὰμ, ποῦ εἶ ; Ὢ φιλανθρωπίας Δεσπότου ὡς ἀγνοῶν ζητεῖ, ὃν αὐτὸς ἐφυγάδευσε, καὶ ὡς οὐχ ὁρῶν καλεῖ ὁ τοῖς πᾶσι παρών. Ἀδὰμ, Ἀδὰμ, ποῦ εἶ ;
PG 85:59Ποῦ μοι τῶν ἐμῶν χειρῶν τὸ πλαστούργημα; ποῦ τῆς ἐμῆς ἀξίας ὁ ἔμψυχος ἀνδριάς; ποῦ τῆς ἐμῆς φυτουργίας ὁ φύλαξ; Ἀδὰμ, Ἀδὰμ, ποῦ εἶ ; Θρηνώδης ἐκ φιλοστοργίας ἡ κλῆσις· Ποῦ εἶ ; Ποῦ σοι τῆς ἐμῆς ὁμιλίας ἡ παῤῥησία; ποῦ σοι τῆς πρὸς ἐμὲ συνηθείας τὸ θάρσος; ποῦ σοι τὸ τῆς ἀξίας ὕψος; ἀντὶ φίλου δραπέτης; φάνηθι καλοῦντι. Δεῖξον τῷ ἰατρῷ τὸ τῆς παραβάσεως ἕλκος· δεῖξον τὴν πληγὴν τῆς γυμνώσεως· ἔχω γὰρ φάρμακα τοῦ τραύματος ἰσχυρότερα, ἔχω βοηθήματα, δι’ ὧν θεραπεύω τὰ τοῦ ὄφεως δήγματα. Τούτοις θαρσήσας τοῖς ῥήμασι προκύπτει κρυπτόμενος, καὶ τολμᾷ τὴν ἀπόκρισιν, τοιαῦτα καθ’ ἑαυτὸν βουλευσάμενος· Ὅλως ἀξιοῖ με κλήσεως ὁ Θεὸς, καὶ φωνῇ μεταπέμπεται· καὶ οὐ σκηπτὸν ἐπαφίησιν, οὐκ ἐπάγει θάνατον, ὃν καὶ προηπείλησεν. Οὐκοῦν ἐπακούσω βοῶντος, μὴ προακούσας νομοθετοῦντος. Τὴν φωνήν σου ἤκουσα περιπατοῦντος, καὶ ἐφοβήθην, ὅτι γυμνός εἰμι, καὶ ἐκρύβην . Οὐ χρεία μοι ῥημάτων κατηγορούντων, αὐτοπρόσωπον φέρω τῆς ἁμαρτίας ἐν τῇ γυμνώσει κατήγορον. Τί οὖν ὁ Θεός; Τίς ἀνήγγειλέ σοι, ὅτι γυμνὸς εἶ, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ ξύλου, οὗ ἐνετειλάμην σοι, τούτου μόνον μὴ φαγεῖν, ἀπ’ αὐτοῦ ἔφαγες ;
Ὡς δικαστὴς ἦλθε, καὶ ὡς ἰατρὸς ἐρωτᾷ, καὶ δικάζειν ἐλθὼν, ὡς φίλῳ προσονειδίζει· Αὗται, λέγων, τῶν παρ’ ἐμοῦ σοι. δωρεῶν αἱ ἀμοιβαί; ταῦτα τῶν παρεσχημένων τὰ χαριστήρια; Οὗτος μὲν οὖν ἀπολογίας ἀπορεῖ, καὶ πρὸς τὴν γυναῖκα μεταφέρει τὸ τόλμημα, τὴν τοῦ βίου κοινωνίαν τοῦ ἐγκλήματος ποιησάμενος αἴτιον· ἡ δὲ πρὸς τὸν ὄφιν μεταφέρει τὰ πταίσματα. Θεὸς δὲ σωφρονίζων τοὺς ἀπατηθέντας, κολάζει τὸν ἀπατήσαντα. Εἶπε γὰρ Κύριος ὁ Θεὸς τῷ ὄφει· Ὅτι ἐποίησας τοῦτο, ἐπικατάρατος σὺ ἀπὸ πάντων τῶν κτηνῶν τῆς γῆς . Ἡ μὲν ἀπόφασις κατὰ τοῦ φαινομένου ὄφεως φέρεται· ἡ δὲ τῆς ἀποφάσεως κόλασις κατὰ τοῦ ὑπεναντίου ἐκπέμπεται. Δι’ οὗ γὰρ ἠπάτησε, διὰ τούτου κολάζεται. Τῇ δὲ γυναικὶ εἶπε· Ἐν λύπαις τέξει τέκνα . Ἡ τοῦ τῆς ἐντολῆς καρποῦ μὴ φεισαμένη, περὶ τοὺς ἑαυτῆς ἀνιάσῃ καρπούς. Τῷ δὲ Ἀδὰμ εἶπεν· Ἐπικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου . Τρυφῆς ἐφάνης ἀνάξιος, τοῖς περὶ γῆν ἱδρῶσιν ὑπάρξεις κατάρατος, καὶ πόνοις μετρήσας τῆς ζωῆς σου τὸν χρόνον, τάφον εὑρήσεις τοῦ βίου διάδοχον. δ. Αὕτη τῆς κατὰ τῶν προγόνων καταδίκης ἀπόφασις. Σὺ δὲ μὴ ῥίψῃς τὰς τῆς σωτηρίας ἐλπίδας·
PG 85:61οὐ γὰρ ἔστησεν ὁ Θεὸς ἄχρι τῆς κατάρας τὰ πράγματα· οὐκ ἀφῆκε χρηστῆς ἐλπίδος ὁ Θεὸς τὴν φύσιν χηρεύσασαν. Χριστοῦ γὰρ παρουσία τῆς τοῦ πρωτοπλάστου λαιμαργίας ἰσχυροτέρα· καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων διὰ παρανόμου βρώσεως ἀπατηθείσης, τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀπαρχὴν ὁ Μονογενὴς ἐνεδύσατο· καὶ τὸν δεύτερον Ἀδὰμ περιβάλλεται, φαρμάκοις ἐναντίοις θεραπεύων τὰ τραύματα. Ἀντέστησε παραδείσῳ τὴν ἔρημον· τῇ τρυφῇ, τὴν νηστείαν· τῇ διὰ ὄφεως ἀπάτῃ, τὸ δι’ ἀνθρώπου κατὰ τοῦ διαβόλου τρόπαιον, ἀντὶ τῆς Εὔας, παρθένον χωρὶς κατάρας ὠδίνουσαν, καὶ τόκον παρθενικὸν λύπης ἀρχαίας ἐλεύθερον, καὶ κόρην ἀνύμφευτον, ἀθάνατον νυμφίον γεννήσασαν. Οὗτος ὁ δεύτερος Ἀδὰμ ἀπετέχθη, ἀντὶ παραδείσου πρὸς οὐρανὸν ἀνηνέχθη. Ἐκεῖθεν τοξεύει τὸν ὄφιν, παρὰ τοῦ πατρὸς ἐπακούων· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν τεθῶσιν οἱ ἐχθροί σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου , ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse 4ΛΟΓΟΣ Δ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ Δ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Κάϊν καὶ Ἄβελ. α. Πάλιν ἡμᾶς ὁ τῆς διδασκαλίας νόμος πρὸς τὸ λέγειν ἀνίστησι· πάλιν τὴν μικρὰν ἡμῶν ψεκάδα τὸν πνευματικὸν ἀρδεῦσαι παράδεισον ἐκβιάζεται.
Πάλιν ἡμᾶς τοὺς πτωχοὺς τῆς λαμπρᾶς ἑστίας ἑστιάτορας γενέσθαι παρακελεύεται. Ἀλλ’ οὐ πένης ἡ χάρις, οὐδ’ ἄπορος ὁ χορηγὸς, ὃς τῆς ἀκοῆς τὴν πίστιν ὁρῶν, χορηγεῖ τῇ γλώττῃ, δι’ ἡμῶν εἰς ὑμᾶς παραπέμπων τὰ νάματα. Ἔδειξεν οὖν ποτε θελήσας τὴν ξηρὰν ἔρημον ὑδάτων κατάῤῥυτον, καὶ διψῶσαν ἤπειρον διψώντων ἴαμα, καὶ πέτραν νοτίδος ἄμοιρον, μητέρα πηγῶν ἀπειργάσατο. Τοιοῦτον γὰρ τὸ Θεῖον νικᾷ τῇ δυνάμει, καὶ νικᾶται φιλανθρωπίᾳ. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν πονηρίαν ὑποβάλλει ταῖς τιμωρίαις, δι’ ὧν κολάζει τὰς γνώμας, τὴν νόσον ἰώμενος. Ὧν γάρ ἐστι Δημιουργὸς, τούτων ἰατρὸς οὐκ αἰσχύνεται γενέσθαι. Πανταχοῦ μὲν οὖν τῆς Γραφῆς κατάλληλα σπείρας τῆς γνώμης τὰ φάρμακα, μάλιστα δὲ ἐν οἷς τὰ κατὰ τὸν Κάϊν, καὶ τὸν Ἄβελ ἐδιοίκησε, καὶ καθάπερ στήλαις τοῖς γράμμασι τὴν ἑκατέρου προαίρεσιν ἔδειξεν, ἀρετῆς προτροπὴν, καὶ κακίας φυγὴν καταλιμπάνων τοῖς ὕστερον. Οἱ μὲν οὖν τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν τὰς εἰκόνας θεώμενοι, τοῖς ἐπιγράμμασι τὴν ἑκάστου γνώμην θηρεύουσιν· ὧν ὁ μὲν χρόνος πολλάκις τὴν μνήμην ἐσύλησε, ἡ δὲ τέχνη κράσει χρωμάτων μιμουμένη τὴν φύσιν παλαιωθεῖσαν, νεάζουσαν τοῖς ὄμμασιν ἔδειξεν.
PG 85:63Οὕτως ἄρα που καὶ χαλκὸς βίᾳ πυρὸς μαλαχθεὶς, καὶ τοῖς νόμοις τῆς τέχνης πεισθεὶς, τὰς μορφὰς ὑπεδέξατο· καὶ τοῖς σχήμασι κηρύττει τὰ πολιτεύματα, πράξεις ἀρχαίας συμπαραπέμπων τῷ χρόνῳ, τέρψεως ὁμοῦ καὶ παιδεύσεως τοῖς ὁρῶσι καταλιμπάνων ὑπόμνημα, καὶ τῇ τέρψει τοὺς ὁρῶντας ἀλείφων πρὸς μίμησιν. Οὕτως ἄρα καὶ ὁ μέγας Μωϋσῆς, ὁ τῆς θείας φωνῆς συγγραφεὺς, τὰς τῆς ἀρετῆς ὕλας διὰ τῆς ἱστορίας καταβαλλόμενος, τὰς τῶν προγόνων εἰκόνας ἐνέγραψεν· οὐ χρωμάτων ἀμαυρουμένων καλέσας συνέργειαν, προφήτου δὲ χάριτι τὴν γλῶτταν ἀρδεύσας, παίδευσιν ἀρετῆς ἀναγράφει τοῖς ὕστερον. Ἀρίθμησον τοίνυν, εἰ καὶ σοὶ δοκεῖ, τῆς παρούσης ἱστορίας τὰ κέρδη. Βλέπε πολυειδῆ καρπὸν ἐντεῦθεν ἀναφυόμενον· καὶ πρῶτον ἐκ φιλανθρωπίας σωματικαῖς ἐπιφανείαις ἀνθρώποις συγκαταβαίνοντα· δεύτερον θυσιῶν ἀνεχόμενον, οὐχ ἵνα πόθῳ χαρίσηται· ἀνενδεὲς γὰρ τὸ Θεῖον· ἀλλ’ ἵνα τῶν προσαγόντων παιδαγωγήσῃ τὴν γνώμην, οἷς τιμᾷν ὑποπτεύουσιν, τοιούτοις αὐτὸς τιμᾶσθαι σχηματιζόμενος. Εἶτα διδάσκει, πόση τῶν δικαίων, καὶ μετὰ θάνατον, ἐπιμέλεια.
Οὐδὲ γὰρ ἂν ὑπὲρ τοῦ φόνου τὸν Κάϊν ἐκόλαζεν, εἰ μὴ τοῦ Ἄβελ καὶ φονευθέντος ἐφρόντιζε. Θνητῆς μὲν γὰρ ζωῆς δίκαιοι φονευόμενοι ἀποστεροῦνται· ἐλπίδος δὲ χρηστῆς οὐδὲ ἀποθανόντες ἐκβάλλονται· μᾶλλον δὲ τότε πλέον ἰσχύουσι, συνήγορον ἔχοντες κατὰ τοῦ ἠδικηκότος τὸν θάνατον. Καὶ τὸ μέγιστον πάντων, θανάτου λύσιν, καὶ ἀναστάσεως ὄσφρησιν τοῖς ἀνθρώποις εὐαγγελίζονται. Ἄβελ γὰρ ὁ δίκαιος πρῶτος τὰς τοῦ θανάτου πύλας εἰσέρχεται. Ἄβελ ἡ τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὸν Παῦλον, σκιά· Αἵματι γὰρ ῥαντισμοῦ, κρεῖττον λαλοῦντι παρὰ τὸν Ἄβελ . Ἔπρεπε γὰρ αἵματι δικαίου τῆς ἀναστάσεως σκιαγραφεῖσθαι τὰς στήλας. Εἰ γὰρ θανάτου πρόφασις, ἡ παράβασις· ὁ τῷ θανάτῳ τὰς ὕλας οὐ χορηγήσας, μένει καὶ ἐν νεκροῖς διὰ τὴν γνώμην ἐλεύθερος. Ὢ παραδόξων πραγμάτων ἐν τοῖς τοῦ θανάτου προθύροις τὸ τῆς ἀναστάσεως ἀναγινώσκεται γράμμα. Διὰ τί γὰρ οὐ πρῶτος Ἀδὰμ τὰς τοῦ θανάτου πύλας εἰςέρχεται, καίτοι τῇ παραβάσει κατὰ τῆς φύσεως αὐτὸς καλέσας τὸν θάνατον; τί δὲ μὴ πρότερον τῇ Εὔᾳ τῆς τελευτῆς τὸ γραμματεῖον ὑπηγορεύετο, ἐφ’ ὧν ἡ φύσις κατεδικάζετο; Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ .
PG 85:65Ἀλλ’ ἐνδίδωσιν ὁ Θεὸς πρῶτον ἀναιρεθῆναι τὸν Ἄβελ· ἐνδίδωσιν, οὐ προδίδωσιν· οὐ γὰρ αὐτὸς ἐξέδωκε τῷ θανάτῳ τὸν δίκαιον, ἀλλ’ ἐπιόντα κατ’ αὐτοῦ τὸν θάνατον οὐκ ἐκώλυσεν, ἵνα τῷ κακῶς ἐπιόντι καλῶς ἀποχρήσηται, ἵνα σαπρὸν ὑποβάλ[λ]ῃ τῷ θανάτῳ θεμέλιον, καὶ τὸ τοῦ θανάτου γραμματεῖον ἀβέβαιον γένηται. Δίκαιος γὰρ ἀδίκως ὑπὸ θανάτου κρατούμενος, ἔρημον δικαιολογίας κατασκευάζει τὸν ᾅδην· καὶ τὸ τοῦ θανάτου προοίμιον, τὴν τοῦ θανάτου κατάλυσιν ἐγγυᾶται. Ταύτην γὰρ ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἀνθρώπων τὴν κρίσιν εἰς ἑαυτὸν ἐκδεξάμενος, καὶ τὸ τοῦ θανάτου κράτος ἄδικον ὑποδείξας δικαίως, κατέλυσε. Σάρκα γὰρ ἀναμάρτητον εἰς ἑαυτὸν παραπέμψας ὁ ᾅδης ἀδίκως, καὶ οὓς εἶχε δικαίους δι’ ἐκείνην ἐξέμεσε. Τοσοῦτον θησαυρὸν ἡ κατὰ τὸν Ἄβελ διήγησις κρύπτει. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴν, εἰ δοκεῖ, τὴν λέξιν κατανοήσωμεν. β. Ἔγνω δὲ Ἀδὰμ Εὔαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε τὸν Κάϊν . Καὶ τίς οὐκ οἶδεν ὅτι προλαμβάνει τὸν τόκον ὁ γάμος, γεωργὸς τῶν κτισμάτων γενόμενος;
Ἀλλ’ ἐπειδήπερ ὁ Ἀδὰμ ἐκ χοὸς διεπλάσθη, καὶ γῆ πρὸς ἀνθρώπου φύσιν ἀπετορνεύθη, πλευρὰ δὲ τὴν Εὔαν ἀπέτεκε, καὶ ἥνωσεν οὐ φύσεως νόμος, ἀλλ’ ἐξουσία προστάγματος, ἵνα μὴ καὶ ταύτην ὑπολάβῃς παραπλησίαν ἐκείνοις εἶναι τὴν γένεσιν, ἑρμηνεύει τοὺς νόμους τῆς φύσεως. Ὁ Θεὸς μὲν προσέταξεν, ἡ δὲ φύσις λοιπὸν ὑπηρετοῦσα μετέρχεται. Ἔγνω δὲ Ἀδὰμ Εὔαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε Κάϊν . Γαστὴρ λοιπὸν, καὶ σύλληψις, καὶ ὠδῖνες, καὶ τόκοι, ἡ πλατεῖα λεωφόρος τῆς φύσεως, ἡ ἔννομος γεωργία τῆς τῶν ἀνθρώπων γενέσεως. Ἐντεῦθεν ἤρξατο τοὺς λογικοὺς στάχυας βλαστάνειν ἡ φύσις. Συλλαβοῦσα ἔτεκεν , οὐκ ἐκ χοὸς, οὐκ ἐκ πλευρᾶς, ἀλλ’ ἐκ γαστρὸς ἀνεβλάστησε. Τοῦτο πρὸς ἔκπληξιν τοὺς τεκόντας ἐκίνησεν. Εἶδεν ἡ Εὔα θέαν παράδοξον, φύσιν ἀριθμῷ πλατυνομένην, καὶ μεριζόμενα σώματα, καὶ τὸ θαῦμα κηρύττουσα τὸν δημιουργοῦντα μαρτύρεται· Ἐκτησάμην ἄνθρωπον διὰ τοῦ Θεοῦ . Ὁμολογεῖ τὸν πλαστουργὸν, Θεῷ τὸ ἔργον προσφέρουσα. Καλῶς καὶ, διὰ τοῦ Θεοῦ , οὐχ ὑπουργὸν, ἀλλὰ δημιουργὸν τὸν πλάστην κηρύττουσα. Αἰσχύνθητι τὴν Εὔαν, Ἄρειε, καὶ παῦσαι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ διὰ συλλαβῆς πολεμῶν·
PG 85:67αἰδέσθητι τὴν κοινὴν τῶν ἀνθρώπων μητέρα, θαυμάζουσαν τὸν Δημιουργὸν διὰ τῆς φωνῆς, οὐχ ὑβρίζουσαν· παῦσαι τὴν τοῦ Κάϊν θυσίαν ἐν τῇ δοξολογίᾳ μιμούμενος. Δι’ ὧν γὰρ προσφέρεις τὸν ὕμνον, βλασφημεῖς τὸν ὑμνούμενον· δι’ ὧν τιμᾷν προσποιῇ, τὴν ἀξίαν λῃστεύεις. Ἄτιμον ὡς Κάϊν τῷ Δημιουργῷ τὴν τιμὴν προσκομίζεις. Θεὸν ὁμολογεῖς, καὶ κτίσμα ποιεῖς, καὶ μετὰ μικρὸν πάλιν ἄνθρωπον γεγονέναι κηρύττεις, ἐκ κτίσματος εἰς κτίσμα μεταπλάττων τὸν κτίσαντα, καὶ γένεσιν γενέσεως ἀποτίκτεις διάδοχον· καὶ ἀκούσας ὅτι σάρκα λαβὼν ἐμψυχωμένην, τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν εἰργάσατο, πρὸς φύσιν τὴν σύλληψιν οἰηθεὶς, τὴν φανέρωσιν εἰς συμπλήρωσιν τῆς ἀσεβείας οὐσίαν ἐκλογιζόμενος. Ἀλλ’ οὐχ οὕτως ἡ Εὔα, ἀλλ’, Ἐκτησάμην ἄνθρωπον διὰ τοῦ Θεοῦ . Οἶδά μου, φησὶ, τῆς θείας ἐντολῆς τὴν παράβασιν· οἶδα τοῦ παραδείσου τὴν ἔκπτωσιν. Ἐπαιδεύθην οἷς ἔπαθον. Ὁμολογῶ τὸν τιμήσαντα, ἐδεξάμην τὴν τιμωρίαν ἀσφαλείας διδάσκαλον. Ἀρκεῖ τῆς ἀπάτης ὁ κίνδυνος, δευτέραν ἐπιβουλὴν οὐ προσδέχομαι. γ. Καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε τὸν Κάϊν . Ἐτέχθη πρῶτος, ὁ πρῶτος τῇ φύσει πολέμιος·
ὁ πρῶτος ἀνοίξας τῷ τόκῳ τὸν δρόμον, πρῶτος ἠνέῳξε τῷ θανάτῳ τὰς πύλας· πρῶτος εἰς βίον δραμὼν τῷ νόμῳ τῆς φύσεως, καὶ πρῶτος εἰς φόνον ἐλθὼν τῇ κακίᾳ τῆς προαιρέσεως. Διαδέχεται τὸν τόκον ὁ Ἄβελ, ἀδελφὸς μὲν τὴν φύσιν, οὐκ ἀδελφὸς τὴν προαίρεσιν. Ἔδειξε γὰρ ἡ θυσία τὸ τῆς γνώμης διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ φίλαυτος, ὁ δὲ φιλόθεος δι’ αὐτῆς ἐγνωρίζετο. Κάϊν μὲν γὰρ τὴν θυσίαν ζημίαν ἡγούμενος, ἐκ τῶν ἀδοκίμων τὴν τιμὴν τῷ τιμωμένῳ προσεκόμιζε, νενοθευμένῃ γνώμῃ τὴν τιμὴν καπηλεύων. Ὁ δὲ Ἄβελ οὐχ οὔτως· ὅλος δὲ τοῦ δώρου γενόμενος, εἰλικρινεῖ διανοίᾳ θεραπεύει τὸν κρείττονα, καὶ τὸν τῆς ποίμνης δοτῆρα, τοῖς τῆς ποίμνης ἐξαιρέτοις ἐτίμα, τῆς γνώμης τὴν ἀρετὴν συνάπτων τοῖς δώροις, καὶ αὐτὴν τὴν ψυχὴν συμπροσφέρων τῷ δεχομένῳ. Ταύτην ἑκατέρων ὁ συγγραφεὺς ὡς ἐπὶ τρυτάνης τῆς ἱστορίας ζυγοστατῶν τὴν προαίρεσιν, ἔλεγεν· Ἤνεγκε Κάϊν ἀπὸ τῶν καρπῶν θυσίαν τῷ Θεῷ . Ἄκαρπος γνώμη καρποὺς προσφέρει Θεῷ· ἡ ἄψυχος καρποφορεῖ, καὶ ὁ Κάϊν εὐγνωμονεῖ ἀκάρπῳ ψυχῇ· διὰ τοῦτο ἄδεκτος ἡ τιμή. Ἐπίσχες θυσίαν ἀσεβείᾳ συνεζευγμένην.
PG 85:69Καὶ Ἄβελ ἤνεγκε καὶ αὐτὸς ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων , ἐν οἷς ἡ φύσις ἠρίστευσεν, ἐν τούτοις ἡ γνώμη θαυμάζεται. Ἀκόλουθον οὖν ἑκατέροις τὸ τέλος. Ἐπεῖδεν ὁ Θεὸς ἐπὶ Ἄβελ, καὶ ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ . Ὁρῶν τὸν προσφέροντα, τότε [τὸ] προσφερόμενον δέχεται· πρῶτον τὴν γνώμην, καὶ τότε τὴν δόσιν προσίεται. Ἐπὶ δὲ Κάϊν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις αὐτοῦ οὐ προσέσχεν · ὁρῶν τὸν τρόπον, τὴν θυσίαν βδελύττεται· πρῶτον ὁρᾷ τὴν προσφέρουσαν χεῖρα. Διὰ τοῦτο τὰ μὲν τοῦ Ἄβελ, δῶρα καλεῖ, τὰ δὲ τοῦ Κάϊν, θυσίαν ἐπονομάζει· ἃ γὰρ μισεῖ Θεὸς, θυσίαν ἐκάλεσεν, ἀδοκίμῳ προσηγορίᾳ τὴν θυσίαν ἀποστρεφόμενος· ἃ δὲ προσίεται Θεὸς, ταῦτα κέκληκε δῶρα. Ἐνήλλαξε τὴν κλῆσιν παρὰ τὴν φύσιν, συνεξαλλάττων περὶ αὐτὰ τὴν τοῦ δεχομένου διάθεσιν. Ἀλλ’ ἐλύπησε τὸν Κάϊν λίαν . Εἴθε μετανοίας ἦν, καὶ μὴ μιαιφονίας ἡ λύπη Προσήνεγκε τῆς μετανοίας ὁ Κάϊν τὴν λύπην, τῆς προλαβούσης θυσίαν προτιμωτέραν. Δέχεται γὰρ ὁ Θεὸς τὸ δῶρον τὴν τῆς γνώμης κατάγνωσιν. Ἀλλ’ ὁ φθόνος ἦν ὁ τῆς λύπης πατὴρ, καὶ θυμὸς τὰ τοῦ φόνου προοίμια.
Πραύ̈νεται τοίνυν δι’ ἑαυτοῦ τὰ τῆς λύπης Θεὸς, κατὰ τοὺς τῶν ἰατρῶν φιλανθρώπους, οἳ καὶ ἀπογνόντες πολλάκις τὸ πάθος, οὐκ ἀπογινώσκουσι τὰ φάρμακα. Καὶ φωνῆς μεταδίδωσι, καὶ λόγον χαρίζεται, καὶ σύμβουλος γίνεται. Ἵνα τί περίλυπος ἐγένου, Κάϊν; καὶ ἵνα τί συνέπεσε τὸ πρόσωπόν σου ; Οὐκ ἠμυνάμην σε, φησὶν, ἀτιμάσαντα, οὐδὲ πυρὶ τὸν ὑβριστὴν κατηνάλωσα. Πρὸς σὲ ἡ ἀποστροφὴ αὐτοῦ, σοὶ δέδωκα τῶν σῶν δωρεῶν τὴν ἀπόλαυσιν. Ἀρκεῖ σοι πρὸς ἐπιστροφὴν, ἡ τῆς θυσίας ἀποστροφή. Τρύφα ταῖς σαυτοῦ δωρεαῖς. Ἀτιμάζουσαν θυσίαν οὐ δέχομαι. Μηκέτι τὴν ζημίαν ὀδύρου· ἥμαρτες, ἡσύχασον· στῆσον ἄχρι τῶν φθασάντων τὰ πλημμελήματα, μὴ προσθήσῃς τῷ φθόνῳ τὸν φόνον, μὴ καθοπλίσῃς μετὰ τῆς γνώμης τὴν χεῖρα, παῦσαι ἄχρι τῶν λογισμῶν τὰς ὠδῖνας τοῦ φόνου. Ἀλλ’ ἦν, ὡς ἔοικεν, ὁ Κάϊν ἀτιθάσσευτος θὴρ, καὶ πταίων αὐτὸς καὶ θυμούμενος, οὐδὲ χρόνος ἑαυτῷ τὸ πάθος ἐμάλαττεν, ἀλλ’ ἔμενεν ἡ προαίρεσις ὠδίνουσα τὴν ἀναίρεσιν, ἕως ἡ τοῦ θυμοῦ φλὸξ ἀναπτομένη τῷ φθόνῳ τὸν φόνον ἀπέτεκε. Ἀνέστη , φησὶν, Κάϊν ἐπὶ Ἄβελ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἀπέκτεινεν αὐτόν . Τί ποιεῖς, ὦ Κάϊν; τί γεύῃ αἱμάτων ἀνθρωπίνων;
PG 85:71τὸν θάνατον τί διδάσκεις ὁδὸν, ἣν οὐδέπω μεμάθηκας; τί τῷ τῶν ἀνθρώπων δημίῳ τὰς νομὰς παραδίδως τῆς φύσεως; τί τὴν ἀκόρεστον αὐτοῦ διανοίγεις γαστέρα; ἀῤῥαβῶνα κατὰ σαυτοῦ τὸν ἀδελφὸν τῷ ᾅδῃ προπέμπεις; Ὁ μὲν οὖν φιλόπονος ἀκροατὴς λογισμοῦ συνέσει κινούμενος ἐπιζητήσειε πάντως, πόθεν ὁ Κάϊν τὸ φονεύειν δεδίδακτο; πόθεν ᾔδει τὴν πληγὴν πρὸς θάνατον φέρουσαν; Ἄνθρωπον νεκρὸν οὐ τεθέατο· φόνου τῆς οἰκείας τόλμης οὐκ εἶχε προλαβοῦσαν θέαν καλοῦντα πρὸς μίμησιν. Πῶς οὖν γίνεται θανάτου ποιητὴς, ὁ μήπω θανάτου γενόμενος θεατής; Τί οὖν ἐροῦμεν; ἀνθρώπων μὲν ἀναίρεσιν οὐ τεθέατο πρότερον, θάνατον δὲ ζώων ἐκ πληγῆς πολλάκις τεθέατο· ἔμαθεν ἐν ἐκείνοις νεκρωθεῖσαν τὴν φύσιν, καὶ γέγονε τῆς ἀτόπου θέας μαθητὴς τολμηρός· μεταφέρει τὸ πάθος ἐπὶ τὸν Ἄβελ. Ἀλλ’ οὐκ ἦν ἀμελὴς τῆς τοῦ δικαίου σφαγῆς ὁ Θεός· καὶ πρῶτον ζητήσει τοῦ φόνου, τὸν φονευθέντα τιμᾷ. Ποῦ , φησὶν, Ἄβελ, ὁ ἀδελφός σου ; Ὑπομιμνήσκει τῆς φύσεως, ἵνα κινήσῃ πρὸς αἴσθησιν. Τί οὖν ἐκεῖνος; Μὴ φύλαξ τοῦ ἀδελφοῦ μου εἰμί ; Ὡς τῷ ὄφει μαθητεύσας, τὰ τοῦ ὄφεως φθέγγεται.
Ἐκεῖνος ἔλεγεν ἀπατῶν, Οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε · οὗτος ἐρωτώμενος, φησὶν, Οὐ γινώσκω. Συγγενὴς ἡ φωνὴ, τὸν αὐτὸν κεκτημένη διδάσκαλον, καὶ κρύπτει Θεὸν τὸν παρόντα τῇ τόλμῃ, κλέπτειν τῷ ψεύδει τὴν γνῶσιν φαντάζεται. Ἔστω, τὴν δεξιὰν ἔχρησας τῷ διαβόλῳ· τί καὶ γλῶτταν ἐδάνεισας; Μὴ φύλαξ τοῦ ἀδελφοῦ μου εἰμί ; Ὢ φωνῆς τοῦ φόνου μιαρωτέρας ὢ γνώμης ἀσεβοῦς, καὶ γλώττης ἀσεβεστέρας οὐδὲ τῷ φόνῳ τὸν φθόνον ἐκοίμισεν, ἀλλ’ ἔτι νεάζει τῷ μίσει· καὶ μὴ ὁρῶν τὸν μισούμενον, ἀγανακτεῖ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Ἄβελ, καὶ λυπεῖται τάχα μηκέτι δευτέραν σφαγὴν ἐπάγειν τῷ τεθνηκότι δυνάμενος. Μὴ φύλαξ τοῦ ἀδελφοῦ μου εἰμί ; Ἀληθῶς οὐκ εἶ φύλαξ, ἀλλὰ σφαγεύς. Οὐκ ἐτάχθης φυλάττειν· μὴ καὶ ἀναιρεῖν προσετάχθης; Φωνὴ τοῦ ἀδελφοῦ σου βοᾷ πρός με ἀπὸ γῆς . Ἀνεῖλες τὴν ζωήν· ἀλλ’ οὐκ ἀφείλω τὴν φωνήν. Ὥπλισας κατὰ σαυτοῦ τοῖς αἵμασι τὸν κατήγορον, ἀθάνατον τῷ θανάτῳ τὸν ἀντίδικον ἔδειξας. Καὶ νῦν ἐπικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου, ἣ ἔχανε τὸ στόμα αὐτῆς, δέξασθαι τὸ αἷμα τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐκ τῆς χειρός σου . Ἤρδευσας τὴν γῆν αἵμασιν ἀδελφικοῖς. Πομφόλυγας κατ’ αὐτῆς παρανόμους ἀφῆκας·
PG 85:73ἐφαμίλλους δέχου καρπούς. Στένων καὶ τρέμων ἔσῃ ἐπὶ τῆς γῆς · οὐκ ἐδέξω τὴν παραίνεσιν, δεσμεύου τοῖς πάθεσι, καὶ ὁ σὸς τρόμος γινέσθω νόμος τοῖς ὕστερον· περίιθι τρέμων, ἔμψυχος νόμος τοῖς ὁρῶσι φαινόμενος, ἔμπνους στήλη τὴν ὁμοίαν ἐκτρέπουσα, νόμος ἀντὶ μέλανος τρόμῳ γραφόμενος, πάθος ἀσίγητον τοῖς ὁρῶσι παραγγελία, καὶ κλονουμένη φύσις ἡσυχίαν παραγγελλέτω. Ἤσθετο τῆς παρανομίας ὑπὸ τῆς τιμωρίας ὁ Κάϊν, καὶ πρὸς θάνατον δραπετεύειν ἐπείγεται. Καὶ πᾶς ὁ εὑρίσκων με, ἀποκτενεῖ με . Τί δραπετεύεις, ὦ Κάϊν, τὴν κόλασιν; Τί φεύγων τιμωρίαν τῷ θανάτῳ προσφεύγεις; Πᾶς ὁ ἀποκτείνας Κάϊν, ἑπτὰ ἐκδικούμενα παραλύσει . Οὐ κουφίσει τὸ πάθος ὁ θάνατος, οὐδὲ θεραπεύσει τὸν τρόμον ἡ τελευτὴ, οὐδὲ γενήσεταί σοι φάρμακον τῆς συμφορᾶς ἡ ἀναίρεσις. Ἀπόλαυε ζωῆς, ἧς παρανόμως τὸν ἀδελφὸν ἀπεστέρησας. Οὐ γὰρ συγχωρήσω λυθῆναι τὴν μεγάλην τοῦ Ἄβελ ἐκδίκησιν. Οὐδεὶς ἀδικήσει τὸν Ἄβελ, σοῦ διὰ θανάτου τὸν τρόμον ἰώμενος. Ἑπτὰ ἐκδικούμενα παραλύσει . Οὐκ ἀριθμὸν τιμωριῶν, ἀλλὰ κολάσεων μέγεθος νῦν ὁ ἀριθμὸς ὑπαινίττεται. Συμπλατυνέσθω σοι τὸ πάθος τοῖς τῆς ζωῆς διαστήμασι.
Ταχὺν ἐπήγαγες τῷ Ἄβελ τὸν θάνατον· βραδὺς ἔσῃ νεκρὸς διὰ ζωῆς κολαζόμενος. Ταῦτα τῆς τοῦ Κάϊν πονηρίας τὰ ἐπίχειρα· οὗτος ὁ τοῦ φθόνου καρπός· τοῦτο τῆς μιςαδελφίας γεώργιον. Μιμησώμεθα τοῦ Ἄβελ τὸ εὔγνωμον· εὐχάριστοι περὶ τὸν εὐεργέτην γενώμεθα· θυσίαν αὐτῷ τὴν ἐξ ἀρετῶν προσκομίσωμεν, δῶρον αὐτῷ τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς προσενέγκωμεν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse 5ΛΟΓΟΣ Ε

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:75ΛΟΓΟΣ Ε. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Νῶε. α. Ὅσος ἔνεστι Θεῷ πρὸς μὲν δικαιοσύνην πόθος, πρὸς δὲ ἀδικίαν ἀπέχθεια, κηρύττει περιφανῶς ἡ κατὰ τὸν Νῶε διήγησις. Ὁ μὲν γὰρ μόνος ἐν ναυαγούσῃ τῇ κτίσει περιεσώζετο, συνέμπορον εἰς σωτηρίαν τὴν δικαιοσύνην εὑράμενος, τηνικάδε πολυάνθρωποι δῆμοι πελάγεσιν ἀφειδῶς κατεκλύζοντο, ταῖς τῆς ἀδικίας κολάσεσι βυθιζόμενοι. Καί μοι δοκεῖ τῶν μελλόντων κριτηρίων καὶ τῆς ἐσχάτης καὶ φρικώδους ἡμέρας εἰς τὴν πίστιν, καὶ μνήμην ἀγαγεῖν ὁ Θεὸς τοὺς ἀνθρώπους βουλόμενος, τὸν πάνδημον ἐκεῖνον εἰργάσατο κίνδυνον, ἵν’ ἡ ὄψις μαρτυροῦσα τοῖς πάθεσι, φυλάττῃ τὸν φόβον εἰς σωτηρίας ἐφόδιον· ἵνα τοσαύτης κολάσεως τὴν ἀσέβειαν μητέρα γινώσκοντες ἄνθρωποι, δέει τῆς τιμωρίας τὴν φυγὴν πραγματεύωνται.
Εἰ γὰρ ὁ τῶν ἀγώνων τέως καιρὸς, καὶ τοῦ βίου τὸ στάδιον, τοσοῦτον τοῖς πταίουσιν ἤνεγκε κίνδυνον, πόσην, ἢ ποίαν ἡ τῶν βεβιωμένων ἀντίδοσις, ἑκάστῳ προξενήσει τὴν κόλασιν Ὅταν γὰρ ὑπερβήσῃ τῆς πονηρίας τὸ μέτρον, τότε πολλάκις καὶ τῆς τιμωρίας ὁ κριτὴς ἐντεῦθεν ἀπάρχεται, οὐκ ἀπανθρωπίᾳ κινούμενος ὁ φιλάνθρωπος, ἀλλὰ κακίαν αὐξηθεῖσαν ἀναστέλλειν βουλόμενος, Ἁπάντων τοιγαροῦν ἀνθρώπων κατ’ ἐκεῖνο καιροῦ πρὸς ἀσέβειαν ἐκνευσάντων, καὶ μίαν συμφωνίαν εἰς τὴν κατὰ τοῦ πεποιηκότος ἀναλαβόντων παράταξιν, οὐκ ἄλλη τις ἄτοπος καὶ ἔκφυλος ἀπελέλειπτο τόλμα· ἀλλὰ πᾶσαι μὲν ἀνετέμνοντο πλεονεξίας ὁδοὶ, καὶ πονηρίας αὐτῆς κεκαινούργητο τρόπος· θρασύτητα δὲ καὶ ὠμότητα καθάπερ ὅπλα τῇ ψυχῇ περιθέμενοι, τούτοις ὀργάνοις κατ’ ἀλλήλων ἐκέχρηντο. Ποῖον μὲν γὰρ ἀδικίας εἶδος ποῖος δέ τις ἐν αὐτοῖς. ἀκολασίας οὐκ ἐπολιτεύετο τρόπος ποία παρανομία παρὰ τούτοις οὐκ ἐνομίζετο νόμος Τῇ τῶν σωμάτων πλουτοῦντες δυνάμει, τὸν τῆς ἰσχύος δοτῆρα δι’ ἀπονοίας καθύβριζον. Τότε φθορὰ τῆς γῆς, καὶ λοιμὸς ἔμψυχος, κατακλυσμοῦ πρὸς κάθαρσιν μόνον δεόμενος.
Ἅπαντας μιμητὰς ἀληθῶς εἶχε καὶ κληρονόμους ὁ Κάϊν, οὐδὲ ὁ τρόμος ἐκείνου τῷ σώματι περικείμενος τοὺς ὁρῶντας κατέστελλεν, ἀλλ’ ἡ τῆς γνώμης ἀπόνοια, καὶ τοῦ πάθους τὸν φόβον παρέβλεπεν. Οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς τὸν φιλόθεον Ἄβελ ἐζήλωσεν, ἀλλὰ νεκρὰν ἡγοῦντο τὴν ἀρετὴν, τὴν καὶ ἐν νεκρῷ φθεγγομένην τῷ σώματι. Εἰ δέ τι καὶ λείψανον ἀρετῆς ἐν αὐτοῖς κατελέλειπτο, καὶ τοῦτο ταχέως δι’ ἐπιμιξίας ἐσβέννυτο, καὶ τῶν ἀτόπων ἡ μίμησις ἅπαν χρηστότητος ἴχνος ἀπήλειφεν. Τοιούτῳ δὲ φθοροποιῷ λοιμῷ κατεχομένης τῆς κτίσεως, καὶ λύθρῳ ψυχῶν καὶ σαρκῶν μολυνομένης, ἐδυσφόρουν μὲν τῶν ἀγγέλων αἱ τάξεις, καὶ τῆς ἀνομίας τὴν πυρκαϊὰν ἐπωδύροντο· ἤσχαλλον δὲ κολάσεως βραδυνούσης, καὶ τὰς τῆς κτίσεως εὐβουλίας ἀναχαιτίζειν ἐβούλοντο, κατὰ τὴν Παύλου φωνήν· Τῇ γὰρ ματαιότητι ἡ κτίσις ὑπετάγη οὐχ ἑκοῦσα . β. Ὡς οὖν ἀνίατον ἦν τὸ δεινὸν, καὶ ἡ νόσος ηὐξάνετο, καὶ τὰ τῆς ἀσεβείας προέκοπτε, κινεῖται πρὸς κάθαρσιν τῶν πραττομένων τὸ Θεῖον, καὶ προκηρύττει κατακλυσμὸν, τὰ ῥεύματα τῆς ἀσεβείας στῆσαι τῷ φόβῳ βουλόμενος.
PG 85:77Καὶ προορίζει τὸν χρόνον, καὶ μετανοίας πήγνυσι μέτρα, καὶ προλαμβάνει τὴν κόλασιν, ἰδεῖν τοῦ τρόπου τὴν μεταβολὴν μηχανώμενος. Καὶ τί φησιν; Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις εἰς τὸν αἰῶνα, διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκας . Οὗτος τῆς τιμωρίας ὁ φόβος· ἐπάγει καὶ τῆς μετανοίας τὸν ὅρον, εἰπών· Ἔσονται δὲ αἱ ἡμέραι αὐτῶν . Δίδωμι, φησὶ, τῆς μετανοίας τὸν χρόνον, ἵνα ἴδω τὸν τρόπον μεταβαλλόμενον, καὶ συμπλατύνω τῇ προλαβούσῃ κακίᾳ τῆς ἐμῆς φιλανθρωπίας τὰ διαστήματα. Ὅσῳ τὸ πάθος ἐσκλήρωται, τοσούτῳ τῆς μετανοίας φέρω τὸ φάρμακον. Νόσημα πολυχρόνιον, πολυχρόνιος περιοδευέτω μετάνοια· ἐπέχω τοῦ κατακλυσμοῦ τὰς ὠδῖνας· προθεσμίᾳ τὴν κόλασιν ἀναβάλλομαι· ἑκούσιον γὰρ θεραπείαν ἐκδέχομαι. Τοιαῦτα μὲν ἡ φιλάνθρωπος χάρις, τῇ τῆς τιμωρίας μεταβολῇ τὴν μετάνοιαν ἕλκουσα· τὸ δὲ πάθος φιλανθρωπίας οὐκ ἔχρῃσεν. Ἀνήλωτο οὖν ἅπας τῆς μετανοίας ὁ χρόνος· ἡ δὲ τῆς ἀσεβείας οὐκ ἐπαύετο νόσος.
Τοῖς μενοῦν Νινευί̈ταις ὕστερον τριήμερον μετανοίας διάστημα γέγονε πρὸς σωτηρίαν ἐφόδιον, καὶ τὸ στενὸν τῆς προφητικὴν ἀπόφασιν ἔδησαν, θείαν ἀπειλὴν τοῖς δάκρυσιν ἡμερώσαντες. Οὗτοι δὲ τοσοῦτον πλῆθος τῶν εἰκῆ ῥεόντων ἐτῶν παρέβλεπον, αὐτὸν τῆς μετανοίας τὸν χρόνον συνεργὸν εἰς ἀσέβειαν ἐργαζόμενοι, τὴν τῆς πονηρίας ὑπέρθεσιν, τιμωρίας ὑπέρτασιν ἔχοντες. Καὶ τότε δὴ ἀναλαμβάνει τὸν Νῶε, καθάπερ χρυσὸν ἐν βορβόρῳ θεωρήσας ἀστράπτοντα, καὶ θησαυρὸν ἀρετῶν ἐν δυσώδεσι τάφοις κρυπτόμενον, κιβωτὸν πηγνύναι παρακελεύεται, καὶ τῶν ἀσεβούντων ὁρώντων, κατακλυσμοῦ σκευάζει ἐφόδια. Ἦν δ’ ἄρα καὶ τοῦτο θεῖον ὑπὲρ ἀνθρώπων μηχάνημα πρὸς μετάνοιαν ἐκκαλούμενον. Ἦν γὰρ Θεῷ ῥᾴδιον καὶ ξύλου χωρὶς διασῶσαι τὸν Νῶε. Ἀλλὰ καθίζει πρῶτον αὐτὸν δημιουργὸν κιβωτοῦ πολυχρόνιον, ἵνα κἂν ἡ θέα φοβήσασα τοὺς ὁρῶντας πρὸς μετάνοιαν ἐπισπάσηται. Ἐγίνετο δὲ τούτοις χλεύης ὑπόθεσις ἡ θέα, καὶ γέλωτος πρόφασις ὁ φόβος ηὑρίσκετο. Ἐχλεύαζον κακοπαθοῦντα τὸν Νῶε, καὶ τοῖς θείοις ὑπηρετοῦντα προστάγμασι βλέποντες ἔσκωπτον. Καί πού τινες, καὶ τοιαῦτα διασύροντες πρὸς ἀλλήλους ἐβόων·
PG 85:79Οὗτος ὁ τοῦ κατακλυσμοῦ προφήτης ἡμῖν, κατὰ τοῦ κατακλυσμοῦ παρατάττεται, καὶ ξύλοις ἀμύνασθαι τὸν κίνδυνον κατεπείγεται, καὶ κατακλυσμὸν ὑδάτων ἐλπίζων, κατακλυσμῷ συμφορῶν περιβέβληται, καὶ τοῖς ἱδρῶσι περικλύζεται, μαστιγούμενος καμάτῳ τὰ μέλη, καὶ προαπολαύει τῶν κακῶν ἐπαληθεύων τοῖς πάθεσιν, ἀνήνυτα μοχθῶν, καὶ κάμνων ἀπέραντα. Πρόσθες, ὦ πρεσβύτα, τὸ τάχος, μὴ φθάσῃ σου τὴν τέχνην ὁ κατακλυσμὸς ἐπειγόμενος. Ἐν τούτοις ἔβλεπον τῶν θηρίων τὰ διάφορα γένη πρὸς τὸν Νῶε συντρέχοντα, καὶ ὁ θηριώδης αὐτῶν οὐκ ἐπεστρέφετο τρόπος· πτηνῶν ἀγέλας ὡς πρός τινα κοινὸν ξενοδόχον καθιπταμένας, καὶ τὸ θαῦμα παρέβλεπον. Ἀλλὰ πάντα μὲν ταραχῇ καὶ φόβῳ συνείχετο, καὶ ἡ τοῦ κατακλυσμοῦ λοιπὸν ἀπόφασις ἔτρεχε. Θεὸς δὲ καὶ παρ’ αὐτὰς τῶν κινδύνων τὰς ὥρας, ἑτέρας φιλανθρωπίας προβάλλεται συνθήκας, καὶ πάλιν μικρὸν ὑπερτίθεται λέγων· Ἔτι γὰρ ἡμερῶν ἑπτὰ ἐγὼ ἐπάγω τὸν κατακλυσμόν . Ἄπληστον γὰρ πρὸς φιλανθρωπίαν τὸ Θεῖον, καὶ πόσας προφάσεις ἐπινοεῖ σωτηρίας, εἴπου τὸν σώζεσθαι βουλόμενον εὕρῃ Ἔτι γὰρ ἡμερῶν ἑπτά . Ἀρκεῖ μοι, φησὶ, καὶ βραχὺς χρόνος πρὸς ἁμαρτωλῶν σωτηρίαν.
PG 85:81Νεύσωσι μόνον πρὸς μετάγνωσιν, καὶ λύω τὴν ἀπόφασιν· ἀπαλείφω τὴν ἀπειλὴν, εἰ τὴν γνώμην μετανοοῦσαν θεάσωμαι. Ἔτι γὰρ ἡμερῶν ἐπτὰ ἐγὼ ἐπάγω τὸν κατακλυσμόν . Ἀνάλωσας τὴν πλατεῖαν ὑπέρθεσιν, φεῖσαι κἂν τῆς στενῆς προθεσμίας, ἵνα φύγῃς τὸν κίνδυνον. Τοσαύτη, καὶ ἐν τοσούτῳ καὶ δικαίῳ θυμῷ, φιλανθρωπίας ὑπερβολή. Ὡς δὲ ἅπασα μὲν θεραπείας ἠλέγχετο τέχνη, ἡ δὲ τῆς γνώμης σηπεδὼν ἐπεβόσκετο, ἐπαφίει λοιπὸν τὰς τιμωρίας ὁ Θεὸς, ξένοις πελάγεσι, τὰ ξένα πελαγίζων νοσήματα. Ἄνωθεν οὐρανὸς χειμάῤῥους ἠκόντιζε, κάτωθεν ἤπειρος ἀβύσσους ἀνέπεμπε, καὶ πρὸς τὴν ὕδατος φύσιν ἡ κτίσις ἐστοιχειοῦτο. Οὐκέτι ξηρᾶς καὶ θαλάττης διάκρισις· ἑνὶ ῥείθρῳ τὰ πάντα συνείχετο· οὐκέτι πηγαὶ, καὶ λίμναι, καὶ κρῆναι σὺν χάριτι ῥέουσαι, ἀλλ’ ἀγρίοις πελάγεσι κατεποντίζοντο τὰ σύμπαντα. Οὐ βλαστημάτων κάλλη, καὶ δένδρων ἄνθη, οὐ πόλις, οὐ πεδιάδες, οὐχ αἱ τῶν ὀρέων κορυφαὶ, ἀλλὰ πάντα τοῖς κύμασιν ἐναυάγει, κοινῷ καλυπτόμενα τάφῳ. Οἱ πολυάνθρωποι δῆμοι σὺν τῇ κακίᾳ τῆς γνώμης ἐκυβίστων ἐν μνήμασι· ἣν γὰρ ζῶντες ἐμόλυναν, ἀποθνήσκειν ἀπ’ αὐτῆς οὐκ ἠξιοῦντο.
Οὕτω μὲν οὖν τῇ τοῦ κατακλυσμοῦ περιβληθέντες σαγήνῃ, ἐν ταῖς τῶν κυμάτων πληγαῖς σφενδονούμενοι πρὸς ἐλεεινὸν θανάτου τρόπον ὑπεφέροντο, ταῖς ἀλλήλων συμφοραῖς τιμωρούμενοι. Οἱ μὲν ἀθρῶον χωσθέντες τοῖς ὕδασι, νεκροὶ ταχεῖς ἀπεδείκνυντο· οἱ δὲ ἐμπνέοντες, αἰσθήσει τοῦ πάθους μακρὸν ὑπεδέχοντο θάνατον. Ἄλλοι δὲ καὶ πρὸς βραχὺ προσκαρτερήσαντες, μακροτέραν τοῦ θανάτου τὴν τιμωρίαν ὑπέμειναν. Πόσοι πρὸς τὰς τῶν ὀρέων κορυφὰς ἀναδραμόντες ἀκαίρῳ φυγῇ τὸν φόβον ἐξήλεγξαν πόσοι πρὸς τὰς τῶν φυτῶν ἀκρωρείας ἀνέρποντες κατελαμβάνοντο, καθάπερ πτερῷ, τῷ τάχει τοῦ ῥεύματος Ἐπέκειτο διώκων ὁ κατακλυσμὸς προσαναβαίνων τοῖς ὕψεσι, κατόπιν ἔφερε τὰ σύμπαντα, ἕως ἅπαντας δήσας, ὁ αὐτὸς θάνατος ὁμοῦ, καὶ τάφος ἐγίνετο. Ἑρπετὰ τοῖς ἀνθρώποις νεκρωθέντα συνεπεπόλαζε. Ἄλογος φύσις μετὰ θάνατον τοῖς λογικοῖς συνείχετο· κύνες ἀνδράσιν ἑνὶ καλυπτόμενοι κύματι, καὶ πλησίον ἀλλήλων λοιπὸν περιδινόμενοι, κοινῇ τὸ ζῇν ἀπετίθεντο.
PG 85:83Νῶε δὲ μόνος ἐν πανδήμῳ θανάτῳ, ζωὴν ἐκαρποῦτο παράδοξον, καθάπερ τις κυβερνήτης ἐν μέσῳ τῷ σκάφει, τοὺς τῆς πίστεως μεταχειριζόμενος οἴακας, καὶ τῷ κατακλυσμῷ πάντοθεν πολιορκούμενος, ἀνάλωτος ἔμενεν ὁ τῶν τῆς κτίσεως λειψάνων ταμείας, ὁ φύλαξ τῶν τοῦ Θεοῦ δημιουργημάτων ταχθεὶς, ὁ καθάπερ ἐν ἀκροπόλει τῇ κιβωτῷ σταδιεύσας, ὁ τῆς κτίσεως ναυαγούσης μόνος γαληνὸς ὡς διαπλεύσας, ὁ πίστει καὶ ξύλῳ τὸν κατακλυσμὸν βιασάμενος. Ὢ παραδόξων πραγμάτων Πῶς ἡ κιβωτὸς οὐ προσεῤῥάγη τοῖς ὄρεσιν; Ἐπεφέρετο , φησὶν, ἡ κιβωτὸς ἐπάνω τοῦ ὕδατος , ἐποχουμένη τοῖς κύμασιν· οὐκ ἀνατέμνουσα τῶν κυμάτων τὰ βάθη, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν κυμάτων ὡς ἐπ’ ἐδάφους ἱππαζομένη, βάσιν τὸ πέλαγος ἔχουσα, καὶ καθάπερ λεωφόρος ὁ κατακλυσμὸς ὑπεστρώννυτο. Τοῦτο πίστεως ὄχημα, τοῦτο φύσεως φυλακτήριον. Ὦ κιβωτὸς παραδείσου βεβαιωτέρα Ἐκεῖ μὲν γὰρ ὄφις συνέπλεεν, ἐκεῖ ξύλον θανάτου γέγονεν ὄργανον· ἐνταῦθα ξύλον σωτηρίας πηδάλιον. Ἐκεῖ τὸν Ἀδὰμ παραβάτην ἐδίδασκεν· ἐνταῦθα πρόσφυξ τῷ Νῶε προσέρχεται.
Ὦ πρόγονε τοῦ γένους, τοῦ Ἀδὰμ τιμιώτερε ὦ τῆς θείας εἰκόνος βεβαιότερε φύλαξ ὦ τέλος ὁμοῦ καὶ ἀρχὴ τῇ φύσει γενόμενος ὦ μεθόριον ἀγαθὸν ἀνθρωπότητος ὦ τῆς θείας ἀγαθότητος ἐγγυητὴς φανεὶς ἀσφαλέστερος ὦ στήσας κατάραν κατὰ τοῦ γένους ὁδεύουσαν ὦ πέρας ἀσεβείας, καὶ ῥίζα γενόμενος πίστεως ὦ τοὺς τῆς εἰκόνος χαρακτῆρας ἀπαλειφέντας ἀνακτισάμενε ὦ τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουργίας τηρήσας τὰ σπέρματα ὦ τὰς ἀφορμὰς τῆς φύσεως ἐν σαυτῷ κατασχών ὦ σβεννύμενον ἀνάψας τὸν σπινθῆρα τῆς φύσεως ὦ κατακλυσμοῦ βιαιότερε ὦ πίστεως βεβαιότατε φύλαξ· σὺ γὰρ κατακλυσθείσης ἠπείρου, τὸ πέλαγος ὡς ἤπειρον ἔκτισας, ἔστησας διὰ θυσίαν κατακλυσμοῦ δευτέρου τὸν φόβον, ἐδέξω παρὰ Θεοῦ τῆς ὕστερον ἀσφαλείας ἐνέχυρα, ἔφθασας φθοροποιοῦ προσδοκίας τὴν κτίσιν, ἔδειξας Θεὸν ἐραστὴν εὐσεβείας, ἐφάνης Θεῷ διὰ πίστεως τιμιώτερος. Ὦ παιδευτὴς ἀρετῆς τοῖς ἀνθρώποις γενόμενε ὦ διδάξας ἀνθρώπους ποίοις τὸ Θεῖον δοξάζεται. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ 3. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν αὐτὸν Νῶε. α.
Οὔτε τὴν ὑμετέραν ἀκοὴν, ὁ τῶν θείων λογίων φιλόθεος ἐπιλέλοιπεν ἔρως, οὔτε τῆς ἡμετέρας ἐν λόγοις πενίας ὁ φόβος ἠλάττωται. Ἀλλ’ ὑμεῖς μὲν αὐτόθεν τὴν τῆς ταπεινοφροσύνης ἀρετὴν ἐπεδείξασθε, τὸ τοῦ λόγου πτωχὸν ἀγαπήσαντες· ἡμῖν δὲ πλεῖον οἱ ἔλεγχοι πρὸς ἔνθεον ὄρεξιν ἐπαρκεῖν οὐκ ἰσχύουσιν. Ἀλλ’ ὁ πέντε ἄρτοις πεντακισχιλίους χορτάσας, καὶ τὴν τῶν μαθητῶν πενίαν τῷ πλούτῳ τῆς χάριτος διορθωσάμενος, αὐτὸς καὶ ὑμῖν δι’ ἡμῶν ἁπλώσει τῆς διδασκαλίας τὴν τράπεζαν. Πρώην μὲν οὖν ὑμῖν τὴν κατὰ τὸν Νῶε διήγησιν εἰς μέσον ἀνενέγκαντες, καὶ τῆς φοβερᾶς τοῦ κατακλυσμοῦ συμφορᾶς μνησθέντες, πρὸς πέρας ἀφικέσθαι τῷ λόγῳ τῆς ἀπεράντου κρίσεως οὐκ ἰσχύσαμεν· ἀλλὰ τὴν κτίσιν ἅπασαν αὔτανδρον ὁ λόγος βαπτιζομένην ὁρῶν, καὶ πρό γε τοῦ κατακλυσμοῦ τοῖς τῆς πονηρίας ναυαγήσασαν κύμασι, τῇ τῆς μνήμης ἐκπλήξει πρὸς σιωπὴν ὑπενέχθη· ὅτε κιβωτὸς τὸν σπινθῆρα τῆς φύσεως ἔκρυπτε, καθάπερ ἀγκάλαις αὐτὸν περισφίγγουσα· ὅτε οὐρανὸς ἠλάλασθαι βρονταῖς, καθάπερ δικαστικαῖς φωναῖς τοὺς ὑπευθύνους βοῶν· ὅτε γῆ πάλιν ἀβύσσῳ καὶ σκότῳ συνείχετο, καὶ πρὸς τὴν ἀρχαίαν ἀκοσμίαν ὁ κόσμος ἀνέκαμπτεν·
ὅτε ἥλιος ἀπετειχίζετο νέφεσιν, ὅτε γυμνὸν τοῦ φέγγους τὸν δρόμον ἐπλήρου, καὶ οὔτε χάρις σελήνης, οὔτε ὄψις ἀστέρων· ἀλλὰ νὺξ διεδέχετο νύκτα, καὶ τῆς ἡμέρας ἡ κτίσις ἐχήρευε, καὶ ὅροι συνεχέοντο φύσεως, κατὰ ἀσεβείας παραταττόμενοι. Ἀλλὰ μέχρι τούτων ἡμῖν ὁ λόγος ἔστη μὴ φεύγων τὸν φόβον τῆς διηγήσεως. Νυνὶ δὲ πάλιν ταῖς ὑμετέραις τεθαῤῥηκότες εὐχαῖς, τὴν περὶ αὐτῶν διήγησιν ἀνειλήφαμεν, τὸ ἐν τῇ γραφῇ μεταλλεύοντες βάθος. Πελάγεσι γὰρ ὄντως ἀμετρήτοις τὴν γραφήν τις ἀπεικονήσας οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ δέοντος. Τότε γὰρ ἐπιπόλαιον τῆς ἀναγνώσεως τὴν χάριν προβάλλεται, καὶ τῷ λογισμῷ τὸ βάθος μετρούμενον, ἀμέτρῳ θαύματι καταπλήττει τὴν ἔννοιαν. β. Τῆς τοίνυν τοσαύτης κατὰ τῶν ἀσεβούντων κινήσεως τὴν αἰτίαν πρῶτον ὁριζομένη, ταῦτά φησι· Καὶ ἐγένετο ὡς ἤρξαντο οἱ ἄνθρωποι πολλοὶ γίνεσθαι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ θυγατέρες ἐγεννήθησαν αὐτοῖς, ἰδόντες δὲ οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς ἀπὸ πασῶν, ὧν ἐξελέξαντο . Πῶς οὖν ἂν εἴη τοῦτο τῆς τοσαύτης τιμωρίας ἐπάξιον; Ὧν γὰρ τὸ κάλλος ἐθαύμασαν, τούτων τὸν γάμον ἠσπάσαντο.
Πρόθες γὰρ τῷ γάμῳ τὸ νόμον, καὶ τὸ κάλλος εὑρίσκεται κατηγορίας ἐλεύθερον. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Γραφὴ κατηγορῇ, μὴ παρέργως τὸν λόγον ἀκούωμεν· ἴδωμεν γὰρ τῆς τόλμης τὸ μέγεθος, ἵνα μάθωμεν τὸ τῆς τιμωρίας φιλάνθρωπον. Εἶδον , φησὶν, οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων . Ζητεῖν πρότερον ἀναγκαῖον τίνας υἱοὺς Θεοῦ τὸ θεῖον ἐκτίθεται λόγιον; Τινὲς μὲν οὖν ἀγγέλους ἐνταῦθα τῇ κλήσει μηνύεσθαι ἐφαντάσθησαν, φωνὴν ἐξ ἀνοίας ἀφέντες πολεμοῦσαν τῇ φύσει. Πῶς γὰρ ἄσαρκος φύσις ἀγγέλων ἐπιθυμίᾳ τῶν σωμάτων ἡλίσκετο; Νόμοις γὰρ προσφόροις ἑκάστην φύσιν ὁ Δημιουργὸς ἠσφαλίσατο, καὶ ἐπέπηγεν ἐν τοῖς ἑαυτῶν μέτροις καὶ ὅροις τὰ κτίσματα. Θνητοῖς μὲν οὖν σώμασι τροφὴν ὑπέρεισμα δέδωκε, καὶ τῇ διαδοχῇ τὴν τοῦ γένους διαμονὴν ἐτεχνιτεύσατο, ἄῤῥεν διάπλασμα, καὶ θῆλυ, καὶ σχήματα πρὸς διαδοχὴν εὐάρμοστα τεκτηνάμενος. Ἀόρατος δὲ φύσις τροφῆς ἀνενδεὴς, οὐκ εἰς ἄῤῥεν καὶ θῆλυ μεμέρισται, οὐ γάμῳ, καὶ τόκῳ, καὶ διαδοχῇ, κατὰ τὸ γένος πλατύνεται. Φύσις γὰρ ἄσαρκος οὐ συμπλέκεται σώμασι, κἂν Ἔλληνες δαιμόνων γάμους μυθογραφῶσι καὶ ἔρωτα. Δαιμονικὸν ἄρα καὶ τοῦτο τέχνημα.
Τὴν νόσον τῷ λόγῳ σεμνύνοντες δαίμονες, καὶ ἄχρις ἑαυτῶν τὸ πάθος ἀνάγουσι, τὴν ἀκόλαστον φλόγα τοῖς ἀνθρώποις ἀνάπτοντες, καὶ τῆς ἑαυτῶν καταψηφίζονται φύσεως, ἵνα τοὺς ἀθλίους τῶν ἀνθρώπων τοῖς πάθεσιν ἐκβακχεύσωσιν. Οὐ τοίνυν ὁ λόγος ἐνταῦθα ἀγγέλων καθάπτεται· ἀλλ’ οὐδὲ υἱὸς τοῦ Θεοῦ κέκληται τῶν ἀγγέλων οὐδείς· ἄνθρωποι δὲ μόνοι τῇ κλήσει σεμνύνονται. Ἐφ’ ὧν γὰρ ἡ τῆς εἰκόνος ἀξία, ἐπὶ τούτων τῆς υἱοθεσίας συντρέχει τὸ δῶρον. Τί οὖν ἐστιν ὅ φησιν· Ἰδόντες δὲ οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν· ἀνθρώπων ; Τὸ γένος προστάγματι θείῳ διῃρεῖτο. Δύο γὰρ παῖδες ἐξ Ἀδὰμ παραληφθέντες, ὁ Κάϊν τε, καὶ ὁ Σὴθ, ἀρχὴν ἑκάτερος ἐξ αὑτοῦ τῇ φύσει δεδώκασιν. Ἀλλ’ ὁ μὲν Κάϊν ἀδελφικὴν δεξιὰν αἵματι φοινίξας ἀδελφικῷ, αὐτὸς μὲν τρόπῳ πολυχρονίῳ καταδικάζεται, νόμος μετὰ τὸν φόνον περὶ φόνου τοῖς ὁρῶσι γινόμενος· διάδοχον δὲ τῶν παρανόμων τρόπων τὸ γένος κτησάμενος, κληρονόμους καὶ τῆς κατάρας τοὺς ἐγγόνους κατέλιπεν. Ὁ δὲ Σὴθ ἐπαινέτην τῆς ἀρετῆς τὸν Δεσπότην κτησάμενος, καὶ τῷ τρόπῳ πρὸς τὸν Ἄβελ δραμὼν, γέρας ἀρετῆς τὸ καλεῖσθαι παῖδας Θεοῦ τοὺς ἑαυτοῦ παῖδας ἐδέξατο·
PG 85:85καὶ κλῆσις νικῶσα τὴν φύσιν, τὴν ἀξίαν ἐκήρυττε. Οὐκοῦν, εἰ καὶ τῷ γένει συνήπτοντο, τῷ γοῦν τρόπῳ διίσταντο. Καθάπερ ὕστερον νόμος τοὺς Ἰσραηλίτας τῆς τῶν ἐθνῶν ἐπιμίξεως ἐχώριζε, καὶ διάταξις τῆς πρὸς ἐκείνους ὁμιλίας ἀπετείχιζεν, ἵνα τῆς εἰδωλολατρείας ἀναστείλῃ τὴν μίμησιν· οὕτω καὶ τοῖς πρώτοις τῶν ἀνθρώπων ἐνομοθέτει Θεὸς, τῷ χωρισμῷ τῆς κακίας τὴν ἀρετὴν φυλάττων ἀνόθευτον. Οἱ μὲν οὖν υἱοὶ Θεοῦ χρηματίζουσιν οἱ υἱοὶ τοῦ Σὴθ, σύμβολον τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειότητος τὴν προσηγορίαν ἐπιφερόμενοι. Οἱ δὲ τοῦ Κάϊν τὴν τῶν ἀνθρώπων ἔφερον κλῆσιν, γυμνὸν ἀξίας τὸ τῆς φύσεως ὄνομα φέροντες. Καὶ δύο τινὲς ῥύακες τοῦ γένους ἀλλήλων κεχωρισμένοι προῄεσαν.
Ἀλλὰ χρόνος ἐν μέσῳ πολὺς καὶ οἱ τοῦ Σὴθ ἀπόγονοι, οἱ τὴν ἀγαθὴν μερίδα διαλαχόντες, οἱ καὶ προσηγορίᾳ τετιμημένοι, καὶ τῆς πατρῴας εὐλογίας διάδοχοι, θυγατέρας ἐν τοῖς τοῦ Κάϊν ἀπογόνοις ὁρῶντες ὡραίας, λαμπρὰς, καὶ κάλλεσιν ἀνθούσας, ταῖς ἐπιθυμίαις τὸν λογισμὸν παραδόντες αἰχμάλωτον, τὰ μὲν τοῦ Θεοῦ πατοῦσι προςτάγματα, ταῖς δὲ τῶν καταράτων συμπλοκαῖς ἀναφέρονται, θνητὴν ἀπόλαυσιν ἀθανάτου πόθου προτιμήσαντες, καὶ νοθεύουσι γένος δι’ ἀρετῆς ὁδεῦσαν, καὶ ταῖς παρανομίαις ἡ φύσις ἐκαπηλεύετο· τῷ γὰρ πόθῳ δουλεύοντες ἐμιμοῦντο τὸν τρόπον. Τοῦτο πέπονθε καὶ Ἰσραὴλ ἐν τοῖς ὕστερον. Νικήσαντες γὰρ Μαδηναίους ἐν παρατάξεσι, γυναικῶν ἡλίσκοντο τάξεσι. Καὶ μισθὸν ἀκολασίας ἀπῃτοῦντο τὴν τοῦ εἰδώλου προσκύνησιν· καρπὸν ἀσεβείας τρυγήσαντες ἀσεβείᾳ, καὶ ὅπλοις νικῶντες, ὄμμασιν ἔπιπτον· καὶ δόρασι κρατοῦντες, τοῖς τοῦ κάλλους ἐτιτρώσκοντο βέλεσιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι μὲν τοῖς τοῦ γένους αἵμασιν ἐκαθαίροντο· τούτοις δὲ καθάρσιον παρανομίας κατακλυσμὸς ηὐτρεπίζετο. Ἤδη μὲν οὖν ὁ κίνδυνος ἀπετίκτετο, ὁ κατακλυσμὸς ἐστρατεύετο. Καὶ φύσις ἄλογος, μετὰ τῆς λογικῆς κατεκρίνετο.
PG 85:87Τῷ γὰρ ἀνθρώπῳ τὰ δι’ ἄνθρωπον πραχθέντα συνεκινδύνευε, καὶ τοῦ ἄρχοντος πίπτοντος, τὸ ὑπήκοον ἀνηρπάζετο. Τὰς δὲ τῆς φύσεως ἀφορμὰς, ὁ τῆς φύσεως Δεσπότης τῷ Νῶε παρατιθέμενος, ἔλεγεν· Εἴσελθε εἰς τὴν κιβωτὸν, σὺ καὶ ὁ οἶκός σου, ὅτι σε εἶδον δίκαιον ἐνώπιόν μου ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ. Ἀπὸ δὲ τῶν κτηνῶν τῶν μὴ καθαρῶν εἰσάγαγε πρὸς σὲ δύο δύο . Φύλαττέ μοι τῆς ἐμῆς κτίσεως λείψανα, σὲ τῶν ἐμῶν δημιουργημάτων ταμίαν ἐργάζομαι, γενοῦ τῆς ἐμῆς χειρὸς μαθητής. γ. Ἀλλ’ εἴποι τις ἄν· Καὶ πῶς εἰκὸς, τῶν ζώων τὰ μὲν εἶναι καθαρὰ, τὰ δὲ ἀκαθάρτῳ κλήσει μολύνεσθαι; Καίτοι σαφῶς ὁ Προφήτης ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἀνεβόησε· Καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς πάντα ὅσα ἐποίησε, καὶ ἰδοὺ καλὰ λίαν . Καὶ εἰ ὁ Θεὸς ὁ πλάττων, πῶς ἀκάθαρτον τὸ πλαττόμενον; Εἰ γὰρ μία μὲν ἅπαντα ἔτεκε κλῆσις, μία δὲ χεὶρ ἐπλαστούργει τὰ σύμπαντα, πῶς τὰ μὲν τιμᾶται τῇ φύσει, τὰ δὲ καταισχύνεται τῇ κλήσει; ἢ πῶς ὁ Δημιουργὸς τοῖς ἀκαθάρτοις οὐ συνυβρίζεται; Τοῦ γὰρ πλάττοντος ὕβρις τῶν πλαττομένων ἡ μέμψις. Ἀλλ’ εἰ ζητήσεις τὴν αἰτίαν τῆς κλήσεως, τὴν σοφίαν εὑρήσεις τοῦ κρίναντος.
Ἄρτι γὰρ Ἑβραῖοι τὴν Αἴγυπτον καταλιπόντες, εἰδωλολατρείας ἔτι δυσωδίαν ἔφερον, ὡς ἄχρι τῶν ἀλόγων τὴν θείαν καταρυπαίνειν προσκύνησιν. Νόμον γὰρ ἔχουσι τὴν νόσον τῆς θρησκείας οἱ Αἰγύπτιοι. Ἴβις γὰρ θεὸς παρ’ αὐτοῖς ἐνομίζετο, καὶ κύων, καὶ λέων, καὶ κροκόδειλός τε σὺν τούτοις εἰς θυσίαν κομίζεται, καὶ πρόβατον προσκυνεῖται. Οὐκ ἀπήλλακτο δὲ τῆς νόσου ταύτης οὐδὲ τῶν Ἑβραίων τὸ γένος, ἀλλ’ ἐστηλίτευσε τὸ πάθος ἡ ἔρημος. Προσεκύνουν γὰρ ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθάπερ ἐν Αἰγύπτῳ, τῷ μόσχῳ. Καὶ ἡ μὲν θάλαττα δι’ αὐτοὺς παρὰ φύσιν ἐσχίζετο· ὁ δὲ λαὸς τῆς ἀσεβείας οὐκ ἀπεσχίζετο, ἀλλ’ ηὐτομόλει τῷ τρόπῳ πρὸς Αἴγυπτον. Ἐνταῦθα τοίνυν ὁ Θεὸς ἀνθίστησι πανσόφως τῷ πάθει τὸ φάρμακον· καὶ ταῖς διατάξεσι διακρίνας τῶν ἀλόγων τὴν φύσιν, τὰ μὲν κέκληκε καθαρὰ, τὰ δὲ ἀκάθαρτα προσηγόρευσεν· ἵνα τὰ μὲν ὡς ἀκάθαρτα βδελυττόμενοι, τὰ δὲ ὡς καθαρὰ διεσθίοντες, δι’ ἑκατέρων τοῦ θρησκεύειν ἀπόσχωνται, ἵνα γένηται ψυχῆς ἴαμα τοῦ νόμου τὸ πρόσταγμα· καὶ φέρει τὴν ὕβριν τῶν κτισμάτων ἐπὶ τῶν ὀνομάτων ὁ Θεὸς, ἵνα τῶν ἀνθρώπων τὴν νόσον ἰάσηται, ἵνα κωλύσῃ τὴν εἰδωλολατρείαν ἄχρι τῶν ζώων ὁδεύουσαν.
PG 85:89Καὶ φέρει τὴν ἀκάθαρτον κλῆσιν ἐπὶ τὰ κτίσματα, ἵνα καθαρὰν ἀσεβείας φυλάξῃ τῶν ἀνθρώπων τὴν πρόθεσιν. Τοιαύτη μὲν οὖν ἡ τῆς διαιρέσεως αἰτία νενόμισται. Καθαρὸν οὐκοῦν εὐθὺς διὰ τὴν βρῶσιν εὐκαταφρόνητον, ἀλλ’ ὡς ἀκάθαρτον ἐκλήθη τῷ νόμῳ, ἡ κλῆσις τὸ σέβας ἐσύλησε. Συντρέχω γὰρ ὑμῖν τῷ Νῶε θηρεύοντι. Εἰ τοίνυν ἡ τῶν ζώων διάταξις διὰ Μωσέως, ὁ Νῶε δὲ προλαβὼν χρόνῳ τοῦ νόμου τὴν δόσιν, πόθεν εἶχε τὴν γνῶσιν, ὧν τὴν διάγνωσιν οὐκ ἐδέξατο; Καὶ, ὧν οὐκ ἐδιδάχθη τὴν διάκρισιν, πῶς τὴν ἐκλογὴν ἐπιστεύετο; Ἀπὸ μὲν τῶν καθαρῶν ἑπτὰ ἑπτὰ, ἀπὸ δὲ τῶν μὴ καθαρῶν, δύο δύο φυλάττειν ἀναγκαζόμενος. Συνάπτεται δὲ τούτῳ καὶ ἕτερον· Πῶς ἄνθρωπος εἷς θηρευτὴς τῶν τοιούτων ζώων ἐγίνετο; τῶν ἐν ἀέρι πτηνῶν, τῶν ἐπὶ γῆς κρυπτομένων ζώων ἁπάντων; χερσαίων, πτηνῶν, ὧν μέρη μυρία; ἡμέρων, ἀγρίων; τὰ μὲν τάχει, τὰ δὲ δυνάμει, τὰ δὲ πτήσει διαφεύγει τὴν θήραν; Ἀλλ’ οὐ τοῦτο προςτάττει ὁ Θεὸς, ἀλλ’ ἀναπετάσαντα τὴν κιβωτὸν, ὑποδέχεσθαι τὰ προσφεύγοντα παρακελεύεται. Ἀπόῤῥητος γὰρ ἐπῆξις καὶ σύνθημα θεῖον, καὶ δρόμος ἐγένετο ζώων αὐτόκλητος. Νῶε δὲ ἵστατο ξενοδοχῶν τὰ προστρέχοντα.
PG 85:91Εἶχε δὲ τῶν προσιόντων τὴν γνῶσιν καθάπερ ἑώρα. Δύο μὲν πρὸς αὐτὸν χωροῦντα, τοῖς ἀκαθάρτοις προσελογίζετο· ἑπτὰ δὲ βαδίζοντα βλέπων, καθαρὸν εἶναι κατάλογον ἐδιδάσκετο. Καὶ ἦν ἄγραφος ζώων διάκρισις, μετρουμένη τῷ βλέμματι· οὐκ ἐδέετο φωνῆς διδασκούσης, ἀριθμὸν ἔχων τῶν ὁρωμένων διδάσκαλον. Τοῦτο δηλῶν ὁ Θεὸς ἔλεγεν· Εἰσάξεις παρὰ σεαυτῷ · τουτέστιν, Οὐ θηρεύσεις, οὐ κοπιάσεις· ὑποδέχου προςφεύγοντα, μὴ θήρευε φεύγοντα. Ἄξω γὰρ πρὸς σὲ τὰ ζῶα, καθάπερ τῷ πρωτοπλάστῳ τὸ πρότερον· σὺ δὲ αὐτοῖς, ἀντὶ τοῦ παραδείσου τὴν κιβωτὸν ἀναπέτασον. Γενοῦ δεσπότης ζώων τοῦ Ἀδὰμ τιμιώτερος. Ἐκεῖνος ἔδωκε τὴν κλῆσιν, σὺ χαρίζου τὸ σώζεσθαι. Τί δήποτε οὖν τῶν μὲν ἀκαθάρτων συστέλλει τὸν ἀριθμὸν, ἀνὰ δύο κελεύσας εἰσάγεσθαι· πλατύνει δὲ τὸν τῶν καθαρῶν, ἑβδομαῖον τὸ γένος προστάξας φυλάττεσθαι; Εἰ γὰρ ἐπίσης βούλεται σώζεσθαι τὰ ἴχνη τῆς φύσεως, τί μὴ τοῦ ἀριθμοῦ φυλάττει τὸ μέτρον ἐφ’ ἑκατέρων ἰσόῤῥοπον; καὶ πανυπανσόφως· ὅπου γὰρ πλείων παρ’ ἀνθρώποις ἡ χρῆσις, θυσίας ἀναλισκούσης, βρώσεως διαφθειρούσης, ἐκεῖ καὶ πλείων ἡ εὐθηνία τῆς φύσεως.
Ὅπου δὲ αὔταρκες τὸ μένον εἰς δημιουργίας ὑπόμνημα, ἐκεῖ καὶ μικρὸς ἀριθμὸς πρὸς φυλακὴν τοῦ γένους ἁρμόδιος. Ῥᾴδιον μενοῦν ἦν τῷ Θεῷ καὶ τῶν περισωθέντων ζώων περιφρονήσαντι, πάλιν πληρῶσαι ζώων τὰ σύμπαντα. Φθεγξαμένου γὰρ μόνον Θεοῦ, παιδοποιὸς πάλιν ἡ κτίσις ηὑρίσκετο· καὶ τὴν ἐκ τοῦ κατακλυσμοῦ διαφορὰν ἐνίκησεν ἂν ἡ τοῦ λόγου φορά. Ἀλλ’ οὐ τοῦτο ποιεῖ· πανσόφως· οὐδὲ πανολεθρίᾳ καταδικάζει τὴν φύσιν, ἵνα μὴ νέαν κτίσιν ἐπαγάγῃ τοῖς φθάσασι, μηδὲ γένηται τῆς δευτέρας ἡ πλάσις, τῆς προτέρας κατάγνωσις· μηδὲ δόξαν ἁρπάσῃ μεταμελείας ὁ Κτίστης, ἀφ’ ἑτέρας εἰς ἑτέραν ἐρχόμενος· τάχα δ’ ἂν καὶ ἕτερος ὑποψευσθῇ δημιουργὸς τοῦ προτέρου φιλανθρωπότερος· καὶ ἦν ὁ πλάστης ἀμφίβολος, οὐκ ὄντος ἀρχαίου γνωρίσματος. Διὰ τοῦτο τηρεῖ τὰ τῆς ἀρχαίας πλάσεως σύμβολα, καὶ τοῖς δευτέροις ἐκ τῶν προτέρων μετοχετεύει τὴν αὔξησιν, καὶ τοῦ κατακλυσμοῦ μεταβλαβοῦντος, ἡ τοῦ γένους ἐφυλάττετο ῥίζα, ἵνα καὶ τῆς παλαιᾶς δημιουργίας τὰ πρεσβεῖα φυλάττηται, καὶ ὁ δημιουργὸς ἐκ φιλανθρωπίας θαυμάζηται, κατακλυσμὸν χαλινώσας, καὶ τὸ λογικὸν ζῶον ὑψούμενος. δ.
Ἀλλὰ πῶς, εἰπέ μοι, τοσούτων ζώων ἡ κιβωτὸς ὑπεδέχετο γένη; Πῶς κατ’ ἀλλήλων ἐκ[πε]πολεμημένα τῇ φύσει πάλιν ἀλλήλοις ἐσπένδετο; πῶς ἑρπετῶν εἰρήνευε φύσις; πῶς τῶν θηρίων τὰ γένη καθ’ ἑαυτῶν κεχαλίνωτο; πῶς σαρκοφάγα μετὰ τῶν χλοηφάγων ηὐλίζετο; ποῖαι τροφαὶ τούτοις, καὶ πόσαι, καὶ πόθεν πρὸς ὅλον ἐνιαυτὸν φρουρουμένοις ἐπήρκεσαν; καὶ πρό γε τούτων πῶς ὁ Νῶε τὴν κιβωτὸν κατεσκεύασεν, οὔπω ναυπηγίας λαβούσης ἀρχήν; πῶς τὰ γένη τῶν ξύλων διέκρινε τῷ πλέειν κατάλληλα; πῶς ἤρκεσε κιβωτὸς πρὸς τοσοῦτον κατακλυσμὸν ἀντιτάξασθαι, ὡς καὶ τῆς φύσεως ἴχνη φυλάττεσθαι; ἀλλ’ ὑπερβαίνει τὴν φύσιν τὰ τάγματα· καὶ λόγος τὰ ὑπὲρ λόγον καταπληττόμενος, μὴ πολυπραγμονείτω τὰ πράγματα. Μίμημα τῆς οἰκουμένης ἡ κιβωτὸς, τὴν τῶν ζώων παρακαταθήκην φυλάττουσα, πλέουσα πόλις, κυοφοροῦσα τὴν κτίσιν, τὰς κοινὰς ὠδῖνας ἐν αὑτῇ περιφέρουσα, ἅπαντα τὸν κόσμον ἔμβρυον ἑαυτῆς περιάγουσα· μία γαστὴρ τὰ ποικίλα τῆς κτίσεως συλλαβοῦσα γεννήματα, ἄψυχος μήτηρ τῶν ἐμψύχων ὑπάρχουσα· πῦργος κατακλυσμοῦ ἰσχυρότερος, τεῖχος ὀρῶν ὑψηλότερον.
PG 85:93Προσθῶμεν τοῖς εἰρημένοις, τῆς τοῦ δημιουργοῦντος σοφίας γνώρισμα παραδοξότερον ὄν. Ἐν θέρει μὲν γὰρ ὁ κατακλυσμὸς καὶ ἤρξατο, καὶ ὑψώθη, καὶ τὰς τῶν ὀρῶν κορυφὰς κατεβάπτισεν. Ἐν χειμῶνι δὲ μέσῳ τὸ πλῆθος τῶν ὑδάτων ἐπαύετο, ἀντίστροφον τῷ νόμῳ τῆς φύσεως τὴν τάξιν δεξάμενος, ἵνα μή τις ὕστερον κατακλυσμὸν ἐπακούων, συντυχίαν νομίζῃ τὸν φόβον, καὶ ὄμβρων ἀέρα φαντάζηται, καὶ νοθεύῃ τὸν φόβον ταῖς τοῦ χειμῶνος ὥραις τὸν κατακλυσμὸν λογισάμενος, καὶ τὴν θείαν ἀνάκτισιν καιρῶν ὑποβολαῖς παραγράφηται. Διὰ τοῦτο περιτρέπει τοὺς ὅρους τῆς φύσεως, καὶ λύει τῆς συνηθείας τοὺς νόμους, τὰς μὲν τοῦ θέρους τροπὰς ὑπηρετεῖν τῷ κατακλυσμῷ βιασάμενος, ξηρότητα δὲ ἀέρος ἐν χειμῶνι μηχανησάμενος, θαυματουργῶν ἐφ’ ἑκάτερα. Καὶ τοῦτο σοφῶς ὁ συγγραφεὺς θαυμάζων ἀνέγραψε μῆνας παρατιθεὶς, καὶ ἀριθμῶν τὰς ἡμέρας, καὶ τὰς τῶν τροπῶν καταλλαγὰς, πότε μὲν ἤρξατο, καὶ ἐφ’ ὅσον ηὐξάνετο, πότε δὲ πάλιν πρὸς λῆξιν ἐχώρησε, καὶ πότε, μειωθέντος τοῦ ὕδατος, ἡ κιβωτὸς ἐκαθέζετο. Δεκάτῳ γὰρ μηνὶ , φησὶν, ἐν ταῖς τῶν ὀρῶν κορυφαῖς ἐκαθέζετο . Ἀρχὴν δὲ μηνῶν οἶδεν ἡ Γραφὴ τοῦ Πάσχα τὸν μῆνα·
δέκατον δὲ μῆνα, τὸν τοῦ χειμῶνος ἀπαγορεύει μεσαίτατον, ἐν ᾧ, μειωθέντος τοῦ ὕδατος ἡ κιβωτὸς ἐκαθέζετο, καθέδραν εὑροῦσα τὰ τῶν ὀρῶν ὑψηλότατα, τῷ τῆς καθέδρας ὕψει, τοῦ κατακλυσμοῦ μετροῦσα τὸν φόβον, μνημεῖον τιμωρίας ἀρχαίας, νεάζουσαν τὴν ἀπειλὴν διασώζουσα, καὶ τὸν πανδήμιον ἐν ὄψει τοῖς μετὰ ταῦτα φυλάττουσα. Καὶ ἄχρι τῆς σήμερον μένει τὸ θαῦμα παρ’ Ἀρμενίοις τῷ χρόνῳ παραπεμπόμενον, ἀβάτοις φυλαττόμενον ὄρεσιν, ὄμμασι μὲν πόῤῥωθεν θεωρούμενον· τῶν δὲ ποδῶν τὴν ἐπίβασιν ταῖς δυσχερείαις ἀρνούμενον. Θεῖον ἄρα, καὶ τοῦτο τὸ μηχάνημα· ἵνα ἡ μὲν θέα φυλάττῃ τὴν πίστιν τοῦ θαύματος· ἀπίστων δὲ χεῖρες μὴ ψαύουσαι, τῇ κατὰ μικρὸν δαπάνῃ, τὴν θέαν λυμήνωνται. Ὢ κιβωτὸς, ἀρετῆς παιδευτήριον ὢ τὴν τῆς φύσεως παρακαταθήκην ἐν τοῖς κινδύνοις φυλάττουσα Ὢ σκάφος παράδοξον σωτηρίου ξύλου σκιογράφημα Ὢ σταυροῦ χρείαν παρεχομένη τοῖς πλέουσιν Ὢ προλαβοῦσα τῷ χρόνῳ τῇ χάριτι, ἐν ὕδατι σώζουσα, καὶ ἐξ ὑδάτων ἁρπάζουσα Ὢ τὸν μέγαν ἔμπορον τῆς δικαιοσύνης φυλάξασα Ὢ τὸν τῆς ἀρετῆς θησαυρὸν ἀκινδύνως διαπορθμεύσασα Ὢ κακίας κατήγορε Τούτου τοῦ θαύματος τὴν μνήμην κατέχωμεν·
PG 85:95γενώμεθα δικαιοσύνης ἐρασταὶ, κακίας ἀποβάλλωμεν μῖσος· μετάνοιαν μεταχειρισώμεθα, τῶν ἁμαρτωλῶν τὸ φάρμακον· σβέσωμεν τὴν κακίαν τοῖς δάκρυσι· φθάσωμεν τὴν ὀργὴν τῇ μεταβολῇ τῆς προαιρέσεως· τὸν τῆς μακροθυμίας καιρὸν εἰς δέον καταναλώσωμεν· ὀμνύντι Θεῷ διὰ φιλανθρωπίαν πιστεύσωμεν· Οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν πρός με καὶ ζῇν . Αὐτῷ ἡ δόξα. Ἀμήν.

Discourse VIIΛΟΓΟΣ Ζ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ Ζ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Ἀβραάμ. α. Τῷ φιλοθέῳ καὶ πνευματικῷ, τὰ τοῦ φιλοθέου σήμερον Ἀβραὰμ διηγησόμεθα κατορθώματα, ᾧ γέγονε τῆς φιλοθεί̈ας Θεὸς μὲν ἀγωνοθέτης, ἀντίπαλος δὲ φύσις, πατρικοῖς κέντροις ὁπλιζομένη. Σκάμμα δὲ ἡ τοῦ Ἰσαὰκ σφαγὴ, πρὸς φιλοστόργου ξιφήρη δεξιὰν ἀναμένουσα. Πρὸς τοσοῦτον ἀγῶνα τὸν τῆς φιλοθεί̈ας ἀθλητὴν ὁ Θεὸς προκαλούμενος, ἐν μέσῳ τῆς οἰκουμένης σταδίῳ προβάλλεται, πολλαῖς μὲν πρότερον γυμνασίαις ἀρετῆς αὐτὸν καθάπερ ἐν παλαίστρᾳ παιδοτριβήσας. Νυνὶ δὲ μετὰ τοὺς μυρίους ἱδρῶτας ὥσπερ ἐν πανδήμῳ θεάτρῳ προτρέπεται· ἵνα καὶ πρὸς τοῦτον ἀποδυσάμενος, ὁ υἱὸς μὲν στεφανίτης ἀνακηρύττηται· κοινωνὸν δὲ λάβῃ τῆς νίκης Θεὸν τὸν ἐπὶ τούτοις αὐτὸν ἐκλεξάμενον.
Ποῖον οὖν αὐτῷ πρῶτον ἐν παλαίστρᾳ προτείνει γυμνάσιον; Ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου καὶ δεῦρο εἰς τὴν γῆν, ἣν ἄν σοι δείξω . Γυμνός μοι φάνηθι τῶν οἰκείων δεσμῶν, συγγενείας ἀπόῤῥηξον· γῆς, ἐφ’ [ἧς] ἐτέχθης, ἀπόστηθι· πατρὸς καὶ πατρίδος ἀφίστασο. Νίκησον ἄγκυραν φύσεως πρὸς ἀρετὴν γυμναζόμενος, καὶ δεῦρο εἰς τὴν γῆν ἣν ἄν σοι δείξω . Κρύπτει τὸν τόπον, ἵνα γυμνάσῃ τὸν τόνον. Καλύπτει τὸ πέρας, ἵνα συντείνῃ τὸν δρόμον. Ἁρπάζει τὴν γνῶσιν, ἵνα πρὸς πόθον ἐγείρῃ τὸν ἐν τῇ γῇ δρόμον. Ἐξ οὐρανοῦ δέχου τὸ σύνθημα. Οὐκ ἦν Ἀβραὰμ τῶν θείων προσταγμάτων ἀργότερος, ἀλλὰ συντρέχει σὺν προθυμίᾳ τοῖς ἐξ οὐρανοῦ παραγγέλμασι. Πάλιν περικλύζει τῷ πλούτῳ, καὶ κληρονόμον οὐδέπω χαρίζεται· ἀλλὰ κρεμᾷ ταῖς ἐλπίσιν, ἵνα βασανίσῃ τὴν πίστιν. Περιέῤῥει μὲν οὖν πανταχόθεν τῶν χρημάτων ὁ πλοῦτος· πενία δὲ φύσεως τὸν τόκον ἠρνεῖτο. Καὶ τῆς Σάῤῥας τὸ ἄγονον ἐσύλησε τὴν τῆς περιουσίας ἀπόλαυσιν· καὶ ὁ χρόνος ἔῤῥει, καὶ ὁ κληρονόμος οὐκ ἦν· ὁ πλοῦτος ηὐξάνετο, καὶ διάδοχος οὐκ ἠλπίζετο. Γῆρας ἐπιὸν τὰς τῆς παιδοποιίας ἐλπίδας ἐθέριζε·
PG 85:97πάθος στειρώσεως τοῦ τόκου τὴν προσδοκίαν ἐμάρανεν, ἀλλ’ ἡ πίστις ἐνέαζεν. Ἐπελάθετο τοῦ πάθους ἡ στεῖρα, ἐπελάθετο τοῦ γήρως ἡ φύσις, ταῖς ἐλπίσι νεάζουσα· εἶχε πρὸ τοῦ παιδὸς τὸν παῖδα, λαβὼν τὴν ὑπόσχεσιν, καὶ πρὸ τῆς γαστρὸς ὁ Ἰσαὰκ ὑπὸ τῆς ἐλπίδος ἐτίκτετο. Ἐπίστευσε γὰρ , φησὶν, Ἀβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην . Οὐκέτι, φησὶν, ὁρῶ τῆς Σάῤῥας τὴν στείρωσιν· οὐκ ἀποβλέπων πρὸς τὴν τοῦ σώματος νέκρωσιν, ἐδεξάμην φωνὴν ἑκατέρων ἰσχυροτέραν. Ἐφθέγξω, καὶ ὁ κληρονόμος ἐγγύς. Ἠκολούθει τοίνυν ταῖς ἐλπίσι τὰ πράγματα. Ἔδωκεν ὁ Θεὸς τὸν πρὸ τοῦ τόκου ποθούμενον. Ἔλαβεν, ἔχαιρε, τὴν δόσιν ἠσπάζετο. Ἀγώνισμα πίστεως βρέφος ἐτίκτετο· καὶ φιλοθεί̈ας ἠνοίγετο στάδιον. Ἠγνόει σκάμμασιν ἑτέροις μετὰ τὸν τόκον τηρούμενος. Ἔμελλε γὰρ ὁ Θεὸς ὑπόθεσιν ἀθλητικὴν τῷ δικαίῳ τὴν γονὴν ἑτοιμάζειν, καὶ διὰ παιδὸς τὴν τοῦ ἀριστέως ἀνδρείαν ζυγοστατεῖν.
Ὡς γὰρ ηὐξήθη τὸ βρέφος, καὶ ψελλίσμασι τὸν τῶν γονέων πόθον ἐτίτρωσκε, συνηυξάνετο τῷ βρέφει τῶν γονέων τὸ φίλτρον, καὶ πᾶς τῶν τεκόντων ὁ πόθος ἀμέριστος εἰς μόνον ἐφέρετο, καὶ πᾶσαι αἱ τῆς φύσεως ἐλπίδες ἐφ’ ἑνὸς ἐδεσμεύοντο τέκνου. β. Βλέπε μοι λοιπὸν ἐπὶ τοὺς ἀγῶνας τὸν πατέρα καλούμενον· Καὶ ἐγένετο μετὰ τὰ ῥήματα ταῦτα, ὁ Θεὸς ἐπείραζε, φησὶ, τὸν Ἀβραάμ . Τί γάρ; ἠγνόει τὴν ἀρετὴν, ἵνα πειράσῃ τὸν ἀθλητήν; Θεὸς ἀνέμενε τὴν πεῖραν, ἵνα μάθῃ τὴν πρόθεσιν; Πειράζει τοίνυν, οὐκ αὐτὸς ἀγνοῶν, ἀλλ’ ἵνα δημοσιεύσῃ τὸν δίκαιον, ἵνα πολλοὺς τῆς τοῦ θεράποντος ἀρετῆς ἐπιστήσῃ τοὺς μάρτυρας. Σμήχει τῷ πειρασμῷ τὸν τῆς ὑπομονῆς ἀνδριάντα, ἵνα δείξας τὸ ἔργον λαμπρότερον, πρὸς θαῦμα καλέσῃ τοὺς βλέποντας. Δονεῖ τὸ σκάφος τοῖς πνεύμασιν, ἵνα τοῦ κυβερνήτου τὴν τέχνην θαυμάσῃς. Ἐπεγείρει τῶν κυμάτων τὴν προσβολὴν, ἵν’ ἐκπλαγῇς τὸ τῆς πείρας ἀκίνητον. Προσάγει τὰ μηχανήματα, τὴν τοῦ τείχους ἐλέγχων στεῤῥότητα· ἐπανίστησι τῷ δικαίῳ τὰ τῆς φύσεως κύματα, ἵνα τῆς φιλοθείας θαυμάσῃς τὸν ἔμπορον. Λάβε τὸν υἱόν σου τὸν ἀγαπητὸν, ὃν ἠγάπησας, τὸν Ἰσαάκ .
PG 85:99Ὅπλα τὰ τῆς φύσεως ἠκόνησε, πάσας τοῦ φίλτρου τὰς ἀκίδας ἐκένωσε· οὐ γὰρ εἶπεν ἁπλῶς· Ἀπόδος ὃν ἔδωκα, ἢ Θῦσον ὃν ἔλαβες· ἀλλὰ Τὸν υἱόν σου τὸν ἀγαπητὸν, ὃν ἠγάπησας . Πλήττει τὴν ψυχὴν τοῖς τῆς φιλοστοργίας ὀνόμασι. Πλατύνει τὰς κλήσεις, ἵνα πλέον ἀνάψῃ τὴν φλόγα· ὅλας ἐξέχεε κατ’ αὐτοῦ τὰς νιφάδας τῆς φύσεως· Καὶ ἀνένεγκε αὐτὸν εἰς ὁλοκάρπωσιν ἐφ’ ἓν τῶν ὀρέων, ὧν ἄν σοι εἴπω . Οὐδὲ γνώριμον αὐτῷ τὸν τοῦ φόνου τόπον ἐργάζεται. Παρατείνει τὸν ἀριθμὸν, βασανίζων τὸν τρόπον. Καὶ ἀνένεγκε αὐτὸν εἰς ὁλοκάρπωσιν ἐφ’ ἓν τῶν ὀρέων . Πῶς οὐκ ἔφριξε τὴν φωνήν; πῶς οὐ συνεστάλη τὴν ψυχὴν τῇ πληγῇ τῆς φωνῆς; πῶς οὐκ ἔφθασε τῇ τελευτῇ τὴν τοῦ τέκνου σφαγήν; Ἀλλ’ ὢ ψυχῆς καρτερᾶς οὐκ ἐστέναξεν, οὐκ ἐδάκρυσεν, οὐκ εἶξε τῇ φύσει, οὐκ ἐμερίσθη τοῖς βουλεύμασι, οὐ τὸ πρόσωπον ἤμειψεν, οὐκ ἀφῆκε φωνὴν τὴν πατρικὴν, τέκνου σφαγὴν ἀπαιτούμενος, οὐκ εἶπεν ἅπερ ἡ φύσις ἐβούλετο· Ὢ ξένων ἐπιταγμάτων Ὢ τῶν παρὰ φύσιν παραγγελμάτων Τέκνου σφαγὴν αἰτοῦμαι, καὶ γενέσθαι παιδὸς προστάττομαι δήμιος· Πατὴρ βραδὺς, καὶ τεκνοφόνος ταχύς.
Ὢ πόσαις καὶ ποίαις ἐλπίσιν ἐτήρουν τὸν φίλτατον Ὅτε μοι τῆς ἀτεκνίας ἐλύθη τὸ πάθος, τότε πάλιν ἀτεκνίαν ὀδύρομαι. Οὐκ ἦν οὗτος ἀνιαρά μοι πρὸ τῆς πείρας ἡ τοῦ παιδὸς ἐρημία. Οὔπω τῇ ἀπολαύσει τρωθεὶς ἠγνόουν, ὃν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ τῇ φύσει δεθεὶς, καὶ τῷ πόθῳ προσηλωθεὶς, οὐ φέρω τὸν πόνον τῆς ἀφαιρέσεως. Τί οὖν με καὶ πατέρα δείξας παιδοκτόνον ἐργάζῃ; τί με τέρπεσθαι ταῖς ὠδῖσιν ἐδίδαξας, μεταδιδάξας ὀδύρεσθαι; τί μεταβάλλεις τὸν πόθον εἰς πένθος; τί μετασκευάζεις τὸ φίλτρον εἰς θρῆνον; μιανῶ δεξιὰν αἵμασι παιδὸς, ὑπὲρ οὗ πολλάκις σοι τὰς χεῖρας ἐξέτεινα. Πατρικὰς ἱκεσίας δεξάμενος ὁπλίζεις πατέρα πρὸς τὴν τοῦ βρέφους ἀναίρεσιν. Πρὸς τὰς σὰς ὑποσχέσεις ἀπόβλεψον, δέσποτα. Κληρονόμον ἐπηγγείλω, καὶ παιδοκτόνον ἐργάζῃ, καὶ θυσίαν ἀπαιτεῖς ὃν ἐχαρίσω διάδοχον; Ἀλλ’ ἐγὼ μέν σοι παστάδας περιενόουν, ὦ τέκνον, καὶ θάλαμον· ἠγνόουν δ’ ἄρα πυρὶ καὶ σιδήρῳ τρέφων τὸν φίλτατον. Ἀντὶ παστάδος βωμὸς, ἀντὶ πυρὸς νυμφικοῦ, φλὸξ ἐπιβώμιος.
