- GRADUS XVIII. περὶ σωφροσύνης διαλέγεται. Τοὺς ἡσυχάζοντας ἐν ter docendum sæpe irascitur, et rursum quod iraκόσμῳ διατρίβων ἐπαινεῖ, καὶ ἑαυτὸν αἰσχύνων οὐ scatur, irascitur. Resipiscens ingemiscit, et motato κατανοεῖ. Τοὺς ἐλεήμονας δοξάζει, καὶ τοὺς πτωχούς capite rursus relabitur. Risum reprehendit, et ipse ὀνειδίζει. Πάντοτε ἑαυτοῦ κατήγορος γίνεται καὶ de luctu subridens docet. 261 Seipsum vane εἰς συναίσθησιν ἐλθεῖν οὐ βούλεται, ἵνα μὴ εἴπω οὐ gloriæ coram aliqnibus reum profitetur, et per ipsam δύναται. hanc professionem vanam gloriam captat. Impudice vuitus aliorum contemplatur, et de pudicitia interca argumentatur. Vitam solitariam ipse extra solitudinem in sæculo degens collaudat, et quod seipsum redarguat ac pudefaciat, stupidus non intelligit. Benignos in pauperes laudibus prosequitur, et ipse mendicis interim conviciatur. In omnibus seipsum accusat, et non studet resipiscere, ne dicam, non potest. Εώρακα ἐγὼ τοιούτους πολλοὺς περὶ ἐξόδου καὶ φοβερῶν κριτηρίων ἀκηκοότας καὶ δακρύοντας, καὶ ἔτι τῶν δακρύων ἐν ὀφθαλμοῖς ὑπαρχόντων σπου δαίως ἐπὶ τὴν τράπεζαν εβάδιζον. Καὶ τεθαύμακα πῶς καὶ πένθος αὕτη ἡ δέσποινα καὶ ὀζοθήκη τρο πώσασθαι ἡδυνήθη ἐξ ἀναλγησίας πολλῆς κρατυνο μένη. Κατὰ τὴν δύναμιν τὴν ψιλήν τὴν προσοῦσαν μοι τῆς λιθώδους ταύτης, καὶ ἀκροτόμου μαινάδος, καὶ μωρᾶς τοὺς δόλους, καὶ μώλωπας γεγύμνωμα. Ἐπὶ πολὺ γὰρ φιλολογεῖν πρὸς αὐτὴν οὐκ ἀνέχομαι ὁ δὲ δυνάμενος ἐν Κυρίῳ ἐκπειρασθῆναι τοῖς μώλωψι τὰ φάρμακα, μὴ κατοκνήσει· οὐ γὰρ αἰσχύνομαι πρὸς ταῦτα ἀδυναμίαν προβαλλόμενος ὡς ὑπὸ ταύτης ἰσχυρῶς κατεχόμενος, οὐδέ γε τοὺς δόλους αὐτῆς καὶ μηχανὰς ἐξ ἑαυτοῦ καταλαβέσθαι ἴσχυσα, εἰ μή γε αὐτήν που κατειληφώς βίᾳ κεκράτηκε. Καὶ τὰ προλεχθέντα βασανίσας αὐτὴν ὁμολογήσαι πεποίηκα, μάστιγι φόβου Κυρίου, καὶ ἀδιαλείπτου προσευχῆς μαστιγώσας αὐτήν. Διὸ καὶ ἔλεγεν ἡ τυραννὶς καὶ κακοῦργος· Οἱ ἐμοὶ ὑπόσπονδοι νεκροὺς ὁρῶντες γελῶσιν· ἐν προσευχῇ παριστάμενοι, λιθώδεις όλοι καὶ σκληροί και σκοτεινος τυγχάνουσι· πρὸς τὴν ἱερὰν τράπεζαν παριστάμενοι ἀναισθητοῦσι τοῦ δώ που μεταλαμβάνοντες ὡς ψιλοῦ ἄρτον ἐπιγεύσει διά κεινται· ἐγὼ κατανυσσομένους ὁρῶσα μυκτηρίζω. Πάντα τὰ τικτόμενα ἐξ ἀνδρείας καὶ πόθου ἀγαθὰ ἐγὼ ἀποκτείνειν ὑπὸ τοῦ ἐμὲ γεγεννηκότος πατρὸς μεμάθηκα. Εγώ γέλωτος μήτηρ· ἐγὼ ὕπνου τροφός· ἐγὼ κόρου φίλη· ἐγὼ ψευδευλαβείᾳ συμπλέκομαι· ἐγὼ ἐλεγχομένη οὐ πονῷ· ἐγὼ οὖν ὁ τάλας τῆς μαι νάδος τὸ λόγιον θαμβηθείς, ἠρώτων τοῦ ταύτην γεγεννηκότος τὸ ὄνομα μανθάνειν θέλων. Ἡ δέ· Γέν νησιν μίαν οὐ κέκτημαι· μικτὴ δέ πως καὶ ἄστατος ἡ ἐμὴ καθέστηκα κύησις· ἐμὲ κρατύνει κόρος, ἐμὲ Vidi ergo permultos ex hoc genere hominum, cum de exitu vitæ, et tremendo Judicis tribunali, alios perorantes audirent, lacrymis perfundi, cosdemque lacrymantibus adhuc oculis ad mensam properare. Et demiratus sum, quomodo hrc olida domina ex diuturna indolentia et stupore corroborata potuerit etiam luctum ipsum vincere. Ego pro tenui mea facultate hujus saxeæ, præcipitisque et furiosæ ac stolidæ dominæ malas artes et vulnerum vibices detexi: nam multa cum illa fabulari et sermocinari nou sustineo. Si quis tamen est, qui usu doctus vulneribus bis mederi potest, id facere ne cunetetur. Ego quippe non vereor ingenne confiteri, meas ad hanc rem vires deficere, ut qui ipse huic vitio valde obnoxius sim, cujus strophas et frandes ne deprehendere quidem per me potuissem, nisi improbam hanc insidiatricem vi comprehensam flagroque timoris Domini, et assiduis precibus tortam ca confiteri quæ de illa scripsi, coegissen. Itaque 262 improla illa et saeva lyrannis prolocuta: Federali mei, inquit, cadavera contemplantes rident, inter preces saxei et duri, confusique seu cæci sunt; cum ad sacram synaxin accedunt sine ullo pietatis sensu cœleste donum, perinde ac si vile panis crustulum gustarent, percipiunt. Ego quando compunctos video irrideo. Ego omnia præclara opera ex generoso animo et bono affectu nata ab eo qui me genuit, patre, mactare didici. Ego parens sum levitatis et risus. ego nutrix sonui: ego societatis amica: ego simalatæ pietati me adjungo: ego objurgata non deleo. Hæc ego infelix cum ab hac furia cognovissent, in summam admirationem raptus, et obstupefactus omnino cupivi nomen patris hujus cognoscere. Εgo vero, inquit, non e simplici unaque stirpe nata sum: mistus enim mibi et incertus originis sanηύξησε χρόνος, ἐμὲ πεπαγίωσε συνήθεια πονηρά guris est, variaque conceptus ratio. Nimius ne ciἐκείνην ὁ κατέχων οὐκ ἐλευθερωθήσεταί μου Επίμενε μελετῶν ἐν ἀγρυπνίᾳ πολλῇ κρίσιν αίω νίαν, ἴσως μικρὸν ὑποχαλάσω σοι. Ορα τὴν ἐμὴν αἰτίαν πόθεν ἐν σοὶ τίκτομαι· καὶ κατὰ τῆς ἐμῆς ἀγωνίζου μητρός· οὐ γὰρ μίαν ἐν πᾶσι κέκτημαι. Εν σοροῖς προσεύχου πυκνά· εἰκόνα τούτων ἀνεξάλειπτον ζωγραφῶν ἐν σῇ καρδίᾳ· ταύτης γὰρ μὴ γραφείσης γραφείῳ νηστείας, οὐ μή με νικήσῃς εἰς τὸν αἰῶνα. bus roborat, tempus auget, improba consuetudo firmat [detinet], qua qui tenetur, a me nunquam liberabitur. Persevera in assidua per multas vigilias judicii extremni melitatione, et fortasse nonnihil tibi cedam. Dispice diligenter causam, ex qua tibi nata sum, et adversus matrem meam decerta, quam non unam habeo. In ossariis sepulerorum frequenter precare, et in corde tuo imaginem mortuorum æternam depinge hac enim in mente tua, penicillo jejunii non descripta, nullis sæculis nie vinces.

263 SCHOLIA AD GRADUM XVIII. De stupore animi. Scholion 1. Ille stupore laborat nervorum, cujus instrumenta ssuum sunt otiosa et enervata, quique destitutus est facultatibus naturæ, quibus sensuum officia exsequatur: eademque ratio cogitationum in eo qui animi stupore laborat. Scholion 2. Stupor animi et oblivio se mutuo pariunt, alteraque est alterius mater et soboles. Oblivio eat me» moriæ abolitio. Scholion 3. Sibi ipsi et verbis et factis suis contrarius, Scholion 4. Qui æger est ab animo, et aliis recte vivendi consilium suggerit, perinde facit ut cæcus qui aliis viam moustral. Scholion 5. Sunt qui loquuntur de operibus quibus regnum Dei acquiritur, quæ tamen ipsi non faciunt. Sunt qui et faciunt, sed non caute et scienter: illi aurem, de quibus sermo Salvatorisloquitur: Regnum Dei intra vos est ", et pauci sunt et rari et inventu difficiles. Aliud. R Hoc molestum est quod verbum απάθειαν, μου est, animi tranquillitatem omni pertubationum af frotu carentem in ore habeamus, et in corde iniquitatem et malitiam seu vitium retineamus, Aliud. Nihil est pauperius, et miserius mente quæ caret Deo, et de Deo philosophatur et disputat. Aliud. Qui fatetur dulcedinem et non gustat de illa, hic amaram esse illam ostendit. Aliud. Qui se multa scire et pauca facere ostendit, ille morbo insensilis stuporis laborat, Aliud. Observa quod qui seipsum verbiɛ damnat, nihil ex eo fructus percipiat, 264 nisi simul mores emendet, et melioribus permutet. Gregorii Nysseni 6. Quorum magnitudo mall simul sensum corum quæ patiuntur abstulit. Aliud Photii patriarchæ. Virtutum paulatim defectio quantum de sensu peccantis subducit, tanto gravius damnum efficit. Po-tquam enim sensum mali exstinxit, morbum immcdicabilem efficit. Scholion 7. quorum oculis timor Dei absconditus recessit, 103 insensibilis animi stupor comprehendit. Aliud Isaaci. Mens fermento vitiorum corrupta non potest eſſy17 Luc. xvn, 21. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΙΗ. Περὶ ἀναισθησίας. Σχόλιον α'. Αναίσθητός ἐστιν ὁ ἀνέργητα κεκτημένος τὰ αἰσθητήρια, καὶ ἀφῃρημένος τὸ πεφυκός τῶν κατὰ τὰ αἰσθητήρια ἔξεων, καὶ ἐπὶ τῶν ἐννοιῶν ὡσαύ Σχόλιον β'. Αναισθησία καὶ λήθη ἀλληλομητρότεχνος γεννεά· λήθη ἐστὶ μνήμης ἀποβολή. Σχόλιον γ'. Εαυτῷ καὶ τοῖς ἰδίοις λόγοις, καὶ πράξεσιν ἐν αντιούμενος. Σχόλιον δ'. Ο τὴν ψυχὴν ἀσθενῶν, καὶ τοῖς ἄλλοις διορθού σθαι συμβουλεύων, ὥσπερ ἄνθρωπος ἐστι τυφλός. καὶ δεικνύων τὴν ὁδόν. Σχόλιον ε'. Εἰσί τινες λαλοῦντες τὰ τῆς βασιλείας έργα, μὴ έργαζόμενοι δὲ αὐτά. Καὶ εἰσί τινες εργαζόμενος τὰ τῆς βασιλείας, ἀλλ' οὐκ ἐν φυλακή, οὐδὲ ἐν γνώ σει· ἐν οἷς δὲ γέγονεν ὁ λόγος τοῦ Σωτῆρος, τό· 'Γ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν, ὀλίγος καὶ σπάνιοι εἰσι καὶ δυσεύρετοι. Αλλο. Τοῦτό ἐστι κόπος, ὅτι τὴν ἀπάθειαν ἔχομεν ἐν τῷ στόματι, τὴν δὲ ἀνομίαν, καὶ τὴν κακίαν ἐν τῇ καρ Αλλο. Οὐδὲν πτωχότερον διανοίας, ἐκτὸς Θεοῦ, φιλοσ φούσης τὰ τοῦ Θεοῦ. Αλλο. Εί τις ομολογεί γλυκύτητα, μὴ ἐσθίει δὲ ἀπ' αὐτ τῆς, ὁ τοιοῦτος πικρὰν αὐτὴν δείκνυσι. Αλλο, Ο γνωστικὸν ἑαυτὸν δεικνύων, καὶ οὐ μᾶλλον πρακτικόν, ἀναισθησίαν νοσεί. Αλλο. Σημείωσαι ὅτι ὁ διὰ λόγου ἑαυτοῦ καταγινώσκων οὐδὲν ὠφελεῖται ἐκ τούτου, ἐὰν μὴ καὶ τὴν διὰ τρό των ἐπιστροφὴν κτήσηται. Σχόλιον Γρηγορίου Νυσσέως 5. τῶν ἡ ὑπερβολὴ τοῦ κακοῦ, καὶ τὴν αἴσθησιν, ὧν πάσχουσι, προσαφῄρηται. Αλλο Φωτίου πατριάρχου. Η κατὰ μέρος τῶν ἀρετῶν ἀποῤῥοή, ὅσον ἐπολέ πτει τὴν αἴσθησιν, τοσοῦτον τὴν βλάβην χαλεπω τέραν ἐργάζεται· ανεπαίσθητον γὰρ ἐπιφερόμενον τὸ κακὸν, ἀθεράπευτον τὴν νόσον είωθε ποιεῖν. Σχόλιον δ'. τῶν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ὁ φόβος ἀπεκρύβη του Θεοῦ, τούτους ἀναισθησία πεπέθηκεν. Αλλο Ισαάκ. Νοῦς ἐμπεφυρμένος οὐ δύναται φυγεῖν τὴν λή

SCALA PARADIS!. GRADUS XIX θην, καὶ ἡ σοφία τὴν ἑαυτῆς θύραν τῷ τοιούτῳ οὐκ gere oblivionem, et sapientia tali alitum ad se p ἀνοίγει. cludit. ΛΟΓΟΣ 10'. Περὶ ὕπνου καὶ προσευχῆς, καὶ τῆς ἐν συνοδία ψαλμωδίας. Ὕπνος ἐστὶ φύσεως ποσῶς σύστασις εἰκὼν θανάτου, αἰσθήσεων ἀργία. Εἷς μὲν ὁ ὕπνος, πλεί στὰς δὲ τὰς ὑποθέσεις, ὡς καὶ ἡ ἐπιθυμία ἔχει. Λέγω δὲ ἐκ φύσεως, ἐκ βρωμάτων, ἐκ δαιμόνων, ἢ τάχα που καὶ ἐξ ἄκρας ἐπιτεταμένης νηστείας· ἐξ ἧς ἐξασθενοῦσα ἡ σάρξ, δι' ὕπνου λοιπὸν ἑαυτὴν παραμυθεῖσθαι βούλεται, ὥσπερ ή πολυποσία συνηθείᾳ ήρτηται· οὕτως καὶ ἡ πολυϋπνία· διὸ ἐν ἀρ χαῖς μάλιστα τῆς ὑποταγῆς κατ' αὐτῆς ἀγωνισώ μεθα. Χαλεπὸν γὰρ συνήθειαν μακράν Ιάσασθαι. Επιτηρήσωμεν καὶ εὑρήσομεν τῆς πνευματικῆς σάλο πιγγος σημαινούσης ὁρατῶς μὲν ἀθροιζομένους ἀδελφοὺς, ἀοράτω; δὲ συναγομένου; τοὺς ἐχθρούς· διὸ οἱ μὲν ἐπὶ τὴν κλίνην ἐπιστάντες μετὰ τὴν ἀνέγερσιν, πάλιν ἡμᾶς ἐπὶ ταύτην ανακλιθῆναι ὑποτί θενται Μεῖνον, λέγοντες, ἄχρι συμπληρώσεως τῶν προοιμιακῶν ὕμνων, εἶθ᾽ οὕτως ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ που ρεύσῃ. Οἱ δὲ ἐν τῇ προσευχῇ παρισταμένους τῷ όπως καταβαπτίζουσιν. Ἕτεροι τὴν γαστέρα παρά τὴν συνήθειαν ἐπιτεταμένως νύττουσιν· ἄλλοι συντυχίας ποιεῖν ἐν τῷ Κυριακῷ προτρέπονται· ἄλλοι τὸν νοῦν εἰς λογισμοὺς αἰσχροὺς ὑποσύρουσιν· ἔτε ρα δὲ τῷ τοίχῳ ἡμᾶς, ὡς ἐξατονήσαντας ἀνακλί νουσιν· ἔστι δὲ ὅτε καὶ χάσμαις πλείοσι περιβάλ λουσι· τινὲς μὲν αὐτῶν γέλωτα πολλάκις ἐν τῷ τῆς προσευχής καιρῷ γενέσθαι ἐποίησαν, ἵνα δι' ἐκείνου τὸν Θεὸν καθ᾿ ἡμῶν εἰς ἀγανάκτησιν διεγείρωσιν· ἄλλοι σπεύδειν ἡμᾶς ἐν τῇ ἐκ ῥαθυμίας βιάζονται ἄλλοι σχολαιότερον ψάλλειν ἐκ φιληδονίας προτρέπονται. Ἔστι δὲ ὅτε καὶ τῷ στόματι παρακαθήμενοι, κεκλεισμένον τοῦτο καὶ δυσάνοικτον ἀπεργάζονται. Ο Θεῷ παρίστασθαι λογιζόμενος, ἐν αἰσθήσει καρ δίας, ἐν προσευχή στύλος ἀκίνητος εὑρεθήσεται, ὑπ' οὐδενὸς τῶν προειρημένων εμπαιζόμενος. Ο όντως ὑπήκοος, πολλάκις ἐξαίφνης ἐπὶ προσευχὴν ὅλως φωτεινὸς καὶ ἀγαλλιώμενος γίνεται. Προπαρεσκευασμένος γὰρ ἦν διὰ τῆς ἀνοθεύτου διακονίας καὶ προ πεπυρωμένος ὁ πύκτης. Πᾶσι μὲν δυνατὸν μετὰ πλήτους προσεύχεσθαι, τοῖς πολλοῖς δὲ ἁρμόδιον μεθ' ὁμοψύχου μόνου. Ὀλίγων γὰρ λίαν ή μεμονωμένη προσευχή· μετά πλήθους ὑμῶν, οὐ δυνήσῃ ἀθλως προσεύξασθαι. Εστω δέ σοι εἰς ἐργασίαν νοὸς ἡ τῶν λεγομένων λογίων θεωρία, ἢ πάλιν ὡρισμένη εὐχὴ ἐν τῇ ἀναμονῇ τοῦ στίχου τοῦ πλησίον. Οὐδενὶ πρέ πον ἐν προσευχῇ πάρεργον μᾶλλον δὲ κάτεργον, Τοῦτο γὰρ σαφῶς ἐπαίδευσεν ὁ κατὰ τὸν μέγαν Αν τώνιον ἄγγελος. Δοκιμάζει μὲν γὰρ κάμινος χρυσ σὺν προσευχῆς δὲ παράστασις σπουδὴν καὶ ἀγά την πρὸς Θεὸν μοναχῶν. CRADUS ΧΙΧ. De somno, precibus, et in publico conventu psalms rum cantui. Somnus est status seu affectus quidam naturæ, mortis imago (a), sensuum quies et cessatio. Ura quidem est ratio somni, sed plurimas, veluti cupiditas, habet causas. Ex natura, inquam, ex cibis, a dæmonibus, aut fortasse etiam ex summa et nimia jejunii inedia, qua debilitatum corpus per somn - num deinceps conatur se reficere et recreare. Quemadmodum frequens et larga potitatio ex consuetudine nata est, ita multus et longus somnus: contra quem in ipso religionis et tirocinii exordio puguandum est. Inveteratam enim consuetudinem entendare et sanare est difficile. Observemus accurate et intelligemnus signo sacre 265 tubæ canente cogi fratrum cœtus oculis parentes; simulque inaspectabiles hostes nostros concurrere qui ad lectum cubicularem astant, et nos postquam evigilavimus, rursum conantur in lectum dejicere. Mane, inquiunt, tantisper, dum primi psalmodia hymni absolvantur, et tum satis adhuc mature ad ecclesiam descendes. Alii precibus vacantes circumstant, ut nos somno mergant. Alii præter morem intempestive alvumı vehementius urgent; alii nos ad fabulas in templo conserendas incitant; alii mentem ad impuras cogitationes pertrahunt; alii nos in parietem veluti debiles et exhaustos inclinant; alii crebris nos oscitationibus fatigant nonnulli riɛuin etiam ipso precandi tempore nobis movent, ut irati nominis indignationem adversus nos concitent; alii nos ad præcipitandos psalmorum versus ex ignavia impellunt; alii ut tardius cum quadam delectatione pronuntiemus hortantur; alii denique quasi linguam et os obsiderent, impediunt nos et os occludunt ut ægre labia aperiamus, dum psalmis vacamus. Qui Deo assistere se cogitat, in intimo sensu cordis in - ter proces tanquam immobilis columna reperietur, nulla re eorum quæ sunt enarrata delusus. Verus et obediens religiosus sæpe repente ad precandum prusilit totus illustratus coelestibusque gauliis inundatus et exhilaratus. Est enim hujuscemoli religiosus jam aute per sincerissimum et fidelissimum ministerium tanquam egregius pugil præparatus ad orationem. 266 Omnes quidem possunt inter multos cum multis precationi vacare, sed multis opportunius est cum uno solo ejusdem animi et affectus psallere. Paucorum enim est solitaria oratio; si cum multis psallas, non poteris contemplari sine imaginum formis. Sit tibi ad occupandam mentem sacrorum eloquiorum quæ recitantur, meditatio: aut etiam certa precatio, dum exspectas, quoad alter versuM quiat Non decet ullo modo ut inter preces aliud agatur seu necessarium sit, seu non necessarium, (α) Stulle, quid est somnus, gelid nisi mortis imago! Alternis enim canebant, ut hodie passim in ecclesiis. PATROL. GR. LXXXVIII.

foc enim expresse docuit, teste magno Antonio, angelos; ignis explorat aurum, allanta et siecera ɔratio monachorum studium et charitatem erga Deum, Hoc laudabile precandi studium qui possidet, Deum ad se invitat, et dæmonas fugat. SCHOLIA AD GRADUM XIX De somno Scholion 1. Est somuns, bona bonoruin actio; et est laborum remissio, ut illud psalmi testatur: Cum dederit dilectis suis somnum ". Et: Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt in manibus suis ". Scholion 2. Pigritæ præses dæmon et stupor animi urgent nos ut in psalmorum recitatione properemus. Scholion 3. Observandum, nunquam, dum res divina fit, ullum opus manuum omnino attingendum. Scholion 4. Studium, inquit, precandi ostendit monachorum diligentiam et charitatem quam habent erga solum Dium, et non ad aliud aliquid, quam laborem corporis sive animi evagationem. 267 GRADUS XX. De vigiliis corporis, quomodo per eas fant vigila spiritus, et quomodo hæ sint exercenda. Ἐπαινετὶν ἔργονέ κτησάμενος, καὶ Θεῷ, πλησιά ζει, καὶ δαίμονας δραπετεύει. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ 10 Περὶ ὕπνου. Σχόλιον α'. Ἔστιν ὁ ὕπνος, καὶ ἀγαθῶν εὐπραξία, καὶ καμά των ἄνεσις, κατὰ τὸ, Ὅταν δῷ τοῖς ἀγαπητοῖς αὐτοῦ ὕπνον. Και, Υπνωσαν ὕπνον αὐτῶν, καὶ οὐχ εὗρον οὐδέν. Σχόλιον 4. Καὶ ὁ δαίμων ὁ τῆς ἀκηδίας, σπεύδειν ἡμᾶς ἐν τῇ στιχολογία ποιεῖ, καὶ ἡ ἀναισθησία. Σχόλιον γ'. Σημειωτέον ὅτι ἐν οὐδεμια λειτουργία αὐτοῦ τινὰ χρὴ ἐργόχειρον κρατεῖν τὸ σύνολον. Σχόλιον δ'. Ἡ τῆς προσευχῆς, φησί, παράστασις, την σπουδὴν καὶ τὴν ἀγάπην τῶν μοναχῶν φανεροί, ἣν πρὸς τὸν Θεὸν μόνον ἔχουσι, καὶ οὐ πρὸς ἄλλο τι, ἐργό χειρον, ἢ ἐεμβασμόν. Περὶ ἀγρυπνίας σωματικής, πῶς διὰ ταύτης για νεται ἡ τοῦ πνεύματος, καὶ πῶς δεῖ ταύτην μετιέναι. Τοῖς ἐπὶ γῆς βασιλεῦσιν οἱ μὲν ἄοπλοί τινες καὶ γυμνοί, οἱ δὲ ῥάδδους κατέχοντες, οἱ δὲ θυρεούς, οἱ δὲ μαχαίρας παρίστανται· πολλὴ δέ τις ή διαφορά τῶν πρωτευόντων παρὰ τοὺς ἐσχάτους καὶ ἀσύγκρι τος. Οὗτος γὰρ καὶ συγγενείς κυρίως, καὶ οἰκεῖοι Qui terrarum reges stipant, alii inermes et nudi sunt, alii fuscibus, alii scutis, alii gladiis armati. Inter quos tamen ipsos magnuin est et incomparabile discrimen, cum alii inter ukimos, alii inter primos sint. Hi quippe eognati et domestici familiaresque regis esse solent. Auque hæc in his feri G τοῦ βασιλέως εἶναι πεφύκασι. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν consueverunt. Enimvero videamus quomodo et nos geramus, quando Deo regi nostro in precibus diurmis, vespertinis et nocturnis assistimus. Sunt enim qui in vespertinis et nocturnis excubiis ab omnibus rerum aspectabilium curis nudi, et expediti puras ad Deum in precibus manus extendunt. Alii per psalmorum cantum in iisdem (excubiis) se Deo repræsentant. Alii in rerum sacrarum lectione pervigilant, alii mente debiliores, opere tamen faciendo generose cum somno colluctantur; alii assidua mortis consideratione sibi compunctionem conciliare stu - dent. Ex his omnibus primi et ultimi in Deo gratissinis precum pervigiliis excubant. Secundi monasticam precandi rationem sequuntur. Tertii extremum et infimuin exercitationis gradum insistunt; Deus tamen pro ratione piæ voluntatis et facultatis 268 oblata illorum munera acceptat et æstimat. Vigil oculus omnes mentis labes abstersit. Multus somnus obtundit et obcæcat animam. Monachus vigilaus hostis est luxuriæ: somnolentus vero illius est conturberualis. Vigilia libidinis faces exstinguan, insomnia fuela pellunt, oculos lacrymis sulfundunt, conscientiam cordis teneram et delicatam reddunt, cogitationes in potestate habent et custodiunt: cibos Lanquam formas absumunt, vitia cupiditatum ** Psal. cxxvi, 2. * Psal. 1xxx1, 6. τούτοις· φέρε δή λοιπὸν καὶ ἡμεῖς ἴδωμεν πῶς τὴν ἡμετέραν παράστασιν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ βασιλέα ποιούμεθα, ἔν τε ταῖς ἑσπεριναῖς, καὶ ἡμεριναῖς, καὶ νυκτεριναῖς παραστάσεσι καὶ εὐχαῖς. Τινὲς μὲν γὰρ ἐν τῇ ἑσπερινή διανυκτερεύσει αύλοι, καὶ γυμνοὶ πάσης φροντίδος, ἐπὶ προσευχὴν τὰς χεῖρας ἐκτείνουσιν· ἕτεροι δὲ, μετὰ ψαλμῳδίας ἐν ταύταις παρίστανται· άλλοι, τῇ ἀναγνώσει μᾶλλον προσκεςτεροῦσ:· τινὲς δὲ, διὰ τοῦ ἔργου τῶν χειρῶν ἐξ ἀσθε νείας ἀνδρείως τῷ ὕπνῳ μάχονται· ἄλλοι, τῇ τοῦ θανάτου ἐννοια προτασχολούμενοι, διὰ ταύτης κατά νυξιν προσλαβέσθαι βούλονται. Τούτων πάντων οι πρώτοι καὶ ἔσχατοι θεοφιλεί προσκαρτερούσι διαν κτερεύσει· οἱ δὲ δεύτεροι, μοναχικῇ· οἱ δὲ τρίτει ἐσχατωτέραν βαδίζουσιν ὁδόν· πλὴν κατὰ τὸν λογι σμὸν καὶ τὴν δύναμιν ὁ Θεὸς τὰ δῶρα δέχεται καὶ λογίζεται· ἄγρυπνον ἔμμα έγνεσεν νοῦν. Πλη θος δὲ ὕπνου ἐπώρωσε ψυχήν ὁ δὲ ὑπνώδης, ταύτης σύζυγος· ἀγρυπνία πυρώσεων θραύσις· ἐν υπνιασμῶν λύτρωσις κάθυγρος ὀφθαλμός, Απαλ μένη καρδία, λογισμῶν φυλακή, βρωμάτων χωνε τήριον, πνευμάτων δαμαστήριον, γλώττης κολαστή μίον, φαντασιών φυγαδευτήριον. Μοναχὸς ἄγρυ πνος ἁλιευτής λογισμῶν, ἐν γαλήνῃ νυκτός εύ χερῶς τούτους κατανοεῖν καὶ ἀγρεύειν δυνάμε

GRADUS XX. νος· μοναχός φιλόθεος σάλπιγγος προσευχής ση- et demonas elomant. Linguæ petulantiam plectunt, μαινούσης λέγει· Ευγε, εἶνε ἡ Ὁ δὲ ῥάθυμος λέγει. omnium phantasmatum formas delent. Pervigil Οίμοι, οίμοι! Τραπέζης ετοιμασία ἐδοκίμασε γα monachus piscator cogitationum suarum, nullo neστριμάργους· καὶ προσευχῆς ἐργασία ἐδοκίμασε folio illas in tranquillitate noctis observat et capit. φιλοθέους· ὁ μὲν πρότερος ἰδὼν ἐκείνην, σκιρτά, Monachus Dei amator signo ad comprecandum ὁ δὲ δεύτερος σκυθρωπάζει - λήθης πρόξενος ύπνος sonante (lætus et alacer) exclamat: Euge euge. πολύς ἀγρυπνία δὲ μνήμην ἐκκαθαίρει· πλοῦ Socors vero et ignavus ingemiscit: Heu mihi, τος γερωγοῖς ἐν ἅλωνι καὶ ληνῷ συνάγεται· πλού- væ mihi! Instructio mensæ ostendit gulosos sinτῆς τε καὶ γνῶσις μοναχοῖς ἐν ἑσπεριναῖς, καὶ νυχτε dium precandi, veros Dei cultores, Deique amanριναῖς παραστάσεσι, καὶ ἐργασία;; νοός· ὕπνος πολὺς tes: Ille instructam mensam intuens exsultat gauσύμβιος ἄδικος· τὸ ἥμισυ τῆς ζωῆς τῶν ῥᾳθύμων ἀφαρ- dio; hic tristein vultum ostendit. Multus somnus πάζων ἀπ' αὐτῶν, ἢ καὶ πλέον. Αδόκιμος μοναχός oblivionem parit, vigiliæ repurgant memoriam. ἐν συντυχίαις ἄγρυπνος, καὶ ὥρας εὐχῆς κατα- Agricolæ suas opes in area et torculario vini lacu λαβούσης, τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐβαρήθη· μοναχὸς χαῦνος ἐν colligunt: monachi thesaurum cœlestis cognitionis πολυλογίαις δόκιμος, καὶ ἀναγνώσεως ενεχθείσης, vespertinis et nocturnis precibus mentisque excrἐμβλέπειν ἀπὸ τοῦ ὕπνου οὐ δύναται. Σάλπιγγος citatione et contemplatione sibi comparant. Multus γινομένης νεκρῶν ἀνάστασις, καὶ ἀργολογίας κατα- somnus improbus est convictor, qui dimidium vitæ λαβούσης κοιμωμένων ἀνάνηψις· δόλιος φίλος τοῦ tempus, vel co amplius ignavis et inertibus subὕπνου ὁ τύραννος· κορεσθέντων ἡμῶν πολλάκις ducit et furatur. Illaudatus religiosus in ſamiὑποχωρεῖ· καὶ ἐν πείνῃ καὶ ἐν δίψῃ ἰσχυρῶς πολεμεῖ· liari fratrum colloquio vigilat: cum precandi hora ἔργον χειρῶν ἐν ταῖς εὐχαῖς βαστάζειν ὑποτίθεται· adest, somno premitur: Monachus solutus ad faἄλλως γὰρ τὴν προσευχὴν τῶν ἀγρυπνούντων ἀφα hulas 269 promptus est et alacer: ubi sacra lectio νίζειν οὐ δύναται· τοῖς εἰσαγωγικοῖς πρῶτον ἐν τῷ proponitur, sopilus legere non potest. Quemadπολέμῳ ὑπεισέρχεται, ἵνα ῥαθυμῆσαι ἐκ προοιμίων modum ad tubam novissimam mortui exsurgent, ποιήσῃ, ἢ ἵνα τῷ τῆς πορνείας προευτρεπίσῃ δαίμονι. ita nunc ad otiosas fabulas somnolenti monachi ἕως οὗ τούτου ἐλευθερωθῶμεν, μετά πλήθους ψάλ- evigilant. Fallax est amicus sommi dominus. Bene λειν μὴ παραιτησώμεθα· πολλάκις γὰρ αἰδούμενοι, saginalis uobis sape se subducit: in fanc vero et οὐ νυστάζομεν· ἐχθραίνει τοῖς λαγωοῖς ὁ κύων, καὶ síti nos vehementer [acerrime] oppugnat. Suggeτῷ ὕπνῳ ὁ τῆς κενοδοξίας δαίμων. Μετὰ μὲν τὴν rit quoque ut inter preces opus faciamus, quanἡμέραν ὁ πράτης μετὰ δὲ τὴν ψαλμωδίαν δ do aliter pervigilantium preces interpolare aut imεργάτης καθεσθεὶς τὸ κέρδος ψηφίζει· ἔκδεξαι μετὰ " pedire et abolere non potest. Tironibus religiosis προσευχὴν νηφόντως· καὶ τότε δίψει ὁρμαθούς δαι- primum movet bellum per somnum, ut illos statini μόνων ὡς πολεμηθέντας ὑφ' ἡμῶν μετὰ τὴν προσευ ab initio ignavos reddat, aut luxuriæ dæmoni adχὴν ταῖς ἀτόποις ἡμᾶς φαντασίαις περιπείρειν δοκι itum paret. Quoad ergo ab hoc tyranno liberemur, μάζοντας· καθεσθεὶς τήρει, καὶ ὄψει τοὺς σεσυνηθι non gravemur cum toto fratrum cœtu psallere: πότας τὰς ἀπαρχὰς ἀφαρπάζειν τῆς ψυχῆς· ἔστι μὲν sic enim verecundia præpediti sæpe non dormitaμετὰ τοὺς ὕπνους ἐκ συνεχείας μελετἂν τὰ τῶν ψαλ bimus. Odit lepores canis, et somnum vanæ gloriæ μῶν λόγια· ἔστι δὲ ὅτε οἱ δαίμονες ἡμῖν ταῦτα ὑπο- spiritus. Mercator sub vesperam, religiosus post τίθενται, ἵνα πρὸς ὑπερηφανίαν ἀνεπάρωσε. Τὸ δὲ psalmodiam residens rationes parti lucri init. Post τρίτον λέγειν οὐκ ἤθελον, πλήν τίς με λέγειν βεβίαχε. preces sobrins dura, et spectabis magnas dæmoΨυχὴ λόγον Κυρίου ἀδιαλείπτως μεθ' ἡμέραν μελε num turmas a nobis opppugnatas post pias meditaτῶσα καὶ τῷ ὕπνῳ ἐν τούτῳ ἐμφιλοχωρεῖν πέ- tiones absurdis phantasmatum cogitationibus objeφυκεν. Αντιμισθία γὰρ κυρίως τοῦ προτέρου ελ ctis conari nos infestare et circumvenire. Observa δεύτερον πρὸς ἀποτροπὴν πνευμάτων καὶ φαντα quietus et videbis qui sint qui rapere primitias σμάτων. animæ et cogitationum consueverunt. Est cum subInde in somno, propter assiduum precandi usum psalmorum oracula meditamur. Est etiam cam hostes improbi nobis illa suggerunt, ut nos in superbiam extollant. Tertium prudens tacuissem, nisi me quis per vim eloqui rem cocgisset. 270 Anima quæ per diem verbum Dei perpetuo secuin meditando revolvit, in somno quoque idem versare mente consuevit. Est enim hæc vera prioris exercitationis merces et remuneratio, qua improborum dæmonum phantasmata arcemus. Βαθμὸς εἰκοστός· ὁ τοῦτον εἰληφώς, φῶς ἐδέξατο [αί. ἔλαμψεν] ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. ° ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ Κ'. Περὶ ἀγρυπνίας. Σχόλιον α'. Οὐχὶ ἡ στάσις ἐστὶν ὅλη ἡ ἀγρυπνία· οὐδὲ πάλιν ἡ στιχολογία τῶν ψαλμῶν μόνων· ἀλλ᾽ ἔστιν ὁ ἐν Gradus xx, quem qui superavit illius in corde cœleste lumen refulsit [hic in corde suo cœleste lumen recepit. SCHOLIA AD GRADUM XX. De vigiliis. Scholion 1. Non consistunt totæ vigiliæ in stando, aut recitatione psalmorum; sed est, qui tota quidem

nocte psallit, et est, qui eamdem in studiis peni- ψαλμοῖς ἐκφέρων ὅλην τὴν νύκτα. Καὶ ἔστιν ὁ ἐν tentiæ et precibus et inclinatione in terram consu· mit. Est etiam qui in fletu et lacrymis et planetu super admissis peccatis totam ponit. Exiguntur etiam vigiliz, cum quis sub initium vesperi incipit a psalmorum recitatione, et reliquum noctis consumit in tropariis seu brevibus canticis directis ad Deum et sanctos. Fiunt rursum, cum Deo laudes decantantur, aut prælectioni impenduntur. Instituuntur etiam a quibusdam, qui sibi legem dicunt, ne genu ponant aut flectant ad exemplum illius, qui luxuriæ cogitationibus oppugnabatur. Scholion 2. Ex imbecillitate quidem animi, sed constanti patientia qua bellum adversus somnum sustinet. Scholion 3. Deus judicat et æstimat opera nostra pro ratione propositi: Det, inquit, tibi Deus, secundum cur Iuum se Scholion 4. Semper quidem in orationibus et lectionibus vigilare jubemur, sed potissimum festis diebus. Vigilans monachus mentem suam exacuit, et subtiliorem reddit ad contemplationem, utilem animæ: multus somnus eamdem obtundit 271 et crassiorem eficit. Sed cave ne vigilias vauis fabulis aut improbis cogitationibus impendas. Præstat enim dormire quam vanis sermonibus et cogitationibus invigilare. Scholion 5. Quando per vigilias enervantur malitia spiritus, et bella mitigantur: aut quod per vigillas animm hominum ad dolorem de peccatis concipiendum permoventur. Vigiliæ euim conterunt animam, oι ad humilitatem deducunt. Scholion 6. Tuba quæ ad precanduin nos excitat, ignovum a sedulo et alacri separat. Nam piæ cogitationes Deum amantium in perturbata mente durare non possuni, sel in animo curis vacuo conquiescunt. Schelion 7. Oblivio per se nullam habet vim, sed ab ignavia nostra pro rata portione vires sumit. Aliud. Ne dicas: Quid faciam? Quia nolenti obrepit oblivio. Quia cum memor esses, neglexisti et elusisti officium tuum? Alind. Quod neministi, facito; quod oblitus es, non erit tibi frandi: sed aperietur tibi; interim non tradas temere cogitationes tuas et mentem oblivioni. Scholion 8 Melius est in silentio et scientia dormire, quam cum vaniloquiis vigilare. Scholion 9. Dies abiit et certamen; quæstus servatur. Mercator ϋ 1 Reg 1, μετανοίας, καὶ εὐχαῖς, καὶ κατακλίσεσιν ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ ἔστιν ὁ ἐν κλαυθμῷ, καὶ ἐν δάκρυσι, καὶ θρήνας ἐπὶ τοῖς παραπτώμασιν αὐτοῦ· καὶ γίνεται πάλιν ἡνίκα ὀλίγον ἐν τῇ ἑσπέρα στιχολογεί τις καὶ τὸ ὑπό λοιπον τῆς νυκτὸς εἰς τροπάρια· καὶ γίνεται πάλιν εἰς δοξολογίαν, καὶ γίνεται εἰς ἀνάγνωσιν· καὶ γίνεται πάλιν ὅτι θεὶς ὅρον ἑαυτῷ, μὴ κλίναι γόνυ, κατ' ἐκεῖ. νον τὸν πολεμούμενον ὑπὸ τοῦ τῆς πορνείας λεγε σμού. Σχόλιον β'. Ασθενείας μὲν τοῦ νοός· ἀνδρείας δὲ τῆς ὑπομονῆς, τοῦ πρὸς τὸν ὕπνον πολέμου. Σχόλιον γ. Ὁ Θεὸς τὰς πράξεις μετὰ τὰς προθέσεις λογί ζεται· Δώη γάρ σοι, φησίν, ὁ Κύριος κατὰ τὴν καρδίαν σου. Σχόλιον δ. Αγρυπνεῖν ἐν προσευχαῖς καὶ ἀναγνώσεσι πάνω τότε μὲν, ἐν ἑορταῖς δὲ μάλιστα προστεταγμεθα ἄγρυπνος γὰρ μοναχός λεπτύνει διάνοιαν αὐτοῦ, πρὸς θεωρίαν ψυχωφελή ύπνος δὲ πολὺς νοῦν παχύνει· ἀλλ' ὅρα μὴ δῶς σεαυτὸν ἐν ἀγρυπνία διηγήμασι κενοῖς, ἢ λογισμοῖς πονηροῖς· κρεῖπνον γὰρ καθεύδειν, ἢ περὶ λόγους τε και λογισμούς ἀγρυπνεῖν ματαίους. Σχόλιον ε'. Οτε διὰ τῆς ἀγρυπνίας εκνευροῦνται τὰ τῆς του νηρίας πνεύματα, καὶ οἱ πόλεμοι καταπραΰνονται, ἢ ὅτι διὰ τῆς ἀγρυπνίας εἰς κατάνυξιν ἄγονται αἱ τῶν άνθρώπων ψυχαί, συντριβούσης καὶ εἰς ταπείνωσιν ἀγούσης αὐτάς. Σχόλιον ς'. Σάλπιγξ εἰς προσευχὴν διεγείρουσα, τὸν μάθυμον ἀπὸ τοῦ προθύμου χωρίζει· καὶ γὰρ αἱ θεοφιλείς ἔννοιαι ἐν τεταραγμένη διανοίᾳ ἐμμένειν οὐ δύνανται, ἀλλ' ἐν νεῖ φροντίδων ἀπηλλαγμένῳ. Σχόλιον Γ. Λήθη καθ᾿ ἑαυτὴν οὐδεμίαν ἔχει δύναμιν, ἀλλ' ἐκ τῶν ἡμετέρων ἀμελειῶν μετὰ ἀναλογίαν κρατύνα ται. Αλλο. Μὴ λέγε· Τί ποιήσω; ὅτι οὐ θέλω, καὶ ἔρχεται. Διότι μνημονεύων παρελογίσω τὸ ὀφειλόμε YOV. Αλλο. Ο μνημονεύεις, ποίησον· καὶ ὁ ἀμνημονεῖς, αποκαλύπτεται σοι· καὶ οὐ μὴ παραδῷς ἀκρίτως λήθῃ τὴν διάνοιαν. Σχόλιον η'. Ἀγαθὸν ὑπνοῦν ἐν σιωπῇ καὶ γνώσει, ή αγρυπνείν ἐν ματαιολογία. Σχόλιον θ'. Παρῆλθεν ἡ ἡμέρα, καὶ ὁ ἀγών· ἡ ἐμπορία επι-

GRADUS XXI. τηρείται· ὁ ἔμπορος ἐρευνα τί ἔπραξεν, εἰ ἐζημιώθη, & quid egerit inquirit, an quaestum fecerit, an dilani: εἰ ηττήθη· εἰ κατὰ ἄνθρωπον ἔπραξεν, εἰ κατὰ Θεὸν ηγωνίσατο· τὸ μὲν γὰρ φιλοθέου· τὸ δὲ φιλοδόξου· καὶ τὸ μὲν κέρδος, τὸ δὲ ζημίαν (α) Σχόλιον ι'. Ο κατὰ τὸν Δαυίδ τὸν νόμον τοῦ Κυρίου ὅλην τὴν ἡμέραν μελέτην ποιούμενος, καὶ ἐν τῷ ὑπνώτ τειν τοῦτο διὰ τῆς φαντασίας εμμελετῇ· ὡς καὶ ἐπ' αὐτῷ πληροῦσθαι τὸ φάσκον λόγιον· καὶ ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός· καὶ τὸ, Εγώ ⋅ Περὶ τῆς ἀνάνδρου δειλίας. Εἰ μὲν ἐν κοινοβίοις ἢ ἐν συνοδίαις τὴν ἀρετὴν μετέρχῃ, οὐ πάνυ ὑπὸ δειλίας πολεμεῖσθαι πέφυκας. Εἰ δὲ ἐν ἡσυχαστικωτέροις τύποις ἀγωνίζῃ, μή σου κυριεύσῃ τὸ τῆς κενοδοξίας γέννημα, καὶ ἀπιστίας θυγάτηρ δειλία ἐστὶ νηπιώδες ἦθος ἐν γηραλέα πε νοδόξω ψυχῇ· δειλία ἐστὶν ἐκτροπὴ πίστεως ἐπὶ προσδοκίᾳ ἀδοκήτων· φόβος ἐστὶ προμελετώμενος κίνδυνος. Η πάλιν· φόβος ἐστὶ σύντρομος αίσθησις καρδίας περὶ ἀδήλων συμφορῶν κλονουμένη, καὶ ἐσχάλλουσα· φόβος ἐστὶ πληροφορίας στέρησις. Υπερήφανος ψυχή έστι δειλίας δούλη ἐφ' ἑαυτῇ πεποιθυία, καὶ κτύπους κτισμάτων καὶ σκιὰς δεν διώσα. Οἱ μὲν πενθοῦντες καὶ ἀπηλγηκότες δειλίαν οὐ κέκτηνται· Εκστασιν δὲ πολλάκις δειλαινό μενοι ὑπομεμενήκασι· καὶ εἰκότως. Δικαίως γὰρ τοὺς ὑπερηφάνους εγκαταλιμπάνει Κύριος, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ παιδευθῶμεν μὴ ἐπαίρεσθαι· πάντες μὲν οἱ δειλιώντες κενόδοξος Οὐ πάντες δὲ οἱ μὴ δει λιώντες ταπεινόφρονες, ἐπεὶ καὶ λῃσταὶ καὶ τυμβω ρύχος οὐ δειλιαίνονται ὡς ἔτυχεν. Ἐν οἷς ἐκδειματοῦσθαι είωθας τόποις ἀωρίς μὴ δίνει παραγίνεσθαι. Εἰ δὲ ὑποχαλάσεις ὀλίγον, συγγηράσει σοι τοῦτο τὸ νηπιώδες πάθος καὶ γελοῖον. Πορευόμενος προσευχῇ ὁπλίζου· καταλαβών, τὰς χεῖρας διαπέτασον, Ἰησοῦ ὀνόματι μάστιζε πολεμίους· οὐ γάρ ἐστιν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ἰσχυρότερον ὅπλον· ἀπαλλαγείς τῆς νόσου ἀνυμνει τὸν λυτρωσάμενον· εὐχαριστούμενος γὰρ εἰς αἰῶνα σκεπάσει σε οὐδέποτε δυνήσῃ τήν γαστέρα ὑφ᾽ ἐν ἐμπλῆσαι ὥσπερ οὐδὲ δειλίαν νικῆσαι· κατὰ τὸ μέτρον τοῦ πένθους θάττον υποχωρήσει, καὶ κατὰ τὴν ἐκείνου Ελλειψιν δειλοί διαμένομεν· Εφριξαν μου τρίχες, καὶ σάρκες, ὁ Ἐλιφὰς ἔφησε, τὴν τοῦ δαίμονος πανουργίαν διηγούμενος. Ποτὲ μὲν ἡ ψυχή, ποτὲ δὲ τὸ σῶμα προεδειλίασε· καὶ τῷ ἑτέρῳ τοῦ πάθους μετέδωκεν. Οταν τῆς σαρκὸς δειλανθείσης, ἐν τῇ ψυχῇ ὁ φόβος ὁ ἄκαιρος οὐκ εἰσέδυσε, πλησίον ἡ τῆς νόσου ἀπαλλαγή· ὅταν δὲ ὄντως δειλίας ήλευθερώ θημεν, οὐ τόπων σκοτία καὶ ἐρημία ἐνισχύει καθ' ἡμῶν τοὺς δαίμονας, ἀλλὰ ψυχῆς ἀκαρπία· ἔστι δὲ º¹ Psal. 1, 2. ** Job iv, 15. (α) Desunt tria aut quatuor verba abrasa. num acceperit, an victus sit, an quod fecit ad caplandam Lumanam laudem retulerit, an pro gloria Dei decertarit. Hoc enim est hominis Deum vere amautis; illud ambitiosi et vanæ gloriæ studiosi. Et hoc lucrum, illud damnum parit. Scholion 10. Qui ad exemplum Davidis legem Domini meditatur tota die, etiam dum dormit, idem per formarum imagines [per phantasiam] revolvit, ut in ipso oraculum illud expleatur: In lege Domini meditabitur die et nocte; et illud, Ego. 272 GRADUS XXI. De effeminata timiditate. vana Qui in cœnobiis aut hominum religiosorum cœtibus virtutem sequitur, ab hoc pavore non multum oppugnatur. Tu vero qui in locis magis solitariis decertas, cave ne in te improba vanæ gloriæ soboles, et infidelitatis proles formido dominetur. Timiditas est puerilis in senili et vanæ gloriæ obnoxia anima affectus. Timiditas est defectio fidei ex rerum inopinatarum exspectatione nata. Metus est præmeditatum periculum. Aut, metus seu timor est trepidus cordis sensus ex incertis calamitatibus conceplus et afflictus. Timor est confidentiæ perfectæ privatio. Anima superba est serva timiditatis sibi præ. Gulens, et ad sonum adeoque ipsius umbra pevens et tremens. Qui vere lugent et dolere desierunt, omnem ex animo pavorem abjecerunt. Paridi vero seu formidolosi sæpe exanimantur, et in mentis stuporem incidunt, nec sane immerito. Sancte enim facit Deus cum superbos sua tutela destituit, uti nos quoque alieno malo sapiamus, et cristas demittamus. Omnes quillem timidi sunt gloriæ obnoxii; sed non omnes timoris expertes sunt humiles. Nam et latrones et bustirapi seu violatores sepulcrorum aliquando non timent. Quibus in locis terreri soles, bæc intempesta nocte adire nil cuncteris. Si vero his 273 terriculamentis vel medicin cesscris et indulseris, puerilis hic et ridiculus affectus et netus tecum) consenescet. Cum ad horrentia illa loca te confers, vide ut precibus armatus egrediaris. Quando eo perveneris, passis manibus implorato nomine Jesu hostes cæde. Neque enim in cœlo neque in terra sunt potentiora arma. Ubi evaseris ex hoc morbo, gratulare liberatori tuo victoriam, lauda illum, gratum enim tutabitur semper. Quemadmodum non uno momento płacabis et sa - turabis ventrem, ita nec pavorem hunc extemplo pellis, sed pro ratione et modo sancti luctus celerius decedet, et, pro modo defectus illius pavidi manebimus. Inhorruerunt pili et carnes meæ, inquit Eliphaz, dum mali dæmonis malas artes ostendit **. Est cum prius anima, est cum corpus trepidare incipit, (*) Deest unus versus aurasus.

γενόμενος τὸν οἰκεῖον Δεσπότην και μόνον φοβηθή σεται ὁ δὲ τοῦτον οὔπω φοβούμενος, τὴν ἑαυτοῦ σκιὰν πολλάκις πεφόβηται, ἐπιστάντος μὲν ἀοράτου πνεύματος φοβεῖται τὸ σῶμα ἐπιστάντος δὲ ἀγγέλου ἀγάλλεται ταπεινῶν ἡ ψυχή. Διὸ ἐκ τῆς ἐνεργείας τὴν παρουσίαν νοήσαντες, θάττον εἰς προσευχὴν ἀναπηδήσωμεν, συμπροσεύξασθαι γὰρ ἡμῖν ὁ ἀγαθὸς ἡμῶν φύλαξ ἐλήλυθεν. pareremque inter se communicant. Quando pavente ὅτε καὶ ἡ οἰκονομικὴ παίδευσις. Ο δοῦλος Κυρίου carme timor animum non percellit, propemodum curatus es. Ubi revera perfecte ab timiditate liberali fuerimus, tum nulla locorum o!scuritas, nulla solitudinis tenebre hostes in nos armabunt, sed animæ sterilis jejunitas, et quandoque etiam castigatio divinitus immissa. Verus Dei famulus solum et amicum suum formidabit, hunc qui nondum metuit, ab umbra sua territus sæpe refugiet. Imminente nobis maligno et inaspectabili spiritu, pavet corpus; astante vero angelo exsultat humilium anima. Quapropter ubi ex efectu ejus prasentiam senserimus, station ad preces exsiliamus, 274 venit enim ad nos coelestis custos noster, ut nobiscum precetur, et uos adjuvet. SCHOLIA AD GRADUM XXI. De effeminata timiditate. Scholion Isaaci monachi 1. lomo timidus ostendit se duobus morbis laborare, modica fide, et corporis sui amore. Scholion 2. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΑ' Περὶ δειλίας. Σχόλιον Ἰσαὰκ α'. Δειλὸς ἄνθρωπος σημαίνει, ὅτι δύο νήσους νοσεί, ὀλιγοπιστίαν καὶ φιλοσωματίαν. • Σχόλιον β'. Οταν τις ἐκπέσῃ τοῦ μέτρου τῆς φρονήσεως, καὶ δειλὸς ὁμοῦ καὶ θρασὺς γίνεται, τῆς ψυχῆς ἀσθενοῦς γινομένης. Καθάπερ γὰρ τὸ σῶμα, ὅταν τὴν συμμε τρον ἀπολέσῃ κρᾶσιν, γενόμενον δύσκρατον, πάσιν ἁλίσκεται τοῖς πάθεσιν· οὕτω καὶ ψυχὴ, ἐπειδὰν τὸ μεγαλοφυὲς ἀπολέσῃ καὶ τὸ ταπεινοφρονεῖν, ἔξιν δεξαμένη τινὰ ἀσθενῆ, καὶ δειλὴ καὶ θρατεῖα καὶ ἀνόητος γίνεται, καὶ ἑαυτὴν ἀγνοεῖ λοιπόν· ὁ δὲ ἑαυτὸν ἀγνοῶν, πῶς τὰ ὑπὲρ αὐτὸν εἴσεται; Quando quis a modo et medio prudentiae exciderit, timidus simul et audax efficitur, anima in morbo cubante et male affecta. Quemadmodum enim corpus quando temperamentum qualitatum perdidit, omnibus morbis, propter humorum intemperiein tentatur et capitur: ita, anima postquam magnitudinem et excellentiam cum humilitate perdidit, induit quemdam imbecillum habitum et naturam, et timida simul et audax, adeoque fatua redditur, seipsamque ignorat: qui autem seipsum ignorat, quomodo noscet illa quæ supra ipsum sunt ccclestia? Scholion 5. Qui luctum sine consolatione suscipit, bic vicit timorem. Isaaci 4. Cordis audacia periculorumque contemptus ex uno de duobus nascitur, aut ex duritie et stupore cordis, aut ex multa erga Deum fide. Et cordis quidem duritiem sequitur superbia; fidem autem cordis humilitas. Scholion 5. Quemadmodum infantes formidolosæ et horrida plasmatum larva territant, quas viri perfecti [prudentes] rident; ita superbus umbra. Aut νηπιώδες seu puerile, dixit, quod infantes in Christo, non perfectos jam, soleant hujusmodi formidines vexare et oppugnare. Scholion G. Fieri non potest, ut qui vere Deum timet, tiniditan sit obnoxies, cum ipse dixerit nullum præter ipsum timendum. 275 Scholion 7. Modestia animi, simplicitasque cordis, discretionis gratia illuminata, discrimina spirituum ostendit et secernere facit. GRADUS XXII. De multiformi vana gloria. Sunt qui seorsum ab superbia, singulari capite et sermone de vana gloria solent tractare, unde et oct's capitalia, et primaria vitia aflirmant. Sed GraΣχόλιον γ'. Πένθος ἀπαράκλητον ἐν καρδίᾳ δεξάμενος, οὗτος δειλίας ἀνώτερος γίνεται. Σχόλιον Ισαακ δ'. Ἡ εὐτολμία τῆς καρδίας, καὶ ἡ καταφρόνησις τῶν κινδύνων, ἀπὸ ἑνὸς τῶν δύο γίνεται, ἢ ἐκ τῆς σκληροκαρδίας, ἢ ἐκ τῆς πολλῆς πρὸς Θεὸν πίστεως. Καὶ τῇ μὲν σκληροκαρδίᾳ ἀκολουθεῖ ὑπερηφανία, τῇ δὲ πίστει ταπεινοφροσύνη καρδίας. Σχόλιον ε'. Ως τοὺς νηπίους ἐκδειματοῦσι τὰ μορμολύκια, ἃ παρὰ τοῖς τελείοις γέλωτός εἰσιν άξια, οὕτω καὶ τοὺς ὑπερηφάνους αἱ σκιαί· ἢ νηπιῶδες, ὅτι τοῖς ἔτι νηπίοις ἐν Χριστῷ, οὐ τοῖς τελείοις πολεμεῖν ἤδη πέφυκε. Σχόλιον ς'. Οὐ δυνατόν, τὸν ἀληθινώς φοβούμενον τὸν Θεὸν τὴν δειλίαν ἔχειν εἰρημένου, τοῦ πλὴν αὐτοῦ μὴ φο βεῖσθαι ἄλλον. Σχόλιον ζ'. Μετριότης φρονήματος, καὶ ἁπλότης καρδίας περ φωτισμένη διακρίσεως χάριτι, τὰς διαφορὰς τῶν πνευμάτων διαγινώσκειν ποιεῖ. Περὶ τῆς πολυμόρφου κενοδοξίας. Τινὲς μὲν ἰδιαιρέτῳ τάξε: καὶ λόγῳ τὴν κενοδοξίαν παρὰ τὴν ὑπερηφανίαν φιλοῦσιν ὁρίζειν ὅθεν καὶ ὀκτὼ τοὺς τῆς κακίας λογισμούς πρωτεύοντας καὶ

GRADUS XXII. ἐπιτρόπους λέγουσιν εἶναι. Ο δὲ Θεολόγος Γρηγό- gorius Theologus et alii septem duntaxat descri ριος, καὶ ἕτερος ἑπτὰ πάλιν τούτους ἐξέδωκαν· οἷς ἔγωγε μάλιστα συντίθεσθαι πείθομαι. Τίς γάρ κενοδοξίαν νικήσας ὑπερηφανίαν κέκτηται; Τοσαύτην δὲ μόνον πρὸς ἀλλήλας τὴν διαφορὰν κέκτηνται, ὅσην ἔχει τῇ φύσει ὁ παῖς παρὰ τὸν ἄνδρα, καὶ ὁ σίτος παρὰ τὸν ἄρτον· ἀρχὴ μὲν γὰρ τὸ πρότερον, τέλος δὲ τὸ δεύτερον. Οὐκοῦν περὶ ἀρχῆς καὶ πληρώματος παθῶν τῆς ἀνισίου οιήσεως καιροῦ καλέσαντος εἴπωμεν συντόμως. Ο γὰρ διὰ μήκους περὶ τούτων φιλοσοφεῖν ἐπιχειρῶν, ὅμοιός ἐστι τῷ περὶ ἀνέμων σταθμοῦ πολυπραγμονοῦντι εἰκῆ. Κενοδοξία ἐστὶ κατὰ μὲν τὸ εἶδος φύσεως ἐναλλαγή, καὶ ἠθῶν διαστροφή, καὶ παρατήρησις μέμψεως· κατὰ δὲ τὴν ποιότητα, καμάτων σκορπιστήριον, ιδρώτων ἀπο ώλεια, θησαυροῦ ἐπιβουλή, ἀπιστίας ἔκγονος, ύπερηφανία: πρόδρομος', ἐν λιμένι ναυάγιον, ἐν ἅλωνι μύρμηξ, λεπτὸς μὲν ὑπάρχων, παντὶ δὲ καμάτῳ καὶ καρπῷ ἐπιβουλεύων· ἀναμένει μύρμηξ τελεσθῆ καὶ τὸν σίτον, καὶ κενοδοξία συναχθῆναι τὸν πλοῦ τήν. Ὁ μὲν γὰρ χαίρει ἵνα κλέψῃ, ἡ δὲ ἵνα σκορ πίσῃ· πνεῦμα ἀπογνώσεως χαίρει θεωρούν πληθυ νομένην κακίαν' πνεῦμα δὲ κενοδοξίας πληθυνομένην ἀρετήν· θύρα γὰρ τοῦ προτέρου τὰ πλήθη τῶν τραυμάτων· τοῦ δὲ δευτέρου, ὁ πλοῦτος τῶν χαμάτων. Επιτήρει καὶ μέχρι μνήματος τὴν ἀνα οπίαν ἀνθοῦσαν εὑρήσεις. ἐν ἱματίοις, καὶ μύροις, καὶ προπομπῇ, καὶ ἀρώμασι, καὶ ἑτέροις. Πᾶσιν ἀφθόνως λάμπει ὁ ἥλιος καὶ πᾶσιν ἐπιτηδεύμασιν ἐπιχαίρει κενοδοξία· οἷόν τι λέγω, νηστεύων κενοδοξῶ καὶ καταλύων ἵνα μὴ γνωσθῶ, ὡς φρό νιμος πάλιν κενοδοξῶ. Λαμπρά περιβεβλημένος, ἡττῶμαι ταύτῃ, καὶ εὐτελῆ ἐξαλλάσσων, πάλιν κενοδοξῶ· λαλῶν ἡττῶμαι, καὶ σιωπῶν πάλιν ἡττήθην. ὡς ἂν ρίψης ταύτην την τρίβολον, ὀρθὸν τὸ κέν τρον ἵσταται. Κενόδοξος ἐστιν εἰδωλολάτρης πιστός, Θεὸν μὲν τῷ δοκεῖν σεβόμενος, ἀνθρώποις δὲ, καὶ οὐ Θεῷ, ἀρέσκειν βουλόμενος. Κενόδοξος ἐστι πᾶς φιλενδείκτης κενοδόξου νηστεία άμισθος, καὶ προσευχὴ ἄκαιρος· δι' ἔπαινον γὰρ ἀνθρώπων ἀμ φότερα εργάζεται· κενόδοξος ἀσκητὴς ἀδικεῖται διπλῶς, καὶ τὸ σῶμα κατατήκων, καὶ μισθὸν μὴ psere, ad quorum sententiam, meam quoque ad jungo. Etenim quis vanæ gloriæ victor superbiæ sit obnoxius? Differunt autem inter se tantum, quantum puer a viro, et frumentum a pane. Vana gloriæ cupiditas est initium, superbia finis et absolutum vitium. Itaque de initio et line hujus impii fastus et tumoris loco jam id exigente paucis dicemus: nam qui omnia de his vitiis persequi volet, perinde faciet atque is qui ventorum pondus nequidquam inquirit. Vana gloria, si formam seu speciem quæras, est natura pernutatio, morum perversitas, et declinatio reprehensionis; si qualitatem, laborum est dissipatio, sudorum perditio, thesauri insidiatrix, infidelitatis soboles, nuntia superbia, in portu naufragium, in arca formica, parva quidem bestiola, sed quæ omnibus laboribus et frugibus 276 insidiatur. Exspectat formica dum messis colligatur, vana gloria dum virtutum hæc opes comparentur: illa ut grana subducat, ut virtutes dissipet. Spiritus desperationis gaudet, cum innumeram vim scelerum commissorun: intuetur; spiritus vanæ gloriæ triumphat cum magnum virtutum thesaurum contemplatur; januam desperationi aperit vulnerum multitudo, vanave gloriæ, collectus ex laboribus virtutuın thesaurus. Observa el deprehendes hanc pestem usque ad sepulcrum et cineres flore vestium, unguenterum, aromatum, honore pompɔrum, et aliarum rerum delectari. Sol affatim omnia luce sua perfundit, et vana gloria omnibus virtutum studiis gaudet: cum, inquam, jejuniis operam do, vana gloria in tumesco: cum jejunia latendi causa solvo, ut prudens efferor. Cum splendidus incedo, ab hac victus discedo; cum rursus viliori permuto, iterum vana gloria extoller. Quando loquor, huic succumbo, λαμβάνων· τί; μὴ γελάσῃ τὸν τῆς κενοδοξίας έργάτην, ἐν ταῖς ψαλμῳδίαις ἱστάμενον, καὶ ὑπὸ ταύτης κινούμενον; Ποτὲ μὲν γελᾶν, ποτὲ δὲ ἐπὶ πάντων κλαίειν παρασκευάζει. Κρύπτει Κύριος ἐξ ὀφθαλμῶν ἡμῶν πολλάκις, καὶ ἅπερ κεκτήμεθα καλά. ᾿Ανήρ δὲ ἐπαινέτης, μᾶλλον & πλανήτης, διὰ τοῦ ἐπαίνου τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν ἀνέωξε. Τούτων δὲ ἀνοιγέντων ἄφαντος ὁ πλοῦτος ἐγένετο ἀφ᾿ ἡμῶν· κολακευτής ἐστι δαιμόνων διάκονος ὑπερηφανίας χειραγωγός, κατανύξεως ἐξολοθρευτής, καλῶν ἀφανιστής, πλάνος ὁδοῦ· Οἱ γὰρ μακαρίζοντες ὑμᾶς, πλανῶσιν ὑμᾶς, φησὶν ὁ προφήτης. quando taceo rursum vincor: quomodocunque aurices los abjeceris, jeceris, sparseris, semper erectis mucronihus stabunt. Vanæ gloriæ mancipium est idololatria Christianus, qui in speciem quidem Deum colit, homini autem placere studet: vanæ gloriæ venator omnis est sui ostentator. Jejunium ejus qui vanam gloriam aucupatur, nullam habet mercedem. Preces illius ingratæ et intempestive sunt, utrumque enim propter laudem facit religiosus. Vaux gloriæ auceps duplici incommodo mactatur, quod 277 et corpus affligat, et præmium inde nullum percipiat. Quis non vanæ gloriæ captatorem derideat, quem in precibus versantehi vana gloria nunc ad risum, nunc ad lacrymas in omuium conspectu movet et incitat? Bonus Deus subinde virtutes quas possidemus, abscondit a nobis; laudator vero, imno deceptor, dum nos laudat, oculos aperit. His porro apertis, thesaurus virtutum omnium evanescit. Adulator est minister diaboli › et doctor superbiæ, per itor compunctionis, exstinctor virtutum, erroris dux, Qui enim vos beatus vradicant, decipiunt vos 3, inquit prophetr. 83 [50. 113,

Excelsi quidem animi est generoso pectore ct prompto animo injurias et contumelias sufferre et decoquere, sed nulla capi laudis dulcedine est plane viri religiosi et sancti. Vidi ego lugentes, dum laudarentur, ira accendi, et velut in publica concione affectum affectu commutare. Nemo novit quid sit in homine nisi spiritus hominis s. Erabescant ergo et obmutescant, qui nos in os audent laudare et beatos prædicare. Quando te quispiam ex proximis vel amicis etiam seu præsentem seu absentem calumniatus fuerit, hunc tu laudando amore te prosequi ostendle. Est non exigua laus humanas laudes ab anima prorsus excludere: sed multo laudabilius est laudes dæmonum exsecrari. Non ille suam mihi humilitatem probarit, qui seipsum verbo parvipendit, aut vilem praedicat (quis enim aut quomodo seipsum non ferat), sed lle qui ab alio probris exagitatus, amorem erga exprobrantem 278 non imminuit. Animadverti spiritum vanæ gloriæ cogitationes quasdam fratri cuidam suggessisse, quas alteri quoque revelavit, offecitque ut is priori illi arcana cordis sui panderet, atque ita posteriorem deinceps ut divinum vatem beatum prædicaret. Quin aliquando idem improbus vanæ gloriæ dæmon etiam corporis mem - bra invadere solet, ut palpitent et motibus quibusdam exsiliant. Repelle etiam illum, qui tibi pontificatus et canoliorum praefecturas et magio steria proponit. Difficile enim est canem a macello ct niensa abigere. Ubi quempiam vel modicum viderit in quieto et tranquillo solitudinis statu profecisse, statim illum ut ex eremo in publicum prodeat, impellit. Abi, inquit, ad salutem pereui952 Υψηλῶν μὲν, τὸ ὑπενεγκεῖν γενναίως καὶ ἀιμέ νως ὕβριν. 'Αγίων δὲ καὶ ὁσίων, τὸ ἀβλαβῶς παρελ θεῖν τὸν ἔπαινον. Εἶδεν πενθοῦντας ἐπαινεθέντας, καὶ εἰς ὀργὴν ἐξαφθέντας, καὶ ὡς ἐν πανηγύρει πάθος συναλλάξαντας. Οὐδεὶς γινώσκει τὰ τοῦ ἀν θρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου. Αισχυνέσθωσαν οὖν καὶ φιμούσθωσαν οἱ ἐπὶ πρόσωπον μακαρίζειν ἐπιχειροῦντες. Ὅταν ἀκούσῃς ὅτι ὁ πλησίον σου καὶ ὁ φίλος ἐλοιδόρησε σε απόντα, ἢ παρόντα, τότε τὴν ἀγάπην ένδειξαι ἐπαινέτας αὐτόν· μέγα τὸ ἀποσείσασθαι ἐκ τῆς ψυχῆς ἔπαινον ἀνθρώπων· μεῖζον δὲ, ἔπαινον δαιμόνων. Ταπεινοφροσύνην ἔδειξεν οὐχὶ ἑαυτὸν εὐτελίζων { πῶς γὰρ ἑαυτὸν οὐ βαστάσει;) ἀλλ' ὁ παρ' ἑτέρου όνει δισθεὶς, καὶ τὴν ἀγάπην αὐτοῦ μὴ μειώσας. Επι εσημεινάμην τὸν τῆς κενοδοξίας δαίμονα λογισμούς ἀδελφῷ ὑποβάλλοντα καὶ ἑτέρῳ τούτους ἀποκαλύψαντα, κακείνῳ τὰ ἐγκάρδια αὐτοῦ εἰπεῖν πα ρασκευάσαντα, καὶ ὡς προγνώστην λοιπὸν τοῦτον· μακαρίζοντα. Έστι δὲ ὅτε καὶ αὐτῶν τῶν τοῦ σώματος μελῶν ἐφαπτόμενος παλμοὺς ποιεῖν ὁ ἀνόσιος πέφυκεν. Μὴ παραδέξῃ αὐτὸν, ἐπισκοπήν σοι, καὶ ἡ γουμενείαν, καὶ διδασκαλίαν ὑποβάλλοντα. Κόπος γάρ κύνα ἀπὸ μακελλικής τραπέζης διώξαι. Επὰν με κρόν τι εἰρηνικὴν ἴδῃ ἔχοντας κατάστασιν, εὐθὺς ἐπ τῆς ἐρήμου εἰς τὸν κόσμον παραγενέσθαι προτρέπε ται, Απελθε, λέγων, εἰς σωτηρίαν ἀπολλυμένων ψυχῶν. "Αλλη μορφή Αιθιόπων, καὶ ἑτέρα ἀνδριάν των· καὶ ἄλλος ὁ τῆς τῶν ἐν κοινοβίῳ διατριβόντων κενοδοξίας τρόπος, παρὰ τὸν τῶν ἐν ἐρήμοις ὄν των Κοσμικῶν ἐπιδημίας προλαμβάνει κενο δοξία καὶ τοὺς κουφοτέρους εἰς ἀπαντὴν τῶν ερχομένων μοναχούς προτρέπεται ἐξελθεῖν, πρὸ τῶν ποδῶν ἐκείνων παρασκευάζει προσπίπτειν, καὶ τα πείνωσιν ὑποδύεται ή υπερηφανίας ἀνάπλεως· ἦθος καὶ φωνὴν καταστέλλει, καὶ πρὸς τὰς χεῖρας τῶν ἐπιδημησάντων πρὸς τὸ λαβεῖν ἀποβλέπει, δεσπότας καλεῖ καὶ προστάτας, καὶ μετὰ Θεὸν τὴν ζωὴν χαρ ζομένους· εἰς τὴν τράπεζαν καθεσθέντας ἐγκρατεύε σθαι προτρέπεται· καὶ τοῖς κατωτέροις ἀντλεῶς ἐπιπλήττει· ἐν ψαλμῳδίᾳ σταθέντας τους βαθύμους ἀνδρείους ἐποίησε τοὺς ἀφώνους καλλιφώνους, καὶ τοὺς νυστακιὰς ἀγρυπνους. Τὸν ἐπὶ τοῦ κανόνος θωπεύει· καὶ τὰ πρωτεία αὐτῷ χαρίσασθαι δυσωπεί, πατέρα καὶ διδάσκαλον καλεῖ, ἄχρι τῆς τῶν ξένων ἀπο δημίας· προτιμωμένους υπερηφάνους κατέστησε· καὶ καταφρονουμένους μνησικάκους ἔδειξε. Κενοδοξία ἀντὶ τιμῆς πολλάκις ἀτιμίας ἐγένετο πρόξενος όρο γισθεῖσι γὰρ τοῖς αὐτῆς μαθηταῖς αἰσχύνην μεγάλην προσήγαγεν. Κενοδοξία τοὺς ἐξεῖς ἐπὶ ἀνθρώπων πραεῖς εἰργάσατο· φυσικοῖς χαρίσμασιν ἐπιπηδᾷ μετ γάλος εν tium animarum conservandam. Alia forma est æthiopum, alia statuarum; alia ratio est vanæ gloriæ apud eos qui in cœnobiis vivunt, et alia corum qui in solitudine degunt. Sæculariuin hominum adventus præcipit animo vana gloria, et leviusculos monachos incitat, ut illis obviam prodeant, et ad pedes eorum se abjiciant: simulatque humilitatem, cum plena turgeat superbia. Ad modestiam mores et vocem componit, et interim oeulos in manus hospitum spe aliquid accipiendi, conjicit, dominos suos appellitat et præsides, et secundum Deum vitæ servatores. Vana gloria duni ad mensam accumbitur, suadet abstinentiam, et inferiores se acriter perstringit: inter preces ex ignavis facit generosos, ex raucis et absonis vocales 279 et sonoros ex somnolentis vigiles. Præfecto cantus adulatur rogatque ut sibi primas in psalmodia partes assignet, eumdemque patrem et magistrum vocital, quoad hospites discedant. Honoratiores in eœnobio erigit in superbiam, viliores et abjectos injuriarum memores [contentiosos] efficit, Vana gloria sæpenumero pro honore ignominiam conciliat; nam irascentes sibi mutuo discipulos suos magno pudore afficit. Vana gloria iracundos natura, apud alios effingit mansuctos. Naturæ bonis et ornamentis mirifice exsultat, et per hac ipsa miseros dejicit. Vidi cum malus dæmon suum ipsius cultorem Εἶδον δαίμονα τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν λυπήσαντα καὶ a 1 Cor. 11,

SCALA PARADISI. — GRADUS XXII. διώξαντα· ὀργιζομένου γάρ ποτέ τινος ἀδελφοῦ ἐν vexaret et persequeretur; cum enim rixanti com τῷ μεταξύ κοσμικών παρουσία κατέλαβε, καὶ τῇ aliis externus intervenisset, miser ille statim posita κενοδοξίᾳ ἐξ ὀργῆς μετεπράθη ὁ ἄθλιος· ὁμοθυμαδὸν ira se vanæ gloriæ addixit, quod simul duobus doγὰρ αὐταῖς δουλεῦσαι οὐκ ἠδύνατο. Ο κενοδοξία minis (iræ et vanæ gloriæ inquam) non posset serἀπεμποληθεὶς διπλοῦν τὸν βίον κέκτηται· ἐν μοναχές vire. Vanæ gloriæ mancipium duplicent vitam vivit; μὲν διατρίβων τῷ σχήματι, ἐν κόσμῳ δὲ τῷ φρονή - nam habitu corporis sen veste versatur cum monaματι καὶ τῷ ἐνθυμήματι. Ἐὰν πρὸς τὴν ἄνω εὐ- chis, animo vero et cogitationibus in sæculo. Stuαρέστησιν τρέχειν επειγώμεθα, τῆς ἄνω δόξης πάν deamus Deo placere, et cœlestem gloriam degustaτως καὶ γευσόμεθα. Εκείνης δὲ ὁ γευσάμενος πάσης bimus, qua gustata omnem mundi gloriam conτῆς ἐπιγείου καταφρονήσει. Θαυμάζω γὰρ εἰ μὴ τῆς temnemus. Demiror vero si quis unquam vanam προτέρας τις γευσάμενος, πάσης τῆς δευτέρας κατα gloriam contempsit, qui cœlesteni non gustavit. Nun εφρόνησε. Πολλάκις ὑπὸ κενοδοξίας συληθέντες, στρα raro nos a vana gloria virtutum thesauris spoliati φέντες ἡμεῖς εὐφυεστέρως αὐτὴν ἐσυλήσαμεν. Εἰδόν et exuti, conversi postea illam multo solertius spoτινας εργασίας πνευματικῆς ἐκ κενοδοξίας ἀπαρξα- liavimus. Animadverti quosdam virtutis et spiritus μένους, καὶ τῆς ἀρχῆς καταβληθείσης μωμητής Sancti studia cum vana gloria 280 ccepisse, sel τὸ τέλος γέγονεν ἐπαινετόν, διὰ τὸ μετενεχθῆναι τὴν & postmodum abjecto malo exordio, optimo fine ol Εννοιαν. Ὁ ἐπὶ φυσικοῖς πλεονεκτήμασι λέγω mutatain mentem opus conclusisse. Quicunque δὴ ἀγχινοία, εὐμαθείς, ἀναγνώσει, προφορά εὐφυΐα, naturæ donis, acumine, inquam, ingenii, dociliκαὶ τοῖς τοιούτοις πᾶσι τοῖς ἀπόνως προσοῦσιν ἡμῖν tale, lectione, commoda pronuntiatione, praeclara επαιρόμενος, οὐδέποτε τῶν ὑπὲρ φύσιν ἀγαθῶν ἐν· indole, et hoc genus aliis naturæ ornamentis, now τεύξεται· Ο γὰρ ἐν ὀλίγῳ ἄπιστος, καὶ ἐν πολλῷ labore partis, sed nobiscum uatis extollitur, nu ἄπιστος, καὶ κενόδοξος· δι' ἀπάθειαν ἀκροτάτην, καὶ quam cœlestibus quæ naturam superant, bonis poπλούτον χαρισμάτων, καὶ θαυμάτων ἐνέργειαν, καὶ tietur. Qui enim in modico infidelis est **, in multo προγνώσεως δύναμιν, τινὲς τὰ ἑαυτῶν σώματα εἰκῆ quoque infidelis, et vana gloria intumescet. Sunt κατατρίβουσε λαθόντες οἱ τάλανες, ὡς οὐ πόνοι, qui, ut supremam animi tranquillitatem, et coelestiuin ἀλλὰ μᾶλλον ταπείνωσις τῶν τοιούτων μήτηρ καθ donorum thesaurum, et perpetrandorum miraculoέστηκεν. Ὁ δὲ χρεώστην ἑαυτὸν λογιζόμενος, ἀπροσδό rum gratiam, et rerum futurarum cognitionem asκητον πλοῦτον καὶ αἰφνίδιον λήψεται. Μὴ πείθου sequantur, sua corpora vexant et affligunt, cnm τῷ λικμήτορι τῷ πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἀκουόντων τὰς ignorent miseri hujusmodi donorum prærogativas ἀρετὰς θριαμβεύειν ὑποβάλλοντι Τί γὰρ ὠφε• c non laboribus, sed humilitate pari et comparari. λήσει ἄνθρωπος, ἐὰν ὅλον τὸν κόσμον κερδήσῃ, Quisquis pro conatibus suis dona reposcit, leἑαυτὸν δὲ ζημιωθῇ; Οὐδὲν οὕτως ὡς ταπεινὸν, καὶ bricum valde rerum suarum fundamentum pouit. ἀνόθευτον ἦθος, καὶ λόγος τοὺς ὁρῶντας οἰκοδομῆσαι Qui vero debitorem se agnoscit, ille inexspectatis δύναται· γίνεται γὰρ καὶ ἑτέροις ἐφόδιον τοῦ μηδέ et subitis et cœlo thesauris locupletabitur. Cave ποτε ἐπαίρεσθαι· οὗ τί ἂν ὠφελείας μείζον καθε fidas ventilatori seu potius præstigiatori cum tibi έστηκεν; suggerit, uti studia virtutum tuarum apud alios ad auditorum utilitatem prædices, et publice velut in triumpho spectandas proponas. Quid enim prodest komini, si untversum mundum lucretur, et sibi ipsi noceat “? Nihil ita ad pietatem movet spectatores, quam simplices et humiles sincerique mores et sermo: est enim et aliis documentum et exemplum, ne unquam in superbiam efferantur, quo nescio quis major inde fructus exsistere possit. Επεσημήνατό τις τῶν ὁρᾷν δυναμένων, καὶ δι ηγεῖτο βλέπων· Οτιπερ, φησὶν, ἐν συνεδρίῳ μου καθημένου εληλυθότες οἱ τῆς κενοδοξίας καὶ τῆς ὑπερηφανίας δαίμονες ἐξ ἑκατέρωθέν μου ἐκάθηντο, καὶ ὁ μὲν ἔνυττέ μου τὴν πλευρὰν τῷ δακτύλῳ αὐτοῦ τῷ κενοδόξῳ προτρεπόμενος με λέγειν τινὰ θεωρίαν ἢ ἐργασίαν, ἣν πεποίηκα ἐν τῇ ἐρήμῳ. ὡς δὲ τοῦτον ἀπεσεισάμην εἰπών· 'Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω καὶ καταισχυνθείησαν οἱ λογιζόμενοί μοι κακά· θάττον ὁ ἐξ ευωνύμων πρὸς τὸ ἐμὲν οὖς ἔλεγεν· Εύγε, ενγε πεποίηκας καὶ μέγας γέν γονας, τὴν ἐμὴν ἀναιδεστάτην μητέρα νενικηκώς. Πρὸς ἦν ἐγὼ εὐθυβόλως τὸ ἑξῆς τοῦ στίχου ἀναλαβὼν εἴρηκα· Αποστραφήτωσαν παραντίκα αἰσχυνόμενοι οι λέγοντές μοι· Εΰγε, εὔγε πεποίηκας. Ερωτήσαντί μοι τὸν αὐτὸν πῶς ἡ κενοδοξία μήτηρ υπερηφανίας ἀπεκρίνατο· Οἱ μὲν ἔπαινοι ὑψούσε & Luc. XVI, 10. ** Matth. xvi, 26. Observavit quispiam ex iis qui acutius hujusmodi pervidere soliti sunt, et quod vidit esposuit. Cum, inquit, 281 in catu fratrum sederem, veneruiu duo improbi dæmones, alter vanæ gloriæ, alter suη perbiæ, qui utrinque latera mea stipabant, et alter ille digito vanæ gloriæ pupugit latus meum, horta tus ut publice enarrarem visum aliquod ant opus quod in solitudine perpetrassem. Cum vero genium hunc improbum a me repulissem illud precatus: Averlantur retrorsum et erubescant, qui cogitant miki mala *7: tum statim qui ab sinistris mili asseulit, in aurem insusurravit: Euge euge, praeclare fecisti, et magnus evasisti, qui impudentissimam genitricem meam devicisti. Cui ego recte quod sequitur in versu, Averlantur statim crubescentes, qui dicunt mihi: Fuge, euge, præclare fecisti. Quærenti mihi ex codem patre, quomodo vana gloria superbie 47 Psal. ANNIS,

parens esset, laudes, inquit, extollunt et infant καὶ φυσιοῦσιν· ὑψωθείσης δὲ τῆς ψυχῆς, τότε αὐτί animam: clatam autem superbia arripit, et in cu- ἡ ὑπερηφανία λαβοῦσα αναφέρει ἕως τῶν οὐρανῶ Jum usque evebit, et mox ad tartara detrudit. Est καὶ καταφέρει ἕως τῶν ἀβύσσων. Ἔστι δόξα ἐκ Κ gloria quæ a Deo proficiscitur: Ego, inquit, glori- ρίου προ[σ]γινομένη· Τοὺς γὰρ δοξάζοντάς ficantes me glorificabo **; et est quæ artibus diaboli δοξάσω, φησίν· καὶ ἔστιν ἐκ διαβολικῆς παρ. concinnatur. Va, inquit, cum vos beatos prædica- σκευῆς ἐπακολουθοῦσα. Οὐαὶ γὰρ, φησίν, ὅταν κι verint omnes homines 5. Priorem illam (vanam glo- λῶς ὑμᾶς εἴπωσι πάντες οἱ ἄνθρωποι. Ἐπιγνώς riam, inquam) manifeste deprehendes, ubi illam σαφῶς τὴν προτέραν, ὁπόταν αὐτὴν ὡς βλάβην λογ velut noxiam tibi ratus, omnibus modis fueris aver- ζόμενος πάσῃ μηχανῇ ταύτην ἀποστρέφῃ. Καὶ ὅπ' salus, et quacunque iter feceris, tuam vivendi ra- δ᾽ ἂν πορεύῃ τὴν σεαυτοῦ πολιτείαν ἀποκρύπτης tionem celaveris. Alteram vero (superbiam nempe) τὴν δὲ δευτέραν, ὁπόταν κἂν τὸ τυχὸν πρὸς τὸν θε deprehendes, ubi, si quidquid tandem feceris, ut ab θῆναι τοῖς ἀνθρώποις ἐργάζῃ σχηματίζεσθε hominibus videare, suggesserit illa impura nobis, ἡμᾶς τὴν οὐ προσοῦσαν ἡμῖν ἀρετὴν ἡ μιαρὰ ὑποτί ut fingamus 282 eam nos virtutem possidere qua θεται. Οὕτως γάρ, φησὶν, λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν caremus: Sic enim luccat, inquit, luz vestra coram ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ hominibus, ut videant (subjicit) opera vestra bona ", ὑμῶν ἔργα, ὑποβάλλουσα. Sæpenumero Deus vanæ gloriæ cupidos per inexspectatam aliquam ignominiam in contemptumi vanæ gloriæ adducit. Initium de vana gloria victorim, est custodia linguae, et desiierium ignominia. Medium attigit, qui cogitationes omnes ad vanæ gloriæ studia trabentes præccidit. Ad finem et perfectionem pervenit (si tamen in hac immensa profunditatis voragine finis ullus deprehendi potest) qui exercere omnia publice, sine ullo doloris sensu, quæ ad nostram ignominiam pertinent, non erubescit. Non est quod celes, quæ tibi ruborem exprimunt, propter offensæ alienæ metum. Cæterum pro ratione et varia culpæ conditione varia sunt, ut vidctur, pharmaca adhibenda. Quandocunque gloriam captamus, aut quando non captata ab aliis tamen submissa venit, aut quando vanæ gloriæ studio aliquid aggredi molimur: tum in memoriam salutaris luctus nostri regredientur, et habitum in secreto orationis coram Deo cum timore et pavore astantium in memoriam brevi revocabimus, et haud dubie impudentein illam vanam gloriam retundemus, si tamen studium precandi sincere nobis curæ est. Quod si hoc nos non juvat, tum statim ad memoriam mortis et exitum vitae recurramus. Quod si nec tum cedat, saltem ignominiam quæ vanam gloriam sequitur, metuamus: Qui enim se exaltat, omnino humiliabitur ", 283 etiam in bac præsenti vita ante futurum sæculum. Quando laudatores aut potius deceptores nos laudare coeperint, tum innumeram peccatorum nostrorum multitudinem nobis ol oculos proponemus, et nos prorsus indignos iis qua de nobis dicuntur aut fiunt, reperiemus. Sunt quidam ex gloriæ captatoribus a Deo prorsus exaudiendi in quibusdam postulationibus, quorum etiam preces et vota Deus solet antevertere, no, si per preces, quot petunt, impetrent, inde magis intuΠολλάκις ὁ Κύριος τους κενοδόξους δι' ἀτιμίας ἐπισυμβαινούσης εἰς ἀκενοδοξίαν κατέστησεν Αρχὴ ἀκενοδοξίας φυλακή στόματος, καὶ ἀτιμίας ἀγάπη· μεσότης δὲ ἀνακοπή πάντων τῶν νοουμένων τῆς κενοδοξίας ἐπιτηδευμάτων· τέλος δὲ (εἴπερ ἄρα καὶ ἔστι τῇ ἀδύσσῳ τέλος) τὸ τὰ πρὸς ἀτιμίαν συντελοῦντα ἐπὶ πλήθους ἐπιτηδεύειν ἀνεπαισθήτως. Μη κρύπτε σὴν αἰσχύνην διὰ τὸ δοκεῖν μὴ διδόναι πρόσ κομμα· λοιπὸν δὲ καὶ πρὸς τὸ εἶδος τοῦ σφάλματος, οὐ τῇ αὐτῇ ἐμπλάστρῳ ἴσως χρήσασθαι χρή. Οπόταν ἡμεῖς τὴν δόξαν προσκαλούμεθα καὶ ὅταν ἀκλήτως ὑφ' ἑτέρων προπεμπομένη πρὸς ἡμᾶς παραγίνηται. Ὅταν πρὸς κενοδοξίαν ἐπιτηδεύματά τινα ποιεῖν ἐπιχειρήσωμεν, τοῦ ἑαυτῶν πένθους [μνημονεύσωμεν], καὶ τῆς ἐν τῇ ἰδιαζούσῃ ἡμῶν προςευχῇ ἐμφόβου παραστάσεως έννοηθῶμεν συντόμως, καὶ πάντως ἐντρέψομεν τὴν ἀναιδή, εἴπερ ἄρα καὶ προσευχῆς ἀληθινῆς ἐπιμελούμεθα· εἰ δὲ οὔ, τῆς ἑαυτῶν ἐξόδου συντόμως ἔννοιαν λάβωμεν. Εἰ δὲ μὴν κἂν τὴν ἐπακολουθοῦσαν αἰσχύνην τῇ κενοδοξία φοβηθῶμεν· Ὁ γὰρ ὑψῶν ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται πάντως, καὶ ἐνταῦθα [καὶ] πρὸ τοῦ μέλλοντος αἰῶν νος· ὅταν οἱ ἐπαινέται, μᾶλλον δὲ πλανῆται, ἐπαινεῖν ἡμᾶς ἄρξωνται, τοῦ πλήθους τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν κατὰ νοῦν συντόμως μνημονεύσωμεν, καὶ εὑρήσομεν ἐπυτοὺς ἀναξίους τῶν λεγομένων ἢ πραττομένων. Εἰσὶ πάντως καὶ κενόδοξοι ἔν τισιν αἰτήμασιν αὐτῶν εἰσακουσθήναι παρὰ τοῦ Θεοῦ ὀφείλοντες, ὧν ὁ Κύριος προκαταλαμβάνειν τὰς εὐχὰς καὶ τὰς δεήσεις πέρυ κεν· ἵνα μὴ δι' εὐχῆς εἰληφότες τῇ ἑαυτῶν οἰήσει προσθήσουσιν· οὐ πάνυ οἱ ἁπλούστεροι τῷ ἰῷ τούτῳ περιπίπτειν πεφύκασι. Κενοδοξία γάρ ἐστιν ἁπλότητος ἀποβολή, καὶ ἐπίπλαστος διαγωγή· σκώληξ πολλάκις αὐξηθεὶς πτεροφυήσας ἀνηνέχθη εἰς ὕψος, καὶ κενοδοξία τελεσθεῖσα ὑπερηφανίαν ἔτεκε, την πάντων τῶν κακῶν ἀρχηγὸν καὶ τελειωτήν. mescant et superbiant. Simplicioris ingenii religiosi, non admodum hoc veneno lædi solent; est enim vana gloria hostis simplicitatis, magistra simulationis: vermis dum magis ac magis crescit, aiis condem natis in sublime tollitur, et vana gloria ubi ad supremum gradum pervenit, superbiam parit omnium malium effectricem et perfectricem. 26 { Reg. 11 50· Luc. vt, 26. 9. Matth. xx111, 39 * Matth. v, 16. 22 Matth. xxi, 12.

Ο τῆς νόσου ταύτης ἐκτὸς ἔγγιστα τῆς σωτηρίας ὁ δ' ού, πόρρω φανήσεται τῆς ἁγίων δόξης. Βαθμός κβ'. Ο ταύτῃ μὴ ὁλους, οὐ μὴ περιπέσῃ τῇ ἐχθραινούσῃ Θεῷ ἀκεφάλῳ ὑπερηφανία. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΒ'. Περί κενοδοξίας. Σχόλιον α'. Κενοδοξίας κρατῶν, ἀπὸ πορνειῶν πρόσεχε, μή ποτε τὰς τιμὰς φεύγων ατιμία περιπέσης Εναγρίου β'. Ο τῆς ὑπερηφανίας δαίμων χαλεπωτάτης πτώσ σεως τῇ ψυχῇ πρόξενος γίνεται· ἀναπείθει γὰρ αὐ τὴν Θεὸν μὲν μὴ ὁμολογεῖν βοηθόν, ἑαυτὴν δὲ τῶν κατορθουμένων αἰτίαν εἶναι νομίζειν· καὶ φυσιοῦσθαι κατὰ τῶν ἀδελφῶν ὡς ἀνοήτων, διότι μὴ τοῦτο περὶ αὐτοῦ πάντες ἐπίστανται. Παρακολουθεῖ δὲ ταύτῃ ὀργὴ, καὶ λύπη, καὶ τὸ τελευταῖον κακὸν ἔκε στασις φρενῶν, καὶ μανία, καὶ δαιμόνων ἐν ἀέρι πλῆθος δρώμενον. Σχόλιον γ'. Κινούμενα τὰ πάθη ἀπελαύνουσι κενοδοξίαν, ἀναι ρούμενα δὲ ὑποστρέφουσι. Αλλο. Οὐ μικρὸς ἀγὼν κενοδοξίας ἀπαλλαγῆναι· ἀπαλ λάττεται δέ τις κρυπτῆς τῶν ἀρετῶν ἐργασίας, καὶ συχνοτέρας προσευχῆς· σημεῖον δὲ τῆς ἀπαλλαγῆς, τὸ μηκέτι μνησικακεῖν τῷ κακολογήσαντι, ἢ μακρολογοῦντι. Σχόλιον δ'. Οὐ τὸν ἐστερημένον αἰσθήσεως κενοδοξεῖν ὁ πατήρ φησι· ἀλλ' ὅτι ᾔδει κενοδοξία καὶ ταῦτα, οἷον, λαμπραὶ κηδείαι, καὶ πομπαί. Μάρκου ε'. Ρίζα αἰσχρᾶς ἐπιθυμίας ἀνθρώπινος ἔπαινος, οὐχ ὅταν αὐτὰ ἀκούωμεν· ἀλλ᾽ ὅταν αὐτὰ καταδεχόμεθα. Σχόλιον ς'. Ὅταν τινὰ νικήσῃς τῶν ἀτιμοτέρων παθῶν, ἢ γαστριμαργίας, ἢ πορνείας, ἡ ὀργῆς, ἡ πλεονεξίας, εὐθὺς ἐφίπταται ἐπὶ σὲ ὁ τῆς κενοδοξίας λογισμός ἐὰν δὲ καὶ τοῦτον νικήσῃς, ὁ τῆς ὑπερηφανίας δια δέχεται. Σχόλιον τοῦ μεγάλου Βασιλείου Γ. Τὸ μὴ διὰ τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην, ἀλλὰ διὰ τὸν παρὰ ἀνθρώπων ἔπαινον γινόμενον, οἷον ἂν ᾖ, οὐ θεοσεβείας ἔπαινον εὑρίσκει, ἀλλ' ἀνθρωπαρεσκίας, ἢ φιλονεικίας, ἢ φθόνου, ἢ τοιαύτης αιτίας ἔχει τὸ κρῖμα· διὸ καὶ ἀδικίας ἔργον ὁ Κύριος ὀνομάζει, λέγων πρὸς τοὺς εἰπόντας τὸν Ἐφάγομεν ἐνώπιόν σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ, ἐργάται τῆς ἀδικίας. Πῶς γὰρ οὐκ ἀδικίας εργάται, οἱ τὰς τοῦ Θεοῦ δωρεάς ss Matth. vit, 23. GRADUS XXII. Qui liber ab hoc morbo est, proxime ab salute abest; qui vero adhuc illo detinetur, procul ab sanctorum gloria abesse deprehenditur. Gradus xx11. Qui vanæ gloriæ expers est, non incidet in invisam Deo superbiam. SCHOLIA AD GRADUM XXII. De vana gloria. Scholion 1. Qui vanam gloriam vicisti, cave tibi a luxuria, ne, dum fugis honores, in ignominiam incidas. 284 Evagrit 2. Spiritus superbiæ gravissimos animæ casus parit. Persuadet enim illi ut neget Deum esse adjutorem, sed seipsam putet recte factorum et virtutum anclorem, atque ita adversus fratres se extollat et inflctur superbia, illosque pro stultis habeat, eo quod non omnes hoc de ipso sentiant et seiant. Comitantur autem hanc, ira et tristitia, et quod est ultimum malorum, mentis alienatio et excessus, furorque seu insania, et visa dæmonum plurima in aere spectra. Scholion 5. Vitiosi affectus commoti fugant vanam gloriam (a), sublati omnino evertunt. Aliud. Non est leve certamen a vana gloria missionem accipere: liberatur autem is qui virtutes clam exercet et preces frequentat. Argumentum liberationis est non meminisse sive statim oblivisci si quis lībi maledicat aut nimium garriat. Scholion 4. Non sensu privatum et vita pater dicit captare vanam gloriam, sed quod vana gloria hæc quoque non ignoret, qualia sunt, splendida funera et μοιηparum apparatus. Marci scholion 5. Radix turpis desiderii est laus humana, non quando hanc audimus, seul quando admittimus. Scholion 6. Quando viceris nonnulla ex ignominiosioribus vitiis, gulæ nempe, aut luxurie, aut ira, aut asaritiæ, statim advolat ad te spiritus seu cogitatio vant gloriæ, et hac quoque vict:, sequitur superhia. Basilii Magni 7. Quod non ex charitate erga Deum, sed propter humanam laudem fit, qualecunque sit, non habet laudem pietatis, sed humanæ complacentiæ, aut contentionis, aut invidia, aut hujusmodi cause, judicium Dei sustinebit. Quapropter opus iniquitatis Do· minus vocal, quando ad eos, qui dicturi sunt illud: Manducavimus coram te, et que sequuntur, dice!. Discedite a me, operarii iniquitatis **. Quemodo enim, (a) Quia ira vel gula et hoc genus alia, cuni foras prorumpunt, imperfectum ostendunt hominem, qui ipse sibi ob eam causam irascitur et ita fugat vanam gloriam, quod videatur aliis imperfectirs.

Lun operarii hiquitatis, qui domo Dei ad volupta- εἰς πραγματείαν τῶν ἡδονων τῶν ἰδίων καταχρώ tum suarum studium et rationes abusi sunt? 285 Aliud. Stultus est qui laudem humanam aucupatur, et aliam non sperat. Scholion 8. Caveamus ne mutuo alter ab altero in os beatus prælicetur et pradicet: hoc enim est adulatorum et ab malis geniis submissorum; illud leviumi, et qui bona opera sua prædæ exponunt. Primus est corruptor bonorum, nuntius quodanımodo diaboli; alter hæres inconsideratus, qui ultro labores suos abalienat, uterque vero exitii mutui conscius. Scholion 9. Humilitatis perfectio in eo consistit, ut cum gaudio sustineas falsas accusationes. Aliud Isaaci. Hamilis reipsa injuria affectus non perturbatur, neque factum suum defendit aut excusat cum læsus est; sed calumniam tanquam veritatem suscipit, neque sollicitus est ut persuadeat aliis, quod calumniam sit passus, sed veniam precatur. Scholion 10. Tu quidem putas te humilitatem possidere, sęd meque teipsum accusatum ferre potes. Quando ergo mosse desideras an vere de te submisse sentias, in jam dictis te ipsum explora et proba. Scholion 11. Yana gloria est instrumentum et machina diaboli; quem tali modo et miracula edere nostis. Aliud Photii. Quod quis desiderat, hoc et absens tanquam adesøet, imaginatur, et voluntatem habet quasi opificem seu præsidem naturæ. Aliud ejusdem. Ille qui ex alienis calamitatibus occasioneni opes rapiendi accipit, etsi videatur quibusdam inde benigne facere, non ostendit ex iis quæ præbet bunianitatem, sed ex iis quæ rapuit, odium et tyrannicam mentem. Scholion 12. Illi quidem (eremite, gloriantur sua cibi parcimonia et frugalitate, coenobita vero bonis operibus. Scholion 13. Avarus quidem res pauperum possidet: tu vero cum bæc ab illo accipis, 286 et rem tuam facis, es iniquo illo iniquior, et avaro avarior. Aliud. Quæstio. Unde ergo fit ut multi ex avaris non mate habeant? Responsum. Maxime vero patientur, pessimeque habebunt, etsi non statim patiantur, et in præsens pœnas effugerint; tu tamen hoc magis time, quia majori supplicio reservantur. Etsi ipsi omnino impune hic tulerint, posteri tamen coruin sive hæredes postea luent nec effugiunt vindictam. € μενο:; Σχόλιον άλλο. Ματαιόφρων ὁ τὴν ἐξ ἀνθρώπων θηρώμενος ἔπαι νον, καὶ ἕτερον μὴ ἐλπίζων. Σχόλιον η'. Φεύγωμεν καὶ τὸ μακαρίζεσθαι, καὶ τὸ μακαρίζειν ἀλλήλους εἰς πρόσωπον· τὸ μὲν γὰρ κολακευτικῶν, καὶ ἐκ δαιμόνων κινουμένων· τὸ δὲ κούφων, καὶ εὐ συλήτων τὰ κατορθώματα. Ο πρώτος τοίνυν φθαρεύς τῶν ἀγαθῶν, τοῦ διαβόλου ἐστί πως ἄγγελος· ὁ δεύτερος κληρονόμος αλόγιστος ετοίμως τὰ πονήματα ἀποκτώμενος· ἀμφότεροι δὲ τῆς ἀλλήλων ἀπωλείας συνίστορες. Σχόλιον Γ'. Τῆς ταπεινώσεως ἡ τελειότης ἐστὶ τὸ φέρειν μετὰ χαρᾶς τὰς ψευδείς κατηγορίας. Σχόλιον Ἰσαάκ. Ο ταπεινόφρων ἐν ἀληθείᾳ ἀδικούμενος, οὐ τεράσ σεται, οὐδὲ ἀπολογίας ποιεῖ ὑπὲρ τοῦ πράγματος οὗ ἠδικήθη· ἀλλὰ δέχεται τὴν συκοφαντίαν ὡς ἀλήθειαν, καὶ οὐ μεριμνᾷ πεῖσαι τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι ἐσυχο φαντήθη· ἀλλὰ συγχώρησιν αἰτεῖται. Σχόλιον ι'. Σὺ μὲν ταπείνωσιν νομίζεις ἔχειν· ἀλλ' οὐδὲ σε αυ τὸν κατηγορούμενον φέρεις. Εἰ οὖν βούλει γνῶναι, ὅτι ταπεινόφρων εί, δοκίμασον σεαυτὸν ἐν τοῖς εἰρη μένοις. Σχόλιον ια'. Μηχανή δαίμονος κενοδοξία - Ιστε δὲ ὅτι τούτῳ τῷ τρόπῳ καὶ θαυματουργεί. Φωτίου άλλο Οὗ τις εφίεται, τοῦτο καὶ ἀπὸν παρείναι φαντά ζεται, θέλημα ἔχων δημιουργὸν τῆς φύσεως. Φωτίου άλλο. Ὅταν ἀλλοτρίας συμφοράς άρπαγμα ποιησάμενος πλούτου, εἰ καὶ δόξει τινὰς ἐκεῖθεν εὐποιεῖν, οὐκ ἐξ ὧν παρέχει τὸ φιλάνθρωπον, ἀλλ' ἐξ ὧν ἤρπασε, τὴ μισάνθρωπον καὶ τυραννικόν στηλιτεύει τῆς γνώμης. Σχόλιον ιβ'. Οἱ μὲν αὐτοῦσι ταῖς εὐτελείαις, οἱ δὲ ταῖς εὐπραγίαις. Σχόλιον ιγ'. Ο μὲν πλεονέκτης ἔχει τὰ τοῦ πένητος· σὺ δὲ ταῦτα λαβὼν καὶ μέρος ποιησάμενος τῆς σῆς περιουσίας, ἀδίκου ἀδικώτερος ἐφάνης, καὶ πλεονέκτου πλεονεκτικώτερος. Αλλο. Ερώτησις. Τί οὖν, ὅτι πολλοὶ πλεονεκτοῦντες οὐ πάσχουσι κακῶς; Απόκρισις. Μάλιστα μὲν πείσονται, κἂν μὴ παραυτὰ πάθωσι. Ἂν δὲ νῦν ἐκφύγωσι, τότε φοβήθητι μάλλον, ὅτι μείζονι κολάσει τηρούνται, κἂν αὐτοὶ διαφύγωσιν· ἀλλ' οἱ κληρονομήσαντες τὰ αὐτῶν, οὐ διαφεύ ξονται.

Α11.. Ερώτησις. Καὶ πῶς τὸ δίκαιόν φησι; Απόκρισις. Καὶ σφόδρα δίκαιον· ὁ γὰρ διαδεξάμενος κλῆρον ἀδικίας γενόμενον, εἰ καὶ αὐτὸς μὴ ήρπασας, ἀλλὰ σὺ ἀπολαύεις· ἐκεῖνος ἁμαρτίαν ἐθησαύρισεν, ὀργήν τε ἡμέρᾳ ὀργῆς, καὶ σὺ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὴν ὀργὴν ἐκληρονόμησας, καὶ ἀπαιτηθήσῃ περὶ αὐτῶν πάντων. Ταῦτα δὲ καὶ οἱ τῶν ἔξωθεν ἴσασιν νόμοι· οὐχὶ τοὺς ἁρπάσαντας, καὶ ὑφελομένους ἐκείνους κελεύουσι ἀπαιτεῖν· ἀλλά. Σχόλιον Μαξίμου ιδ'. Εἰσί τινα φύσει καλὰ παρὰ τῶν ἀνθρώπων γινόμενα· ἀλλ' οὐ καλὰ πάλιν διὰ αἰτίας· οἷον νηστεία, καὶ ἀγρυπνία, καὶ προσευχή, καὶ ψαλμῳδία, ἐλεη μοσύνη, καὶ φιλοξενία, καὶ ξενοδοχία, φύσει καλὰ ἔργα εἰσὶν, ἀλλ' ὅταν διὰ κενοδοξίαν γίνωνται, οὐκ ἔστι καλά. Σχόλιον ιε'. Υποκρίνεται κενόδοξος ἀοργησίαν· ὁπόταν οὖν ταύτῃ ληφθῇ, ἀντὶ τιμῆς, ἀτιμίαν ὑφίσταται. Σχόλιον ις'. Φρίντισον τοῦ πάθους τούτου τοῦ κατηραμένου τοῦ μίσγοντος ἑαυτὸ μετὰ τῶν ἀρετῶν, ἕως οὗ ἀπο λέσῃ αὐτάς. Ἐὰν γὰρ μὴ ὁ ἄνθρωπος ἐκκόψῃ τὸ ἄτιμον τοῦ πάθους, οὐ δύναται προκόψαι κατά Θεόν αὐτῷ γὰρ ἐξακολουθοῦσι πάντα τὰ κακά. Αλλο, τοῦ ἁγίου Μαξίμου. Μὴ τῶν ἀνθρώπων τοῖς ἀσθενεστέροις σεαυτόν παραμέτρει, ἀλλὰ τοῖς ἐμβλήτοις τῆς ἀγάπης μᾶλο λον παραμετρων· τοῖς μὲν γὰρ παραμετρῶν, εἰς τὸν βόθρον τῆς οἰήσεως ἐμπίπτεις· τῇ δὲ παρατείνων, ὡς τὸ ὕψος τῆς ταπεινώσεως προκόπτεις. Σχόλιον ιζ'. Μωμητής, ήγουν ψεκτῆς. Μωμητή ἡ τοῦ Ναβουχο δονόσορ μεγαλαυχία, ἀλλ᾽ ἐπαινετὴ ἡ κατὰ γνῶσιν Θεοῦ ἐπ᾿ ἐσχάτων μετριότης, ήγουν ταπεινοφροσ σύνη. Μαξίμου ιη'. Εἰ θέλεις γενέσθαι ἐπιγνώμων καὶ μέτριος, καὶ τῷ πάθει τῆς οἰήσεως μὴ δουλεύειν, ἀεὶ ζήτει ἐν τοῖς οὖσι τί ἐστι τὸ κρυπτόμενον τῇ σῇ γνώσει· καὶ εὑρίσκων πάμπολλα καὶ διάφορα λανθάνοντά σε, θαυμάσεις τε ἐπὶ τῇ σῇ γνώσει, καὶ συστελεῖς τὸ φρόνημα, καὶ σεαυτὸν ἐπιγνούς, συνήσεις πολλὰ καὶ μεγάλα πράγματα, ἐπεὶ τὸ νομίζειν εἰδέναι, οὐκ ἐᾷ προκόπτειν εἰς τὸ εἰδέναι. Σχόλιον του Ισαάκ ιθ'. Εκάστη ἀρετὴ μήτηρ ἐστὶ τῆς δευτέρας· ἐὰν οὖν ἀφήσεις τὴν μητέρα τὴν γεννῶσαν τὰς ἀρετὰς, καὶ ἀπέλθῃς ζητῆσαι τὰς θυγατέρας πρὸ τοῦ κτήσασθαι τὴν μητέρα αὐτῶν, ἔχιδναι εὑρίσκονται ἐνεῖναι τῇ ψυχῇ, ἐὰν μὴ ῥίψῃς αὐτὰς ἀπὸ σοῦ. (α) inclusa parenthesi in Graeco sunt abrasa. GRADUS XXII. Alint. Quest:o. Et quomodo hoc aquum est quod dicit? Responsum. Et quidem valde æquum: nam hæres bonorum iniquorum factus, etsi ipse non rapuisti, rapta tamen possides. Ille peccatum et iram in die ira: sıbi thesaurizavit, tu peccati et iræ hæreditatem adiisu; abs te omnia exigentur. Id quod et civiles leges non ignorant, quæ præcipiunt, ut aliena et rapta bona non ab iis exigantur qui rapuerunt (a) (sed qui possederunt et possident). S. Mazimi 14. Sunt quædam natura bona quæ ab hominibus fieri solent, sed quæ per malas causas vitiantur et mala Sunt: exempli causa, jejunium, vigiliz, precatio, psalmorum cautus, eleemosyna, hospitalitas, peregrinorum invitatio seu susceptio, natura bona sunt opera, sed quando laudis humanæ captandæ gratia fiunt, non sunt bona. Scholion 15. Vanæ gloriæ auceps simulat mansnetudinem seu iræ vacuitatem quando ergo excandescit, pro gloria ignominiam recipit. Scholion 18. Diligenter advertere ad hoc exsecratum vitium, quod se ipsum virtutibus immiscet, quoad illas perdat. Nisi enim boc infame vitium exstirparit, non potest in divinis virtutibus proficere; ipsum enim omnia mala consequuntur. Aliud sancti Maximi. Noli te cum imperfectioribus hominibus comprrare, sed cum illis qui 287 eximia charitate eminuerunt. Si enim te cum illis prioribus comìparaveris, in scrubem superbiz et zstimationis tui ipsius incides; si autem cum horum charitate te contuleris, ad sublimem humilitatis statum proHcies. Scholion 17. Correcto) sive reprehenso: reprebendenda fuit Nabuchodonosoris insolens jactantia, sed laudanda ad extremum nata ex Dei cognitione mediocritas seu modestia, adeoque humilitas. Sancti Marimi 18. Si vis teipsum nosse et modestus fieri, neque vitio tumoris et existimationis servire, in omnibus rebus quære, quid sit quod tuam cognitionem effugiat, et cum multa et varia quæ te lateant, iuveneris, miraberis tuam scientiam (seu potius inscitiam) et fastum tuum retundes: et cum te ipsum cognoveris, mullas et magnas res intelliges. Nam eo ipso quod scire nos existimamus, ad scientiam venire non possumus. Isaaci 19. Unaquæque virtus est alterius virtutis procreatrix. Si ergo relicta procreatrice virtutum matre, abieris ad investigandas filias priusquam parentem illarum possideas, viperæ in anima tua reperientur, si illas abste non rejeceris.

