Euthalius Diaconus

Euthalius Diaconus

Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

NoticeNotitia

col. 619–620page 1 of 86

(GALLAND., Veterum Patrum Biblioth., tom. X, Proleg., p. x1.) I. Euthalius gente Ægyptius fuisse, aut saltem in Ægypto vitam duxisse atque scripsisse videtur; quippe qui æra Diocletianea Ægyptiis usitata, quin et mensis Ægyptiaci notatione opus a se elucubra tum consignet his verbis (a): 'Enıyl e', Aioxhɛtiavou pod', id est, Epiphi die v (sive, apud Romanos, tertio Kal. Julii, ut mox scribit idem Euthalius [b]), Diocletiani anno CLXXIV, sive anno Christi 458. Porro diaco num, seu potius archidiaconum fuisse scriptorem nostrum, et Ecclesiæ quidem Alexandrinæ, qui cum Athanasio ejusdem Ecclesiæ presbytero, anno 451, Chalcedonensi concilio interfuerit, extra dubitationis aleam positum post Wetstenium (c) existimamus: quamvis aliter visum Fabricio (d), Id enim satis con stat ex Actis ejusdem synodi Chalcedonensis (e), confirmaturque temporis notatione quo scripsit Euthalius. Hinc vero præterea jure optimo quis arguat cum eodem Wetstenio (f), secus atque duxere Zacagnius (y) aliique ipsum secuti, Athanasium illum, cui Euthalius editionem Actuum apostolorum nuncupavit, non fuisse Athanasium juniorem, qui Ecclesiæ Alexandrinæ sedem episcopalem obtinuit anno 490, ab hæreti cis hæretico Petro Mongo suffectus, et ipse quidem hæreticus: sed potius Athanasium presbyterum, Cyrilli patriarchæ Alexandrini ex sorore nepotem, a Dioscoro per octo ipsos annos vexatum, ut ex libello ab eo dem Athanasio Patribus Chalcedonensibus oblato compertum habemus (h): idque clarius adhuc mox de monstrabimus. II. Atque hujusmodi sane sententia nonnullis argumentis confirmari posse videtur. Primum enim testa tur Zacagnius (i), operis inscriptionem quam exhibet, ubi episcopatus cum Euthalii tum Athanasii Alexan drini mentio habetur, unum Regio-Alexandrinum exemplar præ se ferre; quæ tamen in Vaticano codice num. 367 ita simpliciter effertur, Eiðahlov diaxóvov πpódoyo;' tŵv OpáƑewv. Quin alibi quoque asserit Jaudatus editor (j), eumdem codicem Vaticanum, nulla distinctione adhibita, Euthalio diacono tribuere quæcunque scripsit noster auctor, nuspiam illius episcopatus mentione injecta. Neque aliter cæteri co dices, nisi quod in iis nomen tantum auctoris prætermittitur. Quo quidem in prologo amicissimum fratrem Athanasium, presbyterum scilicet, compellat Euthalius (k), ipsemet diaconus seu potius archidiaconus, quemadmodum, ut paulo ante innuimus, in synodi Chalcedonensis Actis vocatur (!). Deinde, ut verbis utar laudati Wetstenii (m), Athanasius presbyter Alexandrinus in sua Synopsi sacræ Scripturæ plerumque ad verbum eadem repetit quæ Euthalius exposuerat: ut propterea eum pro eodem ipse presbytero cui Euthalius prologos suos inscripsit, indubitanter habeamus. Quis denique sibi persuadeat, Euthalium, qui anno 458 Pauli Epistolas lectionibus, capitulis ac versiculis distinxit, post annum demum 490, quo Athanasius junior pontificatum Alexandrinum suscepit, annis nimirum 32 jam elapsis, eamdem operam in recensione Actuum apostolorum posuisse, quam ipsemet Athanasio pontifici deinceps nuncuparit? III. Quid, quod ipsemet Euthalius de suo fictitio Sulcensi episcopatu conjectationem omnino exsumat? (a) Infra col. 716, edit. vero Zacag. pag. 567. (b) Ibid. l. cit. (c) Wetsten., Prolegom. ad N. Test. Gr., pag. 73 et 76 edit. Amst. 1751. (d) Bibl. Gr. tom. VIII, pag. 369. (e) Act. 1, tom. IV, pagg. 1281 et 1349 B. edit. Ven.-Labb. (f) L. c. pag. 76 (g) Præfat. ad Collect. Monum., pag. LXIV. (h) Conc. Chalc. act. 1, tom. IV, pag. 1281 D. et 1289 A. edit. Ven.-Labb. (i) Infra col. 627, not. 1. (j) Præfat. ad Collect. Monum., pag. Lxvi. (k) Infra col. 634. Conc. Chalc. J. c., pag. 1349 B. (m) L. c. pag. 76.

col. 621–622page 2 of 86

PG 85:621ΕΝΑΓΧΟΣ τοίνυν τὴν Παύλου βίβλον ἀνεγνωκώς, ΑΥΤΙΚΑ ΔΗΤΑ καὶ τήνδε τὴν τῶν ἀποστολικῶν Πράξεων, ἅμα τῇ τῶν καθολικῶν Ἐπιστολῶν ἑβδομάδι, πονήσας, ἀρτίως σοι πέπομφα. νέον χρόνων τε καὶ μαθημάτων,

NOTITIA. Is enim, ut apposite observat Millius (a), mox ab evulgata Epistolarum S. Pauli editione, in Actibus apostolorum et catholicis Epistolis digerendis pensum idem ab se peractum, palam profitetur, Athanasium alloquens his verbis: ΕΝΑΓΧΟΣ τοίνυν τὴν Παύλου βίβλον ἀνεγνωκώς, ΑΥΤΙΚΑ ΔΗΤΑ καὶ τήνδε τὴν τῶν ἀποστολικῶν Πράξεων, ἅμα τῇ τῶν καθολικῶν Ἐπιστολῶν ἑβδομάδι, πονήσας, ἀρτίως σοι πέπομφα. Cum ergo Epistolarum Pauli librum nuper versibus distinxissem, actutum demum eamdem operam in apostolorum quoque Actibus ac septem catholicis Epistolis distinguendis impendi, eamque lucubrationem modo ad te misi. Cum itaque testetur Euthalius (c) Paulinas Epistolas a se fuisse distinctas anno 458, atque alteri Actuum apostolicorum operi, aútíxa, statim sen mox, manum admovisse: id vero demum præstiterit insequente anno 459, sive ut maxime 460, adeoque, ut videtur, cum adhuc diaconi munere fungeretur: neque proinde Athanasius junior, quem ad cathedram Alexandrinam anno 490 evectum comperimus, fuerit Athanasius ille cui suum posterius opus anno circiter 460 confectum dicavit Euthalius: sed potius Athanasins presbyter, S. Cyrilli Alexandrini ex sorore nepos, cujus superius meminimus; quem propterea ipsemet auctor, vel diaconus, vel, si mavis, jam presbyter, fratrem merito appellarit (d): porro sententiam quam sequimur de subdititio Euthalii episcopatu, confirmat magis adhuc idem Euthalius: qui dum in Actuum apostolorum opus digerendum incumberet, se ipsum νέον χρόνων τε καὶ μαθημάτων, αtate juvenem et doctrinis mediocriter instructum fuisse testatur (e). Quæ quidem verba satis luculenter evincunt, ejusmodi posterius opus, paulo post Epistolas Paulinas susceptum, ut modo ex eo accepimus, fuisse ab auctore nostro conscriptum, cum in diaconorum gradu etiamnum consisteret, sive ut maxime cum nuper admodum ad presbyteratus ordinem fortassis fuisset evectus. Hunc autem Euthalii locum mirari subit enimvero fuisse a Zacagnio (f), Fabricio (g) aliisque in alium sensum a scriptoris mente prorsus alienum detortum; quo nimirum sua ipsorum placita de Sulcensi Euthalii episcopatu astruerent confirmarentque. IV. Jam vero si quis ad hæc animum diligenter attendat, eaque rite perpendat ac latius diducat, de nostri Euthali episcopatu dubitandi ansam saltem arripiat. Neque immerito enimvero suspicari liceat, scriptorem quode loquimur ab aliquo librario nimis liberaliter sacris infulis fuisse auctum: eo in primis nomine, quod, ut modo advertimus, unus codex a Zacagnio excitatus dignitatem bujusmodi Euthalio largiatur. Nimirum librarius ille, dum prologum Euthalianum ad Actus apostolorum exscriberet, iis verbis perinotus quibus auctor Athanasium fratrem appellat, neque alios præter duos Athanasios agnoscens, conjecerit primum ea verba non esse accipienda de magno Athanasio, qui sæculo 1v desinente e vivis excessit, sed de altero Athanasio, qui sedem Alexandrinam sub finem sæculi v occupavit: illuc enim respicere oportebat; quandoquidem testatur ipsemet auctor scriptioni manum admovisse anno 458, ut superius vidimus. Deinde vero intelligens idem librarius Athanasium juniorem præsulem Alexandrinum fratrem vocari haud potuisse nisi ab Euthalio jam episcopo: eapropter nescio quam cathedram episcopalem Sulcensem scriptori nostro attribuerit: quæ sane in ea regione ubi degebat scribebatque noster Euthalius, nuspiam cum in veterum geographorum scriptis, tum in antiquis episcopatuum notitiis reperitur. V. Neque vero huc revocanda sive Sulcis, Sardiniæ urbs aut oppidum, cujus meminit in Itinerario Antoninus (h), Pomponio Melæ dicta Sulchi (i), et Straboni Youryof (j): sive Sulchi, memorata in Notitia Leonis imperatoris editionis Beveregianæ inter urbes Mauritaniæ secundæ, quæ tamen cum Sardiniam vicinasque urbes complecteretur eamdem esse cum præcedente ipsius Sardiniæ insulæ comperitur, ut videre est apud Victorem Vitensem (k) ejusque enarratorem Ruinartium (/). At vero Zacagnius ut Euthalio episcopatum asserat, conjecturis indulgens existimat, Sulcam, cujus auctor noster fuerit episcopus, eamdem esse ac Pselcham, urbem scilicet Syeni Thebaidis propinquam (m). Sed eruditi viri conjectationem nihil moratus fuisse videtur cl. Lequienus: qui hac de sede verba faciens, atque ex Actis conciliorum Ephesini et Chalcedonensis Ecclesiam illam Yuyxous, Psynchus, non Pselche, appellans, inter ejus (a) Prolegom. ad N. Test. Gr., num. 944, pag. 90 edit. Roterod. (b) Prolog. ad Act. apost. sub init. infra. (c) Infra col. 714. (d) Prolog. cit. (e) Infra col. 630. (f) Præfat. ad Collect. Monum., pag. Lxit seq. (g) Bibl. Gr. tom. VIII, pag. 367. (h) Itiner. pag. 80-84 edit. Wessel. (i) Pompon. Mel. lib. 11, cap. 7, pag. 46 edit. Voss. (j) Strab. lib. v, pag. 224. (k) Notit. provinc. Afric., pag. 139, sub fin. edit. Paris. Ibid. pag. 395. (m) Zacagn. præfat. cit., pag. LxIV.

col. 623–624page 3 of 86

præsules haud recenset Euthalium (a). Quin et in toto suo Oriente Christiano idem vir doctus unum Eu thalium twy Kolopwvluv, Colophoniorum episcopum memorat: ut proinde Sulcensem Euthalii episcopa tum ille insuper habuisse videatur. Verum quæ hactenus edisseruimus, eruditorum arbitrio dimittimus. VI. Porro ad Euthalii scripta quod attinet, ex iis quæ illius nomine inscribuntur, eum sacris litteris excolendis in primis operam dedisse intelligimus, permotum videlicet, ut videtur, sapientissimi cujusdam et Christi amantissimi Patris (b) exemplo: qui cum antea Novi Fœderis textum continuo tenore ductuque exaratum circumferretur, primus omnium sæculo Iv desinente, id est anno 396 (c), Epistolarum S. Pauli contextum capitulis distinxit, iisque lemmata` quædam adjecit, quæ compendiosam eorum seriem propo nerent. De hoc anonymo scriptore, episcopali sane dignitate aucto, quem est imitatus atque alicubi exscripsit noster diaconus (d), plura erudite Millius (e), ex quo etiam ea quæ mox infra proferemus, po tissimum hausimus. Euthalius igitur, quo faciliorem redderet utilioremque Epistolarum Paulinarum le ctionem, capitula capitumque breviaria, quæ ab anonymo præsule scriptore nobis modo laudato desum psit, suis quæque Epistolis in sua editione præfixit (ſ). At aliam addidit ipse divisionem per sectiones quasdam iisdem capitulis multo ampliores. Ad Epistolæ cujusque calcem attexuit præterea otixoµerplav, id est, numerum otixwv, seu versuum, ex quibus unaquæque constat. Quam quidem textus Paulini per orí *ous descriptionem Euthalium omnium primum invexisse comperimus ex eodem auctore, qui hoc in opere contexendo seipsum inexperto alicui juveni per desertam nec tritam viam pergenti comparat (g). Epi stolis item Paulinis subnotationes quasdam adjecit, quibus unde atque interdum per quos hæ missæ fuerint ostendit, Operi suo denique prologum satis luculentum de gestis Pauli apostoli præmisit, anonymi cujusdam episcopi rogatu susceptum, eidem ut videtur Ecclesiæ præfecti, utique Alexandrinæ, in qua Euthalius diaconi munus obibat. Hujusmodi namque opus se suscepisse dieɩ the rapaxoñó testatur (h) quod quidem de alio vix dici poterat, quam de ejusdem diœceseos episcopo, ut apposite laudatus Millius (i). Cum autem ex superius dictis liqueat, editionem suam absolvisse scriptorem nostrum anno 458, anony mum propterea illum episcopum, quem Patrem maxime venerandum compellat (j), fuisse sanctum Prote rium auguramur, qui ab anno 451 usque ad 457, quo v Kal. Aprilis ab Eutychianis occisus martyr occu buit, Alexandrinam rexit Ecclesiam, ut ex auctore Brericuli Eutychianistarum (k) et Liberato (!) docet Lequienus (m). VII. Absoluta Paulinarum Epistolarum editione medio anno 458, alteri Actuum apostolorum et Episto larum catholicarum Euthalius manum statim admovit, aúríxa dñta, ut ipsemet profitetur (n), adeoque sive eodem anno currente, sive insequente 459: prioris enim editionis, dum in hanc posteriorem incumbebat, velut nuper confectæ, Evayxos, ibidem meminit: quo ipso plane sensu, ut sibi constet auctor, ea verba accipienda, quibus ait (o) librum Epistolarum sancti Pauli ad quemdam ex Patribus ab se missum æpóny, nuper, sive ante, non jam dudum, ut vertit Zacagnius, quo suæ hypothesi de Sulcensi episcopatu inhæ reat. Hinc itaque iterum, quod sæpius diximus, non est cur dubitemus, quin hujusmodi posterius opus contexendum susceperit noster auctor, cum adhuc in diaconatus gradu esset constitutus; quippe qui tunc vɛos xpóvwv te xal µæðŋµáтwy exstiterit, ut ex eodem scriptore paulo ante intelleximus (p). Illud vero aggressus est sive hortatu sive impulsu Athanasii, presbyteri Alexandrini, de quo subinde superius verba fecimus, quemque propterea fratrem et amicissimum quidem appellat, ipsemet nimirum diaconum seu fortassis etiam presbyterum agens in eadem Alexandrina Ecclesia. VIII. Jam vero de hoc opere Euthaliano adnotanda nonnulla superessent adhuc animadversione digna, quæ latius viri docti observarunt, Zacagnius, inquanı, Millius et Wetstenius II. cc. ad quos proinde lecto res remittimus. Verum id unum pro muneris nostri ratione meminisse operæ pretium fuerit: videlicet nos in limine voluminis IV hujusce nostræ Patrum Bibliothecæ, cl. Montfauconium secutos, Expositionem capitum Actuum apostolorum edidisse, quæ in Euthaliano exemplari exstat, eamque sancto Pamphilo (a) Lequien. Or. Chr., tom. II, pag. 615. (b) Infra col. 694. Ibid. col. 796. Ibid. col. 694. Prolegon. ad N. T. Gr., num. 905. Ibid. numm. 941 seqq. (g) Prolog. ad Act. apost. (h) Prolog. ad Epistt. Paul. (i) L. c. num. 943. (j) L. c. (k) L. 4. Breviar. cap. 15, pag. 101 edit. Garner, (m) Or. Chrisi., tom. II, pag. 414. (n) Prolog. ad Act. apost. (o) Ibid. col. 630. (p) lbid. col. 651.

col. 625–626page 4 of 86

PG 85:625πpúτη ἀρχὴν ἔχοντας εἰς θεοσέβειαν γραφεῖτα

Index of the Acts of the ApostlesElenchus Actuum Apostolorum

col. 627–628page 5 of 86

PG 85:627ΕΥΘΑΛΙΟΥ «ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΣΟΎΛΚΗΣ (3 ΕΚΘΕΣΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ Σταλεῖσα πρὸς ᾿Αθανάσιον ἐπίσκοπον 'Αλεξανδρείας. Πρόλογος τῶν Πράξεων. Οσοι τῆς ὄντως πάνυ πως ἀγχιθέου καὶ θεοφιλοῦς ἀθανασίας εἰσὶν ἐρασταί, τῆς τε ἐπουρανίου καὶ θεο πρεποῦς πολιτείας λειτουργοί τυγχάνουσιν, οὗτοι σκοπὸν ἄριστον ἑαυτοῖς ὁρισάμενοι τὸν πρῶτόν γε τοῦ ἱεροψάλτου Δαυίδ μακαρισμόν, τοὺς περὶ τοῦ θείου λόγου λόγους εμμελέτημα νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν τῇ σφῶν αὐτῶν τέθεινται ψυχῇ ἀληθῶς τὸ τῆς ἀγλαοφεγγοῦς καὶ μακαρίας ταύτης (τροφῆς) ἡμεροτρωθέντες, καὶ τῶν ἐναρέτων αὐτ Εὐθαλίου διακόνου πρόλογος τῶν Πράξεων. Εούλκης, Εὐθαλίου, ᾿Αθανασίου. Εὐθαλίου ἐπισκόπου Σούλκης. λόγου. λόγους, τῆς ψυχῆς. τροφής

POSTEA, UT FERTUR, EPISCOPI SULCENSIS, ACTUUM APOSTOLORUM, S. PAULI CATHOLICARUMQUE EPISTOLARUM EDITIO AD ATHANASIUM JUNIOREM EPISCOPUM ALEXANDRINUM. Ex pluribus Vaticana bibliothecæ scriptis codicibus integra primum Græce ac Latine edita. ΕΥΘΑΛΙΟΥ «ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΣΟΎΛΚΗΣ (3 ΕΚΘΕΣΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ Σταλεῖσα πρὸς ᾿Αθανάσιον ἐπίσκοπον 'Αλεξανδρείας. EUTHALII EPISCOPI SULCENSIS ELENCHUS CAPITUM LIBRI ACTUUM Ad Athanasium episcopum Alexandrinum. Prologus Actuum apostolorum. Quotquot immortalitatem in qua cum Deo semper manentes eumdem perpetuo amabimus, revera consequi cupiunt, atque coelestem divinisque institutis consonam vitæ rationem, ut ministri verbi, alios edocent; hi optimum sibi finem proponentes, felicitatem scilicet illam quam sacer David in primo Psalmo prædicat, divinis Scripturis diu noctuque meditandis incumbunt, et lauto hocce felicique cibo quotidie sumpto, ac ejus divinis omniPsal. 1, 2. Πρόλογος τῶν Πράξεων. Οσοι τῆς ὄντως πάνυ πως ἀγχιθέου καὶ θεοφιλοῦς ἀθανασίας εἰσὶν ἐρασταί, τῆς τε ἐπουρανίου καὶ θεοπρεποῦς πολιτείας λειτουργοί τυγχάνουσιν, οὗτοι σκοπὸν ἄριστον ἑαυτοῖς ὁρισάμενοι τὸν πρῶτόν γε τοῦ ἱεροψάλτου Δαυίδ μακαρισμόν, τοὺς περὶ τοῦ θείου λόγου λόγους εμμελέτημα νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν τῇ σφῶν αὐτῶν τέθεινται ψυχῇ ἀληθῶς τὸ τῆς ἀγλαοφεγγοῦς καὶ μακαρίας ταύτης (τροφῆς) ἡμεροτρωθέντες, καὶ τῶν ἐναρέτων αὐτ Regio-Alexandrini codicis inscriptionem retinuimus, cum in Vaticano codice num. 367 simpliciter scribatur, Εὐθαλίου διακόνου πρόλογος τῶν Πράξεων. In celeris codicibus auctoris nomen reLicetur. In codice Regio-Alexandrino scribitur hic, Εούλκης, et pro Εὐθαλίου, manifesto librarii errore, label ᾿Αθανασίου. Sed in titulo præerationumn Epistolarum catholicarum et D. Pauli constanter scribitur, Εὐθαλίου ἐπισκόπου Σούλκης. Est autem Sulca Thebaidis fortasse urbs, in cujus episcopatum post editas divi Pauli Epistolas promotus fuit Euthalius, Alexandrinæ, ut videtur, urbis diaconus. Athanasius iste non est primus hujus nominis Alexandrina urbis episcopus, sanctitate et scriptis editis celeberrimus; sed alter qui post ipsum Doruit in medio sæculi quinti æræ Christianæ. In Lolliniano codice deest λόγου. lui Urbi nate λόγους, librarii, ut patet, errore. lia Lollinianus: alii omnes, τῆς ψυχῆς. Verbum τροφής ex meo addidi, ut aliquis confusæ et manca orationi sensus inesset.

col. 629–630page 6 of 86

PG 85:629τῆς καὶ θείων καρπῶν ἀπογευσάμενοι τὴν ἅπα σαν αὐτῶν ἔννοιαν πάντοθεν συνάγοντες, ἄνω που τὸ λοιπὸν εὐθύμως εἰς αὐτὴν τὴν ἀθανασίαν βλέ πουσιν. Ἐπιτάττουσι τοίνυν αὐτοῖς χρὴ πειθαρχεῖν, διακονεῖν τε τούτοις ἑκάστοτε τὰ πρὸς ὠφέλειαν θέμις γὰρ ἡμᾶς, τοὺς παρ' ἑτέρων ὠφελημένους, χρησίμους ἀεὶ γίνεσθαι τοῖς δεομένοις, ἀπο φεύγειν τε εἰκότως τὴν ἐν Εὐαγγελίοις τοῦ φθόνου καταγραφήν. Πρῶτον δὴ οὖν ἔγωγε τὴν ᾿Απο στολικὴν βίβλον στοηχιδὸν ἀναγνούς τε καὶ γράψας, πρώην διεπεμψάμην πρός τινα τῶν ἐν Χριστῷ πα τέρων ἡμῶν, μετρίως πεποιημένην ἐμοί, οἷά τις πῶλος ἀβαδὴς, ἢ νέος ἀμαθὴς ἐρήμην ὁδὸν καὶ ἀτριβῆ ἰέναι προστεταγμένος· οὐδένα γάρ που τῶν, ὅσοι τὸν θεῖον ἐπρεσβεύσαντο λόγον, εἰς δεῦρο διέγνων περὶ τοῦτο τῆς γραφής ταύτης εἰς σπουδήν πεποιημένον τὸ σχῆμα. Οὐδὲ γὰρ ἀνὴρ αὐθάδης οὕτως οὐδὲ τολμηρὸς ἦν ὡς τοὺς ἑτέ ρους εὖ μάλα πεποιημένους πόνους αὐτὸς ἀφειδῶς καθυβρίζειν μετρίαις ταῖς τῆς ὀλιγο μαθοῦς ἡμῶν ἀναγνώσεως τομαῖς. Εναγχος τοίνυν, ὡς ἔφην, τὴν Παύλου βίβλον ἀνεγνωκώς, αὐτ τίκα δῆτα καὶ τήνδε τὴν τῶν ἀποστολικῶν Πρά ξεων, ἅμα τῇ τῶν καθολικῶν Ἐπιστολῶν ἑβδομάδι, πονήσας, ἀρτίως σοι πέπομφα, συγγνώμην γε πλεί στην αἰτῶν ἐπ' ἀμφοῖν τόλμης ὁμοῦ καὶ προ πετείας τῆς ἐμῆς, ἅπαντάς τε εἰκότως κοινῇ καθ ικετεύων ἀδελφούς τε καὶ πατέρας, μετ᾿ ἀγάπης αὐταῖς ἐντυγχάνειν, τῶν τε ἐμῶν ἁμαρτημάτων τε καὶ σφαλμάτων, τῶν ἐξ ἀπειρίας, ἀμνημονεύειν διορθοῦσθαι δέ μοι μᾶλλον ἀδελφικῶς κατὰ συμπεριφορὰν τούτων τὰ ἕκαστα. Ἐκεῖσε μὲν γὰρ ἡμᾶς πατρικὸν νεῦμα τολμῶν τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς κατέδησεν ἐνθάδε δὲ ἀδελφικῇ τινι καὶ γνησίᾳ διαθέσει πειθαρχήσαντες, αὖθις ἐγχειροῦμεν μείζοσιν ἢ καθ' ἡμᾶς, καὶ παρρησιαζόμεθα. Αλλ' ἐν ἀδελφοῖς καὶ πατράσιν ἡ ἀγάπη τὰ πάντα χω ρει οὐδὲν ὑπεροπτικὸν αὐτῇ καθ᾿ ἑαυ τῆς εἰς τὸ οἰκεῖον σῶμα ἐπιδεικνυμένη νόμος γὰρ θεῖος ἡμῖν ἐστιν ὡς ἀληθῶς ὁ ἱερὸς, ὁ στικῶς ἀπογευσάμενοι. ἄνω εἰς αὐτήν. καὶ κοινωνείν τε τούτοις. τοὺς ἐκ πατέρων. πρῶτος δὴ οὖν ἔγωγε. οἷα δή τις. τὸ τῆς γραφῆς. ἂν ήμην, τολμηρὸς ἐγώ. ὡς τοῖς ἑτέροις. πεπονημένους, αὐτός. Ιπ αὐτός. μετρίως. βιβλιοθήκην, αὐτίκα δὴ μετὰ ταῦτα. τὴν δὲ τῶν ἀποστολικῶν. συγγνώμην δὲ πλείστην αὐτῶν ἐν ἀμφοῖν. ἀμνημονείν. κατὰ συμφοράν. ἐκεῖσε γάρ. τόλμῃ τῇ ὑπὲρ ἡμᾶς. κατήδεσεν. κατέδησαν. δέ. οὗ οὐδέν. οὐδέ. αὐτῆ κατ' αὐτῆς. ἐν αὐτῇ καθ᾿ ἑαυτῆς. ἐπιδειξαμένη.

τῆς καὶ θείων καρπῶν ἀπογευσάμενοι τὴν ἅπα- genaque virtute plenis fructibus gustatis, omnique σαν αὐτῶν ἔννοιαν πάντοθεν συνάγοντες, ἄνω που τὸ λοιπὸν εὐθύμως εἰς αὐτὴν τὴν ἀθανασίαν βλέ πουσιν. Ἐπιτάττουσι τοίνυν αὐτοῖς χρὴ πειθαρχεῖν, διακονεῖν τε τούτοις ἑκάστοτε τὰ πρὸς ὠφέλειαν θέμις γὰρ ἡμᾶς, τοὺς παρ' ἑτέρων ὠφελημέ νους, χρησίμους ἀεὶ γίνεσθαι τοῖς δεομένοις, ἀπο φεύγειν τε εἰκότως τὴν ἐν Εὐαγγελίοις τοῦ φθόνου καταγραφήν. Πρῶτον δὴ οὖν ἔγωγε τὴν ᾿Αποστολικὴν βίβλον στοηχιδὸν ἀναγνούς τε καὶ γράψας, πρώην διεπεμψάμην πρός τινα τῶν ἐν Χριστῷ πα τέρων ἡμῶν, μετρίως πεποιημένην ἐμοί, οἷά τις πῶλος ἀβαδὴς, ἢ νέος ἀμαθὴς ἐρήμην ὁδὸν καὶ ἀτριβῆ ἰέναι προστεταγμένος· οὐδένα γάρ που τῶν, ὅσοι τὸν θεῖον ἐπρεσβεύσαντο λόγον, εἰς δεῦρο διέγνων περὶ τοῦτο τῆς γραφής ταύτης εἰς σπουδήν πεποιημένον τὸ σχῆμα. Οὐδὲ γὰρ ἀνὴρ αὐθάδης οὕτως οὐδὲ τολμηρὸς ἦν ὡς τοὺς ἑτέ ρους εὖ μάλα πεποιημένους πόνους αὐτὸς ἀφειδῶς καθυβρίζειν μετρίαις ταῖς τῆς ὀλιγομαθοῦς ἡμῶν ἀναγνώσεως τομαῖς. Εναγχος τοίνυν, ὡς ἔφην, τὴν Παύλου βίβλον ἀνεγνωκώς, αὐτ τίκα δῆτα καὶ τήνδε τὴν τῶν ἀποστολικῶν Πράξεων, ἅμα τῇ τῶν καθολικῶν Ἐπιστολῶν ἑβδομάδι, πονήσας, ἀρτίως σοι πέπομφα, συγγνώμην γε πλείστην αἰτῶν ἐπ' ἀμφοῖν τόλμης ὁμοῦ καὶ προπετείας τῆς ἐμῆς, ἅπαντάς τε εἰκότως κοινῇ καθικετεύων ἀδελφούς τε καὶ πατέρας, μετ᾿ ἀγάπης αὐταῖς ἐντυγχάνειν, τῶν τε ἐμῶν ἁμαρτημάτων τε καὶ σφαλμάτων, τῶν ἐξ ἀπειρίας, ἀμνημονεύειν διορθοῦσθαι δέ μοι μᾶλλον ἀδελφικῶς κατὰ συμπεριφορὰν τούτων τὰ ἕκαστα. Ἐκεῖσε μὲν γὰρ ἡμᾶς πατρικὸν νεῦμα τολμῶν τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς κατέδησεν ἐνθάδε δὲ ἀδελφικῇ τινι καὶ γνησίᾳ διαθέσει πειθαρχήσαντες, αὖθις ἐγχειροῦμεν μείζοσιν ἢ καθ' ἡμᾶς, καὶ παρρησιαζόμεθα. Αλλ' ἐν ἀδελφοῖς καὶ πατράσιν ἡ ἀγάπη τὰ πάντα χωρει οὐδὲν ὑπεροπτικὸν αὐτῇ καθ᾿ ἑαυ τῆς εἰς τὸ οἰκεῖον σῶμα ἐπιδεικνυμένη - νόμος γὰρ θεῖος ἡμῖν ἐστιν ὡς ἀληθῶς ὁ ἱερὸς, ὁ cura in id unum collata: tum denique alacri animo ad immortalitatem ipsam aspirant. Horum igitur virorum mandatis obsequi debemus, iisque, si quid juvare possit, identidem ministrare: æquum enim est, ut qui aliorum beneficiis. ornati sumus, de iis qui ope nostra indigent, bene mereamur, ut in Evane gelio damnata invidia notam vitemus. Itaque cum librum Epistolarum Pauli apostoli primum versibus distinxissem, eum manu mea exaratum, ad quemdam ex Patribus nostris jam dudum misi: quod quidem opus pro mea tenuitate confeci, non secus ac equulus quidam, gradiendi nondum guarus, vel inexpertus quidam juvenis per desertain nec tritain viam ire jussus; quippe qui eorum qui divina eloquia tractarunt, neminem hucusque reperi qui ad hujusce scriptionis genus animum appulisset. Neque enim usque adeo ipse temerarius atque audax eram, ut accuratos aliorum labores, novis sacri textus sectionibus a mediocritate nostra utcunque institutis, injuria quodammodo afficerem. Cum ergo, ut aiebam, Epistolarum Pauli librum nuper versibus distinxissem, mox eamdem operam in apostolorum quoque Actibus ac septem catholicis Epistolis distinguendis impendi, eamque lucubrationem inodo ad te misi, plurimam audaciæ atque temeritatis meæ veniam exposcens, et omnes, ut par est, patres fratresque meos rogans, ut illam benevolo animo perlegerent, et quæ ignoranter admisi, obliG vioni mandarent; quin potius errores nostros be nigne atque fraterne corrigerent: ut enim nostris impar viribus opus tunc aggredi auderemus, urgentis in Christo patris jussa fecere; nunc vero fraterna quadam atque sincera dilectione morem tibi gerentes, iterum quæ nostras excedunt vires, facienda suscepimus, idque ultro fateri non erubescimus. Atqui in patribus fratribusque charitas omnia condonat, uil in proprio corpore revelans, quod ejus membra in contemptum, sibi quoque nocivum, adducat. Deus enim hanc vere sacram et mutue Vaticanus codex num. 367, et Lollinianus, µvστικῶς ἀπογευσάμενοι. lta codex Vaticanus num. 367, alii omnes iterum habent, ἄνω εἰς αὐτήν. Codex Lolliuiamus, καὶ κοινωνείν τε τούτοις. Ilem codex, τοὺς ἐκ πατέρων. Urbinatensis, πρῶτος δὴ οὖν ἔγωγε. Lollinianus, οἷα δή τις. Item codex, τὸ τῆς γραφῆς. Vaticanus cod. num. 367, et Lollinianus, ἂν ήμην, et mox, τολμηρὸς ἐγώ. Vaticanus cod. num. 367, ὡς τοῖς ἑτέροις. Vaticanus alter, πεπονημένους, αὐτός. Ιπ Lolliniano deest tantum αὐτός. Male in duobus Vaticanis, μετρίως. 18) Lollinianus, βιβλιοθήκην, quo nomine sacros codices interdum vocatos olim fuisse, pluribus ostendunt clarissimi Benedictini apud Gallos Ordinis alumni, initio præfationis ad tomum primum Operum S. Hieronymi. Cod. Vaticanus num. 367, αὐτίκα δὴ μετὰ ταῦτα. Μox codes Regio-Alexandrinus et Urbinatensis, τὴν δὲ τῶν ἀποστολικῶν. Urbinatensis, συγγνώμην δὲ πλείστην αὐτῶν ἐν ἀμφοῖν. Ita Regio-Alexandrinus: alii omnes colices legunt ἀμνημονείν. 22) Urbinas et Lollinianus, κατὰ συμφοράν. Vaticanus num. 367, et Lollinianus, ἐκεῖσε γάρ. Vaticanus num. 363, et Urbinas, τόλμῃ τῇ ὑπὲρ ἡμᾶς. Lollinianus, κατήδεσεν. Urbinas, κατέδησαν. Ita duo Vaticani, male alii codices, Eyez δέ. In Vaticano codice num. 363, et in Urbinate deest articulus. Vaticanus codex numn. 367, οὗ οὐδέν. Lollinianus male, οὐδέ. Idem Vaticanus codex et Lollinianus, αὐτῆ κατ' αὐτῆς. Fortasse legendum, ἐν αὐτῇ καθ᾿ ἑαυτῆς. Lollinianus, ἐπιδειξαμένη. Digilized by Google

col. 631–632page 7 of 86

PG 85:631φιλάδελφος, τὴν ἀγάπην ἐθέλων ἀεὶ, καὶ διαρ ῥήδην λέγων καλύπτειν πλῆθος ἁμαρτιῶν. Ἐγὼ δὲ δικαιώτατα καὶ μάλα γε ὀρθῶς σύντροφόν το καὶ φίλην ἐπιφημίσαιμ' ἄν σοι, καὶ καταλέξω την εὐπροσήγορον, τὴν πάνυ φερώνυμον, τὴν τῶν θείων λογίων ἐμφιλόσοφόν φημι μελέτην, ὑφ᾽ ἣν γε γονώς, φιλόχριστε, καὶ εἴσω γέ τοι τῶν δικτύων αὐτῆς ὑπάρχων, καὶ τὴν ἐράσμιον αὐτῆς προσηγορίαν ἐγκαταπραγματευόμενος, συχναίς τε ἀεὶ καὶ ἀκοιμήτοις γυμνασίαις ἀκουόμενος εὐθαλεστά την κατέστησας. Ὡς ἄρα γέ μου καὶ ποιητῶν τις εἴρηκε τὴν ἀλήθειαν, καὶ παρεγγυᾷ τὴν καλλίστην ἡμῖν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν, μονονουχὶ βοῶν, καὶ φά σκων ὧδε· Μελέτη δέ τοι ἔργον ὠφελεῖ. Καὶ αὖ πάλιν σοφῶν γε ὁ πανάριστος βιωφελῶς τῇ μελέτῃ τὸ πᾶν ἀνέθηκεν· εἰ γάρ τις ἅττα ταύ της ὀλιγωροίη ποτὲ αὐτὸς ἑαυτοῦ τὴν θωήν τοῦ μακαρισμοῦ ἐξ οἰκείας ῥαθυμίας κατεψηφίσατο. Μακάριος γάρ, φησὶν, ἀνὴρ, ὃς ἐν νόμῳ Κυρίου μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός. Τοὺς γὰρ ἅπαντας ἄνωθεν εὔνους τε καὶ θεοσεβεῖς ἐθέλων ὁ Θεὸς εἶναι, πρὸς μελέτην δ' ἑκάστου τὸν νοῦν παροτρύνων τῶν ἰδίων ἐντολῶν, ἔφασκεν· "Ακουε, Ισραήλ, Κύ γιος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν· καὶ ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς δυνάμεώς σου καὶ ἔσται τὰ ῥήματα ταῦτα, ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαί σοι σήμερον, ἐν τῇ καρδίᾳ σου, καὶ ἐν τῇ ψυχῇ σου· καὶ προβιβάσεις αὐτὰ τοῖς υἱοῖς σου, καὶ λαλήσεις ἐν αὐτοῖς καθήμενος ἐν οἴκῳ, καὶ πορευόμενος ἐν ὁδῷ, καὶ κοιταζόμενος, καὶ διανιστάμενος Οὕτως ἄϋπνόν τε καὶ ἀΐδιον πρὸς τὴν μελέτην ταύτην ἔχειν ἡμᾶς τὴν διάθεσιν δ Θεός βούλεται. Ηδη γοῦν τὴν ἐπὶ ταύτῃ τῇ φυλακή τῆς θείας διατάξεως παρρησίαν ἔχων ὁ ἱεροψάλτης Δαυίδ ἔλεγε τῷ Θεῷ, ὅτι 'Η μελέτη τῆς καρδίας μου ἐνώπιόν σου ἐστὶ διὰ παντὸς, Κύριε βοηθέ μου καὶ λυτρωτά μου. Επαθλον τοίνυν ἀναμφήριστον καὶ ἀναμφίλεκτον τῆς πρὸς τὴν ὁ θέλων, καλύπτει. ἐγὼ δὲ δή. ὑφ' ᾖ. εἴσω τῶν δικτύων. άκουσόμενος ἀσχόμενος, φάσκων, Ἡ δὲ μελέτη. φάσκων ὧδε· Ἡ μελέτη. φάσκων ὧδε Μελέτη δὲ τὸ ἔργον. βιωφελές. τίς ἂν ταύτης. ολιγωρεί. ὀλιγωρίας. δὲ κύριος. διανοίας. τοὺς υἱούς. λαλήσεις αὐτὰ τοῖς καθημένοις. λαλήσεις αὐτοῖς καθήμενος. καὶ ἀνιστάμενος. ἐστί. καὶ ἀναμφήριστον.

' inter fratres dilectioni fovendæ valde opportunam φιλάδελφος, τὴν ἀγάπην ἐθέλων ἀεὶ, καὶ διαρ legem sanxit, jubens ut charitas perpetuo inter nos vigeat, quam etiam peccatorum multitudinem operire diserte testatur 3. Porro tibi familiarem tibique in deliciis esse accuratam divinorum eloquiorum meditationem, quæ nomini quod ab ea merito traxisti, mire congruit, jure dixerim atque affirmaverim in te namque ut perpetuo virtus illa quam maxime efloresceret effecisti, cum inclusus gnodammodo ejus retibus, totus in ipsa sis, et inde amabile nomen adeptus fueris, eoque nomine ob assiduas quibus eidem assuesli, exercitationes, te ab omnibus appellari audias. Igitur poetarum nonnemo vera omnino dixit, dum maximam ex ejusmodi meditatione nobis utilitatem fore, discrte hisce propemodum verbis pollicetur: ῥήδην λέγων καλύπτειν πλῆθος ἁμαρτιῶν. Ἐγὼ δὲ δικαιώτατα καὶ μάλα γε ὀρθῶς σύντροφόν το καὶ φίλην ἐπιφημίσαιμ' ἄν σοι, καὶ καταλέξω την εὐπροσήγορον, τὴν πάνυ φερώνυμον, τὴν τῶν θείων λογίων ἐμφιλόσοφόν φημι μελέτην, ὑφ᾽ ἣν γεγονώς, φιλόχριστε, καὶ εἴσω γέ τοι τῶν δικτύων αὐτῆς ὑπάρχων, καὶ τὴν ἐράσμιον αὐτῆς προσηγο ρίαν ἐγκαταπραγματευόμενος, συχναίς τε ἀεὶ καὶ ἀκοιμήτοις γυμνασίαις ἀκουόμενος εὐθαλεστά την κατέστησας. Ὡς ἄρα γέ μου καὶ ποιητῶν τις εἴρηκε τὴν ἀλήθειαν, καὶ παρεγγυᾷ τὴν καλλίστην ἡμῖν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν, μονονουχὶ βοῶν, καὶ φάσκων ὧδε· Μελέτη δέ τοι ἔργον ὠφελεῖ. Καὶ αὖ πάλιν σοφῶν γε ὁ πανάριστος βιωφελῶς τῇ μελέτῃ τὸ πᾶν ἀνέθηκεν· εἰ γάρ τις ἅττα ταύτης ὀλιγωροίη ποτὲ αὐτὸς ἑαυτοῦ τὴν θωήν τοῦ μακαρισμοῦ ἐξ οἰκείας ῥαθυμίας κατεψηφίσατο. Μακάριος γάρ, φησὶν, ἀνὴρ, ὃς ἐν νόμῳ Κυρίου μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός. Τοὺς γὰρ ἅπαντας ἄνωθεν εὔνους τε καὶ θεοσεβεῖς ἐθέλων ὁ Θεὸς εἶναι, πρὸς μελέτην δ' ἑκάστου τὸν νοῦν παροτρύνων τῶν ἰδίων ἐντολῶν, ἔφασκεν· "Ακουε, Ισραήλ, Κύ γιος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν· καὶ ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς δυνάμεώς σου καὶ ἔσται τὰ ῥήματα ταῦτα, ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαί σοι σήμερον, ἐν τῇ καρδίᾳ σου, καὶ ἐν τῇ ψυχῇ σου· καὶ προβιβάσεις αὐτὰ τοῖς υἱοῖς σου, καὶ λαλήσεις ἐν αὐτοῖς καθήμενος ἐν οἴκῳ, At cogitatio curaque Susceptum utique opus promovebit Et rursus sapientum princeps omnem humanæ vitæ ntiktatem in nieditatione atque exercitatione constituit: nam si quis forte eam parvi fecerit, is propria socordia seipsum promissa beatitudine indignum pronuntiat. Beatus enim vir, inquit Psaltes reglus, qui in lege Domini meditabitur die ac nocte Nam cum Deus jam ab initio omnes probos piosque esse voluerit, idcirco singulos ad suorum mandatorum meditationem excitans, nil: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est: et diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, el ex tota virtute tua: et erunt hæc, quæcunque mando tibi hodie, in corde tuo, et in anima tua, et præscribes ea καὶ πορευόμενος ἐν ὁδῷ, καὶ κοιταζόμενος, καὶ filiis tuis; et loqueris in eis sedens in domo, et ambulans in via, et dormiens, et exsurgens *. Usque adeo de hac meditatione atque exercitatione vult Deus nos semper esse sollicitos. Quamobrem in hac divini præcepti observantia fiduciam habens sacer Psalmista David, ad Deum dicebat: Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper, Domine adjutor meus et redemptor meus. Æterna itaque beatitudo minime διανιστάμενος Οὕτως ἄϋπνόν τε καὶ ἀΐδιον πρὸς τὴν μελέτην ταύτην ἔχειν ἡμᾶς τὴν διάθεσιν δ Θεός βούλεται. Ηδη γοῦν τὴν ἐπὶ ταύτῃ τῇ φυλακή τῆς θείας διατάξεως παρρησίαν ἔχων ὁ ἱεροψάλτης Δαυίδ ἔλεγε τῷ Θεῷ, ὅτι 'Η μελέτη τῆς καρδίας μου ἐνώπιόν σου ἐστὶ διὰ παντὸς, Κύριε βοηθέ μου καὶ λυτρωτά μου. Επαθλον τοίνυν ἀναμφήριστον καὶ ἀναμφίλεκτον τῆς πρὸς τὴν • Levit. xix, 18. * 1 Pet-17, 8. * Psal. 1, 2. • Deut. vi, 4. • Psal. cxvi, 13. Hesiodi Oper. lib. x, vers. 30. Vaticanus num. 363, et Urbinas, ὁ θέλων, et mox Urbinas et Lollinianus, καλύπτει. Vaticanus codex num. 363, et Urbinas habent, ἐγὼ δὲ δή. Vaticanus codex nom. 367, et Lollinianus, ὑφ' ᾖ. Mox Lollinianus, εἴσω τῶν δικτύων. ldem Vaticanus codex, άκουσόμενος· sed fortasse legendum, ἀσχόμενος, quæ conjectura si magis arriserit, vertendum erit: In te namque ut virtus illa perpetuo effloresceret, assiduis et nunquam intermissis exercitationibus, quibus animum tuum excolis, effecisti, cum inclusus quodammodo ejus retibus totus in ipsa sis, et inde amabile nomen adeptus fueris. Lollinianus, φάσκων, Ἡ δὲ μελέτη. Vaticanus num. 367, φάσκων ὧδε· Ἡ μελέτη. Alter Vaticanus, φάσκων ὧδε Μελέτη δὲ τὸ ἔργον. Davidem fortasse intelligit, cujus verba mox subjungit. Fortasse legendun:, βιωφελές. Codex Vaticanus num. 367, et Lollinianus, τίς ἂν ταύτης. Male Vaticanus codex n. 363, ολιγωρεί. Male etiam alter Vaticanus codex et Urbinas, ὀλιγωρίας. Particulam δὲ non habet Lollin. In Urbinate deest, κύριος. Ita editio Romana LXX interpretum et omnes codices, uno Regio-Alexandrino excepto, qui habet διανοίας. Omnes quos contulimus, codices ita legunt; sei Romana LXX interpreum editio label, τοὺς υἱούς. Codes Vaticanus num. 367, λαλήσεις αὐτὰ τοῖς καθημένοις. Alter Vaticanus codes, λαλήσεις αὐτοῖς καθήμενος. Codex Vaticanus num. 563, et Lollinianus, καὶ ἀνιστάμενος. In Romana LXX interpretum editione, et ip Vaticano codice num. 567, et in Lolliniano non habetur, ἐστί. Male Lollinianus, καὶ ἀναμφήριστον.

col. 633–634page 8 of 86

PG 85:633μελέτην τῶν θείων μαθημάτων στοργῆς ἡμῖν ἐστιν ὁ μακαρισμός, ὅτι καὶ ῥᾳθυμοῦσι ταύτης ἀναφαν δὲν ἀπαραίτητος ἕπεται θεόθεν ὁ ταλανισμός. Εἰ γὰρ ἂν ταύτης τινὲς ἀμελήσειεν, πεύσονται ἃ καὶ μετέπειτα οἱ δείλαιοι πείσονται, ὅτι Ἐπικατάρατος πᾶς, ὃς οὐκ ἐμμένει ἐν πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου, τοῦ ποιῆς σαι αὐτά. Οὐκ οὖν ἀπολῆξαί ποτε εἴη μηδ' ἀπονεῦσαι τῆς πρὸς αὐτὴν εὐσεβοῦς τε καὶ βελτίστης ὁμιλίας· φιλοσυνήθης τε γάρ ἐστιν αὕτη καὶ φιλόστοργος, καὶ λίαν εὐγνώμων, έργωδέστερον ἑκάστῳ τὴν ὄνησιν ἀεὶ γὰρ πόνων ἀντιμετρουμένη. Οσῳ γὰρ ἄν τις ἐν ἔξει, καὶ γνώσει πλειόνων γίγνεται μαθημάτων, τρὶς τόσον με:-, ζόνων καὶ σπουδαιοτέρων ὀρέγεσθαι πέφυκεν. Καθάπερ γὰρ ἄν τις ἀγχίνους χειροτέχνης τὸ κάλλιστον τῆς τέχνης εύρόμενος τὸ λεπτότερον δ᾽ αὖθις ἐξ αὐτῆς περιεργάζηται λοιπόν, καὶ ζητῇ, μυρίαις ἀεὶ μηχαναίς τὴν ἑαυτοῦ αὐτὸς ἔννοιαν πρὸς τὸ τελειότερον συνεκτίνων τε καὶ ἁρμοζόμενος· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ἡμῖν καὶ ἡ τῆς ἀνα γνώσεως τυγχάνει χρηστομαθής πραγματεία, όσο ημέραι πρὸς θεωρίαν τῆς τῶν καλῶν γνώσεως κατὰ μικρὸν τὴν ψυχὴν ἐξασκοῦσά τε καὶ ἀναβιβάζουσα. Τοῖος τοιγαροῦν φιλόλογος ἄγαν ὑπάρχων τὸν τρόπον, ἀλίκτω, τε ταύτην, ὡς φίλος, γεραίρων οὐχ ἥκιστα δὲ ἂν εὐφημῶν ἑκάστοτε, ἔναγχος ἐμοί γε τήν τε τῶν Πράξεων βίβλον ἅμα, καὶ καθολικῶν Ἐπιστολῶν ἀναγνῶναι τε κατὰ προσωδίαν, και πως ἀνακεφαλαιώσασθαι, καὶ διελεῖν τούτων ἑκάστης τὸν νοῦν λεπτομερῶς, προσέταξας ἀδελφὲ ᾿Αθανάσιε προσφιλέστατε, καὶ τοῦτο ἀόκνως ἐγώ, καὶ προθύμως πεποιηκώς, στοιχηδόν τε συνθεὶς τούτων τὸ ὕφος, κατὰ τὴν ἐμαυτοῦ συμμετρίαν, πρὸς εὔσημον ἀνάγνωσιν, διεπεμψάμην εν βραχεῖ τὰ ἕκαστά σου, καὶ κατ' ἀκολουθίαν ἐκθέμενος ὀλιγοστὴν ἀνα κεφαλαίωσιν πρῶτον περὶ ὧν Λουκᾶς ὁ εὐαγ γελιστής συνέταξε, προοιμιασάμενος Αντιοχεύς γὰρ οὗτος ὑπάρχων τὸ γένος, ιατρός τε τὴν ἐπιστή ἀναφανδόν, ἀπαραίτητος επεί τε θεόθεν. πείσονται, σπεύσονται. έν. μὴ δαπονεῦσαι τῆς πρὸς αὐτῆς. οὔχουν, οὐκοῦν. οὐκ οὖν, οὐκ οὖν εἴη ἀπολῆξαί σε ποτε, αὕτη. ἀεί. ὅσον γάρ. γίγνηται, γένηται. τρισσῶς μειζόνων. θάπερ ἄν τις. καθάπερ γάρ τις. καθάπερ τις, περιεργάζεται. ευράμενος 367, λεπτομερέστερον. τὴν ἑαυτοῦ ἔννοιαν. ἑαυτὸς τὴν ἑαυτοῦ. τὴν ἑαυτὸς ἑαυτοῦ. τὴν αὐτὸς αὐτοῦ. ἡμῖν, ποῖος τοιγαροῦν. καὶ ἄγαν. ὁ φίλος. ὠφίλος γεγαίρων. προέταξας. προσο τάξας. καί. Ολιγοστὶ ἀνακεφαλαίωσιν. ὀλέγως τήν. Ιατρός δέο

μελέτην τῶν θείων μαθημάτων στοργῆς ἡμῖν ἐστιν dubium, imo certissimum præmium est amoris, ὁ μακαρισμός, ὅτι καὶ ῥᾳθυμοῦσι ταύτης ἀναφανδὲν ἀπαραίτητος ἕπεται θεόθεν ὁ ταλανισμός. Εἰ γὰρ ἂν ταύτης τινὲς ἀμελήσειεν, πεύσονται ἃ καὶ μετέπειτα οἱ δείλαιοι πείσονται, ὅτι Ἐπικατάρατος πᾶς, ὃς οὐκ ἐμμένει ἐν πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου, τοῦ ποιῆς σαι αὐτά. Οὐκ οὖν ἀπολῆξαί ποτε εἴη μηδ' ἀπονεῦσαι τῆς πρὸς αὐτὴν εὐσεβοῦς τε καὶ βελτίστης ὁμιλίας· φιλοσυνήθης τε γάρ ἐστιν αὕτη καὶ φιλόστοργος, καὶ λίαν εὐγνώμων, έργωδέστερον ἑκάστῳ τὴν ὄνησιν ἀεὶ γὰρ πόνων ἀντιμετρουμένη. Οσῳ γὰρ ἄν τις ἐν ἔξει, καὶ γνώσει πλειόνων γίγνεται μαθημάτων, τρὶς τόσον με:-, ζόνων καὶ σπουδαιοτέρων ὀρέγεσθαι πέφυκεν. Καθάπερ γὰρ ἄν τις ἀγχίνους χειροτέχνης τὸ κάλλιστον τῆς τέχνης εύρόμενος τὸ λεπτότερον δ᾽ αὖθις ἐξ αὐτῆς περιεργάζηται λοιπόν, καὶ ζητῇ, μυρίαις ἀεὶ μηχαναίς τὴν ἑαυτοῦ αὐτὸς ἔννοιαν πρὸς τὸ τελειότερον συνεκτίνων τε καὶ ἀρμοζόμενος· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ἡμῖν καὶ ἡ τῆς ἀναγνώσεως τυγχάνει χρηστομαθής πραγματεία, όσο ημέραι πρὸς θεωρίαν τῆς τῶν καλῶν γνώσεως κατὰ μικρὸν τὴν ψυχὴν ἐξασκοῦσά τε καὶ ἀναβιβάζουσα. Τοῖος τοιγαροῦν φιλόλογος ἄγαν ὑπάρχων τὸν τρόπον, ἀλίκτω, τε ταύτην, ὡς φίλος, γεραίρων οὐχ ἥκιστα δὲ ἂν εὐφημῶν ἑκάστοτε, ἔναγχος ἐμοί γε τήν τε τῶν Πράξεων βίβλον ἅμα, καὶ καθολικῶν Ἐπιστολῶν ἀναγνῶναι τε κατὰ προσωδίαν, και πως ἀνακεφαλαιώσασθαι, καὶ διελεῖν τούτων ἑκάστης τὸν νοῦν λεπτομερῶς, προσέταξας ἀδελφὲ ᾿Αθανάσιε προσφιλέστατε, καὶ τοῦτο ἀόκνως ἐγώ, καὶ προθύ μως πεποιηκώς, στοιχηδόν τε συνθεὶς τούτων τὸ ὕφος, κατὰ τὴν ἐμαυτοῦ συμμετρίαν, πρὸς εὔσημον ἀνάγνωσιν, διεπεμψάμην εν βραχεῖ τὰ ἕκαστά σου, καὶ κατ' ἀκολουθίαν ἐκθέμενος ὀλιγοστὴν ἀνακεφαλαίωσιν πρῶτον περὶ ὧν Λουκᾶς ὁ εὐαγ γελιστής συνέταξε, προοιμιασάμενος Αντιοχεύς γὰρ οὗτος ὑπάρχων τὸ γένος, ιατρός τε τὴν ἐπιστή- * Deut. xxvII, quo divinarum doctrinarum meditationem prosequimur; quandoquidem meditationis hujus neglectum, inevitabilis pœna divinitus manifeste sequitur. nam si quos nulla ejus cura tangit, ii profecto illam adversus se proferri sententiam audient, quam miseri quique peccatores postmodum accepturi sunt; nempe: Maledictus homo, qui non permanet in his quæ scripta sunt in libro legis, ad faciendum ea '. Absit itaque ut aliquando cessemnus, vel deflectamus a pia hac optimaque sacras Scripturas meditandi consuetudine: nam eos qui sibi assuescunt, amore quodammodo complectitur, nec unquam fallit, imo etiam impensos sibi labores majori cum utilitate compensat; quanto enim quis excellentiorem disciplinarum cognitionem atque scien tiam consequitur, eo magis ad præstantiora atque laudabiliora niti solet. Quemadmodum enim ingeniosi artifices, si, quod in arte pulcherrimum est, adinvenerint, deinceps subtiliora queque ejusdem artis rursus diligenter exquirere non cessant, suum ipsorum ingenium ad perfectiora quæque excogitanda summis semper conatibus acuentes atque accommodantes: eodem sane modo et accurata lectio discentibus plurimum prodest, utpote quæ animum quotidie expolit, et ad pulchrarum rerum cognitionem paulatim elevat. Cum itaque tali tantoque amore sacras Litteras sponte prosequaris, easque tanquam tibi acceptissimas, magno semper in honore habeas, dignisque laudibus passim celebres, amicissime frater Athanasi; mihi nuper mandasti, ut Actuum apostolorum librum, una cum catholicis Epistolis, in versiculos ad quamdam cantus similitudinem distinguerem, in capitula digererem, eorumdemque omnium sensum in minotas partes dividerem: quod cum impigre alacriterque præstiterim, et illius libri contextum, partitione, prout aptius visum fuit, ad elegantiorem legendi formam concinnaverim, et subsequenter In Urbinate deest ἀναφανδόν, et mox male legit, ἀπαραίτητος επεί τε θεόθεν. Ita Vaticanus codex num. 363, et Lollinianus; in altero Vaticano est πείσονται, male autem in Regio-Alexandrino est, σπεύσονται. Ita Vaticanus codex num. 367, et Lollinianus, atque etiam Romana LXX interpretum editio; in cateris omnibus deest præpositio έν. Ita in codice Urbinate, qui male tamen postea legit, μὴ δαπονεῦσαι τῆς πρὸς αὐτῆς. Alii oinnes codices legunt, οὔχουν, Regio-Alexandrino excepto qui habet, οὐκοῦν. Sed legendum est, οὐκ οὖν, cumn Urbinate codice, ut sensus sit, οὐκ οὖν εἴη ἀπολῆξαί σε ποτε, cæl. In Vaticano codice num 367 deest αὕτη. In altero Vaticano deest ἀεί. Lollinianus codex, ὅσον γάρ. Vaticanus codex num. 367, γίγνηται, alter vero Vaticanus, γένηται. Vaticanus codex num. 367, et Lollinianus, τρισσῶς μειζόνων. Vaticanus codex num. 563 et Lollinianus, xxversoum θάπερ ἄν τις. Vaticanus alter, καθάπερ γάρ τις. Urbinas, καθάπερ τις, et mox uterque, περιεργάζεται. Lollinianus codex, ευράμενος· mox Valicanus num. 367, λεπτομερέστερον. Idem Vaticanus codex, τὴν ἑαυτοῦ ἔννοιαν. Vaticanus alter, ἑαυτὸς τὴν ἑαυτοῦ. Urbinas, τὴν ἑαυτὸς ἑαυτοῦ. Lollinianus vero, τὴν αὐτὸς αὐτοῦ. Pronomen, ἡμῖν, deest in cod. Regio-Alexandrino. Duo Vaticani, ποῖος τοιγαροῦν. Mos Lollinianus, καὶ ἄγαν. Vaticanus codex num. 363, et Urbinas perperani habent, ὁ φίλος. Regio-Alexandrinus male, ὠφίλος γεγαίρων. Urbinas, προέταξας. Lollinianus male, προσο τάξας. In duobus Vaticanis et Lolliniano deest καί. Vaticanus codex num. 367, Ολιγοστὶ ἀνακε φαλαίωσιν. Lollinianus et Urbinas ὀλέγως τήν. Vaticanus codex num. 367, et Lollinianus Ιατρός δέο

col. 635–636page 9 of 86

PG 85:635εγράψατο, μίαν μὲν καὶ προτέραν τὴν τοῦ εὐαγγελίου, δευτέραν δὲ ταύτην τὴν περὶ τῶν ἀποστολικῶν Πράξεων. Εστιν οὖν ὁ πᾶς λόγος τοῦδε τοῦ τεύ χους περί τε τῆς μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀνόδου τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους ἐπιφοιτήσεως· ὅπως τε καὶ ὅποι τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν κατήγγειλαν οἱ μαθηταί· καὶ ὅσα διὰ προσευχῆς, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἐθαυματούργησαν· καὶ περὶ τῆς οὐρανόθεν θείας κλήσεως τοῦ Παύλου, ἀποστολῆς τε αὐτοῦ, καὶ κηρύγματος εὐθαλοῦς· καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, περὶ ὧν ἤθλησαν οἱ ἀπόστολοι διὰ Χριστὸν πολλῶν τε καὶ μεγίστων κινδύνων στίχοι ρν. μην, πρός Παύλου μαθητευθείς, δύο βίβλους συν Χιν, ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Τῶν ἀναγνώσεων, καὶ ὧν ἔχουσι κεφαλαίων, καὶ θείων μαρτυριῶν, καὶ ὅσων ἑκάστη τούτων, στίχων τυγχάνει. Ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων ἀνα γνώσεις εἰσὶν ις', κεφάλαια μ', μαρτυρίαι λ', στις χοι βφνς" 'Ανάγνωσις πρώτη, οὕτως, Τὸν μὲν πρῶτον λό γον, κεφαλαίου ἑνὸς. α'· μαρτυρίας μιᾶς, α'· στί χων μ'. Ανάγνωσις β' οὕτως, Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστὰς Πέτρος, κεφαλαίου ἑνὸς, β'· μαρτυρίας μιᾶς, β'· στίχων λ'. Ανάγνωσις γ' οὕτως, Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς· κεφαλαίου 1, για μαρτυριῶν ΙΙΙΙ, γ', δ', ε', ς'· στίχων ρθ'. ἐβαινον εἰς τὸ ἱερὸν, κεφαλαίου 1, δ· μαρτυριών 111, Ανάγνωσις δ' οὕτως, Πέτρος δὲ καὶ Ἰωάννης ἀν ζ', η', θ'· στίχων ρλς'. Ανάγνωσις ε' οὕτως, Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν καρδία καὶ ψυχὴ μία, κεφαλαίων 11, ε', ς'· στίχων ρ'. Ανάγνωσις δ' οὕτως, Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ταύταις πληθυνόντων τῶν μαθητῶν, κεφαλαίων 11, ζ', τ' μαρτυριῶν ΠΙΙΙΙ, ι', ια', ιβ', ιγ', ιδ', ιε', ις', ιζ', τη στίχων σχ' Ανάγνωσις δ' οὕτως, Εγένετο δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ διωγμὸς μέγας ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν, κεφα λαίων ΙΙΙΙ, θ', ι', ια', ιβ'· μαρτυρίας 1, εθ'· στις χων ρκ. τοῦ δευτέρου τεύ χους. ἁγίους. έν ήθλησαν, ἔθλησαν. στίχοι μω.

G3G εγράψατο, μίαν μὲν καὶ προτέραν τὴν τοῦ Εὐαγγε λίου, δευτέραν δὲ ταύτην τὴν περὶ τῶν ἀποστολικῶν Πράξεων. Εστιν οὖν ὁ πᾶς λόγος τοῦδε τοῦ τεύ χους περί τε τῆς μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀνόδου τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους ἐπιφοιτήσεως· ὅπως τε καὶ ὅποι τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν κατήγγειλαν οἱ μαθηταί· καὶ ὅσα διὰ προσευχῆς, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἐθαυματούργησαν· καὶ περὶ τῆς οὐρανόθεν θείας κλήσεως τοῦ Παύλου, ἀποστολῆς τε αὐτοῦ, καὶ κηρύγματος εὐθα λοῦς· καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, περὶ ὧν ἤθλησαν οἱ ἀπόστολοι διὰ Χριστὸν πολλῶν τε καὶ μεγίστων κινδύνων στίχοι ρν. qualiacunque totius operis capitula confecerimn; ea μην, πρός Παύλου μαθητευθείς, δύο βίβλους συν omnia post breve tempus ad te misi, pauca præſatus de libris, quos Lucas evangelista conscripsit: is enim genere Antiochenus, et scientia medicus, Paulique apostoli discipulus, duos libros edidit, quorum primus Evangelium complectitur, secundus autem est hoc ipsum Actuum apostolorum volumen; in quo quidem auctor Christi ad calos ascensum, et divini Spiritus super sanctos apostolos adventum describit. Narrat præterea quot, et quales discipuli Christianam fidem prædicaverint, quantaque miracula per orationem et fidem in Christum patraverint. Denique de cœlesti ac divina Pauli vocatione agit, deque ejus apostolatu atque fructuosissima prædicatione: et, ut uno verbo dicam, de multis maximisque periculis, quæ propter Christum apostoli subierunt. Versus hujus proœmii sunt cl. ELENCHUS Lectionum Actuum apostolorum, cum numero capitum, versiculorum, et auctoritatum Veteris Novique Testamenti, quæ in iisdem continentur. In Actuum apostolorum libro lectiones sunt num. Iv, capita XL, testimonia ex aliis sacra paginæ libris xxx, versus MMDLVI. Lectio ita incipit, Primum quidem sermonem. Caput habet unum: testimonium unum, nempe primum.versus XL. Lectio II ita incipit, Et in diebus illis stans Petrus, cap. 1, vers. 14. Caput habet unum, nempe 11: teștimonium unum, nempe 11, versus xxx. Lectio III ita incipit, Et cum complerentur dies Pentecostes, cap. 11, vers. 1. Caput habet unum, nempe uti: testimonia quatuor, nempe 111, IV, V, et vt: versus cat. Lectio IV ita incipit, Petrus autem et Joannes ascendebant in templum, cap. 111, vers. 1. Caput habet unum, nempe iv; testimonia tria, newpe· vii, viii, et ix: versus cxxxvI. Lectio V ita incipit, Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una, cap. iv, vers. 32. Capita habet duo, nempe v et vi; versus c. Lectio VI ita incipit, In diebus autem illis crescente numero discipulorum, cap. vi, vers. 1. Capila habet duo, nempe vil et vin; testimonia novem, nempe X, X1, 211, 2111, Χιν, IV, AVI, XV et XVII versus ccxx. Lectio VII ita incipit, Facta est autem in illa die persecutio magna in Ecclesiam, cap. vit, I. Capita habet quatuor, nempe ix, x, x1, x11; testimonium unum, nempe xix.; vers. cIX. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Τῶν ἀναγνώσεων, καὶ ὧν ἔχουσι κεφαλαίων, καὶ θείων μαρτυριῶν, καὶ ὅσων ἑκάστη τούτων, στίχων τυγχάνει. Ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων ἀναγνώσεις εἰσὶν ις', κεφάλαια μ', μαρτυρίαι λ', στις χοι βφνς" 'Ανάγνωσις πρώτη, οὕτως, Τὸν μὲν πρῶτον λόγον, κεφαλαίου ἑνὸς. α'· μαρτυρίας μιᾶς, α'· στί χων μ'. Ανάγνωσις β' οὕτως, Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστὰς Πέτρος, κεφαλαίου ἑνὸς, β'· μαρτυρίας μιᾶς, β'· στίχων λ'. Ανάγνωσις γ' οὕτως, Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς· κεφαλαίου 1, για μαρτυριῶν ΙΙΙΙ, γ', δ', ε', ς'· στίχων ρθ'. ἐβαινον εἰς τὸ ἱερὸν, κεφαλαίου 1, δ· μαρτυριών 111, Ανάγνωσις δ' οὕτως, Πέτρος δὲ καὶ Ἰωάννης ἀνζ', η', θ'· στίχων ρλς'. Ανάγνωσις ε' οὕτως, Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευ σάντων ἦν καρδία καὶ ψυχὴ μία, κεφαλαίων 11, ε', ς'· στίχων ρ'. Ανάγνωσις δ' οὕτως, Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ταύταις πληθυνόντων τῶν μαθητῶν, κεφαλαίων 11, ζ', τ' μαρτυριῶν ΠΙΙΙΙ, ι', ια', ιβ', ιγ', ιδ', ιε', ις', ιζ', τη στίχων σχ' Ανάγνωσις δ' οὕτως, Εγένετο δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ διωγμὸς μέγας ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν, κεφα λαίων ΙΙΙΙ, θ', ι', ια', ιβ'· μαρτυρίας 1, εθ'· στις χων ρκ. Vaticanus codex num. 367, τοῦ δευτέρου τεύχους. Regio-Alexandrinus addit, ἁγίους. Ita Urbinas; in Regio-Alexandrino est ένήθλησαν, in aliis omnibus ἔθλησαν. Hæc Lectionum enumeratio in Regio-Alexandrino tantum codice reperitur; eorumque numerus antiquis liturgicis Alexandrinæ Ecclesiæ diebus plane respondet, ut in nostra ad hoc opus præfatione ostendimus. Male in scripto codice στίχοι μω. Sunt enin versus Mölvi,” ut infra in calce Epistolarum catholicarum adnotatur, licet supputati lectionum versus siut 2560. Numerum versuum a librario omissum, nos ex Actuum textu supplevimus

col. 637–638page 10 of 86

PG 85:637Ανάγνωσις η' οὕτως, 'Ο δὲ Σαῦλος ἔτι ἐμπνέων ἀπειλῆς, κεφαλαίου ἑνὸς, ιγ'· στίχων με'. Ανάγνωσις θ' οὕτως, Εγένετο δε Πέτρον διερχόμενον διὰ πάντων, κεφαλαίων ΙΙΙ, ιδ', ιε', ις'' στίς χων σν. Ανάγνωσις 1 οὕτως, Ἐν ταύταις δὲ ταῖς ἡμέραις κατῆλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων προφῆται εἰς Ἀντιόχειαν, κεφαλαίων ΠΙ, ιζ', ιη', ιθ', κ', και, κβ' μαρτυρίων ΠΙ, κ', κα', κβ', κγ', κδ', κε'· στίχων τ'. Ανάγνωσις ια' οὕτως, Καί τινες κατελθόντες ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, ἐδίδασκον τοὺς μαθητάς, κεφαλαίων 11, κγ, κδ'· μαρτυρίας μιᾶς, κς'· στίχων σ'. Ανάγνωσις ιβ' οὕτως, Διοδεύσαντες δὲ τὴν ᾿Αμφί- Β. πολιν, κεφαλαίων ΙΙΙ, κε', κς', κζ'. μαρτυρίας 1, κι'· στίχων ρπ. Ανάγνωσις ιγ' οὕτως, Εγένετο δὲ ἐν τῷ τὸν Απολλᾶν εἶναι ἐν Κορίνθῳ, κεφαλαίων ΙΙΙ, κη', κθ', λ' μαρτυρίας μιᾶς, κη'· στίχων σμ'. Ανάγνωσις ιδ', Μετὰ δὲ τὰς ἡμέρας ταύτας ἐπι σκευασάμενοι, ἀνεβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, κεφα λαίων πέντε, λα', λβ', λγ', λδ, λε· μαρτυρίας μιας, κι'· στίχων σημ Ανάγνωσις ις' οὕτως, Διετείας δὲ πληρωθείσης, ἔλαβεν διάδοχον ὁ Φήλιξ Πόρκιον Φῆστον, κεφα λαίων ΙΙ, λς', λζ'· στίχων στη. Ανάγνωσις ις' οὕτως, Ὡς δὲ ἐκρίθη τοῦ ἀποπλεῖν ἡμᾶς εἰς Ἰταλίαν, κεφαλαίων ΙΙΙ, λη', λθ', με μαρ τυρίας μιᾶς, λ' στίχων ρεθ' στίχοι κε'. Διεῖλον τὰς ἀναγνώσεις τῆς βίβλου τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰ κεφάλαια ἑκάστης ἀναγνώσεως παρέθηκα, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ φερομένας μαρτυρίας, ἔτι δὲ καὶ ὅσων ἑκάστη στίχων τυγχάνει. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Τὰς ἀφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυρίας παρασημειωσάμενος, τῷ διὰ τοῦ μέλανος ἀριθμῷ παρέθηκα διὰ κινναβάρεως τούτων τὴν τάξιν ἅμα καὶ ποσότητα, κανονιζομένην τῷ ἔνδον ὁμοίως παρακειμένῳ ἀριθμῷ τῷ ὕφει τοῦ τεύχους. ΧΙΣ, ΣΑΙ, στίχων κε'.

Ανάγνωσις η' οὕτως, 'Ο δὲ Σαῦλος ἔτι ἐμπνέων ἀπειλῆς, κεφαλαίου ἑνὸς, ιγ'· στίχων με'. Ανάγνωσις θ' οὕτως, Εγένετο δε Πέτρον διερχό μενον διὰ πάντων, κεφαλαίων ΙΙΙ, ιδ', ιε', ις'' στίς χων σν. Ανάγνωσις 1 οὕτως, Ἐν ταύταις δὲ ταῖς ἡμέραις κατῆλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων προφῆται εἰς Ἀντιόχειαν, κεφαλαίων ΠΙ, ιζ', ιη', ιθ', κ', και, κβ'· μαρτυρίων ΠΙ, κ', κα', κβ', κγ', κδ', κε'· στίχων τ'. Ανάγνωσις ια' οὕτως, Καί τινες κατελθόντες ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, ἐδίδασκον τοὺς μαθητάς, κεφαλαίων 11, κγ, κδ'· μαρτυρίας μιᾶς, κς'· στίχων σ'. Ανάγνωσις ιβ' οὕτως, Διοδεύσαντες δὲ τὴν ᾿Αμφί- Β. πολιν, κεφαλαίων ΙΙΙ, κε', κς', κζ'. μαρτυρίας 1, κι'· στίχων ρπ. Ανάγνωσις ιγ' οὕτως, Εγένετο δὲ ἐν τῷ τὸν Απολλᾶν εἶναι ἐν Κορίνθῳ, κεφαλαίων ΙΙΙ, κη', κθ', λ' μαρτυρίας μιᾶς, κη'· στίχων σμ'. Ανάγνωσις ιδ', Μετὰ δὲ τὰς ἡμέρας ταύτας ἐπισκευασάμενοι, ἀνεβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, κεφα λαίων πέντε, λα', λβ', λγ', λδ, λε· μαρτυρίας μιας, κι'· στίχων σημ Ανάγνωσις ις' οὕτως, Διετείας δὲ πληρωθείσης, ἔλαβεν διάδοχον ὁ Φήλιξ Πόρκιον Φῆστον, κεφα λαίων ΙΙ, λς', λζ'· στίχων στη. Ανάγνωσις ις' οὕτως, Ὡς δὲ ἐκρίθη τοῦ ἀποπλεῖν ἡμᾶς εἰς Ἰταλίαν, κεφαλαίων ΙΙΙ, λη', λθ', με μαρτυρίας μιᾶς, λ' στίχων ρεθ' στίχοι κε'. Διεῖλον τὰς ἀναγνώσεις τῆς βίβλου τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰ κεφάλαια ἑκάστης αναγνώ σεως παρέθηκα, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ φερομένας μαρτυρίας, ἔτι δὲ καὶ ὅσων ἑκάστη στίχων τυγχάνει. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Τὰς ἀφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυρίας παρασημειωσάμενος, τῷ διὰ τοῦ μέλανος ἀριθμῷ παρέθηκα διὰ κινναβάρεως τούτων τὴν τάξιν ἅμα καὶ ποσό τητα, κανονιζομένην τῷ ἔνδον ὁμοίως παρακειμένῳ ἀριθμῷ τῷ ὕφει τοῦ τεύχους. Lectio VIII ita incipit, Saulus autem adhuc spirans minarum, cap. 1x, vers. 1. Caput unum habet, nempe sur, vers. Icv. Lectio IX ita incipit, Factum est autem, ut Petrus, dum transiret universos, cap. 1x, vers. 52. Capita habet tria, nempe xiv, xv, xvi; versus CCL. Lectio Xitá incipit, In his autem diebus supervenerunt ab Hierosolymis prophetæ Antiochiam, cap. 11, 27. Capita habet sex, nempe xvii, xvIII, XIX, XX, XXI, XXII, testimonia sex, nempe xx, xxı, XXII, XXIII, XXIV, XXV; versus ccc. Lectio XI ita incipit, Et quidam descendentes de Judæa docebant fratres, cæt., cap. xv, vers. 1. Capita habet duo, nempe xxIII et xxiv; testimonium unum, nempe xxvi; versus cc. Lectio XII ita incipit, Cum autem perambulassent Amphipolim, cap. xv11, vers. 1. Capita habet tria, nempe xxv, xxvi, xxvii; testimonium unum, nempe xxvii; versus cLxxx Lectio XIII ita incipit, Factum est autem cum Apollo esset Corinthi, cap. ΧΙΣ, vers. 1. Capila ha bet tria, nempe xxvIII, xxix et xxx; testimonium 1, nempe xxvIII; vers. CCXL. Lectio XIV ita incipit, Post dies autem istos præparati ascendebamus in Jerusalem, cap. ΣΑΙ, vers. 15. Capita habet quinque, nempe xxxi, xXXII, xxxiif, xxxiv et xxxv; testimoniam unum, nempe XXIX; versus ccxcil. Lectio XV ita incipit, Biennio autem expleto, accepit successorem Felix Portium Festum, cap. XXIV, 27. Capita habet duo, nempe xxxvi el xxxvii; versus CCLXVIII. Lectio XVI ita incipit, Ut autem judicatum est navigare nos in Italiam, cap. xxvii, vers. 1. Capita habet tria, nempe xxxviii, xxxix et XL; testimo - nium unum, nempe xxx, versus cxix. Huius autem Elenchi versus sunt xxv. Distinxi lectiones libri Actuum apostolorum, et singularum lectionum capita una cum testimoniis quæ in unaquaque ipsarum referuntur, apposui; insuper quot singulæ versibus constent, designavi. PROGRAMMA. Singulas sacræ Scripturæ auctoritates, in Actibus apostolorum allegatas, enumeraturus, usus summ nigris numerorum notis, eisque alias cinnabari exaralas apposui, quibus ordo indicatur, quo in eodem libro laudantur, simulque ostenditur quot vicibus unus idemque sacræ Scripturæ liber in eodem Actuum libro laudetur, ac præterea aliis uumerorum notis in eorumdem Actuum contextu ad marginem positis respondent. Male in scripto codice στίχων κε'. Quas numerorum notas in hoc testimoniorum elencho Euthalius atramento atque cinnabari delineaverat, eas in Græco textu nos majusculis atque minusculis litteris distinximus; ita ut majuscula quidem litteræ earum vicem suppleant quas Euthalius atramento scripserat, minusculæ vero literas numericas ab eodem cinnabari delineatas exprimant. Sed et in Latina versione majusculæ numerorum notæ Græcis majusculis, minuscule vero Græcis minusculis respondent.

col. 639–640page 11 of 86

PG 85:639Χιν, Ει ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριών, ὧν ἔχει ἡ βίβλος τῶν Πρά ξεων τῶν ἀποστόλων· ἔχει δὲ μαρτυρίας ΛΑ'. Γενέσεως ΙΙ, γ', ι', ια'. Εξόδου ΠΙ, ζ', ιβ', ιγ', ιδ', ιε', λ'. Δευτερονομίου 1, ιε'. Βασιλειών πρώτης 1, κ. Ψαλτηρίου ΙΙΙ, β', δ', ε', ς, θ', ιζ', κβ'. Αμώς προφήτου ΙΙ, ις', κζ'. Ἰωὴλ προφήτου 1, γ'. Αγγαίου προφήτου 1, ιη'. 'Αμβακούμ προφήτου 1, κε'. Ησαίου προφήτου ΙΙΙ, ιθ', κγ', κε', λα'. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ ΙΙ, α', και. Διατάξεων Ι, κθ'. Αράτου ἀστρονόμου 1, κη'. Ὁμοῦ μαρτυρίαι λα', στίχοι ρα'. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριῶν τῆς βίβλου τῶν Πράξεων. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ, Ιωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι· ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ψαλμοῦ ξη, καὶ ρη'. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἔρημος, καὶ μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν ἐν αὐτῇ, καὶ τὴν Ο ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λαβέτω ἕτερος. Ἰωὴλ προφήτου, Καὶ ἔσται μετὰ ταῦτα, λέγει ὁ Θεὸς, ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ ὑμῶν, καὶ αἱ θυγατέρες ὑμῶν, καὶ οἱ νεανίσκοι ὑμῶν, ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνυπνίοις ἐνυπνιασθήσονται. Καί γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου, καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου, ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου, καὶ προφητεύσουσιν, καὶ δώσω τέτ ρατα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα, καὶ πῦρ, καὶ ἁτμίδα καπνοῦ. Ὁ ἥλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα, πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου την μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ. Καὶ ἔσται, πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ όνομα Κυρίου, σωθήσεται. Ψαλμοῦ ιε', Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ παντὸς, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν, ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο ηὐφράνθη ή καρδία μου, καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου· ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει ὃς ἐὰν ὃς ἂν.

ELENCHUS Divinorum testimoniorum seu auctoritatum ex aliis sacræ Scripturæ libris, quæ continet liber Actuum apostolorum; continet autem testimonia XXΧΙ. Ex libro Geneseos III, nempe vili, x, XI. Ex libro Exodi vi, nempe vVII, III, XIII, Χιν, XV el xxxX. Ex Deuteronomio 1, nempe xvi. Ex primo Regum 1, nempe xx. Ex Psalterio vir, nempe 11, IV, V, VI, IX, XVII, el xxII. Ex Amos propheta II, nempe xvi et xxvii. Ex Joele propheta I, nempe 111. Ex Aggæo propheta 1, nempe xvIII. Ex Habacuc propheta I, nempe xxv. Ex Isaia propheta iv, nempe xix, xx\]], el xxxI. Ex Matthæo evangensta II, nempe i et xxi. Ex Constitutionibus I, nempe xxix. Ex Arato astronomo I, nempe xxviii Omnia simul testimonia sunt xxx1, versus cxx. ELENCHUS Divinorum testimoniorum quæ continet liber Actuum apostolorum. I. Malthæi evangelista, cap. 111, vers. 11. Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto, cap. 1, 5. II. Psalmi Lxvi, vers. 26; et cviii, vers. 8. Fiat commoratio ejus deserta, et non sit qui habitet in ea: et episcopatum ejus accipiat alter, ibid. 20. III. Joelis prophetæ, cap. 11, vers. 28 seqq. Ει erit post hac, dicit Dominus, effundam de Spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri, et filia vestra, et juvenes vestri visiones videbunt, et seniores vestri somnia somniabunt. Et quiden super servos meos et super ancillas meas in diebus illis effundam de Spiritu meo, et prophetabunt: et dabo prodigia in cœlo sursum, et signa in terra deorsum, sanguinem, et ignem, et vaporem fumi. Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem, antequam veniet dies Domini magnus et manifestus. Εt erit: omnis quicunque iuvocaverit nomen Domini, salvus erit, cap. vers. 17. IV. Psalmi xv, vers. 8 seqq. Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi, ne commovear. Propter hoc lætatum est cor meum, et exsultavit lingua mca; insuper et ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριών, ὧν ἔχει ἡ βίβλος τῶν Πρά ξεων τῶν ἀποστόλων· ἔχει δὲ μαρτυρίας ΛΑ'. Γενέσεως ΙΙ, γ', ι', ια'. Εξόδου ΠΙ, ζ', ιβ', ιγ', ιδ', ιε', λ'. Δευτερονομίου 1, ιε'. Βασιλειών πρώτης 1, κ. Ψαλτηρίου ΙΙΙ, β', δ', ε', ς, θ', ιζ', κβ'. Αμώς προφήτου ΙΙ, ις', κζ'. Ἰωὴλ προφήτου 1, γ'. Αγγαίου προφήτου 1, ιη'. 'Αμβακούμ προφήτου 1, κε'. Ησαίου προφήτου ΙΙΙ, ιθ', κγ', κε', λα'. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ ΙΙ, α', και. Διατάξεων Ι, κθ'. Αράτου ἀστρονόμου 1, κη'. Ὁμοῦ μαρτυρίαι λα', στίχοι ρα'. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριῶν τῆς βίβλου τῶν Πράξεων. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ, Ιωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι· ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ψαλμοῦ ξη, καὶ ρη'. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἔρημος, καὶ μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν ἐν αὐτῇ, καὶ τὴν Ο ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λαβέτω ἕτερος. Ἰωὴλ προφήτου, Καὶ ἔσται μετὰ ταῦτα, λέγει ὁ Θεὸς, ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ ὑμῶν, καὶ αἱ θυγατέρες ὑμῶν, καὶ οἱ νεανίσκοι ὑμῶν, ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνυπνίοις ἐνυπνιασθήσονται. Καί γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου, καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου, ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου, καὶ προφητεύσουσιν, καὶ δώσω τέτ ρατα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα, καὶ πῦρ, καὶ ἁτμίδα καπνοῦ. Ὁ ἥλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα, πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου την μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ. Καὶ ἔσται, πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ όνομα Κυρίου, σωθήσεται. Ψαλμοῦ ιε', Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ παντὸς, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν, ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο ηὐφράνθη ή καρδία μου, καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου· ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει In hoc sacra Scriptur iocorum elencho mnajores numerorum notæ atramento, minores cinnabari exaratæ fuerant in Euthalii codice: cum autein ab oscitante librario omissus esset Amos propheta, ac præterea multi in numerorum notis errores reperirentur, nos ad fidem sequentis eorumdem catafogi quæ deerant addidimus, et quæ corrupta erant emendavimus. Nullus ex Deuteronomio locus in sequenti integrorum testimoniorum elencho refertur ab Euthalio, licet unus idemque locus ex eo libro laudetur in Actis apostolorum cap. 1, 22, et vil, 37. Prima enim vice Deuteronomii locum Exodo tribuit: eumdem vero locum, secunda vice in Actis memoratum, silentio præterit. Quare mirum videtur bic ab Euthalio Deuteronomium in album sacræ Scripturæ librorum referri, quorum auctoritates in apostolorum Actis allegantur. In codice ὃς ἐὰν hic scribitur; sed in textu Aciuum ὃς ἂν.

col. 641–642page 12 of 86

PG 85:641ἐπ' ἐλπίδι. Ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Εγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς· πληρώσεις με εὐφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου. Ψαλμοῦ ρλα'. Ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ θῆσαι ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ. Ψαλμοῦ ρθ', Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Της Εξόδου, Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύ ριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα, ὅσα ἂν λαλήσει πρὸς ὑμᾶς. Έσται δέ· πᾶσα ψυχή, ἥτις ἐὰν μὴ ἀκούσει τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ λαοῦ. Γενέσεως, Καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου εὐλογηθήσον και πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῆς γῆς. Ψαλμοῦ β', Ινατί εφρύαξαν έθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Γενέσεως, Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς τὴν γῆν, ἣν ἂν σου δείξω. Γενέσεως, "Οτι ἔσται τὸ σπέρμα αὐτοῦ πάροικον ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, καὶ δουλώσουσιν αὐτό, καὶ κακώ σουσιν αὐτὸ ἔτη τετρακόσια, καὶ τὸ ἔθνος ἐκεῖνο ᾧ ἐὰν δουλεύσωσιν, κρινῶ ἐγώ, εἶπεν ὁ Θεὸς, καὶ μετὰ ταῦτα ἐξελεύσονται, καὶ λατρεύσουσί μοι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ. Εξόδου, Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα, καὶ δικα στὴν ἐφ' ἡμᾶς; Μὴ ἀνελεῖν με σὺ θέλεις, ὃν τρόπον ἀνεῖλες χθὲς τὸν Αἰγύπτιον; Ἐξόδου, Ἐγὼ ὁ Θεὸς τῶν πατέρων σου, ὁ Θεὸς Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ, Εξόδου, Λῦσον τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν σου· ὁ γὰρ τόπος ἐφ᾿ ὃν σὺ ἕστηκας γῆ ἁγία ἐστίν· ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ μου, τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοῦ στεναγμοῦ αὐτῶν ἀκήκοα, καὶ κατέβην ἐξω ελέσθαι αὐτούς. Καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστείλω σε εἰς Αἴγυπτον. Εξόδου, Ποίησον ἡμῖν θεούς, οι προπορεύσονται ἡμῶν· ὁ γὰρ Μωϋσῆς οὗτος, ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, οὐκ οἴδαμεν τί ἐγένετο αὐτῷ. Αμώς προφήτου, Μὴ σφάγια, καὶ θυσίας προσω ηνέγκατέ μοι ἔτη τεσσαράκοντα ἐν τῇ ἐρήμῳ, οἶκος Ἰσραήλ; Καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ, καὶ νιι, ἣν ἐάν ἣν ἄν. κακώσουσιν ἔτη. ἐν ᾧ ἕστηκας. ἀποστελώ γέγονεν.

ἐπ' ἐλπίδι. Ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς caro mea requiescet in spe. Quoniam non dereinᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Εγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς· πληρώσεις με εύφρο σύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου. Ψαλμοῦ ρλα'. Ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ θῆσαι ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ. Ψαλμοῦ ρθ', Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Της Εξόδου, Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα, ὅσα ἂν λαλήσει πρὸς ὑμᾶς. Έσται δέ· πᾶσα ψυχή, ἥτις ἐὰν μὴ ἀκούσει τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ λαοῦ. Γενέσεως, Καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου εὐλογηθήσονκαι πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῆς γῆς. Ψαλμοῦ β', Ινατί εφρύαξαν έθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέ τησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Γενέσεως, Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς τὴν γῆν, ἣν ἂν σου δείξω. Γενέσεως, "Οτι ἔσται τὸ σπέρμα αὐτοῦ πάροικον ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, καὶ δουλώσουσιν αὐτό, καὶ κακώσουσιν αὐτὸ ἔτη τετρακόσια, καὶ τὸ ἔθνος ἐκεῖνο ᾧ ἐὰν δουλεύσωσιν, κρινῶ ἐγώ, εἶπεν ὁ Θεὸς, καὶ μετὰ ταῦτα ἐξελεύσονται, καὶ λατρεύσουσί μοι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ. Εξόδου, Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα, καὶ δικαστὴν ἐφ' ἡμᾶς; Μὴ ἀνελεῖν με σὺ θέλεις, ὃν τρόπον ἀνεῖλες χθὲς τὸν Αἰγύπτιον; Ἐξόδου, Ἐγὼ ὁ Θεὸς τῶν πατέρων σου, ὁ Θεὸς Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ, ques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti vias vitæ; replebis me jucunditate cuin facie tua, cap. V. Psalmi cxxx1, vers. 11. De fructu lumbi ejus sedere super sedem ejus, ibid., vers. 30 Vl. Psalmi cis, vers. 1. Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris mcis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ibid., vers. VII. Exodi. Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus vester de fratribus vestris tanquam me: ipsum audietis juxta oninia quæcunque locutus fuerit vobis. Erit autem: omnis anima quæ non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe, cap. ult. 22. Εξόδου, Λῦσον τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν σου· ὁ γὰρ τόπος ἐφ᾿ ὃν σὺ ἕστηκας γῆ ἁγία ἐστίν· ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ μου, τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοῦ στεναγμοῦ αὐτῶν ἀκήκοα, καὶ κατέβην ἐξω ελέσθαι αὐτούς. Καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστείλω σε εἰς Αἴγυπτον. Εξόδου, Ποίησον ἡμῖν θεούς, οι προπορεύσονται ἡμῶν· ὁ γὰρ Μωϋσῆς οὗτος, ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, οὐκ οἴδαμεν τί ἐγένετο αὐτῷ. Αμώς προφήτου, Μὴ σφάγια, καὶ θυσίας προσω ηνέγκατέ μοι ἔτη τεσσαράκοντα ἐν τῇ ἐρήμῳ, οἶκος Ἰσραήλ; Καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ, καὶ Vill. Genesis cap. xxii, 18. Et in semine tuo be nedicentur omnes familiæ terræ, ibid. 25. IX. Psalmi ut, vers. 1. Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus, cap. X. Genesis cap. xii, vers. 1. Exi de terra tua, et de cognatione tua, et veni in terram quam) monstravero tibi, cap. vit, vers. 3. XI. Gen. cap. xv, vers. 13. Quia erit semen ejus accola in terra aliena, et servituti eos subjicient, et male tractabunt eos annis quadringentis, et gentem cui servierint, judicabo ego, dixit Dominus et post hæc exibunt, et servient mibi in loco isto, cap. vii, 6. ' XII. Exodi cap. 11, vers. 13. Quis te constituit principem, et judicem super nos? Nunquid interficere me tu vis, quemadmodum interfecisti heri Ægyptium? cap. νιι, 27. XIII. Exodi cap. II, vers. 2. Ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob, ibid. 52. XIV. Exodi ibidem. Solve calceamentum pedum Luorum, locus enim in quo stas, terra sancta est. Videns vidi afflictionem populi mei qui est in Ægypto, et gemitum eorum audivi, et descendi liberare cos. Εt nunc veui, mittam te in Egyptum, ibill. 34. XV. Exodi cap. xxxii, vers. 1. Fac uobis deos qui præcedant nos: Moyses enim hic qui eduxit nos de terra Ægypti, nescimus quid factum sit ei ibid. vers. 40. XVI. Amnos prophetae cap. v, vers. 25. Nunquid victimas et hostias obtulisti mihi annis quadraginta in deserto, domus Israel? Et suscepistis tabernacu– NOTÆ. LAUR. ZACAGNII Hic locus non Exodi est, sed Deuteronomii cap. xvi. vers. 15. Euthalius tamen tamn hic, quam in præcedenti testimoniorum elencho, et ad marginem textus Actnum, Exodo tribuit. In codice hic ἣν ἐάν• sed in textu Actuum ἣν ἄν. In textu Actuum habet κακώσουσιν ἔτη. In textu Actuum legit, ἐν ᾧ ἕστηκας. In eodem textu, ἀποστελώ In eodem textu, γέγονεν.

col. 643–644page 13 of 86

PG 85:643τὸ ἄστρον τοῦ θεοῦ ὑμῶν Ῥεφάν τοὺς τύπους, ΧΙΧ. Ο οὓς ἐποιήσατε προσκυνεῖν αὐτοῖς. Καὶ μετοικῶ ὑμᾶς ἐπέκεινα, Βαβυλῶνος. Ψαλμοῦ ρλα', Ντήσατο εὑρεῖν σκήνωμα τῷ Θεῷ Ἰακώβ. Αγγαίου προφήτου Ο ουρανός μοι θρόνος· ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι, λέγει Κύριος; ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεως μου; Οὐχὶ ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα; Ησαΐου προφήτου, Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη. Τὴν δὲ γε νεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; "Οτι αίρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Βασιλειῶν α'. Εὗρον Δαβὶδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρακατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει πάντα τὰ θελή ματά μου. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ, Τίνα με ὑπογοεῖτε εἶναι, οὐκ εἰμὶ ἐγώ. Αλλ' ἰδοὺ ἔρχεται μετ' ἐμὲ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν λῦσαι. Ψαλμοῦ β', Υιός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Ησαίου προφήτου, Δώσω ὑμῖν τὰ ὅσια Δαβὶδ τὰ πιστά. Αμβακούμ προφήτου Βλέπετε οὖν μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ὑμᾶς τὸ εἰρημένον ἐν τοῖς προφήταις, Ιδετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ θαυμάσατε, καὶ ἀφανίσθητε, ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ἔργον ὃ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν. Ἡσαΐου προφήτου, Τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Αμώς προφήτου, Μετὰ ταῦτα ἀναστρέψω, καὶ ἀνοικοδομήσω τὴν σκηνὴν Δαβὶδ τὴν πεπτωκυίαν, καὶ τὰ κατεσκαμμένα αὐτῆς ἀνοικοδομήσω, καὶ ἀνορθώσω αὐτήν· ὅπως ἂν ἐκζητήσωσιν οἱ κατάλοιποι τῶν ἀν θρώπων τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἔθνη, ἐφ' οὓς ἐπικέκληται τὸ ὄνομά μου ἐπ' αὐτούς, λέγει Κύριος ὁ ποιῶν ταῦτα. ᾿Αράτου ἀστρονόμου καὶ Ὁμήρου ποιητοῦ, τοῦ γὰρ Ο καὶ γένος εσμέν. Ραφάν, Ἐκ τῶν διατάξεων Μακάριόν ἐστι μᾶλλον δι δόναι, ἢ λαμβάνειν. Εξόδου, Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς καὶ κῶς. τί με τίνα με, Ψαλμοῦ ιέ, ββ'. ψαλμοῦ ιέ, ἐκ δευτέρου.

lum Moloch, et sidus dei vestri Remplam, figuras τὸ ἄστρον τοῦ θεοῦ ὑμῶν Ῥεφάν τοὺς τύπους, quas fecistis, adorare eas. Et transferam vos trans Babylonern, ibid. 42. XVII. Psalmi cxxxi, vers. 5. Petiit ut inveniret tabernaculum Dei Jacob, ibid. 46. XVIII. Aggæi prophetæ: Cœlum mihi sedes est; terra autem scabellum pedum meorum. Quam domum ædificabitis mihi, dicit Dominus? aut quis locus requietionis meæ est? Nonne manus mea fecit hæc omnia? ibid. vers. 49. ΧΙΧ. Isaiae propheta, cap. Lill, vers. 7. Tanquam ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se, sine voce, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est. Generationem ejus quis enarrabit? Quoniam tollitur e terra vita ejus, cap. viii. 32. XX. Regum Inveni David filium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas, cap. XIII, vers. 23. XXI. Matthæi evangelistæ cap. 111, vers. 11. Quem me arbitramini esse, non sum ego: sed ecce venit post me, cujus non sum dignus calceamenta pedum solvere, ibid. vers. 25. XXII. Psalmi II, vers. 7. Filius meus es tu, ego hodie genui te, ibid. vers. 33. XXIII. Isaiae prophetæ cap. Lv, vers. 3. Dabo vobis sancta David fidelía, ibid. 34. XXIV. Habacuc prophetæ, cap. 1, vers. 5. Videte ergo ne superveniat vobis, quod dictum est in prophetis, Violete, contemptores, et admiramini, et disperdimini, quia opus operor ego in diebus vestris, “ opus quod non credetis, si quis enarraverit vobis, cap. xiii, 41 XXV. Isaiæ prophetæ cap. XLIX, vers. 6. Posui te in lucem gentium, ut sis in salutem usque ad extremum terræ, ibid. 47. XXVI. Anios prophetæ cap. ix. vers. 11. Post hæc revertar, et reædificabo tabernaculum David quod decidit, et diruta ejus reædificabo, et erigam ¿llud, ut requirant cæteri hominum Dominum, et omnes gentes super quas invocatum est nomen neum, dicit Dominus faciens hac, cap. xv, 16. Ο οὓς ἐποιήσατε προσκυνεῖν αὐτοῖς. Καὶ μετοικῶ ὑμᾶς ἐπέκεινα, Βαβυλῶνος. Ψαλμοῦ ρλα', Ντήσατο εὑρεῖν σκήνωμα τῷ Θεῷ Ἰακώβ. Αγγαίου προφήτου Ο ουρανός μοι θρόνος· ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδο μήσετέ μοι, λέγει Κύριος; ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύ σεώς μου; Οὐχὶ ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα; Ησαΐου προφήτου, Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη. Τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; "Οτι αίρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Βασιλειῶν α'. Εὗρον Δαβὶδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει πάντα τὰ θελή ματά μου. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ, Τίνα με ὑπογοεῖτε εἶναι, οὐκ εἰμὶ ἐγώ. Αλλ' ἰδοὺ ἔρχεται μετ' ἐμὲ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν λῦσαι. Ψαλμοῦ β', Υιός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέν νηκά σε. Ησαίου προφήτου, Δώσω ὑμῖν τὰ ὅσια Δαβὶδ τὰ πιστά. Αμβακούμ προφήτου Βλέπετε οὖν μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ὑμᾶς τὸ εἰρημένον ἐν τοῖς προφήταις, Ιδετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ θαυμάσατε, καὶ ἀφανίσθητε, ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ἔργον ὃ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν. Ἡσαΐου προφήτου, Τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Αμώς προφήτου, Μετὰ ταῦτα ἀναστρέψω, καὶ ἀνοικοδομήσω τὴν σκηνὴν Δαβὶδ τὴν πεπτωκυίαν, καὶ τὰ κατεσκαμμένα αὐτῆς ἀνοικοδομήσω, καὶ ἀνορθώσω αὐτήν· ὅπως ἂν ἐκζητήσωσιν οἱ κατάλοιποι τῶν ἀνθρώπων τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἔθνη, ἐφ' οὓς ἐπικέκληται τὸ ὄνομά μου ἐπ' αὐτούς, λέγει Κύριος ὁ ποιῶν ταῦτα. ᾿Αράτου ἀστρονόμου καὶ Ὁμήρου ποιητοῦ, τοῦ γὰρ Ο καὶ γένος εσμέν. XXVII. Arati astronomi et Homeri poetæ, Ipsius enim et genus sumus, cap. XVIII, XXVIII. Ex Constitutionibus, Beatius est magis dare, quam accipere, cap. xx, 35. XXIX. Exodi cap. xx11, vers. 28. Principem populi tui non maledices, cap. xx11I, 5. In textu Aciuum, Ραφάν, Ἐκ τῶν διατάξεων Μακάριόν ἐστι μᾶλλον διδόναι, ἢ λαμβάνειν. Εξόδου, Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς καὶ κῶς. llic locus non apud Aggæum, sed apud Isaiam cap. Lxvi, 1, legitur. Sed tam hic quam ad marginem textus Actuum, et in antecedenti testimoniorum elencho Euthalius Aggæo tribuit. Locus iste ad Psalmum Lxxxvi, 21, pertim net; quare non video cur Euthalius ubique librum primum Regum laudet, in quo varia quidem de Davide habentur, sed verba ista de eodem non leguntur. In cod. hic est τί με etc., sed in extu τίνα με, quam lectionem et hic sequi placuit. Omissus est hic ab Euthalio, seu potius a librario numerus XXIV, quia est pars testimonii supra num. 4, relati ex Psalmo xv. Ad marginem tamen textus Actuum ita adnotatur: Ψαλμοῦ ιέ, ββ'. quod explico ψαλμοῦ ιέ, ἐκ δευτέρου. Psalm. IV, secunda vice. Hoc etiam testimonium omittitur in. Val. cod., n. 367 Locus iste legitur in Constitutionibus apostolicis lib. v, cap. 3.

col. 645–646page 14 of 86

PG 85:645Ἡσαΐου προφήτου, Πορεύθητι πρὸς λαὸν τοῦτον, καὶ εἶπον· ἀκοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε καὶ οὐ μὴ ἴδητε· ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶν αύ τῶν βαρέως ήκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὑτ τῶν ἐκάμμυσαν, μήποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούσωσι, καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπι στρέψωσι, καὶ ἰάσωμαι αὐτούς. *Απασαι αἱ μαρτυρίαι τῶν Πράξεων λα'. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τοῦ βιβλίου τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων. Πράξεις ἀποστόλων τὸ βιβλίον καλεῖται, ἐπειδὴ τὰς πράξεις ὁμοῦ τῶν ἀποστόλων περιέχει. Ο δὲ διηγούμενος ταῦτα ἐστὶν Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστὴς, ὁ καὶ τοῦτο τὸ βιβλίον συγγράφων συναπεδήμει γὰρ ποῖς τε ἄλλοις ἀποστόλοις, καὶ μά λιστα τῷ Παύλῳ, καὶ εἰδὼς ἀκριβῶς γράφει. Δια ἡγεῖται δὲ ἐν αὐτῷ πῶς ὑπ' ἀγγέλων ὑπολαβόντων ἀνελήφθη ὁ Κύριος, καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος έκχυσιν γενομένην ἐν τῇ Πεντηκοστῇ ἐπί τε τοὺς ἀποστόλους καὶ πάντας τοὺς τότε παρόντας, τήν τε κατάστασιν τοῦ Ματθία ἀντὶ Ἰούδα τοῦ προ δότου, καὶ τὴν κατάστασιν τῶν ἑπτὰ διακόνων, καὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Παύλου, καὶ ὅσα ἔπαθε, καὶ τέλος τὴν εἰς Ρώμην ἀποδημίαν αὐτοῦ. Τῶν μὲν οὖν δώδεκα ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα πρῶτος Σίμων, ὁ λεγόμενος Πέτρος, καὶ ᾿Ανδρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, Ιάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου, καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ· Φίλιππος, καὶ Βαρθολομαῖος, Θωμᾶς, καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης· Ἰάκωβος ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, καὶ Θαδδαῖος • Σίμων ή Κανα ναῖος καὶ Ἰούδας Ισκαριώτης, ὁ καὶ παραδούς αὐτόν ἀλλὰ τοῦ Ἰούδα προδότου γενομένου, καὶ ἀπολομένου, κατεστάθη ὑπὸ τῶν ἀποστόλων Ματ θίας, καὶ συγκατηριθμήθη τοῖς ἕνδεκα ἀποστόλοις ΧΧΧΙ. βλέψεται αὐτῶν, ιάσομαι. Εστιν ὁ διηγούμενος τὰς Πράξεις τῶν ἀποστόλων Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής Αντιοχεὺς γὰρ οὗτος ὑπάρχων τὸ γένος, Ιατρός τε τὴν ἐπιστήμην, συναπεδήμει τοῖς ἀποστόλοις. οι αὐτάς. ταύτας. Αντιοχεύς γὰρ οὗτος ὑπάρχων τὸ γένος, ιατρός τε τὴν ἐπιστήμην συναπεδήμει γάρ. ἐν αὐτῷ, πῶς, ὡς. πῶς ἀγγέλων. ἐκδοχήν. καὶ ὅσα οἱ ἀπόστολοι διὰ προσευχῆς καὶ τῆς εἰς αὐτὸν τὸν Χριστὸν πίστεως ἐθαυματούργησαν, καὶ τέλος, έθαυματο ούργησαν, τῶν δὲ ἀποστόλων. 367, τῶν δὲ ἀποστόλων. πρῶτος. Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, Φίλιππος. Θαδδαῖος ὁ καὶ Ἰούδας. Σίμων ὁ Κανα ναῖος καὶ Ματθίας ὁ συγκαταψηφισθεὶς μετὰ τῶν ἕνδεκα ἀντὶ τοῦ προδότου, τῶν δὲ ἐγκατασταθέντων, 305, παραδούς Χριστόν, εἰ καὶ ἀπολωμένου.