PG 85:101Εἴθε μήποτε πρὸς αἴτησιν ἦλθον γονῆς, εἴθε μοι γέγονεν ἄπρακτος ἡ τῆς παιδογονίας εὐχή εἴθε μὴ τόκον εἶδον παράδοξον, ἵνα μὴ πρὸς πόλεμον ἦλθον οὐκ ἐλπιζόμενον Ἀλλά μοι τὸ πάντων ἀνιαρώτατον, αὐτουργόν με γενέσθαι τοῦ φόνου κελεύει, καὶ σφαγέα τοῦ βρέφους ἰδεῖν ἐπιθυμεῖ τὸν γεννήσαντα. Οὐκοῦν πολεμίων ἐνδιδόσθω χερσί· δυσμενεῖς τὴν σφαγὴν ἐνεργείτωσαν· πραττέτω τὸν φόνον δεξιὰ μὴ δεδεμένη τῷ πόθῳ. Πατὴρ δὲ ὢν οὐ φέρω τὴν ἀκοὴν, οὐχ ὑποφέρω τὴν σφαγήν. Ἀπωθεῖται τὸ ξίφος ἡ φύσις· ὀκλάζει πρὸς τὸ ἔργον ἡ δεξιά· ὀφθαλμοὶ τὴν θέαν ἀρνοῦνται· οἶδας αὐτὸς οἵοις πάθεσι τὴν φύσιν καθώπλισας. Οὐδὲν τούτων ὁ γενναῖος Ἀβραὰμ, οὐκ εἶπεν, οὐκ ἐνόησεν· ἀλλ’ ὡς ἀληθῶς προβάτου θυσίαν ἀπαιτούμενος, πρὸς τὴν σφαγὴν εὐτρεπίζετο, ὁ τοῖς θείοις ἐμμελετήσας προστάγμασι, καὶ οὐκ ἐπιστρέφεται πρὸς τὴν φύσιν τὸν δρόμον κωλύουσαν. Συνεργὸν οὖν λαβὼν τὴν σιγὴν ὅλος ἐγίνετο τοῦ προστάγματος. Κρύπτει τὴν Σάῤῥαν τὸ τόλμημα, οὐκ ἐκφαίνει τῇ τεκούσῃ τὸ πρόσταγμα· τίνος ἕνεκεν; Φιλόθεος μέν φησιν· ἐγὼ δὲ τὴν γνώμην θαυμάζων αἰδοῦμαι τὴν φύσιν· ὁρῶν τὸ φιλόθεον, δέδοικα τὸ φιλόστοργον.
PG 85:107Φιλόθεος ἡ γυνὴ, ἀλλὰ μήτηρ ἐστί. Δεινὸν αἱ μητέρες ἀσθενείᾳ κρατούμεναι φύσεως. Δέδοικα μὴ κρύψασα τὸν παῖδα, κλέψῃ τὸ παράγγελμα, μὴ μολύνῃ τὴν θυσίαν δακρύσασα· μὴ τὸν παῖδα θρηνήσασα, καθυβρίσῃ τὸν ἐπιτάξαντα· μὴ τὴν ὄψιν ἀράξασα, ῥίψῃ τὴν θυσίαν, καὶ τὸν Θεὸν ἐκβιάσηται· μὴ τὴν γνώμην ὀκλάσασα, συλήσῃ τὴν χάριν τοῦ θαύματος. Ἐγὼ μετὰ τὴν σφαγὴν θρηνοῦσαν παραμυθήσομαι· θεραπεύσω δακρύουσαν, τοιαῦτα πρὸς αὐτὴν ἀποφθεγγόμενος· παῦσαι θρηνοῦσα, μὴ κλαῖε τὸν παῖδα τὸν τῇ σφαγῇ τιμηθέντα· δῶρον ὁ τόκος ὠδῖνας χαρισάμενος. Οὐκ ἀναιρεῖ τὸν παῖδα πατὴρ μεῖζον ὠφελῶν, οὐδὲ μάτην χωρεῖ μέσον τὸ ξίφος τῆς φύσεως. Ἐγγυᾶται τὴν εὐεργεσίαν ἡ τὴν θυσίαν τολμήσασα δεξιά. Ὃν ἔδωκεν ᾔτησεν, ὃν ἔπλασε, πάλιν ἐζήτησεν· ἔλαβεν αἰτήσας, ὃν ἔδωκεν αἰτηθείς· ἀποδώσει πάλιν βουληθεὶς, ὑπ’ οὐδενὸς κωλυόμενος. Ὁ γὰρ οὐκ ὄντα δοὺς, καὶ νεκρωθέντα χαρίσεται. Ὁ νεκρωθεῖσάν σοι τὴν γαστέρα δείξας μητέρα, καὶ παῖδα σφαγέντα πρὸς ζωὴν μεταπέμψει. Τὸ δὲ μέγιστον εἰς παραμυθίαν, ὦ γύναι, εἰς αἴτησιν ἦλθε θυσίας, ὁ τοῦ βρέφους ἔχων τὴν ἐξουσίαν.
PG 85:109Μόσχον πρώην προσήνεγκας, Ἰσαὰκ προςενέγκασα, τί τῶν ἀγαθῶν οὐκ ἐλπίζεις; Τοιούτοις νεανικοῖς λογισμοῖς ὁ πρεσβύτης ἐπιστομίσας τὴν φύσιν κακίζουσαν, καὶ παραθήξας τὴν φρένα, καὶ στομώσας τὴν χεῖρα, τὸ τῶν σπλάγχνων θῦμα λαβὼν, δρομαῖος ἐπὶ τὸ ὄρος ἀνέτρεχε, γηραιὸν πόδα διδάξας τῷ δρόμῳ νεάζοντα. Ἐνίκα γὰρ φύσιν, καὶ πάθος ὁ πόθος· καὶ γῆρας, εὐσεβείας ὁ τόνος· καὶ πάντα ἠλέγχετο τῷ τῆς φιλοθεί̈ας παραχωροῦντα πυρί. Ἀνεπήδα πρὸς τὸ ὄρος, συνεργὸν τῆς θυσίας αὐτὸ τὸ θαῦμα λαβών. Αὐτός τε γὰρ τὸ πῦρ καὶ τὸ ξίφος μετεχειρίζετο· τοῖς τῆς θυσίας δὲ ξύλοις, τὸ καλὸν ἱερεῖον τὸν Ἰσαὰκ ἐπεφόρτιζε· καὶ γέγονε συνεργὸν τῆς θυσίας τὸ θῦμα. Συμπράττων δὲ τὸ τῷ πατρὶ τὴν θυσίαν ὁ Ἰσαὰκ, καὶ τῷ γεννήσαντι τὴν μέριμναν μεριζόμενος, πεῦσιν προσφέρει τὸν πατέρα τιτρώσκουσαν· Ἰδοὺ , φησὶ, τὸ πῦρ καὶ τὰ ξύλα, ποῦ τὸ πρόβατον τὸ εἰς ὁλοκάρπωσιν ; Πάλιν ὑπομιμνήσκει τὸν πατέρα, ὡς τῇ λήθῃ κρατούμενον. Ὅρα μή σοι τῆς προθυμίας τὸ τάχος, ὦ πάτερ, ἔκλεψε τοῦ λειπομένου τὴν αἴσθησιν.
Ὢ ῥήματος πατρὸς μὲν ἑτέρου μέσην τὴν καρδίαν τοξεύοντος, τοῦ δὲ Ἀβραὰμ οὐ προσψαύοντος Ἀδακρυτὶ γοῦν πρὸς τὸν Ἰσαὰκ ἀποκρίνεται, καὶ φωνὴν ἱερέως, οὐ πατρὸς ἀπεφθέγξατο· Ὁ Θεὸς, φησὶν, ὄψεται ἑαυτῷ πρόβατον εἰς ὁλοκάρπωσιν, τέκνον . Ἀγνοῶν προφητεύει τὸ μέλλον, καὶ τὸν παῖδα σοφιζόμενος, ἀληθεύει φθεγγόμενος. Πρόβατον καλεῖ τὸν υἱὸν, ὃν ὡς πρόβατον προσάγειν ἐπείγεται. Πῶς ἔῤῥηξε φωνήν; Ποίοις ἀπεκρίνατο σπλάγχνοις; Πῶς οὐκ ἐνάρκησε πρὸς τὸν λόγον ἡ γλῶσσα; Πῶς οὐκ οἰμώξας καὶ τὸν παῖδα περιπτυξάμενος, ἔῤῥιψε πενθῶν τῆς θυσίας τὰ σύμβολα; Ἤδη μενοῦν ἐπὶ τῆς τοῦ ὄρους κορυφῆς καὶ θυσιαστήριον ἐσκευάζετο, τὰ ξύλα προσηγάγετο, ὁ Ἰσαὰκ ἐδεσμεύετο, τὸ ξίφος ἡρπάζετο. Ὢ θεάματος φοβεροῦ Φιλοστοργία πρὸς φιλοθεί̈αν δικάζεται· καὶ δικαστὴς Ἀβραὰμ ξιφηφόρος ἐφέστηκε, καὶ τὴν ψῆφον ὑπογράφει τῷ ξίφει, καὶ τὴν νίκην τῇ φιλοθείᾳ χαρίζεται, ἐπισφραγίζων τοῖς αἵμασι, μάρτυρα τῆς νίκης τὴν θυσίαν ποιούμενος. Πῶς οὐκ ἐνάρκησεν ἡ χείρ; Πῶς τὴν μάχαιραν λαβὼν εἶτα στενάξας οὐκ ἔῤῥιψεν; Ὢ φιλοθεί̈ας ἰσχύς·
PG 85:111ὢ πυρὸς εὐσεβοῦς, φύσεως φλόγα νικήσαντος Ἀλλ’ ὁ μὲν ἀνδρικῶς ἀνατείνει τὴν δεξιὰν πρὸς τὴν τοῦ βρέφους σφαγήν· ἄνωθεν δὲ φωνὴ δεσμεύει τὴν χεῖρα. Ἔφθασεν ἡ φωνὴ τὴν σφαγὴν, γέγονεν ὀξυτέρα τοῦ ξίφους ἡ κλῆσις· λόγος ἐπέμπετο, καὶ χεὶρ ἐδεσμεύετο· ἄνω κατέχει τὴν δεξιὰν πρὸς σφαγὴν ἐπειγομένην, διπλασιάζει τὴν κλῆσιν, ἵνα συστείλῃ τὴν χεῖρα. Ὅλον γὰρ πρὸς τὸ ἔργον ἐγκείμενον, καὶ μικροῦ τὸ ξίφος ἐν τῷ βρέφει βαπτίσαντα κατέχει, τῇ κλήσει ἐπιστρέφει, τῷ ῥήματι τὴν ὁρμὴν χαλινοῖ, καθάπερ δυσήνιον ἵππον πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπώμενος· Ἀβραὰμ, Ἀβραάμ . Ὁ δὲ μόλις ἐπιστραφεὶς, ἰδοὺ ἐγὼ , φησίν. Ἆρα μὴ τὴν θυσίαν τῇ βραδυτῆτι καθύβρισα; Τί οὖν ἡ φωνή; Κατ’ ἐμαυτοῦ ὤμοσα, λέγει Κύριος, οὗ ἕνεκεν ἐποίησας τὸ ῥῆμα τοῦτο, καὶ οὐκ ἐφείσω τοῦ υἱοῦ σου τοῦ ἀγαπητοῦ δι’ ἐμὲ, ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ, καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς · ἑνὸς ὑπερεῖδες; Γενοῦ τῆς οἰκουμένης πατήρ· ἔχε μετὰ Ἰσαὰκ παῖδας τὰ ἔθνη, ἑνὶ θύματι τὴν οἰκουμένη. Γενοῦ πατὴρ ἐθνῶν. Πατὴρ γὰρ ἔσῃ Χριστοῦ, οὗ κτῆμα τὰ ἔθνη. Ἀντὶ τοῦ σοῦ μονογενοῦς θυέσθω τὸ πρόβατον·
ἐμὸς μονογενὴς τὸν φορούμενον ἀμνὸν ἐπιδώσει τῷ πάθει. Μὴ ἁπτέσθω τοῦ μονογενοῦς σου τὸ ξίφος. Οὐ γὰρ σταυρὸς τῆς τοῦ μονογενοῦς μου θεότητος ἅπτεται. Περὶ τὸ πρόβατον ἡ θυσία, περὶ τὴν οἰκονομίαν τὸ πάθος. Τὸ πρόβατον καὶ ἡ σὰρξ προσηλούσθω, μὴ παρατάξῃς τὴν μίμησιν, παραβάλλων τῷ πάθει τὸν σὸν ὁμοούσιον. Τὸ πρόβατον σφαττέσθω, τοῦ ἐσταυρωμένου ἀμνοῦ φέρον τὴν μίμησιν· ὅρα τὸ πρόβατον ὡς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ φυτοῦ κρεμάμενον. Τοῦτο τοὺς ἥλους ἐκδέχεται, τοῦτο γίνεται θυσία τῷ κόσμῳ σωτήριος. Πάσχει γὰρ ναὸς οἰκοῦντος Θεοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Δεσπότου φωνήν· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν . Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse VIIIΛΟΓΟΣ Η

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ Η. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Ἰωσήφ. α. Τοῖς μὲν τὰ μακρὰ πελάγη διαπερῶσιν αἱ τῶν περιφανεστέρων κινήσεις ἄστρων πρὸς τὸν δρόμον γίνονται σύνθημα· καὶ κυβερνήτης, ἐπιβάλλων τῷ πηδαλίῳ, τὸ βλέμμα τείνει πρὸς οὐρανὸν, τοῖς τῶν ἀστέρων κινήμασι ἡνιοχῶν τὴν ὁλκάδα, καὶ τὸν πελάγιον δρόμον τῷ κατ’ οὐρανὸν φέγγει συνελίττων πρὸς λιμένας ἐπείγεται.
PG 85:113Οἱ δὲ τοῦ βίου τὴν θάλατταν καλῶς σταδιεύειν ἐθέλοντες, καὶ πολιτείας ἐνθέου τέμνειν ποθοῦντες τὰ κύματα, οὐκ εἰς ἀστέρας ὁρῶσιν, ἀλλὰ πρὸς τὸν τῶν δικαίων ἀφορῶσι χορὸν, καὶ τοῖς τούτων ἴχνεσι, τοῖς τῆς πολιτείας ἐπερείδοντες βήμασι, τὴν ἑαυτῶν ζωὴν ἀπευθύνουσιν. Οὐ γὰρ τοςαῦται κινδύνων ἐπαναστάσεις πολιορκοῦσι τοὺς πλέοντας, ὡς αἱ τοῦ βίου περιστάσεις περιαντλοῦσι τοὺς τῆς ἀρετῆς ἐμπορίαν ἀνύοντας. Τίς γὰρ τῶν δικαίων τὸν τῇδε πλοῦν διὰ γαλήνης παρέπλευσε; Πρῶτος Ἄβελ πίστεως ἐραστὴς χειρὸς ἀδελφικῆς παρανάλωμα γέγονε. Νῶε μετὰ τὴν πολυχρόνιον τῶν ἀσεβούντων ἀπήρειαν, ἐνιαυτὸν ὅλον ἐπελαγίζετο. Ἀβραὰμ διὰ πόθον Θεοῦ, τὸν νόμον ὑπερεῖδε τῆς φύσεως, πείθων δεξιὰν μᾶλλον παιδοκτονεῖν, ἢ ἀπειθεῖν ἐπιτάττοντι Θεῷ. Ἰσαὰκ ὡς ἱερεῖον δεσμευόμενον ἐφέρετο. Ἰακὼβ πόῤῥω τῶν γονέων ἐφυγαδεύετο, ἀδελφικῷ φόβῳ τῶν τεκόντων ἀλλοτριούμενος. Περιήκει δὲ ἡμῖν ὁ λόγος εἰς τὸν καλὸν Ἰωσὴφ, οὗ τὸ κάλλος ἡ Γραφὴ θαυμάσασα, τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς ἱδρῶτας ἀνέγραψεν, ἵνα πρὸς τοῦτον ὁρῶντες ἐπιγράφωνται. Περὶ οὗ καὶ μελῳδῶν Δαυὶ̈δ ἀνεκρούετο θαυμάζων τὴν σύνεσιν·
Τοῦ παιδεῦσαι τοὺς ἄρχοντας Αἰγυπτίων ὡς ἑαυτὸν, καὶ τοὺς πρεσβυτέρους αὐτῶν σοφίσαι . Πόσοις ὁ νέος ὑπὲρ ἀρετῆς κινδύνοις διεπάλαισε πόσας κυμάτων προσβολὰς ἐτινάξατο πόσους κρημνοὺς χωρὶς ὀλίσθου διήλατο Καίτοι τινὲς τὴν σωφροσύνην τοῦ νέου μόνον θαυμάζοντες, περὶ μόνην αὐτὴν ἀσχολοῦσι τὸν ἔπαινον, σμῆνος ὅλον ἀγωνισμάτων περὶ μίαν ἀρετὴν τῷ λόγῳ στενοχωροῦντες. Εἰ δέ τις ὁδῷ βαδίζειν ἐθέλῃ, καὶ τὴν ἀρχὴν τῶν ἄθλων πρὸ τοῦ τέλους φαντάζεσθαι, ἀπ’ αὐτῆς αὐτῷ τῆς οἰκείας ἀρετῆς ἁπλούμενον εὑρήσει τὸ στάδιον. Καὶ πρῶτος ὁ τῶν ἀδελφῶν πόλεμος προσεῤῥήγνυτο. Φθόνος γὰρ αὐτοῖς στρατηγῶν, μαίνεσθαι καθ’ ἑαυτῆς τὴν φύσιν ἀνέπειθε· φθόνος ὁ τοῦ φόνου πατὴρ, ὁ τοῖς καλοῖς ἀεὶ τιτρωσκόμενος. Καὶ τίνες αἱ τοῦ φθόνου προφάσεις; Ἀγάπη πατρὸς περὶ παῖδα τοὺς παῖδας ἐκίνησε, καὶ στασιάζει τὰ φίλτατα καθ’ ἑαυτῶν τῷ πάθει μεθύοντα. Ἡ Γραφὴ δὲ τὸ ὑπερβάλλον τοῦ φίλτρου θαυμάζουσα, τοῦ πάθους τὴν αἰτίαν ἐκήρυττεν· Ἠγάπα γὰρ , φησὶν, Ἰακὼβ τὸν Ἰωσὴφ, ὅτι υἱὸς γήρως ἦν αὐτῷ . Καίτοι Βενιαμὶν τῶν τοῦ Ἰακὼβ παίδων ὁ ἔσχατος, καὶ γείτων τῷ γήρᾳ, καὶ τῶν ὠδίνων ὑπήρχετο πέρας·
PG 85:115πῶς οὖν Ἰωσὴφ υἱὸς γήρως ἐπονομάζεται; Ἀλλ’ υἱὸς γήρως ἐστὶν ὁ τοῦ γήρως ἐπιμελούμενος· καὶ πατρικῆς ἡλικίας τὸν πόνον τῇ θεραπείᾳ κουφίζων, ταῖς περὶ τὸ γῆρας ἐλπίσι τὸ τῆς φύσεως ἐπεσπάσατο φίλτρον, καὶ πρὸς ἀγῶνα δαψιλέστερον τῇ θεραπείᾳ ἐτρύγα θερμοτέραν φιλοστοργίαν. Ἀδελφοὶ δὲ φθόνῳ πληγέντες ἐπλήσθησαν, οὐδὲ πρὸς τὴν ἐξ ὀνειράτων εὐπραγίαν τοῦ παιδὸς ἐκαρτέρουν· ἀλλὰ καὶ ἄχρις ὀνείρων, τοῦ φθόνου τὸ κέντρον ἀνέτειναν, καὶ καιροῦ λαβόμενοι, μελετῶσι τὸν φόνον, καὶ τῶν πατρικῶν ἀγκαλῶν γυμνὸν τὸν παῖδα θηρεύσαντες, καθάπερ θανάτῳ κατάδικον ὀρείῳ λάκκῳ πιστεύουσι. Ὁ δὲ λάκκος ἀδελφικοῦ φθόνου φιλανθρωπότερος γέγονε· κενὸς γὰρ ὕδατος ὑπάρχων φυλάττει σῶον τὸν Ἰωσὴφ, καθάπερ τὸ κῆτος τὸν Ἰωνᾶν ἐν τοῖς κύμασι. Διεδέχετο δὲ πρᾶσις τὰ περὶ φόνου βουλεύματα, καὶ καθάπερ τι φόνου λάφυρον, τὸν ἀδελφὸν ἀδελφοὶ ἀποδίδονται· καὶ φιλαργυρία τὸν φόνον νικήσασα, δοῦλον ἀντὶ νεκροῦ τὸν ὁμόσπορον ἤλεγξε. Τοιαῦτα ὁ φθόνος οἶδε τοὺς φθονουμένους φιλανθρωπεύεσθαι. Ἀλλ’, ὢ τῆς θείας προνοίας ἀληθὴς ὁ δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν .
Οἷς γὰρ φθονοῦσιν ὀνείρασι, τούτοις ὑπουργοῦντες οὐκ οἴδασιν· ἄκοντες τοῖς τοῦ Ἰωσὴφ ἐνυπνίοις συμπράττουσι, ὁδὸν τῇ τούτων ἐκβάσει τὴν πρᾶσιν κατασκευάζοντες. Ἐπειδὰν γὰρ τοῖς θείοις βουλεύμασιν ἀντιπράττειν ἐθέλωσιν ἄνθρωποι, συγχωρεῖ μὲν πράττειν Θεὸς ἃ προῄρηνται, ἐνδιδοὺς δὲ φανῆναι τὴν γνώμην, στηλιτεύει τὸν τρόπον· ὑπηκόους αὐτοὺς ἄκοντας τῆς ἑαυτοῦ ποιεῖται προθέσεως, ἵνα ἃ κωλύειν ἐθέλοντες, ἀνύοντες φαίνωνται· καὶ δι’ ὧν ἐπέχειν βιάζονται, διὰ τούτων συνεργοῦντες εὑρίσκωνται, ἵνα καὶ πολεμοῦντες ὁμοῦ, καὶ δουλεύοντες ἀπελέγχωνται. Οὕτως; οἱ τοῦ Ἰωσὴφ ἀδελφοὶ ἄχρις αἱμάτων κατ’ ὀνείρων παραταττόμενοι, τῇ πράσει τοὺς ὀνείρους εἰς πράξιν ἐγείρουσι, καὶ τῆς φύσεως ἔμποροι καταστάντες ἀνηλεεῖς, μετ’ ὀλίγον ἔμποροι τροφῆς ἐλεούμενοι γίνονται· καὶ τῶν ὀνείρων μισοῦντες τὰ δράγματα, μετ’ οὐ πολὺ τῶν ἀληθινῶν δραγμάτων ἱκέται καθίστανται· οἱ μὲν οὖν τὴν φύσιν καπηλεύοντες, ὡς ἐνόμιζον, νενοθευμένον δουλείᾳ τὸν παῖδα καταδικάζουσιν.
PG 85:117Εἰκόνι δὲ φόνου τὸν χιτῶνα διατιθέμενοι, ὥσπερ οὐ δυνάμενοι σβέσαι χωρὶς αἱμάτων τὸν φθόνον, χερσὶ προσάγουσι πατρικαῖς, καταψευδόμενοι θανάτου πρὸς ἀληθινὸν πένθος τὸν πρεσβύτην ἀνάπτοντες, δίκας ἀπαιτοῦντες τοῦ φίλτρου τὸν φύσαντα. β. Τοῦτο τῶν Ἰωσὴφ ἀθλημάτων τὸ προοίμιον. Φέρων δὲ τῶν κινδύνων ὁ νέος τὰς ἀπαρχὰς εὐχαρίστῳ προθέσει, τὸν ἀγωνοθέτην τιμᾷ. Διαπλεύσας δὲ τοῦ φθόνου τὰ κύματα, καταλαμβάνει τὴν Αἴγυπτον, καὶ γίνεται δοῦλος τῷ σώματι ὁ ἀδούλωτος τῷ φρονήματι· συναποβάλλων τῷ σχήματι τῆς ψυχῆς τὴν εὐγένειαν, οὐδὲ περιστάσεσι βιαίοις τὴν ἐλευθερίαν ἐνόθευεν. Οὐ γὰρ συμμετέβαλε τὴν γνώμην τοῖς πράγμασιν, οὐδὲ δουλείας συνηθείᾳ κατὰ μικρὸν τὴν ἐλευθερίαν ἐσύλησε· ἀλλ’ ἦν καὶ δουλεύων τῆς Ἀβραὰμ εὐγενείας ἀπόγονος· διεδέχετο δὲ τῶν ἀδελφῶν τὸ μῖσος, δεσποίνης ἐχούσης ἀκόλαστον φίλτρον τοῦ μίσους τραχύτερον. Καὶ πάλιν ἀγῶνες, καὶ σκάμματα, καὶ Ἰωσὴφ στεφανούμενος. Ὁ μὲν οὖν ἀγὼν τοσοῦτος. Ὁ δὲ παλαίων, μειράκιον· ἡλικία, σωφροσύνης προδότις, πρὸς ἡδονῆς βίαν εὐάλωτος· δουλείας ταπείνωσις, γενναίου καταστέλλουσα φρόνημα·
PG 85:119δεσποίνης συνεχεῖς κολακίαι ταῖς ἐλπίσι τὸν τόνον ἐκλύουσαι. Καὶ σιωπῶ τὰς ἔξωθεν, ὡς γυναικὸς, μηχανὰς χρωμάτων, ῥημάτων, σχημάτων, τὰς δι’ ὀμμάτων ἀπάτας, τὰς δι’ ὀσφρήσεως λίθους, τὰς δι’ ἀκοῶν τῆς ψυχῆς· πολιορκίας, τὰς διὰ φύσεως κλάσεις τοῦ σώματος. Δι’ ὅλων γὰρ ὥδευε τῶν αἰσθητηρίων τὰ θέλγειν ἰσχύοντα· πάντα δὲ πρὸς ἕνα σκοπὸν τὸν νέον ἐφέροντο. Ἀλλ’ ὁ τοσούτοις οὕτως πανταχόθεν βαλλόμενος, ὅπλον εἶχε πρὸς πάντα τὴν μνήμην τοῦ πλάσαντος. Ἡ μὲν οὖν εἶχεν ἄγρυπνον τὸ βλέμμα, τὴν τοῦ Ἰωσὴφ σωφροσύνην λῃστεύειν ἐλπίζουσα· λοχῶσα τοὺς χρόνους, ἐπιτηροῦσα καιροὺς, παρακαλοῦσα συνεχῶς· τῷ γὰρ πάθει πραθεῖσα, συγκατασπᾷν τῇ τῆς ἀκολασίας δουλείᾳ προσεδόκα τὸν σώφρονα. Συμπράττων δὲ ταῖς τῆς γυναικὸς ἐπιβουλαῖς ὁ διάβολος, ἐρημίαν τῶν παρόντων, ἐξ ἑορτῆς δαιμονικῆς κατεσκεύασεν. «Ἐγένετο γὰρ, φησὶ, τοιαύτη τις ἡμέρα, καὶ ἦν οὐδεὶς ἐν τῇ οἰκίᾳ ἔσω· εἰσῆλθε δὲ Ἰωσὴφ ποιεῖν τὰ ἔργα αὑτοῦ, καὶ οὐδεὶς ἦν ἐν τῇ οἰκίᾳ ἔσω, καὶ ἐπεσπάσατο τοῦ Ἰωσὴφ τῶν ἱματίων λέγουσα αὐτῷ·
PG 85:121Κοιμήθητι μετ’ ἐμοῦ.» Ὢ πόση ἡ τῆς σωφροσύνης ἀξία ὢ πηλίκος ὁ τῆς σεμνότητος στέφανος Ὡς δοῦλος ἐπράθη, καὶ ὡς δεσπότης παρὰ δεσποίνης ἱκετεύεται Ὢ πόση τῆς ἀκολασίας ἡ πτῶσις Ἡ γὰρ τὴν ψυχὴν τῷ πάθει πωλήσασα, καὶ τὴν ἔξωθεν ἀξίαν ἀπώλεσε. Κοιμήθητι μετ’ ἐμοῦ . Ὢ τῆς ἀκολάστου τυραννίδος Δεςμώτην κατέχει τὸν σώφρονα, καὶ κολακείᾳ ῥημάτων χειρῶν βίαν ἀνέμιξεν. Ὢ τῶν ἀμηχάνων κακῶν ὢ τῆς ἀλύτου συμφορᾶς ἐν μεσοδικτύοις ἀπήλειπτο θήραμα δίκαιος. Ὁ δὲ δίκαιος τί ἐποίησεν; Εἴδωμεν τῆς σωφροσύνης ἐν κινδύνοις τὰς τέχνας, καὶ μετ’ αὐτῆς, τὸ νικᾷν διδασκώμεθα. Πρῶτον ἐπιστομίζειν πειρᾶται τὸ πάθος, καὶ τρόπον ἀκόλαστον χαλινοῦν ῥημάτων σεμνότητι. Εἰ ὁ Κύριός μου οὐ γινώσκει δι’ ἐμὲ οὐδὲν , καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπιμελητήν με τῆς οἰκίας ὁ δεσπότης κατέστησε, οἰκέτας ὑπέταξεν, ἐνεχείρισε χρήματα, τὰς ἐμὰς φροντίδας τοῖς οἰκείοις ἥπλωσε κτήμασι. Τί οὖν, ὁ χρημάτων φροντίζων τὴν κοίτην συλήσω; Ὁ τὴν κτίσιν φυλάττων, τὴν εὐνὴν καθυβρίσω; Ὁ κτήμασιν εὔνους περὶ τὸ μέρος πολέμιος; Καὶ πῶς πρὸς τὸν Θεὸν ἀναβλέψω; Ποίοις ὀφθαλμοῖς τὸν εὐεργέτην θεάσωμαι; πῶς ποιήσω τὸ ῥῆμα τοῦτο;
PG 85:123Φρίττω, γύναι, τὴν φωνήν· Σοὶ τὴν πράξιν αἰτεῖς; πέπληγμαι ἐγὼ τὴν ἀκοὴν, καθάπερ ξίφει, τῷ ῥήματι. Πῶς ποιήσω; πῶς ἀκοὰς μολυνθείσας ἰάσωμαι; πῶς τῶν σῶν ῥημάτων ἀποσμήξω τὸν βόρβορον; Τοιαύταις ἐπῳδαῖς σωφροσύνης ὁ δίκαιος χρώμενος, ἀκόλαστον θηρίον οὐκ ἔπειθεν. Ἀλλὰ καὶ χεῖρας ἐπέβαλεν ὡπλισμένας τοῖς πάθεσι. Παρῆν δὲ συναγωνιστὴς τοῦ γυναίου διάβολος, ὁ τῆς μοιχείας ἀγωνοθέτης, καὶ τῆς ἀκολασίας νυμφαγωγός· ἠγνόει δὲ ἄρα πρὸς ἀθλητὴν σωφροσύνης παλαίων. Τῇ κρατούσῃ χειρὶ τὸν κρατούμενον χιτῶνα προσρίψας, τὰς ἀκολάστους διαδιδράσκει λαβὰς, ὅπλῳ τῇ φυγῇ πρὸς ἀριστείαν χρησάμενος· καὶ γίνεται τοῦ χιτῶνος προδότης, ἵνα φύλαξ γένηται σωφροσύνης· καὶ τρέχει γυμνὸς ἀριστεὺς τὸν ὑπὲρ ἀρετῆς ἀγῶνα δραμών· καὶ γυμνοῦται χιτῶνος, ἵνα μὴ γυμνωθῇ σωφροσύνης. Τῷ δὲ γυναίῳ συνηττηθεὶς ὁ στρατηγὸς τῆς ἀκολασίας διάβολος, ἑτέρου πάλιν ὁπλίζεται, καὶ πρὸς θυμὸν μετασκευάζει τὸ φίλτρον· καὶ χαλκεύει τὸν πόθον εἰς ὅπλον, καὶ γλῶτταν ἐγείρει κατήγορον, καὶ χιτῶνα δεικνῦσα πιστεύεται.
Ὢ παραδόξου συκοφαντείας, καὶ ἀνοίας βαρβαρικῆς Χιτῶνα φέρουσα τῶν χειρῶν τὸν κατήγορον, γλώττῃ κατηγορούσῃ πιστεύεται· καὶ τὸ δεσμωτήριον εἶχεν ὁ Ἰωσὴφ, οἰκέτης ὁμοῦ καὶ δεσμώτης γενόμενος. Ἀλλὰ τοσούτοις περιστάσεως κύμασιν ὁ νέος ἀντλούμενος, τὴν ψυχὴν ἀνάλωτος ἔμεινεν. Οὐ γὰρ ἀφῆκε φωνὴν δυσχερῆ, τὴν θείαν κηδεμονίαν καταμεμφόμενος· αὗται, λέγων, τῆς ἀρετῆς αἱ ἀμοιβαί; Οὗτος ὁ τῆς σωφροσύνης καρπός; Οὗτός μοι τῆς εἰς πατέρα θεραπείας μισθός; Βασκανία, καὶ πρᾶσις, καὶ παρὰ βαρβάροις δουλεία; καὶ οἶκος τὸ δεσμωτήριον, καὶ σιδήρῳ κατάδικος; Καὶ τῆς μοιχείας τὴν πρᾶξιν νικήσαντες, τῇ τῆς μοιχείας τιμωρίᾳ τηρούμεθα; Τούτων οὐδὲν διὰ γλώττης ἐφθέγγετο, ἀλλὰ πᾶσιν ὑπομονὴν ἀντιτάξας, εὐχαρίστῳ γνώμῃ τοὺς κινδύνους ὑπέφερε· καὶ σιωπῶν κατεδικάζετο, τῷ δικαίῳ κριτῇ τὴν κρίσιν ταμιευόμενος, καὶ σιωπᾶν ἔπειθε γλῶτταν, ὀφθαλμοῖς ἀθανάτοις τὴν δίκην πιστεύσας. γ. Εἰ τοῦτο θαυμάζεις, ἀγαπητὲ, τὸ μεῖζον ἐκπλάγηθι. Ὅρα γὰρ τοῦ νέου μακροθυμίαν· ὅρα φιλοσοφίας ἑτέρας ἀκρότητα, ἵνα καὶ σὺ τὴν γνώμην μιμούμενος ἀρέσῃς τῷ κτίσαντι.
PG 85:125Τοιαῦτα γὰρ πεπονθὼς, οὐδὲ ῥήματι τοὺς ἠδικηκότας ἠμύνετο, οὐδὲ φωνὴν ἀφῆκε πικρὰν, κατὰ τῶν συμφοραῖς αὐτὸν περιβαλλόντων πικραῖς. Τοῖς γὰρ παρὰ τοῦ βασιλέως μὲν δεσμώταις ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ συνδιέτριβεν· οἷς λύσας τὸ τῶν ὀνείρων ἀμήχανον, διηγεῖσθαι τὰ καθ’ ἑαυτὸν ἠναγκάζετο, καὶ τῶν οἰκείων δεσμῶν τὴν αἰτίαν ἐκτίθεσθαι. Καί φησιν· Ὅτι κλοπῇ ἐκλάπην ἐκ τῆς Ἐβραίων, καὶ ὧδε ἐποίησα οὐδέν . Ποῖα γλῶττα πρὸς ἀξίαν τοὺς λόγους ὑμνήσειεν; Ὁ καὶ μέχρι λόγου πρὸς πολεμοῦντας φιλάνθρωπος, οὐ τοῦ φθόνου μνησθεὶς, οὐ τῆς ἀδελφικῆς κατηγορήσας ὠμότητος, οὐ τὴν πρᾶσιν διηγησάμενος, οὐ τοῦ φθόνου τὴν μελέτην ἐκθέμενος, οὐ τῆς γυναικὸς τὸν ἀκόλαστον ἔρωτα, οὐ τὴν ἑαυτοῦ σωφροσύνην, οὐ τὴν ἐκείνης ἐπήρειαν. Ὦ γλῶττα τοῦ Δαυὶ̈δ ἐν φυλακῇ μελετῶσα τοῦτο· Κύριε ὁ Θεός μου, εἰ ἐποίησα τοῦτο, εἰ ἀνταπέδωκα τοῖς ἀνταποδιδοῦσί μοι κακά Ἀλλὰ γὰρ οὕτω διὰ πασῶν ὁδεύσας τῶν ἀρετῶν, καὶ καθάπερ ἐν πυρὶ, τοῖς πειρασμοῖς χωνευθεὶς, καὶ φανεὶς ἀθλητὴς δοκιμώτατος, ἆθλον ἀρετῆς τὴν βασιλείαν κομίζεται· διαδέχεται θρόνος τὸ δεσμωτήριον, καὶ γίνεται τῆς Αἰγύπτου δεσπότης, ὁ τῆς μοιχαλίδος δεσμώτης·
φύλαξ εὐθηνίας καὶ λιμοῦ κυβερνήτης. Ἀδελφικοῦ γὰρ φθόνου γίνεται δήμιος καὶ δικαστής· καὶ φέρει τροφῆς οἰκέτας, τοὺς τῇ πράσει τραφέντας· καὶ τῶν ὀνείρων ὀρθοῦται τὰ δράγματα. Λαβὼν τοίνυν τὴν τοῦ ἀμύνασθαι δύναμιν, εἴδωμεν οἷος ἐγένετο. Ἆρα μὴ τοὺς λάμποντας τῆς ἀρετῆς χαρακτῆρας ἠμαύρωσε; Ἆρα μὴ γέγονεν ἡ τῆς ἀξίας ὑπόθεσις, κατορθωμάτων ὑπόπτωσίς τε καὶ ὑφαίρεσις; Οὐδαμῶς. Λαβὼν γὰρ ὑπὸ χεῖρα τοὺς ἀδικήσαντας, καὶ κολάζειν οὐκ ἀδελφοὺς, ἀλλὰ πολεμίους δυνάμενος, τί ποιεῖ; Ὅρα παράδοξον ἐκδικήσεως τρόπον. Φθόνον, καὶ πρᾶσιν, καὶ θηριώδη μανίαν, διὰ φιλανθρωπίας ἀμύνεται, παίζει τὸν φόβον, καὶ ἀπειλὴν δραματουργεῖ, καὶ ὀργὴν ὑποκρίνεται. Οὐκ ἐνεγκὼν δὲ οὐδὲ τοῦ θυμοῦ τὴν ὑπόκρισιν, δάκρυσιν ἀληθινοῖς τὸ πρᾶγμα διέλυσεν· καὶ τῷ πόθῳ νικηθεὶς ἐξαγγέλλει τὰ πλάσματα· ἀπολογίαν ὑπὲρ τῶν ἀδικησάντων, ὁ ἀδικούμενος ζητεῖ· καὶ τὴν ψυχὴν ἐκκαλύψας, εἰλικρινῶς τοὺς ἀδελφοὺς περιπτύσσεται· καὶ χείλεσι γνησίοις ἀσπάζεται τοὺς ἀνηλεῶς τοῖς ὀδοῦσι σπαράξαντας. δ. Ἔχεις τοῦ Ἰωσὴφ τὴν ζωὴν, ἀρετῆς παντοίας διδάσκαλον·
εἶδες πατρικοῦ γήρως θεραπευτὴν, προστάγμασι θείοις ἀκόλουθον· ἀγαπῶντα μισοῦντας· τῆς Νέας Διαθήκης τὸ πολίτευμα προσφωνοῦντα· ἥμερον πωλούμενον, καὶ ὑπομένοντα δουλεύοντα, καὶ μὴ τὴν ἐλευθερίαν ὑποτιθέμενον· ὀφθαλμοῖς δεσποίνης βαλλόμενον, καὶ τῷ σωφροσύνης πόθῳ νικῶντα πόθον ἀκόλαστον· συκοφαντούμενον καὶ σιωπῶντα· ἐν ἐξουσίαις φιλάνθρωπον, καὶ ἐν δυνάμει πραότατον, μιμητὴν τῆς θείας ἀγαθότητος· ὧν γένοιτο μαθητὰς γενομένους, τῶν ἐπουρανίων ἀγαθῶν ἀξιωθῆναι, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse IXΛΟΓΟΣ Θ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:127ΛΟΓΟΣ Θ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Μωϋσῆν. α. Πολλὰ τὰ πρὸς ὕμνον κινοῦντα τοῦ Θεοῦ τοὺς ἀνθρώπους, πολλὰ τὰ πρὸς εὐχαριστίαν τοὺς εὐγνώμονας ἄγοντα. Ὅποι γάρ τις περιενέγκοι ἂν τὸ βλέμμα, εὐεργεσίας πηγὰς ἀεὶ χεομένας ὁρᾷ· ἥλιος μὲν ἐπιτάγματι τρέχων, καὶ τοῖς ἐν γῇ βαδίζουσι τὰς ἀκτῖνας ἐκχέων· σελήνη δὲ δᾳδουχοῦσα τὸ φέγγος, καὶ τῆς νυκτὸς ἡμεροῦσα τὸ πάθος· αὐξήσει δὲ καὶ μειώσει ποικιλλομένη, τὰς τοῦ ἀέρος εὐκράτους ἀπεργάζεται κράσεις· ἀστέρες τὸν οὐρανὸν σταδιεύοντες καιρῶν σημεῖα τοῖς ἀνθρώποις ὑπάρχουσι·
γῆ δὲ ποσὶ μὲν ὑποβέβηκε σχῆμα, χερσὶ δὲ, καὶ χρείαις ἀνθρώπων ὑπέστρωται· τὰς δὲ τῶν καρπῶν ὠδῖνας ἀνθρώπῳ μόνῳ προσφέρει. Εἰ γὰρ καὶ τῶν ἀλόγων ἡ φύσις παραπολαύει τῆς δωρεᾶς, ἀλλ’ ἀνθρώπῳ κυρίως ἡ τῆς γῆς παρεσκεύασται τράπεζα. Καὶ τοῦτο σαφῶς ὁ λυρῳδὸς προφήτης ἀνακρουόμενος οἶδεν· Ἐξανατέλλων γὰρ, φησὶ, χόρτον τοῖς κτήνεσι, καὶ χλόην τῇ δουλείᾳ τῶν ἀνθρώπων . Ὡς ἀνθρώπου θεράποντας τρέφει τῶν ἀλόγων τὰ γένη, ὡς τῆς τούτων τροφῆς ἀνθρώπου γινομένης τιμῆς. Τοιγαροῦν τῆς ὑπὲρ τούτων εὐχαριστίας, μόνος ὀφειλέτης καθέστηκεν ἄνθρωπος, καὶ μόνος εὐγνωμοσύνης τῷ Δεσπότῃ χρεώστης. Πολλὰ μενοῦν, ὡς ἔφην, τὰ πρὸς ὑμνῳδίαν κινοῦντα τοῦ κτίσαντος· μοχθηρίᾳ δὲ γνώμης ἄνθρωποι πολλάκις κινούμενοι τὸν εὐεργέτην ὡς ἐπίβουλον μέμφονται· ἕτεροι δὲ τὰς τῆς εὐεργεσίας προφάσεις εἰδώλοις ἀνάπτουσιν· ἄλλοι πρὸς βλασφημίαν τὴν γλῶτταν ἐγείρουσι· ἕτεροι ταῖς θείαις οἰκονομίαις πολεμοῦσιν, οὐκ αἰσχυνόμενοι· ἕτεροι, μηχαναῖς λογισμῶν, τῶν θείων βουλευμάτων κρατῆσαι βιάζονται.
PG 85:129Φερέσθω μάρτυς ἡμῖν τῶν εἰρημένων, τὰ κατ’ Αἴγυπτον πράγματα, ἡ Φαραὼ πρὸς Θεὸν φιλονεικία, Μωϋσέως ἡ γέννησις, ᾗ καὶ πολεμοῦντες πεπτώκασιν οἱ Αἰγύπτιοι. Θαυμάσας γάρ ποτε Θεὸς τοῦ Ἀβραὰμ τὸ τῆς γνώμης φιλόθεον, εὐγενείᾳ φύσεως τὸν τρόπον ἀμείβεται· καὶ πατέρα πολλῶν ἀναγράψας, ψάμμῳ θαλάττης καὶ ἄστροις οὐρανοῦ συνέτεινε τοῦ γένους τὸν ἀριθμόν· ὑποσχόμενος, τοῖς ἔργοις ἐκύρου τὰ ἐπαγγέλματα. Εἴκουσα δὲ ἡ φύσις τῷ πλάστῃ, πλουσίας τοῦ γένους τὰς ἀντιδόσεις εἰργάζετο. Ἀλλ’ Αἴγυπτος ἀντεστρατήγει Θεῷ, καὶ Φαραὼ φιλονεικῶν τῷ Θεῷ, τὴν τοῦ γένους αὔξησιν κολοβοῦν ἐπεχείρει· Δεῦτε γὰρ, φησὶ, κατασοφισώμεθα αὐτοὺς, καὶ ἐὰν μὲν ᾖ ἄῤῥεν, εἰς τὸν ποταμὸν ῥίψατε αὐτό· ἐὰν δὲ θῆλυ, ζωοποιήσατε . Καὶ τὴν ἄῤῥενα γονὴν καταδικάζει τῷ φιλανθρώπῳ· κείρων μὲν τὰς τῆς φύσεως ἀφορμὰς, δρόμον δὲ γαστρὸς ἐπέχων τοῖς ἐπιτάγμασι. Καὶ πᾶσαν γράμμα βασιλέως ἐπολιόρκει τὴν φύσιν· καὶ ἦν δρᾶμα παράδοξον. Τοῦ Δημιουργοῦ μὲν ἔπλαττον χεῖρες, βασιλέως δὲ χεῖρες τοῖς ὕδασι τὴν πλάσιν ἀπήλειφον, καὶ πανταχοῦ τῶν ὠδίνων ἦσαν κατάσκοποι, καὶ ποταμὸς τῶν τικτομένων ἐχειροτονεῖτο δήμιος.
Νόμος ἐγράφετο καὶ φύσις ηὐθύνετο, καὶ πρᾶσις ἐκρίνετο, ὠδῖνες κατεδικάζοντο, καὶ τόκος ἐδοκιμάζετο, καὶ φύσεως παῤῥησία σεσύλητο. Ἐλόχα δὲ ποταμὸς τὰ τικτόμενα, καὶ διεδέχετο τὰς τῶν μητέρων γαστέρας, ἡ τῶν ῥευμάτων γαστήρ. Ἄρτι βρέφος ἐτίκτετο, καὶ μήπω τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας θεώμενον, πρὸς τὰς τοῦ ποταμοῦ ὠδῖνας ἐπέμπετο. Πρᾶγμα πάντων ἐλεεινότατον φονεὺς ὁμοῦ καὶ τάφος ὁ ποταμὸς τῶν τικτομένων ἐγίνετο, καὶ τόκος τῷ θανάτῳ σύγχρονος· ἀναίρεσις τῇ γεννήσει συνέτρεχε, καὶ μητέρες ἄχρι τῶν ὠδίνων ἐρχόμεναι, γενέσθαι μητέρες ἀπηύχοντο, ἀγνοίᾳ τοῦ τικτομένου στῆναι τὰς ὠδῖνας εὐχόμεναι, προλαβεῖν ἐπιθυμοῦσαι τῷ θανάτῳ τὸν τόκον, ἵνα μὴ τῷ ποταμῷ μητέρες ὑπάρξωσι. Πένθος ἦν αὐταῖς πρὸ τοῦ τόκου τὸ τικτόμενον, καὶ γαστέρες ἄκαρποι μετὰ γόνον καὶ τόκον ηὑρίσκοντο· καὶ τῶν ὠδίνων τὰ βέλη δεχόμεναι, δεῖξαι τῶν πόνων τοὺς καρποὺς οὐκ ἠδύναντο· τὰς ὠδῖνας ὑπέμενον, καὶ τῶν ὠδίνων τὸν καρπὸν οὐκ ἐδέχοντο· ἄωροι βότρυες ἐτρυγῶντο τῆς φύσεως. β. Τοιαύτη μὲν ἡ τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸν Θεὸν φιλονεικία.
Ἠνέσχετο δὲ τέως Θεὸς ὑπὸ ἀνθρώπων ἐμποδιζόμενος, καὶ τὴν ὑπόσχεσιν ἀδικουμένην ὁρῶν, ἐκαρτέρει, μετανοίας ἐλπίδι τὴν τιμωρίαν ἀναβαλλόμενος· ἐπέχων τὴν κόλασιν, ἵνα ἐνέγκῃ πρὸς αἴσθησιν. Ὁρῶν δὲ μένον τὸ τῆς γνώμης ἀνένδοτον, περιτρέπει τὰ μηχανήματα· καὶ Μωϋσέα τεχθέντα τρέφειν αὐτὸν τὸν τῆς γεννήσεως κωλύοντα παρεσκεύαζε· φοβούμενοι γὰρ μετὰ τόκον τὸν ἔλεγχον οἱ γεννήσαντες, φόβῳ καὶ πόθῳ τὸ βρέφος μερίζουσι, καὶ μετὰ τῆς κιβωτοῦ τῷ τοῦ ποταμοῦ ῥείθρῳ πιστεύουσι, τῇ τῆς ἐπινοίας περιβολῇ τὸ βρέφος τειχίσαντες. Ὁ δὲ φέρεται μὲν ἀκινδύνως τῷ ῥεύματι κατὰ τοῦ πολεμοῦντος νόμου σωζόμενος. Ἐφείδετο γὰρ βρέφους ὁ ποταμὸς κελευόμενος, οὗ τῇ ῥάβδῳ μετ’ οὐ πολὺ καὶ τὸ πέλαγος ἀνεκόπτετο· ἐφείδετο τοῦ βρέφους ὁ ποταμὸς, οὗ τῇ ῥάβδῳ καὶ αὐτὸς πληττόμενος εἰς αἶμα τὸ νᾶμα μετέβαλλε. Πλέοντος οὖν παραδόξως τοῦ βρέφους, θεωρὸς ἡ τοῦ κακοῦ νομοθέτου θυγάτηρ ἐπέμπετο· καὶ ἁλοῦσα τῇ θέᾳ, τῷ πόθῳ μήτηρ ἐγίνετο, καὶ Φαραὼ συνοικεῖ τὸ βρέφος μηκέτι φοβούμενον τὸν κίνδυνον Ἀληθὴς, ὁ δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν .
PG 85:131Ὁ τῷ νόμῳ σφαγεὺς, ὁ τὰς τικτούσας οὐκ ἐῶν εἶναι μητέρας, τὴν μὴ τεκοῦσαν συνεχώρει γενέσθαι μητέρα· καὶ βρέφος ἐσώζετο, κα νόμος ἐλύετο, παιδίου κρατεῖν οὐ δυνάμενος. Ὢ τῆ ἀποῤῥήτου καὶ θείας οὕτως οἰκονομίας Ἕτερος νομοθέτης φιλανθρωπίας κατ’ Αἰγυπτίων ἐτρέφετο. Φόβος ἔξω, καὶ δικαστήρια κατὰ τῆς φύσεως· καὶ ὁ τικτόμενος ἐκολάζετο, ἔγκλημα φέρων τὴν γέννησιν, ὅτι προῆλθε τῆς μήτρας τιμωρούμενος· καὶ νόμος Αἰγύπτιος κατὰ τοῦ νόμου τῆς φύσεως ἐστρατεύετο. Ἔνδον δὲ Μωϋσῆς ἐν ταῖς τῶν φοβούντων ἀγκάλαις ἐστρέφετο, τῷ παιδοκτόνῳ νόμῳ ζωὴν δεικνύων ἀντίπαλον· καὶ τὴν τοῦ Φαραὼ τυραννίδα πατῶν, ὑπὸ τῶν πατουμένων ἐστέργετο. Αὐξηθὲν δὲ τὸ βρέφος γίνεται πρὸς τὸ γένος αὐτόμολον, καὶ βασιλικῆς ἀξίας τὰς ἐλπίδας ἀποσειόμενον, τὴν ἐξ Ἀβραὰμ ἐπόθει συγγένειαν, καὶ ἀσεβοῦς πλούτου τὴν μετ’ εὐσεβείας πενίαν προτιμωτέραν ἐνόμιζε· καὶ οὔτε τροφῇ τὴν γνώμην μετέβαλλεν, οὔτε χρόνος τὸν τρόπον μετέστησεν· ἀλλὰ τῆς θείας ἦν ἐραστὴς θεραπείας, διδοὺς τῷ Παύλῳ περὶ αὐτοῦ μετ’ αὐτὸν ἀναφθέγγεσθαι· Μᾶλλον ἑλόμενος συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, ἢ πρόσκαιρον ἔχειν ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν .
Ὀργὴ τοῦ βασιλέως ἐντεῦθεν, ὑπόσχεσιν ἔχουσα τὴν εὐσέβειαν. Ὁ δὲ Μωϋσῆς ἦν ἐν φυγῇ, μεταβαίνων ἀντὶ τρόπου τὸν τόπον. Ἐπιφαίνεται Θεὸς ἐν τῷ ὄρει ποιμαίνοντι. Συγχωρεῖ γὰρ αὐτῷ καὶ ποιμαίνειν Θεὸς, ἵνα ἐκ ποιμένος προβάτων, ποιμένα τοῦ Ἰσραὴλ ἀναδείξῃ· καὶ ποιμαντικὴν ἐν μικροῖς μελετήσαντι, τὴν τῶν ὁμοφύλων ἡγεμονίαν πιστεύσειεν. Ἐν τούτοις δὲ ὄντι Θεὸς ἐπιφαίνεται, ἆθλον τὴν ἀθέατον θέαν ὑπὲρ εὐσεβείας πόνων δωρούμενος· καὶ δείκνυσι πῦρ ἐπὶ βάτου φλεγόμενον, καὶ τὰ πυρὸς οὐκ ἐργαζόμενον· ἄνθος πυρὶ στεφανούμενον, καὶ φυτὸν εὐτελὲς φλογὸς ἀναπτομένης ἀντίπαλον. Καὶ φωνὴ φερομένη, τὸν Μωϋσέα κατ’ Αἰγυπτίων καθώπλισε, στρατηγικὸν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ διδοῦσα τὸ σύνθημα. Τούτοις παρορμισθεὶς ὁ Μωϋσῆς τὸν λαὸν ἐξῃτεῖτο· ἀντιπράττοντος δὲ πάλιν τοῦ Φαραὼ, θεηλάτοις Αἴγυπτος ἐτιτρώσκετο μάστιξιν. Ἐκεῖ ποταμὸς ῥάβδῳ τυπτόμενος ἐφοινίσσετο· ἐκεῖ βατράχων ἔνυδρα κατ’ Αἰγυπτίων στρατόπεδα· ἐξ ἀέρος ἀκρίδες νέφη τῇ πτήσει μιμούμεναι· πάλιν σκότος ἐπεκράτει τὸ φῶς, καὶ ἦν τῆς ἡμέρας ὁ χρόνος, νυκτὸς παρανάλωμα·
PG 85:133ἐκεῖ χάλαζα τῷ πυρὶ συνεφράττετο, καὶ παρὰ φύσιν ὡμονόει τὰ τῇ φύσει μαχόμενα, τὸν τῆς φύσεως πόλεμον κατ’ Αἰγυπτίων μετάγοντα· ἐκεῖ θάνατος τῶν πρωτοτόκων τῶν πρωτευόντων ὠδίνων κατεβόσκετο, καὶ τῶν τόκων ἡ τάξις θανάτου κλῆσις ἐγίνετο. Καὶ τῶν μαστίγων ὁ δρόμος ἐφέρετο ἕως ἡ θάλαττα, πληγεῖσα τῇ ῥάβδῳ, τοῖς μὲν ὁδὸς, τοῖς δὲ τάφος ἐγίνετο· καὶ πέλαγος τοῖς μὲν ἐξ Ἀβραὰμ πρὸς ἤπειρον μετεπήγνυτο, τοὺς δὲ τοῖς κύμασιν ἐσαγήνευσε· τὸ πλεόμενον ἐπεζεύετο, καὶ πόδες ἀνθρώπων κεκονισμένοι τὸν βυθὸν ἐσταδίευον. Οὕτως ἀντιπράττοντας φέρειν μὲν οἶδε διὰ μακροθυμίαν Θεὸς, τῇ τῆς τιμωρίας ὑπερθέσει προθεσμίαν διδοὺς εἰς μετάγνωσιν· ὁρῶν δὲ πρὸς τὸ τῆς φιλανθρωπίας οὐχ ὑπείκοντας φάρμακον, πρὸς δικαστὴν τὸν ἰατρὸν μεταβάλλει, καὶ σωφρονίζει κολάσεσι τοὺς τὰς συμβουλὰς ἀτιμάσαντας. γ. Αἰγυπτίους μὲν οὖν οὕτω κολάζει Θεός. Μωϋσῆς δὲ, τοῦ λαοῦ παιδευτὴς καταστὰς, τὸ τῆς θεογνωσίας παραδίδωσι μάθημα. Ἐβούλετο γὰρ ἐξελθόντας Αἰγύπτου, μηδὲν ἐπάγεσθαι τῆς Αἰγυπτιακῆς ἀσεβείας ἐφόδιον. Οὗτος γίνεται τῶν τῆς κτίσεως ἀποῤῥήτων συγγραφεὺς, ὁ τοῦ κόσμου τὴν ποίησιν, βιβλίον ἀπεργασάμενος·
ὁ τὴν πολυπλάνητον στήσας ἀσέβειαν διὰ τῆς κοσμοποιί̈ας ὁδεύουσαν· ὁ λύσας κατηγορίαν τῆς κτίσεως· ὁ πρῶτος ἐμβοήσας ἀνθρώποις Θεὸν εἶναι τοῦ παντὸς ποιητὴν, καὶ πείσας μὴ μεταφέρειν ἀπὸ τοῦ κτίσαντος, πρὸς τὰ κτισθέντα τὸ σέβας· ὁ διδάξας μὴ προσκυνεῖν τὸν ὁμόδουλον, εἰπών· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν . Εἰ θαυμάζεις, ἀγαπητὲ, τὰ κτισθέντα, προσκύνει τὸν ἐργασάμενον· εἰ χαίρεις τοῖς κτίσμασι, μὴ ἀτιμάσῃς τὸν κτίσαντα, μηδὲ τοῦ δημιουργοῦ δόξαν τοῖς γεγονόσι περίβαλλε. Ἀρνεῖται γὰρ τὸ τοῦ κτίσαντος ἡ κτίσις ὑποδέχεσθαι σέβας· φοβεῖται τὴν τιμὴν ὡς ἀπωλείας ὑπόθεσιν· προσκυνεῖν πέφυκεν, οὐ προσκυνεῖσθαι μεμάθηκε. Καὶ πάλιν ἑτέρωθι· Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι . Πρόῤῥιζος εἰδωλολατρείας ἀναίρεσις· πολυπλανήτου δουλείας ἐλευθερία· πρὸς ποικίλας δαιμόνων θεραπείας τὴν ψυχὴν ἐῤῥιμμένην ἀνίστησι. Τί γὰρ τῶν τῆς κτίσεως μερῶν ὑπῆρχε τοῖς ἀνθρώποις ἀθρήσκευτον; Οἵ γε ἄχρις ἑρπετῶν, καὶ κτηνῶν, τὸ τοῦ κτίσαντος κατεβίβασαν σέβας, καὶ φύσις ἄλογος ὑπὸ τῶν λογικῶν ἐθρησκεύετο. Παρ’ Αἰγυπτίοις δὲ τὸ πάθος εἶχεν ἐπίτασιν.
PG 85:135Οὐκ ἠρκοῦντο γὰρ τοῖς ἠπειρώταις, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῦ ὕδατος θεοὺς ἐδανείζοντο· καὶ πάντα Θεὸς παρ’ ἐκείνοις. Ταύτην καὶ παρ’ Ἑβραίοις τὴν νόσον ὁρῶν ὁ Μωϋσῆς ἠμφωλεύουσαν, ἐκμοχλεύων τὸ πάθος ἐβόα· Κύριος ὁ Θεός σου, κύριος εἷς ἐστιν . Οὔπω γὰρ τὴν Τριάδα κηρύττειν καιρὸς, οὔπω τὰς ὑποστάσεις κηρύττειν ἠδύνατο, ἔτι γάλακτι τρέφει θεογνωσίας τοὺς νηπιώδεις τὴν ἔννοιαν· ἠρκέσθη μόνῃ τῇ τῆς θεογνωσίας διδασκαλίᾳ, μίαν αὐτοῖς φύσιν ὑπαγορεύων εἶναι θεότητος, ἵνα δῆμον ὅλον θεῶν τῆς ψυχῆς ἐξορίσῃ. Ἤρκει γὰρ τοῖς ἐκ τοιαύτης πλάνης ἀποσπωμένοις τὰ πρῶτα τῆς θεογνωσίας μαθήματα. Διὰ τοῦτο διδάξας τὴν μονάδα τῆς φύσεως, τὴν τριάδα τῶν ὑποστάσεων διδάσκειν κατὰ καιρὸν ὑπερέθετο· τὸ γὰρ τῆς ψυχῆς δυσπαθὲς, ἐπισφαλὲς πρὸς ἐπίγνωσιν. Φοβεῖται γὰρ μὴ, τριάδα διδάσκων θεότητος, πολλούς τινας θεοὺς παρ’ Ἰουδαίοις κηρύττειν νομίζηται. Αἰνίγμασι δὲ μόνοις τέως χειραγωγεῖ τοὺς ἀκούοντας, καὶ μικρὸν τὸν αὐγῆς ἐπανοίγων ἐπαύετο.
Καθάπερ οἱ τοὺς ἄρτι τοῦ νοσεῖν ὀφθαλμοὺς παυσαμένους, πρὸς τὸ φέγγος γυμνάζοντες, τοῦ μὲν ἡλίου τὰς ἀκτῖνας τοῖς πεπονθόσιν ἀποτειχίζουσι, διά τινος δὲ παραπετάσματος τοὺς ὀφθαλμοὺς τῷ φωτὶ ἀποκναίουσι, τοῦτο ποιῶν ὁ μακάριος Μωϋσῆς, καὶ τυφλώττοντα τῷ τῆς εἰδωλολατρείας πάθει τὸν λαὸν διὰ θεογνωσίας ἰώμενος, οὔπω θαῤῥεῖ τὴν ἅπασαν τῆς γνώσεως αὐγὴν ἐκπετάσαι· ἀμυδροῖς δὲ φθέγγεσι τοῖς αἰνίγμασι χρώμενος, ὑπανοίγει τῆς τριάδος τὸ φῶς. Τί γάρ φησι; Κύριος ὁ Θεός σου, κύριος εἷς ἐστιν . Ἕνα μηνύει, καὶ τρίτον ἐπονομάζει· περὶ ἑνὸς διαλέγεται, καὶ τριπλασιάζει τὴν φωνὴν, ἵνα τὰς ὑποστάσεις μαρτύρηται. Κύριος ὁ Θεός σου, κύριος εἷς ἐστι . μονονουχὶ λέγων· εἷς τὴν οὐσίαν, ἀλλ’ ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι. Καὶ πάλιν ἑτέρωθι· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ’ ὁμοίωσιν . Τῇ τῆς φωνῆς προφορᾷ τὰς ὑποστάσεις αἰνίττεται. Καὶ πάλιν· Δεῦτε καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν τὰς γλώσσας . Καὶ πολλαχοῦ τῆς θείας Γραφῆς τοὺς τοιούτους διασπείρει σπινθῆρας, οὔπω μὲν τοῖς ἀσθενέσιν ὀφθαλμοῖς ἐξαπλώσας τὸ φέγγος· τοῖς δὲ τελείοις τῆς στερεᾶς τροφῆς ταμιευόμενος τὴν ἀπόλαυσιν.
PG 85:137Καὶ μὴ θαυμάσῃς ὁρῶν Ἰουδαῖον ἐναπομένοντα τῇ πολυετεῖ νηπιότητι· ὁπότε μετὰ Μωσέα, καὶ προφήτας, μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, μετὰ τὴν τῶν μυστηρίων ἐπίγνωσιν, αἱρετικῶν στίφος τῷ κτίσαντι μάχεται, τὸν Δημιουργὸν ὑπουργὸν ὀνομάζοντες, καὶ δοῦλον τὸν Δεσπότην προσαγορεύοντες. Ἕτεροι δὲ τὸν πρὸς τὸ Πνεῦμα πόλεμον ἀνεδέξαντο, καὶ φέρουσιν ὄνομα τῆς μάχης τὸ σύμβολον· ἕτεροι γίνεσθαι Θεὸν ἐφαντάσθησαν ἄνθρωπον, δι’ ἑτέρας ὁδοῦ πρὸς κτίσματος φύσιν τὸν Κτίστην κατάγοντες, τὴν τῆς σαρκὸς λῆψιν, γένεσιν τοῦ λαβόντος ὑπολαμβάνοντες, καὶ πάθεσιν ἀνθρωπίνοις τὴν ἀπαθῆ καταδικάζοντες. Ἀλλ’ ἡμεῖς τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου σαφῶς πρὸς αὐτοὺς ἀναβοῶμεν φωνήν· Ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο, τὸ εἶναι ἶσα Θεῷ, ἀλλ’ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών. Λαβὼν δι’ ἡμῶν, οὐ γενόμενος καθ’ ἡμᾶς. Μεμένηκε γὰρ ὃ ἦν, λαβὼν ὃ οὐκ ἦν· τοῦ Εὐαγγελίου λέγοντος· Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο . Δηλονότι, ὃ οὐκ ἦν ἐγένετο, μείνας ὅπερ ἦν. Καὶ οὕτω δογματίζεται τοῖς θεοφόροις κατὰ τὸν εἰπόντα προφήτην· Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσιν . Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse XΛΟΓΟΣ Ι

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:135ΛΟΓΟΣ Ι.
PG 85:137Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν προφήτην Ἑλισαῖον, καὶ εἰς τὴν Σουναμῖτιν. α. Τῶν προφητῶν οἱ μὲν λόγῳ τὸν Χριστὸν προεκήρυξαν, οἱ δὲ τὰ κατ’ αὐτὸν ἔργοις ὑπέδειξαν· ἄλλοι τῆς οἰκονομίας τύπος ἐγένοντο, ὡς ἐν σκιαγραφίᾳ τὴν εἰκόνα προδεικνύντες τοῦ μέλλοντος. Καὶ λόγῳ μὲν αὐτὸν προεκήρυξαν Ἡσαί̈ας, Ἱερεμίας, Ἰεζεκιὴλ, καὶ οἱ δώδεκα σὺν αὐτοῖς· ἔργοις δὲ αὐτὸν ὑπέδειξαν Ἠλίας ὁ Θεσβίτης, καὶ Ἑλισσαῖος ὁ μαθητὴς αὐτοῦ. Τύπος δὲ τῆς οἰκονομίας ἐγένοντο Ἰωνᾶς ὁ προφήτης .... Ὥσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας . Καὶ τέως τὰ κατὰ τὸν Ἰωνᾶν ὑπερθέμενοι, καὶ τὸν Ἠλίαν ἐν δευτέρᾳ διδασκαλίᾳ φυλάξαντες, τὸν Ἑλιςσαῖον παραγάγωμεν εἰς μέσον, καὶ ζητήσωμεν διὰ τί τὸν υἱὸν τῆς Σουναμίτιδος μὴ διὰ προσευχῆς, ὡς ὁ Πέτρος ἀνέστησε τὴν Δορκάδα, ἀλλὰ τῷ νεκρῷ τοῦ παιδὸς ἑαυτὸν ἐφήπλωσεν σώματι. Τῷ γὰρ στόματι τοῦ παιδὸς ἐπέθηκεν τὸ ἑαυτοῦ στόμα· τὸν δὲ μυκτῆρα τῷ μυκτῆρι προσήρμοσε· καὶ τῷ μετώπῳ τὸ μέτωπον ἐπεστήριξεν·
PG 85:139καὶ τοῖς ποσὶν συνεξέτεινεν τοὺς πόδας, καὶ τὸ στῆθος ἐπέκειτο τῷ στήθει, καὶ ὀφθαλμοὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐπλησίαζον· καὶ ἁπλῶς ἑκάστῳ μέλει τοῦ παιδὸς ἐπιψαῦον τὸ τοῦ προφήτου μέλος, τὴν ζωὴν ἐχαρίζετο· διὰ τί οὖν μὴ διὰ προσευχῆς ἀνέστησε τὸν νεκρὸν, ἀλλ’ ἑαυτὸν ἐπέθηκε τῷ λειψάνῳ; Ταῦτα τύπος συνέβαινεν ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησεν . Ζητήσωμεν τίνος ἦν τύπος ὁ Ἑλισσαῖος, καὶ τίνος ἡ Σουναμῖτις, καὶ τίνος ὁ υἱὸς τῆς Σουναμίτιδος ὁ τεθνηκώς. Ὁ Ἑλισσαῖος τύπον φέρει Χριστοῦ· ὁ δὲ, λαός ἐστιν ὁ ἐξ ἐθνῶν. Οὗτος ἦν νεκρωθεὶς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας. Ἦλθεν ὁ νοητὸς Ἑλισσαῖος, εὗρεν αὐτοῦ ὅλα τὰ μέλη νεκρὰ, τὸ στόμα, τοὺς ὀφθαλμοὺς, τὰς χεῖρας, τοὺς πόδας· καὶ ἁπαξαπλῶς νεκρὸν ἦν τὸ σῶμα, μὴ ἀνοιγόμενον πρὸς δοξολογίαν Θεοῦ, ἀλλὰ τῷ ξύλῳ λέγον· Πατήρ μου εἶ σύ· καὶ τῷ λίθῳ, Σύ με ἐγέννησας . Νεκροὶ ἦσαν οἱ ὀφθαλμοὶ εἰς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν μὴ προσέχοντες· ἀλλὰ τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίστην λατρεύοντες. Νεκραὶ ἦσαν αἱ χεῖρες καρποφοροῦσαι τοῖς δαίμοσιν· νεκροὶ ἦσαν οἱ πόδες εἰς προσκύνησιν τῷ διαβόλῳ καμπτόμενοι.
Ὅλον ἦν τὸ σῶμα σαθρὸν, ἔχρῃζεν ἰατροῦ δυνατοῦ, ἰατροῦ δυναμένου καὶ τοὺς νεκροὺς ἐγείρειν. Ἦλθεν ὁ ζητούμενος ἰατρὸς, ὁ νοητὸς Ἑλισσαῖος, ὁ Δεσπότης Χριστός· εὗρε τὸ σῶμα νεκρόν. Τί ποιεῖ; Ὅλον ἑαυτὸν ἐπέθηκεν ὅλῳ τῷ σώματι. Τί ἐστι τὸ λεγόμενον; Ὅλον τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος ὅλον τὸν ἡμέτερον ἐφόρεσεν ἄνθρωπον, Ὃν κατῴκησεν , ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ὅλον τὸ πλήρωμα σωματικῶς τῆς θεότητος . Ὀφθαλμοὺς εἶχεν ὡς ἄνθρωποι, χεῖρας ὁμοίως, πόδας ὁμοίως. Οὐκ ἦν φαντασία τὸ ὁρώμενον· ἀλλ’ ἀληθινὸν τὸ βλεπόμενον. Οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἶσα Θεῷ, ἀλλ’ ἑαυτὸν ἐκένωσεν, μορφὴν δούλου λαβών . Καὶ ἡ ζωὴ τὸ νεκρὸν ἐφόρεσεν ἔνδυμα, ἵνα εἰς τὴν ἰδίαν ἀφθαρσίαν μεταβάλῃ τὴν νέκρωσιν. Κατελθούσης δὲ τῆς θεότητος εἰς τὸ σῶμα, ὅλα τὰ μέλη λοιπὸν ἡγιάζετο, καὶ πρὸς τὴν ἀμείνονα μετεβάλλετο χρῆσιν. Καὶ στόμα μὲν ἐδιδάσκετο λέγειν· Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου . Οἱ ὀφθαλμοὶ δὲ τὴν εἰς Θεὸν δοξολογίαν ἐμάνθανον· Οἱ ὀφθαλμοὶ πάντων εἰς σὲ ἐλπίζουσι, καὶ σὺ δίδως τὴν τροφὴν αὐτῶν ἐν εὐκαιρίᾳ .
PG 85:141Αἱ χεῖρες πρὸς τὸν Θεὸν ἐκτεινόμεναι τὸν Κύριον ἑαυτῶν εὐλογοῦσιν· Ἐν ταῖς νυξὶν ἐπάρατε τὰς χεῖρας ὑμῶν εἰς τὰ ἅγια, καὶ εὐλογεῖτε τὸν Κύριον · καὶ, ἔπαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἑσπερινή . Οἱ πόδες ἐν ἐκκλησίᾳ ἱστάμενοι εὐχαριστίαν ἀναφέρουσι λέγοντες· Ἑστῶτες ἦσαν οἱ πόδες ἡμῶν εἰς τὰ ἅγια · καὶ πάλιν· Ἑστῶτες ᾖσαν οἱ πόδες ἡμῶν ἐν ταῖς αὐλαῖς σου, Ἰερουσαλήμ . Εἶπες τὴν τῶν ἔξωθεν μελῶν δοξολογίαν. Τί οὖν; τὰ ἔσωθεν ἀλειτούργητα μένει; Οὐ μενοῦν. Ἡ ψυχὴ πάλιν μετὰ τῶν ἔσωθεν μελῶν πρὸς τὸν Δεσπότην ἐβόα Εὐλόγει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἐντός μου τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ . β. Ἀφέντες οὖν τὴν Σουναμῖτιν ἐκείνην χήραν μετὰ τῶν θαυματουργιῶν Ἑλισσαίου τοῦ προφήτου, ὡς σκιὰν τῆς πρὸς ἡμᾶς ἀφίξεως τοῦ Χριστοῦ ὑπάρχουσαν, πρὸς τὰ τῆς νέας χάριτος ἐπικινῶμεν τὸν λόγον τερατουργήματα, καὶ εἰδῶμεν τὸν μονογενῆ Υἱὸν ἐκ μόνου Πατρὸς προαιώνιον, Μονογενῆ τε τὸν αὐτὸν ἐπ’ ἐσχάτων ἐκ μόνης μητρὸς ἀσπόρως τεχθέντα, καὶ μονογενῆ υἱὸν τεθνηκότα δι’ εὐσπλαγχνίαν ἐγείραντα.
Ἀλλὰ πρὸς τὰ τῆς χήρας ἐπαναδράμωμεν δάκρυα, διὰ τὸν μονογενῆ τεθνηκότα υἱὸν αὑτῆς πρὸς οἶκτον ἐκκαλουμένης, διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν ἐλθόντος Δεσπότου. Τὰ γὰρ δάκρυα τῆς χήρας καὶ τὸν Μονογενῆ σήμερον ἐπὶ τὴν τοῦ μονογενοῦς ἀνάστασιν εἵλκυσεν. Ἰδὼν γὰρ τὴν ἀμετρίαν τοῦ πάθους ὁ πολὺς εἰς συμπάθειαν , ἐπιδημήσας αὐτόκλητος τῇ χήρᾳ, τὴν φλόγα τῆς ὀδύνης τῇ πηγῇ τῆς φιλανθρωπίας ἐδρόσισεν ( Ἡ γὰρ παρὰ σοῦ , φησὶ, δρόσος, ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν ), καὶ τὸν ἐκκλασθέντα κλάδον ὡς καλὸς φυτοκόμος ἀνεφύτευσεν πάλιν. Ποίαν γὰρ τότε καρδίαν οὐκ ἐτίτρωσκεν τὸ πάθος; Τίς δὲ ἀδακρυτὶ τὰ τῆς χήρας παρώδευσε δάκρυα; Πᾶσαν ὁμοῦ τὴν πόλιν εἰς πένθος κατέστησε τὸ πάθος. Αἱ χῆραι τῇ χήρᾳ συνέπασχον, αἱ μητέρες τὴν ἄτεκνον ἐθρήνουν· οἱ πατέρες τὸν νεανίσκον ὠδύροντο· οἱ νέοι τὸν νέον ἐδάκρυον· οἱ μὲν ὡς τέκνον ἴδιον, οἱ δὲ ὡς ἀδελφῷ ὀδυρόμενοι· καὶ πάντων μὲν ἥπτετο τὸ πάθος, ἐν δὲ τῇ τῆς μητέρος ἀνήπτετο καρδίᾳ. Ἡ γὰρ μνήμη τοῦ παιδὸς ὡς σπιλὰς ἐμπίπτουσα τοῖς σπλάχνοις, ἐξῆπτε τὴν φλόγα, καὶ δριμυτέρας αὐτῇ κατεσκεύασεν ὀδύνας. Οὐδὲν γὰρ οὕτως μητέρα λυπεῖ ὡς παιδὸς τετελευτηκότος ἀνάμνησις.
PG 85:143Συνεχῶς δὲ κατασπῶσα τὰς κόμας, καὶ τοῖς ὄνυξι τὰς παρειὰς ἐνυβρίζουσα, ποταμοὺς προχέουσα δακρύων, ἐλεεινὰς ἐπὶ τῷ νεκρῷ φωνὰς ἀπεφθέγγετο, καὶ οἵας, ὡς εἰκὸς, ἐκφωνεῖν ὑπηγόρευε τὸ πάθος· Τίνι τὴν χήραν καὶ ἄτεκνον καταλέλοιπας, τέκνον; Τίνι τὴν ἀνέλπιστον παρεκατέθου μητέρα; Τίς τὴν ἐμὴν ἔτι περιστελεῖ χηρείαν; Τίνα μετὰ σὲ βοηθὸν ἐπισκέψομαι; Ποῦ τὴν ἐμὴν βακτηρίαν ἐρείσω; τίνα λοιπὸν ἐπινοήσω προστάτην; Ὁ ἀνὴρ προαπῆλθεν· ὁ υἱὸς οὐχ ὑπάρχει. Πῶς τὸν καύσωνα τῆς ἀτεκνίας βαστάσω; Πῶς τὸν χειμῶνα τῆς χηρείας ἐκφύγω; μέχρι νῦν τῷ τῆς χηρείας κατεκλώμην φορτίῳ· νῦν δὲ καὶ τὸ τῆς ἀτεκνίας με περιείληφε σκότος. Δύο φαιδροὺς ὀφθαλμοὺς ἐκεκτήμην, τὸν ἄνδρα καὶ τὸν υἱόν. Ἀλλ’ ἐξώρυξέν μου τοὺς ἀμφοτέρους ὁ θάνατος. Τίς τὴν σὴν θανοῦσαν, ὢ τέκνον, μητέρα λοιπὸν παραπέμψει τῷ τάφῳ; Τίς τὰ νενομισμένα πληρώσει; Τὸν ὀφείλοντά με θρηνῆσαι προδακρύω· τὸν ὀφείλοντά με κατορύξαι προθάπτω. Οὐκέτι τῶν σῶν ἀσπασμῶν ἀπολαύω· οὐκέτι τῶν σῶν φιλημάτων τῶν γλυκυτέρων ἐμοὶ μέλιτος καὶ κηρίου. Ἔδει σε μᾶλλον, ὢ θάνατε, τὴν μητέρα τοῦ τέκνου προαρπάσαι.
PG 85:145Αὕτη γὰρ ἀκολουθία τῆς φύσεως, ἵνα τὰ τέκνα προπέμπῃ τοὺς τεκόντας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν τάξιν ἐνήλλαξας, κἂν τάχος μοι χάρισαι, καὶ μὴ βραδύνῃς προσθεῖναι τοῖς ἀπελθοῦσιν κἀμέ. Βέλτιον γάρ με συντετάφθαι τῷ τάφῳ, ἢ χωρὶς ἐκείνου τῆς προσκαίρου ταύτης ἀπολαύειν ἀκτῖνος. Τίς γάρ μοι χρεία τοῦ ζῇν, μηκέτι ζῶντος δι’ οὗ ζῇν ἐβουλόμην; Μέχρι τὸ παιδίον ἔζη, τὸν τῆς χηρείας πυρετὸν ἔφερον ἀνωδύνως. Ἀλλήλοις ἠρκούμεθα εἰς παραμυθίαν· οὕτε γὰρ ἐκεῖνον ἡ ὀρφανία συνέτριβεν, οὔτε ἡ χηρεία τοσοῦτον ἐμὲ δι’ ἐκεῖνον ἐβάρει. Τὴν γὰρ ἐπὶ τῷ ἀνδρὶ συμφορὰν ἡ προςδοκία τῆς χηρείας κατ’ ὀλίγον ὑπέκλεπεν τῆς μνήμης. Ἀλλὰ τὴν χηρείαν μου ταύτην ὁ ἄδικος ταχέως ἐματαίωσε θάνατος· καὶ τὴν μεγάλην ἑορτὴν εἰς ἀφόρητον περιέτρεψεν ὀδύνην. Οἷα γάρ μοι ἀνθ’ οἵων ἀπήντησεν; Καθ’ ἡμέραν αὐτοῦ τοὺς γάμους προςεδόκων· ἀλλ’ ἀντὶ θαλάμου κατεσκεύασα τάφον. Ὅτε μνηστῆρα ἐφρόντιζον, τότε μνημεῖον ἡτοίμασα. Ὅτε συμβόλαιον γαμικὸν ἐξεδίδουν, τότε διαθήκην ἐσφραγισμένην βαστάζω. Τὴν γὰρ ἀκληρονόμητον ἔγραψεν κληρονόμον μητέρα.
Ὅτε νυμφικὴν αὐτῷ στολὴν εὐτρεπίζειν ἠρξάμην, τότε νεκρὸν ὡς τὸν Λάζαρον περισφίγγω κηρίαις. Καλῶς δὲ ἐνταῦθα ἐμνήσθην τοῦ Λαζάρου, ἐπειδὴ ἕμελλεν καὶ οὗτος ὁ Λάζαρος ἐκ νεκρῶν ὑποστρέφειν. Οἷά μοι ἀνθ’ οἵων ἀπήντησεν; Οὐκ ἔστιν ἄλγος κατὰ τὸ ἄλγος μου , οὔτε συμφορὰ κατὰ τὴν ἐμὴν συμφοράν. Οὐδείς μου τὸ ἕλκος ἰάσασθαι δύναται· οὐδεὶς θεραπεύει τὸ τραῦμα· οὐδεὶς τοιοῦτος ἰατρὸς ἐν τῇ πόλει, οὐκ ἔστιν, ὡς ἔοικεν, οὐδείς. Ἆρα μή τινα πρὸ τῆς πύλης εὑρήσω; Ἔτι λαλούσης τῆς γυναικὸς, ὁ ζητούμενος παρειστήκει τῇ πύλῃ· ὁ τῶν χηρῶν Προστάτης ὑπαντᾷ τῇ χήρᾳ· ὁ τῶν ὀρφανῶν Πατὴρ τὸν νεανίσκον ἐκάλει· ὁ τῆς ζωῆς χορηγὸς, ἡ Ζωὴ πάλιν τὸν νεκρὸν ἀπεδίδου, καὶ τῆς ἀτέκνου μητρὸς ὁ φιλοικτίρμων κατέστελλε τὰ δάκρυα. Ἰδὼν γὰρ αὐτὴν ὁ Κύριος εὐσπλαγχνίσθη ἐπ’ αὐτῇ, καί φησιν πρὸς αὐτήν· Γύναι, μὴ κλαῖε. Ὡς γὰρ ἤγγισεν τῇ πύλῃ τῆς πόλεως , ὥς φησιν ὁ εὐαγγελιστὴς, ἰδου ἐξεκομίζετο τεθνηκὼς υἱὸς μονογενὴς τῇ μητρὶ αὐτοῦ . Ἐκβαίνων ὁ νεκρὸς, εἰσιούσῃ συνήντησε τῇ Ζωῇ. Καὶ ἰδὼν ὁ Κύριος (φησὶν) αὐτὴν, ἐσπλαγχνίσθη ἐπ’ αὐτὴν, καὶ εἶπεν αὐτῇ· Μὴ κλαῖε . Ὁ πολεμήσας σε θάνατος πεπολέμηται·
Μὴ κλαῖε . Μαστιγούμενος ὁ ᾅδης τοῦ σοῦ παιδὸς ἀπαιτεῖται τὴν ψυχήν· Μὴ κλαῖε . Ἔχαιρεν ὡς μέλλων καταπίνειν τὴν θήραν· στενάζει πάλιν ἀποτυχὼν τοῦ σκοποῦ. Καὶ ἵνα μάθῃς ὡς ἀψευδὴς ἡ ὑπόσχεσις, ἔργῳ τὴν πεῖραν τῆς ἀναστάσεως δέχου. Νεανίσκε, σοὶ λέγω, ἐγέρθητι. Καὶ ἀνεκάθισεν ὁ νεκρὸς, καὶ ἤρξατο λαλεῖν. Νεανίσκε, σοὶ λέγω, ἐγέρθητι . Διὰ τί προσέθηκεν τὸ Σοί ; ἁπλούστερον γὰρ τὸ εἰπεῖν, Ὁ νεκρὸς, ἐγέρθητι. Ἔμελλεν γὰρ ἡ φωνὴ τοῦ Σωτῆρος ἐνεργοῦσα καὶ τοὺς ἄλλους ἐγείρειν νεκρούς. Διὰ τοῦτο οὖν προσέθηκεν τὸ Σοὶ , ἵνα μέχρι τούτου μόνου τοῦ τεθνηκότος νεανίσκου περιθήσῃ τὴν χάριν. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου πεποίηκεν· οὐκ εἶπεν, Ὁ νεκρὸς δεῦρο ἔξω· ἀλλ’ ὀνομαστὶ καλεῖ τὸν τεθνηκότα Λάζαρε, δεῦρ’ ἔξω . Τοῦτο οὖν ἐποίησεν ἵνα μὴ ἡ φωνὴ τοῦ ζωοδότου ἀναθεμένη πολλοὺς νεκροὺς ἀναστήσῃ. Καὶ ἀνεκάθισεν ὁ νεκρὸς, καὶ ἤρξατο λαλεῖν· Εἰ μὴ ὁ Κύριος ἐβοήθησέ μοι, παραβραχὺ παρῴκησε τῷ ᾅδῃ ἡ ψυχή. μου · καὶ πάλιν· Κύριος ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καὶ ἀπὸ πηλοῦ ἰλύος, καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου .
PG 85:147Τοῦτο οὖν καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ τῶν πειρασμῶν ζάλῃ βοῶντες, δόξαν ἀναπέμψωμεν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XIΛΟΓΟΣ ΙΑ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΙΑ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν ἅγιον Ἠλίαν. α. Τὸν μὲν μακάριον ἐκεῖνον καὶ μέγαν Ἠλίαν τὸν προφήτην, τὸν ὑπὲρ νέφη, μικρὰν ἀλεύρου δράκα μόνην ἡ πολυύμνητος ἐκείνη χήρα κεκτημένη ποτὲ, φιλοτίμως ὑπεδέξατο, τῷ πόθῳ τῆς φιλοξενίας τὸ βάθος τῆς πενίας νικήσασα. Ἐγὼ δὲ νῦν τὴν τοςαύτην τοῦ Δεσπότου ποίμνην, καὶ παρὰ δύναμιν ἑστιᾷν ἀναγκαζόμενος, δρακὸς πτωχοτέραν γλῶτταν ἐπιφερόμενος, ποίαν μὲν ἁπλώσω τράπεζαν; ποῖον δὲ εὕρω καμψάκιον πηγάζοντα, ἵνα τὴν Χριστοῦ νύμφην πρὸς τὸ παρὸν ὑποδέξωμαι; Χρῆσον οὖν ἡμῖν, ὦ μακαρία χήρα, μικρὸν τοῦ ἀλεύρου τῆς πίστεως. Μᾶλλον δὲ αὐτὸς, ὦ μακάριε Ἠλία ὁ κἀκείνην τὴν χήραν διατρέφων τὴν τρέφουσαν, φθέγξαι καὶ ἡμῖν ῥῆμα φιλανθρωπίας ἀνέκλειπτον. Χριστοῦ γάρ ἐστιν οὗτος ὁ λαὸς ὁ μετὰ Μωϋσέως ἐν τῷ ὄρει τὴν ἐνανθρώπησιν ὑμνήσας· οὐχ ὁ Μωϋσέως ἐκεῖνος, ὁ περὶ τὸν εὐεργέτην ἀχάριστος, οὗ τῆς ἀγνωμοσύνης εἰσεπράξω τὰς δίκας, ταῖς σαῖς αὐτὸν ὑποβάλλων ἀποφάσεσιν.
PG 85:149Ὁρῶν γὰρ τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν ὁ προφήτης, τοῖς μὲν ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς ἀγαθοῖς ὑπερτρυφῶντα, τὸν δὲ τῆς τροφῆς ἀγνοοῦντα παραίτιον, καὶ τὴν θείαν φιλανθρωπίαν ἀσεβείας ποιουμένους ὑπόθεσιν, καὶ τοῦ Κτίστου τὸ σέβας μεταθέντας ἐπὶ τοὺς δαίμονας· σύμμαχον εὐσεβείας τὸν θυμὸν προστησάμενος, ἀφῆκε φωνὴν, νόμον ἀβροχίας τιθεὶς οὐρανῷ, καὶ τὴν ἀπόφασιν ὅρκῳ σφίγξας, κλείθροις τὰς νεφέλας ὑπέβαλε· Ζῇ Κύριος, οὐκ ἔσται εἰς τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος, ἢ ὑετὸς ἐπὶ τῆς γῆς . Ὢ θυμὸς εὐσεβείας Ὢ γλῶσσα χαλινὸς οὐρανοῦ Ὢ φιλανθρωπία Δεσπότου Ἐνδίδωσι τῷ οἰκέτῃ διοικῆσαι τὴν κτίσιν· ᾐδέσθη γὰρ τῆς εὐσεβείας τὸν ζῆλον, καὶ τὰς ἡνίας τῆς κτίσεως παρεχώρησε Ζῇ Κύριος . Ὀμνύει κατὰ τοῦ κτίσαντος, ἵν’ αἰδουμένη τὸν ὅρκον ἡ κτίσις ἐπίσχῃ τὴν ἐνέργειαν. Ζῇ Κύριος . Ἐπειδὴ, φησὶν, Ἰουδαῖοι πρὸς τὴν τῶν εἰδώλων θρησκείαν νενεύκασιν, ἐπειδὴ τὸν ζωοποιὸν καταλείψαντες, τοῖς νεκροποιοῖς ἑαυτοὺς παραδώκασι δαίμοσι· πάθεσιν οἰκείοις τὸν Ζῶντα διδασκέσθωσαν· καὶ δι’ ὧν ἀποθνήσκουσι τὸν θάνατον παιδευέσθωσαν·
δεχέσθωσαν τὸν λιμὸν παιδαγωγὸν εὐσεβείας, μανθανέτωσαν τῶν ὄμβρων τὸν χορηγὸν ἀβροχίᾳ πληττόμενοι. Φοβοῦμαι δ’ ὅμως τὸ φιλάνθρωπον τοῦ Θεοῦ. Οἶδα γὰρ δάκρυσι ταχέως αὐτὸν πειθόμενον, οἶδα ταῖς ἱκεσίαις καμπτόμενον, οἶδα μικρᾷ μετανοίᾳ τὰς τιμωρίας συστέλλοντα, μὴ πρόωρον ἐπαγάγῃ τῆς ἀβροχίας τὴν λύσιν, καὶ γένηται τῆς τιμωρίας τὸ φάρμακον ἄπρακτον, καὶ μείνῃ πάλιν ἀγνώμων λαὸς τῆς τοῦ Δεσπότου καταφρονῶν ἀγαθότητος. Τί οὖν ἐργάσομαι; Ὄρκῳ καὶ αὐτὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν βιάσομαι. Κἂν εἴπῃ πρός με Θεὸς παρ’ αὐτῶν ἱκετευόμενος, Παράσχω τὸν ὑετὸν τοῖς ἀνθρώποις, Ἠλία; φήσω πρὸς αὐτὸν, Οὔ. Ζῇ Κύριος, οὐκ ἔσται εἰς τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος, ἢ ὑετὸς ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ μὴ διὰ στόματός μου . Μετρεῖ τῇ φύσει τὰ ῥήματα. Ἔστω, τὸν οὐρανὸν ἐπέχεις, τί καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν κατέχεις; Ἔστω, κατὰ τῶν ὁμοδούλων ἐκτείνεις ἀπόφασιν, τί καὶ τοῦ Δεσπότου τὴν ἐξουσίαν ἁρπάζεις; Ἐδέσμευσας σὺ τὰς νεφέλας, ἀλλὰ τῷ Ποιητῇ κἂν τὸ λέγειν ἐπίτρεψον. Οὔ· Ζῇ Κύριος· εἰ μὴ διὰ στόματός μου .
Παιδαγωγόν με, φησὶ, τῷ λαῷ θεοσεβείας ἀπέστειλας, διδάσκαλον ἀσεβοῦντος πλήθους κατέστησας, δίδου καὶ τῆς τιμωρίας τὴν ἐξουσίαν· οἶδα κατ’ ἀξίαν ἐγὼ τοῖς ἀσεβοῦσι τῆς κολάσεως μέτρον. Εἰ μὴ διὰ λόγου στόματός μου . Δίδωσι συσχεθεὶς τὴν ἐξουσίαν τῷ Ἠλίᾳ Θεός· οἰκτείρων μὲν τοὺς ἀξίως κολαζομένους, ἐντρεπόμενος δὲ τοῦ προφήτου τὸν ζῆλον. Ὑφ’ ἑκατέρων δὲ συνεχόμενος ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, τί ποιεῖ; Σοφίας ἀγαθότητι μίξας τὴν χρείαν μεταχειρίζεται. Δίδωσι μὲν γὰρ τῷ προφήτῃ τῆς ἀβροχίας τὴν ἐξουσίαν, μαλάττων δὲ αὐτοῦ τὴν ὀργὴν, μεριστὴν αὐτὸν τῆς τιμωρίας ἐργάζεται, καὶ συγκαταδικάζει τῷ λαῷ τὸν προφήτην, πείθων αὐτὸν καὶ ἄκοντα γενέσθαι ὁμοφύλοις φιλάνθρωπον. Ἀλλ’ ἵνα μὴ τοῖς ἀσεβέσιν ὁ εὐσεβὴς ἐπίσης λιμῷ διαφθείρηται, χορηγῶν αὐτῷ τὴν τροφὴν, λανθανόντως τὴν γνώμην βιάζεται. Τρέφει γὰρ αὐτὸν διὰ κοράκων, ἵν’ ὥσπερ ἀκαθάρτου ζώου τὴν τροφὴν μυσαττόμενος, λύσῃ τοῦ λιμοῦ τὴν ἀπόφασιν. Ἐντελοῦμαι γὰρ, φησὶ, τοῖς κόραξι τοῦ διατρέφειν σε . Βλέπε μοι τὴν θείαν σοφίαν. Ὡς μισότεκνον τὸ ζῶον ὁ κόραξ παρὰ τῇ Γραφῇ διαβέβληται.
PG 85:151Τίκτοντες γὰρ ἀρνοῦνται τὴν γονὴν, τῆς τῶν τέκνων τροφῆς οὐ φροντίζοντες. Ἀλλ’ ἡ περὶ πᾶσαν τὴν κτίσιν θεία διοικοῦσα πρόνοια, καὶ τοῖς νεοσσοῖς ἀποῤῥήτως διά τινων ζώων μικρῶν γεωργεῖ τὴν τροφήν. Καὶ ταύτην ἀνυμνῶν ὁ προφήτης Δαυὶ̈δ μελῳδεῖ· Καὶ τοῖς νεοςσοῖς τῶν κοράκων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν. Ἐντελοῦμαι, φησὶ, τοῖς κόραξι τοῦ διατρέφειν σε . Οἱ τῶν τέκνων προδόται, τῆς σῆς τροφῆς γεωργοί. Μὴ τοίνυν γενήσῃ χείρων τῶν μισοτέκνων κοράκων, μὴ μιμήσῃ τὴν τούτων περὶ τοὺς Ἰουδαίους μισοτεκνίαν, ἀλλὰ μίμησαι τὴν τούτων περὶ σὲ θεραπείαν. Ἐνίκησαν οὗτοι τὴν φύσιν τῇ περί σε λειτουργίᾳ· νίκησον καὶ αὐτὸς φιλανθρωπίᾳ τὴν Ἰουδαίων κακίαν, μὴ γένῃ τῶν κοράκων περὶ τοὺς ὁμοφύλους ἀπανθρωπότερος· αἰδέσθητι πρεσβευτὰς φιλανθρωπίας γινομένους τοὺς κόρακας. β. Ἀλλ’ ὡς εἶδεν ὁ Θεὸς τὸν Ἠλίαν ἀνένδοτον, παύει μὲν διακονοῦντας ἐκείνους, ἐπέχει δὲ τὴν τροφὴν, ἵνα τὴν γνώμην βιάσηται. Καίτοι καὶ τοῦ προφήτου χωρὶς εὐχερὴς τῷ Θεῷ τῶν ὄμβρων ἡ δόσις, ἀλλ’ οὐκ ἐβούλετο λύειν οἰκέτου φιλοῦντος ἀπόφασιν, ἀλλ’ ἐκείνους κολαζομένους οἰκτείρων τὸν Ἠλίαν οὐχ ὕβριζε.
Σοφῶς δὲ τὰ κατὰ τὸν προφήτην ἐμεθώδευεν. Ὡς γὰρ εἶδεν, ὃ ἔφην, οὐκ ἐνδιδόντα, νικῶντά τε τῆς πείνης τὴν βίαν τῷ τόνῳ τῆς γνώμης· μᾶλλον δὲ ὡς εἶδεν τρυφῶντα τῇ τῶν ἀσεβῶν τιμωρίᾳ, τόπους αὐτὸν ἐκ τόπων ἀμείβειν παρακελεύεται, καὶ πρὸς Σαραφθὰ βαδίζειν ἐπείγεται· καὶ πρὸς χήραν ἀποστέλλει γυναῖκα τὸν χήραν τὴν κτίσιν διὰ τῆς φωνῆς ἐργασάμενον. Ἐντελοῦμαι , φησὶ, γυναικὶ χήρᾳ τοῦ διατρέφειν σε . Μονονουχὶ λέγων, Εἰ μὴ αἰσχύνῃ τὴν τροφὴν, μὴ σβέσῃς τὴν ἀγανάκτησιν. Χήραν καὶ πενιχρὰν, καὶ πρὸς τούτοις ἐθνικὴν ἐπιλέγεται· ἵνα ἢ τὴν πενίαν οἰκτείρῃ, ἢ ὡς ἐθνικῆς ἀπογραφῇ τὴν τροφὴν, καὶ γένηται καὶ ἄκων φιλάνθρωπος, καὶ λύσῃ νεφέλας σιωπῇ δεδεμένας. Ἀλλ’ οὐ παραιτεῖται βαδίζειν ὡς πρὸς τὴν χήραν Ἠλίας. Ἡ δὲ τῷ σχήματι τὴν πενίαν ἐλέγχει. Παρεσκεύασε γὰρ τὴν τροφὴν ὁμοῦ καὶ ταφήν· καὶ γίνεται τῆς χήρας προσαίτης ὁ τὰς οὐρανοῦ κλεῖς περιδήσας τοῖς χείλεσιν. Ἡ δὲ τί φησιν; Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου . Ὡς προφήτην τιμᾷς, ὃν προσαίτην ὁρᾷς; πόθεν ἔχεις τοῦ προφήτου τὴν γνῶσιν; Ὑπόμνησον σαυτὸν, ἀγαπητὲ, τῶν τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἠλίαν ῥημάτων·
PG 85:153Ἐντελοῦμαι , φησὶ, γυναικὶ χήρᾳ τοῦ διατρέφειν σε . Καὶ δῆλόν ἐστιν ὡς δι’ ἀποκαλύψεως ἡ τοῦ προφήτου παρουσία τῇ χήρᾳ κατεμηνύετο. Καὶ ἦν ἡ δι’ ὀμμάτων θέα τῆς καθ’ ὕπνους θέας ὑπόμνησις. Ἐπιγνοῦσα τοίνυν τὴν τοῦ παρόντος ἀξίαν, τὴν πενίαν ὠδύρετο. Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου , φησὶν, οὐκ ἔστι μοι ἐγκρυφίας, ἀλλ’ ἢ δρὰξ ἀλεύρου ἐν τῇ ὑδρίᾳ, καὶ ὀλίγον ἔλαιον ἐν τῷ καμψάκῃ· καὶ ἰδοὺ ἐγὼ συλλέγω δύο ξυλάρια, καὶ εἰσελεύσομαι, καὶ ποιήσω ἐμαυτῇ, καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ φαγόμεθα, καὶ ἀποθανούμεθα . Τὸ πέρας ἡμῖν τῆς τροφῆς, ἀρχὴ τελευτῆς. Ταύτην τελευταίαν παραθήσομαι τράπεζαν· μέτρον ἡμῖν τῆς ζωῆς ἡ δρὰξ τοῦ ἀλεύρου καθέστηκε, μίαν ἀναμένομεν προθεσμίαν τροφῆς καὶ θανάτου· μετὰ ταύτην τὴν βρῶσιν, ἡμεῖς θανάτου βρῶσις ἐσόμεθα. Ἔπαθέν τι πρὸς τὴν φωνὴν ὁ προφήτης. Οἰκτείρει μητέρα συλλιμώττουσαν τέκνοις, εἶδε σπλάγχνα μητρὸς τῷ τῶν τέκνων λιμῷ σπαραττόμενα, καὶ φωνὴν ἀφίησιν ἰκμάδα φιλανθρωπίας ἔχουσαν· Τάδε λέγει Κύριος· Ἡ ὑδρία τοῦ ἀλεύρου οὐκ ἐκλείψει, καὶ ὁ καμψάκης τοῦ ἐλαίου οὐκ ἐλαττονήσει ἕως ἡμέρας τοῦ δοῦναι Κύριον ὑετὸν ἐπὶ τῆς γῆς .