Scholion sancti Athanasii, ex epistola quam scripsit Σχόλιον ἐκ τῆς πρὸς τὴν παρθένον τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου επισκόπου κ. ad virginem. 20). Si tuam vitam exposueris aliis, exsistet in te vana gloria, et damnum inde capies. Si autem inveneris animam aliquam ejusdem lecum sensus, quæ Deo operatur quemadmodum et tu, cuin hac sola communica occulta tua in arcano; ¡bi enim nullum est vanæ gloriæ periculum. Locuta es enim ut illa anima salva fiat. Qui ergo desiderant audire, cum his loquere utilia. Quod si preceris, aut psallas, ant legas, seorsum sede, nec ullus te audiat nisi tu sola, et, si unam aut alteram cjusdem instituti socias virgines habes. Aliud. Si volueris tua delicta a Domino tegi, tuas virtutes aliis hominibus ne aperias: quod enim in his uos facimus, hoe facit Deus in illis. 288 Aliud. Quemadmodum thesaurus proditus rarescit, ita virtus in publicum prolata et publicata evanescit. S. Maximi 21. Qui animas nostras assidue quærunt (ut perdant), quærunt per implicitas animo affectiones malas et cogitationes, ut illas vel per copitationes vel opera in peccatum præcipitent. Quando ergo senserint ab animo illas rejici, tunc padore affecti erubescent; quando autem in spirituali contemplatione occupatum viderint, omnino avertentur et pudefient. Scholion 22. Vana gloria sublata parit sui existimationem seu tumorem animi, manens arrogantiam Scholion 23 Ubi videris duos improbos inter se amare, scias quod alter alteri subserviat in voluntate mala exsequenda. Qsastio 24 Quando se vanæ gloriæ cogitatio ingerit, quod virtutem exercueris et benefcceris, noune cogitatio i cogitatione repugnandum est? Responsum. Quacunque hora incipias contendere cum illa cogitatione, illa fortior et impetuosior efficitur. Plura Ἐὰν φανερώσῃς σου τὸν βίον, κενοδοξία σας τις κτεται, καὶ ζημιοῖ. Ἐὰν δὲ εὕρης ψυχήν συμφωνού σάν σοι ποιῆσαι τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς καὶ σὺ, προς ταύτην μόνην ἀποκάλυψον τὸ μυστήριον [ὁμοσύμφωνον ποιοῦσαν τῷ Θεῷ ὡς καὶ σὺ, ταύτῃ μόνῃ ἀποκάλυψον ἐν μυστηρίω]· ἐκεῖ οὐκ ἔστι κενοδοξία Ελάλησας γὰρ, ἵνα σωθῇ ψυχή· τοῖς οὖν ἔχουσι πόθον ἀκούειν, λάλει τὰ συμφέροντα· ἐὰν δὲ προσ εύχῃ, ἢ ψάλλῃς, ἢ ἀναγινώσκῃς, κατ' ἰδίαν κάθου· καὶ μηδεὶς ἀκουέτω, εἰ μὴ σὺ μόνη· καὶ ἐὰν ἔχῃς καὶ ὁμοψύχους σο: μίαν ἢ δύο παρθένους. Αλλο. Ἐὰν θέλῃς παρὰ Κυρίου ἐπικαλυφθῆναι τὰς ἁμαρτίας σου, μὴ φανεροποιήσῃς ἀνθρώποις τὰς ἑαυτοῦ ἀρετάς· ὃ γὰρ ἂν ποιῶμεν ἐπὶ ταύτα:ς, τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἐπ' ἐκείναις ἐργάζεται. Αλλο. "Ωσπερ θησαυρὸς φανερωθεὶς σπανίζεται, οὕτως ἀρετὴ γνωριζομένη και δημοσιευομένη ἀφανίζεται. Σχόλιον τοῦ ἁγίου Μαξίμου κα'. Οἱ τὴν ψυχὴν ἡμῶν ἀεὶ ζητοῦντες, διὰ τῶν ἐμπαθῶν λογισμῶν ἀεὶ ζητοῦσι, ἵνα αὐτὴν κατὰ διάνοιαν, ἢ κατ' ἐνέργειαν, ἁμαρτίαν εμβάλωσιν· ὅταν οὖν εὕρωσι τὸν νοῦν μὴ παραδεχόμενον, τότε ἐντραπήσονται καὶ αἰσχυνθήσονται· ὅταν δὲ τῇ πνευμα τικῇ θεωρίᾳ ἀνασχολούμενον, τότε ἀποστραφήσονται, καὶ καταισχυνθήσονται. Σχολιον κβ'. Η κενοδοξία ἀναιρουμένη μὲν, οἴησιν ἐμποιεῖ· μένουσα δὲ, ἀλαζονείαν. Σχόλιον κγ'. Οταν ἴδῃς δύο κακούς, πρὸς ἀλλήλους ἔχοντας ἀγάπην, γίνωσκε ὅτι ἕτερος τῷ ἑτέρῳ συνεργεῖ πρὸς τὸ θέλημα. Ερώτ. κδ'. Ἐὰν κενοδοξίας λογισμὸς ἐπέλθῃ, ὅτι κατώρθων σας τὴν ἀρετὴν, οὐκ ἐφείλει ἀντιλέξει ὁ λογισμό;; Απόκρ. Οἷα δήποτε ὥρᾳ ἀντιλέγει τις, ἐκεῖνος ἰσχυρότε μυς καὶ ῥαγδαιότερος γίνεται· πλείω γάρ σου έχει τὸ ἅγιον ἀντιλαμβάνεται σου. Εὑρίσκει γὰρ ὡς με γαλαυχῶν, ὅτι ἐμαυτῷ ἀρκούμενος, μαχέσασθαι προς τὰ πάθη· ὥσπερ γὰρ ὁ πατέρα ἔχων πνευματικών τῷ πατρὶ παραχωρεί, καὶ ἀμέριμνός ἐστι κατὰ πάντα, καὶ κρῖμα οὐκ ἔχει παρὰ τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ τῷ Θεῷ ἑαυτὸν ἐπιδοὺς οὐκ ὀφείλει ὅλως φρον τίδα ποιεῖσθαι λογισμοῦ, καὶ ἀντιλέξαι, ἢ ὅλως εξ σαι αὐτὸν εἰσελθεῖν· ἐὰν δὲ καὶ εἰσέλθῃ, ἄνω προς τὸν πατέρα σου ἆρων αὐτὸν, καὶ εἰπὲ αὐτῷ, ὅτι Ἐγὼ οὐκ ἔχω πράγμα, ἰδοὺ ὁ πατήρ μου αὐτὴ οἶδε, καὶ ἔστι ἀναφέρων αὐτὸν μέσον τῆς ὁδοῦ καταλείψας cuim invenit, quam tu, quibus te oppugnet, nec vo; εὑρίσκει ἀντιλέγειν, καὶ οὐ τοῦτον τὸ Πνεῦμα Spiritus sanctus tantopere tibi succurrit. Videt enim quod quasi jactabundus videar mihi ipsi sufficere ad debellandas animi vitiositates. Quemadmodum enim qui patrem habet spiritualem, patri omnia committit, et ipse deinceps sine omni cura est, nec judiciam Dei sustinet: ita qui seipsum Deo tradit, fon est quod ullam cogitationum suarum curam geral, aut repugnet, aut penitus illi det aditum ad se. Si autem intraverit, tolle illam sursum ad patrem tuum, et dic illi: Ego nihil habeo negotii, ecce pater mens novit ipsam. Dum ergo retuleris ad patrem spiritualem tuam cogitationem inter eundum deseret te σε

Σχόλιων κε'. Οτε μὴ πρὸς τὸ θεαθῆναί τις τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ ἐργάζεται, εἰ θεώμενοι δὲ δοξάζουσιν, οὐδὲν ἐργα ζομένῳ ἐκ τοῦ ἐπαίνου ἐπιβλαβές γενήσεται. Σχόλιον κς'. Το φροντίσαι τῆς γλώσσης, δῆλον ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον, ὅτι πρακτικός ἐστιν· ἡ δὲ ἀπαιδευσία τῆς γλώσσης, σημαίνει, ὅτι οὐκ ἔχει ἔνδοθεν αὐτοῦ ἀρετήν. Σχόλιον κζ'. Δεξάζεται κατ' ἀξίαν Δαυίδ, παρ' ἀξίαν Σαούλ, μὴ ἕλκοντες τὴν δόξαν πρὸς ἑαυτούς· ὁ δὲ ᾿Αβεσαλών βιασάμενος ἑλκύσαι τὴν δόξαν, πλείω τῆς δόξης τὴν ἀδοξίαν ἐπεσπάσατο. Σχόλιον ἄλλο. Οταν ἴδῃς λογισμὸν ἀνθρωπίνην δόξαν ύπαγο. ρεύοντα, γίνωσκε σαφῶς ὅτι αἰσχύνην σοι κατασκευάζει. GRADUS XXIII. Scholion 23. Quando quis, non ut videatur ab hominibus, bonum operatur, quamvis ab iis, qui vident opera ejus bona, laudetur, nihil tamen ex laude illa detrinienti capiet. 289 Scholion 26. Custodia linguæ ostendit hominem exercit.:tum esse in virtutibus. Petulantia vero linguæ redarguit eumdem carere intus virtute. Scholion 27. Laudatur pro dignitate David, præter dignitatem Saul, dum non attrabunt et arrogant sibi ipsis ghriam. Absalon autem per vim sibi gloriam rapiendo, majorem gloria ignominiam contraxit. Scholion aliud. Quando animadverteris tibi abs tua cogitatione laudem humanam suggeri, certo scias tibi dedecus el ignominiam conciliari. Περὶ τῆς ἀκεφάλου ὑπερηφανίας, ἐν ᾧ καὶ περὶ ἀκαθάρτων λογισμῶν τῆς βλασφημίας. Υπερηφανία ἐστὶ Θεοῦ ἄρνησις δαιμόνων ενρημα, εξουδένωσις ἀνθρώπων κατακρίσεως μήν τηρ, ἐπαίνων ἀπόγονος, ἀκαρπίας τεκμήριον, βοη θείας Θεοῦ φυγαδευτήριον, ἐκστάσεως πρόδρομος, πτωμάτων πρόξενος, ἐπιληψίας (α) υπόθεσις, θυμού πηγή, ὑποκρίσεως θύρα, δαιμόνων στήριγμα, ἁμαρτημάτων φύλαξ, ἀσπλαγχνίας πρόξενος, συμπαθείας ἄγνοια, λογοθέτης πικρός, δικαστὴς ἀπάνθρωπος, Θεοῦ ἀντίπαλος, βλασφημίας ρίζα, ἀρχὴ ὑπερα ηφανίας τέλος κενοδοξίας· μεσότης δὲ ἐξουδένω σις τοῦ πλησίον, πόνων ἰδίων ἀναιδὴς ἐκπόμπευσις, ἔπαινος ἐν καρδίᾳ, ἐλέγχου μῖσος· τέλος ἄρνησις Θεοῦ βοηθείας, καὶ οἰκείας σπουδῆς ἔπαρσις. δαιμονιώδες ἦθος. Ακούσωμεν πάντες οἱ τὸν βόθρον ἐκφυγείν βουλόμενοι, ἐξ εὐχαριστίας πολλάκις τὸ πάθος τὴν νομὴν φιλεῖ προσλαμβάνεσθαι· ἀναιδῶν γὰρ ἐκ προοιμίων Θεὸν ἀρνεῖσθαι οὐχ ὑποτίθεται. Εἶδον εὐχαριστοῦντας τῷ Θεῷ στόματι καὶ μετ γαλαυχούντας τῷ φρονήματι· καὶ μαρτυρεῖ τοῦτο σαφῶς ὁ Φαρισαῖος ἐκεῖνος εἰρηκώς· Ὁ Θεός, εὐσ χαριστῶ σοι. Οπου πτῶμα κατέλαβεν, ἐκεῖ ὑπερηφανία προεσκήνωσε· μηνυτής γὰρ τοῦ προτέρου τὸ δεύτερον. Ὑπόθου μας εἶναι δώδεκα πάθη της ἀτιμίας. Τινὸς τετιμημένου ἀκήκοα φήσαντος· Ἐάν ἐν τούτων (λέγω δὴ τὴν οἴησιν) ἀγαπήσης θελήματι, ἐκεῖνο αναπληρώσει τὸν τόπον τῶν ἔνδεκα. Υψηλόφρων μοναχὸς ἀντιλέγει σφοδρῶς. Ο δὲ ταπεινό. φρων οὐδαμῶς ἀντιλέγειν ἐπίσταται. Οὐχ ὑποκλίνει κυπάρισσος εἰς γῆν περιπατεῖν· οὐδὲ μοναχὸς ὑψη λοκάρδιος ὑπακοὴν κτήσασθαι. ᾿Ανήρ υψηλοκάρδιος τοῦ ἄρχειν ὀρέγεται ἄλλως γάρ, ὡς ἔτυχεν, ἀπολέσθαι εἰς τέλος οὐ δύναται· μᾶλλον δὲ οὐ βού λεται. Υπερηφάνοις Κύριος ἀντιτάσσεται. Τίς λοιπὸν τούτους ἐλεῆσαι δύναται; Ακάθαρτος παρὰ * Luc. xvi, 11. p GRADUS XXIII. De acephala seu stulta superbia: in quo gradu simul de impuris blasphemiæ cogitationibus tractatur. Superbia est negatio Dei, inventum diaboli, despectus hominum, parens temerarii judicii seu condemnationis alienæ, mala progenies laudum, steriEtatis argumentum, auxilii divini obstaculum, stuporis prænuntia, lapsuum procuralix, epilepsiae seu morbi caduci (spiritualis) fomes seu materia, fons furoris, simulationis seu hypocrisis janua, propugnaculum demonum, custos peccatorum, inbumanitatis seu imisericordiæ causa, commiserationis ignoratio, acerba legum auctrix, judex immitis, hostis Dei, blasphemiæ radix, origo superbiae, finis vanse gloriæ, medium contemptus alterius. laborum propriorum impudens jactatio, amor laudis [affectus laudis in corde profectae), odium reprehensionis. Finis, divini auxilii negatio, virtutis propriae elatio seu prædicatio, 290 diabolicus affectus. Advertamus omnes qui scrobem hanc altam evadere [transilire] cupimus; hoc vitium sæpe ab initio vires sumere et augeri ex gratiarum actione sulet; nam statim a principio tan impudenter Deum negaudum non audet suggerere. Vidi ego qui Deo ore grates dicerent, et mente superbe gloriarentur, quod aperte Pharisæus ille testatur, qui Deo gratias egit, cum dixit: Deus, gratias tibi ago”. Ubicunque lapsus contigit, ibi jam ante superbis nidificarat: index enim prioris sequens casus est. Cogita tu ni hi duodecim esse vitia ignominiæ. Audivi ego a viro valde honorato qui dixit: Si unum ex his (clationem animi dico) voluntate tua complexus fueris, illud unum vicem undecim reliquorum supplebit. Monachus superbus vehementer contradicit aliis. Humilis contradicere prorsus nescit. Cupressus nunquam ramos in terram demittit ut humi repat, nec superbus monachus obedientiæ se submittit. (α) Επιληψία, morbus sacer, comitialis, callurus, philosophorum quispiam εἴησιν, scu fastum et su perbian, morbum sacrum appellavit.

τοιοῦτον ἀποκαθᾶραι δύναται; Παίδευσις μὲν ὑπερηγάνω πτῶμα· σκύλου δὲ δαίμων· ἐγκατάλειψες δὲ ἔκτασις. Καὶ τὰ μὲν πρότερα πολλάκις καὶ ἄνθρωποι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐθεραπεύθησαν· τὸ δὲ ἔσχατον παρ' ἀνθρώποις ἀνίατον. Ὁ ἀποσειόμενος ἔλεγχον, τὸ πάθος ἐσήμανεν· ὁ δὲ προσδραμών, τοῦ δεσμοῦ λέλυται· εἰ χωρὶς ἑτέρου πάθους τις διὰ τούτου καὶ μόνου τῶν οὐρανῶν κατέπεσε ζητητέον μήπως καὶ δίχα ἀρετῆς ἑτέρας ἐκ ταπεινώσεως εἰς οὐρανοὺς ἀναβαίνειν ἐνδέχεται. Υπερηφα νία ἐστὶ πλούτου καὶ ἱδρώτων ἀπώλεια· ἐκέκραξαν, καὶ οὐκ ἦν ὁ σώζων, πάντως, ὅτι μεθ' υπερηφανίας· ἐκέκραξαν πρὸς Κύριον, καὶ οὐκ εἰσήκουσεν αὐτῶν, πάντως, ὅτι τὰς αἰτίας καθ᾽ ὧν ηύχοντο, οὐκ ἀπ Vir elati animi regnare cupit, neque cuim alio mo- Κυρίῳ πᾶς υψηλοκάρδιος (β). Καὶ τῆς λοιπὸν τὸν do, ut casus fert, funditus perire potest, aut aliter non vult interire. Superbis Deus resistit 93. Quis porro bosce miserari possit, impurus est omnis apud Deum, quisquis superbo est corde. Ecquis vero hujuscemodi purum reddere queat? lustitutio (a) superbo ruinae occasio est, stimulus superbi seu palus, dæmon est, destitutio (b) stuporem inducit. Et priora quidem hominum vitia sæpe ab hominibus curata sunt. Extremum vero seu stupor ab nullo mortalium curari potest. 291 Qui reprehensionem aversatur et repellit, vitium suum prodit: qui vero quærit objurgationem, expeditus est a vinculo superbiæ. Si quis absque cæteris vitiis per hoc solum et unicum (Lucifer) e calo decidit, quærendum est an forsan quispiam absque aliis virtutilus per solam έκοπτον. humilitatem cœlum conscendere possit? Superbia omnium laborum et sudorum opes perdit: clamaverunt, nec erat qui salvos faceret, haud dubie propterea quod cum superbia clamarent. Clamaverunt ad Dominum, nec exaudivit eos, idcirco nempe, quod causas adversus quas clamaverant non suslulerint prius. Superbum quemdam fratrem senior quidam rerum spiritualium scientissimus ad humilitatem hortatus est: sed ille cæcutiens, Ignosce, inquit, pater, non sam superbus; et sapientissinius ille senex: Ecquod, inquit, lli, majus superbi signum et argumentum edere nobis potes, quam dicendo: Non sum superbus. Admodum potest hujusmodi ingeniis subjectio, et agrestior viliorque vivendi ratio et disciplina; recle item factorum sanctorum Patrum quæ naturæ gradum superare videntur, lectio, fortasse enim et biue aliqua spes salutis male affectis hisce afulge bit. Turpe est alienis plumis superbire, sed extremæ dementiæ ob cœlestia dona extolli caque sibi arrogare. De solis recte factis efferri potes, quæ, antequam natuš esses, possedisti. Nam quas matus accepisti, Deus donavit, uti et hoc ipsum quod nascerere. Quascunque virtutes sine anima exercuisti, illæ solæ tuæ sunt, Deus enim animum ipsum tibi impertivit. 292 Et quacunque virtutum certamina extra corpus subiisti, illa tuo studio sola ascribere poles: uam corpus, tuum non est, sed opus Dei. Cave tibi fuas ante pronuntiatam de te ultimam sententiam, cum videas illum, qui in thalamo jam discubuerat, ligatis manibus et pedibus in tenebras exteriores ejectum. Noli elatis cervicibus incedenlo eœlum langere, cuin sis e cœno terræ factus. Multi enim e cœlo sancti et corporis expertes deturbati sunt. Ubi malus dæmon in suis ministris sedem tixit, tune vel in somno vel in vigilantibus per visuın habita formaque vel beati alicujus angeli, vel martyris apparet, et arcana quædam aperit, vel quibusdain gratiarum domis ornat, ut ita delusi infelices niente demum penitus excidant. Quod si vel inani tas pro Christo mortes toleramus, nullo tamen modo vel sic pro debito satisfaceremus. Aliud enim est sanguis Dei, aliud servorum Dei sanguis, si diAdas *8 Jac. IV, G. (*) Eruditio, correctio, reprehensio. Αδελφὸν ὑπερηφανευόμενον γέρων γνωστικώτατος πνευματικῶς ἐνουθέτησεν ὁ δὲ τυφλώττων φησί· Συγχώρησον, πάτερ, οὐκ εἰμὶ ὑπερήφανος. Ο δὲ πάνσοφος γέρων πρὸς αὐτόν· Καὶ ποίαν, φησί, τέκνον, ἀπόδειξιν σαφεστέραν ταύτης παρέχεις ἡμῖν τοῦ πάθους, ἀλλ' ἡ τὸ εἰπεῖν· Οὐκ εἰμὶ ὑπερήφα νος; Πάνυ τοῖς τοιούτοις συνέρχεται ἡ ὑποταγή, καὶ παχυτέρα καὶ ἀτιμοτέρα διαγωγή· καὶ ἡ τῶν ὑπὲρ φύσιν τῶν πατέρων κατορθωμάτων ἀνάγνωσις· ἴσως κἂν οὕτως ἔσται τοῖς νοσούσι μικρά σωτηρίας ελπίς. Αἰσχύνη ἐπ' ἀλλοτρίῳ κόσμῳ ἐπείρεσθαι ἄνοια δὲ ἐσχάτη, ἐπὶ χαρίσματι Θεοῦ φαντάζεσθαι. Όσα σοι κατορθώματα πρὸ τῆς σῆς γεννήσεως γεγόνασιν, ἐπὶ τούτοις μόνοις επαίρου· τὰ γὰρ μετά γέννησιν ὁ Θεὸς ἐδωρήσατο, ὥσπερ καὶ τὴν γέννησιν· ὅτας ἐκτὸς τοῦ νοὸς ἀρετὰς κατώρθωκας, αὗται καὶ μόναι σου τυγχάνουσι· τὸν γὰρ νοῦν Θεὸς Ο δωρησάμενος. Ὅτα ἐκτὸς τοῦ σώματος ἐπεδείξω Επαθλα, ἐκ τῆς σπουδῆς καὶ μόνον γεγόνασι· ε γὰρ σῶμα, οὐ σύν, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ ποίημα· μὴ θάρ σει ἕως τὴν ἀπόφασιν δέξῃ ὁρῶν ἐκεῖνον καὶ μετὰ τὴν ἐν τῷ νυμφῶνι κατάκλισιν χεῖρας καὶ πόδας δεσμούμενον, καὶ εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον εξοριζόμενον· μὴ ὑψαυχένει, γήϊνος ἐν· πολλοί γὰρ καὶ ἐξ οὐρανῶν ἐρρίφησαν ἅγιοι καὶ ἄλλοι τυγχάνοντες. Όταν χώραν ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ἐργάτες ὁ δαίμων λήψεται· τότε ἂν τοῖς κατὰ τοὺς ὕπνους, ἢ καὶ καθ᾽ ὕπαρ ὡς ἐν σχήματι δῆθεν ἁγίου ἀγγέ λου, ἢ καὶ μάρτυρός τινος ἐπιφαινόμενος, μυστη ρίων αὐτοῖς ἀποκάλυψιν, ή χαρισμάτων δωρεάν επιδίδωσιν, ἵνα ἀπατηθέντες οι τάλανες τελείως τῶν φρενῶν ἐκπέσωσιν. Εἰ καὶ μυρίους θανάτους ὑπὲρ Χριστοῦ ὑπομείνωμεν οὐδὲ οὕτως τὸ δέον ἀν επληρώσαμεν· άλλο γὰρ αἷμα Θεοῦ, καὶ ἕτερον αἷμα δούλων, κατὰ τὸ ἀξίωμα, καὶ οὐ κατὰ τὴν οὐσίαν· συζητοῦντες ἑαυτοὺς ἀεὶ, καὶ ἀνακρίνοντες πρὸς (b) Subtractio internæ (divinæ nempe grati®).

GRADUS XXIII. τοὺς πρὸ ἡμῶν πατέρας καὶ φωστῆρας, μὴ παν- gnitatem, non naturam respiciamus. Ubi diligenter σώμεθα, καὶ τότε εὑρήσομεν ἑαυτοὺς μηδὲ ὅλως ίχνος ἀκριβούς πολιτείας πατήσαντας· μηδὲ τὸ ἐπάγγελμα ὁσίως τηρήσαντας· ἀλλ' ἔτι ἐν τῇ κοσμικῇ καταστάσει διατρίβοντας. in nos ipsos inquisiverimus, nostramque vitam að exempla sanctorum Patrum, qui ante nos vixerunt et velut vera mundi lumina resplenduerunt, exigera non cessaverimus; tum vero nos mullum penitus vestigium in nobis quod teramus religiose et seriac vitæ deprehendemus, nec quod professioni nostræ satisfaciamus, sed potius adhuc in statu vitæ sæcularis et profanæ versemur. Μοναχός κυρίως ἐστὶν ἀμετεώριστον ὄμμα ψυ χῆς καὶ ἀκίνητος σώματος αίσθησις. Μοναχός ἐστιν ὁ τοὺς πολεμίους, δίκην θηρῶν, προσκαλούμενος, καὶ ἐρεθίζων ἐν τῷ φεύγειν ἀπ' αὐτοῦ. Μοναχός ἐστιν ἀδιάστατος ἔκστασις, καὶ λύπη ζωῆς. Μοναχός ἐστιν ὁ ποιωθεὶς ταῖς ἀρεταῖς, ὡς ἄλλος ταῖς ἡδοναῖς. Μοναχός ἐστιν ἄληκτον φῶς ἐν ὀφθαλ με καρδίας. Μοναχός ἐστιν ἄβυσσος ταπεινώσεως, ἐν αὐτῇ πᾶν πνεῦμα κρημνίσας καὶ ἀποπνίξας. Λή. θην πταισμάτων τύφος εργάζεται ἐκείνων γὰρ μνήμη ταπεινοφροσύνης πρόξενος. Υπερηφανία ἐστὶν ἐσχάτη πενία ψυχῆς • πλοῦτον ἐν σκοτεία οἰομένη, οὐ μόνον προβαίνειν οὐκ ἐᾷ ἡ μιαρὰ, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὕψος ἀποῤῥίπτει. Υπερηφανία ἐστὶ ῥοιά ἔτωθεν σεσηπνία, ἔξωθεν δὲ τῇ ὥρᾳ ἀποστίλβουσα. Μοναχὸς ὑπερήφανος οὐ δεηθήσεται δαίμονος· αὐτὸς γὰρ λοιπὸν ἑαυτῷ δαίμων καὶ πολέμιος γέγονεν· ἀλλότριον μὲν τοῦ φωτὸς τὸ σκότος· ἀλλότριος δὲ καὶ ὑπερήφανος παντοίας ἀρετῆς. Ἐν ὑπερηφάνων καρδίαις γεννηθήσονται βλασφημίας βήματα ἐν ταπεινῶν δὲ ψυχαῖς, οὐράνια θεωρήματα. Βδελύττεται ἥλιον κλέπτης ὑπερήφανος δὲ πραεῖς ἐξουδενών σει. Έλαβον, πῶς οὐκ οἶδα, ἑαυτοὺς ὑπερηφάνων πλεῖστοι· καὶ δόξαντες ἀπαθεῖς εἶναι, τὴν οἰκείαν πενίαν ἐν ἐξόδι ἑωράκασιν. Ο ταύτῃ ἀλους Κυρίου διηθήσεται· ματαία γὰρ παρ' ἐκείνῳ σωτηρία αν θρώπων. Κατειληφά που τὴν ἀκέφαλον πλανήτιν πέλουσαν ἐν τῇ ἐμῇ καρδίᾳ, καὶ ἐπὶ τῶν ὤμων τῆς οἰκείας μητρὸς ἔχουμένην· ἂς παγιδεύσας δεσμῷ ὑπακοῆς καὶ μάστιγι εὐτελείας μαστιγώσας, τὴν ἐν ἐμοὶ αὐτῶν εἴσοδον ἐξήταζον λέγειν· διὸ καὶ μαστιζόμεναι ἔλεγον· Ἡμεῖς ἀρχὴν οὐκ ἔχομεν, οὐδὲ γέννησιν· ἄρχουσαι γὰρ καὶ γεννήτριας πάντων τῶν παθῶν καθεστήκαμεν· πολεμεῖ δὲ ἡμᾶς οὐ μετρίως συντριμμός καρδίας ἐν ὑποταγῇ τικτόμενο;· ἄρχεσθαι γὰρ ὑπ' οὐδενὸς σε συνηθίκαμεν. Διὸ καὶ ἐν οὐρανοῖς ἄρχουσαι γεγονυῖαι,ἐκεῖθεν ἀπεστατήσαμεν διὸ καὶ πάντων συλλήβδην εἰπεῖν, τῶν ἀντιπραττόντων τῇ ταπεινοφροσύνῃ, ἡμεῖς γεννήτριαι· πάντα γὰρ τὰ ἐκείνῃ συνεργούντα, ἡμῖν ἀντίκειν ται. Πλὴν ἐν οὐρανῷ ἰσχύσαμεν, καὶ τοῦ ἀπὸ προσόπου ἡμῶν φεύξη; Ἡμεῖς πολλάκις ἐπ' ἀτιμίαις, καὶ ὑπακοῇ, καὶ ἀοργησίᾳ, καὶ ἀμνησικακίᾳ, καὶ δια κονίᾳ ἐπακολουθεῖν πεφύκαμεν· ἡμῶν ἔκγονα πτώ ματα πνευματικῶν· ὀργή, καταλαλιά, πικρία, θυ μας, κραυγή, βλασφημία, υπόκρισις, μίσος, φθόνος, ἀντιλογία, διορυθμία, ἀπείθεια. Εν ἐστι καὶ μόνον ἐν ᾧ ἐπιχειρεῖν οὐκ ἔχομεν δύναμιν· καὶ τοῦτο σοι μα στιζόμεναι λέγομεν· Ἐὰν ἑαυτὸν ἐνώπιον Κυρίου ελ:- κρινώς καταμέμψη, ἡμᾶς ὡς ἀράχνην λελογίσῃ ίππος μὲν γὰρ, ὡς ὁρᾷς, ὑπερηφανίας κενοδοξία, ἐφ' ἣν ἐπιβέβηκα· ἡ δὲ ὁσία ταπείνωσις, καὶ αὐτομεμPATROL. GR. LXXXVIII. Monachus proprie vereque ille est, qui mentis oculum nunquam extollit, et corporis sensumn immotum custodit. Μonachus est qui hostes. ferarum ritu 293 ad pugnam provocat et irritat, dum ille profugiunt ab eo. Monachus est perpetuus mentis excessus et vitae luctus. Monachus ita virtutibus est affectus et temperatus, ut alius voluptatibus corruptus et perditus. Monachus est inexstinctum in oculo cordis lumen. Monachus est infinitum humilitatis profundum, quo omnis improbus spiritus præceps bauritur et suffocatur. Inflatus superbia animus peccatorum memoriam delet, quorum recordatio parit humilitatem. Superbia est extrema au:ine inopia, quæ sibi divitias in tenebris Gingit, adeoque exsecrata illa pestis, non solum progredi non sinit ascendentem, sed ex alto etiam deturbat. Superbia malum est intus putre, foris nitens et Morens. Monachus superbus non indiget alio dæmone, ipse enim sibi est jam dæmon et hostis faetus: ut tenebræ alienæ sunt ab luce, ita superbus ab omni virtute est alienus. In corde superborum nascuntur blasphema verba, in corde bumilium, caelestes illustrationes, uti solem fur aversatur, ita superbus mansuelos contemnit. Plerique superborum nescio quo pacto se ipsos, dum vivunt, nesciant, dum sibi videntur in summa animi tranquillitate constituti, qui in excessu vitæ suam demum inopiam agnoscunt. Qui ab superbis occupatus est et caplus, auxilio divino indiget, vana enim apud hujusmodi salus homi Bum. Comprehendi ego olim hanc capite diminutam præstigiatricem (quæ in corde meo nidulata fuerat, et humeris matris suæ vehebatur) et amhas vinculo obedientia constrictas, 294, οι κι!- litatis meæ lagro casas expriniere coegi, quo paclo se in cor meum insinuasseut. Nos ergo, diverberatæ aiebant, principio caremus, neque nasci solemus, sed ipsæmet sumus principes et omnium vitiorum procreatrices. Vehementer autem oppugnat et adversatur nobis contritio cordis ex obedientia nata. Consuevimus enim nulli parere. llcirco in cœlo quoque principes factæ defectionein molitæ sumus. Itaque ut omnia verbo complectamur, omnium vitiorum quæ humilitati repugnant, nos auctrices et genitrices sumus. Omnia enim quæ humilitati suffragantur, nobis adversantur. Enimnvero nos in cœlo præpotuimus, et quo a facie nostra fugies? Nos non raro post toleratas ignomimias, obedientiam excrcitam, iracundiain repressam, deletam injuriarum memoriam, officia et ministeria insequi religiosos solemus: a nobis porro hac vitiosa progenies propagatur, iapsus

τοῦ· τὴν ἐπινίκιον ᾠδὴν ἐνηδόνω; ἄδουσας - Ασωμεν τῷ Κυρίῳ, ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται· ἵππων καὶ ἀναβάτην έρριψεν εἰς θάλασσαν, καὶ ἄβυσσον ταπεινώσεως. religiosorum, ira, obtrectatio, animorum acerbi- μία καταγελάσονται ἵππου καὶ τοῦ ἐπιβάτου απ tas, furor, clamor, maledicta, virtutum simulatio, odium, invidia, oblocutio, suo modo et volo velle vivere, non consiliis, non imperiis parere. Unum quiddam et solum est in quo aggrediendo et efficiendo omnes vires nostræ elanguescunt, et hoc tibi fagró objurgatæ et coactæ enuntiamus. Si te ipsum in conspectu Dei sincere accusaveris et culpaveris, tum vero nos velut arancarum telas contemnes et eludes. Nam ut vides, equus superbiæ est vana humilitas et sui ipsius reprehensio ridebunt equum el vissime decantáturæ. Cantemus Domino, gloriose enim in mare 96 et profundum humilitatis. Qui tertium et vicesimum gradum conscendit, vir est, si tamen quisquam conscendere poterit. SCHOLIA AD GRADUM XXII. De superbia. Scholion 1. Qui non coelesti auxilio, sed sua se virtute recte quidpiam facere arbitratur, negat Deum, qui in omnibus ejus est adjutor. Quapropter cadit destitutus a gratia Dei quam contempsit. Scholion 2. Proprium est superbiæ alios contemnere, et animo excandescere. Scholion sancti Nili 3. Ne pulchrum existima habere virtutem, sed habere, ut oportet. Qui sua virtute putat se hostes vincere, Deum quasi exauctorat et rejicit. Unde el cadit, quantumvis cadat invitus, coelesti auxilio destitulus. Scholion 4. Si vis tua præclare facta ostendere, non altum sapias, neque existima esse magna. Nihil tam grasumi Deo, quam seipsum inter postremos numerare. Aliud. Philosophus quispiam animi tumorem sive sui existimationem dixit esse morbum sacrum. Aliud. Vidi gravem morbum, divitias servatas sibi in fuum exitium et malum. Et Dominus: Va, inquit, qui diviles estis et abundatis, quia esurielis, quia recipitis mercedem vestram ", et cousolationem. Scholion 5. Ne properes ut præsis fratrum sodalitati, ne aliena ouera peccatorum imponas cervici tuæ. 296 Scholion 6. Non credere placere Deo studium suum, conciliat divinum auxilium, ut te custodial, et convertat retro ingruentes tentationes. Scholion 7. Salvator quoque noster in beatitudinibus, pau- :: Exod. 1, 1. * Luc. vi, 25. (α) Clausa parenthesi videntur redundare. gloria, quam) ego superbia conscendi; sancta vero ascensorem ejus, 295 carnien triumphale suamagnificatus est: equum et ascensorem dejecit Εικοστός τρίτος βαθμός· ὁ ἀναβεβηκώς ίσχυσεν, εἴπερ ἄρα καὶ ἀναβεβηκέναι δεδύνηται. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΓ'. Περὶ ὑπερηφανίας. Σχόλιον α'. Ο μὴ ἐκ τῆς ἄνωθεν βοηθείας, ἀλλ' ἐξ ἑαυτοῦ δοκῶν τι κατορθοῦν, ἀρνεῖται τὸν Θεὸν, τὸν ἐπὶ πᾶ σιν ἀντιλήπτορα αὐτοῦ. Διὸ καὶ πίπτει, καταλειφθεὶς ὑπὸ τῆς χάριτος, ἣν ἠθέτησεν. Σχόλιον β'. Ιδιον ὑπερηφανίας τὸ ἐξουδενεῖν, καὶ θυμού σθαι. Σχόλιον αγίου Νείλου γ Μὴ τὸ ἔχειν ἀρετὴν, καλὸν εἶναι νόμιζε, ἀλλὰ τὸ ὡς δεῖ. Ὁ τῇ ἰδίᾳ δυνάμει δοκῶν νικᾷν πολεμίους, τὸν Θεὸν ὥσπερ ἀθετεῖ· διὸ καὶ πίπτει πτῶμα ἀκού στον, ἀμοιρῶν ἐπικουρίας τῆς ἄνωθεν. Σχόλιον δ'. Εἰ βούλει μεγάλα σου δεῖξαι τὰ κατορθώματα, με μέγα φρύνει, μηδὲ νόμιζε εἶναι αὐτὰ μεγάλα, (ἐστὶ μεγάλων [α]) οὐδὲν οὕτως Θεῷ φίλον, ὡς μετὰ τῶν ἐσχάτων ἑαυτὸν ἀριθμεῖν. Αλλο. Φιλόσοφός τις τὴν οἴησιν ἱερὰν νόσον ἔλεγεν εἶναι. Αλλο. Εἶδον ἀῤῥωστίαν δεινήν, πλοῦτον φυλασσόμενον τῷ παρ' αὐτοῦ εἰς κακίαν αὐτῷ· καὶ ὁ Κύριος· Οὐαὶ οἱ πλουτούντες, ότι πεινάσετε; ὅτι ἀπ ἔχετε τὸν μισθὸν ὑμῶν, καὶ τὴν παράκλησιν. Σχόλιον έ. Μὴ σπεύσῃς κεφαλεῦσαι ἀδελφότητος, ἵνα μὴ ἐπι· θήσῃς ἀλλοτρίους φόρτους τῶν ἁμαρτημάτων ἐπὶ σῷ τραχήλῳ. Σχόλιον ς'. Τὸ μὴ πιστεύειν ἀρέσκειν τῷ Θεῷ τὸν σκοπόν σου, παρασκευάζει τὴν βοηθειαν τοῦ Θεοῦ φυλάσσειν σε, καὶ ἐπιστρέφει εἰς τὰ ὀπίσω τοὺς ἐπερχομέν νους. Σχόλιον ζ'. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ ἐν τοῖς μακαρισμοῖς τοῖς πτω

GRADUS XXIII. χοῖς τῷ πνεύματι μόνοι; ἀποκεῖσθα: ἔφησε την βασι- peribus spiritu solis repositum esse regnum coeloλείαν τῶν οὐρανῶν. Σχόλιον η'. Ως τῷ μετανοούντι τὸ ὑψηλοφρονεῖν ἀλλότριον· οὕτως τὸν ἑκουσίως ἁμαρτάνοντα τὸ ταπεινοφρονεῖν ἀμύνατον. "A.l.lu. Ο νεχρώμενος ὑπὸ παθών, συμβουλῆς οὐκ αἰσθά νεται, καὶ παιδεύσεως πνευματικῆς τὸ σύνολον οὐκ ἀνέχεται. Σχόλιον θ'. Απόδειξις δεικνύουσα ἐπὶ μηδενὶ γαυριὖν καὶ ἐξ- · νοῦσθαι ὡς οἰκείᾳ φρονήσει, ἢ ἰσχύϊ κατορθοῦντι, ἄνευ τῆς τοῦ Θεοῦ ἀνεικάστου μεγαλοδωρεας. Αλλο. Ὁ ἐγκρατὴς ἀπέχεται γαστριμαργίας· ὁ ἀκτή. μων πλεονεξίας· ὁ ήσυχος πολυλαλιᾶς· ὁ ἁγνὸς φι ληδονίας· ὁ σεμνός πορνείας· ὁ αὐτάρκης φιλαρ γυρίας· ὁ προς ταραχῆς· ὁ ταπεινόφρων κενοδο ξίας· ὁ ὑποτακτικός φιλονεικίας· ὁ ἐλεγκτικὸς ὑποκρίσεως· ὁ προσευχόμενος ἀνελπιστίας· ὁ πτωχός πολυχρηματίας· ὁ ὁμολογητής ἀρνήσεως· ὁ μάρτυς εἰδωλολατρίας. Βλέπεις πως πᾶσα ἡ ἕως θανάτου ἐπιτελουμένη ἀρετή, οὐδὲν ἕτερον, πλὴν ἁμαρτίας ἐστὶν ἀποχή· ἁμαρτίας δὲ ἀποχὴ φύσεως ἐστιν ἔργον· οὐ βασιλείας ανταλλαγή. Ιωάννου Καρπαθίου ι. Τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα, περὶ οὗ τὰ θεῖα Χριστοῦ διαλαμβάνει λόγια, τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἶνα: χάριν ἡγοῦ· ἣν ὁ μὴ ἐνδυθῆναι γεγονώς ἄξιος, τοῦ ἐπουρανίου γάμου, καὶ τοῦ δείπνου τοῦ πνευματικοῦ κοινωνὸς οὐκ ἔσται. Σχόλιον Μάρκου ια'. Τινὲ; μὴ ποιοῦντες τὰς ἐντολὰς πιστεύειν ὀρθῶς νομίζουσι· τινὲς δὲ ποιοῦντες, ὡς μισθὸν ὀφειλόμενον τῆς βασιλείας ἐκδέχονται· ἀμφότεροι δὲ τῆς ἀλη θείας ἀπεσφάλησαν. Σχόλιον ιδ΄. Ὅταν τὸν νοῦν, ἢ δι' ἀργολογίας, ἢ εὐτραπελίας, ἢ ἄλλου τινὸς τοιούτου ἐκ Θεοῦ ἀφιστῶμεν, καὶ μετεωριζόμεθα, οὐ μοναχοί εσμεν. Σχόλιον ιγ'. Λήθη πταισμάτων ποτὲ μὲν οἴησιν τεχνουργεί, ποτὲ δὲ ἀναισθησίαν. Ευαγρίου Β'. Μὴ σπεῦδε πλουτεῖν, μὴ ταχὺ πένης γένῃ. Σχόλιον ιε Ο υπερηφανευόμενος παραχωρεῖται πεσεῖν εἰς βλασφημίας, καὶ δὲν τῇ ἀρετῇ τῆς πράξεως επαιρό μενος, ἐν τῇ πορνεία παραχωρεῖται πεσεῖν· καὶ ὁ ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ ἐπαιρόμενος, ἐν ταῖς σκοτειναῖς παγίσι τῆς ἀγνοίας εμπεσεῖν παραχωρεῖται. Σχόλιον ις'. Μέγα νομίζω καὶ τίμιον, τὸ τὴν κενοδοξίαν νικήσπι, καὶ προκόψαι εἰς γνῶσιν Θεοῦ· ὁ γὰρ ἐμπεσών εἰς τὴν αἰσχρότητα τοῦ πονηροῦ τούτου πάθους τῆς κενδοξίας, τῆς εἰρήνης ἀλλοτριοῦται, καὶ σκληρό rum dixit. Marci monachi 8. Sicut altum sapere pœnitentiam agenti repugnat, ita fieri non potest ut humiliter et demisse de se sentiat, qui sponte peccat. Aliud. Victus a malis cupiditatibus et in mortem datus, onɔne consilium sanum repudiat, nec ullam disciplinam religiosam sustinet. Scholion 9. Demonstratio est quæ ostendit de nulla re gloriandum aut superbiendum, tanquam propria prudentia et viribus nixus siue incomparabili Dei gratia et dono aliquid recte gesseris, Aliud. Abstinens gulam coercet; opum contemptor, habendi cupiditatem; solitudinis cultor, loquacitatem; castus, voluptatem; pudicus, luxuriain; cuntentus suo, pecuniæ studium; mitis tumultus, humilis, vanam gloriam; subjectus, contentiones; reprehensus, simulationem; precabundus, desperatio men; mendicus divitias recusal; confessor, negationem; inartyr, idololatriam. Vides omnem, quæ ad mortem usque exercetur virtutem, nihil aliud esse quam continentiam seu abstinentiam a peccato. Abstinentia autem est naturæ opus, non regni compensatio Joannis Carpathši 10. Vestem nuptialem de qua divina Christi oracula loquuntur, sancti Spiritus gratiamn interpretare, quam qui ut indueret, dignus habitus non est, cœlestium nuptiarum et cœnæ cœlestis particeps nou erit. Marci monachi 11. Quidam qui Dei mandata negligunt, recte se cre - dere existimant. Quidam qui præcepta Dei sequur.. tur, regnum Dei tanquam pro debito stipendio exspectant; ambo procul a vero aberrant. Scholion 12. Quando mentem aut per otiosum sermonem 297 aut scurrilitatem, aut bujusmodi aliquid a Deo avertimus, et superbimus, monachi non sumus. Scholion 13. Oblivio delictorum nunc creat animi tumorein, nane stuporem. Scholion 14. Noli statim velle ditescere, ne subito pauper fas. Scholion 15. Qui superbia tumet, permittitur in blasphemias cadere; qui virtutis exercitatione tollitur, in luxuriam; qui sapientia sua tumet, in ignoranti:e tenebras et laqueos incidit. Scholion 16. Rem ingentem et magnificam existimo vicisse vanam gloriam et profecisse in cognitione Dei. Qui enim in dederus hujus improbi vitii vanze glu rise incidit, essors est pacis, et coi oh.lural er

sanctos, et postquam ad finem et extremum ina- νεται την καρδίαν πρὸς τοὺς ἁγίους· καὶ ἐν τῷ τέλει lorum suorum pervenit, in improbam incidit superbiam et libidinem mentiendi. Scholion 17. Observa quod voluntatem suam cum scientia seu prudentia committere proximo, hæc vera sit humilitas. Scholion.18. Si non vis occupari et subigi a malignis spiritibus [cogitationibus] contemptum animi, et corporis afflictationem suspice, et hoc non subinde et sigillatim, sed in omni loco et occasione et re. Scholion 19. Fieri non potest ut, qui non erga omnes pro extrema sua facultate metum [venerationem] quemJam suscipit, vel convicio, vel contumelia appetitus, iram vincat; aut amictus æquo animo tentationem superet. τῶν κακῶν αὐτοῦ, εἰς υψηλοφροσύνην περιπίπτει πονηρὰν καὶ φροντίδα του ψεύδεσθαι. Σχόλιον ι5. Ορα, ὅτι τὸ ἀπολῦσαι τὸ θέλημά σου τῷ πλησίον ἐν γνώσει, αὕτη ἐστὶν ἡ ταπείνωσις. Μαξίμου ιη'. Εἰ βούλει μὴ ἐνεργεῖσθαι ὑπὸ τῶν πονηρῶν, εξουδένωσιν ψυχῆς καὶ θλίψιν σαρκός καταδέχου, καὶ τοῦτο οὐ μερικῶς, ἀλλ' ἐπὶ παντὶ τόπῳ, καὶ καιρῷ, καὶ πράγματι. Σχόλιον ιθ'. Αμήχανον τὸν μὴ καταδεξάμενον τὴ πρὸς πάντας ὑποδεὲς καὶ ἔσχατον δυνηθῆναι ποτε, ή λοιδορούμε νον, θυμοῦ κρατῆσαι, ή θλιβόμενον μετά μακροθυμίας περιγενέσθαι τῶν πειρασμῶν. 298 De inexplicabilibus blasphemic cogitatio- Περὶ τῶν ἀνεκφράστων λογισμῶν τῆς βλασφη nibus Perniciosa stirpis et parentis perniciosissimam sobolem esse supra demonstratum est, exsceratæ, inquam, superbiae infandam blasphemiæ prolem. Proinde necesse est ut eam in medio ponamus, neque enim ex obviis et vulgaribus est adversariis, sed omnium qui sunt, longe infestissimus inimicus el hostis, et quod gravius est, explicatu difficilis, quique ægre per confessionem religioso animi medico sistatur et aperiatur. Unde sæpenumero non paucis usuvenit, ut in ultimam desperationem, onni salutis spe sublata, inciderent. Non secus enim ac teredo lignum, ita spem omnem impia absumit. Ista ergo ista exsecranda blasphemia inter ipsas sacras synases, et sub ipsamn horam qua treinenda mysteria Eucharistix peraguntur, solet Dominum impiis cogitationibus incessere, adeoque sacrificium ipsum impiare. Unde plane intelligimus illa, infanda, incomprehensa et impia cogitationum maledicta in Deum non ab anima nostra, sed ab hoste Dei dæmone e cœlo profugo, ubi quoque Deum disis exsecrationibus visus est incessisse, proficisci. Si enim fœda et indecora mentis verba mea sunt, quomodo, dum cœleste illud donum sumo, supplex adoro? quomodo simul possum eidem et male et benedicere? Mullos ille 299 veterator et animarum perditor sæpe de statu mentis dejecit. Nulla enim alia cogitatio tam ægre quam hæc blasphemiæ aperitur. Itaque sæpe cum multis clausa intus consenuit. Nihil enim adeo dæmonum et cogitationum impiarum adversus nos vim auget, atque has in corde tacitas nutrire et celare. Nemo se propter hujuscemodi blasphemia cogitationes reum fieri aut peccare existimet, novit enim cordium cognitor Deus non nostras, sed hostium nostrorum esse ejusmodi cogitationes. Ut cbrietas est causa cur offendas, ita superbia impiarum cogitationum. Et quamvis offendendo nou pecces, punieris tamen propter ebrietatem. Dum (α) Sub codem gradu. μίας (α). Χαλεπῆς ρίζης καὶ μητρὸς χαλεπώτατον ἀπόγο νον εἶναι ἐν τοῖς φθάσασιν ἀκηκόαμεν, λέγω δὴ τῆς μικρᾶς ὑπερηφανίας ἄῤῥητον τῆς βλασφημίας ἀπό γονον· διὸ ἀναγκαῖον αὐτὸν εἰς μέσον ἀχθῆναι· οὐ γὰρ τῶν τυχόντων, ἀλλά γε καὶ πολὺ πάντων χαλε πώτερος ἐχθρὸς καὶ πολέμιος καθέστηκε, καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον οὐδὲ εὐχερῶς ἐκφρασθῆναι καὶ ἐξομο λογηθῆναι, ἢ στηλιτευθῆναι πνευματικῷ ιατρῷ δυ νάμενος. Διὸ καὶ πολλοῖς πολλάκις ἀπόγνωσιν καὶ ἀνελπιστίαν ἐγέννησεν· ὥσπερ σκώληξ ἐν ξύλω, πᾶσαν αὐτῶν τὴν ἐλπίδα ἐξαναλώσας ὁ ἀνόσιος. Οὗτος τοίνυν, οὗτος ὁ παμμίαρος φιλεῖ πολλάκις παρ' αὐτὰς τὰς ἁγίας συνάξεις, καὶ κατ' αὐτὴν τὴν φρι κτὴν τῶν μυστηρίων ὥραν δυσφημεῖν τὸν Κύριον, καὶ τὰ τελούμενα ἅγια. Οθεν μάλιστα καὶ μανθάνομεν σαφῶς μὴ οὖσαν τὴν ἡμετέραν ψυχὴν τὴν τὰ ἄθεσμα, καὶ ἀκατάληπτα ἐκεῖνα, καὶ ἄῤῥητα λόγια ένδοθεν φθεγξαμένην· ἀλλὰ τὸν μισόθεον δαίμονα τὸν ἐκ τῶν οὐρανῶν δραπετεύσαντα· διὰ τὸ κἀκεῖ τὸν Κύ ριον βλασφημίας τῷ δοκεῖν βαλεῖν. Εἰ γὰρ ἐμοὶ οἱ ἄσμενοι ἐκεῖνοι καὶ ἀπρεπεῖς λόγοι, πῶς τὸ δῶρον δεξάμενος προσκυνῶ; Πῶς λοιδορεῖν καὶ εὐλογεῖν δύναμαι; Πολλοὺς ὁ ἀπατεών οὗτος και ψυχοφθόρος εἰς ἔκστασιν φρενών ήγαγε πολλάκις· οὐδεὶς γὰρ ἕτερος λογισμός οὕτως δυσεξαγόρευτος, ὡς αὐτὸς καθέστηκε· διὸ πολλάκις τοῖς πολλοῖς καὶ συνεγήρα σεν [al. συγγεγήρακεν]. Οὐδὲν γὰρ οὕτως τοῖς δαίμοσι καὶ τοῖς λογισμοῖς ἰσχὺν καθ᾿ ἡμῶν δίδωσιν, ὡς τὸ τούτους ἀνεξαγορεύτους ἐν τῇ καρδίᾳ σιτί ζεσθαι καὶ ἀποκρύπτεσθαι· μηδεὶς ἐπὶ λογισμοῖς βλασφημίας αὐτὸν αἴτιον εἶναι λογίσοιτο· καρδιογνώστης γάρ ἐστιν ὁ Κύριος, καὶ ἐπίσταται, οὐχ ἡμῶν, ἀλλὰ τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν εἶναι τὰ τοιαῦτα βήμ ματα. Το μεθύειν αἴτιον τοῦ προσκόπτειν· καὶ τὸ ὑπερηφανεύεσθαι, αἴτιον τῶν ἀπρεπῶν λογισμῶν, καὶ ἐκ μὲν τοῦ προσκόπτειν ἀναίτιος ὁ προσκόψας, ἐκ δὲ τοῦ μεθύειν πάντως τιμωρηθήσεται. Εν προσ ευχή σταθέντων ἡμῶν οἱ ἀκάθαρτοι καὶ ἄῤῥητος

SCALA PARADISI. GRADUS XXIII. λογισμοὶ ἐκεῖνοι ἐπανέστησαν· καὶ τὴν προσευχὴν πληρωσάντων, εὐθέως ὑπεχώρησαν· τοῖς γὰρ μὴ μα χομένοις αὐτοῖς οὐ φιλοῦσι μάχεσθαι. Οὐ μόνον τὸ Θεῖον, καὶ τὰ θεῖα πάντα ὁ ἄθες; βλασφημεῖ, ἀλλὰ αἰσχροτάτους τινὰς καὶ ἀπρεπεῖς λόγους ἐν ἡμῖν φθέγγεται· ἵνα ἡ τὴν προσευχὴν καταλείψωμεν, ἢ ἑαυτῶν ἀπογνῶμεν· πολλοὺς μὲν τῆς προσευχῆς ἀνέκοψε, πολλοὺς δὲ τῶν μυστηρίων ἀπεχώρησε. τινῶν μὲν τὰ σώματα τῇ λύπῃ κατέτηξεν· ἄλο λους δὲ διὰ νηστείας δεδάμακεν ὁ πονηρὸς οὗτος καὶ ἀπάνθρωπος τύραννος· καὶ οὐδεμίαν αὐτῆς τὴν ἀνεσιν δέδωκεν· οὐ μόνον τοῖς κατὰ κόσμον, ἀλλὰ καὶ τοῖς τὸν μοναδικὸν βίον μετερχομένοις τοῦτο ἀπεργασάμενος, μηδεμίαν αὐτοῖς λοιπὸν σωτηρίαν ἔχειν ὑποτιθέμενος, ἀλλὰ καὶ ἀπίστων καὶ Ἑλλήνων πάντων ελεεινοτέρους εἶναι ἀποφαινόμενος. precibus operam damus, impurae illae et infache cogitationes nos infestant. Precibus absolutis statim evanescunt. Neque enim iis molestæ sunt qui adversus eas non decertant. Non solum numen divinum et omnia divina impius ille blasphemat: sed et obscenissimas et spurcissimas cogitationes in nobis excitat, ut aut a precibus desistamus, ant de salute nostra desperemus. Multorum sane preces interpellavit aut præpedivit, multos a sacris mysteriis sacramentorum absterruit, quorumdam etiam corpora per tristitiam emaciavit et corrupit. Alios etiam improbus hic et crudelis tyrannus inedia confecit, nullamque quietis partem concessit, atque hoc non solum apud sæculares, sed religiosos etiam et solitarios 300 effecit, uti spem de catero omnena salutis abjicerent, sed iidem se etiam infidelibus et dæmonum cultoribus miserabiliores existimarent. Ὁ πνεύματι βλασφημίας ὀχλούμενος, καὶ τούτου ἀπαλλαγῆναι βουλόμενος ἐπιγνώτω ἀκριβῶς, μὴ τὴν ψυχὴν τὴν ἑαυτοῦ αἴτιον εἶναι τῶν τοιούτων λογισμῶν, ἀλλὰ αὐτὸν ἀκάθαρτον δαίμονα, τόν ποτε πρὸς Κύριον λέγοντα· Ταῦτα πάντα σοι δώσω, εἰ [ἐὰν] ἂν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι. Διὸ καὶ ἡμεῖς ἐξου θενοῦντες αὐτὸν, καὶ μηδόλως τὰ παρ' αὐτοῦ λογιζόμενα εἰς μέτρον ἔχοντες,εἴπωμεν· Υπαγε ὀπίσω μου, Σατανά, Κύριον τον Θεόν μου προσκυνήσω, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσω. Σοῦ δὲ ἐπιστρέψει δ πόνος καὶ ὁ λόγος ἐπὶ τὴν κεφαλήν σου, καὶ ἐπὶ τὴν κορυφήν σου, ή βλασφημία του καταβήσεται ἐν τῷ νῦν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι· ὁ ἐκτὸς τοῦ προει- α ρημένου τρόπου τὸν τῆς βλασφημίας δαίμονα παλαί και βουλόμενος, όμοιός ἐστι τῷ ἐν ταῖς αὐτοῦ χερσὶν ἀστραπὴν κατασχεῖν δοκιμάζοντι· πῶς γὰρ καὶ και ταλήψεται, ἢ ἀντείπῃ, ἡ παλαίσῃ τῷ ἐξαίφνης ἐν τῇ καρδίᾳ δίκην ἀνέμου παρερχομένῳ καὶ ῥοπῆς, τάχιστα τὸν λόγον λέγοντι, καὶ εὐθέως ἀφαντουμένῳ; Πάντες γὰρ οἱ πολέμιοι καὶ ἵστανται, καὶ προσπα λαίουσι, καὶ χρονίζουσι, καὶ καιρὸν παρέχουσι τῷ κατ' αὐτῶν παλαίειν βουλομένῳ· οὗτος δὲ οὔ, ἀλλὰ ἅμα τοῦ φανῆναι ἀπέστη, καὶ ἅμα τοῦ προσλαλῆσαι παρῆλθε. Πολλάκις ἐν τῇ τῶν ἁπλουστέρων ακεραιοτέ - ρων διανοίς ὁ τοιοῦτος δαίμων φιλοχωρεῖν εξωθε, οἵτινες καὶ μάλιστα σφοδροτέρως τῶν ἄλλων θορυβοῦνται καὶ ταράττονται Εν οἷς καὶ λέγομεν κυρίως, οὐκ ἐξ οἰήσεως, ἀλλ᾽ ἐκ φθόνου τῶν δαιμόνων τὸ πᾶν γίνεσθαι. Τοῦ κρίνειν καὶ τοῦ κατακρίνειν τὸν πλησίον παυσώμεθα, καὶ λογι σμούς βλασφημίας οὐ φοβηθησόμεθα· ἀφορμὴ γὰρ καὶ ρίζα τοῦ δευτέρου τὸ πρότερον. Ωσπερ ὁ ἐν οἴχι κατακεκλεισμένος ὑπάρχων τῶν ἔξω παριόντων τους λόγους ἀκούει, αὐτὸς τούτους μὴ φθεγγόμενος· οὔ τω καὶ ἡ ψυχὴ ἐν ἑαυτῇ διάγουσα, τὰς τοῦ δαίμονος βλασφημίας ακροωμένη ταράττεται, ἅπερ φθέγγε ται δι' αὐτῆς παρερχόμενος. Ο εξουθενώσας τοῦτον, τοῦ πάθους ἠλευθέρωτας· ὁ δὲ ἄλλως αὐτῷ παλαίειν σοφιζόμενος, εἰς τέλος ὑπόκειται· ὁ γὰρ λόγοις πνεύ se Matth. 1V, το 1bid. 10. Qui hujuscemodi spiritu blasphemiæ exagitatur, et ab eo liberari cupit, sciat certo non ab anima ipsius hujusmodi cogitationes proficisci, sed al eodem impuro dæmone qui olim ad Dominum dixit: llæc omnia dabo tibi, si cadens adoraveris me Proinde et nos contempto illo nihil penitus illius phantasmata curemus, aut pensi habeamus, sed dicamus: Vade post me, Salana, Dominum Deum meum adorabo, et illi soli serviam ". Sermo autem laborque tuus in caput tuum convertetur, et blasphemia tua in verticem tuum et nunc in boc praesent, et post in futuro seculo descendet. Qui præter hunc a nobis demonstratum modum cum spiritu blasphemiæ volet pugnare, perinde faciet atque is, qui fulgetrum manu complecti conatur quomodo enim complectetur, aut quomodo contraveniet, aut pugnabit adversus eum, qui puncto temporis repente per cor, venti instar, transvolat, et momento velocius sparso verbo statim evanescit? Reliqui naîque hostes omnes, et consistunt, reluctantur et decertant, morantur, et adversario spatium pugnandi præbent. Hic autem nequaquam, sed simul atque apparuit, se subducit, et mox post allocutionem transit. Consuevit sape hujusmodi blasphemiæ spiritus simpliciorum et incorruptorum 301 animos oc cupare, qui plus aliis solent ex hujusmodi cogitationibus perturbari et vexari. In hoc gencre lominum vere testamur, non solere blasphemias ex aninimi tumore aut superbia nasci, sed omnes ex inera dæmonum invidia excitari. Desistamus alios judicare et damnare, et blasphemiarum cogitatiomes non formidabimus. Causa enim et radix blasplicuiarum est temerarium de altero judicium. Quemədmodum domi clausus prætereuntium verba audit, quæ ipse tamen non pronuntiat: ita anima secum habitans, dum impias dæmonum blasphemias audit, terretur, quas tamen non ipsa, sed dæmon per ipsam transiens spargit, quas qui contemnit, ab omni perturbatione hujus tentationis

liberatur. Qui autem aliter agere et multum iu- 6 ματα κρατήσει [αι. λόγοις πνευμάτων πιᾶσαι] βου «lari cum hoste volet, demum succumbet. Qui λόμενος, ὅμοιός ἐστι τῷ ἀνέμους ἐγκλείοντι. enim dæmones verbis superare contendit, ventos incassum includere conatur. Μοναχής σπουδαῖος ὑπὸ τούτου ἐχλούμενος τοῦ δαίμονος ἐπὶ εἰκοστὸν ἔτος τὰς ἑαυτοῦ σάρκας νησ στείαις καὶ ἀγρυπνίαις κατέτηξε. Καὶ ὡς οὐδεμιᾶς ὠφελείας ᾔσθετο ἀπελθὼν καὶ τὸ πάθος ἐν χάρτη γεγραφώς, ἁγίῳ τινὶ ἀνδρὶ ἐπέδωκεν, ἐπὶ πρόσ ωπον κείμενος καὶ πρὸς αὐτὸν ἀνανεύειν μὴ δυνάμε νος. Ως δὲ ἀνέγνω ὁ γέρων, μειδίασε, καὶ ἀναστή σας τὸν ἀδελφὸν λέγει αὐτῷ· Ἐπίθες, τέκνον, τὴν σὴν χεῖρα ἐπὶ τὸν ἐμὸν αὐχένα. Καὶ ὡς τοῦτο ὁ ἀδελφὸς πεποίηκε, λέγει ὁ μέγας· Ἐπὶ τὸν ἐμὸν τράχηλον, ἀδελφέ, ἡ ἁμαρτία αὕτη, ὅσα ἔτη καὶ πα Monachus quidam, admodum religiosus ab hoc spiritu per annos viginti vexatus corpus suum inedia et vigiliis afflixit: sed cum se frustra laborasse sentiret, perscripta in charta tentationis forma, ad virum quemdam sanctum abiit chartamque porresis, et in faciem se pronus abjecit, præ verecundia non ausus illum intueri. Pater, ut chartam legit, subrisit, et levato fratris corpore, Fili, inquit, pone manum super cervicem meam; quod cum ille fecisset: Super nie et collum meum (inquit magnus ille) sit, frater, peccatum tuum, quotquot annis te vel vexavit ante, vel deinceps 302 5 ποίηκε, καὶ ποιήσει ἐν σοί, μόνον σὺ αὐτὴν εἰς μέσ affliget, tu tantum posthac neglige, et nullam prorsus illius curain habe. Affirmavit ille postea, sed antequam ex senioris illius cella egrederetur, penitus ab illa tentatione ſuisse liberatum, oninesque cogitationes impias in fumum evanuisse. Hoc mihi ipse qui rem totam expertus est, gratiis Christo actis enarravit. Qui de hoc vitio victoriam retulit, superbiam superavit et exclusit. SCHOLION AD GRADUM XXIII. De blasphemia. Ex incredulitate infidelitate vel diflidentia] nascitor inobedientia; ex inobedientia, sui complacentia; ex τρον μηκέτι ἔχε. Καὶ διεβεβαιοῦτο ὁ τοιοῦτος, ὡς οὐ πρώην τῆς κέλλης τοῦ γέροντα; ἐξεληλύθει, έως οὗ τὴ πάθος θάττον ἄφαντον γέγονεν· τούτου ἐν πείρα γενόμενος ἐμοὶ διηγήσατο εὐχαριστῶν τῷ Χρισ στῷ. Νίκην του πάθους ὁ εἰληφώς απώσατο υπερ ηφανίαν. ΣΧΟΛΙΟΝ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΓ. Περὶ βλασφημίας. Ἐξ ἀπιστίας παρακοή· ἐκ παρακοῆς αὐταρέσκεια - ἐκ ταύτης κενοδοξία· ἐκ κενοδοξίας υπερηφανία· lac, vana gloria, ex vana gloria, superbia; ex super- ἐξ ύπερηφανίας βλασφημία, ἡ ἔκτασις νοός· ἐν δὲ bia, blasphemia aut stupor animni. In simplicioribus blasphemia exsistit ex invidia dæmonum. GRADUS XXIV. De lenitale sen mansuetudine, simplicitate, immocentia et malitia non ab natura insitis, sed virtute cel vitio partis. Solem matutina lux auroræ præcurrit, humilitalem mansuetudo præcedit. Itaque lucem (Cliristum) prius audiamus, quæ eas ita per gradum disponit: Discite, inquit, a me, quia mitis sum, et humilis corde '. Pur est ergo, ut prius, quam de sole agamus, bac luce illustreniur, ac tuin denium oculus in solem clarius 303 intendamus. Fieri non potest, non potest, inquam, fieri nt solem is intueatur, qui hanc lucem ante non cognovit. Sicut vera docendi ratio et ordo dicendi nos monet. Mansuetudo est immutabilis animi status, qui in omini Fortuna honorum ct contumeliarum æquabilem animi həbitum conservat. Mansuetudo est pro aliis te perturbantibus sine perturbatione sincere et ex animo precari. Mansuetudo est prominens adversus iram maris rupes, que omnes illisos fluctus dissolvit ac frangit, nec ipsa interim movetur aut frangitur. Mansuetudo est stabilimentum pa- * Matth. τι, 29. τοῖς ἁπλουστέροις ἐκ φθόνου δαιμόνων γίνεται ἡ βλασφημία. Περί πραότητες, καὶ ἀκλότητος, καὶ ἀκανίας, καὶ πονηρίας σεσοφισμένων, καὶ οὐ φυσι κών. Προτρέχει μὲν τοῦ ἡλίου τὸ πρωΐνὸν φῶς, πάσης δὲ ταπεινοφροσύνης πραΰτης (α) πρόδρομος· διὸ καὶ τοῦ φωτὸς ἀκούσωμεν, οὕτως αὐτὰς τῷ βαθμῷ κατα τάττοντος· Μάθετε γὰρ ἀπ' ἐμοί, φησί, ότι πρᾶός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ Οὐκοῦν θέμις προ φλίου περὶ φωτός φωτισθῆναι· εἶθ' οὕτως τῷ ἡλίῳ ἐναν τενίσαι τρανῶς. Οὐκ ἔστι γάρ, οὐκ ἔστι τὸν μὴ τοῦτο προγνόντα, ἐκεῖνο, θεάσασθαι, ὡς ἡ τῶν λεγομένων [al. γεγονότων διδάσκει αληθής κατάστασις. Πραϊτῆς ἐστὶν ἀμετάθετος νους κατάστασις, ἐν τιμαίς καὶ ἀτιμίοις ὡσαύτως ἔχουσα Πραΐτης ἐστὶν ἐν ταραχαῖς τοῦ πλησίον ἀνεπαισθήτως καὶ εἰλικρι νῶς ὑπὲρ αὐτοῦ προσεύχεσθαι. Πραΰτης ἐστὶν ὑπερ κειμένη τῆς τοῦ θυμοῦ θαλάττης πέτρα, πάντα τὰ προσρήσσοντα κύματα διαλύουσα, καὶ οὐδαμῶς κλ νον ὑπομένουσα. Πραΰτης ἐστὶν ὑπομονῆς στήριγμα, ἀγάπης θύρα, μᾶλλον δὲ μήτηρ, διακρίσεως υπό θεσις· Διδάξει γάρ, φησί, Κύριος πραεῖς ὁδοὺς και προΐτης. lla sæpius membrana ubi alii codices πραότης, sed nium valet alrunique πρᾶος ε

SCALA PARADISI. — GRADUS XXIV dentiæ argumentum: Docebit enim, inquit Domi. nus, mites vias suas *; procuratrix veniæ peccatorum, fiducia in precibus, Spiritus sanct: domici lium: Super quos enim respiciam, nisi super mansuetum et quietum *? Mansuetudo est adjutrix obedientiz, dux religiosa societatis, furentium frenum, irascentium [ iracundorum ] expultrix, magistra gaudii, imitatrix Christi, coelitum proprietas, vinculum et nodus dæmonum, scutum adversus amaritudinem seu animi acerbitatem. In cordibus mausuétorum requiescet Dominus. Anima autem turbulenta nidus est diaboli: Nites hæreditabunt terram', vel potius dominabuntur terris, furiosi autom exterminabuntur a terris suis. Anima manαὐτοῦ· ἀφέσεως πρόξενος· παρρησία ἐν προσευχῇ· tientiae, charitatis janua, imo vero parens, pru Πνεύματος ἁγίου χωρίον· Ἐπὶ τίνας γὰρ ἐπιβλέ ψω, ἀλλ' ἡ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἡσύχιον; Πραΰτης ὑπακοῆς συνεργός, ἀδελφότητος οδηγός, μαινομένων χαλινός, θυμουμένων ἐκκοπή, καὶ χαρᾶς χου φηγός, Χριστοῦ μίμημα, ἀγγέλων ἰδίωμα, δαιμόνων δεσμὸς, καὶ πικρίας θυρεός. Εν καρδίαις πραέων επαναπαύσεται Κύριος· ψυχὴ δὲ ταραχώδης δια βόλου καθέδρα. Οι πραεῖς κληρονομήσουσι γῆν· μᾶλλον δὲ κατακυριεύσουσι γῆς· μεμηνότες δὲ ἄν δρες ἐκπορθοῦνται ἀπὸ γῆς αὐτῶν. Ψυχὴ πραεία θρόνος ἁπλότητος· νοῦς δὲ ὀργίλος δημιουργός που νηρίας. Ψυχὴ ἠπίς χωρήσει λόγους σοφίας, Οδη γήσει γάρ Κύριος πραεῖς ἐν κρίσει, μᾶλλον δὲ ἐν διακρίσει. Ψυχὴ εὐθὺς σύμβιος ταπεινώσεως· ἡ δὲ πονηρὰ ὑπερηφανίας νεανίς. Ψυχαὶ πραέων πλησθή- sueta est thalamus simplicitatis: animus autem σονται γνώσεως· θυμώδης δὲ νοῦς σκότους καὶ ἀγνω iracundus est architectus improbitatis. Mitis anima σίας σύνοικος. Θυμώδης καὶ εἴρων ἀλλήλοις ὑπήν capiel verba sapientix, 304 Diriget enim Doming τησαν καὶ οὐκ ἦν εὑρεῖν λόγον εὐθῆ ἐν διαλέ mansuetos in judicio ³, imo in discretione seu pruξει αὐτῶν. ᾿Αναπτύξας τὴν καρδίαν τοῦ προτέρου, dentia. Anima sincera et recla est contubernalis εὑρήσεις μανίαν, τὴν δὲ τοῦ δευτέρου ψυχὴν έρευ- humilitatis; improba vero est superbie ancilla. νήσας, θεωρήσεις πονηρίαν. Απλότης ἐστὶν ἔξις Animæ mansuetorum implebuntur scientia, iraψυχῆς ἀποίκιλος πρὸς κακόνοιαν γενομένη ἀκι- cundus vero animus socius et domesticus est noctis νητος. Πονηρία ἐστὶν ἐπιστήμη, μᾶλλον δὲ άσχημο [ caliginis ] et ignorantiæ. Cum iracundus et dissiσύνη δαιμονιώδης, ἀληθείας ἀποστερηθεῖσα, καὶ τοὺς mulator sibi mutuo occurrissent, nulla sincera πολλοὺς λανθάνειν δοκοῦσα. Υπόκρισίς ἐστι σώματος sermocinatio poterat inter illos feri. Si cor iraκαὶ ψυχῆς ἐναντία κατάστασις ἐπινοίαις ἁπάσαις cundi explicaveris, deprehendes insaniam: si dissiἐμπεπλεγμένη· ἀκακία ἐστὶν ἱλαρὰ ψυχῆς κατά- mulatoris animum perseruteris, videbis malitiam. στασις ἐπινοίας πάσης ἀπηλλαγμένη. Εὐθύτης ἐστὶν Simplicitas est habitus animæ minime varius, omἀπερίεργος ἔννοια, ἀνόθευτον ἦθος (α), ἄπλαστος nis perversæ cogitationis expers. Malitia est scienκαὶ ἀπροκατασκεύαστος λόγος· ἀπόνηρός ἐστι και tia, vel potius (ut ita loquar) diabolica indecentia θαρά φύσις ψυχῆς, ὡς πέφυκε κτισθεῖσα τὰς ἐν seu turpitudo veritate destituta, quæ sibi videtur τεύξεις πρὸς πάντας ποιουμένη. Πονηρία ἐστὶν εὐ- alios nequitiam suam celare posse. Hypocrisis est θύτητος ἐναλλαγή, πεπλανημένη έννοια - οἰκονομίας contrarius corporis et animæ status omni genere ψευδομένη· κεκολασμένο: ὅρκοι, συμπεπλεγμένοι commentorum perplexus. Innocentia est screna λόγοι· βυθός καρδίας, ἄβυσσος δόλου, πεποιωμέ- animæ tranquillitas ab omni perversa cogitatione τον ψεύδος, φυσική λοιπόν οίησις, ταπεινώσεως remots. Rectitudo seu rectus animus est, qui suἀντίπαλος, μετανοίας υπόκρισις, πένθους μικρο- pervacanea et curiosa cogitatione vacat, indoles σμὸς, ἐξομολογήσεως ἔχθρα, ίδιογνωμόρυθμος. sincera [ sinceri mores ] et non adulterala, sermo πτωμάτων πρόξενος, ἀναστάσεως ἀντίθετος non fictus, nec in fraudem præmeditatus aut fucaὕβρεων μειδιασμός, μεμωραμμένη κατήφεια, ἐπί tus. Non malitiosus est, qui prout natura animæ πλαστος εὐλάβεια, δαιμονιώδης βίας. pure condita est, cum omnibus sincere ét aperte agit el versatur. Malitia est a vero et recto animo seu rectitudine detorta perversitas, fraudulenta mens, ementita et victa vivendi ratio, juramenta pœnis obnoxia seu falsa, verba perplexa et dubia, cor tectum et profundum, dolus 305 altus et incomprehensus, mendacium jam modificatum et usurpatum, tumor inde jam animi naturalis, hostis humilitatis, simulatio poenitentiæ, fuga luctus, inimica confessionis, pertinax suæ sententiæ propugnatio, spiritualium ruinarum ministra, adversaria emendationis seu religiosæ resurrectionis, contumeliarum (virtutis causa toleratarum) irrisio seu cavillatio, stulta et affectata tristitia [ gravitas ], ficta religio, diabolica vita. Πονηρός ἐστι διαβόλου συνώνυμος καὶ συνόμιλος. Malus est cognominis dæmonis et familiaris. Ita Διὸ καὶ Κύριος οὕτως αὐτὸν ἡμᾶς ὀνομάζειν ἐδίδαξε λέγοντας Ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Φύγω μεν ἀπὸ κρημνοῦ ὑποκρίσεως, καὶ ἀπὸ λάκκου ὑπε ουλότητος, ἀκούοντες τοῦ λέγοντος ὅτι οἱ πονηρευό • Psal. xxiv, I. • Isa Lxvi, 2. * Matth, v, 4; Psal. (α) Vide Quintil. l. vi, c. 2, qui negal ἦθος Latine exprimi posse. Κεκολασμένοι όρκοι habent chariæ et nembranae, non κεκολλημένοι, ut alii interpretes, ταί enim Christus appellandum docuit in Dominica Oratione, cum dicimus 6: Libera nos a malo (c). Caveamus ab hypocrisis præcipitio, et subdolæ versutæque calliditatis lacu, attenti ad dictum illius, xxxvi, 11, * Psal. Σχεν, 9. • Matth. vı, 6. annexa juramenta transtulerunt. (c) Observa, πονηρός in Oratione Dominica significare diabolum qui per antonomasiam vocatur inalus.

98$ quoniam qui malignantur, exterminabantur, et quemalmodum olera herbarum cito decident 1: hujusmodi enim sunt pabulum dænionum. Sicut charilas Dei nomen accepit, ita et rectus animus. Quapropter in Canticis Sapiens puram animam •ompellans dicit: Rectitudo dilexit te*. Et rur. sum Sapientis hujus pater (David) Bonus et reclus Dominus. Et cognomines ipsius salvari dicil, Qui, inquit, salvos facil reclos corde so. Ει iterum: Rectitudines, aquilates (animarum nempe) ridit et visitavit vultus ejus ". Prima virtus seu proprietas puerorum crescentium est sincera et infucati simplicitas, quam ille Adamus, quandiu retinuit, nuditatem animæ suæ, et corporis sui turpitudinem non vidit. Bona quidem et beata est etiam naturalis simplicitas, quæ in quibusdam reperitur, 306 sed melior et beatior est, quæ ex malitia multo labore traducta est. Nam illa ab omni fuco et fraude vitiisque animi defenditur. Hæc vero, altissimæ humilitatis et mansuetudinis est conciliatris. Illi exiguam præmnium, huic inexplicabile est destinatum. Quicunque devincire sibi Dominum cupiunt, ad eum tanquam discipuli ad magistrum ad capiendas disciplinas simpliciter et candidle, non ficto animo, sine fuco et fraude, sine malitia et curiositate accedant. Cum enim ipse simplex natura et ab omni concretione segregatus sit, simplices eliam quasdam, et puras sincerasque animas ad se vult accedere. Nunquid sau simplicitatem ab humilitate videas sejunctam. Malignus est mendax conjector, qui ex verbis cogitationes et ex habitu et gestibus corporis arcana cordis se deprehendere posse existimat. Vili innocentes ab improbis improbitatem hausisse, demiratus quomodo tam cito simplicitatem naturæ suæ, et innocentiæ prærogativam poluerint inittere. Quam facile innocentes pervertuntur, tam difficulter malitiosi emendari et corrigi possunt. Vera sæculi fuga et subjectio, et linguæ continentia, mulla sæpe præter omnem spem et opinionem immedicabilia mala potuerunt curare et persanare. Si complures scientia ingat, fortasse imperitia et inscitia aliquo modo solet humiles reddere. Exemplum et documentum, veraque et aperta definitio, adeoque forma beata simplicitalis, beatissimus Paulus cognomento simplex nobis factus est. 307 Nemo enim unquam usquam, nemo, inquam, tam brevi tempore in ullo alio tantum profctum vel vidit, vel audivit, vel videre potest. Simplex monachus est veluti jumnentum rationis compos et obediens, quod totum onus suum penitus in ductorem suum rejicit. Animal non contradicit vincienti ipsum, neque animus rectus suo præsidi, sequitur quocunque ducentem, nec obluctari vel obloqui usque ad mortis sacrificium novil:: Ægre divites ingrediuntur reanum cœlorum ", nec sibi stulte sapientes ad simplicitatem. Sæpeμενοι ἐξολοθρευθήσονται (β), καὶ ὡσεὶ λάχανα χλόης ταχὺ ἀποπεσοῦνται. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι βοσκή (α) δαιμόνων. Ωσπερ ἀγάπη ὁ Θεὸς ὀνομάζεται, οὕτως καὶ εὐθύτης. Διὸ ὁ σοφὸς ἐν τοῖς Ασματί φησι πρὸς τὴν καθαρὰν καρδίαν· Εὐθύτης ἠγάπησέ σε (b). Καὶ πάλιν ὁ τούτου πατήρ Χρηστὸς καὶ εὐθὺς ὁ Κύ ριος. Καὶ τοὺς συνωνύμους αὐτοῦ σώζεσθαι λέγει· φησί γάρ τοῦ σώζοντος τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Καὶ πάλιν· Εὐθύτητας ψυχῶν εἶδε, καὶ επεσκέψατο τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Πρῶτον δίωμα τῆς τῶν παίδων αυξήσεως, απλότης ἀποίκιλος, ἣν έως είχεν 'Αδάμ ἐκεῖνος, οὐκ εἶδε γύμνωσιν ψυχής αὐτοῦ· οὐδὲ ἀσχημοσύνην σαρκὸς αὐτοῦ. Καλὴ μὲν καὶ ἡ φύσει τισὶν ἐνυπάρχουσα ἁπλότης καὶ μα καρία· οὐχ οὕτως δὲ, ὡς ἡ ἐκ πονηρίας δι' ιδρώτων κατεγκεντρι σθεῖσα· ἡ μὲν γὰρ ἀπὸ πολλῆς ποικι λίας καὶ παθῶν σκέπεται· ἡ δὲ ὑψηλοτάτης ταπεινο φροσύνης καὶ πραότητος γίνεται πρόξενος· καὶ τῇ μὲν οὐ πολὺς ὁ μισθὸς, τῇ δὲ ὑπερύμνητος. Πάντες οἱ τὸν Κύριον ἑαυτοῖς ἐπιστάσασθαι βουλόμενος, ἁπλῶς καὶ ἀπλάστως, καὶ ἀποικίλως, καὶ ἀπονήρως ὡς διδασκάλῳ ἐν τοῖς μαθήμασιν ἀπεριέργως προσ έλθωμεν. Απλούς γὰρ ἂν, καὶ ἀσύνθετος, ἁπλᾶς το νας καὶ ἀκεραίους τὰς ἑαυτῷ προσερχομένας ψυχάς εἶναι βούλεται. Οὐκ ἔστι γὰρ ἁπλότητα ἀπηλλαγμέν την ταπεινώσεω; θεάσασθαί ποτε Πονηρός έστι προβλέπτης, ψευδῆς ἐκ λόγων τοὺς λογισμούς, καὶ ἐκ σχημάτων τὰ εγκάρδια λαμβάνειν φανταζόμενος· εἶδον εὐθεῖς ἐκ πονηρῶν πονηρεύεσθαι μεμαθηκό τας καὶ πεφάντασμαι πῶς καὶ φύσεως ἰδίωμα καὶ προτέρημα οὕτως ταχέως ἀπολέσαι ἴσχυσαν. Οσα οἱ εὐθεῖς εὐχερῶς μεταπίπτουσι, τοσούτῳ δυσχερῶς οἱ ἐναντίοι μεταποιηθῆναι δύνανται. Ξενιτεία ἀληθὴς καὶ ὑποταγή καὶ φυλακή χειλέων πολύ λὰ πολλάκις ίσχυσαν καὶ μετεποίησαν παραδόξως ἀνίατα. Εἰ ἡ γνῶσις φυσιοῖ τοὺς πλείονας· μή πως ἡ ἰδιωτεία, καὶ ἡ ἀμαθία ταπεινούν συμμέτρως πέτ φυκεν. Απόδειξις καὶ ὄρος ἐναργής καὶ τύπος ἡμῖν τῆς μακαρίας ἁπλότητος ὁ τρισμακάριος Παύλος γέγονεν ὁ ἁπλοῦς. Οὐδεὶς γὰρ, οὐδεὶς οὐδαμοῦ τοιαύτην προκοπὴν ἐν ὀλίγῳ οὐδὲ εἶδεν, οὐδὲ ἤκουεν, οὐδὲ ἰδεῖν δύναται πώποτε. Απλούς μοναχός, άλογον λου γικὸν, ὑπήκοον, τὸ οἰκεῖον φορτίον τελείως τῷ ἄγοντα ἀποθέμενος. Οὐκ ἀντείπει ζῶον τῷ δεσμοῦντι· οὐδὲ " ψυχὴ εὐθὺς τῷ ἐπιστατοῦντι· ἔπεται τῷ ἔλκοντι ὡς βούλεται, καὶ μέχρι θύσεως ἀντιλέγειν οὐκ ἐπίσταται. Δυσκόλως πλούσιοι εἰς βασιλείαν, καὶ φρόνιμοι άφρονες εἰς ἁπλότητα εἰσελεύσονται Πτώμα πολλάκις δεινοὺς ἐσωφρόνισεν, ἀκούσιον αὐτοῖς σω τηρίαν καὶ ἀκακίαν κεχαρισμένον. Πάλαις πλανιν σου τὴν φρόνησιν καὶ οὕτως ποιῶν εὑρήσεις σωτηρίαν, καὶ εὐθύτητα ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Ἀμήν. 7 Psal. xxxv1, 9 et 2. * Cant. 1 3. • Psal. xxiv, 8. 10 Psal. vi, 11. 11 Psal. x, (a) Bosxi membranæ, pascuum; Bosxo!, pastores. (by lla Septuaginta, εὐθύτης ηγάπησέ σε. Vulgaris: Recti diliqua te. 19 Matth. xix, 23.

SCALA PARADISI.- GRADUS XXIV. GRADUS numero gravis peccati lapsus improbos correxit, et modestiam docuit, ita ut nolentibus salutem er innocentiam afferret. Pugna et stude tuam ipsius prudentiam eludere: quod si feceris, invenios salutem et rectam mentem in Christo Jesu Domino nostro. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΔ' Περὶ πραότητος. Σχόλιον α'. Η μὲν πραότης ατάραχον τον θυμόν διαφυλάττει· ἡ δὲ ταπείνωσις τύφου καὶ κενοδοξίας τὸν νοῦν ἐλευ θεροί. Σχόλιον β'. Τὸ βαστάσαι ἐστὶν ἡ πραότης. Σχόλιον γ'. Εἴρων λέγεται ὁ κόλαξ, ὁ ἀπατεῶν, ὁ ψευδολόγος, ἐκ τοῦ συμπλέκειν λόγους πρὸς χάριν, οὐ πρὸς ἀλήθειαν. Σχόλιον Εὐαγρίου 8. Φύσις θυμοῦ τὸ τοῖς δαίμοσι μάχεσθαι, καὶ ὑπὲρ ἔστινος οὖν ἡδονῆς ἀγωνίζεσθαι· διόπερ οἱ μὲν ἄγγελοι τὴν πνευματικὴν ἡμῖν ἡδονὴν ὑποβάλλονται καὶ τὴν ἐκ ταύτης μακαριότητα πρὸς τοὺς δαίμονας τὸν θυμὸν τρέψαι παρακαλοῦσιν· ἐκεῖνοι δ' αὖ πάλιν πρὸς τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας έλκοντα ἡμᾶς, τὸν θυμὸν τοῖς ἀνθρώποις παρὰ φύσιν βιάζονται μάχεσθαι, ἵνα σκοτισθεὶς ὁ νοῦς καὶ τῆς γνώσεως ἐκπεσών, προδότης τῶν ἀρετῶν γένηται. Αλλο Γρηγορίου Θεολόγου. Θυμόν χαλινού, μὴ φρενών ἔξω πέσης· κόλαζε τὸν θυμὸν, μανίας γὰρ ἐστι πατὴρ τὸ μέτρον ἐξερ χόμενος. Σχόλιον ε'. Η γὰρ πονηρία οὐ συγχωρεῖ διὰ μετανοίας ἀναστῆναι του πτώματος. Σχόλιον ς'. Ύπουλος ἀνὴρ, δικτύου κεκρυμμένον. Σχόλιον ζ. Ἡ φυσικὴ ἁπλότης, φησί, πολλῶν παθῶν τηρεί τα: ἀμέτοχος. Σχόλιον η'. Ἡ ἁπλότης καὶ τὸ μὴ μετρεῖν ἑαυτὸν ἀγνίζει τὴν καρδίαν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Σχόλιον θ. Φευκτέον, παρακαλώ, τοὺς κακούς συνδιαιτητές, ὅση δύναμις, ἵνα μὴ συναλῶμεν τῇ κακίᾳ αὐτών. Σχόλιον ι. Τὸν τρόπον λέγει, πῶς ἂν οἱ πονηροὶ καὶ ὕπουλοι μεταβληθεῖέν ποτε. Σχόλιον ια'. Τινὲς φρονίμους λέγουσι τοὺς διακριτικούς τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων φρόνιμοι δέ εἰσιν οἱ ἐπικρα τοῦντες τῶν οἰκείων θελημάτων. Σχόλιον άλλο. Αφρονες ἀληθῶς οἱ παρὰ ἑαυτοῖς φρόνιμοι· καὶ τοῦ προφητικοῦ οὐαὶ κληρονόμοι ἐπάξιοι. η SCHOLIA AD GRADUM XXIV. De mansuetudine. Scholion 1. Mansuetudo imperturbatum conservat animum: humilitas a tumore superbiæ et vana gloria liberat mentem. Scholion 2. Scholion 3. Sustinere est mansuetudo. Dissimulator dicitur adulator, impostor, mendax, quod verba sua referat ad gratiam, non ad veritatem. Evagrii 4. Natura (indignantis) animi, sive iræ, est adversuis dzmonas pugnare, et pro qualicunque dele ctatione decertare. Itaque angeli spíritualem nobis voluptatem suggerunt, et hortantur 308 nos, ut pro nata inde beatitate iram adversus dæmones alamus: comtra, diaboli ad saculares et profanas cupiditates trahunt nos, iramque commovent ut adversus homines repugnante natura depugnemus, uti mens offusis tenebris amissaque scientia virtutum proditrix fiat. Aliud Greg. Theologi. Coerce iram De mente excidas; castiga el retunde excandescentem animum, est enim insaniæ parens qui modum omnem excedit. Scholion B. Malitia enim non sixit hominem per pœnitentiam resurgere. Scholion 6. Homo subdolus et fallax est rete abscondi - tom. Scholion 7. Naturalis simplicitas, inquit, a multis vitiis est immunis. Scholion 8. Simplicitas et seipsum non æstimare, a malo animum repurgat. Scholion S. Fugiendos improbos convictores quantum fieri potest, moneo, hortorque ne illorum vitiis capiamur. Scholion 10. De moribus loquitur, quomodo improbi et subdoli subinde mutentur et emendentur. Scholion 11. Quidam, prudentes existimant illos, qui negotia externa sensuum commode et prudenter administrant. Sed revera prudentes sunt, qui voluntatem propriam in officio continent. Scholion aliud. Stulti vere sunt illi qui sibi sapere videntur, et illius prophetici oraculi (væ) merito hæredes funt.

Aliud. Non illos qui vere in Christo sapiunt, damnat, sed quos mundus videtur dicere prudentes, et ex malitiæ stultitia noti facti sunt. Scholion 19. Contende, inquit, ne faclas quod tuæ prudentiæ occurrit sine majorum consilio seu approbatione. 309 GRADUS ΧΧΥ. De perditrice omnium vitiositatum interjectrice omnium vitiorumļaltissima humilitate, incorporeo sensui insita, quem gradum qui superavit, fidal, Christum enim imitatus, salrus factus est. Qui sensum et effectum charitatis divinæ proprie, et humilitatis decenter uti decet; et beatas castitatis vere; et divina illustrationis clare et aperte et timoris ejus non ficte; et certæ cordis fiduciæ sincere verbis, quæ sub sensum cadunt, explicare conatur, eorumque animos, qui hunc sensum et effectum nunquam degustarunt, de his et hujuscemodi virtutibus illustrare et erudire se per explanationem orationis posse existimat, perinde facit ac qui verbis et similitudinibus vult mellis dulcedineın iis declarare, qui illam nunquam gustarunt: sed hic quidem frustra disserendo laborat, ne dicam nugatur et operam perdit. Sed ille prior, aut nescit quid doceat, aut per vanæ gloriæ cupiditatem subtiliter deluditur. Proposuit hic sermo thesaurum ad explorandas reliquas virtutes in vasis fictilibus, seu potius in corporibus humanis reconditum et custoditum, sed cujus vim et qualia G "Allo. Οὐ τοὺς ἀληθινοὺς ἐν Χριστῷ φρονίμους ἐκβάλο λει, ἀλλ᾽ οἷς ὁ κόσμος δοκεῖ λέγειν φρονίμους, τη τῆς πονηρίας ἀφροσύνῃ γνωριζομένους. Σχόλιον ιδ'. Αγωνίζου, φησί, μὴ ποιεῖν τὰ τῇ φρονήσει σου παριστάμενα ἄνευ τῆς τῶν μειζόνων δοκιμασίας. Περὶ τῆς τῶν παθῶν ἀπωλείας τῆς ὑψίστου τα πεινοφροσύνης, ἀοράτῳ αἰσθήσει εγγινομένης ὃς ἀνάβασιν ἴσχυσεν, θαρσείτω, τὸν διδάσκα λον γὰρ Χριστὸν μιμησάμενος σέσωσται. Ὁ ἀγάπης Κυρίου κυρίως, καὶ ταπεινοφροσύνης πρεπόντως, καὶ μακαρίας ἁγνείας ἀληθῶς, καὶ ἐλε λάμψεως Θεοῦ ἐναργώς (α), καὶ φόβου αὐτοῦ ἀψευ δῶς, καὶ πληροφορίας καρδίας εἰλικρινῶς αἴσθησιν καὶ ἐνέργειαν διὰ λόγου ὁρατοῦ διηγεῖσθαι βουλόμενος καὶ τοὺς ταύτης ἀγεύστους ἐν ἐξηγήσεσι περὶ τῶν τοιούτων φωτίζειν δοκῶν, ὅμοιόν τι ποιεῖ ἀνδρὶ, τῷ τοὺς μὴ γευσαμένους μέλιτος πώποτε τὴν τούτου γλυκύτητα διὰ λόγων, καὶ ὑποδειγμάτων δι δάσκειν θέλοντι. Αλλ' ὁ μὲν δεύτερος εἰς μάτην φο λολογεῖ, ἵνα μὴ είπω βαττολογεῖ· ὁ δὲ πρώτερος, ἄπειρος τῆς ἑαυτοῦ διηγήσεως κατέστηκεν, ἢ ὑπὸ κενοδοξίας οξέως ἐμπαίζεται. Προέθηκεν ὁ λόγος θησ σαυρὸν εἰς βάσανον ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσι, μᾶλλον δὲ σώμασι, κατησφαλισμένον ὑπάρχοντα, παντὶ λόγῳ τῇ ποιότητι ἀγνώριστον διαμένοντα, μόνην δὲ τὴν ἄνωθεν ἐπιγραφὴν ἀκατάληπτον περικείμενον πολλὴν καὶ ἀπέραντον τοῖς λόγῳ ζητοῦσι τὴν ἔρευναν, καὶ τὸν μόχθον [κόπον] παρέχουσαν. Εἶχε δὲ ἡ λέ ξις οὕτως· Ἡ ἁγία ταπείνωσις. Οσοι Πνεύματι Θεοῦ ἄγονται οὗτοι ἡμῖν εἰς τὸ νοερὸν τοῦτο καὶ πάντοτον συνεισιέτωσαν συνέδριον, πλάκας γνώσεως θεογράφους σὺν αὐτοῖς μετὰ χεῖρας νοεράς ἐπιφερόμενοι καὶ συνεληλύθαμεν καὶ συνεζητήκαμεν, καὶ βεβασανίκαμεν τῆς τιμίας ἐπιγραφῆς τὴν δύναμιν. Καὶ ὁ μὲν ἔλεγε λήθην τῶν κατορθουμένων προσεχή· ἕτερος δὲ τὸ πάντων ἐσχατώτερον καὶ ἁμαρτωλότερον ἑαυτὸν λογίζεσθαι· ἄλλος ἐπίγνωσιν νοὸς τῆς οἰκείας ἀσθενείας καὶ ἀδυναμίας· ἕτερος, τὸ προκαταλαμβάνειν τὸν πλησίον ἐν παροργισμοῖς καὶ λύειν πρῶτον τὴν μῆνιν· ἕτερος πάλιν χάριτος Θεοῦ καὶ συμπαθείας ἐπίγνωσιν· ἄλλος συντετριμ μένης ψυχῆς αἴσθησιν, καὶ θελήματος οἰκείου ἄρνη σιν. Ἐγὼ δὲ πάντων ἀκηκοώς, καὶ ἐν ἑαυτῷ ταῦτα ἐπεσκεμμένως τε καὶ νηφάντως βεβασανικώς, τὴν μακαρίαν ἐκείνης αἴσθησιν δι' ἀκοῆς μανθάνειν οὐ δεδύνημαι. Διόπερ καὶ ἔσχατος πάντων ὡς κύων ἐκ ψιχίων τραπέζης των γνωστικῶν καὶ μακαρίων έχε πιπτόντων αὐτῶν τοῦ στόματος συλλελεχώς περί ταύτης οριζόμενος εἶπον· tatem nullis verbis assequaris, qui tantum cælestem inscriptionem habet adjectam, sed quæ nullo humano sensu capi possit, quæque infinitam investigationem et laborem exhibeat, iis qui illam 310 verbis conantur explicare. Sunt autem inscriptionis verba isthæc: Sancta humilitas. Quicunque Dei spiritu aguntur, hi nobiscum in concilium spirituale et plenum sapientiæ conveniant, secumque tabulas cognitionis divinitus scriptas, et utraque manu spirituali ferant. Coacti ergo in senatum convenimus, et vim venerandæ inscriptionis ac tituli ad examen vocavimus. Et hic quidem aicbat humilitatein esse perpetuam seu continuam omnium recte factorum oblivionem. Alius vero (dicebat) eaindein esse, inter postremissimos se, et peccatis magis quam cæteros obnoxium existimare. Alius, sum imbecillitatis et fragilitatis cognitionem habere. Alius, antevertere alterum in altercationis reconciliatione, ita ut prior ipse iram missam faeiat et dissolvat. Alius rursum, divinæ gratiæ et commiserationis seu misericordiæ agnitionem. Alius item coutriis animæ sensum et voluntatis propria abdicationem. Quae ego cum omnia audivissem, et considerate sobrieque mecum perpendissem, beatum illum humilitatis sensum per auditionem assequi non potui. Itaque velut ultimus omnium et vilissimus tanquam catellus de micis e mensa et ore sapientum illorum et beatorum Patrum cadentibus collegi, et de humilitate dissertarus dixi: (α) εναργώς habent omnes codices, που ενεργώς, ut Camaldulensis videtur legisse, qui frailer exponit.