Ἡσαΐου προφήτου, Πορεύθητι πρὸς λαὸν τοῦτον, καὶ εἶπον· ἀκοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε καὶ οὐ μὴ ἴδητε· ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶν αύ τῶν βαρέως ήκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὑτ τῶν ἐκάμμυσαν, μήποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούσωσι, καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσι, καὶ ἰάσωμαι αὐτούς. *Απασαι αἱ μαρτυρίαι τῶν Πράξεων λα'. Τοῦ βιβλίου τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων. Πράξεις ἀποστόλων τὸ βιβλίον καλεῖται, ἐπειδὴ τὰς πράξεις ὁμοῦ τῶν ἀποστόλων περιέχει. Ο δὲ διηγούμενος ταῦτα ἐστὶν Λουκᾶς ὁ εὐαγγελι στῆς, ὁ καὶ τοῦτο τὸ βιβλίον συγγράφων συναπε - δήμει γὰρ ποῖς τε ἄλλοις ἀποστόλοις, καὶ μάλιστα τῷ Παύλῳ, καὶ εἰδὼς ἀκριβῶς γράφει. Δια ἡγεῖται δὲ ἐν αὐτῷ πῶς ὑπ' ἀγγέλων ὑπολαβόντων ἀνελήφθη ὁ Κύριος, καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος έκχυσιν γενομένην ἐν τῇ Πεντηκοστῇ ἐπί τε τοὺς ἀποστόλους καὶ πάντας τοὺς τότε παρόντας, τήν τε κατάστασιν τοῦ Ματθία ἀντὶ Ἰούδα τοῦ προδότου, καὶ τὴν κατάστασιν τῶν ἑπτὰ διακόνων, καὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Παύλου, καὶ ὅσα ἔπαθε, καὶ τέλος τὴν εἰς Ρώμην ἀποδημίαν αὐτοῦ. Τῶν μὲν οὖν δώδεκα ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα· πρῶτος Σίμων, ὁ λεγόμενος Πέτρος, καὶ ᾿Ανδρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, Ιάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου, καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ· Φίλιππος, καὶ Βαρθολομαῖος, Θωμᾶς, καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης· Ἰάκωβος ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, καὶ Θαδδαῖος • Σίμων ή Καναναῖος καὶ Ἰούδας Ισκαριώτης, ὁ καὶ παραδούς αὐτόν ἀλλὰ τοῦ Ἰούδα προδότου γενομένου, καὶ ἀπολομένου, κατεστάθη ὑπὸ τῶν ἀποστόλων Ματθίας, καὶ συγκατηριθμήθη τοῖς ἕνδεκα ἀποστόλοις XXX. Isaia prophete cap. vi, 6, 9. Vide adl põpulum istum, et dic ad eos: Aure audietis, et non intelligetis; et videntes videbitis, et non perspicietis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos coinpresserunt, ne forte videant oculis, et auribus atdiant, et corde intelligant, et convertantur, et sanein eos, cap.xxviii, 26. Cuncta testimonia Actuum apostolorum sunt ΧΧΧΙ. ARGUMENTUM Libri Actuum apostolorum. Acta apostolorum hic liber vocatur, quoniam gesta omnium simul apostolorum continet. Eorumdem autem narrator, Lucas est evangelista qui librum hunc conscripsit: nam una cum apostolis, et praesertim cum Paulo peregrinatus fuit, eaque scribit quorum certam notitiam habuit. Narrat autem quomodo angelis suscipientibus, in coelum assumptus sit Dominns, et quinquagesimo post ejus resurrectionem die Spiritus sanctus in illos omnes qui tunc aderant, descenderit. Narrat præteres Matthiæ substitutionem in Judæ proditoris locum, septem diaconorum creationem, Paulique electionem, et quæcunque passus est, denique ejusdem profectionem ad urben Romam. Duodecim autem apostolorum nomina sunt hæc primus Simon, qui dicitur Petrus, et Andreas frater ejus Jacobus Zebedæi filius, et Joannes frater ejus, Philippus et Bartholomaeus, Thomas et Matthaeus publicanus, Jacobus Alphæi filius et Thaddaeus, Simon Cananæus et Judas Iscariotes qui Jesum prodidit. Sed postquam Jadas, perpetrata jam proditione, periit, in ejus locum Matthias ab apostolis substitutus est, et annumeratus est cum undecim apostolis. Post hæc autem vocatus est etiam LAUR. ZAGAGNII NOTÆ. Tam hic quam in textu Actuum, βλέψε ταὶ scribitur; sed uobis librarii error esse videtur ista lectio. In textu Acluum deest αὐτῶν, atque etiam in versione LXX interpretum. In editione LXX interpr. ιάσομαι. Argumentum hoc cum omnibus quæ sequuntur usque ad finem indicis capitum libri Actuum apostolorum, subjungitur præfationi supra editæ, tam in Vaticano cod. n. 367, quam in Lolliuiano: cætera partim omittuntur in eisdem codicibus, partim habentur post indicem capitulorum. In Lolliniano codice, et apud ŒEcumenium ita incipit hic prologus, Εστιν ὁ διηγούμενος τὰς Πράξεις τῶν ἀποστόλων Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής· Αντιοχεὺς γὰρ οὗτος ὑπάρχων τὸ γένος, Ιατρός τε τὴν ἐπιστήμην, συναπεδήμει τοῖς ἀποστόλοις. Ita οι in Urbinate, Vaticanus num, 303, αὐτάς. Alter Valicabus, ταύτας. in Vaticano cod. num 367, hic inferuntur verba sequentia, Αντιοχεύς γὰρ οὗτος ὑπάρχων τὸ γένος, ιατρός τε τὴν ἐπιστήμην συναπεδήμει γάρ. Codex Urbinas et Lollinianus non habet, ἐν αὐτῷ, nec OEcumenius, qui pro πῶς, habet ὡς. Vaticanus codex num. 367, πῶς ἀγγέλων. Male Vaticanus num. 363, ἐκδοχήν. In Vaticano codice num. 367, hic inseruntur sequentia verba, καὶ ὅσα οἱ ἀπόστολοι διὰ προσευχῆς καὶ τῆς εἰς αὐτὸν τὸν Χριστὸν πίστεως ἐθαυματούρ γησαν, καὶ τέλος, cat. Ita Urbinas, Lollinianus et edita apud OEcumenium, nisi quod post έθαυματο ούργησαν, statim subdunt, τῶν δὲ ἀποστόλων. Vaticanus num. 367, τῶν δὲ ἀποστόλων. In Lolliniano, Urbinatensi et apud OEcumenium deest πρῶτος. In Lolliniano, Urbinate et apud Ofcumenium est, Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, Φίλιππος. Cod. autem Vatic. n. 363, concordat cum Regio-Alexandrino; sed ponit infra inter Matthæum et Jacobum Alphæi. In codice Vaticano num. 367, Urbinate et Lolliniano, Θαδδαῖος ὁ καὶ Ἰούδας. In Urbinate et Lolliniano est, Σίμων ὁ Κανα ναῖος καὶ Ματθίας ὁ συγκαταψηφισθεὶς μετὰ τῶν ἕνδεκα ἀντὶ τοῦ προδότου, τῶν δὲ ἐγκατασταθέντων, cal. ut infra. Celera desunt. Ita et apud Ecume nium, licet in aliquibus depravata sit ejus lectio. lu Vaticano num. 305, παραδούς Χριστόν, εἰ mos habet, καὶ ἀπολωμένου.

col. 647–648page 15 of 86

PG 85:647σκεῦος ἐκλογῆς, καὶ ἀπεστάλη καὶ αὐτὸς μετὰ Βαρ νάδα εὐαγγελίζεσθαι τὸν Κύριον τοῖς ἔθνεσιν παν ταχῆ. Τῶν δὲ κατασταθέντων τῶν διακόνων παρὰ τῶν ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα· πρῶτος Στέφανος, εἶτα Φίλιππος καὶ Πρόχωρος, καὶ Νικά νωρ, καὶ Τίμων, καὶ Παρμενᾶς, καὶ Νικόλαος. Τούτων τῶν ἀποστόλων καὶ διακόνων τὰς πρά ξεις διηγεῖται ὁ Λουκᾶς, καὶ σημεῖα παρ' αὐτῶν γενόμενα· καὶ ἔστιν, ὁ ἐξηγεῖται σημεία, ταῦτα Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἐθεράπευσαν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου τὸν ἐκ γενετῆς χωλόν, τὸν ἐν τῇ ὡραία πύλῃ καθήμενον. Πέτρος Ανανίαν καὶ Σάπφειραν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ἤλεγξε νοσφισαμένους ἀπὸ τῆς ἐπαγ γελίας τῆς εἰς τὸν Θεὸν, καὶ γεγόνασι παραχρήμα δωδέκατος Μετὰ δὲ ταῦτα ἐκλήθη καὶ ὁ Παῦλος νεκροί. Πέτρος τὸν παράλυτον Αἰνέαν ἀνέστησε. Πέτρος ἐν Ιόππῃ τὴν ἀποθανοῦσαν Δορκάδα εὐξάμενος ήγειρεν ἐκ νεκρῶν. Πέτρος τὸ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ σκεῦος καθιέμενον πλῆρες παντός ζώου ἑώρακεν. Πέτρου ἡ σκιά, ἐρχομένη ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας, ἐθε ράπευσεν αὐτούς. Πέτρος τηρούμενος καὶ δεδεμένος ἐν τῇ φυλακῇ ὑπ' ἀγγέλου ἀπελύθη, μὴ εἰδότων τῶν στρατιωτῶν, καὶ ὁ Ἡρώδης σκωληκόβρωτος ἐξέψυξε. Στέφανος εποίει τέρατα καὶ σημεῖα. Φίλιππος τὸν εὐνοῦχον ἐπέστησεν ἀναγινώσκοντα τὸν Ἡσαΐαν, καὶ ἐβάπτισεν αὐτόν. Ὁ αὐτὸς Φίλιππος ἐν Σαμαρείς πολλὰ πνεύματα ἐξέβαλεν, καὶ χωλοὶ καὶ παραλελυμένοι ἐθεραπεύθησαν ὑπ' αὐτοῦ. Παῦλος ἐγγίζων τῇ Δαμασκῷ, εἶδεν ὀπτασίαν, καὶ εὐθὺς γέγονεν εὐαγγελιστής. Παῦλος ἐν Λύστροις, χωλὸν ἐκ γενετῆς ὄντα ιάσατο ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου. Παῦλος ἀπὸ ὀπτασίας εἰς Μακεδονίαν ἐκλήθη. Παῦλος γυναῖκα, τὴν ἔχουσαν πνεῦμα Πύθωνος, ἐκαθάρισεν ἐν Φιλίπποις. Παῦλος καὶ Σύλας εἰς φυλακὴν ἐβλή. θησαν, καὶ ἡσφαλισμένους εἶχον τοὺς πόδας ἐν τῷ ξύλῳ· ἐν δὲ τῷ μεσονυκτίῳ σεισμὸς γέγονεν, καὶ λέλυται αὐτῶν τὰ δεσμά. Ἀπὸ τοῦ χρωτός Παύλου ἀπέφερον σουδάρια ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας καὶ ἐθεραπεύοντο. Παῦλος ἐν Τρωάδι πεσόντα Ευ τυχον ἀπὸ τῆς θυρίδος, καὶ ἀποθανόντα, ήγειρε, λέ γων· Η ψυχὴ αὐτοῦ ἐν αὐτῷ ἐστιν. Ὁ Παῦλος ἐπ ἀποστόλοις 367, τῶν δὲ κατασταθέντων πρῶτ τος, Στέφανος, Φίλιππος, Νικόλαος, τούτων τῶν ἀποστό Ενέαν χωλόν. ἐθεράπευσεν. επέφερον. ἀσθενοῦντας καὶ δαιμονιώντας.

σκεῦος ἐκλογῆς, καὶ ἀπεστάλη καὶ αὐτὸς μετὰ Βαρνάδα εὐαγγελίζεσθαι τὸν Κύριον τοῖς ἔθνεσιν παν ταχῆ. Τῶν δὲ κατασταθέντων τῶν διακόνων παρὰ τῶν ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα· πρῶτος Στέφανος, εἶτα Φίλιππος καὶ Πρόχωρος, καὶ Νικάνωρ, καὶ Τίμων, καὶ Παρμενᾶς, καὶ Νικόλαος. Τούτων τῶν ἀποστόλων καὶ διακόνων τὰς πρά ξεις διηγεῖται ὁ Λουκᾶς, καὶ σημεῖα παρ' αὐτῶν γενόμενα· καὶ ἔστιν, ὁ ἐξηγεῖται σημεία, ταῦτα· Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἐθεράπευσαν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου τὸν ἐκ γενετῆς χωλόν, τὸν ἐν τῇ ὡραία πύλῃ καθήμενον. Πέτρος Ανανίαν καὶ Σάπφειραν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ἤλεγξε νοσφισαμένους ἀπὸ τῆς ἐπαγγελίας τῆς εἰς τὸν Θεὸν, καὶ γεγόνασι παραχρήμα ad apostolatum Paulus, vas electionis, et missus δωδέκατος Μετὰ δὲ ταῦτα ἐκλήθη καὶ ὁ Παῦλος est ipse quoque cum Barnaba, ad evangelizandum ubique gentibus Dominum Diaconorum autem quos apostoli constituerunt, nomina sunt hæc: primus Stephanus, deinde Philippus, Prochorus, Nicanor, Tinon, Parmenas et Nicolaus. Horum apostolorum et diaconorum gesta, et miracula ab ipsis patrata Lucas narrat; sunt autem hæc: Petrus et Joannes in nomine Domini curarunt claudum ab utero matris sum, qui ad templi portam quæ speciosa dicebatur, sedebat, cap. iii. Petrus Anauiam et Sapphiram ipsius uxorem, fraudare de eo quod Deo promiserant, deprehensos increpat, ac repente mortui sunt, cap. v. Petrus Æueam paralyticum in grabato jacentem surgere jussit, cap. ix. Petrus Joppe morLuam Doreadem, suis ad Deumn precibus excitavit a νεκροί. Πέτρος τὸν παράλυτον Αἰνέαν ἀνέστησε. mortuis, ibid. Petrus vas e colo delapsum, plenumn omni animalium genere vidit, cap. x. Petri unibra, super ægrotos cadens, sanavit eos, cap. v. Petrus custoditus vinculisque astrictus in carcere, ab angelo, insciis qui eum custodiebaut militibus, liberatus est, Heroesque vermibus exesus occubuit, cap. xiii. Stephanus faciebat prodigia et miracula, cap, VI. Philippus eunuchum legentem Isaiam deprehendit, et baptizavit eum, cap. vii. idem Philippus in Samaria multos malos spiritus ejecit, pluresque claudi ac paralytici ab eo curati sunt, ibid. Paulus cum Damascum appropinquaret, visionem vidit, ac statim in Evangelii præconem evasit, cap. Is. Paulus Lystris a nativitate claudumn in nomine Domini sanavit, cap. xiv. Paulus per visio- G nem nocturnam in Macedoniam vocatus est, cap. xvi. Paulus mulieremn, habentem spiritum Pythonem, Philippis liberat, ibid. Paulus et Silas in carcerem, pedibus ligno constrictis, conject sunt; media autem nocte facto terræ motu, eorum vincula soluta sunt, ibid. corpore Pauli deferebant sudaria super infirmos, iique curabantur, cap. xix. Paulus Troade Eulychum, qui e fenestra lapsus obierat, suscitavit, dicens: Anima ejus in ipso est. cap. xx. Paulus in Cypro Elymam maΠέτρος ἐν Ιόππῃ τὴν ἀποθανοῦσαν Δορκάδα εὐξά μενος ήγειρεν ἐκ νεκρῶν. Πέτρος τὸ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ σκεῦος καθιέμενον πλῆρες παντός ζώου ἑώρακεν. Πέτρου ἡ σκιά, ἐρχομένη ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας, ἐθε ράπευσεν αὐτούς. Πέτρος τηρούμενος καὶ δεδεμένος ἐν τῇ φυλακῇ ὑπ' ἀγγέλου ἀπελύθη, μὴ εἰδότων τῶν στρατιωτῶν, καὶ ὁ Ἡρώδης σκωληκόβρωτος ἐξέψυξε. Στέφανος εποίει τέρατα καὶ σημεῖα. Φίλιππος τὸν εὐνοῦχον ἐπέστησεν ἀναγινώσκοντα τὸν Ἡσαΐαν, καὶ ἐβάπτισεν αὐτόν. Ὁ αὐτὸς Φίλιππος ἐν Σαμαρείς πολλὰ πνεύματα ἐξέβαλεν, καὶ χωλοὶ καὶ παραλελυμένοι ἐθεραπεύθησαν ὑπ' αὐτοῦ. Παῦλος ἐγγίζων τῇ Δαμασκῷ, εἶδεν ὀπτασίαν, καὶ εὐθὺς γέγονεν εὐαγγελιστής. Παῦλος ἐν Λύστροις, χωλὸν ἐκ γενετῆς ὄντα ιάσατο ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου. Παῦλος ἀπὸ ὀπτασίας εἰς Μακεδονίαν ἐκλήθη. Παῦλος γυναῖκα, τὴν ἔχουσαν πνεῦμα Πύθωνος, ἐκαθάρισεν ἐν Φιλίπποις. Παῦλος καὶ Σύλας εἰς φυλακὴν ἐβλή. θησαν, καὶ ἡσφαλισμένους εἶχον τοὺς πόδας ἐν τῷ ξύλῳ· ἐν δὲ τῷ μεσονυκτίῳ σεισμὸς γέγονεν, καὶ λέλυται αὐτῶν τὰ δεσμά. Ἀπὸ τοῦ χρωτός Παύλου ἀπέφερον σουδάρια ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας καὶ ἐθεραπεύοντο. Παῦλος ἐν Τρωάδι πεσόντα Ευτυχον ἀπὸ τῆς θυρίδος, καὶ ἀποθανόντα, ήγειρε, λέγων· Η ψυχὴ αὐτοῦ ἐν αὐτῷ ἐστιν. Ὁ Παῦλος ἐπLAUR. ZACAGNII Post ἀποστόλοις statim sequitur in Vaticano n. 367, τῶν δὲ κατασταθέντων· que autem hic de Pauli vocatione habentur, inserit infra post diaconorum nomina. Hucusque codex Vaticanus num. 363, in quo statim inepte subjungitur programma quoddam ab Euthalio catholicis Epistolis prælixum, de quo suo loco sermo erit. In Tolliniano et Vaticano, num. 567, deest πρῶτ τος, et sequitur Στέφανος, Φίλιππος, cal., ut apud QEcumenium. Post Νικόλαος, in Vaticano codice numn. 307, ea subnectuntur, quæ supra de Pauli vocatione habentur, et statim sequitur, τούτων τῶν ἀποστό Awy, cæt. Horum etiam nonnulla apud OEcumenium hie inseruntur, nil discrepante Lolliniano codice. At in Urbinate quædam subjunguntur de Pauli vocatione ejusque martyrio, quæ inferius habentur in line præfationis Euthalii in Epistolas Pauli, nec aliud quidpiam habet ex hisce Euthalii prolegomeNOTÆ. nis in Acta apostolorum. Hæe miracula eo ordine quo in Actuum libro narrantur, (Ecumenius recenset; nos tamen eorum seriem, ab Euthalio institutam, ad Regio-Alexandrini codicis fidem repræsentavimus. Hoc Petri miraculum ex Lolliniano et Vati - cano codice num. 367, supplevimus; sed in Vaticano mox sexto loco post Petri visionem collocatur. In Vaticano codice num. 507, et in Lolliniano prius ponitur Philippi prædicatio per Samariam, et deinde Eunuchi conversio, juxta ordinem in Actuun libro servatum. In Regio-Alexandrino codice male scribitur, Ενέαν χωλόν. Lollinianus collex, ἐθεράπευσεν. Lollinianus codex, επέφερον. Vaticanus codex num. 507, ἀσθενοῦντας καὶ δαιμονιώντας.

col. 649–650page 16 of 86

PG 85:649τίμησεν ἐν Κύπρῳ τῷ μάγῳ Ἐλύμᾳ, καὶ ἐγένετο τυφλὸς αὐτὸς ὁ μάγος. Παῦλος ὡς ἔπλεεν ἐν Ρώμῃ ἐχειμάσθησαν αὐτός τε, καὶ πάντες οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἐπὶ νυχθήμερα ιδ'· πάντων τε προσδοκώντων ἀποθανεῖν, ἐπιστὰς ὁ Κύριος, εἶπεν αὐτῷ τῷ Παύλῳ, ὅτι διὰ σὲ κεχάρισμαι τούτοις τὸ ζῆν, καὶ ἐσώθησαν. Εξελ θόντα τὸν Παῦλον ἀπὸ τοῦ πλοίου ἔχιδνα ἔδακεν, καὶ οἱ μὲν πάντες ἐνόμιζον αὐτὸν γίνεσθαι νεκρόν· ὡς δὲ ἀπαθὴς ἔμεινεν, ἐνόμισαν αὐτὸν εἶναι Θεόν. Τὸν πατέρα τοῦ Πουπλίου ἐν τῇ νήσῳ δυσεντερία συν εχόμενον χειροθετήσας Ιάσατο ὁ Παῦλος· καὶ ἄλλους πολλοὺς ἀσθενοῦντας ἐν τῇ νήσῳ, ἐθεράπευσεν ὁ Παῦλος. ΑΠΟΔΗΜΙΑ. Παύλου τοῦ ἀποστόλου. ᾿Απὸ Δαμασκοῦ ἤρξατο, καὶ ἀνῆλθεν εἰς Ἱερουσαλὴμ· ἐκεῖθεν εἰς Ταρσόν· ἐκείθεν εἰς ᾿Αντιόχειαν, καὶ πάλιν δεύτερον εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ πάλιν δεύτερον εἰς ᾿Αντιόχειαν, κἀκεῖθεν ἀφορισθεὶς μετὰ Βαρνάβα εἰς τὴν ἀποστολήν, κατῆλθεν εἰς Σελεύ χειαν εἶτα εἰς Κύπρον, ἔνθα καὶ Παῦλος ἤρξατο καλεῖσθαι. Εἶτα εἰς Πέργην· εἶτα εἰς Αντιόχειαν τῆς Πισιδίας· εἶτα εἰς Ἰκώνιον· εἶτα εἰς Λύστραν καὶ Δέρβην τῆς Λυκαονίας· εἶτα εἰς Παμφυλίαν· εἶτα εἰς Πέργην· εἶτα εἰς 'Αττάλιαν. Εἶτα πάλιν τρίτον εἰς Ἀντιόχειαν τῆς Συρίας· εἶτα πάλιν τρίτον εἰς Ἱερουσαλὴμ διὰ τὴν περιτομήν· εἶτα πάλιν τέτ ταρτον εἰς ᾿Αντιόχειαν· εἶτα διῆλθεν εἰς τὴν Συρίαν, καὶ τὴν Κιλικίαν. Εἶτα πάλιν δεύτερον εἰς Δέρβην καὶ Λύστραν. ἔνθα τὸν Τιμόθεον περιέτεμεν εἶτα εἰς τὴν Φρυγίαν, καὶ Γαλατικὴν χώραν· εἶτα εἰς Μυσίαν· εἶτα εἰς Τρωάδα, κἀκεῖθεν εἰς Νέαν πόλιν· εἶτα εἰς Φιλίππους τῆς Μακεδονίας· εἶτα διελθόντες τὴν Αμφίπολιν, καὶ Ἀπολλωνίαν ἦλθον εἰς Θεσσαλονίκην. Εἶτα εἰς Βέροιαν εἶτα εἰς ᾿Αθήνας· εἶτα εἰς Κόρινθον· εἶτα εἰς Εφεσον· εἶτα εἰς Καισάρειαν· εἶτα δεύτερον εἰς ᾿Αντιόχειαν τῆς Πισιδίας· εἶτα εἰς τὴν Γαλατικὴν χώραν καὶ Φρυ γίαν· εἶτα πάλιν δεύτερον εἰς Εφεσον. Εἶτα διελ θὼν τὴν Μακεδονίαν ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, κἀκεῖθεν διελθόντες τὴν Μακεδονίαν, ἦλθον πάλιν δεύτερον εἰς Φιλίππους, καὶ ἀπὸ Φιλίππων πάλιν εἰς Τρωάδα, ἔνθα τὸν Εὐτυχον ἤγειρε πεσόντα. Είτα εἰς τὴν ῾Ατσον, εἶτα εἰς Μιτυλήνην· εἶτα ἄντικρυς Χίου· εἶτα εἰς Σάμον· κἀκεῖθεν εἰς Μίλητον, ἐκεῖθεν μεταπεμψάμενος τοὺς ἐν Ἐφέσῳ, ὡμίλησεν αὐτοῖς. Εἶτα εἰς Κῶν εἶτα εἰς Ῥόδον· κἀκεῖθεν εἰς Πα τάρας κἀκεῖθεν εἰς Τύρον· εἶτα εἰς Πωλε μαΐδα· κἀκεῖθεν εἰς Καισάρειαν· κἀκεῖθεν πάλιν ἐπὶ Ῥώμην. έχις. ἐκ δευτέρου. εἶτα, διήλθεν τήν. Νεάπολιν. Απολλωνίδα. εἰς Βεῤῥίαν. διελθόντες, ἦλθον. πάλιν. εἰς Κω. πάτρας. πάταρα.

τίμησεν ἐν Κύπρῳ τῷ μάγῳ Ἐλύμᾳ, καὶ ἐγένετο gum increpavit, et caecus factus est ipse magus, τυφλὸς αὐτὸς ὁ μάγος. Παῦλος ὡς ἔπλεεν ἐν Ρώμῃ ἐχειμάσθησαν αὐτός τε, καὶ πάντες οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἐπὶ νυχθήμερα ιδ'· πάντων τε προσδοκώντων ἀποθα νεῖν, ἐπιστὰς ὁ Κύριος, εἶπεν αὐτῷ τῷ Παύλῳ, ὅτι διὰ σὲ κεχάρισμαι τούτοις τὸ ζῆν, καὶ ἐσώθησαν. Εξελθόντα τὸν Παῦλον ἀπὸ τοῦ πλοίου ἔχιδνα ἔδακεν, καὶ οἱ μὲν πάντες ἐνόμιζον αὐτὸν γίνεσθαι νεκρόν· ὡς δὲ ἀπαθὴς ἔμεινεν, ἐνόμισαν αὐτὸν εἶναι Θεόν. Τὸν πατέρα τοῦ Πουπλίου ἐν τῇ νήσῳ δυσεντερία συνεχόμενον χειροθετήσας Ιάσατο ὁ Παῦλος· καὶ ἄλλους πολλοὺς ἀσθενοῦντας ἐν τῇ νήσῳ, ἐθεράπευσεν ὁ Παῦλος. ΑΠΟΔΗΜΙΑ. Παύλου τοῦ ἀποστόλου. ᾿Απὸ Δαμασκοῦ ἤρξατο, καὶ ἀνῆλθεν εἰς Ἱερου σαλήμ· ἐκεῖθεν εἰς Ταρσόν· ἐκείθεν εἰς ᾿Αντιόχειαν, καὶ πάλιν δεύτερον εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ πάλιν δεύτερον εἰς ᾿Αντιόχειαν, κἀκεῖθεν ἀφορισθεὶς μετὰ Βαρνάβα εἰς τὴν ἀποστολήν, κατῆλθεν εἰς Σελεύ χειαν εἶτα εἰς Κύπρον, ἔνθα καὶ Παῦλος ἤρξατο καλεῖσθαι. Εἶτα εἰς Πέργην· εἶτα εἰς Αντιόχειαν τῆς Πισιδίας· εἶτα εἰς Ἰκώνιον· εἶτα εἰς Λύστραν καὶ Δέρβην τῆς Λυκαονίας· εἶτα εἰς Παμφυλίαν· εἶτα εἰς Πέργην· εἶτα εἰς 'Αττάλιαν. Εἶτα πάλιν τρίτον εἰς Ἀντιόχειαν τῆς Συρίας· εἶτα πάλιν τρίτον εἰς Ἱερουσαλὴμ διὰ τὴν περιτομήν· εἶτα πάλιν τέτ ταρτον εἰς ᾿Αντιόχειαν· εἶτα διῆλθεν εἰς τὴν Συρίαν, καὶ τὴν Κιλικίαν. Εἶτα πάλιν δεύτερον εἰς Δέρβην καὶ Λύστραν. ἔνθα τὸν Τιμόθεον περιέτεμεν· εἶτα εἰς τὴν Φρυγίαν, καὶ Γαλατικὴν χώραν· εἶτα εἰς Μυσίαν· εἶτα εἰς Τρωάδα, κἀκεῖθεν εἰς Νέαν πόλιν· εἶτα εἰς Φιλίππους τῆς Μακεδονίας· εἶτα διελθόντες τὴν Αμφίπολιν, καὶ Ἀπολλωνίαν ἦλθον εἰς Θεσσαλονίκην. Εἶτα εἰς Βέροιαν εἶτα εἰς ᾿Αθήνας· εἶτα εἰς Κόρινθον· εἶτα εἰς Εφεσον· εἶτα εἰς Καισάρειαν· εἶτα δεύτερον εἰς ᾿Αντιόχειαν τῆς Πισιδίας· εἶτα εἰς τὴν Γαλατικὴν χώραν καὶ Φρυ γίαν· εἶτα πάλιν δεύτερον εἰς Εφεσον. Εἶτα διελ θὼν τὴν Μακεδονίαν ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, κἀκεῖθεν διελθόντες τὴν Μακεδονίαν, ἦλθον πάλιν δεύτερον εἰς Φιλίππους, καὶ ἀπὸ Φιλίππων πάλιν εἰς Τρωάδα, ἔνθα τὸν Εὐτυχον ἤγειρε πεσόντα. Είτα εἰς τὴν ῾Ατσον, εἶτα εἰς Μιτυλήνην· εἶτα ἄντικρυς Χίου· εἶτα εἰς Σάμον· κἀκεῖθεν εἰς Μίλητον, ἐκεῖθεν μεταπεμψάμενος τοὺς ἐν Ἐφέσῳ, ὡμίλησεν αὐτοῖς. Εἶτα εἰς Κῶν εἶτα εἰς Ῥόδον· κἀκεῖθεν εἰς Πατάρας κἀκεῖθεν εἰς Τύρον· εἶτα εἰς Πωλε μαΐδα· κἀκεῖθεν εἰς Καισάρειαν· κἀκεῖθεν πάλιν Ecumenius ἐπὶ Ῥώμην. Lollinianus cod. έχις. Ecumenius ἐκ δευτέρου. cap. xiii. Cum Romam versus navigaret Paulus, tempestatem passi sunt ipse, et quotquot cum ipso iu navi erant, quatuordecim diebus ac noctibus totidem. Omnibus autem sese perituros esse putantibus, aslans Dominus Paulo dixit: Propter te his vitam concedo; et salvati sunt, cap. xxvu. Egressum e navi Paulum vipera momordit: et omnes quidem arbitrabantur fore ut moreretur, verum cum illæsus permansisset, existimarunt ipsum esse Deum, cap. xxvını. Patrem Publii in insula in quam appulerant, dysenteria laborantem, Paulus manibus in pristinam salutem restituit, ibidem. PEREGRINATIONES Pauli apostoli. Damasco peregrinationem exorsus, Jerusalem ascendit, inde Tarsum, et ab eo loco Antiochram, rursusque secundo Hierosolymam, ac iterum secundo Antiochiam; et inde cum Barnaba scgregatus ad apostolatum, descendit Seleuciam, deinde Cyprum, ubi et Paulus vocari cœpit. Deinde Pergen venit, postea Antiochiam Pisidiæ: inde Iconium, exinde Lystram et Derben Lycaoniæ; deinde iu Pamphyliam, postea Pergen, postmodun Attaliam. Deinde rursus tertio Antiochiam Syriæ, et postea tertio Jerusalem propter circumcisionem; postea rursus quarto Antiochiam. Deinde Syriam pertransivit ac Ciliciam; exinde rursum secundo Derben ac Lystram, ubi et Timotheum circumcidit. Deinde in Phrygiam et Galaticam regionem ivit, mox in Mysiam, postea Troadem, et inde Neapolim, exinde Philippos Macedoniæ urbem. Postmodum, ubi Amphipolim ac Appolloniam pertransissent, venerunt Thessalonicam, postea Berrhœam, exinde Athenas, deinde Corinthum, postea Ephesum, inde Cæsaream, postmodum secundo Antiochiam Pisidiæ, deinde in Galaticam regionem ac Phrygiam, unde rursum secundo Ephesum; postea itinere facto per Macedoniam, venit in Græciam, et inde cum rursus pertransissent Macedoniam, secundo venerunt Philippos, et a Philippis rursus Troadem, ubi Eulychum qui ceciderat, suscitavit. Hinc Asson, deinde Mitylenem, postmodum in partes quæ sitæ sunt contra Chiuin, exinde Samum, et inde Miletum, ubi accitis his qui Ephesi erant, allocutus est eos. Hinc Coum venit, postea Rhodum, et inde Pataram, hinc Tyrum, postea Ptolemaidem, indeque Casaream, et hinc rursum ascendit quarto Hierosolymam, unde transmissus est Cæsaream, ac tandem Adverbium εἶτα, in Vaticano nain. 367, et Lolliniano habetur, in cæteris deest. In Lolliniano codice tertius Hierosolymitanum iter, Antiocheno tertio praeponitur. OEcumenius, Lollin. et Vat. n. 357, διήλθεν τήν. PATROL. GR, LXXXV. Vaticanus num. 367 Νεάπολιν. » Regio-Alexandr. est Απολλωνίδα. Lollinianus εἰς Βεῤῥίαν. Lollin. cod. διελθόντες, et mox, ἦλθον. Lollinianus cod. et OEcumenius non habent πάλιν. Lollinianus codex eἰς Κω. Collex Regio-Alexandrin. πάτρας. Vaticanus n. 567 et Lollinianus πάταρα.

col. 651–652page 17 of 86

PG 85:651ἀνῆλθεν τέταρτον εἰς Ἱερουσαλήμ· κἀκεῖθεν παρα επέμφθη εἰς Καισάρειαν καὶ λοιπὸν δέσμιος ἐπὶ Ρώ μην οὕτως· ἀπὸ Καισαρείας ἦλθεν εἰς Σιδώνα· κά κεῖθεν εἰς Μύρναν της Λυκίας· εἶτα εἰς Κνίδου" κἀκεῖθεν πολλὰ παθόντες ἦλθον εἰς τὴν νῆσον ἔνθα ἡ ἔχιδνα καθήψατο τῆς χειρὸς αὐτοῦ, καὶ ἔμεινεν ἀβλαβής· εἶτα εἰς Συρακούσας· εἶτα εἰς Ῥή γιον· κἀκεῖθεν εἰς Ποτιόλους· κἀκεῖθεν πεζὸς ἀνῆλθεν εἰς Ῥώμην, ἀπαντησάντων αὐτῷ τῶν ἀδελφῶν εἰς Ἀπὸ πίου Φόρον καὶ τρεῖς Ταβερνάς· καὶ λοιπὸν εἰσελθὼν εἰς Ρώμην, καὶ διδάξας ἐκεῖ χρόν νον ἱκανὸν, ὕστερον ἐν αὐτῇ τῇ Ῥώμῃ ἐμαρτύρησεν. ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων. Ἐκ Πατέρων ἡμεῖς καὶ διδασκάλων τὸν τρόπον καὶ τὸν τύπον ὠφελημένοι, ἐγχειροῦμεν μετρίως τῇδε τῶν κεφαλαίων ἐκθέσει, αἰτοῦντες συγγνώμην προπετείας ἡμεῖς, οἱ νέοι χρόνων τε, καὶ μαθημάτων παρ' ὑμῶν ἑκάστου τῶν ἀναγινωσκόντων, εὐχῇ τῇ ὑπὲρ ἡμῶν, τὴν συμπεριφορὰν κομιζόμενοι. Εκτι θέμεθα γοῦν αὐτὴν καθ᾽ ἱστορίαν Λουκᾶ τοῦ εὐαγγελιστοῦ, καὶ συγγραφέως. Τοιγαροῦν διὰ μὲν τοῦ μέλανος αὐτοτελῆ τὰ κεφάλαια· διὰ δὲ τοῦ κινη βάρεως τὰς ἐν μέρει τούτων ἐχομένας ὑποδιαιρέσεις ἐσημειωσάμεθα. Στίχοι ιζ'. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ Περὶ τῆς ἀναστάσεως διδασκαλίας Χριστοῦ καὶ ὀπτασίας πρὸς τοὺς μαθητάς, καὶ περὶ ἐπαγγελίας τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεᾷς, θέας τε καὶ τρό που τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐν δόξου καὶ δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας. Πέτρου διάλογος πρὸς τοὺς μαθητευθέντας περί θανάτου καὶ ἀποστολῆς Ἰούδα τοῦ προδότου. Ἐν ᾧ περὶ ἀντεισαγωγῆς Ματθίου κληρωθέντος χάριτι Θεοῦ διὰ προσευχῆς. Περὶ θείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφοιτήσεως ἐν ἡμέρᾳ Πεντηκοστῆς, γενομένης εἰς τοὺς πιστεύσαντας. Ἐν ᾧ Πέτρου κατήχησις Περὶ τούτου ἐκ τῶν προφητῶν. Περὶ πάθους, καὶ ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως Χρι στοῦ, δωρεᾶς τε τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Μύραν. 367 εἰς Μελίτην τὴν νῆσον. καθῆψε. ἄχρις Απο πίου φόρου, καὶ τριῶν Ταβερνῶν. κἀκεῖθεν. ἐκεῖ. τῇδε τῇ τῶν κεφαλαίων. μέν. υποδιαιρέσεις,

vinculis constrictus Romam, hoc pacto: Caesarea ἀνῆλθεν τέταρτον εἰς Ἱερουσαλήμ· κἀκεῖθεν παρα Sidonem venit, hine Myram Lycia, postea Cnidum, ac inde malal multa passi in insulam venerunt, ubi vipera manum ejus sine læsione ulta momordit. Deinde Syracusas pervenit, postea Rhegium, et inde Puteolos, unde pedes Romam ascendit, occurrentibus ipsi fratribus ad Appii Forum et tres Tabernas. Denique ingressus Romam, cum multo tempore ibi docuisset, tandem in ipsa urbe Roma martyrio vitam terminavit. ELENCHUS Capitum libri Actuum apostolorum. Patribus nostris atque magistris formam exemplumque mutuati, hunc capitum elenchum modeste, ut par est, scribere aggredimur, veniam temeritatis ab unoquoque vestrum qui lecturi estis, poscentes, si ætate juvenes et a doctrinis mediocriter instructi, id operis, piorum precibus adjuti, moliti sumus. Hunc itaque capitum elenchum juxta Lucæ evangelistæ narrationem facimus, atramento, scilicet, integra capita, cinnabari vero particulares eorumdem subdivisiones designantes. Versus xvII. CAPITA ACTUUM APOSTOLORUM. 1. De doctrina quam Christus a resurrectione tradidit, et quomodo suis apparuerit discipulis, et de promissione doni Spiritus sancti; et quomodo Christuin ad cœlos ascendentem viderint, et quæ fuerit ascensus ipsius ratio, deque magnifico et se cundo illius adventu. 11. Petri allocutio ad discipulos de morte et apostolatu Judæ proditoris, cap. 1, 15. I. In quo de Malibiæ substitutione, qui per orationem sortitus est apostolatum, gratia Dei, ibid. 23. Ml. De divino sancti Spiritus super eos, qui crediderunt adventu, in die Pentecosles, cap. 11, 1. 1. In quo Petrus astantes edocet, ibid. 14. 11. De eo adventu ex prophetis, ibid. 17. m. De passione, resurrectione et assumptione Christi, deque domo Spiritus sancti, ibid. 22. επέμφθη εἰς Καισάρειαν καὶ λοιπὸν δέσμιος ἐπὶ Ρώμην οὕτως· ἀπὸ Καισαρείας ἦλθεν εἰς Σιδώνα· κά κεῖθεν εἰς Μύρναν της Λυκίας· εἶτα εἰς Κνίδου" κἀκεῖθεν πολλὰ παθόντες ἦλθον εἰς τὴν νῆσον ἔνθα ἡ ἔχιδνα καθήψατο τῆς χειρὸς αὐτοῦ, καὶ ἔμεινεν ἀβλαβής· εἶτα εἰς Συρακούσας· εἶτα εἰς Ῥήγιον· κἀκεῖθεν εἰς Ποτιόλους· κἀκεῖθεν πεζὸς ἀνῆλθεν εἰς Ῥώμην, ἀπαντησάντων αὐτῷ τῶν ἀδελφῶν εἰς Ἀπὸ πίου Φόρον καὶ τρεῖς Ταβερνάς· καὶ λοιπὸν εἰσελθὼν εἰς Ρώμην, καὶ διδάξας ἐκεῖ χρόν νον ἱκανὸν, ὕστερον ἐν αὐτῇ τῇ Ῥώμῃ ἐμαρτύρησεν. Κεφαλαίων τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων. Ἐκ Πατέρων ἡμεῖς καὶ διδασκάλων τὸν τρόπον καὶ τὸν τύπον ὠφελημένοι, ἐγχειροῦμεν μετρίως τῇδε τῶν κεφαλαίων ἐκθέσει, αἰτοῦντες συγγνώμην προπετείας ἡμεῖς, οἱ νέοι χρόνων τε, καὶ μαθημάτων παρ' ὑμῶν ἑκάστου τῶν ἀναγινωσκόντων, εὐχῇ τῇ ὑπὲρ ἡμῶν, τὴν συμπεριφορὰν κομιζόμενοι. Εκτι θέμεθα γοῦν αὐτὴν καθ᾽ ἱστορίαν Λουκᾶ τοῦ εὐαγγε λιστοῦ, καὶ συγγραφέως. Τοιγαροῦν διὰ μὲν τοῦ μέλανος αὐτοτελῆ τὰ κεφάλαια· διὰ δὲ τοῦ κινη βάρεως τὰς ἐν μέρει τούτων ἐχομένας ὑποδιαιρέσεις ἐσημειωσάμεθα. Στίχοι ιζ'. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ Περὶ τῆς ἀναστάσεως διδασκαλίας Χριστοῦ καὶ ὀπτασίας πρὸς τοὺς μαθητάς, καὶ περὶ ἐπαγγελίας τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεᾷς, θέας τε καὶ τρόπου τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐνδόξου καὶ δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας. Πέτρου διάλογος πρὸς τοὺς μαθητευθέντας περί θανάτου καὶ ἀποστολῆς Ἰούδα τοῦ προδότου. Ἐν ᾧ περὶ ἀντεισαγωγῆς Ματθίου κληρωθέντος χάριτι Θεοῦ διὰ προσευχῆς. Περὶ θείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφοιτήσεως ἐν ἡμέρᾳ Πεντηκοστῆς, γενομένης εἰς τοὺς πιστεύ σαντας. Ἐν ᾧ Πέτρου κατήχησις Περὶ τούτου ἐκ τῶν προφητῶν. Περὶ πάθους, καὶ ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως Χριστοῦ, δωρεᾶς τε τοῦ ἁγίου Πνεύματος. LAUR. ZACAGNII NOTA. Vaticanus num. 367, ct Lolliuianus et OEcumenius Μύραν. Cod. Vat. n. 367 εἰς Μελίτην τὴν νῆσον. Lollinianus codex, καθῆψε. Ecumenius et codd. Lollinianus ἄχρις Απο πίου φόρου, καὶ τριῶν Ταβερνῶν. Vaticanus num. 367, κἀκεῖθεν. Vaticanus num. 367, Lollinianus et OEcumenius non habent ἐκεῖ. Praefatiuncula ista cum subsequentibus capitulis subjungitur peregrinationibus sancti Pauli etiam in Vaticano cod 507, eamque excipit enuneratio testimoniorum, quæ ex aliis sacræ Scripturæ libris in apostolorum Actis afferuntur, ei prorsus similis, quæ in prima ŒEcumenii editione reperitur. Eadem præfatiuncula in Lolliniano quoque codice babetur. Vaticanus num. 367 et Lollinianus τῇδε τῇ τῶν κεφαλαίων. Ita iidem codices, in aliis deest μέν. Capita ista Actuum apostolorum una cum aliis quatuordecim Pauli, et septem catholicarum Epistolarum capitulorum elenchis, ab Euthalio clucubratis, edita sunt cum Ecumenii operibus, atque etiam in Stephaniana Novi Foederis editione; sed utrobique omissae sunt υποδιαιρέσεις, hoc est, subdivisiones capitum ab Euthalio excogitatæ, quas nos tam in Græco, quam in Latino textu minusculis numerorum notis ad scriptorum codicum lidem repraesentavimus. Haec subdivisio cum sequenti, unam subdivisionem facit in aliis scriptis codd.

col. 653–654page 18 of 86

PG 85:653Περὶ πίστεως τῶν παρόντων, καὶ τῆς διὰ τοῦ βα πτίσματος αὐτῶν σωτηρίας. Περὶ ὁμονοίας κοινωφελούς, καὶ προσθήκης τῶν πιστευόντων. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ θεραπείας τοῦ ἐκ γενετῆς χωλοῦ, Πέτρου τε κατηχήσεως ελεγκτικῆς, συμ παθητικής, συμβουλευτικῆς πρὸς σωτηρίαν αὑτῶν. Ἐν ᾧ ἐπιστασία τῶν ἀρχιερέων, ζήλῳ τοῦ γεγο νότος, καὶ κρίσις τοῦ θαύματος, Πέτρου τε ὁμολογία τῆς Χριστοῦ δυνάμεώς τε καὶ χάριτος Περὶ ἀπειλῆς τῶν ἀρχιερέων προσταττόντων, ὡς οὐ δεῖ παῤῥησιάζεσθαι ἐπὶ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀνέσεως τῶν ἀποστόλων. Εὐχαριστία ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ὑπὲρ τῆς τῶν ἀπο στόλων πιστῆς καρτερίας. Περὶ ὁμοψύχου, καὶ καθολικῆς κοινωνίας τῶν πι στευσάντων. Εν ᾧ περὶ ᾿Ανανίου καὶ Σαπφείρης, καὶ πικρᾶς αὐτῶν τελευτῆς. Ὅτι τοὺς ἀποστόλους ἐμβληθέντας τῷ δεσμωτηρίῳ, ἄγγελος Θεοῦ νύκτωρ ἐξέωσεν, ἐπιτρέψας άκω λύτως κηρύσσειν τὸν Κύριον. Ἐν ᾧ ὅτι τῇ ἑξῆς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς πάλιν συλ λαβόμενοι, ἐφ᾽ ᾧ μηκέτι διδάσκειν, μαστίξαντες ἀπέλυσαν. Γαμαλιήλου γνώμη πιστὴ περὶ τῶν ἀποστόλων μετά παραδειγμάτων τινῶν καὶ ἀποδείξεων. Περὶ χειροτονίας τῶν ἑπτὰ διακόνων. Ἰουδαίων ἐπανάστασις καὶ συκοφαντία κατά Στε φάνου, αὐτοῦ τε δημηγορία περὶ τῆς πρὸς Ἀβραὰμ διαθήκης τοῦ Θεοῦ, καὶ περὶ τῶν δώδεκα πατριαρχῶν. Ἐν ᾧ τὰ περὶ τοῦ λιμοῦ καὶ πυρωνίας καὶ ἀναγνωρισμοῦ τῶν υἱῶν Ἰακώβ, καὶ περὶ γενέσεως Μωϋσέως καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν Θεοφανείας ἐν ὄρει Σινά γενομένης. Περὶ τῆς ἐξόδου καὶ μοσχοποιίας τοῦ Ἰσραὴλ ἄχρι χρόνων Σαλομῶντος, καὶ τῆς τοῦ ναοῦ κατα σκευῆς. Ομολογία τῆς ὑπερουρανίου δόξης Ἰησοῦ Χρι στοῦ ἀποκαλυφθείσης Στεφάνῳ, ἐφ' ᾗ λιθόλευστος γενόμενος αὐτὸς Στέφανος εὐσεβῶς ἐκοιμήθη. Περὶ διωγμοῦ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ταφῆς Στεφά του. Ἐν ᾧ περὶ Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου πολλούς ἰασαμένου ἐπὶ τῆς Σαμαρίας Περὶ Σιμῶνος τοῦ Μάγου πιστεύσαντος, καὶ βαπτισθέντος σὺν ἑτέροις πλείοσιν. Εν ᾧ περὶ τῆς Πέτρου καὶ Ἰωάννου πρὸς αὐτοὺς εὐσεβῶς ἐν τῇ Σαμαρτία.

| Περὶ πίστεως τῶν παρόντων, καὶ τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος αὐτῶν σωτηρίας. Περὶ ὁμονοίας κοινωφελούς, καὶ προσθήκης τῶν πιστευόντων. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ θεραπείας τοῦ ἐκ γενετῆς χωλοῦ, Πέτρου τε κατηχήσεως ελεγκτικῆς, συμ παθητικής, συμβουλευτικῆς πρὸς σωτηρίαν αὑτῶν. Ἐν ᾧ ἐπιστασία τῶν ἀρχιερέων, ζήλῳ τοῦ γεγονότος, καὶ κρίσις τοῦ θαύματος, Πέτρου τε ὁμολογία τῆς Χριστοῦ δυνάμεώς τε καὶ χάριτος Περὶ ἀπειλῆς τῶν ἀρχιερέων προσταττόντων, ὡς οὐ δεῖ παῤῥησιάζεσθαι ἐπὶ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀνέσεως τῶν ἀποστόλων. Εὐχαριστία ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ὑπὲρ τῆς τῶν ἀποστόλων πιστῆς καρτερίας. Περὶ ὁμοψύχου, καὶ καθολικῆς κοινωνίας τῶν πι στευσάντων. Εν ᾧ περὶ ᾿Ανανίου καὶ Σαπφείρης, καὶ πικρᾶς αὐτῶν τελευτῆς. Ὅτι τοὺς ἀποστόλους ἐμβληθέντας τῷ δεσμωτη ρίῳ, ἄγγελος Θεοῦ νύκτωρ ἐξέωσεν, ἐπιτρέψας άκωλύτως κηρύσσειν τὸν Κύριον. Ἐν ᾧ ὅτι τῇ ἑξῆς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς πάλιν συλλαβόμενοι, ἐφ᾽ ᾧ μηκέτι διδάσκειν, μαστίξαντες ἀπέλυσαν. Γαμαλιήλου γνώμη πιστὴ περὶ τῶν ἀποστόλων μετά παραδειγμάτων τινῶν καὶ ἀποδείξεων. Περὶ χειροτονίας τῶν ἑπτὰ διακόνων. Ἰουδαίων ἐπανάστασις καὶ συκοφαντία κατά Στε φάνου, αὐτοῦ τε δημηγορία περὶ τῆς πρὸς Ἀβραὰμ διαθήκης τοῦ Θεοῦ, καὶ περὶ τῶν δώδεκα πατριαρ χῶν. Ἐν ᾧ τὰ περὶ τοῦ λιμοῦ καὶ πυρωνίας καὶ ἀναγνωρισμοῦ τῶν υἱῶν Ἰακώβ, καὶ περὶ γενέσεως Μωϋσέως καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν Θεοφανείας ἐν ὄρει Σινά γενομένης. Περὶ τῆς ἐξόδου καὶ μοσχοποιίας τοῦ Ἰσραὴλ ἄχρι χρόνων Σαλομῶντος, καὶ τῆς τοῦ ναοῦ κατασκευῆς. Ομολογία τῆς ὑπερουρανίου δόξης Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποκαλυφθείσης Στεφάνῳ, ἐφ' ᾗ λιθόλευστος γενόμενος αὐτὸς Στέφανος εὐσεβῶς ἐκοιμήθη. Περὶ διωγμοῦ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ταφῆς Στεφά του. Ἐν ᾧ περὶ Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου πολλούς Ιασαμένου ἐπὶ τῆς Σαμαρίας Περὶ Σιμῶνος τοῦ Μάγου πιστεύσαντος, καὶ βαπτι σθέντος σὺν ἑτέροις πλείοσιν. Εν ᾧ περὶ τῆς Πέτρου καὶ Ἰωάννου πρὸς αὐτοὺς iv. De astantibus ad Christi Adem conversis, et eorum salute per baptismum, ibid. 37. v. De concordia omnibus utili, deque credentium multiplicatione, ibid. 42, in aliis codd. est 44. IV. De claudo a nativitate, in Christi nomine curato, deque Petri doctrina qua Judæos confutat, et cum commiseratione hortatur ut suæ saluti consulant, cap. III, 1. 1. Principum sacerdotum cura atque sollicitudo ob facti hujus invidiam, eorumdemque judicium de miraculo Petri, itemque Petri testificatio de gratia et potestate Jesu Christi, cap. 1V, 1. 11. De comminatione principum sacerdotum, jubentium ne amplius palam loquerentur in nomine Jesu, et de apostolorum dimissione, cap. iv. 13. 11. Gratiarum actio Ecclesiæ ad Deum de constantia apostolorum iu Gide, ibid. 24. V. De concordia, et omnium rerum communioną inter fideles, cap. iv, 32. 1. In quo de Anania et Sapphira, acerbaque eorum morte, cap. v. 1. VI. Apostolos in carcerem trusos angelus Dei noctu a vinculis solvit, monens, ut libere Dominum prædicarent, cap. v. 17. In Cryptoferratensi est 19. 1. In quo narratur, apostolos sequenti die rursus a sacerdotum principibus captos, fustibusque casos, ea conditione, ne amplius populum docerent, dimissos fuisse, ibid. 27. 11. Gamafielis vera de apostolis sententia, cum exemplis nonnullis atque evidentibus probationibus, ibid. 54. VII. De septem diaconorum ordinatione, cap.v1, 1. VIII. Judæorum seditio, et calumniæ adversus Stephanum, ejusque concio de federe quod Dells cum Abraham pepigit, et de duodecim patriarchis, cap. vi, 8. 1. In quo de fame per Ægypti regnum, de vexalione et agnitione filiorum Jacob, itemque de nativitate Moysis et Dei apparitione eidem facta in monte Sina. Forte cap. vii, 11. 11. De egressu filiorum Israel ex Ægypto, et vituli conflatione usque ad Salomonis tempora et templi aedificationem. Forte 36. …. Stephani assertio cœlesti gloria Jesu Christi eidem revelata, quam dum ederet, lapidatus ipse Stephanus in Domino obdormivit, ibid. 55. IX. De persecutione Ecclesiæ et sepultura Steplani, cap. viii, 1, ab illis verbis: Facta est, cal. 1. Ubi de Philippo apostolo, qui multos iu Samaria curavit, ibidem 5. X. De Simone mago, qui cum aliis pluribus credidit, et baptizatus est, cap. viii, 8. 1 Ubi de Petri et Joannis ad eos legatione, et de LAUR. ZACAGNI NOTÆ. Male hic capiti quarto fuis imponitur in Ecu menii editione. Adverbium εὐσεβῶς ex Ecumenio, Ste phano aliisque codd. addidimus. Stephani editio ἐν τῇ Σαμαρτία.

col. 655–656page 19 of 86

PG 85:655ἀποστολῆς, καὶ ἐπίκλησις τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπὶ τοὺς βαπτισθέντας. “Οτι οὐ δι' ἀργυρίου, οὐδὲ ὑποκριταῖς, ἀλλ᾽ ἁγίοις διὰ πίστεως ἡ μετοχὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δίδο ται. Ἐν ᾧ τὰ περὶ ὑποκρίσεως, καὶ ἐπιπλήξεως Σι μῶνος. Οτι τοῖς ἀγαθοῖς καὶ πιστοῖς εὐοδοῖ ὁ Θεὸς τὴν σωτηρίαν, δῆλον ἐκ τῆς κατὰ τὸν Εὐνοῦχον ὑποθέσεως. Περὶ τῆς οὐρανόθεν θείας κλήσεως Παύλου εἰς ἀποστολὴν Χριστοῦ. Ἐν ᾧ περὶ βάσεως καὶ βαπτίσματος Παύλου δι' Ανανίου κατὰ ἀποκάλυψιν Θεοῦ, παῤῥησίας το αὐτοῦ, καὶ συντυχίας, τῆς διὰ Βαρνάβαν πρὸς τοὺς ἀποστόλους. Περὶ Αἰνέα παραλυτικοῦ ἰαθέντος ἐν Λύδδῃ διὰ Πέτρου. Ἐν ᾧ περὶ Ταβιθὰ τῆς φιλογήρου, ἣν ἔγειρεν ἐκ νεκρῶν ὁ Πέτρος διὰ προσευχῆς ἐν Ἰόππῃ. Περὶ Κορνηλίου, ὅσα τε πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος εἶπεν, καὶ ὅσα πάλιν Πέτρῳ οὐρανόθεν περὶ κλήσεως ἐθνῶν ἐῤῥέθη. Ἐν ᾧ ὅτι μετασταλείς ὁ Πέτρος ἦλθεν πρὸς Κορνήλιον. Επανάληψις ὧν ὁ ἄγγελος ἐπεμαρτύρησεν, καὶ ὑφηγήσατο αὐτῷ Κορνηλίῳ. Πέτρου κατήχησις εἰς Χριστὸν, τοῦ τε ἁγίου Πνεύ ματος ἐπὶ τοὺς ἀκούοντας δωρεά, καὶ ὅπως ἐβαπτίσθησαν τότε οἱ ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντες. Ως Πέτρος τὰ καθεξῆς, καὶ τὰ ἕκαστα τῶν γε γονότων διηγεῖται τοῖς ἀποστόλοις, διακριθεῖσι πρὸς αὐτόν. Τό τηνικάδε Βαρνάβαν ἐκπέμψασι πρὸς τοὺς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ἀδελφούς. Προφητεία Αγάθου περὶ λιμοῦ οἰκουμένης, καὶ καρποφορίας πρὸς τοὺς ἐν Ἱερουσαλήμ άδελ φούς. Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου κατασφαγή. Πέτρου σύλληψις πρὸς 'Ηρώδην, ὅπως τε αὐτὸν ἄγγελος θείῳ κελεύσματι ἐξείλετο τῶν δε σμῶν, καὶ ὁ Πέτρος ἐμφανής γενόμενος νύκτωρ τοῖς ἀδελφοῖς ὑπανεχώρησεν. Ἐν ᾧ περὶ τῆς τῶν φυλάκων κολάσεως, καὶ μετα έπειτα περὶ τῆς τοῦ ἀσεβοῦς Ἡρώδου πικρᾶς τε καὶ ἐλεθρίου καταστροφής. Αποστολή Βαρνάβα καὶ Παύλου πρὸς τοῦ θείου Πνεύματος εἰς Κύπρον, ὅσα τε εἰργάσαντο ἐν ὀνό ματι Χριστοῦ εἰς Ελύμαν τὸν μάγον. προς Πέτρον. ἐν ᾿Αντιοχεία, καρποφορίαν

€56 invocatione sancti Spiritus super eos qui baptizati ἀποστολῆς, καὶ ἐπίκλησις τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπὶ fuerant, ibid., 14. τοὺς βαπτισθέντας. XI. Quod non argento, neque hypocritis, sed probis viris sancti Spiritus participes esse per ſidem conceditur, cap. vult, 18. 1. In quo etiam agitur de Simonis bypocrisi, deque ejusdem objurgatione. Forte ibid. 20. XII. Sanctorum et fidelium saluti Deum prosperum tribuere successum, argumento ex his quæ circa Eunuchum contigerunt desumpto, demonstratur, cap. vnu, 26. XIII. De Paulo ad Christi apostolatum a Deo coelitus vocato, cap. 1x, 1. 1. Ubi de curatione et baptismate Pauli per Ananiam juxta Dei revelationem, et loquendi libertate “Οτι οὐ δι' ἀργυρίου, οὐδὲ ὑποκριταῖς, ἀλλ᾽ ἁγίοις διὰ πίστεως ἡ μετοχὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δίδοται. Ἐν ᾧ τὰ περὶ ὑποκρίσεως, καὶ ἐπιπλήξεως Σιμῶνος. Οτι τοῖς ἀγαθοῖς καὶ πιστοῖς εὐοδοῖ ὁ Θεὸς τὴν σωτηρίαν, δῆλον ἐκ τῆς κατὰ τὸν Εὐνοῦχον ὑποθέ σεως. Περὶ τῆς οὐρανόθεν θείας κλήσεως Παύλου εἰς ἀποστολὴν Χριστοῦ. Ἐν ᾧ περὶ βάσεως καὶ βαπτίσματος Παύλου δι' Ανανίου κατὰ ἀποκάλυψιν Θεοῦ, παῤῥησίας το qua in synagogis Hebræorum usus fuit: et de ejus- αὐτοῦ, καὶ συντυχίας, τῆς διὰ Βαρνάβαν πρὸς τοὺς dem cum apostolis congressu, Barnabæ opera, ibid. 17. XIV. De Ænea paralytico, Lyddæ per Petrum curalo, cap. 1x, 32. 1. Ubi et de Tabitha viduarum amantissima, quam suis precibus Petrus Joppæ a mortuis suscitavit, ibid. 36. XV. De Cornelio, deque angeli ad eum allocutione, deque iis quæ rursum Petro de gentium vocatione ccelitus dicta sunt, cap. x, 1. 1. Ubi Petrus nuntio accersitus, ad Cornelium venit, Forte 21. 11. Repetitio eorum quæ angelus, Cornelium alloquens affirmaverat, ibid. 30. 11. Petrus Christi fidem gentiles astantes docet, et sancti Spiritus super audientes donum descendit; et quomodo baptizati fuerint, qui ex gentibus crediderant, ibid. 34. XVI. Quomodo Petrus deinde singula quæ acta fuerant, apostolis, cum adversus se disceptarctur, narraverit, cap. x1, 4. 1. De Barnaba tunc misso ad fratres Antiochiæ degentes, Forte ibidem 19. XVII. Agabi prophetia de futura per universum orbem fame, et de eleemosynis ad fratres qui Hierosolymis degebant, missis, cap. xi, 27. XVIII. Jacobi apostoli interemptio, cap. x11, 1. 1. In quo Petrum ab Herode comprehensum fuisse narratur; et quomodo ipsum angelus divino jussu e vinculis eduxerit, et postquam fratres noctu convenisset, clam discesserit. Forte ibid. 3. 11. In quo etiam de custodum punitione, ac de impii Herodis misero infelicique obitu, narratio :ontinetur. Forte ibid. 18. XIX. Missio Barnabæ et Pauli ad Cyprios jussu livini Spiritus; deque iis quæ adversus Elymam ἀποστόλους. Περὶ Αἰνέα παραλυτικοῦ ἰαθέντος ἐν Λύδδῃ διὰ Πέτρου. Ἐν ᾧ περὶ Ταβιθὰ τῆς φιλογήρου, ἣν ἔγειρεν ἐκ νεκρῶν ὁ Πέτρος διὰ προσευχῆς ἐν Ἰόππῃ. Περὶ Κορνηλίου, ὅσα τε πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος εἶπεν, καὶ ὅσα πάλιν Πέτρῳ οὐρανόθεν περὶ κλήσεως ἐθνῶν ἐῤῥέθη. Ἐν ᾧ ὅτι μετασταλείς ὁ Πέτρος ἦλθεν πρὸς Κορ νήλιον. Επανάληψις ὧν ὁ ἄγγελος ἐπεμαρτύρησεν, καὶ ὑφηγήσατο αὐτῷ Κορνηλίῳ. Πέτρου κατήχησις εἰς Χριστὸν, τοῦ τε ἁγίου Πνεύ ματος ἐπὶ τοὺς ἀκούοντας δωρεά, καὶ ὅπως ἐβαπτί σθησαν τότε οἱ ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντες. Ως Πέτρος τὰ καθεξῆς, καὶ τὰ ἕκαστα τῶν γεγονότων διηγεῖται τοῖς ἀποστόλοις, διακριθεῖσι πρὸς αὐτόν. Τό τηνικάδε Βαρνάβαν ἐκπέμψασι πρὸς τοὺς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ἀδελφούς. Προφητεία Αγάθου περὶ λιμοῦ οἰκουμένης, καὶ καρποφορίας πρὸς τοὺς ἐν Ἱερουσαλήμ άδελφούς. Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου κατασφαγή. Πέτρου σύλληψις πρὸς 'Ηρώδην, ὅπως τε αὐτὸν ἄγγελος θείῳ κελεύσματι ἐξείλετο τῶν δε σμῶν, καὶ ὁ Πέτρος ἐμφανής γενόμενος νύκτωρ τοῖς ἀδελφοῖς ὑπανεχώρησεν. Ἐν ᾧ περὶ τῆς τῶν φυλάκων κολάσεως, καὶ μετα έπειτα περὶ τῆς τοῦ ἀσεβοῦς Ἡρώδου πικρᾶς τε καὶ ἐλεθρίου καταστροφής. Αποστολή Βαρνάβα καὶ Παύλου πρὸς τοῦ θείου Πνεύματος εἰς Κύπρον, ὅσα τε εἰργάσαντο ἐν ὀνό magum in Christi nomine egerunt, cap. xiii, i ματι Χριστοῦ εἰς Ελύμαν τὸν μάγον. .n aliis 2. Stephani editio προς Πέτρον. LAUR. ZACAGNI NOTE. OEcumenius, Stephani editio, et alii antiqui codices Vaticani habent ἐν ᾿Αντιοχεία, sed male, ut ex sacri textus lectione apparel, καρποφορίαν autem eleemosynas vocare videtur Euthalius, quod veluți fructus sint pietatis fidelium.

col. 657–658page 20 of 86

PG 85:657Παύλου εὐθαλής διδασκαλία εἰς Χριστὸν ἔκ τε τοῦ νόμου καὶ καθεξῆς τῶν προφητών, ιστορική και εὐαγγελική. Ἐν ᾧ ἐλεγκτική καὶ συλλογιστική. Περὶ μεταθέσεως τοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἔθνη, διωγμοῦ τε αὐτῶν ἐκεῖ καὶ ἀφίξεως εἰς Ικόνιον. Οπως ἐν Ἰκονίῳ κηρύξαντες τὸν Χριστὸν, πολ λῶν τε πιστευσάντων, εδιώχθησαν οἱ ἀπόστολοι. Περὶ τοῦ ἐν Λύστροις ἐκ γενετής χωλοῦ ἰαθέντος διὰ τῶν ἀποστόλων, διόπερ εἶναί τε θεοὶ καὶ παρ εἶναι ἔδοξαν τοῖς ἐγχωρίοις. Ενθα δὴ καὶ μετα έπειτα λιθάζεται ὁ Παῦλος παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀστυγειτόνων. Οτι οὐ δεῖ περιτέμνεσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας, δόγματι καὶ κρίσει τῶν ἀποστόλων. Ἐν ᾧ ἐπιστολὴ αὐτῶν τῶν ἀποστόλων πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν, περὶ τῶν φυλακτέων. Αντίρρησις Παύλου πρὸς Βαρνάβαν διὰ Μάρ κον Περὶ κατηχήσεως Τιμοθέου, καὶ τῆς κατὰ ἀποκάλυψιν ἀφίξεως Παύλου εἰς Μακεδονίαν. Ἐν ᾧ περὶ πίστεως καὶ σωτηρίας, τινὸς γυναικὸς Λυδίας. Περὶ ἰάσεως τῆς πνεῦμα Πύθωνος ἐχούσης παι δίσκης, δι' ἦν τὸν Παῦλον καθείρξαν οι δεσπόται. Περὶ τοῦ συμβάντος ἐκεῖ σεισμοῦ, καὶ θαύ ματος· καὶ ὅπως πιστεύσας ὁ εἰρατοφύλαξ, ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ ἐβαπτίσθη παραχρῆμα πανέστιος. Ότι παρακληθέντες ἐξῆλθον τότε ἐκ τοῦ δεσμο τηρίου οἱ ἀπόστολοι. Περὶ στάσεως γενομένης ἐν Θεσσαλονίκῃ τοῦ κη ρύγματος ἕνεκεν, φυγῆς τε Παύλου εἰς Βέροιαν, κάτ κεῖθεν εἰς ᾿Αθήνας. Περὶ τῆς ἐν ᾿Αθήναις ἐπιβωμίου γραφῆς, φιλοσόφου τε κηρύγματος καὶ εὐσεβείας τοῦ Παύλου. Περὶ ᾿Ακύλου καὶ Πρισκίλλης, καὶ τῆς Κορινθίων ἀπειθείας, τῆς τε κατὰ πρόγνωσιν ἐπ' αὐτοῖς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ ἀποκαλυφθείσης τῷ Παύλῳ. εὐλαβής. ἐν ᾧ ὅτι καὶ ἐλεγκτική. εἶναί τε ἔδοξαν θεοὶ καὶ παρ εἶναι. μανῆναι. περὶ Μάρκου, ἐκεῖσε. παραχρῆμα. ἐπ' αὐτούς.

Παύλου εὐθαλής διδασκαλία εἰς Χριστὸν ἔκ τε τοῦ νόμου καὶ καθεξῆς τῶν προφητών, ιστορική και εὐαγγελική. Ἐν ᾧ ἐλεγκτική καὶ συλλογιστική. ' XX. Elegantissima Pauli ad Judæos allocutio qua eos Christi divinitatem docet ex lege et prophetis, variaque ex Evangelio atque Veteris Testa - menti historiis in medium adducit, cap. xIII, 16. 1. In quo varia argumenta, et rationes adversus Judæos, ibid. 33. 11. De transitu ab eisdem tunc temporis facto ad annuntiandam gentibus Christi fidem, neglectis JuΠερὶ μεταθέσεως τοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἔθνη, διωγμοῦ τε αὐτῶν ἐκεῖ καὶ ἀφίξεως εἰς Ικόνιον. daris; deque persecutione quam apud Antiochiam Pisidiæ passi sunt, et de eorum Iconium adventu. Forte ibidem vers. 44. Οπως ἐν Ἰκονίῳ κηρύξαντες τὸν Χριστὸν, πολλῶν τε πιστευσάντων, εδιώχθησαν οἱ ἀπόστολοι. Περὶ τοῦ ἐν Λύστροις ἐκ γενετής χωλοῦ ἰαθέντος διὰ τῶν ἀποστόλων, διόπερ εἶναί τε θεοὶ καὶ παρεἶναι ἔδοξαν τοῖς ἐγχωρίοις. Ενθα δὴ καὶ μετα έπειτα λιθάζεται ὁ Παῦλος παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀστυγειτόνων. Οτι οὐ δεῖ περιτέμνεσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύ σαντας, δόγματι καὶ κρίσει τῶν ἀποστόλων. Ἐν ᾧ ἐπιστολὴ αὐτῶν τῶν ἀποστόλων πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν, περὶ τῶν φυλακτέων. Αντίρρησις Παύλου πρὸς Βαρνάβαν διὰ Μάρ κον Περὶ κατηχήσεως Τιμοθέου, καὶ τῆς κατὰ ἀποκάλυψιν ἀφίξεως Παύλου εἰς Μακεδονίαν. Ἐν ᾧ περὶ πίστεως καὶ σωτηρίας, τινὸς γυναικὸς Λυδίας. Περὶ ἰάσεως τῆς πνεῦμα Πύθωνος ἐχούσης παιδίσκης, δι' ἦν τὸν Παῦλον καθείρξαν οι δεσπόται. Περὶ τοῦ συμβάντος ἐκεῖ σεισμοῦ, καὶ θαύματος· καὶ ὅπως πιστεύσας ὁ εἰρατοφύλαξ, ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ ἐβαπτίσθη παραχρῆμα πανέστιος. Ότι παρακληθέντες ἐξῆλθον τότε ἐκ τοῦ δεσμο τηρίου οἱ ἀπόστολοι. Περὶ στάσεως γενομένης ἐν Θεσσαλονίκῃ τοῦ κη ρύγματος ἕνεκεν, φυγῆς τε Παύλου εἰς Βέροιαν, κάτ κεῖθεν εἰς ᾿Αθήνας. Περὶ τῆς ἐν ᾿Αθήναις ἐπιβωμίου γραφῆς, φιλοσόφου τε κηρύγματος καὶ εὐσεβείας τοῦ Παύλου. Περὶ ᾿Ακύλου καὶ Πρισκίλλης, καὶ τῆς Κορινθίων ἀπειθείας, τῆς τε κατὰ πρόγνωσιν ἐπ' αὐτοῖς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ ἀποκαλυφθείσης τῷ Παύλῳ. Stephani editio, εὐλαβής. XXI. Quomodo Iconii prædicaverint Christum, cumque multi credidissent, persecutionem ab ejus urbis incolis passi fuerint apostoli, cap. xiv, 1. XXII. De claudo a nativitate qui Lystris per apostolos sanatus est, cujus rei causa incolæ deos ad se venientes Paulum et Barnabam esse putarunt. Obi etiam postea lapidatur Paulus a Judæis urbi vicinis, cap. xiv, 7. XXIII. Quod non oporteat credentes ex gentibus circumcidi, juxta sententiam et judicium apostolorum, cap. xv, 1. 1. In quo eorumdem apostolorum litteræ ad eos qui ex gentibus crediderunt, de his quæ observanda erant, continentur, ibid. vers. 23 11. Altercatio Pauli cúm Barnaba propter Marcum, ibid. 36. XXIV. De Timotheo Christi fidem edocto, et Pauli in Macedoniam juxta Dei revelationem adventu, cap. xv, 41; in aliis xv1, 4, ab illis verbis, Et c erce, etc. 1. In quo de fide ac salute cujusdam mulieris Lydia, ibid. 14. 11. De curatione puellæ habentis spiritum Pythonis, cujus rei causa domini Paulum in carcerem trudunt. Forte ibid. 10. Hi. De terrae motu ac miraculo quod ibi accidit, et quomodo custos carceris, cum eadem nocte credidisset, confestim cum universa familia baptizatus est, ibid. 25. 1. Et quod deprecati a magistratibus exierint tunc e carcere apostoli, cap. xvi, 38. XXV. De seditione Thessalonica orta ob fidei prædicationem; deque fuga Pauli in Berœam, et inde Athenas, cap. xvi, 1, in Palatino cod. vers. 5. XXVI. De are inscriptione Athenis a Paulo reperta, et de Pauli pietate, et docta ejusdem concione ad Athenienses de Christi fide, ibid. 22. XXVII. De Aquila et Priscilla, ac de Corinthiorum incredulitate, deque benigna Dei erga ipsos juxta præscientiam suam voluntate, cap. LAUR. ZACAGNII NOTA. Eadem editio ἐν ᾧ ὅτι καὶ ἐλεγκτική. Eadem editio εἶναί τε ἔδοξαν θεοὶ καὶ παρεἶναι. Male (Ecum. μανῆναι. Stephanus legit περὶ Μάρκου, ut in Cryptοfer. et in alio Vaticano codice. Stephanus, et Val. codd. ἐκεῖσε. Stephanus non habet παραχρῆμα. OEcumenicus ἐπ' αὐτούς.

col. 659–660page 21 of 86

PG 85:659Ἐν ᾧ περὶ Κρίσπου αρχισυναγώγου πιστεύσαντος σὺν ἑτέροις τισὶν καὶ βαπτισθέντος. Ότι στάσεως κινηθείσης εν Κορίνθῳ, ὁ Παῦλος ὑπανεχώρησεν, ἐλθών τε εἰς Εφεσον καὶ διαλεχθεὶς ἐξῆλθεν. Περὶ 'Απολλῶ ἀνδρὸς λογίου τε καὶ πιστοῦ. Περὶ βαπτίσματος, καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεάς δοθείσης διὰ προσευχῆς τοῖς ἐν Ἐφέσῳ πιο στεύσασιν, καὶ περὶ βάσεως τοῦ λαοῦ. Ἐν ᾧ περὶ τῶν υἱῶν Σκευά, καὶ ὅτι οὐ δεῖ προσχωρεῖν ἀπίστοις, καὶ ἀναξίοις τῆς πίσ στεως γενομένοις, καὶ περὶ ἐξομολογήσεως τῶν πιο στευόντων. Περὶ τῆς ἐν Ἐφέσῳ κινηθείσης στάσεως ὑπὸ Δημητρίου τοῦ ἀργυροκόπου κατὰ τῶν ἀποστόλων. ΧΣΙ, 1. ΧΙ, ΧΧΙ, 10. ΧΧΙΙ, 12. Περίοδος Παύλου ἐν ᾗ τὰ περὶ θανάτου καὶ ἀνακλήσεως Εὐτύχου διὰ προσευχῆς ἐν Τρωάδι παραίνεσίς τε αὐτοῦ ποιμαντικὴ πρὸς τοὺς ἐν Ἐφέσῳ πρεσβυτέρους. Ἐν ᾧ παράπλους Παύλου ἀπὸ Ἐφέσου ἄχρι Και σαρείας τῆς Παλαιστίνης. Αγάβου προφητεία περὶ τῶν συμβησομένων τῷ Παύλῳ ἐν Ἱερουσαλήμ. Παραίνεσις Ἰακώβου πρὸς Παῦλον περὶ τοῦ μὴ δοκεῖν κωλύειν Εβραίους περιτέμνεσθαι. Περὶ τῆς ἐν Ἱερουσαλήμ κατὰ τοῦ Παύλου κινη θείσης ἀταξίας, ὅπως τε αὐτὸν ὁ χιλίαρχος τοῦ πλήρ θους ἐξαιρεῖται. Ἐν ᾧ Παύλου κατάστασις περὶ ἑαυτοῦ, καὶ τῆς εἰς ἀπόστολον αὐτοῦ κλήσεως. Περὶ ὧν ὁ ᾿Ανανίας εἶπεν πρὸς τὸν Παῦλον ἐν Δαμασκῷ, ὀπτασίας τε καὶ φωνῆς Θεοῦ γενομένης ποτὲ πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ἱερῷ. "Οτι μέλλων ἐπὶ τούτοις ὁ Παῦλος τύπτεσθαι, Ο εἰπὼν, ὅτι 'Ρωμαῖος ἐστιν, ἀνείθη. Οσα ὁ Παῦλος καταβὰς εἰς τὸ συνέδριον ἔπαθε τε καὶ εἶπε, καὶ εὐθυβόλως ἔπραξε. Περὶ ἐπιβουλῆς μελετωμένης ὑπὸ Ἰουδαίων κατὰ Παύλου, καὶ μηνύσεως αὐτῆς πρὸς Λυσίαν. Ἐν ᾧ ὅτι παρεπέμφθη ὁ Παῦλος τῷ ἡγεμόνι εἰς τὴν Καισάρειαν μετὰ στρατιωτῶν καὶ γραμμά των. έγχειρεῖν. ἐν ᾗ περὶ θανάτου. εἰς ἀποστολήν.

1. In quo de Crispo archisynagogo, qui cum aliis quibusdam credidit et baptizatus est, ibid. 8. 11. Seditione Corinthi mota, Paulus clam discessit; cumque venisset Ephesum ac disputasset, inde egressus est. Forte ibid. 12. 111. De Apollo diserto viro, et in Christi fidem eredente, ibid. 24. XXVIII. De baptismate et Spiritus sancti dono per Pauli orationem ab his adepto qui Ephesi crediderant, et de populo a multis morbis curato, cap. 1. In quo de illis Sceva, et quod non oporteat ad infideles accedere, et ad eos qui se reddiderant indignos fide, et de actuum suorum confessione a credentibus edita. Forte ibid. 14. Ἐν ᾧ περὶ Κρίσπου αρχισυναγώγου πιστεύσαντος σὺν ἑτέροις τισὶν καὶ βαπτισθέντος. Ότι στάσεως κινηθείσης εν Κορίνθῳ, ὁ Παῦλος ὑπανεχώρησεν, ἐλθών τε εἰς Εφεσον καὶ διαλεχθεὶς ἐξῆλθεν. Περὶ 'Απολλῶ ἀνδρὸς λογίου τε καὶ πιστοῦ. Περὶ βαπτίσματος, καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεάς δοθείσης διὰ προσευχῆς τοῖς ἐν Ἐφέσῳ πιο στεύσασιν, καὶ περὶ βάσεως τοῦ λαοῦ. Ἐν ᾧ περὶ τῶν υἱῶν Σκευά, καὶ ὅτι οὐ δεῖ προσχωρεῖν ἀπίστοις, καὶ ἀναξίοις τῆς πίσ στεως γενομένοις, καὶ περὶ ἐξομολογήσεως τῶν πιο στευόντων. 1. De mota Ephesi seditione a Demetrio fabro Περὶ τῆς ἐν Ἐφέσῳ κινηθείσης στάσεως ὑπὸ argentario adversus apostolos. Forte cap. xix, 23. Δημητρίου τοῦ ἀργυροκόπου κατὰ τῶν ἀποστό λων. XXIX. Peregrinatio Pauli, in qua etiam narratur mors Eutychi in urbe Troadis, ejusque ad vitam per orationem Pauli revocatio. Monitio ejusdem Pauli ad presbyteros qui erant Ephesi, de recta gregis gubernatione, cap. xx, 2. 1. In hoc insuper capite navigatio Pauk ab Epheso Cæsaream usque Palæstinæ describitur, cap. ΧΣΙ, 1. XXX. Agabi prophetia de his quæ futura erant, ut Paulo Hierosolymis contingerent, cap. ΧΙ, 8, ab illis verbis, Et intrantes, etc. Alii codd. ΧΧΙ, 10. XXXI. Admonitio Jacobi ad Paulum de circumcisione Judais non interdicenda, cap. xxi, 15. Alius codex Vat. xxi, 20. XXXII. De seditione mota Hierosolymis adversus Paulum, et quomodo ipsum tribunus e populi farore subtraxerit, cap. xxı, 27. 1. In quo Pauli ad populum narratio de rebus suis, deque sua ad apostolatum vocatione. Fortasse ibid. 40, ab illis verbis, Et magno silentio, cal. 1. Item de his quæ sibi dixit Ananias apud Damascum; deque his quæ Deus sibi aliquando in templo apparens, dixit. Fortasse cap. xxii. 12. m. Et cum propterea tribuni jussu flagellandus esset Paulus, ubi se Romanum dixisset, dimissus est, cap. xxii, 25.. XXXIII. De his quæ Paulus, in Judæorum consessum admissus, dixit et passus est; et de his quæ, optimo consilio usus, egít, ibid. 30. XXXIV. De insidiis a Judæis Paulo intentatis, eorumque indicio a Lysia ad præsidem delato, cap. ΧΧΙΙ, 12. 1. In quo narratur transmissio Pauli Cæsaream ad presidem, cum militibus et tribuni litteris. Fortasse ibid. 22. Περίοδος Παύλου ἐν ᾗ τὰ περὶ θανάτου καὶ ἀνακλήσεως Εὐτύχου διὰ προσευχῆς ἐν Τρωάδι· παραίνεσίς τε αὐτοῦ ποιμαντικὴ πρὸς τοὺς ἐν Ἐφέσῳ πρεσβυτέρους. Ἐν ᾧ παράπλους Παύλου ἀπὸ Ἐφέσου ἄχρι Και σαρείας τῆς Παλαιστίνης. Αγάβου προφητεία περὶ τῶν συμβησομένων τῷ Παύλῳ ἐν Ἱερουσαλήμ. Παραίνεσις Ἰακώβου πρὸς Παῦλον περὶ τοῦ μὴ δοκεῖν κωλύειν Εβραίους περιτέμνεσθαι. Περὶ τῆς ἐν Ἱερουσαλήμ κατὰ τοῦ Παύλου κινηθείσης ἀταξίας, ὅπως τε αὐτὸν ὁ χιλίαρχος τοῦ πλήρ θους ἐξαιρεῖται. Ἐν ᾧ Παύλου κατάστασις περὶ ἑαυτοῦ, καὶ τῆς εἰς ἀπόστολον αὐτοῦ κλήσεως. Περὶ ὧν ὁ ᾿Ανανίας εἶπεν πρὸς τὸν Παῦλον ἐν Δαμασκῷ, ὀπτασίας τε καὶ φωνῆς Θεοῦ γενομένης ποτὲ πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ἱερῷ. "Οτι μέλλων ἐπὶ τούτοις ὁ Παῦλος τύπτεσθαι, Ο εἰπὼν, ὅτι 'Ρωμαῖος ἐστιν, ἀνείθη. Οσα ὁ Παῦλος καταβὰς εἰς τὸ συνέδριον ἔπαθε τε καὶ εἶπε, καὶ εὐθυβόλως ἔπραξε. Περὶ ἐπιβουλῆς μελετωμένης ὑπὸ Ἰουδαίων κατὰ Παύλου, καὶ μηνύσεως αὐτῆς πρὸς Λυσίαν. Ἐν ᾧ ὅτι παρεπέμφθη ὁ Παῦλος τῷ ἡγεμόνι εἰς τὴν Καισάρειαν μετὰ στρατιωτῶν καὶ γραμμά των. In Stephani editione έγχειρεῖν. Stephani editio ἐν ᾗ περὶ θανάτου. OEcumenius εἰς ἀποστολήν. /

col. 661–662page 22 of 86

PG 85:661Τερτυλλου περὶ Παύλου κατηγορία, καὶ αὐτοῦ ἀπολογία ἐπὶ τοῦ ἡγεμόνος. Περὶ τῆς Φήλικος διαδοχῆς, καὶ τῆς Φήστου προ αγωγῆς, τῆς τε ἐπ' αὐτοῦ ἀνακρίσεως Παύλου καὶ ἀφέσεως. Αγρίππου καὶ Βερνίκης παρουσία, καὶ πεῦσις τῶν κατὰ Παῦλον. Ἐν ᾧ Παύλου ἀπολογία ἐπ' αὐτῶν, περὶ τῆς ἐν νόμου θρησκείας αὐτοῦ καὶ κλήσεως εἰς τὸ Εὐ αγγέλιον. Ως οὐδὲν ἀδικεῖ Ιουδαίους ὁ Παῦλος, Αγρίππας ἔφη τῷ Φήστῳ. Πλοῦς Παύλου ἐπὶ Ῥώμην κινδύνων τε πλείστων καὶ μεγίστων ἔμπλεως Ἐν ᾧ παραίνεσις Παύλου πρὸς τοὺς σὺν αὐτῷ περὶ ἐλπίδος σωτηρίας. Ναυάγιον Παύλου, ὅπως τε διεσώθησαν εἰς Με λίτην νῆσον, καὶ ὅσα ἐν αὐτῇ ὁ Παῦλος ἐθαυματούρο γησεν. Όπως ἀπὸ Μελίτης εἰς Ρώμην κατήντησεν ὁ Παῦλος. Περὶ διαλέξεως Παύλου τῆς πρὸς τοὺς ἐν Ῥώμη Ἰουδαίους. Στίχοι ροβ'. Κεφάλαια μὲν τὰ ὅλα μ', τὰ δὲ τούς τοῖς ἑπόμενα μη', ἅτινα τὰς σημειώσεις ἔχουσι διὰ γ κινναβάρεως. Καὶ οὗτοι οἱ ἀριθμοί, οὓς εὑρήσεις κειμένους ἐν τῷ τεύχει κατὰ τὸ ὕφος τῆς ἀναγνώσεως μετὰ μ' κεφάλαια, καὶ λ' μαρτυρίας· εἰσὶν δὲ οἱ πάντες Τὸν μὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάμην περὶ πάντων, ὦ Θεόφιλε. Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστὰς Πέτρος. χάιν. Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς. Πέτρος δὲ καὶ Ἰωάννης ἀνέβαινον εἰς τὸ ἱερόν. Απολυθέντες δὲ ἦλθον πρὸς τοὺς ἰδίους. Διὰ δὲ χειρῶν τῶν ἀποστόλων. Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ταύταις πληθυνόντων τῶν μαθητῶν. Έστησαν δὲ μάρτυρας ψευδείς λέγοντας, ὁ ἄνθρωπος οὗτος. τῆς ἐν νόμῳ. πάμπλεως. εὑρησαμένους; εὑρήσεις κειμένους.

Τερτυλλου περὶ Παύλου κατηγορία, καὶ αὐτοῦ ἀπολογία ἐπὶ τοῦ ἡγεμόνος. Περὶ τῆς Φήλικος διαδοχῆς, καὶ τῆς Φήστου προ αγωγῆς, τῆς τε ἐπ' αὐτοῦ ἀνακρίσεως Παύλου καὶ ἀφέσεως. Αγρίππου καὶ Βερνίκης παρουσία, καὶ πεῦσις τῶν κατὰ Παῦλον. Ἐν ᾧ Παύλου ἀπολογία ἐπ' αὐτῶν, περὶ τῆς ἐν νόμου θρησκείας αὐτοῦ καὶ κλήσεως εἰς τὸ Εὐαγγέλιον. Ως οὐδὲν ἀδικεῖ Ιουδαίους ὁ Παῦλος, Αγρίπ πας ἔφη τῷ Φήστῳ. Πλοῦς Παύλου ἐπὶ Ῥώμην κινδύνων τε πλείστων καὶ μεγίστων ἔμπλεως Ἐν ᾧ παραίνεσις Παύλου πρὸς τοὺς σὺν αὐτῷ περὶ ἐλπίδος σωτηρίας. Ναυάγιον Παύλου, ὅπως τε διεσώθησαν εἰς Με λίτην νῆσον, καὶ ὅσα ἐν αὐτῇ ὁ Παῦλος ἐθαυματούρο γησεν. Όπως ἀπὸ Μελίτης εἰς Ρώμην κατήντησεν ὁ Παῦλος. Περὶ διαλέξεως Παύλου τῆς πρὸς τοὺς ἐν Ῥώμη Ἰουδαίους. Στίχοι ροβ'. Κεφάλαια μὲν τὰ ὅλα μ', τὰ δὲ τούς τοῖς ἑπόμενα μη', ἅτινα τὰς σημειώσεις ἔχουσι διὰ γ κινναβάρεως. Καὶ οὗτοι οἱ ἀριθμοί, οὓς εὑρήσεις κειμένους ἐν τῷ τεύχει κατὰ τὸ ὕφος τῆς ἀναγνώσεως μετὰ μ' κεφάλαια, καὶ λ' μαρτυρίας· εἰσὶν δὲ οἱ πάντες Τὸν μὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάμην περὶ πάντων, ὦ Θεόφιλε. Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστὰς Πέτρος. ' XXXV. Tertulli adversus Paulum accusatio, ejusque defensio apud præsidem, cap. χάιν. 1. XXXVI. De Felice præsidis manere functo, Festique ad eamdem dignitatem promotione; el de Pauli interrogationibus coram ipso habitis, ejusdemque ad Caesarem appellatione, cap. xxΙ, XXXVII. Agrippæ et Berenices Cesaream adventus, ubi Agrippa Paulum de suis rebus interrogat, cap. xxv, 13. Cryptof. 25. 3. In quo Pauli ad ipsos responsio de legitima religione, et vocatione sua ad Evangelium, cap. xxvı, 1, ab illis verbis, Tunc Paulus. 11. Et quod Paulum in nullo Judæos injuria affecisse, Agrippa' dixerit Festo. Forte ibid. 31. XXXVIII. Pauli Romam versus navigatio, plurimis maximisque plena periculis, cap. xxvi, 1. 1. In quo Pauli monitio ad eos qui secum erant, ne dé sua salute desperarent, cap. xxvıt, 21, ab illis verbis, oportebat quidem cat. 1. Naufragium Pauli, et quomodo incolumes in Meliten insulam omnes delati sunt, quæve miracula in ea egerit Paulus. Forte ibid. 39, vel potius 41. XXXIX. Quomodo a Melite Romam Paulus pervenerit, cap. xxvIII, 2. Male Cryptof. 16. XL. De Pauli allocutionibus ad Judæos Romæ degentes, cap. xxviii, 17. Versus 172. Gapita quidem omnia sunt xL, eorum vero subdivisiones sunt xivi, eæque cinnabari exarantur. Et hæ sunt numerorum notæ, quas reperies in codice e regione textus Actuum apostolorum, post XL capitula et triginta testimonia: sunt autem omnes xxxvi. I. Primum quidem sermonem feci de omnibus, Theophile, cap. 1, 1. II. Et in diebus istis surgens Petrus, cap. III. Et cum compleretur dies Pentecostes, cap. IV. Petrus autem et Joannes ascendebant in templum, cap. 111, 1. Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντη κοστής. Πέτρος δὲ καὶ Ἰωάννης ἀνέβαινον εἰς τὸ ἱερόν. Απολυθέντες δὲ ἦλθον πρὸς τοὺς ἰδίους. Διὰ δὲ χειρῶν τῶν ἀποστόλων. Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ταύταις πληθυνόντων τῶν μαθητῶν. Έστησαν δὲ μάρτυρας ψευδείς λέγοντας, ὁ ἄνθρω πος οὗτος. V. Dimissi autem venerunt ad suos, cap. iv, 23. VI. Per mañus autem apostolorum, cap. v, 12. VII. In diebus autem illis, crescente numero discipulorum, cap. vi, 1. VIII. Statuerunt autem falsos testes, qui dicerent: Homo iste, cap. vii, 13. Stephani editio τῆς ἐν νόμῳ. Eadem editio xał ws. Eadem editio πάμπλεως. Ita etiam codex Cryptoferratensis. In Vaticana bibliothecæ codice Regio-Alexandrino scribitur εὑρησαμένους; sed nos legendumn conjecimus εὑρήσεις κειμένους. Quid autem in hac adnotatione sibi velit Euthalius, non satis clare constat. Fortasse numeros istos in codice Casariensis bibliothecæ a se repertos, Euthalius in suum exemplar transtulit, ne posteri ignorarent, quo pacto Eusebius apostolorum Actus in privatum usum distinxerit. In codice tamen Regio-Alexandrino, ut et alia nonnulla hujus generis, ita et has numerorum notas librarius ad oram textus Actuum apostolorum scribere neglexit.

col. 663–664page 23 of 86

PG 85:663ΣΗΙ, 13. Χιν, ΧΙΧ. ΧΧΙΙΙ, 16. Ὁ δὲ Σαῦλος ἔτι ἐμπνέων ἀπειλῆς καὶ φόνου. Ἡ μὲν οὖν Ἐκκλησία καθ' ὅλης τῆς Ἰουδαίας. Εγένετο δὲ αὐτῷ καὶ ἡμέρας ἱκανὰς μεῖναι ἐν Ἰόππῃ παρά τινι Σιμῶνι. Οἱ μὲν οὖν διασπαρέντες ἀπὸ τῆς θλίψεως τῆς γε νομένης. Κατ' ἐκεῖνον δὲ τὸν καιρὸν ἐπέβαλεν Ἡρώδης. λον. Ὁ δὲ λόγος τοῦ Θεοῦ ηύξανεν καὶ ἐπλήθυνεν. Αναχθέντες δὲ ἀπὸ τῆς Πάφου˙ οἱ περὶ Παῦ Εγένετο δὲ ἐν Ικονίῳ κατὰ τὸ αὐτὸ εἰσελθεῖν. Καὶ διελθόντες τὴν Πισιδίαν, ἦλθον εἰς τὴν Παμφυλίαν. Παῦλος δὲ ἐπιλεξάμενος Σίλαν, ἐξῆλθεν. Περιοδεύσαντες δὲ τὴν ᾿Αμφίπολιν. Ἐν δὲ ταῖς ᾿Αθήναις ἐκδεχομένου αὐτοῦ τοῦ Παι λου. Μετὰ δὲ ταῦτα χωρισθεὶς ἐκ τῶν ᾿Αθηνῶν. μεν Ὁ δὲ Παῦλος ἔτι προσμείνας ἡμέρας ἱκανάς. Εγένετο δὲ ἐν τῷ τὸν ᾿Απολλὼ εἶναι. Διελθὼν δὲ τὰ μέρη ἐκεῖνα. Ἡμεῖς δὲ προσελθόντες ἐπὶ τὸ πλοῖον ἀνήχθη Ὡς δὲ ἐγένετο ἀναχθῆναι ἡμᾶς ἀποσπασθένε τας. Μετὰ δὲ τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἐπισκευασάμενοι. Τῇ δὲ ἐπαύριον βουλόμενος γνῶναι τὸ ἀσφαλές. ᾿Ακούσας δὲ ὁ υἱὸς τῆς ἀδελφῆς Παύλου τὴν ἐνα έδραν. Μετὰ δὲ πέντε ημέρας κατέβη ὁ ἱερεὺς ᾿Ανανίας. μόνος. Απεκρίθη δὲ ὁ Παῦλος, νεύσαντος αὐτῷ τοῦ ἡγε Διετίας δὲ πληρωθείσης, ἔλαβεν διάδοχον ὁ Φῆς λιξ. Ἡμερῶν δὲ πλειόνων διαγενομένων. Τῇ δὲ ἐπαύριον εἰσελθόντος τοῦ ᾿Αγρίππα. Ὡς δὲ ἐκρίθη τοῦ ἀποπλεῖν ἡμᾶς εἰς τὴν Ιτα λίαν. Μετὰ δὲ τρεῖς μῆνας ἀνήχθημεν ἐν πλοίῳ, παρακεχειμακότι ἐν τῇ νήσῳ, Αλεξανδρινῷ. Ομοῦ ἀριθμοί λς'. στίχοι με

IX. Saulus autem adhuc spirans minarum et cæ- ▲ dis, cap. ix, 1. X. Ecclesia quidem per totam Judaam, cap. XI. Factum est autem ut dies multos moraretur In Joppe apud Simonem quemdam, cap. 1x, 43. XII. Et illi quidem qui dispersi fuerant a tribulaLione, quæ facta fuerat, cap. xi, XIII. Eodem autem tempore misit Herodes rex manus, cap. xit, 1. XIV. Verbum autem Dei crescebat et multiplicabatur, ibid. 24. XV. Et cum a Papho navigasset Paulus, cap. ΣΗΙ, 13. XVI. Factum est autem lconii, ut simul introirent, cap. Χιν, XVII. Transeuntesque Pisidiam, venerunt in Pamphyliam, ibid. 23. XVIII. Paulus autem, electo Sila, profectus est, cap. xv, 40. ΧΙΧ. Cum autem perambulassent Amphipolim, cap. xv, 1. XX. Paulus autem cum Athenis eos exspectaret, ibid. 16. XXI. Post hæc egressus ab Athenis, cup. XXII. Paulus vero cum adhuc permansisset dies multos, ibid. 18. XXIII. Factum est autem, cum Apollo esset Corinthi, cap. xıx, 1. XXIV. Cum autem perambulasset partes illas, cap. xx, 2. XXV. Nos autem ascendentes navim, navigavimus, cap. 13. XXVI. Cum autem factum esset, ut navigaremus abstracti ab eis, cap. xxı, 1. XXVII. Post dies autem istos præparati, cap. XXVIII. Postera autem die volens scire diligentius, cap. XXII, 30. XXIX. Audiens autem filius sororis Pauli insidias, cap. ΧΧΙΙΙ, 16. XXX. Post quinque autem dies descendit sacerdes Ananias, cap. xxiv, XXXI. Respondit autem Paulus, annuente ipsi præside, ibid. 10. XXXII. Biennio autem expleto, accepit successorein Felix, ibid. 27. XXXIII. Et cum dies plures transacti essent, cap. xxv, 13. XXIV. Altera autem die, cum ingressus esset Agrippa, ibid. vers. 23. XXXV. Ut autem judicatum est navigare nos in Italian, cap. xxv11, vers. 1. XXXVI. Post menses autem tres navigavimus in navi Alexandrina, quæ in insula hiemaverat, cap. XXVIII, vers. 11. Omnes simul numeri xxxvi, versus XL. Ὁ δὲ Σαῦλος ἔτι ἐμπνέων ἀπειλῆς καὶ φόνου. Ἡ μὲν οὖν Ἐκκλησία καθ' ὅλης τῆς Ἰουδαίας. Εγένετο δὲ αὐτῷ καὶ ἡμέρας ἱκανὰς μεῖναι ἐν Ἰόππῃ παρά τινι Σιμῶνι. Οἱ μὲν οὖν διασπαρέντες ἀπὸ τῆς θλίψεως τῆς γε· νομένης. Κατ' ἐκεῖνον δὲ τὸν καιρὸν ἐπέβαλεν Ἡρώδης. λον. Ὁ δὲ λόγος τοῦ Θεοῦ ηύξανεν καὶ ἐπλήθυνεν. Αναχθέντες δὲ ἀπὸ τῆς Πάφου˙ οἱ περὶ Παῦ Εγένετο δὲ ἐν Ικονίῳ κατὰ τὸ αὐτὸ εἰσελθεῖν. Καὶ διελθόντες τὴν Πισιδίαν, ἦλθον εἰς τὴν Παμ φυλίαν. Παῦλος δὲ ἐπιλεξάμενος Σίλαν, ἐξῆλθεν. Περιοδεύσαντες δὲ τὴν ᾿Αμφίπολιν. Ἐν δὲ ταῖς ᾿Αθήναις ἐκδεχομένου αὐτοῦ τοῦ Παι λου. Μετὰ δὲ ταῦτα χωρισθεὶς ἐκ τῶν ᾿Αθηνῶν. μεν Ὁ δὲ Παῦλος ἔτι προσμείνας ἡμέρας ἱκανάς. Εγένετο δὲ ἐν τῷ τὸν ᾿Απολλὼ εἶναι. Διελθὼν δὲ τὰ μέρη ἐκεῖνα. Ἡμεῖς δὲ προσελθόντες ἐπὶ τὸ πλοῖον ἀνήχθη Ὡς δὲ ἐγένετο ἀναχθῆναι ἡμᾶς ἀποσπασθένε τας. Μετὰ δὲ τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἐπισκευασάμενοι. Τῇ δὲ ἐπαύριον βουλόμενος γνῶναι τὸ ἀσφαλές. ᾿Ακούσας δὲ ὁ υἱὸς τῆς ἀδελφῆς Παύλου τὴν ἐνα έδραν. Μετὰ δὲ πέντε ημέρας κατέβη ὁ ἱερεὺς ᾿Ανα νίας. μόνος. Απεκρίθη δὲ ὁ Παῦλος, νεύσαντος αὐτῷ τοῦ ἡγε Διετίας δὲ πληρωθείσης, ἔλαβεν διάδοχον ὁ Φῆς λιξ. Ἡμερῶν δὲ πλειόνων διαγενομένων. Τῇ δὲ ἐπαύριον εἰσελθόντος τοῦ ᾿Αγρίππα. Ὡς δὲ ἐκρίθη τοῦ ἀποπλεῖν ἡμᾶς εἰς τὴν Ιτα λίαν. Μετὰ δὲ τρεῖς μῆνας ἀνήχθημεν ἐν πλοίῳ, παρακεχειμακότι ἐν τῇ νήσῳ, Αλεξανδρινῷ. Ομοῦ ἀριθμοί λς'. στίχοι με

col. 665–666page 24 of 86

PG 85:665ΕΥΘΑΛΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΣΟΥΛΚΗΣ ΕΚΘΕΣΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΩΝ ΚΑΘΟΛΙΚΩΝ ΕΠΤΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ Σταλεῖσα πρὸς ᾿Αθανάσιον ἐπίσκοπον Αλεξανδρείας. Μικροῖς μὲν καὶ μικρὰ τολμῶσιν οὐκ ἀδεές· ὁ δὲ ἐλάχιστος ἐγὼ τοῖς ὑπὲρ πόνοις ἐγχειρῶν, οὐχ Επιστά γέ πως πέφυκα ἀκινδύνως γε, ὥσπερ ἂν εἴ τις σχεδία τινὶ σμικροτάτῃ μέσον οἰόμενος ἐκτέμνειν τὸ πέλαγος, καὶ τὴν ἄτακτον τῶν πνευμάτων ζάλην ὑποίσειν εὖ μάλα φανταζόμενος, βραχεῖαν δέ τινα κυμάτων ἐπανάστασιν μὴ φέρει, μικρὸν ὑποσυρίζοντος τότε τοῦ βορέα, ἀλλ᾽ ἄλλοθεν ἄλλῃ μυρίοις τὸ λοιπὸν ἐγκλήμασιν ὁ δείλαιος ριπίζεται Τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ἀρτίως εὖ οἶδ' ὅτι κἀγὼ ταυτησί τῆς αὐτὸς αὐτ τοῦ προπετείας ἀξιόπιστον εἰς ἀπολογίαν ἅπασιν ἀεὶ προφέρω τὴν ὑπακοήν. Εφ' οἷς οὖν ἔγωγε τολμῶ καν μικρά. οὐχ ἥκιστα πέφυκα ἀκίνδυνος, ώσπερ. ἀκίνδυνος ἀκινδύνως. 367, οὐχ ἥκιστα δέ πως, οὐχ ἥκιστα δέ πως ἀκινδύνως γε, ὥσπερ εάν, ὥσπερ ἂν σχεδιά τις σμικροτάτη μέσον οιόμενος. έχτεμεῖν. ὑποίσει. βραχειάν τινα. Αι βραχεῖάν τέ τινα. ἀνάστασιν. ἀνάβασιν. μὴ φέρειν. ἐγκλήμασι τῶν λοιπῶν ἐγκλήμασι. κλυδάσμασι νεὶ ἐγκλυδάσμασι. ραπίζεται. Τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον εὖ οἶδ' ὅτι κἀγὼ, καὶ ταύτης εἴ τις αὐτὸς αὐτοῦ προπετείας, ἀξιόπιστον εἰς ἀπολογίαν ἀεὶ προφέρω τὴν ὑπακοήν Κἀγὼ καὶ ταύτης ἥτις αὐτὸς αὐτοῦ προπετείας ἀξιόπιστον εἰς ἀπὸ ώλειαν 8 πᾶσιν ἀεὶ προφέρω τὴν ὑπακοήν. Αρτίως εὖ οἶδ' ὅτι κἀγὼ καὶ ταύτης αὐτὸς ἑαυτοῦ προπετήσας ἀξίως προφέρων τὴν ὑπακοήν. Καγὼ καὶ ταύτης εἰ αὐτὸς αὐτ τοῦ προμηθείας ἄξιος ἀεὶ προφέρω τὴν ὑπακοήν κἀγὼ καὶ ταύτης ἢ αὐτὸς σαυτοῦ προμηθείας, 367, τολμῶν.

