ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΠΕΡΙ ΕΥΧΗΣ. οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλ' ἐν διδακτοῖς τοῦ Πνεύματος. * Τὰ διὰ τὸ εἶναι μέγιστα καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον τυγ- χάνειν, εἰς ὑπερβολήν τε ὑπεράνω τῆς ἐπικήρου φύσ σεως ἡμῶν, ἀδύνατα τῷ λογικῷ καὶ θνητῷ γένει και ταλαβεῖν· ἐν πολλῇ δὲ (75) καὶ ἀμετρήτῳ ἐκχεομένη ἀπὸ Θεοῦ εἰς ἀνθρώπους χάριτι Θεοῦ διὰ τοῦ τῆς ἀνυπερβλήτου εἰς ἡμᾶς χάριτος ὑπηρέτου Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ συνεργοῦ Πνεύματος, βουλήσει Θεοῦ δυνατά γίνεται. Αδύνατον γοῦν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ὑπάρχον σοφίας κτῆσις ᾖ τὰ πάντα κατεσκεύασται (76) (πάντα γὰρ, κατὰ τὸν Δαυὶδ, ὁ Θεὸς ἐν σοφίᾳ ἐποίησε)· δυνατὸν ἐξ ἀδυνάτου γίνεται διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ, ὃς ἐγεννήθη (77) σοφία ἡμῖν ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρω σις. Τίς γὰρ ἄνθρωπος γνώσεται βουλὴν Θεοῦ; Η τίς ἐνθυμηθήσεται τί θέλει ὁ Κύριος; Ἐπεὶ λο- γισμοὶ θνητῶν δειλοὶ καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι ἡμῶν· φθαρτὸν γὰρ σῶμα βαρύνει ψυχὴν, καὶ βρίθει τὸ γεώδες σκῆνος νοῦν πολυφρόντιδα. Καὶ μόγις εικάζομεν τὰ ἐπὶ γῆς (78), τὰ δὲ ἐν οὐρανοῖς τίς ἐξιχνίασε; Τίς δ᾽ οὐκ ἂν εἴποι ἀδύνατον εἶναι ἀνθρώπῳ ἐξιχνιάσαι τὰ ἐν οὐρανοῖς; Αλλ' ὅμως τοῦτο τὸ ἀδύνατον, τῇ ὑπερβαλλούσῃ χάριτι τοῦ Θεοῦ δυνατὸν γίνεται· ὁ γὰρ ἁρπαγείς εἰς τρίτον οὐρανὸν, εξιχνίασε τάχα τὰ ἐν τοῖς τρισὶν οὐρανοῖς, διὰ τὸ ἀκη- κοέναι ἄῤῥητα ῥήματα, ἃ μὴ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλή σαι ἦν. Τίς δὲ δύναται εἰπεῖν ὅτι δυνατὸν ἀνθρώπῳ γνωσθῆναι τὸν τοῦ Κυρίου νοῦν; Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ὁ Θεὸς διὰ Χριστοῦ χαρίζεται (79). ... τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου ἑαυτῶν· οὐκέτι, ὅτε διδάσκει αὐτοὺς τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου (80) εἶναι θέλοντος, ἀλλὰ εἰς φίλον μετα βάλλοντος τούτοις, ὧν Κύριος πρότερον ἦν. ᾿Αλλὰ καὶ ὡς οὐδεὶς οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ, οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς οἶδεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ μηδεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, ἀδύνατον εἰδέναι ἄνθρωπον τὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ τοῦτο δὲ κατανόησον, πῶς δυνατὸν γίνεται. Ἡμεῖς δὲ, φησὶν, οὐ τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἵνα ίδωμεν (81) τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν, ἃ καὶ λαλοῦμεν 13-16. δέ, κατασκεύασται, ἐγενήθη: ἐν χερσὶν εὑρίσκομεν μετὰ πόνου, τίς δ' οὐκ ἂν εἶποι, τίς δὲ οὐκ ἂν εἴποι. Εἶπε γάρ· Οὐκ ἔτι ὑμᾶς λέγω δούλους, ὅτι ὁ δοῦ λος οὐκ οἶδε τί ποιεῖ αὐτοῦ ὁ κύριος· ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ὅτι πάντα ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός ἐγνώρισα ὑμῖν. Λέγει, ότι ο ριος. δῶμεν. ORIGENIS ORIGENIS DE ORATIONE. A - . posita longoque intervallo caducam naturam no- stram superent, impossibilia comprehensu rationali et mortali generi sunt: ea multa et immensa gratia Dei quæ in homines a Deo effunditur per infinitæ in nos gratiæ ministrum Jesum Christum et ei coo- perantem Spiritum, funt Dei voluntate possibilia. Cum igitur impossibile sit bunanæ naturæ sapien- tiam acquirere qua omnia condita sunt (Omnia enim, juxta Davidein, in sapientia fecit Deus **), id pos sibile fit ex impossibili per Dominum nostrum Jesum Christum qui factus est nobis sapientia a Deo et justitia et sanctificatio et redemptio ". Quis enim homi- num poterit scire consilium Dei? Aut quis poterit B cogitare quid velit Deus ? Cogitationes enim morta- lium timidæ et incerla providentiæ nostra. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et terrena iuhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Et difficile æstimamus quæ in terra sunt. Quæ autem in calis sunt quis investigavil ® ? Quis neget impossibile homini esse investigare quæ sunt in coelis? impossi- bile tamen istud immensa Dei gratia possibile fit: qui enim ad tertium cœlum raptus est, is forte quæ in tribus caelis essent, investigavit, cum audisset arcana verba quæ non licebat homini loqui *ª. Quis dicat posse hominem cognoscere sensum Do- mini s ? Sed et hoc Deus per Christum largitur.... voluntate Domini sui : non etiam cum eos docet voluntatem ejus qui Dominus esse velit, sed qui se C in amicum converterit eorum quorum ante Dominus crat. Quin etiam ut nemo hominum scit quæ sunt ho- minis, nisi spiritus hominis qui in ipso est ; ita et quæ Dei sunt, nemo cognovit nisi Spiritus Dei 87. Quod si nemo cognovit quæ Dei sunt nisi Spiritus Dei, im- possibile est hominem cognoscere quæ Dei sunt. Id tamen quomodo possibile fiat, allende. Nos autem, inquit, non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quæ a Deo do- nala sunt nobis; quæ et loquimur, non in doclis humanæ sapientiæ verbis, sed in doctrina Spiritus *8. Ps. civ, 24. Cor. 1, 30. ns Ibisl. 12, 15. Sap. 1x, Bentleius expungit particulam, quæ certe re- dundat et sensum perturbat. ut male antea lectum est. plum affirmat doctissimus Walkerus, male autem legisse Editoren: Oxoniensem : quæ tamen lectio alteri videtur anteponenda. niensi adduntur et uncis includuntur ista : xal tà quae quidem in vulgatis libri Sapientiæ editionibus comparent, sed quoniam in Origeniano codice ms. desiderantur, ea expunximus. Μox codex ms. habet: non vero, D Cor. xii, 4. Cor. 11, 16. lbid. 11, 12. habet trium circiter versuum. Illam editor Oxo- niensis supplendam duxit his Joannis verbis xv, 15: Diait enim Ja non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Vos auiem dixi amicos, quia omnia quæ audivi a Patre meo nola feci vobis. Dicit eum jam non nosse voluntatem, etc. Nobis autem quibus religio est aliquid in textum inserere quod in co- dice ms. desideretur, potius visum est lacunam re- linquere, quam incerta certis miscere. 1. Quæ, quod maxima sint et supra hominem (75) Ἐν πολλῇ δέ, etc. Clarissimus Richardus (76) Κατεσκεύασται. Sic habet codex ms., non (77) Ἐγεννήθη. Sic in colice manuscripto scri- (78) Τὰ ἐπὶ γῆς. His verbis in editione Oxo- (79) Post verbum χαρίζεται, codex ms. lacunam (80) Κυρίου. Clarissimus Bentleius legit, Κύ (81) Ἵνα ἴδωμεν. Optime idem corrigit, ἵνα εἰ-

ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΠΕΡΙ ΕΥΧΗΣ. οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλ' ἐν διδακτοῖς τοῦ Πνεύματος. * Τὰ διὰ τὸ εἶναι μέγιστα καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον τυγ- χάνειν, εἰς ὑπερβολήν τε ὑπεράνω τῆς ἐπικήρου φύσ σεως ἡμῶν, ἀδύνατα τῷ λογικῷ καὶ θνητῷ γένει και ταλαβεῖν· ἐν πολλῇ δὲ (75) καὶ ἀμετρήτῳ ἐκχεομένη ἀπὸ Θεοῦ εἰς ἀνθρώπους χάριτι Θεοῦ διὰ τοῦ τῆς ἀνυπερβλήτου εἰς ἡμᾶς χάριτος ὑπηρέτου Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ συνεργοῦ Πνεύματος, βουλήσει Θεοῦ δυνατά γίνεται. Αδύνατον γοῦν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ὑπάρχον σοφίας κτῆσις ᾖ τὰ πάντα κατεσκεύασται (76) (πάντα γὰρ, κατὰ τὸν Δαυὶδ, ὁ Θεὸς ἐν σοφίᾳ ἐποίησε)· δυνατὸν ἐξ ἀδυνάτου γίνεται διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ, ὃς ἐγεννήθη (77) σοφία ἡμῖν ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρω σις. Τίς γὰρ ἄνθρωπος γνώσεται βουλὴν Θεοῦ; Η τίς ἐνθυμηθήσεται τί θέλει ὁ Κύριος; Ἐπεὶ λο- γισμοὶ θνητῶν δειλοὶ καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι ἡμῶν· φθαρτὸν γὰρ σῶμα βαρύνει ψυχὴν, καὶ βρίθει τὸ γεώδες σκῆνος νοῦν πολυφρόντιδα. Καὶ μόγις εικάζομεν τὰ ἐπὶ γῆς (78), τὰ δὲ ἐν οὐρανοῖς τίς ἐξιχνίασε; Τίς δ᾽ οὐκ ἂν εἴποι ἀδύνατον εἶναι ἀνθρώπῳ ἐξιχνιάσαι τὰ ἐν οὐρανοῖς; Αλλ' ὅμως τοῦτο τὸ ἀδύνατον, τῇ ὑπερβαλλούσῃ χάριτι τοῦ Θεοῦ δυνατὸν γίνεται· ὁ γὰρ ἁρπαγείς εἰς τρίτον οὐρανὸν, εξιχνίασε τάχα τὰ ἐν τοῖς τρισὶν οὐρανοῖς, διὰ τὸ ἀκη- κοέναι ἄῤῥητα ῥήματα, ἃ μὴ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλή σαι ἦν. Τίς δὲ δύναται εἰπεῖν ὅτι δυνατὸν ἀνθρώπῳ γνωσθῆναι τὸν τοῦ Κυρίου νοῦν; Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ὁ Θεὸς διὰ Χριστοῦ χαρίζεται (79). ... τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου ἑαυτῶν· οὐκέτι, ὅτε διδάσκει αὐτοὺς τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου (80) εἶναι θέλοντος, ἀλλὰ εἰς φίλον μετα βάλλοντος τούτοις, ὧν Κύριος πρότερον ἦν. ᾿Αλλὰ καὶ ὡς οὐδεὶς οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ, οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς οἶδεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ μηδεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, ἀδύνατον εἰδέναι ἄνθρωπον τὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ τοῦτο δὲ κατανόησον, πῶς δυνατὸν γίνεται. Ἡμεῖς δὲ, φησὶν, οὐ τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἵνα ίδωμεν (81) τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν, ἃ καὶ λαλοῦμεν 13-16. δέ, κατασκεύασται, ἐγενήθη: ἐν χερσὶν εὑρίσκομεν μετὰ πόνου, τίς δ' οὐκ ἂν εἶποι, τίς δὲ οὐκ ἂν εἴποι. Εἶπε γάρ· Οὐκ ἔτι ὑμᾶς λέγω δούλους, ὅτι ὁ δοῦ λος οὐκ οἶδε τί ποιεῖ αὐτοῦ ὁ κύριος· ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ὅτι πάντα ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός ἐγνώρισα ὑμῖν. Λέγει, ότι ο ριος. δῶμεν. ORIGENIS ORIGENIS DE ORATIONE. A - . posita longoque intervallo caducam naturam no- stram superent, impossibilia comprehensu rationali et mortali generi sunt: ea multa et immensa gratia Dei quæ in homines a Deo effunditur per infinitæ in nos gratiæ ministrum Jesum Christum et ei coo- perantem Spiritum, funt Dei voluntate possibilia. Cum igitur impossibile sit bunanæ naturæ sapien- tiam acquirere qua omnia condita sunt (Omnia enim, juxta Davidein, in sapientia fecit Deus **), id pos sibile fit ex impossibili per Dominum nostrum Jesum Christum qui factus est nobis sapientia a Deo et justitia et sanctificatio et redemptio ". Quis enim homi- num poterit scire consilium Dei? Aut quis poterit B cogitare quid velit Deus ? Cogitationes enim morta- lium timidæ et incerla providentiæ nostra. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et terrena iuhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Et difficile æstimamus quæ in terra sunt. Quæ autem in calis sunt quis investigavil ® ? Quis neget impossibile homini esse investigare quæ sunt in coelis? impossi- bile tamen istud immensa Dei gratia possibile fit: qui enim ad tertium cœlum raptus est, is forte quæ in tribus caelis essent, investigavit, cum audisset arcana verba quæ non licebat homini loqui *ª. Quis dicat posse hominem cognoscere sensum Do- mini s ? Sed et hoc Deus per Christum largitur.... voluntate Domini sui : non etiam cum eos docet voluntatem ejus qui Dominus esse velit, sed qui se C in amicum converterit eorum quorum ante Dominus crat. Quin etiam ut nemo hominum scit quæ sunt ho- minis, nisi spiritus hominis qui in ipso est ; ita et quæ Dei sunt, nemo cognovit nisi Spiritus Dei 87. Quod si nemo cognovit quæ Dei sunt nisi Spiritus Dei, im- possibile est hominem cognoscere quæ Dei sunt. Id tamen quomodo possibile fiat, allende. Nos autem, inquit, non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quæ a Deo do- nala sunt nobis; quæ et loquimur, non in doclis humanæ sapientiæ verbis, sed in doctrina Spiritus *8. Ps. civ, 24. Cor. 1, 30. ns Ibisl. 12, 15. Sap. 1x, Bentleius expungit particulam, quæ certe re- dundat et sensum perturbat. ut male antea lectum est. plum affirmat doctissimus Walkerus, male autem legisse Editoren: Oxoniensem : quæ tamen lectio alteri videtur anteponenda. niensi adduntur et uncis includuntur ista : xal tà quae quidem in vulgatis libri Sapientiæ editionibus comparent, sed quoniam in Origeniano codice ms. desiderantur, ea expunximus. Μox codex ms. habet: non vero, D Cor. xii, 4. Cor. 11, 16. lbid. 11, 12. habet trium circiter versuum. Illam editor Oxo- niensis supplendam duxit his Joannis verbis xv, 15: Diait enim Ja non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Vos auiem dixi amicos, quia omnia quæ audivi a Patre meo nola feci vobis. Dicit eum jam non nosse voluntatem, etc. Nobis autem quibus religio est aliquid in textum inserere quod in co- dice ms. desideretur, potius visum est lacunam re- linquere, quam incerta certis miscere. 1. Quæ, quod maxima sint et supra hominem (75) Ἐν πολλῇ δέ, etc. Clarissimus Richardus (76) Κατεσκεύασται. Sic habet codex ms., non (77) Ἐγεννήθη. Sic in colice manuscripto scri- (78) Τὰ ἐπὶ γῆς. His verbis in editione Oxo- (79) Post verbum χαρίζεται, codex ms. lacunam (80) Κυρίου. Clarissimus Bentleius legit, Κύ (81) Ἵνα ἴδωμεν. Optime idem corrigit, ἵνα εἰ-

Αλλ' εἰκὸς, Αμβρόσιε θεοσεβέστατε καὶ φιλοπονώ- Α τατε, καὶ Τατιανή κοσμιωτάτη καὶ ἀνδρειωτάτη (82), ἀφ᾿ ἧς ἐκλελοιπέναι τὰ γυναικεία, ὃν τρόπον ἐκλε- λοίπει τῇ Σάββα, ἤδη εὔχομαι, ὑμᾶς ἀπορεῖν τί δή- ποτε περὶ εὐχῆς προκειμένου ἡμῖν τοῦ λόγου, ταῦτα ἐν προοιμίαις (85) περὶ τῶν ἀδυνάτων ἀνθρώποις δυ- νατῶν χάριτι Θεοῦ γινομένων είρηται. Εν τῶν ἀδυνά των, ὅσον ἐπὶ τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν, πείθομαι τυγχάνειν, τρανῶσαι τὸν περὶ τῆς εὐχῆς ἀκριβῶς καὶ θεοπρεπῶς πάντα λόγον, καὶ τὸν περὶ τοῦ τίνα τρόπον εὔχεσθαι δεῖ, καὶ τίνα ἐπὶ τῆς εὐχῆς λέγειν πρὸς Θεὸν, καὶ ποιοι καιροὶ ποίων καιρῶν πρὸς τὴν εὐχὴν εἰσὶν ἐπι- τήδειοι (84). . . . τὸν διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν ἀποκα- λύψεων εὐλαβούμενον, μή τις εἰς αὐτὸν λογίσηται ὑπὲρ ὁ βλέπει ἢ ἀκούει ἐξ αὐτοῦ, ὁμολογεῖν καθὸ δεῖ προσεύχεσθαι μὴ εἰδέναι· Ο γὰρ δεῖ προσεύξασθαι, φησί, καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν. Ἀναγκαῖον δὲ οὐ τὸ προσεύχεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ προσεύχεσθαι καθὸ δεῖ, καὶ προσεύχεσθαι ὃ δεῖ. Ἵνα γὰρ καὶ ὅ δεῖ (85) προσ εύχεσθαι δυνηθώμεν καταλαβεῖν, ἐλλιπές ἐστι τοῦτο, ἐὰν μὴ καὶ τὸ καθὸ δεῖ προσλάβωμεν. Τί δὲ ἡμῖν ὄφελος τοῦ καθὸ δεῖ, μὴ εἰδῶσιν εὔχεσθαι ἃ δεῖ (86) ; Τὸ μὲν οὖν ἕτερον τούτων, λέγω δὴ τὸ ὅ δεῖ, οἱ λόγοι εἰσὶ τῆς εὐχῆς· τὸ δὲ καθὸ δεῖ, ἡ κατάστασις τοῦ εὐχομέ- νου· οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματος, τὸ μὲν ὅ δεῖ· Αἰτεῖτε τα μεγάλα (87), καὶ τὰ μικρὰ ὑμῖν προστεθήσεται· καὶ Αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια ὑμῖν προστεθήσεται· καὶ, Προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπη- ρεαζόντων ὑμᾶς· καὶ, Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐμβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερι μὲν αὐτοῦ· καὶ, Προσεύχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν· καὶ, Προσεύχεσθε ἵνα μὴ γένηται ὑμῶν ἡ φυγὴ χειμῶνι, μηδὲ Σαββάτῳ· καὶ, Προσ- ευχόμενοι δὲ, μὴ βαττολογήσητε· καὶ εἴ τι τού τοῖς ἐστὶ παραπλήσιον. Τὸ δὲ καθὸ δεῖ· Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ ἐπαίροντας ὁσίας χεῖρας χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλο γισμού. Ὡσαύτως καὶ γυναῖκας ἐν καταστολῇ κοι σμίως (88), μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτὰς, μὴ ἐν πλέγμασιν, ἢ χρυσῷ, ἢ μαργαρί- ταις, ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ· ἀλλ', ὁ πρέπει γυ ναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θευσέβειαν, δι᾿ ἔργων ἀγαθῶν. Τοῦ δὲ καθὸ δεῖ διδασκαλικόν ἐστι καὶ τό· Ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου ἐπὶ τὸ θυσια- στήριον, κἀκεῖ μνησθεὶς (89) ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατὰ σοῦ, ἄφες ἐκεῖ τὸ δῶρον σου ἔμπροσ· θεν τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ὕπαγε, πρῶτον διαλ λάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δωρόν σου. Ποῖον γὰρ Θεῷ δῶρον ἀπὸ τοῦ λογικοῦ τεροι. ολα μεν τὸν Παῦλον. ἐὰν γὰρ καὶ ὅ δεῖ. εὔχεσθαι ὁ δεῖ; κοσμίῳ, μνησθῇς. LIBELLUS DE ORATIONE. D tuum . Nam quod majus Deo donum a rationali boriosissime, tuque ornatissima et fortissima Ta- tiana, cui, ut olim Saræ ", desiisse fleri muliebria jam gaudeo, cur tandem, cum nobis propositum sit de oratione dicere, hæc præfatus sim de iis quæ cum sint impossibilia hominibus, gratia Dei fiunt possibilia. Mihi videtur unum esse ex his impossi- bilibus, quantum ad nostram attinet infirmitatem, omnem de oratione sermonem accurate et digne Deo tractare, ac perspicuum facere et docere quid et quomodo orandum sit, quæ sint in oratione dicenda Deo, quæ sint temporibus tempora orationi oppor- tuiora.... eum qui propter magnitudinem revela- tionum verebatur ne quis ipsum existimaret supra id quod videret aut audiret ex ipso ", confiteri se B quomodo orandum esset ignorare. Nam quid oremus, inquit, sicut oportet nescimus ". Necesse est autem non orare solum, sed et orare sicut oportet, et orare quod oportet. Nam etsi quid oporteat orare compre- hendere potuerimus, mancum id erit, nisi illud, sicul oportet, adjunxerimus. Quid vero nobis proderit sicut oportet orare, ignorantibus quid orare opor- teat? Horum alterum, nempe orare quod oportet, ipse est orationis sermo; alterum, orare Sicut oportet, status ipsius orantis est. Exempli gratia, hæc sunt quæ orare oportet: Petite magna et parva adjicientur vobis; et: Petite calestia, el terrestria vobis adjicientur ; el : Orale pro calumniantibus vos '' ; et : Rogate Dominum messis ut millat opera- rios in messem suam ; et: Orate ne intretis in ten- tationem "; el: Orate ut non fiat fuga vestra in hieme vel Sabbato”; et : Orantes autem nolite mul- tum loqui", et si quid his affine est. Quomodo autem orandum sit: Volo autem viros orare in omni loco levantes purus manus sine ira et disceptatione. Similiter et mulieres in habitu ornato cum verecundia et sobrietate ornantes se, et non in tortis crinibus, aut auro, aut margaritis, aut veste pretiosa; sed quod decet mulieres promittentes pietatem per opers bona 9. Modum etiam orandi nos illud docet : Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum le: relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus C natura mitti potest quam suaveolens sermo ora- tionis ab ea mente oblatæ quæ nullius sibi-maleo- lentis peccati conscia sit ? Est et illud de modo que oportet orare : Nolite fraudare invicem, nisi forte ex * Gen. xvii. 11. Cor. xii, 6. • Rom. vi, 26. os Matth. vi, 33. es Matth. v, 44. ot Matth. Luc. xxii 40. 9o Matth. XXIV, 18, 38. tiana vide Monitum. Μox in codice ms. lacuna est unius fere versus, quam editor Oxoniensis his verbis supplet, deur, VII contra Cels., num. 44. quemadmodum legitur in editione Oxo. niensi. editor Oxoniensis, 2. Dubitatis fortasse, Ambrosi piissime et la- 20. 97 Matth. VI, 7. 981 Tim. 11, 8, 9, 10." Matth. v, 23. (82) Ανδρειωτάτη. Lege, ἀνδρειοτάτη. De a- - (85) Προοιμίαις. Lege, προοιμίοις. (84) Επιτήδειοι. Lege cum Bentleio, ἐπιτηδειό (85) Ἵνα γὰρ καὶ δ δεῖ. Bentleio scribendum vi- (86) Εἰδῶσιν εὔχεσθαι ἃ δεῖ. Idem legit, εἰδόσιν (87) Αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, etc. Vide adnot. ad lib. (88) Κοσμίως. Sic habet codex ms., non aulem (89) Μνησθείς. Ila coulex ms., in quo nale legit

Αλλ' εἰκὸς, Αμβρόσιε θεοσεβέστατε καὶ φιλοπονώ- Α τατε, καὶ Τατιανή κοσμιωτάτη καὶ ἀνδρειωτάτη (82), ἀφ᾿ ἧς ἐκλελοιπέναι τὰ γυναικεία, ὃν τρόπον ἐκλε- λοίπει τῇ Σάββα, ἤδη εὔχομαι, ὑμᾶς ἀπορεῖν τί δή- ποτε περὶ εὐχῆς προκειμένου ἡμῖν τοῦ λόγου, ταῦτα ἐν προοιμίαις (85) περὶ τῶν ἀδυνάτων ἀνθρώποις δυ- νατῶν χάριτι Θεοῦ γινομένων είρηται. Εν τῶν ἀδυνά των, ὅσον ἐπὶ τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν, πείθομαι τυγχάνειν, τρανῶσαι τὸν περὶ τῆς εὐχῆς ἀκριβῶς καὶ θεοπρεπῶς πάντα λόγον, καὶ τὸν περὶ τοῦ τίνα τρόπον εὔχεσθαι δεῖ, καὶ τίνα ἐπὶ τῆς εὐχῆς λέγειν πρὸς Θεὸν, καὶ ποιοι καιροὶ ποίων καιρῶν πρὸς τὴν εὐχὴν εἰσὶν ἐπι- τήδειοι (84). . . . τὸν διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν ἀποκα- λύψεων εὐλαβούμενον, μή τις εἰς αὐτὸν λογίσηται ὑπὲρ ὁ βλέπει ἢ ἀκούει ἐξ αὐτοῦ, ὁμολογεῖν καθὸ δεῖ προσεύχεσθαι μὴ εἰδέναι· Ο γὰρ δεῖ προσεύξασθαι, φησί, καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν. Ἀναγκαῖον δὲ οὐ τὸ προσεύχεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ προσεύχεσθαι καθὸ δεῖ, καὶ προσεύχεσθαι ὃ δεῖ. Ἵνα γὰρ καὶ ὅ δεῖ (85) προσ εύχεσθαι δυνηθώμεν καταλαβεῖν, ἐλλιπές ἐστι τοῦτο, ἐὰν μὴ καὶ τὸ καθὸ δεῖ προσλάβωμεν. Τί δὲ ἡμῖν ὄφελος τοῦ καθὸ δεῖ, μὴ εἰδῶσιν εὔχεσθαι ἃ δεῖ (86) ; Τὸ μὲν οὖν ἕτερον τούτων, λέγω δὴ τὸ ὅ δεῖ, οἱ λόγοι εἰσὶ τῆς εὐχῆς· τὸ δὲ καθὸ δεῖ, ἡ κατάστασις τοῦ εὐχομέ- νου· οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματος, τὸ μὲν ὅ δεῖ· Αἰτεῖτε τα μεγάλα (87), καὶ τὰ μικρὰ ὑμῖν προστεθήσεται· καὶ Αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια ὑμῖν προστεθήσεται· καὶ, Προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπη- ρεαζόντων ὑμᾶς· καὶ, Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐμβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερι μὲν αὐτοῦ· καὶ, Προσεύχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν· καὶ, Προσεύχεσθε ἵνα μὴ γένηται ὑμῶν ἡ φυγὴ χειμῶνι, μηδὲ Σαββάτῳ· καὶ, Προσ- ευχόμενοι δὲ, μὴ βαττολογήσητε· καὶ εἴ τι τού τοῖς ἐστὶ παραπλήσιον. Τὸ δὲ καθὸ δεῖ· Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ ἐπαίροντας ὁσίας χεῖρας χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλο γισμού. Ὡσαύτως καὶ γυναῖκας ἐν καταστολῇ κοι σμίως (88), μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτὰς, μὴ ἐν πλέγμασιν, ἢ χρυσῷ, ἢ μαργαρί- ταις, ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ· ἀλλ', ὁ πρέπει γυ ναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θευσέβειαν, δι᾿ ἔργων ἀγαθῶν. Τοῦ δὲ καθὸ δεῖ διδασκαλικόν ἐστι καὶ τό· Ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου ἐπὶ τὸ θυσια- στήριον, κἀκεῖ μνησθεὶς (89) ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατὰ σοῦ, ἄφες ἐκεῖ τὸ δῶρον σου ἔμπροσ· θεν τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ὕπαγε, πρῶτον διαλ λάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δωρόν σου. Ποῖον γὰρ Θεῷ δῶρον ἀπὸ τοῦ λογικοῦ τεροι. ολα μεν τὸν Παῦλον. ἐὰν γὰρ καὶ ὅ δεῖ. εὔχεσθαι ὁ δεῖ; κοσμίῳ, μνησθῇς. LIBELLUS DE ORATIONE. D tuum . Nam quod majus Deo donum a rationali boriosissime, tuque ornatissima et fortissima Ta- tiana, cui, ut olim Saræ ", desiisse fleri muliebria jam gaudeo, cur tandem, cum nobis propositum sit de oratione dicere, hæc præfatus sim de iis quæ cum sint impossibilia hominibus, gratia Dei fiunt possibilia. Mihi videtur unum esse ex his impossi- bilibus, quantum ad nostram attinet infirmitatem, omnem de oratione sermonem accurate et digne Deo tractare, ac perspicuum facere et docere quid et quomodo orandum sit, quæ sint in oratione dicenda Deo, quæ sint temporibus tempora orationi oppor- tuiora.... eum qui propter magnitudinem revela- tionum verebatur ne quis ipsum existimaret supra id quod videret aut audiret ex ipso ", confiteri se B quomodo orandum esset ignorare. Nam quid oremus, inquit, sicut oportet nescimus ". Necesse est autem non orare solum, sed et orare sicut oportet, et orare quod oportet. Nam etsi quid oporteat orare compre- hendere potuerimus, mancum id erit, nisi illud, sicul oportet, adjunxerimus. Quid vero nobis proderit sicut oportet orare, ignorantibus quid orare opor- teat? Horum alterum, nempe orare quod oportet, ipse est orationis sermo; alterum, orare Sicut oportet, status ipsius orantis est. Exempli gratia, hæc sunt quæ orare oportet: Petite magna et parva adjicientur vobis; et: Petite calestia, el terrestria vobis adjicientur ; el : Orale pro calumniantibus vos '' ; et : Rogate Dominum messis ut millat opera- rios in messem suam ; et: Orate ne intretis in ten- tationem "; el: Orate ut non fiat fuga vestra in hieme vel Sabbato”; et : Orantes autem nolite mul- tum loqui", et si quid his affine est. Quomodo autem orandum sit: Volo autem viros orare in omni loco levantes purus manus sine ira et disceptatione. Similiter et mulieres in habitu ornato cum verecundia et sobrietate ornantes se, et non in tortis crinibus, aut auro, aut margaritis, aut veste pretiosa; sed quod decet mulieres promittentes pietatem per opers bona 9. Modum etiam orandi nos illud docet : Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum le: relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus C natura mitti potest quam suaveolens sermo ora- tionis ab ea mente oblatæ quæ nullius sibi-maleo- lentis peccati conscia sit ? Est et illud de modo que oportet orare : Nolite fraudare invicem, nisi forte ex * Gen. xvii. 11. Cor. xii, 6. • Rom. vi, 26. os Matth. vi, 33. es Matth. v, 44. ot Matth. Luc. xxii 40. 9o Matth. XXIV, 18, 38. tiana vide Monitum. Μox in codice ms. lacuna est unius fere versus, quam editor Oxoniensis his verbis supplet, deur, VII contra Cels., num. 44. quemadmodum legitur in editione Oxo. niensi. editor Oxoniensis, 2. Dubitatis fortasse, Ambrosi piissime et la- 20. 97 Matth. VI, 7. 981 Tim. 11, 8, 9, 10." Matth. v, 23. (82) Ανδρειωτάτη. Lege, ἀνδρειοτάτη. De a- - (85) Προοιμίαις. Lege, προοιμίοις. (84) Επιτήδειοι. Lege cum Bentleio, ἐπιτηδειό (85) Ἵνα γὰρ καὶ δ δεῖ. Bentleio scribendum vi- (86) Εἰδῶσιν εὔχεσθαι ἃ δεῖ. Idem legit, εἰδόσιν (87) Αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, etc. Vide adnot. ad lib. (88) Κοσμίως. Sic habet codex ms., non aulem (89) Μνησθείς. Ila coulex ms., in quo nale legit

Αλλ' εἰκὸς, Αμβρόσιε θεοσεβέστατε καὶ φιλοπονώ- Α τατε, καὶ Τατιανή κοσμιωτάτη καὶ ἀνδρειωτάτη (82), ἀφ᾿ ἧς ἐκλελοιπέναι τὰ γυναικεία, ὃν τρόπον ἐκλε- λοίπει τῇ Σάββα, ἤδη εὔχομαι, ὑμᾶς ἀπορεῖν τί δή- ποτε περὶ εὐχῆς προκειμένου ἡμῖν τοῦ λόγου, ταῦτα ἐν προοιμίαις (85) περὶ τῶν ἀδυνάτων ἀνθρώποις δυ- νατῶν χάριτι Θεοῦ γινομένων είρηται. Εν τῶν ἀδυνά των, ὅσον ἐπὶ τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν, πείθομαι τυγχάνειν, τρανῶσαι τὸν περὶ τῆς εὐχῆς ἀκριβῶς καὶ θεοπρεπῶς πάντα λόγον, καὶ τὸν περὶ τοῦ τίνα τρόπον εὔχεσθαι δεῖ, καὶ τίνα ἐπὶ τῆς εὐχῆς λέγειν πρὸς Θεὸν, καὶ ποιοι καιροὶ ποίων καιρῶν πρὸς τὴν εὐχὴν εἰσὶν ἐπι- τήδειοι (84). . . . τὸν διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν ἀποκα- λύψεων εὐλαβούμενον, μή τις εἰς αὐτὸν λογίσηται ὑπὲρ ὁ βλέπει ἢ ἀκούει ἐξ αὐτοῦ, ὁμολογεῖν καθὸ δεῖ προσεύχεσθαι μὴ εἰδέναι· Ο γὰρ δεῖ προσεύξασθαι, φησί, καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν. Ἀναγκαῖον δὲ οὐ τὸ προσεύχεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ προσεύχεσθαι καθὸ δεῖ, καὶ προσεύχεσθαι ὃ δεῖ. Ἵνα γὰρ καὶ ὅ δεῖ (85) προσ εύχεσθαι δυνηθώμεν καταλαβεῖν, ἐλλιπές ἐστι τοῦτο, ἐὰν μὴ καὶ τὸ καθὸ δεῖ προσλάβωμεν. Τί δὲ ἡμῖν ὄφελος τοῦ καθὸ δεῖ, μὴ εἰδῶσιν εὔχεσθαι ἃ δεῖ (86) ; Τὸ μὲν οὖν ἕτερον τούτων, λέγω δὴ τὸ ὅ δεῖ, οἱ λόγοι εἰσὶ τῆς εὐχῆς· τὸ δὲ καθὸ δεῖ, ἡ κατάστασις τοῦ εὐχομέ- νου· οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματος, τὸ μὲν ὅ δεῖ· Αἰτεῖτε τα μεγάλα (87), καὶ τὰ μικρὰ ὑμῖν προστεθήσεται· καὶ Αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια ὑμῖν προστεθήσεται· καὶ, Προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπη- ρεαζόντων ὑμᾶς· καὶ, Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐμβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερι μὲν αὐτοῦ· καὶ, Προσεύχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν· καὶ, Προσεύχεσθε ἵνα μὴ γένηται ὑμῶν ἡ φυγὴ χειμῶνι, μηδὲ Σαββάτῳ· καὶ, Προσ- ευχόμενοι δὲ, μὴ βαττολογήσητε· καὶ εἴ τι τού τοῖς ἐστὶ παραπλήσιον. Τὸ δὲ καθὸ δεῖ· Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ ἐπαίροντας ὁσίας χεῖρας χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλο γισμού. Ὡσαύτως καὶ γυναῖκας ἐν καταστολῇ κοι σμίως (88), μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτὰς, μὴ ἐν πλέγμασιν, ἢ χρυσῷ, ἢ μαργαρί- ταις, ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ· ἀλλ', ὁ πρέπει γυ ναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θευσέβειαν, δι᾿ ἔργων ἀγαθῶν. Τοῦ δὲ καθὸ δεῖ διδασκαλικόν ἐστι καὶ τό· Ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου ἐπὶ τὸ θυσια- στήριον, κἀκεῖ μνησθεὶς (89) ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατὰ σοῦ, ἄφες ἐκεῖ τὸ δῶρον σου ἔμπροσ· θεν τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ὕπαγε, πρῶτον διαλ λάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δωρόν σου. Ποῖον γὰρ Θεῷ δῶρον ἀπὸ τοῦ λογικοῦ τεροι. ολα μεν τὸν Παῦλον. ἐὰν γὰρ καὶ ὅ δεῖ. εὔχεσθαι ὁ δεῖ; κοσμίῳ, μνησθῇς. LIBELLUS DE ORATIONE. D tuum . Nam quod majus Deo donum a rationali boriosissime, tuque ornatissima et fortissima Ta- tiana, cui, ut olim Saræ ", desiisse fleri muliebria jam gaudeo, cur tandem, cum nobis propositum sit de oratione dicere, hæc præfatus sim de iis quæ cum sint impossibilia hominibus, gratia Dei fiunt possibilia. Mihi videtur unum esse ex his impossi- bilibus, quantum ad nostram attinet infirmitatem, omnem de oratione sermonem accurate et digne Deo tractare, ac perspicuum facere et docere quid et quomodo orandum sit, quæ sint in oratione dicenda Deo, quæ sint temporibus tempora orationi oppor- tuiora.... eum qui propter magnitudinem revela- tionum verebatur ne quis ipsum existimaret supra id quod videret aut audiret ex ipso ", confiteri se B quomodo orandum esset ignorare. Nam quid oremus, inquit, sicut oportet nescimus ". Necesse est autem non orare solum, sed et orare sicut oportet, et orare quod oportet. Nam etsi quid oporteat orare compre- hendere potuerimus, mancum id erit, nisi illud, sicul oportet, adjunxerimus. Quid vero nobis proderit sicut oportet orare, ignorantibus quid orare opor- teat? Horum alterum, nempe orare quod oportet, ipse est orationis sermo; alterum, orare Sicut oportet, status ipsius orantis est. Exempli gratia, hæc sunt quæ orare oportet: Petite magna et parva adjicientur vobis; et: Petite calestia, el terrestria vobis adjicientur ; el : Orale pro calumniantibus vos '' ; et : Rogate Dominum messis ut millat opera- rios in messem suam ; et: Orate ne intretis in ten- tationem "; el: Orate ut non fiat fuga vestra in hieme vel Sabbato”; et : Orantes autem nolite mul- tum loqui", et si quid his affine est. Quomodo autem orandum sit: Volo autem viros orare in omni loco levantes purus manus sine ira et disceptatione. Similiter et mulieres in habitu ornato cum verecundia et sobrietate ornantes se, et non in tortis crinibus, aut auro, aut margaritis, aut veste pretiosa; sed quod decet mulieres promittentes pietatem per opers bona 9. Modum etiam orandi nos illud docet : Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum le: relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus C natura mitti potest quam suaveolens sermo ora- tionis ab ea mente oblatæ quæ nullius sibi-maleo- lentis peccati conscia sit ? Est et illud de modo que oportet orare : Nolite fraudare invicem, nisi forte ex * Gen. xvii. 11. Cor. xii, 6. • Rom. vi, 26. os Matth. vi, 33. es Matth. v, 44. ot Matth. Luc. xxii 40. 9o Matth. XXIV, 18, 38. tiana vide Monitum. Μox in codice ms. lacuna est unius fere versus, quam editor Oxoniensis his verbis supplet, deur, VII contra Cels., num. 44. quemadmodum legitur in editione Oxo. niensi. editor Oxoniensis, 2. Dubitatis fortasse, Ambrosi piissime et la- 20. 97 Matth. VI, 7. 981 Tim. 11, 8, 9, 10." Matth. v, 23. (82) Ανδρειωτάτη. Lege, ἀνδρειοτάτη. De a- - (85) Προοιμίαις. Lege, προοιμίοις. (84) Επιτήδειοι. Lege cum Bentleio, ἐπιτηδειό (85) Ἵνα γὰρ καὶ δ δεῖ. Bentleio scribendum vi- (86) Εἰδῶσιν εὔχεσθαι ἃ δεῖ. Idem legit, εἰδόσιν (87) Αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, etc. Vide adnot. ad lib. (88) Κοσμίως. Sic habet codex ms., non aulem (89) Μνησθείς. Ila coulex ms., in quo nale legit

μεῖζον ἀναπέμπεσθαι δύναται εξώδους λόγου εὐχῆς προσφερομένης ἀπὸ συνειδότος μὴ ἔχοντος δυσώδες ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας; Εστι δὲ τοῦ (90) καθὸ δεῖ, τό Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, ἐὰν μή τι ἐκ συμφω νίας πρὸς καιρὸν, ἵνα σχολάσητε (91) τῇ προσευχή, καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἦτε, ἵνα μὴ ἐπιχαρῇ ὑμῖν ὁ Σατανᾶς διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν· διὰ τούτων (92) γὰρ ἐμποδίζεται τὸ καθὸ δεῖ, ἐὰν μὴ καὶ τῶν κατὰ τὸν γάμον σιωπᾶσθαι ἀξίων μυστηρίων τὸ ἔργον σε μνότερον καὶ βραδύτερον (93) καὶ ἀπαθέστερον γίνη- ται· τῆς λεγομένης ἐνθαῦθα συμφωνίας τὸ ἀσύμφω Ει νον τοῦ πάθους ἀφανιζούσης, καὶ τὴν ἀκρασίαν ἀν αλισκούσης, τοῦ τε Σατανᾶ τὸ ἐπιχαιρησίκακον κωλυού- σης (94). Πρὸς τούτοις τοῦ καθὸ δεῖ ἐστι διδασκαλικὸν, τό· Ἐὰν στήκητε προσευχόμενοι, ἀφίετε, εἴ τι ἂν ἔχητε κατά τινος. Καὶ τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ δέ· Πᾶς ἀνὴρ εὐχόμενος ἢ προφητεύων κατὰ κεφαλῆς ἔχων, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ· πᾶσα δὲ γυνὴ, προσευχομένη ἢ προφητεύουσα ἀκατακα- λύπτῳ (95) τῇ κεφαλῇ, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν ἑαυτῆς, τοῦ καθὸ δεῖ ἐστι παραστατικόν. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἐπιστάμενος Παῦλος, καὶ τούτων πολλαπλασίονα ἀπὸ νόμου καὶ προφητῶν τοῦ τε εὐαγγελικοῦ πληρώμα τος παραθέσθαι δυνάμενος μετὰ ποικιλότητος τῆς εἰς ἕκαστον διηγήσεως, ἀπὸ διαθέσεως οὐ μετριαζούσης μόν νον, ἀλλὰ καὶ ἀληθευούσης φησίν· ὁρῶν δὲ καὶ μετὰ ταῦτα πάντα ὅσον ἀπολείπεται τοῦ εἰδέναι προσεύξα- σθαι τί δεῖ καθὸ δεῖ· τὸ δὲ ὅτι προσεύξασθαι δεῖ καθό δεῖ οὐκ οἴδαμεν. Καὶ τοῦτο (96) τῷ λόγῳ προστίθη- σιν, ὅθεν ἀναπληροῦται τὸ ἐλλείπον τῷ μὴ εἰδότι μὲν, ἑαυτὸν δὲ ἄξιον τοῦ ἀναπληρωθῆναι ἐν αὐτῷ τὸ ἐλ λείπον, παρασκευάσαντι· λέγει γάρ, ὅτι Αὐτὸ τὸ Πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ· ὁ δὲ ἐρευνῶν τὰς καρδίας οἶδε τί τὸ φρόνημα τοῦ Πνεύματος, ὅτι κατὰ Θεὸν ἐντυγχά νει ὑπὲρ ἁγίων. Τὸ δὲ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν μακαρίων κράζον, Ἀββᾶ ὁ πατὴρ, Πνεῦμα, ἐπιστάμενον ἐπι μελῶς τοὺς ἐν τῷ σκήνει στεναγμούς, ἀξίους τυγχά νοντας εἰς τὸ βαρῦναι (97) τοὺς πεπτωκότας ἢ παρα- βεβηκότα;, στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ· τοὺς ἡμετέρους διὰ τὴν πολλὴν φιλανθρωπίαν καὶ συμπάθειαν ἀναδεχόμενον στεναγμούς. Κατὰ δὲ τὴν ἐν αὐτῷ σοφίαν ὁρῶν τὴν ταπεινωθεῖσαν εἰς χοῦν ψυχὴν ἡμῶν, καὶ ἐν τῷ σώματι τῆς ταπει νώσεως καθειργμένην, οὐ τοῖς τυχοῦσι στεναγμοίς χρώμενον ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ, ἀλλά τισιν ἀλαλή - τοις ἐχομένοις τῶν ἀῤῥήτων λόγων, ὧν οὐκ ἔστιν ἔτι δὲ τοῦ. σχολάζητε. τῇ νηστείᾳ καὶ τῇ προσευχῇ, τῇ νηστεία καί. ἐπιχαρῇ ὑμῖν, νιι. 5, πειράζῃ ὑμᾶς. διὰ τοῦτο. ἐὰν μὴ καὶ τῶν, μή, κολουούσης. σφάλμα ἀκαταλύπτῳ. τούτῳ. ότι αὐτὸ πνεῦμα, τό. οὐκ ἀξίους τυγχάνοντας εις τὸ θαῤῥῦναι. ORIGENIS B consensu ad tempus, ut vacelis orationi, et iterum A revertimini in idipsum, ne tentet vos Salanas propter incontinentiam vestram ‘.'His enim modus orationis debitus impeditur, nisi etiam ille actus nuptialis secreti de quo maxime silere decet, et rarius, seda- tioreque animo ac minus impotenti fiat: cum is qui hic dicitur consensus discordiam animi affectuum evanidam reddat, consumat incontinentiam, gau- dentemque malis nostris Satanam prohibeat. Præ- terea quomodo sit orandum, et illud docet: Cum stubitis ad orandum, dimittite si quid habetis adver- sus aliquem '. quod habet Paulus: Omnis virorans aut prophetans velato capile, delurpat caput suum; omnis autem mulier orans aut prophetans non velato capite, delurpat caput suum '; id modum orandi præbet. Quæ cum omnia sciret Paulus bisque multo plura et a lege et a prophetis et ab evangelica ple- nitudine depromere posset, et varie singula ac copiose exponere; non modesta tantum mente sed veraci, videns post hæc omnia quantum absit quin sciat quid orandum sit sicut oportet, ait: Quid oremus sicut oportet nescimus *. Id autem huic ser- moni subjungit, unde defectus ille suppleri possit ei qui nescit quidem, se tamen exhibere conatur dignum cujus defectus suppleatur. Ait enim : Ipse Spiritus postulat apud Deum gemitibus inenarrabili- bus. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus, quia secundum Deum postulat pro sanctis *. Qui autem in beatorum cordibus clamat, Abba pater ®, Spiritus, sciens apprime eos qui ceciderunt aut transgressi sunt, editis in hoc tabernaculo ge- mitibus aggravari magis, quam levari, genitibus inenarrabilibus postulat apud Deum, nostros ipse gemitus pro sua humanitate ac misericordia susci- piens. Videns autem pro sua sapientia humiliatam in terra animam nostram” el corpore humilitatis ' conclusan, gemitibus apud Deum postulat non qui- buslibet, sed inenarrabilibus quibusdam, affinibus scilicet arcanorum verborum quæ non licet homini loqui '. Hic autem Spiritus non contentus postulare, intensiore oratione utitur et superpostulat, pro is, mea quidem sententia, qui superant, qualis erat Paulus cum diceret: Sed in his omnibus superamus ¹º. Probabile est autem pro his tantum eum orare qui nec tales sunt ut superent, nec tales etiam ut vincantur, sed qui vincunt. Porro huic loco : Quid " oremus sicul oportet nescimus; sed ipse Spiritus po- C D • Rom. viii, Cor. vi, 5. • Marc. xi, 25. • I Cor. x1, 4, 5. SL111, 25. * Philipp. 111, 21. ' II Cor. xii, 4. Rom. viii, 37. male autem editio Oxoniensis Μox ea- dem editio habet, ve- rum a ms. codice abest Paulo post pro legitur in textu vulgato Cor. antea lectum est, Paulo post optime in codice ms. legitur, nec omittitur quemadmodum in editione Oxoniensi. • ibid. * Galat. Iv, 6. ' Psal. emendatur editionis Oxoniensis in qua leo gitur, Oxoniensis, Infra eadem editio habet omisso articulo leio scribendum videtur, (90) Ἔστι δὲ τοῦ. Bentleio scribendum videtur, (91) Σχολάσητε. Sic recte labet codex ms. ; (92) Διά τούτων. Ita codex ms. in quo male (93) Βραδύτερον. Legit Bentleius βραχύτερον. (94) Κωλυούσης. Bentleio videtur scribendum, (95) Ακατακαλύπτῳ. Ila recte ex ms. codice (96) Τοῦτο. Sic codex ms.; male autem elitio (97) Αξίους τυγχάνοντας εἰς τὸ βαρῦναι. Bent-

μεῖζον ἀναπέμπεσθαι δύναται εξώδους λόγου εὐχῆς προσφερομένης ἀπὸ συνειδότος μὴ ἔχοντος δυσώδες ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας; Εστι δὲ τοῦ (90) καθὸ δεῖ, τό Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, ἐὰν μή τι ἐκ συμφω νίας πρὸς καιρὸν, ἵνα σχολάσητε (91) τῇ προσευχή, καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἦτε, ἵνα μὴ ἐπιχαρῇ ὑμῖν ὁ Σατανᾶς διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν· διὰ τούτων (92) γὰρ ἐμποδίζεται τὸ καθὸ δεῖ, ἐὰν μὴ καὶ τῶν κατὰ τὸν γάμον σιωπᾶσθαι ἀξίων μυστηρίων τὸ ἔργον σε μνότερον καὶ βραδύτερον (93) καὶ ἀπαθέστερον γίνη- ται· τῆς λεγομένης ἐνθαῦθα συμφωνίας τὸ ἀσύμφω Ει νον τοῦ πάθους ἀφανιζούσης, καὶ τὴν ἀκρασίαν ἀν αλισκούσης, τοῦ τε Σατανᾶ τὸ ἐπιχαιρησίκακον κωλυού- σης (94). Πρὸς τούτοις τοῦ καθὸ δεῖ ἐστι διδασκαλικὸν, τό· Ἐὰν στήκητε προσευχόμενοι, ἀφίετε, εἴ τι ἂν ἔχητε κατά τινος. Καὶ τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ δέ· Πᾶς ἀνὴρ εὐχόμενος ἢ προφητεύων κατὰ κεφαλῆς ἔχων, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ· πᾶσα δὲ γυνὴ, προσευχομένη ἢ προφητεύουσα ἀκατακα- λύπτῳ (95) τῇ κεφαλῇ, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν ἑαυτῆς, τοῦ καθὸ δεῖ ἐστι παραστατικόν. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἐπιστάμενος Παῦλος, καὶ τούτων πολλαπλασίονα ἀπὸ νόμου καὶ προφητῶν τοῦ τε εὐαγγελικοῦ πληρώμα τος παραθέσθαι δυνάμενος μετὰ ποικιλότητος τῆς εἰς ἕκαστον διηγήσεως, ἀπὸ διαθέσεως οὐ μετριαζούσης μόν νον, ἀλλὰ καὶ ἀληθευούσης φησίν· ὁρῶν δὲ καὶ μετὰ ταῦτα πάντα ὅσον ἀπολείπεται τοῦ εἰδέναι προσεύξα- σθαι τί δεῖ καθὸ δεῖ· τὸ δὲ ὅτι προσεύξασθαι δεῖ καθό δεῖ οὐκ οἴδαμεν. Καὶ τοῦτο (96) τῷ λόγῳ προστίθη- σιν, ὅθεν ἀναπληροῦται τὸ ἐλλείπον τῷ μὴ εἰδότι μὲν, ἑαυτὸν δὲ ἄξιον τοῦ ἀναπληρωθῆναι ἐν αὐτῷ τὸ ἐλ λείπον, παρασκευάσαντι· λέγει γάρ, ὅτι Αὐτὸ τὸ Πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ· ὁ δὲ ἐρευνῶν τὰς καρδίας οἶδε τί τὸ φρόνημα τοῦ Πνεύματος, ὅτι κατὰ Θεὸν ἐντυγχά νει ὑπὲρ ἁγίων. Τὸ δὲ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν μακαρίων κράζον, Ἀββᾶ ὁ πατὴρ, Πνεῦμα, ἐπιστάμενον ἐπι μελῶς τοὺς ἐν τῷ σκήνει στεναγμούς, ἀξίους τυγχά νοντας εἰς τὸ βαρῦναι (97) τοὺς πεπτωκότας ἢ παρα- βεβηκότα;, στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ· τοὺς ἡμετέρους διὰ τὴν πολλὴν φιλανθρωπίαν καὶ συμπάθειαν ἀναδεχόμενον στεναγμούς. Κατὰ δὲ τὴν ἐν αὐτῷ σοφίαν ὁρῶν τὴν ταπεινωθεῖσαν εἰς χοῦν ψυχὴν ἡμῶν, καὶ ἐν τῷ σώματι τῆς ταπει νώσεως καθειργμένην, οὐ τοῖς τυχοῦσι στεναγμοίς χρώμενον ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ, ἀλλά τισιν ἀλαλή - τοις ἐχομένοις τῶν ἀῤῥήτων λόγων, ὧν οὐκ ἔστιν ἔτι δὲ τοῦ. σχολάζητε. τῇ νηστείᾳ καὶ τῇ προσευχῇ, τῇ νηστεία καί. ἐπιχαρῇ ὑμῖν, νιι. 5, πειράζῃ ὑμᾶς. διὰ τοῦτο. ἐὰν μὴ καὶ τῶν, μή, κολουούσης. σφάλμα ἀκαταλύπτῳ. τούτῳ. ότι αὐτὸ πνεῦμα, τό. οὐκ ἀξίους τυγχάνοντας εις τὸ θαῤῥῦναι. ORIGENIS B consensu ad tempus, ut vacelis orationi, et iterum A revertimini in idipsum, ne tentet vos Salanas propter incontinentiam vestram ‘.'His enim modus orationis debitus impeditur, nisi etiam ille actus nuptialis secreti de quo maxime silere decet, et rarius, seda- tioreque animo ac minus impotenti fiat: cum is qui hic dicitur consensus discordiam animi affectuum evanidam reddat, consumat incontinentiam, gau- dentemque malis nostris Satanam prohibeat. Præ- terea quomodo sit orandum, et illud docet: Cum stubitis ad orandum, dimittite si quid habetis adver- sus aliquem '. quod habet Paulus: Omnis virorans aut prophetans velato capile, delurpat caput suum; omnis autem mulier orans aut prophetans non velato capite, delurpat caput suum '; id modum orandi præbet. Quæ cum omnia sciret Paulus bisque multo plura et a lege et a prophetis et ab evangelica ple- nitudine depromere posset, et varie singula ac copiose exponere; non modesta tantum mente sed veraci, videns post hæc omnia quantum absit quin sciat quid orandum sit sicut oportet, ait: Quid oremus sicut oportet nescimus *. Id autem huic ser- moni subjungit, unde defectus ille suppleri possit ei qui nescit quidem, se tamen exhibere conatur dignum cujus defectus suppleatur. Ait enim : Ipse Spiritus postulat apud Deum gemitibus inenarrabili- bus. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus, quia secundum Deum postulat pro sanctis *. Qui autem in beatorum cordibus clamat, Abba pater ®, Spiritus, sciens apprime eos qui ceciderunt aut transgressi sunt, editis in hoc tabernaculo ge- mitibus aggravari magis, quam levari, genitibus inenarrabilibus postulat apud Deum, nostros ipse gemitus pro sua humanitate ac misericordia susci- piens. Videns autem pro sua sapientia humiliatam in terra animam nostram” el corpore humilitatis ' conclusan, gemitibus apud Deum postulat non qui- buslibet, sed inenarrabilibus quibusdam, affinibus scilicet arcanorum verborum quæ non licet homini loqui '. Hic autem Spiritus non contentus postulare, intensiore oratione utitur et superpostulat, pro is, mea quidem sententia, qui superant, qualis erat Paulus cum diceret: Sed in his omnibus superamus ¹º. Probabile est autem pro his tantum eum orare qui nec tales sunt ut superent, nec tales etiam ut vincantur, sed qui vincunt. Porro huic loco : Quid " oremus sicul oportet nescimus; sed ipse Spiritus po- C D • Rom. viii, Cor. vi, 5. • Marc. xi, 25. • I Cor. x1, 4, 5. SL111, 25. * Philipp. 111, 21. ' II Cor. xii, 4. Rom. viii, 37. male autem editio Oxoniensis Μox ea- dem editio habet, ve- rum a ms. codice abest Paulo post pro legitur in textu vulgato Cor. antea lectum est, Paulo post optime in codice ms. legitur, nec omittitur quemadmodum in editione Oxoniensi. • ibid. * Galat. Iv, 6. ' Psal. emendatur editionis Oxoniensis in qua leo gitur, Oxoniensis, Infra eadem editio habet omisso articulo leio scribendum videtur, (90) Ἔστι δὲ τοῦ. Bentleio scribendum videtur, (91) Σχολάσητε. Sic recte labet codex ms. ; (92) Διά τούτων. Ita codex ms. in quo male (93) Βραδύτερον. Legit Bentleius βραχύτερον. (94) Κωλυούσης. Bentleio videtur scribendum, (95) Ακατακαλύπτῳ. Ila recte ex ms. codice (96) Τοῦτο. Sic codex ms.; male autem elitio (97) Αξίους τυγχάνοντας εἰς τὸ βαρῦναι. Bent-

μεῖζον ἀναπέμπεσθαι δύναται εξώδους λόγου εὐχῆς προσφερομένης ἀπὸ συνειδότος μὴ ἔχοντος δυσώδες ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας; Εστι δὲ τοῦ (90) καθὸ δεῖ, τό Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, ἐὰν μή τι ἐκ συμφω νίας πρὸς καιρὸν, ἵνα σχολάσητε (91) τῇ προσευχή, καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἦτε, ἵνα μὴ ἐπιχαρῇ ὑμῖν ὁ Σατανᾶς διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν· διὰ τούτων (92) γὰρ ἐμποδίζεται τὸ καθὸ δεῖ, ἐὰν μὴ καὶ τῶν κατὰ τὸν γάμον σιωπᾶσθαι ἀξίων μυστηρίων τὸ ἔργον σε μνότερον καὶ βραδύτερον (93) καὶ ἀπαθέστερον γίνη- ται· τῆς λεγομένης ἐνθαῦθα συμφωνίας τὸ ἀσύμφω Ει νον τοῦ πάθους ἀφανιζούσης, καὶ τὴν ἀκρασίαν ἀν αλισκούσης, τοῦ τε Σατανᾶ τὸ ἐπιχαιρησίκακον κωλυού- σης (94). Πρὸς τούτοις τοῦ καθὸ δεῖ ἐστι διδασκαλικὸν, τό· Ἐὰν στήκητε προσευχόμενοι, ἀφίετε, εἴ τι ἂν ἔχητε κατά τινος. Καὶ τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ δέ· Πᾶς ἀνὴρ εὐχόμενος ἢ προφητεύων κατὰ κεφαλῆς ἔχων, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ· πᾶσα δὲ γυνὴ, προσευχομένη ἢ προφητεύουσα ἀκατακα- λύπτῳ (95) τῇ κεφαλῇ, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν ἑαυτῆς, τοῦ καθὸ δεῖ ἐστι παραστατικόν. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἐπιστάμενος Παῦλος, καὶ τούτων πολλαπλασίονα ἀπὸ νόμου καὶ προφητῶν τοῦ τε εὐαγγελικοῦ πληρώμα τος παραθέσθαι δυνάμενος μετὰ ποικιλότητος τῆς εἰς ἕκαστον διηγήσεως, ἀπὸ διαθέσεως οὐ μετριαζούσης μόν νον, ἀλλὰ καὶ ἀληθευούσης φησίν· ὁρῶν δὲ καὶ μετὰ ταῦτα πάντα ὅσον ἀπολείπεται τοῦ εἰδέναι προσεύξα- σθαι τί δεῖ καθὸ δεῖ· τὸ δὲ ὅτι προσεύξασθαι δεῖ καθό δεῖ οὐκ οἴδαμεν. Καὶ τοῦτο (96) τῷ λόγῳ προστίθη- σιν, ὅθεν ἀναπληροῦται τὸ ἐλλείπον τῷ μὴ εἰδότι μὲν, ἑαυτὸν δὲ ἄξιον τοῦ ἀναπληρωθῆναι ἐν αὐτῷ τὸ ἐλ λείπον, παρασκευάσαντι· λέγει γάρ, ὅτι Αὐτὸ τὸ Πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ· ὁ δὲ ἐρευνῶν τὰς καρδίας οἶδε τί τὸ φρόνημα τοῦ Πνεύματος, ὅτι κατὰ Θεὸν ἐντυγχά νει ὑπὲρ ἁγίων. Τὸ δὲ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν μακαρίων κράζον, Ἀββᾶ ὁ πατὴρ, Πνεῦμα, ἐπιστάμενον ἐπι μελῶς τοὺς ἐν τῷ σκήνει στεναγμούς, ἀξίους τυγχά νοντας εἰς τὸ βαρῦναι (97) τοὺς πεπτωκότας ἢ παρα- βεβηκότα;, στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ· τοὺς ἡμετέρους διὰ τὴν πολλὴν φιλανθρωπίαν καὶ συμπάθειαν ἀναδεχόμενον στεναγμούς. Κατὰ δὲ τὴν ἐν αὐτῷ σοφίαν ὁρῶν τὴν ταπεινωθεῖσαν εἰς χοῦν ψυχὴν ἡμῶν, καὶ ἐν τῷ σώματι τῆς ταπει νώσεως καθειργμένην, οὐ τοῖς τυχοῦσι στεναγμοίς χρώμενον ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ, ἀλλά τισιν ἀλαλή - τοις ἐχομένοις τῶν ἀῤῥήτων λόγων, ὧν οὐκ ἔστιν ἔτι δὲ τοῦ. σχολάζητε. τῇ νηστείᾳ καὶ τῇ προσευχῇ, τῇ νηστεία καί. ἐπιχαρῇ ὑμῖν, νιι. 5, πειράζῃ ὑμᾶς. διὰ τοῦτο. ἐὰν μὴ καὶ τῶν, μή, κολουούσης. σφάλμα ἀκαταλύπτῳ. τούτῳ. ότι αὐτὸ πνεῦμα, τό. οὐκ ἀξίους τυγχάνοντας εις τὸ θαῤῥῦναι. ORIGENIS B consensu ad tempus, ut vacelis orationi, et iterum A revertimini in idipsum, ne tentet vos Salanas propter incontinentiam vestram ‘.'His enim modus orationis debitus impeditur, nisi etiam ille actus nuptialis secreti de quo maxime silere decet, et rarius, seda- tioreque animo ac minus impotenti fiat: cum is qui hic dicitur consensus discordiam animi affectuum evanidam reddat, consumat incontinentiam, gau- dentemque malis nostris Satanam prohibeat. Præ- terea quomodo sit orandum, et illud docet: Cum stubitis ad orandum, dimittite si quid habetis adver- sus aliquem '. quod habet Paulus: Omnis virorans aut prophetans velato capile, delurpat caput suum; omnis autem mulier orans aut prophetans non velato capite, delurpat caput suum '; id modum orandi præbet. Quæ cum omnia sciret Paulus bisque multo plura et a lege et a prophetis et ab evangelica ple- nitudine depromere posset, et varie singula ac copiose exponere; non modesta tantum mente sed veraci, videns post hæc omnia quantum absit quin sciat quid orandum sit sicut oportet, ait: Quid oremus sicut oportet nescimus *. Id autem huic ser- moni subjungit, unde defectus ille suppleri possit ei qui nescit quidem, se tamen exhibere conatur dignum cujus defectus suppleatur. Ait enim : Ipse Spiritus postulat apud Deum gemitibus inenarrabili- bus. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus, quia secundum Deum postulat pro sanctis *. Qui autem in beatorum cordibus clamat, Abba pater ®, Spiritus, sciens apprime eos qui ceciderunt aut transgressi sunt, editis in hoc tabernaculo ge- mitibus aggravari magis, quam levari, genitibus inenarrabilibus postulat apud Deum, nostros ipse gemitus pro sua humanitate ac misericordia susci- piens. Videns autem pro sua sapientia humiliatam in terra animam nostram” el corpore humilitatis ' conclusan, gemitibus apud Deum postulat non qui- buslibet, sed inenarrabilibus quibusdam, affinibus scilicet arcanorum verborum quæ non licet homini loqui '. Hic autem Spiritus non contentus postulare, intensiore oratione utitur et superpostulat, pro is, mea quidem sententia, qui superant, qualis erat Paulus cum diceret: Sed in his omnibus superamus ¹º. Probabile est autem pro his tantum eum orare qui nec tales sunt ut superent, nec tales etiam ut vincantur, sed qui vincunt. Porro huic loco : Quid " oremus sicul oportet nescimus; sed ipse Spiritus po- C D • Rom. viii, Cor. vi, 5. • Marc. xi, 25. • I Cor. x1, 4, 5. SL111, 25. * Philipp. 111, 21. ' II Cor. xii, 4. Rom. viii, 37. male autem editio Oxoniensis Μox ea- dem editio habet, ve- rum a ms. codice abest Paulo post pro legitur in textu vulgato Cor. antea lectum est, Paulo post optime in codice ms. legitur, nec omittitur quemadmodum in editione Oxoniensi. • ibid. * Galat. Iv, 6. ' Psal. emendatur editionis Oxoniensis in qua leo gitur, Oxoniensis, Infra eadem editio habet omisso articulo leio scribendum videtur, (90) Ἔστι δὲ τοῦ. Bentleio scribendum videtur, (91) Σχολάσητε. Sic recte labet codex ms. ; (92) Διά τούτων. Ita codex ms. in quo male (93) Βραδύτερον. Legit Bentleius βραχύτερον. (94) Κωλυούσης. Bentleio videtur scribendum, (95) Ακατακαλύπτῳ. Ila recte ex ms. codice (96) Τοῦτο. Sic codex ms.; male autem elitio (97) Αξίους τυγχάνοντας εἰς τὸ βαρῦναι. Bent-

ἀνθρώπῳ λαλεῖν. Τοῦτο δὲ τὸ Πνεῦμα οὐκ ἀρκού- μενον τῷ ἐντυγχάνειν τῷ Θεῷ, ἐπιτεῖνον τὴν ἔντευξιν ὑπερεντυγχάνει· ἐγὼ οἶμαι ὅτι περὶ τῶν ὑπερνικών- των· ὁποῖος Παῦλος ἦν λέγων· Ἀλλ᾽ ἐν τούτοις πᾶσιν ὑπερνικῶμεν. Εἰκὸς δ' ὅτι ἐντυγχάνει μόνον περὶ τῶν οὐ τηλικούτων μὲν, ὡς ὑπερνικᾷν, οὐ τοιού- των δὲ πάλιν ὥστε νικᾶσθαι, ἀλλὰ νικώντων. Εχό- μενον δὲ τοῦ· Τί δὲ δεῖ προσεύξασθαι καθὸ δεῖ οὐκ εἴδαμεν· ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ, τό Προσεύξομαι τῷ πνεύ ματι, προσεύξομαι δὲ καὶ τῷ ψαλῶ τῷ πνεύ ματι, ψαλῶ καὶ τῷ νοῖ· οὐδὲ γὰρ δύναται ἡμῶν ἡ νοῦς προσεύξασθαι, ἐὰν μὴ πρὸ αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα προσεύξηται (98), οἱονεὶ ἐν ὑπηκάῳ (99) αὐτοῦ· ὥσπερ οὐδὲ ψάλαι καὶ εὐρύθμως καὶ ἐμμελῶς καὶ ἐμμέτρως καὶ συμφώνως ὑμνῆσαι τὸν Πατέρα ἐν Χριστῷ, ἐὰν Β μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ πάντα ἐρευνῶν καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, πρότερον αἰνέσει καὶ ὑμνήσει τοῦ νοῦ τὰ βάθη ἠρεύνηκε (1), καὶ ὡς ἐξίσχυσε κατείληφεν. Ἐγὼ δὲ οἷομαι (2) συναισθόμενόν τινα τῶν τοῦ Ἰησοῦ μαθη- τῶν τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ἀπολειπομένης τοῦ ὂν τρόπον εὔχεσθαι δεῖ, καὶ μάλιστα τοῦτ' ἐγνωκότα, ὅτε ἐπιστημόνων καὶ μεγάλων λόγων, ἢ καὶ εὐεπαγ γελλομένων (3) ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ πρὸς τὸν Πατέρα εὐχῇ, παυσαμένῳ τοῦ προσεύχεσθαι τῷ Κυρίῳ εἰρηκέναι· Κύριε, δίδαξον ἡμᾶς προσεύχεσθαι, καθὼς καὶ Ἰωάννης ἐδίδαξε τοὺς μαθητὰς αὑτοῦ. υλος δὲ ὁ εἱρμὸς τοῦ ῥητοῦ οὕτως ἔχει· Καὶ ἐγέ- τετο ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν προσευχόμενον ἐν τόπῳ τινὶ ὡς ἐπαύσατο, εἶπέ τις τῶν μαθητῶν αὐτοῦ πρὸς αὐτόν· Κύριε, δίδαξον ἡμᾶς προσεύχεσθαι, καθὼς καὶ Ἰωάννης ἐδίδαξε προσεύχεσθαι τοὺς μαθητὰς αὑτοῦ (4)... ἄρα γὰρ ἄνθρωπος έντεθραμ- μένος τῇ νομικῇ κατηχήσει καὶ τῇ ἀκροάσει τῶν προ φητικῶν λόγων, τῶν τε συναγωγῶν μὴ ἀπολειπόμενος, οὐκ ἠπίστατο ὁπωσδήποτε εύχεσθαι, μέχρις οὗ ἴδῃ τὸν Κύριον εὐχόμενον ἐν τόπῳ τινί; Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον φάσκειν· ηύχετο μὲν γὰρ κατὰ τὰ Ἰουδαίων ἔθη, τώρα δὲ μείζονος ἐπιστήμης ἑαυτὸν δεόμενον εἰς τὸν περὶ τῆς εὐχῆς τόπον. Τί δὲ καὶ ὁ Ἰωάννης ἐδίδασκε τοὺς μαθητὰς περὶ τῆς εὐχῆς, ἀπὸ Ἱεροσολύμων καὶ πάσης τῆς Ἰουδαίας καὶ τῆς περιχώρου ἐρχομένους βαπτίζεσθαι πρὸς αὐτόν; εἰ μή τινα, κατὰ τὸ περισσό- τερον εἶναι προφήτου, ἔβλεπε περὶ τῆς εὐχῆς, ἅπερ εἰκὸς ὅτι οὐ πᾶσι τοῖς βαπτιζομένοις, ἀλλὰ τοῖς πρὸς τὸ βαπτίζεσθαι (5) μαθητευομένοις ἐν ἀποῤῥήτῳ παρ- εδίδου. Αἱ τοιαῦται δὲ εὐχαὶ αἱ ὄντως πνευματικαί, προσευχομένου ἐν τῇ καρδίᾳ τῶν ἁγίων τοῦ Πνεύματος, εύξασθαι, ἐὰν μὴ πρὸ αὐτοῦ τὸ πνεῦμα προσεύ ξηται. πάω. βάθη ἠρεύτηκε. πρότερον αἰνέσῃ καὶ ὑμνήσῃ τὸν οὐ τὰ βάθη ἠρεύνηκε. λόγων ήκουεν ἐπαγγελ λομένων. τῷ βαπτίζεσθαι. πρὸ τοῦ βαπτίζεσθαι. LIBELLUS DE ORATIONE. A stulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus ", afinis rot, D C “ Rom. vir, 26. Cor. xiv, 15. Cor. 11, 10. Diligenter observandus est hic locus in quo prævenientis gratie necessitatem ad orandum, di serlis verbis tradit Origenes. Utrum autem catho- lice semper de gratia sentiat, fuse disputatur Ori- genianorum lib. 11, quæstione septima. Valde placet correctio Bentlei, ille est : Orabo spiritu, orabo et mente, psallam spi- ritu, psallam et mente ". Neque enim orare mens nostra potest nisi ante ipsam, eaque quasi audiente, oret Spiritus ut neque psallere et modulato ac numeroso carmine consonantique (voce laudare Patrem in Christo, nisi Spiritus qui omnia scrutatur etiam profunda Dei "prius laudet et celebret eum cujus profunda scrutatus est, et, ut valuit, compre- hendit. Equidem existimo quempiam e Jesu disci- pulis, cum sibi conscius esset quantum humana imbecillitas abesset a recto orandi modo; idque maxime cognovisset auditis doctis et magnis sermo- nibus quos Salvator habuerat in sua ad Patrem oratione, Domino oratione completa dixisse : Do- mine, doce nos orare, sicut et Joannes docuit discipulos suos. Onnis autem loci series sic habet: Et factum est, cum esset in quodam loco orans, ut cessavit, dixit unus ex ejus discipulis ad eum:Demine, doce nos orare sicut docuit et Joannes discipulos suos ..... Anne igitur homo legali innutritus di- sciplina, propheticorum frequens auditor sermonum et in synagogis assiduus, utcunque orare nesciebat, donec orantem quodam in loco Dominum vidisset? At hoc absurdum dictu est : orabat enim Judaico more; majore vero scientia indigere se in illum de oratione locum videbat. Quid autem ipse Joannes discipulos suos de oratione docebat cum ab Jeroso- lymis et omni Judaa et omni regione circa Jordanem venirent, ut baptizarentur ab eo? Nisi credamus eum, quod plus esset quam propheta, vidisse circa orationem nonnulla, quæ probabile sit non jis qui baptizabantur omnibus, sed qui se ante bapti- snium erudiendos præbuissent, secreto tradidisse. Hujusmodi orationes vere spirituales, orante in cordibus sanctorum Spiritu, plenæ recondita mira- bilique doctrina descriptæ sunt. In primo Regum oratio Annæ ex parte. Huic enim, cum multiplicaret preces coram Domino et loqueretur in corde suo non opus fuit scriptura. In Psalmis autem psalmus decimus sextus Oratio David inscriptus est; octo- gesimus nonus Oratio Moysi homini Dei ; et cente- simus primus, Oratio pauperi, cum anxius fuerit et in conspectu Domini effuderit precem suam. Quæ orationes cum vere Spiritu factæ et recitatæ orationes fuerint, etiam divinæ Sapientiæ præceptis plenæ sunt, ut de iis quæ in ipsis promittuntur, dici possit: Quis sapiens et intelliget ista ? intelligens et * Luc. xr, 1. Reg. 1, 12. tain hanc lectionem sanitati restituit Bentleius, in- geniosa istae correctione, trium circiter linearum, licet nihil ad sensum de- siderari videatur. Dominus Claudius Fleuri, (98) Οὐδὲ γὰρ δύναται ἡμῶν ὁ νοῦς προσο (99) Υπηκόῳ. Bentleio scribendum videtur, έπη· (4) Πρότερον αινέσει καὶ ὑμνήσει τοῦ νοῦ τὰ (2) Οἴομαι. Bentleius, scribit, οἶμαι. (5) λόγων, ἢ καὶ εὐπαγγελλομένων. Deprava (4) In codice ms. hoc loco est hiatus ad spatium (5) Πρὸς τὸ βαπτίζεσθαι. Legit Bentleius, πρὸς

ἀνθρώπῳ λαλεῖν. Τοῦτο δὲ τὸ Πνεῦμα οὐκ ἀρκού- μενον τῷ ἐντυγχάνειν τῷ Θεῷ, ἐπιτεῖνον τὴν ἔντευξιν ὑπερεντυγχάνει· ἐγὼ οἶμαι ὅτι περὶ τῶν ὑπερνικών- των· ὁποῖος Παῦλος ἦν λέγων· Ἀλλ᾽ ἐν τούτοις πᾶσιν ὑπερνικῶμεν. Εἰκὸς δ' ὅτι ἐντυγχάνει μόνον περὶ τῶν οὐ τηλικούτων μὲν, ὡς ὑπερνικᾷν, οὐ τοιού- των δὲ πάλιν ὥστε νικᾶσθαι, ἀλλὰ νικώντων. Εχό- μενον δὲ τοῦ· Τί δὲ δεῖ προσεύξασθαι καθὸ δεῖ οὐκ εἴδαμεν· ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ, τό Προσεύξομαι τῷ πνεύ ματι, προσεύξομαι δὲ καὶ τῷ ψαλῶ τῷ πνεύ ματι, ψαλῶ καὶ τῷ νοῖ· οὐδὲ γὰρ δύναται ἡμῶν ἡ νοῦς προσεύξασθαι, ἐὰν μὴ πρὸ αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα προσεύξηται (98), οἱονεὶ ἐν ὑπηκάῳ (99) αὐτοῦ· ὥσπερ οὐδὲ ψάλαι καὶ εὐρύθμως καὶ ἐμμελῶς καὶ ἐμμέτρως καὶ συμφώνως ὑμνῆσαι τὸν Πατέρα ἐν Χριστῷ, ἐὰν Β μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ πάντα ἐρευνῶν καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, πρότερον αἰνέσει καὶ ὑμνήσει τοῦ νοῦ τὰ βάθη ἠρεύνηκε (1), καὶ ὡς ἐξίσχυσε κατείληφεν. Ἐγὼ δὲ οἷομαι (2) συναισθόμενόν τινα τῶν τοῦ Ἰησοῦ μαθη- τῶν τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ἀπολειπομένης τοῦ ὂν τρόπον εὔχεσθαι δεῖ, καὶ μάλιστα τοῦτ' ἐγνωκότα, ὅτε ἐπιστημόνων καὶ μεγάλων λόγων, ἢ καὶ εὐεπαγ γελλομένων (3) ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ πρὸς τὸν Πατέρα εὐχῇ, παυσαμένῳ τοῦ προσεύχεσθαι τῷ Κυρίῳ εἰρηκέναι· Κύριε, δίδαξον ἡμᾶς προσεύχεσθαι, καθὼς καὶ Ἰωάννης ἐδίδαξε τοὺς μαθητὰς αὑτοῦ. υλος δὲ ὁ εἱρμὸς τοῦ ῥητοῦ οὕτως ἔχει· Καὶ ἐγέ- τετο ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν προσευχόμενον ἐν τόπῳ τινὶ ὡς ἐπαύσατο, εἶπέ τις τῶν μαθητῶν αὐτοῦ πρὸς αὐτόν· Κύριε, δίδαξον ἡμᾶς προσεύχεσθαι, καθὼς καὶ Ἰωάννης ἐδίδαξε προσεύχεσθαι τοὺς μαθητὰς αὑτοῦ (4)... ἄρα γὰρ ἄνθρωπος έντεθραμ- μένος τῇ νομικῇ κατηχήσει καὶ τῇ ἀκροάσει τῶν προ φητικῶν λόγων, τῶν τε συναγωγῶν μὴ ἀπολειπόμενος, οὐκ ἠπίστατο ὁπωσδήποτε εύχεσθαι, μέχρις οὗ ἴδῃ τὸν Κύριον εὐχόμενον ἐν τόπῳ τινί; Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον φάσκειν· ηύχετο μὲν γὰρ κατὰ τὰ Ἰουδαίων ἔθη, τώρα δὲ μείζονος ἐπιστήμης ἑαυτὸν δεόμενον εἰς τὸν περὶ τῆς εὐχῆς τόπον. Τί δὲ καὶ ὁ Ἰωάννης ἐδίδασκε τοὺς μαθητὰς περὶ τῆς εὐχῆς, ἀπὸ Ἱεροσολύμων καὶ πάσης τῆς Ἰουδαίας καὶ τῆς περιχώρου ἐρχομένους βαπτίζεσθαι πρὸς αὐτόν; εἰ μή τινα, κατὰ τὸ περισσό- τερον εἶναι προφήτου, ἔβλεπε περὶ τῆς εὐχῆς, ἅπερ εἰκὸς ὅτι οὐ πᾶσι τοῖς βαπτιζομένοις, ἀλλὰ τοῖς πρὸς τὸ βαπτίζεσθαι (5) μαθητευομένοις ἐν ἀποῤῥήτῳ παρ- εδίδου. Αἱ τοιαῦται δὲ εὐχαὶ αἱ ὄντως πνευματικαί, προσευχομένου ἐν τῇ καρδίᾳ τῶν ἁγίων τοῦ Πνεύματος, εύξασθαι, ἐὰν μὴ πρὸ αὐτοῦ τὸ πνεῦμα προσεύ ξηται. πάω. βάθη ἠρεύτηκε. πρότερον αἰνέσῃ καὶ ὑμνήσῃ τὸν οὐ τὰ βάθη ἠρεύνηκε. λόγων ήκουεν ἐπαγγελ λομένων. τῷ βαπτίζεσθαι. πρὸ τοῦ βαπτίζεσθαι. LIBELLUS DE ORATIONE. A stulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus ", afinis rot, D C “ Rom. vir, 26. Cor. xiv, 15. Cor. 11, 10. Diligenter observandus est hic locus in quo prævenientis gratie necessitatem ad orandum, di serlis verbis tradit Origenes. Utrum autem catho- lice semper de gratia sentiat, fuse disputatur Ori- genianorum lib. 11, quæstione septima. Valde placet correctio Bentlei, ille est : Orabo spiritu, orabo et mente, psallam spi- ritu, psallam et mente ". Neque enim orare mens nostra potest nisi ante ipsam, eaque quasi audiente, oret Spiritus ut neque psallere et modulato ac numeroso carmine consonantique (voce laudare Patrem in Christo, nisi Spiritus qui omnia scrutatur etiam profunda Dei "prius laudet et celebret eum cujus profunda scrutatus est, et, ut valuit, compre- hendit. Equidem existimo quempiam e Jesu disci- pulis, cum sibi conscius esset quantum humana imbecillitas abesset a recto orandi modo; idque maxime cognovisset auditis doctis et magnis sermo- nibus quos Salvator habuerat in sua ad Patrem oratione, Domino oratione completa dixisse : Do- mine, doce nos orare, sicut et Joannes docuit discipulos suos. Onnis autem loci series sic habet: Et factum est, cum esset in quodam loco orans, ut cessavit, dixit unus ex ejus discipulis ad eum:Demine, doce nos orare sicut docuit et Joannes discipulos suos ..... Anne igitur homo legali innutritus di- sciplina, propheticorum frequens auditor sermonum et in synagogis assiduus, utcunque orare nesciebat, donec orantem quodam in loco Dominum vidisset? At hoc absurdum dictu est : orabat enim Judaico more; majore vero scientia indigere se in illum de oratione locum videbat. Quid autem ipse Joannes discipulos suos de oratione docebat cum ab Jeroso- lymis et omni Judaa et omni regione circa Jordanem venirent, ut baptizarentur ab eo? Nisi credamus eum, quod plus esset quam propheta, vidisse circa orationem nonnulla, quæ probabile sit non jis qui baptizabantur omnibus, sed qui se ante bapti- snium erudiendos præbuissent, secreto tradidisse. Hujusmodi orationes vere spirituales, orante in cordibus sanctorum Spiritu, plenæ recondita mira- bilique doctrina descriptæ sunt. In primo Regum oratio Annæ ex parte. Huic enim, cum multiplicaret preces coram Domino et loqueretur in corde suo non opus fuit scriptura. In Psalmis autem psalmus decimus sextus Oratio David inscriptus est; octo- gesimus nonus Oratio Moysi homini Dei ; et cente- simus primus, Oratio pauperi, cum anxius fuerit et in conspectu Domini effuderit precem suam. Quæ orationes cum vere Spiritu factæ et recitatæ orationes fuerint, etiam divinæ Sapientiæ præceptis plenæ sunt, ut de iis quæ in ipsis promittuntur, dici possit: Quis sapiens et intelliget ista ? intelligens et * Luc. xr, 1. Reg. 1, 12. tain hanc lectionem sanitati restituit Bentleius, in- geniosa istae correctione, trium circiter linearum, licet nihil ad sensum de- siderari videatur. Dominus Claudius Fleuri, (98) Οὐδὲ γὰρ δύναται ἡμῶν ὁ νοῦς προσο (99) Υπηκόῳ. Bentleio scribendum videtur, έπη· (4) Πρότερον αινέσει καὶ ὑμνήσει τοῦ νοῦ τὰ (2) Οἴομαι. Bentleius, scribit, οἶμαι. (5) λόγων, ἢ καὶ εὐπαγγελλομένων. Deprava (4) In codice ms. hoc loco est hiatus ad spatium (5) Πρὸς τὸ βαπτίζεσθαι. Legit Bentleius, πρὸς

ἀνεγράφησαν, πεπληρωμέναι ἀποῤῥήτων καὶ θαυμα- σίων δογμάτων. Ἐν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ τῶν Βασι λειῶν, ἐκ μέρους ἡ τῆς ᾿Αννης· τῇ γὰρ, "Οτε ἐπλή- θυνε προσευχομένη ἐνώπιον Κυρίου, λαλοῦσα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς, οὐκ ἐχάρη γραφῇ (6). Ἐν δὲ Ψαλμοῖς, ὁ ἐκκαιδέκατος ψαλμός Προσευχὴ τοῦ Δαβὶδ ἐπιγέγραπται, καὶ ὁ ἔννατος καὶ ὀγδοηκοστός, Προσευχὴ τῷ Μωϋσῇ ἀνθρώπῳ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὁ πρῶτος καὶ ἑκατοστός, Προσευχὴ τῷ πτωχῷ, ὅταν ἀκηδιάσῃ, καὶ ἐναντίον Κυρίου ἐκχέῃ τὴν δέησιν αὐτοῦ· αἵτινες προσευχαὶ ἐπεὶ ἀληθῶς ἦταν προσευχαί γινόμεναι Πνεύματι λεγόμεναί τε, καὶ τῶν δογμάτ των τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας πεπλήρωνται, ὥστε εἰπεῖν ἄν τινα περὶ τῶν ἐν αὐταῖς ἐπαγγελλομένων (7)· Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταύτας; καὶ συνετὸς καὶ ἐπιγνώσεται αὐτάς; Ἐπεὶ τοίνυν τηλικοῦτόν ἐστι τὸ περὶ τῆς εὐχῆς διαλαβεῖν, ὡς δεῖσθαι τοῦ καὶ εἰς τοῦτο φωτίζοντος Πατρὸς, καὶ αὐτοῦ τοῦ πρωτοτόκου Λόγου διδάσκοντος, τοῦ τε Πνεύματος ἐνεργοῦντος εἰς τὸ νοεῖν καὶ λέγειν ἀξίως τοῦ τηλικούτου προβλήματ τος, εὐξάμενος ὡς ἄνθρωπος· (οὐ γάρ που ἐμαυτῷ (8) δίδωμι χωρεῖν τὴν προσευχὴν τοῦ Πνεύματος πρὸ · τοῦ λόγου τυχεῖν τῆς εὐχῆς· ἀξιῶ ἵνα λόγος πληρέστατος καὶ πνευματικὸς ἡμῖν δωρηθῇ, καὶ αἱ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀναγεγραμμέναι σαφηνισθῶσιν εὐχαί. Αρκτέον οὖν ἤδη τοῦ περὶ τῆς εὐχῆς λόγου (9). ..... εὐχῆς Β Πρῶτον δὴ τὸ ὄνομα τῆς εὐχῆς, ὅσον ἐπὶ παρατη- ρήσει τῇ ἐμῇ, εὑρίσκω κείμενον, ἡνίκα ὁ Ἰακὼβ φυγὰς γενόμενος τῆς ὀργῆς τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ Ἡσαῦ, ἀπῄει εἰς τὴν Μεσοποταμίαν κατὰ τὰς ὑπο Ει (εὐχήν) θήκας Ἰσαὰκ καὶ Ρεβέκκας. Οὕτω δὲ ἔχει ἡ λέξις· Καὶ ηὔξατο Ιακώβ εὐχὴν, λέγων· Ἐὰν ᾖ Κύ- ριος ὁ Θεὸς μετ' ἐμοῦ, καὶ διαφυλάξῃ με ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ ᾗ ἐγὼ πορεύομαι, καὶ δῷ μοι ἄρτον φα- γεῖν, καὶ ἱμάτιον περιβαλέσθαι, καὶ ἀποστρέψῃ με μετὰ σωτηρίας εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου· καὶ ἔσται Κύριός μοι εἰς Θεὸν, καὶ ὁ λίθος οὗτος ἐν ἔστησα στήλην, ἔσται μοι οἶκος Θεοῦ, καὶ πάν των ὧν ἐάν μοι δῷς, δεκάτην ἀποδεκατώσω προσευχῆς, αὐτά σοι (10)..... Ενθα καὶ σημειωτέον ἐστὶν, ὅτι (εὐχῇ) τὸ ὄνομα τῆς εὐχῆς παρελήφθη πολλαχοῦ ἑτέρας οὔσης παρὰ τὴν προσευχὴν, ἐπὶ τοῦ μετὰ εὐχῆς ἐπαγγελλομένου τάδε τινὰ ποιήσειν (11), εἰ τύχῃ ἀπὸ Θεοῦ τῶνδε. Τάσσεται μέντοι καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ συνήθειαν ἡμῶν λεγομένου ἡ ὀνομασία· ὡς- περ ἐν Ἐξόδῳ εὕρομεν οὕτως, μετὰ τὴν ἐπὶ τοῖς βατράχοις μάστιγα τῇ τάξει τῶν δέκα οὖσαν δευτέ ραν (12)..... Εκάλεσε Φαραώ Μωϋσῆν καὶ 'Ααρών, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Εὔξασθε περὶ ἐμοῦ πρὸς Κύ- ξασθε), ριον, καὶ περιελέτω τοὺς βατράχους ἀπ' ἐμεῖ, καὶ ἀπὸ τοῦ λαοῦ μου· καὶ ἐξαποστελῶ τὸν λαὸν, καὶ θύσουσι Κυρίῳ. Ἐὰν δὲ δυσπειθῶς τις ἔχῃ, διὰ τὸ τοῦ Φαραὼ εἶναι φωνὴν τὴν εὔξασθε, πρὸς τὸ στ μαίνεσθαι ἀπὸ τῆς εὐχῆς πρὸς τῷ προτέρῳ (15) καὶ τὰ σύνηθες· παρατηρητέον καὶ τὸ ἑξῆς οὕτως ἔχον· Εἶπε δὲ Μωϋσῆς πρὸς Φαραώ· Τάξαι πρὸς μὲ, εὐχὴ οὐκ ἀνεγράφη, οὐκ ἔχρη γρα φῆς. αὐτοῖς ἐπαγγελ- λομένων· Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; καὶ συνετὸς, καὶ ἐπιγνώσεται αὐτά; γάρ πω ἐμαυτῷ δίδωμι χωρεῖν τὴν προσευχὴν πρὸ τοῦ λόγου τυχεῖν τῆς εὐχῆς. ποιήσομεν. πρὸ τῷ πρότερον. ORIGENIS sciel hac Cum igitur tam difficile sit de oratione A disserere, ut opus sit et illuminante Patre et primo - genito Verbo docente et cooperante Spiritu, dignum aliquid tanto argumento intelligi ac dici possit, precor ut homo (neque enim mihi tantum tribuo ut orare in me Spiritum putem antequain oratio quid sit assecutus sim), precor, inquam, uberrimam ac spiritualem nobis ejus cognitionem dari, et aperiri descriptas in Evangeliis orationes. Itaque jam de oratione dicere instituamus.... C 5. Primum nomen, quod equidem observarim, ibi positum invenio, cum Jacob fra- tris Esau iram fugiens in Mesopotamiam pergeret juxta Isaac ac Rebecca monita. Sic antem habet locus ipse : vorit Jacob volum dicens: Si fuerit Dominus Deus mecum el custodierit me in via hac per quam ambulo, et dederit mihi panem að vescendum, el vestimentum ad induendum, rever- susque fuero prospere ad domum patris mei : eril mihi Dominus in Deum, et lapis iste quem erexi in titulum vocabitur domus Dei, cunctorumque quæ dederis mihi, decimas offeram tibi 17, Ubi etiam notandum est nomen ɛ³×ñs sæpe alio sensu accipi quam de eo nempe qui cum vole talia se facturum promittit, si talia a Deo sit consecutus. Ponitur tamen illud vocabulum et consueto loquendi modo (pro oratione), ut in Exodo hæc invenimus post ranarum plagani quæ inter decem est ordine secunda..... Vocavit autem Pharao Moysem et Aaron et dixit eis: Orate Domi- num ut auferal ranas a me et a populo meo; et dimittam populum ut sacrificet Domino 18. Si quis autem eo quod Pharaonis sit illa vox orate (ɛŬ- difficile sibi persuaserit eam præter prio- rem voti significationem, etiam consuetam oratio- nis habere, observandum est quod sequitur et sic habet: Dixitque Moyses ad Pharaonem: Constitue mihi quando deprecer pro te et pro servix tuis et pro populo tuo, ut abigantur ranæ a te et a populo tuo et a domibus vestris et tantum in flumine rema- D Ose. XIV, 10. ¹7 Gen. xviii, 20, 21, 22. Exod. xviu, §. videtur, vel ms. in quo male antea lectum est, semilineæ ms. duarum circiter linearum. Verumtamen nihil videtur deesse. quo perperam autea lectum est : ms. hiatus duarum linearum. Sed nihil ad sensuur videtur desiderari. dice ms.; male vero in editione Oxoniensi, (6) Οὐκ ἐχάρη γραφῇ. Bentleio scribendum (7) Αὐταῖς ἐπαγγελλομένων, etc. Ita habet codex (8) Οὐ γάρ που έμαυτῷ, etc. Corrigit Bentleius, Οὐ (9) Post λόγου, codex ms. habet hiatum unius et (10) Post voces αὐτά σοι, hiatus est in codice (14) Ποιήσειν. Sic recte habet codex nas., in (12) Post vocem δευτέραν, comparet in codice (15) Πρὸς τῷ προτέρῳ. lta recte habetur in co-

ἀνεγράφησαν, πεπληρωμέναι ἀποῤῥήτων καὶ θαυμα- σίων δογμάτων. Ἐν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ τῶν Βασι λειῶν, ἐκ μέρους ἡ τῆς ᾿Αννης· τῇ γὰρ, "Οτε ἐπλή- θυνε προσευχομένη ἐνώπιον Κυρίου, λαλοῦσα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς, οὐκ ἐχάρη γραφῇ (6). Ἐν δὲ Ψαλμοῖς, ὁ ἐκκαιδέκατος ψαλμός Προσευχὴ τοῦ Δαβὶδ ἐπιγέγραπται, καὶ ὁ ἔννατος καὶ ὀγδοηκοστός, Προσευχὴ τῷ Μωϋσῇ ἀνθρώπῳ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὁ πρῶτος καὶ ἑκατοστός, Προσευχὴ τῷ πτωχῷ, ὅταν ἀκηδιάσῃ, καὶ ἐναντίον Κυρίου ἐκχέῃ τὴν δέησιν αὐτοῦ· αἵτινες προσευχαὶ ἐπεὶ ἀληθῶς ἦταν προσευχαί γινόμεναι Πνεύματι λεγόμεναί τε, καὶ τῶν δογμάτ των τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας πεπλήρωνται, ὥστε εἰπεῖν ἄν τινα περὶ τῶν ἐν αὐταῖς ἐπαγγελλομένων (7)· Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταύτας; καὶ συνετὸς καὶ ἐπιγνώσεται αὐτάς; Ἐπεὶ τοίνυν τηλικοῦτόν ἐστι τὸ περὶ τῆς εὐχῆς διαλαβεῖν, ὡς δεῖσθαι τοῦ καὶ εἰς τοῦτο φωτίζοντος Πατρὸς, καὶ αὐτοῦ τοῦ πρωτοτόκου Λόγου διδάσκοντος, τοῦ τε Πνεύματος ἐνεργοῦντος εἰς τὸ νοεῖν καὶ λέγειν ἀξίως τοῦ τηλικούτου προβλήματ τος, εὐξάμενος ὡς ἄνθρωπος· (οὐ γάρ που ἐμαυτῷ (8) δίδωμι χωρεῖν τὴν προσευχὴν τοῦ Πνεύματος πρὸ · τοῦ λόγου τυχεῖν τῆς εὐχῆς· ἀξιῶ ἵνα λόγος πληρέστατος καὶ πνευματικὸς ἡμῖν δωρηθῇ, καὶ αἱ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀναγεγραμμέναι σαφηνισθῶσιν εὐχαί. Αρκτέον οὖν ἤδη τοῦ περὶ τῆς εὐχῆς λόγου (9). ..... εὐχῆς Β Πρῶτον δὴ τὸ ὄνομα τῆς εὐχῆς, ὅσον ἐπὶ παρατη- ρήσει τῇ ἐμῇ, εὑρίσκω κείμενον, ἡνίκα ὁ Ἰακὼβ φυγὰς γενόμενος τῆς ὀργῆς τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ Ἡσαῦ, ἀπῄει εἰς τὴν Μεσοποταμίαν κατὰ τὰς ὑπο Ει (εὐχήν) θήκας Ἰσαὰκ καὶ Ρεβέκκας. Οὕτω δὲ ἔχει ἡ λέξις· Καὶ ηὔξατο Ιακώβ εὐχὴν, λέγων· Ἐὰν ᾖ Κύ- ριος ὁ Θεὸς μετ' ἐμοῦ, καὶ διαφυλάξῃ με ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ ᾗ ἐγὼ πορεύομαι, καὶ δῷ μοι ἄρτον φα- γεῖν, καὶ ἱμάτιον περιβαλέσθαι, καὶ ἀποστρέψῃ με μετὰ σωτηρίας εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου· καὶ ἔσται Κύριός μοι εἰς Θεὸν, καὶ ὁ λίθος οὗτος ἐν ἔστησα στήλην, ἔσται μοι οἶκος Θεοῦ, καὶ πάν των ὧν ἐάν μοι δῷς, δεκάτην ἀποδεκατώσω προσευχῆς, αὐτά σοι (10)..... Ενθα καὶ σημειωτέον ἐστὶν, ὅτι (εὐχῇ) τὸ ὄνομα τῆς εὐχῆς παρελήφθη πολλαχοῦ ἑτέρας οὔσης παρὰ τὴν προσευχὴν, ἐπὶ τοῦ μετὰ εὐχῆς ἐπαγγελλομένου τάδε τινὰ ποιήσειν (11), εἰ τύχῃ ἀπὸ Θεοῦ τῶνδε. Τάσσεται μέντοι καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ συνήθειαν ἡμῶν λεγομένου ἡ ὀνομασία· ὡς- περ ἐν Ἐξόδῳ εὕρομεν οὕτως, μετὰ τὴν ἐπὶ τοῖς βατράχοις μάστιγα τῇ τάξει τῶν δέκα οὖσαν δευτέ ραν (12)..... Εκάλεσε Φαραώ Μωϋσῆν καὶ 'Ααρών, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Εὔξασθε περὶ ἐμοῦ πρὸς Κύ- ξασθε), ριον, καὶ περιελέτω τοὺς βατράχους ἀπ' ἐμεῖ, καὶ ἀπὸ τοῦ λαοῦ μου· καὶ ἐξαποστελῶ τὸν λαὸν, καὶ θύσουσι Κυρίῳ. Ἐὰν δὲ δυσπειθῶς τις ἔχῃ, διὰ τὸ τοῦ Φαραὼ εἶναι φωνὴν τὴν εὔξασθε, πρὸς τὸ στ μαίνεσθαι ἀπὸ τῆς εὐχῆς πρὸς τῷ προτέρῳ (15) καὶ τὰ σύνηθες· παρατηρητέον καὶ τὸ ἑξῆς οὕτως ἔχον· Εἶπε δὲ Μωϋσῆς πρὸς Φαραώ· Τάξαι πρὸς μὲ, εὐχὴ οὐκ ἀνεγράφη, οὐκ ἔχρη γρα φῆς. αὐτοῖς ἐπαγγελ- λομένων· Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; καὶ συνετὸς, καὶ ἐπιγνώσεται αὐτά; γάρ πω ἐμαυτῷ δίδωμι χωρεῖν τὴν προσευχὴν πρὸ τοῦ λόγου τυχεῖν τῆς εὐχῆς. ποιήσομεν. πρὸ τῷ πρότερον. ORIGENIS sciel hac Cum igitur tam difficile sit de oratione A disserere, ut opus sit et illuminante Patre et primo - genito Verbo docente et cooperante Spiritu, dignum aliquid tanto argumento intelligi ac dici possit, precor ut homo (neque enim mihi tantum tribuo ut orare in me Spiritum putem antequain oratio quid sit assecutus sim), precor, inquam, uberrimam ac spiritualem nobis ejus cognitionem dari, et aperiri descriptas in Evangeliis orationes. Itaque jam de oratione dicere instituamus.... C 5. Primum nomen, quod equidem observarim, ibi positum invenio, cum Jacob fra- tris Esau iram fugiens in Mesopotamiam pergeret juxta Isaac ac Rebecca monita. Sic antem habet locus ipse : vorit Jacob volum dicens: Si fuerit Dominus Deus mecum el custodierit me in via hac per quam ambulo, et dederit mihi panem að vescendum, el vestimentum ad induendum, rever- susque fuero prospere ad domum patris mei : eril mihi Dominus in Deum, et lapis iste quem erexi in titulum vocabitur domus Dei, cunctorumque quæ dederis mihi, decimas offeram tibi 17, Ubi etiam notandum est nomen ɛ³×ñs sæpe alio sensu accipi quam de eo nempe qui cum vole talia se facturum promittit, si talia a Deo sit consecutus. Ponitur tamen illud vocabulum et consueto loquendi modo (pro oratione), ut in Exodo hæc invenimus post ranarum plagani quæ inter decem est ordine secunda..... Vocavit autem Pharao Moysem et Aaron et dixit eis: Orate Domi- num ut auferal ranas a me et a populo meo; et dimittam populum ut sacrificet Domino 18. Si quis autem eo quod Pharaonis sit illa vox orate (ɛŬ- difficile sibi persuaserit eam præter prio- rem voti significationem, etiam consuetam oratio- nis habere, observandum est quod sequitur et sic habet: Dixitque Moyses ad Pharaonem: Constitue mihi quando deprecer pro te et pro servix tuis et pro populo tuo, ut abigantur ranæ a te et a populo tuo et a domibus vestris et tantum in flumine rema- D Ose. XIV, 10. ¹7 Gen. xviii, 20, 21, 22. Exod. xviu, §. videtur, vel ms. in quo male antea lectum est, semilineæ ms. duarum circiter linearum. Verumtamen nihil videtur deesse. quo perperam autea lectum est : ms. hiatus duarum linearum. Sed nihil ad sensuur videtur desiderari. dice ms.; male vero in editione Oxoniensi, (6) Οὐκ ἐχάρη γραφῇ. Bentleio scribendum (7) Αὐταῖς ἐπαγγελλομένων, etc. Ita habet codex (8) Οὐ γάρ που έμαυτῷ, etc. Corrigit Bentleius, Οὐ (9) Post λόγου, codex ms. habet hiatum unius et (10) Post voces αὐτά σοι, hiatus est in codice (14) Ποιήσειν. Sic recte habet codex nas., in (12) Post vocem δευτέραν, comparet in codice (15) Πρὸς τῷ προτέρῳ. lta recte habetur in co-

ἀνεγράφησαν, πεπληρωμέναι ἀποῤῥήτων καὶ θαυμα- σίων δογμάτων. Ἐν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ τῶν Βασι λειῶν, ἐκ μέρους ἡ τῆς ᾿Αννης· τῇ γὰρ, "Οτε ἐπλή- θυνε προσευχομένη ἐνώπιον Κυρίου, λαλοῦσα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς, οὐκ ἐχάρη γραφῇ (6). Ἐν δὲ Ψαλμοῖς, ὁ ἐκκαιδέκατος ψαλμός Προσευχὴ τοῦ Δαβὶδ ἐπιγέγραπται, καὶ ὁ ἔννατος καὶ ὀγδοηκοστός, Προσευχὴ τῷ Μωϋσῇ ἀνθρώπῳ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὁ πρῶτος καὶ ἑκατοστός, Προσευχὴ τῷ πτωχῷ, ὅταν ἀκηδιάσῃ, καὶ ἐναντίον Κυρίου ἐκχέῃ τὴν δέησιν αὐτοῦ· αἵτινες προσευχαὶ ἐπεὶ ἀληθῶς ἦταν προσευχαί γινόμεναι Πνεύματι λεγόμεναί τε, καὶ τῶν δογμάτ των τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας πεπλήρωνται, ὥστε εἰπεῖν ἄν τινα περὶ τῶν ἐν αὐταῖς ἐπαγγελλομένων (7)· Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταύτας; καὶ συνετὸς καὶ ἐπιγνώσεται αὐτάς; Ἐπεὶ τοίνυν τηλικοῦτόν ἐστι τὸ περὶ τῆς εὐχῆς διαλαβεῖν, ὡς δεῖσθαι τοῦ καὶ εἰς τοῦτο φωτίζοντος Πατρὸς, καὶ αὐτοῦ τοῦ πρωτοτόκου Λόγου διδάσκοντος, τοῦ τε Πνεύματος ἐνεργοῦντος εἰς τὸ νοεῖν καὶ λέγειν ἀξίως τοῦ τηλικούτου προβλήματ τος, εὐξάμενος ὡς ἄνθρωπος· (οὐ γάρ που ἐμαυτῷ (8) δίδωμι χωρεῖν τὴν προσευχὴν τοῦ Πνεύματος πρὸ · τοῦ λόγου τυχεῖν τῆς εὐχῆς· ἀξιῶ ἵνα λόγος πληρέστατος καὶ πνευματικὸς ἡμῖν δωρηθῇ, καὶ αἱ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀναγεγραμμέναι σαφηνισθῶσιν εὐχαί. Αρκτέον οὖν ἤδη τοῦ περὶ τῆς εὐχῆς λόγου (9). ..... εὐχῆς Β Πρῶτον δὴ τὸ ὄνομα τῆς εὐχῆς, ὅσον ἐπὶ παρατη- ρήσει τῇ ἐμῇ, εὑρίσκω κείμενον, ἡνίκα ὁ Ἰακὼβ φυγὰς γενόμενος τῆς ὀργῆς τοῦ ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ Ἡσαῦ, ἀπῄει εἰς τὴν Μεσοποταμίαν κατὰ τὰς ὑπο Ει (εὐχήν) θήκας Ἰσαὰκ καὶ Ρεβέκκας. Οὕτω δὲ ἔχει ἡ λέξις· Καὶ ηὔξατο Ιακώβ εὐχὴν, λέγων· Ἐὰν ᾖ Κύ- ριος ὁ Θεὸς μετ' ἐμοῦ, καὶ διαφυλάξῃ με ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ ᾗ ἐγὼ πορεύομαι, καὶ δῷ μοι ἄρτον φα- γεῖν, καὶ ἱμάτιον περιβαλέσθαι, καὶ ἀποστρέψῃ με μετὰ σωτηρίας εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου· καὶ ἔσται Κύριός μοι εἰς Θεὸν, καὶ ὁ λίθος οὗτος ἐν ἔστησα στήλην, ἔσται μοι οἶκος Θεοῦ, καὶ πάν των ὧν ἐάν μοι δῷς, δεκάτην ἀποδεκατώσω προσευχῆς, αὐτά σοι (10)..... Ενθα καὶ σημειωτέον ἐστὶν, ὅτι (εὐχῇ) τὸ ὄνομα τῆς εὐχῆς παρελήφθη πολλαχοῦ ἑτέρας οὔσης παρὰ τὴν προσευχὴν, ἐπὶ τοῦ μετὰ εὐχῆς ἐπαγγελλομένου τάδε τινὰ ποιήσειν (11), εἰ τύχῃ ἀπὸ Θεοῦ τῶνδε. Τάσσεται μέντοι καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ συνήθειαν ἡμῶν λεγομένου ἡ ὀνομασία· ὡς- περ ἐν Ἐξόδῳ εὕρομεν οὕτως, μετὰ τὴν ἐπὶ τοῖς βατράχοις μάστιγα τῇ τάξει τῶν δέκα οὖσαν δευτέ ραν (12)..... Εκάλεσε Φαραώ Μωϋσῆν καὶ 'Ααρών, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Εὔξασθε περὶ ἐμοῦ πρὸς Κύ- ξασθε), ριον, καὶ περιελέτω τοὺς βατράχους ἀπ' ἐμεῖ, καὶ ἀπὸ τοῦ λαοῦ μου· καὶ ἐξαποστελῶ τὸν λαὸν, καὶ θύσουσι Κυρίῳ. Ἐὰν δὲ δυσπειθῶς τις ἔχῃ, διὰ τὸ τοῦ Φαραὼ εἶναι φωνὴν τὴν εὔξασθε, πρὸς τὸ στ μαίνεσθαι ἀπὸ τῆς εὐχῆς πρὸς τῷ προτέρῳ (15) καὶ τὰ σύνηθες· παρατηρητέον καὶ τὸ ἑξῆς οὕτως ἔχον· Εἶπε δὲ Μωϋσῆς πρὸς Φαραώ· Τάξαι πρὸς μὲ, εὐχὴ οὐκ ἀνεγράφη, οὐκ ἔχρη γρα φῆς. αὐτοῖς ἐπαγγελ- λομένων· Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; καὶ συνετὸς, καὶ ἐπιγνώσεται αὐτά; γάρ πω ἐμαυτῷ δίδωμι χωρεῖν τὴν προσευχὴν πρὸ τοῦ λόγου τυχεῖν τῆς εὐχῆς. ποιήσομεν. πρὸ τῷ πρότερον. ORIGENIS sciel hac Cum igitur tam difficile sit de oratione A disserere, ut opus sit et illuminante Patre et primo - genito Verbo docente et cooperante Spiritu, dignum aliquid tanto argumento intelligi ac dici possit, precor ut homo (neque enim mihi tantum tribuo ut orare in me Spiritum putem antequain oratio quid sit assecutus sim), precor, inquam, uberrimam ac spiritualem nobis ejus cognitionem dari, et aperiri descriptas in Evangeliis orationes. Itaque jam de oratione dicere instituamus.... C 5. Primum nomen, quod equidem observarim, ibi positum invenio, cum Jacob fra- tris Esau iram fugiens in Mesopotamiam pergeret juxta Isaac ac Rebecca monita. Sic antem habet locus ipse : vorit Jacob volum dicens: Si fuerit Dominus Deus mecum el custodierit me in via hac per quam ambulo, et dederit mihi panem að vescendum, el vestimentum ad induendum, rever- susque fuero prospere ad domum patris mei : eril mihi Dominus in Deum, et lapis iste quem erexi in titulum vocabitur domus Dei, cunctorumque quæ dederis mihi, decimas offeram tibi 17, Ubi etiam notandum est nomen ɛ³×ñs sæpe alio sensu accipi quam de eo nempe qui cum vole talia se facturum promittit, si talia a Deo sit consecutus. Ponitur tamen illud vocabulum et consueto loquendi modo (pro oratione), ut in Exodo hæc invenimus post ranarum plagani quæ inter decem est ordine secunda..... Vocavit autem Pharao Moysem et Aaron et dixit eis: Orate Domi- num ut auferal ranas a me et a populo meo; et dimittam populum ut sacrificet Domino 18. Si quis autem eo quod Pharaonis sit illa vox orate (ɛŬ- difficile sibi persuaserit eam præter prio- rem voti significationem, etiam consuetam oratio- nis habere, observandum est quod sequitur et sic habet: Dixitque Moyses ad Pharaonem: Constitue mihi quando deprecer pro te et pro servix tuis et pro populo tuo, ut abigantur ranæ a te et a populo tuo et a domibus vestris et tantum in flumine rema- D Ose. XIV, 10. ¹7 Gen. xviii, 20, 21, 22. Exod. xviu, §. videtur, vel ms. in quo male antea lectum est, semilineæ ms. duarum circiter linearum. Verumtamen nihil videtur deesse. quo perperam autea lectum est : ms. hiatus duarum linearum. Sed nihil ad sensuur videtur desiderari. dice ms.; male vero in editione Oxoniensi, (6) Οὐκ ἐχάρη γραφῇ. Bentleio scribendum (7) Αὐταῖς ἐπαγγελλομένων, etc. Ita habet codex (8) Οὐ γάρ που έμαυτῷ, etc. Corrigit Bentleius, Οὐ (9) Post λόγου, codex ms. habet hiatum unius et (10) Post voces αὐτά σοι, hiatus est in codice (14) Ποιήσειν. Sic recte habet codex nas., in (12) Post vocem δευτέραν, comparet in codice (15) Πρὸς τῷ προτέρῳ. lta recte habetur in co-

πότε εὔξομαι περὶ σοῦ καὶ περὶ τῶν θεραπόντων σου καὶ τοῦ λαοῦ σου, ἀφανίσαι τοὺς βατρά χους ἀπὸ σοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ λαοῦ σου, καὶ ἐκ τῶν οἰκιῶν ὑμῶν· πλὴν ἐν τῷ ποταμῷ ὑπολει φθήσονται. Παρετηρήσαμεν δὲ ἐπὶ ταῖς σκνιψί, τῇ τρίτῃ μάστιγι, οὔτε Φαραώ εὐχὴν γενέσθαι ἀξιοῖ, ούτε Μωϋσῆς εύχεται. Καὶ ἐπὶ τῇς κυνομυίᾳ δὲ ούσῃ τετάρτῃ λέγει· Εὔξασθε οὖν περὶ ἐμοῦ πρὸς Κύριον. Ὅτε καὶ εἶπε Μωϋσῆς, ὅτι Εγώ (14) ἐξελεύσομαι ἀπὸ σοῦ, καὶ εὔξομαι πρὸς τὸν θεὸν, καὶ ἀπελεύσεται ἡ κυνόμυια ἀπὸ Φαραὼ καὶ τῶν θεραπόντων αὐτοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐτ τοῦ αύριον. Καὶ μετ' ὀλίγα· 'Εξῆλθε δὲ Μωϋσῆς ἀπὸ Φαραὼ καὶ ηὔξατο (15) πρὸς τὸν Θεόν. Πάλιν δὲ ἐπὶ τῆς πέμπτης και έκτης μάστιγος, ούτε Φαρα (εύξομαι) ἀξιώσαντος εὐχὴν γενέσθαι, οὔτε Μωϋσέως εὐξαμένου, Β ἐπὶ τῆς ἑβδόμης ἀποστείλας Φαραώ, ἐκάλεσε Μωϋσῆν καὶ Ααρών, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Ἡμάρ τηκα τὸ νῦν· ὁ Κύριος δίκαιος, ἐγὼ δὲ καὶ ὁ λαός μου ἀσεβεῖς. Εὔξασθε οὖν πρὸς Κύριον, καὶ παυσάσθω τοῦ γενηθῆναι φωνὰς Θεοῦ καὶ χά- λαζαν καὶ πῦρ. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐξῆλθε Μωϋ- τῆς ἀπὸ Φαραὼ ἐκτὸς τῆς πόλεως, καὶ ἐξεπέ τασε τὰς χεῖρας πρὸς Κύριον, καὶ αἱ φωναί ἐπαύσαντο. Διὰ τί δὲ οὐκ εἴρηται, καὶ ηύξατο, ὡς ἐπὶ τῶν προτέρων, ἀλλ᾽ ἐξεπέτασε τὰς χεῖρας πρὸς Κύριον, εὐκαιρότερον ἐν ἄλλοις ἐξεταστέον. Καὶ ἐπὶ τῆς ὀγδόης δε μάστιγος φησὶν ὁ Φαραώ· Καὶ προσεύξασθε πρὸς Κύριον τὸν Θεὸν ὑμῶν, καὶ περιελέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸν θάνατον τοῦτον. Ἐξῆλθε δὲ Μωϋσῆς ἀπὸ Φαραώ, καὶ ηΰξατο πρὸς τὸν Θεόν. Παλλαχοῦ δὲ εἶπομεν (16) τὸ ὄνομα τῆς εὐχῆς μή κατὰ τὸ σύνηθες τετάχθαι, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἰακώβ. Ἀλλὰ καὶ ἐν Λευιτικῷ· Ελάλησε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· "Ος εὔξηται (17) εὐχὴν ὥστε τιμὴν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ, ἔσται ἡ τιμὴ τοῦ ἄῤῥενος ἀπὸ εἰκοσαετοῦς ἕως ἑξη- κονταετούς, ἔσται αὐτοῦ ἡ τιμὴ πεντήκοντα δια δραχμα ἀργυρίου τῷ σταθμίῳ (18) τῷ ἁγίῳ. Καὶ ἐν ᾿Αριθμοῖς· Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωυσῆν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ἀνὴρ ἡ γυνὴ ὅς ἐὰν (19) μεγάλως εύξηται εὐχὴν ἀφαγνίσασθαι αγνείαν Κυρίῳ, ἀπὸ οἴνου καὶ σίκερα ἁγνισθήσεται· καὶ τὰ ἑξῆς Ει περὶ τοῦ καλουμένου Ναζιραίου (20). Εἶτα μετ' ὀλίγα· Καὶ ἁγιάσῃ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ᾗ ἡγιάσθη Κυρίῳ, τὰς ἡμέρας τῆς εὐ- χῆς. Καὶ πάλιν μετ᾿ ὀλίγα· Οὗτος ὁ νόμος τοῦ εὐξαμένου· ᾗ ἂν ἡμέρᾳ πληρώσῃ ἡμέρας εὐχῆς ὅτε ἐγώ. εὐχῆς (εὐχήν) εύξατο. εύρομεν. πρὸς αὐ ΧΙ. τούς· ὓς ἂν εὔξηται. πρὸς αὐτοὺς, λέγων· "Ανθρωπος ὃς εύξηται. 21. σταθμῷ. ἄν. Ναζωραίου. LIBELLUS DE ORATIONE. A neant s. Observavimus autem de sciniphibus, quæ tertia plaga ſuit, neque Pharaonem orationem fieri postulare, neque Moysem orare 40. At de muscis, quæ quarta fuit, ait: Rogate pro me. Quando et ait Moyses : Egressus a le orabo Domi- num, el recedel musca a Pharaone el a servis ejus et a populo ejus cras “¹. Et paulo post : Egressus- que Moyses a Pharaone oravit Deum ". Rursus cum ad quintam et sextam plagam neque Pharao postulaverit orationem feri, neque Moyses orave- rit ad septimam misit Pharao el vocavit Moysem et Aaron dicens ad eos : Peccavi etiam nunc, Do- minus justus ; ego et populus meus impii. Orale igi- tur Dominum; et desinant fieri tonitrua et grando et ignis ". Et post pauca: Egressusque Moyses a Pharaone ex urbe, telendit manus ad Dominum D Numerorum : locutus est Moyses ad principes “Exod. v11, 9. so ibid., Lidl., 28. 29. Num. vi. 1. Lev. xxvil, 1. luid., 11. editis Osoniensis, et cessaverunt tonitrua ". Quare autem non dica- tur oravit, ut in superioribus, sed tetendit manus ad Dominum, expendetur alibi opportunius. Ad octavam plagam ait Pharɔo: Et rogate Dominum Deum vestrum, ut auferat a me mortem istam. Egressusque Moyses de conspectu Pharaonis oravit Dominum s. Diximus nomen sæpe non vul- gari sensu accipi, ut de Jacob vidimus. Sed et in Levitico Locutus est Dominus ad Moysem dicens : Loquere filiis Israel et dices ad eos : Qui volum fe- cerit et spoponderit Domino animam suam, si fuerit masculás a vicesimo anno usque ad sexagesimum annum, dabit quinquaginta siclos argenti ad men- suram sanctuarii ". Et in Numeris: Locutusque est C Dominus ad Moysem, dicens: Loquere ad filios Israel, et dices ad eos : Vir sive mulier cum fecerint volum ut sanctifcentur, et se voluerint Do- mino consecrare, a vino et omni quod inebriare po- test, abstinebunt ", et reliqua de eo qui Nazaræus dicebatur. Deinde post pauca : Et sanctificabit cam put suum in die illa qua sanctificatus est Domino, dies voti *. Iterum post pauca : Et hæc est lex ejus qui vovit : quacunque die impleverit dies toli sui, etc.. Et paulo post : Et post hæc bibet, qui vovit, vinum. Hæc est lex ejus qui vovit, quicunque voverit munus suum Domino pro volo, absque iis quæ invenerit manus ejus, secundum potentiam voli sui, quod utique voverit juxta legem puritatis s. Et ad finem 8, 17. Oxoniensis, as. Bentleio autem scribendum videtur, PATROL. GR. tribuum filiorum Israel, dicens : lloc est verbum quod præcepit Dominus : homo, quicunque vovent votum Domino, aut juraverit juramentum, aut de- finierit definitione de anima sua; non profanabit verbum suum; omnia, quæcunque exierint de ore Ibid., 30. ** Exod. 1x, 27. ** Ibid., 29. * Exod. se Ibid., so Ibid., 13. Editio Oxoniensis præ se fert, autem in editione Oxoniensi, sis, (1) Οτι ἐγώ. Ita habet codex ms.; male vero (15) Ηὔξατο. Sic codex ms.; male autem editio (16) Είπομεν. Bentleius corrigit, είδομεν, vel (17) Πρὸς αὐτούς· ὃς εὔξηται. Sic habet codex (18) Σταθμίῳ. Ita legitur in codice us. ; male (19) 'Edr. Ita codex ms. Editio auten Oxonien- (20) Ναζιραίου. Ila codex ms. Editio vero Oron.,

πότε εὔξομαι περὶ σοῦ καὶ περὶ τῶν θεραπόντων σου καὶ τοῦ λαοῦ σου, ἀφανίσαι τοὺς βατρά χους ἀπὸ σοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ λαοῦ σου, καὶ ἐκ τῶν οἰκιῶν ὑμῶν· πλὴν ἐν τῷ ποταμῷ ὑπολει φθήσονται. Παρετηρήσαμεν δὲ ἐπὶ ταῖς σκνιψί, τῇ τρίτῃ μάστιγι, οὔτε Φαραώ εὐχὴν γενέσθαι ἀξιοῖ, ούτε Μωϋσῆς εύχεται. Καὶ ἐπὶ τῇς κυνομυίᾳ δὲ ούσῃ τετάρτῃ λέγει· Εὔξασθε οὖν περὶ ἐμοῦ πρὸς Κύριον. Ὅτε καὶ εἶπε Μωϋσῆς, ὅτι Εγώ (14) ἐξελεύσομαι ἀπὸ σοῦ, καὶ εὔξομαι πρὸς τὸν θεὸν, καὶ ἀπελεύσεται ἡ κυνόμυια ἀπὸ Φαραὼ καὶ τῶν θεραπόντων αὐτοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐτ τοῦ αύριον. Καὶ μετ' ὀλίγα· 'Εξῆλθε δὲ Μωϋσῆς ἀπὸ Φαραὼ καὶ ηὔξατο (15) πρὸς τὸν Θεόν. Πάλιν δὲ ἐπὶ τῆς πέμπτης και έκτης μάστιγος, ούτε Φαρα (εύξομαι) ἀξιώσαντος εὐχὴν γενέσθαι, οὔτε Μωϋσέως εὐξαμένου, Β ἐπὶ τῆς ἑβδόμης ἀποστείλας Φαραώ, ἐκάλεσε Μωϋσῆν καὶ Ααρών, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Ἡμάρ τηκα τὸ νῦν· ὁ Κύριος δίκαιος, ἐγὼ δὲ καὶ ὁ λαός μου ἀσεβεῖς. Εὔξασθε οὖν πρὸς Κύριον, καὶ παυσάσθω τοῦ γενηθῆναι φωνὰς Θεοῦ καὶ χά- λαζαν καὶ πῦρ. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐξῆλθε Μωϋ- τῆς ἀπὸ Φαραὼ ἐκτὸς τῆς πόλεως, καὶ ἐξεπέ τασε τὰς χεῖρας πρὸς Κύριον, καὶ αἱ φωναί ἐπαύσαντο. Διὰ τί δὲ οὐκ εἴρηται, καὶ ηύξατο, ὡς ἐπὶ τῶν προτέρων, ἀλλ᾽ ἐξεπέτασε τὰς χεῖρας πρὸς Κύριον, εὐκαιρότερον ἐν ἄλλοις ἐξεταστέον. Καὶ ἐπὶ τῆς ὀγδόης δε μάστιγος φησὶν ὁ Φαραώ· Καὶ προσεύξασθε πρὸς Κύριον τὸν Θεὸν ὑμῶν, καὶ περιελέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸν θάνατον τοῦτον. Ἐξῆλθε δὲ Μωϋσῆς ἀπὸ Φαραώ, καὶ ηΰξατο πρὸς τὸν Θεόν. Παλλαχοῦ δὲ εἶπομεν (16) τὸ ὄνομα τῆς εὐχῆς μή κατὰ τὸ σύνηθες τετάχθαι, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἰακώβ. Ἀλλὰ καὶ ἐν Λευιτικῷ· Ελάλησε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· "Ος εὔξηται (17) εὐχὴν ὥστε τιμὴν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ, ἔσται ἡ τιμὴ τοῦ ἄῤῥενος ἀπὸ εἰκοσαετοῦς ἕως ἑξη- κονταετούς, ἔσται αὐτοῦ ἡ τιμὴ πεντήκοντα δια δραχμα ἀργυρίου τῷ σταθμίῳ (18) τῷ ἁγίῳ. Καὶ ἐν ᾿Αριθμοῖς· Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωυσῆν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ἀνὴρ ἡ γυνὴ ὅς ἐὰν (19) μεγάλως εύξηται εὐχὴν ἀφαγνίσασθαι αγνείαν Κυρίῳ, ἀπὸ οἴνου καὶ σίκερα ἁγνισθήσεται· καὶ τὰ ἑξῆς Ει περὶ τοῦ καλουμένου Ναζιραίου (20). Εἶτα μετ' ὀλίγα· Καὶ ἁγιάσῃ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ᾗ ἡγιάσθη Κυρίῳ, τὰς ἡμέρας τῆς εὐ- χῆς. Καὶ πάλιν μετ᾿ ὀλίγα· Οὗτος ὁ νόμος τοῦ εὐξαμένου· ᾗ ἂν ἡμέρᾳ πληρώσῃ ἡμέρας εὐχῆς ὅτε ἐγώ. εὐχῆς (εὐχήν) εύξατο. εύρομεν. πρὸς αὐ ΧΙ. τούς· ὓς ἂν εὔξηται. πρὸς αὐτοὺς, λέγων· "Ανθρωπος ὃς εύξηται. 21. σταθμῷ. ἄν. Ναζωραίου. LIBELLUS DE ORATIONE. A neant s. Observavimus autem de sciniphibus, quæ tertia plaga ſuit, neque Pharaonem orationem fieri postulare, neque Moysem orare 40. At de muscis, quæ quarta fuit, ait: Rogate pro me. Quando et ait Moyses : Egressus a le orabo Domi- num, el recedel musca a Pharaone el a servis ejus et a populo ejus cras “¹. Et paulo post : Egressus- que Moyses a Pharaone oravit Deum ". Rursus cum ad quintam et sextam plagam neque Pharao postulaverit orationem feri, neque Moyses orave- rit ad septimam misit Pharao el vocavit Moysem et Aaron dicens ad eos : Peccavi etiam nunc, Do- minus justus ; ego et populus meus impii. Orale igi- tur Dominum; et desinant fieri tonitrua et grando et ignis ". Et post pauca: Egressusque Moyses a Pharaone ex urbe, telendit manus ad Dominum D Numerorum : locutus est Moyses ad principes “Exod. v11, 9. so ibid., Lidl., 28. 29. Num. vi. 1. Lev. xxvil, 1. luid., 11. editis Osoniensis, et cessaverunt tonitrua ". Quare autem non dica- tur oravit, ut in superioribus, sed tetendit manus ad Dominum, expendetur alibi opportunius. Ad octavam plagam ait Pharɔo: Et rogate Dominum Deum vestrum, ut auferat a me mortem istam. Egressusque Moyses de conspectu Pharaonis oravit Dominum s. Diximus nomen sæpe non vul- gari sensu accipi, ut de Jacob vidimus. Sed et in Levitico Locutus est Dominus ad Moysem dicens : Loquere filiis Israel et dices ad eos : Qui volum fe- cerit et spoponderit Domino animam suam, si fuerit masculás a vicesimo anno usque ad sexagesimum annum, dabit quinquaginta siclos argenti ad men- suram sanctuarii ". Et in Numeris: Locutusque est C Dominus ad Moysem, dicens: Loquere ad filios Israel, et dices ad eos : Vir sive mulier cum fecerint volum ut sanctifcentur, et se voluerint Do- mino consecrare, a vino et omni quod inebriare po- test, abstinebunt ", et reliqua de eo qui Nazaræus dicebatur. Deinde post pauca : Et sanctificabit cam put suum in die illa qua sanctificatus est Domino, dies voti *. Iterum post pauca : Et hæc est lex ejus qui vovit : quacunque die impleverit dies toli sui, etc.. Et paulo post : Et post hæc bibet, qui vovit, vinum. Hæc est lex ejus qui vovit, quicunque voverit munus suum Domino pro volo, absque iis quæ invenerit manus ejus, secundum potentiam voli sui, quod utique voverit juxta legem puritatis s. Et ad finem 8, 17. Oxoniensis, as. Bentleio autem scribendum videtur, PATROL. GR. tribuum filiorum Israel, dicens : lloc est verbum quod præcepit Dominus : homo, quicunque vovent votum Domino, aut juraverit juramentum, aut de- finierit definitione de anima sua; non profanabit verbum suum; omnia, quæcunque exierint de ore Ibid., 30. ** Exod. 1x, 27. ** Ibid., 29. * Exod. se Ibid., so Ibid., 13. Editio Oxoniensis præ se fert, autem in editione Oxoniensi, sis, (1) Οτι ἐγώ. Ita habet codex ms.; male vero (15) Ηὔξατο. Sic codex ms.; male autem editio (16) Είπομεν. Bentleius corrigit, είδομεν, vel (17) Πρὸς αὐτούς· ὃς εὔξηται. Sic habet codex (18) Σταθμίῳ. Ita legitur in codice us. ; male (19) 'Edr. Ita codex ms. Editio auten Oxonien- (20) Ναζιραίου. Ila codex ms. Editio vero Oron.,

Α αὐτοῦ. Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγον· Καὶ μετὰ ταῦτα πίεται ὁ ηὐγμένος οἶνον. Οὗτος ὁ νόμος τοῦ εὐξαμένου, ὃς ἐὰν εὔξηται Κυρίῳ δῶρον αὐτοῦ περὶ τῆς εὐχῆς, χωρὶς ὧν ἂν εὔρῃ ἡ χεὶρ αὐτοῦ. κατὰ δύναμιν τῆς εὐχῆς αὐτοῦ, ἧς ἂν εὔξηται κατὰ νόμον ἁγνείας. Καὶ πρὸς τῷ τέλει τῶν Ἀριθ μῶν· Καὶ ἐλάλησε Μωυσῆς πρὸς τοὺς ἄρχοντας των φυλῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, λέγων· Τοῦτο τὸ ῥῆμα συνέταξε Κύριος· "Ανθρωπος ὃς ἐὰν εὔξηται εὐχὴν Κυρίῳ, ἢ ὁμόσῃ ὅρκον ἢ ὁρισμῷ ὁρίσηται (21) περὶ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, οὐ βεβηλώ σει τὸ ῥῆμα αὐτοῦ· πάντα ὅσα ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ ποιήσει. Ἐὰν δὲ γυνὴ εὐξηται εὐχὴν Κυρίῳ, ἢ ὁρίσηται όρισμὸν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῆς ἐν τῇ νεότητι αὐτῆς, καὶ ἀκούσῃ ὁ πατὴρ αὐτῆς τὰς εὐχὰς αὐτῆς, καὶ τοὺς ὁρισμοὺς αὐτῆς, οὓς ωρίσατο κατὰ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, καὶ παρασιωπήσῃ ὁ πατὴρ αὐτῆς, στήσονται πᾶσαι αἱ εὐχαὶ αὐτῆς· καὶ πάντες οἱ ὁρισμοί, οὓς ὡρίσατο κατὰ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, μενοῦσιν αὐτῇ. Καὶ ἑξῆς τούτοις τινὰ περὶ τῆς τοιαύτης νομοθετεῖ. Κατὰ τοῦτο τὸ σημαινόμενον ἐν ταῖς Παροιμίαις γέγραπται (22)..... [Παγὶς] ἀνδρὶ ταχύ τι τῶν ἰδίων ἁγιάσαι· μετὰ γὰρ τὸ εὔξασθαι μετανοεῖν γίνεται. Καὶ ἐν τῷ Εκκλησιαστῇ· Ἀγαθὸν τὸ μὴ εὔξασθαι ἢ τὸ εὔξασθαι καὶ μὴ ἀποδοῦναι. Καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων· Εἰσὶν ἄνδρες παρ' ἡμῖν τέσσαρες εὐχὴν ἔχοντες ἐφ' ἑαυτῶν (25). εὐχῆς προσευχῇ εὐχή (προσηύξατο (ηύξατο εὐχήν) προσηύξατο εὐχήν ηύξατο εὐχήν προσευχή, (εὐχή), ὅρκον ὁρισμῷ ἢ ὁρίσηται, παγίς, ο Οὐκ ἄλογον δή μοι ἐφάνη τὸ κατὰ τὰς Γραφάς ση- μαινόμενον πρῶτον διαστείλασθαι τῆς εὐχῆς δύο ση μαινούσης. Ομοίως δὲ καὶ τῆς προσευχῆς· καὶ γὰρ τοῦτο τὸ ὄνομα πρὸς τῷ κοινῷ καὶ συνήθει πολλαχοῦ κειμένῳ τέτακται καὶ ἐπὶ τῆς κατὰ τὸ σύνηθες ἡμῖν σημαινόμενον τῆς εὐχῆς ἔν τε περὶ τῆς (24) *Αννης λεγομένοις ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν· Καὶ Ηλεὶ ὁ ἱερεὺς ἐκάθητο ἐπὶ θρόνου ἐπὶ φλιών ναοῦ Κυρίου, καὶ αὐτὴ ψυχῇ πικρᾷ· καὶ προστ ηύξατο πρὸς Κύριον· καὶ κλαυθμῷ ἔκλαυσε, καὶ ηὔξατο εὐχὴν καὶ εἶπε· Κύριε τῶν δυνάμεων, ἐὰν ἐφοράσει ἐπίδῃς ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δού λης σου, καὶ μνησθῇς μου, καὶ μὴ ἐπιλάθῃ τῆς δούλης σου, καὶ δῷς τῇ δούλῃ σου σπέρμα ἀν- δρὸς, καὶ δώσω αὐτὸν τῷ Κυρίῳ δοτὸν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ· καὶ σίδηρος οὐκ ἀναβήσεται ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. Δύναται μέντοι γέ τις οὐκ ἀπιθάνως ἐνταῦθα, ἐπιστήσας τῷ, Προσηύξατο πρὸς Κύριον, καὶ ηύξατο εὐχὴν, εἰπεῖν· ὅτι εἰ τὰ δύο πεποίηκε, τουτέστι προσηύξατο πρὸς Κύριον, καὶ ηύξατο εὐχὴν, μήποτε τὸ μὲν προσ- ηύξατο ἐπὶ τῆς συνήθως ἡμῖν ὀνομαζομένης τέτακται εὐχῆς, τὸ δὲ ηὔξατο εὐχὴν, ἐπὶ τοῦ ἐν Λευῒτικῷ καὶ Ἀριθμοῖς τεταγμένου σημαινομένου (25). Το γάρ, Δώσω αὐτὸν Κυρίῳ δοτὸν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ, καὶ σίδηρος οὐκ ἀναβήσεται ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, κυρίως οὐκ ἔστι προσευχὴ, ἀλλ' ἐκείνη ἡ εὐχὴ, ἥντινα καὶ Ιεφθάε ηύξατο ἐν τούτοις Καὶ ηύξατο Ιεφθάε εὐχὴν τῷ Κυρίῳ, καὶ εἶπεν· • ἀφ' ἑαυτῶν. ἐν τοῖς περὶ τῆς. σημαινόμενον. ORIGENIS ejus, faciet. Si autem voverit mulier volum Domino, aut definierit definitionem in domo patris sui in ju- ventute sua, et audierit pater ejus vola ejus et de- finįtiones ejus, quas definivit adversus animam suam, et tacuerit pater ejus; et stabunt omnia vota ejus ; et omnes depnitiones, quas definivit adversus animam suam, manebuut ei s. Et consequenter nonnulla de ejujmodi femina lex præscribit. Eaden significa- tione in Proverbiis scriptumn est : Laqueus viro cito quid ex propriis sanctificare ; postea enim quam voverit, evenerit pœnitere ”. Et in Ecclesiaste : Bo- num est non vovere, quam vovere et non red- dere . Et in Actibus apostolorum : Sunt nobis viri quatuor volum habentes super se ". primum e duobus quæ nomine significantur e Scripturis distinguere. Iden et de facien- dum. Nam et hoc nomen præter communem et con- suelain acceptionem qua sæpe sumitur, ponitur etiam eo sensu quo solet usurpari in iis quae de Anna dicuntur in primo Regum: Et Heli sacer- dote sedente super sellam ante postes templi Domini, cum esset Anna amaro animo, oravit ad Dominum fens largiler, et volum vovit dicens : Domine exercituum, si respiciens videris aflictionem famula tuæ, et recordatus mei ſueris, nec oblitus ancillæ tuæ, dederisque servæ tuæ sexum virilem; dabo eum Domino omnibus diebus vitæ ejus, et novacula non ascendet super caput ejus. Posset tamen aliquis non improbabili ra- tione insistens his verbis: Oravit ad Dominum et volum vovit, dicere, si utrumque illa fecit, hoc est, C oravit ad Dominum et votum vovit, vocem hanc forte pro oratione accipi quain nominare consuevimus; hæc autem verba eodem sensu quo in Levitico et in Nuneris. Illud enim : Dabo eum Domino omnibus diebus vitæ ejus, et novacula non ascendet super caput ejus, proprie non est sed ejusmodi volum cujusmodi Jephthe vovit, ubi dicitur: Volum vovit Domino dicens : Si tradideris filios Ammon in manus meas, quicunque primus fuerit egressus de foribus domus meæ, mihique occurrerit revertenti Num. SEX, 4. manuscripto legitur, sel genuinum verborum ordinem ad fidem editionis Septuaginta Interpretum restituere nobis visum est. Cana est duarum pene linearum; editor autem Oxoniensis ex Proverb. xx, 25, vocem, quæ Acl. XXI, 23. Reg. 1, 9, 10, 11. * deest in manuscripto codice, inclusam uncin ulis hic addidit, ut compleatur loci Scripturæ sensus. vero editio Oxoniensis, monet Bentleius, legit editor Oxoniensis, 4. Alienum igitur a ratione mihi visum nou est B (21) Ορκον ἢ ὁρισμῷ ὁρίσηται. In codice quidem D 2. ss Prov. IX, 25. 33 Eccle. v, (22) Post γέγραπται, in codice manuscripto la- (23) Εφ' ἑαυτῶν. Sic habet codex mus. Male (24) "Εν τε περὶ τῆς. Scribendum videtur, αι (25) Σημαινομένου. Sic codex ms. in quo naale