Ταπεινοφροσύνη ἐστὶ ἀνώνυμος χάρις ψυχῆς μόνοις εὐώνυμος τοῖς τὴν πεῖραν ειληφήσιν, άφρα στος πλούτος Θεοῦ ὀνομασία, καὶ χορηγία. Μάθετε γὰρ, φησὶν, οὐκ ἀπ᾿ ἀγγέλου, οὐκ ἀπ' ἀνθρώπου, οὐκ ἀπὸ δέλτου, ἀλλ' ἀπ' ἐμοῦ, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς ἐμῆς ἐν ὑμῖν ἐνοικειώσεως καὶ ἐλλάμψεως, καὶ ἐνερ γείας· ὅτι πραός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ τῷ λογισμῷ, καὶ τῷ φρονήματι, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν πολέμων. καὶ κουφισμὸν λογισμῶν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. "Αλλη τῆς ὁσίας ταύτης ἀμπέλου ή θέα ἐν χειμῶνι παθῶν ἔτι, καὶ ἄλλη ἐν ἔαρι λοιπὸν τῶν καρπῶν· καὶ ἑτέρα ἡ ἐν θέρει τῶν ἀρετῶν, εἰ καὶ εἰς μίαν πᾶσαι αὐτῆς αἱ θεωρίας συντρέχουσιν τὴν εὐφροσύνην καὶ καρποφορίαν· ὅθεν καὶ οἰκεῖα ώσπερ εἰ τὰ σύμβολα καὶ τὰ τεκμήρια τῶν καρπῶν κέκτηνται. Όταν μὲν γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ τῆς ὁσίας ταύτης ἐπανθεῖν βότρυς ἄρξηται μισοῦμεν εὐθέως μετὰ πόνου πᾶσαν ἀνθρωπίνην δόξαν καὶ εὐφημίαν· θυ μὲν καὶ ὀργὴν ἐξ ἑαυτῶν ἐξορίζοντες. Προκοπτούσης δὲ λοιπὸν τῆς βασιλίδος ταύτης τῶν ἀρετῶν τῇ πνευματικῇ ἡλικίᾳ ἐν τῇ ψυχῇ, εἰς οὐδὲν, μᾶλλον εἰς βδέλυγμα, πάντα τὰ παρ' ἡμῶν ἐκτελούμενα ἀγαθὰ λογιζόμεθα, πᾶσαν ἡμέραν προστιθέναι μάλλον τῷ φορτίῳ ἐν ἀγνώστῳ σκορπισμῷ ὑπολαμβάνοντες· τὴν δὲ τῶν ἐν ἡμῖν ἐπιδημούντων θείων χαρισμά των περιουσίαν, ὡς προσθήκην πλείονος κολάσεως, ὡς οὐκ ἀξίοις αὐτῶν ὑποπτεύομεν. Διὸ τότε καὶ μένει ὁ νοῦς ἄσυλος ἐν βαλαντίῳ μετριότητος ἑαυτὸν κατασφαλισάμενος, τοὺς κτύπους μόνον καὶ τὰ ἀθύρματα τῶν κλεπτῶν ἀκούων, καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς τούτων ἐπηρεασθῆναι δυνάμενος, εἴπερ μετριότης ἐστὶν τα μεῖον ἀνεπιχείρητον. Περὶ μὲν οὖν τῆς ἀνθηφορίας καὶ προκοπῆς βραχείας τοῦ ἀειθαλούς καρποῦ διὰ μικρολογίας φιλοσοφείν τετολμήχαμεν· τί δὲ λοιτὸν τὸ τέλειον ἔπαθλον τῆς ἱερᾶς, τὸν Κύριον οἱ τοῦ Κυρίου οἰκεῖοι ἐρωτήσατε. Περὶ μὲν οὖν τῆς ποσότητος τῆς οὐσίας ταύτης λέγειν οὐ δυνατόν· περὶ δὲ τῆς ποιότητος ἀδυνατώτερον φράσαι. Πλὴν δὲ περὶ τῆς ἰδιότητος κατὰ τὴν ὑπεισελθοῦσαν ἡμῖν ἔννοιαν λέγειν ἐπιχειρήσομεν. GRADUS XXV. Humilitas est gratia animæ nominis expers, solis nominata iis qui ejus experimentum ceperunt: inexplicabilis thesaurus a Deo nomen sortita singulare, munus Dei. Discite, inquit, non ab angelo, non ab homine, 311 non ex libro, sed a me, hoc est, ex mea in vobis habitatione, illustratione et operatione, quia mitis sum et humilis corde, et cogilatione et sensu, et invenietis bellorum interiorum requiem animabus vestris 13, et levamen cogitationum vestrarum. Alia est religiosæ et sanctæ hujus vineæ in hiemis adbuc tempestate et conflictu vitiorum facies, alia jam in verno fructuurn) flore, alia denique in plena virtutum æstate, quanquam el omnes hæ considerationes et spectacula in unam frugum omnium lætitiam et ubertatem concurrunt, unde et propria veluti symbola sen signa et argumenta fructuum habent. Quando enim divinæ hujus vineæ uvæ cœperint efflorescere, tum vero statim omnes humanas laudes et glorias non sine animi dolore odimus, ira omni et furore procul a nobis expulsis et rejectis. Cæterum ubi regina hæc virtutum ad justam spiritus atalem in anima profecerit, tum deinceps omnia quæ facimus bona nihili æstimamus, imo potius velut abominandum quid exsecramur, et quotidie nos oneri peccatorum aliquid, per incognitam dissipationem, adjicere arbitramur (a). Celestium vero gratiarum redundantem in nobis, quibus indigui sumus, copiani, velut majorumn suppliciorum auctarium suspe clam habemus. Quas ob causas mens nostra ab hostibus inspoliata manet, seseque intra suæ mediocritatis pelliculam tuetur ac tenet, nihilque nisi e ſurum strepitus, et ludibria audit, sed ab nullo lædi violariva potest, quando aurea illa mediocritas 312 est velut inexpugnabile ærarium. De efflorescente ergo hac virtute [De primo ergo humilitatis flore ], celerique fructus hujus semper virentis profectu, breviter disserere et philosophari ausi sumus. Quod vero nunc sit divinæ hujus virtutis perfectum præmium, quærite ex ipso Domino qui illius familiares et domestici estis. Magnitudo hujus thesauri mullis verbis exprimi potest: et multo minus modus seu qualitas ejusdem. De proprietate igitur humilitatis, prout nobis mens suggesserit, dicere aliquid conabimur Μετάνοια, με μεριμνημένη μέντοι, καὶ πένθος ἀφηγνισμένον πάσης κηλίδος, καὶ ἡ πανόσιος εἰσαγομένων ταπείνωσις, τοσαύτην ἀπ' ἀλλήλων τὴν διαφοράν, καὶ τὴν διάκρισιν κέκτηνται, όσην έχει παρὰ τὸν ἄρτον ἡ ζύμη καὶ ὁ ἄλευρος. Συντρίδα και μὲν γὰρ ψυχή και λεπτύνεται διὰ μετανοία; ἐνεργοῦς· ἐνοῦται δέ πως, καὶ ἵν' οὕτως εἴπω συμφύρεται θεῷ δι' ὕδατος πένθους ἀψευδούς· ἐξ οὗ καὶ ἐξάψασα πῦρ Κυρίου ἀρτοποιεῖται καὶ στερεούται ή μακαρία ταπείνωσις ἡ ἄζυμος καὶ ἄτυφος ἔθεν καὶ ὡς εἰς μίαν δύναμιν, καὶ ἐνέργειαν, καὶ συνθέουσα ἑαυτῇ ἡ πανόσιος αὕτη τρίσειρος άλυσις, 18 Matth. xi, 23. (α) Valine hoc dicere, nos per incognitam et occultam dissipationem onus quotidie diminuere, Poenitentia verum accurata, luctus qui omnem animi labem cluit, sanctissima tironum humilitas, tanto inter se discrimine et discretione differunt, quanto fermentum et farina a pane. Per veram et efficacem pœnitentiam anima conteritur et extenuatur, adunatur vero et, ut sic loquar, permiscetur quodammodo Deo per sinceri luctus aquam, ex quo concepto Domini igne in panem formatur et excluso jam omni fermento et tumore superbie solidatur beata humilitas. Unde tanquam in unam vin et virtutem in seipsam revoluta sanctissima hæc et trilix catena, vel potius iris, suas quasdam dum putamus nos augere; an potius per dissipationem donorum Dei occultam augere onus peccati?

et singulares habet actiones et proprietates, quod μᾶλλον δὲ ἴρις, οἰκείας πως καὶ τὰς ἐργασίας καὶ que signum alteri ex illis convenire dixeris, boc et In altera quoque deprehendes. Itaque quod a me jam breviter dictum est, hoc demonstrare conabor. Prima et princeps excellentis hujus et admiranda triados proprietas et natura est, promptissima ignominiæ perpessio, quam supinis manibus anima 313 excepit et amplexatur, ut quæ omnibus animæ morbis medeatur, et magna peccata deleat et absumat. Altera omnis iræ illius exstinctio et in ea ιδιότητας κέκτηται· καὶ ὅπερ ἂν θατέρας είποις ὑπάρ χειν σύμβολον, τοῦτο καὶ τῆς ἑτέρας εὕροις ἂν γινόμετον γνώρισμα. Διὸ καὶ ἐν συντόμῳ τὸ εἰρημένον δι' ἀποδείξεως κυρῶσαι πειράσομαι. Ιδίωμα μὲν γὰρ τῆς και λῆς ταύτης καὶ ἀξιαγάστου Τριάδος πρῶτον καὶ ἐξω αίρετον ἀτιμίας ὑποδοχὴ ἀσμενεστάτη, ὑπτίαις χερσὶ ψυχῆς προσδεχομένης καὶ περιπτυσσομένης ταύτην ώς καταπαύουσαν καὶ καταφλέγουσαν νόσους ψυχῆς, καὶ ἁμαρτίας μεγάλας· δεύτερον δὲ ἀπ' ἐκείνον θυ μοῦ παντὸς ἀπώλεια [θνῆσις], καὶ μετριότης ἐν τῇ τούτου κατευνάσει· τρίτος δὲ βαθμὸς κάλλιστος, τῶν οἰκείων καλῶν ἀπιστία πιστή, καὶ διηνεκής μαθή σεως όρεξις. Τέλος μὲν νόμου και προφητῶν, Χρι στὸς εἰς δικαιοσύνην παντὶ τῷ πιστεύοντι· τέλος δὲ παθῶν ἀκαθάρτων κενοδοξία καὶ ὑπερηφα νέα παντὶ τῷ μὴ προσέχοντι ὧν καθαιρέτις οὖσα ἡ νοερά αὕτη Έλαφος φυλάττει τὸν ἑαυτῆς σύμ βιον παντὸς τοῦ θανατηφόρου ἀνεπίδηκτον. Ποῦ γὰρ ἐν αὐτῇ ὑποκρίσεως ἱὸς ἐμφανίζεται; ποῦ καταλαλιᾶς; ποῦ ὄφις ἐν φωλιά κρύπτεται; καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐχ τῆς γῆς τῆς καρδίας δημοσιευόμενος θανατοῦται καὶ ἀναλίσκεται· οὐκ ἔστιν ἐν τῇ ταύτῃ συναφείς μίσους εμφάνεια, οὐκ ἀντιλογίας εἶδος, οὐκ ἀπειθείας ὀσμὴ, εἰ μή που ὁ λόγος περὶ πίστεως. Ο ταύτῃ νυμφικῶς ἐνωθείς, ήπιος, προσηνής, εὐκατάνυκτος, συμπαθής, ὑπὲρ ἅπαντα γαληνός, φαιδρός, εὐήνιος, ἄλυπος, ἄγρυπνος, άοκνος πέλει· καὶ τί δεῖ πολλά λέγειν, ἀπαθὴς, εἴπερ Ἐν τῇ ταπεινώσει ἡμῶν εμνήσθη ἡμῶν ὁ Κύριος, καὶ ἐλυτρώσατο ἡμᾶς ἐκ τῶν ἐχθρῶν, καὶ τῶν παθῶν, καὶ τῶν μολυσμῶν ἡμῶν. Μοναχὸς ταπεινόφρων οὐ πολυπραγμονήσει ἄῤῥητα ὁ δὲ ὑπερήφανος πολυπραγμονήσει κρίματα. Τινὰ τῶν γνωστικωτάτων ἀδελφῶν ὀφθαλμοφανῶς οἱ δαίμονες εμαχάρισαν ἐπιστάντες· ὁ δὲ πάνσοφός φησι πρὸς αὐτούς· Εἰ μὲν τοῦ ἐπαινεῖν με ἐν τῇ ἐμῇ ψυχῇ ἐπαύσασθε, ἐκ τῆς ὑμῶν ὑποχωρήσεως μέγαν εἶναι ἑαυτὸν νενόηκα ἡγήσομαι]· εἰ δὲ ἐπαινοῦντες οὐ παύεσθε, ἐκ τοῦ ὑμῶν ἐπαίνου τὴν ἑαυτοῦ ἀκαθαρσίαν στοχάσομαι. Ακάθαρτος γὰρ παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος. Η οὖν ὑποχω ρεῖτε, καὶ ἰδοὺ μέγας γέγονα, ἢ ἐπαινεῖτε, καὶ δι' ὑμῶν ταπείνωσιν κτῶμαι· καὶ καταπλαγέντες τὴν ἀπορίαν άφαντοι γεγόνασι. consopienda servata modestia et modus. Tertius et præstantissimus hujus gradus est bona fide credere se non esse bonum, cum perpetuo discendi desiderio. Finis quidem legis et prophetarum Christus in justificationem omni credenti ". Finis vero vitiositatum et impurarum perturbationum vana gloria et superbia omni non attendenti, quas omnes pestes animorum enecat spiritualis illa cerva suumque convictorem ab oinni letali veneno intactum et illaesum conserval. Ubi enim in illa hypocrisis virus apparet? ubi obtrectationis? ubi serpens in caverna latitat? quin potius ex ipsa terræ et cordis latebra in publicum protrahitur, interimitur et absumitur. Non apparet in hoc contubernio ullius odii signum, non oblocutionis species, non odor contumacia aut tergiversationis, nisi forte cum Ades venit in periculum. Qui cum hac velut sponsa sponsus copulatus est, lenis, placidus, promus in compunctionem, misericors, super omnia vero serenus et tranquillus, latus et alacer, obsequens, omnium molestiarum expers, vigil et impiger est, et ut uno verbo complectar omnia, imperturbatus. Siquidem in humilitate nostra memor fuit nostri Dominus, et liberavit nos de inimicis nostris us, et animi morbis et inquinamentis nostris. Humilis monachus non curiose inquirit in arcana Dei. Superbus autem etiam judicia perscrutatur. 314 Quemdanı ex providentissimis fratribus maligni spiritus oculis ejus spectabili forma observantes beatum prædicabant; quibus ille sapientissimus: Si me, inquit, in anima mea laudare desieritis, ex discessu vestro me magnum et eximium existimabo; si vero laudare perrexeritis, ex vestra laudatione meas ipsius sordes et impuritatem facile conjectabo. Immundus enim omnis apud Dominum superbus corde. Aut ergo discedite et ecce magnus sum, aut laudate, et per vos humilis flo. Quo dilemmate perculsi et attoniti dæmones ex oculis evanuerunt. Non sit anima tua cisterna aquæ vivæ; quæ modo Μὴ ἔστω ἡ ψυχὴ λάκκος τοῦ ζωοποιοῦ τούτου νάfontium vitalium scaturigine redundet, modo vanæ gloriæ et superbia ardoribus exhausta exarescat, sed fons potius omnium perturbationum limo carens, qui flumen paupertatis ex se perpetuo fundat. Non ignores, amice, frumentum et fructum spiritualem in vallibus copiosum proferri. Vallis est bumilis anima, quæ inter montes laborum et virtutum semper depressa, humilis et immobilis manet. Non jejunavi, non pervigilavi, non humi in nudo salo somnum cepi. seul humiliatus sum (inquit 15 Psal. cxxxv, 25, 24. ** Ro.u. x, 4. ματος, ποτὲ μὲν τοῦτο βρύουσα ποτὲ δὲ πάλιν λήγουσα ὑπὸ καύσωνος δόξης καὶ ἐπάρσεως· ἀλλὰ πηγὴ ἀπαθείας, ποταμὸν πτωχείας ἐξ αὐτῆς διὰ παντὸς ἀναφέρουσα. Γίνωσκε, ὦ φιλότης, ὡς αἱ κοιλάδες πληθύνουσι σίτον καὶ καρπὸν πνευματικὸν ἐν αὐταῖς. Κοιλάς ἐστι ψυχή τεταπεινωμένη ἀνὰ μέσον ὀρέων, πόνων καὶ ἀρετῶν, άτυφος ἀεὶ καὶ ἀκίνητος μένουσα. Οὐ γενήστευκα, οὐκ ἠγρύπνικά, οὐκ ἐχαμεύνικα, ἀλλ᾽ ἐταπεινώθην, καὶ ἔσωσε με συντόμως ὁ Κύριος. 11 μὲν μετάνοια ἀνιστῷ· τὰ

SCALA PARADISI. - GRADUS XXV. δὲ πένθος εἰς οὐρανοὺς κρούει· ἡ δὲ ὁσία ταπείνωσις Scriptura) et veluciler salvavit me Dominus ἀνοίγει. Ἐγὼ δὲ λέγω, καὶ προσκυνῶ Τριάδα ἐν μονάδι καὶ μονάδα ἐν Τριάδι. Πάντα μὲν τὰ δρώμενα φωτίζει ὁ ἥλιος· πάντα δὲ τὰ λόγῳ πρατεόμενα κρατύνει ταπείνωσις. Μή παρόντος φωτός, πάντα ζοφώδη· καὶ μὴ παρούσης ταπεινοφροσύνης, πάντα ἡμῶν ἕωλα. Εἷς ἐν πάσῃ τῇ κτίσει (α) χῶρος ἅπαξ τεθέαται ήλιον· καὶ εἰς λογισμός πολλάκις ταπείνωσιν τέτοκε (10-11). Μιᾷ καὶ μόνῃ ἡμέρᾳ πᾶς ὁ κόσμος ἠγαλλίαται· καὶ μία αὕτη ἐστὶν ἀρετὴ τοῖς δαίμοσι αμίμητος. Αλλο τὸ ἐπαίρεσθαι· καὶ ἕτερον τὸ μὴ ἐπαίρεσθαι, καὶ ἄλλο τὸ ταπεινοῦσθαι· ὁ μὲν γὰρ κρίνει πᾶσαν ἡμέραν· ὁ δὲ οὐ κρίνει· οὐ μέντοι καὶ ἑαυτὸν κατακρίνει· ὁ δὲ ἀκαταδίκαστος ὢν διὰ παντὸς ἑαυτὸν καταδικάζει. Αλλο τὸ ταπεινοφρονεῖν· καὶ ἄλλο τὸ ἀγωνίζεσθαι ταπεινοφρονεῖν· καὶ ἔτε ρον τὸ ἐπαινεῖν τὸν ταπεινόφρονα. Τὸ μὲν πρῶτον τελείων· τὸ δὲ δεύτερον υποτακτικῶν ἀληθινῶς· τὸ δὲ τρίτον, πάντων πιστῶν. Ο τὰ ἔσω τεταπεινωκώς, ὑπὸ χειλέων οὐ κλέπτεται· ὁ γὰρ οὐκ ἔχει ὁ θησαυρός, οὐ προφέρει ή θύρα. Μεμονωμένος ἵππος πολλάκις τρέχειν δοκεί, συναγελαζόμενος δὲ τότε τὴν ἑαυτοῦ ἐπέγνω νωθρότητα. Ἐὰν μηκέτι ἐν τοῖς φυσικοῖ, ὁ λογισμὸς ἐναβρύνηται, ἀρχῆς ὑγείας τε κμήριον· ἕως δὲ τῆς ὀξωδίας ἐκείνης επαισθάνεται, ὀσμῆς μύρου οὐκ αἰσθάνεται. Οὐκ ἔτι πλήξει οὐ δικάσει, οὐκ ἄρξει, οὐ σοφισθήσεται ὁ ἐμὸς ἐρα στῆς, ἡ ὁσία ἔφησεν, ἄχρις ἂν ἐμοὶ συναφθῇ. Μετά γὰρ τὴν ἐμὴν συνάφειαν τούτῳ λοιπόν νόμος οὐ κεῖται. Τινὶ τῶν ἐπὶ τὴν μακαρίαν ταύτην σπουδαζόντων, ἀνδρὶ ἀγωνιστῇ ἔπαινον ἐν καρδίᾳ οἱ ἀνόσιοι ὑπέσπειραν δαίμονες· ὁ δὲ μηχανᾶται ἐκ θείας ἐμε πνεύσεως πνευμάτων πονηρίαν νικήσαι εὐσεβεῖ μεθο οδείᾳ· καὶ δὴ ἀναστὰς κατατάττει ἐν τῷ τοίχῳ τῆς ἑαυτοῦ κέλλης τὰς τῶν ὑψηλοτάτων ἀρετῶν προσηγορίας· λέγω δὲ τῆς τελείας ἀγάπης, τῆς ἀγγελικῆς ταπεινοφροσύνης, τῆς καθαρᾶς προσευχῆς, τῆς ἀφθάρτου ἁγνείας, καὶ τῶν τοιούτων. Ηνίκα οὖν αὐτὸν οἱ λογισμοὶ ἐπαινεῖν ἤρχοντο, ἔλεγεν αὐτοῖς· Αγωμεν ἐπὶ τὸν ἔλεγχον καὶ ἐρχόμενος λοιπὸν τὰς προσηγορίας ἀνεγίνωσκε· καὶ ἐβόα αὐτῷ· Οπηνίκα ταύτας κτήσῃ, γνῶθι ὅτι μακρὰν εἶ ἔτι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Τις μὲν ἡ τοῦ ἡλίου δύναμις καὶ οὐσία, εἰπεῖν ἡμεῖς οὐ δυνάμεθα· ἐκ τῶν δὲ ἐνεργειῶν αὐτοῦ λοιπὸν καὶ ἰδιωμάτων τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ οὐσίαν πεφανερώκαμεν. Ταπεινοφροσύνη ἐστὶ σκέ τη θεία, ἐπὶ ἀβλεψίᾳ τῶν οἰκείων κατορθωμάτων. Ταπεινοφροσύνη ἐστὶν ἄβυσσος εὐτελείας πᾶσι κλέ πταις οὖσα ἀνεπιχείρητος. Ταπεινοφροσύνη ἐστὶ πύργος ἰσχύος ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Οὐκ ὠφελήσει ἐχθρὸς ἐν αὐτῷ, καὶ υἱὸς, μᾶλλον δὲ λογισμός, ἀνομίαν οὐ προσθήσει του κακῶσαι αὐτὸν, καὶ συγκόψαι ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ τοὺς ἐχθρούς αὐτοῦ, καὶ τοὺς μισοῦντας αὐτὸν τρυπώσεκαι. Penitentia suscitat, luctus ad fores cali pulsat, sancta humilitas aperit. Ego vero dico et adoro Trinitatem in unitate, et unitatem in Trinitate. Omnia quæ cernuntur, sol illuminat: omnia qu ratione fiunt, humilitas confirmat. Absente sole, omnia tenebris inhorrescunt; absente humilitate, omnia nostra 315 opera marcent et fetent. In toto terrarum orbe unicus est locus, qui solem duntaxat seinel aspexit, et unica sæpe cogitatio peperit humilitatem. Uno quodam die et unico tutus simul mundus gaudiis exsultavit. Et una hæc virtus humilitatis est, quam nemo diabolorum imitari potest. Aliud est extolli, aliud non extolli, aliud humi liari. ille enim primus judicat ounia; alter non judicat quemquam, sod seipsum condemnat; tertius indemuatus et innocens semper seipsum velut nocentem condemnat. Aliud est humilem esse; aliud est studere ut sis humilis; aliud laudare humilem: primum est perfectorum; alterum corum qui vere se obedientiæ jugo subjiciunt; postremum omnium Christianorum. Qui ex animo humilis est per linguam seu labia non spoliatur, quod enim thesaurus non habet, hoc janua in publicum non profert. Equus solitarius sæpe sibi celeriter currere videtur, sed quando cum grege conjungitur, tum denium suam agnoscit lentitudinem et tarditatem. Quando mens de naturæ donis et ornamentis sibi non amplius blanditur aut placet, signum habet sanitatis et humilitatis. Quandin vero hircum illum superbiæ olet et sentit, gratiam pretiosi humilitatis unguenti sentire non potest. Qui me amat, inquit sancta humilitas, nou objurgabit ullum, nullum judicabit, non imperitabit, non argutabitur, donec mihi penitus copuletur et conjungatur, post copulationem vero meam nulla deinceps illi lex posita est. Fuit ex iis qui 316 ad hanc beatam virtutem enitebantur, insignis athleta, cui improbi spiritus laudem in corde subserere conati sunt, sed ille vicissim dæmonum malitiam pio divinitus suggesto artificio retundere aggressus, surrexit, et in cell e suæ pariete summaruin et præstantissimarum virtutum indices et nomina descripsit, perfectæ, inquam, charitatis, et angelica humilitatis, nec nos puræ oratiouis, intactæque et illibatæ castitatis, et hoc genus aliarum. Quando ergo illum cogitationes superbiæ extollere conabantur: Age, inquiebat, eamus ad judicem; accedensque titulos virtutum recognoscebat, et exclamans: Quoad bas, inquit, virtutes possederis quandiu has virtutes [ non possederis), scito quod procul adhuc a Deo absis. Quæ vis et natura solis sit nemo mortalium explicare potest, sed ex actionibus illius et proprietalibus, quæ illi insit natura, docere consuevimus. Humilitas est tutela divina, et velum quo opera virtutum nostrarum teguntur, ne illa videanms. Humilitas est altissima et subtilissima vilitatis propriæ cognitio, furibus cunctis inaccessa. Ilumiliļas : Psal. csiv, (a) Scholium undecimum ad nullum signum refertur nec ad præsentem materiam facit.

est turris fortitudinis a facle inimici. Nihil proficiet inimicus in eo, et filius, seu potius cogitatio, iniquitatis non apponet nocere ei, et concidet a facie ejus inimicos ejus " et eos qui oderunt eum in fugam convertlet. *Αλλα τὰ τῷ κτήτορι τούτῳ τῷ μεγάλῳ τοῦ οἰκείου πλούτου ἐν τῇ ψυχῇ γνωριζόμενα ιδιώματα, παρά πάντα τὰ προδεδηλωμένα. Ἐκεῖνα γὰρ ἅπαντα, άτερ ἑνὸς, τοῖς ὁρῶσιν εἰσι τοῦ πλούτου σημαντικά· γνώσῃ καὶ οὐκ ἀπατηθήσῃ ἐν σεαυτῷ προσοῦσάν σοι τὴν ὁσίαν ταύτην οὐσίαν, ἐν πλήθει φωτὸς ἀρε ῥήτου, καὶ προσευχῆς ἔρωτι ἀμυθήτῳ προκαταλή ψεως τούτων, ἀλοιδόρητος καρδία ἐν πταίσμασιν ἀλλοτρίοις. Πρόδρομον [al. πρόδρομος] τῆς λεχθεί σης κενοδοξίας πάσης μίσος. Ὁ ἑαυτὸν ἐπιγνοὺς ἐν πάσῃ αἰσθήσει ψυχῆς ἐπὶ τὴν γῆν ἔσπειρεν· οὐκ ἔστι γὰρ μὴ οὕτως σπείραντας ταπεινοφροσύνην ἀνθῆσαι· ὁ ἑαυτὸν ἐπιγνούς κατείληφε φόδου Κυρίου ἔννοιαν, διὰ δὲ ταύτης βαδίσας εἰς πύλην ἀγάπης ἔφθασε. Ταπείνωσίς ἐστι βασιλείας πύλη, τοὺς πλη σιάζοντας εἰσάγουσα. Διὰ ταύτης οἶμαι τὸν Κύριον εἰρηκέναι τὸν εἰσιόντα, ὅτι καὶ εἰσελεύσεται καὶ ἐξελεύσεται ἀφόβως ἐκ τοῦ βίου, καὶ νομὴν εὐρήσει, καὶ χλόην ἐν τῷ παραδείσῳ· πάντες ὅσοι ἦλθον δι᾽ ἑτέρας ἐν τῷ σχήματι, κλέπται εἰσὶ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς καὶ λησταί. Συζητοῦντες εαυτούς οι καταλαβεῖν βουλόμενοι, μὴ διαλίπωμεν, κἂν ἐν αἰσθήσει ψυχῆς τὸν πλησίον πάντα προὔχειν ἡμῶν οἰώμεθα ἐγγὺς τὸ ἔλεος 'Αδύνατον ἐκ χιόνος προϊέναι φλόγα· ἀμηχανώτερον δὲ ἐν ἑτεροδόξω ταπεινοφρο σύνην ὑπάρχειν. Πιστῶν καὶ εὐσεβῶν τὸ κατόρο θωμα καὶ τοῦτο τοῖς λοιπὸν κεκαθαρμένοις [τῶν κεκαθαρμένων]. Οἱ πλείους μὲν ἑαυτοὺς ἁμαρτω λοὺς καὶ λέγομεν ἴσως καὶ ἔχομεν· ἀτιμία δὲ καρ δίαν εδοκίμασεν οὐ πάυσεται ὁ ἐπειγόμενος ἐπὶ τὸν λιμένα τοῦτον τὸν ἀκύμαντον, τρόπους, καὶ λόγους, καὶ ἐννοίας, καὶ ἐπινοίας, καὶ ζητήσεις, καὶ ἐκζητήσεις, καὶ ἀγωγὰς, καὶ μηχανάς, καὶ εὐχας, καὶ προσευχὰς ποιῶν, καὶ νοῶν, καὶ ἐπινοῶν, ἄχρι; οὗ διὰ Θεοῦ συνεργίας καὶ ταπεινοτέρων καὶ ἀτιμοτέ ρων ἀγωγῶν, τῆς ἀειχειμάστου οιήσεως θαλάσσης ελευθερώσῃ τὸ τῆς οἰκείας ψυχῆς σκάφος· ὁ γὰρ ταύτης ἀπαλλαγεῖς, ἐπὶ πᾶσι τοῖς λοιποῖς ἁμαρτή μασιν εὐαπολόγητος τελώνης γίνεται. Τινὲς γὰρ τὰ προγεγονότα κακά, καὶ μετὰ τὴν ἄφεσιν τούτων εἰς ὑπόθεσιν ταπεινοφροσύνης, ἕως τέλους εσχήκασι, δ ἐκείνων τὸ μάταιον οίημα κολαφίζοντες. Ετεροι δὲ τὸ τοῦ Χριστοῦ ἐννοοῦντες πάθος, ἑαυτοὺς ἀεὶ χρεώ στας λογίζονται. "Αλλοι διὰ τῶν καθημερινῶν ἐλλεί ψεων ἑαυτοὺς εὐτελίζουσιν. "Αλλοι ἐκ συμβατικών πειρασμῶν, καὶ νόσων, καὶ πτωμάτων, τὴν τῶν χαρισμάτων μητέρα ᾠκειώσαντο. Εἰσὶ δέ τινες· εἴπερ καὶ νῦν εἰσιν, οὐκ ἔχω λέγειν· οἱ δι' αὐτῶν τῶν τοῦ Θεοῦ δωρεῶν κατὰ πρόσβασιν τούτων ἑαυτοὺς τα πει νοῦντες ἀναξίους ἑαυτοὺς τοῦ τοιούτου πλούτου λογιζόμενοι, καὶ ὡς καθημέραν τῷ ἑαυτοῦ χρέει προστιθέντες οὕτως διακείμενοι. Sunt et aliæ huic præclaro domestici thesauri domino in anima non ignotæ proprietates, præter omnes illas jam explicatas, illæ enim omnes, excepta una, intuentibus sunt 317 iudices hujus thesauri humilitatis. Deprehendes, et non falleris, in te ipso sanctam hanc humilitatis virtutem, et naturam tibi præsentem, ex inexplicabili copia luminis divini, et orationis inenarrabili. Præcipit hæc et anticipat cor omnis calumniæ expers in lapsibus et offensis alienis. Antevertit veran humilitatem odium vanæ gloriæ supra explicata:. Qui seipsum probe cognoscit, et intimos auiuni sui sensus exploratos habet, sementem in terra fecit. Fieri enim non potest ut, nisi tali modo seratur, humilitas eflorescat. Qui seipsum pernovit, timoris Domini cognitionen accepit per quam qui incedit, ad charitatis portam pervenit. Humilitas est janua regni cœlestis, quæ accedentes introducit; per hanc reor Dominum ipsum ingredientem dixisse: quod (humilis) ingredietur et egredietur, ex hac vita absque ullo timore, et pascua inveniet 18, et amœna in paradiso vireta. Quicunque alio modo et babitu per aliam januam venerunt, fures sunt et latrones vitæ suæ. Qui nos ipsos pernosse volumus, nunquam desistamus in nos ipsos inquirere; et si ex intimo animi sensu alios omnes nobis meliores credamus, tum demuja nos non procul a divina misericordia abesse credemus. Nunquam e nive ignis emicare potest, multo minus in bæretico seu alterius sectæ alumno locum habere humilitas. Fidelium seu catholicorum et piorum virtus hæc propria est, et quidem integrorum et ab omnibus vitiis repurgatorum. Complures ex nobis nos 318 ipsos peccatores dicimus, et fortasse judicamus, sed ignominia exploratrix cordis est. Quisquis ad hunc tranquillitatis portum appellere contendit, nunquam cessabit inquirere modos, rationes, ratiocinationes, excogim tationes seu commentationes, quæstiones, inquisitiones seu investigationes, institutiones, solertes machinas, solertiam; preces etiam adbibebit et apprecationes, omnia faciet et excogitabit, quoad ope cœlesti per abjectiora, et viliora studia, et exercitationes animæ suæ puppim ex infesto semper et procelloso superbiae pelago ereptam in tran-D quillo portu collocet. Qui enim ab lac (superbia) fuerit expeditus, de omnibus peccatis facile tanquam publicanus ille, satisfaciet. Sunt qui præterita peccata etiam post veniam de illis acceptam, in humilitatis causam et argumentum trahunt, memores illorum usque ad mortem, per quæ superbiam mactant Sunt alii qui Christi passionem meditando semper se æternos debitores agnoscunt. Alii vilissimos judicant. Alii ex tentationibus quæ accidunt, et morbis animi, et lapsibus, gratiaruma propter quotidiana delicta, sese abjiciunt et 17 Psal. lxxxvii, 23, 24. 1. Joan. x, 5.

SCALA PARADISI. GRADUS XXV. parentem sibi familiarem reddunt. Sunt et alii (utrum vero hodie sint, dicere non haben) qui per ipsa cœlestia Dei dona quibus quotidie afficiuntur et proficiunt, seipsis submissiores Gunt, dum se indignos tantis gratiarum thesauris existimant, et perinde afficiuntur ac si quotidie nomina debitorum augerent. Τοῦτο ταπείνωσις, τοῦτο ἡ μακαριότης τοῦτο τὸ τέλειον ἔπαθλον. Οπόταν τινὰ ἴδῃς ἡ ἀκούσῃς ἐν ὀλίγοις ἔτεσιν ὑψηλοτάτην ἀπάθειαν κτησάμενον, καὶ μὴ ἄλλην, ἀλλὰ ταύτην αὐτὸν τὴν μακαρίαν σύντομον ὁδὸν πεζοπορήσαντα ὑπολάμβανε. Η ἱερὰ ξυνωρίς, ἀγάπη καὶ ταπείνωσις· ἡ μὲν γὰρ ὑψοῦ, ἡ δὲ τοὺς ὑψωθέντας κρατοῦσα οὐδέποτε πίπτει. "Αλλο συντριμμὸς καὶ ἄλλο ἐπίγνωσις, καὶ ἄλλο ταπείνωσις. Συντριμμός ἐστι πτώματος γέννημα. Ο γὰρ πίπτων συντρίβεται καὶ ἀπαῤῥησίαστος ἐν προσευχῇ μετ᾿ ἐπαινουμένης ἀναιδείας παρίσταται, ῥάβδῳ ἐλπίδος ὡς συντεθλασμένος ἐπιστηριζόμενος, καὶ ἐν αὐτῇ τὸν κύνα τῆς ἀπογνώσεως διώκων. Επίγνωσίς ἐστιν ἀσφαλῆς τῶν οἰκείων μέτρων, καὶ ψιλῶν πταισμάτων ἀρέμβαστος μνήμη καὶ κατάληψις. Ταπείνωσίς ἐστι διδαχή Χριστοῦ νοερὰ νοητῶς τοῖς καταξιουμένοις ἐν τῷ ταμιείῳ τῆς ψυχῆς θαλαμενομένη, καὶ λόγοις αἰσθητοῖς οὖσα ἀπρόσιτος. ῾Ο ὅλως ὀσμῆς τοῦ τοιούτου μύρου ἐν ἑαυτῷ αἰσθέσθαι λέγων, καὶ ἐν καιρῷ ἐπαίνων, κἂν πρὸς βραχὺ τὴν καρδίαν κινούμενος ἢ τὴν τῶν λόγων δύναμιν ἐπιστάμενος μὴ πλανηθῇ πεπλάνηται· Μὴ ἡμῖν, Κύριε, μὴ ἡμῖν, ἐν αἰσθήσει ψυ χῆς τινος ἀκήκοα λέγοντος· ἀλλ᾽ ἢ τῷ ὀνόματί σου δὸς δόξαν. Ἐγίνωσκε γὰρ τὴν φύσιν, μὴ ὡς ἔτυχεν ἐξ ἑαυτῆς ἀβλαδή διαμένειν. Παρὰ σοὶ ὁ ἐπαινός μου ἐν ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ, ἐν τῷ μέλλοντι. Προ γὰρ ἐκείνου, ταύτην [εὐφημίαν] ἀκινδύνως φέρειν οὐ δύναμαι. Εἰ τοῦτο ὄρος, καὶ λόγος, καὶ τρόπος ἐσχάτης ὑπερηφανίας καθέστηκε, τὸ τὰς μὴ προσούσας ἀρετὰς, δόξης χάριν, ὑποκρίνεσθαι, οὐκ οὖν τοῦτο τεκμήριον βαθυτάτης ταπεινοφροσύνης καθέστηκε τὸ τὰς μή προσούσας ἡμῖν αἰτίας ἐπί τινων εὐτελείας χάριν σχηματίζεσθαι. Οὕτως ὁ τὸν ἄρτον καὶ τὸν τυρὸν μετὰ χεῖρας ειληφώς πεποίης κεν (α)· οὕτως ὁ τὴν ἑαυτοῦ ἐσθῆτα ἐκδυσάμενος καὶ ἀπαθῶς ὁ τῆς ἁγνείας ἐργάτης τὴν πόλιν περι πολήσας· οὐ μεριμνῶσιν οἱ τοιοῦτο: ἀνθρωπίνου προσκόμματος, λοιπὸν εἰληφότες δύναμιν διὰ προσευχῆς ἀοράτως πάντας πληροφορῆσαι. Ὁ τοῦ προτέρου ἐπιμελούμενος τοῦ δευτέρου ἔνδειαν ἐσήμανεν. Οπου γὰρ Θεὸς πρὸς αἴτησιν ἔτοιμος, πάντα ποιεῖν δυνάμεθα. Θέλε μᾶλλον ἀνθρώπους, καὶ μὴ Θεὸν λυπεῖν· χαίρει γὰρ ὁρῶν ἡμᾶς ἀτιμία προστρέχοντας ἵνα τὴν ματαίαν οἴησιν θλίψωμεν καὶ πλήξωμεν, καὶ ἀπολέσωμεν. Χενιτεία ἀκροτάτη τῶν τοιούτων ἄθλων πρόξενος· μεγάλων γὰρ ὄντως ἐξ οἰκείων φέρειν ἐμπαίζεσθαι. Μὴ θαμβηθῇς ἐπὶ · τοῖς εἰρημένοις· οὐδεὶς γὰρ κλίμακα ὑφ᾽ ἔν ποτέ ἀνελθεῖν δεδύνηται. Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι Θεοῦ μαθηταί εσμεν, οὐχ ὅτι τὰ δαιμόνια ἡμῖν ὑπακούουσιν, ἀλλ' ὅτι τὰ ὀνόματα ἡμῶν γέγραπται 10 Psal. cxi, 1. ** Psal. xx1, 23. (α) S. Serapionem intelligit. Hæc est humilitas, haec beatitudo, 319 hoc perfectum præmium. Quod si quem videris vel audieris intra paucos annos ad summam animi tranquillitatem aspirasse, non alia illum via ad hanc perfectionem pervenisse scias, quam per banc beatam et compendiosam semitam pedestrem. Sacra hæc biga est charitas et humilitas; nam illa exaltat, hæc exaltatos ne unquam decidant, tenet. Aliud est contritio, aliud cognitio, aliud humilitas. Contritio ex casu seu lapsu nascitur. Nam qui cadit, conteritur, et sine confidentia sui in precibus cum landabili impudentia Deo astat, innixus baculo spei, tanquam confractus, quo desperationis canem abigit et insequitur. Cognitio est firma propriæ (seu facultatum) comprehensio, et intentissima etiam le - viorum lapsionum memoria. fumilitas est doctrina Christi qua spiritualis eruditur ab iis qui digui sunt comprehensa; quæque in conclavi animæ tanquam thalamo recondita manet omnibus quæ sensu percipiuntur verbis ineffabilis. Qui se omnino fragrantiam hujus unguenti sentire in se ipso dicit, et interim laudibus, etsi quasi per momentum, in animo permovetur, aut vim verborum intelligit, is ne erret, jain deceptus est: Non nobis, Domine, non nobis (quemdam audivi in affectu spiritus dicentem, sed nomini tuo da gloriam ". Norat enim naturam pro inore suo, per se non posse illæsam permanere: Αρμd te enim laus mea in Ecclesia magna ", futuro nempe tempore [sæculo]. Ante 320 ναο quam illud adveniat, lianc ferre sine periculo non possum. Si hæc definitio et ratio et modus est extreme superbiæ, gloriæ studio virtutes, quibus cares, per hypocrisim simulare, profecto altissimæ humilitatis argumentum erit, culpas quasdam (quibus tamen vaces) nonnullis in rebus ut vilior habearis effingere. Sic fecit (a) qui panem et caseum in manus accepit: sic qui abjecta veste, liber tamen ab omni sensu libidinis, germanus castitatis cultor civitatem obiit Non sunt solliciti hujusmodi ne quempiam hominum offendant, eam enim gratiam et virtutem per preces a Deo acceperunt, ut in spiritu omnibus satisfaciant. Qui prioris rationembabet, altero se indigere ostendit. Quando enim Deum ad votum nostrum paratum habemus, nihil non per ipsum possumus. Hominem potius quam Deum velis offendere, qui gaudium quando nos videt ad iguoniiniam properare, ut stultam nostri æstimationem et arrogantiam amigamus, clidamus et exterminemus. Hujusmodi certamina creat extrema fuga sæculi seu peregrinatio. Magnorum enim revera virorum est ab domesticis et familiaribus ludibria pati. Nee est quod super his dictis obstupescas: nemo quippe Simon Salus hic fuit.

simul uno passu saltu sex gradu] totam sua- Α' ἐν τῷ οὐρανῷ τῆς ταπεινώσεως. Ἡ μὲν ἀκαρπία lam conscendere potuit. In hoc cognoscemus nos φύσει εἰς ὕψος τοὺς τῶν λεγομένων κίτρων κλάδους Dei discipulos esse, non quod nobis dæmoues sub- ἀνυψοῦν πέφυκε· κατακαμφθέντες δὲ θάττον καρπου jiciantur, sed quod nomina nostra scripta sint in φόροι γίνονται. Ο νουνεχώς γνοὺς ἐπίσταται. cœlo humilitatis". 321 Sterilitas arborum natura sua ramos citrorum, ut appellantur, in altum tollere solet, curvescentes vero citius fructus progenerant. Quid hoc sibi velit intelligit, qui mentem advertit. Κέκτηται ὁ τῆς ὁσίας ταύτης παρὰ Θεῷ βαθμός ἐν τριάκοντα καὶ ἐν ἑξήκοντα καὶ ἐν ἑκατὸν τὴν ἀνάβασιν, καὶ ἐν τῷ ἐσχάτῳ οἱ ἀπαθεῖς, ἐν δὲ τῷ μέσῳ οἱ ἀνδρεῖοι. Ἐν δὲ τῷ πρώτῳ πάντες ἀν ελθεῖν δύνανται· ὁ γνοὺς ἑαυτὸν οὐδέποτε ἐμπαιχθεὶς ἐν τοῖς ὑπὲρ ἑαυτὸν ἐπιχειρήσειεν· ἀλλὰ βέ 6ηκε λοιπὸν τὸν πόδα ἐπὶ τὴν μακαρίαν ταύτην τρί 6ον. Δεδείκασιν [al. δεδοίκασιν] ὄρνεις ιέρακος εἶδος, εργάται δὲ ταύτης ἀντιλογίας ἦχον "Ανευ μὲν Gradus hic sanctæ hujus virtutis præbet ascensum (ad Deum) cum fructu tricesimo, sexagesimo et centesimo. Ad summum evadunt ii qui deviclis omnibus animi perturbationibus ad summam mentis tranquillitatem pervenerunt. In medio consistunt generosi athlete. Ad primum [infimumn] omnes aspirare possunt. Qui se ipsum novit, nunquam committet ut illudatur in rebus quæ ipsius facultatem superant aggrediendis, sed pedem jam in saucle humilitatis semnita firmavit. Tremunt avi- προρρήσεων, καὶ ἐλλάμψεων, καὶ σημείων, καὶ τεράculæ ad accipitris conspectum, et humilitatis studiosi ad vocem obloquentis. Sine prædictionibus, illustrationibus divinis seu visis, signis et prodigiis multi salutem consecuti sunt, sed sine humilitate nemo unquam in thalamum sponsi ingredietur. Nam illorum priorum signorum hæc altera fida custos est. Hanc autem illa in non satis firmis exterminarunt. Factum est etiam divinitus ad bumiliandos uos etiam invitos boc, ut nemo suorum vulnerum labes tam bene inspicere possit, quam ab altero videntur. Proinde necesse est ut receptæ sanitatis gratiam non nobis ascribamus, sed alteri et Deo in acceptis referamus. Humilis corde suam voluntatem semper tanquam deceptricem exsecra- Ο tur, et in precibus suis ad Deum certissima fide nixus et opportuna sibi discere [cognoscere] et obedire consuevit, nou ad mores et vitam 322 suorum præceptorum attentus, sed omni cura Deo commissa, qui etiam per asinam vatem Balaam necessaria docuit. Hujusmodi servus Dei etiamsi omnia ex Dei voluntate agat, cogitet et loquatur, nihil tamen sibi ascribit. Crux est et grave onus humili, των πολλοὶ τῆς σωτηρίας τετυχήκασιν· ἄνευ δὲ ταύτ τῆς οὐδεὶς ἐν τῷ νυμφῶνι εἰσελεύσεται. Τῶν μὲν γὰρ προτέρων ἡ δευτέρα φύλαξ ταύτης δὲ πολλάκις τὰ πρότερα, ἐν τοῖς κουφοτέροις ἀναιρετικά γεγόνασιν. Ἀκονόμησεν ὁ Κύριος πρὸς τὸ ἡμᾶς καὶ μὴ θέλοντας ταπεινοῦσθαι καὶ τοῦτο· οὐδεὶς γὰρ τοὺς ἑαυτοῦ μώλωπας, ὡς ὁ πλησίον ὁρᾶν δύναται διόπερ ἀνάγκη ἡμᾶς, μὴ ἑαυτοῖς, ἀλλ' ἐκείνῳ τὴν τῆς ὑγιείας χάριν, καὶ Θεῷ διδόναι· δ ταπεινόνους πάν τοτε τὸ ἑαυτοῦ θέλημα ὡς πλάνον βδελύττεται· καὶ ἐν τοῖς αἰτήμασιν αὐτοῦ τοῖς πρὸς Κύριον, πίστει ἀδιστάκτῳ τὰ προσήκοντα μανθάνειν καὶ ὑπὸ ακούειν πέφυκεν· οὐ τῇ πολιτείᾳ προσέχων τῶν δια δι' όνου ἐπὶ τοῦ Βαλαὰμ τὰ χρειώδη διδάξαντι. Κἂν δασκάλων· ἀλλὰ Θεῷ ἀναθεὶς τὴν μέριμναν, τῷ καὶ ἅπαντα ὁ τοιοῦτος ἐργάτης κατὰ Θεὸν καὶ ποιῇ, καὶ νοῇ, καὶ φθέγγηται, οὐδ' οὕτως ἑαυτῷ ἀποδίδωσι· σκόλοψ καὶ βάρος τῷ ταπεινῷ τὸ οἰκειόπιστον· ὥσ περ τῷ ὑπερηφάνῳ τὸ ἑτερόλεκτον Εμοι δοκεῖ ἀγγέλου, τὸ μὴ κλέπτεσθαι ἐφ᾽ ἁμαρτήμασιν εἶναι ἀκούοντι τοῦ ἐπιγείου ἀγγέλου λέγοντος· Οὐδὲν ἐμαυτῷ σύνοιδα· ἀλλ᾽ οὐκ ἐν τούτῳ δεδικαίως μαι· ὁ δὲ ἀνακρίνων με, Κύριος ἐστιν· ὅθεν ὀφείλομεν διηνεκῶς ἑαυτοὺς κατακρίνειν καὶ μέμ φεσθαι ἵνα διὰ τῆς ἑκουσίου εὐτελείας, τὰς ἀκουσίους ἁμαρτίας απολογηθησώμεθα [αι. ἀπορρί ψωμεν· εἰ δὲ μή, πάντως ἐν τῇ ἐξόδω χαλεπώς ὑπὲρ αὐτῶν λογοθετησόμεθα. Ο παρὰ τὴν ἑαυτοῦ ἀξίαν τὰ ἐκ Θεοῦ αἰτήματα αιτούμενος πάντως τῶν ὑπὲρ ἑαυτὸν τεύξεται· καὶ τοῦτο τελώνης μαρτυρεῖ, ἄφεσιν μὲν αἰτησάμενος, δικαιοσύνην δὲ κοι μισάμενος· μνήμην μόνην ὁ λῃστὴς ἐκεῖνος ἐν τῇ βασιλείᾳ ᾐτήσατο, καὶ ὅλον τὸν παράδεισον πρώτ τος ἐκληρονόμησεν· Οὐκ ἔστιν ἐν τῇ κτίσει μικρὸν καὶ μέγα πῦρ θεάσασθαι τὴν φύσιν· καὶ οὐκ ἔστι ἐν τῇ ἀνοθεύτῳ ταπεινοφροσύνη ύλης εἶδος ἐναπομεί ναι τὸ σύνολον. Ἕως οὗ ἐκουσίως πταίωμεν, τοῦτο ἐν ἡμῖν οὐ πρόσεστι καὶ τοῦτο τὸ σημεῖον τῆς παρουσίας αὐτοῦ. Γινώσκων ὁ Δεσπότης τῇ ἔξωθεν διαγωγή συσχηματίζεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς ἀρετὴν λαβὼν λεντίον ὑπέδειξεν ἡμῖν μέθοδον ὁδοῦ ταπεινών quando sibi credere cogitur, uti superbo, quando alterius sententia stare jubetur. Mihi angeli esse videtur, nunquam etiam furtim in peccatum pertrahi, cum audiam ab angelo terrestri dictum: Nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum; qui autem judicat me, Dominus est ". Itaque necesse est uti perpetuo nos ipsos condemnemus et reprehendamus, ut per voluntariam nostri abjecionem et vilitatem ab non voluntariis lapsibus defendamur et excusemur. Quod nisi fecerimus, in exitu vitæ gravis omnino de iis a nobis ratio exigetur. Qui a Deo aliquid petit, quod infra sua merita est, sine dubitatione accipiet quæ supra ipsius promerita sunt. Atque hoc publicanus attestatur s', qui cum remissionem duntaxat peccatorum petiisset, justitiam reportavit. Latro ille tanttum rogarat Christum ut sui memor esset in regno suo, et totius paradisi hæres, et primus qui¹ Luc. x, 29. * 1 Cor. iv, 4. ¹ª Luc. xvi, 10 sequ.

SCALA PARADISE. -- GRADUS XXV. σεως· τοῖς γὰρ τοῦ σώματος ἐπιτηδεύμασιν ἐξ- dem, factus est. Non est in mundo videre ignem ομοιοῦται ἡ ψυχή, καὶ πρὸς ἃ πράττει, τυποῦται, καὶ natura parvum et magnum: nec in humilitatė veπρὸς αὐτὰ σχηματίζεται. Αρχὴ ἀγγέλων τινὶ γέγο ra et sincera ullam penitus materiæ speciem ([^] νεν ὑψηλοφροσύνης ὑπόθεσις, οὐ διὰ τοῦτο κομισα- vitorum) quæ illi inhaerere possit, 324 est reci μένῳ αὐτήν. "Αλλως ὁ ἐπὶ θρόνου, καὶ ἄλλως ὁ ἐπὶ pere. Quandiu sponte peccamus et cadimus, hoc κοπρίας καθήμενος διάκειται. Καὶ ἴσως διὰ τοῦτο ὁ in nobis non est, et hoc est signum præsentiæ itμέγας ἐκεῖνος δίκαιος ἐν τῇ κοπρίᾳ ἔξω τῆς πόλεως lims. Cum Dominus noster non ignoraret per exἐκαθέζετο. Τότε γὰρ τὴν τελείαν ταπεινοφροσύνην teriorem corporis habitum formari intus anima κτησάμενος, εἶπεν ἐν αἰσθήσει ψυχῆς· Ἐφαύλισα virtutem, accepto liuteo, ostendit nobis compenἐμαυτὸν καὶ ἐτάκην ἤγημαι δὲ ἐμαυτὸν γῆν diosam viam ad humilitatem. Actionibus enim cor καὶ σποδόν. Ευρίσκω Μανασσῆν ἐκεῖνον ἐν ἀνθρώ- poris furmatur anima, et ad ea quæ agit componi τοῖς ὡς οὐδέν ἕτερον [al. οὐδένα τούτων] ἁμαρτή tur [effigiatur] et figuratur. Principatus nonneσαντα, καὶ τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ἐν εἰδώλοις, καὶ πα mini angelorum fuit occasio et causa superbiæ, σαν την θρησκείαν μολύναντα· ὑπὲρ οὗ εἰ πᾶς ὁ κόσ quem tamen non acceperat ut superbiret. Aliter qui σμος γενήστευκεν, οὐδὲν ἂν ἄξιον ἀντεισενεγκεῖν in solio, aliter qui in alerquilinio sedil, compaἠδύνατο, ἀλλ᾽ ἴσχυσεν ἡ ταπείνωσις ἀνίατα ἰάσασθαι ratus est. Εt fortasse justus ille et magnus vir ἐν αὐτῷ· Οτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν ἔδωκα ἂν, (Jobus) propterea in sterquilinio extra civitatem τῷ Θεῷ, φησὶν ὁ Δαυίδ, ὁλοκαυτώματα, σώματα sedit. Tunc enim perfectam consecutus humilila, διὰ νηστείας, οὐκ εὐδοκήσεις. Θυσία τῷ Θεῷ, καὶ tem, ex toto cordis affectu dixit: Vilipendi ma τὸ ἑξῆς νενόηται πάσιν. Ημάρτηκα τῷ Κυρίῳ, ipsum et contabui "; reputavi me terram et cineποτὶ ἡ μακαρία ταπείνωσις πρὸς Θεὸν ὑπὲρ μοιχείας rem. Animadverto Manassen illum ex hominibus καὶ φόνου εβόησε, καὶ θάττον ἤκουσε· Κύριος ἀφ- gravius quam nullum alium peccasse, templumnqua είλε τὸ ἁμάρτημά σου. Dei idolis et omnem cultum divinum polluisse, pro quo si totus mundus se jejuniia affixisset, non potuisset quidquam dignum referre [pro illo ut par erat satisfacere]. Sed potuit humilitas desperata et immedicabilia illis vulnera curare. Quomiam si voluisses sacrifcium, dedissem utique, Deo, inquit David: holocaustis, seu jejuniis, quibus core pora torquentur, non delectaberis. Sacrificium Deo *, et quæ sequuntur, omnibus nota. Peccavi Domixo, beata olim humilitas ob adulterium et cædem commissam, ad Deum clamavit; et statim audivit: 323 Dominus abstulit peccatum tuum 3. Viam quidem ad hanc (humilitatem) et fundamentum Patres semper prædicandi, labores et exercitationes corporis affirmarunt: ego vero obcdientiam et verum sincerumque et rectum cor, quod natura etiam sua repugnat superbæ æstimationi rectam ad humilitatem viam esse judico, δi superbia ex angelis dzmones quosdam efficit, baud dubie humilitas etiam ex demonibus agelos facere poterit. Buno ergo animo sint qui peccarunt. Properemus, et totis viribus decertemus, ut in hujus verticem evadamus. Quod si nom possumus, saltem bumeris illius evehi studeamus, Aut si deficimus et succumbimus, caveamus lamen ne ulnis illius excidamus. Qui enim inde exciderit, mirabor si quid muneris aterni conscquatur. Nervi hujus sunt et viz, non signa lamen, paupertas occulta, peregrinatio, sapienti: occultatio, sermo non vafer, sed sincerus, clvemosyna quæsila, nobilitatis dissimulatio, audacis Οδὸν μὲν ταύτης καὶ ὑπόθεσιν τους σωματικούς τόπους οἱ ἀείμνηστος ώρίσαντο Πατέρες· ἐγὼ δὲ λέγω ὑπακοὴν καὶ εὐθύτητα καρδίας, αἱ καὶ φυτικῶς τῇ οἰήσει ἀντίκεινται· εἰ ἐξ ἀγγέλων δαίμονάς τινας αὕτη πεποίηκε πάντως ἐκείνη καὶ ἐκ δαιμό τῶν ἀγγέλους ποιῆσαι δύναται· διὰ οἱ πεσόντες Θαρσείτωσαν. Σπεύσωμεν πάσῃ δυνάμει, ἐπὶ τὴν ταύτης κορυφήν ἀναβῆναι. Εἰ δὲ μὴ, κἂν ἐποχηθῆ και τοῖς ώμοις. Εἰ δέ τι ὀκλάζομεν, τῶν ἀγκαλῶν γοῦν αὐτῆς μὴ ἀποπέσωμεν· ὁ γὰρ ἐκεῖθεν ἀποπίπτων, θαυμάζω εἰ ἐπιτεύξεταί τινος αἰωνίου δωρεάς νεῦρα ταύτης καὶ ὁδοὶ, οὐ μέντοι καὶ σύμβολα ἀκτημοσύνη, ξενιτεία, ἀφανής σοφίας αποκρυφή, προφορά ἀποίκιλος, ἐλεημοσύνης ζήτησις, κρύψις εὐγενείας, παρρησίας ἐξορισμός, πολυλογίας μακρυσμός· οὐδὲν γὰρ οὕτως ὡς πτωχὴ κατάστασις καὶ προσαιτών δίαιτα ψυχὴν ταπεινώσαι δεδύνηται πώποτε τότε γὰρ, τότε φιλόσοφοι καὶ φιλόθεοι δει κνύμεθα, ὅτε δυνάμενοι ὑψοῦσθαι τὸ ὕψος ἀπορεύγομεν ἀνεπιστρόφως· εἰ ὁπλίζῃ ποτέ κατά τινος confdentiæ relegatio, loquacitatis remotio. Nill πάθους τοῦ οἴου δήποτε, ταύτην σύμμαχον ἐπίσπακαι· 'Επὶ ἀσπίδα γὰρ καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσει ' quippe adeo animam bumilem reddit, quam status ultimæ paupertatis et victus emendicatus. Tune Job XLII, 6 ex LXX; Vulg. Reprehendo meipsum et ago pœnitentiam in favilla el cinere. 48. * II Reg. x11, 13. (e) Hunc locum totum omisit Camaldulensis. Antiquiores interpretes habent, sicut et omnia exemplaria nostra Græca. Sensus perobscurus est, nec comparatio satis apta videtur. An hoc vult dicere, Sicut in creata aliqua re nullus ignis natura sua est magnus et parvus (æque enim parvas ignis est ignis PATROL. GR. LXXXVIII ss Psal. l... ac magnus) magnus autem et parvus fit ex materia, ita in sincera et non spuria humiltate nulla omnino species et forma materiæ, vitiorum nempe, permanere ullo modo potest. Humilitas enim omnem vj. tiorum: materiam excludit, vel per charitatem absųmit"

δὲ λέγω, ἐπὶ ἁμαρτίαν καὶ ἀπόγνωσιν, καὶ τὸν διάβαλον, καὶ τὸν δράκοντα τοῦ σώματος. Ταπεινοημο σύνη ἐστὶ σίφων οὐράνιος ἐξ ἀβύσσου ἁμαρτημάτων εἰς οὐρανὸν ἀνενέγκαι ψυχὴν δυνάμενος· ἑώρα κέ πού τις ἐν τῇ ἑαυτοῦ καρδία ταύτης κάλλος· καὶ θάμβει ληφθείς πρώτα τοῦ τεχόντος μαθεῖν τὴν προς ηγορίαν· ἡ δὲ φαιδρὸν αὐτῷ καὶ γαληνὸν ὑπομειδιάσασα, φησί· Καὶ πῶς τοῦ ἐμὲ γεγεννηκότος τὸ ὄνο μα μαθεῖν ἐπείγῃ, καὶ οὗτός ἐστι ἀνώνυμος; Οὐ μή σοι τοῦτο λέξω, ἕως οὗ Θεὸν κτήσῃ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. enim tunc, inquan, nos veros philosophos Dei- ται, καὶ καταπατήσει λέεντα καὶ εξάκεντα· ἐγὼ que amatores ostendimus et probamus, quando extolli possumus, et omnem elationem, ex animo coustantissime fugimus. Quandocunque arma contra quodcunque vitium sumis, hanc tibi pugnæ soriam ascisce, hæc enim, super aspidem et basiliseum ascendet, et conculcabit leonem et draconem *7, peccatum, inquam, et desperationem, et diabolum, 325 et corporis draconem. Humilitas est sipho seu canalis coelestis, qui ex imia peccatorum oragine animam in cœlum evehere potest. Fuit qui in anima sua hujus pulchritudinem vidit, et stupore captus cupiebat nomen parentis ejus cognoscere, cuin illa gratum et serenum subridens: ecquomodo, inquit, genitoris mei nomen scire studes, cum sit anonymus et nomine careat. Non prodam illud tibi, donec Deum possideas: cui gloria in omnes sæculorum æternitates. Amen. Mare est fortis causa et genitris; humilitas autem est fons discretionis. SCHOLIA AD GRADUM XXV. De humilitate. Scholion 1. Sive que in sensum et materiam seu corpus caJunt. Scholion 2 sancti Chrysostomi. Ne, inquit, dono lavacri confisi deinceps negligenter vivant. Quia etsi baptisma pœnitentiæ acceperis, sed Spiritu sancto postea non agaris, perdidisti gratiamn, et dignitatem tibi datam, et adoptionis prærogativam. llinc dixit: Non quotquot Spiritum Dei acceperunt, sed quicunque Spiritu Dei aguntur; hoc est, per omnem vitam ita vivunt, hi sunt tilii Dei. Quaestio 3. Quet significat accusatio? duo pessimam ab hoste irrogatam calumniam: deinde singulari quadam vi apertam rei gestæ declarationen. Exempli Causa: bonus natura Deus, malignus diabolus, velut astuta vulpes. Scholion 4. Mirandæ sunt actiones mentis, et per humilitatem 326 profectus. Audi cuim quomodo dicat. Quoniam, inquit, quod quis cogitat [de quo quis secum rationatur] hoc omnino et sentit, et corde retinet. Excipiatur ergo, quod quis ex inconsideraΠηγῆς μὲν μήτηρ ἄβυσσος καθέστηκε διακρίσεως δὲ πηγὴ ταπείνωσις. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΕ'. Περὶ τῆς ταπεινοφροσύνης. Σχόλιον α'. "Ηγουν αἰσθητοῦ καὶ ὑλικοῦ. Σχόλιον τοῦ ἁγίου Χρυσοστόμου β'. ἵνα μὴ τῇ δωρεᾷ τοῦ λούτρου θαῤῥήσαντες τῆς μετὰ ταῦτα ἀμελήσωσι πολιτείας, φησί· ὅτι καν βάπτισμα μετανοίας λάβῃς, μὴ μέλλης δὲ Πνεύματι μετὰ ταῦτα ἄγεσθαι, ἀπώλεσας τὴν δεδομένην ἀξίαν, καὶ τῆς υἱοθεσίας τὴν προεδρίαν· διὰ τοῦτο οὐκ εξπεν· Οσοι Πνεῦμα Θεοῦ ἔλαβον, ἀλλ', "Οσοι Πνεύ ματι Θεοῦ ἄγονται· τουτέστιν, ὅσοι παρὰ πάντα τὸν βίον πολιτεύονται οὕτως, οὗτοί εἰσιν υἱς! τοῦ Θεοῦ. Ερώτησις γ΄ Καὶ πόσα σημαίνει κατηγορία; Απόκρ. Δύο τὴν κατά τινος παρ' ἐχθροῦ κακίστην διαβολήν, καὶ τὴν ἔμφασιν, καὶ τρανὴν φανέρωσιν τοῦ πράγματος· οἶον, ἀγαθὸς φύσει ὁ Θεὸς, κακοῦργος ὁ διάβολος, δολερὸν ἡ ἀλώπηξ. Σχόλιν τ. θαυμάσιαι ναὸς ἐργασίαι, καὶ διὰ ταπεινώσεως προκυπαί· ὅρα γὰρ πῶς φησιν, ὅτι ὅ τις λογίζετα:, τοῦτο πάντως καὶ φρονεῖ, καὶ ἐν καρδίᾳ κατέχει. Υπεξαιρείσθω οὖν τὸ ἐξ ἀπροσεξίας λογίσασθαι, ἢ συναρπαγής, ἢ κατὰ τύχην· ταῦτα γὰρ πρὸς ἅπαξ dione mentis, vel ex subreptione aut casu cogitat: τελούμενα, οὐ κατὰ πάθος τελεσθῆναι ἡ λογισθῆναι hæc enim semel duntaxat tractata animo, negamus rum vitioso affectu cogitari aut tractari. Aliud. Rogatus senior quid esset humilitas: Duplex, inquit, mortificatio, quæ spoute fit in omni re. Scholion 5. Iris et arcus nubibus extensus, quem vocavit kumilitatem, propter multos et varios quasi flores it colores, et propter triplicem colorum aspectum, et altitudinem, qua supra terras exsistat atque elevetur. s' Pal. xc, 13. φαμεν. "A.l.lo. Πρωτήθη γέρων, τί ἐστι ταπείνωσιν, καὶ εἶπε· Διπλή νέκρωσις ἑκουσίως ἐπὶ παντός. Σχόλιν ε'. Τρίς ἐστι τὸ τεινόμενον ταῖς νεφέλαις τόξον τοῦτο δὲ ἐκάλεσε την ταπείνωσιν, διὰ τὸ πολυανθές, καὶ ποικίλον, και πολύχρουν, καὶ τρίχρον, και ὑψηλὸν, καὶ τῶν γηίνων ὑπερανεστηκός.

Σχόλιον Ἰσαὰκ ς'. Υπερηφανία ἐστὶν, οὐχὶ ὅτε περάζει ἐν τῇ διανοίᾳ ὁ λογισμὸς αὐτῆς, οὐδὲ ἐὰν νικᾶται τις ἐξ αὐ τῆς κατὰ καιρόν· ἀλλ᾽ ἐκείνη ἡ διαμένουσα ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Ἐκείνῳ μὲν τῷ πρώτῳ ή κατάνυξις ἀκολουθεῖ· οὗτος δὲ ὁ ἀγαπήσας αὐτὴν οὐκ οἶδε και τάνυξιν. Σχόλιον ζ. Υψηλῶν ἀρετῇ καὶ κατορθωμάτων. Σχόλιον η'. Άχρηστα και χυδαία, καὶ μάταια. Σχόλιον Θ. Ως ἡ ἁγία Τριὰς τῶν ὑποστάσεων ἐν μιᾷ ἐστι τῇ Θεότητι, καὶ μία Θεότης ἐν ταῖς τρισὶν ὑποστάσεσιν, οὕτως καὶ ἡ μετάνοια, καὶ τὸ πένθος, καὶ ἡ ταπεί τωτις συγγενῆ ἀλλήλοις εἰσὶ, καὶ ἐν τῇ θείᾳ κρατύ νεται χάριτι, καὶ ἡ χάρις ενοποιεῖ ταῦτα, τὸ ἐν τῷ ἑτέρῳ συνάπτουσα, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν τὸν νοῦν ἀναπέμπουσα. Σχόλιον ι. Εἷς χώρος, ὁ πυθμὴν τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης ἐν τῇ διαβάσει τοῦ Ἰσραήλ. Ἡ δὲ τῆς παγκοσμίου χαρᾶς οὐκ ἄλλη ἡμέρα, ἢ ἡ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐν ᾗ τὸ γένος ἡμῶν τῶν αἰωνίων τοῦ ᾅδου ἠλευθερώθη δεσμών. Τινὲς δὲ τὴν τῆς γεννήσεως ἡμέραν λέγουσιν, ἐν ᾗ καὶ παρὰ τῶν ἀγγέλων †κούετο τό· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, ἕτερος τὴν ἡμέραν, ἐν ᾗ Νῶε μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ ἐξῆλθε τῆς κιβωτού. Σχόλιον Χρυσοστόμου ια'. GRADUS XXV. Isaaci G. Superbia est, non quando cogitatio illius in mente pertransit; neque quando quis ab illa repente data aliqua occasione, vincitur. Sed illa quæ manet et haret in homine. Illum primum (qui cogitat de superbia, aut repente obruitur illa) sequitur dolor animi seu compunctio; iste alter qui amat superLiam, non novit compunctionem. Scholion 7. Alta et præclara facta de virtute (inenarrabilia (άῤῥητα nempe] seu arcana [6]). Scholion 8. Inutilia, confusa, vana. Scholion 9. Quemadmodum sancta Trinitas trium personarum in una est Deitate, et una Deitas in tribus personis, ita pœnitentia et luctus, et humilitas inter se cognatæ sunt, et in divina gratia continentur, gratiaque unum facit hæc, et alterum cum altero conjungit, mittitque animum ad Deum. Scholion 10. Unicus ille locus est fundus Rubri maris in transitu populi Israelitarum. Dies autem quo mundus universus gaudio exsultavit, non est alius quam dies resurrectionis Domini et Salvatoris nostri, quo genus humanum ab 327 æternis inferorum vinculis est liberatum. Alii diem Christi natalem intelligunt, quo ab angelis illud aulitumn est: Gloria in excelsis Deo s. Alii diem interpretantur, quo Noe cum suis ex area egressus est. Scholion Chrysostomi 11. Sicubi religionem læsam videris, tum, contempta aliorum conspiratione, veritatem tuere, progue illa generose ad mortem usque decerta: neque sie cum anima tua pugna, neque de sententia tua te dimoveri patere, sed factis ipsis et solis propugna. Hoc enim est illud: Quantum in vobis est, pacem cum omnibus kabentes ", quamvis ille pacificus non sit. Nec tu impleas animam tempestate (Et tu ani- (α) Εἴ που τὴν εὐσέβειαν παραβλαπτομένην ίδοις, μὴ προτίμα τὴν ὁμόνοιαν τῆς ἀληθείας, ἀλλ᾽ ἵστασο γενναίως ἕως θανάτου· καὶ μηδὲ οὕτως ψυχῇ πολέ μει, μηδὲ ἀποστρέφου γνώμῃ, ἀλλὰ τοῖς πράγμασι μάχου μόνον· τοῦτο γὰρ ἐστι τό· Ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες· κἂν ἐκεῖνος μὴ εἰρηνεύη, σὺ μή πληρώσης χειμῶνος τὴν ψυχήν ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, τὴν ἀλήθειαν μηδαμοῦ προδιδούς. mam tuam ne gravi tempestate imbre, spiritu procellaruin concutias] (perturbationum) quod occupavi dicere nequaquam violata aut prodita veritate. Σχόλιον ιβ'. Οτι τινὲς τῶν ἀναισθήτως ἐπιπληττόντων, ἢ δια καζόντων ἢ σοφιζομένων, ἢ ἀρχῆς ὀρεγομένων τα πεινώσεώς εἰσιν ἀμέτοχοι· ἔστι δ' ὅτε καὶ ἔργοις διδάσκει τοῖς προσιούσι τὴν ταπείνωσιν. Σχόλιον ιγ'. Εἶπεν ὁ ἄββας Ησαΐας διὰ τὴν ταπεινοφροσύνην, ὅτι γλῶσσα οὐκ ἔχει λαλῆσαι πρός τινα ὡς ἀμετ λοῦντα, ἢ πρὸς ἄλλον ὡς καταφρονοῦντα· οὔτε * Luc. 1, 14. 39 Rom. xu, 18. (α) Hoc scholium ad nullum signum refertur, nec videtur hic locum habere. (*) Apud Climacum est, μοναχός ταπεινόφρων οὐ πολυπραγμονήσει ἄβόητα. Ad vocem άρξητα scho Scholion 12. Quosdam qui alios ipsi stupidi castigant aut judicant, aut vafre argutantur, aut principatum appetunt, humilitatis esse expertes affirmat. Esse autem qui humilitatem, suos discipulos factis ipsis et operibus doceant. Scholion 15. Abbas Isaias de humilitate dixit, quod lingua careat ad reprehendendum aliquem negligentem, aut alium, qui alios videatur coutemnere, nec oculos liastes infra posuit ὑψηλῶν ἀρετῇ καὶ κατορθωμάτ των, quæ τὸ ἄῤῥητα explicarent. flunilis non tractat arcana seu inenarrabilia, alta nempe de virtute et præclaris factis.

liabeat, quibus ad aliorum defectus attendat; nec ὀφθαλμοὺς ἔχει ἄλλου ἐλαττώματα προσέχειν, οὔτε aures quibus ea quæ animæ non prosunt, audiat, nеc cum ullo rem aut controversiam nisi cum suis peccatis. Sed pacem cum omnibus mortalibus colit, propter præceptum Domini, et non propter amicitiam. Si quis enim diebus sex et alteris sex a cibo abstineat, seseque ingentibus laboribus, præceptis et molestiis exponat, extra tamen hanc viam omnia sunt inutilia et inania. Aliud. Si quidem nondum acquisivisti (has virtutes), procal abes a præceptis Dei; si vero jam acquisivisti, servus inutilis es; quod debuisti facere fecisti 30, aliis multa supra præcepta facientibus. Scholion 14. Omnes proprietates supra (a Climaco) explicată præter unam, quæ est opinio, ostendunt opes, et thesaurum bumilitatis; hoc enim (ut reor) est illud unum (opinio inquam). Scholion 15. Vera humilitas soboles est cognitionis; cognitio vera 328 partus tentationum. Scholion 16. Qui per viam Christi et humilitatis religiosam vitam est ingressus, hic bene in illa ingredietur, et præsentem vitam egredietur, et pascua cum gandio reperiet in paradiso. Scholion 17. Oleum appellat humilitatem quæ animæ per gratiam infunditur. Tum autem humilitas nobis confertur, quando nos omuibus mortalibus viliores existimamus. Scholion 18. Humilitas non est conscientiæ desperatio, sed divinæ charitatis et commiserationis cognitio. Isaaci 19. Qui sustinere potest hominis importani et inconsiderati verbum durum propter Deum, et propter cogitationes in pace conservandas, hic vocabitur filius pacis, pacemque possidehit anima, corporis et spiritus. Aliud. Qui laborem et contumeliam seu ignominiam abs te rejicis, non est quod promittas tibi te per reliquas virtutcs penitentiam acturum. Vana gloria enim, et stupor cordis servire solent peccato propler gloriam. Aliud. Si quem videris in multa ignominia constitutuma lamentari, scito illum vanæ gloriæ cogitationibus cccupatum, de interioribus cordis manipulis mauipulos cum dolore metere. Aliud. Quo improbior es, hoc minus recusa multa mala * Luc. Avis, 10. ὦτα ἔχει ἀκοῦσαι τὰ μὴ ὠφελοῦντα τὴν ψυχὴν αὐτ τοῦ· καὶ οὐκ ἔχει μετά τινος πράγμα, πλὴν τῶν άμαρτιῶν αὐτοῦ· ἀλλὰ πρὸς πάντας ἀνθρώπους ἐστὶν εἰρηνικὸς διὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐ διὰ τὴν φιλίαν. Ἐὰν γάρ τις νηστεύῃ ἐξ, καὶ ἐξ, καὶ ἐκδῷ ἑαυτὸν εἰς μεγάλους κήπους καὶ ἐντολὰς, ἐκτὸς τῆς ὁδοῦ ταύτης, πάντες οι κόποι αὐτοῦ ἄχρηστοί εἰσιν. Αλλο. Εἰ μὲν μὴ κτήσῃ, μακρὰν εἶ ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ· εἰ δὲ κτήσῃ, ἀχρεῖος εἶ δοῦλος ὁ ὤφειλες ποιῆσαι, πεποίηκας, ἑτέρων καὶ ὑπὲρ τῶν ἐντολῶν ποιη πάντων. Σχολιον ιδ'. Τὰ προδηλωθέντα ιδιώματα, πάρεξ τοῦ κατὰ δόσ κησιν, τοῦ πλούτου σημαντικὰ τῆς ταπεινώσεώς είν σιν· αὐτὸ γάρ ἐστι τὸ ἕν, ὡς οἶμαι. Σχόλιον ιε'. Ἡ ἀληθινὴ ταπείνωσις γέννημά ἐστι τῆς γνώ σεως, καὶ ἡ γνῶσις ἡ ἀληθινὴ γέννημα τῶν πει ρασμῶν. Σχόλιον ις'. Ο διὰ χριστομιμήτου πολιτείας καὶ ταπεινώσεως εἰσιὼν εἰς τὸν βίον τῶν μοναχῶν, οὗτος καλῶς εἰσελεύσεται ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξελεύσεται τῆς παρούσης ζωῆς· καὶ νομὴν μετ' εὐφροσύνης εὑρήσει τὴν ἐν τῷ παραδείσῳ. Σχόλιον ιζ'. Ελεος λέγει τὴν προσγινομένην τῇ ψυχῇ διὰ τῆς χάριτος ταπείνωσιν· προσγίνεται δὲ, ὅτε παντός ἀνθρώπου εὐτελεστέρους ἑαυτοὺς ἡγησόμεθα. Σχόλιον τη'. Οὐκ ἔστι συνειδήσεως κατάγνωσις ή ταπεινο φροσύνη, ἀλλὰ χάριτος Θεοῦ καὶ συμπαθείας ἐπίσ γνωσις. Σχόλιον Ἰσαὰκ ιθ'. Ο δυνάμενος φέρειν ῥῆμα σκληρὸν δυσχερούς καὶ ἀσυνέτου διὰ τὸν Θεὸν, καὶ διὰ τὸ εἰρηνεύειν τοὺς λογισμούς, οὗτος κληθήσεται υἱὸς τῆς εἰρήνη;, καὶ δυνατός ἐστιν ὁ τοιοῦτος κτήσασθαι εἰρήνην ψυχῆς, καὶ σώματος, καὶ πνεύματος. Αλλο. Αποβαλών πόνον καὶ ἀτιμίαν, μὴ ἐπαγγέλλου δεν ἑτέρων ἀρετῶν μετανοεῖν. Κενοδοξία γὰρ καὶ ἀναλγησία δουλεύειν τῇ ἁμαρτία διὰ δόξαν πεφύ κασιν. Αλλο. Ὅταν ἴδῃς τινὰ ἐν πολλῇ ἀτιμίᾳ οδυνώμενον, για νωσκε ότι λογισμοίς κενοδοξίας κατασχεθεὶς ἀηδῶς τῶν καρδιακών δραγμάτων θερίζει τὰ δράγματα. Αλλο. Ὅσον εἴ κακότροπος, τὸ κακοπαθεῖν μὴ ἀπαπί-

GRADUS XXV νου, ἵνα δι' αὐτῆς ταπεινωθεὶς τὴν ὑπερηφανίαν pali, ut per eam (patientiam) depressus evomas ἐμέσης. Σχόλιον Ισαάκ κ'. Ταπεινοφροσύνη ἐστὶ κατ' ἀλήθειαν, ὅστις ἔχει ἐν τῷ κρυπτῷ τι ἄξιον ὑπερηφανίας, καὶ οὐχ ὑπερηφανεύεται, ἀλλ' ὡς χοῦν ἔχει ἑαυτὸν ἐν τῷ λογισμῷ αὐτοῦ. Σχόλιον Μάρκου μοναχοῦ κα'. Ἐκτὸς συντριμμοῦ καρδίας, ἀδύνατον τὸ καθόλου ἀπαλλαγῆναι κακίας, συντρίβει δὲ καρδίαν ή τρι μερής εγκράτεια, ύπνου λέγω, καὶ τροφῆς, καὶ σω ματικῆς ἀνέσεως. Ἡ γὰρ τούτων περισσεία ήδu πάθειαν ἐκτίθησιν· ἡ δὲ ἡδυπάθεια τους πονηρούς λογισμούς παραδέχεται· ἀντίκειται δὲ καὶ τῇ προστ ευχῇ, καὶ τῇ προσηκούσῃ διακονία. Σχόλιον κα'. Οὐκ ἀναισθητεῖν κελεύει, ἀλλ' ἐπιμελῶς, ὡς ἀλη θέσιν τοῖς ἐπαίνοις, προσέχειν καὶ ἐφήδεσθαί τινα καὶ ἄξιον εἶναι τῶν τοιούτων ἑαυτὸν ὑποτίθεσθαι λόγων κωλύει. Τὸν ἅγιον Σεραπίωνα αινίττεται. Ὁ ὅσιος Σιμῶν. Σχόλιον κγ'. Σχόλιον κδ'. Σχόλιον κι'. Ο ταπεινοφροσύνης ἐπιμελούμενος οὐ φροντίζει ἀνθρωπίνου προσκόμματος, ή μέμψεως. Σχόλιον κς'. Χαίρει, φησίν, ὁ Θεὸς ἐπὶ τοῖς ταπεινόφροσιν, ὁρῶν αὐτοὺς χλευαζομένους καὶ ὑπομένοντας. Ἐπεὶ δὲ τοῦτο ἐν τοῖς οἰκείοις κατορθωθῆναι ἀδύνατον, διὰ τοῦτο ξενιτεία ἀκροτάτη ταπεινώσεως καθέστηκεν αιτία. Σχόλιον κζ'. Τὴν βάσιν τοῦ νοῦ ἐπὶ τὴν ἀνώλισθον τρίβον, τῆς ταπεινώσεως δηλονότι. Σχόλιον κη'. Τῆς ταπεινοφροσύνης δηλονότι· ὥστε μηδὲ ἐνα νοιαν ἀντιλογίας λαμβάνομεν· τοῦτο γὰρ ἐστιν ὁ ἦχος. Σχόλιον κα'. Ακούων λόγον ὠφέλιμον, μή κρίνε τὸν λέγοντα, ἵνα μὴ τῆς ἐπωφελούς νουθεσίας σεαυτὸν ἀποστερήσης. Σχόλιον λ'. Σκεπόμενος ὑπὸ τῆς ταπεινοφροσύνης 6 σημειοφό ρος περισώζεται· εἰ δέ τινι τῶν κουφοτέρων βαθῇ τὸ τοιοῦτον χάρισμα, διὰ τῶν πραττομένων εἰς ύψηλόφρονα γνώμην, ὑπερεκπίπτων καταφέρεται ἀπεριφρούρητος φανείς. Σχόλιον λαό. Τί μανθάνειν ἢ πάντως τὰ προσήκοντα μή ει πάντως τὰ προσήκοντα); Σχόλιον λβ. Ηγουν τὸ ὑπὸ ἄλλου λεχθὲν αὐτῷ ἐπιτραπέν Σχόλιον λγ'. Οὐχὶ ἁπλῷ λόγῳ ὀφείλομεν διηνεκώς ἑαυτοὺς και τακρίνειν, ἀλλ' ἐν αἰσθήσει καὶ διαθέσει καρδίας· ὁ γὰρ οὕτω μεμψόμενος ἑαυτὸν, καὶ τοὺς ἐλέγχοντας ἢ superbiam. Isaaci 20. Bumilitas vera est, quando quis quid dignum superbia in occulto habet, et tamen non super bit, sed seipsum in animo pulverem aestimat. Marci monachi 21. Extra contritionem cordis, fieri nullo modo potest uti malitia penitus libereris. Conterit autem cor triplex abstinentis, somni inquam, cibi et relaxationis corporis. llorum enim 329 copia mollitiem parit, mollitia malas cogitationes recipit, quæ simul repugnat studio precandi, et convenienter ministrandi. Scholion 22. Non præcipit ut sensum exuamus; sed prohibet accurate, ne tanquam veris laudibus quisquanı animum advertat et delectetur, seseque hujusmodi verbis dignum existimet. Scholion 23. Sanctum Serapionem intelligit. Scholion 24. Venerabilis Simon Salus. Scholion 25. Qui studet humilitati, non curat scommata el couvitia, bominumque reprehensiones. Scholion 26. Delectatur, inquit, Deus humilibus, quando videt illos sannas patienter ferre. Sed cum inter domesticos recte Heri non possit, propterea secessus longissimus a patria, causa est humilitatis. Scholion 27. Gradum ad salutarem semitam, bumilitatis nempe, intelligit. Scholion 28. Humilitatis scilicet, ut neque cogitationem quidem contradicendi admittamus, hoc enim est sonus. Scholion 29. Quando sermonem utilem audis, dicentem ne judica, ne teipsum utilis admonitionis fructu prives. Scholion 30, Humilitate septus salvabitur, qui miracula patrat. Quod si hoc donum alicui levis animi imperitum fuerit, per ea quæ funt miranda in superbiam mentis elatus, præcepsque in ina delatus, immunitus inermis] comparebit. Scholion 31. Quid discere? aut omnino opportuna [nunquid non opportuna?]. Scholion 52. Sive ab alio dictum, ipsi et commissum. Scholion 33. Non solo et nudo verbo oportet, ut nos 330 ipsos damnemus, sed ex animi sententia, sensu et affectu cordis, Qui enim ita seipsum reprchendit¸

et redarguit, et reprehendentes aut contumelia ἡ ὑβρίζοντας οὐχ ὡς ἐχθροὺς ἀποστρέφεται, ἀλλ' ὡς afficientes, non ut hostes aversatur, sed ut benefactores ex animo diligit. Scholion 34. Qui se indignum judicat, qui vel minima a Deo petat, et dum petit minima velut peccator, magnam gratiam veniamque a Deo accipit. Promptus cuim est Deus dare nobis majora quam petimus. Sed hac gratia nobis non confertur quamdiu sponte peccamus. Scholion 35. Qui juste vivit, et nullam pro recte factis comperisationem, sed veniam duntaxat de peccatis commissis petit, quasi præter dignitatem suam petit, propterea accipiet a Deo majora, quam ipsius status postulat, quod soleat Deus ex abundanti dare plus quam petimus aut intelligimus. Scholion 56. Quale est hoc? quod dixit nempe, non affici ad corpus (et vitia corporis). Scholion 37. Quod anima sæpe norit se ad externam corporis formam et studia conformare, clara est ex Domini facto demonstratio. Scholion 38. Animadverte quantam ad pœnitentiam contritionem pariat seipsum nihili pendere et abjicere. Nam ex eo quod quis seipsum reprchendat, transit virtus patientiæ etiam in eum qui reprehendit alterum et contemnit. Scholion 39. Humilitas sine operibus multa delicta abolet: opera sine humilitate sunt velut inutilia, imo sæpe multa mala pariunt nobis. Cæterum, ut dixi, abole peccata tua in humilitate. Scholion 40. Superbia ex angelis facit dæmones. Scholion 41. Humilitas ex dæmonibus facit angelos, inquit Climacus. Scholion 42. Sigua, declarationes, occasiones ad bumilitatem. 331 Scholion 43. Nam ad studia occupationum anima se accommodat, et ad ea quæ facit, efigiatur, et ad hac sese effingit. Aliud. Sit tibi habitus, et incessus, et vestis, et sella, et viclus ratio, et lecti apparatus, et domus, et omnia quæ in domo sunt vasa, ad utilitatem et paupertatem composita; quin et sermo, el cantus, et cum altero congressus seu colloquium, ad me. diocritatem potius quam ad fastum sint comparata. Scholion 45. Definitio humilitatis ex potentia seu facaltate efficiente [ex causa efficiente}. εὐεργέτας ἐκ ψυχῆς ἀγαπᾷ. Σχόλιον λη. ῾Ο ἀνάξιον ἑαυτὸν κρίνων καὶ τῶν μικρῶν αἰτη μάτων, καὶ αἰτούμενος ὡς ἁμαρτωλὸς τὰ σμικρότατα, ἄφεσιν μεγάλην λαμβάνει· πιστὸς γάρ ἐστι δοῦναι ἡμῖν ὁ Θεὸς, καὶ ὑπὲρ & αιτούμεθα, οὐ προσγίνεται δὲ ἡμῖν ταῦτα ἕως ἂν ἑκουσίως πτα!- ωμεν. Σχόλιον λε'. Ο δικαιοσύνην ἐργαζόμενος, καὶ οὐχὶ ἀντίδοσιν τῶν κατορθωμάτων, ἀλλὰ συγχώρησιν τῶν ἁμαρτη· μάτων αιτούμενος, παρὰ τὴν ἑαυτοῦ ἀξίαν ὡσανεὶ αἰτεῖ· διὸ καὶ τῶν ὑπὲρ αὐτὸν τεύξεται παρὰ τοῦ Θεοῦ, τοῦ διδόντος ὑπερεκπερισσοῦ ὧν αιτούμεθα, ἢ νοοῦμεν. Σχόλιον λγ'. Ποῖον τοῦτο; Ο εἶπε, τὸ μὴ προσπάσχειν ταῖς ὕλαις. Σχόλιον λζ'. Ὅτι ἐν τοῖς ἐκτὸς ἐπιτηδεύμασιν οἶδε πολλάκις ή ψυχή συσχηματίζεσθαι, σαφὴς ἐκ τῆς Δεσποτικῆς ὑποθέσεως ἡ ἀπόδειξις. Σχόλιον λη'. Ορα καὶ τὸ ἐξουθενεῖν ἑαυτὸν, πόσον πρὸς μετά νοιαν συντριμμὸν φέρει. Ἐκ γὰρ τοῦ ἑαυτὸν μέμφεσθαί τινα, ἔρχεται εἰς τὸ καὶ τὸν ἐλέγχοντα καὶ τὸν ἐξουθενοῦντα ὑπομένειν. Σχόλιον λθ'. Ἡ ταπείνωσις χωρίς έργων πλημμελήματα πολλὰ συγχωρεῖν ἰσχύει· τὰ ἔργα δὲ χωρίς ταπει νώσεως ἐξ ἐναντίας ὡς ἀνωφελῆ εἰσιν· ἀλλὰ καὶ πολλὰ κακὰ κατασκευάζουσιν ἡμῖν· λοιπὸν συγχώ ρησον τὰς ἁμαρτίας σου ἐν τῇ ταπεινώσει, καθὼς εἶπον. Σχόλιον με. Ἡ ὑπερηφανία (ἐξ ἀγγέλων ποιεῖ δαίμονας). Σχόλιον μπ'. Ἡ ταπείνωσις ἐκ δαιμόνων ποιεῖ ἀγγέλους, λέγει ὁ τῆς Κλίμακος. Σχολιον μβ'. Σημεῖα, φανερώματα, πρὸς ταπεινοφροσύνην Ο αφορμαί. Σχόλιον μγ'. Τῶς γὰρ ἐπιτηδεύμασιν ὁμοιοῦται ἡ ψυχὴ, καὶ πρὸς ταῦτα & πράττει τυποῦται, καὶ πρὸς ταῦτα σχηματίζεται. "A.l.lo. Έστω σοι καὶ σχῆμα, καὶ βάδισμα, καὶ ἱμάτιον, καὶ καθέδρα, καὶ τροφῆς κατάστασις, καὶ στρωμνής παρασκευή, καὶ οἶκος, καὶ τὰ ἐν οἴκῳ σκεύη πάντα πρὸς εὐτέλειαν ἐξησκημένα· καὶ λόγος, καὶ ὴ, καὶ ἡ τοῦ πλησίον ἔντευξις· καὶ πρὸς μετριότητα ταῦτα μᾶλλον, ἢ πρὸς ὄγκον ὁμάτω. Σχόλιον μδ'. Προς ταπεινοφροσύνης κατ' ἐνεργητικήν δύο να μιν.

- GRADUS XXVI. GRADUS XXVI. De discretione cogitationum, vitiorum et virtutum. Discretio in tironibus seu rudibus est perfecta et vera status sui interioris cognitio. In mediìs seu proficientibus, est sensus quidam animi qui bonam proprie dictum a physico et ejus contrario sine errore dijudicat. In perfectis est cognitio, ex divina illustratione orta quæque, et in aliis obscura suo lumine illustrare potest. Aut fortasse generatim, et omnia complectendo hoc et est, et intelligitur esse discretio, divinæ nimirum voluntatis certa et firma comprehensio, quovis tempore, quocunque in loco, et negotio, quam tantum possident mundi corde, corpore et ore. Qui tres hostes religiose prostrarit, prostravit et quinque. Qui illos negligit, neutrum vincet. 332 Discretio est conscientia incontaminata, et purus castusque sensus. Nemo, cum quadam in religioso vitæ statu supra naturæ vim fieri vel audierit aut viderit, ex rerum ignorantia in incredulitatem incidat: ubicunque cnim Deus, qui supra naturam est, versatur et præsens est, ibi Περί διακρίσεως λογισμῶν, καὶ παθῶν, καὶ ἀρετῶν. Διάκρισίς ἐστιν ἐν μὲν τοῖς εἰσαγομένοις, ἡ τῶν καθ' ἑαυτοὺς ἀληθῆς ἐπίγνωσις· ἐν τοῖς δὲ μέσοις ἡ τὸ κυρίως ἀγαθὸν ἐκ τοῦ φυσικοῦ, καὶ τοῦ ἐναν τίου ἀπταίστως διακρίνουσα νοερά αἴσθησις· ἐν τοῖς δὲ τελείοις ἡ διὰ θείας ἐλλάμψεως ἐνυπάρχουσα γνώσις, ἥτις καὶ τὰ ἐν ἄλλοι; σκοτεινῶς ἐνυπάρ χοντα τῷ ἑαυτῆς λύχνω καταφωτίζειν ἰσχύουσα. Η τάχα καθολικῶς τοῦτο καὶ ἔστι, καὶ γνωρίζεται διάκρισις, ἡ τοῦ θείου θελήματος ἀσφαλῆς κατάληψις ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ τόπῳ, καὶ πράγματι, ἥτις ἐνυπάρχει μόνοις τοῖς καθαροῖς τῇ καρδίᾳ καὶ τῷ σώματι, καὶ τῷ στόματι. Ὁ μὲν τοὺς τρεῖς εὐσ σεβῶς καθελών συγκαθείλε καὶ τοὺς πέντε· ὁ δὲ ἐκείνων ἀμελῶν οὐδέτερον νικήσει. Διάκρισίς έστι συνείδησις ἀμόλυντος, καὶ καθαρά αἴσθησις· μηδεὶς ἐν τῇ μοναδικῇ πολιτείᾳ ὑπὲρ φύσιν τινὰ ἀκούων ἢ ὁρῶν, ἐξ ἁγνωσίας εἰς ἀπιστίαν περιπέσει· ὅπου γὰρ ἐνδημήσει ὁ ὑπὲρ φύσιν Θεός, ὑπὲρ φύσιν λαι πὸν τὰ πλεῖστα τῶν πραγμάτων γίνονται. Ἐν τρισὶ τούτοις γενικωτάτοις τρόποις πᾶς πόλεμος δαιμο- pleraque omnia deinceps supra natura facultatem νιώδης ἐν ἡμῖν συνίσταται, ἢ ἐξ ἀμελείας, ἢ ἐξ ὑπερηφανίας, ἢ ἐκ φθόνου τῶν δαιμόνων· καὶ ἐλεει fieri solent. Tribus hisce modis vel maxime gencralibus bello nos diabolus oppugnat, negligentia, νὸς μὲν ὁ πρῶτος· πανάθλιος ὁ δεύτερος· ὁ δὲ τρί- superbia et sua ipse invidia. Miserandus primus, της τρισμακάριστος. Σκοπῷ καὶ κανόνι τῷ ἡμετέρῳ κατὰ Θεὸν συνειδότι πρὸς πάντα χρησώμεθα ἵνα γνόντες τὴν τῶν ἀνέμων πνοὴν πόθεν ἔρχεται, πρὸς αὐτὸ λοιπὸν, καὶ τὰ ἱστία ἀνατείνωμεν. Εν πάσαις ἡμῶν ταῖς κατὰ Θεὸν ἐργασίαις τρεῖς ἡμῖν βαθύνους οἱ δαίμονες ὀρύσσουσι. Καὶ πρῶτον μὲν παλαίουσιν, ἵνα τὸ ἀγαθὸν κωλύσωσι γενέσθαι· δεύτερον δὲ μετὰ τὴν πρώτην αὐτῶν ἧτταν, ἵνα μὴ κατὰ Θεὸν τὸ τυχὸν γένηται. Ὅταν δὲ καὶ τούτου οι κλέπται τοῦ σκοποῦ ἀποτύχωσι, τότε λοιπὸν ἡσυ χίως ἐπιστάντες ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ψυχή μακαρίζουσιν ἡμᾶς, ὡς κατὰ Θεὸν ἐν πᾶσιν πολιτευομένους. Τοῦ μὲν προτέρου ἐχθρὸς, σπουδὴ καὶ μέριμνα θανάτου· τοῦ δὲ δευτέρου, ὑποταγὴ καὶ ἐξουδένωσις· τοῦ δὲ τρίτου, τὸ ἑαυτὸν διηνεκώς καταμέμφεσθαι. Τοῦτο κόπος ἐστὶν ἐνώπιον ἡμῶν, ἕως οὗ εἰσέλθῃ εἰς τὸ ἁγιαστήριον ἡμῶν τὸ πῦρ τὸ τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἔσονται γὰρ λοιπὸν τότε προλήψεων ἐν ἡμῖν ἀνάγκαι. Ο γὰρ Θεὸς ἡμῶν πως καταναλίσκον πᾶσαν πύρω σιν καὶ κίνησιν, καὶ πρόληψιν, καὶ πύρωσιν, τὴν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς ὁρωμένην τε καὶ νουμένην. Οι δαίμονες τὰ ἐναντίον πάλιν τῶν εἰρημένων ποιεῖν πεφύκασιν. Ἐπὰν γὰρ τῆς ψυχῆς περιγένωνται, καὶ τὸ τοῦ νοὸς φῶς περιτρέψωσιν, οὐκ ἔτι ἔσται ἐν ἡμῖν τοῖς ἀθλίοις, οὐ νῆψις, οὐ διάκρισις, οὐκ ἐπί γνωσις, οὐκ ἐντροπή· ἀλλ' ἀναλγησία, καὶ ἀναισθη σία, καὶ ἀδιακρισία, καὶ ἀβλεψία. miserrimus alter, felicissimus et beatissimus tertius. Meta et amussi seu regula, secundum Deum, utamur conscientia nostra, ut animadvertamus unde ventorum spiritus exsistant, et vela ad illos tendamus. In omnibus religiosis exercitationibus nostris dæmones nobis tres fodiunt scrobes. Primum contendunt ne quid boni faciamus. Cæterum ubi primo prælio devicti cesserunt, conantur boni operis finem corrumpere, ne fiat ad laudem Dei. Quod si et hic fures a scopo aberrarunt, tum demum in silentio quietis adsunt, et beatos nos in anima prædicant, quod omnia ad nutum et honorem Dei geramus. Primo adversatur studium diligentie et meditatio mortis; alteri subjectio et contemplus sui; postremo continua sui ipsius reprehensio. Hoc labor est ante nos, donec ignis Dei intret in sancluarium nostrum ". Neque enim ulla deinceps cura aut necessitas erit ob præceptas animo ἡ prioris vite vitiosas affectiones aut consuetudines. 333 Deus enim est ignis omuem sensus ardorem, omnesque molus pravos, præsumptionem, occæcationem eum interiorem tum exteriorem etiam, quæ in cogitatione versatur, consumens. Dæmones contraria omnibus jam dietis in nobis facere consueverunt. Nam ubi animam sibi obnoxiam reddiderunt mentisque lumen exstinxerunt, tum mulla amplius est in nobis miseris sobrietas, uulla discretio, nulla cognitio, nulla reverentia, sed indolentia, stuporque animi, indiscretio, et cæcitas mentis. Οἴδασι γὰρ τὰ εἰρημένα εὖ μάλα σαφῶς οἱ ἐκ πορνείας ανανήψαντες, καὶ ἐκ παρρησίας υποστα 81 Paul. Lxx11, 16, 17, Hæc omnia quæ jam commemorata sunt, probe norunt ii qui ex impuritate ad sobrietatem redic-

S. JUANNIS CLIMALI runt, quique ex nimia confidentia ad modestiam, & λέντες, καὶ οἱ ἐξ ἀναιδείας εἰς συναίσθησιν ἐληλν at impudentia ad pudorem transierunt, quondo post receptam nientis sanitatem, et solulam excitatem, seu potius corruptionem ipsos sui ipsorum pudeat, ob ea quæ prius, cum in cæcitate versa rentur, loquebantur et agebant. Nisi vesperascal, et noctescat prins, fures in luce animæ et die nihil facile furabuntur, aut mactaliunt, aut perdent. Furtum est, cum animna non sentiens (non advertens] in captivitatem trahitur: mactatur animo, cum sensus mentis exstinguitur, ita ut in fœeda et nefaria opera incidat. Perditur demum cum ex admisso scelere de salute omnino desperat. Neiro virium suarum imbecillitatem prætexat, quasi evangelica præcepta servare non possit. Sunt enim qui plura quam Evangelium præcipit, faciant et præsteut. Persuadebit tibi hoc omnino quod dictum est, is qui proximum suum plus quam seipsum 334 dilexit, quando animam suam pro ipso posuit, quamvis præceptum a Domino super hoc non accepisset. Habeant bonum animum humiles, quamvis animi perturbationibus adhuc obnoxii. Si in omnes peccatorum foveas incidant, omnibusque laqueorum insidiis induantur et capiantur, omnibusque animi morbis afligantur, at postquam sanitateni consecuti fuerint, omnibus aliis luminaria, medici, lu cernæ et ductores fiant, omniumque morborum genera seu discrimina doceant, eosque qui in casus periculo sunt, experimento suo servent. Quod si qui ob præteritas peccandi consuetudines adhuc vim patiuntur, et docere alios nudo simplicique verbo possunt, doceant, fortasse eniin aliquando ob suas ipsi adhortationes verecundati incipient melius ngere et vivere (enimvero tales non imperent aut gubernent) et accidet illis quod quibusdam acci disse vidimus, qui in cœno sordium voluptati transruntes alios docuerunt, quo pacto ipsi in eam voraginem incidissent, quod fecerunt, ut illos salvos præstarent, we in eamdem peccandi foveam ipsorum exemplo pari ratione ceciderint. Sed enim hus ipsos L'eus qui omnia potest, propter aliorum salutem e cœno peccatorum liberavit. Qui vero ex viliosis sponte se voluptatibus dedunt et immergunt, taceant, et silentio suo doceant. Propterea Jesus capit facere et docere 3. θύτες· πώς τε μετὰ τὴν νῆψιν τοῦ νοὸς, καὶ τῆς πωρώσεως, μᾶλλον δὲ πηρώσεως αὐτοῦ διάλυσιν, καὶ ἑαυτοὺς κατὰ νοῦν αἰδοῦνται, ἐφ᾽ οἷς πρώην ἐλάλουν καὶ ἔπραττον ἐν τυφλώσει διάγοντες. Εἰ μὴ ὀψίσει καὶ σκοτάσει πρῶτον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ψυχῆς, οὐ μὴ οἱ κλέπται κλέψωσι, καὶ θύσωσι, καὶ ἀπολέσωσι. Κλοπή ἐστιν ἄγνωστος αἰχμαλωσία ψυχῆς· θυσία ψυ χῆς ἐστι λογικοῦ νοὸ; θνήσι; ἐν πράξεσιν ἀτόποις περιπεσόντος· ἀπώλεια δὲ ἡ μετὰ τὴν ἀνομίαν ἐπυ τοῦ ἀπόγνωσις. Μηδεὶς ἐπὶ ταῖς εὐαγγελικαῖς ἐντο λαῖς ἀδυναμίαν προβάληται· εἰσὶ γὰρ ψυχαὶ αἱ καὶ ὑπὲρ τὴν ἐντολὴν διεπράξαντο. Πείσει σε πάντως τὸ εἰρημένον ὁ ὑπὲρ ἑαυτὸν τὸν πλησίον ἀγαπήσας, καὶ ὑπὲρ τούτου τὴν ψυχὴν προθέμενος καίπερ επιταγὴν Κυρίου εἰς τοῦτο μὴ κομισάμενος. Θαρ σείτωσαν οἱ τεταπεινωμένοι ἐμπαθεῖς· εἰ γὰρ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς βοθύνοις περιπέσωσι, καὶ ἐν πάσαις ταῖς παγίσι βροχισθῶσι, καὶ πᾶσαν νότον νοσήσωσιν· ἀλλά γε μετὰ τὴν ὑγείαν πᾶσι φωστῆρες, καὶ ἱατροί, καὶ λύχνοι, καὶ κυβερνῆται γίνονται, ἑκάστης νόσου τοὺς τρόπους διδάσκοντες, καὶ τοὺς μέλλοντας πί πτειν, ἐκ τῆς οἰκείας πείρας διασώζοντες· εἰ μὲν ἐκ προγεγενημένων προλήψεων τυραννούνται πιο νες καὶ διδάσκειν καν ψιλῷ λόγῳ δύνανται, διδάξωσιν. Ἴσως γάρ ποτε κἂν τοὺς οἰκείους λόγους είν σχυνθέντες τῆς πρακτικής άρξωνται (μή μέντοι καὶ ἄρξωσι, καὶ γενήσεται καὶ ἐν αὐτοῖς ὅπερ ἐπί τίνων ἐν βορβόρῳ κυλιομένων εἶδον γινόμενον· ἐμπεπηλωμένοι γὰρ ὑπάρχοντες τον τρόπον τῆς ἐκεῖσε αὐτῶν καταποντίσεως τοὺς παρερχομένους ἐδίδασκον ὑπὲρ τῆς σωτηρίας αὐτῶν τοῦτο πραγματευόμενοι, ὅπως μὴ κἀκεῖνοι τῇ αὐτῇ ὁδῷ πέσωσι· καὶ μέντοι διὰ τὴν ἑτέρων σωτηρίαν, καὶ αὐτοὺς ὁ παντοδύνα μας τοῦ πηλοῦ ἐλυτρώσατο. Εἰ δέ γε οἱ ἐμπαθείς ἑκουσίως ἑαυτοὺς ταῖς ἡδοναῖς ἐπιρρίπτουσι, σιωπῇ τὴν διδασκαλίαν ἐνδείξονται. ἂν χάριν ήρξατο ο Ἰησοῦς ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν. Serum revera et immane, o humiles nouachi, pelagus trajiciinus, multis ventorum turbiuibus «et scopulis, 335 vorticibus, piratis, siphonibus, brevibus sen syrtibus, monstrisque et fuctibus redunι dans. Scopulum intelligamus sævam et repente intumescentem iram; vorticem vero cum exspes vertigo mentem undique circumsistit, et in altam desperationis voraginen precipitare conatur. Brevia et syrtes sunt ignorantiae qua malum pro boπο arripiunt et continent. Monstra vero marina hoc grave et ferum corpus. Piratæ improbissimi vanæ gloriæ ministri et artifices, qui sarcinas nostras et emium virtutum labores et fructus diripiunt. Fluctos interpretem.ur inflatum et tumentem ventrem, qui suopte nos impetu ad illam belluam et • Ael. 5, 1. Χαλεπόν, όντως χαλεπὸν περαιούμεθα, ὦ μοναχοί ταπεινοί, πέλαγος καὶ πολλῶν πνευμάτων, καὶ σπιλάδων, καὶ ἐλίγγων, καὶ πειρατῶν, καὶ σιφώνων, και βραχῶν, καὶ θηρίων, καὶ κυμάτων πεπληρωμένον. Σπιλάδα μὲν ἐπὶ ψυχῆς, τὸν ἄγριον θυμὸν καὶ αἰφνίδιον νοήσωμεν· ίλιγγα δὲ τὴν ἀνελπιστείαν την περικυκλοῦσαν τὸν νοῦν, καὶ τοῦτον αὐτὸν ἐν βυθῷ ἀπογνώσεως κατενέγκαι σπουδάζουσαν· βράχος δὲ τὴν ἄγνοιαν, τὴν τὸ κακὸν ὡς καλὸν κατέχουσαν· θηρία δὲ, τὸ βαρὺ τοῦτο καὶ ἄγριον σῶμα· πειρατάς δὲ τοὺς τῆς κενοδοξίας χαλεπωτάτους ὑπουργούς τοὺς τὸν φόρτον ἡμῶν, καὶ τὸν κάματον τῶν ἀρετῶν ἀφαρπάζοντας· κῦμα δὲ τὴν πεφυσημένην καὶ ἐγκουμένην κοιλίαν τὴν ἐκ τῆς ἰδίας ὁρμῆς τῷ θηρίῳ παραπέμπουσαν· τίτωνα δὲ τὴν ἐκ τοῦ σ

SCALA PARADISI.— GRADUS XXVI μανού βιφεῖσαν ὑπερηφανίαν, τὴν ἀναφέρουσαν ἡμᾶς ὁ monstrum defert. Siphonem accipe superbiam e λοιπὸν καὶ καταφέρουσαν ἕως τῶν ἀβύσσων. cœlo dejectam, quæ nos nunc in cœlum effert, mox ad tartara deprimit. Γνώριμα καθεστήκασι τοῖς γράμματα παιδευομέ νας ποῖα μὲν εἰσαγομένων, ποῖα δὲ μέσων, ποῖα δὲ διδασκάλων τυγχάνουσι τὰ μαθήματα. Πρό σχωμεν νουνεχώς, μήπως ἐν τῇ μαθήσει χρονίσαντες ἔτι ἐν τοῖς εἰσαγωγικούς διατρίβωμεν ἐπαγγέλμασι· ὅπερ αἰσχύνῃ πάσι γνωρίζεται γηραλέον ιδέσθαι εἰς παιδευτήριον πορευόμενον. Αρίστη πᾶσιν ἀλφάβητος αὕτη ὑπακοὴ, νηστεία, Γ' σάκκος, σποδός, δάκρυα, Ζ εξο μολόγησις, Η σιωπή, Θ ταπείνωσις, 1 αγρυπνία, Κ ἀνδρεία, η ψύχος, Η κόπος, Ν ταλαιπωρία, ἐξ. ουδένωσις. Ο συντριβή. Η αμνησικακία, β συναδελφία Σ' ηπιότης, Τ πίστις ἁπλῆ καὶ ἀπερίερ. γος, ν' ἀμεριμνία κόσμου, ο μέσος ἄμισον γονέων, Χ ἀπροσπάθεια, ἡ ἁπλότης σὺν ἀκακίᾳ, Ο εκούσιος εὐτέλεια. [Καλὴ τάξις ὅροι μέσων.] Κατάληψις καὶ ψῆφος προκοπτόντων, ἀκενοδοξία, ἀοργησία, εὐελπιστίᾳ, ἡσυχία, διάκρισις, κρίσεως μνήμη παγία, εὐσπλαγχνία, φιλοξενία, νουθεσία σύμμετρος, προσ εὐχὴ ἀπαθὴς, ἀφιλαργυρία. Οὗτος όρος, λόγος τε καὶ νόμος πνευμάτων και σωμάτων ἐν σαρκὶ εὐσε βῶς τελειουμένων· ἀναιχμαλώτιστος ή καρδία, Βτε τελειωμένη αγάπη, Γ' ταπεινοφροσύνης πηγή, νούς εκδημία Χριστοῦ, Ε' ἐνδημία φωτός, καὶ Ζ προσω ευχῆς ἀσυλία, ἐλλάμψεως Η Θεοῦ περιουσία, πόθος Norunt omnes litterati, quæ disciplinæ rudibus, quæ proficientibus, quæ ipsis magistris conveniant. Diligenter attendamus, ne diu litteris immorati adbuc in rudimentis deprehendamur, quod omnibus turpe non ignoratur, videre senem in ludum lite rarium itantem. Optimum omnium elementorum alphabetum hoc est, obedientia, jejunium, cilicium, cinis, lacrymæ, F confessio, G silentium, H humilitas, Bvigiliæ, fortitudo, L frigus, M labor seu fatiQ βatio, N arumna, Ο contemplus, P coutritio, Ο injuriarum oblivio, & fraterna charitas, S enilas, T fdes simplex et iucuriosa, U mundi neglectus 336, X parentum odium minime odiosum, Y liber ab omnibus rebus affectus, Z simplicitas cum innocentia conjuncta [sine malitia], voluntaria vilitas. Proficieutium vero sors et ratio est de inani gloria et iracundia victoria, bona spes salutis, quies animi, discretio, firma et fixa judicii extremi memoria, misericordia (commiseratio], hospitalitas, modesta objurgatio, oratio omni vitioso carens affecta, contemplus pecunia. Ceterum (perfectorum) ratio, finitio et lex animorum et corporum religiose in carne versantium hæc est: Cor ab omni capΘ θανάτου, μέσος 1 ζωῆς, φυγὴ Κ σώματος, κόσμου – civitate liberum, perfecta charitas, fons bumiπρέσβυς, Θεοῦ Μ βιαστής, ἀγγέλων Ν συλλειτουργὸς, γνώσεως & ἄβυσσος, μυστηρίων. Ο οίκος, ἀῤῥήτων Η φύλαξ, ἀνθρώπων Ρ σωτήρ, δαιμόνων Σ Θεὸς, παθῶν. Κύριος, Δεσπότης Υ σώματος, φύσεως «ἐπίτροφος, ἁμαρτίας Χ ξένος, ἀπαθείας * οἶκος, μιμητής Ο Δεσπότου, ἐκ βοηθείας Δεσπό του, οὐ μικρᾶς ἡμῖν ὅτε τὸ σῶμα νοσεί, χρεία τῆς νήψεως. Χαμαὶ γὰρ οἱ δαίμονες θεασάμενοι ἡμᾶς καὶ [κειμένους] μή δυναμένους τέως ἐκ τῆς ἀτονίας ἀσκήσει καθ᾿ ἑαυτὸν χρήσασθαι, χαλεπῶς τότε πολεμοῦν δοκιμάζουσιν. Ἐν μὲν τοῖς κατὰ πό σμον 5 τοῦ θυμοῦ, ἔστι δὲ ὅτε καὶ τῆς βλασφημίας ὁ δαίμων ἐν τοῖς νοσοῦσι παρέπεται. Ἐν δὲ τοῖς ἔξω κόσμου, εἰ μὲν τῶν χρεῶν εὐποροῦσιν δ τῆς γαστριμαργίας καὶ πορνείας· εἰ δὲ ἐν ἀπαρακλήτοις τισὶ καὶ ἀθλητικοῖς διατρίβουσι τόποις, ὁ τῆς ἀκηδίας καὶ ἀχαριστίας παρεδρεύει τύραν της επεσημηνάμην τὸν τῆς πορνείας λύκον ἐδύνας προστιθέντα τῷ κάμνοντι· καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς ὀδύναις κινήσεις αὐτῷ καὶ ἐκκρίσεις ποιοῦντα· καὶ ἦν ἐκπληκτόν τι γινόμενον ἰδέσθαι ἐν ἀλγηδόσι εφοδραῖς τὴν σάρκα σφριγώσαν καὶ μαινομένην. Καὶ ἐπέστρεψα καὶ εἶδον κατακειμένους, καὶ ἐπὶ τῆς κλίνης αὐτῆς ὑπὸ τῆς θείας ἐνεργείας, ἢ ὑπὸ κατανύξεως παρακαλουμένους· καὶ μέντοι διὰ τῆς παρακλήσεως τὰς ἐδύνας διεκρούοντο· ὡς οὕτως διακείσθαι, ὡς μὴ θέλειν αὐτοὺς τῆς νόσου ἀπαλλά γῆναί ποτε. Καὶ ἐπέστρεψα, καὶ εἶδον κεκακωμέ νους, καὶ διὰ τῆς νήσου ὡς δι' ἐπιτιμίου τινὸς πά litatis, mentis (e mundi vanitate) Demigratio, Christi immigratio, lucis et orationis divinæ F thesaurus a prædonibus securus, illustrationis divinæ G copia, mortis Η desiderium, I odium vitæ, f corporis H 1 K fuga, L legatus seu patronus et advocatus mundi, qui N Deum (quodammodo cogere possit, angelorum N collega et symniysta, profundissima scientize O altitudo, coelestium P mysteriorum domicilium, Ο custos divinorum arcanorum (sive Deo als Q secretis), hominum R salus, dæmonum S deus, vitiorum T dominus, U imperator corporis, procurator ✗ naturæ, alienus a Y peccato, sedes Z tranquilli animi et ab omnibus cupiditatibus expediti, imitator Domini, Donini ipsius auxilio; valde nobis sobrie advigilandum est, quando corpus cum morbo conflictatur. Dæmones enim prostratos nos intuiti, cum ex imbecillitate viriumque defectione consuetis exercitationum armis adversus ipsos uti non posse vident, acerrime tum oppugnare solent. In sæculo 337 versantes, ira et quandoque etiam blasphem iræ miæ spiritus ægrotos invadit. Religiosos vero extra sæculi turbas degentes, si qui victu et rebus necessariis omnibus abundant, genius gulæ et libidinis vexat. Alios autem, qui omni corporis solatio sunt destituti, asperisque in locis et Christi athletis opportunis habitant, tyrannus negligentia: et tristitiæ infestat. Observavi et notavi venereum lupum laborantibus dolores augere, et in ipsis doloribus motus

turpes excitare, quibus fados humores excernerent, & θους ψυχικοῦ ἀπαλλαγέντας, καὶ ἐδόξασα τὸν διὰ eratque stupendum videre quod fiebat, in acerrimis τῆς πηλοῦ πηλὸν ἐκκαθάραντα. corporis cruciatibus carne:n lascivientem et furentem. Revisens dein vidi decumbentes et in lectulo suo ab cœlesti virtute vel compunctione recreatos, ita ut per divinam consolationem omnes corporis dolores excluderent, adeoque bene affecti essent, ut noflem unquam a morbo liberari. Reversusque iterum animadverti allligi, sed per morbum corporis veluti inflictam aliquam pœnam a morbis. animi curatos, Deum veneratus gratiam ipsius laudavi quod lutum luto repurgarit. Νοῦς νοερός πάντως καὶ νοεράν αἴσθησιν περι βέβληται ἵν᾿ ἐν ἡμῖν, καὶ οὐκ ἐν ἡμῖν οὖσαν ἐκζητοῦντες μὴ παυσώμεθα· ἐκείνης γὰρ φανερω θείσης, αἱ ἐκτὸς πάντως, τὰ οἰκεῖα ἐνεργεῖν οἰκείως παύσονται. Καὶ τοῦτό ἐστιν, 8 γινώσκων τις σοφές ἔφησε, Καὶ θείαν αἴσθησιν εὑρήσεις. Βίος μοναδικός ἐν αἰσθήσει καρδίας γινέσθω ἐν ἔργοις καὶ λέγεις καὶ ἐνθυμήμασι, καὶ κινήμασι. Εἰ δὲ μὴ, οὐ μοναδικὸς, ἵνα μή λέγω, ἀγγελικός. "Αλλο πρόνοια Θεοῦ καὶ ἄλλο ἀντίληψις, καὶ ἄλλο φυλακή, καὶ ἕτερον ἔλεος Θεοῦ, καὶ ἄλλο παράκλησις. Καὶ τὸ μὲν ἐν πάσῃ τῇ φύσει, τὸ δὲ ἐν πιστοῖς καὶ μό. ναν, τὸ ἕτερον ἐν πιστοῖς, πιστοῖς ἀληθῶς· τὸ τέτ ταρτον ἐν τοῖς δουλεύουσιν αὐτῷ· τὸ δὲ ἔσχατον, ἐν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ἐνδείκνυται. Ἔστιν ὅτε τὸ ἑτέμου φάρμακον ἑτέρου δηλητήριον γίνεται - Εστι δὲ ὅτε καὶ τὸ αὐτὸ τῷ αὐτῷ ἐν μὲν τῷ οἰκείῳ καιρῷ προοσφρόμενον, φάρμακον γίνεται· ἐν οὐ καιρῷ δὲ πάλιν δηλητήριον γίνεται. Εἶδον ἀφυῆ ἱατρὸν άρρωστον συντεθλασμένον ἀτιμάσαντα, καὶ μηδὲν πλέον, εἰ μὴ τὴν ἀπόγνωσιν αὐτῷ προξενήσαντα. Καὶ εἶδον εὐφυή, πεφυσημένην καρδίαν δι' ἀτιμίας χειρουργήσαντα, καὶ πᾶσαν αὐτῆς τὴν ἐξωδίαν κενώσαντα. Εώρακα τὸν αὐτὸν ἄῤῥωστον, ποτὲ μὲν διὰ κάθαρσιν ξύπου πιόντα ὑπακοῆς ἴαμα καὶ κι νούμενον, καὶ περιπατοῦντα καὶ μὴ ὑπνοῦντα· ποτὲ δὲ τὸν ὀφθαλμὸν τῆς ψυχῆς νοσοῦντα καὶ ἀκί νητον καὶ ἡσυχάζοντα καὶ ἐν σιωπῇ διατε λοῦντα. Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω. Τινές, πόθεν οὐκ οἶδα (οὐδὲ γὰρ οιήσει Θεοῦ δῶρα ζητεῖν καὶ πολυπραγμονεῖν μεμάθηκα), φύσει, ἵν' οὕτως εἴπω, περὶ τὸ ἐγκρατὲς, ἢ περὶ τὸ ἡσυχαστικὸν, ή καὶ ἁγνὸν, ἢ ἀπαῤῥησίαστον, ἢ πρᾶον, ἢ εὐκατάνυ κτον ἐπιῤῥεπῶς ἔχουσι. Καί εἰσιν ἕτεροι αὐτὴν σχε δὸν τὴν ἑαυτῶν φύσιν πρὸς ταῦτα αὐτοῖς ἀντιπράττουσαν ἔχοντες, καὶ κατὰ δύναμιν ἑαυτοὺς βιαζό μενοι· εἰ καὶ ἐν καιρῷ ἡττῶνται, ἀλλ' ὅμως ὡς βιαστές τῆς φύσεως αὐτοὺς τῶν προτέρων μᾶλ λον ἀποδέχομαι. Μὴ μεγαλαύχει ἐπὶ ἀπόνῳ πλούτῳ, ἄνθρωπε· τὴν γὰρ πολλὴν σου βλάβην, καὶ ἀσθέ νειαν, καὶ ἀπώλειαν προγνούς ὁ δωροδότης του πλεονεκτήμασιν αὐτοῦ ἐκείνοις τοῖς ἀμίσθοις κἂν ποσῶς σε διέσωσε Καὶ αἱ ἐκ νηπίου παιδεία:, καὶ ἀνατροφαὶ καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα συνέρχον ται, ἢ καὶ ἀντιπράττουσιν, ἡμῖν αὐξήσασ: πρὸς τὴν ἀρετήν τε καὶ πρὸς τὴν μοναδικὴν πολιτείαν· φῶς μὲν μοναχοῖς ἄγγελοι φῶς δὲ πάντων ἀνθρώπων μοναδική πολιτεία. Οὐκοῦν ἐν πᾶσι τύπος ἀγα θας γίνεσθαι ἀγωνιζεσθωσαν, μηδενὶ πρόσκομμα εν μησεν. διδόντες, ἐν οἷς ἂν ἐργάζωνται, ἢ ἀποφθέγAnimus spiritualis etiam sensu spirituali præditus est, ut hune in nobis nunquam, quamvis in nobis non sit. requirere desinamus. Illo enim sensu invento deprehensu], jam externi corporis sensus ab suis officiis cessabunt. Et hoc est, quod e sapientibus quidam intelligens dixit: Et divinum sensum invenies. Vita monastica in sensu cordis qua factis, qua verbis, qua cogitationibus, qua motibus versetur oportet, aut non erit monastica, multo minus angelica. 338 Aliud est providentia divina, aliud auxilium, aliud tutela, aliud misericordia Dei, aliud consolatio. Providentia Dei in toto opere naturæ apparet, auxilium credentibus duntaxat; tutela in Christianis fidelibus qui vere fideles sunt; misericordia in famulis Dei singularibus; consolatio in diligentibus Deum ostenditur. Fieri quandogne solet, ut quod uni loco medicinæ est, alteri venenum fiat. Quinimo idem quandoque eidem suo tempore propinatum est remedium, alieno tempore et intempestive porrectum fit venenum. Vili medicum ineptum et importunum, qui ægrum afflictum contumeliose incessit, nec aliud effecit, quam ul illum in desperationem conjiceret. Vidi peritum et ingeniosum, qui inflati superbia cordis per irrogatam ignominiam omnem saniem et fetorem exhausit et abstersit. Vidi unum eundemque ægrum aliquando propter sordes animi abluendas sanuin obedientia pharmacum bibere, indeque vegetuin, promptum, ambulantem et vigilantem redditum: aliquando ab animæ oculo laborantem, immotum et tacitum sine occursu et colloquio cujusquam perseverasse. Qui habet aures audiendi audiat *³, Sunt qui (sed unde nescio, neque enim Dei dona [superbe] mea æstimatione et judicio excutere aut curiosius investigare didici) natura sua, ut ita loquar, ad continentiam, aut quietem, aut castimoniam, aut modestiam, aut mansuetudinem, aut compunctionem inclinantur. Εt sunt qui refractaiam ad hæc omnia naturam experti, sibi ipsi pro viribus vim inferunt, 339 quos (licet quandoque vincantur) nihilominus ut naturæ domitores prioribus anteferre soleo. Ne tu mihi homo de opibus ac thesauris sine labore partis gloriare. Coelestis enim munerarius cum detrimentum, et imbecilli tatem, et exitium tuum præenorit, donis suis et gratiis sine tuo labore gratis collatis aliquariantenus faitem to servavit. Valet etiam institutio a teneris et educatio, et quotidiana vitae studia quæ ad virtitem comparandam et monasticam vitam adubis nobis algumento sunt, vel impedimento (si mala * Luc. κιν, 3%,