Τέως τὸν ὑετὸν ἐπαγγέλλεται, εὐτρεπίζει ταῖς ἐλπίσι τὰ νέφη, καὶ πηγὴν τῆς τροφῆς τὴν ὑδρίαν ἐργάζεται· καὶ ὅση τῆς ἡμέρας ἡ χρεία, τοσαύτη τῆς ὑδρίας ἡ χορηγία· καθ’ ἡμέραν, ἣν ἡ χήρα ἐβούλετο, γεωργίαν ἐπὶ τῆς ὑδρίας ἐτρύγα. γ. Ἀλλ’ ὁ μὲν χρόνον καὶ οὗτος ἐπερίττευεν, καὶ ὁ λιμὸς ἐπεκράτει· καὶ ἡ κτίσις ἐκεχάλκευτο, ὁ δὲ προφήτης οὐκ ἐσπένδετο. Τί οὖν ποιεῖ τῆς φιλανθρωπίας ἡ πηγή; Τρίτῃ περιβάλλει μηχανῇ τὸν προφήτην, δι’ ἧς ἡττηθεὶς ὁ Ἠλίας, καὶ ἄκων πρὸς φιλανθρωπίαν καμφθῇ. Νόσος γὰρ ἐν μέσῳ, καὶ ὁ τῆς χήρας υἱὸς ἀνηρπάζετο. Πρόσταγμα Θεοῦ τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ σώματος μεταβαίνειν ἐκέλευε· καὶ περιίσταται τῷ προφήτῃ ἡ χήρα· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ; εἰσῆλθες πρός με ἀναμνῆσαι τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ θανατῶσαι τὸν υἱόν μου ; Εἴθε, φησὶ, τῷ λιμῷ προαπολοίμην· εἴθε φθάσας ὁ θάνατος τῆς τοῦ τέκνου μου τελευτῆς προανήρπασε. Νῦν δέ μοι χορηγῶν τὴν τροφὴν, πρὸς τοιαύτην με θέαν ἐτήρησας; Ἠπορεῖτο πρὸς τὸ συμβὰν ὁ Ἠλίας, καὶ τὴν φιλοξενίαν τοῦ γυναίου θαυμάζων, τῆς τοῦ τέκνου τελευτῆς τὴν αἰτίαν ἐζήτει·
PG 85:155καὶ ζητῶν εὗρεν οὖσαν τῶν καθ’ ἑαυτὸν μηχανὴν παρὰ Θεοῦ τοῦ παιδίου τὸν θάνατον. Καὶ τῷ Θεῷ προςπίπτει, καὶ ἐξαγγέλλει τὸ σόφισμα· Οἵ μοι, Κύριε, ὁ μάρτυς τῆς χήρας, σὺ ἐκάκωσας τοῦ θανατῶσαι τὸν υἱὸν αὐτῆς ; Ἔγνων σου τὴν κατ’ ἐμοῦ μηχανήν· ᾐσθόμην οἷς παρὰ σοῦ περιβέβλημαι· ἀντίδοσιν ἀπαιτεῖς με φιλανθρωπίας, ἵν’ ὅταν ἐγὼ περὶ τοῦ παιδίου τῆς χήρας ἱκετεύσω, Λῦσον, ὦ Κτίστα, τοῦ παιδίου τὸν θάνατον, ἀντεπαγάγῃς μοι καὶ αὐτός· Λῦσον οὖν καὶ σὺ τὴν τοῦ παιδός μου τοῦ Ἰσραὴλ τῆς ἀβροχίας ἀπόφασιν. Γίνομαι τοίνυν σου μαθητὴς τῆς φιλανθρωπίας, ὑπουργὸς ἡμερώτατος· δεῖξον, ὦ Δέσποτα, καὶ θάνατον πρὸς ἀνθρώπους ἡμερούμενον· μανθανέτω τὰ τῆς σῆς φιλανθρωπίας γνωρίσματα· φθανέτω καὶ ἄχρις ᾅδου τὰ τῆς σῆς ἀγαθότητος δόγματα· λυέσθω καὶ τῶν ζώντων ἡ τιμωρία, καὶ τῶν τεθνηκότων τὰ δεσμωτήρια. Διεδέχετο τοῦ προφήτου τὴν εὐχὴν ἡ τοῦ παιδίου ζωὴ, καὶ ὁ κατὰ ἀνθρώπων ἀήττητος θάνατος, τὴν ἧτταν διὰ τὸν Ἠλίαν ἐμάνθανε, καὶ γλώττῃ τῇ προφητικῇ βιασθεὶς ἐθρηνῴδει. Πρῶτος γὰρ νεκρὸς ἐξ αὐτοῦ ἀποσπώμενος ἀνθρωπίνως πενθεῖν ἐδιδάσκετο·
Τίς ἡ τῶν πραγμάτων, λέγων, αὕτη παρ’ ἐλπίδας μεταβολή; Νεκροὶ παλινδρομοῦσιν εἰς βίον, καὶ ψυχαὶ τοῖς ἑαυτῶν μετὰ θάνατον εἰσοικίζονται σώμασι· καὶ λύεται θανάτου νόμος ἐν παραδείσῳ συγγεγραμμένος. Ἐνέχυρον ἔχω τῆς δεσποτείας τῶν κρατουμένων τὰ πταίσματα· ὅπλα μοι κατὰ ἀνθρώπων, τῶν ἀνθρώπων τὰ πταίσματα. Τοσοῦτον παρ’ ἐμοὶ νέφος δικαίων, καὶ τῶν ἐμῶν οὐδεὶς δραπετεύων δικτύων, ἁμαρτωλῶν μυριάδες τοῖς ἐμοῖς δεσμωτηρίοις ἐνέχονται. Ἐλύπει δέ με μόνος ὁ Ἐνὼχ τὰ ἐμὰ σκῆπτρα ὑπὸ πείρας πατήσας, ὅτι μέρος ὑπάρχων τῆς φύσεως, ἀνωτέρω γέγονε τῆς ἀποφάσεως. Νυνὶ δὲ καὶ ὧν ἔσχον τὴν κτῆσιν, τούτων τὴν ζωὴν ἀναπράττομαι. Ματαίαις ἐλπίσιν ἐμαυτὸν ἐδελέαζον, ἄλυτον ἔσεσθαι τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀνθρώπων οἰόμενος. Τάχα κατὰ μέρος ἱκετευόμενος λύσῃ καὶ τὸ, Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ . Εἰ γὰρ ἑνὸς δικαίου φωνὴν αἰδεσθεὶς, ἔξω με τῆς τῶν νεκρῶν δεσποτείας εἰργάσατο, φοβοῦμαι μὴ ἄνθρωποι καθ’ ἡμῶν ἐξορχούμενοι, εἴπωσι· Ποῦ σου, θάνατε, τὸ νῖκος; ποῦ σου, ᾄδη, τὸ κέντρον ; Ὁ μὲν οὖν τῆς χήρας υἱὸς ταῖς τῆς μητρὸς ἀγκάλαις ἐδίδοτο.
PG 85:157Ἠλίας δὲ ταῖς τοῦ Θεοῦ μηχαναῖς πρὸς φιλανθρωπίαν καμφθεὶς, τὸν ὑετὸν τοῖς ἀνθρώποις νεφέλαις ἐδίδου, καὶ πάλιν οὐρανὸς νεφέλαις ἐνδύεται· γῆ δὲ τὴν τῆς ἀκαρπίας χηρίαν ἀπετίθετο, καὶ πάλιν ἡ κτίσις διὰ τῶν ὄμβρων ἐνέαζε, τὰ δὲ τῶν ἀνθρώπων πλημμελήματα κατ’ οὐδὲν ἠλαττοῦντο. Θεὸς δὲ τὸν Ἠλίαν ὁρῶν ζήλῳ δικαίῳ πάλιν κατὰ ἀσεβῶν πυρακτούμενον, καὶ σιδήρῳ τῶν ψευδοπροφητῶν τὸ στίφος θερίζοντα, ἅρματι πυρίνῳ τῶν ἀσεβούντων μεθίστησι, μονονουχὶ ταῦτα πρὸς τὸν προφήτην φθεγξάμενος· Θαυμάζω μέν σου τὸν ζῆλον, Ἠλία, καὶ τὴν ἀρετὴν ἀποδέχομαι· τὰ δὲ τῶν ἀνθρώπων γένη πρὸς ἁμαρτίαν ὀξύῤῥοπα. Καὶ εἰ σύνδρομον ἐπάξω ταῖς ἁμαρτίαις τὴν τιμωρίαν, ἐκλείψει τὸ γένος μὴ φιλανθρωπίᾳ φερόμενον. Σοὶ βαρεῖα τῶν ἁμαρτανόντων ἡ θέα· ἐμοὶ δὲ ὄντι Δεσπότῃ νόμος φιλανθρωπίας ἀνάγραπτος. Ὀφειλέτην αὐτὸς ἐμαυτὸν ἀγαθότητος ἐγγράφως κατέστησα. Κἂν ἴδω ποτὲ πρὸς τιμωρίαν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, αἰδοῦμαι τῆς φιλανθρωπίας τὰ γράμματα, λέγοντα· Οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν πρός με, καὶ ζῇν .
Σὺ μὲν οὖν δέχου καταγώγιον ἁμαρτίας ἐλεύθερον, συμπολιτεύου μετὰ σαρκὸς τοῖς ἀγγέλοις· ἐγὼ δὲ πρὸς ἀνθρώπους διὰ τῆς οἰκονομίας ἐλεύσομαι, ἐγὼ πρὸς τὴν τούτων σωτηρίαν δραμήσομαι· φύσιν ἐγὼ τῶν ἀνθρώπων ἀπαρχὴν ἀναλήψομαι, καὶ πάθει θεραπεύσω τὰ πάθη, διὰ θανάτου λύσω τὸν θάνατον. Ταῦτα γὰρ ὁ πρὸ σοῦ προφήτης Ἡσαί̈ας τοῖς ἀνθρώποις εὐηγγελίζετο λέγων· Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν . Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse XIIΛΟΓΟΣ ΙΒ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΙΒ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Ἰωνᾶν. α. Ἅπας μὲν ὁ τῆς κτίσεως κόσμος τῆς θείας φιλανθρωπίας εἰκών ἐστιν, ὄμμασιν αὐτοῖς ἐκπαιδεύων τοῦ Κτίστου τὴν ἀγαθότητα· αὐτὸ γὰρ δὴ πρῶτον, τὸ πρὸς δημιουργίαν ἐλθεῖν, καὶ δοῦναι τοῖς οὐκ οὖσι τοῦ εἶναι τὴν πάροδον, τῆς χρηστότητος γνώρισμα· οὐκ ἦν οὐρανὸς, οὐκ ἦν γῆ, οὐχ ὑπῆρχε πελάγη, φωτὸς ἴχνος οὐκ ἐβλέπετο. Καὶ τί ταῦτα λέγω; ἀγγέλων δῆμοι τοῦ εἶναι ἐστέρηντο· μόνος γὰρ εἶχε τὸ εἶναι Θεός· Θεὸς ἡ τοῦ εἶναι πηγὴ, ὁ τῆς ζωῆς θησαυρὸς, ὁ τοῦ γενέσθαι μόνος ἀνενδεὴς, ἀγαθότητα βρύων. Οὗτος τὰ μὴ ὄντα πρὸς τὸ εἶναι καλεῖ, οὐκ αἰτηθεὶς, οὐκ ἱκετευθεὶς τοῖς οὐκ οὖσι τὸ εἶναι χαρίζεται.
PG 85:159Ποῦ γὰρ ἂν τὸ μὴ ὂν περὶ τοῦ γενέσθαι τὸν ὄντα παρεκάλεσεν; Ἀλλ’ ὁ τῆς χρηστότητος πλοῦτος πλημμυρῶν, καὶ πρὸς τὴν τῶν οὐκ ὄντων ἐκχεόμενος γένεσιν, ὡς ἐν διανομῇ τὰς τοῦ εἶναι καλέσας γενέσεις, τούτων οὐκ ἠμέλησεν, ἀλλ’ εὐθὺς τὰ πραχθέντα κινῶν πρὸς ἐνέργειαν, ὄργανον τὴν κτίσιν τῆς οἰκείας ἀγαθότητος ἔδειξε. Διὰ τοῦτο γῆν γεωργεῖσθαι ἀνθρωπίναις προσέταξε χερσὶ, καὶ θάλατταν ὑποτάττειν τὰ νῶτα τοῖς πλέουσιν· ἀέρα δὲ ταῖς τῶν ζώων ἀναπνοαῖς κατανέμεσθαι, ἥλιον τρέχειν ἀεὶ, καὶ τὴν ἀκτῖνα κοινὴν ἀφιέναι, καὶ τὰς τοῦ φωτὸς λαμπάδας ἀνάπτειν, ταῖς ἀνθρώπων χρείαις ἑπόμενον. Ταύτης αὐτοῦ βούλεται τῆς ἀγαθότητος καὶ ἀνθρώπους περὶ ἀνθρώπους μαθητὰς διαφαίνεσθαι· τέρπεται γὰρ μὴ μόνον ποιητὴς, ἀλλὰ καὶ παιδευτὴς ἀνθρώπων γινόμενος. Διὰ τοῦτο πρὸς τὴν οἰκείαν ἐφελκόμενος μίμησιν, ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἐβόα· Ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, ἐμοὶ μαθηταί ἐστε · καὶ πάλιν· Γίνεσθε οἰκτείρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος οἰκτείρμων ἐστίν · οὐχ ἵνα πρὸς τὸ ἶσον τῆς ἀξίας ἀνέλθωμεν, ἀλλὰ ἵνα τὸ μέτρον τῆς ἑαυτῶν δυνάμεως ἀγαθότητος πλούτῳ κοσμήσωμεν.
Διὰ τούτων, καὶ τῶν ἀνθρώπων τοὺς ἀσυμπαθεῖς ἐπιστρέφει, καὶ οὐδὲ προφήτου φείδεται, συγγινώσκειν τοῖς πταίουσιν οὐ θέλοντος, οὐδὲ δικαιοσύνην αἰδεῖται νοσοῦσαν ἀπανθρωπίαν. Οἶδεν Ἰωνᾶς ὁ προφήτης ἃ ἐγὼ λέγω, προλαβὼν ἔγνω τοῖς πράγμασι, καὶ τὴν πεῖραν ἔχει διδάσκαλον εὐσεβείας· ζήλῳ σφοδρότερον κατ’ ἀσεβούντων γενόμενος· ἔλαθεν ἑαυτὸν ἀπανθρωπίας περιπαρεὶς ἐλαττώματι. Καὶ εἰ βούλεσθε, τὴν κατ’ αὐτὸν ἱστορίαν διέλθωμεν, δι’ αὐτῆς διδασκόμενοι, ὅπως Θεὸς καὶ προφήτην τρυχόμενον ἄγχει, καὶ ἁμαρτωλοὺς ἐπιστρέφει, καὶ πρὸς μετάνοιαν ἄγει. β. Ἡ Νινευὶ πόλις ἐν Ἀσσυρίοις πολυάνθρωπος, ὑπερβαίνουσα μὲν ἁμαρτίαις τοὺς ὅρους τῆς φύσεως, οὐ νικῶσα δ’ ὅμως τῆς θείας φιλανθρωπίας τὰ μέτρα· ἀλλὰ βρασμῷ μὲν ἀσεβείας πυρέττουσα, μετανοίας δὲ ὅμως θεραπευομένη φαρμάκοις. Ταύτην νοσοῦσαν ὡς εἶδεν ὁ φιλάνθρωπος Δημιουργὸς, πέμπει τὸν Ἰωνᾶν ἰατρὸν τοῦ νοσήματος· εἰ γὰρ καὶ μισεῖ πονηρευομένην τὴν γνώμην, ἀλλ’ ἐλεεῖ νόσῳ ἠλλοιωμένην τὴν φύσιν, καὶ γνωρίζει τῆς οἰκείας χειρὸς τὸ πλαστούργημα.
PG 85:161Πιστεύσας οὖν τῷ προφήτῃ τὴν θεραπείαν, ἐπείγεσθαι πρὸς τοὺς νοσοῦντας παρακελεύεται, πρὶν ἡ νόσος αὐξηθεῖσα, κυρώσῃ τοῦ θανάτου τὴν ψῆφον. Ἀνάστηθι τοίνυν, φησὶ, καὶ προπορεύθητι εἰς Νινευὶ τὴν πόλιν τὴν μεγάλην, καὶ κήρυξον ἐν αὐτῇ, ὅτι ἀνέβη ἡ κραυγὴ τῆς κακίας αὐτῶν πρός με. Ἀνάστηθι, καὶ πορεύθητι, εἰς Νινευὶ τὴν πόλιν τὴν μεγάλην . Ἐν ἀπειλῇ τιμωρίας, οἰκτείροντος ῥήματα, ἐπαγγελία κολάσεως, καὶ διαθέσεως ἔνδειξις· μισοῦντος ἡ φωνὴ, καὶ ἐλεοῦντος ἡ γνώμη· ἤδη τὴν φειδὼ προσαγορεύει τῆς πόλεως, ἀγανακτῶν ἐλεεῖ, καὶ ἀπειλῶν σῶσαι ποθεῖ, καὶ φανερῶς ὀργιζόμενος, λάθρα τὴν φιλανθρωπίαν ἐνδείκνυται. Ταύτης Ἰωνᾶς ὁ προφήτης καὶ κρυπτομένης αἰσθόμενος, καὶ τῆς πρὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας φειδοῦς ὑπηρέτης γενέσθαι μὴ θέλων, καὶ τὸν μὲν προστάττοντα δεδοικὼς, τὸ δὲ προσταχθὲν ἀνύειν οὐ φέρων, ὑπερθέσθαι μηχανᾶται τὸ ἐπίταγμα, καὶ φυγῇ διανοεῖται διακρούσασθαι τὸ πρόσταγμα. Ἐκίνει γὰρ λογισμοὺς, δι’ ὧν κρυπτομένην τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν ἐθήρευσεν·
Εἰ τιμωρίας, φησὶ, κατὰ Νινευϊτῶν ἔδει γενέσθαι, χαίρων ἡπόμην τοῖς ἐπιτάγμασιν, ὑπουργὸς ἂν ἐγενόμην ὑπηρετῶν τῆς κατὰ τῶν ἀσεβούντων κολάσεως· μισῶ γὰρ πόλιν ἀσεβούντων, ἀσεβούντων χωρίον βδελύττομαι, πόλιν ἁμαρτωλῶν ἐργαστήριον, μισῶ δῆμον ἀκολασίας ἐργάτην, σωφροσύνης ἀλλότριον, πλεονεξίας γεώργιον. Δῆμος γὰρ οὗτος ὅπλον κατὰ Θεοῦ φέρων τὴν γλῶτταν, πόλις εἰδώλων ἐρῶσα, δαιμόνων θεράπαινα, τὸν Ποιητὴν ἀγνοοῦσα. Ἀλλὰ νῦν ταύτην ὁ Δεσπότης ἀπειλεῖ μὲν, ὡς οἶμαι, κολάζειν, ἀλλάττει δὲ τὴν τιμωρίαν εἰς φόβον. Ὑποπτεύω τὴν ἀπειλὴν ὡς φιλανθρωπίας μητέρα. Τί γὰρ προκηρύττει τὴν καταστροφὴν, εἰ ἀληθεύειν θέλει τὴν κόλασιν; Εἰ τιμωρήσασθαι βούλεται, τί λέγει τὸν κίνδυνον; Τί προλαμβάνει τῇ φωνῇ τὴν πληγήν; Ἀλλ’ οἶδα τοῦ φιλανθρώπου τὴν τέχνην· ὀργὴν σχηματίζεται, λῦσαι τὴν τιμωρίαν πρὸ πείρας βουλόμενος· ἐγὼ δὲ κηρύξας ἀναίρεσιν, ψευδολόγος εὑρεθήσομαι, καὶ δυσὶ τούτοις ἀνιαθήσομαι· ψεύστης ὁρώμενος, καὶ πόλιν ἐχθρὰν ἀπαθῆ φυλαττομένην θεώμενος. Καὶ δῆμος μὲν ἀσεβὴς, ἀπαθὴς εὑρεθήσεται· ἐγὼ δὲ τοῦ ψεύδους αἰσχύνῃ περιβληθήσομαι. Τί οὖν;
Θεραπεύσω τὴν ἀμηχανίαν φυγῇ, ἔτερος ὑπουργείτω φιλανθρωπευομένῳ τῷ Θεῷ· γινέσθω μοι τῆς φυγῆς ὁ χρόνος τῆς λειτουργίας παραίτησις. Ταῦτα λέγων ἐπιβαίνει τοῦ σκάφους· ἠγνόει δὲ ἄρα σφοδροτέραν εὑρίσκων τῆς ἑαυτοῦ μηχανῆς, τὴν ὑπὲρ ἁμαρτωλῶν φιλανθρωπίαν. Πρόςταγμα γὰρ εὐθὺς τὴν θάλατταν ἐκίνει πρὸς ζήτησιν, Κατάσχε, ὦ θάλασσα, λέγον, προφήτην ἐμὸν δραπετεύοντα· ἄγε τὸν ἐμὸν οἰκέτην δεσμώτην, διδασκέσθω τὴν τόλμαν ἀμηχάνοις ἐπιχειρῶν· πολιορκείσθω τὸ σκάφος τοῖς κύμασιν, ὠθείσθω πρὸς κίνδυνον διὰ τῶν πνευμάτων ἡ ναῦς, ἄχρις ἂν ἔκδοτον παράσχωσι τὸ ζητούμενον. Τούτοις ἡ θάλασσα καθωπλισθεῖσα τοῖς διατάγμασιν, ἐκ βυθῶν ἐκλόνει τοὺς πλέοντας, κυμάτων ὄρη τῇ νηὶ̈ περιστήσαντα τὸν προφήτην ἀπῄτει· οἱ δὲ πλέοντες, τὸν ἅγιον ἀγνοοῦντες, τέχνῃ πρὸς τὴν ζάλην ἐμάχοντο, καὶ τοῖς οἴαξιν ὠθεῖσθαι τὸν κίνδυνον ἤλπιζον, καὶ πρὸς τὸ πέλαγος ἐναυμάχουν, καὶ μάτην τὸν φόρτον ἐπὶ τῶν κυμάτων ἐξέχεον, ἔχοντες τὴν τοῦ χειμῶνος ὑπόθεσιν. Ὡς δὲ τέχνη μὲν ἀπεγνώκει τὴν σωτηρίαν, ναυαγοὶ δὲ ταῖς ἐλπίσι καὶ πρὸ τῆς πείρας ἐγίνοντο, κλήρῳ ζητοῦσι τὸν τοῦ κλύδωνος αἴτιον. Τί λέγεις;
PG 85:163ἡ θάλαττα κλυδωνίζεται, καὶ τὸν κλῆρον ἐν μέσῳ καλεῖς, καὶ αἴτιον τοῦ χειμῶνος καθίζεις; ἄγκυραν τὸν κλῆρον νενόμικας; κυβερνήτην σοι τοῦτον ἐλπίζεις ἐν χειμῶνι γενέσθαι; Τί οὖν ἐντεῦθεν διδασκόμεθα; Ὅτι μερικός τις ἦν, ὡς ἔοικε, τῆς θαλάττης ὁ κλύδων, καὶ περὶ μόνην ταύτην τὴν ναῦν ὁ χειμὼν ἀνεστρέφετο, καὶ ἡ ζάλη τῷ σκάφει περιεγράφετο· καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους εἰρηνεύουσα θάλαττα, κατὰ τούτων μόνον ὡπλίζετο· καὶ τοὺς μὲν ἄλλους γαληνιῶσα παρέπεμπε, τούτοις δὲ συνέτρεχεν ὁ χειμὼν τὸν φυγάδα ζητῶν. Ἐντεῦθεν εἰς αἴσθησιν ἐλθόντες οἱ πλέοντες, κλήρῳ ζητοῦσι τοῦ χειμῶνος τὸ βούλημα, καὶ ἦν ἀψευδὴς δικάζων κλῆρος, καὶ ὁ προφήτης δραπέτης ἠλέγχετο, καὶ τὴν ψῆφον τὸ κῆτος διεδέχετο. Καὶ ἦν Ἰωνᾶς εὐθὺς ἐν ζῶντι τάφῳ φερόμενος, νηχόμενον οἰκῶν δεσμωτήριον, ἐγκινούμενον φάραγξι, θανάτου χωρίον οἰκῶν, νεκρῶν πανδοχεῖον, οὐ ζώντων, οἰκῶν γαστέρα θανάτου μητέρα. Οὕτως ὁ προφήτης συμπάσχειν ἐδιδάσκετο· οὕτως ὁ πρὸς ἁμαρτωλοὺς ἀσυγγνώμων πρὸς φιλανθρωπίαν ἐκάμπτετο, μονονουχὶ ταῦτα φάσκοντος τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ κήτει, καὶ πείθεται·
Σὺ δὲ σκόπει τίνος παρήκουσας, οὗ τὴν φωνὴν καὶ τὸ κῆτος ἐντρέπεται· ἀφεθεὶς τοίνυν τοῦ κρατοῦντος, κήρυττε τοῖς Νινευίταις, ἀπείλησον τὴν καταστροφὴν, καὶ θέασαι τῶν τρόπων μεταβολήν· σύγκρινον τοὺς Μωϋσέως μαθητὰς ταῖς Νινευιτῶν ἀσεβείαις· ποσάκις Ἰουδαίοις κηρύξας, τὰς ἀκοὰς οὐκ ἐπέστρεψας; ποσάκις βοήσας μάτην τὴν προφητείαν ἐξέχεας; ἀπόβλεψον πόλιν ἀσεβοῦσαν, μετανοοῦσαν· περίβαλε τῷ φόβῳ τῆς ἀπειλῆς, ὡς παρεβλήθης τῷ κήτει. γ. Ἐκάμφθη τοῖς λόγοις ὁ προφήτης, καὶ τὴν Νινευὶ κατελάμβανε. Καὶ ἤρξατο , φησὶν, Ἰωνᾶς τοῦ πορεύεσθαι εἰς τὴν πόλιν, καὶ ἐκήρυξε, καὶ εἶπεν. Ἔτι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Καὶ ἐπίστευσαν οἱ ἄνδρες Νινευὶ τῷ Θεῷ, καὶ ἐκήρυξαν νηστείαν, καὶ ἐνεδύσαντο σάκκους ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μεγάλου αὐτῶν . Βλέπε τὰ μέτρα τῆς μετανοίας, Ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν . Πάσας διατρέχει τὰς ἡλικίας ὁ φόβος, πάντες ὑπομένουσι τὸν ζυγὸν τῆς μετανοίας, πάντες καλοῦσι τὸν ἰατρὸν τοῦ κινδύνου. Ἔτι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται . Στενὴ μὲν ἡ τῆς ἀπειλῆς προθεσμία, πλατεῖα δὲ ἡ τῆς μετανοίας δύναμις.
PG 85:165Ξένος ἀπειλεῖ, καὶ πόλις ὅλη τὸν τρόπον πρὸς τὸν λόγον μεθίσταται· ξένοις ἐφθέγγετο, καὶ καθάπερ ἐξ οὐρανοῦ φθεγγόμενον ἐδεδοίκεισαν· καὶ μιᾷ φωνῇ πένθος ἐθεραπεύετο. Καὶ ἤγγισεν ὁ λόγος πρὸς τὸν βασιλέα τῆς Νινευί . Τί οὖν; ἆρα μὴ πρὸς τὴν ἀξίαν οὗτος ὁρῶν, περιφρονεῖ τῆς προφητείας; Καὶ ἐξανέστη , φησὶ, τοῦ θρόνου αὑτοῦ, καὶ περιεβάλετο σάκκον, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ σποδοῦ . Τὴν εὐαγγελικὴν προέλαβε ῥῆσιν· Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Ἐκάθισεν ἐπὶ σποδοῦ . Τὰ τῆς μετανοίας ὅπλα κατὰ τῆς ἁμαρτίας ἐχάλκευσε, καὶ διατάγματι τὸ πένθος ηὐξάνετο· Οἱ ἄνδρες καὶ τὰ κτήνη, καὶ οἱ βόες, καὶ τὰ πρόβατα, μὴ γευσάσθωσαν, καὶ ὕδωρ μὴ πινέτωσαν . Συνοδυρέσθω σὺν τοῖς λογικοῖς τῶν ἀλόγων ἡ φύσις· κοινὸς ἔστω θρῆνος τῆς κοινῆς συμφορᾶς. Εἷς γὰρ ἁπάντων Ποιητὴς, μία χεὶρ τὰ ὅλα διέπλασε, μία τοῖς πᾶσιν ἥπλωται πρόνοια· διὰ νηστείας καλείτωσαν, ὃν διὰ γλώττης οὐ δύνανται, ἵνα ἐλεῶν τὴν κατήφειαν, λύσῃ τὴν ἀπόφασιν. Καὶ περιεβάλλοντο σάκκους, καὶ ἀνεβόησαν πρὸς τὸν Θεὸν ἐκτενῶς, καὶ ἀπέστρεψεν ἕκαστος ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς .
PG 85:167Ταῦτα τῆς ἀληθοῦς μετανοίας γνωρίσματα, πενθοῦσα ψυχὴ, δακρύοντες ὀφθαλμοὶ, μεταβολὴ πονηρίας, ἀσεβείας φυγὴ, σαρκὸς συντριβὴ, ψυχῆς συστολὴ, ἀδικίας ἀπαλλαγή. Τούτοις ἁμαρτία καθαίρεται, τούτοις ἡ θεία ψῆφος παραχωρεῖν οὐκ αἰσχύνεται, καὶ λύει Θεὸς τὴν ἀπόφασιν, καὶ μεταγράφει τὸν κίνδυνον. Φιλάνθρωπον γὰρ βλέμμα προσιοῦσαν αἰδεῖται μετάνοιαν, καὶ ἱκετευούσῃ πείθεται, καὶ δακρύουσαν παύει, καὶ συμπάσχει θρηνούσῃ, καὶ νικηφόρον ἐκπέμπει. Εἶδε γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τὰ ἔργα αὐτῶν, ὅτι ἀπέστρεψαν ἀπὸ τῶν ὁδῶν αὐτῶν τῶν πονηρῶν, καὶ μετενόησεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῇ κακίᾳ, ἣν ἐλάλησε ποιῆσαι αὐτοῖς . Μετάνοια τὴν μετάνοιαν ἔτεκεν· ἄνθρωποι μεταβάλλονται, καὶ Θεὸς μεταμεμέληται. Ὢ τῆς θείας χρηστότητος, πρὸς πόσην ἀξίαν ἤγαγε τὴν μετάνοιαν; ἄνθρωποι δακρύουσι, καὶ Θεὸς μεταβάλλεται· θνητοὶ θρηνοῦσι, καὶ λύει τὴν γνώμην ὁ ἀθάνατος· Οὐ γὰρ βούλεται τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν πρὸς αὐτὸν, καὶ ζῇν . Οἱ μὲν οὖν Νινευῖται, λυθείσης τῆς κατ’ αὐτῶν ἀποφάσεως, τὴν τῆς σωτηρίας σύμμαχον μετάνοιαν οὐκ ἠφίεσαν. Ἐλύπει δὲ πάλιν τὸν Ἰωνᾶν ἡ Νινευὶ σωζομένη.
Ἐξ ἀπόπτου γὰρ καθεζόμενος, τὴν τῆς πόλεως καταστροφὴν κατεσκόπει. Ὡς δὲ εἶδε φιλανθρωπίαν κρατήσασαν, πενθεῖ τοῦ πένθους τὴν λύσιν, καὶ μεταβαίνει ἐπὶ τὸν προφήτην τῶν Νινευιτῶν ἡ κατήφεια. Καὶ ἐλυπήθη , φησὶν, Ἰωνᾶς λύπην μεγάλην, καὶ συνεχύθη, καὶ προςηύξατο πρὸς Κύριον καὶ εἶπεν· Ὦ [δὴ] Κύριε, οὐχ οὗτοι οἱ λόγοι μου ἔτι ὄντος μου ἐν τῇ γῇ μου; Διὰ τοῦτο προέφθασα τοῦ φυγεῖν εἰς Θαρσεῖς, διότι ἔγνων ὅτι σὺ εἶ, Κύριε, ἐλεήμων, μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος . Αὕτη μου τῆς φυγῆς ἀφορμή· ἐννοῶν τὴν φιλανθρωπίαν, τὴν προφητείαν ἠρνούμην· ἤδειν ὅτι μικροῖς δάκρυσιν ἁμαρτωλῶν, λύεις τὴν ἀγανάκτησιν· οὐκ ἐπίστευον θυμουμένῳ, τὸ συμπαθὲς λογιζόμενος. Καὶ νῦν ἐγὼ μὲν ψευδολόγος νενόμισμαι· Νινευίτης δέ μου τὴν προφητείαν γελᾷ, καὶ τὴν σὴν ἀπόφασιν ἔστησε. Τί οὖν ὁ Θεὸς, ὁ καὶ ἁμαρτωλοὺς ἐλεῶν, καὶ δικαίους πρὸς φιλανθρωπίαν χειραγωγῶν; Οὐ περιεῖδε τὸν προφήτην ἀσυμπαθείας νόσῳ κρατούμενον. Καὶ τί, φησὶ, καταμέμφῃ μου τῆς φιλανθρωπίας, ὦ προφῆτα; ἔτι μου κατηγορεῖς τῆς χρηστότητος; οὐκ ἐμάλαξέ σε τοῦ κήτους ὁ φόβος; ἀλλ’ ἔτι περὶ ἁμαρτωλοὺς ἀπηνὴς εἶ; οὐδὲ μετανοοῦντας οἰκτείρεις;
PG 85:169οὐδὲ μεταβάλλεις τὴν ψῆφον; Μὴ ἐλέγξῃ σου τὸν τόνον κολοκύνθη, καὶ οὐ φείδομαι πόλεως; μὴ θρηνήσεις ἄνθους ἀπώλειαν, καὶ τοσαύτας μυριάδας ἀνθρώπων ἐκδίδωμι; Νὺξ ἐν μέσῳ, καὶ χλοάζουσα κολοκύνθη, δίκην ὀρόφου τὸν Ἰωνᾶν περιήπλου, καὶ λειμών τις ἦν ὑπὲρ κεφαλῆς αἰωρούμενος, καὶ ἄνθη πανταχόθεν, καὶ καρπὸς ἐκκρεμάμενος τρυφεράν τινα θέαν ἐξέπεμπεν, ἀποτειχίζουσαν τὴν βάλλουσαν ἀκτῖνα. Ἐτέρφθη τῇ θέᾳ, ἐμείωσεν αὐτοῦ τὴν λύπην τὸ ἄνθος, διέτρεχεν αὐτοῦ τὴν ψυχὴν ἡ περιτρέχουσα πόα. Ὡς οὖν εἶδεν ἡσθέντα τῇ κολοκύνθῃ, πέμπει τὸν σκώληκα, καὶ ξηρὸν ἦν τὸ φυτὸν παραχρῆμα· ὀξυτέραν τῆς βλάστης ὑπέμεινε τὴν ἀπώλειαν. Καὶ γεγύμνωτο μὲν ὁ προφήτης τῆς σκέπης, ἐλέλυτο τῆς αὐτοσχεδίου καλύβης· καύσωνος δὲ φλὸξ σφοδρώτερον πνεύσασα τὴν κεφαλὴν ἐνεπίμπρα· ἀθυμία τὴν ἐπιθυμίαν διεδέχετο· τῇ δὲ λύπῃ πληγέντα βλέπων τὸν Ἰωνᾶν ὁ Θεὸς, κριτὴν γενέσθαι τῆς θείας φιλανθρωπίας πάλιν προτρέπεται, καί φησιν· Εἰ σφόδρα λελύπησαι ἐπὶ τῇ κολοκύνθῃ, ἤλγησας ἀπολλυμένης κολοκύνθης, προφῆτα, ἐλύπησέ σε φυτὸν, οὐκέτι χλοάζειν δυνάμενον· τί οὖν με πάσχειν νομίζεις ἀπολλυμένων ἀνθρώπων;
ἄνθος οἰκτείρεις, ἐγὼ μὴ φείσομαι πόλεως; καὶ σὺ μὲν οὐκ ἐγεώργησας, οὐκ ἐφύτευσας· οὗτοι δὲ τῆς ἐμῆς γεωργίας φυτὰ, τῆς ἐμῆς δεξιᾶς οἱ καρποί. Καὶ σὺ μὲν πρὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας βλέπεις· ἐγὼ δὲ πλείους ἢ δώδεκα μυριάδας ὁρῶ, οἷς οὔπω γέγονεν ὑπουργὸς ἁμαρτίας ὁ χρόνος. Τὸν τῆς κολοκύνθης οἰκτείρεις καρπόν· ἐγὼ δὲ τῶν τῆς φύσεως ἐκτεμνομένων βοτρύων οὐ φείσομαι; Ἔστω, τῶν ἄλλων ἀνθρώπων καταγινώσκεις· τί τῶν ἄρτι τεχθέντων ἔχεις κατηγορεῖν; ποίαν σοι μέμψεως αἰτίαν τὰ κτήνη δεδώκασιν; Ἢ ἁμαρτωλοὺς μετανοοῦντας αἰδέσθητι, ἢ τῶν ἄρτι τεχθέντων τὴν πρεσβείαν ἐντράπηθι. Ποθήσωμεν ἁμαρτωλοὶ τὸν τῆς σωτηρίας δοτῆρα· ἀγαπήσωμεν ἰατρὸν, ἀντὶ πυρὸς καὶ σιδήρου, φαρμάκῳ τὴν ψυχὴν θεραπεύοντα. Πάντες τῆς ἰατρείας ταύτης ἐσμὲν ἐνδεεῖς· ἐπὶ κοινῇ νόσῳ τὸ κοινὸν μεταχειρισώμεθα φάρμακον. Ἀκούσωμεν Ἰωάννου βοῶντος· Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν . Προσέλθωμεν τῷ Σωτῆρι τὰς χεῖρας ἐκτείναντι, καὶ πρὸς αὑτὸν ἐφελκομένῳ, καὶ λέγοντι· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς . Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XIIIΛΟΓΟΣ ΙΓ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:171ΛΟΓΟΣ ΙΓ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν αὐτὸν Ἰωνᾶν. α. Οἱ τὰς τῶν φρεάτων πηγὰς ἐκκαθαίροντες, ὅσῳπερ ἂν αὐτὰς μεταλλεύωσι, τοσούτῳ μᾶλλον καθαρωτέρας, καὶ πλουσιωτέρας ἀναδίδοσθαι παρασκευάζουσιν. Ἡ γὰρ τῶν ναμάτων γαστὴρ, εὐρυνομένη κατὰ τὴν κίνησιν, οὓς ὠδίνει κρουνοὺς ἀποτίκτει. Τοιαύτη τῆς θείας Γραφῆς ἡ πηγή. Εἰ γάρ τις ἐν αὐτῇ τὰς οὐρανίους φλέβας τῷ λόγῳ διασκάψαι θελήσειεν, ὄψεται πλέον γυμνούμενον τὸ ταμεῖον τῆς χάριτος. Ἠκούσατε τῆς κατὰ τὸν Ἰωνᾶν ἱστορίας; ἐθεάσασθε τῆς μετανοίας τὴν δύναμιν; εἴδετε βασιλέα πενθήρη, σποδῷ καὶ σάκκῳ, καὶ ψυχῆς ταπεινότητι, τὸν ἐν οὐρανῷ βασιλέα δωροδοκοῦντα; εἴδετε θυμὸν ἀθάνατον θνητοῖς δάκρυσιν ἀναιρούμενον; εἴδετε προφήτου φιλονεικίαν, καὶ Θεοῦ φιλανθρωπίαν; εἴδετε προφήτην ἐν κήτει κυοφορούμενον, καὶ τὴν πρὸς ἁμαρτωλοὺς συμπάθειαν ἐκδιδασκόμενον; δεῦρο δὴ οὖν, καὶ τὸν ἕτερον ἐν τῷ προφήτῃ θησαυρὸν κατοπτεύσωμεν· θησαυρὸς δὲ προφητῶν ὁ Δεσπότης Χριστὸς, ὃν ταῖς προφητικαῖς προκηρύττοντες σάλπιγξι, προανατελλούσας ἐδείκνυον τὰς τῆς παρουσίας ἀκτῖνας. Ἰωνᾶς δὲ Χριστὸν οὐ λόγοις ἐκήρυττεν, ἀλλ’ ἐμιμήσατο πάθεσιν·
οὐ φωναῖς τὸν Δεσποτικὸν προηγόρευσε τάφον, ἀλλ’ ἐν τῷ κήτει ταφεὶς, καὶ τριήμερος ἐκδοθεὶς δίχα φθορᾶς, ἐδίδασκεν ἀνθρώπους ἅπαντας, ὅτι θάνατος ἀθανασίας ἀρχὴ, καὶ ἐκ τάφου βλαστάνει ζωή· καὶ ταύτας αὐτοῦ τὰς διὰ πραγμάτων φωνὰς, ὁ Χριστὸς οἰκειούμενος, πρὸς τὸν ἄπιστον τῶν Ἰουδαίων βοᾷ λαόν· Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. Ὥσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὔτω δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ποιῆσαι ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς . Κηρύττει γὰρ ἐν τῇ σκιᾷ τὴν ἀλήθειαν, ὁ τύπος τὰ πράγματα, τὰ πάθη προζωγραφεῖται τοῖς πάθεσιν. Καὶ δὴ μικρὸν ἀναλαβόντες τῷ λόγῳ, δείξωμεν ὅτι φίλον πάλαι Θεῷ, καθάπερ ἐπί τινος ἀρχαίας εἰκόνος σκιαγραφεῖν τὰ νεκρὰ τῆς χάριτος κατορθώματα.
PG 85:173Ἐπειδὴ γὰρ τὰ νικῶντα τοὺς νόμους τῆς φύσεως πράγματα, ταῖς τῶν ἀνθρώπων ἀκοαῖς τε καὶ ὄμμασιν ἄπιστα, διὰ τοῦτο τὰς τῶν θαυμάτων εἰκόνας ὁ Θεὸς προκαταβάλλεται, ἵνα τὴν ἐκείνων θέαν ἐν τούτοις προμελετήσαντες, καὶ τὰς ἀμυδροτέρας τῶν θαυμάτων σκιὰς καθορῶντες, τῇ συντρόφῳ θεωρίᾳ, καθάπερ ἐν ἐσόπτρῳ τὰ ὑπὲρ φύσιν πιστεύσειαν. β. Ὥσπερ οὖν οἱ τέχνῃ καὶ χρώμασι τὰς τῶν ὁρωμένων φύσεις ὠδίνοντες, σκιαῖς προχαράττουσι, πρὶν ἢ τοῖς χρώμασιν ἐπανθήσωσι· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ὁ πάνσοφος τεχνίτης τῆς κτίσεως τὰς τῶν εἰκόνων σοφωτέρας πρότερον ταῖς βραχυτέραις ἐσκιογράφησε· οἷον, ἔμελλε Χριστοῦ πάθος καὶ σταυρὸς ἀνθρώποις ἀναλάμπειν σωτήριος, προλαβὼν ἔπηξεν ἐν τῷ τύπῳ τὰ θαύματα, καὶ Ἀβραὰμ ὁ πρεσβύτης, διὰ τῶν οἰκείων ὠδίνων μιμεῖσθαι τὸ πάθος προςτάττεται. Ἰσαὰκ τῷ πατρὶ περὶ τὸ ἔργον συνέκαμνε, καὶ τὸ θῦμα τὴν θυσίαν συνεμερίμνα τῷ θύοντι· ὁ βωμὸς ἐπήγνυτο, ἡ φλὸξ ἀνεπέμπετο, παῖς πρὸς τὴν σφαγὴν ηὐτρεπίζετο, ξίφος ἐφέρετο, ὁ τράχηλος πρὸς ὑποδοχὴν διετάττετο.
Ἀλλὰ φωνὴ μὲν οὐρανόθεν τὸ ξίφος ἐδέσμευεν, ἀντεισήγετο δὲ τοῦ παιδὸς ἀμνὸς τοῦ ξύλου κρεμάμενος, καὶ τὸ πρόβατον τῇ τοῦ Μονογενοῦς σφαγῇ ἀντεκομίζετο· καὶ ὁ μὲν Ἰσαὰκ ἔμενεν ἀπαθὴς, ἡ θυσία δὲ τὸ πάθος ἐλάμβανεν. Ἴδε γὰρ , φησὶν, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου · τῆς γὰρ φαινομένης σαρκὸς τὸ πάθος, οὐ τῆς νοουμένης θεότητος. Πάλιν ἔμελλε τίκτειν Παρθένος, ἀντὶ τῶν νόμων τῆς φύσεως πειθομένη τῇ χάριτι· ἵνα μὴ λέγωσιν, Ἄπιστος ὁ τόκος, ἀλλότριον τῆς φύσεως, διὰ τοῦτο προλαβοῦσαι στεῖραι μελετῶσι τὸ θαῦμα, καὶ Σάῤῥα μετὰ γῆρας, καὶ πάθος, συναπέτικτε πίστιν τῷ μέλλοντι τόκῳ. Πάλιν, ἔμελλεν αἷμα σωτήριον ἀνθρώποις χαρίσασθαι, ἵνα μὴ τὸ ξένον τοῦ θαύματος ἀπιστίας ὑπόθεσις γένηται, αἷμα προβάτου θυρῶν ἐπιχριόμενον, ἔξω μένειν τὸν ὀλοθρευτὴν κατηνάγκαζε, καὶ ἄγγελος θανάτῳ καθωπλισμένος αἵματος θέᾳ πρὸς φυγὴν ἀπηλαύνετο· καὶ ὁ τὰ πρωτότοκα τῆς φύσεως ἐν Αἰγύπτῳ θερίζων, οὐκ ἔψαυεν, ὅπου ἂν τὴν σφραγῖδα ἐγνώριζε. Πάλιν, ἔμελλε βάπτισμα τοῖς ἀνθρώποις παραδίδοσθαι, θανάτου πάροδον καὶ ἀναστάσεως ἄνοδον ὑπισχνούμενον·
PG 85:175ὅρα οὖν μοι θάλατταν ὑπηρετοῦσαν τοῖς τύποις, καὶ ῥάβδῳ τυπτόμενα κύματα, καὶ μετρούμενον τοῖς ἴχνεσι πέλαγος· καὶ Παῦλον βοῶντα· Διὰ τῆς θαλάσσης διῆλθον, καὶ πάντες εἰς τὸν Μωϋσῆν ἐβαπτίσθησαν ἐν τῇ νεφέλῃ, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ . Βάπτισμα καλεῖ τὴν θαλάττης ὁδόν· θανάτου γὰρ ἦν φυγὴ πληρουμένου δι’ ὕδατος. Πάντως ἔμελλεν ὁ Χριστοῦ τάφος τοὺς νεκροὺς ἀπολύειν, καὶ θάνατος ἔσεσθαι θανάτου καθαίρεσις, καὶ πάθος παθῶν ἰατρεῖον εὑρίσκεσθαι. Μὴ τοίνυν ἀπιστήσας, Ἰουδαῖε, συκοφαντήσῃ τὸ θαῦμα, τὸν σὸν Μωϋσέα θεώρησον δι’ ὄφεως ἐν ἐρήμῳ τὴν εἰκόνα τούτου χαλκεύοντα. Ὄφις ἔπληττε, καὶ ὄφις ἰάτρευε, καὶ ὄφεως πάθος ἐθεράπευε. Τίς οὖν ὁ τῷ τύπω μηνυόμενος; τίς; Ἄκουε τοῦ Δεσπότου τὰ οἰκεῖα σαφῶς ἑρμηνεύοντος· Καθὼς ὕψωσε , φησὶ, Μωϋσῆς τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου . Ἔμελλε πάλιν Χριστὸς ἐκ νεκρῶν τοὺς νεκροὺς ἀποσπᾷν· Σαλπίσει γὰρ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι . Ἐπειδὴ μὴ πιστεύεις, Ἰουδαῖε, τῷ Παύλῳ κηρύττοντι, διὰ τοῦτο προλαβὼν Ἠλίας πρῶτον ἔλυσε τοῦ θανάτου νεκρὸν, καὶ τεθνηκὼς τὸν τεθνηκότα τῇ ἁφῇ πρὸς φυγὴν διανέστησε.
Διὰ τοῦτο Ἐνὼχ ἔμε[ι]νεν ἔξω τῆς τοῦ θανάτου σαγήνης· Ἠλίας τοῖς τῆς φύσεως οὐχ ὑπήκουσε νόμοις. Πάντα γὰρ τύπος, πάντα σκιὰ, πάντα τῆς ἀληθείας προμηνύματα. Ὅρα μοι Παῦλον περὶ τούτου δημηγοροῦντα· Πάντα γὰρ ταῦτα τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησεν . Ἀλλὰ μένει γὰρ τὸν λόγον Ἰωνᾶς, καὶ δεῖξαι καιρὸς, πῶς καὶ τὰ κατ’ αὐτὸν, τῶν κατὰ Χριστὸν τύπος καθέστηκε. γ. Πολλὴ τοίνυν παρὰ τοῖς ἁγίοις προφήταις τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας ὑπῆρχεν ἀπόγνωσις, Ἰουδαίων ἀγνωμονούντων, ἐθνῶν εἰδωλολατρούντων. Οὐκ ἦν ὑγιές τι τῆς φύσεως· ἀλλὰ τοὺς μὲν Ἰουδαίους ἠλέουν προφῆται παρανομοῦντας, τῇ τοῦ γένους συμπαθείᾳ καμπτόμενοι· ἐθυμοῦντο δὲ πρὸς τὰ ἔθνη τὴν νόσον αὐξανομένην ὁρῶντες. Εἴδωλα πανταχοῦ, Θεὸς ἐν αὐτοῖς οὐδαμοῦ. Ἀλλ’ οὐκ ἔμελλε νικᾷν τὴν Χριστοῦ ἰατρείαν τὰ πάθη. Εἰ γὰρ καὶ προφητικὰς ὑπήχει γλώττας ἡ νόσος, ἀλλὰ προφήτης ἅπας ἦν τοῖς πεπονθόσιν ὁμόδουλος· Χριστοῦ δὲ παρόντος Ἑλληνισμὸς ἠφανίζετο.
PG 85:177Ἐπειδὴ τοίνυν ἔμελλε γλώτταις σαγηνεύειν τὰ ἔθνη Χριστὸς, καὶ τὸν τῆς οἰκουμένης κύκλον ἀσεβείᾳ κρατούμενον τῇ τῆς εὐσεβείας μαθητείᾳ συνάγειν· ἄπιστον δὲ ἦν προφητικαῖς ἀκοαῖς τὸ τὰ ἔθνη πρὸς εὐσέβειαν ἐπανάγεσθαι· πείθει τοῖς ἔργοις ἀπιστοῦντας Θεὸς, καὶ δι’ ὧν ὁρῶσιν, ἀνακαλύπτει τὰ μέλλοντα. Διὰ τοῦτο νῦν ἀποστέλλει τὸν Ἰωνᾶν, προανοίγοντα τοῖς ἔθνεσι τῆς σωτηρίας τὰς πύλας, διδάξαι προφήτας βουλόμενος, πόσῳ τῶν Ἰουδαίων τὰ ἔθνη πρὸς σωτηρίαν εὐγνωμονέστερα, καὶ ὅσῳπερ Ἕλληνες Ἰσραηλιτῶν περὶ τὴν πίστιν θερμότεροι. Πορεύθητι , φησὶν, εἰς Νινευὶ̈ τὴν πόλιν τὴν μεγάλην , τὴν τῆς οἰκουμένης εἰκόνα, κήρυξον ἐν αὐτῇ. Τί, φησὶ, Νινευϊτῶν ἀσεβέστερον; τί πρὸς εἰδωλολατρείαν μανικώτερον; Σὺ δὲ πέμπε φωνὴν ἀπειλοῦσαν καταστροφὴν, καὶ θέασαι γνώμης μεταβολὴν, τῆς ἐμῆς ἀποφάσεως ὀξυτέραν· θέασαι μετανοίας ὅπλα τῆς ἐμῆς ὀργῆς δυνατώτερα· θέασαι πῶς οἴδασι καταλλάττειν Δεσπότην θυμούμενον. Ἀλλ’ οὐκ ἦν, ὡς ἔοικεν, Ἰωνᾶς φιλανθρωπίας ὑπηρέτης ἑκούσιος·
ἀλλ’ ὁρῶν ἀπειλοῦντα τοῖς λόγοις Θεὸν, ἔργῳ δὲ σώζειν ἐπιθυμοῦντα, τῷ μίσει τῶν ἐθνῶν δραπετεύειν ἀντὶ τοῦ προφητεύειν προείρητο, καὶ τὴν πρὸς τὰ ἔθνη δυσμένειαν τοῖς ἔργοις ἐκήρυττεν· ἔκρυπτε φάρμακον, ὃ πρὸς ἴασιν ἔλαβεν. Ἠγνόει δὲ ὡς ὁ τῶν ἁμαρτωλῶν προστάτης τῆς αὐτοῦ τέχνης σοφώτερος. Φυγὼν γὰρ, τῆς θαλάττης πεπέδητο κύμασιν, ὅτε τὴν τῆς φυγῆς ὑπηρέτιν ὁλκάδα περιέχουσα θάλαττα, τὸν ὁμόδουλον ἐζήτει κρυπτόμενον, καὶ τῆς λαθραίας φυγῆς ἐκατηγόρει διὰ τῆς ζάλης ἡ θάλαττα· καὶ προφήτου πάθος ἐν διανοίᾳ κρυπτόμενον ὁ χειμὼν ἐστηλίτευε, καὶ θέατρον τῆς τόλμης αὐτῷ τὸ σκάφος ἐγίνετο, καὶ δικαστήριον ἐπὶ τῆς νεὼς συνεκροτεῖτο, καὶ ὁ κλῆρος τὸν αἴτιον ἤλεγχε, καὶ τῷ προφήτῃ ναύτης ἐδικάζετο· Εἰπὲ ἡμῖν τίς εἶ, καὶ πόθεν, καὶ τίς σου ἡ ἐργασία; πόθεν ἔρχῃ, καὶ ποῦ πορεύῃ ; Τί οὖν Ἰωνᾶς; Δοῦλος Κυρίου ἐγώ εἰμι . Αὐτοπρόσωπος κατήγορος γέγονε· καὶ, Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ ἐγὼ σέβομαι, ὃς ἐποίησε τὴν θάλατταν, καὶ τὴν ξηράν . Ὑπὲρ φυγῆς ἀπολογούμενος κήρυξ θεογνωσίας κατέστη, καὶ παιδευτήριον εὐσεβείας τὸ σκάφος ἐργάζεται. Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ ἐγὼ σέβομαι .
PG 85:179Ἔστι Θεὸς, ὦ ναῦται, τῆς ἠπείρου Δεσπότης, καὶ τῆς θαλάττης ἐργάτης, οὗ τῶν δακτύλων οὐρανὸς δημιούργημα· ἐκείνου δοῦλος ἐγὼ, τὴν ἐμὴν θάλαττα διώκει φυγὴν, Δεσπότῃ διακονουμένη· τὸν αὐτῆς ὁμόδουλον ἐμὲ σαγηνεύει· ἐγὼ τοῦ χειμῶνος ὑπόθεσις. Παρέστη δὴ τῇ θαλάσσῃ τὸ ζητούμενον ἀνδράποδον· αὕτη τὴν ἐμὴν προσετάχθη φυγὴν ἀνιχνεύειν. Ἀπόδοτε, καὶ σώζεσθε· ἔνδον ἔχετε τὴν γαλήνην, εἰ βούλεσθε· ἑνὸς σώματος τὴν σωτηρίαν ὠνήσασθε. Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ σέβομαι . Εἰ ταύτας ἀφῆκας τὰς φωνὰς, ὦ προφῆτα, τοῖς Νινευί̈ταις, οὐ χρεία σοι φυγῆς· οὐκ ἂν ἐδεήθης τοῦ δραπετεύειν, εἰ ταῦτα κηρύττειν τοῖς καταδικασθεῖσιν ἐπείσθης. Πρὶν Νινευί̈τας διδάξας, τοὺς ναύτας τῆς πλάνης διέσωσας· μέρος ἐθνῶν οἱ συμπλέοντες, ἐν αὐτοῖς τὴν τῶν Νινευϊτῶν καταμάνθανε πίστιν· πεποίηκας μαθητὰς εὐσεβείας τοὺς τῆς φυγῆς δικαστάς. Καὶ ἔλαβον τὸν Ἰωνᾶν, καὶ ἐνέβαλον εἰς τὴν θάλατταν, καὶ ἔστη ἡ θάλασσα ἐκ τοῦ σάλου αὐτῆς . Οὐκέτι γὰρ ἦν χρεία τῆς ζάλης, εἰλημμένου τοῦ φεύγοντος· οὐκ ἦν ἔτι χρεία ζητήσεως, κατασχεθέντος τοῦ δραπετεύσαντος.
Καὶ ἐφοβήθησαν οἱ ναῦται φόβῳ μεγάλῳ τὸν Κύριον, καὶ ἔθυσαν θυσίαν, καὶ ηὔξαντο εὐχάς . Καὶ φυγὼν ὁ Ἰωνᾶς τὴν τῶν ἀνθρώπων σωτηρίαν ἐνεμπορεύσατο. Τί οὖν τῶν ἐθνῶν, ὦ προφῆτα, τῆς πονηρίας κωλύεις τὴν ἰατρείαν; Ἐφθέγξω μόνον, καὶ τοὺς συμπλέοντας ἔπεισας· ἐλάλησας, καὶ πίστιν ἐγέννησας ἀφῆκας φωνὴν, καὶ τὴν ψυχὴν ἐχειρώσω. Καὶ προσέταξε Κύριος κήτει μεγάλῳ καταπιεῖν τὸν Ἰωνᾶν . Τούτῳ τῷ τρόπῳ δεσμώτην Θεὸς τὸν Προφήτην ἀποδείξας, καὶ τὴν φυγὴν νικήσας, τῷ τάφῳ τοῦ κήτους εἰλημμένον κατέχων, μονονουχὶ τοιούτοις χρῆται τοῖς ῥήμασιν· Ἆρ’ ἔτι δραπετεύειν ἐθέλεις, ὦ προφῆτα; Ἔτι προτιμᾷς τὴν φυγὴν τῆς τῶν ἐθνῶν σωτηρίας; Περιορᾷς ἀπολλυμένους; χαίρεις ὁρῶν κολαζομένους; Οὐ θέλεις ὑπουργὸς γενέσθαι τῆς κλήσεως; Οὐκοῦν ὑπόβηθι τριήμερον τάφον· ὑπόμεινον τῆς Δεσποτικῆς οἰκονομίας τὰ πάθη, μάθε πῶς τὰ ἔθνη πάντα κληθήσεται· γενέσθω τάφος τὸ κῆτος, ὑπόμεινον τῆς ἐμῆς οἰκονομίας τὴν μίμησιν, δι’ ἧς οὐ Νινευῖ̈ται μόνον, ἀλλ’ ὁ σύμπας ἀνθρώπων κόσμος δι’ εὐσεβείας σωθήσεται. Περίθου τὰ τῆς ἀναστάσεως σύμβολα·
ἀπόδυσαι καθάπερ μνῆμα τὸ κῆτος, πεῖσον Ἰουδαίους τοὺς σοὺς, ὅπως οἱ τάφοι λυθήσονται. Οὐκ ἔστιν ἔλαττον εἰς θαῦμα τὴν κοιλίαν ζῶντα φυγεῖν, καὶ θανάτου γαστέρα. Γίνου θεωρὸς τῆς ἐμῆς οἰκονομίας. Ὁ γὰρ ἐμὸς Υἱὸς ναὸν ἐξ ἀνθρώπων ἀναλήψεται, καὶ στολὴν ἀνθρώποις ὁμοιοπαθῆ περιθήσεται· σάρκα περιβαλεῖται παρὰ ἀνθρώπων ὑπὲρ ἀνθρώπων. Ταύτην Ἰουδαῖοι κατακρινοῦσι θανάτῳ, καὶ σταυρῷ περιβαλοῦσι, δι’ ἦς τῶν παθῶν τὴν φυγὴν ἐκαρπώσαντο· καὶ θανάτῳ παραδώσουσι, δι’ ἧς οἱ νεκροὶ τὴν εἰς βίον ἀναβίωσιν ἐδιδάχθησαν, δι’ ἧς ἐξ ᾄδου νικηφόρος πρὸς ζωὴν ἀνελήλυθε· τάφῳ παραδοθήσεται, καὶ δέξεται μνῆμα, καθάπερ σὲ, ὦ προφῆτα, τὸ κῆτος. Ἀνέπεμψέ σε κήτους γαστὴρ ἀπαθῆ, καὶ διετήρησεν· ἠτόνησε πρὸς ἀναίρεσιν τὸ τοῦ πελάγους θηρίον, ἀτονήσει κἀκεῖ θάνατος, λύσει τοῦ θανάτου τοὺς νόμους, οὓς ἀρχαία παράβασις ὑπηγόρευσεν, ἀπαλείψει τοῦ θανάτου τοὺς νόμους· τούτου γὰρ ψήφισμα χαλινώσει τὸν ὄφιν κατὰ ἀνθρώπων ἔτι φθεγγόμενον· πᾶσιν ἁπλώσει τοῖς ἔθνεσι τὰς τῆς σωτηρίας ἐλπίδας. Τότε καὶ Νινευὶ̈ καλουμένη Πόλις σωθήσεται, καὶ τὴν Χριστοῦ προσηγορίαν ἀντὶ τῶν εἰδώλων ἀλλάξεται.
PG 85:181Ὢ τῆς τοῦ Δεσπότου φιλανθρωπίας καὶ προφήτας ἀγαπώσης, καὶ ἁμαρτωλῶν φειδομένης, καὶ δικαίους παιδευούσης, καὶ πονηροὺς ἐπιστρεφούσης. Συνέκλεισε γὰρ ὁ Θεὸς τοὺς ἅπαντας εἰς ἀπείθειαν, ἵνα τοὺς πάντας ἐλεήσῃ · αὐτοῦ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XIVΛΟΓΟΣ ΙΔ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΙΔ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὴν κατὰ Δαυὶ̈δ ἱστορίαν. α. Ἄλλοι μὲν ἄλλων τεχνῶν παιδευταὶ τοῖς ἀνθρώποις καθέζονται, καὶ ποικίλαις ἐπιστήμαις διακοσμοῦσι τῶν μανθανόντων τὰς χεῖρας, ταῖς τοῦ βίου κολακεύοντες χρείαις. Καὶ ἰατρὸς μὲν ἰατρικὴν ἐξηγεῖται, τὴν κατὰ τῶν νοσημάτων διὰ φαρμάκων ἐκπαιδεύων παράταξιν. Ἕτερος δέ τις χαλκῷ προσπαλαίων, ἢ σιδήρῳ, φύσιν τῇ τέχνῃ χειρούμενος, εἰς τοὺς ἐραστὰς τῆς τέχνης μεταφέρει τὸ μάθημα, διδάσκων ποίαις μεθόδοις ὁ χαλκὸς εὐπειθὴς ταῖς ἡμετέραις ὑπάρχει βουλήσεσι. Κἂν γεωργὸν ἀποβλέψῃς, ὄψει, νῦν μὲν ἀρότρῳ τὰς γῆς πολυπραγμονοῦντα λαγόνας, καὶ τῆς τομῆς τὸ βάθος ἀναμετροῦντα τοῖς αὔλαξι· νῦν δὲ τὴν ἄμπελον οἰκείῳ φόρτῳ βεβαρημένην τοῖς κλήμασι, ταῖς τομαῖς ἐκκαθαίροντα, καὶ τῷ τῶν ναμάτων ἀκριβῶς ἀριθμῷ τῆς ἀμπέλου τὰς κρήνας ζυγοστατοῦντα·
PG 85:183ἵνα μὴ, ἀθρόον τὸν τῆς φύσεως ἐκδαπανήσαντα πλοῦτον, ἀβρόχους καὶ πενιχρὰς τὰς πηγὰς ἀποτέκῃ. Εἶτα τοὺς ἐντεῦθεν ἀναβλαστῶντας βοστρύχους διαπλέκων ἐπιμελῶς καὶ διακοσμῶν, ἐκπαιδεύει τοὺς ἑαυτοῦ παῖδας τῆς ἀμπέλου τὸν θησαυρὸν κατὰ μικρὸν μεταλλεύειν, καὶ μὴ τῇ φιλοτιμίᾳ τῆς φύσεως ἑπομένους, καὶ ἔρωτι πλεονεξίας, διδασκάλους πενίας τῷ φυτῷ καταστῆναι. Ἀλλ’ ἄνθρωποι μὲν ἀνθρώπους ἀνθρωπίνας τέχνας παιδεύουσιν, ὧν ἡ χρῆσις μὲν τῷ παντὶ συμπερινήχεται βίῳ, καρπὸς δὲ τῷ παρόντι συμπεριγράφεται χρόνῳ. Ἡ δὲ θεόπνευστος Γραφὴ, τῆς ἀνθρωπίνης τοὺς ἀνθρώπους ἀποσπῶσα μικρολογίας, φιλοθεί̈ας ἀνοίγνυσιν ἐργαστήρια· διδάσκει μάθησιν, ἧς ἀθανασία τὸ κέρδος, ποίαις γεωργίαις παράδεισος εὐσεβῶς γεωργεῖται, πῶς ὁ οὐρανὸς σαγηνεύεται, πῶς ἄν τις τοὺς ἐν τῷ οὐρανῷ θησαυροὺς ἐμπορεύσαιτο, πῶς τις κληρονομήσει Χριστὸν, πῶς τις συμβασιλεύσει Χριστῷ, πῶς τις δραπετεύσει γέενναν, πῶς τις τοῦ μέλλοντος κρατήσει πυρὸς, πῶς τις τὴν κρίσιν φυγὼν φίλος τῷ Κριτῇ παρασταίη. Τοιούτων τεχνῶν διδάσκαλος ἡ Γραφὴ προκαθέζεται·
ταῦτα βοῶσα τοὺς μαθητὰς ἐκπαιδεύει, οὐκ ἀρκουμένη τοῖς παραγγέλμασιν, ἐντρέπει πλέον τοῖς πράγμασι. Τῇ γὰρ μνήμῃ τῶν ἀρετῇ κατορθωσάντων ἀνδρῶν ἐρεθίζει πρὸς μίμησιν· τοὺς λαμπροὺς τῆς εὐσεβείας ἀθλητὰς εἰς μέσον ἄγει τοῖς διηγήμασι, τῷ ὁμοίῳ τῆς φύσεως πρὸς ὁμοιότητα προθέσεως δελεάζουσα. Διὰ τοῦτο γὰρ ὃν πρῶτον ἔτεκε δίκαιον ἡ φύσις, οὐκ ἔκρυψεν· ἀλλὰ τὰ κατὰ τὸν Ἄβελ σαφῶς ἀν[τ]εκήρυξε, χαρακτῆρα δικαιοσύνης τοῖς ὕστερον ἀναγράφουσα, ὅτι δῶρον πρὸ δώρου τῷ Θεῷ προσήνεγκε γνώμην· ὅτι τὸν ἀοράτως ὁρῶντα πρὸ τῶν ὁρωμένων δώρων τοῖς ἀοράτοις ἔτερπεν ἀναθήμασι. Τί δ’ ἂν εἴπῃς τὸν Ἐνώχ; Ὃς τῷ πτερῷ τῆς δικαιοσύνης ἀρθεὶς ὑπερέβη τοὺς ὅρους τῆς φύσεως, πρῶτος τῆς τελευτῆς τὴν ἀπόφασιν δείξας ἀποτέλεστον. Ἔχεις πάλιν ἐν τῇ Γραφῇ τὸν Νῶε βοώμενον, ὃς ἐν οἰκουμενικῷ ναυαγίῳ κυβερνήτης ἐσώζετο, τῷ πηδαλίῳ τῆς δικαιοσύνης κατακλυσμοῦ βίαν ἀποκρουόμενος. Τί δ’ ἂν εἴπῃς τὸν Ἀβραάμ; Ὃς τοὺς τῆς φύσεως νόμους ἐπάτησε, καὶ σφαγεὺς μονογενοῦς παιδὸς ὑπέστη γενέσθαι, τὸν τῆς φύσεως Δεσπότην αἰδούμενος· πόθον Θεοῦ δείξας φυσικῆς τυραννίδος ἀνώτερον, καὶ ξίφους τὸ φίλτρον ὀξύτερον.
Μετάβηθί μοι τῷ λογισμῷ πρὸς τὸν προφήτην Δαυὶ̈δ, καὶ βλέπε λειμῶνας ὅλους ἀρετῶν πεφυτευμένους [ἐν] ψυχῇ· ὃς καὶ μειράκιον ὢν ἔτι, τοῖς ἀγαθοῖς ἐκόμα πλεονεκτήμασι, τῷ μὲν χρόνῳ τῆς ἡλικίας ἀτελὴς καθεστὼς, πρὸς αὐτὴν δὲ τῆς θεοσεβείας ἀνελθὼν τὴν ἀκρόπολιν· οὗ θαυμάσας τὸν τρόπον Θεὸς, καὶ ἐν μέσῳ ποίμνης βασιλικοῖς ἐκόσμησε σκήπτροις, καὶ διαδήμασι στεφανοῖ τὸν ἔτι τοῖς προβάτοις ἑπόμενον, τὸν μέγαν Σαμουὴλ τῆς τοῦ μειρακίου χειροτονίας ὑπουργὸν ποιησάμενος. Καὶ ἀλλάττει τὴν μὲν πήραν πορφύρᾳ, τὴν δὲ βακτηρίαν τῷ σκήπτρῳ, ἀντὶ δὲ ποίμνης ἀλόγων, τὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἀγέλας ποιμαίνειν προσέταξε. Δεῦρο δὴ οὖν, εἰ δοκεῖ, περὶ τούτου σήμερον τὴν διδασκαλίαν κατασχολήσωμεν, καὶ μάθωμεν ἀρετὴν καὶ ἐνταῦθα τιμωμένην, καὶ ἐν οὐρανῷ στεφανουμένην· καὶ γενώμεθα μαθηταὶ τοῦ Δαυὶ̈δ ἴχνεσιν ἀκολουθοῦντες, οἷς ἐκεῖνος χρησάμενος πρὸς τὸν οὐρανὸν ηὐτομόλησε. β. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Σαμουήλ· Πλῆσον τὸ κέρας σου ἐλαίου, καὶ δεῦρο· ἀποστελῶ σε εἰς Βηθλεὲμ πρὸς Ἰεσσαί. Ὅτι ἑώρακα ἐν τοῖς υἱοῖς Ἰεσσαὶ ἐμοὶ εἰς βασιλέα . Κηρύττει Θεὸς τὸ μειράκιον, καὶ τῷ προφήτῃ περὶ τοῦ προφήτου διαλέγεται·
PG 85:185Εἶδον, ὦ προφῆτα, ψυχὴν χάριτος δεκτικήν· εἶδον, ὦ προφῆτα, ψυχὴν, πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος ὑποδοχὴν εὐτρεπῆ, ἐκόσμησέ μου τὴν διάπλασιν πράξεσι, προσέθηκέ μου τῇ τέχνῃ τῆς δημιουργίας, τῆς γνώμης τὸ κάλλος. Τοῦτον ἑώρακα ἐμοὶ εἰς βασιλέα . Οὐχ ἁπλῶς, Ἑώρακα , ἀλλ’, ἐμοὶ εἰς βασιλέα . Ἔχει τι μυστήριον ἡ λέξις κρυπτόμενον· Ἑώρακα ἐν τοῖς υἱοῖς Ἰεσσαὶ ἐμοὶ εἰς βασιλέα . Ἐπειδὴ γὰρ ἐκ τοῦ Δαυὶ̈δ τὸ κατὰ σάρκα Χριστὸς, ἡ ἀληθὴς βασιλεία, τὰ οὐράνια σκῆπτρα, ἡ σωτήριος γέννησις, ἡ ἀδιάδοχος χάρις· Ἑώρακα , φησὶν, ἐν τοῖς υἱοῖς Ἰεσσαὶ ἐμοὶ εἰς βασιλέα · μονονουχὶ λέγων· Ἐμὴν εἶναι τὴν τοῦ παιδὸς βασιλείαν λογίζομαι. Ἀλλ’ ὢ τῆς ἀθανάτου σοφίας ὢ τῆς ἀποῤῥήτου θαυματουργίας Καὶ κρύπτει τὸν παῖδα. Οὐκ εἶπε σαφῶς, Χριέσθω μοι βασιλεὺς ὁ Δαυὶ̈δ, ἀλλ’, Ἑώρακα ἐν τοῖς υἱοῖς Ἰεσσαί . Ἵνα γὰρ μὴ φαίνηται χάριτος ἀνθρωπίνης ἡ χρίσις, μηδὲ ἐκλογὴ τοῦ Σαμουὴλ ἡ τῆς βασιλείας περίθεσις, κρύπτει τὸν παῖδα τῷ κοινῷ τῶν παίδων ὀνόματι, καὶ πρὸς δῆμον ἐκπέμπει τὸν χρίοντα. Ἐκεῖ, ὦ προφῆτα, ἐκδέχου τῆς χάριτος τὴν χρίσιν·
μὴ γένηται νῦν ἡ τοῦ βασιλεύοντος μήνυσις τῆς ἀξίας ἐλάττωσις, μηδὲ νοθεύσῃ τὴν δόξαν ἡ γνῶσις τοῦ βασιλεύοντος. Ὢ παροδόξων πραγμάτων Ὁ Δαυὶ̈δ μετὰ προβάτων αὐλίζεται, καὶ Θεὸς ἐν οὐρανῷ περὶ βασιλείας βουλεύεται· ὁ Δαυὶ̈δ ποιμαίνει, καὶ μεριμνᾷ, καὶ Θεὸς εὐτρεπίζει τὸν θρόνον. Ἀλλὰ παρῆν μὲν ὁ Σαμουὴλ, καὶ τῶν Ἰεσσαὶ παίδων ὁ χορὸς παρειστήκει, καὶ μετὰ τὴν θυσίαν πρὸς τὴν χρίσιν παρεσκευάζετο, καὶ ἄγνωστος ἦν ἡ κρίσις τῆς χρίσεως, καὶ μέσος ὁ Σαμουὴλ ἀπορῶν, ὃν ἐκλέξηται, καὶ τὴν θέαν πλανώμενος, καὶ τὴν γνῶσιν οὐκ ἐπιστάμενος· εἰς πάντας μὲν πέμπων τὸ βλέμμα, ποῦ δὲ πέμψει τὸ βέλος ἡ χάρις, ἀπεκδεχόμενος. Θαυμάζει τὸν ἄνθρωπον ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς καταμετρήσας τὸν θεωρούμενον. Ἀλλ’ ἡ χάρις ἠρνεῖτο τὴν θέαν, ἐπισταμένη τὴν γνώμην. Καὶ Σαμουὴλ θαυμάζων τὴν θέαν, πρὸς τὴν χάριν ἐφιλονείκει, λέγων· Ἀλλ’ ἢ ἐνώπιον Κυρίου χριστὸς αὐτοῦ ; Καὶ τὸ κέρας ἐπικλίνων χρίειν τὸν ἀδόκιμον ἐβιάζετο. Ἀλλὰ τὸ ἔλαιον ῥεῖν οὐκ ἐπείθετο, μὴ συμπράξῃ πλανωμένῳ προφήτῃ, καὶ ῥέουσα φύσις ἄνω κατείγετο τοῖς νόμοις ἀκολουθοῦσα τῆς χάριτος, ἄνικμον ἀποπέμπουσα κεφαλὴν, ἣν ἡ χάρις ἀπέφυγε.
PG 85:187Παρῆν ὁ δεύτερος, καὶ τῷ πρώτῳ συνητιμάζετο. Ὁ τρίτος τοῖς ἀδελφοῖς ἀδελφὴν τὴν ἀποτυχίαν ἔλαβεν. Ἡ τάξις ἐκάλει τὸν ἕτερον, σιωπώσης τῆς χάριτος· ἠκολούθει ταῖς ὠδῖσιν ἡ κλῆσις, καὶ τὸν οἰκεῖον ἡ χάρις οὐχ ηὕρισκε. Τί δεῖ λέγειν; Ἀνήλωτος τῆς γαστρὸς ὁ πλοῦτος, καὶ ὁ τῆς χάριτος οὐκ ἐτρυγᾶτο καρπός Ἠπόρει τοῖς ὁρωμένοις ὁ Σαμουὴλ, Τί τὸ φαινόμενον; λέγων. Τί τὸ γενόμενον; Ὁ προστάξας, Θεός· ὁ προσταχθεὶς, τῶν παίδων χορός. Ἀψευδὴς ὁ κελεύσας, ἡ ψῆφος τοῖς προσταχθεῖσιν οὐχ ἕπεται, τὸ κέρας οὐ συντρέχει τῇ θέᾳ. Κλέπτει μοι τὸ ζητούμενον τῶν παίδων ὁ ἀριθμός. Πρὸς σὲ λοιπὸν, ὦ πάτερ, ὁ λόγος· ἐκλέλοιπε τὰ παιδάρια· ἀλλὰ κἂν ἐπινεύσῃς, οὐ πείθομαι. Ἡ γὰρ ἀπόφασις ἐπιζητεῖ τὸν κρυπτόμενον. Οἶδεν ὁ δεδωκὼς, κἂν ὁ λαβὼν, ὅπερ ἔλαβεν, οὐκ ἐπίσταται. Ἔστι , φησὶν, ὁ μικρώτερος, καὶ ἰδοὺ ποιμαίνει ἐν τῷ ποιμνίῳ . Τί πρὸς βασιλείαν ἐπιζητεῖς, τὸν οὐδὲ πρὸς τὸ ποιμαίνειν ἀρκοῦντα; Τί μαθὼν τὸ ἐπιτήδευμα, περιάπτειν φιλονεικεῖς τὸ ἀξίωμα; Μικρώτερος ὁ περιλειπόμενος. Ἀλλ’ οὐκ ἐνίκησε κατὰ Θεοῦ ψῆφον ἡ τοῦ φύσαντος ἄγνοια.
Ἄγεται παραχρῆμα τὸ μειράκιον ὁ Δαυὶ̈δ, ὀλίγος τὸν χρόνον, πολὺς τὴν διάνοιαν· πρᾶος τὸ βλέμμα, τὴν γνώμην πραότερος· πυρόεις τὴν ὄψιν, λαμπρὸς τὴν ψυχήν· φαιδρότερον φέρων τὸ τῆς ψυχῆς κάλλος, τῆς εὐχροίας τοῦ σώματος. Καὶ τί δεῖ λέγειν; Αὐτὸν ἔχω τὸν πλάσαντα μάρτυρα· Ἀγαθὸς γὰρ, φησὶ, τῇ ὁράσει Κυρίου · Ἕλκει εἰς ἔπαινον τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ ποιήσαντος, καὶ μονονουχὶ ταῦτα λέγει πρὸς τὸν Σαμουὴλ ὁ Θεός· Σὺ τεθαύμακας θνητῷ βλέμματι μετρήσας τὸ τοῦ σώματος μέγεθος· ἐγὼ δὲ τὸ ἐμοὶ μόνῳ φαινόμενον περιεργάζομαι κάλλος. Ὅπου γὰρ εὑρίσκω ψυχῆς θησαυρὸν, ἐκεῖ πέμπω τὸ θαῦμα τοῦ βλέμματος. Ἐκίνησεν εὐθὺς πρὸς τὴν χρίσιν ἡ χάρις τὴν χεῖρα. Οὔπω τὸ κέρας ἐκλίνετο, καὶ τὸ ἔλαιον κατεπείγετο, καὶ ἡ χρίσις ἐκύρου τὴν ψῆφον· καὶ βασιλεὺς ἦν ὁ Δαυὶ̈δ προφητικῇ χειρὶ πρὸς βασιλείαν ἐπεκτεινόμενος, οὐρανίῳ σφραγῖδι τὴν ἀξίαν δεχόμενος. Καὶ πρῶτος εὐθὺς τῶν ἀδελφῶν ὁ τελευταῖος ηὑρίσκετο, καὶ ἡ τῆς φύσεως τάξις παρεχώρει τῇ χάριτι, καὶ ὁ τοῦ νόμου τόκος ἐπέκυπτε· καὶ ἦν ἀπόῤῥητα βασιλείας προοίμια, ἀπ’ αὐτῆς τῆς φύσεως τὸ κράτος κατέλαμπεν.
PG 85:189Ἀδελφοὶ γὰρ τῶν πρωτείων ἐξίσταντο, καὶ οὓς πρώτους ἡ φύσις ἐγέννησε, πρώτους ὑποκύπτειν ἡ χάρις ἠνάγκαζεν. Ἀλλ’ ὁ Σαμουὴλ ἔτι βασιλεύων τῶν σκήπτρων ἀντείχετο· ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος χάρις ἐκ τοῦ Σαοὺλ μετανίστατο, πονηρῷ παραχωροῦσα τὴν οἴκησιν πνεύματι. Οἷον γὰρ εὐτρέπισε τῆς ψυχῆς καταγώγιον ὁ Σαοὺλ, τοιοῦτον ὑπεδέχετο τὸν οἰκήτορα· ἔδει τῆς τοῦ Δαυὶ̈δ βασιλείας ἀνατελλούσης, τὴν τοῦ Σαοὺλ ἀποσβέννυσθαι. Ὥσπερ οὖν ἥλιος ἀνασχὼν ἐλαύνει τὴν νύκτα, καὶ μερίζει τῇ κτίσει τῶν ἀκτίνων τὸ φέγγος παρὰ τοῖς ὅροις τῆς νυκτὸς εὐπειθῶς· οὕτω τῆς τοῦ Δαυὶ̈δ ἀνατελλούσης ἀξίας, ἡ τοῦ Σαοὺλ βασιλεία πρὸς δυσμὰς κατεπείγετο. Ἔρημον οὖν τῆς χάριτος καὶ ἀοίκητον τὴν τοῦ Σαοὺλ ψυχὴν ὁ δαίμων εὑράμενος, σκηνὴν οἰκείαν αὐτὸ ἀπειργάσατο, καὶ τὰ τῆς ἐπιδημίας γνωρίσματα τοῖς ἔργοις ἐξέφηνε· τὸ φρονοῦν τῶν λογισμῶν ἐξωρίζετο, αἱ τῶν ὀμμάτων παρεφέροντο κόραι, δαιμονικοῖς ἐκλονεῖτο παθήμασι· πρὸς ταῦτα ἐφέρετο, πρὸς ἅπερ ὁ δαίμων ἐβούλετο. Μικρᾶς δέ τινος προθεσμίας ἐκ τῆς τοῦ δαίμονος πολιορκίας ἐπιλαβόμενος, ἱκέτης τοῦ Δαυὶ̈δ διὰ τῶν θεραπόντων ἐγίνετο·
καὶ πρεσβευταὶ πέμπονται παρὰ τοῦ σχήματι βασιλεύοντος, πρὸς τὸν ἀληθῶς βασιλεύοντα, ἀντὶ τῶν δωρεῶν τέως τὰς παρακλήσεις προσφέροντες, ἱκεσίαις τὴν ἀξίαν κηρύττοντες, τὸν ἀφανῆ πολέμιον διηγούμενοι δαίμονα, τὴν βασιλέως συμφορὰν ἐξαγγέλλοντες, τὸ μηκέτι βασιλεύειν ὁμολογοῦντες· Λῦσον, βοῶντες, πολιορκίαν ἀόρατον παῦσον. Αἰχμάλωτον αὐτὸν τίς οὐκ οἶδε γινόμενον; Ἐπίσχες πολέμιον τὸν τοῖς ἔργοις μόνον δρῶντα. Πολεμοῦντα μὴ βλέποντες, τοῖς πάθεσι τὰ βέλη μανθάνομεν. Δέχεται τὴν πρεσβείαν ὁ Δαυὶ̈δ, καὶ ἦν εὐθὺς ἐν ὅπλοις τοῦ Πνεύματος. Ψαλμὸς γὰρ καὶ λύρα καὶ χάρις κατὰ δαιμόνων τὰ δόρατα· ἐφθέγγετο μόνον, καὶ ὁ Δυσμενὴς ἐδεσμεύετο, καὶ τὸ τῆς λύρας μέλος βέλος κατὰ δαιμόνων ἐπέμπετο. Τίς οἶδεν ἐν ᾄσμασι τροπαῖον ἐγειρόμενον; Καὶ μὴ θαυμάσῃς, εἰ μετὰ τῆς βασιλείας καὶ τὸ κατὰ τῶν δαιμόνων ἀνεδέξατο κράτος. Χριστοῦ γὰρ τὸ κατὰ σάρκα πατὴρ ὁ Δαυί̈δ· καὶ μετὰ τῆς βασιλικῆς ἀξίας, τὰς τῆς Δεσποτικῆς οἰκονομίας ἐπαγγελίας ἐδέχετο. Ὅπου γὰρ μνήμη Χριστοῦ, δαιμόνων ἀπώλεια· ὅπου σφραγὶς οὐράνιος, ἐκεῖ διαβόλου καθαίρεσις.
PG 85:191Ἐν τούτῳ πρώτῳ μετὰ τὸν Ἀβραὰμ ὁ Θεὸς, τὴν κατὰ Χριστὸν οἰκονομίαν ἐφύτευσε, καὶ μεθ’ ὅρκων ὁ Θεὸς εὐηγγελίζετο, λέγων· Ὤμοσα Δαυὶ̈δ τῷ δούλῳ μου. Ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου . Καὶ πάλιν βεβαιῶν τὸν ὅρκον, ταῖς ἐπαγγελίαις προστίθησι· Τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου . Τούτοις συντρέχων ὁ Πέτρος, ὁ τῶν ἀποστόλων κορυφαῖος, ἐβόα· Ὤμοσε. τῷ Δαυὶ̈δ ὁ Θεὸς, ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα ἀναστήσειν τὸν Χριστόν . Εἰ δὲ τούτου καρπὸς ὁ Χριστὸς, πῶς οὐκ ἔντιμος ἡ ῥίζα; τῶν προφητῶν τὴν τιμὴν ἀγγελλόντων· Καὶ ἔσται ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ’ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν . Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XVΛΟΓΟΣ ΙΕ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΙΕ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Δαυί̈δ. α. Οὔτε τοῦ πελάγους ἁψάμενος πλωτὴρ τὴν ἡσυχίαν ἀκίνδυνος, ἀλλὰ τῆς νεὼς τὰ ἱστία πετάσας τὸν τῆς θαλάττης Δεσπότην παρακαλεῖ κατὰ πρύμναν τὸ πνεῦμα δωρήσασθαι, ἄχρις ἂν τὸν τῆς θαλάττης δρόμον διανηξάμενος, τοῖς λιμέσιν εἰσελάσει τὸ σκάφος·
οὔτε πύργον τις ἐγεῖραι προθέμενος, ἡμίεργον ἑκὼν καταλείψει τὸ οἰκοδόμημα, καὶ τὴν τῶν ὁρώντων αἰσχύνην λογιζόμενος, καὶ τοῦ ποθουμένου τὴν στέρησιν. Καὶ ζωγράφος, καὶ πλάστης, ὁ μὲν τοῖς χρώμασιν, ὁ δὲ χαλκῷ τὰς τῶν ἀνδρῶν ἀριστείας ἀνατυπώσας, τότε παύει τὴν τέχνην ἑκάτερος τῆς ἐνεργείας ἱστάμενος, ὅταν αὐτοῖς ἡ χεὶρ ὁδεύουσα τὰ τῆς φύσεως ἴχνη θηρεύσῃ. Φέρε δὴ οὖν καὶ ἡμεῖς, ἐπειδὴ τῶν τοῦ Δαυὶ̈δ κατορθωμάτων ἡψάμεθα, καὶ χάριτος πέλαγος εἴδομεν, καὶ τοὺς ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ δικαίου λιμένας ἐθεασάμεθα, καὶ τοῦ πύργου τὸ εἶδος ἀπείδομεν, καὶ τὰς ἐκ προοιμίων κατὰ δαιμόνων ἀριστείας τοῦ νέου προφήτου καὶ βασιλέως ἐθεασάμεθα· δεῦρο, καὶ πρὸς τὰ ἐνδότερον τῆς ἱστορίας ἔλθωμεν, καὶ θεασώμεθα γνώμης καὶ χάριτος ἅμιλλαν· γνώμης ἀρετὴν, καὶ χάριτος θαύματα· γνώμην ἀκολουθοῦσαν τῇ χάριτι, καὶ χάριν στεφανοῦσαν τὸν μάρτυρα, τὸν κατὰ τὴν γνώμην εὐδόκιμον. β. Ἄρτι μὲν οὖν ὁ Σαοὺλ δαιμονικῶν βελῶν ἠλευθέρωτο, καὶ τοῖς κρούσμασι τῆς λύρας ὁ Δαυὶ̈δ ἀκαθάρτου πνεύματος τὴν δυναστείαν ἐκάθηρε, καὶ δεδεμένην ἔλυε ψυχὴν ἀοράτου πολιορκίας.
PG 85:193Ἀλλὰ διεδέχετο τῶν δαιμόνων τὸν πόλεμον τοῦ Γολιὰθ ἡ παράταξις, καὶ πάλιν τὸν ἑαυτῆς στρατιώτην ἡ χάρις ἐστράτευεν· ἵνα μὴ μόνον τοῦ βασιλέως σωτὴρ ὁ Δαυὶ̈δ, ἀλλ’ ἤδη καὶ τοῦ παντὸς Ἰσραὴλ εὐεργέτης ἀναδειχθῇ, καὶ τῇ τῶν ὑπηκόων σωτηρίᾳ καὶ τῆς βασιλείας ἡ χειροτονία κηρύττηται. Καὶ δὴ παρῆν ὁ Γολιὰθ, πολὺς μὲν τὴν ῥώμην, βαρὺς δὲ τὴν θέαν· μέγα πνέων, καὶ βαίνων ἐφάμιλλα· μεγάλα φθεγγόμενος, καὶ τῇ θέᾳ τὸν φθόγγον πιστούμενος· ὃς δίκην ὄρους φαινόμενος, πρὸ τῆς συμβολῆς φυγάδας τῆς μάχης τοὺς πολεμοῦντας εἰργάσατο· ἀσπίδι καὶ θώρακι, καὶ περικεφαλαίᾳ λαμπόμενος, δόρατι χρώμενος ἀναλόγῳ τοῦ σώματος, τοσοῦτον νικῶντι τῶν δοράτων τὰ μέτρα, ὅσον φέρων τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως τοὺς ὅρους ὑπερηκόντιζεν. Ἐν κύκλῳ τὸ τῶν ἀλλοφύλων στήσας στρατόπεδον, τοὺς τοῦ Ἰσραὴλ ἀρίστους προσεκαλεῖτο πρὸς μονομαχίαν, ἆθλον εἶναι τῷ νικῶντι τῆς νίκης τὴν τῶν ἡττηθέντων δουλείαν ἐπαγγελλόμενος· φοβερὸς μὲν ὁρώμενος, φθεγγόμενος δὲ φοβερώτερος, καὶ φόβου φόβον περιφέρων διάδοχον. Ὁ Σαοὺλ ἐν θορύβῳ, ὁ Ἰσραὴλ ἐν δουλείας ἐλπίδι, ὁ φόβος ἐχαλίνου τὴν δύναμιν, ἡ θέα τοὺς ὡπλισμένους ἀφώριζεν·
ἀπειλαὶ τὴν ψυχὴν προκατέπληττον, ἔπιπτον ἄνδρες πρὸ τῶν σωμάτων τῷ φρονήματι. Ὡς δὲ τὸ πᾶν ἠλέγχετο στράτευμα, καὶ ὁ Σαοὺλ ἐν κινδύνῳ, τότε προάγει πρὸς μέσον τὸν ἑαυτῆς στρατιώτην ἡ χάρις, τοῖς ἔργοις δεικνύουσα τὸν ἀληθῶς βασιλεύοντα. Καὶ ἁρπάζει τῆς μάχης τὴν πρόκλησιν ὁ Δαυὶ̈δ, καὶ προθεραπεύει λόγῳ τὴν ψυχὴν Σαοὺλ τετρωμένην. Ὁ δὲ δύσελπις ὢν, ἀπιστεῖν μὲν ἤθελε, πιστεύειν δὲ ἠναγκάζετο· νικώμενος δὲ φόβῳ, τοὺς ἀπὸ τῆς ἡλικίας προεβάλλετο λόγους· Οὐ μὴ δυνήσῃ πορευθῆναι πρὸς τὸν ἀλλόφυλον, πολεμῆσαι πρὸς αὐτὸν, ὅτι σὺ παιδάριον εἶ, καὶ αὐτὸς ἀνήρ ἐστι πολεμιστὴς ἐκ νεότητος αὐτοῦ . Ἠγνόει δὲ ἄρα ὅτι τὸν φόβον δεικνὺς, τὴν νίκην ἐθαύμασεν. Ἀλλ’ οὐκ ἀπέτρεπε λόγοις, ὃν ἡ χάρις καθώπλιζε. Πορεύσομαι γὰρ, φησὶ, καὶ πατάξω αὐτὸν, καὶ ἀφελῶ σήμερον ὄνειδος ἐξ Ἰσραήλ. Διότι τίς ἐστιν ὁ ἀπερίτμητος οὗτος, ὃς ὠνείδισε παράταξιν Θεοῦ ζῶντος ; Οἷς ἀποτρέπεις νόμοις, βασιλεῦ, τούτοις πλέον πρὸς τὴν μάχην παρώξυνας. Οὗτος μὲν γὰρ πολεμιστὴς, ἐγὼ δὲ πολέμων ἀπείρατος· διὰ τοῦτο θαῤῥῶ, ὅτι μὴ χερσὶν ἐμαῖς, ἀλλὰ χάριτι παρατάττομαι.
PG 85:195Θεὸς ὀνειδίζεται, καὶ τίς οὐ πρὸς μάχην ὁπλίζεται; Αὐτὸν ἔχω τὸν ὑβριζόμενον σύμμαχον, αὐτὴν τοῦ πολεμίου τὴν βλάσφημον γλῶτταν ἔχω τῆς νίκης ἐνέχυρον· σώματι καὶ θώρακι πέποιθεν, ἐγὼ δὲ ἀθανάτῳ σκέπῃ τειχίζομαι. Ἀσπίδα προβάλλεται, πόσῳ μᾶλλον ὁ θυρεὸν τὸν οὐρανὸν προβαλλόμενος, οὐ φοβοῦμαι πολέμιον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πολεμούμενον; Χεῖρα κιχρῶ τῷ παραταττομένῳ Δεσπότῃ· ὄργανον ἔσομαι μάχης ὁρώμενον τῷ ἀοράτως τοξεύοντι· ἀσθενὴς ὁ Δαυὶ̈δ, ἀλλ’ ἰσχυρὸς ὁ παραταττόμενος· μειράκιον ὁ Δαυὶ̈δ, ἀλλ’ αἰώνιος ὁ μαχόμενος. Ποιμὴν ὁ φαινόμενος, ἀλλὰ Ποιητὴς τοῦ παντὸς ὁ μεταποιούμενος καθωπλισμένος. Ἀρκεῖ μοι πρὸς νίκην ἡ πίστις. Πείθεται μόλις τοῖς ῥήμασιν ὁ Σαοὺλ, καὶ τὸν φόβον χαλάσας τοῖς οἰκείοις ὅπλοις τὸν Δαυὶ̈δ θωρακίζει, καὶ τὴν βασιλικὴν τοῦ πολέμου στολὴν ἀποδὺς τῷ Δαυὶ̈δ περιτίθησι, καὶ τέως μετὰ τῶν ὅπλων ὁμολογεῖ καὶ αὐτὸς τὴν τοῦ Δαυὶ̈δ βασιλείαν· ἄκων ὁ Σαοὺλ τῷ τῆς χάριτος ὑπηρέτει βουλήματι, καὶ συναπεδύετο τῇ στολῇ τὴν ἀξίαν, κοσμῶν ὅπλοις, ὃν ἡ χάρις προλαβοῦσα κεκόσμηκεν.
Ἀλλ’ ὁ μὲν Δαυὶ̈δ πολεμικῶς ὁμοῦ καὶ βασιλικῶς ἐκεκόσμητο, δείκνυσι δὲ Θεὸς, ὡς Θεοῦ συμπολεμοῦντος ὅπλων οὐ χρεία. Ἀποδύεται τοίνυν τὰ ὅπλα ὡς ἐμπόδια νίκης. Παραιτεῖται τὸν θώρακα, ῥίπτει τὴν περικεφαλαίαν, ἀποτίθεται τὴν ἀσπίδα, ἐλευθεροῖ τὴν χεῖρα τοῦ δόρατος, τὴν τοῦ πολέμου στολὴν ἀποσείεται, στολῇ ποιμενικῇ, καὶ ῥάβδῳ, καὶ πήρᾳ θωρακίζεται, μεθ’ ὧν αὐτὸν ἡ χάρις πρὸς βασιλείαν ἐχειροτόνησε· μονονουχὶ πρὸς αὐτὸν λεγούσης τῆς χάριτος· Οὐ χρεία σοι τοιούτων ὅπλων, μεριζομένων τῆς νίκης τὴν εὔκλειαν. Ἐμὸν ἔστω καὶ σὸν, ὦ Δαυὶ̈δ, τὸ κατόρθωμα, Μὴ τὴν δόξαν τῆς νίκης ἑλκύσῃ τῶν ὅπλων ἡ δύναμις· ποιμήν μοι φαίνου μαχόμενος· μὴ γενέσθω τῶν ὅπλων τὸ τρόπαιον, ἀλλὰ χάριτος. Τούτοις τοῖς ῥήμασι ὁ Δαυὶ̈δ ἀποῤῥήτως στρατηγούμενος, μετὰ τοιούτου σχήματος πρὸς τὸν τῶν ἀλλοφύλων κατεπείγετο πρόμαχον. Ἐπὶ τούτοις ὁ Γολιὰθ ὁρῶν μειράκιον πολεμεῖν προθυμούμενον, ὀφθαλμῶν κάλλος, παρειῶν ἄνθος, καὶ σχῆμα πολέμων ἀλλότριον, ἐξεχύθη πρὸς γέλωτα, παιδιὰν τῇ παρατάξει τὴν θέαν ἡγούμενος· οὐ γὰρ εἶχε πίστεως ὀφθαλμὸν, ἵνα τὸν ἀόρατον θεωρήσειε σύμμαχον.
PG 85:197Καὶ δὴ τοῖς δαίμοσιν ἐπαιρόμενος, λόγοις κατέπληττε, τὰς τῶν κυνῶν γαστέρας τάφον αὐτῷ ποιήσειν ἐπαγγελλόμενος. Ἀντετίθει δὲ τοῖς λόγοις ὁ Δαυὶ̈δ κηρύττων τὸν σύμμαχον, δεικνὺς ἐκείνῳ τὸν οὐρανόθεν ἀντίπαλον, προφητεύων τὴν νίκην, καὶ τὸν νικητὴν μαρτυρούμενος· εὐγνώμων οἰκέτης, πρὸ τοῦ ἔργου τὸν τοῦ ἔργου καρπὸν τῷ Δεσπότῃ προσφέρων. Σὺ γὰρ ἔρχῃ , φησὶ, πρός με ἐν ῥομφαίᾳ, καὶ δόρατι, καὶ ἐν ἀσπίδι · ἐγὼ δὲ ἔρχομαι πρὸς σὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου Σαβαὼθ Θεοῦ παντοκράτορος Ἰσραήλ . Σὺ μὲν εὐτελὲς ὁρᾷς, ὦ πολεμιστὰ, τὸ φαινόμενον, καὶ οἷς ὁρᾷς, τὰς τῆς μάχης ἐλπίδας μετρεῖς· ἐγὼ δέ σοι Θεὸν ἀντιτάττω πολέμιον· γνώσῃ Θεοῦ δεξιὰν ἐξ ἀφανοῦς ἀριστεύουσαν. Οὐ ταῖς ἐμαῖς ταύταις χερσὶν, ἀλλὰ ταῖς τοῦ Θεοῦ καθοπλίζομαι, καί σου μετὰ τῆς ζωῆς τὴν κεφαλὴν ἀφαιρήσομαι· δεῖ γάρ σε μηδὲ ἃ μετὰ θάνατον ὑπομενεῖς ἀγνοεῖν· ἐπάξω σοι τιμωρίαν μακροτέραν θανάτου. Ὧ γὰρ πιστεύω τὴν νίκην, τούτῳ καὶ τῆς νίκης προλέγω τὸν τρόπον.