Α αὐτοῦ. Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγον· Καὶ μετὰ ταῦτα πίεται ὁ ηὐγμένος οἶνον. Οὗτος ὁ νόμος τοῦ εὐξαμένου, ὃς ἐὰν εὔξηται Κυρίῳ δῶρον αὐτοῦ περὶ τῆς εὐχῆς, χωρὶς ὧν ἂν εὔρῃ ἡ χεὶρ αὐτοῦ. κατὰ δύναμιν τῆς εὐχῆς αὐτοῦ, ἧς ἂν εὔξηται κατὰ νόμον ἁγνείας. Καὶ πρὸς τῷ τέλει τῶν Ἀριθ μῶν· Καὶ ἐλάλησε Μωυσῆς πρὸς τοὺς ἄρχοντας των φυλῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, λέγων· Τοῦτο τὸ ῥῆμα συνέταξε Κύριος· "Ανθρωπος ὃς ἐὰν εὔξηται εὐχὴν Κυρίῳ, ἢ ὁμόσῃ ὅρκον ἢ ὁρισμῷ ὁρίσηται (21) περὶ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, οὐ βεβηλώ σει τὸ ῥῆμα αὐτοῦ· πάντα ὅσα ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ ποιήσει. Ἐὰν δὲ γυνὴ εὐξηται εὐχὴν Κυρίῳ, ἢ ὁρίσηται όρισμὸν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῆς ἐν τῇ νεότητι αὐτῆς, καὶ ἀκούσῃ ὁ πατὴρ αὐτῆς τὰς εὐχὰς αὐτῆς, καὶ τοὺς ὁρισμοὺς αὐτῆς, οὓς ωρίσατο κατὰ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, καὶ παρασιωπήσῃ ὁ πατὴρ αὐτῆς, στήσονται πᾶσαι αἱ εὐχαὶ αὐτῆς· καὶ πάντες οἱ ὁρισμοί, οὓς ὡρίσατο κατὰ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, μενοῦσιν αὐτῇ. Καὶ ἑξῆς τούτοις τινὰ περὶ τῆς τοιαύτης νομοθετεῖ. Κατὰ τοῦτο τὸ σημαινόμενον ἐν ταῖς Παροιμίαις γέγραπται (22)..... [Παγὶς] ἀνδρὶ ταχύ τι τῶν ἰδίων ἁγιάσαι· μετὰ γὰρ τὸ εὔξασθαι μετανοεῖν γίνεται. Καὶ ἐν τῷ Εκκλησιαστῇ· Ἀγαθὸν τὸ μὴ εὔξασθαι ἢ τὸ εὔξασθαι καὶ μὴ ἀποδοῦναι. Καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων· Εἰσὶν ἄνδρες παρ' ἡμῖν τέσσαρες εὐχὴν ἔχοντες ἐφ' ἑαυτῶν (25). εὐχῆς προσευχῇ εὐχή (προσηύξατο (ηύξατο εὐχήν) προσηύξατο εὐχήν ηύξατο εὐχήν προσευχή, (εὐχή), ὅρκον ὁρισμῷ ἢ ὁρίσηται, παγίς, ο Οὐκ ἄλογον δή μοι ἐφάνη τὸ κατὰ τὰς Γραφάς ση- μαινόμενον πρῶτον διαστείλασθαι τῆς εὐχῆς δύο ση μαινούσης. Ομοίως δὲ καὶ τῆς προσευχῆς· καὶ γὰρ τοῦτο τὸ ὄνομα πρὸς τῷ κοινῷ καὶ συνήθει πολλαχοῦ κειμένῳ τέτακται καὶ ἐπὶ τῆς κατὰ τὸ σύνηθες ἡμῖν σημαινόμενον τῆς εὐχῆς ἔν τε περὶ τῆς (24) *Αννης λεγομένοις ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν· Καὶ Ηλεὶ ὁ ἱερεὺς ἐκάθητο ἐπὶ θρόνου ἐπὶ φλιών ναοῦ Κυρίου, καὶ αὐτὴ ψυχῇ πικρᾷ· καὶ προστ ηύξατο πρὸς Κύριον· καὶ κλαυθμῷ ἔκλαυσε, καὶ ηὔξατο εὐχὴν καὶ εἶπε· Κύριε τῶν δυνάμεων, ἐὰν ἐφοράσει ἐπίδῃς ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δού λης σου, καὶ μνησθῇς μου, καὶ μὴ ἐπιλάθῃ τῆς δούλης σου, καὶ δῷς τῇ δούλῃ σου σπέρμα ἀν- δρὸς, καὶ δώσω αὐτὸν τῷ Κυρίῳ δοτὸν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ· καὶ σίδηρος οὐκ ἀναβήσεται ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. Δύναται μέντοι γέ τις οὐκ ἀπιθάνως ἐνταῦθα, ἐπιστήσας τῷ, Προσηύξατο πρὸς Κύριον, καὶ ηύξατο εὐχὴν, εἰπεῖν· ὅτι εἰ τὰ δύο πεποίηκε, τουτέστι προσηύξατο πρὸς Κύριον, καὶ ηύξατο εὐχὴν, μήποτε τὸ μὲν προσ- ηύξατο ἐπὶ τῆς συνήθως ἡμῖν ὀνομαζομένης τέτακται εὐχῆς, τὸ δὲ ηὔξατο εὐχὴν, ἐπὶ τοῦ ἐν Λευῒτικῷ καὶ Ἀριθμοῖς τεταγμένου σημαινομένου (25). Το γάρ, Δώσω αὐτὸν Κυρίῳ δοτὸν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ, καὶ σίδηρος οὐκ ἀναβήσεται ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, κυρίως οὐκ ἔστι προσευχὴ, ἀλλ' ἐκείνη ἡ εὐχὴ, ἥντινα καὶ Ιεφθάε ηύξατο ἐν τούτοις Καὶ ηύξατο Ιεφθάε εὐχὴν τῷ Κυρίῳ, καὶ εἶπεν· • ἀφ' ἑαυτῶν. ἐν τοῖς περὶ τῆς. σημαινόμενον. ORIGENIS ejus, faciet. Si autem voverit mulier volum Domino, aut definierit definitionem in domo patris sui in ju- ventute sua, et audierit pater ejus vola ejus et de- finįtiones ejus, quas definivit adversus animam suam, et tacuerit pater ejus; et stabunt omnia vota ejus ; et omnes depnitiones, quas definivit adversus animam suam, manebuut ei s. Et consequenter nonnulla de ejujmodi femina lex præscribit. Eaden significa- tione in Proverbiis scriptumn est : Laqueus viro cito quid ex propriis sanctificare ; postea enim quam voverit, evenerit pœnitere ”. Et in Ecclesiaste : Bo- num est non vovere, quam vovere et non red- dere . Et in Actibus apostolorum : Sunt nobis viri quatuor volum habentes super se ". primum e duobus quæ nomine significantur e Scripturis distinguere. Iden et de facien- dum. Nam et hoc nomen præter communem et con- suelain acceptionem qua sæpe sumitur, ponitur etiam eo sensu quo solet usurpari in iis quae de Anna dicuntur in primo Regum: Et Heli sacer- dote sedente super sellam ante postes templi Domini, cum esset Anna amaro animo, oravit ad Dominum fens largiler, et volum vovit dicens : Domine exercituum, si respiciens videris aflictionem famula tuæ, et recordatus mei ſueris, nec oblitus ancillæ tuæ, dederisque servæ tuæ sexum virilem; dabo eum Domino omnibus diebus vitæ ejus, et novacula non ascendet super caput ejus. Posset tamen aliquis non improbabili ra- tione insistens his verbis: Oravit ad Dominum et volum vovit, dicere, si utrumque illa fecit, hoc est, C oravit ad Dominum et votum vovit, vocem hanc forte pro oratione accipi quain nominare consuevimus; hæc autem verba eodem sensu quo in Levitico et in Nuneris. Illud enim : Dabo eum Domino omnibus diebus vitæ ejus, et novacula non ascendet super caput ejus, proprie non est sed ejusmodi volum cujusmodi Jephthe vovit, ubi dicitur: Volum vovit Domino dicens : Si tradideris filios Ammon in manus meas, quicunque primus fuerit egressus de foribus domus meæ, mihique occurrerit revertenti Num. SEX, 4. manuscripto legitur, sel genuinum verborum ordinem ad fidem editionis Septuaginta Interpretum restituere nobis visum est. Cana est duarum pene linearum; editor autem Oxoniensis ex Proverb. xx, 25, vocem, quæ Acl. XXI, 23. Reg. 1, 9, 10, 11. * deest in manuscripto codice, inclusam uncin ulis hic addidit, ut compleatur loci Scripturæ sensus. vero editio Oxoniensis, monet Bentleius, legit editor Oxoniensis, 4. Alienum igitur a ratione mihi visum nou est B (21) Ορκον ἢ ὁρισμῷ ὁρίσηται. In codice quidem D 2. ss Prov. IX, 25. 33 Eccle. v, (22) Post γέγραπται, in codice manuscripto la- (23) Εφ' ἑαυτῶν. Sic habet codex mus. Male (24) "Εν τε περὶ τῆς. Scribendum videtur, αι (25) Σημαινομένου. Sic codex ms. in quo naale

Α αὐτοῦ. Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγον· Καὶ μετὰ ταῦτα πίεται ὁ ηὐγμένος οἶνον. Οὗτος ὁ νόμος τοῦ εὐξαμένου, ὃς ἐὰν εὔξηται Κυρίῳ δῶρον αὐτοῦ περὶ τῆς εὐχῆς, χωρὶς ὧν ἂν εὔρῃ ἡ χεὶρ αὐτοῦ. κατὰ δύναμιν τῆς εὐχῆς αὐτοῦ, ἧς ἂν εὔξηται κατὰ νόμον ἁγνείας. Καὶ πρὸς τῷ τέλει τῶν Ἀριθ μῶν· Καὶ ἐλάλησε Μωυσῆς πρὸς τοὺς ἄρχοντας των φυλῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, λέγων· Τοῦτο τὸ ῥῆμα συνέταξε Κύριος· "Ανθρωπος ὃς ἐὰν εὔξηται εὐχὴν Κυρίῳ, ἢ ὁμόσῃ ὅρκον ἢ ὁρισμῷ ὁρίσηται (21) περὶ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, οὐ βεβηλώ σει τὸ ῥῆμα αὐτοῦ· πάντα ὅσα ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ ποιήσει. Ἐὰν δὲ γυνὴ εὐξηται εὐχὴν Κυρίῳ, ἢ ὁρίσηται όρισμὸν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῆς ἐν τῇ νεότητι αὐτῆς, καὶ ἀκούσῃ ὁ πατὴρ αὐτῆς τὰς εὐχὰς αὐτῆς, καὶ τοὺς ὁρισμοὺς αὐτῆς, οὓς ωρίσατο κατὰ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, καὶ παρασιωπήσῃ ὁ πατὴρ αὐτῆς, στήσονται πᾶσαι αἱ εὐχαὶ αὐτῆς· καὶ πάντες οἱ ὁρισμοί, οὓς ὡρίσατο κατὰ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, μενοῦσιν αὐτῇ. Καὶ ἑξῆς τούτοις τινὰ περὶ τῆς τοιαύτης νομοθετεῖ. Κατὰ τοῦτο τὸ σημαινόμενον ἐν ταῖς Παροιμίαις γέγραπται (22)..... [Παγὶς] ἀνδρὶ ταχύ τι τῶν ἰδίων ἁγιάσαι· μετὰ γὰρ τὸ εὔξασθαι μετανοεῖν γίνεται. Καὶ ἐν τῷ Εκκλησιαστῇ· Ἀγαθὸν τὸ μὴ εὔξασθαι ἢ τὸ εὔξασθαι καὶ μὴ ἀποδοῦναι. Καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων· Εἰσὶν ἄνδρες παρ' ἡμῖν τέσσαρες εὐχὴν ἔχοντες ἐφ' ἑαυτῶν (25). εὐχῆς προσευχῇ εὐχή (προσηύξατο (ηύξατο εὐχήν) προσηύξατο εὐχήν ηύξατο εὐχήν προσευχή, (εὐχή), ὅρκον ὁρισμῷ ἢ ὁρίσηται, παγίς, ο Οὐκ ἄλογον δή μοι ἐφάνη τὸ κατὰ τὰς Γραφάς ση- μαινόμενον πρῶτον διαστείλασθαι τῆς εὐχῆς δύο ση μαινούσης. Ομοίως δὲ καὶ τῆς προσευχῆς· καὶ γὰρ τοῦτο τὸ ὄνομα πρὸς τῷ κοινῷ καὶ συνήθει πολλαχοῦ κειμένῳ τέτακται καὶ ἐπὶ τῆς κατὰ τὸ σύνηθες ἡμῖν σημαινόμενον τῆς εὐχῆς ἔν τε περὶ τῆς (24) *Αννης λεγομένοις ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν· Καὶ Ηλεὶ ὁ ἱερεὺς ἐκάθητο ἐπὶ θρόνου ἐπὶ φλιών ναοῦ Κυρίου, καὶ αὐτὴ ψυχῇ πικρᾷ· καὶ προστ ηύξατο πρὸς Κύριον· καὶ κλαυθμῷ ἔκλαυσε, καὶ ηὔξατο εὐχὴν καὶ εἶπε· Κύριε τῶν δυνάμεων, ἐὰν ἐφοράσει ἐπίδῃς ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δού λης σου, καὶ μνησθῇς μου, καὶ μὴ ἐπιλάθῃ τῆς δούλης σου, καὶ δῷς τῇ δούλῃ σου σπέρμα ἀν- δρὸς, καὶ δώσω αὐτὸν τῷ Κυρίῳ δοτὸν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ· καὶ σίδηρος οὐκ ἀναβήσεται ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. Δύναται μέντοι γέ τις οὐκ ἀπιθάνως ἐνταῦθα, ἐπιστήσας τῷ, Προσηύξατο πρὸς Κύριον, καὶ ηύξατο εὐχὴν, εἰπεῖν· ὅτι εἰ τὰ δύο πεποίηκε, τουτέστι προσηύξατο πρὸς Κύριον, καὶ ηύξατο εὐχὴν, μήποτε τὸ μὲν προσ- ηύξατο ἐπὶ τῆς συνήθως ἡμῖν ὀνομαζομένης τέτακται εὐχῆς, τὸ δὲ ηὔξατο εὐχὴν, ἐπὶ τοῦ ἐν Λευῒτικῷ καὶ Ἀριθμοῖς τεταγμένου σημαινομένου (25). Το γάρ, Δώσω αὐτὸν Κυρίῳ δοτὸν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ, καὶ σίδηρος οὐκ ἀναβήσεται ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, κυρίως οὐκ ἔστι προσευχὴ, ἀλλ' ἐκείνη ἡ εὐχὴ, ἥντινα καὶ Ιεφθάε ηύξατο ἐν τούτοις Καὶ ηύξατο Ιεφθάε εὐχὴν τῷ Κυρίῳ, καὶ εἶπεν· • ἀφ' ἑαυτῶν. ἐν τοῖς περὶ τῆς. σημαινόμενον. ORIGENIS ejus, faciet. Si autem voverit mulier volum Domino, aut definierit definitionem in domo patris sui in ju- ventute sua, et audierit pater ejus vola ejus et de- finįtiones ejus, quas definivit adversus animam suam, et tacuerit pater ejus; et stabunt omnia vota ejus ; et omnes depnitiones, quas definivit adversus animam suam, manebuut ei s. Et consequenter nonnulla de ejujmodi femina lex præscribit. Eaden significa- tione in Proverbiis scriptumn est : Laqueus viro cito quid ex propriis sanctificare ; postea enim quam voverit, evenerit pœnitere ”. Et in Ecclesiaste : Bo- num est non vovere, quam vovere et non red- dere . Et in Actibus apostolorum : Sunt nobis viri quatuor volum habentes super se ". primum e duobus quæ nomine significantur e Scripturis distinguere. Iden et de facien- dum. Nam et hoc nomen præter communem et con- suelain acceptionem qua sæpe sumitur, ponitur etiam eo sensu quo solet usurpari in iis quae de Anna dicuntur in primo Regum: Et Heli sacer- dote sedente super sellam ante postes templi Domini, cum esset Anna amaro animo, oravit ad Dominum fens largiler, et volum vovit dicens : Domine exercituum, si respiciens videris aflictionem famula tuæ, et recordatus mei ſueris, nec oblitus ancillæ tuæ, dederisque servæ tuæ sexum virilem; dabo eum Domino omnibus diebus vitæ ejus, et novacula non ascendet super caput ejus. Posset tamen aliquis non improbabili ra- tione insistens his verbis: Oravit ad Dominum et volum vovit, dicere, si utrumque illa fecit, hoc est, C oravit ad Dominum et votum vovit, vocem hanc forte pro oratione accipi quain nominare consuevimus; hæc autem verba eodem sensu quo in Levitico et in Nuneris. Illud enim : Dabo eum Domino omnibus diebus vitæ ejus, et novacula non ascendet super caput ejus, proprie non est sed ejusmodi volum cujusmodi Jephthe vovit, ubi dicitur: Volum vovit Domino dicens : Si tradideris filios Ammon in manus meas, quicunque primus fuerit egressus de foribus domus meæ, mihique occurrerit revertenti Num. SEX, 4. manuscripto legitur, sel genuinum verborum ordinem ad fidem editionis Septuaginta Interpretum restituere nobis visum est. Cana est duarum pene linearum; editor autem Oxoniensis ex Proverb. xx, 25, vocem, quæ Acl. XXI, 23. Reg. 1, 9, 10, 11. * deest in manuscripto codice, inclusam uncin ulis hic addidit, ut compleatur loci Scripturæ sensus. vero editio Oxoniensis, monet Bentleius, legit editor Oxoniensis, 4. Alienum igitur a ratione mihi visum nou est B (21) Ορκον ἢ ὁρισμῷ ὁρίσηται. In codice quidem D 2. ss Prov. IX, 25. 33 Eccle. v, (22) Post γέγραπται, in codice manuscripto la- (23) Εφ' ἑαυτῶν. Sic habet codex mus. Male (24) "Εν τε περὶ τῆς. Scribendum videtur, αι (25) Σημαινομένου. Sic codex ms. in quo naale

Ἐὰν παραδόσει παραδῷς μοι τοὺς υἱοὺς ᾿Αμμὼν Α ἐν χειρί μου, καὶ ἔσται ὃς ἐὰν ἐξέλθῃ ἐκ τῶν θυρῶν τοῦ οἴκου μου εἰς ἀπάντησίν μου ἐν τῷ ἐπιστρέψαι με ἐν εἰρήνῃ ἀπὸ τῶν υἱῶν Αμμών, καὶ ἔσται τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀνοίσω αὐτὸν ὁλοκαύτωμα. Εἰ χρὴ τοίνυν μετὰ ταῦτα, ὥσπερ ἐκελεύσατε, ἐκ- θέσθαι τὰ πιθανὰ πρῶτον τῶν οἰομένων μηδὲν ἀπὸ τῶν εὐχῶν ἀνύεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο φασκόντων περισ- σὸν εἶναι τὸ εὔχεσθαι, οὐκ ὀκνήσομεν κατὰ δύναμιν καὶ τοῦτο ποιῆσαι, κοινότερον νῦν καὶ ἁπλούστερον τοῦ τῆς εὐχῆς ὀνόματος ἡμῖν λεγομένου (26).... Οὕτω δὴ ὁ λόγος ἐστὶν ἄδοξος, καὶ μὴ τυχὼν ἐπισήμων τῶν προϊσταμένων αὐτοῦ, ὥστε μηδὲ πάνυ εὑρίσκεσθαι ὅστις ποτὲ τῶν πρόνοιαν παραδεξαμένων καὶ Θεὸν ἐπιστησάντων τοῖς ὅλοις εὐχὴν μὴ προσίεται. Ἔστι γὰρ τὸ δόγμα, ἤτοι τῶν πάντη ἀθέων καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἀρνουμένων, ἢ τῶν μέχρις ονόματος τιθέν των Θεὸν, τὴν πρόνοιαν δὲ αὐτοῦ ἀποστερούντων. Ήδη μέντοι γε ἡ ἀντικειμένη ενέργεια τὰ ἀσεβέστατα τῶν δογμάτων περιτιθέναι θέλουσα τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ περὶ τοῦ μὴ δεῖν εὔχεσθαι (27) δεδύνηται πεῖσαί τι νας· ἧς γνώμης προΐστανται οἱ τὰ αἰσθητὰ πάντη ἀναιροῦντες, καὶ μήτε Βαπτίσματι μήτε Εὐχαριστία χρώμενοι (28), συκοφαντοῦντες τὰς Γραφὰς ὡς καὶ τὸ εὔχεσθαι τοῦτο οὐ βουλομένας, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι ση μαινόμενον παρὰ τοῦτο διδασκούσας. Εἶεν δ᾽ ἂν οἱ λόγοι τῶν ἀθετούντων τὰς εὐχὰς οὗτοι· δηλονότι θεὸν ἐφιστάντων τοῖς ὅλοις καὶ πρόνοιαν εἶναι λεγόν των· οὐ γὰρ πρόκειται νῦν ἐξετάζειν τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῶν πάντη ἀναιρούντων Θεὸν ἢ πρόνοιαν· Ο θεὸς οἶδε τὰ πάντα πρὸ γενέσεως αὐτῶν, καὶ οὐδὲν ἐκ τοῦ ἐνεστηκέναι ὅτε ἐνέστηκε πρῶτον αὐτῷ γινώσκε * (εὐχῆς) τινὲς μὲν παν τελῶς τὴν προσευχὴν ἀναιροῦσι, οὕτω δὴ ὁ λόγος. οὗτος δὴ ὁ λόγος. τις, Ἐνταῦθα γενόμενος ὑπεμνήσθην τῶν περὶ τοῦ μὴ δεῖν εἴχε- σθαι πρός τινων ἑτεροδόξων, τουτέστι τῶν ἀμφὶ τὴν Προδίκου αίρεσιν παρεισαγομένων δογμάτων· Ἵνα οὖν μηδὲ ἐπὶ ταύτῃ αὐτῶν τῇ ἀθέῳ σοφίᾳ ὡς ξένῃ ἐγκύλλωνται αἱρέσει, μαθέτωσαν προειλῆφθαι μὲν ὑπὸ τῶν Κυρηναϊκῶν λεγομένων φιλοσόφων, ἀντιῤῥή- σεως δ' ὅμως τεύξεται κατὰ καιρὸν ἡ τῶν ψευδωνύ- μων τούτων ἀνόσιος γνῶσις. μήτε Βαπτίσματι μήτε Εὐχαριστία χρώμενοι. Αλλοι δὲ ταῦτα πάντα παραιτησάμενοι φάσκουσι μὴ δεῖν τὸ τῆς ἀρχή του καὶ ἀοράτου δυνάμεως μυστήριον δι' δρα- τῶν καὶ φθαρτῶν ἐπιτελεῖσθαι κτισμάτων, και τῶν ἀνεννοήτων δι' αἰσθητῶν καὶ σωματικῶν. Οὗτοι δέ φασι μὴ χρῆναι τὰ θεῖα μυστήρια ἀο- ράτων ὄντα σύμβολα δι' δρωμένων ἐπιτελεῖσθαι πρα- γμάτων, καὶ τὰ ἀτώματα δι' αἰσθητῶν καὶ σωματικών εἶναι δὲ τὴν τελείαν ἀπολύτρωσιν τὴν ἀληθῆ τοῦ δια τος ἐπίγνωσιν. Τὰ γὰρ ὁρώμενα πάντα ὑπ' ἀγνοίας καὶ πάθους συστάντα διὰ γνώσεως καταλύεται. Πνευ ματικὴν οὖν δεῖ καὶ τὴν λύτρωσιν ὑπάρχειν. Διὰ τοῦτο οὔτε βαπτίζουσι τοὺς προσιόντας, οὐδὲ ἐπιτελεῖται παρ' αὐτοῖς τοῦ Βαπτίσματος τὸ μυστήριον· λύτρωσιν γὰρ καλοῦσι τὴν τῶν ὅλων ἐπίγνωσιν. Ηi 'Αναθεμα τίζουσι δὲ τὸ λουτρὸν καὶ τὴν τῶν μυστηρίων μετά ληψιν, ὡς εἰς ὄνομα Σαβαώθ γινομένην. LIBELLUS DE ORATIONE cum pace a fliis Ammon, eum holocaustum oferam B Domino 36. Judic. x1, 30. rum argumenta qui nihil precibus eflici putant, ideoque superfluum esse dicunt orare; hoc quoque non recusabimus pro viribus præstare, communius jam et simplicius accepto orationis no- mine.... Est illa tam ignobilis opinio, illustribusque destituta propugnatoribus, ut vix inter eos qui providentiam admittunt, Deumque rebus præficiunt universis, reperiatur aliquis qui orationem repu- diet. Est enim hæc sententia aut eorum qui omnino sine Deo sint, Deumque esse negent, aut qui no- mine tenus Deum ponant, ipsi vero providentiam adimant. Jam tamen adversaria potestas cum velit – impiissima quæque dogmata Christi nomini prætexere doctrinæque Filii Dei, etiam non esse orandum suadere quosdam potuit. Cujus sententiæ duces ii sunt qui res sensibiles tollunt omnino, qui nec Baptismo utuntur nec Eucharistia, Scripturas- que cavillationibus suis detorquent, quasi non ejusmodi orationem velint, sed aliud ɛensu longe diverso doceant. He autem possunt eorum esse rationes qui preces repudiant et tamen Deum uni- versis præesse dicunt et providentiam asserunt; neque enim nunc propositum est eorum dicta excu- tere qui Deum omnino aut providentiam tollunt : Deus omnia novit antequam fiant, nec quidquam cum exsistit, ideo primum innotescit ipsi quod exsistat quasi non ante cognitum. Quid igitur opus hiatus ad spatium duarum linearum; in editione aulem Oxoniensi repletur his verbis, que cum in manu- scripto desiderentur, e textu nostro expungenda esse duximus. Mox recte codex ms. habet, Male editio Oxon., mens Alexandrinus Siromal. p. : Hic mihi veniunt in mentem eorum dogmata qui diversa sentiunt, nempe qui Prodici hæresim sectantur, et docent non esse orandum. Ne ergo de hac impia sua sapientia, tan- D quam nova el aliena hæresi se efferant, sciant eam a philosophis qui dicuntur Cyrenaici se accepisse. Suo autem tempore adversus impiam ipsorum pseudony- mey dicetur cognitionem. Ireneus lib. 1. Contra hæreses, pag. nova edi- tionis Benedictinorum : Ali vero hac omnia improban:cs ac repudiantes, ineffa- bilis et invisibilis virtutis mysterium per creaturas in aspectum cadentes interituique obnoxias, et eorum quæ in cogitationem non cadunt, corporisque éx- pertia sunt, per ea quæ sensibilia et corporea sunt peragenda esse negant. Hi videntur esse Ascodrula seu Ascodrupitæ de quibus Theodoretus lib. Hærelicarum fabularum, cap. 10, hæc scri- bit : aulen dicunt non debere divina mysteria quæ invisibilium sunt signa, per res visibiles perfici, neque incorpo- rea per sensibiles et corporeas perfectam auiem redemptionem esse veram ejus quod est cognitionem. Quæ enim cernuntur, cum ex ignorantia et affectione constent, per cognitionem destruuntur. Spiritalem ergo esse oportere etiam redemptionem. Propterea nec baptizant eos qui accedunt, nec apud eos cele- bratur baptismatis mysterium; redemptionem quippe appellant universorum cognitionem. Mox Theodore- tus capite sequenti de Archonticis ait : Lavacrum autem exsecrantur et mysteriorum participationem, ut quæ fiat in nomine Sabaoth. 5. Post hæc si, ut jussistis, exponenda sunt eo- (20) Post λεγομένου, in codice manuscripto est C (27) Καὶ περὶ τοῦ μὴ δεῖν εὔχεσθαι, etc. Cle- (28) Οἱ τὰ αἰσθητὰ πάντη ἀναιροῦντες, καὶ

Ἐὰν παραδόσει παραδῷς μοι τοὺς υἱοὺς ᾿Αμμὼν Α ἐν χειρί μου, καὶ ἔσται ὃς ἐὰν ἐξέλθῃ ἐκ τῶν θυρῶν τοῦ οἴκου μου εἰς ἀπάντησίν μου ἐν τῷ ἐπιστρέψαι με ἐν εἰρήνῃ ἀπὸ τῶν υἱῶν Αμμών, καὶ ἔσται τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀνοίσω αὐτὸν ὁλοκαύτωμα. Εἰ χρὴ τοίνυν μετὰ ταῦτα, ὥσπερ ἐκελεύσατε, ἐκ- θέσθαι τὰ πιθανὰ πρῶτον τῶν οἰομένων μηδὲν ἀπὸ τῶν εὐχῶν ἀνύεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο φασκόντων περισ- σὸν εἶναι τὸ εὔχεσθαι, οὐκ ὀκνήσομεν κατὰ δύναμιν καὶ τοῦτο ποιῆσαι, κοινότερον νῦν καὶ ἁπλούστερον τοῦ τῆς εὐχῆς ὀνόματος ἡμῖν λεγομένου (26).... Οὕτω δὴ ὁ λόγος ἐστὶν ἄδοξος, καὶ μὴ τυχὼν ἐπισήμων τῶν προϊσταμένων αὐτοῦ, ὥστε μηδὲ πάνυ εὑρίσκεσθαι ὅστις ποτὲ τῶν πρόνοιαν παραδεξαμένων καὶ Θεὸν ἐπιστησάντων τοῖς ὅλοις εὐχὴν μὴ προσίεται. Ἔστι γὰρ τὸ δόγμα, ἤτοι τῶν πάντη ἀθέων καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἀρνουμένων, ἢ τῶν μέχρις ονόματος τιθέν των Θεὸν, τὴν πρόνοιαν δὲ αὐτοῦ ἀποστερούντων. Ήδη μέντοι γε ἡ ἀντικειμένη ενέργεια τὰ ἀσεβέστατα τῶν δογμάτων περιτιθέναι θέλουσα τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ περὶ τοῦ μὴ δεῖν εὔχεσθαι (27) δεδύνηται πεῖσαί τι νας· ἧς γνώμης προΐστανται οἱ τὰ αἰσθητὰ πάντη ἀναιροῦντες, καὶ μήτε Βαπτίσματι μήτε Εὐχαριστία χρώμενοι (28), συκοφαντοῦντες τὰς Γραφὰς ὡς καὶ τὸ εὔχεσθαι τοῦτο οὐ βουλομένας, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι ση μαινόμενον παρὰ τοῦτο διδασκούσας. Εἶεν δ᾽ ἂν οἱ λόγοι τῶν ἀθετούντων τὰς εὐχὰς οὗτοι· δηλονότι θεὸν ἐφιστάντων τοῖς ὅλοις καὶ πρόνοιαν εἶναι λεγόν των· οὐ γὰρ πρόκειται νῦν ἐξετάζειν τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῶν πάντη ἀναιρούντων Θεὸν ἢ πρόνοιαν· Ο θεὸς οἶδε τὰ πάντα πρὸ γενέσεως αὐτῶν, καὶ οὐδὲν ἐκ τοῦ ἐνεστηκέναι ὅτε ἐνέστηκε πρῶτον αὐτῷ γινώσκε * (εὐχῆς) τινὲς μὲν παν τελῶς τὴν προσευχὴν ἀναιροῦσι, οὕτω δὴ ὁ λόγος. οὗτος δὴ ὁ λόγος. τις, Ἐνταῦθα γενόμενος ὑπεμνήσθην τῶν περὶ τοῦ μὴ δεῖν εἴχε- σθαι πρός τινων ἑτεροδόξων, τουτέστι τῶν ἀμφὶ τὴν Προδίκου αίρεσιν παρεισαγομένων δογμάτων· Ἵνα οὖν μηδὲ ἐπὶ ταύτῃ αὐτῶν τῇ ἀθέῳ σοφίᾳ ὡς ξένῃ ἐγκύλλωνται αἱρέσει, μαθέτωσαν προειλῆφθαι μὲν ὑπὸ τῶν Κυρηναϊκῶν λεγομένων φιλοσόφων, ἀντιῤῥή- σεως δ' ὅμως τεύξεται κατὰ καιρὸν ἡ τῶν ψευδωνύ- μων τούτων ἀνόσιος γνῶσις. μήτε Βαπτίσματι μήτε Εὐχαριστία χρώμενοι. Αλλοι δὲ ταῦτα πάντα παραιτησάμενοι φάσκουσι μὴ δεῖν τὸ τῆς ἀρχή του καὶ ἀοράτου δυνάμεως μυστήριον δι' δρα- τῶν καὶ φθαρτῶν ἐπιτελεῖσθαι κτισμάτων, και τῶν ἀνεννοήτων δι' αἰσθητῶν καὶ σωματικῶν. Οὗτοι δέ φασι μὴ χρῆναι τὰ θεῖα μυστήρια ἀο- ράτων ὄντα σύμβολα δι' δρωμένων ἐπιτελεῖσθαι πρα- γμάτων, καὶ τὰ ἀτώματα δι' αἰσθητῶν καὶ σωματικών εἶναι δὲ τὴν τελείαν ἀπολύτρωσιν τὴν ἀληθῆ τοῦ δια τος ἐπίγνωσιν. Τὰ γὰρ ὁρώμενα πάντα ὑπ' ἀγνοίας καὶ πάθους συστάντα διὰ γνώσεως καταλύεται. Πνευ ματικὴν οὖν δεῖ καὶ τὴν λύτρωσιν ὑπάρχειν. Διὰ τοῦτο οὔτε βαπτίζουσι τοὺς προσιόντας, οὐδὲ ἐπιτελεῖται παρ' αὐτοῖς τοῦ Βαπτίσματος τὸ μυστήριον· λύτρωσιν γὰρ καλοῦσι τὴν τῶν ὅλων ἐπίγνωσιν. Ηi 'Αναθεμα τίζουσι δὲ τὸ λουτρὸν καὶ τὴν τῶν μυστηρίων μετά ληψιν, ὡς εἰς ὄνομα Σαβαώθ γινομένην. LIBELLUS DE ORATIONE cum pace a fliis Ammon, eum holocaustum oferam B Domino 36. Judic. x1, 30. rum argumenta qui nihil precibus eflici putant, ideoque superfluum esse dicunt orare; hoc quoque non recusabimus pro viribus præstare, communius jam et simplicius accepto orationis no- mine.... Est illa tam ignobilis opinio, illustribusque destituta propugnatoribus, ut vix inter eos qui providentiam admittunt, Deumque rebus præficiunt universis, reperiatur aliquis qui orationem repu- diet. Est enim hæc sententia aut eorum qui omnino sine Deo sint, Deumque esse negent, aut qui no- mine tenus Deum ponant, ipsi vero providentiam adimant. Jam tamen adversaria potestas cum velit – impiissima quæque dogmata Christi nomini prætexere doctrinæque Filii Dei, etiam non esse orandum suadere quosdam potuit. Cujus sententiæ duces ii sunt qui res sensibiles tollunt omnino, qui nec Baptismo utuntur nec Eucharistia, Scripturas- que cavillationibus suis detorquent, quasi non ejusmodi orationem velint, sed aliud ɛensu longe diverso doceant. He autem possunt eorum esse rationes qui preces repudiant et tamen Deum uni- versis præesse dicunt et providentiam asserunt; neque enim nunc propositum est eorum dicta excu- tere qui Deum omnino aut providentiam tollunt : Deus omnia novit antequam fiant, nec quidquam cum exsistit, ideo primum innotescit ipsi quod exsistat quasi non ante cognitum. Quid igitur opus hiatus ad spatium duarum linearum; in editione aulem Oxoniensi repletur his verbis, que cum in manu- scripto desiderentur, e textu nostro expungenda esse duximus. Mox recte codex ms. habet, Male editio Oxon., mens Alexandrinus Siromal. p. : Hic mihi veniunt in mentem eorum dogmata qui diversa sentiunt, nempe qui Prodici hæresim sectantur, et docent non esse orandum. Ne ergo de hac impia sua sapientia, tan- D quam nova el aliena hæresi se efferant, sciant eam a philosophis qui dicuntur Cyrenaici se accepisse. Suo autem tempore adversus impiam ipsorum pseudony- mey dicetur cognitionem. Ireneus lib. 1. Contra hæreses, pag. nova edi- tionis Benedictinorum : Ali vero hac omnia improban:cs ac repudiantes, ineffa- bilis et invisibilis virtutis mysterium per creaturas in aspectum cadentes interituique obnoxias, et eorum quæ in cogitationem non cadunt, corporisque éx- pertia sunt, per ea quæ sensibilia et corporea sunt peragenda esse negant. Hi videntur esse Ascodrula seu Ascodrupitæ de quibus Theodoretus lib. Hærelicarum fabularum, cap. 10, hæc scri- bit : aulen dicunt non debere divina mysteria quæ invisibilium sunt signa, per res visibiles perfici, neque incorpo- rea per sensibiles et corporeas perfectam auiem redemptionem esse veram ejus quod est cognitionem. Quæ enim cernuntur, cum ex ignorantia et affectione constent, per cognitionem destruuntur. Spiritalem ergo esse oportere etiam redemptionem. Propterea nec baptizant eos qui accedunt, nec apud eos cele- bratur baptismatis mysterium; redemptionem quippe appellant universorum cognitionem. Mox Theodore- tus capite sequenti de Archonticis ait : Lavacrum autem exsecrantur et mysteriorum participationem, ut quæ fiat in nomine Sabaoth. 5. Post hæc si, ut jussistis, exponenda sunt eo- (20) Post λεγομένου, in codice manuscripto est C (27) Καὶ περὶ τοῦ μὴ δεῖν εὔχεσθαι, etc. Cle- (28) Οἱ τὰ αἰσθητὰ πάντη ἀναιροῦντες, καὶ

Α ται ὡς πρὸ τούτου μὴ γνωσθέν. Τίς οὖν χρεία ἀνα- πέμπεσθαι εὐχὴν τῷ καὶ πρὶν εὔξασθαι ἐπισταμένω ὧν Β τοῦ νοῦ τοῦ Θεοῦ. παρὰ τὰ αὐτῷ προδιατεταγμένα, νίαν ἂν ὑπερβάλλοι. χρήζομεν; Οἶδε γὰρ Ο Πατὴρ ὁ οὐράνιος ὧν χρείαν ἔχομεν πρὸ τοῦ ἡμᾶς αἰτῆσαι αὐτόν. Εὔλογον δὲ Πατέρα καὶ δημιουργὸν αὐτὸν ὄντα τοῦ παντὸς, ἀγα πῶντα τὰ ὄντα πάντα καὶ μηδὲν βδελυσσόμενον ὧν πεποίηκε, σωτηρίως τὰ περὶ ἕκαστον καὶ χωρὶς τοῦ εὔξασθαι οἰκονομεῖν, δίκην πατέρος νηπίων προϊ σταμένου, καὶ μὴ περιμένοντος ἐκείνων τὴν ἀξίω σιν, ἤτοι μηδ' ὅλως δυναμένων αἰτεῖν, ἢ διὰ ἄγνοιαν πολλάκις τὰ ἐναντία τοῖς συμφέρουσι καὶ λυσιτε λοῦσι θελόντων λαβεῖν. ᾿Απολειπόμεθα δὲ οἱ ἄνθρω ποι πλεῖον τοῦ Θεοῦ (29) ἤπερ τὰ κομιδῇ παιδία τοῦ νοῦ τῶν γεγεννηκότων. Εἰκὸς τῷ Θεῷ οὐ μόνον προς εγνῶσθαι τὰ ἑσόμενα, ἀλλὰ καὶ προδιατετάχθαι, καὶ μηδὲν αὐτῷ παρὰ τὰ προδιατεταγμένα (30) γίνεσθαι. Ὥσπερ οὖν εἴ τις εὔχοιτο ἀνατέλλειν τὸν ἥλιον, ἡλί θιος ἂν νομίζοιτο, τὸ καὶ χωρὶς τῆς εὐχῆς αὐτοῦ ἐσό. μενον διὰ τῆς εὐχῆς γενέσθαι ἀξιῶν· οὕτως ἀνόητος ἂν εἴη ἄνθρωπος ὅστις οἴεται διὰ τὴν ἑαυτοῦ εὐ χὴν γίνεσθαι τὰ καὶ μὴ εὐξαμένου αὐτοῦ πάντως ἐσόμενα ἄν. Πάλιν τε αὖ ὥσπερ πᾶσαν μα- νίαν ὑπερβάλλει (31) ὁ διὰ τὸ ἐνοχλεῖσθαι ὑπὸ τοῦ ἡλίου γενομένου ἐν θεριναῖς τροπαῖς καὶ καυσοῦσθαι, οἰόμενος διὰ τῆς εὐχῆς μεταστήσεσθαι τὸν ἥλιον ἐπὶ τὰ ἐαρινὰ σημεῖα, ἵνα εὐκράτου ἀπο λαύῃ τοῦ ἀέρος· οὕτως τὰ ἀναγκαίως συμβαίνοντα περιστατικὰ τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει, εἴ τις οἴοιτο διὰ τὸ εὔχεσθαι μὴ πείσεσθαι, πᾶσαν ὑπερβάλοι μετ λαγχολίαν. Εἰ δὲ καὶ ἠλλοτριώθησαν ἁμαρτωλοί ἀπὸ μήτρας, καὶ ἀφώρισται ὁ δίκαιος ἐκ κοιλίας μητρός, μήπω (32) μήτε γεννηθέντων, μήτε προ ξάντων τι ἀγαθὸν ἢ φαῦλον, ἵνα ἡ κατ' ἐκλογὴν πρόθεσις τοῦ Θεοῦ μένῃ, οὐκ ἐξ ἔργων, ἀλλ' ἐκ τοῦ καλοῦντος λέγεται, ὁ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάττονι· μάτην περὶ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων ἀξιοῦ μεν, ἢ περὶ τοῦ Πνεῦμα ἰσχύος λαβεῖν, ἵνα πάντα ισχύσωμεν ἐνδυναμοῦντος ἡμᾶς Χριστοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἁμαρτωλοί έσμεν, ἀπὸ μήτρας ἠλλοτριώμεθα· εἰ δὲ ἀφωρίσθημεν ἐκ κοιλίας μητρὸς ἡμῶν, τὰ κάλλιστα καὶ μὴ εὐχομένοις ἀπαντήσεται. Ποίαν γὰρ εὐχὴν προσαγαγών Ἰακὼ6, πριν γεννηθῆναι, προφητεύεται, ὅτι ὑπερέξει τοῦ Ἡσαῦ, καὶ δουλεύσει αὐτῷ ὁ ἀδελ φός ; Τί δὲ ἀσεβήσας ὁ Ἠσαῦ μισεῖται πρὶν γεννη θῆναι ; Ινα τί δὲ εὔχεται Μωϋσῆς ὡς ἐν ὀγδοηκοστῷ ἑβδόμῳ (33) εὕρηται ψαλμῳ, εἰ καταφυγὴ αὐτοῦ ἐστιν ὁ Θεὸς πρὸ τοῦ ὄρη έδρασθῆναι καὶ πλα σθῆναι τὴν γῆν καὶ τὴν οἰκουμένην (34) .... Ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν σωθησομένων ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἀναγέγραπται, ὅτι (35) ἐξελέξατο αὐτοὺς ἐν αὐτῷ (ἐν Χριστῷ ὁ Πατὴρ πρὸ καταβολής ** ἐννάτῳ. ὅτε. ORIGENIS • est preces and eum mittere qui antequam oremus scit quibus indigeamus? Scit enim Pater cœlestis quid opus sit nobis antequam pelamus eumª. Æquum est autem eum qui et pater omnium et opifex est, diligitque omnia quæ sunt, et nihil odit eorum quæ fecit s, salubriter quæ ad singulos alli- Dent, etiamsi non orent, dispensare, patris more qui cum infantes regit, non eorum preces exspe. ctat qui vel omnino petere non possunt, vel præ inscitia sæpe res utilibus opportunisque contrarias capere volunt. Plus autem nos homines a Dei mente distamus quam ulla puerorum infantia a mente parentum. Credibile est Deum non prævidere tantum quæ futura sunt, sed et præordinare, nec quidquam accidere præter ea quæ ab ipso prius or- dimata sunt. Ut igitur si quis oriri solem precare- wr, stultus haberetur cum iul suis elici precibus peteret, quod etiam sine precibus futurum erat : sic amens ille foret qui propter orationem suam fieri putaret, quod, etsi non orasset, omnino futurum erat. Rursus ut omnem ille insaniam excederet qui, quod sol in æstivo solstitio mo- lestus sit et adurat, precibus suis putaret solem ad verna signa transferendum, ut ipse commoda fruatur aeris temperie : sic quæ humano generi incommoda necessario accidunt si quis pre- cibus fieri putat posse ne patiatur, omnem ille su- peraverit insaniam. Quod si alienali sunt peccalo- res a vulva ”, et segregatus est justus ex utero ma- tris ; el : Cum nondum nuti fuissent, aut aliquid. boni egissent aut mali, ut secundum electionem pro- positum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vo- cante dicitur, quia major serviet minori "; frustra pro remissione peccatorum oramus, aut ut Spiri- tum fortitudinis accipiamus, et omnia possimus confortante nos Christo *. Si enim peccatores su- mus, alienati sumus a vulva; si ex utero matris nostræ sumus segregati, optima quæque nobis etiam non orantibus occurrent. Quas enim preces obtulerat Jacob de quo, antequam nasceretur, præ- dictum est fore ut superaret Esau, ipsi quoque ser- viret frater **? Quid impie gesserat Esau ut odio haberetur nondum natus? Cur orat Moyses, ut in octogesimo septimo psalmo habetur, si refugium ejus est Deus antequam montes ferent aut formare tur terra et orbis ".... Sed et de salvandis omnibus in Epistola ad Ephesios scriptum est, elegisse eos Patrem in ipso, nempe in Christo, ante mundi con- stitutionem ut essent sancti et immaculati in con- spectu ejus in charitate. Qui prædestinavit eos in adoptionem filiorum ver Jesum Christum in ip- Matth. VI, 8. ** Gen. xxv, 23. Sap. x1, 25. » Psal. LVII, 4. • Psal. xc, 1. legit, etc. D Galat. 1, 15. Rom. ix, 11. * Philipp. xv, 13. C legit editor Oxoniensis, Nunc in Graecis Bibliorum codicibus impressis initium est psal- mi xc. unius et semilineæ. Oxoniensis, (2) Τοῦ Θεοῦ. Bentleio scribendumn videtur : (30) Αὐτῷ παρὰ τὰ προδιατεταγμένα. Bentleius (31) Μανίαν ὑπερβάλλει. Mallet Bentleius, μα (32) Μήπω. Legit Bentleius, καὶ μήπω. (33) 'Εβδόμῳ. Sic habet codex ms. in quo male (34) Post οἰκουμένην, in codice ms. hiatus est (35) Ότι. Sic habet codex ms. Male vero editio

Α ται ὡς πρὸ τούτου μὴ γνωσθέν. Τίς οὖν χρεία ἀνα- πέμπεσθαι εὐχὴν τῷ καὶ πρὶν εὔξασθαι ἐπισταμένω ὧν Β τοῦ νοῦ τοῦ Θεοῦ. παρὰ τὰ αὐτῷ προδιατεταγμένα, νίαν ἂν ὑπερβάλλοι. χρήζομεν; Οἶδε γὰρ Ο Πατὴρ ὁ οὐράνιος ὧν χρείαν ἔχομεν πρὸ τοῦ ἡμᾶς αἰτῆσαι αὐτόν. Εὔλογον δὲ Πατέρα καὶ δημιουργὸν αὐτὸν ὄντα τοῦ παντὸς, ἀγα πῶντα τὰ ὄντα πάντα καὶ μηδὲν βδελυσσόμενον ὧν πεποίηκε, σωτηρίως τὰ περὶ ἕκαστον καὶ χωρὶς τοῦ εὔξασθαι οἰκονομεῖν, δίκην πατέρος νηπίων προϊ σταμένου, καὶ μὴ περιμένοντος ἐκείνων τὴν ἀξίω σιν, ἤτοι μηδ' ὅλως δυναμένων αἰτεῖν, ἢ διὰ ἄγνοιαν πολλάκις τὰ ἐναντία τοῖς συμφέρουσι καὶ λυσιτε λοῦσι θελόντων λαβεῖν. ᾿Απολειπόμεθα δὲ οἱ ἄνθρω ποι πλεῖον τοῦ Θεοῦ (29) ἤπερ τὰ κομιδῇ παιδία τοῦ νοῦ τῶν γεγεννηκότων. Εἰκὸς τῷ Θεῷ οὐ μόνον προς εγνῶσθαι τὰ ἑσόμενα, ἀλλὰ καὶ προδιατετάχθαι, καὶ μηδὲν αὐτῷ παρὰ τὰ προδιατεταγμένα (30) γίνεσθαι. Ὥσπερ οὖν εἴ τις εὔχοιτο ἀνατέλλειν τὸν ἥλιον, ἡλί θιος ἂν νομίζοιτο, τὸ καὶ χωρὶς τῆς εὐχῆς αὐτοῦ ἐσό. μενον διὰ τῆς εὐχῆς γενέσθαι ἀξιῶν· οὕτως ἀνόητος ἂν εἴη ἄνθρωπος ὅστις οἴεται διὰ τὴν ἑαυτοῦ εὐ χὴν γίνεσθαι τὰ καὶ μὴ εὐξαμένου αὐτοῦ πάντως ἐσόμενα ἄν. Πάλιν τε αὖ ὥσπερ πᾶσαν μα- νίαν ὑπερβάλλει (31) ὁ διὰ τὸ ἐνοχλεῖσθαι ὑπὸ τοῦ ἡλίου γενομένου ἐν θεριναῖς τροπαῖς καὶ καυσοῦσθαι, οἰόμενος διὰ τῆς εὐχῆς μεταστήσεσθαι τὸν ἥλιον ἐπὶ τὰ ἐαρινὰ σημεῖα, ἵνα εὐκράτου ἀπο λαύῃ τοῦ ἀέρος· οὕτως τὰ ἀναγκαίως συμβαίνοντα περιστατικὰ τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει, εἴ τις οἴοιτο διὰ τὸ εὔχεσθαι μὴ πείσεσθαι, πᾶσαν ὑπερβάλοι μετ λαγχολίαν. Εἰ δὲ καὶ ἠλλοτριώθησαν ἁμαρτωλοί ἀπὸ μήτρας, καὶ ἀφώρισται ὁ δίκαιος ἐκ κοιλίας μητρός, μήπω (32) μήτε γεννηθέντων, μήτε προ ξάντων τι ἀγαθὸν ἢ φαῦλον, ἵνα ἡ κατ' ἐκλογὴν πρόθεσις τοῦ Θεοῦ μένῃ, οὐκ ἐξ ἔργων, ἀλλ' ἐκ τοῦ καλοῦντος λέγεται, ὁ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάττονι· μάτην περὶ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων ἀξιοῦ μεν, ἢ περὶ τοῦ Πνεῦμα ἰσχύος λαβεῖν, ἵνα πάντα ισχύσωμεν ἐνδυναμοῦντος ἡμᾶς Χριστοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἁμαρτωλοί έσμεν, ἀπὸ μήτρας ἠλλοτριώμεθα· εἰ δὲ ἀφωρίσθημεν ἐκ κοιλίας μητρὸς ἡμῶν, τὰ κάλλιστα καὶ μὴ εὐχομένοις ἀπαντήσεται. Ποίαν γὰρ εὐχὴν προσαγαγών Ἰακὼ6, πριν γεννηθῆναι, προφητεύεται, ὅτι ὑπερέξει τοῦ Ἡσαῦ, καὶ δουλεύσει αὐτῷ ὁ ἀδελ φός ; Τί δὲ ἀσεβήσας ὁ Ἠσαῦ μισεῖται πρὶν γεννη θῆναι ; Ινα τί δὲ εὔχεται Μωϋσῆς ὡς ἐν ὀγδοηκοστῷ ἑβδόμῳ (33) εὕρηται ψαλμῳ, εἰ καταφυγὴ αὐτοῦ ἐστιν ὁ Θεὸς πρὸ τοῦ ὄρη έδρασθῆναι καὶ πλα σθῆναι τὴν γῆν καὶ τὴν οἰκουμένην (34) .... Ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν σωθησομένων ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἀναγέγραπται, ὅτι (35) ἐξελέξατο αὐτοὺς ἐν αὐτῷ (ἐν Χριστῷ ὁ Πατὴρ πρὸ καταβολής ** ἐννάτῳ. ὅτε. ORIGENIS • est preces and eum mittere qui antequam oremus scit quibus indigeamus? Scit enim Pater cœlestis quid opus sit nobis antequam pelamus eumª. Æquum est autem eum qui et pater omnium et opifex est, diligitque omnia quæ sunt, et nihil odit eorum quæ fecit s, salubriter quæ ad singulos alli- Dent, etiamsi non orent, dispensare, patris more qui cum infantes regit, non eorum preces exspe. ctat qui vel omnino petere non possunt, vel præ inscitia sæpe res utilibus opportunisque contrarias capere volunt. Plus autem nos homines a Dei mente distamus quam ulla puerorum infantia a mente parentum. Credibile est Deum non prævidere tantum quæ futura sunt, sed et præordinare, nec quidquam accidere præter ea quæ ab ipso prius or- dimata sunt. Ut igitur si quis oriri solem precare- wr, stultus haberetur cum iul suis elici precibus peteret, quod etiam sine precibus futurum erat : sic amens ille foret qui propter orationem suam fieri putaret, quod, etsi non orasset, omnino futurum erat. Rursus ut omnem ille insaniam excederet qui, quod sol in æstivo solstitio mo- lestus sit et adurat, precibus suis putaret solem ad verna signa transferendum, ut ipse commoda fruatur aeris temperie : sic quæ humano generi incommoda necessario accidunt si quis pre- cibus fieri putat posse ne patiatur, omnem ille su- peraverit insaniam. Quod si alienali sunt peccalo- res a vulva ”, et segregatus est justus ex utero ma- tris ; el : Cum nondum nuti fuissent, aut aliquid. boni egissent aut mali, ut secundum electionem pro- positum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vo- cante dicitur, quia major serviet minori "; frustra pro remissione peccatorum oramus, aut ut Spiri- tum fortitudinis accipiamus, et omnia possimus confortante nos Christo *. Si enim peccatores su- mus, alienati sumus a vulva; si ex utero matris nostræ sumus segregati, optima quæque nobis etiam non orantibus occurrent. Quas enim preces obtulerat Jacob de quo, antequam nasceretur, præ- dictum est fore ut superaret Esau, ipsi quoque ser- viret frater **? Quid impie gesserat Esau ut odio haberetur nondum natus? Cur orat Moyses, ut in octogesimo septimo psalmo habetur, si refugium ejus est Deus antequam montes ferent aut formare tur terra et orbis ".... Sed et de salvandis omnibus in Epistola ad Ephesios scriptum est, elegisse eos Patrem in ipso, nempe in Christo, ante mundi con- stitutionem ut essent sancti et immaculati in con- spectu ejus in charitate. Qui prædestinavit eos in adoptionem filiorum ver Jesum Christum in ip- Matth. VI, 8. ** Gen. xxv, 23. Sap. x1, 25. » Psal. LVII, 4. • Psal. xc, 1. legit, etc. D Galat. 1, 15. Rom. ix, 11. * Philipp. xv, 13. C legit editor Oxoniensis, Nunc in Graecis Bibliorum codicibus impressis initium est psal- mi xc. unius et semilineæ. Oxoniensis, (2) Τοῦ Θεοῦ. Bentleio scribendumn videtur : (30) Αὐτῷ παρὰ τὰ προδιατεταγμένα. Bentleius (31) Μανίαν ὑπερβάλλει. Mallet Bentleius, μα (32) Μήπω. Legit Bentleius, καὶ μήπω. (33) 'Εβδόμῳ. Sic habet codex ms. in quo male (34) Post οἰκουμένην, in codice ms. hiatus est (35) Ότι. Sic habet codex ms. Male vero editio

Α ται ὡς πρὸ τούτου μὴ γνωσθέν. Τίς οὖν χρεία ἀνα- πέμπεσθαι εὐχὴν τῷ καὶ πρὶν εὔξασθαι ἐπισταμένω ὧν Β τοῦ νοῦ τοῦ Θεοῦ. παρὰ τὰ αὐτῷ προδιατεταγμένα, νίαν ἂν ὑπερβάλλοι. χρήζομεν; Οἶδε γὰρ Ο Πατὴρ ὁ οὐράνιος ὧν χρείαν ἔχομεν πρὸ τοῦ ἡμᾶς αἰτῆσαι αὐτόν. Εὔλογον δὲ Πατέρα καὶ δημιουργὸν αὐτὸν ὄντα τοῦ παντὸς, ἀγα πῶντα τὰ ὄντα πάντα καὶ μηδὲν βδελυσσόμενον ὧν πεποίηκε, σωτηρίως τὰ περὶ ἕκαστον καὶ χωρὶς τοῦ εὔξασθαι οἰκονομεῖν, δίκην πατέρος νηπίων προϊ σταμένου, καὶ μὴ περιμένοντος ἐκείνων τὴν ἀξίω σιν, ἤτοι μηδ' ὅλως δυναμένων αἰτεῖν, ἢ διὰ ἄγνοιαν πολλάκις τὰ ἐναντία τοῖς συμφέρουσι καὶ λυσιτε λοῦσι θελόντων λαβεῖν. ᾿Απολειπόμεθα δὲ οἱ ἄνθρω ποι πλεῖον τοῦ Θεοῦ (29) ἤπερ τὰ κομιδῇ παιδία τοῦ νοῦ τῶν γεγεννηκότων. Εἰκὸς τῷ Θεῷ οὐ μόνον προς εγνῶσθαι τὰ ἑσόμενα, ἀλλὰ καὶ προδιατετάχθαι, καὶ μηδὲν αὐτῷ παρὰ τὰ προδιατεταγμένα (30) γίνεσθαι. Ὥσπερ οὖν εἴ τις εὔχοιτο ἀνατέλλειν τὸν ἥλιον, ἡλί θιος ἂν νομίζοιτο, τὸ καὶ χωρὶς τῆς εὐχῆς αὐτοῦ ἐσό. μενον διὰ τῆς εὐχῆς γενέσθαι ἀξιῶν· οὕτως ἀνόητος ἂν εἴη ἄνθρωπος ὅστις οἴεται διὰ τὴν ἑαυτοῦ εὐ χὴν γίνεσθαι τὰ καὶ μὴ εὐξαμένου αὐτοῦ πάντως ἐσόμενα ἄν. Πάλιν τε αὖ ὥσπερ πᾶσαν μα- νίαν ὑπερβάλλει (31) ὁ διὰ τὸ ἐνοχλεῖσθαι ὑπὸ τοῦ ἡλίου γενομένου ἐν θεριναῖς τροπαῖς καὶ καυσοῦσθαι, οἰόμενος διὰ τῆς εὐχῆς μεταστήσεσθαι τὸν ἥλιον ἐπὶ τὰ ἐαρινὰ σημεῖα, ἵνα εὐκράτου ἀπο λαύῃ τοῦ ἀέρος· οὕτως τὰ ἀναγκαίως συμβαίνοντα περιστατικὰ τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει, εἴ τις οἴοιτο διὰ τὸ εὔχεσθαι μὴ πείσεσθαι, πᾶσαν ὑπερβάλοι μετ λαγχολίαν. Εἰ δὲ καὶ ἠλλοτριώθησαν ἁμαρτωλοί ἀπὸ μήτρας, καὶ ἀφώρισται ὁ δίκαιος ἐκ κοιλίας μητρός, μήπω (32) μήτε γεννηθέντων, μήτε προ ξάντων τι ἀγαθὸν ἢ φαῦλον, ἵνα ἡ κατ' ἐκλογὴν πρόθεσις τοῦ Θεοῦ μένῃ, οὐκ ἐξ ἔργων, ἀλλ' ἐκ τοῦ καλοῦντος λέγεται, ὁ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάττονι· μάτην περὶ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων ἀξιοῦ μεν, ἢ περὶ τοῦ Πνεῦμα ἰσχύος λαβεῖν, ἵνα πάντα ισχύσωμεν ἐνδυναμοῦντος ἡμᾶς Χριστοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἁμαρτωλοί έσμεν, ἀπὸ μήτρας ἠλλοτριώμεθα· εἰ δὲ ἀφωρίσθημεν ἐκ κοιλίας μητρὸς ἡμῶν, τὰ κάλλιστα καὶ μὴ εὐχομένοις ἀπαντήσεται. Ποίαν γὰρ εὐχὴν προσαγαγών Ἰακὼ6, πριν γεννηθῆναι, προφητεύεται, ὅτι ὑπερέξει τοῦ Ἡσαῦ, καὶ δουλεύσει αὐτῷ ὁ ἀδελ φός ; Τί δὲ ἀσεβήσας ὁ Ἠσαῦ μισεῖται πρὶν γεννη θῆναι ; Ινα τί δὲ εὔχεται Μωϋσῆς ὡς ἐν ὀγδοηκοστῷ ἑβδόμῳ (33) εὕρηται ψαλμῳ, εἰ καταφυγὴ αὐτοῦ ἐστιν ὁ Θεὸς πρὸ τοῦ ὄρη έδρασθῆναι καὶ πλα σθῆναι τὴν γῆν καὶ τὴν οἰκουμένην (34) .... Ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν σωθησομένων ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἀναγέγραπται, ὅτι (35) ἐξελέξατο αὐτοὺς ἐν αὐτῷ (ἐν Χριστῷ ὁ Πατὴρ πρὸ καταβολής ** ἐννάτῳ. ὅτε. ORIGENIS • est preces and eum mittere qui antequam oremus scit quibus indigeamus? Scit enim Pater cœlestis quid opus sit nobis antequam pelamus eumª. Æquum est autem eum qui et pater omnium et opifex est, diligitque omnia quæ sunt, et nihil odit eorum quæ fecit s, salubriter quæ ad singulos alli- Dent, etiamsi non orent, dispensare, patris more qui cum infantes regit, non eorum preces exspe. ctat qui vel omnino petere non possunt, vel præ inscitia sæpe res utilibus opportunisque contrarias capere volunt. Plus autem nos homines a Dei mente distamus quam ulla puerorum infantia a mente parentum. Credibile est Deum non prævidere tantum quæ futura sunt, sed et præordinare, nec quidquam accidere præter ea quæ ab ipso prius or- dimata sunt. Ut igitur si quis oriri solem precare- wr, stultus haberetur cum iul suis elici precibus peteret, quod etiam sine precibus futurum erat : sic amens ille foret qui propter orationem suam fieri putaret, quod, etsi non orasset, omnino futurum erat. Rursus ut omnem ille insaniam excederet qui, quod sol in æstivo solstitio mo- lestus sit et adurat, precibus suis putaret solem ad verna signa transferendum, ut ipse commoda fruatur aeris temperie : sic quæ humano generi incommoda necessario accidunt si quis pre- cibus fieri putat posse ne patiatur, omnem ille su- peraverit insaniam. Quod si alienali sunt peccalo- res a vulva ”, et segregatus est justus ex utero ma- tris ; el : Cum nondum nuti fuissent, aut aliquid. boni egissent aut mali, ut secundum electionem pro- positum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vo- cante dicitur, quia major serviet minori "; frustra pro remissione peccatorum oramus, aut ut Spiri- tum fortitudinis accipiamus, et omnia possimus confortante nos Christo *. Si enim peccatores su- mus, alienati sumus a vulva; si ex utero matris nostræ sumus segregati, optima quæque nobis etiam non orantibus occurrent. Quas enim preces obtulerat Jacob de quo, antequam nasceretur, præ- dictum est fore ut superaret Esau, ipsi quoque ser- viret frater **? Quid impie gesserat Esau ut odio haberetur nondum natus? Cur orat Moyses, ut in octogesimo septimo psalmo habetur, si refugium ejus est Deus antequam montes ferent aut formare tur terra et orbis ".... Sed et de salvandis omnibus in Epistola ad Ephesios scriptum est, elegisse eos Patrem in ipso, nempe in Christo, ante mundi con- stitutionem ut essent sancti et immaculati in con- spectu ejus in charitate. Qui prædestinavit eos in adoptionem filiorum ver Jesum Christum in ip- Matth. VI, 8. ** Gen. xxv, 23. Sap. x1, 25. » Psal. LVII, 4. • Psal. xc, 1. legit, etc. D Galat. 1, 15. Rom. ix, 11. * Philipp. xv, 13. C legit editor Oxoniensis, Nunc in Graecis Bibliorum codicibus impressis initium est psal- mi xc. unius et semilineæ. Oxoniensis, (2) Τοῦ Θεοῦ. Bentleio scribendumn videtur : (30) Αὐτῷ παρὰ τὰ προδιατεταγμένα. Bentleius (31) Μανίαν ὑπερβάλλει. Mallet Bentleius, μα (32) Μήπω. Legit Bentleius, καὶ μήπω. (33) 'Εβδόμῳ. Sic habet codex ms. in quo male (34) Post οἰκουμένην, in codice ms. hiatus est (35) Ότι. Sic habet codex ms. Male vero editio

βούλεται δύναται, ματαία ἡ προσευχή. Χρήσιμα δε, εὔχεσθαι ποιούντων προδιαληπτέον. κόσμου εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἁγίους καὶ ἀμώμους κατ' ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν ἀγάπῃ· προορίσας αὐτοὺς εἰς υἱοθεσίαν διὰ Χριστοῦ εἰς αὐτόν. Ητοι οὖν τις ἐκ τῶν πρὸ καταβολῆς κόσμου ἐστὶν ἐξειλεγμέ- νος (36), καὶ ἀμήχανον αὐτὸν τῆς ἐκλογῆς ἐκπεσεῖν, διόπερ οὐ χρεία τούτῳ εὐχῆς ἢ οὐκ ἐξείλεκται, οὐδὲ προώρισται, καὶ μάτην εὔχεται, καν μυριάκις εύξηται (37), οὐκ ἐπακουσθησόμενος· Οὓς γὰρ προέγνω ὁ Θεὸς, τούτους καὶ προώρισε συμμόρ φους τῆς εἰκόνος τῆς δόξης τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· οὺς δὲ προώρισε, τούτους καὶ ἐκάλεσε, καὶ οὓς ἐκάλεσε, τούτους καὶ ἐδικαίωσεν, οὓς δὲ ἐδι καίωσε, τούτους καὶ ἐδόξασε. Τί γὰρ κάμνει Ιω- σίας, ἢ διὰ τί εὐχόμενος πεφρόντικε περὶ τοῦ πότερόν ποτε εἰσακουσθήσεται ἢ μὴ, πρὸ πολλῶν γενεῶν όνο- Β μαστός (58) προφητευθείς, καὶ περὶ τοῦ ὅ τί ποτε πρά- ξει οὐ μόνον προγνωσθεὶς, ἀλλὰ δὲ εἰς ἐπήκοον πολ- λῶν προβηθείς; ἵνα τί δὲ καὶ Ἰούδας προσεύχεται, ὥστε καὶ τὴν προσευχὴν αὐτοῦ γενηθῆναι εἰς ἁμαρ τίαν, ἀπὸ τῶν Δαυίδ χρόνων προκηρυχθεὶς ὡς ἀπο λέσων τὴν ἐπισκοπὴν, ἑτέρου ληψομένου ἀντ᾿ αὐτοῦ αὐτήν ; Αὐτόθεν δὲ ἀπεμφαίνει, ἀτρέπτου ὄντος τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ ὅλα προκατειληφότος, μένοντάς τε ἐν τοῖς προδιατεταγμένοις, εὔχεσθαι, οἰόμενον μετα- τρέψειν (39) διὰ τῆς εὐχῆς αὐτοῦ τὴν πρόθεσιν, εἰ ὡς μὴ προδιαταξαμένῳ, ἀλλὰ περιμένοντι τὴν ἑκά- στου εὐχὴν ἐντυγχάνειν, ἵνα διὰ τὴν εὐχὴν διατάξη - καὶ τὸ πρέπον τῷ εὐχομένῳ, τότε τάσσων τὸ δοκιμά ζον (40) είναι εύλογον οὐ πρότερον αὐτῷ τεθεωρημέ- νον. Κείσθω δὲ ἐν τοῖς παροῦσιν αὐταῖς λέξεσιν ἅπερ διὰ τῶν πρὸς μὲ γραμμάτων ἔταξας οὕτως ἔχοντα· Πρῶτον, εἰ προγνώστης ἐστὶν ὁ Θεὸς τῶν μελλόντων, καὶ δεῖ αὐτὰ γίνεσθαι, ματαία ή προσευχή δεύτερον, εἰ πάντα κατά βούλησιν Θεοῦ γίνεται, καὶ ἀραρότα αὐτοῦ ἐστι τὰ βουλεύματα, καὶ οὐδὲν τραπῆναι ὧν ὡς οἶμαι, ταῦτα πρὸς λύσιν τῶν ἀποναρκᾷν πρὸς τὸ Τῶν κινουμένων (41) τὰ μέν τινα τὸ κινοῦν ἔξωθεν ἔχει, ὥσπερ τὰ ἄψυχα, καὶ ὑπὸ ἕξεως μόνης συνεχό μενα· καὶ τὰ ὑπὸ φύσεως καὶ ψυχῆς κινούμενα, οὐχ ἡ τοιαῦτα ἔσθ' ὅτε κινούμενα, ἀλλ᾽ ὁμοίως τοῖς ὑπὸ Έξεως μόνης συνεχομένοις· λίθος γὰρ καὶ ξύλα τα ἐκκοπέντα τοῦ μετάλλου, ἢ τὸ φύειν ἀπολωλεκότα ὑπὸ ἔξεως μόνης συνεχόμενα, τὸ κινοῦν ἔξωθεν ἔχει. ᾿Αλλὰ καὶ τὰ τῶν ζώων σώματα καὶ τὰ φορητὰ τῶν πεφυτευμένων ὑπό τινος μετατιθέμενα οὐχ ᾗ ζῶα καὶ φυτὰ μετατίθεται, ἀλλ᾽ ὁμοίως λίθοις καὶ ξύλοις τοῖς τὸ φύειν ἀπολωλεκόσι, κἂν κινῆτε καὶ ταῦτα (42), τῷ ῥευστὰ εἶναι πάντα τὰ σώματα, φθίνονται παρα- κολουθητικὴν ἔχει τὴν ἐν τῷ φθίνειν κίνησιν. Δεύτε ρα (43) δὲ παρὰ ταῦτά ἐστι κινούμενα, τὰ ὑπὸ τῆς " νων. εὕρηται. ἢ μετατρέψειν διὰ τῆς εὐχῆς αὐτοῦ τὴν πρό- θεσιν, ἢ ὡς μὴ προδιαταξαμένω. η τε καὶ ταῦτα, τῷ ρευστὰ εἶναι πάντα τὰ σώματα, φθι νοντι παρακολουθητικὴν ἔχει, κινῆτε, κινῆται, παρακο λουθητικήν καί. δεύτερον. LIBELLUS DE ORATIONE. ante mundi constitutionem, nec fieri potest ut ex- cidat abțilla electione, adeoque oratione hic non in- diget; aut electus non est, neque prædestinatus, isque frustra orat, cum ejus oratio vel millies re petita exaudienda non sit : Nam quos prascivit Deus, et prædestinavit conformes fieri imaginis glo- riæ Filii sui. Quos antem prædestinavit, hos et vo- cavit, et quos vocavit, hos et justificavit ; quos aulem justificavit, illos el glorificavit . Quid laborat Jo- sias, quid orando anxius est an ejus orationes exaudienda sint, necne, multis ante generationi- bus a propheta nominatim designatus, de quo quid facturus esset, non prævisum modo, sed et multis audientibus prædictum est ? Quare autem Judas orat, ut etiam oratio ejus fat in peccatum, cum a Davidis temporibus prædictum sit & amittendum ab eo epi- scopatum et ab altero accipiendum ejus loco? Unde non convenit Deum, cum sit immutabilis et prævi- deat omnia et suis firmiter decretis inhæreat, orare quasi aut voluntas ejus oratione posse mutari putaretur, aut quasi non ante disposuerit omnnia, sed singulorum exspectet preces, obsecrare, ■t propter preces ita quæque disponat prout oranti convenit, tuncque ordinet quod rectum proba- verit nec ante præviderit. Ponam autem hic ip- sis verbis quæ tuis ad me litteris inseruisti. Ea sic habent : 1° Si Deus futurorum præscius est, et ipsa oportet fieri : vana ipsa oportet Geri: vana est oratio. 2. Si omnia juxta voluntatem Dei fiunt, et stabilia sunt ipsius decreta, nec quidquam eorum quæ vult, mutari po- test, vana est oratio. Hæc vero sunt quæ ad ob- jecta dissolvenda quæ hominem reddunt ad oran dum segniorem, utiliter puto præmitti posse. A sum 48. Aut igitur ex iis aliquis est qui electi sunt Ephes. 1, 5. Rom. viii, 29, 30. " Psal, cvult, editor Oxoniensis, detur, voy. C D bent extra, ut quæ anima carent, et habitu solo continentur, ut etiam ea quæ a natura vel ab ani- Ima moventur, cum non qua talia sunt moventur, sed eodem modo ac illa quæ habitu solo continen- tur; lapides enim a lapicidina excisi aut a radice ligna, habitu solo continentur, et moventur ab ex- tero. Imo et ipsa animalium corpora, et planta quæ ferri possunt, cum ab aliquo transferuntur, non qua plantæ aut animalia transferuntur, sed perinde ac lapides aut ligna quæ excisa crescere jam ac nutriri non possunt; ac si moveantur, cum fluxa sint omnia corpora, corrumpuntur, sequi- turque is motus qui in corruptione fit. Secundus libri tertii De principiis, et librum Origeniano- rum, quæst. 7. etc. Dominus Claudine Fleury, pro legit et mute addit Oxoniensis, (36) Εξειλεγμένος. Corrigit Bentleius,ἐξειλεγμέ (57) Εύξηται. Ιta codex ms.,in quo male legit (38) Ονομαστός. Lego cum Bentleio. ὀνομαστί. (59) Μετατρέψειν, etc. Bentleio scribendum vi- (40) Δοκιμάζον. Legit Bentleius, δοκιμαζόμεν 6. Eorum quæ moventur quædam motorem ha- (41) Τῶν κινουμένων, elc. Confer caput primum (42) Κινῆτε καὶ ταῦτα, etc. Bentleius legit, φθίνῃ (45) Δεύτερα. Sic habet codex us. Editio auteip

βούλεται δύναται, ματαία ἡ προσευχή. Χρήσιμα δε, εὔχεσθαι ποιούντων προδιαληπτέον. κόσμου εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἁγίους καὶ ἀμώμους κατ' ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν ἀγάπῃ· προορίσας αὐτοὺς εἰς υἱοθεσίαν διὰ Χριστοῦ εἰς αὐτόν. Ητοι οὖν τις ἐκ τῶν πρὸ καταβολῆς κόσμου ἐστὶν ἐξειλεγμέ- νος (36), καὶ ἀμήχανον αὐτὸν τῆς ἐκλογῆς ἐκπεσεῖν, διόπερ οὐ χρεία τούτῳ εὐχῆς ἢ οὐκ ἐξείλεκται, οὐδὲ προώρισται, καὶ μάτην εὔχεται, καν μυριάκις εύξηται (37), οὐκ ἐπακουσθησόμενος· Οὓς γὰρ προέγνω ὁ Θεὸς, τούτους καὶ προώρισε συμμόρ φους τῆς εἰκόνος τῆς δόξης τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· οὺς δὲ προώρισε, τούτους καὶ ἐκάλεσε, καὶ οὓς ἐκάλεσε, τούτους καὶ ἐδικαίωσεν, οὓς δὲ ἐδι καίωσε, τούτους καὶ ἐδόξασε. Τί γὰρ κάμνει Ιω- σίας, ἢ διὰ τί εὐχόμενος πεφρόντικε περὶ τοῦ πότερόν ποτε εἰσακουσθήσεται ἢ μὴ, πρὸ πολλῶν γενεῶν όνο- Β μαστός (58) προφητευθείς, καὶ περὶ τοῦ ὅ τί ποτε πρά- ξει οὐ μόνον προγνωσθεὶς, ἀλλὰ δὲ εἰς ἐπήκοον πολ- λῶν προβηθείς; ἵνα τί δὲ καὶ Ἰούδας προσεύχεται, ὥστε καὶ τὴν προσευχὴν αὐτοῦ γενηθῆναι εἰς ἁμαρ τίαν, ἀπὸ τῶν Δαυίδ χρόνων προκηρυχθεὶς ὡς ἀπο λέσων τὴν ἐπισκοπὴν, ἑτέρου ληψομένου ἀντ᾿ αὐτοῦ αὐτήν ; Αὐτόθεν δὲ ἀπεμφαίνει, ἀτρέπτου ὄντος τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ ὅλα προκατειληφότος, μένοντάς τε ἐν τοῖς προδιατεταγμένοις, εὔχεσθαι, οἰόμενον μετα- τρέψειν (39) διὰ τῆς εὐχῆς αὐτοῦ τὴν πρόθεσιν, εἰ ὡς μὴ προδιαταξαμένῳ, ἀλλὰ περιμένοντι τὴν ἑκά- στου εὐχὴν ἐντυγχάνειν, ἵνα διὰ τὴν εὐχὴν διατάξη - καὶ τὸ πρέπον τῷ εὐχομένῳ, τότε τάσσων τὸ δοκιμά ζον (40) είναι εύλογον οὐ πρότερον αὐτῷ τεθεωρημέ- νον. Κείσθω δὲ ἐν τοῖς παροῦσιν αὐταῖς λέξεσιν ἅπερ διὰ τῶν πρὸς μὲ γραμμάτων ἔταξας οὕτως ἔχοντα· Πρῶτον, εἰ προγνώστης ἐστὶν ὁ Θεὸς τῶν μελλόντων, καὶ δεῖ αὐτὰ γίνεσθαι, ματαία ή προσευχή δεύτερον, εἰ πάντα κατά βούλησιν Θεοῦ γίνεται, καὶ ἀραρότα αὐτοῦ ἐστι τὰ βουλεύματα, καὶ οὐδὲν τραπῆναι ὧν ὡς οἶμαι, ταῦτα πρὸς λύσιν τῶν ἀποναρκᾷν πρὸς τὸ Τῶν κινουμένων (41) τὰ μέν τινα τὸ κινοῦν ἔξωθεν ἔχει, ὥσπερ τὰ ἄψυχα, καὶ ὑπὸ ἕξεως μόνης συνεχό μενα· καὶ τὰ ὑπὸ φύσεως καὶ ψυχῆς κινούμενα, οὐχ ἡ τοιαῦτα ἔσθ' ὅτε κινούμενα, ἀλλ᾽ ὁμοίως τοῖς ὑπὸ Έξεως μόνης συνεχομένοις· λίθος γὰρ καὶ ξύλα τα ἐκκοπέντα τοῦ μετάλλου, ἢ τὸ φύειν ἀπολωλεκότα ὑπὸ ἔξεως μόνης συνεχόμενα, τὸ κινοῦν ἔξωθεν ἔχει. ᾿Αλλὰ καὶ τὰ τῶν ζώων σώματα καὶ τὰ φορητὰ τῶν πεφυτευμένων ὑπό τινος μετατιθέμενα οὐχ ᾗ ζῶα καὶ φυτὰ μετατίθεται, ἀλλ᾽ ὁμοίως λίθοις καὶ ξύλοις τοῖς τὸ φύειν ἀπολωλεκόσι, κἂν κινῆτε καὶ ταῦτα (42), τῷ ῥευστὰ εἶναι πάντα τὰ σώματα, φθίνονται παρα- κολουθητικὴν ἔχει τὴν ἐν τῷ φθίνειν κίνησιν. Δεύτε ρα (43) δὲ παρὰ ταῦτά ἐστι κινούμενα, τὰ ὑπὸ τῆς " νων. εὕρηται. ἢ μετατρέψειν διὰ τῆς εὐχῆς αὐτοῦ τὴν πρό- θεσιν, ἢ ὡς μὴ προδιαταξαμένω. η τε καὶ ταῦτα, τῷ ρευστὰ εἶναι πάντα τὰ σώματα, φθι νοντι παρακολουθητικὴν ἔχει, κινῆτε, κινῆται, παρακο λουθητικήν καί. δεύτερον. LIBELLUS DE ORATIONE. ante mundi constitutionem, nec fieri potest ut ex- cidat abțilla electione, adeoque oratione hic non in- diget; aut electus non est, neque prædestinatus, isque frustra orat, cum ejus oratio vel millies re petita exaudienda non sit : Nam quos prascivit Deus, et prædestinavit conformes fieri imaginis glo- riæ Filii sui. Quos antem prædestinavit, hos et vo- cavit, et quos vocavit, hos et justificavit ; quos aulem justificavit, illos el glorificavit . Quid laborat Jo- sias, quid orando anxius est an ejus orationes exaudienda sint, necne, multis ante generationi- bus a propheta nominatim designatus, de quo quid facturus esset, non prævisum modo, sed et multis audientibus prædictum est ? Quare autem Judas orat, ut etiam oratio ejus fat in peccatum, cum a Davidis temporibus prædictum sit & amittendum ab eo epi- scopatum et ab altero accipiendum ejus loco? Unde non convenit Deum, cum sit immutabilis et prævi- deat omnia et suis firmiter decretis inhæreat, orare quasi aut voluntas ejus oratione posse mutari putaretur, aut quasi non ante disposuerit omnnia, sed singulorum exspectet preces, obsecrare, ■t propter preces ita quæque disponat prout oranti convenit, tuncque ordinet quod rectum proba- verit nec ante præviderit. Ponam autem hic ip- sis verbis quæ tuis ad me litteris inseruisti. Ea sic habent : 1° Si Deus futurorum præscius est, et ipsa oportet fieri : vana ipsa oportet Geri: vana est oratio. 2. Si omnia juxta voluntatem Dei fiunt, et stabilia sunt ipsius decreta, nec quidquam eorum quæ vult, mutari po- test, vana est oratio. Hæc vero sunt quæ ad ob- jecta dissolvenda quæ hominem reddunt ad oran dum segniorem, utiliter puto præmitti posse. A sum 48. Aut igitur ex iis aliquis est qui electi sunt Ephes. 1, 5. Rom. viii, 29, 30. " Psal, cvult, editor Oxoniensis, detur, voy. C D bent extra, ut quæ anima carent, et habitu solo continentur, ut etiam ea quæ a natura vel ab ani- Ima moventur, cum non qua talia sunt moventur, sed eodem modo ac illa quæ habitu solo continen- tur; lapides enim a lapicidina excisi aut a radice ligna, habitu solo continentur, et moventur ab ex- tero. Imo et ipsa animalium corpora, et planta quæ ferri possunt, cum ab aliquo transferuntur, non qua plantæ aut animalia transferuntur, sed perinde ac lapides aut ligna quæ excisa crescere jam ac nutriri non possunt; ac si moveantur, cum fluxa sint omnia corpora, corrumpuntur, sequi- turque is motus qui in corruptione fit. Secundus libri tertii De principiis, et librum Origeniano- rum, quæst. 7. etc. Dominus Claudine Fleury, pro legit et mute addit Oxoniensis, (36) Εξειλεγμένος. Corrigit Bentleius,ἐξειλεγμέ (57) Εύξηται. Ιta codex ms.,in quo male legit (38) Ονομαστός. Lego cum Bentleio. ὀνομαστί. (59) Μετατρέψειν, etc. Bentleio scribendum vi- (40) Δοκιμάζον. Legit Bentleius, δοκιμαζόμεν 6. Eorum quæ moventur quædam motorem ha- (41) Τῶν κινουμένων, elc. Confer caput primum (42) Κινῆτε καὶ ταῦτα, etc. Bentleius legit, φθίνῃ (45) Δεύτερα. Sic habet codex us. Editio auteip

ενυπαρχούσης φύσεως ἢ ψυχῆς κινούμενα· ἃ καὶ ἐξ Β των. ἀπ' αὐτῶν κίνησιν. παρακολουθῇ τι τῇ ἰδίᾳ κινήσει, ἐπεὶ τοῦτο δ' αὐτῶν κινεῖσθαι. Πρῶτον μὲν ὅτι οὐκ ἐσμεν λογικά, δεύτερον δὲ ὅτι οὐδὲ ζῶα, ἀλλ᾽ οἷον ὑπὸ ἔξωθεν κινοῦντος, αυτ αὐτῶν κινεῖσθαι λέγεται παρὰ τοῖς κυριώτερον χρω μένοις τοῖς ὀνόμασι. Τρίτη δέ ἐστι κίνησις ἡ ἐν τοῖς ζώοις, ἥτις ὀνομάζεται ἡ ἀπ' αὐτοῦ (44) κίνη σις. Οἶμαι δὲ ὅτι ἡ τῶν λογικῶν κίνησις δι' αὐτῶν ἐστι κίνησις. Ἐὰν δὲ περιέλωμεν ἀπὸ τοῦ ζώου τὴν ἀπ' αὐτοῦ κίνησιν (45), οὐδὲ ζῶον ἔτι ἂν ὑπονοηθή ναι δύναται, ἀλλὰ ἔσται ὅμοιον ἤτοι φυτῷ ὑπὸ φύσεως μόνης κινουμένῳ, ἢ λίθῳ ὑπό τινος έξωθεν φερομένῳ. Ἐὰν δὲ παρακολουθῇ τις τῇ (46) ἰδίᾳ κινήσει, ἐπεὶ τοῦτο δι' αὐτοῦ κινεῖσθαι ὠνομάσαμεν, ἀνάγκη τοῦτο εἶναι λογικόν. Οἱ τοίνυν θέλοντες μηδὲν εἶναι ἐφ' ἡμῖν, ἀναγκαίως ηλιθιώτατόν τι παραδέξονται, πρῶτον μὲν (47) ὅτι οὐκ ἐσμὲν ζῶα, δεύτερον δὲ ὅτι οὐδὲ λο- γικά· ἀλλ᾽ οἷον ὑπὸ ἔξωθεν κινοῦντος αὐτοὶ οὐδα μῶς κινούμενοι, ποιεῖν ὑπ' ἐκείνου λεγοίμεθα, ποιεῖν νομιζόμεθα. Αλλως τε καὶ τοῖς ἰδίοις πάθεσιν ἐπιστήσας τις ὁράτω, εἰ μὴ ἀναιδῶς ἐρεῖ μὴ αὐτὸς θέλειν, καὶ μὴ αὐτὸς ἐσθίειν, καὶ μὴ αὐτὸς περιπα- τεῖν, μηδὲ αὐτὸς συγκατατίθεσθαι καὶ παραδέχεσθαι ὁποιαδήποτε τῶν δογμάτων, μηδὲ αὐτὸς ἀνανεύειν πρὸς ἕτερα ὡς ψευδή. Ωσπερ οὖν πρός τινα δόγματα ἀμήχανον διατεθεῖσθαι (48) ἄνθρωπον, κἂν μυριάκις αὐτὰ κατασκευάζη ευρεσιλογῶν, καὶ πιθανοῖς λόγοις χρώμενος· οὕτως ἀδύνατον διατεθεῖσθαί τινα περὶ τῶν ἀνθρωπίνων ὡς μηδαμῶς τοῦ ἐφ' ἡμῖν σωζομέ νου. Τίς γὰρ διάκειται περὶ τοῦ μηδὲν εἶναι κατα- ληπτὸν, ἢ οὕτως βιοῖ ὡς ἐπέχων περὶ παντὸς οὗτι- νοσοῦν ; Τίς δὲ οὐκ ἐπιπλήττει, φαντασίαν ἁμαρτήσαν τος οἰκέτου λαβών, τῷ θεράποντι; Καὶ τίς ἐστιν ὅς μὴ αἰτιᾶται υἱὸν τὸ πρὸς γονεῖς καθῆκον μὴ ἀποδι- δόντα; Η μὴ μέμφεται καὶ ψέγει ὡς αἰσχρὸν περ ποιηκυῖαν τὴν με μοιχευμένην; Βιάζεται γὰρ ἡ ἀλή θεια καὶ ἀναγκάζει, κἂν μυριάκις τις εὑρεσιλογῇ, ὁρμᾶν καὶ ἐπαινεῖν καὶ ψέγειν· ὡς τηρουμένου τοῦ ἐφ' ἡμῖν καὶ τούτου ἐπαινετοῦ ἢ ψεκτοῦ γινομένου παρ' ἡμᾶς. Εἰ δὴ τὸ ἐφ' ἡμῖν σώζεται μωρίας ὅσας ἀπονεύσεις (49) ἔχον πρὸς ἀρετὴν ἢ κακίαν, καὶ πάλιν ἢ πρὸς τὸ καθῆκον ἢ πρὸς τὸ παρὰ τὸ καθῆ- κον· ἀναγκαίως τοῦτο μετὰ τῶν λοιπῶν πρὶν γένηται τῷ Θεῷ ἔγνωσται ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβολής κόσμου, ὁποῖον ἔσται· καὶ ἐν πᾶσιν οἷς προδιατάσσεται ὁ Θεὸς ἀκολούθως ὡς ἑώρακε (50) περὶ ἑκάστου έργου τῶν ἐφ' ἡμῖν προδιατέτακται κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ κιο νήματι τῶν ἐφ' ἡμῖν τὸ καὶ ἀπὸ τῆς προνοίας αὐτ τῷ ἀπαντησόμενον, ἔτι δὲ καὶ κατὰ τὸν εἱρμὸν τῶν έσομένων συμβησόμενον· οὐχὶ τῆς προγνώσεως τοῦ Θεοῦ αἰτίας γινομένης τοῖς ἐσομένοις πᾶσι, καὶ ἐκ τοῦ ἐφ' ἡμῖν κατὰ τὴν ὁρμὴν ἡμῶν ἐνεργηθησομένοις. Εἰ γὰρ καὶ καθ᾽ ὑπόθεσιν μὴ γινώσκοι ὁ Θεὸς τὰ ἐσό μενα, οὐ παρὰ τοῦτο ἀπειλοῦμεν (51) τὸ τάδε τινὸ τοὶ δ᾽ ἀπ' αὐτῶν οὐδαμῶς κινούμενοι. διατεθῆναι. λούθως οἷς ἑώρακε. ORIGENIS est eorum ordo quæ moventur ab inexsistente! na- A tura aut anima; quæ etiam ex se moveri dicunt ii qui magis proprie vocabulis utuntur. Tertius est motus animalium; qui motus a se ipsis dicitur. Eorum autem quæ ratione utuntur motum puto per se ipsa esse motum. Quod si ab animali motum il- lum a se ipso abstulerimus, jam ne animal quidem esse intelligi'potest, sed simile erit aut plantæ quæ a natura sola movetur, aut lapidi qui ab extero impelli- tur. Quod si quid proprium sequatur motum, cum id dixerimus per se ipsum moveri, rationale id esse ne- cesse est. Igitur qui nihil esse volunt in nostra pote- state, eos ineptissimum illud admittere necesse est : primum nos animantes non esse, deinde neque ratio- nales, sed quasi ab extero motos, neque nosmetipsos ullatenus moventes, ita ut ab illo fieri dicenda sint quæ facere credimur. Præterea attendat aliquis iis quæ in se sentit, et videat an sine impudentia nega- re possit se ipsum velle, se ipsum comedere, s0 ipsum ambulare, se ipsum assentiri et quaslibet opi- niones accipere, se ipsum alia abnuere ut falsa. Ut igitur quædam sententiæ sunt quibus nunquam ad- duci poterit homo ut assentiatur quantumvis mul- tis probationibus utatur, et quantumvis multa dicat ad persuadendum conquisita : sic fieri non potest ut ita quisquam de rebus humanis sentiat, quasi nihil maneat in nostra potestate. Quis enim credit nihil mente comprehendi posse, aut ita vivit ut de rebus omnibus, quæcunque tandem illæ sint, dubitet? Quis non increpat famulum cum peccantis servi speciem animo perceperit? Quis filium non accu- sat debita parentibus obsequia non reddentem? Aut non queritur et vituperat quasi turpiter agentem mulierem adulteram? Vim enim facit ipsa veritas et cogit, quantumvis cavillari libeat, impetu quo- dain in laudes et in vituperia ferri, quod vere sit aliquid in nostra potestate, idque vel laude vel contumelia dignum. Igitur si nostrum servatur li- becum arbitrium quo innumeris modis vel ad vir- tutes vel ad vitia, vel ad ea quæ decent, vel ad ea quæ ab officio sunt aberrant, propendemus, vel ab iisdem declinamus: necesse est hoc cum reliquis antequam sit, Deo notum esse a creatione et con- stitutione mundi quale futurum sit; et in omnibus quæ præordinavit Deus, consequenter ut unum- D quodque vidit in nostra futurum potestate, præor- dinasse etiam prout exigit quilibet nostri arbitrii motus, quid ipsi debeat ex providentiæ parte re- spondere, quid juxta connexionem rerum futura - rum accidere: non quod præscientia Dei causa sit eorum omnium quæ futura sunt et quæ proprio Bentleius, sic legit : C codex ms., perperam vero utrobique editio Oxu- niensis, legit Bentleius. (44) Απ' αὐτοῦ. Lego cumn Bentleio, ἀπ' αὐ (45) Απ' αὐτοῦ κίνησιν. llic iterum mallet (46) Παρακολουθῇ τις τῇ, etc. Legit Bentleius, (47) Πρώτον μέν, etc. Bentleius locum integrum (48) Διατεθεῖσθαι. Sic habet hoc loco et infra (49) Απονεύσεις. Επινεύσεις ἢ ἀπονεύσεις, (50) Ακολούθως ὡς ἑώρακε. Legit Bentleius, ἀκο (51) ᾿Απειλοῦμεν. Idem legit, ἀπολοῦμεν.

ενυπαρχούσης φύσεως ἢ ψυχῆς κινούμενα· ἃ καὶ ἐξ Β των. ἀπ' αὐτῶν κίνησιν. παρακολουθῇ τι τῇ ἰδίᾳ κινήσει, ἐπεὶ τοῦτο δ' αὐτῶν κινεῖσθαι. Πρῶτον μὲν ὅτι οὐκ ἐσμεν λογικά, δεύτερον δὲ ὅτι οὐδὲ ζῶα, ἀλλ᾽ οἷον ὑπὸ ἔξωθεν κινοῦντος, αυτ αὐτῶν κινεῖσθαι λέγεται παρὰ τοῖς κυριώτερον χρω μένοις τοῖς ὀνόμασι. Τρίτη δέ ἐστι κίνησις ἡ ἐν τοῖς ζώοις, ἥτις ὀνομάζεται ἡ ἀπ' αὐτοῦ (44) κίνη σις. Οἶμαι δὲ ὅτι ἡ τῶν λογικῶν κίνησις δι' αὐτῶν ἐστι κίνησις. Ἐὰν δὲ περιέλωμεν ἀπὸ τοῦ ζώου τὴν ἀπ' αὐτοῦ κίνησιν (45), οὐδὲ ζῶον ἔτι ἂν ὑπονοηθή ναι δύναται, ἀλλὰ ἔσται ὅμοιον ἤτοι φυτῷ ὑπὸ φύσεως μόνης κινουμένῳ, ἢ λίθῳ ὑπό τινος έξωθεν φερομένῳ. Ἐὰν δὲ παρακολουθῇ τις τῇ (46) ἰδίᾳ κινήσει, ἐπεὶ τοῦτο δι' αὐτοῦ κινεῖσθαι ὠνομάσαμεν, ἀνάγκη τοῦτο εἶναι λογικόν. Οἱ τοίνυν θέλοντες μηδὲν εἶναι ἐφ' ἡμῖν, ἀναγκαίως ηλιθιώτατόν τι παραδέξονται, πρῶτον μὲν (47) ὅτι οὐκ ἐσμὲν ζῶα, δεύτερον δὲ ὅτι οὐδὲ λο- γικά· ἀλλ᾽ οἷον ὑπὸ ἔξωθεν κινοῦντος αὐτοὶ οὐδα μῶς κινούμενοι, ποιεῖν ὑπ' ἐκείνου λεγοίμεθα, ποιεῖν νομιζόμεθα. Αλλως τε καὶ τοῖς ἰδίοις πάθεσιν ἐπιστήσας τις ὁράτω, εἰ μὴ ἀναιδῶς ἐρεῖ μὴ αὐτὸς θέλειν, καὶ μὴ αὐτὸς ἐσθίειν, καὶ μὴ αὐτὸς περιπα- τεῖν, μηδὲ αὐτὸς συγκατατίθεσθαι καὶ παραδέχεσθαι ὁποιαδήποτε τῶν δογμάτων, μηδὲ αὐτὸς ἀνανεύειν πρὸς ἕτερα ὡς ψευδή. Ωσπερ οὖν πρός τινα δόγματα ἀμήχανον διατεθεῖσθαι (48) ἄνθρωπον, κἂν μυριάκις αὐτὰ κατασκευάζη ευρεσιλογῶν, καὶ πιθανοῖς λόγοις χρώμενος· οὕτως ἀδύνατον διατεθεῖσθαί τινα περὶ τῶν ἀνθρωπίνων ὡς μηδαμῶς τοῦ ἐφ' ἡμῖν σωζομέ νου. Τίς γὰρ διάκειται περὶ τοῦ μηδὲν εἶναι κατα- ληπτὸν, ἢ οὕτως βιοῖ ὡς ἐπέχων περὶ παντὸς οὗτι- νοσοῦν ; Τίς δὲ οὐκ ἐπιπλήττει, φαντασίαν ἁμαρτήσαν τος οἰκέτου λαβών, τῷ θεράποντι; Καὶ τίς ἐστιν ὅς μὴ αἰτιᾶται υἱὸν τὸ πρὸς γονεῖς καθῆκον μὴ ἀποδι- δόντα; Η μὴ μέμφεται καὶ ψέγει ὡς αἰσχρὸν περ ποιηκυῖαν τὴν με μοιχευμένην; Βιάζεται γὰρ ἡ ἀλή θεια καὶ ἀναγκάζει, κἂν μυριάκις τις εὑρεσιλογῇ, ὁρμᾶν καὶ ἐπαινεῖν καὶ ψέγειν· ὡς τηρουμένου τοῦ ἐφ' ἡμῖν καὶ τούτου ἐπαινετοῦ ἢ ψεκτοῦ γινομένου παρ' ἡμᾶς. Εἰ δὴ τὸ ἐφ' ἡμῖν σώζεται μωρίας ὅσας ἀπονεύσεις (49) ἔχον πρὸς ἀρετὴν ἢ κακίαν, καὶ πάλιν ἢ πρὸς τὸ καθῆκον ἢ πρὸς τὸ παρὰ τὸ καθῆ- κον· ἀναγκαίως τοῦτο μετὰ τῶν λοιπῶν πρὶν γένηται τῷ Θεῷ ἔγνωσται ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβολής κόσμου, ὁποῖον ἔσται· καὶ ἐν πᾶσιν οἷς προδιατάσσεται ὁ Θεὸς ἀκολούθως ὡς ἑώρακε (50) περὶ ἑκάστου έργου τῶν ἐφ' ἡμῖν προδιατέτακται κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ κιο νήματι τῶν ἐφ' ἡμῖν τὸ καὶ ἀπὸ τῆς προνοίας αὐτ τῷ ἀπαντησόμενον, ἔτι δὲ καὶ κατὰ τὸν εἱρμὸν τῶν έσομένων συμβησόμενον· οὐχὶ τῆς προγνώσεως τοῦ Θεοῦ αἰτίας γινομένης τοῖς ἐσομένοις πᾶσι, καὶ ἐκ τοῦ ἐφ' ἡμῖν κατὰ τὴν ὁρμὴν ἡμῶν ἐνεργηθησομένοις. Εἰ γὰρ καὶ καθ᾽ ὑπόθεσιν μὴ γινώσκοι ὁ Θεὸς τὰ ἐσό μενα, οὐ παρὰ τοῦτο ἀπειλοῦμεν (51) τὸ τάδε τινὸ τοὶ δ᾽ ἀπ' αὐτῶν οὐδαμῶς κινούμενοι. διατεθῆναι. λούθως οἷς ἑώρακε. ORIGENIS est eorum ordo quæ moventur ab inexsistente! na- A tura aut anima; quæ etiam ex se moveri dicunt ii qui magis proprie vocabulis utuntur. Tertius est motus animalium; qui motus a se ipsis dicitur. Eorum autem quæ ratione utuntur motum puto per se ipsa esse motum. Quod si ab animali motum il- lum a se ipso abstulerimus, jam ne animal quidem esse intelligi'potest, sed simile erit aut plantæ quæ a natura sola movetur, aut lapidi qui ab extero impelli- tur. Quod si quid proprium sequatur motum, cum id dixerimus per se ipsum moveri, rationale id esse ne- cesse est. Igitur qui nihil esse volunt in nostra pote- state, eos ineptissimum illud admittere necesse est : primum nos animantes non esse, deinde neque ratio- nales, sed quasi ab extero motos, neque nosmetipsos ullatenus moventes, ita ut ab illo fieri dicenda sint quæ facere credimur. Præterea attendat aliquis iis quæ in se sentit, et videat an sine impudentia nega- re possit se ipsum velle, se ipsum comedere, s0 ipsum ambulare, se ipsum assentiri et quaslibet opi- niones accipere, se ipsum alia abnuere ut falsa. Ut igitur quædam sententiæ sunt quibus nunquam ad- duci poterit homo ut assentiatur quantumvis mul- tis probationibus utatur, et quantumvis multa dicat ad persuadendum conquisita : sic fieri non potest ut ita quisquam de rebus humanis sentiat, quasi nihil maneat in nostra potestate. Quis enim credit nihil mente comprehendi posse, aut ita vivit ut de rebus omnibus, quæcunque tandem illæ sint, dubitet? Quis non increpat famulum cum peccantis servi speciem animo perceperit? Quis filium non accu- sat debita parentibus obsequia non reddentem? Aut non queritur et vituperat quasi turpiter agentem mulierem adulteram? Vim enim facit ipsa veritas et cogit, quantumvis cavillari libeat, impetu quo- dain in laudes et in vituperia ferri, quod vere sit aliquid in nostra potestate, idque vel laude vel contumelia dignum. Igitur si nostrum servatur li- becum arbitrium quo innumeris modis vel ad vir- tutes vel ad vitia, vel ad ea quæ decent, vel ad ea quæ ab officio sunt aberrant, propendemus, vel ab iisdem declinamus: necesse est hoc cum reliquis antequam sit, Deo notum esse a creatione et con- stitutione mundi quale futurum sit; et in omnibus quæ præordinavit Deus, consequenter ut unum- D quodque vidit in nostra futurum potestate, præor- dinasse etiam prout exigit quilibet nostri arbitrii motus, quid ipsi debeat ex providentiæ parte re- spondere, quid juxta connexionem rerum futura - rum accidere: non quod præscientia Dei causa sit eorum omnium quæ futura sunt et quæ proprio Bentleius, sic legit : C codex ms., perperam vero utrobique editio Oxu- niensis, legit Bentleius. (44) Απ' αὐτοῦ. Lego cumn Bentleio, ἀπ' αὐ (45) Απ' αὐτοῦ κίνησιν. llic iterum mallet (46) Παρακολουθῇ τις τῇ, etc. Legit Bentleius, (47) Πρώτον μέν, etc. Bentleius locum integrum (48) Διατεθεῖσθαι. Sic habet hoc loco et infra (49) Απονεύσεις. Επινεύσεις ἢ ἀπονεύσεις, (50) Ακολούθως ὡς ἑώρακε. Legit Bentleius, ἀκο (51) ᾿Απειλοῦμεν. Idem legit, ἀπολοῦμεν.

ενυπαρχούσης φύσεως ἢ ψυχῆς κινούμενα· ἃ καὶ ἐξ Β των. ἀπ' αὐτῶν κίνησιν. παρακολουθῇ τι τῇ ἰδίᾳ κινήσει, ἐπεὶ τοῦτο δ' αὐτῶν κινεῖσθαι. Πρῶτον μὲν ὅτι οὐκ ἐσμεν λογικά, δεύτερον δὲ ὅτι οὐδὲ ζῶα, ἀλλ᾽ οἷον ὑπὸ ἔξωθεν κινοῦντος, αυτ αὐτῶν κινεῖσθαι λέγεται παρὰ τοῖς κυριώτερον χρω μένοις τοῖς ὀνόμασι. Τρίτη δέ ἐστι κίνησις ἡ ἐν τοῖς ζώοις, ἥτις ὀνομάζεται ἡ ἀπ' αὐτοῦ (44) κίνη σις. Οἶμαι δὲ ὅτι ἡ τῶν λογικῶν κίνησις δι' αὐτῶν ἐστι κίνησις. Ἐὰν δὲ περιέλωμεν ἀπὸ τοῦ ζώου τὴν ἀπ' αὐτοῦ κίνησιν (45), οὐδὲ ζῶον ἔτι ἂν ὑπονοηθή ναι δύναται, ἀλλὰ ἔσται ὅμοιον ἤτοι φυτῷ ὑπὸ φύσεως μόνης κινουμένῳ, ἢ λίθῳ ὑπό τινος έξωθεν φερομένῳ. Ἐὰν δὲ παρακολουθῇ τις τῇ (46) ἰδίᾳ κινήσει, ἐπεὶ τοῦτο δι' αὐτοῦ κινεῖσθαι ὠνομάσαμεν, ἀνάγκη τοῦτο εἶναι λογικόν. Οἱ τοίνυν θέλοντες μηδὲν εἶναι ἐφ' ἡμῖν, ἀναγκαίως ηλιθιώτατόν τι παραδέξονται, πρῶτον μὲν (47) ὅτι οὐκ ἐσμὲν ζῶα, δεύτερον δὲ ὅτι οὐδὲ λο- γικά· ἀλλ᾽ οἷον ὑπὸ ἔξωθεν κινοῦντος αὐτοὶ οὐδα μῶς κινούμενοι, ποιεῖν ὑπ' ἐκείνου λεγοίμεθα, ποιεῖν νομιζόμεθα. Αλλως τε καὶ τοῖς ἰδίοις πάθεσιν ἐπιστήσας τις ὁράτω, εἰ μὴ ἀναιδῶς ἐρεῖ μὴ αὐτὸς θέλειν, καὶ μὴ αὐτὸς ἐσθίειν, καὶ μὴ αὐτὸς περιπα- τεῖν, μηδὲ αὐτὸς συγκατατίθεσθαι καὶ παραδέχεσθαι ὁποιαδήποτε τῶν δογμάτων, μηδὲ αὐτὸς ἀνανεύειν πρὸς ἕτερα ὡς ψευδή. Ωσπερ οὖν πρός τινα δόγματα ἀμήχανον διατεθεῖσθαι (48) ἄνθρωπον, κἂν μυριάκις αὐτὰ κατασκευάζη ευρεσιλογῶν, καὶ πιθανοῖς λόγοις χρώμενος· οὕτως ἀδύνατον διατεθεῖσθαί τινα περὶ τῶν ἀνθρωπίνων ὡς μηδαμῶς τοῦ ἐφ' ἡμῖν σωζομέ νου. Τίς γὰρ διάκειται περὶ τοῦ μηδὲν εἶναι κατα- ληπτὸν, ἢ οὕτως βιοῖ ὡς ἐπέχων περὶ παντὸς οὗτι- νοσοῦν ; Τίς δὲ οὐκ ἐπιπλήττει, φαντασίαν ἁμαρτήσαν τος οἰκέτου λαβών, τῷ θεράποντι; Καὶ τίς ἐστιν ὅς μὴ αἰτιᾶται υἱὸν τὸ πρὸς γονεῖς καθῆκον μὴ ἀποδι- δόντα; Η μὴ μέμφεται καὶ ψέγει ὡς αἰσχρὸν περ ποιηκυῖαν τὴν με μοιχευμένην; Βιάζεται γὰρ ἡ ἀλή θεια καὶ ἀναγκάζει, κἂν μυριάκις τις εὑρεσιλογῇ, ὁρμᾶν καὶ ἐπαινεῖν καὶ ψέγειν· ὡς τηρουμένου τοῦ ἐφ' ἡμῖν καὶ τούτου ἐπαινετοῦ ἢ ψεκτοῦ γινομένου παρ' ἡμᾶς. Εἰ δὴ τὸ ἐφ' ἡμῖν σώζεται μωρίας ὅσας ἀπονεύσεις (49) ἔχον πρὸς ἀρετὴν ἢ κακίαν, καὶ πάλιν ἢ πρὸς τὸ καθῆκον ἢ πρὸς τὸ παρὰ τὸ καθῆ- κον· ἀναγκαίως τοῦτο μετὰ τῶν λοιπῶν πρὶν γένηται τῷ Θεῷ ἔγνωσται ἀπὸ κτίσεως καὶ καταβολής κόσμου, ὁποῖον ἔσται· καὶ ἐν πᾶσιν οἷς προδιατάσσεται ὁ Θεὸς ἀκολούθως ὡς ἑώρακε (50) περὶ ἑκάστου έργου τῶν ἐφ' ἡμῖν προδιατέτακται κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ κιο νήματι τῶν ἐφ' ἡμῖν τὸ καὶ ἀπὸ τῆς προνοίας αὐτ τῷ ἀπαντησόμενον, ἔτι δὲ καὶ κατὰ τὸν εἱρμὸν τῶν έσομένων συμβησόμενον· οὐχὶ τῆς προγνώσεως τοῦ Θεοῦ αἰτίας γινομένης τοῖς ἐσομένοις πᾶσι, καὶ ἐκ τοῦ ἐφ' ἡμῖν κατὰ τὴν ὁρμὴν ἡμῶν ἐνεργηθησομένοις. Εἰ γὰρ καὶ καθ᾽ ὑπόθεσιν μὴ γινώσκοι ὁ Θεὸς τὰ ἐσό μενα, οὐ παρὰ τοῦτο ἀπειλοῦμεν (51) τὸ τάδε τινὸ τοὶ δ᾽ ἀπ' αὐτῶν οὐδαμῶς κινούμενοι. διατεθῆναι. λούθως οἷς ἑώρακε. ORIGENIS est eorum ordo quæ moventur ab inexsistente! na- A tura aut anima; quæ etiam ex se moveri dicunt ii qui magis proprie vocabulis utuntur. Tertius est motus animalium; qui motus a se ipsis dicitur. Eorum autem quæ ratione utuntur motum puto per se ipsa esse motum. Quod si ab animali motum il- lum a se ipso abstulerimus, jam ne animal quidem esse intelligi'potest, sed simile erit aut plantæ quæ a natura sola movetur, aut lapidi qui ab extero impelli- tur. Quod si quid proprium sequatur motum, cum id dixerimus per se ipsum moveri, rationale id esse ne- cesse est. Igitur qui nihil esse volunt in nostra pote- state, eos ineptissimum illud admittere necesse est : primum nos animantes non esse, deinde neque ratio- nales, sed quasi ab extero motos, neque nosmetipsos ullatenus moventes, ita ut ab illo fieri dicenda sint quæ facere credimur. Præterea attendat aliquis iis quæ in se sentit, et videat an sine impudentia nega- re possit se ipsum velle, se ipsum comedere, s0 ipsum ambulare, se ipsum assentiri et quaslibet opi- niones accipere, se ipsum alia abnuere ut falsa. Ut igitur quædam sententiæ sunt quibus nunquam ad- duci poterit homo ut assentiatur quantumvis mul- tis probationibus utatur, et quantumvis multa dicat ad persuadendum conquisita : sic fieri non potest ut ita quisquam de rebus humanis sentiat, quasi nihil maneat in nostra potestate. Quis enim credit nihil mente comprehendi posse, aut ita vivit ut de rebus omnibus, quæcunque tandem illæ sint, dubitet? Quis non increpat famulum cum peccantis servi speciem animo perceperit? Quis filium non accu- sat debita parentibus obsequia non reddentem? Aut non queritur et vituperat quasi turpiter agentem mulierem adulteram? Vim enim facit ipsa veritas et cogit, quantumvis cavillari libeat, impetu quo- dain in laudes et in vituperia ferri, quod vere sit aliquid in nostra potestate, idque vel laude vel contumelia dignum. Igitur si nostrum servatur li- becum arbitrium quo innumeris modis vel ad vir- tutes vel ad vitia, vel ad ea quæ decent, vel ad ea quæ ab officio sunt aberrant, propendemus, vel ab iisdem declinamus: necesse est hoc cum reliquis antequam sit, Deo notum esse a creatione et con- stitutione mundi quale futurum sit; et in omnibus quæ præordinavit Deus, consequenter ut unum- D quodque vidit in nostra futurum potestate, præor- dinasse etiam prout exigit quilibet nostri arbitrii motus, quid ipsi debeat ex providentiæ parte re- spondere, quid juxta connexionem rerum futura - rum accidere: non quod præscientia Dei causa sit eorum omnium quæ futura sunt et quæ proprio Bentleius, sic legit : C codex ms., perperam vero utrobique editio Oxu- niensis, legit Bentleius. (44) Απ' αὐτοῦ. Lego cumn Bentleio, ἀπ' αὐ (45) Απ' αὐτοῦ κίνησιν. llic iterum mallet (46) Παρακολουθῇ τις τῇ, etc. Legit Bentleius, (47) Πρώτον μέν, etc. Bentleius locum integrum (48) Διατεθεῖσθαι. Sic habet hoc loco et infra (49) Απονεύσεις. Επινεύσεις ἢ ἀπονεύσεις, (50) Ακολούθως ὡς ἑώρακε. Legit Bentleius, ἀκο (51) ᾿Απειλοῦμεν. Idem legit, ἀπολοῦμεν.

ενεργήσειν καὶ τάδε θελήσειν· πλέον δὲ ἀπὸ τῆς προ- γνώσεως γίνεται τὸ κατάταξιν λαμβάνειν εἰς τὴν τοῦ παντὸς διοίκησιν χρειώδη τῇ τοῦ κόσμου καταστάσει τὸ ἑκάστου ἐφ' ἡμῖν. Εἰ τοίνυν τὸ ἑκάστου ἐφ' ἡμῖν αὐτῷ ἔγνωσται, καὶ διὰ τοῦτο προεωραμένον αὐτῷ, διατάττεται (52) ἀπὸ τῆς προνοίας τὸ κατ᾽ ἀξίαν παντί τὸ εὔλογον· καὶ τὸ τί εὔξηται· ποίαν διάθεσιν ἔχων ὁ δεῖνα οὕτως πιστεύων· καὶ τί βουλόμενος αὐτῷ γε- νέσθαι, προκατείληπται· οὗ προκαταληφθέντος, καὶ τοιοῦτόν τι ἀκολούθως ἐν τῇ διατάξει τετάξεται, ὅτι τοῦδε μὲν ἐπακούσομαι συνετῶς (53) εὐξομένου, δι' αὐτὴν τὴν εὐχὴν ἣν εὔξεται· τοῦδε δὲ οὐκ ἐπακού- σομαι, ἤτοι διὰ τὸ ἀνάξιον ἔσεσθαι τοῦ ἐπακουσθή σεσθαι, ἢ διὰ τὸ ταῦτα αὐτὸν εὔξασθαι (54), & μήτε τῷ εὐχομένῳ λυσιτελεῖ λαβεῖν, μήτε ἐμοὶ πρέπον παρασχεῖν· καὶ κατὰ τήνδε μὲν τὴν εὐχὴν, φέρε εἰπεῖν, τοῦ δεῖνος, οὐκ ἐπακούσομαι αὐτοῦ· κατὰ τοῦδε δὲ, ἐπακούσομαι (55). Ἐὰν δέ τις ταράττηται διὰ τὸ μὴ οὐ ψεύσασθαι τὸν Θεὸν τὰ μέλλοντα προεγνωκότα, ὡς τῶν πραγμάτων κατηναγκασμένων· λεκτέον πρὸς τὸν τοιοῦτον, ὅτι αὐτὸ τοῦτο τῷ Θεῷ ἔγνωσται ἀρα- ρότως τὸ μὴ ἀραρότως τόνδε τινὰ (56) τὸν ἄνθρωπον καὶ βεβαίως βούλεσθαι τὰ κρείττονα, ἢ οὕτω θελήσειν τὰ χείρονα, ὥστε ἀνεπίδεκτον αὐτὸν ἔσεσθαι μεταβο λῆς τῆς ἐπὶ τὰ συμφέροντα. Καὶ πάλιν τάδε μέν τινα ποιήσω τῷδε εὐξομένῳ (57), ἐμοὶ γὰρ τοῦτο πρέπον ἐστὶν, οὐ ψεκτῶς μοι εὐξομένῳ, οὐδὲ ἀμελῶς περὶ τὴν εὐχὴν ἀναστραφησομένῳ· τῷ δὲ ἐπὶ ποσόν (58) εὐξομένῳ, ὑπερεκπερισσοῦ ὧν αἰτεῖται ἢ νοεῖ δωρήσομαι τάδε τινά· ἐμοὶ γὰρ τόνδε πρέπει νικᾶν ἐν ταῖς εὐποιίαις καὶ χορηγεῖν πλείονα ὧν αἰτῆσαι κεχώρηκε· καὶ τῷδε μέν τινι τοιῷδε ἐσομένῳ τόνδε τὸν ἄγγελον λειτουργὸν ἐπιπέμψω, ἀπὸ τοῦδε ἀρξό μενον τοῦ χρόνου συνεργεῖν αὐτοῦ τῇ σωτηρίᾳ καὶ μέχρι τοῦδε συνεσόμενον· τῷδε δὲ τόνδε, φέρε εἰπεῖν, τὸν τοῦδε τιμιώτερον τῷ τοῦδε ἐσομένῳ κρείττονι τοῦδε δέ τινος μετὰ τὸ ἐπιδεδωκέναι ἑαυτὸν λόγοις τοῖς διαφέρουσιν ὑπεκλυθησομένου καὶ παλινδρομή- αντος (59) ἐπὶ τὰ ὑλικώτερα, ἀποστήσω τόνδε τὸν κρείττονα συνεργόν· οὗ ἀποστάντος κατ᾿ ἀξίαν αὐτ τόχειρ ὧν τις (60) ἥδε ή δύναμις καιρὸν εὐρηκυία τοῦ ἐπιβαίνειν τῇ ῥαθυμίᾳ, ἐπιστᾶσα ἐπὶ τάδε τινὰ τὰ ἁμαρτήματα αὐτὸν, ἕτοιμον ἑαυτὸν πρὸς τὸ ἁμαρ τάνειν δεδωκότα, προκαλέσεται. Οὕτως οὖν ἤδη οἱονεὶ ἐρεῖ ὁ προδιατασσόμενος τὰ ὅλα· ὅτι Αμώς γεννήσει ὅστις οὐ ζηλώσει τὰ τοῦ πατρὸς πταίσματα, ἀλλὰ τυχὼν τῆσδε τῆς ἐπ' ἀρετὴν προ- τρεπούσης ὁδοῦ διὰ τῶνδε τῶν συνεσομένων, καλὸς ἔσται καὶ ἀγαθὸς, ὅστις κατασκάψει τὸ τοῦ Ἱεροβοάμ κακῶς οἰκοδομηθὲν θυσιαστήριον. Οἶδα δὲ καὶ Ἰού τὸν Ἰωσίαν , Διατάττεσθαι ἀπὸ τῆς προνοίας τὸ κατ' ἀξίαν παντί τῳ εὔλογον· καὶ τὸ τί εὔξηται· ποίαν διάθεσιν ἔχων ὁ δεῖνα· πῶς πιστεύων· καὶ τί βου λόμενος αὐτῷ γενέσθαι, προκατειλῆφθαι. κατὰ τήνδε δὲ ἐπακούσομαι. τὸν δή τινα. εύξαμένῳ. παλινδρομήσαντος. ἀποστάντος κατ' ἀξίαν αὐτοῦ χείρων τις. LIBELLUS DE ORATIONE. B A motu arbitrioque nostro efecturi sumus. Etsi enim ( id modo supponere liceat) futura Deus non com gnosceret, non eo minus hæc sumus effecturi, hæc volituri; rebus tamen id accidit ex præscientia di- vina, ut ordine ad universi gubernationem orbisque statum utilissimo disponantur singula quæ in nostra sunt potestate. Si ergo quodvis eorum quæ nostri sunt arbitrii cognitum est ipsi, ordinari a provi- dentia quid cuique pro dignitate conveniat, rationi congruit, et quid ille aliquis orel, quomodo affe- ctus sit, quid credat, quid sibi fieri velit, præ- cognosci ; quo præcognito, tale aliquid conse- quenter providentiæ ordine comprehendi: Ilunc orantem assidue, propter illam ipsam quam fundet orationem, exauliam ; hunc vero non exaudiam, aut quod indignus sit qui exaudiatur, aut quod ea petiturus sit quæ nec ipsi capere expedit, nec me dare decet. Item propter hanc istius, verbi gratia, orationem ipsum non exaudian, propter illam exaudiam. Quod si quis eo turbetur quod cum Dei de rebus futuris præscientia falli non possit, quasi necessitas rebus afferatur, huic respondendum hoc ipsum a Deo necessario cognosci, nempe illum bo- minem non necessario nec firmiter velle meliora, aut sic pejora voliturum, ut mutationis in melius incapax futurus sit. Rursus hæc ait Deus illo orante faciam, decet enim me, cum nec oraturus sit indigne, neque negligenter circa orationem ver - saturus. lluic, cum aliquantulum oraverit,super- abundanter quam petit aut intelligit ", illa lar giar: decet enim me beneficiis illum vincere et plura tribuere quam petere sit capax. Huic cum talis futurus sit, angelum illum mittam ministrum qui ab hoc tempore saluti ejus collaborare incipiat, et huc usque adsit; illi istum, verbi gratia, illo di- gniorem, cum ille hoe melior futurus sit. Ab hoc alio qui, postquam se excellentiori tradiderit do- ctrinæ, fractus erit et recurret ad terrena, optimum illum adjutorem avertam; quo recedente, ut mie- ruerit, pessima quædam hæcce potestas, nacta oc- casionem ut ipsius insidietur ignaviæ, prompta aderit et ad illa peccata provocabit, cum se ipse paratum ad peccandum præbuerit. Sic itaquo dicturus ille putandus est qui præordinat omnia. Amos gignet Josiam qui non æmulabitur patris peccata, sed hancce viam ad virtutem ducentem, illorum ope qui ipsi aderunt, nactus, vir bonus erit; qui et allare subvertet a Jeroboam male difica- tum. Judam novi cum inter homines Filius meus versabitur, bonum initio futurum ; at perversum iri Ephes. 111, 20. Bentleius: leius, C D quo male legit editor Oxoniensis, ptum reperitur in codice manuscripto, in quo male antea lectum est, Legit Bentleius, (52) Διατάττεται, etc. Locum integrum sic legit (53) Συνετώς. Forte legendum, συνεχώς. (54) Εύξασθαι. Lege cum Bentleio, εύξεσθαι. (55) Κατά τοῦδε δὲ ἐπακούσομαι. Scribit Ben- (56) Τόνδε τινά. Sic recte habet codex mi. Lu (57) Εὐξομένῳ. Ita hoc loco et infra bis scri- (58) Ἐπὶ ποσόν. Mallet Bentleius, ἐπὶ τόσον. (59) Παλινδρομήσοντος. Male editio Oxoniensis, (60) "Αποστάντος κατ' αξίαν αυτόχειρ ὧν τις.

ενεργήσειν καὶ τάδε θελήσειν· πλέον δὲ ἀπὸ τῆς προ- γνώσεως γίνεται τὸ κατάταξιν λαμβάνειν εἰς τὴν τοῦ παντὸς διοίκησιν χρειώδη τῇ τοῦ κόσμου καταστάσει τὸ ἑκάστου ἐφ' ἡμῖν. Εἰ τοίνυν τὸ ἑκάστου ἐφ' ἡμῖν αὐτῷ ἔγνωσται, καὶ διὰ τοῦτο προεωραμένον αὐτῷ, διατάττεται (52) ἀπὸ τῆς προνοίας τὸ κατ᾽ ἀξίαν παντί τὸ εὔλογον· καὶ τὸ τί εὔξηται· ποίαν διάθεσιν ἔχων ὁ δεῖνα οὕτως πιστεύων· καὶ τί βουλόμενος αὐτῷ γε- νέσθαι, προκατείληπται· οὗ προκαταληφθέντος, καὶ τοιοῦτόν τι ἀκολούθως ἐν τῇ διατάξει τετάξεται, ὅτι τοῦδε μὲν ἐπακούσομαι συνετῶς (53) εὐξομένου, δι' αὐτὴν τὴν εὐχὴν ἣν εὔξεται· τοῦδε δὲ οὐκ ἐπακού- σομαι, ἤτοι διὰ τὸ ἀνάξιον ἔσεσθαι τοῦ ἐπακουσθή σεσθαι, ἢ διὰ τὸ ταῦτα αὐτὸν εὔξασθαι (54), & μήτε τῷ εὐχομένῳ λυσιτελεῖ λαβεῖν, μήτε ἐμοὶ πρέπον παρασχεῖν· καὶ κατὰ τήνδε μὲν τὴν εὐχὴν, φέρε εἰπεῖν, τοῦ δεῖνος, οὐκ ἐπακούσομαι αὐτοῦ· κατὰ τοῦδε δὲ, ἐπακούσομαι (55). Ἐὰν δέ τις ταράττηται διὰ τὸ μὴ οὐ ψεύσασθαι τὸν Θεὸν τὰ μέλλοντα προεγνωκότα, ὡς τῶν πραγμάτων κατηναγκασμένων· λεκτέον πρὸς τὸν τοιοῦτον, ὅτι αὐτὸ τοῦτο τῷ Θεῷ ἔγνωσται ἀρα- ρότως τὸ μὴ ἀραρότως τόνδε τινὰ (56) τὸν ἄνθρωπον καὶ βεβαίως βούλεσθαι τὰ κρείττονα, ἢ οὕτω θελήσειν τὰ χείρονα, ὥστε ἀνεπίδεκτον αὐτὸν ἔσεσθαι μεταβο λῆς τῆς ἐπὶ τὰ συμφέροντα. Καὶ πάλιν τάδε μέν τινα ποιήσω τῷδε εὐξομένῳ (57), ἐμοὶ γὰρ τοῦτο πρέπον ἐστὶν, οὐ ψεκτῶς μοι εὐξομένῳ, οὐδὲ ἀμελῶς περὶ τὴν εὐχὴν ἀναστραφησομένῳ· τῷ δὲ ἐπὶ ποσόν (58) εὐξομένῳ, ὑπερεκπερισσοῦ ὧν αἰτεῖται ἢ νοεῖ δωρήσομαι τάδε τινά· ἐμοὶ γὰρ τόνδε πρέπει νικᾶν ἐν ταῖς εὐποιίαις καὶ χορηγεῖν πλείονα ὧν αἰτῆσαι κεχώρηκε· καὶ τῷδε μέν τινι τοιῷδε ἐσομένῳ τόνδε τὸν ἄγγελον λειτουργὸν ἐπιπέμψω, ἀπὸ τοῦδε ἀρξό μενον τοῦ χρόνου συνεργεῖν αὐτοῦ τῇ σωτηρίᾳ καὶ μέχρι τοῦδε συνεσόμενον· τῷδε δὲ τόνδε, φέρε εἰπεῖν, τὸν τοῦδε τιμιώτερον τῷ τοῦδε ἐσομένῳ κρείττονι τοῦδε δέ τινος μετὰ τὸ ἐπιδεδωκέναι ἑαυτὸν λόγοις τοῖς διαφέρουσιν ὑπεκλυθησομένου καὶ παλινδρομή- αντος (59) ἐπὶ τὰ ὑλικώτερα, ἀποστήσω τόνδε τὸν κρείττονα συνεργόν· οὗ ἀποστάντος κατ᾿ ἀξίαν αὐτ τόχειρ ὧν τις (60) ἥδε ή δύναμις καιρὸν εὐρηκυία τοῦ ἐπιβαίνειν τῇ ῥαθυμίᾳ, ἐπιστᾶσα ἐπὶ τάδε τινὰ τὰ ἁμαρτήματα αὐτὸν, ἕτοιμον ἑαυτὸν πρὸς τὸ ἁμαρ τάνειν δεδωκότα, προκαλέσεται. Οὕτως οὖν ἤδη οἱονεὶ ἐρεῖ ὁ προδιατασσόμενος τὰ ὅλα· ὅτι Αμώς γεννήσει ὅστις οὐ ζηλώσει τὰ τοῦ πατρὸς πταίσματα, ἀλλὰ τυχὼν τῆσδε τῆς ἐπ' ἀρετὴν προ- τρεπούσης ὁδοῦ διὰ τῶνδε τῶν συνεσομένων, καλὸς ἔσται καὶ ἀγαθὸς, ὅστις κατασκάψει τὸ τοῦ Ἱεροβοάμ κακῶς οἰκοδομηθὲν θυσιαστήριον. Οἶδα δὲ καὶ Ἰού τὸν Ἰωσίαν , Διατάττεσθαι ἀπὸ τῆς προνοίας τὸ κατ' ἀξίαν παντί τῳ εὔλογον· καὶ τὸ τί εὔξηται· ποίαν διάθεσιν ἔχων ὁ δεῖνα· πῶς πιστεύων· καὶ τί βου λόμενος αὐτῷ γενέσθαι, προκατειλῆφθαι. κατὰ τήνδε δὲ ἐπακούσομαι. τὸν δή τινα. εύξαμένῳ. παλινδρομήσαντος. ἀποστάντος κατ' ἀξίαν αὐτοῦ χείρων τις. LIBELLUS DE ORATIONE. B A motu arbitrioque nostro efecturi sumus. Etsi enim ( id modo supponere liceat) futura Deus non com gnosceret, non eo minus hæc sumus effecturi, hæc volituri; rebus tamen id accidit ex præscientia di- vina, ut ordine ad universi gubernationem orbisque statum utilissimo disponantur singula quæ in nostra sunt potestate. Si ergo quodvis eorum quæ nostri sunt arbitrii cognitum est ipsi, ordinari a provi- dentia quid cuique pro dignitate conveniat, rationi congruit, et quid ille aliquis orel, quomodo affe- ctus sit, quid credat, quid sibi fieri velit, præ- cognosci ; quo præcognito, tale aliquid conse- quenter providentiæ ordine comprehendi: Ilunc orantem assidue, propter illam ipsam quam fundet orationem, exauliam ; hunc vero non exaudiam, aut quod indignus sit qui exaudiatur, aut quod ea petiturus sit quæ nec ipsi capere expedit, nec me dare decet. Item propter hanc istius, verbi gratia, orationem ipsum non exaudian, propter illam exaudiam. Quod si quis eo turbetur quod cum Dei de rebus futuris præscientia falli non possit, quasi necessitas rebus afferatur, huic respondendum hoc ipsum a Deo necessario cognosci, nempe illum bo- minem non necessario nec firmiter velle meliora, aut sic pejora voliturum, ut mutationis in melius incapax futurus sit. Rursus hæc ait Deus illo orante faciam, decet enim me, cum nec oraturus sit indigne, neque negligenter circa orationem ver - saturus. lluic, cum aliquantulum oraverit,super- abundanter quam petit aut intelligit ", illa lar giar: decet enim me beneficiis illum vincere et plura tribuere quam petere sit capax. Huic cum talis futurus sit, angelum illum mittam ministrum qui ab hoc tempore saluti ejus collaborare incipiat, et huc usque adsit; illi istum, verbi gratia, illo di- gniorem, cum ille hoe melior futurus sit. Ab hoc alio qui, postquam se excellentiori tradiderit do- ctrinæ, fractus erit et recurret ad terrena, optimum illum adjutorem avertam; quo recedente, ut mie- ruerit, pessima quædam hæcce potestas, nacta oc- casionem ut ipsius insidietur ignaviæ, prompta aderit et ad illa peccata provocabit, cum se ipse paratum ad peccandum præbuerit. Sic itaquo dicturus ille putandus est qui præordinat omnia. Amos gignet Josiam qui non æmulabitur patris peccata, sed hancce viam ad virtutem ducentem, illorum ope qui ipsi aderunt, nactus, vir bonus erit; qui et allare subvertet a Jeroboam male difica- tum. Judam novi cum inter homines Filius meus versabitur, bonum initio futurum ; at perversum iri Ephes. 111, 20. Bentleius: leius, C D quo male legit editor Oxoniensis, ptum reperitur in codice manuscripto, in quo male antea lectum est, Legit Bentleius, (52) Διατάττεται, etc. Locum integrum sic legit (53) Συνετώς. Forte legendum, συνεχώς. (54) Εύξασθαι. Lege cum Bentleio, εύξεσθαι. (55) Κατά τοῦδε δὲ ἐπακούσομαι. Scribit Ben- (56) Τόνδε τινά. Sic recte habet codex mi. Lu (57) Εὐξομένῳ. Ita hoc loco et infra bis scri- (58) Ἐπὶ ποσόν. Mallet Bentleius, ἐπὶ τόσον. (59) Παλινδρομήσοντος. Male editio Oxoniensis, (60) "Αποστάντος κατ' αξίαν αυτόχειρ ὧν τις.

γένει, κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς ἐσόμενον καλὸν καὶ ἀγα θὸν, ὕστερον δὲ ἐκτραπησόμενον καὶ εἰς τὰ ἀνθρώ πινα ἁμαρτήματα ἐκπεσούμενον· ὅντινα ἐπὶ τούτοις εύλογον ἔσται παθεῖν τάδε τινά. Ἡ δὲ πρόγνωσις αὕτη τάχα μὲν ἐπὶ πάντων, πάντως δὲ ἐπὶ Ἰούδα καὶ ἑτέρων μυστηρίων, καὶ ἐν τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ γίνε ται, ἑωρακότι τῇ κατανοήσει τοῦ ἐξελεγμοῦ (61) τῶν ἐσομένων τὸν Ἰούδαν καὶ τὰ ἁμαρτήματα τὰ ἁμαρ τηθησόμενα αὐτῷ ὥστε μετὰ καταλήψεως αὐτὸν καὶ πρὶν γενέσθαι τὸν Ἰούδαν διὰ τοῦ Δαυίδ ειρηκέναι· Ο Θεὸς τὴν αἴνεσίν μου μὴ παρασιωπήσῃς, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰδὼς δὲ τὰ μέλλοντα, καὶ ὁποῖον τόνον ἕξει πρὸς τὴν θεοσέβειαν ὁ Παῦλος· ἐν ἐμαυτῷ μὲν πρὶν κτί σαι τὸν κόσμον ἐπιβαλλόμενος τῇ ἀρχῇ τῆς κοσμο ποιίας αὐτὸν ἐπιλέξομαι· καὶ ταῖσδε συνεργούσαις ἀνθρώπων σωτηρία δυνάμεσιν ἅμα τῷ γεννηθῆναι πα ραθήσομαι, ἀφορίζων αὐτὸν ἐκ κοιλίας μητρὸς, καὶ ἐπιτρέπων κατὰ τὰς ἀρχὰς, ἐν νεότητι, ζήλῳ μετὰ ἀγνοίας ἐγγινομένῳ, προφάσει θεοσεβείας διώκειν τοὺς εἰς τὸν Χριστόν μου πεπιστευκότας, καὶ τηρεῖν τὰ ἱμάτια τῶν λιθοβολούντων τὸν θεραπευτήν μου καὶ μάρτυρα Στέφανον ἵνα νεανιευσάμενος, ὕστερον ἀφορο μῆς λαβόμενος καὶ μεταβαλλόμενος ἐπὶ τὰ βέλτιστα, μὴ καυχήσηται ἐνώπιον ἐμοῦ, ἀλλὰ λέγει (62) · Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν ᾿Εκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· καὶ αἰσθόμενος τῆς ἐσου μένης μου εἰς αὐτὸν εὐεργεσίας μετὰ τὰ ἐν νεότητι Θεοῦ εἰμι ὅ εἰμι· καὶ κωλυόμενος δὲ ὑπὸ τοῦ συν- Α δαν, ἐπιδημήσαντός μου τοῦ Υἱοῦ τῷ των ἀνθρώπων Β προφάσει θεοσεβείας πταίσματα, εἴπῃ (63)· Χάριτι δὲ ειδότος διὰ τὰ ὑπὸ νεανίου αὐτοῦ ἔτι τυγχάνοντος πεπραγμένα κατὰ Χριστοῦ, οὐχ ὑπερεπαρθήσεται τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἐπ' εὐεργεσί, φανερωθησομένων αὐτῷ ἀποκαλύψεων. θ. εἶπε. Οχοι., ἐπὶ τὸ ἀνατέλλειν. Καὶ πρὸς τὸ περὶ τῆς ἐπὶ τῷ ἀνατέλλειν (64) τὸν ἥλιον εὐχῆς ταῦτα λεκτέον· ἔστι τι καὶ τοῦ ἡλίου ἐφ' ἡμῖν, καὶ αὐτοῦ αἰνοῦντος μετὰ τῆς σελήνης τὸν Θεόν· Αἰνεῖτε γὰρ αὐτὸν, φησὶν, ἥλιος καὶ σελήνη. Δῆλον δ' ὅτι καὶ τῆς σελήνης καὶ ἀκολούθως πάν των τῶν ἀστέρων· Αἰνεῖτε γὰρ αὐτὸν πάντα τὰ ἄστρα καὶ τὸ φῶς. Ωσπερ οὖν εἰρήκαμεν τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν (65) ἑκάστου τῶν ἐπὶ γῆς καταχρώμενον τὸν Θεόν, εἴς τινα χρείαν τῶν ἐπὶ γῆς κατατεταχέναι εἰς δέον αὐτά· οὕτως ὑποληπτέον τῷ ἐφ' ἡμῖν ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων, αραρότι καὶ βεβαίῳ ὄντι καὶ στα- θηρῷ καὶ σοφῷ, διατεταχέναι πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὴν τῶν ἄστρων ἁρμονίως (66) τῷ παντὶ πορείαν καὶ κίνησιν. Καὶ εἰ περὶ τοῦ ἐφ' ἡμῖν ἑτέ ρου (67) μὴ μάτην εὔχομαι, πολλῷ πλέον περὶ τοῦ ἐφ' ἡμῖν τῶν ἐν οὐρανῷ σωτηρίως τῷ παντὶ χορευόν των ἀστέρων· καίτοιγε ἔστιν εἰπεῖν περὶ τῶν ἐπὶ γῆς ὅτι τοιαίδε τινὲς προγενόμεναι (68) ἐκ τῶν περ ριεστώτων φαντασίαι προκαλοῦνται τὸ ἀβέβαιον ἡμῶν, ἢ τὸ ἐπὶ τὸ κρεῖττον (69) ῥεπτικὸν ἡμῶν πρὸς ** ORIGENIS deinde et in humama decisurum peccata, quem pro- plerea æquum erit talia quædam pati. Hanc præ- scientiam forte de omnibus, certe de Juda et my . steriis aliis etiam Dei Filius habet, qui rerum fu- tararum evolutionem perspiciens, videt Judam, et quæ admissurus est peccata; ita ut hæc animo comprehendens, etiam ante natum Judam per Davi- dem dixerit Deus laudem meam ne tacueris **, et reliqua. Sciens itaque fatura Deus et qualem con- tentionem habiturus sit ad pietatem Paulus: apud meipsum (inquit) ante initium rerum cum mundi opificium aggrediar, ipsum seligam, et istis hominum salutis adjutricibus, simul ac natus erit, potestatibus commendabo, segregans illum ex utero matris permittamque initio in juventute zelo cum ignorantia conjuncto agitatum, pietatis praetextu eos persequi qui in Christum meum crediderint, et cu- stodire vestimenta lapidantium servum meum et testem Stephanum "; ut post juvenilem petulantiam, deinceps occasione capta in meliora mutatus non glorietur coram me, sed dicat : Non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei "; sentiensque futura in eum beneficia mea post suos in juventute pietatis specie lapsus, addat: grutia au- tem Dei sum id quod sum " ; prohibitusque conscien- tia eorum quæ cum adhuc juvenis esset, adversus Christum patravit, non extollatur magnitudine reve- lationum quas meo beneficio accepturus est ”. sol oriatur, hæc dicenda. Est suum et soli arbitrium, quandoquidem ipse Deum cum luna laudat. Ait enim : Laudate eum, sol et luna ". Sic et arbitrium lunam et consequenter stellas omnes babere mani- festum est : Laudate enim eum, stelle et lumen. Ut igitur diximus nostro singulorum qui in terra ver- samur arbitrio uti Deum, et in aliquam terrenarum rerum utilitatem convenienter illa ordinasse, sic etiam existimandum est, arbitrio solis et lunæ el si- derum, necessario illo et firmo et stabili et sapiente usum, ordinasse ornatum omnem coeli congruentes- que universo siderum conversiones. Quod si de iis quæ a nostro arbitrio pendent, non frustra oro, multo minus de iis quæ in arbitrio sunt cœlestium illorum silerum quorum ordinatus cursus rebus D utilis est universis. Quanquam de terrenis quidem rebus dici potest, certas quasdam a circumstantibus species immitti quæ provocent id quod in nobis in- firmum est, aut pronum ad deteriora, ut hac vel »Psalm. cyılı, 4. Acl. xxi, 20. Cor. xv, editio Oxoniensis, vero editio Quod autem subjicit Origenes de solis et aliarum stellarum libern arbitrio, id non discrepat ab ejus sententia qua soli, Ibid., 10. **]] Cor. xit, 7. Psal. CXLVIII, 3. lunæ stellisque omnibus animam rationalem tribuit, Vide Origenianorum lib. 11, q. 8. 7. Ad ca autem quæ objecta sunt de oratione ut C (61) Εξελεγμοῦ. Idem legit, εξελιγμοῦ. (62) λέγει. Legit Bentleius, λέγῃ. (63) Εἴπῃ. Sic habet codex ins. Male autem (64) Ἐπὶ τῷ ἀνατέλλειν. Sic coles ms. Male (65) Τὸ ἐφ' ἡμῖν. Legit Bentleius, τῷ ἐφ' ἡμῖν. (66) Αρμονίως. Idem legit, αρμοδίως. (67) Ἑτέρου. Idem legit, ἡμετέρου. (68) Προγενόμεναι. Iden: legit, παραγενόμεναι. (69) Ἐπὶ τὸ κρείττον. Idem legit ἐπὶ τὸ χεῖρον.