SCALA PARADISI. GRADUS XXVI. γωνται. Εἰ γὰρ τὸ φῶς σκότος γίνεται το σκό- fuerunt). Lumen monachorum sunt angeli, omnium τος, ήγουν, οἱ κατὰ κόσμον, πόσον σκοτισθήσονται; Εἰ ἄρα ἐμοὶ πείθεσθε, οἱ πειθόμενοι, μᾶλλον δὲ οἱ βουλόμενοι, καλὸν ἡμᾶς μὴ ποικίλλειν ἑαυτοὺς, καὶ τὴν ἀθλίαν ἡμῶν ψυχὴν διαμερίζειν, καὶ πολεμεῖν χιλίαις χιλιάσι, καὶ μυρίαις μυριάσιν ἐχθρῶν· οὐ γὰρ ἐξαρκέσομεν πάσας αὐτῶν τὰς πανουργίας και ταμαθεῖν, ἢ ὅλως εὑρεῖν. Τῇ Τριάδι· τῇ ἁγίᾳ κατὰ τῶν τριῶν διὰ τῶν τριῶν ὁπλισώμεθα. Εἰ δὲ μή, πολλούς κόπους ἑαυτοῖς προξενήσομεν· δντως ἐὰν καὶ ἐν ἡμῖν γένηται, ὁ μεταστρέφων την θάλασσαν εἰς ξηράν, διαβήσεται πάντως καὶ ὁ ἡμῶν Ισραήλ, ήγουν νοῦ; ὁρῶν Θεόν, αὐτὴν ἀκυμάντως, καὶ ὄψεται τοὺς Αἰγυπτίους ἐν τῷ ὕδατι τῶν δακρύων ἀποπνιγέντας· ἐκείνου δὲ ἐν ἡμῖν μὴ ἐνδης μοῦντος, ήχους κυμάτων αὐτῆς, ήγουν τῆς σαρκὸς ταύτης τῆς ὑποστήσεται; Ἐὰν ἀναστῇ ἐν ἡμῖν δ Θεὸς διὰ πράξεως διασκορπισθήσονται οἱ ἐχε θροὶ αὐτοῦ, καὶ ἐὰν διὰ θεωρίας προσπελάσωμεν αὐτ τῷ, Φεύξονται οἱ μισοῦντες αὐτὸν ἀπὸ προσ ώπου αὐτοῦ καὶ ἡμῶν. Ιδρώτι μάλλον καὶ μὴ ψιλῷ λόγῳ, τὰ θεῖα μανθάνειν σπουδάσωμεν. Οὐ γὰρ λόγους, ἀλλ' ἔργα ἐν καιρῷ ἐξόδου χρεία ἐνδείξασθαι. Οι θησαυρόν κεκρυμμένον ἀκούσαντες ἐν τῷ τόπῳ, ζητοῦσι, καὶ ἐκ τῆς ζητήσεως τὸ εὐρεθὲν μετὰ πόνου φυλάττουσιν· οἱ γὰρ ἀπόνως πλουτήσαντες σκορπίζουσι Δυσχερὲς μὲν τὸ τῶν προλήψεων εὐχερῶς περιγενέσθαι οἱ δὲ ἔτι ταύταις προστιθέναι μὴ παυόμενοι, ἢ ἑαυτῶν ἀπεγνώκασιν, ἢ οὐδὲν ἐκ τῆς ὑποταγῆς ὠφελήθη. σαν. Πλὴν οἶδα, ὅτι ὁ Θεὸς πάντα δύναται· ἀδυ νατεῖ δὲ αὐτῷ οὐδέν. vero mortalium lux est vita religiosa. Itaque contendant ut omnibus optima vitæ forma fiant, nulli dantes ullam offensionem, in iis quæ fecerint aut locuti fuerint. Si enim lumen in tenebras vertatur, quantum ipsæ tenebræ, hoc est, il qui in sæculo degunt, obtenebrescent. Atenim si me auditis, aut potius dicto audientes esse vultis, erit e re nostra, ne varii et inconstantes simus, miseramque animam nostram dividamus, ut cum millenis millibus, adeoque decies millenis millibus hostium simul congredi et pugnare cogamur, nunquam enim onnes illorum artes malas poterimus perdiscere aut penitus deprehendere et invenire. Sancta Trinitate adversus triplicem hostem per tres virtutes obarmemur. Quod nisi fecerimus, multos nobis labores creabimus. Profecto si nobiscum quoque fuerit qui 340 couvertit mare in aridam ", omnino transilit etiam noster Israel, seu mens nostra Deum videns, mare sine Buctuum procellis, spectabitque Ægyptios in lacrymarum aquis suffocatos; sed illo absente fremitum fluctuum, sive carnis nostræ impetum quis sustinebit? Si Deus in nobis per opera essur rexerit, dissipabuntur inimici ejus, et si per contemplationem invocaverimus eum, Fugient qui oderunt eum a facie ejus " et nostra. Laboribus potins et sudoribus non nudis verbis cœlestia cognoscere studeamus. Opera enim, non verba oportebit in exitu vitæ exhibere judici. Qui latere alicubi thesaurum audiunt, illum loco suo quærunt, et labore suo repertum custodiunt. Nam qui sine labore ditescunt, bone dissipant. Difficile est inveteratas seu vitiosas consuetudines sine couatu vincere. Qui vero iis quotidie novas adjiciunt, aut de se desperarunt, ex ŝubjectione, seu religione nullum fructum retulerunt. Nec tamen ignoro Deum omnia posse, nibilque illum non posse. Quæstionem seu contemplationem mihi dijudicatur difficilem, quæque omnium mei similium ingeniz superet, nec ullo librorum, qui ad nos pervenerunt, contineatur, nonnulli proposuerunt. Quænam inquiunt, sunt octo capitalium vitiorum [cogitationum] proprie germina? aut quis reliquorum quinque ex tribus capitalibus genitor exstitit? Ad quam egregiam quæstionem ego meam professus inscitiam, ab sauctissimis Patribus ita accepi. 341 Libidinis procreatricem esse ventris ingluviem, acediæ vero seu desidiæ, vanam gloriam: trium vero harum sobolem esse tristitiam, sicut et iram: superbiæ autem genitricem vanam gloriam. Ego vero rursus ad semper colendos illos Patres reΔυσδιάκριτον μοί τινες θεώρημα ἐπηπόρησαν, καὶ τοὺς κατ' ἐμὲ πάντας ὑπερβαίνον, οὐδενὶ δὲ τῶν εἰς ἐμὲ ἐληλυθότων δέλτων περιεχόμενον λέ γοντες. Ποῖοι τῶν ὀκτὼ λογισμῶν ἰδιαιρέτως ἀπό γονοι τυγχάνουσι; ἢ ποῖος τοιούτων πέντε ἐκ τῶν τριῶν τῶν προστατῶν γεννήτωρ καθέστηκεν; Ἐγὼ δὲ πρὸς τὴν ἀπορίαν ἐπαινέτην ἄγνοιαν προβαλό μενος, παρὰ τῶν πανοσίων ἀνδρῶν ἔμαθον οὕτως. Μήτηρ μὲν πορνείας γαστριμαργία, ἀκηδίας δὲ κενοδοξία· λύπη δὲ τῶν τριῶν τούτων γέννημα, ὥσπερ καὶ ὀργή· ὑπερηφανίας δὲ μήτηρ κενοδοξία. Ἐγὼ δὲ πάλιν πρὸς τοὺς ἀειμνήστους εκείνους ἀποκρινόμενος ἔφασκον, λιπαρῶν μανθάνειν λοιπὸν καὶ τῶν ὀκτὼ γεννήματα, καὶ ποῖον ποίου υπάρχει κύημα. Ἐδίδασκον δὲ εὐμενῶς οἱ ἀπαθεῖς λέγοντες, μὴ εἶναι spondendo inquiebani, cupere me porro discere, τάξιν ἢ σύνεσιν ἐν ἀσυνέτοις· πᾶσαν δὲ ἀταξίαν καὶ ἀκαταστασίαν· καὶ πιθόντες οἱ μακάριοι πιθα εῖς ὑποδείγμασιν ἔλεγον, εἰς μέσον προενεγκόντες πιθανὸς ἀποδείξεις καὶ πλείονας, ἐξ ὧν τινα ἐν τῷ παρόντι λόγω συντάττομεν, ἵνα ἐξ ἐκείνων λοιπόν καὶ περὶ τῶν λοιπῶν φωτισθῶμεν. Οἷόν τι λέγω· Ο γέλως, ὁ ἄκαιρος ποτὲ μὲν ἐκ πορνείας δαίμο J.XVI, 2. 8 Psal. LXV, G. octo vitiorum germina, et quod cujus parentis fetus sit. Qui peramanter et benevole me docuerunt, negaruntque ullum ordinem aut prudentice ratio - nem in stolidis illis vitiis inesse, sed meram conf:- sionem et inconstantiam, quod beati illi aptis et opportunis exemplis ostendebant, prolatisque crebris, multis et certis rationibus demonstrabant, ex

quibus nonnulla in hoc libro collocamus, ut ex illis νας τίκτεται, ποτὲ δὲ ἐκ κενοδοξίας, ὅταν τις ἐφ' etiam de reliquis lucem capianus. Exempli gratia, importunus et intempestivus risus alias es impuro spiritu exsistit; alias ex vana gloria, quando quis in se ipso clam inverecunde et impudenter gloriatur; alias ex gula et deliciis ciborum. Sicut et prolixior somuus, nunc ex ciborum copia, nunc contra cx jejunio, quando qui a cibis abstinent, per superbiam efferuntur; nunc ex desidia, nunc etiam ex ipsa natura. Loquacitas aliquando ex gula, aliquando ex vana gloria oritur. Desidia quandoque ex nimio luxu, quandoque ex defectu timoris Dei initium sumit. Blasphemia proprie est superbiæ fetus: non raro tamen ex juditio temerario super eadem re sequitur. Aliquando ex improba dæmonis invidia exsistit. 342 Cordis daritia vel e cibi satietate, vel stupore quodam animi, vel affectu ad res Creatas. Affectus vero erga res illas nunc a spiritu imparo, nunc ex avaritia, aut ventris ingluvie, aut inani gloria, adeoque ex aliis multis pullulat. Malitia rursus ex animi tumore et sui existimatione et ira. Hypocrisis ex eo prodit, quod sibi quis quandoque nimium placeat aut credat, quod ipse sibi sufficiat, et ipse sui magister et vitæ arbiter esse possit. Virtut s vero quæ vitiis e contrario repugnant, ex contrariis fontibus scaturiunt. Et ut ἑαυτῷ ἔνδοθεν σεμνύνηται ἀσέμνως· ποτὲ δὲ ἐκ τρυ φῆς, ὁ ὕπνος ὁ πολύς Ποτὲ μὲν ἐκ τρυφής, ποτὲ δὲ ἐκ νηστεία:, ὅταν οἱ νηστεύοντες ἐπαίρωνται ποτὲ δὲ ἐξ ἀκηδίας, ποτὲ δὲ καὶ ἐκ φύσεως. Η που λυλογία ποτὲ μὲν ἀπὸ γαστριμαργίας, ποτὲ δὲ ἀπὸ κενοδοξίας· ἡ ἀκηδία ποτὲ μὲν ἀπὸ τρυφῆς, ποτέ δὲ ἐξ ἀφοβίας Θεοῦ· ἡ βλασφημία ἔστιν μὲν κυρίως κύημα υπερηφανίας· πολλάκις δὲ καὶ ἐκ τοῦ κρίναι ἐν τῷ αὐτῷ τὸν πλησίον, ἢ καὶ ἀπὸ φθόνου ἀκαι. ρου τῶν δαιμόνων ή σκληροκαρδία ἐστὶν ὅτι ἀπὸ κόρου, ἀπὸ ἀναισθησίας, ἀπὸ προσπαθείας· πάλιν δὲ ἡ προσπάθεια ἔστι μὲν ὅτε ἀπὸ πορνείας, ἢ φιλα αργυρίας, ἢ γαστριμαργίας, ἢ κενοδοξίας, καὶ ἐξ στέρων πολλῶν· ἡ πονηρία πάλιν ἀπὸ οἰήσεως καὶ ὀργῆς. Ἡ ὑπόκρισις ἐξ αὐταρκείας καὶ ἰδιο ρυθμίας· τὰ δὲ τούτων ἐναντία ἐκ τῶν ἐναντίων γεννητόρων αὐτῶν ἀποτίκτονται. Καὶ ἵνα μὴ πολλὰ λέγω, ἐπιλείψει με γὰρ ὁ χρόνος, ἤπερ τὸ καθ' ἐν ἐξετάζειν βούλομαι· κυρίως πάντων τῶν προειρημένων παθῶν ἀναιρέτις ἐστὶν ἡ ταπεινοφροσύνη, ἣν οἱ κτησάμενοι πάντα νενικήκασι. Γενήτρια [al. γεννήτρια ] πάντων τῶν κακῶν, ἡδονὴ καὶ πονηρία, δ ὁ κατέχων οὐκ ὄψεται τὸν Κύριον· οὐδὲν δὲ ἡμᾶς ἐκ τῆς προτέρας ἀποχὴ ἐκτὸς τῆς δευτέρας ονήσεις. Φόβου Κυρίου ὑπόδειγμα ἐξ ἀρχόντων καὶ θηρίων ληψώμεθα. Πόθου δὲ τοῦ πρὸς Θεὸν ὑπόδειγμα δ τῶν σωμάτων ἔρως τύπος γενέσθω σοι· οὐδὲν γὰρ τὸ κωλύον, καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων ποιεῖσθαι ἡμᾶς τὰ rem in pauca conferam, tempore enim deficior, si omnia seorsum et sigillatim persequi velim, omnium vitiorum, de quibus diximus, vere et proprie expultris et interfectrix est humilitas: quam qui τῶν ἀρετῶν ὑποδείγματα. acquisiverunt, omnia vicerunt. Procreatrix omnium malorum est luxuria et malitia, quibus obnoxius nunquam videbit Dominum. Quod si a priore abstinuerimus, et in malitia tamen perseveraverimus, nullum inde fructum capiemus. Exempla timoris Domini a principibus seu magistratibus et feris sumamus. Desiderii vero erga Deum exempli loco si tibi turpis amor corporum; nihil enim prohibet, quominus etiam e contrariis exempla ad declarandas virtutes petamus. Valde corrupta est præsens ætas, totaque fastu el simulationibus plena, labores externos corporis ad morem primorum parentum fortasse aliquo modo repræsentans, sed cœlestibus gratiarum donis non dignata, etsi nunquam tempore atque uunc gratiis illis naturam indiguisse existimeni; et merito; neque enim laboribus 343 Deus, sed simplicitate et humilitate capitur et invenitur. Quamvis virtus Donini in infirmitate perficiatur 3, non rejiciet tamen Dominus humilem ministrum. Quando ex luctatoribus nostris aliquen¡ corpore male affectum cernemus, non illico ex improbitate causam morbi discere studebimus,nec malitiæ morbum assignabimus, sed simplicitati potius (exclusa omni malitia) charitate ut proprium membrum, et militem ex praelio saucium receptum curabinus. Est morbus » Deo propter peccatorum sordes abluendas immissus; est et morbus qui ad elationem animi retundendam valet. Optimus et clementissimus Dominus Boster, non raro cum aliquos remissiores in studio pietatis videt, per adversam valetudinem, tanquam faciliorem exercitationem corpus et carnem sc 1 Cursu, 9. Πεπονήρευται χαλεπῶς ἡ παροῦσα γενεὰ, καὶ ὅλη οιήσεως καὶ ὑποκρίσεως πεπλήρωται· κόπους μὲν σωματικοὺς κατὰ τοὺς ἀρχαίους πατέρας ἡμῶν ἴσως ἐπιδεικνυμένη· τῶν δὲ χαρισμάτων αὐτῶν οὐκ ἀξιου μένη, καίπερ οἶμαι, οὔποτε ὡς νῦν ἡ φύσις χαρι σμάτων ἐδέετο· καὶ εἰκότως πεπόνθαμεν· οὐ γὰρ κό ποις, ἀλλ᾽ ἁπλότητι καὶ ταπεινώσει ὁ Θεὸς ἐμφανί ζεται. Εἰ καὶ ἡ δύναμις Κυρίου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦ - ται, ὅμως οὐ κωλύσει Κύριος ἐργάτην ταπεινόφρονα. Οπόταν τινὰ τῶν ἀθλητῶν ἡμῶν κακούμενον σωματικῶς θεασώμεθα μὴ ἐκ πονηρίας τὸ κρί μα τῆς αὐτοῦ ἀσθενείας μανθάνειν· σπουδάσωμεν· μᾶλλον δὲ ἁπλῇ καὶ ἀπονήρῳ ἀγάπῃ, ὡς οἰκεῖον μέλος, καὶ ὡς στρατιώτην ἐκ τοῦ πολέμου πληγέντα δεξάμενοι θεραπεύσωμεν. Ἔστιν ἀσθένεια διὰ και θαρισμόν πταισμάτων, καὶ ἔστι διὰ τὸ ταπεινωθῆναι τὸ φρόνημα. Ὁ ἀγαθὸς ἡμῶν καὶ πανάγαθος Δεσπότης καὶ Κύριος οπόταν πολλάκις τινὰς ὀχνηροτέρους περὶ τὴν ἄσκησιν θεάσηται, δι' ἀσθε νείας λοιπὸν, ὥσπερ δι᾿ ἀνετωτέρας ἀσκήσεως τὴν σάρκα ταπεινεῖ· ἔστι δὲ ὅτε καὶ τὴν ψυχὴν λογισμῶν πονηρῶν καὶ παθῶν ἐκκαθαίρει. Πάντα ἡμῖν τὰ

GRADUS XXVI συμβαίνοντα ήτε ὁρατὰ, ήτε αόρατα, ἔστι και humiliat, et quandoque etiam animam ab inipro καλῶς, καὶ ἐμπαθῶς, καὶ μέσω; καταδέξασθαι. Εξδεν τρεῖς ἀδελφοὺς ζημιωθέντας· καὶ ὁ μὲν ἡγανἄκτε:, ὁ δὲ ἔμεινεν ἄλυπος, ὁ δὲ πολλὴν τὴν χαρὰν προσελάβετο. Εἶδον παρά γεωργοίς εν σπέρμα παρ' ἀμφοτέροις καταβαλλόμενον, ἀλλὰ σκοπὸν οἰκεῖον ἕκαστος ἐκέκτητο· ὁ μὲν, ἵνα τὰ ἑαυτοῦ ἀποδώσει χρέη· ὁ δὲ ἵνα πλοῦτον ἑαυτῷ θησαυρίσῃ· ὁ δὲ ἵνα δώροις τὸν Δεσπότην τιμήσῃ· ὁ δὲ ἕτερος, ἵνα ἐπὶ τῇ καλοεργία τὸν παρὰ τῶν παρερχομένων ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ βίου ἔπαινον θηράση ὁ δὲ ἵνα αὐτὸν ἑαυτοῦ ἐχθρὸν ζηλώσαντα θλίψη· ὁ δὲ, ἵνα μὴ ὡς ἀργὰς παρὰ τῶν ἀνθρώπων ὀνειδίζηται Αυ και αἱ τῶν γεωργών τοῦ σπόρου προσηγορίαι· νηστείς, ἀγρυπνία, ἐλεημοσύνη, διακονίαι, καὶ τὰ ὅμοια. Τοὺς δὲ σκοπούς προθύμως ἐν Κυρίῳ οἱ ἀδελφοὶ βασανίσουσιν ὥσπερ ὕδωρ ἐκ πηγῶν ἀπαν τλοῦντες. ἔστιν ὅτε λεληθότως, καὶ τὸν λέ γόμενον βάτραχον συνηντλήσαμεν. Οὕτως καὶ τὰς ἀρετὰς μετερχόμενοι πολλάκις συμπεπλεγμένας αυτ ταῖς ἀφανῶς τὰς κακίας μετερχόμεθα· οἷόν τι λέγω· τῇ ξενοδοξία ἡ γαστριμαργία συμπέπλεκται· τῇ ἀγάπῃ ἡ πορνεία· τῇ διακρίσει ή δεινότης τῇ φρονήσει ἡ πονηρία· τῇ πραύτητι ἡ ὑπουλύτης, καὶ νωθρότης, καὶ ὀκνηρία, καὶ ἀντιλογία, καὶ ἰδιο ρυθμία, καὶ ἀνηκοία· τῇ σιωπῇ τῆς διδασκαλίας ὁ ἔγκος· τῇ χαρᾷ οίησις· τῇ ἐλπίδι ἡ ὀκνηρία· τῇ ἀγάπῃ πάλιν τὸ κατακρίνειν· τῇ ἡσυχίᾳ ἡ ἀκηδία καὶ ὀκνηρία· τῇ ἁγνείᾳ ἡ πικρία· τῇ ταπεινοφροσύνῃ ἡ παρρησία· τούτοις δὲ πᾶσιν, ὥσπερ κοινὸν κολούριον, μᾶλλον δὲ δηλητήριον ή κενοδοξία συνέπεται. Μὴ λυπηθῶμεν αἰτούμενοι τὸν Κύριον αἰτήματα, καὶ ἐπὶ χρόνους μὴ εἰσακουόμενοι. Εσούλετο γὰρ Κύριος πάντας ἀνθρώπους ἐν μιᾷ καιροῦ ροπῇ ἀπαθεῖς γενέσθαι. Πάντες οἱ αιτούμενοι ἐκ Θεοῦ τὰ αἰτήματα, καὶ μὴ λαβόντες, διὰ μίαν τούτων τῶν αἰτιῶν πάντως οὐ κομίζονται, ἢ ὅτι πρὸ καιροῦ αὐτοῦ σιν, ἢ ὅτι ἀναξίως αἰτοῦσι, καὶ κενοδόξως, ἢ ὅτι λαμβάνοντες ἐπαρθῆναι ἔμελλον, ἢ ἀμελεῖν λοιπόν μετά τὸν τοῦ αἰτήματος κτήσιν. Ὅτι μὲν ἀναχωροῦσιν οἱ δαίμονες, καὶ τὰ πάθη ἐκ τῆς ψυχῆς, ἢ καιρῷ τινι, ἢ διηνεκώς, οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, οἶμαι. Τὸ δὲ ἐκ πόσων τρόπων ή τούτων ἀναχώρησις ἐξ ἡμῶν γίνεται ὀλίγοι ἐπίστανται. Ἀνεχώρησαν τὰ πάθη ἔκ τινων οὐ μόνον πιστῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπίστων, ἐκτὸς ἑνὸς ἐκεῖνο μόνον καταλιπόντα αὐτοῖς ὡς κακόν τι πρωτεύον, καὶ τὸν τόπον πάντων ἀναπληροῦν, είπερ τοιαύτην κέκτηται την βλάβην, ὡς καὶ ἐξ οὐρανοῦ κατενέγκαι. Αναλίσκεται ύλη πυρὶ θείῳ δαπα νωμένη καὶ τῆς ψυχῆς ἐκριζουμένη. Υποχω ρεῦσι δαίμονες έκουσίως, αμεριμνήσας παρασκευάζοντες, καὶ αἰφνίδιον τὴν ἀθλίαν ψυχὴν ἁρπάζοντες, καὶ εἰς ἄκρον ποιωθῆναι τοῖς πάθεσι παρασκευάζοντες, ὡς ἐντεῦθεν αὐτεπίβουλον οὖσαν λοιπὸν καὶ αὐτοπολέμιον. Οἶδα καὶ ἄλλην ὑποχώρησιν τῶν θηρίων μετὰ τὸ τελείως συνηθίσαι τὴν ψυχὴν καὶ ὑπόδειγμα τοῦ εἰρημένου τὰ νήπια· μετὰ γὰρ τὴν μακρὰν συνήθειαν, καὶ χωρὶς μαζοῦ, ἐκ τῶν οἰκείων δακτύλων θηλάζουσιν. Οἶδα καὶ πέμπτην ἐν τῇ ψυχῇ bis cogitationibus et vitiositatibus repurgat. Quæcunque nobis usnveniunt, sive oculis subjecta sint, sive non sint, aut cum virtute recipiuntur, aut cum vitio, aut medio quodam niodo. Tres olim religiosos vidi fratres male simul acceptos et multatos, quorum primus rem indigne tulit; alter sine perturbatione damnum pertulit, tertius ingens etiam gaudium retulit. Vidi apud agricolas idem seminis genus a duobus spargi, sed diverso ab utroque fine ab altero ut nomina creditori suo dissolveret, ab altero ut is thesauros sibi compararet. Ille, ut dominum suum muneribus coleret; hic, ut ex eleganti agricolatione laudem a transeuntibus 344 in via et vita aucuparetur. Ille, ut hostem suum zmulum invidia torqueret, hic, ut ne desidiosus ab aliis carperetur. Hæc sunt seminum ab agricolis sparsorum nomina: jejunium, vigiliz, eleemosyna, ministeria, et hoc genus alia. Finem autem et mentem, qua quid faciant, fratres alacriter et prompte in Domino examinabunt, non secus atque illi, qui aquam fontibus hauriant. Nam fit aliquando uti clam per imprudentiam ranas, quas appellamus, simul hauriamus. Ita qui negotium cum virtute babemus, sæpe mistam occulte aliquam virtuti vitiositatem referimus. Quale est quando cum bospitalitate gula miscetur; cum charitate, auor carmis; cum discretione, vafrities seu calliditas; cuin prudentia, malitia; cum mansuetudine, fallacia et ignavia et tarditas et contradictio, et proprius vivendi ut velis sensus et inobedientia, cum silentio magisterii supercilium et fastus, cum gaudio elatio animi, cum spe pigritia; cum charitate rursum temerarium judicium; cum quiete desidia et quidam animi torpor; cum castitate amaritudo; cum humilitate nimia confidentia; et hæc rursum omnia veluti commune medicamentum et collyrium seu potius venenum comitatur vana gloria. Non alligat nos si Dominus postulata nostra precesque ad tempus non exaudist, vellet enim Dominus omnes mortales uno temporis momento ab omnibus animi perturbationibus liberos fieri. Quicunque a Deo aliquid petunt, et non impetrant, ob unam aliquam ex his causanı 345 id feri certum est; vel quod ante tempus d petant, vel non debito modo petant; vel ex vana gloria; vel quod in superbiam efferrentur, si quod petunt impetrarent; vel impetrato voto desides et negligentes derent. Quod damnones et vitia subinde ex anima cedant, et vel ad tempus, vel in perpetuum nobiscum inducias faciant, nullus, opinor, dubitat. Quot autem modis illorum a nobis recessus flat, perpauci norunt. Recesserunt vitia ex quibusdam non solum credentibus, sed etiam neu credentibus, excepto uno, quod in hominibus reliquerunt, ut ex omnibus vitiis capitale cæteroru in omnium vicem et locum impleret, quando tam noxium et pestilens cst, ut ctiam e cuelo dejicere possit. Absumitur materia (peccati igne coelesti exhausta, et ex anima radicitus convulsa. Damo

ἐπαινουμένους συνισταμένη. Δικαία γὰρ ἡ βοήθεια τοῖς τοιούτοις παρὰ Θεοῦ τοῦ σώζοντος τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, καὶ ἀνεπαισθήτως αὐτοὺς τῶν κακῶν ἀπαλλάττοντες· εἴπερ καὶ τὰ νήπια ἐκδυθέντα οὐ πάνω γινώσκουσι. Κακία μὲν ή πάθος φυσικῶς ἐν τῇ φύσει οὐ πέφυκεν οὐκ ἔστι γὰρ κτ:- στῆς παθῶν ὁ Θεός· ἀρεταὶ δὲ φύσει καὶ πολλαὶ ἐν ἡμῖν παρ' αὐτοῦ γεγόνασιν, ἐξ ὧν εἰσι καὶ οὗται σαν φῶς· ἡ ἐλεημοσύνη, εἴπερ καὶ Ἕλληνες συμπαθού σιν' ἡ ἀγάπη, εἴπερ καὶ τὰ ἄλογα ζώα πολλάκις ἐπὶ τῇ στερήσει ἀλλήλων ἐδάκρυσαν. Η πίστις· πάντες γὰρ ἐξ ἑαυτῶν ταύτην ἀποτίκτομεν· ἐλπὶς, ἐπεὶ καὶ δανειζόμενοι, καὶ πλέοντες, καὶ σπείροντες πλουτήσαι ἐλπίζομεν. mus sponte se subducunt, ut nos securus reddant, ἀπάθειαν, ὅτι ἐξ ἁπλότητος πολλῆς καὶ ἀκεραιότητας et repente miserain animam invadant, vitiisque adeo atrociter corrumpant, ut ipsa sibi deinceps inşidietur et hostis Bat. Novi et aliam harum belluarum se subducendi artem, posteaquam anima vitiis penitus assuevit. Documento dicti nostri sunto infantes, qui post longam sugendi consuetudinem et jam repulsi ab ubere matris, suos adhuc digitos sugunt. Non ignoro quintam quoque in animo a perturbationibus quietem, quæ ex multa simplicitate laudataque integritate atque innocentia constat: Justum enim adjutorium his a Domino, qui salvos facit rectos corde, et non sentientes liberat a 346 malis: quandoquidem et infantes exuti vestibus se nudos esse parum sentiunt. Malitia et vitia naturaliter in natura non sunt, neque Deus vitiorum auctor est. Virtutes autem natura multæ nobis ab illo inditæ sunt, ex quibus istæ manifeste sunt: Misericordia, quando illa et paganæ gentes tanguntur: charitas, si quidem non raro et brutæ animantes quod orbata essent [a se mutuo divulsæ], lacrymatæ sunt. Fides, omnes enim hanc ex nobis ipsis progignimus. Spes, nam cum mutuum accipimus aut damus, et navigamus, et serimus, speramus futurum ut ditescamus. Cum ergo, uti demonstratum est, charitas natura virtusque nobis insita sit, et hæc vinculum legis atque perfectio sit, perfecto non procul ab natura absunt virtutes (non alienæ sunt a natura virtutes], ut merito erubescant ii qui in virtutum exercitationc imbecillitatem suam prætexuul. NaLura vires excedunt castitas, iræ victoria, humililas, oratio, vigiliz, jejunium, perpetua compunctio. Ex iis alias homines, alias angeli, alias ipse Deus Verbum docet et largitur. Ex malorum comparatione minus et levius eligendum est. Quemadmodum sæpe usuvenit, ut nobis inter preces Deo assistentibus peregrini fratres ad nos divertant, cum ex duobus alterutrum nobis relinquendum est, aut interrumpenda oratio, aut religiosus Εἰ τοίνυν, ὡς ἀποδέδεικται, ἡ ἀγάπη φύσει καὶ ἀρετὴ ἐν ἡμῖν καθέστηκε, σύνδεσμος δὲ καὶ πλήρωμα νόμου αὕτη, οὐκοῦν οὐ πόῤῥω τῆς φύσεως αἱ ἀρεται καθεστήκασι, καὶ αἰσχυνθείησαν οἱ ἀδυναμίαν ἐπὶ τῇ τούτων ἐργασία προβαλλόμενοι. Ὑπὲρ φύσιν ἀγνεία, ἀοργησία, ταπεινοφροσύνη, προσευχή, ἀγρυ πνία, νηστεία, κατάνυξις διηνεκής. Τούτων τῶν μὲν ἄνθρωποι τῶν δὲ ἄγγελοι, τῶν δὲ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος καθέστηκε διδάσκαλος καὶ δοτήρ· συγκρίσει κακῶν δεῖ ἡμᾶς τὸ κουφότερον ἐκλέξασθαι. Οἷον πολλάκις ἐν προσευχή παρισταμένων ἡμῶν, πρὸ; ἡμᾶς ἀδελφοὶ παρεγένοντο· καὶ δυοῖν θάτερον, ἢ τὴν προσευχὴν καταλιπεῖν, ἢ τὸν ἀδελφὸν ἀναπόκριτον ἀπελθόντα λυπήσαι. Μείζων ἀγάπη προσευχῆς ἡ μὲν γὰρ μερική, ἡ δὲ περιεκτικὴ πατῶν καθέστηκε. frater absque salutatione et alloquio dimittendus, Πάλαι ἐν πόλει ἢ κώμῃ παραγενόμενός ποτε, ἔτι et tristitia afficiendus. Major oratione est charitas: νέος ὤν, ὑπὸ λογισμῶν γαστριμαργίας καὶ κενοδο illa enim quid privatum: est, hæc autem omnes geξίας ομοθυμαδὸν ἐπὶ τραπέζης καθήμενος κατελή neration virtutes congplectitur. Ego cum adhue φύην, καὶ μέντοι τὴν ἀπόγονον τῆς κοιλιομανίας junior essein, olim civitatem aut 347 vicum in- δεδοικώς τῇ κενοδοξίᾳ ἡττήθην μᾶλλον. Εgressus, dum ad mensam sederem ab gulæ simul γνων ἐγὼ τὸν τῆς γαστριμαργίας δαίμονα πολλάκις, et vanæ gloriae cogitationibus occupatus, et gulæ τὸν τῆς κενοδοξίας νικήσαντα ἐν τοῖς νέοις· καὶ rabientis seu furentis improbam progeniem veri- εἰκότως παρὰ μὲν τοῖς ἐν κόσμῳ βίζα πάντων tus, malui vanæ gloriæ succumbere. Noram ego a τῶν κακῶν ἡ φιλαργυρία, παρὰ δὲ μοναχοῖς ἡ γαστρι malo ventris genio, vanæ gloriæ dæmonem in ju- μαργία· ἔστι παρὰ τοῖς πνευματικοῖς πολλάκις τινὰ εὐvenibus superatum, et non immerito. Nam ut τελέστατα πάθη ἐκ Θεοῦ οἰκονομικῶς καταλιμπανέ apud eos qui in seculo degunt, avaritia est radix μενα· ἵνα δι' εὐτελῶν τινων, καὶ ἀναμαρτήτων ἑαυτοὺς omnium malorum, ita in religione gula. Laborant λίαν καταμεμφόμενοι, πλοῦτον ἄσυλον ταπεινοφρο viri religiosi et spirituales subinde permissu divino σύνης κτήσωνται· οὐκ ἔστι ἐν προοιμίοις ταπείνωσιν vitiis quibusdam, sed levissimis, ut propter levia p κτήσασθαι ἀνυποτάκτως διάγοντα εἴπερ πᾶς quædam nec Deum offendentia, seipsos valde cul- ὁ ἰδιορύθμως τέχνην μεμαθηκώς φαντάζεται. jent, et interim humilitatis thesaurum nullis prædonibus expositum comparent. Fieri non potest ut is qui nondum sub obedientiæ jugo vixit, statim in religiosæ vitæ exordio humilis fiat; siquidein etiam quicunque suopte nutu arteni aliquam addidicit, nugas agit et umbras et larvas sequitur. Duabus iisque maxime communibus virtutibus Patres omnem vitam practicam seu quæ in agendo versatur, definierum, nec immerito sane. Hrc * Psal. sit, 11 Ἐν δυσὶν ἁπάσαις γενικωτάταις ἀρεταῖς οἱ Πατέ ρες τὴν πρακτικὴν ὁρίζονται, καὶ εἰκότως. 11 μὲν γὰρ ἀναιρετικὴ τῶν ἡδονῶν καθέστηκεν· ἡ δὲ τὴν

GRADUS XXVI. αναίρεσιν ταπεινοφροσύνη κατησφαλίσατο. Διὰ τοῦτο enim voluptates tollit, altera seu humilitas, quodl τὸ πένθος διπλούν, ὡς τῆς ἁμαρτίας ἀναιρετικό, καὶ τῆς ταπεινοφροσύνης ποιητικών· εὐσεβῶν μέν, τὸ παντὶ αὐτοῦντι διδόναι εὐσεβεστέρων δὲ καὶ τῷ μὴ αὐτοῦντι. Τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ αἵροντος μὴ ἀπαιτεῖν δυναμένους μάλιστα, τάχα τῶν ἀπαθῶν καὶ μόνων ἴδιον καθέστηκεν. prior fecit, confirmat, nec voluptates repullulare sinjt. Quocirca et luctus duplicem vim habet, quod peccatum deleat, et humilitatem creet. Piorum est. omni pelenli dare; sed magis piorum est, etiam non petenti largiri. Non repetere autem, aut quidquam ab eo exigere, qui abs te aliquid abstulit, cum maxime possis, illud fortasse non nisi corum est, qui omnem affectum erga res omnes mortales exuerunt. η In omnia vitra et virtutes nostras 348 nunquam inquirere desinamus, ut intelligamus, quo loco versemur, au in principio, an medio, an fine. Omnia hostium nostrorum bella ex tribus istis causis Ἐν πᾶσι τοῖς πάθεσι καὶ ταῖς ἀρεταῖς ἑαυτοὺς ἐκζητοῦντες μὴ παντώμεθα, που τυγχάνομεν ἐν ἀρχῇ, ἐν μεσότητι, ἢ ἐν τέλει. Πάντες οἱ πρὸς ἡμᾶς δαιμόνων πόλεμοι, ἐκ τριῶν τούτων αἰτιῶν συνίσταν ται· ἐκ φιληδονίας, ἢ ἐκ ὑπερηφανίας, ἢ ἐκ φθόνου αὐτῶν. Οἱ μὲν ἔσχατοι μακάριοι· οἱ δὲ μέσοι πανἀθλιοι· οἱ δὲ πρότεροι ἀχρεῖοι ἕως τέλους τυγχάνουσι. Έστι τις αίσθησις, μᾶλλον δὲ ἕξις, φερέπονος λεγο μένη, ὑφ' ἧς ὁ ἀλοὺς οὐκ ἔτι δειλιάσει, ἢ ἀποστρα φεῖ πόνου ποτέ· ταύτῃ τῇ ἀοιδίμῳ αἱ τῶν μαρτύρων ψυχαί κρατηθεῖσα: τῶν βασάνων εὐχερῶς κατα εφρόνησαν. "Αλλο φυλακή λογισμῶν, καὶ ἕτερον ναός τήρησις, καθόσον ἀπέχουσιν ἀνατολαὶ ἀπὸ δυσμών, κατὰ τοσοῦτον ὑψηλοτέρα τῆς προτέρας ή δευτέρα, εἰ καὶ μοχθηροτέρα υπάρχοι. "Αλλο προσεύχεσθαι κατὰ λογισμῶν καὶ ἄλλο ἀντιφθέγγεσθαι τούτοις· καὶ ἕτερον ἐξουθενεῖν, καὶ ὑπερτίθεσθαι τούτους. Και τῷ μὲν προτέρω τρόπῳ μαρτυρεῖ ὁ εἰπών· Ὁ Θεὸς, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες, καὶ τὰ ὅμοια. Τῷ δὲ δευτέρῳ ἡ φήσας· Καὶ ἀποκριθήσομαι τοῖς ἐνειεξουσίν μοι λόγον ἀντιῤῥητικών. Καὶ πάλιν • Ἔθου ἡμᾶς εἰς ἀντιλογίαν τοῖς γείτοσιν ἡμῶν. Τοῦ δὲ τρίτου μάρτυς ὁ μελῳδήσας· Ἑκωρώθην, καὶ οὐκ ἤνοιξα τὸ στόμα μου, καὶ ἐθέμην αὐτῷ φυλακὴν ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Καὶ πάλιν· ῾Υπερήφανοι παρηνόμουν ἕως σφόδρα· ἀπὸ δὲ τῆς σῆς θεωρίας ἐγὼ οὐκ ἐξέκλινα. Τούτων ὁ μὲν μέσος τῷ προτέρω, πολλάκις κέχρηται, διὰ τὸ ἀπαρασκεύαστον· ὁ δὲ πρότερος οὔπω τῷ δευτέρω τρόπῳ ἰσχύει τοὺς ἐχθροὺς ἀπὸ ώσασθαι· ὁ δὲ τρίτος εἰς ἅπαν δαιμόνων κατέπτυσεν. Αμήχανον φυσικῶς τὸ ἀσώματον ὑπὸ τοῦ σώματος ὁρίζεσθαι· πάντα δὲ δύνατα τῷ κτισαμένω Θεῷ. Ὥσπερ οἱ τῇ αἰσθήσει τῆς ὀσφρήσεως ὑγιῶς διακείμενοι τὴν ἀρώματα λεληθότως κατέχοντα ἐπιγινώσχειν δύνανται οὕτως καὶ ψυχὴ καθαρὰ τὴν εὐωδίαν, ἣν καὶ αὐτὴ ἐκ Θεοῦ προσεκτήσατο, τήν τε Ευσωδίαν, ἧς ἀπαλλαγεῖσα τελείως καθέστηκεν, ἐν ἑτέροις ὑπάρχουσαν γνωρίζειν, ἀνεπαισθήτως ἑτέρων, πέφυκεν. Οὐ πάντες μὲν ἀπαθεῖς γενέσθαι δυνατόν· πάντες δὲ σωθῆναι καὶ Θεῷ διαλλαγῆναι οὐκ ἀδύνατου. Μή σου κατακυριεύσωσιν οἱ ἀλλόφυλοι ἐκεῖνοι, οἱ τὰς τοῦ Θεοῦ ἀῤῥήτους οἰκονομία; ἢ ἑπτασίας ἐν τοῖς ἀνθρώποις γινομένας πολυπραγμονεῖν βουλε μενοι, καὶ προσωπολήπτην τὸν Κύριον εἶναι λελη θέτως ὑποβάλλοντες· οιήσεως γὰρ ἀπόγονοι καὶ εἰσὶ καὶ γνωρίζονται. Εστι δαίμων φιλαργυρίας πολλάκις ταπείνωσιν ὑποκρινόμενος· καὶ ἔστι Psal. LXIX, nascuntur et condlantur, ex amore et studio volupratum, ex superbia, el dæmonum ipsorum invidia. Ulimi sunt beati, medii miserrimi, primi tota vita inutiles. Est quidam sensus, seu potius halitus, phereponus dictus, quasi dicas laborum patiens, quo captus et occupatus non jam amplius labores ullos formidabit, aut unquam recusabit. Hoc semper laudabili et prædicando virtutis sensu et spiritu forma æ martyrum animæ omnia tormenta facile contempserunt. Aliud est custodia cogitationum, et aliud observatio mentis. Quantum distal ortus ab occidente, tanto nobilior et sublimior est priore altera, quamvis laboriosior sit haec illa. Aliud adversus cogitationes preces adhibere, aliud illis repugnare, aliud easdem contemnere et penitus superare. De primo modo testatur is qui dixit: Deus in adjutorium meum intende ", et hoc genus similia. De altero idem: Et respondebo exprobrantibus mihi verbum 39, contradictionis nempe. Et rursum: Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris 10. De postremo testatur qui cecinit: Obmutui et non aperui os meum, et posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me ". Et iterum: Superbi inique agebant usquequaque, ego autem a contemplatione [ conspertu tuo ] tui non declinari Ex his medius sæpe utitur priore, quod ipse per se non sit satis paratus et instructus; prior 349 secundo nunquam potest hostes arcere et abigere. Tertius autem dæmones penitus respuit et rejecit. Fieri per naturam non potest, ut quod corpore caret, a corpore comprehendatur aut circumscribatur; rerum tamen Conditor omnia potest. Quemadmodum ii qui olfaciendi sensu vigent facile sentiunt, si quis vel occulte secum aromata ferat: sic et pura mens gratum virtutis odorem, quem ex Deo acc: pit, facile animadvertit, sient et fetorem, a quas penitus ipsa liberata est, in aliis latentem, alors etiam nihil sentientibus, percipit. No omnes q dem possunt ad summam animi ab omnibus vinositatibus liberi tranquillitatem aspirare, sed omnes tamen possunt cum Duo reconciliari et salvi fieri. Cave ne in te alienigenæ dominentur illi qui areanam Dei gubernationem, aut objectas hominibus visiones curiosius inquirant, Deumque clam in 2. 25 Psal. CXVI, 42. 40 Psal. LXSIS, *1 Psal. xxxvi, 10. • Psal. cxvit,

S. JOANNIS CLIMACT aimo personarum rationem habere judicant: hi δαίμων κενοδοξίας πρὸς ἐλεημοσύνην προτρεπόμε νος, ὥσπερ καὶ φιληδονίας. Ἐὰν ἀμφοτέρων τοίνυν καθαρεύσωμεν, ἐν παντὶ τόπῳ ἐλεεῖν μὴ παυσών μεθα. Τινὲς μὲν ἔφησαν δαίμονας δαίμοσιν ἀντιπράτο τειν· ἐγὼ δὲ ἔγνωκα πάντας τὴν ἡμῶν ζητοῦντας ἀπώλειαν. enim superbiæ progenies et sunt et esse deprehenduntur. Est spiritus avaritiae qui serpe humilitaten simulat. Est spiritus vane gloriæ, qui homines ad eleemosynam dandam incitat (sicut et spiritus luxu ria ) qui ab utroque hoc repurgati fuerimus, quovis loco benignitatem in pauperes exhibere non cessemus. Fuere nonnulli, qui censerent dæmovas inter se sibi mutuo adversari et obluctari. Sed ego novi ab omnibus nihil nisi exitium nostrum quæri. et Πάσης πνευματικῆς ἐργασίας δρωμένης τε καὶ νοουμένης προηγεῖται πρόθεσις οἰκεία καὶ πόθος ἄριστος, μετά συνεργίας Θεοῦ γινόμενα. Τῶν γὰρ προτέρων μὴ καταβληθέντων, τὸ δεύτερον ἐπἀκολουθεῖν οὐ πέφυκεν. Εἰ καιρὸς ἐν παντὶ πράγματι τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανόν, καθώς φησιν ὁ Ἐκκλησιαστής, ἐν τοῖς πᾶσι δὲ καὶ τὰ τῆς ἡμετέρας πολιτείας ἱερᾶς καθεστήκασι πράγματα· οὐκοῦν σκοπήσωμεν, εἰ δοκεῖ, καὶ ἐν ἑκάστῳ καιρῷ τὰ τῷ καιρῷ οἰκεία ζητήσωμεν· καιρὸς γὰρ πάντως ἐν τοῖς ἀγωνιζομένοις ἐστὶν ἀπαθείας, διὰ τὴν τῶν ἀγωνιζομένων λέγω νηπιότητα. Καιρός δακρύων, καὶ καιρὸς σκληροκαρ δίας· καιρὸς ὑποταγῆς, καὶ καιρὸς τοῦ ἐπιτάττειν καιρὸς νηστείας, καὶ καιρὸς μεταλήψεως· καιρός πολέμου, σώματος ἐχθροῦ, καὶ καιρός θανάτου που ρώσεως· καιρός χειμώνος ψυχῆς, καὶ καιρός γαλήνης νού;· καιρὸς λύπης καρδιακῆς, καὶ καιρός χαρᾶς πνευματικῆς· καιρὸς διδασκαλίας, καὶ καιρὸς ἀκροάσεως· καιρὸς μολυσμῶν, ἴσως διὰ τὴν οίησιν, και ρός καθάρσεως, διὰ τὴν ταπείνωσιν· καιρὸς πάλης, καὶ ἀσφαλούς ἀνέσεως· καιρὸς ἡσυχίας, καὶ καιρὸς ἀπερισπάστου περισπασμού· καιρός προσευχῆς ἀεν νάου, καὶ καιρὸς διακονίας ἀνυποκρίτου. Μὴ τοίνυν πρὸ καιροῦ ἐξ ὑπερηφάνου προθυμίας απατώμενοι τὰ τοῦ καιροῦ ζητήσωμεν· μὴ ἐν χειμῶνι τὰ τοῦ θέρους· μὴ ἐν σπόρῳ τὰ τῶν δραγμάτων, ἐπειδὴ καιρὸς τοῦ σπεῖραι πόνους, καὶ καιρὸς τοῦ θερίσαι τὰς χάριτας τὰς ἀῤῥήτους. Εἰ δὲ μή γε, οὐδὲ ἐν τῷ καιρῷ τὰ τοῦ καιροῦ οἰκεῖα κομισάμεθα Τινές πρὸ τῶν καμάτων, τινὲς ἐν τοῖς καμάτες, τινὲς μετά τους καμάτους, τινὲς ἐν τῷ θανάτῳ τὰς ὁσίας ἀμοιβὰς παρὰ τοῦ Θεοῦ τῶν οἰκείων κόπων κατ' οικονομίαν ἄῤῥητον εκομίσαντο. Ζητητέον τίς τούOmnes pias et spirituales exercitationes nostras sive corporis eæ sint et oculis subjectæ, sive mcntis et intelligentia, præccdit propria hominis mens 350 et propositum, optimumque desiderium et affectus, quæ ex Dei succursu et auxilio fiunt. Nisi enim propositum præmissum fuerit, bona opera non sequentur. Si omnia, quæ sub coelo funt, ut Ecclesiastes testatur, quavis in re suum tempus habent, inter omnia autem etiam nostræ sacræ reipublicæ negotia et res constitutæ sunt, videamus si placet et in quovis, tempore, quæ sint propria et convenientia cuique tempori disquiramus. Est enim omnino in iis qui in religiosæ vitæ certamine versantur tempus, quo ab omni animi perturbatione liber et tranquillus exsistas (quod propter eos dico, qui adhuc in certaminis infantia tirocinio versantur ). Est tempus lacrymarum, tempus ariditatis seu duritiei cordis; tempus obtemperandi et tempus imperandi: tempus jejunii, c tempus mens: tempus belli, hostis corporis; et tempus pacis seu mortis exstincto nempe carnis ardure: tempus tempestatis in anima, et tempus serenitatis in mente: tempus mororis in corde, et tempus gaudii în spiritn: tempus docendi, et tempus discendi tempus inquinationum fortasse propter animi fastum, et tempus repurgationis propter humilitatem: tempus luctæ, et tempus secure remissionis: tempus quietis, et tempus sine distractione occupationis: tempus diu et assidue precandi, tempus fideliter ministrandi. Quapropter ne ex superbo animi impetu decepti ante tempus aggrediamur ea quæ suo tempore sunt facienda, nec in hieme agamus quæ in æstate sunt Agenda, nec in semente messem quæramus; si qui- των τοῦ ἑτέρου ταπεινότερος καθέστηκεν. dem tempus et serendi labores, 351 et tempus metendi inexplicabiles gratiarum messes. Sin mis nus, tunc neque suo tempore, quæ sunt ejus temporis propria referemus. Quidam ante labores, quidamı inter ipsos labores quidam post labores, quidam in morte demum cœlestem sudorum compensationem ex arcana et inenarrabili Dei gubernatione et voluntate receperunt. Restat inquirendum qui horum altero fuerit humilior. Est desperationis genus quod ex multitudine peccatorum, et conscientia pondere et intole· rabili tristitia exsistit, quando anima ex mulLitudine vulnerum nimium mergitur, et onere percatorum, altissima desperationis voragine hauritur et absorbetur. Est et alia desperatio que ex superbia et aestimationis fastu nobis contingit, ut qui cristimet indignum se, qui in talem casum incideret fuisse. In his duobus, qui observaverit, hoc proprium deprehendet, quod alter ex desperatione, seipsum deinceps siue discrimine omnibus peccatis Εστιν ἀπόγνωσις ἐκ πλήθους ἁμαρτημάτων καὶ συνειδότος βάρους, καὶ ἀφορήτου λύπης διὰ τὸ ὑπερβαπτισθῆναι τῷ πλήθει τῶν τραυμάτων τὴν ψυχὴν, καὶ τῷ βάρει αὐτῶν, εἰς τὸν ἀπογνώσεως βυθόν καταποντίζεσθαι· καὶ ἔστιν ἀπόγνωσις ἐξ ὑπερηφανίας και οιήσεως ἡμῖν ἐπισυμβαίνουσα, λογιζόμενον ἑαυτὸν ὡς ἀνάξιον ὄντα τοῦ συμβεβηκότος πτώματος· τοῦτο δὲ ὁ παρατηρῶν ἐν ἀμφοτέροις εὑρήσει τὴ ἰδίωμα· τὸν μὲν ἐν ἀδιαφορία ἑαυτὸν λοιπὸν ἐκδεδωκότα· τὸν δὲ τῆς ἀσκήσεως ἐν απογνώσει ἐχόμενον, ὅπερ ἀσύμφωνον· ἀλλὰ τὸν

GRADUS XXVI. μὲν ἐγκράτεια, καὶ εὐελπιστία· τὸν δὲ ταπείνωσις, exponat, alter in desperatione religiosam exercitaκαὶ τὸ μηδένα κρίνειν ιατρεύειν πεφύκασιν. Οὐ δεξ tionem retinet; quod inconveniens est. Sed alterum θαμβεῖσθαι ἡμᾶς * ξενίζεσθαι ὁρῶντας πονηρὰ continentia et bona spes; alterum humilitas, etsi μέν τινας εργαζομένους ἔργα, ἀγαθοὺς δὲ λόγους neminem judicarit (a), sanare poterit. Non est προφέροντας· ἐπεὶ καὶ τὸν ἐν τῷ παραδείσῳ ὄφιν mirandum, neque tanquam in re peregrina et inusiἐκεῖνον ἡ οίησις ἀπώλεσεν ὑψώσασα, τύπος σοι καὶ tata obstupescendum, quando videmus nonnullos κανὼν ἔστω οὗτος ἐν πάσαις σου ταῖς ἐγχειρήσεσι, mala facere, et bona loqui, quando et serpentem in καὶ πολιτείαις, ὑποτακτικαῖς τε καὶ ἀνυποτά paradiso elatio mentis extulit et perdidit. Norma hæc κτοις όρωμέναις τε καὶ νοουμέναις, εἰ κατά sit in omnibus rebus tuis quas aggrederis, vitæque Θεόν κυρίως καθεστήκασι· λέγω δή (α), οπόταν τὸ studiis, sive alteri, 352 subjectis sive non subjectis, οἰονοῦν ἐπιτηδεύωμεν οἱ εἰσαγόμενοι λέγων, tam quæ ad corpus, quam quæ ad animum pertinent, ἐγχείρημα, καὶ μὴ ἐκ τῆς τούτου ἐργασίας ταπείνω an cum lege divina vere conveniant. Ut si, quando σιν, ἧς κεκτήμεθα, προσλαμβάνωμεν πλέον ἐν ψυχῇ, qualecuuque opus nos novitii suscipimus, nisi ex οὐ δοκεῖ μοι κατὰ Θεὸν ἡμᾶς αὐτὸ κατεργάζεσθαι, illo opere majorem, quam ante habuimus, humiliεἰ μικρὸν ἢ μέγα καθέστηκεν. Ἐν μὲν γὰρ ἡμῖν tatem inde in anima acquisiverimus, non videtur τοῖς νηπιωδεστέροις αὕτη ἡ τοῦ Κυριακοῦ θελήμαillud opus seu parvum seu magnum fuerit, conveτης πληροφορία· ἐν δὲ μέσοις, ἡ τῶν πολέμων nienter legi divinæ factum. Atque in nobis adhuc ἴσως ἀναχώρησις· ἐν δὲ τελείοις, ἡ τοῦ θείου φω rudioribus hoc quasi divinæ voluntatis signum et τὰς προσθήκη καὶ περιουσία. Τὰ μὲν μικρὰ παρὰ testimonium est. In mediis autem, quies fortasse τοῖς μεγάλοις ἴσως οὐ μικρά· τὰ δὲ μεγάλα ab impugnationibus: in perfectis autem divini παρὰ τοῖς μικροῖς οὐ πάντως τέλεια. Δὴρ μὲν καθαρ luminis augmentum et copia. Quæ parva judicantur θεὶς νεφελῶν, φαιδρὸν ὑπέδειξεν ἥλιον· καὶ ψυχή προ a magnis, fortasse non sunt parva. Quæ autem λήψεων ἀφέσεως ἀξιωθείσα πάντως θεῖον φῶς məgna judicantur a parvis non sunt ex omni parte Εώρακεν. Αλλο ἁμαρτία καὶ ἄλλο ἀργία, καὶ perfecta. Abstersus a nubibus et defæcatus aer, ἄλλο ἀμέλεια· καὶ ἕτερον πάθος, καὶ ἄλλο πτώμα. Ο clarum ostendit solem; et anima a Deo venia δυνάμενος ἐν Κυρίῳ ζητεῖν, ζητείτω σαφῶς. Τινὲς peccatorum dignata, omnino divinum lumen respeτὸ θαυματουργικὸν καὶ ὁρώμενον ἐν τοῖς πνευματι xit. Aliud est peccatum, aliud otium, aliud negliτοῖς χαρίσμασιν ὑπὲρ πάντα μακαρίζουσιν, ἀγνοοῦντις πολλὰ εἶναι τούτου ὑπέρτερα καὶ ἀπόκρυφα· gentia; et aliud propensio mala, aliud casus. Qui διὸ καὶ μένουσιν ἄπτωτα. Ο μὲν τελείως καθαρθείς,. potest in Domino quærere, quærai aperte. Sunt qui αὐτὴν, ἢ καὶ οὐκ αὐτὴν τὴν ψυχὴν ἐν ποίοις διά- gratiam patrandi miracula, et ea quæ in oculis hominum versantur dona cœlestia mirantur: et κειται τοῦ πλησίον ὁρᾷ. Ὁ δὲ προκόπτων ἔτι, διὰ τοῦ σώματος ταύτην τεκμαίρεται. Πύρ μικρὸν πολλάκις πᾶσαν τὴν ὕλην ἐκάθηρεν, ὥσπερ καὶ ἐπὴ μικρὰ ὅλον τὸν κόπον διέφθειρεν. Ἔστιν ἀνάπαυ ας τῇ ἐχθρᾷ τὴν τοῦ νέου δύναμιν διυπνίζουσα, καὶ πύρωσιν μὴ διεγείρουσα· καὶ ἔστι πολλὴ κατάτηξις ἴσως, καὶ τὰς κινήσεις κινήσασα, ἵνα μὴ πεποιθότες ὦμεν ἐφ' ἑαυτοῖς, ἀλλ' ἐπὶ τῷ ἀγνώστως τὴν ζῶσαν θανατοῦντι. Όταν τινὰς ἡμᾶς κατὰ Κύριον ἀγαπῶντας εψόμεθα ἐν ἐκείνοις μάλιστα τὸ ἀπαῤῥησία στον φυλάξωμεν· οὐδὲν γὰρ οὕτως διαλύει ἀγάπην, ὡς ἡ παρρησία πέφυκε, καὶ μίσος εργάζεσθαι, Νοερὸν καὶ λίαν περικαλλὲς τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα, καὶ πᾶσαν ἰδέαν μετὰ τὰς ἀσωμάτους οὐσίας ὑπεραῖρον ὅθεν καὶ ἐμπαθεῖς πολλάκις τὰ ἐν ἑτέραις ψυχαῖς ἐξ ἀγάπης πολλῆς τῆς πρὸς αὐτὰς νοήματα ἐπιγνῶναι ηδυνήθησαν· καὶ μάλιστα ότε ὑπὸ τῆς πηλοῦ μὴ καταποντίζονται ρυπούμενοι· εἰ οὐδὲν τῷ ἀθλῳ φύσει ὡς τὸ ἔνυλον ἀνθέστηκεν· ὁ ἀναγινώσκων νοείτω· αἱ παρατηρήσεις ἐν μὲν τοῖς κατὰ κόσμον ἀνθεστήκασι τῇ τοῦ Θεοῦ προνοίᾳ· ἐν ἡμῖν δὲ τῇ νοερά γνώσει. Οἱ μὲν τῇ ψυχῇ ἀσθενεῖς ἐκ τῶν τοῦ σώματος περιστάσεων καὶ κινδύνων, καὶ τῶν ἐκτὸς περισπασμῶν, τὴν πρὸς αὐτοὺς ἐπίσκεψιν τοῦ • 11 Cor. 1, 9. Fi judicium de altero temerarium penitus subLatvia. PATROL. GR. LXXXVIII super omnia extollunt ac leata prædicant, cum ignorent multo his excellentiora et recondita esse, quæ propterea extra periculum casus manent. Qui perfecte purgatus est, ipsam alterius animam (elai non ipsam penitus) videt, quomodo affecta sit. Qui autem adhuc inter proficientes est, per corpus de anima conjecturan facit. Parvus ignis saepe totam silvam absumit et repurgat, 353 et parva rima universum laborum fructum corrumpit. Est quædam requies, quæ per inimicam carnem vim mentis exsuscitat, et ardorem tamen carnis non excitat. Et magna quandoque corporis vexatio nihilominus fortasse motus carnis causatur, ne in nobis ipsis conβdentes sinus “, sed in eo qui viventem carnis sensum occulte mactare potest. Si nos a quibusdam sancte secundum Deum diligi conspexerimus, erga illos potissimum verecundiam custodiamus, ne nimis sinus confidentes: nihil enim ita lædit et dissolvit charitatem, et odium parit, quam nimia liberias loquendi seu confidentia. Valde intelligens et elegans est oculus mentis, omnesque formas, præter angelicas naturas, exstinguit et superat. Unde et illi sæpe, qui adhuc animi perturbationibus obnoxii sunt, cogi- (α) λέγω δή non est in omnibus exemplaribue. Graecis.

taliones aliarum animarum ex magna charitate qua / Κυρίου γνωριζέτωσαν· οἱ δὲ τέλειοι ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος παρουσίας, καὶ τῆς τῶν χαρισμάτων προσθήκης· ἔστι δαίμων ἐπὰν ἐν τῇ κλίνῃ ἀναπέσωμεν, πρὸς ἡμᾶς παραγενόμενος, καὶ πονηρα; ἡμᾶς καὶ ῥυπαραῖς κατατοξεύων ἐνθυμήσεσιν, ἵνα τῇ ὀκνηρίᾳ εἰς προσευχὴν τότε κατ᾽ αὐτοῦ μὴ ὁπλισάμενοι ἐν ῥυπαραῖς ἐννοίαις ἀφυπνώσαντες, ῥυπαρὰ καὶ τὰ ἐνύπνια κτησώμεθα. Εστιν πνευμά των, πρόδρομος καλούμενος, ἐξ ὕπνου ἡμᾶς εὐθέως δεχόμενος, καὶ τὴν πρωτάνοιαν ἡμῶν καταμολύνων. Δίδου τῆς ἡμέρας ἀπαρχάς Κυρίῳ. Τοῦ γὰρ προποιοῦντος ἔσται afficiuntur erga illas, deprehendere potuerunt, et tum potissimum, cum puri ipsi ab sordibus peccatorum non absorpti sunt. Si nihil tam repugnat incorporeme naturæ quam id quod corporeum est (qui legit, intelligat), observationes in sæcularibus divinæ providlentiae, in nobis cognitionis mentis obsistere solent. Qui animo parum firmo et constanti sunt, curam erga se Dei ex corporis statu, periculis, et aliis externis vexationibus intelligant; perfecti autem ex Spiritus sancti præsentia, et gratiarum coelestium ineremonto, Est dæmon qui jam in lecto (ad somnum capiendum recumbentes improbarum et impurarum cogitationum telis nos infestat, 354 ut ex pigritia tum oratione non obarmati in obscenis cogitationibus obdormiamus, fedis etiam insomniis occupemur. Est e spiritibus, improbus, præcursor dictus, qui nose somno experrectos statim excipit, et primitias cogitationum nostrarum inquinat, Offeras Domino diei tui primitias, ejus enim erupt qui anteverterit. Αξιακουστόν μοι λόγον εργάτης άριστος έφρασεν. Ἐξ αὐτῆς γὰρ, μοὶ ἔφη, τῆς πρωΐας τὸν ἅπαντά μου δρόμον τῆς ἡμέρας προεπίσταμαι. Πολλαὶ καὶ τῆς εὐσεβείας καὶ ἀπωλείας αἱ ὁδοιπορίαι· διόπερ πολλάκις ὁ τῷ ἑτέρῳ ἀντιτασσόμενος, ἄλλῳ γνησίως συνέρχεται, καὶ ὁ τῶν ἀμφοτέρων σκοπός εστι Κυρίῳ εὐάρεστος Παλαίουσι μὲν οἱ δαίμονες ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσιν ἡμῖν πειρασμοῖς ἡ λέξαι ἡμᾶς ἢ πρᾶξαι ἄτοπον. Καὶ ὅταν μὴ ἰσχύσωσιν, ηρέμα ἐπιστάντες ὑπερήφανον ἡμῖν εὐχαριστίαν πρὸς Θεὸν ὑποτίθενται· οἱ μὲν τὰ ἄνω φρονήσαντες, χωριζόμενοι ἄνω μερικῶς ἀνέρχονται· οἱ δὲ τὰ κάτω, κάτω πάλιν πορεύονται· τῶν γὰρ χωριζο μένων οὐδὲν λοιπὸν μέσον ἴσταται. Εν τῶν κτισμάτ των ἐν ἑτέρῳ καὶ οὐκ ἐν ἑαυτῷ τὸ εἶναι είληφε καὶ θαῦμα πῶς ἐκτὸς τοῦ ἐν ᾧ τὸ εἶναι ἐκομίσατο, συνίστασθαι πέφυκε. Τὰς μὲν εὐσεβεῖς θυγατέρας αἱ μητέρες τίκτουσι, τὰς δὲ μητέρας ὁ Κύριος, καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων τῷ προειρημένῳ κανόνι ὁρίσαι οὐκ ἄσοφον. Δειλός εἰς πόλεμον μὴ ἐξιέτω, Μωϋσῆς, μᾶλλον δὲ Θεὸς παρακελεύεται, μήπως γένηται ἡ ἐσχάτη πλάνη τῆς ψυχῆς ὑπὲρ τὴν πρώτην πτώσιν τοῦ σώματος, καὶ εἰκότως. Φῶς μὲν τῶν τοῦ σώματος πάντων ἄρθρων οἱ αἰσθητοὶ ὀφθαλμο!· φῶς δὲ νοςσὰν ἀρετῶν τῶν θείων διάκρισις. Dignum auditų sermonem mihi quidam Dei fervus retulit: Ex primis, inquit, dici auspiciis, tutius diei statum conjicio, seu præscisco. Multe sunt pictatis et exitii vla: quapropter sape hic qui alteri opponitur, cum altero optime convenit, et tamen utriusque mens et Anis Deo placet. Luctantur nobiscum dæmones per tentationes, quas experimur, ut aliquid indignum vel dicamus, vel faciamus. Quod si impetrare non possunt, tum sensim irrepentes, suggerunt nobis uti per superbiam (ut ille pharisæus) Deo gratias dicamus. Qui ra que supra sunt, sapiunt, mortui sive separati a corpore per partes ad superiora ascendunt: qui vero sapiunt que infra sunt, ad inferiora rursum descendunt separatorum enim seu mortuorum ipeus melius nullus est reliquus. Unum ex duobus) Dei creatis operibus in altero, non in seipso naturam suam, adeoque suum esse accepit, el mirum est quoinodo illud quod in altero suum esse seu naturam suam accepit, siue altero possit consistere. Pias filias matres gignunt, matres autem Dominus, qua lege seu regula etiam in coutrariis uti non erit absurdum. Timidus in bellum ne exito, ut Moses, vel potius Deus imperat, et merita ne error nempe postremus 355 animæ primo casu corporis deterior fiat. Lumen omnium corporis membrorum sunt oculi sensibus subjecti, Lux vero intellectus omnium divinarum virtutum est discretio. SCHOLIA AD GRADUM XXVI. De discretione. Scholion Isaaci. Quaestio 1. Quid est perfectio? Resp. Humilitatis merces seu præmium, hoc est, abdicatio omnium aspectabilium et inaspectabilium. Aspectabilium omnium nempe qua ad sensum pertinent; non aspectabilium, que ad mentem, et quæcunque ex cura horum nascuntur. Scholion 2. Mundus corde est, qui se ipsum damnando præce. plum Dei non irritum faciet. Aut qui erga omnem creatam naturam misericordia commovetur. Aut ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΑ'. Περὶ διακρίσεως. Σχόλιον Ισαάκ. Ερώτησις α'. Τί ἐστιν ἡ τελειότης; Απόκρις. Μισθός ταπεινώσεως· ὅπερ ἐστὶν ἡ κατάληψις (α) πάντων τῶν ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων· ὁρατῶν μὲν πάντων τῶν αἰσθητῶν· ἀοράτων δὲ τῶν νοητῶν, καὶ τῶν ἐκ μερίμνης τῆς ὑπὲρ αὐτῶν. Σχόλιον β'. Καθαρὸς τῇ καρδίᾳ ἐστὶν, 6 μή, ἑαυτοῦ καταγνούς, ἐπὶ ἐντολῆς Θεοῦ ἀθετήσει· ἢ ὁ ἐλεήμων ὑπὲρ πάσης τῆς φύσεως τῆς κτιστῆς· ἢ ὁ ἐλεύθερος (α) Κατάληψις comprehensio; κατάλειψις abdicatio; legerim hoc loco κατάλειψις potius quam και τίληψ

SCALA PARADISI. - GRADUS XXVI. τῶν κρυπτῶν παθῶν· καθαρὸς δὲ τῷ σώματι, ὁ qui liber est ab occulis vitiis. Mundus corpore es ὅσιος ἐκ τοῦ μολυσμοῦ τῆς σαρκός ἐστι καὶ ὁ ἀλη qui a carnis inquinatione purus est, qui nullum, profert ex ore wendacium. θεύων διὰ στόματος. Σχόλιον γ. Τρεῖς εἰσιν οἱ κατὰ τὸν Μάρκον γίγαντες, λήθη, ἄγνοια, καὶ ῥᾳθυμία· οἷς ὁ θείᾳ χάριτι ποντίσας, πάντα τὰ ἅρματα του Φαραώ συντρίψεις. Σχόλιον δ'. Ἡ ναῦς, ποτὲ μὲν ἐκ τῶν ἔξωθεν τρικυμιών καταβαπτίζεται· ποτὲ δὲ ὑπὸ τῆς ἔνδον ἀντλίας υποψρύχιος γίνεται. Καὶ ἡμεῖς ποτὲ μὲν διὰ τῶν ἐκτὸς πρακτικῶν ἁμαρτημάτων ἀπολλύμεθα· ποτὲ δὲ διὰ τῶν ἔνδον λογισμῶν ἀφανιζόμεθα. Δεῖ οὖν καὶ τὰς ἔξωθεν τῶν πνευμάτων ἐπιτηρεῖν προσβολάς, καὶ τὰς ἔνδον τῶν λογισμῶν ἐξαντλεῖν ἀκαθαρσίας· πλὴν ἐπιπονωτέραν χρὴ πρὸς τοὺς λογισμούς ποιεῖ σθαι τὴν διάνοιαν. Σχόλιον ε'. Ἐὰν μὴ δι᾿ ἀμελείας εἰς ἄγνοιαν καὶ λήθην καὶ ῥαθυμίαν περιπέσωμεν, τῆς κατ' ἐντολὴν ἐργασία; οὐκ ἀποτευξόμεθα. Εἰ μὴ γὰρ ὁ νοῦς σκοτισθῇ, οὐ κυριεύει τὰ πάθη τῆς ψυχῆς. Σχόλιον ς'. υψία, καὶ σκοτία ψυχῆς, ἀμέλεια, λήθη, ἐπιθυ μία· τοῦτο οὖν ἀπὸ συνηθείας εἶπεν ὁ δηλοῖ, τὸ ἐμὲ γίνεσθαι ήγουν βραδύ· 8 λυκόφως φασί τινες. Σχόλιον 5'. Ο 166ᾶς Λέων. Σχόλιον η'. Το, προλήψεσι, παλαιὸν οὐκ ἔστιν ἐμπαθῶν· ἀλλά πόρρω μὲν τοῦ μύσους ἐστώτων, τοῦ βρώμου δὲ ἐποσφραινομένων· διὸ καὶ ἄρχειν τὸν τοιοῦτον ἐχώ λυσεν, ἵνα μὴ ἀμεριμνήσας πάλιν ἐγκυβιστήσῃ ταῖς ἐκ συγκαταθέσεως πράξεσι· τὸν δὲ πρὸς τὰς αἰσχρουρ γίας κεχηνότα οὐ διδάσκειν συγχωρεί. Scholton 3. Tres sunt, ex Marci (monachi) sententia, gigantes: oblivio, ignorantia, pigritia: quos si cum divina gratia ponto merseris, omnes currus Pharaonis conteres. Scholion 4. Navis, modo ab exterioribus maris fluctibus hauritur, modo ex interiore sentina mergitur. Et nos aliquando per externa peccata perimus, aliquando per internas cogitationes evanescimus. Proinde et externorum flaminum et spirituum procellæ et impetus cavendi sunt, et interior cogitationum inipurarum exhaurienda sentina.. Enimvero major cura ad cogitationes coercendas adhibenda est. Scholion 5. Nisi per negligentiam noștram in ignorantiam et oblivionem et segnitiem inciderimus, fructu operis ex præcepto 356 perfecti non privabimur. Nisi enim mens obtusa obscuretur, malæ et vitiosæ affectiones in animam non dominabuntur. Scholion 6. Serum et tenebræ mentis sunt negligentia, oblivio, prava cupiditas. Hoc ergo ex vulgi usu dixit, quod significat illud, sero fieri, hoc est, Larde. Quod tempus aliqui dicunt λυκύρω, (α) seu crepusculum seu matutinum seu vespertinumi. Scholion 7. Abbas Leo. Scholion 8 (b). Verbum (προλήψεσι [anticipationibus} ) olim non usurpabatur in inalam partem de iis qui vitiosis affectionibus laborabant, sed de iis qui ab omni quidem flagitio erant remoti, sed tamen fetorem sentiebant. Ita ergo affectum, Climacus ab aliis regendis removet, ne in negligentiam prolapsus actionibus rursum prioribus ex affectu mentis involvatur. Illum porro qui ad turpes actiones inclinat et allcitur, docere alius prohibet. Σχόλιον θ'. λέγειν χρὴ καλὰ, καὶ τὸν μὴ καλὰ πράτ τοντα· ὅπως ἄρξηται τῶν ἔργων τους λόγους αἰσχυ νόμενος. Σχόλιον ε'. Κύμα τὴν ἐμπεφορημένην κοιλίαν εὐφυῶς προςωνόμασεν· αὐτόθι γὰρ διὰ τῶν λογισμών κῦμα τοῦτο, καὶ εἰς κατάπτωσιν έρχεται. Σχόλιον ια'. Εισαγωγικών μαθημάτων ὑπακοὴ, εγκράτεια, ὑπομονὴ, ἀνδρία ψυχῆς, ἀπροσπάθεια γονέων και χρημάτων· τοῖς δὲ προκόψασι μακροθυμία, χρηστό της, ἀγαθοσύνη, συμπάθεια, ανεξικακία, ἀκτημο σύνη, νηστεία, προσευχὴ ἐκτενής· τοῖς δὲ τελείοις (a) Ducta similitudine a glaucis luporum oculis, seu ciuereis. Scholion 9. Bona dicenda sunt etiam mala perpetranti, uti suos ipse reveritus sermones bona agere incipiat (c). Scholion 10 Ventrem saginatum ingeniose fluctum maris appellavit. Illico enim per cogitationes procella isla ad lapsum proruit. Scholion 11. Rudimenta religiosæ vitæ et disciplinæ sunt obedientia, abstinentia, patientia, fortitudo animi, abdicatio omnis erga parentes et opes affectus. Proficientium longanimitas, benignitas, bonitas, commiseratio, tolerantia malorum, paupertas, jeju- (b) Jo. Mose. c. 112. (c) loc scholium eliam supra posium cal.

nium, assidum preces. Perfectorum charitas, γευ- ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, διάκρισις· ἄπταιστος ἐν παντὶ dium, pax, religiose prudentia seu discretio, expers καιρῷ, καὶ τόπῳ, καὶ πράγματι. oninis lapsus et offensionis in quocunque tempore, luco, actione. Scholion 12. Alphabetum monachorum intelligit et significat virtutes nempe tironum seu novitiorum viginti quatuor litterarum numero respondentes. Scholion 13. Exempli causa, versari cum fratribus religiosis, et cum illıs laborare et desudare. Scholion, Decalogus proficientium, alphabetum perfectorum. 357 Scholion 14. Omnino, ut videtur, humilitas cum egestate ro-Β bustior fit sic enim quis dum ingruentia mala in egestate et humilitate considerat, non ut dives laborat vitio impuritatis, neque ut mendicus erit ingratus, aut cessabit et feriabitur, sed tempus lucri adesse gaudet et Deo gratus fructum inde reportat. Scholion Barsanuphii 15. Quæstio. Signum gulæ quale est, explica mihi. Resp. Quando videris cogitationem tuam cibo delectari, et urgero te ut fere omnes antevertas, aut ut patinam ad te trabas, hoc gula est. Observa igitur te ipsum et vim tibi inferas, ut coerceas ac refrenes gulam, ne cum impetu et magno studio, sed nodeste et decenter cibum sumas, atque ut removeas fercula potius abs te coram iis [ad eos qui tibi assident. Sed non oportet, ut dixi, propter gulam G statim recusare cibum, sed cavendum est, ne quid inordinate in cibo sumendo facias. Alterum gula argumentum et indicium est Alind Dum autem gulam fugis, cave ne studeas hominibus per vultus pallorem placere, quem (vana gloria) studet palam ostentare. Scholion 16. Propter corpus homo est mortalis, propter mentem et orationem immortalis. Tacitus intelligis, intelligens loqueris. In silentio enim mens parit verbum, sermo autem ille Deo pergratus est, qui homini affert salutem. Scholion 17 Sensus quidem in nobis est rationalis, tanquam insitus animo in omni homine, idem tamen non est in nobis, ut est a passionibus tectus in iis qui sunt pravis affectibus occupati, quamvis nibil agat et incognitus sit. Scholion 18. Docet oportere quemvis religiosum usque ad cogitationes, motus suos omnes pervestigare. Scholion 19. Divina providentia difunditur in omnia. Nam (c) Deest unus versus. Σχόλιον ιβ. Σημαίνει τὴν ἀλφάβητον τῶν μοναχῶν καὶ ἀρετὴν αρχαρίων ισάριθμον τοῖς κα' γράμμασιν. Σχόλιον ιγ'. Oloveὶ τὸ συναναστρέφεσθαι τοῖς ἀδελφοῖς καὶ συγκοπιάν. Σχόλιον. Δεκάλογος προκοφάντων, αλφάβητος τῶν τε λείων. Σχόλιον ιδ'. Πάντως, ὡς φαίνεται, ή μετὰ πτωχίας ταπείνω σις ἰσχύει· οὕτως γάρ τις καὶ τὰ ἐπερχόμενα διαλογιζόμενος ἐν πτωχίς μετανοίας καὶ ταπεινώσεως, οὔτε ὡς πλούσιος νοσεῖ τὴν μυσαρότητα, οὔτε ὡς δεόμενος ἀχαριστήσει ἢ ἀκηδιάσει· ἀλλὰ καιρὸν κέρδους χαίρων καὶ εὐχαριστῶν ἐνέγκῃ. Σχόλιον Βαρσανουφίου α'. Ερώτ. Τὸ σημεῖον τῆς γαστριμαργίας ποτόν ἐστι σαφήνισόν μοι. Απόκρ. Όταν βλέπῃς τὸν λογισμών σου ἡδυνόμενον ἐν βρώματι, καὶ διώκοντα σχεδὸν τὸ προλαμβάνειν πάντας, ή έλκύοντα εἰς τὸ ἔμπροσθέν σου τὸ βρώμα, τοῦτο γαστριμαργίας ἐστί. Πρόσεχε οὖν σεαυτὸν καὶ ποίησον τὴν δύναμίν σου άγξαι ἑαυτὸν τοῦ μὴ μετὰ σπουδῆς ἀπ' αὐτοῦ, ἀλλ' ἐν ευταξία φαγεῖν· καὶ ὠθῆσαι μᾶλλον τὸ βρῶμα ἔμπροσθεν τῶν συγκαθημένων τοῦτο. Οὐ χρὴ δὲ, ὡς εἶπον, προφάσει της γαστριμαργίας εὐθέως και φυλάξεσθαι, τὸ μὴ ἀτάκτως χρήσασθαι τῇ μεταλή ραιτεῖσθαι τὸ μεταλαβεῖν βρώματος· ἀλλὰ δεῖ παραψει αὐτοῦ. Ἕτερον δὲ σημεῖον γαστριμαργίας....(α) Α110. Την γαστριμαργίαν φεύγων, τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν φύλασσε τὴν ὠχρότητα τοῦ προσώπου ἐπιδείξασθαι προφαντάζουσαν. Σχόλιον ις'. Διὰ μὲν τὸ σῶμα ὁ ἄνθρωπος θνητός· διὰ δὲ τὸν νοῦν καὶ τὸν λόγον, ἀθάνατος. Σιωπών νοεῖς, νοήσας λαλεῖς· ἐν γὰρ τῇ σιωπῇ ὁ νοῦς τίκτει τὸν λόγον ευχάριστος δὲ λόγος Θεῷ προσφερόμενος, σωτηρία ἀνθρώπου εὑρίσκεται. Σχόλιον ιζ'. Ἐν ἡμῖν μὲν ἐστιν ἡ νοερά αἴσθησις, ὡς τῷ νοῖ συνημμένη ἐν παντὶ ἀνθρώπων· οὐκ ἐν ἡμῖν δὲ ὡς ὑπὸ τῶν παθῶν καλυπτομένη, ἐν τοῖς ἐμπαθέσι, και άπρακτος οὖσα καὶ ἀδιάγνωστος. Σχόλιον ιη'. Ὅτι χρὴ τὸν μοναχόν πάντα ἀκριβεύεσθαι μέχρι καὶ ἐννοίας εἰς τὰ ἑαυτοῦ κινήματα. Σχόλιον ιθ'. Ἡ τοῦ Θεοῦ, πρόνοια εἰς πάντα. Τὰ γὰρ ἄνωθεν

GRADUS XXVI. διδόμενα, κἂν ἐγγίνεσθαι πέφυκεν, οὐχ ἡμῶν εἰσιν, & quæ a Deo proficiscuntur, quamvis in nobis exsiἀλλὰ τῆς χάριτος, καὶ τῆς προνοίας. Η ἀντίληψις ἐν πιστοῖς ἁπλῶς· ἡ φυλακὴ ἐν πιστοῖς πιστῶς. Το Έλεος ἐν δούλοις, ἡ παράκλησις ἐν τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Κύριον Σχόλιον Φωτίου πατριάρχου Κωνστ. Κ. Ὡς φέρε εἰπεῖν, ἡ νηστεία φάρμακόν ἐστι παθῶν καθαρτήριον, ἰδίως καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν τελουμένη· ἀλλ' ἐν συνελεύσεσι, καὶ πανηγύρεσι, δηλητήριον δια φθεῖρον πολυτρόπως τῷ κεχρημένη καθίσταται, ή άλλοις πρόσκομμα γινομένῳ, ἢ τῷ αὐτῷ ἐπὶ τούτῳ αὐχοῦντι, καὶ οἰδαινομένῳ, καὶ διαπριο μένη Σχόλιον κα'. Έλεγχος πρὸς τοὺς ἐξ ἀπειρίας μή ειδότας βοη θεῖν τοῖς κάμνουσι ἐπίστασις. Γνῶθι τοίνυν, ὅτι αναφεῖόν ἐστι τὸ πράγμα καὶ ἰατρεῖον (καθό διαδεί κνυται πλύσεις, καὶ καύσεις ἔχειν), καὶ πολύ γε τοῦ προσυλωδεστέρου αἰδεσιμώτερον (καθὸ καὶ περὶ μείζονα καταγίνεται), οὐ χιτῶνας ἐκπλύνον, καὶ σώ ματα ἁγιάζον, ἀλλὰ ψυχάς. Σχόλιον κ. stere soleant, nostra 358 tamen non sunt, sed gratim et providentia diving. Auxilium adest omnibus fidelibus simpliciter: tutela seu custodia divina fidelibus Deo fideliter servientibus. Misericordia servis Dei singularibus, consolatio præstatur diligentibus Deum. Photii Patr. Constant. 20. Exempli causa, jejunium est remedium quod pravas animi affectiones repurgat, si privatim et seorsim exerceatur et adhibeatur. Sed in conventibus et publicis celebritatibus venenum est, quod sape illi, qui eo utitur, exitium affert, aut aliis scandalum praebet, aut ipsi nocet, qui ex eo se jactat, aut gloriatur, et tumet, et singularis vult videri quasi divisus ab aliis. Τὴν κατὰ νοῦν, ὡς οἶμαι, λέγει τῶν λογισμῶν ἐμπάθειαν. Οφθαλμὸς γὰρ τῆς ψυχῆς ὁ νοῦς καθ έστηκε· συμβάλλεται δὲ καὶ ἡ ἀσυντυχία πρὸς ὑγείαν ταύτης τῆς νόσου, καθὰ καὶ πολυλογία μόνη φύσεις ποιεῖν πέφυκεν. Σχόλιον Βασιλείου μεγάλου κγ. Καιρῷ καὶ προσώπω δοκιμάζεται ἡ σιγή καιρῷ μὲν, ὡς ὅταν λέγῃ, ὅτι Ὁ συνιὼν ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σιωπήσεται, ότι καιρός πονηρός ἐστι καὶ πάλιν· Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προσο ώπῳ δὲ ὡς ὅταν γράφῃ ὁ ᾿Απόστολος· Ἐὰν δὲ ἄλλῳ ἀποκαλυφθῇ, ὁ πρῶτος σιγάτω· καὶ πάλιν· Δἱ γυναῖκες ἐν ἐκκλησίαις σιγάτωσαν. Σχόλιον κδ'. Το βιάζεσθαι τὴν φύσιν, εἰ καὶ πασῶς τις τῇ μακρά συνηθεία καταβάλλεται τῶν προλήψεων, Scholion 21. Reprehensio est præsidium religiosorum, qui laborantibus per inscitiam non possunt succurrere. Scito ergo hoc religiosum magisterium perinde se habere, atque fullonia et medica officina (quemadmodum ex lotionibus et ustionibus constat), ac multo quidem illis externis et materialibus religiosior et sanctior, quod circa res longe majores et digniores versetur et occupetur, dum non vestes et togas laval, et corpora curat, sed animas. Scholion 22. Per (oculum) opinor intelligit cogitationum qua in mente sunt affectionem. Oculus enim, animæ mens est. Confert autem ad hunc morbum curan dum declinatio congressus et colloqui¡, quemadmodum vel sola loquacitas fluxiones movere solet. Scholion Basilii Magni 23. Silentium pro tempore et persona temperandum est, et tempore quidem, veluti cum dicit: Prudens in tempore illo tacebit, quia tempus malum est “. Et alio rursum loco: Possi ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me 4. Ex personæ autem ratione, veluti cum Apostolus scribit, si autem alii revelatum fuerit, prior taceat. Et, Mulieres in ecclesiis taceant “. Scholion 26. Vim naturæ inferre (si quis longa peccandi consuetudine quomodocunque detentus fuit) præstat κρείττόν ἐστιν ὑπὲρ τὸ, ὡς κατὰ φύσιν ἀδιάστως illi virtuti quæ secundum naturam sine violentia γινόμενον. Σχόλιον κι'. Αμισθόν φησι τὴν ἄπονον έργασίαν εὐχερῶς σκορπιζομένην πρὸς γὰρ τους πόνους οἱ στέφανοι πλέκονται· τὸ γὰρ, 'Εδώκατέ μοι φαγεῖν, καὶ τὰ ἐξῆς, ἔργα εἰσὶ, καὶ κόπων σημαντικά. Σχόλιον κς'. Καὶ ἡ ἀνατροφή συνεισφέρει πρὸς τὸ δέξασθαι είτε παιδείαν ἀρετῆς εἶτε πάλιν κακίας άμα θίαν. Σχόλιον και Χρεωστούμεν οἱ μοναχοί, ὡς δι' εαυτούς, οὕτως Amos v, 13. Psal. xxxviii, 2. * 1 Cor. xiv, exercetur. 359 Scholion 25. Actionem laboris expertem, expertem mercedis affirmat, facileque dissipari: pro ratione enim laborum coronæ texuntur. Illud enim Christi, Dedistis mihi manducare ", et quæ sequuntur, opera sunt et laborum symbola. Scholion 20. Educatio confert vel ad virtutem addiscendam, vel vitium dediscendum ignorandum ]. Scholion 27. Debe:nus nos monachi, sicut propter nos ipsos, ** Matth. xxv, 55.

ita propter homines qui nos intuentur lucere vita καὶ διὰ τοὺς ὁρῶντας ἀνθρώπους φαίνειν τῷ βίῳ, οὐ et moribus nostris, non tuba (seu præconio) os- τῇ σάλπιγγι τῆς ἐπιδείξεως· τὸ γὰρ, Θὕτω λαμ tentationis. Illud enim Christi, sic luceat lux ve- κάτω τὸ φῶς ὑμῶν, οὐχὶ παρ' ἑαυτῶν κηρυχθῆναι stra n non est a nobis ipsis prædicari, sed velut ˙ ἐστιν· ἀλλ᾽ ὡς πυρσὸς ἐν σκοτίᾳ τῆς γῆς λάμπειν ignis tuns in tenebris terræ lucere dicitur, ita lu- εἴρηται, ὡς καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτία φαίνει Bien tuum in tenebris lucet. καὶ (α). Scholion 28. Dominus noster Jesus Christus omnibus lumen impertitus est, sed qui illud non sequuntur, se ipsos in tenebras conjiciunt. Scholion 29. Auallio, inquit, supreme et sanctæ Trinitatis adversus tria communissima, vitia amorem voluplatis, pecunia, et vanæ gloriæ, per tres virtutes, quilus vitia hac tolluntur, armati in acie consil stamus, per continentiam, inquam, charitatem, et humilitatem. Nam luxuria a continentia tollitur, avaritia a charitate, tanquam liberalis et sna omnia cum aliis communicante manu; superbia ab humilitate quæ omnem ostentationem aversatur, et gloriam vanam exsecratur. Scholion 30. Si deliciæ excitant malas cupiditates, et gloria voluptates, qui his afficiuntur, bella movent, aut potius irritant et incitant. Fieri enim nulla ratione potest, ut qui rerum præsentium et corporearum amore tangitur, non intus ab rébus externis inquinetur, et in priores labes quibus fuit occupatus, relabatur. Atque ita vim operum in vas pertustim, ut dicitur, hauriat et infundat. Thalassii 31. Gum id quod præscriptum est, fit, tum actio præcepti dicitur. Virtus autem est, cum quod fit, eo fit ut veritati placeat. 360 Scholion 32. Qui sine opere argutatur, et multa garrit, ex iniquo sibi thesaurum colligit, et labores illius (testante Scriptura) in domus alienorum transibunt 49. Photii 33. Quod labor non parturiit, et desiderium ulnis non excepit, et fovit (perit) contemnitur enim (sive de actione, sive contemplatione questio sit ) quidquid absque labore partum est. Marci monachi 34. Mentis anticipatio est priorum vitiorum objecta nolenti memoria, coercita tamen a forti athleta Christi ne in opus procedat: a victore autemi, tanquam impressione quadain facta, retusa et subJelit. Aliud. Qui litteras amas, ama et laborein: mida enim rerum cognitio inflat hominem. Σχόλιον κτ'. Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς πᾶσι τὸ φῶς ἐχαρίσατο· ἀλλ᾽ εἰ μὴ πειθόμενοι αὐτῷ, ἑαυτούς σκοτίζουσι. Σχόλιον κθ'. Τῇ συμμαχία, φησί, τῆς ὑπερουσίου καὶ ἁγίας Τριάδος, κατὰ τῶν τριῶν γενικωτάτων παθῶν, ἤγουν φιληδονίας, φιλαργυρίας καὶ φιλοδοξίας, διὰ τῶν τριῶν ἀρετῶν, ὑφ' ὧν ἀναιροῦνται ταῦτα, ἀντιπαρα ταξώμεθα, ήγουν εγκρατείας, ἀγάπης καὶ ταπεινώ - σεως. Η μὲν γὰρ φιληδονία ὑπὸ ἐγκρατείας ἀναιρεῖται· ἡ δὲ φιλαργυρία ὑπὸ τῆς ἀγάπης, ὡς μετα δοτικῆς καὶ κοινωνικῆς· ἡ δὲ φιλοδοξία ὑπὸ τῆς τα πεινώσεως, ὡς ἀφιλενδείκτου καὶ μισοδόξου. Σχόλιον λ'. Εἰ ἡ τρυφὴ διεγείρει τὰ πάθη, καὶ ἡ δόξα τὰς ἡδονὰς, οἱ τούτοις προσασχολούμενοι, καθ᾿ ἑαυτῶν τοὺς πολέμους διεγείρουσιν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν διςμεθίζουσιν· ἀδύνατον γὰρ τῷ πρὸς τὰς ύλας Ἐμφιλοχωροῦντι, μὴ τὰ ἐντὸς ἐκ τῶν ἐκτὸς μολύνεσθαι, και πρὸς τὰς προλήψεις εξολισθαίνειν, καὶ τὴν βίαν τῶν ἔργων πρὸς πῖθον τετρημένον, κατὰ τὸν εἰπόντα, ἀντλεῖν. Σχόλιον Θαλασσίου λπ. Πρᾶξις ἐντολῆς λέγεται τὸ προστεταγμένον· ἀρετὴ δὲ ἐν τῷ ἀρέσκειν τῇ ἀληθείᾳ τὸ γινόμενον. Σχόλιον λβ'. Ὁ ἐκτὸς ἔργου σοφιζόμενος, καὶ λαλῶν λόγοις, πλουτεῖ ἐξ ἀδικίας, καὶ οἱ πόνοι αὐτοῦ, κατὰ τὴν Γραφὴν, εἰς οἴκους ἀλλοτρίων εἰσέρχονται. Σχόλιον Φωτίου λγ'. Οπερ πόνος οὐκ ἐμαιεύσατο, οὐδὲ πόθος Αγκα λιάσατο, εὐκαταφρόνητον γὰρ ἄν τε πράξεως, ἂν τε θεωρίας ἐστὶν πρόβλημα) τὸ ῥᾴδιον εἰς κτῆσιν παραγινόμενον. Σχόλιον Μάρκου λδ'. Πρόληψις ἐστι προτέρων κακῶν μνήμη ἀκούσιος· παρὰ μὲν τῷ ἀγωνιστῇ προβῆναι εἰς πάθος κωλυο μένη· παρὰ δὲ τῷ νικητῇ ὡς προσβολῆς ἀνταναςρουμένη. "A.l.lc. Φιλομαθῆς ὤν, γίνου καὶ φιλόπονος· ἡ γὰρ ψιλὴ γνῶσις φυσιοῖ τὸν ἄνθρωπον. * Matth. v, 16. ↳ Prov, ♥, Deest unus versus abrasus. Suppl. quando vita tua virtutibus resplendel.