EDITIO CATHOLIC. EPIST. ΕΥΘΑΛΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΣΟΥΛΚΗΣ ΕΚΘΕΣΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΩΝ ΚΑΘΟΛΙΚΩΝ ΕΠΤΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ Σταλεῖσα πρὸς ᾿Αθανάσιον ἐπίσκοπον Αλεξανδρείας. EUTHALII EPISCOPI SULCENSIS ELENCHUS CAPITUM SEPTEM EPISTOLARUM CATHOLICARUM Ad Athanasium episcopum Alexandrinum Μικροῖς μὲν καὶ μικρὰ τολμῶσιν οὐκ ἀδεές· ὁ δὲ ἐλάχιστος ἐγὼ τοῖς ὑπὲρ πόνοις ἐγχειρῶν, οὐχ Επιστά γέ πως πέφυκα ἀκινδύνως γε, ὥσπερ ἂν εἴ τις σχεδία τινὶ σμικροτάτῃ μέσον οἰόμενος ἐκτέμνειν τὸ πέλαγος, καὶ τὴν ἄτακτον τῶν πνευμάτων ζάλην ὑποίσειν εὖ μάλα φανταζόμε νος, βραχεῖαν δέ τινα κυμάτων ἐπανάστασιν μὴ φέρει, μικρὸν ὑποσυρίζοντος τότε τοῦ βορέα, ἀλλ᾽ ἄλλοθεν ἄλλῃ μυρίοις τὸ λοιπὸν ἐγκλήμασιν ὁ δείλαιος ριπίζεται Τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ἀρτίως εὖ οἶδ' ὅτι κἀγὼ ταυτησί τῆς αὐτὸς αὐτ τοῦ προπετείας ἀξιόπιστον εἰς ἀπολογίαν ἅπασιν ἀεὶ προφέρω τὴν ὑπακοήν. Εφ' οἷς οὖν ἔγωγε τολμῶ Pusilli quidem, etiam si parva aggrediantur, nequaquam tamen periculo carent. At ego omnium minimus impares viribus meis labores aggressus, in idem ferme ac ille periculum adductus sum, qui parva quadam cymba medium se pelagum secare posse ratus, modicum tamen aquarum impetum, borea leviter spirante, frangere nequit ac demum innumeris miser undarum hinc inde fluctibus tunditur. Eodem same modo non ignarus mihi similia plane accidisse, solam obediendi necessitatem in hujusce audaciæ meæ defensionem identidem profero. Eorum igitur quæ temere ausus sum, veniam mibi impertiri etiam atque etiam rogo; cum id oneLAUR. ZACAGNII NOTÆ. Hac praefatio ita inscribitur in Regio-Alexandrino cod., at sine auctoris nomine; exstat etiam in illis codicibus quorum mentionem fecimus in admonitione huic operi præfixa, ac præterea in Palatino - Vaticano codice num. 38, et in Cæsareo bibliorum codice, cujus meminit Lambecius lib. 111, De bibliotheca Casarea, pag. 58, ex quibus omnibus variantes lectiones excerpsimus. 2) Palatinus codex, καν μικρά. Palatinus, Vaticanus num. 365, et Cryptoferratensis, οὐχ ἥκιστα πέφυκα ἀκίνδυνος, ώσπερ. Ita eliam Cæsareus, nisi quod pro ἀκίνδυνος habet ἀκινδύνως. Αt Vaticanus num. 367, οὐχ ἥκιστα δέ πως, cal. Urbinatis vero bibliothece codex habet, οὐχ ἥκιστα δέ πως ἀκινδύνως γε, mala lectio, quam tamen Lollinianus quoque codex exhibet. Vaticanus num. 367, ὥσπερ εάν, Urbinas vero et Lollinianus, ὥσπερ ἂν σχεδιά τις σμικροτάτη μέσον οιόμενος. Duo Vaticani et Urbinas, έχτεμεῖν. Male Vaticanus num. 365, ὑποίσει. Palatinus codex, βραχειάν τινα. Αι Vaticanus num. 363, Regio-Alexandrinus, et Cryptoferratensis, βραχεῖάν τέ τινα. Cod. Regio-Alexandrinus et Cryptoferratensis ἀνάστασιν. Vaticanus num. 563 ἀνάβασιν. Mox iilein codlices et Palatinus μὴ φέρειν. Vocem ἐγκλήμασι non habet Vatic. n. 367. In altero cst τῶν λοιπῶν ἐγκλήμασι. Sed fortasse legendum κλυδάσμασι νεὶ ἐγκλυδάσμασι. (10 Vatic. n. 363, et Cryplorer. ραπίζεται. Locus iste in omnibus quos vidi codd. mire corruptus est; nos autem secuti sumus Lollinianum codicem, licet valde suspicer, nec ipsum genuinam hujus loci lectionem nobis conservasse. Certe istius codicis lectio similis est illi, quam Urbinatis bibliothecæ codex, itemque Vaticanus, num. 367, et Regio-Alexandrinus exhibent; nam in priori codice sic scribiwr, Τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον εὖ οἶδ' ὅτι κἀγὼ, καὶ ταύτης εἴ τις αὐτὸς αὐτοῦ προπετείας, ἀξιόπι στον εἰς ἀπολογίαν ἀεὶ προφέρω τὴν ὑπακοήν: in secundo autem codice sic habetur: Κἀγὼ καὶ ταύτης ἥτις αὐτὸς αὐτοῦ προπετείας ἀξιόπιστον εἰς ἀπὸ ώλειαν 8 πᾶσιν ἀεὶ προφέρω τὴν ὑπακοήν. Denique reginæ codex sic habet: Αρτίως εὖ οἶδ' ὅτι κἀγὼ καὶ ταύτης αὐτὸς ἑαυτοῦ προπετήσας ἀξίως προφέ ρων τὴν ὑπακοήν. Licet enimn codices isti hoc in loco depravatissimi sint, nihilominus Lolliniani codicis lectionem non parum confirmant, quæ utique præferenda mihi videtur lectioni alterius codicis Vaticani, et Cryptoferratensis et Palatini, quorum duo priores habent: Καγὼ καὶ ταύτης εἰ αὐτὸς αὐτ τοῦ προμηθείας ἄξιος ἀεὶ προφέρω τὴν ὑπακοήν Palatinus vero, κἀγὼ καὶ ταύτης ἢ αὐτὸς σαυτοῦ προμηθείας, etc. Codex Regio-Alexandrinus et Vaticanus nuns 367, habent, τολμῶν.

Index of the Seven Catholic EpistlesElenchus Septme Epistolarum Catholicarum

col. 667–668page 25 of 86

PG 85:667συγγνώμην αἰτῶ νέμειν ἀγάπης νόμῳ βεβιασμέ Χ, Σ, ΣΙ, ΣΗ, ΤΗΙ νος ὑπὸ σοῦ, ἀδελφὲ ᾿Αθανάσιε τιμιώτατε· οἷα γάρ τις ἡμιθνητῶν ἀναλκὴς ἐμαυτὸν εἰς ἔργον ἐκδι δοὺς, καὶ τῶν οἰκείων καμάτων ὥρας ἑκάστης τὸν μισθὸν πρὸς σωτηρίαν ἀπεκδεχόμενος. Οὐκοῦν, ὦ φίλη μοι κεφαλὴ, τὸ χρέος ἑκάστοτε τῆς ὑπακοῆς εὐγνωμόνει, καὶ πρὸς συμπάθειαν τῶν ἡμετέρων κακῶν ἄρτι γε νεύσας τὸ πᾶν ἀγάπης ἡμῖν κρατίστης ἔργον ἀντιδίδου, τὸν Θεὸν ὑπὲρ ἡμῶν ποτνιώμενος, ὅλον τε τὸν ἐν Χριστῷ τῆς ἐκκλησίας ἄνθρωπον, τὸν τῶν ἁγίων σύλλογον καθικετεύων ἀλήκτως πρεσβεύειν ὑπὲρ ἡμῶν· εὐεργετή σουσι γὰρ, ὥσπερ δὴ ἐκεῖνοι, οἱ τὸ πρὶν τὸν ὄροφον ἀφελόμενοι τοῦ οἴκου, καὶ τὸν χωλὸν κατα χαλάσαντες πρὸς Ἰησοῦν οἰκείᾳ τε πίστει τῶν ἀκουσίων παθῶν τῷ κάμνοντι τότε τὴν ἴασιν πορισάμενοι. Δέξαι τοιγαροῦν, δέξαι παρ' ἡμῶν ἀσμένως τῶν σῶν ἐπιταγμάτων τὴν πραγματείαν, εὐχῇ τῇ ὑπὲρ ἡμῶν ἡμᾶς τῆς πειθούς διηνεκῶς ἀμειβόμενος. Ἐγὼ δέ τοι στιχηδόν τὰς καθολικὰς καθ' ἑξῆς ἐπιστολὰς ἀναγνώσομαι, τὴν τῶν κεφαλαίων ἔκθεσιν ἅμα, καὶ θείων μαρτυριών μετρίως ἐνθένδε ποιούμενος. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Τῶν ἀναγνώσεων καὶ ὧν ἔχουσι κεφαλαίων καὶ μαρτυριών καθ' ἑκάστην Επιστολὴν τῶν καθα ολικῶν, καὶ ὅσοι ἐν ἑκάστῃ τούτων στίχοι τυγχάνουσιν Ἰακώβου Επιστολή. Ανάγνωσις πρώτη, κεφα λαίων Π, α', β', γ', δ'· μαρτυριών ΠΙ, α', β', γ'. στίχων ριβ. Ανάγνωσις δευτέρα, κεφαλαίων ΙΙ, Ε', δ' μαρτυρίας 1, δ'· στίχων ρκα'. Πέτρου Ἐπιστολὴ α', ἀνάγνωσις πρώτη, κεφαλαίων ΗΙ, α', β', γ' μαρτυριών ΠΙ, α', β', γ', δ', ε', 5' στίχων νη'. Ανάγνωσις δευτέρα, κεφαλαίων Π, δ', ε', Γ', ζ, η· μαρτυριών ΠΙΙΙ, ζ', η', θ', ι', ια', ι', ιγ', ιδ' στίχων ρμθ'. Πέτρου Επιστολή δευτέρα, ανάγνωσις πρώτη, κεφαλαίων ΙΙ, α', β', γ', δ'· μαρτυριῶν ΙΙΙ, α', β', γ' Ο στίχων ρνδ'. αἰτῶν ἐμήν. αἰτῶν νέμειν. οι ημίθνητος ὤν. ἕκαστον μισθόν. ἄρτι νεύσας, γε. νεύσας. ἡμῶν. ὅλον δέ. πως ὅλον τόν. ὥσπερ δέ. πρὸς τὸν Κύριον. ἐγὼ δὲ στιχηδόν. μετρίως καὶ ὅσων ἑκάστη τούτων στίχων τυγχάνει.

ris mihi invito, abs te charitatis lege impositum συγγνώμην αἰτῶ νέμειν ἀγάπης νόμῳ βεβιασμέ fuerit, maxime venerande frater Athanasi, et veluti semimortuus quidam viribus destitutus meam operam tibi locaverim, et singularam horarum quas ea in re consumpsi, mercedem ad mei salutem acceperim. Aquo igitur animo, o charum mihi caput, accipe quod tibi persolvo, obedientis debitum; et infirmitatum nostrarum bënignė misertas, absolatum perfecta charitatis officium vicissim tribue, Deum pro nobis exorans, cunctosque Christi fideles atque etiam omnem sanctorum cœlum rogans, ut assiduas pro nobis Deo preces offerant. Hi siquidem non minus nobis prodesse possunt, quàm illi qui sublato prius domus tecto, claudum coram Jesu demiserunt, et gravi molestoque morbo laboranti medicinam tunc temporis sua ipsorum fide compararunt. Suscipe itaque, suscipe libenter opus, tuo jussu inceptum atque absolutum, tua pro nobis prece vicem obedientia nostrae continuo rependens. Cæterum ego catholicas deinceps Epistolas versiculis distinguam, ubi primum tum earumdem capitum, tum sacræ paginæ testimoniorum quæ in eisdem continentur, syllabum pro mediocritate mea concinnavero. ELENCHUS Lectionum septem catholicarum Epistolarum una cum numero capitum, versuum et auctoritatum Veteris Novique Testamenti, quæ in eisdem continentur. In Jacobi Epistola. Lectio I, capita habet quatuor, nempe 1, 11, 111, 17; testimonia tria, nempe 1, 1, 111; versus cxi. Lectio If capita habet duo, nempe v, vi; testimonium unum, nempe IV; versus cxxı. Incipit cap. In Petri Epistola 1, lectio 1, capita habet tria, nempe 1, ut et u); testimonia sex nempe 1, 11, 111, ¡v, v et vi; versus Lvin. Lectio II, capita habet quinque, nempe iv, v, vi, vil et viii; testimonia octo, nempe vil, VIII, 1Χ, Σ, ΣΙ, ΣΗ, ΤΗΙ et xiv; versus cxLIT. Incipit cap. 11, 9. In Petri Epistola II, lectio I, capita quatuor, nempe 1, 11, 111 et v; testimonia tria, nempe 1, 11 et ur; versus cLiv. 1 Marc. H, 3; Luc. v, 28. νος ὑπὸ σοῦ, ἀδελφὲ ᾿Αθανάσιε τιμιώτατε· οἷα γάρ τις ἡμιθνητῶν ἀναλκὴς ἐμαυτὸν εἰς ἔργον ἐκδι δοὺς, καὶ τῶν οἰκείων καμάτων ὥρας ἑκάστης τὸν μισθὸν πρὸς σωτηρίαν ἀπεκδεχόμενος. Οὐκοῦν, ὦ φίλη μοι κεφαλὴ, τὸ χρέος ἑκάστοτε τῆς ὑπακοῆς εὐγνωμόνει, καὶ πρὸς συμπάθειαν τῶν ἡμετέρων κακῶν ἄρτι γε νεύσας τὸ πᾶν ἀγάπης ἡμῖν κρατίστης ἔργον ἀντιδίδου, τὸν Θεὸν ὑπὲρ ἡμῶν ποτνιώμενος, ὅλον τε τὸν ἐν Χριστῷ τῆς Ἐκκλη σίας ἄνθρωπον, τὸν τῶν ἁγίων σύλλογον καθικε τεύων ἀλήκτως πρεσβεύειν ὑπὲρ ἡμῶν· εὐεργετήσουσι γὰρ, ὥσπερ δὴ ἐκεῖνοι, οἱ τὸ πρὶν τὸν ὄροφον ἀφελόμενοι τοῦ οἴκου, καὶ τὸν χωλὸν καταχαλάσαντες πρὸς Ἰησοῦν οἰκείᾳ τε πίστει τῶν ἀκουσίων παθῶν τῷ κάμνοντι τότε τὴν ἴασιν πορι σάμενοι. Δέξαι τοιγαροῦν, δέξαι παρ' ἡμῶν ἀσμένως τῶν σῶν ἐπιταγμάτων τὴν πραγματείαν, εὐχῇ τῇ ὑπὲρ ἡμῶν ἡμᾶς τῆς πειθούς διηνεκῶς ἀμειβόμε νος. Ἐγὼ δέ τοι στιχηδόν τὰς καθολικὰς καθ' ἑξῆς ἐπιστολὰς ἀναγνώσομαι, τὴν τῶν κεφαλαίων ἔκθεσιν ἅμα, καὶ θείων μαρτυριών μετρίως ἐνθένδε ποιούμενος. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Τῶν ἀναγνώσεων καὶ ὧν ἔχουσι κεφαλαίων καὶ μαρτυριών καθ' ἑκάστην Επιστολὴν τῶν καθα ολικῶν, καὶ ὅσοι ἐν ἑκάστῃ τούτων στίχοι τυγχάνουσιν Ἰακώβου Επιστολή. Ανάγνωσις πρώτη, κεφα λαίων 1Π, α', β', γ', δ'· μαρτυριών ΠΙ, α', β', γ'. στίχων ριβ. Ανάγνωσις δευτέρα, κεφαλαίων ΙΙ, Ε', δ' μαρτυρίας 1, δ'· στίχων ρκα'. Πέτρου Ἐπιστολὴ α', ἀνάγνωσις πρώτη, κεφαλαίων ΗΙ, α', β', γ' μαρτυριών ΠΙ, α', β', γ', δ', ε', 5' στίχων νη'. Ανάγνωσις δευτέρα, κεφαλαίων Π, δ', ε', Γ', ζ, η· μαρτυριών ΠΙΙΙ, ζ', η', θ', ι', ια', ι', ιγ', ιδ'· στίχων ρμθ'. Πέτρου Επιστολή δευτέρα, ανάγνωσις πρώτη, κεφαλαίων ΙΙ, α', β', γ', δ'· μαρτυριῶν ΙΙΙ, α', β', γ' Ο στίχων ρνδ'. LAUR. ZACAGNI NOTÆ. Male in Regio-Alexandrino cod. αἰτῶν ἐμήν. Male itidem in Cryptoferratensi alto val µhy, el in Urbinate αἰτῶν νέμειν. Lollinianus οι Urbinas ημίθνητος ὤν. Male Vaticanus numn. 367, ἕκαστον μισθόν. Lollinianus et Urbinas ἄρτι νεύσας, sine γε. Ha et Vaticanus num. 367 qui recte interpungit post νεύσας. Male in Urbinate codice ἡμῶν. Vaticanus num. 367 ὅλον δέ. Alter Vatica πως ὅλον τόν. Codices Regio-Alexandrinus, Cryptoferratensis et Vaticanus num. 363, habent ὥσπερ δέ. Codex Urbinatensis πρὸς τὸν Κύριον. Cryptoferraleusis et Vaticanus n. 363 ἐγὼ δὲ στιχηδόν. Adverbium μετρίως deest in Vaticano num. 363. Elenchus iste cum omnibus quæ sequuntur, usque ad argumentum Epistolæ Jacobi, habentur etiam in Cryptoferratensi, in cæteris codd. desunt. Cod. Cryptoferratensis καὶ ὅσων ἑκάστη τούτων στίχων τυγχάνει.

col. 669–670page 26 of 86

PG 85:669Ἰωάννου Επιστολή πρώτη, ἀνάγνωσις πρώτη, κεφαλαίων ΙΙΙ, α', β', γ'· μαρτυρίας 1· στίχων ρν. Ανάγνωσις δευτέρα, κεφαλαίων ΙΙΙ, 8, ε', 5', στίχων ρμ'. Ἰωάννου Επιστολή δευτέρα, ἀνάγνωσις μία, και φαλαίου 1· στίχων λ'. Ἰωάννου Επιστολὴ τρίτη, ἀνάγνωσις μία, κεφα λαίου Ι· στίχων λα'. Ἰούδα Επιστολή, ἀνάγνωσις μία, κεφαλαίων 1171, α', β', γ', δ'· μαρτυριῶν 11, α', β'· στίχων ξη'. Ὁμοῦ τῶν καθολικῶν Ἐπιστολῶν ἀναγνώσεις ι' κεφάλαια λα· μαρτυρίαι κδ'· στίχοι ια' Διεῖλον τὰς ἀναγνώσεις τῶν καθολικῶν, καὶ τὰ κεφάλαια ἑκάστης ἀναγνώσεως παρέθηκα, ἔτι δὲ καὶ ὅσων εκάστη Επιστολὴ καὶ ἀνάγνωσις στίχων τυγο χάνει. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ὁ διὰ τοῦ μέλανος ἀριθμός ποσότητα μόνον δηλοί τῶν ἐφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυριών Ο δὲ διὰ του κιννιβάρεως, τάξιν ὁμοῦ καὶ ποσότητα τῶν καθ' ἑκάστην Ἐπιστολὴν καὶ κανονίζεται τῷ πάλιν ἔνδον ὁμοίως παρακειμένῳ ἀριθμῷ αὐτοῖς τοῦ τεύχους τῶν καθολικῶν· ἀπολήγει δὲ ἑκάτερος αὐτῶν καὶ πάλιν ἄρχεται κατ' Επιστολήν. ΙΧΣΙ. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριῶν τῶν καθολικών. Ἐν τῇ Ἐπιστολῇ Ἰακώβου μαρτυρίας τέσσαρες. Γενέσεως 1, γ'. Εξόδου 1, β'. Λευϊτικοῦ 1, α'. Παρ οιμιῶν Ι, δ'. Ἐν τῇ πρώτῃ Ἐπιστολῇ Πέτρου μαρτυρίαι δεκτ τέσσαρες. Εξόδου Ι, ζ'. Λευϊτικοῦ Ι, α'. Ψαλτηρίου 111, γ', ε', ια'. Παροιμιών ΙΙ, ιγ'. 'υσης προφήτου Π, η', θ'. Ησαΐου προφήτου Ι, β', δ', δ', ι', ιβ'. Ἐν τῇ δευτέρα Επιστολή Πέτρου Παροιμιών 1, γ. Ματθαίου ΙΙ, α', β'. Ἐν τῇ πρώτη Ἐπιστολῇ Ιωάννου. Ἰωάννου εὐαγγελιστοῦ 1, α'. Ἐν τῇ δευτέρα, καὶ τρίτῃ τοῦ αὐτοῦ Ἐπιστολῇ οὐδέποτε ἐμνημόνευσεν ῥητοῦ Ἰωάννης ὁ ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστής. στίχοι ἕνδεκα, στίχοι 363 τῶν ἑκάστης βίβλου μαρτι ριων.

EDITIO CATHOLIC. EPIST. Ἰωάννου Επιστολή πρώτη, ἀνάγνωσις πρώτη, κε- 4 In Joannis Epistola 1, lectio I, capita habet tria, φαλαίων ΙΙΙ, α', β', γ'· μαρτυρίας 1· στίχων ρν. Ανάγνωσις δευτέρα, κεφαλαίων ΙΙΙ, 8, ε', 5', στίχων ρμ'. Ἰωάννου Επιστολή δευτέρα, ἀνάγνωσις μία, και φαλαίου 1· στίχων λ'. Ἰωάννου Επιστολὴ τρίτη, ἀνάγνωσις μία, κεφαλαίου Ι· στίχων λα'. Ἰούδα Επιστολή, ἀνάγνωσις μία, κεφαλαίων 1171, α', β', γ', δ'· μαρτυριῶν 11, α', β'· στίχων ξη'. Ὁμοῦ τῶν καθολικῶν Ἐπιστολῶν ἀναγνώσεις ι'· κεφάλαια λα· μαρτυρίαι κδ'· στίχοι ια' Διεῖλον τὰς ἀναγνώσεις τῶν καθολικῶν, καὶ τὰ κεφάλαια ἑκάστης ἀναγνώσεως παρέθηκα, ἔτι δὲ καὶ ὅσων εκάστη Επιστολὴ καὶ ἀνάγνωσις στίχων τυγο χάνει. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ὁ διὰ τοῦ μέλανος ἀριθμός ποσότητα μόνον δηλοί τῶν ἐφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυριών Ο δὲ διὰ του κιννιβάρεως, τάξιν ὁμοῦ καὶ ποσότητα τῶν καθ' ἑκάστην Ἐπιστολὴν καὶ κανονίζεται τῷ πάλιν ἔνδον ὁμοίως παρακειμένῳ ἀριθμῷ αὐτοῖς τοῦ τεύχους τῶν καθολικῶν· ἀπολήγει δὲ ἑκάτερος αὐτῶν καὶ πάλιν ἄρχεται κατ' Επιστολήν. nempe 1, 11 ét 111; testimonium unum, nempe 1; versus CL. Lectio II, capita habet quatuor, nempe iv, v, VI el vir; versus cxL. Incipit cap. I, 15. In Joannis Epistola II, lectio una, caput unum, versus xxX. In Joannis Epistola III, lectio una, caput habet unum, versus ΙΧΣΙ. In Judæ Epistola lectio una, capita habet quatuor, nempe 1, 11, 111 et 1v; testimonia duo, nempe r et u; versus LXVII. Omnes simul catholicarum Epistolarum lectiones decem sunt. Capita xxxı, testimonia vero XXIV, versus autem bujus elenchi sunt xi. Distinxi lectiones catholicarum Epistolarum, et singularum lectionum capita apposui, ac insuper quot singulae quæque epistola, et lectiones versi bus constent, designavi. PROGRAMMA. In sequenti testimoniorum elencho nigra numerorum nota quot ex unoquoque sacræ Scripturæ libro auctoritates desumptæ sint, tantummodo significant. At vero aliæ cinnabari delineata, ordinem quem in singulis epistolis obtinent, simulque unus idemque liber quot vicibus in eisdein Epistolis laudetur, denotant. Hæ autem numerorum notæ aliis Epistolarum catholicarum textu ad marginem aditidem numerorum notis respondent, quæ rursus in Botantur. Utraque autem nameratio desinit et de novo incipit in singulis quibusque Epistolis. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριῶν τῶν καθολικών. Ἐν τῇ Ἐπιστολῇ Ἰακώβου μαρτυρίας τέσσαρες. Γενέσεως 1, γ'. Εξόδου 1, β'. Λευϊτικοῦ 1, α'. Παροιμιῶν Ι, δ'. Ἐν τῇ πρώτῃ Ἐπιστολῇ Πέτρου μαρτυρίαι δεκτ τέσσαρες. Εξόδου Ι, ζ'. Λευϊτικοῦ Ι, α'. Ψαλτηρίου 111, γ', ε', ια'. Παροιμιών ΙΙ, ιγ'. 'υσης προφήτου Π, η', θ'. Ησαΐου προφήτου Ι, β', δ', δ', ι', ιβ'. Ἐν τῇ δευτέρα Επιστολή Πέτρου Παροιμιών 1, γ. Ματθαίου ΙΙ, α', β'. Ἐν τῇ πρώτη Ἐπιστολῇ Ιωάννου. Ἰωάννου ευαγγελιστοῦ 1, α'. Ἐν τῇ δευτέρα, καὶ τρίτῃ τοῦ αὐτοῦ Ἐπιστολῇ οὐδέποτε ἐμνημόνευσεν ῥητοῦ Ἰωάννης ὁ ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστής. ELENCIUS Divinorum testimoniorum quæ in catholicis Epistolis continentur. In Jacobi Epistola sunt testimonia quatuor. Ex Genesi 1, nempe mt. Ex Exodo 1, nempe 11. Ex Levitico I, nempe I. Ex Proverbiis I, nempe tv. In Petri Epistola I, sunit testimonia xiv. Ex Exodo 1, nempe vii. Ex Levitico 1, nempe it. Ex Psalnis III, nempe fit, v et ix. Ex Proverbiis 11, nempe xIII et xiv. Ex Osea propheta II, nempe viit el ix. Ex Isaia propheta V, nempe 11, rv, x et xii. In secunda Epistola Petri sunt testimonia tria. Ex Proverbiis I, nempe iii. Ex Matthæo II, nempe I et II. In Epistola | Joannis testimonium 1, est ex Joannis Evangelio. In secunda et tertia Epistola nullius sententiæ ex aliis sacræ Scripturæ libris desumptæ mentionem facit Joannes apostolus et evangelista. Codex Cryptoferratensis στίχοι ἕνδεκα, hujus ridelicet elenchi: male in Regio-Alexandrino, στίχοι Ar. Cæterum aliquis in numero versuum harumce Jectionum error latet; nam infra in fine catholicaum Epistolarum ait, eas constare versibus mille et quadraginta septem; at vero cunctæ simul lectiones Lic memoratæ mille tantummodo et tredecim versuuin nunierum conficiunt. Programmia istud inepte subjungitur argumento Actuum apostolicorum in codice Vaticano num. 363, in eo autem illa ipsa numerandi ratio servatur, de qua locuti sumus in adnotatione ad programma præfixum elencho testimoniorum, quæ in Actuum apostolorum libro allegantur. Vatic. n. 363 τῶν ἑκάστης βίβλου μαρτι ριων.

col. 671–672page 27 of 86

PG 85:671Ἐν τῇ Ἰούδα Επιστολῇ μαρτυρίαι δύο. Ενώχ ἀποκρύφου Ι, β'. Μωϋσέως ἀποκρύφου 1, α'. Ομοῦ πᾶσαι αἱ μαρτυρίας τῶν καθολικῶν κδ'. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Τὰς πάσας Επιστολὰς τῶν καθολικῶν ἀναγνούς, ἀνειλόμην ἐκεῖθεν τῶν πασῶν μαρτυριῶν τὰ ῥητὰ καὶ καθεξῆς ἀνεκεφαλαιωσάμην, ἀκολούθως προ τάσσων τὴν προσηγορίαν τῶν ὅθεν εἰσὶ βιβλίων. Εστιν οὖν ὁ διὰ τοῦ κινναβάρεως ἐκ μονάδος ἀρχό μενος ἀριθμὸς, τὴν τάξιν καὶ τὴν ποσότητα δηλῶν τῶν καθ' ἑκάστην Επιστολήν μαρτυριῶν, καὶ συν απολήγων πάλιν τῇ Ἐπιστολῇ· ὁ δὲ διὰ τοῦ μέλανος καὶ ὑποκείμενος τούτῳ, καθολικός ἐστιν ἀριθμὸς πάν σης τῆς βίβλου καὶ συναυξόμενος μέχρι τέλους τῇ ἀναγνώσει, γνωρίζων ἡμῖν τὴν ποσότητα τῶν ἀφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυριών. Παρέθηκα γὰρ ἑκάστῃ τούτων τὸν ἴδιον ἀριθμὸν, ἵν' εἰδέναι ἔχῃς ποσάκις τὴν ταύτην είληφα μαρτυρίαν ἐκ τῆς μνημονευθείσης ἅμα καὶ παρακειμένης βίβλου οι ἀπόστολοι. Εὑρήσεις δὲ τὴν διὰ τοῦ κινναβαρεως απαρίθμησιν κανονιζομένην τῇ πάλιν ἔνδον παρα κειμένῃ αὐτοῖς τοῖς ῥητοῖς τοῦ τῶν καθολικῶν τεύ χους. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριών. Ἰακώβου Επιστολή Λευιτικοῦ. α', Αγαπήσεις τον πλήσιόν σου ὡς σεαυτόν. Εξόδου α'· Οὐ φονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις. Γενέσεως α'· Ἐπίστευσεν δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ελογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Παροιμιών α' Κύριος υπερηφάνοις ἀντιτάσσεται ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. Πέτρου Ἐπιστολὴ πρώτη. Λευϊτικοῦ α'. "Αγιοι ἔσεσθε, ὅτι ἐγὼ άγιός είμι. Ησαίου α'· Πᾶσα σὰρξ χόρτος καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου· ἐξηράνθη ο χόρτος καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσεν· τὸ δὲ ῥῆμα Κυρίου μένει εἰς τὸν αἰῶνα. ἐφ' ἑκάστης. έχοις πῶς τήν; πόσ, ποσάκις ἐπιστολῆς επι στολή ώς χόρτος.

In Judæ Epistola duo testimonia sunt. Ex Enoch libro apocrypho unum, nempe 11. Ex Moysis libro apocrypho unum, nempe 1. Omnia simul catholicarum Epistolarum testimopia sunt xxιν. PROGRAMMA. Ἐν τῇ Ἰούδα Επιστολῇ μαρτυρίαι δύο. Ενώχ ἀποκρύφου Ι, β'. Μωϋσέως ἀποκρύφου 1, α'. Ομοῦ πᾶσαι αἱ μαρτυρίας τῶν καθολικῶν κδ'. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Perlectis omnibus catholicis Epistolis, ex ipsis cunctas auctoritates, ex aliis sacræ Scripturæ libris depromptas, excerpsi, earumque deinceps catalogum texui, suo præponens ordine nomina librorum ex quibus desumptæ sunt. Numerorum itaque notæ cinnabari exaratæ et ab unitate incipientes ordinem denotant, quem sacræ Scripturæ auctoritates in singulis Epistolis obtinent, simulque unus idemque liber quot vicibus in eisdem Epistolis laudetur, ostendit; et hæ numerorum notæ ultra Epistolas singulas non procedunt. At nigræ numerorum notæ quæ præcedentibus subjunguntur, ad totum septem catholicarum Epistolarum librum pertinent; et una cum ejus textu usque ad finem crescentes, quotæ ex unoquoque libro desumptæ sunt auctoritates, significant. Apposui autem singulis testimoniis proprium eorumdem numerum, ut facile nosci pos sit, quoties ex uno eodemque ibidem memorato atque apposito libro apostoli testimonia desumpserint. Cæterum numerationem cinnabari scriptam, respondere reperies alteri numerationi intra catholicarum Epistolarum librum eisdem testimoniorum verbis rursus appositæ. Τὰς πάσας Επιστολὰς τῶν καθολικῶν ἀναγνούς, ἀνειλόμην ἐκεῖθεν τῶν πασῶν μαρτυριῶν τὰ ῥητὰ καὶ καθεξῆς ἀνεκεφαλαιωσάμην, ἀκολούθως προ τάσσων τὴν προσηγορίαν τῶν ὅθεν εἰσὶ βιβλίων. Εστιν οὖν ὁ διὰ τοῦ κινναβάρεως ἐκ μονάδος ἀρχόμενος ἀριθμὸς, τὴν τάξιν καὶ τὴν ποσότητα δηλῶν τῶν καθ' ἑκάστην Επιστολήν μαρτυριῶν, καὶ συναπολήγων πάλιν τῇ Ἐπιστολῇ· ὁ δὲ διὰ τοῦ μέλανος καὶ ὑποκείμενος τούτῳ, καθολικός ἐστιν ἀριθμὸς πάν σης τῆς βίβλου καὶ συναυξόμενος μέχρι τέλους τῇ ἀναγνώσει, γνωρίζων ἡμῖν τὴν ποσότητα τῶν ἀφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυριών. Παρέθηκα γὰρ ἑκάστῃ τούτων τὸν ἴδιον ἀριθμὸν, ἵν' εἰδέναι ἔχῃς ποσάκις τὴν ταύτην είληφα μαρτυρίαν ἐκ τῆς μνημονευθείσης ἅμα καὶ παρακειμένης βίβλου οι ἀπόστολοι. Εὑρήσεις δὲ τὴν διὰ τοῦ κινναβαρεως απαρίθμησιν κανονιζομένην τῇ πάλιν ἔνδον παρακειμένῃ αὐτοῖς τοῖς ῥητοῖς τοῦ τῶν καθολικῶν τεύχους. ELENCHUS Divinorum testimoniorum. In Jacobi Epistola hæc testimonia continentur. 1, 1. Ex Levitico unica vice cap. xΙx, vers. 18. Diliges proximum tuum sicut te ipsum, cap. 1, vers. 8. 11, 11. Ex Exodo unica vice capite xx, vers. 12. Non mochaberis; non occides, ibid. vers. 11. III, III. Ex Genesi prima vice, cap. xv, vers. 6. Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, ibid. vers. 23. IV, 1v. Ex Proverbiis prima vice, cap. 111, vers. 14. Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, cap. 1v, 6. In Petri Epistola prima hæc testimonia continentur. i, v. Ex Levitico unica vice cap. xl, 44. Sancti eritis, quoniam ego sanctus sum, cap. 1, 16. II, vi. Ex Isaia prima vice, cap. xxxx, 6. Omnis caro fenum, et omnis gloria hominis tanquam flos ſeni: exaruit fenum et flos ejus decidit, verbum autem Domini manet in æternum, ibid. 24. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριών. Ἰακώβου Επιστολή Λευιτικοῦ. α', Αγαπήσεις τον πλήσιόν σου ὡς σεαυτόν. Εξόδου α'· Οὐ φονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις. Γενέσεως α'· Ἐπίστευσεν δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ελογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Παροιμιών α' Κύριος υπερηφάνοις ἀντιτάσσεται· ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. Πέτρου Ἐπιστολὴ πρώτη. Λευϊτικοῦ α'. "Αγιοι ἔσεσθε, ὅτι ἐγὼ άγιός είμι. Ησαίου α'· Πᾶσα σὰρξ χόρτος καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου· ἐξηράνθη ο χόρτος καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσεν· τὸ δὲ ῥῆμα Κυρίου μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Cryptoferratensis ἐφ' ἑκάστης. In cod. Regio-Alexandrino scribitur hic έχοις πῶς τήν; sed infra, hoc idem programma repetens ante elenchum testimoniorum Epistolarum Pauli apostoli, habet róσ. In Cryptoferratensi utrobique scribitur πόσ, quod nos nihil aliud, quam ποσάκις significare posse censuimus. In hoc testimoniorum elencho a librario qui Regio-Alexandrinum codicem exaravit, omissi sunt numeri de quibus in præcedenti programnate Euthalius loquitur; sed facile nobis fuit eos supplere, juxta ordinem in epistolis D. Pauli observatum. Tam hic, quam infra ἐπιστολῆς pro επιστολή habet codex Cryptoferratensis. In textu Epistolae est ώς χόρτος.

col. 673–674page 28 of 86

PG 85:673Ψαλμοῦ λγ', α'· Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτι χριστός χρηστός) ὁ Κύριος. Ησαίου β'· Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιών λίθον ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον· καὶ ὁ πιστεύων ἐν αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ. Ψαλμού ριζ', β'· Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οι οίκο δομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας. Ἡσαΐου γ'· Λίθος προσκόμματος καὶ πέτρα σκαν δάλου. Ἐξόδου α'· Ὑμεῖς γένος ἐκλεκτὸν καὶ βασί λειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν. Ωσηέ προφήτου α'· Ο λαός μου ὑμεῖς Τοῦ αὐτοῦ προφήτου β'· Οἱ οὐκ ἠλεημένοι. Ἡσαΐου δ'· Ος ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὐ ρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Ψαλμοῦ λγ', γ'· Ο θέλων ζωὴν ἀγαπᾶν καὶ ἰδεῖν ἡμέρας ἀγαθὰς, παυσάτω τὴν γλῶσσαν ἀπὸ κακοῦ καὶ χείλη τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον· ἐκκλινάτω ἀπὸ και κοῦ καὶ ποιησάτω ἀγαθόν· ζητησάτω εἰρήνην καὶ διωξάτω αὐτήν· ὅτι ὀφθαλμοὶ Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν· πρόσωπον δὲ Κυ ρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά. Ησαίου ε'· Τὸν δὲ φόβον αὐτῶν μὴ φοβηθῆτε, μηδὲ ταραχθῆτε· Κύριον δὲ τὸν Χριστὸν ἁγιά σατε. Παροιμιών α'· Εἰ ὁ μὲν δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλός που φανεῖται; Παροιμιών. Ο Θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. Πέτρου Επιστολὴ ἡ δευτέρα. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ α'· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελιστοῦ β'· Γέγονεν αὐτοῖς τὰ ἔσχατα χείρονα τῶν πρώτων. Παροιμιών α'· ὡς κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξέραμα, καὶ ὡς λουσαμένη εἰς κύλισμα βορβόρου. ΧΙΙΙ, πιν. ἐπ' αὐτῷ, Οὐ λαός μου ὑμεῖς Θεόν,

EDITIO CATHOLIC. EPIST. Ψαλμοῦ λγ', α'· Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτι χριστός (unale pro χρηστός) ὁ Κύριος. Ησαίου β'· Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιών λίθον ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον· καὶ ὁ πιστεύων ἐν αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ. Ψαλμού ριζ', β'· Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οι οίκο δομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας. Ἡσαΐου γ'· Λίθος προσκόμματος καὶ πέτρα σκαν δάλου. Ἐξόδου α'· Ὑμεῖς γένος ἐκλεκτὸν καὶ βασί λειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν. Ωσηέ προφήτου α'· Ο λαός μου ὑμεῖς Τοῦ αὐτοῦ προφήτου β'· Οἱ οὐκ ἠλεημένοι. Ἡσαΐου δ'· Ος ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὐ ρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Ψαλμοῦ λγ', γ'· Ο θέλων ζωὴν ἀγαπᾶν καὶ ἰδεῖν ἡμέρας ἀγαθὰς, παυσάτω τὴν γλῶσσαν ἀπὸ κακοῦ καὶ χείλη τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον· ἐκκλινάτω ἀπὸ και κοῦ καὶ ποιησάτω ἀγαθόν· ζητησάτω εἰρήνην καὶ διωξάτω αὐτήν· ὅτι ὀφθαλμοὶ Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν· πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά. Ησαίου ε'· Τὸν δὲ φόβον αὐτῶν μὴ φοβηθῆτε, μηδὲ ταραχθῆτε· Κύριον δὲ τὸν Χριστὸν ἁγιά σατε. Παροιμιών α'· Εἰ ὁ μὲν δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλός που φανεῖται; Παροιμιών. Ο Θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται· ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. Πέτρου Επιστολὴ ἡ δευτέρα. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ α'· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελιστοῦ β'· Γέγονεν αὐτοῖς τὰ ἔσχατα χείρονα τῶν πρώτων. Παροιμιών α'· ὡς κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξέραμα, καὶ ὡς λουσαμένη εἰς κύλισμα βορβόρου. 67% III, vn. Ex Psalmo xxxm, vers. 9, prima vice ex Psalterio Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus, cap. 11, 3. IV, vi. Ex Isaia secunda vice, cap. xxviii, 16. Ecce pono in Sion lapidem electum, summum augularem, pretiosum; et qui crediderit in eum, non confundetur, cap. 11, 6. V, 1x. Ex Psalmo cxvii, vers. 22, secunda vice ex Psalterio. Lapis quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli, ibid. 7. Vl, x. Ex Isaia tertia vice cap. vult, 14. Lapis offensionis et petra scandali, ibidem. VII, XI. Ex Exodo prima vice, cap. xix, 5. Vos genus electum et regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis, ibid. 9. ΧΙΙΙ, xu. Ex Osea propheta prima vice, cap. 11, 24. Populus meus vos estis, ibid. 10. IX, xi. Ex eodem propheta secunda vice, cap. 1, 6. Qui non consecuti misericordiam, ibidem. X, πιν. Ex Isaia quarta vice, rap. Liu, 9. Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus, ibid. 21. XI, xv. Ex psalmo xxxIII, vers. 13, tertia vice ex Psalterio. Qui vult vitam diligere et videre dies bonos, coerceat linguam suam a malo et lingua cjus ne loquatur dolum; declinet a mało, et faciat bonum, inquiral pacem, et sequatur eam: oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum; vultus autem Domini super facientes mala, cap. 111, 10. XII, xvi. Ex Isaia quinta vice, cap. viii, vers. 12. Timorem autem eorum no timueritis, neque conturbemini; Dominum autem Christum sanctificate, ibid. vers. 14. XIII, xvII. Ex Proverbiis prima vice, cap. x1, 31. Si justus quidem vix salvatur, injustus et peccator ubi parebunt? cap. iv, vers. 18. XIV, xviii. Ex eisdem secunda vice, cap. 111, 14. Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratia, cap. v, 5. In Petri Epistola ll, hæc testimonia continentur. I, xix. Ex Matthæo evangelista prima vice, cap. xvii, 1. Hic est Filius meus dilectus, in quo mili conplacui, cap. 1, 18. 11, xx. Ex eodem evangelista secunda vice, cap. vii, 45. Facta sunt eis posteriora deteriora prioribus, cap. 11, 20. III, xxi. Ex Proverbiis unica vice, cap. xxvi, 11. Tanquam canis reversus ad suum vomitum, et sus lota in volutabro luti, cap. 22. Cod. Crypt. ἐπ' αὐτῷ, ut in Romana LXX Interpr. editione. Cryptoferratensis non habet xat, ut in modo memorata editione. ldem codes, Οὐ λαός μου ὑμεῖς· et nelius quidem, meo judicio; Petrus enim respicere videtur, non ad locum Oseæ cap. 11, 24, ut in margine bibliorum adnotari solet; sed ad alium ejusdem locum cap. 1, 9. Cryptor. cod. Θεόν, quemadmodum et Graeca quæ in usu habetur editio; at in Vulgata est Christus, quam lectionem comprobat codex Regio-Alexan driuus.

col. 675–676page 29 of 86

PG 85:675Σχιν; Ἰωάννου Ἐπιστολὴ πρώτη. Ιωάννου εὐαγγελιστοῦ α'· Ο Θεὸς φῶς ἐστιν, καὶ σκοτία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν οὐδεμία. Ἐν τῇ δευτέρᾳ καὶ τρίτῃ αὐτοῦ Ἐπιστολῇ οὐδοπο θεν ῥητοῦ Ἰωάννης ὁ ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστὴς, ὡς ἤδη είρηται. Ἰούδα Επιστολή. Μωϋσέως ἀποκρύφου α'· Ἐπιτιμήσαι σοι ὁ Κύ ριος. Ενώχ ἀποκρύφου α'· Ἰδοὺ ἦλθεν ὁ Κύριος ἐν ἁγίαις μυριάσιν αὐτοῦ, ποιῆσαι κρίσιν κατὰ πάντ των καὶ ἐλέγξαι πάντας τοὺς ἀσεβεῖς περὶ πάντων τῶν ἔργων αὐτῶν, καὶ περὶ πάντων τῶν σκληρῶν λόγων, ὧν ἐλάλησαν κατ' αὐτοῦ. Ομοῦ πᾶσαι αἱ μαρτυρίαι τῶν καθολικῶν κδ', Γενέσεως α'. Ἐξόδου β'. Λευϊτικοῦ β'. Ψαλτηρίου γ. Παροιμιῶν δ'. Ὡσης προφήτου β'. Ησαίου ε'. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ β'. Ἰωάννου εὐαγγελιστοῦ α'. Ενώχ ἀποκρύφου α'. Μωϋσέως ἀποκρύφου α'. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς καθολικῆς Ἰακώβου Ἐπιστολῆς. Ταύτην γράφει τοῖς ἀπὸ τῶν δώδεκα φυλῶν διασπαρεῖσιν, καὶ πιστεύσασιν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Γράφει δὲ διδασκαλικήν Επιστολήν, διδάσκων περὶ διαφορᾶς πειρασμῶν ποῖος μὲν ἐστι ἀπὸ Θεοῦ, ποῖος δὲ ἀπὸ τῆς ἰδίας καρδίας τῶν ἀν θρώπων ἐστί. Καὶ ὅτι οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ δεῖ δεικνύναι τὴν πίστιν· καὶ οὐχ οἱ ἀκροαταὶ τοῦ νό μου, ἀλλ᾽ οἱ ποιηταὶ δικαιοῦνται Περί τε τῶν πλου σίων παραγγέλλει, ἵνα μὴ προκρίνωνται τῶν πτωχῶν οἱ πλούσιοι ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐπι πλήσσωνται, ὡς ὑπερήφανοι· καὶ τέλος παραμυθησάμενος τοὺς ἀδικουμένους καὶ προτρεψάμενος αὐτοὺς μακροθυμεῖν ἕως τῆς παρουσίας τοῦ Κριτοῦ, καὶ δι δάξας περὶ ὑπομονῆς καὶ δείξας ἐκ τοῦ Ἰὼβ τὸ χρησ στὸν τῆς ὑπομονῆς, παραγγέλλει προσκαλείσθαι τοὺς πρεσβυτέρους ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας, καὶ σπου δάζειν ἐπιστρέφειν τους πλανηθέντας ἐπὶ τὴν ἀλή οὐδ᾽ ὁπόθεν; οὐδέποτε, οὐδόποθεν. ἐπειδὴ αὐτὸς Ἰάκωβος ταύτην γράφει ταύ την επιστέλλει γράφει τοῖς ἀπό, διὰ Ἰακώβου ἐπι στολή καθολική λέγεται, τί Παύλου Ἐπιστολαί δεκατέσσαρες λέγονται, Επειδὴ ταύτας αὐτὸς ὁ Ἀπόστολος ἰδίᾳ ἐπισ στέλλει, οἱ ἀκροαταὶ τοῦ νόμου δι καιοῦνται, ἀλλ' οἱ ποιηταὶ τοῦ νόμου περί τε. καὶ διδάξας χρηστόν χρήσιμον. καὶ προσκαλεῖσθαι.

EUTHALI In Joannis Epistola I, hæc testimonia continentur. 1, xxii. Ex Joanne evangelista unica vice, cap. vill, 12. Deus lux est, et tenebra in eo non sunt ullæ, cap. 1, 5 In secunda, et tertia Epistola nullius sententiæ ex aliis sacræ Scripturæ libris desumptæ, mentionem facit Joannes apostolus et evangelista, ut jamn dictum est In Judæ Epistola hæc testimonia continentur. I, xxIII. Ex Moyse apocrypho unica vice. Imperet tibi Dominus, vers. 9. 11, xxiv. Ex Enoch apocrypho unica vice. Ecce venit Dominus iu sanctis millibus suis facere judicjum contra omnes, et arguere omnes impios de omnibus operibus eorum, et de omnibus duris quæ locuti sunt contra eum, vers. 14. Omnia testimonia catholicarum Epistolarum sunt Σχιν; nempe, Ex Genesi unum, Ex libro Exodi duo. Ex Psalmis tria. Ex Proverbiis quatuor. Ex Osea propheta duo. Ex Isaia quinque. Ex Matthæo evangelista duo. Ex Joanne evangelista unum. Ex Enoch apocrypho unum. Ex Moyse apocrypho upum. ARGUMENTUM Epistolæ catholicæ Jacobi. sed Hanc Epistolam scribit Jacobus Judæis illis, duodecim tribus ubique gentium dispersis, qui crediderant in Dominum nostrum Jesum Christum. Scribit autem doctrinalem Epistolam, in qua de tentationum varietate docet; et quiḍnam a Deo sit, quidnam vero a proprio hominum corde profciscatur, ostendit. Praeterea non verbo tantum, et opere fidei specimen præbendum; neque auditores tantum, sed factores legis justificari, declarat. De divitibus quoque præcipit, ne in cœtu ecclesiæ pauperibus præferantur; sed potius increpentur, tanquam fastuosi ac superbi. Tandem, postquam eos qui injuriis aficiuntur, consolaus est atque hortatus, ut longanimes sint usque ad Judicis advenium; ac praeterea, ubi de patientia quoque nonnulla docuit, ejusque utilitatem Jobi exemplo monstravit, mox eliam præcipit, ut advocent presbyteDIACONI Ἰωάννου Ἐπιστολὴ πρώτη. Ιωάννου εὐαγγελιστοῦ α'· Ο Θεὸς φῶς ἐστιν, καὶ σκοτία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν οὐδεμία. Ἐν τῇ δευτέρᾳ καὶ τρίτῃ αὐτοῦ Ἐπιστολῇ οὐδοπο θεν ῥητοῦ Ἰωάννης ὁ ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστὴς, ὡς ἤδη είρηται. Ἰούδα Επιστολή. Μωϋσέως ἀποκρύφου α'· Ἐπιτιμήσαι σοι ὁ Κύ ριος. Ενώχ ἀποκρύφου α'· Ἰδοὺ ἦλθεν ὁ Κύριος ἐν ἁγίαις μυριάσιν αὐτοῦ, ποιῆσαι κρίσιν κατὰ πάντ των καὶ ἐλέγξαι πάντας τοὺς ἀσεβεῖς περὶ πάντων τῶν ἔργων αὐτῶν, καὶ περὶ πάντων τῶν σκληρῶν λόγων, ὧν ἐλάλησαν κατ' αὐτοῦ. Ομοῦ πᾶσαι αἱ μαρτυρίαι τῶν καθολικῶν κδ', Γενέσεως α'. Ἐξόδου β'. Λευϊτικοῦ β'. Ψαλτηρίου γ. Παροιμιῶν δ'. Ὡσης προφήτου β'. Ησαίου ε'. Ματθαίου εὐαγγελιστοῦ β'. Ἰωάννου εὐαγγελιστοῦ α'. Ενώχ ἀποκρύφου α'. Μωϋσέως ἀποκρύφου α'. Τῆς καθολικῆς Ἰακώβου Ἐπιστολῆς. Ταύτην γράφει τοῖς ἀπὸ τῶν δώδεκα φυλῶν διασπαρεῖσιν, καὶ πιστεύσασιν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Γράφει δὲ διδασκαλικήν Επιστολήν, διδάσκων περὶ διαφορᾶς πειρασμῶν ποῖος μὲν ἐστι ἀπὸ Θεοῦ, ποῖος δὲ ἀπὸ τῆς ἰδίας καρδίας τῶν ἀνθρώπων ἐστί. Καὶ ὅτι οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ δεῖ δεικνύναι τὴν πίστιν· καὶ οὐχ οἱ ἀκροαταὶ τοῦ νό μου, ἀλλ᾽ οἱ ποιηταὶ δικαιοῦνται Περί τε τῶν πλου σίων παραγγέλλει, ἵνα μὴ προκρίνωνται τῶν πτωχῶν οἱ πλούσιοι ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐπιπλήσσωνται, ὡς ὑπερήφανοι· καὶ τέλος παραμυθησάμενος τοὺς ἀδικουμένους καὶ προτρεψάμενος αὐτοὺς μακροθυμεῖν ἕως τῆς παρουσίας τοῦ Κριτοῦ, καὶ διδάξας περὶ ὑπομονῆς καὶ δείξας ἐκ τοῦ Ἰὼβ τὸ χρησ στὸν τῆς ὑπομονῆς, παραγγέλλει προσκαλείσθαι τοὺς πρεσβυτέρους ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας, καὶ σπου δάζειν ἐπιστρέφειν τους πλανηθέντας ἐπὶ τὴν ἀλή In Cryptoferralensi scribitur οὐδ᾽ ὁπόθεν; sed fortasse legendum οὐδέποτε, quemadmodumn supra pag. 480 editum est; quamvis in Regio-Alexandrino codice esset οὐδόποθεν. Hunc locum hic mutilum refert Euthalius; nan fusior est in epistole contextu. Argumentum hoc aliter incipit in Regio-Alexandrino codice, et in duobus Vaticanis in quibus ita scribitur, ἐπειδὴ αὐτὸς Ἰάκωβος ταύτην γράφει: atque ita etiam legitur in bibliorum editione Complutensi, licet in aliis codd. et in Erasmiana, Aldina alque Stephaniana editionibus aptius incipiat, ταύ την επιστέλλει vel γράφει τοῖς ἀπό, caet. Quin et in Vaticano cod. n. 567, duplici modo hujus Epistol argumentum scribitur; semnel quidem, ut in Erasiniana aliisque modo memoratis editionibus, iterum vero juxta Regio-Alex. codicis lectionem. Causa hujus diversitatis inde orta fuisse videtur, quod fortasse aliquam interrogationem tituli loco huic argumento Euthalius præfixerit, puta διὰ Ἰακώβου ἐπιστολή καθολική λέγεται, vel quid simile; quam interrogationem, veluti supervacaneam nulla in ipso argumento mutatione facta, librarii rejecerint; nam infra simile quidpiam habetur ante argumentum Epistolæ ad Romanos, ubi interrogans Euthalius: Atà τί Παύλου Ἐπιστολαί δεκατέσσαρες λέγονται, slaliu respondet Επειδὴ ταύτας αὐτὸς ὁ Ἀπόστολος ἰδίᾳ ἐπισ στέλλει, cat. Nos autem rejecta codicis Regio-Alexandrini lectione, aliam, utpote clariorem, tam hic quam in tribus sequentibus Epistolis in quibus eadem varietas reperitur, secuti sumus. Codex Urbinas, οἱ ἀκροαταὶ τοῦ νόμου δι καιοῦνται, ἀλλ' οἱ ποιηταὶ τοῦ νόμου περί τε. Vat. cod. n. 367 semel Label καὶ διδάξας Ex tou 'Iw6. Altera vero vice legit ut editum est, so̟- lumque pro χρηστόν habet χρήσιμον. ldem codex καὶ προσκαλεῖσθαι.

col. 677–678page 30 of 86

PG 85:677θειαν· εἶναι γὰρ τούτου μισθὸν παρὰ τοῦ Κυρίου ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων τῆς καθολικῆς Ἰακώβου Επιστολῆς μεθ' ὧν περιέχει μερικῶν ὑποδιαιρέσεων τῶν διὰ κινναβαρεως. Περὶ ὑπομονῆς καὶ πίστεως ἀδιακρίτου, καὶ περὶ ταπεινοφροσύνης πρὸς πλουσίους. Ἐν ᾧ περὶ τῆς ἐν ἡμῖν πειράσεως καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς παθῶν, ὅτι οὐ παρὰ Θεοῦ τὸ αἴτιον· εἴ τι γὰρ ἀγαθὸν ἡμῖν, παρ' αὐτοῦ. Περὶ πραύτητος καὶ ἁγνείας καὶ πράξεως ἀγαθῆς μεταδοτικῆς ἐπὶ μακαρισμῷ, καὶ περὶ ἐπιστήμης καὶ συμμετρίας λόγου. Περὶ τῆς πρὸς ἕκαστον ἀγάπης απροσωπολήπτου κατά νόμον. Ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἔργων καὶ οὐκ ἐκ θατέρου ἰδίως, ἀλλ' ἐξ ἀμφοῖν ἅμα δικαιοῦται ἄνθρωπος. Ὅτι ἡ προπετῆς καὶ ἄτακτος γλῶσσα θανατοῖ τὸν κεκτημένον, ἧς κρατεῖν ἀνάγκη εἰς εὐφημίαν καὶ δό ξαν Θεοῦ. Ἐν ᾧ περὶ ἀναστροφῆς ἀγαθῆς καὶ ἀμάχου πρὸς ἀλλήλους ἐκ φιλοδοξίας τῆς ἐπὶ σοφίᾳ ἀνθρωπίνῃ. Περὶ θείας σοφίας Ὅτι ἐκ ῥαθυμίας καὶ φιληδονίας ἔρις, καὶ ἀκαταστασία, καὶ ἡ πρὸς Θεὸν ἔχθρα γίνεται. Περί μετανοίας πρὸς σωτηρίαν, καὶ περὶ τοῦ μὴ κρίνειν τὸν πλησίον. Ὅτι οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ἐν Θεῷ τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατευθύνεται. Ἐν ᾧ περὶ πλεονεξίας πλουσίων καὶ τῆς ἐν κόσμῳ τρυφῆς αὐτῶν, καὶ περὶ δικαιοκρισίας Θεοῦ. Περὶ μακροθυμίας καὶ ὑπομονῆς παθημάτων, καὶ περὶ ἀληθείας. Παραινέσεις ἰδικαὶ ἑκάστῳ προσήκουσαι μετὰ πίσ στεως. Οτι διακονητέον τῇ τοῦ πλησίον σωτηρία. Στί χοί κε'. μας ἐν ᾧ περί. καὶ περί. παραινέσεις ἐν ᾧ,

EDITIO CATHOLIC. EPIST. θειαν· εἶναι γὰρ τούτου μισθὸν παρὰ τοῦ Κυρίου ros ad infirmos, utque studiant ad veritatcm eos ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. Κεφαλαίων τῆς καθολικῆς Ἰακώβου Επιστολῆς μεθ' ὧν περιέχει μερικῶν ὑποδιαιρέσεων τῶν διὰ κινναβαρεως. Περὶ ὑπομονῆς καὶ πίστεως ἀδιακρίτου, καὶ περὶ ταπεινοφροσύνης πρὸς πλουσίους. Ἐν ᾧ περὶ τῆς ἐν ἡμῖν πειράσεως καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς παθῶν, ὅτι οὐ παρὰ Θεοῦ τὸ αἴτιον· εἴ τι γὰρ ἀγαθὸν ἡμῖν, παρ' αὐτοῦ. Περὶ πραύτητος καὶ ἁγνείας καὶ πράξεως ἀγαθῆς μεταδοτικῆς ἐπὶ μακαρισμῷ, καὶ περὶ ἐπιστήμης καὶ συμμετρίας λόγου. Περὶ τῆς πρὸς ἕκαστον ἀγάπης απροσωπολήπτου κατά νόμον. Ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἔργων· καὶ οὐκ ἐκ θατέρου ἰδίως, ἀλλ' ἐξ ἀμφοῖν ἅμα δι καιοῦται ἄνθρωπος. Ὅτι ἡ προπετῆς καὶ ἄτακτος γλῶσσα θανατοῖ τὸν κεκτημένον, ἧς κρατεῖν ἀνάγκη εἰς εὐφημίαν καὶ δόξαν Θεοῦ. Ἐν ᾧ περὶ ἀναστροφῆς ἀγαθῆς καὶ ἀμάχου πρὸς ἀλλήλους ἐκ φιλοδοξίας τῆς ἐπὶ σοφίᾳ ἀνθρωπίνῃ. Περὶ θείας σοφίας Ὅτι ἐκ ῥαθυμίας καὶ φιληδονίας ἔρις, καὶ ἀκατα στασία, καὶ ἡ πρὸς Θεὸν ἔχθρα γίνεται. Περί μετανοίας πρὸς σωτηρίαν, καὶ περὶ τοῦ μὴ κρίνειν τὸν πλησίον. Ὅτι οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ἐν Θεῷ τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατευθύνεται. Ἐν ᾧ περὶ πλεονεξίας πλουσίων καὶ τῆς ἐν κόσμῳ τρυφῆς αὐτῶν, καὶ περὶ δικαιοκρισίας Θεοῦ. Περὶ μακροθυμίας καὶ ὑπομονῆς παθημάτων, καὶ περὶ ἀληθείας. Παραινέσεις ἰδικαὶ ἑκάστῳ προσήκουσαι μετὰ πίσ στεως. Οτι διακονητέον τῇ τοῦ πλησίον σωτηρία. Στί χοί κε'. qui ab ipsa aberrant, revocare, cum hujus rei niercedem Dominus peccatorum remissionem constituerit; atque ita conclulit Epistolam. ELENCHUS Capilum catholica Jacobi Epistolæ cum particularibus subdivisionibus quas continent, cinnabari exaratis. 1. De tolerantia et fide nihil hæsitante, ct de humilitate a divitibus servanda. 1. Ubi de tentatione quæ in nobis est, et de passionibus ex ipsa ortum habentibus, quod nempe earum causa Deus non sit: si quid enim boni facimus, id totum ab ipso est, cap. s, 13. 1. De mansuetudine et innocentia, deque operiμας bonis quibus beatitudinem nobis comparamus, et de scientia atque sermonis modestia, cap. II. De charitate qua singulos quosque indiscriminatim secundum legis præcepta complecti debenius, cap. 11, 1. IV. Non ex sola fide, sed ex operibus quoque; et non ex altero seorsim, sed ex utrisque simul hominem justificari, cap. 11, 14. Cryptofer. incipit vers. 18. V. Præcipitem et incompositam linguain perniciem hominibus afferre, eamque cohibere mecessarium esse ad laudem gloriamque Dei, cap, 1. In quo de conversatione cum fratribus probe habenda et sine rixis, quæ ex gloriæ cupiditate humanæ sapientiæ insita oriri solent, ibid. 13. 11. De divina sapientia, ibid. vers. 17. 111. Quod ex socordia et voluptatum amore lites, seditiones et inimicitias adversus Deum originem habeant, cap. iv, 1. iv. Denique de poenitentia ad salutem consequendam necessaria, et de proximi actionibus non judicandis, cap. 19, 7. VI. Quod non per hominem, sed per Deum humani gressus diriguntur, ibid. 13. 1. In quo de avaritia divitum deque ipsorum in boc mundo deliciis, ac de justo Dei judicio, cap. 11. De longanimitate et tolerantia in adversis, ac de veritate, ibid. 10. In Palatino codice incipit vers. 6. 11. Speciales adhortationes fidei pietate refertæ, ad uniuscujusque statum convenientes, forte vers. 12. IV. Et quod inserviendum est fratrum saluti, ibid. 19. Versus hujus Elenchi supt xxv. Steph. ἐν ᾧ περί. OEcumenius καὶ περί. Apud Ecumenium hinc incipit caput septi- .mum, et ante vocem παραινέσεις ponit ἐν ᾧ, ac si subdivisio esset.

col. 679–680page 31 of 86

PG 85:679ΥΠΟΘΕΣΙΣ Εἰς τὴν Πέτρου πρώτην Επιστολήν. Ταύτην ὁ Πέτρος αὐτὸς τοῖς ἐν τῇ δια σπορᾷ οὖσιν Ἰουδαίοις καὶ γενομένοις Χριστιανοῖς, γράφει τὴν Ἐπιστολὴν διδασκαλικήν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ Ἰουδαίων ἐπίστευσαν, ἐπιστηρίζει αὐτούς. Καὶ πρῶτον μὲν ἐξηγεῖται καὶ ἀποδείκνυσιν, ὅτι ἡ εἰς τὸν Χριστὸν πίστις ἀπὸ τῶν προφητῶν κατηγγέλη, καὶ δι' αὐτῶν ἐμηνύθη ἡ διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ λύτρωσις καὶ ὅτι αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν εὐηγγελίσθη τὰ πάντα, εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι. Εἶτα συμβουλεύσας ἀξίως τοῦ καλέσαντος ἀναστρέφεσθαι, προτρέπει καὶ βασιλέας τιμᾷν· γυναιξί τε καὶ ἀνδράσιν όμοφροσύνην παραγγέλλει καὶ εἰς τὰ ἤθη παραινέσας ὀλίγα, σημαίνει ὅτι καὶ εἰς τὸν ᾄδην γέγονε παρὰ τοῦ Κυρίου τὸ κήρυγμα τῆς σωτηρίας καὶ ἀναστάσεως, ἵνα καὶ οἱ προαπο θανόντες ἀναστῶσι καὶ κριθῶσι μὲν ἐν τῷ σώ ματι, τῇ δὲ χάριτι τῆς ἀναστάσεως διαμείνωσι. Καὶ ὅτι τὸ τέλος πάντων λοιπὸν ἤγγικεν καὶ ὀφείλουσι πάντες έτοιμοι γίνεσθαι, ὡς λόγον ἀπο διδόντες τῷ Κριτῇ· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπι στολήν. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Πέτρου Επιστολῆς πρώτης. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἀναγεννήσεως, καὶ περὶ ὑπο μονῆς πειρασμῶν, καὶ περὶ σωτηριώδους πίστεως προκατηγγελμένης ὑπὸ τῶν προφητῶν. Περὶ ἐλπίδος, καὶ ἁγιασμοῦ τῆς τε ὀφειλομένης ἐπὶ τῇ υἱοθεσίᾳ ἀσφαλούς ἀναστροφῆς. Περὶ τοῦ ἐπαξίως τῆς υἱοθεσίας ζῆν ἐν Χριστῷ πρὸς ὠφέλειαν καὶ τῶν ἔξωθεν, εἰς δόξαν Θεοῦ. Περὶ τῆς πρὸς ἄρχοντας ὑποταγῆς, καὶ φιλαδελφίας καὶ θεοσεβείας. Ἐν ᾧ περὶ δούλων ὑποταγῆς, καὶ ἀνεξικάκου ὑπο μονῆς διὰ Χριστόν. 363, ἐπειδὴ ὁ Πέτρος αὐτός, αὐτός αὐτοῖς. διότι γάρ. ἀπολύτρωσις. καταγγέλλει. γέγονε, ὅτι εἰς τοῦτο γέγονε. ὅτι καὶ εἰς τὸν ᾅδην τούτο γέγονε. ἀναστῶσι μὲν, καὶ κριθῶσι ἐν τῷ σώματι. 365, ἀναστῶσι καὶ κριθῶσι μὲν τῷ σώματι. τῆς δυνάμεως. ήγγισεν. ἀποδόντες. αποδώσοντες.

ARGUMENTUM Prioris catholicae Petri Epistolæ. Doctrinalem hanc Epistolam scribit ipse Petrus Judæis illis, ubique gentium dispersis, qui Christo nomen dederant: nam cum recens ex Judæis Christiani facti essent, ipsos in fide confirmat. Et primuin quidem ostendit, fidem in Christum et redemptionem quæ per ejusdem Christi sanguinem faeienda erat, a prophetis indicatam antea fuisse, et tam ipsis quam gentibus annuntiata fuisse omnia in quæ desiderant angeli prospicere. Deinde ubi suasit, ut digne ad eum qui ipsos vocavit, convertantur, hortatur etiam, ut regibus honorem deferant. Mulieribus insuper eorumque viris, ut concordes sint præcipit; et ubi nonnulla de moribus monuit, salutis et resurrectionis gratiam quam per Evangelii præconium sortiti sumus, inferis quoque a Domino communicatam fuisse significat; ut qui jam mortui fuerant, resurgerent et judicarentur quidem in corpore, in resurrectionis vero gratia permanerent. Præterea finem universi tandem appropinquasse, ideoque omnes paratos esse debere dicit, tanquam Judici rationem gestorum suorum reddituros: atque ita concludit Epistolam. CAPITA Prioris Epistola Petri. 1. De regeneratione in Christo et in mundi adversis tolerantia, deque salutari Gde quæ prænuntiata est a prophetis. II. De spe, sanctificatione et de constanti vitæ ratione quæ Dei adoptioni respondeat, cap. 1, 13. III. De vita quæ Dei adoptivos deceat, in Chri sto instituenda ad gloriam Dei, et ad eorum quoque utilitatem qui ab ejus fide sunt alieni, cap. IV. De obedientia sæculi potestatibus præstanda, et de fraterno amore divinoque cultu, cap. 1. Ubi de servorum subjectione et in calamitatidus patientia propter Christum, cap. 11, 18. Εἰς τὴν Πέτρου πρώτην Επιστολήν. Ταύτην ὁ Πέτρος αὐτὸς τοῖς ἐν τῇ δια σπορᾷ οὖσιν Ἰουδαίοις καὶ γενομένοις Χριστιανοῖς, γράφει τὴν Ἐπιστολὴν διδασκαλικήν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ Ἰουδαίων ἐπίστευσαν, ἐπιστηρίζει αὐτούς. Καὶ πρῶτον μὲν ἐξηγεῖται καὶ ἀποδείκνυσιν, ὅτι ἡ εἰς τὸν Χριστὸν πίστις ἀπὸ τῶν προφητῶν κατηγγέλη, καὶ δι' αὐτῶν ἐμηνύθη ἡ διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ λύτρω σις καὶ ὅτι αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν εὐηγγελίσθη τὰ πάντα, εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι. Εἶτα συμβουλεύσας ἀξίως τοῦ καλέσαντος ἀναστρέ φεσθαι, προτρέπει καὶ βασιλέας τιμᾷν· γυναιξί τε καὶ ἀνδράσιν όμοφροσύνην παραγγέλλει καὶ εἰς τὰ ἤθη παραινέσας ὀλίγα, σημαίνει ὅτι καὶ εἰς τὸν ᾄδην γέγονε παρὰ τοῦ Κυρίου τὸ κήρυγμα τῆς σωτηρίας καὶ ἀναστάσεως, ἵνα καὶ οἱ προαπο θανόντες ἀναστῶσι καὶ κριθῶσι μὲν ἐν τῷ σώ ματι, τῇ δὲ χάριτι τῆς ἀναστάσεως διαμείνωσι. Καὶ ὅτι τὸ τέλος πάντων λοιπὸν ἤγγικεν καὶ ὀφείλουσι πάντες έτοιμοι γίνεσθαι, ὡς λόγον ἀποδιδόντες τῷ Κριτῇ· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπι στολήν. Πέτρου Επιστολῆς πρώτης. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἀναγεννήσεως, καὶ περὶ ὑπο μονῆς πειρασμῶν, καὶ περὶ σωτηριώδους πίστεως προκατηγγελμένης ὑπὸ τῶν προφητῶν. Περὶ ἐλπίδος, καὶ ἁγιασμοῦ τῆς τε ὀφειλομένης ἐπὶ τῇ υἱοθεσίᾳ ἀσφαλούς ἀναστροφῆς. Περὶ τοῦ ἐπαξίως τῆς υἱοθεσίας ζῆν ἐν Χριστῷ πρὸς ὠφέλειαν καὶ τῶν ἔξωθεν, εἰς δόξαν Θεοῦ. Περὶ τῆς πρὸς ἄρχοντας ὑποταγῆς, καὶ φιλαδελφίας καὶ θεοσεβείας. Ἐν ᾧ περὶ δούλων ὑποταγῆς, καὶ ἀνεξικάκου ὑπομονῆς διὰ Χριστόν. Hoc argumentum in codicibus Regio-Alexandrino, Cryptoferratensi, Lolliniano et Vaticano n. 363, ita incipit, ἐπειδὴ ὁ Πέτρος αὐτός, cal. Αt in Vaticano altero codice his scríbitur; semel quidem, ut in codice Regio-Alexandrino, iterum vero, ut in bibliorum editione Complutensi. Aliter etiam hoc argumentum orditur in Erasmiana, Aldina et Stephaniana Novi Testamenti editione, licet a memoratis codicibus in sensu nil differant. Nos autem eam lectionem secuti sumus, quæ apud cumenium habetur, cum ad Regio-Alexandrini et aliorum Vaticanæ bibliothecæ codicum lectionem accederet. De hujus varietatis causa, vide quæ supra notavimus ad argumentum Epistolæ Jacobi apostoli. 46) Pronomen αὐτός deest in Cryptof. et Val p. 363; at in Urbinate est αὐτοῖς. In Urbinate, Lolliniano el Vaticano n. 367, prima vice est διότι γάρ. In Complutensi bibliorum editione, in codd. Urbinate, Lolliniano et Vaticano num. 567, prima vice ἀπολύτρωσις. Vaticanus n. 363, Cryptofer. et aller Vatica nus secunda vice habent καταγγέλλει. In cod. Regio Alex. deest γέγονε, Al male in Urbinate et in Vat. n. 365, legitur, ὅτι εἰς τοῦτο γέγονε. Ita et Lollinianus et Vatic. n. 567, prima vice. Male etiam in Complutensi bibliorum editione, et apud Ecumenium, ὅτι καὶ εἰς τὸν ᾅδην τούτο γέγονε. In Urbinate et Lolliniano est, ἀναστῶσι μὲν, καὶ κριθῶσι ἐν τῷ σώματι. In Cryptof. et Vat. n. 365, ἀναστῶσι καὶ κριθῶσι μὲν τῷ σώματι. Utramque lectionem exhibet alter Vaticanus. Male Urbius, τῆς δυνάμεως. Item etiam Vat. n. 363. alii omnes, ήγγισεν. Val. codl. n. 363. ἀποδόντες. Erasmus, Aldus et Stephanus αποδώσοντες.

col. 681–682page 32 of 86

PG 85:681Περὶ ὑπακοῆς γυναικῶν, καὶ ὁμονοίας τῆς πρὸς τοὺς ἄνδρας καὶ σωτηρίας τῆς ἐν πνεύματι, εἰς τύπον Σάββας. Περὶ τῆς ἀνδρῶν πρὸς γυναῖκας συμπεριφοράς. Περὶ τῆς πρὸς ἅπαντας ἐπιεικοῦς ἀνεξικακίας, ἧς τύπος ἡ ἐπὶ Νῶς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία· ἐφ' ἡμᾶς δὲ ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος τοῦ Χριστοῦ συμπάθεια. Περὶ ἀποθέσεως φαύλων πράξεων, καὶ ἐπαναλήψεως τῶν ἐν πνεύματι καρπῶν κατὰ τὴν διαφοράν τῶν χαρισμάτων Ότι κοινωνίᾳ τῇ πρὸς Χριστὸν κρατεῖν χρὴ τῶν φυσικῶν παθῶν, ἐλπίδι τε τῇ εἰς αὐτὸν φέρειν τὰς παρ' ἑτέρων βλάδας. Παραίνεσις πρεσβυτέροις περὶ ἐπισκοπῆς τοῦ ποι μνίου. Ἐν ᾧ περὶ κοινῆς πάντων πρὸς ἕκαστον ταπεινοφροσύνης εἰς νίκην τὴν κατὰ τοῦ διαβόλου. Εὐχὴ ὑπὲρ τελειώσεως τῶν πιστευόντων. Στίχοι κε'. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Πέτρου β' Επιστολῆς. Ταύτην πάλιν αὐτὸς ὁ Πέτρος ἐπιστέλλει τοῖς ἤδη πιστεύσασιν· ἔστι δὲ ἡ ἐπιστολὴ ὑπόμνησις τῶν πρώτων. Εἰδὼς γὰρ ταχείαν ἑαυτοῦ ἔσεσθαι τὴν ἀνά λυσιν τοῦ σώματος, ἐσπούδασεν πάντας ὑπομνήσαι περὶ ὧν ὑποκατηχήθησαν τὴν διδασκαλίαν Καὶ ς πρῶτον μὲν περὶ τῆς πίστεως ἐξηγεῖται, δεικνὺς ἀπὸ τῶν προφητῶν αὐτὴν εὐηγγελίσθαι, καὶ ὅτι αἱ προ φητεῖαι αἱ περὶ τοῦ Σωτῆρος, οὐκ εἰσὶν ἀνθρώπιναι, ἀλλὰ παρὰ Θεοῦ ἐλαλήθησαν. Έπειτα παραγγέλλει μὴ προσέχειν τοῖς ἀπατῶσι, λέγων ἔσεσθαι αὐτῶν ἀπὸ ώλειαν, ὥσπερ καὶ τῶν παραβάντων ἀγγέλων γέγονε. Προμηνύει δὲ ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἡμέρας ἔσεσθαι, ἐν οἷς ἐμπαίκται περιπατήσουσιν καὶ θελήσουσιν ἀπατᾷν τίνας, λέγοντες, μάτην λέγεσθαι παρ' ἡμῶν τὴν παρουσίαν τοῦ Σωτῆρος, διὰ τὸ ἀεὶ λέγεσθαι, καὶ μήπω παραγενέσθαι. ᾿Απὸ τούτων οὖν καὶ μάλιστα ἀπέχεσθαι παραγγέλλει, διδάσκων μὴ ὀλιγωρεῖν ἐν τοῖς χρόνοις· πάντα γὰρ τὸν χρόνον μηδὲν εἶναι ένα ώπιον Κυρίου, διὰ τὸ εἶναι καὶ τὴν μίαν ἡμέραν ὡς χίλια έτη· εἶναι καὶ τὰ χίλια ἔτη ὡς ἡμέραν μίαν. Εσεσθαι δὲ ταχέως τὴν ἡμέραν Κυρίου διαβεβαιοῦται, καὶ ἀποδείκνυσιν, καὶ ἐντέλλεται ἑτοίμους εἶναι πάντας εἰς αὐτὴν ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς, καὶ ἀγα πᾶν τὰ ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου γραφέντα, καὶ μὴ προσ έχειν τοῖς διαβάλλουσιν αὐτὰ, διὰ τὸ καὶ πάσας τὰς θείας Γραφάς διαβάλλειν αὐτούς. Ὑπομνήσας οὖν καὶ διδάξας παντας προειδέναι τα πράγματα, παρο ἐπειδὴ καὶ ταύτην πάλιν τῆς διδασκαλίας είναι

EDITIO CATHOLIC. EPIST. Περὶ ὑπακοῆς γυναικῶν, καὶ ὁμονοίας τῆς πρὸς τοὺς ἄνδρας καὶ σωτηρίας τῆς ἐν πνεύματι, εἰς τύπον Σάββας. Περὶ τῆς ἀνδρῶν πρὸς γυναῖκας συμπεριφοράς. Περὶ τῆς πρὸς ἅπαντας ἐπιεικοῦς ἀνεξικακίας, ἧς τύπος ἡ ἐπὶ Νῶς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία· ἐφ' ἡμᾶς δὲ ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος τοῦ Χριστοῦ συμπάθεια. Περὶ ἀποθέσεως φαύλων πράξεων, καὶ ἐπαναλή ψεως τῶν ἐν πνεύματι καρπῶν κατὰ τὴν διαφοράν τῶν χαρισμάτων Ότι κοινωνίᾳ τῇ πρὸς Χριστὸν κρατεῖν χρὴ τῶν φυσικῶν παθῶν, ἐλπίδι τε τῇ εἰς αὐτὸν φέρειν τὰς παρ' ἑτέρων βλάδας. Παραίνεσις πρεσβυτέροις περὶ ἐπισκοπῆς τοῦ ποιμνίου. Ἐν ᾧ περὶ κοινῆς πάντων πρὸς ἕκαστον ταπεινοφροσύνης εἰς νίκην τὴν κατὰ τοῦ διαβόλου. Εὐχὴ ὑπὲρ τελειώσεως τῶν πιστευόντων. Στίχοι κε'. Πέτρου β' Επιστολῆς. Ταύτην πάλιν αὐτὸς ὁ Πέτρος ἐπιστέλλει τοῖς ἤδη πιστεύσασιν· ἔστι δὲ ἡ ἐπιστολὴ ὑπόμνησις τῶν πρώτων. Εἰδὼς γὰρ ταχείαν ἑαυτοῦ ἔσεσθαι τὴν ἀνάλυσιν τοῦ σώματος, ἐσπούδασεν πάντας ὑπομνήσαι περὶ ὧν ὑποκατηχήθησαν τὴν διδασκαλίαν Καὶ ς πρῶτον μὲν περὶ τῆς πίστεως ἐξηγεῖται, δεικνὺς ἀπὸ τῶν προφητῶν αὐτὴν εὐηγγελίσθαι, καὶ ὅτι αἱ προφητεῖαι αἱ περὶ τοῦ Σωτῆρος, οὐκ εἰσὶν ἀνθρώπιναι, ἀλλὰ παρὰ Θεοῦ ἐλαλήθησαν. Έπειτα παραγγέλλει μὴ προσέχειν τοῖς ἀπατῶσι, λέγων ἔσεσθαι αὐτῶν ἀπὸ ώλειαν, ὥσπερ καὶ τῶν παραβάντων ἀγγέλων γέγονε. Προμηνύει δὲ ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἡμέρας ἔσεσθαι, ἐν οἷς ἐμπαίκται περιπατήσουσιν καὶ θελήσουσιν ἀπατᾷν τίνας, λέγοντες, μάτην λέγεσθαι παρ' ἡμῶν τὴν παρουσίαν τοῦ Σωτῆρος, διὰ τὸ ἀεὶ λέγεσθαι, καὶ μήπω παραγενέσθαι. ᾿Απὸ τούτων οὖν καὶ μάλιστα ἀπέχεσθαι παραγγέλλει, διδάσκων μὴ ὀλιγωρεῖν ἐν τοῖς χρόνοις· πάντα γὰρ τὸν χρόνον μηδὲν εἶναι ένα ώπιον Κυρίου, διὰ τὸ εἶναι καὶ τὴν μίαν ἡμέραν ὡς χίλια έτη· εἶναι καὶ τὰ χίλια ἔτη ὡς ἡμέραν p μίαν. Εσεσθαι δὲ ταχέως τὴν ἡμέραν Κυρίου διαβε βαιοῦται, καὶ ἀποδείκνυσιν, καὶ ἐντέλλεται ἑτοίμους εἶναι πάντας εἰς αὐτὴν ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς, καὶ ἀγα πᾶν τὰ ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου γραφέντα, καὶ μὴ προσέχειν τοῖς διαβάλλουσιν αὐτὰ, διὰ τὸ καὶ πάσας τὰς θείας Γραφάς διαβάλλειν αὐτούς. Ὑπομνήσας οὖν καὶ διδάξας παντας προειδέναι τα πράγματα, παρο 11. De obedientia mulierum et concordia cum earum viris, et de salute spirituali ad similitudinem Sarræ, cap. II, 1. 11. De comitate atque facilitate, qua viri mulieres complecti debent, ibid. 7. iv. De perversis fratrum moribus mansuete tolerandis, cujus rei lypus est Dei benignitas erga Noe, et in nos Christi misericordia per baptismum, ibid. 15, ab illis verbis, Parali, cæl. V. Quod a malis operibus cessare, et spirituales virtutum fructus iterum juxta donorum diversitatem edere debeamus, cap. iv, 1. VI. Quod communione cum Christo, naturæ passiones vincere, et illata ab aliis damna firma in eumdem spe ferre oporteat, cap. sv, 12. VII. Iortatio ad presbyteros de cura gregis, cap. v, 1. 1. Ubi quod omnes humili atque demisso animo erga unumquemque esse debeant, ad victoriam adversus diabolum obtinendam, ibid. 6. VIII. Precatio ad Deum pro fidelium perfectione, cap. v, 9. Versus hujus elenchi sunt xxv. ARGUMENTUM Secunda Petri Epistolæ. Hauc iterum idem Petrus iis qui jam crediderant epistolam scribit, qua in eorum memoriam tradita prius ipsis fidei præcepta reducit. Cum enim sciret fore ut brevi e vita discederet, omnes de doctrina admonere studuit qua instructi fuerant. Et primum quidem de fide tractat, ostendens ipsam a prophetis annuntiatam fuisse, et prophetias quæ de Salvalore loquuntur, non esse humanas, sed Deo inspirante prolatas. Deinde præcipit ne seductores attendant, dicens talem ipsorum perditionem fore, qualis et transgressorum angelorum fuit. Prænuntiat autem in epistola, fore ut dies veniant quibus illusores vagabunt, nonnullosque seducere tentabunt, dicentes, in vanum a nobis prædicari futurum Salvatoris adventum, eo quod semper præsto esse dicatur et nondum advenerit. Hos igitur maxime cavere præcipit, docens non esse negligenter transigenda tempora, cum omne tempus nihil sit coram Deo, propterea quod anus dies coram ipso sit tanquam mille anni, et mille anui tanquam dies unus. Confirmat autem atque declarat brevi futuram djeın Domini, precipitque ut omnes ad ipsam operibus bonis parati sint, et ut amplectantur ea quæ ab apostolo Paulo seripta sunt, nec eos attendant qui illa calumniantur, eo quod omnes quoque divinas Scripturas calumnientur. Ubi itaque admonuit, docuitque omnes futura prospicere, hortatur deniLAUR. ZACAGNII NOTÆ. ln codice Regio-Alexandrino, Urbinate et duobus Vaticanis est, ἐπειδὴ καὶ ταύτην πάλιν nos lamen secuti sumus Complutensem, Erasmianam Aldinam et Stephanianam editiones, ea ratione freti uuam supra adduximus in notis ad argumen· PATROL. GR. LXXXV. tum Epistolae Jacobi apostoli. (Ecumenius, τῆς διδασκαλίας aliter omncs Vaticani. Verbum είναι hic non repctit Ecumenius, nec Stephanus. nec Erasmus.

col. 683–684page 33 of 86

PG 85:683αινεῖ μὴ ἐκπίπτειν τοῦ σκοποῦ τῆς πίστεως καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν ἐπιστολήν. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Πέτρου Επιστολής β'. Περὶ κλήσεως τῆς ἐν πίστει, ἔργοις βεβαιουμένης τοῖς τῆς ἀρετῆς, καὶ ἐλπίδος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν. Παραγγελία εἰς ὑπόμνησιν τῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν ἀνάλυσιν αὐτοῦ, καὶ ὅπως ἐν ὄρει Θαβώρ τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ Χριστοῦ ἐπήκουσε φωνῆς. Πρόρρησις ἀπατηλῆς ἐπαναστάσεως αἱρετικῶν, ἀσεβείας τε αὐτῶν, καὶ μελλούσης κολάσεως. Ἐπανάληψις περὶ κακίας ἀνθρώπων αἱρετικῶν. Ἐν ᾧ ὅτι αἰφνιδίως ἥξει Χριστὸς ἐπὶ συντελείᾳ τοῦδε τοῦ αἰῶνος, ὥστε δεῖν εὐτρεπίζεσθαι πάσῃ ἀρετῇ. Στίχοι ι'. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Ιωάννου πρώτης Επιστολῆς Ταύτην αὐτὸς ὁ Ἰωάννης, ὁ τὸ Εὐαγγέλιον γράψας, επιστέλλει, ὑπομιμνήσκων τοὺς ἤδη πι στεύσαντας εἰς τὸν Κύριον. Καὶ πρῶτον μὲν ὥσπερ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, οὕτως καὶ ἐν ταύτῃ τῇ ἐπιστολή θεολογεῖ περὶ τοῦ Λόγου, ἀποδεικνὺς αὐτὸν ἀεὶ εἶναι ἐν τῷ Θεῷ, καὶ διδάσκων τὸν Πατέρα φῶς εἶναι, ἵνα καὶ οὕτως γνῶμεν, τὸν Λόγον, ὡς ἀπαύγασμα, ἐξ αὐτοῦ εἶναι. Θεολογῶν δὲ ἐξηγεῖται μὴ νεώτερον εἶναι τὸ καθ᾿ ἡμᾶς μυστήριον· ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς μὲν καὶ ἀεὶ τυγχάνειν αὐτόν· νῦν δὲ πεφανερῶσθαι ἐν τῷ Κυρίῳ, ὅστις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος καὶ Θεὸς ἀληθινός. Καὶ τὸ αἴτιον δὲ τῆς τούτου παρουσίας καὶ ἐπιφανείας αὐτοῦ τίθησι, λέγων εἶναι τοῦτο ἐπὶ τῷ κατα λῦσαι τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου, καὶ ἡμᾶς ἐλευθερωθῆναι ἀπὸ τοῦ θανάτου, καὶ γινώσκειν ἡμᾶς τὸν Πα τέρα, καὶ αὐτὸν τὸν Υἱὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Γράφει γοῦν πρὸς πᾶσαν ἡλικίαν, πρὸς παιδία, πρὸς νεανίσκους, πρὸς γέροντας, ὅτι μὲν Θεὸς ἐγνώσθη, ἡ δὲ διαβολική ενέργεια λοιπὸν νενί κηται, καταργηθέντος τοῦ θανάτου. Εἶτα λοιπὸν δι' ὅλης τῆς ἐπιστολῆς περὶ ἀγάπης διδάσκει, θέλων ἡμᾶς ἀλλήλους ἀγαπᾷν, καὶ ἀποδεικνὺς ὅτι δεῖ ἀλλή λους ἀγαπᾷν, ἐπειδὴ καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς (β). Εξηγεῖται οὖν περὶ διαφορᾶς φόβου καὶ ἀγά πης, καὶ τέκνων Θεοῦ καὶ τέκνων διαβόλου, καὶ περὶ ἁμαρτίας θανατικῆς καὶ μὴ θανατικῆς, καὶ διαφορᾶς πνευμάτων· καὶ λοιπὸν διαιρεῖ ποῖον μὲν καὶ ἐλπίδι. ἐλπίδι καί. τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ τοῦ Γιού. Επειδὴ αὐτὸς ὁ Ἰωάν νης, ὁ τὸ Εὐαγγέλιον γράψας, αὐτὸς καὶ ταύτην ἐπι στέλλει. θέλων ἡμᾶς ἀλλήλους ἀγαπᾶν, ἐπειδὴ καὶ ὁ Χριστὸς ἡγά πησεν ἡμᾶς. 363: καὶ περὶ ποίας άμαρ τίας θανατικῆς. καὶ μὴ θανατικῆς,

que, ut a fidei proposito non excidant: atque ita αινεῖ μὴ ἐκπίπτειν τοῦ σκοποῦ τῆς πίστεως καὶ concludit epistolam. οὕτως τελειοῖ τὴν ἐπιστολήν. CAPITA Secundæ Epistolæ Petri. I. De vocatione per fidem, bonis operibus et futurorum spe bonorum confirmata. 1. Admonitio ne traditæ ipsis doctrinæ post suum obitum obliviscantur, et quomodo in monte Thabor Dei de Christo vocem audiverit, cap. 1, 10. III. Prædictio fraudulenti bæreticorum ortus, et impietatis ac futuri eorumdem supplicii, cap. IV. Repetitio de hæreticorum pravitate, cap: 111, 3. In Palat. vers. 1. 1. Ubi dicitur Christum ex improviso venturum in consummatione hujus sæculi, ideoque oportere ut omni virtute instructi sint, cap. 11, 10. In Vatic. n. 363, cap. ult, 11. Versus hujus eleuchi sunt x. ARGUMENTUM Joannis Epistolæ primæ. Idem Joannes qui Evangelium scripsit, hanc quoque epistolam exaravit, ut admoneret illos qui jam in Dominum crediderant. Et primum quidem sicut in Evangelio, ita et in hac epistola theologice tractat de Verbo, ostendens ipsum semper in Deo esse, docensque Patrem esse lucem, ut hoc etiam pacto splendoris instar, Verbum ex ipso esse cognoscamus. Theologice autem explicat, non recens esse quod nobis revelatum est mysterium; sed ipsum quidem ab initio semperque fuisse, nunc autem per Dominum qui vita æterna et Deus verus est, manifestatum fuisse. Porro hanc adventus ac manifestationis ipsius causam esse dicit, ut everterentur opera diaboli, nos a morte liberaremur et cognosceremus Patrem, et ipsum ejus Filium Dominum nostrum Jesum Christum. Scribit ergo ad cujuscunque aetatis homines, ad pueros, ad adolescentes, ad senes, Deum quidem notum jam esse factum, diabolicam vero potestatem, abolita morte tandem superatam fuisse asserens. Deinde tota postmodum epistola de dilectione et charitate agit, jubens ul invicem alter alterum diligat; idque a nobis facien- ›duin esse demonstrat, quoniam et Christus dilexit nos. Tractal itaque de diversitate inter timoremn et dilectionem, et inter filios Dei ac filios diaboli; præterea de peccato quod ad mortem est, deque eo «quod non-est ad mortem; quin et de diversitate Πέτρου Επιστολής β'. Περὶ κλήσεως τῆς ἐν πίστει, ἔργοις βεβαιουμένης τοῖς τῆς ἀρετῆς, καὶ ἐλπίδος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν. Παραγγελία εἰς ὑπόμνησιν τῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν ἀνάλυσιν αὐτοῦ, καὶ ὅπως ἐν ὄρει Θαβώρ τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ Χριστοῦ ἐπήκουσε φωνῆς. Πρόρρησις ἀπατηλῆς ἐπαναστάσεως αἱρετικῶν, ἀσεβείας τε αὐτῶν, καὶ μελλούσης κολάσεως. Ἐπανάληψις περὶ κακίας ἀνθρώπων αἱρετικῶν. - Ἐν ᾧ ὅτι αἰφνιδίως ἥξει Χριστὸς ἐπὶ συντελείᾳ τοῦδε τοῦ αἰῶνος, ὥστε δεῖν εὐτρεπίζεσθαι πάσῃ ἀρετῇ. Στίχοι ι'. Ιωάννου πρώτης Επιστολῆς Ταύτην αὐτὸς ὁ Ἰωάννης, ὁ τὸ Εὐαγγέλιον γράψας, επιστέλλει, ὑπομιμνήσκων τοὺς ἤδη πι στεύσαντας εἰς τὸν Κύριον. Καὶ πρῶτον μὲν ὥσπερ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, οὕτως καὶ ἐν ταύτῃ τῇ ἐπιστολή θεολογεῖ περὶ τοῦ Λόγου, ἀποδεικνὺς αὐτὸν ἀεὶ εἶναι ἐν τῷ Θεῷ, καὶ διδάσκων τὸν Πατέρα φῶς εἶναι, ἵνα καὶ οὕτως γνῶμεν, τὸν Λόγον, ὡς ἀπαύγασμα, ἐξ αὐτοῦ εἶναι. Θεολογῶν δὲ ἐξηγεῖται μὴ νεώτερον εἶναι τὸ καθ᾿ ἡμᾶς μυστήριον· ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς μὲν καὶ ἀεὶ τυγχάνειν αὐτόν· νῦν δὲ πεφανερῶσθαι ἐν τῷ Κυρίῳ, ὅστις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος καὶ Θεὸς ἀληθινός. Καὶ τὸ αἴτιον δὲ τῆς τούτου παρουσίας καὶ ἐπιφα νείας αὐτοῦ τίθησι, λέγων εἶναι τοῦτο ἐπὶ τῷ καταλῦσαι τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου, καὶ ἡμᾶς ἐλευθερωθῆ ναι ἀπὸ τοῦ θανάτου, καὶ γινώσκειν ἡμᾶς τὸν Πατέρα, καὶ αὐτὸν τὸν Υἱὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Γράφει γοῦν πρὸς πᾶσαν ἡλικίαν, πρὸς παιδία, πρὸς νεανίσκους, πρὸς γέροντας, ὅτι μὲν Θεὸς ἐγνώσθη, ἡ δὲ διαβολική ενέργεια λοιπὸν νενί κηται, καταργηθέντος τοῦ θανάτου. Εἶτα λοιπὸν δι' ὅλης τῆς ἐπιστολῆς περὶ ἀγάπης διδάσκει, θέλων ἡμᾶς ἀλλήλους ἀγαπᾷν, καὶ ἀποδεικνὺς ὅτι δεῖ ἀλλή - λους ἀγαπᾷν, ἐπειδὴ καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς (β1). Εξηγεῖται οὖν περὶ διαφορᾶς φόβου καὶ ἀγά πης, καὶ τέκνων Θεοῦ καὶ τέκνων διαβόλου, καὶ περὶ ἁμαρτίας θανατικῆς καὶ μὴ θανατικῆς, καὶ διαφορᾶς πνευμάτων· καὶ λοιπὸν διαιρεῖ ποῖον μὲν Stephani cditio, καὶ ἐλπίδι. Cryptof. codex, ἐλπίδι sine καί. Stephani editio habet, τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ τοῦ Γιού. Ita et Cryptofer. codex. in omnibus quos contulimus, Vaticana bi Miotheca codicibus legitur: Επειδὴ αὐτὸς ὁ Ἰωάννης, ὁ τὸ Εὐαγγέλιον γράψας, αὐτὸς καὶ ταύτην ἐπιστέλλει. Ita et in Biblioruin editione Complutensi et Aldina. Nos autem ŒEcumenii et aliorum lectionem secuti sumus. Vide quæ supra notavimus ad argumentum Epistolæ Jacobi apostoli. Apud Stephanum et Erasmum legitur, θέλων ἡμᾶς ἀλλήλους ἀγαπᾶν, ἐπειδὴ καὶ ὁ Χριστὸς ἡγά πησεν ἡμᾶς. Ita et Cryptofer., Urbinas, Lolinianus et Vaticanus n. 363. Vaticanus num. 363: καὶ περὶ ποίας άμαρτίας θανατικῆς. Mox verba, καὶ μὴ θανατικῆς, de sunt in Regio-Alexandrino et Urbinate.

col. 685–686page 34 of 86

PG 85:685πνεῦμα ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι, ποῖον δὲ τῆς πλάνης· καὶ ποτὲ μὲν γινωσκόμεθα τέκνα Θεοῦ, ποτὲ δὲ τοῦ δια βόλου· καὶ περὶ ποίας αμαρτίας ὀφείλομεν εὔχεσθαι ὑπὲρ τῶν ἁμαρτανόντων, καὶ περὶ ποίας οὐ δεῖ εν χεσθαι· καὶ ὅτι ὁ μὴ ἀγαπῶν τὸν πλησίον οὐκ ἔστιν ἄξιος τῆς κλήσεως, οὐδὲ δύναται λέγεσθαι τοῦ Χρι στοῦ. Καὶ τὴν ἑνότητα δὲ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα δείκνυσιν, καὶ ὅτι ὁ ἀρνούμενος τὸν Υἱὸν, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει. Διακρίνει δὲ ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ, λέγων καὶ τοῦτο ἴδιον τοῦ ᾿Αντιχρίστου εἶναι τὸ λέγειν μὴ εἶναι τὸν Υἱόν, αὐτὸν τὸν Χριστὸν, ἵνα, ᾗ δῆλον ὅτι, ὡς μὴ ὄντος ἐκείνου, ἑαυτὸν εἴπῃ εἶναι ὁ ψεύστης. Παραινεῖ δὲ δι' ὅλης τῆς ἐπιστολῆς μὴ ἀθυμεῖν τοὺς πιστεύοντας τῷ Κυρίῳ, εἰ μισοῦνται ἐν τῷ κόσμῳ ἀλλὰ μᾶλλον χαίρειν, ὅτι τὸ μίσος τοῦ κόσμου δεί κνυσιν τοὺς πιστεύσαντας μεταβεβηκέναι ἀπ' αὐτοῦ τοῦ κόσμου, καὶ εἶναι λοιπὸν τῆς οὐρανίου πολιτείας. Καὶ ἐν τῷ τέλει δὲ τῆς ἐπιστολῆς πάλιν ὑπομιμνήσκει λέγων, ὅτι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς ζωή αιώνιος έστι, καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, καὶ ἵνα τούτῳ δουλεύωμεν καὶ φυσ λάττωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ τῶν εἰδώλων. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ιωάννου πρώτης Επιστολῆς. Εὐαγγελική θεολογία περὶ Χριστοῦ. Ἐν ᾧ περὶ ἐξομολογήσεως, καὶ προσοχῆς εἰς τὸ μὴ ἁμαρτάνειν. Ὅτι ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, τὴν γνῶσιν βεβαιοί. Περὶ ἀγάπης, ἧς ἄνευ ἀσέβεια. Ἐν ᾧ παραίνεσις περὶ χάριτος ἑκάστου καθ᾽ ἡλι κίαν, καὶ περὶ ἀποτροπῆς τῆς πρὸς τὸν κόσμον ἀγάπης. Περὶ ψευδαδέλφων ἀρνησιθέων, καὶ ὅτι ἡ εἰς Χρι στὴν εὐσέβεια, πατρὸς ὁμολογία· ἡ γὰρ τοῦ Πατρός δοξολογία, τοῦ Υἱοῦ ἐστιν θεολογία. Ἐν ᾧ περὶ θείου καὶ πνευματικοῦ χαρίσματος ἐν ἁγιασμῷ ἐπ' ἐλπίδι εἰς γνῶσιν Θεοῦ. Οτι πᾶς ὁ ἐν Χριστῷ, ἐκτὸς ἁμαρτίας· ὁ γὰρ ἁμαρτάνων ἐστὶ τοῦ διαβόλου. Περὶ ἀγάπης τῆς εἰς τὸν πλησίον, καὶ διαθέσεως μεταδοτικής. Ἐν ᾧ περὶ συνειδήσεως ἀγαθῆς, τῆς ἐν πίστει Ἰησοῦ Χριστοῦ. Περὶ διακρίσεως πνευμάτων ἐφ᾽ ὁμολογίᾳ τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπήσεως. Περὶ φιλαδελφίας εἰς θεοσέβειαν. Περὶ θεολογίας Υἱοῦ ἐν δόξῃ Πατρός, καὶ περὶ νι της τῆς κατὰ τοῦ Πονηροῦ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χρι στοῦ εἰς ζωήν. Περὶ ἀντιλήψεως τοῦ ἁμαρτάνοντος ἀδελφοῦ διὰ προσευχῆς, καὶ περὶ τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν.