γένει, κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς ἐσόμενον καλὸν καὶ ἀγα θὸν, ὕστερον δὲ ἐκτραπησόμενον καὶ εἰς τὰ ἀνθρώ πινα ἁμαρτήματα ἐκπεσούμενον· ὅντινα ἐπὶ τούτοις εύλογον ἔσται παθεῖν τάδε τινά. Ἡ δὲ πρόγνωσις αὕτη τάχα μὲν ἐπὶ πάντων, πάντως δὲ ἐπὶ Ἰούδα καὶ ἑτέρων μυστηρίων, καὶ ἐν τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ γίνε ται, ἑωρακότι τῇ κατανοήσει τοῦ ἐξελεγμοῦ (61) τῶν ἐσομένων τὸν Ἰούδαν καὶ τὰ ἁμαρτήματα τὰ ἁμαρ τηθησόμενα αὐτῷ ὥστε μετὰ καταλήψεως αὐτὸν καὶ πρὶν γενέσθαι τὸν Ἰούδαν διὰ τοῦ Δαυίδ ειρηκέναι· Ο Θεὸς τὴν αἴνεσίν μου μὴ παρασιωπήσῃς, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰδὼς δὲ τὰ μέλλοντα, καὶ ὁποῖον τόνον ἕξει πρὸς τὴν θεοσέβειαν ὁ Παῦλος· ἐν ἐμαυτῷ μὲν πρὶν κτί σαι τὸν κόσμον ἐπιβαλλόμενος τῇ ἀρχῇ τῆς κοσμο ποιίας αὐτὸν ἐπιλέξομαι· καὶ ταῖσδε συνεργούσαις ἀνθρώπων σωτηρία δυνάμεσιν ἅμα τῷ γεννηθῆναι πα ραθήσομαι, ἀφορίζων αὐτὸν ἐκ κοιλίας μητρὸς, καὶ ἐπιτρέπων κατὰ τὰς ἀρχὰς, ἐν νεότητι, ζήλῳ μετὰ ἀγνοίας ἐγγινομένῳ, προφάσει θεοσεβείας διώκειν τοὺς εἰς τὸν Χριστόν μου πεπιστευκότας, καὶ τηρεῖν τὰ ἱμάτια τῶν λιθοβολούντων τὸν θεραπευτήν μου καὶ μάρτυρα Στέφανον ἵνα νεανιευσάμενος, ὕστερον ἀφορο μῆς λαβόμενος καὶ μεταβαλλόμενος ἐπὶ τὰ βέλτιστα, μὴ καυχήσηται ἐνώπιον ἐμοῦ, ἀλλὰ λέγει (62) · Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν ᾿Εκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· καὶ αἰσθόμενος τῆς ἐσου μένης μου εἰς αὐτὸν εὐεργεσίας μετὰ τὰ ἐν νεότητι Θεοῦ εἰμι ὅ εἰμι· καὶ κωλυόμενος δὲ ὑπὸ τοῦ συν- Α δαν, ἐπιδημήσαντός μου τοῦ Υἱοῦ τῷ των ἀνθρώπων Β προφάσει θεοσεβείας πταίσματα, εἴπῃ (63)· Χάριτι δὲ ειδότος διὰ τὰ ὑπὸ νεανίου αὐτοῦ ἔτι τυγχάνοντος πεπραγμένα κατὰ Χριστοῦ, οὐχ ὑπερεπαρθήσεται τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἐπ' εὐεργεσί, φανερωθησομένων αὐτῷ ἀποκαλύψεων. θ. εἶπε. Οχοι., ἐπὶ τὸ ἀνατέλλειν. Καὶ πρὸς τὸ περὶ τῆς ἐπὶ τῷ ἀνατέλλειν (64) τὸν ἥλιον εὐχῆς ταῦτα λεκτέον· ἔστι τι καὶ τοῦ ἡλίου ἐφ' ἡμῖν, καὶ αὐτοῦ αἰνοῦντος μετὰ τῆς σελήνης τὸν Θεόν· Αἰνεῖτε γὰρ αὐτὸν, φησὶν, ἥλιος καὶ σελήνη. Δῆλον δ' ὅτι καὶ τῆς σελήνης καὶ ἀκολούθως πάν των τῶν ἀστέρων· Αἰνεῖτε γὰρ αὐτὸν πάντα τὰ ἄστρα καὶ τὸ φῶς. Ωσπερ οὖν εἰρήκαμεν τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν (65) ἑκάστου τῶν ἐπὶ γῆς καταχρώμενον τὸν Θεόν, εἴς τινα χρείαν τῶν ἐπὶ γῆς κατατεταχέναι εἰς δέον αὐτά· οὕτως ὑποληπτέον τῷ ἐφ' ἡμῖν ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων, αραρότι καὶ βεβαίῳ ὄντι καὶ στα- θηρῷ καὶ σοφῷ, διατεταχέναι πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὴν τῶν ἄστρων ἁρμονίως (66) τῷ παντὶ πορείαν καὶ κίνησιν. Καὶ εἰ περὶ τοῦ ἐφ' ἡμῖν ἑτέ ρου (67) μὴ μάτην εὔχομαι, πολλῷ πλέον περὶ τοῦ ἐφ' ἡμῖν τῶν ἐν οὐρανῷ σωτηρίως τῷ παντὶ χορευόν των ἀστέρων· καίτοιγε ἔστιν εἰπεῖν περὶ τῶν ἐπὶ γῆς ὅτι τοιαίδε τινὲς προγενόμεναι (68) ἐκ τῶν περ ριεστώτων φαντασίαι προκαλοῦνται τὸ ἀβέβαιον ἡμῶν, ἢ τὸ ἐπὶ τὸ κρεῖττον (69) ῥεπτικὸν ἡμῶν πρὸς ** ORIGENIS deinde et in humama decisurum peccata, quem pro- plerea æquum erit talia quædam pati. Hanc præ- scientiam forte de omnibus, certe de Juda et my . steriis aliis etiam Dei Filius habet, qui rerum fu- tararum evolutionem perspiciens, videt Judam, et quæ admissurus est peccata; ita ut hæc animo comprehendens, etiam ante natum Judam per Davi- dem dixerit Deus laudem meam ne tacueris **, et reliqua. Sciens itaque fatura Deus et qualem con- tentionem habiturus sit ad pietatem Paulus: apud meipsum (inquit) ante initium rerum cum mundi opificium aggrediar, ipsum seligam, et istis hominum salutis adjutricibus, simul ac natus erit, potestatibus commendabo, segregans illum ex utero matris permittamque initio in juventute zelo cum ignorantia conjuncto agitatum, pietatis praetextu eos persequi qui in Christum meum crediderint, et cu- stodire vestimenta lapidantium servum meum et testem Stephanum "; ut post juvenilem petulantiam, deinceps occasione capta in meliora mutatus non glorietur coram me, sed dicat : Non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei "; sentiensque futura in eum beneficia mea post suos in juventute pietatis specie lapsus, addat: grutia au- tem Dei sum id quod sum " ; prohibitusque conscien- tia eorum quæ cum adhuc juvenis esset, adversus Christum patravit, non extollatur magnitudine reve- lationum quas meo beneficio accepturus est ”. sol oriatur, hæc dicenda. Est suum et soli arbitrium, quandoquidem ipse Deum cum luna laudat. Ait enim : Laudate eum, sol et luna ". Sic et arbitrium lunam et consequenter stellas omnes babere mani- festum est : Laudate enim eum, stelle et lumen. Ut igitur diximus nostro singulorum qui in terra ver- samur arbitrio uti Deum, et in aliquam terrenarum rerum utilitatem convenienter illa ordinasse, sic etiam existimandum est, arbitrio solis et lunæ el si- derum, necessario illo et firmo et stabili et sapiente usum, ordinasse ornatum omnem coeli congruentes- que universo siderum conversiones. Quod si de iis quæ a nostro arbitrio pendent, non frustra oro, multo minus de iis quæ in arbitrio sunt cœlestium illorum silerum quorum ordinatus cursus rebus D utilis est universis. Quanquam de terrenis quidem rebus dici potest, certas quasdam a circumstantibus species immitti quæ provocent id quod in nobis in- firmum est, aut pronum ad deteriora, ut hac vel »Psalm. cyılı, 4. Acl. xxi, 20. Cor. xv, editio Oxoniensis, vero editio Quod autem subjicit Origenes de solis et aliarum stellarum libern arbitrio, id non discrepat ab ejus sententia qua soli, Ibid., 10. **]] Cor. xit, 7. Psal. CXLVIII, 3. lunæ stellisque omnibus animam rationalem tribuit, Vide Origenianorum lib. 11, q. 8. 7. Ad ca autem quæ objecta sunt de oratione ut C (61) Εξελεγμοῦ. Idem legit, εξελιγμοῦ. (62) λέγει. Legit Bentleius, λέγῃ. (63) Εἴπῃ. Sic habet codex ins. Male autem (64) Ἐπὶ τῷ ἀνατέλλειν. Sic coles ms. Male (65) Τὸ ἐφ' ἡμῖν. Legit Bentleius, τῷ ἐφ' ἡμῖν. (66) Αρμονίως. Idem legit, αρμοδίως. (67) Ἑτέρου. Idem legit, ἡμετέρου. (68) Προγενόμεναι. Iden: legit, παραγενόμεναι. (69) Ἐπὶ τὸ κρείττον. Idem legit ἐπὶ τὸ χεῖρον.

γένει, κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς ἐσόμενον καλὸν καὶ ἀγα θὸν, ὕστερον δὲ ἐκτραπησόμενον καὶ εἰς τὰ ἀνθρώ πινα ἁμαρτήματα ἐκπεσούμενον· ὅντινα ἐπὶ τούτοις εύλογον ἔσται παθεῖν τάδε τινά. Ἡ δὲ πρόγνωσις αὕτη τάχα μὲν ἐπὶ πάντων, πάντως δὲ ἐπὶ Ἰούδα καὶ ἑτέρων μυστηρίων, καὶ ἐν τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ γίνε ται, ἑωρακότι τῇ κατανοήσει τοῦ ἐξελεγμοῦ (61) τῶν ἐσομένων τὸν Ἰούδαν καὶ τὰ ἁμαρτήματα τὰ ἁμαρ τηθησόμενα αὐτῷ ὥστε μετὰ καταλήψεως αὐτὸν καὶ πρὶν γενέσθαι τὸν Ἰούδαν διὰ τοῦ Δαυίδ ειρηκέναι· Ο Θεὸς τὴν αἴνεσίν μου μὴ παρασιωπήσῃς, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰδὼς δὲ τὰ μέλλοντα, καὶ ὁποῖον τόνον ἕξει πρὸς τὴν θεοσέβειαν ὁ Παῦλος· ἐν ἐμαυτῷ μὲν πρὶν κτί σαι τὸν κόσμον ἐπιβαλλόμενος τῇ ἀρχῇ τῆς κοσμο ποιίας αὐτὸν ἐπιλέξομαι· καὶ ταῖσδε συνεργούσαις ἀνθρώπων σωτηρία δυνάμεσιν ἅμα τῷ γεννηθῆναι πα ραθήσομαι, ἀφορίζων αὐτὸν ἐκ κοιλίας μητρὸς, καὶ ἐπιτρέπων κατὰ τὰς ἀρχὰς, ἐν νεότητι, ζήλῳ μετὰ ἀγνοίας ἐγγινομένῳ, προφάσει θεοσεβείας διώκειν τοὺς εἰς τὸν Χριστόν μου πεπιστευκότας, καὶ τηρεῖν τὰ ἱμάτια τῶν λιθοβολούντων τὸν θεραπευτήν μου καὶ μάρτυρα Στέφανον ἵνα νεανιευσάμενος, ὕστερον ἀφορο μῆς λαβόμενος καὶ μεταβαλλόμενος ἐπὶ τὰ βέλτιστα, μὴ καυχήσηται ἐνώπιον ἐμοῦ, ἀλλὰ λέγει (62) · Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν ᾿Εκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· καὶ αἰσθόμενος τῆς ἐσου μένης μου εἰς αὐτὸν εὐεργεσίας μετὰ τὰ ἐν νεότητι Θεοῦ εἰμι ὅ εἰμι· καὶ κωλυόμενος δὲ ὑπὸ τοῦ συν- Α δαν, ἐπιδημήσαντός μου τοῦ Υἱοῦ τῷ των ἀνθρώπων Β προφάσει θεοσεβείας πταίσματα, εἴπῃ (63)· Χάριτι δὲ ειδότος διὰ τὰ ὑπὸ νεανίου αὐτοῦ ἔτι τυγχάνοντος πεπραγμένα κατὰ Χριστοῦ, οὐχ ὑπερεπαρθήσεται τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἐπ' εὐεργεσί, φανερωθησομένων αὐτῷ ἀποκαλύψεων. θ. εἶπε. Οχοι., ἐπὶ τὸ ἀνατέλλειν. Καὶ πρὸς τὸ περὶ τῆς ἐπὶ τῷ ἀνατέλλειν (64) τὸν ἥλιον εὐχῆς ταῦτα λεκτέον· ἔστι τι καὶ τοῦ ἡλίου ἐφ' ἡμῖν, καὶ αὐτοῦ αἰνοῦντος μετὰ τῆς σελήνης τὸν Θεόν· Αἰνεῖτε γὰρ αὐτὸν, φησὶν, ἥλιος καὶ σελήνη. Δῆλον δ' ὅτι καὶ τῆς σελήνης καὶ ἀκολούθως πάν των τῶν ἀστέρων· Αἰνεῖτε γὰρ αὐτὸν πάντα τὰ ἄστρα καὶ τὸ φῶς. Ωσπερ οὖν εἰρήκαμεν τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν (65) ἑκάστου τῶν ἐπὶ γῆς καταχρώμενον τὸν Θεόν, εἴς τινα χρείαν τῶν ἐπὶ γῆς κατατεταχέναι εἰς δέον αὐτά· οὕτως ὑποληπτέον τῷ ἐφ' ἡμῖν ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων, αραρότι καὶ βεβαίῳ ὄντι καὶ στα- θηρῷ καὶ σοφῷ, διατεταχέναι πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὴν τῶν ἄστρων ἁρμονίως (66) τῷ παντὶ πορείαν καὶ κίνησιν. Καὶ εἰ περὶ τοῦ ἐφ' ἡμῖν ἑτέ ρου (67) μὴ μάτην εὔχομαι, πολλῷ πλέον περὶ τοῦ ἐφ' ἡμῖν τῶν ἐν οὐρανῷ σωτηρίως τῷ παντὶ χορευόν των ἀστέρων· καίτοιγε ἔστιν εἰπεῖν περὶ τῶν ἐπὶ γῆς ὅτι τοιαίδε τινὲς προγενόμεναι (68) ἐκ τῶν περ ριεστώτων φαντασίαι προκαλοῦνται τὸ ἀβέβαιον ἡμῶν, ἢ τὸ ἐπὶ τὸ κρεῖττον (69) ῥεπτικὸν ἡμῶν πρὸς ** ORIGENIS deinde et in humama decisurum peccata, quem pro- plerea æquum erit talia quædam pati. Hanc præ- scientiam forte de omnibus, certe de Juda et my . steriis aliis etiam Dei Filius habet, qui rerum fu- tararum evolutionem perspiciens, videt Judam, et quæ admissurus est peccata; ita ut hæc animo comprehendens, etiam ante natum Judam per Davi- dem dixerit Deus laudem meam ne tacueris **, et reliqua. Sciens itaque fatura Deus et qualem con- tentionem habiturus sit ad pietatem Paulus: apud meipsum (inquit) ante initium rerum cum mundi opificium aggrediar, ipsum seligam, et istis hominum salutis adjutricibus, simul ac natus erit, potestatibus commendabo, segregans illum ex utero matris permittamque initio in juventute zelo cum ignorantia conjuncto agitatum, pietatis praetextu eos persequi qui in Christum meum crediderint, et cu- stodire vestimenta lapidantium servum meum et testem Stephanum "; ut post juvenilem petulantiam, deinceps occasione capta in meliora mutatus non glorietur coram me, sed dicat : Non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei "; sentiensque futura in eum beneficia mea post suos in juventute pietatis specie lapsus, addat: grutia au- tem Dei sum id quod sum " ; prohibitusque conscien- tia eorum quæ cum adhuc juvenis esset, adversus Christum patravit, non extollatur magnitudine reve- lationum quas meo beneficio accepturus est ”. sol oriatur, hæc dicenda. Est suum et soli arbitrium, quandoquidem ipse Deum cum luna laudat. Ait enim : Laudate eum, sol et luna ". Sic et arbitrium lunam et consequenter stellas omnes babere mani- festum est : Laudate enim eum, stelle et lumen. Ut igitur diximus nostro singulorum qui in terra ver- samur arbitrio uti Deum, et in aliquam terrenarum rerum utilitatem convenienter illa ordinasse, sic etiam existimandum est, arbitrio solis et lunæ el si- derum, necessario illo et firmo et stabili et sapiente usum, ordinasse ornatum omnem coeli congruentes- que universo siderum conversiones. Quod si de iis quæ a nostro arbitrio pendent, non frustra oro, multo minus de iis quæ in arbitrio sunt cœlestium illorum silerum quorum ordinatus cursus rebus D utilis est universis. Quanquam de terrenis quidem rebus dici potest, certas quasdam a circumstantibus species immitti quæ provocent id quod in nobis in- firmum est, aut pronum ad deteriora, ut hac vel »Psalm. cyılı, 4. Acl. xxi, 20. Cor. xv, editio Oxoniensis, vero editio Quod autem subjicit Origenes de solis et aliarum stellarum libern arbitrio, id non discrepat ab ejus sententia qua soli, Ibid., 10. **]] Cor. xit, 7. Psal. CXLVIII, 3. lunæ stellisque omnibus animam rationalem tribuit, Vide Origenianorum lib. 11, q. 8. 7. Ad ca autem quæ objecta sunt de oratione ut C (61) Εξελεγμοῦ. Idem legit, εξελιγμοῦ. (62) λέγει. Legit Bentleius, λέγῃ. (63) Εἴπῃ. Sic habet codex ins. Male autem (64) Ἐπὶ τῷ ἀνατέλλειν. Sic coles ms. Male (65) Τὸ ἐφ' ἡμῖν. Legit Bentleius, τῷ ἐφ' ἡμῖν. (66) Αρμονίως. Idem legit, αρμοδίως. (67) Ἑτέρου. Idem legit, ἡμετέρου. (68) Προγενόμεναι. Iden: legit, παραγενόμεναι. (69) Ἐπὶ τὸ κρείττον. Idem legit ἐπὶ τὸ χεῖρον.

τὸ ποιησαι ἢ εἰπεῖν τάδε τινὰ, ἢ τάδε· ἐπὶ δὲ τῶν ἐν Δ οὐρανῷ ποία δύναται ἐγγενομένη φαντασία ἐκστῆσαι καὶ μετακινῆσαι ἀπὸ τῆς ὠφελίμου τῷ κόσμῳ που ρείας; ἔκαστον τῶν τοιαύτην (70) ψυχὴν ὑπὸ λόγου κατηρτισμένην καὶ περὶ τὴν αὐτῶν αἰτίαν ἐχόντων, καὶ τοιούτῳ σώματι αἰθερίῳ καὶ καθαρωτάτῳ χρω- μένων. Ἔτι δὲ οὐκ ἄλογον καὶ τοιούτῳ τινὶ παραδείγματι χρήσασθαι πρὸς τὸ προτρέψασθαι ἐπὶ τὸ εὔξασθαι καὶ ἀποτρέψασθαι τοῦ ἀμελεῖν τὴν εὐχήν (71). Ὥσπερ οὐκ ἔστι παιδοποιήσασθαι χωρὶς γυναικὸς καὶ τῆς εἰς παιδοποιίαν χρησίμου παραλαμβανομένης ἐνεργείας· οὕτως τῶνδε τινῶν οὐκ ἄν τις τύχοι μὴ οὕτως εὐξάμενος, μετὰ διαθέσεως τοιάσδε, πιστεύων οὕτως, οὐ πρὸ τῆς εὐχῆς τόνδε βιώσας τὸν τρόπον. Β Οι βαττολογητέον οὖν, οὐδὲ μικρὰ αἰτητέον, οὐδὲ περὶ ἐπιγείων προσευκτέον, οὐδὲ μετὰ ὀργῆς καὶ τεταραγμένων λογισμῶν ἐπὶ τὴν προσευχὴν ἐλθετέον ἀλλ' οὐδὲ χωρὶς καθαρεύσεως ἔστιν ἐπινοῆσαι γινομέ- μην τῇ προσευχῇ σχολήν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀφέσεως ἁμαρ- τημάτων οἷόν τε τυχεῖν τὸν εὐχόμενον, μὴ ἀπὸ τῆς καρδίας ἀφιέντα τῷ πεπλημμεληκότι καὶ συγγνώμης τυχεῖν ἀξιοῦντι ἀδελφῷ. Ὠφέλειαν δὲ ἐγγίνεσθαι τῷ ὃν δεῖ τρόπον εὐχομένῳ, ἢ ἐπὶ τοῦτο κατὰ τὸ δυνατὸν ἐπειγομένῳ, πολλαχῶς ἡγοῦμαι συμβαίνειν. Καὶ πρωτόν γε πάντως ὤνατό τι ὁ πρὸς τὸ εὔξασθαι (72) καθεὶς κατὰ τὸν νοῦν, δι' αὐτῆς τῆς ἐν τῷ εὔχεσθαι καταστάσεως Θεῷ παρεστάναι ἑαυτὸν καὶ ἐκείνῳ λέγειν σχηματίσας, ὡς ἐφορῶντι καὶ παρόντι· ὥσπερ γὰρ αἱ τοιαίδε φαντασίαι καὶ ὑπομνήσεις, τῶν δέ τι νων περὶ τὰ ὧν γεγόνασιν αἱ ὑπομνήσεις, μολύνουσι τοὺς λογισμοὺς τοὺς ἐν ταῖσδε ταῖς φαντασίαις γεγε- νημένους· τὸν αὐτὸν τρόπον πειστέον, ἐνησιφόρον είναι μνήμην πεπιστευμένου (73) τοῦ Θεοῦ, καὶ και τανοοῦντος τὰ ἐν τῷ ἀδύτῳ τῆς ψυχῆς κινήματα· ρυθμιζούσης ἑαυτὴν ἀρέσκειν ὡς παρόντι καὶ ἐπου πτεύοντι καὶ φθάνοντι ἐπὶ πάντα νοῦν, τῷ ἐτάζοντι καρδίας καὶ ἐρευνῶντι νεφρούς. Ἵνα γὰρ καθ' ὑπό- θεσιν μηδεμία ἔτι παρὰ ταύτην ὠφέλεια γένηται τῷ καταστήσαντι αὐτοῦ τὸν λογισμὸν εἰς τὸ εὔχεσθαι, οὐ τὸ τυχὸν ἐννοητέον λαβεῖν τὸν οὕτως εὐλαβῶς ἑαυτὸν ῥυθμίσαντα ἐν τῷ τῆς εὐχῆς καιρῷ. Τοῦτο δὲ γινό- μενον πολλάκις ὅσων ἀφίστησιν ἁμαρτημάτων, καὶ ἐφ' ὅσα φέρει τῶν κατορθωμάτων, ἴσασι τῇ πείρᾳ οἱ συνεχέστερον τῷ εὔχεσθαι ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότες. Εἰ γὰρ ὑπόμνησις καὶ ἀναπόλησις ἐλλογίμου ἀνδρὸς καὶ ὠφελημένου ἐν σοφίᾳ, ἐπὶ ζῆλον ἡμᾶς αὐτοῦ προ- καλεῖται, καὶ πολλάκις ἐμποδίζει ὁρμᾶς τὰς ἐπὶ τὸ χεῖρον· πόσῳ πλέον Θεοῦ τοῦ τῶν ὅλων Πατρὸς ὑπό μνησις μετὰ τῆς πρὸς αὐτὸν εὐχῆς ὀνίνησι τοὺς πείσαντας ἑαυτοὺς, ὅτι παρόντι καὶ ἀκούοντι παρεστή- κατι καὶ λέγουσι Θεῷ. Κατασκευαστέον δὲ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν τὰ εἰ ρημένα, τοῦτον τὸν τρόπον· ἐπαίρειν δεῖ ὁσίας (74) χεῖρας τὸν εὐχόμενον, διὰ τοῦ ἀφιέναι ἑκάστῳ τῶν στην αὐτῶν τοιαύτην. καὶ παρὰ τὴν αὐτῶν αἰτίαν. εὔξασθαι. πρὸ τοῦ εὐξα σθαι. ἐφισταμένου νε! ἐπισταμένου. HI LIBELLUS DE ORATIONE. potest immissa species ab eo cursu qui mundo utilis est avertere ac dimovere? cum singula etiam citra barumce specierum causam ejusmodi animam ha- beant ratione compositam, et ejusmodi corpore æthereo purissimoque utantur. illa dicamus aut faciamus; in coelestibus vero quænan quodam exemplo ut homines ad orandum impella- mus, et avertamus ab oratione negligenda. Ut liberi procreari non possunt nisi adhibita muliere eoque actu qui ad eam rem utilis est; sic ille ali- quis hæc vel illa non accipiet nisi sic oraverit hoc affectus modo, hac fide, et nisi hanc ante orationem vitam duxerit. Itaque non est multum loquendum, non exigua petenda, nec de terrenis rogandum, nec cum ira aut animo perturbato ad orationem acce- dendum. Sed neque sine puritate intelligere licet quomodo quis orationi vacare possit, nec remissio- nem peccatorum potest orans consequi nisi ex corde remiserit frətri illatæ veniam injuriæ postulanti, Jam quod orantem eo quo oportet modo vel ad id pro viribus properantem adjuvet, multis arbitror modis evenire posse. Ac primum quidem omnino utile erit si quis ad orandum mente intentus, per ipsum quem inter orandum habebit statum ita se composuerit quasi qui Deo astet et cum ipso loqua- tur tanquam inspiciente ac præsente. Sicut enim certæ quædam imagines rerum memoria repetitæ eas inquinant cogitationes quæ oboriuntur cum illæ species animo obversantur, eodem modo credibile C est utilem esse recordationem Dei qui præsens est, quique motus animæ omnes etiam penitissimnos de prehendit dum se illa componit, ut tanquam præ- senti, inspicienti, et ad omnem mentem pervenienti placeat ei qui examinat corda et scrutatur rencs. Ut enim supponamus nullam aliam utilitatem acces- suram ei qui sic mentem ad orationem composuerit, non inodicum fructum capere intelligendus est qui ipso orationis tempore ita se pie composuerit. lloc vero si frequenter fiat, quot a peccatis avertat, quot ad virtutes impellat, experientia norunt ii qui ora- tioni se assidue dediderunt. Si enim cordati sapien- tisque viri recordari ejusque speciem mente revol- vere, æmulatione nos provocat, nostrosque in dete- riora impetus sepe retardat : quanto magio Dei omnium parentis orationi conjuncta recordatio eos adjuvat qui sibi persuaserunt praesenti se ac au- dienti Deo et astare et loqui. D Paulo post lego, probanda sunt hoc modo : oportet orantem levare puras manus, accéptas omnibus injurias remittendo, Scribendum aliis videtur, 8. Præterea non absurdum erit uti hujusmodi (70) Ἕκαστον τῶν τοιαύτην. Idem legit, έκά- (71) Τὴν εὐχήν. Idem legit, τῆς εὐχῆς. (72) Πρὸς τὸ εὔξασθαι. Legit Bentleius, πρὸς τῷ 9. Verum ea quæ dicta sunt, divinis Scripturis (73) Πεπιστευμένου. Legendum videtur Bentleio, (74) Ὁσίας. Textus vulgatus, ὁσίους.

τὸ ποιησαι ἢ εἰπεῖν τάδε τινὰ, ἢ τάδε· ἐπὶ δὲ τῶν ἐν Δ οὐρανῷ ποία δύναται ἐγγενομένη φαντασία ἐκστῆσαι καὶ μετακινῆσαι ἀπὸ τῆς ὠφελίμου τῷ κόσμῳ που ρείας; ἔκαστον τῶν τοιαύτην (70) ψυχὴν ὑπὸ λόγου κατηρτισμένην καὶ περὶ τὴν αὐτῶν αἰτίαν ἐχόντων, καὶ τοιούτῳ σώματι αἰθερίῳ καὶ καθαρωτάτῳ χρω- μένων. Ἔτι δὲ οὐκ ἄλογον καὶ τοιούτῳ τινὶ παραδείγματι χρήσασθαι πρὸς τὸ προτρέψασθαι ἐπὶ τὸ εὔξασθαι καὶ ἀποτρέψασθαι τοῦ ἀμελεῖν τὴν εὐχήν (71). Ὥσπερ οὐκ ἔστι παιδοποιήσασθαι χωρὶς γυναικὸς καὶ τῆς εἰς παιδοποιίαν χρησίμου παραλαμβανομένης ἐνεργείας· οὕτως τῶνδε τινῶν οὐκ ἄν τις τύχοι μὴ οὕτως εὐξάμενος, μετὰ διαθέσεως τοιάσδε, πιστεύων οὕτως, οὐ πρὸ τῆς εὐχῆς τόνδε βιώσας τὸν τρόπον. Β Οι βαττολογητέον οὖν, οὐδὲ μικρὰ αἰτητέον, οὐδὲ περὶ ἐπιγείων προσευκτέον, οὐδὲ μετὰ ὀργῆς καὶ τεταραγμένων λογισμῶν ἐπὶ τὴν προσευχὴν ἐλθετέον ἀλλ' οὐδὲ χωρὶς καθαρεύσεως ἔστιν ἐπινοῆσαι γινομέ- μην τῇ προσευχῇ σχολήν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀφέσεως ἁμαρ- τημάτων οἷόν τε τυχεῖν τὸν εὐχόμενον, μὴ ἀπὸ τῆς καρδίας ἀφιέντα τῷ πεπλημμεληκότι καὶ συγγνώμης τυχεῖν ἀξιοῦντι ἀδελφῷ. Ὠφέλειαν δὲ ἐγγίνεσθαι τῷ ὃν δεῖ τρόπον εὐχομένῳ, ἢ ἐπὶ τοῦτο κατὰ τὸ δυνατὸν ἐπειγομένῳ, πολλαχῶς ἡγοῦμαι συμβαίνειν. Καὶ πρωτόν γε πάντως ὤνατό τι ὁ πρὸς τὸ εὔξασθαι (72) καθεὶς κατὰ τὸν νοῦν, δι' αὐτῆς τῆς ἐν τῷ εὔχεσθαι καταστάσεως Θεῷ παρεστάναι ἑαυτὸν καὶ ἐκείνῳ λέγειν σχηματίσας, ὡς ἐφορῶντι καὶ παρόντι· ὥσπερ γὰρ αἱ τοιαίδε φαντασίαι καὶ ὑπομνήσεις, τῶν δέ τι νων περὶ τὰ ὧν γεγόνασιν αἱ ὑπομνήσεις, μολύνουσι τοὺς λογισμοὺς τοὺς ἐν ταῖσδε ταῖς φαντασίαις γεγε- νημένους· τὸν αὐτὸν τρόπον πειστέον, ἐνησιφόρον είναι μνήμην πεπιστευμένου (73) τοῦ Θεοῦ, καὶ και τανοοῦντος τὰ ἐν τῷ ἀδύτῳ τῆς ψυχῆς κινήματα· ρυθμιζούσης ἑαυτὴν ἀρέσκειν ὡς παρόντι καὶ ἐπου πτεύοντι καὶ φθάνοντι ἐπὶ πάντα νοῦν, τῷ ἐτάζοντι καρδίας καὶ ἐρευνῶντι νεφρούς. Ἵνα γὰρ καθ' ὑπό- θεσιν μηδεμία ἔτι παρὰ ταύτην ὠφέλεια γένηται τῷ καταστήσαντι αὐτοῦ τὸν λογισμὸν εἰς τὸ εὔχεσθαι, οὐ τὸ τυχὸν ἐννοητέον λαβεῖν τὸν οὕτως εὐλαβῶς ἑαυτὸν ῥυθμίσαντα ἐν τῷ τῆς εὐχῆς καιρῷ. Τοῦτο δὲ γινό- μενον πολλάκις ὅσων ἀφίστησιν ἁμαρτημάτων, καὶ ἐφ' ὅσα φέρει τῶν κατορθωμάτων, ἴσασι τῇ πείρᾳ οἱ συνεχέστερον τῷ εὔχεσθαι ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότες. Εἰ γὰρ ὑπόμνησις καὶ ἀναπόλησις ἐλλογίμου ἀνδρὸς καὶ ὠφελημένου ἐν σοφίᾳ, ἐπὶ ζῆλον ἡμᾶς αὐτοῦ προ- καλεῖται, καὶ πολλάκις ἐμποδίζει ὁρμᾶς τὰς ἐπὶ τὸ χεῖρον· πόσῳ πλέον Θεοῦ τοῦ τῶν ὅλων Πατρὸς ὑπό μνησις μετὰ τῆς πρὸς αὐτὸν εὐχῆς ὀνίνησι τοὺς πείσαντας ἑαυτοὺς, ὅτι παρόντι καὶ ἀκούοντι παρεστή- κατι καὶ λέγουσι Θεῷ. Κατασκευαστέον δὲ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν τὰ εἰ ρημένα, τοῦτον τὸν τρόπον· ἐπαίρειν δεῖ ὁσίας (74) χεῖρας τὸν εὐχόμενον, διὰ τοῦ ἀφιέναι ἑκάστῳ τῶν στην αὐτῶν τοιαύτην. καὶ παρὰ τὴν αὐτῶν αἰτίαν. εὔξασθαι. πρὸ τοῦ εὐξα σθαι. ἐφισταμένου νε! ἐπισταμένου. HI LIBELLUS DE ORATIONE. potest immissa species ab eo cursu qui mundo utilis est avertere ac dimovere? cum singula etiam citra barumce specierum causam ejusmodi animam ha- beant ratione compositam, et ejusmodi corpore æthereo purissimoque utantur. illa dicamus aut faciamus; in coelestibus vero quænan quodam exemplo ut homines ad orandum impella- mus, et avertamus ab oratione negligenda. Ut liberi procreari non possunt nisi adhibita muliere eoque actu qui ad eam rem utilis est; sic ille ali- quis hæc vel illa non accipiet nisi sic oraverit hoc affectus modo, hac fide, et nisi hanc ante orationem vitam duxerit. Itaque non est multum loquendum, non exigua petenda, nec de terrenis rogandum, nec cum ira aut animo perturbato ad orationem acce- dendum. Sed neque sine puritate intelligere licet quomodo quis orationi vacare possit, nec remissio- nem peccatorum potest orans consequi nisi ex corde remiserit frətri illatæ veniam injuriæ postulanti, Jam quod orantem eo quo oportet modo vel ad id pro viribus properantem adjuvet, multis arbitror modis evenire posse. Ac primum quidem omnino utile erit si quis ad orandum mente intentus, per ipsum quem inter orandum habebit statum ita se composuerit quasi qui Deo astet et cum ipso loqua- tur tanquam inspiciente ac præsente. Sicut enim certæ quædam imagines rerum memoria repetitæ eas inquinant cogitationes quæ oboriuntur cum illæ species animo obversantur, eodem modo credibile C est utilem esse recordationem Dei qui præsens est, quique motus animæ omnes etiam penitissimnos de prehendit dum se illa componit, ut tanquam præ- senti, inspicienti, et ad omnem mentem pervenienti placeat ei qui examinat corda et scrutatur rencs. Ut enim supponamus nullam aliam utilitatem acces- suram ei qui sic mentem ad orationem composuerit, non inodicum fructum capere intelligendus est qui ipso orationis tempore ita se pie composuerit. lloc vero si frequenter fiat, quot a peccatis avertat, quot ad virtutes impellat, experientia norunt ii qui ora- tioni se assidue dediderunt. Si enim cordati sapien- tisque viri recordari ejusque speciem mente revol- vere, æmulatione nos provocat, nostrosque in dete- riora impetus sepe retardat : quanto magio Dei omnium parentis orationi conjuncta recordatio eos adjuvat qui sibi persuaserunt praesenti se ac au- dienti Deo et astare et loqui. D Paulo post lego, probanda sunt hoc modo : oportet orantem levare puras manus, accéptas omnibus injurias remittendo, Scribendum aliis videtur, 8. Præterea non absurdum erit uti hujusmodi (70) Ἕκαστον τῶν τοιαύτην. Idem legit, έκά- (71) Τὴν εὐχήν. Idem legit, τῆς εὐχῆς. (72) Πρὸς τὸ εὔξασθαι. Legit Bentleius, πρὸς τῷ 9. Verum ea quæ dicta sunt, divinis Scripturis (73) Πεπιστευμένου. Legendum videtur Bentleio, (74) Ὁσίας. Textus vulgatus, ὁσίους.

τὸ ποιησαι ἢ εἰπεῖν τάδε τινὰ, ἢ τάδε· ἐπὶ δὲ τῶν ἐν Δ οὐρανῷ ποία δύναται ἐγγενομένη φαντασία ἐκστῆσαι καὶ μετακινῆσαι ἀπὸ τῆς ὠφελίμου τῷ κόσμῳ που ρείας; ἔκαστον τῶν τοιαύτην (70) ψυχὴν ὑπὸ λόγου κατηρτισμένην καὶ περὶ τὴν αὐτῶν αἰτίαν ἐχόντων, καὶ τοιούτῳ σώματι αἰθερίῳ καὶ καθαρωτάτῳ χρω- μένων. Ἔτι δὲ οὐκ ἄλογον καὶ τοιούτῳ τινὶ παραδείγματι χρήσασθαι πρὸς τὸ προτρέψασθαι ἐπὶ τὸ εὔξασθαι καὶ ἀποτρέψασθαι τοῦ ἀμελεῖν τὴν εὐχήν (71). Ὥσπερ οὐκ ἔστι παιδοποιήσασθαι χωρὶς γυναικὸς καὶ τῆς εἰς παιδοποιίαν χρησίμου παραλαμβανομένης ἐνεργείας· οὕτως τῶνδε τινῶν οὐκ ἄν τις τύχοι μὴ οὕτως εὐξάμενος, μετὰ διαθέσεως τοιάσδε, πιστεύων οὕτως, οὐ πρὸ τῆς εὐχῆς τόνδε βιώσας τὸν τρόπον. Β Οι βαττολογητέον οὖν, οὐδὲ μικρὰ αἰτητέον, οὐδὲ περὶ ἐπιγείων προσευκτέον, οὐδὲ μετὰ ὀργῆς καὶ τεταραγμένων λογισμῶν ἐπὶ τὴν προσευχὴν ἐλθετέον ἀλλ' οὐδὲ χωρὶς καθαρεύσεως ἔστιν ἐπινοῆσαι γινομέ- μην τῇ προσευχῇ σχολήν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀφέσεως ἁμαρ- τημάτων οἷόν τε τυχεῖν τὸν εὐχόμενον, μὴ ἀπὸ τῆς καρδίας ἀφιέντα τῷ πεπλημμεληκότι καὶ συγγνώμης τυχεῖν ἀξιοῦντι ἀδελφῷ. Ὠφέλειαν δὲ ἐγγίνεσθαι τῷ ὃν δεῖ τρόπον εὐχομένῳ, ἢ ἐπὶ τοῦτο κατὰ τὸ δυνατὸν ἐπειγομένῳ, πολλαχῶς ἡγοῦμαι συμβαίνειν. Καὶ πρωτόν γε πάντως ὤνατό τι ὁ πρὸς τὸ εὔξασθαι (72) καθεὶς κατὰ τὸν νοῦν, δι' αὐτῆς τῆς ἐν τῷ εὔχεσθαι καταστάσεως Θεῷ παρεστάναι ἑαυτὸν καὶ ἐκείνῳ λέγειν σχηματίσας, ὡς ἐφορῶντι καὶ παρόντι· ὥσπερ γὰρ αἱ τοιαίδε φαντασίαι καὶ ὑπομνήσεις, τῶν δέ τι νων περὶ τὰ ὧν γεγόνασιν αἱ ὑπομνήσεις, μολύνουσι τοὺς λογισμοὺς τοὺς ἐν ταῖσδε ταῖς φαντασίαις γεγε- νημένους· τὸν αὐτὸν τρόπον πειστέον, ἐνησιφόρον είναι μνήμην πεπιστευμένου (73) τοῦ Θεοῦ, καὶ και τανοοῦντος τὰ ἐν τῷ ἀδύτῳ τῆς ψυχῆς κινήματα· ρυθμιζούσης ἑαυτὴν ἀρέσκειν ὡς παρόντι καὶ ἐπου πτεύοντι καὶ φθάνοντι ἐπὶ πάντα νοῦν, τῷ ἐτάζοντι καρδίας καὶ ἐρευνῶντι νεφρούς. Ἵνα γὰρ καθ' ὑπό- θεσιν μηδεμία ἔτι παρὰ ταύτην ὠφέλεια γένηται τῷ καταστήσαντι αὐτοῦ τὸν λογισμὸν εἰς τὸ εὔχεσθαι, οὐ τὸ τυχὸν ἐννοητέον λαβεῖν τὸν οὕτως εὐλαβῶς ἑαυτὸν ῥυθμίσαντα ἐν τῷ τῆς εὐχῆς καιρῷ. Τοῦτο δὲ γινό- μενον πολλάκις ὅσων ἀφίστησιν ἁμαρτημάτων, καὶ ἐφ' ὅσα φέρει τῶν κατορθωμάτων, ἴσασι τῇ πείρᾳ οἱ συνεχέστερον τῷ εὔχεσθαι ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότες. Εἰ γὰρ ὑπόμνησις καὶ ἀναπόλησις ἐλλογίμου ἀνδρὸς καὶ ὠφελημένου ἐν σοφίᾳ, ἐπὶ ζῆλον ἡμᾶς αὐτοῦ προ- καλεῖται, καὶ πολλάκις ἐμποδίζει ὁρμᾶς τὰς ἐπὶ τὸ χεῖρον· πόσῳ πλέον Θεοῦ τοῦ τῶν ὅλων Πατρὸς ὑπό μνησις μετὰ τῆς πρὸς αὐτὸν εὐχῆς ὀνίνησι τοὺς πείσαντας ἑαυτοὺς, ὅτι παρόντι καὶ ἀκούοντι παρεστή- κατι καὶ λέγουσι Θεῷ. Κατασκευαστέον δὲ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν τὰ εἰ ρημένα, τοῦτον τὸν τρόπον· ἐπαίρειν δεῖ ὁσίας (74) χεῖρας τὸν εὐχόμενον, διὰ τοῦ ἀφιέναι ἑκάστῳ τῶν στην αὐτῶν τοιαύτην. καὶ παρὰ τὴν αὐτῶν αἰτίαν. εὔξασθαι. πρὸ τοῦ εὐξα σθαι. ἐφισταμένου νε! ἐπισταμένου. HI LIBELLUS DE ORATIONE. potest immissa species ab eo cursu qui mundo utilis est avertere ac dimovere? cum singula etiam citra barumce specierum causam ejusmodi animam ha- beant ratione compositam, et ejusmodi corpore æthereo purissimoque utantur. illa dicamus aut faciamus; in coelestibus vero quænan quodam exemplo ut homines ad orandum impella- mus, et avertamus ab oratione negligenda. Ut liberi procreari non possunt nisi adhibita muliere eoque actu qui ad eam rem utilis est; sic ille ali- quis hæc vel illa non accipiet nisi sic oraverit hoc affectus modo, hac fide, et nisi hanc ante orationem vitam duxerit. Itaque non est multum loquendum, non exigua petenda, nec de terrenis rogandum, nec cum ira aut animo perturbato ad orationem acce- dendum. Sed neque sine puritate intelligere licet quomodo quis orationi vacare possit, nec remissio- nem peccatorum potest orans consequi nisi ex corde remiserit frətri illatæ veniam injuriæ postulanti, Jam quod orantem eo quo oportet modo vel ad id pro viribus properantem adjuvet, multis arbitror modis evenire posse. Ac primum quidem omnino utile erit si quis ad orandum mente intentus, per ipsum quem inter orandum habebit statum ita se composuerit quasi qui Deo astet et cum ipso loqua- tur tanquam inspiciente ac præsente. Sicut enim certæ quædam imagines rerum memoria repetitæ eas inquinant cogitationes quæ oboriuntur cum illæ species animo obversantur, eodem modo credibile C est utilem esse recordationem Dei qui præsens est, quique motus animæ omnes etiam penitissimnos de prehendit dum se illa componit, ut tanquam præ- senti, inspicienti, et ad omnem mentem pervenienti placeat ei qui examinat corda et scrutatur rencs. Ut enim supponamus nullam aliam utilitatem acces- suram ei qui sic mentem ad orationem composuerit, non inodicum fructum capere intelligendus est qui ipso orationis tempore ita se pie composuerit. lloc vero si frequenter fiat, quot a peccatis avertat, quot ad virtutes impellat, experientia norunt ii qui ora- tioni se assidue dediderunt. Si enim cordati sapien- tisque viri recordari ejusque speciem mente revol- vere, æmulatione nos provocat, nostrosque in dete- riora impetus sepe retardat : quanto magio Dei omnium parentis orationi conjuncta recordatio eos adjuvat qui sibi persuaserunt praesenti se ac au- dienti Deo et astare et loqui. D Paulo post lego, probanda sunt hoc modo : oportet orantem levare puras manus, accéptas omnibus injurias remittendo, Scribendum aliis videtur, 8. Præterea non absurdum erit uti hujusmodi (70) Ἕκαστον τῶν τοιαύτην. Idem legit, έκά- (71) Τὴν εὐχήν. Idem legit, τῆς εὐχῆς. (72) Πρὸς τὸ εὔξασθαι. Legit Bentleius, πρὸς τῷ 9. Verum ea quæ dicta sunt, divinis Scripturis (73) Πεπιστευμένου. Legendum videtur Bentleio, (74) Ὁσίας. Textus vulgatus, ὁσίους.

Α εἰς αὐτὸν πεπλημμεληκότων, τὸ τῆς ὀργῆς πάθος ἐξαφανίσαντα ἀπὸ τῆς ψυχῆς καὶ μηδενὶ θυμούμε νον· πάλιν τε δεῖ ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐπιθολοῦσθαι τὸν νοῦν ὑπὸ ἑτέρων λογισμῶν, πάντων ἐπιλελῆσθαι τῶν ἔξω τῆς εὐχῆς κατὰ τὸν καιρὸν ἐν ᾧ τις εύχεται. Τοιοῦτον δὲ εἶναι, πῶς οὐκ ἔστι μακαριώτατον, ὡς διδάσκει Παῦλος ἐν τῇ προτέρα πρὸς Τιμόθεον, λέγων· Βού λιμαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ, ἐπαίροντας ὁσίας (75) χεῖρας χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμῶν. Ἀλλὰ πρὸς τούτοις τὴν γυναῖκα χρή ἔχειν, μάλιστα εὐχομένην, τὸ κατεσταλμένον καὶ τὸ κόσμιον ψυχῇ καὶ σώματι, πάντων μᾶλλον ἐξαιρέτως καὶ ὅτε εὔχεται αἰδουμένην τὸν Θεὸν καὶ πᾶσαν ἀκό- λαστον καὶ γυναικείαν ὑπόμνησιν ἐξορίσασαν ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ, καὶ κεκοσμημένην οὐκ ἐν πλέγμασι καὶ χρυσῷ ἡ μαργαρίταις ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ, ἀλλ' οἷς πρέπον (76) ἐστὶ κεκοσμῆσθαι γυναῖκα θεοσέβειαν επαγγελλομένην. Θαυμάζω δὲ εἰ διστάξαι τις ἂν μα καρίαν ἐκ μόνης τῆς τοιαύτης καταστάσεως ἀποφήνα- σθαι τὴν εἰς τὸ εὔχεσθαι τοιαύτην ἑαυτὴν παραστή- σασαν, ὡς ἐδίδαξεν ἐν τῇ αὐτῇ Ἐπιστολῇ ὁ Παῦλος λέ γων Γυναίκας ὡσαύτως ἐν καταστολῇ κοι σμίως (77) μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖς ἑαυτάς· μὴ ἐν πλέγμασι, καὶ χρυσῷ, ἢ μαργαρί ταις, ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ· ἀλλ' ὁ πρέπει γυ ναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θεοσέβειαν δι' ἔργων ἀγαθῶν. Καὶ ὁ προφήτης δὲ Δαυίδ πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα φησὶν ἔχειν εὐχόμενον τὸν ἅγιον· καὶ ταῦτα δὲ οὐκ ἀκαίρως παραθετέον, ἵνα φανερὰ ἡμῖν γένηται τὰ μέγιστα ὠφελοῦσα, κἂν μόνη νοηθῇ, ἡ σχέσις καὶ εἰς τὸ εὔχεσθαι παρασκευὴ τοῦ ἀνατεθεικότος ἑαυτὸν τῷ Θεῷ. Φησὶν οὖν Πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου τὸν κατοικοῦντα ἐν τῷ οὐρανῷ· καί· Πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου, ὁ Θεὸς. Επαιρόμενοι γὰρ οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ διανοητικοῦ ἀπὸ τοῦ προσδιατρίβειν τοῖς γηίνοις καὶ πληροῦσθαι φαντασίας τῆς ἀπὸ τῶν ὑλικωτέρων, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὑψούμενοι ὥστε καὶ ὑπερκύπτειν τὰ γεννητὰ καὶ πρὸς μόνῳ τῷ ἐννοεῖν τὸν Θεὸν, κα κείνῳ σεμνῶς καὶ πρεπόντως τῷ ἀκούοντι ὁμιλεῖν γίνεσθαι, πῶς οὐχὶ τὰ μέγιστα ἤδη ὤνησαν αὐτοὺς τοὺς ὀφθαλμοὺς (78) ανακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζομένους, καὶ τὴν αὐ τὴν εἰκόνα μεταμορφουμένην (79) ἀπὸ δόξης εἰς δό ξαν ; ἀποῤῥοῆς γὰρ νοητοῦ τινος θειοτέρου μεταλαμ- βάνουσι τότε· ὅπερ δηλοῦται ἐκ τοῦ, Εσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. Καὶ ἡ ψυχὴ δὲ ἐπαιρομένη καὶ τῷ Πνεύματι ἑπομένη, τοῦ τε σώματος χωριζομένη, καὶ οὐ μόνον ἑπομένη τα Πνεύματι, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῷ γινομένη· (ὅπερ δηλοῦ ται ἐκ τοῦ, Πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου) πῶς οὐχὶ ἤδη ἀποτιθεμένη τὸ εἶναι ψυχή, πνευματική γίνε ται (80) ; Εἰ δὲ μέγιστόν ἐστι κατόρθωμα ἀμνησικακία, χτιν, 1. [ ὁσίους. ἀλλ' ὡς πρέπον. κοσμίως. τοὺς ὀφθαλμούς, αὐτούς, ἑαυτούς. μένους. : ORIGENIS B Omnemque ex animo ita perturbationen ejiciendo, ut nemini sit iratus. Item ne alienis cogitationibus mens obfuscetur, oportet orationis tempore eorum omnium oblivisci quæ ab oratione aliena sunt. Quem animi statum quis dubitet felicissimum esse, ut docet Paulus in prima ɔd Timotheum Epistola dicens : Volo ergo viros orare in omni loco, levantes puras manus sine ira ct disceptatione ". Mulierem praeterea, maxime cum orat, oportet compositam et ornatam esse animo et corpore, atque, imprimis cum orat, Deum revereri, ac omnem intemperantem muliebremque recordationem ex auiinæ præcipua parte expellere; ornari vero non in tortis crinibus et auro et margaritis aut veste pretiosa, sed quibus decet mulierem pietatem promittentem ornari. Miror autem si quis dubitet beatam vel ex illa sola mentis habitudine prædicare mulierem quæ se ta- lem ad orationem exhibuerit : quod in eadem Epi- stola docuit Paulus his verbis : Similiter et mulieres in habitu ornato cum verecundia et sobrietate or- mantes se, non in tortis crinibus aut auro et marga- rilis el veste pretiosa; sed quod decet mulieres pro- mittentes pietatem per bona opera". Quin et David propheta multa alia dicit habere sanctum virum orantem : quæ non importune apponemus, quo ma- gis appareat utilissimus esse, vel si solus adesse intelligatur, babitus et ad orandum apparatus illius qui se totum Deo commiserit. Ait ergo: Ad te le- vavi oculos meos qui habitas in cœlis"; et Ad te levavi animam meam, Deus 8. Cum enim mentis C oculi sic elevati sunt ut jam terrenis non immoren- tur, nec eorum quæ materia constant, speciebus impleantur, sunique adeo sublimes, ut corrupti- bilia quæque despiciant, eique uni vacent ut Deum cogitent, audienteinque reverenter ac modeste allo- quantur quidni plurimum jam profecerint illi oculi, revelata facie gloriam Domini speculantes el in eamdem imaginem transformati a claritate in claritatem *? Tunc enim divinioris cujusdam ef- fluxum intelligentiæ participant, ut ex his liquet : Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine". Jain vero anima elevata, Spiritum secuta, a cor- pore segregata, nec secuta tantum Spiritum, sed et in ipsuın mutata (quod illa docent : Ad te levavi ani- mam meam), quidni, deposita animae natura, spiri- D tualis efficiatur? Quod si praclara res est injuria- run oblivio, adeo ut omnis in ea lex quasi compen- dio contineatur juxta Jeremiam prophetam, cui ait : Non hac mandavi patribus vestris eaeuntibus de Ægypto, sed hoc mandavi : Unusquisque proximo suo in corde injuriam non recordetur; ad orationem vero cum injuriarum oblivione acceden- Τim. 11, 8. Ibid. 2, 10. * Psal. cxxil, 1. Psal. Cor. 111, 18. Psalo 19, 7. *¹ Jerem. v11, 22, 23; Zach. vit, 9. niensis, editio Oxoniensis, niensis, et pro legit (75) Οσίας. Sic habet codex ms. Editio Oxo- (76) Αλλ' οἷς πρέπον. lla codex ms. Male vero (77) Κοσμίως. Ita codex ius. Editio autem Oxo- (78) Αὐτοὺς τοὺς ὀφθαλμούς. Bentleius delet (79) Μεταμορφουμένην. Idem legit, μεταμορφου (80) Vide. I. ut Origenian., quaest. 6.

Α εἰς αὐτὸν πεπλημμεληκότων, τὸ τῆς ὀργῆς πάθος ἐξαφανίσαντα ἀπὸ τῆς ψυχῆς καὶ μηδενὶ θυμούμε νον· πάλιν τε δεῖ ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐπιθολοῦσθαι τὸν νοῦν ὑπὸ ἑτέρων λογισμῶν, πάντων ἐπιλελῆσθαι τῶν ἔξω τῆς εὐχῆς κατὰ τὸν καιρὸν ἐν ᾧ τις εύχεται. Τοιοῦτον δὲ εἶναι, πῶς οὐκ ἔστι μακαριώτατον, ὡς διδάσκει Παῦλος ἐν τῇ προτέρα πρὸς Τιμόθεον, λέγων· Βού λιμαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ, ἐπαίροντας ὁσίας (75) χεῖρας χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμῶν. Ἀλλὰ πρὸς τούτοις τὴν γυναῖκα χρή ἔχειν, μάλιστα εὐχομένην, τὸ κατεσταλμένον καὶ τὸ κόσμιον ψυχῇ καὶ σώματι, πάντων μᾶλλον ἐξαιρέτως καὶ ὅτε εὔχεται αἰδουμένην τὸν Θεὸν καὶ πᾶσαν ἀκό- λαστον καὶ γυναικείαν ὑπόμνησιν ἐξορίσασαν ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ, καὶ κεκοσμημένην οὐκ ἐν πλέγμασι καὶ χρυσῷ ἡ μαργαρίταις ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ, ἀλλ' οἷς πρέπον (76) ἐστὶ κεκοσμῆσθαι γυναῖκα θεοσέβειαν επαγγελλομένην. Θαυμάζω δὲ εἰ διστάξαι τις ἂν μα καρίαν ἐκ μόνης τῆς τοιαύτης καταστάσεως ἀποφήνα- σθαι τὴν εἰς τὸ εὔχεσθαι τοιαύτην ἑαυτὴν παραστή- σασαν, ὡς ἐδίδαξεν ἐν τῇ αὐτῇ Ἐπιστολῇ ὁ Παῦλος λέ γων Γυναίκας ὡσαύτως ἐν καταστολῇ κοι σμίως (77) μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖς ἑαυτάς· μὴ ἐν πλέγμασι, καὶ χρυσῷ, ἢ μαργαρί ταις, ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ· ἀλλ' ὁ πρέπει γυ ναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θεοσέβειαν δι' ἔργων ἀγαθῶν. Καὶ ὁ προφήτης δὲ Δαυίδ πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα φησὶν ἔχειν εὐχόμενον τὸν ἅγιον· καὶ ταῦτα δὲ οὐκ ἀκαίρως παραθετέον, ἵνα φανερὰ ἡμῖν γένηται τὰ μέγιστα ὠφελοῦσα, κἂν μόνη νοηθῇ, ἡ σχέσις καὶ εἰς τὸ εὔχεσθαι παρασκευὴ τοῦ ἀνατεθεικότος ἑαυτὸν τῷ Θεῷ. Φησὶν οὖν Πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου τὸν κατοικοῦντα ἐν τῷ οὐρανῷ· καί· Πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου, ὁ Θεὸς. Επαιρόμενοι γὰρ οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ διανοητικοῦ ἀπὸ τοῦ προσδιατρίβειν τοῖς γηίνοις καὶ πληροῦσθαι φαντασίας τῆς ἀπὸ τῶν ὑλικωτέρων, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὑψούμενοι ὥστε καὶ ὑπερκύπτειν τὰ γεννητὰ καὶ πρὸς μόνῳ τῷ ἐννοεῖν τὸν Θεὸν, κα κείνῳ σεμνῶς καὶ πρεπόντως τῷ ἀκούοντι ὁμιλεῖν γίνεσθαι, πῶς οὐχὶ τὰ μέγιστα ἤδη ὤνησαν αὐτοὺς τοὺς ὀφθαλμοὺς (78) ανακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζομένους, καὶ τὴν αὐ τὴν εἰκόνα μεταμορφουμένην (79) ἀπὸ δόξης εἰς δό ξαν ; ἀποῤῥοῆς γὰρ νοητοῦ τινος θειοτέρου μεταλαμ- βάνουσι τότε· ὅπερ δηλοῦται ἐκ τοῦ, Εσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. Καὶ ἡ ψυχὴ δὲ ἐπαιρομένη καὶ τῷ Πνεύματι ἑπομένη, τοῦ τε σώματος χωριζομένη, καὶ οὐ μόνον ἑπομένη τα Πνεύματι, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῷ γινομένη· (ὅπερ δηλοῦ ται ἐκ τοῦ, Πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου) πῶς οὐχὶ ἤδη ἀποτιθεμένη τὸ εἶναι ψυχή, πνευματική γίνε ται (80) ; Εἰ δὲ μέγιστόν ἐστι κατόρθωμα ἀμνησικακία, χτιν, 1. [ ὁσίους. ἀλλ' ὡς πρέπον. κοσμίως. τοὺς ὀφθαλμούς, αὐτούς, ἑαυτούς. μένους. : ORIGENIS B Omnemque ex animo ita perturbationen ejiciendo, ut nemini sit iratus. Item ne alienis cogitationibus mens obfuscetur, oportet orationis tempore eorum omnium oblivisci quæ ab oratione aliena sunt. Quem animi statum quis dubitet felicissimum esse, ut docet Paulus in prima ɔd Timotheum Epistola dicens : Volo ergo viros orare in omni loco, levantes puras manus sine ira ct disceptatione ". Mulierem praeterea, maxime cum orat, oportet compositam et ornatam esse animo et corpore, atque, imprimis cum orat, Deum revereri, ac omnem intemperantem muliebremque recordationem ex auiinæ præcipua parte expellere; ornari vero non in tortis crinibus et auro et margaritis aut veste pretiosa, sed quibus decet mulierem pietatem promittentem ornari. Miror autem si quis dubitet beatam vel ex illa sola mentis habitudine prædicare mulierem quæ se ta- lem ad orationem exhibuerit : quod in eadem Epi- stola docuit Paulus his verbis : Similiter et mulieres in habitu ornato cum verecundia et sobrietate or- mantes se, non in tortis crinibus aut auro et marga- rilis el veste pretiosa; sed quod decet mulieres pro- mittentes pietatem per bona opera". Quin et David propheta multa alia dicit habere sanctum virum orantem : quæ non importune apponemus, quo ma- gis appareat utilissimus esse, vel si solus adesse intelligatur, babitus et ad orandum apparatus illius qui se totum Deo commiserit. Ait ergo: Ad te le- vavi oculos meos qui habitas in cœlis"; et Ad te levavi animam meam, Deus 8. Cum enim mentis C oculi sic elevati sunt ut jam terrenis non immoren- tur, nec eorum quæ materia constant, speciebus impleantur, sunique adeo sublimes, ut corrupti- bilia quæque despiciant, eique uni vacent ut Deum cogitent, audienteinque reverenter ac modeste allo- quantur quidni plurimum jam profecerint illi oculi, revelata facie gloriam Domini speculantes el in eamdem imaginem transformati a claritate in claritatem *? Tunc enim divinioris cujusdam ef- fluxum intelligentiæ participant, ut ex his liquet : Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine". Jain vero anima elevata, Spiritum secuta, a cor- pore segregata, nec secuta tantum Spiritum, sed et in ipsuın mutata (quod illa docent : Ad te levavi ani- mam meam), quidni, deposita animae natura, spiri- D tualis efficiatur? Quod si praclara res est injuria- run oblivio, adeo ut omnis in ea lex quasi compen- dio contineatur juxta Jeremiam prophetam, cui ait : Non hac mandavi patribus vestris eaeuntibus de Ægypto, sed hoc mandavi : Unusquisque proximo suo in corde injuriam non recordetur; ad orationem vero cum injuriarum oblivione acceden- Τim. 11, 8. Ibid. 2, 10. * Psal. cxxil, 1. Psal. Cor. 111, 18. Psalo 19, 7. *¹ Jerem. v11, 22, 23; Zach. vit, 9. niensis, editio Oxoniensis, niensis, et pro legit (75) Οσίας. Sic habet codex ms. Editio Oxo- (76) Αλλ' οἷς πρέπον. lla codex ms. Male vero (77) Κοσμίως. Ita codex ius. Editio autem Oxo- (78) Αὐτοὺς τοὺς ὀφθαλμούς. Bentleius delet (79) Μεταμορφουμένην. Idem legit, μεταμορφου (80) Vide. I. ut Origenian., quaest. 6.

ὡς, κατὰ τὸν προφήτην Ἱερεμίαν, πάντα ανακεφα- Α λαιοῦσθαι τὸν νόμον ἐν αὐτῷ, λέγοντα· Οὐ ταῦτα ἐνετειλάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν ἐκπορευομένων αὐτῶν ἐκ τῆς Αἰγύπτου· ἀλλὰ τοῦτο ἐνετειλάμην Ἕκαστος τῷ πλησίον ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ μνησικα κείτω· ἀπὸ μνησικακίας (81) δὲ ἥκοντες ἐπὶ τὸ εὔχεσθαι τὴν τοῦ Σωτῆρος φυλάσσομεν ἐντολὴν, λέγον της· Ἐὰν στήκητε προσευχόμενοι, ἀφίετε εἴ τι ἔχετε κατά τινος· δηλονότι (82) τοιοῦτοι ἱστάμενοι πρὸς τὸ εὔξασθαι, τὰ κάλλιστα ἤδη κεκτήμεθα. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς καθ᾽ ὑπόθεσιν εἴρηται, καὶ εἰ μηδὲν ἡμῖν ἐπακολουθήσει εὐχομένοις, ὅτι τὰ κάλ λιστα κερδαίνομεν, τὸ καθὸ δεῖ εύχεσθαι νενοηκότες καὶ κατορθοῦντες· σαφὲς δὲ ὅτι ὁ οὕτως εὐχόμενος ἔτι λαλῶν ἀκούσεται, τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ ἐπακούοντος ἐνορῶν, τὸ Ἰδοὺ πάρειμι· πᾶσαν τὴν πρὸς τὴν Πρό ναν δυσαρέστησιν πρὶν εύξασθαι ἀποβεβληκώς. Τούτο γάρ ἔστι δηλούμενον ἐκ τοῦ, Ἐὰν ἀφέλῃς ἀπὸ σοῦ σύνδεσμον καὶ χειροτονίαν καὶ ῥῆμα Β γογγυσμοῦ· τοῦ εὐαρεστουμένου τοῖς γινομένοις, ἐλευθέρου ἀπὸ παντὸς δεσμοῦ γεγενημένου, καὶ μὴ ἀντιχειροτονοῦντος τῷ Θεῷ, ἃ βούλεται πρὸς γυμνά- στον ἡμῶν διατασσομένῳ· ἀλλὰ μηδὲ κατὰ τὸ κρυ στὸν τῶν λογισμῶν γογγύζοντος χωρὶς ἀκουστῆς ἀν θρώποις φωνῆς· ὅντινα γογγυσμόν, δίκην πονηρῶν οἰ κετῶν οὐκ ἐν φανερωτέρῳ αἰτιωμένων τὰς προστά ξεις τῶν δεσποτών, γογγύζουσιν οἱ μὴ τολμῶντες μὲν φωνῇ καὶ ὅλῃ ψυχῇ κακολογεῖν ἐπὶ τοῖς συμ- βαίνουσι τὴν πρόνοιαν· οἱονεὶ δὲ βουλόμενοι καὶ τὸν τῶν ὅλων Κύριον ἐφ᾽ οἷς δυσαρεστοῦνται λαθεῖν. Καὶ οἶμαι τοῦτ᾽ εἶναι καὶ τὸ ἐν Ἰώβ· Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσιν οὐδὲν ἥμαρτεν Ἰὼβ τοῖς χει λεσιν ἐναντίον τοῦ Θεοῦ· ἐπὶ τοῦ πρὸ αὐτοῦ πει- ρασμοῦ ἀναγεγραμμένον· Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσιν οὐδὲν ἥμαρτεν Ἰὼβ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ο δὴ προστάσσων μὴ δεῖν (83) γίνεσθαι ἐν τῷ Δευτερονομίῳ ὁ λόγος φησί. Πρόσεχε μήποτε γένηται ῥῆμα κρυπτὸν ἐν τῇ καρδίᾳ σου ἀνό- μημα, λέγων, Εγγίζει τὸ ἔτος τὸ ἕβδομον, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ τοίνυν οὕτως εὐχόμενος τοσαῦτα προωφελη- θείς (84) ἐπιτηδειότερος γίνεται ἀνακραθῆναι τῷ πεπληρωκότι τὴν πᾶσαν οἰκονομίαν (85) τοῦ Κυ- μίου Πνεύματι, καὶ τῷ πᾶσαν τὴν γῆν καὶ τὸν οὐρα- ναν πεπληρωκότι διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος (86) οὕτως· Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ, λέγει Κύριος ; Ἔτι δὲ (87) διά τε τῆς προειρημένης καθαρεύσεως, καὶ τῆς εὐχῆς τοῦ μέσον καὶ τῶν μὴ για νωσκόντων αὐτὸν ἑστηκότος Λόγου Θεοῦ, οὐδενὸς ἀπο- λειπομένου τῆς εὐχῆς μεθέξει, συνευχομένου πρὸς τὸν Πατέρα τῷ ὑπ' αὐτοῦ μεσιτευομένῳ ἀρχιερεὺς γὰρ τῶν προσφορῶν ἡμῶν καὶ πρὸς τὸν Πατέρα πα ράκλητος ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· εὐχόμενος ὑπὲρ τῶν εὐχομένων, καὶ συμπαρακαλῶν τοῖς παρακα- λοῦσιν, οὐκ ἂν ὡς ὑπὲρ οἰκείων εὐξάμενος (88) τῶν ἀμνησικακίας. (*2) Δηλονότι. δῆλον ὅτι. μηδέν. προσωφεληθείς. οἰκουμένην. ἔστι δέ. LIBELLUS DE ORATIONE. les custodimus Servatoris præceptum dicentis : Cum stabilis ad orandum, dimittite si quid habelis adversus aliquem "; perspicuum est nos quando sie affecti stamus ad orandum, optima jam esse con secutos. D Marc. xs, 25. Isa. LVIII, 9. “Job 1, et 11, Idem scribit, peram autem editio Oxoniensis, plus; editio vero Oxoniensis, nihil aliud ex oratione nostra sequeretur, optima tamen nos lucrari si quomodo oporteat orare intel- lexerimus, et re adimpleverimus. Manifestum autem est eum qui sic orat, dum adhuc loquitur, exaudientis virtuti attendentem, auditurum esse illud : Ecce adsum; deposita ante orationem omni de providen- lia anxietate. Hoc enimn illa sibi volunt : Si abstu- leris a te colligationem, et manuum extensionem, et verbum murmurationis “; nam qui omnibus acquies- eit quæ fiunt, is ab omni vinculo liber est, nec un- quam extendit manus in Deum omnia quæ vult ad mostram exercitationem ordinantem, sed nec oc- cultis quidem cogitationibus murmurat, neque voce quæ ab hominibus audiri possit; quemadmodum nore nequam servorum imperata dominorum non palam incusantium, murmurant ji qui voce et lota anima de his quæ accidunt maledicere providentiæ non audent quidem, sed videntur ipsum etiam om- nium Dominum id celare velle quod impatienter ferunt. Et hoc esse puto quod in Job dicitur : In omnibus his quæ acciderunt ei, nihil peccavit Job labiis coram Domino; cum de tentatione quæ præ- C cesserat, scriptum sit : In omnibus his quæ accide- runt ei, nihil peccavit Job coram Domino". Præce- ptum autem quo id fieri vetatur, in Deuteronomio sic ait : Attende ne fiat verbum occultum in corde tuo iniquitas, dicens, Appropial annus sep- timus “s, et reliqua. Igitur qui sic oraverit, cunι tot jam commoda perceperit, magis idoneus fit commisceri Spiritui Domini qui replevit orbem terrarum ; eique qui terram totam ac cœlıın im- plet et per prophetam sic ait : Nunquid non colum el terram ego impleo, dicit Dominus"? Præterea per prædictam puritatem etiam particeps erit ora- Lionis Verbi Dei quod etiam stat in medio eorum qui ipsum non agnoscunt, nec cujusquam precibus, deest, et cum eo cujus mediator est, una Patreun orat. Pontifex enim oblationum nostrarum et apud Patrem advocatus est Filius Dei; orat pro oranti- bus, exhortatur cum exhortantibus. Non tamen pro his oraverit quasi pro familiaribus qui per ipsum assidue non orant, neque eorum quasi jam suorum patronus erit apud Deum qui non obe. Fleury, (81) Από μνησικακίας. Idem corrigit, ἀπ' (83) Μὴ δεῖν. Sic optime habet codex ms. ; per- (81) Προωφεληθείς. Sic habet codex manuscri- 10. Atque hæc ex illa dicta sunt hypothesi etsi 10. 48 Deut. xv, 9. Sap. 1, 7. of Jerem. xxiii, 24. (85) Οικονομίαν. Lego cum Domino Claudio (86) Λέγοντος. Lego cum Bentleio, λέγοντι. (85) 46700 SL codex. Editio, autem Oxon., (88) Ευξάμενος. Legit Bendeius, εὐξόμενος.

ὡς, κατὰ τὸν προφήτην Ἱερεμίαν, πάντα ανακεφα- Α λαιοῦσθαι τὸν νόμον ἐν αὐτῷ, λέγοντα· Οὐ ταῦτα ἐνετειλάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν ἐκπορευομένων αὐτῶν ἐκ τῆς Αἰγύπτου· ἀλλὰ τοῦτο ἐνετειλάμην Ἕκαστος τῷ πλησίον ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ μνησικα κείτω· ἀπὸ μνησικακίας (81) δὲ ἥκοντες ἐπὶ τὸ εὔχεσθαι τὴν τοῦ Σωτῆρος φυλάσσομεν ἐντολὴν, λέγον της· Ἐὰν στήκητε προσευχόμενοι, ἀφίετε εἴ τι ἔχετε κατά τινος· δηλονότι (82) τοιοῦτοι ἱστάμενοι πρὸς τὸ εὔξασθαι, τὰ κάλλιστα ἤδη κεκτήμεθα. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς καθ᾽ ὑπόθεσιν εἴρηται, καὶ εἰ μηδὲν ἡμῖν ἐπακολουθήσει εὐχομένοις, ὅτι τὰ κάλ λιστα κερδαίνομεν, τὸ καθὸ δεῖ εύχεσθαι νενοηκότες καὶ κατορθοῦντες· σαφὲς δὲ ὅτι ὁ οὕτως εὐχόμενος ἔτι λαλῶν ἀκούσεται, τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ ἐπακούοντος ἐνορῶν, τὸ Ἰδοὺ πάρειμι· πᾶσαν τὴν πρὸς τὴν Πρό ναν δυσαρέστησιν πρὶν εύξασθαι ἀποβεβληκώς. Τούτο γάρ ἔστι δηλούμενον ἐκ τοῦ, Ἐὰν ἀφέλῃς ἀπὸ σοῦ σύνδεσμον καὶ χειροτονίαν καὶ ῥῆμα Β γογγυσμοῦ· τοῦ εὐαρεστουμένου τοῖς γινομένοις, ἐλευθέρου ἀπὸ παντὸς δεσμοῦ γεγενημένου, καὶ μὴ ἀντιχειροτονοῦντος τῷ Θεῷ, ἃ βούλεται πρὸς γυμνά- στον ἡμῶν διατασσομένῳ· ἀλλὰ μηδὲ κατὰ τὸ κρυ στὸν τῶν λογισμῶν γογγύζοντος χωρὶς ἀκουστῆς ἀν θρώποις φωνῆς· ὅντινα γογγυσμόν, δίκην πονηρῶν οἰ κετῶν οὐκ ἐν φανερωτέρῳ αἰτιωμένων τὰς προστά ξεις τῶν δεσποτών, γογγύζουσιν οἱ μὴ τολμῶντες μὲν φωνῇ καὶ ὅλῃ ψυχῇ κακολογεῖν ἐπὶ τοῖς συμ- βαίνουσι τὴν πρόνοιαν· οἱονεὶ δὲ βουλόμενοι καὶ τὸν τῶν ὅλων Κύριον ἐφ᾽ οἷς δυσαρεστοῦνται λαθεῖν. Καὶ οἶμαι τοῦτ᾽ εἶναι καὶ τὸ ἐν Ἰώβ· Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσιν οὐδὲν ἥμαρτεν Ἰὼβ τοῖς χει λεσιν ἐναντίον τοῦ Θεοῦ· ἐπὶ τοῦ πρὸ αὐτοῦ πει- ρασμοῦ ἀναγεγραμμένον· Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσιν οὐδὲν ἥμαρτεν Ἰὼβ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ο δὴ προστάσσων μὴ δεῖν (83) γίνεσθαι ἐν τῷ Δευτερονομίῳ ὁ λόγος φησί. Πρόσεχε μήποτε γένηται ῥῆμα κρυπτὸν ἐν τῇ καρδίᾳ σου ἀνό- μημα, λέγων, Εγγίζει τὸ ἔτος τὸ ἕβδομον, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ τοίνυν οὕτως εὐχόμενος τοσαῦτα προωφελη- θείς (84) ἐπιτηδειότερος γίνεται ἀνακραθῆναι τῷ πεπληρωκότι τὴν πᾶσαν οἰκονομίαν (85) τοῦ Κυ- μίου Πνεύματι, καὶ τῷ πᾶσαν τὴν γῆν καὶ τὸν οὐρα- ναν πεπληρωκότι διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος (86) οὕτως· Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ, λέγει Κύριος ; Ἔτι δὲ (87) διά τε τῆς προειρημένης καθαρεύσεως, καὶ τῆς εὐχῆς τοῦ μέσον καὶ τῶν μὴ για νωσκόντων αὐτὸν ἑστηκότος Λόγου Θεοῦ, οὐδενὸς ἀπο- λειπομένου τῆς εὐχῆς μεθέξει, συνευχομένου πρὸς τὸν Πατέρα τῷ ὑπ' αὐτοῦ μεσιτευομένῳ ἀρχιερεὺς γὰρ τῶν προσφορῶν ἡμῶν καὶ πρὸς τὸν Πατέρα πα ράκλητος ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· εὐχόμενος ὑπὲρ τῶν εὐχομένων, καὶ συμπαρακαλῶν τοῖς παρακα- λοῦσιν, οὐκ ἂν ὡς ὑπὲρ οἰκείων εὐξάμενος (88) τῶν ἀμνησικακίας. (*2) Δηλονότι. δῆλον ὅτι. μηδέν. προσωφεληθείς. οἰκουμένην. ἔστι δέ. LIBELLUS DE ORATIONE. les custodimus Servatoris præceptum dicentis : Cum stabilis ad orandum, dimittite si quid habelis adversus aliquem "; perspicuum est nos quando sie affecti stamus ad orandum, optima jam esse con secutos. D Marc. xs, 25. Isa. LVIII, 9. “Job 1, et 11, Idem scribit, peram autem editio Oxoniensis, plus; editio vero Oxoniensis, nihil aliud ex oratione nostra sequeretur, optima tamen nos lucrari si quomodo oporteat orare intel- lexerimus, et re adimpleverimus. Manifestum autem est eum qui sic orat, dum adhuc loquitur, exaudientis virtuti attendentem, auditurum esse illud : Ecce adsum; deposita ante orationem omni de providen- lia anxietate. Hoc enimn illa sibi volunt : Si abstu- leris a te colligationem, et manuum extensionem, et verbum murmurationis “; nam qui omnibus acquies- eit quæ fiunt, is ab omni vinculo liber est, nec un- quam extendit manus in Deum omnia quæ vult ad mostram exercitationem ordinantem, sed nec oc- cultis quidem cogitationibus murmurat, neque voce quæ ab hominibus audiri possit; quemadmodum nore nequam servorum imperata dominorum non palam incusantium, murmurant ji qui voce et lota anima de his quæ accidunt maledicere providentiæ non audent quidem, sed videntur ipsum etiam om- nium Dominum id celare velle quod impatienter ferunt. Et hoc esse puto quod in Job dicitur : In omnibus his quæ acciderunt ei, nihil peccavit Job labiis coram Domino; cum de tentatione quæ præ- C cesserat, scriptum sit : In omnibus his quæ accide- runt ei, nihil peccavit Job coram Domino". Præce- ptum autem quo id fieri vetatur, in Deuteronomio sic ait : Attende ne fiat verbum occultum in corde tuo iniquitas, dicens, Appropial annus sep- timus “s, et reliqua. Igitur qui sic oraverit, cunι tot jam commoda perceperit, magis idoneus fit commisceri Spiritui Domini qui replevit orbem terrarum ; eique qui terram totam ac cœlıın im- plet et per prophetam sic ait : Nunquid non colum el terram ego impleo, dicit Dominus"? Præterea per prædictam puritatem etiam particeps erit ora- Lionis Verbi Dei quod etiam stat in medio eorum qui ipsum non agnoscunt, nec cujusquam precibus, deest, et cum eo cujus mediator est, una Patreun orat. Pontifex enim oblationum nostrarum et apud Patrem advocatus est Filius Dei; orat pro oranti- bus, exhortatur cum exhortantibus. Non tamen pro his oraverit quasi pro familiaribus qui per ipsum assidue non orant, neque eorum quasi jam suorum patronus erit apud Deum qui non obe. Fleury, (81) Από μνησικακίας. Idem corrigit, ἀπ' (83) Μὴ δεῖν. Sic optime habet codex ms. ; per- (81) Προωφεληθείς. Sic habet codex manuscri- 10. Atque hæc ex illa dicta sunt hypothesi etsi 10. 48 Deut. xv, 9. Sap. 1, 7. of Jerem. xxiii, 24. (85) Οικονομίαν. Lego cum Domino Claudio (86) Λέγοντος. Lego cum Bentleio, λέγοντι. (85) 46700 SL codex. Editio, autem Oxon., (88) Ευξάμενος. Legit Bendeius, εὐξόμενος.

ὡς, κατὰ τὸν προφήτην Ἱερεμίαν, πάντα ανακεφα- Α λαιοῦσθαι τὸν νόμον ἐν αὐτῷ, λέγοντα· Οὐ ταῦτα ἐνετειλάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν ἐκπορευομένων αὐτῶν ἐκ τῆς Αἰγύπτου· ἀλλὰ τοῦτο ἐνετειλάμην Ἕκαστος τῷ πλησίον ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ μνησικα κείτω· ἀπὸ μνησικακίας (81) δὲ ἥκοντες ἐπὶ τὸ εὔχεσθαι τὴν τοῦ Σωτῆρος φυλάσσομεν ἐντολὴν, λέγον της· Ἐὰν στήκητε προσευχόμενοι, ἀφίετε εἴ τι ἔχετε κατά τινος· δηλονότι (82) τοιοῦτοι ἱστάμενοι πρὸς τὸ εὔξασθαι, τὰ κάλλιστα ἤδη κεκτήμεθα. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς καθ᾽ ὑπόθεσιν εἴρηται, καὶ εἰ μηδὲν ἡμῖν ἐπακολουθήσει εὐχομένοις, ὅτι τὰ κάλ λιστα κερδαίνομεν, τὸ καθὸ δεῖ εύχεσθαι νενοηκότες καὶ κατορθοῦντες· σαφὲς δὲ ὅτι ὁ οὕτως εὐχόμενος ἔτι λαλῶν ἀκούσεται, τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ ἐπακούοντος ἐνορῶν, τὸ Ἰδοὺ πάρειμι· πᾶσαν τὴν πρὸς τὴν Πρό ναν δυσαρέστησιν πρὶν εύξασθαι ἀποβεβληκώς. Τούτο γάρ ἔστι δηλούμενον ἐκ τοῦ, Ἐὰν ἀφέλῃς ἀπὸ σοῦ σύνδεσμον καὶ χειροτονίαν καὶ ῥῆμα Β γογγυσμοῦ· τοῦ εὐαρεστουμένου τοῖς γινομένοις, ἐλευθέρου ἀπὸ παντὸς δεσμοῦ γεγενημένου, καὶ μὴ ἀντιχειροτονοῦντος τῷ Θεῷ, ἃ βούλεται πρὸς γυμνά- στον ἡμῶν διατασσομένῳ· ἀλλὰ μηδὲ κατὰ τὸ κρυ στὸν τῶν λογισμῶν γογγύζοντος χωρὶς ἀκουστῆς ἀν θρώποις φωνῆς· ὅντινα γογγυσμόν, δίκην πονηρῶν οἰ κετῶν οὐκ ἐν φανερωτέρῳ αἰτιωμένων τὰς προστά ξεις τῶν δεσποτών, γογγύζουσιν οἱ μὴ τολμῶντες μὲν φωνῇ καὶ ὅλῃ ψυχῇ κακολογεῖν ἐπὶ τοῖς συμ- βαίνουσι τὴν πρόνοιαν· οἱονεὶ δὲ βουλόμενοι καὶ τὸν τῶν ὅλων Κύριον ἐφ᾽ οἷς δυσαρεστοῦνται λαθεῖν. Καὶ οἶμαι τοῦτ᾽ εἶναι καὶ τὸ ἐν Ἰώβ· Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσιν οὐδὲν ἥμαρτεν Ἰὼβ τοῖς χει λεσιν ἐναντίον τοῦ Θεοῦ· ἐπὶ τοῦ πρὸ αὐτοῦ πει- ρασμοῦ ἀναγεγραμμένον· Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσιν οὐδὲν ἥμαρτεν Ἰὼβ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ο δὴ προστάσσων μὴ δεῖν (83) γίνεσθαι ἐν τῷ Δευτερονομίῳ ὁ λόγος φησί. Πρόσεχε μήποτε γένηται ῥῆμα κρυπτὸν ἐν τῇ καρδίᾳ σου ἀνό- μημα, λέγων, Εγγίζει τὸ ἔτος τὸ ἕβδομον, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ τοίνυν οὕτως εὐχόμενος τοσαῦτα προωφελη- θείς (84) ἐπιτηδειότερος γίνεται ἀνακραθῆναι τῷ πεπληρωκότι τὴν πᾶσαν οἰκονομίαν (85) τοῦ Κυ- μίου Πνεύματι, καὶ τῷ πᾶσαν τὴν γῆν καὶ τὸν οὐρα- ναν πεπληρωκότι διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος (86) οὕτως· Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ, λέγει Κύριος ; Ἔτι δὲ (87) διά τε τῆς προειρημένης καθαρεύσεως, καὶ τῆς εὐχῆς τοῦ μέσον καὶ τῶν μὴ για νωσκόντων αὐτὸν ἑστηκότος Λόγου Θεοῦ, οὐδενὸς ἀπο- λειπομένου τῆς εὐχῆς μεθέξει, συνευχομένου πρὸς τὸν Πατέρα τῷ ὑπ' αὐτοῦ μεσιτευομένῳ ἀρχιερεὺς γὰρ τῶν προσφορῶν ἡμῶν καὶ πρὸς τὸν Πατέρα πα ράκλητος ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· εὐχόμενος ὑπὲρ τῶν εὐχομένων, καὶ συμπαρακαλῶν τοῖς παρακα- λοῦσιν, οὐκ ἂν ὡς ὑπὲρ οἰκείων εὐξάμενος (88) τῶν ἀμνησικακίας. (*2) Δηλονότι. δῆλον ὅτι. μηδέν. προσωφεληθείς. οἰκουμένην. ἔστι δέ. LIBELLUS DE ORATIONE. les custodimus Servatoris præceptum dicentis : Cum stabilis ad orandum, dimittite si quid habelis adversus aliquem "; perspicuum est nos quando sie affecti stamus ad orandum, optima jam esse con secutos. D Marc. xs, 25. Isa. LVIII, 9. “Job 1, et 11, Idem scribit, peram autem editio Oxoniensis, plus; editio vero Oxoniensis, nihil aliud ex oratione nostra sequeretur, optima tamen nos lucrari si quomodo oporteat orare intel- lexerimus, et re adimpleverimus. Manifestum autem est eum qui sic orat, dum adhuc loquitur, exaudientis virtuti attendentem, auditurum esse illud : Ecce adsum; deposita ante orationem omni de providen- lia anxietate. Hoc enimn illa sibi volunt : Si abstu- leris a te colligationem, et manuum extensionem, et verbum murmurationis “; nam qui omnibus acquies- eit quæ fiunt, is ab omni vinculo liber est, nec un- quam extendit manus in Deum omnia quæ vult ad mostram exercitationem ordinantem, sed nec oc- cultis quidem cogitationibus murmurat, neque voce quæ ab hominibus audiri possit; quemadmodum nore nequam servorum imperata dominorum non palam incusantium, murmurant ji qui voce et lota anima de his quæ accidunt maledicere providentiæ non audent quidem, sed videntur ipsum etiam om- nium Dominum id celare velle quod impatienter ferunt. Et hoc esse puto quod in Job dicitur : In omnibus his quæ acciderunt ei, nihil peccavit Job labiis coram Domino; cum de tentatione quæ præ- C cesserat, scriptum sit : In omnibus his quæ accide- runt ei, nihil peccavit Job coram Domino". Præce- ptum autem quo id fieri vetatur, in Deuteronomio sic ait : Attende ne fiat verbum occultum in corde tuo iniquitas, dicens, Appropial annus sep- timus “s, et reliqua. Igitur qui sic oraverit, cunι tot jam commoda perceperit, magis idoneus fit commisceri Spiritui Domini qui replevit orbem terrarum ; eique qui terram totam ac cœlıın im- plet et per prophetam sic ait : Nunquid non colum el terram ego impleo, dicit Dominus"? Præterea per prædictam puritatem etiam particeps erit ora- Lionis Verbi Dei quod etiam stat in medio eorum qui ipsum non agnoscunt, nec cujusquam precibus, deest, et cum eo cujus mediator est, una Patreun orat. Pontifex enim oblationum nostrarum et apud Patrem advocatus est Filius Dei; orat pro oranti- bus, exhortatur cum exhortantibus. Non tamen pro his oraverit quasi pro familiaribus qui per ipsum assidue non orant, neque eorum quasi jam suorum patronus erit apud Deum qui non obe. Fleury, (81) Από μνησικακίας. Idem corrigit, ἀπ' (83) Μὴ δεῖν. Sic optime habet codex ms. ; per- (81) Προωφεληθείς. Sic habet codex manuscri- 10. Atque hæc ex illa dicta sunt hypothesi etsi 10. 48 Deut. xv, 9. Sap. 1, 7. of Jerem. xxiii, 24. (85) Οικονομίαν. Lego cum Domino Claudio (86) Λέγοντος. Lego cum Bentleio, λέγοντι. (85) 46700 SL codex. Editio, autem Oxon., (88) Ευξάμενος. Legit Bendeius, εὐξόμενος.

Α μὴ δι' αὐτοῦ συνεχέστερον εὐχομένων, οὐδ᾽ ἂν ὡς Εt φύσιν ἀπὸ τοῦ Πατρός· καὶ δίδωσιν ὁ Πατὴρ τὸ ἀγαθὸν ὑπὲρ ἤδη ιδίων παράκλητος ἐσόμενος πρὸς τὸν Θεὸν τῶν μὴ πειθομένων ταῖς εἰς τὸ δεῖν πάντοτε προσ εύχεσθαι, καὶ μὴ ἐκκακεῖν διδασκαλίαις· Έλεγε γάρ, φησί, παραβολὴν πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύ χεσθαι, καὶ μὴ ἐκκακεῖν Κριτής τις ἦν ἔν τινι πόλει, καὶ τὰ ἑξῆς· Καὶ ἐν τοῖς πρὸ τούτων· Καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Τίς ἐξ ὑμῶν ἕξει φίλον καὶ που ρεύσεται πρὸς αὐτὸν μεσονύκτιον (89), καὶ εἴπῃ αὐτῷ· Φίλε, χρησόν μοι τρεῖς ἄρτους, ἐπειδὴ φί λος μου παρεγένετο ἐξ ὁδοῦ πρὸς μὲ, καὶ οὐκ ἔχωδ παραθήσω αὐτῷ· καὶ μετ' ὀλίγα· λέγω ὑμῖν εἰ καὶ οὐ δώσει αὐτῷ ἀναστὰς, διὰ τὸ εἶναι φίλον αὐτοῦ, διά γε τὴν ἀναίδειαν αὐτοῦ, ἐγερθεὶς, δώσει αὐτῷ, ὅσων χρήζει. Τίς δὲ μὴ προτραπῇ τῶν τῷ ἀψευδεῖ στό ματι πιστευόντων Ἰησοῦ, ἀόκνως εύχεσθαι, λέγοντας Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμ βάνει ; ἐπεὶ ὁ χρηστὸς Πατήρ τὸν ζῶντα ἄρτον αι- τούντων ἡμῶν αὐτὸν, οὐχ ὃν βούλεται λίθον τροφὴν γενέσθαι τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὁ ἀντι- κείμενος, δίδωσι τοῖς τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας είλη- δόμα νων ἐξ οὐρανοῦ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν (90). Οὐ μόνος δὲ ὁ ἀρχιερεὺς τοῖς γνησίως εὐχομένοις συνεύχεται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν οὐρανῷ χαίροντες άγ- γελοι ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι, ἢ ἐπὶ ἐνε νήκοντα ἐννέα δικαίοις, οἳ οὐ χρείαν ἔχουσι μάθα τανοίας· αἵ τε τῶν προκεκοιμημένων ἁγίων ψυ- χαί (91)· άτινα δηλοῦται, Ραφαήλ μὲν προσφέρον τος περὶ Τωβὴτ και Σάββας λογικὴν ἱερουργίαν τῷ Ο Θεῷ — μετὰ γὰρ τὴν εὐχὴν ἀμφοτέρων εισηκούσθη, δόξης τοῦ μεγάλου Ραφαὴλ, καὶ ἀπεστάλη (92) φησὶν ἡ Γραφή, προσευχὴ ἀμφοτέρων ἐνώπιον τῆς ιάσασθαι τοὺς δύο. Καὶ αὐτὸς δὲ Ραφαήλ, φανερῶν ἑαυτοῦ ὡς ἀγγέλου τὴν κατὰ πρόσταγμα τοῦ Θεοῦ πρὸς ἀμφοτέρους οἰκονομίαν, φησί· Καὶ νῦν ὅτι - προσηύξω (93) σὺ καὶ ἡ νύμφη σου Σάββα, ἐγὼ προσήγαγον τὸ μνημόσυνον τῆς προσευχῆς ὑμῶν ἐνώπιον τοῦ ῾Αγίου· καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐγώ εἰμι Ραφαήλ εἷς τῶν ἑπτὰ ἀγγέλων οι προσανατ ρουσι (94) καὶ εἰσπορεύονται ενώπιον τῆς δέξης τοῦ 'Αγίου. Κατὰ τὸν λόγον γοῦν τοῦ Ραφαήλ, άγα θὸν προσευχὴ μετὰ νηστείας καὶ ἐλεημοσύνης καὶ δικαιοσύνης - Ιερεμίου δὲ, ὡς ἐν τοῖς Μακκα- βαϊκοῖς, ἐπιφαινομένου πολιᾷ καὶ δόξῃ διαφέρον τος, ὡς θαυμαστήν τινα καὶ μεγαλοπρεπεστάτην εἶναι τὴν περὶ αὐτὸν ὑπεροχήν· καὶ προτείνοντος * το το μεσονυκτίου. οὐρανοῦ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν. δίδωσιν ὁ Πατήρ ὑμῶν ἐξ οὐρανοῦ τὸ ἀγαθὸν δόμα τοῖς αὐτοῦσιν αυτ τὸν. ὁ Πατὴρ ὁ ἐξ οὐρανοῦ δώσει Πνεῦμα ἅγιον τοῖς αἰ- τοῦσιν αὐτόν. χαί. Ἱερεμίου δὲ ὡς ἐν τοῖς Μακκαβαικοῖς. τοῦ μεγάλου· καὶ φαὴλ ἀπεστάλη. τὰς προσευχὰς τῶν ἁγίων, ORIGENIS diunt præceptis ab ipso traditis, oportere semper orare et non deficere. Scriptum est enim: Dicebal autem et parabolam ad illos, quoniam oportet sem- per orare et non deficere : Judex quidam erat in quadam civitate et reliqua. Item in iis quæ præ- . cedunt Et ait ad illos: Quis vestrum habebit ami- cum, et ibit ad illum media nocte, et dicet illi: Amice, commoda mihi tres panes, quoniam amicus meus venit de via ad me, et non habeo quod ponam ante illum " ? paulo post : Dico vobis, etsi non dabit illi surgens eo quod amicus ejus sit, propter improbitatem tamen ejus surget, et dabit illi quot- quot habet necessarios 7. Ecquis eorum qui ori Chri- sti veracissimo credunt, ad impigre orandum non accendatur his verbis: Petite et dabitur vobis, omnis enim qui petit accipit"? Bonus enim Pater B panem vivum petentibus nobis, non autem lapidem quem adversarius vult et Jesu et discipulis ejus ci- bum fieri, dat iis qui spiritum adoptionis ab ipso acceperunt. Dat etiam Pater bonum datum pluens e culo petentibus sers. orantibus, sed et angeli qui magis gaudent in cœlo super uno peccatore pœnitentiam agente quam super nonaginta novem justis qui non indigent pæniten- tia”; sanctorum item qui jam dormierunt animæ. Quæ inde patent quod Raphael obtulerit Deo ratio- nabile obsequium Tobiæ et Saræ. (Nam post utrius- que orationem exaudita est, inquit Scriptura, de- precatio utrorumque coram gloria magni Raphael, el missus est ad sanandum ambos *. Quin et ipse Raphael cum aperit quid ex mandato Dei erga utrumque tanquam angelus præstiterit, ait : Et nunc quando orasti tu et nurus tua Sara, ego obtuli memoriale orationis vestræ coram Sancto. Et post Pauca: Ego sum Raphael unus ex septem angelis qui offerunt orationes sanctorum et ingrediuntur in con- spectu gloriæ Sancti ”. Itaque juxta Raphaelis ser- monem : Bonum oratio cum jejunio et eleemosyna et justitia v.) Item quod Jeremias, ut in Machabeorum libris habetur, apparuerit canitie et gloria eximius ita ut mirabilis quædam et maximi decoris fuerit præstan- tia circa illum; extenderitque dexteram et dederit Juda gladium aureum "; de quo testatus est alius sanctus qui ante obierat : Hic est qui multum oral pro populo et sancta civitate, Jeremias propheta Luc. xvult, 1. 6s Luc. XI, 5, 6. Ibid., 8. Ibid., 9. Ibid,,15. rs Luc. xv, Ibid., 8. | Mac. XV, ed. Oxon., Sic habet codex ms. Editio autem Oxoniensis, Textus Vulgatus apud Lucam x1, 13, habet, Hæc quæ hoc loco exhibet codex manuscri- p, 13. ptus, perperam ab editore Oxoniensi rejecta sunt infra post Scripturæ locum Tob. xII, 8, ante istas voces, codex ms. Forte legendum, Pa- Graeco addendum est, quod omissum est in Origenis codice manu- scripto. I ! 11. Neque vero pontifex solus orat cum rite 7. 74 Τού. 111, 24. 78 Tob. x11, 12, 15. (89) Μεσονύκτιον. Sic recte codex ms. Male vero (90) Δίδωσιν ὁ Πατὴρ τὸ ἀγαθὸν δόμα ύων ἐξ (91) Αἵ τε τῶν προκεκοιμημένων ἁγίων ψυ (92) του μεγάλου Ραφαὴλ, καὶ ἀπεστάλη. Sic (93) "Οτι προσηύξω. Lego, ὅτε προσηύξω. (94) Προσαναφέρουσι. Εx vulgato Tobiz textu

Α μὴ δι' αὐτοῦ συνεχέστερον εὐχομένων, οὐδ᾽ ἂν ὡς Εt φύσιν ἀπὸ τοῦ Πατρός· καὶ δίδωσιν ὁ Πατὴρ τὸ ἀγαθὸν ὑπὲρ ἤδη ιδίων παράκλητος ἐσόμενος πρὸς τὸν Θεὸν τῶν μὴ πειθομένων ταῖς εἰς τὸ δεῖν πάντοτε προσ εύχεσθαι, καὶ μὴ ἐκκακεῖν διδασκαλίαις· Έλεγε γάρ, φησί, παραβολὴν πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύ χεσθαι, καὶ μὴ ἐκκακεῖν Κριτής τις ἦν ἔν τινι πόλει, καὶ τὰ ἑξῆς· Καὶ ἐν τοῖς πρὸ τούτων· Καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Τίς ἐξ ὑμῶν ἕξει φίλον καὶ που ρεύσεται πρὸς αὐτὸν μεσονύκτιον (89), καὶ εἴπῃ αὐτῷ· Φίλε, χρησόν μοι τρεῖς ἄρτους, ἐπειδὴ φί λος μου παρεγένετο ἐξ ὁδοῦ πρὸς μὲ, καὶ οὐκ ἔχωδ παραθήσω αὐτῷ· καὶ μετ' ὀλίγα· λέγω ὑμῖν εἰ καὶ οὐ δώσει αὐτῷ ἀναστὰς, διὰ τὸ εἶναι φίλον αὐτοῦ, διά γε τὴν ἀναίδειαν αὐτοῦ, ἐγερθεὶς, δώσει αὐτῷ, ὅσων χρήζει. Τίς δὲ μὴ προτραπῇ τῶν τῷ ἀψευδεῖ στό ματι πιστευόντων Ἰησοῦ, ἀόκνως εύχεσθαι, λέγοντας Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμ βάνει ; ἐπεὶ ὁ χρηστὸς Πατήρ τὸν ζῶντα ἄρτον αι- τούντων ἡμῶν αὐτὸν, οὐχ ὃν βούλεται λίθον τροφὴν γενέσθαι τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὁ ἀντι- κείμενος, δίδωσι τοῖς τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας είλη- δόμα νων ἐξ οὐρανοῦ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν (90). Οὐ μόνος δὲ ὁ ἀρχιερεὺς τοῖς γνησίως εὐχομένοις συνεύχεται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν οὐρανῷ χαίροντες άγ- γελοι ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι, ἢ ἐπὶ ἐνε νήκοντα ἐννέα δικαίοις, οἳ οὐ χρείαν ἔχουσι μάθα τανοίας· αἵ τε τῶν προκεκοιμημένων ἁγίων ψυ- χαί (91)· άτινα δηλοῦται, Ραφαήλ μὲν προσφέρον τος περὶ Τωβὴτ και Σάββας λογικὴν ἱερουργίαν τῷ Ο Θεῷ — μετὰ γὰρ τὴν εὐχὴν ἀμφοτέρων εισηκούσθη, δόξης τοῦ μεγάλου Ραφαὴλ, καὶ ἀπεστάλη (92) φησὶν ἡ Γραφή, προσευχὴ ἀμφοτέρων ἐνώπιον τῆς ιάσασθαι τοὺς δύο. Καὶ αὐτὸς δὲ Ραφαήλ, φανερῶν ἑαυτοῦ ὡς ἀγγέλου τὴν κατὰ πρόσταγμα τοῦ Θεοῦ πρὸς ἀμφοτέρους οἰκονομίαν, φησί· Καὶ νῦν ὅτι - προσηύξω (93) σὺ καὶ ἡ νύμφη σου Σάββα, ἐγὼ προσήγαγον τὸ μνημόσυνον τῆς προσευχῆς ὑμῶν ἐνώπιον τοῦ ῾Αγίου· καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐγώ εἰμι Ραφαήλ εἷς τῶν ἑπτὰ ἀγγέλων οι προσανατ ρουσι (94) καὶ εἰσπορεύονται ενώπιον τῆς δέξης τοῦ 'Αγίου. Κατὰ τὸν λόγον γοῦν τοῦ Ραφαήλ, άγα θὸν προσευχὴ μετὰ νηστείας καὶ ἐλεημοσύνης καὶ δικαιοσύνης - Ιερεμίου δὲ, ὡς ἐν τοῖς Μακκα- βαϊκοῖς, ἐπιφαινομένου πολιᾷ καὶ δόξῃ διαφέρον τος, ὡς θαυμαστήν τινα καὶ μεγαλοπρεπεστάτην εἶναι τὴν περὶ αὐτὸν ὑπεροχήν· καὶ προτείνοντος * το το μεσονυκτίου. οὐρανοῦ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν. δίδωσιν ὁ Πατήρ ὑμῶν ἐξ οὐρανοῦ τὸ ἀγαθὸν δόμα τοῖς αὐτοῦσιν αυτ τὸν. ὁ Πατὴρ ὁ ἐξ οὐρανοῦ δώσει Πνεῦμα ἅγιον τοῖς αἰ- τοῦσιν αὐτόν. χαί. Ἱερεμίου δὲ ὡς ἐν τοῖς Μακκαβαικοῖς. τοῦ μεγάλου· καὶ φαὴλ ἀπεστάλη. τὰς προσευχὰς τῶν ἁγίων, ORIGENIS diunt præceptis ab ipso traditis, oportere semper orare et non deficere. Scriptum est enim: Dicebal autem et parabolam ad illos, quoniam oportet sem- per orare et non deficere : Judex quidam erat in quadam civitate et reliqua. Item in iis quæ præ- . cedunt Et ait ad illos: Quis vestrum habebit ami- cum, et ibit ad illum media nocte, et dicet illi: Amice, commoda mihi tres panes, quoniam amicus meus venit de via ad me, et non habeo quod ponam ante illum " ? paulo post : Dico vobis, etsi non dabit illi surgens eo quod amicus ejus sit, propter improbitatem tamen ejus surget, et dabit illi quot- quot habet necessarios 7. Ecquis eorum qui ori Chri- sti veracissimo credunt, ad impigre orandum non accendatur his verbis: Petite et dabitur vobis, omnis enim qui petit accipit"? Bonus enim Pater B panem vivum petentibus nobis, non autem lapidem quem adversarius vult et Jesu et discipulis ejus ci- bum fieri, dat iis qui spiritum adoptionis ab ipso acceperunt. Dat etiam Pater bonum datum pluens e culo petentibus sers. orantibus, sed et angeli qui magis gaudent in cœlo super uno peccatore pœnitentiam agente quam super nonaginta novem justis qui non indigent pæniten- tia”; sanctorum item qui jam dormierunt animæ. Quæ inde patent quod Raphael obtulerit Deo ratio- nabile obsequium Tobiæ et Saræ. (Nam post utrius- que orationem exaudita est, inquit Scriptura, de- precatio utrorumque coram gloria magni Raphael, el missus est ad sanandum ambos *. Quin et ipse Raphael cum aperit quid ex mandato Dei erga utrumque tanquam angelus præstiterit, ait : Et nunc quando orasti tu et nurus tua Sara, ego obtuli memoriale orationis vestræ coram Sancto. Et post Pauca: Ego sum Raphael unus ex septem angelis qui offerunt orationes sanctorum et ingrediuntur in con- spectu gloriæ Sancti ”. Itaque juxta Raphaelis ser- monem : Bonum oratio cum jejunio et eleemosyna et justitia v.) Item quod Jeremias, ut in Machabeorum libris habetur, apparuerit canitie et gloria eximius ita ut mirabilis quædam et maximi decoris fuerit præstan- tia circa illum; extenderitque dexteram et dederit Juda gladium aureum "; de quo testatus est alius sanctus qui ante obierat : Hic est qui multum oral pro populo et sancta civitate, Jeremias propheta Luc. xvult, 1. 6s Luc. XI, 5, 6. Ibid., 8. Ibid., 9. Ibid,,15. rs Luc. xv, Ibid., 8. | Mac. XV, ed. Oxon., Sic habet codex ms. Editio autem Oxoniensis, Textus Vulgatus apud Lucam x1, 13, habet, Hæc quæ hoc loco exhibet codex manuscri- p, 13. ptus, perperam ab editore Oxoniensi rejecta sunt infra post Scripturæ locum Tob. xII, 8, ante istas voces, codex ms. Forte legendum, Pa- Graeco addendum est, quod omissum est in Origenis codice manu- scripto. I ! 11. Neque vero pontifex solus orat cum rite 7. 74 Τού. 111, 24. 78 Tob. x11, 12, 15. (89) Μεσονύκτιον. Sic recte codex ms. Male vero (90) Δίδωσιν ὁ Πατὴρ τὸ ἀγαθὸν δόμα ύων ἐξ (91) Αἵ τε τῶν προκεκοιμημένων ἁγίων ψυ (92) του μεγάλου Ραφαὴλ, καὶ ἀπεστάλη. Sic (93) "Οτι προσηύξω. Lego, ὅτε προσηύξω. (94) Προσαναφέρουσι. Εx vulgato Tobiz textu

τὴν δεξιάν, παραδιδόντος τε τῷ Ἰούδα ῥομφαίαν χρυσῆν· ᾧ ἐμαρτύρει ἄλλος ἅγιος προκεκοιμηνένος, λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ προσευχόμενος πολλὰ περὶ τοῦ λαοῦ, καὶ τῆς ἁγίας πόλεως, Ιερεμίας ὁ τοῦ Θεοῦ προφήτης. Καὶ γὰρ ἄτοπον, τῆς γνώσεως δι' ἐσόπτρου καὶ ἐν αἰνίγματι (95) ἐπὶ τοῦ παρόντος τοῖς ἀξίοις φανερουμένης, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ἀποκαλυπτομένης, μὴ τὸ ἀνάλογον καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν νοεῖν, τότε κυρίως τῶν προς παρασκευασαμένων ἐν τῷ βίῳ τούτῳ τελειουμένων. Μία δὲ κυριωτάτων ἀρετῶν κατὰ τὸν θεῖον λόγον ἐστὶν ἡ πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπη, ἣν πολλῷ μᾶλλον προσεῖναι τοῖς προκεκοιμημένοις ἁγίοις πρὸς τοὺς ἐν βίῳ ἀγωνιζομένους, ἀναγκαῖον νοεῖν, παρὰ τοὺς ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ ἀσθενείᾳ τυγχάνοντας, καὶ συναγωνι ζομένους τοῖς ὑποδεεστέροις· οὐ μόνον ἐνταῦθα τοῦ, Εἰ πάσχει μέλος ἕν, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη, καὶ εἰ δοξάζεται μέλος ἕν, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη, τοῖς φιλαδέλφοις ἐγγινομένου· πρέπον γάρ ἐστι καὶ τῇ τῶν ἔξω τῆς παρούσης ζωῆς ἀγάπῃ λέγειν (96) - Η μέριμνα πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν· Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; Τις σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι ; Καὶ ταῦτα τοῦ Χριστοῦ ὁμολογοῦντος καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἀσθενούντων ἁγίων ἀσθενεῖν· ὁμοίως καὶ ἐν φυλακῇ εἶναι, καὶ γυμνιτεύειν,ξενι τεύειν τε καὶ πειναν, καὶ διψᾶν· τίς γὰρ ἀγνοεῖ τῶν ἐντυγχανόντων τῷ Εὐαγγελίῳ τῇ ἐφ' ἑαυτὸν ἀνα- φορὰ τῶν συμβαινόντων τοῖς πιστεύουσι λογιζόμενον τὸν Χριστὸν ἴδια εἶναι παθήματα ; Οἱ δὲ ἄγγελοι (97) τοῦ Θεοῦ προσελθόντες τῷ Ἰησοῦ διηκόνουν αὐτῷ, καὶ μὴ πρέπον ἐστὶν ἡμᾶς πρὸς ὀλίγον νοεῖν γεγονέναι τὴν τῶν ἀγγέλων πρὸς τὸν Ἰησοῦν διακο νίαν, τῆς σωματικῆς αὐτοῦ παρὰ ἀνθρώποις ἐπιδη μίας, καὶ αὐτοῦ ἔτι ἐν μέσῳ τῶν πιστευόντων οὐχ ὡς ἀνακειμένου, ἀλλ᾽ ὡς διακονοῦντος· πόσους (98) εἰκὸς ἀγγέλους, διακονοῦντας τῷ Ἰησοῦ βουλομένῳ συνάγειν τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ κατὰ ἕνα ἕνα καὶ ἀθροί- ζειν τοὺς ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, τούς τε φοβουμένους καὶ ἐπικαλουμένους σώζοντι, μᾶλλον τῶν ἀποστόλων συνεργεῖν τῇ αὐξήσει καὶ τῷ πληθυσμῷ τῆς Ἐκκλη σίας, ὡς καὶ προεστῶτάς τινας τῶν Ἐκκλησιῶν ἀγ- γέλους λέγεσθαι παρὰ τῷ Ἰωάννῃ ἐν τῇ Αποκαλύψει ; Οὐ γὰρ μάτην οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ὁρώμενοι τοῖς τῷ φωτὶ τῆς γνώσεως πεφωτισμένοις ὀφθαλμοῖς. Καὶ παρ' αὐτὸν οὖν τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς ὑπομιμνη- σκόμενοι ὑπὸ τοῦ εὐχομένου ὧν δεῖται ὁ εὐχόμενος, ἃ δύνανται ὡς καθολικήν ειληφότες ἐντολὴν ἐπιτε- λοῦσι. Χρηστέον δὴ εἰκόνι τινὶ τοιαύτῃ εἰς τὸν λόγον τοῦτον πρὸς τὸ παραδέξασθαι (99) τὸ νενοημένον ἡμῖν. Παρέστω τις ἰατρὸς δικαιοσύνης πεφροντικώς εὐχο- το ; Γυμ αἰνίγμασι. τοῖς ἀξίοις, τοῖς ἁγίοις. ἡ ἐπισύστασίς μου ἡ καθ᾿ ἡμέ γελο:. πόσῳ. παρα- δείξασθαι, LIBELLUS DE ORATIONE. B A Dei ". Etenim absurdum est cum in hac vita per C D speculum tantum et in enigmate sancti videant, in futura autem facie ad faciem sint visuri, non idem proportione quadam de reliquis existimare virtuti bus, maxime cum ibi perficiantur quæ comparantur in hac vita. Una autem e præcipuis virtutibus juxta divinum sermonem est charitas in proximum, quam ii qui jam dormierunt sancti multo magis in eos qui in vita militant, habere putandi sunt, quam ii qui etiamnum in humana sunt infirmitate imbecil- liorumque pugnam adjuvant ; neque enim hic lan- tum illud per fraternam charitatem impletur : Si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; sive gloriatur unum membrum, congaudent on:nia membra nam et eorum decet charitatein qui ex hac vita excesserunt dicere: Sollicitudo om- nium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non in- firmor? quis scandalizatur, el ego non uror maxime cum Christus professus sit in quolibet se sanctorum infirmo infirmum esse; pariterque et in carcere esse et nudum et hospitem et esurire et si- tire. Quis enim ignorat, qui modo Evangelium le- gerit, ad se referre Christum quæ credentibus acci- dunt et propria reputare? Si angeli Dei accesserunt ad Jesum, et ministrabant ei st; nec hoc ministe- rium ad breve tempus corporeæ Christi inter ho- mines conversationis, et cum adhuc erat in medio credentium, non ut recumbens, sed ut ministrans", angelos præstitisse putandum est: quot angelos ve risimile est ipsi colligere filios Israel singillatim volenti et eos congregare qui ex dispersione sunt, servantique timentes atque invocantes, ministrare et amplius etiam quam apostolos collaborare au- gendæ Ecclesia et multiplicandæ; adeo ut angelos Ecclesiis quosdam præesse Joannes in Apocalypsi dicat ss ? Neque enim frustra angeli Dei ascendunt et descendunt super Filium hominis * illustratis scientiae luce oculis perspicui. Illi igitur ipso ora tionis tempore, ab eo qui orat quibus ipse indi- geat admouiti, quæ possunt, veluti generali accepto mandato, perficiunt. Utendum etiam ejusmodi simi- litudine quo demonstretur magis quid intelligan:tts. Fingamus ægroto pro salute deprecanti medicum adesse justitiæ studiosum: scientem etiam quo pacio mederi oporteat morbo, cujus causa ille fun- dit preces. Perspicuum est eum ad illum qui orat sanandum impulsum iri, suspicantem forte non vane, hoc ipsum Deo in animo esse, cum illius pre- ces exaudierit qui a morbo liberari postulat. Aut eorum aliquis qui rebus ad vitam necessariis abun- dant, isque liberalis, pauperis orationem audiat , " Mac. xv, 14. Cor. x11, 20. 8º II Cor. x1, £8. Matth. 1v, 41. 8ª Luc. xxii, 27. *³ Apoc. 1, Jetu f. et Joan. 1, 32. autem Oxoniensis, llilean Dominus Claudius fleury legebal, Ira uncos babet, pay. Sed illud cum absit ab Origenis codice manu- scriplo, e textu expunximus. rat vero editio Oxoniensis, codice manuscripto, sed sensus postulat, ut scripsit editor Οxoniensis. (95) Αινίγματι. Sic habet codex ms. Editio (96) Post verbum λέγειν, editio Oxoniensis in- (97) Οἱ δὲ ἄγγελοι. Lego cum Bentleio, εἰ δὲ ἄγ (98) Πόσους. Sic recte habet codex nis. ; perpe (99) Παραδέξασθαι. lta quidein scriptum est in

τὴν δεξιάν, παραδιδόντος τε τῷ Ἰούδα ῥομφαίαν χρυσῆν· ᾧ ἐμαρτύρει ἄλλος ἅγιος προκεκοιμηνένος, λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ προσευχόμενος πολλὰ περὶ τοῦ λαοῦ, καὶ τῆς ἁγίας πόλεως, Ιερεμίας ὁ τοῦ Θεοῦ προφήτης. Καὶ γὰρ ἄτοπον, τῆς γνώσεως δι' ἐσόπτρου καὶ ἐν αἰνίγματι (95) ἐπὶ τοῦ παρόντος τοῖς ἀξίοις φανερουμένης, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ἀποκαλυπτομένης, μὴ τὸ ἀνάλογον καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν νοεῖν, τότε κυρίως τῶν προς παρασκευασαμένων ἐν τῷ βίῳ τούτῳ τελειουμένων. Μία δὲ κυριωτάτων ἀρετῶν κατὰ τὸν θεῖον λόγον ἐστὶν ἡ πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπη, ἣν πολλῷ μᾶλλον προσεῖναι τοῖς προκεκοιμημένοις ἁγίοις πρὸς τοὺς ἐν βίῳ ἀγωνιζομένους, ἀναγκαῖον νοεῖν, παρὰ τοὺς ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ ἀσθενείᾳ τυγχάνοντας, καὶ συναγωνι ζομένους τοῖς ὑποδεεστέροις· οὐ μόνον ἐνταῦθα τοῦ, Εἰ πάσχει μέλος ἕν, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη, καὶ εἰ δοξάζεται μέλος ἕν, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη, τοῖς φιλαδέλφοις ἐγγινομένου· πρέπον γάρ ἐστι καὶ τῇ τῶν ἔξω τῆς παρούσης ζωῆς ἀγάπῃ λέγειν (96) - Η μέριμνα πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν· Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; Τις σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι ; Καὶ ταῦτα τοῦ Χριστοῦ ὁμολογοῦντος καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἀσθενούντων ἁγίων ἀσθενεῖν· ὁμοίως καὶ ἐν φυλακῇ εἶναι, καὶ γυμνιτεύειν,ξενι τεύειν τε καὶ πειναν, καὶ διψᾶν· τίς γὰρ ἀγνοεῖ τῶν ἐντυγχανόντων τῷ Εὐαγγελίῳ τῇ ἐφ' ἑαυτὸν ἀνα- φορὰ τῶν συμβαινόντων τοῖς πιστεύουσι λογιζόμενον τὸν Χριστὸν ἴδια εἶναι παθήματα ; Οἱ δὲ ἄγγελοι (97) τοῦ Θεοῦ προσελθόντες τῷ Ἰησοῦ διηκόνουν αὐτῷ, καὶ μὴ πρέπον ἐστὶν ἡμᾶς πρὸς ὀλίγον νοεῖν γεγονέναι τὴν τῶν ἀγγέλων πρὸς τὸν Ἰησοῦν διακο νίαν, τῆς σωματικῆς αὐτοῦ παρὰ ἀνθρώποις ἐπιδη μίας, καὶ αὐτοῦ ἔτι ἐν μέσῳ τῶν πιστευόντων οὐχ ὡς ἀνακειμένου, ἀλλ᾽ ὡς διακονοῦντος· πόσους (98) εἰκὸς ἀγγέλους, διακονοῦντας τῷ Ἰησοῦ βουλομένῳ συνάγειν τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ κατὰ ἕνα ἕνα καὶ ἀθροί- ζειν τοὺς ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, τούς τε φοβουμένους καὶ ἐπικαλουμένους σώζοντι, μᾶλλον τῶν ἀποστόλων συνεργεῖν τῇ αὐξήσει καὶ τῷ πληθυσμῷ τῆς Ἐκκλη σίας, ὡς καὶ προεστῶτάς τινας τῶν Ἐκκλησιῶν ἀγ- γέλους λέγεσθαι παρὰ τῷ Ἰωάννῃ ἐν τῇ Αποκαλύψει ; Οὐ γὰρ μάτην οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ὁρώμενοι τοῖς τῷ φωτὶ τῆς γνώσεως πεφωτισμένοις ὀφθαλμοῖς. Καὶ παρ' αὐτὸν οὖν τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς ὑπομιμνη- σκόμενοι ὑπὸ τοῦ εὐχομένου ὧν δεῖται ὁ εὐχόμενος, ἃ δύνανται ὡς καθολικήν ειληφότες ἐντολὴν ἐπιτε- λοῦσι. Χρηστέον δὴ εἰκόνι τινὶ τοιαύτῃ εἰς τὸν λόγον τοῦτον πρὸς τὸ παραδέξασθαι (99) τὸ νενοημένον ἡμῖν. Παρέστω τις ἰατρὸς δικαιοσύνης πεφροντικώς εὐχο- το ; Γυμ αἰνίγμασι. τοῖς ἀξίοις, τοῖς ἁγίοις. ἡ ἐπισύστασίς μου ἡ καθ᾿ ἡμέ γελο:. πόσῳ. παρα- δείξασθαι, LIBELLUS DE ORATIONE. B A Dei ". Etenim absurdum est cum in hac vita per C D speculum tantum et in enigmate sancti videant, in futura autem facie ad faciem sint visuri, non idem proportione quadam de reliquis existimare virtuti bus, maxime cum ibi perficiantur quæ comparantur in hac vita. Una autem e præcipuis virtutibus juxta divinum sermonem est charitas in proximum, quam ii qui jam dormierunt sancti multo magis in eos qui in vita militant, habere putandi sunt, quam ii qui etiamnum in humana sunt infirmitate imbecil- liorumque pugnam adjuvant ; neque enim hic lan- tum illud per fraternam charitatem impletur : Si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; sive gloriatur unum membrum, congaudent on:nia membra nam et eorum decet charitatein qui ex hac vita excesserunt dicere: Sollicitudo om- nium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non in- firmor? quis scandalizatur, el ego non uror maxime cum Christus professus sit in quolibet se sanctorum infirmo infirmum esse; pariterque et in carcere esse et nudum et hospitem et esurire et si- tire. Quis enim ignorat, qui modo Evangelium le- gerit, ad se referre Christum quæ credentibus acci- dunt et propria reputare? Si angeli Dei accesserunt ad Jesum, et ministrabant ei st; nec hoc ministe- rium ad breve tempus corporeæ Christi inter ho- mines conversationis, et cum adhuc erat in medio credentium, non ut recumbens, sed ut ministrans", angelos præstitisse putandum est: quot angelos ve risimile est ipsi colligere filios Israel singillatim volenti et eos congregare qui ex dispersione sunt, servantique timentes atque invocantes, ministrare et amplius etiam quam apostolos collaborare au- gendæ Ecclesia et multiplicandæ; adeo ut angelos Ecclesiis quosdam præesse Joannes in Apocalypsi dicat ss ? Neque enim frustra angeli Dei ascendunt et descendunt super Filium hominis * illustratis scientiae luce oculis perspicui. Illi igitur ipso ora tionis tempore, ab eo qui orat quibus ipse indi- geat admouiti, quæ possunt, veluti generali accepto mandato, perficiunt. Utendum etiam ejusmodi simi- litudine quo demonstretur magis quid intelligan:tts. Fingamus ægroto pro salute deprecanti medicum adesse justitiæ studiosum: scientem etiam quo pacio mederi oporteat morbo, cujus causa ille fun- dit preces. Perspicuum est eum ad illum qui orat sanandum impulsum iri, suspicantem forte non vane, hoc ipsum Deo in animo esse, cum illius pre- ces exaudierit qui a morbo liberari postulat. Aut eorum aliquis qui rebus ad vitam necessariis abun- dant, isque liberalis, pauperis orationem audiat , " Mac. xv, 14. Cor. x11, 20. 8º II Cor. x1, £8. Matth. 1v, 41. 8ª Luc. xxii, 27. *³ Apoc. 1, Jetu f. et Joan. 1, 32. autem Oxoniensis, llilean Dominus Claudius fleury legebal, Ira uncos babet, pay. Sed illud cum absit ab Origenis codice manu- scriplo, e textu expunximus. rat vero editio Oxoniensis, codice manuscripto, sed sensus postulat, ut scripsit editor Οxoniensis. (95) Αινίγματι. Sic habet codex ms. Editio (96) Post verbum λέγειν, editio Oxoniensis in- (97) Οἱ δὲ ἄγγελοι. Lego cum Bentleio, εἰ δὲ ἄγ (98) Πόσους. Sic recte habet codex nis. ; perpe (99) Παραδέξασθαι. lta quidein scriptum est in

τὴν δεξιάν, παραδιδόντος τε τῷ Ἰούδα ῥομφαίαν χρυσῆν· ᾧ ἐμαρτύρει ἄλλος ἅγιος προκεκοιμηνένος, λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ προσευχόμενος πολλὰ περὶ τοῦ λαοῦ, καὶ τῆς ἁγίας πόλεως, Ιερεμίας ὁ τοῦ Θεοῦ προφήτης. Καὶ γὰρ ἄτοπον, τῆς γνώσεως δι' ἐσόπτρου καὶ ἐν αἰνίγματι (95) ἐπὶ τοῦ παρόντος τοῖς ἀξίοις φανερουμένης, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ἀποκαλυπτομένης, μὴ τὸ ἀνάλογον καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν νοεῖν, τότε κυρίως τῶν προς παρασκευασαμένων ἐν τῷ βίῳ τούτῳ τελειουμένων. Μία δὲ κυριωτάτων ἀρετῶν κατὰ τὸν θεῖον λόγον ἐστὶν ἡ πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπη, ἣν πολλῷ μᾶλλον προσεῖναι τοῖς προκεκοιμημένοις ἁγίοις πρὸς τοὺς ἐν βίῳ ἀγωνιζομένους, ἀναγκαῖον νοεῖν, παρὰ τοὺς ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ ἀσθενείᾳ τυγχάνοντας, καὶ συναγωνι ζομένους τοῖς ὑποδεεστέροις· οὐ μόνον ἐνταῦθα τοῦ, Εἰ πάσχει μέλος ἕν, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη, καὶ εἰ δοξάζεται μέλος ἕν, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη, τοῖς φιλαδέλφοις ἐγγινομένου· πρέπον γάρ ἐστι καὶ τῇ τῶν ἔξω τῆς παρούσης ζωῆς ἀγάπῃ λέγειν (96) - Η μέριμνα πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν· Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; Τις σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι ; Καὶ ταῦτα τοῦ Χριστοῦ ὁμολογοῦντος καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἀσθενούντων ἁγίων ἀσθενεῖν· ὁμοίως καὶ ἐν φυλακῇ εἶναι, καὶ γυμνιτεύειν,ξενι τεύειν τε καὶ πειναν, καὶ διψᾶν· τίς γὰρ ἀγνοεῖ τῶν ἐντυγχανόντων τῷ Εὐαγγελίῳ τῇ ἐφ' ἑαυτὸν ἀνα- φορὰ τῶν συμβαινόντων τοῖς πιστεύουσι λογιζόμενον τὸν Χριστὸν ἴδια εἶναι παθήματα ; Οἱ δὲ ἄγγελοι (97) τοῦ Θεοῦ προσελθόντες τῷ Ἰησοῦ διηκόνουν αὐτῷ, καὶ μὴ πρέπον ἐστὶν ἡμᾶς πρὸς ὀλίγον νοεῖν γεγονέναι τὴν τῶν ἀγγέλων πρὸς τὸν Ἰησοῦν διακο νίαν, τῆς σωματικῆς αὐτοῦ παρὰ ἀνθρώποις ἐπιδη μίας, καὶ αὐτοῦ ἔτι ἐν μέσῳ τῶν πιστευόντων οὐχ ὡς ἀνακειμένου, ἀλλ᾽ ὡς διακονοῦντος· πόσους (98) εἰκὸς ἀγγέλους, διακονοῦντας τῷ Ἰησοῦ βουλομένῳ συνάγειν τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ κατὰ ἕνα ἕνα καὶ ἀθροί- ζειν τοὺς ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, τούς τε φοβουμένους καὶ ἐπικαλουμένους σώζοντι, μᾶλλον τῶν ἀποστόλων συνεργεῖν τῇ αὐξήσει καὶ τῷ πληθυσμῷ τῆς Ἐκκλη σίας, ὡς καὶ προεστῶτάς τινας τῶν Ἐκκλησιῶν ἀγ- γέλους λέγεσθαι παρὰ τῷ Ἰωάννῃ ἐν τῇ Αποκαλύψει ; Οὐ γὰρ μάτην οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ὁρώμενοι τοῖς τῷ φωτὶ τῆς γνώσεως πεφωτισμένοις ὀφθαλμοῖς. Καὶ παρ' αὐτὸν οὖν τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς ὑπομιμνη- σκόμενοι ὑπὸ τοῦ εὐχομένου ὧν δεῖται ὁ εὐχόμενος, ἃ δύνανται ὡς καθολικήν ειληφότες ἐντολὴν ἐπιτε- λοῦσι. Χρηστέον δὴ εἰκόνι τινὶ τοιαύτῃ εἰς τὸν λόγον τοῦτον πρὸς τὸ παραδέξασθαι (99) τὸ νενοημένον ἡμῖν. Παρέστω τις ἰατρὸς δικαιοσύνης πεφροντικώς εὐχο- το ; Γυμ αἰνίγμασι. τοῖς ἀξίοις, τοῖς ἁγίοις. ἡ ἐπισύστασίς μου ἡ καθ᾿ ἡμέ γελο:. πόσῳ. παρα- δείξασθαι, LIBELLUS DE ORATIONE. B A Dei ". Etenim absurdum est cum in hac vita per C D speculum tantum et in enigmate sancti videant, in futura autem facie ad faciem sint visuri, non idem proportione quadam de reliquis existimare virtuti bus, maxime cum ibi perficiantur quæ comparantur in hac vita. Una autem e præcipuis virtutibus juxta divinum sermonem est charitas in proximum, quam ii qui jam dormierunt sancti multo magis in eos qui in vita militant, habere putandi sunt, quam ii qui etiamnum in humana sunt infirmitate imbecil- liorumque pugnam adjuvant ; neque enim hic lan- tum illud per fraternam charitatem impletur : Si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; sive gloriatur unum membrum, congaudent on:nia membra nam et eorum decet charitatein qui ex hac vita excesserunt dicere: Sollicitudo om- nium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non in- firmor? quis scandalizatur, el ego non uror maxime cum Christus professus sit in quolibet se sanctorum infirmo infirmum esse; pariterque et in carcere esse et nudum et hospitem et esurire et si- tire. Quis enim ignorat, qui modo Evangelium le- gerit, ad se referre Christum quæ credentibus acci- dunt et propria reputare? Si angeli Dei accesserunt ad Jesum, et ministrabant ei st; nec hoc ministe- rium ad breve tempus corporeæ Christi inter ho- mines conversationis, et cum adhuc erat in medio credentium, non ut recumbens, sed ut ministrans", angelos præstitisse putandum est: quot angelos ve risimile est ipsi colligere filios Israel singillatim volenti et eos congregare qui ex dispersione sunt, servantique timentes atque invocantes, ministrare et amplius etiam quam apostolos collaborare au- gendæ Ecclesia et multiplicandæ; adeo ut angelos Ecclesiis quosdam præesse Joannes in Apocalypsi dicat ss ? Neque enim frustra angeli Dei ascendunt et descendunt super Filium hominis * illustratis scientiae luce oculis perspicui. Illi igitur ipso ora tionis tempore, ab eo qui orat quibus ipse indi- geat admouiti, quæ possunt, veluti generali accepto mandato, perficiunt. Utendum etiam ejusmodi simi- litudine quo demonstretur magis quid intelligan:tts. Fingamus ægroto pro salute deprecanti medicum adesse justitiæ studiosum: scientem etiam quo pacio mederi oporteat morbo, cujus causa ille fun- dit preces. Perspicuum est eum ad illum qui orat sanandum impulsum iri, suspicantem forte non vane, hoc ipsum Deo in animo esse, cum illius pre- ces exaudierit qui a morbo liberari postulat. Aut eorum aliquis qui rebus ad vitam necessariis abun- dant, isque liberalis, pauperis orationem audiat , " Mac. xv, 14. Cor. x11, 20. 8º II Cor. x1, £8. Matth. 1v, 41. 8ª Luc. xxii, 27. *³ Apoc. 1, Jetu f. et Joan. 1, 32. autem Oxoniensis, llilean Dominus Claudius fleury legebal, Ira uncos babet, pay. Sed illud cum absit ab Origenis codice manu- scriplo, e textu expunximus. rat vero editio Oxoniensis, codice manuscripto, sed sensus postulat, ut scripsit editor Οxoniensis. (95) Αινίγματι. Sic habet codex ms. Editio (96) Post verbum λέγειν, editio Oxoniensis in- (97) Οἱ δὲ ἄγγελοι. Lego cum Bentleio, εἰ δὲ ἄγ (98) Πόσους. Sic recte habet codex nis. ; perpe (99) Παραδέξασθαι. lta quidein scriptum est in

Α μένῳ κάμνοντι περὶ τῆς ὑγείας, ἐπιστήμην ἔχων τοῦ ὃν δεῖ τρόπον θεραπεῦσαι, περὶ οὗ ὁ δεῖνα ἀναφέρει τὴν εὐχὴν νοσήματος. Φανερὸν δὴ, ὅτι κινηθήσεται οὗτος πρὸς τὸ ἰάσασθαι τὸν εὐξάμενον, τάχα οὐ μά την ὑπολαβὼν ὅτι τοῦτ᾽ αὐτὸ γέγονεν ἐν νῷ τοῦ Θεοῦ ἐπακούσαντος τῆς εὐχῆς τοῦ τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς νό- σου γενέσθαι αὐτῷ εὐξαμένου. Η τῶν κεκτημένων τις τὰ τῆς τοῦ βίου χρείας ἐπὶ πλεῖον καὶ κοινωνικός ἀκουέτω εὐχῆς πένητος καὶ περὶ τῶν χρειῶν ἀναφέ ροντος ἔντευξιν τῷ Θεῷ· δῆλον δὲ, ὅτι καὶ οὗτος τὰ τῆς εὐχῆς ἐκπληρώσει τῷ πένητι, ὑπηρέτης γινόμε νος τῆς πατρικῆς βουλῆς, συναγαγόντος (1) κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς τὸν παρασχεῖν δυνάμενον ἐπὶ τὸ αὐτὸ τῷ εὐξομένω (2), διά τε τὸ δεξιὸν τῆς προαιρέ σεως μὴ δυνάμενον παρορᾶν τὸν δεδεγμένον τῶνδε τινῶν. Ὥσπερ οὖν ταῦτα οὐ κατὰ συντυχίαν νομι- στέον γίνεσθαι ὅτε γίνεται· τοῦ ἠριθμηκότος (3) πάσας τὰς τρίχας τῆς τῶν ἁγίων κεφαλῆς ἁρμο νίως (4) συναγαγόντος παρὰ τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς τὸν ὑπηρέτην ἐσόμενον τῷ δεομένῳ τῆς εὐποιίας τῆς ἀπ' αὐτοῦ, εἰσακούοντα τῷ πιστῶς δεδεημένῳ (5)· οὕτως ὑποληπτέον συνάγεσθαί ποτε τῶν ἐπισκοπούντων καὶ λειτουργούντων τῷ Θεῷ ἀγγέλων παρουσίαν τῷ δέ τινι τῶν εὐχομένων, ἵνα συμπνεύσωσιν οἷς ὁ εὐχό μενος ἠξίωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἑκάστου ἄγγελος, καὶ τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μικρῶν, διαπαντός βλέπων τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ ἐνορῶν τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς τὴν θειότητα, συνεύχεται τε ἡμῖν καὶ συμπράττει ἐν οἷς δυνατόν ἐστι περὶ ὧν εὐχόμεθα. Β Πρὸς δὲ τούτοις δυνάμεως πεπληρωμένους (6) νο μίζω τοὺς λόγους τῆς τῶν ἁγίων εὐχῆς, μάλιστα ὅτε προσευχόμενοι, πνεύματι προσεύχονται καὶ τῷ νοί, φωτὶ ἀνατέλλοντι ἀπὸ τῆς τοῦ εὐχομένου διανοίας καὶ προϊόντι ἐκ στόματος αὐτοῦ, ὑπεκλύειν δυνάμει Θεοῦ τὸν ἐνιέμενον νοητὸν τὸν ἀπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τῷ ἡγεμονικῷ τῶν ἀμελούντων τοῦ εἶχε σθαι, καὶ τὸν Ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἀκολού- θως ταῖς τοῦ Ἰησοῦ προτροπαῖς εἰρημένον παρὰ τῷ Παύλῳ μὴ φυλαττόντων. Ωσπερεὶ γὰρ βέλος ἀπὸ τῆς τοῦ εὐχομένου ψυχῆς τῇ γνώσει καὶ τῷ λόγῳ ἢ τῇ πίστει πρόεισι ἀπὸ τοῦ ἁγίου, τιτρώσκον ἐπὶ καθαι ρέσει (7) καὶ καταλύσει τὰ ἐχθρὰ τῷ Θεῷ πνεύματα, τοῖς τῆς ἁμαρτίας δεσμοῖς περιβαλεῖν ἡμᾶς θέλοντα. Αδιαλείπτως δὲ προσεύχεται (8), καὶ τῶν ἔργων τῆς ἀρετῆς, ἡ τῶν ἐντολῶν τῶν ἐπιτελουμένων εἰς εὐχῆς ἀναλαμβανομένων μέρος, ὁ συνάπτων τοῖς δέουσιν ἔργοις τὴν εὐχὴν, καὶ τῇ εὐχῇ τὰς πρεπούσας πρά- ξεις· οὕτω γὰρ μόνως τὸ ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἐκδέξασθαι δυνάμεθα ὡς δυνατὸν ἐν εἰρημένον, εἰ πάντα τὸν βίον τοῦ ἁγίου μίαν συναπτομένην μεγά λην εἴποιμεν εὐχήν ἧς εὐχῆς μέρος ἐστὶ καὶ ἡ συν ήθως όνομαζομένη εὐχή, οὐκ ἔλαττον τοῦ τρὶς ἑκά- στης ἡμέρας ἐπιτελεῖσθαι ὀφείλουσιν (9) · ὅπερ δηλών . ** αγαγούσης ναί τοῦ συναγαγόντος. Οχοι., εὐξαμένῳ, διὰ τὸ δεξιόν. Αριθμηκότου. (*) Τῆς ἀπ' αὐτοῦ, εἰσακούοντα τῷ πιστῶς δε δεημένῳ. ἐπ' αὐτοῦ, εἰσακούοντα τῷ πιστε δεδεημένῳ. ρωμένοις. καθαρεύσει. προσεύχεσθαι. ORIGENIS Deum pro iis quibus indiget deprecantis ; hunc etiam manifestum est votuin pauperis impleturum quasi paternæ divinæ voluntatis ministrum. Deus enim est qui orationis tempore utrumque in eum- dem adduxit locum et qui orat, et qui præbcre po- test nec præ animi liberalitate valet harum rerum indigentem contemnere. Ut igitur hæc cum fiunt, non casu fieri putanda sunt, cum is cui sanctorum capilli capitis omnes numerati sunt **, ad ipsum ora- Lionis tempus apte conjungat allentumque præbeat egenti fideliterque deprecanti cum qui sui minister beneficii futurus sit ; sic existimandum est con- jungi aliquando inspectores Deique ministros an- gelos et præsentes effici huic alicui oranti, ut in ea conspirent quæ qui orat postulaverit. Sed et unius- cujusque angelus, etiam eorum qui in Ecclesia pu- silli sunt, semper videns faciem Putris qui in cœlis est 8, Deique conditoris nostri divinitatem inspi- ciens, orat nobiscum et iis quæ petimus quantum potest fieri collaborat. C ipsis verbis orationis sanctorum, maxime cum oran- tes orant spiritu et mente, inesse divinam virtutem quæ, luce ab orantis cogitatione exorta, ex ipsiusque ore emissa, spiritale exstinguat virus quod adversa- riæ potestates eorum instillant animis qui orare negligunt, nec id observant quod Paulus consequen- ter ad Christi monita dicit: Sine intermissione orate . Scientia enim, ratio aut fides emittit ab orantis sancti anima quoddam veluti telum, quod ad perniciem usque et interitum vulneret inimicos Deo spiritus qui nos peccati laqueis irretire cupiunt. Porro cum virtutis actus præceptaque adimpleta in orationis partem veniant, ille sine intermissione orat, qui debitis operibus orationem jungit, oratio- nique convenientes actiones; istud enim, sine inter- missione orale, hoc uno modo ut præceptum possibile possumus accipere, nempe si dixerimus totam viri sancti vitam unam aliquam magnam esse continuam orationem, cujus etiam pars sit quæ solet D oratio vocari, et quæ non minus quam ter quaque die fieri debet : quod ex Daniele manifestum est 88, qui tanto sibi periculo impendente tribus tempori bus per diem orabat. Et Petrus ascendens in supe- Matth. x, 31. Matth. xvIII, 10. Thess. v, 17. Dan. vi, 13. perperam vero editio Oxoniensis. Sic habet codex ms. in quo male legit editor Oxoniensis, tem editio Oxoniensis, Οxon., 12. Præter hæc quæ virtute plena sunt, arbitror (1) Συναγαγόντος. Lege cum Bentleio vel σ (2) Ευξομένῳ, etc. Sic codex ms. Editio vero (5) Ἠριθμηκότος. Ita recte codex manuscriptus; (4) Αρμονίως. Lego cum Bentleio, ἁρμοδίως. (6) Πεπληρωμένους. Lego cum Bentleio, πεπλη (7) Καθαιρέσει. Sic collex mis. et recle; male au (8) Προσεύχεται. Ita codex ms. Editio auter (9) Οφείλουσι. Lego cum Bentleio, ὀφείλουσα.