SCALA PARADISI. — GRADUS XXVI. Σχόλιον λε'. Ο γέλως ἐκ τριῶν γίνεται· ἐκ πορνείας, κενοδοξίας, καὶ τῆς ἔνδον σεμνότητος και τρυφῆς, ὅ ἐστι κόρος" ἑκάστου τῶν ἀπηριθμημένων δηλονότι αναμέρος ποιοῦντος τὸν γέλωτα. *Αλλο τοῦ ἁγίου Εφρέμ. Ο γέλως τὸν μακαρισμὸν τοῦ πένθους έξω βάλλει· καὶ τὰ οἰκοδομηθέντα καταλύει· τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λυπεῖ, ψυχὴν οὐκ ὠφελεῖ, σῶμα διαφθείρει, τὰς ἀρετὰς διώκει· οὐκ ἔχει μνήμην θανάτου· οὐδὲ μελέτην τῶν κολάσεων· περίελε ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸν γέλωτα, καὶ δώρησόν μοι πένθος καὶ κλαυθμόν, δν ζητεῖς παρ' ἐμοῦ ὁ Θεός. Σχόλιον λς'. Ὁ ὕπνος ἐκ τεσσάρων γίνεται· τρυφῆς, νηστείας τῆς κατ' ἔπαρσιν, ἀκηδίας, καὶ φύσεως· τούτων ἐὰν κρατήσῃ τῆς ψυχῆς, καὶ κατὰ μόνας ὕπνον ἐμποιεῖ. Σχόλιον του μεγάλου Βασιλείου λζ. Ᏼ Scholion 35. Risus ex tribus vitiis exsistit, ex luxuria vana gloria et interna gravitate et deliciis, hoc est, satietate ciborum: singulis nempe ex iis, qua: enumeravimus, risum moventibus. Aliud S. Ephrem. Risus beatum anima Inctum exterminat, et quir aedificata sunt, dissolvit, Spiritum sanctum contristat, animæ nocet, corpus corrumpit, virtutes. (velut hostes) persequitur. Mortis ncmoriam ex stinguit, curam suppliciorum tollit. Aufer a me risum, et da mihi luctum et fletum, quem petis a me, Deus meus. Scholion 36. Somnus es quatuor causis oritur, e luxu, jcjunio, quod elationem animi attulit jejunanti, ex pigritia et natura. Quæ omnia si viceris et imperaveris animo, singula tamen somnum etiam conciliant. Scholion Basilii Magni 37. Ὁ ἑαυτῷ ἀρέσκων, ἀνθρωπαρεσκεῖ· ἄνθρωπος Qui sibi ipsi placet, studet etiam placere homiγὰρ αὐτὸς ἕκαστος. Ωσπερ οὖν ἐπικατάρατος ἄν nibus, quisque enim et ipse sibi homo est. Quemθρωπος, ὃς τὴν ἐλπίδα ἔχει ἐπ' ἄνθρωπον, καὶ admodum ergo illud: Maledictus homo qui spen στηρίσει σάρκα βραχίονος αὐτοῦ, τὴν εἰς ἑαυτὸν suam habet in homine, et firmabit carnem brachii πεποίθησιν δηλοῖ· οἷς καὶ ἐπιφέρει, καὶ ἀπὸ Κυρίου sui 50 significat confidentiam sui, quibus infert et ἀποστῇ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ· οὕτως καὶ ὁ ἄλλῳ ἀρέσκων, adjungit: Εt a Domino recesserit anima ejus "'; ita Et ἢ κατ' ἰδίαν ἀρέσκειαν ποιῶν, τῆς θεοσεβεία; ἐκε et qui alteri placet, aut facit quid, ut placeat, exπίπτει· εἰς γὰρ ἀνθρωπαρέσκειαν ἐμπίπτει· Ποιοῦσι cidit e Dei gratia dum captat hominum gratiamı. γάρ, φησὶν ὁ Κύριος, πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρών Faciunt enim, inquit 361 Dominus, ut videantur al ab ποις. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπέχουσι τὸν μισθὸν (hominibus. Amen dico vobis, receperunt mercedem αὐτῶν. Σχόλιον Αντωνίου τοῦ μεγάλου λη'. Επιθυμία λογισμοῦ ἀποσπωμένη, ἡδονὴν γεννῇ· καὶ τὴν ψυχὴν ἢ σωθῆναι, ἢ τῷ Θεῷ συναφθῆναι αὐ συγχωρεί. Σχόλιον λθ'. Έλεγχος σωτηριώδης τῆς κακίας ἡμῶν, καὶ ὅτι δι' αὐτῆς τῶν χαρισμάτων ἀποτυγχάνομεν, καὶ εἰς τοὺς κόπους καταβαλλόμεθα. Σχόλιον με. Ο σωματικὸς κόπος ἄνευ τῆς τοῦ νοῦ καθαρότη τος, ὡς ἄτεκνος μήτρα, καὶ μασθοὶ κατάξηρο:· τῇ γὰρ τοῦ Θεοῦ γνώσει προσεγγίσαι οὐ δύνανται, καὶ τὸ μὲν σῶμα κατάκοπον ποιοῦσιν, οὐδὲν δὲ ἀνύουσιν. Σχόλιον μα'. Αθληταὶ ὄντως οἱ μοναχοί· ἀθλεῖν γὰρ προήρηνται τῇ τῆς ψυχῆς βία Αλλο. Ηγουν τῆς ἥττης· τοῦτο γὰρ μοναχοῖς ἀσθένεια, καὶ οὐχ ἡ τοῦ σώματος κάκωσις. "Allo. Θείας οἰκονομίας δωρήματι, αἱ ἀσθένειαι τοῖς μοναχοῖς. Σχόλιον μβ'. Τὸν μοναχὸν τὸν μὴ θεαρέστω; δουλεύοντα τῷ Jerem. sui, 5. σε ibid. es Matth. v, 2. quam **. Scholion Antonii magni 58. Concupiscentia ratione destituta voluptatem parit, nec sinit animam aut salvari, aut cum Deo conjungi. Scholion S. Maximi 39. Reprehensio malitiæ nostræ nobis salutaris est, quod per ipsam gratiarum coelestium dona aequiramus, et ad labores incitemur. Scholion 40. Labor corporis qui caret munditie mentis, est quasi sterilis uterus et ubera sicca et arida. Ad Dei enim cognitionem aspirare non possunt, et corpus fatigant, nihil tamen proficiunt. Scholion 41. Monachi veri sunt athlete: susceperunt enim luctam, ut animæ suæ vim inferrent. Aliud. Sive quod victi sint. Hoc enim monachis est imbecillitas seu ægritudo, non autem corporis motbus. Aliud. Morbi corporis, singulari Dei beneficio monachis immittuntur. Scholion 42. Monachum, qui non ita servit Deo ut illi placeat,

nec pro salute amma suæ fortiter certat, sed in Κυρίῳ, καὶ σπουδαίως ἀγωνιζόμενον εἰς σωτηρίαν disciplina religiosa remissius agit, videbis a Deo relinqui, ut in varias omnino tentationes incidat, ne ex multo otio et cessatione in deteriora prola batur. Scholion 43. Hic præclare ingruentia mala suscepit, qui illa tanquam sibi debita judicat irrogata, nec ægre fert, sed Deo pro illis etiam gratias agit. Scholion 44. Hic frustra laborat, ostentandi enim sui gratia omnia facit. Scholion 45. Hic bellatoris nomen obtinet. Scholion 46. Et hic, quamvis verecundetur. Scholion 47. Vos examinatis his didicimus consulere etiam aliis. Nam etsi ut peccatores debitores sumus, Dominum tamen donis colemus, etsi enim primum humilius, sive debitorum et nominum, est tamen hoc extra periculum casus, ut primum debitum Gregorii Nysseni 48. Malum non est aliud [mali non est aliud quiddam subsistens] quam separatio a bono et meliore. Aliud. Si malitia (seu vitium et peccatum) sola et ouda vite nostre proposita esset, nulla boni @ opinione et umbra velata et fucata, non ita sponte sua mortales ad illam properarent. Scholion Marci 49. Ignarus insidiarum hostilium facile occiditur. Et qui nescit causas vitiorum seu vitiosarum cupiditalum, facile cadit. Scholion 50. Omnium virtutum exitium [mors] est vana gloria. Aliud. Ex omni parte nos hostis oppugnat, proindo (velut Argum) nos undique oculatos esse oportet, quando salvi esse volumus. Scholion 51. Superbiam intelligit, per quam diabolus ce cidit. Scholion 52. Vi nempe et virtute Spiritus sancti aut cœlesti desiderio, quod in corde piorum inexstinctum cnstoditur. Scholion 53. Consuesse, posuit pro habitu vitioso malarum affectionum Scholion 54. Si vitium esset naturale, nemo puniretur: neque contra quisquam virtutem exercendo recte faceret. Aliud Peccatum seul malum extra soluntatis proτῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, ἀλλὰ ἀμελῶς περὶ τὴν ἄσκησιν διακείμενον, παραχωρούμενον ίδοις ὑπὸ Θεοῦ πάντως πειρασμούς περιπεσεῖν· ἵνα μὴ ἐκ τῆς πολλῆς ἀργίας αὐτοῦ δεύσῃ ἐπὶ τὰ χείρονα. Σχόλιον μγ'. Οὗτος καλῶς τὰ ἐπερχόμενα κατεδέξατο, ὡς ίδια ταῦτα λογισάμενος, καὶ μὴ δυσφορήσας, ἀλλ᾽ εὐχαριστήσας. Σχόλιον με. Οὗτος ἀνόνητα κάμνει· τῆς γὰρ ἐπιδείξεως ένεκα εργάζεται. Σχόλιον με Οὗτος πολεμιστοῦ λόγον ἐπέχει. Σχόλιον με. Καὶ οὗτος, κἂν αἰδεῖται. Σχόλιον με. Ἡμεῖς δὲ βασανίσαντες τοῦτο συνείδομεν συμβου λεῦσαι· ὅτι εἰ καὶ ἁμαρτωλοὶ χρεωστοί εσμεν, πλὴν δώροις τὸν Δεσπότην τιμήσωμεν· εἰ γὰρ καὶ τὸ πρῶτον ταπεινότερον· ήγουν τὸ τῶν χρεῶν, αλλά γε τοῦτο ἄπτωτον, ἀλλά γε τοῦτο ἄπτωτον, ὡς δὲ πρῶτον χρεωστού μενον. Σχόλιον Γρηγορίου Νύσσ. μη. Οὐκ ἔστιν ἄλλη τις τοῦ κακοῦ ὑπόστασις, εἰ μὴ δ χωρισμὸς τοῦ ἀγαθοῦ τε καὶ τοῦ κρείττονος. Αλλο. Εἰ γυμνὴ ἡ κακία τῷ βίῳ προέκειτο, μή τινι κα λοῦ φαντασία προσκεχρωσμένη, οὐκ ἂν αὐτομόλησε πρὸς αὐτὴν τὸ ἀνθρώπινον. Σχόλιον Μάρκου μι. Ὁ ἀγνοῶν ἐνέδρας πολεμίων σφάζεται εὐχερῶς· καὶ ὁ μὴ εἰδὼς τὰς αἰτίας τῶν παθῶν, καταπίπτει βαδίως. Σχόλιον ν. Κοινή πάσῃ ἀρετῇ λύμη ή κενοδοξία. Αλλο. Διὰ πάντων πολεμεῖ ὁ ἐχθρός· ὅθεν πολυόφθαλμον δεῖ εἶναι τὸν σωθῆναι βουλόμενον. Σχόλιον να Τὴν ὑπερηφανίαν λέγει, δι' ἧς ὁ διάβολος πέπτω κεν. Σχόλιον νδ'. Τῇ ἐνεργεία τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, ἢ τῷ θεϊκῷ πόθῳ, ὅς ἐν τῇ καρδίᾳ. Σχόλιον νγ'. Τὸ συνεθίσαι, ἀντὶ τοῦ, ἐν ἔξει γενέσθαι τῆς και κίας τῶν παθῶν. Σχόλιον νδ'. Ε: φυσικὴ ἦν ἡ κακία, οὐκ ἂν ἐκολάζετό τις· οὔτε πάλιν ἄλλοι κατώρθουν τὴν ἀρετήν. "A.l.lo. Κακὴν ἔξω προαιρέσεως κείμενον καὶ κατ' ιδίαν

SCALA PARADISI.- GRADUS XXVI. ὑπόστασιν θεωρούμενον ἐν τῇ φύσει τῶν ὄντων, positum consideratum, ex sua natura nihil est. ἐστὶν οὐδέν. Αλλο. Οὐδὲν ἔπερόν ἐστι κακία, ἡ ἀρετῆς ἔλλειψες. "A.1.10. Ὅτι φυσικαὶ ἀρεταὶ ἐν ἡμῖν, ἡ ἐλεημοσύνη, ή ἀγάπη, ἡ πίστις, ἡ ἐλπίς· αἱ δὲ ὑπὲρ φύσιν ἄγνεια, διοργησία, ταπεινοφροσύνη, προσευχή, αγρυπνία, νηστεία. Αλλο Μάρκον. Αλλη πράξις ἐντολῆς, καὶ ἄλλο ἀρετή, κἂν ἐξ ἀλλήλων τὰς τῶν ἀγαθῶν ἀφορμάς λαμβάνωσι. Πράξις ἐντολῆς λέγεται, τὸ προστεταγμένον· ἀρετὴ ἐν τῷ ἀρέσκειν τῇ ἀληθείᾳ τὸ γινόμενον. Σχόλιον κ. Διδάσκαλος τῆς ἁγνείας Ηλίας καὶ Ἰωάννης Πρόδρομος, καὶ ὁ Θεολόγος Ἰωάννης· πραότητος δὲ Μωϋσῆς καὶ Δαυΐδ· τῆς δὲ προσευχῆς αὐτὸς ὁ Θεοῦ Λόγος, καὶ ὁ φανεὶς ἄγγελος Αντωνίῳ καὶ Παχωμίῳ· πάλιν τῆς νηστείας Μωσης, καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος· πάλιν ἀγρυπνίας πολλοί, οι καὶ κατάνυξιν τούτων ἐκτήσαντο· ταπεινοφροσύνης δὲ, δι' ἡμᾶς πτωχεύσας Θεοῦ Λόγος, καὶ ἀναλαβὼν τὴν σάρκα ἡμῶν ὁ πάντων Σωτήρ. Σχόλιον νς'. Απόγονον τῆς κοιλωμανίας τὴν πορνείαν φησί, ὡς ἐκ γαστριμαργίας τικτομένην. Σχόλιον κ. Φυσικώτερος γὰρ ἂν καὶ ἀπατηλότερος εἰκότως Σχόλιον νη'. Απόδειξις, ὅτι ὁ μὴ ὑποταγείς ταπεινοφρονεῖν οὐ δύναται· ὑποταγὴν δὲ οἱ μὲν τὴν νοουμένην κατώρ Φωσαν, οἱ δὲ καὶ τὴν φαινομένην ἐπεδείξαντο, ἥτις διὰ τὴν προτέραν παραλαμβάνεται. Σχόλιον ν. Εὐσεβῆς, οὐχ ὁ πολλοὺς ἐλεῶν· ἀλλ' ὁ μηδένα ἀδίκως. Σχόλιον Γ. Φυλακή λογισμῶν, τὸ ἐξ ἀγώνων ἢ προσευχῆς τὰ εἴδη τῶν λογισμῶν ἀποκρούεσθαι· νοὸς δὲ τήρησις ἀναιχμαλώτιστος καρδία, καὶ ἀρέμβαστος μνήμη Θεοῦ. Σχόλιον Μάρκου ξε'. Τὸ πρῶτον ἀσθενῶν· μὴ δυνάμενοι γὰρ ὅλως ἀνα ειστῆναι τοῖς πολεμίοις, διὰ προσευχῆς τούτους ἀποδιδράσκουσι. Τὸ δεύτερον ἀγωνιστῶν, οἱ δι' ἀσκήσεως τῶν ἐχθρῶν περιγίνονται· τὸ τρίτον θεωρητι. κῶν, οἱ διὰ θεωρίας ὑψούμενοι, ἄληπτοι τοῖς ἐναντίοις εἰσὶ καὶ, ὡς εἰπεῖν, ἀπροσμάχητοι. Σχόλιον συγκλητικής ξβ'. Ο ἔχων εἰς τοὺς μυκτήρας τὴν ἰδίαν δυσωδία, " Il Cor sul. 9. Alind. Vitium nihil est aliud quam virtutis defectio seu privatio. Aliud. Virtutes in nobis naturales sunt, eleemosyna, charitas, Bdes, spes; supra naturam sunt castitas, ira vacuitas, humilitas, precatio, vigilise, jejeiræ είνα. 363 Aliud Marci. Alia est præcepti observatio, aliud virtus: etsi ex se mutuo altera ab altera bonorum operum causas et occasiones sumant. Præcepti observatio dicitur cum fit quod præscriptum est; virtus, cum quod fit ad Deo placendum in veritate percitur. Scholion 55. Doctores castitatis fuere Elias, Joannes Baptista Præcursor et Joannes evangelista theologus: mansuetudinis Moses et David: precationis Dei Verbam, et angelus qui apparuit Antonio et Pachomio. Je junii rursus Moses et ipse Dominus: vigiliarum multi ex quibus aliqui compunctionem quoque possidebant: humilitatis autem qui pro nobis erenus et pauper factus est ", Verbum Dei qui carnem nostram assumpsit omnium Salvator. Scholion 56. Gute et ventris insanientis seboles libido est, inquit, ut quæ ex gula nata est. Scholion 57. Vana gloria enim naturæ convenientior et fallacior merito vincit. Scholion 58. Demonstratio est, quod inobediens humilis esse non possit. Obedientiam autem alil probarunt internam; alii externam et apparentem exercuerunt: quæ secunda propter primam admittitur. Scholion 59. Pius est, non qui multorum miseretur, sed nominis injuste. Scholion 60. Custodia cogitationum est formas et imagines cogitationum repugnando vel precando repellere: mentis autem conservatio est cor, quod ab hoste capi nunquam potest et mens a Dei memoria nunquam abstracta. Scholion 61. Primum est infirmorum, qui cum hostibus puguando resistere non possint, precibus illos in fugans conjiciunt; alterum est luctatorum, qui per religiosam virtutum exercitationem hostes vincunt; tertium est corum qui in contemplatione rerum cœlestium versantur, qui meditatione supra se elevati, ab hostibus in potestatem redigi non possunt, et sunt, ut ita dicam, inexpugnabiles. 364 Scholion syncletica 62. Qui nares suas ad propriorum vitiorum fetorem

adinovet, nunquam alienum pedorem odoratur, & οὐκ ἐσφραίνεται ἄλλης, κἂν σταθῇ ἐπάνω τῶν θνη etiamsi super mera cadavera constiterit. σιμαίων ὅλων. Aliad. Mens humana, natura sua inconstans est, quæ tunc ab erroribus et exerrationibus liberatur et stabilitur, quando cum Deo fuerit copulata. Omnia enim ejus in Deo sunt, nec ullum amplius opus, a quo urgeatur habet, aut extra Denun ad quod excurrat et evagetur. Aliud. Aliis sentientibus; hoc enim sentiri non potest. Qui enim animi tranquillitatem omnibus vitiosis affectibus exulis, assecutus est, gratiam Dei accepit, ut quæ in aliis sunt animadvertat et sentiat. Scholion 63. Ab avaritia enim inductus, ne quid largiatur, simulat humilitatem, dum flugit se fugere studium hominibus placendi. Scholion 6%. Adverte diligentiam accuratam patris ubi, inquit, propositum et desideriam est, ibi etiam suc¬ currentis ad opus Dei auxilium non deest. Aliud. Bonum propositum tune apparet quando bonum a malo secernendo bonum eligimus: Malum propositum quando scientes volentes cliginins contrarium bono. Aliud. Tu Deo bonum offer propositum, et experieris lei auxilium. Isaaci G5. Quisquis ante tempus suscipit aliquid in se, quod est supra vires et bumeros ejus, sibi ipsi duplex affert detrimentum, et non commodum. Jmperiti enim mercatores in maximis rebus magna sibi detrimenta pariunt. In levioribus autem negotiis ulterius statim profieiunt. Quapropter rebus omnibus est ordo et omni institutioni suum tempus legitimum destinatum. Scholion G6. "A.178. Ο νοῦς φύσει ὢν άστατος, τότε τῆς πλάνης στα ται, ὅτε τῷ Θεῷ συναφθῇ. Τὰ γὰρ πάντα ἐντὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐκ ἔχει λοιπόν έργον υπερκείμενον, η ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ, εἰς & πλανηθήσεται. Αλλο. Ετέρων αἰσθανομένων· τοῦτο γὰρ τὸ ἀνεπαισθή τως· καὶ γὰρ ὁ ἀπαθὴς χάριν ειληφὼς τὰ ἐν ἑτέροις ὑπάρχοντα επαισθάνεται. Σχόλιον ξγ'. Ἐκ γὰρ φιλαργυρίας μὴ μεταδιδόναι πείθων, τὴν ταπείνωσιν ὑποκρίνεται· τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν φεύ γειν υποτιθέμενος. Σχόλιον ξδ'. Βλέπε τοῦ πατρὸς τὴν ἀκρίβειαν· ὅπου, φησί, πρό θεσις καὶ πόθος, ἐκεῖ συνεργία Θεοῦ. "A.2.20. Ἡ ἀγαθὴ προαίρεσις τότε φαίνεται, όταν διακρί ναντες ἀπὸ τοῦ κακοῦ τὸ καλόν, αἱρώμενα τὸ ἀγα (όν. Η δὲ κακή, ὅταν ἐν γνώσει αιρώμεθα, ἢ ἀνθαρο ρώμεθα. Αλλο. Δὲς πρόθεσιν, καὶ λαμβάνεις δύναμιν. Σχόλιον Ἰσαὰκ ξε'. Πᾶς ὁ πρὸ καιροῦ ἀρχόμενος τῶν ὑπὲρ τὸ μέτρον αὐτοῦ, βλάβην ἑαυτῷ διπλασιάζει, καὶ οὐκ ἔνδοσιν. Οἱ γὰρ ἄπειροι ἔμπορος ἐν τοῖς μεγίστης πράγμασι, μεγάλας ἑαυτοῖς προξενοῦσι ζημίας· ἐν δὲ τοῖς εὐ τελεστέροις πράγμασιν, εἰς τὸ ἔμπροσθεν ταχέως ἐκε τείνονται· διότι παντὶ ἔργῳ ἐστὶ καὶ τάξις, καὶ πάση διαγωγή καιρὸς ἔννομος. Σχόλιον ἐσ'. Μηδεὶς ἐν κακία διάγων, ἑαυτοῦ ἀπογινωσκέτω, εἰδὼς ὅτι γεωργία μὲν τοῖς φυτοῖς τὰς ποιότητας μεταβάλλει. Η δὲ κατ' ἀρετὴν τῆς ψυχῆς ἐπιμέλεια Nemo vitiis deditus de sua salute desperet, non ignarus quod agricultura plantarum qualitates mutet. Diligentia vero et cura animæ circa virtutem potest qualescunque animi morbos vincere et δυνατή ἐστι παντοδαπῶν ἀῤῥωστημάτων ἐπικρα emendare. 365 Aliud. Peccatum ad mortem est hominis impœnitentis, pro quo si quantumvis sanctus cret, non exauditur. Alind Basilii Magni. Si multitudo et magnitudo miserationum Dei cum multitudine et magnitudine peccatorum compárata numerari et dimensione exhauriri et finiri potest, est quod desperes. Si autem peccata, ut par est, et modum habent, et numerari possunt, Dei autem misericordia et miserationes numerari non possitut, sed molo carent, desperationi locus τῆσαι. "Allo. Ἔστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον ἡ ἀμετανόητος. περὶ ἧς καν ἅγιος ὑπὲρ ἑτέρου προσεύχηται, οὐκ εἰσακούεται. Αλλο τοῦ μεγάλου Βασιλείου. Εἰ πλῆθος τῶν τοῦ Θεοῦ οἰκτιρμῶν ἀριθμήσαι, καὶ μέγεθος Θεοῦ μετρήσαι δυνατὸν ἐν συγκρίσει πλήθους ἁμαρτημάτων καὶ μεγέθους, ἡ ἀπόγνωσις γινέσθω. Εἰ δὲ ταῦτα μὲν, ὡς εἰκὸς, καὶ μέτρι υποβάλλεσθαι καὶ ἀριθμητὰ εἶναι συμβαίνει, Θεού δὲ ἔλεος καὶ οἰκτιρμούς ἀριθμήσα: ἀδύνατον, οὐκ απογνών της και ρός, ἀλλ' ἐπιγνώσεως ἐλέους, καὶ

SCALA PARADISI. - GRADUS XXVI. καταγνώσεως ἁμαρτιῶν, ὧν ἡ ἄφεσις πρόκειτα: nullus relinquitur, sed cognitioni misericordiae gjus ἐν τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ. et peccatorum detestationi, quibus in sanguine Christi proposita est venia et remissio. Scholion Gabrielis monachi et solitaril in monte Latro 67. Σχόλιον Γαβριήλ μοναχοῦ καὶ ἡσυχαστοῦ τοῦ ὄρους Λίτρου ξζ'. Ο ἑαυτὸν οἰόμενος εἶναί τι, καὶ διδάσκων ἐτέρους, ὧν πεῖραν αὐτὸς οὐκ ἔσχεν, ἢ γνώσει ή πράξει, δύο νόσους νοσεί, καὶ δύο τυφλώσεις, υίησιν καὶ κενοδοξίαν· ἀναισθησίαν, καὶ ἄγνοιαν· καὶ εἰ ταῦτα προσλάβωσι καὶ γαστριμαργίαν, εἰς πρόδηλον κίνδυνον καταφέρουσι τὸν ταῦτα κτησάμενον, καὶ εἰς αἰσχύνην αιώνιον, καὶ ἀκούσεται παρὰ πολλῶν· Ἰατρέ, θεράπευσον σεαυτόν· εἰ δέ τις Σχόλιον ξη'. Υποτακτικαῖς μὲν τοῖς ὑπὸ ἀνθρώπων επιτρα πείσαις· ἀνυποτάκτοις δὲ, ταῖς μὴ κελευσθείσαις ὑπὸ ἀνθρώπων, καθ᾿ ἑαυτὸν διατρίβοντι καὶ ἀσκουμέν νῳ, καὶ μὴ ἐν ὑποταγῇ ὑπάρχοντα. Σχόλιον ξθ'. Έρευνα ἀκριβῆς, πῶς ἅπαντες δυνάμεθα γνώ ναι, εἰ ἀρέσκει τῷ Θεῷ τὸ ἔργον ἡμῶν, ὁ ἐὰν ποιῶμεν. Σχόλιον ο'. Τὸ κατὰ θέλημα Θεοῦ γινόμενον ἔργον, ἐν ταῖς εισαγωγικοῖς ταπείνωσιν προστίθησι, ἐν δὲ μέσοις πολέμων αναχώρησιν, ἐν δὲ τελείοις φωτὶ προσαυγάζει. Σχόλιον κα'. Αντὶ τοῦ νομιζόμενα μικρὰ παρὰ τοῖς μεγά λοις, διὰ τὴν τελειότητα ἴσως οὐ μικρά· τὰ δὲ παρὰ τοῖς μικροῖς οἰόμενα μεγάλα, διὰ τὴν ἀτέλειαν οὐ πάντως τέλεια· τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ τῶν ἀρετῶν καὶ κακιῶν ἐκληπτέον. Σχόλιον Μάρκου μοναχοῦ οβ. (α) Πρόληψις ἐστι, προτέρων κακῶν μνήμη ἀκούσιος· παρὰ μὲν τῷ ἀγωνιστῇ προβῆναι εἰς πάθος κωλυομένη· παρὰ δὲ τῷ νικητῇ ἕως προσβολῆς ἀναι ρουμένη. Σχόλιον ογ'. Αμαρτία ἐστὶ πάσης ἐντολῆς καὶ τῆς ἐλαχίστης παράβασις· ἀργία δὲ, τὸ μὴ ποιεῖν καὶ ἐργάζεσθαι τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ· ἀμέλεια δὲ τὸ ἐργάζεσθαι μὲν, βαθύμως δέ· πάθος δὲ, ἡ πεπηγυῖα καὶ δυσέκνιπτος ροπὴ τῆς διανοίας ἐπὶ τὰ βλάπτοντα· πτῶμα δὲ, τὸ εἰς ἀπιστίαν ἢ εἰς τὸ τῶν σωματικών πα θῶν ὀλισθῆσαι. Ἰσαὰκ οδ. Παραφύλαττε ἐκ τῶν μικρῶν, ἵνα μὴ ἐκπέσῃς ἐκ τῶν μεγάλων. Σχόλιον Ἰσαὰκ οε'. Πρὸς τοὺς φίλους σου ἐν εὐλαβεία πορεύθητι· ὅταν δὲ ποιήσῃς τοῦτο, καὶ σεαυτὸν καὶ αὐτοὺς ὠφε λήσεις, ὅτι προφάσει τῆς ἀγάπης, ἀποβάλλει ή ψυ γὴ τὸν χαλινὸν τῆς παραφυλάξεως. Luc. iv, 23. Qui sibi sumit ut alios doceat quorum ipse vel usu vel cognitione experientiam nullam habuit, gemino morbo, geminaque cæcitate laborat: animi elatione et vana gloria, stupore anini et ignorantia. Et si hæc vitia in societatem etiam gulamı asciverint in apertum exitii discrimen, ita affectu conjiciunt et in dedecus atque ignominiam æternam, audietque a multis: medice, cura teipsu Scholion 68. In subjectis, id est, ab hominibus tibi commissis. Non subjectis, id est, non imperatis ab hominibus, suo nempe nutu viventi, et sese privatim exercenti, nec ulli subjecto. Scholion 69. Accurata investigatio, quomodo omnes possimus cognoscere an labor noster si quem suscipimus Deo placeat. Scholion 70. Opus ut ex Dei voluntate fiat, tironibus bumilitatem affert, iis qui jam profecerunt, hostium secessum; perfectis lumini lumen addit, magisque ac magis illustrat. Scholion 71. Pro eo, quod apud magnos existimentur 366 parva propter perfectionem fortasse, non sunt parva: quæ autem magna apud parvos, propter imperfectionem non omnino magna aut perfecta. Idem de virtutibus et vitiis intelligendum. Marci monacki 72. Anticipatio est priorum malorum seu vitiorum objecta nolenti memoria, quæ agonistam Christi prohibet ad vitium usque progredi: a perfecto autem seu victore ad impressionem usque sublata et deleta. Scholion 73. Peccatum est omnis divini præcepti etiam miuimi violatio seu transgressio; segnities autem seu otium ab operibus divinis cessatio. Negligentia est eadem negligcuter et remisse exsequi. Passio est lixa, et ex qua ægre emergas, mentis ad noxia inclinatio. Casus est quo vel in incredulitatem vel corporis voluptates devolvaris. Isaaci 74. Cave a parvis, ne excidas a magnis. Scholion Isaaci 75. Amicos cum reverentia et caute accede; quando hoc feceris, et tibi et aliis proderis. Anima enim occasione [prætextu] charitatis frenum custodiæ sui ipsius abjicere solet.

Scholion 76. Nihil animum tam turbidum reddit, adeoque penitus excæcat, quam sordes carnis, quibus ex impuritate turpium voluptatum inquinatur. Scholion 77. Quando qui æger est ab animo, in morbis et tentationibus patientiam conservat, intelligat qnod illum divina bonitas invisat. Hoc perfecti ex alta gratiæ cognitione non ignorant. Scholion 78. Non cujusvis est hoc facere, sed studiosi et diligentis. Vocanti ad exitium. Scholion. Scholion, Ad pietatem invitanti. Scholion 79. Hic utrisque scopus est, fuga mali, et conseetatio boni. 367 Scholion 80. Separationem hoc loco mortem appellat, et quod ex morientibus alii sola anima coelum petant relicto in terra corpore, alii qui terrena sapuerunt, post mortem ad inferos descendant, medium locum, id est, in hoc mundo, post illam separationem, nullum deinceps relinqui. Scholion 81 De anima, opinor, loquitur, quæ nec ante nec post corpus subsistit, sed simul cum corpore creatur et ipsa. Unde homicida judicatur etiam qui embryonem seu primum in utero conceptum fetum postquam animatus est, occidit. Tantum autem tunc et anima agit, quantum caro: nam ad augendum corpus suas perinde vires atque illa confert. Permirum ergo dicit, quomodo illa quæ in curpore creata est post disjunctionem durare et subsistere nuda et sine corpore possit? sed hoc est decretum Dei. Cæterum si quidem hanc propositam quæstionem, ad ignem referunt, videant quod ex lapide et ferro (nam ex his duobus excutitur ignis), progressus, subsistere sine alia materia non possit. Nam nisi quis ex iis qui excussum ignem excipere et nutrire possunt, celeriter adsit et excipiat, statim perit; anima autem usque ad alteram divina vi futuram sui cum corpore colligationem exspectat et perdural. Σχόλιον ος'. Οὐδὲν οὕτω θολοῖ τὸν νοῦν καὶ ἀβλεπτεῖν ὅλως παρασκευάζει, ὡς ὁ τῆς σαρκὸς ρύπος 6 προς μια νόμενος αὐτῇ ἐκ τῆς ἀκαθαρσίας τῶν αἰσχρῶν ἡ νων. Σχόλιον οζ. Οτε ὁ τῇ ψυχῇ, φησί, ἀσθενὴς ἐν τοῖς νοσήμασι, καὶ πειρασμοῖς ὑπομονὴν κτήσηται, διακρινέτω ὅτι θεία αὐτῷ ἐπισκοπὴ ἐγένετο· οἱ δὲ τέλειοι ἐπ τῶν ὑψηλῶν τῆς χάριτος γνώσεων ἐπιγινώσκουσε τοῦτο. Σχόλιον ση'. Οὐ τοῦ τυχόντος, ἀλλὰ τοῦ σπουδάζοντας. Σχόλιον. Τῷ καλοῦντι πρὸς ἀπώλειαν. η Σχόλιον. Τῷ ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν. Σχόλιον οθ'. Ὁ ἐπ' ἀμφοτέροις σκοπός τῆς φυγῆς τοῦ κακοῦ καὶ τῆς συνδρομῆς τοῦ καλοῦ. Σχόλιον π. Χωρισμὸν ἐνταῦθα τον θάνατόν φησι· καὶ ὅτι ἀποθνήσκοντες, ἄλλοι μὲν ἄνω ἀνέρχονται τη ψυ χῇ μόνῃ, ἐπὶ γῆς τὸ σῶμα καταλιμπάνοντες· d δὲ τὰ γήινα φρονήσαντες μετά θάνατον ἐπὶ τὸν άδην κατέρχονται· μέσον δὲ, τοῦτ' ἔστι ἐν τῷ κό σμῳ τούτῳ, μετὰ τὸν χωρισμὸν ἐκεῖνον, οὐδὲν λα πὸν ἵσταται. Σχόλιον τα'. Τὴν ψυχὴν, ὡς οἶμαι, λέγει· οὔτε γὰρ προϋφ ίσταται τοῦ σώματος, οὔτε μεθυφίσταται, ἀλλ᾽ ἅμα τῇ γενέσει τούτου κτίζεται καὶ αὐτή· ὅθεν φονεύς καὶ ὁ ἔμβρυον ἀπεκτακώς, ἐπεὶ ἐν τῇ συλλήψει ἐψύχεται· τοσοῦτον δὲ ἡ ψυχὴ ἐνεργεῖ τότε, ὅσον καὶ ἡ σάρξ· κατ' αὔξησιν γὰρ τὴν τοῦ σώματος, καὶ αὕτη τὰς οἰκείας ενεργείας διαδείκνυσι. Θαῦμα οὖν, φησί, πῶς ἡ ἐν τῷ σώματι λαβοῦσα τὸ εἶναι πέφυκε γυμνὴ μετὰ τὴν διάζευξιν στέγειν, ήτοι συνίστασθαι· ἀλλὰ τοῦτο μὲν τὸ τοῦ Θεοῦ δόγμα. Εἰ δέ τινες περὶ πυρὸς εἰρῆσθαι τὸ προκείμενον ὑπολαμβάνουσι ζήτημα, γινωσκέτωσαν, ὡς τοῦ φέροντος λίθου τε καὶ σιδήρου (γέννημα γὰρ τῶν δύο τούτων τὸ πῦρ) προελθὸν οὐ δύναται μένειν χωρὶς ἑτέρας ύλης· καὶ γὰρ εἰ μὴ τάχιον δράξε σθαί τις φθάσει τῶν φυλάσσειν αὐτὸ εἰδότων, εὐο θὺς ἀπόλλυται· ἡ δὲ ψυχή μέχρι τῆς ἑτέρας ἐν Θεῷ συνδήσεως αὐτῆς πρὸς τὸ οἰκεῖον σῶμα ἐκδέχεται. De discreta discretione. (Sub codem capite Quemadmodum ardens æstu cervus anhelat fontes aquarum, ita ab religiosis viris desideratur cognitio seu comprehensio bonæ et divinæ voluntatis; noc học tantum, sed et permistæ, quin et contrariæ cognitio. De quibus nobis grandis sermo et ininΠερὶ διακρίσεως εὐδιακρίτου. et gradu XXVI.) Ον τρόπον ἐπιποθεί ή έλαφος φλεγομένη τὰ νά ματα, οὕτως παρὰ μοναχοῖς ἐπιποθεῖται ἡ τοῦ θείου καὶ ἀγαθοῦ θελήματος κατάληψις· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τοῦ συγκεκραμένου ἔτι δὲ καὶ τοῦ ἐναντίου ἡ ἐπίγνωσις. Περὶ ὧν πολὺ ἡμῖν ὅντως ὁ λόγος

GRADUS XXVI. state sitæ sine dilatione et omni mora expeditius facienda sint 368, ut monet ille qui dicit: να qui difert de die in diem "o, et de tempore in tempus. Quæ item contra, cum quodam temperamento, consideratione et circumspectione agendæ, ut mouet qui dixit: Cum gubernatione fit bellum *; et rursum: Omnia honeste seu decenter, et secusάum ordinem fants. Non est enim, non est cujusvis, talia, quæque dijudicatu sunt diffcilia, ex lempore clare et facile cognoscere et dijudicare quando et Deo plenus, et qui Spiritum sanctum in se loquentem habuit, hoc sæpe visus est precari, cum aliquando dicit: Doce me facere voluntatem tuam, quia Deus meus es tu. Alias vero rursum: Dirige καὶ δυσερμήνευτος· καὶ ποιά τε τῶν πραγμάτων, & terpretabilis est *, quae nempe res in nostra poteκαθ᾿ ἡμᾶς ἀνυπερθέτως οφείλουσι γίνεσθαι· καὶ πάσης ἀναμονής δευτέρως, κατὰ τὸν λέγοντα· Οὐαὶ ὁ ἀναβαλλόμενος ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, καὶ καιρόν ἐκ καιρού. Ποια δὲ πάλιν μετὰ ἐπιεικείας καὶ περισκέψεως· ὡς παραινεῖ ὁ εἰρηκώς, Μετὰ κυ βερνήσεως γίνεται πόλεμος, καὶ πάλιν· Πάντα ευσχημόνως, καὶ κατὰ τάξιν γενέσθω. Οὐκ ἔστι γὰρ, οὐκ ἔστι τῶν τυχόντων τὰ τοιάδε δυσδιάκριτα θάττον εὐκρινῶς διαγνώναι, εἴπερ καὶ ὁ θεοφόρος, καὶ τὸ πνεῦμα ἐν ἑαυτῷ λαλοῦν ἔχων, τοῦτο πολλά τις φαίνεται προσευχόμενος· καὶ ποτὲ μὲν λέγων· Δίδαξόν με τοῦ ποιεῖν τὸ θέλημά σου, ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεός μου· ποτὲ δὲ πάλιν· Οδήγησόν με ἐπὶ τὴν ἀλήθειάν σου· καὶ πάλιν· Γνώρισόν μοι, Κύριε, ὁδὸν, ἐν ᾗ πορεύσομαι, ὅτι πρὸς σὲ ἀπὸ me in veritate tua; et rursum: Notam fac miki, Domine, viam, in qua ambulem, quia ad te animam meam ", ab omni cura bujus vitæ mortalis et vitiosi affectus levavi ** et exaltavi Quicunque Domini voluntatem cognoscere voluerunt, suam prius maclare seseque abnegare debuerunt, et cum Sue et simplicitate exclusa omni malitia, precari, et patres fratres ve cum vera humilitate, et sine ulla cordis dubitatione interrogare, quorum consilia et responsa tanquain ab ore Dei prolata suscipienda sunt; quamvis contraria destinato fini quærentis dicta videantur, aut interrogati non valde religiosi sint. Deus enim non est iniquus ut animas quæ per firem et simplicitatem alterius se consilio.et judicio humiliter subjiciunt, decipi patiatur: nam etiamsi πάσης μερίμνης βιωτικῆς, καὶ πάθους τὴν ψυχήν μου ἦρα καὶ ὕψωσα. Ὅσοι τὸ τοῦ Κυρίου μαθεῖν ἠβουλήθησαν θέλημα ἐν αὐτοῖς θανεῖν κεχρεω στήκασιν [αἰ. τὸ ἑαυτὸν πρότερον θανατῶσαι]· πιο στει τοίνυν καὶ ἀπονήρῳ [al. ἑαυτοὺς ἀπαρνούμε νοι πίστει, etc.] ἁπλότητι προσευξάμενοι, καὶ ψυχὰς πατέρων ἢ καὶ ἀδελφῶν ἐν ταπεινώσει καὶ ἀν ενδοιάστῳ καρδίᾳ ἐρωτήσαντες, ὡς ἐκ Θεοῦ στόμα της τὰ παρ' αὐτῶν συμβουλευόμενα δεχέσθωσαν· εἰ καὶ ἐναντία τῷ ἑαυτῶν σκοπῷ τὰ εἰρημένα τυγχάνουσιν, εἰ καὶ μὴ πάνυ πνευματικοὶ οἱ ἐρωτης θέντες καθεστήκασιν· οὐκ ἔστι γὰρ ἄδικος ὁ Θεὸς ψυχὰς πίστει καὶ ἀκακίᾳ ἑαυτὰς τῇ τοῦ πλησίον συμβουλῇ καὶ κρίσει ταπεινωσάσας ἀπατήσει, κάν άλογοι οἱ ἐρωτηθέντες τυγχάνωσιν· ἀλλ' ὁ λαλών Cilli qui consuluntur, imprudentes fuerint, est tamen Πύλος καὶ ἀόρατος. Πολλῆς ταπεινοφροσύνης ἀνάπλεοι καθεστήκασιν, οἱ τῷ προειρημένῳ ἡμῖν ἀνενδοιάστως στοιχούντες κανόνι. Εἰ γὰρ ἐν ψαλτηρίῳ τὸ ἑαυτοῦ τις ἤνοιγε πρόβλημα πόσον οἴεσθε λογικὸν νοῦν καὶ ψυχὴν νερὰν ἀψύχου διαφέρειν ἀποφθέγματος; Πολλοί σε μήπω τὸ τέλειον τοῦτο καὶ κούφον ἀγαθὸν τὸ προειρημένον ἐξ αὐταρεσκείας κατειληφότες· ἀλλ' ἐξ ἑαυτῶν καὶ ἐν ἑαυτοῖς τὸ τοῦ Κυρίου καταλαβεῖν εὐάρεστον επιχειρήσαντες, ποικίλας ἡμῖν λίαν καὶ πλείστας τὰς περὶ τούτου κρίσεις υφηγήσαντο. Απ έστησάν τινες τῶν συζητητῶν πάσης προσπαθείας, τὸν ἑαυτὸν λογισμὸν ἐπὶ ταῖς ἑκατέραις βουλαῖς τῆς ψυχῆς, λέγω δὴ τῇ ἐπιχειρουμένῃ καὶ τῇ ἀντιλεγούν σῃ, καὶ γυμνὸν τὸν ἑαυτὸν νοῦν οἰκείου θελήματος ἐν ζεούσῃ δεήσει ἐπὶ ῥητὰς ἡμέρας παραστήσαντες τῷ Κυρίῳ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ θελήματος αὐτοῦ ἐπο έτυχον· ἡ νοὺς νοεροῦ νοερῶς τῷ ἡμετέρῳ να συλ λαλήσαντος, ἢ τῆς μιᾶς ἐννοίας τελέως τῆς ψυχῆς Εξαφανισθείσης. "Αλλοι ἐκ τῆς ἐπακολουθείσης τῷ ἐγχειρήματι θλίψεως καὶ διασκεδασμοῦ τοῦτο θεῖον εἶναι κατέλαβον κατὰ τὸν εἰπόντα· Ηθελήσαμεν ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς, καὶ ἅπαξ, καὶ δὶς, καὶ ἐν έκοψεν ἡμᾶς ὁ Σατανᾶς. Ἕτεροι τὸ ἐναντίον πάλιν • Eccli. r, ω Hehr. v, 11. "Psal. CXLII, 8.” ibid. 369 ille qui per illos loquitur sine corpore, nec oculis subjectus. Qui hanc regulam, quam diximus, optima fide sequuntur, sunt pleni humilitate. Si enim quidam in psalterio suam propositionem aperuit [Aperiam ἐκ psalterio propositionem meam. Psal. xLvii], quanto putatis mentem rationis plenam, et auimam intelligentem adium sono præstare? Multi qui nondum perfectum hoc et facile, quod ostensum est, bonum quod siti nimium placerent, assecuti sunt, sed sibi præfidentes, divinum nulum ex se conantur investigare, valde diversa nobis et plurima do hoc judicia et sententias exposuerunt. Nonnulli ex iis, qui divinam voluntatem inquirebant, abdicalls omuibus affectibus suis, cogitationes suas, ob al terutras animæ voluntates (vel aggrediendi, inquam, quod erat propositum, vel contra nitendi ) et ani mum suum a propria voluntate penitus exutum per ardentissimas preces ad certos dies Deo supplices alusi cognitionem divina voluntatis perceperunt, sive mente aliqua intelligente per intelligentiam cum nostra mente colloquente, sive altera cogitatione propositi ex animo penitus deleta. Alii ex ea quæ secula est conatum, vexatione et distractione conatum ipsum Deo gratum fore intelle8. σε Prov. xx, 18. * 1 Cor. χιν, 40. Psal. cxLIS, 10. ** Psal. xxiv, 5.

τοῦτο Θεῷ εὐαπόδεκτον ᾔσθοντο, λέξαντες ἐκεῖνο, τη Παντὶ τῷ προαιρουμένῳ τὸ ἀγαθὸν συνεργεῖ ὁ Θεός. Ὁ Θεὸν ἐν ἑαυτῷ διὰ φωτισμού κτησάμενος, καὶ ἐν τοῖς κατεπείγουσι, καὶ ἐν τοῖς ἀναμένουσι πρά γμασι τῷ δευτέρῳ τρόπῳ οὐ μέντοι χρόνῳ πληρο φορεῖσθαι πέφυκε. Τὸ ἐνδοιάζειν ἐν ταῖς κρίσεσι, καὶ ἀπληροφόρητον ἐπὶ πολὺ διαμένειν, ἀφωτίστου καὶ φιλοδόξου ψυχῆς τεκμήριον. Οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς ἄδι κος, ὡς τοῖς μετὰ ταπεινώσεως κρούουσιν ἀποκλεί σασθαι· ὁ σκοπὸς ἐν πᾶσι ζητείται παρὰ Κυρίου, καὶ ἐν τοῖς κατεπείγουσι, καὶ ἐν τοῖς ἀναβάλλεσθα: ὀφείλουσι. Πάντα γὰρ τὰ καθαρὰ προσπαθεία; καὶ παντὸς μολυσμοῦ, κυρίως διὰ Κύριον, καὶ οὐ δι' ἕτερόν τινα γινόμενα, εἰ καὶ οὐ πάντως ἀγαθὰ, ἀλλ᾽ όμως καὶ εἰς ἀγαθὸν ἡμῖν λογισθήσονται. Η γὰρ ὑπὲρ ἑαυτῶν ζήτησις, οὐκ ἀκίνδυνον κέκτηται τέλος Αῤῥητον τὸ περὶ ἡμᾶς τοῦ Κυρίου κρίμα. Πολλάκις γὰρ τὸ ἑαυτοῦ θέλημα οἰκονομικῶς ἐξ ἡμῶν ἀποκρύψαι βούλεται, ἐπιστάμενος, ὡς καὶ μαθόντες αὐτὸ τούτου παρηκούομεν· καὶ λοιπὸν πλείους πληγὰς ληψόμεθα. Ἀπήλλακται εὐθῆς καρδία ποικιλίας πραγμάτων, ἀκινδύνως πλέουσα ἐν πλοίῳ ἀκακίας. non obtemperaturos, si illam cognosceremus, ac xerunt, prout Apostolus dixit: Voluimus venire ad ἐκ τῆς ἀπροσδοκήτου ἐν τῷ πράγματι συνεργίας vos semel et iterum, et impedivit nos Satanas *. Alii contra rursum ex inexspectato rei suscepta auxilio Deo gratum quod aggrediebantur, senserunt, illud memorando: Omni proponenti bonum Deus cooperatur ". Qui Deum 370 in se ipso per illuminationem divinam possidet, et in rebus urgentibus, et in rebus moram patientibus, altero modo, verum sine mora a Deo certior fieri et doceri solet. Hærere diu in dubiis rebus et judiciis, diuque incertum manere, est non illustrate, sed vanæ gloriæ vitio laborantis animæ argumentum. Non est injustus Deus, nec eos qui cum humilitate pulsaut ab se excludit. Finis in omni re spectatur a Deo, sive in rebus quæ mox exsequendæ sunt, sive in iis quæ diferenda sunt. Omnia enim quæ vitioso afecta carent, puraque nec inquinata sunt, et propter Dominum vere tantumque fiunt, et non propter aliud, etiamsi non omnino bona sint, tamen pro bonis nobis imputabuntur. Non caret periculo, si quid inquiramus, quod supra nos est. Judicium Domini de nobis arcanum et inexplicabile est. Sæpenumero suam voluntatem pro sapienti sua administratione nos celatam vult, quod sciat nos ei proinde majores et plures poenas daturos. Correctum ab omni curiosa rerum varietate liberum est, et in navigio innocentiæ secure navigat. Sunt generosæ quædam animæ quæ cœlesti amore cum humilitate cordis incensæ majora quam præstare possint, conantur. Et suut superbæ mentes quæ idem faciunt. Hostium quippe nostrorum scopus et finis est, uti nos ad ea tentanda impellant, quæ superant vires uostras, ut per illa etiam ea negligamus et perdamus, quæ sunt facultatis 371 nostræ, ut ita nos maximo ludibrio hostibus nostris exponamus. Vidi etiam infirmas quasdam animas et corpora, propter multitudinem lapsuum, res viribus impares et majores aggredi, quas cum ferre non possent, docui pœnitentiæ labores et conatus nostros a Deo non magnitudine exercitationum et sudorum, seu humilitatis modo julicari. Est cum educatio ultimorum malorum causa exsistit; est cam improborum contubernium et convictus, quin ipsius anima perversitas sape illi ad perdendani ipsam sufficit. Qui in solitudine vivit, a duobus, cl fortasse etiam a tertio lilmer est. Qui autem tertio θελῶς ἡμῖν μαχομένοις ἀπίστοις, ἡ κακοπίστοις Εἰσὶν ἀνδρεῖαι ψυχαὶ ἔρωτι καὶ ταπεινότητι καρδίας ἐν ταῖς ὑπὲρ ἑαυτοὺς εργασίαις ἐπιχειροῦσαι· καὶ εἰσὶν ὑπερήφανοι καρδίαι τὸ αὐτὸ διαπράττουσαι. Σκοπὸς γὰρ πολλάκις τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν τὰ ὑπὲρ δύναμιν ἡμῖν ὑποτίθεσθαι· ἵνα δι' ἐκείνων κατολιγωρήσαντες, καὶ τῶν κατὰ δύναμιν ἀποπέσωμεν, καὶ ποιήσωμεν γελοῖον τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν ἑαυτοὺς μέγιστον. Εἶδον καὶ ἀσθενεῖς ψυχὰς καὶ σώματα διὰ πλῆθος πταισμάτων ἐν τοῖς ὑπὲρ ἑαυτὰς ἐπιχειρησάσας, καὶ μὴ ὑπενεγκάσας, αἷς ἔγωγε ποσότητι ταπεινώσεως, καὶ οὐ καμάτων, την μετάνοιαν παρά Θεῷ ἔφρασα κρίνεσθαι. Εστιν ὅταν ἡ ἀνατροφὴ τῶν ἐσχάτων κακῶν αἴτιος τυγχάνει· ἔστιν ὅτε καὶ ἡ συνδιαγωγή· πλὴν πολλάκις καὶ ἡ διεστραμμένη ψυχὴ αὐταρκεῖ ἑαυτῇ πρὸς ἀπώλειαν. Ὁ χωρισθείς, τῶν δύο, καὶ τοῦ τρίτου ἴσως ἀπήλλακται. Ὁ δὲ τὸ τρίτον ἔχων, ἐν παντὶ τόπῳ ἀδόκιμος· οὐδεὶς γὰρ τό πος τοῦ οὐρανοῦ ἀσφαλέστερος. Ἐν τοῖς μὲν κακοvitio laborat quovis in loco improbus est, nullus eui locus coelo tutior est. Illos qui nos mala amente oppugnant, seu pagani sint, seu hæretici, post unam et alteram admonitionem, relinquamus. In iis autem instituendis, qui verum ex animo discere cupiant, bonum opus præstɔndo nunquam deficiamus. Quinimo ad cordis nostri stabilimentum utrisque utamur. Valde stultus est is, qui, cum de virtutiles sauctorum, quæ nature vires excedunt, audit, inde de se ipso desperat. Quin potius ex duobus alterum te optime docent, vel ut te exemplo Sanctæ generosæque virtutis ad imitandum excitent; "Thess. 11, 18. * Rom. vin, 28. μετὰ πρώτην και δευτέραν νουθεσίαν παυσώμεθα. Ἐν δὲ τοῖς τὴν ἀλήθειαν μαθεῖν βουλομένοις, τὰ καλὸν ποιοῦντες ἕως αἰῶνος μὴ ἐκκακῶμεν. Πλην καὶ πρὸς τὸν στηριγμὲν ἡμῶν τῆς καρδίας ἐν ἀμφοτέροις χρησώμεθα. "Αλογος λίαν ὁ ὑπὲρ φύσιν ἐν τοῖς ἁγίοις ἀκούων ἀρετὰς, καὶ ἑαυτοῦ ἀπολεγόμενος. Μᾶλλον δὲ δυοῖν θάτερόν σε αρίστως παιδεύουσιν, ἢ πρὸς πολλὴν σεαυτοῦ ἐπίγνωσιν· καὶ τῆς ἐνούσης σοι ἀσθενείας φανέρωσιν επιστρέψουσι διὰ τῆς τρισ οσίου ταπεινώσεως. Εἰσὶν ἀκάθαρτοι πονηρῶν πονη ρύτεροι δαίμονες, οἱ τὴν ἁμαρτίαν ἡμᾶς κατεργάζε σθαι μένους οὐ συμβουλεύουσιν· ἀλλὰ κοινωνούς

SCALA PARADISI. - GRADUS XXVI. ἡμᾶς πρὸς τὸ κακὸν, καὶ ἑτέρους ἔχειν συμβουλεύου- vel ut te per sanctissimam humilitatem ad tui coσιν, ἵνα χαλεπωτέραν ἡμῖν τὴν κόλασιν ποιήσωσιν. Εώρακα συνήθειαν πονηρὰν ἐξ ἑτέρου μεμαθηκότα ἕτερον· καὶ μέντο: ὁ μὲν διδάξας εἰς συναίσθησιν ἐληλυθώς μετανοεῖν ἤρξατο, καὶ τοῦ κακοῦ ἐπαύσατο· διὰ δὲ τῆς τοῦ μαθητοῦ ἐργασίας ανίσχυρος αὐτ τοῦ ἡ μετάνοια γέγονε. Πολλή, ὄντως πολλὴ καὶ δυσκατάληπτος ἡ τῶν πνευμάτων πονηρία, καὶ ὀλίγοις ὀρατή· οἶμαι δὲ οὐδὲ ὀλίγοις πᾶσα. Πῶς δὲ τρυ φῶντες καὶ κορεννύμενοι ἀγρυπνοῦμεν νηφόντως. νηστεύοντες δὲ καὶ ταλαιπωροῦντες τῷ ὕπνῳ ἐλεεινῶς καταφερόμεθα, ἢ ἡσυχάζοντες σκληρυνόμεθα, καὶ συνδιάγοντες κατανυσσόμεθα; Λιμώττοντες καθ' ὕπνους πειραζόμεθα, καὶ ἐμφορούμενοι ἀπείραστοι διαμένομεν· ἐν ἐνδείᾳ σκοτεινοί τινες καὶ ἀκατάνυχτοι γιγνόμεθα· ἐν οἰνοποσίᾳ δὲ ἱλαροὶ καὶ εὐκα τάνυκτοι πρὸς ταῦτα ὁ δυνάμενος ἐν Κυρίῳ φω τίσει ἀφωτίστους. Ἡμεῖς γὰρ ἀφώτιστοι πρὸς τὰ τοιάδε τυγχάνομεν πλὴν ἐκεῖνο λέγομεν, ὅτι οὐ πάν τοτε ἐκ δαιμόνων ή τοιαύτη μεταβολή γίνεται. Αλλ ἔστιν ὅτε καὶ ἐκ τῆς συγκράσεως τῆς δοθείσης μοι ταύτης, καὶ περιδεθείσης μοι, πῶς οὐκ οἶδα, ρυπα ρᾶς καὶ λιχνώδους παχύτητος. Περὶ τοῦ δυσδιακρί του τῆς τυχούσης τῶν προειρημένων μεταπτώσεως εἰλικρινῶς καὶ ταπεινῶς τὸν Κύριον δυσωπήσωμεν· κἂν μετὰ τὴν ἱκεσίαν, καὶ τὸν ταύτης χρόνον ώσε αὐτως εὕρωμεν ἐνεργοῦν τὸ γινόμενον, γνωσόμεθα ὡς οὐκ ἐκ δαιμόνων, ἀλλὰ φύσεως ἐστι τὸ γινόμε νον. Πολλάκις δὲ καὶ θεία οἰκονομία διὰ τῶν ἐναν τίων εὐεργετεῖν ἡμᾶς βούλεται, διὰ πάντων τὴν οἴησιν ἡμῶν καταστέλλουσα. Χαλεπὸν μὲν τὴν περὶ κριμάτων βυθόν περιεργάζεσθαι· ἐν πλοίῳ γὰρ οιήσεως περίεργοι πλέουσιν. gnitionem, tuæque imbecillitatis agnitionem deducant. Sunt ex impuris demonibus alii aliis nequiores, qui impellunt nos ne soli peccemus, sed socios 372 ad improbitatem alios nobis asciscamus, ut gravius inde nobis supplicium concilient. Vidi qui ab altero malam peccandi cousuetudinem disceret, illumque qui alterum peccare docueral, ad sensum rediisse et poenitentiam agere cœpisse, omninoque a malo desiisse, sed propter illius peccata quem docuerat, etiam ipsius pœnitentiam infructuosam et inanem redditam («). Varia profecto et multa atque captu difficilis est nequitia spirituumi improborum, paucisque perspecta, imo nullis, ut opinor, tota. Quomodo delicatius viventes et cibis distenti, tanquam sobrii pervigilamus; jejuni autem et afflicti miserandum in modum somno mergimur? aut quomodo in silentio et quiete degentes cordis duritia laboramus, et cum aliis versati compungimur? Fame confecti in somniis vexamur, saginati vero intentati duramus? In rerum penuria et sobrietate confusi et duri sumus; cum vinum potamus, bilares et proni in lacrymas, et compunctionem evadimus? In his qui nos in Domino illustrare potest, illustret et doceat, nos enim in hujuscemodi rebus cæci sumus. Etsi boc aflirmamus, non semper ab malis geniis hujuscemodi vicissitudinum mulationes provenire. Et est cum accidit mihi hoc, nescio quomodo, ob concretionen nihi datam, et circumfusam mihi sordidamque et illecebrosam pinguedinem. Pro hac, dijudicatu difficili, quæ usu venire solet in supra denionstratis, vicissitudine et muratione pure, sincere et submisse Dominum deprecemur, et si post 373 supplices preces et temporis moram id quod fit nihilominus eodem modo Beri senserimus, tum vero id non dæmonum improbitati, sed naturæ ascribemus. Sæpenumero divina providentia rem ita dispensat, ut per contraria nobis benefacere velit, ut omnibus modis superbum sensum nostrum retundat. Difficile est curiosius de divinorum judiciorum arcanis Inquirere, curiosi enim elationis navi vehuntur. “Η ρετό τίς τινα τῶν βλέπειν δυναμένων, τί δήποτε γινώσκων ὁ Θεός τινων τὰ πταίσματα, τούτους χαρίσμασι καὶ τέρασι κατεκόσμησεν. Ο δέ φησιν· ἵνα καὶ λοιποὺς πνευματικοὺς ἀσφαλίσηται· καὶ τὸ αὐτεξούσιον δείξῃ καὶ ἀναπολογήτους ἐν τῇ κρίσει τοὺς πεπτωκότας ποιήσῃ. Ὁ μὲν νόμος ὡς ἀτελής Πρόσεχε σεαυτῷ. Ὁ δὲ Κύριος ὡς ὑπερτελῆς, καὶ τὴν τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῖν διόρθωσιν προσπεφώνηκεν εἰπών· ᾿Εὰν ἁμαρτήσει ὁ ἀδελφός σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ μὲν καθαρός σου ἡ ἔλεγχος καὶ τα πεινός, μᾶλλον δὲ ὑπόμνησις, τὸ τοῦ Κυρίου ποιεῖν μὴ παραιτήσῃ, καὶ μάλιστα ἐν τοῖς δεχομένοις· εἰ δὲ οὔπω πέφθακας, κἂν τὴν νομικὴν ἄσκει λατρείαν. Μὴ θαμβοῦ καὶ τοὺς τοὺς προσφιλεῖς ἐχθραίνοντάς σοι θεώμενος δαιμόνων γὰρ ἐργαλεῖα οἱ κουφό τεροι, καὶ μάλιστα ἐν τοῖς ἐχθροῖς αὐτῶν. Θαυμά ζειν μοι ἐφ' ἑνὶ τῶν ἐν ἡμῖν λίαν ὑπέρχετα:· πῶς τε Fuit ex providentioribus quidam qui quemdam rogavit quamobrem Deus, cum quorumdam lapsus provideat et sciat, illos ipsos tamen et gratiis cœlestibus et miraculorum quoque signis illustrarit? Ut, inquit, reliquos viros religiosos cautiores redderet, simulque voluntatis nostræ libertatem ostenderet, utque illos qui ceciderunt, in judicio inexcusabiles faceret. Lex ut imperfecta dicit: Attende tibi ipsi ". Dominus autem longe perfectissimus curam nobis et emendationem fratris commendavit: Si, inquit, peccaverit frater tuus 66 Si sequuntur. tua reprehensio sincera modesta, et potius admonitio familiaris, quam reprehensio fuerit, officium facere pro Domini voluntate, non recusabis, præsertim apud ens qui facile admonitionem recipiunt. Si autem ad eam perfectionem nondum aspirasti, saltem quod quæ Matth. xvi, 15. 65 Eccli. xxix, 27; 1 Tim. iv,16. (a) Sed qui secutus est peccantem, quare non secutus est paruitentem:? An peccantem vidit, pwni tentem uou vidit?

lex imperat, facito. Ne mireris cum videris etiam ἐπὶ ταῖς ἀρεταῖς Θεὸν τὸν παντοδύναμον, καὶ ἀγγέ familiares tuos amantissimos tibi inimicos reddiλους, καὶ ἁγίους εἰς συνεργίαν ἔχοντες, ἐπὶ δὲ τοῖς tos, sunt enim bi leviores instrumenta dæmonum, ἐναντίοις τὸν πονηρὸν, καὶ μόνον δαίμονα, εὐπρεπεpræsertim adversus eos quos oderunt. Mirari et στέρως καὶ ὀξυτέρως πρὸς τὰ πάθη καμπτόμεθα. valde quidem inirari habeo super una re quæ fit Περὶ μὲν τούτου ἐγὼ εἰς ἀκρίβειαν λέγειν οὐ δύνα in nobis. Quomodo cum in virtutibus exercendis ad- μαι, οὐδὲ βούλομαι. Τὰ μὲν γεγονότα πάντα, εἰ οὕτω jutores habeamus et ipsum qui omnia potest, Deum, καθ' δ γεγόνασι φύσεως ἔχουσι, πῶς τε εἰκών είμε et angelos et sanctos, 374 in contrariis autem 80- τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ πηλῷ συμφύρομαι; ὥς φησιν ὁ lum et improbum dæmonem, facilius tamen et cele- μέγας Γρηγόριος. Εἰ δὲ ἑτέρως πώς τινα τῶν κτι rius ad malum et vitia inclinemur? De quo ego σθέντων παρ' δ γέγονε καθέστηκε, πάντως τῆς ἑαυ accuratius disputare non possum, neque volo. τοῦ συγγενείας απλήστως ὀρέγεται; Ἓν πάσῃ τις Si omnia Dei opera naturæ suæ convenienter af- μηχανῇ χρησάτω, ἵν' οὕτως εἴπω, ὅπως ἐν τῷ θρόνῳ fecta sunt, quomodo ego imago Dei sun, et cum τοῦ Θεοῦ τὴν πηλὸν ἀνενέγκας ἐνθρονιάσῃ. Juto commisceor et fermentor? quemadmodum Gregorius ille magnus dicit. Si autem quædam ex creatis rebus aliter quam natura ipsarum fert, affecte sunt, omnibus modis ad cognatæ suæ naturæ slatum redire contendunt? Omni ergo arte et vi utatur, ut ita loquar, quo lutum hoc elatum in Dei throno collocet. Οὐκοῦν μηδεὶς πρὸς τὴν ἀνάβασιν προφασιζέσθω· ἡ γὰρ ὁδὸς καὶ ἡ θύρα ἠνέκται· ἡ μὲν τῶν κατορθωμάτων τῶν πνευματικῶν πατέρων ἀκρόασις τὸν νοῦν καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς ζῆλον δενπνίζουσιν· ἡ δὲ διδασκαλικὴ ἀκρόασίς ἐστι σκοτίας λύχνος, πα πλανημένων ἐπάνοδος, μυωπαζόντων φωτισμός. Δια κριτικός ἐστιν ὑγιείας εὑρετὴς, καὶ νόσου καθαιρέ της. Κατά δύο τρόπους πάντες οι λεγόμενοι μικρο θαύμαστοι τοῦτο πάσχειν πεφύκασι· ἡ ἀγνωσίας ἐσχάτης χάριν, ἢ σκοπῷ ταπεινοφροσύνης τὰ τοῦ πλησίον μεγαλύνοντες καὶ ἐπαίροντες. Αγωνίσώμε θα μὴ μόνον παλαίειν, ἀλλὰ πολεμεῖν τοὺς δαίμονας - ὁ μὲν γὰρ ποτὲ μὲν βάλλει, ποτὲ δὲ βάλλεται. Οἱ δὲ πάντοτε τὸν ἐχθρὸν διώκουσιν. Ὁ νικήσας τὰ πάθη τιτρώσκει δαίμονας· τὰ πάθη μὲν ὑποκρινόμενος ἔχειν, διὰ τούτου δὲ ἀπατῶν τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, καὶ μέσ νων ἀπολέμητος ἐξ αὐτῶν. Ἡτιμάσθη ποτέ τις τῶν ἀδελφῶν καὶ μηδ' όλως κινηθείς τῇ καρδίᾳ, κατὰ νοῦν προσευξάμενος· εἶθ' οὕτως ἀποδύρεσθαι ἐπὶ ταῖς ἀτιμίαις ήρξατο δι' ἐπιπλάστου πάθους την ἑαυτοῦ ἀπάθειαν ἀποκρυψάμενος. Ετερος τῶν ἀδελ φῶν εἰς προκαθεδρίαν ὢν εἰς ἅπαν ἀνόρεκτος, ὑπὲρ ταύτης τὸν πονοῦντα ὑπεκρίνατο. Πῶς δέ σοι φράσω τὴν ἐκείνου ἀγνείαν τοῦ ἐν πορνείῳ τῷ δοκεῖν άμαρτίας ἕνεκα εἰσπηδήσαντος, τὴν δὲ πόρνην πρὸς ἄσκησιν ἀνασπάσαντος; Τίνι πάλιν τῶν ἡσυχαζόν των βότρυν τις προσκεκόμικς πρωί λίαν· ὁ δὲ μετὰ τὴν τοῦ προσαγηοχότος ἄφιξιν ἐξείᾳ ὁρμή τινι άνω ορέκτως τοῦτον βέβρωκε, τοῖς δαίμοσι γαστρίμαργον ἑαυτὸν ἐμφανίζων; ἄλλος πάλιν μικρὰ ἀπολω λεκὼς θαλλία, ἅπασαν τὴν ἡμέραν ἐποίει ἑαυτὸν ἀλ γυνόμενον· πολλὴ τοῖς τοιούτοις νήψεως χρεία καθ έστηκε, μήπως ἐμπαίζειν ἐπιχειρήσαντες, εἰς ἐμπαιγμὸν καταλήξωσιν Οὗτοι γὰρ ὄντως περὶ ὧν τις ἔφησεν, ὡς πλάνοι τυγχάνουσι καὶ ἀλη θεῖς. Nemo ergo se ab ascensu excuset, via enim et janua patent, religiosorum Patrum vitæ et virtutes audita scu recitata et lectæ mentem et animam nostram ad imitandi studium excitant. Doctrinæ vero auditio, est lucerna quæ tenebras pellit, quæque errantes in viam reducit, cxcutientes illustrat. Discretus est repertur sanitatis, morbi depulsor. Duas ob causas, qui minima quæque admirantur, hoc perpeti solent, aut propter summam inscitiam studio humilitatis quo aliorum virtutes magnifce prædicant et extollunt. Tolis viribus conemur non solum luctari cum hoste, sed ex professo bellum gerere cum dæmonibus. Naın ille, qui luctatur duntaxat, nunc ferit hostem, nunc feritur ab hoste qui vero bellum gerunt, ο semper hosten. persequuntur. Qui vincit vitiosos affectus, vulnerat dæmones, dum ille quidem se pravis cupiditatibus laborare simulat, 375 per hoc hostem fallit, et ipse interim inexpugnabilis persistit. Affectus quidam e fratribus ignominia, et nihil penitus animo perturbatus, precatusque secum mente, dein Gcte sic ob irrogatas ignominias lamentari coepit, atque si fuisset valde motus, quo pacto suam animi tranquillitatem ab omni perturbatione liberam, per fctam perturbationem occultavit. Alius fratrum a prima cathedra prorsus alienus eamdem tamen se valde affectare simulavit. Quomodo tibi illius castitatem exponam. qui quasi peccaturus in lupanar irruit, et lupam inde abstractam ad religiosam vitam traduxit? Alteri cuidam ex solitariis quidam prima luce uvam attulit, qui, post ejus qui botrum attulerat discessum, magno impetu uvam simul sine ullo gustu aut appetita momento devoravit, ut demones illum pro guloso haberent. Alius rursum cum palmulas quasdam amisisset, toto die se dolere finxit. Sed multa his opus est cautione et sobrietate, ue, dum ludere dæmonem conantur, ipsi demum ludibrium dæmonis fiant. Isti enim profecto sunt de quibus quidam dixit: Ut seductores el veraces 69 6¹ {1 Cor. vi, 8.

ἀρ Εἴ τις σῶμα στῆσαι βούληται ἁγνὸν τῷ Κυρίῳ, καὶ καρδίαν καθαρὰν ἐπιδείξασθαι αὐτῷ, τηρησάτω ἀοργησίαν καὶ ἐγκράτειαν· τούτων γάρ χωρίς, πας κόπος ἡμῶν ἀνόνητος. Ωσπερ διάφορα των ὀφθαλμῶν τὰ φῶτα, οὕτως πολλαὶ καὶ διάφοροι τοῦ νοητοῦ ἡλίου αἱ ἐν ψυχῇ γινόμεναι ἐπισκιάσεις· ἄλλη μὲν γὰρ, ἡ διὰ τῶν σωματικῶν δακρύων, καὶ ἄλλη ἡ διὰ τῶν ψυχικῶν· ἑτέρα ἡ διὰ τῶν τοῦ σώματος ὀφθαλμῶν, καὶ ἑτέρα διὰ τῶν νοερῶν· ἄλλη ἡ ἐξ ἀκοῆς λόγου, καὶ ἑτέρα ἡ ἰδιαιρέτως κινουμένη ἐν τῇ ψυχῇ ἀγαλλίασις· ἄλλη ἡ ἐξ ησυχίας, καὶ ἑτέρα ἡ ἐξ ὑπακοῆς. Πρὸς τούτοις πᾶσιν ἄλλη ἡ δι' ἐκστά σεως τὸν νοῦν ἐν φωτὶ τῷ Χριστῷ παριστῶσα άρῥήτω; καὶ ἀφράστως. Εἰσὶν ἀρεταὶ καὶ εἰσὶ μητέ ρες ἀρετῶν Ὁ ἐχέφρων τοίνυν ἐπὶ τῇ τῶν μητέρων μᾶλλον ἀγωνίζεται κτήσει· τῶν μὲν μητέρων Θεὸς αὐτὸς ἐν ἰδίᾳ ἐνεργεία διδάσκαλος· τῶν δὲ θυγατέρων πλείστοι. Πρόσχωμεν μήπως τὴν τῆς τρυφῆς ἔνδειαν διὰ πολυυπνίας ἀναπληρῶμεν· ἔρτον γὰρ ἀφρόνων τοῦτο, ὥσπερ καὶ τὸ ἔμπαλιν. Εἶδον εργάτας κατά τινα περίστασιν μικρὸν τῇ γαστρὶ ὑποχαλάσαντας· θάττον δὲ οἱ ἀνδρεῖοι διὰ παν νυχίου στάσεως τὴν τάλαιναν ἐβασάνισαν, καὶ τὸν κόρον τοῦ λοιποῦ μετὰ χαρᾶς ἀποστρέφεσθαι ἐπαίδευσαν. Παλαίει μὲν ὁ τῆς φιλαργυρίας [δαίμων] ὀξέως τοῖς ἀκτήμοσιν· ὅταν δὲ μὴ ἰσχύση, τότε λοι τὸν τοὺς πτωχοὺς εἰς ἀφορμὴν προβαλλόμενος, ύλια κούς πάλιν τοὺς ἀΰλους ἀνέπεισε γενέσθαι. 'Αθυ μοῦντες μὲν, τῆς πρὸς τὸν Πέτρον ἐντολῆς τοῦ Κυ ρίου ἐννοοῦντες μὴ παυσώμεθα, τοῦ συγχωρεῖν ἐ6δομηκοντάκις ἑπτὰ τῷ ἁμαρτάνοντι. Ὃς γὰρ ἑτέρῳ – ἐνετείλατο, πάντως καὶ αὐτὸς πολλῷ πλέον ποιήσειεν. Επαιρόμενοι δε, τὸ σύμπαν τοῦ εἰρηκότος μὴ παυ σώμεθα εννοούμενοι. Οστις τελέσει πάντα τὸν πνευματικὸν νόμον, πταίσει δὲ ἐν ἑνὶ πάθει, τοῦτ᾽ ἔστι, ἐν ὑψηλοφροσύνῃ, γέγονε πάντων ἔνοχος. Εισί τινες πνευματικῶν πονηρῶν καὶ φθονερών καταστάσεις ἀκουσίως τῶν ἁγίων ὑποχωροῦται, ἵνα μὴ ἐπὶ τοῖς Ανιχήτοις πολέμοις πρόξενοι στεφάνων τοῖς ὄχλου. μένοις γένωνται. Μακάριοι μὲν οἱ εἰρηνοποιοί καὶ οὐδεὶς ὁ ἀντιλέγων. Εγώ δὲ ἑώρακα καὶ ἐχθρον ποιοὺς μακαρίους· δύο τινὲς πρὸς ἀλλήλους σχέσιν πορνικὴν ἐκέκτηντο· τῶν δὲ γνωστικωτάτων τις ἀνὴρ δοκιμώτατος, διάκονος πρὸς ἑκατέρους μίσους ἐγένετο, ἐκείνῳ μὲν, τοῦτον διαβάλλων ὡς λοιδοροῦντα αὐτόν· τούτῳ δὲ πάλιν ἐκεῖνον ὁμοίως· καὶ ηδυνήθη ὁ σοφὸς ἐπιμόνων κακίαν ανθρωπίνη κ νουργία διακρούσασθαι, καὶ μέσος ἐργάσασθαι πορ. νείαν λύον Ἔστιν ὁ διὰ ἐντολὴν, ἐντολὴν παρακρουόμενος. Είδον γὰρ κατὰ Θεὸν νέους ἑαυτοῖς προσκειμένου;· καὶ μέντοι διὰ τὴν ἑτέρων βλάβην καὶ συνείδησιν, ἀλλήλους πληροφορήσαντες, πρὸς χρόνον ἐμάκρυναν. Ὡς ἐναντία γάμος καὶ ἐξόδιον, οὕτως ἀσύμφωνα ὑπερηφανία καὶ ἀπόγνωσις. Καὶ ἔστιν ἐξ ἀκαταστασίας δαιμόνων, ἀμφότερα όμοθυμαδόν θεάσασθαι. Εἰσί τινες τῶν ἀκαθάρτων δαι μόνων τὴν τῶν θείων Γραφῶν ἑρμηνείαν ἐν προοι GRADUS XXVI. Si quis Domino corpus suum castum, el cor suum mundum sistere vult et cogitat, custodi at ct observet mansuetudinem ct continentiam sca abstinentiam: sine his enim labor omnis inutilis est. Quemadmodum oculorum diversa sunt lumina, ita multæ et variæ sunt ab intelligentiæ sole in anima obumbrationes: 376 alia per corporeas lacrymas; alia per interiores animæ; alia per oculos e corpore emicant, alia per intelligentes, alia fit per verbi auditionem, alia sigillatim est commiota in anima exsultabunda hilaritas, alia e silentio et quiete, alia ex obedientia exsistit. Atque praeter hac omnia alia ex rapta qui mentem in lace Christo modo quodam arcano et inexplicabili repræsentat. Sunt virtutes, et sunt virtutum parentes. Qui aliqua prudeutia praeditus est magis laborat, ut ipsas virtutum procreatrices sibi comparet. Haram [patrum] enim magister et doctor per singularem quamdam vim et energiam ipse Deus est: virtutum [aliarum] vero plurimi. Caveamus no deliciarum inopiam multo somno compensemus, hoc enim stultorum opus est, us contrarium sapientum. Vidi quosdam Christi pugides, qui certam ob causam nonnihil quandoque ventri indulserunt, qui tamen ΜΟΣ per totius noctis vigilem stationem miserum ventrein ita torserunt, ut deinceps cum gaudio ab omni saturitate abstinerent et abhorrerent. Spiritus avaritiæ acriter luctatur cum iis qui nihil possident, et victus mendicorum statum in occasionem trahit, rursumque eos qui antea ab omnibus rebus terrenis alieni erant rebus mortalibus et corporeis implicat. Desperabundi ad Domini præceptum Petro datum respicere non desinamus, ut peccanti septuagies septies ignosceret s. Qui enim hoc alteri przccpit, sine dubitatione multo sapius ipse fecit et ignovit. Qui vero per superbiam elerimur, nunquam obliviscamur animo revolvere dictum illius: 177 Qui legem totam spiritualem impleverit, ol fenderit autem in uno vitio, hoc est, in superbia factus est omnium reus. Sunt quædam impro horum et invidorum daemonum sortes, quæ sponte se ab sanctis subducant, ne victoribus ex bello causa majorum praemiorum propter exhibitus molestias et perturbationes fant. Beati qui dem pacifici”, nec est qui inficias eat: sed ego vidi etiam beatos qui inimicitias concinnant. Duo quidam impuro amore et affectu inter se colligati erant, quos e laudatissimis patribus prudentissimus et probatissimus quidam, odio inter ipsos confato dissociavit, delato hoc ad illum, et ilo ad hunc, quod alter alteri esset conviciatus atque ita vir sapiens daemonum malitiam humans aautia depulit, et per odium improbum amoreu dissolvit. Est qui præceptum præcepti causa violat. Notavi enim quosdam juvenes qui casto amore mutuo prosecuti sunt, sed ne alios offenderent, aut * Math. xv, 21, 22. Jac. 1, 40. το Matth. v, PATROL. GR. LXXXVIII.

conscientiam illorum lælerent, inter se pacti, ad μίοις ἡμῖν ὑφηγούμενοι· τοῦτο δὲ μάλιστα φιλούσε ποιεῖν ἐν ταῖς τῶν κενοδόξων καρδίαις, καὶ μάλιστα τῶν τὴν ἔξω παίδευσιν ἐξησκημένων, ἵνα κατὰ μ:- κρὸν αὐτοὺς ἀπατῶντες εἰς αἱρέσεις καὶ βλασφης μίας καταγάγωσιν. Ἐκ τῆς ἐν τῇ ψυχῇ κατὰ τὴν καιρὸν τῆς ὑφηγήσεως, ταραχῆς καὶ χαρᾶς διακε χυμένης καὶ ἀσέμνου τὴν τῶν δαιμόνων θεολογίαν, μᾶλλον δὲ θεομαχίαν ἐπιγνωσόμεθα. tempus alter alterius consuetudine abstinuit. Ut contraria sunt epithalamium et epicedium, ita inter se dissentiunt superbia et desperatio; quainvis ex improbitate dæmonum utrumque liceat conjunctum simul videre. Sunt impuri quidam spiritus, qui nobis in religionis ingressu sacras Litteras interpretantur, quod iis potissimum usuvenire solet, qui vanæ gloriæ studio tenentur, præsertim si etiam in politiori litteratura et externa sapientia versati sunt, ut illos sensim in haereses et blasphemias impellant. 378 Ex perturbatione autem et confusa iuve fecundaque lætitia, quam in anima explanationis seu interpretationis tempore sentimus, dæmoniacam theologiam seu potius theomachiam, qua divina non explicantur, sed oppugnantur, cognoscemus. Quædam corum que Deus fecit, ordinem et principium, quædam etiam finem a conditore suo acceperunt, virtus autem fuem sine Gne habet. Om-, nis, inquit sacer vates, consummationis vidi - nem; latum vero et infinitum mandatum tuum nimis *. Si sunt operarii eximii qui ab agendi virtute ad contemplandi virtutem transeunt, et charitas nunquam cessat, et Dominus custodit introitum timoris tui et exitum charitatis tua 72 , profecto charitatis hujus finis fine caret, in qua proficere nunquam desistamus, non in hoc præsenti vile statu, non in futuro sæculo, dum semper novum lumen coguitionis lumini adjicimus, quamvis hoc multis paradoxum videri posset, tamen ex prædicta demonstratione, beate Pater, aio, neque intelligentes et coelestes quidem seu angelicas naturas suo capere profectu, sed glorie sur (a) gloriam, et scientiam scientiæ semper addere affirmo. Ne tibi mirum videatur, si quandoque nobis dæmones etiam bonas cogitationes suggerant, iisdemque interno quodam orationis genere contradicant finis enim est hostium nostrorum, ut nobis persuadeant se arcanas eliam Cor dis cogitationes exploratas habere. Noli nimis acerbus esse censor et judex corum qui multa 379 seu magna docent verbo, et pauca factis exsequuntur: sape enim defectum operum, verborum et doctrine utilitate compensant. Non omnes omnia omni modo æqualiter possidemus bona in quibusdam sermo vincit opus; in aliis contra opus sermonem superat. Malum Deus nec fccit, nec effecit. Aberrarunt enim a vero quidam dictitantes naturalia quædam vitia inesse animæ, iguari quod proprias naturæ affectiones in vitium detorserimus et depravaverimus. Exempli gratia, genitalis humor nobis insitus est ad procreationem liberorum, quem uos in fornices et lupanaria transtulimus irascendi vis nobis per naturam inest, uti coutra serpentem illa utamur, et nos illa adversus proximum abutimur. Æmulatio data est ad studia virtutum æmulanda et imitanda: nos vitia potius et mala æmulamur. Per naturam ferimur ad studium gloriæ, sed coelestis. Natura supe:bimus, * Psal. cxx, ** Psal. cxvm, $6. (^) Aceidentali nempe. Τάξιν μὲν καὶ ἀρχὴν, τινὰ δὲ καὶ τέλος παρὰ τοῦ πεποιηκότος τὰ γεγονότα ἐσχήκασιν, ἡ δὲ ἀρετὴ ἀπέ ραντον τὸ πέρας κέκτηται· Πάσης γὰρ, φησὶν ὁ Υμνωδός, συντελείας εἶδον πέρας· πλατεῖα δὲ καὶ ἀπέραντος ἡ ἐντολή σου σφίδρα. Εἰ πορεύ σονταί τινες καλοὶ ἐργάται ἐκ δυνάμεως πρακτικῆς εἰς δύναμιν θεωρίας, καὶ ἡ ἀγάπη οὐδέποτε λήγει καὶ ῾Ο Κύριος φυλάξει τὴν εἴσοδον τοῦ φόβου σου καὶ τὴν ἔξοδον τῆς ἀγάπης σου, οὐκοῦν ἀπέραντος τὸ ταύτης πέρας, ἐν ᾗ προκόπτοντες ού δέποτε καταλήξομεν· οὐ κατὰ τὸν παρόντα, οὐ κατά τὸν μέλλοντα αἰῶνα φωτὶ φῶς γνώσεως προσλαμβά νοντες· εἰ καὶ ξένον πως τοῖς πολλοῖς τὸ λεγόμενον, ὅμως κατὰ τὴν προλεχθεῖσαν ἡμῖν ἀπόδειξιν, ὦ μάκαρ, οὐδὲ γὰρ τὰς νοερὰς οὐσίας ἔγωγε ἀπροκόπου; εἶναι εἴποιμι ἄν, δόξαν δὲ μᾶλλον δόξῃ ἀεὶ προσλαμ βανούσας, καὶ γνῶσιν ἐπὶ γνώσει ὁρίζομαι. Μὴ θαυμάσῃς είπερ καὶ ἀγαθὰ ἡμῖν οἱ δαίμονες πολλάκις νοήματα ὑποβάλλουσι καὶ τούτοις νοερῶς ἀντ τιλέγουσι· σκοπὸς γὰρ τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν ἐν τούτῳ πεῖσαι ἡμᾶς, ὡς καὶ τὰ ἐγκάρδια ἡμῶν ἐνθυμήματα γινώσκουσι. Μη θέλε είναι πικρὸς δικαστὴς τῶν λόγια μεγάλα διδασκόντων, ὁρῶν αὐτοὺς τὴν πρακτι κὴν ὀκνηροτέρους διακειμένους· πολλάκις γὰρ τὴν τοῦ ἔργου ἔλλειψιν ανεπλήρωσεν ἡ τοῦ λόγου ὠφέ λεια. Οὐ πάντες πάντως πάντα επίσης κεκτήμεθα ἐν ἐνίοις μὲν γὰρ ὁ λόγος τὸ ἔργον· ἐν ἑτέροις δὲ πάλιν τὸ δεύτερον τὸ πρῶτον πλεονεκτεῖ. Κακὸν μὲν ὁ Θεὸς οὔτε πεποίηκεν, οὔτε δεδημιούργηκεν. Μπα τήθησαν δέ τινες φήσαντες φυσικὰ εἶναί τινα τῶν παθῶν ἐν ψυχῇ ἀγνοήσαντες ὅτι τὰ συστατικὰ τῆς φύσεως ἰδιώματα ἡμεῖς εἰς πάθη μετηνέγκα μεν. Οἷον, φύσει ἐν ἡμῖν ἡ σπορά διὰ τὴν τεκνογο νίαν, μετεποιήσαμεν δὲ ἡμεῖς αὐτὴν εἰς πορνείαν. Φύσει ὁ θυμὸς ἐν ἡμῖν κατὰ τοῦ ὄψεως, κεχρήμεθα δὲ αὐτῷ ἡμεῖς κατὰ τοῦ πλησίον. Ἐν ἡμῖν ὁ ζῆς λος διὰ τὸ τὰς ἀρετὰς ζηλοῦν, ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τῷ κακῷ ζηλοῦμεν. Φύσει τῇ ψυχῇ τὸ τῆς δόξης· ἐπιθυμεῖν, ἀλλὰ τῆς ἄνω· φύσει τὸ ὑπερηφανεύεσθαι, άλλα κατὰ τῶν δαιμόνων. Ομοίως ἡ χαρά, ἀλλὰ διὰ τὴν Κύριον καὶ τὴν τοῦ πλησίον εὐπραγίαν· εἰλήφαμ καὶ μνησικακίαν, ἀλλὰ κατὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς ψυχῆς Ειλήφαμεν έφεσιν τροφῆς, οὐ μέντοι ἀσωτίας. Αυ

SCALA PARADISI. -- GRADUS XXVI. gaudium, sed propter Dominum, et felicitatem (α) hominum. Accepimus et memoriam injuriarumı, sed adversus hostes animæ: appetitum seu desiderium cibi, sed non ad ingluviem et luxum. Impiger animus provocat in se dæmones: sed auctis certaminibus augentur et coronæ. Non vexatus et pulsatus ab hostibus, prorsus non coronabitur. Qui ob casus et lapsus, qui pugnantibus evenire solent, ab labore et pugna non desistet, ab angelis ut fortis bellator multis laudibus celebrabitur. Trcs 380 quidam noctes in terra sepultus jacuit, et postea nunquam moriturus revixit. Qui tres horas vicerit, deinceps non morietur. Si ex disciplina et institutione divino nutu facta, Sol, post suum in nobis ortum, cognovit occasum suum omnino posuit tenebras latibulum suum " el facta est nox in ipsa postea transibunt ad nos, qui ante recesserant immanes leonum catuli, et omnes feræ silvarum sive spinosarum (et pungentium conscien - tiam) cupiditatum, rugientes ut rapiant nobis spem, et quærentes a Deo escam sibi vitiosarum affectionum, sive per cogitationes, sive per facta, ortus est nobis per obscuram humilitatem iterum sol, et bestiæ ad se congregatæ, atque in cubilibus suis, sive in cordibus voluptatum amantibus, non in nobis collocabuntur. Tunc dicent inter dæmones, Magnificavit Dominus facere cum ipsis " iterum misericordian). Nos autem ad ipsos: Magnificavit fucere nobiscum, facti sumus laetantes 1. Vos autern qui persecutionem patimini (dicetis): Ecce Dominus sedet super nubem levem, animæ prorsus super omnem terrestrem affectum evectæ, et veniet in κνος ψυχὴ ἐξήγειρε καθ' ἑαυτῆς δαίμονας, πλη- sed adversus diabolum. Sic immatum est nobis συνθέντων δὲ πολέμων, ἐπληθύνθησαν καὶ στέφανοι. Ο μὴ πληττόμενος ὑπὸ πολεμίων, οὐ πάντως στε φανωθήσεται. Ὁ δὲ ἐπὶ τοῖς συμβατικοῖς πτώμασι μὴ ἀποκάμνων, ὑπὸ ἀγγέλων ὡς πολεμιστής εὐφημηθήσεται. Τρεῖς μέν τις νύχτας ἐν γῇ πεποιηχὡς ἀνεβίω εἰς ἅπαν· ὁ δὲ τρεῖς ὥρας νενικηκώς οὐκ ἀποθανεῖται λοιπόν. Ἐὰν κατ' οἰκονομικὴν παίδευσιν, μετὰ τὴν ἀνατολὴν αὐτοῦ ἐν ἡμῖν, Ο ἥλιος ἔγνω τὴν δύσιν αὐτοῦ, πάντως ἔθετο σκέ της ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, καὶ ἐγένετο νύξ· ἐν αὐτῇ λοιπόν διελεύσονται πρὸς ἡμᾶς οἱ πρώην ἀναχωνήσαντες άγριοι σκύμνοι, καὶ πάντα τὰ θηρία τοῦ δρυ μοῦ τῶν ἀκανθωδῶν παθῶν, ὡρούμενοι ἁρπάσαι τὴν ἐν ἡμῖν ἐλπίδα, καὶ ζητοῦντες παρὰ τοῦ Θεοῦ τῶν παθῶν βρῶσιν αὐτοῖς, ἢ δι᾽ ἐννοίας, ἢ διὰ πρά ξέως, ἀνέτειλεν ἡμῖν διὰ σκοτεινῆς ταπεινώσεως πάν λιν ὁ ἥλιος· καὶ πρὸς ἑαυτὰ τὰ θηρία συνήχθησαν, και εἰς τὰς μάνδρας αὐτῶν, ἔγουν φιληδόνους καρδίας καταστήσονται, καὶ οὐκ ἐν ἡμῖν. Τότε ἐροῦσιν ἐν τοῖς δαίμοσιν· Ἐμεγάλυνε Κύριος τοῦ ποιῆσαι μετ' αὐτῶν ἔλεος πάλιν· ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτούς· μεγάλυνε Κύριος τοῦ ποιῆσαι μεθ' ἡμῶν, ἐγενή‐ θημεν εὐφραινόμενοι. Ὑμεῖς δὲ διωκόμενοι· Ιδού Κύριος κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης, πάντως ψυχῆς γηΐνης πάσης ἐπιθυμίας ὑψωθείσης, καὶ ἥξει εἰς Αἰγυπτίαν, καρδίαν τὴν πρώην εσκοτισμένην, καὶ σεισθήσονται τὰ χειροποίητα είδωλα, καὶ ἐνθυμήματα του νοός. Εἰ Χριστὸς ἀπὸ Ἡρώδου των ματικώς φεύγει, καίπερ πάντα δυνάμενος, παιδευέ - (; σθωσαν οἱ προπετεῖς, μὴ ἑαυτούς τους πειρασμοῖς ἐπιρρίπτειν· Μη δῴης γάρ, φησίν, εἰς σάλον τον πόδα σου, καὶ οὐ νυστάξει ὁ φυλάσσων σε ἆγ γελος. Συμπλέκεται τῇ ἀνδρείᾳ ἡ τύτωσις, ὥσπερ ὁ Ægyptum 77 hoc est, in cor paulo ante tenebris λεγόμενος σμίλαξ τῇ κυπαρίσσι. Εργον ἡμῖν ἔστω tentationum confusum, et movebuntur idola et simuἀέννααν, μὴ ψιλῇ ἐννοία λογίζεσθαι ἡμᾶς τὸ εξηγούν lacra 19 manu fabricata, hoc est, cogitationes κεκτῆσθαι ἀγαθόν· ἀλλὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐκζητούν nicntis impura { cedent). Si Christus homo quamἰδίωμα σκοπήσωμεν, εἰ ἐν ἡμῖν ἐστι. Καὶ τότε πάν vis omnipotens ab Herode fugit, discant incauti et ἕως ἐλλείποντας ἑαυτοὺς νοήσομεν· ζήτει καὶ τῶν præcipites non temere se in tentationum perionła παθῶν ἀπαύστως τα τεκμήρια, καὶ τότε πολλά conjicere. Non des, inquit, in commotionem pedem ἐνόντα σοι συνήσεις, ἅπερ ἐν νόσοις μὲν ὄντες δια tuum '', 381 non dormitavit, qui custodit te angeγνῶναι οὐ δυνάμεθα, ἢ δι᾽ ἀσθένειαν, ἢ διὰ βαθείαν lus. Implicat se fastus cum fortitudine non secus ac προκατάληψιν. cupresso similis hederæ smilax. Summa cura et Jabore semper caveamus, ne ulla vel tenuis etiam cogitatio admittatur a nobis, qua nobis persuadeamus, quod vel minimam virtutem seu bonum habeamus. Sed hoc curiose et accurate tanquam ce:- tum signum et proprietatem investigemus, an (illa cogitatio de nostro bono) in nobis deprehendatur, et tunc (illa deprehensa; sine ulla controversia nos omni virtute et bono destitutos cogitabimas. Scrutare perpetuo vitiosas animi tui perturbationes et affectus, et plurimos in te deprehendes, quos. dum in animi morbis versamur, non possumus cognoscere, sive propter imbecillitatem, sive quod altissimas in nobis radices egerint. Πρόθεσιν κρίνει ὁ Θεός Έν δὲ τοῖς κατὰ δύο ναμιν τὴν ἐργασία, φιλανθρώπως μέντοι ζητεῖ. Μέγας ὁ μηδὲν κατὰ δύναμιν ἐλλείπων μείζων δὲ ὁ ἐν ταπεινώσει ἐν τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ἐπιχειρῶν. Η ολλάκις οἱ δαίμονες τα κουφότερα, καὶ συμφέροντα 73 Psal. 74 Psal. xv, 12. CΙ, 19. * Psal. cxx, 3. (α) Benefacts, Lenas actiones. 18 Paul. ' Propositum nostrum judicat Deus, opera tamea quæ praestare per nos possumus, pro sua clementi requirit. Magnus ille est, qui quod in se est, nihil re gligit; major, qui ex humilitate conatur plura facey quam possit. Ιmpedire nos demones a levioribus et CAF. 2. το ill. 5.? ¡sa. xix, 1. το i.. Psal. Claristus.

facilioribus solent, et ad graviora et laboriosiora iun- ἡμᾶς κωλύουσι διαπράττεσθαι, τὰ δὲ μοχθηρότερα pellere. Josephum lego propter fugam potius peccati, quam quod se nulli pravo affectui obnoxium ostenderit, laudatum ". Vivendum nobis in qualibus et quod peccatis illa fuga præmium mereatur. Aliud est filgere umbram, aliud occurrere ad solem (justitiæ). Qui in tenebris versatur solet offendere; offensio est causa lapsus, lapsus mortis. 382 Quibus ex vini ingurgitatione obortæ sunt tenebræ, sæpe per aquæ haustum ad sobrietatem redierunt. Qui vitiis obruti cæcutierunt, per lacrymas pœnitentiæ resipuerunt. Aliud est inquinatio, aliud confusio, aliud occaecatio; priorem sanat abstinentia (α), alteram solitudinis quies, postremam obedientia, et Deus qui factus est obediens. Nos ex duobus eorum, qui sordes terrestres perpurgare solent, veluti exemplis commodissime intelligimus itidem duo (purgationum genera) eorum qui superna sapiunt. Offcinam fullonicam appellamus religiosum cenobium, quod sordes animæ et crassitudinem et deformitaten desolat et abstergit. Ofcina vero eorum qui lanas inficiunt, sit secessio in solitudinem iis apta, qui lasciviam, memoriam injuriarum et iracundiam posuerunt et exuerunt, et exinde in silentii quietem secesserunt. Sunt qui dicant, quod recidere sæpius in eadem peccata soleat ex defectu convenientis et priori peccato ex æquo respondentis pœnitentiae contingere. Quærendum vero est, an omnis qui eadem peccata non amplius iterat et committit, dignam alias poenitentiam egerit? Repetunt quidam eadem peccata vel alto oblivionis tumulo sepulti, vel ex mollitie quadam Deum clementem rati, aut μετελθεῖν μᾶλλον προτρέπονται. Ευρίσκω Ιωσή ἐκεῖνον δι' ἀποστροφήν ἁμαρτίας, καὶ οὐ δι' ἐνδειξιν ἀπαθείας μακαριζόμενον. Ζητητέον ἡμῖν ἐν ποία: καὶ πόσαις ἁμαρτίαις ή αποστροφή στέφανον κέκτη - τα:. 'Αλλο τὸ ἀποστρέφεσθαι τὴν σκιάν υψηλότερο δὲ τὸ προστρέχειν τῷ ἡλάς. Τὸ σκοτοῦσθαι αἴτιον τοῦ προσκόπτειν· τὸ δὲ προσκόπτειν τοῦ πίπτειν· τὸ δὲ πίπτειν τοῦ θνήσκειν. Ἐξ οίνου οἱ σκοτισθέντες, ενίσ ψαντο πολλάκις ὕδατι· οἱ δὲ ἐκ παθῶν σκοτισθέντες, ἐνίψαντο δάκρυσιν. "Αλλο θέλωσις, καὶ ἄλλο ἐπίχν. σις (α), καὶ ἕτερον τύφλωσις· καὶ τὴν μὲν προτέραν Ιάσατο εγκράτεια· τὴν δὲ δευτέραν ἡσυχία· τὴν δὲ τρίτην ὑπακοὴ, καὶ ὁ Θεὸς ὑπήκοος γεγονώς. Ἡμεῖς ἐκ δύο τῶν τὰ κάτω καθαιρόντων προσφυῶς τὰ δύο τῶν τὰ ἄνω φρονούντων, ὡς ἐν ὑποδείγμασιν ὑπειλή φαμεν. Κναφείον μὲν τὸ κατὰ Κύριον κοινόβιον τὸ τὸν ξύπον, καὶ τὴν ταχύτητα, καὶ τὴν ἀμορφίαν τῆς ψυχῆς ἀποξέον, εἰρηκότες. Βαφεῖον δ᾽ ἂν εἴη ἡ ἀναχώ ρησις τοῖς τὴν λαγνείαν, καὶ μνησικακίαν, καὶ θυμὸν άποθεμένοις, καὶ ἐξ ἐκείνου λοιπὸν πρὸς ἡσυχίαν μετα ερχομένοις. Τινὲς τὸ τοῖς αὐτοῖς περιπίπτειν πτώσ μασιν ἐξ ἐλλείψεως τῆς ἁρμοζούσης, καὶ ἀντιση - κούσης μετανοίας τῷ προτέρῳ φασί. Ζητητέον δὲ εἰ πᾶς ὁ μὴ πεσὼν τῷ ἑαυτῷ εἴδει, ἄρα καὶ ἀξίως μετα ενόησε. Πεπτώκασι τοῖς αὐτοῖς τινες, ἢ τῶν προς τέρων ἐν λήθης βυθῷ καταχωσθέντες, ἢ τὸν Θεὸν ἐκ φιληδονίας φιλάνθρωπον ὑπολαμβάνοντες· ἢ τῆς ἐσυ τῶν σωτηρίας ἀπολεγόμενοι. Οὐκ οἶδα εξ μήπω με τις καταμέμφεσθαι ἔμελλεν, ἐπεὶ ἂν εἶπον, ὅτιπερ τὸν ἐχθρὸν τοῦτον λοιπὸν δῆσαι μὴ ἰσχύοντες, τῇ τῆς συνηθείας ἰσχύϊ τυραννοῦντα αὐτούς. quod salutis suæ spem omnem abiecerint. Haud scio an quis me non sit reprehensurus, si dixero quibusdam hostem hunc deinceps vinciri non posse, quod ab eodem ipsi jam peccandi consuetudine servitutem 383 tanquam ab tyranno redacti sint. Perscrutandum etiam est quomodo anima, cum natura sit corporis expers, spiritus ejusdem naturæ ad se venientes videre non possit, quomodo per naturam affecti sint. An fortasse propter vinculum corporis, quod solum novit, qui corpus et animam conjunxit [inter se devinxit). Quidam e doctioribus me interrogavit: Dic, inquit, obsecro, dic mihi volenti discere, quinam spiritus mentem per peccata deprimere, quive extollere soleant? Me vero ad hanc inquisitionem bæreutem, et inscitiam etiam jurejurando affirmantem, docuit qui ex me discere volebat. In paucis, inquit, exemplis, tibi fermentum discretionis dabo, ut de reliquis tuo ipse labore inquiras. Spiritus luxuriæ, iræ, insanæ gulæ, desidiæ, somnolentiæ non solent mentis cornu extollere. Seal spiritus avaritiæ, principatus et honoris, loquacitatis, et alii complures qui malum malo nectere ct cumulare consueverunt, unde et judicandi alios spiritus illis familiaris est. Qui ad externos vel egressus est, vel eosdem ipse hospitio recepit, et super discessu illorum, vel pust horam, vel post * Gen. xxxix, 25; Eccli. XLIX, 17, 18. (α) Elusio, affusio, ἐπίχυσις, distractio, dispersio. " Ερευνητέον πῶς ἀσώματος οὖσα ἡ ψυχή, τοὺς πρὸς αὐτὴν ὁμοουσίους ἐπιδημοῦντας, ὡς ἔχουσι φύσεως ὁρᾷν οὐ πέφυκε μήπως ἄρα διὰ τὴν ζεύξιν, ἣν ὁ δήσας μόνος επίσταται; Βουλομένῳ μαθεῖν φράζε δή, φράζε, τίς με γνωστικὸς ἐπύθετο, ποῖοι τῶν πνευμάτων ταπεινούν, ποῖοι δὲ ὑψοῦν ἐπὶ ταῖς άμαρτίαις πεφύκασι τὸν νοῦν. Καμοῦ πρὸς τὸ σκέμμα δυσχεράναντος, καὶ τὴν ἄγνοιαν βεβαιωσαμένου ὅρκῳ, ὁ μανθάνων ἐδίδαξεν. Εν ολίγοις, φησί, διακρίσεως ζύμην σας δεδωκώς καταλείψω ζητεῖν ἐμπόνως· ὁ τῶν σωμάτων, καὶ ὁ τῆς ὀργῆς, καὶ ὁ τῆς κοιλιομα νίας· ὁ τῆς ἀκηδίας, ὁ ὕπνου οὐ πεφύκασι πως έπαίρειν τὸ τοῦ νοὸς κέρας. Ὁ δὲ τῆς φιλαργυρίας, φιλαρχίας τε καὶ πολυλογίας, καὶ ἕτεροι πλείους κακῷ κακὸν εἰώθασιν ἐπισυνάπτειν. Διὸ καὶ ὁ τοῦ κρίνειν, τούτοις παραπλήσιος καθέστηκεν. Εί τις προς και σμικοὺς ἢ παρεγένετο, ἢ ἐδέξατο, καὶ ἐπὶ τῷ αὐτῶν μετὰ τὴν ὥραν ἢ ἡμέραν χωρισμῷ λύπης βέλος ἐδέξατο, καὶ μὴ μᾶλλον χαρᾶς ὡς ἐμποδίου παγίδας ἀπαλλαγείς, οὗτος ἢ ὑπὸ κενοδοξίας ἢ ὑπὸ πορνείας ἐμπαίζεται. Τὸ πόθεν ὁ ἄνεμος πνεῖ πρὸ πάντων

SCALA PARADISI. - GRADUS XXVI. affectus est, quod ab impedimenti laqueo liberatus sit, hic a spiritu vanæ gloriæ aut veneris illuditur. Ante omnia inquiramus, unde spiritus flare incipiat, ne forte vela in contrarium tendamus. δια viores in actione versatos, qui corpora sua assidua exercitatione detriverunt consolare ex charitate, et aliquam 386 relaxationem illis exbile. Juvenes qui per peccata animas suas male tractarunt, al continentiam redigendis in memoriam suppliciis æternis compelle. Fieri non potest, quod et supra demonstravimus, ut statim ab initio ingressus religionis, ab omni gula et vana gloria repurgemur. Sed tamen ne per delicias et luxum velimus vananı gloriam oppugnare: nam ipsa victoria de gula vanam gloriam in iis qui adhuc rudes sunt, parit. Per inediam potius contra illam decertemus. Veniet enim hora, et nunc est volentibus, ut Dominus hanc quoque subjiciat pedibus nostris. Non eisdem juvenes ac senes cum ad religionem accedunt vitiis oppugnantur. Sæpe fit ut plane contrariis morbis laborent. Quapropter beata, iterunique beata lumilitas, quod tam juvenibus quam senibus secura tutaque, et quæ in cujusque facultate sita sit, fiat pœnitentia. Non te perturbet id quod dicturus suni. Sunt anime quanquam admodum rara, sunt tamen rectæ et ab omni malitia alienæ, simulationis et artis omnis subdolæ expertes, quæ penitus ab omai vitæ communis consortio et societate abhorζητήσωμεν· μήπως εὑρεθῶμεν ἐναντίως τὰ ἱστία dien tristitiæ telum accepit, et non potius gamilio ἐκτείνοντες· παρακάλει ἐξ ἀγάπης γέροντας πρα στικοὺς οἵτινες κατέτρεψαν τὰ σώματα αὐτῶν ἐν ἀπο κήσει μικρὰν ἀνάπαυσιν αὐτοῖς παρεχόμενος. Ανάγκαζε νέους ἐγκρατεύεσθαι, οἵτινες κατέτριψαν τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἐν ἁμαρτίαις, μνήμην κολάσεως αὐτοῖς διηγούμενος. Τῶν οὐκ ἐνδοχομένων ἐστὶν, ὅπερ ἐν ἑτέρῳ εἰρήκαμεν, εὐθέως ἐν προοιμίοις εἰς ἅπαν γαστριμαργία; καὶ κενοδοξίας ἡμᾶς καθαρεύειν· ἀλλὰ μή θελήσωμεν διά τρυφῆς τῇ κενοδοξία μάχεσθαι· ήττα γὰρ γαστριμαργίας κενοδοξίαν, τοῖς εἰσαγωγικοίς λέγω, ἀποτίκτει. Μάλλον δὲ δι' ἐνδείας κατ' αὐτῆς πρεσκεύσωμεν. Ἐλεύσεται γὰρ ὥρα, καὶ νῦν ἐστι τοῖς βουλομένοις, ἵνα υποτάξη Κύριος καὶ ταύτην ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν. Οὐ τοῖς αὐτοῖς οἱ νέοι καὶ οἱ γεγηρακότες προσερχόμενοι πολεμοῦνται πάθεσι. Πολλάκις γὰρ εἰς ἅπαν ἐναντίας τὰς νόσους κέκτηνται. Διὰ τοῦτο μακαρία, ή μαχαρία ταπείνωσις, ὅτι νέοις καὶ γεγηρακόσιν ἀσφαλῆς καὶ δυνατὴ γίγνεται μετάνοια. Μὴ θορυβήσω ἐν τῷ λέγειν ἔρχομαι. Σπάνιοι γάρ, πλὴν εἰσὶ ψυχαὶ εὐθεῖς καὶ ἀπόνηροι, κακίας, καὶ Αποκρίσεως, καὶ κακεντρεχείας ἀπηλλαγμέναι, αἷς πάντη ἡ τῶν ἀνθρώπων συνδιατριβὴ ἀντίκειται δυ ναμέναις μετὰ τοῦ ὁδηγοῦντος ἐκ τῆς ἡσυχίας, ως περ ἐκ λιμένος, εἰς οὐρανὸν ἀνέρχεσθαι, καὶ τῶν κοινοβιακών θορύβων, καὶ σκανδάλων διαμείναι ανεν διεῖς καὶ ἀπείρατος. Λάγνους μὲν ἄνθρωποι, πονη ροὺς δὲ ἄγγελοι, ὑπερηφάνους δὲ Θεό; ιάσασθαι πέ φυκεν. Εἶδος ἀγάπης πολλάκις ἴσως γέγονε καὶ τοῦ το, τὸ τῷ πλησίον καταλιμπάνειν παραβάλλοντι πρὸς ἡμᾶς ποιεῖν, καθώς βούλεται, ἐν ἅπασιν, ἡμῶν μένω τοι ἱλαρότητα πᾶσαν ἐπιδεικνυμένων ζητητέον πῶς καὶ ἕως τίνος, καὶ πότε, καὶ ἡ ἄρα αναλυτική * μεταμέλεια τῶν καλῶν, ὥσπερ τῶν κακῶν. Δια κρίσει πολλή χρησώμεθα, πότε μὲν ἔστασθαι, καὶ ἐν τοίοις, καὶ ἕως τίνος προσπαλαίειν ταῖς τῶν παθῶν ύλαις ὀφείλομεν. Ἔστι γὰρ καὶ φυγεῖν προκρίνει διά τὴν ἀσθένειαν, ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν. Ίδωμεν καὶ φυλάξωμεν (ἴσως γὰρ καὶ ἐν καιρῷ διὰ πικρίας χολὴν κενώσαι δυνάμεθα), ποῖοι μὲν τῶν δαιμόνων ὑψοῦσι, ποῖοι δὲ ταπεινοῦσι, καὶ ποῖοι σκληρύνουσι, ποῖοι δὲ παρακαλοῦσε, καὶ ποῖοι μὲν σκοτίζουσι, ποῖοι δὲ πάλιν φωτισμὸν ὑποκρίνονται, καὶ ποῖοι μὲν νωθρούς, ποῖοι δὲ κακεντρεχείς, ποῖοι δὲ σκυθρω τοὺς, καὶ ποῖοι ἱλαροὺς ἡμᾶς ἀπεργάζονται. Μη dum sit, et in quibus præliis et quousque contra θαμβηθῶμεν ἐν τῷ σταδίῳ ἐν προοιμίοις εαυτούς εμπαθεστέρους τῆς ἐν τῷ κόσμῳ ἡμῶν διαγωγής ὁρῶντες. Δεῖ γὰρ τὰ αἴτια πάντα κινηθήναι. Είθ' οὕτως τὴν ὑγείαν ἡμῖν προσγενέσθαι, εἰ καὶ τάχα που τα θηρία κρυπτόμενα οὐκ ἐβλέποντο. Οτε κατά τινα σύμβασιν λοιπὸν οἱ τελειότητι πλησιάζοντες, εν τινι ψιλῷ τοῖς δαίμοσι ἡττηθῶσι, πάσῃ μηχανή χρώνται συντόμως τοῦτο ἐξ αὐτῶν ἑκατονταπλάσιον εφαρπάσασθαι. "Ωσπερ οἱ ἄνεμοι ποτὲ μὲν τὴν ἐτιπολὴν, διὰ τὴ γαληνόν, ποτὲ δὲ τὸν βυθὸν τῆς θαλάσσης ταράττειν ειώθασιν· οὕτως μοι νόει καὶ ἐπὶ · ῶν σκοτεινῶν ἀνέμων, τῶν μὲν γὰρ ἐμπαθῶν αὐτ τὴν τὴν τῆς καρδίας αίσθησιν ταράσσειν πεφύκασι· τῶν δὲ ἤδη προκυψάντων, τήν ἐπιπολὴν τοῦ νοός. – rent, quæ optimum ducen seculae possunt ex quieta et solitaria vita, tanquam e portu coelum conscendere, et a tumultibus atque offensis vite (quamvis religiosa) communis tamen, intacta et intentata persistere. Lascivos, bouno; malignos, angelus; superbos, Deus sanare solet. 185 Sic fortasse et hac non raro species aliqua charitatis, cum alteri ad nos venienti permittimus, quidquid velit, facere, omnem interim illi beuevalentiam et hilaritatem exhibendo. Qua in re videndum quomodo et quatenus, et quando, et num pœnitentia, quemadmodum mala, ita et bona, dissolvere seu corrumpere possit? Multa prudentia opus est, ut intelligamus, quando nobis subsistenvitiorum materiam et fomitem luctandum; est enim cum, propter imbecillitatem nostram, ne succumbainus et moriamur, præstat fugere. Videamus et advertamus (fortasse enim et suo tempore per amaritudinem fel exhaurire possumus), quinam dæmonum nos in superbiam extollant, qui deprimaut, qui duros reddant, qui consolentur et palpent, qui tenebras nobis offundant, quique rursuni illustrare se fingant, qui stupidos et hebetes, qui solertes et subdolos faciant, qui tetricos et tristes, quique bilares nos efficiant. Nihil nos turbet aut commoveat, quando in religiosi stadii ingressu, seu exordio religiosæ vitæ nos magis vitiosis affeetibus perturbari sentimus, quam cum in sæculo

νονται, ἀμολύντου διαμεινάσης. Τελείων τὸ ἐπιγνώναι ἀεὶ ἐν τῇ ψυχῇ, ποία μὲν τοῦ συνειδότος, ποία δὲ Θεοῦ, καὶ ποία δαιμόνων ἔννοια. Οὐ γὰρ πάντα ἐναντία ἐκ προοιμίων ὑποτίθενται οἱ δαίμονες. Δ.) καὶ σκοτεινὸν ὄντως τὸ πρόβλημα. vero deremus. Movenda enim suut prius omnes mor- Διὲ οὗτοι καὶ ἐᾶττον τῆς οἰκείας γαλήνης ἐπαισθά borum causæ, atque ita demum sanitas curanda. Antea enim fortasse vitiorum monstra recondita non cernebantur. Quando ii, qui jam haud procul a perfectione absunt, aliquo casu in leviore lapsu a dæmonibus victi fuerint, omui arte utantur 386 ut quamprimum ex illis centuplicem fructum (per pœnitentiam, et meliora præstando) auferant. Quemadmodum venti nunc propter serenitatem crispare duntaxat tergum maris solent, nunc ima vada commovere et perturbare: ita mihi cogita de ventris, hoc est, atris cogitationum turbinibus seu flatibus; eorum quidem, qui cupiditatum perturbationibus obnoxii sunt, ipsam intianum cordis sensum consuesse perturbare; horum autem qui jam profecerunt in religiosa vita, summa tantom memis perstringere solere. Quapropter hi citius ad suam animi tranquillitatem redeunt quæ nulla vitiorum labe fuit aspersa. Perfectorum porro est cognoscere semper in anima, quæ cogitationes sint propriæ conscientiæ, quæ Dei, quæ dæmonuni. Neque enim dæmones omnia contraria a principio statim suggerunt. Proinde tota res hæc revera deprehensu est difficilis. Duorum oculorum sensu illustratur corpus: intelligenti vero et aspectabili discretione illuminantur oculi cordis. SCHOLIA AD GRADUM EUMDEM. Scholion 1. Permisti, quod est facere bonum cum proposito malo. Scholion Isaaci 2. Quando vis auspicari opus Dei, primum conde testamentum tanquam moriturus, aut potius tanquam mortuus, sive tanquam aliquis paratus ad mortem, et qui velut elapso jam vivendi tempore desperarit vitam. Et hoc firmiter tanquam rem certam concipe animo tuo, ne spe vita præsentis 387 in lucta et victoria acquirenda impediaris. Spes enim vitæ hujus inflat mentem et exinanit, Scholion 3. Sive in beneplacitis suis et voluntatibus. Aliud. Quamvis dictum hoc generaliter a propheta dictum sit, tamen aptissime a religioso patre: assumnplum est. Aliud. Obscurum et tenebricosum est. Scholion 4. De hoc, quomodo cognoscenda et investiganda sit voluntas Jesu. Scholion 5. Perfectum, non ut humile tantum, sed et securum et omnis casus expers, ut quod ex humilitate non suis viribus nitatur, quod est perfectorum. Scholion. Contrariæ Dei voluntati. Ne fiat scilicet. Quod in nostra potestate est aggredienti. Sive non exspectato auxilio divino. Scholion 6. Adverte quomodo dum meminit de educatione, simul convictum aliorum reprehendat, tanquam adjutorem improbitatis. Non in medio positum velut indifferens dicatur quasi nihil obsit ratio locorum, sermonum et hoc genue alia. Ἐν δυσὶν όμμασιν αἰσθητοῖς φωτίζεται τὸ σῶμα, καὶ ἐν νοητῇ, καὶ ὁρατῇ διακρίσει ὀφθαλμοὶ τῆς καρ δίας λαμπρύνονται. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΑΥΤΟΝ. Σχόλιον α'. Τοῦ συγκεκραμένου, ήγουν τοῦ ἐπιμίκτου, ὅ ἐστι ποιῆσαι καλὸν ἐν κακῷ σκοπῷ. Σχόλιον Ισαάκ β΄. Οταν θέλεις βαλεῖν ἀρχὴν εἰς ἔργα Θεοῦ, πρώτον διαθήκην ποίησον, ὡς μὴ ἔχων ζωὴν ἐν τῷὺς τῷ βίῳ ὥσπερ τις προευτρεπισθεὶς εἰς θάνατον, καὶ ἀπελ πίτας τὴν ζωήν, ὡς φθασάτης της προθεσμίας τὸν καιρὸν, καὶ τοῦτο ἔχε ἐν ἀληθείᾳ ἐν τῇ διανοίᾳ σου εἰς τὸ μὴ ἐμποδισθῆναι τι τῇ ἐλπίδι τῆς παρούσης ζωῆς εἰς τὸ ἀγωνίσασθαι καὶ νικῆσαι· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῆς ζωῆς ταύτης χαυνοί τὴν διάνοιαν. σιν. Σχόλιον γ'. Ητοι ταῖς οἰκείαις ἀρεσκείαις καὶ τοῖς θελήματ Άλλο. Κἂν τὸ ῥητὸν καθ᾽ ὅλον νεῶν εἴρηται τῷ προσ φήτῃ, ἀλλὰ ὅμως καὶ τῷ πατρὶ εὐφυῶς παρείλησται. "A.l.lo. Τὸ αἰνιγματώδες καὶ συνεσκιασμένον. Σχόλιον δ'. Τοῦ πῶς δεῖ μαθεῖν τὸ τοῦ Ἰησοῦ θέλημα. Σχόλιον ε'. Τέλειον, ὡς οὐ ταπεινὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀσφαλὲς καὶ ἀδιάπτωτον, ὡς μὴ στοιχούμενον παρ' ἑαυτῶν ἐκ ταπεινώσεως· τῶν γὰρ τελείων τοῦτο. Σχόλιον. Τῆς ἐναντίας τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ· τῷ ὑφ' ἡμῶν ἐπιχειρούντι· τὸ μὴ γενέσθαι δηλαδή κ τῇ ἀπροσδοκήτω συνεργία. Σχόλιον ς'. Ορα πῶς ἀνατροφής μνησθείς, καὶ τὴν συνεν στροφὴν αἰτιᾶται, ὡς κακίας συνεργῆς μὴ ο ἀδιάφορον δε έσθω, μηδὲν βλάπτεσθαι ἐκ τῶν τόπων, ἢ τῶν λόγων, ἢ τῶν ἑξῆς.