Ὢ φιλοθέων ῥημάτων, καὶ πρὸ τῆς νίκης νενικηκότων Ἡ μὲν οὖν γλῶττα περὶ πίστεως ἐφιλοσόφει πρὸς ἄπιστον, ἡ δὲ χεὶρ τὴν σφενδόνην ηὐτρέπιζε, τοῖς ἀγῶσιν ὑπηρετοῦσαν τῆς πίστεως. Ὁ μὲν οὖν λίθος ἐπέμπετο, τὸ δὲ κράνος ἐῤῥήγνυτο, ἡ δὲ κεφαλὴ τὴν πληγὴν ὑπεδέχετο, καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ σώματος ἔφευγε· καὶ νεκρὸς ἔῤῥιπτο Γολιὰθ ἐν ὀξύτητι τοῦ πάθους, κλαπεὶς τοῦ θανάτου τὴν αἴσθησιν, ἔῤῥιπτο τῶν ἀλλοφύλων ὁ πύργος. Τοῦτο λάφυρον πίστεως, τρόπαιον χάριτος, τῆς ἄνωθεν συμμαχίας τὸ γνώρισμα, βλασφημίας ὁ ἔλεγχος, στήλη νεκρωθείσης θρασύτητος. Τί οὖν ὁ Δαυὶ̈δ ἐπὶ τούτοις; Ὁ πάντα πιστεύων τῇ χάριτι, μηδὲ ξίφος πρὸς μάχην ἐπαγόμενος, ἄοπλος πολεμιστὴς, τὸ τοῦ Γολιὰθ ξίφος ἀφελόμενος, τὸν τοῦ ξίφους δεσπότην ἐμέριζε, πρέπουσαν ταύτην τῷ ὅπλῳ τὴν χρείαν εὑράμενος. Ἠγνόησεν ἄρα ὁ Γολιὰθ τῷ Δαυὶ̈δ τὰ ὅπλα χαλκεύων, καὶ τοῦ οἰκείου σφαγέως σκευοφόρος γενόμενος, ἐν πολεμίου προσχήματι τῷ Δαυὶ̈δ ὑπηρέτης ἐρχόμενος. Ἐνταῦθά μοι βλέπε τὴν τοῦ Δαυὶ̈δ εὐγνωμοσύνην, καὶ μιμοῦ τὸν τρόπον, ἵνα τύχῃς τῆς χάριτος. Τεμὼν γὰρ τὴν κεφαλὴν, μετὰ τοῦ τεμόντος ξίφους δῶρον προσάγει τῷ χαρισαμένῳ τὴν νίκην·
PG 85:199ὁμολογεῖ τὸν νενικηκότα, τὰ νικηθέντα προσφέρων. Ὢ δείξας πίστιν, ὅπλων πρὸς μάχην οὐ δεομένην ὢ δείξας ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀριστείαν τῆς πίστεως ὢ δείξας ἀνθρώπους δεῖν ὑπὲρ Θεοῦ παρατάττεσθαι. Τοιαύτας οἶδε ψυχὰς ἡ χάρις ἐκλέγεσθαι· διὰ τοῦτο καὶ ποιμαίνοντα πρὸς βασιλείαν ἐκάλεσεν. Ὁρῶν γὰρ τὴν γνώμην, τὴν τέχνην οὐκ ἐπαισχύνεται. Ἀρέσκεται Θεὸς καὶ ἐν εὐτελεῖ σώματι θεωρῶν μαργαρίτην κρυπτόμενον. γ. Εἶδες ἀριστεύοντα τὸν Δαυὶ̈δ, καὶ τεθαύμακας; Ἀλλὰ διαδέχεται μειζόνων ἀγώνων τὸν Προφήτην ὑπόθεσις. Ὁρῶν γάρ σου τῆς ἀκοῆς, ἀγαπητὲ, τὴν προθυμίαν ἀκμάζουσαν, συστεῖλαι οὐ βούλομαι τὸν λόγον· ὁρῶν σε συγγαυριῶντα τῇ νίκῃ τῆς χάριτος, ἐπισχεῖν τὴν εὐφροσύνην αἰσχύνομαι. Μετὰ τὸν Γολιὰθ, ἀνίσταται τῷ Προφήτῃ πολέμιος χαλεπώτερος, φθόνος τοῦ βασιλέως κατὰ τοῦ νενικηκότος ἀντίπαλος, τοσοῦτον τοῦ πεπτωκότος βαρύτερος, ὅσον ὁ μὲν Γολιὰθ ἐχθρὸς ὁρώμενος, καὶ πολέμιος γινωσκόμενος, καὶ τὰ ὅπλα δεικνὺς, πρὸς νόμιμον ἐκάλει παράταξιν φθεγγόμενος·
ὁ δὲ κρυπτόμενος ὁπλίτης, ἐνεδρεύων πολέμιος, λόγος ἐχθρῶν ἐν ψυχῇ κεκρυμμένος, ὠμὸς, δυσμενὴς, ἐν προσωπείῳ φιλίας θωρακιζόμενος, ἐξ ἀφανοῦς τοξεύων τὸν ὑπ’ ἀγνοίας γυμνούμενον. Τίς οὖν ἡ ῥίζα τοῦ φθόνου, πόθεν τὴν ἀρχὴν τὸ πάθος, εἰπεῖν ἀναγκαῖον. Ἐπειδὴ γὰρ τῶν πολεμίων τῷ πεσόντι συγκατεπεπτώκει τὸ φρόνημα, καὶ τρόπαιον ἵστατο, καὶ φεύγοντες οἱ δυσμενεῖς τὰ νῶτα παρεῖχον τοῖς βέλεσι, μάρτυρας τῆς φυγῆς τοὺς τῶν τραυμάτων τόπους ἐπιφερόμενοι, καὶ ἠλευθέρωτο μὲν τοῦ τῆς δουλείας φόβου ὁ Ἰσραὴλ, καὶ τῷ Δαυὶ̈δ συνενίκων οἱ σύμπαντες, ἐκίνησεν εἰς εὐφημίαν καὶ γυναῖκας ἡ νίκη· αἳ τῆς νίκης τὴν ἡδονὴν τοῖς μέλεσιν ἐξυφάνασαι, τοῖς φθόγγοις τὴν εὐφροσύνην ἐκήρυττον. Πλήττεται τοῖς λόγοις ὁ Σαοὺλ, καὶ ἦν τὰ τούτων ᾄσματα τῷ βασιλεύοντι τραύματα. Καὶ ἦν ὅπλον ἀφανὲς ἐπὶ τῆς ψυχῆς ἀκονώμενον τὸ αὐτὸ τραῦμα, καὶ ὅπλον τῷ φθόνῳ γινόμενον. Καὶ πάλιν ἀγώνων ἀρχαὶ, πάλιν μελέτη τῷ δικαίῳ κινδύνων, καὶ φόβων ἑτέρων προοίμια· καὶ ὁ νενικηκὼς ὡς νικηθεὶς ἐμισεῖτο, καὶ ὁ τὴν ἐλευθερίαν χαρισάμενος ὡς τῆς ἐλευθερίας προδότης ἐβλέπετο·
καὶ τῶν κυμάτων τοῦ πολέμου τοὺς συγγενεῖς ἀφελόμενος, μόνος ἐν τοῖς τοῦ φθόνου κύμασιν ἐχειμάζετο. Ἀλλὰ μή σοι φαινέσθω παράδοξον, ἀγαπητὲ, εἴ γε Δαυὶ̈δ ὁ τοσοῦτος τὴν χάριν, καὶ Θεῷ ποθούμενος, τοῖς τοῦ φθόνου τόξοις ἐκδέδοται. Οὐ γὰρ ἀφειδῶν τοῦ δικαίου Θεὸς, οὔτε τῆς ἑαυτοῦ προνοίας τὸν Δαυὶ̈δ ἀπωθούμενος. Ἠδύνατο γὰρ δεῖξαι τὸν φθόνον νεκρὸν, τὸν φθονοῦντα νεκρώσας. Οὕτω γὰρ καὶ τὸν Νάβαλ ἀνεῖλε Θεὸς τῷ Δαυὶ̈δ χαριζόμενος, θανάτῳ τὸν ὑβριστὴν ἀμυνόμενος. Οὕτω τὸν Ἀβεσαλὼμ τῆς εἰς τὸν πατέρα παροινίας τὰς δίκας Θεὸς εἰσεπράξατο, τὸν κατὰ τῆς φύσεως μανέντα δείξας ἀπὸ τῆς κόμης παρὰ φύσιν κρεμάμενον, καὶ δημίῳ τῷ φυτῷ παραδοὺς αἰχμάλωτον, ξύλον τὸν τύραννον ἔδειξεν. Ἀλλὰ συγχωρεῖ τὸν Δαυὶ̈δ τῷ πάθει τοῦ Σαοὺλ προσπαλαίειν ἵνα φθόνου νικητὴν τὸν ἀθλητὴν ἀπεργάσηται. Συγχωρεῖ τὴν πεῖραν, ἵνα στεφανώσῃ τὴν γνώμην. Ἔγνω ταύτην πάλιν ὁ προστάτης τῶν ἀθλούντων Ἰὼβ, ᾧ τοσούτων συμφορῶν νιφάδας ἐπαφῆκεν ὁ διάβολος, ὡς μηδὲ χρόνου χώραν τῷ πένθει καταλείπεσθαι. Τίς οὖν ὁ καρπὸς τῆς τῶν παθῶν συγχωρήσεως; Γέγονεν αὐτῷ θέατρον ἀγωνισμάτων ὁ κόσμος·
PG 85:201οὐρανὸς τὸν τῆς νίκης στέφανον ἔπλεξεν. Ἠδύνατο καὶ τὸν Ἰωσὴφ ἀπραγμόνως δεῖξαι τῆς Αἰγύπτου πάσης ἡγεμονεύοντα, ἀλλ’ οὐκ ἂν ἔγνωμεν τὸν δοῦλον τῇ τάξει, δεσπότην τοῖς πράγμασιν· οὐκ ἂν εἶδεν Αἴγυπτος σωφροσύνης ἀγωνιστὴν, καὶ δεσποίνης ἀκολάστου τὸν οἰκέτην δεσπότην διὰ σωφροσύνης γενόμενον. Τούτων κληρονόμος, καὶ νῦν ὁ Δαυίδ· ὧν γὰρ τοὺς τρόπους ἠσπάσατο, τούτων τοὺς πειρασμοὺς ὑποδέχεται, τούτων τοῖς ἄθλοις ἐμπολιτεύεται. Ὁ μὲν οὖν Γολιὰθ κατείχετο φόνῳ, ὁ δὲ Σαοὺλ ἐτέτρωτο φθόνῳ, καὶ μετὰ τὴν νίκην ὁ Δαυὶδ τὴν ἀμέτρητον τοῦ προφήτου καὶ πραότητα καὶ χρηστότητα ἐνδείκνυται. Πάλιν γὰρ ὁ Σαοὺλ ἐν μανίᾳ, καὶ ὁ βασιλεύων ἐν παραφορᾷ, καὶ πάλιν ὁ Δαυὶδ τὴν τῆς ἰατρείας μεταχειρίζεται λύραν, ἀντὶ φαρμάκου ἐπάγων τῷ πάθει τὸ μέλος. Ὢ τῆς προφητικῆς ἀγαθότητος· οὐκ ὀργίζεται τῷ φθονοῦντι, οὐ μνησικακεῖ τῷ μισοῦντι, οὐ παρακολάζει κολαζόμενος. Καὶ τί δὴ τοῦτο λέγω; Οὐδὲ βραδέως ἐπὶ τὴν λύραν ἐλήλυθεν, ἀλλ’ ὡς εὐεργέτης ἰώμενος κατεπείγετο, ψαλμὸν ἐγείρων κατὰ τοῦ δαίμονος σύμμαχον. Ἀλλ’ οὐκ ἐνίκησε τὴν πονηρίαν χρηστότης.
Μικρὸν γὰρ τῶν δυσμῶν τοῦ δαίμονος ἀναθεὶς ὁ Σαοὺλ, καὶ τὴν τοῦ πάθους ἀχλὺν ἀποθέμενος, ἐπιγνοὺς τὸν παρόντα, τὸ ξίφος ἐξέπεμψε, μισθὸν ἰατρείας τὸν φόνον δωρούμενος, ὥσπερ διὰ τοῦτο νήψας, ἵνα πάλιν ὑπηρετήσῃ τῷ φθόνῳ. Πάλιν ὁ φθόνος ἀλλάττεται, καὶ μεταβαίνει πρὸς νόσον ἡ νόσος, καὶ καλεῖ πάλιν διὰ τοῦ φθόνου τὸν δαίμονα, καὶ πέμπει κατὰ τοῦ Δαυὶδ τὸ δόρυ, τὴν ὀργὴν ἐνδεικνύμενος. Δέχεται δὲ τὴν πληγὴν ὁ τοῖχος στηλιτεύων τὸν ἔλεγχον. Οὐ γὰρ ἠμέλησεν ὁ πάντα ὁρῶν ὀφθαλμὸς, οὐδὲ γέγονε τὸ ξίφος τῆς θείας προνοίας ὀξύτερον. Οὕτως ὁ Δαυὶδ ἐξηρπάζετο, καὶ ὁ λίθος τὴν πληγὴν ἐκομίζετο, στήλη τῆς μιαιφόνου χειρὸς διὰ τοῦ πάθους γινόμενος, καὶ φέρων τοῦ φόνου τὰ σύμβολα ἐν ἀναισθήτῳ φύσει τῆς τόλμης ὑπάρχων κατήγορος. Τί τοιαῦτα τολμᾷς, ὦ Σαούλ; τί κατὰ σαυτοῦ τὸ ξίφος καλεῖς; Ἂν τὸν Δαυὶδ ἀνέλῃς, πῶς τὸν δαίμονα διώξεις; Τί τὸ μόνον σοι τῆς σωτηρίας φάρμακον ἀπολέσαι βιάζῃ; Ἀλλ’ οὐκ ἐνίκησε τοῦ Δαυὶδ τὴν φιλοσοφίαν, οὐδὲ φόβος ἀπειλῆς ἐβιάζετο τὴν χρηστότητα. Ἀλλ’ ὁ μὲν ἤλεγχε τὸν τρόπον, ἀποτυγχάνων τοῦ τέλους·
PG 85:203ὁ δὲ οὐ μετέβαλε τὴν γνώμην, οὐδὲ λειποτάκτης τῆς ἀρετῆς ἐγίνετο. Ὁρᾷς ὡς οὐ μάτην ἡ χάρις ἐκλέγεται; ὁρᾷς ὡς δικαίως τῶν ἀδελφῶν ἀπεκρίνετο, ὅτε τοὺς μὲν τὸ σῶμα λαμπροὺς ἀπεστρέφετο, ἐπὶ δὲ τὸν ταπεινὸν τῇ θέᾳ τὴν σφραγῖδα τῆς χρίσεως ἔφερε. Τούτοις χαίρει Θεὸς, τούτοις ἡ χάρις εὐφραίνεται, τοὺς τοιούτους οὐρανὸς ἀπεκδέχεται. Τοιοῦτον καὶ ἡμῖν ἔσται τῆς ἱστορίας τὸ κέρδος, εἰ τὴν μίμησιν ἀσπασώμεθα, εἰ τὴν φιλοσοφίαν θαυμάσωμεν, εἰ τὴν φιλανθρωπίαν μετέλθωμεν. Μὴ τοὺς ἐχθροὺς μισήσωμεν· πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποβλέψωμεν, λέγοντα· Βλέπετε ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ἐν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν . Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ Ι. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν αὐτὸν Δαυίδ. α. Ὅταν εὕρῃ τῆς ἀκοῆς προθυμίαν ἡ χάρις, τότε καὶ γλώττῃ λόγον χαρίζεται, καὶ τῷ λέγοντι δύναμιν. Ὁ γὰρ διδοὺς τροφὴν πάσῃ σαρκὶ, καὶ ψυχὴν τρέφειν ποθεῖ. Ψυχῆς δὲ τροφὴ, θείων λόγων ἑστίασις. Σὰρξ μὲν γὰρ σωματικαῖς ἑστιάσεσι τρέφεται, διὰ φθαρτῶν ἡ φθαρτὴ δεχομένη τὴν αὔξησιν·
ψυχῆς δὲ τροφὴ, τῆς ἀληθείας ἡ γνῶσις, ἡ τοῦ Ποιητοῦ κατανόησις, τὸ τῶν θείων ἐμφορεῖσθαι διηγημάτων· καὶ περὶ ταύτην ἀσχολεῖσθαι πλέον τὴν τροφὴν τοὺς ἀνθρώπους ὁ Δεσπότης παιδεύων, τοῖς μαθηταῖς ἀνεβόα· Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με . Διὰ τοῦτο, καὶ κατὰ τὴν ἔρημον τοῖς Ἰσραηλίταις, σώματι μὲν βρῶσιν δι’ ἀέρος ἐχορήγει τὸ μάννα· τὴν δὲ τῆς ψυχῆς τράπεζαν διὰ τῆς Μωϋσέως διδασκαλίας παρετίθετο. Ἵνα γὰρ μὴ τὸ χεῖρον ἐν τῇ φύσει πένηται, τὸ δ’ ἄμεινον, ἡ ψυχὴ, μέρος, λιμῷ πιεζομένη, πρὸς ἀλογίαν ἐκτράπηται, μερίζει τὴν τροφὴν προσφόρως ὁ Ποιητὴς, ἑκάτερα τιθηνούμενος, σώματι μὲν οἷς πέφυκε, ψυχῇ δὲ τοῖς νομίμοις συγγράμμασιν· οἷς γὰρ Μωϋσῆς παρὰ Θεοῦ φθεγγομένου συνεγράφετο, τούτοις ἡ ψυχὴ τὴν τροφὴν ἐρανίζετο. Πάλιν ἡ γῆς τῆς ἐπαγγελίας τοῖς μὲν σώμασι τοὺς καρποὺς ἀνεδίδου, προφητικὰς δὲ γλώττας ἡ χάρις ἀρδεύουσα, τὰς τῆς ψυχῆς τροφὰς παρεσκεύαζε.
PG 85:205Τούτου γὰρ χάριν αἱ γραφαὶ, τῶν ἁγίων τοὺς βίους διὰ τῶν συγγραμμάτων φυλάττουσαι, τὴν γνῶσιν τοῖς ἐφεξῆς παραπέμπουσι, πρὸς μίμησιν τοὺς ὕστερον ἕλκουσαι, καὶ τοῖς μήπω τεχθεῖσι τὸν θησαυρὸν εὐτρεπίζουσαι, ταμιεῖον ἀρετῆς τῷ βίῳ προσάγουσιν. Ἡμεῖς δὲ τὸν κατὰ τὸν Δαυὶδ ἐν τοῖς προλαβοῦσιν ἠρξάμεθα. Φέρε καὶ νῦν ἐκ τῶν αὐτοῦ κατορθωμάτων τῆς διδασκαλίας παραθῶμεν τὴν τράπεζαν. β. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ Δαυὶδ τῶν ἀδελφῶν προτετίμητο, καὶ βασιλείας ἠξίωτο, καὶ τὴν χρίσιν ἐνεδέδυτο, τῇ μὲν τάξει τῆς ἡλικίας ἡττώμενος, τῷ δὲ νόμῳ τῆς χάριτος φανεὶς ὑψηλότερος, φιλοτιμουμένη πρὸς ἅπαντας ἡ χάρις, δεικνύουσα τοῖς ἔργοις ὡς οὐ μάτην ἐκλέγεται, ἄγει λοιπὸν ἐπὶ τοὺς ἄθλους τὸν ἄνδρα, τὸν κρυπτόμενον ἐν τῷ νέῳ θησαυρὸν ἐκπομπεύουσα. Νομίζομεν τοίνυν διὰ τοῦ Δαυὶδ εὐθύνας διδόναι τὴν χάριν τῆς ἐκλογῆς, ἀνθ’ ὧν εἰς αὐτὸν βλέψασα μόνον, τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἀνθρώπους παρέβλεψε. Κυβερνήτου μὲν γὰρ ἀρετὴν οὐ θαλάττης δεικνύει γαλήνη, οὐδ’ ὅταν κατὰ πρύμναν τὸ πνεῦμα φερόμενον πτεροῦ δίκην παραπέμπει τὸ σκάφος·
ἀλλ’ ὅταν ἐμβολαὶ πνευμάτων, καὶ κυμάτων ἐπαναστάσεις, ὅταν γένηται θαλάττης πρὸς τὸ σκάφος παράταξις, τότε ἡ τοῦ κυβερνήτου διαφαίνεται τέχνη, τότε δείκνυται σοφία νικῶσα τὴν τυραννίδα τοῦ κλύδωνος. Οὕτω καὶ ἰατροῦ τέχνη θαυμάζεται, ὅταν, ὁρῶν πλεονεκτοῦσαν τὴν νόσον, καταδικάσῃ φαρμάκοις τὸ πάθος. Καὶ χρυσὸν μὲν δοκιμάζει τὸ πῦρ, ἀρετὴν δὲ ἀνδρὸς αἱ τῆς ζωῆς περιστάσεις χωνεύουσιν. Ἴδωμεν τοίνυν τὸν Δαυὶδ ποῖοι περιστοιχισάμενοι κίνδυνοι, τὸν τοῦ νέου θησαυρὸν ἀνεκάλυψαν. Ἐνίκησε πρώην τὸν ἀλλόφυλον ἄοπλος, κατὰ τοῦ Γολιὰθ παραταξάμενος, καὶ ἡ νίκη τῆς χάριτος ἦν· τὴν δὲ χάριν ἡ πίστις ἐκάλεσεν. Ἠλευθέρωσε φόβῳ τὸν βασιλεύοντα, δουλείας ζυγὸν πρὸ πείρας τῶν ὁμοφύλων ἀνέστειλε, καὶ τὸ πέρας τῆς νίκης φθόνος, καὶ κίνδυνος, καὶ φόνου μελέτη. Καὶ ὁ Σαοὺλ ὡς ἧτταν τὴν νίκην ὀδύρεται, καὶ τρόπαιον ἐπένθει, καὶ τὴν κοινὴν εὐφροσύνην ἐθρήνει, καὶ τὴν ἐπινίκιον ἑορτὴν, συμφορὰν διὰ τὸν φθόνον ἐνόμιζεν. Ἀλλ’ ἐν τοιούτοις ὢν, καὶ τῷ Δαυὶδ πραγματευόμενος φόνον, οἰκητήριον δαίμονι ἀθρόον αὐτὸς ἐγίνετο, πάρεργον τῷ τρόπῳ καλέσας δαίμονα·
PG 85:207καὶ ἡ χάρις διωκομένη τῷ φθόνῳ παραχωρεῖ τὸ οἰκητήριον δαίμονι. Ψυχὴ γὰρ ἀρετὴν ἀποβαλοῦσα, καὶ πονηρίαν ἐνδυσαμένη, καλεῖ πρὸς οἴκησιν τὸν τῷ πάθει τερπόμενον. Ἐν τοιούτοις ἦν ὁ Σαοὺλ ἔχων ἔνοικον τὸν πολέμιον. Ἀλλὰ τὸν οὕτω κατ’ αὐτοῦ φθονοῦντα θεωρῶν ὁ Δαυὶδ, οὐ παρεῖδε τοιαύτης ἔχθρας τὸ πάθος, ἀλλ’ ἐκάλει τὴν χάριν κατὰ τοῦ δαίμονος ὅπλον. Ὁ μὲν οὖν τὴν λύραν μετεχειρίζετο, διώκων τῷ μέλει τὸν δαίμονα· ὁ δὲ θεραπευόμενος, τὸ ξίφος κατὰ τοῦ θεραπεύοντος ἔπεμπε· καὶ ἀνῄρητο ἰατρὸς, εἰ μὴ τὸν ἑαυτῆς ὑπηρέτην ἡ χάρις ἀνήρπασεν. Ὢ καινῶν ἀδικημάτων· ὁ δαίμων ἠλαύνετο, καὶ ὁ τοῦ δαίμονος ἐλευθερωθεὶς καθωπλίζετο. Δαίμων ἡττᾶτο, καὶ ἀνθρώπου τρόπος ἐτόλμα. Ἀποτυχὼν δὲ τῆς διὰ ξίφους ἐπιβουλῆς, ἐφ’ ἑτέραν ἐτράπη, καὶ τὴν θυγατέρα διδόναι τῷ φθονουμένῳ βούλεται, οὐχ ἵνα τιμήσῃ τὸν μισούμενον, ἀλλ’ ἵνα τῷ γάμῳ τῆς παιδὸς τὸν φόνον ὠνήσηται· καὶ πρεσβεύτας τῆς μνηστείας ἐκπέμπει, προκάλυμμα δόλου τὴν τούτου παστάδα ποιούμενος. Ἀλλ’ ὁ Δαυὶδ οὐκ ἐπιτρέχει τῷ δώρῳ, μετριότητι τρόπου τὸν βασιλίδος γάμον ἀποπεμπόμενος.
Ἐπειδὴ δὲ τὰ ἔδνα, δῶρα γυναικῶν, πρὸ γάμου τῆς κόρης, ἀλλοφύλων ἀναίρεσιν ὥριζε, πείθεται τοῖς λόγοις τῆς συμμαχίας, πιστεύων τῇ χάριτι, ἆθλον ἀριστείας τὸν γάμον ποιούμενος. Οὐ βούλεται γὰρ, φησὶν, ὁ βασιλεὺς ἔδνα, ἀλλ’ ἑκατὸν ἀκροβυστίας ἀλλοφύλων . Ἐλέγχουσα δὲ τὴν πονηρίαν, ἡ Γραφὴ στηλιτεύει τὸν τρόπον· Ἐλογίζετο γὰρ , φησὶν, ἐμβαλεῖν τὸν Δαυὶδ εἰς χεῖρας ἀλλοφύλων . Οὐχ ἵνα νικητὴν τὸν νυμφίον πρὸ τοῦ γάμου θεάσηται, ἀλλ’ ἵνα πρὸ τοῦ θαλάμου ὁ νυμφίος παρανάλωμα γένηται, καὶ φθάσῃ τὸν γάμον ὁ θάνατος, ὅπλον τοῦ φθόνου τοὺς ἀλλοφύλους ποιούμενος. Οὐ βούλεται ὁ βασιλεὺς ἔδνα, ἀλλ’ ἑκατὸν ἀκροβυστίας ἐζήτησε. Πονηρὸς ὁ τρόπος, κακοῦργος ὁ λογισμός. Ὑπέλαβε γὰρ ὅτι κεφαλὰς μὲν ἠδύνατο ἂν συχὼν, καὶ τῶν οἰκείων ἀφελὼν, τοῦ φθόνου κλέψαι τὸν κίνδυνον· μορφῆς γὰρ διάκρισιν ἡ φύσις ἐν πολεμίοις καὶ φίλοις οὐκ ἔπλασε· περιτομὴ δὲ μόνη τὸν Ἰσραὴλ τῶν ἀλλοφύλων ἀποτοιχίζειν ἠδύνατο, καὶ σημεῖον ἦν διαφορᾶς τοῦ νόμου τὸ γνώρισμα. Δίδωσι τοίνυν τὴν θυγατέρα τῷ Δαυὶδ, συνεργὸν φόνου τὴν παῖδα ποιούμενος.
PG 85:209Ὢ τῆς τῶν λογισμῶν ἀθλιότητος Προκαταδικάζει τὴν θυγατέρα χηρείᾳ, ἵνα τῷ τοῦ φθόνου πάθει χαρίσηται, καὶ φθόνῳ νικώμενος κατὰ τῆς φύσεως μαίνεται. Οὐκ ἔλυσεν ἡ συγγένεια τὴν δυσμένειαν, οὐδὲ ὁ τῆς φύσεως δεσμὸς τὸν φθόνον ἐνίκησε. Προστάττει δὲ τῇ θυγατρὶ τὸν ἄνδρα φυλάξαι πρὸς θάνατον. Ὢ τυφλωττούσης κακίας Χηρείαν ἐπιτάττει τῇ κόρῃ, καὶ κατὰ τοῦ γήμαντος ὁπλίζει τὸ γύναιον, καὶ τρόπος ἀρνεῖται, καὶ φύσις οὐ δέχεται. Ἠγνόησεν ὡς βοηθὸν ἔδωκεν, οὐκ ἐπίβουλον, καὶ φύλακα ζωῆς, οὐ θανάτου συνέμπορον. Ἡ δὲ τοῦ θυμοῦ καταγνοῦσα τοῦ φύσαντος, ἀποπέμπει τὸν ἄνδρα, διὰ φυγῆς αὐτὸν τῆς σφαγῆς ἐξαρπάζουσα, φιλάνδρῳ γνώμῃ νικῶσα τὸν φθόνον τοῦ φύσαντος. Ὁ μὲν οὖν Σαοὺλ, ἐγρηγορὼς τῷ θυμῷ, τοῦ θανάτου τοὺς ὑπηρέτας ἐξέπεμπεν· ἡ δὲ παῖς τὴν ἀῤῥωστίαν τοῦ ἀνδρὸς προσοφίζεται, οἴκτῳ κλέψαι τοῦ πατρὸς τὴν μῆνιν ἐλπίζουσα, καὶ καιρὸν φυγῆς μηχανομένη τῷ φεύγοντι. Ἀλλ’ ὢ φιλανδρία καὶ σοφία τῆς γυναικός. Ἔπεισε καὶ αὐτὴν τὴν κοίτην ἀῤῥωστίᾳ συνὑποκρίνεσθαι. Ἀνδρὸς γὰρ εἰκόνα διὰ τοῦ σχήματος ἐπὶ τῆς κλίνης μορφώσασα, τῇ πεπλασμένῃ μορφῇ τοὺς ὁρῶντας ἐφάνταζεν.
Ἧπαρ δὲ νεοσφαγοῦς αἰγὸς ἐσθήμασιν ὑποκρύψασα, πίστιν ἀληθινὴν παρέσχε τῷ πλάσματι. Ἔτι γὰρ σπαῖρον τὸ ἧπαρ, καὶ τοὺς ἐσχάτους ἐκπέμπον παλμοὺς, ἀνδρὸς ἀναπνοὰς ἐσοφίζετο, κλέπτον τῇ θέᾳ τῶν βλεπόντων τὴν αἴσθησιν. Τοιαῦτα δραματουργεῖν ἐκ φιλανδρίας ᾔδει τὸ γύναιον. Ἐπίβουλος ἐδόθη, καὶ βοηθὸς ἀνεδείχθη· πειρατὴς ἐπέμφθη, καὶ κυβερνήτης εὑρέθη. Ἀλλ’ οὐδὲ τὸ δρᾶμα τῆς παιδὸς, τὴν τοῦ πατρὸς ἡμέρωσεν ἀγριότητα, ἀλλ’ ἀληθεύειν τῆς ἀῤῥωστίας τὸ ψεῦδος ὑπολαμβάνων, ἄγειν ἐπὶ τῆς κλίνης ἐνεκελεύετο. Τί γὰρ φειδόμενος οὐ παρασκευάζων τὸν φόνον; Δεσμώτην ἔχω τὸν μισούμενον, θήραμα πρὸς σφαγὴν ἑτοιμότερον. Ταῦτα διῆλθεν ὁ λόγος, οὐ τοσοῦτον τῆς Σαοὺλ μιαιφονίας κατηγορῆσαι βουλόμενος, ὅσον τὴν τοῦ Δαυὶδ ἀνεξικακίαν κηρύξαι προθέμενος. Ἡ γὰρ τῆς τοῦ Σαοὺλ πονηρίας ὑπόμνησις, ἔνδειξις ἀκριβὴς τῆς τοῦ Δαυὶδ ἀρετῆς. Ὁ γὰρ πολλάκις περισώσας, ὑπὸ τοῦ σωθέντος ἠλαύνετο, ζωῆς μισθὸν τὸν θάνατον κομιζόμενος, ἐρημίᾳ καὶ πλάνῃ πρὸς τὴν ἀναίρεσιν πολιορκούμενος. γ. Οἰκειωσώμεθα τὸ πάθος, καὶ τὸ βάθος τῆς ἀθυμίας κατίδωμεν, ἵνα τὸ μέγεθος τῆς τοῦ Δαυὶδ φιλοσοφίας κατανοήσωμεν.
PG 85:211Ὁ μὲν γὰρ ἀδικήσας, εἶτα διωκόμενος, ἔχει παραμυθίαν τοῦ πάθους τὴν τόλμαν ὧν ἔδρασε, καὶ τὸ συνειδὸς καθ’ ἑαυτοῦ περιφέρων κατήγορον, ἔνδοθεν συνηγορεῖ τῷ διώκοντι, καὶ δικάζων τὴν πρᾶξιν, τὴν τιμωρίαν οὐ μέμφεται. Ὁ δὲ περισώσας πολλάκις, καὶ ὑπὸ τοῦ σωθέντος εἰς θάνατον ἀγρευόμενος, ἀφόρητον ἔχει τῆς ἀθυμίας τὸ βέλος, τῇ μνήμῃ τῆς εὐεργεσίας πληττόμενος, ὡς καθ’ ἑαυτοῦ τὸν πολέμιον ὁπλίσας. Τοιαύταις ὁ Δαυὶδ ἐπολιορκεῖτο περιστάσεσι· καὶ οὐδὲ μέχρι τοῦ φεύγειν ὁ κίνδυνος. Οὐκ ἐκορέσθη γὰρ ὁ Σαοὺλ τῇ φυγῇ τοῦ Δαυὶδ, οὐδὲ δρόμος τὸν φθόνον ἐμείωσεν, ἀλλὰ πλέον ἀνέφλεγεν ἐν τοῖς ζῶσιν ἀκουόμενος ὁ φθονούμενος. Καὶ δὴ τὰ τῆς βασιλείας ἀθροίσας στρατεύματα, τὸν μετ’ ὀλίγον κρυπτόμενον ἀναζητεῖ, καὶ νάπας ἀνίχνευε, καὶ φάραγγας ἐσαγήνευε, καὶ τὰς τῶν ὀρῶν ἐπολυπραγμόνει κορυφὰς, ἄδικος θηρατὴς τοῦ δικαίου γινόμενος. Οἱ Ψαλμοὶ τὰ πάθη κηρύττουσιν, αἱ ᾠδαὶ τὰς συμφορὰς ἐπαγγέλλουσιν. «Ἐπὶ τῷ Κυρίῳ πέποιθα, πῶς ἐρεῖτε τῇ ψυχῇ μου· Μεταναστεύου ἐπὶ τὰ ὄρη ὡς στρουθίον;» Ὁρᾷς ψυχὴν πλανωμένην λογισμοῖς, καὶ πρὸς τὴν ἀπλανῆ βοήθειαν, τὸν Κύριον, καταφεύγουσαν;
Τίς ἂν ἐν τοιούτοις γενόμενος, οὐκ εἶπε, θυμῷ καὶ ἀθυμίᾳ κρατούμενος· Ἐμοὶ ταῦτα Σαοὺλ διατίθησιν; ὃν ἐξήρπασα δαίμονος; ὃν τοῦ Γολιὰθ ἠλευθέρωσα; ᾧ τὴν βασιλείαν ἐφύλαξα; ὃν τοῦ δουλεύειν ἀπέστησα; Τί γὰρ ἐκίνουν τὴν λύραν τῆς χάριτος; τί δὲ τὸν ἐνοχλοῦντα δαίμονα τοῖς μέλεσιν ἔπληττον; Ἐγένετο ἂν τοῦ δαίμονος παρανάλωμα, οὐκ ἂν νῦν ἐδίωκεν ἀπολώμενος· τότε ἔφθασεν ἂν αὐτοῦ τὸν φθόνον ὁ φόνος. Ἐπαφῆκε τὸ δόρυ μοι ψάλλοντι, ἐγὼ δὲ τοῦ μέλους οὐκ ἀφῆκα τὸ φάρμακον· ὠργίζετο θεραπεύοντι, ἐγὼ δὲ φιλονείκῳ φιλανθρωπίᾳ τὸν ἀπάνθρωπον ἔσωζον. Οὐδὲν τούτων ὁ Δαυὶδ οὐκ εἶπεν, οὐκ ἐνόησεν· ἀλλὰ τὸ βλέμμα τείνων πρὸς οὐρανὸν, ἐκεῖ ἐκάλει τὸν σύμμαχον. Ἐνταῦθα γενόμενος, ὅρα μοι τὴν ἀπόῤῥητον τῶν πραγμάτων διοίκησιν· ὅρα μοι καὶ τὴν θείαν φιλανθρωπίαν, καὶ τὴν τοῦ προφήτου φιλοσοφίαν. Ἑσπέρας καταλαβούσης, ἐπειδὴ μήπω πέρας εἶχεν ὁ κίνδυνος, τοῦ μὲν ἡλίου τὰς οἰκείας δυσμὰς κατειληφότος, τοῦ δὲ φθόνου τὴν δύσιν οὐκ ἔχοντος, εἰσέρχεται Δαυὶδ εἴς τι παρακείμενον σπήλαιον. Εἰσίει δὲ καὶ ὁ Σαοὺλ ἀγνοίᾳ κρατούμενος, καὶ ὑπὸ τῆς ὥρας ὠθούμενος· εἰσελθὼν δὲ ὕπνῳ δεσμεύεται μετὰ τῶν δορυφόρων.
PG 85:213Οἱ δὲ σὺν τῷ Δαυὶδ φυγάδες ἕτοιμον θήραν τὸν πολεμοῦντα νομίσαντες, τὸν Δαυὶδ παροξύνουσιν· Ἰδοὺ ἡ ἡμέρα αὕτη, ἣν εἶπεν ὁ Κύριος πρὸς σέ· Ἰδοὺ δίδωμι τὸν ἐχθρόν σου εἰς τὰς χεῖράς σου . Τίς οὐκ ἂν εὑρὼν τὸν οὕτως ἐχθρὸν ὕπνου γενόμενον θήραμα, μιᾷ πληγῇ τὸν οἰκεῖον οὐκ ἂν ἔλυσε κίνδυνον; Ἀλλ’ οὐ τοιοῦτος ὁ Δαυίδ. Ἀλλὰ τί φησι; Μηδαμῶς ἐμοὶ παρὰ Κυρίου, εἰ ποιήσω τὸ ῥῆμα τοῦτο τῷ Κυρίῳ μου τῷ Χριστῷ Κυρίου, ἐπενεγκεῖν χεῖρά μου ἐπ’ αὐτὸν, ὅτι Χριστὸς Κυρίου ἐστίν . Οἱ φίλοι παρώξυναν, τὰ πάθη καθώπλιζεν, ὁ τοῦ μέλλοντος φόβος ἠκόνα τὴν χεῖρα, ἀλλὰ τοῦ Δαυὶδ οὐκ ἐνικᾶτο ἡ γνώμη. Ὢ γενναίας ψυχῆς, καὶ χάριτι μόνῃ δουλεύειν ἐπισταμένης Καὶ ἔπεισε τοὺς ἄνδρας ἐν τοῖς λόγοις τούτοις . Τίς οἶδε φύλακα τοῦ πολεμοῦντος τὸν πολεμούμενον; τίς ὡς εὐεργετοῦντα, τὸν ἀδικοῦντα φιλανθρωπεύεται; Παρέδωκεν αὐτὸν , φησὶν, ὁ Θεὸς εἰς τὰς χεῖράς σου . Οὐδὲ Θεοῦ μνήμη πρὸς φόνον τὸν προφήτην ἀνέστησεν. Ἀνθρώπου φόνος Θεοῦ δῶρον οὐ γίνεται, οὐδὲ τούτοις τὸ θεῖον ἀρέσκεται βλέμμα. Κἂν αὐτὸς παρέδωκε τὸν ἐχθρὸν, ἀλλ’ οἶδά μου τὸν Δεσπότην φιλανθρωπίᾳ τερπόμενον. Ἀγαθότητι τὴν εὐεργεσίαν ἀμείβομαι.
Ἀντὶ θύματος ἀνθρωπίνου θυσίαν αὐτῷ τὴν πραότητα προσενέγκωμεν. Παρέδωκε τὸν ἐχθρὸν , ἀλλ’ οὐχ ὑβρίζω τὸ δῶρον τῷ φόνῳ, οὐ μολύνω τὴν χάριν τοῖς αἵμασι. Ζητείτω πάλιν, καὶ διωκέτω· τοῦ φονεύειν τὸ ὑπομένειν λυσιτελέστερον. Κἂν πάλιν διώκῃ, τὸ φεύγειν μεμελετήκαμεν. Κἂν οὗτος διώκῃ, Θεὸς οὐκ οἶδε διώκεσθαι. Καὶ ἔπεισε , φησὶ, τοὺς ἄνδρας ἐν τοῖς λόγοις τούτοις . Πόσας ἐκώλυσε δεξιὰς πρὸς φόνον ὁρμώσας μία φιλάνθρωπος γνώμη. Ὁ μὲν Κάϊν πρὸς Θεὸν ἀνεβόα· Μὴ φύλαξ τοῦ ἀδελφοῦ μού εἰμι ἐγώ ; Ὁ δὲ Δαυὶδ φύλαξ τοῦ Σαοὺλ καὶ ἀδικούμενος ἐγίνετο, καὶ καθεύδοντος καὶ πολεμοῦντος ἐφείδετο, καὶ φθονοῦντος ἐκήδετο, καὶ μισοῦντα διέσωζε, τὰ τῆς χάριτος μετιὼν πολιτεύματα, τοῖς τοῦ νόμου καιροῖς τὰ τῆς χάριτος μετερχόμενος. Ἐῤῥέθη ὑμῖν· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν. Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν . Καὶ ἦν ἅμιλλα φιλανθρωπίας καὶ πονηρίας, δικαιοσύνης καὶ ἀδικίας, ἀγριότητος καὶ πραότητος· ὁ μὲν ἵνα σώσῃ τὸν πολεμοῦντα, ὁ δὲ ἵνα ἀπολέσῃ τὸν περισώσαντα. Τοιούτους ἡμῖν παιδευτὰς πραότητος καὶ φιλανθρωπίας ὁ Δεσπότης ἐπέστησε·
PG 85:215τοιοῦτον ἡμῖν διδάσκαλον ἀγαθότητος ἡ θεόπνευστος Γραφὴ συνεγράψατο, ἵνα καὶ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ὦμεν φιλάνθρωποι, καὶ πρὸς τοὺς μισοῦντας φιλάγαθοι. Γίνεσθε γὰρ, φησὶν, ἐλεήμονες, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὅστις ἀνατέλλει τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ βρέχει ἐπὶ ἀγαθοὺς καὶ πονηρούς . Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XVIIΛΟΓΟΣ ΙΖ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΙΖ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Δαυίδ α. Ἐπειδὴ τῶν τοῦ Δαυὶδ κατορθωμάτων ἐν ταῖς προλαβούσαις ἡμέραις ἡ μνήμη σκιρτῶντας ἡμᾶς ἔδειξε, καὶ συνευφραινομένους τῷ δικαίῳ τῆς τῶν ἀγαθῶν περιουσίας, καὶ τῷ θαύματι παραδηλοῦντας τῶν τρόπων τὴν μίμησιν, καὶ τῆς ἐκείνου πραότητος ἐραστάς· δίκαιον ταῖς παρ’ ἑαυτῶν εὐφημίαις τοῦ δικαίου τοὺς ἀγῶνας ἀμείβεσθαι. Οἴδαμεν ὅπως ἡμῖν ἡ Γραφὴ τὸν οὕτω λαμπρὸν ἀριστέα, καὶ τρωθέντα που παρέστησε, καὶ τὴν πληγὴν δεικνύντα, καὶ τὸ πάθος κηρύττοντα, τὸν ἤδη πολλάκις διαβόλου τὴν φάρυγγα πλήξαντα. Ἀλλ’ ἀκούων τρωθέντα , μὴ καταπέσῃς τῇ γνώμῃ· ἀκούων πληγέντα , μὴ καταπλαγῇς τὸν λογισμόν. Ἀριστεύς ἐστιν ὁ τρωθεὶς, ἀντιπλήττων, δι’ ὧν ἐπλήγη, τὸν πλήξαντα.
Καὶ γὰρ καὶ τραυματίας γενόμενος, τοῦ νικᾷν οὐκ ἐπαύσατο· ὃς καὶ πεσὼν ἐπὶ πάσης τῆς παρατάξεως, ὀξυτέραν ἔδειξε τοῦ πτώματος τὴν ἀνάστασιν. Μέγα μὲν οὖν τι χρῆμα διαπαντὸς νικῶν ἀριστεὺς, καὶ μεταξὺ πολεμίων τῆς πληγῆς διαμείνας ἐλεύθερος. Θαυμαστότερον δὲ καὶ πληγέντα μὴ προδοῦναι τῇ μάχῃ, μὴ δεῖξαι τὸν πλήξαντα χαίροντα. Γίνεται γὰρ ἐκ τούτου τοῖς ὁρῶσι διδάσκαλος, ὅτι χρὴ μηδὲ βληθέντα προδοῦναι τὴν νίκην, μηδὲ τρωθέντα σκάζειν τῷ πάθει, μηδὲ πεσόντα κεῖσθαι, καὶ δευτέραν ἀναμένειν πληγὴν, μηδὲ παρέχειν φιλοτιμεῖσθαι τῷ πλήξαντι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ θεόπνευστος Γραφὴ, τῶν ἀρετῶν ἡ διδάσκαλος, οὐ μόνον καταλέγει τῶν δικαίων τὸ κατόρθωμα, ἀλλὰ στηλιτεύει αὐτῶν πολλάκις καὶ τὰ πταίσματα· ἵνα μὴ πρὸς μόνον τὸ τῶν κατορθωμάτων ὕψος ἀποβλέποντες ἄνθρωποι ναρκῶσι τὴν μίμησιν, ἀλλὰ τῇ μνήμῃ τῶν πλημμελημάτων τὴν φύσιν γνωρίζοντες, καὶ τὴν εὐγένειαν ἐντρεπόμενοι, πρὸς τὸν τῶν ἀρετῶν παροξύνωνται ζῆλον. Καὶ τοῦτο πολλαχόθεν κηρυττόμενον εἴδομεν. Ἤκουσας εὐαγγελιστὴν τὸν Ματθαῖον· φοβῇ τὴν σύγκρισιν, καὶ φεύγεις τὴν μίμησιν·
PG 85:217ἀλλ’ ἄκουσον ὅπως ἐκ τελωνικοῦ βίου πρὸς εὐαγγελικὸν μετεπέδησε, τὰ ἑστῶτα τῇ φύσει θηρεύσας τῷ τρόπῳ. Ἤκουσας Παῦλον τῷ πτερῷ τῆς δικαιοσύνης εἰς τρίτον οὐρανὸν ἀνιπτάμενον· ἀλλὰ διώκτης πρότερον, εἰς κήρυκα μεταβάλλεται. Πέτρος, τῶν ἀποστόλων ὁ κορυφαῖος, ὁ τῶν Χριστοῦ μαθητῶν προστάτης, ὁ τῶν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀποκαλύψεων ἑρμηνευτὴς ἀκριβὴς, ὁ τῶν κυμάτων τῆς θαλάσσης ἐπιβάτης· ἀλλ’ ἐν καιρῷ ταραχῆς γλῶσσαν εἶχεν ἀρνήσεως ὄργανον· καὶ ἅπερ οὐκ εἶχεν ἡ γνώμη, ταῦτα ἡ γλῶττα καθ’ ἑαυτὴν ἀπεφθέγγετο ὑπηρετοῦσα τῷ φόβῳ. Πάλιν ὁ λῃστὴς ἐκήρυττε τὸν Χριστὸν καὶ σταυρούμενον, καὶ ἦν εὐαγγελιστὴς ὁ κατάδικος, πόθῳ Δεσποτικῷ τῶν ἥλων τὸν πόνον οὐ λογιζόμενος. Ἀλλ’ οὔτε Ματθαῖος τελώνης διέμεινεν, οὔτε Παῦλος μέχρι τέλους τὸν διώκτην ἠσπάζετο· καὶ Πέτρος ἔσβεσε μετανοίᾳ τὴν ἄρνησιν, καὶ τοῖς τῶν δακρύων κύμασι τὴν ἁμαρτίαν ἀπένιψεν. Ὁ λῃστὴς τὸν μὲν τρόπον μετέβαλεν· ἔμενε γὰρ μέχρι τέλους τὸν οὐρανὸν βιαζόμενος. Οὕτως ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν .
Διὰ τοῦτο γὰρ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, ἡ Γραφὴ τοῖς κατορθώμασι συμπλέκει τὰ πταίσματα, ἵνα οὓς ἀπείργει τὰ θαύματα, πείσῃ τὰ πλημμελήματα. β. Οὔτω καὶ νῦν ἡμῖν ἡ Γραφὴ τὸν Δαυὶδ ἐξαγγέλλει, ὅτι μυρίοις τερφθεὶς κατορθώμασιν, ἀλλὰ καὶ πλήξας πολλάκις, οἷος ἐσπάραττε τὸν διάβολον, τελευταῖον ἔλαθε πληγεὶς ἐν τῷ τῆς παρατάξεως σχήματι. Ὡς γὰρ εἶδε διὰ πάντων ὁ πολέμιος τὸν Δαυὶδ εὐδοκιμοῦντα, ἀδελφῶν προτιμηθέντα, προφήτην ὑπηρετοῦντα πρὸς τὴν παράδοξον χρίσιν, τὴν ἐκτρέπουσαν τὴν χάριν, ψαλμῷ δαίμονα πλήττοντα, ἐχθρῶν εὐεργέτην ἀκόρεστον, οὐκ ἤνεγκεν ἀπαθῶς, ὁρῶν φυτὸν ἀρετῆς ἐν νόμῳ ῥιζούμενον. Ἀλλ’ αὐτὸν ἐρεθίζει πρῶτον τὸν εὐεργετηθέντα τῷ φθόνῳ, προσεκκαίει δὲ πρὸς φόνον τὸν φθόνον, καὶ μαθητὴν τοῦ Κάϊν τὸν Σαοὺλ ἀπεργάζεται, δρόμον ἀρετῆς ὑποσκελίσαι βουλόμενος. Ἀλλ’ ἦσαν ὕλαι τῷ Δαυὶδ εἰς πραότητα τοῦ φθόνου τὰ πάθη. Μετὰ τοῦτο φυγάδα ποιεῖ, καὶ πρὸς ἐρήμους ἐλαύνει, διώκτην τὸν Σαοὺλ ἐπιστήσας, ἵνα ναρκήσας ὁ δίκαιος ῥίψῃ τῶν ἀρετῶν τὴν ἀσπίδα. Τῷ δὲ ἦν ἄρα τοῦ βίου τὰ δυςχερῆ φιλοθεί̈ας γυμνάσια.
PG 85:219Εὑρὼν γὰρ ἐν σπηλαίῳ τὸν διώκοντα, φείδεται, καὶ τὸν φθονοῦντα θηρεύσας φιλανθρωπεύεται. Ἀλλ’ ἐφείδετο μὲν τοῦ Σαοὺλ, ἔπληττε δὲ, ὡς ἔοικε, διὰ τῆς τούτου φειδοῦς τὸν διάβολον, καὶ καθαρὰν δεξιὰν αἵματος ἐχθροῦ διαφυλάξας, τὸν κοινὸν τῶν ἀνθρώπων ἐχθρὸν ἐτραυμάτιζε, θυμοῦ κρατῶν, τὴν ἔχθραν πατῶν, τὸ ξίφος ἀμβλύνων, τὸν μισοῦντα φυλάττων, ἀμειβόμενος τὸν φθόνον πραότητι· οἷς μόνοις κεντεῖται διάβολος. Ἄρ’ οὖν ἐπὶ τούτοις ὁ διώκων ἐπαύσατο; Οὐ μὲν οὖν· ἀλλὰ καὶ πάλιν διώκων, πάλιν ἡλίσκετο. Νὺξ γὰρ ἐν μέσῳ, καὶ πάλιν ὕπνου δεσμοῖς ὁ Σαοὺλ ἐθηρεύετο, καὶ τοῦ διωκομένου λάφυρον ὁ διώκων εὑρίσκετο. Ἐνταῦθα ποῖαν οὐκ ἂν ἐτίναξε πέτραν ἡ τοῦ θυμοῦ προσβολή; Ποῖον οὐκ ἂν ἔσεισε πύργον τῆς ἀφροσύνης ἡ βία; ποῖαν φιλανθρωπίας γαλήνην οὐκ ἐτράχυνε κύμασι; Πλέον δὲ τῷ χρόνῳ τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπλάτυνε διαστήματα. Ἀναιρεθέντα τὸν Σαοὺλ διαπύρως ἐπένθει, ἐλάμπρυνε τάφῳ, ἐκόσμει τοῖς θρήνοις τὸν τάφον, καὶ τὰ σκήπτρα διαδεξάμενος, οὐκ ἐκληρονόμει τὸν τρόπον·
ὁδῷ δὲ τῆς φιλανθρωπίας βαδίζων, καὶ μέχρι τῶν τοῦ δυσμενοῦς συγγενῶν τὰς εὐεργεσίας ἐξέτεινε, καὶ προσιόντι τῷ γένει τὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν συνοδεύουσαν ἔπεμπε. γ. Ταῦτα ὁρῶν ὁ κοινὸς ἀνθρώπων ἐχθρὸς, καὶ καθ’ ἕκαστον τῶν κατορθωμάτων βαλλόμενος, εἴχετο μὲν, οὐκ ἀφίστατο δέ. Ἀλλ’ ἐν ἀθανάτῳ φύσει πονηρίαν ἄγρυπνον ἐπιδεικνύμενος, παρετήρει τοῦ δικαίου τὰς πράξεις τὰς ἐν ἡμέρᾳ, τὰς ἐν νυκτὶ, τὰς ἡνίας τοῦ βίου, τὰς τῆς βασιλείας φροντίδας, τὰς τῶν πολεμίων ἐπαναστάσεις· μήπως φθέγξηται ῥῆμα πικρὸν, αὐτῷ δὲ γλυκύ· πῶς τρώσῃ θυμῷ, πῶς ἐπιθυμίᾳ τοξεύσῃ, πῶς ἀμελοῦντα φιλοθεί̈ας φωράσῃ. Καὶ οὐ πρότερον λοχῶν τοῦ δικαίου τὸν βίον ἐπαύσατο, πρὶν αὐτὸν μικρὸν ἰδὼν παραβλέψαντα, ταχέως γυναικείῳ κατετοξεύσατο κάλλει. Εὐωχηθεὶς γάρ ποτε βασιλικῶς ὁ Δαυὶδ, καὶ λαμπρᾷ τραπέζῃ τὸν νοῦν χαυνωθεὶς, μεσημβρινοῖς περιπάτοις ἐτέρπετο.
Τότε δὴ, τότε τῶν λογισμῶν τὴν νευρὰν χαλασθεῖσαν ὁ δυσμενὴς θεασάμενος, τὸν τῶν παθῶν ἡνίοχον νοῦν οὐκ ἀκριβῶς τὰς ἡνίας διεζωσμένον, ἢ μικρόν τι μέρος ἐκ τῶν ὀμμάτων, γυμνωθέντα τὸν ἀριστέα τῶν ὅπλων, ἔλαθε πλήξας, αὐτοῖς τοῖς ὄμμασι τοῦ δικαίου χρησάμενος, καὶ συναρπάσας τῆς ὁδοῦ τῆς ἀρετῆς, πρὸς τὸν τῆς μοιχείας ἐμβάλλει κρημνόν. Ὁρῶν δὲ τὸν πράξαντα, τὴν πρᾶξιν αἰδούμενον, καὶ κρύψαι τὸ ἕλκος τῆς αἰσχύνης βουλόμενον, λαμβάνει τὴν αἰσχύνην, ἄλλης παρανομίας συνέμπορον. Πάθει γὰρ κακῷ τὸ κακὸν περιώδευσεν· ὥστε φόνῳ κρύψαι τὴν μοιχείαν θελήσας, ἑκατέρων ἐργάτης ἁλίσκεται. Ὁ μὲν οὖν πολλάκις ἀριστεύσας ἔκειτο πληγείς· ὁ δὲ πλήξας ἐκόμπαζεν, ἴαμα πόνων οἰκείων τὸ τοῦ δικαίου πάθος ἡγούμενος. Ἀλλ’ οὐκ ἔλαθε τὸν πάντα ὁρῶντα ὀφθαλμὸν, ἡ κατὰ τοῦ βασιλέως ἐπήρεια. Ἀλλ’ ὁ πρὸ τῆς πράξεως βλέπων τὴν πρόθεσιν, καὶ πρὸ τῶν ἔργων, τὴν γνώμην, οἰκτείρει μὲν τοῦ λογισμοῦ τὴν κλοπήν· βοηθεῖ δὲ τῷ κλαπέντι, καὶ οὐ βραβεύει τὴν νίκην τῷ πλήξαντι. Ἀλλὰ πάλιν τὴν στάσιν τοῦ πεσόντος ἐκδέχεται, καὶ ἀναμάχεσθαι τὴν ἧτταν προτρέπεται·
PG 85:221καὶ χεῖρα ὀρέγει, καὶ ἀνορθοῖ τὸν παραπεσόντα, καὶ παραβλέπει τὸ πταῖσμα, περιοδεύει τὸ ἕλκος φιλανθρωπίᾳ, τὴν τιμωρίαν ἀποπεμπόμενος. Ἄξιον δὲ ἰδεῖν τῆς θεραπείας τὸν τρόπον, καὶ μαθεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας τὸ ὕψος. Κοινὸν γὰρ ἐντεῦθεν ἀνοίγεται τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἰατρεῖον· καὶ φάρμακον μετανοίας διὰ μὲν τὸν Δαυὶδ ἐσκευάσθη, πᾶσι δὲ τοῖς δεομένοις ἐδόθη. Πέμπει τὸν Ναθὰν Θεὸς τὸν προφήτην, ἰατρὸν προφήτου γενέσθαι· προστάξας γυμνῶσαι τὸ ἕλκος, δεῖξαι τοῖς ὄμμασι τοῦ πεπονθότος, ἃ πέπονθεν· ἄνθρωπον εὐτελῆ τὸ φαινόμενον, πρὸς τὸ ἐν θρόνῳ καθήμενον, πενίᾳ σύντροφον, πρὸς τὸν τοῖς σκήπτροις κοσμούμενον· μονονουχὶ λέγων· Μὴ φοβηθῇς, ἄνθρωπε, τὴν ἀξίαν· τὸν ἐμὸν οἰκέτην ἐπίσταμαι, γνωρίζω τὸν ἐμὸν ἀριστέα, ὃς οὐ νῶτα τῷ πολεμίῳ διδοὺς, ἀλλὰ μαχόμενος πέπληκται. Οὐκ ἤλλαξεν αὐτοῦ τὴν γνώμην τὸ πάθος, οὐκ ἤμειψε τὴν πρόθεσιν ἡ πράξις· ἀπατηθεὶς, οὐ βιασθεὶς, κατενήνεκται· ἀριστεὺς, οὐ δραπετεύων, τετόξευται· Πορεύου· σκεῦος γὰρ ἐκλογῆς μοί ἐστιν . Εἰ δὲ φοβῇ τὴν βασιλείαν, ἐγώ σου χαλκεύσω τὴν γλῶτταν, ἐγώ σου τὴν τῆς ἰατρείας σμήλην ἐπιθήξω τοῖς λόγοις.
Ἔρχεται πρὸς τὸν Δαυὶδ ὁ Ναθὰν, καὶ μῦθον ὑφαίνει σοφῶς, καὶ κρύπτει τῶν λόγων τὸν ἔλεγχον, καὶ περισκέπει τῷ διηγήματι τὸν σίδηρον. Ὑπὸ τὴν γλῶτταν φέρει τὸ φάρμακον, καὶ πλανᾷ τὴν αἴσθησιν, ἵνα κινήσῃ πρὸς αἴσθησιν. Ἀπάγγειλόν μοι φησὶ, τὴν κρίσιν ταύτην, ὦ βασιλεῦ. Λόγῳ ζωγραφεῖ δικαστήριον, καὶ καθίζει δικαστὴν κατὰ τοῦ Δαυὶδ τὸν Δαυίδ. Δύο ἄνδρες ἦσαν ἐν πόλει μιᾷ, εἷς πλούσιος, καὶ ὁ ἕτερος πένης. Καὶ ἦν τῷ πλουσίῳ ποίμνια καὶ βουκόλια πολλὰ σφόδρα· καὶ τῷ πένητι οὐκ ἦν ἀλλ’ ἢ ἀμνὰς μικρὰ, ἣν ἐκτήσατο καὶ περιεποιήσατο, καὶ ἐξέθρεψεν αὐτὴν, καὶ συνετράφη μετ’ αὐτοῦ, καὶ μετὰ τῶν τέκνων αὐτοῦ, ἀπὸ τοῦ ἄρτου αὐτοῦ ἤσθιε, καὶ ἀπὸ τοῦ ποτηρίου αὐτοῦ ἔπινε, καὶ ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ ἐκάθευδε, καὶ ἦν αὐτῷ ὡς θυγάτηρ . Τρέφει τῷ λόγῳ τὸν πόθον, ἵνα τὴν ἀδικίαν αὐξήσῃ· πλατύνει τοῦ πένητος τὴν στοργὴν, ἵνα διεγείρῃ τὸν Δαυὶδ πρὸς ὀργήν. Ἦλθεν ὁδοιπόρος πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν πλούσιον . Καλῶς ὁδοιπόρος, ξένος, ἀλλότριος. Ξένῳ γὰρ νῦν ὁδοιπόρῳ τῷ πάθει Δαυὶδ περιπέπτωκεν, ἀμελλετήτῳ κατενήνεκται πταίσματι. Ἦλθεν ὁδοιπόρος . Αἰφνιδίῳ γὰρ βέλει τοξεύεται.
PG 85:223Καὶ ἐφείσατο λαβεῖν ἐκ τοῦ ποιμνίου αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν βουκολίων αὐτοῦ τοῦ ποιῆσαι τῷ ἀνδρὶ τῷ ξένῳ τῷ ἥκοντι πρὸς αὐτόν· καὶ ἔλαβε τὴν ἀμνάδα τοῦ πένητος, καὶ ἔθυσεν αὐτὴν τῷ ἀνδρὶ τῷ ἥκοντι . Ἤκουσε Δαυὶδ κατὰ τοῦ Δαυὶδ τὸ διήγημα. Καὶ ἐθυμώθη Δαυὶδ σφόδρα, καὶ εἶπε· Ζῇ Κύριος, ὅτι ἄξιος ὁ ἀνὴρ ὁ ποιήσας τοῦτο θανάτου. Καὶ τὴν ἀμνάδα ἀποτίσει τετραπλασίονα , Ἔπαθεν ὡς ἐπ’ ἀλλοτρίοις, τοῖς οἰκείοις ἐγκλήμασι· βασιλικῶς ἀποφαίνεται, καὶ φέρει τὴν ψῆφον κατὰ τοῦ Δαυὶδ ὁ Δαυίδ· ἄξιος θανάτου ἐστίν. Ἠκόνησε καθ’ ἑαυτῆς ἡ γλῶττα τὸ ξίφος. Τί οὖν ὁ Ναθάν; Ἐκκαλύπτει τὸ ἀπόῤῥητον· δείκνυσιν αὐτῷ τὸ τοῦ λόγου ἔσοπτρον· γυμνοῖ τὸν κατάκριτον, σαφηνίζει τὸ πταῖσμα, παρίστησι· Σὺ εἶ, βασιλεῦ, ὁ ποιήσας τοῦτο · μονονουχὶ λέγων· Ἀπεφήνω βασιλικῶς, βασιλεῦ· ὁ θυμὸς τοῦ δικαίου συνήγορος· ἀλλ’ ἐβουλόμην μὴ κατὰ σοῦ τὴν ψῆφον ἐκφέρεσθαι. Ἐπίγνωθί σου τὴν πρᾶξιν· ὅρα τίς ὑπὸ τὴν σὴν ἀπόφασιν ὁ κείμενος. Ἐβουλόμην εἶναί σε δικαστὴν, οὐ κατάδικον· ἀποφαίνεσθαι, μὴ εὐθύνεσθαι. Ἥκουσας τὸν λόγον· ἐκίνησέ σε πρὸς ὀργὴν ἡ διήγησις·
ἀλλὰ σὺ τῶν λόγων ἐργάτης, σὺ τοσούτῳ θυμῷ τὰς ὕλας ὑπέβαλες, σὺ τῆς ἀλλοτρίας ἀμνάδος ὁ σφαγεὺς, βασιλεῦ· σὺ πένητος τὴν μόνην ἀφεῖλες παραμυθίαν· σὺ καὶ τὴν κτῆσιν ἀφείλου, καὶ τὸν κτησάμενον ἀνεῖλες. Ὅρα σου τὴν αἵμασι γεγραμμένην ἐπιστολήν· ὅρα τῶν πραγμάτων ᾑμαγμένον τὸ ξίφος. Ἐνταῦθά μοι βλέπε τὴν τοῦ Δαυὶδ φιλοσοφίαν· οὐ γὰρ ὡς βασιλεὺς ἐλεγχθεὶς ἠγανάκτησεν, οὐδὲ πρὸς τὴν ἀξίαν ἰδὼν ἐτραχύνθη, οὐδὲ μισεῖ τὸν τὴν παρανομίαν γυμνώσαντα, οὐδὲ πρὸς θυμὸν ἤχθη βασιλεὺς ὑπ’ ἀνδρὸς ἰδιώτου κατηγορούμενος. Ἀλλὰ γνωρίσας τὴν ἁμαρτίαν, καταβάλλει τὴν παῤῥησίαν, τῆς ἀξίας ἐπιλαθόμενος. Ἐκκρύπτει, καὶ οὐ κρύπτει. Κύπτει πρὸς τὴν γῆν, καὶ τὴν γνώμην συστέλλεται, καὶ τὸ ἕλκος ὀδύρεται, καὶ μετὰ δακρύων ἀναβοᾷ, τὴν ἁμαρτίαν κηρύττων· Ἡμάρτηκα τῷ Κυρίῳ · οὐ χρήζω τῶν ἔξωθεν ἐλέγχων· ἐμαυτοῦ κατήγορος γίνομαι· ἐγὼ μάρτυς τοῦ πταίσματος· οὐκ ἀρνοῦμαι πρᾶξιν, ἣν τὸ συνειδὸς στηλιτεύει, οὐκ ἐπάγω τὴν ἄρνησιν τῆς ἁμαρτίας ἐπαύξησιν. Τί οὖν τῆς ὁμολογίας τὸ κέρδος; Κύριος ἀφείλετο τὸ ἀνόμημά σου , ὁ τοῦ νόμου Δεσπότης.
PG 85:225Ὁ μὲν γὰρ νόμος τὸ ξίφος ἐγύμνωσεν, οἶδε γὰρ τῆς μοιχείας τὸ ἐπιτίμιον, καὶ φόνῳ τὸν φόνον ἀμύνεται. Ἀλλὰ Κύριος ἀφείλετο τὸ ἀνόμημά σου . Ἐνίκησε τὸ χρέος ἡ χάρις, ἔπαυσε τὴν τιμωρίαν φιλανθρωπία· δικαστὴς εἰς ἰατρὸν μεταβέβληται· ἀντὶ σιδήρου τῷ τῆς μετανοίας ἀρκεῖται φαρμάκῳ. Ὢ μεγάλης καὶ γοργῆς ἀγαθότητος· συνέδραμε τῇ ὁμολογίᾳ τῆς ἁμαρτίας ἡ λύσις τῆς τιμωρίας· ἔδειξεν ὅση τῆς μετανοίας ἡ ἐνέργεια. Οὕτω μαθὼν ὁ Δαυὶδ, καὶ τὴν χάριν δεξάμενος τῆς ἐξομολογήσεως οὐκ ἐπαύσατο, ἀλλ’ ἔμενε τῇ μετανοίᾳ προσπεφευγώς. Οὐκ ἔῤῥιψεν οὐδὲ μετὰ τὴν θεραπείαν τὸ φάρμακον, ἀλλὰ δακρύων, ἐν οὐρανῷ ἐκτείνων, τοῦ βίου διὰ παντὸς ἀνεβόα· Λούσω καθ’ ἑκάστην νύκτα τὴν κλίνην μου . Δι’ ἧς ἔπταισε, διὰ ταύτης ἀπελογήσατο· ἁμαρτία γὰρ δάκρυσι θεραπεύεται· ἁμαρτία θρήνοις καθαίρεται· ῥύπος ψυχῆς, τοῖς τῶν ὀφθαλμῶν σμήχεται νάμασι, καὶ τὴν ὑπ’ οὐρανὸν ἀεὶ συγκαλούμενος, καὶ τὸ τῆς οἰκουμένης θέατρον καθ’ ἡμέραν ἀθροίζων, δημοσιεύει τὸ πταῖσμα, καὶ τοῖς ἁπάντων στόμασι τὰ τῆς ὁμολογίας περιτίθησι ῥήματα, καὶ κοινωνοὺς ποιεῖται τῆς ἀπολογίας τοὺς ἅπαντας, ἵνα κοινωνοὺς τῆς μετανοίας ποιήσηται.
Νόμος γάρ ἐστι μετανοίας τοῦ προφήτου τὰ δάκρυα. Ἔδειξε πῶς τὰ τῆς ψυχῆς θεραπεύεται τραύματα· ἔδειξε ποῖον ἁμαρτίας τὸ ἀντιφάρμακον· ἔδειξε κατὰ τοῦ διαβόλου δάκρυα· δι’ ὀφθαλμῶν ἀντετόξευσε, καὶ δάκρυσι τὸν διάβολον ἐτραυμάτισε· ἀνεμαχέσατο τὴν ἧτταν τοῖς δάκρυσι, θρήνοις τὴν νίκην πορίζεται, καὶ στεναγμοῖς τὴν χάριν ἐφέλκεται· πένθει τὸ πένθος ἰᾶτο. Ἴδες ἀριστέα πληγέντα, καὶ μηδὲ μετὰ τὴν πληγὴν τῆς ἀριστείας παυσάμενον; Ἴδες ἀθρόως πεσόντα καὶ γοργῶς ἀναστάντα; Ἴδες πῶς πεσὼν, πολλοὺς ἑαυτῷ συνανέστησε; ὅπως ἔδωκε τοῖς πεπτωκόσι τὴν χεῖρα; ὅπως ἐδίδαξε, πῶς ὁ πεσὼν ἀνίστασθαι δύναται; Ἔγνωμεν τῆς μετανοίας τὴν δύναμιν, ἔγνωμεν τοῦ φαρμάκου τὴν χρῆσιν. Μὴ παυσώμεθα τῇ δωρεᾷ κεχρημένοι, πταίοντες, καὶ θεραπευόμενοι. Μὴ ῥᾳθυμίᾳ τὴν χάριν ὑβρίσωμεν, μηδὲ τὰ τῶν πταισμάτων ἀνίατα καλύπτωμεν ἕλκη. Μὴ μείνωμεν θεραπευθῆναι πυρί. Βοήσωμεν καὶ ἡμεῖς· Ἡμάρτηκα τῷ Κυρίῳ , ἵνα καὶ τὴν αὐτὴν περιγραφὴν παρὰ τοῦ φιλανθρώπου βασιλέως πορισώμεθα λέγουσαν· Κύριος ἀφείλετο τὸ ἀνόμημά σου . Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XVIIIΛΟΓΟΣ ΙΗ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:227ΛΟΓΟΣ ΙΗ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὴν Ἡρωδιάδα. α.
Τὴν τῆς Ἡρωδιάδος ὄρχησιν ἡ τῶν Εὐαγγελίων σήμερον ἡμῖν στηλιτεύει φωνὴ, καὶ τὴν ἄθεον τῶν γυναικῶν ἐκείνων ἐκπομπεύει μανίαν, Ἡρώδην ἀκολασίας γεγενημένον αἰχμάλωτον, τὸν Βαπτιστὴν ὑπὲρ σωφροσύνης τὴν κεφαλὴν ἐκτεμνόμενον, καὶ μηδὲ θανάτῳ τὸ σιωπᾷν ἀνεχόμενον. Τοιαῦτα γὰρ τῶν δικαίων τὰ κατορθώματα, πλέον μετὰ θάνατον λάμποντα, καὶ μετὰ τελευτὴν ἐνεργέστερα. Τοῦτο τὸ δρᾶμα διάβολος ἐπενόησεν, Ἡρώδης δὲ συνηργάσατο, Ἡρωδιὰς ἐξωρχήσατο· Βαπτιστὴς ἠγωνίσατο, εὐαγγελιστὴς διηγήσατο. Ἰδὼν γὰρ ἄρτι ὁ διάβολος τὸν Ἰωάννην τοῖς Ἰορδάνου ῥείθροις τὰς ἀνθρώπων ἁμαρτίας ἐκπλύναντα, καὶ Μωϋσαϊκοῦ ξίφους τοὺς ὑπευθύνους ἐλευθεροῦντα, καὶ τοῦ νόμου τὴν ἀπειλὴν ἀμβλυνομένην ἐν ὕδατι, καὶ τῆς μεταγνώσεως ἀπαλλάττοντα ψήφῳ, φθόνῳ πάλιν ἀρχαίῳ ληφθεὶς, καὶ φόβου πλησθεὶς, μὴ ἄρα τὸ πλέον αὐτῷ διαλυθῇ κατ’ ἀνθρώπων μηχάνημα, πρὸς τούτοις ἰδὼν τὰς τῆς υἱοθεσίας ἀκτῖνας ἐν ὕδατι φυτευομένας ὑπὸ Χριστοῦ, καὶ γεωργὸν φιλανθρωπίας ἐπὶ τῶν ὑδάτων ἑστῶτα τὸν Ἰωάννην, ἀμύνεσθαι τὸν τούτων ὑπηρέτην ὑπείγετο, καὶ δίκην τῆς φιλανθρώπου διακονίας ἀπαιτεῖν ἐπινοεῖ.
Καὶ πρῶτον μὲν τῷ βαπτισθέντι συγκρούει Χριστῷ, καὶ οἷα καθ’ ὁμοδούλου τοξεύων, ὑπὸ Δεσπότου ῥαπίζεται. Ἀπογνοὺς δὲ τὴν νίκην ἐκεῖ, κατὰ Ἰωάννου στρατεύεται, καὶ τοῖς Ἡρώδου πάθεσιν ἀνθ’ ὅπλων χρησάμενος, τῷ Βαπτιστῇ μεθοδεύει τὸν θάνατον. Ὢ τῆς εὐμηχάνου τοῦ διαβόλου μανίας Δήμιον χειροτονεῖ κατ’ Ἰωάννου τὸν βασιλεύοντα. Εἶδεν ἀνθρώπων μὲν δεσπότην Ἡρώδην, παθῶν δὲ δοῦλον ὑπάρχοντα· εἶδε τὸν βασιλέα τῆς ἀκολασίας θεράποντα, καὶ τύραννον μὲν τῷ σχήματι τῆς ἀρχῆς, τυραννούμενον δὲ τῷ νοσήματι τῆς ψυχῆς. Καὶ μὴν βλέμμα, διαβόλου τέχνην πρὸς ἀσέβειαν ἐκ μικροτέρων πταισμάτων ἐξελκύσασαν. Πρῶτον ἀδελφικῆς εὐνῆς τοιχωρύχον ἀπέδειξεν, ἵνα ἀπὸ τῶν τῆς μοιχείας σκαμμάτων, ἐπὶ τὸν τοῦ Βαπτιστοῦ φόνον γυμνώσῃ. Τῷ χρόνῳ δὲ τὸ πάθος τρεφόμενον εἰς παῤῥησίαν ηὐξάνετο. Ζῶντος οὖν τοῦ ἀδελφοῦ τὴν γαμετὴν σφετερίζεται, συμπράκτορι τῆς ἀκολασίας τῇ βασιλείᾳ χρησάμενος, ἐννόμῳ τόλμῃ παράνομον συμπλέκων προαίρεσιν. Ἀδελφικὴ δὲ προσηγορία διὰ μέσης τῆς ἀδικίας ὁδεύουσα τὴν μοιχικὴν παρανομίαν παρανομωτέραν εἰργάζετο, καὶ προσθήκη τῆς ἀδικίας ἀδίκησις ἐγίνετο.
PG 85:229Αὔξει γὰρ τὴν ἀδικίαν ἀδικουμένη συγγένεια. Παρ’ ᾧ γὰρ τὸ τῆς εὐνοίας ὠφείλετο χρέος διὰ τὴν φύσιν, παρὰ τούτῳ μείζονα τὰ τῆς κατηγορίας ἐγκλήματα. Ἀλλ’ ἐπὶ τὴν γυναῖκα τρέχων ὁ λόγος, ἀπορεῖ τίνος πλέον καθάψηται. Ὥσπερ γάρ τις ἐν ἰσοῤῥόποις πλάστιγξιν, ἰσόμετρα βάρη κείμενα βλέπων, ἠρεμοῦσαν τὴν τρυτάνην ὁρᾷ, καὶ τῶν ἐξηρτημένων τὴν ἰσότητα μαρτυρουμένην τῷ σχήματι, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον τὴν ἐφ’ ἑκάτερα παρανομίαν ὁ λόγος σταθμώμενος παραχωρεῖ τὴν νίκην τοῖς ἐξ ἀδικίας νικῶσιν. Ὁ μὲν ἀδελφὸν ἀδικῶν εἰς εὐνὴν οὐκ ᾐσχύνετο· ἡ δὲ κατ’ ἀνδρὸς μαινομένη, τὴν μοιχικὴν κατηλλάγετο κοίτην· καὶ τὴν νόμιμον κατορχησαμένη παστάδα, μυσαρὸν κατησπάζετο θάλαμον. Ποῦ νῦν αἱ πρὸς τὸν ἄνδρα σου τῆς φιλίας συνθῆκαι; ποῦ σοι τῆς ψυχῆς τὰ δεσμά; ποῦ τῶν ἀλύτων πόθων ἡ τυραννίς; ποῦ τῶν ἐπαινουμένων φίλτρων ἡ σχέσις; συναπεδύσω τῷ ἀνδρὶ καὶ τὴν αἰδὼ τῆς φύσεως, γύναι. Ἐνίκησας τῶν θηρίων τὴν ἀγριότητα· ἐκεῖνα, τῆς φύσεως τὸν νόμον αἰδούμενα, στέργει τὴν σύνευνον, καὶ μετὰ θάνατον τὴν εἰς τὸν ἄῤῥενα φιλοστοργίαν οὐκ ἐτελεύτησε, πολλάκις μάρτυρα τῆς ὁμονοίας ὑπάρχουσαν.
Οὔπω λεαίνης ἠκούσαμεν ἔργον τοῖς σοῖς πόθοις ἐφάμιλλον· φύσις ἑρπετῶν τὴν εἰς τὰ σύζυγα παρανομίαν ἠγνόησε. Δρακόντων ἔθνη τοῦ πάθους ἐλεύθερα. Λόγος δέ τις τῆς φιλανθρωπίας τὴν τρυγόνα θαυμάζων, μηδὲ μετὰ θάνατον τοῦ συνεύνου προδιδόναι τὴν κοίτην διισχυρίζεται· μένουσα ζῶσα, ζῶσαν μηνύει τοῦ τεθνηκότος τὴν μνήμην. Αἰσχύνθητι τὸ πάθος, καὶ ὑπὸ πτηνῶν κατηγορούμενον. Αἰδέσθητι πρᾶξιν ἑρπετῶν νικῶσαν ὠμότητα. Τούτων τῶν γάμων ἐγίνετο νυμφαγωγὸς ὁ διάβολος, τοιαύτην ἤγειρε ζάλης ὑπόθεσιν, τῷ προδρόμῳ μνηστευόμενος θάνατον. β. Τοιοῦτο νῦν ἐν τοῖς βασιλείοις ὁ διάβολος εἰςήνεγκε θέατρον, ὕλην ὑποβαλὼν τὸν Ἡρώδην τῷ δράματι. Ταῦτα ὁ Βαπτιστὴς ὁρῶν, ἡ τῶν προφητῶν κορυφὴ, τοῦ νόμου τὸ πέρας, ὁ τῆς ἀρχαίας ὁμοῦ καὶ τῆς νέας Διαθήκης μεσίτης· Ὁ νόμος γὰρ καὶ οἱ προφῆται ἄχρις Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ · ὁ τῆς ἐρήμου πολίτης, ὁ τῆς σωφροσύνης ἐργάτης, βασιλείαν ὑπουργὸν ἀκολασίας, παροινουμένην καὶ ἀξίαν καὶ φύσιν, τοὺς τῆς δικαιοσύνης ὅρους συγχεομένους, θέατρον παρανομίας γινομένην τὴν φύσιν· ταῦτα ὁρῶν, πάλιν τὰς ἐν ἐρήμῳ φωνὰς ἀνεκρούετο· Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ .
PG 85:231Ἠφίει φωνὴν τὴν τοῦ πάθους τομήν· ἠφίει φωνὴν καυστῆρα τῆς νοσούσης ψυχῆς· Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν . Νομοθέτης βασιλέως παρανομοῦντος. Ὢ παῤῥησία βασιλείαν ἀδικοῦσαν οὐκ αἰδουμένη. Ἠφίει γλῶτταν, ὡς ἐν νηδύϊ πάλαι τὸ σκίρτημα· τότε πρὸς ὠδῖνας ὤθει τὴν φύσιν, καὶ κατηγόρει τοῦ τόκου πρὸ τόκου βραδυτῆτα· καὶ νῦν κατηγόρει νοθευομένης τῆς φύσεως, καὶ πέμπει φωνὴν σωφροσύνην ἀστράπτουσαν. Ἀλλὰ τοῦ τῆς φωνῆς φαρμάκου τὸ πάθος ἦν ἰσχυρώτερον, καὶ καθάπερ οἱ μανίᾳ ληφθέντες, κατὰ τοῦ ἰατροῦ τὸ ξίφος ἐπανατείνονται, τῆς μὲν θεραπείας αἴσθησιν διὰ τὸ πάθος οὐκ ἔχοντες, οἷα δὲ πολέμιον τὸν ἰατρὸν ἀμυνόμενοι· οὕτως Ἡρώδης, θυμῷ μὲν φόνου κρατούμενος, φόβῳ δὲ πάλιν τῆς Ἰωάννου δόξης τὴν τιμωρίαν ἀναβαλλόμενος, ἀκούσιον τέως φιλανθρωπίαν ἐνδείκνυται, φυλάττει τὸν ἄνδρα θανάτῳ ταμιευόμενος. Ἀλλά ποτε χρόνος τῶν Ἡρώδου γενεσίων ἐφίσταται, λαμπρὰ δὲ ἦν, ὡς εἰκὸς, ἀκολάστου βασιλέως τράπεζα, καὶ εὐωχία τὴν βασιλείαν γνωρίζουσα, καὶ μέθη χορεύουσα, καὶ φρατρίαν δαιμόνων τὸν τόκου καιρὸν ἑορτάζουσα.
Καίτοι κατηφεῖν ἐχρῆν μᾶλλον, καὶ πένθιμον ἄγειν ἡμέραν, καθ’ ἧν τῆς ξένης μοιχείας ἐργάτης ἐτέχθη. Αὐτοὶ δὲ ὅμως τῶν ὠδίνων τὴν μνήμην ἐπανηγύριζον. Ἐν δὲ τούτοις Ἡρωδιὰς σκευασαμένη τὴν ὄρχησιν, τῷ τῆς εὐωχίας εἰσεπήδα θεάτρῳ. Ἡρωδιὰς δὲ, ἡ θυγάτηρ δεικνύουσα τοῖς σχήμασι τῆς μητρὸς τὰ διδάγματα, ἀκριβὴς τῆς μητρικῆς ἀκολασίας εἰκὼν ἀναιδεῖ βλέμματι, καὶ περικλωμένῳ σώματι, ῥεούσῃ ψυχῇ, χεῖρας εἰς ἀέρα πέμπουσα, πόδας εἰς ὕψος ἐγείρουσα, ἡμιγύμνῳ τῷ σχήματι, τὴν ἑαυτῆς ἀκοσμίαν πανηγυρίζουσα· ἀλλ’ εἵλκυσε τοὺς ἁπάντων ὀφθαλμοὺς ὀρχουμένη, καὶ Ἡρώδης τῷ τῆς ὀρχήσεως ἐκεκράτητο θαύματι, καὶ μισθὸν τῆς θεωρίας ἑαυτὸν ὑπετίθετο· καὶ τῇ κόρῃ τὴν ἐκλογὴν τῶν δώρων ἐπέτρεπε, καὶ ὅρκοις ἠκολούθει ταῖς δωρεαῖς ὑπογράφειν, καὶ τὸ τῆς βασιλείας ἡμίτομον, ἆθλον ὀρχήσεως ἔκειτο. Καὶ ἡ παῖς κοινωνὸν τῆς σκέψεως τὴν μητέρα καλεῖ. Δικάζειν δὲ λαχοῦσα, δανείζει τῷ διαβόλῳ τὴν ψῆφον, καὶ τῆς κατὰ Ἰωάννου μιαιφονίας ἐκείνῳ δωρεῖται τὴν χάριν, τοιαῦτα πρὸς τὴν παῖδα βοήσασα· Τί βουλεύῃ; τί δεῖ ποιεῖν, ὦ τέκνον ἐμόν; καὶ δωρεᾶς προκειμένης ἀγνοεῖς ὃ ζητεῖς;
PG 85:233καὶ γίνεταί σοι τῆς αἰτήσεως ἡ σκέψις ὑπέρθεσις· τί γὰρ τῆς Ἰωάννου κεφαλῆς ἡμῖν ποθεινότερον, ἕτερόν τι τῆς ἐκείνου σφαγῆς εἰς εὐωχίαν ἡμῖν τρυφηρότερον; Πίναξ κεφαλὴν κομιζέτω· τρυφήσωμεν ὄμμασιν, ἐπειδὴ μὴ τοῖς ὀδοῦσι δυνάμεθα. Ἀποστερεῖ τῆς βασιλικῆς ἡμᾶς εὐνῆς· ἀποστερείσθω τῆς οἰκείας αὐτὸς κεφαλῆς. Ἀφέλκει με πόθων ἐμῶν· κατὰ τῆς ἐμῆς ἡδονῆς παρατάττεται· δεχέσθω ξίφος ὑπ’ ὀργῆς ἀκονώμενον. Ἔπεμψεν ὡς δόρυ τὴν γλῶτταν· συναποτεμνέσθω κεφαλῇ καὶ τῶν λόγων τὸ ὅργανον. Τοῦτον ἐγώ μοι πάλαι παρεῖναι τὸν καιρὸν ἐπεθύμουν, καὶ πρὸ τῆς ἐξουσίας τὴν ἐπιθυμίαν ὠνειροπόλουν Ἀπόδος μοι, παῖ, τῆς διδασκαλίας τὰς ἀμοιβὰς, ἀπόδος μοι τῶν εἰς σὲ πόνων τὰ ἔπαθλα· γινέσθω μοι τῆς σῆς ὀρχήσεως καρπὸς, τοῦ δυσμενοῦς τὸ τέλος· οὐ τὴν φωνὴν ἀποστρέφομαι, τούτου τὴν σιωπὴν πραγματεύομαι. Παρέστω θᾶττον ἕως συγκεκρότηται τὸ συμπόσιον, ἕως ὁ καιρὸς τὴν ἑστίασιν ἔχει, μέρος μοι γενέσθω τῆς εὐωχίας ἡ τοῦ Βαπτιστοῦ κεφαλή· θεραπεύσω τὴν δίψαν τοῖς αἵμασιν. Ἴδω τροφὴν τὴν σφαγὴν, πόμα μοι γινέσθω τὸ αἷμα.
Ὢ μητρὸς δυσσεβοῦς, καὶ διδασκάλου δυσσεβεστέρας Ταύταις ἡ παῖς ταῖς τῆς μητρὸς ὑποθήκαις ὁπλισθεῖσα, πρὸς τὸν ἐπαινέτην ἐξέδραμεν, αἴτησιν μιαιφόνον αἰτοῦσα μισθὸν τῆς ὀρχήσεως. Τί οὖν ὁ Ἡρώδης; Σχηματίζεται λύπην, καὶ τοῖς ἔνδον πανηγυρίζων, ἐπιστυγνάζει τοῖς ἔξωθεν· ἀντορχεῖται τῇ κόρῃ τὸ σχῆμα τῆς λύπης κατηφεῖ τῷ προσώπῳ, χαίρων μὲν ἐφ’ οἷς τὸν ἐχθρὸν ἐν προσώποις ἀμύνεται, λυπούμενος δὲ τὴν τοῦ φόνου τάχα βραδύτητα, καὶ τὸν ὅρκον προβάλλεται τοῦ φόνου συνήγορον, καὶ τοὺς παρόντας ἀπατᾷ, μάρτυρας τῆς εὐόρκου μιαιφονίας καλούμενος, ὁ τῆς μοιχείας τὸ μῖσος μὴ παραιτούμενος. Βαβαὶ τῶν ἀλλοκότων δραμάτων Τὸν τῆς ἐπιορκίας εἰρωνεύεται φόβον. Ὅτι γὰρ ἑκὼν καὶ σφόδρα βουλόμενος, καὶ οὐκ ἄκων οὐδὲ δυσχεραίνων ἐπὶ τὴν μιαιφονίαν ἐλήλυθεν, αὐτὸς σαφῶς, ἀφ’ ὧν εἶπεν, ἐδήλωσε. Φέρε γὰρ ὅτε τῆς βασιλείας ὑποσχόμενος ἥμισυ, τὴν Ἰωάννου κεφαλὴν ἀντὶ τῶν δώρων ᾐτεῖτο, τί ἂν ἠδικεῖτο τοιαῦτα φθεγξάμενος; Ἐγὼ μὲν, ὦ κόρη, θαυμάσας τὴν ὄρχησιν, μισθόν σοι τῆς ἡδονῆς, τὸ τῆς βασιλείας ἐπηγγειλάμην ἡμίτομον·
σὺ δὲ τὴν τοῦ Βαπτιστοῦ κεφαλὴν ἐπιζητεῖς, τῆς ὅλης μου βασιλείας προτιμωτέραν, τὴν τῶν σκήπτρων πλέον ἐκλάμπουσαν, τῆς ἀξίας τῆς ἐμῆς ὑψηλοτέραν. Ἢ γὰρ δεῖξόν μοι Βαπτιστὴν ἕτερον, καὶ Ἰωάννην ἄλλον ἐν τῇ βασιλείᾳ περιλειπόμενον· ἢ πᾶσαν, ὡς ἔοικε, μοῦ τὴν βασιλείαν ἀποσυλῆσαι ποθεῖς. Ὥσπερ γὰρ κτημάτων ἢ χρημάτων κομιζομένη τὸ πέρας, τὸ τῆς μοίρας ἰσοστάσιον ἐμοὶ κατελίμπανες, οὕτως νῦν καὶ τὸν Βαπτιστὴν αἰτοῦσα, δεῖξον ἕτερόν μοι τοιοῦτον περιλειπόμενον. Ἕως δὲ ἄλλον οὐχ ὁρᾷς αὐτῷ τὴν ἀρετὴν παραπλήσιον, λέληθας, ὦ γύναι, πᾶσάν μοι τὴν βασιλείαν διὰ Ἰωάννου δημεύουσα. Ἀλλὰ σιωπᾷ μὲν ἡδέως, ἡσθεὶς μὲν τὴν ψυχὴν, συσταλεὶς δὲ τὴν ὄψιν, καὶ δρᾶμα φιλανθρωπίαν τὴν ἀπανθρωπίαν ἐνδύσας, χαίρων ἐπινεύει τὴν αἴτησιν, ὃν ἐμελέτησε φόνον τῷ ξίφει κυρῶν, καὶ ὃν εἶχε δεσμώτην τοῦτον ἐκδοὺς τῷ θανάτῳ, οὗ τὴν γλῶτταν ἐμίσει. Καὶ ἦν ἔργον ὁ λόγος, καὶ ἡ κόρη τοῦ φόνου τὴν ἐπαγγελίαν ἀνέμενεν.
PG 85:235Ἔτι δὲ τῆς ἑστιάσεως ἡπλωμένης, παρῆν τις δορυφόρος, ἐπὶ πίνακος μετέωρον τὴν κεφαλὴν ἐπαγόμενος, καὶ μεταξὺ τρυφώντων, τὴν κεφαλὴν ἔρημον τοῦ λοιποῦ σώματος ἔφερε, θέαμα φρικτὸν μὲν τοῖς ἄλλοις, τερπνὸν δὲ μόνῳ Ἡρώδῃ δι’ ἀκολασίαν φαινόμενον. Ὑποβάλλει τὰς χεῖρας ἡ κόρη, τὸν πρέποντα μισθὸν τῆς ἀκολασίας ἐλάμβανε, καὶ τῇ μητρὶ προσέφερε τῆς ἀναισχυντίας τὰ δῶρα. Ἰδού σοι, μῆτερ, λέγουσα, τῶν διδαγμάτων τὰ κέρδη, δέχου τὰ τῆς ὀρχήσεως χαριστήρια. Λέλυταί σοι λοιπὸν ἡ τῆς ἀκολασίας ὁδός. Ἀλλ’ ἀπετμήθη μὲν ἡ κεφαλή· καὶ οὐκ ἐσιώπησε δὲ ἡ τοῦ Ἰωάννου φωνή· ἀθάνατα μετὰ θάνατον φθέγγεται. Ὥπλισας, γύναι, κατὰ σαυτῆς τὸν κατήγορον· οὐ γὰρ συναπέτεμες τῇ κεφαλῇ τὴν φωνήν· μεμένηκέ σοι καὶ μετὰ τὴν σφαγὴν ὁ κατήγορος· ἔμπλεος τῆς σῆς κατηγορίας ἡ γῆ· θαυμάζει τὴν τόλμαν ἡ θάλαττα· οὐρανὸς ἄνωθεν μετὰ Ἰωάννου βοᾷ· μίαν γλῶτταν ἀνεῖλες, καὶ ὁ κόσμος ἅπας ἀντὶ τῆς Ἰωάννου γλώττης ἐγένετο· ἐπληρώθη φωνῆς εἰς τὴν σὴν κατηγορίαν ἡ κτίσις.
Καὶ οὔπω λέγω τὸ ἀθάνατον βῆμα, τὸ ἀπαραλόγιστον δικαστήριον, τὸν τῆς αἰωνίου κολάσεως φόβον, τὸ ἐξώτερον σκότος, ὅταν αὐτὸς ὁ βαπτισθεὶς ἐκδικῇ τὸν βαπτίσαντα, ὅταν αἱ πράξεις ἑκάστου γυμναὶ παρεστήκασιν· ἐφεστήκασιν ἄγγελοι, τὰς εἰς ἕκαστον ἀποφάσεις μετὰ σπουδῆς ἐξανύοντες. Γινέσθω ταῦτα τῶν ἀκουόντων σωφρονισμός. Τοῦτο τῆς εὐαγγελικῆς ἱστορίας τὸ βούλημα. Γινέσθω φάρμακον πρὸς σωτηρίαν, τῶν Εὐαγγελίων τὰ ῥήματα. Γινέσθω τῆς Ἡρωδιάδος ἡ κατηγορία, τῶν ἀκουόντων σωτηρία· ἵνα σὺν παῤῥησίᾳ τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ παραστάντες, τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἀπολαύσωμεν σὺν Χριστῷ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse XIXΛΟΓΟΣ ΙΘ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΙΘ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν ἑκατόνταρχον. α. Ἡ τῶν Εὐαγγελίων σάλπιγξ, τὸ πνευματικὸν ἀρτίως ἀντηχήσασα μέλος, κἀμοὶ πρὸς τὸ λέγειν τὴν γλῶτταν ἀνέστησεν. Εἶδον ἀρτίως ἐν στόμασιν εὐαγγελικοῖς τὸν Δεσπότην θαυματουργοῦντα, καὶ ῥωσθεὶς τοῖς θαύμασι λύω τῆς γλώττης τὸν φόβον. Εἶδον τὸν ἑκατόνταρχον, πρὸς τὰ τοῦ Δεσπότου καλυπτόμενον ἴχνη· εἶδον τὰ ἔθνη τῷ Σωτῆρι τὰς ἑαυτῶν ἀπαρχὰς ἀποστέλλοντα. Οὔπω σταυρὸς ἐπάγη, καὶ τὰ ἔθνη πρὸς τὸν Δεσπότην ἐπείγεται. Οὔπω τό·
PG 85:237Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη , καὶ τὰ ἔθνη πρὸς Δεσπότην ἐπτέρωται. Προλαμβάνουσι τῇ κλήσει τὸν δρόμον, προσωδίνουσι τοῦ Δεσπότου τὸν πόθον. Οὔπω λάμπει τὸ κήρυγμα, καὶ πρὸς τὸν κηρυττόμενον τρέχουσιν. Ἔτι Πέτρος πρὸς μαθητείαν κυοφορεῖται, καὶ τὰ ἔθνη πρὸς Δεσπότην συντρέχει. Οὔπω Παῦλος δι’ ἀστραπῆς ἐστρατεύετο, καὶ τὰ ἔθνη τὸν βασιλέα προσκυνεῖν προτεθύμηται. Ἰδοὺ , φησὶν, ἑκατόνταρχος παρακαλῶν αὐτὸν, καὶ λέγων· Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος . Ὢ παραδόξου νῦν θαύματος Ὁ παῖς διαλελυμένος κείμενος, χειραγωγὸς τοῦ δεσπότου πρὸς τὸν Δεσπότην γίνεται. Ἡ τοῦ οἰκέτου νόσος τῆς τοῦ κεκτημένου θεραπείας ἐγίνετο πρόξενος. Ἴασιν δούλου ζητῶν, τὸν Δεσπότην ἐξεῦρε· καὶ τῷ οἰκέτῃ θεραπείαν θηρεύων, αὐτὸς τοῦ Δεσπότου γίνεται θήραμα. Ὁ δοῦλος τὴν ἐπὶ θανάτῳ νοσεῖ, καὶ ὁ δεσπότης πρὸ οἰκέτου θεραπείαν κομίζεται. Ὁ δοῦλος τὸ σῶμα νοσεῖ, καὶ ὁ δεσπότης τὴν ψυχὴν ἁγιάζεται· ὑπὲρ οἰκέτου πρεσβεύων, εἰς ἑαυτὸν προαναλίσκει τὸ φάρμακον· οὐ παρεῖδεν οἰκέτην τῇ νόσῳ τὸ σῶμα φθειρόμενον·
οὐ παρέβλεψε δούλου πάθος δεσποτικῷ τύφῳ κρατούμενος· οὐδὲ πλήθει δορυφόρων ἐντρυφῶν ἀκινήτου παιδὸς ἐξελάθετο· ἀλλ’ ἐρευνῶν περιῄει τοῦ κινδύνου τὸ φάρμακον. Οὐκ ἐπαύσατο ζητῶν ἕως αὐτὸς τῇ τῆς θεραπείας πηγῇ περιέτυχε· καὶ γέγονεν ἡ φιλανθρωπία φιλοθεί̈ας ὁδός. Καὶ τὸν ἰατρὸν εὑρὼν διηγεῖται τὴν συμφορὰν, καὶ τὸ πάθος ἐκτραγῳδεῖ πρὸς οἶκτον καλῶν τὸν φιλάνθρωπον· Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος . Εἰ καὶ δοῦλος ὁ κάμνων, ἀλλ’ ἄνθρωπος, φησὶν, ὁ τῷ πάθει κρατούμενος. Μὴ τὸ τῆς δουλείας εὐτελὲς, ἀλλὰ τὸ τῆς νόσου θεώρησον μέγεθος. Βέβληται παραλυτικὸς, βέβληται δεσμώτης νόσου· δεδεμένος τῇ λύσει τοῦ σώματος δεινῶς βασανιζόμενος· ὡς μὴ νεκρὸς διαλυόμενος, ὡς δὲ νεκρὸς ἐν ταπεινώσει, καὶ τὰς τοῦ θανάτου συμφορὰς ἐν ζῶντι περιφέρει τῷ σώματι. Τοιαύταις ἐλεεινολογίαις ὁ ἑκατόνταρχος τὸν Δεσπότην ἐφείλκετο. Τί οὖν πρὸς αὐτὸν ἡ ἄφθονος ἀγαθότης; Ἐγὼ , φησὶν, ἐλθὼν θεραπεύσω αὐτόν . Ἐγὼ διὰ φιλανθρωπίαν περιβαλλόμενος ἄνθρωπον, ὁ διὰ πάντας ἐλθὼν, ἑνὸς οὐ περιόψομαι· θεραπεύσω αὐτόν . Προλαμβάνει ταῖς εὐεργεσίαις τὰς ἱκεσίας.