Α μένῳ κάμνοντι περὶ τῆς ὑγείας, ἐπιστήμην ἔχων τοῦ ὃν δεῖ τρόπον θεραπεῦσαι, περὶ οὗ ὁ δεῖνα ἀναφέρει τὴν εὐχὴν νοσήματος. Φανερὸν δὴ, ὅτι κινηθήσεται οὗτος πρὸς τὸ ἰάσασθαι τὸν εὐξάμενον, τάχα οὐ μά την ὑπολαβὼν ὅτι τοῦτ᾽ αὐτὸ γέγονεν ἐν νῷ τοῦ Θεοῦ ἐπακούσαντος τῆς εὐχῆς τοῦ τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς νό- σου γενέσθαι αὐτῷ εὐξαμένου. Η τῶν κεκτημένων τις τὰ τῆς τοῦ βίου χρείας ἐπὶ πλεῖον καὶ κοινωνικός ἀκουέτω εὐχῆς πένητος καὶ περὶ τῶν χρειῶν ἀναφέ ροντος ἔντευξιν τῷ Θεῷ· δῆλον δὲ, ὅτι καὶ οὗτος τὰ τῆς εὐχῆς ἐκπληρώσει τῷ πένητι, ὑπηρέτης γινόμε νος τῆς πατρικῆς βουλῆς, συναγαγόντος (1) κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς τὸν παρασχεῖν δυνάμενον ἐπὶ τὸ αὐτὸ τῷ εὐξομένω (2), διά τε τὸ δεξιὸν τῆς προαιρέ σεως μὴ δυνάμενον παρορᾶν τὸν δεδεγμένον τῶνδε τινῶν. Ὥσπερ οὖν ταῦτα οὐ κατὰ συντυχίαν νομι- στέον γίνεσθαι ὅτε γίνεται· τοῦ ἠριθμηκότος (3) πάσας τὰς τρίχας τῆς τῶν ἁγίων κεφαλῆς ἁρμο νίως (4) συναγαγόντος παρὰ τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς τὸν ὑπηρέτην ἐσόμενον τῷ δεομένῳ τῆς εὐποιίας τῆς ἀπ' αὐτοῦ, εἰσακούοντα τῷ πιστῶς δεδεημένῳ (5)· οὕτως ὑποληπτέον συνάγεσθαί ποτε τῶν ἐπισκοπούντων καὶ λειτουργούντων τῷ Θεῷ ἀγγέλων παρουσίαν τῷ δέ τινι τῶν εὐχομένων, ἵνα συμπνεύσωσιν οἷς ὁ εὐχό μενος ἠξίωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἑκάστου ἄγγελος, καὶ τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μικρῶν, διαπαντός βλέπων τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ ἐνορῶν τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς τὴν θειότητα, συνεύχεται τε ἡμῖν καὶ συμπράττει ἐν οἷς δυνατόν ἐστι περὶ ὧν εὐχόμεθα. Β Πρὸς δὲ τούτοις δυνάμεως πεπληρωμένους (6) νο μίζω τοὺς λόγους τῆς τῶν ἁγίων εὐχῆς, μάλιστα ὅτε προσευχόμενοι, πνεύματι προσεύχονται καὶ τῷ νοί, φωτὶ ἀνατέλλοντι ἀπὸ τῆς τοῦ εὐχομένου διανοίας καὶ προϊόντι ἐκ στόματος αὐτοῦ, ὑπεκλύειν δυνάμει Θεοῦ τὸν ἐνιέμενον νοητὸν τὸν ἀπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τῷ ἡγεμονικῷ τῶν ἀμελούντων τοῦ εἶχε σθαι, καὶ τὸν Ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἀκολού- θως ταῖς τοῦ Ἰησοῦ προτροπαῖς εἰρημένον παρὰ τῷ Παύλῳ μὴ φυλαττόντων. Ωσπερεὶ γὰρ βέλος ἀπὸ τῆς τοῦ εὐχομένου ψυχῆς τῇ γνώσει καὶ τῷ λόγῳ ἢ τῇ πίστει πρόεισι ἀπὸ τοῦ ἁγίου, τιτρώσκον ἐπὶ καθαι ρέσει (7) καὶ καταλύσει τὰ ἐχθρὰ τῷ Θεῷ πνεύματα, τοῖς τῆς ἁμαρτίας δεσμοῖς περιβαλεῖν ἡμᾶς θέλοντα. Αδιαλείπτως δὲ προσεύχεται (8), καὶ τῶν ἔργων τῆς ἀρετῆς, ἡ τῶν ἐντολῶν τῶν ἐπιτελουμένων εἰς εὐχῆς ἀναλαμβανομένων μέρος, ὁ συνάπτων τοῖς δέουσιν ἔργοις τὴν εὐχὴν, καὶ τῇ εὐχῇ τὰς πρεπούσας πρά- ξεις· οὕτω γὰρ μόνως τὸ ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἐκδέξασθαι δυνάμεθα ὡς δυνατὸν ἐν εἰρημένον, εἰ πάντα τὸν βίον τοῦ ἁγίου μίαν συναπτομένην μεγά λην εἴποιμεν εὐχήν ἧς εὐχῆς μέρος ἐστὶ καὶ ἡ συν ήθως όνομαζομένη εὐχή, οὐκ ἔλαττον τοῦ τρὶς ἑκά- στης ἡμέρας ἐπιτελεῖσθαι ὀφείλουσιν (9) · ὅπερ δηλών . ** αγαγούσης ναί τοῦ συναγαγόντος. Οχοι., εὐξαμένῳ, διὰ τὸ δεξιόν. Αριθμηκότου. (*) Τῆς ἀπ' αὐτοῦ, εἰσακούοντα τῷ πιστῶς δε δεημένῳ. ἐπ' αὐτοῦ, εἰσακούοντα τῷ πιστε δεδεημένῳ. ρωμένοις. καθαρεύσει. προσεύχεσθαι. ORIGENIS Deum pro iis quibus indiget deprecantis ; hunc etiam manifestum est votuin pauperis impleturum quasi paternæ divinæ voluntatis ministrum. Deus enim est qui orationis tempore utrumque in eum- dem adduxit locum et qui orat, et qui præbcre po- test nec præ animi liberalitate valet harum rerum indigentem contemnere. Ut igitur hæc cum fiunt, non casu fieri putanda sunt, cum is cui sanctorum capilli capitis omnes numerati sunt **, ad ipsum ora- Lionis tempus apte conjungat allentumque præbeat egenti fideliterque deprecanti cum qui sui minister beneficii futurus sit ; sic existimandum est con- jungi aliquando inspectores Deique ministros an- gelos et præsentes effici huic alicui oranti, ut in ea conspirent quæ qui orat postulaverit. Sed et unius- cujusque angelus, etiam eorum qui in Ecclesia pu- silli sunt, semper videns faciem Putris qui in cœlis est 8, Deique conditoris nostri divinitatem inspi- ciens, orat nobiscum et iis quæ petimus quantum potest fieri collaborat. C ipsis verbis orationis sanctorum, maxime cum oran- tes orant spiritu et mente, inesse divinam virtutem quæ, luce ab orantis cogitatione exorta, ex ipsiusque ore emissa, spiritale exstinguat virus quod adversa- riæ potestates eorum instillant animis qui orare negligunt, nec id observant quod Paulus consequen- ter ad Christi monita dicit: Sine intermissione orate . Scientia enim, ratio aut fides emittit ab orantis sancti anima quoddam veluti telum, quod ad perniciem usque et interitum vulneret inimicos Deo spiritus qui nos peccati laqueis irretire cupiunt. Porro cum virtutis actus præceptaque adimpleta in orationis partem veniant, ille sine intermissione orat, qui debitis operibus orationem jungit, oratio- nique convenientes actiones; istud enim, sine inter- missione orale, hoc uno modo ut præceptum possibile possumus accipere, nempe si dixerimus totam viri sancti vitam unam aliquam magnam esse continuam orationem, cujus etiam pars sit quæ solet D oratio vocari, et quæ non minus quam ter quaque die fieri debet : quod ex Daniele manifestum est 88, qui tanto sibi periculo impendente tribus tempori bus per diem orabat. Et Petrus ascendens in supe- Matth. x, 31. Matth. xvIII, 10. Thess. v, 17. Dan. vi, 13. perperam vero editio Oxoniensis. Sic habet codex ms. in quo male legit editor Oxoniensis, tem editio Oxoniensis, Οxon., 12. Præter hæc quæ virtute plena sunt, arbitror (1) Συναγαγόντος. Lege cum Bentleio vel σ (2) Ευξομένῳ, etc. Sic codex ms. Editio vero (5) Ἠριθμηκότος. Ita recte codex manuscriptus; (4) Αρμονίως. Lego cum Bentleio, ἁρμοδίως. (6) Πεπληρωμένους. Lego cum Bentleio, πεπλη (7) Καθαιρέσει. Sic collex mis. et recle; male au (8) Προσεύχεται. Ita codex ms. Editio auter (9) Οφείλουσι. Lego cum Bentleio, ὀφείλουσα.

ἐστιν ἐκ τῶν κατὰ τὸν Δανιήλ, τηλικούτου ἐπηρτημέ- του αὐτῷ κινδύνου, ευχόμενον, τρὶς τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ Πέτρος δὲ ἀναβαίνων εἰς τὸ δῶμα τὴν ἕκτην (10) προσεύξασθαι, ὅτε καὶ ὥρα (11) τὸ ἐξ οὐρανοῦ καθιέμενον σκεῦος τέτρασιν (12) ἀρχαῖς καθιέμε- τον, παρίστησι τὴν μέσην τῶν τριῶν εὐχὴν τὴν πρὸ αὐτοῦ καὶ παρὰ τοῦ Δαυίδ (13) λεγομένην· Τὸ πρωΐ εἰσακούσῃ τῆς προσευχῆς μου· τὸ πρωΐ παρα- στήσομαί σοι καὶ ἐπόψομαι· καὶ τῆς τελευταίας δηλουμένης διὰ τοῦ· Επαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἑσπερινή. Ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸν τῆς νυκτὸς καιρὸν χωρίς ταύτης τῆς εὐχῆς καθηκόντως διανύσομεν (14), τοῦ μὲν Δαυὶδ λέγοντος· Μεσονύκτιον ἐξεγειρό μην τοῦ ἐξομολογεῖσθαί σοι ἐπὶ τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου· τοῦ δὲ Παύλου, ὡς ἐν ταῖς Πρά ξεπι τῶν ἀποστόλων εἴρηται, κατὰ τὸ μεσονύκτιον ἅμα τῷ Σίλᾳ ἐν Φιλίπποις προσευχομένου καὶ ὑμ- νῦντος τὸν Θεόν, ὥστε ἐπακροᾶσθαι αὐτῶν καὶ τοὺς δεσμίους. • Εἰ δὲ Ἰησοῦς προσεύχεται, καὶ μὴ μάτην προσ- Β εύχεται τυγχάνων ὧν αἰτεῖ διὰ τοῦ εὔχεσθαι, τάχα οὐκ ἂν αὐτὰ εἰληφώς χωρὶς εὐχῆς, τίς ἡμῶν ἀμελη τοῦ εὔχεσθαι; Μάρκος μὲν γάρ φησιν, ὅτι Πρωί εν- τυχον λίαν ἀναστὰς ἐξῆλθε καὶ ἀπῆλθε εἰς ἔρη- μον τόπον, κἀκεῖ προσηύχετο· ὁ δὲ Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τόπῳ τινὶ προσευ- χύμενον, ὡς ἐπαύσατο, εἶπέ τις τῶν μαθητῶν αὐτοῦ πρὸς αὐτόν· καὶ ἐν ἄλλοις· Καὶ ἦν δια- νυκτερεύων ἐν τῇ προσευχῇ τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ Ἰωάν- νῆς εὐχὴν αὐτοῦ ἀναγράφει λέγων· Ταῦτα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶπε· Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, δόξα- σύν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάση σε καὶ τὸ Ηδειν δὲ ὅτι πάντοτέ μου ακούεις, παρὰ τῷ αὐτῷ ἀναγεγραμμένον, ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον, δηλοῖ ὅτι πάντοτε ευχόμενος πάντοτε ἐπακούεται. Τί δὲ δεῖ καταλέγειν τοὺς διὰ τοῦ ἂν δεῖ τρόπον προσ- εύξασθαι, μεγίστων επιτευχότας ἀπὸ Θεοῦ; παρ- ἐν (15) ἑκάστῳ τῶν ἑαυτῶν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀνα- λέξασθαι πλείονα. Αννα γὰρ ὑπηρέτησε τῇ γενήσει Σαμουήλ τῷ Μωϋσῃ συναριθμηθέντος, ἐπεὶ μὴ τίτ κτούσα, πιστεύσασα προσηύξατο πρὸς Κύριον. Εζε κίας δὲ ἔτι ἄπαις τυγχάνων, μαθὼν ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου τεθνήξεσθαι (16), προσευξάμενος εἰς τὴν τοῦ Σωτῆ ρος γενεαλογίαν ἀνείληπται. "Ηδη δὲ ὑφ' ἓν πρόσο ταγμα ἐξ ἐπιβουλῆς τοῦ ᾿Αμμὰν ἀπόλλυσθαι μέλλον- τος τοῦ λαοῦ, προσευχὴ μετὰ νηστείας Μαρδοχαίου καὶ Ἐσθὴρ ἐπακουσθεῖσα, πρὸς ταῖς κατὰ Μωσέα ἑορταῖς, τὴν Μαρδοχαϊκὴν ἐγέννησεν εὐφροσύνης τῷ λαῖς ἡμέραν. Ἀλλὰ καὶ Ἰουδὴθ ἁγίαν ἀνενεγκοῦσα προσευχὴν, τοῦ Ολοφέρνου μετὰ Θεοῦ περιγίνε- ται (17), καὶ μία γυνὴ τῶν Ἑβραίων αἰσχύνην οι Οποιι., περὶ τὴν ἔκτην. χώρα, θεωρεῖ. τέσσαρσιν. παρὰ τῷ Δαυίδ. διανύσσομεν. πάρεστιν. Ιείο : Παρὸν ἑκάστῳ τὰ ἑαυτῷ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀνα- λέξασθαι πλείονα. τεθνήξασθαι. περιγίνηται. LIBELLUS DE ORATIONE. A riora ut oraret circa horam sextam, cum vidit es cœlo descendens vas quatuor initiis submilli”; me- diam e tribus orationem exhibet quam et ante illuı David commemoraverat : Mane exaudies vocem meam; mane astabo tibi et videbo **. Ultima quoque ostenditur his verbis: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum ". Sed neque noctis tem. pus sine hoc orationis genere recte transigemus, cum David dicat: Media nocte surgebam ad confi. tendum tibi super judicia justitiæ tuæ ; et Paulus in Actibus apostolorum dicatur Philippis media noete cum Sila orasse et laudasse Deum, ita ut audirent eos qui in custodia erant **. orationem petita consequitur, sine oratione forte non accepturus : quis nostrum orare negligat? Ait enim Marcus: Et diluculo valde surgens, egressus abiit in desertum locum, ibique orabat **¸ Lucas au- ten : Et factum est cum esset in quodam loco orans, ut cessavit, dixit unus ex discipulis ejus ad eum ; et alibi: Et erat pernoctans in oratione Dei", Joannes vero orationem ejus describit cum ait : Hæc locutus est Jesus, et sablevatis oculis in cœlum dixit : Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te ". Et illud: Sciebam quia semper me audis ", a Domino dictum et ab eodem evangelista conscriptum, ostendit eum qui seinper orat, semper exaudiri. Quid est autem necesse eos recensere qui quod ut oportet orarent, maxima a Deo beneficia consecuti sunt? cum facile cuique sit plura sibi e Scripturis seligere. Anna enim Sa- muelis illius qui Moysi connumeratus est ", genera- tioni ministravit, quia cum non pareret, cre- didit et oravit ad Dominum; Ezechias autem cum liberis adhuc careret accepissetque ab Isaia se moriturum, oravit et in Servatoris genealogiam admissus est 1. Jam uno edicto insidiisque Aman periturus erat populus, cuin Mardochæi et Esther oratio jejunio conjuncta exaudita est, et præter festa a Moyse constituta, Mardochai- cum populo peperit lætitiæ diem. Judith sanctis oblatis precibus Holophernem Deo adjuvante su- peravit, et una Hebræorum femina labem do- mui Nabuchodonosoris inussit s. Ananias, Azarias et Misael exauditi sunt, merueruntque ventum ro- ris flantem ignisque vires cohibentem accipere *. ** Psal. cxviii, 62. » Act. xv, 25. » Marc. 1, 35. Juan. x1, 42. » Jerem. xv, 1. ¹ IV Reg. xx, 2. C D Psal. v, 4. Psal. CXL * Luc. x1, 1. Luc. vi, 12. Joan. xvi, 1. * Judith sus, 9. Dan. III, Act. x, p. 50. 2. vel cum editore Oxoniensi, niensis, in quo male legebat editor Oxoniensis, sis, Integrum locum sic lego cum Bent- perperam vero elitio Oxoniensis, 13. Quod si Jesus oral nec orat frustra, sed per (10) Τὴν ἕκτην. lla codex ms. Editio autem (11) Καὶ ὥρα. Ita codex ms. habet : lege, και (12) Τέτρασιν. lla codex ms. Editio autem Oxo- (13) Παρὰτοῦ Δαυιδ. Bentleio scribendum videtur, (14) Διανύσομεν. Sic habet codex manuscriptus (15) Παρόν. Ιta codex ms. Editio autem Oxonien (16) Τεθνήξεσθαι. Ita recte habet codex us. ; (17) Codex ms., περιγίνεται ; male editio Oson.g

ἐστιν ἐκ τῶν κατὰ τὸν Δανιήλ, τηλικούτου ἐπηρτημέ- του αὐτῷ κινδύνου, ευχόμενον, τρὶς τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ Πέτρος δὲ ἀναβαίνων εἰς τὸ δῶμα τὴν ἕκτην (10) προσεύξασθαι, ὅτε καὶ ὥρα (11) τὸ ἐξ οὐρανοῦ καθιέμενον σκεῦος τέτρασιν (12) ἀρχαῖς καθιέμε- τον, παρίστησι τὴν μέσην τῶν τριῶν εὐχὴν τὴν πρὸ αὐτοῦ καὶ παρὰ τοῦ Δαυίδ (13) λεγομένην· Τὸ πρωΐ εἰσακούσῃ τῆς προσευχῆς μου· τὸ πρωΐ παρα- στήσομαί σοι καὶ ἐπόψομαι· καὶ τῆς τελευταίας δηλουμένης διὰ τοῦ· Επαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἑσπερινή. Ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸν τῆς νυκτὸς καιρὸν χωρίς ταύτης τῆς εὐχῆς καθηκόντως διανύσομεν (14), τοῦ μὲν Δαυὶδ λέγοντος· Μεσονύκτιον ἐξεγειρό μην τοῦ ἐξομολογεῖσθαί σοι ἐπὶ τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου· τοῦ δὲ Παύλου, ὡς ἐν ταῖς Πρά ξεπι τῶν ἀποστόλων εἴρηται, κατὰ τὸ μεσονύκτιον ἅμα τῷ Σίλᾳ ἐν Φιλίπποις προσευχομένου καὶ ὑμ- νῦντος τὸν Θεόν, ὥστε ἐπακροᾶσθαι αὐτῶν καὶ τοὺς δεσμίους. • Εἰ δὲ Ἰησοῦς προσεύχεται, καὶ μὴ μάτην προσ- Β εύχεται τυγχάνων ὧν αἰτεῖ διὰ τοῦ εὔχεσθαι, τάχα οὐκ ἂν αὐτὰ εἰληφώς χωρὶς εὐχῆς, τίς ἡμῶν ἀμελη τοῦ εὔχεσθαι; Μάρκος μὲν γάρ φησιν, ὅτι Πρωί εν- τυχον λίαν ἀναστὰς ἐξῆλθε καὶ ἀπῆλθε εἰς ἔρη- μον τόπον, κἀκεῖ προσηύχετο· ὁ δὲ Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τόπῳ τινὶ προσευ- χύμενον, ὡς ἐπαύσατο, εἶπέ τις τῶν μαθητῶν αὐτοῦ πρὸς αὐτόν· καὶ ἐν ἄλλοις· Καὶ ἦν δια- νυκτερεύων ἐν τῇ προσευχῇ τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ Ἰωάν- νῆς εὐχὴν αὐτοῦ ἀναγράφει λέγων· Ταῦτα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶπε· Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, δόξα- σύν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάση σε καὶ τὸ Ηδειν δὲ ὅτι πάντοτέ μου ακούεις, παρὰ τῷ αὐτῷ ἀναγεγραμμένον, ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον, δηλοῖ ὅτι πάντοτε ευχόμενος πάντοτε ἐπακούεται. Τί δὲ δεῖ καταλέγειν τοὺς διὰ τοῦ ἂν δεῖ τρόπον προσ- εύξασθαι, μεγίστων επιτευχότας ἀπὸ Θεοῦ; παρ- ἐν (15) ἑκάστῳ τῶν ἑαυτῶν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀνα- λέξασθαι πλείονα. Αννα γὰρ ὑπηρέτησε τῇ γενήσει Σαμουήλ τῷ Μωϋσῃ συναριθμηθέντος, ἐπεὶ μὴ τίτ κτούσα, πιστεύσασα προσηύξατο πρὸς Κύριον. Εζε κίας δὲ ἔτι ἄπαις τυγχάνων, μαθὼν ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου τεθνήξεσθαι (16), προσευξάμενος εἰς τὴν τοῦ Σωτῆ ρος γενεαλογίαν ἀνείληπται. "Ηδη δὲ ὑφ' ἓν πρόσο ταγμα ἐξ ἐπιβουλῆς τοῦ ᾿Αμμὰν ἀπόλλυσθαι μέλλον- τος τοῦ λαοῦ, προσευχὴ μετὰ νηστείας Μαρδοχαίου καὶ Ἐσθὴρ ἐπακουσθεῖσα, πρὸς ταῖς κατὰ Μωσέα ἑορταῖς, τὴν Μαρδοχαϊκὴν ἐγέννησεν εὐφροσύνης τῷ λαῖς ἡμέραν. Ἀλλὰ καὶ Ἰουδὴθ ἁγίαν ἀνενεγκοῦσα προσευχὴν, τοῦ Ολοφέρνου μετὰ Θεοῦ περιγίνε- ται (17), καὶ μία γυνὴ τῶν Ἑβραίων αἰσχύνην οι Οποιι., περὶ τὴν ἔκτην. χώρα, θεωρεῖ. τέσσαρσιν. παρὰ τῷ Δαυίδ. διανύσσομεν. πάρεστιν. Ιείο : Παρὸν ἑκάστῳ τὰ ἑαυτῷ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀνα- λέξασθαι πλείονα. τεθνήξασθαι. περιγίνηται. LIBELLUS DE ORATIONE. A riora ut oraret circa horam sextam, cum vidit es cœlo descendens vas quatuor initiis submilli”; me- diam e tribus orationem exhibet quam et ante illuı David commemoraverat : Mane exaudies vocem meam; mane astabo tibi et videbo **. Ultima quoque ostenditur his verbis: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum ". Sed neque noctis tem. pus sine hoc orationis genere recte transigemus, cum David dicat: Media nocte surgebam ad confi. tendum tibi super judicia justitiæ tuæ ; et Paulus in Actibus apostolorum dicatur Philippis media noete cum Sila orasse et laudasse Deum, ita ut audirent eos qui in custodia erant **. orationem petita consequitur, sine oratione forte non accepturus : quis nostrum orare negligat? Ait enim Marcus: Et diluculo valde surgens, egressus abiit in desertum locum, ibique orabat **¸ Lucas au- ten : Et factum est cum esset in quodam loco orans, ut cessavit, dixit unus ex discipulis ejus ad eum ; et alibi: Et erat pernoctans in oratione Dei", Joannes vero orationem ejus describit cum ait : Hæc locutus est Jesus, et sablevatis oculis in cœlum dixit : Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te ". Et illud: Sciebam quia semper me audis ", a Domino dictum et ab eodem evangelista conscriptum, ostendit eum qui seinper orat, semper exaudiri. Quid est autem necesse eos recensere qui quod ut oportet orarent, maxima a Deo beneficia consecuti sunt? cum facile cuique sit plura sibi e Scripturis seligere. Anna enim Sa- muelis illius qui Moysi connumeratus est ", genera- tioni ministravit, quia cum non pareret, cre- didit et oravit ad Dominum; Ezechias autem cum liberis adhuc careret accepissetque ab Isaia se moriturum, oravit et in Servatoris genealogiam admissus est 1. Jam uno edicto insidiisque Aman periturus erat populus, cuin Mardochæi et Esther oratio jejunio conjuncta exaudita est, et præter festa a Moyse constituta, Mardochai- cum populo peperit lætitiæ diem. Judith sanctis oblatis precibus Holophernem Deo adjuvante su- peravit, et una Hebræorum femina labem do- mui Nabuchodonosoris inussit s. Ananias, Azarias et Misael exauditi sunt, merueruntque ventum ro- ris flantem ignisque vires cohibentem accipere *. ** Psal. cxviii, 62. » Act. xv, 25. » Marc. 1, 35. Juan. x1, 42. » Jerem. xv, 1. ¹ IV Reg. xx, 2. C D Psal. v, 4. Psal. CXL * Luc. x1, 1. Luc. vi, 12. Joan. xvi, 1. * Judith sus, 9. Dan. III, Act. x, p. 50. 2. vel cum editore Oxoniensi, niensis, in quo male legebat editor Oxoniensis, sis, Integrum locum sic lego cum Bent- perperam vero elitio Oxoniensis, 13. Quod si Jesus oral nec orat frustra, sed per (10) Τὴν ἕκτην. lla codex ms. Editio autem (11) Καὶ ὥρα. Ita codex ms. habet : lege, και (12) Τέτρασιν. lla codex ms. Editio autem Oxo- (13) Παρὰτοῦ Δαυιδ. Bentleio scribendum videtur, (14) Διανύσομεν. Sic habet codex manuscriptus (15) Παρόν. Ιta codex ms. Editio autem Oxonien (16) Τεθνήξεσθαι. Ita recte habet codex us. ; (17) Codex ms., περιγίνεται ; male editio Oson.g

ἐστιν ἐκ τῶν κατὰ τὸν Δανιήλ, τηλικούτου ἐπηρτημέ- του αὐτῷ κινδύνου, ευχόμενον, τρὶς τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ Πέτρος δὲ ἀναβαίνων εἰς τὸ δῶμα τὴν ἕκτην (10) προσεύξασθαι, ὅτε καὶ ὥρα (11) τὸ ἐξ οὐρανοῦ καθιέμενον σκεῦος τέτρασιν (12) ἀρχαῖς καθιέμε- τον, παρίστησι τὴν μέσην τῶν τριῶν εὐχὴν τὴν πρὸ αὐτοῦ καὶ παρὰ τοῦ Δαυίδ (13) λεγομένην· Τὸ πρωΐ εἰσακούσῃ τῆς προσευχῆς μου· τὸ πρωΐ παρα- στήσομαί σοι καὶ ἐπόψομαι· καὶ τῆς τελευταίας δηλουμένης διὰ τοῦ· Επαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἑσπερινή. Ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸν τῆς νυκτὸς καιρὸν χωρίς ταύτης τῆς εὐχῆς καθηκόντως διανύσομεν (14), τοῦ μὲν Δαυὶδ λέγοντος· Μεσονύκτιον ἐξεγειρό μην τοῦ ἐξομολογεῖσθαί σοι ἐπὶ τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου· τοῦ δὲ Παύλου, ὡς ἐν ταῖς Πρά ξεπι τῶν ἀποστόλων εἴρηται, κατὰ τὸ μεσονύκτιον ἅμα τῷ Σίλᾳ ἐν Φιλίπποις προσευχομένου καὶ ὑμ- νῦντος τὸν Θεόν, ὥστε ἐπακροᾶσθαι αὐτῶν καὶ τοὺς δεσμίους. • Εἰ δὲ Ἰησοῦς προσεύχεται, καὶ μὴ μάτην προσ- Β εύχεται τυγχάνων ὧν αἰτεῖ διὰ τοῦ εὔχεσθαι, τάχα οὐκ ἂν αὐτὰ εἰληφώς χωρὶς εὐχῆς, τίς ἡμῶν ἀμελη τοῦ εὔχεσθαι; Μάρκος μὲν γάρ φησιν, ὅτι Πρωί εν- τυχον λίαν ἀναστὰς ἐξῆλθε καὶ ἀπῆλθε εἰς ἔρη- μον τόπον, κἀκεῖ προσηύχετο· ὁ δὲ Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τόπῳ τινὶ προσευ- χύμενον, ὡς ἐπαύσατο, εἶπέ τις τῶν μαθητῶν αὐτοῦ πρὸς αὐτόν· καὶ ἐν ἄλλοις· Καὶ ἦν δια- νυκτερεύων ἐν τῇ προσευχῇ τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ Ἰωάν- νῆς εὐχὴν αὐτοῦ ἀναγράφει λέγων· Ταῦτα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶπε· Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, δόξα- σύν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάση σε καὶ τὸ Ηδειν δὲ ὅτι πάντοτέ μου ακούεις, παρὰ τῷ αὐτῷ ἀναγεγραμμένον, ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον, δηλοῖ ὅτι πάντοτε ευχόμενος πάντοτε ἐπακούεται. Τί δὲ δεῖ καταλέγειν τοὺς διὰ τοῦ ἂν δεῖ τρόπον προσ- εύξασθαι, μεγίστων επιτευχότας ἀπὸ Θεοῦ; παρ- ἐν (15) ἑκάστῳ τῶν ἑαυτῶν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀνα- λέξασθαι πλείονα. Αννα γὰρ ὑπηρέτησε τῇ γενήσει Σαμουήλ τῷ Μωϋσῃ συναριθμηθέντος, ἐπεὶ μὴ τίτ κτούσα, πιστεύσασα προσηύξατο πρὸς Κύριον. Εζε κίας δὲ ἔτι ἄπαις τυγχάνων, μαθὼν ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου τεθνήξεσθαι (16), προσευξάμενος εἰς τὴν τοῦ Σωτῆ ρος γενεαλογίαν ἀνείληπται. "Ηδη δὲ ὑφ' ἓν πρόσο ταγμα ἐξ ἐπιβουλῆς τοῦ ᾿Αμμὰν ἀπόλλυσθαι μέλλον- τος τοῦ λαοῦ, προσευχὴ μετὰ νηστείας Μαρδοχαίου καὶ Ἐσθὴρ ἐπακουσθεῖσα, πρὸς ταῖς κατὰ Μωσέα ἑορταῖς, τὴν Μαρδοχαϊκὴν ἐγέννησεν εὐφροσύνης τῷ λαῖς ἡμέραν. Ἀλλὰ καὶ Ἰουδὴθ ἁγίαν ἀνενεγκοῦσα προσευχὴν, τοῦ Ολοφέρνου μετὰ Θεοῦ περιγίνε- ται (17), καὶ μία γυνὴ τῶν Ἑβραίων αἰσχύνην οι Οποιι., περὶ τὴν ἔκτην. χώρα, θεωρεῖ. τέσσαρσιν. παρὰ τῷ Δαυίδ. διανύσσομεν. πάρεστιν. Ιείο : Παρὸν ἑκάστῳ τὰ ἑαυτῷ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀνα- λέξασθαι πλείονα. τεθνήξασθαι. περιγίνηται. LIBELLUS DE ORATIONE. A riora ut oraret circa horam sextam, cum vidit es cœlo descendens vas quatuor initiis submilli”; me- diam e tribus orationem exhibet quam et ante illuı David commemoraverat : Mane exaudies vocem meam; mane astabo tibi et videbo **. Ultima quoque ostenditur his verbis: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum ". Sed neque noctis tem. pus sine hoc orationis genere recte transigemus, cum David dicat: Media nocte surgebam ad confi. tendum tibi super judicia justitiæ tuæ ; et Paulus in Actibus apostolorum dicatur Philippis media noete cum Sila orasse et laudasse Deum, ita ut audirent eos qui in custodia erant **. orationem petita consequitur, sine oratione forte non accepturus : quis nostrum orare negligat? Ait enim Marcus: Et diluculo valde surgens, egressus abiit in desertum locum, ibique orabat **¸ Lucas au- ten : Et factum est cum esset in quodam loco orans, ut cessavit, dixit unus ex discipulis ejus ad eum ; et alibi: Et erat pernoctans in oratione Dei", Joannes vero orationem ejus describit cum ait : Hæc locutus est Jesus, et sablevatis oculis in cœlum dixit : Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te ". Et illud: Sciebam quia semper me audis ", a Domino dictum et ab eodem evangelista conscriptum, ostendit eum qui seinper orat, semper exaudiri. Quid est autem necesse eos recensere qui quod ut oportet orarent, maxima a Deo beneficia consecuti sunt? cum facile cuique sit plura sibi e Scripturis seligere. Anna enim Sa- muelis illius qui Moysi connumeratus est ", genera- tioni ministravit, quia cum non pareret, cre- didit et oravit ad Dominum; Ezechias autem cum liberis adhuc careret accepissetque ab Isaia se moriturum, oravit et in Servatoris genealogiam admissus est 1. Jam uno edicto insidiisque Aman periturus erat populus, cuin Mardochæi et Esther oratio jejunio conjuncta exaudita est, et præter festa a Moyse constituta, Mardochai- cum populo peperit lætitiæ diem. Judith sanctis oblatis precibus Holophernem Deo adjuvante su- peravit, et una Hebræorum femina labem do- mui Nabuchodonosoris inussit s. Ananias, Azarias et Misael exauditi sunt, merueruntque ventum ro- ris flantem ignisque vires cohibentem accipere *. ** Psal. cxviii, 62. » Act. xv, 25. » Marc. 1, 35. Juan. x1, 42. » Jerem. xv, 1. ¹ IV Reg. xx, 2. C D Psal. v, 4. Psal. CXL * Luc. x1, 1. Luc. vi, 12. Joan. xvi, 1. * Judith sus, 9. Dan. III, Act. x, p. 50. 2. vel cum editore Oxoniensi, niensis, in quo male legebat editor Oxoniensis, sis, Integrum locum sic lego cum Bent- perperam vero elitio Oxoniensis, 13. Quod si Jesus oral nec orat frustra, sed per (10) Τὴν ἕκτην. lla codex ms. Editio autem (11) Καὶ ὥρα. Ita codex ms. habet : lege, και (12) Τέτρασιν. lla codex ms. Editio autem Oxo- (13) Παρὰτοῦ Δαυιδ. Bentleio scribendum videtur, (14) Διανύσομεν. Sic habet codex manuscriptus (15) Παρόν. Ιta codex ms. Editio autem Oxonien (16) Τεθνήξεσθαι. Ita recte habet codex us. ; (17) Codex ms., περιγίνεται ; male editio Oson.g

ἐποίησε τῷ οἴκῳ τοῦ Ναβουχοδονόσορ Ανανίας τε Β ΣΙΣ, 3. • καυστικωτέρας. έν. Οχοι., λέγειν, ἀλλὰ καὶ ἐν ὅσοις. των ἐγχρίψαι. Oχοπ., καὶ ᾿Αζαρίας καὶ Μισαήλ πνεῦμα δρόσου διασυρί- ζον οὐκ ἐῶν ἐνεργεῖν τὴν φλόγα τοῦ πυρὸς ἄξιοι γεγόνασιν ἐπακουσθέντες λαβεῖν· οἱ δὲ ἐν τῷ λάκκῳ Βαβυλωνίων λέοντες φιμοῦνται διὰ τὰς τοῦ Δανιήλ προσευχάς· καὶ Ἰωνᾶς δὲ, οὐκ ἀπογνοὺς τὸ ἐπακου σθήσεσθαι ἐκ κοιλίας τοῦ καταπιόντος αὐτὸν κήτους, τὸ ἐλλιπὲς τῆς πρὸς τοὺς Νινευΐτας προφητείας, ἐξω ελθὼν τὴν τοῦ κήτους γαστέρα, ἀναπληροί. Οσα δὲ καὶ ἕκαστος ἡμῶν, ἐὰν, εὐχαρίστως μεμνημένος τῶν εἰς αὐτὸν εὐεργεσιών, περὶ τούτων αίνους ἀναπέμπειν τῷ Θεῷ βούληται, ἔχει ἐκδιηγήσασθαι; "Αγονοί τε γὰρ ἐπιπολὺ γεγενημέναι ψυχαί, ᾔσθημέναι τῆς στειρώσεως τῶν ἰδίων ἡγεμονικῶν καὶ τῆς ἀγονίας τοῦ νοῦ ἑαυτῶν (18), ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος διὰ ἐπιμόνου εὐχῆς κυήσασαι, σωτηρίους λόγους θεωρη μάτων ἀληθείας πεπληρωμένους γεγεννήκασιν. Όσοι δὲ, ἡμῶν πολλάκις μυριάδων ἀντικειμένης δυνάμεως καταστρατευομένων καὶ ἐξαφανίσαι ἀπὸ τῆς θείας ἡμᾶς πίστεως βουλομένων πολέμιοι διελύθησαν; Θαρ ῥησάντων ἡμῶν, ὅτι οὗτοι ἐν ἅρμασιν, οὗτοι δὲ ἐν ἵπποις, ἀλλὰ ἡμεῖς ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐπι- καλούμενοι ὁρῶμεν ὅτι ἀληθῶς ψευδής ἵππος εἰς σωτηρίαν. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν ἀρχιστράτηγον τοῦ ἀντι- κειμένου, ἀπατηλὸν καὶ πιθανὸν λόγον καταπτήσσειν ποιοῦντα πολλοὺς καὶ τῶν πεπιστευκέναι νομιζομέ- νων, ὁ τῷ πρὸς Θεὸν αίνῳ πεποιθὼς διακόπτει πολλά κις· Ἰουδὴθ γὰρ ἑρμηνεύεται αίνεσις. Ὅσοι τε πάσης φλογὸς καυστικωτέροις (19) περιπεσόντες δυσπερι γενήτοις πολλάκις πειρασμοῖς, οὐδὲν ὑπ' αὐτῶν πεπόνθασιν, ἀλλὰ πάντη ἀβλαβεῖς τούτους διεξελη- λύθασιν, οὐδὲ τὸ τυχὸν ὀσμῆς τοῦ πολεμίου πυρός βλάβην ἐσχηκότες. Τί δεῖ καὶ λέγειν ἄλλα, καὶ ἐν ὅσοις (20) θηρίοις καθ' ἡμῶν ἐξηγριωμένοις, πονη- ροῖς πνεύμασι καὶ ἀνθρώποις ὠμοῖς παρατυχόντες, ταῖς εὐχαῖς αὐτοὺς πολλάκις ἐφίμωσαν, οὐ δεδυνη μένων ἐγχρίψαι (21) τους οδόντας αὐτῶν τοῖς γεγε- νημένοις ἡμῶν μέλεσι τοῦ Χριστοῦ; Πολλάκις γάρ καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἁγίων τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασε Κύριος, καὶ ἐξουδενώθησαν ὡς ὕδωρ παραπορευόμενον. Ἴσμεν δὲ πολλάκις φυγάδας προσταγμάτων Θεοῦ, καταποθέντας ὑπὸ τοῦ θανά του (22) πρότερον κατ' αὐτῶν ἰσχύσαντος, διὰ τὴν μετάνοιαν σωθέντας ἀπὸ τοῦ τηλικούτου κακοῦ, οὐκ ἀπεγνωκότας (23) τὸ σώζεσθαι δύνασθαι ἤδη ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ θανάτου κεκρατημένους· Κατέπιε γὰρ ὁ θάνατος ἰσχύσας· καὶ πάλιν ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου. Ταῦτα δέ μοι ἀναγκαιότατον μετὰ τὸν κατάλογον τῶν ὠφεληθέν των διὰ προσευχῆς εἰρῆσθαι νομίζω, ἀποτρέποντι (24) τὴν πνευματικὴν καὶ τὴν ἐν Χριστῷ ζωήν ποθούν • ἂν τοὺς πολλάκις ἐφίμωσαν, οὐ δεδυνημένοις έγε χρίμψαι. ἀπὸ τοῦ θανάτου. κότες. ἀποτρέπονται. ORIGENIS In Babylonico laco leonum ora Danielis precibus obturantnr *. Jonas, cum e ventre celi a quo de- glutitus erat exaudiri non desperasset, egressus inds, propheticam ad Ninivitas legationem prius inchoatam feliciter absolvit. Quanta vero sunt quæ unusquisque nostrum, si modo grato animo memor acceptorum beneficiorum, laudes Deo pro his re- ferre velit, poterit enarrare? Animæ enim quæ diu sine prole manserunt, deprehensa ejus partis ste- rilitate quæ princeps in ipsis esse debet, mentis- que orbitate, a Spiritu sancto per assiduam ora- tionem veluti gravidatæ, salutares sermones veri- tatisque cognitione plenos generarunt. Quot etiam, oppugnantibus nos sape multis adversa potestatis millibus, divinaque nos dejicere spe volentibus, hin - stes prostrati sunt? Confidimus enim quia hi in curribus et hi in equis, nos autem in nomine Do- mini Dei nostri invocantes videmus illud verum: Fallax equus ad salutem. Sed et principem mili- tiæ adversarii, fallacem et probabilem sermonem, qui multis etiam eorum qui credidisse putantur, ter- rorem injicit, ille jugulat sæpe qui Dei laudibus confidit : Judith euim laudem iuterpretantur. Quo sunt qui, cum in tentationes incidissent superatu difficiles et flamma qualibet ardentiores, nihil ab ipsis passi sunt, sed illæsi evaserunt omnino, ne mi- pimo quidem ab odore inimici ignis accepto dam- no ? Quid necesse est et alia comineniorare, quotque belluis in nos eratis, malignis iunquam spiriti- bus, hominibusque sævis occurrentes, eorum sæpe precibus suis ora obstruxerunt, cum ne admovere quidem dentes potuerint his (membris) nostris Christi membris effectis. Saepe enim pro quolibet sanctorum molus leonum confregit Dominus, et ad nihilum devenerunt tanquam aqua decurrens 1. Sape etiam novimus divinorum mandatorum fugitivos, a morte principio devictos et deglutitos, per pœ- nitentiam a tanto servatos esse malo, cum etsi jam eos ventre mors contineret, salvari ta- men posse non desperaverint: Devoravit enim mors prævalens; et rursum abstulit Deus omuem lacry- mam ab emui fucie ®. llæc post corum enumeratio- nem quibus profecit oratio, mihi dicenda neces- sario visa sunt, avertenti eos qui spiritualem in Christo vitam desiderant ab exiguis et terrenis rebus oratione petendis, et ad mystica quorum hæc quæ prædixi imagines erant, scriptionis istins lectores adhortanti. Omnis enim de predictis spi- ritualibus mysticisque rebus oratio semper ab eo perficitur qui non secundum carnem militat, sed spiritu facta carnis mortificat, plurisque facit ea Psal. xxx, • Dan. vi, Rom. vim, 13. manuscriptus et recte, modo deleas Editio lla coalex uis. Editio autem C D [sa. xxv, 8. II Cor. x, 3. auiem Oxon., Oxon. perperam, 22. • Psal. (18) Codex ms., ἑαυτῶν; editio Oron., αὐτῶν. (18) Collex 18, pois. Ridit. Oxon., (20) λέγειν ἄλλα, καὶ ἐν ὅσοις. Sic habet codex (21) Αὐτοὺς πολλάκις ἐφίμωσαν, οὐ δεδυνημέ 17. 7 Psal. LVII, 7. (22) Ὑπὸ τοῦ θανάτου. lta codex ms. Editio (25) Απεγνωκότας. Male editio 010: ἀπεγνω (24) Αποτρέποντι. Ita codex ms. Editio autcm

ἐποίησε τῷ οἴκῳ τοῦ Ναβουχοδονόσορ Ανανίας τε Β ΣΙΣ, 3. • καυστικωτέρας. έν. Οχοι., λέγειν, ἀλλὰ καὶ ἐν ὅσοις. των ἐγχρίψαι. Oχοπ., καὶ ᾿Αζαρίας καὶ Μισαήλ πνεῦμα δρόσου διασυρί- ζον οὐκ ἐῶν ἐνεργεῖν τὴν φλόγα τοῦ πυρὸς ἄξιοι γεγόνασιν ἐπακουσθέντες λαβεῖν· οἱ δὲ ἐν τῷ λάκκῳ Βαβυλωνίων λέοντες φιμοῦνται διὰ τὰς τοῦ Δανιήλ προσευχάς· καὶ Ἰωνᾶς δὲ, οὐκ ἀπογνοὺς τὸ ἐπακου σθήσεσθαι ἐκ κοιλίας τοῦ καταπιόντος αὐτὸν κήτους, τὸ ἐλλιπὲς τῆς πρὸς τοὺς Νινευΐτας προφητείας, ἐξω ελθὼν τὴν τοῦ κήτους γαστέρα, ἀναπληροί. Οσα δὲ καὶ ἕκαστος ἡμῶν, ἐὰν, εὐχαρίστως μεμνημένος τῶν εἰς αὐτὸν εὐεργεσιών, περὶ τούτων αίνους ἀναπέμπειν τῷ Θεῷ βούληται, ἔχει ἐκδιηγήσασθαι; "Αγονοί τε γὰρ ἐπιπολὺ γεγενημέναι ψυχαί, ᾔσθημέναι τῆς στειρώσεως τῶν ἰδίων ἡγεμονικῶν καὶ τῆς ἀγονίας τοῦ νοῦ ἑαυτῶν (18), ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος διὰ ἐπιμόνου εὐχῆς κυήσασαι, σωτηρίους λόγους θεωρη μάτων ἀληθείας πεπληρωμένους γεγεννήκασιν. Όσοι δὲ, ἡμῶν πολλάκις μυριάδων ἀντικειμένης δυνάμεως καταστρατευομένων καὶ ἐξαφανίσαι ἀπὸ τῆς θείας ἡμᾶς πίστεως βουλομένων πολέμιοι διελύθησαν; Θαρ ῥησάντων ἡμῶν, ὅτι οὗτοι ἐν ἅρμασιν, οὗτοι δὲ ἐν ἵπποις, ἀλλὰ ἡμεῖς ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐπι- καλούμενοι ὁρῶμεν ὅτι ἀληθῶς ψευδής ἵππος εἰς σωτηρίαν. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν ἀρχιστράτηγον τοῦ ἀντι- κειμένου, ἀπατηλὸν καὶ πιθανὸν λόγον καταπτήσσειν ποιοῦντα πολλοὺς καὶ τῶν πεπιστευκέναι νομιζομέ- νων, ὁ τῷ πρὸς Θεὸν αίνῳ πεποιθὼς διακόπτει πολλά κις· Ἰουδὴθ γὰρ ἑρμηνεύεται αίνεσις. Ὅσοι τε πάσης φλογὸς καυστικωτέροις (19) περιπεσόντες δυσπερι γενήτοις πολλάκις πειρασμοῖς, οὐδὲν ὑπ' αὐτῶν πεπόνθασιν, ἀλλὰ πάντη ἀβλαβεῖς τούτους διεξελη- λύθασιν, οὐδὲ τὸ τυχὸν ὀσμῆς τοῦ πολεμίου πυρός βλάβην ἐσχηκότες. Τί δεῖ καὶ λέγειν ἄλλα, καὶ ἐν ὅσοις (20) θηρίοις καθ' ἡμῶν ἐξηγριωμένοις, πονη- ροῖς πνεύμασι καὶ ἀνθρώποις ὠμοῖς παρατυχόντες, ταῖς εὐχαῖς αὐτοὺς πολλάκις ἐφίμωσαν, οὐ δεδυνη μένων ἐγχρίψαι (21) τους οδόντας αὐτῶν τοῖς γεγε- νημένοις ἡμῶν μέλεσι τοῦ Χριστοῦ; Πολλάκις γάρ καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἁγίων τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασε Κύριος, καὶ ἐξουδενώθησαν ὡς ὕδωρ παραπορευόμενον. Ἴσμεν δὲ πολλάκις φυγάδας προσταγμάτων Θεοῦ, καταποθέντας ὑπὸ τοῦ θανά του (22) πρότερον κατ' αὐτῶν ἰσχύσαντος, διὰ τὴν μετάνοιαν σωθέντας ἀπὸ τοῦ τηλικούτου κακοῦ, οὐκ ἀπεγνωκότας (23) τὸ σώζεσθαι δύνασθαι ἤδη ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ θανάτου κεκρατημένους· Κατέπιε γὰρ ὁ θάνατος ἰσχύσας· καὶ πάλιν ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου. Ταῦτα δέ μοι ἀναγκαιότατον μετὰ τὸν κατάλογον τῶν ὠφεληθέν των διὰ προσευχῆς εἰρῆσθαι νομίζω, ἀποτρέποντι (24) τὴν πνευματικὴν καὶ τὴν ἐν Χριστῷ ζωήν ποθούν • ἂν τοὺς πολλάκις ἐφίμωσαν, οὐ δεδυνημένοις έγε χρίμψαι. ἀπὸ τοῦ θανάτου. κότες. ἀποτρέπονται. ORIGENIS In Babylonico laco leonum ora Danielis precibus obturantnr *. Jonas, cum e ventre celi a quo de- glutitus erat exaudiri non desperasset, egressus inds, propheticam ad Ninivitas legationem prius inchoatam feliciter absolvit. Quanta vero sunt quæ unusquisque nostrum, si modo grato animo memor acceptorum beneficiorum, laudes Deo pro his re- ferre velit, poterit enarrare? Animæ enim quæ diu sine prole manserunt, deprehensa ejus partis ste- rilitate quæ princeps in ipsis esse debet, mentis- que orbitate, a Spiritu sancto per assiduam ora- tionem veluti gravidatæ, salutares sermones veri- tatisque cognitione plenos generarunt. Quot etiam, oppugnantibus nos sape multis adversa potestatis millibus, divinaque nos dejicere spe volentibus, hin - stes prostrati sunt? Confidimus enim quia hi in curribus et hi in equis, nos autem in nomine Do- mini Dei nostri invocantes videmus illud verum: Fallax equus ad salutem. Sed et principem mili- tiæ adversarii, fallacem et probabilem sermonem, qui multis etiam eorum qui credidisse putantur, ter- rorem injicit, ille jugulat sæpe qui Dei laudibus confidit : Judith euim laudem iuterpretantur. Quo sunt qui, cum in tentationes incidissent superatu difficiles et flamma qualibet ardentiores, nihil ab ipsis passi sunt, sed illæsi evaserunt omnino, ne mi- pimo quidem ab odore inimici ignis accepto dam- no ? Quid necesse est et alia comineniorare, quotque belluis in nos eratis, malignis iunquam spiriti- bus, hominibusque sævis occurrentes, eorum sæpe precibus suis ora obstruxerunt, cum ne admovere quidem dentes potuerint his (membris) nostris Christi membris effectis. Saepe enim pro quolibet sanctorum molus leonum confregit Dominus, et ad nihilum devenerunt tanquam aqua decurrens 1. Sape etiam novimus divinorum mandatorum fugitivos, a morte principio devictos et deglutitos, per pœ- nitentiam a tanto servatos esse malo, cum etsi jam eos ventre mors contineret, salvari ta- men posse non desperaverint: Devoravit enim mors prævalens; et rursum abstulit Deus omuem lacry- mam ab emui fucie ®. llæc post corum enumeratio- nem quibus profecit oratio, mihi dicenda neces- sario visa sunt, avertenti eos qui spiritualem in Christo vitam desiderant ab exiguis et terrenis rebus oratione petendis, et ad mystica quorum hæc quæ prædixi imagines erant, scriptionis istins lectores adhortanti. Omnis enim de predictis spi- ritualibus mysticisque rebus oratio semper ab eo perficitur qui non secundum carnem militat, sed spiritu facta carnis mortificat, plurisque facit ea Psal. xxx, • Dan. vi, Rom. vim, 13. manuscriptus et recte, modo deleas Editio lla coalex uis. Editio autem C D [sa. xxv, 8. II Cor. x, 3. auiem Oxon., Oxon. perperam, 22. • Psal. (18) Codex ms., ἑαυτῶν; editio Oron., αὐτῶν. (18) Collex 18, pois. Ridit. Oxon., (20) λέγειν ἄλλα, καὶ ἐν ὅσοις. Sic habet codex (21) Αὐτοὺς πολλάκις ἐφίμωσαν, οὐ δεδυνημέ 17. 7 Psal. LVII, 7. (22) Ὑπὸ τοῦ θανάτου. lta codex ms. Editio (25) Απεγνωκότας. Male editio 010: ἀπεγνω (24) Αποτρέποντι. Ita codex ms. Editio autcm

τας ἀπὸ τοῦ περὶ τῶν μικρῶν καὶ ἐπιγείων είχε- σθαι, καὶ παρακαλοῦντι ἐπὶ τὰ μυστικὰ ὧν τύποι ἦσαν τὰ προειρημένα μοι, τοὺς ἐντυχόντας τῇδε τῇ γραφῇ· πᾶσα γὰρ ἡ περὶ τῶν προπαρατεθέντων ἡμῖν πνευματικῶν καὶ μυστικῶν εὐχὴ ἀεὶ ὑπὸ τοῦ μὴ κατὰ σάρκα στρατευομένου, ἀλλὰ πνεύματι τὰς πράξεις του σώματος θανατοῦντος, ἐπιτελεί ται, προκρινομένων τῶν (25) ἀπὸ τῆς ἀναγωγῆς μετ' ἐξετάσεως παρισταμένων τῆς ἐμφαινομένης κατὰ τὴν λέξιν γεγονέναι τοῖς προσευξαμένοις εὐερ γεσίας· καὶ ἐν ἡμῖν γὰρ ἀσκητέον μὴ ἐγγενέσθαι ἄγονον ἢ στείραν (26) ἀκούουσι τοῦ πνευματικοῦ νόμου ὠσὶ πνευματικοῖς (27), ἵνα ἀποτιθέμενοι τὸ εἶναι ἄγονοι ἡ στείραι, ἐπακουσθῶμεν ὡς ῎Αννα καὶ Ἐξεκίας· καὶ ἵνα ἀπὸ ἐπιβουλευόντων ἐχθρῶν τῶν πνευματικῶν τῆς πονηρίας ῥυσθῶμεν ὡς Μαρδο χαῖος καὶ Ἐσθὴρ, καὶ Ἰουδήθ. Καὶ ἐπεὶ κάμινός ἐπι σιδηρᾶ Αίγυπτος, σύμβολον τυγχάνουσα παντὸς τοῦ περιγείου τόπου, πᾶς ὁ ἐκπεφευγὼς τὴν τοῦ βίου τῶν ἀνθρώπων κακίαν καὶ μὴ πεπυρωμένος ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, μηδὲ ὡς κλίβανον πλήρη πυρὸς τὴν καρδίαν ἐσχηκώς, μὴ ἔλαττον εὐχαριστείτω τῶν ἐν πυρὶ δρόσου πεπειραμένων (28). ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἐν τῷ εὔξασθαι καὶ εἰρηκέναι· Μὴ παραδῷς τοῖς θη- μίοις ψυχὴν ἐξομολογουμένην σοι, ἐπακουσθείς, καὶ μηδὲν ἀπὸ τῆς ἀσπίδος καὶ τοῦ βασιλίσκου πα θῶν, τῷ διὰ Χριστὸν αὐτὸν αὐτῶν ἐπιβεβηκέναι (29) καὶ καταπατήσας λέοντα καὶ δράκοντα, τῇ τε καλῇ ἐξουσίᾳ ὑπὸ Ἰησοῦ διδομένῃ χρησάμενος τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ μηδὲν ὑπὸ τῶν τοσο ούτων ἀδικηθείς, πλεῖον τοῦ Δανιὴλ εὐχαριστησάτω, ἅτε ἀπὸ φοβερωτέρων καὶ ἐπιβλαβεστέρων ῥυσθεὶς θηρίων. Πρὸς τούτοις, ὁ πεπεισμένος ποίου κήτους τύπος τὸ καταπεπωκὸς τὸν Ἰωνᾶν ἐτύγχανε (30), καὶ καταλαβών τε ὅτι ἐκείνου τοῦ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ εἰ- ρημένου• Καταράσαιτο αὐτὴν ὁ καταρώμενος τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ο μέλλων τὸ μέγα κῆτος χειρώ- σασθαι· ἐάν ποτε γένηται διά τινα ἀπειθίαν ἐν τῇ τοῦ κήτους κοιλίᾳ· μετανοῶν εὐξάσθω, κἀκεῖθεν ἐξελεύσε ται (31)· ἐξελθών τε ἐπιμένων τῷ πείθεσθαι τοῖς προσο τάγμασι τοῦ Θεοῦ, δυνήσεται, κατὰ τὴν χρηστότητα τοῦ Πνεύματος προφητεύσας καὶ νῦν Νινευίταις ἀπολλυ- μένοις, πρόφασις αὐτοῖς γενέσθαι σωτηρίας· μὴ δυσ- αρεστούμενος τῇ χρηστότητι τοῦ Θεοῦ, μηδὲ ζητῶν ἐπιμένειν αὐτὸν πρὸς τοὺς μετανοοῦντας τῇ ἀποτο- μία. Ὅπερ δὲ μέγιστον πεποιηκέναι λέγεται Σαμουήλ διὰ προσευχῆς, τοῦτο πνευματικῶς δυνατόν ἐστιν ἔκα στον τῶν ἀνακειμένων γνησίως τῷ Θεῷ, καὶ νῦν ἐπι τελεῖν, ἄξιον τοῦ ἐπακούεσθαι γεγενημένον γέγραπται γάρ· Καί γε νῦν στῆτε καὶ ἴδετε τὸ ῥῆμα τὸ μέγα προκρίνομεν οὖν τὸν ἀπὸ τῆς ἀναγω· γῆς μετὰ ἐξετάσεως παριστάμενον νοῦν τῆς, χήν, πνευματικοῖς. ΧΙ. πειρασμένων. αὐτόν. Ἰωνᾶ ἐντύγχανε. λεύσηται. LIBELLUS DE ORATIONE. B quod juxta litteram orantibus contigisse beneficium videtur. Nam et in nobis curandum est ne sit ani ma sterilis, sed spiritualem legem spiritualibus auribus audiamus, quo desinamus esse steriles, et ut Anna atque Ezechias exaudiamur; item ut ab insidiantibus inimicis spiritualibus nequitiæ libe. remur, ut Mardochus et Esther et Judith. Item quoniam fornax ferrea Ægyptus est, terreni omnis loci figura, quicunque humanæ vitæ malitiam ef- fugit, nec a peccato inflammatus est, nec cor ba- bet clibani instar igne plenum, non minores gra- tias referat quam qui rorem in igne experti sunt. Item quis, cum oraret ac diceret: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi ***, exauditus est, et ab aspide et basilisco nihil læsus est, eo quod super illa Christi virtute ambulaverit, conculcave- rilque leonem et draconem so; ususque egregia a Christo data potestate calcandi supra serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici " nulla ab eis injuria affectus est, ampliores Daniele gratias agat, nempe terribilioribus nocentioribus- que belluis liberatus. Præterea qui scit cujus ceti imago sit ille qui Jonam deglutiit, intelligitque illius esse de quo`Job ait : Maledicat ei, qui male- dicit diem illam, qui habet magnum cetum oppri - mere "; is si quo infidelitatis lapsu in ventrem celi pervenerit, penitens orel, et inde egredietur, egressusque, si Dei mandatis parere perseveret, poterit, editis favente Spiritu prophetiis, etiam nunc pereuntibus Ninivitis occasio salutis esse; neque tamen bonitatem Dei moleste feret, nec il- lum optabit exscindendi voluntatem in penitentes retinere. Quod autem maximum per orationem fe cisse Samuel dicitur, hoc nunc etiam potest quili- bet eorum qui Deo vere addicti sunt, spiritualiter perficere, quippe dignus effectus qui exaudiatur ; scriptum est enim : Sed et nunc stale et videle ver- bum magnum hoc, quod Dominus facit in oculis vestris. Nonne messis frumentorum hodie? Invocabo Dominum, et dabit voces et pluviam. Et paulo post : Et invocavit, inquit, Samuel Dominum; et dedit Dominus voces et pluviam in die illa ¹. Omnibus enim sanctis legitimisque Christi discipulis a Do❤ A quæ anagogicus sensus inquirentibus exhibet, quam D mino dicitur : Levale oculos vestros et videte regio- C dnin videtur, etc. Sedl codicis manuscripti lectio ferri potest. uti conjicit Bentleius. PATROL. GR. nes quia albæ sunt jam ad messem. Et qui metit mercedem accipit, el congregat fructum in vitam æternam ". Hoc igitur messis tempore rem gran- dem facit Dominus in conspectu eorum qui pro- phetas audiunt : clamante enim ad Dominum illo qui Spiritui sancto adbaret, dat Deus de coelo ** Job 111, 8. Reg. XII, 10. “Joan. iv, 35, 36. Editor vero Oxoniensis omisit, tem Oxoniensis, 6. Psal. Laxml, 19. 10 Psal. xc, 15. 11 Luc. x, 19. (25) Προκρινομένων των, etc. Bentleio scriben- (26) "Η στείραr. Forte legendum, ἢ στείραν ψυ (27) Ὠσὶ πνευματικοῖς. Mallet Bentleius, ὡσεὶ (28) Codex ms., πεπειραμένων. Eulit. Oxon., πε- (24) Αὐτὸν αὐτῶν ἐπιβεβηκέναι. Ita codex ms. (30) Ἰωνᾶν ἐτύγχανε. Sic codex ms. Editio au- (31) Codex ms., ἐξελεύσεται; editio Oxon., έξει

τας ἀπὸ τοῦ περὶ τῶν μικρῶν καὶ ἐπιγείων είχε- σθαι, καὶ παρακαλοῦντι ἐπὶ τὰ μυστικὰ ὧν τύποι ἦσαν τὰ προειρημένα μοι, τοὺς ἐντυχόντας τῇδε τῇ γραφῇ· πᾶσα γὰρ ἡ περὶ τῶν προπαρατεθέντων ἡμῖν πνευματικῶν καὶ μυστικῶν εὐχὴ ἀεὶ ὑπὸ τοῦ μὴ κατὰ σάρκα στρατευομένου, ἀλλὰ πνεύματι τὰς πράξεις του σώματος θανατοῦντος, ἐπιτελεί ται, προκρινομένων τῶν (25) ἀπὸ τῆς ἀναγωγῆς μετ' ἐξετάσεως παρισταμένων τῆς ἐμφαινομένης κατὰ τὴν λέξιν γεγονέναι τοῖς προσευξαμένοις εὐερ γεσίας· καὶ ἐν ἡμῖν γὰρ ἀσκητέον μὴ ἐγγενέσθαι ἄγονον ἢ στείραν (26) ἀκούουσι τοῦ πνευματικοῦ νόμου ὠσὶ πνευματικοῖς (27), ἵνα ἀποτιθέμενοι τὸ εἶναι ἄγονοι ἡ στείραι, ἐπακουσθῶμεν ὡς ῎Αννα καὶ Ἐξεκίας· καὶ ἵνα ἀπὸ ἐπιβουλευόντων ἐχθρῶν τῶν πνευματικῶν τῆς πονηρίας ῥυσθῶμεν ὡς Μαρδο χαῖος καὶ Ἐσθὴρ, καὶ Ἰουδήθ. Καὶ ἐπεὶ κάμινός ἐπι σιδηρᾶ Αίγυπτος, σύμβολον τυγχάνουσα παντὸς τοῦ περιγείου τόπου, πᾶς ὁ ἐκπεφευγὼς τὴν τοῦ βίου τῶν ἀνθρώπων κακίαν καὶ μὴ πεπυρωμένος ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, μηδὲ ὡς κλίβανον πλήρη πυρὸς τὴν καρδίαν ἐσχηκώς, μὴ ἔλαττον εὐχαριστείτω τῶν ἐν πυρὶ δρόσου πεπειραμένων (28). ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἐν τῷ εὔξασθαι καὶ εἰρηκέναι· Μὴ παραδῷς τοῖς θη- μίοις ψυχὴν ἐξομολογουμένην σοι, ἐπακουσθείς, καὶ μηδὲν ἀπὸ τῆς ἀσπίδος καὶ τοῦ βασιλίσκου πα θῶν, τῷ διὰ Χριστὸν αὐτὸν αὐτῶν ἐπιβεβηκέναι (29) καὶ καταπατήσας λέοντα καὶ δράκοντα, τῇ τε καλῇ ἐξουσίᾳ ὑπὸ Ἰησοῦ διδομένῃ χρησάμενος τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ μηδὲν ὑπὸ τῶν τοσο ούτων ἀδικηθείς, πλεῖον τοῦ Δανιὴλ εὐχαριστησάτω, ἅτε ἀπὸ φοβερωτέρων καὶ ἐπιβλαβεστέρων ῥυσθεὶς θηρίων. Πρὸς τούτοις, ὁ πεπεισμένος ποίου κήτους τύπος τὸ καταπεπωκὸς τὸν Ἰωνᾶν ἐτύγχανε (30), καὶ καταλαβών τε ὅτι ἐκείνου τοῦ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ εἰ- ρημένου• Καταράσαιτο αὐτὴν ὁ καταρώμενος τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ο μέλλων τὸ μέγα κῆτος χειρώ- σασθαι· ἐάν ποτε γένηται διά τινα ἀπειθίαν ἐν τῇ τοῦ κήτους κοιλίᾳ· μετανοῶν εὐξάσθω, κἀκεῖθεν ἐξελεύσε ται (31)· ἐξελθών τε ἐπιμένων τῷ πείθεσθαι τοῖς προσο τάγμασι τοῦ Θεοῦ, δυνήσεται, κατὰ τὴν χρηστότητα τοῦ Πνεύματος προφητεύσας καὶ νῦν Νινευίταις ἀπολλυ- μένοις, πρόφασις αὐτοῖς γενέσθαι σωτηρίας· μὴ δυσ- αρεστούμενος τῇ χρηστότητι τοῦ Θεοῦ, μηδὲ ζητῶν ἐπιμένειν αὐτὸν πρὸς τοὺς μετανοοῦντας τῇ ἀποτο- μία. Ὅπερ δὲ μέγιστον πεποιηκέναι λέγεται Σαμουήλ διὰ προσευχῆς, τοῦτο πνευματικῶς δυνατόν ἐστιν ἔκα στον τῶν ἀνακειμένων γνησίως τῷ Θεῷ, καὶ νῦν ἐπι τελεῖν, ἄξιον τοῦ ἐπακούεσθαι γεγενημένον γέγραπται γάρ· Καί γε νῦν στῆτε καὶ ἴδετε τὸ ῥῆμα τὸ μέγα προκρίνομεν οὖν τὸν ἀπὸ τῆς ἀναγω· γῆς μετὰ ἐξετάσεως παριστάμενον νοῦν τῆς, χήν, πνευματικοῖς. ΧΙ. πειρασμένων. αὐτόν. Ἰωνᾶ ἐντύγχανε. λεύσηται. LIBELLUS DE ORATIONE. B quod juxta litteram orantibus contigisse beneficium videtur. Nam et in nobis curandum est ne sit ani ma sterilis, sed spiritualem legem spiritualibus auribus audiamus, quo desinamus esse steriles, et ut Anna atque Ezechias exaudiamur; item ut ab insidiantibus inimicis spiritualibus nequitiæ libe. remur, ut Mardochus et Esther et Judith. Item quoniam fornax ferrea Ægyptus est, terreni omnis loci figura, quicunque humanæ vitæ malitiam ef- fugit, nec a peccato inflammatus est, nec cor ba- bet clibani instar igne plenum, non minores gra- tias referat quam qui rorem in igne experti sunt. Item quis, cum oraret ac diceret: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi ***, exauditus est, et ab aspide et basilisco nihil læsus est, eo quod super illa Christi virtute ambulaverit, conculcave- rilque leonem et draconem so; ususque egregia a Christo data potestate calcandi supra serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici " nulla ab eis injuria affectus est, ampliores Daniele gratias agat, nempe terribilioribus nocentioribus- que belluis liberatus. Præterea qui scit cujus ceti imago sit ille qui Jonam deglutiit, intelligitque illius esse de quo`Job ait : Maledicat ei, qui male- dicit diem illam, qui habet magnum cetum oppri - mere "; is si quo infidelitatis lapsu in ventrem celi pervenerit, penitens orel, et inde egredietur, egressusque, si Dei mandatis parere perseveret, poterit, editis favente Spiritu prophetiis, etiam nunc pereuntibus Ninivitis occasio salutis esse; neque tamen bonitatem Dei moleste feret, nec il- lum optabit exscindendi voluntatem in penitentes retinere. Quod autem maximum per orationem fe cisse Samuel dicitur, hoc nunc etiam potest quili- bet eorum qui Deo vere addicti sunt, spiritualiter perficere, quippe dignus effectus qui exaudiatur ; scriptum est enim : Sed et nunc stale et videle ver- bum magnum hoc, quod Dominus facit in oculis vestris. Nonne messis frumentorum hodie? Invocabo Dominum, et dabit voces et pluviam. Et paulo post : Et invocavit, inquit, Samuel Dominum; et dedit Dominus voces et pluviam in die illa ¹. Omnibus enim sanctis legitimisque Christi discipulis a Do❤ A quæ anagogicus sensus inquirentibus exhibet, quam D mino dicitur : Levale oculos vestros et videte regio- C dnin videtur, etc. Sedl codicis manuscripti lectio ferri potest. uti conjicit Bentleius. PATROL. GR. nes quia albæ sunt jam ad messem. Et qui metit mercedem accipit, el congregat fructum in vitam æternam ". Hoc igitur messis tempore rem gran- dem facit Dominus in conspectu eorum qui pro- phetas audiunt : clamante enim ad Dominum illo qui Spiritui sancto adbaret, dat Deus de coelo ** Job 111, 8. Reg. XII, 10. “Joan. iv, 35, 36. Editor vero Oxoniensis omisit, tem Oxoniensis, 6. Psal. Laxml, 19. 10 Psal. xc, 15. 11 Luc. x, 19. (25) Προκρινομένων των, etc. Bentleio scriben- (26) "Η στείραr. Forte legendum, ἢ στείραν ψυ (27) Ὠσὶ πνευματικοῖς. Mallet Bentleius, ὡσεὶ (28) Codex ms., πεπειραμένων. Eulit. Oxon., πε- (24) Αὐτὸν αὐτῶν ἐπιβεβηκέναι. Ita codex ms. (30) Ἰωνᾶν ἐτύγχανε. Sic codex ms. Editio au- (31) Codex ms., ἐξελεύσεται; editio Oxon., έξει

τας ἀπὸ τοῦ περὶ τῶν μικρῶν καὶ ἐπιγείων είχε- σθαι, καὶ παρακαλοῦντι ἐπὶ τὰ μυστικὰ ὧν τύποι ἦσαν τὰ προειρημένα μοι, τοὺς ἐντυχόντας τῇδε τῇ γραφῇ· πᾶσα γὰρ ἡ περὶ τῶν προπαρατεθέντων ἡμῖν πνευματικῶν καὶ μυστικῶν εὐχὴ ἀεὶ ὑπὸ τοῦ μὴ κατὰ σάρκα στρατευομένου, ἀλλὰ πνεύματι τὰς πράξεις του σώματος θανατοῦντος, ἐπιτελεί ται, προκρινομένων τῶν (25) ἀπὸ τῆς ἀναγωγῆς μετ' ἐξετάσεως παρισταμένων τῆς ἐμφαινομένης κατὰ τὴν λέξιν γεγονέναι τοῖς προσευξαμένοις εὐερ γεσίας· καὶ ἐν ἡμῖν γὰρ ἀσκητέον μὴ ἐγγενέσθαι ἄγονον ἢ στείραν (26) ἀκούουσι τοῦ πνευματικοῦ νόμου ὠσὶ πνευματικοῖς (27), ἵνα ἀποτιθέμενοι τὸ εἶναι ἄγονοι ἡ στείραι, ἐπακουσθῶμεν ὡς ῎Αννα καὶ Ἐξεκίας· καὶ ἵνα ἀπὸ ἐπιβουλευόντων ἐχθρῶν τῶν πνευματικῶν τῆς πονηρίας ῥυσθῶμεν ὡς Μαρδο χαῖος καὶ Ἐσθὴρ, καὶ Ἰουδήθ. Καὶ ἐπεὶ κάμινός ἐπι σιδηρᾶ Αίγυπτος, σύμβολον τυγχάνουσα παντὸς τοῦ περιγείου τόπου, πᾶς ὁ ἐκπεφευγὼς τὴν τοῦ βίου τῶν ἀνθρώπων κακίαν καὶ μὴ πεπυρωμένος ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, μηδὲ ὡς κλίβανον πλήρη πυρὸς τὴν καρδίαν ἐσχηκώς, μὴ ἔλαττον εὐχαριστείτω τῶν ἐν πυρὶ δρόσου πεπειραμένων (28). ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἐν τῷ εὔξασθαι καὶ εἰρηκέναι· Μὴ παραδῷς τοῖς θη- μίοις ψυχὴν ἐξομολογουμένην σοι, ἐπακουσθείς, καὶ μηδὲν ἀπὸ τῆς ἀσπίδος καὶ τοῦ βασιλίσκου πα θῶν, τῷ διὰ Χριστὸν αὐτὸν αὐτῶν ἐπιβεβηκέναι (29) καὶ καταπατήσας λέοντα καὶ δράκοντα, τῇ τε καλῇ ἐξουσίᾳ ὑπὸ Ἰησοῦ διδομένῃ χρησάμενος τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ μηδὲν ὑπὸ τῶν τοσο ούτων ἀδικηθείς, πλεῖον τοῦ Δανιὴλ εὐχαριστησάτω, ἅτε ἀπὸ φοβερωτέρων καὶ ἐπιβλαβεστέρων ῥυσθεὶς θηρίων. Πρὸς τούτοις, ὁ πεπεισμένος ποίου κήτους τύπος τὸ καταπεπωκὸς τὸν Ἰωνᾶν ἐτύγχανε (30), καὶ καταλαβών τε ὅτι ἐκείνου τοῦ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ εἰ- ρημένου• Καταράσαιτο αὐτὴν ὁ καταρώμενος τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ο μέλλων τὸ μέγα κῆτος χειρώ- σασθαι· ἐάν ποτε γένηται διά τινα ἀπειθίαν ἐν τῇ τοῦ κήτους κοιλίᾳ· μετανοῶν εὐξάσθω, κἀκεῖθεν ἐξελεύσε ται (31)· ἐξελθών τε ἐπιμένων τῷ πείθεσθαι τοῖς προσο τάγμασι τοῦ Θεοῦ, δυνήσεται, κατὰ τὴν χρηστότητα τοῦ Πνεύματος προφητεύσας καὶ νῦν Νινευίταις ἀπολλυ- μένοις, πρόφασις αὐτοῖς γενέσθαι σωτηρίας· μὴ δυσ- αρεστούμενος τῇ χρηστότητι τοῦ Θεοῦ, μηδὲ ζητῶν ἐπιμένειν αὐτὸν πρὸς τοὺς μετανοοῦντας τῇ ἀποτο- μία. Ὅπερ δὲ μέγιστον πεποιηκέναι λέγεται Σαμουήλ διὰ προσευχῆς, τοῦτο πνευματικῶς δυνατόν ἐστιν ἔκα στον τῶν ἀνακειμένων γνησίως τῷ Θεῷ, καὶ νῦν ἐπι τελεῖν, ἄξιον τοῦ ἐπακούεσθαι γεγενημένον γέγραπται γάρ· Καί γε νῦν στῆτε καὶ ἴδετε τὸ ῥῆμα τὸ μέγα προκρίνομεν οὖν τὸν ἀπὸ τῆς ἀναγω· γῆς μετὰ ἐξετάσεως παριστάμενον νοῦν τῆς, χήν, πνευματικοῖς. ΧΙ. πειρασμένων. αὐτόν. Ἰωνᾶ ἐντύγχανε. λεύσηται. LIBELLUS DE ORATIONE. B quod juxta litteram orantibus contigisse beneficium videtur. Nam et in nobis curandum est ne sit ani ma sterilis, sed spiritualem legem spiritualibus auribus audiamus, quo desinamus esse steriles, et ut Anna atque Ezechias exaudiamur; item ut ab insidiantibus inimicis spiritualibus nequitiæ libe. remur, ut Mardochus et Esther et Judith. Item quoniam fornax ferrea Ægyptus est, terreni omnis loci figura, quicunque humanæ vitæ malitiam ef- fugit, nec a peccato inflammatus est, nec cor ba- bet clibani instar igne plenum, non minores gra- tias referat quam qui rorem in igne experti sunt. Item quis, cum oraret ac diceret: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi ***, exauditus est, et ab aspide et basilisco nihil læsus est, eo quod super illa Christi virtute ambulaverit, conculcave- rilque leonem et draconem so; ususque egregia a Christo data potestate calcandi supra serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici " nulla ab eis injuria affectus est, ampliores Daniele gratias agat, nempe terribilioribus nocentioribus- que belluis liberatus. Præterea qui scit cujus ceti imago sit ille qui Jonam deglutiit, intelligitque illius esse de quo`Job ait : Maledicat ei, qui male- dicit diem illam, qui habet magnum cetum oppri - mere "; is si quo infidelitatis lapsu in ventrem celi pervenerit, penitens orel, et inde egredietur, egressusque, si Dei mandatis parere perseveret, poterit, editis favente Spiritu prophetiis, etiam nunc pereuntibus Ninivitis occasio salutis esse; neque tamen bonitatem Dei moleste feret, nec il- lum optabit exscindendi voluntatem in penitentes retinere. Quod autem maximum per orationem fe cisse Samuel dicitur, hoc nunc etiam potest quili- bet eorum qui Deo vere addicti sunt, spiritualiter perficere, quippe dignus effectus qui exaudiatur ; scriptum est enim : Sed et nunc stale et videle ver- bum magnum hoc, quod Dominus facit in oculis vestris. Nonne messis frumentorum hodie? Invocabo Dominum, et dabit voces et pluviam. Et paulo post : Et invocavit, inquit, Samuel Dominum; et dedit Dominus voces et pluviam in die illa ¹. Omnibus enim sanctis legitimisque Christi discipulis a Do❤ A quæ anagogicus sensus inquirentibus exhibet, quam D mino dicitur : Levale oculos vestros et videte regio- C dnin videtur, etc. Sedl codicis manuscripti lectio ferri potest. uti conjicit Bentleius. PATROL. GR. nes quia albæ sunt jam ad messem. Et qui metit mercedem accipit, el congregat fructum in vitam æternam ". Hoc igitur messis tempore rem gran- dem facit Dominus in conspectu eorum qui pro- phetas audiunt : clamante enim ad Dominum illo qui Spiritui sancto adbaret, dat Deus de coelo ** Job 111, 8. Reg. XII, 10. “Joan. iv, 35, 36. Editor vero Oxoniensis omisit, tem Oxoniensis, 6. Psal. Laxml, 19. 10 Psal. xc, 15. 11 Luc. x, 19. (25) Προκρινομένων των, etc. Bentleio scriben- (26) "Η στείραr. Forte legendum, ἢ στείραν ψυ (27) Ὠσὶ πνευματικοῖς. Mallet Bentleius, ὡσεὶ (28) Codex ms., πεπειραμένων. Eulit. Oxon., πε- (24) Αὐτὸν αὐτῶν ἐπιβεβηκέναι. Ita codex ms. (30) Ἰωνᾶν ἐτύγχανε. Sic codex ms. Editio au- (31) Codex ms., ἐξελεύσεται; editio Oxon., έξει

Α τοῦτο ὁ ὁ Κύριος ποιεῖ κατ' ὀφθαλμοὺς ὑμῶν. Οὐχὶ θερισμός πυροῦ σήμερον ; Επικαλέσομαι Κύριον (32), καὶ δώσει φωνὰς καὶ ὑετόν. Εἶτα μετ' ὀλίγα· Καὶ ἐπεκαλέσατο, φησί, Σαμουὴλ Κύ- ριον (33), καὶ ἔδωκε Κύριος φωνὰς καὶ ὑετὸν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Παντὶ γὰρ ἁγίῳ, καὶ τῷ Ἰησοῦ γνησίως μαθητεύοντι ὑπὸ τοῦ Κυρίου λέγεται· Επα- ρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμόν ἤδη. Ο θερίζων (34) μισθόν λαμβάνει καὶ συνάγει καρ- πὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐν τῷ καιρῷ δὴ τούτῳ τοῦ θερισμοῦ μέγα ῥῆμα ὁ Κύριος ποιεῖ κατ᾽ ὀφθαλμοὺς τῶν ἀκουόντων τοὺς προφήτας· ἐπικαλεσαμένου γὰρ τοῦ κεκοσμημένου (55) τῷ ἁγίῳ Πνεύματι πρὸς τὸν Κύριον, δίδωσιν ὁ Θεὸς οὐρανόθεν φωνὰς καὶ τὸν ποτίζοντα τὴν ψυχὴν ὑετόν· ῖνα ὁ πρότερον ἐν τῇ κακία ὢν φοβηθῇ σφόδρα τὸν Κύριον, καὶ τὸν ὑπηρέτην τῆς εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ αἰδέσιμον καὶ σεβά σμιον δι᾽ ὧν ἐπακούεται πεφανερωμένον. Καὶ Ἠλίας δὲ τρισὶν ἔτεσι καὶ ἓξ μησὶ κεκλεισμένον τοῖς ἀσε δέσι τὸν οὐρανὸν θείῳ λόγῳ ἀνοίγει ὕστερον· ὅπερ παντί τῳ (56) κατορθοῦται ἀεὶ, διὰ τῆς εὐχῆς λαμ βάνοντι τὸν ὑετὸν τῆς ψυχῆς, τῶν διὰ τὴν (57) ἁμαρτίαν πρότερον αὐτοῦ ἑστερημένων. ριον. θερίζων. μένου, τῷ παντί. τὴν ἁμαρτίαν πρότερον αὐτοῦ ἑστερημένον. νοήσομεν. πάντα γε, πάντα δέ, ΡAΤΕ. Τούτων δὲ ἡμῖν ἑρμηνευθέντων εἰς τὰς διὰ τῶν προσευχῶν γεγενημένας τοῖς ἁγίοις εὐεργεσίας, και τανοήσωμεν (58) τό· Αἰτεῖτε τὰ μεγάλα καὶ τὰ μια κρὰ ὑμῖν προστεθήσεται· καὶ αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια ὑμῖν προστεθήσεται. Πάντα τε (58'). τὰ συμβολικὰ καὶ τυπικά, συγκρίσει τῶν ἀληθινών καὶ νοητῶν, μικρά ἐστι καὶ ἐπίγεια· καὶ εἰκὸς, ὅτι (39) ὁ θεῖος ἡμᾶς λόγος προκαλούμενος ἐπὶ τὸ μιμεῖσθαι τὰς τῶν ἁγίων εὐχὰς, ἵν᾿ αἰτῶμεν αὐτὰς κατὰ τὸ ἀληθὲς ὧν ἐκεῖνοι ἐπετέλουν τυπικῶν (40), φησί τὰ ἐπουράνια καὶ μεγάλα δεδηλωμένα διὰ τῶν περὶ (409) ἐπιγείων καὶ μικρῶν πραγμάτων, λέγων· Ὑμεῖς οἱ πνευματικοὶ εἶναι βουλόμενοι διὰ τῶν (41) προσευ χῶν αἰτήσατε, ἵν᾽ αὐτῶν τυχόντες, ὡς ἐπουράνιοι (42), βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομήσητε, καὶ ὡς μεγάλων τῶν μεγίστων ἀγαθῶν ἀπολαύσητε· τὰ δὲ ἐπίγεια καὶ μικρὰ ὧν διὰ τὰς σωματικὰς ἀνάγκας χρήζετε, μέτρῳ τοῦ δέοντος ἐπιχορηγήσῃ (43) ὑμῖν ὁ Πατήρ. Ἐπεὶ δὲ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ τέσσαρα ὀνόματα κατὰ τεσσάρων πραγμάτων γειτνιώντων τῷ περὶ τῆς εὐ χῆς λόγῳ ἐν τῇ προτέρᾳ πρὸς Τιμόθεον εἴρηται, χρήσιμον ἔσται, παραθέμενον αὐτοῦ τὴν λέξιν, ἰδεῖν ἕκαστον (44) τῶν τεσσάρων κυρίως ἂν νοούμενον ἐκλάδοιμεν καλῶς. Λέγει δὲ οὕτως· Παρακαλῶ οὖν πρῶτον πάντων ποιεῖσθαι δεήσεις, προσευχάς, ἐντεύξεις, εὐχαριστίας ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἡγοῦμαι τοίνυν δέησιν μὲν εἶναι τὴν ἐλλείποντός τινι (45) μεθ' ἱκεσίας περὶ τοῦ ἐκείνου λουν τυπικών. Αὐτοὶ κατὰ τὸ ἀληθὲς ὧν ἐκεῖνοι ἐπέτυχον τυπικῶς. (40') περί βουλόμενοι, πνευματικὰ διὰ τῶν, νίων. ὡς μεγάλων ὡς μεγάλοι. εἰ ἔκαστον τῶν τεσσάρων κυρίως εννοούμενον. τινος. ORIGENIS voces pluviasque animam irrigantes ; ut qui prius erat in peccato, timeat valde Dominum, divinique ministrum beneficii quem venerabilent et augnstum exauditæ ejus preces ostendunt. Elias quoque tribus annis et sex mensibus clausum impiis cœlum divino posthac aperit imperio : quod quilibet semper facit qui per orationem accipit animæ pluviam quæ prius hominibus propter peccata negabatur. quae sancti per orationes acceperunt, intelligemus illud : Petite magna, el parva adjicientur vobis, el pelite celestia, et terrena addentur vobis s. Signa omnia et imagines, eorum quæ vera sunt et spi- ritualia comparatione, parva sunt et terrena: unde convenienter Dei Verbum cum nos ad imitandas sanctorum orationes adhortatur, ut petamus in rei veritate quae illi in figuris tantum consequebantur, cœlestia dieit et magna adumbrata per terreņas res et exiguas; quasi diceret: Vos qui spirituales esse vultis, coelestia per orationes petite, ut ea conse- cuti, veluti caelestes, regui calorum hæredes si- tis, et ut magni, bonis fruamini maximis; terrena autem et parva quibus ad necessaria corporis opus habetis, pro indigentiæ modo præbeat vobis G Pater. Cum autem apud Apostolum quatuor nomina de quatuor rebus quæ huic de oratione sermoni sunt affines, in prima ad Timotheum Epistola scripta sint, utile erit, ipsius textu proposito, quod- libet ex illis quatuor videre, an recte percipere possimus quomodo proprie intelligatur. Sic autem ait : Obsecro igitur primum omnium fieri obsecratio- orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus 16, et reliqua. Arbitror ita- que obsecrationem esse emissas ab aliquo suppli- citer preces, ut id quo indiget consequatur; ora- tionem esse quam quis de majoribus rebus elatiore nes, Τim. 11, 1. Matth. vi, 33. ut Cor. vi, 17. Oxon., Sequens autem Scripturae locus forte de- sumptus est ex Evangelio apocrypho Nazaræorum, vel ex interpolato Matthi codice, cap. vi, 23. Vicle notas ad lib. vn Contra Celsum, ut. 44. (38*) Legendum vel, ED. Lego cum Bentleio: Praepositio rectius omitteretur. ED. PAT etc. Dominus Claudius Fleury nihil hoc loco - Lal, sed iufra pro legebat, 44. Quæ cum nobis exposita sint de beneficiis B (32) Codex ms., Κύριον, edit. Οxon., τὸν Κύριον. D (33) Codex ms., Κύριον. Editio Οxon., πρὸς Κύ- (34) Codex ms., ὁ θερίζων. Editio Oxon., καὶ ὁ (35) Κεκοσμημένου. Bentleius legit, κεκολλη (36) Codex ms. recte, παντί τῳ; editio autem (37) Τῶν διὰ τήν, etc. Mallet Bentleius, τὸν διὰ (33) Κατανοήσωμεν. Malimn cuu Bentleio, κατα- (30) Καὶ εἰκὸς, ὅτι. Legit Bentleius, καὶ εἰκός· ὅτε. (40) Αὐτὰς κατὰ τὸ ἀληθές, ὧν ἐκεῖνοι ἐπετέ- (41) Βουλόμενοι διὰ τῶν, etc. Lego cumn Bentleio, (42) Ὡς ἐπουράνιοι. Bentleius legit, ὡς ἐπουρα (43) Επιχορηγήσῃ. Legit Bentleius, ἐπιχορηγήσει. (44) Ἰδεῖν εἰ ἔκαστον, etc. Legit Bentleius, ἰδεῖν (45) Ελλείποντός τινι. Legit idem, ἐλλείπονός

Α τοῦτο ὁ ὁ Κύριος ποιεῖ κατ' ὀφθαλμοὺς ὑμῶν. Οὐχὶ θερισμός πυροῦ σήμερον ; Επικαλέσομαι Κύριον (32), καὶ δώσει φωνὰς καὶ ὑετόν. Εἶτα μετ' ὀλίγα· Καὶ ἐπεκαλέσατο, φησί, Σαμουὴλ Κύ- ριον (33), καὶ ἔδωκε Κύριος φωνὰς καὶ ὑετὸν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Παντὶ γὰρ ἁγίῳ, καὶ τῷ Ἰησοῦ γνησίως μαθητεύοντι ὑπὸ τοῦ Κυρίου λέγεται· Επα- ρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμόν ἤδη. Ο θερίζων (34) μισθόν λαμβάνει καὶ συνάγει καρ- πὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐν τῷ καιρῷ δὴ τούτῳ τοῦ θερισμοῦ μέγα ῥῆμα ὁ Κύριος ποιεῖ κατ᾽ ὀφθαλμοὺς τῶν ἀκουόντων τοὺς προφήτας· ἐπικαλεσαμένου γὰρ τοῦ κεκοσμημένου (55) τῷ ἁγίῳ Πνεύματι πρὸς τὸν Κύριον, δίδωσιν ὁ Θεὸς οὐρανόθεν φωνὰς καὶ τὸν ποτίζοντα τὴν ψυχὴν ὑετόν· ῖνα ὁ πρότερον ἐν τῇ κακία ὢν φοβηθῇ σφόδρα τὸν Κύριον, καὶ τὸν ὑπηρέτην τῆς εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ αἰδέσιμον καὶ σεβά σμιον δι᾽ ὧν ἐπακούεται πεφανερωμένον. Καὶ Ἠλίας δὲ τρισὶν ἔτεσι καὶ ἓξ μησὶ κεκλεισμένον τοῖς ἀσε δέσι τὸν οὐρανὸν θείῳ λόγῳ ἀνοίγει ὕστερον· ὅπερ παντί τῳ (56) κατορθοῦται ἀεὶ, διὰ τῆς εὐχῆς λαμ βάνοντι τὸν ὑετὸν τῆς ψυχῆς, τῶν διὰ τὴν (57) ἁμαρτίαν πρότερον αὐτοῦ ἑστερημένων. ριον. θερίζων. μένου, τῷ παντί. τὴν ἁμαρτίαν πρότερον αὐτοῦ ἑστερημένον. νοήσομεν. πάντα γε, πάντα δέ, ΡAΤΕ. Τούτων δὲ ἡμῖν ἑρμηνευθέντων εἰς τὰς διὰ τῶν προσευχῶν γεγενημένας τοῖς ἁγίοις εὐεργεσίας, και τανοήσωμεν (58) τό· Αἰτεῖτε τὰ μεγάλα καὶ τὰ μια κρὰ ὑμῖν προστεθήσεται· καὶ αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια ὑμῖν προστεθήσεται. Πάντα τε (58'). τὰ συμβολικὰ καὶ τυπικά, συγκρίσει τῶν ἀληθινών καὶ νοητῶν, μικρά ἐστι καὶ ἐπίγεια· καὶ εἰκὸς, ὅτι (39) ὁ θεῖος ἡμᾶς λόγος προκαλούμενος ἐπὶ τὸ μιμεῖσθαι τὰς τῶν ἁγίων εὐχὰς, ἵν᾿ αἰτῶμεν αὐτὰς κατὰ τὸ ἀληθὲς ὧν ἐκεῖνοι ἐπετέλουν τυπικῶν (40), φησί τὰ ἐπουράνια καὶ μεγάλα δεδηλωμένα διὰ τῶν περὶ (409) ἐπιγείων καὶ μικρῶν πραγμάτων, λέγων· Ὑμεῖς οἱ πνευματικοὶ εἶναι βουλόμενοι διὰ τῶν (41) προσευ χῶν αἰτήσατε, ἵν᾽ αὐτῶν τυχόντες, ὡς ἐπουράνιοι (42), βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομήσητε, καὶ ὡς μεγάλων τῶν μεγίστων ἀγαθῶν ἀπολαύσητε· τὰ δὲ ἐπίγεια καὶ μικρὰ ὧν διὰ τὰς σωματικὰς ἀνάγκας χρήζετε, μέτρῳ τοῦ δέοντος ἐπιχορηγήσῃ (43) ὑμῖν ὁ Πατήρ. Ἐπεὶ δὲ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ τέσσαρα ὀνόματα κατὰ τεσσάρων πραγμάτων γειτνιώντων τῷ περὶ τῆς εὐ χῆς λόγῳ ἐν τῇ προτέρᾳ πρὸς Τιμόθεον εἴρηται, χρήσιμον ἔσται, παραθέμενον αὐτοῦ τὴν λέξιν, ἰδεῖν ἕκαστον (44) τῶν τεσσάρων κυρίως ἂν νοούμενον ἐκλάδοιμεν καλῶς. Λέγει δὲ οὕτως· Παρακαλῶ οὖν πρῶτον πάντων ποιεῖσθαι δεήσεις, προσευχάς, ἐντεύξεις, εὐχαριστίας ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἡγοῦμαι τοίνυν δέησιν μὲν εἶναι τὴν ἐλλείποντός τινι (45) μεθ' ἱκεσίας περὶ τοῦ ἐκείνου λουν τυπικών. Αὐτοὶ κατὰ τὸ ἀληθὲς ὧν ἐκεῖνοι ἐπέτυχον τυπικῶς. (40') περί βουλόμενοι, πνευματικὰ διὰ τῶν, νίων. ὡς μεγάλων ὡς μεγάλοι. εἰ ἔκαστον τῶν τεσσάρων κυρίως εννοούμενον. τινος. ORIGENIS voces pluviasque animam irrigantes ; ut qui prius erat in peccato, timeat valde Dominum, divinique ministrum beneficii quem venerabilent et augnstum exauditæ ejus preces ostendunt. Elias quoque tribus annis et sex mensibus clausum impiis cœlum divino posthac aperit imperio : quod quilibet semper facit qui per orationem accipit animæ pluviam quæ prius hominibus propter peccata negabatur. quae sancti per orationes acceperunt, intelligemus illud : Petite magna, el parva adjicientur vobis, el pelite celestia, et terrena addentur vobis s. Signa omnia et imagines, eorum quæ vera sunt et spi- ritualia comparatione, parva sunt et terrena: unde convenienter Dei Verbum cum nos ad imitandas sanctorum orationes adhortatur, ut petamus in rei veritate quae illi in figuris tantum consequebantur, cœlestia dieit et magna adumbrata per terreņas res et exiguas; quasi diceret: Vos qui spirituales esse vultis, coelestia per orationes petite, ut ea conse- cuti, veluti caelestes, regui calorum hæredes si- tis, et ut magni, bonis fruamini maximis; terrena autem et parva quibus ad necessaria corporis opus habetis, pro indigentiæ modo præbeat vobis G Pater. Cum autem apud Apostolum quatuor nomina de quatuor rebus quæ huic de oratione sermoni sunt affines, in prima ad Timotheum Epistola scripta sint, utile erit, ipsius textu proposito, quod- libet ex illis quatuor videre, an recte percipere possimus quomodo proprie intelligatur. Sic autem ait : Obsecro igitur primum omnium fieri obsecratio- orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus 16, et reliqua. Arbitror ita- que obsecrationem esse emissas ab aliquo suppli- citer preces, ut id quo indiget consequatur; ora- tionem esse quam quis de majoribus rebus elatiore nes, Τim. 11, 1. Matth. vi, 33. ut Cor. vi, 17. Oxon., Sequens autem Scripturae locus forte de- sumptus est ex Evangelio apocrypho Nazaræorum, vel ex interpolato Matthi codice, cap. vi, 23. Vicle notas ad lib. vn Contra Celsum, ut. 44. (38*) Legendum vel, ED. Lego cum Bentleio: Praepositio rectius omitteretur. ED. PAT etc. Dominus Claudius Fleury nihil hoc loco - Lal, sed iufra pro legebat, 44. Quæ cum nobis exposita sint de beneficiis B (32) Codex ms., Κύριον, edit. Οxon., τὸν Κύριον. D (33) Codex ms., Κύριον. Editio Οxon., πρὸς Κύ- (34) Codex ms., ὁ θερίζων. Editio Oxon., καὶ ὁ (35) Κεκοσμημένου. Bentleius legit, κεκολλη (36) Codex ms. recte, παντί τῳ; editio autem (37) Τῶν διὰ τήν, etc. Mallet Bentleius, τὸν διὰ (33) Κατανοήσωμεν. Malimn cuu Bentleio, κατα- (30) Καὶ εἰκὸς, ὅτι. Legit Bentleius, καὶ εἰκός· ὅτε. (40) Αὐτὰς κατὰ τὸ ἀληθές, ὧν ἐκεῖνοι ἐπετέ- (41) Βουλόμενοι διὰ τῶν, etc. Lego cumn Bentleio, (42) Ὡς ἐπουράνιοι. Bentleius legit, ὡς ἐπουρα (43) Επιχορηγήσῃ. Legit Bentleius, ἐπιχορηγήσει. (44) Ἰδεῖν εἰ ἔκαστον, etc. Legit Bentleius, ἰδεῖν (45) Ελλείποντός τινι. Legit idem, ἐλλείπονός

Α τοῦτο ὁ ὁ Κύριος ποιεῖ κατ' ὀφθαλμοὺς ὑμῶν. Οὐχὶ θερισμός πυροῦ σήμερον ; Επικαλέσομαι Κύριον (32), καὶ δώσει φωνὰς καὶ ὑετόν. Εἶτα μετ' ὀλίγα· Καὶ ἐπεκαλέσατο, φησί, Σαμουὴλ Κύ- ριον (33), καὶ ἔδωκε Κύριος φωνὰς καὶ ὑετὸν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Παντὶ γὰρ ἁγίῳ, καὶ τῷ Ἰησοῦ γνησίως μαθητεύοντι ὑπὸ τοῦ Κυρίου λέγεται· Επα- ρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμόν ἤδη. Ο θερίζων (34) μισθόν λαμβάνει καὶ συνάγει καρ- πὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐν τῷ καιρῷ δὴ τούτῳ τοῦ θερισμοῦ μέγα ῥῆμα ὁ Κύριος ποιεῖ κατ᾽ ὀφθαλμοὺς τῶν ἀκουόντων τοὺς προφήτας· ἐπικαλεσαμένου γὰρ τοῦ κεκοσμημένου (55) τῷ ἁγίῳ Πνεύματι πρὸς τὸν Κύριον, δίδωσιν ὁ Θεὸς οὐρανόθεν φωνὰς καὶ τὸν ποτίζοντα τὴν ψυχὴν ὑετόν· ῖνα ὁ πρότερον ἐν τῇ κακία ὢν φοβηθῇ σφόδρα τὸν Κύριον, καὶ τὸν ὑπηρέτην τῆς εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ αἰδέσιμον καὶ σεβά σμιον δι᾽ ὧν ἐπακούεται πεφανερωμένον. Καὶ Ἠλίας δὲ τρισὶν ἔτεσι καὶ ἓξ μησὶ κεκλεισμένον τοῖς ἀσε δέσι τὸν οὐρανὸν θείῳ λόγῳ ἀνοίγει ὕστερον· ὅπερ παντί τῳ (56) κατορθοῦται ἀεὶ, διὰ τῆς εὐχῆς λαμ βάνοντι τὸν ὑετὸν τῆς ψυχῆς, τῶν διὰ τὴν (57) ἁμαρτίαν πρότερον αὐτοῦ ἑστερημένων. ριον. θερίζων. μένου, τῷ παντί. τὴν ἁμαρτίαν πρότερον αὐτοῦ ἑστερημένον. νοήσομεν. πάντα γε, πάντα δέ, ΡAΤΕ. Τούτων δὲ ἡμῖν ἑρμηνευθέντων εἰς τὰς διὰ τῶν προσευχῶν γεγενημένας τοῖς ἁγίοις εὐεργεσίας, και τανοήσωμεν (58) τό· Αἰτεῖτε τὰ μεγάλα καὶ τὰ μια κρὰ ὑμῖν προστεθήσεται· καὶ αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια ὑμῖν προστεθήσεται. Πάντα τε (58'). τὰ συμβολικὰ καὶ τυπικά, συγκρίσει τῶν ἀληθινών καὶ νοητῶν, μικρά ἐστι καὶ ἐπίγεια· καὶ εἰκὸς, ὅτι (39) ὁ θεῖος ἡμᾶς λόγος προκαλούμενος ἐπὶ τὸ μιμεῖσθαι τὰς τῶν ἁγίων εὐχὰς, ἵν᾿ αἰτῶμεν αὐτὰς κατὰ τὸ ἀληθὲς ὧν ἐκεῖνοι ἐπετέλουν τυπικῶν (40), φησί τὰ ἐπουράνια καὶ μεγάλα δεδηλωμένα διὰ τῶν περὶ (409) ἐπιγείων καὶ μικρῶν πραγμάτων, λέγων· Ὑμεῖς οἱ πνευματικοὶ εἶναι βουλόμενοι διὰ τῶν (41) προσευ χῶν αἰτήσατε, ἵν᾽ αὐτῶν τυχόντες, ὡς ἐπουράνιοι (42), βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομήσητε, καὶ ὡς μεγάλων τῶν μεγίστων ἀγαθῶν ἀπολαύσητε· τὰ δὲ ἐπίγεια καὶ μικρὰ ὧν διὰ τὰς σωματικὰς ἀνάγκας χρήζετε, μέτρῳ τοῦ δέοντος ἐπιχορηγήσῃ (43) ὑμῖν ὁ Πατήρ. Ἐπεὶ δὲ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ τέσσαρα ὀνόματα κατὰ τεσσάρων πραγμάτων γειτνιώντων τῷ περὶ τῆς εὐ χῆς λόγῳ ἐν τῇ προτέρᾳ πρὸς Τιμόθεον εἴρηται, χρήσιμον ἔσται, παραθέμενον αὐτοῦ τὴν λέξιν, ἰδεῖν ἕκαστον (44) τῶν τεσσάρων κυρίως ἂν νοούμενον ἐκλάδοιμεν καλῶς. Λέγει δὲ οὕτως· Παρακαλῶ οὖν πρῶτον πάντων ποιεῖσθαι δεήσεις, προσευχάς, ἐντεύξεις, εὐχαριστίας ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἡγοῦμαι τοίνυν δέησιν μὲν εἶναι τὴν ἐλλείποντός τινι (45) μεθ' ἱκεσίας περὶ τοῦ ἐκείνου λουν τυπικών. Αὐτοὶ κατὰ τὸ ἀληθὲς ὧν ἐκεῖνοι ἐπέτυχον τυπικῶς. (40') περί βουλόμενοι, πνευματικὰ διὰ τῶν, νίων. ὡς μεγάλων ὡς μεγάλοι. εἰ ἔκαστον τῶν τεσσάρων κυρίως εννοούμενον. τινος. ORIGENIS voces pluviasque animam irrigantes ; ut qui prius erat in peccato, timeat valde Dominum, divinique ministrum beneficii quem venerabilent et augnstum exauditæ ejus preces ostendunt. Elias quoque tribus annis et sex mensibus clausum impiis cœlum divino posthac aperit imperio : quod quilibet semper facit qui per orationem accipit animæ pluviam quæ prius hominibus propter peccata negabatur. quae sancti per orationes acceperunt, intelligemus illud : Petite magna, el parva adjicientur vobis, el pelite celestia, et terrena addentur vobis s. Signa omnia et imagines, eorum quæ vera sunt et spi- ritualia comparatione, parva sunt et terrena: unde convenienter Dei Verbum cum nos ad imitandas sanctorum orationes adhortatur, ut petamus in rei veritate quae illi in figuris tantum consequebantur, cœlestia dieit et magna adumbrata per terreņas res et exiguas; quasi diceret: Vos qui spirituales esse vultis, coelestia per orationes petite, ut ea conse- cuti, veluti caelestes, regui calorum hæredes si- tis, et ut magni, bonis fruamini maximis; terrena autem et parva quibus ad necessaria corporis opus habetis, pro indigentiæ modo præbeat vobis G Pater. Cum autem apud Apostolum quatuor nomina de quatuor rebus quæ huic de oratione sermoni sunt affines, in prima ad Timotheum Epistola scripta sint, utile erit, ipsius textu proposito, quod- libet ex illis quatuor videre, an recte percipere possimus quomodo proprie intelligatur. Sic autem ait : Obsecro igitur primum omnium fieri obsecratio- orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus 16, et reliqua. Arbitror ita- que obsecrationem esse emissas ab aliquo suppli- citer preces, ut id quo indiget consequatur; ora- tionem esse quam quis de majoribus rebus elatiore nes, Τim. 11, 1. Matth. vi, 33. ut Cor. vi, 17. Oxon., Sequens autem Scripturae locus forte de- sumptus est ex Evangelio apocrypho Nazaræorum, vel ex interpolato Matthi codice, cap. vi, 23. Vicle notas ad lib. vn Contra Celsum, ut. 44. (38*) Legendum vel, ED. Lego cum Bentleio: Praepositio rectius omitteretur. ED. PAT etc. Dominus Claudius Fleury nihil hoc loco - Lal, sed iufra pro legebat, 44. Quæ cum nobis exposita sint de beneficiis B (32) Codex ms., Κύριον, edit. Οxon., τὸν Κύριον. D (33) Codex ms., Κύριον. Editio Οxon., πρὸς Κύ- (34) Codex ms., ὁ θερίζων. Editio Oxon., καὶ ὁ (35) Κεκοσμημένου. Bentleius legit, κεκολλη (36) Codex ms. recte, παντί τῳ; editio autem (37) Τῶν διὰ τήν, etc. Mallet Bentleius, τὸν διὰ (33) Κατανοήσωμεν. Malimn cuu Bentleio, κατα- (30) Καὶ εἰκὸς, ὅτι. Legit Bentleius, καὶ εἰκός· ὅτε. (40) Αὐτὰς κατὰ τὸ ἀληθές, ὧν ἐκεῖνοι ἐπετέ- (41) Βουλόμενοι διὰ τῶν, etc. Lego cumn Bentleio, (42) Ὡς ἐπουράνιοι. Bentleius legit, ὡς ἐπουρα (43) Επιχορηγήσῃ. Legit Bentleius, ἐπιχορηγήσει. (44) Ἰδεῖν εἰ ἔκαστον, etc. Legit Bentleius, ἰδεῖν (45) Ελλείποντός τινι. Legit idem, ἐλλείπονός

LIBELLUS DE ORATIONE. Β ευχεῖν ἀναπεμπομένην εὐχὴν· τὴν δὲ προσευχὴν τὴν μετὰ δοξολογίας περὶ μειζόνων μεγαλοφυέστερον ἀνα- πεμπομένην ὑπό του (46) · ἔντευξιν δὲ τὴν ὑπὸ παρ- ῥησίαν τινὰ πλείονα ἔχοντος περί τινων ἀξίωσιν πρὸς θεόν· εὐχαριστίαν δὲ, τὴν ἐπὶ τῷ τετυχέναι ἀγαθῶν ἀπὸ Θεοῦ μετ' εὐχῶν ἀνθομολόγησιν, ἀντειλημμένου τοῦ ἀνθομολογουμένου τοῦ μεγέθους ἢ τῷ εὐεργετηθέν τι (47) μεγέθους φαινομένου, τῆς εἰς αὐτὸν γεγενημένης εὐεργεσίας. Παραδείγματα δὲ τοῦ μὲν πρώτου ὁ Γα- βριὴλ πρὸς τὸν Ζαχαρίαν περὶ τῆς γενήσεως Ἰωάννου ὡς εἰκὸς εὐξάμενον λόγος οὕτως ἔχων· Μὴ φοβοῦ, Ζα- χαρία, διότι εισηκούσθη ἡ δέησις σου· καὶ ἡ γυνή του Ελισαβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ {νομα αὐτοῦ Ἰωάννην· καὶ τὰ ἐν τῇ Ἑξόδῳ ἐπὶ τῇ μοσχοποιίᾳ ἀναγεγραμμένα τὸν τρόπον τοῦτον· Καὶ ἐδεήθη Μωϋσῆς κατέναντι Κυρίου τοῦ Θεοῦ καὶ εἶπεν· 'Ινατί θυμῇ (48) ἐργῇ, Κύριε, εἰς τὸν λαόν σου, οὓς ἐξήγαγες ἐκ γῆς Αἰγύπτου ἐν ισχύι μεγάλῃ; Καὶ ἐν Δευτερονομίῳ· Καὶ ἐδεή την ἔναντι Κυρίου δεύτερον, καθάπερ καὶ τὸ πρό- τερον, τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ τεσσαράκοντα νύχτας, ἄρτον οὐκ ἔφαγον καὶ ὕδωρ οὐκ ἔπιον, περὶ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν ὑμῶν ὧν ἡμάρτετε. Καὶ ἐν τῇ Ἐσθήρ· Μαρδοχαῖος ἐδεήθη τοῦ Θεοῦ, μνημονεύων πάντα τὰ ἔργα τοῦ Κυρίου, καὶ εἶπε· Κύριε, Κύριε βασιλεῦ παντοκρατορ· καὶ αὐτὴ ἡ Ἐσθὴρ ἐδεῖτο Κυρίου τοῦ Θεοῦ Ἰσραὴλ, καὶ εἶπε· Κύριε ὁ βασιλεὺς ἡμῶν. Τοῦ δὲ δευτέρου ἐν τῷ Δανιήλ· Καὶ συστὰς Αζαρίας προσηύξατο οὕτως καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐν μέσῳ πυρὸς, εἶπε. Καὶ ἐν τῷ Τωβήτ· Καὶ προσηυξάμην μετ' ὀδύνης λέγων· Δίκαιος εἶ, Κύριε, καὶ πάντα τὰ ἔργα σου, πᾶσαι αἱ ὁδοί σου ἐλεημοσύνη καὶ ἀλήθεια, καὶ κρίσιν ἀληθινὴν καὶ δικαίαν σὺ κρίνεις (49) εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐπεὶ δὲ τὸ μὲν ἐν τῷ Δανιήλ ῥητὸν ὠδέλισαν ὡς μὴ κείμενον ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ, τῇ δὲ τοῦ Τω ὴτ βίβλῳ ἀντιλέγουσιν οἱ ἐκ περιτομῆς, ὡς μή ἐνδιαθήκη, παραθήσομαι ἐκ τῆς πρώτης τῶν Βασι λειῶν τὸ τῆς ᾿Αννης· Καὶ προσηύξατο προς Κύριον καὶ κλαυθμῷ ἔκλαυσε καὶ ηύξατο εὐχὴν, καὶ εἶπε· Κύριε τῶν δυνάμεων, ἐὰν ἐφοράσει ἐπίδῃς ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐν τῷ ᾿Αββακούμ• Προσευχὴ Ἀββακούμ τοῦ προ- φήτου μετὰ ᾠδῆς· Κύριε, εἰσακήκοα τὴν φωνήν σου, καὶ ἐφοβήθην. Κύριε, κατενόησα τὰ ἔργα σου, καὶ ἐξέστην. Ἐν μέσῳ δύο ζώων γνωσθήσῃ· ἐν τῷ ἐγγίζειν τὰ ἔτη ἐπιγνωσθήσῃ. Σφόδρα δὲ αὕτη ἐμφαί- νει τὸ κατὰ τὸν ὅρον τῆς προσευχῆς, ὅτι μετὰ δοξο λογίας τῷ προσευχομένῳ ἀναπέμπεται. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἰωνᾶ· Προσηύξατο Ἰωνᾶς προς Κύριον τὸν θεὸν αὐτοῦ ἐκ τῆς κοιλίας τοῦ κήτους, καὶ εἶπεν· Εβόησα ἐν θλίψει μου προς Κύριον τὸν Θεόν μου, καὶ εἰσήκουσέ μου· ἐκ κοιλίας ᾅδου κραυγῆς Του. 111, 1. " επικινδυνευομένου.. σιν, 5. ἵνα τί θυμοί. γεθέντι. A animo Deum glorificando emittit ; postulationem, petitionem esse ad Deum ab eo factam qui majore quadam confidentia utitur; gratiarum actionem esse de bonis a Deo impetratis conjunctam oratio- nibus confessionem ; cum beneficii magnitudo per confessionem agnita, aut ei qui accepit apparens, ipsius accepti beneficii loco suinitur. Exempla sunt, primi quidem, Gabrielis ad Zachariam, qui, ut probabile est, oraverat de Joannis nativitate, sermo ; sic autem habet: Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua, et uxor tun Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem ; et quæ in Exodo post vitulum aureum in hunc modum scripta sunt: Et oravit Moyses co- ram Domino Deo, et dixit : Ut quid, Domine, in - dignaris ira in populum tuum, quem eduxisti de terra Ægypti in fortitudine magna 18? Et in Deute - ronomio : Et oravi ante Dominum secundo, sicut et antea, quadraginta diebus et quadraginta noctibus, panem non manducavi, et aquam non bibi, pro omnibus peccatis vestris, quæ peccastis ". Et in Esther Mardochæus deprecatus est Domi-- num, memor omnium operum Domini, et dixit : Domine, Domine, rex omnipotens 10. Ipsa quoque Esther deprecabatur Dominum Deum Israel di- cens : Domine, rex noster 31. Secundi nominis) exempla in Daniele: Et stans Azarias oravit sic ; et aperiens os suum in medio ignis, dixit . Et in Tobia : Et oravi cum dolore dicens: Ju- stus es, Domine, et omnia opera tua, omnes vie C tuæ misericordia et veritas, et judicium verum et justum tu judicas in sæculum ". Quoniam vero locus ex Daniele citatus obelo notatus est, quod in Hebræo non exstet, librumque Tobize rejiciunt Judæi quasi non canonicum, adducain ex primo Regum illud Annæ : Oravit ad Dominum lens largiter, et votum vovit dicens : Domine exercituum, si respiciens videris afflictionem famula tuæ " ; et reliqua. Iten in Habacuc: Oratio Habg- cuc propheta, cum cantico. Domine, audivi vocem tuam, et timui. Domine, consideravi opera tua, et obstupu. In medio duorum animalium cognosceris; cum appropinquaverint anni, cognosceris 28. Hæc au- tem definitionem orationis valide probat, quod cum Dei laudibus conjuncta sit oratio. Sed et in Jona : Oravit Jonas ad Dominum Deum suum de ventre celi, et dixit : Clamari in tribulatione mea ad Domi- num Deum meum, et exaudivit me; de ventre inferi clamoris mei audisti vocem meam; projecisti me in profunda cordis maris, et flumina me circumdede- runt 36. Tertii nominis exemplum est apud Aposto lum qui rectissime nobis orationem tribuit, postula- tionem Spiritui, ut qui præstantior sit et fiduciam D Luc. 1, 15. Exod. xxx11, 11. Deut. 1x, 18. I Reg. 1, 10. Habac. 111, 1. ptus, nec necesse est cum editore Oxoniensi ad- dere, Esth. XIII, 8. ss Esth. ss Dan. 111, 25. Jon. 11, 2, 3, 4. male legebat editor Oxoniensis, (46) Υπό του. Ita recte habet codex manuscri- (48) Ινατί θυμῇ. Sic habet codex ms. in quo (49) Σὺ κρίνεις. Sic codex mis. Editio autem (47) Εὐεργετηθέντι. Male editio Οxoniensis, εύερ Oxoniensis, συγκρίνεις.

LIBELLUS DE ORATIONE. Β ευχεῖν ἀναπεμπομένην εὐχὴν· τὴν δὲ προσευχὴν τὴν μετὰ δοξολογίας περὶ μειζόνων μεγαλοφυέστερον ἀνα- πεμπομένην ὑπό του (46) · ἔντευξιν δὲ τὴν ὑπὸ παρ- ῥησίαν τινὰ πλείονα ἔχοντος περί τινων ἀξίωσιν πρὸς θεόν· εὐχαριστίαν δὲ, τὴν ἐπὶ τῷ τετυχέναι ἀγαθῶν ἀπὸ Θεοῦ μετ' εὐχῶν ἀνθομολόγησιν, ἀντειλημμένου τοῦ ἀνθομολογουμένου τοῦ μεγέθους ἢ τῷ εὐεργετηθέν τι (47) μεγέθους φαινομένου, τῆς εἰς αὐτὸν γεγενημένης εὐεργεσίας. Παραδείγματα δὲ τοῦ μὲν πρώτου ὁ Γα- βριὴλ πρὸς τὸν Ζαχαρίαν περὶ τῆς γενήσεως Ἰωάννου ὡς εἰκὸς εὐξάμενον λόγος οὕτως ἔχων· Μὴ φοβοῦ, Ζα- χαρία, διότι εισηκούσθη ἡ δέησις σου· καὶ ἡ γυνή του Ελισαβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ {νομα αὐτοῦ Ἰωάννην· καὶ τὰ ἐν τῇ Ἑξόδῳ ἐπὶ τῇ μοσχοποιίᾳ ἀναγεγραμμένα τὸν τρόπον τοῦτον· Καὶ ἐδεήθη Μωϋσῆς κατέναντι Κυρίου τοῦ Θεοῦ καὶ εἶπεν· 'Ινατί θυμῇ (48) ἐργῇ, Κύριε, εἰς τὸν λαόν σου, οὓς ἐξήγαγες ἐκ γῆς Αἰγύπτου ἐν ισχύι μεγάλῃ; Καὶ ἐν Δευτερονομίῳ· Καὶ ἐδεή την ἔναντι Κυρίου δεύτερον, καθάπερ καὶ τὸ πρό- τερον, τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ τεσσαράκοντα νύχτας, ἄρτον οὐκ ἔφαγον καὶ ὕδωρ οὐκ ἔπιον, περὶ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν ὑμῶν ὧν ἡμάρτετε. Καὶ ἐν τῇ Ἐσθήρ· Μαρδοχαῖος ἐδεήθη τοῦ Θεοῦ, μνημονεύων πάντα τὰ ἔργα τοῦ Κυρίου, καὶ εἶπε· Κύριε, Κύριε βασιλεῦ παντοκρατορ· καὶ αὐτὴ ἡ Ἐσθὴρ ἐδεῖτο Κυρίου τοῦ Θεοῦ Ἰσραὴλ, καὶ εἶπε· Κύριε ὁ βασιλεὺς ἡμῶν. Τοῦ δὲ δευτέρου ἐν τῷ Δανιήλ· Καὶ συστὰς Αζαρίας προσηύξατο οὕτως καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐν μέσῳ πυρὸς, εἶπε. Καὶ ἐν τῷ Τωβήτ· Καὶ προσηυξάμην μετ' ὀδύνης λέγων· Δίκαιος εἶ, Κύριε, καὶ πάντα τὰ ἔργα σου, πᾶσαι αἱ ὁδοί σου ἐλεημοσύνη καὶ ἀλήθεια, καὶ κρίσιν ἀληθινὴν καὶ δικαίαν σὺ κρίνεις (49) εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐπεὶ δὲ τὸ μὲν ἐν τῷ Δανιήλ ῥητὸν ὠδέλισαν ὡς μὴ κείμενον ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ, τῇ δὲ τοῦ Τω ὴτ βίβλῳ ἀντιλέγουσιν οἱ ἐκ περιτομῆς, ὡς μή ἐνδιαθήκη, παραθήσομαι ἐκ τῆς πρώτης τῶν Βασι λειῶν τὸ τῆς ᾿Αννης· Καὶ προσηύξατο προς Κύριον καὶ κλαυθμῷ ἔκλαυσε καὶ ηύξατο εὐχὴν, καὶ εἶπε· Κύριε τῶν δυνάμεων, ἐὰν ἐφοράσει ἐπίδῃς ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐν τῷ ᾿Αββακούμ• Προσευχὴ Ἀββακούμ τοῦ προ- φήτου μετὰ ᾠδῆς· Κύριε, εἰσακήκοα τὴν φωνήν σου, καὶ ἐφοβήθην. Κύριε, κατενόησα τὰ ἔργα σου, καὶ ἐξέστην. Ἐν μέσῳ δύο ζώων γνωσθήσῃ· ἐν τῷ ἐγγίζειν τὰ ἔτη ἐπιγνωσθήσῃ. Σφόδρα δὲ αὕτη ἐμφαί- νει τὸ κατὰ τὸν ὅρον τῆς προσευχῆς, ὅτι μετὰ δοξο λογίας τῷ προσευχομένῳ ἀναπέμπεται. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἰωνᾶ· Προσηύξατο Ἰωνᾶς προς Κύριον τὸν θεὸν αὐτοῦ ἐκ τῆς κοιλίας τοῦ κήτους, καὶ εἶπεν· Εβόησα ἐν θλίψει μου προς Κύριον τὸν Θεόν μου, καὶ εἰσήκουσέ μου· ἐκ κοιλίας ᾅδου κραυγῆς Του. 111, 1. " επικινδυνευομένου.. σιν, 5. ἵνα τί θυμοί. γεθέντι. A animo Deum glorificando emittit ; postulationem, petitionem esse ad Deum ab eo factam qui majore quadam confidentia utitur; gratiarum actionem esse de bonis a Deo impetratis conjunctam oratio- nibus confessionem ; cum beneficii magnitudo per confessionem agnita, aut ei qui accepit apparens, ipsius accepti beneficii loco suinitur. Exempla sunt, primi quidem, Gabrielis ad Zachariam, qui, ut probabile est, oraverat de Joannis nativitate, sermo ; sic autem habet: Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua, et uxor tun Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem ; et quæ in Exodo post vitulum aureum in hunc modum scripta sunt: Et oravit Moyses co- ram Domino Deo, et dixit : Ut quid, Domine, in - dignaris ira in populum tuum, quem eduxisti de terra Ægypti in fortitudine magna 18? Et in Deute - ronomio : Et oravi ante Dominum secundo, sicut et antea, quadraginta diebus et quadraginta noctibus, panem non manducavi, et aquam non bibi, pro omnibus peccatis vestris, quæ peccastis ". Et in Esther Mardochæus deprecatus est Domi-- num, memor omnium operum Domini, et dixit : Domine, Domine, rex omnipotens 10. Ipsa quoque Esther deprecabatur Dominum Deum Israel di- cens : Domine, rex noster 31. Secundi nominis) exempla in Daniele: Et stans Azarias oravit sic ; et aperiens os suum in medio ignis, dixit . Et in Tobia : Et oravi cum dolore dicens: Ju- stus es, Domine, et omnia opera tua, omnes vie C tuæ misericordia et veritas, et judicium verum et justum tu judicas in sæculum ". Quoniam vero locus ex Daniele citatus obelo notatus est, quod in Hebræo non exstet, librumque Tobize rejiciunt Judæi quasi non canonicum, adducain ex primo Regum illud Annæ : Oravit ad Dominum lens largiter, et votum vovit dicens : Domine exercituum, si respiciens videris afflictionem famula tuæ " ; et reliqua. Iten in Habacuc: Oratio Habg- cuc propheta, cum cantico. Domine, audivi vocem tuam, et timui. Domine, consideravi opera tua, et obstupu. In medio duorum animalium cognosceris; cum appropinquaverint anni, cognosceris 28. Hæc au- tem definitionem orationis valide probat, quod cum Dei laudibus conjuncta sit oratio. Sed et in Jona : Oravit Jonas ad Dominum Deum suum de ventre celi, et dixit : Clamari in tribulatione mea ad Domi- num Deum meum, et exaudivit me; de ventre inferi clamoris mei audisti vocem meam; projecisti me in profunda cordis maris, et flumina me circumdede- runt 36. Tertii nominis exemplum est apud Aposto lum qui rectissime nobis orationem tribuit, postula- tionem Spiritui, ut qui præstantior sit et fiduciam D Luc. 1, 15. Exod. xxx11, 11. Deut. 1x, 18. I Reg. 1, 10. Habac. 111, 1. ptus, nec necesse est cum editore Oxoniensi ad- dere, Esth. XIII, 8. ss Esth. ss Dan. 111, 25. Jon. 11, 2, 3, 4. male legebat editor Oxoniensis, (46) Υπό του. Ita recte habet codex manuscri- (48) Ινατί θυμῇ. Sic habet codex ms. in quo (49) Σὺ κρίνεις. Sic codex mis. Editio autem (47) Εὐεργετηθέντι. Male editio Οxoniensis, εύερ Oxoniensis, συγκρίνεις.