Σχόλιον Θεοδώρου Εδέσσης κ. Οίνος μὲν, ὡς γέγραπται, εὐφραίνει καρδίαν ἀν. θρώπου· σὺ δὲ ὁ πενθεῖν ἀεὶ καὶ κλαίειν ἐπαγγειλάμενος τὴν τοιαύτην ἐκκλίνων εὐφροσύνην, εύφραν. Θέση χαρίσμασι πνευματικοῖς· εὐφραινόμενος δὲ εἴνῳ αἰχμοῖς συμβιοτεύσεις λογισμοῖς· καὶ πολλαῖς παρήσῃ λύπαις. Σχόλιον τ' Νομικὴν λατρείαν ὧδε, οἶμαι, ὁ ἅγιος φησι, τὸ ἑαυτῷ καν προσέχειν, ήγουν τὸ ἴδιον ζητεῖν· ἡ δὲ τοῦ Κυρίου, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ σκοπεῖν, καὶ διορθοῦσθαι ἐστιν. Σχόλιον θ'. Η δι᾿ ἑαυτῶν ἡμᾶς οἱ δαίμονες ἐκπειράζουσιν, ἢ τοὺς μὴ φοβουμένους τὸν Κύριον καθ᾿ ἡμῶν ἐφοπλίζουσι· δι' ἑαυτῶν μὲν, ὅταν ἐκ τῶν ἀνθρώπων ἰδιάζωμεν, ὥσπερ καὶ τὸν Κύριον ἐν τῇ ἐρήμῳ· δι' ἀνθρώπων δὲ, ὅταν μετ' αὐτῶν συνδιατρίψωμεν, ὥσπερ καὶ τὸν Κύριον διὰ τῶν Φαρισαίων. Αλλ' ἡμεῖς εἰς τὸν τύπον ἡμῶν ἀποβλεπόμενοι ἀμφοτέρωθεν αὐτοὺς ἀποκρουσώμεθα. Σχόλιον ι. Οδους ή Γραφὴ τὰς ἀρετὰς ὀνομάζει· μείζων δὲ τῶν ἀρετῶν πασῶν ἡ ἀγάπη καθέστηκε· διὰ τοῦτο ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστολος· Ετι καθ' ὑπερβολὴν «Τὸν δείκνυμι, ὡς καταφρονεῖν πείθουσαν τῶν ὑλι τῶν πραγμάτων· καὶ μηδὲν τῶν προσκαίρων προτι μὲν τῶν αἰωνίων. Σχόλιον ια'. Σχηματισμοὶ διὰ παραδειγμάτων, ᾗ προείπεν, ὑποκρίνεσθαι ἡμῶν δεῖν ἐμπαθείας, ὡς ἂν ἐκφύγωμεν τὴν τοῦ ἐχθροῦ ἥτταν, ἀσφαλεῖ; δντες ἐν οἷς σχηματι ψόμεθα, αὐτῷ πολεμοῦντι, μὴ εἰδέτι δέ. Σχόλιον ιβ'. Ὁ ἀββᾶς Σεραπίων φησίν "Εστιν ὁ ἐν τοῖς πράγ μασι τοῖς ἀριστεροῖς ἐργαζόμενος τὴν ζωὴν ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ· καὶ ἔστιν ὁ τὴν ἁμαρτίαν πραγματ τευόμενος, ὡς ἐν προσώπῳ τῶν θεϊκῶν. Σχόλιον ιγ'. Τὰ ἐλαττώματα ἔν τισι τοῖς φυλάττουσιν ἑαυτοὺς, φυλακές εἰσι τῆς δικαιοσύνης. "A.l.lo. Ότι χρή νήφειν τον σχηματιζόμενον, μήποτε προσποιούμενος πάθος κατ' ἀλήθειαν ληφθῇ ὑπ' αὐτοῦ. Σχόλιον Θεωδώρου Εδεσ. ιδ'. Τριμερής ἐστι πάτα λογική ψυχή· τὴν μὲν οὖν ἐν τῷ λογιστικῷ συνισταμένην ἀρετὴν φρόνησιν ἐκάλεσαν, σύνεσιν καὶ σοφίαν· τὴν δὲ ἐν τῷ θυμια κῷ, ἀνδρείαν καὶ ὑπομονήν· τὴν δὲ ἐν τῷ ἐπιθυμητικῷ, ἀγάπην, καὶ σωφροσύνην, καὶ ἐγκράτειαν· ἡ δὲ δικαιοσύνη ἐν πᾶσι τούτοις κατέσπαρται άρμο Είως ἐνεργεῖν παρασκευάζουσα, καὶ διὰ μὲν φρονή σεως ταῖς ἀντικειμέναις πολεμοῦσα δυνάμεσιν, ὑπερ μαχούσα τε τῶν ἀρετῶν· διὰ δὲ τῆς σωφροσύνης ἐπαθῶς βλέπουσα τὰ πράγματα· διὰ δὲ τῆς ἀγά- • Psal. cult, 15. 83 1 Col. 11, 31. GRADUS XXVI. Theodori Edesseni 7. Vinum, ut scriptum est, lætificat cor hominis **. Tu vero cum statum lugentis et flentis susceperis, declinata hac vini laetitia delectaberis donis spirituali bus. Vino autem exhilaratais multis fœdis cogitationibus implicaberis, multisque molestis amigeris. Scholion 8. Legis obsequium hic opinor dicit sibi ipsi attendere sive sua quærere. Obsequium domini est fratri quoque consulere ut recte vivat. Scholion 9. Dæmones nos vel per se tentant vel impios, Deumque non timentes in nos armant; per se, quando soli sumus, quemadmodum Dominum in eremo; per homines, quando inter ipsos vivimus, quemadmodum Dominum per Pharisæos. Sed nos 388 ad exemplar nostrum respiciamus, et utrinque illos repellamus. Scholion 10. Scriptura sacra virtutes vias appellat; omuibus porro virtutibus major est charitas, propterea dixit Apostolus: Adhuc excellentiorem vobis vium ostendo", ut persuaderet nobis omnia humana et corporea contemnenda. Et nihil temporalium futuris, cl aternis anteponendum. Scholion 11. Formæ exemploruin, quemadmodum supra dixit, simulandos quandoque vitiosos affectus ne ab hoste vincamur, securi in iis quæ simulamus tanquam victi ab hoste, sed decepto et ignorante. Scholion 12. Abbas Serapion. Est, inquit, qui in rebus adversis [sinistris, suspectis] operatur vitam in sapientia Dei, et est qui in peccato perpetrando tanquam in conspectu Dei occupatus est. Scholion 13. Defectus minores seu leviores culpæ eorum qui se ipsos observant et custodiunt, sunt custodes justitiae. Aliud. Illum oportet valde sobrium esse, qui simulet se vitiosum, ne in ipsum vitium, quod simulat, re ipsa incidat et ab ipso capiatur. Theodori Edesseni 14. Omnis anima humana tripartita est: eam qua in rationali parte constituta est, virtutem appellarunt prudentiam, intelligentiam et sapientiam: quæ in irascendi facultate, fortitudinem et patientiam: quæ in vi appetendi, charitatem, temperantiain et continentiam. Justitia vero his omnibus apte aspersa est, efficitque ut convenienter agant, et per prudentiam quidem cum adversariis potestatibus pugnat, ac pro virtutibus propugnat: per tenperantiam res sine vitioso affecta intuetur; per

claritatem, omnes mortales ut scipsam diligi sua- της, πάντας ἀνθρώπους ὡς ἑαυτὴν φιλεῖ πείθουσα • det; per continentiam omnem voluptatem ampu- διὰ δὲ τῆς ἐγκρατείας πᾶσαν ἡδονὴν περικόπτουσα tat; per fortitudinem et patientiam adversus in- διὰ δὲ τῆς ἀνδρείας, καὶ ὑπομονῆς πρὸς τοὺς φορέ aspectabiles hostes se obarmat. τους οπλίζουσα πολέμους. Scholion 15. Σχόλιον '. Εἰρηνοποιός ἐστιν, ὁ εἰρήνην διαδούς άλλω οὐκ ἂν δέ τις ἑτέρῳ παράσχει, δ μὴ αὐτὸς ἔχει ὥστε κυρίως εἰρηνοποιός, ὁ τὴν ἐν αὐτῷ στάσιν τῆς σαρκὸς, καὶ τοῦ πνεύματος, καὶ τὸν ἐμφύλιον τῆς σαρκὸς πόλεμον εἰς εἰρηνικὴν συμφωνίαν άγων, ὅταν μηκέτι ἡ σὰρξ ἐπιθυμῇ κατὰ τοῦ πνεύματος· ἀλλ' ἡ τοῦ πνεύματος χάρις επικρατήσῃ τῶν σω ματικών παθημάτων· ὅταν μηκέτι ἐνεργὸς ἡ ὁ τοῦ σώματος νόμος, ὁ ἀντιστρατευόμενος τῷ νόμῳ τοῦ ναός· ἀλλ' ὑποζευχθεὶς τῇ κρείττονι βασιλείς ὑπηρέ Pacificus est, qui alteri pacem conciliat. 389 Nemo vero alteri impertiri potest quo ipse carot, ut proprie pacificus sit qui corporis sui et spiritus statum, et domesticum carnis hostem in pacificam concordiam redigit, ita ut non amplius caro concupiscat adversus spiritum ", sed Spiritus gratia imperet corporis affectibus, et lex corporis non amplius repugnet legi mentis, sed subjecta meliori imperio serviat divinis mandatis, quando enim auferetur in nobis maceriæ medius malitiæ „paries, meliore commistione duo in unam coale- της τῶν θείων επιταγμάτων γένηται· ὅταν γὰρ scent. Scholion 16. Ne contrahas amicitiam cum iis hominibus, de quibus timet conscientia ne resciant alii, ut non des scandalum in cognitione (α). Aliud. Quibus amicitia est causa exitii, his odium ik argumentum et materia virtutis. Alina. Iter ingressus cum fratribus religiosis, si ex illis quempiam repereris, quem propter Deum siucere diligis, nec liberius et effusius cum illo videnlibus aliis agas, ne ex illis imperfectus aliquis inveniatur, et ex aemulatione moriatur, cujus tu peccatum feres, quod dederis occasionem peccandi. Scholion Diadocki 17. Veræ cognitionis lux est secernere sine errore seu offensioue bonum a malo. Tunc enim justitiæ via mentem ducit ad Deum auctorem justitiæ, atque inducit ipsam in indiuitam cognitionis lucem, nt cum confidentia et magua libertate deinceps chavitatem quæral. Proinde arripiendum, quod justum est sine animi irati commotione ab iis qui tibi contumeliam irrogare sunt ausi. Nam pietatis amor et ardor non odio prosequendo, sed coarguendo contentionem aperit. Scholion 18. Charitatem, metam seu terminum appellat, imposito illi nomine quod principium et finem conLinet. Scholion Isaaci 19. Quod si fuerunt passiones naturaliter in anima, quamobrem lædebatur ab illis? Propterea naturæ affectiones non lædunt. 390 Scholion 20. Symptomata seu casus qui subinde incidere so- (ent, sunt subreptiones sive distractiones et furta ** Galat. V, 15 Ephes. 11, 14. ἐξαιρεθῇ τοῦ ἐν ἡμῖν φραγμοῦ τὸ μεσότοιχον τῆς κακίας, εἷς οἱ δύο τῇ πρὸς τὸ κρείττον ἀνακράσει συμφυέντες γίνονται. Σχόλιον ις'. Μὴ σχῃς φιλίαν μετὰ ἀνθρώπων, περὶ ὧν ἡ συνα είδησις φοβεῖται ἑτέρους γνῶναι, ἵνα μὴ πρόσ καμμα δῷς ἐν γνώσει. Αλλο. Οἷς ἡ φιλία ἀπωλείας πρόξενος, τούτοις το μίσος, ἀρετῆς ὑπόθεσις γίνεται. Αλλο. Ἐὰν ὁδεύσης μετ' ἀδελφῶν, καὶ εὑρεθῇ ἐν αὐτοῖς εἷς εἰς ὃν ἔχεις ἀγάπην διὰ τὸν Θεόν, μὴ παῤῥησιάσῃ μετ' αὐτοῦ ἐκείνων βλεπόντων, μήποτε εύκ ρεθῇ ἐν αὐτοῖς ἀσθενὴς καὶ ἀποθάνῃ ἀπὸ τοῦ ζήλου, καὶ σὺ βαστάσεις αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν, ὅτι δέδω καὶ αὐτῷ τύπον τοῦ ἁμαρτεῖσθαι. Σχόλιον Διαδόχου ιζ. Φῶς ἐστι γνώσεως ἀληθινῆς τὸ διακρίνειν ἀπταί στως τὸ καλὸν ἐκ τοῦ κακοῦ· τότε γὰρ ἡ τις δικαιοσύνης ὁδὸς τὸν νοῦν ἀπάγουσα πρὸς τὸν τῆς δικαιοσύνης Θεὸν εἰς ἄπειρον αὐτὸν παρεισάγει γνώσεως φωτισμόν, ὡς μετὰ παῤῥησίας λοιπὸν τὴν ἀγάπην ζητοῦντα. Δεῖ τοίνυν ἀοργήτῳ θυμῷ ἁρπά ζειν τὸ δίκαιον ἐκ τῶν ὑβρίζειν τολμώντων· ὁ γὰρ τῆς εὐσεβείας ζῆλος οὐ μισῶν, ἀλλ' ἐλέγχων τὸ νεῖ χας ἐνδείκνυται. Σχόλιον ιη'. Πέρας τὴν ἀγάπην καλεῖ, ὡς ὄνομα τοῦτο αὐτῇ τιθεὶς καὶ ἀρχὴν, καὶ τέλος. Σχόλιον Ισαάκ. Εἰ ἦσαν τὰ πάθη φυτικῶς ἐν ψυχῇ, τίνος χάριν ἐβλάπτετο ὑπ' αὐτῶν; Τὰ παρὰ τῆς φύσεως α τῇ φύσει οὐ λυμαίνεται. Σχόλιον κ. Συμπτώματά εἰσιν αἱ συναρπαγαί, καὶ σὲ παρὰ καιρὸν διὰ περίστασιν χρήσεις· ὁμοίως καὶ αἱ πα (α) id est, per amicitiæ ejus cognitionem alii ofendantur.

GRADUS XXVI. ράλογοι τῶν τε λόγων, καὶ ἔργων καὶ ἐπιτηδευμάτων, mentis, et actiones intempestive quae propter carκαὶ αἱ κατὰ προπέτειαν. sam aliquam conjunctam funt. Similiter et intepestivi sermones et opera et studia, et quecunque per temeritatem [præcipitationen] {sine deliberatione) committuntur. Σχόλιον κα'. Τρία φοβούμαι, τὶς τῶν Πατέρων ἔφη· τὴν ἀπο δημίαν τοῦ βίου, καὶ πῶς ὀφθήσομαι τῷ Θεῷ, καὶ τοῦ ἐν τῇ κρίσει καταλογήσιμαι. Σχόλιον άλλο. Τινὲς τὰς τρεῖς ώρας τῆς ἡλικίας ήτοι τὴν ἐν νεότητι, τὴν ἐν μέσῃ καὶ τὴν ἐν τῷ γήρᾳ· ἄλλος τὴν ἡδονὴν, την κενοδοξίαν, καὶ τὴν φιλαργυρίαν· ἄλλος τὰς τρεῖς προσβολὰς τοῦ δαίμονος· ἄλλος τὴν ἀκηδίαν, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, τρίωρον φρίκα. Σχόλιον κβ'. Καὶ γὰρ ἐξαιτοῦνται οἱ δαίμονες προς έκπτωσιν ἡμῶν, ἢ ὡς τὸν σἶτον ἡμῶν συναλίσαι, ἢ, κατὰ τὸν Ἰώβ, τραυματίσας· πρὸς δὲ τὴν ἀμέλειαν ἡμῶν παραδιδόμεθα παιδευτικῶς ἐγκαταλιμπανόμενοι. Σχόλιον τοῦ Χρυσορώμου κγ'. Ούτε παραιτεῖσθαι δεῖ τοὺς ἀγῶνας, οὔτε πρὸς τούτους ἐπιπηδᾷν· οὕτω γὰρ καὶ ἡμῖν ἡ νίκη λαμπροτέρα ἔσται, καὶ ἡ ἧττα τῷ διαβόλῳ καταγελαστοτέρα· ελκυσθέντας μὲν γὰρ γενναίως εστάναι· με καλουμένους δὲ ἡσυχάζειν, καὶ τὸν καιρὸν ἀνα μένειν τῶν ἀγώνων, ἵνα καὶ τὸ ἀκενόδοξον καὶ τὸ γενναῖον ἐπιδειξώμεθα. Σχόλιον κδ. Τῆς αὐτῆς μεθέξουσιν οι βεβουλευμένοι τιμῆς τοῖς δυνηθεῖσιν, ὧν ἡ προαίρεσις ἴση, καν πλεον ακτώσιν έτεροι τῇ περιουσία. Σχόλιον κε'. Ιστέον ὅτι ἐν τοῖς κατὰ δύναμιν δίδονται αἱ ἐν φολαὶ ποῖον δὲ ποιῆσα: εἴρηκε τῶν ἐντολῇ, τοὺς δι' (ε) ὑπερβάλλουσαν ἀγάπην τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ἐπισ χειροῦντας· διὸ καὶ τὴν σύγκρισιν ὁ Πατὴρ τῶν κατὰ δύναμιν καὶ ὑπὲρ δύναμιν ἐποιήσατο. Σχόλιον. Μετὰ τὴν ὥραν ἢ ἡμέραν, Σχόλιον κς'. Τὸ σῶμα τὸ ἀσθενὲς, ὅταν καταναγκάσῃ τις εἰς Έργα περισσότερα τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, σκότωσιν ἐπὶ σκοτώσει ἐντίθησι τῇ ψυχῇ, καὶ σύγχυσιν αὐτῇ μᾶλλον ἐπιφέρει· τὸ δὲ σῶμα τὸ ἰσχυρὸν ἐὰν τῇ ἀναπαύσει, καὶ τῇ ἀργίᾳ ἐκδῷς, πᾶσα κακία τελεί το τού χχιν, 9 seqq. Rosweid. pag. 565, n. 4. de Elia abbate. Mortis judicii, et sententiae, (e) Locus Græcus videtur mendosus; fortasse ita Scholion 21. Tria, inquit Patrum quidam (a), formido; migrationem e vita; et quomodo apparebo in conspectn Dei; et inter quos per judicium recensen• dus siul. Scholion aliud. Quidam tres horas interpretantur tres hominis ætates sive adolescentiam, virilem seu mediam, et senectutem. Alius voluptatem, vanam gloriam, et avaritiam; alius tres dæmonis tentationes et impetus seu insultus: alius pigritiam, ut et alio loco, Crium borarum fuctuationem Scholion 23. Etenim dæmones ad quæstionem el examen pro pler nostrum exitium vocantur, aut quod nobiscum versati nostra deprædati sint, aut nos, ut ext apud Jobum, vulnerarint”. Propter nostram negligentiam traditi sumus ad pœnam a Deo deserti. Scholion Chrysorkomi 23. Neque detrectanda sunt certamina, neque temere ad illa prosiliendum. Ita enim et victoria nobis illustrior erit, et victi dæmonis ignominia ma jore risu digna, cum compulsi et protracti ad pugnam generose in illa constiterimus, et non provocati quieverimus, sed tempus pugnandi exspectaverimus, ut et vanæ gloriæ fugam, et constantiamı in pugna ostenderemus. Scholion 24. Qui statuerunt (exsequi quod Deo placet) habebunt idem præmium quod accipient qui poterant exsequi, quod eorum propositum par fuerit illis, quamvis illi facultate exsequendi præpotuerint. Scholion 25. Sciendum dari præcepta secundum modum et rationem virium; et quosdam quidem dixit facere quæ præcepti sunt, quosdam autem de superabundante charitate supra vires aliquid audere. Proinde Pater instituit comparationem inter opera secundum vires, et supra vires facta. 391 Scholion. Post horam aut diem (loquitur de colloquio cum externo et ejus digressu) siue signo, εἴ τις πρὸς κοσμικούς. Scholion 26. Si quis corpus infirmum ad res quæ vires illius excedunt, urgeat, tenebras tenebris adjungit, et involvit animam, magisque confundit; validum autem corpus si atio et relaxationi dedideris, omnem nequitiam exercebit in anima habitante in corrigendus, καὶ τοὺς μὲν ποιῆσαι εἴρηκε τὰ τὶς ἐντολῆς, τοὺς δὲ δ:', et quæ sequuntur.

illo. Et si [quamvis] quis desideret bonum, sed ται ἐν τῇ ψυχῇ τῇ οἰκούσῃ ἐν αὐτῷ. Καὶ ἐξω της paulo (tamen paulatim] post ipsain quoque boni cogitationem quam habebat, tollit ab ipso. Aliud. Consolandi seu recreandi sunt cibo præexercitati, juvenes autem per exhortationes ad abstinentiam urge. Aliud. Otiosa enim relaxatio exitium animæ est, et plus ipsis dæmonibus nocere solet. Scholion 27. Quando quis in melius vertit consilia, tum pœnitudo non abolet bona, sed auget. Tunc enim pœnitentia seu mutatio animi bona dissolvit, quando ad actiones deteriores pœnitentia ducit. Scholion. De cogitationibus malitiæ. Scholion 28. Quemadmodum procellæ ventorum mare concitantes, nautas et vectores in ultimum naufragii discrimen præcipitant: ita tenebricosi malitiæ spiritus per cogitationes, cupiditates vitiosas et affectus excitant, et mentem perturbant, ut animum ducem hominis quandoque in ultimam exitii voraginem demergant. 392 Graduum superiorum brevis et per summas enumeratio. ἐπιθυμῇ τοῦ ἀγαθοῦ, ἀλλὰ μετὰ μικρὸν καὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀγαθοῦ, ἦν εἶχεν, αίρει ἀπ' αὐ τοῦ. Αλλο. Χρὴ παραμυθεῖσθαι βρώμασι τους προσασκήσον τας· τοὺς δὲ νέους μᾶλλον καὶ ἀναγκάζειν ἐγκρο τεύεσθαι διὰ παραινέσεων. "A.l.lo. 'Ανάπαυσις γὰρ ἀργία, απώλεια ψυχῆς, καὶ πλέον τῶν δαιμόνων δύναται βλάψαι αὗται. Σχόλιον κα'. Οπόταν πρὸς τὸ κρείττόν τις μεταμέληται, τότε ἡ μεταμέλεια οὐ διάλυσιν καλῶν, ἀλλ' ἐπίτευξιν ἀπεργάζεται. Τότε γὰρ διάλυσιν καλῶν ἡ μεταμέ λεια ποιεῖ, ὅτι πρὸς τὰ χείρω συμπίπτει τῶν πράξεων. Σχόλιον. Τῶν λογισμῶν τῆς κακίας. Σχόλιον κη'. Ὥσπερ οἱ ἄνεμοι τὴν θάλασσαν ταράσσοντες τους πλέοντας πολλάκις κινδυνεύειν παρασκευάζουσι· οὕτω καὶ τὰ σκοτεινὰ τῆς πονηρίας πνεύματα διὰ τῶν λογισμῶν τὰ πάθη ἡμῶν ἐκταράσσοντες, τον ἡγεμόνα νοῦν ἐνίοτε τῷ τῆς ἀπωλείας βυθῷ παρα πέμπουσιν. Ανακεφαλαίωσις ἐν ἐπιτιμῇ τῶν προειρημέ νων λόγων αὐτοῦ. (Sub eodem capile.) Firma fides est abrenuntiationis parens, et contrarium est manifestum. Spes indeclinabilis est janua ad exuendos omnes affectus minus rectos. Quid huic sit contrarium constat. Charitas Dei est fugæ mundi causa. Quid item huic repugnet, non est ignotum. Subjectionem procreavit sui ipsius condemnatio et sanitatis desiderium. Abstinentia est mater sanitatis; abstinentiæ, meditatio mortis, et fixa memoria fellis et aceti Domini Dei. Temperantiæ seu pudicitiæ adjutrix et causa est solitudo et quies, Ardoris exstinctio in corpore, jejunium. Cogitationum malarum et turpium hostis.est animæ contritio. Fides et fuga sæculi mors avaritæ. Commiseratio et charitas prodiderunt corpus (a). Oratio continua exitium est acediæ. Memoria judicii alacritatis est conciliatrix. Ire curatio, ignominiae desiderium; laudes hymnforum, et misericordia et paupertas suffocant tristitiam. Liber animus ab omni sensuum affectu, contemplatio est rerum cœlestium que mente percipluriur. (a) Exposuerunt corpus (pro salute proximi). Πίστις βεβαία ἀποταγῆς μήτηρ τὸ δὲ ἐναν τον πρόδηλον. Ελπὶς ἀκλινὴς ἀπροσπαθείας θύρα· τὸ δὲ ἐναν τον πρόδηλον. Αγάπη Θεοῦ, ξενιτείας ὑπόθεσις· τὸ δὲ ἐναν τον πρόδηλον. Υποταγὴν ἔτεκεν ἑαυτοῦ κατάγνωσις, καὶ ὑγείας ὄρεξις. Εγκράτεια μήτηρ ὑγείας· ἐγκρατείας μήτηρ, θανάτου ἔννοια καὶ μνήμη παγία χολῆς καὶ όξους Δεσπότου καὶ Θεοῦ. Σωφροσύνης βοηθός ἐστι, καὶ ὑπόθεσις ἡσυχία πυρώσεως θραύσις νηστεία. Λογισμών τε πονηρῶν καὶ αἰσχρῶν συντριμμός διανοίας ἀντίπαλος· πίστις καὶ ξενιτεία θάνατος φι λαργυρίας. Συμπάθεια δὲ καὶ ἀγάπη προέδωκαν σῶμα. Προσευχή εκτενής, ὄλεθρος ἀκηδίας. Μνήμη δὲ κρίσεως προθυμίας πρόξενος. Θυμοῦ ἴσμα, άτιμίας ἀγάπη· ὑμνῳδία δὲ καὶ συμπάθεια καὶ ἀκτημοσύνη λύπης πνιγμοσύνη. Απροσπάθεια δὲ αἰσθητῶν θεωρία νοη τῶν.

Σιωπὴ καὶ ἡσυχία κενοδοξίας πολέμιοι. Εἰ δὲ μέσος ὑπάρχεις, ἀτιμίαν μέτελθε. Υπερηφανίαν όρωμένην ιάσονται σκυθρωπα και ταστάσεις· ἀόρατον δὲ ὁ πρὸ αἰώνων ἀόρατος. Πάντων θηρίων αἰσθητῶν ἀναιρετική έλαφος, ' νητῶν δὲ, ἡ ταπείνωσις. Ενεστι διὰ τῶν κατὰ φύσιν πάντων ἡμῶν ἐναργῶς τὰ νοητά παιδεύεσθαι. Ὥσπερ ἔφιν ἀδύνατον τὴν ἑαυτοῦ παλαιότητα ἐκδύσασθαι, μὴ ἐν στεν ὀπῇ εἰσούντα· οὕτως καὶ ἡμᾶς τὰς παλαιάς προ λήψεις, καὶ τὴν τῆς ψυχῆς παλαιότητα, καὶ τῶν τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου χιτῶνα, οὐ μὴ ἀποβάλωμεν, ἐὰν μὴ τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης νηστείας, καὶ ἀτιμίας ὁδὸν παρέλθωμεν. Ὥσπερ τὰ πολύσαρκα τῶν ὀρνίθων εἰς οὐρανὸν πετασθῆναι ἀδύνατον οὕτω καὶ τὸν τὴν ἑπυτοῦ σάρκα θεραπεύοντα. Ξηρανθεὶς βόρβορος οὐκ ἔτι χείρους θεραπεύει, και μαρανθεῖσα σαρξ οὐκ ἔτι δαίμονας ἀνα παύει. Ὥσπερ σχιδάκων πλῆθος πολλάκις συμπνίγει φλόγα, καὶ ἀποσβέννυσι, πλῆθος καπνοῦ ἐργατάμενον· οὕτω πολλάκις καὶ λύπη ὑπέρμετρος και πνώδη καὶ σκοτεινὴν τὴν ψυχὴν ἐργάζεται, καὶ τὸ ὕδωρ τῶν δακρύων ἀπεξηραίνει. Ὥσπερ τυφλός τοξότης ἀδόκιμος· οὕτως μα θητῆς ἀντίλογος ἀπόλλυται Ὥσπερ σίδηρος δόκιμος, καὶ τὸν ἀδόκιμον ὀξυκαι δύναται· οὕτως ἀδελφὸς πρόθυμος τὸν βαθυμον πολλάκις ἔσωσεν. Ὥσπερ τὰ ἐὰ ἐν κόλπῳ θαλπόμενα ζωογονοῦν. ται· οὕτως και λογισμοί μή φανερούμενοι, εἰ; ἔργα προφαίνουσι. Ὥσπερ ἵπποι τρέχοντες ἀλλήλοις ἁμιλλώνται οὕτως συνοδία ἀγαθὴ ἑαυτὴν διεγείρει. "Ωσπερ αἱ νεφέλαι ὑποκρύπτουσι τὸν ἥλιον οὕτως αἱ πονηραὶ ἔννοια, σκοτίζουσι, καὶ ἀπολλύ ουσι τὸν νοῦν. Ὥσπερ ὁ τὴν ἀπόφασιν εἰληφώς, καὶ πρὸς τὴν καταδίκην πορευόμενος, οὐ λαλεῖ περὶ θεάτρων· GRADUS XXVI. Silentium et quies sunt hostes vanæ gloriæ. Si in medio te senseris, ignominiam complectere. Externam superbiam sanabit tristis habitus, seu slatus: internam, ille qui ante sæcula est inaspectabilis (nempe Deus). Omnium ferarum quæ sensum incurrunt venena tollit cervus: omnium noxiarum cogitationu:n venena consumit bumilitas. Per omnia quæ ex creatis in oculos cadunt, possumus cognoscere et discero ea quæ sunt in mente, 393 Quemadmodum fieri non potest, ut serpens veterem pellem exvat, nisi se per augustum coramen penetret, ita nos non deseremus inveteratas vitioruni consuetudines, nec animæ vetustatem,et veteris hominis tunicam abjiciemus, visi per angustam jejunii, et afflictam contemptus et ignominiæ viam transeamus. Sicut aves carnosiores in coclum altius evolare non possunt, ita qui corpus suum delicatius tractat et alit. Quemadmodum lutum sole duratum et siccatum porcos non admittit amplius aut fovet, ita caro quæ emarcuit, nullum quietis locum dæmonibus relinquit. Sicut virentium lignorum copia sæpe suffocat flanimam et exstinguit, ingentemque fumum excitat, ita sæpe nimia et gravis tristitia fumantem et obscuram reddit animam, et fontem lacrymarum exsiccat. Quemadmodum sagittarius cæcus non probatur, ita discipulus contumax et obloqui solitus perit. Ut ferrum probum, etiam malum seu vitiosum (rubiginosum) acuere potest, ita promptus religiosus, etiam cunctantem et ignavum sæpe servavit. Quemadmodum ova sinu fota fetum concipiunt, ita cogitationes que non aperiuntur, in opus prodeunt. Sicut equi currentes cursu certant, ita proba societas se mutuo ad virtutem excitat. Ut nubes abscondunt solem, ita malæ cogitationes tenebras offundunt menti et perdunt illam. Sicut damnatus qui ad supplicium proficiscitur, 394 non loquitur de spectaculis, sic qui revera οὕτως οὐδὲ ὁ ἐν ἀληθείᾳ πενθῶν, γαστέρα θερα - super peccatis suis ex animo luget, nunquam πεύσει ποτέ. Ὥσπερ πένητες θησαυρούς βασιλικούς ὁρῶντες ἐπὶ πλεῖον τὴν ἑαυτῶν πτωχείαν ἐπιγινώσκουσιν· οὕτως καὶ ψυχὴ τὰς μεγάλας τῶν πατέρων ἀρετὰς ἀναγινώσκουσα, πάντως ταπεινότερον ποιεῖται τὸ ἑαυτῆς φρόνημα. Ὥσπερ καὶ μὴ βουλόμενος ὁ σίδηρος ὑπακούει τῷ μαγνίτη [αι. μαγνήτιδι]· οὕτω καὶ οἱ ποιωθέν τις ταῖς προλήψεσι, τυραννοῦνται ὑπ' αὐτῶν. Ωσπερ τὸ ἔλαιον καὶ μὴ βουλομένην ἡμεροῖ τὴν θάλασσαν· οὕτως καὶ ἡ νηστεία, καὶ ἀκουσίας κατασβεννύει τὰς τοῦ σώματος πυρώσεις. Ὥσπερ στο νούμενον ὕδωρ εἰς ύψος ἀνατρέχει οὕτω πολλάκις καὶ ψυχὴ ὑπὸ κινδύνων στενωθείσα studebit gulæ et ventri. Quemadmodum pauperes quando regios thesauros inspiciunt, magis suam mendicitatem agnoscunt, ita anima magnas Patrum virtutes lectitans, omsino humilior redditur, et fastum deprimit. Siout ferrum etiam nolens paret magneti, ita pravis consuetudinibus corrupti, ab ipsis vi ad peccandum trahuntur. Sicut oleum etiam invitum pacat mare, ita jejunium corporis contumaces exstinguit ardores. Quemadmodum coercitæ in arctum aquæ in altum exsurgunt, ita sarpe anima periculis circumventa

ad Deum per penitentiam exsurgit et servatur. πις Θεὸν διὰ μετανοίας ἀνῆλθε καὶ ἐσώθη Sicut qui aromata circumfert, etiam nolens, ca odovum fragrantia deprehenditur, ita qui spiritum Dei possidet, ex verbis suis et humilitate agnosritur. Quemadmodum venti perturbant mare, sic ira præ cunctis aliis perturbat mentem. Quemadmodum oculus, quæ non vidit, ex auditu non vakle appetit gustare, ita qui casto sunt corpore ingens inde levamen habent. Sicut fures cui alicubi regia arma reposita cou spiciunt, non facile illuc ascendunt, ita qui familiares cordi habet preces, non facile ab dæmonibus furibus mentis furtum patitur. l' Ὥσπερ ὁ ἀρώματα βαστάζων καὶ μὴ θέλων ἐκ τῆς ὀσμῆς ἐλέγχεται· οὕτως καὶ ὁ Πνεῦμα Κυ ρίες ἔχων, ἐκ τῶν αὐτοῦ λόγων καὶ τῆς ταπεινώ. σεως γνωρίζεται. Ὥσπερ τὰ πνεύματα ταράσσουσιν ἄβυσσον οὕτω καὶ ὁ θυμὸς πλέον πάντων ταράττει την διά γκαν. Ὥσπερ & ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, οὐδὲ σφοδρῶς ἐξ ἀκοῆς ἐπιθυμεῖ γεύσασθαι· οὕτως καὶ οἱ ἀγνοὶ τῷ σώματι, πολὺν ἐκ τούτου κουφισμὸν κέκτηνται. Ὥσπερ ὅπλα βασιλικὰ ἐν τόπῳ κείμενα ερών τες οἱ κλέπται, ούχ, ὡς ἔτυχεν, ἐκεῖ ἐπιβαίνουσιν· οὕτως καὶ ὁ τῇ καρδίᾳ προσευχὴν προσάψας, ούχο ὡς ἔτυχεν, ὑπὸ τῶν νοητῶν λῃστῶν κλέπτεται. Quemadmodum ignis non generat nivem, ita qui L Ωσπερ οὐ τίκτει πῦρ χιόνα· οὕτως οὐδὲ ὁ τὴν ἐνταῦθα ζητῶν τιμήν, τῆς ἐκεῖθεν ἀπολαύσει. honorem querit, non perfruetur ibi [caelesti]. 395 Sicut una sa:pe scintilla vastam depasta est silvam, ita unicum sæpe opus bonuin omnem peccatorum magnorum sum iam delevit. Sicut absque telo feræ non conficiuntur, ita sine humilitate non obtinebis de ira victoriam. Sicuti nemo naturali modo sine cibo vivit, ita usque ad mortem nunquam licet vel momento cessare aut negligentem esse. Quemadmodum solis radius per foramen admissus illustrat totam domum, ita ut minimi etiam atomi seu pulvisculi volitantes videantur; ila timor Domini qui in corde salem fixit omnes illi labes peccatoruin ostendit. Quemadmoduin cancri facile capiuntur, eo quod nauic progrediantur, nunc regrediantur, ita anima muac in risu soluta, nunc ad luctum composita, mane deliciis rursum immersa nullum capit laborum suorum emolumentum. Sicut dorinientes facile spoliantur, ita qui in szculo vel seculo proximi, virtuti student (prædouibus patent). Sicut is qui cum leone pugnat, si vel semel oculos alio declinet, extemplo perit, ita qui cum carne sua luctatur, si inducias cum illa facial, interit. Quemadmodum qui scalam putrescentem ascendunt, vita periclitantur, ita quævis dignitas, et Ὥσπερ εἷς σπινθήρ πολλάκις πυρὸς πολλὴν ὕλην κατέκαυσεν· οὕτως καὶ ἐν ἀγαθὸν εὑρίσκεται πλῆθος πταισμάτων μεγάλων ἐξαλείψαι. ὡς οὐκ ἔστι χωρίς όπλου θηρία ἀπολέσαι, οὕτως οὐδὲ χωρὶς ταπεινώσεως ἀοργησίαν κτήσασθαι. ὡς οὐκ ἔστι ζὴν κατὰ φύσιν ἄνευ βρώσεως, ού τως οὐκ ἔστιν ἕως ἐξόδου κἂν πρὸς τοπὴν ἀμελη σας Ὥσπερ ἀκτὶς ἡλίου δι' ἐπῆς εἰσελθοῦσε ἐν οἴχαρ πάντα φωτίζει, ὡς καὶ τὸν λεπτότατον ὁρᾷν τότε 20γιορτόν πετόμενον· οὕτως καὶ ὁ φόβος Κυρίου εν καρδία γενόμενος πάντα αὐτῇ τὰ αὐτῆς ἁμαρτήματα υποδείκνυσιν. ἐν Ὥσπερ οι λεγόμενοι καρκίνοι εξεπιχείρητοι τυγ χάνουσιν, διὰ τὸ, ποτὲ μὲν ἔμπροσθεν βαίνειν, ποτὲ δὲ ὄπισθεν· οὕτως καὶ ψυχή, ποτὲ μὲν γελῶτα, ποτέ δὲ πενθοῦσα, ποτὲ δὲ τρυφώσα, οὐδὲν ὠφελῆσαι δύο ναται. Ὥσπερ οἱ ὑπνώττοντες εὐχερῶς συλῶνται· οὕτως καὶ οἱ πλησίον κόσμου τὴν ἀρετὴν μετερχόμενο:. Ὥσπερ ὁ λέοντι μαχόμενος ἐὰν ῥεφθῇ τὸ ἔμμα, εὐθέως ἀπόλλυται· οὕτως καὶ ὁ τῇ ἑαυτοῦ σαρκί μα χόμενος ἐὰν ταύτην ἀναπαύσῃ. Ὥσπερ οἱ εἰς κλίμακα ἀναβαίνοντες σαθρά, κινο δυνεύουσιν· οὕτως πᾶσα τιμή, καὶ δόξα, καὶ δυνατο gloria, et imperium seu potentia repugnat hu- f στεία τῇ ταπεινοφροσύνῃ ἀντίκεινται. militati. Ut fieri non potest quin famelicus meminerit panis, ita salvus fieri non potest qui non cogitat de morte et judicio. Sicut aqua litteras, ita lacrymæ delent peccata. 396 Sicut rum caremus aqua, litteras aliis modis sulere solemus, ita sunt et animæ quæ lacrymis destitutæ per luctum et gemitus et tristitiam maguam peccata dedolant et eradunt. Sicut e multo stercore multi exsistunt vermes, ita copia ciborum copiam gignit peccatorum, turpum cogitationum et sommorum. ὡς ἀδύνατον τὸν πεινῶντα μὴ μνημονεύειν άρτου οὕτως ἀμήχανον σωθῆναι τὸν ἐξόδου καὶ κρίσεως μὴ μνημονεύοντα. Ὥσπερ τὸ ὕδωρ τὰ γράμματα· οὕτως τὸ δάκρυον τὰ πταίσματα ἐξαλείφειν δύναται. Ὥσπερ τινὰ τῶν γραμμάτων, ἀποροῦντες ὕδατος, δι' ἑτέρων τρόπων ἀπαλείφομεν· οὕτως εἰσὶ καὶ ψυ καὶ ἀποροῦσαι δακρύων, καὶ διὰ λύπης, καὶ στενα γμοῦ, καὶ σκυθρωπότητος πολλής ταῦτα ἐκλεαίνουσι, καὶ ἀποξέουσιν. Ὥσπερ πλήθος κόπρου πλῆθος σκωλήκων εργάζε ται· οὕτως πλῆθος βρωμάτων πλῆθος πτωμάτων, καὶ πονηρῶν λογισμῶν, καὶ ἐνυπνίων ἐργάζεται.

SCALA PARADISI. - GRADUS XXVI. Ὥσπερ ὁ τους πόδας ποδηθείς βαδίζειν εὐχερῶς οὐ a δύναται· οὕτως καὶ οἱ θησαυρίζοντες χρήματα, εἰς οὐρανὸν ἀνελθεῖν οὐκ ἰσχύουσιν. Πο τερ ζεούσης της πληγής ευτατος καθέστηκεν οὕτως τὰ χρόνια τραύματα τῆς ψυχῆς τοὐναντίον πάσχουσι, καὶ δυσκόλως ιώνται ὅτε καὶ καθήσον και Ως οὐ δυνατὸν τὸν ἀποθνήσκοντα βαδίζειν, οὕτως ἀδύνατον ἀπογνόντα σωθῆναι. Ο πίστιν μὲν ὀρθὴν κεκτήσθαι λέγων άμαρτίας δὲ διαπραττόμενος, όμοιός ἐστι προσώπων ὀφθαλμοὺς μὴ ἔχοντι. Ὁ πίστιν μὴ ἔχων, καλὰ δὲ ἴσως τινὰ ἐργαζόμε μενος, ὅμοιός ἐστι τῷ ὕδωρ ἀντλοῦντι, καὶ εἰς πίθον τετρημένον βάλλοντι. Ὥσπερ πλοῖον, ἀγαθὸν κυβερνήτην ἔχων ἐκινδύνως εἰς λιμένε, Θεοῦ συνεργούντας, εἰσέρχεται· οὔἕως καὶ ψυχὴ ἀγαθὸν ποιμένα ἔχουσα εὐχερῶς εἰς οὐρανὸν ἀνέρχεται, καὶ πολλὰ κακὰ διαπραξαμένη καθέστηκεν. "Ωσπερ μὴ ἔχων ὁδηγὸν εὐχερῶς ἐν τῇ ὁδῷ πλανᾶται, καν λίαν φρόνιμος καθέστηκεν· οὕτως καὶ Ο αὐτεξουσίως την μοναδικὴν ὁδὸν πορευόμενος, εύο χερῶς ἀπόλλυται, κἂν πᾶσαν τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου ἐπίσταται. Οπόταν τις τὸ σῶμα ἀσθενὴς ἦν καὶ χαλεπὰ πταίσματα πεπραχώς, τὴν ὁδὸν τῆς ταπεινώσεως, καὶ τῶν αὐτῆς ἰδιωμάτων ὁδευέτω· ἄλλην γάρ σωτηρίαν οὐχ εὑρήσει. Ὣς οὐκ ἔστι τὸν μακράν νενοσηκότα νόσον, ἐν μιᾷ ροπῇ τὴν ὑγείαν κτήσασθαι· οὕτως οὐκ ἔστιν ἐξαί ένης παθῶν ἢ πάθους περιγενέσθαι. Παντός πάθους, καὶ πάσης ἀρετῆς ἔχε σημείον τῆς ποσότητος αὐτοῦ, καὶ γνώσεις τὴν ἑαυτοῦ προκο πήν. Ὥσπερ οἱ χρυσίῳ πηλὸν καταλλάττοντες ζημιοῦνται· οὕτως καὶ οἱ τῶν σωματικῶν χάριν τὰ πνευμα τικὰ θριαμβεύοντες καὶ διηγούμενοι. Αφεσιν μὲν συντόμως πολλοί, ἀπάθειαν δὲ οὐδεὶς εκτήσατο· τοῦτο γὰρ χρόνου, καὶ πόθου [πόνου] πολύ λοῦ, καὶ Θεοῦ. Ζητήσωμεν ποῖα μὲν ἐν τῷ σπόρῳ, ποῖα δὲ τῇ χλόη, ποῖα δὲ ἐν τῷ ἀμήτῳ ἡμῖν θηρία ή πετεινά ἐπιβουλεύουσιν, ἵνα καὶ τὰ θήρατρα ἁρμόζοντα στήσωμεν. Ὥσπερ οὐ δίκαιον τὸν πυρέττοντα ἑαυτὸν διαχει ρίσασθαι· οὕτως ἕως ἐσχάτης ἀναπνοῆς μὴ ἀπογνῶ καί ποτε. "Ωσπερ άσεμνον τὸν, τὸν ἑαυτοῦ πατέρα θάψαντα, εἶτα ἐκ τῆς κηδείας υποστρέψαντα, εἰς γάμον πορεύεσθαι· οὕτως ἀνοίκειον τοῖς πενθοῦσιν ἐπὶ πταίσμασι, τιμὴν ἢ ἀνάπαυσιν ἢ δόξαν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι έχε ζητῆσαι παρὰ ἀνθρώπων. Ὥσπερ ἄλλα τὰ τῶν πολιτῶν, καὶ ἕτερα τὰ τῶν καταδίκων οἰκητήρια· οὕτως πάντῃ ὀφείλει ενηλία1090 Quemadmodum compelitus agre in edit, ita qu pecuniarum thesauros colligunt, caelum conscendere non possunt. Sicut recens plaga facile curatur, ita contra inveterate animæ vulnera ægre sauantur, etiam quando sanantur. Sicut qui mortuus est, ambulare nullo modo potest, ita qui desperat, non potest salvus fieri. Qui profitetur se fidem rectam habere, et interim peccare non desinit, similis est illi vultui qui oculis carel. Qui non credit, et tamen quædam fortasse bona opera facit, similis est illi qui aquam haurit, et in dolium pertusum infundit. Quemadmodum navis quæ honum habet navarchum scu gubernatorem, Deo adjuvante sine periculo in portum defertur: ita anima quæ bonum habet pastorem, facile coelum conscendit, quamvis antea mala multa perpetraverit. Sicut qui duce caret viæ, facile exerrat a via, quantumvis alioqui prudens sit: ita qui suo arbitratu in monastico statu vivit et progreditur, facile perit, etiamsi omnem profauam sæculi sapientiam percalleat. Qui corpore 397 infirmo est, quamvis atrocia scelera prius commiserit, incedat per viam bumililatis, et ejus virtutis naturam induat (et salsus erit), aliam enim salutis viam nullam inveniet. Quemadmodum fieri non potest, ut qui diuturno morbo laboravit, repente convalescat: ita Keri non potest ut subito vitiosos affectus seu affectum exuas et vincas. Omnis vitii et omnis virtutis quantus sit modus observa, et profectum inde tuum cognosces, Sicuti qui aurum lato commutant, detrimentum inde capiunt; ita qui corporalia narrant, et veluti in triumpho spiritualia ostentant. Multi quidem peccatorum veniam momento impetrarunt, sed nemo repente ad summam animi tranquillitatem aspiravit: hoc enim et tempus suum et desiderium { laborem ] et Dei opem singularem desiderat. Observemus diligenter quæ fere et aves in semente, quæ in herba, quæ denique in messe nobis insidientur, ut vicissim illis insidiarum laqueos et pedicas ponamus. Sicut impium est et iniquum, ut ſebrienti sibi quis ipse violentas manus inferat et occidat; ita nulli ad extremum usque spiritum unquam est desperandum. Sient turpe est eum qui modo patris funus cura. vit, a funere mox ad nuptias profcisci: ita plane non decet, ut qui peccata sua deplorat et luget, ali hominibus honores, relaxationes, glorias in præsenti vita quærat. Quemadmodum alia civium, alia reorum et damnatorum sunt domicilia, ita omnino oportet, ut

alius sit vitæ status eorum qui suas culpas lugent, γμένη εἶναι ἡ τῶν πενθούντων ευθύνας παρὰ τοὺς el corum qui innocentem semper vitam trans- ἀνευθύνους κατάστασις. egerunt. Quemadmodum 398 imperator militem, qui ingentia in vultu vulnera accepit, non ob id jubet arma ponere, et se militia abdicare, sed potius audentius progredi [magis proficere ] et in hostem ire; ita religiosum virum coelestis imperator post multa cum dæmonibus pericula exantiata etiam coronat. Sensus est anima proprius, peccatum vero est sensus repercussus, seu colaphus impactus. Sensus conscientiæ parit aut quietem aut minuit { stimulum peccati ). Consensus autem ex conseCAtia nascitur. Conscientia autem est custodis nostri nobis in baptismo a Deo assignati et dati objecta ratio et reprehensio. Unde fit ut baptismo non lustrati non tantos, sed multo minores conscientiæ stimulus ex malis perpetratis in anim: sentiant, quam baptizati. Diminutio mali parit abstinentiam a malo. Abstimentia autem a malo principium est pœnitentiæ, pœnitentia autem initium est salutis, initium salutis bonum propositum. Bonum propositum creatrix est laborum, laborum initium sunt virtutes, initium autem virtutum fos, flos autem virtutis, bona actio, virtutis partus est assiduitas; assiduæ exercitationis fructus et fetus est habitus; habitus soboles est quædam animi modificatio, qua: parens est boni timoris Domini. Timor parit divinorum et humanorum præceptorum observationem. Legum custodia signum est charitatis, charitatis initium alla et multa humi litas. Mulia humilitas est proles summæ anime tranquillitatis, 399 cujus possessio est complementumn charitatis, sive perfecta et intima Dei fainiliaritas, cum iis qui ab omni vitioso affectu liberi, sunt mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt *7, er. cui gloria in omnes omnium sæculorum æternitates. SCHOLIA Ad enumerationem et summam superiorum graduum. Scholion 1. Argumentum est mentem rebus quæ ad intelligentiam pertinent, vacare, quando contemnit omnis, quæ sensum movere possunt. Aliud. Vita in Deo est, mors sensuum. Quando autein vixerit cor, cadunt sensus. Alind. Quando reviviscunt sensus, moritur cor; et quando hi revixerint, signum est cor a Deo per morten peccati recessisse. Scholion. Qui se bonis omnibus abdicavit, non habet aude ex amissione alicujus perturbetur. * Matth. v. 8. Ωσπερ τὸν εἰς πρόσωπον ἑαυτοῦ λαβόντα πληγάς χαλεπάς στρατιώτην ἐν τῷ πολέμῳ, οὐ κελεύει βασ:- λεὺς τῆς στρατείας ῥίπτεσθαι, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον προκόπτειν· οὕτως καὶ μοναχών πολλούς κινδύνους ἐκ δαιμόνων ὑπομένοντα ὁ ἐπουράνιος βασιλεὺς στεφα ναι Αἴσθησις ψυχῆς ἰδίωμα αὐτῆς ἁμαρτία δ αἰσθήσεως κολαφισμός. Αίσθησις γεννά κακοῦ ἢ κατάπαυσιν, ἢ μείωσιν· συναίσθησις δὲ γέννημα συνειδήσεως. Συνείδησις δέ ἐστι λόγος καὶ ἔλεγχος τοῦ ἡμετέρου φύλακος τοῦ ἐκ βαπτίσματος παραδοθέντος ἡμῖν. Διόπερ οὐδὲ τοσού τον τοὺς ἀφωτίστους εὑρίσκομεν τυπτομένους ἐπὶ ταῖς κακαῖς πράξεσιν ἐν τῇ ἑαυτῶν ψυχῇ· ἀλλ' ἀμυ δρῶς πως. Μείωσις μὲν κακοῦ τίκτει ἀποχὴν κακοῦ· ἀποχὴ δὲ κακοῦ ἀρχὴ μετανοίας· ἀρχὴ δὲ μετανοίας ἀρχὴ σωτηρίας· ἀρχὴ δὲ σωτηρίας πρόθεσις ἀγαθή. Πρόθεσις δὲ ἀγαθὴ γεννήτρια πόνων· πόνων δὲ ἀρ χὴ, ἀρεταί· ἀρχὴ δὲ ἀρετῶν ἄνθος· ἄνθος δὲ ἀρετῆς εργασία· ἀρετῆς δὲ γέννημα συνέχεια συνεχεστέρας δὲ μελέτης καρπὸς καὶ γέννημα, ἕξις· ἔξεως, δὲ τόο κος ποίωσις· καλοῦ δὲ ποίωσις γεννήτρια φόβου. Φόβος δὲ τίκτει τήρησιν ἐνταλμάτων ἐπουρα νίων λέγω δὴ καὶ ἐπιγείων· ἐνταλμάτων φυλακή ἀγάπης τεκμήριον· ἀγάπης δὲ ἀρχὴ πλῆθος ταπει νώσεως. Πλῆθος δὲ ταπεινώσεως θυγάτηρ ἀπαθείας ταύτης δὲ κτῆσις ἀγάπης πλήρωμα· εἶτ᾽ οὖν Θεοῦ τελεία ενα οίκησις τοῖς δι' ἀπαθείας καθαροῖς τῇ καρδίᾳ· ὅτι αὐτ τοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς ἀνακεφαλαίωσιν τῶν λόγων ανωτέρων. Σχόλιον α'. Σημεῖον ὅτι σχολάζει ὁ νοῦς περὶ τὰ νοητά, τὸ πάντα περιφρονεῖν τὰ τὴν αἴσθησιν σαίνοντα. "A.l.lo. Ζωὴ ἐν Θεῷ ἡ κατάπτωσις τῶν αἰσθήσεων· ὅταν δὲ ζήσῃ ἡ καρδία, καταπίπτουσιν αἱ αἰσθήσεις. *Λ.λλο. Η' ἀνάστασις τῶν αἰσθήσεων, ἐστὶν ἡ νέκρωσις τῆς καρδίας· καὶ ὅταν αὗται ἀναστῶσιν, ἐστὶ σημεῖον της νεκρώσεως τῆς καρδίας ἀπὸ Θεού. Σχόλιον. Ο γὰρ ἀκτήμων οὐχ ἕξει τι οὗ τῇ ἀφαιρέσει λυ πηθήσεται.

Τῶν ἀνθρώπων δηλονότι. GRADUS XXVI. Σχόλιον. Scholion. Hominum nempe. Σχόλιο». Scholion. Cervo naturale bellum est cum reptilibus et serpentibus. Φύσει γὰρ τῇ ἑλάφῳ ὁ πρὸς τὰ ἑρπηστικά πόσ λεμος. Σχόλιον β'. Η μετὰ λόγου εὐδιάκριτος ἔνδεια και στενότης, βασιλική ἐστιν ὁδὸς, ὥστε ὁ ἀδιάκριτος ὑποπιασμός ἢ * άλογος συγκατάβασις ἀσύμφορά εἰσιν, ὡς ἑκατέ ρωθεν παρὰ λόγον γινόμενα. Σχόλιον γ'. Αἰσχρόν ἐστι τοὺς φιλοσάρχους καὶ γαστριμάργους περὶ τῶν πνευματικῶν ἐρευνῆσαι, ὥσπερ καὶ πόρνους περὶ σωφροσύνης λαλῆσαι. Εν γαστρὶ γὰρ πεπληρωμένῃ γνώσις Θεοῦ μυστηρίων οὐκ ἔστιν, Σχόλιον Βαρσανουρίου δ. Ἡ ἀντιλογία πολλοὺς ἀνθρώπους ἀπώλεσεν, ὡς καὶ τοὺς περὶ Δαθὰν καὶ ᾿Αβειρὼν τοὺς ἀντιστάντας τῷ Μωσῇ· καὶ τοῦτο σημεῖόν ἐστι κακόν· ὅτι εἰ τὸν ἀδἂν αὐτοῦ οὐκ ἐντρέπεταί τις, τίνα ἔχει διατραπή ναι; Τὸ δὲ μὴ διατρέπεσθαί τινα, σημεῖόν ἐστι ἀθαρ σίας λογισμού· καὶ αὕτη ἡ ἀθαρσία τῆς νουθεσίας ἐστὶ τοῦ διαβόλου, καὶ οἱ τὸ αὐτὸ ποιοῦντες τέκνα αυτ τοῦ γίνονται· καὶ ποῖα γίνεται αὐτοῖς; Οἱ τοιοῦτοι ἐξορίᾳ ἐξώρισαν ἑαυτοὺς τῆς ταπεινώσεως· καὶ ὁ Δαυΐδ λέγει· Ρῦσαί με ἐξ ἀντιλογίας λαοῦ. Σχόλιον Φωτίου ε. Λογισμοί πονηροὶ ἐν κολπίῳ θαλπόμενοι κρυφό τητος πολλὴν τὴν σῆψιν καὶ τὸ ἕλκος δυσίατον ἀπο εργάζονται· ἀνακαλυπτόμενοι δὲ οἷς ἐπιστήμη καὶ σοφία θεραπεύειν ταῦτα, οὐ χαλεπῶς τυγχάνουσιν τῆς λάσεως. Σχόλιον ς'. Ερώτ. Τί ἐστι μετάνοια; Απόκ. Καρδία συντε τριμμένη. Σχόλιον ζ. Κατόπτροις εοίκασιν οἱ λόγοι· καὶ ὥσπερ ἐν ἐκεί νοις ὁ τοῦ σώματος τῆς μορφῆς ἐμφανίζεται τύπος· οὕτως ἐν ταῖς ὁμιλίαις, τὸ τῆς ψυχῆς εἶδος καθορᾶται χαρακτηριζόμενος. Σχόλιον η'. Ὅτι ὅσοι ἐσμὲν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, καὶ ἐν τῇ σαρκί καταλελημμένοι, ἐὰν τῆς ἀψίδος ἄχρι τοῦ οὐ ρανοῦ ὑψωθῶμεν, χωρὶς ἔργου καὶ μόχθου γενέσθαι ἡμᾶς, καὶ ἐν ἀμεριμνία εἶναι οὐ δυνάμεθα. Σχόλιον θ'. Πίστις ἀεργὸς καὶ ἔργον άπιστον τὸν αὐτὸν τρόπον ἀποδοκιμασθήσεται. Δεῖ γὰρ τὸν πιστόν πίστιν ἐπισ δεικνυμένην τοῖς πράγμασι τῷ Κυρίῳ προσφέρειν οὔτε γὰρ τῷ πατρὶ ἡμῶν ᾿Αβραάμ εἰς δικαιοσύνην λελόγιστο ἡ πίστις, εἰ μὴ καρπὸν αὐτῆς τὸν παῖδα προσήγαγεν. Σχόλιον Ἰσαΐου ι'. Ἐὰν πάντα ποιήσῃ ἄνθρωπος· ὑπακοὴν δὲ καὶ ταπείνωσιν μὴ κτήσηται, κκλίνει εἰς τὸ παρὰ φύσιν. • Num. avi, 1 seqq. 89 Psal. xxx, 21. (α) Il est, conit. adiictio, obmurmuratio. Scholion 2. Egestas et angustiæ cum ratione et recto judicio susceptæ regia via sunt (ad cœlum ). Ita' ut vexatio | afflictio corporis ] siue judicio facta, com ventia sine ratione inutilia sint, quasi quæ utrinquo ratione sint destituta. Scholion 3. Turpe est quando mancipia carnis et ventris de rebus spiritualibus subtiliter disputant, et lib:- dinosi de temperautia disserunt. In abdomine enim saturo cognitio mysteriorum Dei non est. Scholion Barsanuphii 4. Oblocutio (a) multos mortales perdidit, quenadmodumn Dathanet Abiron, 400 qui Mosi contradixerunt 88. Et hoc malum est signum. Quia si quis albatem suum non reveretur, quem reveretitur? Neminem autem revereri, diffidentiæ mentis argumentum est. Diffidentia autem ex diaboli impulsu nascitur, cui qui parent, Glii sunt diaboli. Et quæ eveniunt illis? Tales seipsos ab humilitate proscriptos exsilio damnaverunt. Et David dicit ", Libera me a contradictione populi (a).. Scholion Photii 5. Cogitationes malæ in sinu fotæ et absconditæ multam putredinem ac saniem ulcusque prope incurabile procreant. Cum autem aperiuntur iis qni - bus est his medendi scientia et sapientia, sine labore curantur. Scholion 6. Quid est poenitentia? Cor contritam. Scholion 7. Verba similia sunt speculis; quemadmodum enim in illis forma corporis repræsentatur, ita in sermonibus expressus formæ animæ character spectatur. Scholion 8. Quotquot sumus in hoc mundo, corporeque circumsepti, etiamsi ad convexa cœli rapiamur et evclamur, sine labore tamen et sudore, curaque esse non possumus. Scholion 9. Fides destituta operibus et opera sine fide part modo damnabuntur. Oportet enim ut fidelis fidem suam operibus comprobatam Domino offerat. Neque enim patri nostro Abraham in justitiam reputata fuisset fides. si fructum illius, filium suum (ad sacrificandum) non adduxisset. Isaia: 10. Si omnia praestiterit homo, obedientia aut: et humilitate caruerit, declinat estra nature leges. Γλωσσών, linguarum.

109) Scholion. Principio abdicationis medio et fini sev perfecieni. Scholion 11. Pericula intelligit tentationes, sicut sonos plantasia, plagas. Alind. Quomodo accipiendum illud est quod qui pericula sustineat, coronetur, 401 an qui omnino non cedat periculorum illectamentis, sed perseveret in tolerantia malorum et virtutem non pro dal? Scholion 12. Sensus spiritualis est ita affectus, ut possit vim contemplandi recipere, quemadmodum pupilla oculorum corporeorum, qui lumen continent in se, quod sub sensum cadit. Scholion 13. Bonum comprehendi et attingi nullo modo potest, misi ab eo qui penitus a malo prius desistat, et illud rejiciat. Ut nemo sanitatem recipere potest, nisi prius a morbo liberetur. Aliad. Declina a malo, et fac bonum w. Hoc est, pugna adversus hostes, ut vitiosas cupiditates imminuas. Deinde subrie rive, ne augeantur, rursusque decerta ut virtutes tibi compares: iterum abstinete, ut eadem custodias. Et hoc erit operari bonum. Scholion Isaaci 14. Timor est virga spiritualis quæ regit nos quoad veniamus in paradisum bonorum spiritualium, et quando ibi fuerimus, dimittit nos, et abit. Σχόλιον. Τῇ ἀρχῇ τῆς ἀποταγῆς, τῇ μεσότητι καὶ τῇ π λειότητι. Σχόλιον ια'. Κινδύνους φησὶ τοὺς πειρασμούς, οἷον κτύπους φαντασίας πληγάς. Αλλο. Πῶς ἔστιν εἰπεῖν κινδύνους ὑπομένοντα στεφανού σθαι, ἢ πάντως, τὸν μὴ ὑπενδόντα ταῖς τῶν κινδύνων ἀφορμαῖς· ἀλλ' ἐγκαρτεροῦντα τοῖς δεινοῖς, καὶ μὴ προδιδόντα τὰς ἀρετὰς; Σχόλιον ιβ'. Αίσθησις πνευματική ἐστιν, ή ποιωθεῖσα δέξασθαι την δύναμιν τὴν θεωρητικήν, ὡς ἡ κόρη τῶν σωμα τικῶν ὀφθαλμῶν, τῶν ἐν αὐτοῖς ἐχόντων τὸ φῶς τὸ αἰσθητόν. Σχόλιον ιγ. Αμήχανον εψασθαι τοῦ ἀγαθοῦ μὴ ἀποστάντα πρότερον παντελῶς καὶ ἐκνεύσαντα τοῦ κακοῦ· ὡς ἀμήχανον ὑγείαν ἀναλαβεῖν μὴ τῆς νόσου ἀπαλλα γέντα. "A.1.20. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν τουτέστι, Πολέμησαν τοὺς ἐχθροὺς ἵνα μειώσῃς τὰ πάθη. Έπειτα δὲ νηφε, ἵνα μὴ αὐξήσωσιν· αὖθις τι πολέμησον, ἵνα κτήσῃ τὰς ἀρετάς· καὶ μετέπειτα νῆφε, ἵνα αὐτὰς διαφυλάξῃς· καὶ τοῦτο ἂν εἴη τὸ ἐρω γάζεσθαι ἀγαθόν. Σχόλιον Ἰσαὰκ ιδ'. φόβος ἐστὶ ῥάβδος πνευματική κυβερνώσα ἡμᾶς. ἕως ἂν φθάσωμεν εἰς τὸν παράδεισον τῶν ἀγαθῶν τῶν πνευματικῶν· καὶ ὅταν ἐκεῖ φθάσωμεν, ἀφίησιν ἡμᾶς καὶ στρέφεται. GRADUS XXVII. De sacra corporis et animæ quiete (sive de vita anachoretica el solitaria.) Nos cum velut emptitii quidam et improbis vitiorum affectibus obnoxii servi facti simus, ex hoc ipso improbas artes mores, imperia, malas tech nas dominantium in miseras animas nostras improborum spirituum ulcunque didicimus. Alii quippe reperiuntur qui Spiritus sancti virtute illustrati improbis illorum machinationes, a quibus jam sunt liberali deprehenderunt. 402 alius enim ex morbi dolore, quem æger sensit, sanitatis quie— tem conjicit; alius vero ex sanitatis gaudio molestiam morbi percipit, et conjectura assequitur. Et hinc est quod nos velut ægri et imbecilles apud vos de quietis solitariæ portu verba facere, et philosophari reformidemus, cum haud ignoremus semper canem aliquem að optimæ sodalitatis et cœlis mensaın aslare, qui panem (sive animam ) ex illa abripere conatur, quem ore ferens deinceps, atque an¡ugieus clam et seorsum devoret. Itaque ne lo- ** Psal. xxxvı, 27, Περὶ τῆς ἱερᾶς σώματος καὶ ψυχῆς ἡσυχίας. Ημεῖς ὥσπερ ἀεὶ ὠνήσιμοί τινες τῶν ἀνοσίων πα θῶν ὑπάρχοντες καὶ δοῦλοι ὑπόσπονδοι γενόμε νοι ἐκ τούτου καὶ τοὺς δόλους καὶ τρόπους καὶ τὰς ἐπιταγὰς, καὶ τὰς πανουργίας ποσῶς ἐπιστάμεθα τῶν δεσποσάντων τῆς ἀθλίας ἡμῶν ψυχῆς Πνευμά των. Έτεροι γὰρ ὑπάρχουσι, οι δι' ἐνεργείας πνεύ ματος ἁγίου, καὶ τῆς τούτων ἀπαλλαγῆς εἰς τὰς μη χανὰς αὐτῶν φωτισθέντες. Αλλος μὲν γὰρ ὁ ἐκ τῆς ἐν τῇ νόσῳ ὀδύνης τὴν τῆς ὑγείας στοχαζόμενος ἀνά παυσιν, καὶ ἕτερος ὁ ἐκ τῆς ἐν τῇ ὀγείᾳ εὐθυμίας τὴν ἐν τῇ νόσῳ ἀθυμίαν καταλαμβανόμενος καὶ τεκμαιρόμενος. Τοίνυν ἡμεῖς ὡς ἀσθενεῖς δεδοί καμεν ὑμῖν νῦν περὶ τοῦ τῆς ἡσυχίας λιμένος ἐν τῷ λόγῳ φιλοταφεῖν, ἐπιστάμενο: ἀεὶ παρίστασθαί τινα κύνα ἐν τῇ τραπέζῃ τῆς καλῆς συνοδίας, καὶ ἄρτον, έχουν ψυχήν, ἐκ ταύτης αφαρπάζειν δοκιμάζοντα. Καὶ τοῦτον τῷ στόματι ἐπιφερόμενον λυιπὸν ἀπο τρέχοντα, καὶ καθ᾽ ἡσυχίαν τοῦτον ἐσθίοντα. Διὸ ἵνα

SCALA PARADISI. GRADUS XXVII. μὴ τούτερ χώραν τῷ καὶ διὰ τοῦ ἡμετέρου δῶμεν & cum huic cani, et occasionem quærentilnus, per λόγου, καὶ ἀφορμὴν τοῖς ζητοῦσι, οὐ θέμε; ἡγησάμε θα τοῖς ἐν τῷ πολέμῳ τυγχάνουσιν ἐμψύχοις τοῦ βασιλέως ἡμῶν πολεμισταῖς, περὶ εἰρήνης νῦν διπλέ γεσθαι. Ἐκεῖνο δὲ μένον λέγομεν, ὅτι τοῖς εὐτόνω; πολεμοῦσιν, οἱ τῆς εἰρήνης καὶ γαλήνης περιεπλά χησαν στέφανοι. Ὡς ἐν διακρίσεως οὖν τύπων, εἰ δο κεί, μικρὰ νῦν λέγωμεν, ὅσον μὴ λυπῆσαί τινας ὡς αγύμναστον τῶν περὶ τούτων λόγον ἐν τῷ μεταξὺ καταλείψαντες. ὡς Ἡσυχία μὲν σώματός ἐστιν ἠθῶν καὶ αἰσθήσεων ἐπιστήμη καὶ κατάστασις· ἡσυχία δε ψυχής 200 γισμῶν ἐπιστήμη καὶ ἀσύλητος ἔννοια. Ησυχίας φίλος, ἀνδρεῖός τις καὶ ἀπότομος λογισμός, ἐν θύρα καρδίας ἀνυστάκτως ἱστάμενος, καὶ τοὺς προσερχομένους, ή κτείνων, ἢ ἀποτείόμενος. Ὁ ἐν αἰσθήσει καρδίας ήσυχάζων, γινώσκει τὸ εἰρημένον· ὁ δὲ νήπιος ἔτι ῶν, τούτου άγευστος καὶ ἄγνωστος πέλει. Ησυχαστής γνωστικὸς οὐ δεηθήσεται λόγων· τοὺς γὰρ λόγους τῶν ἔργων φωτίζεται. Αρχὴ μὲν ἡσυχίας τὸ ἀπο· σείεσθαι κτύπους, ὡς τὸν βυθόν ταράσσοντας· τέλος δὲ ταύτης, τὸ μὴ δεδιέναι θορύβους, ἀλλ᾽ ἀναισθη… τεῖν ἐν τούτοις. Προερχόμενος, ὁ λόγῳ οὐ προερχόμενος, ήπιο;, ἀγάπης ὅλος οἶκος· δυσκίνητος πρὸς λόγον, ἀκίνητος πρὸς θυμόν πέφυκεν εἶναι. Τι δ ἐναντίον πρόδηλον· ἡσυχαστής ἐστιν ὁ τὸ ἀσώματον ἐν σωματικῷ οἴκῳ περιορίζειν φιλονεικών, το παράδοξον· τηρεῖ μὲν μὲν ἡ τούτου θηρεύτρια· μῦν δὲ νοητόν, ἡσυχαστοῦ ἔννοια. Μὴ ἔστω σοι ἀπόβλητον τὸ προλεχθὲν ὑπόδειγμα· εἰ δὲ μή, ούπω ἡσυχίαν ἐγνώρισας. Οὐχ οὕτως μοναχός (ἡσυχαστής]. ώ; μοναχός μοναχῷ. Ο μοναχός νήψεως πολλῆς, καὶ ἀρεμβάστου νοός δέεται· τῷ μὲν προτέρω πολλάκις ἐβοήθησεν ἕτερος· τῷ δὲ δευτέρῳ συνήργησεν άγγελες νοεράς δυνάμεις συλλειτουργοῦσι, καὶ φιλοχωροῦσιν ἐν ψυχικῶ ἡσυχαστή. Τὸ δὲ ἐναντίον σιωπήσω σας - δογμάτων βυθός βαθύς, νοῦς δὲ ἡσυχαστοῦ ἄλλεται οὐκ ἀκινδύνω; ἐν αὐτοῖς οὐκ ἀσφαλὲς μετ' ἐσθῆτος νάχεσθαι· οὐδὲ πάθος έχοντα θεολογίας άπτεσθαι. Κέλλη μὲν ἡσυχαστοῦ περιορισμός σώ ματος, ἔνδοθεν ἔχουσα οἶκον γνώσεως. Ο ψυχικόν πάθος νοσῶν, καὶ ἡσυχίαν [ἡσυχία] ἐπιχειρῶν ὅμοιός ἐστι τῷ ἐν τῷ πελάγει ἐκ τῆς νηὸς ἐκπηδήσαντι, καὶ ἐν σανίδι ἐπὶ τὴν γῆν ἀκινδύνως φθάνειν δη ποῦντε· ὅσοι τῇ πηλῷ μάχονται, τούτοις ἐν καιρῷ οἰκείῳ ἢ ἡσυχία συντρέχεται ξαι. συνέρχεται, είπερ καὶ τὸν ἐφοδηγοῦντα κέκτηνται· τὸ γὰρ μεμονω μένον ἀγγελικής ισχύος δίεται· ἐμοὶ λόγος περι Οντως ἡσυχαστών σώματι καὶ πνεύματι. Ησυχαστής ἀποῤῥαθυμήσας λαλήσει ψεύδη, τοὺς ἀνθρώπου; αὐτὸν τῆς ἡσυχίας παῦσαι διὰ τῶν αἰνιγμάτων προ τρεπόμενος. Καταλείψας τὴν κέλλαν, αἰτιᾶται ἐπ μονας, λέληθε δὲ αὐτὸς ἑαυτῷ δαίμων γενόμενος. Είδον ἡσυχαστές. καὶ τὴν φλεγομένην αὐτῶν πρὸς Θεόν ἐπιθυμίαν διὰ τῆς ἡσυχίας ἁπληρούτος πάτρ nostrum sermonem denius, nefas esse duximus apud cos de pace disputare, qui in imperatoris nostri prælio fortissimi bellatores versantur. Mus Lantum affirmamus iis qui fortiter in bello faciunt et depugnant, etiam corum coronas et præmia, qui în pace et tranquillitate solitudinis versantur, esso reposita. Pauca erge velut per discretionis formam, si ita videtur, dicamus, ne prætereundo velut inexpertum hunc locum et sermonem in medio reliuquamus, et aliquos in mætorem inde et tristitiam conjiciamus. Quies corporis est motuum et sensuum cognitio et compositio. Quies animæ, est scientia cogitalioman, ct secura seu inviolabilis mentis melitatio. Solitudinis amans est fortis quædam et severa cogitatio, quæ in foribus cordis infconnivens excubat, et irruentes cogitationes aut opprimit aut rejicit. Qui in sensu cordis conquiescit, intelligit quod jam 403 dictum est. Infans autem seu tire, quia hoc nunquam gustavit, quid sit ignorat. Prudens [peritus] quietis cultor non indiget multis verbis; factis enim ipsis verba interpretatur et illustral. Principium quietis est omnes strepitus, ut qui ina cordis perturbant, removere. Finis autem hujus, nec timere quidem ullos amplius tumultus, sed immotos et sine sensu quasi in illis persistere. Qui progreditur et non loquitur, mansuetus est, et picnum charitatis domicilium. Qui ægre ad loquendum permovetur ad iram omnino permoveri non potest. His contraria sunt aperta. Solitarius seu qui elis et solitudinis studiosus is est qui naturam it: corporean corporis sui domicilio (quod sane para doxum et rarum est) circumscribere et concludere conatur. Aucupatur quidem murem venatrix hujus felis: sed murem spiritualemn (seu dzmonen) solitarii intenta meus et cogitatio. Non videatur tibi quod dixi exemplum contemnendain: aut certe nescis quid sit solitaria vita. Monachus solitarius non est ut monachus cœnobita, ubi alter cum altero vivit. Solitarius multo jejunio multaque mentis constantia indiget. Priori (a) (seu cœnobitæ) sæpe alier opem tulit; alteri autem seu solitario angelus succurrit. Angelica virtutes cum solitario (spirituali libenter versantur, agunt et ministrant. Contrarium non est quod tibi dicam. Dogmatum altitudo est ingens et profunda in quæ mens solitarii non sine periculo se immittet. Non sine discrimine vestibus involutus natat, neque divina mysteria et arcana theologiæ capit vitiis obuoxius. Cella solitarii 404 continet corpus, et intus habet domicilium cogitationis. Qui morbis animi laborat, et tamen vitam solitariam audet aggredi, perinde facit ac qui in alto mari ex navi desilit in fluctus, et in tabula existimat se sinc periculo in portum evasurum. Qui cum Into corporis et carnis suæ luctantur, his suo tempore vita solitaria convenit, si tamen religiosum vi- («) Voces prior et posterior essent commutande. Nempo prior est solitarius; alter cœnobita. PATROL. GR. LXXXVEL

πόθον γεννήσαντας. Ησυχαστής ἐστι τύπος ἀγγέλου ἐπίγειος χάρτῃ πόθου καὶ σπουδῆς γράμμασι τὴν ἑαυτοῦ προσευχὴν ῥᾳθυμίας καὶ ὀλιγωρίας ἐλευθε. ρώτας. Ησυχαστής ἐστιν ἡ βοήσας ἐναργώς· Etelμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός. Ησυχαστής ἐστιν ἐκεῖνος ὁ εἰπών· Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγριπνεῖ. Κλεῖς μὲν θύραν κέλλης σώματι· καὶ θύραν γλώσσης φθέγμασι, καὶ ἔνδον πύλην πνεύμασι. Γαλήνη μὲν, καὶ μεσημβρία ἡλίου ὑπομονὴν ναύτου ἤλεγξεν ἀπορία δὲ χρειῶν, καρτερίαν ἡσυχαστοῦ ἐφανέρωσεν· ὁ μὲν ἀθυμῶν νήχεται ὕδασιν· ὁ δὲ ἀκηδιῶν φύρεται πλήθεσι Μὴ φοβοῦ, κτύπων αθύρματα· δειλίαν γὰρ πένθος οὐκ ἐπίσταται οὐδὲ πτύρεται. ἂν ὁ νοῦς μεμάθηκεν ἀληθῶς εὔχεσθαι, οὗτοι κυρίῳ ἐνωπίως ενωπίῳ λαλοῦσιν, ὡς πρὸς τὸ οἷς τοῦ βασιλέως. ἂν τὸ στόμα εύχεται, οὗτοι ἐπὶ πάσης τῆς συγκλήτου αὐτῷ προσπίπτουσιν. Οσοι ἐν κόσμῳ διατρίβουσιν, οὗτοι ἐν μέσῳ τοῦ θορύβου παντὸς τοῦ δήμου τὸν βασιλέα ἱκετεύουσιν. Εἰ τὴν τέχνην ἐπισταμένως μεμάθηκας, οὐκ ἀγνοεῖς τὸ λεγόμενον. Καθεζόμενος ἐφ᾽ ὕψους τήρει, εἰ ἄρα καὶ ἐπίστασαι, καὶ τότε ὄψει πῶς, καὶ πότε, καὶ πόθεν καὶ πόσοι, καὶ ποῖοι κλέπται εἰσελθεῖν, καὶ κλέψαι τους βότρυας ἔχονται. Αποκαμὼν ὁ σκοπός, ἀναστὰς προσεύχεται, καὶ πάλιν καθίσας τῆς προτέρας έργασίας ἀνδρείως ἔχεται. Le ducem habuerint. Quod enim solitarium est, an- σαντας· καὶ πῦρ τυρί, καὶ ἔρωτι ἔρωτα, καὶ πάθε gelica tutela et virtute indiget. Loquor ego et ago de veris solitariis corpore et spiritu (ab omni humano consortio sejunctis). Solitarius ignavus proferet mendacia, quando per obscuros sermones ab hominibus, ut a solit ria vita desistat, incitatur. Ubi cellam deseruit, culpam in diabolum confert, ignarus quod ipse sibi diabolus sit factus. Vidi ego s0litarios qui ardens suum erga Deum desiderium, per solitariam quietem inexplebili modo explerent, cum ignem ex igne, amorem ex amore, desiderium ex desiderio procrearent et augerent. Solitarius est serrestris forma angeli, qui orationem suam ab ignavia et negligentia per chartam desiderii et litteras diligentiae liberavit. Solitarius est qui libere exclamat: Paratum cor meum, Deus οι Solitarius ille est qui dicit: Ego dormio, et cor meum vigilat. Cellae januam occlude corpori, linguae januam loquclz, et animæ claustra interiora malis spiritibus. Serenitas et sol meridianus nautæ patientiam ostendunt; rerum vero necessariarum inopia tolerantiam solitarii comprobant: nam ille impatientia 405 victus aquis innatat; hic tædio solitudinis affoctus hominum turbis se miscet. Non est quod vani strepitus ludibria formides, luctus enim temere aut terreri nescit. Quorum mens veræ orationi insuevit, illi cum Deo facie ad faciem tanquam in aurém regis loquuntur. Qui ore duntaxat precantur, illi velut coram toto senatu ad ejus genua accidunt. Qui in sæculo versantur, illi in medio tumultus præsente toto populo regi supplicant. Quod si precandi artem probe calles, non potes ignorare quod dictum est. In alta specula residens observa (si tamen hoc nosti) et tunc videbis quo pacto et quando, et unde, et quam multi, et cujusmodi lɔtrunculi seu fures ad vineam tuam vastandam irrepant. Mente fatigata surget et precibus operam dabit, tum rursus residebet, et operi priori alacriter vacabit. Statuerat quispiam qui harum rerum usum et experientiam liabebat, subtilius et accuratius super his disserere; sed veritus est ne strenuos atiletas segniores redderet, et alacriter currentes verborum strepitu deterreret. Qui de solitudinis quiete subtilius et eruditius disputat, dæmonum rabium in se concitat: nemo enim alius horum turpes et absurdas machinationes tam luculenter potest în fucem proferre. Solitudinis quietă sectator alta arcanorum divinorum penetral, ad quæ non aspirat nisi prius tumultus fluctuum et dæmonum status ac turbines et viderit et audierit, et fortasse etiam farit iis respersus. Confirmat 406 hoc auctoritate sua Paulos, qui nisi in paradisum tanquam in solitariam quietem raptus fuisset, nunquam potuisset arcana verba audire. Auris in solitudine posita accipiet a Deo inusitata. Quapropter et apud Job sapientissima hac quies dixit: Utrum non accipieι hæc «uris mea inusitata ab eo 9? Solitarius est, qui na ommes (sine odio tamen) refugit, ut alius ad omnes facile accurrit. Quod solitarius facit, ne dulcedinis divinæ jacturam faciat. Abiturus oinnia tua Ἠβούλετά τις ἐν πείρᾳ περὶ τούτων γεγονώς λε πῶς καὶ ἠκριβωμένως εἰπεῖν· ἀλλὰ πεφόβηται, μήπως καὶ τοῖς ἐργάταις ῥαθυμίαν εμποιήσῃ, καὶ τοὺς προαιρουμένους τῷ κτύπῳ τῶν λόγων ἀποσοδήσῃ. Ο περὶ ἡσυχίας λεπτῶς καὶ γνωστικῶς ἐξω ηγούμενος, διήγειρε καθ' ἑαυτοῦ δαίμονας· οὐδεὶς γὰρ ἕτερος τὰς τούτων ἀσχημοσύνας θριαμβεῦσαι δύνα ται. Ο ήσυχίαν καταλαβὼν ἔγνω βυθόν μυστηρίων, οὐ κατελήλυθε δὲ ἐν τούτῳ εἰ μὴ πρώην τοὺς τῶν κυμάτων θορύβους καὶ πνευμάτων ἀνέμους, καὶ εἶδε καὶ ἤκουσεν· ἴσως καὶ ἐῤῥαντίσθη. Κυροῖ τὸ εἰρη μένον Παῦλος· εἰ μὴ γὰρ ἐν παραδείσῳ ὡς ἐν ἡσυχίᾳ ηρπάγη, οὐκ ἂν ἄῤῥητα βήματα ἀκοῦσαι ἡδύνατο. Τῆς ἡσυχίας τὸ οἷς δέξεται παρὰ Θεοῦ ἐξαίσια. Διλ καὶ ἐν τῷ Ἰὼβ αὕτη ἡ πάνσοφος ἔλεγε· Πότερον οὐ δέξεται μου τὸ οὖς ἐξαίσια παρ' αὐτοῦ Ησυχαστής ἐστιν ὁ οὕτως φεύγων ἁμίσως, ὡς ἕτερος προστρέχων βαθύμως ἐκκοπὴν γλυκύτητος Θεοῦ λα δεῖν μὴ βουλόμενος. ᾿Απελθὼν σκόρπισαν του (α) συντόμως· τὸ γὰρ, Πώλησών σου, χρόνου, τα ὑπάρχοντα, καὶ δὺς πτωχοῖς ἵνα δι' εὐχῆς πρὸς τὴν ἡσυχίαν συνδράμωσι· ἄμον τὸν σταυρό, οι Psal. LVI, 8. "Cant. ♥ 2.” Job iv, 12.— Latina Sept. Interpr. habet indecentia, quod non est ad rem α! Al. deest σου. Fortasse rescribendum τα του, ικα.

SCALA PARADISI. - GRADUS XXVII. του, διὰ τῆς ὑπακοῆς τοῦτον βαστάζων καὶ τὸ statim disperge (illud enim: Vende lui, tempore inβάρος τῆς ἐκκοπῆς τοῦ σοῦ θελήματος ἰσχυρῶς ὑπομένων· καὶ δεῦρο λοιπόν, ἀκολούθει μοι πρὸς τὴν συνάφειαν τῆς μακαριωτάτης ήσυχία;, καὶ διδάξω σε νοερῶν δυνάμεων ὁρωμένην ἐργασίαν καὶ πολι τείαν· οὐ κορεσθήσονται αὗται εἰς αἰῶνα αἰώνων αἰνοῦσαι τὸν Ποιητήν, οὐδὲ ὁ ἐν οὐρανῷ ἡσυχίας εισο εληλυθώς, ἀνυμνῶν τὸν Κτίσαντα. Οὐ φροντίσουσι περὶ ὕλης οἱ ἄθλο:, οὐδὲ περὶ τροφῆς οἱ ἔνυλοι ἄϋλει· οὐκ αἰσθήσονται οι πρότεροι βρώσεως, οὐδὲ δεηθήσονται οἱ δεύτεροι ὑποσχέσεως. Οὐ φροντίσουσιν ἐκεῖνοι περὶ χρημάτων καὶ κτημάτων, οὐδὲ οὗτοι περὶ κακώσεως πνευμάτων. Οὐ πρόσεστι τοῖς ἄνω ἔφεσις ὁρατῆς κτίσεως· οὐδὲ τοῖς κάτω, ἄνω ἐπιθυμία αισθητῆς ἔψεως· οὔποτε παύσονται τῇ ἀγάπῃ προκύπτοντες ἐκεῖνοι· οὐδὲ οὗτοι καθημέραν εκεί- 1 νοις ἁμιλλώμενοι. Οὐκ ἄγνωστος παρ' ἐκείνοις τῆς προκοπῆς ὁ πλοῦτος, οὐδὲ τούτοις τῆς ἀναβάσεως ὁ ἔρω;· οὐ σταθήσονται μέχρι τὰ Σεραφὶμ φθάσωσιν [al. φθάσουσι]· οὐδὲ κοπάζονται, ἄχρις ἄγγελοι γένωνται. Μακάριος ὁ ἐλπίζων· τρισμακάριος ὁ μέλλων ἄγγελος ὁ καταλαβών. digel) et da pauperibus monachis (ut per pieces ad quietem solitariam concurrant), et tolle crucem tuam, per obedientiam hanc portans, et onus exscindendæ voluntatis propriæ fortiter sustinens, et tum veni, sequere me 23 ad felicissimæ quietis familiaritatem et conjunctionem, et docebo te cœlestium virtutum oculis spectandam actionem et vivendi rationem, quæ non satiabuntur laudando Deum rerum conditorem in omnes sæculorum aternitates, nec is qui colum solitudinis est ingressus cessabit Edeetorem suum collamiare. Qui corpore carent, de corpore non erunt solliciti, neque qui in corpore vivant sine corpore, de cibo. Illi priores, angeli, inquam non sentiunt alimentum, nec posteriores (solitarii nempe aliorum ope vel promisso. Num curant illi pecunias et possessiones et opes; nec isti dæmonum vexationem. Nullo superi tanguntur rerum oculis subjectarum desiderio; nec solitarii, qui in terra sunt, et mente in calo 407 ulla rerum quæ sensibus subjiciuntur, cupiditate præ rerum cœlestium desiderio, afficiuntur. Nunquam illi non proficient in charitate; neque hi quotidie illos æmulari cessabunt. Non nesciunt illi profectus su copias et thesauros, neque hi ascendendi desiderium et quam ad Seraphim usque aspirent, neque fatigabuntur, donec beatus qui quod sperat futurum, angelus factus, adeptus est. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΖ'. Περὶ ἱερᾶς ἡσυχίας. Σχόλιον α'. Ὡς ἐν ἅπασι, καὶ ἐν τῇ παρούσῃ προσωποποιήσει ἡ τοῦ Πατρὸς δοξάζεται μεγαλοφυΐα· ὠνητὸν γὰρ καὶ ὑπόσπονδον ἑαυτὸν ὀνομάζει ἀεὶ τῶν παθῶν· καὶ ὡς διὰ πεῖρας τῶν παθῶν, τὴν ἐπιστήμην είληφε τῶν τοιούτων διαμαρτύρεται· τῆς πρὸς ἡσυχίαν τῆς καθ᾿ ἑαυτοὺς ἀταράχου διαγωγής δηλονότι. Σχόλιον Ισαίου β'. Ὁ ἐνδημῶν ἀεὶ τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ ἐκδημεί πάντως τῶν τοῦ βίου ὡραίων. Πνεύματι γὰρ περιπατῶν, τὰς τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίας εἰδέναι οὐ δύναται, ἐπειδὴ λοιτὸν ἐν τῷ φρουρίῳ τῶν ἀρετῶν τοὺς περιπάτους ὁ τοιοῦτος ποιεῖται αὐτὰς ὥσπερ τὰς ἀρετὰς πυλωρούς ἔχων τοῦ τῆς ἁγνείας πολίσματος· διὸ δὴ καὶ ἄπρακτοι λοιπὸν αἱ τῶν δαιμόνων τότε ἐπ' αὐτῷ γίνονται μηχαναί· καὶ ἄχρι τῶν θυρίδων τῆς φύσεως τὰ τοῦ πανδήμου ἔρωτος καταφθάσουσι πως βέλη. Σχόλιον. Ἑρμηνευόντων τὰ πράγματα ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. Σχόλων γ'. Οἶμαι αὐτὸν τοῦτο λέγειν, ὅτι οὐχ οὕτως σώζεται τοῦ ἐλισθαίνειν ὁ μόνος, ὡς ὁ ἔχων μοναχὸς ἕτερον μεθ' ἑαυτοῦ μοναχόν· Οὐαὶ γὰρ ἐνὶ, ήγουν, τῷ μόνῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὸ οὐχ οὕτως μοναχὸς ὡς μονα γλ; μοναχῷ· τοῦτ' ἔστιν, οὐ καλὲν οὕτως τὸ μόνον amorem; neque enim prius consistent angeli fiant. Beatus qui sperat, te SCHOLIA AD GRADUM XXVII. De sacra quiele. Scholion 1. Quemadmodum in omnibus, ita et in præsenti loco et prosopopoeia seu persona sua induction Climaci religiosi Patris magnitudo animi laudatur. Επιptum enim vitiis seu vitiosis afectibus abusium dicit, et se per experimenta vitiorum ad scientiam hujusmodi, vitæ nempe quiete, et ab omni perturbatione liberæ pervenisse testatur. Scholion Isaiæ 2. Qui semper domi in corde suo babitat, ab uranibus hujus vitæ commodis et voluptatibus peregrinatur. Nam qui spiritu ambulat, desideria carnis scire non potest, quia deinceps talis in præsidio virtutum (securus) obambulat, virtutes enim ipsas janitrices habet civitatis castimonia. Itaque et da monium artes, et machinæ adversus hunc deinceps dævim nullam habent, et non nisi ad fenestras sen fores naturæ (et sensuum) grassatoris illius cupidinis tela deserudunt. Scholion. Operibus interpretantibus res et opera a Spiritu sancto profeta. 408 Scholion Hoc dicere. Chimacum existimo: Non sic is qui solus degit ab exitio servatur, sicut monachus qui socium secum habet monachum: Vie enim uni, sive soli, et que sequuntur s. Itaque non sic monachus tet monachus monacho, hoc est, non tana bonum * Matth. xix, 21. 98 ibi:l. * Eccle. 1, 10.

esse statum solitarii c mam ejus qui habet unwn se- εἶναι, ὡς τὸ ἔχειν καὶ ἄλλον ένα· σώζονται γὰρ άλcum. Salvi enim funt & censervantur, dum alter λήλους διεγείροντες. Τι δὲ τοῦ έλεον μένου, φοβερόν alterum ad virtutem excitat. Ille autem status πάνω· καὶ τὸ τοῦ μὴ ὅλως μένου. extremus (omnino] solitarii, formidabilis est valdo quin et alter non omnino solitarii. Scholion 4. Contrarium, quia maligni spiritus circumfunduntur nugatori et garrulo, et solo corpore frustra el tcmcre incluso. Scholion 5. Solitarium in dogmatibus fidei occupari periculosum. Scholion 6. Propterea concurrunt jejunium, vigilis, humi cubatio, preces, statio, sitis, labor et quæ sequuntur. Scholion 7. Diligere commoda mundi, offundit menti tenebras; despicere autcm illa, parit in omnibus cognilionem. Evagrii 8. Non est deserenda quies et solitudo tempore tentationum quamcunque bonam in speciem cansam sibi mens aut diabolus tibi proponat, Angat; sed intus sedendum et sustinendum et generose fortiterque omnea dzinones irruentes excipiendi, przser-· tim spiritus acediæ; qui super omnes molestus est et (victus) animam laudatissimam efficit. Declinare autem hujusmodi certamina et hosti cedere, rudem animum et ignavum et fugacem esse docet. Scholion 9. Hoc est hoc aut illud sive suscipiet aut non sagcipiet. Vox enim πότερον, id est, utrum, significat hoc aut illud. Scholion 10. Da pio, nec succurre peccatori (opibus tuis quibus alutatur) Benefac humili, et nou impio. Scholion Isaaci 11. Neque enim ita intellige quasi debeas teipзum in crucem agere el suspendere, atque ita sequi Christum, sed 409 teipsum cruci afliges extricando ab saecularibus negotiis, ne illa amplius attingas. Ει tuam semper mentem in anima tua crucifigas, ut ne sis negligens salutis tuæ. Nec recipiens tibi sunt improbe cogitationes, sed prudenter cognoscendae viscernendæque, quod a diabolo sint pro-D fectæ. Expedienda enim mens est ab omni cura seu distractione ne ab illis interpelletur. Nisi enim expediveris, frustra precaris. Mens enim in curis illis versatur et occupatur: quamvis enim preceris, pre- 'catio tamen ad Deum non ascendit. Nisi enim orationem mundam fideque plenam obtuleris, a Deo non recipitur. Scholion 12. νος ἁμιλλώμενοι, id est ænulantes, significat una currentes seu cursu certantes, contendentes, contra certantes de gloria cœlesti depugnantes. Σχόλιον δ. Εναντίον, ὅτι πονηρίας πνεύματα περιάγουσι τῷ φλυάριῳ καὶ πολυλόγῳ καὶ σωματικώς μόνῳ κεκλεισμένῳ εἰκῆ. Σχόλιον ε'. Οὐκ ἀκίνδυνον περὶ δόγματα ἀσχολεῖσθαι ήσυχαστήν. Σχόλιον ς'. Διὰ ταῦτα συνέρχεται νηστεία, αγρυπνία, χαμεν νία, εὐχὴ, στάσις, δίψα, κόπος, καὶ τὰ ἑξῆς. Σχόλιον ζ. Τὸ ἀγαπᾷν τὴν χρείαν τοῦ κόσμου, ποιεῖ τὴν ψυ χήν σκοτισθῆναι· τὸ δὲ παραβλέπειν αὐτὴν ἐν πᾶσι φέρει τὴν γνῶσιν. Σχόλιον Εὐαγρίου ή'. Ο' δεῖ κατὰ καιρὸν τῶν πειρασμῶν καταλιμπάνειν τὴν ἡσυχίαν, προφάσεις λόγους δῆθεν πλαττόμενον ἀλλ᾽ ἔνδοθεν καθῆσθαι, καὶ ὑπομένειν, καὶ δέχεσθαι γενναίως τοὺς ἐπερχομένους ἅπαντας· ἐξαιρέτως δ τὸν τῆς ἀκηδίας δαίμονα, ὅστις ὑπὲρ πάντας βερύ τονος ὤν, δοκιμωτάτην μάλιστα ψυχὴν ἀπεργάζεται· τὸ δὲ φεύγειν τοὺς τοιούτους ἀγῶνα;, καὶ περιίστα σθαι, ἄτεχνον τὸν νοῦν, καὶ δειλόν, καὶ δραπέτην διδάσκει. Σχόλιον Γ. Τοῦτ' ἔστι· τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, ήγουν δέξεται ἢ οὐ δέξεται· τὸ γὰρ, πότερον, τοῦτο ἡ ἐκεῖνο σημαίνει. Σχόλιον Γ. Δὸς τῷ εὐσεβεῖ, καὶ μὴ ἀντιλαμβάνου τοῦ ἁμαρ τωλοῦ· εὖ ποίησον ταπεινῷ, καὶ μὴ τῆς ἀσεβεῖ. Σχόλιον Ισαάκ ις'. Μηδὲ γὰρ ὡς ὀφείλων ἑαυτὸν ἐν ξύλῳ κρεμάσει, καὶ ἀκολουθεῖν τῷ Κυρίῳ, οὕτως νόει· ἀλλὰ σταν ρώσεις ἑαυτὸν ὀνομάζων ἐκ τῶν κοσμικών πραγμάτ των, τοῦ μὴ ἁψασθαι· καὶ πάλιν ἵνα σταυρώσῃς τὸν νοῦν σου διὰ παντὸς ἐν τῇ ψυχῇ, ὅπως μὴ ἀμελήσης τῆς σωτηρίας σου. Καὶ οὐκ ὀφείλει καταδέχεσθαι τους πονηρούς λογισμούς, ἀλλὰ διακρίνειν εἰδέναι ὅτι τοῦ πονηροῦ εἰσιν· ἀπὸ παντὸς γὰρ περισπασμού χρὴ λύσαι τὸν νοῦν σου, ἵνα μὴ ἐχλῆται ὑπ' αὐτῶν· ἐὰν γὰρ μὴ λύσης, μάτην εύχῃ. Ο γὰρ τοῖς περὶ ἐκεῖνα ρέμβεται· κἂν δῆθεν εὔχεται, καὶ ἡ εὐχὴ αὐτοῦ πρὸς Θεὸν οὐκ ἀναβαίνει· ἐὰν γὰρ μὴ εἶχε εὐχὴν καθαρὰν ἐν πίστει πεπληρωμένην, οὐ προσ δέχεται ὁ Θεός. Σχόλων ιβ'. Τὸ ἁμιλλώμενοι, δηλοί το, συντρέχοντες, έρίζον τες, ἀνταγωνιζόμενοι, φιλονεικούντες.