Τί οὖν, εἰπέ μοι, Δέσποτα; μὴ τῆς αὐτῆς ἑτοιμότητος ἡ τῆς Χαναναίας θυγάτηρ ἔτυχε, καὶ ταῦτα διὰ μητρὸς ἱκετεύουσα; Ἀλλ’ ἐκείνη μὲν δεομένη, τοῖς κυσὶ συγκατατάττεται, καὶ λιμένα ζητοῦσα κυμάτων πυρᾶται, καὶ πρὸς τῇ πληγῇ τῆς ψυχῆς, καὶ διὰ τῆς σῆς φωνῆς ἐπιπλήττεται; Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις . Οὑτοσὶ δὲ μικροῦ πρὸ τῆς ἱκεσίας τὴν θεραπείαν κομίζεται. Ὁ μὲν ὑπὲρ οἰκέτου παρακαλῶν, ἐδυσώπησε· μήτηρ δὲ ὑπὲρ παιδὸς ἀπετύγχανεν ἱκετεύουσα. Ἀλλ’, ὦ πηγὴ σοφίας καὶ πνεῦμα συνέσεως ὦ μέγεθος φιλανθρωπίας ἐν ἑκατέροις διαφόρως φαινόμενον Βούλεται γὰρ τὴν τῶν ἐθνῶν πίστιν ὀφθαλμοῖς Ἰουδαίων δημοσιευθῆναι, καὶ τῆς ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης θεατὰς παραστῆσαι τοὺς ἀγνώμονας Ἰουδαίους. Διὰ τοῦτο τὴν μὲν Χαναναίαν ἱκετεύουσαν ὑπερτίθεται, ἵνα ἡ μὲν διὰ τὴν ὑπέρθεσιν ἀναβοήσῃ· Κύριε, καὶ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῆς τραπέζης · ὁ δὲ διὰ τὴν ἑτοιμότητα φθέγξηται· Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς .
PG 85:239Πῆ μὲν ταχύτητα, πῆ δὲ βραδύτητα πρὸς τὰς χρείας μεταχειρίζεται, καὶ μιμεῖται κυβερνήτην ὁ Κυβερνήτης τῆς κτίσεως, ὃς ἐν περιωπῇ τοῦ σκάφους καθήμενος συμπαράγει τὴν ὀθόνην τῷ πλέοντι, συμμεθίστησι δὲ πάλιν τῷ ῥοθίῳ τὸν οἴακα, ποτὲ μὲν ἐνταῦθα, ποτὲ δὲ ἐκεῖσε χειραγωγῶν τὸ πηδάλιον, τὸν αὐτὸν ἐξ ἑκατέρων δρόμον τῇ νηὶ̈ μηχανώμενος· οὕτως ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης πίστιν ἐν ψυχαῖς κρυπτομένην ἀπογυμνῶσαι βουλόμενος, πῆ μὲν ἀναστέλλει τὸ δῶρον, πῆ δὲ συντρέχει τῷ κάμνοντι. Καὶ νῦν μὲν ἐπέχειν προσποιεῖται τῶν αἱμάτων τὸ ῥεῖθρον, πάλιν δὲ προλαμβάνειν ἐθέλει τῷ φαρμάκῳ τὸ νόσημα, ἵνα ποικίλως τὰς ψυχὰς διασαλεύσας, πίστιν κρυπτομένην στηλιτεύσῃ τοῖς θαύμασιν· ἵνα ὁ τῶν θαυμάτων κατάσκοπος Ἰουδαῖος πίστεως ἐθνικῆς μὴ λάθῃ μαθητὴς ὡς οὐ θέλει γινόμενος. Ἐγὼ ἐλθὼν θεραπεύσω αὐτόν . Τῷ τάχει τῆς ὑποσχέσεως ἐκκαλεῖται τὸν δρόμον τῆς πίστεως. Μὴ, Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς . Εἶδες μηχάνημα Δεσποτικὸν, δι’ οὗ πίστις κρυπτομένη θηρεύεται; Οὐκ εἰμὶ ἱκανός . Πηγὴ πενιχρὰ πλοῦτον οὐχ ὑποδέχεται. Μή μου πλέον ἐλέγξῃς τὸ τῶν τρόπων ἀνάξιον·
οὐ φέρομαι τοῖς ῥήμασι· φθέγξαι μόνον, καὶ τὸ πάθος ἐλαύνεται· ἴδῃ σὲ μόνον ἡ νόσος θελήσαντα, καὶ τὸ νοσοῦν ὑγιάζεται. Τί μου τοὺς πόδας κατασχολεῖς; Ἀρκοῦμαι τῷ τῆς γλώττης βαδίσματι. Ὑπισχνούμενον ἴδω, καὶ τὸ ποθούμενον ἕξομαι. Εἰπὲ λόγῳ, καὶ ὁ οἰκέτης ἔσται τοῦ πάθους ἐλεύθερος, τὴν τῆς νόσου δουλείαν ἀποδυσάμενος. Καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπός εἰμι ὑπὸ ἐξουσίαν, ἔχων ὑπ’ ἐμαυτὸν στρατιώτας· καὶ λέγω τούτῳ· Πορεύθητι· καὶ πορεύεται . Οἶδά σου τῆς ἐξουσίας τὴν δύναμιν, οἷς ἔχω τὰ ὑπὲρ ἐμαυτὸν διδασκόμενος· ὁρῶ σου κἀγὼ τὸ τῶν ἰαμάτων στρατόπεδον· βλέπω τὰς τῶν θαυμάτων δυνάμεις τὸ σὸν νεῦμα περιμενούσας. Ἀπόστειλον, ὡς ἐγὼ, στρατιώτην, αὐτὸς κατὰ τῆς νόσου τὸ πρόσταγμα, μίμησαι τοῖς μικροῖς τὰ ἐλάττονα, δεῖξον τοῖς σοῖς ὑπὲρ ἡμῶν, τὰ ἡμέτερα· μιμείσθω Θεὸς ἀνθρώπους, διὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων εὐεργεσίαν. Καί τοι ταῦτα ἔλεγεν μήπω δὴ Θεὸν εἶναι τὸν δι’ ἀνθρωπότητος φανερούμενον ἐπιστάμενος· οὕπω γὰρ ᾔδει Θεὸν ἐν δούλου κατοικοῦντα μορφῇ, καὶ δι’ ἄνθρωπον τὰ τῶν ἀνθρώπων οἰκονομοῦντα. Οὔπω γὰρ , φησὶν, οὐδὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν .
PG 85:241Ἀλλὰ πρῶτον θαυμάσωμεν τὴν πίστιν, τὴν σύνεσιν, τὴν εὐλάβειαν. Ἡ πίστις λόγῳ μόνον τὴν θεραπείαν ἐμέτρησεν. Ἡ εὐλάβεια παραιτουμένη τὴν παῤῥησίαν, τὸν φόβον ἐκήρυττεν. Ἡ σύνεσις ἐκ τῶν καθ’ ἑαυτὴν τὰ κατὰ τὸν Δεσπότην συνελογίζετο. Καὶ τί σμικρύνω τὸν ἔπαινον, αὐτοῦ σαφῶς τοῦ Δεσπότου ἐν μέσῳ δήμων Ἰουδαϊκῶν τὸν ἐθνικὸν εὐφημήσαντος; Ἐθαύμασε γὰρ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν· Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον . Ὁ ξένος τῆς κλήσεως, ὁ τῆς Διαθήκης ἀλλότριος, ὁ τῶν διὰ Μωσέως θαυμάτων ἀμέτοχος, ὁ τῶν ἐκείνου νόμων ἀμύητος, ὁ προφητικῆς γλώττης ἀπείρατος τὸν Ἰουδαῖον τῇ πίστει νενίκηκε. Ποῦ σοι τῶν ἐν Αἰγύπτῳ θαυμάτων τὸ κέρδος; Ποῦ τῶν τῆς Μωσαϊκῆς ῥάβδου κατορθωμάτων τὸ ὄφελος; Ὁ ἀὴρ διὰ πυρὸς εἰς αἰθέρα μεθίστατο, τὴν σὴν καρδίαν μεταβαλεῖν βουλόμενος· ἡμέρα τῇ ἡμέρᾳ παραχωρεῖ τὰ διαστήματα, πείθεσθαι τῷ Δεσπότῃ διδάσκουσα· ἡ θάλαττα παρὰ φύσιν ἐσχίζετο ἐξισταμένη, ἵνα σε πιστεύειν διδάξειε· μετὰ πυρὸς νουθετεῖ Θεὸς, τὸ σὸν ἀπηνὲς τῷ φόβῳ μαλάττειν ἐκμηχανώμενος· ἄνωθεν οὐρανὸς εἰς τὴν τῆς σῆς τροφῆς ἠσχολεῖτο γεωργίαν·
κάτωθεν ἡ πέτρα ναμάτων ηὐτρέπιζε παραδόξως συμπόσια. Ποῦ σοι τῶν τοσούτων μαθημάτων τὸ κέρδος; Εἷς ἐθνικὸς ὅλων Ἰουδαίων μυριάδας τῇ πίστει ὑπερηκόντισε. Γενοῦ μαθητὴς ἐθνικοῦ, Μωϋσέως γὰρ νομοθετοῦντος παρήκουσας· γενοῦ τῶν ἀπίστων εἰς πίστιν ἀκόλουθος. Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραήλ . Μήνυμα θεογνωσίας τὸ ὄνομα ἐπὶ σοὶ προσηγορίαν χαρίζεται, ἵνα πλέον στηλιτεύσῃ τὸ ἄπιστον. Τί τὴν προσηγορίαν ὑβρίζεις, ἧς οὐκ ἔχεις τὴν δύναμιν; Τί περιφέρεις ἐπωνυμίαν τοῦ σοῦ προσώπου κατήγορον; Συκοφαντεῖς ὃ φορεῖς, ἔργοις τῇ κλήσει μαχόμενος. Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι καὶ ἀνακληθήσονται μετὰ Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσονται εἰς τὸ σκότος . β. Καί μοι σκοπουμένῳ τῆς εὐαγγελικῆς ἀναγνώσεως τὴν παροῦσαν διήγησιν, ὁ τῆς μελλούσης κρίσεως ἀπεικονίζεται φόβος, καθ’ ἣν ὁ τῶν ὅλων κριτὴς καὶ Δεσπότης ἀπ’ οὐρανοῦ μέσου φερόμενος, καὶ ταῖς φοβερωτάταις ἀστραπαῖς πανταχόθεν δορυφορούμενος, ἐπὶ τοῦ οὐρανίου καθήμενος βήματος, τὰς περὶ τῆς ἑκάστου ζωῆς ἀποφάσεις ἀφίησι.
PG 85:243Τοιγαροῦν προλαμβάνων τῷ λόγῳ τὸν χρόνον, καὶ τὴν δικαστικὴν ψῆφον προαινιττόμενος, προφητικῶς παραινεῖ, καὶ δικαστικῶς, ἵνα εἰ μὲν φθάσας ὁ λόγος ἐπιστρέψῃ τὴν ἔννοιαν, τὴν τιμωρίαν κερδάνουσιν· εἰ δὲ γένηται παρὰ ταῖς τῶν ἀκηκοότων ψυχαῖς ἡ πρόῤῥησις ἄπρακτος, εὔλογος διαδεξαμένη κρίσις, ἀνάλογον ἐπαγάγῃ τὴν κόλασιν. Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν· ἥξουσιν . Ὢ ῥημάτων ὁρωμένων πραγμάτων ὢ φωνῆς ἧς τὸ πέρας ἀλήθεια Τοιγαροῦν ὁρῶμεν τοὺς τῆς οἰκουμένης οἰκήτορας, τὴν μὲν ἄθεον πολυθεί̈αν ἀποτιθεμένους, καὶ θρησκείαν δαιμονικὴν ἡπλωμένην ἐκχέαντας, τὸν Ἀβραὰμ δὲ παρακαλοῦντας, καὶ τοὺς μὲν τῆς φύσεως πατέρας ἀποκηρύξαντας, τοὺς δὲ τῆς χάριτος ἀνταλλαξαμένους προπάτορας. Ἰουδαίων δὲ τὰς ἐλπίδας νοθεύσας ὁ τρόπος, ἀποκληρονόμους εἰργάσατο· ὧν γὰρ τὴν πίστιν ἠρνήσαντο, τούτων τῆς συγγενείας ἐκβέβληνται. Ἤκουσεν Ἀβραὰμ οὐρανόθεν ἐκφερομένης φωνῆς, Εὐλογηθήσονται ἐν σοὶ καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς . Καὶ τὸν λόγον ἔργον νομίσας, τὴν Χριστοῦ παρουσίαν κατώπτευσε· προλαμβάνων ταῖς ἐλπίσι προέβλεπε.
Προεώρα Θεὸν οἰκονομοῦντα, προεώρα Θεὸν ἐκ τῆς αὐτῆς φύσεως, τὸν οἰκονομίας ναὸν οἰκονομοῦντα· προέβλεπεν ἄστρον ἐξ Ἰακὼβ ἀνατέλλον. Ἐπίστευσεν ὡς οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται. Καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. Ἐπεθύμησε , φησὶν, Ἀβραὰμ ἰδεῖν τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη . Ὢ πίστεως δύναμις Ἅπερ ἡ φύσις οὐκ ἔμαθε, ταῦτα ἡ πίστις ὑπέγραψεν. Οὐκοῦν οὗ τὴν πίστιν οὐκ ἔχουσιν Ἰουδαῖοι, μάτην τὴν κτῆσιν ἐλπίζουσιν. Ἡ δὲ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία μιμησαμένη τὴν πίστιν, παρωθεῖται τοὺς παῖδας· ἀντεισῆλθε κληρονόμος Ἐκκλησία, τοῖς τῆς πίστεως νόμοις θαῤῥήσασα. Νικήσασα δὲ καὶ τὴν ψῆφον λαβοῦσα κέρας τῆς πίστεως τὸν Σωτῆρα νυμφίον ἐπείγεται, ἔργοις πιστουμένη τοῦ Δεσπότου τὰ ῥήματα· Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ . Τίς οὖν ἐστι τούτων ἀπόδειξις, Δέσποτα; Προλαμβάνεις γὰρ τῷ λόγῳ τὰ πράγματα, καὶ τοὺς μὲν εὐαγγελίζεις, τοὺς δὲ ταλανίζεις, καὶ μερίζεις ἑκατέροις τὰ πρόσφορα, καὶ προαναφαίνῃ τὰ μέλλοντα.
PG 85:245Ἀπιστεῖ δὲ πάλιν ταῖς σαῖς φωναῖς ὁ παρὼν Ἰουδαῖος, καὶ φθόνῳ κρατούμενος τοὺς σοὺς διαλύεται λόγους. Δεῖξον ἔργοις τὴν τῶν ῥημάτων ἀλήθειαν. Τότε λέγει τῷ ἑκατοντάρχῳ· Ὕπαγε, καὶ ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι, καὶ ἰάθη ὁ παῖς αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης . Ὢ πίστεως συναγωνισαμένης τῷ θαύματι Τῆς τοῦ ἑκατόνταρχοι πίστεως ἡ τοῦ οἰκέτου θεραπεία μαρτύριον· καὶ δραπετεῦον τὸ πάθος τὴν τοῦ ἱκετεύσαντος πίστιν ἐκήρυττε. Μέτρον γὰρ ἧν τῆς ἰατρείας, τὸ μέτρον τῆς πίστεως. Ὕπαγε, καὶ ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι . Ὢ φιλανθρωπίας Δεσπότου Συνεργὸν λαμβάνει τοῦ γινομένου τὸν ἱκετεύοντα. Ἐν σαυτῷ, φησὶ, φέρεις τῆς ἰατρείας τὸ φάρμακον. Αἰδεῖταί σου τὴν πίστιν τὸ πάθος. Μετέλθωμεν πίστιν ποθουμένην Δεσπότῃ· ἀγαπήσωμεν πίστιν τὴν τῶν θαυμάτων μητέρα· φύγωμεν τὴν ἀπιστίαν, ἧς τὸ πέρας ἀπώλεια. Οὕτω γὰρ ἂν καὶ ἡμεῖς τὸν Δεσπότην ἱκετεύοντες, τῆς αὐτῆς τῷ ἑκατοντάρχῳ φωνῆς ἀκούσωμεν· Ὕπαγε, καὶ ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι . Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse XXΛΟΓΟΣ Κ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ Κ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὴν Χαναναίαν. α.
Ἦν ἄρα καὶ συμφορὰ μεγίστης εὐφροσύνης ὑπόθεσις, καὶ πένθος εὐθυμίας παραίτιον, καὶ λύπη χαρᾶς ὑπερβαλλούσης ἐφόδιον· ὅπου γὰρ πάρεστιν Ἰησοῦς, καὶ θρῆνος πρὸς ἡδονὴν μεταβάλλεται, καὶ δακρύων φορὰ πρὸς εὐφροσύνην ἀλλάττεται. Μαρτυρεῖ βοῶσα τοῖς λόγοις ἡ Χαναναία, ἧς τὴν ἱστορίαν ἡ τῶν Εὐαγγελίων θαυμάσασα βίβλος, βοῶσαν ἔτι καὶ νῦν ἐπιδείκνυσι, καὶ τὴν κραυγὴν φυλάττει, καθάπερ ἐν στήλῃ τῷ γράμματι· ἵνα μηδὲ χρόνος ἐπιβουλεύων παρασύρῃ τὴν μνήμην· ὁ τῆς πίστεως γὰρ καρπὸς δυνατώτερος. Καὶ μεταβὰς ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς , φησὶν, ἦλθεν εἰς τὰ μέρη Τύρου, καὶ Σιδῶνος . Θεὸς μὲν ἁπανταχοῦ πάρεστι, καὶ τόπος οὐδεὶς Θεὸν περιγράφειν ἐτόλμησεν. Ὢν δὲ τὴν φύσιν ἀόρατος, πιστοῦται τὴν παρουσίαν τὸν φορούμενον ναὸν τοῖς ὁρῶσι προβαλλόμενος. Ἦλθεν εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος , τὰ τῶν δαιμόνων ποτὲ καταγώγια, τὰ τῶν εἰδώλων χωρία τὰς τῆς εἰδωλολατρείας χώρας, τῆς τῶν προφητῶν κατηγορίας τὴν ὑπόθεσιν. Ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας ἐπὶ Σιδῶνα καὶ Τύρον· ἀπὸ τῶν τῆς εὐσεβείας ἐργαστηρίων, ἐπὶ τὸν τῆς ἀσεβείας πυθμένα· ἀπὸ τῶν Μωϋσέως μαθητῶν, ἐπὶ τοὺς τῶν δαιμόνων ἐργάτας.
PG 85:247Καὶ τίνος ἕνεκα τὰς μεταβάσεις ἐργάζεται; Ἔλεγχος Ἰουδαίων ἡ τοῦ Δεσπότου μετάβασις. Εὐεργέτης ὁμοῦ καὶ δικαστὴς ὁ Σωτὴρ περιέρχεται. Ἀσύγγνωστος γὰρ ἀληθῶς Ἰουδαίων κατάγνωσις ἡ τῶν ἐθνῶν ἐπίγνωσις. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ πολὺς τῶν θαυμάτων ὄμβρος δῆμον Ἰουδαϊκὸν πρὸς πίστιν οὐκ ἐδυσώπησεν, ἀλλ’ ἥπλωτο μὲν ἡ παράδοξος τῆς ἰατρείας σαγήνη, ἔθνος δὲ μόνον Ἰουδαίων, δι’ ἀγριότητα βασκανίας, τῆς σωτηρίας τὴν θύραν ἀπέφυγε· τί πεποίηκεν ὁ σοφὸς ἰατρός; πῶς μεθοδεύει τῆς γνώμης τὴν νόσον; Μεταφέρει τῆς ἰατρείας ἐπὶ τὴν Σιδῶνα τὰ φάρμακα, ἵνα τῇ τῶν ἐθνῶν παραθέσει πρὸς εὐγνωμοσύνην ἐρεθίσῃ τὸν ἄπιστον. Παλαιὸν γὰρ, οἶμαι, τοῦτο τοῦ Δεσπότου τὸ μηχάνημα, τῇ τῶν χειρόνων συγκρίσει δυςωπεῖν τὸν ἀγνώμονα. Ἐλέγξαι ποτὲ βουληθεὶς τὸ ἀπειθὲς τῶν Ἰουδαίων, τῇ τῶν Νινευϊτῶν παραθέσει τὸν ἔλεγχον ηὔξησε, καὶ πέμπει τὸν Ἰωνᾶν τὴν ἀσεβειῶν μεταβολὴν μετοψόμενον, καὶ τῶν Ἰουδαίων προφήτην, ὑπηρέτην τῆς Ἰουδαίων κατηγορίας προβάλλεται. Ὁ δὲ τὴν ἄκαιρον φειδὼ τῶν ὁμοφύλων ποιούμενος, κλέπτει τὸν ἔλεγχον δραπετεύει τὸν πέμψαντα.
Ἠγνόει δὲ ἄρα καὶ ὡς ὑπὸ τοῦ κήτους ἀγρευθεὶς, δεσμώτης αὖθις τῷ Δεσπότῃ παρασταθήσεται. Καὶ πάλιν θεατὴς εὐγνωμοσύνης ἐθνικῆς ὑποστέλλεται· καὶ μίαν φωνὴν ἀφιεὶς, τὰς ἁπάντων ἐχειρώσατο γνώμας. Καὶ μικροῦ ψευδοπροφητείας ἡλίσκετο, ἔργοις μανθάνων ὁπόσον τῶν ἐθνῶν πρὸς Ἰουδαίου εἰς πειθὼ τὸ διάφορον· παρόσον ἐκεῖνοι μὲν τοὺς παρ’ αὐτοῖς προφήτας κατέσφαττον· οἱ δὲ καὶ ὃν ἠγνόουν εἰ πάρεστι, φθεγγόμενον ἔφριττον. Ὅτε γνώμης μεταβολὴ προφητικὴν ἀπόφασιν ἔστησεν, ἔπαυσε τὰ τείχη σαλευθέντα τῆς πόλεως, ἐδυςώπησε ξίφος ἄνωθεν φερόμενον, καὶ θανάτου ψῆφος ἀνέκαμπτεν, αἰδουμένη τῶν καταδίκων τὴν πίστιν· καὶ θυμὸς ἐνικᾶτο προφητικὸς, τὸν ὑπεύθυνον ὁρῶν δι’ εὐγνωμοσύνην νικήσαντα. Οὕτω δὴ καὶ νῦν ὁ Σωτὴρ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας ἐπὶ τὴν Σιδῶνα βαδίζει καὶ Τύρον, τῇ τῶν ἀσεβῶν παραθέσει τὴν Ἰουδαϊκὴν στηλιτεύων ὑπόκρισιν. β. Καί μοι τὸν εὐαγγελιστὴν ὅρα κομπάζοντα τῷ διηγήματι, καὶ τῆς Δεσποτικῆς μεταβάσεως τὸν λογισμὸν ἐκκαλύπτοντα. Καὶ ἐξελθὼν ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς ἦλθεν εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος. Ἐκεῖθεν , πόθεν;
Ὅπου θαυματουργῶν ἐσυκοφαντεῖτο, καὶ θεραπεύων ὑβρίζετο, καὶ εὐεργετῶν ἠπιστεῖτο. Καὶ ἰδοὺ, γυνὴ ἐκ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐκραύγασε λέγουσα· Υἱὲ Δαυὶ̈δ, ἐλέησόν με . Χαναναῖον τὸ γύναιον, ἀλλὰ τῇ γνώμῃ τὸ γένος ἠρνήσατο· ἐνίκησε τὴν φύσιν ἡ πίστις. Μηδεὶς, φησὶν, ἔτι Χαναναίων κατηγορεῖτο· ἔλυσεν ἡ γυνὴ τὰ τῶν πατέρων ἐγκλήματα· εὐσεβείας ἀρχὴ γίνεται τοῖς εὐσεβέσι κραυγάζουσα· Υἱὲ Δαυὶ̈δ, ἐλέησόν με . Ὢ πόσας μυριάδας Ἰουδαίων ὁ Χριστὸς ἰασάμενος, παρὰ τῶν ἰατρευθέντων ἀντήκουσεν. Οὗτος πόθεν ἐστὶν οὐκ οἴδαμεν . Γύναιον δὲ Χαναναῖον, καὶ πρὸ τῆς θεραπείας τῇ πίστει πτερούμενον, εἰς εὐαγγελιστοῦ ἀξίαν ἀνέδραμε. Κύριε, υἱὲ Δαυὶ̈δ, ἐλέησόν με. Ἡ θυγάτηρ μου κακῶς δαιμονίζεται . Πένθος ἐλεεινὸν, καὶ θέαμα μητρὶ θανάτου πικρώτερον. Δαίμων τῇ κόρῃ πολεμικὸς συμπλεκόμενος, καὶ δυςμενὴς οὐχ ὁρώμενος, κατὰ τῆς παιδὸς παρατάττεται. Πῶς ἀγγελῶ τὸ δεινόν; πῶς κηρύξω τὸ πάθος; Οὐ φέρω τῆς θεωρίας τὸν πόνον. Ἐκπηδᾷ τῆς οἰκίας φοιτῶσα διὰ τῆς πόλεως, εἰς αἰθέρα τὰς χεῖρας ἐκτείνουσα, βλέμμα διάστροφον, κόμην γεγυμνωμένην. Δαίμονι καταγώγιον τὸ τέκνον ἔτεκον.
PG 85:249Παραιτεῖται τὴν αἰσχύνην ἡ συμφορὰ, καὶ τὴν φυσικὴν αἰδὼ τὸ πάθος αἰχμάλωτον ἔλαβεν. Ἀφίησιν ὀλολυγὰς κατὰ τὰς τῶν κυνῶν ὑλακάς· βλέπεται μὴ βλέπουσα, φέρεται δρόμῳ, ἐλεεινὰ σιωπᾷ καὶ δεινότερα φθέγγεται. Οὐκ ἔχει προθεσμίαν ἡ τιμωρία, νύκτας ἀγρύπνως ἀναλίσκουσα· νυκτῶν δὲ τὰς ἡμέρας χαλεπωτέρας εὑρίσκουσα, ἐκπηδῶσα τῆς εὐνῆς, ἀθρόως ἀναβοῶσα τὴν συμφοράν. Ἐλέησόν με , τὴν διὰ θυγατρὸς μαστιγουμένην· ἐκείνης τὸ πάθος, ἐμὸν δὲ τὸ ἄλγος· ἐκείνην ὁ δαίμων πομπεύει, κατ’ ἐμοῦ δὲ δι’ ἐκείνης ἡ φύσις ὅπλον· ὁ δαίμων τὴν θυγατέρα κατὰ μητρὸς ἐνεδύσατο δι’ ἐκείνης εἰς ἐμὲ τὰ τόξα παραφέρεται. Εἴθε μὴ ταύτας ὤδινεν εἰς ἐμὲ τὰς ὠδῖνας ἡ φύσις εἴθε τὸν τόκον ἡ τελευτὴ διεδέξατο Εἶχε παραμυθίαν ὁ θάνατος τὸν νόμον τῆς φύσεως. Ἐλέησόν με. Ὁ δὲ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῇ λόγον . Ὢ φιλανθρώπου σιωπῆς ἐν ἀπανθρωπίας προσχήματι ὢ σιωπὴ μεγαλόφωνος Ἰουδαίων κατήγορος Δι’ αὐτῆς γὰρ τοιαῦτα πρὸς Ἰουδαίους ἐφθέγγετο· Ὁρᾷς, Ἰουδαῖε, Χαναναίας εὐγένειαν; Ὁρᾷς ἐκ ῥίζης διαβεβλημένης καρπὸν ἐπαινούμενον; Οὐκ ἐδέξατο τὸν Μωϋσέα τὸν σὸν νομοθέτην, καὶ τὸν Μωϋσέως Δεσπότην ἐπέγνωκεν·
οὐκ οἶδε προφήτας, καὶ πιστεύει τῷ προφητευθέντι· καὶ εἶδε σημεῖα, καὶ τὸν ἐκ Δαυὶ̈δ ὡμολόγησε. Τὸν Θεὸν ἠρνήσω μετὰ θαύματα, καὶ τούτῳ πρὸ θαυμάτων ἐπίστευσεν. Ἀλλ’ ἰδοὺ καὶ θρηνοῦσαν διὰ σὲ παρορῶ, κἂν οἰκτείρω τὸ πένθος, ἀλλὰ κρύπτω τὸν ἔλεον. Βοῶσαν ὡς ἐθνικὴν παραπέμπομαί σοι τῆς ἀπιστίας προαναστέλλων τὴν πρόφασιν. Οὔπω λύω τὸ πάθος, ἵνα μή σοι κινήσω τὸν φθόνον· ἐπέχω τὴν ἴασιν, ἵνα μὴ χορηγήσω τῆς ἀπιστίας τὰς ὕλας, ἵνα μὴ λέγῃς ὡς ἄπιστος ἐγκαλούμενος· Τί γὰρ Χαναναίαν ἠλέεις; Τί τοὺς Μωσέως ἐχθροὺς ἐθεράπευες; Ἰδοὺ παραβλέπω θρηνοῦσαν, καὶ τῇ περὶ σὲ τιμῇ περιορῶ μητέρα, θυγατρὸς πάθεσι κολαζομένην Υἱὲ Δαυὶ̈δ, ἐλέησόν με. Ὁ δὲ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῇ λόγον . Ἡ τῆς θεραπείας ὑπέρθεσις, τῆς πίστεως βάσανος· ἡ τῆς ἰάσεως ἀναβολὴ, τῆς τοῦ γυναίου προαιρέσεως χωνευτήριον· μᾶλλον δὲ ἡ τοῦ Δεσπότου σιωπὴ, τῆς Χανανίτιδος ἔπαινος·
PG 85:251ἕως ὁ τῶν ἀποστόλων χορὸς, οὔτε τῆς Δεσποτικῆς σιωπῆς τὴν σοφίαν εἰδὼς, οὔτε τὴν τοῦ γυναίου φωνὴν φέρειν οἷός τε ὢν, διάδοχος πρὸς τὸν Σωτῆρα καθίσταται, καὶ γίνονται πρεσβευταὶ τῆς γυναικὸς οἱ τοῦ Χριστοῦ μαθηταὶ, καὶ τὰς ἐκείνης ἱκεσίας διαδεξάμενοι, παρακαλοῦσι τὸν Κύριον· Ἀπόλυσον αὐτὴν, ὅτι κράζει ὄπισθεν ἡμῶν . Τί οὖν ἡ ἄφατος φιλανθρωπία; ἡ ἀπόῤῥητος σοφία; Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις . Ὠδίνων τὴν δόσιν, ἀναλαβεῖν σχηματίζεται, καὶ πλέον αὐτὸς τὸ δοῦναι ποθῶν, ἢ τὸ λαβεῖν, ἡ προσπίπτουσα συνέχει τῆς φιλανθρωπίας διὰ σοφίας τοὺς ῥύακας. Οὐκ ἔξεστι λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις . Βαρυτέρα τῆς σιωπῆς ἡ ἀπόκρισις· τῇ πίστει δὲ τῆς Χαναναίας κατάλληλος. Εἰ γὰρ μὴ τοιοῦτον τὸ γύναιον ἦν, τάχα ἂν ἀπανθρωπίας, ἢ ἀσθενείας κατεγνωκὸς τοῦ Σωτῆρος ἀφίπτατο· Ὢ δεινῆς ἀπανθρωπίας Οὐκ ᾤκτειρε θρηνοῦσαν, οὐκ ἠλέησε μητέρα πάθεσι παιδὸς ξαινομένην, οὐκ ἠλέησε τὸ δρᾶμα τῆς φύσεως· ἱκετεύουσαν ἀπεστρέφετο, καὶ βοῶσαν ἀπέφευγε. Καὶ πρῶτον μὲν διὰ σιωπῆς τὰς φωνὰς ἀπεκρούσατο·
Οὐδὲ βοῶσα σιγῶντα κεκίνηκα, ὅτε χρηστὰς ἔσχον τῆς θεραπείας ἐλπίδας, ὅτε μοι τὸ πάθος συνηγόρους ἐκτήσατο, ὅτε φιλάνθρωπον προσεδόκησα λόγον, ὅτε φθεγξαμένου μόνον, ὠνειροπόλουν λύσιν· ἐκεχήνειν δὲ προσδεχομένη φωνὴν ἀνέσεως πρόξενον· τότε μοι φθεγξάμενος, τὰς ἐλπίδας διέλυσεν. Ἀμείνων ἦν σιωπῶν, ἢ φθεγξάμενος. Προσλαβοῦσα λύπην ἀπέρχομαι. Προσθήκην μοι συμφορῶν τὰς ὕβρεις ἐπέβαλε. Κύων ἐν τοσούτοις ἤκουον δήμοις. Τάχα καὶ αὐτὸς παραχωρεῖ τὴν δίκην τῷ δαίμονι. Τάχα μου τῆς θυγατρὸς ἡ συμφορὰ, καὶ τὴν τούτου νενίκηκε δύναμιν. Ἔκρυψεν ἴσως τὴν ὁμολογίαν τῆς ἥττης ταῖς ὕβρεσιν. Ἓν τοῦτο τῆς ἱκεσίας ἐκέρδανα. Ηὔξησα τοῦ τῆς θυγατρός μου δημίου τὴν ἀγανάκτησιν· ἀνῆψα τὸν ἐκείνου θυμὸν ἐν τῆς κατ’ ἐκείνου φωναῖς, ἀγριώτερον τῇ παιδὶ τὸν πολέμιον εἴργασμαι. Ἀλλ’ οὐ πρὸς τοιούτους ὠλίσθησε λόγους, οὐδὲ ταῖς ὕβρεσιν ἡ πίστις ἠτόνησεν. Ὢ πίστις γυναικὸς ἐν Εὐαγγελίοις ἀνάγραπτος Οὐκ ἔξεστι βαλεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων τοῖς κυναρίοις . Ἡ δὲ τοῖς τοῦ Δεσπότου λόγοις ἀντεσοφίζετο· Ναὶ, Κύριε · ἔχω τὴν ὕβριν θεραπείας ὑπόσχεσιν. Καὶ τὰ κυνάρια ἐσθίει .
PG 85:253Ἐγγυᾶταί μοι τὴν σωτηρίαν ἡ τοῦ κυνὸς προσηγορία· μέτρον μοι γινέσθω τῆς δόσεως, τὸ μέτρον τῆς ὕβρεως. Κύνα κέκληκας· μέρος οἰκίας τῆς Δεσποτικῆς ἀπολαύσω τραπέζης. Ἔχει μερίδα ψιχίων ἐν τοῖς τέκνοις ὁ κύων. Οὐχ ἁρπάζω τὸν ἄρτον, τὴν ψίχαν ζητῶ· οὐκ ἐπιπηδῶ τῇ τραπέζῃ, τῶν ψιχίων ἀντέχομαι. Οὐ λέγω τὴν τρυφήν· ὁ κληρονόμος ἀπολαυέτω τῆς σῆς ἐκείνης τραπέζης· ἐκ τῆς σῆς χειρὸς καὶ πρὸς ἡμᾶς πιπτέτω ψιχίον. Ὦ πίστις ὦ σύνεσις ὦ Χαναναίας εὐλάβεια Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Ἐκκαλύπτει τῆς σιωπῆς τὰς ὠδῖνας· Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις Διὰ τοῦτο τὴν χάριν ἀνεβαλόμην, ἵνα δείξω σου τὴν πίστιν. Οὐχ ὡς ἀπάνθρωπος ἐσιώπουν, ἀλλ’ ὡς προγνώστης ἡσύχαζον· ὅλην σου δειχθῆναι τὴν πίστιν ἀνέμενον. Διδαχθῆναι τοὺς παρόντας ἐβουλόμην, ἡλίκος ἐν Χαναναίᾳ μαργαρίτης ἐκρύπτετο. Ὅλην σοι τῆς θεραπείας ἀνοίγω τὴν τράπεζαν, οὐχ ὡς κυνὶ τὸ ψιχίον, ἀλλ’ ὡς θυγατρὶ τὸν ἄρτον χαρίζομαι. Σὺ μὲν τοὺς Ἰουδαίους τῇ πίστει νενίκηκας· ἐγὼ δέ σου τῇ δόσει τὴν αἴτησιν. Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις · σὺ γενοῦ τῆς θυγατρὸς ἰατρός· ἐν σαυτῇ περιφέρεις τὸ τῆς ἰάσεως φάρμακον. Βάδιζε, νικηφόρος κατὰ Ἰουδαίων καὶ δαίμονος·
ἆθλον κομίζου τῆς πίστεως τὴν θεραπείαν τῆς φύσεως. Μετέλθωμεν πίστιν τῆς Ἐκκλησίας τὸν στέφανον. Ἀγαπήσωμεν πίστιν τὸ τῆς υἱοθεσίας θεμέλιον, πίστιν, ἧς τὴν ἀστραπὴν οὐ φέρουσι δαίμονες· πίστιν τῶν τοῦ Χριστοῦ μαθητῶν τὸ κεφάλαιον. Ἀκούσωμεν Παύλου βοῶντος· Στήκητε ἐν τῇ πίστει. Ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε · ἵνα καὶ πρὸς ἡμᾶς ὁ Δεσπότης ταύτην ἀφῇ τὴν φωνήν· Γενηθήτω ὑμῖν ὡς θέλετε· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXIΛΟΓΟΣ ΚΑ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:255ΛΟΓΟΣ ΚΑ. Εἰς τὸν χωλὸν τὸν ἐπὶ τὴν Ὡραίαν πύλην καθήμενον. α. Οἱ μὲν τὰς μικρὰς ταύτας, καὶ χαμαὶ ἐρχομένας παιδεύοντες τέχνας, τότε μάλιστα τοῖς μαθηταῖς μαρτυροῦσι τὸ πρὸς τὴν μάθησιν ἐντελὲς, ὅτε καὶ καθ’ ἑαυτοὺς τὰ τῶν διδασκάλων, χωρὶς τῆς διδασκαλικῆς χειρὸς, ἐκμιμῶνται φιλοτεχνήματα. Καὶ ζωγράφος μὲν γραμμαῖς καὶ χρώμασιν ἀπεικάζει τὴν φύσιν· ὁ δὲ ναυπηγὸς τὸ σκάφος πηξάμενος, στοιχείῳ ῥέοντι τῇ θαλάττῃ μηχανᾶται δρόμον.
Ὁ μέν τοι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ τῆς κτίσεως Σωτὴρ, τὰς τῶν θαυμάτων δυνάμεις τοῖς μαθηταῖς χαρισάμενος, αὐτὸς μὲν εἰς οὐρανοὺς ἀνέπτη, τὴν ἐκ δεξιῶν καθέδραν ἀπολαβὼν, ἀοράτῳ δὲ χειρὶ τοῖς μαθηταῖς θαυματουργοῦσι συνέρχεται. Εἴδομεν τοίνυν σήμερον μετὰ τὸν Σωτῆρα, τῆς θαυματουργίας τοὺς μαθητὰς ἀπερχομένους, καὶ τοῦ μεγάλου πελάγους κατατολμῶντας. Ἐπειδὴ γὰρ ἄπιστον ἀνθρώποις τὸ τῆς ἀναστάσεως δῶρον, καὶ οὐρανῶν βασιλεία κηρυττομένη τῷ ξένῳ τῆς ἀκοῆς τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν φωνὴν οὐκ ἔπειθε· διὰ τοῦτο προλαμβάνει τὰ θαύματα δυσωποῦντα τὴν θέαν, καὶ τὴν ἀπιστίαν ἐλαύνοντα, καὶ τὸν ἀπειθέστατον λογισμὸν ἐπικάμπτοντα, ἵν’ οὓς οὐκ ἔπεισε κηρύττουσα γλῶσσα, τούτους ὀφθαλμοὶ μαρτυροῦντες ἐλέγξωσιν. Οἱ μὲν οὖν τῆς νόθου σοφίας ματαιόφρονες ἐρασταὶ, καὶ τὴν ἐν γλώττῃ μόνον σοφίαν ἀσκοῦντες, τὸ τῶν οἰκείων δογμάτων ἀπατηλὸν, τοῖς τῶν λόγων δόγμασιν ἐπιχρώσαντες τῆς πολυθέου μανίας τὴν νόσον ἐνέβαλον· καὶ τὸ ψεῦδος χρώμασί τε καὶ σχήμασιν ἀληθείας ἐνδύσαντες ἀπατηλοῖς, δεσμώτας τοὺς πιστευθέντας ἡρπάζοντο.
Χριστὸς δὲ ὁ τῆς ἀληθείας διδάσκαλος τοῖς λόγοις κεράσας τὰ θαύματα, πίστιν ἔτικτε τὰ θεῖα θηρεύουσαν. Ὧπερ ἀκολουθοῦντες οἱ ἀπόστολοι, λόγοις κηρύττοντες, ἔργοις ἐκύρουν τὸ κήρυγμα. β. Ἐπὶ τὸ αὐτὸ γὰρ , φησὶ, Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἀνέβαινον ἐπὶ τὸ ἰερὸν, περὶ ὥραν τῆς προςευχῆς τὴν ἐννάτην. Καί τις ἀνὴρ χωλὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς αὑτοῦ ὑπάρχων, ἐβαστάζετο . Ἐκεῖνο δεῖ πρῶτον ἐν τοῖς λεγομένοις ἰδεῖν, ὅτι πρὸς τοσοῦτον ὕψος ἀξίας ἐλάσαντες οἱ ἀπόστολοι, τῆς προσευχῆς οὐκ ἠμέλησαν· ἄνθρωποι γὰρ ὄντες καὶ αὐτοὶ τῆς ἐντεῦθεν ἀσφαλείας ἐδέοντο. Εἰ δὲ οἱ ἀπόστολοι τὸ τῆς προσευχῆς οὐκ ἀποσείονται φάρμακον, τῇ δὲ συννεχείᾳ, τοῦ πράγματος ἀναγκαίαν τὴν ἱκεσίαν ἐμφαίνουσι· πόσης οὖν ἄξιοι κατηγορίας ἡμεῖς, ἐν ἀμελείᾳ τὸ τῆς σωτηρίας προδιδόντες ἐφόδιον; Οὐ γὰρ ἁμαρτωλοῖς μὲν ἐφόδιον, δικαίοις δὲ μᾶλλον ἀνάρμοστον· ἀλλ’ ἑκατέροις τοῖς τάγμασι βρύει τὰ πρόςφορα· δικαίοις μὲν τὴν τῆς δικαιοσύνης ἀσφάλειαν, ἁμαρτωλοῖς δὲ τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἀπόθεσιν· καὶ δικαίους κατὰ τῆς ἁμαρτίας ὁρίζει. Ἐπὶ τὸ αὐτὸ Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἀνέβαινον περὶ ὥραν τῆς προσευχῆς τὴν ἐννάτην·
PG 85:257καί τις ἀνὴρ χωλὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς αὑτοῦ ὑπάρχων ἐβαστάζετο . Εὐχῆς γίνεται πάρεργον ἡ τοῦ χωλοῦ θεραπεία, καὶ ὁ πρὸς τὴν εὐχὴν δρόμος, ἀμελέτητον δρόμον τῷ κειμένῳ χαρίζεται. Ἀνήρ τις χωλὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς αὑτοῦ ὑπάρχων, ἐβαστάζετο . Ἐν τῷ τῆς φύσεως ἐργαστηρίῳ ἐβλάστησεν. Οὐκ ἀνέμεινε τὸν τόκον ἡ νόσος, ἀλλ’ ὀξυτέρα τῶν ὠδίνων ἡ βλάβη, ἤλεγξε σφαλλομένην τὴν φύσιν ἡ πλάσις· σφάλλεται γὰρ πλάττουσα πολλάκις καὶ φύσις· ἵν’ ὑπουργὸς μὴ συνδημιουργὸς δειχθῇ τοῦ προστάττοντος· προστάττει μὲν γὰρ τῇ φύσει Θεὸς, ἀτονοῦσα δὲ πρὸς τὸ πρόςταγμα τὴν δουλείαν ἐλέγχει, καὶ τὴν θείαν ἀναμένει χεῖρα βοηθὸν παρακαλοῦσα τῷ πλάσματι. Καί τις ἀνὴρ χωλὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς αὑτοῦ ὑπάρχων, ἐβαστάζετο . Χεῖρας ἀλλοτρίας πρὸς τὸν νόμον ὁ χωλὸς ἐδανείζετο· καὶ χερσὶν ἑτέρων ὡς ποσὶν ἐπιβαίνων, ἑνὶ περιεγράφετο τόπῳ, τῷ πάθει δεσμούμενος. Καθάπερ τις λίθος ἐν τοῖς προθύροις ῥιπτούμενος. Ὃν ἐτίθουν , φησὶ, καθ’ ἡμέραν πρὸς τὴν πύλην τοῦ ἱεροῦ . Ὡς ἄψυχόν τινα φύσιν τὸν χωλὸν ἐπετίθεντο· ὥς τι φορτίον ἐπὶ τὴν πύλην ἔῤῥιπτον, τοῦ αἰτεῖν ἐλεημοσύνην παρὰ τῶν εἰσπορευομένων εἰς τὸ ἱερόν .
Τῇ πτωχείᾳ τῆς φύσεως ἡ τῶν χρημάτων πενία συνήπτετο, καὶ τοῦ ἀθλίου τὰς συμφορὰς ἐμερίζοντο. Ἡ μὲν γὰρ αὐτὸν πεδήτην ἐγέννησεν, ἡ δὲ προσαίτην εἰργάσατο· ἀλλ’ ἐλεεινὸς ἄχρι τούτων ὁ πένης, ἄριστος δὲ μετὰ τοῦτο, τῆς Πέτρου δεξιᾶς καρπὸν τρυγήσας ἐν θαύματι. γ. Ὡς γὰρ εἶδε τὸν Πέτρον , φησὶ, καὶ τὸν Ἰωάννην, μέλλοντας εἰσιέναι εἰς τὸ ἱερὸν, ἠρώτα ἐλεημοσύνην λαβεῖν. Ἀτενίσας δὲ Πέτρος σὺν τῷ Ἰωάννῃ, εἶπε, Βλέψον εἰς ἡμᾶς . Καλῶς. Κοινὸν γὰρ ἑκατέρων τὸ τοῦ θαύματος ἔργον· ἐξ ἑκατέρων τῆς ἰάσεως προέρχεται χάρις. Εἰ γὰρ καὶ φθέγγεται μόνος ὁ Πέτρος, ἀλλὰ συνεργὸς ὁ Ἀπόστολος. Βλέψον εἰς ἡμᾶς , ὀβολῶν θηρευτά. Τῷ χωλῷ καθεζομένῳ προστάττει μικρὸν παραμελεῖσθαι τῆς θήρας Παῦσαι, φησὶ, πρὸς τὸ παρὸν ἐπιζητῶν ὀβολούς. Γενοῦ χάριτος προσαίτης, μὴ χρήματος. Εἰ χρήματα ζητεῖς, πενεστέροις αἰτεῖς. Ἀργύριον καὶ χρυσίον οὐχ ὑπάρχει μοι· ὃ δὲ ἔχω, τοῦτό σοι δίδωμι . Μὴ ζήτει χρήματα, ὧν οὐκ ἔχω τὴν δόσιν. Αἴτησον πάθους ἀπαλλαγὴν, ἧς ἔχω τὴν χάριν. Σὺ δὲ σύγκρινον τοῖς πολυχρύσοις θησαυροῖς τὸ παρ’ ἡμῶν σοι διδόμενον. Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἔγειρε, καὶ περιπάτει .
PG 85:259Ἀντ’ ὀβολοῦ κομίζου τοὺς πόδας, ἀντὶ βραχέως ἄρτου δέχου τὸ λεῖπον τῆς φύσεως, ἀνθ’ ἑτέρας παραμυθίας, τῶν μελῶν τὴν ἐνέργειαν. Τοῦτο πλοῦτος ἐμός· τοῦτο Πέτρου χρυσὸς, τοῦτο τῶν ἀποστόλων ἡ δόσις. Ἔγειρε, καὶ περιπάτει . Τοῦτον ἡμῖν τὸν θησαυρὸν ὁ Ναζωραῖος κληρονομίαν κατέλειπεν. Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, ἔγειρε, καὶ περιπάτει . Ἀναπήδησον τοῦ πάθους, ὡς ἐκεῖνος τοῦ τάφου. Δεῖξον Ἰουδαίοις συκοφαντοῦσι τὴν ἀνάστασιν· ἔργοις τῷ ἀναστάντι μαρτύρησον· κήρυξον ποσὶν, ἃ γλώτταις ἀπιστούμεθα κηρύττοντες· γνώμας Ἰουδαίων χωλευούσας θεράπευσον. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀμφισβητοῦσιν πρὸς ἡμᾶς Ἰουδαῖοι, καὶ παραμέμφονται Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ἐγηγέρθαι κηρύττοντας, γενοῦ δικαστὴς ἑκατέροις, ἐκ τοῦ σοῦ πάθους τῆς ἀληθείας φέρων τὴν ψῆφον, καὶ δικαζέτω τὸ πάθος ἀδωροδοκήτῳ φωνῇ. Τοῖς σοῖς ποσὶν ἐπιφημιζέσθω Χριστὸς, ὁ παρὰ Ἰουδαίοις ἀμφισβητούμενος. Εἰ μὲν οὖν μετὰ τὴν κλῆσιν ἐπιμείνη τὸ πάθος, εἰ μὴ Χριστοῦ προσηγορία διανίστησι τὸν κείμενον, οὐκ ἀνέστη Χριστὸς, ἄλυτος ὁ τάφος, μῦθος τὸ τῆς ἀναστάσεως κήρυγμα.
Εἰ δὲ προσρήσει μόνῃ Ἰησοῦ, τῶν νενεκρωμένων ὁρῶσιν ἐν πράγμασι τὴν ἀνάστασιν, μὴ συκοφαντείτωσαν τὴν ἀλήθειαν. Τί οὖν ἄρχομαι τῆς δίκης; Σὺ δὲ βλέψον εἰς ἡμᾶς , μὴ γενοῦ πρὸς τὸ παρὸν θηρευτὴς ὁ βλέπων, ἀλλὰ δικαστὴς ἀναστάσεως. Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἔγειρε, καὶ περιπάτει . Εἰ νεκρὸς ὁ καλούμενος, μεινάτω τὸ πάθος· εἰ ἐν τάφοις Χριστὸς, ἐχέτωσαν οἱ πόδες μετὰ τὴν κλῆσιν τὸ νόσημα. Εἰ δὲ πατήσας τὸν θάνατον ἀνέστη Χριστὸς, μαρτύρησον ἔργοις τὸ πάθος, ὡς τάφον ἀποδυσάμενος· ἵν’ ὁρῶντες ἃ μέμφονται, τῷ σταυρωθέντι προσέλθωσιν. Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου ἔγειρε, καὶ περιπάτει . Αὐτὰ λέγω τὰ τοῦ παρ’ ὑμῶν σταυρωθέντος γνωρίσματα, οὐ πρὸς τὸ τῆς θεότητος ὕψος ἀνατρέχων τοῖς ῥήμασι, τὰ τῆς σαρκὸς προσφέρω μηνύματα. Ὢ τῆς Πέτρου σοφίας καὶ τόλμης Ἔνδον ἐν τῷ ἱερῷ Ἰουδαῖοι, καὶ τὴν τοῦ σταυρωθέντος ἀνάστασιν ἀναστάσεως ἀνδριάντα τὸν χωλὸν ἐχάλκευσε, γλώτταις ψευδομέναις ἀληθεύοντας ἀντεστράτευε πόδας. Ἔγειρε, καὶ περιπάτει . Οὐκ ἀρκεῖ τὸ, ἔγειρε , προσέθηκε καὶ τὸ ἕτερον, περιπάτει . Διττῶν θαυμάτων μάρτυς γενοῦ διπλοῦς.
PG 85:261Ἐπειδὴ γὰρ διεδέξατο τὴν ἀνάστασιν ἡ ἀνάληψις, δι’ ἑκατέρων παραγγέλλει τῷ πάθει· ἵν’ ἡ τούτου φυγὴ μάρτυς γένηται τῆς τῶν εἰρημένων ἀληθευούσης φωνῆς. Καὶ πιάσας αὐτοῦ τῆς δεξιᾶς χειρὸς ἤγειρεν αὐτόν . Ἀφῆκε φωνὴν, ἐπέβαλε τὴν ἀφὴν, ἐμιμήσατο τὴν τοῦ πάθους φυγήν. δ. Παραχρῆμα δὲ ἐστεῤῥεώθησαν αἱ βάσεις αὐτοῦ, καὶ τὰ σφυρά . Ὃ παρεῖχεν ἡ φύσις, ἠγνόησε. Διὰ τῆς Πέτρου χειρὸς ἔμαθες τρέχειν, ὃ πρότερον ἔβλεπες, καὶ ἐπιθυμῶν ἀπετύγχανες. Παραχρῆμα δὲ ἐστεῤῥεώθησαν αἱ βάσεις αὐτοῦ . Ἄχρονος ἰάσεως τρόπος· οὐ γὰρ ἦν βραδυτέρα τῆς Πέτρου γλώττης ἡ χάρις. Σύνθημα δρόμου δεξάμενος ὁ χωλὸς ἀνεπήδα· ἐμάνθανεν ἡ φύσις τῷ προστάγματι πείθεσθαι. Ἀπελάμβανε τοὺς ὅρους ἡ πλάσις· συνεισίει δὲ τοῖς θεραπεύσασιν εἰς τὸ ἱερὸν περιπατῶν, καὶ ἁλλόμενος, καὶ αἰνῶν τὸν Θεόν . Σκιρτήμασι τὴν χάριν ἐκήρυττεν· ὕμνος τὴν εὐφροσύνην ἐμήνυεν· οἱ πόδες ὀρχούμενοι τῆς γλώττης ἐκύρουν τὰ ῥήματα. Συνεισίει δὲ αὐτοῖς εἰς τὸ ἱερόν · ξένην ὁδὸν τῷ ξένῳ μετρήσας βαδίσματι, νοῦν πρώτως ἴχνεσιν οἰκείοις διαχαράξας τὴν εἴσοδον, καὶ συνέῤῥει τὰ πλήθη, καὶ θέατρον ἦν ὁ τεθεραπευμένος τῆς χάριτος.
PG 85:263Ἐπεγίνωσκον δὲ αὐτὸν , φησὶν, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ πρὸς τῇ Ὡραίᾳ πύλῃ καθήμενος . Γνώριμον γὰρ αὐτοῖς αὐτὸ τὸ πάθος εἰργάζετο· καὶ συμφυὴς ἡ νόσος ὑπάρχουσα, προφανῆ τὸν πεπονθότα τοῖς πᾶσιν ἐδείκνυε, καὶ ἦν αὐτὸ πρὸ τοῦ ὀνόματος ὄνομα τὸ πάθος. Ἐπὶ τούτοις ὁ Πέτρος πολλοὺς εἰς σωτηρίαν ἐσαγήνευσε, τοῦ χωλοῦ τὴν θεραπείαν ὥσπερ τι δέλεαρ προβαλλόμενος· ἐκείνου μὲν γὰρ τοὺς πόδας, τούτων δὲ τὴν γνώμην ἠνώρθοι. Ἀνέστησαν οὖν οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ, καὶ οἱ Σαδδουκαῖοι διαπονούμενοι . Πάλιν τοὺς ἰατροὺς εἰς δικαστήριον ἦγον, τὸν κατὰ τοῦ Δεσπότου φθόνον, καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων νοήσαντες· Τί ποιήσομεν ; λέγοντες. Θυμοῦνται θεραπευόμενοι, ἀγανακτοῦσιν εὐεργετούμενοι, ἀπειλοῦσιν ὑγιαζόμενοι, συμφορὰν τὴν ἑορτὴν νενομίκασι, τιμωρίαν τὴν ἴασιν, τὴν σωτηρίαν ἀπώλειαν. Ἐνήλλαξεν αὐτοῖς τῶν πραγμάτων τὴν φύσιν ὁ τρόπος. Τί ποιήσομεν ; Ἐρωτᾷς ὃ ποιήσεις; Ῥίψον τὸν φθόνον, καὶ τῷ σταυρωθέντι προσκύνησον· ἀπόθου τὸν τρόπον, καὶ τὸν εὐεργέτην ἐπίγνωθι. Ἀλλὰ τί ποιήσομεν; ὅτι μὲν γνωστὸν ἐγένετο δι’ αὐτῶν, φανερὸν, καὶ οὐ δυνάμεθα ἀρνεῖσθαι .
Ἐμφράττει, φησὶν, ἡμῶν τὸ στόμα, τῆς ἀγαθοεργίας ἡ περιφάνεια· καὶ λύει τὴν συκοφαντίαν τῆς θεραπείας τὸ μέγεθος· ἐπιστομίζει τὴν πονηρίαν ἡ τοῦ θαύματος δύναμις. Εἴθε καὶ ἐν Σαββάτῳ τὸ θαῦμα συνέδραμεν Εἴχομεν γὰρ τὸν καιρὸν τῆς συκοφαντίας συνήγορον· ἐκρύπτομεν τὸ θαῦμα παρανομίας προσχήματι. Ἀλλὰ τί ποιήσομεν ; Ἀπειλησώμεθα αὐτοῖς μὴ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τούτῳ. Ὢ ψυχῆς τυφλωττούσης, καὶ γνώμης ἀπιστίας μέθῃ βαπτιζομένης Ἀλλ’ ἡμεῖς τὴν Ἰουδαίων μοχθηρίαν ἀποστραφέντες, σὺν τῷ θεραπευθέντι τὸν Θεὸν ἀνυμνήσωμεν, καὶ ἀποστόλων μαθηταὶ καταστάντες, τὸν τῆς ἀποστολικῆς δυνάμεως χορηγὸν προσκυνήσωμεν Χριστόν· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXIIΛΟΓΟΣ ΚΒ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΚΒ. Τοῦ αὐτοῦ, εἰς τό· «Συνέπλεον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ· καὶ ἰδοὺ χειμὼν ἐγένετο μέγας,» καὶ τὰ ἑξῆς. α. Οἱ μὲν τῇ πτήσει, καὶ τῇ φύσει τὸν ἀέρα τέμνοντες ὄρνιθες, τοὺς ἑαυτῶν νεοττοὺς, ἄρτι μὲν τεχθέντας θάλπουσι, καὶ θερμῶς περιέπουσι, καὶ πόνοις οἰκείοις τὴν τροφὴν ἐκπορίζοντες, ἄπονον τοῖς τέκνοις προσφέρουσι τὴν ἀπόλαυσιν.
Ἐπειδὰν δὲ αὐτοὺς τοῖς πτεροῖς κοσμηθέντας ἴδωσι, τῆς καλιᾶς ἐξαγαγόντες πρὸς τὴν πτῆσιν γυμνάζουσι· καὶ αὐτοὶ δὲ συμπαρανηχόμενοι κατὰ τὸν ἀέρα, τὴν μελέτην τῆς πτήσεως ἀκίνδυνον τοῖς ἔτι νηπίοις χαρίζονται. Ἔστι δὲ ὅτε καὶ ἀφιᾶσι μεταξὺ πετωμένους τῆς ἐν τῇ πτήσει δυνάμεως, αὐτοῖς τὴν πεῖραν λαμβάνοντες. Οὕτω ἄρα που καὶ ὁ Δεσπότης Χριστὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς πολλὰ περὶ πίστεως ἐκπαιδεύσας, νῦν ὥσπερ εὐθύνας αὐτοὺς τῆς διδασκαλίας ἀπαιτῆσαι βουλόμενος, φόβον παρ’ ἐλπίδας ἐπικρεμᾷ, καὶ παρασκευάζει τὴν θάλατταν, στάδιον γενέσθαι τοῖς ἀποστόλοις τῆς πίστεως, καὶ δὴ τοὺς μαθητὰς παραλαβὼν ἔπλεεν εἰς τὸ πέραν. Ποτὲ μὲν γὰρ πλέει, ποτὲ δὲ βαδίζει, ταῖς βουλήσεσι συμμεταφέρων τὴν δύναμιν. Μεσοῦντος δὲ τοῦ σκάφους τὸ πέλαγος, αὐτὸς μὲν ἐκάθευδε χώραν τῇ πείρᾳ διδούς. Χειμὼν δέ τις ἐξαίσιος ἀθρόως καταρήγνυται, καὶ πνευμάτων μὲν ἀλλεπάλληλοι συστροφαὶ κατὰ τοῦ σκάφους ἐφέροντο· κυμάτων δὲ κορυφαὶ πρὸς οὐρανὸν ἠκοντίζοντο· καὶ κλύδων αἰρόμενος βαπτίζειν ἠπείλει τὸ σκάφος. Τοιούτου δὲ χειμῶνος αὐτοῖς ἐπιστρατεύσαντος, ὁ Δεσπότης ἐκάθευδε. Τίς ὁ πόλεμος τοῖς πλέουσιν;
PG 85:265Ὕπνος, ὕψος ἀνέμων, ἦχος κυμάτων, τὸ σκάφος ἡλίσσετο· οἱ κάλοι τῇ ὀθόνῃ συμπίπτοντες συνετρίβησαν· οἱ μαθηταὶ περιέτρεχον, ἀλλήλοις ἐγκελευόμενοι, καὶ ὁ Δεσπότης ἐκάθευδεν. Ὢ ὕπνου πίστιν καθεύδουσαν ἐγρηγορέναι παρασκευάζοντος ἐκ μέσου τοῦ τῆς θαλάσσης χειμῶνος Ἕτερον ὅρα κατ’ εὐσεβείας ἐπανιστάμενον κλύδωνα. Καθεύδει γὰρ ὁ Δεσπότης, καὶ ταχὺ ὁ αἱρετικὸς τοῦ ὕπνου δράσσεται Ἀπολινάριος, Ἄρειος, Εὐνόμιος, ἡ συγγενὴς φάλαγξ κατὰ τοῦ Μονογενοῦς θωρακίζεται. Ὑπνοῦντα γὰρ τὸν Δεσπότην ἀκούοντες, κλέπτειν πειρῶνται τῆς ἀληθείας τὰ δόγματα, καὶ ὡς ἀγνοοῦντος ἃ πράττουσιν, ἐπεμβαίνουσι βοῶντες· Ὁρᾷς ὡς οὐ Θεὸς, ὁ καθεύδων; ὁρᾷς ὡς οὐχ ὁμοούσιος τῷ μὴ ταῦτα πάσχοντι Πατρὶ ὁ ταῦτα πάσχων Υἱός; Ἀλλ’, ὦ θαλάσσης ἀληθῶς ἀγριώτεροι, καὶ ἰχθύων ἀμαθέστεροι, οἰκονομίαν καθεύδουσαν βλέπετε, καὶ τὸν οἰκονομοῦντα διαβάλλετε; Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε . Οὐκοῦν οὐδὲ καθεύδοντα ἑώρακέ ποτε. Τὸν γὰρ ὅψεως ἀνώτερον, καὶ πάθους ἐλεύθερον, ὕπνος κατέχειν οὐκ ἔμαθε.
Καθεύδει τοίνυν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγου ναὸς, δι’ οὗ Θεὸς παρεῖναι πιστεύεται, καὶ πρὸς τοσοῦτον καθεύδει, ἐφ’ ὅσον ἡ τῆς οἰκονομίας βούλεται χρεία. Πρέπουσα καὶ πρὸς ὑμᾶς ἡ τοῦ Δεσπότου κατὰ τῆς θαλάσσης ἐπίπληξις· Σιώπα, πεφίμωσο . Ἧς γὰρ τὴν ζάλην ἐν τῇ γλώττῃ μιμεῖσθε, ταύτης τὴν ἐπιτίμησιν ὑποδέχεσθε. Οὕτω δὴ τῆς αἱρετικῆς πλάνης τῇ θείᾳ συνεργείᾳ χαλινωθείσης, ἔλθωμεν πρὸς τὴν τῶν μαθητῶν ἀγωνίαν· εἴδωμεν τοὺς τῆς θαλάττης ἐργάτας ἀγωνιῶντας, εἴδωμεν Πέτρον τῶν κυμάτων κατατολμῶντα, καὶ ἐν τῷ σκάφει φοβούμενον. β. Οὕτω, φησὶ, τῆς θαλάττης αἰρομένης, ὁ Δεσπότης καθεύδει. Ἐκάθευδεν ὁ Σωτὴρ μονονουχὶ πρὸς τὴν θάλατταν διαλεγόμενος· Ἐπὶ γῆς μὲν πολλάκις οἱ μαθηταὶ θαυματουργοῦντα τεθέανται· ἵνα δὲ μὴ νομίσωσιν ἐπὶ τῆς ἠπείρου μοι μόνον στενοχωρεῖσθαι τὴν δύναμιν, μάθωσιν ὡς καὶ θαλάττης Δεσπότης ὑπάρχω· μάθωσιν ὡς καὶ τῆς ὑγρᾶς φύσεως Δημιουργὸς, ἐν τῷ φαινομένῳ κρυπτόμενος· μάθωσιν μὴ εἰς ἄνθρωπον βλέπειν, ἀλλ’ εἰς Θεὸν ἀναβλέπειν· μάθωσιν ὡς ἐν τῷ φαινομένῳ Δημιουργὸς τοῦ παντὸς ἐνοικεῖ. Γενοῦ μοι τῶν μαθητῶν παιδαγωγὸς ἀντὶ μαστίγων φοβοῦσα τοῖς κύμασι.
Κορυφούσθω σοι τὰ κύματα, καὶ ὁπλιζέσθω τὰ πνεύματα, σφενδονείσθω τὸ σκάφος, ἀπειλείσθω ναυάγιον, δεικνύσθω προσδοκία θανάτου. Ἱστάσθω δὲ ἄχρις ἐλπίδος ὁ φόβος· φοβεῖσθαι γὰρ βούλομαι, οὐ φονεῦσαι. Ἰδού σοι τὸν ἐμαυτοῦ δεικνύω καθεύδοντα ναόν. Λάμβανε τὸν τοῦ σώματος ὕπνον προθεσμίαν εἰς ἐπανάστασιν. Ὁ μὲν οὖν Δεσπότης ἐπὶ τούτοις ἐκάθευδεν· ἡ θάλαττα δὲ, πειθομένη τοῖς παραγγέλμασι, κατὰ μικρὸν ὕψου τὸν φόβον τοῖς κύμασιν, ἄνεμος συρίζων κατὰ τῆς νεὼς ἠκοντίζετο, ἐκυβίστα τὸ σκάφος ὑπὸ τῶν κυμάτων δονούμενον. Οἱ μαθηταὶ περιέτρεχον σώζειν τῇ τέχνῃ, καὶ χεῖρες οὐκ ἴσχυον. Κατὰ τοῦ χειμῶνος ἐμάχοντο, τοῖς πνεύμασιν ἐναυμάχουν. Ἰσχυρωτέρου δὲ γενομένου τοῦ κλύδωνος, καὶ τῆς θαλάττης τῇ τέχνῃ μὴ πειθομένης, μᾶλλον δὲ ἡττηθῆναι φοβουμένης, καὶ φόβῳ τὸν φόβον ἀνεγειρούσης· ἡττηθέντες οἱ μαθηταὶ, καὶ τῆς τέχνης τὰς ἐλπίδας ὡς ἤδη ναυαγούσας προπέμψαντες, ἐπὶ τὸν ἐν τῷ σκάφει λιμένα κατέτρεχον, καὶ παραστάντες ἐβόων· Ἐπιστάτα, ἐπιστάτα, σῶσον ἡμᾶς· ἀπολλύμεθα .
PG 85:267Ὢ φόβου διδασκάλου τῆς φύσεως Ὢ κινδύνου διδάσκοντος ποῦ τῆς σωτηρίας ἡ ἄγκυρα Ὢ θάλαττα θυμοῦντας τοὺς μαθητὰς πρὸς τὸν παιδευτὴν ἐπιστρέψασα· Ἐπιστάτα, ἐπιστάτα . Διπλασιάζει τὴν φωνὴν ἡ τῆς ψυχῆς ταραχὴ, καὶ τὸν φόβον ὁ λόγος ἐλέγχει. Σῶσον ἡμᾶς· ἀπολλύμεθα . Σὺ μόνος ἡμῖν τῆς σωτηρίας ἐλπίς· πᾶσα γὰρ ἡμῶν ἡ σοφία κατεπόθη, ἠλέγχθησαν χεῖρες πρὸς βοήθειαν ἄχρηστοι. Ἤλεγξε γὰρ τὴν ἀτονίαν τῆς τέχνης ἡ βία τοῦ κλύδωνος. Δεῖξον σαυτὸν ἐγρηγορότα, καὶ τὸ πέλαγος αἰδεσθήσεται. Διάλλαξον ἡμῖν πολεμοῦσαν τὴν θάλατταν. Σβέσον τῇ φωνῇ τὸ κλυδώνιον. Διαλέχθητι εἰρήνην τοῖς κύμασιν. Ἐλέησον μαθητὰς ὑπὸ θαλάττης τυραννουμένους. Ἴδῃ σε μόνον φθεγγόμενον, καὶ πρὸς γαλήνην τραπήσεται· τὴν σὴν ἀναμένει φωνὴν, δέχεταί σου τὸν λόγον ὡς ἄγκυραν. Τί οὖν ὁ Δεσπότης; Τὸν ὕπνον ἡσύχως ἀποσεισάμενος, καὶ τῷ ἀθρόῳ τῆς ἐγέρσεως τὰ τῶν ὑπνούντων οὐχ ὑπομείνας, πρὸ τῆς θαλάττης, τοῖς μαθηταῖς ἐπετίμα. Τί οὕτω, φησὶν, ὀλιγόπιστοί ἐστε ; Ἔλεγχος ἀπιστίας ὁ φόβος. Ἡ ταραχὴ τῶν ταραττομένων κατήγορος. Ἐσάλευσεν ὑμῶν τὴν πίστιν κινούμενον πέλαγος;
PG 85:269καὶ σκάφος ὑπὸ κυμάτων παιζόμενον τῆς πίστεως ὑμᾶς ἀπεγύμνωσε; καὶ ὁ τῆς θαλάττης κλύδων ἄχρι τῆς ψυχῆς εἰσεπήδησε; διὰ τί γὰρ μὴ τετείχισθε πίστει; Ὢ ῥημάτων Δεσποτικῶν Βούλεται διδάξαι πίστεως δύναμιν ἰσχυροτέραν εἶναι τῆς κτίσεως· καὶ πᾶσαν ἀπόγνωσιν ἐξωρεῖσθαι ψυχῆς, ὅταν πίστις παρῇ. Μεταφέρει τὴν ἐπιτίμησιν ἐπὶ τὴν θάλατταν· Σιώπα , λέγων, πεφίμωσο · ἀρκέσθητι τῇ φωνῇ, μὴ πεῖραν ἀναμένῃς μαστίγων. Ἔφριξε τὴν ἐπιτίμησιν ἡ τοῦ ὕδατος φύσις, καὶ τῷ τῆς φωνῆς ἐπήγνυτο φόβῳ. Ἐδραπέτευον ἄνεμοι, κατεστέλλετο κύματα, ἐκοιμίζετο πέλαγος, ἔκαμπτε θάλασσα τὸν αὐχένα τοῦ κύματος. Ἡ γὰρ Μωϋσέα φυγοῦσα, καὶ τὸν Μωϋσέως Δεσπότην ᾐσχύνετο, καθάπερ ἀτακτοῦσα θεράπαινα. Τῆς φωνῆς ἀπειλῇ καταστέλλει τὴν θάλατταν· καὶ ῥήματι μικρῷ τὸ μέγα στοιχεῖον ἐχαλινοῦτο. Ἐπέγνω γὰρ τὴν ἀρχαίαν φωνὴν, ὑπεμνήσθη τῶν παλαιῶν διαταγμάτων· Συναχθήτω τὰ ὕδατα εἰς συναγωγὴν μίαν, καὶ ὀφθήτω ἡ ξηρά . Τότε παρεχώρει τῇ γῇ βουλομένῃ τὸ πρόταγμα· νῦν μιμεῖται τὴν γῆν τῇ πήξει τῆς φύσεως, συστέλλει τὰ κύματα, συνάγει τὰ πνεύματα· τὸν χειμῶνα ἀποδύεται, τὸν τῶν μαθητῶν διεδέχετο φόβον· ἀπελογεῖτο τοῖς μαθηταῖς·
ἡσυχάζουσα τὴν σιωπὴν ἀνθ’ ἱκετηρίας προβάλλεται. Ὢ Δεσπότου σοφία καὶ διδασκάλου κήρυγμα Ἐπήγειρε θάλατταν, ἔδειξε ναυαγίου ἐλπίδας· παιδευτήριον πίστεως τὴν θάλατταν ἀπειργάσατο. Τί οὖν τοῖς μαθηταῖς τοῦ φόβου τὸ κέρδος ἐγένετο; Καὶ ἐθαύμαζον , φησὶν, οἱ μαθηταὶ λέγοντες· Ποταπός ἐστιν οὗτος, ὅτι καὶ οἱ ἄνεμοι καὶ ἡ θάλαττα ἐπακούουσιν αὐτῷ ; Ἀφ’ ὧν ἐφοβήθησαν, ἐδιδάχθησαν. Ἔγνωσαν τὸν τῶν στοιχείων ἡνίοχον, ἔγνωσαν τὸν κυβερνήτην τῆς κτίσεως· ηὔξησεν αὐτοῖς τὴν γνῶσιν τῆς θαλάττης ὁ φόβος. Ποταπός ἐστιν οὗτος ; Εἰ τοῦτο ζητεῖτε, οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· αὐτῷ ἡ δόξα, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXIIIΛΟΓΟΣ ΚΓ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΚΓ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν δαιμονιῶντα. α. Πολλαὶ μὲν αἱ παρὰ τῶν δαιμόνων κατ’ ἀνθρώπων ἐπιβουλαί· πολυπλασίων δὲ ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ὑπάρχει βοήθεια. Εἰ γὰρ μὴ σύμμαχος ἄνωθεν ὑπὲρ ἀνθρώπων ὡπλίζετο, πάλαι ἂν ἀπωλώλει τὸ γένος ὑπὸ τῶν δαιμόνων πολιορκούμενον. Ποῖον γὰρ ἂν καιρὸν, ἢ χρόνον ἀφῆκεν ἐπηρείας ἐλεύθερον; Πότε δὲ οὐ κατὰ τῆς φύσεως δίκτυα πλέκοντες θηραταὶ, καὶ πύκται τῶν ἡμετέρων συμφορῶν οὐ καθεστήκασιν;
PG 85:271Ἐπειδὴ γὰρ οὐ φύσεως πονηρᾶς ὁ διάβολος, ἀλλὰ προαιρέσεως μοχθηρᾶς ὑπάρξας, καὶ τὴν τοῦ ἀέρος παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ κεκληρωμένος διοίκησιν, ὡς ὁ τῶν οὐρανίων ἡμῖν ἀκροατὴς διηγήσατο Παῦλος, εἰπών· Κατὰ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ πνεύματος τοῦ νῦν ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας · εἶτα πρὸς τὴν φύσιν ἀρθεὶς, τῆς ἀξίας ὠλίσθησε, διὰ τὸ ὕψος τῆς γνώμης τοῦ ὕψους τῆς ἀξίας ἐκδιφρευθείς· καὶ γέγονεν ὁ τοῦ φρονήματος ὄγκος μέτρον τοῦ πνεύματος. Πρὸς ἀνθρώπους λοιπὸν ἠσχόλει τὴν γνώμην, τὸν Δημιουργὸν ἀμυςσόμενος, ἀμαυροῦν τὴν εἰκόνα τοῦ κτίσαντος ποικίλως ἐκμηχανώμενος. Θεῷ γὰρ ἄντικρυς πολεμεῖν οὐκ ἰσχύων, ἑτέρως μεθοδεύει τὴν μάχην, στασιάζειν διδάσκων κατὰ τοῦ κτίστου τὰ κτίσματα. Οὕτως εὐθὺς τὸν πρωτόπλαστον νεοπαγέντα, φοροῦντα τῆς εἰκόνος τοὺς χαρακτῆρας ἀντιθεί̈αν μελετᾷν ἐνουθέτει, λέγων· Ἧ δ’ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε, ἔσεσθε ὡς θεοί . Πλατυνομένου δὲ τοῦ γένους, εἰδωλολατρείας εἰσάγει νοήματα· καὶ καθάπερ ἐν νυκτὶ προσεκύνει τὴν κτίσιν ἡ κτίσις, ἀγνοοῦσα τὸν Κτίσαντα.
Καὶ βωμοὶ, καὶ ναοὶ, καὶ πλάσεις εἰδώλων, καὶ αἱμάτων ἐκχύσεις, καὶ χορεῖαι δαιμόνων τὰ σύμπαντα. Οὐκ ἀρκούμενοι δὲ τούτοις κατ’ ἀνθρώπων οἱ δαίμονες, οὐδὲ ταῖς παρ’ αὐτῶν τιμαῖς τοὺς ἀθλίους κολάζοντες, εἰς αὐτοὺς παρεισρέοντες, οἰκήτορες ἀνθρώπων ἐγίνοντο. Ἀλλ’ οὐ περιορᾷ γυμνὸν βοηθείας τὸ γένος Θεὸς, ποικίλαις πρὸς τοῦτο μεθόδοις πρὸς τὴν θεραπείαν χρησάμενος, τελευταίαν τὴν κατὰ Χριστὸν εἰσάγει σοφίαν, αὔτανδρον τῶν δαιμόνων κατασκευάζων ναυάγιον, κηρύττων δὲ τὴν ἐλευθερίαν τοῖς λόγοις, ἐπιστοῦτο τὴν ἐπαγγελίαν τοῖς θαύμασι. Ταῦτα σαφῶς ἡμῖν ἐκ τῶν ἀρτίως ἡ τῶν Εὐαγγελίων παρέστησεν ἀναγνωσθεῖσα διήγησις· ἐλέγξασα μὲν τὴν τῶν δαιμόνων ἐπήρειαν, δείξασα δὲ τὴν παρὰ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις χορηγουμένην βοήθειαν. Ἐξελθόντων γὰρ αὐτῶν , φησὶ, ὑπήντησεν αὐτῷ ἀνὴρ ἐκ τῆς πόλεως, ὃς εἶχε δαιμόνια ἐκ χρόνων ἱκανῶν· καὶ ἱμάτιον οὐκ ἐνεδιδύσκετο, καὶ ἐν οἰκίᾳ οὐκ ἔμενεν, ἀλλ’ ἐν τοῖς μνήμασιν . Οὗτος ὁ τῶν δαιμόνων κατ’ ἀνθρώπων θυμός· τούτοις ἅπαντας μὲν περιβάλλειν ἐπιθυμοῦσιν· ὅτι δὲ μὴ δρᾷν εἰς ἅπαντας ἰσχύουσιν, ἀθυμοῦσιν. Ὑπήντησεν αὐτῷ ἀνήρ τις ἐκ τῆς πόλεως.
Ἕτερον ἑτέρου πρὸς συμφορὰν χαλεπώτερον. Οἶκος γὰρ δαιμόνων γενόμενος, αὐτὸς οἶκον εἶχε τὰ μνήματα· ἵνα καὶ οἰκῶν ὁμοῦ καὶ οἰκούμενος μετὰ νεκρῶν οἰκεῖν ἠναγκάζετο· μᾶλλον δὲ θανάτου ζωὴν βαρυτέραν ὑπομένειν κατεδικάζετο. Τοῖς μὲν γὰρ ἐπελθὼν ὁ θάνατος, κλέπτει τοῦ πάθους τὴν αἴσθησιν, καὶ τῶν λυπούντων ἐλευθερίαν ὁ τάφος τοῖς τεθνεῶσι χαρίζεται· ὁ δὲ ἦν τὰ μὲν ἄλλα νεκρὸς, μόνον δὲ ζῶν ἐν τῷ τῶν ἀνιαρῶν ἐπαισθάνεσθαι· καὶ τούτων οὐκ εἶχε τὴν ἄνεσιν. Καὶ ἱμάτιον οὐκ ἐνεδιδύσκετο . Ὢ τῆς ἀντιστρόφου τοῦ διαβόλου κακίας Τὸν μὲν Ἀδὰμ καλῶς γεγυμνωμένον αἰσχύνην ἐνέδυσε· τοῦτον δὲ καλῶς ἐνδεδυμένον ἐγύμνωσεν. Καὶ ταῖς ἁλύσεσι , φησὶν, ἤδη διέῤῥηξεν . Ἐδάνειζε γὰρ τῷ πεπονθότι τὴν δύναμιν, ἵνα καὶ τὴν προδοῦσαν ἀφέληται· παραχωρεῖ γὰρ τῷ πάθει καὶ σίδηρος ἀτονώτερος ἐλεγχόμενος. Ἄβατον δὲ τοῖς παροικοῦσι τὸν χῶρον ἀπέφηνεν, ὥσπερ τινὰ λυττῶντα κατ’ ἀνθρώπων τοῦ δαίμονος ἐπαφιέντος τὸν ἄνθρωπον. Τοσαύταις γὰρ συμφοραῖς πεδήσας ὁ δαίμων τὸν δαιμονιῶντα, τῆς πρὸς τὸν Δεσπότην ὅμως τυχεῖν ἐντυχίας κωλύειν οὐκ ἴσχυσεν. Καὶ πρῶτος οὗτος αὐτῷ τῆς Προνοίας ὁ τρόπος.
PG 85:273Οὐ γὰρ φέροντες τοῦ παρόντος τὴν ἀστραπὴν ἀνεβόων οἱ δαίμονες· Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ ; Πρὸς τὸ φαινόμενον τῆς σαρκὸς στασιάζουσιν, οὐκ εἰδότες ἐν τῇ σαρκὶ κρυπτομένην θεότητα. Ποῦ γὰρ ἂν πρὸς δεσπότην οἰκέτης βοήσειεν· Τί ἐμοὶ καὶ σοί ; Περιφρονοῦσι τοῦ βλεπομένου, μὴ ὁρῶντες τὸν βασανίζοντα. Τί ἡμῖν καὶ σοί ; Ὢ, πόσους παραδραμόντες ἐν τῷ βίῳ δικαίους τοιαύτης παρ’ αὐτῶν οὐ πεπειράμεθα μάστιγος Ἀφόρητος ἡμῖν ὁ πολέμιος· ἀνύποιστα καθ’ ἡμῶν τὰ τοξεύματα. Τί ἡμῖν καὶ σοί ; Ἰσόχρονον τῷ σαυτοῦ τόκῳ τὸν καθ’ ἡμᾶς ἤγειρας πόλεμον· γυμνοὺς ἡμᾶς τῶν ἡμετέρων εἰργάσω κτημάτων· εἶδόν σε μάγοι τεχθέντα, καὶ σοὶ προσεκύνησαν, ἡμᾶς δραπετεύσαντες· ἤκουσαν φθεγγομένου τελῶναι, καὶ τὴν ἡμετέραν τελωνίαν ἀποδιδράσκουσι· πόρνας, τὰ ἡμέτερα θηράματα, πρὸς ἑαυτὸν διὰ μετανοίας ἐθήρευσας. Ἓν ἡμῖν μόνον ὑπῆρχε τὸ παραμύθιον, τῶν ἀνθρώπων τὰ πάθη, καὶ ταύτην ἡμῶν τὴν τρυφὴν περιέσπασας. Ἐκεῖ παραλύτους συνέσφιγξας· ἐκεῖ κωφοὺς τοῦ πάθους ἀπήλλαξας· ἐκεῖ τυφλοῖς τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας ἀπέδωκας· ἐκεῖ νεκροὺς ἐκ τάφων ἀπέλυσας·
σαθρὸν εἰργάσω τοῦ θανάτου τὸ δεσμωτήριον, ὃ πολλοῖς ἡμεῖς ᾠκοδομήσαμεν μόχθοις. Ὅσας ἀνθρώποις θεραπείας παρέσχηκας, τοσαύτας ἡμῖν τιμωρίας ὑπήνεγκας. Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ ; Υἱὸν μὲν Θεοῦ καλοῦσι, Θεὸν δὲ τέως τὸν Υἱὸν οὐκ ἐπίστανται. Υἱοὶ γὰρ Θεοῦ κέκληνται καὶ οἱ δι’ ἀρετῆς ἀκρότητα τὴν πρὸς Θεὸν ἔχοντες οἰκειότητα. Οὕτω τό· Πρωτότοκος υἱός μου Ἰσραήλ . Καὶ πάλιν· Ἐγὼ εἶπον· Θεοί ἐστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες . Καὶ πάλιν· Ἰδόντες δὲ οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων . Οὐ γὰρ μόνον φύσεως, ἀλλὰ καὶ οἰκειώσεως τὸ ὄνομα γνώρισμα. Ταύτην ἔδειξε καὶ ἐπὶ τῶν Ἰορδάνου καιρῶν τὴν ἄγνοιαν ὁ διάβολος. Ἀκούων γὰρ ἐξ οὐρανοῦ φερομένην φωνήν· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς , ἔλεγεν ἀγνοῶν πρὸς αὐτόν· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, βάλε σεαυτὸν κάτω . Καί τοι εἰ πρὸς Θεὸν ἐγνώκει φθεγγόμενος, πῶς φοβεῖν πειρᾶται τῇ προστάσει τῆς καταπτώσεως; Θεοῦ γὰρ φύσις οὐ βάθος, οὐχ ὕψος ἐπίσταται. Οὕτω καὶ ὁ ἕτερος εὐαγγελιστὴς τῶν δαιμόνων φωνὰς διηγήσατο· Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ Ναζαρηνέ ; Οὐχ ὡς τῶν ἀνθρώπων ποιητὴν, ἀλλ’ ὡς τῆς Ναζαρὲτ πολίτην κεκλήκασιν.
PG 85:275Ἀνάλογα πράττε, φησὶν, ἡ φαινομένη μορφή· ἄνθρωπον βλέποντες ὡς παρὰ Θεοῦ κομιζόμεθα· ὡς ἐξ οὐρανοῦ καταβὰς, οὐκ ἐκ Ναζαρὲτ προελθὼν ἐπιφέρεις τὰς μάστιγας· γνώριζε τοῖς ἔργοις τὴν φύσιν. Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; Ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς ; Τί φὴς, ὦ διάβολε; Τῷ πήξαντι τὰ μέτρα τῶν χρόνων, καὶ θέντι τοὺς ὅρους τῆς κρίσεως, ἀντιβοᾷς· Ἦλθες ἄρτι ; Ἀλλ’ οὐκ οἶδε φύσιν ἀθάνατον ἐν δούλου μορφῇ πιστουμένῃ τὴν ἄφιξιν· οὐκ οἶδε Θεὸν τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην, τὴν ἐκ Δαυὶ̈δ στολὴν περικείμενον. Τῇ τοίνυν θέᾳ πρὸς καταφρόνησιν ἐρεθιζόμενος, τοῖς δὲ τῆς θεότητος ἀφανῶς ἀποφάσεσι μαστιγούμενος, μίγνυσι τὰς τῆς θρασύτητος ὁμοῦ καὶ ἱκεσίας φωνάς. Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ ; Δέομαί σου, μή με βασανίσῃς. Δειλίας ὁμοῦ καὶ θρασύτητος φωνὰς ἐκπέμπει. Ἐῤῥωμένος μὲν ὡς οἰκέτης αὐθάδης, ἱκετεύων δὲ ὡς κατάδικος μαστιγούμενος. Ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ ; Πόθεν οὖν οἴδασι τὸν τῆς κρίσεως οὐ παρόντα καιρόν; Πῶς ἐπίστανται πρὸ καιροῦ βασανιζόμενοι; Ἴσασιν ἐξ ὧν πράττουσιν κολάσεσιν ὑποκείμενοι.
Καὶ οὐ τοσοῦτον παρ’ αὐτοῖς ἴσχυσε τῆς πονηρίας ὁ τρόπος, ὡς τῆς ὑπὲρ ὧν πράττουσι κολάσεως ἐπάγειν τὴν ἄγνοιαν. Ἑώρων δὲ νῦν οὐκ ἐπάγοντα κόλασιν, ἀλλ’ ἀναχώρησιν ἀνθρώπων τέως πράττοντα. Ἀφ’ ὧν οὖν οὐ κολάζονται, τὸν τῆς κολάσεως οὐ παρεῖναι καιρὸν συλλογίζονται. Ἄχθονται δὲ πρὸ κρίσεως τῆς κατ’ ἀνθρώπων τιμωρίας ἀπέχεσθαι κελευόμενοι. Ἔλεγε γὰρ αὐτοῖς , φησὶν, ἐξελθεῖν ἀπ’ αὐτοῦ . Οὔπω πρὸς δικαστήριον εἷλκεν· οὔπω τοῦ βήματος τὸν φόβον ἐδείκνυεν· οὔπω τὴν φλόγα τῆς κρίσεως ἀνῆπτεν· ἀπειλαῖς δὲ μόναις τὰς ὁρμὰς ἀνεχαίτιζε· τοσαύτη μὲν οὖν ἡ τοῦ πάθους περίστασις Δεῖξαι δὲ τοῖς παροῦσιν ὅμως ὁ Δεσπότης βουλόμενος, καὶ ἐν μέσοις δεινοῖς τὴν περὶ τὸν ἄνθρωπον ἀπόῤῥητον πρόνοιαν, ἐρωτᾷ· Τί σοι ὄνομά ἐστιν ; Ὁ δέ φησιν· Λεγεών· ὅτι πολλοί ἐσμεν . Οὐκ αὐτὸς τῆς ἐρωτήσεως πρὸς γνῶσιν δεόμενος, ἀλλ’ ἡμᾶς ἐκπαιδεύων, πόσοις ἀνθρώπινον σῶμα φονεῦσι δαίμοσιν ἐκδοθὲν οὐκ ἀπόλωλεν· ἀλλὰ πλῆθος δαιμόνων καθ’ ἑνὸς στρατευόμενον ἀνελεῖν οὐκ ἐξίσχυσεν. Οὐ κατὰ πετρῶν κατηκόντισαν, οὐ μεληδὸν διενείμαντο, οὐ συνδιεσπάραξαν τῷ φορουμένῳ σιδήρῳ τὸν ἄνθρωπον·
PG 85:277ἀλλ’ ἔμενεν πρὸς τὰς τῶν δαιμόνων τρικυμίας ἀντέχων ἀποῤῥήτῳ χειρὶ, καὶ ἐν κολάσεσι φυλαττόμενος. Καὶ τὸ δὴ μεῖζον ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπάγει φιλοτιμούμενος· Πολλοῖς γὰρ χρόνοις συνηρπάκει αὐτόν . Ὢ κηδεμονίας ἀνυπερβλήτου Οὐ γὰρ ἧττον ἐκόλαζον, ἢ ἐκολάζοντο δαίμονες, τῷ μὲν τρόπῳ φονῶντες ἐκβάλλειν δὲ ἔργῳ τὴν ἐπιθυμίαν οὐ συγχωρούμενοι, ἕως ἡ φανερὰ τοῦ βασιλέως ἀπόφασις ἔδραμεν, ἐλευθερίαν παντελῆ χαριζομένη τῷ κάμνοντι. Ἦν ἀγέλη , φησὶ, βοσκορένων χοίρων ἐν τῷ ὄρει, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν ἵνα ἐπιτρέψῃ αὐτοῖς εἰσελθεῖν πρὸς αὐτούς. Ἐξελθόντα δὲ τὰ δαιμόνια ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, εἰσῆλθεν εἰς τοὺς χοίρους, καὶ ὥρμησεν ἡ ἀγέλη κατὰ τοῦ κρημνοῦ, καὶ ἀπεπνίγη . Τίνος οὖν χάριν ἐπιτρέπεις τοῖς δαίμοσι, Δέσποτα; Τί δὲ, τὴν πονηρίαν εἰδὼς, ἐπείσθης τοῖς ῥήμασιν; Ἵνα μάθωμεν, ἄνθρωποι ὅτι καὶ χοίρων εἰσὶν ἀσθενέστεροι, ὅταν κωλύῃ Θεός. Πρὸς τούτοις, διδάξαι βούλεται τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι χαρὰ τοῖς δαίμοσιν ἡ τῶν ἀνθρώπων ἀπώλεια, καὶ τρυφῶσιν ἐκεῖνοι τοῖς ἡμετέροις κακοῖς.
Οἱ γὰρ μηδὲ τῆς ἀνθρώπων φειδόμενοι κτίσεως, ἀλλὰ μέχρι τῶν χοίρων τὴν δυσμένειαν ἐνδεικνύμενοι, τί ἂν, εἴγε συνεχωροῦντο, κατὰ ἀνθρώπων εἰργάσαντο; Ἵν’ εἰδότες τὴν ἔχθραν, τὴν ἀπανθρωπίαν μισῶμεν, καὶ φεύγωμεν τὰς συμβουλὰς, ὧν οὐ φέρομεν τὰς ἐπιβουλάς. Πρὸς τούτοις, τὴν τοῦ Θεοῦ περὶ τοὺς ἀνθρώπους κηδεμονίαν ἐδίδαξεν. Πάντα γὰρ ἂν ἄρδην ἀπωλώλει, καὶ οὐδὲν ἂν τῶν ὄντων περιελέλειπτο, δαιμονικαῖς ὁρμαῖς σπαραττόμενον, μὴ τῇ κεκρυμμένῃ καὶ ἀκαταγωνίστῳ χειρὶ τοῦ Θεοῦ τειχιζόμενα. Συγχωρεῖ τοίνυν τὰ ἐλάττονα, ἵν’ ἐπιγνῶμεν τὰ μείζονα· καὶ βραδὺ τοῖς δυσχερέσιν ἐκδίδωσιν, ἵν’ ἔχωμεν τῶν μειζόνων τὴν αἴσθησιν. Οὐκ ἂν οὐδὲ μικροῖς τὸ πάσχειν εἴασεν, εἰ μὴ τῆς θείας ἦμεν ῥοπῆς ἐπιλήσμονες. Ἐπέτρεψε γενέσθαι χοίρων ζημίαν, ἵνα τὴν εἰς ἀνθρώπους ὠφέλειαν διδασκώμεθα. Ὁμολογῶμεν τοίνυν πρόνοιαν ἧς ἀπολαύομεν· ὑμνῶμεν κηδεμονίαν, ὑφ’ ἧς φυλαττόμεθα· κηρύττωμεν τὴν τοῦ Θεοῦ βοήθειαν, ὑφ’ ἧς τειχιζόμεθα· ταύτης ἑαυτοὺς ἐξαρτήσωμεν, καὶ πρὸς ταύτην ὁρῶντες διὰ παντὸς ἐκβοῶμεν· Σὺ, Κύριε, βοηθὸς ἡμῶν καὶ σκεπαστής . Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse XXIVΛΟΓΟΣ ΚΔ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΚΔ. Τοῦ αὐτοῦ, εἰς τό·
PG 85:279«Εἰπὲ ἵνα οἱ δύο υἱοί μου καθίσωσιν, εἷς ἐκ δεξιῶν σου, καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων σου. Ἡ μὲν ὑπ’ ἀνθρώπων κατὰ ἀνθρώπων γινομένη παράταξις, ὅπλοις συγκροτουμένη καὶ βέλεσι, βαρύ τί ἐστι χρῆμα καὶ χαλεπόν· φύσις γὰρ καθ’ ἑαυτῆς μανεῖσα, μοχθηρίᾳ προαιρέσεως τὴν αὐτὴν ὑφ’ ἑαυτῆς διαφθορὰν πραγματεύεται. Ἀλλ’ ὅμως ἔχειν ἐθέλουσι χρῶμα συγγνώμης αἱ μάχαι. Ἢ γάρ τινες πρότερον ἀδικηθέντες, δικαστὴν τῆς ἀδικίας κατὰ τῶν ἀδικησάντων καλοῦσι τὸν πόλεμον· ἢ δόξης ἔρωτι καὶ πόθῳ τροπαίων καθ’ ἑαυτῶν τὰς χεῖρας ὁπλίζουσιν, ἀνδρείας ἐπίδειξιν τὴν ἀναίρεσιν ὀνομάζοντες. Ὅταν δέ τινες τὰς καθ’ ἑαυτῶν παρατάξεις ἀφέντες, κατὰ τοῦ Δημιουργοῦ τὰς γλώττας ἀντὶ χειρῶν καθοπλίζουσι, τὴν τοῦ τιμήσαντος ὕβριν ὑπόθεσιν πολέμου ποιούμενοι, ποῖος μὲν λόγος συγγνώμην χαρίσαιτο, ποία δὲ πρόφασις εὔλογος τῆς αἰωνίου (α) κολάσεως τοιαῦτα ποιήσειεν; Ὅταν οὐρανοὶ μὲν διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ , ἄγγελοι δὲ πρὸς ὕμνον τοῦ Κτίσαντος ἀπησχόληνται, λογικὴ δὲ πᾶσα καὶ ἄλογος φύσις πρὸς ὑμνῳδίαν ἐκτέτακται, τῇ συνεχείᾳ τοῦ πράγματος τὸ ἐνδεὲς τῆς εὐφημίας ἐμφαίνουσα·
ἄνθρωποι δὲ καὶ ζωῆς λογικῆς καὶ τιμῆς ἰσοθέου λαχόντες, καὶ πρὸς μίμησιν πλασθέντες τοῦ πλάσαντος, τῷ μέτρῳ τῆς εἰκόνος τὸν Δημιουργὸν ἐνδυσάμενοι τὸν πλάσαντα, μείζονα καὶ ἐλάττονα μέτρα κατὰ θεότητος ἐπενόησαν. Τί τὴν τῶν οἱκείων σχημάτων ἀσθένειαν, ἄνθρωπε, πρὸς οὐρανὸν μεταφέρεις; Τί τὸ τῆς θεότητος; Τί σώματος μέτροις καταμετρεῖς τὸν ἀσώματον; Τί σχήμασι δουλικοῖς ἐνδύεις τὴν ἀδέσποτον φύσιν; Υἱὸν ἀκούεις, δοῦλον ποιεῖς; Ἄκτιστον ἐγνωκὼς τὸν Πατέρα, κτίσμα τὸν Υἱὸν νομίζεις; Ἀδούλωτον τὸν Πατέρα, καὶ δοῦλον τὸν γεννηθέντα; Οὐ συμφωνεῖ σοι τοῖς λόγοις ἡ φύσις. Υἱὸν εἶπες; τὴν πατρικὴν οὐσίαν ἐδήλωσας. Πατέρα καλεῖς; τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν κηρύττεις ταυτότητα. Εἰ μὲν οὖν Υἱὸς, οὐ κτίσμα· εἰ δὲ κτίσμα, οὐχ Υἱός. Ἀντιστρέφει γὰρ ὁ λόγος διὰ τὴν ὁμοιότητα τῆς οὐσίας ἀνεμποδίστως φερόμενος. Σὺ δὲ μιγνύεις τὰ ἄμικτα, καὶ συνάγεις τὰ ἀσύμβατα. Εἰ δοῦλος ὁ Υἱὸς, τίς ὁ τῆς κτίσεως ἐλευθερωτής; Τί οὖν αὐτὸς ἐβόα, Ἐὰν ὁ Υἱὸς ὑμᾶς ἐλευθερώσῃ, ὄντως ἐλεύθεροί ἐστε ; Τί σαυτὸν ἐκ βλασφημίας, ἐλευθερίας λῃστεύεις καὶ τὸν Δεσπότην συκοφαντῶν, καὶ σαυτὸν ἀϊδίῳ καταδικάζων δουλείᾳ;
PG 85:281Καὶ ἡ μὲν πᾶσα κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς, εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ . Ὁ δὲ Υἱὸς μεμενήκῃ δοῦλος, ἐλευθερίας ἀκτήμων; Εἰ κτίσμα λέγων Θεὸν ἐπιγράφῃ, καταβοᾷ σου τῆς ἀσεβείας ὁ Παῦλος, βοῶν· Καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα . Κτίσμα λέγεις Θεόν; Ἐπιγνώσεταί σου τὴν συγγένειαν ἕλκειν. Μέγας Θεὸς, καὶ μικρὸς παρ’ ἐκείνοις εὑρίσκεται. Πόλεμον ἐπεισάγεις θεότητι, διαφορὰν οὐσίας ἐκμηχανώμενος. Ἄκουσον φωνῆς αὐτοῦ, καὶ ἐντραπήθητι· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν . Μὴ διέλῃς τὸ ἕν· μὴ μετρήσῃς τὸ μέτρον ἀλλότριον· μὴ μερίσῃς ἀμέριστον ὕπαρξιν. Ὁ οὐρανὸς ὑμνεῖ, σὺ δὲ μετρεῖς; Τὰ Χερουβὶμ ὑποκύπτει, σὺ δὲ ζυγοστατεῖς; Γαβριὴλ τρέμων παρίσταται, σὺ δὲ βλασφημῶν περιί̈στασαι; Αἰδέσθητι γύναιον εὐαγγελικὸν, βασιλείαν, οὐ δουλείαν τῷ Χριστῷ μαρτυροῦν. Βλέπε τὴν τῷ Ζεβεδαίῳ τοὺς παῖδας γεννήσασαν. Προσῆλθε γὰρ αὐτῷ , φησὶν, ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου προσκυνοῦσα, καὶ αἰτοῦσά τι παρ’ αὐτοῦ . Ἐπιτρέψαντος δὲ αὐτῇ τοῦ Κυρίου· Εἰπὲ , φησὶν, ἵνα οἱ δύο υἱοί μου καθίσωσιν εἷς ἐκ δεξιῶν σου, καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων σου, ἐν τῇ βασιλείᾳ σου .