Δ μου ἤκουσας φωνῆς μου· ἀπέρριψας με εἰς βάθη Β καρδίας θαλάσσης, καὶ ποταμοὶ ἐκύκλωσάν με. Τοῦ δὲ τρίτου παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ εὐλόγως τὴν μὲν προσευχὴν ἐφ' ἡμῶν τάττοντι, τὴν δὲ ἔντευξιν ἐπὶ τοῦ Πνεύματος, ὡς κρείττονος ὄντος καὶ παῤῥησίαν ἔχον τις πρὸς τὸν ὧν ἐντυγχάνει (50)· Τὸ γὰρ τί προσευ ξώμεθα, φησί, καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν, ἀλλὰ αὐτὸ Πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ. Ὁ δὲ ἐρευνῶν τὰς καρδίας, οἶδε τί τὸ φρόνημα του Πνεύματος, ὅτι κατὰ Θεὸν ἐντυγχά νει ὑπὲρ ἁγίων· ὑπερεντυγχάνει γὰρ καὶ ἐντυγχάνει τὸ Πνεῦμα, ἡμεῖς δὲ προσευχόμεθα. Έντευξις δέ μοι εἶναι δοκεῖ καὶ τὸ ὑπὸ Ἰησοῦ εἰρημένον περὶ τοῦ στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαώθ (51) · Τότε ἐλάλησεν Ἰησοῦς πρὸς Κύριον ᾗ ἡμέρᾳ παρέδωκεν ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αμοῤῥαῖον ὑποχείριον Ισραὴλ, ἡνίκα συνέ τριβεν αὐτοὺς ἐν Γαβαώθ, καὶ συνετρίβησαν ἀπὸ προσώπου τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ εἶπεν ὁ Ἰησ σοῦς· Στήτω ὁ ἥλιος κατὰ Γαβαώθ, καὶ ἡ σελήνη κατὰ φάραγγα Ελὼβ (52). Καὶ ἐν τοῖς Κριταῖς ὁ Σαμ ψὼν ἡγοῦμαι ὅτι ἐντυγχάνων εἶπε· Συναποθανέτω ἡ ψυχή μου μετὰ τῶν ἀλλοφύλων, ὅτε (55) ἔκλι- νεν ἐν ἰσχύϊ, καὶ ἔπεσεν ὁ οἶκος ἐπὶ τοὺς σατρά πας, καὶ ἐπὶ πάντα τὸν λαὸν τὸν ἐν αὐτῷ. Εἰ καὶ μὴ κεῖται δὲ ὅτι ἐντετυχήκασιν, ἀλλ' ὅτι εἰρήκασιν ὁ Ἰησοῦς καὶ ὁ Σαμψών, ὁ λόγος αὐτῶν ἔοικεν εἶναι ἕνα τευξις, ἥτις ἑτέρα παρὰ τὴν προσευχὴν, εἰ κυρίως ἀκούοιμεν τῶν ὀνομάτων, εἶναι ἡμῖν νομίζεται. Εὐχαρι στίας δὲ παράδειγμα ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν φωνή, λέγονο τος· Ἐξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις· τὸ γὰρ εξομολογοῦμαι ἴσον ἐστὶ τῷ εὐχαριστῶ· δέησιν μὲν οὖν καὶ ἔντευξιν καὶ εὐχαριστίαν οὐκ ἄτοπον καὶ (54) ἀνθρώποις προσενεγκεῖν, ἀλλὰ τὰ μὲν δύο, λέγω δὲ έντευξιν καὶ εὐχαριστίαν, οὐ μόνον ἁγίοις, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀνθρώποις· τὴν δὲ δέησιν μόνον ἁγίοις, εἴ τις εὑρεθείη Παῦλος ἢ Πέτρος, ἵνα ὠφελήσωσιν ἡμᾶς, ἀξίους ποιοῦντες τοῦ τυχεῖν τῆς δεδομένης αὐτοῖς ἐξουσίας πρὸς τὸ ἁμαρτήματα ἀφιέναι· εἰ μὴ ἄρα, κἂν μὴ ἅγιός τις ᾖ, ἀδικήσωμεν δὲ αὐτὸν, δέδοται συν αισθηθέντας τῆς εἰς αὐτὸν ἁμαρτίας τὸ δεηθῆναι καὶ τοῦ τοιούτου, ἵν᾿ ἡμῖν ἠδικηκόσι συγγνώμην απο νείμῃ. Εἰ δὲ ἀνθρώποις ἁγίοις ταῦτα προσενεκτέον πόσῳ πλέον τῷ Χριστῷ εὐχαριστητέον τοσαῦτα ἡμᾶς βουλήσει τοῦ Πατρὸς εὐεργετήσαντι; ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τευκτέον αὐτῷ, ὡς ὁ εἰπὼν Στέφανος· Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην· μιμούμενοι τε τὸν πατέρα τοῦ σεληνιαζομένου ἐροῦμεν· Δέομαι, Κύριε, ἐλέησον, ἢ, τὸν υἱὸν, ἢ, ἐμὲ αὐτὸν, ἢ ὂν δή ποτε. 81. Χ, 12. Ἐὰν δὲ ἀκούωμεν, ὅ τί ποτέ ἐστι προσευχή, μή- ποτε οὐδενὶ τῶν γεννητῶν προσευκτέον ἐστὶν, οὐδὲ πρὸς τὸν ᾧ εντυγχάνει. πρῶτον ὧν ἐντυγχάνει. Γαβαών. (53). Οτε. ότι. • (54) Ανθρώποις. ἁγία; . ORIGENIS habeat apud eum a quo postulat : Nam quid oremus, inquit, sicut oportet nescimus, sed ipse Spiritus po- stulat gemitibus inenarrabilibus. Qui autem scrulatur corda, scit quid desideret Spiritus : quia secundum Deum postulat pro sanctis ". Nam superpostulat et postulat Spiritus, nos autem oramus. Postulatio etiam fuisse mihi videtur quod dixit Josue ut sol staret contra Gabaoth: Tunc locutus est Jesus ad Dominum, qua die tradidit. Deus Amorrhaum subju- gatum Israel; quando contrivit eos in Gabaoth, et contriti sunt a facie filiorum Israel. Et dixit Jesus: Stel sol super Gabaoth, et luna super vallem Elom 28. Samsonein quoque in libro Judicum arbitror postu- lantem dixisse : Moriatur anima mea cum alienige- nis, quando concussis fortiter columnis cecidit domus super principes et omnem multitudinem quæ ibi erat ”. Etsi vero scriptum non sit postulasse Josue et Samsonem, sed tantum loculos esse, postulatio tamen fuisse videtur ipsorum serme, quam ab ora- tione diversam esse putamus, si quidem proprie ac- cipiantur vocabula. Gratiarum vero actionis exem- plum est illa Domini nostri vox: Confiteor tibi, Pa- ter, Domine cœli et terræ, quod ubscondisti hæc a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis 30. Illud enini, confteor, idlen est ac gratias ago. Obse- cratio et postulatio et gratiarum actio non absurde potest et sanctis offerri; larumque duæ, postulatio, inquam, et gratiarum actio, non sanctis modo, sed et hominibus; obsecratio vero sanctis tantum, si quis Paulus aut Petrus inveniatur, ut adju- vent nos, dignosque efficiant qui fruamur concessa ipsis remittendorum peccatorum potestate : nisi forte si cui qui sanctus non sit fecerimus injuriam, concessum etiam nobis est, cum nostrum in illum peccatum senserimus, obsecrare etiam illum, ut in- juriæ nobis veniam tribuat. Quod si hominibus sanctis illæ preces offerenda sunt: quanto magis Christo gratiae sunt agenda, a quo tot tantaque be- neficia voluntate Patris accepimus? Sed et ab ipso postulandum ut Stephanus cum diceret : Domine, ne statuas illis hoc peccatum ; patrem- que lunatici imitat dicemus: Obsecro, Domine, miserere vel filio ", aut mihi ipsi, aut cui- libel. C nullus unquaui genitus erit orandus, ac ne Christus * Rom. viii,26, 27. 14; Luc. ix, 38. Jos. Jud. xvi, 39. Luc. x, 21. Act. vII, 59. » Matth. XVII, mss., legendum autem cum Bentleio, Male editio Oxoniensis habet, contra cujus fidem editio Oxoniensis in textu habet, . lta codex ms. Editio vero song Lego cum Bentleio, 15. At si intellexerimus quid sit oratio, forte D (50) Πρὸς τὸν ὧν ἐντυγχάνει. Sic habet codex (51) Γαβαώθ. Sic ubique codex manuscriptus, (52) Ελώμ. Sic codex ins. Editio autem Oxon.,

Δ μου ἤκουσας φωνῆς μου· ἀπέρριψας με εἰς βάθη Β καρδίας θαλάσσης, καὶ ποταμοὶ ἐκύκλωσάν με. Τοῦ δὲ τρίτου παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ εὐλόγως τὴν μὲν προσευχὴν ἐφ' ἡμῶν τάττοντι, τὴν δὲ ἔντευξιν ἐπὶ τοῦ Πνεύματος, ὡς κρείττονος ὄντος καὶ παῤῥησίαν ἔχον τις πρὸς τὸν ὧν ἐντυγχάνει (50)· Τὸ γὰρ τί προσευ ξώμεθα, φησί, καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν, ἀλλὰ αὐτὸ Πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ. Ὁ δὲ ἐρευνῶν τὰς καρδίας, οἶδε τί τὸ φρόνημα του Πνεύματος, ὅτι κατὰ Θεὸν ἐντυγχά νει ὑπὲρ ἁγίων· ὑπερεντυγχάνει γὰρ καὶ ἐντυγχάνει τὸ Πνεῦμα, ἡμεῖς δὲ προσευχόμεθα. Έντευξις δέ μοι εἶναι δοκεῖ καὶ τὸ ὑπὸ Ἰησοῦ εἰρημένον περὶ τοῦ στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαώθ (51) · Τότε ἐλάλησεν Ἰησοῦς πρὸς Κύριον ᾗ ἡμέρᾳ παρέδωκεν ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αμοῤῥαῖον ὑποχείριον Ισραὴλ, ἡνίκα συνέ τριβεν αὐτοὺς ἐν Γαβαώθ, καὶ συνετρίβησαν ἀπὸ προσώπου τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ εἶπεν ὁ Ἰησ σοῦς· Στήτω ὁ ἥλιος κατὰ Γαβαώθ, καὶ ἡ σελήνη κατὰ φάραγγα Ελὼβ (52). Καὶ ἐν τοῖς Κριταῖς ὁ Σαμ ψὼν ἡγοῦμαι ὅτι ἐντυγχάνων εἶπε· Συναποθανέτω ἡ ψυχή μου μετὰ τῶν ἀλλοφύλων, ὅτε (55) ἔκλι- νεν ἐν ἰσχύϊ, καὶ ἔπεσεν ὁ οἶκος ἐπὶ τοὺς σατρά πας, καὶ ἐπὶ πάντα τὸν λαὸν τὸν ἐν αὐτῷ. Εἰ καὶ μὴ κεῖται δὲ ὅτι ἐντετυχήκασιν, ἀλλ' ὅτι εἰρήκασιν ὁ Ἰησοῦς καὶ ὁ Σαμψών, ὁ λόγος αὐτῶν ἔοικεν εἶναι ἕνα τευξις, ἥτις ἑτέρα παρὰ τὴν προσευχὴν, εἰ κυρίως ἀκούοιμεν τῶν ὀνομάτων, εἶναι ἡμῖν νομίζεται. Εὐχαρι στίας δὲ παράδειγμα ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν φωνή, λέγονο τος· Ἐξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις· τὸ γὰρ εξομολογοῦμαι ἴσον ἐστὶ τῷ εὐχαριστῶ· δέησιν μὲν οὖν καὶ ἔντευξιν καὶ εὐχαριστίαν οὐκ ἄτοπον καὶ (54) ἀνθρώποις προσενεγκεῖν, ἀλλὰ τὰ μὲν δύο, λέγω δὲ έντευξιν καὶ εὐχαριστίαν, οὐ μόνον ἁγίοις, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀνθρώποις· τὴν δὲ δέησιν μόνον ἁγίοις, εἴ τις εὑρεθείη Παῦλος ἢ Πέτρος, ἵνα ὠφελήσωσιν ἡμᾶς, ἀξίους ποιοῦντες τοῦ τυχεῖν τῆς δεδομένης αὐτοῖς ἐξουσίας πρὸς τὸ ἁμαρτήματα ἀφιέναι· εἰ μὴ ἄρα, κἂν μὴ ἅγιός τις ᾖ, ἀδικήσωμεν δὲ αὐτὸν, δέδοται συν αισθηθέντας τῆς εἰς αὐτὸν ἁμαρτίας τὸ δεηθῆναι καὶ τοῦ τοιούτου, ἵν᾿ ἡμῖν ἠδικηκόσι συγγνώμην απο νείμῃ. Εἰ δὲ ἀνθρώποις ἁγίοις ταῦτα προσενεκτέον πόσῳ πλέον τῷ Χριστῷ εὐχαριστητέον τοσαῦτα ἡμᾶς βουλήσει τοῦ Πατρὸς εὐεργετήσαντι; ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τευκτέον αὐτῷ, ὡς ὁ εἰπὼν Στέφανος· Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην· μιμούμενοι τε τὸν πατέρα τοῦ σεληνιαζομένου ἐροῦμεν· Δέομαι, Κύριε, ἐλέησον, ἢ, τὸν υἱὸν, ἢ, ἐμὲ αὐτὸν, ἢ ὂν δή ποτε. 81. Χ, 12. Ἐὰν δὲ ἀκούωμεν, ὅ τί ποτέ ἐστι προσευχή, μή- ποτε οὐδενὶ τῶν γεννητῶν προσευκτέον ἐστὶν, οὐδὲ πρὸς τὸν ᾧ εντυγχάνει. πρῶτον ὧν ἐντυγχάνει. Γαβαών. (53). Οτε. ότι. • (54) Ανθρώποις. ἁγία; . ORIGENIS habeat apud eum a quo postulat : Nam quid oremus, inquit, sicut oportet nescimus, sed ipse Spiritus po- stulat gemitibus inenarrabilibus. Qui autem scrulatur corda, scit quid desideret Spiritus : quia secundum Deum postulat pro sanctis ". Nam superpostulat et postulat Spiritus, nos autem oramus. Postulatio etiam fuisse mihi videtur quod dixit Josue ut sol staret contra Gabaoth: Tunc locutus est Jesus ad Dominum, qua die tradidit. Deus Amorrhaum subju- gatum Israel; quando contrivit eos in Gabaoth, et contriti sunt a facie filiorum Israel. Et dixit Jesus: Stel sol super Gabaoth, et luna super vallem Elom 28. Samsonein quoque in libro Judicum arbitror postu- lantem dixisse : Moriatur anima mea cum alienige- nis, quando concussis fortiter columnis cecidit domus super principes et omnem multitudinem quæ ibi erat ”. Etsi vero scriptum non sit postulasse Josue et Samsonem, sed tantum loculos esse, postulatio tamen fuisse videtur ipsorum serme, quam ab ora- tione diversam esse putamus, si quidem proprie ac- cipiantur vocabula. Gratiarum vero actionis exem- plum est illa Domini nostri vox: Confiteor tibi, Pa- ter, Domine cœli et terræ, quod ubscondisti hæc a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis 30. Illud enini, confteor, idlen est ac gratias ago. Obse- cratio et postulatio et gratiarum actio non absurde potest et sanctis offerri; larumque duæ, postulatio, inquam, et gratiarum actio, non sanctis modo, sed et hominibus; obsecratio vero sanctis tantum, si quis Paulus aut Petrus inveniatur, ut adju- vent nos, dignosque efficiant qui fruamur concessa ipsis remittendorum peccatorum potestate : nisi forte si cui qui sanctus non sit fecerimus injuriam, concessum etiam nobis est, cum nostrum in illum peccatum senserimus, obsecrare etiam illum, ut in- juriæ nobis veniam tribuat. Quod si hominibus sanctis illæ preces offerenda sunt: quanto magis Christo gratiae sunt agenda, a quo tot tantaque be- neficia voluntate Patris accepimus? Sed et ab ipso postulandum ut Stephanus cum diceret : Domine, ne statuas illis hoc peccatum ; patrem- que lunatici imitat dicemus: Obsecro, Domine, miserere vel filio ", aut mihi ipsi, aut cui- libel. C nullus unquaui genitus erit orandus, ac ne Christus * Rom. viii,26, 27. 14; Luc. ix, 38. Jos. Jud. xvi, 39. Luc. x, 21. Act. vII, 59. » Matth. XVII, mss., legendum autem cum Bentleio, Male editio Oxoniensis habet, contra cujus fidem editio Oxoniensis in textu habet, . lta codex ms. Editio vero song Lego cum Bentleio, 15. At si intellexerimus quid sit oratio, forte D (50) Πρὸς τὸν ὧν ἐντυγχάνει. Sic habet codex (51) Γαβαώθ. Sic ubique codex manuscriptus, (52) Ελώμ. Sic codex ins. Editio autem Oxon.,

Δ μου ἤκουσας φωνῆς μου· ἀπέρριψας με εἰς βάθη Β καρδίας θαλάσσης, καὶ ποταμοὶ ἐκύκλωσάν με. Τοῦ δὲ τρίτου παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ εὐλόγως τὴν μὲν προσευχὴν ἐφ' ἡμῶν τάττοντι, τὴν δὲ ἔντευξιν ἐπὶ τοῦ Πνεύματος, ὡς κρείττονος ὄντος καὶ παῤῥησίαν ἔχον τις πρὸς τὸν ὧν ἐντυγχάνει (50)· Τὸ γὰρ τί προσευ ξώμεθα, φησί, καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν, ἀλλὰ αὐτὸ Πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ Θεῷ. Ὁ δὲ ἐρευνῶν τὰς καρδίας, οἶδε τί τὸ φρόνημα του Πνεύματος, ὅτι κατὰ Θεὸν ἐντυγχά νει ὑπὲρ ἁγίων· ὑπερεντυγχάνει γὰρ καὶ ἐντυγχάνει τὸ Πνεῦμα, ἡμεῖς δὲ προσευχόμεθα. Έντευξις δέ μοι εἶναι δοκεῖ καὶ τὸ ὑπὸ Ἰησοῦ εἰρημένον περὶ τοῦ στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαώθ (51) · Τότε ἐλάλησεν Ἰησοῦς πρὸς Κύριον ᾗ ἡμέρᾳ παρέδωκεν ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αμοῤῥαῖον ὑποχείριον Ισραὴλ, ἡνίκα συνέ τριβεν αὐτοὺς ἐν Γαβαώθ, καὶ συνετρίβησαν ἀπὸ προσώπου τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ εἶπεν ὁ Ἰησ σοῦς· Στήτω ὁ ἥλιος κατὰ Γαβαώθ, καὶ ἡ σελήνη κατὰ φάραγγα Ελὼβ (52). Καὶ ἐν τοῖς Κριταῖς ὁ Σαμ ψὼν ἡγοῦμαι ὅτι ἐντυγχάνων εἶπε· Συναποθανέτω ἡ ψυχή μου μετὰ τῶν ἀλλοφύλων, ὅτε (55) ἔκλι- νεν ἐν ἰσχύϊ, καὶ ἔπεσεν ὁ οἶκος ἐπὶ τοὺς σατρά πας, καὶ ἐπὶ πάντα τὸν λαὸν τὸν ἐν αὐτῷ. Εἰ καὶ μὴ κεῖται δὲ ὅτι ἐντετυχήκασιν, ἀλλ' ὅτι εἰρήκασιν ὁ Ἰησοῦς καὶ ὁ Σαμψών, ὁ λόγος αὐτῶν ἔοικεν εἶναι ἕνα τευξις, ἥτις ἑτέρα παρὰ τὴν προσευχὴν, εἰ κυρίως ἀκούοιμεν τῶν ὀνομάτων, εἶναι ἡμῖν νομίζεται. Εὐχαρι στίας δὲ παράδειγμα ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν φωνή, λέγονο τος· Ἐξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις· τὸ γὰρ εξομολογοῦμαι ἴσον ἐστὶ τῷ εὐχαριστῶ· δέησιν μὲν οὖν καὶ ἔντευξιν καὶ εὐχαριστίαν οὐκ ἄτοπον καὶ (54) ἀνθρώποις προσενεγκεῖν, ἀλλὰ τὰ μὲν δύο, λέγω δὲ έντευξιν καὶ εὐχαριστίαν, οὐ μόνον ἁγίοις, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀνθρώποις· τὴν δὲ δέησιν μόνον ἁγίοις, εἴ τις εὑρεθείη Παῦλος ἢ Πέτρος, ἵνα ὠφελήσωσιν ἡμᾶς, ἀξίους ποιοῦντες τοῦ τυχεῖν τῆς δεδομένης αὐτοῖς ἐξουσίας πρὸς τὸ ἁμαρτήματα ἀφιέναι· εἰ μὴ ἄρα, κἂν μὴ ἅγιός τις ᾖ, ἀδικήσωμεν δὲ αὐτὸν, δέδοται συν αισθηθέντας τῆς εἰς αὐτὸν ἁμαρτίας τὸ δεηθῆναι καὶ τοῦ τοιούτου, ἵν᾿ ἡμῖν ἠδικηκόσι συγγνώμην απο νείμῃ. Εἰ δὲ ἀνθρώποις ἁγίοις ταῦτα προσενεκτέον πόσῳ πλέον τῷ Χριστῷ εὐχαριστητέον τοσαῦτα ἡμᾶς βουλήσει τοῦ Πατρὸς εὐεργετήσαντι; ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τευκτέον αὐτῷ, ὡς ὁ εἰπὼν Στέφανος· Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην· μιμούμενοι τε τὸν πατέρα τοῦ σεληνιαζομένου ἐροῦμεν· Δέομαι, Κύριε, ἐλέησον, ἢ, τὸν υἱὸν, ἢ, ἐμὲ αὐτὸν, ἢ ὂν δή ποτε. 81. Χ, 12. Ἐὰν δὲ ἀκούωμεν, ὅ τί ποτέ ἐστι προσευχή, μή- ποτε οὐδενὶ τῶν γεννητῶν προσευκτέον ἐστὶν, οὐδὲ πρὸς τὸν ᾧ εντυγχάνει. πρῶτον ὧν ἐντυγχάνει. Γαβαών. (53). Οτε. ότι. • (54) Ανθρώποις. ἁγία; . ORIGENIS habeat apud eum a quo postulat : Nam quid oremus, inquit, sicut oportet nescimus, sed ipse Spiritus po- stulat gemitibus inenarrabilibus. Qui autem scrulatur corda, scit quid desideret Spiritus : quia secundum Deum postulat pro sanctis ". Nam superpostulat et postulat Spiritus, nos autem oramus. Postulatio etiam fuisse mihi videtur quod dixit Josue ut sol staret contra Gabaoth: Tunc locutus est Jesus ad Dominum, qua die tradidit. Deus Amorrhaum subju- gatum Israel; quando contrivit eos in Gabaoth, et contriti sunt a facie filiorum Israel. Et dixit Jesus: Stel sol super Gabaoth, et luna super vallem Elom 28. Samsonein quoque in libro Judicum arbitror postu- lantem dixisse : Moriatur anima mea cum alienige- nis, quando concussis fortiter columnis cecidit domus super principes et omnem multitudinem quæ ibi erat ”. Etsi vero scriptum non sit postulasse Josue et Samsonem, sed tantum loculos esse, postulatio tamen fuisse videtur ipsorum serme, quam ab ora- tione diversam esse putamus, si quidem proprie ac- cipiantur vocabula. Gratiarum vero actionis exem- plum est illa Domini nostri vox: Confiteor tibi, Pa- ter, Domine cœli et terræ, quod ubscondisti hæc a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis 30. Illud enini, confteor, idlen est ac gratias ago. Obse- cratio et postulatio et gratiarum actio non absurde potest et sanctis offerri; larumque duæ, postulatio, inquam, et gratiarum actio, non sanctis modo, sed et hominibus; obsecratio vero sanctis tantum, si quis Paulus aut Petrus inveniatur, ut adju- vent nos, dignosque efficiant qui fruamur concessa ipsis remittendorum peccatorum potestate : nisi forte si cui qui sanctus non sit fecerimus injuriam, concessum etiam nobis est, cum nostrum in illum peccatum senserimus, obsecrare etiam illum, ut in- juriæ nobis veniam tribuat. Quod si hominibus sanctis illæ preces offerenda sunt: quanto magis Christo gratiae sunt agenda, a quo tot tantaque be- neficia voluntate Patris accepimus? Sed et ab ipso postulandum ut Stephanus cum diceret : Domine, ne statuas illis hoc peccatum ; patrem- que lunatici imitat dicemus: Obsecro, Domine, miserere vel filio ", aut mihi ipsi, aut cui- libel. C nullus unquaui genitus erit orandus, ac ne Christus * Rom. viii,26, 27. 14; Luc. ix, 38. Jos. Jud. xvi, 39. Luc. x, 21. Act. vII, 59. » Matth. XVII, mss., legendum autem cum Bentleio, Male editio Oxoniensis habet, contra cujus fidem editio Oxoniensis in textu habet, . lta codex ms. Editio vero song Lego cum Bentleio, 15. At si intellexerimus quid sit oratio, forte D (50) Πρὸς τὸν ὧν ἐντυγχάνει. Sic habet codex (51) Γαβαώθ. Sic ubique codex manuscriptus, (52) Ελώμ. Sic codex ins. Editio autem Oxon.,

αὐτῷ τῷ Χριστῷ (55), ἀλλὰ μόνῳ τῷ Θεῷ τῶν ὅλων Β καὶ Πατρὶ, ᾧ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν προσηύχετο, ὡς προπαρεθέμεθα, καὶ διδάσκει ἡμᾶς προσεύχεσθαι· ἀκούσας γὰρ, Δίδαξον ἡμᾶς προσεύχεσθαι, οὐ δι- δάσκει αὐτῷ προσεύχεσθαι, ἀλλὰ τῷ Πατρὶ, λέγοντας· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰ γὰρ ἕτερος, ὡς ἐν ἄλλοις δείκνυται, κατ' οὐσίαν καὶ ὑποκείμενός (56) ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρός, ήτοι προσ- ευκτέον τῷ Υἱῷ καὶ οὐ τῷ Πατρὶ, ἢ ἀμφοτέροις, ἢ τῷ Πατρὶ μόνῳ. Τὸ μὲν οὖν τῷ Υἱῷ καὶ οὐ τῷ Πα- τρί, πᾶς ὀστισοῦν ὁμολογήσει εἶναι ἀτοπώτατον καὶ παρὰ τὴν ἐνάργειαν (57) λεχθησόμενον ἄν· εἰ δὲ ἀμ- φοτέροις, δῆλον ὅτι καὶ ἀξιώσεις προσενεγκούμεν πληθυντικώς, παράσχεσθε, καὶ εὐεργετήσατε, καὶ ἐπιχορηγήσατε, καὶ σώσατε, καὶ εἴ τι τούτων ὅμοιον, διὰ τῶν προσευχῶν λέγοντες· ὅπερ καὶ αὐτό θεν ἀπεμφαῖνον, οὐδὲ ἐν ταῖς Γραφαῖς ἔχει τις δεῖξαι κείμενον ὑπό τινων λεγόμενον· λέγεται (58) τοίνυν προσεύχεσθαι μόνῳ τῷ Θεῷ τῷ τῶν ὅλων Πατρί· ἀλλὰ μὴ χωρὶς τοῦ ἀρχιερέως ὅστις μεθ' όρκωμοσίας κατε- στάθη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς κατὰ τή· Ωμοσε, καὶ οὐ με- ταμεληθήσεται· σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Εὐχαριστοῦντες οὖν οἱ ἅγιοι ἐν ταῖς προσευχαῖς ἑαυτῶν τῷ Θεῷ, διὰ Χριστοῦ Ἰησοῦ χάριτας ὁμολογοῦσιν (59) αὐτῷ. Ὥσπερ δὲ τὸν ἀκρι- δοῦντα τὸ προσεύχεσθαι οὐ χρὴ τῷ εὐχομένῳ προσ- εύχεσθαι, ἀλλὰ τῷ ὅν ἐδίδαξεν ἐπὶ τῶν εὐχῶν καλεῖν Πατρὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς· οὕτως οὐ χωρὶς αὐτ τοῦ προσευχήν τινα προσενεκτέον τῷ Πατρὶ· ὡς αὐτὸς τοῦτο παραδείκνυσι σαφῶς οὕτω λέγων· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἄν τι αιτήσητε τον Πατέρα μου, δώ- σει ὑμῖν ἐν τῷ ὀνόματί μου. "Εως ἄρτι οὐκ ᾐτή- σατε οὐδὲν ἐν τῷ ὀνόματί μου· αἰτεῖτε καὶ λή- ψεσθε, ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ᾖ πεπληρωμένη· οὐ γὰρ εἶπεν· Αἰτεῖτέ με, οὐδὲ, Αἰτεῖτε τὸν Πατέρα, ἁπλῶς, ἀλλ'· Εάν τι αιτήσητε τὸν Πατέρα, δώσει ὑμῖν ἐν τῷ ὀνόματί μου. Ἕως γὰρ διδάξει (60) ταῦτα ὁ Ἰη- τους, οὐδεὶς ᾐτήκει τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Υἱοῦ· καὶ ἀληθὲς ἦν ὑπὸ Ἰησοῦ λεγόμενον τόν Ἕως ἄρτι οὐκ ᾐτήσατε οὐδὲν ἐν τῷ ὀνόματί μου· ἀλη θὲς δὲ καὶ τό· Αἰτεῖτε, καὶ λήψεσθε, ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ᾖ πεπληρωμένη. Ἐὰν δέ τις, οἰόμενος (61) δεῖν αὐτῷ τῷ Χριστῷ προσεύχεσθαι, συγχεόμενος ἀπὸ τοῦ ἐκ τοῦ προσκυνεῖν σημαινομένου, προσάγῃ ἡμῖν τὸ, Προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες άγγελοι Θεοῦ (62), ὁμολογουμένως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ περὶ Χριστοῦ εἰρημένον· λεκτέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι καὶ ἡ Ἐκκλησία, Ἱερουσαλήμ παρὰ τοῦ προφήτου όνομαζομένη, προσκυνεῖσθαι ὑπὸ βασιλέων καὶ ἀρ » γειαν. όμολο- γοῦντες. Θεοῦ. ΧΧΧ11, 43, LIBELLUS DE ORATIONE. A quidem ipse, sed solus Deus omnium et Pater, quein ipse etiam Salvator noster orabat, ut supradiximus, G Luc. xI, 1. st Psal. cix, 6. Joan. xvi, et quem nos orare docet. Cum enim audisset : Doca nos orare”, non seipsum docet orare, sed Patrem, dicentes: Paler noster, qui es in cœlis, et reliqua. Si enim, ut alibi probatur, alius a Patre Filius est secundum substantiam et suppositum, aut orandus est Filius, et non Pater, aut uterque, aut Pater solus. At enim Filium orandum esse sine Patre, nemo non fatebitur absurdissime et præter eviden- tiam dictum iri. Si uterque orandus est, planum est plurali numero nos precaturos, et prabele, be- nefacile, largimini, servate, vel quid simile orando dicturos. Quod cum per se ipsum non conveniat, nec in Scripturis ostendi potest positum esse ut ab aliquo dictum; restat ergo ut oretur solus Deus universorum Pater, at non sine pontifice qui ab ipso Patre cum jurejurando constitutus est, juxta illud: Juravit et non pœnitebit eum: Tu es sacerdos in æler- num secundum ordinem Melchisedech “. Cum igitur sancti in suis orationibus gratias Deo agunt, eas per Christum Jesum ipsi referunt. Sicut autem eum qui proprie orare vult, non decet eum orare qui orat, sed eum quem orationibus invocandum docuit Jesus noster Dominus, nempe Patrem: sic non est ulla oratio Patri sine ipso offerenda. Quod ostendit ipse perspicue cum sic ait : Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem, dabit vobis in nomine meo. Usque modo non pelistis quidquam in nomine neo; petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Non enim dixit : Petite me, neque, Petite Patrem, simpliciter; sed! : Si quid petieritis Patrem, in nomine meo dabit vobis. Nam donec ista Jesus do- ceret, nemo a Palre petierat in nomine Filii, erat- que verum quod Jesus dicebat: Usque modo non petistis quidquam in nomine meo; verum et illud : Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Si quis autem Christum ipsum orandum putet, ver- bique adorare significatione turbatus adducat illud : Adorent eum omnes angeli Dei ”, quod in Deutero- nomio de Christo dici in confesso est: responden- dum ipsi Ecclesiam quoque, quæ Jerusalem a pro- pheta vocatur, a regibus et reginis qui nutritii ejus nutricesque futuri sunt, adorandam dici his verbis: Ecce elevo ad gentes manum meam et ad insulas levabo signum meum; et adducent filios tuos in sinu; et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutritii tui, et principes feminæ eorum, nutrices tuæ. Super faciem terræ adorabunt le, el ** Deut. xxx11, 43. 23. Origenes Filium Dei non esse orandum, fuse disseritur Origenianorum lib. 11, quæst. 2, num. 49. antem hic dicatur Filius alius a Patre secundum substantiam et suppositum, disquiritur Origeniano- rum lib. 11, quæst. 2. D plus in quo male legit editor Oxoniensis, rum lib. 11, quæst. 2, num. 29. Hic locus exstat apud LXX. Deuteron. et licet in Hebreo desideretur, laudatur ab Apostolo in Epistola ad Hebræos, 1, 6. (55) Οὐδὲ αὐτῷ τῷ Χριστῷ. Quo sensu dixerit (56) Ὑποκείμενος. Lego, υποκείμενον. Quo sensu (57) Codex ms. Ενάργειαν. Editio Oxon., ενέρ (58) Δέγεται. Lego cum Bentleio, λείπεται. (59) Ὁμολογοῦσιν. Sic habet codex manuscri (60) Διδάξει. Lege cum Bentleio, διδάξῃ. (61) Ἐὰν δέ τις, οιόμενος, etc. Vide Origeniano- (62) Προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες άγγελοι

αὐτῷ τῷ Χριστῷ (55), ἀλλὰ μόνῳ τῷ Θεῷ τῶν ὅλων Β καὶ Πατρὶ, ᾧ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν προσηύχετο, ὡς προπαρεθέμεθα, καὶ διδάσκει ἡμᾶς προσεύχεσθαι· ἀκούσας γὰρ, Δίδαξον ἡμᾶς προσεύχεσθαι, οὐ δι- δάσκει αὐτῷ προσεύχεσθαι, ἀλλὰ τῷ Πατρὶ, λέγοντας· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰ γὰρ ἕτερος, ὡς ἐν ἄλλοις δείκνυται, κατ' οὐσίαν καὶ ὑποκείμενός (56) ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρός, ήτοι προσ- ευκτέον τῷ Υἱῷ καὶ οὐ τῷ Πατρὶ, ἢ ἀμφοτέροις, ἢ τῷ Πατρὶ μόνῳ. Τὸ μὲν οὖν τῷ Υἱῷ καὶ οὐ τῷ Πα- τρί, πᾶς ὀστισοῦν ὁμολογήσει εἶναι ἀτοπώτατον καὶ παρὰ τὴν ἐνάργειαν (57) λεχθησόμενον ἄν· εἰ δὲ ἀμ- φοτέροις, δῆλον ὅτι καὶ ἀξιώσεις προσενεγκούμεν πληθυντικώς, παράσχεσθε, καὶ εὐεργετήσατε, καὶ ἐπιχορηγήσατε, καὶ σώσατε, καὶ εἴ τι τούτων ὅμοιον, διὰ τῶν προσευχῶν λέγοντες· ὅπερ καὶ αὐτό θεν ἀπεμφαῖνον, οὐδὲ ἐν ταῖς Γραφαῖς ἔχει τις δεῖξαι κείμενον ὑπό τινων λεγόμενον· λέγεται (58) τοίνυν προσεύχεσθαι μόνῳ τῷ Θεῷ τῷ τῶν ὅλων Πατρί· ἀλλὰ μὴ χωρὶς τοῦ ἀρχιερέως ὅστις μεθ' όρκωμοσίας κατε- στάθη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς κατὰ τή· Ωμοσε, καὶ οὐ με- ταμεληθήσεται· σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Εὐχαριστοῦντες οὖν οἱ ἅγιοι ἐν ταῖς προσευχαῖς ἑαυτῶν τῷ Θεῷ, διὰ Χριστοῦ Ἰησοῦ χάριτας ὁμολογοῦσιν (59) αὐτῷ. Ὥσπερ δὲ τὸν ἀκρι- δοῦντα τὸ προσεύχεσθαι οὐ χρὴ τῷ εὐχομένῳ προσ- εύχεσθαι, ἀλλὰ τῷ ὅν ἐδίδαξεν ἐπὶ τῶν εὐχῶν καλεῖν Πατρὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς· οὕτως οὐ χωρὶς αὐτ τοῦ προσευχήν τινα προσενεκτέον τῷ Πατρὶ· ὡς αὐτὸς τοῦτο παραδείκνυσι σαφῶς οὕτω λέγων· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἄν τι αιτήσητε τον Πατέρα μου, δώ- σει ὑμῖν ἐν τῷ ὀνόματί μου. "Εως ἄρτι οὐκ ᾐτή- σατε οὐδὲν ἐν τῷ ὀνόματί μου· αἰτεῖτε καὶ λή- ψεσθε, ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ᾖ πεπληρωμένη· οὐ γὰρ εἶπεν· Αἰτεῖτέ με, οὐδὲ, Αἰτεῖτε τὸν Πατέρα, ἁπλῶς, ἀλλ'· Εάν τι αιτήσητε τὸν Πατέρα, δώσει ὑμῖν ἐν τῷ ὀνόματί μου. Ἕως γὰρ διδάξει (60) ταῦτα ὁ Ἰη- τους, οὐδεὶς ᾐτήκει τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Υἱοῦ· καὶ ἀληθὲς ἦν ὑπὸ Ἰησοῦ λεγόμενον τόν Ἕως ἄρτι οὐκ ᾐτήσατε οὐδὲν ἐν τῷ ὀνόματί μου· ἀλη θὲς δὲ καὶ τό· Αἰτεῖτε, καὶ λήψεσθε, ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ᾖ πεπληρωμένη. Ἐὰν δέ τις, οἰόμενος (61) δεῖν αὐτῷ τῷ Χριστῷ προσεύχεσθαι, συγχεόμενος ἀπὸ τοῦ ἐκ τοῦ προσκυνεῖν σημαινομένου, προσάγῃ ἡμῖν τὸ, Προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες άγγελοι Θεοῦ (62), ὁμολογουμένως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ περὶ Χριστοῦ εἰρημένον· λεκτέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι καὶ ἡ Ἐκκλησία, Ἱερουσαλήμ παρὰ τοῦ προφήτου όνομαζομένη, προσκυνεῖσθαι ὑπὸ βασιλέων καὶ ἀρ » γειαν. όμολο- γοῦντες. Θεοῦ. ΧΧΧ11, 43, LIBELLUS DE ORATIONE. A quidem ipse, sed solus Deus omnium et Pater, quein ipse etiam Salvator noster orabat, ut supradiximus, G Luc. xI, 1. st Psal. cix, 6. Joan. xvi, et quem nos orare docet. Cum enim audisset : Doca nos orare”, non seipsum docet orare, sed Patrem, dicentes: Paler noster, qui es in cœlis, et reliqua. Si enim, ut alibi probatur, alius a Patre Filius est secundum substantiam et suppositum, aut orandus est Filius, et non Pater, aut uterque, aut Pater solus. At enim Filium orandum esse sine Patre, nemo non fatebitur absurdissime et præter eviden- tiam dictum iri. Si uterque orandus est, planum est plurali numero nos precaturos, et prabele, be- nefacile, largimini, servate, vel quid simile orando dicturos. Quod cum per se ipsum non conveniat, nec in Scripturis ostendi potest positum esse ut ab aliquo dictum; restat ergo ut oretur solus Deus universorum Pater, at non sine pontifice qui ab ipso Patre cum jurejurando constitutus est, juxta illud: Juravit et non pœnitebit eum: Tu es sacerdos in æler- num secundum ordinem Melchisedech “. Cum igitur sancti in suis orationibus gratias Deo agunt, eas per Christum Jesum ipsi referunt. Sicut autem eum qui proprie orare vult, non decet eum orare qui orat, sed eum quem orationibus invocandum docuit Jesus noster Dominus, nempe Patrem: sic non est ulla oratio Patri sine ipso offerenda. Quod ostendit ipse perspicue cum sic ait : Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem, dabit vobis in nomine meo. Usque modo non pelistis quidquam in nomine neo; petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Non enim dixit : Petite me, neque, Petite Patrem, simpliciter; sed! : Si quid petieritis Patrem, in nomine meo dabit vobis. Nam donec ista Jesus do- ceret, nemo a Palre petierat in nomine Filii, erat- que verum quod Jesus dicebat: Usque modo non petistis quidquam in nomine meo; verum et illud : Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Si quis autem Christum ipsum orandum putet, ver- bique adorare significatione turbatus adducat illud : Adorent eum omnes angeli Dei ”, quod in Deutero- nomio de Christo dici in confesso est: responden- dum ipsi Ecclesiam quoque, quæ Jerusalem a pro- pheta vocatur, a regibus et reginis qui nutritii ejus nutricesque futuri sunt, adorandam dici his verbis: Ecce elevo ad gentes manum meam et ad insulas levabo signum meum; et adducent filios tuos in sinu; et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutritii tui, et principes feminæ eorum, nutrices tuæ. Super faciem terræ adorabunt le, el ** Deut. xxx11, 43. 23. Origenes Filium Dei non esse orandum, fuse disseritur Origenianorum lib. 11, quæst. 2, num. 49. antem hic dicatur Filius alius a Patre secundum substantiam et suppositum, disquiritur Origeniano- rum lib. 11, quæst. 2. D plus in quo male legit editor Oxoniensis, rum lib. 11, quæst. 2, num. 29. Hic locus exstat apud LXX. Deuteron. et licet in Hebreo desideretur, laudatur ab Apostolo in Epistola ad Hebræos, 1, 6. (55) Οὐδὲ αὐτῷ τῷ Χριστῷ. Quo sensu dixerit (56) Ὑποκείμενος. Lego, υποκείμενον. Quo sensu (57) Codex ms. Ενάργειαν. Editio Oxon., ενέρ (58) Δέγεται. Lego cum Bentleio, λείπεται. (59) Ὁμολογοῦσιν. Sic habet codex manuscri (60) Διδάξει. Lege cum Bentleio, διδάξῃ. (61) Ἐὰν δέ τις, οιόμενος, etc. Vide Origeniano- (62) Προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες άγγελοι

χουσῶν γινομένων τιθηνῶν αὐτῆς καὶ τροφῶν, λέγεται διὰ τούτων· Ἰδοὺ αἴρω εἰς τὰ ἔθνη τὴν χειρά μου, καὶ εἰς τὰς νήσους ἀρῶ σύστημόν μου· καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς σου ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας σου ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦσι. Καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου· αἱ δὲ ἄρχουσαι αὐτῶν τροφοί σου. Ἐπὶ πρόσωπον τῆς γῆς προσ κυνήσουσί σε καὶ τὸν χοῦν τῶν ποδῶν σου λείξουσι. Καὶ γνώσῃ, ὅτι ἐγὼ Κύριος καὶ οὐκ αἰσχυνθήσῃ. Πῶς δὲ οὐκ ἔστι, κατὰ τὸν εἰπόντα· Τι με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός, ὁ Πατήρ (65)· εἰπεῖν ἄν· Τί ἐμοὶ προσεύχῃ; Μόνῳ τῷ Πατρὶ προσεύχεσθαι χρή, ᾧ καγώ προσεύχομαι· ὅπερ διὰ τῶν ἁγίων Γραφῶν μανθάνετε ἀρχιερεῖ γὰρ τῷ ὑπὲρ ἡμῶν (64) κατασταθέντι ὑπὸ τοῦ Πατρός, καὶ παρακλήτῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς εἶναι λαβόντι, εὔχε σθαι ἡμᾶς (63) οὐ δεῖ, ἀλλὰ δι' ἀρχιερέως καὶ παρα- κλήτου, δυναμένου συμπαθεῖν ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν (66), πεπειρασμένου κατὰ πάντα ὁμοίως ἡμῖν (67), ἀλλὰ διὰ τὸν δωρησάμενόν μοι Πατέρα πε πειρασμένου χωρὶς ἁμαρτίας. Μάθετε οὖν ὅσην δω ρεὰν ἀπὸ τοῦ Πατρός μου ειλήφατε διὰ τῆς ἐν ἐμοὶ ἀναγεννήσεως τὸ τῆς υἱοθεσίας πνεῦμα ἀπειληφότες, ἵνα χρηματίσητε υἱοὶ Θεοῦ, ἀδελφοὶ δὲ ἐμοῦ· ἀνέγνωτε γὰρ τὴν διὰ τοῦ Δαυΐδ ὑπ' ἐμοῦ εἰρημένην περὶ ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα φωνήν· ἀπαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε. Αδελφῷ δὲ προσεύχεσθαι τοὺς κατηξιωμένους ἑνὸς αὐτοῦ (68) Πατρὸς οὐκ ἔστιν εὔλογον· μόνῳ γὰρ τῷ Πατρὶ μετ᾿ ἐμοῦ καὶ δι᾿ ἐμοῦ ἀναπεμπτέον ἐστὶν ὑμῖν προσευχήν. Ταῦτ᾽ οὖν λέγοντος ἀκούοντες Ἰησοῦ, τῷ Θεῷ δι' αὐτοῦ εὐχώμεθα, τὸ αὐτὸ λέγοντες πάντες, μηδὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς εὐχῆς σχιζόμενοι. Η οὐχὶ σχιζόμεθα, ἐὰν οἱ μὲν τῷ Πατρὶ, οἱ δὲ τῷ Υἱῷ εὐχώμεθα; ἰδιω τῶν ἁμαρτίαν κατὰ πολλὴν ἀκεραιότητα διὰ τὸ ἀβα σάνιστον καὶ ἀνεξέταστον ἁμαρτανόντων τῶν προσευ χομένων τῷ Υἱῷ, εἴτε μετὰ τοῦ Πατρὸς, είτε χωρίς τοῦ Πατρός. Προσευχώμεθα τοίνυν ὡς Θεῷ, ἐντυγ- χάνωμεν δὲ ὡς Πατρί, δεώμεθα δὲ ὡς Κυρίου, ευχα ριστῶμεν δὲ ὡς Θεῷ καὶ Πατρὶ καὶ Κυρίῳ, οὐ πάν τως δούλου ὄντι Κυρίῳ· ὁ γὰρ Πατήρ εὐλόγως ἂν να μισθείη τοῦ Υἱοῦ καὶ Κύριος, καὶ τῶν δι' αὐτὸν γενο μένων υἱῶν Κύριος. Ωσπερ δὲ οὐκ ἔστι Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων, οὕτως οὐκ ἔστι Κύριος ἀγενῶν δού- λων, ἀλλὰ τῶν κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς φόβῳ διὰ τὴν νη- πιότητα ἐξευγενιζομένων· μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τὴν (69) ἀγάπην μακαριωτέραν τῆς ἐν φόβῳ δουλείας δου λευόντων· εἰσὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ μόνῳ τῷ καρδίας βλέποντι χαρακτῆρες φανεροὶ δούλων Θεοῦ, καὶ υἱῶν αὐτοῦ. Πᾶς τοιγαροῦν ὁ τὰ ἐπίγεια καὶ μικρὰ αἰτῶν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, παρακούει τοῦ ἐντειλαμένου ἐπουρά νια και μεγάλα αἰτεῖν (70) ἀπὸ τοῦ μηδὲν ἐπίγειον, Περὶ ἀρχῶν, ὁ Πατήρ. Καίτοι οὐκ εἴρηται Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Πατήρ· ἀλλ' οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. διὰ τὴν ἀγάπην μακαριωτέραν τῆς ἐν φόβῳ δουλείαν δουλευόντων. ORIGENIS pulverem pedumn tuorum lingent. Et scies quia ego & Dominus, et non confunderis ". Ecquid ex ejus mente qui dixit: Quid me dicis borum ? nemo bonus nisi unus Deus, Pater 88, aliud dici potest nisi hæc: Quid me oras? Solum Patrem orare oportet quem et ego oro, quod per sacras discitis Scripturas. Nec enim eum orare debetis qui pontifex pro vobis con- stitutus est a Patre, et advocati a Patre munus ac- cepit, sed per pontificem et advocatum qui possit compati infirmitatibus vestris, tentatum per omnia per similitudinem vestri, sed Patris dono tentatum abs- que peccato s. Discite ergo quantum a Patre meo donum acceperitis cum per regenerationem in me factam accepistis spiritum adoptionis ut vocemnini filii Dei et fratres mei. Legistis enim quid ego ore Davidis ad Patrem de vobis dixerim: Narrabo B nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiæ lau- dabo te 4º. Fratrem autem orari ab eis qui eodem quo ille Patre gloriantur, ratio non patitur. Ad so- lum Patrem mecum et per me dirigenda a vobis Oratio est. ipsum oremus, idemque dicamus omnes, nec de orationis modo dividamur. Annon enim divisi su- mus, si alii Patrem, alii oremus Filium? Incidunt enim per nimiam simplicitatem in stultum C peccați genus, qui rebus non expensis et examina- tis Filium orant sive cum Patre, sive siue Patre. Oremus igitur ut Deum; postulemus ut a Patre; obsecreinus ut Dominum; gratias agamus ut Deo el Patri et Domino; non omnino tamen servorum Do- mino. Recte enim Pater existimari potest Filii Do- arinus, Dominusque eorum qui per ipsum filii facti sunt. At sicut non est Deus mortuorum, sed viven- lium ; sic non est Dominus ignobilium servorum, sed eorum qui primum timore propter infantiam mancipati, postea per charitatem feliciorem servi- tujem serviunt quam per timorem. Sunt enim in anima servorum Dei filiorumque characteres ei soli manifesti qui corda intuetur. Igitur quicunque ter- rena et parva a Deo petit, ipsi non obtemperat, qui, cum nihil terrenum et parvum sciat largiri, cœlestia et magna petere jussit. Quod si quis objiciat corpo. D Isa. XLIX, 22, 23. ss Marc. x. 18. » Heb. iv, 15. Exstat hic Scripture locus Matth. ix, 17; Marc. x, 18, et Luc. xvi, 18. Nec aliter ab Origene citatur lil. lib. v contra Celsunt, num. 11. Verumtamen Epiphanius hæres. 42, num. 11, Marcione contendit falsatum esse adjectione vocis : Sic apud Athanasium auctor dialogorum De Trinitale : Atqui non dictum est : Nemo bonus, nisi unus Pater, sed, Nemo bonus, nisi unus Deus. ** Psal. xx1, 25. Matth. xxii, 32. Evangelio apocrypho Nazar. Vide notas ad lib. vi contra Celsum, num. 41. 16. Hæc dicentem audientes Jesum, Deum per (63) Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεὸς, ὁ Πατήρ. (54) Ημών. Lego, ὑμῶν. (65) Ημας. Lego, ὑμᾶς. (66) Ημων. Lego, ὑμῶν. (67) Ἡμῖν. Lego, ὑμῖν. (68) Αὐτοῦ. Bentleius legit, αὐτῷ. (69) Καὶ τήν, etc. Forte legendum, κατὰ τὴν aut (70) Επουράνια και μεγάλα αἰτεῖν. Forte ex

χουσῶν γινομένων τιθηνῶν αὐτῆς καὶ τροφῶν, λέγεται διὰ τούτων· Ἰδοὺ αἴρω εἰς τὰ ἔθνη τὴν χειρά μου, καὶ εἰς τὰς νήσους ἀρῶ σύστημόν μου· καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς σου ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας σου ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦσι. Καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου· αἱ δὲ ἄρχουσαι αὐτῶν τροφοί σου. Ἐπὶ πρόσωπον τῆς γῆς προσ κυνήσουσί σε καὶ τὸν χοῦν τῶν ποδῶν σου λείξουσι. Καὶ γνώσῃ, ὅτι ἐγὼ Κύριος καὶ οὐκ αἰσχυνθήσῃ. Πῶς δὲ οὐκ ἔστι, κατὰ τὸν εἰπόντα· Τι με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός, ὁ Πατήρ (65)· εἰπεῖν ἄν· Τί ἐμοὶ προσεύχῃ; Μόνῳ τῷ Πατρὶ προσεύχεσθαι χρή, ᾧ καγώ προσεύχομαι· ὅπερ διὰ τῶν ἁγίων Γραφῶν μανθάνετε ἀρχιερεῖ γὰρ τῷ ὑπὲρ ἡμῶν (64) κατασταθέντι ὑπὸ τοῦ Πατρός, καὶ παρακλήτῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς εἶναι λαβόντι, εὔχε σθαι ἡμᾶς (63) οὐ δεῖ, ἀλλὰ δι' ἀρχιερέως καὶ παρα- κλήτου, δυναμένου συμπαθεῖν ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν (66), πεπειρασμένου κατὰ πάντα ὁμοίως ἡμῖν (67), ἀλλὰ διὰ τὸν δωρησάμενόν μοι Πατέρα πε πειρασμένου χωρὶς ἁμαρτίας. Μάθετε οὖν ὅσην δω ρεὰν ἀπὸ τοῦ Πατρός μου ειλήφατε διὰ τῆς ἐν ἐμοὶ ἀναγεννήσεως τὸ τῆς υἱοθεσίας πνεῦμα ἀπειληφότες, ἵνα χρηματίσητε υἱοὶ Θεοῦ, ἀδελφοὶ δὲ ἐμοῦ· ἀνέγνωτε γὰρ τὴν διὰ τοῦ Δαυΐδ ὑπ' ἐμοῦ εἰρημένην περὶ ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα φωνήν· ἀπαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε. Αδελφῷ δὲ προσεύχεσθαι τοὺς κατηξιωμένους ἑνὸς αὐτοῦ (68) Πατρὸς οὐκ ἔστιν εὔλογον· μόνῳ γὰρ τῷ Πατρὶ μετ᾿ ἐμοῦ καὶ δι᾿ ἐμοῦ ἀναπεμπτέον ἐστὶν ὑμῖν προσευχήν. Ταῦτ᾽ οὖν λέγοντος ἀκούοντες Ἰησοῦ, τῷ Θεῷ δι' αὐτοῦ εὐχώμεθα, τὸ αὐτὸ λέγοντες πάντες, μηδὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς εὐχῆς σχιζόμενοι. Η οὐχὶ σχιζόμεθα, ἐὰν οἱ μὲν τῷ Πατρὶ, οἱ δὲ τῷ Υἱῷ εὐχώμεθα; ἰδιω τῶν ἁμαρτίαν κατὰ πολλὴν ἀκεραιότητα διὰ τὸ ἀβα σάνιστον καὶ ἀνεξέταστον ἁμαρτανόντων τῶν προσευ χομένων τῷ Υἱῷ, εἴτε μετὰ τοῦ Πατρὸς, είτε χωρίς τοῦ Πατρός. Προσευχώμεθα τοίνυν ὡς Θεῷ, ἐντυγ- χάνωμεν δὲ ὡς Πατρί, δεώμεθα δὲ ὡς Κυρίου, ευχα ριστῶμεν δὲ ὡς Θεῷ καὶ Πατρὶ καὶ Κυρίῳ, οὐ πάν τως δούλου ὄντι Κυρίῳ· ὁ γὰρ Πατήρ εὐλόγως ἂν να μισθείη τοῦ Υἱοῦ καὶ Κύριος, καὶ τῶν δι' αὐτὸν γενο μένων υἱῶν Κύριος. Ωσπερ δὲ οὐκ ἔστι Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων, οὕτως οὐκ ἔστι Κύριος ἀγενῶν δού- λων, ἀλλὰ τῶν κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς φόβῳ διὰ τὴν νη- πιότητα ἐξευγενιζομένων· μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τὴν (69) ἀγάπην μακαριωτέραν τῆς ἐν φόβῳ δουλείας δου λευόντων· εἰσὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ μόνῳ τῷ καρδίας βλέποντι χαρακτῆρες φανεροὶ δούλων Θεοῦ, καὶ υἱῶν αὐτοῦ. Πᾶς τοιγαροῦν ὁ τὰ ἐπίγεια καὶ μικρὰ αἰτῶν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, παρακούει τοῦ ἐντειλαμένου ἐπουρά νια και μεγάλα αἰτεῖν (70) ἀπὸ τοῦ μηδὲν ἐπίγειον, Περὶ ἀρχῶν, ὁ Πατήρ. Καίτοι οὐκ εἴρηται Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Πατήρ· ἀλλ' οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. διὰ τὴν ἀγάπην μακαριωτέραν τῆς ἐν φόβῳ δουλείαν δουλευόντων. ORIGENIS pulverem pedumn tuorum lingent. Et scies quia ego & Dominus, et non confunderis ". Ecquid ex ejus mente qui dixit: Quid me dicis borum ? nemo bonus nisi unus Deus, Pater 88, aliud dici potest nisi hæc: Quid me oras? Solum Patrem orare oportet quem et ego oro, quod per sacras discitis Scripturas. Nec enim eum orare debetis qui pontifex pro vobis con- stitutus est a Patre, et advocati a Patre munus ac- cepit, sed per pontificem et advocatum qui possit compati infirmitatibus vestris, tentatum per omnia per similitudinem vestri, sed Patris dono tentatum abs- que peccato s. Discite ergo quantum a Patre meo donum acceperitis cum per regenerationem in me factam accepistis spiritum adoptionis ut vocemnini filii Dei et fratres mei. Legistis enim quid ego ore Davidis ad Patrem de vobis dixerim: Narrabo B nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiæ lau- dabo te 4º. Fratrem autem orari ab eis qui eodem quo ille Patre gloriantur, ratio non patitur. Ad so- lum Patrem mecum et per me dirigenda a vobis Oratio est. ipsum oremus, idemque dicamus omnes, nec de orationis modo dividamur. Annon enim divisi su- mus, si alii Patrem, alii oremus Filium? Incidunt enim per nimiam simplicitatem in stultum C peccați genus, qui rebus non expensis et examina- tis Filium orant sive cum Patre, sive siue Patre. Oremus igitur ut Deum; postulemus ut a Patre; obsecreinus ut Dominum; gratias agamus ut Deo el Patri et Domino; non omnino tamen servorum Do- mino. Recte enim Pater existimari potest Filii Do- arinus, Dominusque eorum qui per ipsum filii facti sunt. At sicut non est Deus mortuorum, sed viven- lium ; sic non est Dominus ignobilium servorum, sed eorum qui primum timore propter infantiam mancipati, postea per charitatem feliciorem servi- tujem serviunt quam per timorem. Sunt enim in anima servorum Dei filiorumque characteres ei soli manifesti qui corda intuetur. Igitur quicunque ter- rena et parva a Deo petit, ipsi non obtemperat, qui, cum nihil terrenum et parvum sciat largiri, cœlestia et magna petere jussit. Quod si quis objiciat corpo. D Isa. XLIX, 22, 23. ss Marc. x. 18. » Heb. iv, 15. Exstat hic Scripture locus Matth. ix, 17; Marc. x, 18, et Luc. xvi, 18. Nec aliter ab Origene citatur lil. lib. v contra Celsunt, num. 11. Verumtamen Epiphanius hæres. 42, num. 11, Marcione contendit falsatum esse adjectione vocis : Sic apud Athanasium auctor dialogorum De Trinitale : Atqui non dictum est : Nemo bonus, nisi unus Pater, sed, Nemo bonus, nisi unus Deus. ** Psal. xx1, 25. Matth. xxii, 32. Evangelio apocrypho Nazar. Vide notas ad lib. vi contra Celsum, num. 41. 16. Hæc dicentem audientes Jesum, Deum per (63) Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεὸς, ὁ Πατήρ. (54) Ημών. Lego, ὑμῶν. (65) Ημας. Lego, ὑμᾶς. (66) Ημων. Lego, ὑμῶν. (67) Ἡμῖν. Lego, ὑμῖν. (68) Αὐτοῦ. Bentleius legit, αὐτῷ. (69) Καὶ τήν, etc. Forte legendum, κατὰ τὴν aut (70) Επουράνια και μεγάλα αἰτεῖν. Forte ex

χουσῶν γινομένων τιθηνῶν αὐτῆς καὶ τροφῶν, λέγεται διὰ τούτων· Ἰδοὺ αἴρω εἰς τὰ ἔθνη τὴν χειρά μου, καὶ εἰς τὰς νήσους ἀρῶ σύστημόν μου· καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς σου ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας σου ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦσι. Καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου· αἱ δὲ ἄρχουσαι αὐτῶν τροφοί σου. Ἐπὶ πρόσωπον τῆς γῆς προσ κυνήσουσί σε καὶ τὸν χοῦν τῶν ποδῶν σου λείξουσι. Καὶ γνώσῃ, ὅτι ἐγὼ Κύριος καὶ οὐκ αἰσχυνθήσῃ. Πῶς δὲ οὐκ ἔστι, κατὰ τὸν εἰπόντα· Τι με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός, ὁ Πατήρ (65)· εἰπεῖν ἄν· Τί ἐμοὶ προσεύχῃ; Μόνῳ τῷ Πατρὶ προσεύχεσθαι χρή, ᾧ καγώ προσεύχομαι· ὅπερ διὰ τῶν ἁγίων Γραφῶν μανθάνετε ἀρχιερεῖ γὰρ τῷ ὑπὲρ ἡμῶν (64) κατασταθέντι ὑπὸ τοῦ Πατρός, καὶ παρακλήτῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς εἶναι λαβόντι, εὔχε σθαι ἡμᾶς (63) οὐ δεῖ, ἀλλὰ δι' ἀρχιερέως καὶ παρα- κλήτου, δυναμένου συμπαθεῖν ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν (66), πεπειρασμένου κατὰ πάντα ὁμοίως ἡμῖν (67), ἀλλὰ διὰ τὸν δωρησάμενόν μοι Πατέρα πε πειρασμένου χωρὶς ἁμαρτίας. Μάθετε οὖν ὅσην δω ρεὰν ἀπὸ τοῦ Πατρός μου ειλήφατε διὰ τῆς ἐν ἐμοὶ ἀναγεννήσεως τὸ τῆς υἱοθεσίας πνεῦμα ἀπειληφότες, ἵνα χρηματίσητε υἱοὶ Θεοῦ, ἀδελφοὶ δὲ ἐμοῦ· ἀνέγνωτε γὰρ τὴν διὰ τοῦ Δαυΐδ ὑπ' ἐμοῦ εἰρημένην περὶ ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα φωνήν· ἀπαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε. Αδελφῷ δὲ προσεύχεσθαι τοὺς κατηξιωμένους ἑνὸς αὐτοῦ (68) Πατρὸς οὐκ ἔστιν εὔλογον· μόνῳ γὰρ τῷ Πατρὶ μετ᾿ ἐμοῦ καὶ δι᾿ ἐμοῦ ἀναπεμπτέον ἐστὶν ὑμῖν προσευχήν. Ταῦτ᾽ οὖν λέγοντος ἀκούοντες Ἰησοῦ, τῷ Θεῷ δι' αὐτοῦ εὐχώμεθα, τὸ αὐτὸ λέγοντες πάντες, μηδὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς εὐχῆς σχιζόμενοι. Η οὐχὶ σχιζόμεθα, ἐὰν οἱ μὲν τῷ Πατρὶ, οἱ δὲ τῷ Υἱῷ εὐχώμεθα; ἰδιω τῶν ἁμαρτίαν κατὰ πολλὴν ἀκεραιότητα διὰ τὸ ἀβα σάνιστον καὶ ἀνεξέταστον ἁμαρτανόντων τῶν προσευ χομένων τῷ Υἱῷ, εἴτε μετὰ τοῦ Πατρὸς, είτε χωρίς τοῦ Πατρός. Προσευχώμεθα τοίνυν ὡς Θεῷ, ἐντυγ- χάνωμεν δὲ ὡς Πατρί, δεώμεθα δὲ ὡς Κυρίου, ευχα ριστῶμεν δὲ ὡς Θεῷ καὶ Πατρὶ καὶ Κυρίῳ, οὐ πάν τως δούλου ὄντι Κυρίῳ· ὁ γὰρ Πατήρ εὐλόγως ἂν να μισθείη τοῦ Υἱοῦ καὶ Κύριος, καὶ τῶν δι' αὐτὸν γενο μένων υἱῶν Κύριος. Ωσπερ δὲ οὐκ ἔστι Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων, οὕτως οὐκ ἔστι Κύριος ἀγενῶν δού- λων, ἀλλὰ τῶν κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς φόβῳ διὰ τὴν νη- πιότητα ἐξευγενιζομένων· μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τὴν (69) ἀγάπην μακαριωτέραν τῆς ἐν φόβῳ δουλείας δου λευόντων· εἰσὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ μόνῳ τῷ καρδίας βλέποντι χαρακτῆρες φανεροὶ δούλων Θεοῦ, καὶ υἱῶν αὐτοῦ. Πᾶς τοιγαροῦν ὁ τὰ ἐπίγεια καὶ μικρὰ αἰτῶν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, παρακούει τοῦ ἐντειλαμένου ἐπουρά νια και μεγάλα αἰτεῖν (70) ἀπὸ τοῦ μηδὲν ἐπίγειον, Περὶ ἀρχῶν, ὁ Πατήρ. Καίτοι οὐκ εἴρηται Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Πατήρ· ἀλλ' οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. διὰ τὴν ἀγάπην μακαριωτέραν τῆς ἐν φόβῳ δουλείαν δουλευόντων. ORIGENIS pulverem pedumn tuorum lingent. Et scies quia ego & Dominus, et non confunderis ". Ecquid ex ejus mente qui dixit: Quid me dicis borum ? nemo bonus nisi unus Deus, Pater 88, aliud dici potest nisi hæc: Quid me oras? Solum Patrem orare oportet quem et ego oro, quod per sacras discitis Scripturas. Nec enim eum orare debetis qui pontifex pro vobis con- stitutus est a Patre, et advocati a Patre munus ac- cepit, sed per pontificem et advocatum qui possit compati infirmitatibus vestris, tentatum per omnia per similitudinem vestri, sed Patris dono tentatum abs- que peccato s. Discite ergo quantum a Patre meo donum acceperitis cum per regenerationem in me factam accepistis spiritum adoptionis ut vocemnini filii Dei et fratres mei. Legistis enim quid ego ore Davidis ad Patrem de vobis dixerim: Narrabo B nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiæ lau- dabo te 4º. Fratrem autem orari ab eis qui eodem quo ille Patre gloriantur, ratio non patitur. Ad so- lum Patrem mecum et per me dirigenda a vobis Oratio est. ipsum oremus, idemque dicamus omnes, nec de orationis modo dividamur. Annon enim divisi su- mus, si alii Patrem, alii oremus Filium? Incidunt enim per nimiam simplicitatem in stultum C peccați genus, qui rebus non expensis et examina- tis Filium orant sive cum Patre, sive siue Patre. Oremus igitur ut Deum; postulemus ut a Patre; obsecreinus ut Dominum; gratias agamus ut Deo el Patri et Domino; non omnino tamen servorum Do- mino. Recte enim Pater existimari potest Filii Do- arinus, Dominusque eorum qui per ipsum filii facti sunt. At sicut non est Deus mortuorum, sed viven- lium ; sic non est Dominus ignobilium servorum, sed eorum qui primum timore propter infantiam mancipati, postea per charitatem feliciorem servi- tujem serviunt quam per timorem. Sunt enim in anima servorum Dei filiorumque characteres ei soli manifesti qui corda intuetur. Igitur quicunque ter- rena et parva a Deo petit, ipsi non obtemperat, qui, cum nihil terrenum et parvum sciat largiri, cœlestia et magna petere jussit. Quod si quis objiciat corpo. D Isa. XLIX, 22, 23. ss Marc. x. 18. » Heb. iv, 15. Exstat hic Scripture locus Matth. ix, 17; Marc. x, 18, et Luc. xvi, 18. Nec aliter ab Origene citatur lil. lib. v contra Celsunt, num. 11. Verumtamen Epiphanius hæres. 42, num. 11, Marcione contendit falsatum esse adjectione vocis : Sic apud Athanasium auctor dialogorum De Trinitale : Atqui non dictum est : Nemo bonus, nisi unus Pater, sed, Nemo bonus, nisi unus Deus. ** Psal. xx1, 25. Matth. xxii, 32. Evangelio apocrypho Nazar. Vide notas ad lib. vi contra Celsum, num. 41. 16. Hæc dicentem audientes Jesum, Deum per (63) Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεὸς, ὁ Πατήρ. (54) Ημών. Lego, ὑμῶν. (65) Ημας. Lego, ὑμᾶς. (66) Ημων. Lego, ὑμῶν. (67) Ἡμῖν. Lego, ὑμῖν. (68) Αὐτοῦ. Bentleius legit, αὐτῷ. (69) Καὶ τήν, etc. Forte legendum, κατὰ τὴν aut (70) Επουράνια και μεγάλα αἰτεῖν. Forte ex

μηδὲ μικρὸν χαρίζεσθαι ἐπισταμένου Θεοῦ. Ἐὰν δέ τις ἀνθυποφέρῃ τὰ κατὰ τὸ σωματικὸν ἐκ προσευχῆς τοῖς ἁγίοις δωρηθέντα, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν διδάσκοντος τὰ ἐπίγεια ὑμῖν (71) προστίθεσθαι καὶ τὰ μικρά· ἀπαντητέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὥσπερ οὐ λεκτέον, δωρουμένου τινὸς ἡμῖν ὅ τι δήποτε σῶμα, ὅτι ὁ δεῖνα τὴν σκιὰν ἡμῖν τοῦ σώματος ἐδωρήσατο· οὐ γὰρ προθέμενος δύο τινὰ χαρίσασθαι, σῶμα καὶ σκιάν, δέδωκε τὸ σῶμα· ἀλλ' ἡ πρόθεσις τοῦ διδόντος ἐστὶ διδόναι σῶμα· ἐπακολουθεῖ δὲ τῇ δόσει τοῦ σώμα τῆς καὶ τὸ τὴν σκιὰν αὐτοῦ ἡμᾶς λαβεῖν· οὕτως εἰ μεγαλοφυεστέρω γενομένῳ ἡμῶν τῷ νῷ κατανοήσαιμεν εἰς προηγουμένως (72) ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν διδομένας δωρεάς, οἰκειότατα ἐροῦμεν παρακολουθήματα τῶν μεγάλων καὶ ἐπουρανίων πνευματικών χαρισμάτων εἶναι τὰ σωματικά, ἑκάστῳ διδόμενα τῶν ἁγίων πρὸς Β τὸ συμφέρον ἢ κατ' ἀναλογίαν τῆς πίστεως, ἢ καθώς βούλεται ὁ διδούς· βούλεται δὲ σοφῶς, εἰ καὶ ἡμεῖς μὴ δυνάμεθα ἑκάστῳ τῶν διδομένων αἰτίαν καὶ λόγον ἄξιον τοῦ διδόντος εἰπεῖν. Μάλλον οὖν κεκαρποφορή κει ἀπό τινος στειρώσεως μεταβαλοῦσα ἡ τῆς ᾿Αννης ψυχή, ἤπερ τὸ σῶμα κνῆσαν τὸν Σαμουήλ. Καὶ μᾶλ τον ὁ Ἐζεκίας θεῖα γεγεννήκει τέκνα νοῦ ἤπερ τῶν νων. Επιπλεῖόν τε ἀπὸ νοητῶν ἐπιβουλῶν ῥυσθέντες ἐτύγχανον Ἑσθὴρ καὶ Μαρδοχαῖος καὶ ὁ λαός, ἤπερ ἀπὸ τοῦ Ἀμάν, καὶ τῶν συμπνεόντων. Τοῦ (73') διαφθεῖ ρα: τὴν ψυχὴν αὐτῆς θέλοντος ἄρχοντος τὴν δύναμιν διακεκόψει, ἢ ἐκείνου τοῦ Ολοφέρνου. Τίς δ' οὐκ ἂν ὁμολογήσαιτο Ανανίᾳ (74) καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ τὴν νητὴν εὐλογίαν φθάνουσαν ἐπὶ πάντας τοὺς ἁγίους, εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Ἰσαὰκ τῷ Ἰακὼς τὴν, Δώη σοι ὁ θεὸς ἀπὸ τῆς δρόσου τοῦ οὐρανοῦ, ἐπὶ πλεῖον ἐγγεγονέναι ἤπερ τὴν σωματικὴν δρόσον τὴν φλόγα νικῶσαν τοῦ Ναβουχοδονόσορ; Μᾶλλον δὲ πεφίμωντο την προφήτη Δανιήλ οἱ ἀόρατοι λέοντες, οὐδὲν ἐνερ γῆσαι δυνάμενοι κατὰ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἤπερ οἱ αἱ- σθητος, περὶ ὧν πάντες οἱ ἐντυγχάνοντες αὐτῇ τῇ Γραφῇ ἐξειλήφαμεν. Τίς δ' οὕτως (75) ἐκπεφεύγει κήτους τὴν γαστέρα, πάντα τὸν φυγάδα τοῦ Θεοῦ ἅγιος, ἁγίου Πνεύματος; Οὐ θαυμαστὸν δὲ εἰ μὴ πᾶσιν ὁμοίως τοῖς λαμβά- νουσιν, ἵν' οὕτως εἴπω, τὰ ποιητικὰ τῶν τοιούτων σκιῶν σώματα ἢ ὅμοιον οὐ δίδοται σκιὰ (76), τισὶ δ' ὁμοίως δίδοται σκιά· τοῦτο γὰρ τοῖς θεωροῦσι τὰ γνω μονικά προβλήματα καὶ τὸν τῶν σκιῶν πρὸς τὸ φω- τίζον σῶμα λόγον, σαφῶς παρίσταται συμβαῖνον καὶ κατά τα σώματα. Τισὶ γοῦν ἄσκιοί εἰσιν οἱ γνώμονες καιρῷ τινι· ἑτέροις δὲ, ἵν' οὕτως εἴπω, βραχύσκιοι (77), καὶ ἑτέροις παρ' ἑτέρους μακροσκιώτεροι. Οὐ μέγα * προηγου μένας. ἤπερ τὸ ἐκ τοῦ σωματικοῦ σπέρματος αὐτῷ γεγεννημένον. Ιουδήθ μᾶλλον του. τοῦ κεχειρωμένου ὑπὸ τῷ Ἰησοῦ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν καταπίνοντος, ὡς Ἰωνᾶς χωρητικός γινόμενος, ὡς τίς δ᾽ οὐκ ἂν ὁμολογήσαι τῷ ᾿Αζαρία. τίς δι' οὕτως. τίς δ' οὐχ οὕτως. δίδοται σκιά: ἡ ὁμοία οὐ δίδοται σκιά, τισὶ δ᾽ ὅλως οὐ δίδοται σκιά. βραχνόσκιοι. LIBELLUS DE ORATIONE. A rea, quae sanctis propter orationem donata sunt, iuio C evangelicam ipsam vocem docentem terrena nobis et parva adjicienda esse; sic ei respondendum : Sicut cum quis nobis quodlibet corpus donat, non erit dicendus ille nobis umbram corporis donasse, cum non ita corpus dederit ut duo quædam largiri propositum haberet, corpus et umbram, sed corpus solum dare sibi proposuerit; corpore autem dato sequitur ut umbram quoque accipiamus; ita si mente paulo generosiore cogitemus quæ præcipue a Deo in nos collata sunt dona, proprie admodum dicemus magnorum et cœlestium spiritualiumque donorum sequelas esse res corporeas sanctorum uti- litatibus datas vel pro fidei ratione vel prout vult qui largitur: vult autem sapienter, etsi non possi- mus unicuique donorum causam et rationem do- nante dignam assignare. Fecundior igitur fuisse pu- tanda est a sterilitate quadam sanata Annæ anima quam corpus Samuele gravidum. Divinam potius Ezechias mente sobolem, quam corporeo semine prolem genuit. A spiritualibus magis insidiis liberari sunt Esther, Mardochæus, populusque, quam ab Aman iisque qui (in eorum perniciem) conspirave- rant. (Judith validius) quærentis animam ipsius corrumpere principis vires exscidit, quam illius Holophernis. Quis vero non fateatur spiritualem be- nedictionem in omnes sanctos ab Isaaco prolatam cum Jacobo ait : Det tibi Deus de rore cœli ", Ananiæ et sociis ejus amplius affuisse quam corpo- reum rorem quo victa Nabuchodonosoris flamma est? Invisibilibus magis leonibus Daniel os obtura- vit ne quid in ejus animam possent efficere, quam sensibilibus de quibus omnes qui legimus Scriptu- ram, accepimus. Quis adeo effugit ventrem ceti illius a Christo Servatore nostro domiti, fugiti- vosque Dei omnes absorbentis, ut Jonas, cum sancti Spiritus capax, quippe sanctus ipse, effectus est? D Gen. xxvi1, 28. scriptus, male vero editio Oxoniensis, d, EDIT. PATROL. pora, ut ita dicam, umbrarum illarum efficientia accipiunt, similis umbra non detur; quibusdam vero omnino umbra non detur: hoc enim iis qui gnomonicas quæstiones umbrarumque ad corpus illuminans rationem meditantur, manifeste apparet etiam in corporibus accidere. Etenim quibusdamum- bra caret stylus certo quodam tempore; aliis umbram habet brevem et in aliis quam in aliis longiorem. habet codex manuscriptus; editio vero Oxoniensis, tio vero Oxoniensis, Bentleius legit, Lego cum Bentleio, (73) ἐκ τοῦ σωματικοῦ σπέρματος αὐτοῦ γεγεννημέ (11) Υμῖν. Bentleius legit, ἡμῖν. (12) Προηγουμένως. Sic recte habet codex manu- (75) Ήπερ των, etc. Bentleio videtur forte legen (73) Locus est mutilus. Sanabis legendo : Καὶ (74) Τις δ' οὐκ ἂν ὁμολογήσαιτο 'Ανανίᾳ. Sic 17. Caeterum mirum non est si omnibus qui car- (75) Τίς δ' οὕτως. Sic codex manuscriptus, edi- (76) Η ὅμοιον οὐ δίδοται σκιά, τισὶ δ᾽ ὁμοίως (77) Codex us. recte, βραχύσκιοι. Editio. Oxon.,

μηδὲ μικρὸν χαρίζεσθαι ἐπισταμένου Θεοῦ. Ἐὰν δέ τις ἀνθυποφέρῃ τὰ κατὰ τὸ σωματικὸν ἐκ προσευχῆς τοῖς ἁγίοις δωρηθέντα, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν διδάσκοντος τὰ ἐπίγεια ὑμῖν (71) προστίθεσθαι καὶ τὰ μικρά· ἀπαντητέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὥσπερ οὐ λεκτέον, δωρουμένου τινὸς ἡμῖν ὅ τι δήποτε σῶμα, ὅτι ὁ δεῖνα τὴν σκιὰν ἡμῖν τοῦ σώματος ἐδωρήσατο· οὐ γὰρ προθέμενος δύο τινὰ χαρίσασθαι, σῶμα καὶ σκιάν, δέδωκε τὸ σῶμα· ἀλλ' ἡ πρόθεσις τοῦ διδόντος ἐστὶ διδόναι σῶμα· ἐπακολουθεῖ δὲ τῇ δόσει τοῦ σώμα τῆς καὶ τὸ τὴν σκιὰν αὐτοῦ ἡμᾶς λαβεῖν· οὕτως εἰ μεγαλοφυεστέρω γενομένῳ ἡμῶν τῷ νῷ κατανοήσαιμεν εἰς προηγουμένως (72) ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν διδομένας δωρεάς, οἰκειότατα ἐροῦμεν παρακολουθήματα τῶν μεγάλων καὶ ἐπουρανίων πνευματικών χαρισμάτων εἶναι τὰ σωματικά, ἑκάστῳ διδόμενα τῶν ἁγίων πρὸς Β τὸ συμφέρον ἢ κατ' ἀναλογίαν τῆς πίστεως, ἢ καθώς βούλεται ὁ διδούς· βούλεται δὲ σοφῶς, εἰ καὶ ἡμεῖς μὴ δυνάμεθα ἑκάστῳ τῶν διδομένων αἰτίαν καὶ λόγον ἄξιον τοῦ διδόντος εἰπεῖν. Μάλλον οὖν κεκαρποφορή κει ἀπό τινος στειρώσεως μεταβαλοῦσα ἡ τῆς ᾿Αννης ψυχή, ἤπερ τὸ σῶμα κνῆσαν τὸν Σαμουήλ. Καὶ μᾶλ τον ὁ Ἐζεκίας θεῖα γεγεννήκει τέκνα νοῦ ἤπερ τῶν νων. Επιπλεῖόν τε ἀπὸ νοητῶν ἐπιβουλῶν ῥυσθέντες ἐτύγχανον Ἑσθὴρ καὶ Μαρδοχαῖος καὶ ὁ λαός, ἤπερ ἀπὸ τοῦ Ἀμάν, καὶ τῶν συμπνεόντων. Τοῦ (73') διαφθεῖ ρα: τὴν ψυχὴν αὐτῆς θέλοντος ἄρχοντος τὴν δύναμιν διακεκόψει, ἢ ἐκείνου τοῦ Ολοφέρνου. Τίς δ' οὐκ ἂν ὁμολογήσαιτο Ανανίᾳ (74) καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ τὴν νητὴν εὐλογίαν φθάνουσαν ἐπὶ πάντας τοὺς ἁγίους, εἰρημένην ὑπὸ τοῦ Ἰσαὰκ τῷ Ἰακὼς τὴν, Δώη σοι ὁ θεὸς ἀπὸ τῆς δρόσου τοῦ οὐρανοῦ, ἐπὶ πλεῖον ἐγγεγονέναι ἤπερ τὴν σωματικὴν δρόσον τὴν φλόγα νικῶσαν τοῦ Ναβουχοδονόσορ; Μᾶλλον δὲ πεφίμωντο την προφήτη Δανιήλ οἱ ἀόρατοι λέοντες, οὐδὲν ἐνερ γῆσαι δυνάμενοι κατὰ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἤπερ οἱ αἱ- σθητος, περὶ ὧν πάντες οἱ ἐντυγχάνοντες αὐτῇ τῇ Γραφῇ ἐξειλήφαμεν. Τίς δ' οὕτως (75) ἐκπεφεύγει κήτους τὴν γαστέρα, πάντα τὸν φυγάδα τοῦ Θεοῦ ἅγιος, ἁγίου Πνεύματος; Οὐ θαυμαστὸν δὲ εἰ μὴ πᾶσιν ὁμοίως τοῖς λαμβά- νουσιν, ἵν' οὕτως εἴπω, τὰ ποιητικὰ τῶν τοιούτων σκιῶν σώματα ἢ ὅμοιον οὐ δίδοται σκιὰ (76), τισὶ δ' ὁμοίως δίδοται σκιά· τοῦτο γὰρ τοῖς θεωροῦσι τὰ γνω μονικά προβλήματα καὶ τὸν τῶν σκιῶν πρὸς τὸ φω- τίζον σῶμα λόγον, σαφῶς παρίσταται συμβαῖνον καὶ κατά τα σώματα. Τισὶ γοῦν ἄσκιοί εἰσιν οἱ γνώμονες καιρῷ τινι· ἑτέροις δὲ, ἵν' οὕτως εἴπω, βραχύσκιοι (77), καὶ ἑτέροις παρ' ἑτέρους μακροσκιώτεροι. Οὐ μέγα * προηγου μένας. ἤπερ τὸ ἐκ τοῦ σωματικοῦ σπέρματος αὐτῷ γεγεννημένον. Ιουδήθ μᾶλλον του. τοῦ κεχειρωμένου ὑπὸ τῷ Ἰησοῦ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν καταπίνοντος, ὡς Ἰωνᾶς χωρητικός γινόμενος, ὡς τίς δ᾽ οὐκ ἂν ὁμολογήσαι τῷ ᾿Αζαρία. τίς δι' οὕτως. τίς δ' οὐχ οὕτως. δίδοται σκιά: ἡ ὁμοία οὐ δίδοται σκιά, τισὶ δ᾽ ὅλως οὐ δίδοται σκιά. βραχνόσκιοι. LIBELLUS DE ORATIONE. A rea, quae sanctis propter orationem donata sunt, iuio C evangelicam ipsam vocem docentem terrena nobis et parva adjicienda esse; sic ei respondendum : Sicut cum quis nobis quodlibet corpus donat, non erit dicendus ille nobis umbram corporis donasse, cum non ita corpus dederit ut duo quædam largiri propositum haberet, corpus et umbram, sed corpus solum dare sibi proposuerit; corpore autem dato sequitur ut umbram quoque accipiamus; ita si mente paulo generosiore cogitemus quæ præcipue a Deo in nos collata sunt dona, proprie admodum dicemus magnorum et cœlestium spiritualiumque donorum sequelas esse res corporeas sanctorum uti- litatibus datas vel pro fidei ratione vel prout vult qui largitur: vult autem sapienter, etsi non possi- mus unicuique donorum causam et rationem do- nante dignam assignare. Fecundior igitur fuisse pu- tanda est a sterilitate quadam sanata Annæ anima quam corpus Samuele gravidum. Divinam potius Ezechias mente sobolem, quam corporeo semine prolem genuit. A spiritualibus magis insidiis liberari sunt Esther, Mardochæus, populusque, quam ab Aman iisque qui (in eorum perniciem) conspirave- rant. (Judith validius) quærentis animam ipsius corrumpere principis vires exscidit, quam illius Holophernis. Quis vero non fateatur spiritualem be- nedictionem in omnes sanctos ab Isaaco prolatam cum Jacobo ait : Det tibi Deus de rore cœli ", Ananiæ et sociis ejus amplius affuisse quam corpo- reum rorem quo victa Nabuchodonosoris flamma est? Invisibilibus magis leonibus Daniel os obtura- vit ne quid in ejus animam possent efficere, quam sensibilibus de quibus omnes qui legimus Scriptu- ram, accepimus. Quis adeo effugit ventrem ceti illius a Christo Servatore nostro domiti, fugiti- vosque Dei omnes absorbentis, ut Jonas, cum sancti Spiritus capax, quippe sanctus ipse, effectus est? D Gen. xxvi1, 28. scriptus, male vero editio Oxoniensis, d, EDIT. PATROL. pora, ut ita dicam, umbrarum illarum efficientia accipiunt, similis umbra non detur; quibusdam vero omnino umbra non detur: hoc enim iis qui gnomonicas quæstiones umbrarumque ad corpus illuminans rationem meditantur, manifeste apparet etiam in corporibus accidere. Etenim quibusdamum- bra caret stylus certo quodam tempore; aliis umbram habet brevem et in aliis quam in aliis longiorem. habet codex manuscriptus; editio vero Oxoniensis, tio vero Oxoniensis, Bentleius legit, Lego cum Bentleio, (73) ἐκ τοῦ σωματικοῦ σπέρματος αὐτοῦ γεγεννημέ (11) Υμῖν. Bentleius legit, ἡμῖν. (12) Προηγουμένως. Sic recte habet codex manu- (75) Ήπερ των, etc. Bentleio videtur forte legen (73) Locus est mutilus. Sanabis legendo : Καὶ (74) Τις δ' οὐκ ἂν ὁμολογήσαιτο 'Ανανίᾳ. Sic 17. Caeterum mirum non est si omnibus qui car- (75) Τίς δ' οὕτως. Sic codex manuscriptus, edi- (76) Η ὅμοιον οὐ δίδοται σκιά, τισὶ δ᾽ ὁμοίως (77) Codex us. recte, βραχύσκιοι. Editio. Oxon.,

Β τοίνυν εἰ τῆς προθέσεως (78) του δωρουμένου τὰ προθήσεως. ἐπακολουθοῦσι. πεφωτισμένος ᾖ, εἴτ᾿ ἐστερημένος. προηγούμενα, χαριζομένου κατά τινας αναλογίας ἀποῤῥήτους καὶ μυστικὰς ἁρμοζόντως τοῖς λαμβάνουσι καὶ τοῖς χρόνοις, ὅτε δίδοται τὰ προηγούμενα, ότὲ μὲν οὐδ᾽ ὅλως αἱ σκιαὶ τοῖς λαμβάνουσιν ἔπονται, δτὲ δὲ οὐ πάντων, ἀλλ᾽ ὀλίγων, ἐτὲ δὲ ἐλάττους συγκρίσει ἑτέ ρων μειζόνων ἄλλοις ἐπακολουθουσῶν (79). "Ωσπερ οὖν τὸν ζητοῦντα τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας, οὔτε παροῦσα, οὔτε ἀποῦσα ἡ τῶν σωμάτων (80) σκιὰ εὐφραίνει ἢ λυπεῖ, ἔχοντα τὸ ἀναγκαιότατον, ἐπὰν πεφωτισμέ νος, ἤτοι ἑστερημένος (81) ᾗ τῆς σκιᾶς, ἢ πλεῖον ἢ ἔλαττον ἔχῃ τῆς σκιᾶς· οὕτως ἂν παρῇ ἡμῖν τὰ πνευ ματικά, καὶ φωτιζώμεθα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν παν τελῆ κτῆσιν τῶν ἀληθινῶν ἀγαθῶν, οὐ μικρολογήσο μεν περὶ εὐτελοῦς πράγματος τοῦ κατὰ τὴν σκιάν. Πάντα γὰρ τὰ ὑλικὰ καὶ τὰ σωματικά, ὁποῖα ποτε ἂν τυγχάνῃ, σκιᾶς ἀμενηνοῦ καὶ ἀδρανοῦς ἔχει λόγον, οὐδαμῶς δυνάμενα παραβάλλεσθαι πρὸς τὰς σωτη ρίους τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων καὶ ἁγίας δωρεάς. Ποια γὰρ σύγκρισις σωματικοῦ πλούτου πρὸς τὸν ἐν παντὶ λόγῳ πλοῦτον καὶ πάσῃ σοφίᾳ; Τίς δ' ἂν (82) μὴ μαινόμενος παραβάλοι ὑγείαν σαρκῶν καὶ ὀστέων πρὸς ύγιαίνοντα νοῦν καὶ ἐῤῥωμένην ψυχὴν καὶ συμμέτρους λογισμούς; ἅτινα πάντα λόγῳ ῥυθμιζόμενα Θεοῦ, εὐ- τελῆ τινα ἀμυχὴν, καὶ εἴ τι ἀμυχῆς βραχύτερον να μίζομεν, ποιεῖ τὰ σωματικὰ παθήματα. Ο δὲ κατα- νοήσας τί ποτ' ᾖ τὸ κάλλος τῆς νύμφης, ἧς ὁ νυμφίος Λόγος ὢν Θεοῦ ἐρᾷ, ψυχῆς τυγχανούσης ἀνθούσης ύπερουρανίῳ καὶ ὑπερκοσμίῳ κάλλει, αἰδεσθήσεται κἂν τῷ αὐτῷ ὀνόματι τοῦ κάλλους τιμῆσαι σωματικὸν κάλλος γυναικὸς ἢ παιδὸς, ἢ ἀνδρός· τὸ γὰρ κυρίως κάλλος σὰρξ οὐ χωρεῖ, πᾶσα τυγχάνουσα αἶσχος. Πᾶσα γὰρ σὰρξ ὡς χόρτος, καὶ ἡ δόξα αὐτῆς, ἥτις ἐστὶν ἐμφαινομένη τῷ λεγομένῳ κάλλει γυναικῶν καὶ παιδίων, ἄνθει κατὰ τὸν προφητικόν παραβέβληται λόγον, λέγοντα· Πᾶσα σὰρξ ὡς χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα αὐτῆς ὡς ἄνθος χόρτου. Εξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσε· τὸ δὲ ῥῆμα τοῦ Κυρίου μέσ νει (83) εἰς τὸν αἰῶνα. ᾿Αλλὰ καὶ εὐγένειαν τίς ἔτι κυρίως ὀνομάσει την τετριμμένην λέγεσθαι παρὰ ἀν θρώποις, νοήσας εὐγένειαν υἱῶν Θεοῦ; Βασιλείαν δὲ Χριστοῦ βασιλευόντων θεωρήσας (84) ὁ νοῦς, πῶς οὐ καταφρονήσει, ὡς οὐδενὸς λόγου ἀξίας, πάσης τῆς ἐπὶ γῆς βασιλείας; Στρατιάν τε ἀγγέλων καὶ ἀρχιστρα τήγους ἐν αὐτοῖς δυνάμεων Κυρίου ἀρχαγγέλους τε, καὶ θρόνους, καὶ κυριότητας, καὶ ἀρχὰς, καὶ ἐξουσίας ὑπερουρανίους, ὡς χωρεῖ ὁ ἔτι δεδεμένος σώματι ἀν θρώπινος νοῦς, κατὰ τὸ δυνατὸν τρανῶς ἰδὼν, καὶ κατειληφώς δύνασθαι ἰσοτίμου παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκεί- νοις τυχεῖν, πῶς οὐχὶ καὶ σκιᾶς (85) αδρανέστερος ἢ των θεωρήσας. βασιλέα δὲ Χριστόν βα- σιλευόντων θεωρήσας. βασιλείαν δὲ Χριστοῦ ἀσάλευτον θεωρήσας, κἂν σκιᾶς ἀδρανέστερος ᾖ. ORIGENIS Nec illud igitur magnum erit si ejus consilio˙ qui A præcipua nobis largitur rationibus quibusdam oc- cultis atque secretis pro accipientis et temporis modo, flat ut cum præcipua dantur, nullæ aliquando omnino sequantur umbræ; aliquando non omnium sint, sed aliquorum, aliquando minores aliarun com- paratione majorum quæ alia sequuntur. Ut igitur ei qui solares quærit radios, postquam eos assecutus est, sive adsit umbra corporis, sive absit, neque jncunda illa est, neque molesta, cum nempe habeat id quod maxime necessarium est, sive privetur um- bra, sive plus ejus habeat, sive minus; ita si res nobis adsint spirituales, et a Deo illuminemur að ommmodam verorum bonorum comparationem, non rem tenuem, umbram pusillo animo require- mus. Res enim omnes materiales et corporeæ, quæ- cunque tandem illæ sint, umbræ levis et fragilis ra- tionem habent, nec sunt ullo modo cum salutari- bus sanctisque Dei universorum donis conferendæ. Quæ enim comparatio corporearum esse divitiarum potest cum iis quibus diviles Gmus in omni verbo et in omni sapientia *? Quis nisi amens carnium ossiumque sanitatein conferat cum sanitate mentis, animæ firmitate cogitationumque apla compositio- ne? Hac enim omnia, si Dei verbo temperata sint, faciunt ut punctio tenuis, et si quid punctione levius putamus, corporeæ omnes ærumnæ existimentur. Qui autem mente conceperit quæ sit illius sponsæ pulchritudo quam sponsus, qui est Dei Verbum, amal, animæ, inquam, ex pulchritudine lo- rentis quæ et cœlum et mundum ipsum excedit, eum pudebit eodem pulchritudinis nomine corpo- ream ornare pulchritudinem sive mulieris sive pueri seu viri; cum veræ pulchritudinis caro non sit capax, sed tota sit turpitudo. Omnis enim caro feni instar est, ejusque gloria quam oculis exhibet illa quæ mulierum aut puerorum dicitur pulchritudo, flori comparatur juxta prophetæ sermonem dicen- tis : Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni. Aruit fenum, et nos cecidit ; verbum autem Domini manet in sempiternum **. Quis etiam nobili- tatem proprie vocabit eam quæ solet apud homines c C nobilitas dici, si modo filiorum Dei nobilitatem cognoverit? Regnum autem Christi inconcussum cum contemplata mens fuerit, quomodo terrenum omne D regnum quasi nullius pretii non contempserit? Item cum angelorum militiam et in eis duces exercituum Domini angelos, et thronos, et dominationes, et principatus, ac potestates supercaelestes, quantum capit adhuc vincta corpore humana mens, quan- "I Cor. 1, 5. "Isa, XL, 6. Οxon., cum Bentleio, Editio Oxon., Lego cum Bentleio, ex Hebr. xii. 28. (78) Codex ms., προθέσεως. Male edit. Oxon., (79) Codex ms., ἐπακολουθουσῶν· editio autem (80) Τῶν σωμάτων. Bentleius legit, τοῦ σώματος. (81) Περωτισμένος, ήτοι έστερημένος. Lego (82) Codex ms., τίς δ' ἄν. Edit. Οxon., τίς δὲ ἄν. (83) Codex ms., μένει. Edit. Οxon., μένοι. (84) Codex ms., βασιλείαν δὲ Χριστοῦ βασιλευόν (85) Πῶς οὐχὶ καὶ σκιᾶς, etc. Lege, πως ούχι

Β τοίνυν εἰ τῆς προθέσεως (78) του δωρουμένου τὰ προθήσεως. ἐπακολουθοῦσι. πεφωτισμένος ᾖ, εἴτ᾿ ἐστερημένος. προηγούμενα, χαριζομένου κατά τινας αναλογίας ἀποῤῥήτους καὶ μυστικὰς ἁρμοζόντως τοῖς λαμβάνουσι καὶ τοῖς χρόνοις, ὅτε δίδοται τὰ προηγούμενα, ότὲ μὲν οὐδ᾽ ὅλως αἱ σκιαὶ τοῖς λαμβάνουσιν ἔπονται, δτὲ δὲ οὐ πάντων, ἀλλ᾽ ὀλίγων, ἐτὲ δὲ ἐλάττους συγκρίσει ἑτέ ρων μειζόνων ἄλλοις ἐπακολουθουσῶν (79). "Ωσπερ οὖν τὸν ζητοῦντα τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας, οὔτε παροῦσα, οὔτε ἀποῦσα ἡ τῶν σωμάτων (80) σκιὰ εὐφραίνει ἢ λυπεῖ, ἔχοντα τὸ ἀναγκαιότατον, ἐπὰν πεφωτισμέ νος, ἤτοι ἑστερημένος (81) ᾗ τῆς σκιᾶς, ἢ πλεῖον ἢ ἔλαττον ἔχῃ τῆς σκιᾶς· οὕτως ἂν παρῇ ἡμῖν τὰ πνευ ματικά, καὶ φωτιζώμεθα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν παν τελῆ κτῆσιν τῶν ἀληθινῶν ἀγαθῶν, οὐ μικρολογήσο μεν περὶ εὐτελοῦς πράγματος τοῦ κατὰ τὴν σκιάν. Πάντα γὰρ τὰ ὑλικὰ καὶ τὰ σωματικά, ὁποῖα ποτε ἂν τυγχάνῃ, σκιᾶς ἀμενηνοῦ καὶ ἀδρανοῦς ἔχει λόγον, οὐδαμῶς δυνάμενα παραβάλλεσθαι πρὸς τὰς σωτη ρίους τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων καὶ ἁγίας δωρεάς. Ποια γὰρ σύγκρισις σωματικοῦ πλούτου πρὸς τὸν ἐν παντὶ λόγῳ πλοῦτον καὶ πάσῃ σοφίᾳ; Τίς δ' ἂν (82) μὴ μαινόμενος παραβάλοι ὑγείαν σαρκῶν καὶ ὀστέων πρὸς ύγιαίνοντα νοῦν καὶ ἐῤῥωμένην ψυχὴν καὶ συμμέτρους λογισμούς; ἅτινα πάντα λόγῳ ῥυθμιζόμενα Θεοῦ, εὐ- τελῆ τινα ἀμυχὴν, καὶ εἴ τι ἀμυχῆς βραχύτερον να μίζομεν, ποιεῖ τὰ σωματικὰ παθήματα. Ο δὲ κατα- νοήσας τί ποτ' ᾖ τὸ κάλλος τῆς νύμφης, ἧς ὁ νυμφίος Λόγος ὢν Θεοῦ ἐρᾷ, ψυχῆς τυγχανούσης ἀνθούσης ύπερουρανίῳ καὶ ὑπερκοσμίῳ κάλλει, αἰδεσθήσεται κἂν τῷ αὐτῷ ὀνόματι τοῦ κάλλους τιμῆσαι σωματικὸν κάλλος γυναικὸς ἢ παιδὸς, ἢ ἀνδρός· τὸ γὰρ κυρίως κάλλος σὰρξ οὐ χωρεῖ, πᾶσα τυγχάνουσα αἶσχος. Πᾶσα γὰρ σὰρξ ὡς χόρτος, καὶ ἡ δόξα αὐτῆς, ἥτις ἐστὶν ἐμφαινομένη τῷ λεγομένῳ κάλλει γυναικῶν καὶ παιδίων, ἄνθει κατὰ τὸν προφητικόν παραβέβληται λόγον, λέγοντα· Πᾶσα σὰρξ ὡς χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα αὐτῆς ὡς ἄνθος χόρτου. Εξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσε· τὸ δὲ ῥῆμα τοῦ Κυρίου μέσ νει (83) εἰς τὸν αἰῶνα. ᾿Αλλὰ καὶ εὐγένειαν τίς ἔτι κυρίως ὀνομάσει την τετριμμένην λέγεσθαι παρὰ ἀν θρώποις, νοήσας εὐγένειαν υἱῶν Θεοῦ; Βασιλείαν δὲ Χριστοῦ βασιλευόντων θεωρήσας (84) ὁ νοῦς, πῶς οὐ καταφρονήσει, ὡς οὐδενὸς λόγου ἀξίας, πάσης τῆς ἐπὶ γῆς βασιλείας; Στρατιάν τε ἀγγέλων καὶ ἀρχιστρα τήγους ἐν αὐτοῖς δυνάμεων Κυρίου ἀρχαγγέλους τε, καὶ θρόνους, καὶ κυριότητας, καὶ ἀρχὰς, καὶ ἐξουσίας ὑπερουρανίους, ὡς χωρεῖ ὁ ἔτι δεδεμένος σώματι ἀν θρώπινος νοῦς, κατὰ τὸ δυνατὸν τρανῶς ἰδὼν, καὶ κατειληφώς δύνασθαι ἰσοτίμου παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκεί- νοις τυχεῖν, πῶς οὐχὶ καὶ σκιᾶς (85) αδρανέστερος ἢ των θεωρήσας. βασιλέα δὲ Χριστόν βα- σιλευόντων θεωρήσας. βασιλείαν δὲ Χριστοῦ ἀσάλευτον θεωρήσας, κἂν σκιᾶς ἀδρανέστερος ᾖ. ORIGENIS Nec illud igitur magnum erit si ejus consilio˙ qui A præcipua nobis largitur rationibus quibusdam oc- cultis atque secretis pro accipientis et temporis modo, flat ut cum præcipua dantur, nullæ aliquando omnino sequantur umbræ; aliquando non omnium sint, sed aliquorum, aliquando minores aliarun com- paratione majorum quæ alia sequuntur. Ut igitur ei qui solares quærit radios, postquam eos assecutus est, sive adsit umbra corporis, sive absit, neque jncunda illa est, neque molesta, cum nempe habeat id quod maxime necessarium est, sive privetur um- bra, sive plus ejus habeat, sive minus; ita si res nobis adsint spirituales, et a Deo illuminemur að ommmodam verorum bonorum comparationem, non rem tenuem, umbram pusillo animo require- mus. Res enim omnes materiales et corporeæ, quæ- cunque tandem illæ sint, umbræ levis et fragilis ra- tionem habent, nec sunt ullo modo cum salutari- bus sanctisque Dei universorum donis conferendæ. Quæ enim comparatio corporearum esse divitiarum potest cum iis quibus diviles Gmus in omni verbo et in omni sapientia *? Quis nisi amens carnium ossiumque sanitatein conferat cum sanitate mentis, animæ firmitate cogitationumque apla compositio- ne? Hac enim omnia, si Dei verbo temperata sint, faciunt ut punctio tenuis, et si quid punctione levius putamus, corporeæ omnes ærumnæ existimentur. Qui autem mente conceperit quæ sit illius sponsæ pulchritudo quam sponsus, qui est Dei Verbum, amal, animæ, inquam, ex pulchritudine lo- rentis quæ et cœlum et mundum ipsum excedit, eum pudebit eodem pulchritudinis nomine corpo- ream ornare pulchritudinem sive mulieris sive pueri seu viri; cum veræ pulchritudinis caro non sit capax, sed tota sit turpitudo. Omnis enim caro feni instar est, ejusque gloria quam oculis exhibet illa quæ mulierum aut puerorum dicitur pulchritudo, flori comparatur juxta prophetæ sermonem dicen- tis : Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni. Aruit fenum, et nos cecidit ; verbum autem Domini manet in sempiternum **. Quis etiam nobili- tatem proprie vocabit eam quæ solet apud homines c C nobilitas dici, si modo filiorum Dei nobilitatem cognoverit? Regnum autem Christi inconcussum cum contemplata mens fuerit, quomodo terrenum omne D regnum quasi nullius pretii non contempserit? Item cum angelorum militiam et in eis duces exercituum Domini angelos, et thronos, et dominationes, et principatus, ac potestates supercaelestes, quantum capit adhuc vincta corpore humana mens, quan- "I Cor. 1, 5. "Isa, XL, 6. Οxon., cum Bentleio, Editio Oxon., Lego cum Bentleio, ex Hebr. xii. 28. (78) Codex ms., προθέσεως. Male edit. Oxon., (79) Codex ms., ἐπακολουθουσῶν· editio autem (80) Τῶν σωμάτων. Bentleius legit, τοῦ σώματος. (81) Περωτισμένος, ήτοι έστερημένος. Lego (82) Codex ms., τίς δ' ἄν. Edit. Οxon., τίς δὲ ἄν. (83) Codex ms., μένει. Edit. Οxon., μένοι. (84) Codex ms., βασιλείαν δὲ Χριστοῦ βασιλευόν (85) Πῶς οὐχὶ καὶ σκιᾶς, etc. Lege, πως ούχι

Β τοίνυν εἰ τῆς προθέσεως (78) του δωρουμένου τὰ προθήσεως. ἐπακολουθοῦσι. πεφωτισμένος ᾖ, εἴτ᾿ ἐστερημένος. προηγούμενα, χαριζομένου κατά τινας αναλογίας ἀποῤῥήτους καὶ μυστικὰς ἁρμοζόντως τοῖς λαμβάνουσι καὶ τοῖς χρόνοις, ὅτε δίδοται τὰ προηγούμενα, ότὲ μὲν οὐδ᾽ ὅλως αἱ σκιαὶ τοῖς λαμβάνουσιν ἔπονται, δτὲ δὲ οὐ πάντων, ἀλλ᾽ ὀλίγων, ἐτὲ δὲ ἐλάττους συγκρίσει ἑτέ ρων μειζόνων ἄλλοις ἐπακολουθουσῶν (79). "Ωσπερ οὖν τὸν ζητοῦντα τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας, οὔτε παροῦσα, οὔτε ἀποῦσα ἡ τῶν σωμάτων (80) σκιὰ εὐφραίνει ἢ λυπεῖ, ἔχοντα τὸ ἀναγκαιότατον, ἐπὰν πεφωτισμέ νος, ἤτοι ἑστερημένος (81) ᾗ τῆς σκιᾶς, ἢ πλεῖον ἢ ἔλαττον ἔχῃ τῆς σκιᾶς· οὕτως ἂν παρῇ ἡμῖν τὰ πνευ ματικά, καὶ φωτιζώμεθα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν παν τελῆ κτῆσιν τῶν ἀληθινῶν ἀγαθῶν, οὐ μικρολογήσο μεν περὶ εὐτελοῦς πράγματος τοῦ κατὰ τὴν σκιάν. Πάντα γὰρ τὰ ὑλικὰ καὶ τὰ σωματικά, ὁποῖα ποτε ἂν τυγχάνῃ, σκιᾶς ἀμενηνοῦ καὶ ἀδρανοῦς ἔχει λόγον, οὐδαμῶς δυνάμενα παραβάλλεσθαι πρὸς τὰς σωτη ρίους τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων καὶ ἁγίας δωρεάς. Ποια γὰρ σύγκρισις σωματικοῦ πλούτου πρὸς τὸν ἐν παντὶ λόγῳ πλοῦτον καὶ πάσῃ σοφίᾳ; Τίς δ' ἂν (82) μὴ μαινόμενος παραβάλοι ὑγείαν σαρκῶν καὶ ὀστέων πρὸς ύγιαίνοντα νοῦν καὶ ἐῤῥωμένην ψυχὴν καὶ συμμέτρους λογισμούς; ἅτινα πάντα λόγῳ ῥυθμιζόμενα Θεοῦ, εὐ- τελῆ τινα ἀμυχὴν, καὶ εἴ τι ἀμυχῆς βραχύτερον να μίζομεν, ποιεῖ τὰ σωματικὰ παθήματα. Ο δὲ κατα- νοήσας τί ποτ' ᾖ τὸ κάλλος τῆς νύμφης, ἧς ὁ νυμφίος Λόγος ὢν Θεοῦ ἐρᾷ, ψυχῆς τυγχανούσης ἀνθούσης ύπερουρανίῳ καὶ ὑπερκοσμίῳ κάλλει, αἰδεσθήσεται κἂν τῷ αὐτῷ ὀνόματι τοῦ κάλλους τιμῆσαι σωματικὸν κάλλος γυναικὸς ἢ παιδὸς, ἢ ἀνδρός· τὸ γὰρ κυρίως κάλλος σὰρξ οὐ χωρεῖ, πᾶσα τυγχάνουσα αἶσχος. Πᾶσα γὰρ σὰρξ ὡς χόρτος, καὶ ἡ δόξα αὐτῆς, ἥτις ἐστὶν ἐμφαινομένη τῷ λεγομένῳ κάλλει γυναικῶν καὶ παιδίων, ἄνθει κατὰ τὸν προφητικόν παραβέβληται λόγον, λέγοντα· Πᾶσα σὰρξ ὡς χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα αὐτῆς ὡς ἄνθος χόρτου. Εξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσε· τὸ δὲ ῥῆμα τοῦ Κυρίου μέσ νει (83) εἰς τὸν αἰῶνα. ᾿Αλλὰ καὶ εὐγένειαν τίς ἔτι κυρίως ὀνομάσει την τετριμμένην λέγεσθαι παρὰ ἀν θρώποις, νοήσας εὐγένειαν υἱῶν Θεοῦ; Βασιλείαν δὲ Χριστοῦ βασιλευόντων θεωρήσας (84) ὁ νοῦς, πῶς οὐ καταφρονήσει, ὡς οὐδενὸς λόγου ἀξίας, πάσης τῆς ἐπὶ γῆς βασιλείας; Στρατιάν τε ἀγγέλων καὶ ἀρχιστρα τήγους ἐν αὐτοῖς δυνάμεων Κυρίου ἀρχαγγέλους τε, καὶ θρόνους, καὶ κυριότητας, καὶ ἀρχὰς, καὶ ἐξουσίας ὑπερουρανίους, ὡς χωρεῖ ὁ ἔτι δεδεμένος σώματι ἀν θρώπινος νοῦς, κατὰ τὸ δυνατὸν τρανῶς ἰδὼν, καὶ κατειληφώς δύνασθαι ἰσοτίμου παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκεί- νοις τυχεῖν, πῶς οὐχὶ καὶ σκιᾶς (85) αδρανέστερος ἢ των θεωρήσας. βασιλέα δὲ Χριστόν βα- σιλευόντων θεωρήσας. βασιλείαν δὲ Χριστοῦ ἀσάλευτον θεωρήσας, κἂν σκιᾶς ἀδρανέστερος ᾖ. ORIGENIS Nec illud igitur magnum erit si ejus consilio˙ qui A præcipua nobis largitur rationibus quibusdam oc- cultis atque secretis pro accipientis et temporis modo, flat ut cum præcipua dantur, nullæ aliquando omnino sequantur umbræ; aliquando non omnium sint, sed aliquorum, aliquando minores aliarun com- paratione majorum quæ alia sequuntur. Ut igitur ei qui solares quærit radios, postquam eos assecutus est, sive adsit umbra corporis, sive absit, neque jncunda illa est, neque molesta, cum nempe habeat id quod maxime necessarium est, sive privetur um- bra, sive plus ejus habeat, sive minus; ita si res nobis adsint spirituales, et a Deo illuminemur að ommmodam verorum bonorum comparationem, non rem tenuem, umbram pusillo animo require- mus. Res enim omnes materiales et corporeæ, quæ- cunque tandem illæ sint, umbræ levis et fragilis ra- tionem habent, nec sunt ullo modo cum salutari- bus sanctisque Dei universorum donis conferendæ. Quæ enim comparatio corporearum esse divitiarum potest cum iis quibus diviles Gmus in omni verbo et in omni sapientia *? Quis nisi amens carnium ossiumque sanitatein conferat cum sanitate mentis, animæ firmitate cogitationumque apla compositio- ne? Hac enim omnia, si Dei verbo temperata sint, faciunt ut punctio tenuis, et si quid punctione levius putamus, corporeæ omnes ærumnæ existimentur. Qui autem mente conceperit quæ sit illius sponsæ pulchritudo quam sponsus, qui est Dei Verbum, amal, animæ, inquam, ex pulchritudine lo- rentis quæ et cœlum et mundum ipsum excedit, eum pudebit eodem pulchritudinis nomine corpo- ream ornare pulchritudinem sive mulieris sive pueri seu viri; cum veræ pulchritudinis caro non sit capax, sed tota sit turpitudo. Omnis enim caro feni instar est, ejusque gloria quam oculis exhibet illa quæ mulierum aut puerorum dicitur pulchritudo, flori comparatur juxta prophetæ sermonem dicen- tis : Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni. Aruit fenum, et nos cecidit ; verbum autem Domini manet in sempiternum **. Quis etiam nobili- tatem proprie vocabit eam quæ solet apud homines c C nobilitas dici, si modo filiorum Dei nobilitatem cognoverit? Regnum autem Christi inconcussum cum contemplata mens fuerit, quomodo terrenum omne D regnum quasi nullius pretii non contempserit? Item cum angelorum militiam et in eis duces exercituum Domini angelos, et thronos, et dominationes, et principatus, ac potestates supercaelestes, quantum capit adhuc vincta corpore humana mens, quan- "I Cor. 1, 5. "Isa, XL, 6. Οxon., cum Bentleio, Editio Oxon., Lego cum Bentleio, ex Hebr. xii. 28. (78) Codex ms., προθέσεως. Male edit. Oxon., (79) Codex ms., ἐπακολουθουσῶν· editio autem (80) Τῶν σωμάτων. Bentleius legit, τοῦ σώματος. (81) Περωτισμένος, ήτοι έστερημένος. Lego (82) Codex ms., τίς δ' ἄν. Edit. Οxon., τίς δὲ ἄν. (83) Codex ms., μένει. Edit. Οxon., μένοι. (84) Codex ms., βασιλείαν δὲ Χριστοῦ βασιλευόν (85) Πῶς οὐχὶ καὶ σκιᾶς, etc. Lege, πως ούχι

καὶ τούτων τῶν παρὰ τοῖς ἀνοήτοις θαυμαζομένων ὡς ἀμαυροτάτων καὶ οὐδενὸς λόγου αξίων συγκρίσει καταφρονῶν, κἂν διδῶται ταῦτα πάντα, ὑπερόψεται ὑπὲρ τοῦ τῶν ἀληθινῶν ἀρχῶν καὶ θειοτέρων ἐξου σιῶν μὴ ἀποτυχεῖν; Εὐκτέον τοίνυν, εὐκτέον περὶ τῶν προηγουμένων, καὶ ἀληθῶς μεγάλων καὶ ἐπου ρανίων· καὶ τὰ περὶ τῶν ἐπακολουθουσῶν σκιῶν τοῖς προηγουμένοις Θεῷ ἐπιτρεπτέον, τῷ ἐπισταμένῳ ὧν χρείαν διὰ τὸ ἐπίκηρον σῶμα ἔχομεν, πρὸ τοῦ ἡμᾶς αἰτῆσαι αὐτόν. Αυτάρκως δὴ ἐν τούτοις, κατὰ τὴν δεδομένην χάριν, ὡς κεχωρήκαμεν ὑπὸ Θεοῦ (86) διὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτ τοῦ (ἀλλ᾽ εἴθε καὶ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ὅπερ εἰ οὕτως ἔχει, κρινεῖτε ἐντυγχάνοντες τῇ γραφῇ), ἡμῖν εἰρη- μένοις ἐξετάσαντες τὸ περὶ εὐχῆς πρόβλημα, ἤδη καὶ ἐπὶ τὸν ἑξῆς ἆθλον (87) ελευσόμεθα, τὴν ὑπογραφεῖ- σαν ὑπὸ τοῦ Κυρίου προσευχὴν ὅσης δυνάμεως πεπλή- ρωται θεωρῆσαι βουλόμενοι. Καὶ πρὸ πάντων γε παν βατηρητέον, ὅτι ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Λουκᾶς δόξαιεν ἂν τοῖς πολλοῖς τὴν αὐτὴν ἀναγεγραφέναι ὑποτετυπω μένην πρὸς τὸ δεῖν οὕτως προσεύχεσθαι προσευχήν. Ἔχουσι δὲ αἱ λέξεις τοῦ μὲν Ματθαίου τὸν τρόπον τοῦτον· Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγια σθήτω τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου γενηθήτω τὸ θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον· καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλή ματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφήκαμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς, εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ· τοῦ δὲ Λουκᾶ οὕτως· Πάτερ, ἁγιασθή- τω (88) τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν τὸ καθ' ἡμέ ραν καὶ ἄφες ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· καὶ γὰρ αὐ τοὶ ἀφίεμεν παντὶ τῷ ὀφείλοντι ἡμῖν· καὶ μὴ εἰσε- νέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν. Λεκτέον δὲ πρὸς τοὺς οὕτως ὑπολαμβάνοντας, ὅτι πρῶτον μὲν τὰ ῥήματα, εἰ καὶ γειτνιῶντά τινα ἔχει ἀλλήλοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλ λοις διαφέρειν φαίνεται, ὡς ἐρευνῶντες αὐτὰ παρα- στήσομεν· δεύτερον δὲ ὅτι οὐχ οἷόν τέ ἐστι τὴν αὐτ τὴν προσευχὴν καὶ ἐν τῷ ὄρει λέγεσθαι· ἔνθα ἰδὼν τοὺς ὄχλους ἀνέβη, ὅτε, καθίσαντος αὐτοῦ, προστ ἦλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐδίδασκεν ἐν γὰρ τῷ εἰρμῷ τῆς περὶ τῶν μακαρισμῶν ἀπαγγελίας, καὶ τῶν ἑξῆς ἐν τολῶν, παρὰ τῷ Ματθαίῳ αὕτη αναγεγραμμένη εύ ρίσκεται), καὶ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τόπῳ τινὶ προσευχόμενον, ὡς ἐπαύσατο, εἰρῆσθαι πρός τινα τῶν μαθητῶν, ἀξιώσαντα διδαχθῆναι προσεύχεσθαι, ὡς καὶ Ἰωάννης ἐδίδασκε τοὺς μαθητάς αὐτοῦ. Πῶς γὰρ ἐνδέχεται (89) τοὺς αὐτοὺς λόγους χωρίς ἄλλον. Πάτερ [ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς], ἁγιασθήτω. και. LIBELLUS DE ORATIONE. A tumque fieri potest, penitus inspexerit ; intellexerit que æquo se atque illi honore apud Deum esse posse; quomodo, licet umbra infirmior sit, compara- tione cum illis instituta, non etiam hæc quæ apud stultos in admiratione sunt, ceu obscurissima el nullius pretii ita contemnet, ut etsi dentur illa om- nia, negligat, ne veros principatus divinasque po- testates non adipiscatur? Orandum igitur, orandum est pro iis quæ præcipua et vere magna sunt et cc- lestia ; quod autem ad umbras attinet quæ præcipua cœ- illa consequentur, Dei arbitrio relinquendum. Scit enim ille quid propter mortale corpus opus sit nobis antequam peramus eum W. B tam gratiam quantum capere potuimus a Deo per Christum ejus (utinam et in Spiritu sancto: quod an ita se habeat, his perlectis judicabitis), suffi- cienter orationis argumentum expenderimus, nunc ad sequentem accingemur laborem, descriptamque a Domino orationem quanta virtute plena sit consi- derabimus. Atque illud ante omnia observandum est, Matthæum et Lucam plerisque visum iri eamdeın ora- tionis formam descripsisse a nobis sequendam. Verba autem sunt, Matthæi quidern hujusmodi : Pater noster, qui es in calus, sanctificetur nomen tuum, advenial re- gnum tuum, fiat voluntas tua, sicut in cœlo el in terra. Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie. Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ; et ne nos indu - cas in tentationem, sed libera nos a malo". Lucæ autem ista : Pater, sanctifcetur nomen luum ; adve- nial regnum tuum. Panem nostrum supersubstantia- lem da nobis hodie, et dimitte nobis peccuta nostra, si quidem et ipsi dimittimus omni debenti nobis, et ne nos inducas in tentationem“. Id qui suspican- tur, iis dicendum, primum verba, licet quædamn inter se similia habeant, in multis diversa appa- rere, ut ea perscrutati ostendemus; deinde üeri mon posse ut eadem oratio dicta sit in monte, quo videns turbas ascendit, quando cum sedisset, accesse- runt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum do- cebat (in ea enim sermonis serie qua beatitudi- nes annuntiantur et sequentia dantur præcepta, scripta apud Matthæum illa reperitur); et cum esset in quodam loco orans, ul cessavil, dicta sit ad unıtın ex discipulis ejus, qui orare doceri petierat sicut et Joannes docebat discipulos suos". Qui eniın fieri potest, ut iidem sermones nulla prævia inter- rogatione continuata serie dicantur, et ad unius petitionem discipuli proferantur? Sed dixerit forte quispiam idem significare preces illas, dictasque esse ut unam tum in prolixiori sermone, tum ad unum e discipulis id requirentem, puta quod non affuisset cum dicta sunt quæ retulit Matthæus, aul C D Luc. x1, 2. - Malib. VI, viensis, Matth. v, 1, 2. Luc. xl, 1. 18. Jam vero cum in iis quæ diximus, juxta da- 8. ** Ibid., 9, 10. (86) 'Υπὸ Θεοῦ. Lego cum Bentleio, ἀπὸ Θεοῦ. (87) Codex ms. recte, άθλον. Male editio Oxo- (88) Codex ms.. Πάτερ, ἁγιασθήτω. Editio Oxon., (89) Codex ms., ενδέχεται. Editio Oxon., ἐνδέχη

καὶ τούτων τῶν παρὰ τοῖς ἀνοήτοις θαυμαζομένων ὡς ἀμαυροτάτων καὶ οὐδενὸς λόγου αξίων συγκρίσει καταφρονῶν, κἂν διδῶται ταῦτα πάντα, ὑπερόψεται ὑπὲρ τοῦ τῶν ἀληθινῶν ἀρχῶν καὶ θειοτέρων ἐξου σιῶν μὴ ἀποτυχεῖν; Εὐκτέον τοίνυν, εὐκτέον περὶ τῶν προηγουμένων, καὶ ἀληθῶς μεγάλων καὶ ἐπου ρανίων· καὶ τὰ περὶ τῶν ἐπακολουθουσῶν σκιῶν τοῖς προηγουμένοις Θεῷ ἐπιτρεπτέον, τῷ ἐπισταμένῳ ὧν χρείαν διὰ τὸ ἐπίκηρον σῶμα ἔχομεν, πρὸ τοῦ ἡμᾶς αἰτῆσαι αὐτόν. Αυτάρκως δὴ ἐν τούτοις, κατὰ τὴν δεδομένην χάριν, ὡς κεχωρήκαμεν ὑπὸ Θεοῦ (86) διὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτ τοῦ (ἀλλ᾽ εἴθε καὶ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ὅπερ εἰ οὕτως ἔχει, κρινεῖτε ἐντυγχάνοντες τῇ γραφῇ), ἡμῖν εἰρη- μένοις ἐξετάσαντες τὸ περὶ εὐχῆς πρόβλημα, ἤδη καὶ ἐπὶ τὸν ἑξῆς ἆθλον (87) ελευσόμεθα, τὴν ὑπογραφεῖ- σαν ὑπὸ τοῦ Κυρίου προσευχὴν ὅσης δυνάμεως πεπλή- ρωται θεωρῆσαι βουλόμενοι. Καὶ πρὸ πάντων γε παν βατηρητέον, ὅτι ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Λουκᾶς δόξαιεν ἂν τοῖς πολλοῖς τὴν αὐτὴν ἀναγεγραφέναι ὑποτετυπω μένην πρὸς τὸ δεῖν οὕτως προσεύχεσθαι προσευχήν. Ἔχουσι δὲ αἱ λέξεις τοῦ μὲν Ματθαίου τὸν τρόπον τοῦτον· Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγια σθήτω τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου γενηθήτω τὸ θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον· καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλή ματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφήκαμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς, εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ· τοῦ δὲ Λουκᾶ οὕτως· Πάτερ, ἁγιασθή- τω (88) τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν τὸ καθ' ἡμέ ραν καὶ ἄφες ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· καὶ γὰρ αὐ τοὶ ἀφίεμεν παντὶ τῷ ὀφείλοντι ἡμῖν· καὶ μὴ εἰσε- νέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν. Λεκτέον δὲ πρὸς τοὺς οὕτως ὑπολαμβάνοντας, ὅτι πρῶτον μὲν τὰ ῥήματα, εἰ καὶ γειτνιῶντά τινα ἔχει ἀλλήλοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλ λοις διαφέρειν φαίνεται, ὡς ἐρευνῶντες αὐτὰ παρα- στήσομεν· δεύτερον δὲ ὅτι οὐχ οἷόν τέ ἐστι τὴν αὐτ τὴν προσευχὴν καὶ ἐν τῷ ὄρει λέγεσθαι· ἔνθα ἰδὼν τοὺς ὄχλους ἀνέβη, ὅτε, καθίσαντος αὐτοῦ, προστ ἦλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐδίδασκεν ἐν γὰρ τῷ εἰρμῷ τῆς περὶ τῶν μακαρισμῶν ἀπαγγελίας, καὶ τῶν ἑξῆς ἐν τολῶν, παρὰ τῷ Ματθαίῳ αὕτη αναγεγραμμένη εύ ρίσκεται), καὶ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τόπῳ τινὶ προσευχόμενον, ὡς ἐπαύσατο, εἰρῆσθαι πρός τινα τῶν μαθητῶν, ἀξιώσαντα διδαχθῆναι προσεύχεσθαι, ὡς καὶ Ἰωάννης ἐδίδασκε τοὺς μαθητάς αὐτοῦ. Πῶς γὰρ ἐνδέχεται (89) τοὺς αὐτοὺς λόγους χωρίς ἄλλον. Πάτερ [ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς], ἁγιασθήτω. και. LIBELLUS DE ORATIONE. A tumque fieri potest, penitus inspexerit ; intellexerit que æquo se atque illi honore apud Deum esse posse; quomodo, licet umbra infirmior sit, compara- tione cum illis instituta, non etiam hæc quæ apud stultos in admiratione sunt, ceu obscurissima el nullius pretii ita contemnet, ut etsi dentur illa om- nia, negligat, ne veros principatus divinasque po- testates non adipiscatur? Orandum igitur, orandum est pro iis quæ præcipua et vere magna sunt et cc- lestia ; quod autem ad umbras attinet quæ præcipua cœ- illa consequentur, Dei arbitrio relinquendum. Scit enim ille quid propter mortale corpus opus sit nobis antequam peramus eum W. B tam gratiam quantum capere potuimus a Deo per Christum ejus (utinam et in Spiritu sancto: quod an ita se habeat, his perlectis judicabitis), suffi- cienter orationis argumentum expenderimus, nunc ad sequentem accingemur laborem, descriptamque a Domino orationem quanta virtute plena sit consi- derabimus. Atque illud ante omnia observandum est, Matthæum et Lucam plerisque visum iri eamdeın ora- tionis formam descripsisse a nobis sequendam. Verba autem sunt, Matthæi quidern hujusmodi : Pater noster, qui es in calus, sanctificetur nomen tuum, advenial re- gnum tuum, fiat voluntas tua, sicut in cœlo el in terra. Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie. Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ; et ne nos indu - cas in tentationem, sed libera nos a malo". Lucæ autem ista : Pater, sanctifcetur nomen luum ; adve- nial regnum tuum. Panem nostrum supersubstantia- lem da nobis hodie, et dimitte nobis peccuta nostra, si quidem et ipsi dimittimus omni debenti nobis, et ne nos inducas in tentationem“. Id qui suspican- tur, iis dicendum, primum verba, licet quædamn inter se similia habeant, in multis diversa appa- rere, ut ea perscrutati ostendemus; deinde üeri mon posse ut eadem oratio dicta sit in monte, quo videns turbas ascendit, quando cum sedisset, accesse- runt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum do- cebat (in ea enim sermonis serie qua beatitudi- nes annuntiantur et sequentia dantur præcepta, scripta apud Matthæum illa reperitur); et cum esset in quodam loco orans, ul cessavil, dicta sit ad unıtın ex discipulis ejus, qui orare doceri petierat sicut et Joannes docebat discipulos suos". Qui eniın fieri potest, ut iidem sermones nulla prævia inter- rogatione continuata serie dicantur, et ad unius petitionem discipuli proferantur? Sed dixerit forte quispiam idem significare preces illas, dictasque esse ut unam tum in prolixiori sermone, tum ad unum e discipulis id requirentem, puta quod non affuisset cum dicta sunt quæ retulit Matthæus, aul C D Luc. x1, 2. - Malib. VI, viensis, Matth. v, 1, 2. Luc. xl, 1. 18. Jam vero cum in iis quæ diximus, juxta da- 8. ** Ibid., 9, 10. (86) 'Υπὸ Θεοῦ. Lego cum Bentleio, ἀπὸ Θεοῦ. (87) Codex ms. recte, άθλον. Male editio Oxo- (88) Codex ms.. Πάτερ, ἁγιασθήτω. Editio Oxon., (89) Codex ms., ενδέχεται. Editio Oxon., ἐνδέχη

πάσης προγενομένης πεύσεως ἀποτακτικῶς (90) είσ ρῆσθαι, καὶ πρὸς ἀξίωσιν μαθητοῦ ἀπαγγέλλεσθαι; ᾿Αλλ' ἴσως τις εἴποι ἂν πρὸς τοῦτο, ὅτι ἰσοδυναμού σαί εἰσιν αἱ εὐχαὶ εἰρημέναι ὡς μία· οτὲ μὲν ἐν ἀποτα- τικῷ (91) λόγῳ· ὁτὲ δὲ πρὸς ἕτερον τῶν μαθητῶν τὸν ἀξιώσαντα, κατὰ τὸ εἰκὸς τότε μὴ παρόντα, ὅτε εἰρημένων πάλαι. Μήποτε δὲ (92) βέλτιον ή διαφό ἔλεγε τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον, ἢ μὴ κεκρατηκότα τῶν ρους νομίζεσθαι τὰς προσευχὰς κοινά τινα ἐχούσας μέρη. Ζητήσαντες δὲ καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ, μήποτε λανθάνῃ (93) ἡμᾶς ἡ τοιαύτη ἰσοδυναμοῦσα ἀναγεγραμμένη, οὐδ᾽ ἴχνος ἐγκείμενον προσευχῆς εύρομεν. Β 5ο ἀποτακτικῷ. μήποτε δή. λανθάνοι. Ἐπεὶ δὲ, ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέροις εἰρήκαμεν, πρῶτον δεῖ καταστῆναι πῶς καὶ διατεθῆναι τὸν προσευχόμε νον, εἶθ' οὕτως εὔξασθαι, ἴδωμεν πρὸ τῆς έγκειμέν νης προσευχῆς παρὰ τῷ Ματθαίῳ τοὺς περὶ αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπηγγελμένους (94) λόγους, οἵτινες οὕτως ἔχουσιν· Ὅταν προσεύχησθε, οὐκ ἔσεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταί, ὅτι φιλοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν ἐστ τῶτες προσεύχεσθαι,ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Σὺ δὲ, ὅταν προσεύχῃ, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου, καὶ κλείσας τὴν θύραν σου, προσευξαι τῷ Πατρί σου ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ Πατήρ σου, ο βλέπων σε ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι (95). Προσευχόμε νοι δὲ μὴ βαττολογήσητε, ὥσπερ οἱ ἐθνικοί. 10- κοῦσι γὰρ, ὅτι ἐν τῇ πολυλογίᾳ αὐτῶν εἰσακου σθήσονται. Μὴ οὖν ὁμοιωθῆτε αὐτοῖς· οἶδε γὰρ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὧν χρείαν ἔχετε πρὸ τοῦ ὑμᾶς αὐτῆς σαι αὐτόν. Οὕτως οὖν προσεύχεσθε ὑμεῖς. Πολλαχοῦ τοίνυν φαίνεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἐνιστάμενος ὡς πρὸς ολέθριον πάθος τὴν φιλοδοξίαν· ὅπερ καὶ ἐνθάδε τε ποίηκεν, ἀποτρέπων κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς ὑπου κριτῶν ἔργον ἐπιτελεῖν. Ὑποκριτῶν γὰρ ἔργον ἐστί, τὸ τοῖς ἀνθρώποις ἐναβρύνεσθαι ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ θέλειν, ἢ τῷ κοινωνεῖν· δέον δὲ μεμνημένους τοῦ· Πῶς δύο νασθε πιστεῦσαι ὑμεῖς, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαβόντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητεῖτε ; πάσης τῆς παρὰ ἀνθρώποις δόξης, κἂν ἐπὶ τῷ καλῷ γίνεσθαι νομίζηται (96), καταφρο νεῖν, καὶ ζητεῖν τὴν κυρίαν δόξαν καὶ ἀληθῆ τὴν ἀπὸ τοῦ μόνου τὸν τῆς δόξης ἄξιον πρεπόντως ἑαυτῷ ὑπὲρ τὴν ἀξίαν τοῦ δοξαζομένου δοξάζοντος. Καὶ αὐτὸ οὖν τὸ νομισθὲν ἂν καλὸν εἶναι καὶ ἐπαινετὸν, μολύνεται νομιζόμενον γίνεσθαι, ὅτε, όπως δοξα σθῶμεν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἢ ὅπως φανῶμεν τοῖς ἀν- θρώποις, ποιοῦμεν αὐτό· διόπερ οὐδεμία ἐπὶ τούτῳ ἀπὸ Θεοῦ ἀμοιβὴ ἡμῖν ἔπεται. Αψευδής γὰρ πᾶς ὁ τοῦ Ἰησοῦ λόγος, καὶ εἰ δεῖ βιαζόμενον εἰπεῖν, ἀψευ δέστερος γίνεται, ἐπὴν μετὰ τοῦ συνήθους αὐτοῦ (97) ἔρχου λέγηται. Φησὶ δὲ περὶ τῶν δι' ἀνθρωπίνην δι ξαν εὖ τὸν πέλας δοκούντων ποιεῖν, ἢ ἐν ταῖς συνα ἐν τῷ φανερῷ : ζεται. ORIGENIS quæ dudum dicta essent memoria non teneret. Sed A forte melius erit diversas orationes putare, quæ partes habeant quasdam communes. Cum autem quæsierimus apud Marcum essetne aliqua ejusmodi oratio posita eodem sensu, ne vestigium quidem illius reperimus. tet certo quodam modo constitutum ac dispositum esse eum qui orat, et sic demum orare; videamus quid ante orationem apud Matthæum positam Sal- vator noster de illa dixerit. Id sic habet : Et cum oralis, non eritis sicut hypocrita, qui amant in syn- agogis et in angulis platearum stantes orare, ut vi- deantur ab hominibus. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam. Tu autem cum eraveris, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio ora Patrem tuum in abscondito, et Pater tuus qui videt te in abs- condito, reddet tibi. Orantes autem nolite multum loqui, sicut ethnici. Putant enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari eis; scit enim Pater vester quid opussit vobis antequam pela- tis eum. Sic ergo vos orabilis so. Videtur itaque Ser- vator noster multis in locis gloriæ cupiditatem ut morbum perniciosum insectatus; quod et hic fecit, prohibens orationis tempore hypocritarum facta sectari. Est enim bypocritarum proprium apud ho- mines pietatis aut liberalitatis velle nomine gloriari. C Memores autem hujus sententiæ: Quomodo vos po- testis credere qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam quæ a solo Deo est, non quæritis " ? debe- mus gloriam omnem ab hominibus profectam, etsi ob pulchrum aliquid contingere videatur, contem- nere, et eam quærere quæ proprie ac vère gloria est, quæ ab eo datur qui solus gloria dignum or- nat modo se digno et longe supra meritum illius qui ornatur. Illud igitur ipsum quod pulchruin exi- stimari potuisset et dignum laude, tunc inquina- tur, cum ideo fit a pobis ut videamur ab homini- bus et gloriam ab hominibus accipiamus. Quam- obrem nulla hujus a Deo merces sequitur. Cum enim verax sit omnis Christi sermo, tum ille, si fas est dicere, veracior est quem cum jurejurando sibi consueto protulit. De iis autem qui propter huma- nam gloriam proximo videntur benefacere, aut qui in synagogis et angulis platearum orant ut videan- tur ab hominibus, hoc ipsum ait: Amen dico vobis : receperunt mercedem suam. Ut enim dives ille apud Matth. VI, 5. s1 Joan. v, 44. male vero editio Oxoniensis, tein Oxon., D " editione Oxoniensi; licet hæc vox in manuscripto desideretur. intra uncos quod abest ab Origenis codice manuscripto. j 19. Εt quoniam, ut supra diximus, primum opor- (90) Αποτακτικῶς. Lego cumn Bentleio, ἀποτατικῶς. (91) Αποτατικῷ. Ita codex manuscriptus habet, (92) Editio Oxon., κεκρατηκότα ειρημένων πάλαι· (93) Λανθάνῃ. Sic habet codex ms. Editio au- (94) Post απηγγελμένους, addo, λόγους, ut in (95) Post ἀποδώσει σοι, editio Oxoniensis addit (96) Codex mus., νομίζηται. Editio Oχοπ., νομί (97) Αὐτοῦ. Lego cum Bentleio, αὐτῷ.

πάσης προγενομένης πεύσεως ἀποτακτικῶς (90) είσ ρῆσθαι, καὶ πρὸς ἀξίωσιν μαθητοῦ ἀπαγγέλλεσθαι; ᾿Αλλ' ἴσως τις εἴποι ἂν πρὸς τοῦτο, ὅτι ἰσοδυναμού σαί εἰσιν αἱ εὐχαὶ εἰρημέναι ὡς μία· οτὲ μὲν ἐν ἀποτα- τικῷ (91) λόγῳ· ὁτὲ δὲ πρὸς ἕτερον τῶν μαθητῶν τὸν ἀξιώσαντα, κατὰ τὸ εἰκὸς τότε μὴ παρόντα, ὅτε εἰρημένων πάλαι. Μήποτε δὲ (92) βέλτιον ή διαφό ἔλεγε τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον, ἢ μὴ κεκρατηκότα τῶν ρους νομίζεσθαι τὰς προσευχὰς κοινά τινα ἐχούσας μέρη. Ζητήσαντες δὲ καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ, μήποτε λανθάνῃ (93) ἡμᾶς ἡ τοιαύτη ἰσοδυναμοῦσα ἀναγεγραμμένη, οὐδ᾽ ἴχνος ἐγκείμενον προσευχῆς εύρομεν. Β 5ο ἀποτακτικῷ. μήποτε δή. λανθάνοι. Ἐπεὶ δὲ, ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέροις εἰρήκαμεν, πρῶτον δεῖ καταστῆναι πῶς καὶ διατεθῆναι τὸν προσευχόμε νον, εἶθ' οὕτως εὔξασθαι, ἴδωμεν πρὸ τῆς έγκειμέν νης προσευχῆς παρὰ τῷ Ματθαίῳ τοὺς περὶ αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπηγγελμένους (94) λόγους, οἵτινες οὕτως ἔχουσιν· Ὅταν προσεύχησθε, οὐκ ἔσεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταί, ὅτι φιλοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν ἐστ τῶτες προσεύχεσθαι,ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Σὺ δὲ, ὅταν προσεύχῃ, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου, καὶ κλείσας τὴν θύραν σου, προσευξαι τῷ Πατρί σου ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ Πατήρ σου, ο βλέπων σε ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι (95). Προσευχόμε νοι δὲ μὴ βαττολογήσητε, ὥσπερ οἱ ἐθνικοί. 10- κοῦσι γὰρ, ὅτι ἐν τῇ πολυλογίᾳ αὐτῶν εἰσακου σθήσονται. Μὴ οὖν ὁμοιωθῆτε αὐτοῖς· οἶδε γὰρ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὧν χρείαν ἔχετε πρὸ τοῦ ὑμᾶς αὐτῆς σαι αὐτόν. Οὕτως οὖν προσεύχεσθε ὑμεῖς. Πολλαχοῦ τοίνυν φαίνεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἐνιστάμενος ὡς πρὸς ολέθριον πάθος τὴν φιλοδοξίαν· ὅπερ καὶ ἐνθάδε τε ποίηκεν, ἀποτρέπων κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς ὑπου κριτῶν ἔργον ἐπιτελεῖν. Ὑποκριτῶν γὰρ ἔργον ἐστί, τὸ τοῖς ἀνθρώποις ἐναβρύνεσθαι ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ θέλειν, ἢ τῷ κοινωνεῖν· δέον δὲ μεμνημένους τοῦ· Πῶς δύο νασθε πιστεῦσαι ὑμεῖς, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαβόντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητεῖτε ; πάσης τῆς παρὰ ἀνθρώποις δόξης, κἂν ἐπὶ τῷ καλῷ γίνεσθαι νομίζηται (96), καταφρο νεῖν, καὶ ζητεῖν τὴν κυρίαν δόξαν καὶ ἀληθῆ τὴν ἀπὸ τοῦ μόνου τὸν τῆς δόξης ἄξιον πρεπόντως ἑαυτῷ ὑπὲρ τὴν ἀξίαν τοῦ δοξαζομένου δοξάζοντος. Καὶ αὐτὸ οὖν τὸ νομισθὲν ἂν καλὸν εἶναι καὶ ἐπαινετὸν, μολύνεται νομιζόμενον γίνεσθαι, ὅτε, όπως δοξα σθῶμεν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἢ ὅπως φανῶμεν τοῖς ἀν- θρώποις, ποιοῦμεν αὐτό· διόπερ οὐδεμία ἐπὶ τούτῳ ἀπὸ Θεοῦ ἀμοιβὴ ἡμῖν ἔπεται. Αψευδής γὰρ πᾶς ὁ τοῦ Ἰησοῦ λόγος, καὶ εἰ δεῖ βιαζόμενον εἰπεῖν, ἀψευ δέστερος γίνεται, ἐπὴν μετὰ τοῦ συνήθους αὐτοῦ (97) ἔρχου λέγηται. Φησὶ δὲ περὶ τῶν δι' ἀνθρωπίνην δι ξαν εὖ τὸν πέλας δοκούντων ποιεῖν, ἢ ἐν ταῖς συνα ἐν τῷ φανερῷ : ζεται. ORIGENIS quæ dudum dicta essent memoria non teneret. Sed A forte melius erit diversas orationes putare, quæ partes habeant quasdam communes. Cum autem quæsierimus apud Marcum essetne aliqua ejusmodi oratio posita eodem sensu, ne vestigium quidem illius reperimus. tet certo quodam modo constitutum ac dispositum esse eum qui orat, et sic demum orare; videamus quid ante orationem apud Matthæum positam Sal- vator noster de illa dixerit. Id sic habet : Et cum oralis, non eritis sicut hypocrita, qui amant in syn- agogis et in angulis platearum stantes orare, ut vi- deantur ab hominibus. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam. Tu autem cum eraveris, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio ora Patrem tuum in abscondito, et Pater tuus qui videt te in abs- condito, reddet tibi. Orantes autem nolite multum loqui, sicut ethnici. Putant enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari eis; scit enim Pater vester quid opussit vobis antequam pela- tis eum. Sic ergo vos orabilis so. Videtur itaque Ser- vator noster multis in locis gloriæ cupiditatem ut morbum perniciosum insectatus; quod et hic fecit, prohibens orationis tempore hypocritarum facta sectari. Est enim bypocritarum proprium apud ho- mines pietatis aut liberalitatis velle nomine gloriari. C Memores autem hujus sententiæ: Quomodo vos po- testis credere qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam quæ a solo Deo est, non quæritis " ? debe- mus gloriam omnem ab hominibus profectam, etsi ob pulchrum aliquid contingere videatur, contem- nere, et eam quærere quæ proprie ac vère gloria est, quæ ab eo datur qui solus gloria dignum or- nat modo se digno et longe supra meritum illius qui ornatur. Illud igitur ipsum quod pulchruin exi- stimari potuisset et dignum laude, tunc inquina- tur, cum ideo fit a pobis ut videamur ab homini- bus et gloriam ab hominibus accipiamus. Quam- obrem nulla hujus a Deo merces sequitur. Cum enim verax sit omnis Christi sermo, tum ille, si fas est dicere, veracior est quem cum jurejurando sibi consueto protulit. De iis autem qui propter huma- nam gloriam proximo videntur benefacere, aut qui in synagogis et angulis platearum orant ut videan- tur ab hominibus, hoc ipsum ait: Amen dico vobis : receperunt mercedem suam. Ut enim dives ille apud Matth. VI, 5. s1 Joan. v, 44. male vero editio Oxoniensis, tein Oxon., D " editione Oxoniensi; licet hæc vox in manuscripto desideretur. intra uncos quod abest ab Origenis codice manuscripto. j 19. Εt quoniam, ut supra diximus, primum opor- (90) Αποτακτικῶς. Lego cumn Bentleio, ἀποτατικῶς. (91) Αποτατικῷ. Ita codex manuscriptus habet, (92) Editio Oxon., κεκρατηκότα ειρημένων πάλαι· (93) Λανθάνῃ. Sic habet codex ms. Editio au- (94) Post απηγγελμένους, addo, λόγους, ut in (95) Post ἀποδώσει σοι, editio Oxoniensis addit (96) Codex mus., νομίζηται. Editio Oχοπ., νομί (97) Αὐτοῦ. Lego cum Bentleio, αὐτῷ.