GRADUS XXVII. Περί διαφορᾶς καὶ διακρίσεως ἡσυχιών. De differentia et discrimine religiosa sulitudinis. (Sub eodem gradu.) Εἰσὶ (καὶ τοῦτο πάσι γνώριμον, ἐν πάσαις ταῖς τῶν ἐπιστημῶν καταστάσεσι, γνωμῶν καὶ βουλών διαφορεί· οὐ γὰρ πάντων πάντα τὰ τέλεια δι' ἔνΓειαν σπουδής, ἢ καὶ δι᾿ ἀπορίαν δυνάμεως. Εἰσιν οἱ ἐπὶ τὸν λιμένα τούτον, μάλλον δὲ τὸ πέλαγος ή τάχα τὸν βυθόν, εἰσερχόμενοι δι᾿ ἀσθένειαν τοῦ ἑαυ τῶν στόματος καὶ σώματος διὰ πρόληψιν· ἕτεροι ἀκρατῶς πρὸς θυμὸν ἔχοντες, καὶ μετά πλήθους κρατήσει τοῦτον μὴ δυνάμενοι οι τέλανες· ἄλλοι ιδιορυθμία μάλλον η οδηγίᾳ ἐξ οἰκήσεως πλέειν σκεψάμενος· ἕτερος μὴ δυνάμενοι ἐν μέσῳ τῆς ὕλης τῶν ὑλῶν ἀπέχεσθαι· τινὲς μὲν, ἵνα σπουδαῖοι ἐκ τῆς ἰδιάσεως γένωνται· ἄλλοι ἵνα ἀγνώστως εαυτούς ὑπὲρ εὐθυνῶν αἰκίσωσι [ κολάσωσι ]· τινὲς δὲ, ἵνα διὰ ταύτης δόξαν ἑαυτοῖς περιποιήσωνται. Εἰσὶ δὲ ἕτερος (εἰ ἄρα ἐλθὼν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου εὑρήσει τοιούτους ἐπὶ τῆς γῆς) διὰ τρυφὴν καὶ δίψαν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγάπης και γλυκύτητος τῇ ὁσίᾳ ταύτῃ συζευχθέντες, οὐ πρότερον τοῦτο ποιήσαντες πρὶν πάσῃ ἀκηδία ἀποστάσιον δεδώκασι Ταύτης γὰρ ἡ συν άφεια, πορνεία παρὰ τῇ προτέρα κρίνεται· κατὰ τὴν γνῶσιν τὴν ψιλὴν τὴν δοθεῖσαν μοι, ὡς οὐ σητός ἀρχιτέκτων κλίμακα ἀναβάσεως πεπελέχηκα· ἔκαν στις δὲ λοιπὸν βλεπέτω ἐν τοῖς βαθμίδι ἔστηκεν, ἐξ Βιορυθμίας, διὰ δόξαν ἀνθρώπων, δι' ἀσθένειαν γλώσσης· δι' ἀκρασίαν θυμοῦ, διὰ πλῆθος προσπα θείας, ἵνα εὐθύνας τίσωσιν, ἵνα σπουδαίοι γένωνται, ἵνα τώρ πυρὶ προσλάβωνται. Έσονται οἱ ἔσχατοι πρώτοι, καὶ οἱ πρῶτοι ἔσχατοι. Δἱ μὲν ἑπτὰ τῆς εβδόμης, τοῦ νῦν εἰσιν ἐργασίαι· αἱ μὲν δεχταὶ, αἱ δὲ ἄδεκτοι· ἡ δὲ ὀγδόη δηλονότι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος σημαντική υπάρχει. Επιτήρει, ὦ μοναχέ, μεμονω μένε θηρίων ὥρας· οἱ δὲ μή, οὐ δυνήσῃ ἀρμοζούσας τὰς παγίδας Ιστᾷν, εἰ ἀπέστη τελείως ἡ τὸ ἀποστά‐ στον λαβούσα, περιττὸν τὸ ἔργον· εἰ δὲ ἔτι προπε τεύεται, οὐ γινώσκω πῶς ἡσυχάσω. Τί δή ποτε οὐ τοσοῦτοι παρὰ τοῖς ὁσίοις Ταβεννησιώταῖς οἱ φωστῆ. ρε; (β), ὅσοι παρὰ τοῖς Σκητιώταις γεγόνασιν; Ο νοών νοείτω· ἐγὼ γὰρ λέγειν οὐ δύναμαι μάλλον δὲ οὐ βούλομαι. Οἱ μὲν τὰ πάθη μειοῦντες οἱ δὲ ψάλλοντες, καὶ τὸ πλεῖστον ἐν τῇ προσευχῇ καρτερούντες | τῇ προσευχή προσκαρτερούντες]· οf [ δὲ τῇ θεωρίᾳ ἀτενίζοντες [al. deest ἐν τῷ βυθῷ] διάγουσι, κατὰ τὸν τῆς κλίμακος τρόπον ζητηθήτω η τὸ πρόβλημα· ὁ χωρῶν, ἐν Κυρίῳ χωρείτω. Solent esse (quod ignorat nemo) in omni scienliarum genere sententiarum et voluntatum discrimina. Neque enim omnium omnia sunt perfecta, partim quod aliis desit studium et diligentia; partim propter facultatem et ingenium. Sunt qui ad hunc portum (solitariæ vitae), vel potius pelagus aut maris profundum ingrediuntur propter incontinentiam lingua et inveterata corporis et caruis vitia (α). Sunt qui iram frenare inter multos non possint, quod ad eam præcipites feruntur; qui sane miseri sunt. Sunt qui ex animi elatione maliut suo arbitratu, quain slicno ductu et magisterio navigare. Alii quod in præsenti corporum et materiæ copia non possunt ab illa abstinere; alii ut ex quietis 410 solitudine diligentiores fiant; alii ut in secreto pas nas a se ipsis per verbera propter culpas et noxas exigant; alii ut gloriam sibi per hanc comparent. Alii denique (si tamen ullos ejusmodi Filius hominis ubi veuerit, in terra reperturus est) propter delicias calestes, et sitim divinæ charitatis et dulcedinis cum hac se sanctissima quiete velut conjuge devinxerunt, quod tamen non ante fecerunt, quam libellum repudit desidiæ et acedia, dederunt. Nam ejus cum priore, acedia inquam, conjunctio, forni catio censetur. Ego velut non sapiens architectus pro tenui cognitione mihi data scala hanc ascensuis exstruxi. Caterum singuli videant in quo gradu consistant. An ex ratione pro suo arbitratu vivendi; an propter gloriam ab hominibus exspectandam; ∙an propter linguæ incontinentiam; an ob iracundum ingenium; an affectuum improborum copiam; an ut culpas luant; an ut diligentiores fiant; an ut ignem igni (per charitaten) addiant. Erunt notissimi primi, et primi novissimi v. Ex his septenae sunt hebdomadis bujus præsentis vitæ operationes, aliæ Deo gratæ; aliæ ingratæ: octava sine dubio est futurismculi indes. Observa, o monache, qui solus degis, ferarum tempora. Quod nisi feceris, non poteris aptas illis laqueorum insidias nectere. Si ignavia que libellum repudii accepit, penitus abscessit, non erit opus multo labore. Si adhuc importune se ingerit, non video quomodo solitudinem culam [conquiescam). 411 Quid est quod non tam multa apud sauclos Talrennesiotas sanctorum lumina fuerint, quam apud Scetiotas? Qui intelligit intelligat, ego cansam pronuntiare non possum, aut potius nolo. Eorum qui in hoc profundo solitudinis (tanquam pelago) versantur; alii vitiosos affectus seusim imminuunt; aliis in psalmodia et in precibus plurimum temporis et studii ponunt; alii contemplationi se dedunt. Quod problema ex proposito scale modo disquirendum est: qui capit, in Domino capiat. Εἰσὶ ῥάθυμοι ψυχαὶ ἐν κοινοβίῳ παραγενόμεναι, καὶ τῶν ὑλῶν τῆς ἑαυτῶν βαθυμίας εὐπερήσασαι, εἰς τελείαν ἀπώλειαν κατήντησαν. Καὶ εἰσὶ πάλιν, οἱ τὴν ἑαυτῶν ῥαθυμίαν διὰ τῆς ἑτέρων συνοίκων * Mattle, sis, 30. Quietem et otium corporis scholiastes intelligit. Sunt in cœnobiis animæ quædam desides el ignata, quæ materiam pigriti suæ nacle in ulti mum exitium præcipites abierunt. Sunt et aliæ quæ seguitiem suam per aliorum convictum et contage

Derium castigarunt et exuerunt. Quod non solum γῆς ἀπεδύσαντο· οὐ μόνον δὲ ἐπὶ ἀμελεστέρων, negligentioribus, sed studiosioribus etiam sæpe usu ἀλλὰ καὶ ἐπὶ σπουδαίων πολλάκις τὸ αὐτὸ γέγονε. venit. Eadem norma in solitaria vita uti licet cum Τῷ αὐτῷ κανόνι καὶ ἐπὶ τῆς ἡσυχίας χρησώμεθα dicimus, quod multos, qui apti videbantur, recepe- λέγοντες, πολλούς δοκίμους δεξαμένη, απεδοκίμασε rit et postea damnarit, cum illos suo arbitratu vi- διὰ τῆς ἰδιορυθμίας, φιληδόνους αὐτοὺς ἐλέγξασα· vere volentes voluptatum studiosos deprehendit et ἑτέρους δὲ λαβοῦσα τῷ φόβῳ καὶ τῇ μερίμνῃ τῆς redarguit: alios vero susceptos timore et cura fe- τοῦ ἑαυτῶν κρίματος βασταγής σπουδαίους τινάς rendi oueris, id est judicii propriarum actionum, καὶ ζέοντας εἰργάσατο. Μηδεὶς ὑπὸ θυμοῦ καὶ οἰή sollicitos aliquos et in rebus divinis ardentes effe- σεως, υποκρίσεώς τε καὶ μνησικακίας δηλούμενος, eit. Nemo iræ et elationi animi et simulationi seu Ίχνος ἡσυχίας ἰδεῖν τολμήσαι μήπως ἔκστασιν, καὶ bypocrisis et injuriarum recordationi obnoxins, au- μόνον κερδήσῃ. Εἰ δέ τις τούτων καθαρός, αὐτὸς deat in solitudinem vestigium ponere, ne stupo- λοιπὸν γνώσεται τὸ συμφέρον, οἶμαι δὲ οὐδ᾽ αὐτός· rem animi incurrat, et illum solum ex solitudine τῶν λόγῳ τὴν ἡσυχίαν μετερχομένων σημεῖα, καὶ fructum reportet. Ab his si quis fuerit repurgatus, στάδια, καὶ τεκμήρια ταῦτα· νοῦς ἀκύμαντος, ille deinceps intelliget, quid sibi expediat, imo nec Έννοια ἡγνισμένη, ἁρπαγὴ πρὸς Κύριον, κολάσεων iste salis, opinor, assequetur. 412 Signa porro et παράστασις, θανάτου έπειξις, προσευχὴ ἀκόρεστος, exercitationes et argumenta eorum qui non sine ra- φυλακή άσυλος, πορνείας θνήσις, προσπαθείας tione solitudinem sequuntur, hæc sunt: mens nullis ἄγνοια, θάνατος κόσμου, γαστριμαργίας ανορεξία, perturbationum Ductibus agitata, cogitationes ca- θεολογίας υπόθεσις, διακρίσεως πηγή, δάκρυον stæ, rapius in Deum, suppliciorum æternorum præ- ὑπόσπονδον, πολυλογίας ἀπώλεια καὶ εἴτι τῶν sens semper memoria, mortis instantis considera- τοιούτων, οἷς τὰ πλήθη φιλεῖ ἀντικεῖσθαι. Τοῖς δὲ οὐ tio, inexplebile precandi studium, custodia sni λόγω ταύτην μετερχομένοις αὕτη, τοῦ πλούτου inexpugnabilis, veneris exstinctio, appetitionum ή πενία ὀργῆς· αύξησις μνησικακίας αποθήκη, ignoratio, mundi mors, nullum cibi desiderium, ἀγάπης μείωσις, τύφου πρόσληψις, καὶ τὸ ἑξῆς rerum divinarum cognoscendarum materia, fons σιωπήσομαι Ἐπεὶ δὲ οὕτως ὁ λόγος κατέδρα discretionis, lacrymarum facultas (pignus sex arrha], μεν, ἀνάγκη καὶ περὶ τῶν ἐν ὑποταγῇ ἐνταῦθα ἐνloquacitatis exterminatio, et si quid koc genus est θέσθαι, καὶ μάλιστα, πρὸς αὐτοὺς γὰρ καὶ ὁ λόγος aliud quod vulgo est ingratum et infestum. Eorum ὡς ἐπιπολὺ ἀποτείνεται. vero, qui hane solitudinis palæstram absque ratione aggrediuntur, signa hæc sunt. Coelestium gratiarum seu opum inopia, iræ incrementum, injuriarum toleratarum alte reposita memoria, charitatis defectio, elationis augmentum, et alia complura quæ silentio involvam. Jam cum hæc oratio ita huc decurrerit, necesse est, ut de iis hic qui sub obedientia vivunt, disputare pergam, ac lauto magis quod ad ipsos potissimum hic noster sermo pertineat. Eorum qui se legitime et caste et pure huic ornata et decentissime subjectionis virtuti desponderunt et conjunxerunt, hæc argumenta et signa sunt, et a sanctis Deoque plenis Patribus (singula tamen suo tempore perficienda) defiuiumtur (nisi quod in dies interim illa augeamus, et niagis magisque in eisden proficiamnus). Quando humilitas michata semper augetur, ira defervescit (quomodo enim id non fiat, cum bilis et fel penitus eximanitur), tenebræ inentis sensim evanescunt, 413 chavitas augetur, vitiosi affectus exuuntur et emendantur, olium corde cedit. lascivia propter assiduas reprehensiones minuitur, desidiæ locus nullus velinquitur, diligentia crescit, commiserationis affectus charitatem ostendit, superbia proscribitur. Quod virtutis genus omnibus quidem indəgandum et quaerendum, quod tamen: paucis reperitur. Fons aqua destitutus frustra nomen fontis retinet; quod inde sequitur prudens facile intelligit. Adolescentula, quæ a toro suo exerravit, corpus polluit. Anima quæ violavit voti sui pactum, inquinavit spiritum; et illam quidem sequuntur vituperatio, edium, Hagra, et quod omnium est luctuosissimum, divortium. Hanc vero, animam, inquam, inquinaviones, mortis oblivio, ventris mes plebilis ingluvies, cretlorum petulantia, Vanar glorie studium, perΤῶν νομίμως, ἀμοιχεύτως καὶ ἀμολύντως τῇ κοσμίῳ ταύτῃ (ὑποταγῇ) καὶ εὐρεπεῖ συζευχθέντων, ταῦτα τὰ τεκμήρια καὶ εἰσὶ, καὶ ὁρίζονται παρὰ τοῖς θεοφόροις Πατράσιν, ἰδίῳ μέντοι καιρῷ τελειούμενα· πλὴν ὅτι καθημέραν προσενηνόχαμεν προσθήκην, καὶ προκοπὴν λαμβάνοντες. Ταπεινώσεως εἰσαγωγικῆς αύξησις, θυμοῦ μείωσις· πῶς γὰρ καὶ μὴ γεννήσεται τῆς χολῆς κενουμένης, σκοτισμῶν ἔλλειψις, ἀγάπη; πρόσληψις, παθῶν ἀλλοτρίωσις, μίσους λύτρωσις, ἐξ ελέγχου λαγνείας μείωσις, ἀκηδίας ἄγνοια, σπουδῆς πρόσληψης, συμπαθείας ἀγάπη, ὑπερηφανίας ξενι τεία, τὸ πᾶσι ζητητέον, καὶ ἐλίγοις εὑρητέον, κατόρθωμα· ὕδατος μὴ παρόντος ἐν πηγῇ ἀνοίκειον τὸ ὄνομα Καὶ τὸ ἑξῆς νενόηται τοῖς νοῦν ἔχουσι νεάνις μὲν μὴ φυλάξασα κοίτην, ἐμίσνε σῶμα· καὶ ψυχὴ μὴ φυλάξασα συνθήκην, ἐμίανε πνεῦμα· καὶ τῇ μὲν ἀκολουθεῖ ψόγος, μίσος, μάστιγες, χειμ ρισμοί, τὸ πάντων ἐλεεινότατον· τῇ δὲ, μολυσμού, θανάτου λήθη, κοιλίας ἀπληστία, ὀφθαλμῶν ἀκράτεία, κενοδοξίας ἐργασία, ὕπνου ἀχορτασία, σκληροκαρδία, αναισθησία, λογισμῶν ἀποθήκη, καὶ συγκαταθέσεως προσθήκη, αἰχμαλωσία καρδίας, ταραχής εργασία, ἀνηκοῖς, ἀντιλογία, προσπάθεια, ἀπιστία, ἀπληροφορία, πολυλογία, παρρησία ή πάντων χαλεπωτέρα· τὰ δὲ πάντων ἐλεεινότερον, ἀκατάνυκτος καρδία, ἣν διαδέχεται ἐν τοῖς μὴ προσ

SCALA PARADISI. - GRADUS XXVII ἔχουσιν ἡ ἀναλγησία, ἡ μήτηρ τῶν πτωμάτων. petuum somni desiderium, cordis du:itia, stupor animi, cogitationum horreum, consensus facilitas sen augmentum, cordis captivitas, officina strepitus et tumul us, contumacia, contradictio, v.biosa ad res afectio, inti telitas, nulla diducia, loquacitas, e Tusa libertas et confidentia quæ est omnium gravissima: sed quod est omnibus miserabilius, cor omni gratia luctus seu compunctionis destitutum, quod sequitur in iis qui non attendunt, stupor sen· sus seu indolentia, quæ lapsus omnis est parens et causa. Καὶ πνευμάτων τοῖς μὲν ἡσυχάζουσιν οἱ πέντε τοῖς δὲ ὑποτασσομένοις, οἱ τρεῖς τῶν ὀκτὼ προσ παλαίουσιν. Ο ἡσυχάζων, καὶ ἀκηδίᾳ πολεμῶν ζημιοῦται πολλάκις· καιρὸν γὰρ προσευχῆς καὶ θεωρίας ἐν ταῖς πρὸς αὐτὴν μηχαναῖς ἐξαναλώσει, καὶ πάλαις· βαθυμήσαντί μοί ποτε ἐν τῇ κέλλη καθεζομένι καὶ ταύτην σχεδόν καταλιμπάνειν λογιζομένῳ, ἄνδρες τινὲς παραβαλόντες, ἱκανῶς ὡς ἡσυχαστήν με ἐμακάρισαν· καὶ θᾶττον ὁ τῆς ῥᾳθυ· μίας λογισμὸς ὑπὸ τῆς κενοδοξίας ἐχώρησε, καί γε τεθαύμακα πῶς πᾶσιν ἐναντιοῦται τοῖς πνεύμασιν ὁ τρίβολος δαίμων. Ὅρα καθ' ὥραν τοῦ σοῦ συζύγου τοὺς βικισμούς, καὶ παραριτισμούς, καὶ ῥοπάς, καὶ τροπές, τὸ πῶς καὶ ποὺ τὴν ῥοπὴν κέκτηνται. Ο διὰ Πνεύματος ἁγίου γαλήνην κτησάμενος, οὐκ ἀγνοεῖ τὸ θεώρημα. Εργον ἡσυχίας ἀμεριμνία προηγου μένη πάντων τῶν πραγμάτων εὐλόγων καὶ ἀλ γων Ο γὰρ τοῖς προτέροις ἀνοίγων, ἐν τοῖς δευτέροις πάντως περιπεσείται. Δεύτερον προσευχή ἄρχνος· καὶ τρίτον ἐργασία καρδίας άσυλος. Αδύ νατον τὸν μὴ γράμματα μεμαθηκότα φυσικῶς ἐν δέλτοις μελετᾷν· ἀδυνατώτερον δὲ, τοὺς μὴ τὸ πρότερον κτησαμένους τὰ δύο, λόγῳ μετελθεῖν. Μετερχόμενος τὸ μέσον, ἐν μέσοις γέγονα· καὶ ἐφώτιζε διψῶντα· καὶ ἰδοὺ πάλιν ἦν ἐν ἐκείνοις· τί μὲν ἦν πρὸ τῆς ὁρατῆς ἐν αὐτῷ μορφῆς διδάσκειν οὐκ ἠδύο νατο· οὐδὲ γὰρ ἡφίετο ὁ ἄρχων· πῶς δὲ νῦν πέλει ἠρώτων λέγειν· ἐν τοῖς ἰδίοις μὲν ἔλεγεν, ἀλλ' οὐκ ἐν τούτοις. Ἐγὼ δέ· Τίς ή δεξιά στάσις καὶ καθ ἑδρα ἐπὶ τοῦ αἰτίου; 'Αδύνατον, ἔφη, ἀκοῇ μυσταγωγεῖσθαι ταῦτα. Πρὸς ὁ δέ με ο πόθος είλκε,. προσαγαγεῖν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ πρώτων, οὔπω ἔφραξεν ἥκειν τὴν ὥραν, δι' ἔλλειψιν πυρὸς ἀφθαρσίας. Ταῦτα εἴτε σὺν τῷ χοῖ οὐκ οἶδα· εἶτε τούτου χωρίς, λέγειν εἰς ἅπαν οὐκ ἔχω. Χαλεπὸν τὸν τῆς μεσημβρίας ἀποτινάξασθαι ὕπνον ἐν ταῖς θεριναῖς μάλιστα ὥραις· τότε γὰρ καὶ μόνον ἴσως τὸ τῶν χειρῶν οὐκ ἀπόβλητον ἔργον. Ἔγνων τὸν ἀκηδίας δαίμονα τροποιοῦντα καὶ προοδοποιοῦντα τὴν τῆς πορνείας, ἵνα ἰσχυρῶς τὸ σῶμα ἑλκύσας, καὶ τῷ ὕπνῳ βαπτίσας, ὥσπερ τους μολυσμούς ἐν τοῖς ἡσυχάζουσιν ἐργάσηται. Ἐὰν ἀντιστῇς αὐτοῖς ἰσχυ ρως, πολεμήσουσί σε πάντως κραταιῶς, ἵν᾿ ὡς μηδὲν ὠφελοῦντα, παύσωσι τῶν ἀγώνων. Οὐδὲν δὲ τὴν τῶν δαιμόνων ἧτταν, ὡς ὅπερ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς χαλεπίς πόλεμος ἐνδείξασθαι δύναται. Ἐν ταῖς προόδοις τὰ συναχθέντα φύλαττε τῆς θύρας γὰρ ἀνοιγομέ νης αἱ κατάκλειστοί όρνις πέτανται. Καὶ τότε λοιπόν, οὐδὲν τῆς ἡσυχίας ὠφελήθημεν. Μικρά θρίξ ταράσσει ὀφθαλμῶν, καὶ μικρά φροντὶς ἀφανίζει ἡσυχίαν. Ex octo capitatibus vitiis et spiritibus quifque potissimum solitarios oppugnant; tres eos qui sub obedientia vivunt. Solitarius dum cum acedia seu desidia ¡uctatur, sæpenumero detrimento afficitur: tempus enim precibus et 414 contemplationi dedicandum sæpe inter pugnam et luctam cum acedia consumet. Ego cum olim residens in cella mea tædio laborarem, et eo jam descenderem ut de cella deserenda deliberarem, percommode accidit, ut hospites quidam adventantes nie ob vitam hanc solitariam beatum prædicarent, et subito cogitatio desidie a vana gloria fugata recessit, magnopere me demirante quod tribulus iste seu vanæ gloriæ dæmon omnibus spiritibus adversaretur. Observa singulis boris conjugis seu contubernalis tui notus et ventilationes, subreptiones et momenta inclinationum, et conversiones, quomodo habeant, quo et quam in partem vergani. Qui per Spiritum sanctum animi tranquillitatem adeptus est, non nescit hoc theorema seu considerationem. Princeps quietæ solitudinis studium est, ut solitudinis cultor omnibus curis quæ negotia præcedunt, sive illa rationis siut, sive non sint vacet. (Nam qui prio.ibus aditum dederit, in sequentibus hærebit, et omnino cadet.) Alterum opus est impigra oratio: tertium, inviolabilis cordis actio Fieri per naturam non potest, ut expers litterarum in libris se exerceat: sed multo minus, ut qui primo caret, duo altera per rationem acquirat; medium assecutus in mediis constiti, et [angelus] sitientem illuminabat. Et ecce rursus eram inter illos, cumque rogassem quid fuerit ante aspectabilem in illo (Christo) formam, docere me non potuit, nec sinebatur iile princeps (angelus nempe.) Tum rogabam ut diceret, quomodo nunc esset [baberet]. In propriis, inquiebat, 415 sed non bis. Tum ego: Quæ est et qualis illa ad dextram, Christi auctoris statio et sedes? Haec, inquit, auris humana doceri non potest. (α) Rogabam ergo ut me ad id occasione deduceret quo me desiderium trahebat. Nondum, inquit, venit bora, propter defectionem ignis incorruptionis. Hec an in corpore an extra.corpus facta sint, nee scio, nec omnino habeo dicere. Difficile est pomeridianum somnum præsertim æstivis horis arcere. Tunc enim, et fortasse tantum, aliquid ope ris manu faciendum est. Novi ego spiritum acedias precedere, et viam munire spiritui fornicationis, ut corpus valide trahat, et somno prope irriget, et velut per somnium in quiescentibus inquinet. Quod si his acriter et fortiter obluctatus fie- (a) Ad hunc obscurum locum vide quid Elias Cretensis dicat in commentario quem inde deprompsi, et scholiis inter 16 et 17 adjunxi.

ris, impetenter te oppugnabunt, perinde quasi si- "Ησυχία γάρ ἐστιν ἀπόθεσις νοημάτων καὶ ἄρνησις εὐλόγων φροντίδων. Ὁ ὄντως ἡσυχίαν κατειληφώς, οὐδὲ τῆς ἑαυτοῦ σαρκός φροντίσει· ἀψευδής γὰρ ἐστιν ὁ ἐπαγγειλάμενος. Ὁ νοῦν καθαρὸν παραστῆσαι τῷ Θεῷ βουλόμενος, καὶ φροντίσει δενούμενος, ὅμοιός ἐστι τῷ τοὺς ἑαυτοῦ πόδας ισχυρῶς πεδήσαντι, καὶ ὀξέως βαδίζειν δοκιμάζοντι. Σπάνιοι μὲν οἱ τὴν κατὰ κόσμον φιλοσοφίαν εἰς άκρον παιδευόμενοι· ἐγὼ δὲ λέγω, βραχύτεροι οἱ τὴν τῆς ὄντως ἡσυχίας φιλοσοφίαν ἐπιστάμενοι· ὁ οὔπω Θεὸν γνούς, εἰς ἡσυχίαν ἀδόκιμος, καὶ πολλούς κιν δύνους ὑφιστάμενος. Ησυχία ἀπείρους ἀποπνίγει· ἄγευστοι γὰρ γλυκύτητας Θεοῦ ὑπάρχουσιν, εἰς αἰχμαλωσίας, καὶ κλοπές, καὶ ἀκηδίας, καὶ ῥεμβασμοὺς τὸν καιρὸν ἐξαναλίσκοντες. Ο προσευχῆς κάλλος ἀγάμενος, φεύξεται ὄχλους ὡς ὄναγρος· τίς γὰρ εἰ μὴ αὕτη, εἴασεν έναν ἄγριον ἐλεύθερον πάσης συνουσίας ἀνθρώπων; Ὁ τὰ πάθη περικείο μενος, καὶ τῇ τούτων αδολεσχία ἐν ἐρήμην διατρί βει ὡς καὶ γέρων μοι άγιος το τοιοῦτον ἐφθέγ ξατο, καὶ ἐδίδαξε, Γεώργιον λόγω τὸν ᾿Αρσιλαΐτην, ἂν καὶ ἡ σὴ τιμιότης οὐδ' όλως ηγνόησεν· οὗτος ἀχρείαν ψυχήν ποτε στοιχειῶν, καὶ ποδηγῶν πρὸς ἡσυχίαν έλεγε. hil ex solitaria vita utilitatis referas, ut ab Incla et certamine desistas. Sed quo acrius in nos cONISHTgunt, hoc magis apparet illos a nobis victos Cum in publicum prodis collecta custodi. Nam jaalla aperta aves inclusæ avolant, unde quidquid commoli in solitudine partum est, perditur. Paro vus pilus oculum infestat et turbat, el parva cura quietem tollit. Quies enim est cogitationum abjectio, et curarum humanarum etiam justarum abdicatio. Qui ex animo solitariam vitam complexus est, neque corporis quidem sui curam agel, mentiri enim uescit, qui curam se nostri habiturum spopondit. Qui puram Deo mentem sistere cuit, et curis 416 interim agitatur, persimilis est illi, qui injectis sibi ipsi validis compedibus, celeriter tamen currere conatur. Rari sunt qui in studio sapientiæ et philosophiæ sæcularis magnopere excelluerunt, et quasi ad fastigium ejus pervenerunt; sed pauciores existimo qui veram solitariae vitae philosophiam exacte peruoverunt. Qui Deum nondum novit ad solitudinem ineptusest, seseque multis periculis exponit. Solitudo imperitos suffocat, coelestium enim consolationum delicias non gustant, et tempus in captivitate, distractionum seu mærnris furtis, desidia, et animi defatigatione absumunt. Qui orationis gratiam assecutus est, turbas bominum non fugit. Quis enim nisi hæc (oratio) ferum onagrum ab omni hominum societate liberum dimisit? Qui vitiosis affectibus est occupatus, iis revolvendis et exercendis totum solitariæ vitæ tempus terit, et mihi sanctus pater, Georgius, inquam, Arsilaites, quem et dignitas tua non penitus ignorat, hic olim exposuit et edocuit, cum inutilem animam meam ad solitariam vitæ disciplinam institueret et informaret Mane, inquit, ut plurimuin Spirius vanae glo-C riæ et concupiscentiæ impetum in nos facere solitos animadverti. Suh meridiem vero desidiæ et tristitiæ et iræ. Vesperi autem ventris et stereorum dominus ac tyrannos. Melior est qui paret alteri pauper, quamn vanis cogitationibus distracius solitarius. Qui ratione justa ductus solitariam vitam est ingressus, nec quotidie 417 in virtutibus progressum seu fructum notat, aut non cum ratione illud vitæ genus prosequitur, aut per animi elationem deluditur. Vita solitaria est Deo per indissolubilem cultum perpetuo assistere. Jesч memoria cum tuo spiritu copuletur, et tunc cognosces solitudi - nis et quietis fructumn. Obedienti lapsus causa, propria voluntas exsistit: solitario orationis remissio. Ubi frequentia hospitum in cella tua fueris delectatus, scito te non Deo, sed soli desidia operari. Sit tibi forma precandi vidua illa evangelica ab suo adversario amicta; vitæ autem solitaria exemplum magnus ille cœlitum æmulus Arsenius solitarius. Memor esto in solitudine vitæ quan angelicus hic anachoreta traduxit, et nota quomodo non raro adventores ab se dimiserit, ne quod melius et majus erat, pērleret. Notavi ego dæmones sæpe vagabundos solitarios, et qui nullo consilio soΤῇ μὲν πρωΐα, φησίν, ἐπεσημηνάμην ὡς ἐπίπαν τοὺς τῆς κενοδοξίας καὶ ἐπιθυμίας επιδημείν δαί μονας· τῇ δὲ μεσημβρία τοὺς ἀκηδίας, καὶ λύπης, καὶ ὀργῆς· τῇ δὲ ἑσπέρα τους φιλοπόπρους καὶ τυράννους της γαστρός· κρείσσων ὑποτακτικός πτω χὸς ὑπὲρ ἡσυχαστὴν περισπώμενον Ο λόγῳ τὴν ἡσυχίαν μετιών, καὶ τὸ αὐτῆς κέρδος καθ' ἡμέραν μὴ καθορών, ἢ οὐ λόγῳ ἡσύχασεν, ἢ οιήσει κλέπτεται. Ἡ ἡσυχία ἐστὶ ἀδιάσπαστος Θεῷ λατρεία, καὶ παράστασις· ἡ Ἰησοῦ μνήμη ἐνωθήτω τῇ πνοή σου καὶ τότε γνώσῃ ἡσυχίας ὠφέλειαν. Πτῶμα μὲν ὑπηκόῳ τὸ οἰκεῖον θέλημα· ἡσυχίῳ δὲ προσευχῆς διάστασις. Ἐὰν ἐπιχαίρῃ παρουσίας ἐν κέλλη, γίνωσκε σεαυτὸν ἀκηδία μόνῃ, καὶ οὐ Θεῷ σχολάζοντα. Υπογραμμός σοι ἔστω προσευχῆς ἡ ἀδικουμένη χήρα ἀπὸ τοῦ ἀντιδίκου αὐτῆς· ἡσυχίας δὲ τύπο, ὁ μέγας καὶ ἰσάγγελος ἡσυχαστής Αρσέ νιος. Μέμνησο ἐν τῇ μονίᾳ τῆς τοῦ ἐσαγγέλου τού του ἡσυχαστοῦ διαγωγής καὶ ὅρα ὡς καὶ παραβάλλοντας πολλάκις ἀπεπέμψατο, ἵνα μὴ τὴ μείζον ἀπολέσῃ Έγνων τοὺς δαίμονας τοῖς λόγῳ ἡσυχάζουσι τοὺς ἀλόγους τῶν γυρευτών παρα βάλλειν συχνότερον ἀναπείθοντας, ἵνα τοῖς ἐργάταις, κἂν δι' ἐκείνων μικρό, ἐμποδίσαι δυνηθώσι. Σημείου τους τοιούτους ὦ οὗτος, καὶ μὴ παραιτοῦ λυπεῖν Melius, sed nihil ita ostendit illos a notis victos quam cum acrius in nos (quasi irriti ) consurgunt.

SCALA PARADISI. — GRADUS XXVIL εὐσεβῶς βαθύμου;· ἴσως γὰρ ἐκ τῆς λύπης του γυ- litudinem sunt ingressi, excitare ut ad veros et ρεύειν παύσονται. Ὅρα μὴ τοῦ προειρημένου σκο- justos anachoretas sæpius adeant, ut pugiles Chriποῦ χάριν εἰπῇ λυπήσῃς ψυχήν ὕδωρ ἐκ δίψης sti per illos errones vel modicam ab studiis suis ερχομένην παρά τοῦ ἀρύσασθαι. Ἐν παντὶ δὲ pietatis impediunt. los tu vagenes, bowe vir, obe λύχνου και δέον - βίος ήσυχαζόντων, μᾶλλον δὲ μου serva, nec recusa hosce inertes pie contristare, ναζόντων κατά συνείδησιν καὶ αἴσθησιν γινέ- fortasse enim ex tristitia hac circumcursare el vaσίω· ὁ λόγῳ τρέχων τὰ ἐπιτηδεύματα, καὶ τὰ gari desinent. Cave tainen ne ex occasione dictoἀποφθέγματα, καὶ τὰ ἐνθυμήματα, καὶ τὰ διαβήτ rum auimam temere tristitia affligas, quæ sitiens ματα, καὶ τὰ κινήματα πάντα κατὰ Κύριον, καὶ διὰ ad aquam vitæ hauriendam ad te venit. In omniΚύριον αὐτῷ ἐπιτηδευόμενα ἐν αἰσθήσει ψυχῆς, καὶ bus tibi lucerna discretionis opus est. Vita solitaπροσώπῳ Κυρίου ἐργάζεται· εἰ δὲ κλέπτεται, οὔπω riorum vel potius monachorum per conscientiam et κατὰ ἀρετὴν πολιτεύεται. Ανοίξω, φησί τις, ἐν verum cordis 418 sensum regatur. Qui viam Deψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημά μου, καὶ τὸ βούλημά μου, mini cum ratione currit, omnia sua studia, verba, διὰ τὸ ἀτελὲς ἔτι τῆς διακρίσεως· ἐγὼ δὲ ἀνοίσω δια cogitationes, incessus, motus ad amussim divinamı προσευχῆς τὸ θέλημά μου κακείθεν την πληρο- εomponit, et omnia propter Dominum ipsi Domine φορίαν μου ἐκδέξομαι. Πίστις πτερὸν προσευχῆς· ●peratus in vero cordis sensu coram Dei facie es - τοῦτο γὰρ μὴ ἔχουσα, πάλιν εἰς κόλπον μου sequitur. Si autem fallitur et deluditur, wondam επιστραφήσεται· πίστις ἐστὶν ἐνενδοίαστος ψυχής ex virtutis præscripto vivit. Aperiam, inquit ille, στάσις, ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἐναντιότητος κλονουμένη. in psalterio propositionem meam, et consilium meum Πιστός ἐστιν, οὐχ ὁ οἰόμενος Θεὸν δύνασθαι, ἀλλ' ὁ ob imperfectam adhuc discretionem. Ego autem πιστεύων πάντων τεύξεται. Πίστες ἐστὶ ἀνελπίστων offeram per orationem voluntatem meam, et inde πρόξενος, καὶ τοῦτο ο ληστής απέδειξε. Πίστεως me exauditum esse certum testem et indicium acμήτηρ μόχθος, καὶ εἰθῆς καρδία· ἡ μὲν γὰρ ἀεί- cipiam. Pidkes ala est orationis, qua si caruero, σταχτον ποιεῖ.· ὁ δὲ δημιουργεῖ· ἡσυχαστών μήτηρ oratio mea in sinum meum revertetur *. Fides est πίστις· εἰ μὴ γὰρ πιστεύσει πῶς ἡσυχάσει; &rmissimus animæ status, ut nullis rebus alverἐν εἰρατῇ πεδηθείς, φόβον κολάζοντας δέδοικε. Ο sis commoveri possit. Fidelis est, non qui putat δὲ ἐν κάλλῃ ἠρεμών φόβον Κυρίου τέτοκεν. Οὐχ Deum omnia posse, sou qui credit, se omnia (use οὕτως ὁ πρότερος τὸ δικαστήριον, ὡς ὁ δεύτερος τὸ petit) consecuturum. Fides est rerum insperataτοῦ κριτοῦ κριτήριον δέδοικεν. rum pignus, quod latro ille comprobavit. Fidei procreatrix est labor, et cor rectum: hoc enim constantem et firmum facit, ille vero efficit. Solitariorum parens est fides: si enim non crediderit, quomodo solitudinem colet? In carcere compedi bus districtus judicem motuit. Qui vero in cella quiescit, Dominum timet. Non tam vehementer ille locum judicii reformidat, quam iste supremi judicis tribunal. φόβου σοι πολλοῦ καθ᾿ ἡσυχίαν χρη, ὦ θαυμάσει οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀκηδίαν ἐκδιώκειν δύναται Ατενίζει μὲν κατάκριτος διὰ παντὸς, τότε ἐν τῷ δεσμωτηρίω ο κριτής παραγίνεται· ὁ δὲ ὄντως Εργάτης, πότε ὁ κατεπείγων ἐλεύσεται. Δεδέσμευται τῷ προτέρης, φορτίον λύπη;· τῷ δὲ δευτέρῳ πηγή δακρύων. Ἐὰν κτήσῃ ὑπομονῆς ῥάβδον, θάττον ὑπολήξουσιν οἱ κύνες ἀναιδεύεσθαι. Υπομονή ἐστιν άθραυστος πόνος ψυχῆς, ὑπ᾽ εὐλόγων κτύπων μηδαμῶς σαλευομένη. Υπομονητικός ἐστιν ἐργά της άπτωτος καὶ διὰ πτωμάτων τὴν νίκην ποιούμενος. Υπομονή ἐστιν ὁρισμός θλίψεως καθ' ἡμέραν εκδεχόμενος. Υπομονή έστι προφάσεων ἐκκοπή, καὶ οἰκεία προσοχή· οὐχ οὕτως τῆς ἑαυτοῦ τροφῆς, ὡς ὑπομονῆς, ὁ ἐργάτης διετα:. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς δευτέρας λήψεται στέφανον· ἐπὶ δὲ τῆς προτέρας όλεθρον κομίσεται. Υπομονητικὸς ἀνὴρ πρό μνήματος τέθνηκε, μνῆμα ἑαυτοῦ τὴν κέλλαν ποιησάμενος. Υπομονήν ἔτεκεν ἐλπὶς καὶ πένθος· ὁ γὰρ τῶν δύο χωρίς, ακηδίας δοῦλος. Patientiam spes et luctus pepererunt; nam qui his duabus virtutibus caret, mancipium est pigri. liz. Γινώσκειν δεῖ τὸν τοῦ Χριστοῦ παλαιστὴν ποίους μὲν τῶν ἐχθρῶν ἐν μακρόθεν διώκειν, ποίους Psal. XXX¡V, 15. Magno tibi, vir aduirande, opus est timore in solituline: nihil enim potentius est ad accdiam pellendam et persequendam. Reus semper circumspicit an judes veniat ad carcerem: verus vero operarius quando 419 venturus sit, qui exire (de carcere corporis) jubeat et urgeat. Rcum illam semper comitatur tristitisse pondus; solitarium fo:18 lacrymarum. Si patientis virgam acquisieris, cam nes mox desistent impudentius fudere. Patientia est labor qui numquam frangit animam, Τρι 211αuitibus quamvis rationalilibus excitatis pertur batur. Patiens religiosus cadere non potest: quia etiam per ipsus casus vincendi occasionem summit, Patientia est definita quotidianæ afflictionis exspectatio. Patientia est occasionuni amputatio, et al suas res attentio. Non tantopere ribo suo, quam patientia indiget religiosus; nam per patientiam reportabit præmium, propter priorem (sæpe) incurrit in exitium. Vir patiens ante mortem est mortuus, qui cellam snam in sepulcrum veril, Sciendum est athlete Christi, quinam hostium eminus persequendi sunt, quiluscum cominus con-

grediendum. Nommnquam lucta coronam aliquando fuga pugnæ improbos reddidit. hujusmodi verbo doceri non possunt: neque mes ad unum modum affecti sumus, neque unus omnium idemque naturæ habitus est et qualitas. Unum (pre reliquis) observa spiritum attentius, quod is te sine ullis induciis assidue oppugnet, sive stes, sive ambules, sive soleas, sive te commoveas, sive recumbas, sive ores, sive dorinias. Nonnulli corum qui in stadio 420 solitarise quic tis versantur, illud Psalmiste secum semper exercent: Providebam Dominum meum in conspectu meo semper. Neque cnim omnes panes spiritualis alimenti ex cœlesti frumento facti, sunt ejusdem formæ. Alii enim illud Christi exercent: In patientia vestra possidebitis animas vestras'. Alii: Vigilate et orales. Alii illud: Prepara in exitum opera tua. Alii: Humiliatus sum, et salvavit me *. Quidam illud assidue revolvunt: Non sunt condigna passiones hujus temporis ad futurum gloriam *. Alii rursum illud: Ne quando rapiat, et non sit qui eripiat 3, semper intentissime meditantur. Omnes quidem currunt, sed unus horum accipit bravium 6. Qui profecit (in solitaria vita) jam sine labore non solum vigilans, sed etiam dormiens, operatur. Unde quidam in ipso etiam somno subrepentes dæmonas contumeliose tractant, et feminas lascivas ad castitatem hortantur. Nec est quod exspectes horum adventum aut te adversus illos multum aut meruit; δὲ προσπαλαίειν συγχωρεῖν. Ποτὲ μὲν ἡ πάλη στε Hæc et φανον προξένησε· ποτὲ δὲ ἡ παραίτησις ἀδοκίμου; πεποίηκεν· οὐ λόγῳ τὰ τοιάδε ἐφικτὸν παιδεύεσθαι· οὐ γὰρ πάντες τοῖς αὐτοῖς, οὐδὲ ὡσαύτως πεποιώμεθα ἕνα· τῶν πνευμάτων ἐπιτήρει νηφόντως ἐπειδὴ καὶ αὐτός σε πολεμεῖ ἀπαύστως ἐν στάσιν, καὶ μεταβάσει, καὶ καθέδρᾳ, καὶ κινήσει, καὶ ἀνακλίσει, καὶ εὐχῃ, καὶ ὕπνῳ. Οἱ μὲν τῶν ἐν τῷ δρόμῳ τῆς ἡσυχίας καθεζομένων· Προωρώμην τὸν Κύριόν μου ἐνώπιόν μου διὰ παντὸς, ἑαυτοῖς ἐργασίαν κατέχουσιν. Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἄρτοι τῆς πνευματικῆς τοῦ οὐρανίου σίτου εργασίας μονοειδεῖς ὑπάρχουσι. Ετεροι δέ· Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν· ἄλλοι - Γρηγο ρεῖτε, καὶ προσεύχεσθε· ἕτεροι· Ἑτοίμαζε εἰς τὴν ἔξοδον τὰ ἔργα σου· ἄλλοι· Εταπεινώθην, καὶ ἔσωσέ με· τινὲς μέν· Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν· ἄλλοι πάλιν· Μήποτε ἁρπάσῃ, καὶ οὐ μὴ ᾖ ὁ ρυόμενος, διὰ παντὸς σκέπτονται. Πάντες μὲν τρέχουσιν Εἷς δὲ τούτων λαμβάνει τὸ βραβεῖον Ακόπως, οὐ μόνον ἐγρηγορώς, ἀλλὰ καὶ καθεύδων ὁ προκό ψας ἐργάζεται. Ὅθεν τινὲς καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς ὕπνοις τοὺς δαίμονες προσερχομένους ἀτιμάζουσι, καὶ ἀκόλαστα γύναια περὶ σωφροσύνης νουθετοῦσι. Μὴ ἀνάμενε, μηδέ προπαρασκευάζου παρουσίας· ἁπλῆ γὰρ ὅλη καὶ ἄδετος τῆς ἡσυχίας ἡ κατάστασις. Οὐδείς θέλων οἰκοδομῆσαι πύργον, καὶ κέλλον ἡσυ χίας ἐπιχειρεῖ, εἰ μὴ πρότερον καθήσας ψηφίσει και ψηλαφίσει [al. ψηλαφήσει], διὰ προσευχῆς, εἰ ἔχει τὰ πρὸς ἀπαρτισμόν ιδιώματα, μήποτε γένηται μετὰ τὴν τοῦ θεμελίου καταβολήν γελεῖον τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ, καὶ ἐμπόδιον ἑτέροις ἐργάταις· σκέπει τὴν ἐπιδημοῦσαν ἡδύτητα, μήπως ἐκ πικρῶν ἰατρῶν, μᾶλλον δὲ ἐπιβούλων δολίως συνεκράθη. Νύκτωρ μὲν τὰ πολλὰ τῇ προσευχῇ δίδου τὰ δὲ βραχέα τῇ ψαλμῳδία· ἡμέρα[;] δὲ πρὸς τὴν σὴν πάλιν πα ρασκευάζου δύναμιν· οὐ μετρίως φωτίζειν καὶ ἐπισυνάγειν τὸν νοῦν ἡ ἀνάγνωσις πέφυκε λόγοι γὰρ Πνεύματος ἁγίου ὑπάρχουσι, καὶ τοὺς μετερχομένους πάντως ρυθμίζουσιν· ἔστω σο: ἐργάτῃ ὄντι τὰ ἀναγινωσκόμενα πρακτικά· τούτων γὰρ ἡ εργασία περιστὴν ποιεῖ τὴν τῶν λοιπῶν ἀνάγνωσιν· τόνοις μᾶλλον, καὶ μὴ δέλτοις τοὺς τῆς ὑγείας λόγους φωτίζεσθαι ζήτει· ἀλλοτριονέους προς δυνάμεως πνευματικῆς μὴ μετέρχου λόγους. Σκότους γάρ ὄντα βήματα, τοὺς ἀδυνάτους σκοτίζουσι· μία κύλιξ πολλάκις γεῦσιν οἴνου ἐσήμανς· καὶ εἰς λόγος ήσυ χαστοῦ τοῖς γεύσασθαι δυναμένοις πᾶσαν αὐτοῦ τὴν Ενδον ὑπέδειξεν έργασίαν καὶ κατάστασιν. "Αρεπτον [αρέμβαστον] ψυχῆς ὄμμα κέκτησε προς οἴησιν· οὐ γάρ ἐστιν ἐν κλοπαῖς τι ταύταις όλεθριώτερον Φείδου τῆς γλώσσης προϊών· οἶδε γὰρ συντόμως πολλούς καμάτους σκορπίζειν. Ἀπερίεργον ἄσκει κατάστασιν· μολύνειν γὰρ τὴν ἡσυχίαν περιεργία ὡς οὐκ ἄλλο τι δύναται. Τοῖς παραβάλλουσι τὰ χρειώδη παράβαλλε σώματι λέγω καὶ πνεύ sollicite munias. Status enim vite solitaris simi- c plex et ab omni vinculo prorsus expeditus et liber est. Nemo qui vult turrim aut cellam religiosæ quietis excitare, prius rem aggreditur, quam sedens computet, et per orationem accurate scrutetur, an habeat ad opus perficienduin necessaria et aplam naturam; ne post jactum fundametum fiat ludibrium hostibus suis, et aliis exercitatoribus impelimentum. Attende ad suavitatem, seu dulcedinem advenientem, ne ab amaris medicis, imo vero ab insidiatoribus per dolum temperrata 421 sit. Per noctem ut plurimum precibus et meditationikus da operam, psalmodiæ parum. De die vero accingere rursum ad opus tuum pro viribus tuis peragendum. Non mediocriter solet illustrare et colligere mentem lectio. Verba enim Spiritus sancti sunt, et lectores omnino dirigunt et moderantur. Si tibi operanti lectio accommolata ad actionem. Nam actionis propositum facit ut jam nihil opus sit amplius lectione reliquorum: laboribus potius quam libris doctrinam salutis illustrare contende. Libros al tuo institute alii nos, priusquam virtute Spiritus sancti instructus es, noli atUngere. Verba quippe obscuriora imbecillis animis tenebras Bandunt. Unicus caricis haustus genus vini per gustum prodit; et unica familiaris cofocatio emnect interierem solitari vitæ rationem Psal. xv. S. Lae. P. XXI, 19. Matth. xxv, 41. 3 Pial cuir, 6. * Rom. viii, G. Psal. xLis, 22.

SCALA PARADISI.- GRADUS XXVII. ματι· εἰ μὲν σοφώτεροι καθεστήκασι, διὰ σιωπής et statum, iis qui judicare possunt, ostenlit. Irre τὴν φιλοσοφίαν ἐπιδειξώμεθα. Εἰ δὲ ἀδελφοὶ τῇ και ταστάσει, συμμέτρως την θύραν ἀνοίξωμεν. Πλήν ἄμεινον πάντας ὑπερέχειν λογίζεσθαι. Βουλόμενόν με πάντῃ ἀποτρέπειν ἐν ταῖς συνάξεσι τὸ τοῦ σο ματος ἔργον τοῖς ἔτι νηπιώδεσιν, ἐπέσχεν ἡ τὴν ψάμμον ἐν τῇ ἀναβολίδι παννυχὶ φέρων. Ωσπερ ἐναντιοῦται τῷ λόγῳ τῶν δογμάτων τῆς ἁγίας και ἀκτίστου καὶ προσκυνητῆς Τριάδος τὰ περὶ τῆς ἐνσάρκου οίκονομίας τοῦ ἑνὸς τῆς αὐτῆς πανυμνήτο, μονάδας [Τριάδος]· τὰ μὲν γὰρ ἐκεῖ πληθυντικὰ ἐν τούτῳ ὑπάρχουσι ἑνικά· τὰ δὲ ἐκεῖ ἑνικὰ ἐνταῦθά εἰσι πληθυντικά· οὕτως ἕτερα τα τῇ ἡσυχία, καὶ ἄλλα τὰ τῇ ὑπακοή πρέποντα ἐπιτηδεύματα. Ὁ μὲν θεῖός φησιν Απόστολος Τις ἔγνω νοῦν Κυρίου; ἐγὼ δὲ λέγω· Τίς ἔγνω νοῦν ἀνθρώπου ἡσυχαστού σώματι καὶ πνεύ ματι; tortum animæ oculi geras adversus animi elationem: nulla enim fraus hac est perniciosior. In publicum progressurus linguam coerce. Solet ctumi momento temporis omnes virtutum labores pessumdare. Abstine ab omni curiosa et non necessaria occupatione. Tam enim inquinare solitudinis quie tem solet ista negotiosa curiositas, quam ulla res alia potest. Adventoribus et peregrinis necessaria qua corporis, qua spiritus præbe, qui si sapientia præpolleant, nos nostram illis sapientiam per sim lentium demonstremus. Si autem fratres religiosi fuerint, tum moderate januam sapientiæ aperiamus. 422 Quanquam præstat existimare omnes nobis excellentiores esse. Cum junioribus in conventibus omnino vellem opere faciendo interdicere, prohibuit is qui per totam noctem archain in pallio tulit. Sicut adversantur doctrinæ pronuntiatorum de sancta et increata et adoranda Trinitate, pronuntiata de humanitate Christi unius ex tribus personis ejusdem laudatissimæ Trinitatis: quæ enim in Trinitate sunt pluralia, sunt in Christo singularia: et quæ in illa sunt singularia, in Christo sunt pluralia: ita alia conveniunt studia solitariæ vite, alia iis qui sub obedientia vivunt. Divinus quidem Apostolus ait: Quis cognovit sensum Domini¹? Ego vero dico: Quis cognoscit mentem hominis qui corpore et animo in solitu·line vivit? Κράτος βασιλεῖ πλοῦτος καὶ πλῆθος· κράτος δὲ ἡσυχαστῇ προσευχῆς πλῆθος. Εἰς λόγον περὶ διαφορᾶς ἡσυχίας. Σχόλιον α'. Οἶμαι ὅτι διὰ τὴν προπέτειαν λέγει τῆς γλώσσης, καὶ ταύτην καλεῖ ἀσθένειαν στόματος σώματος δὲ πρόληψιν τὴν ἀργίαν, ὡς ἐθίσαντος ἀργεῖν, καὶ σωματικῶς ἀναπαύεσθαι. Σχόλιον β'. Ιδιορυθμία ἐστὶ τὸ ἔχειν τινὰ ἰδίαν τάξιν, καὶ ἐκε πληροῦν τὸ ἴδιον θέλημα. Σχόλιον γ. Εἰ ἀπέστη, φησίν, ἀπὸ σοῦ ἡ ἀκηδία· περὶ ταύτης γὰρ καὶ πρὸς μικροῦ ἔφη, ὅτι οἱ μετὰ λόγον ἡσυχάσαντες, μὴ πρότερον ἡσύχασαν, πρὶν πάσῃ ἀκηδία ἀπόστασιν δεδώκασιν· εἰ οὖν ἀπέστη αὕτη, περισσὸν τὸ ἐργάζεσθαι. Σχόλιον δ'. Οἱ μὲν κοινοβιακοί· οἱ δὲ ἡσυχαστικαί. Σχόλιον ε'. Δηλονότι μέγα τὸ τῆς ἡσυχίας ἔργον, καὶ πλεῖο να; προκοπῆς αἴτιον, ἢ τὰ κοινόβια· οὐ βούλεται δὲ τοῦτο εἰπεῖν διὰ τοὺς ἀσθενεστέρους. Σχόλιον ς'. Τὰς ἐργασίας τῶν καθ᾿ ἡσυχίαν ὄντων ἀπαριθμεί ται, καὶ ἀπὸ τῶν ἐλαττόνων ἐπὶ τὰ μείζονα προτι σιν· οἱ μὲν γὰρ, φησὶ, διὰ τὸ τὰ πάθη ἐλαττώσαι ταύτην ἐργάζονται, καὶ ἴσως, καὶ δι' εργοχείρου κ πιῶσιν, ὅπερ ἐστὶ τῶν ἀρχομένων· εἰ δὲ τῇ ψαλμωδία ενασχολούνται, ὅπερ ἐστὶ τῶν προκοπτόντων· οἱ δὲ τῇ προσευχή προσκαρτερούσι, ὅπερ ἐστὶ τῶν * βοη. ', Potentia regis in opibus et multitudine sita est; potentia vero solitarii in precum copia et frequentia. SCHOLIA. Ad gradum de differentia et discretione vitæ solitaria. Scholion 1 Existimo petulantiam seu procacitatem linguæ intelligendam, et hanc a Climaco infirmitatem sen morbum oris vocari. Per corporis vero pravam et præceptam consuetudinem, intelligit otium, cui corpus, quod amat corporalem quietem, assuevit. Scholion 2. Propria vivendi ratio est sequi suam vivendi rationem, et suam explere voluntatem. Scholion 3. Profligata abs te acedia sen pigritia (de hac enim paulo ante dixit quod qui cum ratione solitariau 423 vitam sectantur, non prius ad eam pervenerint, quam omni inertia nuntium remitterent), inquit, profligata, nihil est quod labores. Scholion 4. Hi quidem cœnobitæ, isti vero solitarii Scholion 5. hac ergo, Haud dubie ingens opus est solitaria vita, muito majoris profectus causa et occasio quam vita rœnobitica. Non pronuntiavit autem hoe Cimmacus propter imperfectiores. Scitation 6. Studia solitariorum enumerat, et a minoribus ad majora progreditur. Ali enim, inquit. hanc exer cent, ut pravas animi cupiditates temperent, et fortasse ut corporis labore fatigent ac debilitent: id quod est incipientium. Alii psalmorum cantui vacant, quod est proficientium. Alu precibus daut operam, in iisque perseverant et durant· qued est

corum qui jam profeccrunt. Alii ad contempla- ήδη προκυψάντων· οἱ δὲ τῇ θεωρίᾳ ἐνατενίζουσιν, Lionem incumbunt, quod est jam perfectorum. όπερ ἐστὶν ἤδη τῶν τελείων. ᾿Απὸ οὖν τῶν ταπεινο Ergo ab humilioribus cœptando ad altiora recurvit sermonis ratione velut scala usus. Nam scala ab infimis gradibus et radiis ad altiora consuevit ascendere. Scholion 7. Auimo concipere dolorem et tristitiam superat omnem corporis faborem et fatigationem, Scholion 8. Non s´cus ac se: vum venientem quando vult dominus. Scholion 9. Corporis [membrorum] remissionem sequitur cogitationum evagatio et inquinatio; immodicum la- µ borem pigritia; pigritiam illa evagandi libertas, quarum altera differt ab altera. Primam enim sequitur pugna luxuriæ; alteram loci solitarii relictio, et e loco in locum migratio (moderatum autem et constantem laborem non sequitur poena). Horum autem laborum remissio auget voluptatem, excessus vero aliscursum. Quapropter dificile cat asserui, quæ sequuntur ea quæ enumeravit, quibus qui caret sine ratione vitam quietam seu solitariam sectatur.. Scholion 10. Ubi vitiorum copia, ibi virtutum inopia. Scholion 11. Et, quod inde sequitur, intelligit, opinor, lapsum carnis, aut mentis 494 stuporem: hæc enim ex ¡nNato et elato animo, quemadmodum et blasphemia, solent exsistere. Scholion 12. Qui his caret, obe·licus sen subjectus non est. Scholion 13. Quia deterior est omnibus nimia libertas et defectus compunctionis, quam sequitur scurrilitas. Scholion 14. Octo sunt capitales vitiorum cogitationes, e quibus solitarios oppugnant, vitium acedia, vanæ gloriæ, superbie, tristitim, ire; eos autem qui sub obedientia vivunt, gula, luxuria, avaritia. Scholion 15. Parens quædam vitiorum est pigritia: quæ enim bona tibi comparasti, facile eripit; quibus cares, caret ne acquiras. Scholion 46. Nom qui non extra curas est, quomodo potest precibus vacare, aut cor animumque eo intendere? Elia Cretensis. Tres profectus seu ordines seu gradus præsentibons (sent adiluctis) verbis docet divinus hic pater: omnium vitæ curarum abdicationem, et que vitam (α) Aliter μέτρον. Initiciie est medium attingere in ii. quae cunneravit, quibus tamen qui caret, n 1 - 10000 ratione solitariam vitam seciatur. Cæteruin selige liastes ipse fatetur se linee Ciamaci locum non asses τέμων ἀρξάμενος ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα ἤδη ἀνέδραμεν, ὥσπερ κλίμακ: τινὶ τῷ λόγῳ χρησάμενος· ἡ γὰρ κλίμαξ ἀπὸ τῶν ταπεινοτέρων ἐπὶ τὰ ὑψηλότερε ἀναβιβάζειν πέφυκε. Σχόλιον Ἰσαὰκ. Τὸ λυπεῖσθαι κατά διάνοιαν, υπερβάλλει τον κόπον τοῦ σώματος. Σχόλιον η. Οἱονεὶ δοῦλον, ὅτε θέλει ὁ κεκτημένος, ερχό μενον. Σχόλιον Θ. Έπεται τῇ ἀνέσει τῶν μελῶν ἡ τῶν λογισμῶν ἔκτασις, καὶ φύρσις, καὶ τῇ ἀμέτρῳ ἐργασίᾳ ἀκηδία, καὶ τῇ ἀκηδίᾳ ἐκτασις· διαφέρει ἃ έκτασις έκτά σεως· τῇ μὲν γὰρ πρώτη εκτάσει έπεται ο πόλεμος τῆς πορνείας· τῇ δὲ δευτέρᾳ τοῦ ἰδίου ησυχαστηρίου κατάλειψις, καὶ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μετακίνησις· τῇ δὲ ἐμμέτρῳ καὶ ἐπιμόνῳ ἐργασίᾳ τιμὴ οὐκ ἔστι· τούτων δὲ ἡ μείωσις μὲν πληθύνει τὴν ἡδονὴν, ή ἀμετρία δὲ τὴν ἔκτασιν· καὶ διὰ τοῦτο δύσκολον το μετά (α) ταῦτα τοῖς ἅπερ ἀπηριθμήσατο· ἅπερ μὴ ἔχων οὐ κυρίως λόγω ταύτην μετελθεῖν. Σχόλιον τ. Ἡ ἐν τῷ πλούτῳ τῆς κακίας, τῶν ἀρετῶν του νία. Σχόλιον κα'. Τὸ ἑξῆς οἶμαι, ή πτώμα σωματικών, η νούς έκτασ σιν γέννημα γάρ τύφου ταῦτα, ὡς καὶ ἡ βλασφημία. Σχόλιον ε. Ὅτι μὴ ἔχων ταῦτα, οὐκ ἔστιν ὑποτακτικός. Σχόλιον ιγ'. Οτι χεῖρον πάντων ή παρρησία καὶ τὰ ἀκατά νυχτον, ὅ ἐστιν εὐτραπελία. Σχόλιον ιδ'. Οκτώ οι γενικοί της κακίας λογισμοί· καὶ τοῖς μὲν ἡσυχάζουσι πολεμοῦσιν· ὁ ἀκηδίας, ὁ κενοδο αξίας, ὁ ὑπερηφανίας, ὁ λύπης, ὁ ὀργῆς· τοῖς δὲ ἐν ὑποταγῇ, ὁ τῆς γαστριμαργίας, ὁ τῆς πορνείας, ὁ τῆς φιλαργυρίας. Σχόλιον ιε'. Μήτηρ κακῶν [κακιῶν] τις ἐστιν ἡ ῥαθυμία· & μὲν γὰρ ἔσχες χρηστά, συλῷ ῥᾳδίως· & δ' οὐκ ἔχεις δε σε λαβεῖν κωλύει (β). Σχόλιον ις. Τὸν γὰρ μὴ κτησάμενον αμεριμνίας, πῶς δυνατόν ἐπιμεληθῆναι προσευχή, ή καρδιακής προσοχής; Του Ελλίου. Τρεις προκοπάς εἴτε τάξεις εἴτε βαθμοὺς ἐν τοῖς παροῦσι, διδάσκει ὁ θεῖος οὗτος πατὴρ, ἀμεριμνίαν ἐν τῷ βίῳ καὶ οἷς οὗτος συγκαταλύεται, προσευχὴν qui et locus ipse hic in schohaste non est justus et integ r. κι Ἴσως, ἃ δ᾽ οὐκ ἔχειν ήδει σε, λαβεῖν κωλύει; wer te noris non habere, prohibet aequirere.

SCALA PARADISI. - GRADUS XXVI. δοκνον, καὶ τρίτον εργασίαν καρδία; άσυλον· ὥστε ad mortem usqwe comitantur orationem impigram; δῆλον, ὅτι μέσον έκατέρων τῶν ἄκρων ή προσευχή κείται. Ο τοίνυν τὴν ἀμεριμνίαν κτησάμενος, καὶ τὰ ἑξῆς δύναται μετελθεῖν. Τὸ μέσον οὖν τῶν δύο, ἤτοι τὴν προσευχήν φησὶ μετεχόμενος, ἐν μέσοις γέγονα τοῖς καλοί;, καὶ μήπω πρὸς τὸ ἕτερον ἀνα δέθηκα τῶν ἀγαθῶν Σχόλιον ι. Προερχόμενος, φησί, τῆς κέλλης φύλαττε μή θριαμ βεύσῃς τὰς ἀρετές, ἂς εἰργάσω ἐν ἡσυχίῃ. Τοῦ γὰρ στόματος ἀφυλάκτως ἀνοιγομένου, και προπετενομές του, αἱ ἐν κρυπτῷ ἀρεταῖ, αἱ τὸν νοῦν πρὸς Θεὸν ἀνυψοῦσαι, ἀπόλλυνται καὶ ἄφαντοι γίνονται· στόμα γάρ, φησί, προπετεῖ ἐγγίζει συντριβή. "Allo. Η ἔξω τῆς κέλλης συνεχής διατριβή έστω πα ραιτητέα, εἴπερ ήσυχάζειν ἡμετίσω. Έστι γὰρ ἐπιζήμιος πάνω· ἀφαιρεῖται τὴν ψυχὴν, σκοτοῖ τὸ φρόνημα, μαραίνει τὸν πόθον· διὰ τοῦτο εἴρηται· Ρεμβασμὸς ἐπιθυμίας μεταλλεύει νοῦν ἄκακον. Τοιγαροῦν κόπτε τῶν πολλῶν τὰς σχέσεις, μή σου νούς περιστατικός γένηται, καὶ ταράξῃ τὸν τῆς ἡσυ χίας τρόπον. Σχόλιον Ἰσαάκ τη. Καθάπερ οὐ δύναται ὁ τὴν κεφαλὴν ἔχων ὑπὸ τὸ ὕδωρ ἀναπνεῦσαι τὸν ἀέρα, τὸν λεπτόν, τὸν ἐπιχει μενον ἐν τῷ κόλπον τῷ κενῷ τούτων, οὕτως οὐ δύναται ὁ βαπτίζων τὴν διάνοιαν αὐτοῦ ἐν τῇ μερίμνῃ τῇ ἐνταῦθα εἰσδέξασθαι τὴν ἀναπνοὴν τῆς αἰσθήσεως Εκείνης τοῦ κόσμου του καινοῦ. Σχόλιον 10. Ερημός ἐστιν ἡ φρενῶν ἀκοσμία. "A.1.10. Εἰ βούλει διηνεκώς μνημονεύειν Θεοῦ, μὴ ἀπόθου ὡς ἀδίκους τὰς ἐπιφοράς· ἀλλὰ δικαίας επιφερομέν νας ὑπόφερε· ἡ μὲν γὰρ ὑπομονὴ δι' ἑκάστης συμβάσεως τὴν μνήμην ἀνακινεῖ· ἡ δὲ παραίτησις μεν τὸν ἐφεδρεύοντα τῆς καρδίας πόνον, καὶ διὰ τῆς ἀνέσεως τὴν λήθην ἐργάζεται. Σχόλιον κ. Πτωχὸν τὸν ἀκτήμονα τις λέγει; Ἐγὼ δὲ οἶμαι τὴν ταπεινόν. Σχόλιον και. χώρημα καρδίας ἐλπὶς εἰς Θεόν· στενοχωρία δε αὐτῆς φροντὶς σώματος. Σχόλιον Μάρκου κβ'. Μνήμη Θεοῦ ἐστι πόνος καρδίας ὑπὲρ εὐσεβείας γινόμενος· πᾶς δὲ ὁ ἐπιλανθανόμενος τοῦ Θεοῦ ἡδυ παθὴς καὶ ἀνάλγητος γίνεται. * Sap. iv, 12. (b) Disputat deinde Elias Cretensis copiose de visione Climaco oblata, quam apud eumdem lecordis iuviolabile studium seu operationem, ut manifeste patrat, medium inter duo extrema positum esse, orationem. Qui ergo omnibus vitæ curis se abdicavit, poterit etiam ad ea quæ sequuntur eniti. Medium ergo e duobus, inquit, assecutus egn, ia mediis constiti bonorum seu virtutumı bonis, extremumque gradum bonorum seu virtutum nondum conscendi. Scholion 17. cella tua egressus cave ne jactes palam, quas in silentio et solitudine exercuisti virtutes. Ore enim incaute reserato, temereque præcipitante virtutes in occulto partæ, quæ mentem ad Deum sublimabant, pereunt et evanescuut. Os enim, inquit, invitat ad procacem collocutionem seu garriendi consuetudinem. Aliud. Longa et frequens extra cellam mora tibi penitus repudianda est, siquidem solitariam vitam deleristi; est enim perniciosa valde, et auimam perdit, menti tenebras offundit [animi sensum obtundit], desiderium rerum cœ.estium exstinguit. 425 Unde dictum est: Inconstantia concupiscentiæ trunsvertit sensum sine malitia. Quapropter rescinde omnes erga alios affectus, ne mens fluctuare incipiat, et habitum quietis et solitudinis perturbet Scholion Isaaci 18. Quemadmodum qui caput sub aqua habet, subtilem et in hoc vaeno mundi spatio diffusum aerem captare non potest, ita qui mentem suam curis vitae praesentis demersam habet, non potest respirare ex seusu illo novi et alterius mundi. Scholion 19 Solitude est neglectus ingenji seu prudentize callida. Alind. Si vis semper Dei memoriam tecum circumferre, non rejicias tanquam immerito tibi illatas calumnias, sed tanquam juste irrogatus fortiter sustine: patientia enim per quemcunque casum eventum memoriam refricat. Recusatio vero minuit opportunum cordis laborem, el per cessationem, oblivionem inducit. Scholion 20. Quis vocat illum qui se bonis abdicavit cum? Ego humitem interpretor. Scholion 21. Cordis perfugium seu receptaculum est spes in Deum. Carcer cordis est cura corporis. Scholion Marci 22. Memoria Dei est labor cordis pietatis causa susceptus. Quicunque autem Dei obliviscitur, luptate corporis et animi stupore occupatur. ges Est suboiscura, ita ut commentarius mentario indigeat.

Aliud Isaaci. Quando vini vis membra occupavit, mens omnium rerum curam abolet. Et memoria Dei ubi imperium acceperit in animam, abjicit ominem saniemi seu vomicam cordis, quam per visum baurit. Scholion 23. Bonum est discendi cupidos verbo docere, sed melius est eosdem virtutibus, precibus et factis juvare: qui cuim seipsum per hæc Deo offert, per suam virtutem et auxilium simul succurrit proximo. Si per compendium vis docere studiosum disciplinæ, propone illi studium precandi et rectam fidem. 426 Scholion 24. Dei nutum nempe et colloquium. Scholion 25. In aures stulti non effundas sermonem, ne aliquan to suggillet et subsannet adjutores tuos. Admodum enim noxius est et valde perniciosus lcviðrum seu vaniorum hominum convictus. Quemadmodum enim qui infectum et pestiferum aerem hauriunt, omnino morbis vexantur; ita qui cum quovis genere hominum sine discrimine versantur, vitiis illorum imbuuntur: Corrumpunt enim mores bonos colloquia prava”. Scholion Isaaci 26. Non objurges durius eos qui preces tuas expetunt, nec mollium verborum consolatione destituas, ne pereant, et abs te ratio animarum exigatur; sed imitare medicos qui morbos ardentiores frigidioritus, et frigalores calidioribus pharmacis curant. Scholion 27. Quaest. Quid sit solitarius? Resp. Qui solus est foris, extra res et negotia sæcularia; intus autem (et mente) etiam cogitationibus ab eisdem negotiis sejunctus, ut ne cogitationes quidem curarum profanarum admittat. Deinde solitarius est, qui animo ad verum Deum versus et intentus, cogitationes omnes a malitia profectas repellit. Scholion 28. Ubi vere sincereque precatus fueris, optimum intus conscientiæ testimonium reperies. Et angeli tecuin versabuntur, et rationes rerum quæ fiunt docebunt, mentemque illuminabunt. Aliud. Quod aliud est bonum præter Deum? Quin ergo reddimus illi omnia nostra quae habemus, et bene ent nobis. Cum enim sit summe bonus, quoque nobis bona dona fargietur Scholion 29 Qui credit ca (quæ post hanc vitam) futura sunt, sine controversia alestinet a praesentis vitae volupta - tibus. Incredulus autem luxuriosus fit, et omnem anim sensum perdit. Scholton Isuiæ 30. Homo qui confidit in aliquo qui non est cum Deo .· Sap. 1, 6; 1 Cor. xv. 53. Αλλο Ισαάκ. Ὅταν ἡ δύναμης τοῦ οἶνον εἰς τὰ μένη εἰσέλθῃ, ἐπιλανθάνεται ὁ νοῦς τῆς ἀκριβείας τῶν πάντων καὶ ἡ μνήμη τοῦ Θεοῦ, ὅταν κρατήσῃ νόμον εἰς τὴν ψυχὴν, ἀποβάλλει πᾶσαν νομὴν ὁράσεως ἐκ τῆς καρδίας. Σχόλιον κγ'. Καλὸν τὸ διὰ λόγου ὠφελεῖν τοὺς πυνθανομένους κρεῖσσον δὲ τὸ δι' ἀρετῆς καὶ προσευχῆς συνεργεῖν αὐτοῖς· ὁ γὰρ διὰ τούτων προσφέρων Θεῷ, βοηθεῖ καὶ τῷ πέλας διὰ τοῦ ἰδίου βοηθήματος. Εἰ θέλεις συντόμῳ λόγῳ ὠφελεῖν τὸν φιλομαθῆ, ὑπόδειξον αὐτῷ προσευχὴν καὶ πίστιν ὀρθήν. Σχόλιον κδ'. Τὴν πρὸς Θεὸν νοῦσιν καὶ ὁμιλίαν δηλονότι. Σχόλιον κε'. Εἰς ὦτα ἄφρονος μηδὲν λέγε, μήποτε μυκτηρίσῃ τοὺς συνεργούς σου. Επιβλαβής γάρ, καὶ πάνυ φθοροποιὸς ἡ μετὰ τῶν εἰκαιοτέρων συνδιαίτησις· καθάπερ γὰρ οἱ ἐν ἀέρι λοιμικῷ γενόμενοι πάντως νοσοῦσιν· οὕτως οἱ ἐν ἀνθρώποις ἀδιαφόροις ένδια - τρίβοντες μεταλαμβάνουσι τῆς ἐκείνων κακίας· Φθείρουσι γὰρ ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Σχόλιον Ισαάκ και Μὴ ἐπίπληττε τους δεομένους τῆς σῆς εὐχῆς, καὶ τῶν μαλθακῶν λόγων τῆς παρακλήσεως μὴ ἀποστέ ρει, ἵνα μὴ ἀπόλωνται, καὶ ἀπαιτηθῇς τὰς ψυχὰς αὐτῶν· ἀλλὰ μίμησαι τους ιατρούς, οἵτινες τὰ θερμύτερα πάθη τοῖς ψυχροτέροις ἰῶνται φαρμάκοις, Ο καὶ τὰ ψυχρότερα τοῖς ἐναντίοις. Σχόλιον κζ'. Ερώτησις. Τί ἐστι μονάζων; Απόκρ. "Οτι μέσ νος ἐστὶν, ἔξωθεν μὲν ταῖς ὕλαις, καὶ τοῖς κοσμι καῖς πράγμασιν· ἔσωθεν δὲ τοῖς τούτων διανοήματι, ἵνα μὴ καταδέχηται τους λογισμούς τῆς κοσμικῆς φροντίδος - δεύτερον δὲ, ἵνα γένηται μονάζων ὁ νοῦς πρὸς τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, μὴ καταδεχόμενος τοὺς ἐκ τῆς κακίας λογισμούς. Σχόλιον κη'. Ἐὰν ἀληθῶς προσεύχῃ, πολλὴν πληροφορίαν εύ ρήσεις· καὶ ἄγγελοι συνελεύσονταί σοι, καὶ τοὺς λόγους τῶν γινομένων φωτιούσιν. Αλλο. Τί ἄλλο ἀγαθὴν ἀλλ᾽ ἢ Θεός; Οὐκοῦν αὐτῷ ἀπο δῶμεν πάντα τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ εὖ ἡμῖν ἔσται· ὁ γὰρ ἀγαθὸς πάντως, καὶ ἀγαθῶν ἔσται ὁ παροχείς δωρεῶν. Σχόλιον κθ'. Ο πιστεύων περὶ τῶν μελλόντων, τῶν ὧδε λέων ἀδογματίστως ἀπέχεται· ὁ δὲ ἀπιστῶν ἡδὺς καὶ ἀνάλγητος γίνεται. Σχόλιν Ισαϊου γ'. Άνθρωπος πειθόμενος μετά τινος μὴ ἔντος τοῦ

· GRADUS XXVII Θεοῦ, οὗτος οὐκ ἔχει ἐν ἑαυτῷ φόβον Θεοῦ· καὶ ἐν conjunctus, hic non habet timorem Dei. Et in quoὅσῳ τις δουλεύει τοῖς πάθεσιν, οὔπω ελογίσθη εἰς δοῦλον τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐκείνου δουλός ἐστιν, ἐν ᾧ και τακυριεύεται. Αλλο Ιωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ. Διαιρεῖται ὁ φόβο; εἰς ἕξ· εἰς ἔκνον, εἰς αἰδὼ, εἰς αἰσχύνην, εἰς κατάπληξιν, εἰς ἀγωνίαν, εἰς ἔκπληξιν. Οκνος μὲν οὖν ἐστι φόβος μελλούσης ενεργείας αἰδὼς δὲ φόβος ἐπὶ προσδοκίᾳ ψόγου· κάλλιστον δέ τοῦτο τὸ πάθος· αἰσχύνη δὲ φόβος ἐπ᾿ αἰσχρῷ πε πραγμένω· οὐδὲ τοῦτο ἀνέλπιστον εἰς σωτηρίαν· κατάπληξις δὲ φόνος ἐκ μεγάλης φαντασίας· Εκπληξις δὲ φόβος ἐξ ἀσυνήθους φαντασίας· ἀγωνία δὲ φόβος δι' ἁπτώσεως ήγουν ἀποτυχίας· φοβούμενοι γὰρ ἀποτυχεῖν τῆς πράξεως ἀγωνιῶμεν. Σχόλιον Ἰσαὰκ λα'. Πρὸς τὸ μέτρον τῆς ταπεινοφροσύνης δίδοταί σοι καὶ ὑπομονὴ ἐν ταῖς συμφοραῖς σου. Καὶ κατὰ τὴν ὑπομονήν σου ἐλαφρύνεται (α) τὸ βάρος της θλί ψεώς σου, καὶ παραμυθίαν κτήσῃ. Σχόλιον λβ'. Δευτέραν, τὴν ὑπομονὴν λέγει. Διὰ μὲν τῆς ὑπομονίς, φησί, στεφανωθήσεται· διὰ δὲ τῆς τροφῆς, εἰ ἀμέτρως αὐτῇ χρήσεται, θανατωθήσεται· ἐκ τῶν ἑπτὰ ὁ λαμβάνων τὸ βραβεῖον ἀκόπως ὁ εἰπὼν, ἔτι πεινώθην, ἢ καὶ ὁ πρῶτος ὁ προορώμενος τὸν Κύ με τι ἢ πάλιν εἷς, ὁ τελειῶν τὸν σκοπὸν κἂν ὁποιοστῦν ἐκ τούτων τ Σχόλιον λγ'. Ιστέον ὅτι ἔργῳ χρή πειράσαι τὴν βουλόμενον (παιδεύεσθαι)· οὐ γὰρ δυνατὸν τοῦτο καταλαβεῖν λόγῳ. Σχόλιον λδ'. Εν τῶν πνευμάτων τὸν τῆς πορνείας λέγει· άλλοι δέ φασι τὸν τῆς κενοδοξίας· ἕτεροι δὲ τὸν τῆς ἀκηδίας δαίμονα. Σχόλιον λε'. Ὁ πρῶτος, ήγουν ὁ προορώμενος· ἢ πάλιν εἷς ὁ προορῶν τὸν σκοπόν, κἂν ὁποιοσοῦν ἐκ τούτων ἦν. Σχόλιον λς'. "Οτι ἁπλῶς διὰ ταῦτα πάντα, καὶ οὐ δι' ἓν ἡτοίμασται τὸ βραβεῖον τοῖς προτρεχομένοις. Σχόλιον λς'. Φέρων λογιστής δεικνύει τις λαμβάνει, ἢ δημο σίων συλλογείς τελεσμάτων τὴν ὑψοποιὸν ἀσπασάμενος κλίσιν. Σχόλιον λη'. Τὸ ἱλαρὸν καὶ ἄλυπον ὑπὸ τῆς ψυχῆς κατάστημα, αἱ τῶν ὕμνων παρηγορίαι χαρίζονται. "Psal. xv, 8, 10. cunque quis suis malis affectibus indulget, 427 nondum est relatus in censum servorum Dei, sed servus illius est, qui imperium in illum exercet. Aliud Joannis Damasceni Sex genera sunt metus: segnities, pudor, verecundia, stupor, angor et terror. Segnities est metus impendentis actionis. Pudor netus ex vituperationis exspectatione susceptus, optimusque est hic affectus, Verecundia melns ob admissam rem obscenam, et ne hic quidem affectus est extra spem salutis. Stupor metus ex ingenti aliqua rei specie animo oblata. Terror nielus ex nova aliqua seu inusitata rei specie contractus. Angor demum metus ne vota mostra nobis non succedant, aut infeliciter excidant, cum timemus, ne quod aggressi sumus, ex sententia non cadal. Scholion Isaaci 31. Pro modo humilitatis tuæ datur tibi et patientia in rebus adversis tuis. Et pro ratione patientiæ tuæ sublevabitur onus afflictionis tuæ, et consolationem obtinebis. Scholion 32. Per vocem (alteram) patientiam intelligit. Per patientiam, inquit, coronabitur, per cibum (immodice nempe sumptum) morte multabitur. septem (quos enumeravit, prammium accipit sine fatigatione is qui dixit: Ego humiliatus sum: aut primus etiam, qui providebat Dominum (in conspectu suo semper 10): item unus aliquis qui perfecit quod destinarat quodcunque fuerit ex his. Scholion 53. Sciendum, facto opus esse ci qui velit institui; hoc enim verbo non assequetur. Scholion 34, Unum e malis geniis intelligit, spiritum nempe luxuria; alii iuanis laudis; alii pigritiae praesidem dæmonem interpretantur. Scholion 35. Primus qui providebat Dominum: aut item unus qui finem spectabat, quicunque ex his fucrit, Scholion 36. Quod absolute propter hæc omnia et non propter unum, præmium sit destinatum præcurrentibus seu cursu vincentibus. 428 Scholion 57. Tributorum curator ostendit quis accipiat, aut publicorum vectigalium exactor, qui humilem amat inclinationem quæ sublimem facit (inclinatum ). Scholion 38. Ililarem et lætum animæ statum et habitum hyme norum consolationes præstant. (α) Ultima verba octo abrasa fuerant, qua: ex conjectura Latinae Isaaci translationis adjecimus.

Scholion 39. Quemadmodum qui luce hac carent, von possunt recta incedere: ita qui sacrarum Litterarum lumine sunt destituti, cum ad barum splendorem non respiciunt, frequenter offendunt, et sæpe errare coguntur, ut qui in altis tenebris incedunt. Scholion 40. Improborem nempe et impostorum, quales sunt hæreticorum sermones. Alind. Sive illos intelligit qui aliud verbis præ se ferunt, aliud intelligendum relinquunt, quales sunt anagogici sensus et sublimes. Verba enim obscura sive tenebris ænigmatum involuta et recondita (juxta illud: Posuit tenebras latibulum suκαι 11) iis qui ultra litterarum sensum non possunt ascendere, acc quod intus latet animo capere aut penetrare intellectum rei, nocent, cum ut jacent verba aceipiuutur, quemadmodum Cantica canticorum, et hoc genus alia. Scholion Theodoreti 41. Ventus levissima corpuscula in aerem tollere solet: et homines vanos tumor animi, seu sui existimatio. Alind Theol. Nazianz Otres vacuos ventus distendit, fatuos sui existimatio. Aliud. (Hujus) existimationis sui et vana jactatio. Aliud. Dissipat por ostentationem et jactantiam. Aliud. Ne tibi subrepat rem ita esse, quemadmodum tibi videtur. Aliad. Aristoteles cum videret adolescentem elato & superbo supercilio incedentem, sed rudem et imperitum: Adolescens, qualis, inquit, tibi videris, esse saue cupiam; qualis autem revera es, hostes meus esse velim. 429 Scholion 12. Hospites [peregrini] adventantes neque varietate ciborum, neque magno verborum apparatu excipiendi sunt, quocunque habitu sint aut moribus, sed tenui simplicique modo tractandi. Aliud Josephi abbatis. Quando volueris aliquem ad bonum adhortari, pimum exhibe illi officia corporis ut couquiescal; deinde verbis charitate plenis illum cole et honora. Nihil enim ita hominem ad reverentiam et verecundiam morum inducit, ut officia charitatis exterus corporis, et honor quem abs te proficisci vident. Scholion 43. In sancta Trinitate tres bypostases sive subsiSuntias, et tres personas profitemur, naturam au- * Psal. xvii, 12. Σχόλιον λθ'. Ties Ὥσπερ οἱ τοῦ φωτὸς τούτου εστερημένοι είχ ἂν ὀρθὰ βαδίσαιεν· οὕτως οἱ τῶν θείων Γραφών ἑστερημένοι, καὶ πρὸς τὴν ἀκτῖνα τούτων μὴ βλέ ποντες, πολλά προσκόπτουσι, καὶ ἀναγκάζονται συν εχῶς ἁμαρτάνειν, ἅτε δὴ ἐν σκότει χαλεπῷ ταδίζοντες. Σχόλιον με. Αλιτηριονιούς, ἢ πλανολόγους· οἷοί εἶτι τῶν αἱρεσιωτών. Αλλο. Ήτοι αναγωγικούς τοὺς ἄλλο μὲν ἔχοντας τὸ φαινόμενον, ἄλλο δὲ τὸ νοούμενον· σκότους γὰρ ὄντα ῥήματα· ήγουν αἰνιγματώδη καὶ ἀσαφῆ (κατά τό· *Εθετο σκέτος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ τοὺς μὴ δυ ναμένους ὑπερβῆναι τὸ γράμμα, καὶ ἔνδον χωρήσαι τοῦ πνεύματος, βλάπτουσι κατὰ τὸ πρόχειρον λαμ βανόμενα· ὡς τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων, καὶ τὰ τοιαῦτα. Αλλο Θεοδωρήτου με. Ὁ μὲν ἄνεμος τὰ ἐλαφρότατα τῆς ύλης εἰς ἀέρα κουφίζειν είωθεν· τοὺς δὲ κενούς τῶν ἀνθρώπων ἡ οίησις. Άλλο τοῦ Θεολόγου. Τοὺς μὲν κενοὺς ἀσκοῦς τὸ πνεῦμα διίστησε τοὺς δὲ ἀνοήτους ἡ οἴησις. Allo. Τῆς εἰήσεως καὶ καυχήσεως. Αλλο. Σκορπίζει γὰρ διὰ φανητιασμοῦ καὶ καυχή στων. Αλλο. Μή σοι τὸ εἶναι τὸ δοκεῖν ὑπερβένι. Allo. Αριστοτέλης θεασάμενος νεανίσκον καταφρον μενον, μηδὲν δὲ ἐπιστάμενον· Νεανίσκε, φησί, οἷος μὲν δοκεῖς σεαυτὸν εἶναι, ἐγὼ γενοίμην· οἷος δὲ ἀληθείᾳ υπάρχεις, τοιοῦτοί μοι οἱ ἐχθροὶ γέVOLYTO. Σχόλιον μβ'. Οὐ χρὴ τοῖς παραβάλλουσι, οὔτε ποικιλίας βρω μάτων, οὔτε κομψείας βημάτων παρατιθέναι, ὁποῖος ἂν σχῆμα, ἢ τὸν τρόπον τυγχάνουσι· λιτότητι & πάντας ἐκδέχεσθα:. Αλλο Ἰωσήφου ἀββα. Όταν θελήσεις νουθετῆσαι τινα εἰς τὸ ἀγαθὸν, πρῶτον ἀνάπαυσον αὐτὸν σωματικῶς· καὶ τίμησον αὐτὸν ἐν λόγῳ ἀγάπης· οὐδὲν γὰρ οὕτως πείθει τὸν ἄνθρωπον αἰδεῖσθαι καὶ μεταλλαγῆναι ποιεῖ ἀπὸ τῆς κακίας αὐτοῦ ἐπὶ τὰ βελτίονα, ὡς τὰ σωματικά ἀγαθά, καὶ ἡ τιμὴ ἤνπερ θεωρεῖ ἀπὸ σοῦ. Σχόλιον μγ. Ἐπὶ μὲν τῆς ἁγίας Τριάδος τρεῖς ὑποστασεις λέγομεν, καὶ τρία πρόσωπα, φύσιν δὲ μίαν καὶ

GRADUS XXVIII. unain θέλημα· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, μίαν μὲν ὑπόστασιν, & tem et voluntatem unam. In Christo vero καὶ ἐν πρόσωπον, δύο δὲ φύσεις, θελήματα, καν hypostasin sive subsistentiam et unam personam, οὐχ οὕτω δοκῇ τοῖς αἱρετικοῖς καὶ βλασφήμοις. duas vero naturas el duas voluntates, quamvis hæretici et blasphemi aliter sentiant. ΛΟΓΟΣ ΚΗ'. Περὶ τῆς ἱερᾶς καὶ μητρὸς τῶν ἀρετῶν τῆς μα καρίας προσευχῆς· καὶ περὶ τῆς ἐν αὐτῇ νοερᾶς, καὶ αἰσθητῆς παραστάσεως. GRADUS XXVIII. De sacra et virtutum procreatrice beata oratione: et de mentis et corporis in illa præsentia. Oratio, si ipsius naturam seu qualitatem spectes, est familiaris conversatio et conjunctio bominis cuma Deo; si autem vim seu eficaciam, mundi conservatio, Dei reconciliatio, mater lacrymarum et iterum filia, propitiatio peccatoruni, pons tentationum, propugnaculum adversus impetum aflictionum, bellorum oppressio et exstinctio, officium angelorum, omnium spirituum alimentum, futura læcitia, actio sempiterna, virtutum scaturigo, gratiarum divinarum conciliatrix, 430 profectus spiritualis, nutrimentum animæ, mentis illustratio, securis desperationis, spei demonstratio, tristitie solutio, divitiæ monachorum, thesaurus solitariorum, iræ diminutio, speculum religiosi profectus, dimensionum index, status declaratio, futurorum signifcatio, gloriæ futura indicium. Oratio est vere precantis curia, locus judicii et Domini ante gene male judicium tribunal. Essurgentes audianus sacram hanc virtutum reginam að nos excelsa voce clamitantem: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos: tollite jugum meum super vos, et invenietis requien animabus vestris 13, et medicinam plagis vestris. Jugum enim meuni cwave est '', et magna peccata sauat. Quicunque imperatori et Deo assistere, et cum illo colloqui properamus, ne imparati curriculum hoc ingrediamur, ne nos eminus sine armis, et regiis insignibus astare prospiciens, ministris imperet, ut nos procul a facie sua rejectos, et vinctos in exsilium amaudet, et preces uostras laceralas el damnatas nobis in faciem rejiciant. Quando precatum abis, sit vestis et tunica tua tota, in Domini conspectu, ex filo vel potius hilo oblivionis omnium injuriarum contexta. Quod nisi fiat nullum operæ pretium ex oratione tua referes. Sit tola oratio tua sincera et sine fuco. 431 Unico euin verbo et publicanus et prodigus Deum sibi reconciliarunt. Unus quidem est precantum status, sed in illo mille fornæ et varietates continentur. Alii quippe colloquuntur et agunt cum Deo velut amico et Domino, non suanı janı amplius, sed aliorum causam actitantes, laudes Deo canuut et supplicant: alii divitias cœlestes et gloriam et fiduciam majorem petunt: alii rogant ut ab hoste sun penitus liberentur; alii dignitatem aliquam desiderant ac petunt; alii, ut ab omni debi - torum cura eximantur; alii, ut ab carcere exper diantur; alii criminum solutionem quærunt. Ante Προσευχή έστι κατὰ μὲν τὴν αὐτῆς ποιότητα συνουσία καὶ ἔνωσις ἀνθρώπου καὶ Θεοῦ· κατὰ δὲ τὴν ἐνέργειαν, κόσμου σύστασις· Θεοῦ καταλλαγή, δακρύων μήτηρ καὶ πάλιν θυγάτηρ, ἁμαρτημάτων ἱλασμός, πειρασμῶν γέφυρα, θλίψεων μεσότοιχον, πολέμων θραῦσις, ἀγγέλων ἔργον, ἀσωμάτων πάντων τροφή ή μέλλουσα εὐφροσύνη, ἀπέραντος ἐρω γασία, ἀρετῶν πηγή, χαρισμάτων πρόξενος, προκοπή σώματος, τροφή ψυχῆς, τοῦ φωτισμός, ἀπογνώσεως πέλυξ, ἐλπίδος ἀπόδειξις, λύπης λύσις, πλοῦτος μοναχῶν, ἡσυχαστών θησαυρός, θυμοῦ μείωσις, ἔσοπτρον προκοπής, μέτρων (α) εμφάνεια, καταστάσεως δήλωσις, τῶν μελλόντων μηνυτής, κλέους σημασία. Προσευχή ἐστι τῷ ὄντως εὐχομένῳ δικαστήριον καὶ κριτήριον, καὶ βῆμα Κυρίου, πρό τοῦ βήματος μέλλοντος· ἀναστάντες ἀκούσωμεν, τῆς ἱερᾶς ταύτης βασιλίσσης τῶν ἀρετῶν πρὸς ἡμᾶς υψηλη τῇ φωνῇ βοώσης καὶ λεγούσης· Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· ἄρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ' ὑμᾶς, καὶ εὑρήσετε ανάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν, καὶ ἴασιν ταῖς πληγαῖς ὑμῶν. Ὁ γὰρ ζυγός μου χρηστός, καὶ πταισμάτων μεγάλων ιαματικός υπάρχει. Όσοι βασιλεῖ, καὶ Θεῷ παραστῆναι, καὶ συλλαλῆσαι πορευόμεθα, μὴ ἀπαρασκεύαστος τὸν δρόμον ποιησώμεθα, μήπως θεασάμενος ἡμᾶς μα κρόθεν μὴ ἔχοντας όπλα και στολήν βασιλικῆς πα ραστάσεως, τοῖς ὑπηρέταις καὶ λειτουργοῖς ἐπιτρέψῃ πόρρω του τοῦ αὐτοῦ προσώπου δεθέντας ἐξορίζε σθαι, καὶ τὰς ἡμῶν δεήσεις εἰς πρόσωπον ἡμῶν διαρρησσομένας (al. διπρησσομένας] ἀντιπέμπεσθαι. Έστω ὁ σᾶς χιτών τῆς ψυχῆς ἐνώπιον Κυρίου πα ρασταθῆναι [el. παραστήναι] πορευομένῳ ὅλος να ματι, μᾶλλον δὲ λύματι ἀμνησικακίας ἐξυφασμένος. Εἰ δὲ μή, οὐδὲν τῆς προσευχῆς ὠφεληθήσῃ. Έστω ται ὅλον τὸ τῆς δεήσεως ἀποίκιλον· ἐνὶ γὰρ λόγῳ τελώνης, καὶ ἄσωτος τὸν Θεὸν διήλλαξαν· μία μὲν ἡ τῶν παρισταμένων παράστασις· πολὺ δὲ ἐν αὐτῇ τὸ ποικίλον, καὶ τὸ διάφορον κέκτηται· οἱ μὲν ὡς φίλῳ καὶ Δεσπότῃ ἐντυγχάνουσι, τῆς ἑτέρων λοιπὸν, καὶ οὐ τῆς αὐτῶν ἀντιλήψεως ἕνεκα, τὸν ὕμνον, καὶ τὴν ἱκεσίαν προσάγοντες· ἄλλοι πλοῦτον καὶ δόξαν, καὶ παρρησίαν πλείονα επιζητοῦντε;· ἕτεροι τοῦ ἀντιδίκου τοῦ ἑαυτῶν εἰς τέλεον ἀπαλλαγῆναι εἰ τοῦντες· τινὲς μὲν ἀξίαν τινὰ λήψεσθαι δυσωπούν τες· ἄλλοι τελείαν τὴν τοῦ χρέους ἀμεριμνίαν· τινὲς μὲν φυλακῆς ἐλευθερίαν· ἄλλοι δὲ ἐγκλημάτων ** Matth. xi, 28, 29. 18 ibid. 30. (α) Modorum seu mediorum. PATROL. GR. LXXXVIII. Google "

χάρτῃ εὐχαριστίαν εἰλικρινή κατατάξωμεν. Δεύτερον δὲ στίχον, ἐξομολόγησιν, καὶ συντριμμὸν ψυχῆς ἐν ἀναισθήσει· εἶθ' οὕτως τὴν αἴτησιν ἡμῶν τῷ Παμ βασιλεῖ γνωρίσωμεν. Αριστος γὰρ ὁ εἰρημένος προσευχῆς τρόπος, ὥς τινι τῶν ἀδελφῶν ὑπὸ ἀγγέ λου Κυρίου δεδήλωται. Εἰ μὲν ὑπεύθυνος γεγονάς ποτε ὁρατῷ δικαστῇ, οὐ δεηθήσῃ ἑτέρου τύπου ἐν τῇ παραστάσει τῆς προσευχῆς σου. Εἰ δὲ οὐδέπω, οὐδὲ παρέστηκας, οὐδὲ ἐξεταζομένους ἐθεάσω, κἂν ἐκ τῆς πρὸς ἰατροὺς τῶν νοσούντων ἱκεσίας, τὸ τοιοῦτον παιδεύθητι, ἡνίκα ὑπ' αὐτῶν μέλλουσι τέτ μνεσθαι, ἢ καίεσθαι. Μὴ σοφίζου ἐν εὐχῆς σου μήν μασι παίδων γὰρ πολλάκις ἁπλᾶ ψελλίσματα καὶ ἀποίκιλα τὸν Πατέρα αὐτῶν, τὸν ἐν τοῖς οὐρα νοῖς ἐθεράπευσαν. Μὴ πολυλογεῖν ἐπιχείρει ἵνα μὴ πρὸς ζήτησιν λόγων διασκεδασθῇ ὁ νοῦς. Εἶς λόγος τελωνικὸς τὸν Θεὸν ἐξιλεώσατο· καὶ ἓν ῥῆμα πιστὸν τὸν λῃστὴν διέσωσε. Πολυλογία μὲν πολλάκις ἐν προσευχῇ τὸν νοῦν, καὶ ἐφάντασε και διέχυσε. Μονολογία δὲ πολλάκις τὸν νοῦν συνάγειν πέφυκε καθηδυνόμενος, ἢ κατανυσσόμενος ἐν λόγῳ προσευ χῆς, μένε ἐν αὐτῷ· ὁ γὰρ φύλαξ ἡμῶν τό τε ὑπάρχει ὁ συμπροσευχόμενος ἡμῖν· μὴ παῤῥησιάζου, κἂν καθαρότητα κέκτησα:· ταπεινοφροσύνῃ δὲ μᾶλλον πολλῇ πρόσελθε, καὶ πλεῖον παῤῥησιασθήσῃ· κἂν πᾶσαν τὴν κλίμακα τῶν ἀρετῶν ἀναβέβηκας, ὑπὲρ ἀφέσεως ἁμαρτιῶν προσεύχου ἀκούων Παύλου περὶ ἁμαρτωλῶν βοῶντος Ων πρῶτος εἰμὶ ἐγώ. Εξαρτύειν δια ἔλαιον καὶ ἄλες πεφύκασι· πτεροῦν δὲ προσευχήν σωφροσύνη καὶ δάκρυα. Ἐὰν πᾶσαν πραύτητα καὶ ἀοργησίαν ἀμφιάσῃ· οὐ πολλὰ κοπωθήσῃ ἐλευθεροῦν αἰχμαλωσίας τὸν νοῦν σου. Ἕως οὗ προσευχὴν ἐναργῆ οὐ κεκτήμεθα τοῖς γυμνάζουσι τὰ νήπια βαδίζειν ἐν προοι μίοις εοίκαμεν Πύκτευε ἀναφέρειν, μᾶλλον δὲ ἀποκλείειν τὴν ἔννοιαν ἐν τοῖς τῆς προσευχῆς ῥή μασί, κἂν ἐξατονήσασα διὰ τὸ νηπιώδες πέσῃ, πάλιν αὐτὴν εἰσάγαγε· ἴδιον γὰρ τοῦ νοὸς τὸ ἄστατον. Δυνατὸν δὲ τοῦτον στῆσαι τῷ πάντα δυναμένῳ ἱστᾷν. [Ναὶ μὴν] ἐὰν ἀνελλιπῶς τὸν ἀγῶνα κέκτησαι, ἐπιδημήσῃ [ἐπιδημήσει] καὶ ἐν σοὶ ὁ τὴν θάλατταν τοῦ νοὸς περιορίζων· καὶ ἐρεῖ πρὸς αὐτὴν ἐν τῇ προσευχή σου· Μέχρι τούτου ἐλεύσῃ, καὶ οὐχ υπερβήσῃ. Αδύνατον πνεῦμα δεσμεῖν· ὅπου δὲ δ τοῦ πνεύματος κτίστης, πάντα υποτέτακται. Εἰ μὲν ἥλιον ποτε τεθέασαι δυνήσῃ αὐτῷ καὶ συλλαλη σα: πρεπόντως· ὃ γὰρ οὐχ εώρακας, πῶς ἐντυγχά γειν ἀψευδῶς δύνασαι; omnia in exordio chirographi petitionis nostra sin- λύσιν. Πρὸ πάντων ἐν τῷ τῆς ἡμετέρας δεήσεως ceram gratiarum actionem collocemus. In altero dein versu confessionem, et contritionem ex vero anime sensu proficiscentem ponamus, atque ita deinceps preces nostras omnium regi aperiamus. Optimus enim precandi modus est quem dixi, quemadmodum ab angelo cuidam e fratribus est signißcatum. Quod si olim reus tuam causam apud judicem mortalem egisti, non indigebis alia forma in precibus tuis coram Deo. Si vero nunquam ad tribunal ullius judicis astitisti, neque alios examinari vidisti, saltem hoc ab ægris disce, quando medicum rogant, mox vel secandi, vel ut endi. Nihil est quod in precibus exquisita excogites verba: sæpius enim infantium puerorum seu parvulorum] simplicia et tertiata verba Patrenı illorum qui in cuelis est propitiarunt. 432 Neque multa verba facias, ne, dum quæris quod dicas, mens ipsa distrahatur. Unicum publicani verbum Deum placavit. Et una vox fidelis latronem in cruce salvum fecit. Verbositas enim inter preces sæpe mentem phantasmatibus involvit et dissipat. Pauca verba mentem distractam sæpius colligere solent. Ubi inter preces verbo aliquo delectatus fueris, aut compunctus etiam mane in eo verbo: custos enim noster angelus tunc nobiscum precatur. Ne confidentius aut licentius agas cum Deo, etiamsi purus fueris: sed accede cum multa potius humilitate, et majorem experieris fiduciam. Quamvis jam omnes virtutum gradus enixus per scalam superaveris, pete tamen veniam peccatorum, audiasque Paulum de peccatoribus clamantem: Quorum primus ego sum ". Cibos oleum et sal condire solent: orationem elevare temperantia et lacrymæ. Ubi plenam animi mansuetudinem indueris et omnem iram exueris, non multum laborabis, ut mentem e servitute liberes. Quandiu non expeditam et certam precandi rationem acquisiverimus, similes sumus iis qui infantes primum ad incessum exercent. Labora ut mentem eleves, imo vero ut cogitationes in certa verborum septa oratione concludas, et quamvis per imbecillitatem propter infantiam cecideris, erige tamen illam rursus et reducito in viam: propria enim est mentis inconstantia. Sed qui omnia potest, potest et hanc stabiiire et firmare. Profecto si constanter et absque cessatione decertaveris, veniet ad te qui mari mentis tuæ terminos posuit, 433 et dicet illi in oratione tua: Huc usque venies ", et non transibis ulterius. Spiritus nullis vinculis coerceri potest. Ubi autem est conditor spiritus, tunc omnia illi subjiciuntur. Si unqnam solem inspexisti, tune cum illo poteris uti decet colloqui. Quod enim non Principium orationis est obstrepentes [objectas] menti distractiones, statim ab initio, solo mentis nut repellere. Medium vero cum mens in iis tautum hæret quæ meditanda et tractanda proposuit. finis est replus in Deum. Alia est laetitia [ jubilum, cxsultatio} orationis corum qui simul in plurium ! The vidisti, quomodo poteris vere cum illo agere? Αρχὴ μὲν προσευχῆς προσβολαί μονολογίστως διωκόμεναι ἐκ προοιμίων αὐτῶν Μεσότης τὸ ἐν τοῖς λεγομένοις ἢ νοουμένοις μόνοις εἶναι τὴν διάνοιαν. Τὸ δὲ ταύτης τέλειον ἁρπαγὴ πρὸς Κύριον. Αλλη ἡ ἀγαλλίασις ἡ ἐν προσευχῇ τοῖς ἐν συνοδία διάγουσιν ἐπισυμβαίνουσα, καὶ ἑτέρα ἡ τοῖς καθ᾽ ἡσυ

SCALA PARADISI. -- GRADUS XXVIII. χίαν προσευχομένοις προσγινομένη. Η μὲν γὰρ ἴσως coetu degunt: alia eorum, quæ solitariis precan!: - πεφάντασται μικρόν· ἡ δὲ ὅλη ταπεινοφροσύνης περ πλήρωται. Ἐὰν ἀεὶ γυμνάζῃς τὸν νοῦν μὴ μακρύνειν, καὶ ἐν τῇ τῆς τραπέζης παραθήκη πλησίον σου γενήσεται· εἰ δὲ ἀκωλύτως πλάζεται, οὐδέποτέ σου παραμένειν πέφυκεν· ὁ μὲν μέγας τῆς μεγάλης και τελείας προσευχῆς ἐργάτης φησί· Θέλω εἰπεῖν πέντε λόγους τῷ νωῒ μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Νηπιωδε στέρων δὲ τὸ τοιοῦτον ἀλλότριον· διόπερ ἡμεῖς μετά τῆς ποιότητος, καὶ τοῦ πλήθους τῆς ποσότητος ὡς ἀτελεῖς δεόμεθα· τὸ γὰρ δεύτερον τοῦ προτέρου πρό ξένον· διδοὺς γὰρ, φησίν, εὐχὴν καθαρὰν τῷ ἀόκνως ευχομένῳ ῥυπαρῶς (α) καὶ πεπονημένως· ἄλλο ρύπος προσευχῆς, καὶ ἄλλο ἀφανισμὸς καὶ ἄλλο κλοπή, καὶ ἕτερον μῶμος. Ρύπος ἐστὶ Θεῷ παρίστασθαι, καὶ ἀτόπους ἐννοίας φαντάζεσθαι· ἀφανισμός ἐστι, τὸ εἰς φροντίδας ἀνωφελεῖς αἰχμαλωτίζεσθαι· κλοπή ἐστι τὸ ἀνεπαισθήτως τὴν ἔννοιαν έμβεσθαι· μῶμός ἐστι προσβολὴ ἡ οἰκοῦν τότε πρὸς ἡμᾶς ἐγγίζουσα. Εἰ μὲν οὐ κατὰ μόνας [αι. καταμόνας] τυγχάνωμεν τῷ καιρῷ τῆς παραστάσεως, ἔνδοθεν τὸ σχῆμα τῆς ἱκεσίας ἀνατυπώσωμεν. Εἰ δὲ οὐ πάρεισι τῶν ἐπαί νων οἱ ὑπηρέται, καὶ τὸ ἔξωθεν εἶδος εἰς πρεσβείαν τυπώσωμεν. Ἐν τοῖς γὰρ ἀτελέσι πολλάκις ὁ νοῦς τῷ σώματι συσχηματίζεται· πάντες μὲν, ἐπὶ πλείω δὲ οἱ τὴν ἄφεσιν τοῦ χρέους λαβεῖν πρός βασιλέα πορευό μενοι, ἀμυθήτου συντριμμοῦ δέονται. Ἐὰν ἐν εἰρκτῇ ἔτι τυγχάνωμεν, ἀκούσωμεν τοῦ λέγοντος Πέτρῳ Ζῶσαι λέντιον ὑπακοῆς, καὶ ἀπόλυσαι τὰ θελήματά σου, καὶ γυμνὸς τούτων πρόσελθε Κυρίῳ ἐν προσευχή σου· τὸ αὐτοῦ μόνον ἐπικαλούμενος θέλημα, καὶ τότε λήψη Θεὸν τὸν τῆς σῆς ψυχῆς κατέχοντα οἴακα, καὶ ἀκινδύνως κυβερνῶντα σε· ἀναστὰς ἐκ φιλοκοσμίας καὶ φιληδονίας, ἀπόρριψε φροντίδας· ἀπόδυσαι ἐννοίας· ἀπάρνησαι σῶμα· οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστι προσευχή, εἰ μὴ κόσμου ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου ἀλλα τρίωσης. Τί γάρ μοι ὑπάρχει ἐν τῷ οὐρανῷ; Οὐδέν. Καὶ παρὰ σοῦ τί ἠθέλησα ἐπὶ τῆς γῆς; Οὐδὲν, ἀλλ' ἡ ἀπερισπάστως διὰ παντὸς ἐν προσευχῇ προσκολλασθαί σοι. Τισὶ μὲν πλοῦτος, ἑτέροις δόξα, ἄλλοις δὲ κτῆσις ἐραστὴ καθέστηκεν· Ἐμοὶ δὲ τὸ προσκολλᾶσθαι τῷ Θεῷ ἐπιθύμητιν ἐστι, καὶ τίθεσθαι ἐν αὐτῷ τὴν ἐλπίδα τῆς ἀπαθείας μου. Πίστις προστ ευχὴν ἑπτέρωσε· χωρίς γὰρ ταύτης εἰς οὐρανὸν πε τασθῆναι οὐ δύναται. Αιτήσωμεν οἱ ἐμπαθεῖς ἐπιμένως τὸν Κύριον· πάντες γὰρ οἱ ἐμπαθεῖς ἐξ ἐμπαθείας εἰς ἀπάθειαν προέκοψαν. Εἰ καὶ μὴ τὸν Θεὸν το δεῖται ὁ κριτὴς ἀλλά γε διὰ τὸ κόπους αὐτῷ παρέχειν δι' ἁμαρτίας, καὶ πταίσματος χηρεύσασαν ἐξ αὐτοῦ ψυχὴν, ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν αὐτῆς ἐκ τοῦ ἀντιδίκου αὐτῆς σώματος, καὶ τῶν πολεμίων αὐτοῦ πνευμάτων. Τοὺς μὲν εὐγνώμονας ὁ ἀγαθὸς ἡμῶν πραγματευτής διὰ τῆς συντόμου του αιτήματος παροχής, πρὸς τὴν ἑαυτοῦ ἀγάπην ἐφέλκεται· τὰς δὲ ἀγνώμονας τῶν κυνῶν ψυχάς διὰ τῆς πείνης καὶ 15 Job xxxvii, M. 10 Psal. EXAM, 27. 1 1 Cor. 1, 49. 17 Joan. (α) Miror a Camaldulensi ῥυπαρῶς verti sobric, cum significet cordide, bus usuvenire solet. Illa quippe fortasse nonnullis phantasmatis laborat; hæc vero tuta humilitate completur. Quod si mentem tuam assidua excratatione eo deduxeris, ut nunquam longius evagetur, tum etiam mensa posita collectus cris. Si autem impune vagari permiseris, nunquam ad officium præsentem habebis. Magnus ille magne et perfecta orationis cultor: Volo, inquit, quinque verba sensu meo loqui ", et quæ sequuntur. Sed hoc a tironibus et simplicioribus adbuc alieuum est. Itaque nos quoque cum certo quodam modo adhuc et multitudine quantitatis (verborum] tanquam imperfecti obsecramus. Secundum enim est via all primum. Qui dat, inquit, orationem mundam impigre, quamvis cætera sordide et laboriose, oranti. Aliud est sordes orationis, aliud exstinctio, aliud furtum, aliud illusio. 434 Sordes seu inmunditia est, cum inter preces divinas absurd.e cogitationes animo volvuntur. Exstinctio cst, cum sub oratione mens [sibi subducta] in curas inutiles captiva trabitur. Furtum est, cum mens sine sensu et animadversione vagatur. Illusio est impetus qualiscunque tunc, cum oramus, in nos irruens. Quotiescunque inter precandum cum pluribus versamur, tum intus in animo formemus imaginem et habitum supplicantis. Si nulli fuerint nobiscum socii seu administri orationis, etiam speciem et hae bitum foris ad orationem aptum præ nobis ſeramus. In imperfectis enim sæpe mens corpori conformatur [corpus imitatur et sequitur mens]. Omnes quiden sine exceptione, sed illi potissimum qui ad regem obtinendæ peccatorum venir causa accedunt, summia indigent contritione, Dum adhuc in carcere summus, audiamus eum qui dixit Petro: Accingere linteo obedientia, 17, et exue voluntates tuas, et nudus accede adl Dominum in oratione tua 18. Si enim ipsius unius voluntatem imploraveris, suscipies Dominum qui gubernaculum animae 19: reget, et te sine ullo periculo diriget. Ubi ab amore sæculi, et voluptatum desideriis exsurrexeris, rejice omnes curas, exue cogitationes, abdica corpus, nihil enim aliud est oratio, quain ommis mundi tam qui sub oculos cadit, quam qui aspectum fugit, corporei quam incorporei abdicatio: Quid enim mihi est in corto? nihil, et quid a te volui super terram s? nihil; nisi ut semper et a te munquam divulsus per orationem tibi adlæream, et agglutinr. Quibusdam opes, aliis gloria, 435 aliis possess nes expetuntur: Mihi autem adhærere Deo expelendum est, et ponere spem tranquillitatis anime mea in 20. Fides orationi alas addit, sine fide enim nemo in cœlum evolare potest. Quicunque adhuc vitiorum perturbationibus et affectibus laboramus, Dominum unice deprecemur; oinnes enim ex pertui -- XXI, 48. 18 Joan. xi, 4. ss fal. LAS, 24. Αφανίζειν est disparere, cum aliquid subto evanidum fit et disparet, ac tollitur ab oculis,

διὰ προσευχῆς παρασκευάζει. Ο γὰρ ἀγνώμων κύων κομισάμενος ἄρτον εὐθέως ἀναχωρεῖ τοῦ δεδωκότος. Με λέγε χρονίζων ἐν τῇ δεήσει μηδὲν κατωρθωκέ και ἤδη γὰρ καὶ κατώρθωκας. Τί γὰρ καὶ ὑψηλό τερον ἀγαθὸν τοῦ τῷ Κυρίῳ πρωσκολλᾶσθαι, καὶ ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν ἐνώσει ἀδιαλείπτως προσκαρτερεῖν. Οὐχ οὕτως κατάκριτος δέδοικε τῆς ἑαυτοῦ τιμωρίας τὴν ἀπόφασιν ὡς ὁ προσευχῆς ἐπιμελούμενος τὴν ταύτης παράστασιν. Οθεν εἰ σοφός τις καὶ ἀγχί νους ὑπάρχει ἐκ τῆς ἐκείνης μνήμης, πάσαν λοιδο ρίαν, καὶ ὀργήν, καὶ μέριμναν, καὶ ἀσχολίαν, καὶ θλίψιν, καὶ κόρον, καὶ πειρασμὸν, καὶ λογισμὸν ὑποστρέφεσθαι δύναται. Προπαρασκευάζου διὰ ἐννάου ἐν ψυχῇ προσευχῆς πρὸς τὴν παράστασιν τῆς σῆς bationum pelago ad portum denum tranquillitatis τῆς τοῦ αἰτήματος δίψης πρὸς αὐτὸν παρακαθέζεσθαι aspirarunt. Etsi non timet Deum judex ut Deum, nihilo minus propter molestiam, quam illi per preces exhibet, per peccatum illius gratia viduata et destituta anima ultionem faciet ejus ex adversario illius corpore, atque hostibus ejus spiritibus immundis. Bonos quidem et beneficii memores negotiator noster illorum preces statim exaudiendo ad sui amorem pertrahit; iniprobas autem et ingratas canum auimas per famem et sitim petitionis assidere sibi diutius per preces curat. Ingratus enim canis accepto pane statim ab largitore suo recedit. Ne dixeris, te es diuturnis precibus nihil profecisse, satis enim jam profecisti. Quod enim sublimius et præstantius bonum est, quam cum Deo conjungi, et in illius conjunctione perpetuo perse- ἱκεσίας, καὶ συντόμως προκόψεις. verare? Non ita reus ac damnatus formidat sententiam supplicii, sicut qui curam orationis habet, trepidat dum in oratione versatur. Unde qui sapit, et acutior est, ex orationis memoria omnem contumeliam, 436 iram, curas, negotia, aflictionem, cibi satietatem, tentationem, et cogitationes eladere et subterfugere potest. Præpara te per nunquam intermissam mentis orationem, ut Deo assi stas in precibus tuis, et statim progressum facies. Vidi ego coruscantes virtute obedientiæ, et memoriam Dei quantum fieri potuit, nunquam ex animo deponentes, qui certatim ad preces simul incumbebant, et brevissimo tempore omnes mentis distractiones superarunt, et totos quasi foutes lacrymarum profuderunt. Parati enim ad oratiosena per sanctam obedientiam fuerunt. Psalmodiam quidem quæ in multorum coetu feri solet, sequuntur animæ captivitates et cogitationum distractio. nes, privatam vero et solitariam non item, sed hanc acedia oppugnat, illam alacritas animi juvat. Amorem militis erga regem suum ostendit bellum; mo‐ nachi vero charitatem erga Deum orationis tempus, dum astat Deo, probat; statum suum ostendit tibi Oratio tua. Orationem enim theologi illi speculum monachi esse afirmarunt. Qui quodcunque opus casu inchoat, et sub horam orationis appetentem in opere pergit, a demonibus illuditur. Hoc enim student illi fures ut horam ex bora nobis subducant et perdant. Noli rogatus recusare pro alterius auina precari, quamvis gratiam orandi non habeas. Sæpe enim fides petentis etiam precantem cum animi contritione servavit. Nihil est quod pro altero precatus, et exauditus extollaris: 437 illorum enim fides id fecit et effecit. Pueri quotidie ab ludi moderatore coguntur accuratissime reddere, quae ab illo didicerunt, et a mente nostra, quam a Deo viin et virtutem accepit, in omnibus precibus ratio exigetur. Quocirca diligenter allendas oportet, quando sobrie precaberis, citius per fram oppugnaberis; hoc enim spectant dæmones (ut nos omni Oracionis fructu priveut.) Omnis quidem virtus, sed potissimum oratio cum magno animi affectu et sensu nobis semper peragenda est. Tunc autein anima cum sensu precatur, quando iracundiamı vincit. Bona multis precibus et annis parta soli:la et constantia sunt. Qui Deum possederit, non evit Εώρακα ἐν ὑπαχοῇ ἐξαστράπτοντας, καὶ τῆς κατὰ νοῦν ὅση δύναμις μνήμης Θεοῦ μὴ ἀμελοῦντας ἀθρόον ἐπὶ προσευχὴν παρασταθέντας, και συντόμως τοῦ ἑαυτῶν ναὸς περιγενομένους καὶ κρουνηδόν δάκρυα προχεομένους. Προπαρασκευασμένοι γὰρ ὑπὸ τῆς ὁσίας ὑπακοῆς ἐτύγχανον· τῇ μὲν μετὰ πλήθους ψαλμῳδία, αἰχμαλωσίας καὶ ρεμβασμοί παρέπονται· τῇ δὲ ἰδιαζούσῃ οὐχ οὕτως· ἀλλὰ τῇ μὲν ἀκηδίᾳ που λεμεῖ τῇ δὲ προθυμίᾳ συνεργεῖ 'Αγάπην μὲν στρατευομένου πρὸς βασιλέα ἀνέδειξε πόλεμο; ἀγάπην δὲ μοναχοῦ πρὸς Θεὸν ἤλεγξε προσευχής και ρὸς καὶ παράστασις· τὴν σεαυτοῦ κατάστασιν, ἡ σὴ προσευχὴ ἐμφανίσει σοι· ἔσοπτρον γὰρ αὐτὴν τοῦ μοναχοῦ οἱ θεολόγοι ἐκεῖνοι ἐκδεδώκασιν· ὁ τὸν τυχὸν μετερχόμενος ἔργον καὶ προσευχῆς ὥρας καταλαμβα νομένης ἐν αὐτῷ προσασχολούμενος, ὑπὸ δαιμόνων εμπαίζεται. Σκοπὸς γὰρ τοῖς κλέπταις ὥραν δι' ώρες ἐξ ἡμῶν ἀποσυλῆσαι. Μὴ παραιτούμενος, καὶ ὑπὲρ ψυχῆς προσεύχεσθαι, νἂν προσευχὴν μὴ κέκτησει· ἡ γὰρ πίστις πολλάκις τοῦ αὐτοῦντος καὶ τὸν εὐχόμενον μετὰ συντριμμοῦ ἔσωσε. Μὴ ἐπαίρου ὑπὲρ άλλων δεόμενος καὶ εἶπακουόμενο;· ἡ γὰρ ἐκείνων πίσεις ενήργησε καὶ ἴσχυσε. Παῖς μὲν πᾶς πᾶσαν, ἔνπερ ἐκ τοῦ παιδοτρίβου μεμάθηκε σοφίαν, καθ' ἡμέραν ἀπαραλείπτως ὑπ' αὐτοῦ ἐκζητηθήσεται· νοῦς δὲ πᾶς, ήνπερ δύναμιν ἐκ Θεοῦ εἴληφεν, ἐν πάσῃ προσευχή απαιτηθήσεται· διὸ προσεκτέον, ὅταν νηφόντως προσεύξῃ, θάττον εἰς ὀργὰς πολεμηθήση Σκοπὸς γὰρ οὗτος τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν· πᾶσαν μὲν ἀρετὴν, ἐπὶ πλείω δὲ τὴν προσευχὴν αἰσθήσει πολλῇ ποιησώμεθα πάντοτε τότε ψυχὴ ἐν αἰσθήσει προσεύχεται, όταν θυμοῦ κρείττων γένηται· τὰ πολλαῖς ἱκεσίαις καὶ χρόνοις περιποιούμενα μόνιμα. Ο κύριον κτησάμε νος οὐκ ἔτι ἑαυτοῦ ἐν προσευχῇ τὸν μῦθον ὄρο ηγήσεται· τὸ γὰρ πνεῦμα τότε ἐντυγχάνει ὑπὲρ αὐ τοῦ ἐν ἑαυτῷ στεναγμοί; ἀλαλήτοις. Πάσαν αισθητήν φαντασίαν ἐν τῇ προσευχή με προσδέξη ἵνα μὴ