EDITIO CATHOLIC. EPIST. πνεῦμα ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι, ποῖον δὲ τῆς πλάνης· καὶ ποτὲ μὲν γινωσκόμεθα τέκνα Θεοῦ, ποτὲ δὲ τοῦ διαβόλου· καὶ περὶ ποίας αμαρτίας ὀφείλομεν εὔχεσθαι ὑπὲρ τῶν ἁμαρτανόντων, καὶ περὶ ποίας οὐ δεῖ εν χεσθαι· καὶ ὅτι ὁ μὴ ἀγαπῶν τὸν πλησίον οὐκ ἔστιν ἄξιος τῆς κλήσεως, οὐδὲ δύναται λέγεσθαι τοῦ Χρι στοῦ. Καὶ τὴν ἑνότητα δὲ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα δείκνυσιν, καὶ ὅτι ὁ ἀρνούμενος τὸν Υἱὸν, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει. Διακρίνει δὲ ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ, λέγων καὶ τοῦτο ἴδιον τοῦ ᾿Αντιχρίστου εἶναι τὸ λέγειν μὴ εἶναι τὸν Υἱόν, αὐτὸν τὸν Χριστὸν, ἵνα, ᾗ δῆλον ὅτι, ὡς μὴ ὄντος ἐκείνου, ἑαυτὸν εἴπῃ εἶναι ὁ ψεύστης. Παραινεῖ δὲ δι' ὅλης τῆς ἐπιστολῆς μὴ ἀθυμεῖν τοὺς πιστεύοντας τῷ Κυρίῳ, εἰ μισοῦνται ἐν τῷ κόσμῳ· ἀλλὰ μᾶλλον χαίρειν, ὅτι τὸ μίσος τοῦ κόσμου δεί κνυσιν τοὺς πιστεύσαντας μεταβεβηκέναι ἀπ' αὐτοῦ τοῦ κόσμου, καὶ εἶναι λοιπὸν τῆς οὐρανίου πολιτείας. Καὶ ἐν τῷ τέλει δὲ τῆς ἐπιστολῆς πάλιν ὑπομιμνήσκει λέγων, ὅτι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς ζωή αιώνιος έστι, καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, καὶ ἵνα τούτῳ δουλεύωμεν καὶ φυσ λάττωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ τῶν εἰδώλων. Ιωάννου πρώτης Επιστολῆς. Εὐαγγελική θεολογία περὶ Χριστοῦ. Ἐν ᾧ περὶ ἐξομολογήσεως, καὶ προσοχῆς εἰς τὸ μὴ ἁμαρτάνειν. Ὅτι ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, τὴν γνῶσιν βεβαιοί. Περὶ ἀγάπης, ἧς ἄνευ ἀσέβεια. Ἐν ᾧ παραίνεσις περὶ χάριτος ἑκάστου καθ᾽ ἡλι κίαν, καὶ περὶ ἀποτροπῆς τῆς πρὸς τὸν κόσμον ἀγάπης. Περὶ ψευδαδέλφων ἀρνησιθέων, καὶ ὅτι ἡ εἰς Χρι στὴν εὐσέβεια, πατρὸς ὁμολογία· ἡ γὰρ τοῦ Πατρός δοξολογία, τοῦ Υἱοῦ ἐστιν θεολογία. Ἐν ᾧ περὶ θείου καὶ πνευματικοῦ χαρίσματος ἐν ἁγιασμῷ ἐπ' ἐλπίδι εἰς γνῶσιν Θεοῦ. Οτι πᾶς ὁ ἐν Χριστῷ, ἐκτὸς ἁμαρτίας· ὁ γὰρ ἁμαρτάνων ἐστὶ τοῦ διαβόλου. Περὶ ἀγάπης τῆς εἰς τὸν πλησίον, καὶ διαθέσεως μεταδοτικής. Ἐν ᾧ περὶ συνειδήσεως ἀγαθῆς, τῆς ἐν πίστει Ἰησοῦ Χριστοῦ. Περὶ διακρίσεως πνευμάτων ἐφ᾽ ὁμολογίᾳ τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπήσεως. Περὶ φιλαδελφίας εἰς θεοσέβειαν. Περὶ θεολογίας Υἱοῦ ἐν δόξῃ Πατρός, καὶ περὶ νι της τῆς κατὰ τοῦ Πονηροῦ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς ζωήν. Περὶ ἀντιλήψεως τοῦ ἁμαρτάνοντος ἀδελφοῦ διὰ προσευχῆς, καὶ περὶ τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν. spirituum disserit, distinguens postea quis spiritus ex Deo sit, et qnis spiritus erroris, et quomodo interdum cognoscimur esse filii Dei, interdum vero filii diaboli; et cum pro peccatoribus Deum oramus, de quo peccato precari debeamus, et de quo non: denique eum qui proximum non diligit, indignum filii Dei nomine esse ait, nee posse dici Christi esse. Ostendit insuper Filium cum Patre unum esse, et eum qui Filium negat, neque ipsumn Patrem agnoseere. Scite etiam in hac epistola id proprium Antichristi esse ait, ut ipsum Jesum Christum non esse Filium asserat, quo mendax ille se ipsum Dei Filium esse dicat, cum Christus non sit. Cæterum per totam epistolam fideles hortatur ne contristentur, si odio habeantur in mundo; sed gaudeant potius, quoniam odium mundi fideles e terra migrasse et in cœlis conversari denotat. In Ane etiam epistolae rursus admonet, dicens, Dei Filium æternam vitam esse Deumque verum, ideoque ipsi serviendum, et a simulacrorum cultu nobis esse cavendum. CAPITA Epistolæ primæ Joannis. 1. Evangelica theologia de Christo. 1. In quo etiam agitur de confessione peccatorum, et de cura a nobis adhibenda ne peccemus, cap. 1, 8. 11. Et quod præceptorum observatio Dei cogni tionem adauget, cap. 11, 3. In Palat. cap. 11, 4. II. De charitate cujus expers est impietas, cap. 1. Ubi de gratia singulis quibusque secundum diversas ætates a Deo impertita, et quod mundi amorem effugere debeamus, cap. 1, 12. III. De falsis fratribus qui Deum negant, et quod qui pie de Christo sentit, Patrem quoque confiteatur; nam qui Patrem glorifical, Filii quoque divinitatem agnoscit, cap. 11, 18. 1. Ubi de divini Spiritus dono ad sanctificationem nostram, cum spe perveniendi ad cognitionem Dei, ibid. 26. 11. Et quod omnis qui manet in Christo, expers est peccati: qui enim peccat, ex diabolo est, cup. IV. De charitate erga proximum et de eleemosyna largienda, cap. iii, 40, in illis verbis, Omnis qui non est, cool. 1. Ubi quod de recta in Christum fide conscii nobis esse debeamus, cæp. 111, 21. 1. De discernendis spiritibus per confessionem incarnationis Dominicæ, cap. iv, 1. V. De fraterna charitate ad pietatem in Deum nobis conciliandam necessaria, cap, IV, 7. VI. De Filii divinitate in Patris gloria, et de victoria adversus Malignum per fidem Jesu Christi ad vitam æternam consequendam, cap. iv, 11. VI. De ope fratri peccanti per orationcm fereuda, et de non peccando, cap. ♥, 16.

col. 687–688page 35 of 86

PG 85:687Ἐν ᾧ περὶ ἀποχῆς δαιμονικοῦ σεβάσματος. Στί χο. κγ'. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Ἰωάννου δευτέρας Επιστολῆς. Ταύτην ὁ πρεσβύτερος γράφει Κυρίᾳ καὶ τοῖς τέκνοις αὐτῆς· ἡ δὲ πρόφασις τῆς ἐπιστολῆς αὕτη· Ὁρῶν τὰ τέκνα αὐτῆς καλῶς ἀναστρεφόμενα ἐν τῇ πίστει, καὶ πολλοὺς πλάνους περιερχομένους, καὶ λέγοντας μὴ εἶναι τὴν παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ ἐν σαρκί, γράφει τὴν ἐπιστολήν· καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται αὐτῆς τὰ τέκνα καλῶς περιπατοῦντα εἶτα διδάσκων μὴ νεώτερον εἶναι τὸ καθ᾿ ἡμᾶς μυο στήριον, παραινεῖ πάλιν περὶ ἀγάπης, καὶ ἵνα μέσ νωσιν ἐν τῇ διδαχῇ τῇ παραδοθείσῃ αὐτοῖς· καὶ λοι πὸν διδάσκει 'Αντίχριστον εἶναι τὸν λέγοντα μὴ ἐν σαρκὶ ἐληλυθέναι τὸν Χριστόν. Παραγγέλλει δὲ ὥστε τοὺς τοιούτους μὴ δέχεσθαί τινας εἰς οἰκίαν, μηδὲ λέγειν τοῖς τοιούτοις Χαίρειν, καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν ἐπιστολήν. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ιωάννου δευτέρας Επιστολῆς. Μετὰ τὸ προοίμιον, περὶ ὀρθοῦ βίου ἐν ἀγάπῃ Θεοῦ διὰ πίστεως εὐσεβοῦς ἀμεταθέτου. Ἐν ᾧ ὅτι οὐ δεῖ αἱρετικὸν ἐνοικίζειν, ή χαιρετίζειν ἀφ᾽ ἁμαρτία. Επαγγελία παρουσίας αὐτοῦ ἐπ' ἐλπίδι πρὸς ὠφέ λειαν. Στίχοι ε' ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς Ἰωάννου τρίτης Ἐπιστολῆς. Εστιν ἡ ἐπιστολὴ περὶ φιλοξενίας. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται τὸν Γάϊον μαρτυρούμενον παρὰ πάν των ἐπὶ φιλοξενίᾳ, καὶ προτρέπει τῇ αὐτῇ προθέσει ἐμμένειν, καὶ προπέμπειν, καὶ δεξιοῦσθαι τοὺς ἀδελ φούς· πάλιν τε αὐτοῦ τὴν προσφορὰν ἀποδέχεται. Αἰτιᾶται δὲ Διοτρεφή, ὡς μήτε αὐτὸν παρέχοντα τοῖς πτωχοίς, ἀλλὰ καὶ κωλύοντα τοὺς ἄλλους, καὶ πολλὰ φλυαροῦντα. Τοὺς δὲ τοιούτους λέγει ἄλλο τρίους εἶναι τῆς ἀληθείας, καὶ μὴ εἰδέναι τὸν Θεόν. Δημήτριον δὲ συνίστησι, μαρτυρῶν αὐτῷ τὰ κάλ λιστα. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ιωάννου τρίτης 'Επιστολῆς Εὐχὴ ὑπὲρ τελειώσεως, καὶ εὐχαριστίας ἐφ' ὁμολογία φιλοξενίας τῶν ἀδελφῶν διὰ Χριστοῦ. Ἐν ᾧ περὶ Διοτρεφούς φαυλότητος καὶ μισαδελφίας. ὡς πρεσβύτερος, στίχοι τ'. καὶ εὐχαριστία,

1. Ubi etiam quod a cultu dæmonum beamus, ibid. 21. Versus hujus elenchi cavere desunt xxIII. ARGUMENTUM Epistolæ secundæ Joannis. Hanc tanquam senior scribit Dominæ et filiis ∙ejus. Occasio vero scribendæ epistolæ fuit hæc. -Cum videret ejus filios sedulam Christianæ fidei operam dare, multosque seductores circumire, ac dicere, Christum in carne non advenisse, scribit epistolam, in qua primum quidein commendat ejus Alios, quod recte ambulent in Gdle: deinde docens, non esse recens mysterium quod nobis revelatum -est, hortatur eos iterum ad charitatém, et ut permaneant in doctrina quæ ipsis tradita fuerat: denique docet euum esse Antichristum, qui dicit Christum in carne non advenisse. Præcipit autem ne quis hujusmodi homines in domum suscipiat, neque ipsis dicat Ave, atque ita concludit epistolanı. CAPITA Secundæ Epistolæ Joannis. I. Post procemium, vers. 1, agit de vitæ integritate in dilectione Dei, per veram fidem immutabili, vers. 4. 1. In quo ait propter peccatum non oportere hæreticum in domuin inducere aut salutare, vers. 10. 11. Promissio sui uti sperat adventus ad eorum utflitatem, vers. 12. Versus hujus elenchi sunt v. ARGUMENTUM Epistolæ tertiæ Joannis. In epistola hac de hospitalitate agitur: et primum quidem commendat Gaium, de cujus hospitalitate egregium ab omnibus testimonium ferebatur, eumque adhortatur, ut in proposito manens, fratres deducere 'humaniterque excipere pergat; et rursus ipsius oblationes commendans, Diotrephen accusat, quod nec ipse daret quidquam pauperibus, nec alios dare sineret, multaque insuper adversus ipsum deblateraret. Hujusmodi autem homines alienos esse a veritate, Deumque ignorare ait. Demetrium vero commendat Gaio, optimum de illo testimonium perhibens. CAPITA Epistolæ tertiæ Joannis. 'I. Precatio ad Deum pro Gaii perfectione, et congratulatio de testimonio sibi reddito de ejus hospitalitate erga fratres peregre agentes, propter Christum. 1. Ubi de Diotrephis pravitate atque odio adverBus fratres, vers. 9. Ἐν ᾧ περὶ ἀποχῆς δαιμονικοῦ σεβάσματος. Στί χο. κγ'. Ἰωάννου δευτέρας Επιστολῆς. Ταύτην ὁ πρεσβύτερος γράφει Κυρίᾳ καὶ τοῖς τέκνοις αὐτῆς· ἡ δὲ πρόφασις τῆς ἐπιστολῆς αὕτη· Ὁρῶν τὰ τέκνα αὐτῆς καλῶς ἀναστρεφόμενα ἐν τῇ πίστει, καὶ πολλοὺς πλάνους περιερχομένους, καὶ λέγοντας μὴ εἶναι τὴν παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ ἐν σαρκί, γράφει τὴν ἐπιστολήν· καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται αὐτῆς τὰ τέκνα καλῶς περιπατοῦντα· εἶτα διδάσκων μὴ νεώτερον εἶναι τὸ καθ᾿ ἡμᾶς μυο στήριον, παραινεῖ πάλιν περὶ ἀγάπης, καὶ ἵνα μέσ νωσιν ἐν τῇ διδαχῇ τῇ παραδοθείσῃ αὐτοῖς· καὶ λοιπὸν διδάσκει 'Αντίχριστον εἶναι τὸν λέγοντα μὴ ἐν σαρκὶ ἐληλυθέναι τὸν Χριστόν. Παραγγέλλει δὲ ὥστε τοὺς τοιούτους μὴ δέχεσθαί τινας εἰς οἰκίαν, μηδὲ λέγειν τοῖς τοιούτοις Χαίρειν, καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν ἐπιστολήν. Ιωάννου δευτέρας Επιστολῆς. Μετὰ τὸ προοίμιον, περὶ ὀρθοῦ βίου ἐν ἀγάπῃ Θεοῦ διὰ πίστεως εὐσεβοῦς ἀμεταθέτου. Ἐν ᾧ ὅτι οὐ δεῖ αἱρετικὸν ἐνοικίζειν, ή χαιρετίζειν ἀφ᾽ ἁμαρτία. Επαγγελία παρουσίας αὐτοῦ ἐπ' ἐλπίδι πρὸς ὠφέ λειαν. Στίχοι ε' Τῆς Ἰωάννου τρίτης Ἐπιστολῆς. Εστιν ἡ ἐπιστολὴ περὶ φιλοξενίας. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται τὸν Γάϊον μαρτυρούμενον παρὰ πάν των ἐπὶ φιλοξενίᾳ, καὶ προτρέπει τῇ αὐτῇ προθέσει ἐμμένειν, καὶ προπέμπειν, καὶ δεξιοῦσθαι τοὺς ἀδελ φούς· πάλιν τε αὐτοῦ τὴν προσφορὰν ἀποδέχεται. Αἰτιᾶται δὲ Διοτρεφή, ὡς μήτε αὐτὸν παρέχοντα τοῖς πτωχοίς, ἀλλὰ καὶ κωλύοντα τοὺς ἄλλους, καὶ πολλὰ φλυαροῦντα. Τοὺς δὲ τοιούτους λέγει ἄλλο τρίους εἶναι τῆς ἀληθείας, καὶ μὴ εἰδέναι τὸν Θεόν. Δημήτριον δὲ συνίστησι, μαρτυρῶν αὐτῷ τὰ κάλ λιστα. Ιωάννου τρίτης 'Επιστολῆς Εὐχὴ ὑπὲρ τελειώσεως, καὶ εὐχαριστίας ἐφ' ὁμολογία φιλοξενίας τῶν ἀδελφῶν διὰ Χριστοῦ. Ἐν ᾧ περὶ Διοτρεφούς φαυλότητος καὶ μισαδελφίας. Complutensis ὡς πρεσβύτερος, astipulante est Origenes apud Eusebium, Hist. eccl. lib. vi, OEcumenic, et duobus Vat. codd. Vatic. n. 567, στίχοι τ'. Sed hanc epistolam cum sequenti, centum versus non continere, testis cap. 25. Ecumenius habet, καὶ εὐχαριστία, quæ le ctio mihi videtur esse melior.

col. 689–690page 36 of 86

PG 85:689Περί Δημητρίου, ᾧ μαρτυρεῖ τὰ κάλλιστα. Περὶ ἀφίξεως αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἐν τάχει ἐπ' ὠφελείᾳ. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς Ἰούδα Επιστολῆς. Ταύτην τὴν ἐπιστολὴν γράφει τοῖς ἤδη πιστεύσασιν. Ἡ δὲ πρόφασις αὕτη Παρεισελθόντων τινῶν, καὶ διδασκόντων ἀδιάφορον εἶναι τὴν ἁμαρ τίαν, καὶ ἀρνουμένων τὸν Κύριον, ἀνάγκην ἔσχεν γράψαι, καὶ ἀσφαλίσασθαι τοὺς ἀδελφούς. Καὶ πρῶτ τον μὲν παρακαλεῖ αὐτοὺς ἀγωνίζεσθαι, καὶ ἐμμέ νειν τῇ παραδοθείσῃ αὐτοῖς πίστες. Επειτα ἀποκηρύττει τοὺς τοιούτους ὡς πλάνους, καὶ παραγγέλλει μηδεμίαν αὐτοὺς ἔχειν κοινωνίαν πρὸς τοὺς τοιούτους, εἰδότας ὅτι οὐκ ἀρκεῖ τὸ κληθῆναι μόνον, ἐὰν μὴ καὶ ἀξίως περιπατήσωμεν τῆς κλήσεως. Καὶ γὰρ καὶ τὸν πρότερον λαὸν ἐξαγαγὼν ἐξ Αἰγύπτου ὁ Κύ ριος, μὴ ἐμμείναντα τῇ πίστει, ἀπώλεσεν· καὶ ἀγγέ λων δὲ μὴ τηρησάντων τὴν ἰδίαν τάξιν, οὐκ ἐφεί σατο. Δεῖ οὖν ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀναχωρεῖν· καὶ γὰρ καὶ Μιχαὴλ ὁ ἀρχάγγελος οὐχ ὑπήνεγκεν βλασφημίαν τοῦ διαβόλου· ἔσεσθαι γοῦν τὴν ἀπώλειαν αύ τῶν ὡς Σοδόμων διδάσκει. Εἶτα παραινεῖ εἰς τὰ ἤθη, καὶ ἐπευξάμενος αὐτοῖς βεβαιότητα τῆς πίστεως παρὰ τοῦ Κυρίου, τελειοῖ τὴν ἐπιστολήν. Αὕτη ἡ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς Ἰούδα. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς Ἰούδα. Επιστολής. Περὶ προσοχῆς τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως διὰ τὴν ἐπανάστασιν τῶν ἀσεβῶν καὶ ἀσελγῶν ἀνδρῶν. Ἐν ᾧ περὶ μελλούσης αὐτῶν κολάσεως καθ' ὁμοίωσιν τῶν πάλαι ἁμαρτημάτων καὶ πονη ριών Ταλανισμὸς αὐτῶν ἐπὶ τῇ πλάνῃ, καὶ δυσσεβείᾳ, καὶ ἀσελγείᾳ, καὶ βλασφημίᾳ, καὶ ἐπιπλάστῳ ὑπου κρίσει τῆς εἰς ἀπάτην δωροδοκίας Περὶ ασφαλείας αὐτῶν ἐπὶ τῇ πίστει, συμπαθείας τε καὶ φειδοῦς εἰς τὸν πλησίον, ἐπὶ σωτηρίαν ἐν ἁγιασμῷ. Εὐχὴ ὑπὲρ αὐτῶν εἰς ἁγιασμόν, καὶ παῤῥησία καθαρὰ σὺν δοξολογία Χριστοῦ. Στίχοι ια'. παρελθόντων. τῶν πάλαι ἁμαρτωλῶν τε καὶ πονηρῶν. τῶν πάλαι ἁμαρ τησάντων καὶ πονηρῶν. τῇ εἰς ἀπάτην δορωδοκία δωροδοκία. δωροδοσίας

EDITIO CATHOLIC. EPIST. Περί Δημητρίου, ᾧ μαρτυρεῖ τὰ κάλλιστα. Περὶ ἀφίξεως αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἐν τάχει ἐπ' ὠφελείᾳ. Τῆς Ἰούδα Επιστολῆς. Ταύτην τὴν ἐπιστολὴν γράφει τοῖς ἤδη πιστεύ σασιν. Ἡ δὲ πρόφασις αὕτη Παρεισελθόντων τινῶν, καὶ διδασκόντων ἀδιάφορον εἶναι τὴν ἁμαρ τίαν, καὶ ἀρνουμένων τὸν Κύριον, ἀνάγκην ἔσχεν γράψαι, καὶ ἀσφαλίσασθαι τοὺς ἀδελφούς. Καὶ πρῶτ τον μὲν παρακαλεῖ αὐτοὺς ἀγωνίζεσθαι, καὶ ἐμμένειν τῇ παραδοθείσῃ αὐτοῖς πίστες. Επειτα ἀποκηρύττει τοὺς τοιούτους ὡς πλάνους, καὶ παραγγέλλει μηδεμίαν αὐτοὺς ἔχειν κοινωνίαν πρὸς τοὺς τοιού τους, εἰδότας ὅτι οὐκ ἀρκεῖ τὸ κληθῆναι μόνον, ἐὰν μὴ καὶ ἀξίως περιπατήσωμεν τῆς κλήσεως. Καὶ γὰρ καὶ τὸν πρότερον λαὸν ἐξαγαγὼν ἐξ Αἰγύπτου ὁ Κύ ριος, μὴ ἐμμείναντα τῇ πίστει, ἀπώλεσεν· καὶ ἀγγέλων δὲ μὴ τηρησάντων τὴν ἰδίαν τάξιν, οὐκ ἐφείσατο. Δεῖ οὖν ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀναχωρεῖν· καὶ γὰρ καὶ Μιχαὴλ ὁ ἀρχάγγελος οὐχ ὑπήνεγκεν βλασφημίαν τοῦ διαβόλου· ἔσεσθαι γοῦν τὴν ἀπώλειαν αύτῶν ὡς Σοδόμων διδάσκει. Εἶτα παραινεῖ εἰς τὰ ἤθη, καὶ ἐπευξάμενος αὐτοῖς βεβαιότητα τῆς πίστεως παρὰ τοῦ Κυρίου, τελειοῖ τὴν ἐπιστολήν. Αὕτη ἡ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς Ἰούδα. Τῆς Ἰούδα. Επιστολής. Περὶ προσοχῆς τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως διὰ τὴν ἐπανάστασιν τῶν ἀσεβῶν καὶ ἀσελγῶν ἀνδρῶν. Ἐν ᾧ περὶ μελλούσης αὐτῶν κολάσεως καθ' ὁμοίωσιν τῶν πάλαι ἁμαρτημάτων καὶ πονηριών Ταλανισμὸς αὐτῶν ἐπὶ τῇ πλάνῃ, καὶ δυσσεβείᾳ, καὶ ἀσελγείᾳ, καὶ βλασφημίᾳ, καὶ ἐπιπλάστῳ ὑπου κρίσει τῆς εἰς ἀπάτην δωροδοκίας Περὶ ασφαλείας αὐτῶν ἐπὶ τῇ πίστει, συμπα II. De Demetrio, de quo egregium testimonium perhibet, vers. 12. III. De suo ad ipsos adventu quam primum futuro, ad eorum utilitatem, vers. 14. In Palut. vers. 13. ARGUMENTUM Epistola Jude. Hanc epistolam scribit his, qui jam in Christum crediderant. Occasio autem scribendæ epistolæ fuit hæc. Cum nonnulli subdole ingressi in Ecclesiam, indifferentem quamdam rem esse peccatum diccrent, Dominumque negarent, necesse fuit, ut ipse litteris suis fratres confirmaret. Et primum quidem hortatur eos, ut constanter perseverent in fide sibi tradita. Deinde ejusmodi homines seductores esse denuntiat, ac præcipit ut nullam cum ipsis communionem habeant, gnari satis non esse, ut duntaxat vocati sint, nisi etiam dignam vocatione vitam agant: nam et priorem populum, postquam ex Ægypto eduxerat, cum non perseverassel in fide, Dominus perdidit, et nec angelis ipsis suam ultra conditio nem sese efferentibus pepercit. Oportere itaque ait ab hujuscemodi hominibus discedere: nam et Michael archangelus diaboli blasphemiam nequaquam sustinuit; futuramque docet ipsorum perditionem, sicut et Sodomorum fuit. Deinde quædam morum praecepta tradeus, precatusque ipsis fidei firmitatem a Domino, concludit epistolam. Hæc Judæ occasio fuit Epistolæ scribendæ. CAPITA Epistola Juda. I. De Christiana fide sedulo custodienda propter impiorum et lascivorum hominum adventum. 1. In quo de futuro eorumdem supplicio ad illius similitudinem, quod antiquorum peccatis ac pravitatibus illatum est, vers. 5. 11. Denuntiatio calamitatum quæ propter erroremn, impietatem, lasciviam, blasphemiam et hypocrisinı að decipiendum compositam, munerum recipiendorum causa eisdem impiis eventuræ sunt, vers. 11. III. De constanti eorum fide ad quos scribit, quoilθείας τε καὶ φειδοῦς εἰς τὸν πλησίον, ἐπὶ σωτηρίαν p que compatiendum et parcendum sit proximis noἐν ἁγιασμῷ. stris, ut salutem quæ in sanctimonia consistit, conse quamur, vers. 20. Εὐχὴ ὑπὲρ αὐτῶν εἰς ἁγιασμόν, καὶ παῤῥησία καθαρὰ σὺν δοξολογία Χριστοῦ. Στίχοι ια'. Ecumenius, παρελθόντων. IV. Preces ad Deum pro eisdem, ut sancti ſlant, et ea de re fiducia cum Christi glorificatione, vers. 24. In Palat. 20. Versus hujus elenchi sunt xi. Verba isla desiderantur in editionibus Complutensi, Erasmiana, Aldina et Stephaniana, et in coul. Vatic. num. 367. Stephani editio, τῶν πάλαι ἁμαρτωλῶν τε καὶ πονηρῶν. Apud (Ecumenium vero, τῶν πάλαι ἁμαρ τησάντων καὶ πονηρῶν. Ocum. τῇ εἰς ἀπάτην δορωδοκία • sed in nostro codice hic est δωροδοκία. ad marginem vero textus ubi capitum summaria iterum ascribuntur, δωροδοσίας legitur. Ex duobus istis capitibus unum conficit perperam OEcumenius.

col. 691–692page 37 of 86

PG 85:691Ομοῦ τῶν ἑπτὰ καθολικῶν Ἐπιστολῶν στίχοι αμς. Εἰσὶ δὲ πάντες στίχοι τῆσδε τῆς βίβλου γολγο οὕτως Προοίμια τῶν Πράξεων στιχοι ρξζ Πράξεις ἀποστόλων στίχοι βφνς. Προοίμια τῶν Καθολικῶν στίχοι λζ'. Καθολικῶν Επιστολῶν στίχοι αμς'. Καὶ τὸ πρὸς ἐμαυτὸν στίχοι κζ'. Οι πάντες στίχοι πάσης τῆς βίβλου τῆς προγεγραμμένης εἰσὶν στίχοι γωλγ. Αντεβλήθη δὲ τῶν Πράξεων καὶ καθολικῶν Επι στολῶν τὸ βιβλίον πρὸς τὰ ἀκριβή αντίγραφα τῆς εν Καισαρεία βιβλιοθήκης Ευσεβίου του Παμφίλου. ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΒΩΜΟΥ. Θεοῖς Ασίας, καὶ Εὐρώπης, καὶ Λιβύης, θεῷ τε ἀγνώστῳ καὶ ξένφ Τόδε τὸ ἐπίγραμμα Παῦλος ἀναγνούς Αθήνησι, δημηγόρει, καὶ τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν φιλοσοφεῖ τε καὶ καταγγέλλει· ἱστορεῖ δὲ ταῦθ' ἡμῖν Λου κἂς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων. Πλους Παύλου ἀποστόλου ἐπὶ 'Ρώμην. Ὁ ἑκατοντάρχης, ὁ ἀπαγαγὼν τὸν Παῦλον εἰς Ῥώμην, Ιούλιος ἦν ὄνομα αὐτῷ, ἐκ σπείρας τῆς λε γομένης Σεβαστής. Συνῆν δὲ αὐτῷ Λουκᾶς καὶ Αρίσταρχος· τὸ δὲ πλοῖον 'Αδραμυτινὸν ἐτύγχανεν. Ἐνέβησαν δὲ αὐτῷ ἀπὸ Καισαρείας ἕως Λύστρων κἀκεῖθεν ᾿Αλεξανδρινὸν ἔλαβον ἕως Μελίτη[ς] τῆς νήσ σου· καὶ πάλιν ᾿Αλεξανδρινὸν ἕτερον ευρόντες, και ράσημον τοῖς Διοσκούροις, ἐνέβησαν καὶ τούτῳ, καὶ εἰς Ῥώμην οὕτως ἀνήχθησαν. Στίχοι ρν. 367, ἀπὸ Καισαρείας έως Μύρων τῆς Λυκίας,

Septem catholica Epistola versus habent ext.vi. Ομοῦ τῶν ἑπτὰ καθολικῶν Ἐπιστολῶν στίχοι Omnes autem versus hujus cod. sunt MMMDCCCxxxii, nempe: Procemia Actuum apostolorum versus continent Actus apostolorum, versus médLVI. Procesa catholicarum Epistolarum, versus XXXVH. Catholicæ Epistolæ, versus MXLVI. Et quæ ad me ipsum pertinent, versas xxvii. Versus ergo omnes totius hujus codicis suns, verSUS MMMDCCCXXX}}. Collatus est autem Actuum apostolerum, et catholicarum Epistolarum liber ad exacta exemplaria, qua in Cesariensi Eusebii Pamphili bibliotheca ser. vantur. INSCRIPTIO ARÆ APUD ATHENAS. Diis Asia Eurovæ et Libyæ, deoque ignoto et peregrino. Hac inscriptione Paulus Athenis perlecta, publice concionem habuit, et Christianam religionem accurata tractatione gentibus annuntiavit. Narrat hæc autem Lucas in Actibus apostolorum. Pauli apostoli Romam navigatio. Centurioni qui Paulum Romam deduxit, Julii 110men fuit, ex cohorte quæ Augusta nuncupabatur. Comitati sunt autem ipsum Lucas et Aristarchus. Navigio Adramyteno a Cæsarea usque Lystram vecti sunt; indeque Alexandrinam navim nacti, Melitam G insulam appulerunt; ubi cum aliam Alexandrinam navim cui erat insigne Castorum, reperissent, ea ascensa Romam pervenere. αμς. Εἰσὶ δὲ πάντες στίχοι τῆσδε τῆς βίβλου γολγο οὕτως • Προοίμια τῶν Πράξεων στιχοι ρξζ Πράξεις ἀποστόλων στίχοι βφνς. Προοίμια τῶν Καθολικῶν στίχοι λζ'. Καθολικῶν Επιστολῶν στίχοι αμς'. Καὶ τὸ πρὸς ἐμαυτὸν στίχοι κζ'. Οι πάντες στίχοι πάσης τῆς βίβλου τῆς προγε γραμμένης εἰσὶν στίχοι γωλγ. Αντεβλήθη δὲ τῶν Πράξεων καὶ καθολικῶν Επιστολῶν τὸ βιβλίον πρὸς τὰ ἀκριβή αντίγραφα τῆς εν Καισαρεία βιβλιοθήκης Ευσεβίου του Παμφίλου. ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΒΩΜΟΥ. Θεοῖς Ασίας, καὶ Εὐρώπης, καὶ Λιβύης, θεῷ τε ἀγνώστῳ καὶ ξένφ Τόδε τὸ ἐπίγραμμα Παῦλος ἀναγνούς Αθήνησι, δημηγόρει, καὶ τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν φιλοσο φεῖ τε καὶ καταγγέλλει· ἱστορεῖ δὲ ταῦθ' ἡμῖν Λουκἂς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων. Πλους Παύλου ἀποστόλου ἐπὶ 'Ρώμην. Ὁ ἑκατοντάρχης, ὁ ἀπαγαγὼν τὸν Παῦλον εἰς Ῥώμην, Ιούλιος ἦν ὄνομα αὐτῷ, ἐκ σπείρας τῆς λε γομένης Σεβαστής. Συνῆν δὲ αὐτῷ Λουκᾶς καὶ Αρίσταρχος· τὸ δὲ πλοῖον 'Αδραμυτινὸν ἐτύγχανεν. Ἐνέβησαν δὲ αὐτῷ ἀπὸ Καισαρείας ἕως Λύστρων κἀκεῖθεν ᾿Αλεξανδρινὸν ἔλαβον ἕως Μελίτη[ς] τῆς νήσ σου· καὶ πάλιν ᾿Αλεξανδρινὸν ἕτερον ευρόντες, και ράσημον τοῖς Διοσκούροις, ἐνέβησαν καὶ τούτῳ, καὶ εἰς Ῥώμην οὕτως ἀνήχθησαν. Ex hisce Euthalii verbis colligitur menda nonnulla in versuum supputationem quæ unicuique epistola subjungitur, irrepsisse; nam subducta ilJorum summa implet numerum versuum DCCCCXXX. Idem dicendum de altera supputatione eorundem versuum, e quibus lectiones ex catholicis Epistolis desumptas constare supra dixit Euthalius, pag. 479. Vide quæ ad eamdem paginam notavimus. In fine prologi Aciuum apostolorum dicitur, Στίχοι ρν. Versus CL. Nescio autem cur Euthalius in hac supputatione versus multos omiserit, ex quibus constant elenchi lectionum, testimoniorum et capitulorum, necnon argumenta Actuum apostolorum, et Epistolarum catholicarum. Sed de hac re plura in nostra ad hoc opus præfatione. Locus obscurus, de cujus sensu mihi nondum liquet. Vide an intelligat programmata catholick Epistolis præfixa, in quibus sui operis rationem reddit. Inscriptio hæc cum seqq. adnotationibus in Vaticano cod. sign. nam. 367, subjungitur apostoJorum Actis, hoc ordine, ut historia navigationis præcedat, expositio vero inscriptionis Atheniensis aræ subsequatur. Vide Reinesium in supplemento Inscriptionum Gruteri pag. 1, ubi de hac inscriptione late tractat. Val cod. n. 367, habet, ἀπὸ Καισαρείας έως Μύρων τῆς Λυκίας, contra fdem sacri terius.

col. 693–694page 38 of 86

PG 85:693* ΕΥΘΑΛΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΣΟΥΛΚΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΑΣΣΟΜΕΝΟΣ ΤΩΝ ΔΕΚΑΤΕΣΣΑΡΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΠΑΥΛΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Τὸ φιλομαθὲς καὶ σπουδαῖον ἀγάμενος τῆς σῆς ἀγάπης, Πάτερ τιμιώτατε αἰδεῖ τε καὶ πειθοί εἴκων, στενωπῷ τινι καὶ παρεισδύσει τῆς ἱστο ρίας ἐμαυτὸν ἐπαφῆκα, τόνδε τὸν πρόλογον τῆς Παύλου πραγματείας συγγράψαι· καὶ πολὺ μεζ ζον ἢ καθ' ἡμᾶς ἔργον ἀνεδεξάμην, δέει τῆς παρακοῆς· ἔγνων γὰρ ἐν Παροιμίαις τὸ λαλούμενον, ὅτι δὴ γιὸς ἀνήκοος ἐν ἀπωλείᾳ ἔσται· ὁ δὲ ὑπο ήκους ἔσται ταύτης ἐκτός. 'Αλλ' ἄγε δὴ τὰς εὐχάς μοι τὰς τὰς ἐπίδος, καὶ πηδαλίων τρόπον πτερώσας τῇδε κἀκεῖσε, ἔκτεινον πρὸς τὸν Θεόν· καθά περ τότε Μωϋσῆς ὁ μέγας ἐκεῖνος τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας ἐξεπέτασεν, ἐπαρήγων ποτὲ τῷ Ἰσραὴλ ἐν τῇ παρεμβολῇ· ἵνα δὴ κἀγὼ τὰς τῶν ἀερίων πνευμάτων ἐπαναστάσεις ἐκκλίνω καὶ κατιθὺ λέγων, τὸ σκάφος σοι τοῦ λόγου εἰς εὔδιον καθορμίσω λι Πρόλογος Ευθαλίου διακόνου προτασσόμενος τῆς βίβλου τῶν ἐπιστολῶν Παύλου ἀποστόλου παρεκδύσει. τόνδε πρόλογον τῆς Παύ λου ιστορίας συγγράψαι, καὶ πολὺ μείζον. πολλῇ μείζον. περώσας. ἐπαμύνων. ἀλεείνω. κατί θυν. κατ' εὐθύ. 367: Καὶ κατευθύνας τὸ σκάφος τοῦ λόγου, εἰς εὔδιον λιμένα καθορμίσω.

* ΕΥΘΑΛΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΣΟΥΛΚΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΑΣΣΟΜΕΝΟΣ ΤΩΝ ΔΕΚΑΤΕΣΣΑΡΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΠΑΥΛΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ EUTHALII EPISCOPI SULCENSIS PROLOGUS IN QUATUORDECIM SANCTI PAULI APOSTOLI EPISTOLAS. Τὸ φιλομαθὲς καὶ σπουδαῖον ἀγάμενος τῆς σῆς ἀγάπης, Πάτερ τιμιώτατε αἰδεῖ τε καὶ πειθοί εἴκων, στενωπῷ τινι καὶ παρεισδύσει τῆς ἱστο ρίας ἐμαυτὸν ἐπαφῆκα, τόνδε τὸν πρόλογον τῆς Παύλου πραγματείας συγγράψαι· καὶ πολὺ μεζζον ἢ καθ' ἡμᾶς ἔργον ἀνεδεξάμην, δέει τῆς πα ρακοῆς· ἔγνων γὰρ ἐν Παροιμίαις τὸ λαλούμενον, ὅτι δὴ γιὸς ἀνήκοος ἐν ἀπωλείᾳ ἔσται· ὁ δὲ ὑπο ήκους ἔσται ταύτης ἐκτός. 'Αλλ' ἄγε δὴ τὰς εὐχάς μοι τὰς τὰς ἐπίδος, καὶ πηδαλίων τρόπον πτερώ σας τῇδε κἀκεῖσε, ἔκτεινον πρὸς τὸν Θεόν· καθά περ τότε Μωϋσῆς ὁ μέγας ἐκεῖνος τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας ἐξεπέτασεν, ἐπαρήγων ποτὲ τῷ Ἰσραὴλ ἐν τῇ παρεμβολῇ· ἵνα δὴ κἀγὼ τὰς τῶν ἀερίων πνευμάτων ἐπαναστάσεις ἐκκλίνω καὶ κατιθὺ λέγων, Egregium tuum sciendi desiderium atque studium admiratus, Pater maxime venerande, et reverentiæ atque pudori cedens, in ambages et angustias quasdam historiæ me conjeci, dum hunc de Pauli gestis prologum scribere aggredior, multoque majus viribus meis opus suscepi, veritus ne inobedientiæ crimen admitterem. Novi enim, quod in Proverbiorum libro dicitur: Filius inobediens in perditione, obediens vero a pereundi periculo procul abest. Sed age sane preces mihi tuas imperti, et gubernaculorum instar ad velocem me cursum instruens hinc indeque, ad Deum manus extende; quemadmodum olim Moyses ille magnus suas expandens manus, Israelitis in puguæ discrimine opem tulit: ut et ego ventorum evitatis insultibus, τὸ σκάφος σοι τοῦ λόγου εἰς εὔδιον καθορμίσω λι- recta incedens via, sermonis naviculam tibi in pa1 Prov. XIII, 1 sec. LXX. Exstat hæc praefatio non modo in illis codd. quorum mentionen fecimus in admonitione EuthaHanæ editioni præfixa, si tamen Urbinatem excipias; verum etiam in alio Vaticano cod. num. 761, qui (Ecunenii in Epistolas Pauli commentaria continet, et in alio Regio-Alexandrino cod. num. 32, qui olim ad Stephanuin Gerlachium et Matthiam Berneggerum pertinuit, et a Jo. Henrico Boclero serenissimæ Suecorum reginæ dono datus fuit. Magna hajus prologi pars in Complutensi Bibliorum editione sub Euthalii diaconi nomine primum edita fuit ante Epistolas Pauli, quibus etiam præfigitur inter ŒŒEcumenii opera. Potiores quoque ejus partes in Erasmiana et Stephaniana Novi Testamenti editionibus habentur. hitegrum vero ex modo memorato Gerlachii codice Argentorati cui Novi Testam. libris Baclerus edidit anno 1660. Nos autem eumdem ad omnes Vaticana bibliothecæ codices quorum supra meminimus, collatum ex nostra versione, uti et catera omnia Latinum fecimus, et variantes eorumdem codicum lectiones in nostris notis accurate descripsimus. lu Lolliniano est: Πρόλογος Ευθαλίου διακόνου προτασσόμενος τῆς βίβλου τῶν ἐπιστολῶν Παύλου ἀποστόλου • et melius quidem, quam in Regio-Alexandrino: nam istud opus, cum diaconus esset composuit, ut pluribus ostendimus in nostra ad bunc tomum præfatione. In cæteris Vaticanæ biblioth. codd. Euthalii nomen reticetur. Hinc etiam patet diaconum fuisse Euthalium, cum editionem Epistolarum Pauli adornavit: nam fratrem utique vocasset episcopum illum cujus jussu hoc opus aggressus est, si et ipse jam episcopus exstitisset. Forte legendum, παρεκδύσει. Codex Baclerianus, τόνδε πρόλογον τῆς Παύ λου ιστορίας συγγράψαι, καὶ πολὺ μείζον. Male in Regio-Alexandrino, πολλῇ μείζον. Ita etiam codex Baclerianus; sed Baclerus male edidit, περώσας. Ita etiain Vaticanus cod. n. 363, et Cryptofer., alii omnes babent, ἐπαμύνων. Omnes alii codd. habent, ἀλεείνω. 1.1 Cryptoferratensi, et Regio-Alexandr. κατί θυν. in Vaticano num. 761, κατ' εὐθύ. Aliter in altero Vat. n. 367: Καὶ κατευθύνας τὸ σκάφος τοῦ λόγου, εἰς εὔδιον λιμένα καθορμίσω.

Index of the Epistles of St. PaulElenchus Epistolarum S. Pauli

col. 695–696page 39 of 86

PG 85:695μένα Αρχόμενος τοίνυν τῆς λέξεως, ὧδέ πως ἀληθείας ἔχει διηγήσομαι Παῦλος ὁ ἀπό στόλος Εβραῖος μὲν ἦν τὸ γένος, ἐκ φυλῆς Βενια μὲν, φαρισαῖος δὲ τὴν αἵρεσιν· ὑπὸ διδασκάλῳ δὲ πιστῷ τῷ Γαμαλιὴλ τὸν Μωϋσέως νόμον ἐκε πεπαιδευμένος πρὸς δὲ τούτοις τὸν τῆς Κιλικίας ὀφθαλμὸν τὴν Ταρσόν οἰκῶν, διώκων δὲ καὶ πορθούμενος τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ. Διὸ δὴ καὶ συμπαρῆν τῇ ἀναιρέσει Στεφάνου τοῦ ἀποστόλου καὶ μάρτυρος, κοινωνός τε ἦν τότε του φόνου, τὰ πάντων ἱμάτια τῶν λιθοβολούντων αὐτὸν καταδεξάμενος φυλάττειν, ἵνα ταῖς πάντων χερσὶ χρήσηται πρὸς τὸν φόνον. Καὶ πρῶτος δὲ μετὰ τῶν στα σιαζόντων ἑωρᾶτο πανταχή, σπουδάζων καθαιρεῖν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας λογάδας· πολλά τε ἦν καὶ μεγάλα τὰ παρ' αὐτοῦ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας γινόμενα, καὶ οὐδὲν εἰς ὑπερβολὴν μανίας ἐνέλιπεν· ἐν τούτῳ γὰρ εὐσεβεῖν καὶ τὰ μέγιστα κατορθούν ἐνόμισεν, καθὼς αὐτός τε ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ὁμολογεῖ, καὶ Λουκᾶς ἱστορεῖ ἐν τῇ δευτέρα βίβλῳ ἑαυτοῦ Οὐ μόνον γὰρ οὗτος πάλαι μετά τους πολλοὺς τῶν Ἰουδαίων ἐμίσει τε καὶ ἀπεστρέφετο τὸ τῆς ἀληθείας κήρυγμα, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ μείζονα παντὸς τοῦ ἔθνους ὀργὴν ἐποιεῖτο. Ὡς γὰρ εἶ δε τὸ κήρυγμα διαλάγεψαν, καὶ τὸν τῆς ἀληθείας εὐο θαλῆ λόγον ἐπικρατέστερον τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκαλίας γενόμενον, παθὼν πρὸς τοῦτο, καὶ νομίσας άδι κεῖσθαι τὰ μέγιστα, τῆς διδασκαλίας αὐτῶν ἀνατρεπομένης, πᾶσαν προθυμίαν καὶ σπουδὴν κατὰ τῶν τῆς Ἐκκλησίας θρεμμάτων, ἐποιεῖτο, ὅπως ἂν αὐτοὺς, ἢ τῆς ἀληθοῦς διδασκαλίας ἀποστήσ σειεν, ἢ δίκην ἀξίαν τῆς εἰς τὸν Χριστὸν πίστεως εἰσπράξειεν. Κομισάμενος δὲ ὁ Παῦλος παρὰ τῶν ἱερέων καὶ διδασκάλων επιστολὰς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ πρὸς τοὺς ἐν Δαμασκῷ Ἰουδαίους, ώρμησε μορμύρων ὥσπερ τις χείμαρρος λάβρος, περι κλύσειν δοκῶν τοὺς ἐν Δαμασκῷ μαθητὰς, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας αὐτοὺς βάραθρον ἐκπέμψειν. τὸν λιμένα, ὡς ἔχει. ὃν τῆς γῆς ἀπεστέρει, διδασκάλῳ τε. δὲ τε. σοφῷ. ἐκπαιδευόμενος. πορθῶν. χρᾶσθαι, τὰς πάντων χεῖρας. μέν. πανταχοῦ. τοὺς τῆς εὐσεβείας λογάδας. καὶ κατορθοῦν. Δευτέραν βίβλον λέγει την περιέχουσαν τὰς πράξεις τῶν ἀποστόλων· αὐτὸς γὰρ συνέθηκεν βίβλους ὁ Λουκᾶς τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὰς Πράξεις τῶν ἀποστόλων. αὐτοῦ. αὐτός. 701. πάλαι. ἀλλὰ δή. πάντως. αὐτῶν. αὐτοὺς τῆς ἀληθοῦς. ἀρχιερέων. μορ μύρω. 307, αὐτοῦ.

catum portum appellam. Narrationem itaque exor- μένα Αρχόμενος τοίνυν τῆς λέξεως, ὧδέ πως diens, veram ejus gestorum historiam texam. Paulus apostolus Hebræus quidem genere, ex tribu Benjamin, seeta vero Pharisæus, sub probo præceptore Gamaliele Moysis legem didicit. Ad hæc Tarsum Ciliciæ, quod aiunt, oculum incolebat. Persequebatur autem et devastabat Ecclesiam Dei: ideoque Stephani apostoli et martyris cædi interfuerat, ac homicidii particeps tunc temporis exstitit, in custodiam videlicet acceptis eorum omnium qui illum lapidebant, vestibus, ut liberas cunctorum manus ad ejus necem adhiberet: primusque inter eos qui seditiones movebant, ubique conspiciebatur, summo studio nitens e medio tollere Ecclesiæ electos; denique atrocia multa atque acerba valde adversus Ecclesiam egit, eaque in re nil ad extremam usque insaniam prætermisit, cum in hoc sese pie gerere, nec quidpiam mali perpetrare putaret, sicut ipsemet in epistolis fatetur, ac etiam in secundo suorum librorum Lucas scripsit. Paulus enim, non solum ut plerique Judæorum, evangelicam doctrinam dudum oderat atque aversabatur, verum etiam unus ipse majori, quam cætera tota simul natio illa adversus fideles ira incendebatur. Nam ut vidit prædicationem Christianæ fidei ubique vigere, ac veritatis præconium præ Judaica doctrina potissimum invalescere; commotus in hoc, ratusque nefas esse maximum, quod Judæorum doctrina subverteretur, conatum omnem ac studium adversus Ecclesia alumnos alacri animo adhibebat, quo vel illorum animos a vera doctrina revocaret, vel ab eisdem meritas, ut sibi videbatur, ob ſidem in Christum pœnas exigeret. Com ergo accepisset eo tempore epistolas a sacerdotibus atque magistris ad Judæos qui habitabant Damasci, magno impetu ac strepitu ferebatur, pleni cujusdam torrentis instar, qui Damascum incolentes discipulos demersurus, eosque in perditionis ἀληθείας ἔχει διηγήσομαι Παῦλος ὁ ἀπό στόλος Εβραῖος μὲν ἦν τὸ γένος, ἐκ φυλῆς Βενια μὲν, φαρισαῖος δὲ τὴν αἵρεσιν· ὑπὸ διδασκάλῳ δὲ πιστῷ τῷ Γαμαλιὴλ τὸν Μωϋσέως νόμον ἐκε πεπαιδευμένος πρὸς δὲ τούτοις τὸν τῆς Κιλι κίας ὀφθαλμὸν τὴν Ταρσόν οἰκῶν, διώκων δὲ καὶ πορθούμενος τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ. Διὸ δὴ καὶ συμπαρῆν τῇ ἀναιρέσει Στεφάνου τοῦ ἀποστόλου καὶ μάρτυρος, κοινωνός τε ἦν τότε του φόνου, τὰ πάντων ἱμάτια τῶν λιθοβολούντων αὐτὸν καταδεξάμενος φυλάττειν, ἵνα ταῖς πάντων χερσὶ χρήσηται πρὸς τὸν φόνον. Καὶ πρῶτος δὲ μετὰ τῶν στα σιαζόντων ἑωρᾶτο πανταχή, σπουδάζων καθαιρεῖν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας λογάδας· πολλά τε ἦν καὶ μεγάλα τὰ παρ' αὐτοῦ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας γινόμε να, καὶ οὐδὲν εἰς ὑπερβολὴν μανίας ἐνέλιπεν· ἐν τούτῳ γὰρ εὐσεβεῖν καὶ τὰ μέγιστα κατορθούν ἐνόμισεν, καθὼς αὐτός τε ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ὁμολογεῖ, καὶ Λουκᾶς ἱστορεῖ ἐν τῇ δευτέρα βίβλῳ ἑαυτοῦ Οὐ μόνον γὰρ οὗτος πάλαι μετά τους πολλοὺς τῶν Ἰουδαίων ἐμίσει τε καὶ ἀπεστρέφετο τὸ τῆς ἀληθείας κήρυγμα, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ μείζονα παντὸς τοῦ ἔθνους ὀργὴν ἐποιεῖτο. Ὡς γὰρ εἶδε τὸ κήρυγμα διαλάγεψαν, καὶ τὸν τῆς ἀληθείας εὐο θαλῆ λόγον ἐπικρατέστερον τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκα λίας γενόμενον, παθὼν πρὸς τοῦτο, καὶ νομίσας άδικεῖσθαι τὰ μέγιστα, τῆς διδασκαλίας αὐτῶν ἀνατρεπομένης, πᾶσαν προθυμίαν καὶ σπουδὴν κατὰ τῶν τῆς Ἐκκλησίας θρεμμάτων, ἐποιεῖτο, ὅπως ἂν αὐτοὺς, ἢ τῆς ἀληθοῦς διδασκαλίας ἀποστήσ σειεν, ἢ δίκην ἀξίαν τῆς εἰς τὸν Χριστὸν πίστεως εἰσπράξειεν. Κομισάμενος δὲ ὁ Παῦλος παρὰ τῶν ἱερέων καὶ διδασκάλων επιστολὰς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ πρὸς τοὺς ἐν Δαμασκῷ Ἰουδαίους, ώρμησε μορμύρων ὥσπερ τις χείμαρρος λάβρος, περικλύσειν δοκῶν τοὺς ἐν Δαμασκῷ μαθητὰς, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας αὐτοὺς βάραθρον ἐκπέμψειν. Codex Vaticanus, num. 761, et Baclerianus, τὸν λιμένα, cum articulo. Alias hujus generis discrepantias consulto omisimus. Omnes alii codil. ὡς ἔχει. Que sequuntur usque ad illa verba, ὃν τῆς γῆς ἀπεστέρει, pag. 522. lin. 25, exstant cum conmentariis Ecumenii in Epistolas Pauli pag. 189. Ecumenius et Lollinianus cod. et Vatica nus n. 367, habent, διδασκάλῳ τε. Vaticanus n. 761, non habet δὲ nec τε. Vaticanus cod. n. 363, σοφῷ. Vaticanus cod. num. 761, et Lollinianus, ἐκπαιδευόμενος. Ecumenius et Lollinianus codex, πορθῶν. Ita Ecumenius et Vaticanus cod. n. 761, juxta receptissimam verbi, χρᾶσθαι, constructionem: alii omnes, τὰς πάντων χεῖρας. Vaticanus codex num. 363, μέν. Μox apud OEcumenium, πανταχοῦ. Ecumenius et Lollinianus codex, τοὺς τῆς εὐσεβείας λογάδας. Cod. Regio Alexandrinus, καὶ κατορθοῦν. In margine codicis Regio-Alexandrini bac habentur: Δευτέραν βίβλον λέγει την περιέχουσαν τὰς πράξεις τῶν ἀποστόλων· αὐτὸς γὰρ συνέθηκεν βίβλους ὁ Λουκᾶς τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὰς Πράξεις τῶν ἀποστόλων. Secundum librum eum vocal, qui apostolorum Acta complectitur; nam ipse Lucas duos conscripsit libros, Evangelium nempe et Acla apostolorum. In duobus Vaticanis, et Bacleriano, αὐτοῦ. Lollinianus, αὐτός. Iu Vaticano cod. num. 701. deest, πάλαι. In Lolliniano et Vaticano cod. n. 367, ἀλλὰ δή. in Vatic. cod. numn. 567, πάντως. In Vaticano cod. num. 761, et in Bccleriano non est, αὐτῶν. Lollinianus, αὐτοὺς τῆς ἀληθοῦς. Vaticanus codex num. 367, et Lollinianus, ἀρχιερέων. Male in Regio-Alexandrino codice, μορ μύρω. In Bocleriano et in Vaticano codice num. 307, αὐτοῦ.

col. 697–698page 40 of 86

PG 85:697Γνοὺς δὲ ὁ Κύριος, ὅτι ἄδικον μανίαν ἐν δικαίᾳ δῆ θεν προαιρέσει ἐκέκτητο, ἐν μέσῃ τῇ ὁδῷ ἐπιφανείς, ἀπεστέρησε μὲν αὐτὸν τῆς ὄψεως τῷ μεγέθει τοῦ φωτὸς, καὶ εἰς τοσοῦτον δὲ μέτεισιν ὥστε τὸν πάλαι οὐδὲν ὅ τι τῶν δεινῶν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας οὐκ ἐπινοοῦντα, καὶ πάντας τοὺς μαθητὰς ἀπολέσειν άρδην προσδοκῶντα, αὐτίκα δὴ τοῦτον καὶ παρα χρῆμα ἀγαπητὸν ἑαυτοῦ καὶ πιστότατον ἡγή σασθαι. [υ]ικέτης γὰρ εὐθὺς τοῦ Ἰησοῦ, ὁ πολέμιος γίνεται, καὶ παραυτίκα τὸ σύνταγμα τῆς μανίας ἀποῤῥιψάμενος, εἰς πρεσβείαν έχώρει καὶ τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν ὁμολογεῖ καὶ πέμπεται πρὸς ᾿Ανανίαν τινὰ μαθητὴν ἐν Δαμασκῷ. Ἰδών δὲ ὁ τῆς ἀληθείας ἐξεταστής Θεός σωφρονισθέντα τὸν ἄνδρα, καὶ βελτίω ἐκ τῶν κακῶν γεγονότα, οὐχ ἑτέ ρως αὐτὸν ἢ οὕτως ἀπαλλαγήσεσθαι τῆς τιμωρίας ὁ Κύριος ἔφη. Βαπτίζεται γοῦν ἀπελθὼν, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων μυστηρίων γίνεται κοινωνὸς, καὶ ὑπερασπιστῇ, καὶ σύμμαχος ἀξιόχρεως τοῦ κηρύ γματος· καὶ καινὸν κήρυγμα εμπιστευθεὶς παρὰ τοῦ Θεοῦ, καινοτέραν ἔσχε τῆς σωτηρίας τὴν ἀφορμήν. Τοσαύτην οὖν μεταβολήν ὁ μακάριος Παῦλος ἐσχη κώς, ἔτι δὲ καὶ τούνομα μεταβαλών καὶ καθ᾿ ἑτέραν ἐπαληθεύσας αὐτοῦ προσηγορίαν (Σαϋ λος γὰρ ἐσάλευε καθόλου τὸ πρὶν τὴν ἐκκλησίαν, Παῦλος δέ τοι πέπαυται τοῦ διώκειν λοιπόν, καὶ λυμαίνεσθαι τοῖς Χριστοῦ μαθηταῖς), καὶ οὕτω; εἰς ἄκρον εὐσεβείας ζῆλον μετατεθεὶς, ὥστε τοὺς τῆς εὐσεβείας μαθητάς, εἴ ποτε συνέβη αὐτὸν ἀπολειφθῆναι, διὰ γραμμάτων ἐβεβαίου, ἵνα μὴ μόνον τὴν διὰ τῶν ἔργων ἀλλὰ καὶ τὴν ἐκ τῶν λόγων εἰς τὸ μετέπειτα κτήσωνται διδασκαλίαν, καὶ ἀμφοτέρωθεν ὀχυρωθέντες, άσειστον τῆς εὐσεβείας ἔρυμα ἐν τῇ ψυχῇ περιφέροιεν. Μετά δὲ χρόνον τινὰ εἰς Ἱερουσαλὴμ πάλιν ὁ Παῦλος Εκτρέχει αψόμενος τὸν Πέτρον ἔνθα δὴ καὶ διαιροῦνται πρὸς ἀλλήλους ἅπασαν τὴν οἰκουμένην, καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν μερίδα Παῦλος λαβών, ὡς δὴ τοῦ Πέτρου τὸ Ἰουδαϊκὸν διδάσκειν λαχόντος, πολλὰς μὲν πόλεις, πολλὰς δὲ χώρας περιενόστησεν, μικρού δὲ τὸ Ἰλλυρικὸν ἅπαν τῶν τῆς εἰς Χριστὸν εὐ σεβείας δογμάτων ἐνέπλησε. Μυρία γοῦν πάνδεινα παθὼν καὶ ὑποστὰς ὑπὲρ τῆς εἰς Χριστὸν πιο ἐσάλευε, πέπαυται, όψεων. εἰς τοσοῦτον μέτεισιν. άρδην. προσδοκοῦντα, άρδην προσδοκῶντα, ἀγαπη τόν. καί. χωρεί. ὡμολόγει. 367, πρὸς 'Ανανίαν τὸν μαθητήν. κοινωνὸς, καὶ σύμμαχος. ἔτι τι καί· ἔτι δὲ καὶ τοῦ νόμου. τούνομα μεταβαλών, οὕτως εἰς ἄκρον, μεταβαλών, οὕτως. ἐσάλευσε. τοὺς Χριστοῦ θια σώτας, καὶ οὕτως ἀθρόον εἰς ἄκρον. τοῖς Χριστοῦ θιασώταις, καὶ οὕτως ἀθρόον. τῆς ἀληθείας. τὴν ἐκ τῶν ἔργων. ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐκ τῶν λόγων. τὸ τῆς εὐσεβείας ἔρεισμα. πάλιν εντρέχει. μικροῦ δή. δεινά.

Γνοὺς δὲ ὁ Κύριος, ὅτι ἄδικον μανίαν ἐν δικαίᾳ δῆ- barathrum dejecturus esse videbatur. Cum autern θεν προαιρέσει ἐκέκτητο, ἐν μέσῃ τῇ ὁδῷ ἐπιφανείς, ἀπεστέρησε μὲν αὐτὸν τῆς ὄψεως τῷ μεγέθει τοῦ φωτὸς, καὶ εἰς τοσοῦτον δὲ μέτεισιν ὥστε τὸν πάλαι οὐδὲν ὅ τι τῶν δεινῶν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας οὐκ ἐπινοοῦντα, καὶ πάντας τοὺς μαθητὰς ἀπολέσειν άρδην προσδοκῶντα, αὐτίκα δὴ τοῦτον καὶ παραχρῆμα ἀγαπητὸν ἑαυτοῦ καὶ πιστότατον ἡγή σασθαι. [υ]ικέτης γὰρ εὐθὺς τοῦ Ἰησοῦ, ὁ πολέμιος γίνεται, καὶ παραυτίκα τὸ σύνταγμα τῆς μανίας ἀποῤῥιψάμενος, εἰς πρεσβείαν έχώρει καὶ τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν ὁμολογεῖ καὶ πέμπεται πρὸς ᾿Ανανίαν τινὰ μαθητὴν ἐν Δαμασκῷ. Ἰδών δὲ ὁ τῆς ἀληθείας ἐξεταστής Θεός σωφρονισθέντα τὸν ἄνδρα, καὶ βελτίω ἐκ τῶν κακῶν γεγονότα, οὐχ ἑτέρως αὐτὸν ἢ οὕτως ἀπαλλαγήσεσθαι τῆς τιμωρίας ὁ Κύριος ἔφη. Βαπτίζεται γοῦν ἀπελθὼν, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων μυστηρίων γίνεται κοινωνὸς, καὶ ὑπε ρασπιστή, καὶ σύμμαχος ἀξιόχρεως τοῦ κηρύ γματος· καὶ καινὸν κήρυγμα εμπιστευθεὶς παρὰ τοῦ Θεοῦ, καινοτέραν ἔσχε τῆς σωτηρίας τὴν ἀφορμήν. Τοσαύτην οὖν μεταβολήν ὁ μακάριος Παῦλος ἐσχη κώς, ἔτι δὲ καὶ τούνομα μεταβαλών καὶ καθ᾿ ἑτέραν ἐπαληθεύσας αὐτοῦ προσηγορίαν (Σαϋλος γὰρ ἐσάλευε καθόλου τὸ πρὶν τὴν Ἐκκλησίαν, Παῦλος δέ τοι πέπαυται τοῦ διώκειν λοιπόν, καὶ λυμαίνεσθαι τοῖς Χριστοῦ μαθηταῖς), καὶ οὕτω; εἰς ἄκρον εὐσεβείας ζῆλον μετατεθεὶς, ὥστε τοὺς τῆς εὐσεβείας μαθητάς, εἴ ποτε συνέβη αὐτὸν ἀπολειφθῆναι, διὰ γραμμάτων ἐβεβαίου, ἵνα μὴ μόνον τὴν διὰ τῶν ἔργων ἀλλὰ καὶ τὴν ἐκ τῶν λόγων εἰς τὸ μετέπειτα κτήσωνται διδασκαλίαν, καὶ ἀμφοτέρωθεν ὀχυρωθέντες, άσειστον τῆς εὐσεβείας ἔρυμα ἐν τῇ ψυχῇ περιφέροιεν. Μετά δὲ χρόνον τινὰ εἰς Ἱερουσαλὴμ πάλιν ὁ Παῦλος Εκτρέχει αψόμενος τὸν Πέτρον ἔνθα δὴ καὶ διαιροῦνται πρὸς ἀλλήλους ἅπασαν τὴν οἰκουμένην, καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν μερίδα Παῦλος λαβών, ὡς δὴ τοῦ Πέτρου τὸ Ἰουδαϊκὸν διδάσκειν λαχόντος, πολλὰς μὲν πόλεις, πολλὰς δὲ χώρας περιενόστησεν, μικρού δὲ τὸ Ἰλλυρικὸν ἅπαν τῶν τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας δογμάτων ἐνέπλησε. Μυρία γοῦν πάνδεινα παθὼν καὶ ὑποστὰς ὑπὲρ τῆς εἰς Χριστὸν πιο videret Dominus, Paulum injustam insaniam in justo quodammodo proposito servare, in medio viæ apparens præ lucis magnitudine oculorum visu ipsum orbavit; et eo usque progressus est, ut qui prius nil non acerbum dirumque adversus Ecclesiam cogitaret, omnesque Christi discipulos se funditus perditum ire confideret, eum subito atque improviso sibi dilecti ac fidelissimi loco habuerit. Protinus enim Jesu famulus, qui inimicus erat, elicitur, et statim, omni furore deposito, ad obeundam pietatis legationem procedit, Christi fidem profitetur, ac mittitur ad Ananiam quendam discipulum, Damasci incolam. Videos autem veritatis indagator Deus ad sanam mentem virum hune revocatum fuisse, et meliorem e malo factum, non aliter, quam hoc modo, ut meritas pœnas evaderet, decrevit. Ad Ananiam quippe veniens baptizatur et ineffabilium mysteriorum fit particeps, defensor, et maxime idoneus prædicationis socius; cumque novum prædicationis genus a Deo commissum ipsi esset, magis novanı inde salutis occasionem sibi comparavit. Cum itaque tanta in beato Paulo mutatio facta fuisset, et ipsum quoque nomen mutationem passum est, aliam veriorem sibique convenientiorem appellationem adeptus. Sanlus enim totam antea ἐσάλευε, hoc est, turbabat Ecclesiam. Paulus autem πέπαυται, hoc est cessavit deinceps persequi, et exitium Christi discipulis afferre hostilem enim animum in summum adeo pietatis amorem convertit, ut ejusdem pietatis discipulos, si quando ipsum abesse contingeret, litte ris confirmaret, et ut in posterum non tantum exemplo, sed et scripto traditaın ab ipso doctrinam possiderent, et duplici hac munitione vallati, firmissimam pietatis arcem eorum animis inædificatam circunferrent. Post aliquantum vero temporis rursus Paulus Jerusalem revertitur, Petrum visendi causa; ubi etiam bifariam partito inter se toto terrarum orbe, cum Judaici populi portio Petro obtigisset, Paulus gentes fide imbuendas suscepit, et plurimas cum regiones, tum urbes peragrans, Illyricum ferme totum Christi dogmatum Lollinianus, όψεων. Ita etiam Regio-Alexa drinos, Cryptoferratensis et Vaticanus, numn. 563. li«lein codd. habent, εἰς τοσοῦτον μέτεισιν. In Cryptoferratensi deest, άρδην. Iu Vaticano num. 363 scribitur, προσδοκοῦντα, ut apud OEcumenium. In Lolliniano est, άρδην προσδοκῶντα, ἀγαπητόν. cal. Ita Botelerianus et Vaticanus n. 761, in cæ teris, et apudl OEcumenium deest, καί. Cryptoferralensis, χωρεί. Vaticani duo, et Lollinian. ὡμολόγει. Vatic. n. 367, πρὸς 'Ανανίαν τὸν μαθητήν. Vaticanus cod. uum. 367, et OEcumenius, κοινωνὸς, καὶ σύμμαχος. Regio-Alexandrinus et Cryptoferratensis, ἔτι τι καί· male (Ecumenius, ἔτι δὲ καὶ τοῦ νόμου. Beeclerianus cod. τούνομα μεταβαλών, οὕτως εἰς ἄκρον, caetera desunt, uti etiam in Vaticano cod. num. 761, in quo scribitur, μεταβαλών, οὕτως. Lollinianus, ἐσάλευσε. Vaticanus cod. num. 367, τοὺς Χριστοῦ θιασώτας, καὶ οὕτως ἀθρόον εἰς ἄκρον. Lollinianus, τοῖς Χριστοῦ θιασώταις, καὶ οὕτως ἀθρόον. Vaticanus cod. num. 367, Lollinianus et OEcumenius, τῆς ἀληθείας. Baclerianus codex, et Vaticanus num. 761, τὴν ἐκ τῶν ἔργων. Lollinianus, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐκ τῶν λόγων. Vaticanus cod. num. 367, et Lollinianus, τὸ τῆς εὐσεβείας ἔρεισμα. Adverbium πάλιν non est in Lolliniano. Vaticanus num. 363, εντρέχει. Lollinianus, μικροῦ δή. Cryptoferratensis, δεινά.

col. 699–700page 41 of 86

PG 85:699στεως, τλὰς δὲ πολλοὺς καὶ διαφόρους κινδύνους, ὅσους αὐτὸς ἀναγράφεται, ὑπὲρ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ τοὺς ὅλους αὐτὸς νικήσας, καὶ ἐξαγωνισάμε νος τῇ πίστει. Εἰς ἔτι γὰρ τότε ἤθελε Παῦ λον ὁ Θεὸς, καὶ ἡ ἄῤῥητος τοῦ Κυρίου βουλή, καὶ ἡ προθεσμία αὐτοῦ τοῦτον κατεῖχε μετὰ ἀνθρώπων διάγειν, εἰς ὅτε τὸ Εὐαγγέλιον ἅπασι τοῖς ἔθνε σε κηρύξει. Οψε δέ που τῆς ὥρας, αὖθις ὁ Παῦλος ἐπάνεισιν εἰς Ἱεροσόλυμα, τοὺς ἐκεῖσε ἁγίους ἐπισκεψόμενος καὶ τοῖς πτωχοίς ἐπικουρήσων. Ἐν δὲ τῷ μεταξὺ στάσις κατειλήφει τις τὴν πό λιν καὶ ὁ δῆμος ἦν ἐν θορύβῳ πολλῷ, Ἰουδαίων ταραττόντων (60, τὸ κοινόν. Δεινὸν γὰρ καὶ βαρὺ ἡγήσαντο κατήγορον ἔχειν τὸν πάλαι προστάτην και κοινωνὸν αὐτῶν τῆς μανίας, καὶ ἀποκτείνειν αὐτὸν ἔσπευδον ἀλλ᾽ εὐθὺς ὁ χιλίαρχος Αυσίας τοῦτον ἐξαιρεῖται, καὶ μετὰ στρατιωτικῆς βοηθείας εἰς τὴν Καισάρειαν εἰς τὸν ἡγούμενον ἐκπέμπει. Συνελάμβανον οὖν αὐτὸν καὶ πρὸς τὸν ἔθν ἀρχὴν ἦγον· Φήλιξ ἦν ὄνομα αὐτῷ. Αισθόμενος δὲ συσκευήν τινα κατ' αὐτοῦ γινομένην ὑπὸ Ἰουδαίων ὁ Παῦλος, εὐθὺς ἐπὶ τοῦ βήματος ἐπιβοᾶται τὸν Καί σαρα, καὶ ἀνεῖται μὲν τέως τοῦ κριτηρίου ἀργεῖ δὲ ἡ κατ' αὐτοῦ τοῖς Ἰουδαίοις μελετωμένη ἐπιβουλή. Καὶ λοιπὸν εἰς τὴν Ῥώμην ὑπὸ τῶν ἀρχόν των εκπέμπεται πρὸς Καίσαρα, κἀκεῖσε τοὺς αὐτοὺς ἀγῶνας ἐπιδειξάμενος καὶ ὑπὲρ τῶν αὐτῶν ἄθλων πονήσας, τέλος καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς ὑπὲρ τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων ἐξέστη, βελτίονα είναι κρίσ νας τὴν μετὰ Χριστοῦ διαγωγήν, τῆς θνητής ταύτης καὶ ἐπικήρου ζωῆς. Μικρὸν γὰρ ὕστερον Καί σαρ ο Νέρων βουληθεὶς αὐτὸν τῆς ζωῆς ταύτης ἐξω αγαγεῖν, τὴν ἀληθινὴν αὐτῷ καὶ ὄντως ζωὴν ἐχαρι. σατο και καθιστῷ οὐρανῶν πολίτην ἂν τῆς γῆς ἀπεστέρει (73. Αὐτόθι οὖν ὁ μακάριος Παῦλος πίστεως πολλούς τε καὶ διαφόρους. αὐτούς. ἐξαγκωνι σάμενος. παραγκωνησάμενος. εἰς ὅτε γὰρ τότε. εἰς ἔτι γὰρ ἤθελεν. ὁ Θεὸς καὶ ἡ προθεσμία αὐτοῦ. 761, ὁ Θεὸς, καὶ ἡ προμήθεια αὐτοῦ. Παῦλος, ὁ πανάγιος, αὖθις ἐπ. ἐπισκεψάμενος. κατείληφε την πό λιν. 761, κατειλήφει τὴν πόλιν. ἐνταραττόντων. βαρύνο κτείνειν. ἐπέ σπευδον, ἐσπούδαζον. 363, εἰς τὴν Καισάρειαν πέμπει, συνελάμβανον. ὡς, 367, πρός, τὸν ἡγεμόνα. ἦν ἀνίεται. δικαστηρίου. ἐπιδεξάμενος. ἐπικαίρου. ἐχαρίζετο. κληρονόμον οὐρανοπολίτην. 367, οὐρανοῦ πολίτην, αὐτόθι οὖν. ἀπεστέρησεν. διέγραψε πολιτείαν.

pietate replevit. Quo sane tempore innumera mala & στεως, τλὰς δὲ πολλοὺς καὶ διαφόρους κινδύνους, pro Christi fide passus est atque sustinuit, multa diversaque pericula quæ in Epistolis suis commemorat, pro Evangelii promulgatione subiens, eaque omnia fide vincens ac superans: Deus enim Pauli opera juxta ineffabile ejus consilium atque decretum, adhuc uti volebat, et propterea ipsum periculis subtractum, in humanis esse permisit, donec Evangelium omnibus gentibus prædicaret. Verum appropinquante mortis hora, Paulus Hierosolymam rursus revertitur, ut sanctos qui ibidem agebant, inviseret, egenisque auxilium ferret. Interim autem seditio quædam in ea civitate facta est populusque vehementer tumultuabatur, Judais plebem concitantibus. Durum enim ac grave ipsis videbatur, ab eo accusari, qui eorum olim insaniæ particeps atque defensor exstiterat, eumque occidere festinabant. Verum Lysias tribunus eum statim plebis furori subtractum, cum militari manu Cæsaream ad præsidem mittit. Apprehensus itaque Paulus ad gentis præfectum qui Felix vocabatur, adducitur; cumque insidias quasdam sibi a Judæis strui sensisset, statim ad tribunal stans, Cæsarem appellat, et confestim e tribunali dimittitur, eoque pacto comparata eidem insidiæ in irritum ceciderunt. Mox autem a magistratibus Romam ad Cæsareni mittitur, ubi cum non minora certamina subiisset, et pro consequendis eorumdem præeniis multum laborasset, tandem pro veritatis dogmatum defensione vitam amisit, melius esse ratus cum Christo conversari, quam hac fragili et mortali vita frui. Nam paulo post Caesar Nero Pautum volens ex hac vita expellere, veram ipsi vitam eoque dignam nomine iargitus est, cœlique civem fecit quem terrena conversatione privavit. ὅσους αὐτὸς ἀναγράφεται, ὑπὲρ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ τοὺς ὅλους αὐτὸς νικήσας, καὶ ἐξαγωνισάμενος τῇ πίστει. Εἰς ἔτι γὰρ τότε ἤθελε Παῦ λον ὁ Θεὸς, καὶ ἡ ἄῤῥητος τοῦ Κυρίου βουλή, καὶ ἡ προθεσμία αὐτοῦ τοῦτον κατεῖχε μετὰ ἀνθρώ πων διάγειν, εἰς ὅτε τὸ Εὐαγγέλιον ἅπασι τοῖς ἔθνεσε κηρύξει. Οψε δέ που τῆς ὥρας, αὖθις ὁ Παῦλος ἐπάνεισιν εἰς Ἱεροσόλυμα, τοὺς ἐκεῖσε ἁγίους ἐπισκεψόμενος καὶ τοῖς πτωχοίς ἐπικουρήσων. Ἐν δὲ τῷ μεταξὺ στάσις κατειλήφει τις τὴν πό λιν καὶ ὁ δῆμος ἦν ἐν θορύβῳ πολλῷ, Ἰουδαίων ταραττόντων (60, τὸ κοινόν. Δεινὸν γὰρ καὶ βαρὺ ἡγήσαντο κατήγορον ἔχειν τὸν πάλαι προστάτην και κοινωνὸν αὐτῶν τῆς μανίας, καὶ ἀποκτείνειν αὐτὸν ἔσπευδον ἀλλ᾽ εὐθὺς ὁ χιλίαρχος Αυσίας τοῦτον ἐξαιρεῖται, καὶ μετὰ στρατιωτικῆς βοηθείας εἰς τὴν Καισάρειαν εἰς τὸν ἡγούμενον ἐκπέμ πει. Συνελάμβανον οὖν αὐτὸν καὶ πρὸς τὸν ἔθν ἀρχὴν ἦγον· Φήλιξ ἦν ὄνομα αὐτῷ. Αισθόμενος δὲ συσκευήν τινα κατ' αὐτοῦ γινομένην ὑπὸ Ἰουδαίων ὁ Παῦλος, εὐθὺς ἐπὶ τοῦ βήματος ἐπιβοᾶται τὸν Καίσαρα, καὶ ἀνεῖται μὲν τέως τοῦ κριτηρίου ἀργεῖ δὲ ἡ κατ' αὐτοῦ τοῖς Ἰουδαίοις μελετωμένη ἐπιβουλή. Καὶ λοιπὸν εἰς τὴν Ῥώμην ὑπὸ τῶν ἀρχόν των εκπέμπεται πρὸς Καίσαρα, κἀκεῖσε τοὺς αὐτοὺς ἀγῶνας ἐπιδειξάμενος καὶ ὑπὲρ τῶν αὐτῶν ἄθλων πονήσας, τέλος καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς ὑπὲρ τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων ἐξέστη, βελτίονα είναι κρίσ νας τὴν μετὰ Χριστοῦ διαγωγήν, τῆς θνητής ταύτης καὶ ἐπικήρου ζωῆς. Μικρὸν γὰρ ὕστερον Καίσαρ ο Νέρων βουληθεὶς αὐτὸν τῆς ζωῆς ταύτης ἐξω αγαγεῖν, τὴν ἀληθινὴν αὐτῷ καὶ ὄντως ζωὴν ἐχαρι. σατο και καθιστῷ οὐρανῶν πολίτην ἂν τῆς γῆς ἀπεστέρει (73. Αὐτόθι οὖν ὁ μακάριος Παῦλος LAUR. ZACAGNII NOTE. Vaticanus num. 367, et OEcumenius, πίστεως πολλούς τε καὶ διαφόρους. Vaticani tres codd. cum Bæcleriano, el OEcumenio, αὐτούς. In Regio. Alexandrino, Cryptoferratensi, duobus Vaticanis, et apud OEcumenium, ἐξαγκωνι σάμενος. lla eliam Baclerianus, qui insuper habet in margine, παραγκωνησάμενος. Vaticanus cod. num. 367, εἰς ὅτε γὰρ τότε. Lollinianus, εἰς ἔτι γὰρ ἤθελεν. In Lolliniano et apud OEcomenium scribitur, ὁ Θεὸς καὶ ἡ προθεσμία αὐτοῦ. In Vaticano cod. num. 761, et in Bucleriano, ὁ Θεὸς, καὶ ἡ προμήθεια αὐτοῦ. Lollin., Παῦλος, ὁ πανάγιος, αὖθις ἐπ. Lollinianus. ἐπισκεψάμενος. Ita eliam Valicanus cod. num. 363. Vaticanus codl. num. 365, κατείληφε την πό λιν. Aher num. 761, κατειλήφει τὴν πόλιν. Lollinianus, ἐνταραττόντων. Vaticanus cod. num. 761, et Boeclerianus, βαρύνο Ita etiam Cryptoferratensis: alii omnes codd. et OFcurrenius, κτείνειν. Vaticanus cod. n. 761, et Baclerianus. ἐπέσπευδον, OEcumenius, ἐσπούδαζον. Vaticanus cod. num 363, εἰς τὴν Καισάρειαν πέμπει, συνελάμβανον. In Vaticano cod. num.761, Regio-Alexandrino, Lolliniano, et Cryptoferratensi, ὡς, pro els. In Vticano n. 367, πρός, OEcumenius,πρὸς τὸν ἡγεμόνα. In Cryptoferratensi deest, ἦν In Vaticano cod. num. 761, et apad Olcemenium, ἀνίεται. In Bccleriano, δικαστηρίου. OEcumenius, ἐπιδεξάμενος. Lollinianus, ἐπικαίρου. Lollinianus, B.eclerianus et Vatic. num. 761, ἐχαρίζετο. Vaticanus col. num. 761, Beeclerianas, et OEcumenius, κληρονόμον· Cryptoferral., et Vaticanus, num. 363, οὐρανοπολίτην. Sed in altero Valicano pum. 367, οὐρανοῦ πολίτην, αὐτόθι οὖν. In Vaticano num. 761, ἀπεστέρησεν. lla etiam Ecumenius, qui statim subjungit peregrinationes Pauli apostoli quas supra edidimus pag. 425, iisque absolutis, subdit quæ hic habentur de sancti Pauli martyrio, et de epistolis ab eodem conscriptis usque ad illa verba, διέγραψε πολιτείαν. Eadem labentur in Vaticano cod. num. 761, atque etiam subjuncta reperiuntur modo memoratis sancti Pauli peregrinationibus in Erasmiana Novi Testamenti editione, ante apostolorum Acta. Cætera usque ad finem hujus capitis, tam apud ŒEcumenium quam apnd Erasmum omittuntur.

col. 701–702page 42 of 86

PG 85:701τὸν καλὸν ἀγῶνα ἡγωνισμένος ὥς φησιν αὐτὸς, τῷ τῶν ἱερονίκων Χριστοῦ μαρτύρων στεφάνω κατα εκοσμίσθη 'Ρωμαῖοι δὲ περικαλλέσιν οἴκοις καὶ βασιλείοις [τά] τούτου λείψανα καθείρξαντες, ἐπέ τειον(76) αὐτῷ μνήμης ἡμέραν πανηγυρίζουσι, τῇ πρὸ τριῶν καλανδών Ιουλίων, πέμπτῃ Πανέμου μηνὸς, τούτου τὸ μαρτύριον ἑορτάζοντες. Πολλὰς δὲ καὶ πρὸ τούτου ἤδη παραινέσεις υπέρ τε βίου καὶ ἀρετῆς ὁ μακάριος ἐποιήσατο, καὶ πολλὰ περὶ τῶν πρακτέων τοῖς ἀνθρώποις εἰσηγήσατο Παῦλος ὁ ἀπόστολος. Ἔτι δὲ καὶ ὅλως διὰ τῆς ὑφῆς τῶν δεκατεσσάρων ἐπιστολῶν τούτων, τὴν ὅλην ἀνθρώποις διέγραψε πολιτείαν. Περιέχει οὖν ἡ πρὸς Ρωμαίους Επιστολὴ κατο ήχησιν εἰς Χριστὸν, καὶ μάλιστα διὰ τῆς ἐκ φυσικῶν λογισμῶν ἀποδείξεως διὸ πρώτη τέτακται οἷα δὴ πρὸς ἀρχὴν ἔχοντας εἰς θεοσέβειαν γραφεῖσα. Δευτέρα δὲ ταύτης ἡ πρὸς Κορινθίους ἐστίν ἀνθρώπους πιστεύσαντας μὲν ἤδη, τῆς δὲ πίστεως ἀναστρέφοντας οὐκ ἀξίως· ἐφ᾽ ᾧ καὶ μάλιστα τούτοις ἐπιμέμφεται· καὶ πρὸς τὴν ἐπίπληξιν μεταβαλλομένοις αὖθις ετέραν ἐπιστέλλει τοῦτο αὐτὸ σημαίνουσαν δι' ἧς ἐπιστηρίζει τού τους πρὸς ἐπανόρθωσιν, τὴν ἰδίαν αὐτοῦ παρουσίαν ἐπαγγελλόμενος καὶ ἀπειλῶν. Ἐπὶ ταύταις ἡ πρὸς Γαλάτας τετάρτη τέτακται, κατὰ τῶν εἰς Ἰουδαϊσμὸν ἀποκλινάντων γραφεῖσα οἷς μετὰ ἀπόδειξιν ὥσπερ ἀποτάσσεται, λέγων Τοῦ λοιποῦ κόπους μοι μηδεὶς παρεχέτω· ἐγὼ γὰρ ἀγωνισά μενος. κατεκοσμήθη. ἑτήσειον. 761, τῇ πρὸ τριῶν Ἰουλίων. Πολλὰς δέ, τῇ πρὸ τριῶν καλανδῶν Ἰουλίων, πέμπτη Πανέμου μη νός, ἔκτῳ τῶν νόμων μηνί, τούτου το μαρτύριον ἑορτάζοντες. τῇ πρὸ τριῶν καλανδῶν Ἰουλίων, ἔκτῳ τῷ Λῴῳ μηνί, τούτου τὸ μαρτύριον ἑορτάζοντες τῶν ὅλων μηνὶ τοῦτο μαρτύριον ἑορτάζοντες. ἔτι δὲ ὅλως καί. τὴν ὅλοις. γάρ. γούν. ἐπιδείξεως. διὸ καὶ πρώτη τέτακται. διὸ καὶ προτέτακται. πρώτη ἐστίν. 367, αναστρεφομένους. οὐκ ἀναστρεφομένους ἀξίως. ἐπίδειξιν. μεταβαλλόμενος. 367, τούτοις τοῦτ' αὐτὸ ση μαίνουσαν. μεταβαλλόμενος ἑτέραν ἐπι στέλλει τούτοις αὖθις σημαίνουσαν. σημανοῦσαν. τούτους. 365, προεπαγγελλόμενος. Τη απαγ γελλόμενος αὐτοῖς.

τὸν καλὸν ἀγῶνα ἡγωνισμένος ὥς φησιν αὐτὸς, Cum itaque ibi bonum certamen, ut ejus verbis τῷ τῶν ἱερονίκων Χριστοῦ μαρτύρων στεφάνω κατα εκοσμίσθη 'Ρωμαῖοι δὲ περικαλλέσιν οἴκοις καὶ βασιλείοις [τά] τούτου λείψανα καθείρξαντες, ἐπέτειον(76) αὐτῷ μνήμης ἡμέραν πανηγυρίζουσι, τῇ πρὸ τριῶν καλανδών Ιουλίων, πέμπτῃ Πανέμου μηνὸς, τούτου τὸ μαρτύριον ἑορτάζοντες. Πολλὰς δὲ καὶ πρὸ τούτου ἤδη παραινέσεις υπέρ τε βίου καὶ ἀρετῆς ὁ μακάριος ἐποιήσατο, καὶ πολλὰ περὶ τῶν πρακτέων τοῖς ἀνθρώποις εἰσηγή σατο Παῦλος ὁ ἀπόστολος. Ἔτι δὲ καὶ ὅλως διὰ τῆς ὑφῆς τῶν δεκατεσσάρων ἐπιστολῶν τούτων, τὴν ὅλην ἀνθρώποις διέγραψε πολιτείαν. Περιέχει οὖν ἡ πρὸς Ρωμαίους Επιστολὴ κατο ήχησιν εἰς Χριστὸν, καὶ μάλιστα διὰ τῆς ἐκ φυσικῶν λογισμῶν ἀποδείξεως διὸ πρώτη τέτακται οἷα δὴ πρὸς ἀρχὴν ἔχοντας εἰς θεοσέβειαν γραφεῖσα. Δευτέρα δὲ ταύτης ἡ πρὸς Κορινθίους ἐστίν ἀνθρώπους πιστεύσαντας μὲν ἤδη, τῆς δὲ πίστεως ἀναστρέφοντας οὐκ ἀξίως· ἐφ᾽ ᾧ καὶ μάλιστα τούτοις ἐπιμέμφεται· καὶ πρὸς τὴν ἐπίπληξιν μεταβαλλομένοις αὖθις ετέραν ἐπιστέλλει τοῦτο αὐτὸ σημαίνουσαν δι' ἧς ἐπιστηρίζει τούτους πρὸς ἐπανόρθωσιν, τὴν ἰδίαν αὐτοῦ παρου σίαν ἐπαγγελλόμενος καὶ ἀπειλῶν. Ἐπὶ ταύταις ἡ πρὸς Γαλάτας τετάρτη τέτακται, κατὰ τῶν εἰς Ἰουδαϊσμὸν ἀποκλινάντων γραφεῖσα· οἷς μετὰ ἀπόδειξιν ὥσπερ ἀποτάσσεται, λέγων· Τοῦ λοιποῦ κόπους μοι μηδεὶς παρεχέτω· ἐγὼ γὰρ utar, certasset Paulus, victricibus sacrorum Christi martyrum coronis decoratus est. Romani autem bujus reliquias in pulcherrimis regiisque ecclesiis collocantes, annua commemoratione instituta, ejus martyrium solemni festivitate celebrantur Kal. Julias quæ est quinta Panemi mensis. II. Multoties autem Paulus apostolus ante ejus obitum fideles ad capessendas virtutes, vitamque recte instituendam hortatus fuerat. Multa enim de his quæ hominibus agenda sunt, tradiderat: quin et per quatuordecim baruin epistolarum contextum, cuncta recte vivendi præcepta luculenter exposuit. Continet itaque Epistola ad Romanos catechesim ad Christianam fidem, quam naturalibus potissimum rationibus demonstrat; et propterea primum inter omnes epistolas locum habet, utpote quæ ad eos qui pietatis principatum tenebant, scripta fuerit. Secunda est ordine Epistola ad Corinthios, viros quidem jam tum fideles, sed qui indignam ea quam profitebantur, fide vitam ducebant; quapropter ipsos acriter increpat: cumque ejus minis perterriti ad bonam frugem reversi essent, aliam rursus in eamdem rationem epistolam scribit, qua ipsis ad corrigenda ulterius atque emendanda quæ male egerant, animos addit, atque minatur, seque ad ipsos venturum disertis verbis annuntiat. Post hasce sequitur: quarta ad Galatas Epistola adversus eos scripta qui in Judaismum propendebant: hos autem post ejus falsitatem demonstratam, valere quodammodo jubens, ait: De cætero nemo Duo Vaticani codd. et Lollinianus, ἀγωνισάμενος. fidem codd. et Baclerimus, κατεκοσμήθη. Vaticanus cod. numn. 363, ἑτήσειον. Vatic. cod. n. 761, τῇ πρὸ τριῶν Ἰουλίων. Πολλὰς δέ, cal. At in Bacleriano cod. legitur, τῇ πρὸ τριῶν καλανδῶν Ἰουλίων, πέμπτη Πανέμου μηνός, ἔκτῳ τῶν νόμων μηνί, τούτου το μαρτύριον ἑορτάζοντες. Melius in Lolliniano, τῇ πρὸ τριῶν καλανδῶν Ἰουλίων, ἔκτῳ τῷ Λῴῳ μηνί, τούτου τὸ μαρτύριον ἑορτάζοντες: unde patet corruptam hoc loco esse Erasmi_editionem, in qua legitur, Extep τῶν ὅλων μηνὶ τοῦτο μαρτύριον ἑορτάζοντες. Hinc autem apparel codicem Lollinianum in alicujus Asiaticæ Ecclesiæ usum scriptum fuisse; nam Asiani mensem Loum die 24 Junii inchoabant, ut videre est in eorum anni diagrammate, quod Usserius edidit, et maximum Italiæ nostræ, sacræque purpura decus Henricus S. R. E. cardinalis Norisius in tractatu De epochis urbium Syriæ cap. 2, pag. 18, novis observationibus ilustravit. Syrie quippe populi, quamvis nominibus mensium SyroMacedonuin uterentur, attamen solaris Ægyptiorum anni typum admiserant, ut idem doctissimus cardinalis late probat dissertatione quinta ejusdem operis cap. 2. Praeterea hinc quoque colligitur alios codices in quibus quinta Panemi dies cum Epiphi quinta conjungitur, in Syriæ Ecclesiarum usum exaratos olim fuisse. Erasmus, ἔτι δὲ ὅλως καί. In Vaticano num. 367, deest, xal. Vaticanus cod. n. 563, τὴν ὅλοις. Quæ sequuntur usque ad cap. 3, hujus præfationis non habentur in Vatic. num. 761, nec apud OEcumenium. Αt vero primam de Epistola ad Rom manos periochen Ecumenius ejusdem Epistole argumento, paucis mutatis verbis, inseruit, eaque etiam præfigitur argumento Epistolæ ad Romanos in Complutensi Bibliorum editione. In Vaticano num. 367, γάρ. In Lolliniano, γούν. Baclerianus, ἐπιδείξεως. Idem codex et Vatic. n. 367, et Lollinianus, διὸ καὶ πρώτη τέτακται. 1n Complutensi Bibliorum editione, διὸ καὶ προτέτακται. Vaticanus num. 367, et Lollinianus, πρώτη ἐστίν. Vaticanus num. 367, αναστρεφομένους. LolIrianus, οὐκ ἀναστρεφομένους ἀξίως. Lollinianus et Vatic. n. 367, ἐπίδειξιν. Ita Boeclerianus: alii omnes, μεταβαλλόμε νος. Vaticanus num. 367, τούτοις τοῦτ' αὐτὸ ση μαίνουσαν. Lollinianus, μεταβαλλόμενος ἑτέραν ἐπι στέλλει τούτοις αὖθις σημαίνουσαν. Cryptoferratensis, σημανοῦσαν. In Bacleriano non est, τούτους. Vaticanus num. 365, προεπαγγελλόμενος. Τη altero Vaticano, in Boecleriano et Lolliniano, απαγ γελλόμενος αὐτοῖς.

col. 703–704page 43 of 86

PG 85:703τὰ στίγματα τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματί μου βαστάζω. Πέμπτη ή προς Εφεσίους κεῖται, πιστοὺς ἀνθρώπους καὶ παραμένοντας, ἧς ἐν τῇ προγραφῇ τὸ μυστήριον ἐκτίθεται, παραπλησίως τῇ πρὸς 'Ρω μαίους· ἀμφοτέροις δὲ ἐξ ἀκοῆς γνωρίμοις Καὶ εἰσὶν αὗται πρὸς ἀντιδιαστολὴν ἀρχαὶ κατηχουμένων, καὶ πιστῶν εἰσαγωγαί. Έκτη τέτακται ἡ προς Φιλιππησίους μετά προσαύξησιν πιστοῖς ὁμοῦ καὶ καρποφόροις οἷς καὶ μαρτυρῶν τὰ κάλλιστα παρὼν ἔγνωκέναι, προτρέπεται καὶ ἀπόντος μάλιστα προσθείναι. Αντιδιαστέλλεται δὲ ἡ ἐπιστολὴ αὕτη τοῖς Κορινο θίοις· τοῖς μὲν γὰρ ἔλεγε· Μιμηταί μου γίνεσθε. τοῖς δὲ Φιλιππησίοις· Συμμιμηταί μου γίνεσθε ᾿Αλλὰ καὶ στέφανον αὐτοὺς καὶ χαρὰν ὀνομάζει τοσοῦτον οὗτοι διαλ: άττουσι Κορινθίων. Εξῆς δὲ ἐστιν ἡ πρὸς Κολασσαείς γραφεῖσα, πρὸς οὐκ ἐγνωσμένους κατὰ σάρκα, πιστοὺς δὲ καὶ βεβαίους οὓς καὶ προκόπτοντας παρατηρεῖν κελεύει τὰς ἐκ φιλοσοφίας ἀπάτας, καὶ ταῖς Ἰουδαίο καίς παρατηρήσεσι μὴ προσέχειν· εἶναι γὰρ οὐ και θαρὰν θρησκείαν, ἀλλ' ἀφειδίαν σώματος· οὓς καὶ τὰς δυνάμεις τῶν ἐπιστολῶν κρίνειν κελεύει. Γράφει δὲ καὶ ᾿Αρχίππῳ παραγγείλαι τούτων απ τοῖς τὴν προσοχήν. Μετὰ δὲ τὰς εἰρημένας αἱ πρὸς Θεσσαλονικεῖς εἰσ κότως ἐγράφησαν ἐπιστολαὶ δύο, ὧν ἡ μὲν ἔπαι νον περιέχει αὐτῶν εὐπειθείας ἐκ προσαυξήσεως, ἄχρι καὶ θλίψεων πεῖραν ἐσχηκότων. Οὓς καὶ παραβάλλει τοῖς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ πεπιστευκόσι τὸν αὐτὸν τρόπον ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετών περ πονθέναι λέγων, καθάπερ κἀκείνους. Τούτους δὲ καὶ στέφανον τῆς αὐτοῦ καυχήσεως καὶ χαρὰν ὀνομάζει, καὶ μάλιστα ἐπὶ τοῖς πάθεσι παρακαλεί. Καὶ μετὰ ταύτην ἑτέραν πρὸς τοὺς αὐτοὺς γρά φει, ἢ περιέχει τῆς τούτων προσαυξήσεως μαρτυρίαν, καὶ τῆς ὑπομονῆς, ἧς ἔχουσι περὶ τὰς θλί ψεις· καὶ περὶ τῆς συντελείας τοῦδε τοῦ αἰῶνος διδασκαλίαν. καὶ περὶ προσοχῆς εἰς ἀναστροφὴν 367, τοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ. ΑΙ τοῦ Ἰησοῦ βαστάζω. πέμπτη δὲ ἡ. γνώριμος. έκτη δε ή. προσφόροις. 363, ἀπόντας. στέφανον αὐτοῦ, καὶ χαρὰν αὐτοὺς ὀνομάζει. διαλάμπουσι. πιστοὺς δὲ βεβαίως. 507, πιστοὺς δὲ βεβαίους. οὕτως και. αὐτῶν. υπεγράφησαν. θλίψεως. πιστεύσασι. ἑαυτοῦ. ταῦτα. 367, καὶ προσοχὴν εἰς ἀναστροφὴν· καὶ περὶ προσοχής. ή τε πρός. εἰς ἀναστροφήν.

70% nihi molestus sit; ego enim stigmata Domini Jesu in τὰ στίγματα τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματί μου corpore meo porto 1. Quinto loco ponitur Epistola ad Ephesios, constantes susceptae fidei cultores, in cujus exordio similiter ac in Epistola ad Romanos, fidei mysterium exponit; utrique autem fama tantum eidem noti erant. Et hæc epistolæ, secus atque aliæ, prima catechumenorum rudimenta sunt et introductiones ad fidein. βαστάζω. Πέμπτη ή προς Εφεσίους κεῖται, πιστοὺς ἀνθρώπους καὶ παραμένοντας, ἧς ἐν τῇ προγραφῇ τὸ μυστήριον ἐκτίθεται, παραπλησίως τῇ πρὸς 'Ρωμαίους· ἀμφοτέροις δὲ ἐξ ἀκοῆς γνωρίμοις Καὶ εἰσὶν αὗται πρὸς ἀντιδιαστολὴν ἀρχαὶ κατηχουμένων, καὶ πιστῶν εἰσαγωγαί. Έκτη τέτακται ἡ προς Φιλιππησίους μετά προσαύξησιν πιστοῖς ὁμοῦ καὶ καρποφόροις οἷς καὶ μαρτυρῶν τὰ κάλλιστα παρὼν ἔγνωκέναι, προτρέπεται καὶ ἀπόντος μάλιστα προσθείναι. Αντιδιαστέλλεται δὲ ἡ ἐπιστολὴ αὕτη τοῖς Κορινο θίοις· τοῖς μὲν γὰρ ἔλεγε· Μιμηταί μου γίνεσθε. τοῖς δὲ Φιλιππησίοις· Συμμιμηταί μου γίνεσθε· ᾿Αλλὰ καὶ στέφανον αὐτοὺς καὶ χαρὰν ὀνομάζει· τοσοῦτον οὗτοι διαλ: άττουσι Κορινθίων. Sexto autem loco, habita ratione majoris eorum perfectionis ad quos epistola scriptæ sunt, ponitur Epistola ad Philippenses qui non solum Christi didem amplectebantur, sed insuper pietatis fructus ferebant. Testatur autem se egregiam eorum pielaLem coram cognovisse, simulque hortatur, ut quibus præditi erant, virtutibus maximum se absente cumulum addant. Porro longe diversa est hæc epistola ab ea quam ad Corinthios scripsit; nam ad hos quidem ait, Imitatores mei estote. Ad Philippenses vero: Simul imitatores mei estole³: quin el coronam suam et gandium suum ipsos vocat: Sequitur Epistola ad Colossenses quos secundum carnem non cognoverat, sed in suscepta semel fide constantes erant; quos in virtute quotidie proficientes, jubet a philosophorum fallaciis cavere, et Judæorum transgressionibus non attendere: neque enim eorum religionem sinceram esse, sed tantum corpori non parcere. Jubet præterea, ut epistolarum suarum sensus perpendant, et nt Archippum moneant, ne his ipsis sedulo attendere negligat. tantum isti a Corinthiis discrepabant. Post memoratas epistolas aliæ duo ad Thessalonicenses haud immerito descriptæ sunt: in quarum prima quidem eos laudat, quod semper proficientes usque adeo de fidei veritate ipsis persuasum esset, ut in tribulationibus quoque egregium eorum constantiæ specimen præbuissent. Eos autem comparat Judæis ad fidem conversis, dicens ipsos æque ac illos a gentilibus suis injurias pati. Cæterum hos coronam gloriæ suæ et gaudium vocat, et in tribulationibus consolatur. Post hanc epistolam alias ad eosdem litteras scribit, in quibus de singulari eorum profectu, deque constantia quam in tribulationibus præ se ferebant, amplissimum testimonium perhibet; ac præterea de hujus sæculi consummatione, et de cura quam ut sibi ab improbis caveant, adhibere debent eos edocet. Εξῆς δὲ ἐστιν ἡ πρὸς Κολασσαείς γραφεῖσα, πρὸς οὐκ ἐγνωσμένους κατὰ σάρκα, πιστοὺς δὲ καὶ βεβαίους οὓς καὶ προκόπτοντας παρατηρεῖν κελεύει τὰς ἐκ φιλοσοφίας ἀπάτας, καὶ ταῖς Ἰουδαίο καίς παρατηρήσεσι μὴ προσέχειν· εἶναι γὰρ οὐ και θαρὰν θρησκείαν, ἀλλ' ἀφειδίαν σώματος· οὓς καὶ τὰς δυνάμεις τῶν ἐπιστολῶν κρίνειν κελεύει. Γράφει δὲ καὶ ᾿Αρχίππῳ παραγγείλαι τούτων απ τοῖς τὴν προσοχήν. Μετὰ δὲ τὰς εἰρημένας αἱ πρὸς Θεσσαλονικεῖς εἰσ κότως ἐγράφησαν ἐπιστολαὶ δύο, ὧν ἡ μὲν ἔπαι· νον περιέχει αὐτῶν εὐπειθείας ἐκ προσαυξήσεως, ἄχρι καὶ θλίψεων πεῖραν ἐσχηκότων. Οὓς καὶ παραβάλλει τοῖς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ πεπιστευκόσι τὸν αὐτὸν τρόπον ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετών περ πονθέναι λέγων, καθάπερ κἀκείνους. Τούτους δὲ καὶ στέφανον τῆς αὐτοῦ καυχήσεως καὶ χαρὰν ὀνομάζει, καὶ μάλιστα ἐπὶ τοῖς πάθεσι παρακαλεί. Καὶ μετὰ ταύτην ἑτέραν πρὸς τοὺς αὐτοὺς γρά φει, ἢ περιέχει τῆς τούτων προσαυξήσεως μαρτυρίαν, καὶ τῆς ὑπομονῆς, ἧς ἔχουσι περὶ τὰς θλί ψεις· καὶ περὶ τῆς συντελείας τοῦδε τοῦ αἰῶνος διδασκαλίαν. καὶ περὶ προσοχῆς εἰς ἀναστρο φήν 1 Galat. vi, 17. 1 Cor. ss, 1. • Philipp. III, 17; et iv, 1. Vaticanus num. 367, τοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ. ΑΙter Vaticanus, τοῦ Ἰησοῦ βαστάζω. In Vaticano n. 367, in Lolliniano et Boecleriano, πέμπτη δὲ ἡ. In Bacleriano, γνώριμος. In Bocl., Loll. et Vat. n. 367, έκτη δε ή. In Vaticano n. 363, προσφόροις. In Regio-Alexandrino, Cryptoferratensi et Vaticano n. 363, ἀπόντας. Boclerianus et Lollinianus, στέφανον αὐτοῦ, καὶ χαρὰν αὐτοὺς ὀνομάζει. Boeclerianus, διαλάμπουσι. Lollinianus, πιστοὺς δὲ βεβαίως. Vatic. num. 507, πιστοὺς δὲ βεβαίους. Vaticanus humn. 367, οὕτως και. Vatic. num. 363, et Lolliuian. αὐτῶν. Vat. n. 367, Bocl. et Loll. υπεγράφησαν. In Vaticano cod. n. 363, θλίψεως. (6] Lollinianus, πιστεύσασι. Baclerianus, ἑαυτοῦ. Lollinianus, ταῦτα. Vaticanus n. 367, καὶ προσοχὴν εἰς ἀναστροφήν· Lollinianus, καὶ περὶ προσοχής. ή τε πρός. simre filis verbis, εἰς ἀναστροφήν.

col. 705–706page 44 of 86

PG 85:705Ἡ δὲ πρὸς Εβραίους μετὰ ταύτας, ὧν ἔφη σεν εἶναι μιμητάς τους προειρημένους 'Η πε ριέχει περί τε Ἰουδαϊκῶν μυστηρίων, καὶ τὴν ἐκ τούτων μετάθεσιν εἰς Χριστὸν, προκατηγγελμένην ὑπὸ τῶν προφητῶν. Ἐνταῦθα περικλείουσι τὴν κατὰ τὸν λαὸν ἰδιωτικὴν αὔξησιν αἱ ἐπιστολαί. Μετά ταύτας αἱ πρὸς Τιμόθεον ετάχθησαν ἐπιστολαὶ δύο. ἂν ἡ μὲν πρώτη περιέχει διδασκάλων προσοχήν, καὶ Ἐκκλησίας τάξιν καὶ δν χρὴ τρόπον ἄρχειν τε καὶ διατάσσεσθαι. Καὶ ἡ δευτέρα δὲ ἡ πρὸς τὸν αὐτὸν γραφεῖσα, περιέχει κατὰ προσαύξησιν ἔπαινον τῆς ἐν αὐτῷ πίστεως προγονικῆς, ὥσπερ ἐκ μάμμης καὶ μη τρὸς εἰς αὐτὸν ἐλθούσης· ἐν ταυτῷ δὲ ἑξῆς καὶ τῶν συνόντων αὐτῷ ἐν Ἀσίᾳ κατηγορεί, διακρίνων ὥσπερ τοὺς ὀλιγοπίστους μόνῳ τε Ονησιφόρῳ σπου δὴν πλείστην μαρτυρεῖ. Αυτόν τε Τιμόθεον προ τρέπεται τῶν βιωτικῶν πραγμάτων ἑαυτὸν ἀλλοτριοῦν καὶ ὑπομιμνήσκει δὲ, καὶ μαρτύρεται τοῦ κηρύγματος χάριν· προεπαινέσας δὲ τὰ δέοντα ὕστερον καὶ περὶ τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸν διεξοδικοῦ τέλους επιστέλλει, προειπών περὶ τῆς τῶν αἱρεσιωτών ἐπαναστάσεως, καὶ ὡς οὐ δεί ξενίζεσθαι. Πολλῶν δὲ τὸν τρόπον ἐκθέμενος, πρὸς αὐτὸν ἥκειν κελεύει τάχα δι᾿ ἂν δύναιτο τοῦτον καὶ πρὸς τὸ τέλος ὁρᾷν τῆς αὐτοῦ συμπληρώσεως, ὅπερ ἔδειξεν ειπών· Σπένδομαι ήδη, καὶ ὁ καιρὸς τῆς αναλύσεώς μου ἐφέστηκεν. Ἡ δὲ πρὸς Τίτον, ὁποίους τινὰς εἶναι κληρι τοὺς διαγράφει, καὶ διάταξιν Εκκλησίας. Ἡ δὲ πρὸς Φιλήμονα Ἐπιστολὴ γέγραπται περὶ πιστοῦ οἰκέτου Ονησίμου, ὃς τὸ πρῶτον ἀχρεῖος ὢν μεταβαλ[λ]όμενός τε, ἐλευθερίας ἀξιοῦται πρεσβεύσαντος τοῦ ᾿Αποστόλου· ἀλλὰ δὴ καὶ μάρτυς Χριστοῦ γεγένηται ἐν τῇ Ῥωμαίων πόλει ἐπὶ Τερτύλλου τὸ τηνικαῦτα τὴν ἔπαρχον ἐξουσίαν διέποντος, τῇ τῶν σκελῶν κλάσει τὴν ψῆφον ὑπομεί. νας τοῦ μαρτυρίου. ή τε πρός. εἶναι μετὰ τοὺς προειρημένους. ἔνθα. μετὰ δὲ ταύτας, μετά γάρ. Αι 367, μετὰ γὰρ τὰς εἰρημένας αἱ πρός. ἐγράφησαν. διάταξιν. τῆς ἑαυτοῦ πίστεως. 363, ἑτεροπίστους. αὐτὸν δέ Τιμ. ἀπαλλοτριοῦν. δέ. πίλης, διαμαρτύρεται. δέ, 567, τὰ ὄντα τὰ δέοντα. διεξεδίου. αἱρέσεων. τοῦτον, τοῦτο; τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως. τινὰς εἶναι χρή κληρικούς. καταξιοῦται. 363, μεγαλοπόλει. τοῦ τηνικαῦτα. τοῦ τὰ τηνικαῦτα.