πάσης προγενομένης πεύσεως ἀποτακτικῶς (90) είσ ρῆσθαι, καὶ πρὸς ἀξίωσιν μαθητοῦ ἀπαγγέλλεσθαι; ᾿Αλλ' ἴσως τις εἴποι ἂν πρὸς τοῦτο, ὅτι ἰσοδυναμού σαί εἰσιν αἱ εὐχαὶ εἰρημέναι ὡς μία· οτὲ μὲν ἐν ἀποτα- τικῷ (91) λόγῳ· ὁτὲ δὲ πρὸς ἕτερον τῶν μαθητῶν τὸν ἀξιώσαντα, κατὰ τὸ εἰκὸς τότε μὴ παρόντα, ὅτε εἰρημένων πάλαι. Μήποτε δὲ (92) βέλτιον ή διαφό ἔλεγε τὸ κατὰ τὸν Ματθαῖον, ἢ μὴ κεκρατηκότα τῶν ρους νομίζεσθαι τὰς προσευχὰς κοινά τινα ἐχούσας μέρη. Ζητήσαντες δὲ καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ, μήποτε λανθάνῃ (93) ἡμᾶς ἡ τοιαύτη ἰσοδυναμοῦσα ἀναγεγραμμένη, οὐδ᾽ ἴχνος ἐγκείμενον προσευχῆς εύρομεν. Β 5ο ἀποτακτικῷ. μήποτε δή. λανθάνοι. Ἐπεὶ δὲ, ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέροις εἰρήκαμεν, πρῶτον δεῖ καταστῆναι πῶς καὶ διατεθῆναι τὸν προσευχόμε νον, εἶθ' οὕτως εὔξασθαι, ἴδωμεν πρὸ τῆς έγκειμέν νης προσευχῆς παρὰ τῷ Ματθαίῳ τοὺς περὶ αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπηγγελμένους (94) λόγους, οἵτινες οὕτως ἔχουσιν· Ὅταν προσεύχησθε, οὐκ ἔσεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταί, ὅτι φιλοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν ἐστ τῶτες προσεύχεσθαι,ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Σὺ δὲ, ὅταν προσεύχῃ, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου, καὶ κλείσας τὴν θύραν σου, προσευξαι τῷ Πατρί σου ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ Πατήρ σου, ο βλέπων σε ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι (95). Προσευχόμε νοι δὲ μὴ βαττολογήσητε, ὥσπερ οἱ ἐθνικοί. 10- κοῦσι γὰρ, ὅτι ἐν τῇ πολυλογίᾳ αὐτῶν εἰσακου σθήσονται. Μὴ οὖν ὁμοιωθῆτε αὐτοῖς· οἶδε γὰρ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὧν χρείαν ἔχετε πρὸ τοῦ ὑμᾶς αὐτῆς σαι αὐτόν. Οὕτως οὖν προσεύχεσθε ὑμεῖς. Πολλαχοῦ τοίνυν φαίνεται ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἐνιστάμενος ὡς πρὸς ολέθριον πάθος τὴν φιλοδοξίαν· ὅπερ καὶ ἐνθάδε τε ποίηκεν, ἀποτρέπων κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εὐχῆς ὑπου κριτῶν ἔργον ἐπιτελεῖν. Ὑποκριτῶν γὰρ ἔργον ἐστί, τὸ τοῖς ἀνθρώποις ἐναβρύνεσθαι ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ θέλειν, ἢ τῷ κοινωνεῖν· δέον δὲ μεμνημένους τοῦ· Πῶς δύο νασθε πιστεῦσαι ὑμεῖς, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαβόντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητεῖτε ; πάσης τῆς παρὰ ἀνθρώποις δόξης, κἂν ἐπὶ τῷ καλῷ γίνεσθαι νομίζηται (96), καταφρο νεῖν, καὶ ζητεῖν τὴν κυρίαν δόξαν καὶ ἀληθῆ τὴν ἀπὸ τοῦ μόνου τὸν τῆς δόξης ἄξιον πρεπόντως ἑαυτῷ ὑπὲρ τὴν ἀξίαν τοῦ δοξαζομένου δοξάζοντος. Καὶ αὐτὸ οὖν τὸ νομισθὲν ἂν καλὸν εἶναι καὶ ἐπαινετὸν, μολύνεται νομιζόμενον γίνεσθαι, ὅτε, όπως δοξα σθῶμεν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἢ ὅπως φανῶμεν τοῖς ἀν- θρώποις, ποιοῦμεν αὐτό· διόπερ οὐδεμία ἐπὶ τούτῳ ἀπὸ Θεοῦ ἀμοιβὴ ἡμῖν ἔπεται. Αψευδής γὰρ πᾶς ὁ τοῦ Ἰησοῦ λόγος, καὶ εἰ δεῖ βιαζόμενον εἰπεῖν, ἀψευ δέστερος γίνεται, ἐπὴν μετὰ τοῦ συνήθους αὐτοῦ (97) ἔρχου λέγηται. Φησὶ δὲ περὶ τῶν δι' ἀνθρωπίνην δι ξαν εὖ τὸν πέλας δοκούντων ποιεῖν, ἢ ἐν ταῖς συνα ἐν τῷ φανερῷ : ζεται. ORIGENIS quæ dudum dicta essent memoria non teneret. Sed A forte melius erit diversas orationes putare, quæ partes habeant quasdam communes. Cum autem quæsierimus apud Marcum essetne aliqua ejusmodi oratio posita eodem sensu, ne vestigium quidem illius reperimus. tet certo quodam modo constitutum ac dispositum esse eum qui orat, et sic demum orare; videamus quid ante orationem apud Matthæum positam Sal- vator noster de illa dixerit. Id sic habet : Et cum oralis, non eritis sicut hypocrita, qui amant in syn- agogis et in angulis platearum stantes orare, ut vi- deantur ab hominibus. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam. Tu autem cum eraveris, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio ora Patrem tuum in abscondito, et Pater tuus qui videt te in abs- condito, reddet tibi. Orantes autem nolite multum loqui, sicut ethnici. Putant enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari eis; scit enim Pater vester quid opussit vobis antequam pela- tis eum. Sic ergo vos orabilis so. Videtur itaque Ser- vator noster multis in locis gloriæ cupiditatem ut morbum perniciosum insectatus; quod et hic fecit, prohibens orationis tempore hypocritarum facta sectari. Est enim bypocritarum proprium apud ho- mines pietatis aut liberalitatis velle nomine gloriari. C Memores autem hujus sententiæ: Quomodo vos po- testis credere qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam quæ a solo Deo est, non quæritis " ? debe- mus gloriam omnem ab hominibus profectam, etsi ob pulchrum aliquid contingere videatur, contem- nere, et eam quærere quæ proprie ac vère gloria est, quæ ab eo datur qui solus gloria dignum or- nat modo se digno et longe supra meritum illius qui ornatur. Illud igitur ipsum quod pulchruin exi- stimari potuisset et dignum laude, tunc inquina- tur, cum ideo fit a pobis ut videamur ab homini- bus et gloriam ab hominibus accipiamus. Quam- obrem nulla hujus a Deo merces sequitur. Cum enim verax sit omnis Christi sermo, tum ille, si fas est dicere, veracior est quem cum jurejurando sibi consueto protulit. De iis autem qui propter huma- nam gloriam proximo videntur benefacere, aut qui in synagogis et angulis platearum orant ut videan- tur ab hominibus, hoc ipsum ait: Amen dico vobis : receperunt mercedem suam. Ut enim dives ille apud Matth. VI, 5. s1 Joan. v, 44. male vero editio Oxoniensis, tein Oxon., D " editione Oxoniensi; licet hæc vox in manuscripto desideretur. intra uncos quod abest ab Origenis codice manuscripto. j 19. Εt quoniam, ut supra diximus, primum opor- (90) Αποτακτικῶς. Lego cumn Bentleio, ἀποτατικῶς. (91) Αποτατικῷ. Ita codex manuscriptus habet, (92) Editio Oxon., κεκρατηκότα ειρημένων πάλαι· (93) Λανθάνῃ. Sic habet codex ms. Editio au- (94) Post απηγγελμένους, addo, λόγους, ut in (95) Post ἀποδώσει σοι, editio Oxoniensis addit (96) Codex mus., νομίζηται. Editio Oχοπ., νομί (97) Αὐτοῦ. Lego cum Bentleio, αὐτῷ.

γωγαῖς καὶ ταῖς γωνίαις τῶν πλατειών προσευχομέ- νων, όπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις, τὸ αὐτό· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Ὥσπερ γὰρ ἀπέσχεν ὁ κατὰ Λουκᾶν πλούσιος τὰ ἀγαθὰ ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἀνθρωπίνῃ ζωῇ, διὰ τὸ (98) ἀπεσχηκέναι ταῦτα, οὐκ ἔστι χωρῶν τυχεῖν (99) αὐτῶν μετὰ τὸν ἐνεστηκότα βίον· οὕτως ὁ ἀπέχων ἑαυτοῦ τὸν μισθὸν, εἴτε δώσει (1) τινὶ, ἢ ἐν εὐχαῖς, ἅτε μὴ σπείρας εἰς τὸ πνεῦμα, ἀλλὰ εἰς τὴν σάρκα, θερίσει μὲν τὴν φθο ράν, οὐ θερίσει δὲ τὴν αἰώνιον ζωήν. Εἰς τὴν σάρκα δὲ σπείρει ὁ ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ταῖς ῥύμαις, όπως δοξασθῇ ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ποιῶν ἐλεημοσύ την μετά σαλπισμού του (2) ἔμπροσθεν ἑαυτοῦ, ἢ ὁ φιλῶν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ταῖς γωνίαις τῶν πλα τιῶν ἑστὼς προσεύχεσθαι, ὅπως, φανεὶς τοῖς ἀνθρώ- τοῖς, εὐσεβής τις καὶ ὅσιος εἶναι παρὰ τοῖς ἑωρα- Β κόσι νομισθῇ. ᾿Αλλὰ καὶ πᾶς ὁ τὴν πλατεῖαν καὶ εὐ εύχωρον ἐδεύων ὁδὸν, τὴν ἀπάγουσαν ἐπὶ τὴν ἀπώ λείαν, οὐδὲν ὀρθὸν καὶ εὐθὲς ἔχουσαν, ἀλλὰ πᾶσαν σχολιὰν τυγχάνουσαν καὶ γεγωνιωμένην (κόκλασται γὰρ ἐπὶ πλεῖστον ἡ εὐθεῖα), ἐν αὐτῇ (3) ἔστηκεν οὐ καλῶς, ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν προσευχόμε- νας, διὰ τῆς φιληδονίας οὐχὶ ἐν μιᾷ, ἀλλ' ἐν πλείοσι γενόμενος πλατείαις· ἐν αἷς οἱ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνή- σκοντες, διὰ τὸ τῆς θεότητος ἀποπεπτωκέναι, τυγ- χάνουσι δοξάζοντες καὶ μακαρίζοντες τοὺς ἐν ταῖς πλατείαις ἀσεβεῖν (4) αὐτοῖς νενομισμένους. Πολλοί δὲ ἀεὶ (5) οι φαινόμενοι ἐν τῷ προσεύχεσθαι φιλή- δενοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι, ἐν μέσοις τοῖς συμποσίοις καὶ παρὰ ταῖς μέθαις ἐμπαροινοῦντες τῇ προσευχή, ἀληθῶς ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν ἑστῶτες καὶ προσευχόμενοι· πᾶς γὰρ ὁ κατὰ τὴν ἡδονὴν βιούς, τὸ εὐρύχωρον ἀγαπήσας, ἐκπέπτωκε τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ τὴν τυχοῦ σαν ἐχούσης καμπὴν, καὶ οὐδὲ ὅλως γεγωνιωμένης. Εἰ δέ ἐστί τις διαφορὰ Ἐκκλησίας καὶ Συναγωγῆς, τῆς μὲν κυρίως Ἐκκλησίας οὐκ ἐχούσης σπῖλον ἢ φυτίδα, ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλὰ ἁγίας καὶ ἀμώμου τυγχανούσης· εἰς ἣν οὔτε ὁ ἐκ πόρνης εἰσέρχεται (6), οὔτε ὁ θλαδίας ἢ ἀποκεκομμένος, ἀλλ᾽ οὐδὲ Αἰγύπτιος * Ιδουμαίος, ἐὰν μὴ, υἱῶν γεννηθέντων αὐτοῖς (7), διὰ τὴν τρίτην γενεὰν μόλις δυνηθῶσιν ἐφαρμόσαι τῇ Ἐκκλησίᾳ· οὐδὲ ὁ Μωαβίτης και Αμανίτης, ἐὰν μὴ δεκάτη γενεὰ πληρωθῇ, καὶ ὁ αἰὼν τελεσθῇ· τῆς δὲ Συναγωγῆς ὑπὸ ἑκατοντάρχου (8) οικοδομουμένης, ἐν τοῖς πρὸ τῆς (9) Ἰησοῦ ἐπιδημίας χρόνοις τοῦτο ποιοῦντος, ὅτε οὐδέπω μεμαρτύρηται πίστιν ἔχειν ἐπόσην οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ εὗρεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ὁ φιλῶν δὲ (10) προσεύχεσθαι ἐν ταῖς συναγωγαῖς, οὐ του τινός. κεν, οὐκ ἄλλως ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν προστ ευχόμενος, ἢ διὰ τῆς φιλοδοξίας. χηται. εἰσέρχεται. εἰσέρ ** ἐὰν δὲ υἱοὶ γεννηθῶσιν αὐτοῖς, οι ρ ρχου, Χρισ στοῦ. πρὸς τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας χρόνοις περὶ ἐθνικοῦ] τοῦτο ποιοῦντος, μεμαρτύρηται πίστιν ἔχειν ὁπόσην ὅτε οὐδέπω οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραήλ. LIBELLUS DE ORATIONE. A Lucam bona receperat in vita sua mortalis, ideo- que non poterat amplius ea consequi post præsen- tem vitam : sic qui mercedem suam recipit seu quid alicui donando, seu orando, is cum non seminave- rit in spiritu, sed in carne, corruptionem melet, non autem vitam æternam 5. Seminat autem in carne qui in synagogis et vicis, ut gloriam ab ho- minibus accipiat, eleemosynam facit tuba ante se canente, vel qui amat in synagogis et angulis pla- tearuin stans orare, ut videatur ab hominibus, et pius aliquis et sanctus ab iis qui viderint, existi- metur. Verum enim vero quicunque lata et spatiosa ingreditur via, quæ ducit ad perditionem*, quæ nihil habet recti, sed tota obliqua est et angulis deformata (recla enim linea in ipsa plerumque fracta est), is in illa stat non bene, in angulis platearum orans, et voluptatis amore non in una, sed in multis consistens plateis, in quibus ii qui moriuntur ut homines” eo quod a divinitate exci- derint, celebrant beatosque illos prædicant quos in plateis pie agere existimant. Sunt autem multi qui inter orandum voluptatum amatores magis quam Dei videntur, utpote qui mediis in conviviis et poculis ebrii orant. Ifi vere in angulis platearum stant et orant. Quicunque euim voluptati deditus vivit, latamque diligit viam, is excidit ab angusta et arcta Jesu Christi via quæ ne minimam quidem lexuram, nullum omnino angulum habet. agogæ, cum Ecclesia proprie dicta nec maculaın habeat neque rugam aut quid simile, sed sancta sit et inculpabilis, in quam non ingreditur de scorto natus, neque eunuchus attritis vel amputatis testi- culis, neque Ægyptius aut Idunæus s, ex quibus qui nati fuerint vix tertia generatione poterunt Ecclesiæ coaptari, neque Moabites ant Ammonites nisi decima generatio impleta sit et sæculum exa- ctum; Synagoga vero ædificata sit a centurione qui ante Christi adventum hoc faciebat, cum tamen nondum testimonium accepisset fidei ejusmodi, quantam nec in Israel invenit Filius Dei ; qui amat C D in synagogis orare, non longe abest ab angulis pla- * Luc. xvi, 25. ss Galat. vt, 8. ss Matth. vult, 10. se Matth. vil, 13. accentum, ut sit pro Codex nus., Editio Oxon., Psal. lxxxı, 7. ]] Tim. III, 4. Deuter. Bentleius, LXX. nuscriptus in quo nempe scriptum est pyov per abbreviationem. Nam centum valet. Male vero pro editio Oxoniensis in textu habet. s riptus ; editio vero Oxoniensis, 20. Quod si qua est Ecclesiae differentia et Syn- (98) Διὰ τό. Bentleius legit, διά τε τό. (99) Codex ms., τυχεῖν. Editin Oxoniens., τυχόν. (4) Είτε δώσει. Lego cum Bentleio, εἶτ᾽ ἐν δόσει. (2) Μετὰ σαλπισμοῦ του. Bentleiusa του tollit (5) Ἐν αὐτῇ, etc. Legit Bentleius : ἐν αὐτῇ ἕστη (3) Ασεβεῖν. Lego cum Bentleio, εὐσεβεῖν. (5) Aɛl. Lego cum eodem, ɛloiv. (7) Ἐὰν μὴ υἱῶν γεννηθέντων αὐτοῖς. Legit (8) Ὑπὸ ἑκατοντάρχου. Sic habet codex ma- (9) Πρὸ τῆς, etc. Sic recte habet codex manu- (10) Δέ. Dele; vel lege, δή.

γωγαῖς καὶ ταῖς γωνίαις τῶν πλατειών προσευχομέ- νων, όπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις, τὸ αὐτό· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Ὥσπερ γὰρ ἀπέσχεν ὁ κατὰ Λουκᾶν πλούσιος τὰ ἀγαθὰ ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἀνθρωπίνῃ ζωῇ, διὰ τὸ (98) ἀπεσχηκέναι ταῦτα, οὐκ ἔστι χωρῶν τυχεῖν (99) αὐτῶν μετὰ τὸν ἐνεστηκότα βίον· οὕτως ὁ ἀπέχων ἑαυτοῦ τὸν μισθὸν, εἴτε δώσει (1) τινὶ, ἢ ἐν εὐχαῖς, ἅτε μὴ σπείρας εἰς τὸ πνεῦμα, ἀλλὰ εἰς τὴν σάρκα, θερίσει μὲν τὴν φθο ράν, οὐ θερίσει δὲ τὴν αἰώνιον ζωήν. Εἰς τὴν σάρκα δὲ σπείρει ὁ ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ταῖς ῥύμαις, όπως δοξασθῇ ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ποιῶν ἐλεημοσύ την μετά σαλπισμού του (2) ἔμπροσθεν ἑαυτοῦ, ἢ ὁ φιλῶν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ταῖς γωνίαις τῶν πλα τιῶν ἑστὼς προσεύχεσθαι, ὅπως, φανεὶς τοῖς ἀνθρώ- τοῖς, εὐσεβής τις καὶ ὅσιος εἶναι παρὰ τοῖς ἑωρα- Β κόσι νομισθῇ. ᾿Αλλὰ καὶ πᾶς ὁ τὴν πλατεῖαν καὶ εὐ εύχωρον ἐδεύων ὁδὸν, τὴν ἀπάγουσαν ἐπὶ τὴν ἀπώ λείαν, οὐδὲν ὀρθὸν καὶ εὐθὲς ἔχουσαν, ἀλλὰ πᾶσαν σχολιὰν τυγχάνουσαν καὶ γεγωνιωμένην (κόκλασται γὰρ ἐπὶ πλεῖστον ἡ εὐθεῖα), ἐν αὐτῇ (3) ἔστηκεν οὐ καλῶς, ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν προσευχόμε- νας, διὰ τῆς φιληδονίας οὐχὶ ἐν μιᾷ, ἀλλ' ἐν πλείοσι γενόμενος πλατείαις· ἐν αἷς οἱ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνή- σκοντες, διὰ τὸ τῆς θεότητος ἀποπεπτωκέναι, τυγ- χάνουσι δοξάζοντες καὶ μακαρίζοντες τοὺς ἐν ταῖς πλατείαις ἀσεβεῖν (4) αὐτοῖς νενομισμένους. Πολλοί δὲ ἀεὶ (5) οι φαινόμενοι ἐν τῷ προσεύχεσθαι φιλή- δενοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι, ἐν μέσοις τοῖς συμποσίοις καὶ παρὰ ταῖς μέθαις ἐμπαροινοῦντες τῇ προσευχή, ἀληθῶς ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν ἑστῶτες καὶ προσευχόμενοι· πᾶς γὰρ ὁ κατὰ τὴν ἡδονὴν βιούς, τὸ εὐρύχωρον ἀγαπήσας, ἐκπέπτωκε τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ τὴν τυχοῦ σαν ἐχούσης καμπὴν, καὶ οὐδὲ ὅλως γεγωνιωμένης. Εἰ δέ ἐστί τις διαφορὰ Ἐκκλησίας καὶ Συναγωγῆς, τῆς μὲν κυρίως Ἐκκλησίας οὐκ ἐχούσης σπῖλον ἢ φυτίδα, ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλὰ ἁγίας καὶ ἀμώμου τυγχανούσης· εἰς ἣν οὔτε ὁ ἐκ πόρνης εἰσέρχεται (6), οὔτε ὁ θλαδίας ἢ ἀποκεκομμένος, ἀλλ᾽ οὐδὲ Αἰγύπτιος * Ιδουμαίος, ἐὰν μὴ, υἱῶν γεννηθέντων αὐτοῖς (7), διὰ τὴν τρίτην γενεὰν μόλις δυνηθῶσιν ἐφαρμόσαι τῇ Ἐκκλησίᾳ· οὐδὲ ὁ Μωαβίτης και Αμανίτης, ἐὰν μὴ δεκάτη γενεὰ πληρωθῇ, καὶ ὁ αἰὼν τελεσθῇ· τῆς δὲ Συναγωγῆς ὑπὸ ἑκατοντάρχου (8) οικοδομουμένης, ἐν τοῖς πρὸ τῆς (9) Ἰησοῦ ἐπιδημίας χρόνοις τοῦτο ποιοῦντος, ὅτε οὐδέπω μεμαρτύρηται πίστιν ἔχειν ἐπόσην οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ εὗρεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ὁ φιλῶν δὲ (10) προσεύχεσθαι ἐν ταῖς συναγωγαῖς, οὐ του τινός. κεν, οὐκ ἄλλως ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν προστ ευχόμενος, ἢ διὰ τῆς φιλοδοξίας. χηται. εἰσέρχεται. εἰσέρ ** ἐὰν δὲ υἱοὶ γεννηθῶσιν αὐτοῖς, οι ρ ρχου, Χρισ στοῦ. πρὸς τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας χρόνοις περὶ ἐθνικοῦ] τοῦτο ποιοῦντος, μεμαρτύρηται πίστιν ἔχειν ὁπόσην ὅτε οὐδέπω οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραήλ. LIBELLUS DE ORATIONE. A Lucam bona receperat in vita sua mortalis, ideo- que non poterat amplius ea consequi post præsen- tem vitam : sic qui mercedem suam recipit seu quid alicui donando, seu orando, is cum non seminave- rit in spiritu, sed in carne, corruptionem melet, non autem vitam æternam 5. Seminat autem in carne qui in synagogis et vicis, ut gloriam ab ho- minibus accipiat, eleemosynam facit tuba ante se canente, vel qui amat in synagogis et angulis pla- tearuin stans orare, ut videatur ab hominibus, et pius aliquis et sanctus ab iis qui viderint, existi- metur. Verum enim vero quicunque lata et spatiosa ingreditur via, quæ ducit ad perditionem*, quæ nihil habet recti, sed tota obliqua est et angulis deformata (recla enim linea in ipsa plerumque fracta est), is in illa stat non bene, in angulis platearum orans, et voluptatis amore non in una, sed in multis consistens plateis, in quibus ii qui moriuntur ut homines” eo quod a divinitate exci- derint, celebrant beatosque illos prædicant quos in plateis pie agere existimant. Sunt autem multi qui inter orandum voluptatum amatores magis quam Dei videntur, utpote qui mediis in conviviis et poculis ebrii orant. Ifi vere in angulis platearum stant et orant. Quicunque euim voluptati deditus vivit, latamque diligit viam, is excidit ab angusta et arcta Jesu Christi via quæ ne minimam quidem lexuram, nullum omnino angulum habet. agogæ, cum Ecclesia proprie dicta nec maculaın habeat neque rugam aut quid simile, sed sancta sit et inculpabilis, in quam non ingreditur de scorto natus, neque eunuchus attritis vel amputatis testi- culis, neque Ægyptius aut Idunæus s, ex quibus qui nati fuerint vix tertia generatione poterunt Ecclesiæ coaptari, neque Moabites ant Ammonites nisi decima generatio impleta sit et sæculum exa- ctum; Synagoga vero ædificata sit a centurione qui ante Christi adventum hoc faciebat, cum tamen nondum testimonium accepisset fidei ejusmodi, quantam nec in Israel invenit Filius Dei ; qui amat C D in synagogis orare, non longe abest ab angulis pla- * Luc. xvi, 25. ss Galat. vt, 8. ss Matth. vult, 10. se Matth. vil, 13. accentum, ut sit pro Codex nus., Editio Oxon., Psal. lxxxı, 7. ]] Tim. III, 4. Deuter. Bentleius, LXX. nuscriptus in quo nempe scriptum est pyov per abbreviationem. Nam centum valet. Male vero pro editio Oxoniensis in textu habet. s riptus ; editio vero Oxoniensis, 20. Quod si qua est Ecclesiae differentia et Syn- (98) Διὰ τό. Bentleius legit, διά τε τό. (99) Codex ms., τυχεῖν. Editin Oxoniens., τυχόν. (4) Είτε δώσει. Lego cum Bentleio, εἶτ᾽ ἐν δόσει. (2) Μετὰ σαλπισμοῦ του. Bentleiusa του tollit (5) Ἐν αὐτῇ, etc. Legit Bentleius : ἐν αὐτῇ ἕστη (3) Ασεβεῖν. Lego cum Bentleio, εὐσεβεῖν. (5) Aɛl. Lego cum eodem, ɛloiv. (7) Ἐὰν μὴ υἱῶν γεννηθέντων αὐτοῖς. Legit (8) Ὑπὸ ἑκατοντάρχου. Sic habet codex ma- (9) Πρὸ τῆς, etc. Sic recte habet codex manu- (10) Δέ. Dele; vel lege, δή.

γωγαῖς καὶ ταῖς γωνίαις τῶν πλατειών προσευχομέ- νων, όπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις, τὸ αὐτό· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Ὥσπερ γὰρ ἀπέσχεν ὁ κατὰ Λουκᾶν πλούσιος τὰ ἀγαθὰ ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἀνθρωπίνῃ ζωῇ, διὰ τὸ (98) ἀπεσχηκέναι ταῦτα, οὐκ ἔστι χωρῶν τυχεῖν (99) αὐτῶν μετὰ τὸν ἐνεστηκότα βίον· οὕτως ὁ ἀπέχων ἑαυτοῦ τὸν μισθὸν, εἴτε δώσει (1) τινὶ, ἢ ἐν εὐχαῖς, ἅτε μὴ σπείρας εἰς τὸ πνεῦμα, ἀλλὰ εἰς τὴν σάρκα, θερίσει μὲν τὴν φθο ράν, οὐ θερίσει δὲ τὴν αἰώνιον ζωήν. Εἰς τὴν σάρκα δὲ σπείρει ὁ ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ταῖς ῥύμαις, όπως δοξασθῇ ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ποιῶν ἐλεημοσύ την μετά σαλπισμού του (2) ἔμπροσθεν ἑαυτοῦ, ἢ ὁ φιλῶν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ταῖς γωνίαις τῶν πλα τιῶν ἑστὼς προσεύχεσθαι, ὅπως, φανεὶς τοῖς ἀνθρώ- τοῖς, εὐσεβής τις καὶ ὅσιος εἶναι παρὰ τοῖς ἑωρα- Β κόσι νομισθῇ. ᾿Αλλὰ καὶ πᾶς ὁ τὴν πλατεῖαν καὶ εὐ εύχωρον ἐδεύων ὁδὸν, τὴν ἀπάγουσαν ἐπὶ τὴν ἀπώ λείαν, οὐδὲν ὀρθὸν καὶ εὐθὲς ἔχουσαν, ἀλλὰ πᾶσαν σχολιὰν τυγχάνουσαν καὶ γεγωνιωμένην (κόκλασται γὰρ ἐπὶ πλεῖστον ἡ εὐθεῖα), ἐν αὐτῇ (3) ἔστηκεν οὐ καλῶς, ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν προσευχόμε- νας, διὰ τῆς φιληδονίας οὐχὶ ἐν μιᾷ, ἀλλ' ἐν πλείοσι γενόμενος πλατείαις· ἐν αἷς οἱ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνή- σκοντες, διὰ τὸ τῆς θεότητος ἀποπεπτωκέναι, τυγ- χάνουσι δοξάζοντες καὶ μακαρίζοντες τοὺς ἐν ταῖς πλατείαις ἀσεβεῖν (4) αὐτοῖς νενομισμένους. Πολλοί δὲ ἀεὶ (5) οι φαινόμενοι ἐν τῷ προσεύχεσθαι φιλή- δενοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι, ἐν μέσοις τοῖς συμποσίοις καὶ παρὰ ταῖς μέθαις ἐμπαροινοῦντες τῇ προσευχή, ἀληθῶς ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν ἑστῶτες καὶ προσευχόμενοι· πᾶς γὰρ ὁ κατὰ τὴν ἡδονὴν βιούς, τὸ εὐρύχωρον ἀγαπήσας, ἐκπέπτωκε τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ τὴν τυχοῦ σαν ἐχούσης καμπὴν, καὶ οὐδὲ ὅλως γεγωνιωμένης. Εἰ δέ ἐστί τις διαφορὰ Ἐκκλησίας καὶ Συναγωγῆς, τῆς μὲν κυρίως Ἐκκλησίας οὐκ ἐχούσης σπῖλον ἢ φυτίδα, ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλὰ ἁγίας καὶ ἀμώμου τυγχανούσης· εἰς ἣν οὔτε ὁ ἐκ πόρνης εἰσέρχεται (6), οὔτε ὁ θλαδίας ἢ ἀποκεκομμένος, ἀλλ᾽ οὐδὲ Αἰγύπτιος * Ιδουμαίος, ἐὰν μὴ, υἱῶν γεννηθέντων αὐτοῖς (7), διὰ τὴν τρίτην γενεὰν μόλις δυνηθῶσιν ἐφαρμόσαι τῇ Ἐκκλησίᾳ· οὐδὲ ὁ Μωαβίτης και Αμανίτης, ἐὰν μὴ δεκάτη γενεὰ πληρωθῇ, καὶ ὁ αἰὼν τελεσθῇ· τῆς δὲ Συναγωγῆς ὑπὸ ἑκατοντάρχου (8) οικοδομουμένης, ἐν τοῖς πρὸ τῆς (9) Ἰησοῦ ἐπιδημίας χρόνοις τοῦτο ποιοῦντος, ὅτε οὐδέπω μεμαρτύρηται πίστιν ἔχειν ἐπόσην οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ εὗρεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ὁ φιλῶν δὲ (10) προσεύχεσθαι ἐν ταῖς συναγωγαῖς, οὐ του τινός. κεν, οὐκ ἄλλως ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν προστ ευχόμενος, ἢ διὰ τῆς φιλοδοξίας. χηται. εἰσέρχεται. εἰσέρ ** ἐὰν δὲ υἱοὶ γεννηθῶσιν αὐτοῖς, οι ρ ρχου, Χρισ στοῦ. πρὸς τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας χρόνοις περὶ ἐθνικοῦ] τοῦτο ποιοῦντος, μεμαρτύρηται πίστιν ἔχειν ὁπόσην ὅτε οὐδέπω οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραήλ. LIBELLUS DE ORATIONE. A Lucam bona receperat in vita sua mortalis, ideo- que non poterat amplius ea consequi post præsen- tem vitam : sic qui mercedem suam recipit seu quid alicui donando, seu orando, is cum non seminave- rit in spiritu, sed in carne, corruptionem melet, non autem vitam æternam 5. Seminat autem in carne qui in synagogis et vicis, ut gloriam ab ho- minibus accipiat, eleemosynam facit tuba ante se canente, vel qui amat in synagogis et angulis pla- tearuin stans orare, ut videatur ab hominibus, et pius aliquis et sanctus ab iis qui viderint, existi- metur. Verum enim vero quicunque lata et spatiosa ingreditur via, quæ ducit ad perditionem*, quæ nihil habet recti, sed tota obliqua est et angulis deformata (recla enim linea in ipsa plerumque fracta est), is in illa stat non bene, in angulis platearum orans, et voluptatis amore non in una, sed in multis consistens plateis, in quibus ii qui moriuntur ut homines” eo quod a divinitate exci- derint, celebrant beatosque illos prædicant quos in plateis pie agere existimant. Sunt autem multi qui inter orandum voluptatum amatores magis quam Dei videntur, utpote qui mediis in conviviis et poculis ebrii orant. Ifi vere in angulis platearum stant et orant. Quicunque euim voluptati deditus vivit, latamque diligit viam, is excidit ab angusta et arcta Jesu Christi via quæ ne minimam quidem lexuram, nullum omnino angulum habet. agogæ, cum Ecclesia proprie dicta nec maculaın habeat neque rugam aut quid simile, sed sancta sit et inculpabilis, in quam non ingreditur de scorto natus, neque eunuchus attritis vel amputatis testi- culis, neque Ægyptius aut Idunæus s, ex quibus qui nati fuerint vix tertia generatione poterunt Ecclesiæ coaptari, neque Moabites ant Ammonites nisi decima generatio impleta sit et sæculum exa- ctum; Synagoga vero ædificata sit a centurione qui ante Christi adventum hoc faciebat, cum tamen nondum testimonium accepisset fidei ejusmodi, quantam nec in Israel invenit Filius Dei ; qui amat C D in synagogis orare, non longe abest ab angulis pla- * Luc. xvi, 25. ss Galat. vt, 8. ss Matth. vult, 10. se Matth. vil, 13. accentum, ut sit pro Codex nus., Editio Oxon., Psal. lxxxı, 7. ]] Tim. III, 4. Deuter. Bentleius, LXX. nuscriptus in quo nempe scriptum est pyov per abbreviationem. Nam centum valet. Male vero pro editio Oxoniensis in textu habet. s riptus ; editio vero Oxoniensis, 20. Quod si qua est Ecclesiae differentia et Syn- (98) Διὰ τό. Bentleius legit, διά τε τό. (99) Codex ms., τυχεῖν. Editin Oxoniens., τυχόν. (4) Είτε δώσει. Lego cum Bentleio, εἶτ᾽ ἐν δόσει. (2) Μετὰ σαλπισμοῦ του. Bentleiusa του tollit (5) Ἐν αὐτῇ, etc. Legit Bentleius : ἐν αὐτῇ ἕστη (3) Ασεβεῖν. Lego cum Bentleio, εὐσεβεῖν. (5) Aɛl. Lego cum eodem, ɛloiv. (7) Ἐὰν μὴ υἱῶν γεννηθέντων αὐτοῖς. Legit (8) Ὑπὸ ἑκατοντάρχου. Sic habet codex ma- (9) Πρὸ τῆς, etc. Sic recte habet codex manu- (10) Δέ. Dele; vel lege, δή.

μακράν ἐστι τῶν γωνιῶν τῶν πλατειῶν. Ἀλλ᾿ οὐχ ὁ ἅγιος τοιοῦτος· οὐ φιλεῖ γὰρ προσεύχεσθαι, ἀλλὰ ἀγαπᾷ· καὶ οὐκ ἐν συναγωγαῖς, ἀλλ' ἐν ἐκκλησίαις· καὶ οὐκ ἐν γωνίαις πλατειῶν, ἀλλ' ἐν τῇ εὐθύτητι τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ· ἀλλὰ καὶ οὐχ ἵνα φαν τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ ἵν᾿ ὀφθῇ ἐνώπιον Κυρίου τοῦ Θεοῦ· ἄῤῥην γάρ ἐστι τὸν δεκτὸν ἐνιαυτὸν Κυρίου νοῶν, καὶ τὴν ἐντολὴν τηρῶν τὴν λέγουσαν· Τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀφθήσεται (11) πᾶν ἀρσενικὸν ἐνώ πιον Κυρίου τοῦ Θεοῦ. Ἐπιμελῶς δὲ ἀκουστέον τοῦ, φανῶσιν· ἐπεὶ οὐδὲν φαινόμενον καλόν ἐστιν, οἱονεὶ δοκήσει ὂν καὶ οὐκ ἀληθῶς, καὶ τὴν φαντασίαν πλα νῶν, ἀλλ' οὐκ ἀκριβῶς καὶ ἀληθῶς ἐκτυποῦν. Ὥσπερ δὲ οἱ ἐν τοῖς θεάτροις δραμάτων τινῶν ὑποκριταί, οὐχ ὅπερ λέγουσιν εἰσιν, οὐδ᾽ ὅπερ βλέπονται καθ᾽ ὅ πε- Β ρίκεινται πρόσωπον, τοῦτο τυγχάνουσιν· οὕτως καὶ πάντες οἱ ἐπιμορφάζοντες (12) τῷ δοκεῖν τὴν τοῦ κατ λοῦ φαντασίαν οὐ δίκαιοι, ἀλλ᾽ ὑποκριταί εἰσι δικαιο σύνης, καὶ αὐτοὶ ἐν ἰδίῳ θεάτρῳ ὑποκρινόμενοι, ταῖς συναγωγαῖς καὶ ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν. Ὁ δὲ μὴ ὑποκριτὴς, ἀλλὰ πᾶν τὸ ἀλλότριον ἀποθέμενος, ἐν τῷ παντὸς τοῦ προειρημένου θεάτρου καθ' ὑπερβολὴν μεί- ζονι ἑαυτῷ ἀρέσκειν εὐτρεπίζων, εἰσέρχεται εἰς τὸ ἑαυ τοῦ ταμεῖον, ἐπὶ τοῦ ἐναποτεθησαυρισμένου πλούτου, τὸν τῆς σοφίας καὶ γνώσεως θησαυρὸν ἑαυτῷ ἀποκλεί σας, καὶ μηδαμῶς ἔξω νεύων, μηδὲ περὶ τὰ ἔξω κεχη νώς, πᾶσάν τε τὴν θύραν τῶν αἰσθητηρίων ἀποκλείσας, ἵνα μὴ ἕλκηται ὑπὸ τῶν αἰσθήσεων, μηδὲ ἐκείνων ἡ φαντασία τῷ νῷ αὐτοῦ ἐπεισκρίνηται, προσεύχε ται (13) τῷ τὸ τοιοῦτον κρυπτὸν μὴ φεύγοντι, μηδε εγκαταλείποντι Πατρὶ, ἀλλ' ἐν αὐτῷ κατοικοῦντι, συμ παρόντος αὐτῷ καὶ τοῦ Μονογενούς. Ἐγὼ γὰρ, φησί, καὶ ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Δῆλον δὲ ὅτι τῷ δικαίῳ, ἐὰν δὴ (14) οὕτως εὐχώμεθα, οὐ μόνον Θεῷ, ἀλλὰ καὶ Πα- τρὶ ἐντευξόμεθα ὡς υἱῶν μὴ ἀπολειπομένῳ, ἀλλὰ παρόντι ἡμῶν τῷ κρυπτῷ, καὶ ἐφορῶντι αὐτό, καὶ πλείονα τὰ ἐν τῷταμιείῳ ποιοῦντι, ἐὰν αὐτοῦ τὴν θύραν ἀποκλείσωμεν. σηται. έπιμορφώζον- τες. εύχηται. καταστάσει. ᾿Αλλὰ προσευχόμενοι μὴ βαττολογήσωμεν, ἀλλὰ θεολογήσωμεν. Βαττολογοῦμεν δὲ, ὅτε μὴ μωμοσκο ποῦντες ἑαυτοὺς, ἢ τοὺς ἀναπεμπομένους τῆς εὐχῆς λόγους, λέγομεν τὰ διεφθαρμένα ἔργα, ἢ λόγους, ἢ νοήματα ταπεινὰ τυγχάνοντα, καὶ ἐπίληπτα, τῆς ἀφθαρσίας ἀλλότρια τοῦ Κυρίου. Ο μέντοι βαττολε γῶν ἐν τῷ εὔχεσθαι, ἤδη καὶ ἐν τῷ χείρονι (15) τῶν προειρημένων ἡμῖν συναγωγικῶν ἐστι καταστάσει τε χαλεπωτέρᾳ τῶν ἐν ταῖς πλατείαις γωνιῶν ὁδῷ, οὐδὲ ίχνος σώζων κἂν ὑποκρίσεως ἀγαθοῦ (16). Βαττολο- γοῦσι γὰρ κατὰ τὴν λέξιν τοῦ Εὐαγγελίου μόνην (17) οἱ ἐθνικοί, οὐδὲ φαντασίαν μεγάλων ἔχοντες ἢ ἐπου συναγωγικῶν ἐστι. συναγωγικός ἐστι. κατα- στάσει ἢ χαλεπωτέρα, καταστάσει ἢ χαλεπω τέρᾳ τῶν ἐν ταῖς πλατείαις γωνιῶν ὁδῷ. όδῳ, θῆς. ORIGENIS tearum. Sed vir sanctus non est ejusmodi. Non enim A amal orare, sed diligit, nec in synagogis, sed in ecclesiis, nec in angulis platearum, sed in recli- tudine angustæ et arctæ viæ; neque ut videatur ab hominibus, sed ut appareat in conspectu Domini Dei. Masculus enim est acceptabilem Domini an- num cogitaus, illudque servans mandatum: Tribus temporibus anni apparebit omne masculinum ante Dominum Deum ". Est autem diligenter intelligenda ¡lla vox, videantur. Quod enim tantum videtur, pulchrum non est, quippe quod opinione solum sit et non vere, animumque falsa et inani imagine decipiat. Quemadınodum auteın ii qui fabulas in theatris agunt, non id sunt quod dicunt, neque quod propter impositam personam esse videntur : sic quicunque honesti specie tantum ornantur, non justi sunt, sed justitiae histriones qui in suo et ipsi theatro agunt, in synagogis scilicet et angulis platearum. Qui vero liypocrita non est, sed alieno omni ornatu deposito sibi ipsi placere studet in illo theatro quod prædictis illis longe præstantius est, is intrat in cubiculum suum, ubi præter congestas divitias cum sapientiæ et scientiæ sibi thesaurum Incluserit, nec foras respicit, nec inhiat ad exte- riora, occlusisque omnibus sensuum ostiis ne ab illis distrahatur aut eorum imagines in animum in- tromittantur, oral Patrem qui absconditum ejus- modi nec fugit nec deserit, sed ipsum inhabitat, Unigenito eliam comitatus. Ego enim et Pater, ait, ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus *. Planum est nos, si sic oremus, postulaturos justum nou Deum solum, sed et Patrem qui nos utpote filios non derelinquit, sed in abscondito nostro adest illudque inspicit, augetque bona in cubiculo nostro recondita, si modo ejus ostium occluseri- mus. • C loquamur. Loquimur autem vana, cum neque nos- metipsos neque emissos a nobis in oratione sermo- nes severe examinamus, sed de rebus corruptis foquimur, aut sermones et cogitationes proferimus abjectas ac reprehensione dignas, alienasque a Domini puritate. Jam qui in oratione vana loquitur, pejori habitu est, quam quos supra diximus ad- dictos esse synagogæ, viaque incedit difficiliori D angulis platearum: cum ne vestigium quidem boni servet vel fingendo. Soli enim ethnici juxta evan- gelicum textum vana loquuntur, cum magnarum ac Deuter. XVI, 16. • Joan. xiv, 25. scriptus, male vero editio Oron., refero ad sequentem vocem Codex ms.. Recte; editio autem Oxon., Ibidem lego cum Bentleio, vel Loco editio Oxoniensis habet öɛ, contra fidem codicis manuscripti. legendum. 21. Caeterum orantes, non inania, sed digne Deo (11) Codex ms., ὀφθήσεται. Editio Oxon., ὀφθή- (12) Επιμορφάζοντες. Sic recte codex mauu- (13) Codex ms., προσεύχεται. Edit. Oxon., προσ- (14) Edit. Oron., ὅτε τῷ δικαίῳ, ἐὰν δέ. (15) Ἐν τῷ χείρονι, Lego, ἐν τῇ χείρονι, quod (16) Codex ms., ἀγαθοῦ, editio Oxon., αγα- (17) Codex ms., μόνην. Edit. Oxon., μόνοι, et ila

μακράν ἐστι τῶν γωνιῶν τῶν πλατειῶν. Ἀλλ᾿ οὐχ ὁ ἅγιος τοιοῦτος· οὐ φιλεῖ γὰρ προσεύχεσθαι, ἀλλὰ ἀγαπᾷ· καὶ οὐκ ἐν συναγωγαῖς, ἀλλ' ἐν ἐκκλησίαις· καὶ οὐκ ἐν γωνίαις πλατειῶν, ἀλλ' ἐν τῇ εὐθύτητι τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ· ἀλλὰ καὶ οὐχ ἵνα φαν τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ ἵν᾿ ὀφθῇ ἐνώπιον Κυρίου τοῦ Θεοῦ· ἄῤῥην γάρ ἐστι τὸν δεκτὸν ἐνιαυτὸν Κυρίου νοῶν, καὶ τὴν ἐντολὴν τηρῶν τὴν λέγουσαν· Τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀφθήσεται (11) πᾶν ἀρσενικὸν ἐνώ πιον Κυρίου τοῦ Θεοῦ. Ἐπιμελῶς δὲ ἀκουστέον τοῦ, φανῶσιν· ἐπεὶ οὐδὲν φαινόμενον καλόν ἐστιν, οἱονεὶ δοκήσει ὂν καὶ οὐκ ἀληθῶς, καὶ τὴν φαντασίαν πλα νῶν, ἀλλ' οὐκ ἀκριβῶς καὶ ἀληθῶς ἐκτυποῦν. Ὥσπερ δὲ οἱ ἐν τοῖς θεάτροις δραμάτων τινῶν ὑποκριταί, οὐχ ὅπερ λέγουσιν εἰσιν, οὐδ᾽ ὅπερ βλέπονται καθ᾽ ὅ πε- Β ρίκεινται πρόσωπον, τοῦτο τυγχάνουσιν· οὕτως καὶ πάντες οἱ ἐπιμορφάζοντες (12) τῷ δοκεῖν τὴν τοῦ κατ λοῦ φαντασίαν οὐ δίκαιοι, ἀλλ᾽ ὑποκριταί εἰσι δικαιο σύνης, καὶ αὐτοὶ ἐν ἰδίῳ θεάτρῳ ὑποκρινόμενοι, ταῖς συναγωγαῖς καὶ ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν. Ὁ δὲ μὴ ὑποκριτὴς, ἀλλὰ πᾶν τὸ ἀλλότριον ἀποθέμενος, ἐν τῷ παντὸς τοῦ προειρημένου θεάτρου καθ' ὑπερβολὴν μεί- ζονι ἑαυτῷ ἀρέσκειν εὐτρεπίζων, εἰσέρχεται εἰς τὸ ἑαυ τοῦ ταμεῖον, ἐπὶ τοῦ ἐναποτεθησαυρισμένου πλούτου, τὸν τῆς σοφίας καὶ γνώσεως θησαυρὸν ἑαυτῷ ἀποκλεί σας, καὶ μηδαμῶς ἔξω νεύων, μηδὲ περὶ τὰ ἔξω κεχη νώς, πᾶσάν τε τὴν θύραν τῶν αἰσθητηρίων ἀποκλείσας, ἵνα μὴ ἕλκηται ὑπὸ τῶν αἰσθήσεων, μηδὲ ἐκείνων ἡ φαντασία τῷ νῷ αὐτοῦ ἐπεισκρίνηται, προσεύχε ται (13) τῷ τὸ τοιοῦτον κρυπτὸν μὴ φεύγοντι, μηδε εγκαταλείποντι Πατρὶ, ἀλλ' ἐν αὐτῷ κατοικοῦντι, συμ παρόντος αὐτῷ καὶ τοῦ Μονογενούς. Ἐγὼ γὰρ, φησί, καὶ ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Δῆλον δὲ ὅτι τῷ δικαίῳ, ἐὰν δὴ (14) οὕτως εὐχώμεθα, οὐ μόνον Θεῷ, ἀλλὰ καὶ Πα- τρὶ ἐντευξόμεθα ὡς υἱῶν μὴ ἀπολειπομένῳ, ἀλλὰ παρόντι ἡμῶν τῷ κρυπτῷ, καὶ ἐφορῶντι αὐτό, καὶ πλείονα τὰ ἐν τῷταμιείῳ ποιοῦντι, ἐὰν αὐτοῦ τὴν θύραν ἀποκλείσωμεν. σηται. έπιμορφώζον- τες. εύχηται. καταστάσει. ᾿Αλλὰ προσευχόμενοι μὴ βαττολογήσωμεν, ἀλλὰ θεολογήσωμεν. Βαττολογοῦμεν δὲ, ὅτε μὴ μωμοσκο ποῦντες ἑαυτοὺς, ἢ τοὺς ἀναπεμπομένους τῆς εὐχῆς λόγους, λέγομεν τὰ διεφθαρμένα ἔργα, ἢ λόγους, ἢ νοήματα ταπεινὰ τυγχάνοντα, καὶ ἐπίληπτα, τῆς ἀφθαρσίας ἀλλότρια τοῦ Κυρίου. Ο μέντοι βαττολε γῶν ἐν τῷ εὔχεσθαι, ἤδη καὶ ἐν τῷ χείρονι (15) τῶν προειρημένων ἡμῖν συναγωγικῶν ἐστι καταστάσει τε χαλεπωτέρᾳ τῶν ἐν ταῖς πλατείαις γωνιῶν ὁδῷ, οὐδὲ ίχνος σώζων κἂν ὑποκρίσεως ἀγαθοῦ (16). Βαττολο- γοῦσι γὰρ κατὰ τὴν λέξιν τοῦ Εὐαγγελίου μόνην (17) οἱ ἐθνικοί, οὐδὲ φαντασίαν μεγάλων ἔχοντες ἢ ἐπου συναγωγικῶν ἐστι. συναγωγικός ἐστι. κατα- στάσει ἢ χαλεπωτέρα, καταστάσει ἢ χαλεπω τέρᾳ τῶν ἐν ταῖς πλατείαις γωνιῶν ὁδῷ. όδῳ, θῆς. ORIGENIS tearum. Sed vir sanctus non est ejusmodi. Non enim A amal orare, sed diligit, nec in synagogis, sed in ecclesiis, nec in angulis platearum, sed in recli- tudine angustæ et arctæ viæ; neque ut videatur ab hominibus, sed ut appareat in conspectu Domini Dei. Masculus enim est acceptabilem Domini an- num cogitaus, illudque servans mandatum: Tribus temporibus anni apparebit omne masculinum ante Dominum Deum ". Est autem diligenter intelligenda ¡lla vox, videantur. Quod enim tantum videtur, pulchrum non est, quippe quod opinione solum sit et non vere, animumque falsa et inani imagine decipiat. Quemadınodum auteın ii qui fabulas in theatris agunt, non id sunt quod dicunt, neque quod propter impositam personam esse videntur : sic quicunque honesti specie tantum ornantur, non justi sunt, sed justitiae histriones qui in suo et ipsi theatro agunt, in synagogis scilicet et angulis platearum. Qui vero liypocrita non est, sed alieno omni ornatu deposito sibi ipsi placere studet in illo theatro quod prædictis illis longe præstantius est, is intrat in cubiculum suum, ubi præter congestas divitias cum sapientiæ et scientiæ sibi thesaurum Incluserit, nec foras respicit, nec inhiat ad exte- riora, occlusisque omnibus sensuum ostiis ne ab illis distrahatur aut eorum imagines in animum in- tromittantur, oral Patrem qui absconditum ejus- modi nec fugit nec deserit, sed ipsum inhabitat, Unigenito eliam comitatus. Ego enim et Pater, ait, ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus *. Planum est nos, si sic oremus, postulaturos justum nou Deum solum, sed et Patrem qui nos utpote filios non derelinquit, sed in abscondito nostro adest illudque inspicit, augetque bona in cubiculo nostro recondita, si modo ejus ostium occluseri- mus. • C loquamur. Loquimur autem vana, cum neque nos- metipsos neque emissos a nobis in oratione sermo- nes severe examinamus, sed de rebus corruptis foquimur, aut sermones et cogitationes proferimus abjectas ac reprehensione dignas, alienasque a Domini puritate. Jam qui in oratione vana loquitur, pejori habitu est, quam quos supra diximus ad- dictos esse synagogæ, viaque incedit difficiliori D angulis platearum: cum ne vestigium quidem boni servet vel fingendo. Soli enim ethnici juxta evan- gelicum textum vana loquuntur, cum magnarum ac Deuter. XVI, 16. • Joan. xiv, 25. scriptus, male vero editio Oron., refero ad sequentem vocem Codex ms.. Recte; editio autem Oxon., Ibidem lego cum Bentleio, vel Loco editio Oxoniensis habet öɛ, contra fidem codicis manuscripti. legendum. 21. Caeterum orantes, non inania, sed digne Deo (11) Codex ms., ὀφθήσεται. Editio Oxon., ὀφθή- (12) Επιμορφάζοντες. Sic recte codex mauu- (13) Codex ms., προσεύχεται. Edit. Oxon., προσ- (14) Edit. Oron., ὅτε τῷ δικαίῳ, ἐὰν δέ. (15) Ἐν τῷ χείρονι, Lego, ἐν τῇ χείρονι, quod (16) Codex ms., ἀγαθοῦ, editio Oxon., αγα- (17) Codex ms., μόνην. Edit. Oxon., μόνοι, et ila

LIBELLUS DE ORATIONE. ρανίων αιτημάτων· πᾶσαν εὐχὴν τῶν σωματικών (18) καὶ τῶν ἐκτὸς ἀναπέμποντες· ἐθνικῷ οὖν βαττολο γοῦντι ὁμοιοῦται ὁ τὰ κάτω ἀπὸ τοῦ ἐν οὐρανοῖς καὶ ὑπὲρ τὰ ὕψη τῶν οὐρανῶν κατοικοῦντος Κυρίου (19) αἰτῶν. Καὶ ἔοικέ γε ὁ πολυλογῶν βαττολογεῖν, καὶ ὁ βαττολογῶν πολυλογεῖν· οὐδὲν γὰρ ἂν τῆς ὕλης καὶ τῶν σωμάτων, ἀλλ᾽ ἕκαστον τῶν νομιζομένων ἐν ἔσχι- σται καὶ διακέκοπται, καὶ διῄρηται εἰς πλείονα τὴν ἕνωσιν ἀπολελωκότα (20)· ἐν γὰρ τὸ ἀγαθὸν, πολλὰ δὲ τὰ αἰσχρὰ, καὶ ἐν ἡ ἀλήθεια, πολλὰ δὲ τὰ ψευδῆ, καὶ ἐν ἡ ἀληθὴς δικαιοσύνη, πολλαὶ δὲ ἕξεις ταύτην ὑποκρίνονται (21), καὶ ἐν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, πολλαὶ δὲ α καταργούμεναι τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τῶν ἀρ- χόντων τοῦ αἰῶνος τούτου· καὶ εἷς μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος, πολλοὶ δὲ οἱ ἀλλότριοι τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἐκφεύξεται ἁμαρτίαν ἐκ πολυλογίας, καὶ οὐδεὶς Β δικῶν ἐκ πολυλογίας εισακουσθήσεσθαι, εἰσακούε- σθαι δύναται. Διόπερ οὐχ ὁμοιωτέον ἐπὶ τὰς εὐχὰς ἡμῶν τοῖς ἐθνικοῖς βαττολογοῦσιν ἢ πολυλογοῦσιν, ἢ δ τι δήποτε πράττουσι κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως· εἶδε γὰρ ὁ τῶν ἁγίων Θεός (22), πατὴρ ων, ὧν χρείαν ἔχουσιν οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἐπεὶ ἄξια τυγχάνει τῆς πατρι- τῆς γνώσεως. Εἰ δέ τις ἀγνοεῖ τὸν Θεὸν, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ ἀγνοεῖ, ἀγνοεῖ δὲ τὰ ὧν χρείαν ἔχει. Διημαρτη- μένα γάρ ἐστι τὰ ὧν χρείαν ἔχειν νομίζει. Ὁ δὲ τε- θεωρηκώς ὧν ἐστιν ἐνδεής κρειττόνων καὶ θειοτέ ρων, γινωσκομένων ὑπὸ Θεοῦ τεύξεται ὧν τεθεώ ρηκε, καὶ ἐγνωσμένων τῷ Πατρὶ καὶ πρὸ τῆς αἰτής σεως. Τούτων δὴ εἰς τὰ πρὸ τῆς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον εὐχῆς εἰρημένων, ἤδη θεασώμεθα καὶ τὰ δηλούμενα ἀπὸ τῆς εὐχῆς. Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Αξιον επιμε λέστερον ἐπιτηρῆσαι τὴν λεγομένην παλαιὰν Διαθή πην, εἰ ἔστι ποὺ εὑρεῖν ἐν αὐτῇ εὐχήν τινος λέγοντος τὸν Θεὸν πατέρα· ἐπὶ γὰρ τοῦ παρόντος, κατὰ δύνα- μιν ἐξετάσαντες, οὐχ εὕρομεν. Οὐ τοῦτο δὲ φαμὲν, ἐπι ὁ θεὸς πατὴρ οὐκ εἴρηται, ἢ οἱ πεπιστευκέναι νομιζόμενοι Θεῷ, υἱοὶ οὐκ ὠνομάσθησαν Θεοῦ· ἀλλ᾿ ὅτι (25) ἐν προσευχῇ τὴν ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος κατηγγελ- μένην παρρησίαν περὶ τοῦ ὀνομάσαι τὸν Θεὸν πατέρα οὐχ εὕρομεν τώ. Ὅτι δὲ εἴρηται πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ υἱοὶ οἱ τῷ λόγῳ (24) τοῦ Θεοῦ προσεληλυθότες, πολλα χοῦ ἔστιν ἰδεῖν, ὥσπερ καὶ ἐν Δευτερονομίῳ· θεόν τὸν γεννήσαντά σε εγκατέλιπες, καὶ ἐπελάθον Θεοῦ τοῦ τρέφοντός σε. Καὶ πάλιν· Οὐκ αὐτὸς οὗ τός σου Πατὴρ ἐκτήσατό σε, καὶ ἐποίησέ σε, καὶ Εκτισέσε; Καὶ πάλιν· Υἱοὶ οἷς οὐκ ἔστι πίστις ἐν αὐτοῖς. Καὶ ἐν τῷ Ησαΐᾳ· Υἱοὺς ἐγέννησα και ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ήθέτησαν. Καὶ ἐν τῷ Μαλαχίᾳ Υιός δοξάσει πατέρα, καὶ δοῦλος τὸν κύριον αὐτ τοῦ. Καὶ εἰ πατήρ εἰμι εγώ, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου; " τῶν σωματικῶν. μεναι. Εt ὁ τῶν ὅλων Θεός. λόγου. sed orationem omnem de corporeis externisque rebus faciant; ita ut ethnico vana loquenti similis sit qui inferiora petit a Domino cœlos et quæ ex- celsa cœlorum superant, inhabitante. Porro idem videtur esse inania loqui ac multa·loqui ; nihil enim est unum in materia et corporibus, sed quodcunque unum putatur, scissum est et divisum atque discre tum in plura quæ unitatem amiserunt. Unum enim est bonum, turpia multa ; unum quid veritas, multa falsa; unum quid vera justitia, hanc simulant habi- tus multi; unum quid Dei sapientia, multæ autem sapientiae hujus seculi et principum hujus saculi quæ destruuntur"; et unum verbum Dei, multa autem 231a Deo aliena. Quare in multiloquio nullus A coelestium petitionum ne labrant quidem notionem, effugiet peccatum *, nec exaudiri quisquam potest Cor. 11, 6. « Prov. x, 19. Ibid., 20. "Isa. 1,2. " Malach. 1, 6. Matth. v, 7. C qui putat quod in multiloquio suo exaudiatur Caveamus igitur ne precando similes sinus ethni- cis qui vana aut multa loquuntur, aut quodlibet faciunt secundum similitudinem serpentis ". Novịt enim universorum Deus et Pater quibus indigeant filii sui; quoniam ea digna sunt paterna cognitione. Quod si quis ignorat Deum et ea quæ Dei sunt ignorat, ignorat quoque quibus habeat opus. Vitiosa enim sunt quibus indigere se putat. Qui vero con- templatus fuerit meliora et diviniora quibus indiget, hæc quæ perspexerit, a Deo et Patre accipiet, cui cognita sunt, etiam antequam pelat. Quæ cum dicta sint de his quæ orationem apud Matthæum præce- dunt, jam quæ ipsa declarantur oratione cousi- deremus. est in Veteri, ut vocant, Testamento inveniaturne alicujus oratio qui Deum patrem appellet; nam nos quidem nunc cum pro viribus investigaverimus, non invenimus. Atque illud non dicimus, Deum patrem non vocari, aut eos qui credidisse Deo pu- tantur, filios Dei non esse nominatos : sed in oratione prædicatam illam a Servatore confidentiam Deum patrem nominandi, nuspiam nos iuvenisse. Porro Deum patrem vocari, eosque filios qui ad verbum Dei accesserunt, multis in locis videre est, ut in Deuteronomio: Deum qui te genuit dereliquisti, et oblitus es Dei nutrientis te **. Et iterum : Nonne hic ipse pater tuus possedit te, et fecit te, el creavit te "? Et iterum: Filii quibus non est fides in eis ". Et in Isaia: Filios genui et exaltavi; ipsi autem spreve- runt me". Et in Malachia: Filius glorificabit patrem, et servus dominum suum. si pater ego sum, ubi est gloria mea? Et si dominus sum ego, ubi est timor meus “? Quamvis autem pater dicatur « Psal. LVII, 5. * Deut. xxxı, 18. * Ibid., 6. tur, (18) Τῶν σωματικών. Lego cum Bentleio, περὶ (19) Κυρίου. Βentleius, legit, Θεοῦ. (20) Απολελωκότα. Lege, ἀπολωλεκότα. (21) Υποκρίνονται. Bentleius mallet, υποκρινό- 22. Pater noster qui es in cœlis. Observatu dignus (22) Ὁ τῶν ἁγίων Θεός. Εidem legendum vide (23) Codex ms., õtt. Editio Oxon., öte. (24) Codex ms., τῷ λόγῳ. Editio Oxon., τοῦ

LIBELLUS DE ORATIONE. ρανίων αιτημάτων· πᾶσαν εὐχὴν τῶν σωματικών (18) καὶ τῶν ἐκτὸς ἀναπέμποντες· ἐθνικῷ οὖν βαττολο γοῦντι ὁμοιοῦται ὁ τὰ κάτω ἀπὸ τοῦ ἐν οὐρανοῖς καὶ ὑπὲρ τὰ ὕψη τῶν οὐρανῶν κατοικοῦντος Κυρίου (19) αἰτῶν. Καὶ ἔοικέ γε ὁ πολυλογῶν βαττολογεῖν, καὶ ὁ βαττολογῶν πολυλογεῖν· οὐδὲν γὰρ ἂν τῆς ὕλης καὶ τῶν σωμάτων, ἀλλ᾽ ἕκαστον τῶν νομιζομένων ἐν ἔσχι- σται καὶ διακέκοπται, καὶ διῄρηται εἰς πλείονα τὴν ἕνωσιν ἀπολελωκότα (20)· ἐν γὰρ τὸ ἀγαθὸν, πολλὰ δὲ τὰ αἰσχρὰ, καὶ ἐν ἡ ἀλήθεια, πολλὰ δὲ τὰ ψευδῆ, καὶ ἐν ἡ ἀληθὴς δικαιοσύνη, πολλαὶ δὲ ἕξεις ταύτην ὑποκρίνονται (21), καὶ ἐν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, πολλαὶ δὲ α καταργούμεναι τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τῶν ἀρ- χόντων τοῦ αἰῶνος τούτου· καὶ εἷς μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος, πολλοὶ δὲ οἱ ἀλλότριοι τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἐκφεύξεται ἁμαρτίαν ἐκ πολυλογίας, καὶ οὐδεὶς Β δικῶν ἐκ πολυλογίας εισακουσθήσεσθαι, εἰσακούε- σθαι δύναται. Διόπερ οὐχ ὁμοιωτέον ἐπὶ τὰς εὐχὰς ἡμῶν τοῖς ἐθνικοῖς βαττολογοῦσιν ἢ πολυλογοῦσιν, ἢ δ τι δήποτε πράττουσι κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως· εἶδε γὰρ ὁ τῶν ἁγίων Θεός (22), πατὴρ ων, ὧν χρείαν ἔχουσιν οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἐπεὶ ἄξια τυγχάνει τῆς πατρι- τῆς γνώσεως. Εἰ δέ τις ἀγνοεῖ τὸν Θεὸν, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ ἀγνοεῖ, ἀγνοεῖ δὲ τὰ ὧν χρείαν ἔχει. Διημαρτη- μένα γάρ ἐστι τὰ ὧν χρείαν ἔχειν νομίζει. Ὁ δὲ τε- θεωρηκώς ὧν ἐστιν ἐνδεής κρειττόνων καὶ θειοτέ ρων, γινωσκομένων ὑπὸ Θεοῦ τεύξεται ὧν τεθεώ ρηκε, καὶ ἐγνωσμένων τῷ Πατρὶ καὶ πρὸ τῆς αἰτής σεως. Τούτων δὴ εἰς τὰ πρὸ τῆς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον εὐχῆς εἰρημένων, ἤδη θεασώμεθα καὶ τὰ δηλούμενα ἀπὸ τῆς εὐχῆς. Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Αξιον επιμε λέστερον ἐπιτηρῆσαι τὴν λεγομένην παλαιὰν Διαθή πην, εἰ ἔστι ποὺ εὑρεῖν ἐν αὐτῇ εὐχήν τινος λέγοντος τὸν Θεὸν πατέρα· ἐπὶ γὰρ τοῦ παρόντος, κατὰ δύνα- μιν ἐξετάσαντες, οὐχ εὕρομεν. Οὐ τοῦτο δὲ φαμὲν, ἐπι ὁ θεὸς πατὴρ οὐκ εἴρηται, ἢ οἱ πεπιστευκέναι νομιζόμενοι Θεῷ, υἱοὶ οὐκ ὠνομάσθησαν Θεοῦ· ἀλλ᾿ ὅτι (25) ἐν προσευχῇ τὴν ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος κατηγγελ- μένην παρρησίαν περὶ τοῦ ὀνομάσαι τὸν Θεὸν πατέρα οὐχ εὕρομεν τώ. Ὅτι δὲ εἴρηται πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ υἱοὶ οἱ τῷ λόγῳ (24) τοῦ Θεοῦ προσεληλυθότες, πολλα χοῦ ἔστιν ἰδεῖν, ὥσπερ καὶ ἐν Δευτερονομίῳ· θεόν τὸν γεννήσαντά σε εγκατέλιπες, καὶ ἐπελάθον Θεοῦ τοῦ τρέφοντός σε. Καὶ πάλιν· Οὐκ αὐτὸς οὗ τός σου Πατὴρ ἐκτήσατό σε, καὶ ἐποίησέ σε, καὶ Εκτισέσε; Καὶ πάλιν· Υἱοὶ οἷς οὐκ ἔστι πίστις ἐν αὐτοῖς. Καὶ ἐν τῷ Ησαΐᾳ· Υἱοὺς ἐγέννησα και ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ήθέτησαν. Καὶ ἐν τῷ Μαλαχίᾳ Υιός δοξάσει πατέρα, καὶ δοῦλος τὸν κύριον αὐτ τοῦ. Καὶ εἰ πατήρ εἰμι εγώ, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου; " τῶν σωματικῶν. μεναι. Εt ὁ τῶν ὅλων Θεός. λόγου. sed orationem omnem de corporeis externisque rebus faciant; ita ut ethnico vana loquenti similis sit qui inferiora petit a Domino cœlos et quæ ex- celsa cœlorum superant, inhabitante. Porro idem videtur esse inania loqui ac multa·loqui ; nihil enim est unum in materia et corporibus, sed quodcunque unum putatur, scissum est et divisum atque discre tum in plura quæ unitatem amiserunt. Unum enim est bonum, turpia multa ; unum quid veritas, multa falsa; unum quid vera justitia, hanc simulant habi- tus multi; unum quid Dei sapientia, multæ autem sapientiae hujus seculi et principum hujus saculi quæ destruuntur"; et unum verbum Dei, multa autem 231a Deo aliena. Quare in multiloquio nullus A coelestium petitionum ne labrant quidem notionem, effugiet peccatum *, nec exaudiri quisquam potest Cor. 11, 6. « Prov. x, 19. Ibid., 20. "Isa. 1,2. " Malach. 1, 6. Matth. v, 7. C qui putat quod in multiloquio suo exaudiatur Caveamus igitur ne precando similes sinus ethni- cis qui vana aut multa loquuntur, aut quodlibet faciunt secundum similitudinem serpentis ". Novịt enim universorum Deus et Pater quibus indigeant filii sui; quoniam ea digna sunt paterna cognitione. Quod si quis ignorat Deum et ea quæ Dei sunt ignorat, ignorat quoque quibus habeat opus. Vitiosa enim sunt quibus indigere se putat. Qui vero con- templatus fuerit meliora et diviniora quibus indiget, hæc quæ perspexerit, a Deo et Patre accipiet, cui cognita sunt, etiam antequam pelat. Quæ cum dicta sint de his quæ orationem apud Matthæum præce- dunt, jam quæ ipsa declarantur oratione cousi- deremus. est in Veteri, ut vocant, Testamento inveniaturne alicujus oratio qui Deum patrem appellet; nam nos quidem nunc cum pro viribus investigaverimus, non invenimus. Atque illud non dicimus, Deum patrem non vocari, aut eos qui credidisse Deo pu- tantur, filios Dei non esse nominatos : sed in oratione prædicatam illam a Servatore confidentiam Deum patrem nominandi, nuspiam nos iuvenisse. Porro Deum patrem vocari, eosque filios qui ad verbum Dei accesserunt, multis in locis videre est, ut in Deuteronomio: Deum qui te genuit dereliquisti, et oblitus es Dei nutrientis te **. Et iterum : Nonne hic ipse pater tuus possedit te, et fecit te, el creavit te "? Et iterum: Filii quibus non est fides in eis ". Et in Isaia: Filios genui et exaltavi; ipsi autem spreve- runt me". Et in Malachia: Filius glorificabit patrem, et servus dominum suum. si pater ego sum, ubi est gloria mea? Et si dominus sum ego, ubi est timor meus “? Quamvis autem pater dicatur « Psal. LVII, 5. * Deut. xxxı, 18. * Ibid., 6. tur, (18) Τῶν σωματικών. Lego cum Bentleio, περὶ (19) Κυρίου. Βentleius, legit, Θεοῦ. (20) Απολελωκότα. Lege, ἀπολωλεκότα. (21) Υποκρίνονται. Bentleius mallet, υποκρινό- 22. Pater noster qui es in cœlis. Observatu dignus (22) Ὁ τῶν ἁγίων Θεός. Εidem legendum vide (23) Codex ms., õtt. Editio Oxon., öte. (24) Codex ms., τῷ λόγῳ. Editio Oxon., τοῦ

LIBELLUS DE ORATIONE. ρανίων αιτημάτων· πᾶσαν εὐχὴν τῶν σωματικών (18) καὶ τῶν ἐκτὸς ἀναπέμποντες· ἐθνικῷ οὖν βαττολο γοῦντι ὁμοιοῦται ὁ τὰ κάτω ἀπὸ τοῦ ἐν οὐρανοῖς καὶ ὑπὲρ τὰ ὕψη τῶν οὐρανῶν κατοικοῦντος Κυρίου (19) αἰτῶν. Καὶ ἔοικέ γε ὁ πολυλογῶν βαττολογεῖν, καὶ ὁ βαττολογῶν πολυλογεῖν· οὐδὲν γὰρ ἂν τῆς ὕλης καὶ τῶν σωμάτων, ἀλλ᾽ ἕκαστον τῶν νομιζομένων ἐν ἔσχι- σται καὶ διακέκοπται, καὶ διῄρηται εἰς πλείονα τὴν ἕνωσιν ἀπολελωκότα (20)· ἐν γὰρ τὸ ἀγαθὸν, πολλὰ δὲ τὰ αἰσχρὰ, καὶ ἐν ἡ ἀλήθεια, πολλὰ δὲ τὰ ψευδῆ, καὶ ἐν ἡ ἀληθὴς δικαιοσύνη, πολλαὶ δὲ ἕξεις ταύτην ὑποκρίνονται (21), καὶ ἐν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, πολλαὶ δὲ α καταργούμεναι τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τῶν ἀρ- χόντων τοῦ αἰῶνος τούτου· καὶ εἷς μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος, πολλοὶ δὲ οἱ ἀλλότριοι τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἐκφεύξεται ἁμαρτίαν ἐκ πολυλογίας, καὶ οὐδεὶς Β δικῶν ἐκ πολυλογίας εισακουσθήσεσθαι, εἰσακούε- σθαι δύναται. Διόπερ οὐχ ὁμοιωτέον ἐπὶ τὰς εὐχὰς ἡμῶν τοῖς ἐθνικοῖς βαττολογοῦσιν ἢ πολυλογοῦσιν, ἢ δ τι δήποτε πράττουσι κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως· εἶδε γὰρ ὁ τῶν ἁγίων Θεός (22), πατὴρ ων, ὧν χρείαν ἔχουσιν οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἐπεὶ ἄξια τυγχάνει τῆς πατρι- τῆς γνώσεως. Εἰ δέ τις ἀγνοεῖ τὸν Θεὸν, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ ἀγνοεῖ, ἀγνοεῖ δὲ τὰ ὧν χρείαν ἔχει. Διημαρτη- μένα γάρ ἐστι τὰ ὧν χρείαν ἔχειν νομίζει. Ὁ δὲ τε- θεωρηκώς ὧν ἐστιν ἐνδεής κρειττόνων καὶ θειοτέ ρων, γινωσκομένων ὑπὸ Θεοῦ τεύξεται ὧν τεθεώ ρηκε, καὶ ἐγνωσμένων τῷ Πατρὶ καὶ πρὸ τῆς αἰτής σεως. Τούτων δὴ εἰς τὰ πρὸ τῆς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον εὐχῆς εἰρημένων, ἤδη θεασώμεθα καὶ τὰ δηλούμενα ἀπὸ τῆς εὐχῆς. Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Αξιον επιμε λέστερον ἐπιτηρῆσαι τὴν λεγομένην παλαιὰν Διαθή πην, εἰ ἔστι ποὺ εὑρεῖν ἐν αὐτῇ εὐχήν τινος λέγοντος τὸν Θεὸν πατέρα· ἐπὶ γὰρ τοῦ παρόντος, κατὰ δύνα- μιν ἐξετάσαντες, οὐχ εὕρομεν. Οὐ τοῦτο δὲ φαμὲν, ἐπι ὁ θεὸς πατὴρ οὐκ εἴρηται, ἢ οἱ πεπιστευκέναι νομιζόμενοι Θεῷ, υἱοὶ οὐκ ὠνομάσθησαν Θεοῦ· ἀλλ᾿ ὅτι (25) ἐν προσευχῇ τὴν ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος κατηγγελ- μένην παρρησίαν περὶ τοῦ ὀνομάσαι τὸν Θεὸν πατέρα οὐχ εὕρομεν τώ. Ὅτι δὲ εἴρηται πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ υἱοὶ οἱ τῷ λόγῳ (24) τοῦ Θεοῦ προσεληλυθότες, πολλα χοῦ ἔστιν ἰδεῖν, ὥσπερ καὶ ἐν Δευτερονομίῳ· θεόν τὸν γεννήσαντά σε εγκατέλιπες, καὶ ἐπελάθον Θεοῦ τοῦ τρέφοντός σε. Καὶ πάλιν· Οὐκ αὐτὸς οὗ τός σου Πατὴρ ἐκτήσατό σε, καὶ ἐποίησέ σε, καὶ Εκτισέσε; Καὶ πάλιν· Υἱοὶ οἷς οὐκ ἔστι πίστις ἐν αὐτοῖς. Καὶ ἐν τῷ Ησαΐᾳ· Υἱοὺς ἐγέννησα και ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ήθέτησαν. Καὶ ἐν τῷ Μαλαχίᾳ Υιός δοξάσει πατέρα, καὶ δοῦλος τὸν κύριον αὐτ τοῦ. Καὶ εἰ πατήρ εἰμι εγώ, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου; " τῶν σωματικῶν. μεναι. Εt ὁ τῶν ὅλων Θεός. λόγου. sed orationem omnem de corporeis externisque rebus faciant; ita ut ethnico vana loquenti similis sit qui inferiora petit a Domino cœlos et quæ ex- celsa cœlorum superant, inhabitante. Porro idem videtur esse inania loqui ac multa·loqui ; nihil enim est unum in materia et corporibus, sed quodcunque unum putatur, scissum est et divisum atque discre tum in plura quæ unitatem amiserunt. Unum enim est bonum, turpia multa ; unum quid veritas, multa falsa; unum quid vera justitia, hanc simulant habi- tus multi; unum quid Dei sapientia, multæ autem sapientiae hujus seculi et principum hujus saculi quæ destruuntur"; et unum verbum Dei, multa autem 231a Deo aliena. Quare in multiloquio nullus A coelestium petitionum ne labrant quidem notionem, effugiet peccatum *, nec exaudiri quisquam potest Cor. 11, 6. « Prov. x, 19. Ibid., 20. "Isa. 1,2. " Malach. 1, 6. Matth. v, 7. C qui putat quod in multiloquio suo exaudiatur Caveamus igitur ne precando similes sinus ethni- cis qui vana aut multa loquuntur, aut quodlibet faciunt secundum similitudinem serpentis ". Novịt enim universorum Deus et Pater quibus indigeant filii sui; quoniam ea digna sunt paterna cognitione. Quod si quis ignorat Deum et ea quæ Dei sunt ignorat, ignorat quoque quibus habeat opus. Vitiosa enim sunt quibus indigere se putat. Qui vero con- templatus fuerit meliora et diviniora quibus indiget, hæc quæ perspexerit, a Deo et Patre accipiet, cui cognita sunt, etiam antequam pelat. Quæ cum dicta sint de his quæ orationem apud Matthæum præce- dunt, jam quæ ipsa declarantur oratione cousi- deremus. est in Veteri, ut vocant, Testamento inveniaturne alicujus oratio qui Deum patrem appellet; nam nos quidem nunc cum pro viribus investigaverimus, non invenimus. Atque illud non dicimus, Deum patrem non vocari, aut eos qui credidisse Deo pu- tantur, filios Dei non esse nominatos : sed in oratione prædicatam illam a Servatore confidentiam Deum patrem nominandi, nuspiam nos iuvenisse. Porro Deum patrem vocari, eosque filios qui ad verbum Dei accesserunt, multis in locis videre est, ut in Deuteronomio: Deum qui te genuit dereliquisti, et oblitus es Dei nutrientis te **. Et iterum : Nonne hic ipse pater tuus possedit te, et fecit te, el creavit te "? Et iterum: Filii quibus non est fides in eis ". Et in Isaia: Filios genui et exaltavi; ipsi autem spreve- runt me". Et in Malachia: Filius glorificabit patrem, et servus dominum suum. si pater ego sum, ubi est gloria mea? Et si dominus sum ego, ubi est timor meus “? Quamvis autem pater dicatur « Psal. LVII, 5. * Deut. xxxı, 18. * Ibid., 6. tur, (18) Τῶν σωματικών. Lego cum Bentleio, περὶ (19) Κυρίου. Βentleius, legit, Θεοῦ. (20) Απολελωκότα. Lege, ἀπολωλεκότα. (21) Υποκρίνονται. Bentleius mallet, υποκρινό- 22. Pater noster qui es in cœlis. Observatu dignus (22) Ὁ τῶν ἁγίων Θεός. Εidem legendum vide (23) Codex ms., õtt. Editio Oxon., öte. (24) Codex ms., τῷ λόγῳ. Editio Oxon., τοῦ

Α Καὶ εἰ Κύριός εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστιν ὁ φόβος μου; Καὶ εἰ λέγεται (25) τοίνυν πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ υἱοὶ οἱ τῷ λόγῳ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως γεγεννημένοι· τὸ βέ- βαιόν τε (26) καὶ τὸ ἀμετάπτωτον τῆς υἱότητος οὐκ ἔστιν ἰδεῖν παρὰ τοῖς ἀρχαίοις. Αὐτὰ γοῦν ἃ παρεθέ μεθα ὑπαιτίους ἐμφαίνει εἶναι τοὺς λεγομένους υιούς ἐπεὶ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ἕως ὁ κληρονόμος της πιός ἐστιν, οὐδὲν διαφέρει δούλου, κύριος πάντων ῶν, ἀλλ' ὑπὸ ἐπιτρόπους ἐστὶ καὶ οἰκονόμους ἄγρι τῆς προθεσμίας τοῦ πατρός· τὸ δὲ πλήρωμα τοῦ χρόνου ἐν τῇ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπιδη- μίᾳ ἔνεστιν, ὅτε τὴν υἱοθεσίαν ἀπολαμβάνουσιν οἱ βουλόμενοι, ὡς ὁ Παῦλος διδάσκει διὰ τούτων· Οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, ἀλλὰ ἐλά βετε πνεῦμα υἱοθεσίας, ἐν ᾧ κράζομεν· Ἀββᾶ ὁ Πα- τήρ. Καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην· "Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτ τόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ· καὶ διὰ τοῦτο τὸ τῆς υἱοθεσίας πνεῦμα ἐν τῇ καθολικῇ τοῦ Ἰωάν- νου Ἐπιστολῇ περὶ τῶν ἐκ Θεοῦ γεγεννημένων μεμα θήκαμεν, ὅτι πᾶς ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Θεοῦ ἁμαρτίαν οὐ ποιεῖ, ὅτι σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ μένει, καὶ οὐ δύναται ἁμαρτάνειν, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγένηται. Εἰ μέντοι νοήσαιμεν τί ἐστι τὸ, ὅταν προσεύχησθε, λέγετε, Πάτερ, ὅπερ παρὰ τῷ Λουκᾷ γέγραπται, ὀκνήσομεν (27), μὴ γενόμενοι υἱοὶ γνήσιοι, προενέγκασθαι ταύτην τὴν φωνὴν αὐτῷ, μήποτε πρὸς τοῖς ἄλλοις ἡμῶν ἁμαρτήμασι καὶ ἀσεβείας ἐγκλήματι ἔνοχοι γενώμεθα. "Ο δὲ (28) λέγω, τοιοῦτόν ἐστι· Ο φησὶν ἐν τῇ προτέρᾳ πρὸς Κορινθίους ὁ Παῦλος · Οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριος Ἰησοῦς, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· καὶ οὐδεὶς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ λα- λῶν λέγει ἀνάθεμα Ἰησοῦν (29)· τὸ αὐτὸ ὀνομά ζων ἅγιον Πνεῦμα, καὶ Πνεῦμα Θεοῦ. Τί δὲ τὸ εἰπεῖν ἐν Πνεύματι ἁγίῳ Κύριον Ἰησοῦν (30), οὐ πάνυ ἐστὶ σαφές, προφερομένων τὴν φωνὴν ὑποκριτῶν μυρίων, καὶ ἑτεροδόξων πλειόνων, ενίοτε καὶ δαιμόνων, νικω μένων ὑπὸ τῆς ἐν τῷ ὀνόματι δυνάμεως. Οὐδεὶς οὖν τολμήσει (31) τινὰ τούτων ἀποφήνασθαι ἐν Πνεύματι ἁγίῳ λέγειν Κύριον Ἰησοῦν. Διόπερ οὐδ᾽ ἂν δεχθεῖεν λέγειν Κύριον Ἰησοῦν (32), μόνων τῶν ἀπὸ διαθέ σεως λεγόντων, ἐν τῷ δουλεύειν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ μηδένα παρὰ τοῦτον ἐν τῷ ὁτιποτοῦν πράττειν ἀνα- γορευόντων Κύριον (33), τὸ Κύριος Ἰησοῦς. Εἰ δὲ τοιοῦτοι οἱ λέγοντες Κύριος Ἰησοῦς, τάχα πᾶς ὁ ἁμαρτάνων, διὰ τοῦ παρανομεῖν ἀναθεματίζων τὸν θεῖον Λόγον, διὰ τῶν ἔργων κέκραγεν ἀνάθεμα Ίτ- σοῦς. Ωσπερ οὖν ὁ τοιόσδε λέγει (54) Κύριος Ἰησοῦς, καὶ ὁ τούτῳ ἐναντίως διακείμενος, τὸ ἀνάθεμα Ἰη- το γητε. βαιόν γε. σαμεν. οκνήσαιμεν. δε. τους. λέγειν, Κύριος Ἰησοῦς. λέ- γειν, λέγων, δεχθείη λέγων Κύριον Ἰησοῦν. δεχθεῖεν λέγειν, Κύριος Ἰησοῦς. γων. ORIGENIS Deus, iique filii qui verbo fidei qua in ipsum credi- B & Joan. ut, 9. * Luc. xi, 2. Cor. xit, 3. tur geniti sunt, firma tamen et stabilis apud antiquos filiatio non reperitur. Ipsa igitur loca quæ adducta sunt, subditos ostendunt fuisse qui dicebantur filii : quandoquidem secundum Apostolum quanto tempore hæres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium: sed sub tutoribus et actoribus est usque ad præfinitum tempus a patre ; plenitudo autem temporis est in adventu Domini nostri Jesu Christi, cum adoptionem accipiunt qui volunt, ut Paulus docet his verbis: Non enim accepistis spiritum servitutis in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, Pater ". Et in Evangelio secundum Joannem: Quotquot autem rece- perunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri his qui credunt in nomine ejus's. Et propter spiritum hunc adoptionis filiorum in catholica Joannis Epi- stola de iis qui de Deo nati sunt, didicimus omnem qui natus est ex Deo, peccatum non facere, quoniam semen ipsius in eo manet, et non posse peccare, quo- niam ex Deo natus est vs. Igitur si intelliganus quid illud sit quod apud Lucam scriptum est, Cum oralis, dicile : Pater " ; verebimur si filii legitimi non simus hac illum voce compellare: ne ad alia peccata nostra etiam impietatis crimen accedat. Id autem est quod dico. Ait Paulus in prima ad Corinthios Epistola: Nemo potest dicere Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto, et nemo in Spiritu Dei loquens dicit anathema Jesu 7. Idem enim vocat Spiritum sanctum et Spiritum Dei. Quid sit autem dicere in Spiritu sancto Dominum Jesum, non admodum per- spicuum est; cum proferatur haec vox et ab hypocri- tis innumeris, et ab heterodoxis quamplurimis, nonnunquam et a dæmonibus hujus nominis virtute superatis. Ilorum ergo aliquem in Spiritu sancto dicere Dominum Jesum nemo affirmare audeat. Quare ne vellent quidem dicere Dominum Jesum, cum illi soli dicant Dominum Jesum, qui ex animo serviunt Verbo Dei, nullumque alium in qualibet agenda re Dominum prædicant. Quod si tales sunt qui dicunt : Dominus Jesus, forsan quicunque pec- cat, prævaricatione sua anathematizans Verbum divinum, operibus ipsis clamat anathema Jesu. Ut igitur qui talis est, dicit Dominum Jesun, et qui contrario se modo habet, dicit anathema Jesu : D sic omnis qui natus est ex Deo et peccatum non facit, eo quod seminis divini sit particeps quod ab omni peccato avertit, per ea quæ agit, dicit: Pater noster qui es in cœlis; ipso spiritu testimonium red- Galat. 1, Rom. vi, 15. 1. 7ª Joan. 1, 12. | Joan. t, 9. Bentleius legit, At codex us. ut in nostro textu. In manuscripto legitur, non vero quemadmodum in editione Oxoniensi. Editio Oxon., Bentleius legit, Bentleius. (25) Codex ns., λέγεται. Editio Oxon., λέ- (26) Το βέβαιον τε. Lego cum Bentleio, τὸ βέ (27) Codex ms., οκνήσομεν, edit. Οxon., ὠχνή (28) Editio Oxon., ἐγκλήματος ἔνοχοι γενώμεθα· (29) Ἰησοῦν. Βentleius legit, Ἰησοῦς. (30) Κύριον Ἰησοῦν. Idem legit, Κύριος Ἰησ (31) Τολμήσει, etc. Idem legit, τολμήσεις..... (59) Codex ms., δεχθείεν λέγειν Κύριον Ἰησοῦν. (35) Κύριον. Forte legendum, κυρίως, ut conjicit (34) Codex nis. recte, λέγει. Editio Oxon., -

Α Καὶ εἰ Κύριός εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστιν ὁ φόβος μου; Καὶ εἰ λέγεται (25) τοίνυν πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ υἱοὶ οἱ τῷ λόγῳ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως γεγεννημένοι· τὸ βέ- βαιόν τε (26) καὶ τὸ ἀμετάπτωτον τῆς υἱότητος οὐκ ἔστιν ἰδεῖν παρὰ τοῖς ἀρχαίοις. Αὐτὰ γοῦν ἃ παρεθέ μεθα ὑπαιτίους ἐμφαίνει εἶναι τοὺς λεγομένους υιούς ἐπεὶ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ἕως ὁ κληρονόμος της πιός ἐστιν, οὐδὲν διαφέρει δούλου, κύριος πάντων ῶν, ἀλλ' ὑπὸ ἐπιτρόπους ἐστὶ καὶ οἰκονόμους ἄγρι τῆς προθεσμίας τοῦ πατρός· τὸ δὲ πλήρωμα τοῦ χρόνου ἐν τῇ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπιδη- μίᾳ ἔνεστιν, ὅτε τὴν υἱοθεσίαν ἀπολαμβάνουσιν οἱ βουλόμενοι, ὡς ὁ Παῦλος διδάσκει διὰ τούτων· Οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, ἀλλὰ ἐλά βετε πνεῦμα υἱοθεσίας, ἐν ᾧ κράζομεν· Ἀββᾶ ὁ Πα- τήρ. Καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην· "Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτ τόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ· καὶ διὰ τοῦτο τὸ τῆς υἱοθεσίας πνεῦμα ἐν τῇ καθολικῇ τοῦ Ἰωάν- νου Ἐπιστολῇ περὶ τῶν ἐκ Θεοῦ γεγεννημένων μεμα θήκαμεν, ὅτι πᾶς ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Θεοῦ ἁμαρτίαν οὐ ποιεῖ, ὅτι σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ μένει, καὶ οὐ δύναται ἁμαρτάνειν, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγένηται. Εἰ μέντοι νοήσαιμεν τί ἐστι τὸ, ὅταν προσεύχησθε, λέγετε, Πάτερ, ὅπερ παρὰ τῷ Λουκᾷ γέγραπται, ὀκνήσομεν (27), μὴ γενόμενοι υἱοὶ γνήσιοι, προενέγκασθαι ταύτην τὴν φωνὴν αὐτῷ, μήποτε πρὸς τοῖς ἄλλοις ἡμῶν ἁμαρτήμασι καὶ ἀσεβείας ἐγκλήματι ἔνοχοι γενώμεθα. "Ο δὲ (28) λέγω, τοιοῦτόν ἐστι· Ο φησὶν ἐν τῇ προτέρᾳ πρὸς Κορινθίους ὁ Παῦλος · Οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριος Ἰησοῦς, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· καὶ οὐδεὶς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ λα- λῶν λέγει ἀνάθεμα Ἰησοῦν (29)· τὸ αὐτὸ ὀνομά ζων ἅγιον Πνεῦμα, καὶ Πνεῦμα Θεοῦ. Τί δὲ τὸ εἰπεῖν ἐν Πνεύματι ἁγίῳ Κύριον Ἰησοῦν (30), οὐ πάνυ ἐστὶ σαφές, προφερομένων τὴν φωνὴν ὑποκριτῶν μυρίων, καὶ ἑτεροδόξων πλειόνων, ενίοτε καὶ δαιμόνων, νικω μένων ὑπὸ τῆς ἐν τῷ ὀνόματι δυνάμεως. Οὐδεὶς οὖν τολμήσει (31) τινὰ τούτων ἀποφήνασθαι ἐν Πνεύματι ἁγίῳ λέγειν Κύριον Ἰησοῦν. Διόπερ οὐδ᾽ ἂν δεχθεῖεν λέγειν Κύριον Ἰησοῦν (32), μόνων τῶν ἀπὸ διαθέ σεως λεγόντων, ἐν τῷ δουλεύειν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ μηδένα παρὰ τοῦτον ἐν τῷ ὁτιποτοῦν πράττειν ἀνα- γορευόντων Κύριον (33), τὸ Κύριος Ἰησοῦς. Εἰ δὲ τοιοῦτοι οἱ λέγοντες Κύριος Ἰησοῦς, τάχα πᾶς ὁ ἁμαρτάνων, διὰ τοῦ παρανομεῖν ἀναθεματίζων τὸν θεῖον Λόγον, διὰ τῶν ἔργων κέκραγεν ἀνάθεμα Ίτ- σοῦς. Ωσπερ οὖν ὁ τοιόσδε λέγει (54) Κύριος Ἰησοῦς, καὶ ὁ τούτῳ ἐναντίως διακείμενος, τὸ ἀνάθεμα Ἰη- το γητε. βαιόν γε. σαμεν. οκνήσαιμεν. δε. τους. λέγειν, Κύριος Ἰησοῦς. λέ- γειν, λέγων, δεχθείη λέγων Κύριον Ἰησοῦν. δεχθεῖεν λέγειν, Κύριος Ἰησοῦς. γων. ORIGENIS Deus, iique filii qui verbo fidei qua in ipsum credi- B & Joan. ut, 9. * Luc. xi, 2. Cor. xit, 3. tur geniti sunt, firma tamen et stabilis apud antiquos filiatio non reperitur. Ipsa igitur loca quæ adducta sunt, subditos ostendunt fuisse qui dicebantur filii : quandoquidem secundum Apostolum quanto tempore hæres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium: sed sub tutoribus et actoribus est usque ad præfinitum tempus a patre ; plenitudo autem temporis est in adventu Domini nostri Jesu Christi, cum adoptionem accipiunt qui volunt, ut Paulus docet his verbis: Non enim accepistis spiritum servitutis in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, Pater ". Et in Evangelio secundum Joannem: Quotquot autem rece- perunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri his qui credunt in nomine ejus's. Et propter spiritum hunc adoptionis filiorum in catholica Joannis Epi- stola de iis qui de Deo nati sunt, didicimus omnem qui natus est ex Deo, peccatum non facere, quoniam semen ipsius in eo manet, et non posse peccare, quo- niam ex Deo natus est vs. Igitur si intelliganus quid illud sit quod apud Lucam scriptum est, Cum oralis, dicile : Pater " ; verebimur si filii legitimi non simus hac illum voce compellare: ne ad alia peccata nostra etiam impietatis crimen accedat. Id autem est quod dico. Ait Paulus in prima ad Corinthios Epistola: Nemo potest dicere Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto, et nemo in Spiritu Dei loquens dicit anathema Jesu 7. Idem enim vocat Spiritum sanctum et Spiritum Dei. Quid sit autem dicere in Spiritu sancto Dominum Jesum, non admodum per- spicuum est; cum proferatur haec vox et ab hypocri- tis innumeris, et ab heterodoxis quamplurimis, nonnunquam et a dæmonibus hujus nominis virtute superatis. Ilorum ergo aliquem in Spiritu sancto dicere Dominum Jesum nemo affirmare audeat. Quare ne vellent quidem dicere Dominum Jesum, cum illi soli dicant Dominum Jesum, qui ex animo serviunt Verbo Dei, nullumque alium in qualibet agenda re Dominum prædicant. Quod si tales sunt qui dicunt : Dominus Jesus, forsan quicunque pec- cat, prævaricatione sua anathematizans Verbum divinum, operibus ipsis clamat anathema Jesu. Ut igitur qui talis est, dicit Dominum Jesun, et qui contrario se modo habet, dicit anathema Jesu : D sic omnis qui natus est ex Deo et peccatum non facit, eo quod seminis divini sit particeps quod ab omni peccato avertit, per ea quæ agit, dicit: Pater noster qui es in cœlis; ipso spiritu testimonium red- Galat. 1, Rom. vi, 15. 1. 7ª Joan. 1, 12. | Joan. t, 9. Bentleius legit, At codex us. ut in nostro textu. In manuscripto legitur, non vero quemadmodum in editione Oxoniensi. Editio Oxon., Bentleius legit, Bentleius. (25) Codex ns., λέγεται. Editio Oxon., λέ- (26) Το βέβαιον τε. Lego cum Bentleio, τὸ βέ (27) Codex ms., οκνήσομεν, edit. Οxon., ὠχνή (28) Editio Oxon., ἐγκλήματος ἔνοχοι γενώμεθα· (29) Ἰησοῦν. Βentleius legit, Ἰησοῦς. (30) Κύριον Ἰησοῦν. Idem legit, Κύριος Ἰησ (31) Τολμήσει, etc. Idem legit, τολμήσεις..... (59) Codex ms., δεχθείεν λέγειν Κύριον Ἰησοῦν. (35) Κύριον. Forte legendum, κυρίως, ut conjicit (34) Codex nis. recte, λέγει. Editio Oxon., -

Β τους· οὕτως πᾶς ὁ ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγεννημένος, καὶ μὴ ποιῶν ἁμαρτίαν, τῷ σπέρματος μετέχειν Θεοῦ πάσης ἁμαρτίας ἀποτρέποντος, δι᾿ ὧν πράττει, λέγει· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· αὐτοῦ τοῦ Πνεύ ματος συμμαρτυροῦντος τῷ πνεύματι αὐτῶν ὅτι εἰσὶ τέκνα Θεοῦ, καὶ κληρονόμοι αὐτοῦ, συγκλη- ρονόμοι τε τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ συμπάσχοντες καὶ συνδοξάζεσθαι ἐλπίζουσιν εὐλόγως. Ἵνα δὲ μὴ ἐξ ἡμίσους λέγωσι τὸ, Πάτερ ἡμῶν, οἱ τοιοῦτοι μετά τῶν ἔργων, καὶ ἡ καρδία, ἡ τῶν καλῶν ἔργων πηγή καὶ ἀρχὴ, πιστεύει εἰς δικαιοσύνην, οἷς συμφώνως τὸ στόμα ὁμολογεῖ εἰς σωτηρίαν. Πᾶν οὖν ἔργον αὐτοῖς, καὶ λόγος, καὶ νόημα ὑπὸ τοῦ μονογενοῦς Λό- του μεμορφωμένα κατ' αὐτὸν, μεμίμηται τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, καὶ γέγονε κατ᾿ εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, ἀνατέλλοντος τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, καὶ βρέχοντος ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδί- κους· ὡς εἶναι ἐν αὐτοῖς τὴν εἰκόνα τοῦ ἑπουρα- νίου, καὶ αὐτοῦ ὄντος εἰκόνος Θεοῦ. Εἰκὼν οὖν εἰ κίνος οἱ ἅγιοι τυγχάνοντες, τῆς εἰκόνος οὔσης Υἱοῦ, ἀπομάττονται υἱότητα, οὐ μόνῳ τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ γινόμενοι σύμμορφοι, ἀλλὰ καὶ ὄντι ἐν τῷ σώματι. Γίνονται δὲ σύμμορφοι τῷ ἐν σώματι (35) τῆς δόξης, μεταμορφούμενοι τῇ ἀνακαινίσει τοῦ νοός. Εἰ δ' οἱ τοιοῦτοι δι᾿ ὅλων φασὶ τό· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· δηλονότι ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ὥς φησιν ἐν τῇ καθολικῇ ὁ Ἰωάννης, ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστὶν, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς ὁ διάβολος ἁμαρτάνει. Καὶ ὥσπερ σπέρμα τοῦ Θεοῦ, ἐν τῷ γεγεννημένῳ (56) ἐκ τοῦ Θεοῦ μένον, αἴτιον τοῦ μὴ δύνασθαι ἁμαρτάνειν – γίνεται τῷ κατὰ τὸν μονογενῆ Λόγον μεμορφωμένῳ οὕτως ἐν παντὶ τῷ ποιοῦντι τὴν ἁμαρτίαν σπέρμα τοῦ διαβόλου ἔνεστιν, ὅσον ἐνυπάρχει τῇ ψυχῇ, μὴ ἐῶν δύνασθαι κατορθοῦν τὸν ἔχοντα αὐτόν (37). Αλλ' ἐπεὶ εἰς τοῦτο ἐφανερώθη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἵνα λύσῃ τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου, δυνατὸν τῇ εἰς τὴν ψυχὴν ἡμῶν ἐπιδημία τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, λυθέντων τῶν ἔρω γων τοῦ διαβόλου, ἐξαφανισθῆναι τὸ ἐντεθὲν ἡμῖν σπέρμα πονηρόν, καὶ γενέσθαι ἡμᾶς τέκνα τοῦ Θεοῦ. Μὴ λέξεις τοίνυν νομίσωμεν διδάσκεσθαι λέγειν ἡμᾶς ἔν τινι ἀποτεταγμένῳ τοῦ εὔχεσθαι καιρῷ· ἀλλ᾽ εἰ συνίεμεν τῶν ἡμῖν προεξετασθέντων εἰς τὸ ἀδιαλεί πτως προσεύχεσθαι (58), πᾶς ἡμῶν ὁ βίος ἀδιαλείπτως προσευχομένων λεγέτω τό, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τὸ πολίτευμα ἔχων οὐδαμῶς ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ παντὶ τρόπῳ ἐν οὐρανοῖς, θρόνοις τυγχάνουσι τοῦ Θεοῦ διὰ τὸ ἱδρύσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐν πᾶσι τοῖς φοροῦσι τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου· καὶ διὰ τοῦτο γενομένοις ἐπουρανίοις. Ἐπὰν λέγηται ὁ Πατὴρ τῶν ἁγίων (39) εἶναι ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὐ περιγεγράφθαι αὐτὸν σχήματι σω- ματικῷ ὑποληπτέον, καὶ ἐν οὐρανοῖς κατοικεῖν· ἐπεί το περιεχόμενος ἐλάττων τῶν οὐρανῶν ὁ Θεὸς εὐρε θήσεται, περιεχόντων αὐτὸν τῶν οὐρανῶν· δέον τῇ ἀφάτῳ δυνάμει τῆς θεότητος αὐτοῦ πεπεῖσθαι περι- έχεσθαι καὶ συνέχεσθαι τὰ πάντα ὑπ' αὐτοῦ. Καὶ καθολικῶς τὰς ὅσον ἐπὶ τῷ ῥητῷ λέξεις τὰς νομίζο " τῇ ἀνακαινίσει, Οχοη., τῇ ἀνακαινώσει. γενημένῳ. σπέρμα. χεσθε. LIBELLUS DE ORATIONE. A dente spiritui eorum quod sint filii Dei ", ipsiusque hæredes, cohæredes autem Christi, quandoquidem compatiuntur, ideoque conglorificari recte sperant. Ne autem Pater noster dimidiate dicant illi, cum operibus etiam cor bonorum operum fons et prin- cipium credit ad justitiam; quibus consentiens es confitetur ad salutem 78. Itaque omne eorum opus et sermo et cogitatio ab unigenito Verbo ipsi con- formata imitantur imaginem invisibilis Dei et fiunt ad imaginem Creatoris qui solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit super justos et injustos, ut sit in ipsis imago (Verbi) calestis® quod et ipsum est imago Dei. Cum igitur imaginis imago sint sancti, et imago Filius sit, filiationem exprimunt, non corpori tantum gloriæ Christi con- formes facti, sed et ei qui est in corpore. Fiunt autem similes ei qui est in corpore gloriæ, trans- formati renovatione mentis. Si autem qui omnino tales sunt, dicunt: Pater noster qui es in cœlis; manifestum est eum qui facit peccatum, ut ait in Epistola catholica Joannes, ex diabolo esse, quoniam ab initio diabolus peccat 81. Et sicut semen Dei in eo quinatus est ex Deo, manens, causa est cur peccare non possit qui unigenito Verbo conformatus est, sic omni qui facit peccatum, semen diaboli inest, quod quandiu in anima est, nihil eam recti sinit agere posse. At quoniam in hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera diaboli 8, fieri potest inadveniente in animam nostram Verbo Dei, ut dissolutis diaboli operibus immissum in nos malum semen evanescal, C famousque filii Dei. Ne voces igitur tantum putemus didicisse nos dicere certo quodam orationis tem- pore; sed si intelligimus quæ supra diximus in illud: Sine intermissione orate; tota vita nostra qui indesinenter oramus, dicat: Pater noster qui es in calis, 'sitque conversatio nostra nullo modo super terram, sed omòino in cœlis 8ª qui throni sunt Dei: cum stabilitum sit regnum Dei in iis omnibus qui portant imaginem cœlestis ', adeoque cœlestes effecti sunt. D Rom. viii, 16. * Philip. 111, 20. non ille figura corporea circumscribi putandus est et in cœlis habitare. Nam comprehensus cœlis Deus, continentibus ipsum cœlis inveniretur minor; cum econtrario credere necesse sit ineffabili eum divi- naque sua virtute comprehendere omnia ac conti- nere. Atque in universum quæ verba ad litteram sumpta videntur simplicioribus Deum in loco esse Rom. X, 10. Matth. v, 45. 8º I Cor. xv, 49. | Joan. !!!, 8. Ibid. I Cor. XV, 49. Paulo post recte codex ms., editio enim ad 23. Cum dicitur sanctorum Pater esse in cœlis, (65) Τῷ ἐν σώματι. Legit Bentleius, τῷ σώματι. (36) Codex ms., γεγεννημένῳ. Edit. Oxon., γε- (37) Αὐτόν. Lege cum Bentleio, αὐτό, refertur (38) Προσεύχεσθαι. Forte legendum, προσεύ (39) Τῶν ἁγίων. Legit Bentleius, τῶν ὅλων

Β τους· οὕτως πᾶς ὁ ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγεννημένος, καὶ μὴ ποιῶν ἁμαρτίαν, τῷ σπέρματος μετέχειν Θεοῦ πάσης ἁμαρτίας ἀποτρέποντος, δι᾿ ὧν πράττει, λέγει· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· αὐτοῦ τοῦ Πνεύ ματος συμμαρτυροῦντος τῷ πνεύματι αὐτῶν ὅτι εἰσὶ τέκνα Θεοῦ, καὶ κληρονόμοι αὐτοῦ, συγκλη- ρονόμοι τε τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ συμπάσχοντες καὶ συνδοξάζεσθαι ἐλπίζουσιν εὐλόγως. Ἵνα δὲ μὴ ἐξ ἡμίσους λέγωσι τὸ, Πάτερ ἡμῶν, οἱ τοιοῦτοι μετά τῶν ἔργων, καὶ ἡ καρδία, ἡ τῶν καλῶν ἔργων πηγή καὶ ἀρχὴ, πιστεύει εἰς δικαιοσύνην, οἷς συμφώνως τὸ στόμα ὁμολογεῖ εἰς σωτηρίαν. Πᾶν οὖν ἔργον αὐτοῖς, καὶ λόγος, καὶ νόημα ὑπὸ τοῦ μονογενοῦς Λό- του μεμορφωμένα κατ' αὐτὸν, μεμίμηται τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, καὶ γέγονε κατ᾿ εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, ἀνατέλλοντος τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, καὶ βρέχοντος ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδί- κους· ὡς εἶναι ἐν αὐτοῖς τὴν εἰκόνα τοῦ ἑπουρα- νίου, καὶ αὐτοῦ ὄντος εἰκόνος Θεοῦ. Εἰκὼν οὖν εἰ κίνος οἱ ἅγιοι τυγχάνοντες, τῆς εἰκόνος οὔσης Υἱοῦ, ἀπομάττονται υἱότητα, οὐ μόνῳ τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ γινόμενοι σύμμορφοι, ἀλλὰ καὶ ὄντι ἐν τῷ σώματι. Γίνονται δὲ σύμμορφοι τῷ ἐν σώματι (35) τῆς δόξης, μεταμορφούμενοι τῇ ἀνακαινίσει τοῦ νοός. Εἰ δ' οἱ τοιοῦτοι δι᾿ ὅλων φασὶ τό· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· δηλονότι ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ὥς φησιν ἐν τῇ καθολικῇ ὁ Ἰωάννης, ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστὶν, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς ὁ διάβολος ἁμαρτάνει. Καὶ ὥσπερ σπέρμα τοῦ Θεοῦ, ἐν τῷ γεγεννημένῳ (56) ἐκ τοῦ Θεοῦ μένον, αἴτιον τοῦ μὴ δύνασθαι ἁμαρτάνειν – γίνεται τῷ κατὰ τὸν μονογενῆ Λόγον μεμορφωμένῳ οὕτως ἐν παντὶ τῷ ποιοῦντι τὴν ἁμαρτίαν σπέρμα τοῦ διαβόλου ἔνεστιν, ὅσον ἐνυπάρχει τῇ ψυχῇ, μὴ ἐῶν δύνασθαι κατορθοῦν τὸν ἔχοντα αὐτόν (37). Αλλ' ἐπεὶ εἰς τοῦτο ἐφανερώθη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἵνα λύσῃ τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου, δυνατὸν τῇ εἰς τὴν ψυχὴν ἡμῶν ἐπιδημία τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, λυθέντων τῶν ἔρω γων τοῦ διαβόλου, ἐξαφανισθῆναι τὸ ἐντεθὲν ἡμῖν σπέρμα πονηρόν, καὶ γενέσθαι ἡμᾶς τέκνα τοῦ Θεοῦ. Μὴ λέξεις τοίνυν νομίσωμεν διδάσκεσθαι λέγειν ἡμᾶς ἔν τινι ἀποτεταγμένῳ τοῦ εὔχεσθαι καιρῷ· ἀλλ᾽ εἰ συνίεμεν τῶν ἡμῖν προεξετασθέντων εἰς τὸ ἀδιαλεί πτως προσεύχεσθαι (58), πᾶς ἡμῶν ὁ βίος ἀδιαλείπτως προσευχομένων λεγέτω τό, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τὸ πολίτευμα ἔχων οὐδαμῶς ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ παντὶ τρόπῳ ἐν οὐρανοῖς, θρόνοις τυγχάνουσι τοῦ Θεοῦ διὰ τὸ ἱδρύσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐν πᾶσι τοῖς φοροῦσι τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου· καὶ διὰ τοῦτο γενομένοις ἐπουρανίοις. Ἐπὰν λέγηται ὁ Πατὴρ τῶν ἁγίων (39) εἶναι ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὐ περιγεγράφθαι αὐτὸν σχήματι σω- ματικῷ ὑποληπτέον, καὶ ἐν οὐρανοῖς κατοικεῖν· ἐπεί το περιεχόμενος ἐλάττων τῶν οὐρανῶν ὁ Θεὸς εὐρε θήσεται, περιεχόντων αὐτὸν τῶν οὐρανῶν· δέον τῇ ἀφάτῳ δυνάμει τῆς θεότητος αὐτοῦ πεπεῖσθαι περι- έχεσθαι καὶ συνέχεσθαι τὰ πάντα ὑπ' αὐτοῦ. Καὶ καθολικῶς τὰς ὅσον ἐπὶ τῷ ῥητῷ λέξεις τὰς νομίζο " τῇ ἀνακαινίσει, Οχοη., τῇ ἀνακαινώσει. γενημένῳ. σπέρμα. χεσθε. LIBELLUS DE ORATIONE. A dente spiritui eorum quod sint filii Dei ", ipsiusque hæredes, cohæredes autem Christi, quandoquidem compatiuntur, ideoque conglorificari recte sperant. Ne autem Pater noster dimidiate dicant illi, cum operibus etiam cor bonorum operum fons et prin- cipium credit ad justitiam; quibus consentiens es confitetur ad salutem 78. Itaque omne eorum opus et sermo et cogitatio ab unigenito Verbo ipsi con- formata imitantur imaginem invisibilis Dei et fiunt ad imaginem Creatoris qui solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit super justos et injustos, ut sit in ipsis imago (Verbi) calestis® quod et ipsum est imago Dei. Cum igitur imaginis imago sint sancti, et imago Filius sit, filiationem exprimunt, non corpori tantum gloriæ Christi con- formes facti, sed et ei qui est in corpore. Fiunt autem similes ei qui est in corpore gloriæ, trans- formati renovatione mentis. Si autem qui omnino tales sunt, dicunt: Pater noster qui es in cœlis; manifestum est eum qui facit peccatum, ut ait in Epistola catholica Joannes, ex diabolo esse, quoniam ab initio diabolus peccat 81. Et sicut semen Dei in eo quinatus est ex Deo, manens, causa est cur peccare non possit qui unigenito Verbo conformatus est, sic omni qui facit peccatum, semen diaboli inest, quod quandiu in anima est, nihil eam recti sinit agere posse. At quoniam in hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera diaboli 8, fieri potest inadveniente in animam nostram Verbo Dei, ut dissolutis diaboli operibus immissum in nos malum semen evanescal, C famousque filii Dei. Ne voces igitur tantum putemus didicisse nos dicere certo quodam orationis tem- pore; sed si intelligimus quæ supra diximus in illud: Sine intermissione orate; tota vita nostra qui indesinenter oramus, dicat: Pater noster qui es in calis, 'sitque conversatio nostra nullo modo super terram, sed omòino in cœlis 8ª qui throni sunt Dei: cum stabilitum sit regnum Dei in iis omnibus qui portant imaginem cœlestis ', adeoque cœlestes effecti sunt. D Rom. viii, 16. * Philip. 111, 20. non ille figura corporea circumscribi putandus est et in cœlis habitare. Nam comprehensus cœlis Deus, continentibus ipsum cœlis inveniretur minor; cum econtrario credere necesse sit ineffabili eum divi- naque sua virtute comprehendere omnia ac conti- nere. Atque in universum quæ verba ad litteram sumpta videntur simplicioribus Deum in loco esse Rom. X, 10. Matth. v, 45. 8º I Cor. xv, 49. | Joan. !!!, 8. Ibid. I Cor. XV, 49. Paulo post recte codex ms., editio enim ad 23. Cum dicitur sanctorum Pater esse in cœlis, (65) Τῷ ἐν σώματι. Legit Bentleius, τῷ σώματι. (36) Codex ms., γεγεννημένῳ. Edit. Oxon., γε- (37) Αὐτόν. Lege cum Bentleio, αὐτό, refertur (38) Προσεύχεσθαι. Forte legendum, προσεύ (39) Τῶν ἁγίων. Legit Bentleius, τῶν ὅλων

Β τους· οὕτως πᾶς ὁ ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγεννημένος, καὶ μὴ ποιῶν ἁμαρτίαν, τῷ σπέρματος μετέχειν Θεοῦ πάσης ἁμαρτίας ἀποτρέποντος, δι᾿ ὧν πράττει, λέγει· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· αὐτοῦ τοῦ Πνεύ ματος συμμαρτυροῦντος τῷ πνεύματι αὐτῶν ὅτι εἰσὶ τέκνα Θεοῦ, καὶ κληρονόμοι αὐτοῦ, συγκλη- ρονόμοι τε τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ συμπάσχοντες καὶ συνδοξάζεσθαι ἐλπίζουσιν εὐλόγως. Ἵνα δὲ μὴ ἐξ ἡμίσους λέγωσι τὸ, Πάτερ ἡμῶν, οἱ τοιοῦτοι μετά τῶν ἔργων, καὶ ἡ καρδία, ἡ τῶν καλῶν ἔργων πηγή καὶ ἀρχὴ, πιστεύει εἰς δικαιοσύνην, οἷς συμφώνως τὸ στόμα ὁμολογεῖ εἰς σωτηρίαν. Πᾶν οὖν ἔργον αὐτοῖς, καὶ λόγος, καὶ νόημα ὑπὸ τοῦ μονογενοῦς Λό- του μεμορφωμένα κατ' αὐτὸν, μεμίμηται τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, καὶ γέγονε κατ᾿ εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, ἀνατέλλοντος τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, καὶ βρέχοντος ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδί- κους· ὡς εἶναι ἐν αὐτοῖς τὴν εἰκόνα τοῦ ἑπουρα- νίου, καὶ αὐτοῦ ὄντος εἰκόνος Θεοῦ. Εἰκὼν οὖν εἰ κίνος οἱ ἅγιοι τυγχάνοντες, τῆς εἰκόνος οὔσης Υἱοῦ, ἀπομάττονται υἱότητα, οὐ μόνῳ τῷ σώματι τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ γινόμενοι σύμμορφοι, ἀλλὰ καὶ ὄντι ἐν τῷ σώματι. Γίνονται δὲ σύμμορφοι τῷ ἐν σώματι (35) τῆς δόξης, μεταμορφούμενοι τῇ ἀνακαινίσει τοῦ νοός. Εἰ δ' οἱ τοιοῦτοι δι᾿ ὅλων φασὶ τό· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· δηλονότι ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ὥς φησιν ἐν τῇ καθολικῇ ὁ Ἰωάννης, ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστὶν, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς ὁ διάβολος ἁμαρτάνει. Καὶ ὥσπερ σπέρμα τοῦ Θεοῦ, ἐν τῷ γεγεννημένῳ (56) ἐκ τοῦ Θεοῦ μένον, αἴτιον τοῦ μὴ δύνασθαι ἁμαρτάνειν – γίνεται τῷ κατὰ τὸν μονογενῆ Λόγον μεμορφωμένῳ οὕτως ἐν παντὶ τῷ ποιοῦντι τὴν ἁμαρτίαν σπέρμα τοῦ διαβόλου ἔνεστιν, ὅσον ἐνυπάρχει τῇ ψυχῇ, μὴ ἐῶν δύνασθαι κατορθοῦν τὸν ἔχοντα αὐτόν (37). Αλλ' ἐπεὶ εἰς τοῦτο ἐφανερώθη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἵνα λύσῃ τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου, δυνατὸν τῇ εἰς τὴν ψυχὴν ἡμῶν ἐπιδημία τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, λυθέντων τῶν ἔρω γων τοῦ διαβόλου, ἐξαφανισθῆναι τὸ ἐντεθὲν ἡμῖν σπέρμα πονηρόν, καὶ γενέσθαι ἡμᾶς τέκνα τοῦ Θεοῦ. Μὴ λέξεις τοίνυν νομίσωμεν διδάσκεσθαι λέγειν ἡμᾶς ἔν τινι ἀποτεταγμένῳ τοῦ εὔχεσθαι καιρῷ· ἀλλ᾽ εἰ συνίεμεν τῶν ἡμῖν προεξετασθέντων εἰς τὸ ἀδιαλεί πτως προσεύχεσθαι (58), πᾶς ἡμῶν ὁ βίος ἀδιαλείπτως προσευχομένων λεγέτω τό, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τὸ πολίτευμα ἔχων οὐδαμῶς ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ παντὶ τρόπῳ ἐν οὐρανοῖς, θρόνοις τυγχάνουσι τοῦ Θεοῦ διὰ τὸ ἱδρύσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐν πᾶσι τοῖς φοροῦσι τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου· καὶ διὰ τοῦτο γενομένοις ἐπουρανίοις. Ἐπὰν λέγηται ὁ Πατὴρ τῶν ἁγίων (39) εἶναι ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὐ περιγεγράφθαι αὐτὸν σχήματι σω- ματικῷ ὑποληπτέον, καὶ ἐν οὐρανοῖς κατοικεῖν· ἐπεί το περιεχόμενος ἐλάττων τῶν οὐρανῶν ὁ Θεὸς εὐρε θήσεται, περιεχόντων αὐτὸν τῶν οὐρανῶν· δέον τῇ ἀφάτῳ δυνάμει τῆς θεότητος αὐτοῦ πεπεῖσθαι περι- έχεσθαι καὶ συνέχεσθαι τὰ πάντα ὑπ' αὐτοῦ. Καὶ καθολικῶς τὰς ὅσον ἐπὶ τῷ ῥητῷ λέξεις τὰς νομίζο " τῇ ἀνακαινίσει, Οχοη., τῇ ἀνακαινώσει. γενημένῳ. σπέρμα. χεσθε. LIBELLUS DE ORATIONE. A dente spiritui eorum quod sint filii Dei ", ipsiusque hæredes, cohæredes autem Christi, quandoquidem compatiuntur, ideoque conglorificari recte sperant. Ne autem Pater noster dimidiate dicant illi, cum operibus etiam cor bonorum operum fons et prin- cipium credit ad justitiam; quibus consentiens es confitetur ad salutem 78. Itaque omne eorum opus et sermo et cogitatio ab unigenito Verbo ipsi con- formata imitantur imaginem invisibilis Dei et fiunt ad imaginem Creatoris qui solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit super justos et injustos, ut sit in ipsis imago (Verbi) calestis® quod et ipsum est imago Dei. Cum igitur imaginis imago sint sancti, et imago Filius sit, filiationem exprimunt, non corpori tantum gloriæ Christi con- formes facti, sed et ei qui est in corpore. Fiunt autem similes ei qui est in corpore gloriæ, trans- formati renovatione mentis. Si autem qui omnino tales sunt, dicunt: Pater noster qui es in cœlis; manifestum est eum qui facit peccatum, ut ait in Epistola catholica Joannes, ex diabolo esse, quoniam ab initio diabolus peccat 81. Et sicut semen Dei in eo quinatus est ex Deo, manens, causa est cur peccare non possit qui unigenito Verbo conformatus est, sic omni qui facit peccatum, semen diaboli inest, quod quandiu in anima est, nihil eam recti sinit agere posse. At quoniam in hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera diaboli 8, fieri potest inadveniente in animam nostram Verbo Dei, ut dissolutis diaboli operibus immissum in nos malum semen evanescal, C famousque filii Dei. Ne voces igitur tantum putemus didicisse nos dicere certo quodam orationis tem- pore; sed si intelligimus quæ supra diximus in illud: Sine intermissione orate; tota vita nostra qui indesinenter oramus, dicat: Pater noster qui es in calis, 'sitque conversatio nostra nullo modo super terram, sed omòino in cœlis 8ª qui throni sunt Dei: cum stabilitum sit regnum Dei in iis omnibus qui portant imaginem cœlestis ', adeoque cœlestes effecti sunt. D Rom. viii, 16. * Philip. 111, 20. non ille figura corporea circumscribi putandus est et in cœlis habitare. Nam comprehensus cœlis Deus, continentibus ipsum cœlis inveniretur minor; cum econtrario credere necesse sit ineffabili eum divi- naque sua virtute comprehendere omnia ac conti- nere. Atque in universum quæ verba ad litteram sumpta videntur simplicioribus Deum in loco esse Rom. X, 10. Matth. v, 45. 8º I Cor. xv, 49. | Joan. !!!, 8. Ibid. I Cor. XV, 49. Paulo post recte codex ms., editio enim ad 23. Cum dicitur sanctorum Pater esse in cœlis, (65) Τῷ ἐν σώματι. Legit Bentleius, τῷ σώματι. (36) Codex ms., γεγεννημένῳ. Edit. Oxon., γε- (37) Αὐτόν. Lege cum Bentleio, αὐτό, refertur (38) Προσεύχεσθαι. Forte legendum, προσεύ (39) Τῶν ἁγίων. Legit Bentleius, τῶν ὅλων

Θεόν, μεταληπτέον πρεπόντως ταῖς μεγάλαις καὶ πνευματικαῖς ἐννοίαις περὶ Θεοῦ· οἷαί εἰσιν ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην αὗται· Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ πά σχα εἰδὼς ὁ ᾿Ιησοῦς, ὅτι ἦλθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα, ἀγαπήσας τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τέ λος ἠγάπησεν αὐτούς. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εἰδώς, ὅτι πάντα ἔδωκεν αὐτῷ ὁ Πατήρ εἰς τὰς χεῖρας, καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθε, καὶ πρὸς Θεὸν ὑπάγει. Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· Ηκούσατε, ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν· Ὑπάγω καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν, ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα. Καὶ πάλιν μεθ᾿ ἕτερα· Νῦν δὲ ὑπάγω πρὸς τὸν πέμψαν τά με, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπά γεις; Εἰ γὰρ ταῦτα τοπικῶς ἐκδεκτέον, δῆλον ὅτι καὶ τό· Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Εάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Οὐχὶ δέ γε ταῦτα τοπικῆς μεταβάσεως νοουμένης περί τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν πρὸς τὸν ἀγαπῶντα τὸν λα γον τοῦ Ἰησοῦ γίνεται· οὐδ᾽ ἄρα τοπικῶς ταῦτα ἐκε δεκτέον· ἀλλ' ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἡμῖν συγκαταβαίνων, καὶ ὡς πρὸς τὴν ἰδίαν ἀξίαν, ὅτε παρὰ ἀνθρώποις ἐστὶ, ταπεινούμενος, μεταβαίνειν λέγεται (40) ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα, ὅπως καὶ ἡμεῖς ἐκεῖθι τέλειον αὐτὸν θεασώμεθα ἀπὸ τῆς παρ' ἡμῖν κε- νότητος, ἣν ἐκένωσεν ἑαυτὸν, ἐπὶ τὸ ἴδιον πλήρωμα Δ μένας τοῖς ἁπλουστέροις ἐν τόπῳ φάσκειν εἶναι τὸν Εt Ει παλινδρομοῦντα· ἔνθα καὶ ἡμεῖς, αὐτῷ ὁδηγῷ χρώ- μενοι, πληρωθέντες, πάσης κενότητος ἀπαλλαγησε μεθα. ᾿Απιέτω τοίνυν πρὸς τὸν πέμψαντα αὐτὸν ἀφεὶς τὸν κόσμον ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα πορευέσθω. Καὶ τὸ ἐπὶ τέλει δὲ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου· Μή μου ἅπτου, οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου, μυστικώτερον νοῆσαι ζητή σωμεν, τῆς ἀναβάσεως πρὸς τὸν Πατέρα τοῦ Υἱοῦ θεοπρεπέστερον μεθ᾽ ἁγίας τρανότητος ἡμῖν νοουμέ νης, ἥντινα ἀνάβασιν νοῦς μᾶλλον ἀναβαίνει σώμα τος. Ταῦτα ἡγοῦμαι συνεξητακέναι τῷ, Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὑπὲρ τοῦ ταπεινὴν περὶ Θεοῦ ὑπόληψιν τῶν νομιζόντων αὐτὸν εἶναι τοπικῶς ἐν οὐρανοῖς περιελεῖν, καὶ μὴ ἐξν τινα (41) ἐν σωμα τικῷ· τόπῳ εἶναι τὸν Θεόν· ἐπεὶ τούτῳ ἀκόλουθόν ἐστι καὶ σῶμα αὐτὸν εἶναι λέγειν· ᾧ ἔπεται δόγματα ἀσεβέστατα, τὸ διαιρετόν, καὶ ὑλικὸν, καὶ φθαρτόν αὐτὸν εἶναι ὑπολαμβάνειν· πᾶν γὰρ σῶμα διαιρετόν ἐστι, καὶ ὑλικὸν, καὶ φθαρτόν. Η λεγέτωσαν ἡμῖν μὴ κενοπαθοῦντες, ἀλλὰ τρανῶς καταλαμβάνειν φά σκοντες, πως οἷόν τέ ἐστιν (42) ἑτέρας φύσεως παρὰ τὴν ὑλικήν; Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸ τῆς σωματικῆς Χρι στοῦ ἐπιδημίας γραμμάτων πολλὰ τὸ ἐν σωματική τόπῳ εἶναι τὸν Θεὸν λέγειν δοκεῖ, οὐκ ἄτοπόν μας φαίνεται ὀλίγα κἀκείνων παραθέσθαι, ὑπὲρ τοῦ πάν ** πιν, 25. " οἷόν τε εἶναι. Et ORIGENIS B dicere, sic accipienda sunt ut magnis et spirituali- bus de Deo notionibus conveniant; cujusmodi sunt in Joannis Evangelio hæc verba : Ante diem festum Paschæ sciens Jesus quia venit hora ut transeat ex hoc mundo ad Patrem; cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexil eos ". paulo post : Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exivit et 234, ad Deum vadit ". post alia : Audistis, quia ego dixi vobis : Vado et renio ad vos. Si diligeretis me, gauderetis utique quia vado ad Patrem ". Et iterum post alia :: Et nunc vado ad eum qui misit me, et nemo ex vobis interrogat me: Quo vadis **? Si enim hæc de loco accipienda sunt, scilicet eodem sensu accipienda erunt et ista: Respondit Jesus et dixit eis : Si quis diligit me, sermonem mɛum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, el mansionem apud eum faciemus 89. At non hæc funt de loco ad lo- cum intellecto transitu Patris et Filii ad eum qui sermonem Jesu diligit; ergo neque illa de loco ac- cipienda sunt; sed nobis se attemperans Verbum Dei, et pro dignitate sua quandiu apud homines est, humiliatum, transire dicitur de hoc mundo ad Patrem, ut et nos illic perfectum ipsum contemple- nur, a vacuitate qua se apud nos evacuarit, ad propriam plenitudinem reversum; ubi et ipsi eo duce utentes replebimur et omni vacuitate libera- bimur. Abeat igitur relicto mundo Verbum Dei ad cum qui ipsum misit, et ad Patrem vadat. Illud quoque quod in îne Evangelii secundum Joannem C scriptum est : Noli me tangere, nondum enim ascen- di ad Paltem meum ", mystice magis intelligere quæramus, ascensumque Filii ad Patrem diviniori quodam modo cum sancta perspicuitate ita conci- piamus ut eo ascensu mens potius ascendat quam corpus. Hæc de illis verbis: Pater noster qui es in cœlis, accuratius disputanda credidi, ad tollendam humilem de Deo opinionem eorum qui in cœlo ipsum ut in loco esse putant, et ne quis Deum in corporeo esse loco arbitretur. Consequenter enim dicendum esset corpus ipsum esse, unde sequun- tur impiissima dogmata, divisibilem ipsum et ma- terialem et corruptibilem esse credere: corpus enim omine divisibile est et materiale et corrupti- bile. Aut dicant nobis non vanis ducti affectibus, sed clare se comprehendere asserentes, qui fieri possit ut alterius sit naturæ quam materialis. At quoniam multa eorum quæ ante corporeum Christi adventum scripta sunt, corporeo Deum in loco esse videntur dicere, non mibi videtur a proposito alie- num ex his quoque pauca proponere, ut omnis iis dubitatio eripiatur qui propter imperitiam quan- tum in ipsis est exiguo et brevi loco conclu- dunt Deum omnia superantem. Ac primum qui- ss Joan. xii, 1. se Ibid., 17. 521. D Joan. xvi, 5. * Joan. Joan. x, 3. 37 Joan. xiv, 28. (49) Codex ms., λέγεται. Editio Oxon., λέγη (41) Fost τινά forte addendum, οἴεσθαι. (42) Πῶς οἷόν τέ έστιν. Lego cum Bentleio, πως

Θεόν, μεταληπτέον πρεπόντως ταῖς μεγάλαις καὶ πνευματικαῖς ἐννοίαις περὶ Θεοῦ· οἷαί εἰσιν ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην αὗται· Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ πά σχα εἰδὼς ὁ ᾿Ιησοῦς, ὅτι ἦλθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα, ἀγαπήσας τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τέ λος ἠγάπησεν αὐτούς. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εἰδώς, ὅτι πάντα ἔδωκεν αὐτῷ ὁ Πατήρ εἰς τὰς χεῖρας, καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθε, καὶ πρὸς Θεὸν ὑπάγει. Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· Ηκούσατε, ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν· Ὑπάγω καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν, ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα. Καὶ πάλιν μεθ᾿ ἕτερα· Νῦν δὲ ὑπάγω πρὸς τὸν πέμψαν τά με, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπά γεις; Εἰ γὰρ ταῦτα τοπικῶς ἐκδεκτέον, δῆλον ὅτι καὶ τό· Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Εάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Οὐχὶ δέ γε ταῦτα τοπικῆς μεταβάσεως νοουμένης περί τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν πρὸς τὸν ἀγαπῶντα τὸν λα γον τοῦ Ἰησοῦ γίνεται· οὐδ᾽ ἄρα τοπικῶς ταῦτα ἐκε δεκτέον· ἀλλ' ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἡμῖν συγκαταβαίνων, καὶ ὡς πρὸς τὴν ἰδίαν ἀξίαν, ὅτε παρὰ ἀνθρώποις ἐστὶ, ταπεινούμενος, μεταβαίνειν λέγεται (40) ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα, ὅπως καὶ ἡμεῖς ἐκεῖθι τέλειον αὐτὸν θεασώμεθα ἀπὸ τῆς παρ' ἡμῖν κε- νότητος, ἣν ἐκένωσεν ἑαυτὸν, ἐπὶ τὸ ἴδιον πλήρωμα Δ μένας τοῖς ἁπλουστέροις ἐν τόπῳ φάσκειν εἶναι τὸν Εt Ει παλινδρομοῦντα· ἔνθα καὶ ἡμεῖς, αὐτῷ ὁδηγῷ χρώ- μενοι, πληρωθέντες, πάσης κενότητος ἀπαλλαγησε μεθα. ᾿Απιέτω τοίνυν πρὸς τὸν πέμψαντα αὐτὸν ἀφεὶς τὸν κόσμον ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα πορευέσθω. Καὶ τὸ ἐπὶ τέλει δὲ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου· Μή μου ἅπτου, οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου, μυστικώτερον νοῆσαι ζητή σωμεν, τῆς ἀναβάσεως πρὸς τὸν Πατέρα τοῦ Υἱοῦ θεοπρεπέστερον μεθ᾽ ἁγίας τρανότητος ἡμῖν νοουμέ νης, ἥντινα ἀνάβασιν νοῦς μᾶλλον ἀναβαίνει σώμα τος. Ταῦτα ἡγοῦμαι συνεξητακέναι τῷ, Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὑπὲρ τοῦ ταπεινὴν περὶ Θεοῦ ὑπόληψιν τῶν νομιζόντων αὐτὸν εἶναι τοπικῶς ἐν οὐρανοῖς περιελεῖν, καὶ μὴ ἐξν τινα (41) ἐν σωμα τικῷ· τόπῳ εἶναι τὸν Θεόν· ἐπεὶ τούτῳ ἀκόλουθόν ἐστι καὶ σῶμα αὐτὸν εἶναι λέγειν· ᾧ ἔπεται δόγματα ἀσεβέστατα, τὸ διαιρετόν, καὶ ὑλικὸν, καὶ φθαρτόν αὐτὸν εἶναι ὑπολαμβάνειν· πᾶν γὰρ σῶμα διαιρετόν ἐστι, καὶ ὑλικὸν, καὶ φθαρτόν. Η λεγέτωσαν ἡμῖν μὴ κενοπαθοῦντες, ἀλλὰ τρανῶς καταλαμβάνειν φά σκοντες, πως οἷόν τέ ἐστιν (42) ἑτέρας φύσεως παρὰ τὴν ὑλικήν; Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸ τῆς σωματικῆς Χρι στοῦ ἐπιδημίας γραμμάτων πολλὰ τὸ ἐν σωματική τόπῳ εἶναι τὸν Θεὸν λέγειν δοκεῖ, οὐκ ἄτοπόν μας φαίνεται ὀλίγα κἀκείνων παραθέσθαι, ὑπὲρ τοῦ πάν ** πιν, 25. " οἷόν τε εἶναι. Et ORIGENIS B dicere, sic accipienda sunt ut magnis et spirituali- bus de Deo notionibus conveniant; cujusmodi sunt in Joannis Evangelio hæc verba : Ante diem festum Paschæ sciens Jesus quia venit hora ut transeat ex hoc mundo ad Patrem; cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexil eos ". paulo post : Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exivit et 234, ad Deum vadit ". post alia : Audistis, quia ego dixi vobis : Vado et renio ad vos. Si diligeretis me, gauderetis utique quia vado ad Patrem ". Et iterum post alia :: Et nunc vado ad eum qui misit me, et nemo ex vobis interrogat me: Quo vadis **? Si enim hæc de loco accipienda sunt, scilicet eodem sensu accipienda erunt et ista: Respondit Jesus et dixit eis : Si quis diligit me, sermonem mɛum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, el mansionem apud eum faciemus 89. At non hæc funt de loco ad lo- cum intellecto transitu Patris et Filii ad eum qui sermonem Jesu diligit; ergo neque illa de loco ac- cipienda sunt; sed nobis se attemperans Verbum Dei, et pro dignitate sua quandiu apud homines est, humiliatum, transire dicitur de hoc mundo ad Patrem, ut et nos illic perfectum ipsum contemple- nur, a vacuitate qua se apud nos evacuarit, ad propriam plenitudinem reversum; ubi et ipsi eo duce utentes replebimur et omni vacuitate libera- bimur. Abeat igitur relicto mundo Verbum Dei ad cum qui ipsum misit, et ad Patrem vadat. Illud quoque quod in îne Evangelii secundum Joannem C scriptum est : Noli me tangere, nondum enim ascen- di ad Paltem meum ", mystice magis intelligere quæramus, ascensumque Filii ad Patrem diviniori quodam modo cum sancta perspicuitate ita conci- piamus ut eo ascensu mens potius ascendat quam corpus. Hæc de illis verbis: Pater noster qui es in cœlis, accuratius disputanda credidi, ad tollendam humilem de Deo opinionem eorum qui in cœlo ipsum ut in loco esse putant, et ne quis Deum in corporeo esse loco arbitretur. Consequenter enim dicendum esset corpus ipsum esse, unde sequun- tur impiissima dogmata, divisibilem ipsum et ma- terialem et corruptibilem esse credere: corpus enim omine divisibile est et materiale et corrupti- bile. Aut dicant nobis non vanis ducti affectibus, sed clare se comprehendere asserentes, qui fieri possit ut alterius sit naturæ quam materialis. At quoniam multa eorum quæ ante corporeum Christi adventum scripta sunt, corporeo Deum in loco esse videntur dicere, non mibi videtur a proposito alie- num ex his quoque pauca proponere, ut omnis iis dubitatio eripiatur qui propter imperitiam quan- tum in ipsis est exiguo et brevi loco conclu- dunt Deum omnia superantem. Ac primum qui- ss Joan. xii, 1. se Ibid., 17. 521. D Joan. xvi, 5. * Joan. Joan. x, 3. 37 Joan. xiv, 28. (49) Codex ms., λέγεται. Editio Oxon., λέγη (41) Fost τινά forte addendum, οἴεσθαι. (42) Πῶς οἷόν τέ έστιν. Lego cum Bentleio, πως

τα περισπασμὸν ἀφελεῖν ἀπὸ τῶν διὰ τὸν ἰδιωτι- Α σμὸν, τὸ ὅσον ἐπ' αὐτοῖς, μικρῷ καὶ βραχεῖ τόπῳ ἐμπεριλαμβανόντων τὸν ἐπὶ πάντων Θεόν. Καὶ πρῶ τόν γε ἐν τῇ Γενέσει, Ἀδὰμ καὶ Εὔα, φησὶν, ἤκου- σαν τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ περιπατοῦν- τις τὸ δειλινὸν ἐν τῷ παραδείσῳ· καὶ ἐκρύ- βησαν, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἀπὸ προσ- ώπου Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἐν μέσῳ τοῦ ξύλου τοῦ παραδείσου. Ἐροῦμεν πρὸς τοὺς εἰς τοὺς θησαυ- ροὺς τῆς λέξεως ἐλθεῖν μὴ βουλομένους, ἀλλὰ μηδὲ τὴν ἀρχὴν κρούοντας τὴν θύραν αὐτῆς, εἰ δύνανται παραστῆσαι Κύριον τὸν Θεὸν πληροῦντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸν, ὡς αὐτοὶ ὑπολαμβάνουσι, σωματικώ τερον οὐρανῷ θρόνῳ χρώμενον, καὶ τῇ γῇ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὑπὸ οὕτω βραχείᾳ (43) συγκρίσει τοῦ παντὸς οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς περιέχεσθαι τόπου, ὥστε ἐν ὑπολαμβάνουσι σωματικὸν παράδεισον μὴ ἐκπληροῦσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τοσούτῳ αὐτοῦ εἶναι τῷ μεγέθει μείζονα, ὡς καὶ περιπατοῦντα χω ρεῖν αὐτὸν, ἀκουομένης φωνῆς ἀπὸ τῆς βάσεως τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἔτι δὲ κατ' ἐκείνους ατοπώτερον τὸ, αἰδουμένους τὸν Θεὸν διὰ τὴν παράβασιν, τὸν ᾿Αδὰμ καὶ τὴν Εὔαν κρύπτεσθαι ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ ἐν μέσῳ τοῦ ξύλου τοῦ παραδείσου· οὐδὲ γὰρ λέγεται ότι (44) οὕτως ἠθέλησαν· κρύπτεσθαι, ἀλλ᾽ ὄντως ἐκρύβησαν. Πῶς δὲ κατ' αὐτοὺς πυνθάνεται τοῦ Διαμ ὁ Θεός, λέγων, Ποῦ εἶ; Περὶ τούτων δὲ ἐπι- πλεῖον διειλήφαμεν, ἐξετάζοντες τὰ εἰς τὴν Γένεσιν· πλὴν καὶ νῦν, ἵνα μὴ τέλεον παρασιωπήσωμεν τὸ τηλικούτον πρόβλημα, αὐτάρκως ἀναμνησθησόμεθα τοῦ, Ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω έν αὐτοῖς, λεγομένου ἐν Δευτερονομίῳ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Ὁποῖος γὰρ αὐτοῦ ὁ περίπατος ἐν τοῖς ἁγίοις, τοι αυτές τις καὶ ἐν τῷ παραδείσῳ, κρυπτομένου Θεὸν καὶ φεύγοντος τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ, καὶ ἀφιστα- μένου τῆς παρρησίας (45) παντὸς τοῦ ἁμαρτάνον τας· οὕτω γὰρ καὶ Κάιν ἐξῆλθεν ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, καὶ ᾤκησεν ἐν γῇ Ναϊδ κατέναντι Ἐδέμ. Ὡς οὖν ἐν τοῖς ἁγίοις ἐνοικεῖ, οὕτως καὶ ἐν οὐρανῷ, ἤτοι παντὶ ἁγίῳ καὶ φοροῦντι τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, ἢ τῷ Χριστῷ ἐν ᾧ εἰσι πάντες οἱ σωζόμενοι φωστήρες καὶ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ· ἢ καὶ διὰ τοὺς (46) ἐν οὐρανῷ ἁγίους κατοικεῖ. Τὸ εἰ- ρημένον· Πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου τον κατοικοῦντα ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ τὸ ἐν τῷ Ἐκκλη- σιαστῇ δέ· Μὴ σπεύσῃς ἐξενεγκεῖν λόγον πρὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ· ὅτι ὁ Θεὸς ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σὺ ἐπὶ γῆς κάτω· διάστημα βούλεται δηλῶσαι ἀπὸ τῶν ὄντων ἐν τῷ σώματι τῆς ταπεινώσεως ἕως τοῦ παρὰ τοῖς ὑψουμένοις ὑπὸ τῆς ὠφελείας καὶ τοῦ Λόγου ἀγγέλοις καὶ δυνάμεσιν ἁγίαις ἢ αὐτῷ (47) τῷ Χριστῷ· οὐ γὰρ ἄτοπον αὐτὸν μὲν εἶναι κυρίως θρό νον τοῦ Πατρὸς, ἀλληγορικώτερον οὐρανὸν καλού- " Η τίας. ΧΙ. διὰ τὸ ἐν οὐρανῷ ἁγίους κατοικεῖν. Τὸ δ' εἰρη μένον. LIBELLUS DE ORATIONE. runt vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad vesperam; et absconderunt se Adam et mulier ejus a facie Domini Dei in medio ligni para- disi ". Interrogabinus ergo eos qui Scripture the- sauros ingredi nolunt, et januam ne pulsant qui- dem, possintne probare Dominum Deum qui cœlum et terram implet, cui, ut ipsi existimant, cœlum corporalis thronus est et terra scabellum pedum ejus, tam brevi, si cum universo calo et terra conferatur, loco contineri, ita ut quem sibi fingunt corporeum paradisum, Deus non impleat, sed is tantum magnitudine excedat, ut etiam deambu- lantem contineat, sonusque plantæ pedum ejus au- diatur. Illud insuper in eorum sententia absurdius demn in Genesi dicitur : Adam et Eva audie- Best Adamum et Evum Deum propter peccatum D Gen. 111, 8. Deut. XXIII, v, 1. se Philip. 111, 21. 14; C suum formidantes abscondere se a facie Dei in medio ligni paradisi : non enim dicuntur voluisse se sic abscondere, sed revera abscondisse se. Item quomodo juxta illos iuterrogat Adanum Deus di- cens: Ubi es? Hæc tractavimus copiosius cum enarraremus Genesim; nunc ne tantam silentio quæstionem omnino prætereamus, sufficiet si me- minerimus hujus sententiæ: Habitabo in ipsis et inambulabo in ipsis", quæ a Deo in Deuteronomio profertur. Qualis enim ejus deambulatio in sanctis est, talis et in paradiso; cum a Deo abscondat se ejusque inspectionem fugiat et ab ejus presentia recedat quicunque peccat. Sic enim et Cain egressus est a facie Dei et habitavit in terra. Næd contra Edem s. Ut igitur in sanctis habitat, sic et in coelo, sive illud sit quilibet sanctus et portans imaginem cœlestis, sive Christus in quo luminaria et astra cœli sunt omnes qui salvantur : seu quod sancti in coelo habitent. Quod autem dicitur : Ad te levavi oculos meos qui habitas in culo "; et quod in Ec- clesiaste habetur: Noli festinare ad proferendum verbum in conspectu Dei; quia Deus in cœlo sursum, et lu super lerram deorsum”, indicare vult quanta sit ab iis qui sunt in corpore humilitatis * di- stantia ad illum qui est apud angelos qui et ipsi Verbi auxilio exaltantur, et apud sanctas polestates, vel apud ipsum Christum. Neque enim absurdum est illum esse proprie thronum Patris, allegoria - que majori coelum dici; Ecclesiam vero terram vocari et scabellum esse pedum ipsius. Hæc pauca ex Veteri Testamento adjecimus loca, quæ pu- tantur Deum in loco constituere, ut lectori omnimodo pro concessa nobis facultate persua- deamus altiori et spirituali magis sensu accipere Scripturam, cum videbitur in loco Deum esse docere. Hæc me decuit disputare ad illa verba : Pater noster, qui es in calis, ut Dei es- sacram Cor. vi, 16. » Gen. 17, 16. • Psal. cxxi, 1. Eccle. PATROL. GR. omisit, f. (65) Βραχείᾳ. Lego cum Bentleio, βραχέος. (44) Codex ins., ött. Edit. Oxon., öta. (15) Παρρησίας. Lego cum Bentleio, παρου- (46) Διὰ τούς, etc. Bentleius legendum conjicit, (47) Ἢ αὐτῷ. Sic codex ms. Editio autem Οxon.