Ἡ γυνὴ βασιλείαν κηρύττει, καὶ Ἄρειος δουλείαν καταγινώσκει. Εἰπὲ, ἵνα καθίσωσιν . Ὢ μητρὸς φιλοστόργου, καὶ γυναικὸς εὐσεβοῦς Εὗρεν ὕλην ἡ φύσις, ἵνα τοῖς τέκνοις χαρίσηται. Ἀλλ’ εἴδωμεν ἐπ’ ἀκριβείας τὴν λέξιν τῆς γυναικὸς πίστιν κηρύττουσαν· θεασώμεθα τὸν εὐαγγελιστὴν ἐγκωμιαστὴν τοῦ γυναίου γινόμενον. Τότε , φησὶ, προςῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου . Βούλει, φησὶν, ἰδεῖν τὴν πίστιν τῆς γυναικός; Τῆς ἱκεσίας ζήτει τὸν χρόνον. Πότε προσάγει τὴν αἴτησιν; Τίς ἦν ὁ καιρὸς τῆς δεήσεως; Ὁ σταυρὸς ἦν εὐτρεπὴς, τὸ πάθος ἕτοιμον· στρατὸς Ἰουδαίων παρεσκεύαστο· ὁ Δεσπότης περὶ θανάτου διαλέγεται· ἀγωνιῶσιν οἱ μαθηταὶ, φρίττουσι πρὸ τοῦ πάθους τὸν λόγον τοῦ πάθους· ἐκπλήττονται τὴν ἀκοήν· ταράττονται τὴν ψυχήν· καὶ τότε ἡ μήτηρ εἰςτρέχει τὸν τῶν ἀποστόλων διατεμοῦσα χορὸν, ζητοῦσα τὴν βασιλείαν, καὶ θρόνον τοῖς τέκνοις αἰτοῦσα. Τί λέγεις, ὦ γύναι; Σταυρὸν ἀκούεις, καὶ θρόνον αἰτεῖς; Περὶ πάθους ὁ λόγος, καὶ βασιλείαν ποθεῖς; Ἔασον τοὺς μαθητὰς σχολάσαι τῷ φόβῳ, μεριμνῆσαι τὸν κίνδυνον. Πόθεν σοι τῆς ἀξίας ἡ ζήτησις;
Τί σε τῶν λεγομένων ἢ πραττομένων πρὸς βασιλείας ἐκίνησεν; Πάθους μνήμη; Σταυροῦ προσδοκία τοιαῦτά σε ζητεῖν προετρέψατο; Ὁρῶ μὲν, φησὶ, τὸ πάθος, προορῶ δὲ καὶ τὴν ἀνάστασιν. Ὁρῶ τὸν σταυρὸν πηγνύμενον, καὶ θεωρῶ τὸν οὐρανὸν ἀνοιγόμενον. Βλέπω τοὺς ἥλους, ἀλλὰ καὶ τὸν θρόνον φαντάζομαι. Εἶδον πάλαι μητέρα Παρθένον, χάριτος ὠδῖνας, οὐ φύσεως φέρουσαν, καὶ τόκον οἰκονομίας, οὐ συνηθείας. Εἶδον ἀστέρα τὴν Περσίδα πρὸς τὸν τόκον κινήσαντα. Ἤκουσα τοῦ Ἰωάννου βοῶντος· Ἴδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου . Εἶδον θαυμάτων νιφάδας, εἶδον ἐξουσίαν προστάγματος Αὐτοῦ λέγοντος ἤκουσα· Καθίσεσθε ἐπὶ δώδεκα θρόνων . Ὀρῶ τὰ μέλλοντα τοῖς τῆς πίστεως ὄμμασι. Προέφθασεν, ὡς ἔοικε, καὶ τὰς τοῦ λῃστοῦ φωνὰς ἡ γυνή. Ἐκεῖνος ἐπὶ σταυροῦ τὰς δεήσεις προσέφερε· Μνήσθητί μου ἐν τῇ βασιλείᾳ σου . Αὕτη πρὸ τοῦ σταυροῦ περὶ βασιλείας ἱκετεύει· Εἰπὲ ἵνα καθίσωσιν οἱ δύο υἱοί μου, εἷς ἐκ δεξιῶν σου, καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων σου . Ὢ πόθου τὸ πάθος νικῶντος Ὢ πόθου τὸ μέλλον μόνον φανταζομένου Ἃ χρόνος ἔκρυπτεν, ἡ πίστις κατώπτευε. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Ἀφεὶς τὴν μητέρα, τοῖς παισὶ διαλέγεται·
PG 85:283Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον ὃ μέλλω πιεῖν; καὶ τὸ βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθῆναι ; Ἡ μήτηρ ᾔτησεν, εὔκολον εὕρημα τὴν βασιλείαν νομίζουσα, καὶ τοῖς αἰτοῦσι τὸ ζητούμενον ἐξ αἰτήσεως περιγενέσθαι μόνης ἐλπίζουσα. Ὁ Δεσπότης Χριστὸς τὸν τῆς κτήσεως τρόπον τοὺς παῖδας ἐδίδασκε· Δύνασθε τὸ ποτήριον πιεῖν ; τοῦτ’ ἔστι καμάτων καρπὸς, οὗ καὶ τῆς αἰτήσεως δῶρον ὁ θρόνος. Δύνασθε βαπτισθῆναι ; Ὁδός ἐστι τὸ πάθος, οἱ ὑπὲρ εὐσεβείας κίνδυνοι βασιλείας πρόξενοι. Οὐ ψιλή τις αἴτησις, ἀλλ’ ἡ τοῦ πάθους μίμησις τὴν βασιλείαν μνηστεύεται. Εἰ τῆς ἀξίας ἐρᾷς, μέτελθε τοῦ πάθους τὴν κοινωνίαν, φάνηθι συσταυρούμενος, καὶ ὀφθήσῃ συγκαθεζόμενος. Ὤνησε τοῖς κάτω τὰ ἄνω. Δύνασθε βαπτισθῆναι ; Τί οὖν οἱ παῖδες; Δυνάμεθα . Ὁ πόθος τὸ πάθος ἐφέλκεται. Τί οὖν ὁ Κύριος; Τὸ μὲν ποτήριον πίεσθε, καὶ τὸ βάπτισμα ὃ βαπτίζομαι βαπτισθήσεσθε· τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου, ἢ ἐξ εὐωνύμων μου, οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι . Τί λέγεις, ὦ Δέσποτα; Ὑπὲρ σοῦ πάσχοντες, οὐ παρὰ σοῦ τὰς ἀμοιβὰς κομιζόμεθα; Ἀλείφεις πρὸς κίνδυνον, οὐκ ἐξισχύων ἀμείψασθαι; Οὐκ ἔστι σὸν δοῦναι; Πῶς οὖν ἐβόας·
Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν ; Ἐν δὲ τοῖς πᾶσι πάντως καὶ τῆς βασιλείας ἡ δόσις. Ἢ πῶς ἔλεγες· Ὁ Πατὴρ τὴν κρίσιν πᾶσαν ἔδωκε τῷ Υἱῷ ; Καί τοι τὸ ἔδωκε πρὸς τὴν σὴν οἰκονομίαν εὐθύνεται. Υἱὸς γὰρ ὢν φύσει, ἔχεις ἐν φύσει τὴν κτῆσιν. Ὅπου δὲ κρίσεως ἀξία, καὶ ἀνταποδόσεως ἐξουσία. Οὐκ αὐτὸς ἔλεγες· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ; Οὐκ ἀρτίως ἐβόας· Καθίσεσθε ἐπὶ δώδεκα θρόνων ; Καὶ νῦν λέγεις. Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι ; Τί σοι βούλεται τό· Οὐκ ἔστιν ἐμόν ; Τί λέξιν προσέθηκας Ἀρείῳ πρόφασιν ἀσεβείας παρέχουσαν; Τί τοῖς σοῖς κατὰ σοῦ σοβαρεύεται ῥήμασι; Τί παρὰ τῆς ἀληθείας ἐκεῖνος τὸ ψεῦδος δανείζεται; Ὁ τὴν κτίσιν παραγαγὼν εἰς ἀμοιβὰς οὐκ ἀρκεῖς; Ὁ ποιητὴς οὐ στεφανοῖς μετὰ τὴν νίκην τὸ ποίημα; Ἔχομεν τὰς σὰς φωνὰς, τῆς σῆς ἰσχύος ἐνέχυρον. Ἠκούσαμέν σου βοῶντος Ἴνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱὸν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα . Τὸ τῆς τιμῆς ἐφάμιλλον, πρὸς ἐξουσίαν ἰσόῤῥοπον. Καὶ πάλιν· Ἃ γὰρ ἂν ποιῇ ὁ Πατὴρ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ . Τῷ Πατρὶ ποιεῖς ὁμοίως, καὶ οὐκ ἔχεις τὸ διδόναι τῷ Πατρὶ παραπλησίως; Οὐκ αὐτὸς ἔφησας·
PG 85:285Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς, καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ ; Τί οὖν συνδημιουργὸς τῷ Πατρὶ, συγκαθέζῃ τῷ Πατρὶ, συνδιοικεῖς τῷ γεννήσαντι, ἐγείρεις ὡς ἐκεῖνος, οὓς θέλεις ζωοποιεῖς ὡς αὐτὸς, καὶ νῦν λέγεις· Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι ; Διὰ τί; Ἐπειδὴ τῆς τοῦ λαμβάνοντος ἀξίας, οὐ τῆς τοῦ διδόντος ἐξουσίας μόνον τὸ δῶρον. Καμάτων ἆθλον ὁ θρόνος, οὐ φιλοτιμίας τὸ χάρισμα. Ἐκ κατορθωμάτων ὁ θρόνος, οὐκ ἐξ αἰτήσεως ἡ δόσις. Δεῖξόν μοι τὴν σὴν ἀξίαν, καὶ βλέπε τὴν ἐμὴν ἐξουσίαν. Ἂν ἁμαρτωλὸς ὑπὲρ πταισμάτων ὀδύρηται, κουφίζω τὴν νόσον, καὶ διαλύω τὸ χρέος· ἂν πόρνη δακρύῃ, δωροῦμαι τὴν ἄφεσιν· ἂν τελώνης τύπτῃ τὸ στῆθος, οὐ χαράττω τὰ πταίσματα· ἂν λεπρὸς τὴν θεραπείαν ζητῇ, δεικνύω τὴν δύναμιν· Θέλω, καθαρίσθητι · ἂν νεκρὸς ἐκ τάφων ἀναστῆναι δέῃ, τὴν ἐξουσίαν προβάλλομαι· Λάζαρε, δεῦρο ἔξω · ἂν τυφλὸς περιστάξῃ τὸ φέγγος· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν . Ἂν δὲ θρόνον τις αἰτῇ, καὶ βασιλείαν ζητῇ, καὶ τὴν ἐκ δεξιῶν καθέδραν ποθῇ, τότε τὴν ἐξουσίαν περιεργάζομαι· τοὺς περὶ εὐσεβείας ἱδρῶτας ἀναμαρτυρῶ. Τούτων γὰρ ἡ μετ’ ἐμοῦ καθέδρα μισθός.
Κἂν εὕρω τούτων ἐπάξιον, ἐμὸν ὑπάρχει τὸ δοῦναι · καλεῖ γὰρ τὴν διδόντος ἐξουσίαν ἡ τοῦ λαμβάνοντος ἀξία. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι , ἀλλὰ τοῦ Πατρός ἐστι τὸ διδόναι, ἀλλ’ οἷς ἡτοίμασται παρὰ τοῦ Πατρός μου . Εὐτρεπίζει δοκιμάζων ὁ Πατὴρ, οὐχ ἁπλῶς χαριζόμενος· ἀναμένει τὸν τρόπον, εὐτρεπίζων τὸ δῶρον. Οὐκ ἐκχέει τὴν χάριν ἁπλῶς, ἀλλὰ τὴν δωρεὰν ταμιεύεται. Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι . Οὐδὲ γὰρ τοῦ Πατρός ἐστι τὸ εἰκῆ τοιαῦτα χαρίζεσθαι. Διὰ τοῦτο τῷ μαρτυροῦντι τὴν βασιλείαν χαρίζομαι· Σήμερον μετ’ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ . Ὁρῶν γὰρ τὸν πόθον, παρέχω τὸ δῶρον. Διὰ τοῦτο λέγω· Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος . Ὁμοῦ δὲ μία μὲν ἡ μαθητεία, βάπτισμα καὶ τὸ αὐτὸ, καὶ μία τῆς δωρεᾶς ἡ χάρις, μία τῶν παρεχόντων προσώπων ἡ δύναμις· ἧς τὴν πίστιν φυλάξαντες, τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἀξιωθείημεν ἐν Χριστῷ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse XXVΛΟΓΟΣ ΚΕ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:287ΛΟΓΟΣ ΚΕ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τό· «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου;» α.
Μωϋσῆς μὲν ὁ τῶν Ἑβραίων παιδευτὴς, τὸ τῆς θεογνωσίας μάθημα τοῖς Ἰουδαίων μέλλων παραδιδόναι παισὶ, προεκπλήττει τὰς τῶν παιδευομένων ψυχὰς ταῖς Αἰγύπτου κολάσεσι, καὶ μετασκευάζει τὴν κτίσιν τοῖς θείοις προστάγμασιν, ἵνα παρασκευάσῃ τὰς γνώμας ἑτοίμως ἔχειν πρὸς τὰ διδάγματα· καὶ φύσεως ὅλης βιάζεται νόμους, ἵνα μοχθηροὺς ἐπισπάσηται τρόπους. Μέλλων γὰρ ὃ ἔφην ἐπὶ τῆς ἐρήμου διδάσκειν· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν , ἀπιστοῦντας τοῖς λόγοις εἰδὼς, πρῶτον δυσωπεῖ τῇ θέᾳ τὸν λογισμόν. Δείκνυσι γὰρ αὐτοῖς τὸν Θεὸν μεταποιοῦντα τὴν κτίσιν, ἵνα καὶ ποιοῦντα πιστώσηται. Διὰ τοῦτο ἐν ἡμέρᾳ μὲν γίνεται νὺξ, καὶ φωτὶ μίγνυται σκότος, καὶ πῦρ χαλάζῃ συμπλέκεται, καὶ ποταμὸς μεταβάλλεται, καὶ θάλασσα σχίζεται, καὶ πελάγη πεζεύεται, καὶ φύσις κυμάτων ἀνθρώπων ἴχνη διδάσκεται, καὶ μεταμανθάνει τοὺς νόμους ἡ κτίσις, ἵνα Δημιουργὸς Θεὸς τοῖς ἀνθρώποις πιστεύσηται. Τοιαῦτα μὲν οὖν τὰ Μωϋσέως.
Ὁ δέ γε Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὸ τῆς εὐσεβείας μάθημα τῷ τῶν ἀποστόλων ἀνακηρύττων χορῷ, οὐ δι’ ὧν ἑτέρους κολάζει, διὰ τούτων τούτους παιδεύει, ἀλλὰ τὰς φιλανθρώπους τῶν θαυμάτων πηγὰς ἐκπετάσας, καὶ κοινὸν ἰατρεῖον ἀνοίξας, τῇ τῶν θαυμάτων θεραπείᾳ χειραγωγεῖ τὰς ψυχὰς πρὸς ἐπίγνωσιν. Οἱ γὰρ τῶν ἐν σώματι νόσων ἐλευθερίαν λαμβάνοντες, τὴν τοῦ θεραπεύοντος γνῶσιν ταῖς ψυχαῖς προσελάμβανον· καὶ πᾶς τῷ πάθει κρατούμενος, ἢν μὲν εἶχεν ἀπέβαλε νόσον, ἣν δὲ οὐκ εἶχε προσελάμβανε γνῶσιν. Ἐκεῖθεν παράλυτος τὰ μέλη σφιγγόμενος, γνώσεως ὁδὸν εἶχε τὴν ἴασιν. Ἄλλος ἐν σκότῳ τεχθεὶς νυκτὸς, προθεσμίαν οὐκ ἔχων ἐν ὄμμασιν, ὁμοῦ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς καὶ τὴν ψυχὴν ὠμματοῦτο· πηλῷ μὲν τοὺς ἔξωθεν ὀφθαλμοὺς ἀναπλαττόμενος, φωνῇ δὲ τοὺς ἔνδοθεν πλαστουργούμενος· ἐπείγετο γὰρ ὥσπερ τι φάρμακον δεύτερον τῆς διδασκαλίας ὁ λόγος· Σὺ πιστεύεις εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ; Καὶ ὡμολόγησε τὸ φέγγος τῆς γνώμης· Ναὶ, Κύριε, καὶ προςεκύνησεν αὐτῷ . Ἐκεῖθεν ἠλαύνετο δαίμων βοῶν· Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ Υἱὲ τοῦ Θεοῦ ; Ἄκων ἐκήρυττεν, ὃν κρύπτειν ἐσπούδαζεν.
PG 85:289Ἐκεῖθεν ἀνεπήδα νεκρὸς, ἔργοις διδασκόμενος τοῦ θανάτου τὴν ἧτταν. Ἐκεῖθεν ἁμαρτωλὸς δακρύσας, τὸ τῆς ψυχῆς ἀπεδύετο βάρος, γνωρίζων, τὸν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου . Καὶ ἦν ὁδὸς πρὸς τὰ μείζω θαύματα. Ἡ ὄψις ἐθαύμαζε, καὶ ἡ πίστις ἐτρέφετο. Οὐ γὰρ κολάζων, ὃ ἔφην, ἀλλὰ θεραπεύων ἐπαίδευεν, ὡς αὐτός που φησίν· Οὐκ ἦλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ’ ἵνα σώσῃ τὸν κόσμον . β. Μυρίαις τοίνυν θαυμάτων δυνάμεσι τοὺς τῶν μαθητῶν ὀφθαλμοὺς ἑστιάσας, ἄρχεται λοιπὸν ταῖς ἀκοαῖς παρανοίγειν τὸ τῆς θεότητος φέγγος. Καὶ δὴ τῶν μαθητῶν συγκαλέσας τὸ σύστημα, ἠρώτα· Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ; Καὶ ἦν ἰδεῖν θαῦμα παράδοξον. Ὁ διδάσκων ἠρώτα, καὶ ἠρωτῶντο οἱ διδασκόμενοι· ἠγνόουν γὰρ ἔτι τῆς οἰκονομίας τὸ βάθος· οὐκ ᾔδεσαν θεότητα κεκρυμμένην ἐν ἀνθρωπότητι, ἀλλ’ ἄχρι τῶν φαινομένων τὸν νοῦν ἀνατείναντες προσωτέρω βλέπειν οὐκ ἴσχυον· ἀλλ’ ἦν αὐτοῖς ὅρος τῆς γνώσεως, τῶν ὀμμάτων ἡ δύναμις. Τοῦτο πολλάκις αὐτοῖς ὁ Δεσπότης αἰνιττόμενος ἔλεγε· Τοσοῦτον χρόνον μεθ’ ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε ;
Ἀρχὴ γὰρ μαθήσεως τῆς ἀγνοίας ὁ ἔλεγχος· καὶ διδασκαλίας προοίμιον, ὧν τις οὐκ οἶδεν ἡ αἴσθησις. Διὰ τοῦτο πάλιν πρὸς αὐτοὺς ἐπεβόα· Ἔτι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ’ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι . Καὶ πόθεν, ὦ Δέσποτα, τῶν μαθητῶν καταγινώσκεις ἀσθένειαν; Τί γὰρ ὧν εἶπες οὐ διψώσαις ἀκοαῖς ὑπεδέξαντο; Οὐκ εἶπες· Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων , οἱ δὲ τῇ πίστει πρὸς τὴν φωνὴν ἡλιεύοντο; Οὐκ Ἀνδρέας τῷ Πέτρῳ φησί· Τὸν Μεσσίαν εὑρήκαμεν ; Καὶ πρὸς τὴν φωνὴν ὁ Πέτρος τὴν ἀκοὴν ἐδεσμεύετο; Οὐ πρῶτον γυμνοὺς κατὰ παθῶν καὶ δαιμόνων ἐστράτευσας, οἱ δὲ, μετὰ τὴν νίκην, τὰς τῆς νίκης εὐθύνας ὑπέχοντες, ἔλεγον· Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ἡμῖν ὑποτάσσεται ; Τί οὖν; οἱ τὰς τῶν δαιμόνων ὑποτάσσοντες φάλαγγας, ἀτονοῦσι πρὸς μάθησιν; Ναὶ, φησίν· ἐκεῖνο γὰρ τῆς ἐμῆς χάριτος ἔργον, οὐ τῆς αὐτῶν διανοίας δύναμις. Καὶ θεασώμεθα πρῶτον τὴν ἄγνοιαν, ἵνα θαυμάσωμεν τὰ διατάγματα. Συνέπλεέ ποτε τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ, γυμνάσαι δὲ τὴν πίστιν τούτων βουλόμενος, προστάττει τῇ θαλάττῃ συγκινῆσαι τὴν δύναμιν· χώραν δὲ τῷ χειμῶνι διδοὺς, ἐδείκνυε τῇ νηὶ̈ τὸν καθεύδοντα·
PG 85:291ἡ θάλαττα δὲ τῷ Δεσποτικῷ πειθομένη συνθήματι, κατὰ τῶν ὁμοδούλων ἐμαίνετο. Οἱ δὲ τῷ φόβῳ τοὺς οἴακας ῥίψαντες, τῷ Δεσπότῃ προστρέχουσιν· Ἐπιστάτα, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα . Ἐφ’ οἷς ὁ Χριστὸς ἀναστὰς συνεῖχε πάλιν τὰς ἡνίας τῆς κτίσεως· καὶ χαλινοῖ μὲν τὸν τῆς θαλάττης θυμὸν, τοῖς πνεύμασι δὲ τὴν ἡσυχίαν ἐπέταττεν. Οἱ δὲ μαθηταὶ μαρτυροῦντες τῷ θαύματι, τὸν θαυματουργὸν οὐκ ἠπίσταντο· ἀλλ’ ὑπ’ ἀγνοίας τὸν λογισμὸν χειμαζόμενοι, καὶ τοῖς θαύμασιν ὡς κύμασι τὴν ψυχὴν ταραττόμενοι, καθ’ ἑαυτοὺς ἐψιθύριζον· Τίς ἄρα οὗτός ἐστιν, ὅτι καὶ τοῖς πνεύμασιν ἐπιτάττει, καὶ τῇ θαλάττῃ ; Τῷ γὰρ φαινομένῳ προςπταίοντες, τὴν κεκρυμμένην ἠγνόουν θεότητα. Οὐ γὰρ ἂν ἐξεπλάγησαν, κελεύοντα τῇ κτίσει θεωροῦντες, οἱ δημιουργὸν εἶναι τῆς κτίσεως ἐπιστάμενοι. Καὶ μὴν καὶ πρὸς Ἰουδαίους ὁ Δεσπότης ἐβόα· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν . Ἠγνόουν οἱ μαθηταὶ τὸ λεγόμενον· Ὅτε γὰρ , φησὶν, ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, τότε ἔγνωσαν, ὅτι περὶ τοῦ ναοῦ τοῦ σώματος αὑτοῦ ἔλεγε . Καὶ γέγονεν ἡ ἀνάστασις γνῶσις, τῇ πείρᾳ τοῦ θαύματος τὴν ἄγνοιαν λύσασα. γ.
Πάλιν ἐν τοῖς τοῦ Δεσπότου χερσὶ τὸν ἄρτον ἐπήγαγε φύσις, καὶ ἔρημος ὅλη τῷ πλήθει τῶν ἐσθιόντων στενοχωρουμένη, πρὸς τὸ πλῆθος τῶν χορηγουμένων οὐκ ἤρκεσε. Τί οὖν ὁ Λουκᾶς περὶ αὐτῶν; Ἦν γὰρ , φησὶν, ἡ καρδία αὐτῶν πεπωρωμένη ἐπὶ τοῖς ἄρτοις . Πάθους ὑπόθεσις τὸ τοῦ θαύματος γέγονε μέγεθος. Βούλει μαθεῖν καὶ ἑτέρωθεν τῶν ἀποστόλων τὴν ἄγνοιαν; Τὸν Πέτρον κατίδωμεν. Πέτρος, τῶν ἀποστόλων ὁ κορυφαῖος, ἐπειδή ποτε πρὸς τὸ ὄρος μεταβαλὼν τὴν θέαν Χριστὸς, καὶ ἀλλάξας τὸ σχῆμα, κρύπτει τῷ φέγγει τῆς θέας τὸν ἥλιον, καὶ παρῆσαν εὐθὺς Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας, ὁ μὲν οὔπω θανάτου γευσάμενος, ὁ δὲ τῶν ἐν νόμῳ τὸ ἀκροθίνιον νεκρῶν, καὶ ζώντων κριτὴν καὶ Δεσπότην δι’ ὧν ὕμνουν κηρύττοντες· τότε Πέτρος, ἐκπλαγεὶς τὴν θέαν, οὐ μετρεῖ τὸ βλεπόμενον, ἀλλ’ ἰσοτίμους οἰηθεὶς τοὺς δούλους· Ποιήσωμεν , φησὶ, τρεῖς σκηνὰς, σοὶ μίαν, καὶ Μωϋσῇ μίαν, καὶ Ἠλίᾳ μίαν . Ἐφ’ οἷς ἄνωθεν εὐθὺς κατεπήδα νεφέλη κρύπτουσα μὲν ἐκείνους, διορθουμένη δὲ τούτου τὴν ἄγνοιαν, καὶ φωνῇ φοβερᾷ τὴν τοῦ Πέτρου γλῶτταν ἐνέφραττεν· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· αὐτοῦ ἀκούετε .
PG 85:293Ἐκεῖνοι μὲν οὖν πρὸς τὴν φωνὴν δραπετεύουσιν. Ὁ δὲ Λουκᾶς, ὁ τοῦ Πέτρου μαθητὴς, τοῦ Πέτρου δημοσιεύει τὴν ἄγνοιαν· Ταῦτα , φησὶν, ἔλεγεν, οὐκ εἰδὼς ἂ φησί . Μετὰ γὰρ τὴν γνῶσιν οἱ μαθηταὶ τὴν ἀλλήλων στηλιτεύουσιν ἄγνοιαν· οὐ λοίδορον γλῶτταν κατ’ ἀλλήλων ἐγείροντες, ἀλλὰ τὴν χάριν θαυμάζοντες μεταβάλλουσαν τὴν γνώμην. Ἐπὶ τούτοις, ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς μαθητὰς ἐβόα· Ἔτι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ’ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι . Διὰ τοῦτο ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις τῶν διδαγμάτων, τοὺς μαθητὰς καθηγητὰς κατεσκεύαζεν· ἀθρόον γὰρ μάθημα φύσις ἀνθρώπων οὐ δέχεται. Διὰ τοῦτο θαύμασί τε καὶ διδάγμασι πρότερον πτερώσας τὸν νοῦν, πρὸς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων αὐτοὺς μαθημάτων πτῆσιν ἐγείρει. Καὶ πάντας συγκαλεσάμενος ἠρώτα· Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ; Καλῶς τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου . Ἐπειδὴ γὰρ Θεὸς ἦν ὁ Υἱὸς, καὶ τῷ Πατρὶ τὴν κτίσιν συνεργασάμενος, οἴκτῳ τῶν ἀνθρώπων ἐξ ἀνθρώπων τὴν ἀνθρωπότητα περιβάλλεται, καὶ δείκνυσι ταύτην ἀνθρώποις ὁμοειδεῖ θέᾳ χειραγωγὸν πρὸς οἰκείαν ἐπίγνωσιν.
Πιστούμενος δὲ τοὺς ὁρῶντας, ὁμοφυὲς εἶναι τῶν ἀνθρώπων τὸ θεωρούμενον, διὰ τῶν ἀνθρωπίνων ἄγει τὴν ἀνθρωπότητα· οἰκῶν μὲν ἀχωρίστως, οἰκονομῶν δὲ θεοπρεπῶς· οἰκειούμενος δὲ ἀπαθῶς τὰ γινόμενα. Ἐσθίοντα μὲν οὖν βλέποντες, καὶ βαδίζοντα, καὶ λυπούμενον, ἠπίσταντο τὸ φαινόμενον, τοῖς πάθεσι μετροῦντες τὴν φύσιν· τοῖς δὲ θαύμασιν ἐκπληττόμενοι, τὴν ὑπόνοιαν ἐμερίζοντο· καὶ οἱ μὲν προφήτην ἐκάλουν, οἱ δὲ Ἠλίαν ἐνόμιζον, οἱ δέ τινα δίκαιον ὀνειροπόλουν· ἕτεροι δὲ Χριστὸν ὁμολογοῦντες, πενιχρωτέρᾳ γνώσει τὴν προσηγορίαν καθύβριζον· ἄνθρωπον γάρ τινα τὸν Χριστὸν ὑπελάμβανον, τῆς τοῦ Μονογενοῦς θεότητος τὰς ἐννοίας οὐκ ἔχοντες. Τοσαύτης οὖν ἀγνοίας τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς περὶ αὐτοῦ βοσκομένης, οὐδὲ τῶν ἀποστόλων ὁ χορὸς ἀγνοίας ἐλεύθερος ἔμενεν. Διόπερ αὐτοῖς πανσόφως τὴν γνῶσιν χαρίζεται. Οὐ γὰρ οἴκοθεν φθέγγεται, οὐδὲ Θεὸν ἑαυτὸν ἀνακηρύττει προδήλως, τὸ τῆς διδασκαλίας· περὶ αὐτὸν παραιτούμενος· λέγειν γὰρ ἐνῆν, εἴπερ ἐβούλετο·
Ἐγὼ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ τῷ Πατρὶ τὸν οὐρανὸν συνδημιουργήσας, γῆν δὲ πήξας ἐν ὕδατι πλανωμένῳ στοιχείῳ φύσιν στήσας ἀκίνητον, ἀέρα δὲ ἀναχέας, καὶ ἀκτῖνας ἀνάψας ἡλίου. Ἀλλ’ ὑπερετέμνετο τὸν λόγον τὸ τῆς σαρκὸς εὐτελές· καὶ ὀφθαλμοὶ τῷ φαινομένῳ προσπταίοντες, πρὸς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων ἀπεπέμποντο μάθησιν· καὶ ὀμμάτων ἀσθένεια μετροῦσα τῶν λόγων τὴν δύναμιν, ὥσπερ ἀχλύϊ τῇ ἀπιστίᾳ κατείχετο. Τί οὖν ποιεῖ; Πρῶτον ἄλλοις τὰ καθ’ ἑαυτὸν ἐπιτάττει κηρύττειν, φωναῖς ἀλλοτρίαις καταπιστεύσας τὸ κήρυγμα. Διὰ τοῦτο γὰρ ἐξ ἀρχῆς καὶ θαύματα ταῖς ὠδῖσι συνέτρεχε. Καὶ ἀστὴρ ξένῳ δρόμῳ τόκον ἐδήλου παράδοξον· μάγοι δὲ μετὰ Βαβυλῶνα, τὸν ἐν σπαργάνοις ἐζήτουν· Συμεὼν ἐβόα· Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα · ἐτέρωθεν Ἄννα προφῆτις προφητικῷ κινουμένη χαρίσματι. Ἐπὶ τούτοις Ἰωάννης δεικνύων πᾶσιν ἐβόα· Ἴδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου . δ. Τοσοῦτοι μαρτυροῦσι, καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ σιωπᾷ. Οἶδε γὰρ εὔκαιρος σιωπὴ μεγαλόφωνος γενέσθαι κήρυξ.
PG 85:295Ἐπειδὴ δὲ καὶ αὐτὸν λοιπὸν ὁ καιρὸς εἰς τὸ διδάσκειν ἐκάλει, πρῶτον τοῖς θαύμασι διανίστησι, καὶ μάρτυρας τῶν λεγομένων τοὺς ὀφθαλμοὺς εὐτρεπίζει, καὶ τότε παρανοίγει λόγοις τὸν θησαυρὸν, καὶ οὐδέποτε σαφῶς ἀποφαίνεται λέγων· Ἐγώ εἰμι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος · ἀλλὰ πῶς; Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι ; Σύνηθες ἀεὶ τοῦτο τῇ σοφίᾳ τὸ ἔργον, δι’ ἐρωτήσεως τῆς διδασκαλίας ἀπάρχεσθαι. Οὕτω δὴ τὸν Ἀδὰμ κτύπῳ διὰ τὸ πταῖσμα φυγαδεύσας, ὁ Κτίστης ὡς οὐκ εἰδὼς ἀνεκάλει κρυπτόμενον· Ἀδὰμ, Ἀδὰμ, ποῦ εἶ ; Οὕτω τοῦ Κάϊν τὴν μιαιφονίαν ἐρωτᾷ· Ποῦ Ἄβελ ὁ ἀδελφός σου ; Οὕτω· Πόσους ἄρτους ἔχετε ; Ὁ πηγάζων τοὺς ἄρτους, τὸν ἀριθμὸν ἐρωτᾷ. Οὕτως ἐπὶ τὰ Λαζάρου· Ποῦ τεθήκατε αὐτόν ; Ἐρωτᾷ τὸν τόπον, ὁ λύων τὸν τάφον. Οὕτως ἐπὶ τῆς αἱμοῤῥοούσης· Τίς ὁ ἁψάμενός μου ; Οὕτω καὶ νῦν· Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι ; Διδάξαι προθέμενος, ἐρωτᾷ τοὺς μανθάνοντας. Καλῶς τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου · μονονουχὶ τοῦτο λέγων· Δι’ ἀνθρώπους ἀνθρωπότητα περιβέβλημαι, καὶ Δεσπότης ὢν ἐν δούλου μορφῇ φανεροῦμαι· καὶ ἐκ μητρὸς τὸ ἐκ Δαυὶδ τοῦτο διὰ φιλανθρωπίαν ἐνδέδυμαι·
καὶ τὸν ἐξ Ἀδὰμ διὰ τοὺς ἐξ Ἀδὰμ περιβέβλημαι· καὶ κρύπτω τὴν ἀξίαν, φιλανθρωπίᾳ κρατούμενος. Τίνα μέ φασιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ; Ἀκίνδυνον τέως ἐρώτησιν τοῖς μαθηταῖς προεβάλλετο. Εὔκολος γὰρ πρὸς ἀπόκρισιν ἡ περὶ τῶν ἀλλοτρίων ἐρώτησις. Τοιγαροῦν ἑτοίμως ὁ τῶν ἀποστόλων χορὸς ἀπεκρίνατο· Οἱ μὲν Ἠλίαν, οἱ δὲ Ἰωάννην , οἱ δὲ ἕνα τῶν προφητῶν . Ἀλλ’ ἐπάγων τὸ δεύτερον, τὴν ἄγνοιαν ἤλεγξε· Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε εἶναι ; Καὶ σιωπῇ τοὺς πάντας ἐκρέμασεν· οὐ γὰρ ἅπαντες ἠπίσταντο. Ἀλλ’ ἠρώτησε μέν· εἰδὼς δὲ τὴν ἄγνοιαν, ὑποβάλλει τῷ Πέτρῳ θεϊκῶς τὴν ἀπόκρισιν, καὶ κλίνει τὸν κορυφαῖον πρὸς ἣν αὐτὸς ἐκινήθη φωνὴν, καθάπερ κιθάραν λογικὴν διαναστήσας τοῖς κρούμασιν· ὑπηρέτῃ διδασκαλίας τῇ τοῦ Πέτρου γλώττῃ χρησάμενος ἐρωτᾷ τοὺς ἀγνοοῦντας, καὶ ὑποτίθεται τὴν ἀπόκρισιν· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος . Ὃ οὐκ εἶχεν ἡ γνῶσις, ἡ χάρις ἐφθέγγετο. Βεβαιώσας δὲ τοῖς ἐπαίνοις τὸν λόγον, παιδεύει τοὺς ἅπαντας· Μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ’ ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς .
PG 85:297Μακαρίζει τὸν Πέτρον, ἵνα τὸν λόγον πιστώσηται· ἐπαινεῖ τὴν ἀπόκρισιν, ἵνα τὴν γνώμην χαρίσηται. Καὶ μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν διδασκόμενος ὁ Πέτρος, συνεξερεύγετο τῷ διδασκάλῳ τὴν δόξαν· τότε καὶ αὐτὸς διδασκόμενος, ὅτε διδάσκειν ἐφαίνετο. Μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ . Ἄλλη διδασκαλία πάλιν ὁ τῆς ἀποκρίσεως ἔπαινος. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐπαινέσαι προαιρεῖται, ἀλλὰ δι’ ὧν ἐπαινεῖ, τὸ τοῦ δόγματος ἀκριβὲς ἐκκαλύπτει. Βαριωνᾶ , τοῦτ’ ἔστιν, Υἱὲ τοῦ Ἰωνᾶ. Τίς οὖν τοῦ γεννήσαντος χρεία πρὸς ἔπαινον; Ἀλλ’ ἐπειδὴ Υἱόν με, φησὶ, κέκληκας Θεοῦ, μάνθανε τὸ κατ’ ἐμὲ διὰ τῶν σῶν. Ὡς γὰρ ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου, οὕτω φέρω πρὸς τὸν ἐμαυτοῦ Πατέρα τὸ τῆς οὐσίας ἐφάμιλλον. Σίμων υἱὸς Ἰωνᾶ. Ἀπαράλλακτος τῆς φύσεως σχέσις. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος . Τοῦτο γὰρ ὁ τῆς οὐσίας βούλεται λόγος. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς , ὁ ἀπὸ τῆς οἰκονομίας ἕχων τὸ ὄνομα. Ὁ γὰρ τὴν χρισθεῖσαν τοῦ δούλου μορφὴν ἐνδυσάμενος, ὁμοῦ τῷ φορουμένῳ καὶ τὴν προσηγορίαν ἐνδέδυται. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος , ὡς ταυτότητα τῆς οὐσίας τῷ γεννήσαντι φέρων· Χριστὸς δὲ, ὡς στολὴν φορῶν χρισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος.
Ἡ μὲν οὖν τὴν οὐσίαν παρίστησιν, ἡ δὲ συμπαραλαμβάνει τῷ φοροῦντι καὶ τὸ φορούμενον. Οὐ μὴν τῷ ἀκτίστῳ τὸ κτίσμα κατ’ οὐσίαν συμπλέκεται, οὔτε ἀγέννητος οὐσία τῇ γεννητῇ κατὰ φύσιν συντίθεται· ἄκτιστος ὁ Υἱὸς, ναὸν ἔχει τὸ κτίσμα· ἄκτιστος ὁ Υἱὸς οἰκονομίαν φέρει τὴν σάρκα, πορφυρίδα φορουμένην, ἀχώριστον, συμπληρουμένην. Οὐ γὰρ μέλος, οὐ μέρος τοῦ φοροῦντος τὸ φορούμενον γίνεται· ἀμερὲς γὰρ τὸ Θεῖον, καὶ γεννητῆς ἄμοιρον φύσεως· ταύτην τὴν ὁμολογίαν Πέτραν καλέσας ὁ Χριστὸς, Πέτρον ὀνομάζει τὸν πρώτως ταύτην ὁμολογήσαντα· γνώρισμα τῆς ὁμολογίας τὴν προσηγορίαν δωρούμενος. Αὕτη γὰρ ἀληθῶς τῆς εὐσεβείας ἡ πέτρα, αὕτη τῆς σωτηρίας ἡ κρηπὶς, τοῦτο τῆς πίστεως τὸ τεῖχος, οὗτος ὁ τῆς ἀληθείας θεμέλιος· Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός . Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ Κ. Τοῦ αὐτοῦ, εἰς τὸ· «Ἐγώ εἰμι ὁ Ποιμὴν ὁ καλός.» α.
PG 85:299Ἡδὺ μὲν τὸ χρῆμα ποιμὴν τοῖς ὄρεσι νέμων τὰς τῶν θρεμμάτων ἀγέλας, καὶ σύριγγος ἤχῳ πρὸς τὴν νομὴν διεγείρων τὰ ποίμνια, ὃς ἀπὸ τοῦ καλάμου μέλεσιν εὐφραινόμενος, καὶ πρὸς τὰς τῶν θηρῶν ἐπιδρομὰς παρεσκεύασται, ῥοπάλῳ καὶ ὅπλοις κατ’ αὐτῶν ὁπλιζόμενος. Τοιοῦτος ὁ μέγας οὗτος τῆς τοῦ Χριστοῦ ποίμνης ποιμήν. Εὐσεβείας γὰρ μέλεσι τρέφων τὰ ποίμνια, τῶν κατὰ τῆς ἀσεβείας οὐκ ἠμέλησεν ὅπλων. Ἀλλὰ καὶ μελῳδῶν τὰ τοῦ πνεύματος, καὶ κατὰ λύκων ὁπλίζεται. Χαίρει μὲν γὰρ αὐξανομένην τὴν ποίμνην ὁρῶν, παρεσκεύαστο δὲ μήπου τις λύκος αἱρετικὸς, καταθοινήσηται πρόβατον, ἀπιστίας διηγήματι ψυχὴν λυμηνάμενος, τὴν ὑπὲρ τῆς ποίμνης μέριμναν δῶρον προσάγων οὐρανίῳ ποιμένι. Οὕτως Ἄβελ ὁ πρῶτος ποιμαίνων, ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ τῶν προβάτων τεθαύμασται, καὶ τὴν τοῦ ποιμένος Θεὸς θυσίαν ἡδέως ἐδέχετο, πρὸ τοῦ δώρου δῶρον τὴν γνώμην ἡγούμενος· καὶ τὴν θεραπείαν ἠμείβετο τῇ ὑποδοχῇ τῆς τιμῆς, ἀντιτιμῶν προσφέροντα. Θαυμάζει καὶ τὸν Ἰακὼβ ἡ Γραφὴ τὰ τοῦ Λάβαν ποιμαίνοντα πρόβατα, ὡς τοὺς οἰκείους ὑπὲρ τῆς ποίμνης ἀπαγγέλλων ἱδρῶτας.
PG 85:301Ἐγενόμην , φησὶ, τῷ καύματι [τῆς ἡμέρας] συγκαιόμενος, καὶ τῷ παγετῷ τῆς νυκτός . Ἐγνωριζόμην, φησὶ, πρὸς νυκτὸς κρυμὸν, πρὸς ἡλιακῆς ἀκτῖνος φλογμόν· καὶ προσμαχόμενος ἀντετάττετο, τὴν τῶν προβάτων ἀσφάλειαν μνηστευόμενος. Διὰ τούτων τῶν πόνων τῷ κεκμηκότι Θεὸς τοῖς τῶν ποιμανθέντων χρώμασι τὸ τῆς ἀποδόσεως γραμματεῖον ὑπαγορεύει. Ἐποίμα[ι]νε καὶ Μωϋσῆς ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς Μαδιὰμ, καὶ προβάτων ἐπιμελητὴς τῷ Ἰωθὼρ ἐγίνετο, μετὰ τὴν βασιλείαν Αἰγύπτου, μᾶλλον ἑλόμενος συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, ἢ πρόσκαιρον ἔχειν ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν . Θαυμάζων δὲ τῆς προαιρέσεως αὐτὸν ὁ Θεὸς, μισθὸν αὐτῷ τῆς γνώμης τὴν οἰκείαν ἐπιφάνειαν δείκνυσι, καὶ μεσιτεύει τῇ θέᾳ τῷ θεατῇ τὸ πῦρ βάτῳ καὶ ἄνθεσιν ἀβλαβῶς ἐποχούμενον. Καὶ μετὰ τὴν θέαν τῶν προβάτων τοῦ ποιμαίνειν οὐκ ἐπαύσατο· ἀλλὰ κατέχων τὴν βακτηρίαν τοῖς στοιχείοις ἐπέταττε, καὶ φωνὴ ὁμοδούλου φερομένη ἐποίμαινε ..... Ἐποίμαινε καὶ μειράκιον ὢν, ὁ τοῦ Πνεύματος λυρῳδὸς Δαυὶ̈δ, καὶ ποιμὴν προβάτων κατὰ λύκων ὡπλίζετο, καὶ στόμα λέοντος ἡττᾶτο προβάτου (α), καὶ σοφία ποιμένος ἐκ τῶν τοῦ θηρὸς ὀδόντων τὸ ἡρπασμένον ἀνθήρπαζεν.
Ἀλλ’ οὐκ ἐκώλυσεν ἡ ποίμνη τὸν θρόνον, οὐδὲ τὴν βασιλείαν ἐπέσχε τὰ πρόβατα· ἀλλὰ ἡ ῥάβδος πρὸς σκῆπτρον ἠλλάττετο, καὶ διάδημα διεδέχετο· καὶ Σαμουὴλ ἔχρισε, καὶ ἡ χάρις ἐπέτρεχε, καὶ συμπεριεχεῖτο τῷ ἐλαίῳ τὸ Πνεῦμα τῆς χάριτος, καὶ ὁ Γολιὰθ ἀνήρπαστο, λίθοις ποιμενικοῖς τοξευόμενος· συναφῆκε γὰρ αὐτῷ τὸν λίθον ἡ χάρις, καὶ τὸ Πνεῦμα τὴν βολὴν συνειργάζετο, καὶ ἦν ὁ τῶν προβάτων ποιμὴν στρατιώτης τοῦ Πνεύματος, καὶ καθάπερ τι πρόβατον ἐκ τῶν τοῦ Γολιὰθ ὀδόντων ὁ Ἰσραὴλ ἀπεσπᾶτο· οἷς γὰρ τοὺς θῆρας ἔβαλλεν ὁ Δαυὶ̈δ, τούτοις τὸν Γολιὰθ κατηκόντισε. Καὶ μὴ θαυμάσῃς, εἰ παρὰ Θεῷ καὶ ποιμένες εὐδόκιμοι· οὐδὲ γὰρ Θεὸς ποιμαίνειν αἰσχύνεται ἀνθρώπους. Κύριος γὰρ ποιμανεῖ με, καὶ οὐδέν με ὑστερήσει . Καὶ πάλιν· Ὁ ποιμαίνων τὸν Ἰσραὴλ, πρόσχες, ὁδηγῶν ὡσεὶ πρόβατον τὸν Ἰωσήφ . Οὐ γὰρ ὀκνεῖ Θεὸς ποιμαίνειν ἀνθρώπους· οὓς γὰρ πλάττει, οὐκ ἐπαισχύνεται. Ἀλλ’ οὐ τοιοῦτοι Φαρισαῖοι ποιμένες· οἱ ποιμαίνειν ταχθέντες, σφαγεῖς τῶν ποιμνίων ἐγίνοντο. Διὰ τοῦτο κατ’ αὐτῶν τὰς προφητικὰς γλώττας ἠκόνα Θεὸς, δι’ αὐτῶν αὐτὸς ἀναφθεγγόμενος, καὶ λέγων·
PG 85:303Υἱὲ ἀνθρώπου, προφήτευσον, καὶ εἰπέ· Ὦ ποιμένες Ἰσραὴλ, μὴ βόσκουσιν οἱ ποιμένες ἑαυτούς; Οὐχὶ τὰ πρόβατα βόσκουσιν οἱ ποιμένες; Ἰδοὺ τὸ γάλα κατεσθίετε, καὶ τὰ ἔρια περιβάλλεσθε, καὶ τὸ παχὺ κατασφάζετε, καὶ τὰ πρόβατά μου οὐ βόσκετε; Τὸ ἠσθενηκὸς οὐκ ἐνισχύσατε, καὶ τὸ ἀῤῥωστοῦν οὐκ ἰάσασθε, καὶ τὸ συντετριμμένον οὐ κατεδήσατε· καὶ τὸ κακῶς ἔχον οὐκ ἐζωοποιήσατε, καὶ τὸ ἰσχυρὸν κατειργάσασθε μόχθῳ . β. Ἀλλὰ τοιοῦτοι μὲν οὗτοι, λύκοι τὸν τρόπον ταῖς τῶν λύκων τιμωρίαις τηρούμενοι. Ἡμεῖς δὲ πρὸς τὸν ἡμέτερον ἀποβλέψωμεν ποιμένα Χριστόν. Εἴδωμεν αὐτοῦ τὴν φιλάνθρωπον τέχνην, τῇ πραότητι νικῶσαν τῶν προβάτων τὴν ἡμερότητα. Χαίρει τοῖς παροῦσι, καὶ ζητεῖ τὸ πλανώμενον. Οὐ παραιτεῖται νάπας περιιέναι καὶ ὕλας· κρημνοὺς περιέρχεται· καὶ τῷ πλανωμένῳ πλάνην μερίζεται. Κἂν εὕρῃ κάμνον, οὐ μισεῖ διὰ τὸν τρόπον, ἀλλ’ οἰκτείρει διὰ τὸ πάθος· καὶ τοὺς ὤμους ὑποβαλὼν, οἰκείῳ μόχθῳ θεραπεύει τοῦ προβάτου τὸν πόνον· καὶ χαίρει κοπούμενος, καμάτων ἴαμα, προβάτων εὕρεσιν λογιζόμενος.
Τίς γὰρ , φησὶν, ἔχων ἑκατὸν πρόβατα, καὶ ἀπολέσας ἓν ἐξ αὐτῶν, οὐ καταλείπει τὰ ἐννενηκονταεννέα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ πορεύεται ἐπὶ τὸ ἀπολωλὸς, ἕως εὕρῃ αὐτό ; Τῶν γὰρ σωζομένων τὴν εὐφροσύνην ἡ ἀπώλεια τοῦ ἑνὸς ἀφαιρεῖ, καὶ ἡ τοῦ ἑνὸς λύπη τὴν περὶ τὰ ὅλα χαρὰν ὑποτέμνεται. Καὶ δακρύει περιιὼν, κηρύττων τὸν ἀνίατον πόθον, Ποῦ μοι, λέγων, τὸ ποθούμενον πρόβατον; ποῦ τῆς ποίμνης τὸ κάλλιστον; Οὐχ οὕτω τοῖς παροῦσιν εὐφραίνομαι, ὡς τῷ γε μὴ παρόντι δαμάζομαι· πῶς αὐτῷ στήσω τὴν πλάνην; Φαινέσθω μόνον, καὶ τοῖς ἐμοῖς ὤμοις ἐπιβαινέτω. Εὑρὼν γὰρ , φησὶ, τίθησιν ἐπὶ τοὺς ὤμους αὑτοῦ χαίρων· καὶ ἐλθὼν εἰς τὸν οἶκον συγκαλεῖται τοὺς φίλους καὶ τοὺς γείτονας, λέγων· Συγχάρητέ μοι, ὅτι εὗρον τὸ πρόβατόν μου τὸ ἀπολωλός . Ἐκ προοιμίου συμπάθεια, καὶ τῆς εὑρέσεως ἡ περιχάρεια τὴν λύπην ἰάσατο. Τοιοῦτος ὢν ποιμὴν ὁ Χριστὸς, εἰκότως ἐβόα· Ἐγώ εἰμι ὁ Ποιμὴν ὁ καλός. Ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ τὸ ἠσθενηκὸς ἐνισχύων, καὶ τὸ ἀῤῥωστοῦν θεραπεύων, καὶ τὸ συντετριμμένον δεσμεύων, καὶ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέφων, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐπιζητῶν . Εἶδον τοῦ Ἰσραὴλ τὴν ποίμνην ταῖς νόσοις αἰχμάλωτον·
PG 85:305εἶδον δαιμόνων γινομένην καταγώγιον· εἶδον καθάπερ λύκοις σπαραττομένην τοῖς δαίμοσι· καὶ ἅπερ εἶδον, οὐ περιεῖδον. Ἐκεῖθεν ἀπέσπων τὸν ξηραθέντα τὴν χεῖρα, καθάπερ λύκῳ, τῷ πάθει κρατούμενον· ἐκεῖθεν γαστέρα, καθάπερ κύμασι τοῖς αἵμασι ναυαγοῦσαν διέσωζον· ἐκεῖθεν τὴν ὑπὸ τοῦ πυρετοῦ δεσμῶτιν ἀπέλυον· ἐκεῖθεν τὸ τοῦ παραλύτου πολυετὲς δεσμωτήριον ἔλυον· ἐκεῖθεν τὸν ἐκ γαστρὸς ἀόμματον, μετὰ γαστέρα βλέπειν ἐδίδαξα· ἐκεῖθεν τὸν τετραήμερον τάφῳ κρατούμενον ἀνείλκυσα Λάζαρον. Ἄλλος, δαιμόνων οἶκος, τεθνεώτων ἐγίνετο σύνοικος· ἀλλ’ ἑκατέρων ἀπήλλαξα, καὶ τὸ τάφους οἰκεῖν, καὶ τὸ δαίμοσιν οἰκεῖσθαι. Ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ Ποιμὴν ὁ καλός · οὐχ οἱ τοῖς προβάτοις Φαρισαῖοι φθονοῦντες· οὐχ οἱ τῆς ποίμνης τὴν εὐεργεσίαν, οἰκείαν τιμωρίαν ἡγούμενοι· οὐχ οἱ τῶν παθῶν τὴν λύσιν πενθοῦντες, καὶ τὴν τῶν νοσημάτων ἀπαλλαγὴν ὀδυρόμενοι. Νεκρὸς ἀνέστη, καὶ Φαρισαῖος πενθεῖ· παράλυτος ἰάθη, καὶ γραμματεῖς ἐθρηνῴδουν· τυφλὸς ὠμματώθη, καὶ συνέδριον ἠγανάκτει· λεπρὸς ἠλευθέρωτο, καὶ ἱερεῖς κατεμέμφοντο.
Ὢ ποιμένες τοῖς πάθεσι τῆς ποίμνης τρεφόμενοι, καὶ τρυφὴν τὴν συμφορὰν λογιζόμενοι Ἐγώ εἰμι ὁ Ποιμὴν ὁ καλός. Ὁ Ποιμὴν ὁ καλὸς τίθησι τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ὑπὲρ τῶν προβάτων . Ἔγνω τὸν ποιμένα Πιλάτος· ἔγνωσαν Ἰουδαῖοι τὸν ὑπὲρ τῆς Ποίμνης σταυρούμενον. Ἤδεσαν ταῦτα καὶ προφητῶν οἱ χοροὶ, πρὸ τοῦ πάθους, τὰ τοῦ πάθους ἀναγγέλλοντες· Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὗτος οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὑτοῦ . Ὁ ποιμὴν ὑπὲρ τῶν προβάτων ὡς πρόβατον σφαγιάζεται· οὐκ ἀντιλέγων τῷ πάθει, οὐκ ἐπέχων τὴν κρίσιν, οὐ προαναιρῶν τοὺς σταυροῦντας· οὐ γὰρ ἦν ἀνάγκης τὸ πάθος· ἀλλὰ γνώμῃ τὸν ὑπὲρ προβάτων ἐδέχετο θάνατον· Ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν [ἔχω] πάλιν λαβεῖν αὐτήν . Ἔλυε πάθει τὸ πάθος, ἰάτρευε θανάτῳ τὸν θάνατον, τῷ τάφῳ τοὺς τάφους ἠκύρου· ἐξεμόχλευε τοῖς ἥλοις τὰ τοῦ ᾅδου θεμέλια. Ἕως τότε θάνατος ἐκράτει, ἕως Χριστὸς ἐδέξατο θάνατον· ἕως τότε οἱ τάφοι βαρεῖς, δεσμωτήριον ἄλυτον, ἕως ὁ Ποιμὴν καταβὰς, καὶ τοῖς ἤδη κεκρατημένοις τῶν προβάτων τὴν λύσιν εὐηγγελίσατο. Ὤφθη τοῖς κάτω, σύνθημα διδοὺς ἐπανόδου·
PG 85:307ὤφθη τοῖς ἐκεῖ καινουργῶν τὴν ἐξ ᾅδου τῆς ζωῆς ἐπανάκλησιν. Ὁ Ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὑτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων . Οὕτω καὶ αὐτὸς παρὰ τῶν προβάτων ἀγαπᾶσθαι ζητεῖ. Ἀγαπᾷ δέ τις Χριστὸν, ὅταν μὴ παρέργως αὐτοῦ τὰς φωνὰς ὑποδέχεται. Οἶδεν ὁ ποιμὴν ἀφορίζειν ἐρίφους καὶ πρόβατα. Συναχθήσεται γὰρ , φησὶν, ἔμπροσθεν αὐτοῦ πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀφοριεῖ αὐτοὺς ἀπ’ ἀλλήλων, ὥσπερ ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων· καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων. Τότε ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου . Τίνος ἀνταπόδοσις ἡ κλῆσις; Ἐπείνασα γὰρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με· ξένος ἤμην, καὶ συνηγάγετέ με· γυμνὸς, καὶ περιεβάλετέ με . Ἃ γὰρ τοῖς ἐμοῖς χορηγεῖς, ἐμοὶ γεωργεῖς. Ἐγὼ δι’ ἐκείνους, καὶ γυμνὸς, καὶ ξένος, καὶ πλανήτης, καὶ πένης· ἐκείνων ἡ δόσις, ἐμοῦ δὲ ἡ χάρις. Ἐγὼ μετ’ ἐκείνων τὴν ἱκεσίαν μαστίζομαι. Πρὸ τῆς δίκης τὸν δικαστὴν δωροδόκησον. Δὸς αὐτῷ φιλανθρωπίας προφάσεις· δὸς αὐτῷ τῆς συγγνώμης τὰς ὕλας.
Μὴ τὰς ἐναντίας αὐτοῦ φωνὰς ἀναμείνωμεν· Τότε τοῖς [ἐξ] εὐωνύμων ἐρεῖ· Πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ . Ποῖαι οὖν πράξεις τῷ διαβόλῳ συγκατακρίνουσιν; Ἐπείνασα γὰρ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με· ξένος ἤμην, καὶ οὐ συνηγάγετέ με· γυμνὸς, καὶ οὐ περιεβάλετέ με . Τίς οἰκεῖον ποιμένα παραβλέπει πεινῶντα; τίς τὸν μετ’ ὀλίγον δικαστὴν παρορᾷ γυμνητεύοντα; τίς τὸν τῆς οἰκουμένης κριτὴν κατακρίνει τῇ δίψῃ; Οἶδε δωροδοκεῖσθαι Χριστὸς ταῖς τῶν πενήτων χερσίν· οἶδε δόσει μικρᾷ μακρὰν τιμωρίαν ἀπαλείφειν. Ἐλέῳ τὸ πῦρ κατασβέσωμεν· τῇ πρὸς ἀλλήλους φιλανθρωπίᾳ τὰς καθ’ ἡμῶν ἀποφάσεις κωλύσωμεν· γενώμεθα πρὸς ἀλλήλους εὔσπλαγχνοι, χαριζόμενοι ἑαυτοῖς, καθὼς ὁ Θεὸς ἐν Χριστῷ. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXVIIΛΟΓΟΣ ΚΖ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΚΖ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὰ Ὀλύμπια. α. Καὶ τερπνὸς παρατρέχων ὁ χρόνος, καὶ φοβερός. Τερπνὸς μὲν, ἀφ’ ὧν ἀπολαύσεως φαντασίαν τοῖς ἀνθρώποις χαρίζεται· φοβερὸς δὲ τῷ λεληθότως τὰς τῶν βεβιωμένων παραπέμπειν εὐθύνας.
PG 85:309Ἀγὼν γὰρ ἀνθρώποις ὁ βίος, καὶ ἀγωνοθέτης ὁ Πλάστης, ἑκάστῳ μετὰ τὴν ζωὴν πρόσφορον ἀπονέμων τὸ τέλος· ἀρετῇ μὲν πλέκων στεφάνους, κακίας δὲ τρόπῳ εὐτρεπίζων τὴν κρίσιν. Οὐ γὰρ ματαίως ἄνθρωπος φορολογεῖν ἐδιδάχθη τὴν κτίσιν, οὐδὲ περιττῶς ὁ κόσμος ἅπας ταῖς τούτου χρείαις ὑπουργεῖν προςετάχθη. Κἂν γὰρ ἥλιον εἵπῃς, διὰ τοῦτο τρέχειν κεκέλευσται, γῇ δὲ καρποφορεῖν ἀνθρώπῳ προστέτακται, θάλαττα δὲ τοῖς τούτου δρόμοις ἐστόρεσται· ἀὴρ τὰς οἰκείας αὔρας κινούμενος ἄνω προςφέρει, ἵνα τῆς κτίσεως ἀπολαύσας ὁ ἄνθρωπος ἴδῃ τὸν κτίσαντα, εὐγνωμοσύνῃ τὸν χαρισάμενον ἀμειβόμενος. Εἰ δὲ ταῖς τῆς κτίσεως δωρεαῖς ἐντρυφήσας ὁ ἄνθρωπος, διαστρόφῳ μὲν γνώμῃ παραβλέπει τὸν κτίσαντα, εὐφραίνει δὲ τὸν διάβολον καταθύμια πράττων ἐκείνῳ, καὶ φεύγει τὸν εὐεργετοῦντα, προστρέχει δὲ τῷ πολεμοῦντι. Ποῖον τοῦτο πέρας; Αὐτὸς ὁ ὑπεύθυνος ἀποφαινέσθω. Τοσαύτη γὰρ ἡ τοῦ πράγματος ὁμολογία, ὡς καὶ τὸν ἀντίδικον ὑπόδικον πρὸς συγκατάθεσιν ἐλθεῖν. Ἔχει γὰρ ἔνδον ἕκαστος τὸ συνειδὸς κατήγορον, κἂν μὴ βούληται. Τί μοι τοῦ λόγου τὸ βούλημα;
Πάντως ἐπίστασθε, κἂν μὴ ἐκκαλύψω, τὴν πρόθεσιν, τὸν σκοπὸν ἐξεπίστασθε. Ἤνεγκε πάλιν ὁ καιρὸς συμφορῶν μητέρα πανήγυριν, ἑορτὴν ἑορταζόντων ὀλέθριον, θανάτου τερπνὸν δηλητήριον, εὐφροσύνην πρόξενον ἀπωλείας, ἡδονὴν γεέννης ὁδὸν, μηχανὴν ἀσεβείας εὐσεβούσαις ψυχαῖς, Ἑλληνισμὸν Χριστιανισμοῦ προσωπείῳ κρυπτόμενον, ἵνα τὴν τοῦ Χριστοῦ σφραγῖδα φοροῦντες, τῷ διαβόλῳ χορεύοιεν. Τί γὰρ ἕτερόν ἐστιν ἀγὼν Ὀλυμπιακὸς, ἢ δαίμονος ἑορτὴ τὸν σταυρὸν καθυβρίζουσα. Ὢ τῶν ἀφορήτων κακῶν οὓς σταυρὸς ἐλυτρώσατο, πάλιν ἁρπάζει διάβολος· οὓς αἵματι Χριστὸς ἠλευθέρωσεν, αἰχμαλώτους δείκνυσι πάλιν ὁ τύραννος. Τοῦ μὲν σταυροῦ τὴν δύναμιν φρίττει· τοῦ Σταυρωθέντος δὲ τοὺς μαθητὰς, οἰκείους ἐραστὰς ἀπεργάζεται. Μοιχός τίς ἐστι, καὶ παρ’ αὐτοῖς τοῖς θρησκεύουσιν οὕτως ὀνομαζόμενος, σωφροσύνης πραττόμενος σχήματα, τοὺς τοῦ Χριστοῦ στρατιώτας δελεάζει πρὸς θέαν ἀσχήμονα· μᾶλλον δὲ πρὸς πόλεμον ὁπλίζει τοῦ Κτίσαντος· ἁγνείαν πράττεται, καὶ πρὸς ἀκολασίαν ἐφέλκεται·
PG 85:311διώκειν ὑποκρίνεται πόρνας, καὶ καθαρότητος δῆθεν ἀμφιέννυται σχῆμα, οὐ σωφροσύνην ποθῶν, βραδυτέραν δὲ ὁδὸν τοῦ θήλεως, κατὰ τῆς ἄῤῥενος ἐπιμαίνεται φύσεως, καὶ ἅπερ κρύπτειν ἡ φύσις προσέταξε, ταῦτα τοῖς ἁπάντων ὄμμασιν ἀναιδῶς θεατρίζει. Τέρψις ἄσεμνος, καὶ σεμνότητος ὄλεθρος· καὶ κατήγοροι τῶν ἐκεῖ πράξεων οἱ θρησκεύοντες, ἐν οἰκείοις γράμμασι στηλιτεύοντες, ἃ πράττειν αὐτῶν θεὸς οὐκ αἰσχύνεται. Πόσας αὐτοῦ ποιητῶν γλῶτται τραγῳδοῦσι μοιχείας Καὶ μετὰ τοῦτο στηλιτεύουσι τὴν ἐπὶ Γανυμήδῃ μανίαν. Ἐκεῖνος ὁ οὕτω καθαρὸς τοῖς Χριστοῦ δήμοις προστάττει σεμνότητα, καὶ διώκει γυναῖκας δῆθεν. Ὡς σωφροσύνης χάριν ταῦτα ποιεῖς; Διὰ τί καὶ τὰς σώφρονας ταῖς ἀκολάσταις συναπελαύνεις γυναῖκας; Εἰ δὲ καθόλου βδελύττει, τί πάλιν γυναικείᾳ φωνῇ τὸ πεπλασμένον τῆς ἡσυχίας καταπιστεύεις διάταγμα, καὶ πρὸς ὕψος μετεωρίσας τὴν κόρην, τραγῳδεῖν αὐτῇ φιλοπόλεμον ἡσυχίαν προστάττεις, καὶ πρὸς πόλεμον ἀκονᾷς τοὺς ἀκούοντας; Ποῖον γὰρ μάχης εἶδος μετὰ τὴν φωνὴν ἀπολέλειπται; ποῖον δὲ μέρος τῆς πόλεως πολέμῳ ἐλεύθερον; μίσει καὶ φίλτρῳ τοξεύονται·
μίσει δαιμονικῷ καὶ φίλτρῳ διαβολικῷ κατ’ ἀλλήλων ἐπτέρωνται· καὶ σχίζεται τὴν γνώμην καθ’ ἑαυτῆς ἡ πρότερον πόλις ὁμονοίᾳ κεκοσμημένη. Ξένοι παρὰ τούτων μισοῦνται, καὶ παρ’ ἐκείνων ποθοῦνται, καὶ πάλιν ἀντιστρέφονται πρὸς ἑκατέρους παρ’ ἀλλήλων αἱ τάξεις, καὶ λείψανον εἰρήνης οὐδὲν παρ’ οὐδενὶ καταλέλειπται· πόλεμος δὲ κατὰ πάντων, παρὰ πάντων ἀνένδοτος. Ὡπλισμένοι γὰρ τῷ φίλτρῳ τῶν ξένων τοὺς πρότερον φίλους ὡς ἀντιπάλους ὁρῶσι· καὶ οὓς πρότερον ἀδελφοὺς προςεκάλουν, ὡς πολεμίους βδελύττονται. Καὶ στασιάζουσαι πάντως πρὸς ἀλλήλας αἱ ψυχαὶ πολέμῳ καὶ μάχῃ τῆς ζωῆς δαπανῶσι τὸν χρόνον, ὡς ἐν νυκτομαχίᾳ κατ’ ἀλλήλων ὁπλίζονται. Ἡσυχία, φησὶν, ἐν κόσμῳ· εἰρήνης ἦν κλῆσις, καὶ πολέμων αἱ πράξεις. Οὐ νέος πρεσβύτην αἰδεῖται, οὐ πρεσβύτης ἣν φορεῖ πολιὰν αἰσχυνόμενος τοῖς νέοις συῤῥήγνυται· οὐκ ἀξίωμα τοῖς ὁρῶσιν αἰδέσιμον· οὐ πένης ὑπὸ τῆς πενίας συστέλλεται. Ταῦτα πάλαι σὺν θρήνοις στηλιτεύων ὁ Προφήτης ἐβόα· Προσκόψει τὸ παιδίον πρὸς τὸν ἔντιμον . Προλαμβάνει τῷ λόγῳ τὸν χρόνον, ἵνα χαλινώσῃ τὸν τρόπον. Οὕτω κατ’ ἀλλήλων ἅπαντας ὁ δαίμων ἀναβακχεύει·
PG 85:313οὕτω μανίας χωρίον, καὶ ἀσεβείας ἐργαστήριον τὴν τῆς πίστεως πόλιν ὁ διάβολος ἀπεργάζεται. Καὶ τούτων ἁπάντων τὸ ἔπαθλον, στέφανος ἐκ φύλλων, ἀτιμίας ὑπόθεσις. Χλεύη τὸ διδόμενον, καὶ ἀπάτη τὸ λεγόμενον. Στέφανος ἄκαρπος, καὶ καρπὸν ἔχων τὴν κόλασιν· καὶ ὑπὲρ φύλλων σκιᾶς οὗτος ὅλος ἀναῤῥιπίζεται πόλεμος. Καὶ γλῶτται πρὸς βλασφημίαν ὁπλίζονται, καὶ Ποιητὴς τῶν ἁπάντων ταῖς κατ’ ἀλλήλων λοιδορίαις διὰ βλασφημίας τοξεύεται· καὶ θυμὸς ἐκρηγνύμενος εἰς οὐρανὸν πέμπει τὰ ῥήματα. Ποίων ὀδυρμῶν ἄξια ταῦτα; ποῖος Ἱερεμίας ἀξίως θρηνήσειεν; Εἴθε μὲν οὖν μέχρι τῶν ἀπίστων τῆς συμφορᾶς τοῦτο τὸ εἶδος περιωρίζετο β. Ἀλλ’ Ἑλλήνων γὰρ ταῦτα θρησκεία, Ἰουδαίων ταῦτα μελέτη, διὰ μιμήσεως ἄγει πρὸς τὴν εἰδωλικὴν αἰσθανόντων ἀσέβειαν. Ἀλλ’ οἴμοι τῶν ὠδίνων καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ προβάτων ἡ νόσος ἐφάπτεται. Καὶ οἱ τῇ τοῦ Χριστοῦ σφραγῖδι τετιμημένοι, καὶ οἱ τῆς τοῦ Πνεύματος κολυμβήθρας υἱοὶ, τὴν διαβολικὴν σαγήνην ἀσπάζονται· καὶ τὰ τέκνα τῆς χάριτος τοῖς ἐχθροῖς τῆς χάριτος συγχορεύουσι δαίμοσι· καὶ κάθηται συγχορευτὴς τῶν Ἑλλήνων ὁ τῆς Χριστοῦ θυσίας προσκυνητὴς, οὐκ ἀκούων τοῦ Παύλου βοῶντος·
Τίς γὰρ μετοχὴ δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομίᾳ; Τίς δὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; Ἢ τίς συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελίαρ; Τίς δὲ μερὶς πιστῶν μετὰ ἀπίστων; Ἢ τίς συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων ; Ἂν μεταξὺ τῆς ἀθεάτου θέας ἁρπασθῇς ὑπὸ θανάτου (κλέπτης γὰρ, ὡς ἴστε, τῶν ζώντων ὁ θάνατος, καὶ τελευτὴ προθεσμίαν οὐκ οἶδεν), ἐν ποίᾳ σε τάξει κατατάξει Χριστός; Ἐν τῇ τῶν Ἑλλήνων; Ἀλλὰ τῆς πίστεως περιφέρεις τὸ σύμβολον· Ἀλλὰ τοῖς πιστεύσασι συναριθμήσει; Καὶ πῶς τοῦτο ποιήσει τὸν τοῖς Ἕλλησι συγχορεύοντα; Ἀλλ’ ἵσως φλυαρία τοῖς ἀνηκόοις τὰ ῥήματα, καὶ λῆρος τῶν παιδευόντων ἡ φωνὴ, καὶ τῆς νουθεσίας οἱ λόγοι γέλωτος ὑπόθεσις. Ἀλλ’ εἰ μὲν ὑπήρχομεν ἀπείρατοι τῆς θείας ὀργῆς, εἶχεν ἂν ἴσως ἡ ἀπιστία καιρόν· εἰ δὲ τῆς μεταμελ[λ]ούσης ὀργῆς ἐκαρπωσάμεθα τὰ προοίμια, καὶ τὴν ἀντιλάμπουσαν ἡλίῳ πόλιν, διὰ κάλλος, εἰς ἔδαφος κεκλιμένην προσβλέπομεν· εἰ οἷς ὁρῶμεν οὐ παιδευόμεθα, δέος μὴ οἷς οὐχ ὁρῶμεν πεσούμεθα. Πόσους τὰ καθ’ ἡμᾶς ἐσωφρόνισεν εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἡμετέρων κακῶν· καὶ καθάπερ βροντῆς, τῆς φήμης διαδραμούσης, οἱ τῆς οἰκουμένης ἄνθρωποι κατεπλάγησαν·
PG 85:315καὶ τὸ πένθος οἰκειωσάμενοι πρὸς εὐγνωμοσύνην ἐτράπησαν, καὶ τῷ φόβῳ τῆς φήμης τὰς τῆς πονηρίας ὁδοὺς ἀπετείχισαν. Ἆρ’ οὖν ἡμεῖς ἄκαρπον ἕξομεν τὴν ἑαυτῶν τιμωρίαν, καὶ ἀχαλίνωτος μενεῖ πρὸς κακίαν ὁ λογισμός; Μὴ βιασώμεθα τὸν φιλάνθρωπον Δεσπότην πρὸς ἀγανάκτησιν μείζονα. Μὴ παρασκευάσωμεν τὸν εὐεργέτην, ποθοῦντα πρὸς τὸ πλήττειν κατασχολεῖσθαι· ἃ γὰρ μὴ βούλεται μετερχόμενοι, πάντως ὧν οὐ βουλόμεθα, τούτων μεθέξομεν. Μὴ τοῖς διαβολικοῖς θαύμασι τὸν διάβολον θεραπεύοντες, τοῦ διαβόλου γενώμεθα σύγκληροι. Τέρψεων δαιμονικῶν τὴν διάνοιαν ἀποστήσωμεν. Ἀπεταξάμεθα διαβόλῳ, μὴ πάλιν αὐτῷ τεχνικῶς συνταξώμεθα. Συνεταξάμεθα τῷ Χριστῷ, μὴ πάλιν αὐτῷ δαιμονικῶς ἀποταξώμεθα. Ὀλίγος ὁ βίος, ἀγαπητοὶ, καὶ ἅπαξ ὁ θάνατος, καὶ ἐπ’ ὄψεσιν ἡμῶν αἱ τῶν πόλεων συμφοραί. Φύγωμεν τὸν ἐξ ἀρχῆς τῶν ἀνθρώπων πολέμιον· καὶ προσδράμωμεν Χριστῷ τῷ διὰ παντὸς φιλανθρώπῳ. Μὴ γὰρ ἄχρι τῆς παρούσης ζωῆς τοῖς ἀνθρώποις τὰ τάγματα περιώρισται; λογοθέσιον ἡμᾶς ἀπεκδέχεται, καὶ κρίσις ἀπαράτρεπτος, καὶ κριτὴς φοβερὸς, ἢ πρὸς βασιλείαν καλῶν, ἢ πρὸς γέενναν ἐκπέμπων.
Οἵαν ἂν ἐντεῦθεν ἑαυτοῖς ἐπιλεξώμεθα μερίδα, ταύτην ἐκεῖ τὴν κτῆσιν ἔχειν ἀνάγκη· οἷον ἂν κλῆρον ἐνταῦθα ποιησώμεθα, τοῦτον ἀναντιῤῥήτως ἐκεῖ καρπωσόμεθα. Φύγωμεν σκότος αἰώνιον, ἀγαπήσωμεν βασιλείαν οὐράνιον· φύγωμεν ἀκοίμητον σκώληκα· δράμωμεν πρὸς τοὺς τῆς ἀφθαρσίας στεφάνους. Φύγωμεν πῦρ ἀκατάσβεστον· προσφύγωμεν ἀγαθῷ καὶ φιλανθρώπῳ Δεσπότῃ. Ταῦτα λέγομεν, ταῦτα παρακαλοῦμεν, ταῦτα μετὰ τοῦ Παύλου φθεγγόμεθα· Ἀξίως περιπατῆσαι τῆς κλήσεως, ἧς ἐκλήθημεν ἐν Χριστῷ · ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXVIIIΛΟΓΟΣ ΚΗ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΚΗ. Εἰς τὸ, «Ἐὰν μὴ στραφῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ ἔλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» α. Πολλὰς σωτηρίας ὁδοὺς ὁ Δεσπότης Θεὸς τῷ τῶν ἀνθρώπων ἀνεπέτασε γένει, τῷ πολυτρόπῳ τῆς κλήσεως, τὰς πολυσχιδεῖς τῶν ἀνθρώπων γνώμας χειρούμενος. Καὶ καθάπερ οἱ τῶν ἰατρῶν ἄριστοι πολυτρόπους ἰδέας ὑφαίνουσι, δι’ ὧν πολεμοῦσι τοῖς πάθεσιν· οὕτως ἀγαθὸς ὁ τῶν ἀνθρώπων Δημιουργὸς ποικίλας τῆς ψυχῆς τὰς ἑκουσίους νόσους θεώμενος, ποικίλα καὶ αὐτὸς τῆς φιλανθρωπίας τὰ φάρμακα, δι’ ἑκάστου τὴν ἑκάστου σωτηρίαν ἐργάζεται.
PG 85:317Ἂν ἴδῃ τελώνην τελωνικοῖς μολυνόμενον κέρδεσι, δίδωσιν ἴαμα καθαῖρον τὴν πρόθεσιν· ἂν ἴδῃ μορφὴν ἡδονὰς καπηλεύουσαν, μεταπλάττει τὸ πάθος εἰς ἔνθεον ἔρωτα· ἂν ἴδῃ λῃστὴν μετανοοῦντα, διὰ πίστεως ἕλκει· ἂν ἴδῃ διώκτην ὑπ’ ἀγνοίας μαινόμενον, δι’ ἀστραπῆς σαγηνεύει· ἃν ἴδῃ στρατιώτην πιστὸν, δι’ ἐλεημοσύνης ἐφέλκεται. Ἄλλος μὲν οὖν παρθενίᾳ κοσμήσας τὰ μέλη, τιμιώτερος ὤφθη τῷ πλάσαντι· ἄλλος πραότητος ἐρασθεὶς ὑπὸ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων θαυμάζεται· ἄλλος ζήλῳ καθωπλισμένος θείῳ, τὸν Ποιητὴν ἐπαινέτην ἐκτήσατο. Ἀλλ’ εἰ καὶ ποικίλοι τῆς σωτηρίας οἱ τρόποι, πᾶσι γοῦν ὁ τῆς ταπεινοφροσύνης κόσμος ἁρμόδιος· μετὰ ταύτης καὶ σωφροσύνη θαυμάζεται, καὶ πίστις ἐπέραστος, καὶ δικαιοσύνη ἀνόθευτος, καὶ ἐλεημοσύνης καρπὸς ἀληθέστερος· καὶ μετάνοια τότε πιστεύεται, ὅταν τῇ ταπεινοφροσύνῃ συνέζευκται. Διὰ τοῦτο τῶν ἁγίων οἱ κορυφαῖοι, ὅτε τῶν ὑπὲρ φύσιν ἀξιωθῶσι, τότε μάλιστα πρὸς ταπεινοφροσύνην ὁρῶσιν. Ἦλθε γοῦν εἰς ὁμιλίαν ποτὲ τὸ ποίημα, διελέγετο, καὶ λόγος ἀμοιβαδὸν ὡς ἐξ ἰσοτιμίας ἀπ’ ἀμφοτέρων ἐπέμπετο· καὶ ἦν ἰδεῖν πρᾶγμα παράδοξον·
γλῶτταν πηλίνην τολμῶσαν οὐράνια φθέγγεσθαι, καὶ Θεὸν οὐκ ὀκνοῦντα πρὸς τὸν ἐν γῇ ἀντιφθέγγεσθαι· τοιαῦτα γὰρ τῆς ταπεινοφροσύνης τὰ κέρδη, ἀνθρώπους εἰς ὕψος ἀνάγει, καὶ πείθει Θεὸν ἀνθρώποις προσδιαλέγεσθαι. Ὅτε γοῦν τοῖς οἰκείοις ῥήμασιν ὁ Ἀβραὰμ προέπλεξε τὸ, Ἐγώ εἰμι γῆ καὶ σποδὸς , τότε μάλιστα τῇ ἐπιγνώσει τῆς φύσεως ὑπερβαίνει τῇ ἀξίᾳ τὰ μέτρα τῆς φύσεως. Οὕτω καὶ Μωϋσῆς, ὁ τοῦ Ἀβραὰμ τῶν τρόπων διάδοχος, τῇ πρὸς Θεὸν διαλέκτῳ τιμηθεὶς, ἑαυτὸν ἀπηυτέλιζεν· Ἰσχνόφωνός εἰμι καὶ βραδύγλωσσος . Ὅσῳ γὰρ καταστέλλει τὸ φρόνημα, τοσούτῳ τὴν χάριν ἐφέλκεται· καὶ γίνεται μέτρον αὐξήσεως τῆς ταπεινοφροσύνης ἡ δύναμις. Ὅτι καὶ ὁ τῶν ἀνθρώπων Δημιουργὸς, οἷον δή τι πρέπον ἐν δυνάμει τὴν ταπεινοφροσύνην μετέρχεται, καὶ τὴν θεότητα κρύψας, μορφὴν περιβάλλεται δούλου. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος τῷ κατὰ Χριστὸν ὑποδείγματι δυσωπεῖ τοὺς ἀκούοντας, Τοῦτο φρονείσθω , λέγων, ἐν ὑμῖν, ὃ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ . Ταύτην καὶ ὁ Χριστὸς ἐν Εὐαγγελίοις, ποικίλως τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ἐκπαιδεύει· ποτὲ μὲν βοῶν·
PG 85:319Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι , οἳ τὸν ὄγκον τῶν τρόπων ἐμίσησαν, καρπὸν τοιαύτης πτωχείας, τὸν οὐρανοῦ πλοῦτον ἐπαγγελλόμενος· ποτὲ δέ· Πᾶς γὰρ ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται· καὶ ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν, ὑψωθήσεται . τῇ πρὸς ἑκάτερα περιστροφῇ τὸ πάθος ἰώμενος. Ἀλλ’ ὡς ἔοικεν, οὔπω τῆς ταπεινοφροσύνης οἱ φιλολόγοι (α) ταῖς τῶν μαθητῶν ψυχαῖς ἐπεπήγεισαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ τοὺς τῆς βασιλείας ἔφερον λόγους εἰς μέσον, ἠρέθιζον τῇ μνήμῃ τὸν πόθον. Τότε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ διεπυνθάνοντο λέγοντες· Τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ; Ὁ τῆς βασιλείας πόθος, φιλοπροτιμίας ἐγέννησε πάθος· καὶ τοῦ πάθους ἡ ἐρώτησις ἔλεγχος· Τίς ἄρα μείζων ἐστίν ; β. Καὶ μὴ θαυμάσῃς, εἰ τῶν μαθητῶν ὁ λόγος δουλεύει τοῖς πάθεσιν· ἀνθρώπους γὰρ ὄντας αὐτοὺς, μαθητὰς ἑαυτῆς ἡ χάρις συνήθροισεν· ἵνα καὶ συγγνωρίσας τὴν φύσιν, μεταβάλῃς, ὡς ἐκεῖνοι, τὸν τρόπον· καὶ ἀνθρώπους ὄντας, ἀνθρώπων παιδευτὰς κατεσκεύασεν, ἵνα τῷ ὁμοίῳ τοῦ πταίσματος, καθηγητὰς δείξῃ συγγνώμονας· καὶ τῇ κοινωνίᾳ τῶν παθῶν φιλανθρωπίαν πρὸς τῇ διδασκαλίᾳ προσμίξωσι.
Διὰ τοῦτο τῇ κατ’ ὀλίγον μελέτῃ πρὸς τὰς γνώμας τῶν ἐκτελεστέρων ἀνάγονται, ἵνα μάθωσι διδάσκειν, ὡς ἐδιδάχθησαν πρότερον. Οὕτως ἄρα ποτὲ τῷ Πέτρῳ, φόβῳ κόρης τὸν Δεσπότην ἀρνησαμένῳ, τὸ ἐπιπλήττειν ἀφεὶς, τὴν συγγνώμην ἐδίδου, διδάσκων, ὅπως χρὴ τῶν πταιόντων ἀνέχεσθαι. Πέτρε , φησὶ, φιλεῖς με; Σὺ , φησὶν, οἶδας ὅτι φιλῶ σε. Βόσκε τὰ πρόβατά μου . Ἐδέξω τῆς ἀσθενείας τὴν αἴσθησιν; ἐπέγνως τῆς μεγαλαυχίας τὸν ὄλισθον; ἐδιδάχθης διὰ πείρας, σαυτῷ μὴ πιστεύειν; ἐπέγνως τὰ μέτρα τῆς φύσεως; ἔμαθες ὡς πανταχοῦ χρεία τῆς χάριτος; μεταδίδου συγγνώμης, ἧς ἐδεήθῃς αὐτὸς διδασκόμενος. Μὴ ἀτιμάσῃς τῆς μετανοίας τὸ φάρμακον, ἧς τὴν πέτραν ἐθαύμασας· Βόσκε τὰ πρόβατά μου . Οὕτως ἄρα καὶ νῦν προσελθόντες ἠρώτων· Τίς ἄρα μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ; Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Φέρει τὸ πταῖσμα, καὶ διορθοῦται τὸν τρόπον. Ἀφεὶς γὰρ τὴν ἀπόκρισιν, χωρεῖ εἰς τὴν παραίνεσιν· καὶ λογισμὸν νηπιώδη διωρθοῦτο τοῖς παιδικοῖς ὑποδείγμασι. Καλέσας γὰρ παιδίον, καὶ στήσας αὐτὸ, πρὸς αὐτοὺς ἔφησεν· Ἐὰν μὴ στραφῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὸ παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν .
PG 85:321Ξένη τῶν πραττομένων ἡ θέα. Τίς μείζων, ἐρωτηθεὶς, καὶ παιδίον ἐν μέσῳ παρέστησεν, οὐδ’ ἀποκρίσεως ἀξιοῖ τὴν ἐρώτησιν; Ἔθος γὰρ τῷ Δεσπότῃ, μὴ πρὸς τὰς ἐρωτήσεις ὁρᾷν, ἀλλὰ πρὸς τὸν τῶν ἐρωτώντων τρόπον ὑπαντᾷν. Φαρισαῖος γοῦν τίς ποτε νόσῳ φιλαργυρίας φλεγόμενος, καὶ θαυμάτων πλῆθος ὁρῶν, πλεονεξίας ἔρωτι προσελθὼν τῷ Δεσπότῃ τὸν μαθητὴν ὑποκρίνεται, ἵνα τέχνην θαυμάτων μαθὼν, ἔχῃ χρημάτων ἐμπορίαν τὰ θαύματα. Ἀκολουθήσω γὰρ, φησὶν, ὅπου δ’ ἂν ἀπέρχῃ . Πρὸς ὃν ὁ Κύριος, πρὸς τὴν γνώμην, οὐ πρὸς τὴν φωνὴν, ἀποκρίνεται, γυμνάσας τῷ λόγῳ τὸν τρόπον· Αἱ ἀλώπεκες γὰρ, φησὶ, φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ . Τί θαυμάτων ὑποκρίνῃ πόθον, χρημάτων κρατούμενος ἔρωτι; Τί πλοῦτον ζητῶν, πρὸς τὸν τῆς πενίας νομοθέτην ἐλήλυθας; Οὐ γίνεται πρόσοδος χρημάτων τὰ θαύματα. Πτηνῶν πενέστερον ἐμὲ τὸν θαυματουργοῦντα θεώρησον. Οὐ γίνεται χρυσὸς θαυμάτων καρπὸς, οὐδὲ τοῦτο ἡμῶν παραδόξων γεώργιον. Οὕτω καὶ νῦν, οὐ πρὸς τὴν τῶν μαθητῶν ἐρώτησιν ἀποκρίνεται· συμβουλεύει δὲ τοῖς ἐρωτῶσι τὰ δέοντα.
Τίς ἄρα μείζων ἐστίν ; Τί με, φησὶ, πρόωρον ἀπαιτεῖτε τῶν μελλόντων ἀπόφασιν; τὸ πρὸ καιροῦ δικαστήριον καθίζειν βιάζεσθε; Τί τὸν τῆς κρίσεως ὁ καιρὸς, οὐχὶ κρίσεως· ἀγώνων καιρὸς, οὐ τῶν ἀγωνισμάτων ἀντίδοσις. Τί με νῦν ἀγωνοθέτην πρὸ τῶν ἀγώνων γενέσθαι βιάζεσθε; Ἴδω πρῶτον τὸν κάματον, καὶ τότε δωροῦμαι τὸν στέφανον. Ἴδω τὰ ἔργα, καὶ τὴν ἀξίαν ψηφίζομαι. Ἐὰν μὴ στραφῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὸ παιδίον . Τί περὶ πρωτείων ἐρίζετε, τὴν ὁδὸν τῆς βασιλείας πολυπραγμονεῖν καταλείψαντες; Τί μήπω τὴν κλῆσιν εὑρόντες, τὸ πρωτεύειν φαντάζεσθε; Αὕτη μόνη τῆς βασιλείας ὁδὸς, αὕτη τῶν οὐρανίων κλίμαξ· Ἐὰν μὴ στραφῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὸ παιδίον · οὐχ ἵνα τὴν φύσιν ἀνακάμπτειν βιάζησθε, οὐδ’ ἵνα τὴν ἡλικίαν ὑποστρέφειν παρὰ φύσιν παρασκευάσητε, οὐδ’ ἵνα τοῦ χρόνου τὸν δρόμον ὑποποδίζειν διδάξητε· ἀλλὰ τὸν τρόπον, μὴ τὸν χρόνον ἀλλάξατε. γ. Νικόδημος μὲν οὖν ὁ τὴν νύκτα πρὸς μαθητείαν ἐλθὼν, συνεργὸν ἐπισπώμενος, ὁ νυκτὸς μαθητὴς τῷ σκότῳ θεραπεύων τὸν φόβον, ἀκούσας ποτὲ τοῦ Σωτῆρος·
Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν , τὴν φύσιν προβάλλεται τῶν χρόνων ἀντίδικον, καὶ καταφεύγει πρὸς τὸν χρόνον, τὴν χάριν οὐ λογιζόμενος. Καὶ πῶς δύναται , φησὶν, ἄνθρωπος γέρων ὢν, εἰσελθεῖν εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μητρὸς αὑτοῦ ; Ἀπόβλεψον, ὦ Νικόδημε, τοὺς λόγους τῆς χάριτος· οἶδε καὶ πρεσβύτας ἀναπλάττειν, καὶ γέρουσι τόκον χαρίζεσθαι. Ἀλλ’ ἡ τῆς φύσεως γέννησις τῷ τεχθέντι τὴν γῆν ὑποστρώννυσιν· αἱ τῆς χάριτος ὠδῖνες οὐρανῷ τὸ τεχθὲν ἀπογράφονται. Μὴ δῆτα καὶ ὑμεῖς, ὦ μαθηταὶ, τὰς Νικοδήμου φωνὰς μελετήσατε, μηδὲ τὰς ἀπίστους ἐκείνου ὑποβάλλεσθε ῥήσεις· Πῶς γενέσθαι δυνατὸν παιδίον; πῶς ὑποστρέφειν αὖθις πειρασώμεθα φύσιν; Βούλεσθε γενέσθαι παιδία; μιμήσασθε τῶν παιδίων τὸ ἦθος, ἄκακον ἀναλάβετε τρόπον. Ἐκείνοις λόγος ἀξίας οὐδείς· ἐκεῖνα φιλοπρωτίας οὐ νενόσηκε πάθος· οὐκ οἶδε πατέρων ἐπανθοῦσαν εὐγένειαν· οὐκ ἐπὶ πλούτου ὑπερηφανίᾳ κομπάζει, οὐδὲ περὶ γονικῶν ἀξιωμάτων πλῆθος. Καὶ ὁμιλεῖ τοῖς ὁμήλιξιν. Ὄψει δεσπότην ὁμοῦ καὶ οἰκέτην ἐν πᾶσιν ἀναστρέφοντας·
PG 85:323ὄψει πένητα παῖδα καὶ πλούσιον τὸ πρὸς ἀλλήλους οὐκ ἐγνωκότας διάφορον, οὐ καθέδρας διαφορὰν, οὐ παιδείας ἐναλλαγήν· ἀλλ’ ἔτι μένει καθαρὰ πάθους ἡ φύσις, ἀμιγὴς κακίας ἡ γνώμη· ἐλευθέρα πανουργίας ἡ προαίρεσις· ὁ λογισμὸς, πονηρίας ἀλλότριος· ἡ ψυχὴ, πρὸς κακίαν ἀγύμναστος· οὔπω γὰρ ὤγκωσε τὸν λόγον ὁ χρόνος· οὔπω χρημάτων ἐγέννησεν αἴσθησιν· οὔπω τοῖς τῆς εὐγενείας ἔμαθεν ἄνθεσι τέρπεσθαι· οὔπω τὴν ἀκοὴν πέπληκται προγονικοῖς κατορθώμασι· οὔπω πάθεσιν ἀξίας μολύνεται· οὔπω τι μέγα τὴν κτῆσιν νενόμικεν· οὔπω τιμαῖς ἡ φύσις ἀγάλλεται· οὔπω φιλοδοξίᾳ ὁ τρόπος ἀγρεύεται· ἀλλ’ ἔτι μένει τὸ τῆς φύσεως ἀπαραχάρακτον νόμισμα. Ἐὰν μὴ στραφῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία . Καὶ προσεπαύξων τὴν ἀνάγκην τῆς συμβουλῆς, Οὐ δύνασθε , φησὶν, εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν . Πάσης ἑτέρας ὁδοῦ τὰς ἐλπίδας ἐκπέμψατε, καὶ τοὺς φιλοπρωτίας ἀπόθεσθε λόγους. Οὐ δυνατὸν γὰρ ἀξίας ὁμοῦ καὶ βασιλείας ἐρᾷν. Ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν φιλόδοξον ἐραστὴν ἀποσείεται· φιλότιμον ἀποκρούεται πόθον. Ταπεινοφροσύνης μισθὸς, οὐ φιλοπρωτίας καταγώγιον. Ἆρ’ οὖν πρὸς μόνους, ὦ Δέσποτα διαλέγῃ;
ἆρα μόνους οὐρανὸς τοὺς ἀποστόλους ἐκδέχεται, καὶ μέχρις αὐτῶν περιγράφεις τὸ δῶρον; Ὅστις οὖν, φησὶ, ταπεινώσει ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον τοῦτο . Κοινόν ἐστι τῆς ταπεινοφροσύνης τὸ πάθος· κοινὴ ἡ τῆς βασιλείας ὁδός· ἡ τοῦ ἤθους μίμησις τὴν κτῆσιν ἐφέλκεται. Κτήτορα γὰρ ὑπερήφανον οὐρανὸς οὐ προσίεται· μισεῖ τὸ πάθος, κἂν ὑποκρίνεται πόθον· μισεῖ τὸν τρόπον, κἂν ἐρᾷν σχηματίζεται. Ὅστις οὖν ταπεινώσει ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, οὗτός ἐστι μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν . Τί περὶ πρωτείων διαπυνθάνεσθε; Λάβετε κανόνα τῆς γνώσεως, μάθετε τὴν ὁδὸν τῆς ἀξίας· ταπεινοῦσθε τὸν τρόπον, καὶ στεφανοῦσθε τῇ χάριτι. δ. Τί οὖν, ὦ Δέσποτα, παῖδας ἀληθῶς γενέσθαι τῷ τρόπῳ κελεύεις; καὶ ποῖος τῆς νηπιώδους ταύτης ὁ καρπὸς προαιρέσεως; Ὅστις δ’ ἂν δέξηται , φησὶ, παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται . Τὴν ἐμὴν αὐτοῖς περιάπτω τιμὴν, ἐν αὐτοῖς τὴν ἐμὴν θεραπείαν ὁρίζομαι. Ὁ γὰρ τούτους δι’ ἐμὲ θεραπεύων, ἐμὲ δι’ αὐτῶν φιλοφρονεῖται. Δεχέσθωσαν τὰς τιμὰς, οὗ τὰς ἐντολὰς περιβάλλονται. Τί οὖν, ἂν ὦσι τὸν τρόπον θρασεῖς;
PG 85:325Διὰ τῶν οὕτω διακειμένων τὸ θράσος γυμνάζει, τὴν τούτων πραότητα κακίας ὕλην ποιούμενος. Ἂν λοιδορῶσιν, ἂν ἐπιφέρωσι μάστιγας, ποία τις αὐτοῖς τῆς ἀδικίας θεραπεία; Ὃς δ’ ἂν , φησὶ, σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευσάντων εἰς ἐμὲ, συμφέρει αὐτῷ ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ, καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης . Ὧν γὰρ οἰκειοῦμαι τὰς τιμὰς, τούτων οὐ παρατρέχω τὰς ὕβρεις· ἔσται γὰρ τιμωρία τῆς λοιδορίας διάδοχος. Ὁ μὲν οὖν μύλου δεσμώτην περιφέρων τὸν τράχηλον, καὶ κατὰ τοῦ πελάγους ῥιπτούμενος, τῷ τάχει τοῦ θανάτου, τῆς τιμωρίας φεύγει τὴν αἴσθησιν· ὁ δὲ εἰς τοὺς ἐμοὺς πλημμελήσας τι παῖδας, κόλασιν ὑποδέχεται πέρας οὐκ ἔχουσαν. Μετέλθωμεν τοίνυν πραότητα λόγων, ἣν οὕτω φοβερῶς ὁ Χριστὸς ἐπύργωσε τείχεσιν. Ἀγαπήσωμεν ταπεινοφροσύνης φυτὸν, οὗ καρπὸς οὐρανός. Φύγωμεν ὑψηλὸν λογισμὸν εὐκατάπτωτον. Προφητικαῖς συντραφῶμεν φωναῖς, λεγούσαις· Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει . Πιστεύσωμεν τῷ εἰπόντι· Ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται· καὶ ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν, ὑψωθήσεται . Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse XXIXΛΟΓΟΣ ΚΘ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΚΘ. Εἰς τὸ, «Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» α. Οἱ μὲν ἐπὶ γῆς βασιλεῖς τὸ τῶν πολεμίων στρατόπεδον χειρωσάμενοι, πρὸς ἀπεχθεστέραν δουλείαν τοὺς ἀντιστάντας βιάζονται, καὶ φρόνημα φέρειν ταπεινὸν τὸν αἰχμάλωτον ἀναγκάζουσι, τῇ τοῦ βίου μεταβολῇ τὰς τῆς τόλμης εἰσπραττόμενοι δίκας. Ὁ δὲ Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς βασιλεὺς, πολέμου νόμῳ, καὶ οἰκονομίας σοφίᾳ, τὴν τοῦ διαβόλου τυραννίδα κρατήσας, τοὺς ὑπ’ ἐκείνου κατὰ Δεσπότου φρονήσαντας, εἰς ἐλευθερίαν καλεῖ, καὶ πρὸς βασιλείας ἀπόλαυσιν μεταπέμπεται· γαληνῷ μὲν τῷ βλέμματι, διηπλωμέναις δὲ ταῖς χερσὶ, καὶ πρὸς ἑαυτὸν νευούσαις, καὶ φωναῖς φιλανθρώποις ἐφέλκεται, λέγων· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς . Πέλαγος φιλανθρωπίας γενόμενος κεχυμένῳ ῥοθίῳ κατακλύζει τοὺς ἅπαντας. Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες · οἱ τῷ διαβόλῳ κατ’ ἐμοῦ συμφραξάμενοι, μετ’ ἐμοῦ τοῖς ἐμοῖς ἀγαθοῖς ἐντρυφήσατε· οἱ τοῖς κατ’ ἐμοῦ κοπωθέντες πολέμοις, ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀναπαύεσθε δώροις. Ἀλλάξασθε τῆς διαβολικῆς δουλείας τὴν ἐμὴν βασιλείαν.