Ἡ δὲ πρὸς Εβραίους μετὰ ταύτας, ὧν ἔφησεν εἶναι μιμητάς τους προειρημένους 'Η πε ριέχει περί τε Ἰουδαϊκῶν μυστηρίων, καὶ τὴν ἐκ τούτων μετάθεσιν εἰς Χριστὸν, προκατηγγελμένην ὑπὸ τῶν προφητῶν. Ἐνταῦθα περικλείουσι τὴν κατὰ τὸν λαὸν ἰδιωτικὴν αὔξησιν αἱ ἐπιστολαί. Μετά ταύτας αἱ πρὸς Τιμόθεον ετάχθησαν ἐπιστολαὶ δύο. ἂν ἡ μὲν πρώτη περιέχει διδασκά λων προσοχήν, καὶ Ἐκκλησίας τάξιν καὶ δν χρὴ τρόπον ἄρχειν τε καὶ διατάσσεσθαι. Καὶ ἡ δευτέρα δὲ ἡ πρὸς τὸν αὐτὸν γραφεῖσα, περιέχει κατὰ προσαύξησιν ἔπαινον τῆς ἐν αὐτῷ πίστεως προγονικῆς, ὥσπερ ἐκ μάμμης καὶ μητρὸς εἰς αὐτὸν ἐλθούσης· ἐν ταυτῷ δὲ ἑξῆς καὶ τῶν συνόντων αὐτῷ ἐν Ἀσίᾳ κατηγορεί, διακρίνων ὥσπερ τοὺς ὀλιγοπίστους μόνῳ τε Ονησιφόρῳ σπου δὴν πλείστην μαρτυρεῖ. Αυτόν τε Τιμόθεον προτρέπεται τῶν βιωτικῶν πραγμάτων ἑαυτὸν ἀλλο τριοῦν καὶ ὑπομιμνήσκει δὲ, καὶ μαρτύ ρεται τοῦ κηρύγματος χάριν· προεπαινέσας δὲ τὰ δέοντα ὕστερον καὶ περὶ τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸν διεξοδικοῦ τέλους επιστέλλει, προειπών περὶ τῆς τῶν αἱρεσιωτών ἐπαναστάσεως, καὶ ὡς οὐ δεί ξενίζεσθαι. Πολλῶν δὲ τὸν τρόπον ἐκθέμενος, πρὸς αὐτὸν ἥκειν κελεύει τάχα δι᾿ ἂν δύναιτο τοῦτον καὶ πρὸς τὸ τέλος ὁρᾷν τῆς αὐτοῦ συμπληρώσεως, ὅπερ ἔδειξεν ειπών· Σπένδομαι ήδη, καὶ ὁ καιρὸς τῆς αναλύσεώς μου ἐφέστηκεν. Ἡ δὲ πρὸς Τίτον, ὁποίους τινὰς εἶναι κληρι τοὺς διαγράφει, καὶ διάταξιν Εκκλησίας. Ἡ δὲ πρὸς Φιλήμονα Ἐπιστολὴ γέγραπται περὶ πιστοῦ οἰκέτου Ονησίμου, ὃς τὸ πρῶτον ἀχρεῖος ὢν μεταβαλ[λ]όμενός τε, ἐλευθερίας ἀξιοῦται πρεσβεύσαντος τοῦ ᾿Αποστόλου· ἀλλὰ δὴ καὶ μάρτυς Χριστοῦ γεγένηται ἐν τῇ Ῥωμαίων πόλει ἐπὶ Τερτύλλου τὸ τηνικαῦτα τὴν ἔπαρχον ἐξουσίαν διέποντος, τῇ τῶν σκελῶν κλάσει τὴν ψῆφον ὑπομεί. νας τοῦ μαρτυρίου. * II Timoth. IV, 6. Sequitur Epistola ad Hebræos, quorum imitatores esse dicit memoratos modo Thessalonicenses. In hac autem tractat de Judaicæ fidei mysteriis, deque eorumdem mutatione, juxta prophetarum prædietionem in Christo facta. Et hic desinunt Pauli epistolæ, juxta majorem minoremque profectum singularum gentium, ad quas scriptæ sunt in hunc ordinem digesta. Has epistolas aliæ duæ ad Timotheum excipiunt, in quarum prima agitur de his quibus fidei magistri ~ debent attendere, et de ordine in Ecclesia servando, deque subditorum et propositorum officiis Altera autem ad eumdem Epistola, consueto crescendi ordine servato, laudem continet ipsius fidei a majoribus acceptæ, utpote quæ ex ava et matre in ipsum derivata fuerit: et mox fideles omnes qui cum Timotheo in Asia erant, accusans modicæ quodammodo fidei notam ipsis inurit, solumque Onesimum sui studiosissimum fuisse testatur. Timotheum quoque ipsum hortatur, admonet atque obtestatur, ut se negotiis sæcularibus non implicet, quo melius prædicationi incumbere valeat; cumque ipsum laudibus, ut par erat, ornasset, ac de hæreticorum exortu de quo minime mirandum esse dicit, varia præfatus esset, mox ipsum de suo vitæ exitu certiorem facit. Denique post descriptos multorum hæreticorum mores, Timotheum ad se cito venire jubet, fortasse ut ipsum antequam moreretur, aspicere posset; quod clare designavit, dum inquit: Delibor jam, et tempus resolutionis meæ instat. In Epistola autem ad Titum, quales oportet esse clericos, et quinam in Ecclesia ordo servandus sit, accurate describit. In Epistola denique ad Philemonem, de servo Onesimo qui in Christum crediderat, agitur; qui cum primum Philemoni inutilis esset, postea frugi factus, libertatem, intercedente Apostolo, consequi meruit. Quinimo et Christi martyr factus est Rome, cum sub Tertullo urbis præfecto, lata adversus ipsum mortis sententia, fraclis cruribus martyrium consummavit. LAUR. ZACAGNI Vaticanus cod. num. 367, Baclerianus et Lollinianus, ή τε πρός. Male Lollinianus, εἶναι μετὰ τοὺς προειρη μένους. Bosclerianus, ἔνθα. Vaticanus cod. num. 363, μετὰ δὲ ταύτας, Baclerianus, μετά γάρ. Αι Lollinianus, et aller Vaticanus num. 367, μετὰ γὰρ τὰς εἰρημένας αἱ πρός. Lollinianus, ἐγράφησαν. Vaticanus cod. num. 363, διάταξιν. Idem codes, τῆς ἑαυτοῦ πίστεως. Regio-Alexandrinus, Cryptoferratensis et Vaticanus num. 363, ἑτεροπίστους. Vaticanus num. 363, αὐτὸν δέ Τιμ. Bcclerianus ἀπαλλοτριοῦν. In duobus Vaticanis deest xat. Mox in Bœ. cleriano et Lolliniano, deest δέ. NOTÆ. Vaticanus num. 367, Baclerianus et Lolli πίλης, διαμαρτύρεται. Lollinianus non habet, δέ, Vaticanus num. 567, male, τὰ ὄντα pro τὰ δέοντα. Boeclerianus, διεξεδίου. Regio-Alexandrinus, duo Vaticani, et Cryploferratensis, αἱρέσεων. Lego τοῦτον, licet in omnibus scriptis codd. sit τοῦτο; neque enim hujus loci sensus aliter sibi constare posse videtur. Vaticani duo, τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως. Lego, τινὰς εἶναι χρή κληρικούς. Unus e Vaticanis, hv. Lollinianus, καταξιοῦται. Vaticanus n. 363, μεγαλοπόλει. Boeclerianus, τοῦ τηνικαῦτα. Lollinianus, τοῦ τὰ τηνικαῦτα.

col. 707–708page 45 of 86

PG 85:707Ούτως ή κατα βίβλος περιέχει παντοῖον εἶ δας πολιτειών κατὰ προσαύξησιν· καὶ τὰ μὲν κατ' ἐπιτομὴν παρ' ἡμῶν εἰρήσθω περὶ αὐτῶν ἐπὶ τοσοῦ τον· καθ' εκάστην δὲ συντόμως ἐπιστολὴν ἐν τοῖς ἐξῆς προτάξομεν τὴν τῶν κεφαλαίων ἔκθεσιν, ἑνὶ τῶν σοφωτάτων τινὶ καὶ φιλοχρίστῳ Πατέρων ἡμῶν πεπονημένην Οὐ μὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν ἀναγνώσεων ἀκριβεστάτην τομήν, τήν τε τῶν θείων μαρτυριών εὐαπόδεκτον εὕρεσιν ἡμεῖς τεχνο λογήσαντες ἀνεκεφαλαιωσάμεθα ἐπιπορευόμεναι τῇ τῆς ὑφῆς ἀναγνώσει· ἐχθησόμεθα δὲ οὖν ταύτην εὐθὺς μετά τόνδε τον πρόλογον. ᾿Αναγκαῖον δὲ ἡγησάμην, ἐν βραχεῖ καὶ τὸν Ει ήδη. χρόνον ἐπισημειώσασθαι(39) τοῦ κηρύγματος Παύλου, ἐκ τῶν χρονικών κανόνων Ευσεβίου του Παμφίλου τὴν ἀνακεφαλαίωσιν ποιούμενος. Ενθα δὲ την βίβλον μετὰ χεῖρας εἰληφώς, καὶ ταύτην ἀναπτύξας, εὑρίσκω τὸ πάθος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐν ὀκτωκαιδεκάτῳ ἔτει Τιβερίου Καίσαρος γεγενημένον, καὶ τὴν τριήμερον δὲ εὐθὺς ἀνάστασιν, καὶ πάλιν τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ Χριστοῦ· καὶ μεθ' ἡμέρας τινὰς ὀλίγας εἶδον ἐκεῖ προχειριζομένους τοὺς ἀποστόλους εἰς διακονίαν τὸν αὐτοφερώνυ μου Στέφανον, καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτόν. Καὶ μετέπειτα στάσιν Ἰουδαίων πλείστην κατα λαμβάνω, καθώς ήδη προείπαμεν καὶ τὸν Στέφανον ἀγωνιζόμενον ἐκεῖσε καὶ τὸν Παῦλον συνευδοκοῦντα πάνυ τῷ φόνῳ, ὅς μικρὸν ὕστε ρον τοῖς ἄρχουσι τῶν Ἰουδαίων παραστὰς, ἐπιστολές εκομίζετο πρὸς τοὺς ἐν Δαμασκῷ Ἰουδαίους κατὰ τῶν μαθητῶν. Κατά μέσην δὲ τὴν ὁδὸν ἡ κλή σις αὐτῷ γεγένηται παρὰ τοῦ Θεοῦ ὡς μικρῷ προσαναλωθῆναι τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Επιλαβομένου δῆτα τοῦ Εννεακαιδεκάτου ἔτους Τιβερίου Καί σπρος κατάρξασθαι τὸν Παῦλον τοῦ κηρύγματός φη τινὶ φιλοχρίστων πεποιημένην. τὴν δὲ τῶν θείων μυστηρίων. τὴν δέ. ἀνακεφαλαιωσόμεθα. οὖν. επισημήνασθαι. οὗ δή. καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. ἡμῶν ἐννάτῳ καὶ δέκατῳ. γενόμενον. πανυφερώνυμον. αὐτῷ φερώνυμον. 367, Ιουδαίων πάλιν πλείστην. Ἰουδαίων καταλαμβάνω. καθὼς ἤδη προείπαμεν, προείπομεν. ει πάλιν καταλαμβάνω, καθώς, 367, καὶ τὸν Στέφανον ἐκεῖτε. πάνυ. εκόμιζε. ἐπιστολὴν ἐκομίζετο, γέγονε. 563, γεγένηται παρὰ τῷ Θεῷ. 367, μικροῦ προσαναλο θῆναι. 363, μικρόν παραναλωθῆς ναι. ἐπιλαβομένου δὲ τοῦ.

Ούτως ή κατα βίβλος περιέχει παντοῖον εἶδας πολιτειών κατὰ προσαύξησιν· καὶ τὰ μὲν κατ' ἐπιτομὴν παρ' ἡμῶν εἰρήσθω περὶ αὐτῶν ἐπὶ τοσοῦ τον· καθ' εκάστην δὲ συντόμως ἐπιστολὴν ἐν τοῖς ἐξῆς προτάξομεν τὴν τῶν κεφαλαίων ἔκθεσιν, ἑνὶ τῶν σοφωτάτων τινὶ καὶ φιλοχρίστῳ Πατέρων ἡμῶν πεπονημένην Οὐ μὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν ἀναγνώσεων ἀκριβεστάτην τομήν, τήν τε τῶν θείων μαρτυριών εὐαπόδεκτον εὕρεσιν ἡμεῖς τεχνολογήσαντες ἀνεκεφαλαιωσάμεθα ἐπιπορευόμε ναι τῇ τῆς ὑφῆς ἀναγνώσει· ἐχθησόμεθα δὲ οὖν ταύτην εὐθὺς μετά τόνδε τον πρόλογον. rejiciendum fortasse catalogum, ut facile inveniri KUTHALII DIACONI Et hoc quidem pacto quatuordecim Pauli epistolarum liber omne diversorum vitæ institutorum genus continet, eo utique ordine dispositus, ut a minus perfectis incipiens, ad præstantiores atque excellentiores progrediatur. Verum hæc quidem ‚ summatiın de omnibus Pauli epistolis hactenus, a nobis dicta sint: deinceps vero unicuique epistola compendiosam capitulorum seriem præfigemus a sapientissimo quodam et Christi amantissimo Patre nostro elucubratam. Sed et nos totius libri textum percurrentes, eumdem in plures lectiones divisimus; et locorum qui ex aliis sacra Scripturae libris in singulis Pauli epistolis laudantur, non possint, accurate texuimus et huic prologo subjecimus. III. Necessarium autem censui, ut ex canonibus ᾿Αναγκαῖον δὲ ἡγησάμην, ἐν βραχεῖ καὶ τὸν chronicis Eusebii Pamphili in epitomen redactis, tempus prædicationis D. Pauli brevibus designarem; ubi certe, libro in manus sumpto, eoque aperto passionem Christi, ejusque post tres dies resurrectionem et inox in coelos assumptionem, decimo octavo Tiberii Cæsaris anno accidisse comperio. Præterea in eodeta libro apostolos post paucos aliquot dies, suo respondentem nomini Stephanum ejusque socios, in diaconos elegisse video. Ει mox orta, quemadmodum antea diximus, ingenti Judæorum seditione, eumdem Stephanum, Paulo in ejus necem conspirante, tunc bonum certamen cerLasse rursus reperio: qui sane Paulus non multo post Judzorum primates conveniens, ab eisdem litteras ad Judaeos qui Damnasci degebant, adversus Christi discipulos accepit: sed cum illuc pergeret, medio itineris a Deo vocatus fuit, paulo ante finem ejusdem anni. Sane inchoante decimo nono Tiberii Cæsaris anno Christi fidem prædicare cœpisse Paulun, in ea historia narratur, ac deinceps orbem universum, ut Christi fidem divulgaret, peragrasse, usque ad decimum tertium annum Claudii Cæsaris, Bcclerianus codex, ήδη. χρόνον ἐπισημειώσασθαι(39) τοῦ κηρύγματος Παύλου, ἐκ τῶν χρονικών κανόνων Ευσεβίου του Παμφίλου τὴν ἀνακεφαλαίωσιν ποιούμενος. Ενθα δὲ την βίβλον μετὰ χεῖρας εἰληφώς, καὶ ταύτην ἀναπτύξας, εὑρίσκω τὸ πάθος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐν ὀκτωκαι δεκάτῳ ἔτει Τιβερίου Καίσαρος γεγενημένον, καὶ τὴν τριήμερον δὲ εὐθὺς ἀνάστασιν, καὶ πάλιν τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ Χριστοῦ· καὶ μεθ' ἡμέρας τινὰς ὀλίγας εἶδον ἐκεῖ προχειριζομένους τοὺς ἀποστόλους εἰς διακονίαν τὸν αὐτοφερώνυ μου Στέφανον, καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτόν. Καὶ μετέπειτα στάσιν Ἰουδαίων πλείστην κατα λαμβάνω, καθώς ήδη προείπαμεν καὶ τὸν Στέφανον ἀγωνιζόμενον ἐκεῖσε καὶ τὸν Παῦλον συνευδοκοῦντα πάνυ τῷ φόνῳ, ὅς μικρὸν ὕστε ρον τοῖς ἄρχουσι τῶν Ἰουδαίων παραστὰς, ἐπιστολές εκομίζετο πρὸς τοὺς ἐν Δαμασκῷ Ἰουδαίους κατὰ τῶν μαθητῶν. Κατά μέσην δὲ τὴν ὁδὸν ἡ κλή σις αὐτῷ γεγένηται παρὰ τοῦ Θεοῦ ὡς μικρῷ προσαναλωθῆναι τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Επιλαβομένου δῆτα τοῦ Εννεακαιδεκάτου ἔτους Τιβερίου Καί σπρος κατάρξασθαι τὸν Παῦλον τοῦ κηρύγματός φηLAUR. ZACAGNII NOTÆ. Vaticanus num. 363, et Cryptoferratensis, τινὶ φιλοχρίστων de hoc autem Patre vide nostram ad bune tomum præfationem. Lollinianus, πεποιημένην. Vaticanus cod. n. 363, et Cryptoferratensis, τὴν δὲ τῶν θείων μυστηρίων. Regio-Alexandrinus quoque habet τὴν δέ. Lollinianus, ἀνακεφαλαιωσόμεθα. Vaticanus num. 567, non habet οὖν. Quae sequuntur usque ad finem hujus prologi, exstant etiam in scripto Vaticanæ bibliothecæ cod. 761, et in Complutensi ac Stephaniana Novi Testamenti editione, atque etiam inter Ecumenii opera, in quibus omnibus cum Pauli peregrinationibus supra editis, pag. 425, conjuncta reperiuntur ante epistolas Pauli. Erasmus quoque ea Pauli peregrinationibus attexuit; sed ante apostolorum Acta in sua Novi Testamenti editione collocavit. Quin et pleraque ex hac narratione habentur in fine comimentariorum Ecumenii in Acta apostolorum. Lellinianus, επισημήνασθαι. Stephanus, οὗ δή. Ita etiam Complutensis Bibliorum editio. Stephani editio cumn Vatic. col. num. 367, addit, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Complutensis ἡμῶν ἐννάτῳ καὶ δέκατῳ. Μox in Vaticano num. 363 et Cryptoferraleusi, γενόμενον. Lollinianus, πανυφερώνυμον. Bcclerianus αὐτῷ φερώνυμον. Vaticanus n. 367, Ιουδαίων πάλιν πλείστην. Lollinianus, Ἰουδαίων καταλαμβάνω. Verba illa, καθὼς ἤδη προείπαμεν, recte omit tit Stephanus, et Complutensis Bibliorum editio; cum præcedentia in quibus id asserit Euthalius, in illis editionibus non habeantur. In Boecleriano et Vaticano num. 761, et apud Erasmum atque Ecwmenium προείπομεν. Praeterea idem Erasinus ει OEcumenius habent πάλιν καταλαμβάνω, καθώς, cæt. Vaticanus n. 367, καὶ τὸν Στέφανον ἐκεῖτε. In Vaticano num. 363, deest πάνυ. Idem codex, εκόμιζε. Complutensis editio ἐπιστολὴν ἐκομίζετο, in Lolliniano, γέγονε. In Vaticano num. 563, et Cryptoferralensi, γεγένηται παρὰ τῷ Θεῷ. Vaticanus num. 367, μικροῦ προσαναλο θῆναι. Alter Vatic. num. 363, μικρόν παραναλωθῆς ναι. Lollinianus, ἐπιλαβομένου δὲ τοῦ.

col. 709–710page 46 of 86

PG 85:709σιν ἡ ἱστορία, καὶ τὴν ἅπασαν οἰκουμένην διαδραμεῖν, εὐαγγελιζόμενον τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν, μέχρι τρισκαιδεκάτου έτους Κλαυδίου Καίσαρος, ἡγεμονεύοντος τότε τῆς Ἰουδαίας Φήλικος, ἐφ' οὗ κατηγορηθεὶς ὑπὸ Ἰουδαίων τὴν ἀπολογίαν ἐποιήσατο Παῦλος· ὃς δὴ τὸν ᾿Απόστολον εἰς τὸ κατὰ Και σάρειαν δεσμωτήριον καθείρξεν ἐπὶ δυσὶν ἔτεσι μεθ' δν διαδεξάμενος τὴν ἀρχὴν Πόρκιος Φῆστος εὐθὺς ὤρμησεν ἀνακρίνειν τὸν ᾿Απόστολον, τοῖς Ἰουδαίοις μεγίστην ἐν τούτῳ χάριν κατατιθέμενος. Τότε οὖν ὁ μακάριος νομίσας οὐκ ἄλλως ἀπαλλαγήσεσθαι τῆς ἐπιβουλῆς, ἡ Καίσαρα ἐπικαλεσάμενος, ἑστὼς ἐπὶ τοῦ βήματος ἐπεκαλέσατο Καίσαρα, καὶ εἰς Ρώμην ἐκπέμπεται πρὸς Νέρωνα τὸν Καίσαρα· συνῆν δὲ αὐτῷ καὶ ᾿Αρίσταρχος, δν καὶ εἰκότως συναιχμάλωτόν που τῶν ἐπιστολῶν ἀποκαλεῖ, καὶ Λουκᾶς ὁ τὰς Πράξεις τῶν ἀποστό των γραφή παραδούς. Κἀκεῖσε οὖν ἐπὶ τῆς Ῥω μαίων ὁ Παῦλος διετίαν όλην αὖθις ἐφυλάττετο ταῦτα γὰρ καὶ μέχρι τούτων ἱστορεῖ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων, κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τὸ βιβλίον συγγραψάμενος, καὶ τὰ καθεξής ἥκιστα τότε γινώσκων, οὐδὲ τὸ μαρτύριον τούτου εγκατα ἔθετο τῇ βίβλῳ. Καταλιπόντες γὰρ αὐτὸν ἐκεῖσε Λου κας τε καὶ ᾿Αρίσταρχος ἐξῆλθον. Εὐσέβιος δὲ, τοὺς μετέπειτα χρόνους ἀκριβῶς περιεργασάμενος, ἱστό-lum ρησεν ἡμῖν καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ τόμῳ τῆς ἐκκλησιαστικῆς Ιστορίας τούτου καὶ τὸ μαρτύριον. Και φησι τὸν Παῦλον ἄνετον διατρίψαι, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον ἀκωλύτως κηρύξαι ἐπισημηνάμενος Τότε μὲν οὖν ἐπὶ Νέρωνος ἀπολογησάμενον τὸν Παῦ λον αὖθις ἐπὶ τὴν τοῦ κηρύγματος διακονίαν λόγος ἔχει στείλασθαι πρὸς Καίσαρος ἀπο λυθέντα, καὶ εὐαγγελίσασθαι ἐφ' ἑτέροις δέκα ἔτεσιν. Εἰς ἄκρον δὲ μανίας ὁ Νέρων ἀφικόμενος, ἀνεῖλεν μὲν Αγριππίναν πρῶτα τὴν ἰδίαν μητέρα ἔτι δὲ καὶ τὴν ἀδελφὴν τοῦ πατρὸς, καὶ Οκταουΐαν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, καὶ ἄλλους μυρίους τῷ γένει προσήκοντας· μετέπειτα δὲ καθ ολικὸν ἐκίνησε διωγμὸν κατὰ τῶν Χριστιανῶν, καὶ οὕτως ἐπὶ τὰς κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπήρθη, σφαγάς. Μεταστειλάμενος γὰρ τὸν Παῦλον, αὖθις τῷ βήματι παριστά. Συνῆλθε δὲ πάλιν ὁ Λου κᾶς αὐτῷ. Ενθα δὴ συνέβη τὸν Παῦλον τριακοστῷ ἔκτῳ ἔτει τοῦ σωτηρίου πάθους, τρισκαιδεκάτῳ ΝΟΤΑ. την Ιουδαίαν. καὶ τοῖς. καταθέμενος· τότε οὖν τότε δ. τότε. ἐπεκαλείτο. 367, ἐπὶ τῆς Ῥώμης. Μος αὖθις. αὐτοῦ. καὶ τὸν Παῦλον. μήνας. επισημηνάμενος, ὅτι τότε. εὐθύς. λόγος. σαρος, προσκαίρως, οι πρὸς Καίσαρα. μέν. ἐπὶ τὰς τῶν ἀποστόλων. ἐπὶ τῷ βήματι. ἐπὶ τοῦ βήματος.

Judais, eorum criminationes repulit: at nihilominus Felix per duos annos Paulum apud Cæsaream in carcere detinuit; in enjus same locum succedens Porcius Festus, illico de Apostoli causa judicium iterum reddere aggressus est, ut maximam hoc facto gratiam apud Judæos iniret. Tunc igitur Paulus, nullam aliam Judzorum insidias declinaudi viam sibi superesse ratus, quam si Cæsarem appellaret, staus ante prasidis tribunal, Cesarem appellavit, et Romam ad Neronem Caesarem mittitur. Erat autem cum eo et Aristarchus, quem ipse quodam epistolarum loco idcirco captivitatis socium appelhat, et Lucas quoque qui apostolorum Acta litteris mandavit. Romæ itaque Paulus toto biennio in carcere iterum asservatus fuit: nam ad hæc usque tempora in apostolorum Actis talia de Paulo Lucas refert, qui illo ferme tempore eumdem librum conscribens cum quod futurum esset, tunc minime compertum haberet, nullam de ejus martyrio mentionem fecit: Lucas enim et Aristarchus, Paulo Romæ relicto, discesserunt. At vero Eusebius res subsequentibus temporibus gestas accurate describens, in secundo Ecclesiastica Historiæ libro ejus quoque martyrium nobis Harravit, Pauσιν ἡ ἱστορία, καὶ τὴν ἅπασαν οἰκουμένην διαδρα- preside tunc Judææ Felice, coram quo accusatus μεῖν, εὐαγγελιζόμενον τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν, μέχρι τρισκαιδεκάτου έτους Κλαυδίου Καίσαρος, ἡγεμονεύοντος τότε τῆς Ἰουδαίας Φήλικος, ἐφ' οὗ κατηγορηθεὶς ὑπὸ Ἰουδαίων τὴν ἀπολογίαν εποιήσατο Παῦλος· ὃς δὴ τὸν ᾿Απόστολον εἰς τὸ κατὰ Καισάρειαν δεσμωτήριον καθείρξεν ἐπὶ δυσὶν ἔτεσι· μεθ' δν διαδεξάμενος τὴν ἀρχὴν Πόρκιος Φῆστος εὐθὺς ὤρμησεν ἀνακρίνειν τὸν ᾿Απόστολον, τοῖς Ἰουδαίοις μεγίστην ἐν τούτῳ χάριν κατατιθέμε νος. Τότε οὖν ὁ μακάριος νομίσας οὐκ ἄλλως ἀπαλλαγήσεσθαι τῆς ἐπιβουλῆς, ἡ Καίσαρα ἐπικα λεσάμενος, ἑστὼς ἐπὶ τοῦ βήματος ἐπεκαλέσατο Καίσαρα, καὶ εἰς Ρώμην ἐκπέμπεται πρὸς Νέρωνα τὸν Καίσαρα· συνῆν δὲ αὐτῷ καὶ ᾿Αρίσταρχος, δν καὶ εἰκότως συναιχμάλωτόν που τῶν ἐπιστολῶν ἀποκαλεῖ, καὶ Λουκᾶς ὁ τὰς Πράξεις τῶν ἀποστό των γραφή παραδούς. Κἀκεῖσε οὖν ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ὁ Παῦλος διετίαν όλην αὖθις ἐφυλάττετο ταῦτα γὰρ καὶ μέχρι τούτων ἱστορεῖ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων, κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τὸ βιβλίον συγγραψάμενος, καὶ τὰ καθεξής ἥκιστα τότε γινώσκων, οὐδὲ τὸ μαρτύριον τούτου εγκατα ἔθετο τῇ βίβλῳ. Καταλιπόντες γὰρ αὐτὸν ἐκεῖσε Λου κας τε καὶ ᾿Αρίσταρχος ἐξῆλθον. Εὐσέβιος δὲ, τοὺς μετέπειτα χρόνους ἀκριβῶς περιεργασάμενος, ἱστό-lum libertate donatum fuisse dicens, Deique verρησεν ἡμῖν καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ τόμῳ τῆς Ἐκκλη σιαστικῆς Ιστορίας τούτου καὶ τὸ μαρτύριον. Και φησι τὸν Παῦλον ἄνετον διατρίψαι, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον ἀκωλύτως κηρύξαι ἐπισημηνάμενος Τότε μὲν οὖν ἐπὶ Νέρωνος ἀπολογησάμενον τὸν Παῦλον αὖθις ἐπὶ τὴν τοῦ κηρύγματος διακονίαν λόγος ἔχει στείλασθαι πρὸς Καίσαρος ἀπο λυθέντα, καὶ εὐαγγελίσασθαι ἐφ' ἑτέροις δέκα ἔτεσιν. Εἰς ἄκρον δὲ μανίας ὁ Νέρων ἀφικόμενος, ἀνεῖλεν μὲν Αγριππίναν πρῶτα τὴν ἰδίαν μητέρα ἔτι δὲ καὶ τὴν ἀδελφὴν τοῦ πατρὸς, καὶ Οκταουΐαν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, καὶ ἄλλους μυρίους τῷ γένει προσήκοντας· μετέπειτα δὲ καθολικὸν ἐκίνησε διωγμὸν κατὰ τῶν Χριστιανῶν, καὶ οὕτως ἐπὶ τὰς κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπήρθη, σφαγάς. Μεταστειλάμενος γὰρ τὸν Παῦλον, αὖθις τῷ βήματι παριστά. Συνῆλθε δὲ πάλιν ὁ Λουκᾶς αὐτῷ. Ενθα δὴ συνέβη τὸν Παῦλον τριακοστῷ ἔκτῳ ἔτει τοῦ σωτηρίου πάθους, τρισκαιδεκάτῳ ad annum ejus vicesimum secundum, sunt anni • Coloss. 17, 40. hum nemine vetante, palam prædicasse testatus. Cuin itaque tunc Paulus causam sub Nerone dixisset, eumque Cæsar a Judæorum calumniis liberasset, rursus prædicandi causa peregre profectus fuisse, perque decem alios anoos Evangelium prædicasse dicitur. Verum cum ad extremum insaniæ. atque furoris Nero pervenisset, primum quidem Agrippinam matrem cum amita et Octavia uxore, aliisque innumeris propinquitate generis sibi conjunctis, interfecit; deinde vero generalem adversus Christianos persecutionem movit, atque ita demum ad apostolorum quoque necem processit. Vocatum siquidem Paulum iterum judicio sisti jussit, cum quo et Lucas denuo Romam venit, quo tempore contigit Paulum tricesimo sexto anno a Christi passione martgrio vitam finiisse, capite videlicet ense amputato. Ab anno igitur Tiberii Cæsaris decime nono quo Evangelium promulgare cœpit, usque LAUR. ZACAGNII ΝΟΤΑ. Vaticanus num. 363, την Ιουδαίαν. Boeclerianus, καὶ τοῖς. ldem codex, καταθέμενος· τότε οὖν τότε δ. Vaticanus codex nuin. 761, et Complutensis editio babet etiamn bis τότε. Vaticanus sum. 761, Lollinianus et Baclerianus, ἐπεκαλείτο. Vaticanus sum. 367, ἐπὶ τῆς Ῥώμης. Μος non habet, αὖθις. Vaticanus n. 367, Stephanus et OEcumenius, αὐτοῦ. Ecumenius, καὶ τὸν Παῦλον. Vaticanus Bux. 76), et Brecierianus, &xionμήνας. Stephanus, επισημηνάμενος, ὅτι τότε. Vaticanus num. 761, et Baclerianus, εὐθύς. λόγος. Volimianus, 60067, et Stepbanus Und Kalσαρος, male Cryptoferratensis προσκαίρως, οι Cowplutensis editio πρὸς Καίσαρα. In Lolliniano deest, μέν. Vaticanus nuni. 761, thy EautoÛ µntépa. Lollinianus, Baclerianus et Vaticanus num, 761, Complutensis editio et Ecumenius ἐπὶ τὰς τῶν ἀποστόλων. Regio-Alexandrinus, ἐπὶ τῷ βήματι. Valicanus n. 363, et Cryptoferraleusis ἐπὶ τοῦ βήματος. Vat. n. 761, et Bœclerianus, ovvñv.

col. 711–712page 47 of 86

PG 85:711ο Η δὲ Νέρωνος, μαρτυρῆσαι, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθέντα. Ἔστι τοίνυν, ἀπὸ τοῦ ἐννεακαιδεκάτου έτους Τιβερίου Καίσαρος, ἐξ οὗ κηρύσσειν τὸ Εὐαγγέλιον ἤρξατο, ἕως τοῦ εἰκοστοῦ δευτέρου, ἔτη τέσσαρα καὶ τὰ Γαΐου δὲ ὡσαύτως ἔτη τέσσαρα, αὖθις δὲ καὶ τὰ Κλαυδίου ἔτη μικρὸν ἐλάττω δεκατέσσαρα ὃν διαδεξάμενος Νέρων τρισκαιδεκάτῳ ἔτει τῆς ἑαυ τοῦ ἀρχῆς τὸν ᾿Απόστολον ἀνεῖλε. Γράφει δὲ οὖν ὁ αὐτὸς ἀπόστολος Παῦλος Τιμοθέῳ, περὶ μὲν τῆς πρώτης αὑτοῦ ἀπολογίας φάσκων τάδε Ἐν τῇ πρώτῃ μου ἀπολογίᾳ οὐδείς μοι παρεγένετο ἀλλὰ πάντες με έγκατέλιπον, μὴ αὐτ τοῖς λογισθείη. Ὁ δὲ Κύριός μου παρέστη καὶ ἐνεδυνάμωσέ με ἵνα δι' ἐμοῦ τὸ κή ρυγμα πληροφορηθῇ καὶ ἀκούσωσι πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ἐῤῥύσθην ἐκ στόματος λέοντος τοῦτον τὸν Νέρωνα είναι λέγων περὶ δὲ τῆς δευτέρας, ἐν ᾗ καὶ τελειοῦται τῷ κατ' αὐτὸν μαρτυρίῳ, φησίν· Τὴν καλὴν διακονίαν σου πληροφόρησον· ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ἀναλύσεώς μου ἐφέστηκε. Καὶ ὅτι Λουκᾶς ἦν πάλιν σὺν αὐτῷ, μετ' ὀλίγα τῆς ἐπιστολῆς, Ἀσπάζεται σε, γράφει, Λουκᾶς ὁ σὺν ἐμοί Έστιν οὖν ὁ πᾶς χρόνος τοῦ κηρύγματος Παύλου εἴκοσι καὶ ἐν ἔτος, καὶ ἕτερα δύο ἔτη, & δι ετέλεσεν ἐν τῷ κατὰ Καισάρειαν δεσμωτηρίῳ. Πρὸς δὲ τούτοις πάλιν τὰ ἐν Ρώμῃ ἕτερα δύο ἔτη καὶ τὰ τελευταῖα δὲ ἔτη δέκα· ὥστε εἶναι τὰ πάντα ἔτη ἀπὸ τῆς κλήσεως αὐτοῦ μέχρι τῆς τελειώσεως, τριάκοντα καὶ πέντε ᾿Αλλὰ μήτις ἐπὶ τούτοις ἐμοὶ καταμεμφέσθω, καὶ παρα γραφέσθω τὰ καθεξῆς τῶν Πράξεων, λέγων τὸν Λουκᾶν ταῦτα μὴ φάσκειν· ὃν ερήσεταί τις ἔτη τέσ σαρα· αὖθις δὲ καὶ τὰ Κλαυδίου ἔτη δεκατέσσαρα, καὶ τὰ Γαΐου δὲ ὡσαύτως ἔτη τέσσαρα, ὃν διαδεξάμενος, ἔτη δεκατέσσαρα, σχόλιον, ἔτη ιγ', μήνες η'. μικρῷ ἐλάττω. μικρῷ ἐλάττω· τεσσάρων καὶ δέκα. 363, ἔτη μετὰ ταῦτα ἔλαττον δεκα τέσσαρα. γοῦν. γράφει οὖν. φασκων τά ράφια φάσκων. συμπαρεγένετο. μοι παρέστη. μοι με. πληρωθῇ. 363, ὅτι ἐῤῥύσθην. 761, τοῦτον λέγων λέοντα τὸν Νέρωνα. την διακονίαν. σου. ήδη. τῆς ἐπιστολῆς, φησὶν, ἀσπάζεται ὑμᾶς Λουκᾶς. ν, ἐπὶ τῷ κατὰ Καισάρειαν. ἐν τῷ κατακαισάρῳ. πρότερα. ἔτη, μι γεννήσεως. αὐτοῦ τριάκοντα. καὶ πέντε ἔτη. καταμεμφέσθω τὰ καθεξής. πρὸς ὄνο

' EUTHALI quatuor, et Cail similiter anni quatuor, itemque Claudii anni plus minus quatuordecim; cui succedens Nero, tertio decimo imperii sui anno Apostolum interemit. Hæc autem de prima sua defensione Paulus apostolus ad Timotheum scribit: In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur. Dominus autem mihi astitit, et confortavit me ut per me prædicatio impleretur, et audiant omnes gentes: et liberatus sum de ore leonis *; quo verbo Neronem utique designavit. De secunda vero defensione, in qua martyrio vitam finivit, ait: Ministerium tuum bonum imple. Ego enim jam delibor, et tempus resolutionis meæ instat '. Et quoniam Lucas rursus cum ipso erat, post pauca ait: Salutat te Lucas qui mecum est *. Tempus itaque prioris prædicationis Pauli apostoli est unius et viginti annorum, cum aliis duobus annis quos apud Cæsaream in carcere transegit. His rursus addantur duo alii priores ami quibus Romæ detentus est, et ultimi decem praedicationis ejus anni; ita ut omnes anni ab ejus vocatione usque ad ipsius mortem fuerint triginta quinque. Verum nemo hac de narratione mecum expostulet, et ea cuncta rejiciat quæ historiam in apostolicorum Actuum libro descriptam continuant, dicens ea a Luca non fuisse narrata. Nam hæc mihi objicienti prudens aliquis vir ista reponeret: Si ea quæ post apostolorum gesta quorum historia in apostolicorum Actuum libro conLinetur, eisdem accidisse dicuntur, pro veris, ο amice, non babeas, profer mihi ex Luca narrationem de Pauli martyrio. Etenim si duobus hisce tantum aunis Paulum Romæ vixisse affirmasset, • Η Timoth. 1, 10, 17. ' ibid. 5, 6. ibid. 41. DIACONI δὲ Νέρωνος, μαρτυρῆσαι, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθέντα. Ἔστι τοίνυν, ἀπὸ τοῦ ἐννεακαιδεκάτου έτους Τιβερίου Καίσαρος, ἐξ οὗ κηρύσσειν τὸ Εὐαγγέλιον ἤρξατο, ἕως τοῦ εἰκοστοῦ δευτέρου, ἔτη τέσσαρα καὶ τὰ Γαΐου δὲ ὡσαύτως ἔτη τέσσαρα, αὖθις δὲ καὶ τὰ Κλαυδίου ἔτη μικρὸν ἐλάττω δεκατέσσαρα· ὃν διαδεξάμενος Νέρων τρισκαιδεκάτῳ ἔτει τῆς ἑαυ τοῦ ἀρχῆς τὸν ᾿Απόστολον ἀνεῖλε. Γράφει δὲ οὖν ὁ αὐτὸς ἀπόστολος Παῦλος Τιμοθέῳ, περὶ μὲν τῆς πρώτης αὑτοῦ ἀπολογίας φάσκων τάδε Ἐν τῇ πρώτῃ μου ἀπολογίᾳ οὐδείς μοι παρεγέ νετο ἀλλὰ πάντες με έγκατέλιπον, μὴ αὐτ τοῖς λογισθείη. Ὁ δὲ Κύριός μου παρέστη καὶ ἐνεδυνάμωσέ με ἵνα δι' ἐμοῦ τὸ κή ρυγμα πληροφορηθῇ καὶ ἀκούσωσι πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ἐῤῥύσθην ἐκ στόματος λέοντος τοῦτον τὸν Νέρωνα είναι λέγων περὶ δὲ τῆς δευτέρας, ἐν ᾗ καὶ τελειοῦται τῷ κατ' αὐτὸν μαρτυρίῳ, φησίν· Τὴν καλὴν διακονίαν σου πλη ροφόρησον· ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ἀναλύσεώς μου ἐφέστηκε. Καὶ ὅτι Λουκᾶς ἦν πάλιν σὺν αὐτῷ, μετ' ὀλίγα τῆς ἐπιστο λῆς, Ἀσπάζεται σε, γράφει, Λουκᾶς ὁ σὺν ἐμοί Έστιν οὖν ὁ πᾶς χρόνος τοῦ κηρύγματος Παύλου εἴκοσι καὶ ἐν ἔτος, καὶ ἕτερα δύο ἔτη, & δι ετέλεσεν ἐν τῷ κατὰ Καισάρειαν δεσμωτηρίῳ. Πρὸς δὲ τούτοις πάλιν τὰ ἐν Ρώμῃ ἕτερα δύο ἔτη καὶ τὰ τελευταῖα δὲ ἔτη δέκα· ὥστε εἶναι τὰ πάντα ἔτη ἀπὸ τῆς κλήσεως αὐτοῦ μέχρι τῆς τελειώσεως, τριάκοντα καὶ πέντε ᾿Αλλὰ μήτις ἐπὶ τούτοις ἐμοὶ καταμεμφέσθω, καὶ παραγραφέσθω τὰ καθεξῆς τῶν Πράξεων, λέγων τὸν Λουκᾶν ταῦτα μὴ φάσκειν· ὃν ερήσεταί τις Male in Regio-Alexandrino scribitur, ἔτη τέσ σαρα· αὖθις δὲ καὶ τὰ Κλαυδίου ἔτη δεκατέσσαρα, καὶ τὰ Γαΐου δὲ ὡσαύτως ἔτη τέσσαρα, ὃν διαδεξάμενος, cat. in margine ad verba illa ἔτη δεκατέσσαρα, babet σχόλιον, ἔτη ιγ', μήνες η'. Cryptoferratensis et Complutensis Bibliorum editis μικρῷ ἐλάττω. Stephaniana editio cumn Bcleriano codice, μικρῷ ἐλάττω· τεσσάρων καὶ δέκα. Vaticanus num. 363, ἔτη μετὰ ταῦτα ἔλαττον δεκατέσσαρα. Epiphanius in hær. 26, cap. 6, et alii antecedenti Neronis anno id accidisse aiunt. Stephanus, γοῦν. Erasmus γράφει οὖν. Severus, φασκων τά ράφια ste phaniana, et Complutensi Bibliorum editione. Apud Ecumenium deest φάσκων. Ita Regio-Alexandrinus et Vaticanus num. 563, juxta vetustissimum exemplar Alexandrinum: in aliis omnibus συμπαρεγένετο. Palatino-Vaticanus cod. n. 38, ab iis verbis incipit, cum antecedentia temporis injuria perierint. Vaticanus num. 363, et 761, μοι παρέστη. Ita etiain Stephanus. Vaticanus num. 365, μοι pro με. Vaticanus u. 367, πληρωθῇ. Vaticanus n. 363, ὅτι ἐῤῥύσθην. Vaticanus num. 761, τοῦτον λέγων λέοντα τὸν Νέρωνα. Palatinus et Cryptoferralensis cod. et Complutenisis editio, την διακονίαν. In Vaticano num. 363, deest, σου. Regio-Alexandrinus non habet, ήδη. Palatinus, τῆς ἐπιστολῆς, φησὶν, ἀσπάζεται ὑμᾶς Λουκᾶς. Videntur hic duo Pauli epistolarum lora simul jungi; nam in Epistola ad Colussenses ν, 14, ail: Salutat vos Lucas medicus charissimus; in Epistola vero ad Timotheum secunda tantum legitur, Lucas est mecum solus. Erasmus, ἐπὶ τῷ κατὰ Καισάρειαν. Male in Complutensi Bibliorum editione, ἐν τῷ κατακαισάρῳ. Vaticanus n. 367, et 761, Palatinus et Bacleriamus πρότερα. Μox in Vaticano, n. 363, Palatino, Bacleriano el Cryptoferrateusi deest ἔτη, μι in Complutensi Bibliorum editione. Erasmus habet, γεννήσεως. OEcumenius iterum, αὐτοῦ τριάκοντα. Lollinianus, καὶ πέντε ἔτη. Huc usque autem ex hoc prologo liabet Vaticanus cod. n. 761, Ocumenius et Complutensis, Erasmiana et Stephaniana Bibliorum editio. Duo Vaticani codd. et Lollinianus, καταμεμφέσθω τὰ καθεξής. Fortasse legendum, πρὸς ὄνο

col. 713–714page 48 of 86

PG 85:713ἐχέφρων ἀνὴρ. εἰ τοὺς χρόνους, ὦ τὰν οὐκ εἰσ δέχῃ τοὺς μετέπειτα τῶν πράξεων, δός μοι, φησί, τὸν Λουκᾶν ἱστοροῦντα τοῦ Παύλου τὸ μαρτύριον. Εἰ μὲν γὰρ τοῖς δυσὶ τούτοις μόνοις ἔτεσιν ὁ Λουκᾶς ἐμέτρησε Παύλου τὴν ἐν 'Ρώμῃ ζωήν, τὸ μαρτύριον ἡμῖν ὑφηγησάμενος, οὐδεμιᾶς τινος ἡμῖν ἐδεῖ το περιεργίας τῶν χρόνων. Αλλ' ἐπειδὴ τὸ μαρτύριον ἡμῖν οὗτος οὐ γράφει, ἔξωρον γὰρ καὶ μετὰ πολὺ τῆς βίβλου γεγένηται, πείθου λοιπὸν Εὐσεβίῳ τῷ χρονογράφῳ, καὶ τὴν ἱστορίαν εὐγνωμόν νως, ὡς φίλος εἰσδέχου. Οἱ γὰρ τοῦ Χριστοῦ μαθηταὶ πειθοῖ καὶ πίστει τὰς τῶν Πατέρων διδα σκαλίας τε καὶ παραδόσεις πρὸς οἰκοδομὴν παραδεχόμενοι, τῆς οὐρανίου βασιλείας κληρονόμοι καλ ίστανται. Πρόλογος προτασσόμενος τῆς βίβλου Παύλου τοῦ ἀποστόλου στίχων τ'. ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΠΑΥΛΟΥ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἐπὶ Νέρωνος τοῦ Καίσαρος Ρωμαίων ἐμαρτύρησεν αὐτόθι Παῦλος ὁ ἀπόστολος, ξίφει τὴν κεφα τὴν ἀποτμηθεῖς, ἐν τῷ τριακοστῷ καὶ ἔκτῳ ἔτε: τοῦ Σωτηρίου πάθους τὸν καλὸν ἀγῶνα ἀγων σάμενος ἐν Ῥώμῃ, πέμπτῃ ἡμέρᾳ κατά Συρομακεδόνας Πανέμου μηνός, ἥτις λέγοιτο ἂν παρ' Αἰγυπτίοις Επιφὶ ε', παρὰ δὲ Ῥωμαίοις ἡ πρὸ τριῶν καλανδῶν Ἰουλίων, καθ᾿ ἣν ἐτελειώθη ὁ ἅγιος Από στολος τῷ κατ' αὐτὸν μαρτυρίῳ, ἑξηκοστῷ καὶ ἐν νάτῳ ἔτει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ἔστιν οὖν ὁ πᾶς χρόνος ἐξ οὗ ἐμαρτύρησε, τριακόσια τριάκοντα έτη μέχρι τῆς παρούσ στης ταύτης υπατείας, τετάρτης μὲν ᾿Αρκαδίου, ὅτ' ἂν ὅταν. ἡμῖν. ἔδει. ἡμῖν. ὡς φίλος, εἰσδέχου Χριστοῦ μα θηταί. ἐσημειωσάμην ἀκριβῶς αι. 363, τριακοστῷ ἔτει. πέμπτῃ ἡμέρᾳ Πανέμου μηνός, ἥτις λέγοιτ' ἂν παρά Ρωμαίοις, κατ' Αἰγυπτίους Ἐπιφὶ ε', ἡ πρὸ τριών καλανδών Ιουλίων. Η πέμπτῃ ἡμέρᾳ Πανέμου μη νας, ἥτις λέγοιτ' ἂν παρά Ῥωμαίοις ή πρό τριῶν καλανδών Ιουλίων

ἐχέφρων ἀνὴρ. εἰ τοὺς χρόνους, ὦ τὰν οὐκ εἰσ- ejusque martyrium litteris prodidisset, il nobis opus esset in subsequentibus temporibus indagandis multum laboris impendere. Sed quoniam Luras de Pauli martyrio nil scribit, utpote quod accidit multo post ea tempora quorum in apostolorum Actis historiam texit, fidem in reliquis adhibe Eusebio Cæsariensi, ejusque narrationem libenti, par est, animo admitte. Nam Christi asseclæ qui cum fide atque obedientia Patrum doctrinas ac traditiones ad sui adificationem recipiunt, cele stis procul dubio regui hereditatem consequi meδέχῃ τοὺς μετέπειτα τῶν πράξεων, δός μοι, φησί, τὸν Λουκᾶν ἱστοροῦντα τοῦ Παύλου τὸ μαρτύριον. Εἰ μὲν γὰρ τοῖς δυσὶ τούτοις μόνοις ἔτεσιν ὁ Λουκᾶς ἐμέτρησε Παύλου τὴν ἐν 'Ρώμῃ ζωήν, τὸ μαρτύριον ἡμῖν ὑφηγησάμενος, οὐδεμιᾶς τινος ἡμῖν ἐδεῖ το περιεργίας τῶν χρόνων. Αλλ' ἐπειδὴ τὸ μαρτύριον ἡμῖν οὗτος οὐ γράφει, ἔξωρον γὰρ καὶ μετὰ πολὺ τῆς βίβλου γεγένηται, πείθου λοιπὸν Εὐσεβίῳ τῷ χρονογράφῳ, καὶ τὴν ἱστορίαν εὐγνωμόν νως, ὡς φίλος εἰσδέχου. Οἱ γὰρ τοῦ Χριστοῦ μαθηταὶ πειθοῖ καὶ πίστει τὰς τῶν Πατέρων διδα σκαλίας τε καὶ παραδόσεις πρὸς οἰκοδομὴν παραδεχόμενοι, τῆς οὐρανίου βασιλείας κληρονόμοι καλ ίστανται. rentur. Πρόλογος προτασσόμενος τῆς βίβλου Παύλου Prologus Pauli epistolarum versus habet treτοῦ ἀποστόλου στίχων τ'. ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΠΑΥΛΟΥ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἐπὶ Νέρωνος τοῦ Καίσαρος Ρωμαίων ἐμαρτύ ρησεν αὐτόθι Παῦλος ὁ ἀπόστολος, ξίφει τὴν κεφα τὴν ἀποτμηθεῖς, ἐν τῷ τριακοστῷ καὶ ἔκτῳ ἔτε: τοῦ Σωτηρίου πάθους τὸν καλὸν ἀγῶνα ἀγων: - σάμενος ἐν Ῥώμῃ, πέμπτῃ ἡμέρᾳ κατά Συρομακεδόνας Πανέμου μηνός, ἥτις λέγοιτο ἂν παρ' Αἰγυπτίοις Επιφὶ ε', παρὰ δὲ Ῥωμαίοις ἡ πρὸ τριῶν καλανδῶν Ἰουλίων, καθ᾿ ἣν ἐτελειώθη ὁ ἅγιος Από στολος τῷ κατ' αὐτὸν μαρτυρίῳ, ἑξηκοστῷ καὶ ἐννάτῳ ἔτει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ἔστιν οὖν ὁ πᾶς χρόνος ἐξ οὗ ἐμαρτύρησε, τριακόσια τριάκοντα έτη μέχρι τῆς παρούσ στης ταύτης υπατείας, τετάρτης μὲν ᾿Αρκαδίου, ceritos. MARTYRIUM PAULI APOSTOLI. Sub Nerone Romanorum imperatore Paulus apostolus, pulchrum certamen certans in urbe Roma, martyrium ibidem passus est, capite videlicet ense reciso, anno a salutari Christi passione tricesimo sexto, quinta die mensis Panemi, secundum Syro-Macedones, quae apud Agyptios dicitur quinta mensis Epipli, apud Romanos vero tertio Kal. Julii, qua die suum divinus Apostolus martyriam complevit, anno sexagesimo nono salutaris adventus Domini nostri Jesu Christi. Summa itaque totius temporis ex quo martyrium sustinuit, trecentorum et triginta annorum est, usque ad præsentem hunc consulatum, quartum quidem Arcadii, tertium LAUR. ZACAGNII NOTAE. Ita recte legitur in cod. Bacleriano; nam G est Ægyptii mensis diem quem Euthalius in sui coalii omnes perperam habent ὅτ' ἂν vel, ὅταν. lu Vaticano num. 363, deest, ἡμῖν. Palatinus et Baclerianus, ἔδει. In Vaticano num. 363, iterum deest ἡμῖν. In Vaticano num. 563, deest ὡς φίλος, in sequentibus perperam legit εἰσδέχου Χριστοῦ μα θηταί. Hæc verba non leguntur in duobus Vaticanis codil., nec in Lolliniamo. Hujus narrationis de Pauli apostoli martyrio usque ad illa verba, ἐσημειωσάμην ἀκριβῶς αι. auctor est antiquus ille Pater, qui ante Euthalium epistolas Pauli in capitula diviserat, ac propterea sine præcedenti Euthalii prologo in codice Urbinate reperitur, diciturque esse prologus in quatuordecim S. Pauli epistolas. Edita etiam est hae narratio apud Ecumenium ante ejus commentaria in Acta apostolorum. Vaticanus num. 363, τριακοστῷ ἔτει. Ita hic locus legitur in Vaticano cod. n. 367 et in Lolliniano, et apud Ecumenium ante apostolorum Acta, licet diem mensis Epiphi non habeant; nam in Urbinate, Vaticano num. 363, Regio Alexandrino et Cryptoferratensi perperam scribitur, πέμπτῃ ἡμέρᾳ Πανέμου μηνός, ἥτις λέγοιτ' ἂν παρά Ρωμαίοις, κατ' Αἰγυπτίους Ἐπιφὶ ε', ἡ πρὸ τριών καλανδών Ιουλίων. Η Bocleriano autem, et in Pa Latino colice scribitur, πέμπτῃ ἡμέρᾳ Πανέμου μηνας, ἥτις λέγοιτ' ἂν παρά Ῥωμαίοις ή πρό τριῶν καλανδών Ιουλίων: et paulo aliter apud (Ecumenium ante ejus_in_epistolas Pauli commentaria iterum habetur. Et meo quidem judicio, hæc posterior videtur esse genuina hujus loci lectio; verisimile quippe PATROL. GR. LXXXV, dicis margine huic narrationi addiderat, ab imperitis librariis in textum, loco non satis congruo, relatum deinceps fuisse, ut in codicibus RegioAlexandrino, Cryptoferratensi et Vaticano num. 363 videre est. Il:ec narrationis istius verba, magnus sacre profanarque eruditionis antistes Henricus S. R. E. cardinalis Norisius in libro De epochis regum atque urbium Syriæ, diss. 4, cap. 2, scite hisce verbis exponit: Euthalius diserte appellat Syro-Macedones, nempe, Gazenses, Raphiotas, Ascalonitas aliosque in Syria populos Ægypto proximiores, qui annum Macedonicum ex puris mensibus tricenariis, cum diebus epagomenarum in anni exitu servabant, ac Dium pri - mum anni mensem die 28 Octobris auspicabantur; unde prima Panemi cum vicesima quinta Junii, ve quinta cum vicesima nona, prout ab Euthalio scribitur, concurrebant. Similia repetit in ejusdem oper's dissert. 5, cap. 2, ubi late probat Gazenses aliosque modo memoratos populos typum anni Ægyptiorum, etiam sub Romanis, servasse, quamvis nominibus mensium Syro-Macedonum uterentur; unde fit, ut Euthalius diem quintam Panemi mensis, cum quinta mensis Epiphi et Junii vicesima nona conjungat; hon vero cum sexta mensis Loi; que juxta Asiaticorum supputationem cum Junii vicesima nona die concurrebat, ut superius adnotavimus. Ex hoc loco discimus, quo tempore foruerit antiquus ille Pater, qui Pauli epistolas in capita dissecuit, anno scilicet æræ Christiame trecentesimo nonagesimo sexto. Male autem Euthalii ætatem hing eruditi viri colligendam esse putarunt, ut ex sequenti annorum designatione lucide apparet.

col. 715–716page 49 of 86

PG 85:715τρίτης δὲ Ονωρίου τῶν δύο ἀδελφῶν αὐτοκρατόρων Αὐγούστων, ἐννάτης Ινδικτιώνος τῆς πεντεκαιδεκαετηρικῆς περιόδου, μηνός Ιουνίου, εἰκοστῇ ἐννάτῃ ἡμέρᾳ, στίχοι ις' Ἐσημειωσάμην ἀκριβῶς τὸν χρόνον τοῦ μαρτ τυρίου Παύλου ἀποστόλου. Καὶ ἀπὸ τῆς ὑπατίας τε τάρτης μὲν ᾿Αρκαδίου, τρίτης δὲ Ονωρίου μέχρι τῆς παρούσης ταύτης ὑπατίας, πρώτης Λέοντος Αύ γούστου, ινδικτιώνος δωδεκάτης, Επιφ. ε'. Διοκλη τιανοῦ ροδ', ἔτη ἔγ· ὡς εἶναι τὰ πάντα ἀπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας μέχρι τοῦ προκειμένου Έτους ἔτη τετρακόσια εξήκοντα δύο. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Τῶν ἀναγνώσεων καὶ ὧν ἔχουσι κεφαλαίων, καὶ μαρτυριών καθ' ἑκάστην ἐπιστολὴν τοῦ Ἀπο στόλου καὶ ὅσων ἑκάστη τούτων στίχων τυγ χάνει. Ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις εʹ, κεφάλαια 10', μαρτυρίαι μη', στίχοι πικ'. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων 1111, α', β', γ'. δ. μαρτυριών ΠΙΙΙΙ, α', β', γ', δ', ε', ζ', η', θ'· στίχων σμ.. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων ΠΙΙΙΙ, Ε', Γ', Γ', η', θ', ι', ια', ιβ', γ' μαρτυρία;, ε', στίχων σμη'. Ανάγνωσις τρίτη κεφαλαίων 111, ιδ', ιε', ις', μαρ τυριῶν ΔΔΠΙ, ια', ιβ', ιγ', ιδ', ι', ις', ιζ', ιη', ιθ'. κ', και, κβ', κγ', κδ', κι', κς', κζ', κη', κθ', λ', λα', λ, λγ', λδ', λε', λς· στίχων μπε'. Ανάγνωσις τετάρτη κεφαλαίου 1, ι· μαρτυριών Ανάγνωσις πέμπτη κεφαλαίων 11, την, ιθ' μαρτυριῶν ΠΙ, μγ', δ', με', μς', μη, μη'' στίχων ρχε. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις ε', κεφάλαια θ', μαρτυρίαι ιζ', στίχοι ως. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων 111, α', β', γ' μαρ τυριῶν ΙΙΙ, α', β', γ', δ', ε', 5, 5', η', στίχων αν. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίου 1, δ'· στίχων πδ. Ανάγνωσις τρίτη κεφαλαίων ΙΙΙ, ε', ς'. 5· μαρ τυριῶν 1111, θ', ι', ια', ιβ'· στίχων ρις'. Ανάγνωσις τετάρτη κεφαλαίου 1, η μαρτυρίας 1, ιγ' - στίχων σες". Ανάγνωσις πέμπτη κεφαλαίου 1, θα μαρτυριών 1111, ιδ', ε', ις', ιζ'· στίχων ρνδ. 367, ἐννάτῃ ινδικτιῶνι; εἰ μηνὶ Ἰουνίῳ εἰκάδι ἐννάτῃ ἡμέρᾳ.

vero Honorii fratrum imperatorum Augustorum, τρίτης δὲ Ονωρίου τῶν δύο ἀδελφῶν αὐτοκρατόρων indictione nona Periodi quindecennalis, vicesimo mono die mensis Junii. Versus narrationis sunt Præcisius designavi tempus martyrii Pauli apostoli. Et a consulatu quarto quidem Arcadii, tertio vero Ilonorii usque ad præsentem hunc consulatum primum Leonis Augusti indictione x11, Epiphi mensis die v. Diocletiani vero anumm CLXXIV, Sunt anni Lxi; ita ut omnes anni a Salvatoris nostri adventu usque ad modo memoratum annum sint anni CCCCLXII. ELENCHUS Lectionum et eorum capitum atque testimoniorum, quæ in unaquaque Pauli apostoli epistola continentur, ac præterea versuum ex quibus unaquæque earum constal. In epistola ad Romanos lectiones sunt v, capita XIX, testimonia XLVIII, versus dccccxx. Lectio 1 capita habet quatuor, nempe 1, 11, uit et Iv, testimonia novem, nempe 1, 11, ¡it, iv, V, VI, VII, VIII, IX; versus CCXLII, Lectio capita habet novem; nempe v, vi, VII, VIII, IX, X, XI, XII, XIII; testimonium unum, nempe ✔; versus CCXLVIII. Incipit cap. v, 1. Lectio ill capita habet tria, nempe xiv, xv, xv; testimonia viginti sex, nempe xi, et sequentia usque ad xxxvi; versus CLXXXV. Incipit cap. 1x, 1. Lectio IV caput habet unum, nempe xvit; festimonia sex, nempe xxXVII, XXXVIII, XXXIX, XL, XLI et xlii; versus cxxv. Incipit cap. xi, 1. Lectio V capita habet duo, nempe xvii et xix; Testimonia sex, nempe XLIII, XLIV, XLV, XLVI, XLVII el xLvull; versus.cxxv. Incipit cap. xv, 1. In prima ad Corinthios epistola lectiones sunt v, capita 1x, testimonia xvn; versus dccclxx. Lectio 1 capita habet tria, nempe f, nt et ut; testimonia octo, nempe 1, 11, III, IV, V, VI, Vii et vii; versus CCL. Lectio Il caput habet unum, nempe iv; versus LXXXIV. Incipit cap. vit, 4. Lectio ill capila label tria, nempe v, vi et vu; testimonia quatuor, nempe ix, x, xi et xit; versus cxvi. Incipit cap. viii, 1. Lectio IV caput habet unum, nempe vini; testiIncipit monium unum, nempe xiii; versus ccLxvI. cap. x11, 1: Lectio V caput habet unum, nempe ax; testimonia quatuor, nempe xiv, xv, xvi et xvi; versus cliv. Incipit cap. xv, 1. Αὐγούστων, ἐννάτης Ινδικτιώνος τῆς πεντεκαιδεκαετηρικῆς περιόδου, μηνός Ιουνίου, εἰκοστῇ ἐννάτῃ ἡμέρᾳ, στίχοι ις' Ἐσημειωσάμην ἀκριβῶς τὸν χρόνον τοῦ μαρτ τυρίου Παύλου ἀποστόλου. Καὶ ἀπὸ τῆς ὑπατίας τε τάρτης μὲν ᾿Αρκαδίου, τρίτης δὲ Ονωρίου μέχρι τῆς παρούσης ταύτης ὑπατίας, πρώτης Λέοντος Αύ γούστου, ινδικτιώνος δωδεκάτης, Επιφ. ε'. Διοκλη τιανοῦ ροδ', ἔτη ἔγ· ὡς εἶναι τὰ πάντα ἀπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας μέχρι τοῦ προκειμένου Έτους ἔτη τετρακόσια εξήκοντα δύο. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Τῶν ἀναγνώσεων καὶ ὧν ἔχουσι κεφαλαίων, καὶ μαρτυριών καθ' ἑκάστην ἐπιστολὴν τοῦ Ἀπο στόλου καὶ ὅσων ἑκάστη τούτων στίχων τυγχάνει. Ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις εʹ, κεφάλαια 10', μαρτυρίαι μη', στίχοι πικ'. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων 1111, α', β', γ'. δ. μαρτυριών ΠΙΙΙΙ, α', β', γ', δ', ε', ζ', η', θ'· στίχων σμ.. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων ΠΙΙΙΙ, Ε', Γ', Γ', η', θ', ι', ια', ιβ', γ' μαρτυρία;, ε', στίχων σμη'. Ανάγνωσις τρίτη κεφαλαίων 111, ιδ', ιε', ις', μαρτυριῶν ΔΔΠΙ, ια', ιβ', ιγ', ιδ', ι', ις', ιζ', ιη', ιθ'. κ', και, κβ', κγ', κδ', κι', κς', κζ', κη', κθ', λ', λα', λ, λγ', λδ', λε', λς· στίχων μπε'. Ανάγνωσις τετάρτη κεφαλαίου 1, ι5· μαρτυριών III, X5', àŋ', àð', µ², µa', µẞ². σ=lxwv pxe'. Ανάγνωσις πέμπτη κεφαλαίων 11, την, ιθ' μαρτυριῶν ΠΙ, μγ', δ', με', μς', μη, μη'' στίχων ρχε. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ ἐπιστολῇ ἀναγνώ σεις ε', κεφάλαια θ', μαρτυρίαι ιζ', στίχοι ως. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων 111, α', β', γ' μαρ τυριῶν ΙΙΙ, α', β', γ', δ', ε', 5, 5', η', στίχων αν. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίου 1, δ'· στίχων πδ. Ανάγνωσις τρίτη κεφαλαίων ΙΙΙ, ε', ς'. 5· μαρτυριῶν 1111, θ', ι', ια', ιβ'· στίχων ρις'. Ανάγνωσις τετάρτη κεφαλαίου 1, η μαρτυρίας 1, ιγ' - στίχων σες". Ανάγνωσις πέμπτη κεφαλαίου 1, θα μαρτυριών 1111, ιδ', ε', ις', ιζ'· στίχων ρνδ. Vaticanus cod. n. 367, ἐννάτῃ ινδικτιῶνι; εἰ mox μηνὶ Ἰουνίῳ εἰκάδι ἐννάτῃ ἡμέρᾳ. Numerus versuum hujus adnotationis in Cryptoferratensi tantum codice habetur. Hæc Euthalii adnotatio unde tempus quo ipse vixit, clare colligitur, reperitur integra in codice tremis autem duobus verbis mutila habetur in Vatic. cod. num. 363, at in cæleris scriptis could. et apud OEcumenium desideratur; quare mirum non est eruditos viros in Euthalii ætate designanda multum errasse. Cæterum omnes æræ hic memorata cum anno Christi quadringentesimo quinquagesimo tantum Regio-Alexandrino et Cryptoferratensi, pos-octavo apprime conveniunt.

col. 717–718page 50 of 86

PG 85:717Ἐν τῇ πρὸς αὐτοὺς δευτέρᾳ ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις δ', κεφάλαια ι', μαρτυρία: ια', στίχοι φη. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων Ι, α', β', γ', ', ε', μαρτυρίας 1, α'· στίχων ρνβ'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων 111, ς', ζ', η' μαρ τυριῶν 1111, β', γ', δ', ε'· στίχων ρνς'. Ανάγνωσις τρίτη κεφαλαίου 1, θ· μαρτυριών Ανάγνωσις τετάρτη κεφαλαίου Ι, α'. μαρτυριών 11, ι', ια'' στίχων ρπς. Ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις β', και φάλαια ιβ', μαρτυρίαι ια', στίχων σαγ. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων ΙΙ, α', β', γ', δ', ε', ς· μαρτυριών ΠΙ, α', β', γ', δ', ε', ς· στίχων Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων ΠΙ, ζ', η', θ', ι', ια΄, ιβ'· μαρτυριών Π, ζ', τ', θ', ε', ια'· στίχων Εξγ'. Ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις β', κεφάλαια ι', μαρτυρίας Γ', στίχο: τιβ'. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων Π, α', β', γ', δ', ε' μαρτυρίας Ι, α'· στίχων ρλς'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων Π, ς', ζ', η', θ', ι' μαρτυριών Π, β', γ', δ', ε', ς' στίχων ρος'. Ἐν τῇ πρὸς Φιλιππησίους ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις β', κεφάλαια ζ', στίχων ση'. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων ΙΙΙ, α', β', γ', δ'. στίχων ρκ'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων 111, ε', ς', ζ' στίχων πη'. Οὐκ ἔχει μαρτυρίαν τῆς Παλαιᾶς. Ἐν τῇ πρὸς Κολασσαεῖς ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις β', κεφάλαια ι', στίχοι ση'. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων ΠΙΙΙΙ, α', β', γ', δ', ε', δ', ζ', η', θ' - στίχων ρνζ'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίου Ι, ι· στίχων να'. Οὐκ ἔχει μαρτυρίας τῆς Παλαιᾶς. Ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτῃ ἐπιστολῇ ἀνά γνωσις α', κεφάλαια ΠΙΙ, α', β', γ', δ', ε', δ', ζ' στί χοι μεγ'. Οὐκ ἔχει μαρτυρίας. Ἐν τῇ πρὸς τοὺς αὐτοὺς δευτέρᾳ ἐπιστολῇ ἀνά γνωσις α', κεφάλαια ς', α', β', γ', δ', ε', ς'· στίχοι 5. Οὐκ ἔχει μαρτυρίας τῆς Παλαιᾶς. Ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις γ', κεφάλαια κβ', μαρτυρίας 2', στίχοι Αγ. Ανάγνωσις Ι, κεφαλαίων ΠΙΙΙΙ, α', β', γ', δ', ε', ς', ζ', η', θα μαρτυριών ΔΠ, α', β', γ', δ', ε', 5', 5, η', θ', ι', ια', ιβ', ιγ', ιδ', ιε'· στίχων συζ'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων ΙΙ, ι', ια', β', γ', σδ'. στίχων ρω'. ΙΧ, ΝΟΤ.Ε. οὐκ ἔχει μαρτυρίαν, μαρτυρίας τῆς Παλαιᾶς,

Ἐν τῇ πρὸς αὐτοὺς δευτέρᾳ ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις δ', κεφάλαια ι', μαρτυρία: ια', στίχοι φη. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων Ι, α', β', γ', ', ε', μαρτυρίας 1, α'· στίχων ρνβ'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων 111, ς', ζ', η' μαρτυριῶν 1111, β', γ', δ', ε'· στίχων ρνς'. Ανάγνωσις τρίτη κεφαλαίου 1, θ· μαρτυριών IIII, 5', C', n', 0'. orływy 48 Ανάγνωσις τετάρτη κεφαλαίου Ι, α'. μαρτυριών 11, ι', ια'' στίχων ρπς. Ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις β', και φάλαια ιβ', μαρτυρίαι ια', στίχων σαγ. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων ΙΙ, α', β', γ', δ', ε', ς· μαρτυριών ΠΙ, α', β', γ', δ', ε', ς· στίχων p2' Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων ΠΙ, ζ', η', θ', ι', ια΄, ιβ'· μαρτυριών Π, ζ', τ', θ', ε', ια'· στίχων Εξγ'. Ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις β', κεφάλαια ι', μαρτυρίας Γ', στίχο: τιβ'. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων Π, α', β', γ', δ', ε'· μαρτυρίας Ι, α'· στίχων ρλς'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων Π, ς', ζ', η', θ', ι' μαρτυριών Π, β', γ', δ', ε', ς' στίχων ρος'. Ἐν τῇ πρὸς Φιλιππησίους ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις β', κεφάλαια ζ', στίχων ση'. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων ΙΙΙ, α', β', γ', δ'. στίχων ρκ'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων 111, ε', ς', ζ'· στίχων πη'. Οὐκ ἔχει μαρτυρίαν τῆς Παλαιᾶς. Ἐν τῇ πρὸς Κολασσαεῖς ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις β', κεφάλαια ι', στίχοι ση'. Ανάγνωσις πρώτη κεφαλαίων ΠΙΙΙΙ, α', β', γ', δ', ε', δ', ζ', η', θ' - στίχων ρνζ'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίου Ι, ι· στίχων να'. Οὐκ ἔχει μαρτυρίας τῆς Παλαιᾶς. Ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτῃ ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κεφάλαια ΠΙΙ, α', β', γ', δ', ε', δ', ζ' στί χοι μεγ'. Οὐκ ἔχει μαρτυρίας. Ἐν τῇ πρὸς τοὺς αὐτοὺς δευτέρᾳ ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κεφάλαια ς', α', β', γ', δ', ε', ς'· στίχοι 5. Οὐκ ἔχει μαρτυρίας τῆς Παλαιᾶς. Ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῇ ἀναγνώσεις γ', κεφάλαια κβ', μαρτυρίας 2', στίχοι Αγ. Ανάγνωσις Ι, κεφαλαίων ΠΙΙΙΙ, α', β', γ', δ', ε', ς', ζ', η', θα μαρτυριών ΔΠ, α', β', γ', δ', ε', 5', 5, η', θ', ι', ια', ιβ', ιγ', ιδ', ιε'· στίχων συζ'. Ανάγνωσις δευτέρα κεφαλαίων ΙΙ, ι', ια', β', γ', Cryptoferralensis codex, σδ'. Idem cod., στίχων ρω'. In secunda ad eosdem epistola lectiones sunt iv, capita x, testimonia xı, versus DLAXXX. Lectio 1 capita habet quinque, nempe I, II, III, Iv et vi testimonium unum, nempe 1; versus cLil. Lectio il capita habet tria, nempe vi, vir et vult; testimonia quatuor, nempe 11, 111, 1V et v; versus cLv. Incipit cap. 1, 7. Lectio ill caput habet unum, nempe ix; testimonia quatuor, nempe vi, vii, vi et ix; versus xciv. Incipit cap. viii, 1. Lectio IV caput habet unum, nempe x; testimonia duo, nempe x et x1; versus clxxxn. Incipit cap. In Epistola ad Galatas lectiones sunt II, capita xu, testimonia x1, versus ccxciIJ. Lectio 1 capita habet sex, nempe f, III, IV, V et vi; testimonia sex, nempe 1, 11, 111, tv, vel vi; versus CXXX. Lectio Il capita label sex, nempe vil, viii, 158, 5, xr et sui; testimonia quinque, nempe vii, vult, ΙΧ, el x1; versus cLXIII. Incipit cap. 111, 15. In epistola ad Ephesios lectiones sunt II, capita x, testimonia vi, versus cccxl. Lectio 1 capita habet quinque, nempe 1, 11, 111, av et v; testimonium unum, nempe 1; versus CXXXVI. Lectio 11 capita habet quinque, nempe vi, vΙ, vill, Ix et x; testimonia quinque, nempe ut, 111, 18, v et vi; versus clxxvi. Incipit cap. 1v, 1. In epistola ad Philippenses lectiones sunt II, capita vit; versus ccvjji. Lectio 1 capita habet quatuor, nempe I, II, ut et JV; versus CXX. Lectio capita habet tria, nempe v, vi et vit; versus xcviii. Nullus e Veteri Testamento in hac epistola locus adducitur. Incipit cap. 111, 1. In epistola ad Colossenses lectiones sunt II, capita x, versus ccviii. Lectio 1 capita habet novem, nempe 1, 11, 111, 17, V, VI, VII, VIIi el ix; versus clvii. Lectio il caput habet unum, nempe x, versus Ll. Incipit cap. 111, 47. In hac epistola nullus Veteris Testamenti locus allegatur. In epistola ad Thessalonicenses 1, lectiones sunt 1, capila vii, versus cxcult. Locus nullus ex aliis sacræ paginæ libris in hac epistola habetur. In secunda ad cosdem epistola lectio 1, capita vi, versus cvi. In hac itidem epistola testimonium nullum e Veteri Testamento continetur. In epistola ad Hebræos lectiones sunt III, capita xx11, testimonia xxx, versus DCCHI. Lectio I capita habet novem, nempe 1, 11, 111, 1V, v, vi, vult, viit et 1x; testimonia quindecin, nempe 1, ii et seqq. usque ad xv; versus cclvii. Lectio capita habet sex, nempe x, xi, xii, xiII, LAUR. ZACAGNII ΝΟΤ.Ε. Verba illa, οὐκ ἔχει μαρτυρίαν, vel μαρτυρίας τῆς Παλαιᾶς, lam hic quam in sequentibus ex codice Cryptoferratensi supplevimus.

col. 719–720page 51 of 86

PG 85:719Χιν ιδ', ιε' μαρτυριών ΠΙ, ις', ι', ι', ιθ', κ', και, κβ, στίχων σλβ'. Ανάγνωσις τρίτη κεφαλαίων ΙΙΙ, ις', ιζ', ιη', ιθ', κ', κα', κβ'· μαρτυριών ΠΙΙΙ, κγ', κδ', κε', κς', κι', κη', κθ', λ'· στίχων σιδ'. Ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον πρώτῃ ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κεφάλαια της, μαρτυρίαι β' στίχοι αλ'. Ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον δευτέρᾳ ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κεφάλαια θ', μαρτυρία α', στίχοι ροθ' Ἐν τῇ πρὸς Τίτον ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κεφά λαια 5', μαρτυρία α', στίχοι 45. Ἐν τῇ πρὸς Φιλήμονα ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κε φάλαια β', στίχοι λη'. Οὐκ ἔχει μαρτυρίαν τῆς Παν λαιᾶς. Ὁμοῦ τῶν δεκατεσσάρων ἐπιστολῶν ἀναγνώσει; λα΄, κεφάλαια ρμζ', μαρτυρίαι ρκζ', στίχοι δ=4000 δ'πιλτ'. Διεῖλον τὰς ἀναγνώσεις καὶ ἐστίχισα πᾶσαν τὴν ἀποστολικὴν βίβλον ἀκριβῶς κατὰ πεντήκοντα στί χους· καὶ τὰ κεφάλαια ἑκάστης αναγνώσεως παρ ἔθηκα, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ φερομένας μαρτυρίας· ἔτι δὲ καὶ ὅσων στίχων ἡ ἀνάγνωσις τυγχάνει· στίχοι ξ'. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Ὁ διὰ τοῦ μέλανος ἀριθμὸς ποσότητα μόνον δηλοῖ τῶν ἐφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυριῶν· ὁ δὲ διὰ τοῦ κινναβάρεως τάξιν ὁμοῦ, καὶ ποσότητα τῶν καθ' ἑκάστην ἐπιστολήν· καὶ κανονίζεται τῷ πάλιν ἔνδον ὁμοίως παρακειμένῳ ἀριθμῷ αὐτοῖς τοῖς ῥητοῖς τοῦ ἀποστολικοῦ τεύχους· ἀπολήγει δὲ ἑκάτερος αὐτῶν, καὶ πάλιν ἄρχεται κατ' ἐπιστολήν· στίχοι ζ'. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριῶν. Ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολῇ μη· Γενέσεως ΠΙ, ς', η', θ', ια', ιβ', ιγ'. Εξόδου 11, ιε', ις', μ'. Λευϊτικοῦ Ι· μα'. Δευτερονομίου Π, κβ', κγ', κη', λη', με. Βασιλειῶν δευτέρας, καὶ ψαλμοῦ ιζ', ἡ αὐτὴ 1. μδ'. Βασιλειῶν τρίτης ΙΙ, λα', λβ'. Ψαλμού ιγ' καὶ νβ', ἡ αὐτὴ Ι· δ'. Ψαλμοῦ ιη', 1· κζ'. Ψαλμοῦ λα', 1· ζ'. Ψαλμοῦ μγ', 1· ι'. Ψαλμοῦ ν' 1. γ'. Ψαλ μου ξηʹ, Ι· λδ', μγ'. Ψαλμοῦ ρις', 1· μς'. Παρ οιμιών Σολομῶντος ΙΙ· λζ', λθ'. Ὡσης προφήτου 1 ιζ'. Ἰωὴλ προφήτου [· κδ'. Ναούμ προφήτου και Ἡσαΐου 1· κε'. Αμβακούμ προφήτου 1· α'. Μαλα χίου προφήτου 1· ιδ. Ἡσαΐου προφήτου ΔΙΙΙΙ β', ε', ι', ιθ', κ', κς', κθ', λ', λγ', λε', λς', μβ', μη', ρθ'. ιε' δευτέρου ἡ αὐτή,

EUTHALI DIACONI Χιν et xv; testimonia septem, nempe xvi, xvi, xviii, ιδ', ιε'· μαρτυριών ΠΙ1, ις', ι', ι', ιθ', κ', και, κβ, xix, xx, XxI el xxn; versus ccxxxn. Incipit cap. vii, vers. 11. Lectio capita habet septem, nempe xvi, XVII, XVIII, XIX, XX, Xx1 et xx11; testimonia octo, nempe XXIII, XXIV et seqq. usque ad xxx; versus habet ccxtv. Incipit cap. xi, vers. 1. In epistola adl Timotheum I, lectio I, capita sul, testimonia ut, versus CCsX. In epistola ad Timotheum II, lectio 1, capita ix, testimonium 1, versus CLXXIX. In epistola ad Titum lectio I, capita vi, testimonium 1, versus xcvii. In epistola ad Philemonem lectio I, capita 11, versus xxxvn. llæc epistola nullum ex Testamento Veteri testimonium continet. Omnes simul lectiones epistolarum xiv sancti Pauli sunt xxxi, capita CXLVII, testimonia cxxvΙ, versus MMMMDCCCCXXXVI. Apostolicum librum in lectiones partitus sum, eumdem quoque versibus exacte distinxi, subducto ad singulos L versus eorum numero. Capita etiam et testimonia quæ in singulis lectionibus continentur, apposui. Quot denique versibus unaquæque lectio constet, designavi.Versus hujus elenchi sunt LX. PROGRAMMA. στίχων σλβ'. Ανάγνωσις τρίτη κεφαλαίων ΙΙΙ, ις', ιζ', ιη', ιθ', κ', κα', κβ'· μαρτυριών ΠΙΙΙ, κγ', κδ', κε', κς', κι', κη', κθ', λ'· στίχων σιδ'. Ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον πρώτῃ ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κεφάλαια της, μαρτυρίαι β' στίχοι αλ'. Ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον δευτέρᾳ ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κεφάλαια θ', μαρτυρία α', στίχοι ροθ' Ἐν τῇ πρὸς Τίτον ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κεφάλαια 5', μαρτυρία α', στίχοι 45. Ἐν τῇ πρὸς Φιλήμονα ἐπιστολῇ ἀνάγνωσις α', κεφάλαια β', στίχοι λη'. Οὐκ ἔχει μαρτυρίαν τῆς Παν λαιᾶς. Ὁμοῦ τῶν δεκατεσσάρων ἐπιστολῶν ἀναγνώσει; λα΄, κεφάλαια ρμζ', μαρτυρίαι ρκζ', στίχοι δ=4000 δ'πιλτ'. Διεῖλον τὰς ἀναγνώσεις καὶ ἐστίχισα πᾶσαν τὴν ἀποστολικὴν βίβλον ἀκριβῶς κατὰ πεντήκοντα στί χους· καὶ τὰ κεφάλαια ἑκάστης αναγνώσεως παρ ἔθηκα, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ φερομένας μαρτυρίας· ἔτι δὲ καὶ ὅσων στίχων ἡ ἀνάγνωσις τυγχάνει· στίχοι ξ'. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. In sequenti testimoniorum elencho nigræ numerorum notæ, quot ex unoquoque sacra Scripturae libro testimonia desumpta sint, tantummodo significant. At vero alive cinnabari delineatæ, ordinem quem in singulis epistolis obtinent, simulque unus idemque liber quot vicibus in eisdem epistolis laudetur, denotant. Hæ autem numerorum notæ respondent aliis numerorum notis, quæ rursus in epistolarum sancti que autem numeratio desinit, et de novo incipit in singulis quibusque epistolis. Versus hujus programmatis sunt vii. Ὁ διὰ τοῦ μέλανος ἀριθμὸς ποσότητα μόνον δηλοῖ τῶν ἐφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυριῶν· ὁ δὲ διὰ τοῦ κινναβάρεως τάξιν ὁμοῦ, καὶ ποσότητα τῶν καθ' ἑκάστην ἐπιστολήν· καὶ κανονίζεται τῷ πάλιν ἔνδον ὁμοίως παρακειμένῳ ἀριθμῷ αὐτοῖς τοῖς ῥητοῖς τοῦ ἀποστολικοῦ τεύχους· ἀπολήγει δὲ ἑκάτερος αὐτῶν, καὶ πάλιν ἄρχεται κατ' ἐπιστολήν· στίχοι ζ'. Pauli textu similiter ad marginem adnotantur. UtraELENCHUS Divinorum testimoniorum [quæ in sancti Pauli epistolis continentur ]. I. In epistola ad Romanos testimonia sunt XLVIII, videlicet: Ex Genesi VI, nempe, vi, viii, ix, XI, x et xin. Ex Exodo I, nempe xv, XVI et XL. Ex Levitico 1, nempe xLi. Ex Deuteronomio V, nempe XXII, XXIII, XXVIII, xxxviii et xLv. Ex Regum H, et Psalmo xvi, testimonium unum idemque, nempe SLIv. Ex 1ll Regum, testimonia Il, nempe xxx el xxx. Ex Psalmis xin et LII; testimonium unum. idemque, nempe iv. Ex Psalmo xvIII, unum, nempe XAVI. Ex Psalmo xxxi, unum, nempe vu. Ex Psalmo XLUI, unum, nempe x. Ex Psalmo L, unum, nempe 1. Ex Psalmo LXVIII, duo, nempe xxxiv et xlm. Ex Psalmo cxvi, unum, nempe xlvi. Ex ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριῶν. Ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολῇ μη· Γενέσεως ΠΙ, ς', η', θ', ια', ιβ', ιγ'. Εξόδου 11, ιε', ις', μ'. Λευϊτικοῦ Ι· μα'. Δευτερονομίου Π, κβ', κγ', κη', λη', με. Βασιλειῶν δευτέρας, καὶ ψαλμοῦ ιζ', ἡ αὐτὴ 1. μδ'. Βασιλειῶν τρίτης ΙΙ, λα', λβ'. Ψαλμού ιγ' καὶ νβ', ἡ αὐτὴ Ι· δ'. Ψαλμοῦ ιη', 1· κζ'. Ψαλμοῦ λα', 1· ζ'. Ψαλμοῦ μγ', 1· ι'. Ψαλμοῦ ν' 1. γ'. Ψαλ μου ξηʹ, Ι· λδ', μγ'. Ψαλμοῦ ρις', 1· μς'. Παρ οιμιών Σολομῶντος ΙΙ· λζ', λθ'. Ὡσης προφήτου 1· ιζ'. Ἰωὴλ προφήτου [· κδ'. Ναούμ προφήτου και Ἡσαΐου 1· κε'. Αμβακούμ προφήτου 1· α'. Μαλα χίου προφήτου 1· ιδ. Ἡσαΐου προφήτου ΔΙΙΙΙ· β', ε', ι', ιθ', κ', κς', κθ', λ', λγ', λε', λς', μβ', μη', LAUR. ZACAGNII NOTA. In Cryptoferratensi tam hic quam in sequentibus singulorum capitulorum numerus additur, ut in aliis supra factum est. Cryptoferraleusis, ρθ'. De hac numerandi ratione, vide quæ supra notavimus að Programma præfixum Elencho testimoniorum, quæ in Actuum apostolorum libro allegantur. Male in Cryptoferratensi, ιε' δευτέρου ἡ αὐτή, cel.

col. 721–722page 52 of 86

PG 85:721μη'. Ἰεζεκιήλ προφήτου και Δευτερονομίου ἡ αὐτή μία και Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ ἐπιστολῇ ιζ'. Γε. νέσεως Π· η', ις'. Εξόδου 1· ι'. Δευτερονομίου ΙΙ ζ. θ'. Βασιλειῶν πρώτης καὶ Ἱερεμίου προφήτου ἡ αὐτὴ β'. Ψαλμού κγ', Ι· ια'. Ψαλμού ιγ', 1· ς'. Ἰὼβ 1· ε'. Ὡστέ προφήτου ιζ'. Ησαΐου προ φήτου ΗΙΙ· α', δ', ιγ'. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγ γελίου Ι· ιβ'. Ηλία ἀποκρύφου Ι. γ'. Μενάνδρου γνώ μη 1· ις'. Δημάδου λακωνική παροιμία 1. ιδ'. Ἐν τῇ πρὸς τοὺς αὐτοὺς δευτέρᾳ ἐπιστολῇ ια'. Εξόδου 1· ς'. Δευτερονομίου 1· ια'. Βασιλειῶν πρώ της καὶ Ἱερεμίου προφήτου ἡ αὐτὴ Ι·ι'. Ψαλμοῦ ρια', 1- θ'. Ψαλμού ριε, Ι· β'. Παροιμιών Σολομῶντος 11· ζ', η'. Ἡσαΐου προφήτου 111· α', γ', ε'. Ἱερε μίου προφήτου Ι· δ'. Ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ ια'. Γενέσεως 1111, α', β', 5', θ'. Λευϊτικοῦ 1· ι'. Δευτερονομίου ΠΙ· γ', ς'. Αμβακούμ προφήτου 1· δ'. Ησαΐου προφήτου Ι η'. Ἰεζεκιήλ προφήτου καὶ Δευτερονομίου 1· ε'. Μωϋσέως ἀποκρύφου Ι· ια'. Ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῆς· Γενέσεως 19 ε'. Δευτερονομίου 1· ς'. Ψαλμοῦ τετάρτου Ι· Υ. Ψαλμού 55, 1· β'. Ἡσαΐου προφήτου 1· α'. Ἱερε μίου ἀποκρύφου 1· δ'. Ἐν τῇ πρὸς Φιλιππησίους καὶ Κολασσαεῖς, καὶ πρὸς Θεσσαλονικείς πρώτῃ, καὶ δευτέρα οὐδοπό θεν εμνημόνευσεν ῥητοῦ Παῦλος ὁ ἀπόστολος. Ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῇ λ'. Γενέσεως 11 ιγ', ιε', κγ'. Εξόδου 111· ις', ιη', κς'. Δευτερονομίου Πι· γ', κ', και, κε', κη', κθ'. Βασιλειῶν δευτέρας 1 β'. Ψαλμού β', 1· α'. Ψαλμού η', Ι· η'. Ψαλμοῦ κα'. 1· 6'. Ψαλμοῦ λθ', Ι· ιθ'. Ψαλμοῦ μδ', Ι· ε'. Ψαλμού ρα', Ι· ς'. Ψαλμοῦ ργ', 1· δ'. Ψαλμοῦ ρθ', Η· 5', ιδ'. Ψαλμοῦ ριζ', Ι· λ' Παροιμιών Σολομῶντος [· κδ'. Αμβακούμ προφήτου 1· κβ'. 'Αγγαίου προ φήτου 1· κα'. Ησαΐου προφήτου 1· ι', ια'. Ἱερεμίου προφήτου Γ· ιζ'. Δευτερονομίου ἄλλη καὶ ψαλμοῦ δ', ἡ αὐτὴ 1. ιβ'. πι. Εκ Εκ Εν Σχιν. Ωσης προφήτου, καὶ Ἡσαΐου α'. δ'. Διομήδης. Δευτερονομίου ἄλλη. ιζ'.

μη'. Ἰεζεκιήλ προφήτου και Δευτερονομίου ἡ αὐτή Proverbiis Salomonis ll, nempe xxxvi et assis. μία και Ex Osca propheta I, nempe xvii. Ex Joele propheta 1, nempe xxiv. Ex Naum propheta et Isaia I, nempe xxv. Ex Habacuc propheta 1, nempet. Ex Malachia propheta 1, nempe xiv. Ex Isaia propheta xiv, nempe 11, V, XVIII, XIX, XX, XXVI, XXIX, XXXIII, XXXV, X\XVI, XLII, XLVI et xlvm. Ex Ezechiele propheta et Deuteronomio, unum idemque, nempe xxi. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ ἐπιστολῇ ιζ'. Γε. νέσεως Π· η', ις'. Εξόδου 1· ι'. Δευτερονομίου ΙΙ • ζ. θ'. Βασιλειῶν πρώτης καὶ Ἱερεμίου προφήτου ἡ αὐτὴ β'. Ψαλμού κγ', Ι· ια'. Ψαλμού ιγ', 1· ς'. Ἰὼβ 1· ε'. Ὡστέ προφήτου ιζ'. Ησαΐου προφήτου ΗΙΙ· α', δ', ιγ'. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγ γελίου Ι· ιβ'. Ηλία ἀποκρύφου Ι. γ'. Μενάνδρου γνώμη 1· ις'. Δημάδου λακωνική παροιμία 1. ιδ'. 11. In epistola 1 ad Corinthios testimonia xvi, videlicet: Ex Genesi ll, nempe vili et xvi. Ex Exodo I, nempe x. Ex Deuteronomio ll, menipe vii et ix. Ex regum 1, et Jeremia propheta unum idemque, nempe ut, Ex Psalmo xaul, unum, nempe xt. Ex Psalmo xcut, unum; nempe vi. Ex Job I, nempe v. Ex Osea propheta et Isaia III, nempe 1, iv et xm. Ex evangelio Matthæi 1, nempe xn. Ex Elia apocrypho l; nempe n. Ex Menandro sententia 1, nempe xv. Demalis proverbium laconicum I, mempe sis. Ἐν τῇ πρὸς τοὺς αὐτοὺς δευτέρᾳ ἐπιστολῇ ια'. Εξόδου 1· ς'. Δευτερονομίου 1· ια'. Βασιλειῶν πρώ της καὶ Ἱερεμίου προφήτου ἡ αὐτὴ Ι·ι'. Ψαλμοῦ ρια', 1- θ'. Ψαλμού ριε, Ι· β'. Παροιμιών Σολομώντος 11· ζ', η'. Ἡσαΐου προφήτου 111· α', γ', ε'. Ἱερε μίου προφήτου Ι· δ'. Ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ ια'. Γενέσεως 1111, α', β', 5', θ'. Λευϊτικοῦ 1· ι'. Δευτερονομίου ΠΙ· γ', ς'. Αμβακούμ προφήτου 1· δ'. Ησαΐου προφήτου Ι η'. Ἰεζεκιήλ προφήτου καὶ Δευτερονομίου 1· ε'. Μωϋσέως ἀποκρύφου Ι· ια'. Ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῆς· Γενέσεως 19 ε'. Δευτερονομίου 1· ς'. Ψαλμοῦ τετάρτου Ι· Υ. Ψαλμού 55, 1· β'. Ἡσαΐου προφήτου 1· α'. Ἱερε μίου ἀποκρύφου 1· δ'. Ἐν τῇ πρὸς Φιλιππησίους καὶ Κολασσαεῖς, καὶ πρὸς Θεσσαλονικείς πρώτῃ, καὶ δευτέρα οὐδοπό θεν εμνημόνευσεν ῥητοῦ Παῦλος ὁ ἀπόστολος. Ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῇ λ'. Γενέσεως 11ιγ', ιε', κγ'. Εξόδου 111· ις', ιη', κς'. Δευτερονομίου Πι· γ', κ', και, κε', κη', κθ'. Βασιλειῶν δευτέρας 1· β'. Ψαλμού β', 1· α'. Ψαλμού η', Ι· η'. Ψαλμοῦ κα'. 1· 6'. Ψαλμοῦ λθ', Ι· ιθ'. Ψαλμοῦ μδ', Ι· ε'. Ψαλμού ρα', Ι· ς'. Ψαλμοῦ ργ', 1· δ'. Ψαλμοῦ ρθ', Η· 5', ιδ'. Ψαλμοῦ ριζ', Ι· λ' Παροιμιών Σολομῶντος [· κδ'. Αμβακούμ προφήτου 1· κβ'. 'Αγγαίου προ φήτου 1· κα'. Ησαΐου προφήτου 1· ι', ια'. Ἱερεμίου προφήτου Γ· ιζ'. Δευτερονομίου ἄλλη καὶ ψαλμοῦ δ', ἡ αὐτὴ 1. ιβ'. III. In epistola II, ad eosdem sunt testimonia x1, videlicet: Ex Exodo l, nempe vi. Ex Deuterono mio I, nempe x1. Ex Regum I et Jeremia propheta unum idemque, nempe x. Ex Psalmo cxt, umum; nempe ix. Ex Psalmo cxv, unum, nempe πι. Εκ Proverbiis Salomonis II, nempe vit et viii. Ex Isaia propheta III, nempe i, ut et v. Ex Jeremia prophet: I, nempe 19. IV. In epistola ad Galatas testimonia x1, videlicet: Ex Genesi tv, nempe 1, 11, vui et ix. Ex Levitico 1, nempe x. Ex Deuteronomio il, nempe ut et vi. Ex Habacnc propheta I, nempe iv. Εκ Isaia propheta I, nempe vult. Ex Ezechiele proCpheta et Deuteronomio I, nempe v. Ex Moyse apo crypho I; nempe xi. V. In epistola ad Ephesios testimonia vr, videlicet: Ex Genesi I, nempe v. Ex Deuteronomio 1; nempe vi. Ex Psalmo iv, mum, nempe ut. Ex Psalmo Lxvit, tum, nempe ut. Ex Is..in propheta 1; nempe 1. Ex Jeremia apocrypho I, nempe iv. In epistolis ad Philippenses, Colossenses et ad Thessalonicenses prima et secunda, nunquam alicujus sententiæ ex aliis libris desumptæ mentionem facit Paulus. X. In epistola ad Hebræos testimonia xxx, nempe. Ex Genesi ill, nempe sill, xv et xxii. Εν Exodo III, nempe xvi, vix et xxvi. Ex Deuteronomio VI, nempe m, xx, xxi, xxv, xxvIII et xxix. Ex it Regum, unum, nempe ni. Ex Psalmo 11, naum nempe 1. Ex Psalmo viii, unnar, nempe vill. Ex Psalmo xxiv, umum, nempe ix. Ex Psalmo xxxix, unum, nempe xix. Ex Psalmo XLIV, unum, nem pe v. Ex Psalmo ci, unum, nempe vi, Ex. Psalmo guit, unam, nempe iv. Ex Psalmo cix, duo, nempe vi et xiv. Ex Psaluto cxvir, unum, nempe xxx. Ex propheta 1, nempe xxi. Er Aggro propheti, Proverbiis Salomonis I, nempe Σχιν. Εx Habacue nempe xxvii. Ex Isaia propheta II, nempe x et xi. Ex Jeremia propheta 1, nempe xvi. Aliud ex Denteronomio ct ex Psalmo xCIV, unum idémqué, nempe xit. LAUR. ZACAGNII NOTE. Male in Regio-Alexandrino, Ωσης προφήτου, καὶ Ἡσαΐου 11. α'. δ'. Ilic desideratur diligen tia interpretis. Male in Cryptor. Διομήδης. lu Cryptoferralensi, Δευτερονομίου ἄλλη. Vide quae supra notavimus ad pag. 485. In Cryptoferratensi, ιζ'.

col. 723–724page 53 of 86

PG 85:723Ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον πρώτῃ ἐπιστολῇ β'. Δευτε 1. ρονομίου Ι· α'. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου Εκ ς Ι· β. Ἐν τῇ πρὸς τὸν αὐτὸν δευτέρᾳ ἐπιστολῇ 1 Αριθμῶν 1· α'. Ἐν τῇ πρὸς Τίτον ἐπιστολῇ α'· Επιμενίδου Κρη τὸς καὶ μάντεως χρησμὸς, καὶ Καλλιμάχου Κυρηναίου ποιητοῦ ἡ αὐτὴ 1· α Ἐν τῇ πρὸς Φιλήμονα ἐπιστολῇ οὐδοπόθεν έμνη μόνευσεν ῥητοῦ Παῦλος ὁ ἀπόστολος. Ομοῦ αἱ πᾶσαι μαρτυρίαι ραι· καὶ εἰσι· Γενέ σεως ιγ', καὶ ἄλλαι γ', ἐκ δευτέρου. Εξόδου η'. Λευΐ τικοῦ ἐκ δευτέρου α'. Αριθμῶν α'. Δευτερονομίου ιε', καὶ ἄλλαι δύο ἐκ δευτέρου. Βασιλειών πρώτης ἐκ δευτέρου α'. Βασιλειῶν δευτέρας β'. Ψαλτηρίου κδ'. Ἰὼβ α' Παροιμιών γ', καὶ ἄλλη μία ἐκ δευτέρου. Ωσηέ προφήτου β'. Ἰωὴλ προφήτου α'. Ναούμ προφήτου α'. 'Αμβακούμ προφήτου α', ἐκ τρίτου. Αγγαίου προφήτου α', ἐκ τρίτου. Μαλαχίου προφήτου α'. Ησαίου προφήτου κβ', καὶ ἄλλη μία ἐκ δευτέρου. Ἱερεμίου προφήτου β'. Ἰεζεκιήλ προς φήτου ἐκ δευτέρου α'. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου β'. Ἠλία αποκρύφου α'. Μωϋσέως ἀποκρύφου α'. Ἱερεμίου ἀποκρύφου α'. Μενάνδρου γνώμη α'. Επιμενίδου μάντεως χρησμός α'. Λακωνική καὶ ἀρχαία παροιμία α'. Ομοῦ μαρτυρίαι ρκζ' Καὶ ἐδισσολογήθησαν ἐν διαφόροις ἐπιστολαῖς αἱ ὑποτεταγμέναι ια', καὶ εἰσίν· Γενέσεως γ'. Λευϊτικοῦ α'. Δευτερονομίου β'. Βασιλειών πρώτης α'. Παροιμιών α'. 'Αμβακούμ α', ἐκ τρίτου. Ησαίου α'. Ἰεζεκιήλ α'. Ομοῦ αἱ πᾶσαι μαρτυρίαι ρκζ'· στίχοι οη'. Εγράφησαν δὲ ἐκ διαφόρων πατρίδων αν δεν κατέσσαρες ἐπιστολαί, καθὼς ὑποτέτακται. ᾿Απὸ Κορίνθου α', ἡ πρὸς 'Ρωμαίους. ᾿Απὸ Φιλίππων β'· αἱ πρὸς Κορινθίους ΙΙΙ, πρώτη τε καὶ δευτέρα. ᾿Απὸ Ῥώμης ς'· 1111, ἡ πρὸς Γαλάτας. Π, ἡ πρὸ; Εφεσίους. ΠΙ, ἡ πρὸς Φιλιππησίους. ΙΙΙ, ἡ πρὸς Κολασσαείς. ΔΙΙ, ἡ πρὸς Τιμόθεον δευτέρα. ΔΙΙΙΙ, ἡ πρὸς Φιλήμονα, καὶ ᾿Απφίαν καὶ ᾿Αρχιππον τὸν διά κονον τῆς ἐν Κολασσαίς Εκκλησίας. ᾿Απὸ ᾿Αθηνῶν β'· ΠΙΙΙ, αἱ πρὸς Θεσσαλονικεῖς. ΠΙΙΙΙ, πρώτη τε καὶ δευτέρα. Από Ιταλίας α'· Δ, ἡ πρὸς Ἑβραίους. πρῶτον. Παρ. προφήτου η', ἐκ, ἡ ἐκ. προφήτου. ις' ρις', ραζ', καὶ πρώτη τε. ἐν Κεγχρεαίς.