τα περισπασμὸν ἀφελεῖν ἀπὸ τῶν διὰ τὸν ἰδιωτι- Α σμὸν, τὸ ὅσον ἐπ' αὐτοῖς, μικρῷ καὶ βραχεῖ τόπῳ ἐμπεριλαμβανόντων τὸν ἐπὶ πάντων Θεόν. Καὶ πρῶ τόν γε ἐν τῇ Γενέσει, Ἀδὰμ καὶ Εὔα, φησὶν, ἤκου- σαν τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ περιπατοῦν- τις τὸ δειλινὸν ἐν τῷ παραδείσῳ· καὶ ἐκρύ- βησαν, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἀπὸ προσ- ώπου Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἐν μέσῳ τοῦ ξύλου τοῦ παραδείσου. Ἐροῦμεν πρὸς τοὺς εἰς τοὺς θησαυ- ροὺς τῆς λέξεως ἐλθεῖν μὴ βουλομένους, ἀλλὰ μηδὲ τὴν ἀρχὴν κρούοντας τὴν θύραν αὐτῆς, εἰ δύνανται παραστῆσαι Κύριον τὸν Θεὸν πληροῦντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸν, ὡς αὐτοὶ ὑπολαμβάνουσι, σωματικώ τερον οὐρανῷ θρόνῳ χρώμενον, καὶ τῇ γῇ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὑπὸ οὕτω βραχείᾳ (43) συγκρίσει τοῦ παντὸς οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς περιέχεσθαι τόπου, ὥστε ἐν ὑπολαμβάνουσι σωματικὸν παράδεισον μὴ ἐκπληροῦσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τοσούτῳ αὐτοῦ εἶναι τῷ μεγέθει μείζονα, ὡς καὶ περιπατοῦντα χω ρεῖν αὐτὸν, ἀκουομένης φωνῆς ἀπὸ τῆς βάσεως τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἔτι δὲ κατ' ἐκείνους ατοπώτερον τὸ, αἰδουμένους τὸν Θεὸν διὰ τὴν παράβασιν, τὸν ᾿Αδὰμ καὶ τὴν Εὔαν κρύπτεσθαι ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ ἐν μέσῳ τοῦ ξύλου τοῦ παραδείσου· οὐδὲ γὰρ λέγεται ότι (44) οὕτως ἠθέλησαν· κρύπτεσθαι, ἀλλ᾽ ὄντως ἐκρύβησαν. Πῶς δὲ κατ' αὐτοὺς πυνθάνεται τοῦ Διαμ ὁ Θεός, λέγων, Ποῦ εἶ; Περὶ τούτων δὲ ἐπι- πλεῖον διειλήφαμεν, ἐξετάζοντες τὰ εἰς τὴν Γένεσιν· πλὴν καὶ νῦν, ἵνα μὴ τέλεον παρασιωπήσωμεν τὸ τηλικούτον πρόβλημα, αὐτάρκως ἀναμνησθησόμεθα τοῦ, Ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω έν αὐτοῖς, λεγομένου ἐν Δευτερονομίῳ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Ὁποῖος γὰρ αὐτοῦ ὁ περίπατος ἐν τοῖς ἁγίοις, τοι αυτές τις καὶ ἐν τῷ παραδείσῳ, κρυπτομένου Θεὸν καὶ φεύγοντος τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ, καὶ ἀφιστα- μένου τῆς παρρησίας (45) παντὸς τοῦ ἁμαρτάνον τας· οὕτω γὰρ καὶ Κάιν ἐξῆλθεν ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, καὶ ᾤκησεν ἐν γῇ Ναϊδ κατέναντι Ἐδέμ. Ὡς οὖν ἐν τοῖς ἁγίοις ἐνοικεῖ, οὕτως καὶ ἐν οὐρανῷ, ἤτοι παντὶ ἁγίῳ καὶ φοροῦντι τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, ἢ τῷ Χριστῷ ἐν ᾧ εἰσι πάντες οἱ σωζόμενοι φωστήρες καὶ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ· ἢ καὶ διὰ τοὺς (46) ἐν οὐρανῷ ἁγίους κατοικεῖ. Τὸ εἰ- ρημένον· Πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου τον κατοικοῦντα ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ τὸ ἐν τῷ Ἐκκλη- σιαστῇ δέ· Μὴ σπεύσῃς ἐξενεγκεῖν λόγον πρὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ· ὅτι ὁ Θεὸς ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σὺ ἐπὶ γῆς κάτω· διάστημα βούλεται δηλῶσαι ἀπὸ τῶν ὄντων ἐν τῷ σώματι τῆς ταπεινώσεως ἕως τοῦ παρὰ τοῖς ὑψουμένοις ὑπὸ τῆς ὠφελείας καὶ τοῦ Λόγου ἀγγέλοις καὶ δυνάμεσιν ἁγίαις ἢ αὐτῷ (47) τῷ Χριστῷ· οὐ γὰρ ἄτοπον αὐτὸν μὲν εἶναι κυρίως θρό νον τοῦ Πατρὸς, ἀλληγορικώτερον οὐρανὸν καλού- " Η τίας. ΧΙ. διὰ τὸ ἐν οὐρανῷ ἁγίους κατοικεῖν. Τὸ δ' εἰρη μένον. LIBELLUS DE ORATIONE. runt vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad vesperam; et absconderunt se Adam et mulier ejus a facie Domini Dei in medio ligni para- disi ". Interrogabinus ergo eos qui Scripture the- sauros ingredi nolunt, et januam ne pulsant qui- dem, possintne probare Dominum Deum qui cœlum et terram implet, cui, ut ipsi existimant, cœlum corporalis thronus est et terra scabellum pedum ejus, tam brevi, si cum universo calo et terra conferatur, loco contineri, ita ut quem sibi fingunt corporeum paradisum, Deus non impleat, sed is tantum magnitudine excedat, ut etiam deambu- lantem contineat, sonusque plantæ pedum ejus au- diatur. Illud insuper in eorum sententia absurdius demn in Genesi dicitur : Adam et Eva audie- Best Adamum et Evum Deum propter peccatum D Gen. 111, 8. Deut. XXIII, v, 1. se Philip. 111, 21. 14; C suum formidantes abscondere se a facie Dei in medio ligni paradisi : non enim dicuntur voluisse se sic abscondere, sed revera abscondisse se. Item quomodo juxta illos iuterrogat Adanum Deus di- cens: Ubi es? Hæc tractavimus copiosius cum enarraremus Genesim; nunc ne tantam silentio quæstionem omnino prætereamus, sufficiet si me- minerimus hujus sententiæ: Habitabo in ipsis et inambulabo in ipsis", quæ a Deo in Deuteronomio profertur. Qualis enim ejus deambulatio in sanctis est, talis et in paradiso; cum a Deo abscondat se ejusque inspectionem fugiat et ab ejus presentia recedat quicunque peccat. Sic enim et Cain egressus est a facie Dei et habitavit in terra. Næd contra Edem s. Ut igitur in sanctis habitat, sic et in coelo, sive illud sit quilibet sanctus et portans imaginem cœlestis, sive Christus in quo luminaria et astra cœli sunt omnes qui salvantur : seu quod sancti in coelo habitent. Quod autem dicitur : Ad te levavi oculos meos qui habitas in culo "; et quod in Ec- clesiaste habetur: Noli festinare ad proferendum verbum in conspectu Dei; quia Deus in cœlo sursum, et lu super lerram deorsum”, indicare vult quanta sit ab iis qui sunt in corpore humilitatis * di- stantia ad illum qui est apud angelos qui et ipsi Verbi auxilio exaltantur, et apud sanctas polestates, vel apud ipsum Christum. Neque enim absurdum est illum esse proprie thronum Patris, allegoria - que majori coelum dici; Ecclesiam vero terram vocari et scabellum esse pedum ipsius. Hæc pauca ex Veteri Testamento adjecimus loca, quæ pu- tantur Deum in loco constituere, ut lectori omnimodo pro concessa nobis facultate persua- deamus altiori et spirituali magis sensu accipere Scripturam, cum videbitur in loco Deum esse docere. Hæc me decuit disputare ad illa verba : Pater noster, qui es in calis, ut Dei es- sacram Cor. vi, 16. » Gen. 17, 16. • Psal. cxxi, 1. Eccle. PATROL. GR. omisit, f. (65) Βραχείᾳ. Lego cum Bentleio, βραχέος. (44) Codex ins., ött. Edit. Oxon., öta. (15) Παρρησίας. Lego cum Bentleio, παρου- (46) Διὰ τούς, etc. Bentleius legendum conjicit, (47) Ἢ αὐτῷ. Sic codex ms. Editio autem Οxon.

τα περισπασμὸν ἀφελεῖν ἀπὸ τῶν διὰ τὸν ἰδιωτι- Α σμὸν, τὸ ὅσον ἐπ' αὐτοῖς, μικρῷ καὶ βραχεῖ τόπῳ ἐμπεριλαμβανόντων τὸν ἐπὶ πάντων Θεόν. Καὶ πρῶ τόν γε ἐν τῇ Γενέσει, Ἀδὰμ καὶ Εὔα, φησὶν, ἤκου- σαν τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ περιπατοῦν- τις τὸ δειλινὸν ἐν τῷ παραδείσῳ· καὶ ἐκρύ- βησαν, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἀπὸ προσ- ώπου Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἐν μέσῳ τοῦ ξύλου τοῦ παραδείσου. Ἐροῦμεν πρὸς τοὺς εἰς τοὺς θησαυ- ροὺς τῆς λέξεως ἐλθεῖν μὴ βουλομένους, ἀλλὰ μηδὲ τὴν ἀρχὴν κρούοντας τὴν θύραν αὐτῆς, εἰ δύνανται παραστῆσαι Κύριον τὸν Θεὸν πληροῦντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, τὸν, ὡς αὐτοὶ ὑπολαμβάνουσι, σωματικώ τερον οὐρανῷ θρόνῳ χρώμενον, καὶ τῇ γῇ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὑπὸ οὕτω βραχείᾳ (43) συγκρίσει τοῦ παντὸς οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς περιέχεσθαι τόπου, ὥστε ἐν ὑπολαμβάνουσι σωματικὸν παράδεισον μὴ ἐκπληροῦσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τοσούτῳ αὐτοῦ εἶναι τῷ μεγέθει μείζονα, ὡς καὶ περιπατοῦντα χω ρεῖν αὐτὸν, ἀκουομένης φωνῆς ἀπὸ τῆς βάσεως τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἔτι δὲ κατ' ἐκείνους ατοπώτερον τὸ, αἰδουμένους τὸν Θεὸν διὰ τὴν παράβασιν, τὸν ᾿Αδὰμ καὶ τὴν Εὔαν κρύπτεσθαι ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ ἐν μέσῳ τοῦ ξύλου τοῦ παραδείσου· οὐδὲ γὰρ λέγεται ότι (44) οὕτως ἠθέλησαν· κρύπτεσθαι, ἀλλ᾽ ὄντως ἐκρύβησαν. Πῶς δὲ κατ' αὐτοὺς πυνθάνεται τοῦ Διαμ ὁ Θεός, λέγων, Ποῦ εἶ; Περὶ τούτων δὲ ἐπι- πλεῖον διειλήφαμεν, ἐξετάζοντες τὰ εἰς τὴν Γένεσιν· πλὴν καὶ νῦν, ἵνα μὴ τέλεον παρασιωπήσωμεν τὸ τηλικούτον πρόβλημα, αὐτάρκως ἀναμνησθησόμεθα τοῦ, Ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω έν αὐτοῖς, λεγομένου ἐν Δευτερονομίῳ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Ὁποῖος γὰρ αὐτοῦ ὁ περίπατος ἐν τοῖς ἁγίοις, τοι αυτές τις καὶ ἐν τῷ παραδείσῳ, κρυπτομένου Θεὸν καὶ φεύγοντος τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ, καὶ ἀφιστα- μένου τῆς παρρησίας (45) παντὸς τοῦ ἁμαρτάνον τας· οὕτω γὰρ καὶ Κάιν ἐξῆλθεν ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, καὶ ᾤκησεν ἐν γῇ Ναϊδ κατέναντι Ἐδέμ. Ὡς οὖν ἐν τοῖς ἁγίοις ἐνοικεῖ, οὕτως καὶ ἐν οὐρανῷ, ἤτοι παντὶ ἁγίῳ καὶ φοροῦντι τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, ἢ τῷ Χριστῷ ἐν ᾧ εἰσι πάντες οἱ σωζόμενοι φωστήρες καὶ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ· ἢ καὶ διὰ τοὺς (46) ἐν οὐρανῷ ἁγίους κατοικεῖ. Τὸ εἰ- ρημένον· Πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου τον κατοικοῦντα ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ τὸ ἐν τῷ Ἐκκλη- σιαστῇ δέ· Μὴ σπεύσῃς ἐξενεγκεῖν λόγον πρὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ· ὅτι ὁ Θεὸς ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σὺ ἐπὶ γῆς κάτω· διάστημα βούλεται δηλῶσαι ἀπὸ τῶν ὄντων ἐν τῷ σώματι τῆς ταπεινώσεως ἕως τοῦ παρὰ τοῖς ὑψουμένοις ὑπὸ τῆς ὠφελείας καὶ τοῦ Λόγου ἀγγέλοις καὶ δυνάμεσιν ἁγίαις ἢ αὐτῷ (47) τῷ Χριστῷ· οὐ γὰρ ἄτοπον αὐτὸν μὲν εἶναι κυρίως θρό νον τοῦ Πατρὸς, ἀλληγορικώτερον οὐρανὸν καλού- " Η τίας. ΧΙ. διὰ τὸ ἐν οὐρανῷ ἁγίους κατοικεῖν. Τὸ δ' εἰρη μένον. LIBELLUS DE ORATIONE. runt vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad vesperam; et absconderunt se Adam et mulier ejus a facie Domini Dei in medio ligni para- disi ". Interrogabinus ergo eos qui Scripture the- sauros ingredi nolunt, et januam ne pulsant qui- dem, possintne probare Dominum Deum qui cœlum et terram implet, cui, ut ipsi existimant, cœlum corporalis thronus est et terra scabellum pedum ejus, tam brevi, si cum universo calo et terra conferatur, loco contineri, ita ut quem sibi fingunt corporeum paradisum, Deus non impleat, sed is tantum magnitudine excedat, ut etiam deambu- lantem contineat, sonusque plantæ pedum ejus au- diatur. Illud insuper in eorum sententia absurdius demn in Genesi dicitur : Adam et Eva audie- Best Adamum et Evum Deum propter peccatum D Gen. 111, 8. Deut. XXIII, v, 1. se Philip. 111, 21. 14; C suum formidantes abscondere se a facie Dei in medio ligni paradisi : non enim dicuntur voluisse se sic abscondere, sed revera abscondisse se. Item quomodo juxta illos iuterrogat Adanum Deus di- cens: Ubi es? Hæc tractavimus copiosius cum enarraremus Genesim; nunc ne tantam silentio quæstionem omnino prætereamus, sufficiet si me- minerimus hujus sententiæ: Habitabo in ipsis et inambulabo in ipsis", quæ a Deo in Deuteronomio profertur. Qualis enim ejus deambulatio in sanctis est, talis et in paradiso; cum a Deo abscondat se ejusque inspectionem fugiat et ab ejus presentia recedat quicunque peccat. Sic enim et Cain egressus est a facie Dei et habitavit in terra. Næd contra Edem s. Ut igitur in sanctis habitat, sic et in coelo, sive illud sit quilibet sanctus et portans imaginem cœlestis, sive Christus in quo luminaria et astra cœli sunt omnes qui salvantur : seu quod sancti in coelo habitent. Quod autem dicitur : Ad te levavi oculos meos qui habitas in culo "; et quod in Ec- clesiaste habetur: Noli festinare ad proferendum verbum in conspectu Dei; quia Deus in cœlo sursum, et lu super lerram deorsum”, indicare vult quanta sit ab iis qui sunt in corpore humilitatis * di- stantia ad illum qui est apud angelos qui et ipsi Verbi auxilio exaltantur, et apud sanctas polestates, vel apud ipsum Christum. Neque enim absurdum est illum esse proprie thronum Patris, allegoria - que majori coelum dici; Ecclesiam vero terram vocari et scabellum esse pedum ipsius. Hæc pauca ex Veteri Testamento adjecimus loca, quæ pu- tantur Deum in loco constituere, ut lectori omnimodo pro concessa nobis facultate persua- deamus altiori et spirituali magis sensu accipere Scripturam, cum videbitur in loco Deum esse docere. Hæc me decuit disputare ad illa verba : Pater noster, qui es in calis, ut Dei es- sacram Cor. vi, 16. » Gen. 17, 16. • Psal. cxxi, 1. Eccle. PATROL. GR. omisit, f. (65) Βραχείᾳ. Lego cum Bentleio, βραχέος. (44) Codex ins., ött. Edit. Oxon., öta. (15) Παρρησίας. Lego cum Bentleio, παρου- (46) Διὰ τούς, etc. Bentleius legendum conjicit, (47) Ἢ αὐτῷ. Sic codex ms. Editio autem Οxon.

μενον, τὴν δὲ Ἐκκλησίαν αὐτοῦ γῆν ὀνομαζομένην ὑποπόδιον τυγχάνειν τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Προστεθεί καμεν δὴ ὀλίγα καὶ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης ῥητά, νομιζόμενα ἐν τόπῳ παριστάνειν (48) τὸν Θεὸν, ὑπὲρ τοῦ πάντοθεν κατὰ τὴν διδομένην ἡμῖν δύναμιν πεῖσαι τὸν ἐντυγχάνοντα, ὑψηλότερον καὶ πνευματικώ τερον ἀκούειν τῆς θείας Γραφῆς, ὅταν δοκῇ ἐν τόπῳ διδάσκειν εἶναι τὸν Θεόν. Επρεπε δὲ ταῦτα συνέξετα- σθῆναι τῷ, Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· οἱονεὶ ἀφιστὰς τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἀπὸ πάντων τῶν γεννητῶν· οἷς γὰρ οὐ κοινωνεῖ, αὐτοῖς δόξα τις Θεοῦ καὶ δύναμις αὐτοῦ, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀποῤῥοὴ τῆς θεότητος ἐγγίνεται αὐτοῖς. στάνειν. μὲν... εἴτε δὲ τούτου τυχών. τικός. Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου. Ὅτε μὲν (49) περί- στησι τὸ μὴ γεγονέναι πω περὶ οὗ εύχεται, ὅτε δὲ τούτου τυχὸν τὸ μὴ παραμένον αὐτὸ καὶ τηρεῖσθαι ἀξιοῖ, φανερὸν ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει ἐνταῦθ', ὡς μη- δέπω ἁγιασθέντος τοῦ ὀνόματος τοῦ Πατρός, κελεύε σθαι λέγειν ἡμᾶς κατά γε τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Λουκᾶν τό· Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου. Καὶ πῶς. εἴποι τις ἂν, ἄνθρωπος ἀξιοῖ ἁγιάζεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ὡς μὴ ἡγιασμένον; Τί τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τί τὸ ἁγιάζεσθαι αὐτὸ κατανοήσωμεν. Ονομα τοίνυν ἐστὶ κεφαλαιώδης προσηγορία τῆς ἰδίας ποι ότητος τοῦ ὀνομαζομένου παραστατική· οἷόν ἐστί τις ίδια ποιότης Παύλου τοῦ ἀποστόλου· ἡ μέν τις τῆς ψυχῆς καθ' ἣν τοιάδε ἐστίν· ἡ δέ τις τοῦ νοῦ, καθ᾽ ἣν τοιῶνδέ έστι θεωρητική (50)· ἡ δέ τις τοῦ σώματος αὐτοῦ, καθ᾿ ἣν τοιόνδε ἐστί. Τὸ τοίνυν του των τῶν ποιοτήτων ἴδιον καὶ ἀσυντρόχαστον προς ἕτερον (ἄλλος γάρ τις ἀπαράλλακτος Παύλου ἐν ταῖς οὖσιν οὐκ ἔστι) δηλούται διὰ τῆς Παῦλος ὀνομασίας. Αλλ' ἐπὶ ἀνθρώπων, οἱονεὶ ἀλλασσομένων τῶν ἰδίων ποιοτήτων, ὑγιῶς κατὰ τὴν Γραφὴν ἀλλάσσεται καὶ τὰ ὀνόματα· μεταβαλούσης γὰρ τῆς τοῦ ᾿Αβραμ ποι τητος ἐκλήθη Αβραάμ, καὶ τῆς τοῦ Σίμωνος, ὁ Πέ- τρος ὠνομάσθη, καὶ τῆς τοῦ διώκοντος τὸν Ἰησοῦν Σαούλ, προσηγορεύθη ὁ Παῦλος. Ἐπὶ δὲ Θεοῦ, ὅστις αὐτός ἐστιν ἄτρεπτος, καὶ ἀναλλοίωτος ἀεὶ τυγχά νων, ἔν ἐστιν (51) ἀεὶ τὸ οἱονεὶ καὶ ἐπ' αὐτοῦ ὄνομα, τὸ, ὤν, ἐν τῇ Ἐξόδῳ εἰρημένον, ἤ τι οὕτως ἂν λεχθησόμενον. Ἐπεὶ οὖν περὶ Θεοῦ πάντες μὲν ὑπο λαμβάνομέν τι ἐννοοῦντες ἅτινα δήποτε περὶ αὐτοῦ, οὐ πάντες δὲ ὅ ἐστι (σπάνιοι γάρ, καὶ εἰ χρὴ λέ γειν, τῶν σπανίων σπανιώτεροι οἱ τὴν ἐν πᾶσιν ἁγιότητα (52) καταλαμβάνοντες αὐτοῦ)· εὐλόγως δι δασκόμεθα τὴν ἐν ἡμῖν ἔννοιαν περὶ Θεοῦ ἁγίαν (55) γενέσθαι, ἵν' ἴδωμεν αὐτοῦ τὴν ἁγνότητα κτίζονταν καὶ προνοοῦντος, καὶ κρίνοντος, καὶ ἐκλεγομένου, καὶ ἐγκαταλείποντος, ἀποδεχομένου τε καὶ ἀποστρέ φομένου, καὶ γέρως ἀξιοῦντος, καὶ κολάζοντος ἔκα- στον κατὰ τὴν ἀξίαν. Ἐν τούτοις γὰρ καὶ τοῖς παραπλησίοις, ἵν' οὕτως εἴπω, χαρακτηρίζεται ιδια ποιότης τοῦ Θεοῦ, ἥντινα νομίζω ὄνομα Θεοῦ λέ γεσθαι κατὰ τὰς Γραφάς· ἐν μὲν τῇ Ἐξέδῳ· Οὐ στιν. ἂν ἴδωμεν αὐτοῦ τὴν ἰδιότητα ιδιότητα. ὑγιῆ γενέσθαι κτίζοντος. ORIGENIS sentiam a rebus omnibus genitis secernerem. A Quibus enim non communicat, in eos gloria quæ- dam Dei et virtus ejus et, ut ita dicam, effluxus divinitatis derivatur. B dum obtigisse sibi id pro quo orat, sive voti com- pos, id quod non permanet, petat conservari, ma- nifestum est quantum ad voces attinet, nos quasi nondum sanctificatum sit nomen Patris, juberi se- cundum Matthæum et Lucam dicere: Sanctifiṇctur nomen tuum. At, inquies, quomodo petit homo san- ctificari nomen Dei, quasi sanctificatum non sit? Quid sit nomen Patris, et quid sit ipsum sanctif cari, perspiciamus. Nomen igitur est compendiosa denominatio, quæ propriam rei nominatæ qualita- tem exhibeat. Verbi gratia, est quædam propria qualitas Pauli apostoli; alia animæ secundum quam talis est; alia mentis, qua talia valet con- templari; alia corporis ipsius qua tale est. Quod igitur harum qualitatum proprium est, nec ulli alii convenire potest (alius enim homo non est in re- rum natura qui a Paulo nullatenus diferat), hoc nomine, Paulus, exprimitur. Cum autem in homi- nibus qualitates illæ propriæ quodammodo muten- tur, recte juxta Scripturam mutantur etiam no- c mina. Abrami enim immutata qualitate, vocatus est Abraham; et Simonis conversa qualitate, Petrus nominatus est; item persequentis Christum Saulis immutata qualitate, appellatus est Paulus. In Deo vero qui invariabilis immutabilisque semper est, unum idemque semper est veluti nomen, Qui est, quod in Exodo dicitur, aut si quid simile dici pos- sit. Quandoquidem igitur quoties de Deo aliquid cogitamus, aliquam de eo notionem nobis finginus, sed non omnes quid ille revera sit, scimus (pauci enim, et, ut ita dicam, pauciores paucis sunt qui possint ejus in omnibus proprietatem comprehen dere), merito docemur Dei notionem in nobis sa- nam esse si viderimus proprietatem illius creantis, providentis, judicantis, eligentis, derelinquentis, D amplectentis, rejicientis, præmia retribuentis aut pœnas unicuique pro meritis. In his enim et simi- libus exprimitur, ut ita dicam, propria Dei qualitas quam Dei nomen juxta Scripturas dici puto; in Exodo quidem : Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum in Deuteronomio autem : Exspectetur, Exod. xx, 7. Bentleio, eodem, 24. Sanctificetur nomen tuum. Sive declaret non- (48) Codex ms., παριστάνειν, edit. Oxon., περι- (49) "Οτε μέν, etc. Lego cum Bentleio, εἴτε (50) Θεωρητική. Lego cum eodem, θεωρη- (51) Codles mis., ἓν ἐστιν. Editio Oxon., εκε (52) Αγιότητα. Lego cum (55) Ἁγίαν, etc. Lego cum

μενον, τὴν δὲ Ἐκκλησίαν αὐτοῦ γῆν ὀνομαζομένην ὑποπόδιον τυγχάνειν τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Προστεθεί καμεν δὴ ὀλίγα καὶ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης ῥητά, νομιζόμενα ἐν τόπῳ παριστάνειν (48) τὸν Θεὸν, ὑπὲρ τοῦ πάντοθεν κατὰ τὴν διδομένην ἡμῖν δύναμιν πεῖσαι τὸν ἐντυγχάνοντα, ὑψηλότερον καὶ πνευματικώ τερον ἀκούειν τῆς θείας Γραφῆς, ὅταν δοκῇ ἐν τόπῳ διδάσκειν εἶναι τὸν Θεόν. Επρεπε δὲ ταῦτα συνέξετα- σθῆναι τῷ, Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· οἱονεὶ ἀφιστὰς τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἀπὸ πάντων τῶν γεννητῶν· οἷς γὰρ οὐ κοινωνεῖ, αὐτοῖς δόξα τις Θεοῦ καὶ δύναμις αὐτοῦ, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀποῤῥοὴ τῆς θεότητος ἐγγίνεται αὐτοῖς. στάνειν. μὲν... εἴτε δὲ τούτου τυχών. τικός. Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου. Ὅτε μὲν (49) περί- στησι τὸ μὴ γεγονέναι πω περὶ οὗ εύχεται, ὅτε δὲ τούτου τυχὸν τὸ μὴ παραμένον αὐτὸ καὶ τηρεῖσθαι ἀξιοῖ, φανερὸν ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει ἐνταῦθ', ὡς μη- δέπω ἁγιασθέντος τοῦ ὀνόματος τοῦ Πατρός, κελεύε σθαι λέγειν ἡμᾶς κατά γε τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Λουκᾶν τό· Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου. Καὶ πῶς. εἴποι τις ἂν, ἄνθρωπος ἀξιοῖ ἁγιάζεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ὡς μὴ ἡγιασμένον; Τί τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τί τὸ ἁγιάζεσθαι αὐτὸ κατανοήσωμεν. Ονομα τοίνυν ἐστὶ κεφαλαιώδης προσηγορία τῆς ἰδίας ποι ότητος τοῦ ὀνομαζομένου παραστατική· οἷόν ἐστί τις ίδια ποιότης Παύλου τοῦ ἀποστόλου· ἡ μέν τις τῆς ψυχῆς καθ' ἣν τοιάδε ἐστίν· ἡ δέ τις τοῦ νοῦ, καθ᾽ ἣν τοιῶνδέ έστι θεωρητική (50)· ἡ δέ τις τοῦ σώματος αὐτοῦ, καθ᾿ ἣν τοιόνδε ἐστί. Τὸ τοίνυν του των τῶν ποιοτήτων ἴδιον καὶ ἀσυντρόχαστον προς ἕτερον (ἄλλος γάρ τις ἀπαράλλακτος Παύλου ἐν ταῖς οὖσιν οὐκ ἔστι) δηλούται διὰ τῆς Παῦλος ὀνομασίας. Αλλ' ἐπὶ ἀνθρώπων, οἱονεὶ ἀλλασσομένων τῶν ἰδίων ποιοτήτων, ὑγιῶς κατὰ τὴν Γραφὴν ἀλλάσσεται καὶ τὰ ὀνόματα· μεταβαλούσης γὰρ τῆς τοῦ ᾿Αβραμ ποι τητος ἐκλήθη Αβραάμ, καὶ τῆς τοῦ Σίμωνος, ὁ Πέ- τρος ὠνομάσθη, καὶ τῆς τοῦ διώκοντος τὸν Ἰησοῦν Σαούλ, προσηγορεύθη ὁ Παῦλος. Ἐπὶ δὲ Θεοῦ, ὅστις αὐτός ἐστιν ἄτρεπτος, καὶ ἀναλλοίωτος ἀεὶ τυγχά νων, ἔν ἐστιν (51) ἀεὶ τὸ οἱονεὶ καὶ ἐπ' αὐτοῦ ὄνομα, τὸ, ὤν, ἐν τῇ Ἐξόδῳ εἰρημένον, ἤ τι οὕτως ἂν λεχθησόμενον. Ἐπεὶ οὖν περὶ Θεοῦ πάντες μὲν ὑπο λαμβάνομέν τι ἐννοοῦντες ἅτινα δήποτε περὶ αὐτοῦ, οὐ πάντες δὲ ὅ ἐστι (σπάνιοι γάρ, καὶ εἰ χρὴ λέ γειν, τῶν σπανίων σπανιώτεροι οἱ τὴν ἐν πᾶσιν ἁγιότητα (52) καταλαμβάνοντες αὐτοῦ)· εὐλόγως δι δασκόμεθα τὴν ἐν ἡμῖν ἔννοιαν περὶ Θεοῦ ἁγίαν (55) γενέσθαι, ἵν' ἴδωμεν αὐτοῦ τὴν ἁγνότητα κτίζονταν καὶ προνοοῦντος, καὶ κρίνοντος, καὶ ἐκλεγομένου, καὶ ἐγκαταλείποντος, ἀποδεχομένου τε καὶ ἀποστρέ φομένου, καὶ γέρως ἀξιοῦντος, καὶ κολάζοντος ἔκα- στον κατὰ τὴν ἀξίαν. Ἐν τούτοις γὰρ καὶ τοῖς παραπλησίοις, ἵν' οὕτως εἴπω, χαρακτηρίζεται ιδια ποιότης τοῦ Θεοῦ, ἥντινα νομίζω ὄνομα Θεοῦ λέ γεσθαι κατὰ τὰς Γραφάς· ἐν μὲν τῇ Ἐξέδῳ· Οὐ στιν. ἂν ἴδωμεν αὐτοῦ τὴν ἰδιότητα ιδιότητα. ὑγιῆ γενέσθαι κτίζοντος. ORIGENIS sentiam a rebus omnibus genitis secernerem. A Quibus enim non communicat, in eos gloria quæ- dam Dei et virtus ejus et, ut ita dicam, effluxus divinitatis derivatur. B dum obtigisse sibi id pro quo orat, sive voti com- pos, id quod non permanet, petat conservari, ma- nifestum est quantum ad voces attinet, nos quasi nondum sanctificatum sit nomen Patris, juberi se- cundum Matthæum et Lucam dicere: Sanctifiṇctur nomen tuum. At, inquies, quomodo petit homo san- ctificari nomen Dei, quasi sanctificatum non sit? Quid sit nomen Patris, et quid sit ipsum sanctif cari, perspiciamus. Nomen igitur est compendiosa denominatio, quæ propriam rei nominatæ qualita- tem exhibeat. Verbi gratia, est quædam propria qualitas Pauli apostoli; alia animæ secundum quam talis est; alia mentis, qua talia valet con- templari; alia corporis ipsius qua tale est. Quod igitur harum qualitatum proprium est, nec ulli alii convenire potest (alius enim homo non est in re- rum natura qui a Paulo nullatenus diferat), hoc nomine, Paulus, exprimitur. Cum autem in homi- nibus qualitates illæ propriæ quodammodo muten- tur, recte juxta Scripturam mutantur etiam no- c mina. Abrami enim immutata qualitate, vocatus est Abraham; et Simonis conversa qualitate, Petrus nominatus est; item persequentis Christum Saulis immutata qualitate, appellatus est Paulus. In Deo vero qui invariabilis immutabilisque semper est, unum idemque semper est veluti nomen, Qui est, quod in Exodo dicitur, aut si quid simile dici pos- sit. Quandoquidem igitur quoties de Deo aliquid cogitamus, aliquam de eo notionem nobis finginus, sed non omnes quid ille revera sit, scimus (pauci enim, et, ut ita dicam, pauciores paucis sunt qui possint ejus in omnibus proprietatem comprehen dere), merito docemur Dei notionem in nobis sa- nam esse si viderimus proprietatem illius creantis, providentis, judicantis, eligentis, derelinquentis, D amplectentis, rejicientis, præmia retribuentis aut pœnas unicuique pro meritis. In his enim et simi- libus exprimitur, ut ita dicam, propria Dei qualitas quam Dei nomen juxta Scripturas dici puto; in Exodo quidem : Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum in Deuteronomio autem : Exspectetur, Exod. xx, 7. Bentleio, eodem, 24. Sanctificetur nomen tuum. Sive declaret non- (48) Codex ms., παριστάνειν, edit. Oxon., περι- (49) "Οτε μέν, etc. Lego cum Bentleio, εἴτε (50) Θεωρητική. Lego cum eodem, θεωρη- (51) Codles mis., ἓν ἐστιν. Editio Oxon., εκε (52) Αγιότητα. Lego cum (55) Ἁγίαν, etc. Lego cum

λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ μα- Α ταίῳ· ἐν δὲ τῷ Δευτερονομίῳ· Προσδοκάσθω ὡσεὶ ὑετὸς τὸ ἀπόφθεγμά μου· καταβήτω ώσει δρόσος τὰ ῥήματά μου· ὡσεὶ ὄμβρος ἐπ' ἄγρω στιν, καὶ ὡσεὶ νιφετὸς ἐπὶ χόρτον· ὅτι ὅνομα Κυρίου ἐκάλεσα. Ἐν δὲ Ψαλμοῖς· Μνησθήσονται τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γενεᾷ καὶ γενεᾷ. "Ο τε γὰρ οἷς μὴ δεῖ ἐφαρμόζων τὴν ἔννοιαν τοῦ Θεοῦ, λαμβάνει τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἐπὶ ματαίῳ· ὅ το δυνάμενος ἀποφθέγξασθαι ὑετὸν τοῖς ἀκούουσι συνεργοῦντα τῇ καρποφορία τῶν ψυχῶν ἑαυτῶν, καὶ βήματα δρόσω εοικότα παρακλητικὰ προσαγόμενος· τῇ τε ρύμη (54) τῆς οἰκοδομῆς τῶν λόγων ὄμβρον ὠφελιμώτατον ἐπάγων τοῖς ἀκροαταῖς, ἢ νιφετὸν ἀνυσιμώτατον, διὰ τοῦτο ταῦτα δύναται Ταῦτα ἐπινοήσας, ἑαυτὸν δεόμενον Θεοῦ τοῦ τελειοῦντος, καλεῖ παρ' ἑαυτὸν τὸν τῶν προειρημένων κυρίως χορηγόν πᾶς τε τρανῶν (55) καὶ τὰ περὶ τοῦ Θεοῦ, ὑπομιμνήσκεται μᾶλλον ἢ μανθάνει, κἂν ἀπό τινος ἀκούειν δοκῇ, ἢ εὑρίσκειν νομίζῃ τὰ τῆς θεοσεβείας μυστήρια. Ωσπερ δὲ τὰ ἐνθάδε δεῖ νοεῖν τὸν εὐχό- μενον, αἰτεῖν (56) αὐτὸν ἁγιασθῆναι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ· οὕτως ἐν Ψαλμοῖς τὸ, Ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιτοαυτό, λέγεται, προστάσσοντος τοῦ Πα- τρὸς, μετὰ πάσης συμφωνίας ἐν τῷ αὐτῷ νοῖ, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ, φθάσαι ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ὑψηλὴν γνῶσιν τῆς ἰδιότητος τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὑψοῦντος (57) τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ ἐπιτοαυτό· μεταλα- τών (58) τις ἀποῤῥοῆς θεότητος τῷ ὑπειλῆφθαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ κεκρατηκέναι τῶν ἐχθρῶν ἐφησθῆναι πτώσει αὐτοῦ μὴ δυναμένων, ὑψοῖ αὐτὴν τὴν δύνα- μιν, ἧς μετείληχε, Θεοῦ· ὅπερ δηλοῦται ἐν εἰκοστῷ ἐνάτῳ (59) ψαλμῷ διὰ τοῦ· Υψώσω σε, Κύριε, ὅτι ὑπέλαβές με, καὶ οὐκ εὔφρανας τοὺς ἐχθρούς μου ἐπ' ἐμοί. Ὑψοῖ δέ τις τὸν Θεὸν, ἐγκαινίσας αὐτῷ οἶκον ἐν ἑαυτῷ, ἐπεὶ καὶ ἡ γραφὴ (60) τοῦ ψαλμοῦ οὕτως ἔχει· Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου τοῦ Δαυίδ. Ἔτι (61) περὶ τοῦ, Αγια- σθήτω τὸ ὄνομά σου, καὶ τῶν ἑξῆς προστακτικῷ χαρακτῆρι εἰρημένων, λεκτέον, ὅτι συνεχῶς προστακ τικοῖς ἀντὶ εὐκτικῶν ἐχρήσαντο καὶ οἱ ἑρμηνεύσαντες· ὡς ἐν τοῖς Ψαλμοῖς· "Αλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τὰ δόλια, τὰ λαλοῦντα κατὰ τοῦ δικαίου ἀνομίαν, ἀντὶ τοῦ γενηθεῖεν, καὶ, Ἐξερευνησάτω δανει- στὴς πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτῷ, μὴ ὑπαρξάτω αὐτῷ ἀντιλήπτωρ, ἐν τῷ ἑκατοστῷ ὀγδόῳ περὶ Ἰούδα· ὅλος γὰρ ὁ ψαλμὸς αἴτησίς ἐστι περὶ Ἰούδα, ἕνα τάδε τινὰ αὐτῷ συμβῇ. Μὴ συνιδὼν δὲ ὁ Τατια νὰς τὸ, γενηθήτω, οὐ πάντοτε συμβαίνειν (62) τὸ * τος, τὸ ὑψοῦν τὸ ὄνομα. τῷ ὑπειλῆφθαι. τὸ ὑπειλήφθαι. 4. αθ', Πρὸς δὲ Τατιανὸν λέγοντα εὐκτικὸν εἶναι τὸ, Γενηθήτω φως, λεκτέον· Εἰ τοίνυν εὐχόμενος ἤδη τὸν ὑπερκείμενον Θεόν, πῶς· LIBELLUS DE ORATIONE. B verba mea; tanquam imber super herbam, et tanquam stilla super gramen; quoniam nomen Domini voca- ti ; in Psalnis vero : Memores erunt nominis tui in omni generatione et generatione". Nam et ille qui Dei conceptum iis aptat quibus non convenit, assumit nomen Domini Dei in vanum. Qui vero ea eloqui potest, quæ ceu pluvia auditoribus ad animarum fertilitatem conducant, et consolatoria verba roris instar admovet, ac soliditati edificatio- nis sermonum imbrem auditoribus utilissimum, stillasque efficacissimas infundit, per illud nomen hæc potest. Hæc ille reputans, Deo se scilicet indi- gere qui perficiat, illius auxilium iuvocat a quo prædicta illa omnia tanquam a fonte manant. Porro omnis qui res divinas penitius intelligit, recordatur potius quam discit, licet ab aliquo religionis my- steria doceri videatur, aut ipse invenire se putet. Sicut autem quæ hic dicta sunt oportet orantem considerare, petere se ut sanctificetur nomen Dei; sic illud in Psalmis dicitur : Exallemus nomen ejus in idipsum'; jubente Patre ut summa cum con- cordia, eadem mente, eademque sententia ad veran et sublimem divinæ proprietatis notionem perve- niamus. Hoc enim est exaltare nomen Dei in idipsum, quando is qui divinitatis efluxum parti- cipavit eo quod susceptus a Deo sit hostibusque ita prævaluerit ut delectari ipsius cast non potuerint, eam ipsam Dei virtutem exaltat cujus factus est particeps ; quod vigesimus nonus psalmus declarat his verbis: Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me, nec delectasti inimicos meos super me'. Exaltat autem Deum qui domum ei in seipso dedicat ; nam et inscriptio psalmi sic habet : Psalmus cantici des dicationis domus ipsius David. Præterea de illo, Sanctificetur nomen tuum, et de reliquis quæ dein- ceps imperativo dicuntur modo, dicendum impera- tivis pro optativis crebro usos esse etiam interpretes, ut in Psalmis : Muta fiant labia dolosa quæ lo- quuntur adversus justum iniquitatem; ubi fiant, pro utinam fiant ponitur. Et Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus; non sit illi adjutor, in psalmo centesimo octavo de Juda; est enim totus ille psalmus oratio de Juda, ut hujusmodi quædam ut pluvia, eloquium meum; descendant sicut ros D illi contingant. Talianus autem cum non intelle- C xerit vocem, fiat, non ubique optativam esse, sed interdum imperativam, impiissima de Deo commentus est qui dixit : Fiat lux³, quasi optaverit potius quam imperaverit lumen fieri, propterea • Psal. XXIX, 1. • Psal. xxx, 19. • Psal. Deut. xxx11, 2. ” Psal. xliv, 18. • Psal. XXXIII, CVIII, 11. * Gen. 1, 3. Platonis schola qui scientiam omnem pro remini- srentia habuit. vel Paulo post codex ms. habet, Edit. Οxon., Editio vero Οxoniensis, male. Cæterum, ut adnotatum est ab editore Oxoniensi, de hac ipsa re Clemens Alexandrinus in Eclogis Theodolianis haec habet : (54) Τῇ τε ῥύμῃ. Bentleius legit, τῇ τε ῥώμῃ. (55) Πᾶς τε τρανών, etc. Hæc hausta videntur e (56) Codex ms., αἰτεῖν. Editio Oxon., αἰτοῦντα. (57) Τὸ ὑψοῦντος. Forte legendum, τοῦ ὑψοῦν- (58) Ante μεταλαβών addo cum Bentleio, ὅτε. (59) Ἐν εἰκοστῷ ἐνάτῳ. Codex ms. habet κθ'. (60) Η γραφή. Lego cum Bentleio, ἡ ἐπιγραφή. (61) Codex ms., ἔτι. Editio Oxon., ἔστι, male. (62) Συμβαίνειν. Lego cumn Bentleio, σημαίνειν.

λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ μα- Α ταίῳ· ἐν δὲ τῷ Δευτερονομίῳ· Προσδοκάσθω ὡσεὶ ὑετὸς τὸ ἀπόφθεγμά μου· καταβήτω ώσει δρόσος τὰ ῥήματά μου· ὡσεὶ ὄμβρος ἐπ' ἄγρω στιν, καὶ ὡσεὶ νιφετὸς ἐπὶ χόρτον· ὅτι ὅνομα Κυρίου ἐκάλεσα. Ἐν δὲ Ψαλμοῖς· Μνησθήσονται τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γενεᾷ καὶ γενεᾷ. "Ο τε γὰρ οἷς μὴ δεῖ ἐφαρμόζων τὴν ἔννοιαν τοῦ Θεοῦ, λαμβάνει τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἐπὶ ματαίῳ· ὅ το δυνάμενος ἀποφθέγξασθαι ὑετὸν τοῖς ἀκούουσι συνεργοῦντα τῇ καρποφορία τῶν ψυχῶν ἑαυτῶν, καὶ βήματα δρόσω εοικότα παρακλητικὰ προσαγόμενος· τῇ τε ρύμη (54) τῆς οἰκοδομῆς τῶν λόγων ὄμβρον ὠφελιμώτατον ἐπάγων τοῖς ἀκροαταῖς, ἢ νιφετὸν ἀνυσιμώτατον, διὰ τοῦτο ταῦτα δύναται Ταῦτα ἐπινοήσας, ἑαυτὸν δεόμενον Θεοῦ τοῦ τελειοῦντος, καλεῖ παρ' ἑαυτὸν τὸν τῶν προειρημένων κυρίως χορηγόν πᾶς τε τρανῶν (55) καὶ τὰ περὶ τοῦ Θεοῦ, ὑπομιμνήσκεται μᾶλλον ἢ μανθάνει, κἂν ἀπό τινος ἀκούειν δοκῇ, ἢ εὑρίσκειν νομίζῃ τὰ τῆς θεοσεβείας μυστήρια. Ωσπερ δὲ τὰ ἐνθάδε δεῖ νοεῖν τὸν εὐχό- μενον, αἰτεῖν (56) αὐτὸν ἁγιασθῆναι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ· οὕτως ἐν Ψαλμοῖς τὸ, Ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιτοαυτό, λέγεται, προστάσσοντος τοῦ Πα- τρὸς, μετὰ πάσης συμφωνίας ἐν τῷ αὐτῷ νοῖ, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ, φθάσαι ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ὑψηλὴν γνῶσιν τῆς ἰδιότητος τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὑψοῦντος (57) τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ ἐπιτοαυτό· μεταλα- τών (58) τις ἀποῤῥοῆς θεότητος τῷ ὑπειλῆφθαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ κεκρατηκέναι τῶν ἐχθρῶν ἐφησθῆναι πτώσει αὐτοῦ μὴ δυναμένων, ὑψοῖ αὐτὴν τὴν δύνα- μιν, ἧς μετείληχε, Θεοῦ· ὅπερ δηλοῦται ἐν εἰκοστῷ ἐνάτῳ (59) ψαλμῷ διὰ τοῦ· Υψώσω σε, Κύριε, ὅτι ὑπέλαβές με, καὶ οὐκ εὔφρανας τοὺς ἐχθρούς μου ἐπ' ἐμοί. Ὑψοῖ δέ τις τὸν Θεὸν, ἐγκαινίσας αὐτῷ οἶκον ἐν ἑαυτῷ, ἐπεὶ καὶ ἡ γραφὴ (60) τοῦ ψαλμοῦ οὕτως ἔχει· Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου τοῦ Δαυίδ. Ἔτι (61) περὶ τοῦ, Αγια- σθήτω τὸ ὄνομά σου, καὶ τῶν ἑξῆς προστακτικῷ χαρακτῆρι εἰρημένων, λεκτέον, ὅτι συνεχῶς προστακ τικοῖς ἀντὶ εὐκτικῶν ἐχρήσαντο καὶ οἱ ἑρμηνεύσαντες· ὡς ἐν τοῖς Ψαλμοῖς· "Αλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τὰ δόλια, τὰ λαλοῦντα κατὰ τοῦ δικαίου ἀνομίαν, ἀντὶ τοῦ γενηθεῖεν, καὶ, Ἐξερευνησάτω δανει- στὴς πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτῷ, μὴ ὑπαρξάτω αὐτῷ ἀντιλήπτωρ, ἐν τῷ ἑκατοστῷ ὀγδόῳ περὶ Ἰούδα· ὅλος γὰρ ὁ ψαλμὸς αἴτησίς ἐστι περὶ Ἰούδα, ἕνα τάδε τινὰ αὐτῷ συμβῇ. Μὴ συνιδὼν δὲ ὁ Τατια νὰς τὸ, γενηθήτω, οὐ πάντοτε συμβαίνειν (62) τὸ * τος, τὸ ὑψοῦν τὸ ὄνομα. τῷ ὑπειλῆφθαι. τὸ ὑπειλήφθαι. 4. αθ', Πρὸς δὲ Τατιανὸν λέγοντα εὐκτικὸν εἶναι τὸ, Γενηθήτω φως, λεκτέον· Εἰ τοίνυν εὐχόμενος ἤδη τὸν ὑπερκείμενον Θεόν, πῶς· LIBELLUS DE ORATIONE. B verba mea; tanquam imber super herbam, et tanquam stilla super gramen; quoniam nomen Domini voca- ti ; in Psalnis vero : Memores erunt nominis tui in omni generatione et generatione". Nam et ille qui Dei conceptum iis aptat quibus non convenit, assumit nomen Domini Dei in vanum. Qui vero ea eloqui potest, quæ ceu pluvia auditoribus ad animarum fertilitatem conducant, et consolatoria verba roris instar admovet, ac soliditati edificatio- nis sermonum imbrem auditoribus utilissimum, stillasque efficacissimas infundit, per illud nomen hæc potest. Hæc ille reputans, Deo se scilicet indi- gere qui perficiat, illius auxilium iuvocat a quo prædicta illa omnia tanquam a fonte manant. Porro omnis qui res divinas penitius intelligit, recordatur potius quam discit, licet ab aliquo religionis my- steria doceri videatur, aut ipse invenire se putet. Sicut autem quæ hic dicta sunt oportet orantem considerare, petere se ut sanctificetur nomen Dei; sic illud in Psalmis dicitur : Exallemus nomen ejus in idipsum'; jubente Patre ut summa cum con- cordia, eadem mente, eademque sententia ad veran et sublimem divinæ proprietatis notionem perve- niamus. Hoc enim est exaltare nomen Dei in idipsum, quando is qui divinitatis efluxum parti- cipavit eo quod susceptus a Deo sit hostibusque ita prævaluerit ut delectari ipsius cast non potuerint, eam ipsam Dei virtutem exaltat cujus factus est particeps ; quod vigesimus nonus psalmus declarat his verbis: Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me, nec delectasti inimicos meos super me'. Exaltat autem Deum qui domum ei in seipso dedicat ; nam et inscriptio psalmi sic habet : Psalmus cantici des dicationis domus ipsius David. Præterea de illo, Sanctificetur nomen tuum, et de reliquis quæ dein- ceps imperativo dicuntur modo, dicendum impera- tivis pro optativis crebro usos esse etiam interpretes, ut in Psalmis : Muta fiant labia dolosa quæ lo- quuntur adversus justum iniquitatem; ubi fiant, pro utinam fiant ponitur. Et Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus; non sit illi adjutor, in psalmo centesimo octavo de Juda; est enim totus ille psalmus oratio de Juda, ut hujusmodi quædam ut pluvia, eloquium meum; descendant sicut ros D illi contingant. Talianus autem cum non intelle- C xerit vocem, fiat, non ubique optativam esse, sed interdum imperativam, impiissima de Deo commentus est qui dixit : Fiat lux³, quasi optaverit potius quam imperaverit lumen fieri, propterea • Psal. XXIX, 1. • Psal. xxx, 19. • Psal. Deut. xxx11, 2. ” Psal. xliv, 18. • Psal. XXXIII, CVIII, 11. * Gen. 1, 3. Platonis schola qui scientiam omnem pro remini- srentia habuit. vel Paulo post codex ms. habet, Edit. Οxon., Editio vero Οxoniensis, male. Cæterum, ut adnotatum est ab editore Oxoniensi, de hac ipsa re Clemens Alexandrinus in Eclogis Theodolianis haec habet : (54) Τῇ τε ῥύμῃ. Bentleius legit, τῇ τε ῥώμῃ. (55) Πᾶς τε τρανών, etc. Hæc hausta videntur e (56) Codex ms., αἰτεῖν. Editio Oxon., αἰτοῦντα. (57) Τὸ ὑψοῦντος. Forte legendum, τοῦ ὑψοῦν- (58) Ante μεταλαβών addo cum Bentleio, ὅτε. (59) Ἐν εἰκοστῷ ἐνάτῳ. Codex ms. habet κθ'. (60) Η γραφή. Lego cum Bentleio, ἡ ἐπιγραφή. (61) Codex ms., ἔτι. Editio Oxon., ἔστι, male. (62) Συμβαίνειν. Lego cumn Bentleio, σημαίνειν.

λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ μα- Α ταίῳ· ἐν δὲ τῷ Δευτερονομίῳ· Προσδοκάσθω ὡσεὶ ὑετὸς τὸ ἀπόφθεγμά μου· καταβήτω ώσει δρόσος τὰ ῥήματά μου· ὡσεὶ ὄμβρος ἐπ' ἄγρω στιν, καὶ ὡσεὶ νιφετὸς ἐπὶ χόρτον· ὅτι ὅνομα Κυρίου ἐκάλεσα. Ἐν δὲ Ψαλμοῖς· Μνησθήσονται τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γενεᾷ καὶ γενεᾷ. "Ο τε γὰρ οἷς μὴ δεῖ ἐφαρμόζων τὴν ἔννοιαν τοῦ Θεοῦ, λαμβάνει τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἐπὶ ματαίῳ· ὅ το δυνάμενος ἀποφθέγξασθαι ὑετὸν τοῖς ἀκούουσι συνεργοῦντα τῇ καρποφορία τῶν ψυχῶν ἑαυτῶν, καὶ βήματα δρόσω εοικότα παρακλητικὰ προσαγόμενος· τῇ τε ρύμη (54) τῆς οἰκοδομῆς τῶν λόγων ὄμβρον ὠφελιμώτατον ἐπάγων τοῖς ἀκροαταῖς, ἢ νιφετὸν ἀνυσιμώτατον, διὰ τοῦτο ταῦτα δύναται Ταῦτα ἐπινοήσας, ἑαυτὸν δεόμενον Θεοῦ τοῦ τελειοῦντος, καλεῖ παρ' ἑαυτὸν τὸν τῶν προειρημένων κυρίως χορηγόν πᾶς τε τρανῶν (55) καὶ τὰ περὶ τοῦ Θεοῦ, ὑπομιμνήσκεται μᾶλλον ἢ μανθάνει, κἂν ἀπό τινος ἀκούειν δοκῇ, ἢ εὑρίσκειν νομίζῃ τὰ τῆς θεοσεβείας μυστήρια. Ωσπερ δὲ τὰ ἐνθάδε δεῖ νοεῖν τὸν εὐχό- μενον, αἰτεῖν (56) αὐτὸν ἁγιασθῆναι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ· οὕτως ἐν Ψαλμοῖς τὸ, Ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιτοαυτό, λέγεται, προστάσσοντος τοῦ Πα- τρὸς, μετὰ πάσης συμφωνίας ἐν τῷ αὐτῷ νοῖ, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ, φθάσαι ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ὑψηλὴν γνῶσιν τῆς ἰδιότητος τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὑψοῦντος (57) τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ ἐπιτοαυτό· μεταλα- τών (58) τις ἀποῤῥοῆς θεότητος τῷ ὑπειλῆφθαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ κεκρατηκέναι τῶν ἐχθρῶν ἐφησθῆναι πτώσει αὐτοῦ μὴ δυναμένων, ὑψοῖ αὐτὴν τὴν δύνα- μιν, ἧς μετείληχε, Θεοῦ· ὅπερ δηλοῦται ἐν εἰκοστῷ ἐνάτῳ (59) ψαλμῷ διὰ τοῦ· Υψώσω σε, Κύριε, ὅτι ὑπέλαβές με, καὶ οὐκ εὔφρανας τοὺς ἐχθρούς μου ἐπ' ἐμοί. Ὑψοῖ δέ τις τὸν Θεὸν, ἐγκαινίσας αὐτῷ οἶκον ἐν ἑαυτῷ, ἐπεὶ καὶ ἡ γραφὴ (60) τοῦ ψαλμοῦ οὕτως ἔχει· Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου τοῦ Δαυίδ. Ἔτι (61) περὶ τοῦ, Αγια- σθήτω τὸ ὄνομά σου, καὶ τῶν ἑξῆς προστακτικῷ χαρακτῆρι εἰρημένων, λεκτέον, ὅτι συνεχῶς προστακ τικοῖς ἀντὶ εὐκτικῶν ἐχρήσαντο καὶ οἱ ἑρμηνεύσαντες· ὡς ἐν τοῖς Ψαλμοῖς· "Αλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τὰ δόλια, τὰ λαλοῦντα κατὰ τοῦ δικαίου ἀνομίαν, ἀντὶ τοῦ γενηθεῖεν, καὶ, Ἐξερευνησάτω δανει- στὴς πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτῷ, μὴ ὑπαρξάτω αὐτῷ ἀντιλήπτωρ, ἐν τῷ ἑκατοστῷ ὀγδόῳ περὶ Ἰούδα· ὅλος γὰρ ὁ ψαλμὸς αἴτησίς ἐστι περὶ Ἰούδα, ἕνα τάδε τινὰ αὐτῷ συμβῇ. Μὴ συνιδὼν δὲ ὁ Τατια νὰς τὸ, γενηθήτω, οὐ πάντοτε συμβαίνειν (62) τὸ * τος, τὸ ὑψοῦν τὸ ὄνομα. τῷ ὑπειλῆφθαι. τὸ ὑπειλήφθαι. 4. αθ', Πρὸς δὲ Τατιανὸν λέγοντα εὐκτικὸν εἶναι τὸ, Γενηθήτω φως, λεκτέον· Εἰ τοίνυν εὐχόμενος ἤδη τὸν ὑπερκείμενον Θεόν, πῶς· LIBELLUS DE ORATIONE. B verba mea; tanquam imber super herbam, et tanquam stilla super gramen; quoniam nomen Domini voca- ti ; in Psalnis vero : Memores erunt nominis tui in omni generatione et generatione". Nam et ille qui Dei conceptum iis aptat quibus non convenit, assumit nomen Domini Dei in vanum. Qui vero ea eloqui potest, quæ ceu pluvia auditoribus ad animarum fertilitatem conducant, et consolatoria verba roris instar admovet, ac soliditati edificatio- nis sermonum imbrem auditoribus utilissimum, stillasque efficacissimas infundit, per illud nomen hæc potest. Hæc ille reputans, Deo se scilicet indi- gere qui perficiat, illius auxilium iuvocat a quo prædicta illa omnia tanquam a fonte manant. Porro omnis qui res divinas penitius intelligit, recordatur potius quam discit, licet ab aliquo religionis my- steria doceri videatur, aut ipse invenire se putet. Sicut autem quæ hic dicta sunt oportet orantem considerare, petere se ut sanctificetur nomen Dei; sic illud in Psalmis dicitur : Exallemus nomen ejus in idipsum'; jubente Patre ut summa cum con- cordia, eadem mente, eademque sententia ad veran et sublimem divinæ proprietatis notionem perve- niamus. Hoc enim est exaltare nomen Dei in idipsum, quando is qui divinitatis efluxum parti- cipavit eo quod susceptus a Deo sit hostibusque ita prævaluerit ut delectari ipsius cast non potuerint, eam ipsam Dei virtutem exaltat cujus factus est particeps ; quod vigesimus nonus psalmus declarat his verbis: Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me, nec delectasti inimicos meos super me'. Exaltat autem Deum qui domum ei in seipso dedicat ; nam et inscriptio psalmi sic habet : Psalmus cantici des dicationis domus ipsius David. Præterea de illo, Sanctificetur nomen tuum, et de reliquis quæ dein- ceps imperativo dicuntur modo, dicendum impera- tivis pro optativis crebro usos esse etiam interpretes, ut in Psalmis : Muta fiant labia dolosa quæ lo- quuntur adversus justum iniquitatem; ubi fiant, pro utinam fiant ponitur. Et Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus; non sit illi adjutor, in psalmo centesimo octavo de Juda; est enim totus ille psalmus oratio de Juda, ut hujusmodi quædam ut pluvia, eloquium meum; descendant sicut ros D illi contingant. Talianus autem cum non intelle- C xerit vocem, fiat, non ubique optativam esse, sed interdum imperativam, impiissima de Deo commentus est qui dixit : Fiat lux³, quasi optaverit potius quam imperaverit lumen fieri, propterea • Psal. XXIX, 1. • Psal. xxx, 19. • Psal. Deut. xxx11, 2. ” Psal. xliv, 18. • Psal. XXXIII, CVIII, 11. * Gen. 1, 3. Platonis schola qui scientiam omnem pro remini- srentia habuit. vel Paulo post codex ms. habet, Edit. Οxon., Editio vero Οxoniensis, male. Cæterum, ut adnotatum est ab editore Oxoniensi, de hac ipsa re Clemens Alexandrinus in Eclogis Theodolianis haec habet : (54) Τῇ τε ῥύμῃ. Bentleius legit, τῇ τε ῥώμῃ. (55) Πᾶς τε τρανών, etc. Hæc hausta videntur e (56) Codex ms., αἰτεῖν. Editio Oxon., αἰτοῦντα. (57) Τὸ ὑψοῦντος. Forte legendum, τοῦ ὑψοῦν- (58) Ante μεταλαβών addo cum Bentleio, ὅτε. (59) Ἐν εἰκοστῷ ἐνάτῳ. Codex ms. habet κθ'. (60) Η γραφή. Lego cum Bentleio, ἡ ἐπιγραφή. (61) Codex ms., ἔτι. Editio Oxon., ἔστι, male. (62) Συμβαίνειν. Lego cumn Bentleio, σημαίνειν.

Α εὐκτικὸν, ἀλλ᾽ ἔσθ' ὅπου καὶ προστακτικὸν, ἀσεβέ- Β στατα υπείληφε περὶ τοῦ εἰπόντος, Γενηθήτω φως, Θεοῦ, ὡς εὐξαμένου μᾶλλον ήπερ προστάξαντος γενηθῆναι τὸ φῶς· ἐπεὶ, ὡς φησὶν ἐκεῖνος ἀθέως ναῶν, ἐν σκότῳ ἦν ὁ Θεός· πρὸς ὅν λεκτέον, πῶς ἐκλήψεται καὶ τό· Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου· και, Συναχθήτω τὸ ὕδωρ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ· καὶ, Εξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωτῶν· καὶ, Ἐξαγαγέτω ἡ γῆ ψυχὴν ζώσαν. 'Αρα γὰρ ὑπὲρ τοῦ ἐπὶ ἑδραίου στῆναι είχε ται συναχθῆναι τὸ ὕδωρ τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς συναγωγὴν μίαν; Ἡ ὑπὲρ τοῦ μεταλαβεῖν τῶν βλα- στανόντων ἀπὸ γῆς εύχεται τό, Βλαστησάτω ἡ γῆ; Ποίαν δὲ χρείαν ὁμοίαν ἔχει τῷ χρήζειν (65) φωτός, τῶν ἐνύδρων καὶ πτηνῶν ἢ χερσαίων, ἵνα καὶ περὶ τούτων εὔχηται; Εἰ δὲ καὶ κατ᾽ αὐτὸν ἄτοπον τὸ περὶ τούτων εὔχεσθαι, προστακτικαῖς ὀνομασίαις εἰρημένων, πῶς οὐ τὸ ὅμοιον λεκτέον καὶ περὶ τοῦ, Γενηθήτω φῶς, ὡς μὴ εὐκτικῶς, ἀλλὰ προστακτικῶς εἰρημένου ; "Αναγκαίως δέ μοι ἔδοξεν, ἐν ταῖς προστα κτικαῖς φωναῖς εἰρημένης εὐχῆς, ὑπομνησθῆναι τῶν παρεκδοχῶν αὐτοῦ διὰ τοὺς ἐπατημένους, καὶ παρα- δεξαμένους τὴν ἀσεβῆ διδασκαλίαν αὐτοῦ, ὧν καὶ ἡμεῖς ποτε πεπειράμεθα. , λέγει, Ἐγὼ Θεὸς, καὶ πλὴν ἐμοῦ ἄλλος οὐδείς ; χρήζειν. αὐτόν· παρόντος αὐτῷ τοῦ Πατρὸς, καὶ συμβατι Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Εἰ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, μετά παρατηρήσεως οὐκ ἔρχεται, οὐδὲ ἐροῦσιν· Ἰδοὺ ὧδε, ἢ ἰδοὺ ἐκεῖ, ἀλλὰ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐγα τὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐγγὺς γὰρ τὸ ῥῆμά ἐστι σφόδρα ἐν τῷ στόματι ἡμῶν, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν· δη λονότι ἡ εὐχόμενος ἐλθεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, περὶ τοῦ τὴν ἐν αὐτῷ βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἀνατεῖλαι καὶ καρποφορῆσαι καὶ τελειωθῆναι, εὐλόγως εὔχεται ο παντὸς μὲν ἁγίου ὑπὸ Θεοῦ βασιλευομένου, καὶ τοῖς 24. πνευματικοῖς νόμοις τοῦ Θεοῦ πειθομένου, οἱονεὶ εύνο μουμένην πόλιν οἰκοῦντος ἑαυτόν· παρόντος(64) αὐτῷ τοῦ Πατρὸς, καὶ συμβουλεύοντος τῷ Πατρὶ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ τετελειωμένῃ ψυχῇ κατὰ τὸ εἰρημένον, οὗ πρὸ βραχέος εμνημόνευον· Πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Καὶ οἶμαι νοεῖσθαι Θεοῦ μὲν βασιλείαν τὴν μακαρίαν τοῦ ἡγεμονικού κατάστασιν, καὶ τὸ τεταγμένον τῶν σοφῶν διαλογι σμῶν· Χριστοῦ δὲ βασιλείαν τοὺς προϊόντας σωτηρίους τοῖς ἀκούουσι λόγους, καὶ τὰ μὲν ἐπιτελούμενα ἔργα δικαιοσύνης καὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν· Λόγος γὰρ καὶ δικαιοσύνη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· παντὸς ἁμαρτωλοῦ (65) κατατυραννουμένου ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου· ἐπεὶ πᾶς ἁμαρτωλὸς τῷ ἐνεστῶτι αἰῶνι πονηρῷ ᾠκείωται, μὴ ἐμπαρέχων ἑαυτὸν τῷ δόντι ἑαυτὸν περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν (66) ἡμῶν, ὅπως ἐξέ ληται ἡμᾶς ἐκ τοῦ αἰῶνος τοῦ ἐνεστῶτος πονη ροῦ, καὶ ἐξέληται (67) κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ λεύοντος τῷ Πατρὶ τοῦ Χριστοῦ. τὸς δὲ ἁμαρτωλοῦ, μὲ ἀντίθεσις παντὸς μὲν ἁγίου ὑπὸ Θεοῦ βασιλευομένου. ἁμαρτιῶν. ORIGENIS quod, inquit ille nefarie sentiens, in tenebris erat Deus. A quo quærendum est quomodo sit acceptu- : rus illud Germinet terra herbam pabuli º; et : Congregetur aqua sub cœlo"; et : Producant aquæ reptilia animarum viventium®; et: Producat terra animam viventem'. Itane ut firmo stare vestigio possit, optat congregari aquas quæ sub cœlo erant in locum unum? Aut ut iis fruatur quæ germinat terra, optat ut terra germinet? An sicut lumine indigebat, ita indigentia compulsus est ut aquatiles, aut volatiles, aut terrestres animantes optaret ? Quod si juxta ipsum, absurdum est hæc Deum orasse, quæ imperativis vocibus expressa sunt; quidui et de hoc, fiat lux, idem dicatur, non opta- tive, sed imperative, dictum esse? Necessarium mibi visum est, cun hic imperativis verbis oratio enuntiata sit, pravaruin illius interpretationum meminisse, eorum gratia quos decepit, quique im- piam illius doctrinam admiserunt, in quos et nos aliquando incidimus. verbum Domini et Servatoris nostri, cum observa- tione non venit, neque dicent : Ecce hic, aut ecce illic; sed regnum Dei intra nos est nam prope est verbum valde in ore nostro et in corde ¹ nostro : procul dubio is qui regnum Dei advenire precatur, de eo quod in se habet regno Dei recte orat, ut oriatur, et fructus ferat, et perficiatur. Nam in quolibet sanctorum Deus regnat, et quilibet sanctus spiritualibus obsequitur legibus Dei qui in ipso la. ha- bitat, ut in recte administrata civitate. Præsens ei Pater adest, et conregnat Patri Christus in illa anima perfecta juxta illud cujus paulo ante mentio facta est : Ad eum veniemus,et mansionem apud eum faciemus ''. Ac Dei quidem regnum dici puto felicem superioris partis animæ statum, composita-que et sa- pientes cogitationes; regnum vero Christi tum ser- mones qui in audientium salutem proferuntur, tum qui perficiuntur actus justitiæ et cæterarum virtu- tum; Verbum enim et justitia est, Filius Dei. Contra in omnes peccatores tyrannidem exercet princeps sæculi hujus; quivis enim peccator præsenti sæculo nequam mancipatus est, cum se non tradat ei qui dedit semetipsum pro nobis peccatoribus ut eriperet nos de præsenti sa'culo nequam et eriperet secundum voluntatem Dei et Patris nostri“, juxta ea quæ dicun- tur in Epistola ad Galatas. Qui vero principis hujus saeculi tyrannidem patitur libero peccati arbitrio, . • Genes. 1, 11. "Ibid., 9. xiv, 23. Galat. 1, 4. Ibid., • Ad Tatianum autem dicentem precantis esse illud : Fiat lux, respondendum est si precatur superiorem Deum, cur dicit : Ego Deus; præler me alter nullus ? D C Luc. xv11, 20, 21. Deut. xxx, 14. Joan. sit superiori mem- bro, Mile vero editio Oxoniensis, Oxon., licet exstent in manuscripto codice. 25. Adveniat regnum tuum. Si regnum Dei, juxta 20. • Ibid., (63) Codex is., τῷ χρήζειν. Edit. Oxon., τὸ (64) 'Εαυτόν· παρόντος, etc. Lego cum Bentleio, (65) Παντὸς ἁμαρτωλοῦ. Recte Bentleius, παν (66) Αμαρτωλῶν. Sic recte habet codex ns. (67) Καὶ ἐξέληται. Hæc omissa sunt in editions

Α εὐκτικὸν, ἀλλ᾽ ἔσθ' ὅπου καὶ προστακτικὸν, ἀσεβέ- Β στατα υπείληφε περὶ τοῦ εἰπόντος, Γενηθήτω φως, Θεοῦ, ὡς εὐξαμένου μᾶλλον ήπερ προστάξαντος γενηθῆναι τὸ φῶς· ἐπεὶ, ὡς φησὶν ἐκεῖνος ἀθέως ναῶν, ἐν σκότῳ ἦν ὁ Θεός· πρὸς ὅν λεκτέον, πῶς ἐκλήψεται καὶ τό· Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου· και, Συναχθήτω τὸ ὕδωρ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ· καὶ, Εξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωτῶν· καὶ, Ἐξαγαγέτω ἡ γῆ ψυχὴν ζώσαν. 'Αρα γὰρ ὑπὲρ τοῦ ἐπὶ ἑδραίου στῆναι είχε ται συναχθῆναι τὸ ὕδωρ τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς συναγωγὴν μίαν; Ἡ ὑπὲρ τοῦ μεταλαβεῖν τῶν βλα- στανόντων ἀπὸ γῆς εύχεται τό, Βλαστησάτω ἡ γῆ; Ποίαν δὲ χρείαν ὁμοίαν ἔχει τῷ χρήζειν (65) φωτός, τῶν ἐνύδρων καὶ πτηνῶν ἢ χερσαίων, ἵνα καὶ περὶ τούτων εὔχηται; Εἰ δὲ καὶ κατ᾽ αὐτὸν ἄτοπον τὸ περὶ τούτων εὔχεσθαι, προστακτικαῖς ὀνομασίαις εἰρημένων, πῶς οὐ τὸ ὅμοιον λεκτέον καὶ περὶ τοῦ, Γενηθήτω φῶς, ὡς μὴ εὐκτικῶς, ἀλλὰ προστακτικῶς εἰρημένου ; "Αναγκαίως δέ μοι ἔδοξεν, ἐν ταῖς προστα κτικαῖς φωναῖς εἰρημένης εὐχῆς, ὑπομνησθῆναι τῶν παρεκδοχῶν αὐτοῦ διὰ τοὺς ἐπατημένους, καὶ παρα- δεξαμένους τὴν ἀσεβῆ διδασκαλίαν αὐτοῦ, ὧν καὶ ἡμεῖς ποτε πεπειράμεθα. , λέγει, Ἐγὼ Θεὸς, καὶ πλὴν ἐμοῦ ἄλλος οὐδείς ; χρήζειν. αὐτόν· παρόντος αὐτῷ τοῦ Πατρὸς, καὶ συμβατι Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Εἰ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, μετά παρατηρήσεως οὐκ ἔρχεται, οὐδὲ ἐροῦσιν· Ἰδοὺ ὧδε, ἢ ἰδοὺ ἐκεῖ, ἀλλὰ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐγα τὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐγγὺς γὰρ τὸ ῥῆμά ἐστι σφόδρα ἐν τῷ στόματι ἡμῶν, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν· δη λονότι ἡ εὐχόμενος ἐλθεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, περὶ τοῦ τὴν ἐν αὐτῷ βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἀνατεῖλαι καὶ καρποφορῆσαι καὶ τελειωθῆναι, εὐλόγως εὔχεται ο παντὸς μὲν ἁγίου ὑπὸ Θεοῦ βασιλευομένου, καὶ τοῖς 24. πνευματικοῖς νόμοις τοῦ Θεοῦ πειθομένου, οἱονεὶ εύνο μουμένην πόλιν οἰκοῦντος ἑαυτόν· παρόντος(64) αὐτῷ τοῦ Πατρὸς, καὶ συμβουλεύοντος τῷ Πατρὶ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ τετελειωμένῃ ψυχῇ κατὰ τὸ εἰρημένον, οὗ πρὸ βραχέος εμνημόνευον· Πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Καὶ οἶμαι νοεῖσθαι Θεοῦ μὲν βασιλείαν τὴν μακαρίαν τοῦ ἡγεμονικού κατάστασιν, καὶ τὸ τεταγμένον τῶν σοφῶν διαλογι σμῶν· Χριστοῦ δὲ βασιλείαν τοὺς προϊόντας σωτηρίους τοῖς ἀκούουσι λόγους, καὶ τὰ μὲν ἐπιτελούμενα ἔργα δικαιοσύνης καὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν· Λόγος γὰρ καὶ δικαιοσύνη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· παντὸς ἁμαρτωλοῦ (65) κατατυραννουμένου ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου· ἐπεὶ πᾶς ἁμαρτωλὸς τῷ ἐνεστῶτι αἰῶνι πονηρῷ ᾠκείωται, μὴ ἐμπαρέχων ἑαυτὸν τῷ δόντι ἑαυτὸν περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν (66) ἡμῶν, ὅπως ἐξέ ληται ἡμᾶς ἐκ τοῦ αἰῶνος τοῦ ἐνεστῶτος πονη ροῦ, καὶ ἐξέληται (67) κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ λεύοντος τῷ Πατρὶ τοῦ Χριστοῦ. τὸς δὲ ἁμαρτωλοῦ, μὲ ἀντίθεσις παντὸς μὲν ἁγίου ὑπὸ Θεοῦ βασιλευομένου. ἁμαρτιῶν. ORIGENIS quod, inquit ille nefarie sentiens, in tenebris erat Deus. A quo quærendum est quomodo sit acceptu- : rus illud Germinet terra herbam pabuli º; et : Congregetur aqua sub cœlo"; et : Producant aquæ reptilia animarum viventium®; et: Producat terra animam viventem'. Itane ut firmo stare vestigio possit, optat congregari aquas quæ sub cœlo erant in locum unum? Aut ut iis fruatur quæ germinat terra, optat ut terra germinet? An sicut lumine indigebat, ita indigentia compulsus est ut aquatiles, aut volatiles, aut terrestres animantes optaret ? Quod si juxta ipsum, absurdum est hæc Deum orasse, quæ imperativis vocibus expressa sunt; quidui et de hoc, fiat lux, idem dicatur, non opta- tive, sed imperative, dictum esse? Necessarium mibi visum est, cun hic imperativis verbis oratio enuntiata sit, pravaruin illius interpretationum meminisse, eorum gratia quos decepit, quique im- piam illius doctrinam admiserunt, in quos et nos aliquando incidimus. verbum Domini et Servatoris nostri, cum observa- tione non venit, neque dicent : Ecce hic, aut ecce illic; sed regnum Dei intra nos est nam prope est verbum valde in ore nostro et in corde ¹ nostro : procul dubio is qui regnum Dei advenire precatur, de eo quod in se habet regno Dei recte orat, ut oriatur, et fructus ferat, et perficiatur. Nam in quolibet sanctorum Deus regnat, et quilibet sanctus spiritualibus obsequitur legibus Dei qui in ipso la. ha- bitat, ut in recte administrata civitate. Præsens ei Pater adest, et conregnat Patri Christus in illa anima perfecta juxta illud cujus paulo ante mentio facta est : Ad eum veniemus,et mansionem apud eum faciemus ''. Ac Dei quidem regnum dici puto felicem superioris partis animæ statum, composita-que et sa- pientes cogitationes; regnum vero Christi tum ser- mones qui in audientium salutem proferuntur, tum qui perficiuntur actus justitiæ et cæterarum virtu- tum; Verbum enim et justitia est, Filius Dei. Contra in omnes peccatores tyrannidem exercet princeps sæculi hujus; quivis enim peccator præsenti sæculo nequam mancipatus est, cum se non tradat ei qui dedit semetipsum pro nobis peccatoribus ut eriperet nos de præsenti sa'culo nequam et eriperet secundum voluntatem Dei et Patris nostri“, juxta ea quæ dicun- tur in Epistola ad Galatas. Qui vero principis hujus saeculi tyrannidem patitur libero peccati arbitrio, . • Genes. 1, 11. "Ibid., 9. xiv, 23. Galat. 1, 4. Ibid., • Ad Tatianum autem dicentem precantis esse illud : Fiat lux, respondendum est si precatur superiorem Deum, cur dicit : Ego Deus; præler me alter nullus ? D C Luc. xv11, 20, 21. Deut. xxx, 14. Joan. sit superiori mem- bro, Mile vero editio Oxoniensis, Oxon., licet exstent in manuscripto codice. 25. Adveniat regnum tuum. Si regnum Dei, juxta 20. • Ibid., (63) Codex is., τῷ χρήζειν. Edit. Oxon., τὸ (64) 'Εαυτόν· παρόντος, etc. Lego cum Bentleio, (65) Παντὸς ἁμαρτωλοῦ. Recte Bentleius, παν (66) Αμαρτωλῶν. Sic recte habet codex ns. (67) Καὶ ἐξέληται. Hæc omissa sunt in editions

καὶ Πατρὸς ἡμῶν, κατὰ τὰ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας εἰρημένα Επιστολῇ. Ὁ δὲ κατατυραννούμενος ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος τούτου τοῦ αἰῶνος τῷ ἑκουσίῳ τῆς ἁμαρτίας, καὶ βασιλεύεται ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας· διόπερ κελευόμεθα ὑπὸ τοῦ Παύλου, μηκέτι ὑποτάσσεσθαι θελούσῃ τῇ ἁμαρτίᾳ βασιλεύειν ἡμῶν· καὶ προστασ σόμεθά γε διὰ τούτων· Μὴ οὖν βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν (68) σώματι, εἰς τὸ ὑπακούειν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτῆς. Αλλ' ἐρεῖ τις πρὸς ἀμφότερα, τό τε, Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, καὶ τὸν Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· ὅτι, εἰ ὁ εὐχόμενος ἐπὶ τῷ ἐπακούεσθαι εὔχεται, καὶ ἐπακούεταί ποτε, δηλονότι ἁγιασθήσεται ποτέ τινι, κατὰ τὰ προειρη μένα, τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ᾧ καὶ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντήσεται (69) · εἰ δὲ ταῦτ᾽ αὐτῷ ἔσται, πῶς ἔτι καθηκόντως εὔξεται περὶ τῶν παρόντων, ἤδη ὡς μὴ παρόντων, λέγων, Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· ἐλ- θέτω ἡ βασιλεία σου ; Εἰ δὲ τοῦτο, ἔσται ποτὲ καθῆκον μὴ λέγειν, Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Λεκτέον πρὸς ταῦτα, ὅτι ὥσπερ ὁ εὐχόμενος λόγου γνώσεως τυχεῖν καὶ λόγου σοφίας, καθηκόντως ἀεὶ περὶ τούτων εὔξεται, ἀεὶ μὲν πλείονα θεωρήματα σοφίας καὶ γνώσεως ἐν τῷ ἐπακούεσθαι ληψόμενος, πλὴν ἐκ μέρους γινώσκων μὲν ὅσα ποτ' ἂν χωρῆσαι ἐπὶ τοῦ παρόντος δυνηθῇ, τοῦ τελείου, καὶ καταργοῦντος (70) τὸ ἐκ μέρους, τότε φανερωθησόμενον, ὅτε πρόσωπον πρὸς πρόσω που ὁ νοῦς προσβάλλει χωρίς αισθήσεως τοῖς νοη τοῖς (71)· οὕτω τὸ τέλειον τοῦ ἁγιασθῆναι ἑκάστῳ ἡμῶν τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ ἐνστῆναι αὐτοῦ τὴν βασιλείαν οὐχ οἷόν τε ἐστὶν, ἐὰν μὴ ἔλθῃ καὶ τὸ περὶ τῆς γνώσεως καὶ σοφίας τέλειον, τάχα δὲ καὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν. Οδεύομεν δὲ ἐπὶ τὴν τε λειότητα (72), ἐὰν, τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενοι, τῶν ὄπισθεν ἐπιλανθανώμεθα· τῇ οὖν ἐν ἡμῖν βασι- λεία τοῦ Θεοῦ ἡ ἀκρότης ἀδιαλείπτως προκόπτουσιν ἐνπήσεται, ὅταν πληρωθῇ τὸ παρὰ τῷ Ἀποστόλο εἰρημένον, ὅτι ὁ Χριστὸς, πάντων αὐτῷ τῶν ἐχθρῶν ὑποταγέντων, παραδώσει τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἵνα ᾖ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Διὰ τοῦτο ἀδιαλείπτως προσευχόμενοι μετὰ διαθέσεως τῷ λόγῳ θεοποιουμένης, λέγωμεν τῷ ἐν οὐρανοῖς Πατρὶ ἡμῶν· Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Ἔτι δὲ περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας καὶ τοῦτο διαληπτέον, ὅτι, ὥσπερ οὐκ ἔστι μετοχή δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομίᾳ, οὐδὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος, οὐδὲ συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελιάρ (75)· οὕτως ἀσυνύπαρκτόν ἐστι τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ βασιλεία τῆς ἁμαρτίας. Εἰ τοίνυν θέλομεν ὑπὸ Θεοῦ βασιλεύεσθαι, μηδαμῶς βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι, μηδὲ ὑπακούωμεν τοῖς . Β στήσηται. ὡς καὶ καταργοῦντος τὸ ἐκ μέρους, τότε φανερωθη σομένου ότε. 10. $1 Οχι., τοῦ νοητοῦ. λειοτέραν. LIBELLUS DE ORATIONE. A in eum et peccatum rcgnal. Quare julet Paulus D Rom. VI, " II Cor. vi, 14. 12. ut non amplius subjiciamur peccato regnare in no- bis volenti; præcipit autem bis verbis : Non ergo regrel peccatum in nostro mortali corpore, ut obe- diatis concupiscentiis ejus". Verum dicet aliquis ad utrumque illoru:m : Sanctificetur nomen tuum, et : Adveniat regnum tuum: si is qui orat, ideo orat ut exaudiatur, et exauditur aliquando; pla- num est futurum aliquando ut sanctificetur alicui, juxta ea quæ dicta sunt, nomen Dei, regnumque Dei ei adveniat. Quæ si habuerit, quomodo con- venienter adhuc orabit pro his quæ adsunt, quasi non adsint, dicens : Sanctificetur nomen tuum, ad- veniat regnum tuum? Si res ita se habet, officii utique aliquando fuerit non dicere : Sanctificetur nomen tuum, adveniat regnum tuum. Ad hac dicen- dun) : sicut qui sermonem scientiæ sermonemve ɛa · pientie postulat oratione, recte semper pro his orabit, cum etsi plures semper sapientiæ scientiæ- que notiones exauditus capiat, ex parte tamen co- gnoscat quæcunque in præsenti capere potuerit; quod enim perfectum est et evacuans quod ex parte est, tunc revelabitur, cum facie ad faciem 18, abs- que sensibus, rebus mens spiritualibus intendet ; sic neque sanctificari cuilibet nostrum regnum Dei, neque adesse Dei regnum potest perfecte, uisi ve- nerit quod perfectum est etiam in scientia et sa- pientia, forsan et in reliquis virtutibus. Iter autem ad perfectionem facimus, si ad ea quæ sunt priora attenti, eorum quæ sunt retro ¼ obliviscamur : tunc ergo id quod in nobis est regnum Dei perpetuo procedentibus nobis ad summum perveniet, cum illud impletum fuerit quod Apostolus ait, Christum subjectis sibi omnibus inimicis traditurum regnum Den et Patri ut sit Deus omnia in omnibus 18. Pro- pter hoc indesinenter orantes ea animi affectione quæ Verbo divina fiat, dicamus Patri nostro qui n cœlis est Sanctificetur nomen tuum, adveniat re- gnum tuum. Id quoque de regno Dei percipiendum est : sicut non est participatio justitiæ cum iniqui- late, neque societas luci ad tenebras, neque conven- tio Christi ad Belial 19; sic regnum Dei cum regno peccati stare non posse. Ergo si Deum in nobis regnare volumnus, nullo modo regnet peccatum in nostro mortali corpore ", neque obediamus pre- ceptis ejus quod ad opera carnis et a Deo aliena animam nostram provocat; sed mortificemus mem- bra nostra quæ sunt super terram et fructifice- mus Spiritu; ut in nobis quasi in spirituali para- diso Deus obambulet, regnetque solus in nobis cum Christo suo qui sedeat in nobis a dextris vir- C | Cor. XIII, 5. | Cor. xi, 9, 10. Rom. vi, 111, Philip. 111, 13. I Cor. xv, 24, 28. 12. 1 Coloss. (68) Codex ms., ἡμῶν. Editio Oxon., ὑμῶν. (69) Codex us., ενστήσεται. Editio Oxon., ένα (70) Καὶ καταργούντος, etc Lego cum Bentleio, (71) Codex ms. recte τοῖς νοητοῖς· male editio (72) Codex ins., τελειότητα. Editio Oxon., (73) Codex ms., Βελιάρ. Editio Oxon., Βελιάλ.

καὶ Πατρὸς ἡμῶν, κατὰ τὰ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας εἰρημένα Επιστολῇ. Ὁ δὲ κατατυραννούμενος ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος τούτου τοῦ αἰῶνος τῷ ἑκουσίῳ τῆς ἁμαρτίας, καὶ βασιλεύεται ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας· διόπερ κελευόμεθα ὑπὸ τοῦ Παύλου, μηκέτι ὑποτάσσεσθαι θελούσῃ τῇ ἁμαρτίᾳ βασιλεύειν ἡμῶν· καὶ προστασ σόμεθά γε διὰ τούτων· Μὴ οὖν βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν (68) σώματι, εἰς τὸ ὑπακούειν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτῆς. Αλλ' ἐρεῖ τις πρὸς ἀμφότερα, τό τε, Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, καὶ τὸν Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· ὅτι, εἰ ὁ εὐχόμενος ἐπὶ τῷ ἐπακούεσθαι εὔχεται, καὶ ἐπακούεταί ποτε, δηλονότι ἁγιασθήσεται ποτέ τινι, κατὰ τὰ προειρη μένα, τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ᾧ καὶ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντήσεται (69) · εἰ δὲ ταῦτ᾽ αὐτῷ ἔσται, πῶς ἔτι καθηκόντως εὔξεται περὶ τῶν παρόντων, ἤδη ὡς μὴ παρόντων, λέγων, Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· ἐλ- θέτω ἡ βασιλεία σου ; Εἰ δὲ τοῦτο, ἔσται ποτὲ καθῆκον μὴ λέγειν, Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Λεκτέον πρὸς ταῦτα, ὅτι ὥσπερ ὁ εὐχόμενος λόγου γνώσεως τυχεῖν καὶ λόγου σοφίας, καθηκόντως ἀεὶ περὶ τούτων εὔξεται, ἀεὶ μὲν πλείονα θεωρήματα σοφίας καὶ γνώσεως ἐν τῷ ἐπακούεσθαι ληψόμενος, πλὴν ἐκ μέρους γινώσκων μὲν ὅσα ποτ' ἂν χωρῆσαι ἐπὶ τοῦ παρόντος δυνηθῇ, τοῦ τελείου, καὶ καταργοῦντος (70) τὸ ἐκ μέρους, τότε φανερωθησόμενον, ὅτε πρόσωπον πρὸς πρόσω που ὁ νοῦς προσβάλλει χωρίς αισθήσεως τοῖς νοη τοῖς (71)· οὕτω τὸ τέλειον τοῦ ἁγιασθῆναι ἑκάστῳ ἡμῶν τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ ἐνστῆναι αὐτοῦ τὴν βασιλείαν οὐχ οἷόν τε ἐστὶν, ἐὰν μὴ ἔλθῃ καὶ τὸ περὶ τῆς γνώσεως καὶ σοφίας τέλειον, τάχα δὲ καὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν. Οδεύομεν δὲ ἐπὶ τὴν τε λειότητα (72), ἐὰν, τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενοι, τῶν ὄπισθεν ἐπιλανθανώμεθα· τῇ οὖν ἐν ἡμῖν βασι- λεία τοῦ Θεοῦ ἡ ἀκρότης ἀδιαλείπτως προκόπτουσιν ἐνπήσεται, ὅταν πληρωθῇ τὸ παρὰ τῷ Ἀποστόλο εἰρημένον, ὅτι ὁ Χριστὸς, πάντων αὐτῷ τῶν ἐχθρῶν ὑποταγέντων, παραδώσει τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἵνα ᾖ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Διὰ τοῦτο ἀδιαλείπτως προσευχόμενοι μετὰ διαθέσεως τῷ λόγῳ θεοποιουμένης, λέγωμεν τῷ ἐν οὐρανοῖς Πατρὶ ἡμῶν· Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Ἔτι δὲ περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας καὶ τοῦτο διαληπτέον, ὅτι, ὥσπερ οὐκ ἔστι μετοχή δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομίᾳ, οὐδὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος, οὐδὲ συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελιάρ (75)· οὕτως ἀσυνύπαρκτόν ἐστι τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ βασιλεία τῆς ἁμαρτίας. Εἰ τοίνυν θέλομεν ὑπὸ Θεοῦ βασιλεύεσθαι, μηδαμῶς βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι, μηδὲ ὑπακούωμεν τοῖς . Β στήσηται. ὡς καὶ καταργοῦντος τὸ ἐκ μέρους, τότε φανερωθη σομένου ότε. 10. $1 Οχι., τοῦ νοητοῦ. λειοτέραν. LIBELLUS DE ORATIONE. A in eum et peccatum rcgnal. Quare julet Paulus D Rom. VI, " II Cor. vi, 14. 12. ut non amplius subjiciamur peccato regnare in no- bis volenti; præcipit autem bis verbis : Non ergo regrel peccatum in nostro mortali corpore, ut obe- diatis concupiscentiis ejus". Verum dicet aliquis ad utrumque illoru:m : Sanctificetur nomen tuum, et : Adveniat regnum tuum: si is qui orat, ideo orat ut exaudiatur, et exauditur aliquando; pla- num est futurum aliquando ut sanctificetur alicui, juxta ea quæ dicta sunt, nomen Dei, regnumque Dei ei adveniat. Quæ si habuerit, quomodo con- venienter adhuc orabit pro his quæ adsunt, quasi non adsint, dicens : Sanctificetur nomen tuum, ad- veniat regnum tuum? Si res ita se habet, officii utique aliquando fuerit non dicere : Sanctificetur nomen tuum, adveniat regnum tuum. Ad hac dicen- dun) : sicut qui sermonem scientiæ sermonemve ɛa · pientie postulat oratione, recte semper pro his orabit, cum etsi plures semper sapientiæ scientiæ- que notiones exauditus capiat, ex parte tamen co- gnoscat quæcunque in præsenti capere potuerit; quod enim perfectum est et evacuans quod ex parte est, tunc revelabitur, cum facie ad faciem 18, abs- que sensibus, rebus mens spiritualibus intendet ; sic neque sanctificari cuilibet nostrum regnum Dei, neque adesse Dei regnum potest perfecte, uisi ve- nerit quod perfectum est etiam in scientia et sa- pientia, forsan et in reliquis virtutibus. Iter autem ad perfectionem facimus, si ad ea quæ sunt priora attenti, eorum quæ sunt retro ¼ obliviscamur : tunc ergo id quod in nobis est regnum Dei perpetuo procedentibus nobis ad summum perveniet, cum illud impletum fuerit quod Apostolus ait, Christum subjectis sibi omnibus inimicis traditurum regnum Den et Patri ut sit Deus omnia in omnibus 18. Pro- pter hoc indesinenter orantes ea animi affectione quæ Verbo divina fiat, dicamus Patri nostro qui n cœlis est Sanctificetur nomen tuum, adveniat re- gnum tuum. Id quoque de regno Dei percipiendum est : sicut non est participatio justitiæ cum iniqui- late, neque societas luci ad tenebras, neque conven- tio Christi ad Belial 19; sic regnum Dei cum regno peccati stare non posse. Ergo si Deum in nobis regnare volumnus, nullo modo regnet peccatum in nostro mortali corpore ", neque obediamus pre- ceptis ejus quod ad opera carnis et a Deo aliena animam nostram provocat; sed mortificemus mem- bra nostra quæ sunt super terram et fructifice- mus Spiritu; ut in nobis quasi in spirituali para- diso Deus obambulet, regnetque solus in nobis cum Christo suo qui sedeat in nobis a dextris vir- C | Cor. XIII, 5. | Cor. xi, 9, 10. Rom. vi, 111, Philip. 111, 13. I Cor. xv, 24, 28. 12. 1 Coloss. (68) Codex ms., ἡμῶν. Editio Oxon., ὑμῶν. (69) Codex us., ενστήσεται. Editio Oxon., ένα (70) Καὶ καταργούντος, etc Lego cum Bentleio, (71) Codex ms. recte τοῖς νοητοῖς· male editio (72) Codex ins., τελειότητα. Editio Oxon., (73) Codex ms., Βελιάρ. Editio Oxon., Βελιάλ.

καὶ Πατρὸς ἡμῶν, κατὰ τὰ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας εἰρημένα Επιστολῇ. Ὁ δὲ κατατυραννούμενος ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος τούτου τοῦ αἰῶνος τῷ ἑκουσίῳ τῆς ἁμαρτίας, καὶ βασιλεύεται ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας· διόπερ κελευόμεθα ὑπὸ τοῦ Παύλου, μηκέτι ὑποτάσσεσθαι θελούσῃ τῇ ἁμαρτίᾳ βασιλεύειν ἡμῶν· καὶ προστασ σόμεθά γε διὰ τούτων· Μὴ οὖν βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν (68) σώματι, εἰς τὸ ὑπακούειν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτῆς. Αλλ' ἐρεῖ τις πρὸς ἀμφότερα, τό τε, Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, καὶ τὸν Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· ὅτι, εἰ ὁ εὐχόμενος ἐπὶ τῷ ἐπακούεσθαι εὔχεται, καὶ ἐπακούεταί ποτε, δηλονότι ἁγιασθήσεται ποτέ τινι, κατὰ τὰ προειρη μένα, τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ᾧ καὶ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντήσεται (69) · εἰ δὲ ταῦτ᾽ αὐτῷ ἔσται, πῶς ἔτι καθηκόντως εὔξεται περὶ τῶν παρόντων, ἤδη ὡς μὴ παρόντων, λέγων, Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· ἐλ- θέτω ἡ βασιλεία σου ; Εἰ δὲ τοῦτο, ἔσται ποτὲ καθῆκον μὴ λέγειν, Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Λεκτέον πρὸς ταῦτα, ὅτι ὥσπερ ὁ εὐχόμενος λόγου γνώσεως τυχεῖν καὶ λόγου σοφίας, καθηκόντως ἀεὶ περὶ τούτων εὔξεται, ἀεὶ μὲν πλείονα θεωρήματα σοφίας καὶ γνώσεως ἐν τῷ ἐπακούεσθαι ληψόμενος, πλὴν ἐκ μέρους γινώσκων μὲν ὅσα ποτ' ἂν χωρῆσαι ἐπὶ τοῦ παρόντος δυνηθῇ, τοῦ τελείου, καὶ καταργοῦντος (70) τὸ ἐκ μέρους, τότε φανερωθησόμενον, ὅτε πρόσωπον πρὸς πρόσω που ὁ νοῦς προσβάλλει χωρίς αισθήσεως τοῖς νοη τοῖς (71)· οὕτω τὸ τέλειον τοῦ ἁγιασθῆναι ἑκάστῳ ἡμῶν τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ ἐνστῆναι αὐτοῦ τὴν βασιλείαν οὐχ οἷόν τε ἐστὶν, ἐὰν μὴ ἔλθῃ καὶ τὸ περὶ τῆς γνώσεως καὶ σοφίας τέλειον, τάχα δὲ καὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν. Οδεύομεν δὲ ἐπὶ τὴν τε λειότητα (72), ἐὰν, τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενοι, τῶν ὄπισθεν ἐπιλανθανώμεθα· τῇ οὖν ἐν ἡμῖν βασι- λεία τοῦ Θεοῦ ἡ ἀκρότης ἀδιαλείπτως προκόπτουσιν ἐνπήσεται, ὅταν πληρωθῇ τὸ παρὰ τῷ Ἀποστόλο εἰρημένον, ὅτι ὁ Χριστὸς, πάντων αὐτῷ τῶν ἐχθρῶν ὑποταγέντων, παραδώσει τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἵνα ᾖ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Διὰ τοῦτο ἀδιαλείπτως προσευχόμενοι μετὰ διαθέσεως τῷ λόγῳ θεοποιουμένης, λέγωμεν τῷ ἐν οὐρανοῖς Πατρὶ ἡμῶν· Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Ἔτι δὲ περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας καὶ τοῦτο διαληπτέον, ὅτι, ὥσπερ οὐκ ἔστι μετοχή δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομίᾳ, οὐδὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος, οὐδὲ συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελιάρ (75)· οὕτως ἀσυνύπαρκτόν ἐστι τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ βασιλεία τῆς ἁμαρτίας. Εἰ τοίνυν θέλομεν ὑπὸ Θεοῦ βασιλεύεσθαι, μηδαμῶς βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι, μηδὲ ὑπακούωμεν τοῖς . Β στήσηται. ὡς καὶ καταργοῦντος τὸ ἐκ μέρους, τότε φανερωθη σομένου ότε. 10. $1 Οχι., τοῦ νοητοῦ. λειοτέραν. LIBELLUS DE ORATIONE. A in eum et peccatum rcgnal. Quare julet Paulus D Rom. VI, " II Cor. vi, 14. 12. ut non amplius subjiciamur peccato regnare in no- bis volenti; præcipit autem bis verbis : Non ergo regrel peccatum in nostro mortali corpore, ut obe- diatis concupiscentiis ejus". Verum dicet aliquis ad utrumque illoru:m : Sanctificetur nomen tuum, et : Adveniat regnum tuum: si is qui orat, ideo orat ut exaudiatur, et exauditur aliquando; pla- num est futurum aliquando ut sanctificetur alicui, juxta ea quæ dicta sunt, nomen Dei, regnumque Dei ei adveniat. Quæ si habuerit, quomodo con- venienter adhuc orabit pro his quæ adsunt, quasi non adsint, dicens : Sanctificetur nomen tuum, ad- veniat regnum tuum? Si res ita se habet, officii utique aliquando fuerit non dicere : Sanctificetur nomen tuum, adveniat regnum tuum. Ad hac dicen- dun) : sicut qui sermonem scientiæ sermonemve ɛa · pientie postulat oratione, recte semper pro his orabit, cum etsi plures semper sapientiæ scientiæ- que notiones exauditus capiat, ex parte tamen co- gnoscat quæcunque in præsenti capere potuerit; quod enim perfectum est et evacuans quod ex parte est, tunc revelabitur, cum facie ad faciem 18, abs- que sensibus, rebus mens spiritualibus intendet ; sic neque sanctificari cuilibet nostrum regnum Dei, neque adesse Dei regnum potest perfecte, uisi ve- nerit quod perfectum est etiam in scientia et sa- pientia, forsan et in reliquis virtutibus. Iter autem ad perfectionem facimus, si ad ea quæ sunt priora attenti, eorum quæ sunt retro ¼ obliviscamur : tunc ergo id quod in nobis est regnum Dei perpetuo procedentibus nobis ad summum perveniet, cum illud impletum fuerit quod Apostolus ait, Christum subjectis sibi omnibus inimicis traditurum regnum Den et Patri ut sit Deus omnia in omnibus 18. Pro- pter hoc indesinenter orantes ea animi affectione quæ Verbo divina fiat, dicamus Patri nostro qui n cœlis est Sanctificetur nomen tuum, adveniat re- gnum tuum. Id quoque de regno Dei percipiendum est : sicut non est participatio justitiæ cum iniqui- late, neque societas luci ad tenebras, neque conven- tio Christi ad Belial 19; sic regnum Dei cum regno peccati stare non posse. Ergo si Deum in nobis regnare volumnus, nullo modo regnet peccatum in nostro mortali corpore ", neque obediamus pre- ceptis ejus quod ad opera carnis et a Deo aliena animam nostram provocat; sed mortificemus mem- bra nostra quæ sunt super terram et fructifice- mus Spiritu; ut in nobis quasi in spirituali para- diso Deus obambulet, regnetque solus in nobis cum Christo suo qui sedeat in nobis a dextris vir- C | Cor. XIII, 5. | Cor. xi, 9, 10. Rom. vi, 111, Philip. 111, 13. I Cor. xv, 24, 28. 12. 1 Coloss. (68) Codex ms., ἡμῶν. Editio Oxon., ὑμῶν. (69) Codex us., ενστήσεται. Editio Oxon., ένα (70) Καὶ καταργούντος, etc Lego cum Bentleio, (71) Codex ms. recte τοῖς νοητοῖς· male editio (72) Codex ins., τελειότητα. Editio Oxon., (73) Codex ms., Βελιάρ. Editio Oxon., Βελιάλ.

ἀλλότρια τοῦ Θεοῦ προκαλουμένης (74) ἡμῶν τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ, νεκρώσαντες τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καρποφορῶμεν τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύματος, ἵνα ὡς ἐν παραδείσῳ πνευματικῷ Κύριος (75) ἡμῖν ἐμπερι- πατῇ, βασιλεύων ἡμῶν μόνον σὺν τῷ Χριστῷ αὐτοῦ ἐν ἡμῖν ἐκ δεξιῶν καθημένῳ ἧς ευχόμεθα λαβεῖν δυνάμεως πνευματικῆς, καὶ καθεζομένῳ ἕως πάντες οἱ ἐν ἡμῖν ἐχθροὶ αὐτοῦ γένωνται ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ καὶ καταργηθῇ ἀφ᾽ ἡμῶν πᾶσα ἀρχὴ, καὶ ἐξουσία, καὶ δύναμις· δυνατὸν γὰρ ταῦτα καθ ἕκαστον ἡμῶν γενέσθαι, καὶ τὸν ἔσχατον ἐχθρὸν καταργηθῆναι τὸν θάνατον, ἵνα καὶ ἐν ἡμῖν λέγη Α προστάγμασιν αὐτῆς ἐπὶ τὰ ἔργα τῆς σαρκὸς καὶ τὰ ται ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ· Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; Ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νίκος; Ηδη τοίνυν τὸ φθαρτὸν ἡμῶν ἐνδυσάσθω τὴν ἐν ἁγνείᾳ καὶ πάσῃ καθαρότητι ἁγιωσύνην καὶ ἀφθαρσίαν· καὶ τὸ θνη τὴν ἀμφιεσάσθω, τοῦ θανάτου κατηργημένου, τὴν πατρικὴν ἀθανασίαν· ὥστε ἡμᾶς βασιλευομένους ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἤδη εἶναι ἐν τοῖς παλιγγενεσίας καὶ ἀναστάσεως ἀγαθοῖς. Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανοῖς, καὶ ἐπὶ γῆς (76). Ὁ Λουκᾶς μετὰ τό· Ἐλθέτω ἡ βασι- λεία σου, ταῦτα παρασιωπήσας, ἔταξε· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν καθ' ἡμέραν. Διόπερ ἃς προετάξαμεν λέξεις, ὡς παρὰ μόνῳ τῷ Ματθαίῳ κειμένας, ἐξετάσωμεν ἀκολούθως τοῖς πρὸ τούτων. Ἔτι ὄντες ἐπὶ γῆς οἱ εὐχόμενοι, νοοῦντες ἐν οὐρανῷ γεγονέναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ παρὰ πᾶσι τοῖς οἰκείοις τῶν οὐρανῶν, εὐξώμεθα (77) καὶ ἡμῖν τοῖς ἐπὶ γῆς ὁμοίως ἐκείνοις, κατὰ πάντα γενέσθαι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· ὅπερ συμβήσεται (78), μηδὲν ἡμῶν παρὰ τὸ θέλημα πραττόντων αὐτοῦ. Ἐπὶν δὲ, ὡς ἐν οὐρανῷ τὸ θέλημά ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡμῖν τοῖς ἐπὶ γῆς κατορθωθῇ, ὁμοιωθέντες τοῖς ἐν οὐρα νοῖς, ἅτε φορέσαντες (79) παραπλησίως ἐκείνοις τὴν εἰκόνα τοῦ Ἐπουρανίου, βασιλείαν οὐρανῶν κληρο- προσκαλουμένης. καὶ ἐπὶ γῆς. νομήσομεν· τῶν μεθ' ἡμᾶς ἐπὶ γῆς, καὶ ἡμῖν γενο μένοις ἐν οὐρανῷ ὁμοιωθῆναι εὐχομένων. Δύναται μέντοι γε κατὰ μόνον τὸν Ματθαῖον ἀπὸ κοινοῦ τὸ, Ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, λαμβάνεσθαι· ἵν' ἡ τοιοῦτον τὸ προστασσόμενον ἡμῖν ἐν τῇ εὐχῇ λέγειν· Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. Ελθέτω ἡ βασιλεία σου, ὡς ἐν οὐ ρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς· τό τε γὰρ όνομα τοῦ Θεοῦ ἡγιάσθη παρὰ τοῖς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐνέ- στη αὐτοῖς ἡ τοῦ Θεοῦ βασιλεία, γεγένηταί τε ἐν αὐτοῖς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· ἅπερ πάντα ἡμῖν λείπει τοῖς ἐπὶ γῆς, δυνάμενα ἡμῖν ὑπαρχθῆναι ἐν τῷ ἀξίους ἑαυτοὺς κατασκευάζειν ἐπηκόου περὶ τούτων πάντων τοῦ Θεοῦ τυχεῖν. Ζητήσας (80) δ' ἄν τις διὰ τὸ, Γε- νηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, λέγων· Πῶς γεγένηται (81) τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ βήσηται. σαντες. ται. ORIGENIS tatis illius spiritualis quam optamus accipere : se- dealque donec inimici ejus omnes qui in nobis sunt, fiant scabellum pedum " ejus et evacuetur in nobis omnis principatus et potestas et virtus. Pos- sunt enim hæc in unoquoque nostrum fieri, et no- vissima inimica destrui mors ; ut et in nobis Chri- stus dicat : Ubi est, mors, stimulus tuus ? Ubi est, inferne, victoria tua *? Jam nunc igitur corrupti- bile nostrum induatur eam quæ est in castitate et in omni puritate, sanctitatem et incorruptionem ; et mortale evacuata morte paternam induatur im- mortalitatem, ut in nobis regnante Deo in regene- rationis jam resurrectionisque bonis versemur. Lucas, his omissis, post illud : Adveniat regnum tuum, posuit : Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie. Prædicta igitur verba cum apud soluin Matthæum habeantur, consequenter ad ea quæ præcedunt expendamus. Cum adhuc versemur in terra nos qui oramus, intelligamusque in cœlo fieri Dei voluntatem ab omnibus cœlorum dome- sticis; oremus a nobis etiam qui in terra sumus, in omnibus fieri voluntatem Dei; quod accidet, si nihil præter ipsius agamus voluntatem. Cum au- tem sicut in cœlo Dei voluntas est, sic etiam a no- bis adinipleta fuerit in terra; tunc similes coelesti- bus, nempe portantes æque ac illi imaginem Cale- stis, hæredes erimus regni cœlorum, orabuntque deinde ii qui nobis in terra succedent, calo jam C receptis nobis assimilari. Polest etiam secundum Matthæum duntaxat illud : Sicut in cœlo et in terra, ut omnibus commune accipi; ut ejusmodi sit quod nobis præcipitur in oratione dicen - dum : Sanctificetur nomen tuum, sicut in cœlo et in terra. Adveniat regnum tuum, sicut in cœlo et in terra. Fiat voluntas tua sicut in cielo et in terra. Nam et nomen Dei sanctificatum est ab iis qui sunt in cœlo, el advenit eis regnum Dei, el in illis facta est Dei voluntas. Ea desunt om- nia nobis qui in terra sunius, adesse tamen pos- sunt, si nos exhibeamus dignos qui de his omnibus a Deo exaudiamur. Quæret aliquis propter illud, fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terra, quomodo voluntas Dei fiat in cœlo, ubi sunt spiritualia nequi- tiæ per quæ inebriabitur gladius Dei etiam in cœlo 25. Si voluntatem Dei sic oramus in terra fieri ut in ss Psal. CI, Hæc olim in quibusdam Lucæ exem- plaribus desiderata, passim in nostris codicibus reperiuntur, sed versio vulgata omittit. Vide Millii notas ad Luc. x1, 2. D Isa. xxxιν, 5. 26. Fiat voluntas tua sicut in calo et in terra. Β (74) Codex ms., προκαλουμένης. Editio Oxon., 1. 33 1 Cor. xv, 26. » Ibid., 55. (75) Κύριος. Bentleius legit, Θεός. (76) Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανοῖς, (77) Ενξώμεθα. Forte legendum, εὐξόμεθα. (78) Codex nis., συμβήσεται. Edit. Oxon., συμ- (79) Codex ms., φορέσαντες. Editio Oxon., φορ (80) Ζητήσας. Lege cum Bentleio, ζητήσαι. (81) Codex mis., γεγένηται. Editio Oxon., γένη-

ἀλλότρια τοῦ Θεοῦ προκαλουμένης (74) ἡμῶν τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ, νεκρώσαντες τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καρποφορῶμεν τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύματος, ἵνα ὡς ἐν παραδείσῳ πνευματικῷ Κύριος (75) ἡμῖν ἐμπερι- πατῇ, βασιλεύων ἡμῶν μόνον σὺν τῷ Χριστῷ αὐτοῦ ἐν ἡμῖν ἐκ δεξιῶν καθημένῳ ἧς ευχόμεθα λαβεῖν δυνάμεως πνευματικῆς, καὶ καθεζομένῳ ἕως πάντες οἱ ἐν ἡμῖν ἐχθροὶ αὐτοῦ γένωνται ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ καὶ καταργηθῇ ἀφ᾽ ἡμῶν πᾶσα ἀρχὴ, καὶ ἐξουσία, καὶ δύναμις· δυνατὸν γὰρ ταῦτα καθ ἕκαστον ἡμῶν γενέσθαι, καὶ τὸν ἔσχατον ἐχθρὸν καταργηθῆναι τὸν θάνατον, ἵνα καὶ ἐν ἡμῖν λέγη Α προστάγμασιν αὐτῆς ἐπὶ τὰ ἔργα τῆς σαρκὸς καὶ τὰ ται ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ· Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; Ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νίκος; Ηδη τοίνυν τὸ φθαρτὸν ἡμῶν ἐνδυσάσθω τὴν ἐν ἁγνείᾳ καὶ πάσῃ καθαρότητι ἁγιωσύνην καὶ ἀφθαρσίαν· καὶ τὸ θνη τὴν ἀμφιεσάσθω, τοῦ θανάτου κατηργημένου, τὴν πατρικὴν ἀθανασίαν· ὥστε ἡμᾶς βασιλευομένους ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἤδη εἶναι ἐν τοῖς παλιγγενεσίας καὶ ἀναστάσεως ἀγαθοῖς. Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανοῖς, καὶ ἐπὶ γῆς (76). Ὁ Λουκᾶς μετὰ τό· Ἐλθέτω ἡ βασι- λεία σου, ταῦτα παρασιωπήσας, ἔταξε· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν καθ' ἡμέραν. Διόπερ ἃς προετάξαμεν λέξεις, ὡς παρὰ μόνῳ τῷ Ματθαίῳ κειμένας, ἐξετάσωμεν ἀκολούθως τοῖς πρὸ τούτων. Ἔτι ὄντες ἐπὶ γῆς οἱ εὐχόμενοι, νοοῦντες ἐν οὐρανῷ γεγονέναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ παρὰ πᾶσι τοῖς οἰκείοις τῶν οὐρανῶν, εὐξώμεθα (77) καὶ ἡμῖν τοῖς ἐπὶ γῆς ὁμοίως ἐκείνοις, κατὰ πάντα γενέσθαι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· ὅπερ συμβήσεται (78), μηδὲν ἡμῶν παρὰ τὸ θέλημα πραττόντων αὐτοῦ. Ἐπὶν δὲ, ὡς ἐν οὐρανῷ τὸ θέλημά ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡμῖν τοῖς ἐπὶ γῆς κατορθωθῇ, ὁμοιωθέντες τοῖς ἐν οὐρα νοῖς, ἅτε φορέσαντες (79) παραπλησίως ἐκείνοις τὴν εἰκόνα τοῦ Ἐπουρανίου, βασιλείαν οὐρανῶν κληρο- προσκαλουμένης. καὶ ἐπὶ γῆς. νομήσομεν· τῶν μεθ' ἡμᾶς ἐπὶ γῆς, καὶ ἡμῖν γενο μένοις ἐν οὐρανῷ ὁμοιωθῆναι εὐχομένων. Δύναται μέντοι γε κατὰ μόνον τὸν Ματθαῖον ἀπὸ κοινοῦ τὸ, Ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, λαμβάνεσθαι· ἵν' ἡ τοιοῦτον τὸ προστασσόμενον ἡμῖν ἐν τῇ εὐχῇ λέγειν· Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. Ελθέτω ἡ βασιλεία σου, ὡς ἐν οὐ ρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς· τό τε γὰρ όνομα τοῦ Θεοῦ ἡγιάσθη παρὰ τοῖς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐνέ- στη αὐτοῖς ἡ τοῦ Θεοῦ βασιλεία, γεγένηταί τε ἐν αὐτοῖς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· ἅπερ πάντα ἡμῖν λείπει τοῖς ἐπὶ γῆς, δυνάμενα ἡμῖν ὑπαρχθῆναι ἐν τῷ ἀξίους ἑαυτοὺς κατασκευάζειν ἐπηκόου περὶ τούτων πάντων τοῦ Θεοῦ τυχεῖν. Ζητήσας (80) δ' ἄν τις διὰ τὸ, Γε- νηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, λέγων· Πῶς γεγένηται (81) τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ βήσηται. σαντες. ται. ORIGENIS tatis illius spiritualis quam optamus accipere : se- dealque donec inimici ejus omnes qui in nobis sunt, fiant scabellum pedum " ejus et evacuetur in nobis omnis principatus et potestas et virtus. Pos- sunt enim hæc in unoquoque nostrum fieri, et no- vissima inimica destrui mors ; ut et in nobis Chri- stus dicat : Ubi est, mors, stimulus tuus ? Ubi est, inferne, victoria tua *? Jam nunc igitur corrupti- bile nostrum induatur eam quæ est in castitate et in omni puritate, sanctitatem et incorruptionem ; et mortale evacuata morte paternam induatur im- mortalitatem, ut in nobis regnante Deo in regene- rationis jam resurrectionisque bonis versemur. Lucas, his omissis, post illud : Adveniat regnum tuum, posuit : Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie. Prædicta igitur verba cum apud soluin Matthæum habeantur, consequenter ad ea quæ præcedunt expendamus. Cum adhuc versemur in terra nos qui oramus, intelligamusque in cœlo fieri Dei voluntatem ab omnibus cœlorum dome- sticis; oremus a nobis etiam qui in terra sumus, in omnibus fieri voluntatem Dei; quod accidet, si nihil præter ipsius agamus voluntatem. Cum au- tem sicut in cœlo Dei voluntas est, sic etiam a no- bis adinipleta fuerit in terra; tunc similes coelesti- bus, nempe portantes æque ac illi imaginem Cale- stis, hæredes erimus regni cœlorum, orabuntque deinde ii qui nobis in terra succedent, calo jam C receptis nobis assimilari. Polest etiam secundum Matthæum duntaxat illud : Sicut in cœlo et in terra, ut omnibus commune accipi; ut ejusmodi sit quod nobis præcipitur in oratione dicen - dum : Sanctificetur nomen tuum, sicut in cœlo et in terra. Adveniat regnum tuum, sicut in cœlo et in terra. Fiat voluntas tua sicut in cielo et in terra. Nam et nomen Dei sanctificatum est ab iis qui sunt in cœlo, el advenit eis regnum Dei, el in illis facta est Dei voluntas. Ea desunt om- nia nobis qui in terra sunius, adesse tamen pos- sunt, si nos exhibeamus dignos qui de his omnibus a Deo exaudiamur. Quæret aliquis propter illud, fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terra, quomodo voluntas Dei fiat in cœlo, ubi sunt spiritualia nequi- tiæ per quæ inebriabitur gladius Dei etiam in cœlo 25. Si voluntatem Dei sic oramus in terra fieri ut in ss Psal. CI, Hæc olim in quibusdam Lucæ exem- plaribus desiderata, passim in nostris codicibus reperiuntur, sed versio vulgata omittit. Vide Millii notas ad Luc. x1, 2. D Isa. xxxιν, 5. 26. Fiat voluntas tua sicut in calo et in terra. Β (74) Codex ms., προκαλουμένης. Editio Oxon., 1. 33 1 Cor. xv, 26. » Ibid., 55. (75) Κύριος. Bentleius legit, Θεός. (76) Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανοῖς, (77) Ενξώμεθα. Forte legendum, εὐξόμεθα. (78) Codex nis., συμβήσεται. Edit. Oxon., συμ- (79) Codex ms., φορέσαντες. Editio Oxon., φορ (80) Ζητήσας. Lege cum Bentleio, ζητήσαι. (81) Codex mis., γεγένηται. Editio Oxon., γένη-

ἀλλότρια τοῦ Θεοῦ προκαλουμένης (74) ἡμῶν τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ, νεκρώσαντες τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καρποφορῶμεν τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύματος, ἵνα ὡς ἐν παραδείσῳ πνευματικῷ Κύριος (75) ἡμῖν ἐμπερι- πατῇ, βασιλεύων ἡμῶν μόνον σὺν τῷ Χριστῷ αὐτοῦ ἐν ἡμῖν ἐκ δεξιῶν καθημένῳ ἧς ευχόμεθα λαβεῖν δυνάμεως πνευματικῆς, καὶ καθεζομένῳ ἕως πάντες οἱ ἐν ἡμῖν ἐχθροὶ αὐτοῦ γένωνται ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ καὶ καταργηθῇ ἀφ᾽ ἡμῶν πᾶσα ἀρχὴ, καὶ ἐξουσία, καὶ δύναμις· δυνατὸν γὰρ ταῦτα καθ ἕκαστον ἡμῶν γενέσθαι, καὶ τὸν ἔσχατον ἐχθρὸν καταργηθῆναι τὸν θάνατον, ἵνα καὶ ἐν ἡμῖν λέγη Α προστάγμασιν αὐτῆς ἐπὶ τὰ ἔργα τῆς σαρκὸς καὶ τὰ ται ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ· Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; Ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νίκος; Ηδη τοίνυν τὸ φθαρτὸν ἡμῶν ἐνδυσάσθω τὴν ἐν ἁγνείᾳ καὶ πάσῃ καθαρότητι ἁγιωσύνην καὶ ἀφθαρσίαν· καὶ τὸ θνη τὴν ἀμφιεσάσθω, τοῦ θανάτου κατηργημένου, τὴν πατρικὴν ἀθανασίαν· ὥστε ἡμᾶς βασιλευομένους ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἤδη εἶναι ἐν τοῖς παλιγγενεσίας καὶ ἀναστάσεως ἀγαθοῖς. Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανοῖς, καὶ ἐπὶ γῆς (76). Ὁ Λουκᾶς μετὰ τό· Ἐλθέτω ἡ βασι- λεία σου, ταῦτα παρασιωπήσας, ἔταξε· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν καθ' ἡμέραν. Διόπερ ἃς προετάξαμεν λέξεις, ὡς παρὰ μόνῳ τῷ Ματθαίῳ κειμένας, ἐξετάσωμεν ἀκολούθως τοῖς πρὸ τούτων. Ἔτι ὄντες ἐπὶ γῆς οἱ εὐχόμενοι, νοοῦντες ἐν οὐρανῷ γεγονέναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ παρὰ πᾶσι τοῖς οἰκείοις τῶν οὐρανῶν, εὐξώμεθα (77) καὶ ἡμῖν τοῖς ἐπὶ γῆς ὁμοίως ἐκείνοις, κατὰ πάντα γενέσθαι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· ὅπερ συμβήσεται (78), μηδὲν ἡμῶν παρὰ τὸ θέλημα πραττόντων αὐτοῦ. Ἐπὶν δὲ, ὡς ἐν οὐρανῷ τὸ θέλημά ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡμῖν τοῖς ἐπὶ γῆς κατορθωθῇ, ὁμοιωθέντες τοῖς ἐν οὐρα νοῖς, ἅτε φορέσαντες (79) παραπλησίως ἐκείνοις τὴν εἰκόνα τοῦ Ἐπουρανίου, βασιλείαν οὐρανῶν κληρο- προσκαλουμένης. καὶ ἐπὶ γῆς. νομήσομεν· τῶν μεθ' ἡμᾶς ἐπὶ γῆς, καὶ ἡμῖν γενο μένοις ἐν οὐρανῷ ὁμοιωθῆναι εὐχομένων. Δύναται μέντοι γε κατὰ μόνον τὸν Ματθαῖον ἀπὸ κοινοῦ τὸ, Ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, λαμβάνεσθαι· ἵν' ἡ τοιοῦτον τὸ προστασσόμενον ἡμῖν ἐν τῇ εὐχῇ λέγειν· Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. Ελθέτω ἡ βασιλεία σου, ὡς ἐν οὐ ρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς· τό τε γὰρ όνομα τοῦ Θεοῦ ἡγιάσθη παρὰ τοῖς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐνέ- στη αὐτοῖς ἡ τοῦ Θεοῦ βασιλεία, γεγένηταί τε ἐν αὐτοῖς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· ἅπερ πάντα ἡμῖν λείπει τοῖς ἐπὶ γῆς, δυνάμενα ἡμῖν ὑπαρχθῆναι ἐν τῷ ἀξίους ἑαυτοὺς κατασκευάζειν ἐπηκόου περὶ τούτων πάντων τοῦ Θεοῦ τυχεῖν. Ζητήσας (80) δ' ἄν τις διὰ τὸ, Γε- νηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, λέγων· Πῶς γεγένηται (81) τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ βήσηται. σαντες. ται. ORIGENIS tatis illius spiritualis quam optamus accipere : se- dealque donec inimici ejus omnes qui in nobis sunt, fiant scabellum pedum " ejus et evacuetur in nobis omnis principatus et potestas et virtus. Pos- sunt enim hæc in unoquoque nostrum fieri, et no- vissima inimica destrui mors ; ut et in nobis Chri- stus dicat : Ubi est, mors, stimulus tuus ? Ubi est, inferne, victoria tua *? Jam nunc igitur corrupti- bile nostrum induatur eam quæ est in castitate et in omni puritate, sanctitatem et incorruptionem ; et mortale evacuata morte paternam induatur im- mortalitatem, ut in nobis regnante Deo in regene- rationis jam resurrectionisque bonis versemur. Lucas, his omissis, post illud : Adveniat regnum tuum, posuit : Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie. Prædicta igitur verba cum apud soluin Matthæum habeantur, consequenter ad ea quæ præcedunt expendamus. Cum adhuc versemur in terra nos qui oramus, intelligamusque in cœlo fieri Dei voluntatem ab omnibus cœlorum dome- sticis; oremus a nobis etiam qui in terra sumus, in omnibus fieri voluntatem Dei; quod accidet, si nihil præter ipsius agamus voluntatem. Cum au- tem sicut in cœlo Dei voluntas est, sic etiam a no- bis adinipleta fuerit in terra; tunc similes coelesti- bus, nempe portantes æque ac illi imaginem Cale- stis, hæredes erimus regni cœlorum, orabuntque deinde ii qui nobis in terra succedent, calo jam C receptis nobis assimilari. Polest etiam secundum Matthæum duntaxat illud : Sicut in cœlo et in terra, ut omnibus commune accipi; ut ejusmodi sit quod nobis præcipitur in oratione dicen - dum : Sanctificetur nomen tuum, sicut in cœlo et in terra. Adveniat regnum tuum, sicut in cœlo et in terra. Fiat voluntas tua sicut in cielo et in terra. Nam et nomen Dei sanctificatum est ab iis qui sunt in cœlo, el advenit eis regnum Dei, el in illis facta est Dei voluntas. Ea desunt om- nia nobis qui in terra sunius, adesse tamen pos- sunt, si nos exhibeamus dignos qui de his omnibus a Deo exaudiamur. Quæret aliquis propter illud, fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terra, quomodo voluntas Dei fiat in cœlo, ubi sunt spiritualia nequi- tiæ per quæ inebriabitur gladius Dei etiam in cœlo 25. Si voluntatem Dei sic oramus in terra fieri ut in ss Psal. CI, Hæc olim in quibusdam Lucæ exem- plaribus desiderata, passim in nostris codicibus reperiuntur, sed versio vulgata omittit. Vide Millii notas ad Luc. x1, 2. D Isa. xxxιν, 5. 26. Fiat voluntas tua sicut in calo et in terra. Β (74) Codex ms., προκαλουμένης. Editio Oxon., 1. 33 1 Cor. xv, 26. » Ibid., 55. (75) Κύριος. Bentleius legit, Θεός. (76) Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανοῖς, (77) Ενξώμεθα. Forte legendum, εὐξόμεθα. (78) Codex nis., συμβήσεται. Edit. Oxon., συμ- (79) Codex ms., φορέσαντες. Editio Oxon., φορ (80) Ζητήσας. Lege cum Bentleio, ζητήσαι. (81) Codex mis., γεγένηται. Editio Oxon., γένη-

ἐν οὐρανῷ, ὅπου ἐστὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, δι' ά (82) μεθυσθήσεται ἡ μάχαιρα τοῦ Θεοῦ καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ ; εἰ δὲ οὕτως εὐχόμεθα γενηθῆναι ἐπὶ τῆς γῆς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ὥσπερ γίνεται ἐν οὐρανῷ, μήποτε λεληθότως (83) εὐξώμεθα μένειν ἐπὶ γῆς καὶ τὰ ἐναντία, ὅπου ἀπ᾿ οὐρανοῦ καὶ ταῦτα ἔρχεται, πολ- τῶν φαύλων γινομένων ἐπὶ γῆς διὰ τὰ ἡττῶντα (84) πνευματικὰ τῆς πονηρίας ὄντα ἐν τοῖς ἐπουρανίοις; Ὁ μὲν οὖν τις ἀλληγορῶν τὸν οὐρανὸν, καὶ φάσκων αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν, γῆν δὲ τὴν Ἐκκλησίαν [τίς γὰρ οὕτως ἄξιος θρόνος (85) τοῦ Πατρὸς ὡς ὁ Χρι- στός ; ποῖον δὲ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν τοῦ Θεοῦ ὡς ἡ Ἐκκλησία ;] εὐχερῶς λύσει τὰ ζητούμενα, λέγων εὔ χεσθαι δεῖν ἕκαστον τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας οὕτω χωρῆσαι τὸ πατρικὸν θέλημα, ὃν τρόπον Χριστός κει χώρηκεν, ὁ ἐλθὼν ποιῆσαι τὸ θέλημα αὐτοῦ τοῦ Πα- τρὸς, καὶ πᾶν αὐτὸ τελειώσας. Δυνατὸν γὰρ κωλύε- σθαι (86) αὐτῷ, ἓν γενέσθαι πνεῦμα σὺν αὐτῷ, διὰ τοῦτο χωροῦντα τὸ θέλημα, ἵν᾿ ὡς τετέλεσται (87) ἐν οὐρανῷ, οὕτω τελεσθῇ καὶ ἐπὶ γῆς· ὁ κολλώμενος γὰρ τῷ Κυρίῳ, κατὰ τὸν Παῦλον, ἐν πνεῦμά ἐστι. Καὶ οἶμαι, ὅτι οὐκ εὐκαταφρόνητος ἔσται αὕτη ἡ ἑρ μηνεία τῷ ἐπιμελέστερον κατανοοῦντι αὐτήν. Αντιλέ γων δέ τις αὐτῇ, παραθήσεται (88) τὸ ἐπὶ τέλει τού- του τοῦ Εὐαγγελίου μετὰ τὴν ἀνάστασιν ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον πρὸς τοὺς ἔνδεκα μαθητάς· Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς· ἔχων (89) γὰρ ἐξουσίαν τῶν ἐν οὐρανῷ, φησὶ προσει ληφέναι τὴν ἐπὶ γῆς, τῶν μὲν ἐν οὐρανῷ καὶ πρότε ρον ὑπὸ τοῦ Λόγου πεφωτισμένων· ἐπὶ δὲ τῇ συντε- λείᾳ τοῦ αἰῶνος καὶ τῶν ἐπὶ γῆς διὰ τὴν δεδομένην ἐξουσίαν τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, μιμουμένων τὰ ὧν ἐξου σίαν ὁ Σωτὴρ ἔλαβεν, ἐν οὐρανῷ κατορθουμένων (90). Οἱονεὶ οὖν διὰ τῶν εὐχῶν συνεργούς πρὸς τὸν Πατέρα βούλεται λαβεῖν τοὺς μαθητευομένους αὐτῷ, ἵν᾿ ὁμοίως τοῖς ἐν οὐρανῷ ὑποτεταγμένοις ἀληθείᾳ καὶ λόγῳ τὰ ἐπὶ γῆς διορθωθέντα, τὴν ἐξουσίαν (91) ἣν ἔλαβεν ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, εἰς τέλος ἀγάγῃ τῶν ἐξουσια ζομένων μακάριον. Ὁ δὲ θέλων οὐρανὸν εἶναι τὸν Σωτῆρα, τὴν δὲ γῆν Ἐκκλησίαν, τὸν πρωτότοκον πά- σης κτίσεως, ᾧ ὁ Πατήρ ὡς θρόνῳ ἐπαναπαύεται, φάσκων εἶναι τὸν οὐρανὸν, εὑρεῖν (92) τὸν ἄνθρωπον ἂν ἐνεδύσατο οἰκειωθέντα ἐκείνῃ τῇ δυνάμει, διὰ τὸ τεταπεινωκέναι ἑαυτὸν καὶ γενόμενον ὑπήκοον μέχρι θανάτου, λέγειν μετὰ τὴν ἀνάστασιν τόν Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς· λαβόν- της τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἀνθρώπου τὴν ἐξουσίαν τῶν ἐν οὐρανῷ, οἷον τῶν ἐνυπαρχόντων τῷ Μονογενεῖ, ἵνα τις. τῆσθαι τῶν πνευματικῶν τῆς πονηρίας ὄντων ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. οὕτω (οὐράνιος) θρόνος. γενέσθαι. ατέλεσται. θήσηται. ἐξουσίαν τὴν ἐν οὐρανῷ τὴν ἐπὶ γῆς, ἐξουσίαν τὴν τῶν ἐν οὐρανῷ... τὴν τῶν ἐπὶ γῆς. θούμενα. θρωπον ὃν ἐνεδύσατο, οἰκειωθέντα ἐκείνου τῇ δυνάμει. LIBELLUS DE ORATIONE. B in terra manere etiam ea quæ nobis contraria sunt, cum illa quoque e colo veniant, plurimis in terra in vitia prolapsis vi spiritualium nequitiæ quæ sunt in cœlestibus? Sed qui allegorice cœlum accipiens dixerit ipsum esse Christum, terrain vero Ecclesiam (quis enim ita dignus Patre thronus ut Christus ? quod scabellum pedum Dei, quale Ecclesia?) is quaestionem facile solvet, dicens orandum esse uni- cuique corum qui ex Ecclesia sunt, ut sic paternam capiat voluntatem quemadmodum Christus capiebat voluntatem Patris sui, et omnem perfecit. Possumus enim ei adhærendo unus cum ipso spiritus fieri, et ita ejus capere voluntatem ut, quomodo perfecta est in cœlo, sic perficiatur et in terra : nam qui adhæret Domino, secundum Paulum, unus spiritus est **. Nec puto contemnendam hanc interpretationem fore ei qui mente illam studiosius revolverit. Si quis ta- men ei contradixerit, afferet quod in fine hujus Evangelii post resurrectionen a Domino dicitur une decim discipulis : Data est mihi omnis potestas sicut in cœlo et in terra ". Cum enim haberet potestatem eorum quæ sunt in cœlo, accepisse se præterea ait potestatem eorum quæ sunt in terra : cum ea que sunt in cœlis, jam antea sint a Verbo illuminata ; in consummatione autem sæculi etiam quæ in terra sunt per datam Filio potestatem imitentur quæ in cœlo perfecta sunt, et quorum potestatem accepit Salvator. Vult ergo per orationem ceu coadjutores sibi sumere ad Patrem discipulos, ut cum ea quae in terra sunt, ad similitudinem directa fuerint eorum quæ in cœlis subjecta sunt veritati et Verbo, potestate quam accepit sicut in cœlo et in terra, illa ad feli- cissimum finem perducat eorum qui in ejus pote- state sunt. At qui Servatorem ipsum cœlum esse vult, terram autem Ecclesiam, primogenitum omnis creaturæ in quo veluti solio requiescit Pater, dicens esse coelum, asseret hominem quem induerat ornatum ejus potentia, eo quod humiliarit semet. ipsum et factus sit obediens usque ad mortem, post resurrectionem dicere: Data est mihi omnis pote- stas sicut in cœlo et in terra ¹8; cum acceperit qui in Salvatore est homo potestatem cœlestium quæ Unigenitus habet, ut ei communicet, ejus divinitati A caelo fit, nihilne pericli est ne imprulentes orenius C D admistus, eique unitus. Porro in secunda opinione "I Cor. VI, 17. Matth. XXVIII, 18. cum nondum soluta sit quæstio, quomodo' voluntas Dei fit in cœlo, cum spiritualia nequitiæ quæ sunt in coelestibus, iis qui sunt in terra, colluctentur : ss Ibid. Bentleius legit, vel utrobique, (89) Codex ms., δι' ά. Editio Oxon.., διὰ ἄ. (83) Codex ms., λεληθότως. Edit. Oxon., λεληθό- (84) Διὰ τὰ ἡττῶντα, etc. Bentleius legit : διὰ τὸ (85) Colex ins. οὕτως ἄξιος θρόνος. Editio Oxon., (86) Κωλύεσθαι. Lego, κολλάσθαι αὐτῷ, καὶ ἓν (87) Codex ms., ὡς τετέλεσται, edit. Oxon., ὥστε (88) Codex ms., παραθήσεται. Edit. Oxon., παρα- (89) Codex ins. ἔχων. Edit. Οxon., ἔχειν. Ibidem (90) Κατορθουμένων. Lego cum Bentleio, κατορ- (91) Τὴν ἐξουσίαν. Lego, τῇ ἐξουσίᾳ. (92) Εὑρεῖν, elc. Lego cum eodem, ἐρεῖ τὸν ἄν