PG 85:327Ἐκόπωσεν ὑμᾶς εἰς τὰς κατ’ ἐμοῦ παρατάξεις ἐκεῖνος· ὥπλισεν ὑμᾶς παρανομίαις ὁ Δυσμενὴς, ἀσεβείας πανοπλίαν ἐνέδυσε, μιαιφονίας περιέβαλε θώρακα, τόξοις ἀδικίας τὰς χεῖρας συνέδησε, πρὸς τὰς ἀκολάστους ὑμῶν ἐκύμηνε πράξεις, πρὸς τὰς τῶν εἰδώλων θεραπείας ἐστρατολόγησε, κατέκοψεν ὑμᾶς ἀνενδότοις πολέμοις, καὶ ἄνεσις ὑμῖν ἐμοὶ πολεμοῦσιν οὐκ ἦν. Ἀλλ’ ἰδοὺ πάρειμι πρὸς ὑμᾶς καλούμενος· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι . Ἀρχαῖος οὗτος τῆς φιλανθρωπίας ὁ νόμος, ἀεὶ ταῖς τῶν ἀνθρώπων γενεαῖς παροδεύσας. Εἰ γὰρ μὴ ταύτην ἐξ ἀρχῆς τὴν φιλανθρωπίαν ὁ Θεὸς προεβάλετο, οὐκ ἂν φύσις ἐκ παρακοῆς ἀρξαμένη προῆλθεν· ἀλλ’ ἔμεινεν ἂν μέχρι τοῦ πρώτου. Συνανασπώμενον ἔπλασε χερσὶ τὸν Ἀδὰμ, ἐκ γῆς μὲν αὐτῷ διαμορφώσας τὸ σῶμα, ψυχὴν δὲ ἀθάνατον ἐξ οὐδενὸς τεκτηνάμενος, τοὺς τῆς βασιλείας χαρακτῆρας ἐνέδυσε, παράδεισον τρυφῆς καταγώγιον ἔδωκε· τὰς τῶν ζώων ἀγέλας τοῖς ποσὶν ὑπεστόρεσε· δημιουργὸν ὀνομάτων πεποίηκεν ὡς οἰκείων κτημάτων, καὶ τὰς τῶν ζώων φύσεις παρή[γα]γεν οὐκ οὔσας. Ἀδὰμ δὲ τοῖς πλασθεῖσι προσηγορίαν ἀνέπλαττε. Καὶ Θεὸς μὲν παρῆγε προςτάγματι·
οὗτος δὲ τὰ παραχθέντα διεκόσμει ταῖς κλήσεσι, καὶ τῆς κτίσεως φιλοτιμίᾳ τῷ Δημιουργῷ μεριζόμενος. Ἐγίνετο καὶ παστὸς ὁ παράδεισος, καὶ νύμφη μὲν ἐκ πλευρῶν ἀνεφύετο· Θεὸς δὲ νυμφαγωγὸς τῶν ἀντιπλασθέντων ηὑρίσκετο, τῇ τῶν χειρῶν κατοχῇ πρὸς γάμον συναρμόζων, καὶ φύσεως πατέρας τοὺς πλασθέντας εἰργάσατο, καὶ φυτοῦ ῥίζαν ἀνθρώποις, ἀφ’ ἧς τὸ γένος ἐβλάστησε. Τί οὖν τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας τὸ πέρας; Ἑνὸς ἀποχῇ φυτοῦ τὸν εὐεργέτην ὁ τιμηθεὶς οὐκ ἐτίμησεν· ἀλλ’ ἠνέσχετο διαβόλου κατὰ Θεοῦ φθεγγομένου, καὶ ἀκροατὴς ῥημάτων ἐγένετο, δι’ ὧν ἐπίβουλος ὁ Δημιουργὸς ἐνομίζετο, καὶ τὴν τόλμαν ἤλεγχεν ἡ χεὶρ βρώσεως ἁψαμένη, μόνῳ τειχιζομένης Θεῷ. Ἡ μὲν οὖν τόλμα τὴν ἐσχάτην τιμωρίαν ἀπῄτει· Ἀδὰμ δὲ τῷ συνειδότι βαλλόμενος, ἐκύρου τῇ φυγῇ τὴν κατάγνωσιν· καὶ ἀντιπρόσωπον θέαν οὐ φέρων, δραπετεύων ἐκρύπτετο. Τί οὖν; ἀθρόον ἐπιφανεὶς ὁ Δεσπότης, ὤφθη τῆς ἐλπίδος φιλανθρωπότερος, καὶ πατρικὴν, οὐ δικαστικὴν πρὸς αὐτὸν ἀπεφθέγγετο ῥῆσιν. Ἀδὰμ, τὸ φιλοτίμημα ἐπιζητῶ, τὸ τῆς ἐμῆς ἀξίας ἔμψυχον ἄγαλμα. Οἶδα τὰ παρὰ τοῦ διαβόλου κατὰ σοῦ μηχανήματα·
οἶδα τὸν φθόνον, ᾧ πληγεὶς τῆς παῤῥησίας ἐκπέπτωκας· ἔδειξεν ἄτιμον φυγάδα τὸν Θεοῦ διαλέκτῳ τιμώμενον· καὶ ἣν ἔστησα μέσην τῆς κτίσεως εἰκόνα, ταύτην φυτῷ μέσῳ φυγαδεύσας κατέκρυψε· τοῖς τῆς ἀπάτης κατετόξευσε βέλεσι, παραβάσεως φορτίον ἔθηκε· πολεμεῖν πρὸς εὐεργέτην ἐδίδαξεν, εὐσεβείας αἰχμάλωτον ἔδειξε, δοῦλον ἁμαρτίας εἰργάσατο. Ἀλλὰ φάνηθι μόνον, καὶ τοῦ λυποῦντος δέχου τὴν ἴασιν· κομίζου τοῦ πταίσματος ἐν μετανοίᾳ τὸ φάρμακον. Ποῦ εἶ ; β. Τοιαῦτα μὲν πρὸς ἕνα διαλεγόμενος πταίσαντα. Νυνὶ δὲ γένεσιν ὅλοις ἀνθρώπων τὰς τῆς φιλανθρωπίας συνευρύνει φωνάς· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι . Καλῶς, Πάντες . Μηδεὶς μικρολογίας καταγινωσκέτω Δεσπότου· ἀνέκλειπτος παρ’ ἐμοὶ φιλανθρωπίας πηγὴ, καὶ πᾶν εἶδος ἁμαρτίας παρασύρειν ἰσχύουσα. Πόσοι πταίσμασι καθημερινοῖς παροξύνουσι πόσοι φίλτρῳ τῶν ἁμαρτημάτων τοὺς ἐμοὺς νόμους ὑβρίζουσιν Ὁ μὲν ἁρπαγὰς καταδιώκει χρημάτων· ἕτερος δόλους τῷ πλησίον ὑφαίνει· ἄλλος γάμους ἀλλοτρίους συλᾷ ἄλλος δίκας συμπλέκει λῃστεύων τὸ δίκαιον· ἄλλος τὸν ἐξ ἐπιορκίας ἐρανίζεται πλοῦτον·
PG 85:329ἄλλος καθ’ ἑτέρου τῇ μὲν ψυχῇ φωνᾷ, κολακεύει δὲ τῇ γλώττῃ· ἄλλος τὸ τοῦ φθόνου βέλος κατὰ τοῦ πλησίον ἀφίησιν· ἄλλος ἐπιβλάπτειν σεμνύνεται, καὶ τὴν ἀδικίαν δυναστείαν νενόμικεν. Ἀλλὰ, Δεῦτε, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς . Νεύσατε μόνον πρὸς ἐμὲ, καὶ τὴν θεραπείαν κοσμίσασθε. Παρ’ ὑμῖν τὰ ἁμαρτήματα, παρ’ ἐμοὶ τὰ ἰάματα· παρ’ ὑμῖν τὰ τραύματα, παρ’ ἐμοὶ τὰ φάρμακα· μετάνοιαν ἐπιζητῶ μόνον, καὶ θεραπεύω τὸ ἕλκος. Δείξατέ μοι τὴν τοῦ τρόπου μεταβολὴν, καὶ κομίσασθε τὴν τοῦ λυποῦντος ἀπαλλαγήν. Ὁ μὲν οὖν Μωϋσέως νόμος ἐφ’ ἑκάστῳ τῶν πλημμελημάτων ὀξύνει τὸ ξίφος, καὶ φόβος αὐτῷ συνδικάζει θανάτῳ· καὶ τὰς τῆς κατάρας εὐθὺς ἐπαφίησι ψήφους· μετάδοσιν οὐ δέχεται πταίσματος· μετανοίας ἀποστρέφεται δάκρυα· συναναιρεῖ συναμαρτήσαντα τῷ πταίσματι. Ἐγὼ δὲ τὴν μὲν ἁμαρτίαν μισῶ, τὸν δὲ ἁμαρτωλὸν ἐλεῶ μετανοοῦντα· κἂν ἴδω δάκρυον φερόμενον, τὸ χρέος ἀφίημι· ἅπερ ὁρῶ, παρορῶ, πρὸς τὴν τοῦ τρόπου μεταβολὴν ἀφορῶν· καὶ τὸ παρὸν παραγράφομαι πταῖσμα, τὸ ἐσόμενον ἐλπίζων κατόρθωμα, καὶ τοῖς δευτέροις ἀπαλείφω τὰ φθάσαντα·
6 Ἴδετε γὰρ ὅτι πρᾶος εἰμὶ καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν. Ὁ γὰρ ζυγός μου χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστι. 6 Διάθεσιν ἐρευνῶ, καὶ τὴν γνώμην ζητῶ· καὶ μόνῳ πόθῳ τῆς ψυχῆς τὴν δικαιοσύνην ὁρίζομαι. Οἶδα καὶ ἀκουσίοις νέμειν συγγνώμην, καὶ τὰ ἐξ ἀγνοίας παραπέμπομαι πταίσματα. Ἀπήλαυσέ μου τῆς τοιαύτης φιλανθρωπίας ὁ προφήτης Δαυὶδ προλαβὼν τῇ πείρᾳ τὸν χρόνον τῆς χάριτος, ὃς μικρόν ποτε λογισμοῦ παραβλέψας, μοιχικῷ παρὰ διαβόλου κατετρώθη τοξεύματι· ἐφ’ οἷς ὁ μὲν νόμος τιμωρίαν ἐπῆγε, καὶ κατὰ τοῦ προφήτου τὸ ξίφος ἠκόνα· νόμος γὰρ οὐκ οἶδε γνώμῃ μετρεῖν τὸ πλημμέλημα, κρίνει δὲ μόνον τὸ φαινόμενον ἔγκλημα, κατορθωμάτων πλῆθος προλαβὸν οὐκ αἰδούμενος, καὶ τὴν πρᾶξιν κολάζει. Ἤκουσε, 6 Δεῦτε οἱ κοπιῶντες, 6 καὶ τὴν φωνὴν οἰκειούμενος ἔτρεχεν. Εἷς εἰμι, λέγων, τῶν τελωνικοῖς βαρουμένων φορτίοις· τὸν σὸν ὑποβαίνω ζυγὸν, τὸ σὸν ἀσπάζομαι δίκτυον. Καὶ γέγονεν ὁ τελώνης τῶν τελωνούντων καθάρσιον. Οὐ μὴν ἄχρι τούτων ἔστη τῆς φωνῆς ἡ ἐνέργεια. Καθάπερ εὐρεῖα σαγήνη, πρὸς πλατὺ πέλαγος πλατυνθεῖσα, τὰ τῶν πανταχόθεν ἰχθύων ἀγρεύει συστήματα·
PG 85:331τὸν αὐτὸν ἄρα τρόπον αἱ τῶν ἁμαρτωλῶν ἀγέλαι τὴν σωτηριώδη τῆς φωνῆς σαγήνην κατέτρεχον. 6 Πολλοὶ γὰρ , φησὶ, τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ συνέκειντο τῷ Ἰησοῦ βοῶντι· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι . Οὐ στενοχωροῦμαι τοῖς πλήθεσιν, οὐκ ἀποκάμνω τοὺς πάντας ὑποδεχόμενος. Οὐχ οὕτω μου μικρὸν τῆς φιλανθρωπίας τὸ πέλαγος, ὡς τοῖς εἰσρέουσι τῶν ἁμαρτωλῶν ποταμοῖς στενοχωρεῖσθαι. Ἔχω τόπον ἀναπαύσεως τῆς οἰκουμένης. Φωνὴν γὰρ δεσποτικὴν ἄπρακτον μένειν ἀδύνατον. Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες . Ταύτης γέγονε τῆς φωνῆς κληρονόμος ὁ τῶν ἀποστόλων χορός. Ταύτην μετὰ χεῖρας ἔχοντες, ἀφέντες τὴν σάλπιγγα, βατὸν τὸν οὐρανὸν τοῖς ἀνθρώποις εἰργάσαντο. Διέδραμεν ἠπείρους ὅλας ὁ λόγος· κατέσχε νήσους ἡ κλῆσις· ἐζωγροῦντο πόλεις· συνέτρεχον χῶραι· Ἑλλὰς ἐθηρεύετο· ἡ βάρβαρος τὴν φωνὴν ὑπεδέχετο· βασιλεῖς προσεκύνουν· στρατηγοὶ τῷ ζυγῷ τοὺς αὐχένας ὑπέβαλλον· δῆμοι τὸν λόγον ἐσφετερίζοντο, ἔπιπτον εἴδωλα, βωμοὶ κατεστρέφοντο· ἐδραπέτευον δαίμονες ἐμπαραχωρήσαντες ῥήματι. Ἤδη τίς προβραχέων θρησκεύων τοῖς δαίμοσιν;
ὁμοῦ δὲ τὸν τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν ὑπεισῄει, καὶ φοβερὸς τοῖς θρησκεύουσιν ἐφαίνετο. Ὢ φωνῆς κοινὸν ἀνθρώπων ἀναδυσαμένης τρόπαιον ὢ φωνῆς, σωτηρίας πηγή ὢ ῥήματος μιᾷ πίστει τὴν οἰκουμένην δεσμεύσαντος ὢ λόγου, τὸν κόσμον καθάραντος ὢ λόγου, τὰ τοῦ Λόγου διὰ τὸν Λόγον ἰσχύσαντος Ταύτης καὶ ἡμεῖς μέρος γενώμεθα τῆς φωνῆς, ἀγαθῶν ἀπολαύσαντες, τῆς μετὰ τῶν ἁγίων ἀπολαύσεως τύχωμεν, κατὰ τὸν εἰπόντα Χριστόν· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς . Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXXΛΟΓΟΣ Λ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:333ΛΟΓΟΣ Λ. Εἰς τὸ, «Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων.» α. Οἱ σοφοὶ τῶν ἰατρῶν, τότε πλέον ἐγείρουσι τὸ θαῦμα τῆς τέχνης, οὐχ ὅταν σιδήρῳ καὶ πυρὶ, πολέμου νόμῳ, τὸ πάθος χειρώσωνται· ἀλλ’ ὅταν, ἡδέσι φαρμάκοις τὸ ἀλγοῦν κολακεύσαντες, τῷ κάμνοντι τὴν ἴασιν μηχανήσωνται, καὶ τὰ μὲν φοβερὰ τῆς τέχνης ἐπίσχωσι ἐπιτάγματα, πράοις δέ τισι καὶ συντρόφοις ἐνδιαιτήμασι τὰς ὀδύνας κοιμήσαντες, δείξωσι τὸν κάμνοντα τοῦ πάθους ἐλεύθερον.
Οὕτως ὁ πάνσοφος ἰατρὸς, καὶ βασιλεὺς, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, νοσοῦσαν ἀσεβείας πάθει τὴν οἰκουμένην θεώμενος, καὶ ταῖς κοσμικαῖς ἀπάταις πρὸς εἰδωλομανίαν φλεγμαίνουσαν, οὐ πυρὸς ἐπαφίησιν ὄμβρον, οὐδὲ θάλασσαν κατὰ τῆς ἠπείρου στρατεύει, οὐδὲ τῶν στοιχείων τὴν βίαν κατὰ τῆς ἀσεβείας ὁπλίζει· ἀλλὰ θαύμασι πείθει, καὶ εὐεργεσίαις ἐφέλκεται, καὶ λόγοις οὐρανίοις πάθη ψυχῆς μεταλλάττει φλεγμαίνοντα. Ἤδη δέ που καὶ μαθητὰς εὐτελεῖς ἐπιλέγεται, καὶ ταῖς τούτων χερσὶ καὶ γλώτταις τῆς οἰκουμένης τὴν ἰατρείαν καταπιστεύει. Περιπατῶν γὰρ , φησὶ, παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, εἶδε δύο ἀδελφοὺς, Σίμωνα τὸν λεγόμενον Πέτρον, καὶ Ἀνδρέαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλατταν· ἦσαν γὰρ ἁλιεῖς· καὶ λέγει αὐτοῖς· Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων. Οἱ δὲ ἀφέντες τὰ δίκτυα, ἠκολούθησαν αὐτῷ .
Ὢ τῆς μεγάλης βουλῆς ἀληθῶς, καὶ ἀθανάτου σοφίας πρᾶγμα ξένον, καὶ δόγμα νέον, καὶ πολιτείαν ἐξ οὐρανοῦ παιδεῦσαι τοὺς ἀνθρώπους βουλόμενος, καὶ τοὺς τοιούτων δογμάτων ὑπηρέτας ἀναζητῶν, παρέβλεψε πόλεις, παρεγράψατο δήμους, παρεπέμψατο βασιλείας ὑπουργίαν, ἐβδελύξατο πλούτου δυναστείας, ἐμίσησε κράτος ῥητόρων, οὐκ ἐπηύξατο γλώττας φιλοσόφων. Παρέδραμεν ἔθνη, καὶ οὔτε ὅπλων παρασκευὴν, οὔτε χειρῶν εὐτεχνίαν, οὐ ποδῶν πρὸς δρόμον ὀξύτητα. Καὶ τί τὰ ἀνθρώπινα καταλέγω πλεονεκτήματα; Τὰς τῶν ἀγγέλων τάξεις ἐν ἡσυχίᾳ μένειν ἐάσας, λιμένας, καὶ ποταμοὺς, καὶ αἰγιαλοὺς, καὶ ἐργαστήρια παρήρχετο, παρὰ τούτων δανείσασθαι τοὺς τῶν δογμάτων ὑπηρέτας βουλόμενος. Καὶ παριστάμενος παρεκάλει λέγων· Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων . Ὑμᾶς, φησὶ, θηρεύσων ἐλήλυθα. Ἁλιέας, οὐ βασιλέας ἐπιζητῶ· ναύτας, οὐ δυνάστας προτρέπομαι· παύσασθε κατὰ ἀψύχου θαλάττης ἀγωνιζόμενοι· μετενέγκατέ μοι τὴν θηρευτικὴν τέχνην ἐπὶ τὴν ἤπειρον. Ἔχει πέλαγος ἀσεβείας ἡ γῆ. Ἐκεῖ μοι τὰ δίκτυα πέμψαντες θήραν εὐσεβείας ἀγρεύσατε. Δεῦτε ὀπίσω μου , οἱ ἐμοὶ μαθηταὶ, καὶ οἰκουμένης καθηγηταί·
χρήσασθέ μοι πρὸς οὐρανοὺς τὴν τέχνην. Εἰδωλολατρείας κέχυται θάλασσα· νεφέλῃ πολυθεί̈ας ἡ κτίσις καλύπτεται· βυθὸς ἀσεβείας ἐπικλύζει τὰ σύμπαντα· ἄνθρωποι δαιμονικοῖς ὑποβρύχιοι κύμασι· αἱμάτων ὁ κόσμος ἐξόζει δυσωδίαν, καὶ θυσίαις θνηταῖς μολύνεται. Ἁλιέας αὐτοῖς ἰατροὺς ἐπιστήσομαι. Τέχνην καλεῖ τὴν ὑμετέραν τὸ πάθος· χρήσωμεν φάρμακον τῇ κτίσει κινδυνευούσῃ σωτήριον. Δεῦτε ὀπίσω μου. Οἱ δὲ ἀφέντες τὰ δίκτυα, ἠκολούθησαν αὐτῷ . Σύνδρομος τῷ τοῦ Δεσπότου πόθῳ τῶν μαθητῶν ὁ χορός. Οὐ γὰρ φαντασίαν τὴν κλῆσιν ἡγήσατο, οὐδὲ τὸ τῆς ὑποσχέσεως μέγεθος ὀκλάζειν αὐτοῖς τὰς ἐλπίδας ἐποίησεν, οὐδὲ λόγους ἀφιέναι τοιούτους πρὸς τὸν Δεσπότην ἐξεβιάσατο· Τί χλευάζεις τοὺς κύμασι προσπαλαίοντας, ἄνθρωπε; τί τὸν κόπον ἡμῶν διαπαίζεις τοῖς τοῦ γέλωτος ῥήμασι; Θαλαττουργοῦντας ὁρᾷς, καὶ κηρύττει τὴν εὐτέλειαν ἡ τέχνη, καὶ λέγεις· Δεῦτε, ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων ; Ποῖον προβαλλόμενοι πλοῦτον, εἰπέ μοι, τοὺς ὁρῶντας ἐκδυσωπήσωμεν; ἢ τὰ διεῤῥωγότα δείξωμεν δίκτυα, καὶ τοὺς δήμους ὡς θῆρας ἀγρεύσωμεν; Ποίαν κινήσαντες γλῶτταν τῷ κάλλει τῶν λόγων τὰς ἀκοὰς σαγηνεύσωμεν;
PG 85:335ἢ ῥήμασιν ναυτικοῖς βασιλέων ψυχὰς χειρισώμεθα; Πρὸς ἰχθύας τὴν τέχνην, οὐ πρὸς ἀνθρώπους μεμελετήκαμεν. Οὐδὲν τοιοῦτον, οὐκ εἰπόντες, οὐκ ἐννοήσαντες, ἀλλ’ ὡς ἀληθῶς ἀγκίστρῳ τῷ λόγῳ περιπαρέντες, ἠκολούθουν φθεγγομένῳ Δεσπότῃ, καὶ ἁλίας τὸν τρόπον ἐν ἑαυτοῖς ἐδιδάσκοντο. Ἀγρεύειν ἐμάνθανον, καὶ ἃ πράττειν ἔμελλον, πρῶτον τοῖς ἔργοις ὑπέμενον. Ἔλεγε· Δεῦτε , καὶ ἠκολούθουν καλούμενοι. Ὢ ῥημάτων διὰ πραγμάτων ἀπόδειξις Δεῦτε · ἐγὼ τοῖς ὑμετέροις ῥήμασι προςπλέκω τὸ δέλεαρ· ἐγὼ δήμους καὶ πόλεις ταῖς ὑμετέραις ἐπιστρέψω φωναῖς, ἀπαρχὰς ὑμᾶς τῆς ἐμῆς σαγήνης ἐργάζομαι. Αὐτουργῶ γὰρ εἰς ὑμᾶς δι’ ὑμῶν. Ἐνῆν μοι βασιλεῦσιν ὑπηρέταις προσχρήσασθαι· ἐνῆν μοι ῥητόρων γλώττας θεραπαίνας ἑλκῦσαι τοῦ δόγματος· ἐδυνάμην τοῖς τῶν ἀγγέλων τάγμασι καταπιστεῦσαι τὸ κήρυγμα· ἀλλὰ τὸ τῶν ὑπηρετούντων περιφανὲς τὴν ἐμὴν παρεσπάσατο δοξολογίαν. Ὑποκλέπτει γὰρ τοῦ ποιοῦντος τὴν δόξαν, τοῦ ὑπηρετοῦντος ἡ δύναμις. Παραιτοῦμαι πλοῦτον ὑπηρετοῦντα, μὴ νοθεύσῃ τὸ θαῦμα συνεργαζόμενος. Ὑμᾶς εὑρίσκω πιστοὺς τῶν ἐμῶν θαυμάτων τοὺς φύλακας.
Οἷς γὰρ ἀνθρώπινον οὐδὲν πρόσεστι πλεονέκτημα, παρὰ τούτοις ἡ τῆς Θεότητος ἀκέραιος διαφυλάττεται δύναμις. Οὕτω γὰρ καὶ στρατιώτης θαυμάζεται, ὅταν ὅπλοις εὐτελέσι πρὸς ἀριστείαν προςχρήσηται. Θέλει γὰρ ἀρετὴ τὴν τοῦ κατορθώματος δόξαν τῷ κατορθοῦντι μερίζεσθαι. Προσαναστελλέσθω τῆς ἀπιστίας τὰ ῥήματα, ἐμφραττέσθω γλῶττα, χώραν συκοφαντίας οὐκ ἔχουσα. Μὴ λεγέτω τις ἀσεβὴς, χώρας ὁμοῦ καὶ πόλεις αὐτομολῆσαι ὁρῶν πρὸς τὸ κήρυγμα· Πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλε πείθειν Χριστός; σοφιστὰς προεβάλλετο κήρυκας· ὅπλοις φοβήσας ψυχὰς παρεστήσατο· χρήματα δείξας, ὀφθαλμοὺς ἐδελέασε· φόβῳ τὴν γνώμην κεχείρωται· πλήθεσι τὰ πλήθη πρὸς ἑαυτὸν ὑπηγάγετο. Τούτων ἁπάντων ὑμεῖς γεγυμνωμένοι, γυμνοὺς ἐκγλημάτων τοὺς συκοφάντας ἐλέγξατε. Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων . Γενοῦ μετὰ τὴν θάλατταν ἁλιεὺς ἠπειρότης, περιβαλλέσθω δικτύοις ἡ γῆς. Ἁλιεῖς ἀνθρώπων ὑπάρξατε. Ἐπειδὴ γὰρ τὰς τῶν ἰχθύων ἐπαναστάσεις κατ’ ἀλλήλων ἐνόησαν ἄνθρωποι, ταῖς ὑμετέραις σαγήναις περιπιπτέτωσαν, τὰ τῶν ἰχθύων πρὸς σωτηρίαν ὑπομενέτωσαν. β.
Ἐπὶ τούτοις, καθάπερ ἀγκίστρῳ τὰς ἀκοὰς περιπαρέντες, ἠκολούθησαν προθύμως τῷ ἑκόντας θηρεύοντι. Καὶ πολλὰ χαίρειν τοῖς δικτύοις εἰπόντες, καὶ τὴν θάλατταν ἀποδυσάμενοι, τοῖς τοῦ Σωτῆρος εἵποντο νεύμασιν. Οὕτω δὲ τοῖς Ἰησοῦ δικτύοις ἐνομιλήσαντες, καὶ τῆς παραδοξοτάτης ἁλίας μαθηταὶ καταστάντες, ἄρτι τοῦ Δεσπότου πρὸς οὐρανὸν ἀναφοιτήσαντος, οἱ μαθηταὶ τοῖς τῆς χάριτος δικτύοις τὰ γένη τῶν ἀνθρώπων ἡλίευον. Πρῶτον τοίνυν κατὰ ἰουδαϊκῶν συλλόγων ἀφέντες τὰ θήρατρα, τρισχιλίους εὐθὺς ἀνηγρεύσαντο. Δευτέρα τῆς σαγήνης βολὴ, καὶ εἰς πεντακισχιλίους ἡρπάζετο. Ἴσως ποθεῖτε γνῶναι τὸ δέλεαρ, ᾧ χρησάμενοι τοὺς πεντακισχιλίους ἐζώγρησαν. Χωλός τις ἦν πρὸ τῆς ὡραίας πύλης , ᾧ τὰς τῶν ποδῶν βάσεις ἡ φύσις διὰ πάθους συλήσασα, τῇ χάριτι παρέδωκε χαλκεύειν ὡς βούλεται. Τοῦτον ὁ Πέτρος τῷ ἀγκίστρῳ περιδήσας τῆς πίστεως, δῆμον ὅλον δεσμώτην διὰ τῆς ἑαυτοῦ γλώττης εἰργάσατο. Γίνεται καὶ Κορνήλιος ἐκεῖνος ὁ μέγας τῆς σαγήνης θήρα ταύτης. Οὕτω τοὺς κατὰ Παλαιστίνην ἀγρεύσαντες, ἔφερον ἐπὶ τὰς νήσους τὴν τέχνην τῆς χάριτος, τὴν θάλατταν μετὰ τὴν ἤπειρον σαγηνεύοντες.
Κύπρον εἶδον, Ἀντιόχειαν εἶχον. Παμφυλία μετὰ τοῦτο κατείχετο· Μακεδονία σεσύλευτο· Θρᾴκη προσέτρεχεν, Ἑλλὰς μετὰ τῆς γλώττης ἠγρεύετο. Ῥώμη, τὸ διάδημα κρύψασα, τῷ τοῦ σταυροῦ προσεκύνει κηρύγματι. Ἀλλεπάλληλαι πόλεις αὐτομάτως τῶν ἀποστολικῶν δικτύων τὴν θήραν ἠσπάζοντο. Οὐκ ἐπαύσαντο βάλλοντες, ἕως ὁ τῆς οἰκουμένης περίβολος τοῖς δεσποτικοῖς συνελήφθη δικτύοις. Ἀλλ’, ὢ τῶν παραδόξων καὶ ὑπὲρ φύσιν πραγμάτων Ἐπειδὴ γὰρ πλήττεται τοῖς ὁρωμένοις διάβολος, οὐ φέρων ὁρᾷν ἁπλουμένην τὴν σωτηρίαν, θανάτῳ περιβάλλει τοὺς κήρυκας, καθάπερ τινὰς ἀγριωτέρους ἰχθύας κατὰ τῶν ἁλιέων ἐγείρας. Ἀλλὰ δέχονται μὲν τὸν θάνατον, οὐ μὴν ἐπαύσαντο τῆς ἁλίας καὶ τελευτήσαντες· ἀλλ’ ἐργάζονται καὶ μετὰ θάνατον τὸ τοῦ Δεσπότου πρόσταγμα, καὶ κρυπτόμενοι τάφῳ τῆς θήρας οὐκ ἐπελάθοντο. Φθέγγονται γὰρ καὶ τάφοι βουλομένης τῆς χάριτος. Ἀληθὴς γὰρ ὁ εἰπών· Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων · αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXXIΛΟΓΟΣ ΛΑ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:337ΛΟΓΟΣ ΛΑ. Εἰς τὸ, «Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδοθήσεται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν.» α.
PG 85:339Αὔξει μὲν τῆς γλώττης τὴν ἀγωνίαν ἡ τῶν ἀκροατῶν φιληκοί̈α, καὶ τὴν τοῦ λόγου· ἐγχείρησιν φοβερωτέραν εἰργάσατο ὁ τῆς Ἐκκλησίας θεσμὸς, καὶ περὶ τὰ θεῖα διδάγματα πόθος. Διὰ τοῦτο μακαρισμῷ πραύ̈νων τοῦ λόγου τὸν φόβον, ὁ Δεσπότης ἐβόα· Μακάριοι οἱ λέγοντες εἰς ὦτα ἀκουόντων · οἱ τῆς διδασκαλίας τὸν σπόρον εἰς εὔγονον ἄρουραν καταβάλλοντες· οἱ τὰς τῆς ψυχῆς ἁλωνίας ἀγαθῶν δογμάτων σωρεύοντες, ἐπειδὴ τῶν ἐνταῦθα πόνων ὑπάρχει ταμιεῖον εὔκαιρον, τοῖς καμοῦσι τηροῦν τὴν ἀπόλαυσιν. Παρ’ Ἰουδαίοις μὲν γὰρ, καὶ τὸ προφητεύειν φευκτὸν, καὶ τὸ νουθετεῖν ἀπευκτὸν τοῖς προφήταις εὑρίσκεται. Κύριε , γὰρ, φησὶ, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν ; Ἱερεμίας δὲ, εὐπρόςωπον φερόμενος παρατηρήσεως πρόφασιν, τὴν ἡλικίαν προσεβάλλετο· Νεώτερος ἐγώ εἰμι, καὶ λαλεῖν οὐκ ἐπίσταμαι . Μωϋσῆς δὲ πρὸς τὴν τοῦ λαοῦ καλούμενος ἡγεμονίαν, ἀποφεύγει τὴν ἀξίαν, καθ’ ἑαυτοῦ τὴν ψῆφον ἐνέγκας. Ἰσχνόφωνός εἰμι, καὶ βραδύγλωσσος . Ἐλέγχει γὰρ τῶν ἰουδαϊκῶν τρόπων τὸ δυσπειθὲς, ἡ τῶν πρὸς αὐτοὺς ἀποστελλομένων παραίτησις. Ἀεὶ γὰρ θεομάχον τὸ γένος, καὶ ταῖς θείαις εὐεργεσίαις ἀντίπαλον.
Ὠδύροντό ποτε τὴν ἐν Αἰγύπτῳ δουλείαν, καὶ ταύτης ἀπαλλαγέντες ἐλοιδόρουν τὸν ἀπαλλάξαντα· Παρὰ τὸ μὴ εἶναι μνήματα ἐν γῇ Αἰγύπτῳ ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἀποκτεῖναι ἐν ἐρήμῳ . Διέτρεχον ὡς λεοφόρον τὴν θάλαςσαν, ποσὶ κεκονισμένοις ὁδοιποροῦντες τὸ πέλαγος, καὶ τῷ μόσχῳ τὴν χάριν προσκυνοῦντες ἐλογίζοντο, βοῶντες· Οὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραὴλ, οἱ ἐξαγαγόντες σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου . Πάλιν οὐρανὸς τὰς τοῦ μάννα νιφάδας ἀπέστελλε, καὶ κάτωθεν βλασφημοῦντες ἐβόων· Κατάξηρος γέγονεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν ἐπὶ τῷ ἄρτῳ τῷ διακένῳ . Ἠκολούθει πέτρα κατακλύζουσα χειμάῤῥους τὴν ἔρημον, καὶ μία ῥάβδου πληγὴ πολλὰς ναμάτων ἐκυοφόρει πηγάς· ἀλλ’ οὐκ ἐκάθηρεν αὐτῶν τὴν ἀχάριστον γλῶτταν, οἳ καὶ παρ’ αὐτὴν τὴν ἀπόλαυσιν ἔλεγον· Ἐπεὶ ἐπάταξε πέτραν, καὶ ἐῤῥύησαν ὕδατα, καὶ χείμαῤῥοι κατεκλύσθησαν, μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι ; Πάλιν ἀγνοοῦσιν αὐτοῖς τὴν ὁδὸν, συνωδοιπόρει νεφέλη, καὶ τὴν ἄγνοιαν λύουσα, καὶ τῶν ἀκτίνων τὴν φλόγα κωλύουσα. Στύλος πυρὸς ἐφωταγώγει τὴν νύκτα. Ἀλλὰ τὸν τιμῶντα τοῖς θαύμασιν ἀτιμάζοντες ἔλεγον· Δῶμεν ἀρχηγοὺς, καὶ ἀποτρέψωμεν εἰς Αἴγυπτον .
PG 85:341Ὀρνίθων νεφέλας ὁ ἀὴρ ἐπαφίει, καθάπερ ξένοις ὁδοιπόροις εὐτρεπίζων ὀψώνιον. Τεσσαρακοστὸν ἔτος αὐτοῖς ἐσθὴς τριβομένη, νεουργὴς διετέλει νικῶσα τὸν χρόνον τῇ φύσει, συνενέαζε τῇ ἐσθῆτι τῶν ὑποδημάτων ἡ χρεία πρὸς τεσσαρακοστὸν καὶ χρόνον καὶ δρόμον ἀντέχουσα. Πολεμοῦσιν αὐτοῖς ὁ τῶν στοιχείων συμπαρετάττετο δρόμος, ὅτε βραδύνειν διδασκόμενος ὁ ἥλιος, τὸ τῆς νίκης αὐτοῖς ἐπραγματεύετο τάχος· πλατύνων τῆς ἡμέρας τὰ διαστήματα, ἵνα αὐθήμερον ἀποτέκῃ τοῖς μαχομένοις τὸ τρόπαιον· πλατύνων τὸν δρόμον, ἵνα συστείλῃ τῆς νίκης τὸν χρόνον, ἢ μηκύνων τοῦ χρόνου τὰ μέτρα, ἵνα μὴ ὑπερημέρῳ νίκῃ λυπήσῃ τοὺς κάμνοντας. Ἵστατο μεθ’ ἥλιον Ἰορδάνου τὰ ῥεύματα, καὶ τὸ ῥόθιον ἐχαλινοῦτο, παραχωροῦν τοῖς βαδίζουσι· καὶ νόμοις ἵστατο ῥεύματος ἀναμένων τὴν πάροδον. Βασιλεῖς παρὰ τὴν ἀκοὴν ἐταράττοντο, αὐτόματοι πόλεις ὑπέκυπτον. Ἰεριχὼ κυκλουμένη τὸν τοῦ τείχους ἀπεδύετο κύκλον, ὥσπερ τοὺς οἰκήτορας φεύγουσα, καὶ τοῖς Ἰσραηλίταις προστρέχουσα. Τίς οὖν τούτων ἡ χάρις; Δῶμεν ἀρχηγοὺς, καὶ ἀποστρέψωμεν εἰς Αἴγυπτον . Καὶ τὰ δεύτερα τῶν φθασάντων δεινότερα·
Μωαβιτικὸν προσκυνούμενον ξόανον, καὶ τὰ τῶν νικηθέντων προσεκύνουν οἱ νικήσαντες εἴδωλα· προφητικῶν αἱμάτων ἔκχυσις, Μωσαϊκῶν βιβλίων ἔμπρησις, μίσος θρησκείας θεοφιλοῦς, δαιμονικῶν ἀγαλμάτων ἱδρύματα. β. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀρχαῖα καὶ παλαιά. Παρὰ δὲ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐνανθρώπησιν, τίνες ἄρα τὸν τρόπον γεγόνασιν; Ὁ δὲ Χριστὸς οἰκτείρας ἀνθρώπους ἀφίκετο, χεῖρα σωτήριον προτείνων τῷ γένει. Οὐκ ἤλλαξαν τὸν τρόπον αἰδεσθέντες τὰ θαύματα, ἀλλὰ συνέτρεχε τῷ χρόνῳ τῶν προγόνων ἡ γνώμη, τοὺς κληρονόμους εὑρίσκουσα. Θαυμάτων νιφάδες, θεραπείας πελάγη, παντοδαπῶν ἀγαθῶν εὐθηνία· ἀλλ’ ἐπένθουν εὐεργετούμενοι, καὶ τῆς ψυχῆς τὴν ἀπορίαν διὰ τῶν ῥημάτων ἐκήρυττον· Τί ποιήσωμεν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος τοιαῦτα σημεῖα ποιεῖ ; Πάθη διωκόμενα βλέποντες, τοῖς τοῦ φθόνου πάθεσι τὴν ψυχὴν ἐτιτρώσκοντο· καὶ τῶν ἀλλοτρίων συμφορῶν ἡ λύσις, οἰκείων αὐτῶν ὀδυρμῶν ὑπῆρχε γονή. Παράλυτος ἐσφίγγετο, τυφλὸς ὠμματοῦτο, νεκρὸς ἐξωριγεῖτο τοῦ ᾅδου τὴν ἧτταν, καὶ ὁ ἰατρὸς ἐν ἐγκλήμασι. Δαιμονικῆς ἠλευθεροῦντο χειρός· καὶ δαιμονῶντα τὸν δαιμόνων ἐλευθεροῦντα καλεῖν οὐκ ᾐσχύνοντο. Καὶ πάλιν θρηνούντων μελετῶσι φωνάς·
Τί ποιήσωμεν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος τοιαῦτα σημεῖα ποιεῖ ; Κοινὴ τῆς φύσεως λύμη τῶν Ἰουδαίων τρόπος. Ἕως τοῦ φόνου τὸ πάθος οὐ φέροντες, ἄδοξον φόνον ἐνόμιζον· τὸν σταυρὸν μηχανῶνται, καὶ τῶν θαυμάτων παρανομίας αἰσχύνην κεράσαντες οἰκείου φθόνου θεραπείαν εὐτρέπιζον. Ἀλλ’ οὐκ ἐλάνθανε ταῦτα Χριστὸν, τὸν ἑκόντα τὸ πάθος ὑποδυόμενον, τὸν πάλαι διὰ προφητῶν κατὰ θανάτου ἀπειλήσαντα· Λύσατε γὰρ τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν . Οὐκ ἐλάνθανε τὸ πάθος τὸν εἰπόντα· Ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου· καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν . Τὸ γὰρ τῆς θείας οἰκονομίας πάθος, παρ’ Ἰουδαίων μὲν παρανόμως τολμώμενον, παρὰ δὲ τοῦ Θεοῦ πρὸς σωτηρίαν οἰκονομούμενον. Ἀλλ’ ὁ φιλόχριστος τῶν ἀποστόλων χορὸς ἠθύμει περὶ τοῦ πάθους ἀκούων, καὶ τὴν ψυχὴν τῷ λόγῳ πληττόμενοι, τῷ πένθει τὸ πάθος προελάμβανον. Μαλάττων δὲ τῆς λύπης τὴν ὑπερβολὴν τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ, συνέπλεκε τῇ μνήμῃ τοῦ πάθους, τὴν τῆς ἀναστάσεως πρόῤῥησιν·
αὐτό τε τὸ πάθος ποικίλως περιάγων τοῖς λόγοις, τῇ τῆς διηγήσεως μελέτῃ κουφότερον ποιῶν, ἵνα μὴ τῷ ἀθρόῳ τῆς θέας καταπλαγέντες, τῷ πλείστῳ πάθει τὴν ψυχὴν βαπτισθῶσι. Διὰ τοῦτο καὶ νῦν ὁ Σωτὴρ ταύτας περὶ τοῦ πάθους, πρὸ τοῦ πάθους, τὰς φωνὰς κατεπᾴδων· Ἰδοὺ , φησὶν, ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδοθήσεται εἰς χεῖρας πρεσβυτέρων καὶ γραμματέων, καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται . Δείκνυσι καὶ τοῦ χρόνου τὴν γνῶσιν, καὶ τὸ τοῦ πάθους ἑκούσιον. Ἐνῆν μοι, φησὶ, καὶ παραιτήσασθαι τὸ πάθος ἐπίσχοντι τὸν δρόμον, καὶ παραδραμεῖν τὴν ἀναίρεσιν τὸ τοῦ φόνου παραιτουμένῳ χωρίον· ἀλλὰ καιρὸς τὸν σταυρὸν ἀπαιτεῖ, καὶ ἡ χρεία τὸ πάθος ὠδίνει, καὶ πάρεστι προθεσμία τῆς ἐμῆς παρουσίας τὴν αἰτίαν ζητοῦσα. Διὰ τοῦτο πρώην τὰς τῶν λίθων ἐπαγομένας παρῃτησάμην βολὰς, σταυρὸν ἀναμένων. Διὰ τοῦτο τὴν περὶ τῶν κρημνῶν ἐπιβουλὴν παρηγγειλάμην. Ἦλθον γὰρ τὸν ἐν ξύλῳ τοῦ Ἀδὰμ ἰάσασθαι θάνατον, ἵνα ξύλῳ προσηλωθεὶς τῶν διὰ τοῦ ξύλου κακῶν ἀνέλω τὴν πάροδον. Ὑπηρέται δέ μοι τοῦ πάθους Φαρισαῖοι, καὶ γραμματεῖς, καὶ πρεςβύτεροι, τὰ τοῦ Νόμου κεφάλαια;
PG 85:345οἳ τῇ Μωϋσέως καθέδρᾳ φιλοτιμούμενοι τῷ διαβόλῳ συμπράττουσιν· οἱ τοῦ νομοθέτου μαθηταὶ, τοῦ παρανομοῦντος ὑπασπισταί. Ὑμῖν δὲ τοῖς ἐμοῖς προλέγω τὸ πάθος, καὶ θεραπεύω τὴν λύπην προμηνύων ἀνάστασιν. Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδοθήσεται εἰς χεῖρας πρεσβυτέρων καὶ γραμματέων, καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται . Εἰ λυπεῖσθε τὸ πάθος, ἰάσθω τὴν λύπην ἀνάστασις· εἰ φρίττετε τὸν σταυρὸν, διὰ τὴν νίκην εὐφραίνεσθε. Τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθήσομαι . Ἐφ’ ἑτοίμῳ πορεύσομαι νίκῃ, σύντομον ἐργάσομαι τρόπαιον, ἐμπρόθεσμον ἀναδύσομαι στέφανον. Θνήσκω γὰρ ἵνα νομοθετήσω θανάτῳ, (α) μὴ κρατεῖν ἀνθρώπων ἀθάνατα. Καὶ ἀναστήσομαι τάφου καινουργῶν τὴν ἀνάστασιν. Διδάξω τὸν ᾅδην διάδοχον περιμένειν ἀνάστασιν. Ἐν ἐμοὶ γὰρ καὶ θάνατος παύεται, καὶ ἀθανασία φυτεύεται. Μικρὸν ἔσται τῆς τελευτῆς καὶ τῆς ζωῆς τὸ μεταίχμιον. Οὐ γὰρ ὡς ὀφειλέτης ἁμαρτίας, ἀλλ’ ὡς ἀναιρετὴς κατέρχομαι. γ. Οὐκ ἤρκεσε πρὸς τὴν φωνὴν τῶν μαθητῶν ἡ ψυχὴ, ἀλλὰ καὶ πρὸς μνήμην τοῦ πάθους ὀκλάσαντες, δεσμῶται σιγῆς ἅπαντες ὤφθησαν.
Ὁ δὲ Πέτρος περιαργήσας τοῖς ῥήμασι, καὶ πόθῳ τὸ πάθος οὐκ ἐνεγκὼν, τῆς Δεσποτικῆς χειρὸς ἐπιδράττεται, καί φησιν· Ἵλεώς σοι, Κύριε· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο . Ἡ φωνὴ, τῆς ψυχῆς τὴν πληγὴν ὑπαινίττεται. Τί φὴς, ὦ Δέσποτα; Σταυροῦ μνήμη, καὶ πάθους ὅλως ἐλπίς. Κατὰ σοῦ νεανιεύσεται θάνατος, οὗ φωνὴν οὐκ ἤνεγκεν ᾅδης; Πρώην ἐκάλεσας τεθνηκότα τὸν τῆς χήρας υἱὸν, καὶ ὁ θάνατος ἔφυγεν, οὐδὲ μέχρι τοῦ τάφου παροδεῦσαι τῷ κεκρατημένῳ δυνάμενος, πῶς οὖν ὃν πεφόβηται, δέξεται θάνατος; Ἄπαγε τῶν λόγων, ὦ Δέσποτα. Ἠλίας ἀνωτέρω θανάτου μεμένηκεν, Ἐνὼχ μεταθέσει τὸν ᾅδην ἐξέκλινε· καὶ πῶς Χριστὸς ὑπὸ θάνατον κείσεται; Ταῦτα διαλεγόμενον Πέτρον περὶ τοῦ πάθους ἐπιστομίζει Χριστὸς, δριμεῖαν ἐπαγαγὼν τὴν ἐπιτίμησιν· Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ, σκάνδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων . Τί λέγεις, ὦ Πέτρε; Κωλύεις τὸν θάνατον; οὔκουν ἐπέχεις τὴν ἀνάστασιν; Κωλύεις τὸν σταυρόν; Πῶς ἡ νίκη φανήσεται; Μὴ γένηται πάθος; Πῶς οὖν ἀπάθεια λήψεται χώραν; Μὴ προσηλώσω τὸ σῶμα τῷ ξύλῳ; Πῶς οὖν τὸ διὰ ξύλου ῥαγήσεται τῶν ἁμαρτημάτων χειρόγραφον; Μὴ ἀναβῶ πρὸς ὕψος;
Πῶς οὖν θριαμβεύσω διάβολον; Παραιτήσομαι τάφον; Πῶς οὖν λυθῶσιν οἱ τάφοι; Μὴ κατέλθω εἰς νεκρούς; Πῶς οὖν δήσω τὸν ᾅδην; Πῶς τὴν λύσιν τοῖς δεδεμένοις χαρίσωμαι; Παραιτήσωμαι τὸν σταυρόν; Πῶς οὖν τὰ τοῦ Ἀδὰμ ἰάσω τραύματα; ποίαν ἑτέραν ἴασιν, ἡ τοῦ πρωτοπλάστου παράβασις δέξηται; Ἄκων, ὦ Πέτρε, συνηγορεῖς διαβόλῳ. Παραιτήσωμαι θάνατον; Πῶς οὖν τῶν προφητῶν αἱ προῤῥήσεις ἐκβάσεις λήψονται; Καταβοήσεταί σου τῶν ῥημάτων Ἠσαί̈ας ἀνακράξας σφοδρότερον· Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν, ἄφωνος . Διηγήσεταί σοι τὴν τοῦ πάθους ὠφέλειαν λέγων· Οὗ τῷ μώλωπι ἡμεῖς πάντες ἰάθημεν . Καταγνώσεταί σου καὶ Ἱερεμίας εἰκονίζων τὸ πάθος· Ἰδοὺ ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θύεσθαι, οὐκ ἔγνω . Ἑτέρωθεν ὁ Δαυὶδ ἐγκαλέσει σε, τὴν ἔντιμον τοῦ πάθους κιθαρίζων εὐωδίαν· Σμύρναν, καὶ στάκτην, καὶ κασσίαν ἀπὸ τῶν ἱματίων σου . Ζαχαρίας σε περιστήσεται λέγων· Καὶ ὄψονται πρός με, πρὸς ὃν ἐξεκέντησαν . Ἄλλος ἑτέρωθεν· Καὶ δύσεται ὁ ἥλιος μεσημβρίας . Καὶ πάλιν· Οὔτε ἡμέρα, οὔτε νὺξ, καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς .
Ἀνάμεινον, ὦ Πέτρε, καὶ ὄψει τῶν ῥημάτων τὰ πράγματα· ἥλιον μέσης ἡμέρας ἁρπαζόμενον, νύκτα πρόωρον ἐφαπλουμένην τῇ κτίσει· πέτρας διαιρουμένας, σκυλευόμενον ᾅδην· ἀκυρούμενον θάνατον· ἐκπίπτοντα τυραννίδος διάβολον· νεκρῶν δῆμον ἐλεύθερον. Ταῦτα, ὦ Πέτρε, κωλύσω; ταῦτα ἐπίσχω; τούτων ἀνέλω τὴν πάροδον; Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ· ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων . Τίς οὖν ἡ τῶν ῥημάτων τραχύτης, ὦ Δέσποτα; τίς ἡ φοβερὰ κατὰ τοῦ Πέτρου νῦν ἐπιτίμησις; Ἀρτίως ἤκουσε· Μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ , καὶ νῦν Σατανᾶν ἀποκαλεῖς τὸν ἀπόστολον; Ἀρτίως ἔλεγες· Σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν · καὶ νῦν σκάνδαλον, καὶ ὄργανον διαβόλου καλεῖς; Καὶ ὁ μὲν Ἰούδας οὐκ ἐπιτιμᾶται· καίτοι πιπράσκει, φονεύει, κατὰ σοῦ τοῖς Ἰουδαίοις συντίθεται· μύρῳ τιμώμενον βλέπει, ἀγανακτεῖ, καὶ τῆς τιμῆς ἀπώλειαν σαφῶς ἀναβοᾷ· Εἰς τί ἡ ἀπώλεια αὕτη; ἠδύνατο τοῦτο πραθῆναι πολλοῦ · καὶ τοῖς λόγοις ἐλέγχει τὸν τρόπον· καὶ οὐκ ἠγανάκτησας, καὶ οὐκ ἐπετίμησας· τοὐναντίον μὲν οὖν ἐλεεινολογίᾳ τὸν θυμὸν διεκρούσω· Τί κόπους , λέγων, παρέχετε τῇ γυναικί;
PG 85:347καλὸν ἔργον εἰργάσατο εἰς ἐμέ. Βαλοῦσα γὰρ αὕτη τὸ μύρον, εἰς τὸ ἐνταφιάσαι με πεποίηκε . Μονονουχὶ ταῦτα πρὸς τὸν Ἰούδαν εἰπών· Μή μοι βασκάνῃς ἐνταφίων, εἰ καὶ τῆς ζωῆς ἀπεστέρησας. Προλαμβάνει γὰρ τὸν παρὰ σοῦ φόνον ἐν τοῖς ἐνταφίοις τὸ γύναιον. Λόγισαί μοι τὴν τιμὴν εἰς ταφήν· εἰ καὶ πραγματεύῃ τὸν φόνον, ἀλλὰ συγχώρει τὸν τάφον. Εἶδες μετὰ στρατιωτῶν, καὶ ὅπλων, καὶ ξύλων ἐπιόντα, καὶ οὐκ ἔφης· Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ . Οὐ λόγοις ἐνέτρεψας, οὐ τοῖς ἔργοις ἐφόβησας, ἀλλὰ προετρέψω πρὸς τὴν ἐγχείρησιν· Ἑταῖρε, ἐφ’ ᾧ πάρει ; Ἔχου τοῦ ἔργου, μὴ ἀναβαλοῦ τὴν τόλμαν· κύρωσον τῇ πράξει τὴν πρᾶσιν. Καὶ πρὸς μὲν Ἰούδαν τοιοῦτος. Πέτρος δὲ φιλῶν καθυβρίζεται; καὶ φειδόμενος πλήττεται; καὶ ἄγνοιαν πταίσας, τοῖς λόγοις μαστίζεται; Ναὶ, φησὶν ὁ Σωτὴρ ὁ φιλάνθρωπος. Ὅπου γὰρ τὸ ἕλκος ἀνίατον, ἐκεῖ τὸ φάρμακον ἄχρηστον· ὅπου δὲ θεραπείας ἐλπὶς, ἐπάγω τὴν τομὴν, ἴασιν. Ὅπου γνωρίζω μαθητὴν, κἂν ὑβρίζω, παιδεύω· ὅπου δὲ ὁ τρόπος ἀλλότριος, ἡ νόσος ἀνίατος. Καὶ τοῦ μὲν θεραπεύω τὴν ἄγνοιαν, τοῦ δὲ βιάζομαι τὴν ἀπόνοιαν. Ἀλλὰ σὺ μὲν, ὦ Πέτρε, παραιτεῖσθαί με συμβουλεύεις τὸ πάθος·
ἐγὼ δέ σοι παραινῶ τὸν ἐμὸν μιμήσασθαι θάνατον, ὑπελθεῖν τὸν σταυρὸν, ὑπομεῖναι τὸ πάθος, ζηλῶσαι τὸν κίνδυνον. Εἴ τις γὰρ θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὑτοῦ, καὶ ἀκολουθήτω μοι . Πάθος σωτηρίας ὁδός· καὶ σταυρὸς, βασιλείας πρόξενος. Δείξατε τὴν μαθητίαν, τῶν παθῶν κοινωνίαν. Οὕτω γὰρ δι’ ἐμὲ παθόντες, σὺν ἐμοὶ βασιλεύσετε. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse XXXIIΛΟΓΟΣ ΛΒ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:349ΛΟΓΟΣ ΛΒ. Εἰς τό· «Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο.» α. Σάλπιγξ μὲν πολεμικὸν ἠχήσασα μέλος, τὴν στρατιώτου χεῖρα καὶ τὴν γνώμην παρορμᾷ πρὸς παράταξιν· Εὐαγγελικὴ δὲ γλῶττα τὴν Δεσποτικὴν ἀναγράφουσα φωνὴν, τοὺς τῆς πίστεως ἀγωνιστὰς ἀλείφει, καὶ πρὸς κινδύνους ὁπλίζει, καλὴν ὑπόθεσιν τῆς εὐσεβείας ἀνέχοντας. Καὶ νῦν μὲν ἡ τῶν Εὐαγγελίων φωνὴ πάθος μὲν ἡμῖν ὑπαγορεύει διὰ λόγων, τοῖς στρατιώταις τῆς πίστεως, ἐν οἷς ὁ Δεσπότης πρὸς τὸ πάθος ὁρμῶν, τοὺς μαθητὰς καταλλήλως τῷ καιρῷ παρορμῶν, εὐχὴν, μᾶλλον δὲ διδαχὴν, ἐποιεῖτο βοῶν· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο. Πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα, ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω .
Σταυρὸς δὲ, καὶ ἧλοι, καὶ προδότης, καὶ συκοφάντης, καὶ δικαστήριον ὑπὸ διαβόλου δραματουργούμενον, ὑπὸ Ἰουδαίων σκηνοβατούμενον, καὶ Χριστὸς τούτοις ἅπασιν ἐμβεβηκὼς, τοῖς ὑπὲρ Χριστοῦ πάσχειν ἐθέλουσι διδασκαλίαν χαρίζεται· ἵνα τὸν ὑπὲρ ἡμᾶς παθόντα ποθήσαντες, τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ πάθεσιν αὐτὸν ἀμειβώμεθα, χάριν ὁμολογοῦντες τῷ τὴν χάριν ἀναπετάσαντι, ὃς αἵματος πράσει τοὺς κακῶς πραθέντας ὠνήσατο, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν· Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα . Ἀλλὰ Χριστὸς μὲν παθὼν τῆς νόμου κατάρας ἔλυσεν· Ἀρεῖος δὲ καὶ Εὐνόμιος, ἡ διαβολικὴ ξυνωρὶς, οἱ τοῦ Ἰούδα συμπράκτορες, τὸ τοῦ Χριστοῦ πάθος ὑπόθεσιν ὕφαναν ἀσεβείας παρεμπλοκῇ· τὸ τῆς σωτηρίας φάρμακον δηλητήριον δεῖξαι φιλονεικήσαντες, καὶ τὸ κατὰ τοῦ Χριστοῦ μῖσος τοῖς ἔργοις ἐνδείκνυνται, πανταχοῦ τῶν Γραφῶν περιτρέχοντες, καὶ λέξεις ἀναζητοῦντες, καὶ φωνὰς ἀνιχνεύοντες, μήπου τινὰς εὕροιεν συλλαβὰς τὴν τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα κλεπτούσας ἰσότητα.
Ἀλλὰ τὴν μὲν τῆς οὐσίας εὑρίσκων κηρυττομένην ταυτότητα παρορᾷ καὶ σιωπᾷ, καὶ παρατρέχει τὰ γεγραμμένα, κρύπτων τὴν ἀλήθειαν ἑκουσίῳ τυφλότητι. Ἐὰν δέ που τῶν ἐξ οἰκονομίας φερομένων εὕρῃ ῥημάτων, ὧν ἡ μὲν θέα προσφέρει τὸ ταπεινὸν διὰ τὴν χρείαν, ἐν δὲ τῷ βάθει φυλάττει τὸ ὕψος, παρ’ ὧν τὴν φιλανθρωπίαν δέον θαυμάζειν, πρόφασιν ποιοῦται διαβολῆς τὸ φιλάνθρωπον. Ὁρῶσιν ἐγγεγραμμένον· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν , καὶ μισοῦσι τὴν λέξιν ὡς ἀληθείας μητέρα. Ἀκούουσιν· Ἃ γὰρ ποιεῖ ὁ Πατὴρ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ · καὶ μέλαν τὸ γράμμα νομίζουσιν. Ἀκούουσιν· Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς, καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ · καὶ τὸ λεχθὲν παραπέμπονται. Ἀκούουσιν· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε καὶ τὸν Πατέρα · καὶ φρίττοντες τὸ γράμμα, συκοφαντοῦσι τὴν ἔννοιαν. Ἀκούουσι βοῶντος πρὸς τὸν λεπρόν· Θέλω, καθαρίσθητι · καὶ τοῦ πάθους χαλεπώτεροι γίνονται, παρόσον ἐκεῖνα μὲν, αἰδεσθέντα τὸν προςτάξαντα, εἶξαν τῷ λόγῳ, τῇ φυγῇ τὴν δουλείαν ἐκήρυξαν· οὗτοι δὲ τὰς ἀκοὰς ἀποφράξαντες, γλώττῃ τολμηρᾷ δουλείαν τοῦ Δεσπότου καταψηφίζονται.
PG 85:351Εὔκαιρος ἡ τοῦ προφήτου φωνὴ βοῶσα· Ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς πνεῦμα κατανύξεως· ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας . Εἰ δέ που τῶν ἐξ οἰκονομίας ῥημάτων κατίδωσιν, ἅπερ αἰτίαν ἔχει τὴν συγκατάβασιν, ἀσεβείας συνήγορον εὐθὺς τὴν οἰκονομίαν ἁρπάζουσι· σκιρτῶσιν ὡς τὸν Υἱὸν νενικηκότες. Οἷον· Ὁ Πατήρ μου , φησὶν, ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστίν . Οἱ κωφοὶ, ἀκούσατε, καὶ οἱ τυφλοὶ, ἀναβλέψατε ἰδεῖν. Ὁ Πατήρ μου ὁ πέμψας με . Εἰς τὸ πέμψας ὁρᾷς; Ἐννόησον τὸ πεμπόμενον. Τὸ πεμφθὲν περιγράφεται τόπῳ· περιέχεται χώρῳ. Ὁ δὲ Υἱὸς, Θεὸς ὢν, ἀπερίγραπτος. Σαρκὸς οὖν ἡ περιγραφὴ, οὐ θεότητος. Αἱρετικὰ τὰ μηνύματα· ἐκ φιλανθρωπίας ἡ συγκατάβασις, ἐξ ἀγαθότητος ἡ ἐνανθρώπησις. Πρὸς τὴν οἰκονομίαν, οὐ τὴν οὐσίαν, βλέπει τὰ ῥήματα. Μὴ τοίνυν γενέσθω τῆς φύσεως ἐλάττωσις, τῆς φιλανθρωπίας τὸ μέγεθος· μηδὲ τὴν σωτηρίαν, κατηγορίαν τοῦ σεσωκότος ποιώμεθα. β.
Ἐκ ταύτης ἄρα τῆς ἀπλήστου δυσμενείας ὁρμώμενοι, καταγέλαστον ἀνῄρηνται πόλεμον, καὶ ὡς Χριστοῦ στρατιώταις ἡμῖν τὴν κατὰ Χριστοῦ ποιοῦνται παράταξιν, ἀνθ’ ὅπλων τοὺς λόγους ἐκπέμποντες, καὶ παρ’ ἡμῶν, ὡς Χριστῷ συνηγορούντων, τὰς ἀποκρίσεις ζητοῦντες. Πάτερ , φησὶν, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο . Ὁρᾷς, φησὶν, εἰ δυνατὸν , τοῦ πάθους τὸν φόβον; Ὁρᾷς τοῦ σταυροῦ τὴν παραίτησιν; Ὁρᾷς τοῦ Υἱοῦ τὴν ἐλάττωσιν; Καὶ σοφιστεύουσι λόγοις, ἵνα τῷ Υἱῷ λοιδορήσωνται. Ἀλλ’ εἰ τοῦ Υἱοῦ ἐντεῦθεν κατηγορεῖς, ὥρα σοι καὶ τοῦ Πατρὸς καταγινώσκειν ἀσθένειαν. Πάτερ γὰρ , φησὶν, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο . Ὅπου δὲ ἀμφίβολος ἡ βοήθεια, πρόδηλος ἡ ἀσθένεια. Οὐ γὰρ εἶπε, Παρένεγκε, Πάτερ· δύνασαι γάρ· ἀλλ’, Εἰ δυνατὸν, παρελθέτω . Εἰ δουλεύεις τῇ λέξει, προκατηγορεῖς τοῦ Πατρός· εἰ διαβάλλεις τὸν Υἱὸν, προδιαβάλλεις τὸ Πνεῦμα. Ὧν γὰρ ἀμέριστος ἡ τιμὴ, τούτων ἡ ὕβρις κοινὴ, κατὰ τὴν τοῦ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου πρὸς τὸν Πατέρα φωνήν· Πάντα τὰ ἐμὰ, σά ἐστιν . Ἀλλ’ ἀντεπάγουσιν ἡμῖν τὰ ἑξῆς· Πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα, ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω .
PG 85:353Ἄλλη πάλιν θελημάτων διαίρεσις, ἵνα μὴ μόνον φύσις ἔχῃ τὴν διαφορὰν, ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη τὸν πολέμιον· Πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα, ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω . Ὁρᾷς, φησὶν, ὡς ἄκων τὸ πάθος εἰσέρχεται; Ἀλλ’ εἰ τὸ πάθος ἀκούσιον, ἀβούλητος ἡ ἀνάστασις. Εἰ παρὰ γνώμην ὁ σταυρὸς, ἐκ βίας ἡ χάρις· οὐ κατὰ γνώμην ἡ σωτηρία οὐ βουλόμενος ἔσωσε. Τί οὖν ἐβούλετο Παῦλος εὐχαριστῶν, καὶ βοῶν· Χριστὸς ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον ἁμαρτωλοὺς σῶσαι ; Τί δὲ πάλιν αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐβούλετο, λέγων· Ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ἐμὴν ψυχὴν, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν ; Ἐξουσίαν ἀνωτέραν δουλείας, ἐξουσίαν ἀξίας μητέρα, ἐξουσίαν ἀδεσπότου φύσεως μάρτυρα. Τί δὲ ἔφασκε; Διὰ τοῦτο ὁ Πατήρ με ἀγαπᾷ, ὅτι ἐγὼ τίθημι τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ τῶν προβάτων . Τὸ φίλτρον ἑκούσιον, καὶ τὸ πάθος ἀβούλητον; Ποῦ δὲ χώραν ἡ περιφανὴς ἔχει φωνή· Ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τίθησι τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ὑπὲρ τῶν προβάτων ; Τί κλέπτεις καὶ τοῦ ποιμένος τὴν ἐπιμέλειαν, καὶ τοῦ πάθους τὴν χάριν; Καὶ Παῦλος μὲν ὑπὲρ τῆς Ἰουδαίων σωτηρίας ἀγωνιζόμενος, ἔλεγεν· Ηὐχόμην ἐγὼ αὐτὸς ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν συγγενῶν μου κατὰ σάρκα .
Χριστὸς δὲ ἀβουλήτως σώζει τὴν κτίσιν, ὑπὲρ ἧς, ἵνα σώσῃ, τὸ πάθος ὑπέμεινε. γ. Δέχου καὶ ἑτέραν φωνὴν Δεσποτικὴν τὸ θέλειν σημαίνουσαν· Ὅταν ὑψωθῶ, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν . Πῶς οὖν ἑτέροις χαρίζεται, ὃ προλαβὼν αὐτὸς ἀποστρέφεται; Ἀλλ’ ἀνέχου· τοὺς μαθητὰς παρορμῶν ἀνδρικῶς ἐνέγκαι τοῦ πάθους τὴν θέαν· Ἰδοὺ , φησὶν, ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδοθήσεται εἰς χεῖρας ἀνθρώπων . Προλαμβάνει τῇ προθυμίᾳ τῶν Ἰουδαίων τὴν γνώμην. Ὠδίνει γὰρ τὸ πάθος, ἵνα λύσῃ τοὺς τάφους. Πάλιν ἐπιπλήττει τῷ Πέτρῳ, τὸ πάθος διὰ πόθον κωλύοντι. Ἵλεως γὰρ , φησὶ, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο . Πρὸς ὃν ὁ Δεσπότης· Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ, ὅτι σκάνδαλόν μου εἶ . Εἰ τὸ πάθος ἀκούσιον, τί τὸν συνόντα μαθητὴν ἀτιμάζει; Πάλιν τῶν Ἰουδαίων φθόνῳ τῶν θαυμάτων τὸν θαυματουργὸν φυγαδευόντων· Εἴπατε , φησὶ, τῇ ἀλώπεκι ταύτῃ, σήμερον καὶ αὔριον θαύματα ἐπιτελῶ, καὶ τῇ τρίτῃ τελειοῦμαι . Εἰ πρόδηλος ἡ νίκη, τί παραιτεῖται τὸ πάθος; Ἵνα κωλύσῃ τὴν ἄνοδον, ἄκων ὁ Χριστὸς ὑπομένει τὸ πάθος;
PG 85:355Εὐφήμησον, ἄνθρωπε, τοὺς προφήτας, ὅτι τοῖς τῆς χάριτος ὀφθαλμοῖς τὰ μέλλοντα βλέποντες, ὑμνοῦσι τὸν ὑπὲρ τοῦ κόσμου σταυρούμενον. Αἰδέσθητι τοῦ Ἀβραὰμ τὴν χάριν, ἐν Ἰσαὰκ τὸ πάθος προεικονίζοντος. Ἀβραὰμ γὰρ , φησὶν, ὁ πατὴρ ὑμῶν ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη · ὃς τῷ γήρᾳ καμπτόμενος, ἀτρόμῳ χειρὶ κατὰ τοῦ φιλτάτου τὸ ξίφος ἐπανατείνεται. Καὶ νικᾷ τῷ τοῦ κελεύσαντος πόθῳ, τὸν πόνον τῆς φύσεως, ἵνα ἀθύτῳ θυσίᾳ Δεσποτικὴν θυσίαν μιμήσηται. Αἰδέσθητι τοῦ Ἰσαὰκ τὴν ἐπιείκειαν, ὃς καὶ πρὸς φόνον δεσμούμενος, περὶ τὸ ξίφος ἑκὼν ἦν, ἵνα τὴν εἰκόνα τοῦ πάθους ἐνδύσηται. Αἰδέσθητι τοῦ Μωϋσέως τὸν ὄφιν ἐν ἐρήμῳ κρεμάμενον, ὃς τοῖς τῶν ἀπίστων ὄμμασιν ἐχαρακτήριζε τὸν ἐπὶ τοῦ ξύλου κρεμάμενον. Γνωρίζει τὴν εἰκόνα Χριστὸς, καὶ μηνύει τοῖς μαθηταῖς τὸ ἀπόῤῥητον. Μία μὲν οὖν αὕτη τῶν τοῦ Σωτῆρος λόγων αἰτία, λέγοντος· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο , ταῖς θείαις οἰκονομίαις τὸ πρέπον φυλάττουσα. Δευτέρα δὲ, καὶ οὐδὲν ἐλάττων ἐκείνης.
Τοὺς γὰρ μαθητὰς ἐκπαιδεύων Χριστὸς ὅπως τοῖς τῆς εὐσεβείας ἀγῶσι προσιέναι χρεὼν μετὰ προθυμίας, ὁρίζει, περικόπτων θρασύτητα, μὴ ἐπιτρέχειν τοῖς πάθεσι, τὴν τῶν ἀνθρώπων προορώμενος ἀσθένειαν, μηδὲ θρασύτητι κατὰ τῶν κινδύνων ἐπανατείνεσθαι· τοῦτο γάρ ἐστι προπετείας λαβὴν εὐθὺς τῷ διαβόλῳ χαρίζεσθαι· ἀλλὰ μάλιστα μὲν ἀπωθεῖσθαι πρὸς Θεὸν δεήσεσι τὴν πεῖραν ἐκκλίνειν· ἵν’ ἡ τῆς ἀσθενείας ὁμολογία τὸν ἀήττητον ἐπισπάσηται σύμμαχον. Ἧττον γὰρ, πρῶτον μὲν μὴ μέγα κατὰ τοῦ πάθους φρονεῖν. Εἰ δὲ ἄφευκτος ὁ χειμὼν, καὶ συνεχῆ τὰ δίκτυα, τότε προτιμᾷν τοῦ μὴ παθεῖν τὸ πάσχειν ἀρεσκόντως Θεῷ. Ταῦτα διδάσκων Χριστὸς ἐβόα· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο. Πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα, ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω . Δεσπότης προσεύχεται, ἵνα μαθητὰς ἀγωνίζεσθαι παραινέσῃ. Ἀλλ’ ἐρεῖ τις· Τί οὖν, οἱ μαθηταὶ πρὸς τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ κινδύνους ὁπλίζονται χαίροντες, ταῖς μάστιξιν εὐφραινόμενοι· Χριστὸς δὲ σὺν ἀγωνίᾳ τὸν σταυρὸν ὑποδέχεται, καὶ προλαμβάνει φόβος τὸ πάθος; Διὰ τί; Ὅτι Χριστὸς μὲν κατὰ ζῶντος ἔτι τοῦ θανάτου στρατεύεται, οὔπω λελυμένης τῆς τυραννίδος συμπλέκεται·
PG 85:357ἔτι γὰρ τὴν ἐξ Ἀδὰμ κατ’ ἀνθρώπων δυναστείαν ὁ ᾅδης ἐκόμπαζε· Χριστὸς νεκρώσας τὸν θάνατον, οἷα τεθνηκότα τοῖς μετὰ ταῦτα πρὸς πάλην παρέδωκε. Διὰ τοῦτο αὐτὸς μὲν, ὡς κατὰ ζῶντος παραταττόμενος, ἐπαληθεύει τῷ πάθει. Ἀπόστολοι δὲ, τεθνηκότι, καὶ ὥσπερ ἐσφαγμένῳ καὶ σπείροντι, εὖ μάλα θαῤῥοῦντες κατὰ θανάτου βαδίζουσιν, ὡς Παῦλος κηρύττει· Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφὰς, καὶ ἐτάφη . Σὺν ἀκριβείᾳ γράφει τὸν θάνατον. Καὶ ἀνέστη τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ὤφθη Ἰακώβῳ, εἶτα πεντακισχιλίοις ἀδελφοῖς ἐφάπαξ· ἐξ ὧν οἱ πλείονες μένουσιν ἕως ἄρτι, τινὲς δὲ καὶ ἐκοιμήθησαν . Οὐκέτι, Τεθνήκασι. Σταυροῦ γὰρ παγέντος, ὕπνος ὁ θάνατος· πρὸ σταυροῦ φοβερὸς, καὶ μετὰ σταυρὸν εὐκαταφρόνητος. Καὶ πάλιν· Ὅτι Ἰησοῦς παθὼν, καὶ ἀπέθανε, καὶ ἀνέστη· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τοὺς κοιμηθέντας ἄξει διὰ τοῦ Ἰησοῦ . Τὴν μὲν Χριστοῦ τελευτὴν, θάνατον εἰρηκώς· κατὰ γὰρ θανάτου ζῶντος ὁ πόλεμος· τὴν δὲ μετὰ Χριστὸν τελευτὴν, ὕπνον οἶδεν, οὐ θάνατον. Ἐντεῦθεν ὁρῶμεν ἄνδρας ὑπὲρ εὐσεβείας ἀθλοῦντας·
μειράκια κατὰ θανάτου γελῶντα, κόρας παιζούσας, ὅταν Χριστὸς τὸ τῆς ζωῆς μετὰ θάνατον προτείνῃ βραβεῖον. Ἐφ’ οἷς, ἐπινίκιον ᾄδουσιν ἅπαντες· Ποῦ σου, θάνατε, τὸ νίκος; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ κέντρον ; Ἐν Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXXIIIΛΟΓΟΣ ΛΓ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:359ΛΟΓΟΣ ΛΓ. Τοῦ αὐτοῦ, εἰς τοὺς ἐκ τῶν πέντε ἄρτων τραφέντας πεντακισχιλίους. α. Ἐπαινῶ μὲν ὑμῶν τῆς φιληκοί̈ας τὸν πόθον, ἀποδέχομαι δὲ τῆς φιλοθεί̈ας τὸν τόνον· οἶδα δὲ πόθεν ὑμῖν ὁ κάλλιστος οὗτος ἐμπέφυκε ζῆλος· οἶδα τὸν τῆς ἀρετῆς ὑμῶν παιδευτὴν, τὸν πατέρα κατὰ ταὐτὸν, καὶ ποιμένα, τὸν ἰατρὸν, καὶ κυβερνήτην· τὸν εὐαγγελικῷ διαπρέποντα βίῳ, ἀποστολικῆς δὲ πνέοντα χάριτος· τὸν συρίγμασι πνευματικοῖς πρὸς τοὺς οὐρανίους ὑμᾶς χειραγωγοῦντα λειμῶνας, τὸν τῶν πνευματικῶν συλλαβῶν θησαυρόν· τὴν ἔμψυχον τῆς φιλανθρωπίας εἰκόνα· τὸν τὴν πραότητα τοῦ νόμου αὐξήσαντα, τὸν θυμῷ μὲν ἀχείρωτον, ἡδοναῖς δὲ πάσαις ἀκαταγώνιστον, σοφίᾳ δὲ λάμποντα, καὶ ἀρεταῖς στεφανούμενον. Ἀλλὰ πολὺς μὲν τῆς τοῦ θανάτου κατηγορίας ὁ πλοῦτος, καὶ τῆς ὑμετέρας, ὡς ἔφην, φιληκοί̈ας τὸ πλάτος.
Ἐγὼ δὲ πῶς ὑμῖν τὴν πενιχρὰν παραθήσομαι τράπεζαν; πῶς ἑστιάσω λόγων βραχύτητι τὴν ἄπληστον τῆς ἀκοῆς γαστέρα; πῶς ἀρκέσει γλῶσσα πτωχὴ, τοσοῦτον εὐφρᾶναι λαόν; ἢ τὰς τῶν ἀποστόλων εὐκαίρως ἀναβοῆσαι φωνὰς, Πόθεν ἡμῖν ἐν ἐρημίᾳ ἄρτοι τοσοῦτοι , ἵνα ὁ πλούσιος πάλιν Δεσπότης τὴν πενίαν γυμνώσας, τὴν ἀφθονίαν χαρίσηται; Ἠκολούθει , φησὶν, ὄχλος πολὺς τῷ Σωτῆρι· τῷ ποιμένι τὰ θρέμματα, οἱ νοσοῦντες τῷ τὰς νόσους ἐλαύνοντι, οἱ δοῦλοι τῷ τῶν ψυχῶν ἐλευθερωτῇ. Μίαν εἶδον ὁδὸν ἀπλανῆ, καὶ πρὸς ταύτην ἅπαντες ἔῤῥεον· ὁ βουλόμενος εἵπετο, ὁ νοσῶν τοῦ νοσήματος ἀπηλλάττετο· ἥπλωτο πηγὴ φιλανθρωπίας, καὶ πάντες ἀπήλαυον. Ἔλαθον τοίνυν ἑαυτοὺς ἄχρι τῆς ἐρήμου τὴν ὁδοιπορίαν ἐκτείναντες. Πάλαι μὲν οὖν ἐν ἐρήμῳ, διὰ Μωϋσέως νομοθετῶν ὁ Θεὸς, πυρὶ τὸ Σίναιον περιέβαλεν ὄρος· καὶ φλὸξ ἀναπτομένη πρὸς οὐρανὸν ἠκοντίζετο· καὶ φόβος (α), καὶ γνόφος, μετὰ σαλπίγγων καὶ ἀλαλάζοντες ἦχοι τοὺς ὁρῶντας κατέπληττον. Ἀλλὰ νῦν τὸν φόβον ὁ Δεσπότης ἀφεὶς, μορφὴν περιεβάλετο δούλου, ἐν ἀνθρωπότητος φύσει τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιδεικνύμενος. Πάλαι μὲν γὰρ ἤκουεν· Ἐξαγαγέτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου ·
νῦν δὲ ἡ τῆς ἠπείρου τράπεζα καρποφοροῦντα τὸν Δεσπότην ἐκδέχεται. β. Λαβὼν τοίνυν ὁ Δεσπότης τοὺς ἄρτους, ἀναβλέψας εἰς οὐρανὸν, ηὐλόγησεν. Ἆρα γὰρ ὡς ἐνδεὴς τὴν χορηγίαν αἰτεῖ; ἆρα τῇ τῶν ὀμμάτων ἀνατάσει τὴν ἐξ οὐρανοῦ βοήθειαν μεταπέμπεται; ἆρα ἑτέρωθεν ἐρανίζεται τῆς εὐεργεσίας τὴν δύναμιν, καὶ δίδωσιν ὕλας Ἀρείῳ, καὶ τὴν Εὐνομίου γλῶτταν ὁπλίζει, τὰς καθ’ Υἱοῦ βλασφημίας θηρεύουσαν; Οὐ μὲν οὖν· ἀλλὰ προαναστέλλει τὰ παρ’ Ἰουδαίων ἐγκλήματα· ἀεὶ γὰρ Ἰουδαῖος φιλαίτιος, καὶ δι’ ὧν ἀπολαύει τὰς μέμψεις ἀγρεύει. Ἐπειδὴ τοίνυν κατὰ τὴν ἔρημον τὸ μάννα ποτὲ χορηγῶν τοῖς Ἰσραηλίταις Θεὸς, καὶ τοῖς ἐν γῇ βαδίζουσι τὴν οὐράνιον ἥπλωσε τράπεζαν, καὶ πέτραν ὄμβρους ἀφιέναι, καὶ τὴν ἀκρότομον μιμεῖσθαι νεφέλην ἐδίδασκε, φωνὰς ἀχαρίστους τούτων ἀντήκουεν· Ἐπεὶ ἐπάταξε πέτραν καὶ ἐῤῥύησαν ὕδατα, μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι ; τοῖς ἐκείνων ἐγγόνοις Χριστὸς, ἵνα μὴ τὸ τοῦ θαύματος μέγεθος, συκοφαντίας λάβωσι πρόφασιν, ὡς ἂν ἑαυτὸν τοῦ Πατρὸς μείζονα δεικνύναι φιλονεικοῦντος, καὶ τὴν συνήθη τῆς ἀντιθεί̈ας συκοφαντίαν πάλιν νοήσωσι·
PG 85:363διὰ τοῦτο νῦν ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ τὸ κατόρθωμα τῇ πρὸς οὐρανὸν ἀνατάσει τοῦ βλέμματος, γλώττης Ἰουδαϊκῆς ἐξαρπάζων τὸ κατηγόρημα. Οὕτω γὰρ τὰς Ἰουδαϊκὰς ἀεὶ Χριστὸς πονηρίας μεταχειρίζεται. Οὕτω τοτὲ, καὶ τὸν λεπρὸν θεραπεύσας, καὶ τῆς φυγῆς τοῦ πάθους τὴν ἐξουσίαν κηρύξας, τὸν ἐλευθερωθέντα νόσων παραπέμπει τῷ νόμῳ, Προςένεγκε , λέγων, τὸ δῶρόν σου τῷ ἱερεῖ εἰς μαρτύριον . Γινέσθω μοι τῆς θεραπείας μάρτυς ὁ νόμος· καὶ ἐμφραττέσθω τῆς παρανομίας ἡ γλῶττα. Διὰ τοῦτο, καὶ νῦν εἰς οὐρανὸν ἀναβλέπει, ἐπιστομίζων τὸν τῆς ἀντιθεί̈ας κατήγορον· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ παιδεύων ἀνθρώπους τροφῆς ἁπτομένους ἐπιγινώσκειν τὸν τῆς ἀπολαύσεως αἴτιον. Ἡ γὰρ εἰς οὐρανὸν θεωρία, τοῦ θεωροῦντος ὁμολογία. Λαβὼν τοίνυν τοὺς ἄρτους ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς δοῦναι τοῖς ὄχλοις· καὶ ἔφαγον πάντες, καὶ ἐχορτάσθησαν . Ὢ τῶν ὁρωμένων τότε πραγμάτων Ἄρτοι τοὺς ἄρτους ἀπέτικτον· καὶ τροφῶν αὐτοσχεδίων ἐκόμων αἱ τράπεζαι. Ἄρτοι γεωργικῶν ἱδρώτων ἐλεύθεροι· οὐκ ἐκ σταχύων βλαστήσαντες, ἀλλ’ ἐκ χειρῶν Δεσποτικῶν ἐξανθήσαντες· καίτοι πόσα τροφῆς ἀνθρωπίνης προανατέλλουσιν;
οἷον ἄροσις γῆς, γεωργῶν καταβολὴ, ἀέρων εἰς νεφέλας μεταβολὴ, γένεσις ὄμβρων, ἀνέμων τροφίμων φορὰ, τροπῶν ἀλλαγαὶ, σελήνης ἐναλλαγαὶ, ἀστέρων (α) χεῖρες τρέμουσαι, σταχύων ἀναδρομὴ, εὔκαιρος τοῦ χλοάζοντος πέπανσις, ἀμητοῦ κακοπάθεια, ἁλωνίας ταλαιπωρία, ἡ τῆς μύλης συνέργεια, ἡ ἀφαίρεσις τοῦ περιττοῦ, ἡ τῆς τέχνης διάπλασις, ἡ τοῦ πυρὸς συμψυχία. Ἅπερ ἅπαντα μόνη τῆς Δεσποτικῆς χειρὸς νῦν ἡ ἁφὴ κατειργάσατο. Παρῆν γὰρ ὁ τῆς γῆς τοὺς λαγόνας πρὸς καρποφορίαν ἐγείρων· παρῆν ὁ ταῖς νεφέλαις τὸν οὐρανὸν περιβάλλων· παρῆν ὁ τέχνης σοφίαν τοῖς θνητοῖς δωρησάμενος· παρῆν ὁ φέρων ἅπαντα τῷ ῥήματι τοῦ στόματος αὐτοῦ · παρῆν, ἐν τῇ φορουμένῃ σαρκὶ τὴν παρουσίαν πιστούμενος· ἔδειξεν ἑνὶ θαύματι, τίς ὁ τὰς τῆς κτίσεως ἡνίας κατέχων. Ἔλυσεν Ἰουδαίων παλαιὸν ἔγκλημα, καὶ ἀκόρεστον πάθος. Οὐκέτι γὰρ λέγειν ἰσχύσατο· Μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι ; Ἰδοὺ γὰρ, καὶ ἄρτοις στενοχωροῦσι τὴν ἔρημον. Διδασκέτω σε καὶ τὸν ἐκείνων χορηγὸν ἡ τῶν θαυμάτων, Ἰουδαῖε, συγγένεια. Καὶ ἔφαγον , φησὶ, καὶ ἐχορτάσθησαν, καὶ ἦραν τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων δώδεκα κοφίνους πλήρεις .
Ἰσάριθμοι γὰρ τοῖς ἀποστόλοις οἱ κόφινοι, ἵνα ἕκαστος ἕνα βαστάζων, ἔχῃ τὸν πόνον τοῦ θαύματος μάρτυρα, καὶ τριβόμενος ὦμος παιδεύῃ τοῦ γενομένου τὴν αἴσθησιν, καὶ φυλάττῃ τὴν μνήμην ὁ κόπος. Ἵνα γὰρ μὴ τῷ μεγέθει τοῦ θαύματος τὸν λογισμὸν καταβαπτισθέντες, φαντασίαν τὴν θέαν νομίζωσι· καὶ νοῦς οὐκ ἀρκῶν ἀναβλέπειν πρὸς τὸ ξένον τοῦ θαύματος, ὄναρ κατὰ μικρὸν ὑποπτεύῃ τὸ γινόμενον· διὰ τοῦτο τῷ πλήθει τῶν περισσευμάτων παρατείνει τοῦ γεγονότος τὴν μνήμην, ἵνα καθ’ ἡμέραν βρῶσις μελετῶσα τὴν γνῶσιν, μερίζῃ τὴν μνήμην. Δέχου μοι τὸν Εὐαγγελιστὴν τῶν λεγομένων συνήγορον. Ἦν γὰρ , φησὶν, ἡ καρδία αὐτῶν πεπηρωμένη ἐπὶ τοῖς ἄρτοις . Ἐξαγγέλλει τὸ πάθος, ἵνα κηρύξῃ τὸ θαῦμα. Μέγα μὲν οὖν τὸ καὶ πέντε μόνους ἄρτους τοσαύταις χιλιάσιν ἀρκέσαι· τὸ δὲ καὶ τοσαύτην γενέσθαι περιττευμάτων πληθὺν, οὐ μόνον τοῖς μαθηταῖς ἐγέννα τὴν μνήμην τοῦ θαύματος, ἀλλὰ καὶ τοῦ πεποιηκότος τὴν ἰσχὺν ἐνεφάνιζεν. Εἰ γὰρ συνεμέτρησε τῇ χρείᾳ τὴν δόσιν, ἐνοθεύετο τῆς φιλοτιμίας ἡ χάρις, καὶ οὔπω Δεσπότης ὁ πράξας, ὃς τῇ χρείᾳ δουλεύσας ἐφαίνετο.
Νυνὶ δὲ πλατυτέρα γενομένη τῆς χρείας ἡ χορηγία, τὴν τοῦ πεποιηκότος ἐξουσίαν μαρτύρεται. Καὶ μάθωμεν ἑτέρωθεν σαφῶς τὸ λεγόμενον· Ἐξ οὐρανοῦ ποτε τὸ μάννα διὰ Μωϋσέως τοῖς Ἰσραηλίταις ἐδέδοτο. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δοῦλος ἦν ὁ τοῦ θαύματος ὑπουργὸς, συνεδούλευε τὸ δῶρον τῇ χρείᾳ, καὶ τὸ περιττὸν ἠφανίζετο. Καὶ χεὶρ ἀπληστίαν περὶ τὴν συλλογὴν νοσήσασα, συννοσεῖν τὸ δῶρον ἠνάγκασε· καὶ τὴν βρῶσιν ζυγοστατῶν ὁ οὐρανὸς, τοῖς Ἰουδαίοις κατέπεμπε· καὶ χρόνος ἐνίκα τὸ δῶρον, καὶ προθεσμίαν εἶχεν ἡ χάρις. Ὡς γὰρ πέρας αὐτοῖς εἶχεν ὁ κατὰ τὴν ἔρημον δρόμος, καὶ ἡ γῆ λοιπὸν τὸν συνήθη τῆς φύσεως ἄρτον ὑπέδειξε· τότε τὸ μάννα συνεστέλλετο, καὶ τὸ ἐξ οὐρανοῦ ταμεῖον τοῖς ἀνθρώποις ἐκλείετο. Μετένεγκε τὸν νοῦν ἐφ’ ἕτερον οἰκέτην ἐν προθεσμίᾳ θαυματουργεῖν κελευόμενον· Ἠλίας ὁ μέγας ὅρκῳ τὸν οὐρανὸν στειρώσας, καὶ χείλεσι τὸν ἀέρα πεδήσας, καὶ φωνῇ καταδικάσας ἀργίας τὴν κτίσιν· οὗτος τῆς ξενοδόχου χήρας πηγάζειν τὸ ἔλαιον ἔπεισε· καὶ ἡ τοῦ ἀλεύρου βραχύτης οὐ συνεμειοῦτο τῷ χρόνῳ· ἀλλ’ ὅσον ἡ φύσις ἀνήλισκε, τοσοῦτον ἡ χάρις ἀνέβρυεν. Ἐπειδὴ γέγονεν ὁ ὑετὸς, καὶ τὸ τοῦ Ἠλία δῶρον ἀφίπτατο.
PG 85:365Θεραπεύων, ἱκετετικῶς ὑπουργῶν, οὐ δεσποτικῶς ποτε φιλοτιμούμενος. Διὰ τοῦτο νῦν ὁ Δεσπότης πολυπλασιάζει παρὰ τὴν χρείαν, τὴν ἐξουσίαν προβαλλόμενος, καὶ παρέχων πᾶσι μανθάνειν, τίς ὁ τὴν τροφὴν διδοὺς πάσῃ σαρκί. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXXIVΛΟΓΟΣ ΛΔ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΛΔ. Εἰς τὸ, «Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν;» α. Ὅταν εἰς τὸν τῆς Ἐκκλησίας ἀποβλέψω λειμῶνα, τὸν τοῦ παραδείσου τούτου φυτουργὸν, τὸν Δεσπότην λέγω Χριστὸν, ὑπερεκπλήττομαι· ὅταν τὸ πνευματικὸν θεάσωμαι πέλαγος, ὑπερθαυμάζω τοῦ κυβερνήτου τὴν τέχνην· ὅταν τὴν εἰς θεογνωσίαν χειραγωγίαν ἴδω, τοῦ διδασκάλου τὴν σοφίαν ὑμνῶ. Παιδευτὴς δὲ ὁμοῦ καὶ ποιητὴς ὁ τῶν ἀνθρώπων Θεὸς, ὑπερβολῇ φιλανθρωπίας ἐλθὼν πρὸς ἑκάτερα. Ποιήσας γοῦν τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς πλατεῖς τῆς φύσεως ὅρους ἐν ἑνὶ περιγράψας προσώπῳ, καὶ τὰς πλουσίας τοῦ γένους πηγὰς ἐν ἑνὶ φυτεύσας ἀνθρώπῳ, τοῦ τῆς θεογνωσίας ἔρημον οὐκ ἀφῆκε μαθήματος· ἀλλὰ τῆς οἰκείας ἀμελήσας ἀξίας, παιδευτὴς ἑνὸς ὁ Ποιητὴς παραγίνεται· καὶ ὡς ὁρώμενος, ὁ ἀόρατος φθέγγεται·
οὐκ ἀμείβων τὴν φύσιν, συμμετρῶν δὲ τῷ ἀρτιμαθεῖ πρωτοπλάστῳ καὶ τὴν φωνὴν καὶ τὴν θέαν, νόμους ὑπακοῆς παραδίδωσιν, ἐν βρώσει τὴν γνῶσιν δωρούμενος. Διὰ τοῦτο καὶ θυσίας προσαγομένας προσίεται, ἵν’ οἱ προσφέροντες, δι’ ὧν προσφέρουσι τὸν ἑαυτῶν Δεσπότην κηρύττωσι· καὶ ὧν οὐκ ἔστιν ἐνδεὴς, τούτων γίνεται δικαστὴς, καὶ ταῖς φαινομέναις θυσίαις τὰς οὐ φαινομένας γνώμας ζυγοστατεῖ. Οὕτω γοῦν ἡ ἀνόμοιός ποτε τῶν ἀδελφῶν ξυνωρὶς, τὸν Ἄβελ φημὶ καὶ τὸν Κάϊν, ὡς ποιητῇ τῷ Θεῷ τὰς τῶν καμάτων ἀπαρχὰς ἀναφέρουσιν. Ἀλλὰ τὸν μὲν ἀπεπέμψατο, τὸν δὲ ἀπεδέξατο. Τοῦ μὲν γὰρ ἐθαύμασε τὸ δῶρον διὰ τὴν γνώμην, τοῦ δὲ ἀπεστράφη τὴν θυσίαν διὰ τὸν τρόπον. Πυκναῖς τοίνυν ἐξ ἀρχῆς ἐπιφανείαις, τεθυλημένος [ ἴς . καὶ θυσίαις] Θεὸς τοὺς ἀνθρώπους θεογνωσίαν ἐπαίδευσεν. Ὥφθη τῷ Ἀβραὰμ, διελέχθη τῷ Ἰσαὰκ, ἐξεδίδαξεν, ἐῤῥίζωσε τῆς εὐσεβείας τὸ μάθημα. Μετὰ τὴν αὐτοπρόσωπον διδασκαλίαν, καὶ ἀνθρώπους ἀνθρώπων παιδευτὰς ἐξαπέστειλε. Μωϋσέα δὲ διδάσκαλον ἔπεμπε, καὶ τοῖς Ἰουδαίων δήμοις κατὰ τὴν ἔρημον παιδευτὴς ὁ Μωϋσῆς ἐκαθέζετο.
PG 85:367Ἀλλ’ ἵνα μὴ λήθη κλέψῃ τὴν γνῶσιν, μηδὲ τῆς φωνῆς τὸ τάχος τῆς ἀκοῆς παραδράμῃ τὴν αἴσθησιν, γράμμασι τὰς φωνὰς συνεξέφηνε. Τρόπον ἐπενόησε διδασκαλίας ἀθάνατον· ἵνα ἡ μὲν γλῶττα παρέχῃ τὴν γνῶσιν, ἡ δὲ χεὶρ διὰ τῶν γραμμάτων ἐγχαράττῃ τὴν μνήμην. Διαδέχεται δὲ λοιπὸν Μωϋσέα τῶν προφητῶν ὁ χορὸς, καθάπερ ἀστέρες τινὲς ἀλλεπάλληλοι τοῖς ἀνθρώποις ἐπανατέλλοντες, θεογνωσίας φῶς ἀπαστράπτοντες. Ἐπὶ τούτοις τὸ μέγα καὶ πάνσεμνον τῆς κατὰ Χριστὸν οἰκονομίας μυστήριον ἐσκευάζετο, καὶ τοῖς ἀνθρώπων εἰσεφέρετο γένεσιν. Οἰκονομία θανάτου δυνατωτέρα, δαιμόνων ἰσχυροτέρα, εἰδωλολατρείας καθαίρεσις, μήτηρ ἐλευθερίας, ἀθανασίας ἀκρόπολις, δουλείας ἀπαλλαγὴ, χαρισμάτων διανομὴ, βασιλείας στολὴ, ἐν οὐρανῷ διαγωγὴ, διαδοχὴν οὐκ ἐλπίζουσα· παρῆν γὰρ ἐπὶ γῆς ὁ Χριστὸς ὄμβρους ἀγαθῶν τοῖς καταδίκοις δωρούμενος. Οὗτος τοῦ Ἀδὰμ ἐπανάκλησις, τῆς Μωσαϊκῆς διδασκαλίας τελείωσις, τῶν προφητικῶν χαρισμάτων καρπὸς, δι’ ὧν Ἰωάννης ἐν τῇ νηδύϊ προφητεύει, καὶ γαστρὶ δεσμούμενος τῇ προθεσμίᾳ τῆς φύσεως, καὶ δικάζεται πρὸς τὴν ὁμόδουλον φύσιν διὰ σκιρτημάτων φθεγγόμενος, ἃ μὴ δύναται γλώττῃ.
Τοῖς ποσὶ βαδιζόμενος προτρέχειν φησὶ ταχθεὶς, φοβοῦμαι βραδυτῆτα, μὴ μένων τοὺς ὅρους τῆς φύσεως, ἀπολέσω τὸν δρόμον τῆς τάξεως. Δορυφόρος ἀπέσταλμαι, μὴ γένωμαι διὰ βραδυτῆτα δεύτερος. Ἀστὴρ γὰρ προανατέλλων ἡλίου λαμπρύνεται· μεθ’ ἥλιον δὲ τρέχων ἀμαυροῦται τοῖς φέγγεσι. Δάνειζέ μοι, μῆτερ, τὴν γλῶτταν, ἵνα τὴν πατρικὴν ἀπιστίαν ἰάσωμαι. Προσφθέγξομαι Χριστὸν ἐκ γαστρὸς, ἔτι καὶ αὐτὸν παρθενικῇ νηδύϊ φερόμενον· ἀπάρξομαι τῶν κηρυγμάτων, τὴν θείαν οἰκονομίαν ἀναβοώμενος. Κηρυττέσθω παρὰ φύσιν τὰ ὑπὲρ φύσιν δωρήματα. Ἀλλὰ μετέβαινεν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν τὸ θαῦμα. Ποταμὸς τοῖς ῥεύμασι τὸν Χριστὸν περιέβαλλεν· οὐρανὸς δὲ ἄνωθεν εὐφήμει τὸν βαπτιζόμενον, ἵνα μὴ λάθῃ τοὺς ὁρῶντας ἡ τοῦ βαπτισθέντος ἀξία· μηδὲ χάριτος ἔνδειαν κομίζεσθαι δείξῃ, τὸν αὐτὸν τὸ βάπτισμα ἐν τοῖς Ἰορδάνου ῥείθροις φυτεύσαντα. Διὰ τοῦτο ὁ Πατὴρ βοῶν ἀνεκήρυττε, τὸ Πνεῦμα τῇ πτήσει κατεμήνυε. Καὶ ἦν ἰδεῖν πρᾶγμα παράδοξον· ἐν ὕδασι μήτρα κατεσκευάζετο οὐρανοπολίτας ὠδίνουσα. Ὢ μυστηρίων ἀνεφίκτων ὕδωρ ἔτικτε, καὶ ὁ οὐρανὸς ἐπολίζετο. Χάρις γὰρ ἦν, οὐ φύσις, ἡ πλάττουσα·
PG 85:369χάρις οὐ νόμοις δουλεύουσα, ἀλλ’ ἐν οὐρανοῖς βασιλεύουσα. Ἀλλ’ Ἰωάννης ὑπηρέτης ἑστήκει τῆς χάριτος, καὶ τὴν χεῖρα μετὰ τῆς φωνῆς συνεκπέμπων ἐβόα· Ἴδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου . Τί οὖν μοι πρὸς τὸ παρὸν ὁ λόγος τὸ κατὰ τὸν Βαπτιστὴν ἐξεπόμπευσε; Ὅτι μετὰ τὸ πρόωρον ἐκεῖνο σκίρτημα, μετὰ τὸ παράδοξον κήρυγμα, θαυματουργοῦντα, φησὶν, ἀκούων Ἰωάννης τὸν Ἰησοῦν ἀπέστειλέ τινας τῶν μαθητῶν αὑτοῦ, πρὸς αὐτὸν, ἐρωτῶν· μᾶλλον δὲ αὐτῆς ἀνάμεινον τῆς εὐαγγελικὸς ἀκοῦσαι φωνῆς. Ἀκούσας δὲ ὁ Ἰωάννης ἀπέστειλε τῶν μαθητῶν αὑτοῦ τινας, ὥστε ἐρωτῆσαι αὐτόν· Εἰ σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν ; Τίς ὁ σκοπός σοι τῶν λόγων; τίς ὁ παράδοξος τῆς ἐρωτήσεως τρόπος; Οὐχ οὕτω θαυμάζομεν σκιρτῶντα, ὡς νῦν ἐρωτῶντα. Ἀλλ’ ἀναγκαῖον εἰπεῖν τῷ φιλοχρίστῳ τούτῳ τοῦ Δεσπότου θεάτρῳ, τί τὸ τῆς ἐρωτήσεως βάθος. Εἴπωμεν τῇ Ἐκκλησίᾳ τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἀπόῤῥητα. Τὰ δι’ αὐτὴν αὐτῇ διηγησώμεθα θαύματα. Δι’ αὐτὴν γὰρ καὶ Ἰωάννης κηρύττει· δι’ αὐτὴν καὶ πρὸ Ἰωάννου προφῆται, καὶ μετὰ Ἰωάννου καὶ προφητῶν ἀπόστολοι. Οὕτως ὁ Ἀπόστολος ἐβόα·
Τοὺς μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς, ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον μὲν ἀποστόλους, δεύτερον δὲ προφήτας, τρίτον διδασκάλους. Ἀκούσας δὲ , φησὶν, Ἰωάννης, ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, ἀπέστειλέ τινας τῶν μαθητῶν αὐτοῦ λέγων· Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, εἰπὲ ἡμῖν . β. Σκόπει μοι πρῶτον ποῦ διατρίβων ὁ Ἰωάννης διαπυνθάνεται. Ποῦ; ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ. Τότε γὰρ ἦν νεωστὶ τελεσθὲν τὸ διὰ Ἡρωδιάδος, τῆς ὀρχήσεως δρᾶμα· οἰκεῖ φυλακὴν ὁ Βαπτιστὴς ἀκολάστου κόρης τηρούμενος ἆθλον. Ἐπεὶ οὖν ἔμελλεν ὅσον οὔπω τὴν κεφαλὴν ἀποτέμνεσθαι, ἑώρα δὲ τοὺς οἰκείους μαθητὰς τοῖς τοῦ Χριστοῦ μὴ προσιόντας δόγμασι, τοὐναντίον μὲν οὖν ἐκ φιλοδοξίας ἀντιταττομένους οἷς ὁ Δεσπότης κατήγγειλεν· καί ποτε καὶ φθόνῳ τοῦ Χριστοῦ πρὸς κατηγορίαν χωρήσαντες, πρὸς τὸν Ἰωάννην ἐβόων· Ἴδε ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, βαπτίζει, καὶ πλείονας μαθητὰς ποιεῖται . Ὁρᾷς τοῦ λόγου τὸν φθόνον; Πρὸς ὃν καλῶς ὁ Ἰωάννης, Ὁ ἔχων , φησὶ, τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστί· ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου χαρᾷ χαίρει . Ὁ τῆς Ἐκκλησίας Νυμφίος ὁμοῦ καὶ Δεσπότης οὗτός ἐστιν· ἐγὼ δὲ τοῦ Νυμφίου καὶ οἰκέτης καὶ φίλος· οἰκέτης διὰ τὴν φύσιν, φίλος διὰ τὴν χάριν·
PG 85:371Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι . Διὰ τοῦτο δέδοικεν ὁ Ἰωάννης, μὴ τὴν ἐν οὐρανῷ αὐτοῦ ζωὴν κατειληφὸς κρατήσῃ τῶν μαθητῶν τὸ φιλόδοξον, καὶ πόθῳ δῆθεν τοῦ διδασκάλου τὸν Χριστὸν καταλείψαντες, ἐπώνυμον τοῦ Ἰωάννου σύστημα κατὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ ποίμνης ἄξωσι πολέμιον· διὰ τοῦτο νῦν ἀποστέλλει αὐτοὺς, σχήματι μὲν αὐτὸς αὐτὸν ἐρωτῶν, τὸ δὲ ἀληθὲς ἐκείνους τῷ Δεσπότῃ συνάπτων, ἐν ἐρωτήσεως σχήματι τὴν πρὸς αὐτὸν οἰκείωσιν τοῖς μαθηταῖς πραγματευόμενος. Ὑπάγετε, ἐρωτήσατε . Ὡς εἰ ἔλεγε· Ὑπάγετε, καὶ διδάχθητε. Μάθετε Χριστὸν, καὶ μαθόντες δουλεύσατε. Τὸν οἰκέτην ἀφέντες, τὸν Δεσπότην ἐπίγνωτε. Μηκέτι μαθηταὶ, ἀλλὰ συμμαθηταί μου κατάστητε. Τί οὖν ὁ Χριστὸς ἐρωτώμενος; Βλέπε σοφίαν Δεσποτικὴν, οἰκετικὴν ὑπεραίρουσαν, ἔργοις, οὐ λόγοις χαρίζεται τὴν ἀπόκρισιν. Ἐν ἐκείνῃ γὰρ , φησὶ, τῇ ὥρᾳ, ἐθεράπευσε πολλοὺς ἀπὸ νόσων καὶ μαστίγων, καὶ πνευμάτων πονηρῶν, καὶ τυφλοῖς ἐχαρίσατο τὸ βλέπειν . Καὶ μετὰ τοῦτο, φησί· Πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ ἂ ἀκούετε καὶ βλέπετε·
τυφλοὶ ἀναβλέπουσι, χωλοὶ περιπατοῦσι, λεπροὶ καθαρίζονται, καὶ κωφοὶ ἀκούουσι, καὶ νεκροὶ ἐγείρονται, καὶ πτωχοὶ εὐαγγελίζονται. Πορευθέντες εἴπατε , μᾶλλον δὲ ὑμεῖς διδάχθητε τὰ τῆς ἐμῆς ἰσχύος γνωρίσματα. Οἷς ὁρᾶτε πιστεύσατε· μαθητὰς ὑμᾶς, οὐ θεατὰς ἐξαπέστειλε. Πρὸς ὑμᾶς μὲν ὁ λόγος, πρὸς Ἰωάννην δὲ τοῦ λόγου τὸ σχῆμα· Καὶ μακάριός ἐστιν ὃς ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί . Μὴ μετὰ πλήθους, φησὶ, θαυμάτων ἀπιστοῦντες ἀπέλθητε, μὴ ἀνόνητον δείξητε τοῦ διδασκάλου τὸν πόνον· ἃ μεμαθήκατε, διδάξατε· Μακάριός ἐστιν ὁ μὴ σκανδαλισθεὶς ἐν ἐμοί . Καὶ νῦν σκανδαλίζεται περὶ τὸν Χριστὸν, ὁ τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ παθητὴν ὑπογράφων· σκανδαλίζεται περὶ τὸν Χριστὸν, ὁ τὸ τῆς σαρκὸς πάθος τῷ τὴν σάρκα φοροῦντι Θεῷ περιάπτων· ὁ τρόπον πάθους τῷ πάθει μηχανώμενος, ὁ μὴ τὴν σάρκα παθητὴν, ἀλλὰ τὸν Θεὸν διὰ σαρκὸς εἶναι παθητὸν βιαζόμενος. Ἀπαθὴς γὰρ μένει Θεὸς, οὐ δι’ ἑαυτοῦ, οὔτε δι’ ἄλλου τὸ πάθος δεχόμενος. Σώσει δὲ αὐτὸς ἡμᾶς τῷ πάθει τῆς ἰδίας οἰκονομίας τοὺς κρατουμένους τοῖς πάθεσι· κατὰ τὸ εἰρημένον· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν .
PG 85:373Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXXVΛΟΓΟΣ ΛΕ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΛΕ. Εἰς τὸν Τελώνην καὶ Φαρισαῖον. α. Ἰατρὸς ἀφαρμάκευτος ὁ Δεσπότης Χριστὸς, τοῖς ἀνθρώπων νοσευομένοις ἐπεδήμησε γένεσιν· οὐκ ὀργάνοις ὑπηρέταις τῆς τέχνης προσχρώμενος· οὐ βοτάνας παρακαλῶν, συνεμπόρους δυνάμεως· οὐ πυρὶ καὶ σιδήρῳ, τῆς σοφίας τὴν εὔκλειαν μεριζόμενος· οὐδὲ θεραπείᾳ χρώμενος, ἧς τιμωρία τὰ προοίμια· οὐκ ἐλπίσι μισθῶν κατὰ τῶν παθῶν ὁπλιζόμενος· τοὐναντίον μὲν οὖν, μισθὸν τοῖς θεραπευθεῖσι τὸν οὐρανὸν ὑπισχνούμενος. Ὧν γὰρ ὑπῆρχε δημιουργὸς, τούτων ἐφάνη καὶ ἰατρός· λόγῳ μὲν παραγαγὼν τὴν φύσιν, λόγῳ δὲ πάλιν τὰ πάθη μετάγων τῆς φύσεως. Καὶ ἦν ἰδεῖν παντοίαν ἐξορίαν παθῶν· λόγος ἀφιεῖτο, καὶ νόσος ἠλαύνετο. Ἐκεῖ δὲ προσεγυμνοῦτο τοῦ πάθους τῆς ἀμφιάσεως, καταδίκης τὴν ἐλευθερίαν εὑράμενος. Ἐκεῖ χεῖρά τις ἔχων ξηρὰν, τῷ μὲν λοιπῷ σώματι διετέλει ζῶν, ἐν μόνῃ δὲ τῇ χειρὶ στήλη πάθους διὰ τοῦ μέλους ἐγίνετο. Ἀλλ’ εἶδε Χριστὸν, καὶ ἀπειλήφει τὸ μέλος. Ἐκεῖθεν ἀνεπήδα νεκρὸς τετραήμερος τὰ τοῦ θανάτου περικείμενος σύμβολα· καὶ τὸν θάνατον ἀποδυσάμενος, τὴν τοῦ τάφου στολὴν οὐκ ἠλλάξατο·
ἀλλ’ ἐφίστατο ταῖς κηρείαις ὡς ἐκ τάφου τεχθεὶς, καὶ μετὰ τόκον φέρων τὰ σπάργανα. Ἀλλαχοῦ τυφλὸς ἐκ γαστρὸς, τῆς φύσεως περιφέρων τὸ πάθος, καὶ στέρησιν ἔχων ὀμμάτων πρεσβυτέραν τῆς κτίσεως· οὐ γὰρ ἔχων ἀφῄρητο, ἀλλ’ ἐκ μήτρας τῷ πάθει συνανεβλάστησε· τυφλὸς λοιπὸν, οὐκ ἐπιστάμενος, καὶ παρ’ ἄλλων αἰτεῖν ἃ ἔχειν ἐχρῆν διδασκόμενος, καὶ μαθεῖν οὐ δυνάμενος· τῷ μὲν τοῦ φωτὸς ὀνόματι χαίρων, οὗ δὲ ἠγνόει τὴν φύσιν, τούτου τὴν κτῆσιν ἐζήτει. Ἀλλ’ ἡ τοῦ φωτὸς παροῦσα πηγὴ τυφλῷ τὴν αὐγὴν ἐχαρίζετο, πλάττων καὶ νῦν ὀφθαλμοὺς ὡς πάλαι τὸν ἄνθρωπον, δημιουργίᾳ τῇ τοῦ μέρους τὴν τέχνην δεικνύων τῆς φύσεως. Πάλιν γυνὴ τοῖς οἰκείοις αἵμασι πελαγιζομένη, ἐμφύτῳ ῥοθίῳ κατεποντίζετο. Ἀλλ’ ἀψαμένη κρασπέδου μόνον, ἔλαθε στήσασα τὸν χειμῶνα τῆς φύσεως. Καὶ τί με δεῖ καταλέγειν ὅσα τῶν σωμάτων ἐξωρίζετο πάθη. Οὐ γὰρ σώματι μὲν ἐβοήθει Χριστὸς κινδυνεύοντι, ψυχὴν δὲ περιεώρα τοῖς πάθεσι ναυαγοῦσαν, ἀλλὰ μᾶλλον τοὐναντίον. Ὅσῳ γὰρ βιαιότερα τῆς ψυχῆς τὰ νοσήματα, τοσούτῳ μείζονα τὴν φροντίδα τῆς θεραπείας εἰσέφερεν.
PG 85:375Ὅσῳ γὰρ τὴν φύσιν ἀθάνατος ἡ ψυχὴ, τοσούτῳ πλέον διὰ τὴν γνώμην ὑπεύθυνος, πρόθεσιν ἔχουσα μητέρα πταισμάτων, αὐτεξουσίῳ τρόπῳ προσαποχρωμένη, καὶ τὴν τῆς ἐλευθερίας τιμὴν ἀφορμὴν ἁμαρτίας ἐργαζομένη. Πολλὰ μὲν οὖν τὴν ψυχὴν ἔχουσαν περιστοιχίζεται πάθη· ὑπερηφανία δὲ νοσημάτων ἀκρόπολις, Θεῷ πολεμοῦσα, καὶ τὰ τῆς φύσεως ἀγνοοῦσα, τὰ διαβόλου νοσοῦσα. Δι’ ὧν ὁ τῆς ἀρετῆς ἀνόνητος δρόμος, κἂν ὅλος ἐν μέσῳ τὰς ἀρετὰς παραστήσῃς, ἔσβεσεν αὐτῶν τὰς λαμπάδας παρακύψας ὁ τῦφος. Οὐδὲν ὄφελος νηστείας, ὑπερηφανίας συνεζευγμένης. Περιττὴ παρθενία, τῷ πάθει τῆς ὑπερηφανίας μολυνομένη. Δικαιοσύνην Θεὸς ἀποστρέφεται τῷ τύφῳ δουλεύουσαν· εὐποιίαν μισεῖ τῷ τῆς ψυχῆς ὄγκῳ φλεγμαίνουσαν. Ὢ παραδόξου κακοῦ τὴν τῶν ἀγαθῶν κτῆσιν μολύναντος ὦ νόσημα τῆς οὐρανίου φιλανθρωπίας ἀλλότριον Τοὺς μὲν γὰρ ἄλλα πταίοντας ὁ Δημιουργὸς, ἢ μεταγινώσκοντας ἐλεεῖ, ἢ κολάζει τοῖς πταίσμασιν ἐναπομένοντας· ὑπερηφάνοις δὲ μόνοις ἀντιτάσσεται , πολεμίους, οὐ δούλους ἡγούμενος. Διὰ τοῦτο πόῤῥω τοῦ πάθους τὸν τῶν ἀποστόλων χορὸν ὁ Χριστὸς ἐνουθέτει βοῶν·
Ὅταν πάντα ποιήσητε, λέγετε, ὅτι Ἀχρεῖοι δοῦλοί ἐσμεν · τῷ κάλλει τῆς ταπεινοφροσύνης τοὺς τῶν ἀποστόλων καμάτους λαμπρύνων. Μόνη γὰρ ταπεινοφροσύνη κατὰ τῆς ὑπερηφανίας ἀντίπαλος. Ἡ μὲν γὰρ ψυχὴν κεκοσμημένην ἀρεταῖς, ἀπεκόσμησε. Ταπεινοφροσύνη δὲ μόνη, καὶ ἁμαρτωλοῖς συνηγοροῦσα, ψῆφον νικῶσαν χαρίζεται. Λάμβανε τὰς τῶν λόγων εὐθύνας ἐκ Δεσποτικῆς διηγήσεως. β. Δύω ἄνδρες , φησὶν, ἀνέβησαν εἰς τὸ ἰερόν· εἶς Φαρισαῖος, καὶ ὁ ἕτερος τελώνης . Τῇ τῶν προσώπων παραθέσει φαρμακεύει τὰ πάθη. Ὁ μὲν γὰρ ἀρετῆς, ὁ δὲ κακίας συνέμπορος. Ἑκατέρου βίου συγκρίνει τὰ ἀκροθίνια· ζυγοστατεῖ τῷ λόγῳ δίκαιον μεγαλόφρονα, καὶ ἁμαρτωλὸν ταπεινόφρονα· ἵνα παραδόξως αἱ τῆς νίκης ἐλπίδες στραφεῖσαι φυγὴν τοῦ πάθους τοῖς ἀνθρώποις κηρύξωσιν. Ὁ μὲν οὖν Φαρισαῖος τῆς ἀρετῆς παιδευτὴς, τοῦ νόμου ἐξηγητὴς, τῆς Μωϋσέως γλώττης καὶ καθέδρας διάδοχος· ὁ δὲ τελώνης ἐπιτήδευμα φέρων τοῦ τρόπου κατήγορον, τελωνίαν μετιὼν, ἐξουσίαν πλεονεξίας, ἁρπαγὴν ἀδυσώνητον, λῃστείαν ὅπλοις τοῖς νόμοις χρωμένην, βίαν λοχῶσαν τὸν ἐκ γῆς καὶ θαλάττης καταίροντα.
PG 85:377Τελωνία γὰρ πρὸς ἄμφω τὰ στοιχεῖα τὰς τῶν ἀπλήστων χεῖρας μερίσασα· τελωνία ἧς γεωργία τῶν ἄλλων τὰ δάκρυα, ἧς θησαυρὸς, τῶν ἄλλων αἱ συμφοραί· τοιούτοις μὲν πάθεσι κακῶν ὁ τελώνης πιεζόμενος, τὸ ἱερὸν κατελάμβανεν. Ὁ δὲ Φαρισαῖος θησαυρὸν τέως ἀρετῶν ἐπαγόμενος. Τί οὖν ὁ Φαρισαῖος; Στὰς , φησὶν, ηὔχετο λέγων · ἀντιπρόσωπος βλέπων τῷ Θεῷ διελέγετο, τάχα που καὶ ἐπὶ τῶν νεφελῶν ὅσον οὔπω προσδοκῶν ἁρπασθήσεσθαι, ἵν’ εἰς οὐρανὸν τῷ Θεῷ διαλέγοιτο. Εὐχαριστῶ σοι , φησὶν, ὅτι οὐκ εἰμὶ ὤσπερ οἱ λοιποί . Καλὸν τῆς εὐχαριστίας προοίμιον. Κατηγορία τοῦ κόσμου, καὶ δικαστὴς, καὶ θανάτου ψῆφον κατὰ πάντων ἐκφωνῶν. Οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποί . Ὢ γλώττης τυραννικῆς ἑαυτὸν μὲν τοὺς ἅπαντας εἶναι, μέρος δέ τι καὶ ὑπόλοιπον τοὺς πάντας νενόμικεν. Εὐχαριστῶ σοι, ὅτι οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποί . Ὀνειδίζων τὸν Θεὸν εἰσελήλυθεν. Οὐκ ἔχεις δίκαιον ἕτερον ἐπὶ γῆς. Ἐγὼ μόνος σοι τῆς ἀρετῆς θησαυρός. Ἔρημος ἂν εἴη δικαιοσύνης ἡ γῆ, εἰ μὴ ταύτην ἐπάτουν ἐγώ. Οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποὶ, οὐδὲ ὡς οὗτος ὁ τελώνης . Εἰσεῦρεν ὕλην καὶ τὸν παρόντα τὸ πάθος.
Οὐδὲ τὸν συνερχόμενον ἀφῆκε τῦφος κατηγορίας ἐλεύθερον. Ὁ Φαρισαῖος κριτὴς ἀνθ’ ἱκέτου παραγενόμενος, ὡς τῷ Θεῷ συνδικάζων τοῦ τελώνου καταφαίνεται· Ὃς τάχα μου τὴν εὐχαριστίαν μολύνει παρών· ὃν οὐκ ἐβουλόμην ὁρᾷν, ἵνα μνησθῶ. Νηστεύω δὶς τοῦ σαββάτου · ὡς κουφίζων ἀναλωμάτων τὴν κτῆσιν. Ἀποδεκατῶ πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου · ὡς χρεώστην τὸν Θεὸν ὑπομιμνήσκει περὶ τοῦ χρέους. Νενίκηκα τοῖς ἔργοις τὰ διὰ Μωϋσέως προστάγματα ὑπερηκόντισα τὸν νόμον τοῖς κατορθώμασι· τοῖς ἐμοῖς ἀναθήμασι τὸ ἱερὸν πλουσιώτερον. Τοσοῦτος μὲν οὖν ὁ Φαρισαῖος, ἀρετῶν μνήμην περικομπούμενος Ἴδωμεν καὶ αὐτὸν τὸν τελώνην. Ἆρά που κρυπτόμενος εὔχεται; γ. Μακρὰν , φησὶν, ἑστὼς, οὐδὲ ἄνω βλέπειν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐτόλμα · τὸ γὰρ συνειδὸς τῶν ἁμαρτημάτων τῆς εἰσόδου τὴν παῤῥησίαν ἐσύλησε. Κατέσπα τὸ βλέμμα, τῶν πεπραγμένων ἡ μνήμη. Βαρὺν ὀδυρμὸν ἐκ τῆς καρδίας ἠφίει κόπτων τὸ στῆθος, ἑαυτὸν πρὸ δικαστοῦ τιμωρούμενος· θρήνοις τὴν ψυχὴν καταξαίνων, πλήττων τῇ χειρὶ τὴν καρδίαν, ἑαυτοῦ γενόμενος δήμιος· φωνὴν καταδίκου μαστιζομένου προφέρων· Ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ . Πρᾶξιν, φησὶν, ἀγαθῶν οὐκ ἔχω συνηγοροῦσαν·
PG 85:379πανταχόθεν ἁμαρτία[ι]ς τιτρώσκομαι· κύμασιν ἀδικημάτων περιστοιχίζομαι· τὰ τῶν κακῶν ὁρῶ μου πελάγη. Τίς ἔσται μοι τῶν συμφορῶν ἰατρός; Ποῦ δραμὼν εὕρω βοήθειαν· ποίαν δικαίαν προβάλωμαι πρᾶξιν, ἣν οὐδὲ ἄκων εἴργασμαι; ποῖον ἔργον ἀγαθὸν ἀντεισενέγκω τοῖς πταίσμασιν; πῶς μου διαφύγω τοὺς ἀληθινοὺς κατηγόρους; ποῖον ἴδω; ποῖον παρίδω; τί σιωπήσω; τί δὲ καὶ φθέγξομαι; ὑπὲρ ποίων ἱκετεύσω; ποῖα δὲ παραγράψωμαι; ποῖα κρύψω; ποῖα θρηνήσω; Εἰς οὐρανὸν ἀναβλέψω, ὃν ἀδικίαις καθύβρισα; βλέψω πρὸς Θεὸν, οὗ ταῖς βλασφημίαις ἐτρύφησα; Ἓν μόνον εὑρίσκω μου φάρμακον συμφορῶν, εἰς ἔλεον καταφεύγων διαφεύγω τὸν κίνδυνον. Ὁ Θεὸς, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ · ἁμαρτίας οὐ δικαιοσύνης κομπάζω. Μὴ μιμήσῃ, κριτὰ, περὶ ἐμὲ τοῦ Φαρισαίου τὴν γνώμην, μὴ συμβδελύξῃ με τῷ ὑπερηφάνῳ τούτῳ. Δίκαιον γνωρίζω ποιητὴν, τοῦτον οὐκ οἶδα κριτήν. Φιλανθρωπίαν ζητῶ μόνην ἁμαρτωλῶν σωτηρίαν· ἐγὼ δεικνύω τὰ τραύματα· σὺ τὴν θεραπείαν προςάγαγε. Τί οὖν ὁ τὰς ἁπάντων ἱκεσίας ὁρῶν; τί φησιν ὁ κριτὴς, ἀκροατὴς ἑκατέρων γενόμενος; Ἴδωμεν ποίαν ἐκφέρει ψῆφον δικάζων ἁμαρτωλῷ ταπεινωθέντι, καὶ δικαίῳ μεγαλαυχοῦντι.
Κατῆλθε , φησὶν, ὁ τελώνης δεδικαιωμένος μᾶλλον, ἢ ὁ Φαρισαῖος . Ἀντεστράφη ἡ τάξις· ὤφθη τελώνης Φαρισαίου δικαίου παρὰ δικαίῳ κριτῇ δικαιότερος. Μετεβλήθη τῶν πραγμάτων ἡ φύσις· ὁ πρὸς ὕψος ἀρθεὶς κατεβλήθη τῷ τύφῳ· ὁ πρὸς ταπείνωσιν φθάσας ἀνωρθώθη τῇ ψήφῳ. Ὢ τελώνου φιλανθρωπίας ἐμπόρου ὢ τελώνου τὸν ἀγαθὸν λιμένα καλῶς τελωνήσαντος ὢ ἁμαρτωλοῦ τοῖς ἁμαρτωλοῖς παῤῥησίαν ἀνοίξαντος Ἐδίδαξας καὶ τελωνίαν δικαιοσύνης ἰσχυροτέραν, οὐκ ἐπαύσω τελωνῶν, ἕως αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἐτελώνησας. Τελώνιον χαλεπὸν ἡ ὑπερηφάνεια, χαλεπὸν καὶ τῷ Κτίστῃ πολέμιον. Οὐκ εἰμὶ , φησὶν, ὥσπερ ὁ τελώνης οὗτος . Ἀληθεύεις, ὦ Φαρισαῖε· τὴν γὰρ νικῶσαν ψῆφον ἐκεῖνος ἐκτήσατο, ταπεινοφροσύνην εὑρὼν πρὸς τὴν νίκην συλλήπτορα. Νηστεύω , λέγεις, δὶς τοῦ σαββάτου . Ἀλλὰ μάτην ἐξέχεας τῆς νηστείας τὸν πόνον διὰ τὸν τῦφον, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς τὸ πάθος τὴν δόσιν ἐσύλησεν. Οὐκ εἰμὶ , λέγεις, ὥσπερ οἱ λοιποί . Πρὸς Θεὸν Ἀβραὰμ διελέγετο οὕτως ὁ προπάτωρ ὁ σὸς, μᾶλλον δὲ τοῦ τελώνου πατὴρ (συνάπτει γὰρ αὐτὸν πρὸς τὸ γένος ὁ τρόπος); οὐ κύπτων εἰς γῆν, ἔλεγε, Ἐγὼ δέ εἰμι γῆ, καὶ σποδός ;
PG 85:381Ὁρᾷς ὡς ἡ τῆς φύσεως ἐπίγνωσις, παῤῥησίας ἐφόδιον; Καὶ κύπτων τῷ φρονήματι μᾶλλον, ἢ τῷ σώματι πρὸς τὸν Θεὸν διαλέγεται. Οὕτως τῆς Δαυὶ̈δ λύρας ψαλλούσης ἐπήκουες· Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει . Οὕτως ὁ σὸς παιδευτὴς Μωϋσῆς πρὸς τὸν Θεὸν διελέγετο, Τίς εἰμι , λέγων, ὅτι πορεύσομαι πρὸς Φαραῶ ; Φύγωμεν, ἀγαπητοὶ, πάθος δικαίου, καὶ Φαρισαῖος δικαιοσύνης ἐκβέβληται. Φύγωμεν ὑπερηφάνειαν, ὑφ’ ἧς καὶ διάβολος πέπτωκεν. Εἶδον τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πεσόντα . Τὴν ἀστραπὴν τῆς φύσεως τοῦ τρόπου τὸ πάθος κατέσβεσε. Τῦφος δὲ κακίστην βρῶσιν ( δ ) εἰργάσατο. Οὕτως ὁ μακάριος Παῦλος, ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρίσιν ἐμπέσῃ τοῦ διαβόλου, Ἐδόθη μοι σκόλοψ , φησὶν, ἄγγελος Σατᾶν , καὶ τὰ λοιπά. Ἀκούσωμεν τοῦ Δεσπότου βοῶντος· Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν . Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ Λ Εἰς τοὺς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ δύο τυφλούς. Οἱ πρὸς λειμῶνα πολυανθῆ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀφιέντες, πολλαχόθεν τῷ κάλλει τῶν ἀνθέων τὰς ὄψεις τοξεύονται, πλανωμένῃ θέᾳ τὸ θαῦμα συλλέγοντες·
καὶ τί μὲν πρῶτον, ἢ δεύτερον ἐπαινέσουσιν οὐκ ἐπίστανται. Καὶ γὰρ τὸ πρῶτον θαυμάζων ὀφθαλμὸς, ὑπὸ τοῦ δευτέρου καλεῖται πρὸς ἔκπληξιν· καὶ τρίτον ἁρπάζων τὴν ὄψιν, ἐπιδεικνύει τὸ κάλλος, καὶ ταῖς ἀλλήλων ἀνίσχοντα χάρισιν, ἀμαυροῦσι τῇ θέᾳ τὸν ὀφθαλμὸν ἡδονῇ τῶν ὁρωμένων πλανώμενον. Τοιοῦτόν τι καὶ αὐτὸς πεπονθέναι δοκῶ, πρὸς τὸν πολυανθῆ καὶ σωτήριον λειμῶνα τῶν εὐαγγελικῶν ἀποβλέπων θαυμάτων. Μήπω γὰρ τὸ πρῶτον ἀξίως θαυμάσας, ὑπὸ τοῦ δευτέρου περιστοιχίζομαι. Καὶ πάλιν πρὸς ἕτερον ἀφ’ ἑτέρου παραπέμπομαι θαύματος· καὶ μετ’ ἐκεῖνο πάλιν πρὸς ἕτερον. Καὶ ποῦ στήσω τὴν διάνοιαν οὐκ ἔχω· καὶ καθάπερ εἴ τις πέλαγος ἀχανὲς ἐμβεβηκὼς ὁ λογισμὸς τῶν γαληνῶν θαυμάτων τῷ πελάγει κυμαίνεται. Ἄρτι λεπρός τις προςῄει πολύστικτος νοσήματι, τὸ σῶμα κατάδικος, καὶ βαφὴν περιφέρων ἀκούσιον, μισουμένην καὶ νόμῳ, καὶ γνώμῃ. Ἀλλὰ μέχρι τῶν Δεσποτικῶν ὀμμάτων τυραννῆσαν τὸ πάθος, ὅρον ἔσχε τυραννίδος τὴν θέαν, μετ’ ἐκείνην οὐκ ἐπιφαινόμενον, ὁμοῦ τῷ προστάγματι δραπετεύων τὸν πάσχοντα. Ἄλλος τις ἔδειξε χεῖρα νενεκρωμένην, μηδὲ ταθῆναι δυναμένην.
PG 85:383Ἀλλ’ εἶδεν ὁ Δεσπότης τὸ πάθος, εἶδεν ὁ φιλάνθρωπος ἰατρὸς φιλανθρώπως· εἶδεν ἡ ζωὴ τὴν νεκρότητα, ἀπέλαβεν ἡ χεὶρ τὴν ζωὴν, ἡ φύσις τὸ μέλος ἐπέγνω. Ἕτερος δαιμόνων ἐτύγχανεν οἶκος ἀκούσιος, αὐτὸς καθ’ ἑαυτοῦ τὸν ἔνοικον ἐπαγόμενος, ὅπλον αὐτὸς τῷ πολεμίῳ γινόμενος, οἰκητήριον τοῦ δυσμενοῦς ὑπάρχων ὁ δείλαιος. Ἀλλὰ τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς τὴν ἀστραπὴν οὐκ ἐνέγκαντες δαίμονες, τῇ φυγῇ τὴν πληγὴν ἀνεκήρυττον. Ἄλλος τις πολυετεῖ παραλύσεως ἁλύσει δεσμούμενος, φωνῇ Δεσποτικῇ τῶν δεσμῶν ἀπελύετο, καὶ φέρων ἐπὶ τῶν ὤμων τὴν πολύμοχθον κλίνην, ἐπινίκιον θέαν ἐπόμπευεν, αὐτὸς κατὰ τῆς νόσου τρόπαιον ἐγειρόμενος. Λάζαρος τετραήμερος ἐκ τῶν τάφων ἐξέτρεχεν· ἠκολούθει γὰρ τῇ καλούσῃ φωνῇ. Ἑτέρου γάμος ἐτιμᾶτο τοῖς θαύμασι, καὶ ὕδωρ πρὸς τὰς τῆς ἀμπέλου κρήνας ἠλάττετο. Πάλιν ἔρημος ἄρτους ἐπήγαζεν, καὶ χεῖρες Δεσποτικαὶ πενίαν ἀποστολικὴν διωρθώσαντο. Ἀλλαχοῦ τελώνης ἠγρεύετο, καὶ ὁ τοὺς παρόντας λοχῶν, ἔλαθεν ὑπὸ Δεσπότου σαγηνευόμενος. Ἀλλαχοῦ πόρνη .... τὸν βίον μετέβαλε, καὶ λόγος ἐπέμπετο, καὶ τρόπος ἠλλάττετο· λύεται μετὰ τῆς κόμης καὶ τῆς γνώμης τὰ δίκτυα.
Ἄλλος ὀμμάτων ἐκ φύσεως ἔρημος, καὶ μετὰ τὸ τῆς γαστρὸς δεσμωτήριον τὸν τοῦ πάθους οὐκ ἀπεδύετο ζόφον· καὶ νὺξ μακρὰ τῇ ζωῇ συνοδεύουσα, ἕως αὐτῷ φῶς ἀληθινὸν ὑπαντήσας Χριστὸς ἀπέδωκε τὴν ἡμέραν, τὰ τοῦ φωτὸς ὄργανα χαρισάμενος, ἔξω τῆς γαστρὸς πλαστουργήσας, ἅπερ ἕνδον παρέλιπεν· καὶ θεατρίζει τὴν τέχνην, ἵνα θηρεύσῃ τὴν πίστιν· καὶ τὸ τῆς πίστεως ἀφεὶς ἐργαστήριον δημοσιεύει τὴν πλάσιν, ἐν ὀφθαλμοῖς Ἰουδαίων ὀφθαλμοὺς ἀναπλάττων· ἵνα τῷ μὲν τυφλῷ τὴν αὐγὴν ἀνατείλῃ διὰ τῆς τέχνης, τῶν δὲ φωτίσῃ τὴν γνώμην διὰ τοῦ θαύματος. Ἀπὸ τῆς αὐτῆς φιλανθρωπίας ὁ Δεσπότης περιῄει κώμας καὶ πόλεις πανταχοῦ διασπείρων τὰ θαύματα, καὶ τῷ σώματι συνθεραπεύων τῆς ψυχῆς τὰ νοσήματα. Αἰδουμένη γὰρ ἡ ψυχὴ τῆς σαρκὸς τὴν παράδοξον ἴασιν. ἐκοινώνει τῆς θεραπείας, τὸν ἰατρὸν προσκυνοῦσα. β. Καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ , φησὶν, ἀπὸ Ἱεριχὼ ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί· καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοὶ καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες, ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν λέγοντες . Τῶν γὰρ ὀμμάτων αὐτοῖς ἐπιτεθνεώτων, ἡ ἀκοὴ τὰ τῶν ὀφθαλμῶν τῷ σώματι λειτουργεῖν ἠναγκάζετο·
PG 85:385καὶ τὸ γειτονεῦον αἰσθητήριον τὴν χρείαν νενοθευμένως εἰσέφερεν. Ἑκάστῳ μὲν οὖν τῶν τοῦ σώματος μελῶν ἡ βλάβη τῷ κοινῷ λυπηρά· ὀφθαλμῶν δὲ στέρησις ἀβίωτον τὸν βίον ἐργάζεται. Ἂν μὲν γὰρ πόδες ἔχωσι τὸ πάθος, ὁ μὲν τοῦ σώματος δρόμος ἀφῄρηται· ὀφθαλμοὶ δὲ τῇ θέᾳ τὴν λύπην κουφίζουσι. Κἂν δεθῶσι νοσήματι, δυσωπεῖ τοὺς φίλους ἡ θέα πρὸς βοήθειαν ἕλκουσα· κἂν ἀκοὴ κλαπῇ τὴν ἐνέργειαν, τὸ βλέμμα τοῦτο νεύμασι παραμυθεῖται τὴν χρείαν. Ὀφθαλμοῦ δὲ σβεσθέντος, ὁ τῶν αἰσθητηρίων ἅπας συννενέκρωται δῆμος· ἀπραξίᾳ τὸ σῶμα πεπέδηται· πόδες ἀρνοῦνται τὸ δρόμον, ὀφθαλμὸν τὸν χειραγωγοῦντα ζητοῦντες· χεῖρες τὰς τέχνας ἀποβάλλουσι, τῷ βλέμματι καὶ αὐταὶ συντυφλούμεναι· ἀκοὴ τὸν παρόντα σιωπῶντα μηνύειν οὐ δύναται· ἡ γλῶττα δεσμεύεται, πρὸς ὃν φθέγξηται μὴ δυναμένη μαθεῖν. Τούτῳ μάτην ἥλιος δορυφορούμενος πρόεισι σελήνη δᾳδουχοῦσα τὴν νύκτα, τούτῳ λῦσαι τὸν ζόφον οὐ δύναται· οὐ πορφύρουσα θάλασσα καὶ μειδιῶσα τοῖς κύμασιν, οὐκ ἤπειρος λειμῶσι καὶ ἄνθεσι βρύουσα, καὶ ταῖς ἐαριναῖς στεφανουμένη χάρισιν εὐφροσύνην χαρίζεται· ἀλλ’ ἕστιν ἁφή τις ὁ βίος κατάδικος·
ἡ ζωὴ μιᾷ νυκτὶ μετρουμένη· ἡ κτίσις ἀόρατος· ἄγνωστον αὐτῷ τῆς δημιουργίας τὸ κάλλος. Ὅπερ γὰρ ἥλιος ἐν τῇ κτίσει, τοῦτο ὀφθαλμὸς ἐν τῷ σώματι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Δεσπότης ἐβόα Χριστός· Ὁ λύχνος, τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός. Ἐὰν οὖν ὀφθαλμός σου φωτεινὸς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινὸν ἔσται . Τούτῳ τῷ πάθει πεπληγμένοι δύο τυφλοὶ παρὰ τὴν ὁδὸν ἐκαθέζοντο, πενίας δυναστείᾳ καὶ φωτὸς ἀπορίᾳ κρατούμενοι. Ἀλλὰ γαστρὸς μὲν παραμυθία καὶ πενίας … οἶδε γὰρ οἶδε κατὰ θαυμάτων φθόνος στρατεύεσθαι. Διὰ τοῦτο ὁ Κύριος ἐρωτᾷ τοὺς τυφλούς· Τί θέλετε ἵνα ποιήσω ὑμῖν ; Σαφῶς μοι τὴν αἴτησιν ἐξαγγείλατε· κηρύξατε τὸ πάθος τῷ φθόνῳ· μάθωσιν Ἰουδαῖοι τῆς ἱκεσίας τὸ βούλημα. Λέγουσι· Κύριε, ἵνα ἀνοιχθῶσιν ἡμῶν οἱ ὀφθαλμοί . Οἴδαμεν ἃ ποθοῦμεν, κἂν Ἰουδαῖοι βασκαίνωσι. Φωτὸς ἀκτῖνας ἰδεῖν παρὰ φωτὸς ἱκετεύομεν· ὀφθαλμῶν προσαῖται καθήμεθα τὴν σὴν παρουσίαν λοχῶντες. Ἐνταῦθα διατρίβομεν, τὸν σὸν ἥλιον ἡμῖν ἀνατεῖλαι προσμένοντες. Σπλαγχνισθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, ἥψατο τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, καὶ εὐθέως ἀνέβλεψαν, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ .
PG 85:387Ὢ ἰατροῦ φιλανθρώπου, ἰατροῦ συμπαθοῦς, οἰκείοις πάθεσι τὰ τῶν ἀνθρώπων ἰατρεύοντος πάθη Ἤψατο τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ εὐθέως ἀνέβλεψαν . Προσέβαλλεν ἡ ἀφὴ τὴν αὐγήν. Ὀφθαλμοὶ τὰς Δεσποτικὰς χεῖρας ἀνέμενον. Σύγχρονον τῷ λόγῳ τὸ θαῦμα. Καὶ ἀναστάντες ἠκολούθησαν αὐτῷ . Ἠλευθερώθησαν νυκτὸς, καὶ καθέδρας, καὶ πάθους ἀνιάτου, καὶ νυκτὸς ἀπεράντου. Ἠκολούθησαν τῷ σώσαντι, μαρτυροῦντες τοῖς θαύμασιν, ὀφθαλμοὺς φέροντες τοῦ σώματος κήρυκας. Ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς τῷ Σωτῆρι. Ἑπώμεθα ταῖς πρὸς ἡμᾶς νευούσαις χερσὶ, καὶ τῷ σχήματι βοώσαις· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες, καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς . Προσέλθωμεν τῇ τῆς φιλανθρωπίας πηγῇ· μάθωμεν ἀγαθότητος ἀπληστίαν. Θεὸς ὢν ἀπ’ ἀρχῆς τὴν ἡμετέραν ἐνδύεται σάρκα, καὶ φύσιν θνητὴν ἀθάνατον δείξας δι’ ἡμᾶς περιβέβληται, οὐ σαρκὶ συμπληρούμενος. Ἔλαβε δούλου μορφὴν, ἵνα τοὺς δούλους υἱοὺς ἀπεργάσηται. Ὅσοι γὰρ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι . Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Discourse XXXVIIΛΟΓΟΣ ΛΖ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΟΓΟΣ ΛΖ. Εἰς τὰ νήπια τὰ ἐν Βηθλεὲμ ὑπὸ Ἡρώδου ἀναιρεθέντα. α.
Πάλιν ὁ γέρων ἐγὼ πρὸς τὸ τῶν λόγων ἄγομαι στάδιον· πάλιν ὁποῖα μήτηρ ἐπὶ παιδοτροφίαις τεταλαιπωρηκυῖα πολλαῖς, τὸν ἀσθενῆ καὶ πτωχὸν τῆς ἐμῆς ταπεινώσεως μαζὸν ἐκπιέζειν βίᾳ ἀναγκάζομαι πρὸς τὴν τοιούτου δήμου διατροφήν. Καὶ τίς ὁ ταῦτα καταναγκάζων; Ὁ ποταμὸς οὗτος ὁ μέγας Εὐφράτης, διὰ τοῦτο καὶ πείθομαι. Δύναται γὰρ ἐκ τῆς αὐτοῦ πλημμύρας περιοχετεῦσαί τινα περιουσίαν λόγων ἡμῖν, καὶ τοσαύτην ὅσην τὸ τῆς ψυχῆς ἐμῆς κῦτος ἰσχύει χωρεῖν. Πλήρη μὲν γὰρ ἀδελφοὶ τὰ τῶν Γραφῶν κηρία τοῦ μέλιτος, καὶ τὴν γλυκεῖαν δρόσον οἱ σίμβλοι διακόρως ὑποβλύζουσιν· ὥστε τοῖς ἐπιμελέσιν ἐξεῖναι τούτους ἀπόνως ἐκθλίψασι, τὴν τῶν ἀρετῶν μέθην εἰσοικίσαι ταῖς οἰκείαις ψυχαῖς· μέθην σωφροσύνης μητέρα, μέθην ἀγνοίας διδάσκαλον, μέθην ἄγρυπνον τηροῦσαν τὸ βλέμμα τοῦ νοῦ· μέθην ἀληθείας φῶς ἐναποτιθεμένην ταῖς ἀεὶ πληρουμέναις ψυχαῖς· μέθην οὐ παραφόρους ἐργαζομένην, οὐδὲ ἀσθενεῖς ἐκ τοῦ κόρου ἐκπίπτοντας, ἀλλὰ μᾶλλον τὰ μέλη κρατύνουσαν, καὶ τοῖς τῆς δικαιοσύνης ὅπλοις κατὰ τῆς ἁμαρτίας ὁπλίζουσαν·
PG 85:389μέθην ἧς ὁ τῶν ἀποστόλων ἐνεπλήσθη χορὸς, ἡνίκα τὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν ῥυεῖσαν δρόσον τοῦ Πνεύματος, ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ γλώττης δεξάμενος ἕκαστος, ταῖς τῶν συνειλεγμένων ἐθνῶν ἀκοαῖς τὴν τοῦ στόματος ἐνέργειαν ἐπεμέριζε τὴν μίαν ἑκάστου φωνὴν πρὸς τὰς ἁπάντων ἐθνῶν αἰσθήσεις μεταρυθμιζούσης τῆς χάριτος· ὥστε τὸ νᾶμα τοῦ λόγου τῶν χειλέων προχεόμενον, οἰκεῖον γίνεσθαι πάσαις ταῖς ἀκοαῖς, μεταποιουμένης ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τῆς βοῆς πρὸς τὸ συγγενὲς τῆς ἑκάστου τῶν ἀκουόντων φωνῆς. β. Ἐμὲ δὲ αἱ τῶν νηπίων ἔτι περιηχοῦσι βοαὶ, καὶ βλέπειν ταῦτα νενόμικα, κεκραγότα μὲν ἄσημα μετ’ ἐκπλήξεως, καὶ πρὸς τὰς τῶν ξιφῶν αὐγὰς ἐπιβλέποντα, καὶ μετὰ δέους ἀποκλινόμενα πρὸς τὰς τῶν μητέρων ἀγκάλας, ὡς ἀσφαλεῖς, εἶτα εἰς αὐτοὺς τοὺς κόλπους καταδυόμενα. Δοκῶ δὲ καὶ αὐτὰς τὰς μητέρας ὁρᾷν, ἄλλην ἀλλαχῆ τῆς πόλεως διατρέχουσαν μετὰ τῶν ἐλεεινῶν ἐκείνων καὶ γλυκέων φορτίων, καὶ ζητοῦσαν τόπον ἀποφυγῆς· καὶ τὴν μὲν οὐδὲ καλύπτραν εὐσχήμονα λαβοῦσαν ἐν ἀκμῇ τῶν δεινῶν· τὴν δὲ ἣν εἶχεν ἀποβαλοῦσαν ἐν τοῖς ἀλλοκότοις δρόμοις, καὶ ῥίψασαν·
ἄλλην δὲ εἰκῆ κεχυμένας τὰς κόμας ἐπιβάλλουσαν τῷ παιδὶ, καὶ τῇ τοιαύτῃ σκέπῃ τὸ βρέφος ἀποκλέπτειν τῶν κινδύνων ἐλπίζουσαν· ἄλλην ἐγκαταλαμβανομένην ὑπὸ τῶν διωκόντων σφοδρῶς, εἶτα ἀφισταμένην τοῦ δρόμου, καὶ πεπληγυῖαν ὑπὸ τοῦ δέους, καὶ δακρύουσαν τοῖς ὀφθαλμοῖς, πρὸς τὴν τῆς μαχαίρας ἀποβλέπουσαν ἀστραπὴν, τὸ βλέμμα ἐπιμερίζουσαν τῇ τε ὁρμῇ τοῦ ξίφους, καὶ τῷ παιδίῳ τῷ πλήττεσθαι μέλλοντι, καὶ προτιθεῖσαν ἑαυτὴν τῇ φορᾷ τοῦ σιδήρου μετὰ σπουδῆς. Καὶ πάλιν ἄλλην οὐδὲ κινηθῆναί που δυναμένην οὐδὲ ἀποπνεῦσαι μικρὸν, δησάσης τοὺς πόδας αὐτῆς τῆς ἐκπλήξεως, ἀλλὰ προαπολωλυῖαν ἀπὸ τοῦ φόβου τῆς οἰκείας γονῆς, καὶ τὸν πλήττοντα μετ’ οἰμωγῆς ἀμυδρᾶς ἀναμένουσαν· καί που καὶ ταῖς χερσὶ παρειμέναις ἤδη, καὶ τρεμούσαις σφοδρῶς, τὸ βρέφος βαστάζουσαν, καὶ ἀγνοήσασαν, διολισθῆσαν τῆς ἀγκάλης τὸ βρέφος φθάσαι τῷ θανάτῳ τοῦ πτώματος τὴν ἀπὸ τοῦ ξίφους ἀπώλειαν. Ἀκούειν καὶ κρίνειν δοκῶ, καὶ τῶν συμβουλευόντων, ἐπινεύειν σεμνὰ, οἵτινες τὸ τῶν ἀώρων ἀσταχύων ἐμελέτησαν θέρος.
PG 85:391Ἐπειδὴ δὲ ἀνηλεεῖ δόγματι τὸ μισάνθρωπον ἐκεῖνο ἐκράτυνε βούλημα, καὶ στυγνὴν ἐν ὅπλοις εἶναι τὴν στρατείαν ἤδη πᾶσαν ἐκέλευσε, καὶ περιεφράχθη σιδήρῳ πολλῷ, καὶ λοχαγοῖς αὐτὴν κατεμέριζε, καὶ στρατηγοὺς ἐχειροτόνει, δεινοὺς μὲν συνιδεῖν ὅτι χρὴ ποιεῖν ἐν καιρῷ, δεινοὺς δὲ χρήσασθαι δόρατι. Καί που τοιαῦτα ἔλεγε πρὸς αὐτοὺς, οὐδὲν ἐφ’ οἷς ἔλεγεν αἰσχυνόμενος· Πολλοὺς μὲν, ὦ στρατιῶται, πολεμήσαντες ἠριστεύσατε, καὶ τρεπτοῖς τῆς ἀρχῆς ἐμῆς ὅροις περιεβάλλετε τεῖχος. Καὶ νῦν δὲ εἴπερ ποτὲ προσήκει σπεύδειν ἐπὶ τὴν νίκην ὑμᾶς μὴ ὀκνεῖτε. Ὁ γὰρ ἀγὼν πολὺς, καὶ μέγας ὁ κίνδυνος. Οἴκοθέν μοι περιφύεται τὸ κακόν. Λεληθότως τὸ τῆς ἐμῆς βασιλείας διορύττεται κράτος. Οὐδεὶς φανερὸς ἔπεισί μοι πόλεμος. Ἀγνοούμενον ἔτι παιδίον συλᾷ με τῶν σκήπτρων. Ἴστε τὴν Βηθλεέμ; Ἐν ταύτῃ γεγενῆσθαι παῖδα μεμάθηκα βασιλέως ἐκ Θεοῦ ψῆφον ἐπισυρόμενον. Οὔπω δύο χρόνους ἐτῶν ἐπὶ τῆς αὐτοῦ γονῆς ἐξελίττεται. Καὶ παρασκευὴ μὲν οὐδεμία ταράττει με, τὰς δὲ τῶν προφητῶν ἐπ’ αὐτῷ φοβοῦμαι φωνάς.
Καὶ γὰρ οἱ μάγοι (μέμνησθε δὲ ὅτε πρώην ἡμῖν ἐπεδήμησαν) ὑπό τινος ἀστέρος φανέντος αὐτοῖς μεμαθηκέναι τὸν τοῦ παιδίου τόκον, ἀπήγγελλον, καὶ τὴν Βηθλεὲμ ἀνεζήτησαν, ὥστε καὶ τὸ παιδίον ἰδεῖν καὶ βασιλεῖ πρέπουσαν τῷ τεχθέντι ἀναθεῖναι τιμήν. Ἐγὼ δὲ ἐβουλόμην παρ’ ἐκείνων μαθεῖν, τίς οὗτός ἐστιν, ἵν’ εὐχερὴς γένοιτό μοι καὶ πόνων ἐλευθέρα μακρῶν ἡ τῆς τυραννίδος κατάλυσις. Ἐπειδὴ δὲ ἐκεῖνοι τὰς ὁμολογίας τὰς πρός με παγείσας, οὐκ οἶδ’ ἀνθ’ ὅτου, ψευσάμενοι πρὸς τὴν οἰκείαν χώραν ἀπέδραμον, τετάραγμαι, δέδοικα, παρεῖναι νομίζω τὸν κίνδυνον. Εἰς ὑμᾶς βλέπω λοιπόν. Λύσατέ μοι τὸ δέος. Ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ μετὰ τῶν ὅπλων ἐπείχθητε, περιστήσατε πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς πυκνὰ τοῦ φόνου τὰ δίκτυα· ἀνδρῶν γεγηρακότων ἀπεχέσθω τὸ ξίφος· τοῖς ἡβῶσιν ἤδη μηδένα ἐπαγάγητε κίνδυνον. Ἐπὶ τοὺς μικροὺς ἔτι παῖδας ὁπλίζεσθε μόνους. Πᾶσαν κείρατε τὴν πρώτην ἡλικίαν ἀνηλεῶς. Μηδὲν μητρὸς ἐλεήσατε δάκρυον· τὸν ἐμὸν ἐχθρὸν ἐν τοῖς ἑκάστης ἀνιχνεύσατε κόλποις. Κατὰ τῶν προσπεφευγότων ἔτι τοῖς τῶν μητέρων μαζοῖς ὠθεῖτε τὸν σίδηρον· καὶ κεραννύσθω τὸ τῆς σφαγῆς αἷμα τῷ γάλακτι.
PG 85:393Κἂν τὰς μητέρας αὐτὰς διοιγμένας τοῖς βρέφεσι διαπείρητε, τῇ τῆς πληγῆς βίᾳ τοῦ σιδήρου ἀπὸ τῶν ἁπαλῶν σωμάτων ἐπ’ ἐκείνας διολισθήσαντος, οὐδεὶς ὑμῖν ἐπιστήσεται τοῦ τοιούτου φόνου κατήγορος. Σπεύσατε μόνον, ἐπισπεύσατε δίκην λεόντων τῇ πόλει. Μὴ γενέσθω τοῦ φόνου κόρος ὑμῖν, ἕως ἂν ἐπιλαμβανόμενον ἔτι φαίνηται τὸ παιδίον. Ἐὰν μηδενὶ συγχωρήσητε ζῇν, κἀκεῖνος ἐν τοῖς πᾶσι φανήσεται κείμενος· καὶ ὁ μὲν οὐ καλῶς οὐδ’ ἀσφαλῶς τῆς τῶν μάγων ἀπολαύσει τιμῆς· ἐμοὶ δὲ χαίροντα δώσετε βίον καὶ φροντίδος ἐλεύθερον. γ. Ταῦτα ἀκούσαντες ἐκεῖνοι, καὶ τὸ συμπαθὲς ἅπαν ἐκτεμόντες τῶν οἰκείων ψυχῶν, καὶ βουλευσάμενοι νικᾷν ταῖς ἀτοπίαις ἀλλήλους, δρόμῳ πρὸς τὴν πόλιν ἐφέροντο τὰς δεξιὰς ἀνατείναντες ὡπλισμένας, καὶ ταῖς τῆς Βηθλεὲμ ἐμπεσόντες ἀγέλαις, τοὺς ἁπαλοὺς ἄρνας διεσπαράσσοντο· καὶ πανταχόθεν αἱμάτων ἀναβλύζουσαι πηγαὶ δαψιλῶς τὸ τῆς γῆς ἔχραινον πρόσωπον. Καὶ οὐδὲν ἐφαίνετο πρὸς σωτηρίαν τοῖς ἀπολλυμένοις ἀρκοῦν, οὐκ οἶκος κατακρύψαι τὴν ὑπεισελθοῦσαν δυνάμενος, οὐχ ἱερὸν, φόβον τινὰ τοῖς φονευταῖς ἐμποιοῦν, οὐ λεληθυῖα σπηλαίου κατάδυσις.
Ἀλλὰ πανταχόθεν οἱ παῖδες ὡς δυσμενεῖς ἀνιχνεύοντο, καὶ οὐδεὶς αὐτῶν τὴν μάχαιραν διελάνθανεν, ἕκαστος, ὡς αὐτὸς ὢν ὁ Χριστὸς, ἐν τοῖς ἑκάστου ζητούμενος αἵμασιν. Ὅσαι δὲ ἦσαν τολμηραὶ καὶ θρασεῖαι μητέρες, ἀντερείδουσαι τὰς χεῖρας ταῖς ἀκμαῖς τῶν ξιφῶν, ἐπλήττοντο μὲν ὑπὲρ τῶν παίδων ἰδίαις πληγαῖς· πλέον δὲ ὠφέλουν οὐδέν· ἀλλὰ μακρότερον ἐποίουν αὐτοῖς τοῦ κινδύνου τὸν χρόνον. Ἄλλαι δὲ ἐπιβαλλόμεναι βιαίως, ὡς ἐφελκομένων τῶν τέκνων ἅπερ ἔτυχον μέλη περισφίγξασαι ταῖς χερσὶ, ταῦτα ἔχουσαι. μετὰ ταῦτα μόνον ἐφάνησαν, τοῦ σιδήρου τῇ τομῇ καὶ τοῖς ἕλκουσι τὸ παιδίον μερίζοντος. Καὶ ἡ μὲν τὴν χεῖρα τυχὸν, ἡ δὲ μέρος ποδὸς, ἡ δὲ ἄλλο τι μέρος ὡς ὅλον ἀπέχουσα τὸ τέκνον ἀπέτρεχε. Πολλαὶ δὲ τῷ τῆς φυγῆς δρόμῳ τοῖς ἤδη κειμένοις ἐπικαταπίπτουσαι σώμασι, καὶ τῷ στερεῷ τῆς γῆς προςαράσσουσαι τὰς ἁπαλὰς αὐτῶν ἐπιγονὰς, οὐδενὸς ἐδέοντο ξίφους εἰς τὴν τῶν παίδων ἀπώλειαν. Ἤδη δέ τις τῷ μέλλοντι πλήττειν προϊσχομένη τὸν παῖδα καὶ πολλὰ κατὰ τῆς ἰδίας ἐξορκοῦσα γονῆς, τοιαῦτα ἐβόα δακρύουσα·
PG 85:395Χάρισαί μοι, στρατιῶτα, τῶν ὑπὸ σοῦ πραττομένων τὴν ἄγνοιαν, καὶ πρὸ τοῦ παιδὸς ἐμὲ κειμένην ἐπίδειξον· καὶ μὴ λυπήσῃς οὕτω πικρῷ θεάματι μητρὸς ὀφθαλμούς. Ἔστι σοι μήτηρ που πάντως, ἔστι σοι καὶ γυνὴ κεκτημένη παιδίον· οἶσθα ὅπως ἐπὶ τοῖς τῶν παίδων δεινοῖς τὰ γεννησάντων σπλάγχνα διαπράσσεται. Τῷ δὲ ἐπεκάμπτετο μὲν ἡ ψυχὴ, καὶ δάκρυον ἐχεῖτο κατὰ τῶν παρειῶν, τῇ δὲ Ἡρώδου λύπῃ δουλεύων, ἔτι ῥεόντων τῶν λόγων, ἐν ταῖς τῆς γεννησάσης ἀγκάλαις τὸ παιδίον ἀπέσφαττε, καὶ τὴν ἱκεσίαν ὁ τοῦ φόνου διέκοπτε θρῆνος. δ. Καὶ ταῦτα αὐτοῖς τολμῶσι καὶ πράττουσιν εἰς πλείονα μανίαν ὁ θυμὸς ὑπεθήγετο, καὶ τοῖς οἴκοις εἰσεπήδων αὐτοῖς, καὶ πάντα ἀνηρεύνων ἐξεστηκόσι καὶ φόβου πνέουσιν ὀφθαλμοῖς, καὶ πρὸς τοὺς ὑψηλοὺς θαλάμους ἀνέτρεχον· εἶτα ὑπὸ τὴν κλίνην τυχὸν, ἢ τοιούτῳ τινὶ παιδίον εὑρόντες κρυπτόμενον, μόνῳ τῷ κλαυθηρισμῷ μηνυθὲν ἀπὸ τῶν οἰκείων ἐσφενδόνουν· ὁποῖα λίθον ἐπὶ τὰς ἀγυιὰς, τῇ τοῦ βασιλέως ὀργῇ τὸν οὕτως ἀνόσιον χαριζόμενοι θάνατον. Βοὴ δὲ ἐγίνετο συμμιγὴς, καὶ πένθους ἦχος ἐπεκράτει ποικίλος· τῶν μὲν ἤδη μειζόνων παίδων ὀδυρομένων τοὺς ἀδελφούς·
τῶν πατέρων δὲ ὀλοφυρομένων οὓς ἔτεκον· τῶν μητέρων δὲ οἰμωγαῖς ὀξείαις κεχρημένων ἐπὶ τοῖς πάθεσι· τῶν γεγηρακότων δὲ οὔπω τοιοῦτον ἑωρακέναι βοώντων οὐδὲν, οὐδ’ ἐν πολεμίων ἐπιδρομαῖς· πάντων ἐπιμεμφομένων τῷ πικρῷ τῆς ἡμέρας ἐκείνης φωτί. Τέλος δὲ ἐχούσης τῆς οὕτω καλῆς ἀριστείας, τῆς στρατηγίας καὶ τοῦ στρατοπέδου διασκεδασθέντος, ὡς ἐπὶ νίκῃ λαμπρᾷ, πάλιν ἀνεζωπυρεῖτο τῶν μητέρων ὁ θρῆνος, καὶ τοῦ δακρύειν ἐξουσίαν λαβοῦσαι λοιπὸν ἑκάστη τὰ τοῦ παιδίου ἄλλα ἀλλαχόθεν μέλη συνέλεγε μετὰ δακρύων, καὶ τὰ διατμηθέντα βιαίως ὁπωσοῦν εἰς ἓν συναρμόζουσα, καὶ τὸ λοιπὸν ἐπιζητοῦσα, καὶ τοῦτο εὑρεθὲν περιπτυσσομένη πολλάκις, καὶ προςθεῖσα τοῖς κόλποις τὸ σῶμα πᾶν, ἐβόα σφοδρῶς· Οἴμοι παιδίον ἐμὸν, οἴμοι, οὐκ ἐπὶ τοιαύταις ἡμῖν ἐλπίσι γεωργηθέν Πῶς μὲν ὁποῖα κλάδος ἐβλάστησας πόσῳ δὲ κάλλει ἐκόμασας πῶς δὲ ἀγαθῆς ἐλπίδος ἀποδούς μοι σπέρματα, ἀθρόον ἀπέπτης τῶν ἐμῶν χειρῶν Διανάστηθι, προσαποτείναξον τὸν ὕπνον, ὃν ὁ τοῦ βασιλέως φθόνος ἐπήγαγε· μετάδος μοι τῆς χαριεστάτης φωνῆς· ἐφαπλώθητι ταῖς ἀθλίαις τῆς γεννησάσης θηλαῖς· ἕλκυσον ὃν ἐφίλεις πάλαι μαζόν·
PG 85:397τοῦ τῆς μητρὸς σεαυτὸν ἐξάρτησον αὐχένος. Σιγᾷς; ἠρεμεῖς; οἴμοι τῶν κακῶν Πῶς συνυφανῶ τὰ μέλη σου πάλιν, ἅπερ ἡ μάχαιρα κατέτεμεν ἀφειδῶς; ποία δὲ μήτρα πρὸς τὸ σεσωματωθῆναι πάλιν γενήσεταί μοι ὑπουργός; ποίαις δ’ ἄρα χερσὶ τὴν ἀναγκαίαν σοι ἐπισωρεύσω γῆν; πῶς δὲ ἐμαυτὴν τῆς σῆς χωρίσω μορφῆς; Τοιούτων ὀδυρμῶν ἡ πόλις πεπλήρωτο παραθηγούσης ἑκάστης ἑκάστην εἰς οἰμωγὴν, καὶ τὸν ἐπὶ τοῖς τεθνεῶσι παισὶ θρῆνον ἡ τῶν ζώντων ὄψις ἐφήμερος ἐξέκαιεν. Ὁ βασιλεὺς δὲ ὡς ἐπὶ τροπαίοις ἐστεφανοῦτο, καὶ νενικηκέναι νίκην, οἵαν οὔπω πρότερον, ὑπελάμβανεν. Καὶ τοσούτοις ἑαυτὸν ἐπικλείσας μιαιφονίας ἐγκλήμασι, καὶ τοσαῦτα φυτὰ τῆς οἰκείας ἀρχῆς ἐκτεμὼν, ἐφρόνει μέγα, καὶ πάσης ἀσφαλείας ἀπολαύειν ἐνόμιζεν· οὐκ εἰδὼς ὁ πάντα ἀνόητος, ὅπως αὐτὸ τὸ μηχάνημα τὸ σοφὸν ἐκεῖνο διέπεσεν. Ὃν μὲν γὰρ ἐζήτησεν, οὐκ ἴσχυσεν ἐναποκλεῖσαι ταῖς πάγαις· οὓς δ’ οὐκ ἂν ἐβούλετο νήφων ἔτι διατεθῆναι κακῶς ἀπώλεσεν, αὐτὸς ἑαυτῷ λυμηνάμενος. Χριστὸς δὲ ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης τῷ μὲν οὕτως ἀνημέρῳ τεχνίτῃ τῶν ἀνοσίων παθῶν δίκην ὀξυτάτην ἐπήγαγε·
τὰς δὲ τῶν ἀνευθύνων παίδων ψυχὰς τοῖς τοῦ πατρὸς Ἀβραὰμ ἐναποθέμενος κόλποις, αὐτὸς μετ’ ἐξουσίας ἐπ’ Αἴγυπτον ἔρχεται, τὴν τῆς ἀσεβείας ἀκρόπολιν ἐκκαθᾶραι βουλόμενος, καὶ ταῖς οἰκείαις ἀκτῖσι τὴν ἐν τοῖς ἀδύτοις κεκρυμμένην τῶν εἰδώλων πλάνην ἀνακαλύψαι, καὶ ποιῆσαι τοῖς ἀπατωμένοις πάλαι κατάδηλον, καὶ περιστῆσαι τῷ διαβόλῳ πένθος βαρύτατον. Ὀλίγους γὰρ Ἰουδαίων παῖδας ἀπολωλεκέναι νομίσας διὰ Χριστὸν, ἐκείνους μὲν ἠγνόησε τοῖς ἀσύλοις ἐγκατοικίσας λειμῶσι, καὶ βλάψας οὐδὲν, τῆς δὲ ἰδίας τυραννίδος ἤδη συνεώρα γυμνούμενος, καὶ τὸν ἀρχαιότατον τῆς αὐτοῦ δυναστείας κλῆρον ἀποσυλούμενος, τῆς Ἡσαί̈ου πληρουμένης προῤῥήσεως, ἣν αὐτὸς ὁ Χριστὸς τοῖς τοῦ προφήτου χείλεσιν ἐναπέθετο, πόῤῥωθεν ἔτι τὴν τοιαύτην ἑαυτοῦ ἐπιδημίαν σαφῶς ἐνδεικνύμενος, καὶ διὰ τῆς ἐκείνου γλώττης βοῶν· Ἰδοὺ Κύριος κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης, καὶ ἥξει εἰς Αἴγυπτον, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ · αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Discourse XXXVIIIΛΟΓΟΣ ΛΗ

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 85:399ΛΟΓΟΣ ΛΗ. Ἀπόδειξις κατὰ Ἰουδαίων περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας. α.
Ἐπειδήπερ πολλῆς μαρτυρίας οὔσης ἔκ τε νομικῶν καὶ προφητικῶν γραμμάτων περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας, ἅπερ ἀρνήσασθαι μὴ δυνάμενοι οἱ Ἰουδαῖοι, οἱ ἀπὸ μέρους αὐτῶν εὐγνώμονες, ἐλεύσεσθαι μὲν αὐτόν φασι, μήπω δὲ ἐληλυθέναι, πρέπον ἡγησάμεθα, ἐκ τῶν τοῦ ἀρχαγγέλου Γαβριὴλ φωνῶν μετὰ ἀκριβείας χρόνων λελεγμένων πρὸς τὸν προφήτην Δανιὴλ, ἐν τῇ ὀπτασίᾳ τῇ γενομένῃ αὐτῷ, ἐν ἔτει πρώτῳ τῆς βασιλείας Δαρείου τοῦ υἱοῦ Ἀσσουήρου ἀπὸ τοῦ σπέρματος τῶν Μήδων, ὃς ἐβασίλευσεν ἐπὶ τῆς βασιλείας τῶν Χαλδαίων, ἐν τῇ ὁράσει αὐτοῦ τῇ δεκάτῃ, τὴν ἀπόδειξιν ποιήσασθαι πρὸς αὐτούς· ὡς ὅτι πεπληρωμένων τῶν χρόνων ἐπὶ Αὐγούστου, ὁ προφητευθεὶς Χριστὸς ἐπιδημήσας, καὶ σταυρωθεὶς πεπλήρωκε πάντα τὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα διὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων καὶ προφητῶν· ὅπως, κἂν τὰς τοῦ ἀρχαγγέλου μαρτυρίας αἰδεσθέντες, παύσωνται τῆς ματαίας προσδοκίας. Τοῦ γὰρ προφήτου Δανιὴλ ἑνὸς ὄντος τῶν ἐπιθυμούντων ἰδεῖν τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν· περὶ ὧν φησιν αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν· Πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ ὑμεῖς βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον· καὶ ἀκοῦσαι ἃ ὑμεῖς ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν .
Περὶ ὧν καὶ ὁ ἀπόστολος Πέτρος ἐν Καθολικῇ φησι· Ἐρευνῶντες εἰς τίνα, ἢ ποῖον καιρὸν ἐδήλου τὸ ἐν αὐτοῖς Πνεῦμα Χριστοῦ, προδιαμαρτυρόμενον τὰ εἰς Χριστὸν παθήματα, καὶ τὰς μετὰ ταῦτα δόξας, οἷς ἀπεκαλύφθη, ὅτι οὐχ ἑαυτοῖς, ἡμῖν δὲ διηκόνουν ταῦτα . Οὗτος γὰρ ἀκριβώσας τὸν νόμον τῶν ἐβδομήκοντα ἐτῶν τῆς ἐπ’ αὐτὸν γενομένης αἰχμαλωσίας, καὶ νομίσας πεπληρῶσθαι τὸν καιρὸν τῆς προφητείας τοῦ Δαυὶ̈δ, περὶ οὗ ἔλεγεν· Ἀναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν . Περὶ ἧς αἰχμαλωσίας αὐτὸς ὁ Δαυὶ̈δ ἐν Πνεύματι ὢν ἐδέετο λέγων· Ἐπίστρεψον, Κύριε, τὴν αἰχμαλωσίαν ἡμῶν ὡς χειμάῤῥους ἐν τῷ νότῳ . Ὁμοίως δὲ καὶ Ἡσαί̈ας ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος ἔλεγε· Πνεῦμα ἦν ἐπ’ ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρισέ με· εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν . Ἅπερ περὶ τῆς αἰχμαλωσίας τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἦσαν προφητευόμενα. Ἐν νηστείαις οὖν, καὶ ἐν σάκκῳ, καὶ ἐν σποδῷ ἱκέτευεν, ὡς ἤδη πληρωθέντος τοῦ χρόνου τῆς καινῆς διαθήκης, καὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος μέλλοντος ἐπιδημεῖν, καὶ ἐπιστρέφειν τὴν ἐπ’ αὐτοὺς γενομένην αἰχμαλωσίαν.
PG 85:401Περὶ τούτου οὖν δι’ ὀπτασίας ἀπεκαλύφθη αὐτῷ καὶ ἡ τῶν πραγμάτων καὶ ἡ τῶν χρόνων ἀκρίβεια. Ἅπερ κατανοῆσαι ἀναγκαῖον, ἔχει γὰρ τὰ τῆς ὀπτασίας ὧδε· β. Καὶ ἰδοὺ Γαβριὴλ, ὃν εἶδον ἐν τῇ ὁράσει μου ἐν τῇ ἀρχῇ, πετάμενος, καὶ ἥψατό μου [ὡσεὶ] ὥραν θυσίας ἑσπερινῆς· καὶ συνέτισέ με, καὶ ἐλάλησε μετ’ ἐμοῦ, καὶ εἶπέν μοι· Δανιὴλ, νῦν ἐξῆλθον συμβιβάσαι σοι σύνεσιν. Ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεώς σου ἐξῆλθε λόγος, κἀγὼ ἦλθον τοῦ ἀναγγεῖλαί σοι, ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν σὺ εἶ· καὶ ἐννοήθητι ἐν τῷ ῥήματι, καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασίᾳ. Ἑβδομήκοντα ἑβδομάδες συνετελέσθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν τοῦ συντελεσθῆναι ἁμαρτίαν, καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίαν, καὶ ἀπαλεῖψαι τὰς ἀδικίας, καὶ τοῦ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον, καὶ τοῦ σφραγῖσαι ὅρασιν καὶ προφητείαν, καὶ τοῦ χρίσαι ἅγιον ἁγίων. Καὶ γνώσῃ, καὶ συνήσεις ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκριθῆναι, καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλὴμ ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου, ἑβδομάδες ἑπτὰ, καὶ ἑβδομάδες ἑξήκοντα δύο. Καὶ ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεῖα, καὶ περίτειχος, καὶ ἐκκενωθῶσι καιροί.
Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ἑξήκοντα δύο, ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρῖμα οὐκ ἔσται ἐν αὐτῷ. Καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὸ ἅγιον διαφθεροῦσι σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· καὶ ἐκκοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ· καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου τάξει ἀφανισμούς. Καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία· καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος [καταπαύσει θυσιαστήρια, καὶ θυσίας ἕως πτερυγίου ἀπὸ ἀφανισμοῦ, καὶ ἕως συντελείας, καὶ σπονδῆς τάξει ἀφανισμοὺς, καὶ δυναμώσει πολλοῖς ἑβδομὰς μία, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται] θυσία, καὶ σπονδή· καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων ἔσται καὶ συντελείας, καιρῶν συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν . Ἀναγκαῖον οὖν γνῶναι τίς ὁ λόγος ὁ ἐξελθὼν ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεως αὐτοῦ, ἵνα γνῶμεν περὶ τίνος ὁ ἄγγελος ἐξῆλθε συνετίσαι αὐτόν· καὶ περὶ τίνος λέγει τοὺς χρόνους συμπληροῦσθαι. Ἔχει δὲ οὕτω τὰ τῆς προσευχῆς· Καὶ προσηυξάμην πρὸς Κύριον τὸν Θεὸν, καὶ ἐξωμολογησάμην, καὶ εἶπα· Κύριε ὁ Θεὸς ὁ μέγας, καὶ θαυμαστὸς, ὁ φυλάσσων τὴν διαθήκην σου, καὶ τὸ ἔλεός σου τοῖς ἀγαπῶσι σε, καὶ τοῖς φυλάςσουσι τὰς ἐντολάς σου·
PG 85:403ἡμάρτομεν, ἠνομήσαμεν, ἠδικήσαμεν . Ἐπειδὴ οὖν περὶ τῆς διαθήκης τῆς πρὸς τοὺς ἀγαπῶντας τὸν Θεὸν, καὶ φυλάσσοντας τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ· ἥτις διαθήκη διὰ τοῦ ῥαντισμοῦ τοῦ αἵματος τοῦ ἁγίου Χριστοῦ ἐτελειώθη· περὶ ἧς καὶ ὁ Ἀπόστολος λέγει· Καὶ αἵματι ῥαντισμοῦ κρεῖττον λαλοῦντι παρὰ τὸν Ἄβελ · καὶ περὶ τῆς παλαιᾶς τῆς διὰ Μωσέως δοθείσης τοῖς Ἰουδαίοις· ἥτις δι’ αἵματος ταύρων καὶ τράγων, καὶ σποδοῦ, καὶ δαμάλεως ἐῤῥαντίσθη , τῆς καὶ ἐπιλησθείσης τὴν ἱκεσίαν ἐποιεῖτο Δανιὴλ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς δεήσεως αὐτοῦ. Ὁ γὰρ λόγος ἐξελθὼν ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ τοῦ Δανιὴλ, τῆς πρὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν ἐγένετο, ἥντινα καινὴν ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου λέγων· Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ συντελέσω ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰσραὴλ, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα διαθήκην καινήν· οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην πρὸς τοὺς πατέρας αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ μου, κἀγὼ ἠμέλησα αὐτῶν, λέγει Κύριος.
PG 85:405Ὅτι αὕτη ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ, μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, λέγει Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίαν αὐτῶν ἐπιγράψω αὐτούς . Καὶ μετ’ ὀλίγα λέγει· Ὅτι ἵλεως ἔσομαι ταῖς ἁμαρτίαις αὐτῶν καὶ τῶν ἀσεβειῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι . Περὶ αὐτῆς οὖν τῆς καινῆς διαθήκης φησὶν ὁ ἄγγελος πρὸς τὸν Δανιήλ· Ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεώς σου ἐξῆλθεν ὁ λόγος , τοῦτ’ ἔστι, περὶ σοῦ. Κἀγὼ ἦλθον τοῦ ἀναγγεῖλαί σοι, ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν σὺ εἶ · ἐπιθυμῶν, φησὶ, τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν θεάσασθαι. Καὶ ἐννοήθητι ἐν τῷ ῥήματί σου. Τῷ λόγῳ , φησὶ, τῷ ἐξελθόντι ἐκ τοῦ στόματός σου. Καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασίᾳ . Νοητῶς, φησὶ, σύνες τὴν πάντων κατὰ ψυχὴν αἰχμαλωσίαν, ἣν μέλλει λυτροῦσθαι ὁ ἀνερχόμενος ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἣν εἶπεν ὁ Δαυί̈δ· Ἀναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν. Ἑβδομήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν · τοῦτ’ ἔστι, ν ἔτη ὡρίσθη τῷ λαῷ τῶν Ἰουδαίων, ἵνα ἐὰν μὴ μετανοήσωσιν εἰς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν, σὺν τῇ πόλει αὐτῶν, τῇ ποτε ἁγίᾳ, ἀπόλωνται.
Τὴν δὲ ἐπομένην χάριν τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸν Σωτῆρα ἐφεξῆς διηγεῖται ὁ ἄγγελος, καὶ λέγει οὕτω· Τοῦ συντελεσθῆναι ἁμαρτίαν, καὶ σφραγίσαι ἁμαρτίαν . Τὴν συντελουμένην ἁμαρτίαν, τὴν ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Σωτῆρος βασιλεύσασαν ἐφ’ ἡμᾶς λέγει, ἣν οὐκ ἴσχυσεν ὁ νόμος περιᾶραι· ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ταύτης ἡμᾶς ἠλευθέρωσε διὰ τοῦ ἁγίου ὑπὲρ ἡμῶν μώλωπος. Τῷ γὰρ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν . Ὅπερ διδάσκων ἡμᾶς ὁ Ἀπόστολός φησι· Τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦ νόμου ἐν ᾧ ἠσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, καὶ περὶ ἁμαρτίας κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ . Ὅτι δὲ καὶ τὰς λοιπὰς ἡμῶν ἀνομίας καὶ ἀσεβείας, ἃς ἐποιήσαμεν μετὰ τὴν κατάκρισιν τὴν διὰ τοῦ Ἀδὰμ, ἀπαλεῖψαι ἔμελλε διὰ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας, καθά φησιν ὁ Ἀπόστολος· Ἐξαλείψας τὸ καθ’ ἡμῶν χειρόγραφον, ὃ ἦν ὑπεναντίον ἡμῶν· καὶ τοῦτο ἦρκεν ἐκ τοῦ μέσου προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ · λέγει οὕτως ὁ ἄγγελος· Καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίαν· καὶ ἀπαλεῖψαι ἁμαρτίαν· καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι τὴν ἀδικίαν . Εἶτα τὴν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἐπιφάνειαν δηλοῖ λέγων·
PG 85:407Καὶ τοῦ ἀναγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον , οὐκ ἄλλην οὖσαν τοῦ Σωτῆρος, καθά φησιν ὁ Δαυὶ̈δ περὶ τοῦ ἁγίου αὐτοῦ ναοῦ, ὃς ἔσται ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τοῦ Δαυὶ̈δ, καὶ τῆς συναφθείσης τῷ ναῷ θεότητος· Ἔλεος καὶ ἀλήθεια συνήντησαν, δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη κατεφίλησαν. Ἀλήθεια ἐκ τῆς γῆς ἀνέτειλε. Καὶ δικαιοσύνη ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν . Εἶτα ἐφεξῆς λέγει ὁ ἄγγελος· Καὶ σφραγίσαι ὅρασιν καὶ προφήτην . Τὸ δὲ σφραγίσαι , τὸ καταπαῦσαι λέγει τὰς ὁράσεις καὶ τὰς προφητείας, τὰς περὶ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Σωτῆρος. Εἶτα πάλιν λέγει περὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος· Καὶ τοῦ χρῖσαι Ἅγιον ἁγίων . Ταύτην γὰρ τὴν χρίσιν περὶ τοῦ Σωτῆρος προφητεύων καὶ ὁ Δαυὶ̈δ ἕλεγεν· Ἠγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου . Καὶ πάλιν· Εὗρον Δαυὶ̈δ τὸν δοῦλόν μου, ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ μου ἔχρισα αὐτόν . Καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ περὶ ἑαυτοῦ διὰ τοῦ προφήτου Ἡσαί̈ου φησί· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ’ ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρισέ με, εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με· κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν .
Καὶ πάλιν τὰ περὶ τῆς διαθήκης, ἧς ἐμνημόνευσεν ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς δεήσεως αὐτοῦ ὁ Δανιὴλ, ἐπαναλαμβάνων ὁ ἄγγελός φησι· Καὶ γνώσῃ, καὶ συνήσεις ἀπὸ ἐξόδου λόγου σου τοῦ ἀποκριθῆναι . Τουτέστιν, ἵνα μάθῃς τὴν περὶ τῆς Καινῆς Διαθήκης ἀκρίβειαν, καὶ ἑτέρους διδάξεις. Εἶτα τοὺς χρόνους αὐτῷ ἀκριβῶς παραδίδωσι. Τῆς γὰρ ὑπὸ τοῦ Σολομῶντος οἰκοδομηθείσης Ἱερουσαλὴμ καθαιρεθείσης ὑπὸ τοῦ Ναβουζαρδὰν τοῦ ἀρχιμαγείρου τοῦ βασιλέως τῶν Χαλδαίων, κατὰ τὴν Ἱερεμίου τοῦ προφήτου διήγησιν, καὶ μελλούσης πάλιν οἰκοδομεῖσθαι μετὰ τὰ ο ἔτη τῆς αἰχμαλωσίας, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Ἱερεμίου προφητείαν, φησὶν ὁ ἄγγελος· Καὶ τοῦ οἰκοδομηθῆναι Ἱερουσαλήμ · τουτέστι, μετὰ τὸ οἰκοδομηθῆναι Ἱερουσαλὴμ ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζ καὶ ἑβδομάδες ξβ. γ. Ἑξήκοντα ἐννέα οὖν ἑβδομάδες ἐτῶν εἰπὼν ὁ ἄγγελος εἰς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάληψιν, καὶ ἑτέραν μίαν ἑβδομάδα παρέχων εἰς μετάνοιαν τοῖς Ἰουδαίοις· ὅπως ἰδόντες τὰ σημεῖα, καὶ τὰ τέρατα μετὰ τὴν ἀνάστασιν, κἂν οὕτως πιστεύσωσιν. Ὅπερ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἔλεξε τοῖς Ἰουδαίοις· Ἐὰν μὴ σημεῖα καὶ τέρατα ἴδητε, οὐ μὴ πιστεύσητε .
Τὰ μέχρις οὖν τῆς ἀναστάσεως διηγησάμενος ὁ ἄγγελος, καὶ τὰ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἐφεξῆς λέγει οὕτως· Καὶ ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεῖα, καὶ περίτειχος, καὶ ἐκκενωθήσονται οἱ καιροί . Τὸ δὲ καὶ ἐπιστρέψει , ἀντὶ τοῦ ἐπισκέψεται λέγει. Ὅτι δὲ τοῦ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν, τὸ ἐπισκέψασθαι σημαίνει ἡ Γραφὴ, ἔστι μαθεῖν ἀπὸ τῶν προφητῶν, καὶ μάλιστα ἀπὸ τοῦ Δαυί̈δ. Λέγει γὰρ οὕτως ἱκετεύων ὑπὲρ τοῦ λαοῦ· Ἐπίστρεψον, Κύριε, ἕως πότε; καὶ παρακλήθητι ἐπὶ τῷ δούλῳ σου . Καὶ πάλιν ὡς περὶ ἀμπέλου, ἱκετεύων περὶ αὐτοῦ λέγει· Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἐπίστρεψον δὴ, καὶ ἐπίβλεψον ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἴδε, καὶ ἐπισκέψαι τὴν ἄμπελον ταύτην . Οὕτως καὶ ὁ ἄγγελος, τὸ ἐπιστρέψει , τὸ ἐπισκέψασθαι λέγει, τὰ μετὰ τὴν ἅλωσιν τὴν ἐπὶ Οὐεσπασιανοῦ λέγει. Καταλείψας γὰρ τὸν οἶκον μετὰ τοῦ προτειχίσματος ὁ Σωτὴρ, κατὰ τὰς ἀψευδεῖς αὐτοῦ φωνὰς, τὸ, Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν . Καὶ τὸ, Οὐ μὴ μείνῃ λίθος ἐπὶ λίθον ὧδε, ὃς οὐ μὴ καταλυθήσεται τόπον τινὰ ἐκτὸς ὄντα τοῦ προτειχίσματος, ὃν ἐκάλουν Κρανίου τόπον, ἐν ᾧ ἔτεκέ τις γυνὴ παιδίον ἔχον κέρατα·
ἀφ’ οὗ συμβόλου ἔφασάν τινες βασιλικὸν οἶκον ἐν τῷ τόπῳ ἔσεσθαι, ὅπερ καὶ ἐγένετο. Ἐκεῖ γὰρ τοῦ Κυρίου καταξιώσαντος σταυρωθῆναι, καὶ ταφῆναι, καὶ ἀναστῆναι τῷ καλουμένῳ Γολγοθᾷ· ἐκεῖ καὶ ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ καθιδρύθη ἐκκλησία, ἐπωνύμως, τὰ σωτήρια τοῦ Κυρίου πάθη φέρουσα μέχρι νῦν· τοῦ σταυροῦ δὴ λέγω καὶ τῆς ἀναστάσεως. Κατὰ δὲ τὰς τῶν Ἰουδαίων παραδόσεις, ὥς φασι, τὸ κρανίον τοῦ Ἀδὰμ ἐκεῖσε εὑρεθῆναι· καὶ τοῦτο διεγνωκέναι τὸν Σολομῶντα διὰ τῆς ὑπερβαλλούσης αὐτῷ σοφίας. Τούτου χάριν, φασὶ, καὶ Κρανίου τόπος ἐκλήθη ὁ τόπος ἐκεῖνος. Τὸ δὲ, Οἰκοδομηθήσεται πλατεῖα, καὶ περίτειχος · τὴν τοῦ ναοῦ πλατεῖαν, καὶ τὸ τεῖχος τῆς καλουμένης Αἰλίας, ὃ ᾠκοδόμησεν Αἴλιος Τίτος ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ, μετὰ τὴν καταστροφὴν τοῦ οἰκοδομηθέντος ναοῦ καὶ τοῦ τείχους μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν, ὃ ᾠκοδόμησαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐν ἔτεσιν ρ . Ὅπερ καθεῖλεν Οὐεσπασιανὸς ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἁλώσεως κατὰ τὴν Ἰωσήπου συγγραφήν. Τὸ δὲ, Καὶ ἐκκενωθήσονται οἱ καιροί · ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ καταστάσει ἔσονται οἱ Ἰουδαῖοι μέχρι συντελείας τῶν καιρῶν.
Εἶτα ἐπαναλαβὼν ὁ ἄγγελος τὰ περὶ τοῦ πάθους τοῦ Κυρίου διηγεῖται, καὶ διὰ τὸ πάθος κατάλυσιν τῆς κιβωτοῦ, καὶ τῶν ἐν αὐτῇ ἁγίων, καὶ τοῦ κέρατος ἐν ᾧ ἐχρίοντο βασιλεῖς, καὶ προφῆται οἱ κρίνοντες τὸν λαόν· καὶ τί συμβήσεται τοῖς Ἰουδαίοις τοῖς σταυρώσασιν αὐτόν· λέγει γὰρ οὕτως· Καὶ μετὰ τὰς ξβ ἑβδομάδας, ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα· καὶ κρῖμα οὐκέτι ἔσται ἐν αὐτῷ . Τὸ κέρας λέγει ἐν ᾧ ἐχρίοντο οἱ βασιλεῖς, καὶ προφῆται οἱ κρίνοντες τὸν λαὸν καὶ τὴν πόλιν. Καὶ τὸ ἅγιον διαφθεροῦσι σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῶν ἐρχομένων . Τὸν ἡγούμενον δὲ τὸν ἐρχόμενον, τὸν Σωτῆρα λέγει. Περὶ δὲ τῶν σταυρωσάντων αὐτὸν λέγει· οὕτως· Καὶ ἐκκοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ· καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου τάξει ἀφανισμοῦ . Τὸν πόλεμον τὸν ἐπὶ Οὐεσπασιανοῦ ἀφανισμοῦ κατακλυσμὸν ὠνόμασεν. Ὅτι δὲ ἔθος τῇ Γραφῇ τὴν αἱματεκχυσίαν τὸν πολλὸν τοῦ πολέμου κατακλυσμὸν ὀνομάζειν, καὶ ἐκ τῆς ὁράσεως τοῦ Δανιὴλ ἐπιμάθωμεν. Λέγει δὲ οὕτως· Καὶ υἱοὶ συνάξουσιν ὄχλον πολὺν δυνάμεων πολλῶν· καὶ εἰσελεύσεται ἐρχόμενος καὶ κατακλύζων · καὶ μετ’ ὀλίγα λέγει· Καὶ ἥξει εὐθηνία·
καὶ κατισχύσει βασιλέα ἐν ὀχυρώμασι, καὶ βραχίονος τοῦ κατακλύζοντος κατακλυσθήσονται . Εἶτα πάλιν ἐπαναλαβὼν τὰ περὶ τῆς διαθήκης τῆς πρὸς τοὺς ἀγαπῶντας τὸν Θεὸν, καὶ φυλάσσοντας τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ , λέγει· Καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλῶν . Ἑβδομὰς μία Ἕως γὰρ ἑβδόμου ἔτους μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος, πλειόνων ἀλλεπαλλήλων κακῶν καταλαβόντων τοὺς Ἰουδαίους, πολλοὶ τὴν ἐκδίκησιν θεωροῦντες ἐπίστευσαν εἰς τὸν Σωτῆρα. Καὶ ἐνεδυναμώθησαν εἰς τὴν Καινὴν Διαθήκην, τὸ γεγραμμένον λέγοντες· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῶν δικαίων· ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ . Προστεθέντες οὖν τῷ κηρύγματι τῶν ἀποστόλων, τῆς συντελείας τῶν ἁμαρτιῶν, καὶ ἀπαλείψεως τῶν ἀδικιῶν, ἔτυχον τοῦ βαπτίσματος κατὰ τὴν τοῦ ἀγγέλου διήγησιν. Οὓς καὶ μακαρίζων ὁ Δαυὶ̈δ πάλιν μετὰ καὶ τῶν ὕστερον πιστευσάντων εἰς τὸν Σωτῆρα, ἔλεγε· Μακάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι. Μακάριος ἀνὴρ ᾧ οὐ μὴ λογίσεται Κύριος ἁμαρτίαν . δ. Εἶτα ἐφεξῆς λέγει οὕτως·
Καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος καταπαύσει θυσιαστήρια καὶ θυσίας, ἕως πτερυγίου ἀπὸ ἀφανισμοῦ, καὶ ἕως συντελείας καὶ σπονδῆς τάξει ἀφανισμοῦ . Τὸ δὲ λέγειν, ἡμίσει ἑβδομάδος , ἐν ᾧ κατέπαυσε τὰ θυσιαστήρια καὶ τὰς θυσίας, ἐγένετο οὕτως. Τῷ γὰρ τετάρτῳ ἔτει μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος, τελευτήσαντος Τιβερίου, διαδεξάμενος, εἰκόνα Αὐγούστου ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ ἀνέθηκε, καὶ πολλῶν πολέμων περὶ τούτου γενομένων παρὰ τῶν Ἰουδαίων, ἡττήσας αὐτοὺς ὁ Γάϊος τὰ θυσιαστήρια αὐτῶν κατέσκαψε, καὶ τὰς θυσίας τὰς κατὰ τὸν νόμον σὺν τῷ πτερυγίῳ περιεῖλε. Τὸ δὲ πτερύγιον λέγει τὴν τοῦ ἀρχιερέως στολὴν, ἤτοι διπλοί̈δα. Τῶν γὰρ πρὸ Τίτου ἐπὶ φόρον αὐτὴν ποιησάντων, καὶ ἐπὶ ἰδίαν σφραγῖδα φρουρούντων, καὶ τῶν βουλομένων αὐτὴν μισθούντων, ὁ Τίτος ἐλθὼν καὶ ταύτην ἐξηφάνισε, αὐτὸν μόνον προσκυνεῖσθαι βουλόμενος. Ἵνα δὲ μηδεμία ἐλπὶς ματαία τοῖς Ἰουδαίοις καταλειφθῇ ἐπανανεώσεως αὐτῶν ποτε, προσέθηκεν ὁ ἄγγελος· Ἐπ’ ἀφανισμῷ ἕως συντελείας . Τὸν δὲ λάαρον τοῦ θυμοῦ Τίτον λέγει προστιθεὶς, Καὶ σπονδῆς ἀπ’ ἀφανισμοῦ .
PG 85:409Ἐπὶ δὲ πλείονος βεβαιώσεως ἐπαναλαμβάνει ὁ ἄγγελος καὶ τὰ τῆς ἑβδομάδος, καὶ τὰ τοῦ ἡμίσους τῆς ἑβδομάδος, προσθεὶς περὶ τοῦ ἀνδριάντος, ὅνπερ ἐν τῷ ναῷ αὐτῶν τῷ ἁγίῳ καθίδρυσε, καὶ προσκυνεῖν αὐτοὺς ἐποίησε. Τοῦτο γὰρ καὶ βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων ἐκάλεσεν ὁ ἄγγελος, ὅτι τοῦτο ἐβδελύσσοντό ποτε οἱ ἐρημωθέντες Ἰουδαῖοι. Τοῦτο γὰρ ἐρήμωσιν ἐκάλεσε, καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ περὶ τούτου ἔλεγεν· Ὅταν καὶ ἴδητε τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, τὸ ῥηθὲν διὰ Δανιὴλ τοῦ προφήτου, ἔσται ἐν τόπῳ ἁγίῳ , γινώσκετε ὅτι ἤγγικεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς. Σημαίνων δὲ ὁ ἄγγελος ἕως πότε ἔσται τὰ περὶ αὐτοὺς, καὶ τοῦτο δευτεροῖ λέγων, Ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν· συντέλειαν καὶ ἐνταῦθα καλῶν τοὺς ἐρημωθέντας Ἰουδαίους. Ἐπειδὴ γὰρ [περὶ] τῆς προτέρας αἰχμαλωσίας τῆς ἐπὶ Ναβουχοδονόσορ Ἱερεμίας προφητεύων, καὶ τὸν καιρὸν τῆς ἐπανόδου ἐδήλωσεν αὐτοῖς εἰπών· Ὅταν πληρωθῇ Βαβυλὼν ἑβδομήκοντα ἔτη . Ὁ μὲν ἀρχάγγελος Γαβριὴλ οὐδεμίαν ἐλπίδα ματαίαν προσδοκᾷν αὐτοὺς κατέλιπεν, εἰπών· Ἕως συντελείας καιρῶν συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν .
PG 85:411Ταῦτα γὰρ αὐτοῖς συμβέβηκε τοῦ Θεοῦ αὐτοὺς ἐγκαταλείψαντος, δι’ ἣν ἠσέβησαν εἰς τὸν Χριστὸν ἀσέβειαν· καθὼς καὶ Δαυὶ̈δ προφητεύων περὶ τῆς τοιαύτης αὐτῶν ἀσεβείας λέγει· Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ . Τὴν δὲ ἐγκατάλειψιν αὐτῶν τὴν διὰ ταύτην τὴν ἀνομίαν, ἐφεξῆς λέγει οὕτως· Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν, καὶ ἀποῤῥίψωμεν ἀφ’ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν. Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτοὺς, καὶ ὁ Κύριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς. Τότε λαλήσει πρὸς αὐτοὺς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ ταράξει αὐτούς . Καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν διὰ τοῦ προφήτου Ἱερεμίου προέλεγε περὶ τῆς τοιαύτης αὐτῶν ἐγκαταλείψεως· Ἐγκατέλειπον τὴν γῆν μου, ἀφῆκαν τὴν κληρονομίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς . ε.
PG 85:417Τῆς ἀποδείξεως γενομένης κατὰ δύναμιν περὶ τοῦ πεπληρῶσθαι πάντα τὰ παρὰ τοῦ ἀρχαγγέλου Γαβριὴλ λελεγμένα περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας, καὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ συμβεβηκότων τοῖς Ἰουδαίοις, ἀναγκαῖον γνῶναι καὶ ἐκ τῶν χρόνων τῶν βασιλέων τῶν γενομένων μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ο ἐτῶν τῆς αἰχμαλωσίας ἕως τῆς οἰκοδομῆς τῆς Ἱερουσαλὴμ, τὰς ξθ ἑβδομάδας τὰς ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου, καὶ τὴν ἑτέραν μίαν ἑβδομάδα, ἐν ᾗ ἐγένετο ἡ συντομὴ ἡ κατὰ τῶν Ἰουδαίων καὶ κατὰ τῆς Ἱερουσαλὴμ, καθά φησιν ὁ ἄγγελος, Ἑβδομήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν , καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔστι δὲ οὕτως καθὼς Ἰώσηπος ἐν τῇ ια βίβλῳ τῶν ἱστοριῶν τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀρχαιολογίας διηγήσατο. Κῦρος ὁ μετὰ Ἀστυάγην, ἐφ’ οὗ ὁ Βὴλ κατεστράφη, καὶ ὁ δράκων ἀπεκτάνθη, ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ, ἀπολύσας τοὺς Ἰουδαίους τῆς αἰχμαλωσίας, ἐκέλευσεν αὐτοῖς οἰκοδομεῖν τὴν Ἱερουσαλὴμ, παρασχόμενος αὐτοῖς καὶ χρήματα εἰς τὴν οἰκοδομήν. Τούτῳ δὲ τῷ ἔτει ἐτελεύτησεν ὁ Δανιὴλ ἐν Βαβυλῶνι κατὰ τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνὴν, τοῦ ἐνδεδυμένου τὰ βύσσινα. Φησὶ γὰρ πρὸς αὐτόν·
PG 85:419Καὶ σὺ, Δανιὴλ, δεῦρο καὶ ἀναπαύου· ἔτι γάρ εἰσιν ἡμέραι καὶ ὧραι εἰς ἀναπλήρωσιν συντελείας , καθὼς καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς τρίτης ὁράσεως λέγεται περὶ αὐτοῦ· Καὶ ἐγένετο Δανιὴλ ὡς ἕτους τρίτου τοῦ Κύρου τοῦ βασιλέως . Τούτῳ οὖν τῷ ἐνιαυτῷ ἀρξάμενοι τῆς οἰκοδομῆς, ἔμειναν οἰκοδομοῦντες ἕως τῆς τελευτῆς αὐτοῦ, καὶ εἰσὶν ἔτη λ. Βασιλεύσαντος δὲ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Καμβύσου, κεκώλυται τὰ τῆς οἰκοδομῆς ἐξ ἀναφορᾶς τῶν ἐγχωρίων ἀρχόντων ἔτη 2. Ὁμοίως δὲ βασιλεύσαντος καὶ τοῦ καλουμένου Μαγουσέου κεκώλυται ἡ οἰκοδομὴ ἔτος α. Τῷ δὲ δευτέρῳ ἔτει τῆς βασιλείας Δαρείου μετὰ Μαγούσεον ἐπιτραπέντες πάλιν οἰκοδομεῖν κατὰ παράκλησιν Ζοροβάβελ, συνετέλεσαν τὸν ναὸν ἔτει θ Δαρείου, μηνὶ δευτέρῳ, τρίτῃ καὶ εἰκάδι, ὡς εἶναι ὁμοῦ τὰ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ μ, οὕτω· Κύρου ἔτη λ· Καμβύσου ἔτη 2· Μαγουσέου ἔτος ἕν· Δαρείου ἔτη θ. Ὅπερ εἰδότες Ἰουδαῖοι ἔλεγον τῷ Σωτῆρι· Τεσσαράκοντα καὶ 2 ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν ; Μετὰ δὲ τὴν τοῦ ναοῦ οἰκοδομὴν περιζήσαντος Δαρείου ἕτερα ἔτη κζ, ἐπέμειναν οἰκοδομοῦντες τὰ προτειχίσματα.
Τὰ δὲ πέριξ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἔθνη οὐ μόνον ἐκώλυον τὴν οἰκοδομὴν τοῦ προτειχίσματος, καὶ τὰ ᾠκοδομήματα κατέστρεφον, ἀλλὰ καὶ συνεχῶς αὐτοὺς διήρπαζον, καὶ ἐξῃχμαλώτιζον, καὶ ἀπέκτενον ἕως κε ἔτους τῆς βασιλείας Ξέρξου. Νεεμίας δέ τις ἐκ γένους Ἰουδαϊκοῦ, ἀρχιοινοχόος Ξέρξου τοῦ βασιλέως, τοῦτο μαθὼν ἐν Περσίδι παρὰ τῶν Ἰουδαίων τῶν παρεπιδημησάντων ἐκεῖσε, ἐδεήθη τοῦ βασιλέως Ξέρξου ἐν τῷ κε ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ εἰσελθεῖν καὶ οἰκοδομῆσαι τὰ λείψανα τοῦ τείχους τῆς Ἱερουσαλήμ. Καὶ λαβὼν ἐξουσίαν, περιστὰς τοῖς τόποις, συνετέλεσε τὸ τεῖχος μετὰ σπουδῆς πολλῆς τῷ κη ἔτει Ξέρξου τοῦ βασιλέως μηνὶ ἐννάτῳ, ὡς εἶναι τὰ πάντα ἔτη τῆς οἰκοδομῆς τῆς Ἱερουσαλὴμ ρ, οὕτως· Ἀπὸ μὲν πρώτου ἔτους Κύρου ἕως θ ἔτους Δαρείου, ὅτε ὁ ναὸς συνετελέσθη, ἔτη μ, ὡς πρόκειται. Ἀπὸ δὲ ι Δαρείου, ἕως κη Ξέρξου ἔτη νε παρὰ μῆνας τρεῖς. Ὁμοῦ τὰ τῆς οἰκοδομῆς Ἱερουσαλὴμ κατὰ Ἰώσηπον ἔτη ρ. Τὰ δὲ ἀπὸ τῆς οἰκοδομῆς Ἱερουσαλὴμ ἕως τῆς ἀναλήψεως τοῦ Σωτῆρος ἔτη υπγ· καθά φησιν ὁ ἄγγελος· Ἀπὸ τοῦ οἰκοδομηθῆναι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζ, καὶ ἑβδομάδες ξ . Ἅπερ ἐγένετο οὕτως·
PG 85:421Μετὰ γὰρ τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐβασίλευσεν Ἀρταξέρξης ὁ μακρόχειρ ἔτη μα. Κατὰ δὲ Ἰώσηπον, οὗτός ἐστιν ὁ τὴν Ἐσθὴρ λαβὼν τὴν τοῦ Μαρδοχαίου. Ἐπὶ τούτου ἐσταυρώθη Ἀμάννης. Μετὰ δὲ τοῦτον Ξέρξης μῆνας β, ἡμέρας ζ· Σογδιανὸς μῆνας ζ· Δαρεῖος ὁ νόθος ἔτη ιθ· Ἀρταξέρξης ὁ Κύρου τοῦ νεωτέρου ἀδελφὸς ἔτη μ· Ὠχὸς ὁ Ἀρταξέρξης ἔτη κε καὶ μῆνας ζ· Ἀρσὴς ὁ νόθος ἔτη δ· Δαρεῖος, ὃν καθεῖλεν Ἀλέξανδρος, ἔτη 2. Ὁμοῦ βασιλέων Περσῶν ὀκτὼ μετὰ τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἱερουσαλὴμ ἔτη ρλ. Ἀλέξανδρος μετὰ τὸ καθελεῖν Δαρεῖον ἔτη ιβ· Πτολεμαῖος ὁ Λάγου ἔτη κ· οὗτος αἰχμαλωτίζει εἰς Αἴγυπτον τοὺς Ἰουδαίους. Φιλάδελφος ἔτη λη. Οὗτος ἀπολύσας τοὺς αἰχμαλώτους τῶν Ἰουδαίων ἐφιλοτιμήσατο μεταγράψασθαι εἰς Ἑλληνίδα γλῶσσαν τὰς Ἑβραϊκὰς βίβλους. Εὐεργέτης ἕτη κε· Φιλοπάτωρ ἔτη ιζ· Ἐπιφανὴς ἔτη κδ· Φιλομήτωρ ἔτη λε· Εὐεργέτης δεύτερος ἔτη κβ· Σωτὴρ ἔτη λ· Διονύσιος ἔτη κθ· Κλεοπάτρα ἡ θυγάτηρ Διονυσίου ἔτη κβ. Γίνονται ὁμοῦ τὰ τῶν Πτολεμαίων μετὰ Ἀλεξάνδρου, ἀφ’ οὗ καθεῖλε Δαρεῖον, ἔτη σπζ. Βασιλεῖς Ῥωμαίων, Αὔγουστος ἔτη μγ·
Page 1 of 2next ›last »
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View