XI. In epistola 1 ad Timotheum testimonia duo, Ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον πρώτῃ ἐπιστολῇ β'. Δευτε videlicet: Ex Deuteronomio I, nempe 1. Ex ρονομίου Ι· α'. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου Evangelio secundum Matthæum 1, nempe 11. XII. In secunda ad eumdem epistola testimonium 1, videlicet: Ex numeris I, nempe l. XIII. In epistola ad Titum testimonium 1, vide· licet, Epimenidis Cretensis valis responsum, et Callimachi Cyrenæi poetæ dictum unum idemque, nempe 1. XIV. In epistola ad Philemonem nullam sententiam, ex aliis sacræ paginæ libris desumptain, allegat Paulus apostolus. Omnia testimonia simul sunt cxxvII, hoc est: Ex Genesi xin, et alia tria duobus vicibus. Ex Exodo xii. Ex Levitico duobus vicibus 1. Ex Numeris 1. Es Deuteronomio xv, et alia duo duobus vicibus. Ex I Regum, unum, duobus vicibus. Ex 11 Regum, duo. Ex Psalterio xxiv. Ex Job 1. Ex Proverbiis 111, et unum aliud bis. Ex Osea propheta 11. Ex Joele propheta 11. Ex Naum propheta 1. Ex Habacuc propheta 1, tribus vicibus. Ex Aggo propheta 1. Εκ Malachia propheta 1. Ex Isaia propheta xxi, et unum aliud bis. Ex Jeremia propheta 11. Ex Ezechiele propheta, duobus vicibus. Ex Evangelio secundum Matthæum 11. Ex Elia apocrypho 1. Ex Moise apocrypho r. Menandri sententia 1. Epimenidis vatis responsum t. Laconicum vetus prover bium 1. Ex Omnia simul testimonia sunt cxxvi. Bis autem allegata fuerunt in diversis epistolis undecim testimonia quæ subsequuntur, nempe, Ex Genesi u. Ex Levitico 1. Ex Deuteronomio u. Ex primo Regum 1. Ex Proverbiis 1. Ex Habacuc 1, tribus vicibus. Ex Isaia 1. Ex Ezechiele 1. Omnia simul testimonia sunt cxxvII. Versus hujus elenchi sunt exxvm. Scriptæ autem fuere ex diversis urbibus quatuordecim Pauli epistolæ, quemadmodum subjungitur. I. Corintho 1, nempe epistola ad Romanos. II. Philippis II, nempe epistolæ prima et secunda ad Corinthios, quæ ordine secunda est et tertia. ς Al Urbe Roma VI, nempe: Quarta ad Galatas. Quinta ad Ephesios. Sexta ad Philippenses. Septiina all Colossenses. Duodecima ad Timotheum secunda. Decima quarta ad Philemonem, Apphiam et Archippum diaconum Ecclesiæ Colossensis. Ab Athenis II, nempe octaxa et nona, quæ sunt duæ ad Thessalonicenses epistolæ. Ab Italia I, nempe decima ad Hebræos. Ι· β. Ἐν τῇ πρὸς τὸν αὐτὸν δευτέρᾳ ἐπιστολῇ 1 Αριθμῶν 1· α'. Ἐν τῇ πρὸς Τίτον ἐπιστολῇ α'· Επιμενίδου Κρητὸς καὶ μάντεως χρησμὸς, καὶ Καλλιμάχου Κυρηναίου ποιητοῦ ἡ αὐτὴ 1· α Ἐν τῇ πρὸς Φιλήμονα ἐπιστολῇ οὐδοπόθεν έμνημόνευσεν ῥητοῦ Παῦλος ὁ ἀπόστολος. Ομοῦ αἱ πᾶσαι μαρτυρίαι ραι· καὶ εἰσι· Γενέ σεως ιγ', καὶ ἄλλαι γ', ἐκ δευτέρου. Εξόδου η'. Λευΐ τικοῦ ἐκ δευτέρου α'. Αριθμῶν α'. Δευτερονομίου ιε', καὶ ἄλλαι δύο ἐκ δευτέρου. Βασιλειών πρώτης ἐκ δευτέρου α'. Βασιλειῶν δευτέρας β'. Ψαλτηρίου κδ'. Ἰὼβ α' Παροιμιών γ', καὶ ἄλλη μία ἐκ δευτέρου. Ωσηέ προφήτου β'. Ἰωὴλ προφήτου α'. Ναούμ προφήτου α'. 'Αμβακούμ προφήτου α', ἐκ τρίτου. Αγγαίου προφήτου α', ἐκ τρίτου. Μαλαχίου προφήτου α'. Ησαίου προφήτου κβ', καὶ ἄλλη μία ἐκ δευτέρου. Ἱερεμίου προφήτου β'. Ἰεζεκιήλ προς φήτου ἐκ δευτέρου α'. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου β'. Ἠλία αποκρύφου α'. Μωϋσέως ἀποκρύφου α'. Ἱερεμίου ἀποκρύφου α'. Μενάνδρου γνώμη α'. Επιμενίδου μάντεως χρησμός α'. Λακωνική καὶ ἀρχαία παροιμία α'. Ομοῦ μαρτυρίαι ρκζ' Καὶ ἐδισσολογήθησαν ἐν διαφόροις ἐπιστολαῖς αἱ ὑποτεταγμέναι ια', καὶ εἰσίν· Γενέσεως γ'. Λευϊτικοῦ α'. Δευτερονομίου β'. Βασιλειών πρώτης α'. Παροιμιών α'. 'Αμβακούμ α', ἐκ τρίτου. Ησαίου α'. Ἰεζεκιήλ α'. Ομοῦ αἱ πᾶσαι μαρτυρίαι ρκζ'· στίχοι οη'. Εγράφησαν δὲ ἐκ διαφόρων πατρίδων αν δεν κατέσσαρες ἐπιστολαί, καθὼς ὑποτέτακται. ᾿Απὸ Κορίνθου α', ἡ πρὸς 'Ρωμαίους. ᾿Απὸ Φιλίππων β'· αἱ πρὸς Κορινθίους ΙΙΙ, πρώτη τε καὶ δευτέρα. ᾿Απὸ Ῥώμης ς'· 1111, ἡ πρὸς Γαλάτας. Π, ἡ πρὸ; Εφεσίους. ΠΙ, ἡ πρὸς Φιλιππησίους. ΙΙΙ, ἡ πρὸς Κολασσαείς. ΔΙΙ, ἡ πρὸς Τιμόθεον δευτέρα. ΔΙΙΙΙ, ἡ πρὸς Φιλήμονα, καὶ ᾿Απφίαν καὶ ᾿Αρχιππον τὸν διάκονον τῆς ἐν Κολασσαίς Εκκλησίας. ᾿Απὸ ᾿Αθηνῶν β'· ΠΙΙΙ, αἱ πρὸς Θεσσαλονικεῖς. ΠΙΙΙΙ, πρώτη τε καὶ δευτέρα. Από Ιταλίας α'· Δ, ἡ πρὸς Ἑβραίους. In cod. Cryptofer. πρῶτον. Παρ. Cryptof. προφήτου η', ἐκ, fortasse ἡ ἐκ. Male Crypliof. προφήτου. In Regio-Alexandrino est, ις' in Cryptoferratensi, ρις', sed nos correximus, ραζ', ut supra habetur.. In Vaticano cod. num. 367, hæc subjunguntor Prologo in Pauli epistolas. In Vaticano cod. n. 367, et in Cryptoferratensi desunt tam hic, quam in sequentibus usque ad Programına, majusculæ numerorum nota, quæ sancti Pauli epistolarum ordinem denotant; sed lic legendum videtur, II, καὶ 111, πρώτη τε. Vaticanus cod. n. 367, ἐν Κεγχρεαίς. *

col. 725–726page 54 of 86

PG 85:725᾿Από Λαοδικείας τῆς Φρυγίας α'· ΔΙ, ἡ πρὸς Τι μόθεον πρώτη, ἐν Ἐφέσῳ ὄντα. Από Νικοπόλεως τῆς Μακεδονίας α'. ΔΙΙΙ, ἡ πρὸς Τίτον ἐν Κρήτῃ όντα. Στίχοι ιβ' Εγράφησαν δὲ ἐκ προσώπου Παύλου μόνου ἐπι στολαί ε'. Ι, ἡ πρὸς Ρωμαίους· Ι, ἡ πρὸς Ἐφεσίους. ΔΙ, ἡ πρὸς Τιμόθεον. ΔΙΙ, πρώτη τε καὶ δευτέρα. ΔΙΙΙ, ἡ πρὸς Τίτον, καὶ ἐκ προσώπου Παύλου καὶ Σωσθένους ἡ πρὸς Κορινθίους καὶ ἐκ προς ώπου Παύλου καὶ Σιλουανοῦ ἐπιστολὴ α'. ΙΙΙ, ἡ πρὸς Κορινθίους δευτέρα· καὶ ἐκ προσώπου Παύλου καὶ πάντων τῶν συνόντων αὐτῷ ἀδελφῶν ἐπιστολὴ α', 1111, ἡ πρὸς Γαλάτας· καὶ ἐκ προσώπου Παύλου καὶ Σιλουανοῦ καὶ Τιμοθέου ἐπιστολαί β', ΠΙΙ καὶ ΠΙΙΙΙ, αἱ πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτη καὶ δευτέρα καὶ ἐκ προσώπου Παύλου, καὶ Τιμοθέου ἐπιστολαί γ', ΙΙ ἡ πρὸς Φιλιππησίους, ΠΙΙ ἡ πρὸς Κολασσαείς, ΔΙΙΙΙ ἡ πρὸς Φιλήμονα, καὶ ᾿Απφίαν, καὶ ᾿Αρχιππον τὴν διάκονον τῆς ἐν Κολασσαῖς Ἐκκλησίας. ΑΝΕΠΙΓΡΑΦΟΣ δὲ καὶ ἀνώνυμος ἐγράφη ὑπὸ Παύλου ἐπιστολὴ α', Δ, ἡ πρὸς Εβραίους. Στίχοι ιβ' ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Τὰς πάσας ἐπιστολὰς ἀναγνούς Παύλου τοῦ ἀπο στόλου, ἀνειλόμην ἐκεῖθεν τῶν πασῶν μαρτυριῶν τὰ ῥητα καὶ καθεξῆς ἀνεκεφαλαιωσάμην, ἀκολούθως προτάσσων τὴν προσηγορίαν τῶν ὅθεν εἰσὶ βιο Ελίων. Εστιν οὖν ὁ διὰ τοῦ κινναβαρεως ἐκ μονάδος ἀρχόμενος ἀριθμὸς τὴν τάξιν, καὶ τὴν ποσότητα δηλῶν τῶν καθ' ἑκάστην ἐπιστολὴν μαρτυριῶν, καὶ συναπολήγων πάλιν τῇ ἐπιστολῇ. Ὁ δὲ διὰ τοῦ μέλανος καὶ ὑποκείμενος τούτῳ, καθολικός ἐστιν. ἀριθμὸς πάσης τῆς βίβλου, καὶ συναυξόμενος τῇ ἀναγνώσει μέχρι τέλους, γνωρίζων ἡμῖν τὴν που σότητα τῶν ἀφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυριών. Παρ ἔθηκα γὰρ ἑκάστῃ τούτων τὸν ἴδιον ἀριθμὸν, ἵν᾽ εἰ δέναι ἔχῃς ποσάκις τὴν ταήτων είληφε μαρτυρίαν ἐκ τῆς μνημονευθείσης ἅμα, καὶ παρακειμένης βίβλου ὁ ᾿Απόστολος. Εὐρήσεις δὲ τὴν διὰ τοῦ κινναβαρεως ἀπαρίθμησιν κανονιζομένην τῇ πάλιν ἔνδον παρα κειμένῃ αὐτοῖς τοῖς ῥητοῖς τοῦ ἀποστολικοῦ τεύ χους. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριών. Ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολῇ μαρτυρίαι μη. γράφος. καὶ Σωσθένους ἐπιστολὴ μία ἡ πρὸς Κορινθίους α'. καὶ Σωσθένους α' ἡ πρὸς Κορινθίους. πάντων ὁμοῦ τῶν συνόντων. 367 τὸν διάκονον ἀνεπί τα βήματα. καὶ ἀρχόμενος, ὁ δέ. συναυξανόμενη:.

᾿Από Λαοδικείας τῆς Φρυγίας α'· ΔΙ, ἡ πρὸς Τιμόθεον πρώτη, ἐν Ἐφέσῳ ὄντα. Από Νικοπόλεως τῆς Μακεδονίας α'. ΔΙΙΙ, ἡ πρὸς Τίτον ἐν Κρήτῃ όντα. Στίχοι ιβ' Εγράφησαν δὲ ἐκ προσώπου Παύλου μόνου ἐπιστολαί ε'. Ι, ἡ πρὸς Ρωμαίους· Ι, ἡ πρὸς Ἐφεσίους. ΔΙ, ἡ πρὸς Τιμόθεον. ΔΙΙ, πρώτη τε καὶ δευτέρα. ΔΙΙΙ, ἡ πρὸς Τίτον, καὶ ἐκ προσώπου Παύλου καὶ Σωσθένους ἡ πρὸς Κορινθίους καὶ ἐκ προςώπου Παύλου καὶ Σιλουανοῦ ἐπιστολὴ α'. ΙΙΙ, ἡ πρὸς Κορινθίους δευτέρα· καὶ ἐκ προσώπου Παύλου καὶ πάντων τῶν συνόντων αὐτῷ ἀδελφῶν ἐπιστολὴ α', 1111, ἡ πρὸς Γαλάτας· καὶ ἐκ προσώπου Παύλου καὶ Σιλουανοῦ καὶ Τιμοθέου ἐπιστολαί β', ΠΙΙ1 καὶ ΠΙΙΙΙ, αἱ πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτη καὶ δευτέρα· καὶ ἐκ προσώπου Παύλου, καὶ Τιμοθέου ἐπιστολαί γ', ΙΙ ἡ πρὸς Φιλιππησίους, ΠΙΙ ἡ πρὸς Κολασσαείς, ΔΙΙΙΙ ἡ πρὸς Φιλήμονα, καὶ ᾿Απφίαν, καὶ ᾿Αρχιππον τὴν διάκονον τῆς ἐν Κολασσαῖς Ἐκκλησίας. Ανεπίγραφος δὲ καὶ ἀνώνυμος ἐγράφη ὑπὸ Παύλου ἐπιστολὴ α', Δ, ἡ πρὸς Εβραίους. Στίχοι ιβ' ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Τὰς πάσας ἐπιστολὰς ἀναγνούς Παύλου τοῦ ἀποστόλου, ἀνειλόμην ἐκεῖθεν τῶν πασῶν μαρτυριῶν τὰ ῥητα καὶ καθεξῆς ἀνεκεφαλαιωσάμην, ἀκολού θως προτάσσων τὴν προσηγορίαν τῶν ὅθεν εἰσὶ βιο Ελίων. Εστιν οὖν ὁ διὰ τοῦ κινναβαρεως ἐκ μονάδος ἀρχόμενος ἀριθμὸς τὴν τάξιν, καὶ τὴν ποσότητα δηλῶν τῶν καθ' ἑκάστην ἐπιστολὴν μαρτυριῶν, καὶ συναπολήγων πάλιν τῇ ἐπιστολῇ. Ὁ δὲ διὰ τοῦ μέλανος καὶ ὑποκείμενος τούτῳ, καθολικός ἐστιν. ἀριθμὸς πάσης τῆς βίβλου, καὶ συναυξόμενος τῇ ἀναγνώσει μέχρι τέλους, γνωρίζων ἡμῖν τὴν που σότητα τῶν ἀφ' ἑκάστης βίβλου μαρτυριών. Παρ ἔθηκα γὰρ ἑκάστῃ τούτων τὸν ἴδιον ἀριθμὸν, ἵν᾽ εἰδέναι ἔχῃς ποσάκις τὴν ταήτων είληφε μαρτυρίαν ἐκ τῆς μνημονευθείσης ἅμα, καὶ παρακειμένης βίβλου ὁ ᾿Απόστολος. Εὐρήσεις δὲ τὴν διὰ τοῦ κινναβαρεως ἀπαρίθμησιν κανονιζομένην τῇ πάλιν ἔνδον παρα κειμένῃ αὐτοῖς τοῖς ῥητοῖς τοῦ ἀποστολικοῦ τεύ χους. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΙΣ Θείων μαρτυριών. Ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολῇ μαρτυρίαι μη. Laodicea Phrygiae 1, nempe duodecima, quae est prima ad Timotheum Ephesi degentem. Nicopoli Macedoniæ L, nempe decima tertia ad Titum in Creta exsistentem. Versus XII. Scriptæ autem fuerunt solius Pauli nomine epistoke V, nempe prima ad Romanos, quinta ad Eplesius, undecima et duodecima, hoc est, prima et secunda ad Timotheum, decima tertia. ad Titum. Pauli autem et Sosthenis nomine epistola una ad Corinthios prima; et nomine Pauli et Silvani epistola itidem una, ad Corinthios secunda; et nomine Panli omniumque fratrum qui cum eo erant una, nempe quarta, ad Galatas; et nomine Pauli, Silvani et Timothei tres, nempe sexta ad Philippenses, septima ad Colossenses et nona ad Philemonem, Apphiam et Archippum diaconum Colossensis Ecclesiæ. Siue ulla autem sui nominis inscriptione, scripta est a Paulo epistola una, nempe decima, ad Hebræos. Versus hujus adnotationis sunt xu. PROGRAMMA. Perlectis omnibus D. Pauli epistolis, ex ipsis cuncta testimonia ex aliis libris deprompta, excerpsi, eorumque deinceps catalogum texui, suo præponens ordine nomina librorum ex quibus desurnpta sunt. Numerorum itaque notæ cinnabari exaratæ, et ab unitate incipientes, ordinem denotant quem testimonia ista in singulis epistolis obtinent, simulque ostendit quet vicibus unus idemque liber in eisdem epistolis laudetur: et hæ numerorum no - tæ ultra epistolas singulas non procedunt. At nigræ numerorum notæ quæ præcedentibus subjunguntur, ad totum septem catholicarum epistolarum librum pertinent; et una cum ejus textu usque ad finem crescentes, quota ex unoquoque libro desumpta sunt testimonia, significant. Apposui autem singulis testimoniis proprium eorumdem numerum, ut facile nosci possit quoties idem testimonium ex uno eodemque ibidem memorato atque apposito libro Apostolus desumpserit. Cæterum numerationem einnabari scriptam respondere reperies alteri numerationi, quæ in epistolarum textu eisdem testimoniorum verbis rursus apponitur. ELENCHUS Divinorum testimoniorum [quæ in Puuli epistolis continentur]. In epistola ad Romanos testimonia sunt xlvit. LAUR. ZACAGNI NOTÆ. γράφος. flæc versuum supputatio deest in Cryptoferraleusi. Vaticanus cod. num. 367, καὶ Σωσθένους ἐπιστολὴ μία ἡ πρὸς Κορινθίους α'. Cryptoleratensis, καὶ Σωσθένους α' ἡ πρὸς Κορινθίους. Vaticanus num. 367 et Cryptoferralensis, πάντων ὁμοῦ τῶν συνόντων. Vaticanus cod. num. 367 τὸν διάκονον ἀνεπίHaec versuum supputatio deest in codice Vaticano num. 367. fdem codex, τα βήματα. Cryptof. addit, καὶ ἀρχόμενος, ὁ δέ. Vaticanus cod. num. 367, συναυξανόμενη:. De hac lectione vide quæ supra notavimus ad pag. 090. Latina alias abeunt of non est unde medeamur. Nihil monuit Gallandius, nec prius editor Zaccaguius. EDIT. PATH.

col. 727–728page 55 of 86

PG 85:727Αμβακούμ προφήτου Ο δὲ δίκαιος ἐκ πί στεως ζήσεται. Ησαΐου προφήτου α'. Τὸ γὰρ ὄνομα τοῦ Θεοῦ δι' ὑμᾶς βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Ψαλμοῦ πεντηκοστοῦ α', ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσεις ἐν τῷ κρίνεσθαί Ψαλμοῦ ιγ' καὶ νβ', ἡ αὐτὴ β', Οὐκ ἔστιν δίκαιος οὐδὲ εἷς, οὐκ ἐστιν ὁ συνιῶν, οὐκ ἔστιν ὁ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἡχρειώθησαν· οὐκ ἔστιν ποιῶν χρηστότητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Ψαλμοῦ ε', Τάφος ἀνεωγμένος ὁ λάρυγξ αὐτῶν, ταῖς γλώσσαις αὐτῶν ἐδολιοῦσαν. Ἰὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη αὐτῶν, ὧν τὸ στόμα ἀρᾶς καὶ πικρίας γέμει. Ησαίου προφήτου β', Οξεῖς οἱ πόδες αὐτῶν ἐκε χέαι αἷμα· σύντριμμα καὶ ταλαιπωρία ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ ὁδὸν εἰρήνης οὐκ ἔγνωσαν. Γενέσεως α', Ἐπίστευσεν δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ελογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Ψαλμοῦ λα', γ', Μακάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνοι μίαι, καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι. κάριος ἀνὴρ, ᾧ οὐ μὴ λογίσηται Κύριος ἁμαρ τίαν. Γενέσεως β', Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε. Γενέσεως γ', Οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. Ψαλμοῦ τεσσαρακοστοῦ τρίτου δ', Ενεκέν σου θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν· ἐλογίσθημεν ὡς πρόσ βατα σφαγῆς. μα. Γενέσεως δ', Εν Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρ Γενέσεως εʹ, Κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον ἐλεύσομαι, καὶ ἔσται τῇ Σάββα υἱός. Γενέσεως ς', (μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάσσονι. Μαλαχίου προφήτου α', Τὸν Ἰακὼβ ἠγάπησα, τὸν δὲ Ἡσαῦ ἐμίσησα. Ἐξόδου αʹ, Ελεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν οἰκτείρω. Εξόδου β', Εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξήγειρά σε, όπως ένα

1. Ex Abacus propheta unica vice, cap. 11, 4. Justus autem ex fide vivet, cap. 1, 18. II. Ex Isaia propheta prima vice, cap. LII, 5, Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, cap. 11, 21. III. Ex psalino L, vers. G, prima vice ex Psalte rio. Ut 'justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris, cap. 111, 4. IV. Ex psalmo XIII, vers. 1, et Lil, vers. 3, unum idemque testimonium, secunda vice ex Psalterio, Non est justus quisquam, non est intelligens, non est requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles-facti sunt: non est qui facial bonum, non est usque ad unum. Item ex psalmo v, vers. 11, Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant. Venenum aspidum sub labiis eorum, quorum os maledictione et amaritudine ple. num est, cap. 111, 13. V. Ex Isaia propheta, secunda vice, cap. v, 9, vers. 7, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem: contritio et infelicitas in viis eorum, et vian pacis non agnoverunt, cap. 111, vers. 15. Vl. Ex Genesi prima vice, cap. xv, 6, Credidit Abrabam Deo, et reputatum est illi ad justitiam, cap. iv. 3. VII. Ex psalmo xxxi, tertia vice ex Psalterio, vers. 1, Beati quorum remissæ sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum, cap. 1V, 8. Vill. Ex Genesi secunda vice, cap. xvii, 4, Patrem multarum gentium posui te, ibid. 17. IX. Ex Genesi tertia vice, cap. xv, 5, Sic erit semen tuum, ibid. 18. X. Ex psalmo XLIII, quarta vice cx Psalterio, vers. 23, Propter te mortificamur tota die: wstimati sumus sicut oves occisionis, cap. vin, 56. XI. Ex Genesi quarta vice, cap. xxı, 12, In Isaac vocabitur tibi semen, cap. ix. 7: XII. Ex Genesi quinta vice, cap. xviii, 10, S cundum hoc tempus veniam, et crit Sarræ filius, ibid. 9. XIII. Ex Genesi sexla vice, cap. xxv, 23, Major serviet minori, ibid. 12. XIV. Ex Malachia propheta prima vice, cap. 1, 2, Jacob dilesi, Esau autem odio habui, ibid. 13. XV. Ex Exodo prima vice, cap. xxx+11, 19, Miserehor cujus misereor, et misericordiam præstabo cui miserebor, ibid. 15. XVI. Ex Exodo secunda vice, cap. ix, 16, In hoc Αμβακούμ προφήτου Ο δὲ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται. Ησαΐου προφήτου α'. Τὸ γὰρ ὄνομα τοῦ Θεοῦ δι' ὑμᾶς βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Ψαλμοῦ πεντηκοστοῦ α', ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσεις ἐν τῷ κρίνεσθαί Ψαλμοῦ ιγ' καὶ νβ', ἡ αὐτὴ β', Οὐκ ἔστιν δίκαιος οὐδὲ εἷς, οὐκ ἐστιν ὁ συνιῶν, οὐκ ἔστιν ὁ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἡχρειώθησαν· οὐκ ἔστιν ποιῶν χρηστότητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Ψαλμοῦ ε', Τάφος ἀνεωγμένος ὁ λάρυγξ αὐτῶν, ταῖς γλώσσαις αὐτῶν ἐδολιοῦσαν. Ἰὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη αὐτῶν, ὧν τὸ στόμα ἀρᾶς καὶ πικρίας γέμει. Ησαίου προφήτου β', Οξεῖς οἱ πόδες αὐτῶν ἐκε χέαι αἷμα· σύντριμμα καὶ ταλαιπωρία ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ ὁδὸν εἰρήνης οὐκ ἔγνωσαν. Γενέσεως α', Ἐπίστευσεν δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ελογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Ψαλμοῦ λα', γ', Μακάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνοι μίαι, καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι. Μaκάριος ἀνὴρ, ᾧ οὐ μὴ λογίσηται Κύριος ἁμαρ τίαν. Γενέσεως β', Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε. Γενέσεως γ', Οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. Ψαλμοῦ τεσσαρακοστοῦ τρίτου δ', Ενεκέν σου θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν· ἐλογίσθημεν ὡς πρόσ βατα σφαγῆς. μα. Γενέσεως δ', Εν Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρ Γενέσεως εʹ, Κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον ἐλεύσομαι, καὶ ἔσται τῇ Σάββα υἱός. Γενέσεως ς', (μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάσσονι. Μαλαχίου προφήτου α', Τὸν Ἰακὼβ ἠγάπησα, τὸν δὲ Ἡσαῦ ἐμίσησα. Ἐξόδου αʹ, Ελεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν οἰκτείρω. Εξόδου β', Εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξήγειρά σε, όπως ένα LAUR. ZACAGNI NOTE. 54) Triplicibus numerorum notis usus fuerat Euthalius in concinuando testimoniorum, quæ in Pauli Epistolis afferuntur elencho, de quibus in præcedenti programmate agit; harum autem secunda quæ atramento exaralæ fuerant et ad omnes epistolas pertinebant, cum librariorum incuria omissæ fuerint, nos ad formam in eodem programmate præscriptain supplevinius, et minusculis numerorum notis designavimus. In Cryptof. codice singulis sacre Scripture locis in hoc elencho recensitis, cæ tantum numerorum notæ adjunguntur, quibus indicatur, quot vicibus unus idemque liber ab apostolo Paulo laudetur, cæteræ vero numerorum nótæ omittuntur. In Cryptof. codice ab hoc loco usque ad finem pleraque ex his testimoniis non integra, sed in quibusdam mutilata enumerantur.

col. 729–730page 56 of 86

PG 85:729δείξωμαι ἐν σοὶ τὴν δύναμίν μου, καὶ ὅπως διαγγελῇ τὸ ὄνομά μου ἐν πάσῃ τῇ γῇ. Ωσης προφήτου α', Καλέσω τὸν οὐ λαόν μου λαόν μου, καὶ τὴν οὐκ ἠγαπημένην, ἡγαπημένην. Καὶ ἔσται· ἐν τῷ τόπῳ οὗ ἐῤῥέθη αὐτοῖς. Οὐ λαός μου ὑμεῖς, ἐπεὶ κληθήσονται υἱοὶ Θεοῦ ζῶντος. Ἡσαΐου προφήτου γ', Ἐὰν ᾗ ὁ ἀριθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, τὸ ἐγκατάλειμμα σωθήσεται. Λόγον γὰρ συντελῶν καὶ συντέμνων ἐν δικαιοσύνῃ, ὅτι λόγον συντετμημένον ποιήσει Κύριος ἐπὶ τῆς γῆς. Ησαΐου προφήτου δ', Εἰ μὴ Κύριος Σαβαώθ εγκατα έλιπεν ἡμῖν σπέρμα, ὡς Σόδομα καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ὁμοιώθημεν. Ησαίου προφήτου ε', Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος, καὶ πέτραν σκανδάλου· καὶ πᾶς ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ, οὐ καταισχυνθήσεται. Ιεζεκιήλ προφήτου, καὶ Δευτερονομίου ή αὐτὴ α', Πᾶς ὁ ποιήσας αὐτὰ ἄνθρωπος, ζήσεται ἐν αὐτοῖς. Δευτερονομίου α', Μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, Τίς ἀναβήσεται εἰς τὸν οὐρανὸν, ἡ τίς καταβήσεται εἰς τὴν ἄβυσσον; Δευτερονομίου β', Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Ιωήλ προφήτου α', πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ όνομα Κυρίου, σωθήσεται. Ναούμ καὶ Ἡσαΐου τῶν προφητῶν α', Ὡς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά. Ησαίου προφήτου ς', Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; Ψαλμοῦ ιη', ε'. Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δευτερονομίου Γ', Εγώ παραξηλώσω ὑμᾶς, ἐπ' οὐκ ἔθνει, ἐπὶ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιώ ὑμᾶς. Ησαίου προφήτου ζ', Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζη τοῦσιν, ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν. Ἡσαΐου προφήτου η', 'Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα, καὶ ἀντιλέγοντα. Βασιλειῶν τρίτης αʹ, Κύριε, τοὺς προφήτας σου ἀπέκτειναν, καὶ τὰ θυσιαστήριά σου κατέσχα τὸν λαόν μου, οὐ λαόν μου, Ἡσαΐου προφήτου. παραζηλώ,

δείξωμαι ἐν σοὶ τὴν δύναμίν μου, καὶ ὅπως διαγγελῇ ipsum excitavi te, ut osten.lam in te virtutem meam, τὸ ὄνομά μου ἐν πάσῃ τῇ γῇ. et ut annuntietur nomeu meum in universa terra, ibid. 17. Ωσης προφήτου α', Καλέσω τὸν οὐ λαόν μου λαόν μου, καὶ τὴν οὐκ ἠγαπημένην, ἡγαπημένην. Καὶ ἔσται· ἐν τῷ τόπῳ οὗ ἐῤῥέθη αὐτοῖς. Οὐ λαός μου ὑμεῖς, ἐπεὶ κληθήσονται υἱοὶ Θεοῦ ζῶντος. Ἡσαΐου προφήτου γ', Ἐὰν ᾗ ὁ ἀριθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, τὸ ἐγκατάλειμμα σωθήσεται. Λόγον γὰρ συντελῶν καὶ συντέμνων ἐν δικαιοσύνῃ, ὅτι λόγον συντετμημένον ποιήσει Κύριος ἐπὶ τῆς γῆς. Ησαΐου προφήτου δ', Εἰ μὴ Κύριος Σαβαώθ εγκατα έλιπεν ἡμῖν σπέρμα, ὡς Σόδομα καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ὁμοιώθημεν. Ησαίου προφήτου ε', Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος, καὶ πέτραν σκανδάλου· καὶ πᾶς ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ, οὐ καταισχυνθήσεται. Ιεζεκιήλ προφήτου, καὶ Δευτερονομίου ή αὐτὴ α', Πᾶς ὁ ποιήσας αὐτὰ ἄνθρωπος, ζήσεται ἐν αὐτοῖς. Δευτερονομίου α', Μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, Τίς ἀναβήσεται εἰς τὸν οὐρανὸν, ἡ τίς καταβήσεται εἰς τὴν ἄβυσσον; Δευτερονομίου β', Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου. · Ιωήλ προφήτου α', πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ όνομα Κυρίου, σωθήσεται. Ναούμ καὶ Ἡσαΐου τῶν προφητῶν α', Ὡς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά. Ησαίου προφήτου ς', Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; Ψαλμοῦ ιη', ε'. Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγ γος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Δευτερονομίου Γ', Εγώ παραξηλώσω ὑμᾶς, ἐπ' οὐκ ἔθνει, ἐπὶ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιώ ὑμᾶς. Ησαίου προφήτου ζ', Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν. Ἡσαΐου προφήτου η', 'Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα, καὶ ἀντιλέγοντα. Βασιλειῶν τρίτης αʹ, Κύριε, τοὺς προφήτας σου ἀπέκτειναν, καὶ τὰ θυσιαστήριά σου κατέσχα ' XVII. Ex Osea propheta prima vice, cap. 11, vers. 23, Vocabo non plebem meam, plebem meam; et non dilectam, dilectam. Et erit: in loco, ubi dictum est eis, Non plebs mea vos; ibi vocabuntur Gilii Dei vivi, ibid. 26. XVIII. Ex Isaia propheta tertia vice, cap. x, 22 Si fuerit numerus filiorum Israel tanquain arena maris, reliquiæ salvæ fient. Verbum enim consunmans et abbrevians in æquitate; quia verbum breviatum faciet Dominus super terram, ibid. XIX. Ex Isaia propheta quarta vice, cap. 1, vers. 9, Nisi Douninus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus, ibid. 29. XX. Ex eodem Isaia propheta quinta vice, cap. vili, vers. 14, Ecce pono in Sion lapidem offensionis et petram scandali, et omnis qui credit in eum, non confundetur, ibid. 33. XXI. Ex Ezechiele propheta, cap. xx, vers. 11, et Deuteronomio, unum idemque testimonium prim: vice, Omnis homo qui fecerit ea, vivet in eis, cap. XXII. Ex Deuteronomio prima vice, cap. xxx, vers. 12, Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendet in cœlum, aut quis descendet in abyssum? ibid. 6. XXI. Ex Deuteronomio secunda vice, ibid. 14, Prope est verbum in ore tuo et in corde tuo, ibid. I. XXIV. Ex Joele propheta primna vice, cap. 11, 22, Omnis quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit, ibid, vers. 13. XXV. Ex Nahum propheta, cap. 1. 15, et Isaia propheta prima vice, cap. Lil, 7, Quam speciosi pedes evangelizantium bona, ibid. 13. XXVL Ex Isaia propheta sexta vice, cap. Li, 1, Domine, quis credidit auditui nostro? ibid. 16. XXVII. Ex Psalmo xviii, vers. 5, quinta vice ex Psalterio, In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terre verba eorum, ibid. vers. 18. XXVIII. Ex Deuteronomio tertia vice, cap. XXXII, 21, Ego ad æmulationem vos adducam in non gentem: in gentem insipientem, in iram vos mittam, ibid. 19. XXIX. Ex Isaia propheta septima vice, cap. LXV, 1, Inventus sum a non quærentibus me; palam apparui iis qui me non interrogabant, ibid. vers. 20. XXX. Ex eoden Isaia propheta octava vice, cap. LXV, 2, Tota die éxpandi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem mihi, ibid. 21. XXXI. Ex Regun lib. Ilt, prima vice, cap. xix, 10, Domine, prophetas tuos occiderunt, allaria tra LAUR. ZACAGNI NOTA. Cryptoferratensis, τὸν λαόν μου, οὐ λαόν μου, et omittuntur reliqua. Locus iste Levitici cap. xviii, 5, esse vidletur, nou Deuteronomii. Repetitur hic locus Ezech. xx. 21. Cryptoferralensis, Ἡσαΐου προφήτου. In Cryptoferrateusi, παραζηλώ, ut habetur etiam in textu hujus codicis.

col. 731–732page 57 of 86

PG 85:731ψαν, κἀγὼ ὑπελείφθην μόνος καὶ ζητοῦσί μου τὴν χιν, ψυχήν. Βασιλειῶν τρίτης β΄, Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχιλίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῷ Βάαλ. Ησαΐου προφήτου θ', Εδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς πνεῦμα κατανύξεως, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν ἕως τῆς σήμερον ἡμέ ρας. Ψαλμοῦ ξη', ς', Γενηθήτω ή τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ εἰς θήραν καὶ εἰς σκάνδαλον, καὶ εἰς ἀνταπόδομα αὐτοῖς. Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ησαΐου ι', Ηξει ἐκ Σιὼν ὁ βυόμενος, καὶ ἀπο στρέψει ἀσεβείας ἀπὸ Ἰακώβ Καὶ αὕτη αὐτοῖς ἡ παρ' ἐμοῦ διαθήκη, ὅταν ἀφέλωμαι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ἡσαΐου προφήτου ια', Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ή τίς σύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο, ἢ τίς προέδωκεν αὐτῷ καὶ ἀνταποδοθήσεται αὐτῷ; Παροιμιών Σαλομῶντος α', Προνοούμενοι καλὰ ἐνώπιον πάντων ἀνθρώπων. Δευτερονομίου δ', Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Παροιμιών Σαλομῶντος β', Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν· ἐὰν διψᾷ, πότιζε αὐτόν· τοῦτο γὰρ ποιῶν, ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις, ἐπὶ τὴν χει φαλὴν αὐτοῦ. Εξόδου γ΄. Οὐ μοιχεύσεις, οὐ φονεύσεις, οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις, οὐκ ἐπιθυμήσεις. Λευϊτικοῦ α', 'Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν. Ἡσαΐου προφήτου ιβ', Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι ἐμοὶ κάμψει πᾶν γόνυ, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται τῷ Θεῷ. Ψαλμοῦ ξη', Γ', Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον εἰς ἐμέ. Βασιλειῶν δευτέρας, καὶ ψαλμοῦ ιζ', ἡ αὐτὴ α', Εξομολογήσομαί σοι ἐν ἔθνεσιν, καὶ τῷ ὀνόματί σου ψαλώ. Δευτερονομίου ε΄, Εὐφράνθητε, ἔθνη, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Ψαλμοῦ ρις', η', Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἐπαινεσάτωσαν αὐτὸν πάντες οἱ λαοί. ὁ νόμενος, ἀποστρέψει ἀσεβείας Ἰακώβ, σε, τὰ ἔθνη ἐπαινέσατε, με

suffodierunt, et ego relictus sum solus, et quærunt ψαν, κἀγὼ ὑπελείφθην μόνος καὶ ζητοῦσί μου τὴν animam meam, cap. xı, 3. XXXII. Ex lib. III Regum secunda vice, cap. xix, 18, Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua Baal, cap. xi, 4. XXXIII. Ex Isaia propheta nona vice, cap. vi, Dedit illis Deus spiritum compunctionis; oculos ut non videant, et aures ut non audiant, usque in hodiernum diem, ibid. 8. XXXIV. Ex Psalino Livin, vers. 23, sexta vice ex Psalterio, Fiat mensa eorum in laqueum et in captionem, et in scandalum et in retributionem illis. Obscurentur oculi eorum ne videant, et dore sum eorum seniper incurva, ibid. 9. XXXV. Ex Isaia decima vice, cap. Lis, 20, Veniet ex Sion, qui eripiat et avertat impietatem a Jacobs. Εt hoc illis a ne testamentum, cum abstulero peccata eorum, ibid. 26, 27. XXXVI. Ex eodem Isaia undecima vice, cap. XL, 15, Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit, aut quis prior dedit illi et retribuetur ei? ibid. 34. XXXVII. Ex Proverbiis Salomonis prima vice, cap. 111, 4, Providentes bona coram omnibus ho minibus, cap. xii, 17. XXXVII. Ex Deuteronomio quarta vice, cap. xxxi, 35, Mihi vindicta; ego retribuam, dicit Dominus, ibid. 19. XXXIX. Ex Proverbiis Salomonis secunda vice, cap. xxv, 21, Si esurierit inimicus tuus, ciba il- c lum; si sitit, polumn da illi: hoc enim faciens, eatbones ignis congeres super caput ejus, ibid. 20. XL. Ex Exodo tertia vice, cap. xx, 14, Non adulterabis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces, cap. xit, 9. XLI. Ex Levitico prina vice, cap. xix, 18, Diliges proximum tuum sicut te ipsum, ibių. XLII. Ex Isaia propheta duodecimna vice, cap. XLV, 23, Vivo ego, dicit Dominus, quoniam mihi Dectetur omne genu, et omnis lingua confitebitur Deo, cap. χιν, 11. XLIII. Ex psalmo LXVIII, vers. 10, septima vice ex Psalterio, Improperia improperantium tibi ceciderunt super me, cap. xv, 3. XLIV. Ex libro Il Regum, cap. xxi, 50, et psalmo xvii, vers. 50, una eademque sententia, unica vice, Confitebor tibi in gentibus, et nomini tuo cantabo, ibid. 9. XLV. Ex Deuteronomio quinta vice, cap. XXXII, 43. Latamini, gentes, cum populo ejus, ibid. 10. XLVI. Ex psalmo cxvi, vers. I, octava vice ex Psalterio, Laudate, omnes gentes, Dominum, et magnificate eum, omnes populi, ibid. 11. ψυχήν. Βασιλειῶν τρίτης β΄, Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισ χιλίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῷ Βάαλ. Ησαΐου προφήτου θ', Εδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς πνεῦμα κατανύξεως, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν ἕως τῆς σήμερον ἡμέ ρας. Ψαλμοῦ ξη', ς', Γενηθήτω ή τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ εἰς θήραν καὶ εἰς σκάνδαλον, καὶ εἰς ἀνταπόδομα αὐτοῖς. Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ησαΐου ι', Ηξει ἐκ Σιὼν ὁ βυόμενος, καὶ ἀπο στρέψει ἀσεβείας ἀπὸ Ἰακώβ Καὶ αὕτη αὐτοῖς ἡ παρ' ἐμοῦ διαθήκη, ὅταν ἀφέλωμαι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ἡσαΐου προφήτου ια', Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ή τίς σύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο, ἢ τίς προέδωκεν αὐτῷ καὶ ἀνταποδοθήσεται αὐτῷ; Παροιμιών Σαλομῶντος α', Προνοούμενοι καλὰ ἐνώπιον πάντων ἀνθρώπων. Δευτερονομίου δ', Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταπο δώσω, λέγει Κύριος. Παροιμιών Σαλομῶντος β', Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν· ἐὰν διψᾷ, πότιζε αὐτόν· τοῦτο γὰρ ποιῶν, ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις, ἐπὶ τὴν χει φαλὴν αὐτοῦ. Εξόδου γ΄. Οὐ μοιχεύσεις, οὐ φονεύσεις, οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις, οὐκ ἐπιθυμήσεις. Λευϊτικοῦ α', 'Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν. Ἡσαΐου προφήτου ιβ', Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι ἐμοὶ κάμψει πᾶν γόνυ, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολο γήσεται τῷ Θεῷ. Ψαλμοῦ ξη', Γ', Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον εἰς ἐμέ. Βασιλειῶν δευτέρας, καὶ ψαλμοῦ ιζ', ἡ αὐτὴ α', Εξομολογήσομαί σοι ἐν ἔθνεσιν, καὶ τῷ ὀνόματί σου ψαλώ. Δευτερονομίου ε΄, Εὐφράνθητε, ἔθνη, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Ψαλμοῦ ρις', η', Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἐπαινεσάτωσαν αὐτὸν πάντες οἱ λαοί. LAUR. ZACAGNI NOT.Ε. Cryptoferratensis coles habet, ὁ νόμενος, ἀποστρέψει ἀσεβείας Ἰακώβ, in Regio-Alexandrino codice hic deest, σε, manifesto librarii veteris errore. Cryptoferratensis, τὰ ἔθνη ἐπαινέσατε, με in vulgato Græco textu, et in hujus etiam codicis textu habetur.

col. 733–734page 58 of 86

PG 85:733Ησαίου προφήτου ιγ', Εσται ἡ ρίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ᾿ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Ησαίου προφήτου ιδ', Οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται· καὶ οἱ οὐκ ἀκηκόασι, συν ήσουσι. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ ἐπιστολῇ μαρτυρίαι ιζ'. Η σαΐου προφήτου ιε', 'Απολῶ τὴν σοφίαν τῶν σου φῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετήσω. Βασιλειών πρώτης καὶ Ἱερεμίου ἡ αὐτή, α', Ο καυχώμενος, ἐν Κυρίῳ καυχάσθω. Ηλία ἀποκρύφου α', "Α ὀφθαλμὸς οὐκ ἴδεν, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Ησαίου προφήτου ις', Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; Ἰὼβ α', Ο δρασσόμενος τους σοφοὺς ἐν τῇ παν ουργίᾳ αὐτῶν. Ψαλμού Αγ', θ', Κύριος γινώσκει τους διαλογισμοὺς τῶν σοφῶν ὅτι εἰσὶ μάταιοι. Δευτερονομίου Γ', Ἐξάρατε τὸν πονηρὸν ἐξ ὑμῶν αὐτῶν. Γενέσεως ζ', Εσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Δευτερονομίου Γ', Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλιῶντα. Εξόδου δ', Ἐκάθισεν ὁ λαὸς φαγεῖν καὶ πιεῖν, καὶ ἀνέστησαν παίζειν. Ψαλμοῦ κγ', ι', Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ, καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου α', Ο Κύ ριος Ἰησοῦς ἐν τῇ νυκτὶ ᾗ παρεδίδοτο, ἔλαβεν ἄρτον, καὶ εὐχαριστήσας ἔκλασεν, καὶ εἶπε Τοῦτό μου ἐστὶ τὸ σῶμα, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν διδόμενον τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Ωσαύτως καὶ τὸ ποτήριον, μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λέγων· Τοῦτο τὸ ποτήριον, ἡ καινή διαθήκη ἐστὶν ἐν τῷ αἵματί μου τοῦτο ποιεῖτε, ὁτάκις ἂν πίνητε, εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Οσάκις γὰρ ἂν ἐσθίητε τὸν ἄρτον τοῦτον καὶ τὸ ποτήριον πίνητε τὸν θάνατον Χ. Ησαΐα. Ἠλία ἀποκρύφον, καὶ Ἰωάννου ἀποκαλύψεως α'. τῶν ἀνθρώπων, μάταια. ἐξαρεῖται. καὶ εἶπε λάβετε, φά γετε· τοῦτό μου. κλώμενον, παραδεθησόμενον, ἐάν. τὸ ποτήριον τοῦτο πίνητε.

Ησαίου προφήτου ιγ', Εσται ἡ ρίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ᾿ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Ησαίου προφήτου ιδ', Οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται· καὶ οἱ οὐκ ἀκηκόασι, συν ήσουσι. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ ἐπιστολῇ μαρτυρίαι ιζ'. Η σαΐου προφήτου ιε', 'Απολῶ τὴν σοφίαν τῶν σου φῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετήσω. Βασιλειών πρώτης καὶ Ἱερεμίου ἡ αὐτή, α', Ο καυχώμενος, ἐν Κυρίῳ καυχάσθω. Ηλία ἀποκρύφου α', "Α ὀφθαλμὸς οὐκ ἴδεν, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Ησαίου προφήτου ις', Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; Ἰὼβ α', Ο δρασσόμενος τους σοφοὺς ἐν τῇ παν ουργίᾳ αὐτῶν. Ψαλμού Αγ', θ', Κύριος γινώσκει τους διαλογι σμοὺς τῶν σοφῶν ὅτι εἰσὶ μάταιοι. Δευτερονομίου Γ', Ἐξάρατε τὸν πονηρὸν ἐξ ὑμῶν αὐτῶν. Γενέσεως ζ', Εσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Δευτερονομίου Γ', Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλιῶντα. Εξόδου δ', Ἐκάθισεν ὁ λαὸς φαγεῖν καὶ πιεῖν, καὶ ἀνέστησαν παίζειν. Ψαλμοῦ κγ', ι', Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ, καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου α', Ο Κύ ριος Ἰησοῦς ἐν τῇ νυκτὶ ᾗ παρεδίδοτο, ἔλαβεν ἄρτον, καὶ εὐχαριστήσας ἔκλασεν, καὶ εἶπε Τοῦτό μου ἐστὶ τὸ σῶμα, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν διδόμενον τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Ωσαύτως καὶ τὸ ποτήριον, μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λέγων· Τοῦτο τὸ ποτήριον, ἡ καινή διαθήκη ἐστὶν ἐν τῷ αἵματί μου τοῦτο ποιεῖτε, ὁτάκις ἂν πίνητε, εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Οσάκις γὰρ ἂν ἐσθίητε τὸν ἄρτον τοῦτον καὶ τὸ ποτήριον πίνητε τὸν θάνατον XLVII. Ex Isaia propheta decima tertia vice, cap. 11, 10, Erit radix Jesse, et qui exsurget regere gentes, in eum gentes sperabunt, ibid. 12. XLVIII. Ex Isaia propheta decima quarta vice, cap. Ln, 13, Quibus non est annuntiatum” de eo, videbunt; et qui non audierunt, intelligent, ibid. 21. In prima ad Corinthios epistola testimonia sunt xiii, nempe. 1. Ex Isaia propheta decima quinta vice, cap. ix, 14, Perlain sapientiam sapientum, et prudenti..m prudentiam reprobabo, cap. 1, 19. 11. Ex libro 1 Regum, cap. 11, 10, et Jeremia, cap. xxix, 24, unica vice, Qui gloriatur, in Domino glorietur, cap. 1, 31. 111. Ex Elia apocrypho unica vice, Quæ oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae præparavit Deus iis qui diligant illum, cap. 11, 9. IV. Ex Isaia propheta decima sexta vice, cap. xt., 16, Quis cognovit sensum Domini; qui instruat eum? ibid. 16. V. Ex Job prima vice, cap. v, 13, Comprehendens sapientes in astutia eorum, cap. 111, 19. VI. Ex Psalino xculi, vers. 2, nona vice ex. Psal terio, Dominus cognoscit cogitationes sapientum, quoniam vane sunt, ibid. 20. Vll. Ex Deuteronomio sexta vice, cap. xxii. 21 et 24, Auferte malum ex vobis ipsis, cap. v, 13. VIII. Ex Genesi, cap. 11, 24, Erunt duo in carne una, cap. vi, 16. IX. Ex Deuteronomio, cap. xxv, 4, Non alligabis os bovi trituranti, cap. 1x, 9. Χ. Ex Exodo quarta vice, cap. xxxi, 6, Sedlit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere, cap. x, 7. XI. Ex psalmo XXIII, vers. 1, decima vice ex Psalterio, Domini est terra et plenitudo ejus, ibid. 26. XII. Ex Evangelio Matthæi unica vice, cap. XXVI, 26, Dominus Jesus in qua nocte tradebatur, accepit panem et gratias agens, fregit et dixit: Accipite et manducate: hoc est corpus meum, quod pro vobis traditur: hoc facile in mneam commemorationem. Similiter et calicem, postquam ccenavit, dicens: Hic calix novum testamentum est in nieo sanguine: hoc facile, quotiescunque bibetis, in meam commemorationem. Quotiescunque enim manducabitis panem hunc et calicem bibetis, morLAUR. ZACAGNI NOTÆ. Male Cryptoferratensis, Ησαΐα. In margine autem textus epistolæ dicitur Ἠλία ἀποκρύφον, καὶ Ἰωάννου ἀποκαλύψεως α'. In Regio Alex. ubique est, τῶν ἀνθρώπων, mox in Cryptoferratensi, μάταια. In vulgato textu Graeco est, ἐξαρεῖται. In vulgato Græco textu, καὶ εἶπε λάβετε, φά γετε· τοῦτό μου. In vulgato textu Græco est, κλώμενον, qu fectio habetur etiam in textu codicis Regio-Alexandrini; sed in vetustissimo Alexandrino codice est, παραδεθησόμενον, eique concinit Vulgata lectio, frangetur. In Cryptoferratensi ἐάν. In Cryptoferratensi codice, et in vulgato Graco textu, τὸ ποτήριον τοῦτο πίνητε.

col. 735–736page 59 of 86

PG 85:735τοῦ Κυρίου καταγγέλλετε ἄχρις οὗ ἂν ἔλθῃ. τιν, ιν. 13. xνι, Ησαΐου προφήτου ι', Ἐν ἑτερογλώσσοις, καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέροις λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ οὐδ᾽ οὕτως εἰσακούσονταί μου, λέγει Κύριος. Λακωνική παροιμία α', Φάγωμεν, καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν. Μενάνδρου κωμωδιογράφου γνώμη α', Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Γενέσεως ηʹ, Καὶ ἐγένετο ὁ πρῶτος ἄνθρωπος Αδάμ εἰς ψυχήν ζώσαν Ωσης προφήτου β', Κατεπόθη ὁ θάνατος εἰς νίκος. Ποῦ σου, θάνατε, τὸ νίκος; τοῦ σου, ᾅδη, τὸ κέντρον; Ἐν τῇ πρὸς τοὺς αὐτοὺς δευτέρᾳ ἐπιστολῇ μαρ τυρίαι ια'. Ησαΐου προφήτου της Εκ σκότους φῶς λάμ ψαι. Ψαλμοῦ ριε', ια', Επίστευσα, δι᾿ ὃ ἐλάλησα. Ησαίου προφήτου ιθ', Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας εβοήθησά σοι. Ιερεμίου προφήτου α', Ενοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεὸς, καὶ αὐτ τοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν. Ησαΐου προφήτου κ'. Ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῶν, καὶ ἀφορίσθητε, λέγει Κύριος, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅπτεσθε· κἀγὼ εἰσδέξομαι ὑμᾶς, καὶ ἔσομαι ὑμῖν εἰς πατέρα, καὶ ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι εἰς υἱοὺς καὶ θυ γατέρας, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Εξόδου ε', Ο τὸ πολὺ, οὐκ ἐπλεόνασε· καὶ ὁ τὸ ὀλίγον οὐκ ἠλαττόνησε. Παροιμιών Σαλομῶντος γ', Προνοούμενοι καλά, οὐ μόνον ἐνώπιον Κυρίου, ἀλλὰ καὶ ἐνώπιον ἀνθρώπων Παροιμιών Σαλομῶντος δ, Ιλαρόν γὰρ δότην ἀγαπᾷ ὁ Θεός. Ψαλμοῦ ρια, ιβ', Ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένη ἄχρις οὗ ἔλθῃ, Αδάμ. και κατεπόθη. που σου, θάνατο, τὸ κέντρον; τοῦ σου, ᾅδη, τὸ νίκος φῶς λάμψει ἐφ' ὑμᾶς. ὅτι πολὺ οὐκ ἐπλεόνασε, καὶ τὸ ὀλί γον. ἀλλὰ καὶ ἀνθρώπων, έν ώπιον.

tem Domini annuntiabilis, donec veuiat, cap. τοῦ Κυρίου καταγγέλλετε ἄχρις οὗ ἂν ἔλθῃ. XIII. Ex Isaia propheta decima septima vice, cap. xxviii, 11. In aliis linguis et in labiis aliis loquar populo huic, et nec sic exaudient me, dicit Dominus, cap. τιν, 21. XIV. Laconicum proverbium unica vice, Manducemus et bibamus, cras enim moriemur, cap. XV. Menandri comici sententia unica vice, Core rumpunt mores bonos colloquia mala, ibid. 33. XVI. Ex Genesi octava vice, cap. 11, 7, Faetus est primus homo Adam in animam viventem, ibid. 45. XVII. Ex Osea propheta secunda vice, cap. x1:1, 14, Absorpta est mors in victoria. Ubi est, mors, victoria tua? Ubi est, inferne, stimulus tuus? In epistola II ad Corinthios sunt tèstimonia xı. I. Ex Isaia propheta decima octava vice, cap. 1x, 2, De tenebris lucem splendescere, cap. iv, 6. 11. Ex psalmo cxv, vers. 10, undlecinia vice ex Psalterio, Credidi, propter quod locutus sum, cap. ιν. 13. III. Ex Isaia propheta decima nona vice, cap. XLIX, 8, Tempore accepto exaudivi te, et in die salutis adjuvi te, cap. vi, 2. IV. Ex Jeremia propheta unica vice, Inhabitabo in illis et inambulabo; et ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi populus, cap. vi, 16. V. Ex Isaia propheta vicesima vice, cap. Lit, 2, Exite de medio eorum et separamini, dicit Domimus, et immundum ne tetigeritis; et ego recipiam vos, et ero vobis in patrem, et vos eritis mihi in filios et alias, dicit Dominus omnipotens, cap. vi, VI. Ex Exodo quinta vice, cap. xνι, 18, Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non minoravit, cap. vii, 45. VII. Ex Proverbiis Salomonis tertia vice, cap. 111, 4, Providentes bona non solum coram Donrino, sed etiam coram hominibus, cap. vIII, 21. Ησαΐου προφήτου ι5', Ἐν ἑτερογλώσσοις, καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέροις λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ οὐδ᾽ οὕτως εἰσακούσονταί μου, λέγει Κύριος. Λακωνική παροιμία α', Φάγωμεν, καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν. Μενάνδρου κωμωδιογράφου γνώμη α', Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Γενέσεως ηʹ, Καὶ ἐγένετο ὁ πρῶτος ἄνθρωπος Αδάμ εἰς ψυχήν ζώσαν Ωσης προφήτου β', Κατεπόθη ὁ θάνατος εἰς νίκος. Ποῦ σου, θάνατε, τὸ νίκος; τοῦ σου, ᾅδη, τὸ κέντρον; Ἐν τῇ πρὸς τοὺς αὐτοὺς δευτέρᾳ ἐπιστολῇ μαρτυρίαι ια'. Ησαΐου προφήτου της Εκ σκότους φῶς λάμ ψαι. Ψαλμοῦ ριε', ια', Επίστευσα, δι᾿ ὃ ἐλάλησα. Ησαίου προφήτου ιθ', Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας εβοήθησά σοι. Ιερεμίου προφήτου α', Ενοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεὸς, καὶ αὐτ τοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν. Ησαΐου προφήτου κ'. Ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῶν, καὶ ἀφορίσθητε, λέγει Κύριος, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅπτεσθε· κἀγὼ εἰσδέξομαι ὑμᾶς, καὶ ἔσομαι ὑμῖν εἰς πατέρα, καὶ ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι εἰς υἱοὺς καὶ θυ γατέρας, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Εξόδου ε', Ο τὸ πολὺ, οὐκ ἐπλεόνασε· καὶ ὁ τὸ ὀλίγον οὐκ ἠλαττόνησε. Παροιμιών Σαλομῶντος γ', Προνοούμενοι καλά, οὐ μόνον ἐνώπιον Κυρίου, ἀλλὰ καὶ ἐνώπιον ἀνθρώ πων Παροιμιών Σαλομῶντος δ, Ιλαρόν γὰρ δότην VIII. Ex Proverbiis Salomonis quarta vice, cap. xxi, 8, llilareın enim datorem diligit Deus, cap. ἀγαπᾷ ὁ Θεός. IX. De psalmo cxi, vers. 9, duodecima vice ex Ψαλμοῦ ρια, ιβ', Ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένηLAUR. ZACAGNII NOTÆ. Cryptoferratensis, ἄχρις οὗ ἔλθῃ, ut in Alexandrino, lu Cryptof. deest Αδάμ. In Cryptor., και κατεπόθη. Sed aliter in textu hujus codicis, et in vulgata Græca editione legitur: habent enim, που σου, θάνατο, τὸ κέντρον; τοῦ σου, ᾅδη, τὸ νίκος; lectio tamen quae in hoc elencho habetur, in aliis antiquis coll. reperitur. Videtur Embalins loqui de Isaiæ loco cap. ix, 2, juxta LXX, Populus qui ambulabat in tenebris, videt lumen magnum: qui habitatis in regione umbra mortis, lumen lucebit super wus, φῶς λάμψει ἐφ' ὑμᾶς. Nescio cur Euthalius hunc locum Jeremie ascribat, nam illa quidem verba, Ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi populus, apud eumdem non semet occurrunt; sed antecedentia quibus potissimum nititur Apostolus, apud Jeremiam me legisse non memini; habentur tamen Levit. xxvi, 12. Cryptof., ὅτι πολὺ οὐκ ἐπλεόνασε, καὶ τὸ ὀλί γον. llen codex, ἀλλὰ καὶ ἀνθρώπων, sine έν ώπιον.

col. 737–738page 60 of 86

PG 85:737σιν, ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Βασιλειῶν πρώτης καὶ Ἱερεμίου προφήτου ἡ αὐτὴ β'. Ο καυχώμενος, ἐν Κυρίῳ καυχάσθω. Δευτερονομίου η', Ἐπὶ στόματος δύο μαρτύρων ἢ τριῶν, σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας Επιστολῇ μαρτυρία: ια'. Γενέσεως θ'. Ἐπίστευσε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Γενέσεως ι', Ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ πάντα τὰ ἔθνη. Δευτερονομίου θ', Επικατάρατος πᾶς, ὃς οὐκ ἐμ μένει πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νό μου τοῦ ποιῆσαι αὐτά. Αμβακούμ προφήτου β', 'Ο δὲ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται. Ἰεζεκιήλ καὶ Δευτερονομίου ἡ αὐτὴ β', Ὁ ποιήσας αὐτά, ζήσεται ἐν αὐτοῖς. Δευτερονομίου ι', Επικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. Γενέσεως ια', Αβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας. Ησαΐου προφήτου και, Εὐφράνθητε, στεῖρα, ἡ οὐ τίκτουσα· ῥῆξον καὶ βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Γενέσεως ιβ', Εκβαλε την παιδίσκην καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς· οὐ γὰρ μὴ κληρονομήσει ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ τῆς ἐλευθέρας Λευϊτικοῦ β', Αγαπήσεις τον πλησίον σου ὡς σεαυτόν. Μωϋσέως ἀποκρύφου α', Οὔτε περιτομή τί ἐστιν οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ καινή κτίσις. Ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῇ μαρτυρίαι ς'. Ησαΐου προφήτου κβ', Ειρήνη ὑμῖν τοῖς μακράν, καὶ εἰρήνη ὑμῖν τοῖς ἐγγύς Ψαλμού εξ', γ', Αναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσεν αιχμαλωσίαν, καὶ ἔδωκε δόματα ἐν ἀνθρώποις. Ψαλμού δ', ιδ', οργίζεσθε καὶ μὴ ἁμαρτάνετε. Ἐν ἀποκρύφῳ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου α', Εγειρε, ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστός. ν, μετὰ τῆς ἐλευθέρας. Ισχύει. εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μακρὰν, καὶ τοῖς ἐγγύς. τοῦ προφήτου.

σιν, ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Βασιλειῶν πρώτης καὶ Ἱερεμίου προφήτου ἡ αὐτὴ β'. Ο καυχώμενος, ἐν Κυρίῳ καυχάσθω. Δευτερονομίου η', Ἐπὶ στόματος δύο μαρτύρων ἢ τριῶν, σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας Επιστολῇ μαρτυρία: ια'. Γενέσεως θ'. Ἐπίστευσε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Γενέσεως ι', Ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ πάντα τὰ ἔθνη. Δευτερονομίου θ', Επικατάρατος πᾶς, ὃς οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νό μου τοῦ ποιῆσαι αὐτά. Αμβακούμ προφήτου β', 'Ο δὲ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται. Ἰεζεκιήλ καὶ Δευτερονομίου ἡ αὐτὴ β', Ὁ ποιήσας αὐτά, ζήσεται ἐν αὐτοῖς. Δευτερονομίου ι', Επικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμε νος ἐπὶ ξύλου. Γενέσεως ια', Αβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας. Ησαΐου προφήτου και, Εὐφράνθητε, στεῖρα, ἡ οὐ τίκτουσα· ῥῆξον καὶ βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Γενέσεως ιβ', Εκβαλε την παιδίσκην καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς· οὐ γὰρ μὴ κληρονομήσει ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ τῆς ἐλευθέρας Λευϊτικοῦ β', Αγαπήσεις τον πλησίον σου ὡς σεαυτόν. Μωϋσέως ἀποκρύφου α', Οὔτε περιτομή τί ἐστιν οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ καινή κτίσις. Ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῇ μαρτυρίαι ς'. Ησαΐου προφήτου κβ', Ειρήνη ὑμῖν τοῖς μακράν, καὶ εἰρήνη ὑμῖν τοῖς ἐγγύς Psalterio, Dispersit, dedit pauperibus: justitia ejus manet in sæculum, ibid. 9. Ψαλμού εξ', γ', Αναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσεν αιχμαλωσίαν, καὶ ἔδωκε δόματα ἐν ἀνθρώ ποις. Ψαλμού δ', ιδ', οργίζεσθε καὶ μὴ ἁμαρτά νετε. Ἐν ἀποκρύφῳ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου α', Εγειρε, ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστός. X. Ex libro 1 Regum, cap. 1x, 23, Qui gloriatur, in Domino glorietur, cap. x, 17. XI. Ex Deuteronomio octava vice, cap. xix, 15, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum, cap. xii, 1. In Epistola ad Galatas testimonia sunt xı. I. Ex Genesi nona vice, cap. xv, 6, Credidit antem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, cap. 111, 6. 11. Ex Genesi decima vice, cap. x11, 3, Benedicentur in te omnes gentes, cap. 111, 9. III. Ex Deuteronomio nona vice, cap. xxvi, 20, Maledictus omnis qui non permanserit in omnibus quæ scripta sunt in libro legis, ut facial ea, cap. IV. Ex Habacue propheta secunda vice, cap. 11, 4, Justus autem ex fide vivit, ibid. 11. V. Ex Ezechiele, cap. xx, 11 et 13, et Deuterono⚫ mio, cap. iv, 1, una eademque sententia secunda vice, Qui fecerit ea, vivet in illis, ibid. 12. VI. Ex Deuteronomnio decima vice, cap. xxi, 25, Maledictus omnis qui pendet in ligno, ibid. 13. Vil. Ex Genesi uudecinia vice, cap. xvi, 15, Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera, cap. iv, 22. Vill. Ex, Isaia propheta vicesima prima vice, cap. Liv, 1, Lælare, sterilis, quæ non paris; erumpe et clama, quæ non parturis: quia multi filii desertæ magis quam ejus quæ habet virum, ibid. 27. IX. Ex Genesi duodecima vice, cap. xxi, 10, Ejice ancillam et filium ejus: non enim hæres erit filius ancillae cum filio libere, ibid. 30. X. Ex Levitico secunda vice, cap. xıx, 18, Diliges proximum tuum sicut te ipsum, cap. v, 14. XI. Ex Moyse apocrypho unica vice, Neque circumcisio aliquid est, neque præputium, sed nova creatura, cap. 1, 15. In epistola ad Ephesios sunt testimonia vt. 1. Ex Isaia propheta vicesima secunda vice, cap. Lvit, 19, Pax vobis qui longe fuistis, et pax voluis qui prope, cap. 11, 17. II. Ex psalmo Lxvi, vers. 19, decima tertia vice ex Psalterio, Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, et dedit dona hominibus, cap. tv, 8. III. Ex psalmo 1v, vers. 5, decima quarta vice ex Psalterio, Irascimini et nolite peccare, ibid. 26. IV. Ex libro apocrypho Jeremiæ prophetæ unica vice, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus, cap. ν, 14. Male hic in Regio-Alexandrino, μετὰ τῆς ἐλευθέρας. Ita etiam Alexandrinus, seul tan id textu bujns codicis, quam in vulgato textu Græco est, Ισχύει. Aliter se habet hic locus tam in textu hujus codicis quam in vulgato Græco textu in quo sie scribitur, εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μακρὰν, καὶ τοῖς ἐγγύς. In Cryptof. deest τοῦ προφήτου. Diglized by Google

col. 739–740page 61 of 86

PG 85:739Γενέσεως ιγ', 'Αντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Δευτερονομίου ια'. Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἔσῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐν τῇ πρὸς Φιλιππησίους καὶ πρὸς Κολασσαεῖς, καὶ πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτῃ τε καὶ δευ τέρα οὐδοπόθεν εμνημόνευσε ῥητοῦ Παῦλος ὁ ἀπόστολος. Ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ μαρτυρίαι λ'. Ψαλμοῦ β', ιε', Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γε γέννηκά σε. Βασιλειῶν β', β', Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Δευτερονομίου ιβ'. Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ. Ψαλμού ργ', ις', Ο ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργούς, πυρὸς φλόγα. Ψαλμοῦ μδ', ιζ', Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Ηγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε, ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Ψαλμοῦ ρα', ιη', Καὶ σύ, Κύριε, κατ' ἀρχὰς τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσίν οἱ οὐρανοί. Αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις, καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται· καὶ ὡσεὶ περι βόλαιον ἑλίξεις αὐτοὺς καὶ ἀλλαγήσονται· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. Ψαλμοῦ ρθ', ιθ', Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ψαλμού η', κ', Τί ἐστιν ἄνθρωπος ότι μιμνήσκη αὐτοῦ, ἡ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτὸν, καὶ κατέστησας αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου. Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ψαλμοῦ κα', κα', Απαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου· ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε. Ἡσαΐου κγ', Ἐγὼ ἔσομαι πεποιθὼς ἐπ' αὐτῷ. Ησαΐου προφήτου κδ', Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός.

V. Ex Genesi decima tertia vice, cap. 11, 24, Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carne una, cap. v, VI. Ex Deuteronomio undecima vice, cap. v, 16, Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram, cap. vi, 2. In epistolis ad Philippenses, ad Colossenses et in prima et secunda ad Thessalonicenses Epistola, nullam ex aliorum libris sententiam commemorat Paulus apostolus. In epistola ad Hebræos sunt testimonia xxx. 1. Ex psalmo 11, vers. 7, decima quinta vice ex Psalterio, Filius meus es tu, ego hodie genui te, cap. 1, 5. 11. Ex libro l Regum secunda vice, cap. vil, 14, Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium, ibid. 111. Ex Deuterononio duodecina vice, cap. xxxΙΙ, 43, Et adorent eum omnes angeli Dei, cap. 1, 6. IV. Ex psalmo cí, vers. 4, decima sexta vice ex Psalterio, Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis, ibid. 7. V. Ex psalmo XLIV, vers. 7, decima septima vice ex Psalterio, Thronus tuus, Deus, in sæculum sæculi: virga directionis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem: propterea unxit te, Deus, Deus tuus, oleo exsultationis præ participibus tuis, ibid. 8, 9. VI. Ex psalmo ci, vers. 26, decima octava vice ex Psalterio, Tu in principio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt cœli. Ipsi peribunt, tu autem permanes; et omnes ut vestimentum veterascent: et velut amictum mutabis eos et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient, ibid. 10-12. VII. Ex psalmo cis, vers. 1, decima nona rice ex Psalterio, Sede a dextris meis, quoad usque ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum, ibid. 13. VIII. Ex psalmo vili, vers. 5, vicesima vice ex Psalterio, Quid est homo quod memor es ejus, aut filius hominis quoniam visitas eum? Minuisti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus, cap. 11, vers. 6-8. IX. Ex psalmo xxi, vers. 23, vicesima prima vice ex Psalterio, Nuntiabo nomen tuum fratribus ineis: in medio Ecclesiæ laudabo te, cap. 11, 12. X. Ex Isaia vicesina tertia vice, cap. xii, 2, Ego ero fidens in eum, ibid. 13. XI. Ex Isaia propheta vicesima quarta vice, cap. vu, 18, Ecce ego, et pueri mei quos dedit mihi Deus, cap. 11, 13. Γενέσεως ιγ', 'Αντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολλη θήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Δευτερονομίου ια'. Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἔσῃ μακροχρό νιος ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐν τῇ πρὸς Φιλιππησίους καὶ πρὸς Κολασσαεῖς, καὶ πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτῃ τε καὶ δευτέρα οὐδοπόθεν εμνημόνευσε ῥητοῦ Παῦλος ὁ ἀπόστολος. Ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ μαρτυρίαι λ'. Ψαλμοῦ β', ιε', Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Βασιλειῶν β', β', Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Δευτερονομίου ιβ'. Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ. Ψαλμού ργ', ις', Ο ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργούς, πυρὸς φλόγα. Ψαλμοῦ μδ', ιζ', Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Ηγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίση σας ἀδικίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε, ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Ψαλμοῦ ρα', ιη', Καὶ σύ, Κύριε, κατ' ἀρχὰς τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσίν οἱ οὐρανοί. Αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις, καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται· καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτοὺς καὶ ἀλλαγήσονται· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. Ψαλμοῦ ρθ', ιθ', Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ψαλμού η', κ', Τί ἐστιν ἄνθρωπος ότι μιμνήσκη αὐτοῦ, ἡ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτὸν, καὶ κατέστησας αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου. Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ψαλμοῦ κα', κα', Απαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου· ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε. Ἡσαΐου κγ', Ἐγὼ ἔσομαι πεποιθὼς ἐπ' αὐτῷ. Ησαΐου προφήτου κδ', Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός. De hoc adverbio jam supra diclum est. Male psalmo xcvi, 3, tribuitur hic locus in margine vulgatæ editionis

col. 741–742page 62 of 86

PG 85:741Δευτερονομίου καὶ ψαλμοῦ ἰδ', ή αυτή ιγ' Σήμερον, ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνετε τας καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπ κρασμῷ κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ πειρασμοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὗ ἐπείρασάν με οἱ πατέρες ὑμῶν, ἐδοκίμασαν με καὶ εἶδον τὰ ἔργα μου τεσταράκοντα έτη. Διὸ προσώχθισα τῇ γενεᾷ ἐκείνῃ, καὶ εἶπον, 'Αεὶ πλα νῶνται τῇ καρδίᾳ. Αὐτοὶ δὲ οὐκ ἔγνωσαν τὰς ὁδούς μου, ὡς ὤμοσα ἐν τῇ ὀργῇ μου, εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου. Γενέσεως ιδ', Καὶ κατέπαυσεν ὁ Θεὸς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ. Ψαλμοῦ ρθ', κβ', "Ωμοσε Κύριος καὶ οὐ μεταμεληθήσεται, σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Γενέσεως ιε', 'Η μήν εὐλογῶν εὐλογήσω σε, καὶ πληθύνων πληθυνώ σε. Εξόδου ς', Ορα, φησίν, ποιήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει. Ἱερεμίου προφήτου β', Ιδού, ἡμέραι έρχονται, λέγει Κύριος, καὶ συντελέσω ἐπὶ τὸν οἶκον Ισραήλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ιούδα διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην, ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν, ὥστε ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ μου, κἀγὼ ἡμέλησα αὐτῶν, λέγει Κύριος. Οτι αὕτη ἡ διαθήκη ἣν διαθή τομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ μετὰ τὰς ἡμέρας εκείνας, λέγει Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τὰς καρδίας αὐτῶν ἐπιγράψω αὐτούς καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν, καὶ οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, λέγοντες, Γνῶθι τὸν Κύριον· ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν· ὅτι ἵλεως ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἀδικιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνη σθῶ ἔτι. Εξόδου ζ', Τοῦτο τὸ αἷμα τῆς διαθήκης ἧς ἐνετεί νατο πρὸς ὑμᾶς ὁ Θεός. Ψαλμοῦ λθ', κγ', Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέ λησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ εὐδόκησας. Τότε εἶπον, Ιδού ἥκω. Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου ὁ Θεός, ήου λήθην. ις'. εἰ μή, ἐποίησα, ἐν ἡμέρᾳ τοῦ ποιῆσαι, ὁ Θεός μου, τὸ θέλημά σου.

Δευτερονομίου καὶ ψαλμοῦ ἰδ', ή αυτή ιγ' Σήμερον, ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνετε τας καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπ:- κρασμῷ κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ πειρασμοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὗ ἐπείρασάν με οἱ πατέρες ὑμῶν, ἐδοκίμα σαν με καὶ εἶδον τὰ ἔργα μου τεσταράκοντα έτη. Διὸ προσώχθισα τῇ γενεᾷ ἐκείνῃ, καὶ εἶπον, 'Αεὶ πλα νῶνται τῇ καρδίᾳ. Αὐτοὶ δὲ οὐκ ἔγνωσαν τὰς ὁδούς μου, ὡς ὤμοσα ἐν τῇ ὀργῇ μου, εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου. Γενέσεως ιδ', Καὶ κατέπαυσεν ὁ Θεὸς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ. Ψαλμοῦ ρθ', κβ', "Ωμοσε Κύριος καὶ οὐ μεταμεληθήσεται, σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Γενέσεως ιε', 'Η μήν εὐλογῶν εὐλογήσω σε, καὶ πληθύνων πληθυνώ σε. Εξόδου ς', Ορα, φησίν, ποιήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει. Ἱερεμίου προφήτου β', Ιδού, ἡμέραι έρχονται, λέγει Κύριος, καὶ συντελέσω ἐπὶ τὸν οἶκον Ισραήλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ιούδα διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην, ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν, ὥστε ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ μου, κἀγὼ ἡμέλησα αὐτῶν, λέγει Κύριος. Οτι αὕτη ἡ διαθήκη ἣν διαθή τομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ μετὰ τὰς ἡμέρας εκείνας, λέγει Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τὰς καρδίας αὐτῶν ἐπιγράψω αὐτούς· καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν, καὶ οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, λέγοντες, Γνῶθι τὸν Κύριον· ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν· ὅτι ἵλεως ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἀδικιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Εξόδου ζ', Τοῦτο τὸ αἷμα τῆς διαθήκης ἧς ἐνετείνατο πρὸς ὑμᾶς ὁ Θεός. Ψαλμοῦ λθ', κγ', Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέ λησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ εὐδόκησας. Τότε εἶπον, Ιδού ἥκω. Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου ὁ Θεός, ή6ουλήθην. In Cryptof. ις'. XII. Ex Deuteronomio et psalmo xciv, vers. 8, decima tertia vice ex Psalterio, Hodie si vocein ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, sicut in exacerbatione secundum diem tentationis in deserto ubi tentaverunt me patres vestri, probaverunt et viderunt opera mea quadraginta annis. Propter quod infensus fui generationi huic, el dixi, Semper errant corde. Ipsi autem non cognoverunt vias meas sicut juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam, cap. III, 7-11 XIII. Ex Genesi decima quarta vice, cap. 11, 2, Et requievit Deus die septima ab omnibus operibus suis, cap. 1v, 4. XIV. Ex psalmo cix, vers. 4, vicesima secunda vice ex Psalterio, Juravit Dominus, et non pœnitebit eum, tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedec, cap. v, 6. XV. Ex Genesi decima quinta vice, cap. xxi, 16, Certe benedicens benedicam te, et multiplicans multiplicabo te, cap. vi, 14. XVI. Ex Exodo sexta vice, cap. xxv, 40. Vide, inquit, omnia facito secundum exemplar quod tibi ostensum est in monte, cap. viii, 5. XVII. Ex Jeremia propheta secunda vice, cap. XXXI, 31, Ecce, dies venient, dicit Dominus: et consummabo super domum Israel, et super domum Juda testamentum novum, non secundum testamentum quod disposui patribus eorum in die qua apprehendi manum eorum ut educerem illos de terra Ægypti: quoniam ipsi non permanserumt in testamento meo el ego neglexi eos, dicit Do minus. Quia hoc est testamentum quod disponam domui Israel post dies illos, dicit Dominus, dando leges meas in mentem eorum, et in corde eorum superscribam eas: et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum; et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, die cens, Cognosce Dominum; quoniam omnes scient me a minore usque ad majorem eorum: quia propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatorum eorum jam non memorabor, cap. viii, 8-12. XVIII. Ex Exodo septima vice, cap. xxiv, 8, Ilie sanguis testamenti quod mandavit ad vos Deus, cap. IX, 20. XIX. Ex psalmo xxxix, vers. 7, vicesima tertia vice ex Psalterio, Ho-liam et oblationem noluisti, corpus autem aptasti mili: holocautomata pro peccalo non tibi placuerunt. Tunc dixi: Ecce venio. In capite libri scriptum est de me, ut faciam, Deus, voluntatein tuam, cap. x, 5. In Cryptof. est εἰ μή, quod maxime accedit lectioni quam exprimit vulgata editio. In Cryptoΐ., ἐποίησα, feci, juxta Vulgata le ctionem, quam codex quoque Regio Alexandrinus in texto epistole hujus sequitur. in Regio-Alexandrino hic deest ἐν ἡμέρᾳ; sed habetur in Epistolæ textu. Haec lectio diversa est ab ea quam in epistol textu hic idem codex exhibet; nam ibi legitur, τοῦ ποιῆσαι, ὁ Θεός μου, τὸ θέλημά σου. Simnilis tamen lectio habetur in ms. quodlam Oxoniensi, cujus meminit is qui Novi Testamenti editiouem in eadem urbe anno 1675 procuravit.

col. 743–744page 63 of 86

PG 85:743Δευτερονομίου ιδ', Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσων. Δευτερονομίου ιεʹ, "Οτι κρινεῖ Κύριος τὸν λαὸν αὐτοῦ. Αμβακούμ προφήτου γ', Ετι μικρὸν ὅσον ὅσον, ὁ ἐρχόμενος ἥξει, καὶ οὐ χρονιεῖ. Ο δὲ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται· καὶ ἐὰν ὑποστείληται, οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου ἐν αὐτῷ. Γενέσεως ις', Ὅτι ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεται σου σπέρμα. Παροιμιῶν Σαλομῶντος ε', Υιέ μου, μὴ ὀλιγώρει 111, 11, παιδείας Κυρίου, μηδὲ ἐκλύου ὑπ' αὐτοῦ ἐλεγχόμε xΙΙΙ, ν, 18. νος· ὃν γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει· μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ὄν παραδέχεται. Δευτερονομίου ις', Μή τις ρίζα πικρίας άνω φύουσα ἐνοχλῇ, καὶ δι' αὐτῆς μιανθῶσιν οἱ πολι λοί. Εξόδου η'. Εκφοβός εἰμι καὶ ἔντρομος. Αγγαίου προφήτου α', "Ετι ἅπαξ ἐγὼ σώσω οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν. Δευτερονομίου ιζ΄, Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ κατ αναλίσκον. Δευτερονομίου της, Οὐ μή σε ἀνῶ, οὐδ᾽ οὐ μή σε ἐγκαταλίπω. Ψαλμοῦ ριζ', κδ', Κύριος ἐμοὶ βοηθός, οι φοβηθήσομαι τί ποιήσει μοι άνθρωπος. Ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον πρώτῃ ἐπιστολῇ μαρτυρίαι β'. Δευτερονομίου ιθ', Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῦντα. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου β', "Αξιος δ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν δευτέρᾳ ἐπιστολῇ μαρτι ρία α'. Αριθμών α', Εγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ. Ἐν τῇ πρὸς Τίτον επιστολῇ μαρτυρία μία. Επιμενίδου Κρητός μάντεως χρησμός α', Κρήτες ἀεὶ ψεῦσται, κακὰ θηρία, γαστέρες αργαί. ὅ τι.

XX. Ex Deuteronomio decima quarta vice, cap. Δευτερονομίου ιδ', Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταπο Sxxi, 35, Mihi vindicta, et ego retribuam, cap. x, 30). XXI. Ex Deuteronomio deciina quinta vice, cap. xxx, 36, Quia judicabit Dominus populum suum, cap. x, 30. XXII. Ex Habacuc propheta tertia vice, cap. 11, 3, Adhuc enim modicum aliquantulum, qui venturus est, veniet et non tardabit. Justus autem ex fide vivit; quod si subtraxerit se, non placebit animæ meæ, ibid. 37. XXIII. Ex Genesi decima sexta vice, cap. xxi, 12, Quia in Isaac vocabitur tibi semen, cap. XXIV. Ex Proverbiis Salomonis quinta vice, cap. ' δώσων. Δευτερονομίου ιεʹ, "Οτι κρινεῖ Κύριος τὸν λαὸν αὐτοῦ. Αμβακούμ προφήτου γ', Ετι μικρὸν ὅσον ὅσον, ὁ ἐρχόμενος ἥξει, καὶ οὐ χρονιεῖ. Ο δὲ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται· καὶ ἐὰν ὑποστείληται, οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου ἐν αὐτῷ. Γενέσεως ις', Ὅτι ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεται σου σπέρμα. Παροιμιῶν Σαλομῶντος ε', Υιέ μου, μὴ ὀλιγώρει 111, 11, Fili mi, uoli negligere disciplinam Do- παιδείας Κυρίου, μηδὲ ἐκλύου ὑπ' αὐτοῦ ἐλεγχόμε mini: neque fatigeris, dum ab eo argueris: quem enim diligit Dominus, castigat; flagellat autem omnem filium quem recipit, cap. xii, 5. XXV. Ex Deuteronomio decima sexta vice, cap. xxix, 18, Ne qua radix amaritudinis sursum germinaus, impediat, et per illam iuquinentur multi, cap. xu, 15. XXVI. Ex Exodo octava vice, cap. xix, 1, territus sum, et Irenebundus, cap. xii, 21. ExXXVII. Ex Aggro propheta prima vice, cap. 11, 7. Adlluc semel: et ego movebo non solum terran, sel et coelum, cap. xul, 26. XXVIII. Ex Deuteronomio decima septima vice, cap. iv, 24, Deus noster iguis consumeus est, cap. XXIX. Ex Deuteronomio decima octava vice, cup. xxxı, 6 et 8, Non te deseram, neque dercliaquam, cap. xΙΙΙ, 5. XXX. Ex psalmo cxvii, vers. 6, vicesima quarta vice ex Psalterio, Dominus mihi adjutor: non timebo quid faciat mihi homo, cap. XIII, 6. In prima ad Timotheum epistola testimonia sunt duo. 1. Ex Deuteronomio decima nona vice, cap. xxv, 4, Non alligabis os bovi trituranti, cap. ν, 18. 11. Ex Evangelio secundum Matthæum secunda vice, cap. x, 10, Dignus est operarius mercede sua, ibid. In secunda ad eumdem epistola unum testimonium babetur. 1. Ex Numeris unica vice, cap. xvi, 5, Cognovit Dominus qui sunt ejus, cap. 11, 19. In epistola ad Titum testimonium unum addueilur. 1. Epimenidis Cretensis vatis responsum 1, Cretenses semper niendaces, malæ bestiæ, ventres pigri, cap. 1, 12. νος· ὃν γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει· μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ὄν παραδέχεται. Δευτερονομίου ις', Μή τις ρίζα πικρίας άνω φύουσα ἐνοχλῇ, καὶ δι' αὐτῆς μιανθῶσιν οἱ πολι λοί. Εξόδου η'. Εκφοβός εἰμι καὶ ἔντρομος. Αγγαίου προφήτου α', "Ετι ἅπαξ ἐγὼ σώσω οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν. Δευτερονομίου ιζ΄, Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ κατ αναλίσκον. Δευτερονομίου της, Οὐ μή σε ἀνῶ, οὐδ᾽ οὐ μή σε ἐγκαταλίπω. Ψαλμοῦ ριζ', κδ', Κύριος ἐμοὶ βοηθός, οι φοβηθήσομαι τί ποιήσει μοι άνθρωπος. Ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον πρώτῃ ἐπιστολῇ μαρτυριαι β'. Δευτερονομίου ιθ', Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῦντα. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου β', "Αξιος δ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν δευτέρᾳ ἐπιστολῇ μαρτι ρία α'. Αριθμών α', Εγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ. Ἐν τῇ πρὸς Τίτον επιστολῇ μαρτυρία μία. Επιμενίδου Κρητός μάντεως χρησμός α', Κρήτες ἀεὶ ψεῦσται, κακὰ θηρία, γαστέρες αργαί. In Cryptof. ὅ τι. Ilic Deuteronomti locus librarii errore omissus est in codice Regio-Alexandrino, habetur tamen in Cryptol.

col. 745–746page 64 of 86

PG 85:745Ἐν τῇ πρὸς Φιλήμονα Επιστολῇ οὐδοπόθεν ἐμνημόνευσεν ῥητοῦ Παῦλος ὁ ἀπόστολος. Πᾶσαι αἱ μαρτυρίαι ρκζ'. Καὶ ἐδισσολογήθησαν ἐν διαφόροις Επιστολαῖς αἱ ὑποτεταγμέναι, ὧν καὶ τὴν συμφωνίαν τῶν κανόνων ἐξεθέμην. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους ς' Γενέσεως α', ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας α', Γενέσεως α'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους η', Γενέσεως δ', ἐν τῇ πρὸς Εβραίους κς', Γενέσεως δ'. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη η', Γενέσεως ζ', ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ε', Γενέσεως ζ'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους μας, Λευϊτικοῦ α', ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ι' Λευϊτικοῦ α'. Ἐν τῇ πρὸς 'Ρωμαίους κ', Δευτερονομίου δ', ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους 0', Δευτερονομίου δ'. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ θ', Δευτερονο μίου ζ', ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον πρώτη α', Δευτερονο μία 5. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ β', Βασιλειῶν πρώ της α', ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρᾳ ι', Βασιλειῶν πρώτης α'. Ἐν τῇ πρὸς 'Ρωμαίους λα', Παροιμιῶν α', ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρα 5', Παροιμιών α'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους λς', Ησαΐου ια', ἐν τῇ τρὶς Κορινθίους πρώτη α', Ησαΐου ια'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους κα', Ἰεζεκιήλ α', ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ε', Ἰεζεκιήλ α'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους α', 'Αβακούμ α', ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας δ', 'Αμβακούμ α', ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους κα', Αμβακούμ α'. Τάδε ἔνεστιν Παύλου Επιστολαί. Ἡ πρὸς Ρωμαίους. Ἡ πρὸς Κορινθίους πρώτη. Η πρὸς τοὺς αὐτοὺς β'. Η πρὸς Γαλάτας. Ἡ πρὸς Ἐφεσίους. Η πρὸς Φιλιππησίους. Η πρὸς Κολοσσαείς. Η πρὸς Θεσσαλονικεῖς α'. Η πρὸς τοὺς αὐτοὺς β'. Ἡ πρὸς Εβραίους. Ἡ πρὸς Τιμόθεον α'. ὁμοῦ αἱ πᾶσαι. λη'.

Ἐν τῇ πρὸς Φιλήμονα Επιστολῇ οὐδοπόθεν In Epistola ad Philemonem nullum testimonium ἐμνημόνευσεν ῥητοῦ Παῦλος ὁ ἀπόστολος. allegat Paulus apostolus. Πᾶσαι αἱ μαρτυρίαι ρκζ'. Καὶ ἐδισσολογήθησαν ἐν διαφόροις Επιστολαῖς αἱ ὑποτεταγμέναι, ὧν καὶ τὴν συμφωνίαν τῶν κανόνων ἐξεθέμην. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους ς' Γενέσεως α', ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας α', Γενέσεως α'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους η', Γενέσεως δ', ἐν τῇ πρὸς Εβραίους κς', Γενέσεως δ'. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη η', Γενέσεως ζ', ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ε', Γενέσεως ζ'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους μας, Λευϊτικοῦ α', ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ι' Λευϊτικοῦ α'. Ἐν τῇ πρὸς 'Ρωμαίους κ', Δευτερονομίου δ', ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους 0', Δευτερονομίου δ'. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ θ', Δευτερονο μίου ζ', ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον πρώτη α', Δευτερονομία 5. Ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ β', Βασιλειῶν πρώ της α', ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρᾳ ι', Βασιλειῶν πρώτης α'. Ἐν τῇ πρὸς 'Ρωμαίους λα', Παροιμιῶν α', ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρα 5', Παροιμιών α'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους λς', Ησαΐου ια', ἐν τῇ τρὶς Κορινθίους πρώτη α', Ησαΐου ια'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους κα', Ἰεζεκιήλ α', ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ε', Ἰεζεκιήλ α'. Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους α', 'Αβακούμ α', ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας δ', 'Αμβακούμ α', ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους κα', Αμβακούμ α'. Τάδε ἔνεστιν Παύλου Επιστολαί. Ἡ πρὸς Ρωμαίους. Ἡ πρὸς Κορινθίους πρώτη. Η πρὸς τοὺς αὐτοὺς β'. Η πρὸς Γαλάτας. Ἡ πρὸς Ἐφεσίους. Η πρὸς Φιλιππησίους. Η πρὸς Κολοσσαείς. Η πρὸς Θεσσαλονικεῖς α'. Η πρὸς τοὺς αὐτοὺς β'. Ἡ πρὸς Εβραίους. Ἡ πρὸς Τιμόθεον α'. Omnia simul testimonia sunt cxxvi. Sæpius antem allegata sunt in diversis Epistolis testimonia sequentia, quorum canonum concordantiam in hunc modum exposui. Testimonium sextum in Epistola ad Romanos ex Genesi prima vice, est etiam testimonium primum in Epistola ad Galatas. Testimonium octavum in Epistola ad Romanos ex Genesi, quarta vice, est etiam testimonium vicesimum sextum in Epistola ad flebræos. Testimonium octavum in Epistola I ad Corinthios ex Genesi septima vice, est etiam testimonium quintum in Epistola ad Ephesios. Testimonium quadragesimum primum in Epistola ad Romanos, ex Levitico prima vice, est etiam testimonium decimum in Epistola ad Galatas. Testimonium vicesimum in Epistola ad Romanos ex Deuteronomio quarta vice, est etiam testimonium nonum in Epistola ad Hebræos. Testimonium nonum in Epistola ad Corinthios, ex Deuteronomio septima vice, est etiam testimonium primum in Epistola I ad Timotheum. Testimonium secundum in Epistola I ad Corin - thios ex libro Regum prima vice, est etiam testimonium decimum in Epistola II ad Corinthios. Testimonium xxx1 in Epistola ad Romanos ex Proverbiorum libro prima vice, est etiam testimonium septimum in Epistola Il ad Corinthios. Testimonium xxxv1 in Epistola ad Romanos ex Isaia undecima vice, est etiam testimonium quartum in Epistola I ad Corinthios. Testimonium xx1 in Epistola ad Romanos ex Ezechiele prima vice, est etiain testimonium quintum in Epistola ad Galatas. Testimonium primum in Epistola ad Romanos ex Habacuc prima vice, est etiam testimonium quartum in Epistola ad Galatas, et testimonium xx11 in Epistola ad Hebræos. Dæ sunt Pauli Epistolæ. 1. Ad Romanos. H. Ad Corinthios 1. III. Ad Corinthios Il. IV. Ad Galatas. V. Ad Ephesios. VI. Ad Philippenses VII. Ad Colossenses. VIII. Ad Thessalonicenses IX. Ad eosdem II. X. Ad Hebræos. XI. Ad Timotheum I. 74) De hoc adverbio jam supra dictum est. Cryptor. ὁμοῦ αἱ πᾶσαι. In Cryptof, omittuntur, tam hic quam in segmentibus, istæ numerorum notæ, quæ indicant PATROL. GR. LXXXV. quoti sunt in qualibet Epistola loci qui bis vel ter a Paulo apostolo afferuntur. Male in Cryptor., et Regio-Alexandrino λη'.

col. 747–748page 65 of 86

PG 85:747Ἡ πρὸς τὸν αὐτὸν δευτέρα. Η πρὸς Τίτον. Ἡ πρὸς Φιλήμονα. Διὰ τί Παύλου Επιστολαί δεκατέσσαρες λέγονται. Ἐπειδὴ ταύτας αὐτὸς ὁ ᾿Απόστολος ἰδίᾳ ἐπιστέλο λει, καὶ διὰ τούτων οὓς μὲν ἤδη ἑώρακεν καὶ ἐδίδαξεν, ὑπομιμνήσκει καὶ διορθοῦται· οὓς δὲ μὴ ἑώρακεν σπουδάζει κατηχεῖν καὶ διδάσκειν, ὡς ἔστιν ἀπ' αὐτῶν τὸν ἐντυγχάνοντα καταμαθεῖν. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Πρώτης πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Κορίνθου, μήπω εωρακώς Ρωμαίους, ἀκούων δὲ περὶ αὐτῶν καὶ ἐπιποθῶν Ει αὐτοὺς ἰδεῖν. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται τὴν πίστιν αὐτῶν καταγγελλομένην ὁρῶν πανταχοῦ· ἔπειτα σημαίνει πολλάκις ἑαυτὸν προθέμενον ἐλθεῖν διὰ τὸν εἰς αὐτοὺς πόθον, καὶ τέως μή δεδυνῆσθαι. Καὶ λοιπὸν διδασκαλικὴν τὴν Ἐπιστολὴν ποιεῖται περὶ κλήσεως ἐθνῶν· καὶ ὅτι ἡ περιτομὴ ἕως καιροῦ ἦν, καὶ νῦν πέπαυται· καὶ ὅτι διὰ τοῦ Χριστοῦ λέλυται τὸ παράπτωμα τοῦ ᾿Αδάμ, καὶ ἡ σκιὰ τοῦ νόμου παρῆλθε. Τὴν μὲν οὖν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν ἀκολούθως γεγενῆσθαι κατασκευάζει, οὕτως ἀποδεικνὺς πᾶσινἀνθρώποις ἔμφυτον εἶναι τὸν νόμον, καὶ πάντας ἀδιδάκτῳ τε τῇ φύσει, καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς κτίσεως δύνασθαι γινώσκειν τὸν Θεόν. Διὸ καὶ εἰκότως αἰτιᾶται πρῶτον Ελληνας, ὡς μὲν τοῦ Θεοῦ φανερώσαντος αὐτοῖς ἐκ τῶν ποιημάτων τοῦ κόσμου την περὶ ἑαυτοῦ γνῶσιν καὶ τῆς ἀϊδίου δυνάμεως αὐτοῦ, ἥτις ἐστὶν ὁ Λόγος αὐτοῦ, ἐν ᾧ καὶ δι' οὗ τὰ πάντα πεποίηκεν· αὐτοὺς δὲ ἐγνωκέναι μὲν ἐκ τῶν κτι σμάτων εἶναι Θεὸν τὸν τούτων δημιουργόν· τὰ δὲ ποιήματα θεοποιήσαντας, καὶ τῇ κτίσει μᾶλλον ἢ αὐτῷ λατρεύσαντας. Αἰτιᾶται δὲ καὶ Ἰουδαίους, ὡς μὴ φυλάξαντας τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου τὸν Θεὸν ἀτιμάσαντας· καὶ οὕτως ἀμφότερα τα μέγιστα Ἰουδαίους τε καὶ Ελα ληνας συγκλείει καὶ ἐλέγχει ἐπὶ παρανομίᾳ, να δείξῃ, ὅτι ἴσοι γενόμενοι οἱ πάντες, ἐπίσης οἱ πάντες, ὡς ὑπεύθυνοι, τοῦ λυτρουμένου δέονται· τῆς δὲ χά ριτος καὶ λυτρώσεως ἐπίσης τοῖς Ἰουδαίοις γενομένης καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη, εἰκότως καὶ ἡ κλῆσις γέγονε τῶν ἐθνῶν· τῆς δὲ κλήσεως τῶν ἐθνῶν γενομένης, ἐξ ἀνάγκης πέπαυται ἡ περιτομὴ καὶ ἡ ἐν τῷ νόμῳ σκιά. Ο γὰρ Αβραμ, φησίν, οὐκ ἐν περιτομῇ, ἀλλὰ πρὸ τῆς περιτομῆς δικαιωθείς, μετωνομάσθη μὲν ᾿Αβραάμ, ὅτι πατὴρ πολλῶν ἐθνῶν ἔμελλεν εἶναικατὰ τὴν ἐν τῇ ἀκροβυστία πίστιν· ἔλαβεν δὲ μετὰ τὸ δικαιωθῆναι καὶ τὴν περιτομὴν ἐν σαρκί, ἵνα ση μεῖον ᾗ τοῖς κατὰ σάρκα γεννωμένοις ἐξ αὐτοῦ, παύσεσθαί ποτε την περιτομήν, ὅταν τὰ ἔθνη γέ νηται τέκνα τοῦ ᾽Αβραὰμ, ἀρξάμενα πολιτεύεσθαι κατὰ τὴν πίστιν τοῦ ᾽Αβραὰμ, ἐν ᾗ ἐδικαιώθη, ὅτε

XII. Ad eumdení II. XIII. Ad Titum. XIV. Ad Philemonem. Ἡ πρὸς τὸν αὐτὸν δευτέρα. Cur Pauli Epistolæ dicuntur quatuordecim. Quoniam hasce epistolas seorsim Apostolus ad diversos scripsit, et per easdem quos quidem jam viderat atque docuerat, admonet atque corrigit; quos vero nondum viderat, instruere atque docere studet, ut ex earumdem lectione potest intelligi. ARGUMENTUM Epistolæ primæ, quæ est ad Romanos. Hanc e Corintho mittit cum nondum Romanos vidisset, sed fama tantum sibi noti essent, eosque Η πρὸς Τίτον. Ἡ πρὸς Φιλήμονα. Διὰ τί Παύλου Επιστολαί δεκατέσσαρες λέγονται. Ἐπειδὴ ταύτας αὐτὸς ὁ ᾿Απόστολος ἰδίᾳ ἐπιστέλο λει, καὶ διὰ τούτων οὓς μὲν ἤδη ἑώρακεν καὶ ἐδίδαξεν, ὑπομιμνήσκει καὶ διορθοῦται· οὓς δὲ μὴ ἑώρακεν σπουδάζει κατηχεῖν καὶ διδάσκειν, ὡς ἔστιν ἀπ' αὐτῶν τὸν ἐντυγχάνοντα καταμαθεῖν. Πρώτης πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Κορίνθου, μήπω εωρακώς Ρωμαίους, ἀκούων δὲ περὶ αὐτῶν καὶ ἐπιποθῶν villendi desiderio teneretur. Ει primum quidem ait αὐτοὺς ἰδεῖν. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται τὴν πίστιν se eorum fidem probare, quam ubique gentium annuntiari videbat; ac præterea se ipsorum desiderio incensum eo proposito sæpe fuisse dicit, ut ad ipsos veniret, nec tamen adhuc potuisse. Deinde doctrinalem de vocatione gentium scribit Epistolam, in qua circumcisionem ad tempus institutam fuisse, et jam tunc cessasse docet; ac præterea deletum fuisse per Christum Adæ peccatum, legis que umbram transiisse significat. Vocationem itaque gentium consequenter factam fuisse confirmat, ostendens cunctis hominibus insitam esse legein, omnesque solius naturæ instinctu et vel ab ipsis creatis rebus posse Deum cognoscere. Propterea merito arguit, primum quidem Græcos quod, cum Deus ex rebus creatis sui ipsius cognitionem suamque virtutem æternam, quæ est Verbum ejus in quo et per quod omnia creavit, eis manifestasset; ipsi a creatis quidem rebus cognoverant Deum qui ista formaverat; ipsas vero res crealas deos fecerant, ac coluerant creaturam potius quam Creatorem. Arguit autem et Judæos, ut qui legem non servassent, sed potius per legis transgressionem Deum inhonorassent et ita utrosque tum Judæos tum Græcos maxime convincit ac transgressionis accusat, ut ostendat homines, cum sint æquali sorte nati, omnes ex æquo utpote culpæ obnoxios, Redemptore opus habere; redemptionis vero gratiam tam Judæis quam gentibus impertita, gentium quoque vocationem jure merito factam fuisse; facta autem gentium vocatione, necessario cessasse circumcisionem ac umbram quæ in lege erat. Abram enim non in circumcisione, inquit, sed aute circumcisionem justificatus, nominis quidem transmutatione dictus est Abrabam, quod pater multarum gentium futurus esset, secundum fidem quam in præputio habuerat; accepit vero, postquam justificatus est,circumcisionem in carne, ut signum esset his qui secundum carnem ab eo propagarentur, cessaturam esse aliquando circumcisionem, cum gentes filii evaserint αὐτῶν καταγγελλομένην ὁρῶν πανταχοῦ· ἔπειτα σημαίνει πολλάκις ἑαυτὸν προθέμενον ἐλθεῖν διὰ τὸν εἰς αὐτοὺς πόθον, καὶ τέως μή δεδυνῆσθαι. Καὶ λοιπὸν διδασκαλικὴν τὴν Ἐπιστολὴν ποιεῖται περὶ κλήσεως ἐθνῶν· καὶ ὅτι ἡ περιτομὴ ἕως καιροῦ ἦν, καὶ νῦν πέπαυται· καὶ ὅτι διὰ τοῦ Χριστοῦ λέλυται τὸ παράπτωμα τοῦ ᾿Αδάμ, καὶ ἡ σκιὰ τοῦ νόμου παρῆλθε. Τὴν μὲν οὖν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν ἀκολούθως γεγενῆσθαι κατασκευάζει, οὕτως ἀποδεικνὺς πᾶσιν ἀνθρώποις ἔμφυτον εἶναι τὸν νόμον, καὶ πάντας άδιδάκτῳ τε τῇ φύσει, καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς κτίσεως δύνασθαι γινώσκειν τὸν Θεόν. Διὸ καὶ εἰκότως αίτιαται πρῶτον Ελληνας, ὡς μὲν τοῦ Θεοῦ φανερώ σαντος αὐτοῖς ἐκ τῶν ποιημάτων τοῦ κόσμου την περὶ ἑαυτοῦ γνῶσιν καὶ τῆς ἀϊδίου δυνάμεως αὐτοῦ, ἥτις ἐστὶν ὁ Λόγος αὐτοῦ, ἐν ᾧ καὶ δι' οὗ τὰ πάντα πεποίηκεν· αὐτοὺς δὲ ἐγνωκέναι μὲν ἐκ τῶν κτι σμάτων εἶναι Θεὸν τὸν τούτων δημιουργόν· τὰ δὲ ποιήματα θεοποιήσαντας, καὶ τῇ κτίσει μᾶλλον ἢ αὐτῷ λατρεύσαντας. Αἰτιᾶται δὲ καὶ Ἰουδαίους, ὡς μὴ φυλάξαντας τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου τὸν Θεὸν ἀτιμάσαντας· καὶ οὕτως ἀμφότερα τα μέγιστα Ἰουδαίους τε καὶ Ελα ληνας συγκλείει καὶ ἐλέγχει ἐπὶ παρανομίᾳ, να δείξῃ, ὅτι ἴσοι γενόμενοι οἱ πάντες, ἐπίσης οἱ πάντες, ὡς ὑπεύθυνοι, τοῦ λυτρουμένου δέονται· τῆς δὲ χάριτος καὶ λυτρώσεως ἐπίσης τοῖς Ἰουδαίοις γενομέ νης καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη, εἰκότως καὶ ἡ κλῆσις γέγονε τῶν ἐθνῶν· τῆς δὲ κλήσεως τῶν ἐθνῶν γενομένης, ἐξ ἀνάγκης πέπαυται ἡ περιτομὴ καὶ ἡ ἐν τῷ νόμῳ σκιά. Ο γὰρ Αβραμ, φησίν, οὐκ ἐν περιτομῇ, ἀλλὰ πρὸ τῆς περιτομῆς δικαιωθείς, μετωνομάσθη μὲν ᾿Αβραάμ, ὅτι πατὴρ πολλῶν ἐθνῶν ἔμελλεν εἶναι κατὰ τὴν ἐν τῇ ἀκροβυστία πίστιν· ἔλαβεν δὲ μετὰ τὸ δικαιωθῆναι καὶ τὴν περιτομὴν ἐν σαρκί, ἵνα ση μεῖον ᾗ τοῖς κατὰ σάρκα γεννωμένοις ἐξ αὐτοῦ, παύσεσθαί ποτε την περιτομήν, ὅταν τὰ ἔθνη γένηται τέκνα τοῦ ᾽Αβραὰμ, ἀρξάμενα πολιτεύεσθαι κατὰ τὴν πίστιν τοῦ ᾽Αβραὰμ, ἐν ᾗ ἐδικαιώθη, ὅτε Haec adnotatio reperitur etiam in cod. Valicano num. 303, et immediate subjungitur Euthalii adnotationi de martyrio D. Pauli. Vaticanus cod. n. 363, dià toūto.

col. 749–750page 66 of 86

PG 85:749ἦν ἐν ἀκροβυστίᾳ· τούτων γάρ χάριν καὶ μετωνομάσθη ᾿Αβραάμ. Ανάγκη δὲ ἐλθόντων τῶν σημαινομένων, παύεσθαι τὸ σημαῖνον. Εἰ μὲν οὖν τὰ ἔθνη αναγκάζουσι περιτέμνεσθαι, πανέτωσαν καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ καλείσθω ᾿Αβράμ. Εἰ δὲ ᾽Αβραὰμ παρὰ Θεοῦ μετωνομάσθη, οὐ δεῖ περιτέμνεσθαι τὰ ἔθνη· ἀλλ' οὐδὲ αὐτοὺς ἔτι τοὺς κατὰ σάρκα Ιου δαίους, ἵνα ᾗ τὸ ὄνομα βέβαιον, καὶ πατὴρ πολλῶν ἐθνῶν καλῆται. Καὶ γὰρ οὐ χρείαν ἔχει λοιπόν τις περιτέμνεσθαι, ἀρκούμενος τῇ πίστει τοῦ ᾿Αβραάμ, οὐδὲ τῆς ἄλλης δὲ τῆς ἐν τῷ νόμῳ σκιᾶς· οὐ γὰρ ἐκ τούτων, ἀλλ᾽ ἐκ πίστεως δικαιοῦται τις, καθάπερ καὶ ὁ ᾿Αβραάμ. Ταῦτα οὕτω κατασκευάσας, ἀπο δείκνυσι πάλιν, ὅτι ἄλλως οὐκ ἂν γένοιτο λύτρωσις καὶ χάρις τῷ Ἰσραὴλ καὶ τοῖς ἔθνεσι, εἰ μὴ λυθείη ἡ ἀρχαία ἁμαρτία τοῦ ᾿Αδάμ, ἡ εἰς πάντας γενο μένη. Δι' ἄλλου δὲ ταύτην μὴ δύνασθαι ἐξαλειφθῆναι, φησίν, ἢ διὰ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ, δι' οὗ καὶ ἐξ ἀρχῆς κατάρα γέγονεν· οὐ γὰρ δυνατὸν ἦν ἄλλον λύσαι τὸ παράπτωμα. Εἶτα γράφει ὅτι ἄλλως τοῦτο οὐ μὴ γένηται, εἰ μὴ σῶμα φορέσῃ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ καὶ γένηται ἄνθρωπος, ἵνα τοῦτο προσενέγκας ὑπὲρ πάντων, τοὺς πάντας ελευθερώσῃ ἀπὸ τοῦ θανάτου καὶ ὥσπερ δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθεν, οὕτως καὶ δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ή χάρις γένηται. Καὶ λοιπὸν ὡς καλὸς οἰκονόμος τους μὲν Ιουδαίους παραμυθεῖται, ὅτι οὐ παραβάται γίνεσθε τοῦ νόμου ἐὰν εἰς τὸν Χριστὸν πιστεύσητε τοὺς δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν παρεγγυᾷ μὴ ἐπαίρεσθαι κατὰ τοῦ Ἰσραήλ, ἀλλὰ γινώσκειν, ὅτι ὡς κλάδοι ἐπὶ τὴν ρίζαν, οὕτω ἐπ' ἐκείνους ένεκεντρίσθησαν. Μετὰ δὲ ταῦτα παραινετικούς λόγους εἰς τὰ ἔθη δι δάξας, τελειοῖ τὴν Επιστολήν. ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων καθολικῶν καθ' ἑκάστην Ἐπιστολὴν τοῦ Ἀποστόλου, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Ρωμαίους Επιστολῆς Παύλου ιθ'. Εὐαγγελική διδασκαλία περί τε τῶν ἔξω χάριτος Χριστοῦ καὶ τῶν ἐν χάριτι, καὶ περὶ ἐλπίδος, καὶ πολιτείας πνευματικῆς. Πρῶτον μὲν οὖν μετὰ τὸ προοίμιον, περὶ κρίσεως τῆς κατὰ ἐθνῶν τῶν οὐ φυλασσόντων τὰ φυσικά. Περὶ κρίσεως τῆς κατὰ Ἰσραὴλ τοῦ μὴ φυλάσσοντος τὰ νόμιμα. Περὶ ὑπεροχῆς Ἰσραὴλ τοῦ τυγχάνοντος τῆς ἐπαγ γελίας. Περὶ χάριτος, δι' ἧς μόνον ἄνθρωποι δικαιοῦνται, οὐ κατά γένος διακεκριμένως, ἀλλὰ κατὰ Θεοῦ δύσιν ισοτίμως, κατὰ τὸν ᾿Αβραὰμ τύπον, Περὶ τῆς ἀποκειμένης ἐλπίδος. Περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ πρὸς σωτηρίαν ἡμῶν ἀνθρώ χις, Η, 9.