SCALA PARADISI. - GRADUS XXVIII έκστασιν ὑποστῇς ἀπαλλαγὴ ἀμφιβολίας, ἀδήλου δή- sollicitus de reperiundis orationis verbis: spiritus λωσις άσειστος. enim tunc in seipso pro illo gemitibus inenarrabilibus interpellat ". hiter preces nullam sensuum imaginem admittes, ne in stuporem animi incurras. Omnia petitionis exaudite in oratione signum et indicium apparet. Signum exauditionis, est dubita - tionis solutio et incerti certa declaratio.. et Ἐλεήμων γίνου σφόδρα προσευχῆς ἐπιμελούμε Cuicunque cordi est oratio, erga alios misericors νος ἐν αὐτῇ γὰρ μοναχοὶ τὰ ἑκατονταπλασίονα esto per hanc enim misericordiam monachi cenλήψονται· τὸ δὲ ἑξῆς ἐν τῷ ἑξῆς Πῦρ μὲν ἐπι tuplum recipient, et quod sequitur in futuro. Ignis δημῆσαν ἐν καρδίᾳ προσευχὴν ἀνέστησε ταύ- cœlestis orationem in cor penetrantem accendit, της διεγερθείσης, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀναληφθείσης πυρ qua aceensa et in cœlum assumpta, rursum fit de, ρὸς ἐν ἀνωγέῳ ψυχῆς κατάβασις γέγονε. Φασὶ μέν τι scensus ignis in animæ cœnaculum. Sunt qui cenνες κρεῖττον εἶναι προσευχήν μνήμης ἐξόδου· ἐγὼ δὲ seant utiliorem esse orationem, quam sit meditatio μιας υποστάσεως δύο οὐσίας ὑμνω. Ιππος μὲν δόκι mortis seu exitus animæ; ego vero geminas in una μας κατὰ πρόσβασιν [πρόβασιν] διαθερμαίνεσθαι, καὶ subsistentia laudo naturas. 438 Equus generosus τῷ δρόμῳ προστιθέναι πέφυκε· δρόμον δὲ νοῦ, ὑμν quo magis progreditur, hoc magis incalescere et ῳδίαν· ἵππον δὲ τὸν ἀνδρεῖον νοῦν· πόρρωθεν ὁ τοιού- currere solet. Cursum intelligo divinas precum lauτος οσφραίνεται πολέμου καὶ προπαρασκευασθείς des, equum interpretor generosum animum, qui μένει λοιπὸν εἰς ἅπαν ἀνίκητος. Χαλεπὸν ἐκ στόματος eminus etiam, et remotior odoratur bellum, διψῶντος ὕδωρ ἀφαρπάσαι χαλεπώτερον δὲ ψυχήν inde animatus et praeparatus invictus et insuperaμετὰ κατανύξεως προσευχομένην, πρὶν τῆς ταύτης bilis deinceps persistit. Durum est ex ore sitientis περαιώσεως ἑαυτὴν τῆς παραστάσεως, τῆς πολυπο aquam rapere, sed durius animæ cum compunθήτου ἀποκόψαι· μὴ ἀποπηδήσῃς ἄχρις οὗ τὸ πῦρ clione orantis ante orationis finem, optatissimum ct καὶ τὸ ὕδωρ οἰκονομικῶς ὑπολήξαντα ίδης οὐ desideratissimum ejus cum Deo agentis congressum γὰρ λήψη χαιρὸν τοιοῦτον πρὸς ἄφεσιν πταισμάτων et colloquium abrumpere. Non exsilias ab oratione, ἴσως ἐν πάσῃ τῇ ζωῇ σου· ὁ προσευχῆς γευσάμενος, quoad divino natu lacryme calere et fuere per se ὑπὸ λόγου ἑνὸς πολλάκις προερχομένου, τὸν νοῦν ἐμό cessent et desinant. Fortasse enim per omnem roλυνε, καὶ ἐν προσευχῇ παραστάς, τὸ ποθούμενον οὐχ liquam vitam tuam, non acquires talemn occasioεὗρε συνήθως· ἄλλο ἐπισκοπεῖν συχνοτέρως τῇ καρ nem ad impetrandam veniam peccatorum tuorum. δίᾳ καὶ ἄλλο ἐπισκοπεῦσαι καρδίας διὰ νοός Qui gustum orationis cepit, uno sape verbo temera ἄρχοντος, καὶ ἀρχιερέως λογικάς ουσίας Χριστῷ emisso inquinavit mentem, ut quod in oratione de προσάγοντος· τοὺς μὲν, ὥς φησί τις τῶν θεολογίας more quasivit, non inveniret. Aliud est secum freπροσηγορία, λαχόντων, τὸ ἅγιον καὶ ὑπερουράνιον queuiter cum corde meditari, aliud ipsum cor per πῦρ ἐπιδημοῦν καταφλέγει, διὰ τὸ ἔτι ἐλλιπὲς τῆς mentem velut principem et pontificem rationabiles καθάρσεως· τοὺς δὲ πάλιν φωτίζει διὰ τὸ μέτρον τῆς Christo hostias offerentem inspicere et visitare. τελειότητος· τὸ αὐτὸ γὰρ πῦρ καταναλίσκον καὶ φωτίζον 1llos qui meditantur, ignis sanctus et divinus invaφῶς ὀνομάζεται· ὅθεν καί τινες ἐκ προσευχῆς ἐξιόν dens incendit et comburit (ut quidam eorum qui τες ὡς ἀπὸ πυρὸς καμίνου ποιοῦνται τὴν ἔξοδον· theologi nomen sortiti sunt, testantur), quod adhuc κουφισμὸν ῥύπου τινὸς καὶ ὕλης αἰσθόμενοι· ἕτερος inveniat sordium reliquias quas repurget. llos vero δὲ ὡς ἐκ φωτός πεφωτισμένοι, καὶ διπλοίδα ταπεινώ rursum pro modo et ratione perfectionis illuminat. σεως, καὶ ἀγαλλιάσεως ημφιεσμένοι. Οἱ γὰρ ἐκτὸς Idem enim ignis et consumens ss et illuminans luτῶν δύο τούτων ενεργικῶν ἐκ προσευχῆς ἐξεληλυθό men appellatur. Unde fit ut quidam ab oratione diτες σωματικώς, ἵνα μὴ είπω, Ἰουδαϊκῶς προσηύξαν gressi videantur quasi ex ardente foriace prodire, το, καὶ οὐ πνευματικῶς. Εἰ σῶμα σώματος προσ- dum sentiunt quod ab aliqua labe, 439 et vitioψαῦον ἀλλοιοῦται τῇ ἐνεργείᾳ, πῶς δ᾽ ἂν καὶ οὐκ ἀλrum fomite sint repurgati. Alii vero lumine illuλοιωθήσεται ὁ Θεοῦ σώματος αθώοις χερσί προσ- strati, et gemina veste seu diploide humilitatis et ψαύων; exsultationis amicti ex oratione prodeunt. Qui enim sine harum duarum virtutum vi et efficacia ab oratione discedunt, corpore tantum, non spiritu, Judaicum prope dixerim in morem orarunt. Si corpus ad contactum corporis immutatur, quomodo non immutabitur, qui puris mauibus Dei corpus attigerit? Ἔστι κατὰ τὸν ἐπὶ γῆς βασιλέα, καὶ τὸν ἡμέτερον πανάγαθον βασιλέα θεάσασθαι, ποτὲ μὲν δι' ἑαυτοῦ, ποτὲ δὲ διὰ φίλου· ἄλλο τε δὲ διὰ δούλου· ἔστι δὲ ὅτε καὶ ἀγνώστως τὰς αὐτοῦ δωρεάς τοῖς στρατιώταις αὐτοῦ χαριζόμενον· λοιπὸν δὲ καὶ κατὰ τὸν χιτῶνα τῆς προσούσης ἡμῖν ταπεινώσεως· ὥσπερ τῷ ἐπὶ γῆς βασιλεῖ ὁ αὐτῷ παριστάμενος, καὶ τὸ πρόσωπον τὸ οἰκεῖον ἀποστρέφων, καὶ τοῖς ἐχθροῖς τοῦ δεσπότου διαλεγόμενος βδελυκτός· οὕτως ὑπὸ Κυρίου βδελύσσει 26 Rom. viii, 26» Deut. iv, 24. Videre est apud regem terrestrem, nostrumque optimum et coelestem regem, quod munera sua »unc per seipsum, nunc per amicum aliquem, alias per servum etiam, quandoque vero arcano et incognito modo, militibus suis dilargiatur, pro fatione nempe tuvicæ nostræ quam gerinus humilitatis. Quemadmodum is qui mortali regi assistit, et faciem suam ab illo avertit, ac cum hostibus ejus colloquitur, exsecrabilis est regi suo; ita Do-

minus Deus exsecratur illum qui dum in oratione ται ὁ ἐν προσευχῇ παριστάμενος, καὶ ἀκαθάρτους versatur, impuras cogitationes admittit, vel adsciscit. Canem venientem armis insequere, et impudentius oblatianti me unquam cede. Pete per luctum, quære per obedientiam, pulsa per longanimitatem. Qui enim sic petit, accipit; qui ita quærit, învenit; sic pulsanti aperietur. Cave ne temere pro femina quavis preces suscipias, ne te lostis a dextris invadat et spoliet. Noli corporis actiones (a) sigillatim, ut se babent percensere, me tute 440 tui ipsius insidiator fias. Non tibi præscribas tempus illud orationi, quod necessariis rebus et negotiis spiritualibus impendendum est. Quod nisi feceris, id quod melius est tibi subductum est. Qui scipione orationis semper nititur, non offendet; et si offendere contingat, non cadet in finem. Oratio enim est quædam pia tyrannis Dei, citjus utilitatem tum experimur, cum nos diemones tempore communionis impedire conantur. Fructum autem orationis ex devicto heste percipimus: In học enim cognovi, quoniam voluisti me, quoniam tempore belli non gaudebit inimicus meus super me Clamavi, inquit Psaltes, in toto corde meo hoc est, corpore et anima et spiritu. Ubi enim sunt duo postremi [minimiį congregati, ibi est Deus in medio eorum 2. Non est unus omniumi neque qua corporis, neque qua spiritus in omnibus idemque status. Quibusdam enim prodest in psallendo celeritas, aliis tarditas: nam hi se adversus mentis distractiones seu captivitates, illi vero adversus inscitiam decertare aflirmant. Si hostibus in te ingruentibus Regem cœlestem assidue in auxilium vocaveris, habe bonum animum, non fatigaberis: celerius enim abs te per se recedent: verentur enim impii ne ex pugna coronam reportes per orationem, fugient proinde ab oratione tanquam ab igne cruciati. Forti semper animo sis et habebis præceptorem Deum in oratione tua. Facultaten 441 videndi non possumus per sermonem discere, naturam enim ipsam sequitur: ita nec orationis præestantiam per doctrinam alterius assequimar: ipsa enim in se ipsa doctorem habet Deum, qui docet hominem scientiam, et suggerit precanti orationem, et benedicit annis justorum. λογισμούς προσλαμβανόμενος έρχομένου τοῦ κυνὸς [ἐρχόμενον τὸν κύνα] τῷ ὅπλῳ δίωκε καὶ ὁσάκις ἀναιδεύεται, μὴ ἐνδώσεις αὐτῷ· αἴτει διὰ πένθους, ζήτει δι' ὑπακοῆς· κρούε διὰ μακροθυμίας· οὐ γὰρ οὕτως αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται. Φυλάττου μὴ, ὡς ἔτυχεν, ὑπὲρ εὔξασθαι θήλεως ἐν προσευχῇ σου, μήπως ἐκ δεξιῶν συληθήσῃ. Μὴ θέλε τὰς σωματικὰς πράξεις ἐξαγο ρεύειν, ὡς εἰσιν ἵνα μὴ ἑαυτῷ ἀντεπίβουλος για νη. Μή γένηταί σοι ὁ τῆς προσευχής καιρός, σκέψεως ἀναγκαίων καὶ πνευματικών πραγμάτων ὥρα. Ει δὲ μὴ τὸ κρεῖττον ἐκλάπης, ὁ κρατῶν ἀπαύστως την τῆς προσευχῆς βακτηρίαν, οὐ προσκάψει. Εἰ δὲ καὶ συμβῇ, ὅμως οὐ πεσεῖται εἰς τέλος προσευχὴ γάρ ἐστι Θεοῦ τυραννὶς εὐσεβής, τὴν ταύτης ὠφέλειαν ἐκ τῶν δαιμονικῶν ἐμποδίων ἐν καιρῷ συνάξεως τεχ μαιρόμεθα. Τὸν δὲ ταύτης καρπὸν ἐκ τῆς τοῦ ἐχθροῦ ἥττης· Ἐν τούτῳ γὰρ ἔγνων, ὅτι τεθέληκάς με, ὅτι οὐ μὴ ἐπιχάρῃ ἐν καιρῷ πολέμου ὁ ἐχθρός μου ἐπ' ἐμέ. Εκέκραξα, φησὶν ὁ Ψάλλων, ἐν ὅλῃ 13 καρδίᾳ μου τοῦτ' ἔστι, σώματι, καὶ ψυχῇ, καὶ πνεύματι. Ὅπου γὰρ εἰσι δύο οἱ ἔσχατοι συνειλεαμένοι, ἐκεῖ ἐστιν ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ αὐτων. Οὐδὲ τὰ κατὰ σῶμα, οὐδὲ τὰ κατὰ πνεῦμα πάντα ὅμοια. Τισί μὲν γὰρ τὸ σύντομον· τισὶ δὲ τὸ σχολαιότερον ἐν τῇ ψαλμωδία συνέρχεται· οἱ μὲν γὰρ τῇ αἰχμαλωσία, οἱ δὲ τῇ ἀμαθία λέγουσι πολεμεῖν. Ἐὰν ἀδιαλείπτως κατὰ τῶν τῶν ἐχθρῶν ἐντυγχάνῃς τῷ βασιλεῖ, ἡνίκα πρὸς σὲ παραγίνωνται, θάρσει, οὐ κοπιάσεις· αὐτοὶ γὰρ ἐφ' ἑαυτοῖς συντόμως του ἀποστήσονται· οὐ γὰρ θέλουσιν οἱ ἀνόσιοι καθορᾷν σε στέφανον λαμβάνειν διὰ προσευχῆς ἐκ τῆς πρὸς αὐτοὺς μάχης· πρὸς δὲ τούτοις, καὶ ὡς ἀπὸ πυρὸς μαστιζόμενοι ὑπὸ τῆς προσευχῆς φεύξονται. Ανδρείαν κτῆσαι πᾶσαν, καὶ ἕξεις Θεὸν διδάσκαλον προσευχῆς σου Οὐκ ἔστι τὸ βλέπειν, διὰ λόγου μανθάνειν, τῇ φύσει γὰρ ἔπιται· οὐδὲ προσευχῆς κάλλος δι᾿ ἑτέρας διδαχῆς· αὐτὴ γὰρ ἐφ' ἑαυτῆς διδάσκαλον τὸν Θεὸν ἔχει τὸν διδάσκοντα ἄνθρωπον γνῶσιν, καὶ διδόντα εὐχὴν τῷ εὐχο μένῳ, καὶ εὐλογοῦντα ἔτη δικαίων. SCHOLIA AD GRADUM XXVIII. De oratione. Scholion 1. ' Ad morem infantium, qui malitia parvuli sunt, prout docet illud: Nisi conversi fueritis, et eficiamit sicut parvuli 3. Scholion 2. Quia in precatione non opus est multis verbis, at multa dicantur simul, sed una aliqua et cum Deo collocutione, eaque sa-pius iteaut Sola valii. • Psal. cxvi, 13 Psal. xt, tay Id est, vitia carnis. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΗ. Περὶ προσευχῆς. Σχόλιον α'. Τῇ κακία νηπιαζόντων, κατά τήν Ἐὰν μὴ στι φῆτε καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία. Σχόλιον β'. Ὅτι ἐν προσευχὴ οὐ δεῖ πολυλογεῖν, ἢ πολλά λέ γειν πρὸς ἅπαξ· ἀλλὰ μονολογεῖν, ήγουν τὰ αὐτὰ πολλάκις. 115. 15 Matth. xv, 20. " Matth. xviii, 3.

Σχόλιον γ'. Ὥσπερ τὰ νήπια οι γυμνάζοντες μικρὸν προβαίνοντα καὶ καταπίπτοντα ἀνορθοῦσι πάλιν, καὶ τὸ πλεῖον βαδίζειν παιδεύουσιν, οὕτω καὶ ἡμεῖς τὸν ἡμέ τερον νοῦν ἐν τῇ προσευχῇ τῆς πρὸς Θεὸν νεύσεως καταπίπτοντα, ἀνορθῶμεν πάλιν καὶ ἀνιστῶμεν, ἕως τὸ ἄπτωτον κτήσεται, Σχόλιον δ'. Ο Θεὸς ἥλιος ἐστι δικαιοσύνης, ὡς γέγραπται, πάσας ἁπλῶς τὰς ἀκτῖνας ἐπιλάμπων τῆς ἀγαθότητος· ἡ δὲ ψυχή, ή χηρὸς ὡς φιλόθεος, ἢ πηλὸς, ὡς φιλοῦλος κατά γνώμην γίνεσθαι πέφυκεν. Ὥσπερ οὖν ὁ πηλὸς κατὰ φύσιν ἡλίῳ ξηραίνεται, ὁ δὲ κηρὸς φυσικῶς ἀπαλύνεται· οὕτω καὶ πᾶσα ψυχὴ φιλόυλος καὶ φιλόκοσμος ἀπὸ Θεοῦ νουθετημένη, καὶ ὡς πηλὸς κατὰ γνώμην ἀντιτυποῦσα σκληρύνεται, καὶ ἑαυτὴν ὠθεῖ κατὰ Φαραὼ πρὸς ἀπώλειαν· ἡ δὲ φιλόθεος, ὡς κηρὸς ἀπαλύνεται, καὶ τοὺς τῶν θείων τύπους καὶ χαρακτῆρας εἰσδεχομένη, γίνεται Θεοῦ κατοικητήριον ἐν πνεύματι. Σχόλιον ε'. Ἐν τρισὶ τρόπος ευρίσκεται τῶν ἀγωνιζομένων· ἐν τοῖς νοήμασι τῶν αἰσθητῶν, ἐν τῇ θεωρίᾳ αὐτῶν, καὶ ἐν τῇ καταστάσει τῆς προσευχῆς. Σχόλιον ς. Ο σωματικός κόπος τοῖς ἀρχαρίοις, ἢ ἀτελέσι κατὰ τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν ὠφέλιμος ἐστιν ἀγαν τοῖς δὲ τελείοις πάρεργος, ὡς ἀρκουμένοις μόνῳ τῷ νοῖ καὶ τῷ ἀσχηματίστῳ τῆς ψυχῆς· καὶ τοῖς μὲν νηπίοις χρεία καὶ μετανοιῶν, καὶ χειρῶν μακρὰν ἐκτάσεως, καὶ παννύχου στάσεως, καὶ ἄλλων, ἵνα συνεθισθῇ ὁ νοῦς τῷ σώματι εἰς εὐχήν. Οἱ δὲ τέλειοι τῷ νοῦ ἀρκούμενοι μᾶλλον άπαυστον καὶ διηνεκή κέτ κτηνται τὴν εὐχὴν, εἰ καὶ σώματι οὐ βλέπονται πράττοντες. Σχόλιον ζ. Ὁ Θεὸς οὔτε θεὸν ἔχει ἐν φοβηθήσεται, οὔτε ἄν θρωπον, ὃν ἐντραπήσεται· οὐκ ἔστι προσωποληψία παρ' αὐτῷ· κριτής γάρ ἐστιν ἀδικίας καὶ δικαιοσύνης, τουτέστιν ἀδίκων· δικαίῳ γὰρ νόμος οὐ κεῖται. Σχόλιον η'. Κατ' οἰκονομίας ἐστὶν, ὅτι ὁ Θεὸς οὐ παρέχει τοῖς αἰτοῦσι τὰς χάριτας. Λαβόντες γὰρ πολλάκις τοῦ δεδωκότος ἐπελάθοντο· ὡς τό· Εφαγεν Ιακώβ, καὶ τὰ ἑξῆς· καί· Ἐκάθισεν ὁ λαὸς φαγεῖν, καὶ πιεῖν, καὶ ἀνέστη τοῦ παίζειν. Σχόλιον Ἰσαὰκ θ'. Ἐὰν δεηθῇς τοῦ Θεοῦ περὶ πράγματος καὶ μακροθυμήσῃ τοῦ μὴ ταχέως ὑπακοῦσαί σου, μὴ λυποῦ· οὐ γὰρ εἶ σὺ τοῦ Θεοῦ σοφώτερος· τοῦτο δὲ συμβαίνει σαι, ἢ διὰ τὸ ἀνάξιόν σε ὄντα τυχεῖν τῆς αἰτήσεως· ή διὰ τὸ μὴ εἶναι τὰς ὁδοὺς τῆς καρδίας σου ἐφαμίλ λους τοῖς αἰτήμασί σου· ἀλλ' ἐναντίον, ἢ διὰ τὸ μήπω ἐφθακέναι σε τὸ μέτρον τοῦ δέξασθαι τὸ χάρισμα 07 | Tim. 1. 9. GRADUS XXVIII. Scholion 3. Quemadmodum qui infantes ad formandum gressum exercent, paululum progressos, et cadentes rursus erigunt, et sæpius incedere docent, ita nos mentem nostram inter preces ad Deum inclinatione cadentem emendemus rursus, et erigamus quoad firmum statum acquirat. Scholion 4. Deus est sol justitie, nti scriptum est, qui om - nes bonitatis radios sincere explicat; anima vero aut cera, tanquam amans Dei, aut intum tanquam corporibus affixa. Quemadmodum ergo lutum pro genio naturæ sue sole exsiccatur et exarescit, cera vero mollescit, ita omnis anima carni et mundo addicta, quamvis a Deo admonita seu impulsa, quando eidem resistit et refragatur, indurescit, et seipsam cumn Pharaone in exitium impellit. Qua autem Deum amat, tanquam cera mitescit, rerumnque divinarum formas et characteres seu signa recipit, et in spiritu fit domicilium Dei. 442 Scholion 5. In tribus rebus status certantium religiosorum cognoscitur, in cogitationibus rerum sensibus subjectarum; in consideratione seu contemplatione carum; et in ratione precandi. Scholion 6. Labor seu fatigatio corporis tironibus sive imperfectis pro ætate nempe spiritus valde utilis est. Perfectis autem supervacaneus ut quibus sufficiat sola mente, et sine formis imaginum exerceri. Sed tirunculis religiosis necessaria est et penitentia, et passis diu manibus (precari), et tota nocte pedibus insistere, et hoc genus aliis (corporis aflictionibus), ut assuescat mens illorum corpori ad preces sequendas. Perfecti autem jam sibi sufficientes orationi perpetuæ sinc ulla cessatione intenti sunt, quamvis id situ corporis non videantur facere. Scholion 7. cxDeus neque Deum habet quem timeat, neque lioninem quen revereatur: nullus est apud ipsun respectus personarum: judex enim iniquitatis est et justitiæ, hoc est, iniquorum: Justo enim lex non est posita 27. Scholion 8. Ex divina subinde dispensatione fit, quando Deus non largitur gratias petentibus. Sæpenumero enim qui acceperunt illas, obliviscuntur largitoris sui. Quemadmodum testatur illud: Comedit Jacob, el quæ sequuntur 28. Et: Sedit populus manducare et bibere, et surrexit ludere 39. Scholion Isaaci I. Si rogatus abs te Deus cunctatus fuerit te statim exaudire, non est quod affligare: neque enim tu Deo sapientior es. Hoc autem tibi usu venit, quod aut indiguus sis ut volo potiaris, aut vie cordis tui non respondeant petitioni ture, sed repugnent, aut quod nondum ad illum gradum et modum virtutis perveneris, ut illam gratiam acci7. ** Psal. Lxxvii, 7. 39 Εxod. SSΑΗ, 6; I l.or. x,

pias quam petis. Quemadmodum non oportet ante ὅπερ α!τεῖς· καθότι οὐ δεῖ εἰς μεγάλα μέτρα πρό tempus affectaro majora humeris suis, ne Dei munus ob celeritatem impetrationis contemnatur. Quidquid enim facile acquiritur, cito perit. Res autem non sine animi laboie parta, magna cura custoditur et servatur. Scholion 10. Qui usum habet precandi... 443 Scholion 11. Privatam orationem) quod ego mille perturbationibus exagitatus cognovi. Scholion 12. Huic vero quæ in multorum cœtu fieri solet) quod ego quidem non sum expertus, sed credo. Scholion 13. Qui ex præscripto Dei vivere decrevit, ab omni ira liberatus est, nec ullum omnino mortalium odio prosequitur. Scholion 14. Meus, inquit, charitate dilatata, ad eum versa qui dal petentibus quæ precantur, et ab illo allata de verbis precum ab se ipsa proferendis nou est sollicita, quæ qui facto ipso expertus est, verba insuper habet, bonitatem orationis, non ex prolixitate æstimabit. Scholion 15. Precaturus noli divina cum humanis et sensibilibus comparare, ne a recta opinione (et fide) excidas. Scholion 16. Clausisti viscera tua a benefaciendo, claudam et ego sinus indulgentiæ seu veniæ in tempore vindictæ et supplicii tui. Aliud. Benefacias pio, et recipies compensationem. Aliud. Quid lacrymaris inter preces, cum ipse lacrymas pauperis intuitus, ad misericordiam non movearis? Aliud. καιροῦ ἐπιβάλλειν ἑαυτὸν, ἵνα μὴ αἰσχυνθῇ τὸ χάρι σμα τοῦ Θεοῦ τῇ ταχύτητα τῆς ὑποδοχῆς αὐτοῦ· τῶν γὰρ βάδιον καταβαλλόμενον ταχέως καὶ ἀπόλλυ ται. Εκαστον δὲ πράγμα μετά τόνου καρδίας εὑρισκόμενον, μετά παραφυλακῆς καὶ φυλάττεται. Σχόλιον τ. (α) Ο ἐν συνηθεία προσεύχεσθαι.... Σχόλιον ια'. Τη ιδιαζούσῃ ὅπερ ἔγνων ἐγὼ ἐκ πείρας μυρίων παθών. Σχόλιον ιβ'. Τη μετὰ πλήθους· τοῦτο ἀγνοῶ μὲν, πιστεύω δέ, Σχόλιον ιγ. Ο κατὰ Θεὸν ζῆν αἱρετισάμενος πάσης ὀργῆς ἀπ ήλλακται, καὶ οὐδ᾽ ὅλως τὸν πλησίον μισεί. Σχόλιον Μ. Πλατυνθείς, φησί, ὑπὸ τῆς χάριτος, τότε ὁ νοῦς πρὸς τὸν διδόντα τοῖς εὐχομένοις, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐμε πνεόμενος, πρὸς τοὺς ἀφ' ἑαυτοῦ προφερομένους τῶν εὐχῶν λόγους οὐκ ἀσχολεῖται· περὶ ὧν ὁ ἔργῳ δοκι μάσας τοὺς λόγους παράψεται, ἐκ τῆς ποσότητος την ποιότητα εμπορευσάμενος. Σχόλιον κ'. Προσευχόμενος, φησίν, αἰσθητῷ τινι πράγματι το θεῖον μὴ παρείκαζε, ἵνα μὴ καὶ τῆς ὀρθῆς ἀποπέσης Ο δόξης. Quomodo Deus miserebitur tui? Precationis alæ sunt eleemosyna: si precibus tuis alas non addideris, coelum petere non possunt: ubi vero fuerint alata, in coelum evolabunt. Quemadmodum " enim ignis oleo destitutus exstinguitur, ita preces absque eleemosyna evanescunt. Scholion 17. Quæ sequuntur, sunt fructus tricesimus, et sexagesimus, qui etiam in sæcularibus reperiuntur. Nam tricesimus conjugibus qui temperanter vixerunt, convenit; sexagesimus iis qui in celibatu cum virtute degunt; centesimum vero referunt qui totum mundum odio prosecuti soli Deo vivere statuerunt. 444 Scholion 18. Ignem hic divinum desiderium appellat, quo in (α) Scholion abraeum. Σχόλιον ις'. Εκλεισάς σου τὰ σπλάγχνα τῆς εὐποιίας κλείσω μου κἀγὼ τους κόλπους τῆς ἀνέσεως ἐν καιρῷ το μωρίας σου. Αλλο. Εὐποίησον εὐσεβεῖ, καὶ εὑρήσεις ἀνταπόδομα, "Allo. Τί κλαίεις εὐχόμενος; σὺ τὰ δάκρυα τοῦ κίνητος βλέπων οὐκ ἐλεεῖς; Αλλο, Ο Θεός σε πῶς ἐλεήσει; Πτερόν ἐστι τῆς εὐχῆς ἡ ἐλεημοσύνη· ἐὰν μὴ ποιήσῃς πτερὸν τῇ εὐχῃ σου, οὐκ ἀνέρχεται εἰς ὕψος· ὅταν δὲ πτεροποιηθῇ ἡ εὐ χή σου, ίπταται εἰς τὸν οὐρανόν. Ωσπερ γὰρ πῦρ ἐὰν μὴ ἔχῃ ἔλαιον ἐπιστάζον, σβέννυται· οὕτως καὶ ἡ εὐχὴ, ἐὰν μὴ ἔχῃ ἐλεημοσύνην ἀφανίζεται. Σχόλιον ιζ. Τὸ ἑξῆς ἐστι τὰ λ', καὶ ξ', & καὶ ἐν τοῖς κοσμι κοῖς εἰσι. Τὰ μὲν δ' οἱ γυναιξὶ συζώντες, καὶ σωφρο νοῦντες· τὰ δὲ ξ, οἱ ἄζυγες, καὶ βίον ἐνάρετον μετερχόμενοι· τὰ δὲ ρ', οἱ κόσμον πάντα μισήσαντες, καὶ Θεῷ ζῇν μόνῳ αἱρετισάμενοι. Σχόλιων ιη'. Πῦρ ἐνθάδε τὸν θεϊκὸν λέγει πόθον, οὗ ἀναληφθέν

GRADUS XXVIII. τος ἐν τῇ καρδίᾳ ὁ νοῦς ἀνυψώθη εἰς οὐρανὸν, καὶ corde concepto, mens elata in calum deinceps in λοιπὸν ἐν τῷ τοιούτῳ ἀνώγεῳ τῆς ψυχῆς ήγουν φρο νήματι τῶν γηϊνῶν ὑψηλοτέρω, ἡ τοῦ θείου πνεύμα της κατάβασις γέγονε, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων αἰσθητῶς. Σχόλιον ιθ'. Αμφότερα επίσης τὴν ψυχὴν εὐεργετοῦσε, καὶ θείαν αὐτῇ ἐμποιοῦσι κατάνυξιν. Σχόλιον κ. Τῶν τῆς γῆς ἀφιστῶντα. Σχόλιον και. Μὴ ἀναχώρει τῆς εὐχῆς, μέχρι τὰ κινηθέντα θεοπάροχα δάκρυα, καὶ τὸ τῆς κατανύξεως πῦρ πάλιν κατ' οικονομίαν τὴν γενομένην δι' ἔπαρσιν σταλώ ἄν· ὅτι, φησίν, οὐκ οἶδες εἰ ἄλλοτέ ποτε τοιούτων προξένου παραστάσεων τύχης. Σχόλιον κβ'. Οἷον κατανοεῖν, καὶ ἀναθεωρεῖν ἑαυτόν. Καὶ ἄλλο τὸ ἐπίσκοπον γενέσθαι, καὶ ἄρχοντα τῶν παθῶν, δ καὶ παρὰ πολὺ τοῦ προτέρου μείζον. Αλλο. Αρχων μὲν ἐστιν ὁ νοῦς, ὅταν τὰ καθ᾿ ἑαυτόν, καὶ τὰ περὶ αὐτὸν, ήγουν τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς, καὶ τὰ τοῦ σώματος αισθητήρια καλώς περιέπῃ, καὶ διεξέρχεται· ἀρχιερεὺς δὲ, ὅτε τὰ νοήματα καθαρὰ καὶ ἀπκίβδηλα τῷ θείῳ θυσιαστηρίῳ δι' εὐχῆς προσ άγῃ· καὶ ἄρχοντος μὲν ἐστι, τὸ ἐπισκοπῆσαι τὰ ἑκτός· ἀρχιερέως δὲ, τὸ συνεχῶς ἐπισκοπεῖν, καὶ τὰ ἐκτὸς καὶ τὰ ἐντός. Σχόλιον κγ'. Περὶ τῶν ἁγιασμάτων λέγει. Σχόλιον κδ'. Κύνα λέγει τὸν ὑποσυλοῦντα τὸν νοῦν διὰ προφά σεως ἐκ τῆς προσευχῆς δαίμονα, δν δεῖ διώκειν τῇ κατ' αὐτοῦ πρὸς Θεὸν ἐντεύξει. Σχόλιον κε'. Σημείωσαι, ὅτι τὰς αἰσχρὰς πράξεις οὐ δεῖ κατ' εἶδος πρὸς λεπτὸν ἐξαγορεύειν ἐν τῇ προσευχή. Αλλο. Ο γνωστικός, καὶ εἰδὼς τὴν ἀλήθειαν οὐ διὰ μνήμης τῶν πραχθέντων, ἀλλὰ δι' ὑπομονῆς τῶν ἐπερχομένων ἐξομολογεῖται τῷ Θεῷ. Σχόλιον κς'. Οὐ χρήζει, φησί, διδασκάλου εἰς τὸ προσεύχεσθαι· ἀλλὰ τῆς ἑαυτοῦ ιδίας προθυμίας, δι᾿ ἣν αὐτὸς ὁ Θεὸς ἐκείνῳ διδάσκαλος ἐφίσταται. Καὶ γὰρ ἐννόμως, καὶ προθύμως προσευχόμενον ὁ Θεὸς διὰ φω τισμοῦ διδάσκει, καὶ τὸν νοῦν αὐτοῦ ἀπὸ πλάνης βέβαιον ίστησι, καὶ τῆς αἰχμαλωσίας ἀπαλλάττει. *Αλλο Μαξίμου. Ὁ τὸν Θεὸν γνησίως ἀγαπῶν, ἀμετεωρίσεως προσεύχεται· ὁ ἀμετεωρίστως προσευχόμενος, γνησ σίως τὸν Θεὸν ἀγαπᾷ. Οὐκ ἀμετεωρίστως προσεύ hujusmodi cœnaculo animæ seu sensu mentis terrenis altiore, divini Spiritus descensus seu scala ellicitur, qualis super apostolos spectabilis apparnit. Scholion 19. Ambu pari modo animæ prosunt, et divinam illi compunctionem inferunt. Scholion 20. Procul) qui procul a rebus terrenis abest. Scholion 21. Non recedas ab oratione, donec motæ, a Deoque profectae lacrymæ, et compunctionis flamma rursum ex divina ordinatione propter elationem animi sistantur: quia nescis, inquit, an unquam alias talium patrociniorum procuratorem sis adepturus. Scholion 22. Cujusmodi est cognoscere et descendere per considerationem in seipsum. Et aliud esse dicit inspectorem agere, aliud dominatorem affectuum et perturbationum, quod posterius multo nobilius est priore. Aliad. Dominator seu princeps est animus, quando ea quæ ad ipsum pertinent et circa ipsum sunt. hoc est, facultates animæ et sensuum corporis instrumenta rite et ordine administrat et exsequitur. Pontifex autem est quando mentem et cogitationes puras et sinceras per preces ad sacrum Dei allare sistit. Principis oficium est externa administrare: pontificis, perpetue exteriora simul et interiora recie procurare et gubernare. Scholion 25. De divinis mysteriis sacramenti loquitur, seu de sanctificatis. Scholion 24. Canem vocat dæmonem qui per aliquem prætextum (necessitatis vel negotii) subducit menteni ex precatione, qui persequendus est recurrendo per colloquium adversus illum ad Deum. Scholion 25. Observa, quod in precibus facta turpia non sigillatim et speciatim ad unguem sint proferenda. Aliud. Prudens et gnarus veritatis non 445 per corum, quæ gessit, memoriam, sed per tolerantiam eorum quæ incursant, Deo confitetur. Scholion 26. Non indiget (inquit) magistro ad precandum, sed sua et privata alacritate, propter quam Deus ipse illi magister adest. Nam rite et prompte orantem Deus per illuminationem docet, et mentem ipsius ab errore firmam sistit, et captivitate liberst. Aliud Maximi. Qui Deum sincere diligit sine distractione precatur: qui sine distractione precatur, sincere Deum diligit. Non orat sine distractione quisquis

animum rebus terrenis affixum babet. Non ergo χεται ὁ τὴν ψυχὴν τοῖς γηΐνοις προσκεκολλημένην Deum amat, qui mentem rerum humanarum affectu devinctam habet. Aliud Nili. Oratio est elevatio [ascensio] mentisin Deum. Attentio orationem quærit et invenit. Attentionem enim si quid aliud sequitur oratio, pro qua (altentione) laborandum est. έχων. Ούκουν τὸν Θεὸν ἀγαπᾷ ὁ τὸν νοῦν τῇ πρὸς τὰ ἀνθρώπινα προσπαθείᾳ δεδεμένον ἔχων. Αλλο Νείλου. Προσευχή ἐστι ἀνάβασις τοῦ πρὸς Θεόν προσοχή προσευχὴν ζητοῦσα προσευχὴν εὐροῦσα· προσοχή γὰρ προσευχὴ (α), εἰ καί τι ἄλλο ἔπεται ἐφ' ᾗ σπου δαστέον. GRADUS XXIX. De calo, terrestri et imitatrice Dei animi tranquillitale et perfectione et resurrectione animæ ante generulem resurrectionem. Περὶ τοῦ ἐπιγείου οὐρανοῦ τῆς θεομιμήτου ἀπα θείας, καὶ τελειότητος, καὶ ἀναστάσεως ψυχῆς πρὸ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἡμεῖς οἱ τεθέντες ἐν λάκκῳ ἀγνωσίας βαθυτάτῳ καὶ σκοτεινοῖς πάθεσι, καὶ σκιᾷ θα νάτου τούτου τοῦ σώματος, περὶ τοῦ ἐπιγείου οὐρα νοῦ ἐκ θρασύτητος φιλοσοφεῖν ἀρχόμεθα. Έχει μὲν γὰρ τὸ στερέωμα τοὺς ἀστέρας κάλλος, ἡ δὲ ἀπάθεια τὰς ἀρετὰς κόσμον· οὐδὲν γὰρ ἕτερόν τι ἔγωγε ἀπάθειαν ὑπείληφα εἶναι· ἀλλ᾽ ἢ ἐγκάρδιον νούς ούρανὸν, τὰς τῶν δαιμόνων πανουργίας, αθύρματα λοιπὸν λογιζόμενον. Ἀπαθὴς μὲν οὖν κυρίως καὶ υπάρχει, καὶ γνωρίζεται, ὁ τὴν σάρκα μὲν ἄφθαρτον ποιήσας, τὸν δὲ νοῦν τῆς κτίσεως ἀνυψώσας, τὰς δὲ πάσας αἰσθήσεις τούτῳ ὑποτάξας· τῷ δὲ προσώπῳ Κυρίου τὴν ψυχὴν παραστήσας ὑπὲρ τὴν ἑαυτῆς ἴσω χὺν πρὸς αὐτὸν ἀεὶ ἐπεκτεινομένης. Τινὲς δὲ πάλιν ἀπάθειαν εἶναι ὁρίζονται ἀνάστασιν ψυχῆς πρὸ τοῦ σώματος· ἄλλοι δὲ ἐπίγνωσιν Θεοῦ τελείαν, ἀγγέλων δευτέραν· αὕτη οὖν ἡ τελεία τῶν τελείων ἀτέλεστος τελειότης καθά μοί τίς αὐτῆς γευσάμενος υφηγή σατο, οὕτω λοιπὸν τὸν νοῦν ἁγιάζει, καὶ τῶν ὑλῶν ἀφαρπάζει, ὡς τὸ πολὺ τῆς ἐν σαρκὶ ζωῆς, μετὰ τὴν κατάληψιν μέντοι τοῦ οὐρανίου λιμένος, ἐν οὐ ρανῷ ἐξεστηκότα αὐτὸν πρὸς θεωρίαν ἀνυψοί • περὶ οὗ καί φησί που ὁ πεῖραν ἴσως ειληφώς, ὅτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοί τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρθησαν· τοιοῦτον ἔγνωμεν καὶ τὸν Αἰγύπτιον, τὸν μὴ ἐῶντα τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας ἐπὶ πολὺ τεταμένας εν προσευχή, ἡνίκα ἂν μετά τινων προσηύχετο. Ecce deinceps et nos, quamvis in profundissimo ignorantiæ lacu, et perturbationum tenebris, et umbra mortis corporis hujus collocati, de terrestri tamen coelo per audaciam disputare aggredimur. Firmamentum quidem pro ornatu habet stellas: animi vero tranquillitas virtutes. Ego cnim απάθειαν sive tranquillitatem animi nihil aliud esse existimo, quam mentis in corde cœlum, quod omnes improbas demonum artes deinceps 446 pro ludo et ludibrio habet et conteninit. Victor ergo omnium perturbationum is vere et est et agnoscitur, qui caruem suam ab omni labe corruptionis repurgavit, et incorruptam reddidit, mentem autem supra omnein creatam naturam extulit, et omnes sensus corporis menti subjecit, animam vero ipsam coram Domini facie stitit, quam ultra naturæ vires ad ipsum extendit. Alii hanc animi tranquillitatem ab omnibus perturbationibus liberain affirmarunt esse reditum in vitam ante resurrectionem corporis. Alii perfectam Dei cogitationem, alteram angelorum | similem angelis]. Haec ergo perfecta per fectorum infinita perfectio, quemadmodum mihi qui istius gustum percepit, enarravit, adeo deinceps mentem sanctam reddit, et ab sensuum tería abstrahit, ut plurimam et maximam hujus mortalis vitæ partem post occupatum cœlestem portum, in cœlum per mentis excessum ad Deum contemplandum extollat. De quo loquitur is qui rei experimentum fortasse ceperat, quod Dei fortes terræ vehementer elevati sunt ", qualeni fuisse Ægyptium illum didicimus, qui etiam inter multos precatus manus ut plurimum extentas non remittebat. naEst inter imperturbatos illos alius alio tranquillior et perfectior. Nam alius magnopere odit iniguitatem: alius inexplebili modo ditescit virtutilus. Quin et castimonia quaedam animi tranquil litas, et merito quidem appellatur. 447 Est enim principium communis resurrectionis et corruptorum seu mortalium incorruptionis seu immortalitatis. Tranquillitatem ostendit qui dixit: Sensum Domini possedi. Tranquillitatem ostendit Egyptins (c) qui negavit se Dominum timere. Ostendit et ille, qui, ut perturbationum vitia ad ** Ita Psal. XLV!, 10, cum LXX et Hebr. legit, ubi (a) In Græco res dubia est an attentio sequatur orationem, vel oratio attentionem. Utrobique enim legitur προσοχή οι προσευχή. Nos emendavimus Ἔστιν ἀπαθὴς καὶ ἔστιν ἀπαθοῦς ἀπαθέστε ρος. Ὁ μὲν γὰρ ἰσχυρῶς μισεῖ τὰ πονηρὰ, ὁ δὲ ἀπλείστως πλουτεῖ ἐν ἀρεταῖς, καὶ ἡ ἁγνεία ἀπάθεια λέγεται, καὶ εἰκότως. Προοίμιον γὰρ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως καὶ ἀφθαρσίας φθαρτών. Απάθειαν ἔδειξεν ὁ εἰπών· Νοῦν Κυρίου κέκτημαι. Απάθειαν ἔδειξεν ὁ εἰπὼν Αἰγύπτιος, μὴ φοβεῖσθαι τὸν Κύριον. Απά θειαν ἔδειξεν ὁ ἀνθυποστρέψαι τὰ πάθη εὐξάμενος. Τίς πρὸ τῆς μελλούσης λαμπρότητος, ὡς ὁ Σύρος ἐκεῖνος ἀπαθείας ἠξίωται; Ὁ μὲν γὰρ Δαυὶδ ὁ περί φημος ἐν προφήταις· "Ανες μοι, φησίν πρὸς Κύ nos, Dii fories, etc. dubiam scripturam. S. Tithees. (c) S. Antonius.

GRADUS XXIX. ριον, ἵνα ἀναψύξω. Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ ἀθλητής • "Ανε; 1 se redirent, Deum rogavit: Quis ante futuram caτὰ κύματα τῆς χάριτός σου. Απάθειαν ἔχει ψυχή, ritatem, ut Syres ilte, hac tranquillitate dignus ἡ οὕτως ποιωθεῖσα ταῖς ἀρεταῖς, ὡς οἱ ἐμπαθεῖς ταῖς habitus est? David inter sacros vates cantatissimus: ἡδοναῖς. Εἰ τοῦτο όρος γαστριμαργίας, τὸ, καὶ μὴ Remitle mihi, inquit ad Dominum, ut refrigerer δι ὀρεγόμενον βιάζεσθαι, τοῦτο πάντως ὅρος ἐγκρατείας, Hic autem athleta Christi: Remitte fluctus gratize τὸ καὶ πεινῶσαν τὴν φύσιν ἀνυπεύθυνον οὖσαν ἐπι tuæ. Illa anima est in possessione tranquillitatis, κρατεῖν. Εἰ τοῦτο ὄρος λαγνείας, τό, καὶ ἐπὶ ζώοις quæ sic affecta et modificata est virtutibus, ut sunt καὶ ἀψύχοις μαίνεσθαι· τοῦτο ὄρος ἁγνείας, τό, ἐπὶ perturbati et vitiosi erga voluptates. Si iste supreπᾶσιν ὡς ἀψύχοις τῇ αἰσθήσει διακείσθαι. Εἰ τοῦτο mus est gulæ gradus, seipsum absque appetitu coφιλαργυρίας πέρας τό, μηδέποτε του συναθροί gere ad epulandum, cum non esurias: hic supreζειν παύεσθαι, ἢ κορέννυσθαι· τοῦτο ἀκτημοσύνης, mus erit temperantiæ, etiam cum esurias, naturam τὸ, μηδὲ τοῦ σώματος φείσασθαι τοῦ ἰδίου. Εἰ τοῦτο jam nulli vitio obnoxiam continere. Si extrema ἀκηδίας πέρας, τὸν ἐν πάσῃ ὑπάρχοντα ἀνέσει ὑπο- hoc luxuriæ signum est, erga bestias et res inaniμονὴν μὴ κεκτῆσθαι· τοῦτο ὑπομονῆς, τὸ, ἐν θλίψει mas cupidine ferri et insanire; certe istud sumὄντα, ἄνεσιν ἔχειν λογίζεσθαι. Εἰ τοῦτο ὀργῆς πέλα- mæ castitatis erit, perinde erga res omnes tamı aniγος, τὸ καὶ μηδενός παρόντος θηριοῦσθαι· τοῦτο malas quam inanimas allici. Si hoc avaritiae supre μακροθυμίας τοῦ ἀπόντος, τοῦ λοιδοροῦντος καὶ mus est terminus, neque coacervandis opibus ulπαρόντος ὡσαύτως γαλιαν [γαληνιᾷν]. Εἰ τοῦτο κε lum modum ponere, nec pecuniis expleri; certe νοδοξίας ύψος, τὸ καὶ μηδενὸς παρόντος τοῦ ἐπαινεῖν contra veræ paupertatis argumentum erit, neque ἐφείλοντος κενοδοξίας ἔργα σχηματίζεσθαι, τοῦτο corpori parcere. Si extreme desidise nota est, in πάντως ἀκενοδοξίας εἶδος, τὸ μηδέποτε ἐν παρουσ summo otio impatientem fieri; illud certe summiæ σίαις τὴν ἔννοιαν κλέπτεσθαι. Εἰ τοῦτο εἶδος ἀπω patientiæ iudicium erit, in ipsa aflictione putare λείας εἴγουν ὑπερηφανίας τὰ ἐν εὐτελεῖ σχήματι se relaxationem reperisse. Si bio extremus iræ velεπαίρεσθαι, τοῦτο σωτηριώδες ταπεινώσεως τεκμή ut pelagi furor est, etiam nemine præsente eſſleριον, τὸ ἐν ὑψηλοῖς ἐγχειρήμασι, καὶ κατορθώμασι rari; summa aquitatis animi signum erit, 448 ταπεινὸν ἔχειν φρόνημα. Καὶ εἰ τοῦτο ἐμπαθείας perinde animi serenitatem praesente et absente caπαντελοῦς τεκμήριον, τὸ πᾶσι τοῖς ὑπὸ δαιμόνων lumniatore retinere. Si is ad culmen vanæ gloriæ ὑποσπειρομένοις σχεδὸν ἐξέως ὑπείκειν. Ἐγὼ τοῦτο ascendit, qui nullo præsente a quo laudetur, vanæ τῆς ἁγίας ἀπαθείας υπείληφα γνώρισμα, τὰ δύνασθαι tamen gloriæ opera fingit et simulat, haud dubie ἐναργώς λέγειν· Ἐκκλίνοντος ἀπ' ἐμοῦ τοῦ που rejectæ penitus et devictæ van gloriæ forma et τηροῦ οὐκ ἐγίνωσκον, οὐδὲ πῶς ἐλήλυθεν, specimen erit, nihil anino in conventibus commoοὐδὲ τίνος ἕνεκα, οὐδὲ πῶς ἀπελήλυθεν, ἀλλ' ὅλος veri, aut sibi pati subrepere. Si hæc exilii sive suλοιπὸν ἀναισθήτως πρὸς τὰ τοιαῦτα ἔχω· ἡνωμένος perbiae species est, in vili habitu extolli, hoc saluὅλος ὤν, καὶ ἀεὶ ἐσόμενος Θεῷ. taris humilitatis signum erit, in arduis operibus et virtutum officiis humilem animum retinere. Si hoc supremæ vitiositatis indicium est, omnibus dæmonum suggestionibus statim cedere, tum ego certissimam sanctæ tranquillitatis tesseram affirmabo hoc posse aperte testari: Declinantem a me malignum non cognoscebam ", neque quomodo accesserit, neque quam ob causam, neque quomodo recesserit, sed ad hæc, et hujusmodi omnia tanquam omni sensu carerem, affectus sum, cum Deo quantusquantus sum conjunctus nunquam ab co sejungendus. Ο τοιαύτης καταστάσεως ἠξιωμένος, ἔτι ὧν ἐν σαρκί, αὐτὸν τὸν ἐνοικοῦντα ἀεὶ ἐν ἅπασι λόγοις, καὶ ἔργοις, καὶ διανοήμασιν ἔχει κυβερνώντα. "Οθεν λοιπὸν καὶ ὡς φωνῆς τινος, τῆς τοῦ Κυρίου βουλή σεως ἔνδον διὰ φωτισμοῦ ἀντιλαμβάνεται, πάσης διδασκαλίας ἀνθρωπίνης υψηλότερος γενόμενος - Πότε ἥξω, καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; οὐ γὰρ φέρω λοιπὸν τοῦ πόθου τὴν ἐνέργειαν· ἀλλὰ ζητῶ, ὅπερ ἀθάνατον κάλλος πρὸ τῆς πηλοῦ μοι δέΖωχας. Ὁ ἀπαθὴς, τί δεῖ πολλὰ λέγειν; ζῇ μὲν οὐκ ἔτι αὐτὸς, ζῇ δὲ ἐν αὐτῷ ὁ Χριστὸς, καθά φησιν ὁ τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἀγωνισάμενος, καὶ τὸν δρόμον τετελεκώς, καὶ τὴν πίστιν τετηρηκώς ὀρθόδοξον. Οὐ συνίσταται διάδημα βασιλέως ἐξ ἑνὸς λίθου, καὶ οὐ τελειοῦται ἀπάθεια, ἂν μιᾶς ἀρετῆς καὶ τῆς τυ χούσης ἀμελήσωμεν· ἀπάθειαν μὲν νοήσεις, τὸ τοῦ ἐπουρανίου βασιλέως ἐν οὐρανοῖς παλάτιον. Πολλὰς δὲ μονὰς τὰς ἔνδον τῆς πόλεως ταύτης κατασκηνώ35 Psal. xxxvi, 14. 32 Psal. c, 4. Qui tali statu dignatus est, is dum adhuc in carue degit, Deum habet in se habitantem, qui omnia ipsius dicta, facta, et cogitata etiam gubernat. Ac deinceps tanquam vocem alicujus intus accipit, quæ divinam ei voluntatem per illuminationem interpretatur, unde doctior et sublimior omni humana doctrina factus dicit: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei ª³? nec cnim diutius vim desiderii ferre possum, sed quiero immortale pulchritudinis decus, quod mwili ante lutum caruis hujus dedisti. 449 In ista tranquillitate ammi constitutus (quid opus est pluribus?) vivit jam non ipse, sed vivit in illo Christus, quemadmodum dicit, qui bonum certamen certavit, cursum consummavit, fidem reram et rectam servavit ". Non constat corona regis ex uno lapide pretioso, nec animi tranquillitas perficitur, si vel una, qualiscunque illa sit, virtus negligatur. Per tranquillitatem intelliges illam coelestia 38 Psal. XLI, 3. as Galat. st, 20.

imperatoris regiam seu palatium. Multas autem σεις Τείχος τὴν Ἱερουσαλήμ, τὴν τῶν πταισμά mansiones, quæ intra civitatem hanc sunt, justorum habitationes. Murum Jerusalem, peccatorum remissiones. Carramus, fratres, ut in coelestis palatii thalamum penetremus. Quod si ex oneris alicujus anticipatione (ο calamitatem!) aut tempore occupati fuerimus, saltem locum aliquem circum ipsum thalamum occupare studeamus. Si vero adhuc cessamus et remissi sumus, curemus tamen ut saltem intra mœnia, quoquo modo possumus, penetremus. Nam qui non ante exitum vitæ illuc ingressus fuerit, vel potius monia ascenderit et superarit, in vasta demonum solitudine stabulabitur. Propterea ille quispiam precabatur: In Deo meo transgrediar murum ". Et alius tanquam ex persona Dei dicit: Nonne peccala vestra sunt quæ diridunt inter vos et me 31? Perfodiamus, amici, medium sepis parietem, quem per inobedientiam male ædificavimus. Accipiamus hinc debitorum solutionem, quia non est apud inferos qui sanare possit. 450 Studeamus ergo, fratres, studiosi enim æternæ vitæ inscripti sumus, nec est quod vel lapsum ullum, vel tempus, vel onus excusemus: quotquot enim Dominum per regenerationis lavacrum receperunt, dedit illis potestatem filios Dei quia ego sum Deus ", et vera ab omni perturbationum vitiorumque tempestate tranquillitas, cui gloria in omnes sæculorum æternitates. Amen. των ἄφεσιν. Δράμωμεν, ἀδελφοί, τῆς ἐν τῷ νυμφῶνι τοῦ παλατίου εἰσόδου τυχεῖν· εἰ δὲ ἔκ τινος ή φορτίου προλήψεως, ὦ τῆς συμφοράς! ή χρόνου προκατελήφθημεν, και μονήν τινα πέριξ τοῦ νυμ φῶνος προφθάσωμεν. Εἰ δὲ ἔτι ἐκλάζομεν, ἢ παρει μένοι τυγχάνομεν, κἂν ἐντὸς τοῦ επίχους παντί τρόπῳ γενώμεθα· ὁ γὰρ πρὸ τέλους ἐκεῖ μὴ εἰσελθὼν, μᾶλλον δὲ μὴ ὑπερβεβηκὼς ἐν ἐρημία αυλισθήσεται. Διὰ τοῦτό τις ηύχετο λέγων· Ἐν τῷ Θεῷ μου ὑπερ βήσομαι τεῖχος. Καὶ ἕτερος ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φησιν· Οὐχ αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν εἰσιν αἱ δια χωρίζουσαι ἀνὰ μέσον ὑμῶν καὶ ἐμοῦ; Διαχ ψωμεν, ὦ φίλοι, τὸ μεσότειχον τοῦ φραγμοῦ, ὅπερ διὰ παρακοῆς κακῶς ᾠκοδομήσαμεν λάβωμεν ένω τεῦθεν λύσιν τοῦ χρέους, διότι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ ᾅδῃ ὁ δυνάμενος άσασθαι. Σχολάσωμεν, ἀδελφοί, καὶ γὰρ σχολασταὶ ἀπεγράφημεν· οὐκ ἔστι πτῶμα, οὐκ ἔστι καιρὸν, οὐκ ἔστι φορτίον προφασίσασθαι· ὅσοι γὰρ ἔλαβον τὸν Κύριον διὰ λούτρου παλιγγενεσίας, ἔδωκε αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, εἰπών· Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι σ Θεός, καὶ ἡ ἀπάθεια. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν Excitat quidem a terra in cœlum inopem mentem, et de stercore vitiorum excitat pauperem beata animi tranquillitas: sed laudatissima charitas collocat eum cum principibus, angelis inquam sanctis, cum principibus populi sui “. SCHOLIA AD GRADUN XXIX. De religiosa animi tranquillitate seu victoria passionum. Scholion 1. Quis? Sanctus Ephrem. Scholion 2. Nam in hac animi tranquillitate constituti, sive omnium cupiditatum victores ad summum præceptorum divinorum fastigium cum inexplebili desiderio progressi perfectionem ipsam infinitam faciunt, quod bonorum æternorum nullus sit terminus seu finis. Aliud. Perfecta quidem, quoad ejus per humanam facultatem feri potest; imperfecta autem, ut quæ semper seipsam supergressa novis sigillatim ac cessionibus extollatur, dum perpetuo ad mortem gradus facit. Aliud Nili. Duplicem perfectionem intelligendam scias: unam » II Tim. iv, 7. "Peal. xvII, 30., " Isa. LIX, (α) Quomodo S. Ephrem qui 195 amnis visit ante Climacum? Nisi loquatur de scriptis illius. Nam S. Ephrem vixit anno 363, Climacus 560. Ατέλεστον τελειότητα Latine cum eadem fieri *, cum dixit: Vacate et videte, et intelligite, Ανιστᾷ μὲν ἀπὸ τῆς εἰς οὐρανὸν πένητα νοῦν· καὶ ἀπὸ κοπρίας παθῶν ἐγείρει πτωχὸν ἡ μακαρία ἀπάθεια· ἡ δὲ πανύμνητος ἀγάπη ποιεῖ αὐτὸν τοῦ καθίσαι μετὰ ἀρχόντων, ἁγίων ἀγγέλων, μετὰ ἀρ χόντων λαοῦ Κυρίου, ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ ΚΘ'. Περὶ ἀπαθείας. Σχόλιον α'. Τίς; Ὁ ἅγιος Εφραίμ (α). Σχόλιον β'. Οἱ γὰρ ἀπαθεῖς πρὸς τὸ ἄκρον ἐφετὸν ἀπορέσεως υπερεκτεινόμενοι ἀτέλεστον ποιοῦσι την τελειό τητα διότι τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν τέλος οὐκ ἔστι. Αλλο. Τελεία μὲν ὅσον πρὸς τὴ μέτρον τῆς ἀνθρωπίνης δυνάμεως· ἀτέλεστος δὲ ὡς ἀεὶ ὑπερβαίνουσα ταυτὴν, ταῖς κατὰ μέρος προσθήκαις, καὶ ὑψευμένη διηνεκώς ταῖς πρὸς θάνατον ἀναβάσεσι. Αλλο Νείλου. Δύο τελειότητας νοητέον· μίαν μὲν πρόσκαιρον, 30 Joan. 1, 12.» Psal. xLv, 13. • Psal. cxi, gratia annominationis non potest exprimi. Finis sine fine, τέλος ἀτέλεστον, sed τελειότης perfectio nem, non finem sonat.

GRADUS XXX. μίαν δὲ αιώνια,· περὶ ἧς γράφει ὁ Παῦλος· 'Οταν hujus praesentis temporis, et unam alterius sæculi δὲ ἔλθῃ τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργη θήσεται· τὸ γὰρ, ὅταν ἔλθῃ τὸ τέλειον, σημαίνει, ὅτι ἐνταῦθα οὐ δυνάμεθα χωρῆσαι τὴν θείαν τελειό τητα. Αλλο. Δύο τελειότητας Παῦλος ὁ θεσπέσιος ἐπίσταται, καὶ οἶδε τὸν αὐτὸν τέλειον, καὶ οὐ τέλειον ἄνθρωπον • ὡς μὲν πρὸς τὸν παρόντα βίον τέλειον λεγόμενον ἄνθρωπον· καὶ ὡς πρὸς τὸν ἀληθῶς τέλειον, οὐ τέτ λεων· διό φησι· Οὐχ ὅτι ἔλαβον ή ήδη τετελείω μαι. Καὶ μετ' ὀλίγα λέγει· Ὅσοι οὖν τέλειοι, τοῦτο φρονῶμεν. Σχόλιον γ. Απάθειαν ἔχει ψυχή, οὐχ ἡ μὴ πάσχουσα πρὸς τὰ πράγματα, ἀλλ᾽ ἡ καὶ πρὸς τὴν μνήμην αὐτῶν ἀτά ραχος διαμένουσα. Σχόλιον άλλο. Τήρησις ἐντολῶν Θεοῦ τίκτει ἀπάθειαν· ἀπάθεια δὲ ψυχῆς συντηρεί γνῶσιν. Σχόλιον δ'. Το τῆς φιλαργυρίας πάθος ἐντεῦθεν ἐλέγχεται· ἐν τῷ χαίροντα λαμβάνειν, καὶ λυπούμενον μεταδιΕίναι· οὐ δύναται δὲ ὁ τοιοῦτος οικονομικός εἶναι. Σχόλιον τ. Σημείωσαι, ὅτι ἀπώλεια ἡ ὑπερηφανία ἰδικῶς· τὸ δ' ἐναντίον πρόδηλον. Σχόλιον ς'. Οὐχ ὑπομένει τὸ σκότος τὴν τοῦ φωτὸς παρουσ σίαν· οὐ νόσος ὑγείας ἐπιλαβούσης ἵσταται· οὐκ ἐνεργεῖ τὰ πάθη τῆς ἀπαθείας παρούσης. Σχόλιον ζ'. Κάλλος τὴν ἀθανασίαν, πηλὸν δὲ τὴν γεώδη ταύ την σάρκα, ἣν μετὰ τὴν παρανομίαν ὁ Ἀδὰμ ἡμ φιάσατο, ὡς φησιν ὁ τῆς θεολογίας ἐπώνυμος. Σχόλιον η'. Πολλές μονὰς καλεῖ τὰ μέτρα τῆς διανοίας τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ αὐλιζομένων· λέγω δὴ τὰς δια κρίσεις, καὶ διαφορὰς ἐν οἷς κατά διάνοιαν έντραφῶσιν· οὐ γὰρ διαφοράς τόπων, ἀλλὰ τάξεις χαρισμάτων πολλὰς μονάς είρηκεν. æternam, 451 de qua scribit sanctus Paulus: Quando (inquit) venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est ". Illud enim, quando vemerit quod perfectum est, significat, nos hic capere non posse divinan perfectionem. Aliud. Geminam perfectionem sanctus Paulus agnoscit, eumdemque hominem vidit perfectum et imperfec tum; perfectum quidem, quantum ad præsentem vite statum pertinet; imperfectum autem, quantum ad veram futuri status perfectionem attinet. Quapropter dixit: Non quod acceperim, aut jam perfectus sim ". Et post pauca subjicit: Quicunque ergo perfecti sumus, hoc sentiamus“. Scholion 3. Tranquillitatem partam habet anima, non qua ad res humanas non afficitur, sed quæ ad memoriam etiam earum imperturbata manet. Scholion aliud. Observatio mandatorum Dei parit victoriam perturbationum, victoria autem perturbationum conservat cognitionem. Scholion 4. Vitium avaritiæ inde deprehenditur, cum is qui accipit, accipiendo gaudet, et largiendo tristatur: hujusmodi enim bonus dispensator esse non potest. Scholion 5. Observa superbiam recta tendere ad exitium: contrarium per se clarum est. Scholion 6. Tenebræ non ferunt præsentiam luminis; nequo morbus durat veniente sanitate, neque mali affectus ullam vim habent, præsente perfecta auimi tranquillitate. Scholion T. Per pulchritudinem intelligit immortalitatem (Clmacus), lutumn autem carnem hanc terrestrem, quam Adam post prævaricationem induit, ut inquit Gregorius cognomento Theologus. Scholion 8. Multas mausiones vocat modos mentis eorum qui in illa regione (viventium) habitant; discrimina inquam seu distinctiones et differentias, in quibus animo seu mente cœlestibus deliciis perfruuntur. Neque enim discrimina locorum, sed ordines et modos gratiarum et donorum multas mausiones appellavit. Περὶ τοῦ συνδέσμου τῆς ἐναρέτου τριάδος ἐν ἀρεταῖς. Νυνὶ δὲ λοιπόν, μετὰ πάντα τὰ προειρημένα, μένει τὰ τρία ταῦτα, τὰ τὸν σύνδεσμον πάντων ἐπισφίγ 452 GRADUS XXX. De vinculo trium virtutum (fidei nempe, spei et charitatis). Post omnis nunc explicata manent hæc tria, fides, spes, charitas“: quibus omnia arctissimo viuculi “I Cor. xii, 10. 6. Philipp. 11, 12. w ibid. 15. * 1 Cor. xm, 13.

Μείζων δὲ πάντων ἡ ἀγάπη· Θεὸς γὰρ ὀνομάζε ται. Πλὴν ἔγωγε τὴν μὲν ἀκτῖνα ὁρῶ, τὴν δὲ φῶς, τὴν δὲ κύκλον· πάντα δὲ ἐν ἀπαύγασμα καὶ μίαν λαμπρότητα. Η μὲν γὰρ πάντα δύναται καὶ ποιεῖν, καὶ δημιουργεῖν· τὴν δὲ ἔλεος Θεοῦ περικυκλοῖ, καὶ ἀκαταίσχυντον ποιεῖ· ἡ δὲ οὐδὲ πίπτει οὐδ᾽ ἑστήκει τοῦ θέειν· οὐδὲ τὸν τρωθέντα ἠρεμεῖν λοιπὸν τῆς μακαρίας μανία; ἐξ. Ο περὶ ἀγάπης Θεοῦ λέγειν βουλόμενος, περὶ Θεοῦ λέγειν ἐπεχείρησε. Περὶ Θεοῦ δὲ λόγος διεξιέναι, σφαλερὸν καὶ ἐπικίνδυνον τοῖς μὴ προσέχουσιν. Ὁ περὶ ἀγάπης λόγος, ἀγγέλοις γνώριμος κἀκείνοις κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐλε λάμψεως· 'Αγάπη ὁ Θεός ἐστιν, ὁ ὅρον δὲ τούτου λέγειν βουλόμενος, ἐν ἀβύσσω τυφλώττων τὸν ψάμ μον μετρεῖ. node constringuntur et continentur. Major autem γοντα καὶ κρατοῦντα, πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη horum omnium est charitas **; quippe quæ Deus nominatur. Enimvero ego primam harum ut solis radium, alteram ut lumen, tertiaan ut plenum orbem seu circulum contemplor. Ex quibus omnibus unus splendor et claritas refulget. Etenim fides omnia facere et moliri potest; spem Dei misericordia vallat et munit, nec confundi permittit. Charitas vero neque cadit, neque consistit unquam a cursu, neque charitate vulneratum a beata insania unquam quiescere sinit. Qui de charitate Dei loqui instituit, de ipso Deo agere aggreditur. Cæteruni de Deo sermonem instituere et disputare, anceps et periculosa res est iis quí non attendunt quantum opus moliantur. Serano de charitate angelis pernotus est, et illis ipsis pro ratione et facultate illustrationis divinæ. Deus est charitas ", cujus definitionem qui verbis explicare conatur, cæcus in alto pelago arenam dimetitur. Charitas ex natura qualitatis suæ est similitudo Dei, quantum mortales assequi possunt. Secundum efficaciam autem est quædam ebrietas animæ, sccundum proprietatem denique est fons fidei, 453 æqui et patientis animi profundum, pelagus humilitatis. Charitas proprie est abalicatio omnis contraria: cogitationis; malum enim non cogitat charitas. Charitas et animi tranquillitas, et adoptio filiorum Dei nominibus iisque solis inter se discrepant: non secus ac lumen et ignis et flamma, in unam concurrunt naturam actionem, effectum, ita de his cogita. Pro ratione defectus inest etiam animæ timor. Qui caret timore, aut plenus est charitate, aut anima mortuus est. Nihil abs re fecero si timoris, desiderii, diligentiæ, æmulationis, servitutis et amoris Dei exempla et imagines ab humanis actionibus repræsentaro. Beatus ille qui tali fertur amore in Deum, quali vesanus procus flagrat erga suam anasiam. Beatus qui non minus timet Deum, quam rei judicem timere solent. Beatus qui non remissior est in rerum divinarum studio, quam probi servi in re domini sui. Beatus qui tanto zelo virtutis tenetur, quanto mariti zelotypi erga suas uxores. Beatus qui ita assistit Deo in precibus, ut famuli suo regi. Beatus qui ita Dominumn cultu sibi placare assiduo contendit, quemadmodum alii sibi homines devincire student. Non sic mater lactenti infanti, sicut astant p filius charitatis Deo semper adhaerere amat. Qui vere amat, semper illius quem amat præsentem sibi vultum imaginatur, illumque intus in animo com voluptate complectitur, adeo ut uec in somno 454 ab ipsius desiderio possit requiescere, sed et in illo erga desideratum amore feratur. Quemadmodum ergo usu venire solet in rebus corporeis, ita etiamt in rebus spiritualibus fieri consuevit. Hoc amoris telo quidam saucius de seipso, quod equidem admiror, dixit: Ego propter natura: necessitatem dormio; sed cor meum propter amoris copiam viyitat”. 16. 67 Cant. v, 2. ** Philipp. 1:1, 12.» | Joan. IV, Αγάπη κατὰ μὲν ποιότητα ὁμοίωσις Θεοῦ, καθ' ὅσον βροτοῖς ἐφικτόν. Κατὰ δὲ ἐνέργειαν μέθη ψυχῆς· κατὰ δὲ τὴν ἰδιότητα πηγὴ πίστεως, ἄβυσσος μακροθυμίας, θάλασσα ταπεινώσεως· ἀγάπη ἐστὶ κυρίως ἀπόθεσις παντοίας ἐναντίας εννοίας· εἴπερ ἡ ἀγάπη οὐ λογίζεται τὸ κακόν. ᾿Αγάπη, καὶ ἀπάθεια, καὶ υἱοθεσία, τοῖς ἐνύμασι, καὶ μόνοις δια κέκριται. Ως φῶς, καὶ πῦρ, καὶ φλοξ εἰς μίαν συν τρέχουσιν ἐνέργειαν οὕτω καὶ περὶ τούτων νόει. Κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐλλείψεως ἐνυπάρχει φόβος· ὁ γὰρ φόβου χωρὶς ἀγάπης πεπλήρωται, ἢ τὴν ψυχὴν νενέκρωται· οὐδὲν τὸ δυσχερὲς ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ πόθου, καὶ φόβου, καὶ σπουδῆς, καὶ ζήλου, καὶ δουλείας, καὶ ἔρωτος Θεοῦ παραθεῖναι εἰκόνας. Μακάριος ὅστις τοιοῦτον πρὸς Θεὸν ἐκτήσατο ἔρωτα. οἷον μανικὸς ἐραστής πρὸς τὴν ἑαυτοῦ ἐρωμένη, κέκτηται Μακάριος ὁ οὕτως φοβηθεὶς τὸν Κύ ριον, ὡς δικαστὴν κατάδικο: δεδοίκασι· μακάριος ὁ οὕτως σπουδαῖος γενόμενος ἐν τῇ ὄντως σπουδή, ὡς εὐγνώμονες δοῦλοι πρὸς τὸν οἰκεῖον κύριον. Μακάριος ὃς οὕτως ζηλωτὴς ἐν ἀρεταῖς γέγονεν, ὡς οἱ περὶ τὰς ἑαυτῶν ὁμοζύγους ἐκ ζήλου νήφοντες. Μακάριος ὁ οὕτως Κυρίῳ ἐν προσευχῇ παριστάμενος, ὡς ὑπηρέται βασιλεί παρεστήκασι Μακάριος ὁ Κύριον, ὡς ἀνθρώπους ἀποθεραπεύειν ἀνελλιπῶς ἀγωνιζόμενος· οὐχ οὕτως μήτηρ ὑπομαζίῳ ὡς ἀγά πης υἱὸς τῷ Κυρίῳ προσκολλᾶσθαι πέφυκε πάντοτε. Ο ὄντως ἐρῶν ἀεὶ τὸ τοῦ φιλουμένου πρόσωπον φαντάζεται, καὶ τοῦτο ἔνδον ἐνηδόνως περιπτύσσεται ὁ τοιοῦτος. Οὐκ ἔτι οὐδὲ καθ᾽ ὕπνους ἠρεμεῖν τοῦ πόθου δύναται· ἀλλὰ κἀκεῖσε πρὸς τὸ ποθούμενον άδολεσχει. Οὕτως ἐπὶ σωμάτων, οὕτως ἐπὶ ἀσωμάτ των πέφυκε γίνεσθαι. Τρωθείς τις περὶ ἑαυτοῦ ἔλεγεν, ὅπερ θαυμάζω, ὡς Ἐγὼ καθεύδω διὰ τὴν χρείαν τῆς φύσεως, ἡ δὲ καρδία μου ἀγρυπνεῖ διὰ τὸ πλῆθος τοῦ ἔρωτος. Σημειωτέον σαι, ὦ πισυνὲ, ὅτι περ μετά τούτων θηρίων παρὰ τῆς ἐλάφου ψυχής ὄλεθρον τότε ἐπιποθεῖ καὶ ἐκλείπει πρὸς Κύριον πυρὶ τῆς ἀγάπης, ὡς ὑπὸ τοῦ βαλλομένη. Η μὲν τῆς

GRADUS XXX. πείνης ενέργεια αδηλός τις καὶ ἀσήμαντος· ἡ δὲ τῆς Observandum est tibi, o lide, post sublatas, per animam velut cervam, noxias feras, potissimum tum animam desiderare Deum, et in eo velut amoris jaculo percussam deficere seu colliquescere). Vis (seu et causa famis non est semper manifesta et aperta: sitis vero publice apparet omnibus, et ardorem patefacit. Hinc est quod ille qui Deum ardebat, diserit: Silvil anima mea ad Deum, forter, vi. vum“. Si aspectus dilecti nobis amici nos totes immutal, et latos hilaresque reddit, omnemque mærorem abstergit, quid non efficiat facies Domini in puram animam inaspectabili modo advenientis? Timor quidem Domini, quando ex vero animi sensu nascitur, omnes sordes eluere et absumere consuevit. Confige, inquit, velut clavis, a timore tuo carnes meas". Sed sancta charitas nonnullos quidem absorbere solet, quemadmodum ille dixit: Vulnerasti cor nostrum, vulnerasti 30. Alios in Domino. De quo dixit: Speravit cor meum et είψης επιτατική τις καὶ προφανής, καὶ τοῦ φλογμοῦ πᾶσι σημαντική· διὰ τοῦτό φησιν ὁ Θεὸν ποθῶν· Εδίψησεν ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν, τὸν ἰσχυρὸν, τὴν ζῶντα. Εἰ πρόσωπον φιλουμένου ένα αργῶς ὅλους ἡμᾶς μεταβάλλει, καὶ φαιδρούς, καὶ ἱλαρούς, καὶ ἀλύπους απεργάζεται· τί ἂν καὶ οὐ ποιήσει πρόσωπον Δεσπότου ἐν καθαρῇ ψυχῇ ἐπι δημίαν ἀοράτως ποιουμένου; Ὁ μὲν φέτος ὅταν αἰσθήσει ψυχῆς γένηται, ἐκτήκειν καὶ κατεσθίειν τὴν ρυπαρίαν πέφυκε. Καθήλωσον γάρ, φησίν, ἐπ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου. Η δὲ ὁσία ἀγάπη ενίους μὲν κατεσθίειν εξωθε, κατὰ τὸν εἰπόντα· Εκαρδίωσας ἡμᾶς, ἐκαρδίωσας. Ποτέ δέ τινας λαμπρύνειν, καὶ ἀγαλλιᾶσθαι ποιεῖ. Ἐπ' αὐτῷ γάρ φησιν· “Πιπισεν ή καρδία μου καὶ ἐβοηθύνθην [ἐβοηθήθην), καὶ ἀνέταλεν [ἀνέθαλεν] ἡ σάρξ μεν καὶ καρδίας εὐφραινομένης, πρόσωπον θάλλει. vero totos irradiat, et præ gaudio facit ut exsultent adjutus sum, et refloruit caro mea". Corde vero exhilarato etiam facies florct. Οταν λοιπὸν ὅλος ὁ ἄνθρωπος οἷόν πως συνανακραθῇ τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ, τότε καὶ ἐκτὸς τοῦ ἐν τῷ σώματι ὡς δι' ἐσόπτρου τινὸς τὴν τῆς ψυχῆς δείκνυσι λαμπρότητα· οὕτως δοξάζεται Μωϋσῆς ὁ θεόπτης ἐκεῖνος. Οἱ τοιοῦτον ἰσάγγελον κατειληφότ τες, πολλάκις τροφῆς σωματικῆς ἐπιλανθάνονται. Οἶμαι δὲ οὐδὲ συχνότερον ταύτης ὀρέγονται. Καὶ οὐ θαῦμα· εἴπερ καὶ πόθος ἐναντίος πολλάκις τροφήν διεκρούσατο, οἶμαι τῶν ἀφθάρτων τούτων λοιπόν, μηδέ, ὡς ἔτυχε, τὸ σῶμα νοσηλεύεσθαι· ἡγνίσθη. γὰρ καὶ τρόπον τινὰ ἐφθαρτοποιήθη διά φλογές ἁγνείας διακοψάσης φλόγα Οἶμαι μηδὲ αὐτὴν βρῶσιν, ἣν προσίενται λοιπὸν μεθ' ηδύτητος προσἱεσθαι. "Υδωρ μὲν γὰρ ὑπόγειον ρίζαν φυτοῦ, τούς των δὲ ψυχὴν πῦρ οὐρανίον τρέφειν πέφυκεν· αύξησις φύσου ἀρχὴ ἀγάπης· τέλος δὲ ἁγνείας υπόθεσις θεολογίας. Ο Θεῷ τελείως τὰς αἰσθήσεις ενώσας τοὺς λόγους αὐτοῦ μυσταγωγεῖται ὑπ' αὐτοῦ· τούτων γὰρ μὴ συναφθέντων χαλεπόν περὶ Θεοῦ δια λέγεσθαι. Ενούσιος μὲν λόγος τελειοῖ ἀγνείαν, παρουσία ἑαυτοῦ νεκρώσας τὸν θάνατον· τούτου δὲ νεκρωθέντος, ὁ τῆς θεολογίας μαθητής πεφώτιστα. Ο λόγος Κυρίου ὁ ἐκ Κυρίου ἁγνὸς διαμένων εἰς αἰῶνα αἰῶνος· ὁ γὰρ Θεὸν μὴ γνούς στοχαστικῶς ἀποφθέγγεται ἀγνεία μαθητήν θεολόγον ειργάσατο δι' αυτού κρατύναντα τῆς τριάδος τῶν τριῶν [al. abest τῶν τριῶν] τὰ δόγματα. Ὁ ἀγαπῶν τὸν Κύριον, τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ προηγάπησεν. ᾿Απόδειξις γὰρ τοῦ προτέρου τὸ δεύτερον. Ὁ ἀγαπῶν τὸν πλησίον οὐδέποτε καταλαλούντων ἀνέξεται· ὡς ἀπὸ πυρὸς μᾶλλον δὲ ἀποφεύξεται. Ο λέγων Κύριον ἀγαπᾶν καὶ τῷ ἀδελφῶν αὐτοῦ ὀργιζόμενος, ὅμοιός ἐστι τῷ καθ᾿ ὕπα νους τρέχοντι. Κράτος ἀγάπης ἐλπὶς, δι' αὐτῆς γὰρ τὸν τῆς ἀγάπης μισθὸν ἀπεκδεχόμεθα. Ελπίς ἐστιν ἀδήλου πλούτου πλοῦτος· ἐλπίς ἐστιν ἀνενδοίαστος πρὸ θησαυρού θησαυρός· αὕτη κόπων ἀνάπαυλαι, αὕτη ἀγάπης θύρα, αὕτη ἀναιρεῖ ἀπόγνωσιν, αὕτη τῶν ἀπὸ 455 Cum demumn tolus homo divina charitate inundatus et quasi permistus et confusus fuerit, tum velut per speculum anima fulgorem ostendit. Sic ille Dei contemplator et spectator Moyses gloria circumfusus est. Qui ad hunc angelicum charitatis gradum ascenderunt, sape alimentorum corporis obliti sunt, imo plerumque nec desiderant: nec est quod mirenur, quando contrarium sape desiderium et appetitus cibum repudiat, ut existimem corpus incorruptorum horum de calero morbis non amplius tentari; cum sanctum jam sit, et quadammodo per castitatis flammam, que corporis flammam exstinxit, incorruptum sit effectum; nec arbitror illud oblatum etiam cibum cum ulla dein40 Psal. 111, 5.» Psal, CXVI, 120. G η ceps voluptate admittere. Aqua enim subterranea plantæ radicem, horum vero animas ignis coelestis alere solet. Timoris divini incrementum principium est charitatis: finis vero castitatis, theologiae fundamentum. Cujus sensus cum Deo perfecte sunt conjuncti, hic verbis Dei ab ipso Deo arcano mode instituitur. Illis enim non copulatis difficile erit de Deo sermonem instituere. Verbum insitum castitatem perfectam efficit, suaque præsentia mortem ipsam morti infert. Morte autem exstincta jam theologiæ sectator illustratus est. Verbum Domini a Domino editum sanctum est, et manet in æternum. Qui Deum non novit, tantum probabiliter per conjecturam de rebus divinis loquitur. Discipulum verun theologiæ castitas elficit, uti per se ipsum jam sanctissimæ Trinitatis in tribus personis doctrinam comprehendat. 456 Qui Deum amat, jam alte fratrem amore suo complexus est. Per amorem enim fraternum testatur se Deum amare. Qui amat alterum, nullo modo ferre potest, ut illi obtrectetur, sed ab omni detractione multo magis quam ab igne refugit et abhorret. Qui dicit se Deum amare, et interim fratri suo irascitur, comparandius est illi, το Cant. 1, 9. οι Peal, ssvi, 7

ταύτῃ δέδενται πόνοι, ταύτῃ κρέμανται κάποι· ταύ την κυκλοῖ ἔλεος. Εύελπις μοναχός, ἀκηδίας σφά κτην, ἐν μαχαίρα ταύτης, ἐκείνην τροπούμενη. Ελπίδα τίκτει δώρων Κυρίου πεῖρα· ὁ γὰρ ἄπειρος οὐκ ἀδίστακτος μένει. Ελπίδα (Ελπίς] λύει θυμός· ἡ μὲν γὰρ οὐ καταισχύνει· ἀνὴρ δὲ θυμώδης οὐκ εὐ σχήμων. qui somnial se currere. Vis omnis charitatis in spe 4 όντων εἰκών· ἐλπίδος ἔλλειψες, ἀγάπης ἀφανισμός, sita est, per quam premium charitatis exspectamus. Spes est nou apparentium divitiarum divitiæ, indubitatus thesaurus ante perceptum thesaurum. Ilæc est laborum requies, janua charitatis, desperationis exstinctio, absentium bonorum imago et repræsentatio. Ubi spes decollavit, charitas periit; hac labores nostri devinciuntur. Ab hac nostra sudorum studia dependent; hanc inisericordia divina circumvallat. Religiosus spei plenus desidiam jugulat, illamque per hujus gladium triumphat [in fugam vertit seu fugat]. Spem donorum cœlestium gustus parit, quæ qui non gustavit aut expertus est, de constantia periclitatur. Spem ira occidit (a), spes enim non confundit: iracundus vero confunditur. G Charitas dux est prophetic, miraculorum conci- Αγάπη προφητείας χορηγός· ἀγάπη τεράτων liatrix: charitas divinæ illustrationis inexhaustus fons: claritas est scaturigo ignis coelestis, qui quanto magis redundat, tanto magis silientem adurit et absumit. Charitas est status angelicus: charitas proficit ad æterna. Annuntia nobis, o præclara, et virtutum pulcherrima: ubi pascas oves tsas. ubi cubes in meridie ss? Illumina nos, irriga nos, duc et deduc nos, quandoquidem ad te ascendere cupimus. 457 Tu enim omnibus imperas; nunc vulnerasti cor meum, et non possum continere flammam tuam, unde te laudandi principium sumam, totus ignesco. Sed tu dominaris potestati maris, ma- ¡um autem fluctuum ejus tu mitigas et exanimas. Tu humilias sicut vulneratum superbum cogitatum In brachio virtutis tuæ dispersisti inimicos tuos ®, tuique amatores inexpugnabiles reddis. Quomodo autem te Jacob scale innixam viderit, percupio cognoscere. Quæ forma hujns ascensus fuerit avide quærenti expone. Quis modus, quod pignus et præmium scalæ illius ex gradibus compositæ per quos ascensiones in corde suo tuus amator disposuit *. Avebam præterea scire harum ascensionum numierum, quantoque tempore cursus ille seu ascensus transigatur. Ductores enim ille denuntiavit, qui tuam cum angelo luctam et visionem didicit: nihil enim aliud declarare voluit, imo vero (si ut oportet, vere proprieque loquendum sit) non potuit. Illa vero quasi e caelo mibi visa, regins, inquam, ista, et tanquam in aurem animæ meæ hoc collocuta dixit: Nisi prius (o amator) ab ista corporis concretione fueris solutus, elegantiam forms were spectare, ut meæ est, non poteris. Spiritualem vero virtutumn compositionem et ordinem te scala cujus vertici et fastigio innitor te doceat, quemadmodum magnus ille mystes et arcanorum doctor testatus est. Nunc auLam manent hec tria, fides, spes, charitas; major antem horum est charitas *. παρεκτική· ἀγάπη ἐλλάμψεως άβυσσος. ᾿Αγάπη πηγή πυρός· ὅσον ἀναβλύσει, τοσοῦτον τὸν διψώντα καταφλέξει· ἀγάπη ἀγγέλων στάσις· ἀγάπη προκοπὴ τῶν αἰώνων. Απάγγειλον ἡμῖν, ὦ καλὴ ἐν ἀρεταῖς, τοῦ ποιμαίνεις τὰ προβατά σου, που κατασκηνοῖς ἐν μεσημβρία; φώτισον ἡμᾶς, πότισαν ἡμᾶς, ὁδήγησον ἡμᾶς, χειραγώγησον ἡμᾶς, ἐπειδὴ λοιπὸν ἀναβαίνειν πρὸς σὲ βουλόμεθα. Σὺ γὰρ δεσπόζεις πάντων. Νῦν δέ μου ψυχὴν κεκαρδίωκας καὶ οὐ δύναμαι κατέχειν σου την φλόγα, δεν ὑμνή σας σε πορεύομαι· Σὺ δὲ δεσπόζεις τοῦ κράτους τῆς θαλάσσης, τὸν δὲ σάλον τῶν κυμάτων αὐτ τῆς σὺ καταπραΰνεις, καὶ νεκροῖς· σὺ ταπει τοῖς ὡς τραυματίαν ὑπερήφανον λογισμόν· ἐν τῷ βραχίονι τῆς δυνάμεώς σου διεσκόρπισας τοὺς ἐχθρούς σου, καὶ ἀπολεμήτους τοὺς τοὺς ἐραστὰς ἀπεργάζῃ. Πῶς δὲ ὁ Ἰακὼς ἐπὶ τὴν κλίσ μακά σε στηριγμένην τε έσται μαθεῖν ἐπείγομαι. Τι δὲ ἄρα τὸ εἶδος τῆς τοιαύτης ανόδου ερωμένη φράσον· τίς δὲ ὁ τρόπος καὶ ὁ ἔρανός σου τῆς τῶν βαθμῶν ἐκείνης συνθέσεως ἂς ἀναβάσεις εν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ διέθετο ὁ σας Εραστής· τίς δὲ ὁ ἀριθμὸς τούτων εδίψων γνῶναι· ὅσος δὲ ἄρα τοῦ δρόμου χρόνος. Τοὺς γὰρ χειραγωγούς ἀπήγγειλεν ὁ μαθὼν σου τὴν πάλην καὶ τὴν δρασιν· οὐδὲν δὲ ἕτερον φωτίζειν βεβούληται, μᾶλλον δὲ δεδύνηται, εἰ δέοι με λέγειν οἰκειότερον 'Η δὲ ὥσπερ ἐξ οὐρα νοῦ μοι φανεῖσα, ἡ βασίλισσα αὕτη, καὶ ὡς ἐν ὠτι Ο μου ψυχῆς τοῦτο προσομιλοῦσε ἔλεγεν· Ἐὰν μὴ λυ θῇς, ὦ ἐραστὰ, τῆς παχύτητος, ἐμὴν ὥραν, ὡς ἔστι, μανθάνειν οὐ δύνασαι. Ἡ δὲ κλίμαξ τὴν τῶν ἀρετῶν σε διδασκέτω πνευματικὴν σύνθεσιν (15· ἐπ' αὐτῆς διεστήριγμαι ἐγὼ τῆς κορυφῆς, καθὰ ὁ μέγας μου μύστης Έρησε. Νῦν δὲ μένει τὰ τρία ταῦτα, πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη· μείζων δὲ πάντων ἡ ἀγά πη. Brevis adhortatio, qua omnia supra latius dicta comprehenduntur. Ascendite fratres, ascendite alacriter, et ascenΠροτροπὴ ἐπίτομος καὶ ἰσοδύναμος τῶν διὰ πλά τους ειρημένων. Αναβαίνετε, ἀναβαίνετε, ἀναβάσεις προθύμως * Cant. 1, 6. (α) Ελπις λύει θυμόν, spes iram occidit. 50 Pal. LXXXV, 10, 11. “Psal. Lxxxi, 6. & 1 Cor. xαι, 13.

SCALA PARADISI-GRADUS XXX. ἂν καρδίᾳ τιθέμενοι, ἀδελφοί, τοῦ φάσκοντος ἀκούον- siones in corde vestro disponite W, et audite vocanτες· Δεῦτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου· καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν τοῦ καταρτίζοντος τοὺς πόδας ἡμῶν ὡσεὶ ἐλάφου, καὶ ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ ἱστῶντος, τοῦ νικῆσαι ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ. Δράμετε, δυσωπῶ, μετ' ἐκείνου τοῦ λέγοντος• Σπουδάσωμεν ἕως οὗ καταντήσωμεν εἰς τὴν ἑνότητα πάντες τῆς πίστεως, καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Θεοῦ εἰς ἄνδρα τέλειον εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώμα τος τοῦ Χριστοῦ, ἐς τριακονταέτης τῇ δρωμένῃ ηλικία βαπτισθείς, τὸν τριακοστὸν βαθμὸν ἐν τῇ νεαρά κλίμακι εκληρώσατο· εἴπερ ἡ ἀγάπη ἐστὶν ὁ Θεός· ᾧ ὕμνος, ᾧ κράτος, ᾧ σθένος· ᾧ τὸ πάντων ἀγαθῶν εἴτων ἔνεστι, καὶ ἦν, καὶ ἔσται εἰς Φορίστους αιώνας. ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΛΟΓΟΝ Δ'. Περὶ πίστεως, ἐλπίδος καὶ ἀγάπης. Σχόλιον α'. Πίστις συγκατάθεσις ἀδιάκριτος τῶν ἀκουσθέντων, ἐν πληροφορίᾳ τῆς ἀληθείας τῶν κηρυχθέντων Θεοῦ χάριτι, ἥντινα ἐπεδείξατο ᾿Αβραάμ, μαρτυρηθείς ὅτι οὐ διεκρίθη τῇ ἀπιστίᾳ, ἀλλ' ἐνδυναμώθη τῇ πίστει δοὺς δόξαν τῷ θεῷ καὶ πληροφορηθείς, δει ὁ ἐπήγγελται δυνατός έστι και ποιήσαι. Η μὲν γάρ. Πίστις. Την δέ. Ἐλπίδα. Καταχρηστικῶς τὴν οὐσίαν ενέργειαν εκάλεσεν. ΕΔΕ. Αγάπη. Σχόλιον μ. Σχόλιον τ. Τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν συγκατιών ὁ πατὴρ ἐκ τῶν ελαττόνων ποιείται τὰ παραδείγματα. Σχόλιον δ. Ο βασιλεί παριστάμενος, καὶ ἀνθρώπους θερα τεύων, ἔστιν ότε καθ' ὑπόκρισιν, καὶ κατ' ὀφθαλμοδουλείαν καὶ μισθαρνίαν ποιεί, ὃς καὶ διήμαρτε τοῦ μακαρισμοῦ. Μακάριος δὲ ὄντως ἐκεῖνος, ὃς πρὸς τῷ ἐκτὸς εἶδες, τὸ ἐντὸς ἦθος συναρτήσεις, όλα καὶ τὴν παράστασιν ὁρᾶται τελῶν· μόνος πρὸς μόνον τὰς νοερώς αιτήσεις εὐθύμῳ διανοίς περαιούμενος. Σχόλιον ε. Ομοίως, φησί, καὶ ἐπὶ σωματικοῦ ἔρωτος, καὶ ἐπὶ πνευματικοῦ ὡσαύτως τοῦ ὄντες ἐστὶν, ἐν σών Σχόλιον Γ. ματι Ο πιστέ, ὦ συνετέ· τῶν γὰρ παθῶν διὰ τῆς σω φροσύνης ἀπαλλαγεῖσα, τότε ἀκατασχέτως τῷ θείῳ ἔρωτι φλέγεται. Σχόλιον ζ. Ὁ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς λόγος, ᾧ ἂν ἐνοικήσῃ διὰ καθάρσεως, τελειοῖ μὲν ἐν αὐτῷ τὴν καθαρότητα τὸν δὲ θάνατον, ήγουν τὰ πάθη εἰς τέλος άπους κριτ * Psal. LXSSI, 6. #7 181., 11, 3. * Ephcs. ¡V, PATROL, GR. LXXXVIII. tem: Venite, ascendamus in mentem Domini, et in domum Dei nostri, qui perfecit pedes nostros tanquam cervi, el super excelsa statuit 37, ut vincamns in via ejus. Currite, obsecro, currite cum illo qui dixit: Festinemus donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis Dei, in virum perfeciunt, in mensuram cialis plenitudinis Christi ", qui cum esset, ut videbatur, triginta annorum baptizatus, tricesimum gradum in scala spirituali sortitus est: quandoquidem Deus est charitas, cui laus, cui impe rium, cui fortitudo, cui bonorum omnium causa inest, et erat, et erit in omnes sæculorum æternitates. Amen. SCHOLIA AD GRADUM XXX. De fide, spe et charitate, Scholion 1. Fides est suffragatio animi indisctissa eorum quæ sunt audita cum certa persuasione veritatis eorum que sunt per gratiam Dei prædicata: quam ostendit Abraham, qui testimonium consecutus, quod non kæsitarit difidentia, sed confortatus fide dans gloriam Deo plenissime sciens quia quæcunque promisis, potens est et facere 50. Hec quidem. Fides, 459 Hanc vero. Spem, Hec vero. Charitas. Scholion 2. Per calachresin et abusionem naturam seu substantiam vocavit energiam, seu vim, seu actionem. Scholion 3. Nostræ imbecillitati indulgeus pater a minoribus sumit exempla. Scholion 4. Qui regi astat, et homines officiis sibi demeretur, quandoque hoc facit ex hypocrisi et simulatione, quandoque tantum ad oculum deservit et mercedis causa qui procul a beatitudine aberrat. Beatus φόντο revera ille est, qui externo corporis modo et forense, animi quoque nores accommodat, et tota mente Deo perfecte assistit et servit, solusque ad solum suas mentis petitiones et vota læto animo transmittit. Scholion 5. Quemadmodum, inquit, se habet amor carnalis, ita spiritualis qui revera in corpore exsistit. Scholion 6. O fidelis, o sapiens; nam anima a pravis cupiditatibus per temperantiam expedita, non potest non amore Dei ardere. Scholion 7. Del Patris Verbum, in quo per puritatem cœpit habitare, illum purissimum eficit. Mortem autem sive pravas appetitiones omnino exstinguit. ** Rom. 17, 20,

S. JOAN. CLIMACI SCALA PARADISI. Scholion 8. Verbum spiritus, sensum mentis spe certæ salutis implet; vis enim charitatis ex Deo proficiscitur. Quapropter mens nostra in quæstionibus theologicis sen dubitationibus immota permanet; neque enim patitur ullam inopiam quæ curam illi pariat, quando per contemplationes tantopere dilatatur, quantopere vult vis charitatis. Bonum est ergo semper in fide perseverare eum qui charitate fervet et agitur. Nihil enim pauperius aninio qui vult de rebus divinis philosophari, cum careat ipse Deo. Diadochi 9. Alia est charitas animæ naturalis, et alia quæ ex Spiritu sancto ills insinuatur. Illa quæ in nobis est, quamlo volumus, moderate movetur pro voluntate nostra, ac proinde 460 non dificulter nobis a maliguis spiritibus, nisi vi per nos coerceatur, a proposito suo nobis subducitur. Divina autem illa adeo mcendit animam ad Dei charitatem, ut omnes animæ partes et facultates inter se coelestis desiderii bonitate per infinitam quamdam affectus simplicitatem sive sinceritatem devinciat et conglutinet. Mens enim quasi a Spiritu sancto cœlesti gratia et virtute gravida facta, fontem quemdam charitatis et gaudii profundit. Scholion 10. Eranos collecta est quæ pecuniis constat a multis collatis. In præsenti vero loco significat collectam ex multis virtutibus conflatam et coactam. Scholion 11. Angelos intelligit in scala versantes. Scholion 12. Hoc est Deus, qui est charitas. Scholion 13. Σχόλιν η. Ο πνευματικός λόγος την νοεράν αίσθησιν πλη ροφορεῖ· ἐνέργεια γὰρ ἀγάπης ἐκ Θεοῦ φέρεται· διόπερ καὶ ἀβασά στος ἡμῶν ὁ νοῦς διαμένει ἐν τοῖς τῆς θεολογίας κινήμασιν· οὐ γὰρ πάσχει τότε πενίαν τὴν μέριμναν φέρουσαν· ἐπειδὴ τοσοῦτον ταῖς θεω ρίαις πλατύνεται, ὅσον τῆς ἀγάπης ἡ ἐνέργεια θέλει. Καλὸν οὖν ἀεὶ πίστει παραμένειν δι' ἀγάπης ἐντρο γούμενον· οὐδὲν γὰρ πτωχότερον διανοίας ἐκτὸς Θεοῦ φιλοσοφούσης τὰ τοῦ Θεοῦ, Σχόλιον Διαδόχου θ. *Αλλη ἐστὶν ἡ ἀγάπη τῆς ψυχῆς ἡ φυσική, καὶ ἄλλη ἡ ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτῇ προσγινομένη ἡ μὲν γὰρ ἐκ τῆς ἡμετέρας, ὅτε θέλομεν, συμμέτρως κινεῖτα: θελήσεως· διόπερ καὶ εὐχερῶς ὑπὸ τῶν που νηρῶν πνευμάτων, ἡνίκα μὴ βίᾳ κρατῶμεν τῆς ἑαυτῶν προαιρέσεως διαρπάζεται· ἡ δὲ τοσοῦτον ἐκκαίει τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, ὡς πάντα τὰ τῆς ψυχῆς μέρη τῇ τοῦ θείου πόθου ἀλλή λων ἐγκολλᾶσθαι χρηστότητι, ἐν ἀπείρῳ τινὶ ἁπλό τητι διαθέσεως· ἐγκύμων [εγκυμονῶν] γὰρ ὥσπερ ὁ νοῦς τότε ὑπὸ τῆς πνευματικῆς ἐνεργείας γινόμε νος, πηγήν τινα ἀγάπης ἀναβλύζει καὶ χαρᾶς. Σχόλιον ι'. Ερανός ἐστι τὰ ἐκ πολλῶν συναχθέντα χρήμα τα· νῦν δὲ ἡ συλλογή, ἡ ἐκ πολλῶν ἀρετῶν συν αχθεῖσα. Σχόλιον ια'. Τοὺς ἀγγέλους λέγει τοὺς ἐπὶ τῆς κλίμακος. Σχόλιον 13'. Τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ Θεός, ὅς ἐστιν ἡ ἀγάπη. Σχόλιον ιγ'. Ερώτησις. Ποία ἐστὶν ἡ τελειότης τῶν πολλῶν καρπῶν τοῦ πνεύματος; Απόκρ. Όταν τις ἀξιωθῇ τελείας ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Ἐρώτ. Καὶ πόθεν γινώ σκει τις ὅτι ἔφθασεν εἰς ταύτην; Απόκρ. Όταν κινηθῇ ἡ μνήμη τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ, εὐ θέως ἡ καρδία αὐτοῦ κινεῖται ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ· καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ καταφέρουσι δάκρυα δαψιλῶς· ἔθος γὰρ ἔχει ἡ ἀγάπη ἐκ τῆς μνήμης τῶν ἀγαπη τῶν ἐξάπτειν δάκρυα· καὶ τοιοῦτος ὢν οὐδέποτε Quæstio. Qualis est perfectio multorum fructuum Spiritus sancti? Resp. Quando quis dignatus fuerit perfecta Dei claritate. Questio. Unde quis intelligat se ad illam aspirasse? Resp. Quando mens excitata ad memoriam Dei, statin cor ejus concitatur ad charitatem Dei, et oculi ejus largo fonte lacrymarum redundant. Est enim hec natura charitatis, ut ex inemoria rerum dilectarum statim lacrymas accendat. Et qui ad cum statum pervenit, nunquam lacrymis destituitur, quod materia et causæ nunquam desint, quæ ὑστερεῖται ἐκ τῶν δακρύων· διότι οὐ λείπει αὐτῷ illum ad Dei memoriam excitent, adeo ut etiam in somno cum Deo colloquatur: solet enim charitas talia actitare. Et hoc est mortalium in hac vita perfectio. ὕλη ἀεὶ φέρουσα αὐτὸν εἰς μνήμην τοῦ Θεοῦ· ὥστε καὶ ἐν ὕπνῳ αὐτοῦ συνομιλεῖ τῷ Θεῷ· ἔθος γὰρ τῇ ἀγάπῃ πράσσειν τὰ τοιαῦτα· καὶ αὕτη ἐστὶν † τελειότης τῶν ἀνθρώπων ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν.

ΙΩΑΝΝΟΥ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΟΙΜΕΝΑ. ΛΟΓΟΣ. JOANNIS SCHOLASTICI LIBER AD PASTOREM. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Ἐν τῇ μὲν κάτω βίβλῳ ἔγωγέ σε, θεσπέσιε Πάτερ, πάντων ἔσχατον τέταχα· ἐν τῇ δὲ ἄνω, σὲ πέπεισμαι πάντων ἡμῶν ἐν τῇ ἀπογραφῇ τῇ θείᾳ προ τερεύειν· εἴπερ ἐστὶν ὁ εἰρηκὼς ἀληθὴς, ἔσονται οἱ ἔσχατοι τῷ φρονήματι, πρῶτοι τῷ ἀξιώματι. Σχόλιον Μάρκου μοναχού. Ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι ἔσονται οἱ ἔσχατοι πρῶτοι· καὶ τὸ ἔμπαλιν, μετόχους ἀρετῶν καὶ μετόχους ἀγά της νόει· ἀγάπη γὰρ ἐσχάτη μὲν ἀρετῶν τυγχάνει κατὰ γένεσιν· πρώτη δὲ ευρίσκεται πνευματικώς κατὰ τὴν ἀξίαν, τας προγεγενημένας αὐτῆς ἐσχάτας ἀποδεικνύουσα. Ego te, venerande pater, in hoc inferiori sen terreno codice, postremo collocavi loco, sed in illo coelesti volumine te nobis omnibus antelatum in divina descriptione et censu, nullus dubito: quando verax est qui dicit: Qui nunc per animi submissionem sunt novissimi, erunt tunc primi honoris dignitate. Scholion Marci monachi. Quando audieris: erunt novissimi primi, et contra primi novissimi (a) virtutum et charitatis consortes intellige. Charitas enim virtutum quidem novissima est, si spectes generationem illius; prima autem, si dignitatem, qua, ante se natas, postremas esse ostendit. Cœnobiarcha pastori, navarcho, Ποιμήν κυρίως ἐστὶν, ὁ τὰ ἀπολωλότα λογικά δι' ἀκακίας, δι' οἰκείας σπουδῆς καὶ εὐχῆς ἀναζητῆσαι, καὶ ἀνορθῶσαι δυνάμενο;. Κυβερνήτης ἐστὶν ὁ ἰσχὺν νοερὰν ἐκ Θεοῦ καὶ οἰκείων μόχθων εἰληφώς, οὐ με τον ἐκ τρικυμίας, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀβύσσου, τὴν ναῦν ἀνασπάσαι δυνάμενος. Ιατρός ἐστιν ὁ τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν κεκτημένος ἄνοσον μηδὲ μιᾶς ἐμπλάστρου παρ' ἄλλων τὸ παράπαν δεόμενος. Διδάσκαλος ὄντως ἐστὶν ὁ νοεράν τέλτον γνώσεως Θεοῦ δακτύλῳ, ήγουν ενεργείᾳ ἐλλάμψεως ἐξ αὐτοῦ δι' ἑαυτοῦ κομισάμενος, καὶ τῶν λοιπῶν βίβλων ἀνενδεὴς γενόμενος· ἀπρεπές διδασκάλοις, ἐξ ἀντιγράφων ἐκπαιδεύειν, καὶ ζωγράφοις ἐκ μεταβόλων σημειον σθαι· ὁ τοὺς κάτω παιδεύων, ἄνωθεν ἐκ τοῦ ὕψους διδάσκου· καὶ τῷ σχήματι τῷ αἰσθητῷ τὸν ἕτερον παιδεύου μὴ ἐπελάθου τοῦ φάσκοντος· Οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων, οὐδὲ δι' ἀνθρώπων τὴν διδασκαλίαν • Matth. xis, 50. 464 CAPUT I. medico litteratori comparatur. Pastor (a) ille verus et germanus est, qui gregen rationis quidem nou expertem, sed per simplicitatem perditum industria sua et precibus quæsitumn repertumque curare potest ac restituere. Gubernator (navarchus] est, qui intelligendi vi et facultaie prudentiaque a Deo accepta, et usu studioque suo comparata navem non e decumanis fluctibus tantum servare, sed ex imis quoque gurgitis vadis potest eripere. Medicus est, qui ab animo corporeque sanus valensque, nulla pro se medicabula aliunde desi derat. Doctor est qui volumen intelligentiæ et cognitionis a Deo exaratum, sive calesti lumine et magisterio illustratum, ab eoden numine ipse per se accepit, alienaque eruditione sive libris non indiget. Turpe est magistro ex transcriptis paginis documenta tradere, turpe pictori ex alienis tabulis suas describere. Qui inferiores doces, a superiori1 Alii codd. τις ἐστί. (α) Vid. D. Angustin. lib, n. Gen. ad lit. cap. 42.