75Q ἦν ἐν ἀκροβυστίᾳ· τούτων γάρ χάριν καὶ μετωνομά- Abrahæ, cum nimirum vivere ceperint secundum σθη ᾿Αβραάμ. Ανάγκη δὲ ἐλθόντων τῶν σημαινομέ νων, παύεσθαι τὸ σημαῖνον. Εἰ μὲν οὖν τὰ ἔθνη αναγκάζουσι περιτέμνεσθαι, πανέτωσαν καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ καλείσθω ᾿Αβράμ. Εἰ δὲ ᾽Αβραὰμ παρὰ Θεοῦ μετωνομάσθη, οὐ δεῖ περιτέμνεσθαι τὰ ἔθνη· ἀλλ' οὐδὲ αὐτοὺς ἔτι τοὺς κατὰ σάρκα Ιουδαίους, ἵνα ᾗ τὸ ὄνομα βέβαιον, καὶ πατὴρ πολλῶν ἐθνῶν καλῆται. Καὶ γὰρ οὐ χρείαν ἔχει λοιπόν τις περιτέμνεσθαι, ἀρκούμενος τῇ πίστει τοῦ ᾿Αβραάμ, οὐδὲ τῆς ἄλλης δὲ τῆς ἐν τῷ νόμῳ σκιᾶς· οὐ γὰρ ἐκ τούτων, ἀλλ᾽ ἐκ πίστεως δικαιοῦται τις, καθάπερ καὶ ὁ ᾿Αβραάμ. Ταῦτα οὕτω κατασκευάσας, ἀποδείκνυσι πάλιν, ὅτι ἄλλως οὐκ ἂν γένοιτο λύτρωσις καὶ χάρις τῷ Ἰσραὴλ καὶ τοῖς ἔθνεσι, εἰ μὴ λυθείη ἡ ἀρχαία ἁμαρτία τοῦ ᾿Αδάμ, ἡ εἰς πάντας γενομένη. Δι' ἄλλου δὲ ταύτην μὴ δύνασθαι ἐξαλειφθῆναι, φησίν, ἢ διὰ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ, δι' οὗ καὶ ἐξ ἀρχῆς κατάρα γέγονεν· οὐ γὰρ δυνατὸν ἦν ἄλλον λύσαι τὸ παράπτωμα. Εἶτα γράφει ὅτι ἄλλως τοῦτο οὐ μὴ γένηται, εἰ μὴ σῶμα φορέσῃ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ καὶ γένηται ἄνθρωπος, ἵνα τοῦτο προσενέγκας ὑπὲρ πάντων, τοὺς πάντας ελευθερώσῃ ἀπὸ τοῦ θανάτου· καὶ ὥσπερ δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθεν, οὕτως καὶ δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ή χάρις γένηται. Καὶ λοιπὸν ὡς καλὸς οἰκονόμος τους μὲν Ιουδαίους παραμυθεῖται, ὅτι οὐ παραβάται γίνεσθε τοῦ νόμου ἐὰν εἰς τὸν Χριστὸν πιστεύσητε τοὺς δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν παρεγγυᾷ μὴ ἐπαίρεσθαι κατὰ τοῦ Ἰσραήλ, ἀλλὰ γινώσκειν, ὅτι ὡς κλάδοι ἐπὶ τὴν ρίζαν, οὕτω ἐπ' ἐκείνους ένεκεντρίσθησαν. Μετὰ δὲ ταῦτα παραινετικούς λόγους εἰς τὰ ἔθη δι δάξας, τελειοῖ τὴν Επιστολήν. Κεφαλαίων καθολικῶν καθ' ἑκάστην Ἐπιστολὴν τοῦ Ἀποστόλου, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως. Τῆς πρὸς Ρωμαίους Επιστολῆς Παύλου ιθ'. Εὐαγγελική διδασκαλία περί τε τῶν ἔξω χάριτος Χριστοῦ καὶ τῶν ἐν χάριτι, καὶ περὶ ἐλπίδος, καὶ πολιτείας πνευματικῆς. Πρῶτον μὲν οὖν μετὰ τὸ προοίμιον, περὶ κρίσεως τῆς κατὰ ἐθνῶν τῶν οὐ φυλασσόντων τὰ φυσικά. Περὶ κρίσεως τῆς κατὰ Ἰσραὴλ τοῦ μὴ φυλάσσον τος τὰ νόμιμα. Περὶ ὑπεροχῆς Ἰσραὴλ τοῦ τυγχάνοντος τῆς ἐπαγ γελίας. Περὶ χάριτος, δι' ἧς μόνον ἄνθρωποι δικαιοῦνται, οὐ κατά γένος διακεκριμένως, ἀλλὰ κατὰ Θεοῦ δύσιν ισοτίμως, κατὰ τὸν ᾿Αβραὰμ τύπον, Περὶ τῆς ἀποκειμένης ἐλπίδος. Περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ πρὸς σωτηρίαν ἡμῶν ἀνθρώ p fidem Abraham in qua justificatus fuerat, cum esset in præputio; nam ideo transmutato nomine dictus est Abraham. Necesse est autem cessare signum, cum per eum significata adimplentur. Si ergo gentes necesse est circumcidi, cesset et nomen Abraham, voceturque Abram: si vero Abraham a Deo nominis mutatione diętus est, non opus est gentes circumcidi imo neque eos qui Judæi sunt secundum carnem, ut nomen illud permaneat, et pater mullarum gentium nuncupetur. Etenim non est necesse ut quis deinceps circumcidatur, cum illi sufficiat fides Abrahæ, nec ut observet aliam legis umbram: non enim ex his, sed ex fide quispiam justificatur, quemadmodum et Abraham. His ita confirmatis, ostendit rursus hoc tantum pacto impertiri posse redemptionem, et gratiam tam Israeli quam genti bus, si solvatur vetus Adæ peccatum quod ad omnes dimanavit. Per alium autem non posse deleri, ait, quam per Christum Deum, per quem etiam ą principio inflicta est maledictio: neque enim alius quispiam poterat delere peccatum. Deinde scribit hoc aliter fieri non posse, quam si Filius Dei corpus indual ac fiat homo, ut, cum illud pro omnibus obtulerit, omnes a morte liberet; et sicut per unum hominen peccatum in mundum introivit, ita et per unum hominem gratia largiatur. Tandem probi œconomi more Judæos quidem consolatur, dicens, Non estis legis transgressores, si in Christum credideris tis: eos vero qui e gentibus crediderant, admonet ne extollantur adversus Israelitas, sed agnoscant sø super illos insertos esse, quemadmodum rami su̟- per radicem. Post hæc autem, ubi eosdem adhortatorijs sermonibus varia de moribus docuit, Epistolæ finem imponit. ELENCHUS Capitum quæ in unaquaque Pauli Epistola continentur, quorum nonnulla particulares quasdam subdivisiones habent rubris numerorum notis designalas. CAPITA Epistola ad Romanos num. χις, 1. Evangelica doctrina de his qui Christi gratia destituti sunt, deque his qui ejusdem gratia poliun. tur: ac de spe spiritualique vitæ ratione, Primo igitur post proæmium loquitur de judicio, quod de gentibus, quæ naturalia sunt, non servantibus, faclurus est Deus. Fortasse cap. 1, 13, II. De judicio quod itidem de Israelitis legalia non servantibus redditurus est Deus, cap. 11, 12, Palat. et Cryptof. v. 10, 11. De Israelitarum prærogativa, qui promissio - nem a Deo sortiti sunt, cap. 111, 4. IV. De gratia qua sola homines, nulla habita generis ratione, sed benigna Dei largitione, æqualiter ad Abrahami exemplum justificantur, cap. Η1, 9. V. De spe in Deo reposita, cap. v, VI. Quomodo nobis viam fecerit ad salutem Jeşyş

col. 751–752page 67 of 86

PG 85:751που Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀντὶ τοῦ πεσόντος ἐξ ἀρχῆς τοῦ γηγενούς Αδάμ. ΣΙ, Περὶ τῆς ὀφειλομένης ἐπὶ τῇ πίστει πράξεως ἀγαπ Ἐπανάληψις περὶ τῆς ἐν χάριτι ζωής. Περὶ τῆς ὑπὸ νόμον κατακρίσεως διὰ τὴν ἁμαρ τίαν. Περὶ τῶν ἐν ἀνθρωπίνῃ φύσει παθῶν, ἀδύνατον ποιούντων τὴν πρὸς νόμον συμφωνίαν. Περὶ τῆς ἀποδύσεως τῶν φυσικῶν παθημάτων, διὰ τῆς πρὸς τὸ πνεῦμα συναφείας. Ἐπανάληψις περὶ τῆς ἀποκειμένης ἁγίοις δό ξης. Περὶ τῆς ὀφειλομένης αγάπης Χριστῷ. Περὶ ἐκπτώσεως τοῦ Ἰσραὴλ ἀποβληθέντος, καὶ κλήσεως τοῦ ἀληθοῦς, τοῦ ἐκλεχθέντος μετὰ τῶν ἐθνῶν. "Οτι κατὰ ἀπιστίαν ἡ ἔκπτωσις διὰ τῆς εἰς ἄγνοιαν καταλήψεως, καὶ τοῦ ἁρμόζοντος αὐτοῖς κηρύγματ τος. Περὶ τοῦ σκοποῦ καθ᾿ ὃν ἐξεβλήθησαν, ὥστε δεν τεραίους ἐπανελθεῖν ζήλῳ τῶν προτιμηθέντων ἐθνῶν, συνταχθέντων τῷ πιστῷ Ἰσραήλ. Παραινέσεις περὶ ἀρετῆς πρὸς Θεὸν καὶ ἀνθρώ τους. Ἐν αἷς περὶ τῆς πρὸς ἀλλήλους ὁμονοίας. Περὶ τῆς πρὸς Θεὸν λατρείας. Περὶ τῆς πρὸς ἀντικειμένους ἀνεξικακίας. Περὶ τῆς πρὸς ἄρχοντας ὑποταγῆς. Περὶ σωφροσύνης καὶ πραότητος. Περὶ τῆς ἐν βρώμασιν καὶ ἡμέραις ἀμάχου δια νοίας. Περὶ μιμήσεως τῆς Χριστοῦ ἀνεξικακίας. Περὶ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ, τῆς ἐν ᾿Ανατολῇ καὶ Δύσει. Στίχοι λ. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Δευτέρας μὲν Ἐπιστολῆς, πρώτης δὲ πρὸς Κορινθίους. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ἐφέσου τῆς ᾿Ασίας, έωρα κὼς αὐτοὺς ἤδη καὶ διδάξας, ὑπομιμνήσκων δὲ ὅμως διὰ τῆς Ἐπιστολῆς ταύτης. Ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπι στολῆς αὕτη· Κορίνθιο: ἐκ φιλονεικίας συναγόμεν νοι ἐπεσχίζοντο ταῖς γνώμαις, καὶ λοιπὸν ἦν ἐν αὐτοῖς σχίσματα, καὶ ὄντων σχισμάτων παραβλέ ποντο τὸν λαβόντα την μητρυιάν· ἄλλοι δὲ ἤθελον καταλιμπάνειν τὰς γυναῖκας προφάσει της συγκρα συναγαγόμενοι.

Cristus, factus homo pro terrigena Adam qui ab που Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀντὶ τοῦ πεσόντος ἐξ ἀρχῆς τοῦ initio ceciderat, cap. v, 12. γηγενούς Αδάμ. VII. De bonis operibus quæ fidem debent comiLari, cap. vi, 1. VIII. Repetitio de vita quæ in novæ legis gratia agitur, cap. vi, 1. IX. De condemnatione quæ propter peccatum erat sub lege, cap. vii, 7. X. De affectibus humanæ naturæ, qui faciunt ut impossibile nobis sit vitam legis præceptis consonam agere, cap. vn, 14. XI. De exuendis humanæ naturæ affectibus per conjunctionem carnis cum spiritu, cap. vult, 25. Palatinus incipit vers. 21. XII. Repetitio de gloria quæ sanctis reposita est, cap. viii, 18. XIII. De amore quo Christum prosequi debemus, cap. vin, 35. XIV. De repudiati Israelis casu, et veri Israelis qui cum gentibus electus est, vocatione, cap. 1, 4. Palat, incipit vers. 6. XV. Quod ex infidelitate Israelitarum casus accidit, eo quod legem ignorare, et quæ ipsos non decebat, prædicare deprehensi sunt, cap. 18, 30. XVI. De Dei in eisdem ejiciendis consilio, ut nempe ad veri Dei cultum secundo loco redirent, incensi æmulatione gentium ipsis prælatarum, et fidelibus Israelitis aggregatarum, cap. 11, 1. XVII. Adhortationes, ad virtutem, tam in divinis rebus, quam in humanis, cap. xii, 1. 3!!, 1. In quibus de concordia mutua agitur, cap. 11. De Dei cultu, cap. sit, 10. 11. De toler.ntia malorum quæ ab adversariis inferuntur, cap. xis, 14. 1. De subjectione principibus, cap. xiii, 1. v. De temperantia et mansuetudine, ibid. 11. vi. De concordia nequaquam violanda ob ciborum delectum et dierum observantiam, cap. ΣΙ, XVIII. De imitatione clementiæ atque tolerantiæ Jesu Christi, cap. xv, 1. XIX. De ministerio ipsius Pauli in Orientis et Occidentis regionibus, cap. xv, 15. Vers. xxxvii. ARGUMENTUM Secunda Pauli Epistolæ, quæ prima est ad Corinthios. Hanc ab Epheso civitate Asiæ scribit, cum jam eos et vidisset et docuisset; sed nihilominus eos ulterius admonet in Epistola ista, cujus scribendæ hæc fuit occasio. Corinthii contendendi libidine perciti, varias in sententias ibant, et jam schismata inter ipsos erant, quilius vigentibus, connivebant cum eo qui novercam uxoris loco acceperat. Alii vero per continentiæ speciem proprias desereΠερὶ τῆς ὀφειλομένης ἐπὶ τῇ πίστει πράξεως ἀγαπ Ἐπανάληψις περὶ τῆς ἐν χάριτι ζωής. Περὶ τῆς ὑπὸ νόμον κατακρίσεως διὰ τὴν ἁμαρ τίαν. Περὶ τῶν ἐν ἀνθρωπίνῃ φύσει παθῶν, ἀδύνατον ποιούντων τὴν πρὸς νόμον συμφωνίαν. Περὶ τῆς ἀποδύσεως τῶν φυσικῶν παθημάτων, διὰ τῆς πρὸς τὸ πνεῦμα συναφείας. Ἐπανάληψις περὶ τῆς ἀποκειμένης ἁγίοις δόξης. Περὶ τῆς ὀφειλομένης αγάπης Χριστῷ. Περὶ ἐκπτώσεως τοῦ Ἰσραὴλ ἀποβληθέντος, καὶ κλήσεως τοῦ ἀληθοῦς, τοῦ ἐκλεχθέντος μετὰ τῶν ἐθνῶν. "Οτι κατὰ ἀπιστίαν ἡ ἔκπτωσις διὰ τῆς εἰς ἄγνοιαν καταλήψεως, καὶ τοῦ ἁρμόζοντος αὐτοῖς κηρύγματ τος. Περὶ τοῦ σκοποῦ καθ᾿ ὃν ἐξεβλήθησαν, ὥστε δεν τεραίους ἐπανελθεῖν ζήλῳ τῶν προτιμηθέντων ἐθνῶν, συνταχθέντων τῷ πιστῷ Ἰσραήλ. Παραινέσεις περὶ ἀρετῆς πρὸς Θεὸν καὶ ἀνθρώ τους. Ἐν αἷς περὶ τῆς πρὸς ἀλλήλους ὁμονοίας. Περὶ τῆς πρὸς Θεὸν λατρείας. Περὶ τῆς πρὸς ἀντικειμένους ἀνεξικακίας. Περὶ τῆς πρὸς ἄρχοντας ὑποταγῆς. Περὶ σωφροσύνης καὶ πραότητος. Περὶ τῆς ἐν βρώμασιν καὶ ἡμέραις ἀμάχου δια νοίας. Περὶ μιμήσεως τῆς Χριστοῦ ἀνεξικακίας. Περὶ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ, τῆς ἐν ᾿Ανατολῇ καὶ Δύσει. Στίχοι λ. Δευτέρας μὲν Ἐπιστολῆς, πρώτης δὲ πρὸς Κορινθίους. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ἐφέσου τῆς ᾿Ασίας, έωρακὼς αὐτοὺς ἤδη καὶ διδάξας, ὑπομιμνήσκων δὲ ὅμως διὰ τῆς Ἐπιστολῆς ταύτης. Ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη· Κορίνθιο: ἐκ φιλονεικίας συναγόμεν νοι ἐπεσχίζοντο ταῖς γνώμαις, καὶ λοιπὸν ἦν ἐν αὐτοῖς σχίσματα, καὶ ὄντων σχισμάτων παραβλέποντο τὸν λαβόντα την μητρυιάν· ἄλλοι δὲ ἤθελον καταλιμπάνειν τὰς γυναῖκας προφάσει της συγκρα LAUR. ZACAGNI NOTÆE. In Regio-Alexandrino est, συναγαγόμενοι.

col. 753–754page 68 of 86

PG 85:753τείας· τινὲς δὲ καὶ ἐν εἰδωλείοις ἤσθιον, ὡς ἀδιαφόρων ὄντων τῶν εἰδωλοθύτων· ἄλλοι τε τοὺς μὲν ἁλάλους ἐξουθένουν, τοὺς δὲ λαλοῦντας γλώσσαις ἐθαύμαζον καὶ τέλος, ἠπάτηντο καὶ εἰς τὸ περὶ ἀναστάσεως μυστήριον, λέγοντες μὴ ἐγείρεσθαι τὴν σάρκα ταύ την. Τούτων πάντων ἐν Κορίνθῳ κινουμένων, γρά φουσιν οἱ λαοὶ τῷ ᾿Αποστόλῳ, καὶ λοιπὸν πρὸς πάντα ἀντιγράφει. Καὶ πρῶτον μὲν μαρτυρεῖ αὐτοῖς ἐν φρονήσει καὶ γνώσει· οὐκ ἀποδέχεται δὲ αὐτοὺς ποιοῦντας τὰ σχίσματα· ἀλλὰ καὶ συμβουλεύει μή ἐν λόγῳ τὴν ἀρετήν, ἀλλ' ἐν ἔργῳ καὶ δυνάμει ἡγεῖ. σθαι. Επειτα ἐπιτιμήσας τῷ τὴν μητρυιάν λαβόντι, καὶ παραινέσας, μή ἔχειν κρίματα πρὸς ἑαυτοὺς, λοιπὸν περὶ ὧν ἔγραψαν ἀποκρίνεται· περὶ μὲν τοῦ γάμου διδάσκων ἄῤῥηκτον εἶναι τὴν συζυγίαν, καὶ ἐν καιρῷ μόνῳ σχολάζειν διὰ τὴν εὐχήν· διὰ δὲ τὸ ἀγαπᾶν αὐτοὺς τὴν ἐγκράτειαν, γράφει περί παρθενίας, ὅτι οὐ κατ' ἀνάγκην, ἀλλὰ πειθοῖ τοῦτο γινέ σθω. Εἶτα περὶ τῶν εἰδωλοθύτων, ἵνα μὴ καταχρῶν τα: τῇ γνώσει, ἀλλὰ τῇ ἀγάπῃ πολιτεύωνται. Κωλύει οὖν τὰ ἐν εἴδωλείῳ συμπόσια, ἵνα μή σκανδαλίζωνται οἱ μικροί. Εἶτα περὶ τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων γράφει, ἵνα μὴ διαφέρωνται ἐν τοῖς χαρίσμασιν, μηδὲ προκρίνωσι τὸν ἔχοντα τὸ χάρισμα τόδε, τοῦ ἔχοντος τόδε· πάντα γὰρ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος εἶναι λέγει. Καὶ λοιπὸν περὶ ἀναστάσεως διδάσκει, ὅτι ἡ σ. ρξ ἐγείρεται, ἀποθνήσκουσα μὲν φθαρτη, ἐγειρομένη δὲ ἄφθαρτος κατὰ τὴν χάριν τοῦ Χριστοῦ· τὴν δὲ ἀνάστασιν ἀπὸ τοῦ ἐγηγέρθαι τὸν Χριστὸν συν ίστησιν. Καὶ εἰς τὸ τέλος παραινετικούς λόγους εἰς τὰ ἤθη γράφει, καὶ περὶ λογίας, τῆς εἰς τοὺς ἁγίους, & παραγγέλλει· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. ΕΚΘΕΣΙΣ κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Κορινθίους α' Επιστολῆς τοῦ ᾿Αποστόλου, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις, τὰς διὰ τοῦ κινναβάρεως. ΚΕΦΑΛΛΙΑ Τῆς πρὸς Κορινθίους α' Επιστολῆς Παύλου θ'. Περὶ πλειόνων καὶ διαφόρων ἡ Ἐπιστολὴ διόρθωσιν ἔχουσα τῶν Κορινθίοις ἡμαρτημένων. Μετὰ τὸ προοίμιον, περὶ τοῦ μὴ διχονοεῖν πρὸς ἀλλήλους ἐκ φιλοδοξίας τῆς ἐπὶ σοφίᾳ ἀνθρωπίνῃ. Ἐν ᾧ περὶ θείας σοφίας. Περὶ λειτουργιών. Περὶ τοῦ μὴ κρίνειν διδασκάλους. Περὶ τοῦ μὴ ἐπαίρεσθαι. Κατά πορνῶν, καὶ πορνείας καὶ τῶν τούτοις κοινωνούντων. έχει.

τείας· τινὲς δὲ καὶ ἐν εἰδωλείοις ἤσθιον, ὡς ἀδιαφόρων bant uxores: quidam autem in templis idolorum edebant, indifferentia ea esse putantes quæ idolis immolabantur. Alii insuper eos qui linguis loquebantur, in aduiratione habentes, caterus despiciebant. Denique errabant etiam in resurrectionis mysterio, dicentes, carnem hanc non resuscitari. Ob hæc omnia orto apud Corinthum dissidio, populi scribunt Apostolo, qui ad singula in hac Epistola rescribit. Et primum quidem de ipsorum prudentia atque sapientia testimonium perhibet, eis rejectis qui contentiones excitabant. Praeterea suadet non ex verbis, sed ex factis et operibus de virtute existimandum esse. Deinde ubi illum increpasset qui novercam uxoris loco acceperat, fuisselque adhortatus, ne alter alterum judicio sisteret, conὄντων τῶν εἰδωλοθύτων· ἄλλοι τε τοὺς μὲν ἁλάλους ἐξουθένουν, τοὺς δὲ λαλοῦντας γλώσσαις ἐθαύμαζον καὶ τέλος, ἠπάτηντο καὶ εἰς τὸ περὶ ἀναστάσεως μυστήριον, λέγοντες μὴ ἐγείρεσθαι τὴν σάρκα ταύ την. Τούτων πάντων ἐν Κορίνθῳ κινουμένων, γράφουσιν οἱ λαοὶ τῷ ᾿Αποστόλῳ, καὶ λοιπὸν πρὸς πάντα ἀντιγράφει. Καὶ πρῶτον μὲν μαρτυρεῖ αὐτοῖς ἐν φρονήσει καὶ γνώσει· οὐκ ἀποδέχεται δὲ αὐτοὺς ποιοῦντας τὰ σχίσματα· ἀλλὰ καὶ συμβουλεύει μή ἐν λόγῳ τὴν ἀρετήν, ἀλλ' ἐν ἔργῳ καὶ δυνάμει ἡγεῖ. σθαι. Επειτα ἐπιτιμήσας τῷ τὴν μητρυιάν λαβόντι, καὶ παραινέσας, μή ἔχειν κρίματα πρὸς ἑαυτοὺς, λοιπὸν περὶ ὧν ἔγραψαν ἀποκρίνεται· περὶ μὲν τοῦ γάμου διδάσκων ἄῤῥηκτον εἶναι τὴν συζυγίαν, καὶ ἐν καιρῷ μόνῳ σχολάζειν διὰ τὴν εὐχήν· διὰ δὲ τὸ sequenter ad ea respondet de quibus scripserant. ἀγαπᾶν αὐτοὺς τὴν ἐγκράτειαν, γράφει περί παρθε νίας, ὅτι οὐ κατ' ἀνάγκην, ἀλλὰ πειθοῖ τοῦτο γινέσθω. Εἶτα περὶ τῶν εἰδωλοθύτων, ἵνα μὴ καταχρῶν τα: τῇ γνώσει, ἀλλὰ τῇ ἀγάπῃ πολιτεύωνται. Κωλύει οὖν τὰ ἐν εἴδωλείῳ συμπόσια, ἵνα μή σκανδαλίζωνται οἱ μικροί. Εἶτα περὶ τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων γράφει, ἵνα μὴ διαφέρωνται ἐν τοῖς χαρίσμασιν, μηδὲ προκρίνωσι τὸν ἔχοντα τὸ χάρισμα τόδε, τοῦ ἔχοντος τόδε· πάντα γὰρ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος εἶναι λέγει. Καὶ λοιπὸν περὶ ἀναστάσεως διδάσκει, ὅτι ἡ σ. ρξ ἐγείρεται, ἀποθνήσκουσα μὲν φθαρτη, εγειρο μένη δὲ ἄφθαρτος κατὰ τὴν χάριν τοῦ Χριστοῦ· τὴν δὲ ἀνάστασιν ἀπὸ τοῦ ἐγηγέρθαι τὸν Χριστὸν συν ίστησιν. Καὶ εἰς τὸ τέλος παραινετικούς λόγους εἰς τὰ ἤθη γράφει, καὶ περὶ λογίας, τῆς εἰς τοὺς ἁγίους, & παραγγέλλει· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. inde astruit, quod Christus resurrexerit. Denique collectis in sanctos faciendis præcipit: atque ita concludit Epistolam. κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Κορινθίους α' Επιστολῆς τοῦ ᾿Αποστόλου, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις, τὰς διὰ τοῦ κινναβά ρεως. Τῆς πρὸς Κορινθίους α' Επιστολῆς Παύλου θ'. Περὶ πλειόνων καὶ διαφόρων ἡ Ἐπιστολὴ διόρθωσιν ἔχουσα τῶν Κορινθίοις ἡμαρτημένων. Μετὰ τὸ προοίμιον, περὶ τοῦ μὴ διχονοεῖν πρὸς ἀλλήλους ἐκ φιλοδοξίας τῆς ἐπὶ σοφίᾳ ἀνθρωπίνῃ. Ἐν ᾧ περὶ θείας σοφίας. Περὶ λειτουργιών. Περὶ τοῦ μὴ κρίνειν διδασκάλους. Περὶ τοῦ μὴ ἐπαίρεσθαι. Κατά πορνῶν, καὶ πορνείας καὶ τῶν τούτοις κοι νωνούντων. Et quod ad nuptias quidem attinet, indivisibile. conjugium esse dicit, et ad tempus tantummodo ait abstinendum, ut orationi vacarent. Quoniam vero continentiæ Corinthii studebant, de virginitate scribit, non necessitate, sed consilio amplectendam esse. Postea de bis quæ idolis immolantur, agit ne scientia abutantur, sed ad mutuam charitatem vitam componant. Vetat itaque fieri convivia in idolorum templis, ne pusilli offendantur. Mox de spirituali bus donis scribit, ne eorumdem causa dissideant, nec illos qui donum aliquod sortiti sunt, ei qui aliud obtinet, praferant; nam omnia unius atque ejusdem Spiritus dicit esse. Tandem de resurrectione loquens, docet carnem resurgere, quia moritur quidem corruptibilis caro, surgit vero incorruptibilis per Christi gratiam. Resurrectionem autem eosdeni ad morum probitatem hortatur, et de ELENCHUS Capitum, quæ in Pauli Epistola prima ad Corinthios continentur, quorum nonnulla particulares quase dam subdivisiones habent rubris numerorum notis exaratus. CAPITA Epistolæ 1 ad Corinthios num. ix. Multa atque varia in quibus erraverant Corinthii, hæc Epistola corrigit. 1. Post prodentium, non oportere ait invicem dissidere ob cupiditatem gloriæ, quæ humanæ sapientiae iuest, cap. 1, 10. 1. In quo de divina sapientia, cap. 11, 6. Palat. incipit, cap. 1, 20. at De sacris ministeriis, Fortasse incipit, cap. m. Quod non oporteat de præceptoribus judiciu: ferre, cup. IV, 1. Nec superbire, cap. iv, 6. 11. Adversus scorta, fornicationes, et eos qui cum scortis communicant, ibid. 21. Stephanus, έχει. LAUR. ZACAGNII NOTA.

col. 755–756page 69 of 86

PG 85:755Περὶ τοῦ μὴ δεῖσθαι δικῶν, καὶ ταῦτα ἐπὶ ἀπί άν, 1. στων. Ἐν ᾧ περὶ τοῦ μὴ πορνεύειν. Περὶ γάμου καὶ χηρείας καὶ ἀγαμίας. Ἐν ᾧ περὶ τοῦ μὴ χωρίζεσθαι ἄνδρας τῶν γυναικῶν, μηδὲ εἰ ἄπιστοι εἶεν οἱ ἔτεροι. Περὶ ἁγνείας καὶ περὶ διγαμίας. Περὶ διαφορᾶς ἐδεσμάτων, καὶ ἀποχῆς δαιμονικοῦ σεβάσματος. Ἐν ᾧ περὶ συμπεριφορᾶς. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ πολυπλόκου συμπεριφοράς. Περὶ τοῦ μὴ κοινωνεῖν δαίμοσι. Περὶ τοῦ ἀδιαφορεῖν ἐν ὠνίοις καὶ κλή Περὶ σχήματος ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, ἐν εὐχαῖ; καὶ προφητείαις. Περὶ κοινωνίας θεοπρεποῦς, οὐ πλησμονικής. Περί διαφοράς χαρισμάτων, καὶ οἰκονομίας αὐτ των. Ἐν ᾧ περὶ ἀγάπης, ὡς μεγίστου χαρίσματος. Περὶ προφητείας, ὡς μείζονος γλώσσης. Περὶ ἀναστάσεως σωμάτων καθολικῆς. Ἐν ᾧ περὶ τῆς ἐν Χριστῷ διορθώσεως, καὶ ἀπο καταστάσεως. Ομοίωσις τῶν ἀνισταμένων πρὸς τὰ ἀναφυόμενα σπέρματα. Περὶ τῆς εἰς δόξαν καὶ δύναμιν ἀλλαγῆς. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τρίτης μὲν Επιστολῆς τοῦ ᾿Αποστόλου, δευτέρας δὲ πρὸς Κορινθίους. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Μακεδονίας· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη. Δεξάμενοι οἱ Κορίνθιοι τὴν προτέραν Επιστολήν κατενύγησαν ἐπὶ τῇ ἁμαρτία τοῦ λαβόντος τὴν μητρυιάν, καὶ ἐλυπήθησαν δὲ, ὡς παριδόντες τὸ τοιοῦτον ἁμάρτημα. Εἶτα υφηρπάζοντα παρά τινων, τῶν καὶ τὰς προφάσεις τῶν σχισμάτων ποιούντων, ὥστε παρακαθέζεσθαι τῷ γράμματι τοῦ νόμου, καὶ ἀδιάφορον ἡγεῖσθαι τὴν παρὰ τοῦ Χριστοῦ χάριν, καὶ μᾶλλον προσεῖχον τοῖς ἐν προσ ώπῳ καυχωμένοις· ἦσαν δὲ καὶ περὶ τῆς λογίας τῆς εἰς τοὺς ἁγίους φροντίζοντες καλῶς. Πρὸς ταῦτα οὖν ἀντιγράφει ὁ ᾿Απόστολος. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται αὐτοὺς ἐκβαλόντας τὸν παρανομήσαντα. Έπειτα ἐν ᾧ ἁγίοις. ἐν δείπνοις. διάφορου

Περὶ τοῦ μὴ δεῖσθαι δικῶν, καὶ ταῦτα ἐπὶ ἀπί 111. Quod non oporteat lites ac judicia agere, præsertim cum infidelibus, cap. vi, 1. 1. In quo de non prostituenda pudicitia agitur, ibid. 15. IV. De nuptiis, viduitate ac calibatu, cap. vi, 1. 1. In quo separandos non esse ait viros a mulieribus, etiamsi alter sit infidelis. Palat. cap. vii, 12. Cryptofer. incipere videtur cap. vu, 10. n. De castitate et bigamia, cap. vii, 25. V. De diversitate ciborum, et abstinentia a cultu dæmonum, cap. VIII, 4. Palat. incipit vers. 4. 1. În quo de morum facilitate, cup. 1x, 1. Pulat. cap. xiii, 13. 1. De sua multiplici facilitate. Palat, cap. 1x, 7. 1. De communione dæmonum vitanda, cap. al Quod in venalium rerum comestione, et cum mensam vocantur indifferenter se gerere debeant. Crypt. et Palat. incipit, ibid. vers. 18. VI. Quomodo viri ac mulieres, dum orant atque prophetant, stare debeant, cap. x1, 12. Palat. Incipit cap. x1, 4. Cryptoſ. cap. vi, 1. VII. De communione quæ Dei cultores deceat, et non sit ad ingurgitationem, cap. xı, 17. VIII. De varietate donorum, eorumque dispensatione atque usu, cap. xii, 1. 1. In quo de charitate, quæ maximum donorum omnium est. cap. xitt, 1. 11. De prophetia, tanquam majoris diguitatis doho linguarum, cap. xiv, 1. IX. De universali corporum resurrectione, cap. άν, 1. 1. In quo de reparatione in Christo Jesu, et in meliorem statum restitutione, cap. xv, 20. 11. Resurgentium corporum comparatio cum seminibus renascentibus. Palat. ibid. vers. 36. 11. De mutatione in gloriam atque virtutem per corporum resurrectionem. Palat. ibid. 42. ARGUMENTUM Tertia Pauli Epistolæ, quæ posterior est ad Corinthios. Ilanc a Macedonia mittit: ejus autem scribendæ hæc fuit occasio. Cum priorem Epistolam accepissent Corinthii, compuncti sunt ob illius peccatum qui novercam acceperat, magnoque mærore afficiebantur, qui hujusmodi peccatum dissimulassent. Deinde a nonnullis qui dissidiorum occasiones præbebant, a vera fide clam distrahebantur, ita ut legis litteræ adhærerent, et Christi gratiam rei indifferentis loco haberent, hisque magis attenderent, qui non in corde, sed in facie gloriabantur; sedulam tamen collectæ in sanctos faciendæ curan gerebant. Ad hæc itaque rescribit Apostolus. Et primum quidem ipsos commendat, στων. Ἐν ᾧ περὶ τοῦ μὴ πορνεύειν. Περὶ γάμου καὶ χηρείας καὶ ἀγαμίας. Ἐν ᾧ περὶ τοῦ μὴ χωρίζεσθαι ἄνδρας τῶν γυναικῶν, μηδὲ εἰ ἄπιστοι εἶεν οἱ ἔτεροι. Περὶ ἁγνείας καὶ περὶ διγαμίας. Περὶ διαφορᾶς ἐδεσμάτων, καὶ ἀποχῆς δαιμονικοῦ σεβάσματος. · Ἐν ᾧ περὶ συμπεριφορᾶς. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ πολυπλόκου συμπεριφοράς. Περὶ τοῦ μὴ κοινωνεῖν δαίμοσι. Περὶ τοῦ ἀδιαφορεῖν ἐν ὠνίοις καὶ κλή GEJL. Περὶ σχήματος ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, ἐν εὐχαῖ; καὶ προφητείαις. Περὶ κοινωνίας θεοπρεποῦς, οὐ πλησμονικής. Περί διαφοράς χαρισμάτων, καὶ οἰκονομίας αὐτ των. Ἐν ᾧ περὶ ἀγάπης, ὡς μεγίστου χαρίσματος. Περὶ προφητείας, ὡς μείζονος γλώσσης. Περὶ ἀναστάσεως σωμάτων καθολικῆς. Ἐν ᾧ περὶ τῆς ἐν Χριστῷ διορθώσεως, καὶ ἀποκαταστάσεως. Ομοίωσις τῶν ἀνισταμένων πρὸς τὰ ἀναφυόμενα σπέρματα. Περὶ τῆς εἰς δόξαν καὶ δύναμιν ἀλλαγῆς. Τρίτης μὲν Επιστολῆς τοῦ ᾿Αποστόλου, δευτέρας δὲ πρὸς Κορινθίους. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Μακεδονίας· ἡ δὲ πρόφα σις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη. Δεξάμενοι οἱ Κορίνθιοι τὴν προτέραν Επιστολήν κατενύγησαν ἐπὶ τῇ ἁμαρτία τοῦ λαβόντος τὴν μητρυιάν, καὶ ἐλυπήθησαν δὲ, ὡς παριδόντες τὸ τοιοῦτον ἁμάρτημα. Εἶτα υφηρπάζοντα παρά τινων, τῶν καὶ τὰς προφάσεις τῶν σχισμάτων ποιούντων, ὥστε παρακαθέζεσθαι τῷ γράμματι τοῦ νόμου, καὶ ἀδιάφορον ἡγεῖσθαι τὴν παρὰ τοῦ Χριστοῦ χάριν, καὶ μᾶλλον προσεῖχον τοῖς ἐν προσ ώπῳ καυχωμένοις· ἦσαν δὲ καὶ περὶ τῆς λογίας τῆς εἰς τοὺς ἁγίους φροντίζοντες καλῶς. Πρὸς ταῦτα οὖν ἀντιγράφει ὁ ᾿Απόστολος. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχε ται αὐτοὺς ἐκβαλόντας τὸν παρανομήσαντα. Έπειτα lla scripti codd. Male in Regio-Alexandrino, ἐν ᾧ ἁγίοις. Edita ἐν δείπνοις. Male in Regio-Alexandrino codice διάφορου

col. 757–758page 70 of 86

PG 85:757ἀξιώσασιν αὐτοῖς καθικετεύει, καὶ μετανοήσαντα ἐκεῖνον κελεύει δεχθῆναι. Ἐν αὐτῇ δὲ διδάσκει περί τοῦ νόμου διαιρῶν τὸ γράμμα, καὶ δείκνυσιν, ὅτι οὐ δεῖ λαμβάνειν τὰ γράμματα μόνον τοῦ νόμου, ἀλλ' ἐν αὐτῷ τῷ γράμματι τὴν διάνοιαν ἐρευνᾶν· οὐ γὰρ μόνον ῥήματά ἐστιν ὁ νόμος, ἀλλ' ἐν τοῖς ῥητοῖς ἐστι καὶ ὁ νοῦς τοῦ πνεύματος. Έπειτα ὅτι τοῦ Χριστοῦ ἐλθόντος καινή κτίσις γέγονε, καὶ οὐ δεῖ κατὰ παι λαιὸν ζῆν, ἀλλ' ὡς ἐν καινῇ κτίσει ἐν πᾶσιν ἀνα νεοῦσθαι, καὶ ἀργὴν εἶναι λοιπὸν τὴν περιτομήν. ᾿Αποδέχεται δὲ αὐτοὺς καὶ περὶ τῆς διακονίας, καὶ προτρέπεται μᾶλλον αὐτὴν πλεονάζειν. Αἰτιώμενος δὲ τοὺς ἐν προσώπω καυχωμένους καταλέγει πάντα, ἅπερ πέπονθε διὰ τὸν Κύριον· καὶ τὰς ὀπτασίας δὲ διηγῆται ἅπερ ἑώρακεν εἰς τε τὸν παράδεισον, καὶ εἰς τὸν τρίτον οὐρανὸν ἁρπαγείς. Εἶτα παραγγείλας μὴ ἁμαρτάνειν· ἀλλὰ μετανοεῖν τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἐν εὐχαριστίᾳ τελειοι τὴν Ἐπιστολήν ΕΚΘΕΣΙΣ κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Κορινθίους β' Επιστολῆς, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑπο διαιρέσεις τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Αὐτῆς τῆς πρὸς Κορινθίους β' Επιστολῆς Παύλου. Ο πᾶς λόγος ἐστὶν ἐν τῇ Ἐπιστολῇ περί τε ἑαυτοῦ, καὶ περὶ Κορινθίων καὶ τῶν ψευδαποστόλων καὶ ἐκ ταύτης τῆς ὑποθέσεως πρόεισιν εἰς τὰ περὶ χάριτος Θεοῦ, καὶ τῆς ἀγαθῆς πολιτείας κατὰ τὸ εὐσυνείδητον, καὶ τὸ ἐναγώνιον καὶ τὸ ἀφιλοχρήματον, καὶ περὶ τῆς μεταδοτικῆς ἀρετῆς, καὶ περὶ τῆς τῶν ψευδαποστόλων ἀλαζονείας καὶ πονη ρίας. Εὐχαριστία περὶ Θεοῦ βοηθείας, ᾗ πεποιθέναι φησί. Περὶ ἀγάπης τῆς πρὸς αὐτοὺς, καὶ φειδοῦς εἰς τὸ μὴ λυπεῖν, εἰ καὶ λυπῶν ὠφελεῖ, ὡς ἐπὶ τοῦ διὰ πορνείαν ἐπιτιμηθέντος, ᾧ καὶ συγχωρεί. Περὶ τῆς δι' αὐτοῦ θείας ὠφελείας τοῖς ἐπιτηδείοις, δι' ἧς καὶ συνίστασθαί φησι. Περὶ τῆς κατὰ πνεῦμα λειτουργίας, καὶ δόξης 1 θειοτέρας τῆς κατὰ τὸν νόμον. Περὶ θείας δόξης, καὶ τοῦ ἀκολούθου βίου, ὅτι τοῖς ἁγίοις γινώσκεται. ἔστι δὲ καὶ ταῦτα· ὁ πᾶς λόγος, εἰς τε τά. καὶ περὶ ἀγαθῆς. λοιπόν, λοιπών.

ἀξιώσασιν αὐτοῖς καθικετεύει, καὶ μετανοήσαντα quod transgressorem ejecissent. Deinde ipsos ita ἐκεῖνον κελεύει δεχθῆναι. Ἐν αὐτῇ δὲ διδάσκει περί τοῦ νόμου διαιρῶν τὸ γράμμα, καὶ δείκνυσιν, ὅτι οὐ δεῖ λαμβάνειν τὰ γράμματα μόνον τοῦ νόμου, ἀλλ' ἐν αὐτῷ τῷ γράμματι τὴν διάνοιαν ἐρευνᾶν· οὐ γὰρ μόνον ῥήματά ἐστιν ὁ νόμος, ἀλλ' ἐν τοῖς ῥητοῖς ἐστι καὶ ὁ νοῦς τοῦ πνεύματος. Έπειτα ὅτι τοῦ Χριστοῦ ἐλθόντος καινή κτίσις γέγονε, καὶ οὐ δεῖ κατὰ παι λαιὸν ζῆν, ἀλλ' ὡς ἐν καινῇ κτίσει ἐν πᾶσιν ἀνανεοῦσθαι, καὶ ἀργὴν εἶναι λοιπὸν τὴν περιτομήν. ᾿Αποδέχεται δὲ αὐτοὺς καὶ περὶ τῆς διακονίας, καὶ προτρέπεται μᾶλλον αὐτὴν πλεονάζειν. Αἰτιώμενος δὲ τοὺς ἐν προσώπω καυχωμένους καταλέγει πάντα, ἅπερ πέπονθε διὰ τὸν Κύριον· καὶ τὰς ὀπτασίας δὲ διηγῆται ἅπερ ἑώρακεν εἰς τε τὸν παράδεισον, καὶ εἰς τὸν τρίτον οὐρανὸν ἁρπαγείς. Εἶτα παραγγείλας μὴ ἁμαρτάνειν· ἀλλὰ μετανοεῖν τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἐν εὐχαριστίᾳ τελειοι τὴν Ἐπιστολήν κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Κορινθίους β' Επιστολῆς, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως. Αὐτῆς τῆς πρὸς Κορινθίους β' Επιστολῆς Παύλου. Ο πᾶς λόγος ἐστὶν ἐν τῇ Ἐπιστολῇ περί τε ἑαυτοῦ, καὶ περὶ Κορινθίων καὶ τῶν ψευδαποστόλων· καὶ ἐκ ταύτης τῆς ὑποθέσεως πρόεισιν εἰς τὰ περὶ χάριτος Θεοῦ, καὶ τῆς ἀγαθῆς πολιτείας κατὰ τὸ εὐσυνείδητον, καὶ τὸ ἐναγώνιον καὶ τὸ ἀφι λοχρήματον, καὶ περὶ τῆς μεταδοτικῆς ἀρετῆς, καὶ περὶ τῆς τῶν ψευδαποστόλων ἀλαζονείας καὶ πονηρίας. Εὐχαριστία περὶ Θεοῦ βοηθείας, ᾗ πεποιθέναι φησί. Περὶ ἀγάπης τῆς πρὸς αὐτοὺς, καὶ φειδοῦς εἰς τὸ μὴ λυπεῖν, εἰ καὶ λυπῶν ὠφελεῖ, ὡς ἐπὶ τοῦ διὰ πορνείαν ἐπιτιμηθέντος, ᾧ καὶ συγχωρεί. Περὶ τῆς δι' αὐτοῦ θείας ὠφελείας τοῖς ἐπιτηδείοις, δι' ἧς καὶ συνίστασθαί φησι. – Περὶ τῆς κατὰ πνεῦμα λειτουργίας, καὶ δόξης 1 θειοτέρας τῆς κατὰ τὸν νόμον. Περὶ θείας δόξης, καὶ τοῦ ἀκολούθου βίου, ὅτι τοῖς ἁγίοις γινώσκεται. censentes, orat ac jubet ut resipiscentem recipiant. Quin et eosdem docet de lege, litteram elevans, ac ostendens oportere non tantum legis litteram sectari, sed etiam sensum qui litteræ inest scrutari. Neque enim solum verba lex est, sed spiritali etiam sensu verba sunt prædita. Deinde ait veniente Christo, novam factam fuisse creaturam, nec oportere secundum vetustatem vivere, sed.in omnibus tanquam in novam creaturam renovari, ac deinceps otiosam esse circumcisionem. Commendat etiam ipsos de collectarum ministerio, atque hortatur ut illud magis magisque adimpleant. Accusans autem illos qui in facie gloriabantur, cuncla recenset quæ propter Dominum passus fuerat, ac præterea visiones narrat quas viderat, cum in paradisum et tertium cœlum raptus fuit. Demum ubi præcepit ne peccent, et peccatores ad resipiscendum hortatus est, in gratiarum actione concludit Epistolan. ELENCIUS Cupium secunde ad Corinthios Epistola, quorum nounulla particulares subdivisiones habent rubris numerorum notis designatas. CAPITA Secundæ Pauli ad Corinthios Epistolæ. In tota hac Epistola de se ipso, de Corinthiis et de pseudoapostolis loquitur, et ex hoc argumento transit ad aliam tractationem de gratia Christi, de vilæ instituto, quod probum et ab avaritia alienum atque bonorum operum ferax est, nosque recta conscientia donat; ac præterea de virtute quæ alios bonorum suorum participes facit, deque falsorun apostolorum arrogantia atque malitia agit. I. Gratiarum actio de divino auxilio, in quo ait se fuisse confisum. ll. De dilectione qua ipsos complectebatur, et quod ab eis contristandis sibi temperaverit, quanquam mœrore afficiens utilitatem afferret, quemadmodum ei accidit, qui ob stuprum objurgatus fuerat, cui etiam ignoscit. I. De divino adjutorio per ipsum is præstito qui idonei ad illud consequendum essent, quo se ipsum etiam commendari dicit, cap. 11, 12. IV. De ministratione secundum Spiritum ejusque gloria magis divina, quam ea quæ ministrationi secundum legein concessa fuit, cap. 111, 4. V. De divina gloria et vitæ ratione ad eamdem accommodata, quodl scilicet a sarclis cognoscatur, cap. vi, 1. Stephanus in elegantissima Novi Testamenti editione post haec verba statim subjungit, ἔστι δὲ καὶ ταῦτα· ὁ πᾶς λόγος, cat. de quibus in adnotaLione sequenti. Praefatiuncula her capitulis Epistola ad Corintbios secundæ præfixa, subjungitur argumento ejusdem epistolæ apud Erasmum, Stephanum et in Allina editione, et in codicibus Vaticanis num. 567 et 363, in Complutensi vero omittitur. Erasmus et Stephanus εἰς τε τά. Eadem editiones, καὶ περὶ ἀγαθῆς. Ita legendum videtur juxta Stephani editionem et duos Vaticana biblioth. codd. licet in RegioAlexandrino sit λοιπόν, et in duobus aliis codd. λοιπών.

col. 759–760page 71 of 86

PG 85:759Περὶ τῆς κατὰ σῶμα ἀσθενείας, καὶ τῆς τοῦ σώμ ματος ἀποθέσεως καὶ ἐπαναλήψεως. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ φιλυθεότητος, καὶ φιλαδελφίας της κατὰ Χριστόν. Αποδοχὴ τῆς Κορινθίων ὑπακοῆς, καὶ ἀγάπης εὐφραινούσης αὐτόν. Προτροπὴ πρὸς ἐπίδοσιν χρημάτων τοῖς ἁγίους, καὶ τιμὴν τῶν διὰ τοῦτο ἐρχομένων. Ἐν ᾧ περὶ τῆς Τίτου ἀποστολῆς, καὶ τῶν ἄλλων πρὸς αὐτούς. Διήγησις τῶν ἰδίων πόνων καὶ προθέσεως, καὶ τῆς ἐπ' αὐτῷ χάριτος πρὸς τὸ μὴ τοῖς ἐπιπλάστοις προς τίθεσθαι Κορινθίους Ἐν ᾧ ἀντεξέτασις αὐτοῦ πρὸς ἐκείνους. Ελεγχος ἐκείνων. Περὶ ἑαυτοῦ τὸ ἐπίπονον, τὸ παρὰ Θεῷ τίμιον, τὸ ὠφελίμως αὐτότροφον. Παρασκευὴ πρὸς τὴν μέλλουσαν ἑαυτοῦ παρουσίαν. Στίχοι λα' ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς Γαλάτας Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ 'Ρώμης έωρακώς αὐτοὺς, καὶ διδάξας· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς ἐστιν αὕτη·. Διδαχθέντες καλῶς οἱ Γαλάται παρὰ τοῦ Αποστόλου, καὶ πιστεύσαντες γνησίως εἰς τὸν Χρισ στὸν, ἀποδημήσαντος δὲ τοῦ ᾿Αποστόλου, ὑφηρπάσθησαν παρά τινων, ὥστε περιτέμνεσθαι. Ταῦτα τοίνυν μαθὼν ὁ Ἀπόστολος, γράφει πρὸς αὐτούς. Καὶ πρῶτον μὲν μαρτυρῶν αὐτοῖς περὶ ἧς εἶχαν πίστεως, καὶ γνησίας ἐν Χριστῷ διαθέσεως· μέμφε τα: δὲ ὡς ἀνοήτως πράξαντας, καὶ μεταβαλομένους αὐτούς. Ἔπειτα διαλαμβάνει περὶ τοῦ νόμου, καὶ τῆς κατὰ τὸν ᾿Αβραὰμ πίστεως, καὶ ἀποδείκνυσιν ἔκ τό τοῦ νόμου καὶ τῶν γυναικῶν τοῦ ᾿Αβραάμ, ἀλληνο ρήσας αὐτὰς, μέχρι καιροῦ δεδόσθαι τὴν σκιὰν καὶ την περιτομήν, καὶ ἀργεῖν αὐτὰ λοιπὸν τῇ τοῦ Χρι στοῦ παρουσίᾳ. Καὶ οὕτως ἀποδείξας, παραγγέλλει λοιπὸν αὐτοῖς, μηκέτι προσέχειν τοῖς ἀπαντήσασιν, ἀλλὰ μᾶλλον ἔχεσθαι τῆς ἐν Χριστῷ πίστεως, και γιγνώσκειν, ὅτι ἡ ἐν Χριστῷ χάρις καταργεῖ τὴν κατὰ σάρκα περιτομήν. Καὶ οὕτω πάλιν εἰς τὰ ἤθη παραινέσας, καὶ διδάξας, τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Γαλάτας Επι στολῆς. Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Γαλάτας Επιστολὴ ὑποδιαιρέσεις κεφαλαίων, διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔχει διὰ κινναβάρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Γαλάτας Επιστολῆς Παύλου ιβ. Μετὰ τὸ προοίμιον, διήγησις τῆς ἑαυτοῦ μεταστά Κορινθίοις ὁ πᾶς λόγο;.

EUTHALI DIACONI Vl. De infirmitate corporis ejusque depositione & atque resumptione, cap. iv, 7. VII. De Pauli erga Deum amore, et ejusdem fraterna in Christo dilectione, cap. v, 12. VIII. Commendatio obedientiæ Corinthiorum eorumque claritatis, qua Paulus maxime lelabatur, cap. v11. 4; alii codd. cap. vii, 1. IX. Exhortatio ad uberiorem pecuniarum collationem in sanctos, et de illorum honore qui ejus rei causa ad ipsos accederent, cap. vult, 1. 1. In quo de Titi et aliorum ad ipsos missione agit, ibid. 16. ✗. Enumeratio suorum laborum, deque animi sui proposito, ac de gratia qua præditus erat, ne Corinthii fictitiis fallacibusque rebus abduci se sinerent, cap. x, 1. 1. In quo se cum Corinthiis comparat, cap. xi, 1. 11. Eosque redarguit. Palatinus cod. ibid. 7. Περὶ τῆς κατὰ σῶμα ἀσθενείας, καὶ τῆς τοῦ σώμ ματος ἀποθέσεως καὶ ἐπαναλήψεως. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ φιλυθεότητος, καὶ φιλαδελφίας της κατὰ Χριστόν. Αποδοχὴ τῆς Κορινθίων ὑπακοῆς, καὶ ἀγάπης εὐ φραινούσης αὐτόν. Προτροπὴ πρὸς ἐπίδοσιν χρημάτων τοῖς ἁγίους, καὶ τιμὴν τῶν διὰ τοῦτο ἐρχομένων. Ἐν ᾧ περὶ τῆς Τίτου ἀποστολῆς, καὶ τῶν ἄλλων πρὸς αὐτούς. Διήγησις τῶν ἰδίων πόνων καὶ προθέσεως, καὶ τῆς ἐπ' αὐτῷ χάριτος πρὸς τὸ μὴ τοῖς ἐπιπλάστοις προςτίθεσθαι Κορινθίους Ἐν ᾧ ἀντεξέτασις αὐτοῦ πρὸς ἐκείνους. Ελεγχος ἐκείνων. Περὶ ἑαυτοῦ τὸ ἐπίπονον, τὸ παρὰ Θεῷ τίμιον, τὸ ὠφελίμως αὐτότροφον. XI. De laboribus suis, de gratia quam consecutus est apud Deum. De quotidiano victu propriis manibus, dum eorum saluti consulit, comparato. Incipit cap. xi, vers. 21, in illis verbis. In quo quis audel. 1. Preparatio ad futurum ejus adventum, cap. xı1, 14. Versus hujus elenchi sunt xxxı. ARGUMENTUM Epistola ad Galatas. Hanc ab Urbe scribit, cum jam vidisset eos ac docuisset. Scribendæ autem epistolæ hæc fuit occasio. Galata recte ab Apostolo edocui cumn sincere în Christum credidissent, ubi discessit Apostolus, seducti sunt a quibusdam, ut circumciderentur. His igitur cognitis, scribit ad eos Apostolus. Et primo quidem testimonium ipsis reddit de fide et recto in Christo animi proposito quod habuerant, eosque redarguit, quod mutatione in malum facta, insipienter se gesserint. Deinde de lege disserit, ac de fide secundum Abraham, ostendens cum ex ipsa veteri lege, tum ex duobus Abrahami uxoribus allegorice acceptis, ad tempus datam fuisse umbram ac circumcisionem, et hæc deinceps per Christi adventum desiisse. His ita demonstratis, consequenter præcipit ipsis, ne amplius impostores attendant; sed potius Christi fidem amplectantur, et circumcisionem secundum carnem, per Christi gratiam, inutilem redditam fuisse cognoscant: atque ita demum de moribus rursus hortando ac præcipiendo, concludit epistolan. ELENCHUS Capitum Epistolae ad Galatas. Hæc epistola subdivísionibus capitum caret, ideoque nullas habet numerorum notas cinnaburi exaratas. CAPITA Pauli ad Galatus Epistolæ n. XII. 1. Post proœemium narrat quomodo per revelaΠαρασκευὴ πρὸς τὴν μέλλουσαν ἑαυτοῦ παρουσίαν. Στίχοι λα' Τῆς πρὸς Γαλάτας Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ 'Ρώμης έωρακώς αὐτοὺς, καὶ διδάξας· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς ἐστιν αὕτη·. Διδαχθέντες καλῶς οἱ Γαλάται παρὰ τοῦ Αποστόλου, καὶ πιστεύσαντες γνησίως εἰς τὸν Χρισ στὸν, ἀποδημήσαντος δὲ τοῦ ᾿Αποστόλου, υφηρπά σθησαν παρά τινων, ὥστε περιτέμνεσθαι. Ταῦτα τοίνυν μαθὼν ὁ Ἀπόστολος, γράφει πρὸς αὐτούς. Καὶ πρῶτον μὲν μαρτυρῶν αὐτοῖς περὶ ἧς εἶχαν πίστεως, καὶ γνησίας ἐν Χριστῷ διαθέσεως· μέμφε τα: δὲ ὡς ἀνοήτως πράξαντας, καὶ μεταβαλομένους αὐτούς. Ἔπειτα διαλαμβάνει περὶ τοῦ νόμου, καὶ τῆς κατὰ τὸν ᾿Αβραὰμ πίστεως, καὶ ἀποδείκνυσιν ἔκ τό τοῦ νόμου καὶ τῶν γυναικῶν τοῦ ᾿Αβραάμ, ἀλληνορήσας αὐτὰς, μέχρι καιροῦ δεδόσθαι τὴν σκιὰν καὶ την περιτομήν, καὶ ἀργεῖν αὐτὰ λοιπὸν τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ. Καὶ οὕτως ἀποδείξας, παραγγέλλει λοιπὸν αὐτοῖς, μηκέτι προσέχειν τοῖς ἀπαντήσασιν, ἀλλὰ μᾶλλον ἔχεσθαι τῆς ἐν Χριστῷ πίστεως, και γιγνώσκειν, ὅτι ἡ ἐν Χριστῷ χάρις καταργεῖ τὴν κατὰ σάρκα περιτομήν. Καὶ οὕτω πάλιν εἰς τὰ ἤθη παραινέσας, καὶ διδάξας, τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Γαλάτας Επιστολῆς. Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Γαλάτας Επιστολὴ ὑποδιαιρέσεις κεφαλαίων, διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔχει διὰ κινναβάρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. Τῆς πρὸς Γαλάτας Επιστολῆς Παύλου ιβ. Μετὰ τὸ προοίμιον, διήγησις τῆς ἑαυτοῦ μεταστά LAUR. ZACAGNII NOTE. In scriptis codd. est Κορινθίοις; sed melior nobis visa est stephani lectio. In Regio-Alexandrino codice hic iterum scribitur praefatiuncula, illa initio horumce capiti:lo rum supra edita, cujus initium, ὁ πᾶς λόγο;.

col. 761–762page 72 of 86

PG 85:761σεως ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ κατὰ ἀποκάλυψιν. Περὶ τῆς τῶν ἀποστόλων ἐπιμαρτυρήσεως εἰς τὴν ἐν πίστει ζωήν. Περὶ τῆς πρὸς Κηφᾶν ἀντιῤῥήσεως ὑπὸ τῆς ἐν πίστει, καὶ οὐκ ἐν νόμῳ σωτηρίας. Οτι διὰ πίστεως ἁγιασμός, οὐ διὰ νόμου. Οτι καὶ ᾿Αβραὰμ ἐκ πίστεως ἐδικαιώθη, εἰς τύπου ἡμῶν. Ὅτι ὁ νόμος οὐ δικαιοῖ, ἀλλ' ἐλέγχει, καὶ κατάραν ἐπιτίθησιν ἣν λύει ὁ Κύριος. Ὅτι οὐκ ἐκ νόμου, ἀλλ' ἐξ ἐπαγγελίας τὰ ἀγαθά ὁ δὲ νόμος παρασκευαστής δι' ἐλέγχου. Οτι ὑπὸ κτίσιν ἦσαν οἱ ἐν νόμῳ. Οτι ἐν τῇ ἐλευθέρα γυναικὶ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ τῷ γνησίῳ παιδὶ ὑποτυπωθέντας, οὐ χρὴ δουλοῦσθαι νόμο. Οτι ἡ κλῆσις ἡμῶν οὐχ ὑπόκειται περιτομῇ καὶ νόμῳ διὰ τὸ τοῦ Χριστοῦ πάθος. Ὑπογραφὴ τῆς κατὰ πνεῦμα ἐλευθερίας. Αποτροπὴ ἀπὸ τῶν ἑλκόντων ἐπὶ τὴν περιτομὴν, καὶ προτροπὴ πρὸς νέαν ζωὴν τὴν ὑπὸ πνεύματι, στίχοι 13΄ ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης, οὔπω μὲν έωρα κὼς αὐτοὺς, ἀκούσας δὲ περὶ αὐτῶν. Ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη. Ἐφέσιοι πιστεύσαντες εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, γνησίαν ἔσχον εἰς αὐτὸν τὴν πίστιν καὶ εἰς πάντας τοὺς ἁγίους την ἀγάπην, καὶ ἡ βούλοντο παρὰ τοῦ Παύλου βεβαιωθῆναι. • Μαθών τοίνυν ὁ ᾿Απόστολος, γράφει προς αὐτοὺς ταύτην τὴν Ἐπιστολὴν ὥσπερ κατηχητικήν. Καὶ πρῶτον μὲν δείκνυσι μὴ νεώτερον εἶναι τὸ καθ ἡμᾶς μυστήριον· ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς, καὶ πρὸ καταβολῆς κόσμου εἶναι ταύτην εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ, ὥστε τὸν Χριστὸν ὑπὲρ ἡμῶν παθεῖν καὶ ἡμᾶς σωθῆναι. Έπειτα περί κλήσεως τῶν ἐθνῶν διαλέγεται, ἵνα δείξῃ ἀξίως αὐτοὺς πεπιστευκέναι. Καὶ ἀποδείκνυσιν ὅτι ἡ κλῆσις ἡμῶν γέγονεν οὐ δι' ἀνθρώπου, ἀλλὰ διὰ Χριστοῦ, ὅς ἐστιν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἵνα καὶ ἐκ τούτου μάθωσιν, ὅτι οὐκ ἀνθρωπολάτρα: γεγόνασιν, πιστεύο σαντες τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ ἀληθινοὶ θεοσεβείς. Σημαί γει δὲ καὶ ἑαυτὸν διὰ τοῦτο ἀπεστάλθαι, κηρύσσειν ἡ κρίσιν.

σεως ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ κατὰ ἀποκάλυψιν. Περὶ τῆς τῶν ἀποστόλων ἐπιμαρτυρήσεως εἰς τὴν ἐν πίστει ζωήν. Περὶ τῆς πρὸς Κηφᾶν ἀντιῤῥήσεως ὑπὸ τῆς ἐν πίστει, καὶ οὐκ ἐν νόμῳ σωτηρίας. Οτι διὰ πίστεως ἁγιασμός, οὐ διὰ νόμου. Οτι καὶ ᾿Αβραὰμ ἐκ πίστεως ἐδικαιώθη, εἰς τύπου ἡμῶν. Ὅτι ὁ νόμος οὐ δικαιοῖ, ἀλλ' ἐλέγχει, καὶ κατάραν ἐπιτίθησιν ἣν λύει ὁ Κύριος. Ὅτι οὐκ ἐκ νόμου, ἀλλ' ἐξ ἐπαγγελίας τὰ ἀγαθά· ὁ δὲ νόμος παρασκευαστής δι' ἐλέγχου. Οτι ὑπὸ κτίσιν ἦσαν οἱ ἐν νόμῳ. Οτι ἐν τῇ ἐλευθέρα γυναικὶ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ τῷ γνησίῳ παιδὶ ὑποτυπωθέντας, οὐ χρὴ δουλοῦσθαι νόμο. Οτι ἡ κλῆσις ἡμῶν οὐχ ὑπόκειται περιτομῇ καὶ νόμῳ διὰ τὸ τοῦ Χριστοῦ πάθος. Ὑπογραφὴ τῆς κατὰ πνεῦμα ἐλευθερίας. Αποτροπὴ ἀπὸ τῶν ἑλκόντων ἐπὶ τὴν περιτομὴν, καὶ προτροπὴ πρὸς νέαν ζωὴν τὴν ὑπὸ πνεύματι, στίχοι 13΄ Τῆς πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης, οὔπω μὲν έωρακὼς αὐτοὺς, ἀκούσας δὲ περὶ αὐτῶν. Ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη. Ἐφέσιοι πιστεύσαντες εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, γνησίαν ἔσχον εἰς αὐτὸν τὴν πίστιν καὶ εἰς πάντας τοὺς ἁγίους την ἀγάπην, καὶ ἡ βούλοντο παρὰ τοῦ Παύλου βεβαιωθῆναι. • Μαθών τοίνυν ὁ ᾿Απόστολος, γράφει προς αὐτοὺς ταύτην τὴν Ἐπιστολὴν ὥσπερ κατηχητικήν. Καὶ πρῶτον μὲν δείκνυσι μὴ νεώτερον εἶναι τὸ καθ ἡμᾶς μυστήριον· ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς, καὶ πρὸ καταβολῆς κόσμου εἶναι ταύτην εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ, ὥστε τὸν Χριστὸν ὑπὲρ ἡμῶν παθεῖν καὶ ἡμᾶς σωθῆναι. Έπειτα περί κλήσεως τῶν ἐθνῶν διαλέγεται, ἵνα δείξῃ ἀξίως αὐτοὺς πεπιστευκέναι. Καὶ ἀποδείκνυσιν ὅτι ἡ κλῆσις ἡμῶν γέγονεν οὐ δι' ἀνθρώπου, ἀλλὰ διὰ Χριστοῦ, ὅς ἐστιν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἵνα καὶ ἐκ τούτου μάθωσιν, ὅτι οὐκ ἀνθρωπολάτρα: γεγόνασιν, πιστεύο σαντες τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ ἀληθινοὶ θεοσεβείς. Σημαί γει δὲ καὶ ἑαυτὸν διὰ τοῦτο ἀπεστάλθαι, κηρύσσειν tionem a Judaismo ad Christi fidem accesserit, cap. 1, 6. II. De testimonio ab apostolis reddito, de vita quæ in fide sita est, cap. 11, 1. III. De altercatione quam habuit cum Cepha, de salute que in fide sita est, non in lege, cap. 11, 11. IV. Quod per fidem sanctificatio fit, non vero per legem, cap. ut, 17. Palatinus et Cryptof. cap. V. Quod Abraham ex fide justificatus sit in nostri typum, cap. 111, 6. Alii codices cap. 111, 8. VI. Quod lex non justilicet, sed redarguat, et maledictionem inferat quam solvit Christus, cap. VII. Quod non ex lege, sed ex promissione omnia nobis bona proveniant; lex vero nos ad ea consequenda, per redargutionem punitionemque præparaverit, cap. 111, 15. ἡ VIII. Quod ii qui sub lege erant, creatarum rerum servituti fuerint obnoxii, cap. iv, 1. IX. Quod legi inservire non debeant, qui in libera Abrahami uxore ejusque legitimo filio allegorice designantur, cap. iv, 21. X. Quod nostra vocatio circumcisioni ac legi propter Christi passionem non subjiciatur, cap. 1v, 31. Pulat. et Cryptof. cap. v, 2. XI. Levis adumbratio libertatis, quæ secundum Spiritum est, cap. v, 13. XII. Exhortatio ad novum vitæ genus, quæ sub spiritu ducitur, et ab iis qui circumcidi coguut avocatio, cap. vi, 11. Versus horum capitulorum sunt XII. ARGUMENTUM Epistola ad Ephesios. Hanc ab urbe Roma mittit, cum nondum eo; vidisset, sed tamen de ipsis audisset. Scribende autem epistolæ hæc fuit occasio. Cum credidissent Ephesii in Dominum nostrum Jesum Christum, sincera in ipsum fide et in omnes sanctos charitate praditi erant, cupiebantque a Paulo confirmari, Cum ergo id cognovisset Paulus, hanc quodammodo catecheticam epistolam ipsis scribit. Et primum quidem ostendit non novum esse fidei nostræ mysterium, sed ab initio et ante mundi constitutionem Dei beneplacitum fuisse, ut Christus pro nobis pateretur mosque salvaret. Postmodum de gentium vocatione disserit, ut ostendat eos merito credidisse. Praeterea nostram vocationem non per homi nem, sed per Jesum Christum qui est Filius Dei, factam fuisse declarat; ut ex hoc quoque discant quod, cum in Christum crediderunt, veri non hominum sed Dei cultores evaserint. Significat etiam se missum fuisse, ut Evangelium prædicaret, deque In Stephani editione et tribus Vaticana bibliothiece codlit. legitur, κρίσιν. Post hac verba in codice Regio-Alexandrino ca repetuntur, qua supra monuit de hujus Epistolæ capitibus, quod nempe subdivisiones ullas non habeant. Idem fit in aliis epistolis, in quibus eadem admonitione opus est.

col. 763–764page 73 of 86

PG 85:763Έπειτα παραινετικούς λόγους ἀνδράσι καὶ γυναιξίν, πατράσι καὶ τέκνοις, κυρίοις καὶ δούλοις τίθησιν ἐν τῇ Ἐπιστολῇ, καὶ καθόλου πάντα παρασκευάζει κατὰ τοῦ διαβόλου καὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, λέγων πρὸς ἐκείνους εἶναι τὴν πάλην· καὶ ὥσπερ ἀγαθὸς ἀλεί πτης ἀλείψας τοῖς λόγοις πάντας κατὰ τῆς διαβολι τῆς ἐνεργείας, οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ ὅτι καὶ περὶ αὐτῶν ἐφρόντισεν, ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων τῆς πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῆς Παύλου. Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Εφεσίους Επιστολὴ ὑποδιαίρεσιν κεφαλαίων, διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔχει διὰ κιν ναβάρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἐκλογῆς ἡμῶν, καὶ εἰσαγωγῆς, καὶ τελειώσεως. Εὐχὴ περὶ γνώσεως τῶν ἐν Χριστῷ εἰσαχθέντων ἀγαθῶν εἰς ἡμᾶς. Περὶ τῆς ἐθνῶν καὶ Ἰουδαίων οἰκειώσεως πρὸς Θεὸν διὰ Χριστοῦ ἐπ' ἐλπίδι κατὰ χάριν. Περὶ δοθείσης αὐτῷ θείας σοφίας εἰς φωτισμὸν ἐθνῶν, καὶ ἔλεγχον δαιμόνων. Εὐχὴ ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας εἰς δύναμιν καὶ ἀγάπην Θεοῦ. Παραίνεσις περὶ ἀγάπης ενωτικῆς, εἰ καὶ τὰ χα ρίσματα διῄρηται πρὸς ὠφέλειαν κοινήν. Περὶ σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης ποιούσης ἡμᾶς θεοειδεῖς. Περὶ τοῦ ζῆν ἐπαξίως τοῦ ἁγιασμοῦ, ἔργοις τὴν κακίαν ἐλέγχοντας, μὴ λόγοις· πνεύματι πληρουμένους διὰ ψαλμῶν, μὴ οἴνῳ. Διάταξις οἰκετικῶν καθηκόντων ἀρχομένοις καὶ ἄρχουσι κατά Χριστόν. Ἐν σχήματι ὁπλίσεως περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν δυ νάμεως, στίχοι ις'. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς Φιλιππησίους Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης, ἑωρακώς αὐτοὺς ἅμα καὶ διδάξας· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς ἐστιν αὕτη. Πεμψάντων Φιλιππησίων διακονίαν τῷ Παύλῳ, καί τινων περιερχομένων καὶ διαφθειρόντων τὰς ἀκοὰς τῶν ἀκεραίων, προφάσει τῆς σκιᾶς τοῦ νόμου καὶ τῆς περιτομῆς, καὶ λεγόντων χωρὶς αὐτῆς μὴ δύνασθαι δικαιωθῆναι· μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος, γράφει Φιλιππησίοις. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται αὐτῶν τὴν πίστιν, καὶ σημαίνει μνημονεύειν αὐτῶν. Ἔπειτα διηγεῖται ὡς ἀπελογήσατο ἐν Ῥώμῃ, καὶ ὅτι τινὲς εἰ καὶ τα χαρίσματα διείρηται προς ώφέλειαν κοινωνείν; ᾗ καὶ τὰ χαρίσματα διῄρηνται, πρὸς ὠφέλειαν κοινήν. οἰκιακῶν. στίχοι κ.

Έπειτα παραινετικούς λόγους ἀνδράσι καὶ γυναιξίν, πατράσι καὶ τέκνοις, κυρίοις καὶ δούλοις τίθησιν ἐν τῇ Ἐπιστολῇ, καὶ καθόλου πάντα παρασκευάζει κατὰ τοῦ διαβόλου καὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, λέγων πρὸς ἐκείνους εἶναι τὴν πάλην· καὶ ὥσπερ ἀγαθὸς ἀλεί πτης ἀλείψας τοῖς λόγοις πάντας κατὰ τῆς διαβολι τῆς ἐνεργείας, οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. eorum salute valde sollicitum fuisse. Deindle exhor- τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ ὅτι καὶ περὶ αὐτῶν ἐφρόντισεν, tatorios ad virtutem sermones viris ac mulieribus, patribus ac filiis, dominis ac servis accommodatos in Epistola apponit, et in universum omnes confirmat adversus diabolum et ipsius dæmones, dicens adversus illos nobis esse luctam; et tanquam bonus athletarum præfectus, omnes sermonibus inungit adversus potentiam diaboli; atque ita concludit Epistolam. ELENCHUS Capitum Epistolæ ad Ephesios. Hec Epistola subdivisionibus capitum caret, ideoque nullas habet numerorum nolas cinnabari exaratas. 1. Quod Christus nos elegerit, fidei iuitiaverit et in ipsa perfectos effecerit, cap. 1, 1. II. Precatio ad Deum ut ipsos in bonorum cdgnitionem adducat, quæ per Christum nobis proveniunt, ibid. Palat. 15. III. Quod gentes et Judæi ope divinæ gratiæ in futurorum bonorum spem, per Christum Deo concilientur, cap. 11, 4. IV. De divinæ sapientiæ dono ad gentes illuminandas demonesque superandos sibi impertito, cap. 111, 1. V. Oratio pro Ecclesia, ut virtutem et Dei charitatem consequatur, ibid. 14. VI. Exhortatio ad charitatem quæ nos unanimes eficit, quamvis ad communem utilitatem diversa c dona fidelibus distribuantur, cap. 18, 1. VII. De prudentia et justitia, quæ nos Deo similes efficit, ibid. 17. VIII. De vita quæ sanctificatos deceat agenda, non verbo sed opere malitiam superantes, et Spiritu per psalmorum recitationem replėti, non vino, ibid. 52. Palat. cap. v, 1. Cryptof. cap. v, 3. IX. Præcepta varia subditorum et præpositorum officiis secundum Christi fidei, cap. v, 22. X. De Christi virtute, quam armaturæ nomine designat, cap. vi, 10. Versus bujus elenchi sunt xvI. ARGUMENTUM Epistolæ ad Philippenses. Hanc scribit ab Urbe cum jam ipsos vidisset ac docuisset scribendæ autem Epistolæ hæc fuit ocvasio. Cum Philippenses Paulo collectarum subsidia misissent, et quidam circumirent atque simplicium aures prætextu umbræ legis atque circumcisionis inficerent, sine hac dicentes neminem posse justifi - cari; ubi hæc intellexit Apostolus, Philippensibus scribit. Et primum quidem eorum fidem collaudat, significatque se ipsorum memoriam facere. Deinde narrat quomodo Romæ causain dixerit, et nonnulli Κεφαλαίων τῆς πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῆς Παύλου. Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Εφεσίους Επιστολὴ ὑποδιαίρε σιν κεφαλαίων, διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔχει διὰ κινναβάρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἐκλογῆς ἡμῶν, καὶ εἰσαγωγῆς, καὶ τελειώσεως. Εὐχὴ περὶ γνώσεως τῶν ἐν Χριστῷ εἰσαχθέντων ἀγαθῶν εἰς ἡμᾶς. Περὶ τῆς ἐθνῶν καὶ Ἰουδαίων οἰκειώσεως πρὸς Θεὸν διὰ Χριστοῦ ἐπ' ἐλπίδι κατὰ χάριν. Περὶ δοθείσης αὐτῷ θείας σοφίας εἰς φωτισμὸν ἐθνῶν, καὶ ἔλεγχον δαιμόνων. Εὐχὴ ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας εἰς δύναμιν καὶ ἀγάπην Θεοῦ. Παραίνεσις περὶ ἀγάπης ενωτικῆς, εἰ καὶ τὰ χαρίσματα διῄρηται πρὸς ὠφέλειαν κοινήν. Περὶ σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης ποιούσης ἡμᾶς θεοειδεῖς. Περὶ τοῦ ζῆν ἐπαξίως τοῦ ἁγιασμοῦ, ἔργοις τὴν κακίαν ἐλέγχοντας, μὴ λόγοις· πνεύματι πληρουμέ νους διὰ ψαλμῶν, μὴ οἴνῳ. Διάταξις οἰκετικῶν καθηκόντων ἀρχομένοις καὶ ἄρχουσι κατά Χριστόν. Ἐν σχήματι ὁπλίσεως περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν δυνάμεως, στίχοι ις'. Τῆς πρὸς Φιλιππησίους Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης, ἑωρακώς αὐτοὺς ἅμα καὶ διδάξας· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς ἐστιν αὕτη. Πεμψάντων Φιλιππησίων διακονίαν τῷ Παύλῳ, καί τινων περιερχομένων καὶ διαφθειρόντων τὰς ἀκοὰς τῶν ἀκεραίων, προφάσει τῆς σκιᾶς τοῦ νόμου καὶ τῆς περιτομῆς, καὶ λεγόντων χωρὶς αὐτῆς μὴ δύνασθαι δικαιωθῆναι· μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος, γράφει Φιλιππησίοις. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται αὐτῶν τὴν πίστιν, καὶ σημαίνει μνημονεύειν αὐτῶν. Ἔπειτα διηγεῖται ὡς ἀπελογήσατο ἐν Ῥώμῃ, καὶ ὅτι τινὲς In codice Regio-Alexandrino scribitur εἰ καὶ τα χαρίσματα διείρηται προς ώφέλειαν κοινωνείν; sed in Stephani editione legitur, ᾗ καὶ τὰ χαρίσματα διῄρηνται, πρὸς ὠφέλειαν κοινήν. In editis est, οἰκιακῶν. Cryptoferratensis, στίχοι κ.

col. 765–766page 74 of 86

PG 85:765βαρεῖς αὐτῷ γεγόνασιν ἐν τοῖς δεσμοῖς, φθόνον αὐτῷ κινοῦντες. Επειτα αὐτοῦ; προτρέπεται ἀλλήλους ἀγαπᾷν, ἐξηγούμενος τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιφάνειαν καὶ φιλανθρωπίαν, ὅτι Θεὸς ἄνθρωπος γέγονεν δι' ἡμᾶς. Εἶτα περὶ τῆς περιτομῆς, καὶ τοῦ παλαιοῦ νόμου διαλαθὼν, ἀποδείκνυσιν ἀργὴν γεγενῆσθαι λοιπὸν τὴν περιτομὴν, λαμβάνων ἀφ' ἑαυτοῦ παρά δειγμα, καὶ λέγων· "Οτι ταῦτα πάντα ἤγημαι διὰ τὸν Χριστὸν ζημίαν. Διὸ καὶ τοὺς μὲν διδάσκοντας περὶ περιτομῆς, καὶ θέλοντας αὐτοὺς ἀπατῆσαι, μεμψάμενος, καὶ εἰπὼν, ἐχθροὺς αὐτοὺς εἶναι τοῦ Χριστοῦ, ἀποδέχεται Φιλιππησίους διὰ τὴν πρὸς αὐ τὸν τῆς κοινωνίας δόσιν, καὶ προτρεψάμενος πάλιν εἰς τὰ ἔθη αὐτοὺς, τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων τῆς πρὸς Φιλιππησίους Επιστολῆς. Οὐκ ἔχει πρὸς Φιλιππησίους Επιστολὴ ὑποδιαιρέσεις κεφαλαίων· διὰ τοῦτο οὐκ ἔχει διὰ κινναβάρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Φιλιππησίους Επιστολῆς Παύλου. Εὐχαριστία ὑπὲρ τῆς Φιλιππησίων ἀρετῆς, καὶ Εὐχὴ τελειώσεως. Διήγησις τῆς ἑαυτοῦ διαγωγῆς, ἀγωνιστικῆς, καὶ τῆς προθυμίας. Παραίνεσις τῆς κατὰ Θεὸν ὁμονοίας καὶ τῆς ἐνθέου ζωῆς. Περὶ Τιμοθέου καὶ Ἐπαφροδίτου, οὓς ἀπέστειλεν πρὸς αὐτούς. Περὶ πνευματικοῦ βίου τοῦ μὴ ἐν σαρκί ὅς ἐστι μίμησις θανάτου τοῦ Χριστοῦ. Παραινέσεις ἴδιαί τινων, καὶ κοιναὶ πάντων. Αποδοχὴ τῆς ἀποσταλείσης αὐτῷ διακονίας. Στί και θ' ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς Κολοσσαεῖς Ἐπιστολῆς Παύλου. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης, οὐχ ἑωραχὺς μὲν αὐτοὺς, ἀκούσας δὲ περὶ αὐτῶν. Ἡ δὲ πρόφασις τῆς Επιστολῆς αὕτη· Τοὺς Κολοσσαεῖς ἡβούλοντό τινες ἀπατῆσαι σοφίσμασι Ελληνικοῖς κατὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καὶ περὶ τῶν ἐν τῷ νόμῳ βρωμάτων καὶ περιτομῆς· ταῦτα τοίνυν μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος, γρά φει τὴν Ἐπιστολὴν ὥσπερ κατηχητικὴν αὐτοῖς ταύ την. Καὶ πρῶτον μὲν εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ, σημαίνει ἀπὸ τοῦ σκότους αὐτοὺς μεταβεβηκέναι εἰς φῶς τῆς ἀληθείας, καὶ ὅτι ὁ Χριστὸς, εἰς ὃν ἐπίστευσαν, εἰ κών ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Λόγος, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγέ ιν, πολιτείας. καὶ μὴ ὡς ἐν σαρκί.

βαρεῖς αὐτῷ γεγόνασιν ἐν τοῖς δεσμοῖς, φθόνον αὐτῷ invidiam concitando magnam sibi, in vinculis exsiκινοῦντες. Επειτα αὐτοῦ; προτρέπεται ἀλλήλους ἀγαπᾷν, ἐξηγούμενος τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιφάνειαν καὶ φιλανθρωπίαν, ὅτι Θεὸς ἄνθρωπος γέγονεν δι' ἡμᾶς. Εἶτα περὶ τῆς περιτομῆς, καὶ τοῦ παλαιοῦ νόμου διαλαθὼν, ἀποδείκνυσιν ἀργὴν γεγενῆσθαι λοιπὸν τὴν περιτομὴν, λαμβάνων ἀφ' ἑαυτοῦ παρά δειγμα, καὶ λέγων· "Οτι ταῦτα πάντα ἤγημαι διὰ τὸν Χριστὸν ζημίαν. Διὸ καὶ τοὺς μὲν διδάσκοντας περὶ περιτομῆς, καὶ θέλοντας αὐτοὺς ἀπατῆσαι, μεμψάμενος, καὶ εἰπὼν, ἐχθροὺς αὐτοὺς εἶναι τοῦ Χριστοῦ, ἀποδέχεται Φιλιππησίους διὰ τὴν πρὸς αὐ τὸν τῆς κοινωνίας δόσιν, καὶ προτρεψάμενος πάλιν εἰς τὰ ἔθη αὐτοὺς, τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. Κεφαλαίων τῆς πρὸς Φιλιππησίους Επιστολῆς. Οὐκ ἔχει πρὸς Φιλιππησίους Επιστολὴ ὑποδιαι ρέσεις κεφαλαίων· διὰ τοῦτο οὐκ ἔχει διὰ κινναβάρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. Τῆς πρὸς Φιλιππησίους Επιστολῆς Παύλου. Εὐχαριστία ὑπὲρ τῆς Φιλιππησίων ἀρετῆς, καὶ Εὐχὴ τελειώσεως. Διήγησις τῆς ἑαυτοῦ διαγωγῆς, ἀγωνιστικῆς, καὶ τῆς προθυμίας. Παραίνεσις τῆς κατὰ Θεὸν ὁμονοίας καὶ τῆς ἐνθέου ζωῆς. Περὶ Τιμοθέου καὶ Ἐπαφροδίτου, οὓς ἀπέστειλεν πρὸς αὐτούς. Περὶ πνευματικοῦ βίου τοῦ μὴ ἐν σαρκί ὅς ἐστι μίμησις θανάτου τοῦ Χριστοῦ. Παραινέσεις ἴδιαί τινων, καὶ κοιναὶ πάντων. Αποδοχὴ τῆς ἀποσταλείσης αὐτῷ διακονίας. Στί και θ' Τῆς πρὸς Κολοσσαεῖς Ἐπιστολῆς Παύλου. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης, οὐχ ἑωραχὺς μὲν αὐτοὺς, ἀκούσας δὲ περὶ αὐτῶν. Ἡ δὲ πρόφασις τῆς Επιστολῆς αὕτη· Τοὺς Κολοσσαεῖς ἡβούλοντό τινες ἀπατῆσαι σοφίσμασι Ελληνικοῖς κατὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καὶ περὶ τῶν ἐν τῷ νόμῳ βρωμάτων καὶ περιτομῆς· ταῦτα τοίνυν μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος, γράφει τὴν Ἐπιστολὴν ὥσπερ κατηχητικὴν αὐτοῖς ταύ την. Καὶ πρῶτον μὲν εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ, σημαίνει ἀπὸ τοῦ σκότους αὐτοὺς μεταβεβηκέναι εἰς φῶς τῆς ἀληθείας, καὶ ὅτι ὁ Χριστὸς, εἰς ὃν ἐπίστευσαν, εἰκών ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Λόγος, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγέ • Philipp. 111, 7. stenti, molestiam attulerint. Post hæc ipsos hortatur, ut se mutuo diligant, eamque in rem de Salvatoris nostri adventu ac benignitate verba facit, qui, cum Deus esset, propter nos homo factus est. Deinde de circumcisione ac lege vetere loquens, inutilem posthac factam fuisse circumcisionem exemplo suo demonstrat, inquiens: Hæc omnia propter Chrislum arbilfalus sum detrimentum ‘. Quapropter ubi Christi hostes eos esse dixit, qui circumcisionem adhuc docendo ipsos seducere tentabant, Philippenses commendat, ob collectas sibi transmissas, ac rursus eos ad morum probitatem hortando, concludit Epistolam. ELENCHUS Capitum Pauli Epistolæ ad Philippenses. Hæc Epistola subdivisionibus capitum caret, ideoque nullas habet numerorum notas cinnabari exaratas. CAPITA Pauli Epistolæ ad Philippenses. 1. Gratias Deo agit de Philippensium virtute, oratque ut perfecti evadant, cap. 1, 3. Palatinus cod. cap. 1,. 2. 11. Narrat in quot quantisque certaminibus vitam agat, et quantum in periculis alacris sit, cap. Ill. Exhortatio ad concordiam in Domino, vitanque Deo dignamn, cap. 1, 27. IV. De Timotheo et Epaphrodito, quos ad ipsos mittit, cap. 11, 19. V. De spirituali vita, non vero carnali, que est mitatio mortis Christi, cap. 111, 1. VI. Exhortationes cum peculiares quibusdam, tum omnibus communes, cap. iv, 1. VII. Collectas sibi transmissas se recepisse significat, cap. ιν, 10. Versus hujus Elenchi sunt IX. ARGUMENTUM Pauli Epistolæ ad Colossenses. Hanc ab Urbe scribit, cum nondum eos vidisset, sed tantum de ipsis audisset. Scribendæ autem Epistolæ hæc fuit occasio. Nonnulli Græcanicis adversus Christi fdem sophismatibus Colosseuses decipere conabantur, varia de legalibus cibis alque circumcisione cavillantes: quæ omnia cum rescivisset Apostolus, banc ad eos catecheticam quo* dammodo scribit epistolan. Εt ante omnia quidem gratiis Deo aclis, ipsos e tenebris ad lumen veritatis transiisse significat, Christumque asserit imaginent esse et Verbum Dei, per quod omnia facta sunt. Apud Ecumenium legitur, πολιτείας. Ita etiam codex Cryptoferratensis et Stephanus. At in aliis codd. et apud (Ecumenium est, καὶ μὴ ὡς ἐν σαρκί. Numerum versuum hujus elenchi ex Cryptoª ferratensi supplevimus.

col. 767–768page 75 of 86

PG 85:767νετο· καὶ ὅτι ἔπρεπεν αὐτὸν Δημιουργὸν ὄντα, γε νέσθαι αὐτὸν καὶ πρωτότοκον τῆς κτίσεως, καὶ πρω τότοκον ἐκ τῶν νεκρῶν, ἵνα τὰ ἀμφότερα συνάξῃ καὶ ζωοποιήσῃ τὰ πάντα. Προέτρεπεν δὲ αὐτοῖς ἐμ μένειν τῇ πίστει, σημαίνων ὅτι αὐτὸς Παῦλος διάκονος ἐστι τοῦ Εὐαγγελίου ἐν ᾧ κατηχήθησαν. Είνα καὶ περὶ τοῦ νόμου, καὶ τῶν ἐν αὐτῷ βρωμάτων, καὶ περὶ ἡμερῶν, καὶ ἐνιαυτῶν ἐξηγεῖται, καὶ ἀπο δείκνυσιν ἠργηκέναι λοιπὸν τὰ παλαιὰ καὶ τὴν πε ριτομήν· συμβουλεύει τε αὐτοῖς μὴ πλανᾶσθαι ἀπὸ τῶν σοφιζομένων, καὶ πλανᾶν αὐτοὺς θελόντων. Καὶ λοιπὸν παραινέσα;, καὶ ὧδε γονεῦσι καὶ τέκνοις, ἀνδράσι καὶ γυναιξί, δούλοις καὶ κυρίοις, καὶ τὰ ἄλλα τὰ πρὸς τὰ ἤθη συμβουλεύσας, τελειοῖ τὴν ἐπι στολήν. Παραγγέλλει μέντοι αὐτοῖς, ἵνα ὅταν ἀνα γνωσθῇ παρ' αὐτοῖς ἡ Ἐπιστολὴ, ποιήσωσι καὶ ἐν τῇ Λαοδικέων Εκκλησίᾳ αὐτὴν ἀναγνωσθῆναι, καὶ τὴν ἐκ Λαοδικείας καὶ αὐτοὺς ἀναγνῶναι. ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Κολοσσαεῖς Επιστολῆς, ἐχέντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑπο διαιρέσεις τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Κολοσσαεῖς Ἐπιστολῆς Παύλου. Εὐχαριστία ὑπὲρ Κολοσσαέων, οἰκειωθέντων τῷ Θεῷ ἐπ' ἐλπίδι. Εὐχὴ περὶ αὐτῶν εἰς σοφίαν πρακτικήν, εἰς δύνα μιν ὑπομονῆς, σὺν εὐχαριστία τῆς οἰκειώσεως, τῆς ἐν καθάρσει. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ κτίσεως, καὶ ἀνακτίσεως τῆς κατὰ συνάφειαν Θεοῦ. Περὶ ἐθνῶν προσαγωγῆς τῆς ἐν σώματι Χριστοῦ, καὶ πάθει διὰ πίστεως. Περὶ τῆς διὰ τῶν πόνων αὐτοῦ διδαχῆς ἀνεκτι κῆς εἰς παράστασιν Θεοῦ. Περὶ τοῦ μὴ ὑπάγεσθαι τῇ ἀνθρωπίνη φιλοσοφία ἀπατηλῇ τοὺς ἐν Θεῷ τὴν σοφίαν ἔχοντας. “Οτι ἡ πρὸς Θεὸν συνάφεια, καὶ τὰ τοῦ νόμου πε ριέχει πνευματικῶς εἰς τὸ συζῇν Χριστῷ. Ότι οἱ τοῦ σαρκικοῦ νόμου τύποι, τοῖς σαρκικοῖ; χρήσιμοι, καὶ οὐ πνευματικοῖς, τοῖς ἐν δυνάμει Χρι στοῦ ζῶσιν. Παραίνεσις καθάρσεως, ἁγιασμοῦ, φιλανθρωπίας, φιλοθεότητος, φιλομαθίας ψαλμωδίας, εὐφήμου εἰς Θεὸν διαγωγῆς εὐχαριστίας. Καὶ τὴν ἐκ Λαο δικείας ἀναγνῶναι αὐτοῖς. καὶ τὴν ἐκ Λαοδικείας αὐτοὺς ἀναγνῶναι. καὶ εἰς αὐτούς. pτο άνα γνῶνα:, αναγνωσθῆναι. ἐν εὐχαριστία. ἀνακτικῆς.

Praeterea decere ait, ut is qui creator erat, fieret νετο· καὶ ὅτι ἔπρεπεν αὐτὸν Δημιουργὸν ὄντα, γεprimogenitus oninis creaturæ et primogenitus ex mortuis, ut utraque conjungeret et omnia vivificaret. Hortatur autem ipsos, ut in Christi fide perseverent, se ipsum affirmaus Evangelii quod edocti fuerant, ministrum esse. Deinde etiam de legalibus cibis deque diebus et annis verba facit, Ostendens circumcisionem aliaque vetera tandem desiisse; simulque suadens, ne ab impostoribus qui eos seducere conabantur, se decipi sinerent. Deuique ubi patres ac liberos, viros ac mulieres, servos ac dominos hortatus est, aliaque de morum probitale suasit, tum demum concludit epistolam. Admonet tamen, ut hanc epistolam, postquam apud ipsos lecta fuerit, in Laodicensium quoque Ecclesia legi curarent, et ut ea quoque apud ipsos legatur quæ ex Laodicea scripta fuerat. ELENCHUS Capitum Epistola ad Colossenses, quorum nonnulla particulares subdivisiones habent rubris numerorum uclis designalus. CAPITA Puuli ad Colossenses Epistolæ. 1. Gratiarum actio de Colossensibus, qui Deo in futurorum bonorum spem conciliati fuerant, cap. 1, 3. Palatinus incipit initio epistolæ. 11. Oratio ad Deum ut sapientiam bonorum operum feracem et tolerantiæ virtutem eisdem largiaνέσθαι αὐτὸν καὶ πρωτότοκον τῆς κτίσεως, καὶ πρω τότοκον ἐκ τῶν νεκρῶν, ἵνα τὰ ἀμφότερα συνάξῃ καὶ ζωοποιήσῃ τὰ πάντα. Προέτρεπεν δὲ αὐτοῖς ἐμμένειν τῇ πίστει, σημαίνων ὅτι αὐτὸς Παῦλος διάκο νός ἐστι τοῦ Εὐαγγελίου ἐν ᾧ κατηχήθησαν. Είνα καὶ περὶ τοῦ νόμου, καὶ τῶν ἐν αὐτῷ βρωμάτων, καὶ περὶ ἡμερῶν, καὶ ἐνιαυτῶν ἐξηγεῖται, καὶ ἀπο δείκνυσιν ἠργηκέναι λοιπὸν τὰ παλαιὰ καὶ τὴν πε ριτομήν· συμβουλεύει τε αὐτοῖς μὴ πλανᾶσθαι ἀπὸ τῶν σοφιζομένων, καὶ πλανᾶν αὐτοὺς θελόντων. Καὶ λοιπὸν παραινέσα;, καὶ ὧδε γονεῦσι καὶ τέκνοις, ἀνδράσι καὶ γυναιξί, δούλοις καὶ κυρίοις, καὶ τὰ ἄλλα τὰ πρὸς τὰ ἤθη συμβουλεύσας, τελειοῖ τὴν ἐπι στολήν. Παραγγέλλει μέντοι αὐτοῖς, ἵνα ὅταν ἀναγνωσθῇ παρ' αὐτοῖς ἡ Ἐπιστολὴ, ποιήσωσι καὶ ἐν τῇ Λαοδικέων Εκκλησίᾳ αὐτὴν ἀναγνωσθῆναι, καὶ τὴν ἐκ Λαοδικείας καὶ αὐτοὺς ἀναγνῶναι. Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Κολοσσαεῖς Επιστολῆς, ἐχέντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως. Τῆς πρὸς Κολοσσαεῖς Ἐπιστολῆς Παύλου. Εὐχαριστία ὑπὲρ Κολοσσαέων, οἰκειωθέντων τῷ Θεῷ ἐπ' ἐλπίδι. Εὐχὴ περὶ αὐτῶν εἰς σοφίαν πρακτικήν, εἰς δύναμιν ὑπομονῆς, σὺν εὐχαριστία τῆς οἰκειώσεως, tur, cum gratiarum actione quod conciliati Deo fue- τῆς ἐν καθάρσει. rint in vitæ puritate, cap. 1, 9. III. Quod in Christo creati sumus, et per conjunctionem cum Deo rursus creamur. Palat. et Cryptof. cap. 1, 14. Alius codex, ibid. 16. IV. De gentibus ad Deum in Christi corpore atque passione per fidem adductis, cap, 1, 21. V. De laboriosa fidei prædicatione, ob quam mala multa sustinebat, ut ipsos Deo exhiberet, ibid. VI. Quod non deceat eos qui in Deo sapiunt, a fallaci humana sapientia decipi, cap. 11, 1. VII. Quod conjunctio cum Deo spiritualiter quoque contineat quæ legis sunt, ad convivendum cum Christo, cap. II, 12 ab illis verbis, in quo et alius codex ibid. II. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ κτίσεως, καὶ ἀνακτίσεως τῆς κατὰ συνάφειαν Θεοῦ. Περὶ ἐθνῶν προσαγωγῆς τῆς ἐν σώματι Χριστοῦ, καὶ πάθει διὰ πίστεως. Περὶ τῆς διὰ τῶν πόνων αὐτοῦ διδαχῆς ἀνεκτι κῆς εἰς παράστασιν Θεοῦ. Περὶ τοῦ μὴ ὑπάγεσθαι τῇ ἀνθρωπίνη φιλοσοφία ἀπατηλῇ τοὺς ἐν Θεῷ τὴν σοφίαν ἔχοντας. “Οτι ἡ πρὸς Θεὸν συνάφεια, καὶ τὰ τοῦ νόμου πε ριέχει πνευματικῶς εἰς τὸ συζῇν Χριστῷ. resurrexistis. Palatinus cap. II, 13. Crypofer. et VIII. Quod carnalis legis figuræ carnalibus utiles sunt, non vero spiritualibus qui in Christi virtute vivunt, cap. 11, 16. 1X. Exhortatio ad puritatem, sanctitatem, amorem in homines, charitatem in Deum, discendi studium, psalmorum recitationem, laudabilem in Deo vitam, et ad agendas eidem gratias, cap. 111, 5. Ότι οἱ τοῦ σαρκικοῦ νόμου τύποι, τοῖς σαρκικοῖ; χρήσιμοι, καὶ οὐ πνευματικοῖς, τοῖς ἐν δυνάμει Χριστοῦ ζῶσιν. Παραίνεσις καθάρσεως, ἁγιασμοῦ, φιλανθρωπίας, φιλοθεότητος, φιλομαθίας ψαλμωδίας, εὐφήμου εἰς Θεὸν διαγωγῆς εὐχαριστίας. LAUR. ZACAGNI NOTAE. Vaticanus codles num. 563. Καὶ τὴν ἐκ Λαο δικείας ἀναγνῶναι αὐτοῖς. Aller Vaticanus καὶ τὴν ἐκ Λαοδικείας αὐτοὺς ἀναγνῶναι. In Aldina editione legitur, καὶ εἰς αὐτούς. Stephanus vero, pτο άναγνῶνα:, label αναγνωσθῆναι. Vaticanus codex num. 363, et Cryptoferratensis, ἐν εὐχαριστία. Edita apud OEcumenium et in Stephania:.a Novi Testamenti editione, ἀνακτικῆς.

col. 769–770page 76 of 86

PG 85:769Τὰ πρὸς τοὺς οἰκείους ὁμονοητικῶς. Ἐν ᾧ τὰ πρὸς τοὺς ἀλλοτρίους ἐμφρόνως οἰκονομικῶς. Στίχοι ιθ'. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτης Επιστολῆς Παύλου. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ ᾿Αθηνῶν ἑωρακώς πρότερον αὐτοὺς, καὶ διατρίψας παρ' αὐτοῖς· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς ἐστιν αὕτη. Ὁ ἀπόστολος πολλὰς θλίψεις παθὼν ἐν Βεροίᾳ καὶ ἐν Φιλίπποις τῆς Μακεδονίας καὶ ἐν Κορίνθῳ, γινώσκων τε καὶ ὅσα πέπονθεν ἐν Θεσσαλονίκῃ, φοβούμενος μὴ ἀκούσαντες Θεσσαλονικεῖς & πέπονθεν ἐν ταῖς προειρημέναις πόλεσιν, πειρασθῶσιν ὑπὸ τοῦ πειράζοντος καὶ σκανδαλισθῶσιν μαθὼν δὲ ὅτι καὶ ἐπὶ τοῖς ἀποθνήσκουσι κατώδυνοι ἐγίνοντο, ἀποστέλλει Τιμόθεον πρὸς αὐτοὺς μετὰ τῆς Επιστολῆς ταύτης. Καὶ πρῶτον μὲν ἐπιστηρίζει αὐτ τοὺς ἐν τῇ πίστει, ὥστε μὴ σαλεύεσθαι διὰ τὰς θλί ψεις, καὶ μηδὲν ξένον αὐτοὺς πεπονθέναι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, τῶν καὶ τὸν Κύριον ἀποκτεινάντων Χρι στιανῶν γὰρ ίδιον τὸ θλίβεσθαι ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, ἔλεγεν. Πολλὰ δὲ παραινέσας αὐτοὺς, οὕτως ὡς παρ έλαβον ἀπ' αὐτοῦ, ἀναστρέφεσθαι, γράφει περὶ τῶν τελευτώντων, παραμυθούμενος αὐτοὺς καὶ διδάσκων μὴ βαρέως φέρειν· οὐ γὰρ εἶναι τὸν θάνατον ἀπὸ ώλειαν, ἀλλ' ὁδὸν ἀναστάσεως. Ἔπειτα καὶ περὶ τῶν χρόνων αὐτοὺς διδάσκει, ἵνα ἄδηλον τὴν ἡμέραν για νώσκοντες, ἀεὶ ἔτοιμοι γίνωνται, καὶ μηδενὶ προσ έχωσεν ἐπαγγελλομένῳ περὶ αὐτῆς· ἔσεσθαι γάρ, φησί, τὴν παρουσίαν οὕτως, ὥστε τοὺς περιλειπου μένους καὶ εὑρισκομένους ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, μὴ φθάνειν τοὺς ἐκ νεκρῶν ἐγειρομένους· ἅμα γὰρ για νεσθαι τὴν πάντων ἀλλαγὴν διδάσκει. Πρὸς τούτοις προτρέπων αὐτοὺς βελτιοῦσθαι ἐν τοῖς ἤθεσι, προ τρέπει ἀεὶ αὐτοὺς χαίρειν τῇ ἐλπίδι, καὶ προσεύχεσθαι καὶ εὐχαριστεῖν αὐτοὺς ἀεὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνορ χίζων αὐτοὺς ἀναγνῶναι τὴν Ἐπιστολὴν ταύτην πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτης Επιστολῆς. Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτη Ἐπιστολὴ ὑποδιαιρέσεις κεφαλαίων, διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔχει διὰ κινναβαρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτης Επιστολῆς Παύλου. Έπαινος Θεσσαλονικέων ἐπὶ τοῖς ἀξίοις τῶν ἀπο στόλων ἀγῶσιν.

X. Varia ad necessarios et familiares perticup. 111, 17. Palatinus et CryptoferraΤὰ πρὸς τοὺς οἰκείους ὁμονοητικῶς. nentia, concordiæ inter ipsos fovendæ accommodata, tensis, ibid. 16. Ἐν ᾧ τὰ πρὸς τοὺς ἀλλοτρίους ἐμφρόνως οίκονομικῶς. Στίχοι ιθ'. 1. In quo nonnulla de prudentia atque certa ratione, qua adversus alienos a fide nos gerere debemus, cap. 1v, 5 et 6. Versus hujus elenchi sunt xix. Τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτης Επιστολῆς Παύλου. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ ᾿Αθηνῶν ἑωρακώς πρότερον αὐτοὺς, καὶ διατρίψας παρ' αὐτοῖς· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς ἐστιν αὕτη. Ὁ ἀπόστολος πολλὰς θλίψεις παθὼν ἐν Βεροίᾳ καὶ ἐν Φιλίπποις τῆς Μακεδονίας καὶ ἐν Κορίνθῳ, γινώσκων τε καὶ ὅσα πέπονθεν ἐν Θεσσαλονίκῃ, φοβούμενος μὴ ἀκούσαντες Θεσσαλονι κεῖς & πέπονθεν ἐν ταῖς προειρημέναις πόλεσιν, πειρασθῶσιν ὑπὸ τοῦ πειράζοντος καὶ σκανδαλισθῶσιν • μαθὼν δὲ ὅτι καὶ ἐπὶ τοῖς ἀποθνήσκουσι κατώδυνοι ἐγίνοντο, ἀποστέλλει Τιμόθεον πρὸς αὐτοὺς μετὰ τῆς Επιστολῆς ταύτης. Καὶ πρῶτον μὲν ἐπιστηρίζει αὐτ τοὺς ἐν τῇ πίστει, ὥστε μὴ σαλεύεσθαι διὰ τὰς θλί ψεις, καὶ μηδὲν ξένον αὐτοὺς πεπονθέναι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, τῶν καὶ τὸν Κύριον ἀποκτεινάντων Χριστιανῶν γὰρ ίδιον τὸ θλίβεσθαι ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, ἔλεγεν. Πολλὰ δὲ παραινέσας αὐτοὺς, οὕτως ὡς παρ έλαβον ἀπ' αὐτοῦ, ἀναστρέφεσθαι, γράφει περὶ τῶν τελευτώντων, παραμυθούμενος αὐτοὺς καὶ διδάσκων μὴ βαρέως φέρειν· οὐ γὰρ εἶναι τὸν θάνατον ἀπὸ ώλειαν, ἀλλ' ὁδὸν ἀναστάσεως. Ἔπειτα καὶ περὶ τῶν χρόνων αὐτοὺς διδάσκει, ἵνα ἄδηλον τὴν ἡμέραν για νώσκοντες, ἀεὶ ἔτοιμοι γίνωνται, καὶ μηδενὶ προσ έχωσεν ἐπαγγελλομένῳ περὶ αὐτῆς· ἔσεσθαι γάρ, φησί, τὴν παρουσίαν οὕτως, ὥστε τοὺς περιλειπου μένους καὶ εὑρισκομένους ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, μὴ φθάνειν τοὺς ἐκ νεκρῶν ἐγειρομένους· ἅμα γὰρ για νεσθαι τὴν πάντων ἀλλαγὴν διδάσκει. Πρὸς τούτοις προτρέπων αὐτοὺς βελτιοῦσθαι ἐν τοῖς ἤθεσι, προτρέπει ἀεὶ αὐτοὺς χαίρειν τῇ ἐλπίδι, καὶ προσεύ χεσθαι καὶ εὐχαριστεῖν αὐτοὺς ἀεὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνορχίζων αὐτοὺς ἀναγνῶναι τὴν Ἐπιστολὴν ταύτην πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. Κεφαλαίων τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτης Επιστολῆς. Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτη Ἐπιστολὴ ὑποδιαιρέσεις κεφαλαίων, διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔχει διὰ κινναβαρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. Τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτης Επιστολῆς Παύλου. Έπαινος Θεσσαλονικέων ἐπὶ τοῖς ἀξίοις τῶν ἀποστόλων ἀγῶσιν. ARGUMENTUM Prioris Epistolæ ad Thessalonicenses. Hanc ab Athenis scribit, cum jam eos vidisset, et cum ipsis versatus Tuisset. Scribendæ autem Epistolæ hæc fuit occasio. Apostolus multa pas us Bere et Philippis civitatibus Macedoniae ac etiam Corinthi, simulque considerans quanta etiam Thessalonicæ passus esset; veritusque ne Thessalonicenses de contumeliis quibus in modo memoratis civitatibus affectus fuerat, certiores facti, in tentationem inducerentur ab eo qui tentat, et scandalum paterentur; ac præterea non ignorans ab eisdem ejulatus atque planctus super mortuis fieri; propter hæc omnia mittit ad ipsos Timotheum cum hac Epistola. Et primum quidem eos in fide confirmat, ne ob afflictiones fluctuent, asserens nil mirum esse, quod a Judæis qui Dominum quoque occiderant, contumelias passi fuissent; cum Christianorum proprium sit, ut in hac vita affligantur. Eosdem autem multis hortatus, ut ad eam quam ab ipso acceperant normam vitam dirigerent, scribit etiam de his qui e vita excedunt, dicens ne graviter id ferant, eosque consolans cum mors hominem non perdat, sed ipsi ad resurrectionem viam faciat. Deinde etiam de temporibus ipsos docet, ut ultimam diem incertam esse scientes, semper parati sint, nec cuiquam de ea annuntianti fidem habeant. Talem enim ait, fore Domini adventum, ut qui relinquentur et die illa superstites erunt, nequaquam eos præveniant qui ex mortuis excitandi sunt; quandoquidem simul facienda sit omnium inimutatio. Ad hæc ipsos exhortans, ut in moribus proficiant et spe semper gaudeant, ac orent semperque Domino gratias agant; adjurat etiam ipsos ut hanc Epistolam omnibus fratribus legant atque ita demum concludit Epistolam. ELENCHUS Capitum primæ Pauli Epistolæ ad Thessalonicenses. Prima ad Thessalonicenses Epistola capitum subdivisionibus caret, ideoque nullas habet numerorum notas cinnabari exaratas. CAPITA Pauli Epistolæ I ad Thessalonicenses. 1. Thessalonicensium laudatio ob certamina ap - stolis digna quæ subierant, cap. 1, 2.

col. 771–772page 77 of 86

PG 85:771ΤΙ Πάθος αὐτῶν καὶ χαρὰ ἐπ' αὐτοῖς, καὶ μέριμνα ὡς ἂν τελειωθεῖεν γ. Εὐχὴ πρὸς Θεὸν καὶ Χριστὸν περὶ ἀφίξεως τῆς αὐτοῦ, καὶ τῆς αὐξήσεως, καὶ βεβαιώσεως Θεσσαλονικέων, ἕως τῆς παρουσίας Χριστοῦ. Παραίνεσις σωφροσύνης, δικαιοσύνης, ὡς ἐπὶ κρίσ σει, φιλαδελφίας, Εργασίας ιδιοπράγμονος. Διδασκαλία περὶ τῆς τοῦ θανάτου καταλύσεως ἐπὶ ζώντων καὶ νεκρῶν ἐν ἐπιφανείᾳ Χριστοῦ. Περὶ τοῦ αἰφνιδίως ἥξειν Χριστὸν, ὥστε δεῖν εὐτρεπίζεσθαι σπουδῇ, πίστει, ἐλπίδι, ἀγάπῃ, τιμή, Η εἰρήνῃ, μακροθυμία, φιλομαθία. Εὐχὴ περὶ ἁγιασμοῦ πνεύματος, καὶ ψυχῆς καὶ σώματος. Στίχοι ιδ' ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρας Ἐπιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη. Τινὲς ἀπὸ Θεσσαλονίκης ἀργοί καὶ ἄτακτοι, περιερχόμενοι, τοὺς ἀδελφοὺς ὑφήρε παζον, ὡς ἤδη τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου ἐνστάσης, Ἡ πάτων δὲ τοὺς ἀκούοντας, ὡς τοῦ ᾿Αποστόλου τοῦτο δηλοῦντος καὶ ὑπὸ πνεύματος ἀκούσαντες. Ταῦτα τοίνυν μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος γράφει τὴν Ἐπιστολήν. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται τὴν πίστιν αὐτῶν αὐτ ξάνουσαν, καὶ ὅτι ἐν αὐτοῖς ἐκαυχάτο, τας θλίψεις γενναίως ὑποφέρουσιν διὰ τὸν Χριστόν· παραμυθεῖται δὲ αὐτούς, ὡς ἑπομένης εκδικίας παρὰ τοῦ Θεοῦ κατὰ τῶν αὐτοὺς ἀδικούντων. Ἔπειτα περὶ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος διδάσκει μηδενὶ αὐτοὺς πεί θεσθαι, μηδὲ θροεῖσθαι αὐτοὺς, μήτε διά Πνεύματος, μήτε ὡς αὐτοῦ γράψαντος, μηδὲ ὅλως νομίζειν ἤδη παρεῖναι αὐτήν· μὴ γὰρ πρότερον ἔσεσθαι αὐτὴν, ἐὰν μὴ ἡ ἀποστασία πρῶτον ἔλθῃ, καὶ μετὰ ταύτην ὁ ᾿Αντίχριστος ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, οὗ τὴν παρουσίαν ἐν σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους, κατ' ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ, ἔσεσθαι σημαίνει. Εἶτα παραινέσας αὐ τοῖς στήκειν γενναίως, καὶ κρατεῖν τὰς παραδόσεις ἃς ἐδιδάχθησαν παρ' αὐτοῦ, παραγέλλει μηδεμίαν κοινωνίαν ἔχειν μετὰ τῶν ἀτάκτων, ἀλλὰ καὶ ἀπο βάλλειν αὐτούς· εἶναι γὰρ καὶ περιέργους καὶ πλά νους ἐδήλωσε τοὺς τοιούτους· καὶ καθόλου δὲ παρήγγειλεν τὸν μὴ ὑπακούοντα τοῖς λόγοις αὐτοῦ, τοῦτον ἀποσυνάγωγον γίνεσθαι. Καὶ λοιπὸν Ἐπευξάμενος αὐτοῖς εἰρήνην, τελειοῖ τὴν ἐπιστολὴν, τὸν ἀσπασμὸν τῇ ἰδίᾳ χειρὶ γράψας, ὅπερ σημεῖον εἶναι πάσης Επιστολῆς δεδήλωκεν. ἕως ἂν τελειωθεῖεν, ἐσομένης. περὶ τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ.

ΤΙ Πάθος αὐτῶν καὶ χαρὰ ἐπ' αὐτοῖς, καὶ μέριμνα ὡς ἂν τελειωθεῖεν H. Suum de ipsis desiderium gaudiumque significat, quantamque insuper de ipsorum perfectione sollicitudinem habeat, cap. 11, 17. III. Precatio ad Deum et Christum de suo ad ipsos adventu, deque eorumdem profectu atque (irmitate, usque ad adventum Christi, cap. 111, 2. IV. Hortatur ad temperantiam et justitiam, tanquam Deum judicem habituros, ad fraternum amorem, atque ad operandum propriis manibus cap. 1, 2. γ. Adveniente Christo mortem in viventibus æque ac in dudum mortuis penitus abolendam esse docet, cap. iv, 13, VI. Quod ex improviso adventurus sit Christus; ideoque oportere, ut Gde, spe, charitate, honore, pace, longanimitate et discendi amore ad ejus adventum studiose nos præparemnus, cap. v, 1. VII. Precatio ad Deum de santificatione spiritus, animæ et corporis fidelium, ibid. 23. Versus hujus elenchi sunt xiv. ARGUMENTUM Epistole II ad Thessalonicenses. Hanc ab Urbe mittit: ejus autem scribendæ hæc fuit occasio. Thessalonicenses nonnulli inordinati atque otiosi, circumeuntes, seducebant fratres, quasi jam immineret Domini adventus. Eos autem decipiebant, tanquam id Apostolus manifestasset et ipsi a spiritu didicissent. Ilis itaque intellectis ad eosdem Epistolam scribit Apostolus. Et primum quidem eis gratulatur, quod ipsorum fides quotidie cresceret, deque ipsis adversa propter Christum viriliter ferentibus gloriatur; eosdem insuper consolatur, tanquam ultio divina adversus illos non defutura esset, a quibus injuria affecti fuerant. Deinde de Salvatoris adventu verba faciens, ipsos monet, ut nemini credant neque turbentur, sive per Spiritum id manifestatum fuisse diceretur, sive Lanquam ipsemet de eodem adventu scripsisset. Monet etiam ut nullo pacto censeant adventum illum adesse; cum id evenire non possit, nisi defectio prius facta fuerit, et post hanc Antichristus perditionis filius advenerit id quod non sine si- guis et mendacibus secundum Salanæ operationem prodigiis, futurum esse significat. Deinde eosdem Εὐχὴ πρὸς Θεὸν καὶ Χριστὸν περὶ ἀφίξεως τῆς αὐτοῦ, καὶ τῆς αὐξήσεως, καὶ βεβαιώσεως Θεσσαλονικέων, ἕως τῆς παρουσίας Χριστοῦ. Παραίνεσις σωφροσύνης, δικαιοσύνης, ὡς ἐπὶ κρίσ σει, φιλαδελφίας, Εργασίας ιδιοπράγμονος. Διδασκαλία περὶ τῆς τοῦ θανάτου καταλύσεως ἐπὶ ζώντων καὶ νεκρῶν ἐν ἐπιφανείᾳ Χριστοῦ. Περὶ τοῦ αἰφνιδίως ἥξειν Χριστὸν, ὥστε δεῖν εὐτρεπίζεσθαι σπουδῇ, πίστει, ἐλπίδι, ἀγάπῃ, τιμή, Η εἰρήνῃ, μακροθυμία, φιλομαθία. Εὐχὴ περὶ ἁγιασμοῦ πνεύματος, καὶ ψυχῆς καὶ σώματος. Στίχοι ιδ' Τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρας Ἐπιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη. Τινὲς ἀπὸ Θεσσαλονίκης ἀργοί καὶ ἄτακτοι, περιερχόμενοι, τοὺς ἀδελφοὺς ὑφήρε παζον, ὡς ἤδη τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου ἐνστάσης, Ἡ πάτων δὲ τοὺς ἀκούοντας, ὡς τοῦ ᾿Αποστόλου τοῦτο δηλοῦντος καὶ ὑπὸ πνεύματος ἀκούσαντες. Ταῦτα τοίνυν μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος γράφει τὴν Ἐπιστολήν. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδέχεται τὴν πίστιν αὐτῶν αὐτ ξάνουσαν, καὶ ὅτι ἐν αὐτοῖς ἐκαυχάτο, τας θλίψεις γενναίως ὑποφέρουσιν διὰ τὸν Χριστόν· παραμυ θεῖται δὲ αὐτούς, ὡς ἑπομένης εκδικίας παρὰ τοῦ Θεοῦ κατὰ τῶν αὐτοὺς ἀδικούντων. Ἔπειτα περὶ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος διδάσκει μηδενὶ αὐτοὺς πείθεσθαι, μηδὲ θροεῖσθαι αὐτοὺς, μήτε διά Πνεύματος, μήτε ὡς αὐτοῦ γράψαντος, μηδὲ ὅλως νομίζειν ἤδη παρεῖναι αὐτήν· μὴ γὰρ πρότερον ἔσεσθαι αὐτὴν, ἐὰν μὴ ἡ ἀποστασία πρῶτον ἔλθῃ, καὶ μετὰ ταύτην ὁ ᾿Αντίχριστος ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, οὗ τὴν παρου σίαν ἐν σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους, κατ' ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ, ἔσεσθαι σημαίνει. Εἶτα παραινέσας αὐ τοῖς στήκειν γενναίως, καὶ κρατεῖν τὰς παραδόσεις ἃς ἐδιδάχθησαν παρ' αὐτοῦ, παραγέλλει μηδεμίαν hortatus, ut slent viriliter et traditiones custodiant κοινωνίαν ἔχειν μετὰ τῶν ἀτάκτων, ἀλλὰ καὶ ἀποquas ab ipso acceperant, præcipit ut nullam cum inordinatis communionem habeant; quin potius illos ejiciant; nam hujuscemodi homines curiosos ac deceptores esse demonstrat: et in universum monet ejiciendos extra fidelium cœtum illos esse, qui suis sermonibus non obtemperarent. Denique pacem eisdem precatus, concludit Epistolam propria manu salutationem adjungens, quam in unaquaque epistola sua signum esse declarat. βάλλειν αὐτούς· εἶναι γὰρ καὶ περιέργους καὶ πλάνους ἐδήλωσε τοὺς τοιούτους· καὶ καθόλου δὲ παρήγ γειλεν τὸν μὴ ὑπακούοντα τοῖς λόγοις αὐτοῦ, τοῦτον ἀποσυνάγωγον γίνεσθαι. Καὶ λοιπὸν Ἐπευξάμενος αὐτοῖς εἰρήνην, τελειοῖ τὴν ἐπιστολὴν, τὸν ἀσπασμὸν τῇ ἰδίᾳ χειρὶ γράψας, ὅπερ σημεῖον εἶναι πάσης Επιστολῆς δεδήλωκεν. In Stephani editione est, ἕως ἂν τελειωθεῖεν, Stephani editio, ἐσομένης. Eadem editio, περὶ τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ.

col. 773–774page 78 of 86

PG 85:773ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρας Επιστολῆς, ἐχόντων τινῶν καὶ με εικὰς ὑποδιαιρέσεις τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως, ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρας Επιστολῆς Παύλου. Εὐχαριστία ὑπὲρ τῆς τῶν Θεσσαλονικέων πίστεως, καὶ ἀγάπης καὶ ὑπομονῆς, ἐπὶ τιμῇ αὐτῶν καὶ κολάσει τῶν θλιβόντων· καὶ εὐχὴ ὑπὲρ τελειώσεως αὐτῶν ἐνδόξου ἐπὶ δόξῃ Χριστοῦ Περὶ τέλους, ὅτι μετὰ ᾿Αντίχριστον τὸν πεμπ πόμενον ἐπὶ ἐλέγχῳ Ἰουδαίων τῶν ἀπιστησάντων Χριστῷ. Εὐχαριστία τῆς κλήσεως Ἐν ᾧ προτροπὴ ἐπὶ ὑπομονῇ. Εὐχὴ πρὸς Θεὸν καὶ Χριστὸν περὶ στηριγμοῦ αὐτῶν. Παράκλησις εὐχῆς ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἔργου, Ἐν ᾧ εὐχὴ ὑπὲρ αὐτῶν εἰς ἀγάπην Θεοῦ. Προτροπὴ ἐργασίας, καὶ παραιτήσεως τῶν ἀργῶν καὶ περιέργων. Εὐχὴ περὶ εἰρήνης τῆς παρὰ Θεοῦ. Στίχοι ιε'. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς ῾Εβραίους Επιστολῆς Παύλου Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ἰταλίας· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αύτη. Ἐπειδὴ οἱ Ἰουδαῖοι ἐνίσταντο τῷ νόμῳ, καὶ ταῖς σκιαῖς, διὰ τοῦτο ὁ ᾿Απόστολος Παῦλος διδάσκαλος ἐθνῶν γενόμενος, καὶ εἰς τὰ ἔθνη ἀποσταλείς, κυρύττει τὸ Εὐαγγέλιον, γράψας τε πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, γράφει λοιπὸν καὶ πᾶσι τοῖς ἐκ περι τομῆς πιστεύσασιν Εβραίοις ἀποδεικτικήν ταύτην Ἐπιστολὴν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τοῦ πεπεῦσθαι τὴν σκιὰν τοῦ νόμου. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδείκνυσιν τοὺς προφήτας διὰ τοῦτο ἀπεστάλθαι, ἵνα περὶ τοῦ Σωτῆρος ἀπαγγείλωσιν· καὶ μετ᾿ αὐτ τοὺς αὐτὸς ἔλθῃ. Δούλους τε εἶναι τοὺς προφήτας, καὶ μηνυτὰς τῆς αὐτοῦ παρουσίας· αὐτὸν δὲ τὸν Χριστὸν Υἱὸν εἶναι τοῦ Θεοῦ, δι' οὗ τὰ πάντα γέγονε, καὶ ὅτι τοῦτον τὸν Υἱὸν ἔδει ἄνθρωπον γενέσθαι, ἵνα τῆς τοῦ σώματος αὐτοῦ θυσίας καταργήσει τὸν θά νατον. Οὐ γὰρ δι' αἵματος μόσχου ἢ τράγου, ἀλλὰ δι' αἵματος Χριστοῦ ἔσεσθαι τὴν σωτηρίαν τοῖς ἀν θρώποις. Αποδείκνυσι δὲ, ὅτι ὁ νόμος οὐδένα ἐτελείωσεν, ἀλλὰ σκιὰν εἶχεν τῶν μελλόντων ἀγαθῶν· καὶ ἐνδόξου ἐπὶ δοχῇ Χριστοῦ, ἐνδόξου ἐπὶ δόξης. αὐτῶν ἐν δόξῃ Χριστοῦ. ὅτε. περὶ τῆς κλήσεως. ὑπὲρ τῆς κλήσεως.

Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρας Επιστολῆς, ἐχόντων τινῶν καὶ με εικὰς ὑποδιαιρέσεις τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως, Τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρας Επιστολῆς Παύλου. Εὐχαριστία ὑπὲρ τῆς τῶν Θεσσαλονικέων πίστεως, καὶ ἀγάπης καὶ ὑπομονῆς, ἐπὶ τιμῇ αὐτῶν καὶ κολάσει τῶν θλιβόντων· καὶ εὐχὴ ὑπὲρ τελειώσεως αὐτῶν ἐνδόξου ἐπὶ δόξῃ Χριστοῦ Περὶ τέλους, ὅτι μετὰ ᾿Αντίχριστον τὸν πεμπ πόμενον ἐπὶ ἐλέγχῳ Ἰουδαίων τῶν ἀπιστησάντων Χριστῷ. Εὐχαριστία τῆς κλήσεως Ἐν ᾧ προτροπὴ ἐπὶ ὑπομονῇ. Εὐχὴ πρὸς Θεὸν καὶ Χριστὸν περὶ στηριγμοῦ αὐτῶν. Παράκλησις εὐχῆς ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἔργου, Ἐν ᾧ εὐχὴ ὑπὲρ αὐτῶν εἰς ἀγάπην Θεοῦ. Προτροπὴ ἐργασίας, καὶ παραιτήσεως τῶν ἀργῶν καὶ περιέργων. Εὐχὴ περὶ εἰρήνης τῆς παρὰ Θεοῦ. Στίχοι ιε'. Τῆς πρὸς ῾Εβραίους Επιστολῆς Παύλου Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ἰταλίας· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αύτη. Ἐπειδὴ οἱ Ἰουδαῖοι ἐνίσταντο τῷ νόμῳ, καὶ ταῖς σκιαῖς, διὰ τοῦτο ὁ ᾿Απόστολος Παῦλος διδάσκαλος ἐθνῶν γενόμενος, καὶ εἰς τὰ ἔθνη ἀποσταλείς, κυρύττει τὸ Εὐαγγέλιον, γράψας τε πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, γράφει λοιπὸν καὶ πᾶσι τοῖς ἐκ περι τομῆς πιστεύσασιν Εβραίοις ἀποδεικτικήν ταύτην Ἐπιστολὴν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τοῦ πεπεῦσθαι τὴν σκιὰν τοῦ νόμου. Καὶ πρῶτον μὲν ἀποδείκνυσιν τοὺς προφήτας διὰ τοῦτο ἀπεστάλθαι, ἵνα περὶ τοῦ Σωτῆρος ἀπαγγείλωσιν· καὶ μετ᾿ αὐτ τοὺς αὐτὸς ἔλθῃ. Δούλους τε εἶναι τοὺς προφήτας, καὶ μηνυτὰς τῆς αὐτοῦ παρουσίας· αὐτὸν δὲ τὸν Χριστὸν Υἱὸν εἶναι τοῦ Θεοῦ, δι' οὗ τὰ πάντα γέγονε, καὶ ὅτι τοῦτον τὸν Υἱὸν ἔδει ἄνθρωπον γενέσθαι, ἵνα τῆς τοῦ σώματος αὐτοῦ θυσίας καταργήσει τὸν θάνατον. Οὐ γὰρ δι' αἵματος μόσχου ἢ τράγου, ἀλλὰ δι' αἵματος Χριστοῦ ἔσεσθαι τὴν σωτηρίαν τοῖς ἀνθρώποις. Αποδείκνυσι δὲ, ὅτι ὁ νόμος οὐδένα ἐτελείω σεν, ἀλλὰ σκιὰν εἶχεν τῶν μελλόντων ἀγαθῶν· καὶ ELENCHUS Capitum secundæ ad Thessalonicenses Epistola, quorum nonnulla particulares subdivisiones habent rubris numerorum notis designatas. CAPITA Pauli Epistola 11 ad Thessalonicenses. 1. De Thessalonicensium fide, charitate ac patientia gratias Deo agit, ob eorumdem honorem et futuran persecutorum punitionem. Item Deum precatur pro ipsorum gloriosa perfectione ad Christi gloriam, cap. 1. Palat. et alius cod. vers. 2. Il, De mundi Gine, quod scilicet eventurus sit post Antichristum missum ad Judæorum redargutionem, qui in Christum non crediderunt, cap. 11, 1. B. Gratiarum actio de vocatione Thessalonicensium, cap. 11, 13. 1. In quo eosdem hortatur ad perseverantiam, ibid. 15. 11. Deum et Christum pro eorumdem firmitate precatur, ibid. 16. IV. Rogat ut pro ipso, et pro Evangelii opere precentur Deum, cap. m, 1. 1. In quo pro eisdem orat, ut charitatem in Deum consequantur, ibid. 5. Palatinus ibil. 3. V. Hortatur ad manuum laborem, et ad otiosos atque curiosos evitandos, ibid. 6. VI. Precatio pro pace obtinenda quæ a Deo est, ibid. 16. Versus hujus eleuchi sunt xv. ARGUMENTUM Epistolæ Pauli ad Hebræos. Ilanc ab Italia mittit: scribendæ autem Epistole hæc fuit occasio. Quoniam Judæi legis umbræ mordicus adhærebant, propterea apostolus Paulus cum in doctorem gentium electus et ad easdem missus pradicaret Evangelium, ubi universis gentibus scripsisset, Hebræis quoque qui ex circumcisione crediderant, demonstrativam hanc Epistolam deinceps scribit, qua Christum venisse et umbram legis cessasse declarat. Εt primum quidem ostendit propterea missos fuisse prophetas, ut Salvatorem prius annuntiarent: postea Salvator ipse ad nos veniret, Præterea Christum quidem ipsum Dei Fie lium esse, per quem omnia facta sunt; prophetas vero Christi servos, ejusdemque adventus nuntios esse demonstrat; eumque Dei Filium oportuisse ait, hominem fieri, ut per hostiam corporis sui deleret mortem. Neque enini per sanguinem viðuli aut hirci, sed per Christi sanguinem futura erat hominibus salus. Ostendit etiam neminem per legem evasisse perfectum; sed in ipsa futurorum tanLAUR. ZACAGNII NOTÆ. lta in quatuor Vaticana bibliotheca codicibus. In Regio-Alexandrino cst, ἐνδόξου ἐπὶ δοχῇ Χριστοῦ, Codex Urbinas liabel, ἐνδόξου ἐπὶ δόξης. Stephanus sero legit, αὐτῶν ἐν δόξῃ Χριστοῦ. Male in Regio-Alexandrino est, ὅτε. Ecumenius, περὶ τῆς κλήσεως. Stephanus; ὑπὲρ τῆς κλήσεως. Hæc epistola subjungitur etiam Epistola II, ad Thessalonicenses in Cryptoferratensi codice, in Vaticano signato nun. 363, et in altero vetustissimia Vaticano codice, ad cujus fidem vulgata olim Romæ est Græca LXX Interpretum editio.

col. 775–776page 79 of 86

PG 85:775; οὐ κατέπαυσεν ὁ λαὸς, ἀλλὰ κοινὴ πᾶσιν ἡμῖν ἀπο λείπεται ἡ ἡμέρα τῆς καταπαύσεως. Πάλιν δὲ ἀποδείκνυσιν, ὅτι ἡ ἀρχιερατικὴ λειτουργία μετετέθη ἀπὸ 'Ααρὼν εἰς τὸν Χριστόν, οὗ τύπος ἦν ὁ Μελχισεδὲκ, οὐκ ἂν ἐκ τοῦ Λευί. Πίστει τε δεδικαιώσθαι τοὺς πατέρας σημαίνει, καὶ οὐκ, ἐξ ἔργων νόμου. Εἶτα πάλιν εἰς τὰ ἤθη προτρεψάμενος καὶ τούτους, καὶ ἀποδεξάμενος αὐτῶν τὴν διὰ τὸν Χριστὸν ὑπομονήν, καὶ πείσας τιμὴν τοὺς πρεσβυτέρους, τελειοῖ τὴν Επιστολήν. Ἡ δὲ πρὸς Εβραίους Επιστολὴ δοκεῖ μὲν οὐκ εἶναι Παύλου διά τε τὸν χαρακτῆρα, καὶ τὸ μὴ προγράφειν, ὡς ἐν ἁπάσαις ταῖς Ἐπιστολαῖς, καὶ τὸ λέ γειν· Πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελής σαντες σωτηρίας; ἥτις ἀρχὴν λαβοῦσα λαλεῖσθαι περὶ τοῦ Κυρίου, διὰ τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐβεβαιώθη, συνεπιμαρτυροῦντος τοῦ Θεοῦ σημείοις τε καὶ τέρασι. Τοῦ μὲν οὖν Αλλάχθαι τὸν χαρακτῆρα τῆς Ἐπιστολῆς φανερὰ ἡ αἰτία· πρὸς γὰρ Εβραίους τῇ σφῶν διαλέκτῳ γραφεῖσα, ὕστερον μεθο ερμηνευθήναι λέγεται, ὡς μέν τινες ὑπὸ Λουκᾶ, ὡς δὲ οἱ πολλοὶ ὑπὸ Κλήμεντος· τοῦ γὰρ καὶ σώζει τὸν χαρακτῆρα. Τοῦ δὲ μὴ προγράφειν τὴν ἐπιστολὴν, αἴτιον ἡ ἀκολουθία· ἀπόστολος γὰρ ἐθνῶν ὑπῆρ χεν ὁ Παῦλος, ἀλλ' οὐχὶ Ἰουδαίων, ἐπεὶ δεξιὰς ἔδωκε τῷ Πέτρῳ καὶ τοῖς ἀποστόλοις κοινωνίας, ἵνα αὐτὸς μὲν σὺν Βαρνάβᾳ εἰς τὰ ἔθνη, οἱ δὲ περὶ τὸν Πέτρον εἰς τὴν περιτομήν. Ἐπειδὴ δὲ κοινωνία τὸ κήρυγμα καὶ κατηχηθέντες ὑπῆρχον οἱ ἐξ Ἰουδαίων, ὡς ἀπο στασίαν διδάσκει Παῦλος, εἰκότως τοῦ γνωρίσαι χάριν τήν συμφωνίαν, Εβραίοις ἐπιστέλλει γράφοντα δὲ πρὸς τούτους, προγράφειν ἀπόστολον οὐ θέμις. Μαρ τυρεῖται δὲ καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς ἡ Ἐπιστολὴ ὑπάρχουσα Παύλου, τῷ γράφειν· Οτι καὶ τοῖς δεσμοῖς μου συνεπαθήσατε· καὶ ἐκ τοῦ λέγειν· Περισσότερον εὔχεσθε, ἵνα τάχιον ἀποκατασταθῶ ὑμῖν· καὶ ἐκ τοῦ λέγειν Γιγνώσκετε τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν Τιμόθεον ἀπολελυμένον, μεθ' οὗ ἐὰν τάχιον ἔρχεται, ὄψομαι ὑμᾶς. Οὐδεὶς γὰρ ἂν, οἶμαι, ἀπὸ ἔλυσεν εἰς διακονίαν Τιμόθεον, εἰ μὴ Παῦλος· καὶ τοῦτον τάχιον προσδοκῶν, τὴν ἰδίαν αὐτοῖς, ὡς ἔθος πολλαχοῦ, σὺν αὐτῷ παρουσίαν ἐπαγγέλλεται. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα γνωρίσουσιν ἡμῖν αὐτοῦ τυγχάνειν τὴν Ἐπιστολὴν, ὡς καὶ ἡ ἀνάγνωσις αὐτὴ προϊοῦσα δια δάξει ἀπολέλειπται. ἐν ταῖς ἄλλαις. ἐν ἁπάσαις ταῖς ἄλλαις. ἐν ἀπάσαις ἄλλαις ταῖς ἐπιστολαῖς. διὰ τοῦ κυρίου ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων. ὑπὸ τοῦ κυρίου διὰ τῶν ἀκουσάν των, ὑπὸ τοῦ κυρίου ὑπὸ τῶν ἀκου σάντων. τούτου γάρ. πολλά δὲ καὶ ἄλλα, γινώσκετε. διδά σκει, διδάσκει, στίχοι κθ'.

tu: bonorum umbram fuisse; nec requievisse οὐ κατέπαυσεν ὁ λαὸς, ἀλλὰ κοινὴ πᾶσιν ἡμῖν ἀπο populum Judaicum, sed communiter omnibus nobis reservatum fuisse diem quietis. Demonstrat insuper sacerdotale ministerium ab Aaron translatum fuisse in Christum, cujus typus erat. Melchisedec, qui non descenderal ex Levi. Ex fide quoque, et non ex legis operibus justificatos fuisse patres significat. Deinde ubi hos etiam ad bonos mores hortatus est ac ipsorum propter Christum tolerantiam commendavit, suasitque ut seniores debito honore prosequerentur; tum demum concludit epistolam. Porro Epistola ad Hebræos videtur quidem non esse Pauli, tum propter scribendi formam; tum quod suum non prælixerit nomen, quemadmodum in cæteris omnibus epistolis; tum etiam quod dicat: Quomodo nos effugiemus, si tantam neglexerimus salu:em? quæ cum initium accepisset enarrari a Domino ab eis qui audierunt in nos confirmata est contestante Deo signis et portentis. At vero manifesta est causa, cur scribendi forma mutata fuerit. Nam ad Hebræos patria ipsorum lingua primum scripta, in alium deinceps sermonem a Luca, ut quidanı sentiunt, vel ut plerisque videtur, a Clemente ad cujus stylum quam proxime accedit, translata fuisse dicitur. Præterea minime decebat, ut nomen suam Epistolæ præfigeret: siquidem Paulus gentium apostolus erat, non Judæorum; societatis nanque dextras dederat Petro cæterisque apostolis, ut ipse cum Barnaba in gentes; Petrus vero cum reliquis, in eos qui ex circumcisione erant, apostolatu fungeretur. Quoniam autem commune omnibus erat prædicandi munus, et Judæi discessionem a lege Paulum docere intellexerant; merito idem Paulus ad Hebræos scribit Epistolam, ut ostendat se cum cæteris apostolis in prædicanda fide convenire: cum autem ad eos scriberet, consentaneum utique non erat, ut se initio Apostolum diceret. Præterea hanc Epistolam Pauli opus esse, ex eo etiam in sequentibus evincitur, quod in hæc verba scribat: De vinculis etiam meis mecum doluistis ª; et ex eo quod ait: Amplius orate, quo celerius restituar vobis *; et ex hisce aliis ejusdem verbis: Nostis ratrem nostrum Timotheum dimissum, cum quo, si celerius venerit, videbo vos*; nemo enim præter Pauλείπεται ἡ ἡμέρα τῆς καταπαύσεως. Πάλιν δὲ ἀποδείκνυσιν, ὅτι ἡ ἀρχιερατικὴ λειτουργία μετετέθη ἀπὸ 'Ααρὼν εἰς τὸν Χριστόν, οὗ τύπος ἦν ὁ Μελχισεδέκ, οὐκ ἂν ἐκ τοῦ Λευί. Πίστει τε δεδικαιώσθαι τοὺς πατέρας σημαίνει, καὶ οὐκ, ἐξ ἔργων νόμου. Εἶτα πάλιν εἰς τὰ ἤθη προτρεψάμενος καὶ τούτους, καὶ ἀποδεξάμενος αὐτῶν τὴν διὰ τὸν Χριστὸν ὑπομονήν, καὶ πείσας τιμὴν τοὺς πρεσβυτέρους, τελειοῖ τὴν Επιστολήν. Ἡ δὲ πρὸς Εβραίους Επιστολὴ δοκεῖ μὲν οὐκ εἶναι Παύλου διά τε τὸν χαρακτῆρα, καὶ τὸ μὴ προγράφειν, ὡς ἐν ἁπάσαις ταῖς Ἐπιστολαῖς, καὶ τὸ λέγειν· Πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελής σαντες σωτηρίας; ἥτις ἀρχὴν λαβοῦσα λαλεῖσθαι περὶ τοῦ Κυρίου, διὰ τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐβεβαιώθη, συνεπιμαρτυροῦντος τοῦ Θεοῦ σημείοις τε καὶ τέρασι. Τοῦ μὲν οὖν Αλλάχθαι τὸν χαρακτῆρα τῆς Ἐπιστολῆς φανερὰ ἡ αἰτία· πρὸς γὰρ Εβραίους τῇ σφῶν διαλέκτῳ γραφεῖσα, ὕστερον μεθο ερμηνευθήναι λέγεται, ὡς μέν τινες ὑπὸ Λουκᾶ, ὡς δὲ οἱ πολλοὶ ὑπὸ Κλήμεντος· τοῦ γὰρ καὶ σώζει τὸν χαρακτῆρα. Τοῦ δὲ μὴ προγράφειν τὴν Ἐπιστο λὴν, αἴτιον ἡ ἀκολουθία· ἀπόστολος γὰρ ἐθνῶν ὑπῆρ χεν ὁ Παῦλος, ἀλλ' οὐχὶ Ἰουδαίων, ἐπεὶ δεξιὰς ἔδωκε τῷ Πέτρῳ καὶ τοῖς ἀποστόλοις κοινωνίας, ἵνα αὐτὸς μὲν σὺν Βαρνάβᾳ εἰς τὰ ἔθνη, οἱ δὲ περὶ τὸν Πέτρον εἰς τὴν περιτομήν. Ἐπειδὴ δὲ κοινωνία τὸ κήρυγμα καὶ κατηχηθέντες ὑπῆρχον οἱ ἐξ Ἰουδαίων, ὡς ἀποστασίαν διδάσκει Παῦλος, εἰκότως τοῦ γνωρίσαι χάριν τήν συμφωνίαν, Εβραίοις ἐπιστέλλει γράφοντα δὲ πρὸς τούτους, προγράφειν ἀπόστολον οὐ θέμις. Μαρτυρεῖται δὲ καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς ἡ Ἐπιστολὴ ὑπάρχουσα Παύλου, τῷ γράφειν· Οτι καὶ τοῖς δεσμοῖς μου συνεπαθήσατε· καὶ ἐκ τοῦ λέγειν· Περισσότερον εὔχεσθε, ἵνα τάχιον ἀποκατασταθῶ ὑμῖν· καὶ ἐκ τοῦ λέγειν Γιγνώσκετε τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν Τιμόθεον ἀπολελυμένον, μεθ' οὗ ἐὰν τάχιον ἔρχεται, ὄψομαι ὑμᾶς. Οὐδεὶς γὰρ ἂν, οἶμαι, ἀπὸ ἔλυσεν εἰς διακονίαν Τιμόθεον, εἰ μὴ Παῦλος· καὶ τοῦτον τάχιον προσδοκῶν, τὴν ἰδίαν αὐτοῖς, ὡς ἔθος πολλαχοῦ, σὺν αὐτῷ παρουσίαν ἐπαγγέλλεται. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα γνωρίσουσιν ἡμῖν αὐτοῦ τυγχάνειν τὴν lum, ut opinor, Timotheum ad Adei ministerium Ἐπιστολὴν, ὡς καὶ ἡ ἀνάγνωσις αὐτὴ προϊοῦσα δια dimiserat; et hunc brevi exspectans, se una cuin • Hebr. II, δάξει 3. • Hebr. x, 34. * Hebr. xii, 19. -: ilid. 23. (Ecumenius, ἀπολέλειπται. Ita etiam Vaticanus cod. num. 567. Alter Vaticanus, ἐν ταῖς ἄλλαις. Codex Urbinas, Palatinus et apud Ecumenium, ἐν ἁπάσαις ταῖς ἄλλαις. Cryptoferratensis et apud Stephanum, ἐν ἀπάσαις ἄλλαις ταῖς ἐπιστολαῖς. Vulgata Graci textus editio, διὰ τοῦ κυρίου ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων. Ita etiam Vaticanus codex num. 367, sed quatuor alii' Vaticana bibliothecæ codices habent, ὑπὸ τοῦ κυρίου διὰ τῶν ἀκουσάν των, quorum lectionem secuti sumus, licet in Regio Alexandrino sit, ὑπὸ τοῦ κυρίου ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων. Ita etiam legitur in Vaticano codice num. 367, et in Urbinate; in aliis vero codicibus et apud Stephanum est, τούτου γάρ. Que sequuntur usque ad illa verba, πολλά δὲ καὶ ἄλλα, desunt in codice Urbinate. Vulgata Græci textus editio cum duobus Vaticanis codd. et Cryptoferralensi habet, γινώσκετε. Vaticanus cod. num. 365, et Palatinus, διδάσκει, Cryptor. post διδάσκει, habet, στίχοι κθ'. Ver sus hujus argumenti sunt xxix.

col. 777–778page 80 of 86

PG 85:777ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Ἑβραίους Επι στολῆς Παύλου, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις, τὰς διὰ τοῦ κινναβάρεως. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς 'Εβραίους Επιστολῆς Παύλου κβ'. Θεολογία Χριστοῦ ἐν δόξῃ Πατρὸς καὶ ἐξουσίᾳ τῶν πάντων, μετὰ τῆς καθάρσεως τῶν ἐπὶ νῆς, ἀφ᾿ ἧς ἀνέβη εἰς τὴν ἐπουράνιον δόξαν. Ὅτι οὐ λειτουργικὴ ἡ δόξα Χριστοῦ, ἀλλὰ θεϊκὴ καὶ ποιητική· διὸ οὐκ ἐπὶ τοῦ παρόντος αἰῶνος ἐν ᾧ οἱ λειτουργοί, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς μελλούσης οἰκουμένης. Ὅτι ἐσαρκώθη κατὰ διάθεσιν, καὶ συμπάθειαν, καὶ οἰκειότητα, τὴν πρὸς ἡμᾶς, ἐπὶ σωτηρίᾳ ἀνθρώπου, τῇ ἐκ θανάτου, ἐπὶ τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως. Ὅτι οὐ πιστευτέον Χριστῷ, ὡς Μωϋση επι στευσαν καθ' ὑπεροχήν δέ, τὴν Θεοῦ πρὸς ἄνθρω ΠΟΥ. Ἐν ᾧ ὅτι φοβητέον τῶν πάλαι τὴν ἔκπτωσιν. Προτροπή σπουδάσαι εἰς τὴν προδηλουμένην κατά παυσιν. Τὸ φοβερὸν τῆς κρίσεως παρὰ τῷ λόγῳ, τῷ διὰ πάντων, καὶ τὸ χρηστὸν τῆς χάριτος τῆς ἱερατικῆς παρὰ τῷ ὁμοιοπαθήσαντι ἡμῖν ἀνθρωπίνως. Ἐπιτίμησις ὡς ἔτι δεομένοις εἰσαγωγῆς. Ἐν ᾧ προτροπὴ εἰς ἐπίδοσιν, ὡς οὐκ οὔσης ἀρχῆς δευτέρας. Παράκλησις σὺν ἐπαίνῳ. Οτ: βεβαία ἡ ἐπαγγελία τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα σὺν ὅρκῳ. ιν, Περὶ Μελχισεδὲκ τοῦ εἰς Χριστὸν τύπου κατὰ τὸ ὄνομα, καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὴν ζωὴν, καὶ τὴν ἱερωσύνην. Ἐν ᾧ ὅτι καὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ προετιμήθη. Ὅτι παύεται ἡ τοῦ 'Ααρών ἱερωσύνη, ἡ ἐπὶ γῆς οὖσα· ἴσταται δὲ ἡ οὐράνιος ἡ Χριστοῦ, ἐξ ἑτέ. ρου γένους, οὐ κατὰ σάρκα, οὐδὲ διὰ νόμου σαρ κίνου ἐπιτίμησις τοῖς δεο μένοις. ὡς εἰς ἔτι δεομένοις. παύσεται. πέο παυται. Μοκ ἐπίγειος, σαρκικοῦ.

eodem ad ipsos venturum pollicetur: id quod sæpe in suis Epistolis facere solet. Sunt et alia multa quæ hanc epistolam Pauli esse nos docent, ut ex ejusdem Epistolæ progressu legentibus patebit. Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Ἑβραίους Επιστολῆς Παύλου, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις, τὰς διὰ τοῦ κινναβάρεως. Τῆς πρὸς 'Εβραίους Επιστολῆς Παύλου κβ'. Θεολογία Χριστοῦ ἐν δόξῃ Πατρὸς καὶ ἐξουσίᾳ τῶν πάντων, μετὰ τῆς καθάρσεως τῶν ἐπὶ νῆς, ἀφ᾿ ἧς ἀνέβη εἰς τὴν ἐπουράνιον δόξαν. Ὅτι οὐ λειτουργικὴ ἡ δόξα Χριστοῦ, ἀλλὰ θεϊκὴ καὶ ποιητική· διὸ οὐκ ἐπὶ τοῦ παρόντος αἰῶνος ἐν ᾧ οἱ λειτουργοί, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς μελλούσης οίκου μένης. Ὅτι ἐσαρκώθη κατὰ διάθεσιν, καὶ συμπάθειαν, καὶ οἰκειότητα, τὴν πρὸς ἡμᾶς, ἐπὶ σωτηρίᾳ ἀνθρώπου, τῇ ἐκ θανάτου, ἐπὶ τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως. Ὅτι οὐ πιστευτέον Χριστῷ, ὡς Μωϋση επιστευσαν καθ' ὑπεροχήν δέ, τὴν Θεοῦ πρὸς ἄνθρω ΠΟΥ. Ἐν ᾧ ὅτι φοβητέον τῶν πάλαι τὴν ἔκπτωσιν. Προτροπή σπουδάσαι εἰς τὴν προδηλουμένην κατάπαυσιν. Τὸ φοβερὸν τῆς κρίσεως παρὰ τῷ λόγῳ, τῷ διὰ πάντων, καὶ τὸ χρηστὸν τῆς χάριτος τῆς ἱερατικῆς παρὰ τῷ ὁμοιοπαθήσαντι ἡμῖν ἀνθρωπίνως. Ἐπιτίμησις ὡς ἔτι δεομένοις εἰσαγωγῆς. dammodo fidei rudimentis opus haberent, cap. v, 11, incipiunt initio versus. Ἐν ᾧ προτροπὴ εἰς ἐπίδοσιν, ὡς οὐκ οὔσης ἀρχῆς δευτέρας. Παράκλησις σὺν ἐπαίνῳ. Οτ: βεβαία ἡ ἐπαγγελία τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα σὺν ὅρκῳ. ELENCHUS Capitum Epistolæ Pauli ad Hebræos, quorum nonnulla particulares subdivisiones habent rubris numerorum notis designatas. CAPITA Epistolæ Pauli ad Hebræos num. XXII. 1. Doctrina de Christo cui data est Patris gloria omniumque rerum dominatio, cum potestate peccata expiandi quæ perpetrantur in terris, unde in cœlestem gloriam ascendit. 11. Quod Christi gloria non eadem sit ac ministrorum, sed divinitate et cuncta faciendi virtute polleat, ideoque in futuro sæculo sit, non in presenti, in quo ninistri suum munus implent, cap. 1. 5. Crypt. cap. 1, 6. III. Quod Christus humanam carnem cum nostris affectibus passionibusque ad nostri similitudinem susceperit, ut homines sibi conciliando, morte liberaret, cap. 11, 9. Pal. cap. 11, 15. IV. Non æque credendum esse Christo, ac Moysi crediderunt; sed eo magis quo Deus hominem antecellis, cap. 111, 1. 1. In quo timendum esse ait, ne antiquorum Hebræorum instar in peccatum labantur. Forte ibid. vers. 12. V. Hortatur ut conentur in requiem ingredi, quæ ipsis præmonstrata est, cap. ιν, 1. VI. De judicii terrore quod redditurum est Verbun, quod est per omnia, et de utilitate sacerdota - lis gratiæ apud eum, qui æque ac nos obnoxius est humanæ naturæ infirmitatibus, ibid. 11. VII. Hebræos increpat, quod adhuc primis quoab illis verbis, Quoniam imbecilles. Gryptof. et Palat. Περὶ Μελχισεδὲκ τοῦ εἰς Χριστὸν τύπου κατὰ τὸ ὄνομα, καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὴν ζωὴν, καὶ τὴν ἱερωσύνην. Ἐν ᾧ ὅτι καὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ προετιμήθη. Ὅτι παύεται ἡ τοῦ 'Ααρών ἱερωσύνη, ἡ ἐπὶ γῆς οὖσα· ἴσταται δὲ ἡ οὐράνιος ἡ Χριστοῦ, ἐξ ἑτέ. ρου γένους, οὐ κατὰ σάρκα, οὐδὲ διὰ νόμου σαρκίνου 1. In quo hortatur ut in suscepta file proficiant, utpote quod iterum eidem initiari non concedatur, cap. vi, 1. 11. Hebræos una cum eorum laude consolatur, ibid. vers. 9. VIII. Certam esse ostendit Dei promiss,onem, præsertim si juramento muniatur, ibid. vers. 9. IX. De Melchisedec qui Christl figuram gessit, tam secundum nominis significationem et civitatem cujus rex erat, quam secundum vitæ institutum atque sacerdotium, cap. vII, 1.. 1. In quo eumdem quoque Abrahamo prælatum fuisse ait, cap. vii, 4. X. Quod cessare debet Aaron sacerdotium, cum terrenum sit: firmum autem permanet longe diversum cœleste Christi sacerdotium, quod non est secundum carnem neque per legem carnalem, cap. LAUR. ZACAGNII NOTE. Apud Ecumenium est, ἐπιτίμησις τοῖς δεομένοις. Palatinus, ὡς εἰς ἔτι δεομένοις. Palatinus, Cryptoferrateusis, Urbinas et Va PATROL GR. LXXXV. ticanus num. 367, παύσεται. Stephanus liabet, πέο παυται. Μοκ ἐπίγειος, ut in Palatino. Stephanus abel, σαρκικοῦ.

col. 779–780page 81 of 86

PG 85:779Υπεροχή της δευτέρας διαθήκης παρὰ τὴν προ τέραν ἐν ἱλασμῷ καὶ ἁγιασμῷ. Περὶ τοῦ αἵματος Χριστοῦ, ἐν ᾧ ἡ νέα διαθήκη, ὅτι τοῦτο ἀληθὲς καθάρσιον εἰς ἀεὶ, οὐ τὰ ἐν αίμασι ζώων τοῖς πολλάκις προσαγομένοις Μαρτυρίαι περὶ τῆς μόνης καθάρσεως, καὶ προσ αγωγῆς πρὸς Θεόν. Ἐν αἷς προτροπὴ τῆς ἐν πίστει προόδου. Προτροπή σπουδῆς κατὰ φόβον τῆς ἐγγιζούσης κρίσεως. Περὶ τοῦ καλὴν ἀρχὴν εἰς καλὸν τέλος προσαγα Περὶ πίστεως τῆς καὶ τοὺς παλαιούς δοξασά Ρα σης. Περὶ ὑπομονῆς ἐν ἀκολουθήσει Χριστοῦ. Περὶ σωφροσύνης ἕως καιρός κατορθώσεως, μὴ ἀποτύχωμεν αὐτῆς, ὡς Ἡσαῦ, μὴ εὑρὼν τόπον μετ τανοίας. "Οτι φοβερώτερα τῶν ἐπὶ Μωϋσέως τὰ μέλλοντα, καὶ πλείονος ἄξια σπουδῆς τὰ νῦν. Περὶ φιλαδελφίας καὶ φιλοξενίας. Ἐν ᾧ περὶ σωφροσύνης. Περὶ αὐταρκείας. Περὶ μιμήσεως πατρῶν. Περὶ τοῦ μὴ σωματικῶς ζῆν κατὰ νόμον, ἀλλὰ πνευματικῶς κατὰ Χριστὸν ἐν ἀρετῇ. Εὐχὴ πρὸς Θεὸν περὶ τῆς εἰς ἀρετὴν ἀγωγῆς καὶ οἰκονομίας. Στίχοι οβ' ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς Τιμόθεον πρώτης Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Λαοδικείας ἡ δὲ πρό φασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη· Ἐν τῇ Ἐφέσῳ τινὲς ιουδαΐζοντες ἐπεχείρουν ἑτεροδιδασκαλεῖν, καὶ ἀπα τῶν τοὺς ἀκεραίους προφάσει τοῦ νόμου· τοῦτο δὲ μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος, προτρέπει τὸν Τιμόθεον ἐκεῖ προσμεῖναι, πρὸς διόρθωσιν αὐτῶν γράφει τε τὴν Ἐπιστολήν. Καὶ πρῶτον μὲν ὑπομιμνήσκει Τιμό θεον, εἰδότα τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν, διδάσκων αὐτὸν περὶ τοῦ νόμου, κωλύειν τοὺς παρὰ τὴν ὀρθὴν διδα σκαλίαν λαλοῦντας, ἐπιτιμάν τε αὐτοῖς. Καὶ γὰρ καὶ ἐν φ. ἀγειν. 307, προσ στίχοι μζ'. κεδονίας, πρὸς διόρθωσιν αὐτῶν,

Υπεροχή της δευτέρας διαθήκης παρὰ τὴν προτέραν ἐν ἱλασμῷ καὶ ἁγιασμῷ. X1. Novum testamentum veteri longe excellentius esse propter propitiationem et sanctimoniam, cap. viii, 7. XII. De sanguine Christi in quo conditum est novui testamentum, qui nos revera puros efficit; non vero sacrificia quæ per animalium sanguinem frequenter offerebantur, cap. 1x, 11. XIII. Testimonia de unica peccatorum expiatione, et accessu ad Deum, cap. x, 5. 1. In quo hortatur ut proficiant in fide, ibid. 19. XIV. Exhortatio ad virtutem ex timore futuri judicii, ibid. 24. Palatinus vers. 26. XV. De his quæ bene inchoata sunt, ad felicem exitum perducendis, ibid. 32. Cryptoferratensis ` vers. 28. Περὶ τοῦ αἵματος Χριστοῦ, ἐν ᾧ ἡ νέα διαθήκη, ὅτι τοῦτο ἀληθὲς καθάρσιον εἰς ἀεὶ, οὐ τὰ ἐν αίμασι ζώων τοῖς πολλάκις προσαγομένοις Μαρτυρίαι περὶ τῆς μόνης καθάρσεως, καὶ προσαγωγῆς πρὸς Θεόν. Ἐν αἷς προτροπὴ τῆς ἐν πίστει προόδου. Προτροπή σπουδῆς κατὰ φόβον τῆς ἐγγιζούσης κρίσεως. Περὶ τοῦ καλὴν ἀρχὴν εἰς καλὸν τέλος προσαγαyelv XVI. De fide quæ veteres quoque glorifcavit, Περὶ πίστεως τῆς καὶ τοὺς παλαιούς δοξασάcap. xi, 1. XVII. De patientia ex imitatione Christi, cap. XVIII. Quod prudenter nos gerere debeamus, dum resipiscendi facultas datur, ne eam instar Esau prætermittamus, qui postmodam penitentiæ locum non invenit, ibid. 11. Cryptof. vers. 12. Ραlatinus vers. 14. XIX. Quod magis timenda sint futura supplicia quam quæ sub Moyse infligebantur, quodque de praesentibus solliciti magis esse debeamus, ibid. 18. XX. De fraterno amore ac hospitalitate, cap. 1. In quo de temperantia, ibid. vers. 4. 11. De animo sua sorte contento, ibid. vers. 5. m. De patrum imitatione, ibid. vers. 7. XXI. Quod juxta legem carnaliter vitam degere non debeamus, sed spiritualiter secundum Christum cum virtute, ibid. vers. 9. XXH. Deum precatur ut ad virtutem instituantur et recte gubernentur, ibid. 20. Versus hujus elenchi sunt LXXII. ARGUMENTUM Prioris Epistolæ ad Timotheum. Hanc e Laodicea mittit Epistolam, cujus scribendæ hæc fuit occasio: Ephesi quidam judaizantes aliena a Christi fide docere ac simpliciores prætextu legis decipere conabantur; quod ubi cognovisset Apostolus, scripta ad Timotheum epistola ipsum hortatur, ut ibi ad eos corrigendos atque emendandos maneat. Et primo Timotheum docens quædam de lege, eumdem Christianæ jam fidei mysteria callentem admonet, ut illos qui aliquid a recta alienum doctrina loquerentur, coerceat atque σης. Περὶ ὑπομονῆς ἐν ἀκολουθήσει Χριστοῦ. Περὶ σωφροσύνης ἕως καιρός κατορθώσεως, μὴ ἀποτύχωμεν αὐτῆς, ὡς Ἡσαῦ, μὴ εὑρὼν τόπον μετ τανοίας. "Οτι φοβερώτερα τῶν ἐπὶ Μωϋσέως τὰ μέλλοντα, καὶ πλείονος ἄξια σπουδῆς τὰ νῦν. Περὶ φιλαδελφίας καὶ φιλοξενίας. Ἐν ᾧ περὶ σωφροσύνης. Περὶ αὐταρκείας. Περὶ μιμήσεως πατρῶν. Περὶ τοῦ μὴ σωματικῶς ζῆν κατὰ νόμον, ἀλλὰ πνευματικῶς κατὰ Χριστὸν ἐν ἀρετῇ. Εὐχὴ πρὸς Θεὸν περὶ τῆς εἰς ἀρετὴν ἀγωγῆς καὶ οἰκονομίας. Στίχοι οβ' Τῆς πρὸς Τιμόθεον πρώτης Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Λαοδικείας ἡ δὲ πρό φασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη· Ἐν τῇ Ἐφέσῳ τινὲς ιουδαΐζοντες ἐπεχείρουν ἑτεροδιδασκαλεῖν, καὶ ἀπατῶν τοὺς ἀκεραίους προφάσει τοῦ νόμου· τοῦτο δὲ μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος, προτρέπει τὸν Τιμόθεον ἐκεῖ προσμεῖναι, πρὸς διόρθωσιν αὐτῶν γράφει τε τὴν Ἐπιστολήν. Καὶ πρῶτον μὲν ὑπομιμνήσκει Τιμό θεον, εἰδότα τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν, διδάσκων αὐτὸν περὶ τοῦ νόμου, κωλύειν τοὺς παρὰ τὴν ὀρθὴν διδασκαλίαν λαλοῦντας, ἐπιτιμάν τε αὐτοῖς. Καὶ γὰρ καὶ Stephanus habet, ἐν φ. Palatinus et Vaticanus cod. num. ἀγειν. 307, προσ Codex Cryptoferratensis, στίχοι μζ'. Ita emendandus videtur hic locus juxta Aldinam et Stephanianam, aliasque editiones, licet in Complutensi et Erasmiana, ac in scriptis, quos contuli, Vaticanæ bibliothecæ codicibus legatur Maκεδονίας, secus atque ad calcem hujus Epistol.: in eisdem codicibus habetur, in quibus dicitur e Laodicea missam fuisse. Verba illa, πρὸς διόρθωσιν αὐτῶν, desunt in codice Regio-Alexandrino sed habentur in aliis codicibus.

col. 781–782page 82 of 86

PG 85:781αὐτὸς Ἐμέναιον καὶ ᾿Αλέξανδρον ναυαγήσαντας περί τὴν πίστιν παραδέδωκε τῷ Σατανά, ἵνα παιδευθῶσι μὴ βλασφημεῖν Ταῦτα ὑπομνήσας, λοιπὸν δια τάσσει αὐτῷ κανόνας ἐκκλησιαστικούς περί προσ ευχῆς, πῶς καὶ τοῦ, καὶ περὶ τίνων δεῖ προσεύχεσθαι. Περὶ τοῦ σιγᾶν ἐν ἐκκλησίᾳ τὰς γυναῖκας, καὶ μᾶλλον μανθάνειν, καὶ μὴ διδάσκειν αὐτάς. Περί καταστάσεως ἐπισκόπων, καὶ πρεσβυτέρων και δια κόνων, πῶς καὶ ὁποίους εἶναι δεῖ τοὺς καθισταμένους. Περὶ τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ χηρῶν, ἀπὸ πόσων ἐτῶν χρὴ ταύτας καταλέγεσθαι, καὶ ὁποίας αὐτὰς εἶναι δεῖ, καὶ πῶς αὐταῖς δεῖ προσέχειν. Περὶ τοῦ σωφρονεῖν τὰς νεωτέρας, καὶ γαμεῖν μᾶλλον, καὶ μὴ αἰσχρῶς ζῇν. Περὶ τοῦ παραγγέλλειν τοῖς πλου σίοις μὴ ὑψηλοφρονείν, μηδὲ ἐλπίζειν ἐπὶ τῷ πλού τῳ. Περὶ τούτων διαταξάμενος προετρέπετο αὐτὸν ταῦτα διδάσκειν, καὶ μηκέτι μὲν ὑδροποτεῖν, προσ ἔχειν δὲ ἑαυτῷ, καὶ τῇ διδασκαλία, εἰδότα ἔσεσθαι καιροὺς ἐν οἷς ἀποστήσονταί τινες τῆς πίστεως. Δεν δάξας δὲ καθαρὰ εἶναι καὶ τὰ βρώματα, και παραγγείλας αὐτῷ ἐκτρέπεσθαι τὰς ἐμφιλονείκους ζητή σεις, ὡς βεβήλους οὖσας, ἐφ' αἷς και τινες καυχώμενοι παρέβησαν τὴν πίστιν, τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Τιμόθεον πρώτ της Επιστολῆς, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις, τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Τιμόθεον Επιστολῆς πρώτης. Περὶ τῆς εἰς ἀγάπην Θεοῦ ὁδηγίας, τὴν ἀπροσδεῆ νομικῆς ἀνάγκης. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ ἐκλογῆς εἰς εὐαγγελιστὴν ἐκ διώ κτου κατὰ χάριν Θεοῦ. Παραγγελία περὶ πιστῆς, καὶ εὐσυνειδήτου διακονίας, ἧς ἄνευ κίνδυνος. Περὶ εὐχῆς ὅτι ὑπὲρ πάντων πανταχοῦ, ἀκάκως, ἀταράχως, σεμνῶς. Περὶ διδασκάλων, ὅτι ἄνδρας χρὴ, καὶ οὐ γυ ναῖκας εἶναι διὰ τὴν φύσιν, καὶ τὸ πάθος, τὸ ἐξ ἀπάτης, δ λύει γένεσις ή Χριστοῦ, καὶ πίστις αὐτ τῶν, καὶ βίος. Περὶ ἀρετῆς ἐπισκόπων. Εν ᾧ περὶ διακόνων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν. Περὶ θείας σαρκώσεως. Εν ὦ περὶ τῶν ἐσομένων αἱρέσεων δαιμονικῶν. Περὶ ἀγῶνας εὐσεβείας ἐπ' ἐλπίδι. παρέδωκε τῷ Σατανά. Ταῦτα ὑπομνήσας αὐτῷ διατάσσει λοιπόν,

αὐτὸς Ἐμέναιον καὶ ᾿Αλέξανδρον ναυαγήσαντας περί objurget. Nam et ipse Hymenaeum et Alexandrum, τὴν πίστιν παραδέδωκε τῷ Σατανά, ἵνα παιδευθῶσι μὴ βλασφημεῖν Ταῦτα ὑπομνήσας, λοιπὸν διατάσσει αὐτῷ κανόνας ἐκκλησιαστικούς περί προσευχῆς, πῶς καὶ τοῦ, καὶ περὶ τίνων δεῖ προσεύχε σθαι. Περὶ τοῦ σιγᾶν ἐν ἐκκλησίᾳ τὰς γυναῖκας, καὶ μᾶλλον μανθάνειν, καὶ μὴ διδάσκειν αὐτάς. Περί καταστάσεως ἐπισκόπων, καὶ πρεσβυτέρων και διακόνων, πῶς καὶ ὁποίους εἶναι δεῖ τοὺς καθισταμένους. Περὶ τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ χηρῶν, ἀπὸ πόσων ἐτῶν χρὴ ταύτας καταλέγεσθαι, καὶ ὁποίας αὐτὰς εἶναι δεῖ, καὶ πῶς αὐταῖς δεῖ προσέχειν. Περὶ τοῦ σωφρονεῖν τὰς νεωτέρας, καὶ γαμεῖν μᾶλλον, καὶ μὴ αἰσχρῶς ζῇν. Περὶ τοῦ παραγγέλλειν τοῖς πλου σίοις μὴ ὑψηλοφρονείν, μηδὲ ἐλπίζειν ἐπὶ τῷ πλούqui fidei naufragium fecerant, Satanæ tradiderat, ut discerent non blasphemare. De his ubi Timotheum admonuit, ecclesiasticas postmodum regulas sancil de oratione: scilicet quomodo el ubi, ac de quibus precari oporteat. De mulieribus, faceant in ecclesia, et ut polius discant quam doceant. De episcopis, presbyteris et diaeonis, quomodo constituendi sint, et quales oporteat eos esse. De viduis que sunt in Ecclesia, cujus ætatis sint eligendæ, quales esse debeant, quomodo earumdem curam gerere oporteat. De junioribus, ut modestæ sint, et nubant potius quam turpiter vivant. De divitibus denique admonendis, ne extollantur, neque ullam in divitiis spem habeant. Hasce ubi regulas sanxit, hortatur τῳ. Περὶ τούτων διαταξάμενος προετρέπετο αὐτὸν ipsum, ut eas alios doceat, aquam amplius non ταῦτα διδάσκειν, καὶ μηκέτι μὲν ὑδροποτεῖν, προσἔχειν δὲ ἑαυτῷ, καὶ τῇ διδασκαλία, εἰδότα ἔσεσθαι καιροὺς ἐν οἷς ἀποστήσονταί τινες τῆς πίστεως. Δεν δάξας δὲ καθαρὰ εἶναι καὶ τὰ βρώματα, και παραγ γείλας αὐτῷ ἐκτρέπεσθαι τὰς ἐμφιλονείκους ζητήσεις, ὡς βεβήλους οὖσας, ἐφ' αἷς και τινες καυχώ μενοι παρέβησαν τὴν πίστιν, τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. Κεφαλαίων καθολικῶν τῆς πρὸς Τιμόθεον πρώτ της Επιστολῆς, ἐχόντων τινῶν καὶ μερικὰς ὑποδιαιρέσεις, τὰς διὰ τοῦ κινναβαρεως. Τῆς πρὸς Τιμόθεον Επιστολῆς πρώτης. Περὶ τῆς εἰς ἀγάπην Θεοῦ ὁδηγίας, τὴν ἀπροσδεῆ νομικῆς ἀνάγκης. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ ἐκλογῆς εἰς εὐαγγελιστὴν ἐκ διώκτου κατὰ χάριν Θεοῦ. Παραγγελία περὶ πιστῆς, καὶ εὐσυνειδήτου διακο νίας, ἧς ἄνευ κίνδυνος. Περὶ εὐχῆς ὅτι ὑπὲρ πάντων πανταχοῦ, ἀκάκως, ἀταράχως, σεμνῶς. Περὶ διδασκάλων, ὅτι ἄνδρας χρὴ, καὶ οὐ γυναῖκας εἶναι διὰ τὴν φύσιν, καὶ τὸ πάθος, τὸ ἐξ ἀπάτης, δ λύει γένεσις ή Χριστοῦ, καὶ πίστις αὐτ τῶν, καὶ βίος. Περὶ ἀρετῆς ἐπισκόπων. Εν ᾧ περὶ διακόνων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν. Περὶ θείας σαρκώσεως. Εν ὦ περὶ τῶν ἐσομένων αἱρέσεων δαιμονικῶν. Περὶ ἀγῶνας εὐσεβείας ἐπ' ἐλπίδι. bibat, et sibi atque doctrinæ attendat, cum sciat futura esse tempora quibus nonnulli discessuri sunt a fide. Postquam autem mundos quoque cibos esse docuit, præcepitque ut contentiosas quæstiones, utpote profanas evitet, in quibus nonnulli sese gloriantes fide aberrarunt, tandem concludit Epistolam. ELENCHUS Capitam Epistolæ 1 ad Timotheum, quorum nonnulla particulares subdivisiones habent rubris numerorum nolis designatas. CAPITA Pauli Epistolæ 1 ad Timotheum. I. De fidelibus ad Dei charitatem adducendis, absque veteris legis præcepta observandi necessitate. II. De sua per gratiam Dei ex persecutore Ecclesiæ in evangelistam electione, cap. 1, 12. III. Adnionitie de ministerio fideliter, et cum bona conscientia obeundo, sine qua de animæ salute periclitatur, ibid. 18. IV. Orandum esse pro omnibus, ubique, sincere, pie et sine ulla animi perturbatione, cap. 11, 1. V. Docendi munus viris, non vero mulieribus, injungendum esse, ob earumden naturam et ad errandum proclivitatem, quam Christi nativitas, earum fides et vitæe probitas tollit, ibid. 12. Pala tinus et Cryploferralensis vers. 11. VI. De virtute episcoporum, cap. 111, 2. Iidem codd. vers. 1 1. lu quo de diaconis et diaconissis, ibid. s. VII. De divina incarnatione, ibid. 16. 1. In quo de futuris per diaboli suggestionem læresibus, cap. iv, 4. VIII. De certamine pietatis cum ruturorum bonorum spe decertando, cap. iv, 8. Palat, et Cryptof. vers. 7, ab illis verbis, Exerce aulem. LAUR. ZACAGNI NOTÆ Ita hic locus legitur in omnibus Vaticanae bi- tnr, παρέδωκε τῷ Σατανά. Ταῦτα ὑπομνήσας αὐτῷ bliothecæ codicibus; at in Regio-Alexandrino habeδιατάσσει λοιπόν, cet.

col. 783–784page 83 of 86

PG 85:783Περὶ ἐπιμελείας αὐτοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας. Περὶ τοῦ ἁρμοζόντως ἑκάστῳ προσφέρεσθαι. Περὶ χηρῶν ἡλικίας, καὶ τρόπου καὶ διοικήσεως. Περὶ πρεσβυτέρων τιμῆς. Περὶ χειροτονίας ἀσφαλούς. Οτι οὐδὲν ἔργον λανθάνει. Περὶ δούλων ὑπακοῆς. Κατὰ τῶν φιλοκερδῶν καὶ ψευδοδιδασκάλων. Παραγγελία φοβερά περὶ καθαρᾶς ὑπακοῆς ἄχρι τέλους. Πλουσίων οδηγία ἐπὶ τὴν ὄντως ζωήν. Στίχων, κβ'. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς Τιμόθεον δευτέρας Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει πάλιν ἀπὸ Ῥώμης· ἡ δὲ πρόσ φασις καὶ ταύτης τῆς Ἐπιστολῆς ἐστιν αὕτη· Τῶν συναποδημησάντων τῷ Παύλῳ καταλειψάντων αὐτὸν, βουλόμενος αὐτὸς ὁ ᾿Απόστολος ἐλθεῖν Τιμό θεον πρὸς αὐτὸν, γράφει την Επιστολήν. Καὶ πρῶτον μὲν σημαίνει ἑαυτὸν μνημονεύειν αὐτοῦ τε τῆς εὐ λαβείας, καὶ τῆς τῶν προγόνων αὐτοῦ πίστεως. Επειτα δηλοί ὅτι οἱ ἀπὸ τῆς Ασίας, ὧν ἐστι φύ Gγελλος καὶ Ερμογένης, ἀπεστράφησαν αὐτὸν, ὁρῶν τες αὐτοῦ τὰς ἀλύσεις· τὸν Ονησιφόρον δὲ ἀπεδέξατο ἐλθόντα εἰς τὴν Ῥώμην, καὶ συμμείναντα αὐτῷ. Παραγγέλλει δὲ αὐτῷ παραιτεῖσθαι τὰς μωρὰς ζητήσεις, διὰ τὸ ἐξ αὐτῶν γεννᾶσθαι μάχας. Καὶ γὰρ Υμέναιος καὶ Φίλητος, οὕτως ἐκτραπέντες, παρ ἔδησαν τὴν ἀλήθειαν, λέγοντες ἀνάστασιν ἤδη γεγο νέναι, καί τινας ἀνατρέπουσι. Μάλλον οὖν παραινεῖ αὐτῷ προσέχειν ἑαυτῷ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ, καὶ εἰδέ και μὲν ὅτι ἐν ὑστέροις καιροῖς ἔσονται ἄνθρωποι φίλαυτοι, καὶ φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι· προβλέποντα δὲ ταῦτα ἀσφαλίζεσθαι τοὺς λαούς, μή τις ἐξ αὐτῶν ἀπατηθῇ. Καὶ εἰς τὰ ἤθη δὲ, καὶ εἰς τὴν τῆς διδασκαλίας ἀκρίβειαν πολλὰ προτρεψάμενος αὐτὸν, καὶ σημάνας τὸν καιρὸν τῆς ἀναλύσεως αύ τοῦ ἐνεστάναι καὶ μέλλειν σπένδεσθαι καὶ μαρ τυρεῖν, ἐνετείλατο αὐτῷ ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν ταχέως, κομίζοντα τὴν φελόνην καὶ τὰ βιβλία. Παρήνεσε δὲ αὐτῷ ᾿Αλέξανδρον τὸν χαλκέα φυλάττεσθαι, ὡς πολλὰ κακὰ ἐνδειξάμενον αὑτῷ· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπι στολήν. η συναποδημούντων. δη τῶν. μένῳ δὲ Ονησιφόρῳ μαρτυρεί σπουδὴν πλείστην, καὶ τοῦτον ἀπεδέξατο ἐλθόντα πλείστην. Ονησιφόρου ἀπεδέξατο, δέ. προβλέποντα δὲ μᾶλλον ταῦτα. ἐνεστάναι, ἐνστῆναι.

IX. De cura tam sui quam Ecclesiæ habenda, Περὶ ἐπιμελείας αὐτοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας. ibidem vers. 11. ✗. Quod erga unumquemque convenienter sese gerere debeat, cap. v, 1. XI. De viduarum alate, moribus atque gubernatione, ibid. 4. Cryptofer. vers. 5. XII. De presbyterorum honore, cap. v, 17. XIII. De caute eligendis Ecclesiæ præpositis, ibid. 22. XIV. Nullam humanarum actionum Deum latere, ibid. 24. XV. De obedientia servorum, cap. vi, 1. XVI. Adversus avaros et falsos præceptores, ibid. 3. XVII. Mandatum maxime timendum quo jubet, Περὶ τοῦ ἁρμοζόντως ἑκάστῳ προσφέρεσθαι. Περὶ χηρῶν ἡλικίας, καὶ τρόπου καὶ διοικήσεως. Περὶ πρεσβυτέρων τιμῆς. Περὶ χειροτονίας ἀσφαλούς. Οτι οὐδὲν ἔργον λανθάνει. Περὶ δούλων ὑπακοῆς. Κατὰ τῶν φιλοκερδῶν καὶ ψευδοδιδασκάλων. Παραγγελία φοβερά περὶ καθαρᾶς ὑπακοῆς ἄχρι ut ad Gnem usque divinis præceptis obtemperet τέλους. ibid. vers. 11. XVIII. Divitum ad veram vitam deductio, ibid. 17. Versus hujus elenchi sunt xxII. ARGUMENTUM Posterioris Epistolæ ad Timotheum. Hanc ab Urbe iterum mittit Epistolam, cujus etiam scribendæ hæc fuit occasio: Cum ii qui una cum Apostolo peregrinabantur, eum deseruissent, cupiens Apostolus, ut Timotheus ad se veniret, banc ipsi scribit Epistolam. Et primum quidem ait, se tum pietatis ipsius, tum fidei genitorum ejus memorem esse. Deinde ab his qui ex Asia erant, quorum e numero Phygellus et Hermogenes, se dum in vinculis esset, desertum fuisse significat: ac præterea Onesiphorum Romam venientent, secumque manentem se suscepisse scribit. Præcipit autem, ut stulias devitet quaestiones, propterea quod ex ipsis contentiones oriantur. Siquidem Hymenæus et Philetus per eas seducti a veritate aberraverant dicentes, jam factam esse resurrectionem, et alios quosdam seducebant. Magis itaque magisque hortatur, ut sibi atque doctrina attendat, haud ignarus affuturos in extremis temporibus homines suæ opinionis, suarumque magis voluptatum quam Dei amatores: cumque hæc futura prævideat, populos confirmet, ne quis ab illis decipiatur. Acriter insuper ipsum hortatur, cum de iis quæ ad mores, tum etiam de iis quæ ad docendi curam diligentiamque pertinent; atque ubi tempus suæ resolutionis significavit instare, futurumque esse ait, ut immoletur et martyrium patiatur, tum præcipit, ut cito cum penula et libris ad se veniat. Denique admonet ipsum, ut Alexandrum ærarium caveat, ut qui se multis malis affecerit: atque ita concludit Epistolam. Πλουσίων οδηγία ἐπὶ τὴν ὄντως ζωήν. Στίχων, κβ'. Τῆς πρὸς Τιμόθεον δευτέρας Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει πάλιν ἀπὸ Ῥώμης· ἡ δὲ πρόσ φασις καὶ ταύτης τῆς Ἐπιστολῆς ἐστιν αὕτη· Τῶν συναποδημησάντων τῷ Παύλῳ καταλειψάντων αὐτὸν, βουλόμενος αὐτὸς ὁ ᾿Απόστολος ἐλθεῖν Τιμό θεον πρὸς αὐτὸν, γράφει την Επιστολήν. Καὶ πρῶτον μὲν σημαίνει ἑαυτὸν μνημονεύειν αὐτοῦ τε τῆς εὐ λαβείας, καὶ τῆς τῶν προγόνων αὐτοῦ πίστεως. Επειτα δηλοί ὅτι οἱ ἀπὸ τῆς Ασίας, ὧν ἐστι φύGγελλος καὶ Ερμογένης, ἀπεστράφησαν αὐτὸν, ὁρῶν τες αὐτοῦ τὰς ἀλύσεις· τὸν Ονησιφόρον δὲ ἀπεδέξατο ἐλθόντα εἰς τὴν Ῥώμην, καὶ συμμείναντα αὐτῷ. Παραγγέλλει δὲ αὐτῷ παραιτεῖσθαι τὰς μωρὰς ζητήσεις, διὰ τὸ ἐξ αὐτῶν γεννᾶσθαι μάχας. Καὶ γὰρ Υμέναιος καὶ Φίλητος, οὕτως ἐκτραπέντες, παρἔδησαν τὴν ἀλήθειαν, λέγοντες ἀνάστασιν ἤδη γεγονέναι, καί τινας ἀνατρέπουσι. Μάλλον οὖν παραινεῖ αὐτῷ προσέχειν ἑαυτῷ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ, καὶ εἰδέ και μὲν ὅτι ἐν ὑστέροις καιροῖς ἔσονται ἄνθρωποι φίλαυτοι, καὶ φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι· προβλέποντα δὲ ταῦτα ἀσφαλίζεσθαι τοὺς λαούς, μή τις ἐξ αὐτῶν ἀπατηθῇ. Καὶ εἰς τὰ ἤθη δὲ, καὶ εἰς τὴν τῆς διδασκαλίας ἀκρίβειαν πολλὰ προτρεψάμενος αὐτὸν, καὶ σημάνας τὸν καιρὸν τῆς ἀναλύσεως αύ τοῦ ἐνεστάναι καὶ μέλλειν σπένδεσθαι καὶ μαρ τυρεῖν, ἐνετείλατο αὐτῷ ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν ταχέως, κομίζοντα τὴν φελόνην καὶ τὰ βιβλία. Παρήνεσε δὲ αὐτῷ ᾿Αλέξανδρον τὸν χαλκέα φυλάττεσθαι, ὡς πολλὰ κακὰ ἐνδειξάμενον αὑτῷ· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπι στολήν. η Apud (Ecumenium est, συναποδημούντων. lia legendum videtur juxta editionem Stephani, licet in omnibus quos vidi codicibus sit, δη τῶν. Apud Ecumenium et Stephanum legitur, μένῳ δὲ Ονησιφόρῳ μαρτυρεί σπουδὴν πλείστην, καὶ τοῦτον ἀπεδέξατο ἐλθόντα sed apud Stephanum non est, πλείστην. In Vaticano autem codice num. 363, et in Regio Alexandrino habetur, Ονησιφόρου ἀπεδέξατο, sine δέ. Apud Ecumenium et in Stephani editione legitur, προβλέποντα δὲ μᾶλλον ταῦτα. In eisdem editionibus, pro ἐνεστάναι, habe tur, ἐνστῆναι.

col. 785–786page 84 of 86

PG 85:785ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων τῆς πρὸς Τιμόθεον δευτέρας ἐπιστολῆς Παύλου. Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Τιμόθεον δευτέρα Επιστολή ὑποδιαίρεσιν κεφαλαίων, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἔχει διὰ κινναβαρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Τιμόθεον δευτέρας Επιστολῆς Παύ λου. Έπαινος τῆς Τιμοθέου πίστεως, καὶ προτροπή ὑπομονῆς κατὰ τὸ πρέπον τῇ χάριτι, ἐν ᾗ καὶ αὐτὸς, φησί, διακαρτερεί πάσχων. Περὶ τῆς ἁρμοζούσης μεταδόσεως τῶν θείων δο γμάτων. Περὶ τῆς ἀφρόντιδος ἐν τῷ νῦν βίῳ πολιτείας ἐπὶ ταῖς ἀπόνοις τροφαῖς. Περὶ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καὶ ὑπομονῆς, ἐπ' ἐλπίδι ζωής Περὶ ὀρθῆς δικαιοσύνης, καὶ βίου καθαροῦ, εἰρη νικοῦ, καὶ κατὰ τῶν ἐναντίων. Πρόρρησις περὶ κακίας ἀνθρώπων πλεοναζούσης, ἀπατηλῆς, ἐλεγχομένης. Προτροπὴ τῆς ἑαυτοῦ μιμήσεως ἐξ ἐναντίου τοῖς φαύλοις, ἐν ὑπακοῇ Θεοῦ. Περὶ τῶν καινοτομησάντων, οἷς ἀντιτάττει τὸν Τιμόθεον. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ μελλούσης ἀναλύσεως ἐπὶ δόξῃ αἰωνία. Στίχοι ι. ΥΠΟΘΕΣΙΣ. Τῆς πρὸς Τίτον Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Νικοπόλεως, ἐκεῖ γὰρ παρ εχείμαζεν· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη· Εἰς μὲν τὴν Κρήτην ἀπέλιπεν τὸν Τίτον, ἵνα καταστήσῃ κατὰ πόλεις κληρικούς. Πολλῶν δὲ ὄντων ἐκεῖ τῶν ἐπιχειρούντων προφάσει τοῦ νόμου ἀπατᾷν τοὺς λαούς, μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος, γράφει. Καὶ πρῶτον μὲν εὐ χαριστῶν τῷ Θεῷ διὰ τὴν αὐτοῦ εὐλάβειαν, σημαίνει τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν μὴ νεωτέραν εἶναι, ἀλλ' ἐξ αἰῶνος ἑτοιμάσθαι, καὶ ἐπηγγέλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ ταύτην. Ἔπειτα περὶ τῆς καταστάσεως τῶν κληρικῶν, καὶ τοῦτον διδάσκει, πῶς, καὶ ὁποίους αὐτοὺς εἶ και δεῖ· καὶ ἐπιτιμἂν δὲ ἐντέλλεται αὐτῷ τοῖς ἀντιλέγουσι τῇ ὑγιαινούσῃ πίστει, μάλιστα τοῖς ἐκ περιτομῆς· εἰδέναι τε τοὺς Κρῆτας, ὅτι ἀργοί εἰσιν. καὶ χρήζουσιν ἐπιτιμίας. Διδάξας δὲ πάντα τὰ βρώματα ἐλπίδι ζωῆς, ἐπί, ἐπ' ἐλπίδι τιμῆς δικαίας ἐν ὑπομονῇ.

Κεφαλαίων τῆς πρὸς Τιμόθεον δευτέρας Επιστο λῆς Παύλου. Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Τιμόθεον δευτέρα Επιστολή ὑποδιαίρεσιν κεφαλαίων, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἔχει διὰ κινναβαρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. Τῆς πρὸς Τιμόθεον δευτέρας Επιστολῆς Παύ λου. Έπαινος τῆς Τιμοθέου πίστεως, καὶ προτροπή ὑπομονῆς κατὰ τὸ πρέπον τῇ χάριτι, ἐν ᾗ καὶ αὐτὸς, φησί, διακαρτερεί πάσχων. Περὶ τῆς ἁρμοζούσης μεταδόσεως τῶν θείων δογμάτων. Περὶ τῆς ἀφρόντιδος ἐν τῷ νῦν βίῳ πολιτείας ἐπὶ ταῖς ἀπόνοις τροφαῖς. Περὶ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καὶ ὑπομονῆς, ἐπ' ἐλπίδι ζωής Περὶ ὀρθῆς δικαιοσύνης, καὶ βίου καθαροῦ, εἰρη νικοῦ, καὶ κατὰ τῶν ἐναντίων. Πρόρρησις περὶ κακίας ἀνθρώπων πλεοναζούσης, ἀπατηλῆς, ἐλεγχομένης. Προτροπὴ τῆς ἑαυτοῦ μιμήσεως ἐξ ἐναντίου τοῖς φαύλοις, ἐν ὑπακοῇ Θεοῦ. Περὶ τῶν καινοτομησάντων, οἷς ἀντιτάττει τὸν Τιμόθεον. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ μελλούσης ἀναλύσεως ἐπὶ δόξῃ αἰωνία. Στίχοι ι8. ELENCHUS Capitum secundæ Pauli Evistolæ ad Timotheum. Secunda ad Timotheum Epistola capitum subdivisionibus caret, et propterea nullas habet numerorum Rolas cinnabari exaratas. CAPITA Pauli Epistolæ Il ad Timotheum. 1. Timothei fdem laudat, eumque hortatur ad perseverandum, quemad:nodum decet Dei gra tiam; in qua se etiam, dum pro Christo patitur, confirmari asserit, cap. 1, 3. Pal. cap. 1, 1. II. De apta convenientique divinorum dogmatum traditione, ibid. 15. Palatinus vers. 13. 111. De vita in hoc seculo sine sollicitudine temporalium rerum agenda, cum citra laborem victus suppeditat, cap. II, 4. Palat. et unus e Vaticanis vers. 3. IV. De Gde in Christum, et tolerantia in adversis ob æternæ vitæ spem, ibid. vers. 8. lidem codices vers. 11. V. De recta justitia, et vita pura ac pacifica, etiamn erga adversarios, ibid. vers. 14. VI. Prædictio de futura exuberanti hominum malitia, quæ fideles deceptura est ac postmodum redarguetur, cap. 111, 1 VII. Hortatur ad malos fugienlos, et ad sui imitationem in divinorum præceptorum obedientia, cap. 111, 10. Τῆς πρὸς Τίτον Επιστολῆς. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Νικοπόλεως, ἐκεῖ γὰρ παρεχείμαζεν· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη· Εἰς μὲν τὴν Κρήτην ἀπέλιπεν τὸν Τίτον, ἵνα καταστήσῃ κατὰ πόλεις κληρικούς. Πολλῶν δὲ ὄντων ἐκεῖ τῶν ἐπιχειρούντων προφάσει τοῦ νόμου ἀπατᾷν τοὺς λαούς, μαθὼν ὁ ᾿Απόστολος, γράφει. Καὶ πρῶτον μὲν εὐ χαριστῶν τῷ Θεῷ διὰ τὴν αὐτοῦ εὐλάβειαν, σημαίνει τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν μὴ νεωτέραν εἶναι, ἀλλ' ἐξ αἰῶνος ἑτοιμάσθαι, καὶ ἐπηγγέλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ ταύτην. Ἔπειτα περὶ τῆς καταστάσεως τῶν κληρι κῶν, καὶ τοῦτον διδάσκει, πῶς, καὶ ὁποίους αὐτοὺς εἶ και δεῖ· καὶ ἐπιτιμἂν δὲ ἐντέλλεται αὐτῷ τοῖς ἀντιλέ γουσι τῇ ὑγιαινούσῃ πίστει, μάλιστα τοῖς ἐκ περιτο μῆς· εἰδέναι τε τοὺς Κρῆτας, ὅτι ἀργοί εἰσιν. καὶ χρήζουσιν ἐπιτιμίας. Διδάξας δὲ πάντα τὰ βρώματα VIII. De novatoribus quibus Timotheum opponit, ibid. vers. 16; omnes alii codices cap. 1v, 1. IX. De futura sui corporis ad æternam gloriam resolutione, cap. 19, 6. Palatinus vers. 5. Versus hujus elenchi sunt xıv. ARGUMENTUM Epistolæ ad Titum. Hanc ab urbe Nicopoli scribit; nam ibi hiemem traducebat; scribendæ autem Epistolæ hæc fuit occasio: Titum in Creta reliquerat Paulus, ut per singulas civitates clericos constitueret. Cum autem multi ibidem essent qui legis prætextu populum seducere conabantur, hac re cognita, Paulus ad Titum scribit. Et primum quidem gratiis Deo propter ejusdem pietatem actis, Adem in Christum non esse novain, sed a sæculo præparatam a Deo et annuntiatam fuisse significat. Deinde agit de constitutione clericorum, eumque doces quomodo ¡idem constitui debeant, et quales esse ipsos oporteat: ac insuper jubet, ut objurget adversarios sanæ fidei, illos præsertim qui sunt ex circumcisione. Titum quoque Cretensium mores vult nosse, quos otiosos Ita in edlitis et in Vaticano codice mumn. 363, quos sequi placuit, licet in Regio- Alexandrini codicis margine sit, ἐλπίδι ζωῆς, siue ἐπί, et in loc capitum elencho habeat, ἐπ' ἐλπίδι τιμῆς δικαίας· quæ lectio clare habetur etiam in Cryptoferratensi et Urbinate codicibus, et corrupte in altero Valicano codice et in Palatino. Apud Ecumenium et in margine quoque Regio-Alexandrini codicis est, ἐν ὑπομονῇ.

col. 787–788page 85 of 86

PG 85:787καθαρὰ εἶναι τοῖς καθαροῖς, καὶ ὁποίας εἶναι δεῖ τὰς πρεσβύτιδας, τὰς ἐφειλούσας σωφρονίζειν τὰς νέας, παραινεῖ πῶς δεῖ τοὺς δούλους τοῖς ἰδίοις δεσπόταις ὑπηρετεῖν. Καὶ τέλος ὑπομνήσας, ὅτι ἡ τοῦ Σωτῆς μος χάρις οὐκ ἐξ ἔργων ἡμᾶς ἐδικαίωσεν, ἀλλὰ τῇ ἰδίᾳ φιλανθρωπία, καὶ παραγγείλας τὰς νομικὰς μάχας ἐκτρέπεσθαι, ὡς ἀναισχύντους οὔσας, δηλοί αὐτῷ, μετὰ τὸ πέμψαι πρὸς αὐτὸν Αρτεμῶν, ἵνα ἔλθῃ πρὸς αὐτόν· ἐνετείλατό τε αὐτῷ, ὥστε διδάσκειν καὶ τοὺς αὐτοῦ καλῶν ἔργων προΐστασθαι· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. ΕΚΘΕΣΙΣ Κεφαλαίων τῆς πρὸς Τίτον Επιστολῆς Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Τίτον Ἐπιστολὴ ὑποδιαίρεσιν κεφαλαίων, διὰ τοῦτο οὐκ ἔχει διὰ κινταβάρεων ἀριθμὸν γεγραμμένον. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Τίτον Επιστολῆς Παύλου. Περί διδασκάλων ἐπιτηδείων πρὸς διακονίαν, καὶ ἔλεγχον ἀπειθῶν. Κατὰ τῶν σαρκικὰς καθάρσεις πρεσβευόντων, καὶ ὑπὲρ πνευματικῆς ἀρετῆς. Παραινέσεις, ὡς δεῖ παραινεῖν καθ᾽ ἡλικίαν ἑκά στοις. Περὶ δούλων, ὡς ἂν καὶ αὐτοὶ τῆς Χριστοῦ χάρι τος ἀξίως δουλεύοιεν Περὶ ἀρχόντων ὑπακοῆς πρεπούσης τῇ ἐπιεικείᾳ τοῦ Χριστοῦ. Παραίνεσις περὶ τοῦ ἐκκλίνειν τοὺς ἐριστικούς ζητητάς. ΥΠΟΘΕΣΙΣ Τῆς πρὸς Φιλήμονα Επιστολῆς Παύλου. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη Ονήσιμος ὁ οἰκέτης Φιλήμονος ἔφυγε, καὶ ἀπελθὼν πρὸς τὸν ᾿Απόστολον, κατηχήθη παρ' αὐτοῦ, καὶ γέγονεν αὐτῷ χρήσιμος εἰς διακονίαν. Περὶ τούτου τοίνυν γράφει Φιλήμονι, παρατιθέμενος αὐτῷ τὸν Ἐνήσιμον, ἵνα προσέχῃ αὐτῷ γντ σίως, καὶ μηκέτι ἔχῃ αὐτὸν ὡς δοῦλον, ἀλλ᾽ ὡς ἀδελφόν. Προετρέψατο δὲ αὐτὸν καὶ ξενίαν αὐτῷ ἑτοι μάσαι, ἵνα ἐὰν ἔλθῃ, εὕρῃ ποῦ μείνῃ· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. Ιστέον δὲ ὅτι οὗτος ὁ Ονήσιμος, καὶ μαρτυρίου ἠξιώθη ἐν τῇ Ῥωμαίων πόλει, Τερπύλλου τοῦ τηνικαῦτα τὴν ἔπαρχον ἐξουσίαν διέποντος, τῇ τῶν σκελῶν κλάσει τὴν ψῆφον ὑπομείνας τοῦ μαρτυρίου. Πνεύματος χάρις. δουλεύσειεν. αἱρετικούς.

EUTHALII DIACONI EDITIO EPIST. PAULI. esse et increpationibus egere it. Postquam autem καθαρὰ εἶναι τοῖς καθαροῖς, καὶ ὁποίας εἶναι δεῖ τὰς πρεσβύτιδας, τὰς ἐφειλούσας σωφρονίζειν τὰς νέας, παραινεῖ πῶς δεῖ τοὺς δούλους τοῖς ἰδίοις δεσπόταις ὑπηρετεῖν. Καὶ τέλος ὑπομνήσας, ὅτι ἡ τοῦ Σωτῆς μος χάρις οὐκ ἐξ ἔργων ἡμᾶς ἐδικαίωσεν, ἀλλὰ τῇ ἰδίᾳ φιλανθρωπία, καὶ παραγγείλας τὰς νομικὰς μάχας ἐκτρέπεσθαι, ὡς ἀναισχύντους οὔσας, δηλοί αὐτῷ, μετὰ τὸ πέμψαι πρὸς αὐτὸν Αρτεμῶν, ἵνα ἔλθῃ πρὸς αὐτόν· ἐνετείλατό τε αὐτῷ, ὥστε διδάσκειν καὶ τοὺς αὐτοῦ καλῶν ἔργων προΐστασθαι· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. docuit omnes cibos esse mundos mundis, et quales esse oporteat anus quibus juvencularum sobrias modestasque reddendarum eura mandanda est, hor. tatur etiam ut servos doceat, quonam pacto dominis suis subjecti esse debeant; et ubi tandem monuit non ex operibus, sed ex mera Dei benignitate per Salvatoris gratiam nos justificatos fuisse, ac insuper eidem præcepit, ut contentiosas de legalibus rebus disputationes utpote turpes inprobasque evitet; tum demum ipsi denuntiat, ut post missum ad se Arteman et ipse veniat, simulque præcipit, ut fideles ejus curæ commissos bonis operibus vacare doceat: atque ita concludit Epistolam. ELENCHUS Capitum Epistolæ ad Titum. Epistola ad Titum nullam habet capitum subdivisionem, el propterea nullas habet numerorum notas cinnabari exarulas. CAPITA Pauli Epistola ad Titum. 1. De doctoribus ad ministerium et contumacium redargutionem idoneis. II. Adversus eos qui carnis purificationes in pretio habebant, et de spirituali virtute cap. 1, 10. Palat. vers. 15. III. Admonitiones, quæ juxta singulorum ætatem fleri debent, cap. 11, 2. IV. Do servis, ut ipsi etiam non aliter quam Christi gratiam decet, dominis serviant, ibid. 9. V. De obedientia quæ Christi mansuetudinem G deceat, principibus præstanda, ibid. 15. Crypt. cap. 111, 1. VI. Admonitio de seditiosis quæstionibus evitandis, Cryptoferratensis cap. ut, 10: Palatinης vers. 9. ARGUMENTUM Epistolæ ad Philemonem. Hlane ab Urbe mittit: scribendæ autem Epistolas haec fuit occasio: Onesimus fugitivus servus Phi lemonis ad Apostolum profectus, eidem a quo fidei rudimenta acceperat, usui fuerat in ministerio. De commendans hac igitur re ad Philemonem seribit, Ipsi Onesimum, ut generose de ipso cogitet, nec deinceps eum ut servum habeat, sed ut fratren. Admonet quoque ipsum, ut sibi hospitium præparel; ut si venerit, inveniat quo diversetur: et ita conclualit Epistolam. Seiendum autem est, hunc Onesimum Romæ passam füisse martyrium, lata adversus eumdem sententia ut fractis cruribus moreretur, quo quo tempore Tertullus Urbis præfecturam administrabat. Κεφαλαίων τῆς πρὸς Τίτον Επιστολῆς Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Τίτον Ἐπιστολὴ ὑποδιαίρεσιν κεφαλαίων, διὰ τοῦτο οὐκ ἔχει διὰ κινταβάρεων ἀριθμὸν γεγραμμένον. Τῆς πρὸς Τίτον Επιστολῆς Παύλου. Περί διδασκάλων ἐπιτηδείων πρὸς διακονίαν, καὶ ἔλεγχον ἀπειθῶν. Κατὰ τῶν σαρκικὰς καθάρσεις πρεσβευόντων, καὶ ὑπὲρ πνευματικῆς ἀρετῆς. Παραινέσεις, ὡς δεῖ παραινεῖν καθ᾽ ἡλικίαν ἑκάστοις. Περὶ δούλων, ὡς ἂν καὶ αὐτοὶ τῆς Χριστοῦ χάριτος ἀξίως δουλεύοιεν Περὶ ἀρχόντων ὑπακοῆς πρεπούσης τῇ ἐπιεικείᾳ τοῦ Χριστοῦ. Παραίνεσις περὶ τοῦ ἐκκλίνειν τοὺς ἐριστικούς ζητητάς. Τῆς πρὸς Φιλήμονα Επιστολῆς Παύλου. Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Ῥώμης· ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη Ονήσιμος ὁ οἰκέτης Φιλήμονος ἔφυγε, καὶ ἀπελθὼν πρὸς τὸν ᾿Απόστολον, κατηχήθη παρ' αὐτοῦ, καὶ γέγονεν αὐτῷ χρήσιμος εἰς διακο νίαν. Περὶ τούτου τοίνυν γράφει Φιλήμονι, παρατιθέ μενος αὐτῷ τὸν Ἐνήσιμον, ἵνα προσέχῃ αὐτῷ γντσίως, καὶ μηκέτι ἔχῃ αὐτὸν ὡς δοῦλον, ἀλλ᾽ ὡς ἀδελφόν. Προετρέψατο δὲ αὐτὸν καὶ ξενίαν αὐτῷ ἑτοι μάσαι, ἵνα ἐὰν ἔλθῃ, εὕρῃ ποῦ μείνῃ· καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Ἐπιστολήν. Ιστέον δὲ ὅτι οὗτος ὁ Ονήσιμος, καὶ μαρτυρίου ἠξιώθη ἐν τῇ Ῥωμαίων πόλει, Τερπύλλου τοῦ τηνικαῦτα τὴν ἔπαρχον ἐξουσίαν διέποντος, τῇ τῶν σκελῶν κλάσει τὴν ψῆφον ὑπομείνας τοῦ μαρτυρίου. LAUR. ZACAGNH NOTÆ. Apud OEcumenium est Πνεύματος χάρις. h Regio-Alexandrine et in altero Vaticano colice signalo num. 563, est, δουλεύσειεν. la codice Palatino et Urbinate, in Stephaniana editione et apud CEcnmeuium est, αἱρετικούς. Hæc adnotatio subjungitur etiam argumente præcedenti in Allina editione; deest autem in quinque Vaticana bibliothocæ codicibus.

col. 789–790page 86 of 86

PG 85:789ΕΚΘΕΣΙΣ κεφαλαίων τῆς πρὸς Φιλήμονα Επιστολῆς Παύ Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Φιλήμονα Επιστολή ὑποδιαιρέσεις κεφαλαίων· διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔχει διὰ κινναβάρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. ΚΕΦΑΛΑΙΑ Τῆς πρὸς Φιλήμονα Επιστολῆς. Επαινος Φιλήμονος καὶ εὐχαριστία ὑπὲρ αὐτοῦ. Σύστασις Ονησίμου φυγάδος οἰκέτου, καὶ παρά κλησις ὑπὲρ αὐτοῦ σωθέντος διὰ πίστεως. Ινδίας προτρέψαντας μοναχούς Παρακλητικόν, (τῆς Καρπάθου ἐπι σκόπου) (τοὺς ἀπὸ τῆς Ἰνδίας προτρέψαντας)

JOANNES CARPATHIUS. NOTITIA κεφαλαίων τῆς πρὸς Φιλήμονα Επιστολῆς Παύ Οὐκ ἔχει ἡ πρὸς Φιλήμονα Επιστολή υποδιαιρέ σεις κεφαλαίων· διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔχει διὰ κινναβάρεως ἀριθμὸν γεγραμμένον. Τῆς πρὸς Φιλήμονα Επιστολῆς. Επαινος Φιλήμονος καὶ εὐχαριστία ὑπὲρ αὐτοῦ. Σύστασις Ονησίμου φυγάδος οἰκέτου, καὶ παρά κλησις ὑπὲρ αὐτοῦ σωθέντος διὰ πίστεως. ELENCHUS Capitum Epistolæ Pauli ad Philemonem. Epistola ad Philemonem nullam habet capitum subdivisionem, et propterea nullas habet numerorum notas cinnabari exaratas. CAPITA Pauli ad Philemonem Epistolæ. 1. Laudat Philemonem et pro ipso gratias Deo agit. Palatinus vers. 4. II. Commendat Onesimum fugitivum servum,eique salutem per fidem adepto apud dominum patrocinatur, vers. 10 CIRCA MEDIUM SÆCULUM V JOANNES CARPATHIUS NOTITIA. (FABRIC. Biblioth. Gr. ed. Harles., t. X, p. 758.) Cum Marco, Nilo et Diadocho Photius confert illisque postponit Joannis Carpathii Ipdę toù; and tñS Ινδίας προτρέψαντας μοναχούς Παρακλητικόν, Consolationem ad monachos in India, qui hoc ab eo fagitaverant, capitibus centum, quam ex codice Augustano Latine vertit ediditque Jacobus Pontanus S. J. ad calcem Dioptræ Philippi solitarii, Ingolstad. 1654, 4. Græca adhuc in bibliothecis miss. delitescunt capita CCXVII (a). Ex his alia LXXXII idem Pontanus adjunxit, quæ Latine jam vulgaverat cum Simeonis presbyteri orationibus XXIII aliisque aliorum veterum lucubrationibus, ibid. 1603, 4, utraque recusa in Bibliothecis Patrum, ut novissima Lugd. tom. XII, p. 555-512. Hunc Joannem Carpathium, Carpathiorum (in Cycladibus) episcopum facit Pontanus, nescio quo auctore: nam nec in mss. episcopus vocatur, nec Photius episcopatum ejus commemorat: et Meletius calligraphus in iambis, dici Coisliniano præfixis, et ab Montfaucono p. 305 editis, eum vocat Kaprálov pýtopa xa! Osopov, non episcopum. quodam V. D. incerta conjectura refertur ad sæculi XIII initium. (a) In Anecdotis litterariis, ex mss. erutis, vol. II, Romæ p. 17 sqq. ex cod. bibl. Nanianæ. sæc. xv, primum editi sunt incerti Græci poetæ iambi in serinones SS. Patrum, s. de scriptoribus asceticis, et versu 42 memorantur ducenta tantum Joannis Carpathii capita. Idem scriptor vers. 28 (ubi y. not. Amadutii) laudat Cassiani, cassiam spirantis, librum; ac vers. 40 sq. sapientis Marci (monachi) practicos sermones atque Diadochi gnosticam centuriam. Monaci in cod. XXV in inscriptione citantur B. Joannis Carpathiorum episcopi (τῆς Καρπάθου ἐπι σκόπου) ad monachos in India rogantes (τοὺς ἀπὸ τῆς Ἰνδίας προτρέψαντας) capita hortatoria LXXVII. V. cel. Hardt. in Aretini Beytrægen, etc., a. 1803, part. 3, p. 33, ubi ille V. D. primum adnotat, in titulo quidem dici esse capita LXXVII; in margine vero ultimum notari LXXIX, scriptorem autem quaedam notare oblitum esse, et esse revera LXXXII, et quidem eadem quæ Jac. Pontanus cum Symeonis jun. oratt. aliisque opusculis edidit InCogolst. 1603, 4. Tum contra Fabricium h. 1. defendit Pontanum, quod non contra mss. fidem fecerit, cum Jo. Carpathius non in Monacensi solum, sed etiam in Casariensi ac Taurinensi (CCLIV, in quo sunt centum capitula consolatoria: v. Catal. codd. Græc. Taur., p. 370, ubi etiam auctor Catal. eadem monet contra Fabricium) episcopus audiat. Ita quoque episcopus vocatur in cod. Florent. Laurent. III, plut. 10, in quo sunt n. 17 ejus consolatoria capita centum, atque n. 18, ejusdem capita practica CXVII. V. Bandin. Cat. codd. Græc. Laur. I, p. 472, qui adnotat quoque, partem horum capitum practic. n. a. XLI ad CXVI, sed initio et inscriptione destituta, exstare etiam in cod. XV, plut. 7, § 2, vol. I, pag. 252. In eod. vol. pag. 495 citatur in collect. capitum asceticorum. Paris. in bibl. publ. sunt Jo. Carpathii cap. theologica et gnostica, secundum cat. codd. vol. II, in sex codd., atque capita consolatoria ad monachos in India degentes in totidem codd. HARL.

Continue reading PG 85: Joannes Carpathius →≣ entire volume

← prev work Index next work →

NoticeNotitia

Index of the Acts of the ApostlesElenchus Actuum Apostolorum

Index of the Seven Catholic EpistlesElenchus Septme Epistolarum Catholicarum

Index of the Epistles of St. PaulElenchus Epistolarum S. Pauli

Notebook