ἐν οὐρανῷ, ὅπου ἐστὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, δι' ά (82) μεθυσθήσεται ἡ μάχαιρα τοῦ Θεοῦ καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ ; εἰ δὲ οὕτως εὐχόμεθα γενηθῆναι ἐπὶ τῆς γῆς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ὥσπερ γίνεται ἐν οὐρανῷ, μήποτε λεληθότως (83) εὐξώμεθα μένειν ἐπὶ γῆς καὶ τὰ ἐναντία, ὅπου ἀπ᾿ οὐρανοῦ καὶ ταῦτα ἔρχεται, πολ- τῶν φαύλων γινομένων ἐπὶ γῆς διὰ τὰ ἡττῶντα (84) πνευματικὰ τῆς πονηρίας ὄντα ἐν τοῖς ἐπουρανίοις; Ὁ μὲν οὖν τις ἀλληγορῶν τὸν οὐρανὸν, καὶ φάσκων αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν, γῆν δὲ τὴν Ἐκκλησίαν [τίς γὰρ οὕτως ἄξιος θρόνος (85) τοῦ Πατρὸς ὡς ὁ Χρι- στός ; ποῖον δὲ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν τοῦ Θεοῦ ὡς ἡ Ἐκκλησία ;] εὐχερῶς λύσει τὰ ζητούμενα, λέγων εὔ χεσθαι δεῖν ἕκαστον τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας οὕτω χωρῆσαι τὸ πατρικὸν θέλημα, ὃν τρόπον Χριστός κει χώρηκεν, ὁ ἐλθὼν ποιῆσαι τὸ θέλημα αὐτοῦ τοῦ Πα- τρὸς, καὶ πᾶν αὐτὸ τελειώσας. Δυνατὸν γὰρ κωλύε- σθαι (86) αὐτῷ, ἓν γενέσθαι πνεῦμα σὺν αὐτῷ, διὰ τοῦτο χωροῦντα τὸ θέλημα, ἵν᾿ ὡς τετέλεσται (87) ἐν οὐρανῷ, οὕτω τελεσθῇ καὶ ἐπὶ γῆς· ὁ κολλώμενος γὰρ τῷ Κυρίῳ, κατὰ τὸν Παῦλον, ἐν πνεῦμά ἐστι. Καὶ οἶμαι, ὅτι οὐκ εὐκαταφρόνητος ἔσται αὕτη ἡ ἑρ μηνεία τῷ ἐπιμελέστερον κατανοοῦντι αὐτήν. Αντιλέ γων δέ τις αὐτῇ, παραθήσεται (88) τὸ ἐπὶ τέλει τού- του τοῦ Εὐαγγελίου μετὰ τὴν ἀνάστασιν ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον πρὸς τοὺς ἔνδεκα μαθητάς· Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς· ἔχων (89) γὰρ ἐξουσίαν τῶν ἐν οὐρανῷ, φησὶ προσει ληφέναι τὴν ἐπὶ γῆς, τῶν μὲν ἐν οὐρανῷ καὶ πρότε ρον ὑπὸ τοῦ Λόγου πεφωτισμένων· ἐπὶ δὲ τῇ συντε- λείᾳ τοῦ αἰῶνος καὶ τῶν ἐπὶ γῆς διὰ τὴν δεδομένην ἐξουσίαν τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, μιμουμένων τὰ ὧν ἐξου σίαν ὁ Σωτὴρ ἔλαβεν, ἐν οὐρανῷ κατορθουμένων (90). Οἱονεὶ οὖν διὰ τῶν εὐχῶν συνεργούς πρὸς τὸν Πατέρα βούλεται λαβεῖν τοὺς μαθητευομένους αὐτῷ, ἵν᾿ ὁμοίως τοῖς ἐν οὐρανῷ ὑποτεταγμένοις ἀληθείᾳ καὶ λόγῳ τὰ ἐπὶ γῆς διορθωθέντα, τὴν ἐξουσίαν (91) ἣν ἔλαβεν ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, εἰς τέλος ἀγάγῃ τῶν ἐξουσια ζομένων μακάριον. Ὁ δὲ θέλων οὐρανὸν εἶναι τὸν Σωτῆρα, τὴν δὲ γῆν Ἐκκλησίαν, τὸν πρωτότοκον πά- σης κτίσεως, ᾧ ὁ Πατήρ ὡς θρόνῳ ἐπαναπαύεται, φάσκων εἶναι τὸν οὐρανὸν, εὑρεῖν (92) τὸν ἄνθρωπον ἂν ἐνεδύσατο οἰκειωθέντα ἐκείνῃ τῇ δυνάμει, διὰ τὸ τεταπεινωκέναι ἑαυτὸν καὶ γενόμενον ὑπήκοον μέχρι θανάτου, λέγειν μετὰ τὴν ἀνάστασιν τόν Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς· λαβόν- της τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἀνθρώπου τὴν ἐξουσίαν τῶν ἐν οὐρανῷ, οἷον τῶν ἐνυπαρχόντων τῷ Μονογενεῖ, ἵνα τις. τῆσθαι τῶν πνευματικῶν τῆς πονηρίας ὄντων ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. οὕτω (οὐράνιος) θρόνος. γενέσθαι. ατέλεσται. θήσηται. ἐξουσίαν τὴν ἐν οὐρανῷ τὴν ἐπὶ γῆς, ἐξουσίαν τὴν τῶν ἐν οὐρανῷ... τὴν τῶν ἐπὶ γῆς. θούμενα. θρωπον ὃν ἐνεδύσατο, οἰκειωθέντα ἐκείνου τῇ δυνάμει. LIBELLUS DE ORATIONE. B in terra manere etiam ea quæ nobis contraria sunt, cum illa quoque e colo veniant, plurimis in terra in vitia prolapsis vi spiritualium nequitiæ quæ sunt in cœlestibus? Sed qui allegorice cœlum accipiens dixerit ipsum esse Christum, terrain vero Ecclesiam (quis enim ita dignus Patre thronus ut Christus ? quod scabellum pedum Dei, quale Ecclesia?) is quaestionem facile solvet, dicens orandum esse uni- cuique corum qui ex Ecclesia sunt, ut sic paternam capiat voluntatem quemadmodum Christus capiebat voluntatem Patris sui, et omnem perfecit. Possumus enim ei adhærendo unus cum ipso spiritus fieri, et ita ejus capere voluntatem ut, quomodo perfecta est in cœlo, sic perficiatur et in terra : nam qui adhæret Domino, secundum Paulum, unus spiritus est **. Nec puto contemnendam hanc interpretationem fore ei qui mente illam studiosius revolverit. Si quis ta- men ei contradixerit, afferet quod in fine hujus Evangelii post resurrectionen a Domino dicitur une decim discipulis : Data est mihi omnis potestas sicut in cœlo et in terra ". Cum enim haberet potestatem eorum quæ sunt in cœlo, accepisse se præterea ait potestatem eorum quæ sunt in terra : cum ea que sunt in cœlis, jam antea sint a Verbo illuminata ; in consummatione autem sæculi etiam quæ in terra sunt per datam Filio potestatem imitentur quæ in cœlo perfecta sunt, et quorum potestatem accepit Salvator. Vult ergo per orationem ceu coadjutores sibi sumere ad Patrem discipulos, ut cum ea quae in terra sunt, ad similitudinem directa fuerint eorum quæ in cœlis subjecta sunt veritati et Verbo, potestate quam accepit sicut in cœlo et in terra, illa ad feli- cissimum finem perducat eorum qui in ejus pote- state sunt. At qui Servatorem ipsum cœlum esse vult, terram autem Ecclesiam, primogenitum omnis creaturæ in quo veluti solio requiescit Pater, dicens esse coelum, asseret hominem quem induerat ornatum ejus potentia, eo quod humiliarit semet. ipsum et factus sit obediens usque ad mortem, post resurrectionem dicere: Data est mihi omnis pote- stas sicut in cœlo et in terra ¹8; cum acceperit qui in Salvatore est homo potestatem cœlestium quæ Unigenitus habet, ut ei communicet, ejus divinitati A caelo fit, nihilne pericli est ne imprulentes orenius C D admistus, eique unitus. Porro in secunda opinione "I Cor. VI, 17. Matth. XXVIII, 18. cum nondum soluta sit quæstio, quomodo' voluntas Dei fit in cœlo, cum spiritualia nequitiæ quæ sunt in coelestibus, iis qui sunt in terra, colluctentur : ss Ibid. Bentleius legit, vel utrobique, (89) Codex ms., δι' ά. Editio Oxon.., διὰ ἄ. (83) Codex ms., λεληθότως. Edit. Oxon., λεληθό- (84) Διὰ τὰ ἡττῶντα, etc. Bentleius legit : διὰ τὸ (85) Colex ins. οὕτως ἄξιος θρόνος. Editio Oxon., (86) Κωλύεσθαι. Lego, κολλάσθαι αὐτῷ, καὶ ἓν (87) Codex ms., ὡς τετέλεσται, edit. Oxon., ὥστε (88) Codex ms., παραθήσεται. Edit. Oxon., παρα- (89) Codex ins. ἔχων. Edit. Οxon., ἔχειν. Ibidem (90) Κατορθουμένων. Lego cum Bentleio, κατορ- (91) Τὴν ἐξουσίαν. Lego, τῇ ἐξουσίᾳ. (92) Εὑρεῖν, elc. Lego cum eodem, ἐρεῖ τὸν ἄν

Α αὐτῷ κοινωνῇ, ἀνακιρνάμενος (93) ἐκείνου τῇ θεότη ἀνακρινάμενος. μὴ λύοντος. μὴ λύοντες. νεὶ ἐπουρανίοις. τι, καὶ ἐνούμενος αὐτῷ. Μὴ λύοντος δέ πω τοῦ δευτέ ρου τὰ ἠπορημένα περὶ τοῦ, πῶς τὸ θέλημα τοῦ Θεου ἐστιν ἐν οὐρανῷ, τῶν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις πνευματι κῶν τῆς πονηρίας ἀντιπαλαιόντων τοῖς ἐπὶ γῆς, ἐκεῖ- θεν ἐνέσται λύειν οὕτως τὸ ζητούμενον· ὅτι ὥσπερ οὐ διὰ τὸν τόπον, ἀλλὰ διὰ τὴν προαίρεσιν, ὁ ἔτι ὢν ἐπὶ γῆς, πολίτευμα ἔχων ἐν οὐρανοῖς, καὶ θησαυρίζων ἐν οὐρανῷ, τὴν καρδίαν ἔχων ἐν οὐρανῷ, τὴν εἰκόνα τοῦ Ἐπουρανίου φορῶν, οὐκέτι ἐστὶν ἐκ τῆς γῆς, οὐδὲ τοῦ κάτω κόσμου, ἀλλ' ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοῦ κρείτ τονος τούτου οὐρανίου κόσμου· οὕτως καὶ τὰ ἔτι ἐν τοῖς οὐρανίοις (94) διατρίβοντα πνευματικὰ τῆς που νηρίας, τὸ πολίτευμα ἔχοντα ἐπὶ γῆς, καὶ δι' ὧν ἀν- τιπαλαίει ἐπιβουλεύοντα ἀνθρώποις θησαυρίζοντα ἐπὶ γῆς, εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ φοροῦντα, ὅστις ἐστὶν ἀρχὴ πλάσματος Κυρίου, πεποιημένου εγκαταπαίζε σθαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων, οὐκ ἔστιν ἐπουράνια, οὐδὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖς διὰ τὴν μοχθηρὰν διάθεσιν οἰκεῖ. Ἐπὰν οὖν λέγηται, Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐ ρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, ἐκείνους οὐδὲ ἐν οὐρανῷ εἶναι λογιστέον, τῷ φρονήματι μετὰ τοῦ πεσόντος ἐξ οὐ ρανοῦ δίκην ἀστραπῆς πεπτωκότας. Καὶ τάχα λέγων δεῖν (95) εὔχεσθαι ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἵνα γένηται τὸ θέ λημα τοῦ Πατρός, ὡς ἐν οὐρανῷ, οὕτως καὶ ἐπὶ γῆς, οὐ πάντως περὶ τῶν ἐν τόπῳ τῆς γῆς κελεύει γίνεσθαι τὰς εὐχὰς, ὅπως ὁμοιωθῶσι τοῖς ἐν τόπῳ οὖσιν οὐρανίω ἀλλ᾽ ἔστιν αὐτῷ ἡ πρόσταξις τῆς εὐχῆς, βουλομένῳ ὁμοι- ωθῆναι πάντα τὰ ἐπὶ γῆς, τουτέστι τὰ χείρονα καὶ τοῖς γηΐνοις ᾠχειωμένα τοῖς κρείττοσι καὶ ἔχουσι τὸ πολίτευ μα ἐν οὐρανοῖς, πᾶσι γενομένοις οὐρανῷ. Ὁ μὲν γὰρ ἁμαρτάνων, ὅπου ποτ' ἄν ἐστιν (96) ἡ γῆ, εἰς τὴν συγγε νῆ, ἐὰν μὴ μετανοῇ, ἐσόμενος πη· ὁ δὲ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ παρακούων τῶν σωτηρίων πνευματι κῶν νόμων, οὐρανός ἐστιν. Εἴτε οὖν γῆ ἔτι ἐσμὲν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, εὐχόμεθα (97) καὶ ἐφ' ἡμᾶς οὕτω τὸ θέλημα διατεῖναι διορθωτικῶς, ὥσπερ ἔφθακεν ἐπὶ τοὺς πρὸ ἡμῶν γενομένους οὐρανὸν, ἢ ὄντας οὐρανόν· εἴτε μὴ γῆ, ἀλλ᾽ οὐρανὸς ἤδη λελογισμεθα τῷ Θεῷ, ἀξιώσω μεν ἵνα καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὁμοίως τῷ οὐρανῷ, λέγω δὲ ἐπὶ τῶν χειρόνων, πληρωθῇ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν, ἵν' οὕτως είπω, οὐρανοποίησιν αὐτῆς, ὥστε μηκέτι ποτὲ εἶναι γῆν, ἀλλὰ πάντα γενέσθαι οὐρα νόν· ἐὰν γὰρ ὡς ἐν οὐρανῷ, κατὰ τὰ ἡρμηνευμένα, τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ οὕτω γένηται (98) καὶ ἐπὶ γῆς, ἡ γῆ ὅπου ποτ' ἂν ᾖ, ἐστίν. ' ORIGENIS B hinc illa sic poterit resolvi : sicut non propter lo cum, sed propter affectum is qui adhuc est in ter- ra, sed conversationem habet in cœlis et thesauri- zat in cœlo cor habens in cœlo, imaginemque por- tat Cœlestis, non amplius de terra est neque de mundo inferiori, sed de cœlo et meliore quam iste est, caelesti mundo; sic illa que in cuelis adhuc ver- santur spiritualia nequitiæ, cum in terra conversa- tionem habeant, colluctando insidientur hominibus, thesaurizent in terra portentque imaginem terreni qui est principium formationis Domini, factæ, ut il- ludatur ab angelis non sunt cœlestia, neque propter affectum pravum in cœlis habitant. Cum ergo dicitur : Fiat voluntas tua sicut in cœlo el in terra, ne esse quidem illi in cœlo putandi sunt qui animi propensione cum illo qui cecidit de cœlo sicut fulgur ceciderunt. Forte etiam cum orandum ait Servator noster, ut Patris voluntas fat sicut in cœlo sic et in terra, non omnino de his qui in terreno loco sunt, fieri jubet preces, ut eis similes fiant qui in cclesti sunt loco; sed ea mente orationem illam precipit, ut omnia quæ in terra sunt, hoc est quæ deteriora et magis terrenis affinia, melioribus assi- milentur quæ habent conversationem in cœlis, et omnia cœlum fiant. Peccator enim ubicunque tan- dem sit, terra est, in cognatam terram, nisi pœni- teat,aliquando dissolvendus; qui vero Dei voluntatem facit, nec salutares ejus spirituales leges negligit, cœlum est. Sive igitur adhuc terra per peccatum su- mus, oremus in nos etiam sic ad emendationem no- c stram extendi voluntatem divinam, sicut ad illos jam pertigit qui ante nos cœlum facti sunt, aut sunt ccelum : sive non terra, sed coelum jam a Deo reputati sumus, precemur sicut in cœlo sic et in terra, hoc est in deterioribus hominibus impleri voluntatem Dei, ut terra illa colum, ut ita dicam, fiat; ita ut non sit amplius usquam terra, sed omnia coelum fiant. Si enim sicut in caelo, juxta hanc inter- pretationem, sic et in terra fiat voluntas Dei, terra non manebit terra ; ut si alio usus exemplo apertius dicerem : si ut voluntas Dei facta est in hominibus pu- dicis, sic fiat et in impudicis, intemperantes pudici erunt; aut si sicut facta est voluntas Dei in justis, sic fiat in injustis, injusti justi erunt. Ideo si sicut in colo facta est voluntas Dei, Gat et in terra, eri- D Job xL, 14. Paulo post recte idem codex ms., Edit. Oxon., nam explicationem imitatus videtur Cyprianus in libello De Oratione Dominica, his verbis: Potest et sic intelligi, fratres dilectissimi, ut quoniam mandal et monet Dominus etiam inimicos diligere, el pro iis quoque qui nos persequuntur, orare, pelamus et prο illis qui adhuc terra sunt et necdum cœlestes esse cœ- perunt, ut et circa illos voluntas Dei fiat, quam Chri- stus hominem conservando el redintegrando perfecil. Nam cum discipuli ab eo non jam terra appellentur, sed sal terræ, et Apostolus primum hominem vocet de terræ limo, secundum vero de cœlo, merito el nos qui esse debemus Patri Deo similes, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, sic Christo monente oramus et petimus ut precem pro omnium salute faciamus; ut quomodo in cælo, id est, in nobis per fidem nostram voluntas Der facta est ul essemus e cœlo, ita et in terra, học est in illis non credentibus fiat voluntas Dei, ut qui adhuc sunt prima nativitate terreni, incipiant esse cœlestes ex aqua et Spiritu nati. (93) Codex ins. recte, ἀνακιρνάμενος. Edit. Oxon., (94) Οὐρανίοις. Lege cum Bentleio, vel οὐρανοῖς, (95) Καὶ τάχα λέγων δεῖν, etc. Hanc Origenia- (96) "Οπου ποτ' ἄν ἐστιν. Lege cum Bentleio, (97) Ευχόμεθα. Lego, εὐχώμεθα. (98) Codex ms., γένηται. Edit. Oxon., γίνηται.

Α αὐτῷ κοινωνῇ, ἀνακιρνάμενος (93) ἐκείνου τῇ θεότη ἀνακρινάμενος. μὴ λύοντος. μὴ λύοντες. νεὶ ἐπουρανίοις. τι, καὶ ἐνούμενος αὐτῷ. Μὴ λύοντος δέ πω τοῦ δευτέ ρου τὰ ἠπορημένα περὶ τοῦ, πῶς τὸ θέλημα τοῦ Θεου ἐστιν ἐν οὐρανῷ, τῶν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις πνευματι κῶν τῆς πονηρίας ἀντιπαλαιόντων τοῖς ἐπὶ γῆς, ἐκεῖ- θεν ἐνέσται λύειν οὕτως τὸ ζητούμενον· ὅτι ὥσπερ οὐ διὰ τὸν τόπον, ἀλλὰ διὰ τὴν προαίρεσιν, ὁ ἔτι ὢν ἐπὶ γῆς, πολίτευμα ἔχων ἐν οὐρανοῖς, καὶ θησαυρίζων ἐν οὐρανῷ, τὴν καρδίαν ἔχων ἐν οὐρανῷ, τὴν εἰκόνα τοῦ Ἐπουρανίου φορῶν, οὐκέτι ἐστὶν ἐκ τῆς γῆς, οὐδὲ τοῦ κάτω κόσμου, ἀλλ' ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοῦ κρείτ τονος τούτου οὐρανίου κόσμου· οὕτως καὶ τὰ ἔτι ἐν τοῖς οὐρανίοις (94) διατρίβοντα πνευματικὰ τῆς που νηρίας, τὸ πολίτευμα ἔχοντα ἐπὶ γῆς, καὶ δι' ὧν ἀν- τιπαλαίει ἐπιβουλεύοντα ἀνθρώποις θησαυρίζοντα ἐπὶ γῆς, εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ φοροῦντα, ὅστις ἐστὶν ἀρχὴ πλάσματος Κυρίου, πεποιημένου εγκαταπαίζε σθαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων, οὐκ ἔστιν ἐπουράνια, οὐδὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖς διὰ τὴν μοχθηρὰν διάθεσιν οἰκεῖ. Ἐπὰν οὖν λέγηται, Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐ ρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, ἐκείνους οὐδὲ ἐν οὐρανῷ εἶναι λογιστέον, τῷ φρονήματι μετὰ τοῦ πεσόντος ἐξ οὐ ρανοῦ δίκην ἀστραπῆς πεπτωκότας. Καὶ τάχα λέγων δεῖν (95) εὔχεσθαι ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἵνα γένηται τὸ θέ λημα τοῦ Πατρός, ὡς ἐν οὐρανῷ, οὕτως καὶ ἐπὶ γῆς, οὐ πάντως περὶ τῶν ἐν τόπῳ τῆς γῆς κελεύει γίνεσθαι τὰς εὐχὰς, ὅπως ὁμοιωθῶσι τοῖς ἐν τόπῳ οὖσιν οὐρανίω ἀλλ᾽ ἔστιν αὐτῷ ἡ πρόσταξις τῆς εὐχῆς, βουλομένῳ ὁμοι- ωθῆναι πάντα τὰ ἐπὶ γῆς, τουτέστι τὰ χείρονα καὶ τοῖς γηΐνοις ᾠχειωμένα τοῖς κρείττοσι καὶ ἔχουσι τὸ πολίτευ μα ἐν οὐρανοῖς, πᾶσι γενομένοις οὐρανῷ. Ὁ μὲν γὰρ ἁμαρτάνων, ὅπου ποτ' ἄν ἐστιν (96) ἡ γῆ, εἰς τὴν συγγε νῆ, ἐὰν μὴ μετανοῇ, ἐσόμενος πη· ὁ δὲ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ παρακούων τῶν σωτηρίων πνευματι κῶν νόμων, οὐρανός ἐστιν. Εἴτε οὖν γῆ ἔτι ἐσμὲν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, εὐχόμεθα (97) καὶ ἐφ' ἡμᾶς οὕτω τὸ θέλημα διατεῖναι διορθωτικῶς, ὥσπερ ἔφθακεν ἐπὶ τοὺς πρὸ ἡμῶν γενομένους οὐρανὸν, ἢ ὄντας οὐρανόν· εἴτε μὴ γῆ, ἀλλ᾽ οὐρανὸς ἤδη λελογισμεθα τῷ Θεῷ, ἀξιώσω μεν ἵνα καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὁμοίως τῷ οὐρανῷ, λέγω δὲ ἐπὶ τῶν χειρόνων, πληρωθῇ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν, ἵν' οὕτως είπω, οὐρανοποίησιν αὐτῆς, ὥστε μηκέτι ποτὲ εἶναι γῆν, ἀλλὰ πάντα γενέσθαι οὐρα νόν· ἐὰν γὰρ ὡς ἐν οὐρανῷ, κατὰ τὰ ἡρμηνευμένα, τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ οὕτω γένηται (98) καὶ ἐπὶ γῆς, ἡ γῆ ὅπου ποτ' ἂν ᾖ, ἐστίν. ' ORIGENIS B hinc illa sic poterit resolvi : sicut non propter lo cum, sed propter affectum is qui adhuc est in ter- ra, sed conversationem habet in cœlis et thesauri- zat in cœlo cor habens in cœlo, imaginemque por- tat Cœlestis, non amplius de terra est neque de mundo inferiori, sed de cœlo et meliore quam iste est, caelesti mundo; sic illa que in cuelis adhuc ver- santur spiritualia nequitiæ, cum in terra conversa- tionem habeant, colluctando insidientur hominibus, thesaurizent in terra portentque imaginem terreni qui est principium formationis Domini, factæ, ut il- ludatur ab angelis non sunt cœlestia, neque propter affectum pravum in cœlis habitant. Cum ergo dicitur : Fiat voluntas tua sicut in cœlo el in terra, ne esse quidem illi in cœlo putandi sunt qui animi propensione cum illo qui cecidit de cœlo sicut fulgur ceciderunt. Forte etiam cum orandum ait Servator noster, ut Patris voluntas fat sicut in cœlo sic et in terra, non omnino de his qui in terreno loco sunt, fieri jubet preces, ut eis similes fiant qui in cclesti sunt loco; sed ea mente orationem illam precipit, ut omnia quæ in terra sunt, hoc est quæ deteriora et magis terrenis affinia, melioribus assi- milentur quæ habent conversationem in cœlis, et omnia cœlum fiant. Peccator enim ubicunque tan- dem sit, terra est, in cognatam terram, nisi pœni- teat,aliquando dissolvendus; qui vero Dei voluntatem facit, nec salutares ejus spirituales leges negligit, cœlum est. Sive igitur adhuc terra per peccatum su- mus, oremus in nos etiam sic ad emendationem no- c stram extendi voluntatem divinam, sicut ad illos jam pertigit qui ante nos cœlum facti sunt, aut sunt ccelum : sive non terra, sed coelum jam a Deo reputati sumus, precemur sicut in cœlo sic et in terra, hoc est in deterioribus hominibus impleri voluntatem Dei, ut terra illa colum, ut ita dicam, fiat; ita ut non sit amplius usquam terra, sed omnia coelum fiant. Si enim sicut in caelo, juxta hanc inter- pretationem, sic et in terra fiat voluntas Dei, terra non manebit terra ; ut si alio usus exemplo apertius dicerem : si ut voluntas Dei facta est in hominibus pu- dicis, sic fiat et in impudicis, intemperantes pudici erunt; aut si sicut facta est voluntas Dei in justis, sic fiat in injustis, injusti justi erunt. Ideo si sicut in colo facta est voluntas Dei, Gat et in terra, eri- D Job xL, 14. Paulo post recte idem codex ms., Edit. Oxon., nam explicationem imitatus videtur Cyprianus in libello De Oratione Dominica, his verbis: Potest et sic intelligi, fratres dilectissimi, ut quoniam mandal et monet Dominus etiam inimicos diligere, el pro iis quoque qui nos persequuntur, orare, pelamus et prο illis qui adhuc terra sunt et necdum cœlestes esse cœ- perunt, ut et circa illos voluntas Dei fiat, quam Chri- stus hominem conservando el redintegrando perfecil. Nam cum discipuli ab eo non jam terra appellentur, sed sal terræ, et Apostolus primum hominem vocet de terræ limo, secundum vero de cœlo, merito el nos qui esse debemus Patri Deo similes, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, sic Christo monente oramus et petimus ut precem pro omnium salute faciamus; ut quomodo in cælo, id est, in nobis per fidem nostram voluntas Der facta est ul essemus e cœlo, ita et in terra, học est in illis non credentibus fiat voluntas Dei, ut qui adhuc sunt prima nativitate terreni, incipiant esse cœlestes ex aqua et Spiritu nati. (93) Codex ins. recte, ἀνακιρνάμενος. Edit. Oxon., (94) Οὐρανίοις. Lege cum Bentleio, vel οὐρανοῖς, (95) Καὶ τάχα λέγων δεῖν, etc. Hanc Origenia- (96) "Οπου ποτ' ἄν ἐστιν. Lege cum Bentleio, (97) Ευχόμεθα. Lego, εὐχώμεθα. (98) Codex ms., γένηται. Edit. Oxon., γίνηται.

Α αὐτῷ κοινωνῇ, ἀνακιρνάμενος (93) ἐκείνου τῇ θεότη ἀνακρινάμενος. μὴ λύοντος. μὴ λύοντες. νεὶ ἐπουρανίοις. τι, καὶ ἐνούμενος αὐτῷ. Μὴ λύοντος δέ πω τοῦ δευτέ ρου τὰ ἠπορημένα περὶ τοῦ, πῶς τὸ θέλημα τοῦ Θεου ἐστιν ἐν οὐρανῷ, τῶν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις πνευματι κῶν τῆς πονηρίας ἀντιπαλαιόντων τοῖς ἐπὶ γῆς, ἐκεῖ- θεν ἐνέσται λύειν οὕτως τὸ ζητούμενον· ὅτι ὥσπερ οὐ διὰ τὸν τόπον, ἀλλὰ διὰ τὴν προαίρεσιν, ὁ ἔτι ὢν ἐπὶ γῆς, πολίτευμα ἔχων ἐν οὐρανοῖς, καὶ θησαυρίζων ἐν οὐρανῷ, τὴν καρδίαν ἔχων ἐν οὐρανῷ, τὴν εἰκόνα τοῦ Ἐπουρανίου φορῶν, οὐκέτι ἐστὶν ἐκ τῆς γῆς, οὐδὲ τοῦ κάτω κόσμου, ἀλλ' ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοῦ κρείτ τονος τούτου οὐρανίου κόσμου· οὕτως καὶ τὰ ἔτι ἐν τοῖς οὐρανίοις (94) διατρίβοντα πνευματικὰ τῆς που νηρίας, τὸ πολίτευμα ἔχοντα ἐπὶ γῆς, καὶ δι' ὧν ἀν- τιπαλαίει ἐπιβουλεύοντα ἀνθρώποις θησαυρίζοντα ἐπὶ γῆς, εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ φοροῦντα, ὅστις ἐστὶν ἀρχὴ πλάσματος Κυρίου, πεποιημένου εγκαταπαίζε σθαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων, οὐκ ἔστιν ἐπουράνια, οὐδὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖς διὰ τὴν μοχθηρὰν διάθεσιν οἰκεῖ. Ἐπὰν οὖν λέγηται, Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐ ρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, ἐκείνους οὐδὲ ἐν οὐρανῷ εἶναι λογιστέον, τῷ φρονήματι μετὰ τοῦ πεσόντος ἐξ οὐ ρανοῦ δίκην ἀστραπῆς πεπτωκότας. Καὶ τάχα λέγων δεῖν (95) εὔχεσθαι ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἵνα γένηται τὸ θέ λημα τοῦ Πατρός, ὡς ἐν οὐρανῷ, οὕτως καὶ ἐπὶ γῆς, οὐ πάντως περὶ τῶν ἐν τόπῳ τῆς γῆς κελεύει γίνεσθαι τὰς εὐχὰς, ὅπως ὁμοιωθῶσι τοῖς ἐν τόπῳ οὖσιν οὐρανίω ἀλλ᾽ ἔστιν αὐτῷ ἡ πρόσταξις τῆς εὐχῆς, βουλομένῳ ὁμοι- ωθῆναι πάντα τὰ ἐπὶ γῆς, τουτέστι τὰ χείρονα καὶ τοῖς γηΐνοις ᾠχειωμένα τοῖς κρείττοσι καὶ ἔχουσι τὸ πολίτευ μα ἐν οὐρανοῖς, πᾶσι γενομένοις οὐρανῷ. Ὁ μὲν γὰρ ἁμαρτάνων, ὅπου ποτ' ἄν ἐστιν (96) ἡ γῆ, εἰς τὴν συγγε νῆ, ἐὰν μὴ μετανοῇ, ἐσόμενος πη· ὁ δὲ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ παρακούων τῶν σωτηρίων πνευματι κῶν νόμων, οὐρανός ἐστιν. Εἴτε οὖν γῆ ἔτι ἐσμὲν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, εὐχόμεθα (97) καὶ ἐφ' ἡμᾶς οὕτω τὸ θέλημα διατεῖναι διορθωτικῶς, ὥσπερ ἔφθακεν ἐπὶ τοὺς πρὸ ἡμῶν γενομένους οὐρανὸν, ἢ ὄντας οὐρανόν· εἴτε μὴ γῆ, ἀλλ᾽ οὐρανὸς ἤδη λελογισμεθα τῷ Θεῷ, ἀξιώσω μεν ἵνα καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὁμοίως τῷ οὐρανῷ, λέγω δὲ ἐπὶ τῶν χειρόνων, πληρωθῇ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν, ἵν' οὕτως είπω, οὐρανοποίησιν αὐτῆς, ὥστε μηκέτι ποτὲ εἶναι γῆν, ἀλλὰ πάντα γενέσθαι οὐρα νόν· ἐὰν γὰρ ὡς ἐν οὐρανῷ, κατὰ τὰ ἡρμηνευμένα, τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ οὕτω γένηται (98) καὶ ἐπὶ γῆς, ἡ γῆ ὅπου ποτ' ἂν ᾖ, ἐστίν. ' ORIGENIS B hinc illa sic poterit resolvi : sicut non propter lo cum, sed propter affectum is qui adhuc est in ter- ra, sed conversationem habet in cœlis et thesauri- zat in cœlo cor habens in cœlo, imaginemque por- tat Cœlestis, non amplius de terra est neque de mundo inferiori, sed de cœlo et meliore quam iste est, caelesti mundo; sic illa que in cuelis adhuc ver- santur spiritualia nequitiæ, cum in terra conversa- tionem habeant, colluctando insidientur hominibus, thesaurizent in terra portentque imaginem terreni qui est principium formationis Domini, factæ, ut il- ludatur ab angelis non sunt cœlestia, neque propter affectum pravum in cœlis habitant. Cum ergo dicitur : Fiat voluntas tua sicut in cœlo el in terra, ne esse quidem illi in cœlo putandi sunt qui animi propensione cum illo qui cecidit de cœlo sicut fulgur ceciderunt. Forte etiam cum orandum ait Servator noster, ut Patris voluntas fat sicut in cœlo sic et in terra, non omnino de his qui in terreno loco sunt, fieri jubet preces, ut eis similes fiant qui in cclesti sunt loco; sed ea mente orationem illam precipit, ut omnia quæ in terra sunt, hoc est quæ deteriora et magis terrenis affinia, melioribus assi- milentur quæ habent conversationem in cœlis, et omnia cœlum fiant. Peccator enim ubicunque tan- dem sit, terra est, in cognatam terram, nisi pœni- teat,aliquando dissolvendus; qui vero Dei voluntatem facit, nec salutares ejus spirituales leges negligit, cœlum est. Sive igitur adhuc terra per peccatum su- mus, oremus in nos etiam sic ad emendationem no- c stram extendi voluntatem divinam, sicut ad illos jam pertigit qui ante nos cœlum facti sunt, aut sunt ccelum : sive non terra, sed coelum jam a Deo reputati sumus, precemur sicut in cœlo sic et in terra, hoc est in deterioribus hominibus impleri voluntatem Dei, ut terra illa colum, ut ita dicam, fiat; ita ut non sit amplius usquam terra, sed omnia coelum fiant. Si enim sicut in caelo, juxta hanc inter- pretationem, sic et in terra fiat voluntas Dei, terra non manebit terra ; ut si alio usus exemplo apertius dicerem : si ut voluntas Dei facta est in hominibus pu- dicis, sic fiat et in impudicis, intemperantes pudici erunt; aut si sicut facta est voluntas Dei in justis, sic fiat in injustis, injusti justi erunt. Ideo si sicut in colo facta est voluntas Dei, Gat et in terra, eri- D Job xL, 14. Paulo post recte idem codex ms., Edit. Oxon., nam explicationem imitatus videtur Cyprianus in libello De Oratione Dominica, his verbis: Potest et sic intelligi, fratres dilectissimi, ut quoniam mandal et monet Dominus etiam inimicos diligere, el pro iis quoque qui nos persequuntur, orare, pelamus et prο illis qui adhuc terra sunt et necdum cœlestes esse cœ- perunt, ut et circa illos voluntas Dei fiat, quam Chri- stus hominem conservando el redintegrando perfecil. Nam cum discipuli ab eo non jam terra appellentur, sed sal terræ, et Apostolus primum hominem vocet de terræ limo, secundum vero de cœlo, merito el nos qui esse debemus Patri Deo similes, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, sic Christo monente oramus et petimus ut precem pro omnium salute faciamus; ut quomodo in cælo, id est, in nobis per fidem nostram voluntas Der facta est ul essemus e cœlo, ita et in terra, học est in illis non credentibus fiat voluntas Dei, ut qui adhuc sunt prima nativitate terreni, incipiant esse cœlestes ex aqua et Spiritu nati. (93) Codex ins. recte, ἀνακιρνάμενος. Edit. Oxon., (94) Οὐρανίοις. Lege cum Bentleio, vel οὐρανοῖς, (95) Καὶ τάχα λέγων δεῖν, etc. Hanc Origenia- (96) "Οπου ποτ' ἄν ἐστιν. Lege cum Bentleio, (97) Ευχόμεθα. Lego, εὐχώμεθα. (98) Codex ms., γένηται. Edit. Oxon., γίνηται.

οὐ μενεῖ γῆ· ὡς εἰ λέγοιμι ἐπὶ ἄλλου παραδείγματος σαφέστερον· ἐὰν ὥσπερ γεγένηται τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς σώφρονας, οὕτω γένηται καὶ ἐπὶ τοὺς ἀκολάστους, οἱ ἀκόλαστοι σώφρονες ἔσονται· *, ὡς γεγένηται τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς δι καίους, καὶ ἐπὶ τοὺς ἀδίκους, οἱ ἄδικοι δίκαιοι ἔσονται. Διὰ τοῦτο, ἐὰν, ὡς ἐν οὐρανῷ γεγένηται τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, γένηται καὶ ἐπὶ γῆς, ἐσόμεθα πάντες οὐρανός· Τῆς μὴ ὠφελούσης σαρκὸς, καὶ συγγενούς αὐτῇ αἵματος, μὴ δυναμένων κληρονομεῖν βασιλείαν Θεοῦ· κληρονομεῖν δ' ἂν λεχθη- σομένων (99), ἐὰν μεταβάλωσιν ἀπὸ σαρκὸς, καὶ γῆς, καὶ τοῦ, καὶ αἵματος, ἐπὶ τὴν οὐράνιον οὐσίαν. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον (1) δὸς ἡμῖν • σήμερον ἢ ὡς ὁ Λουκᾶς· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν καθ' ἡμέραν. Ἐπεὶ τινὲς ὑπολαμβάνουσι περὶ τοῦ σωματικοῦ ἄρτου λέγεσθαι εύχεσθαι ἡμᾶς, ἄξιον, αὐτῶν τὴν ψευδοδοξίαν διὰ τούτων περιελόντας, παραστῆσαι τὸ ἀληθὲς περὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Λεκτέον οὖν πρὸς αὐτούς, ὅτι πῶς ὁ λέγων δεῖν αἰτεῖν ἐπουράνια καὶ μεγάλα, οὔτε ἐπουρανίου ὄντος τοῦ εἰς τὴν σάρκα ἡμῶν ἀναδιδο μένου ἄρτου, οὔτε μεγάλου αἰτήματος τοῦ περὶ τούτου ἀξιοῦν, ώσπερεί κατ᾿ αὐτοὺς ἐπιλαθόμενος ὧν ἐδίδαξε, προστάττει περὶ ἐπιγείου καὶ μικροῦ έντευξιν ἀναφέρειν τῷ Πατρί. Ἡμεῖς δὲ ἑπόμενοι αὐτῷ διδασκάλῳ διδάσκοντι τὰ περὶ τοῦ ἄρτου, διὰ πλειό νων ταῦτα παραθησόμεθα. Φησὶν ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην πρὸς ἐληλυθότας εἰς Καφαρναούμ (2) ζητεῖν αὐτόν· Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· Ζητεῖτέ με, οὐχ ὅτι εἴ- δετε σημεῖα, ἀλλ' ὅτι ἐφάγετε ἐκ τῶν ἄρτων, καὶ ἐχορτάσθητε· ὁ γὰρ φαγὼν ἐκ τῶν ὑπὸ Ἰησοῦ εὐλογηθέντων ἄρτων, καὶ πληρωθεὶς αὐτῶν, μᾶλλον ζητεῖ καταλαβεῖν ἀκριβέστερον τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ σπεύδει πρὸς αὐτόν. Διόπερ καλῶς προστάττει λέγων· Εργάζεσθαι (5) μὴ τὴν βρώσιν τὴν ἀπολ λυμένην, ἀλλὰ τὴν βρῶσιν τὴν μένουσαν εἰς ζωήν αιώνιον, ἣν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει. Πρὸς ταῦτα δὲ πυθομένων τῶν ἀκουσάντων, καὶ λεγόντων, Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ; ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτ τοῖς· Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύη- ται (4) εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. Απέστειλε δὲ θεὸς τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ ιάσατο αὐτούς, ὡς ἐν Ψαλμοῖς γέγραπται, δηλονότι τοὺς νενοσηκότας· ᾧ Λόγῳ οἱ πιστεύοντες ἐργάζονται τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ὄντα βρῶσιν μένουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον· καὶ ὁ Πα τὴρ δε μου, φησὶ, δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν· ὁ γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. Αρτος δὲ ἀληθινός ἐστιν ὁ τὸν ἀληθινὴν τρέφων ἄνθρωπον τὸν κατ' εἰκόνα (5) τοῦ Θεοῦ πεποιημένον, ᾧ ὁ τραφεὶς καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν τοῦ κτίσαντος γίνεται. Τί δὲ Λόγου τῇ ψυχῇ τροφιμώτερον ; Η τί τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ τῷ νῷ τοῦ χωροῦντος αὐ » | νων. ἄρτον ἐπιούσιον τὸν εἰς τὴν οὐσίαν συμβαλλόμενον. προσεληλυθότας εἰς Καπαρο ναούμ. εἰκόνα. LIBELLUS DE ORATIONE. quidquam, cognatusque ei sanguis regnum Dei pos- sidere non possunt 30, poterunt tamen possidere, si a carne et terra, pulvere, et sanguine, in cœlestem fuerint mutata substantiaı. A mus omnes calum : Caro enim quæ non prodest B D Cor. xv, 50; Joan. vi, 64. Ibid. 26. » Juan. VI, 32. Origenis mentem qui paulo intra definit, aut ut Lucas: Panem nostrum substantialem da nobis in diem. Quoniam existimant aliqui de corpo- reo pane juberi nos orare, æquum est, falsa eorum opinione sublata, veram de substantiali pane sen- tentiam proponere. Igitur ab eis quærendum est quo modo qui dicit petenda esse cœlestia et magna, tamen cum neque cœlestis sit is panis qui in car- nem nostram absumitur, neque magna petitio sit de illo precari, is quasi eorum, quæ docuit, secundum ipsos oblitus, de terreno et parvo preces Patri offerri jubeat. Nos vero magistrum ipsum secuti docentem quæ ad panein pertinent, ea pluribus exponenius. Ait in Evangelio secundum Joannem ad eos qui Capbarnaum venerant ut ipsum quærerent : Amen, amen dico vobis, quæritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus et saturati estis ”. Qui enim ex his manducavit panibus quibus Jesus benedixit, iisque impletus est, magis quærit Filium Dei perfectius comprehendere, et ad ipsum prope- rat. Quare recte præcepit: Operamini non cibum qui perit, sed cibum qui permanet in vilum æternam, quem Filius hominis dabit vobis ". Ad hæc cum interrogarent qui audierant, et dicerent: Quid fa- ciemus ut operemur opera Dei? respondit Jesus, et dixit eis : Hoc est opus Dei ut credatis in eum quem misit ille ss. Misit autem Deus Verbum suum, et sanavil eos ", ut in Psalmis scriptum est, ens scilicet qui infirmi fuerant. Illo Verbo operantur credentes opera Dei quæ sunt cibus qui permanet in vitam æternam. Et: Pater meus, inquit, das vobis panem de calo verum. Panis enim Dei est qui de colo descendit et dal vitam mundo 8. Verus au- tem panis est qui verum nutrit homineın, eum qui ad imaginem Dei factus est : quo qui alitur, etiam ad similitudinemi Creatoris efficitur. Quid autem alendæ animæ aptius est quam Verbum? Quid sa- pientia Dei pretiosius menti ejus qui ipsam capiat? Quid rationabili naturæ veritate convenientius? Ad hæc si quis objicial, si hæc ita se haberent, futu- rum non fuisse, ut Christus petendum doceret substantialem panem quasi aliquid a se diversum; ss Ibid., 27. ss Ibid., 28, 29. as Psal. cvi, 20. Editio Oxoniensis, (99) Δεχθησομένων. Bentleius legit, δεχθησομέ (1) Επιούσιον. Verlimus substantialem, juxta (2) Codex ms., πρὸς ἐληλυθότας εἰς Καφαρναούμ. 27. Panem nostrum substantialem da nobis hodie ; (3) Εργάζεσθαι. Lege, εργάζεσθε. (4) Πιστεύηται. Lege, πιστεύητε. (5) Codex nis., κατ' εἰκόνα. Edit. Oxou., κατὰ

οὐ μενεῖ γῆ· ὡς εἰ λέγοιμι ἐπὶ ἄλλου παραδείγματος σαφέστερον· ἐὰν ὥσπερ γεγένηται τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς σώφρονας, οὕτω γένηται καὶ ἐπὶ τοὺς ἀκολάστους, οἱ ἀκόλαστοι σώφρονες ἔσονται· *, ὡς γεγένηται τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς δι καίους, καὶ ἐπὶ τοὺς ἀδίκους, οἱ ἄδικοι δίκαιοι ἔσονται. Διὰ τοῦτο, ἐὰν, ὡς ἐν οὐρανῷ γεγένηται τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, γένηται καὶ ἐπὶ γῆς, ἐσόμεθα πάντες οὐρανός· Τῆς μὴ ὠφελούσης σαρκὸς, καὶ συγγενούς αὐτῇ αἵματος, μὴ δυναμένων κληρονομεῖν βασιλείαν Θεοῦ· κληρονομεῖν δ' ἂν λεχθη- σομένων (99), ἐὰν μεταβάλωσιν ἀπὸ σαρκὸς, καὶ γῆς, καὶ τοῦ, καὶ αἵματος, ἐπὶ τὴν οὐράνιον οὐσίαν. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον (1) δὸς ἡμῖν • σήμερον ἢ ὡς ὁ Λουκᾶς· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν καθ' ἡμέραν. Ἐπεὶ τινὲς ὑπολαμβάνουσι περὶ τοῦ σωματικοῦ ἄρτου λέγεσθαι εύχεσθαι ἡμᾶς, ἄξιον, αὐτῶν τὴν ψευδοδοξίαν διὰ τούτων περιελόντας, παραστῆσαι τὸ ἀληθὲς περὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Λεκτέον οὖν πρὸς αὐτούς, ὅτι πῶς ὁ λέγων δεῖν αἰτεῖν ἐπουράνια καὶ μεγάλα, οὔτε ἐπουρανίου ὄντος τοῦ εἰς τὴν σάρκα ἡμῶν ἀναδιδο μένου ἄρτου, οὔτε μεγάλου αἰτήματος τοῦ περὶ τούτου ἀξιοῦν, ώσπερεί κατ᾿ αὐτοὺς ἐπιλαθόμενος ὧν ἐδίδαξε, προστάττει περὶ ἐπιγείου καὶ μικροῦ έντευξιν ἀναφέρειν τῷ Πατρί. Ἡμεῖς δὲ ἑπόμενοι αὐτῷ διδασκάλῳ διδάσκοντι τὰ περὶ τοῦ ἄρτου, διὰ πλειό νων ταῦτα παραθησόμεθα. Φησὶν ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην πρὸς ἐληλυθότας εἰς Καφαρναούμ (2) ζητεῖν αὐτόν· Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· Ζητεῖτέ με, οὐχ ὅτι εἴ- δετε σημεῖα, ἀλλ' ὅτι ἐφάγετε ἐκ τῶν ἄρτων, καὶ ἐχορτάσθητε· ὁ γὰρ φαγὼν ἐκ τῶν ὑπὸ Ἰησοῦ εὐλογηθέντων ἄρτων, καὶ πληρωθεὶς αὐτῶν, μᾶλλον ζητεῖ καταλαβεῖν ἀκριβέστερον τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ σπεύδει πρὸς αὐτόν. Διόπερ καλῶς προστάττει λέγων· Εργάζεσθαι (5) μὴ τὴν βρώσιν τὴν ἀπολ λυμένην, ἀλλὰ τὴν βρῶσιν τὴν μένουσαν εἰς ζωήν αιώνιον, ἣν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει. Πρὸς ταῦτα δὲ πυθομένων τῶν ἀκουσάντων, καὶ λεγόντων, Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ; ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτ τοῖς· Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύη- ται (4) εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. Απέστειλε δὲ θεὸς τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ ιάσατο αὐτούς, ὡς ἐν Ψαλμοῖς γέγραπται, δηλονότι τοὺς νενοσηκότας· ᾧ Λόγῳ οἱ πιστεύοντες ἐργάζονται τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ὄντα βρῶσιν μένουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον· καὶ ὁ Πα τὴρ δε μου, φησὶ, δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν· ὁ γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. Αρτος δὲ ἀληθινός ἐστιν ὁ τὸν ἀληθινὴν τρέφων ἄνθρωπον τὸν κατ' εἰκόνα (5) τοῦ Θεοῦ πεποιημένον, ᾧ ὁ τραφεὶς καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν τοῦ κτίσαντος γίνεται. Τί δὲ Λόγου τῇ ψυχῇ τροφιμώτερον ; Η τί τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ τῷ νῷ τοῦ χωροῦντος αὐ » | νων. ἄρτον ἐπιούσιον τὸν εἰς τὴν οὐσίαν συμβαλλόμενον. προσεληλυθότας εἰς Καπαρο ναούμ. εἰκόνα. LIBELLUS DE ORATIONE. quidquam, cognatusque ei sanguis regnum Dei pos- sidere non possunt 30, poterunt tamen possidere, si a carne et terra, pulvere, et sanguine, in cœlestem fuerint mutata substantiaı. A mus omnes calum : Caro enim quæ non prodest B D Cor. xv, 50; Joan. vi, 64. Ibid. 26. » Juan. VI, 32. Origenis mentem qui paulo intra definit, aut ut Lucas: Panem nostrum substantialem da nobis in diem. Quoniam existimant aliqui de corpo- reo pane juberi nos orare, æquum est, falsa eorum opinione sublata, veram de substantiali pane sen- tentiam proponere. Igitur ab eis quærendum est quo modo qui dicit petenda esse cœlestia et magna, tamen cum neque cœlestis sit is panis qui in car- nem nostram absumitur, neque magna petitio sit de illo precari, is quasi eorum, quæ docuit, secundum ipsos oblitus, de terreno et parvo preces Patri offerri jubeat. Nos vero magistrum ipsum secuti docentem quæ ad panein pertinent, ea pluribus exponenius. Ait in Evangelio secundum Joannem ad eos qui Capbarnaum venerant ut ipsum quærerent : Amen, amen dico vobis, quæritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus et saturati estis ”. Qui enim ex his manducavit panibus quibus Jesus benedixit, iisque impletus est, magis quærit Filium Dei perfectius comprehendere, et ad ipsum prope- rat. Quare recte præcepit: Operamini non cibum qui perit, sed cibum qui permanet in vilum æternam, quem Filius hominis dabit vobis ". Ad hæc cum interrogarent qui audierant, et dicerent: Quid fa- ciemus ut operemur opera Dei? respondit Jesus, et dixit eis : Hoc est opus Dei ut credatis in eum quem misit ille ss. Misit autem Deus Verbum suum, et sanavil eos ", ut in Psalmis scriptum est, ens scilicet qui infirmi fuerant. Illo Verbo operantur credentes opera Dei quæ sunt cibus qui permanet in vitam æternam. Et: Pater meus, inquit, das vobis panem de calo verum. Panis enim Dei est qui de colo descendit et dal vitam mundo 8. Verus au- tem panis est qui verum nutrit homineın, eum qui ad imaginem Dei factus est : quo qui alitur, etiam ad similitudinemi Creatoris efficitur. Quid autem alendæ animæ aptius est quam Verbum? Quid sa- pientia Dei pretiosius menti ejus qui ipsam capiat? Quid rationabili naturæ veritate convenientius? Ad hæc si quis objicial, si hæc ita se haberent, futu- rum non fuisse, ut Christus petendum doceret substantialem panem quasi aliquid a se diversum; ss Ibid., 27. ss Ibid., 28, 29. as Psal. cvi, 20. Editio Oxoniensis, (99) Δεχθησομένων. Bentleius legit, δεχθησομέ (1) Επιούσιον. Verlimus substantialem, juxta (2) Codex ms., πρὸς ἐληλυθότας εἰς Καφαρναούμ. 27. Panem nostrum substantialem da nobis hodie ; (3) Εργάζεσθαι. Lege, εργάζεσθε. (4) Πιστεύηται. Lege, πιστεύητε. (5) Codex nis., κατ' εἰκόνα. Edit. Oxou., κατὰ

Α τὴν τιμιώτερον: Τί δὲ ἀληθείας τῇ λογική φύσει και ταλληλότερον ; Ἐὰν δέ τις πρὸς ταῦτα ἀνθυποφέρη, λέγων, μὴ ἂν αὐτὸν διδάσκειν, ὡς περὶ ἑτέρου ὄντος ἄρτου τοῦ ἐπιουσίου αἰτεῖν· ἀκουέτω, ὅτι καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην ὅπου μὲν ὡς περὶ ἑτέρου τινὸς παρ' αὐτὸν διαλέγεται, ὅπου δὲ (6) ὡς αὐτὸς ὁ ἄρτος ὤν· ὡς μὲν περὶ ἑτέρου διὰ τούτων· Μωϋσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐ τὸν ἀληθι νὸν, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν· ὡς δὲ περὶ αὐτοῦ φησὶ πρὸς εἰπόντας αὐτῷ, Πάντοτε δὺς ἡμῖν τὸν ἄρτον τοῦτον· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς· ὁ ερχόμενος πρός με, οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πι στεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- Εt Β βάς. Ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσει ἡ σάρξ μου ἐστὶν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Ἐπεὶ δὲ πᾶσα τροφὴ ἄρτος λέγεται ἀναγεγράφθαι· Αρτον οὐκ ἔφαγε τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ ὕδωρ οὐκ ἔπιε· ποικίλος δέ ἐστι καὶ διάφορος ὁ τρόφιμος λόγος, οὐ πάντων δυναμένων τῇ στεῤῥότητι καὶ εὐτονίᾳ τρέφεσθαι τῶν θείων μα θημάτων· διὰ τοῦτο βουλόμενος παραστῆσαι ἀθλη τικὴν τελειοτέροις ἁρμόζουσαν τροφήν, φησίν· Ο ἄρτος δὲ ὃν ἐγώ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστὶν, ἦν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον, καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ· ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθῆς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ πόμα μου (9) ἀληθὴς ἐστι πόσις· ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει (10), κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζων Πα- τὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσει (11) δι' ἐμέ. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ. ἀληθὴς βρῶσις, σὰρξ Χριστοῦ, ἥτις, Λόγος οὖσα, γέγονε σὰρξ κατὰ τὸ εἰρημένον· Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. "Οτε δὲ πίωμεν αὐτὸν (12), καὶ ἐσκή νωσεν ἐν ἡμῖν· ἐπὰν δὲ ἀναδιδῶται, πληρούται τό Εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρ τος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταθάς· οὐ καθὼς ἔφαγον οἱ πατέρες, καὶ ἀπέθανον· ὁ τρώγων τοῦτον τὸν ἄρτον ζήσει (15) εἰς τὸν αἰῶνα. Ὁ δὲ Παῦλος, νηπίοις διαλεγόμενος καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπατοῦσι Κοι ρινθίοις, φησί· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμε οὔπω γὰρ ἐδύνασθε, ἀλλ' οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε ἔτι γὰρ ἐστε σάρκινοι. Καὶ ἐν τῇ πρὸς Εβραίους· Καὶ γεγόνατε χρείαν ἔχοντες γάλακτος, οὐ στε σε διαλέγηται, ὅπου δή. . μενεῖ. αὐτόν, νεί φάγωμεν αὐτήν. . ORIGENIS audiat ille etiam in Evangelio secundum Joannem aliquando ut de alio a se diverso loqui; aliquando '; ita, quasi ipse panis sit. Ac ut de alio quidem lo quitur ibi : Moyses dedit vobis panem de cœlo non verum, sed Pater meus dat vobis panem de cœlo ve- rum ; iis vero qui dixerant ad eum : Semper da nobis panem hunc 87, ut de se ipso loquitur: Ego sum panis vitæ : qui venit ad me non esuriel, et qui credit in me, non siliet unquam 38. Et paulo post : Ego sum panis qui de cœlo descendi. Si quis man- ducaverit ex hoc pane, vivel in æternum, et panis quem ego dabo, caro mea est quam ego dabo pro mundi vita 3. quoniam cibus omnis panis dicitur justa Scripturam, ut patet ex eo quod de Moyse scriptum est: Panem non comedit quadraginta diebus es aquam non bibit so; varium est autem et diversum verbum quod alere potest, cum non omnes pus- sint soliditate ac firmitate nutriri divinarum dis- ciplinarum; ideo cum robustiorem vellet perfectio- ribus cibum proponere, ait: Et panis quem ego dabo caro mea est quam ego dabo pro mundi vita “. Et paulo post : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam, et ego re- suscitabo eum in novissimo die. Caro enim mea vere est cibus et sanguis meus vere est potus; qui mandu- cal meam carnem el bibit meum sanguinem, in me manet et ego in eo. Sicut misit me vivens Pater et ego vivo propter Patrem, et qui man- C ducat me, et ipse vivel propter me llic est verus cibus caro Christi, qui cibus, cum esset Verbum, factus est caro, juxta illud : Et Verbum caro factum est us, quando a nobis mandu- catur, tunc habitavit in nobis. Cum autem distri buitur, impletur illud : Et vidimus gloriam ejus. Hic est panis qui de cœlo descendit. Non sicut man- ducaverunt patres et mortui sunt; qui manducat hunc panem, vivet in æternum *. At Paulus Corin- this loquens parvulis et secundum hominem am- bulantibus ait: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec nunc quidem potestis, adhuc eyim carnales estis **. Et in Epistola ad He- bræos Et facti estis quibus lacte opus sit, non so- lido cibo ; omnis enim qui lactis est particeps, expers est sermonis justitiæ, parvulus enim est. Perfectorum autem est solidus cibus, eorum qui pro consuetudine exercitatos habent sensus ad discretionem boni et mali s. Equidem et illud : Alius credit se mandu- care omnia; qui autem infirmus est, olus mandu- cat **, puto ipsum non de corporeis cibis præcipue dixisse, sed de verbis Dei quibus anima nutritur, • Ibid., 51. Denter. 15, 9. Joari. vi, 52. es lbid., se Heb. v. 12. or Rom. siv, 2. D Joan. vi, 32. Ibid., 34. ss Ibid., 35. seq. Joan. 1, 14. Joan. vi, 59. Cor. 111, 2, Editio autem Oxon., textus vulgatus. (7) εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ ὁ ἄρτος δὲ ὃν ἐγὼ δώσω, (8) κατὰ τὴν Γραφήν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ περὶ Μωϋσέως (6) Διαλέγεται, ὅπου δέ. Sic habet codex ms. (7) Codex ms., ζήσει. Εdit. Οxon., ζήσεται. (8) Codex ms. λέγεται. Editio Oxon., λέγηται. (9) Πόμα μου. Sic codex ms., που αἷμά μου, κι (10) Ἐν ἐμοὶ μένει. Mallet Bentleius, ἐν ἐμοὶ (11) Codex ms., ζήσει. Edit. Οxon., ζήσεται. (12) Πίωμεν αὐτόν. Legit Bentleius, φάγωμεν (15) Codex ms., ζήσει. Edit Oxon., ζήσεται.

Α τὴν τιμιώτερον: Τί δὲ ἀληθείας τῇ λογική φύσει και ταλληλότερον ; Ἐὰν δέ τις πρὸς ταῦτα ἀνθυποφέρη, λέγων, μὴ ἂν αὐτὸν διδάσκειν, ὡς περὶ ἑτέρου ὄντος ἄρτου τοῦ ἐπιουσίου αἰτεῖν· ἀκουέτω, ὅτι καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην ὅπου μὲν ὡς περὶ ἑτέρου τινὸς παρ' αὐτὸν διαλέγεται, ὅπου δὲ (6) ὡς αὐτὸς ὁ ἄρτος ὤν· ὡς μὲν περὶ ἑτέρου διὰ τούτων· Μωϋσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐ τὸν ἀληθι νὸν, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν· ὡς δὲ περὶ αὐτοῦ φησὶ πρὸς εἰπόντας αὐτῷ, Πάντοτε δὺς ἡμῖν τὸν ἄρτον τοῦτον· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς· ὁ ερχόμενος πρός με, οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πι στεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- Εt Β βάς. Ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσει ἡ σάρξ μου ἐστὶν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Ἐπεὶ δὲ πᾶσα τροφὴ ἄρτος λέγεται ἀναγεγράφθαι· Αρτον οὐκ ἔφαγε τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ ὕδωρ οὐκ ἔπιε· ποικίλος δέ ἐστι καὶ διάφορος ὁ τρόφιμος λόγος, οὐ πάντων δυναμένων τῇ στεῤῥότητι καὶ εὐτονίᾳ τρέφεσθαι τῶν θείων μα θημάτων· διὰ τοῦτο βουλόμενος παραστῆσαι ἀθλη τικὴν τελειοτέροις ἁρμόζουσαν τροφήν, φησίν· Ο ἄρτος δὲ ὃν ἐγώ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστὶν, ἦν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον, καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ· ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθῆς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ πόμα μου (9) ἀληθὴς ἐστι πόσις· ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει (10), κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζων Πα- τὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσει (11) δι' ἐμέ. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ. ἀληθὴς βρῶσις, σὰρξ Χριστοῦ, ἥτις, Λόγος οὖσα, γέγονε σὰρξ κατὰ τὸ εἰρημένον· Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. "Οτε δὲ πίωμεν αὐτὸν (12), καὶ ἐσκή νωσεν ἐν ἡμῖν· ἐπὰν δὲ ἀναδιδῶται, πληρούται τό Εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρ τος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταθάς· οὐ καθὼς ἔφαγον οἱ πατέρες, καὶ ἀπέθανον· ὁ τρώγων τοῦτον τὸν ἄρτον ζήσει (15) εἰς τὸν αἰῶνα. Ὁ δὲ Παῦλος, νηπίοις διαλεγόμενος καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπατοῦσι Κοι ρινθίοις, φησί· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμε οὔπω γὰρ ἐδύνασθε, ἀλλ' οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε ἔτι γὰρ ἐστε σάρκινοι. Καὶ ἐν τῇ πρὸς Εβραίους· Καὶ γεγόνατε χρείαν ἔχοντες γάλακτος, οὐ στε σε διαλέγηται, ὅπου δή. . μενεῖ. αὐτόν, νεί φάγωμεν αὐτήν. . ORIGENIS audiat ille etiam in Evangelio secundum Joannem aliquando ut de alio a se diverso loqui; aliquando '; ita, quasi ipse panis sit. Ac ut de alio quidem lo quitur ibi : Moyses dedit vobis panem de cœlo non verum, sed Pater meus dat vobis panem de cœlo ve- rum ; iis vero qui dixerant ad eum : Semper da nobis panem hunc 87, ut de se ipso loquitur: Ego sum panis vitæ : qui venit ad me non esuriel, et qui credit in me, non siliet unquam 38. Et paulo post : Ego sum panis qui de cœlo descendi. Si quis man- ducaverit ex hoc pane, vivel in æternum, et panis quem ego dabo, caro mea est quam ego dabo pro mundi vita 3. quoniam cibus omnis panis dicitur justa Scripturam, ut patet ex eo quod de Moyse scriptum est: Panem non comedit quadraginta diebus es aquam non bibit so; varium est autem et diversum verbum quod alere potest, cum non omnes pus- sint soliditate ac firmitate nutriri divinarum dis- ciplinarum; ideo cum robustiorem vellet perfectio- ribus cibum proponere, ait: Et panis quem ego dabo caro mea est quam ego dabo pro mundi vita “. Et paulo post : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam, et ego re- suscitabo eum in novissimo die. Caro enim mea vere est cibus et sanguis meus vere est potus; qui mandu- cal meam carnem el bibit meum sanguinem, in me manet et ego in eo. Sicut misit me vivens Pater et ego vivo propter Patrem, et qui man- C ducat me, et ipse vivel propter me llic est verus cibus caro Christi, qui cibus, cum esset Verbum, factus est caro, juxta illud : Et Verbum caro factum est us, quando a nobis mandu- catur, tunc habitavit in nobis. Cum autem distri buitur, impletur illud : Et vidimus gloriam ejus. Hic est panis qui de cœlo descendit. Non sicut man- ducaverunt patres et mortui sunt; qui manducat hunc panem, vivet in æternum *. At Paulus Corin- this loquens parvulis et secundum hominem am- bulantibus ait: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec nunc quidem potestis, adhuc eyim carnales estis **. Et in Epistola ad He- bræos Et facti estis quibus lacte opus sit, non so- lido cibo ; omnis enim qui lactis est particeps, expers est sermonis justitiæ, parvulus enim est. Perfectorum autem est solidus cibus, eorum qui pro consuetudine exercitatos habent sensus ad discretionem boni et mali s. Equidem et illud : Alius credit se mandu- care omnia; qui autem infirmus est, olus mandu- cat **, puto ipsum non de corporeis cibis præcipue dixisse, sed de verbis Dei quibus anima nutritur, • Ibid., 51. Denter. 15, 9. Joari. vi, 52. es lbid., se Heb. v. 12. or Rom. siv, 2. D Joan. vi, 32. Ibid., 34. ss Ibid., 35. seq. Joan. 1, 14. Joan. vi, 59. Cor. 111, 2, Editio autem Oxon., textus vulgatus. (7) εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ ὁ ἄρτος δὲ ὃν ἐγὼ δώσω, (8) κατὰ τὴν Γραφήν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ περὶ Μωϋσέως (6) Διαλέγεται, ὅπου δέ. Sic habet codex ms. (7) Codex ms., ζήσει. Εdit. Οxon., ζήσεται. (8) Codex ms. λέγεται. Editio Oxon., λέγηται. (9) Πόμα μου. Sic codex ms., που αἷμά μου, κι (10) Ἐν ἐμοὶ μένει. Mallet Bentleius, ἐν ἐμοὶ (11) Codex ms., ζήσει. Edit. Οxon., ζήσεται. (12) Πίωμεν αὐτόν. Legit Bentleius, φάγωμεν (15) Codex ms., ζήσει. Edit Oxon., ζήσεται.

Α τὴν τιμιώτερον: Τί δὲ ἀληθείας τῇ λογική φύσει και ταλληλότερον ; Ἐὰν δέ τις πρὸς ταῦτα ἀνθυποφέρη, λέγων, μὴ ἂν αὐτὸν διδάσκειν, ὡς περὶ ἑτέρου ὄντος ἄρτου τοῦ ἐπιουσίου αἰτεῖν· ἀκουέτω, ὅτι καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην ὅπου μὲν ὡς περὶ ἑτέρου τινὸς παρ' αὐτὸν διαλέγεται, ὅπου δὲ (6) ὡς αὐτὸς ὁ ἄρτος ὤν· ὡς μὲν περὶ ἑτέρου διὰ τούτων· Μωϋσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐ τὸν ἀληθι νὸν, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν· ὡς δὲ περὶ αὐτοῦ φησὶ πρὸς εἰπόντας αὐτῷ, Πάντοτε δὺς ἡμῖν τὸν ἄρτον τοῦτον· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς· ὁ ερχόμενος πρός με, οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πι στεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- Εt Β βάς. Ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσει ἡ σάρξ μου ἐστὶν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Ἐπεὶ δὲ πᾶσα τροφὴ ἄρτος λέγεται ἀναγεγράφθαι· Αρτον οὐκ ἔφαγε τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ ὕδωρ οὐκ ἔπιε· ποικίλος δέ ἐστι καὶ διάφορος ὁ τρόφιμος λόγος, οὐ πάντων δυναμένων τῇ στεῤῥότητι καὶ εὐτονίᾳ τρέφεσθαι τῶν θείων μα θημάτων· διὰ τοῦτο βουλόμενος παραστῆσαι ἀθλη τικὴν τελειοτέροις ἁρμόζουσαν τροφήν, φησίν· Ο ἄρτος δὲ ὃν ἐγώ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστὶν, ἦν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον, καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ· ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθῆς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ πόμα μου (9) ἀληθὴς ἐστι πόσις· ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει (10), κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζων Πα- τὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσει (11) δι' ἐμέ. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ. ἀληθὴς βρῶσις, σὰρξ Χριστοῦ, ἥτις, Λόγος οὖσα, γέγονε σὰρξ κατὰ τὸ εἰρημένον· Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. "Οτε δὲ πίωμεν αὐτὸν (12), καὶ ἐσκή νωσεν ἐν ἡμῖν· ἐπὰν δὲ ἀναδιδῶται, πληρούται τό Εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρ τος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταθάς· οὐ καθὼς ἔφαγον οἱ πατέρες, καὶ ἀπέθανον· ὁ τρώγων τοῦτον τὸν ἄρτον ζήσει (15) εἰς τὸν αἰῶνα. Ὁ δὲ Παῦλος, νηπίοις διαλεγόμενος καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπατοῦσι Κοι ρινθίοις, φησί· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμε οὔπω γὰρ ἐδύνασθε, ἀλλ' οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε ἔτι γὰρ ἐστε σάρκινοι. Καὶ ἐν τῇ πρὸς Εβραίους· Καὶ γεγόνατε χρείαν ἔχοντες γάλακτος, οὐ στε σε διαλέγηται, ὅπου δή. . μενεῖ. αὐτόν, νεί φάγωμεν αὐτήν. . ORIGENIS audiat ille etiam in Evangelio secundum Joannem aliquando ut de alio a se diverso loqui; aliquando '; ita, quasi ipse panis sit. Ac ut de alio quidem lo quitur ibi : Moyses dedit vobis panem de cœlo non verum, sed Pater meus dat vobis panem de cœlo ve- rum ; iis vero qui dixerant ad eum : Semper da nobis panem hunc 87, ut de se ipso loquitur: Ego sum panis vitæ : qui venit ad me non esuriel, et qui credit in me, non siliet unquam 38. Et paulo post : Ego sum panis qui de cœlo descendi. Si quis man- ducaverit ex hoc pane, vivel in æternum, et panis quem ego dabo, caro mea est quam ego dabo pro mundi vita 3. quoniam cibus omnis panis dicitur justa Scripturam, ut patet ex eo quod de Moyse scriptum est: Panem non comedit quadraginta diebus es aquam non bibit so; varium est autem et diversum verbum quod alere potest, cum non omnes pus- sint soliditate ac firmitate nutriri divinarum dis- ciplinarum; ideo cum robustiorem vellet perfectio- ribus cibum proponere, ait: Et panis quem ego dabo caro mea est quam ego dabo pro mundi vita “. Et paulo post : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam, et ego re- suscitabo eum in novissimo die. Caro enim mea vere est cibus et sanguis meus vere est potus; qui mandu- cal meam carnem el bibit meum sanguinem, in me manet et ego in eo. Sicut misit me vivens Pater et ego vivo propter Patrem, et qui man- C ducat me, et ipse vivel propter me llic est verus cibus caro Christi, qui cibus, cum esset Verbum, factus est caro, juxta illud : Et Verbum caro factum est us, quando a nobis mandu- catur, tunc habitavit in nobis. Cum autem distri buitur, impletur illud : Et vidimus gloriam ejus. Hic est panis qui de cœlo descendit. Non sicut man- ducaverunt patres et mortui sunt; qui manducat hunc panem, vivet in æternum *. At Paulus Corin- this loquens parvulis et secundum hominem am- bulantibus ait: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec nunc quidem potestis, adhuc eyim carnales estis **. Et in Epistola ad He- bræos Et facti estis quibus lacte opus sit, non so- lido cibo ; omnis enim qui lactis est particeps, expers est sermonis justitiæ, parvulus enim est. Perfectorum autem est solidus cibus, eorum qui pro consuetudine exercitatos habent sensus ad discretionem boni et mali s. Equidem et illud : Alius credit se mandu- care omnia; qui autem infirmus est, olus mandu- cat **, puto ipsum non de corporeis cibis præcipue dixisse, sed de verbis Dei quibus anima nutritur, • Ibid., 51. Denter. 15, 9. Joari. vi, 52. es lbid., se Heb. v. 12. or Rom. siv, 2. D Joan. vi, 32. Ibid., 34. ss Ibid., 35. seq. Joan. 1, 14. Joan. vi, 59. Cor. 111, 2, Editio autem Oxon., textus vulgatus. (7) εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ ὁ ἄρτος δὲ ὃν ἐγὼ δώσω, (8) κατὰ τὴν Γραφήν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ περὶ Μωϋσέως (6) Διαλέγεται, ὅπου δέ. Sic habet codex ms. (7) Codex ms., ζήσει. Εdit. Οxon., ζήσεται. (8) Codex ms. λέγεται. Editio Oxon., λέγηται. (9) Πόμα μου. Sic codex ms., που αἷμά μου, κι (10) Ἐν ἐμοὶ μένει. Mallet Bentleius, ἐν ἐμοὶ (11) Codex ms., ζήσει. Edit. Οxon., ζήσεται. (12) Πίωμεν αὐτόν. Legit Bentleius, φάγωμεν (15) Codex ms., ζήσει. Edit Oxon., ζήσεται.

ρεᾶς τροφῆς· πῶς γὰρ ὁ μετέχων γάλακτος απει- ρος λόγου δικαιοσύνης· νήπιος γάρ ἐστι. Τελείων δέ ἐστιν ἡ στερεά τροφὴ, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰ- σθητήρια γεγυμνασμένα ἐχόντων πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι καὶ τό· "Ος μὲν πιστεύει φαγεῖν πάντα, ὁ δὲ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει· μὴ περὶ σωματικῶν τροφῶν αὐτῷ προηγου- μένως λέγεσθαι, ἀλλὰ περὶ τῶν τρεφόντων τὴν ψυχὴν λόγων Θεοῦ· τοῦ μὲν πιστοτάτου καὶ τελειοτάτου δυ- ναμένου πάντων μεταλαμβάνειν, ὅνπερ δηλοῖ διὰ τοῦ Ος μὲν πιστεύει φαγεῖν πάντα· τοῦ δὲ ἀσθενεστέ μου, καὶ ἀτελεστέρου ἁπλουστέροις καὶ μὴ πάνυ εὐτο νίαν ἐμποιοῦσι μαθήμασιν ἀρκουμένου· ὅντινα αὐτὸς σημήναι θέλων λέγει· ῾Ο δὲ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει. Καὶ τὸ παρὰ τῷ Σολομῶντι δὲ ἐν ταῖς Παροιμίαις λεγόμενον ἡγοῦμαι διδάσκειν, ὅτι βελτίων ὁ μὴ χω ρῶν τὰ εὐτονώτερα καὶ μείζονα τῶν δογμάτων διὰ τὴν ἁπλότητα, οὐκ ἐσφαλμένα μέντοι γε φρονῶν, τοῦ ἐντρεχεστέρου μὲν, καὶ ἐξυτέρου, καὶ μειζόνως ἐπι- βάλλοντος τοῖς πράγμασι, τὸν δὲ τῆς εἰρήνης καὶ συμφωνίας τῶν ὅλων λόγον μὴ τρανοῦντος. Εχει δὲ οὕτως αὐτῷ ἡ λέξις· Κρείσσων ξενισμὸς λαχάνων πρὸς φιλίαν καὶ χάριν ἢ μόσχος ἀπὸ φάτνης μετά ἔχθρας· πολλάκις γοῦν ἀπεδεξάμεθα ἰδιωτικὴν καὶ ἁπλουστέραν μετὰ εὐσυνειδησίας ἑστίασιν ξενιζόμενοι παρὰ τοῖς (14) πλέον ἡμῖν παρασχεῖν μὴ δυναμένοις, Υπερ λόγων ὕψος ἐπαιρομένων κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, μετὰ πολλῆς πιθανότητος ἀλλότριον καταγγέλ λον τοῦ τὸν νόμον (15) καὶ τοὺς προφήτας δεδωκότος Πατρὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ δόγμα. "Ινα τοίνυν μήτε δι' ἔνδειαν τρομῶν τὴν ψυχὴν νοσήσωμεν, μήτε διὰ λιμὸν λόγου Κυρίου τῷ Θεῷ ἀποθάνωμεν, τὸν ζῶντα ἄρτον, ὅστις ὁ αὐτός ἐστι τῷ ἐπιουσίῳ, πει- θόμενοι τῷ διδασκάλῳ Σωτῆρι ἡμῶν, πιστεύοντες καὶ βιοῦντες δεξιώτερον, αἰτῶμεν παρὰ τοῦ Πατρός. Τι δὲ καὶ τὸ ἐπιούσιον ήδη κατανοητέον. Πρῶτον δὲ τοῦτ᾽ ἱστέον, ὅτι ἡ λέξις ἡ, ἐπιούσιον, παρ' οὐδενὶ τῶν Ἑλλήνων οὔτε τῶν σοφῶν ὠνόμασται, οὔτε ἐν τῇ τῶν ἰδιωτῶν συνηθείᾳ τέτριπται, ἀλλ' ἔοικε πε πλάσθαι ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν. Συνηνέχθησαν γοῦν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Λουκᾶς περὶ αὐτῆς μηδαμῶς δια- φερούσης (16), αὐτὴν ἐξενηνοχότες. Τὸ ὅμοιον δὲ καὶ ἐπ' ἄλλων οἱ ἑρμηνεύοντες τὰ Ἑβραϊκὰ πεποιήκασι. Τίς γάρ ποτε Ελλήνων ἐχρήσατο τῇ, ἐνωτίζου, προσηγορία, ἢ τῇ, ἀκουτίσθητε, ἀντὶ τοῦ εἰς τὰ ὦτα δέξαι, καὶ ἀκοῦσαι ποιεῖς (17); Ἰσομοία τῇ ἐπιουσίῳ προσηγορία ἐστὶ παρὰ Μωϋσῃ γεγραμμένη, ὑπὸ Θεοῦ εἰρημένη· Ὑμεῖς δὲ ἔσεσθέ μοι λαὸς περιούσιος. Καὶ δοκεῖ μοι ἑκατέρα λέξις παρὰ τὴν οὐσίαν πεποιῆσθαι· ἡ μὲν τὸν εἰς τὴν οὐσίαν συμβαλ- λόμενον ἄρτον δηλοῦσα (18), ἡ δὲ τὸν περὶ τὴν οὐσίαν ἐπιούσιος, ἐπιούσιον, ἐνωτίζου ἀκουτίσθητε, μιo ἐπιουσίῳ περιούσιος, οὐσία, παρὰ τοῦ. καταγγελλόντων τοῦ τὸν νόμον, καταγγέλλον ύψος. ἀλλ' αὐτήν. τὰ Ἑβραϊκὰ πεποιή- κατι, τὰ Ἑβραϊκὰ πεπονήκατι. η ἄρτον δηλοῦσα. ἐπιούσιος ἐπὶ εἰ ιών, ιούσης, γέρων, γερούσης, γερούσιος· ἑκὼν, ἐκούσης, ἑκούσιος· ἐθέλων, εθελού σης, ἐθελούσιος, ἰὼν, ιούσης Ιούσιος. "Αρτος επιούσιος LIBELLUS DE ORATIONE. cum possit fidelissimus quisque et perfectissimus omnia percipere, quem his verbis ostendit: Alius credit se manducare omnia; infirmiori autem et im- perfectiori simpliciora sufficiant documenta, qua que non omnino firmum efficiant. Eum ut desi- gnet, ait: Qui vero infirmus est olus manducat. Illud etiam quod a Salomone in Proverbiis dicitur exi- stimo id docere, eum qui præe simplicitate firmiora non capit et majora dogmata, non errat tamen in iis quæ sentit, meliorem esse solertiore alio el ac- curatiore resque acrius capessente, sed pacis et universorum concordiæ rationem non perspicue in- telligente. Sic autem habent ipsa verba: Melius hospitalitas cum oleribus ad amicitiam et gratiam, quam vitulus saginatus cum inimicitia ". Itaque B sæpe vulgare simplexque convivium cum bona con- scientia accepimus ab iis qui amplius nobis præbere non poterant, potius quam sermonum in Dei scien- tiam insurgentium sublimitatem probabilitati ma- gnæ conjunctam et quæ doctrinam a Domini nostri Jesu Patre qui legem prophetasque dedit, alienam predicaret. Igitur ne aut ciborum indigentia agro- tet anima nostra, aut fame verbi Domini Deo mo- riamur, vivum panem qui idem est ac substantialis, magistro Servatori nostro obsequentes, credentes rectiusque viventes a Patre postulemus. Jam vero intelligendum est quid significet vox sub- stantialis. Ac primum quidem sciendum est vocem ilam, substantialem, a nullo Græcorum aut sapientum usurpari, neque vulgi esse consue- tudine tritam; sed ab evangelistis fictam vi- deri. In ea et Matthæus et Lucas conveniunt eam- que nullo discrimine efferunt. Simile et in aliis fe- cerunt qui sunt Hebraica interpretati. Quis enim Græcorum unquam voce usus est, aut auribus percipe, aut audire fac? Simile vocabulum a Moyse scriptum est a Deo dictum: Vos eritis mihi populus peculiaris *. Ac videtur utraque vox ab sub- stantia, efformata esse: illa ut panem ostendat qui in substantiam nostram convertatur; hæc, ut popu- lum significet qui circa substantiam versetur eique communicet. Ac ea quidem quæ proprie dicitur substantia ab iis qui præcipuam esse dicunt rerum incorporearum subsistentiam, penes incorporea esse putatur quæ suum esse fixum habent, nec ad- jectionem capiunt, diminutionemve patiuntur; hoc enim corporum proprium est, in quibus et incre- mentum est et corruptio, cum fluxa sint, utpote alterius indiga quod ingrediens suffulciat et alat; quod quidem, si quando amplius eo quod effluxit, • Prov. 19, sed re- tineri potest, modo referatur ad præcedens To Mox coules ms., editio Oxon., C D Sunt vero qui voce ullo modo substantialem panem notari putant, sed illam potius ab derivari contendunt. Eadem enim analogia qua dicimus, etc., dici etiam potest, ergo est panis superve- 17. 49 Exod. xix, 5. (14) Codex ns. recte, παρὰ τοῖς, editio Oxon., (45) Καταγγέλλον τοῦ τὸν νόμον. Bentleius legit, (16) Διαφερούσης. Bentleius legit, διαφερόμενοι, (17) Ποιεῖς. Lege cum Bentleio, ποίει. (18) Η μὲν τὸν εἰς τὴν οὐσίαν συμβαλλόμενον

ρεᾶς τροφῆς· πῶς γὰρ ὁ μετέχων γάλακτος απει- ρος λόγου δικαιοσύνης· νήπιος γάρ ἐστι. Τελείων δέ ἐστιν ἡ στερεά τροφὴ, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰ- σθητήρια γεγυμνασμένα ἐχόντων πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι καὶ τό· "Ος μὲν πιστεύει φαγεῖν πάντα, ὁ δὲ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει· μὴ περὶ σωματικῶν τροφῶν αὐτῷ προηγου- μένως λέγεσθαι, ἀλλὰ περὶ τῶν τρεφόντων τὴν ψυχὴν λόγων Θεοῦ· τοῦ μὲν πιστοτάτου καὶ τελειοτάτου δυ- ναμένου πάντων μεταλαμβάνειν, ὅνπερ δηλοῖ διὰ τοῦ Ος μὲν πιστεύει φαγεῖν πάντα· τοῦ δὲ ἀσθενεστέ μου, καὶ ἀτελεστέρου ἁπλουστέροις καὶ μὴ πάνυ εὐτο νίαν ἐμποιοῦσι μαθήμασιν ἀρκουμένου· ὅντινα αὐτὸς σημήναι θέλων λέγει· ῾Ο δὲ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει. Καὶ τὸ παρὰ τῷ Σολομῶντι δὲ ἐν ταῖς Παροιμίαις λεγόμενον ἡγοῦμαι διδάσκειν, ὅτι βελτίων ὁ μὴ χω ρῶν τὰ εὐτονώτερα καὶ μείζονα τῶν δογμάτων διὰ τὴν ἁπλότητα, οὐκ ἐσφαλμένα μέντοι γε φρονῶν, τοῦ ἐντρεχεστέρου μὲν, καὶ ἐξυτέρου, καὶ μειζόνως ἐπι- βάλλοντος τοῖς πράγμασι, τὸν δὲ τῆς εἰρήνης καὶ συμφωνίας τῶν ὅλων λόγον μὴ τρανοῦντος. Εχει δὲ οὕτως αὐτῷ ἡ λέξις· Κρείσσων ξενισμὸς λαχάνων πρὸς φιλίαν καὶ χάριν ἢ μόσχος ἀπὸ φάτνης μετά ἔχθρας· πολλάκις γοῦν ἀπεδεξάμεθα ἰδιωτικὴν καὶ ἁπλουστέραν μετὰ εὐσυνειδησίας ἑστίασιν ξενιζόμενοι παρὰ τοῖς (14) πλέον ἡμῖν παρασχεῖν μὴ δυναμένοις, Υπερ λόγων ὕψος ἐπαιρομένων κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, μετὰ πολλῆς πιθανότητος ἀλλότριον καταγγέλ λον τοῦ τὸν νόμον (15) καὶ τοὺς προφήτας δεδωκότος Πατρὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ δόγμα. "Ινα τοίνυν μήτε δι' ἔνδειαν τρομῶν τὴν ψυχὴν νοσήσωμεν, μήτε διὰ λιμὸν λόγου Κυρίου τῷ Θεῷ ἀποθάνωμεν, τὸν ζῶντα ἄρτον, ὅστις ὁ αὐτός ἐστι τῷ ἐπιουσίῳ, πει- θόμενοι τῷ διδασκάλῳ Σωτῆρι ἡμῶν, πιστεύοντες καὶ βιοῦντες δεξιώτερον, αἰτῶμεν παρὰ τοῦ Πατρός. Τι δὲ καὶ τὸ ἐπιούσιον ήδη κατανοητέον. Πρῶτον δὲ τοῦτ᾽ ἱστέον, ὅτι ἡ λέξις ἡ, ἐπιούσιον, παρ' οὐδενὶ τῶν Ἑλλήνων οὔτε τῶν σοφῶν ὠνόμασται, οὔτε ἐν τῇ τῶν ἰδιωτῶν συνηθείᾳ τέτριπται, ἀλλ' ἔοικε πε πλάσθαι ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν. Συνηνέχθησαν γοῦν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Λουκᾶς περὶ αὐτῆς μηδαμῶς δια- φερούσης (16), αὐτὴν ἐξενηνοχότες. Τὸ ὅμοιον δὲ καὶ ἐπ' ἄλλων οἱ ἑρμηνεύοντες τὰ Ἑβραϊκὰ πεποιήκασι. Τίς γάρ ποτε Ελλήνων ἐχρήσατο τῇ, ἐνωτίζου, προσηγορία, ἢ τῇ, ἀκουτίσθητε, ἀντὶ τοῦ εἰς τὰ ὦτα δέξαι, καὶ ἀκοῦσαι ποιεῖς (17); Ἰσομοία τῇ ἐπιουσίῳ προσηγορία ἐστὶ παρὰ Μωϋσῃ γεγραμμένη, ὑπὸ Θεοῦ εἰρημένη· Ὑμεῖς δὲ ἔσεσθέ μοι λαὸς περιούσιος. Καὶ δοκεῖ μοι ἑκατέρα λέξις παρὰ τὴν οὐσίαν πεποιῆσθαι· ἡ μὲν τὸν εἰς τὴν οὐσίαν συμβαλ- λόμενον ἄρτον δηλοῦσα (18), ἡ δὲ τὸν περὶ τὴν οὐσίαν ἐπιούσιος, ἐπιούσιον, ἐνωτίζου ἀκουτίσθητε, μιo ἐπιουσίῳ περιούσιος, οὐσία, παρὰ τοῦ. καταγγελλόντων τοῦ τὸν νόμον, καταγγέλλον ύψος. ἀλλ' αὐτήν. τὰ Ἑβραϊκὰ πεποιή- κατι, τὰ Ἑβραϊκὰ πεπονήκατι. η ἄρτον δηλοῦσα. ἐπιούσιος ἐπὶ εἰ ιών, ιούσης, γέρων, γερούσης, γερούσιος· ἑκὼν, ἐκούσης, ἑκούσιος· ἐθέλων, εθελού σης, ἐθελούσιος, ἰὼν, ιούσης Ιούσιος. "Αρτος επιούσιος LIBELLUS DE ORATIONE. cum possit fidelissimus quisque et perfectissimus omnia percipere, quem his verbis ostendit: Alius credit se manducare omnia; infirmiori autem et im- perfectiori simpliciora sufficiant documenta, qua que non omnino firmum efficiant. Eum ut desi- gnet, ait: Qui vero infirmus est olus manducat. Illud etiam quod a Salomone in Proverbiis dicitur exi- stimo id docere, eum qui præe simplicitate firmiora non capit et majora dogmata, non errat tamen in iis quæ sentit, meliorem esse solertiore alio el ac- curatiore resque acrius capessente, sed pacis et universorum concordiæ rationem non perspicue in- telligente. Sic autem habent ipsa verba: Melius hospitalitas cum oleribus ad amicitiam et gratiam, quam vitulus saginatus cum inimicitia ". Itaque B sæpe vulgare simplexque convivium cum bona con- scientia accepimus ab iis qui amplius nobis præbere non poterant, potius quam sermonum in Dei scien- tiam insurgentium sublimitatem probabilitati ma- gnæ conjunctam et quæ doctrinam a Domini nostri Jesu Patre qui legem prophetasque dedit, alienam predicaret. Igitur ne aut ciborum indigentia agro- tet anima nostra, aut fame verbi Domini Deo mo- riamur, vivum panem qui idem est ac substantialis, magistro Servatori nostro obsequentes, credentes rectiusque viventes a Patre postulemus. Jam vero intelligendum est quid significet vox sub- stantialis. Ac primum quidem sciendum est vocem ilam, substantialem, a nullo Græcorum aut sapientum usurpari, neque vulgi esse consue- tudine tritam; sed ab evangelistis fictam vi- deri. In ea et Matthæus et Lucas conveniunt eam- que nullo discrimine efferunt. Simile et in aliis fe- cerunt qui sunt Hebraica interpretati. Quis enim Græcorum unquam voce usus est, aut auribus percipe, aut audire fac? Simile vocabulum a Moyse scriptum est a Deo dictum: Vos eritis mihi populus peculiaris *. Ac videtur utraque vox ab sub- stantia, efformata esse: illa ut panem ostendat qui in substantiam nostram convertatur; hæc, ut popu- lum significet qui circa substantiam versetur eique communicet. Ac ea quidem quæ proprie dicitur substantia ab iis qui præcipuam esse dicunt rerum incorporearum subsistentiam, penes incorporea esse putatur quæ suum esse fixum habent, nec ad- jectionem capiunt, diminutionemve patiuntur; hoc enim corporum proprium est, in quibus et incre- mentum est et corruptio, cum fluxa sint, utpote alterius indiga quod ingrediens suffulciat et alat; quod quidem, si quando amplius eo quod effluxit, • Prov. 19, sed re- tineri potest, modo referatur ad præcedens To Mox coules ms., editio Oxon., C D Sunt vero qui voce ullo modo substantialem panem notari putant, sed illam potius ab derivari contendunt. Eadem enim analogia qua dicimus, etc., dici etiam potest, ergo est panis superve- 17. 49 Exod. xix, 5. (14) Codex ns. recte, παρὰ τοῖς, editio Oxon., (45) Καταγγέλλον τοῦ τὸν νόμον. Bentleius legit, (16) Διαφερούσης. Bentleius legit, διαφερόμενοι, (17) Ποιεῖς. Lege cum Bentleio, ποίει. (18) Η μὲν τὸν εἰς τὴν οὐσίαν συμβαλλόμενον

Α καταγινόμενον λαὸν, καὶ κοινωνοῦντα αὐτῇ, σημαί ἐπιούσιον περιούσιον προηγουμένοις. φάσκουσι, νενόμι σται, φάσκουσιν ὠνόμασται. γίνηται ἡ αὔξησις. Β νουσα. Η μέντοι κυρίως οὐσία τοῖς μὲν προηγουμέν νην (19) τὴν τῶν ἀσωμάτων ὑπόστασιν εἶναι φάσκουσι, νενόμισται κατὰ τὰ ἀσώματα τὸ εἶναι βεβαίως ἔχοντα, καὶ οὔτε προσθήκην χωροῦντα οὔτε ἀφαίρεσιν πάσ σχοντα· τοῦτο γὰρ ἴδιον σωμάτων, περὶ ἃ γίνεται ἡ αύξη (20) καὶ ἡ φθίσις, παρὰ τὸ εἶναι αὐτὰ ρευστά, δεόμενα τοῦ ὑποστηρίζοντος επεισιόντος καὶ τρέφον τος· ὅπερ, ἐὰν πλεῖον ἐν καιρῷ ἐπεισίῃ τοῦ ἀπορ ῥέοντος, αὔξησις γίνεται· ἐὰν δὲ ἔλαττον, μείωσις. Τάχα δὲ τινὰ οὐδ᾽ ὅλως τὸ ἐπεισιὸν λαμβάνοντα, ἐν ἀκράτῳ, ἵν᾽ οὕτως είπω, μειώσει γίνεται. Τοῖς δὲ ἐπακολουθητικὴν αὐτὴν εἶναι νομίζουσι, προηγουμέ νην δὲ τὴν τῶν σωμάτων, ὅροι αὐτῆς οὗτοί εἰσιν· Οὐσία ἐστὶν ἡ πρώτη τῶν ὄντων ὕλη, καὶ ἐξ ἧς τὰ όντα· ἡ τῶν σωμάτων ὕλη, καὶ ἐξ ἧς τὰ σώματα· ἡ τῶν ὀνομαζομένων, καὶ ἐξ ἧς τὰ ὀνομαζόμενα· ἢ τὸ πρῶτον ὑπόστατον, ἄποιον· ἢ τὸ προϋφιστάμενον τοῖς οὖσιν· ἢ τὸ πάσας δεχόμενον τὰς μεταβολάς τε καὶ ἀλλοιώσεις, αὐτὸ δὲ ἀναλλοίωτον κατὰ τὸν ἴδιον λόγον· ἢ τὸ ὑπομένον πᾶσαν ἀλλοίωσιν καὶ μεταβο λήν. Κατὰ τούτους δὲ ἡ οὐσία ἐστὶν ἄποιός τε καὶ ἀσχημάτιστος κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, ἀλλ' οὐδὲ μέγεθος ἀποτεταγμένον ἔχουσα, πάσῃ δὲ ἔγκειται ποιότητι, καθάπερ ἕτοιμόν τι χωρίον. Ποιότητας δὲ διατακτι κῶς (21) λέγουσι τὰς ἐνεργείας καὶ τὰς ποιήσεις και νῶς, ἐν αἷς εἶναι τὰς κινήσεις καὶ σχέσεις συμβέβη- κεν· οὐδέ τινος γὰρ τούτων κατὰ τὸν ἴδιον λόγον μετα ἔχειν φασὶ τὴν οὐσίαν, ἀεὶ δέ τινος αὐτῶν ἀχώριστον εἶναι πάθει τήνδε, οὐδὲν ἧττον καὶ ἐπιδεκτὴν πασῶν τῶν τοῦ ποιοῦντος ἐνεργειῶν ὡς ἂν ἐκεῖνο ποιῇ καὶ μεταβάλλῃ· ὁ γὰρ συνὼν αὐτῇ τόνος, καὶ δι᾿ ὅλων κεχωρηκώς, πάσης τε ποιότητος καὶ τῶν περὶ αὐτ τὴν αἴτιος ἂν οἰκονομιῶν (22). Δι' ὅλων τε μεταβλη- τὴν, καὶ δι᾿ ὅλων διαιρετὴν λέγουσιν εἶναι, καὶ πᾶσαν οὐσίαν πάσῃ συγχεῖσθαι δύνασθαι, ἡνωμέ την (23) μέντοι. Ἐπεὶ δὲ περὶ τῆς οὐσίας ζητοῦντες, διὰ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, καὶ τὸν περιούσιον λαόν, εἰς τὸ τὰ σημαίνοντα διακριθῆναι τῆς οὐσίας ταῦτ' εἰρήκαμεν· ἄρτος δὲ ἐν τοῖς πρὸ τούτων νοητὸς ἦν, ὃν αἰτεῖν ἡμᾶς ἐχρῆν, ἀναγκαῖον συγγενῆ τῷ ἄρτῳ τὴν οὐσίαν εἶναι νοεῖν, ἵν᾿ ὥσπερ ὁ σωματικὸς ἄρτος ἀναδιδόμενος εἰς τὸ τοῦ τρεφομένου σῶμα, χωρεῖ αὐτ τοῦ εἰς τὴν οὐσίαν, οὕτως ὁ ζῶν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ και ταβεβηκώς ἄρτος ἀναδιδόμενος εἰς τὸν νοῦν καὶ τὴν ψυχὴν, μεταδῷ τῆς ἰδίας δυνάμεως ἐμπαρεσχηκότι ἑαυτὸν τῇ ἀπ' αὐτοῦ τροφῇ. Καὶ οὕτως ἔσται (24) εν αἰτοῦμεν ἄρτον ἐπιούσιον. Καὶ πάλιν ὂν τρόπον κατὰ τὴν ποιότητα τῆς τροφῆς, στερεας οὔσης καὶ ἀθληταῖς ε ἀρμοζούσης, ἢ γαλακτώδους τινὸς καὶ λαχανώδους, ἐν διαφόρῳ δυνάμει ὁ τρεφόμενος γίνεται· οὕτως ἀκό λουθόν ἐστι τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, ἤτοι ὡς γάλακτος τατικῶς. αἴτιος ἂν ἡ οἰκονομιῶν. οὗτος ἔστα: ὃν αἰτοῦμεν, ἄρτος ἐπιούσιος. ORIGENIS accedat, incrementum fi; sin minus, diminutio. Forte etiam aliqua immissum nihil accipiunt, et in mero, ut ita dicam, sunt decremento. Alii, cum rerum incorporearum substantiam consequentem tantum esse putent, præcipuam vero rerum corpo- rearum; sic illam definiunt : Substantia est prima rerum materia et ex qua res sunt; corporum materia et ex qua corpora sunt; eorumn (nateria) quæ nomi nantur et ex qua sunt quæ nominantur; aut primum subsistens, qualitate carens; aut quod præexsistit rebus; vel quod omnes recipit mutationes et alte- rationes, cum sit ipsum iuvariabile juxta propriam rationem; aut quod omni alterationi et mutationi subjacet. Secundum hos substantia est sine quali- tale, sine figura juxta propriam suam rationem ; sed neque determinatam habet magnitudinem, omni autem qualitati veluti locus præparatus subjacet.. Vocant autem qualitates extensiori sensu actus el actiones in universum quibus et motus et habitos contineri contigit. Negant enim cujusquam horum juxta propriam suam rationem participem esse sub- stantiam'; semper tamen hancce ita affectam esse ut ab horum aliquo separari non possit ; ac nihilomi- nus aptam esse quæ omnes efficientis causæ actus recipiat. Adest enim ei vis quædam universa per- vadens, quæ et qualitatis omnis et cujuslibet circa eani dispensationis causa sit. Esse autem per oninia mutabilem et per omnia dividuam affirmant, et quam- libet substantiam cum qualibet esse posse, sci- licet unitam. Quoniam autem de substantia inqui- rentes, propter panen substantialem, et populum peculiarem, ad distinguendas sub- stantiæ varias significationes haec diximus, panis vero in superioribus intellectualis erat quem nos petere oporteret : necessario substantia pani co- gnata intelligenda est, ut sicut corporeus panis in ejus qui nutritur corpus immissus cedit in ipsius substantiam : sic panis vivus qui de cœlo descendit in mentem et animam immissus suam ei communi- cet virtutem qui se nutriendum ipsi præbuerit. At- que ita erit ille quem petimus, panis substantialis. Rursus : quemadmodum juxta alimenti qualitatein, quod aut solidum sit athletisque conveniens, aut lacteun oleribusve simile, diversæ sunt ejus vires qui nutritur; ita etiam consequens est, cum verbum Dei velut fac pueris præbeatur, vel ut olus infirmis aptum, vel ut caro certantibus utilis, nnumquemque eorum qui nutriuntur proportione quadam pro ut se verbo exhibuit, hoc vel illud efli- cere, talemque vel talem fieri. Porro alimenta pu- tantur esse quædam mortifera, quædam morbos generant, quædam ne sumi quidem possunt : quæ niens, assiduus, quotidianus, ut bene et Latine vertit vulgatus interpres. Paulo post pro Bentleius legit, D C (19) Codex ms. προηγουμένην, elit. Oxon., (20) Codex ms., γίνεται ἡ αὐξη. Edit. Oxon., (21) Διατακτικώς. Legebat dominus Fleury, δια- (22) Αἴτιος ἂν οικονομιών. Lego cum Bentleio, (25) Codex ms. ήνωμένην. Editio Οxon., ἡνωμένη. (24) Καὶ οὕτως ἔσται, etc. Forte legendum, καὶ

Α καταγινόμενον λαὸν, καὶ κοινωνοῦντα αὐτῇ, σημαί ἐπιούσιον περιούσιον προηγουμένοις. φάσκουσι, νενόμι σται, φάσκουσιν ὠνόμασται. γίνηται ἡ αὔξησις. Β νουσα. Η μέντοι κυρίως οὐσία τοῖς μὲν προηγουμέν νην (19) τὴν τῶν ἀσωμάτων ὑπόστασιν εἶναι φάσκουσι, νενόμισται κατὰ τὰ ἀσώματα τὸ εἶναι βεβαίως ἔχοντα, καὶ οὔτε προσθήκην χωροῦντα οὔτε ἀφαίρεσιν πάσ σχοντα· τοῦτο γὰρ ἴδιον σωμάτων, περὶ ἃ γίνεται ἡ αύξη (20) καὶ ἡ φθίσις, παρὰ τὸ εἶναι αὐτὰ ρευστά, δεόμενα τοῦ ὑποστηρίζοντος επεισιόντος καὶ τρέφον τος· ὅπερ, ἐὰν πλεῖον ἐν καιρῷ ἐπεισίῃ τοῦ ἀπορ ῥέοντος, αὔξησις γίνεται· ἐὰν δὲ ἔλαττον, μείωσις. Τάχα δὲ τινὰ οὐδ᾽ ὅλως τὸ ἐπεισιὸν λαμβάνοντα, ἐν ἀκράτῳ, ἵν᾽ οὕτως είπω, μειώσει γίνεται. Τοῖς δὲ ἐπακολουθητικὴν αὐτὴν εἶναι νομίζουσι, προηγουμέ νην δὲ τὴν τῶν σωμάτων, ὅροι αὐτῆς οὗτοί εἰσιν· Οὐσία ἐστὶν ἡ πρώτη τῶν ὄντων ὕλη, καὶ ἐξ ἧς τὰ όντα· ἡ τῶν σωμάτων ὕλη, καὶ ἐξ ἧς τὰ σώματα· ἡ τῶν ὀνομαζομένων, καὶ ἐξ ἧς τὰ ὀνομαζόμενα· ἢ τὸ πρῶτον ὑπόστατον, ἄποιον· ἢ τὸ προϋφιστάμενον τοῖς οὖσιν· ἢ τὸ πάσας δεχόμενον τὰς μεταβολάς τε καὶ ἀλλοιώσεις, αὐτὸ δὲ ἀναλλοίωτον κατὰ τὸν ἴδιον λόγον· ἢ τὸ ὑπομένον πᾶσαν ἀλλοίωσιν καὶ μεταβο λήν. Κατὰ τούτους δὲ ἡ οὐσία ἐστὶν ἄποιός τε καὶ ἀσχημάτιστος κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, ἀλλ' οὐδὲ μέγεθος ἀποτεταγμένον ἔχουσα, πάσῃ δὲ ἔγκειται ποιότητι, καθάπερ ἕτοιμόν τι χωρίον. Ποιότητας δὲ διατακτι κῶς (21) λέγουσι τὰς ἐνεργείας καὶ τὰς ποιήσεις και νῶς, ἐν αἷς εἶναι τὰς κινήσεις καὶ σχέσεις συμβέβη- κεν· οὐδέ τινος γὰρ τούτων κατὰ τὸν ἴδιον λόγον μετα ἔχειν φασὶ τὴν οὐσίαν, ἀεὶ δέ τινος αὐτῶν ἀχώριστον εἶναι πάθει τήνδε, οὐδὲν ἧττον καὶ ἐπιδεκτὴν πασῶν τῶν τοῦ ποιοῦντος ἐνεργειῶν ὡς ἂν ἐκεῖνο ποιῇ καὶ μεταβάλλῃ· ὁ γὰρ συνὼν αὐτῇ τόνος, καὶ δι᾿ ὅλων κεχωρηκώς, πάσης τε ποιότητος καὶ τῶν περὶ αὐτ τὴν αἴτιος ἂν οἰκονομιῶν (22). Δι' ὅλων τε μεταβλη- τὴν, καὶ δι᾿ ὅλων διαιρετὴν λέγουσιν εἶναι, καὶ πᾶσαν οὐσίαν πάσῃ συγχεῖσθαι δύνασθαι, ἡνωμέ την (23) μέντοι. Ἐπεὶ δὲ περὶ τῆς οὐσίας ζητοῦντες, διὰ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, καὶ τὸν περιούσιον λαόν, εἰς τὸ τὰ σημαίνοντα διακριθῆναι τῆς οὐσίας ταῦτ' εἰρήκαμεν· ἄρτος δὲ ἐν τοῖς πρὸ τούτων νοητὸς ἦν, ὃν αἰτεῖν ἡμᾶς ἐχρῆν, ἀναγκαῖον συγγενῆ τῷ ἄρτῳ τὴν οὐσίαν εἶναι νοεῖν, ἵν᾿ ὥσπερ ὁ σωματικὸς ἄρτος ἀναδιδόμενος εἰς τὸ τοῦ τρεφομένου σῶμα, χωρεῖ αὐτ τοῦ εἰς τὴν οὐσίαν, οὕτως ὁ ζῶν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ και ταβεβηκώς ἄρτος ἀναδιδόμενος εἰς τὸν νοῦν καὶ τὴν ψυχὴν, μεταδῷ τῆς ἰδίας δυνάμεως ἐμπαρεσχηκότι ἑαυτὸν τῇ ἀπ' αὐτοῦ τροφῇ. Καὶ οὕτως ἔσται (24) εν αἰτοῦμεν ἄρτον ἐπιούσιον. Καὶ πάλιν ὂν τρόπον κατὰ τὴν ποιότητα τῆς τροφῆς, στερεας οὔσης καὶ ἀθληταῖς ε ἀρμοζούσης, ἢ γαλακτώδους τινὸς καὶ λαχανώδους, ἐν διαφόρῳ δυνάμει ὁ τρεφόμενος γίνεται· οὕτως ἀκό λουθόν ἐστι τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, ἤτοι ὡς γάλακτος τατικῶς. αἴτιος ἂν ἡ οἰκονομιῶν. οὗτος ἔστα: ὃν αἰτοῦμεν, ἄρτος ἐπιούσιος. ORIGENIS accedat, incrementum fi; sin minus, diminutio. Forte etiam aliqua immissum nihil accipiunt, et in mero, ut ita dicam, sunt decremento. Alii, cum rerum incorporearum substantiam consequentem tantum esse putent, præcipuam vero rerum corpo- rearum; sic illam definiunt : Substantia est prima rerum materia et ex qua res sunt; corporum materia et ex qua corpora sunt; eorumn (nateria) quæ nomi nantur et ex qua sunt quæ nominantur; aut primum subsistens, qualitate carens; aut quod præexsistit rebus; vel quod omnes recipit mutationes et alte- rationes, cum sit ipsum iuvariabile juxta propriam rationem; aut quod omni alterationi et mutationi subjacet. Secundum hos substantia est sine quali- tale, sine figura juxta propriam suam rationem ; sed neque determinatam habet magnitudinem, omni autem qualitati veluti locus præparatus subjacet.. Vocant autem qualitates extensiori sensu actus el actiones in universum quibus et motus et habitos contineri contigit. Negant enim cujusquam horum juxta propriam suam rationem participem esse sub- stantiam'; semper tamen hancce ita affectam esse ut ab horum aliquo separari non possit ; ac nihilomi- nus aptam esse quæ omnes efficientis causæ actus recipiat. Adest enim ei vis quædam universa per- vadens, quæ et qualitatis omnis et cujuslibet circa eani dispensationis causa sit. Esse autem per oninia mutabilem et per omnia dividuam affirmant, et quam- libet substantiam cum qualibet esse posse, sci- licet unitam. Quoniam autem de substantia inqui- rentes, propter panen substantialem, et populum peculiarem, ad distinguendas sub- stantiæ varias significationes haec diximus, panis vero in superioribus intellectualis erat quem nos petere oporteret : necessario substantia pani co- gnata intelligenda est, ut sicut corporeus panis in ejus qui nutritur corpus immissus cedit in ipsius substantiam : sic panis vivus qui de cœlo descendit in mentem et animam immissus suam ei communi- cet virtutem qui se nutriendum ipsi præbuerit. At- que ita erit ille quem petimus, panis substantialis. Rursus : quemadmodum juxta alimenti qualitatein, quod aut solidum sit athletisque conveniens, aut lacteun oleribusve simile, diversæ sunt ejus vires qui nutritur; ita etiam consequens est, cum verbum Dei velut fac pueris præbeatur, vel ut olus infirmis aptum, vel ut caro certantibus utilis, nnumquemque eorum qui nutriuntur proportione quadam pro ut se verbo exhibuit, hoc vel illud efli- cere, talemque vel talem fieri. Porro alimenta pu- tantur esse quædam mortifera, quædam morbos generant, quædam ne sumi quidem possunt : quæ niens, assiduus, quotidianus, ut bene et Latine vertit vulgatus interpres. Paulo post pro Bentleius legit, D C (19) Codex ms. προηγουμένην, elit. Oxon., (20) Codex ms., γίνεται ἡ αὐξη. Edit. Oxon., (21) Διατακτικώς. Legebat dominus Fleury, δια- (22) Αἴτιος ἂν οικονομιών. Lego cum Bentleio, (25) Codex ms. ήνωμένην. Editio Οxon., ἡνωμένη. (24) Καὶ οὕτως ἔσται, etc. Forte legendum, καὶ

Α καταγινόμενον λαὸν, καὶ κοινωνοῦντα αὐτῇ, σημαί ἐπιούσιον περιούσιον προηγουμένοις. φάσκουσι, νενόμι σται, φάσκουσιν ὠνόμασται. γίνηται ἡ αὔξησις. Β νουσα. Η μέντοι κυρίως οὐσία τοῖς μὲν προηγουμέν νην (19) τὴν τῶν ἀσωμάτων ὑπόστασιν εἶναι φάσκουσι, νενόμισται κατὰ τὰ ἀσώματα τὸ εἶναι βεβαίως ἔχοντα, καὶ οὔτε προσθήκην χωροῦντα οὔτε ἀφαίρεσιν πάσ σχοντα· τοῦτο γὰρ ἴδιον σωμάτων, περὶ ἃ γίνεται ἡ αύξη (20) καὶ ἡ φθίσις, παρὰ τὸ εἶναι αὐτὰ ρευστά, δεόμενα τοῦ ὑποστηρίζοντος επεισιόντος καὶ τρέφον τος· ὅπερ, ἐὰν πλεῖον ἐν καιρῷ ἐπεισίῃ τοῦ ἀπορ ῥέοντος, αὔξησις γίνεται· ἐὰν δὲ ἔλαττον, μείωσις. Τάχα δὲ τινὰ οὐδ᾽ ὅλως τὸ ἐπεισιὸν λαμβάνοντα, ἐν ἀκράτῳ, ἵν᾽ οὕτως είπω, μειώσει γίνεται. Τοῖς δὲ ἐπακολουθητικὴν αὐτὴν εἶναι νομίζουσι, προηγουμέ νην δὲ τὴν τῶν σωμάτων, ὅροι αὐτῆς οὗτοί εἰσιν· Οὐσία ἐστὶν ἡ πρώτη τῶν ὄντων ὕλη, καὶ ἐξ ἧς τὰ όντα· ἡ τῶν σωμάτων ὕλη, καὶ ἐξ ἧς τὰ σώματα· ἡ τῶν ὀνομαζομένων, καὶ ἐξ ἧς τὰ ὀνομαζόμενα· ἢ τὸ πρῶτον ὑπόστατον, ἄποιον· ἢ τὸ προϋφιστάμενον τοῖς οὖσιν· ἢ τὸ πάσας δεχόμενον τὰς μεταβολάς τε καὶ ἀλλοιώσεις, αὐτὸ δὲ ἀναλλοίωτον κατὰ τὸν ἴδιον λόγον· ἢ τὸ ὑπομένον πᾶσαν ἀλλοίωσιν καὶ μεταβο λήν. Κατὰ τούτους δὲ ἡ οὐσία ἐστὶν ἄποιός τε καὶ ἀσχημάτιστος κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, ἀλλ' οὐδὲ μέγεθος ἀποτεταγμένον ἔχουσα, πάσῃ δὲ ἔγκειται ποιότητι, καθάπερ ἕτοιμόν τι χωρίον. Ποιότητας δὲ διατακτι κῶς (21) λέγουσι τὰς ἐνεργείας καὶ τὰς ποιήσεις και νῶς, ἐν αἷς εἶναι τὰς κινήσεις καὶ σχέσεις συμβέβη- κεν· οὐδέ τινος γὰρ τούτων κατὰ τὸν ἴδιον λόγον μετα ἔχειν φασὶ τὴν οὐσίαν, ἀεὶ δέ τινος αὐτῶν ἀχώριστον εἶναι πάθει τήνδε, οὐδὲν ἧττον καὶ ἐπιδεκτὴν πασῶν τῶν τοῦ ποιοῦντος ἐνεργειῶν ὡς ἂν ἐκεῖνο ποιῇ καὶ μεταβάλλῃ· ὁ γὰρ συνὼν αὐτῇ τόνος, καὶ δι᾿ ὅλων κεχωρηκώς, πάσης τε ποιότητος καὶ τῶν περὶ αὐτ τὴν αἴτιος ἂν οἰκονομιῶν (22). Δι' ὅλων τε μεταβλη- τὴν, καὶ δι᾿ ὅλων διαιρετὴν λέγουσιν εἶναι, καὶ πᾶσαν οὐσίαν πάσῃ συγχεῖσθαι δύνασθαι, ἡνωμέ την (23) μέντοι. Ἐπεὶ δὲ περὶ τῆς οὐσίας ζητοῦντες, διὰ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, καὶ τὸν περιούσιον λαόν, εἰς τὸ τὰ σημαίνοντα διακριθῆναι τῆς οὐσίας ταῦτ' εἰρήκαμεν· ἄρτος δὲ ἐν τοῖς πρὸ τούτων νοητὸς ἦν, ὃν αἰτεῖν ἡμᾶς ἐχρῆν, ἀναγκαῖον συγγενῆ τῷ ἄρτῳ τὴν οὐσίαν εἶναι νοεῖν, ἵν᾿ ὥσπερ ὁ σωματικὸς ἄρτος ἀναδιδόμενος εἰς τὸ τοῦ τρεφομένου σῶμα, χωρεῖ αὐτ τοῦ εἰς τὴν οὐσίαν, οὕτως ὁ ζῶν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ και ταβεβηκώς ἄρτος ἀναδιδόμενος εἰς τὸν νοῦν καὶ τὴν ψυχὴν, μεταδῷ τῆς ἰδίας δυνάμεως ἐμπαρεσχηκότι ἑαυτὸν τῇ ἀπ' αὐτοῦ τροφῇ. Καὶ οὕτως ἔσται (24) εν αἰτοῦμεν ἄρτον ἐπιούσιον. Καὶ πάλιν ὂν τρόπον κατὰ τὴν ποιότητα τῆς τροφῆς, στερεας οὔσης καὶ ἀθληταῖς ε ἀρμοζούσης, ἢ γαλακτώδους τινὸς καὶ λαχανώδους, ἐν διαφόρῳ δυνάμει ὁ τρεφόμενος γίνεται· οὕτως ἀκό λουθόν ἐστι τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, ἤτοι ὡς γάλακτος τατικῶς. αἴτιος ἂν ἡ οἰκονομιῶν. οὗτος ἔστα: ὃν αἰτοῦμεν, ἄρτος ἐπιούσιος. ORIGENIS accedat, incrementum fi; sin minus, diminutio. Forte etiam aliqua immissum nihil accipiunt, et in mero, ut ita dicam, sunt decremento. Alii, cum rerum incorporearum substantiam consequentem tantum esse putent, præcipuam vero rerum corpo- rearum; sic illam definiunt : Substantia est prima rerum materia et ex qua res sunt; corporum materia et ex qua corpora sunt; eorumn (nateria) quæ nomi nantur et ex qua sunt quæ nominantur; aut primum subsistens, qualitate carens; aut quod præexsistit rebus; vel quod omnes recipit mutationes et alte- rationes, cum sit ipsum iuvariabile juxta propriam rationem; aut quod omni alterationi et mutationi subjacet. Secundum hos substantia est sine quali- tale, sine figura juxta propriam suam rationem ; sed neque determinatam habet magnitudinem, omni autem qualitati veluti locus præparatus subjacet.. Vocant autem qualitates extensiori sensu actus el actiones in universum quibus et motus et habitos contineri contigit. Negant enim cujusquam horum juxta propriam suam rationem participem esse sub- stantiam'; semper tamen hancce ita affectam esse ut ab horum aliquo separari non possit ; ac nihilomi- nus aptam esse quæ omnes efficientis causæ actus recipiat. Adest enim ei vis quædam universa per- vadens, quæ et qualitatis omnis et cujuslibet circa eani dispensationis causa sit. Esse autem per oninia mutabilem et per omnia dividuam affirmant, et quam- libet substantiam cum qualibet esse posse, sci- licet unitam. Quoniam autem de substantia inqui- rentes, propter panen substantialem, et populum peculiarem, ad distinguendas sub- stantiæ varias significationes haec diximus, panis vero in superioribus intellectualis erat quem nos petere oporteret : necessario substantia pani co- gnata intelligenda est, ut sicut corporeus panis in ejus qui nutritur corpus immissus cedit in ipsius substantiam : sic panis vivus qui de cœlo descendit in mentem et animam immissus suam ei communi- cet virtutem qui se nutriendum ipsi præbuerit. At- que ita erit ille quem petimus, panis substantialis. Rursus : quemadmodum juxta alimenti qualitatein, quod aut solidum sit athletisque conveniens, aut lacteun oleribusve simile, diversæ sunt ejus vires qui nutritur; ita etiam consequens est, cum verbum Dei velut fac pueris præbeatur, vel ut olus infirmis aptum, vel ut caro certantibus utilis, nnumquemque eorum qui nutriuntur proportione quadam pro ut se verbo exhibuit, hoc vel illud efli- cere, talemque vel talem fieri. Porro alimenta pu- tantur esse quædam mortifera, quædam morbos generant, quædam ne sumi quidem possunt : quæ niens, assiduus, quotidianus, ut bene et Latine vertit vulgatus interpres. Paulo post pro Bentleius legit, D C (19) Codex ms. προηγουμένην, elit. Oxon., (20) Codex ms., γίνεται ἡ αὐξη. Edit. Oxon., (21) Διατακτικώς. Legebat dominus Fleury, δια- (22) Αἴτιος ἂν οικονομιών. Lego cum Bentleio, (25) Codex ms. ήνωμένην. Editio Οxon., ἡνωμένη. (24) Καὶ οὕτως ἔσται, etc. Forte legendum, καὶ

παιδίοις ἀρμοζόντως διδομένου, ἢ ὡς λαχάνου ἀσθε- Α νοῦσιν ἐπιτηδείως, ἢ ὡς σαρκὸς ἀγωνιζομένοις (25), πρὸς ἕκαστον τῶν τρεφομένων κατὰ τὴν ἀναλογίαν, ᾧ ἐμπαρέσχεν ἑαυτὸν λόγῳ, τόδε τι, ἢ τόδε δύνασθαι, καὶ τοιόνῆς ἢ τοιόνδε γίνεσθαι. Εστι μέντοι γέ τις νομιζομένη τροφή, οὖσα δηλητήριος, καὶ ἑτέρα νοσο- ποιός, καὶ ἄλλη μηδὲ ἀναδοθῆναι δυναμένη· ἅπερ πάντα κατ' αναλογίαν μετενεκτέον ἐστὶ καὶ ἐπὶ τὰς διαφορὰς τῶν νομιζομένων τροφίμων μαθημάτων. Επιούσιος τοίνυν ἄρτος, ὁ τῇ φύσει τῇ λογικῇ κατ- αλληλότατος (26), καὶ τῇ ουσίᾳ αὐτῇ συγγενής, ὑγείαν ἅμα καὶ εὐεξίαν καὶ ἰσχὺν περιποιῶν τῇ ψυχῇ, καὶ τῆς ἰδίας ἀθανασίας (ἀθάνατος γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ) μεταδιδοὺς τῷ ἐσθίοντι αὐτοῦ. Οὗτος δὴ ὁ ἐπι ούσιος ἄρτος ἄλλῳ ὀνόματι δοκεί μοι ἐν τῇ Γραφῇ ξύλον ζωῆς ὠνομάσθαι, ἐφ' ὅπερ ὁ ἐκτείνας τὴν Β χεῖρα, καὶ λαβὼν ἀπ' αὐτοῦ, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ τρίτῳ ονόματι τοῦτο τὸ ξύλον, σοφία τοῦ Θεοῦ ὀνομάζεται παρὰ τῷ Σολομῶντι διὰ τούτων Ξύλον ζωῆς ἐστι πᾶσι τοῖς ἀντεχομένοις αὐτῆς, καὶ τοῖς ἐπερειδομένοις ὡς ἐπὶ Κύριον, ἀσφαλής (27). Ἐπεὶ δὲ καὶ οἱ ἄγγελοι σοφίᾳ τρέφονται Θεοῦ, ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἀλήθειαν μετὰ σοφίας θεωρίας δυνα μούμενοι πρὸς τὸ τὰ ἴδια ἔργα ἐπιτελεῖν, λέγεται ἐν Ψαλμοῖς καὶ τοὺς ἀγγέλους τρέφεσθαι, κοινωνούν των τῶν ἀνθρώπων τοῦ Θεοῦ, οἵτινες Εβραίοι προσ- αγορεύονται, τοῖς ἀγγέλοις, καὶ οἰονεὶ καὶ συνεστίων αὐτοῖς γινομένων. Τοιοῦτον δέ ἐστι τό· “Αρτον άγ- γέλων ἔξαγεν ἄνθρωπος. Μὴ γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον πτωχεύσαι ὁ νοῦς ἡμῶν, ὡς οἰηθῆναι σωματικού τινος ἄρτου τοῦ ἱστορουμένου οὐρανόθεν ἐπὶ τοὺς ἐξεληλυθότας τὴν Αἴγυπτον καταβεβηκέναι, τοὺς ἀγ γέλους ἀεὶ μεταλαμβάνοντας τρέφεσθαι, τούτου αυτ τοῦ κεκοινωνηκότων τῶν Εβραίων τοῖς ἀγγέλοις, τοῖς λειτουργικοῖς τοῦ Θεοῦ πνεύμασιν. Οὐκ ἄκαιρον δὲ ζητοῦσιν ἡμῖν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, καὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, καὶ τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, τήν τε κοινὴν ἁγίων ἀνθρώπων καὶ ἀγγέλων τροφὴν, ἐπιστῆσαι καὶ περὶ τῶν ἐν Γενέσει γεγραμμένων· τριῶν ἀν ὁρῶν καταχθέντων παρὰ τῷ ᾿Αβραάμ, καὶ μεταλα- δόντων πεφυραμένων τριῶν μέτρων σεμιδάλεως, εἰς ἐγκρυφιῶν ποίησιν· μήποτε γυμνῶς τροπικώς (28) ταῦτα εἴρηται, δυναμένων τῶν ἁγίων μεταδοῦναι ποτε τροφής νοητῆς καὶ λογικῆς οὐ μόνον ἀνθρώποις, ἀλλὰ καὶ θειοτέραις δυνάμεσιν, ἤτοι εἰς ὠφέλειαν αὐτῶν, ἢ εἰς ἐπίδειξιν ὧν δεδύνηται (29) περιποιή και ἑαυτοῖς τροφιμωτάτων· εὐφραινομένων καὶ τρε φομένων ἐν τῇ τοιαύτῃ ἐπιδείξει τῶν ἀγγέλων, καὶ ἑτοιμοτέρων γινομένων πρὸς τὸ παντί τρόπῳ συνερ γῆσαι, καὶ πρὸς τὸ ἑξῆς συμπνεῦσαι τῇ πλειόνων καὶ μειζόνων καταλήψει τοῦ ἐπὶ προτέροις παρεσκευασμέ ἀγωνιζομένοις προσφόρως, ἕκαστον. ᾧ ἐμπαρέσχεν. ὃ ἐμπαρέσχεν. καταλληλότερος. ασφαλής επερειδομένοις (ἐπ' αὐτῷ ὡς ἐπὶ Κύριον, ἀσφαλής. ἐπ' αὐτῷ, ἐπ' αὐτήν. ὡς ἐπὶ Κύριον ὡς ἐπὶ κίονα ἀσφαλής, τροπικώς. LIBELLUS DE ORATIONE. omnia per analogiam transferenda sunt ad discipli- B D c * Gen. 111, 22. Prov. I, 18. Psal. LXXVII, Paulo post codex mis., Editio Oxon., editio Οxon., Vulgata Biblia Graca Vati narum quæ alere posse putantur, varietatem. Sub- stentialis ergo panis est, qui rationali naturæ con- venientissimus, ipsiusque substantiæ affinis, sani- tatem simul et bonam habitudinem et vires in anima eflicit, immortalitatemque suam (est enim im- mortale Verbum Dei) comedenti se communicat. Hic substantialis panis alio mihi nomine videtur in Scripturis vocatus esse lignum vitæ, in quod qui miserit manum suam et sumpserit de eo, vivel in æter- num™. Tertio »etiain nomine lignum hoc sapientia Dei dicitur apud Salomonem his verbis : Li- gnum vitæ est omnibus qui complectuntur eam, et qui incumbunt in eam tanquam in Dominum, se- cura”. Jam vero cum angeli quoque divina alantur sapientia et a contemplatione sapientiæ et veritati conjuncta vires capiant ad opera sua propria per- ficienda, dicuntur in psalmis etiam angeli nutriri, hominesque Dei qui Hebræi vocantur, comuni- care angelis et quasi convictores fieri. Tale illud est: Panem angelorum manducavit homo 8. Neque enim adeo mentis inopes esse debemus ut arbitre- mur corporeo quodam pane, qui cœlitus ad eos qui Ægypto egressi erant cecidisse narratur, an- gelos uti semperque eo nutriri, ejusdemque simul participes fuisse Hebræos cum angelis administrato riis Dei spiritibus. Cum autem quæramus qui sit substantialis panis, et lignum vitæ, et sapientiæ Dei, et commune sanctorum hominum angelorum- que alimentum, non erit alienum a proposito, ad ea attendere quæ sunt in Genesi scripta : tres vi- ros ad Abraham delatos esse et comedisse ex com- mistis tribus satis similæ factos subcinericios pa- nes, ne forte hæc non nude, sed figurate dicta sint, quod sancti possint spiritalem rationalemque cibum communicare non hominibus solis, sed et di- vinis virtutibus, aut ad ipsorum utilitatem, aut ot ostendant quæ sibi comparare potuerunt ad nu- triendum aptissima. Lætantur scilicet et aluntur angeli ejusmodi ostensione, paratioresque fiunt ut omnimodo deinceps collaborent et conspirent quo plura et majora comprehendat is qui prioribus sibi comparatis altricibus disciplinis lælifiéal, et, ut ita dicam, nutrit illos. Neque vero mirum est ange- los ab homine nutriri, cum etiam Christus faleatur se stare ad ostium et pulsare ut intret ad illum qui sibi aperuerit, et cœnet cum illo ex his quæ ille habet, daturus ipse postea de propriis bonis ei qui prior Filium Dei pro facultatibus convivio excepe- rit. Igitur qui substantialis panis participatione confirmat cor suum, filius Dei efficitur: at qui de cana pro habent Bentleius in his verbis vetus mendum detexisse sibi videtur, et legit lunquam in columnam, securu. (25) Αγωνιζομένοις, etc. Lego cum Bentleio, (26) Codex ms., καταλληλότατος, editio Oxon., (27) codex ms., ἐπερειδομένοις ὡς ἐπὶ Κύριον, 25. 83 Gen. XVIII. ** Apoc. 111, 20. (28) Γυμνώς τροπικῶς. Lego, οὐ γυμνῶς, ἀλλὰ (24) Δεδύνηται. Lego δεδύνηνται.

παιδίοις ἀρμοζόντως διδομένου, ἢ ὡς λαχάνου ἀσθε- Α νοῦσιν ἐπιτηδείως, ἢ ὡς σαρκὸς ἀγωνιζομένοις (25), πρὸς ἕκαστον τῶν τρεφομένων κατὰ τὴν ἀναλογίαν, ᾧ ἐμπαρέσχεν ἑαυτὸν λόγῳ, τόδε τι, ἢ τόδε δύνασθαι, καὶ τοιόνῆς ἢ τοιόνδε γίνεσθαι. Εστι μέντοι γέ τις νομιζομένη τροφή, οὖσα δηλητήριος, καὶ ἑτέρα νοσο- ποιός, καὶ ἄλλη μηδὲ ἀναδοθῆναι δυναμένη· ἅπερ πάντα κατ' αναλογίαν μετενεκτέον ἐστὶ καὶ ἐπὶ τὰς διαφορὰς τῶν νομιζομένων τροφίμων μαθημάτων. Επιούσιος τοίνυν ἄρτος, ὁ τῇ φύσει τῇ λογικῇ κατ- αλληλότατος (26), καὶ τῇ ουσίᾳ αὐτῇ συγγενής, ὑγείαν ἅμα καὶ εὐεξίαν καὶ ἰσχὺν περιποιῶν τῇ ψυχῇ, καὶ τῆς ἰδίας ἀθανασίας (ἀθάνατος γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ) μεταδιδοὺς τῷ ἐσθίοντι αὐτοῦ. Οὗτος δὴ ὁ ἐπι ούσιος ἄρτος ἄλλῳ ὀνόματι δοκεί μοι ἐν τῇ Γραφῇ ξύλον ζωῆς ὠνομάσθαι, ἐφ' ὅπερ ὁ ἐκτείνας τὴν Β χεῖρα, καὶ λαβὼν ἀπ' αὐτοῦ, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ τρίτῳ ονόματι τοῦτο τὸ ξύλον, σοφία τοῦ Θεοῦ ὀνομάζεται παρὰ τῷ Σολομῶντι διὰ τούτων Ξύλον ζωῆς ἐστι πᾶσι τοῖς ἀντεχομένοις αὐτῆς, καὶ τοῖς ἐπερειδομένοις ὡς ἐπὶ Κύριον, ἀσφαλής (27). Ἐπεὶ δὲ καὶ οἱ ἄγγελοι σοφίᾳ τρέφονται Θεοῦ, ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἀλήθειαν μετὰ σοφίας θεωρίας δυνα μούμενοι πρὸς τὸ τὰ ἴδια ἔργα ἐπιτελεῖν, λέγεται ἐν Ψαλμοῖς καὶ τοὺς ἀγγέλους τρέφεσθαι, κοινωνούν των τῶν ἀνθρώπων τοῦ Θεοῦ, οἵτινες Εβραίοι προσ- αγορεύονται, τοῖς ἀγγέλοις, καὶ οἰονεὶ καὶ συνεστίων αὐτοῖς γινομένων. Τοιοῦτον δέ ἐστι τό· “Αρτον άγ- γέλων ἔξαγεν ἄνθρωπος. Μὴ γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον πτωχεύσαι ὁ νοῦς ἡμῶν, ὡς οἰηθῆναι σωματικού τινος ἄρτου τοῦ ἱστορουμένου οὐρανόθεν ἐπὶ τοὺς ἐξεληλυθότας τὴν Αἴγυπτον καταβεβηκέναι, τοὺς ἀγ γέλους ἀεὶ μεταλαμβάνοντας τρέφεσθαι, τούτου αυτ τοῦ κεκοινωνηκότων τῶν Εβραίων τοῖς ἀγγέλοις, τοῖς λειτουργικοῖς τοῦ Θεοῦ πνεύμασιν. Οὐκ ἄκαιρον δὲ ζητοῦσιν ἡμῖν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, καὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, καὶ τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, τήν τε κοινὴν ἁγίων ἀνθρώπων καὶ ἀγγέλων τροφὴν, ἐπιστῆσαι καὶ περὶ τῶν ἐν Γενέσει γεγραμμένων· τριῶν ἀν ὁρῶν καταχθέντων παρὰ τῷ ᾿Αβραάμ, καὶ μεταλα- δόντων πεφυραμένων τριῶν μέτρων σεμιδάλεως, εἰς ἐγκρυφιῶν ποίησιν· μήποτε γυμνῶς τροπικώς (28) ταῦτα εἴρηται, δυναμένων τῶν ἁγίων μεταδοῦναι ποτε τροφής νοητῆς καὶ λογικῆς οὐ μόνον ἀνθρώποις, ἀλλὰ καὶ θειοτέραις δυνάμεσιν, ἤτοι εἰς ὠφέλειαν αὐτῶν, ἢ εἰς ἐπίδειξιν ὧν δεδύνηται (29) περιποιή και ἑαυτοῖς τροφιμωτάτων· εὐφραινομένων καὶ τρε φομένων ἐν τῇ τοιαύτῃ ἐπιδείξει τῶν ἀγγέλων, καὶ ἑτοιμοτέρων γινομένων πρὸς τὸ παντί τρόπῳ συνερ γῆσαι, καὶ πρὸς τὸ ἑξῆς συμπνεῦσαι τῇ πλειόνων καὶ μειζόνων καταλήψει τοῦ ἐπὶ προτέροις παρεσκευασμέ ἀγωνιζομένοις προσφόρως, ἕκαστον. ᾧ ἐμπαρέσχεν. ὃ ἐμπαρέσχεν. καταλληλότερος. ασφαλής επερειδομένοις (ἐπ' αὐτῷ ὡς ἐπὶ Κύριον, ἀσφαλής. ἐπ' αὐτῷ, ἐπ' αὐτήν. ὡς ἐπὶ Κύριον ὡς ἐπὶ κίονα ἀσφαλής, τροπικώς. LIBELLUS DE ORATIONE. omnia per analogiam transferenda sunt ad discipli- B D c * Gen. 111, 22. Prov. I, 18. Psal. LXXVII, Paulo post codex mis., Editio Oxon., editio Οxon., Vulgata Biblia Graca Vati narum quæ alere posse putantur, varietatem. Sub- stentialis ergo panis est, qui rationali naturæ con- venientissimus, ipsiusque substantiæ affinis, sani- tatem simul et bonam habitudinem et vires in anima eflicit, immortalitatemque suam (est enim im- mortale Verbum Dei) comedenti se communicat. Hic substantialis panis alio mihi nomine videtur in Scripturis vocatus esse lignum vitæ, in quod qui miserit manum suam et sumpserit de eo, vivel in æter- num™. Tertio »etiain nomine lignum hoc sapientia Dei dicitur apud Salomonem his verbis : Li- gnum vitæ est omnibus qui complectuntur eam, et qui incumbunt in eam tanquam in Dominum, se- cura”. Jam vero cum angeli quoque divina alantur sapientia et a contemplatione sapientiæ et veritati conjuncta vires capiant ad opera sua propria per- ficienda, dicuntur in psalmis etiam angeli nutriri, hominesque Dei qui Hebræi vocantur, comuni- care angelis et quasi convictores fieri. Tale illud est: Panem angelorum manducavit homo 8. Neque enim adeo mentis inopes esse debemus ut arbitre- mur corporeo quodam pane, qui cœlitus ad eos qui Ægypto egressi erant cecidisse narratur, an- gelos uti semperque eo nutriri, ejusdemque simul participes fuisse Hebræos cum angelis administrato riis Dei spiritibus. Cum autem quæramus qui sit substantialis panis, et lignum vitæ, et sapientiæ Dei, et commune sanctorum hominum angelorum- que alimentum, non erit alienum a proposito, ad ea attendere quæ sunt in Genesi scripta : tres vi- ros ad Abraham delatos esse et comedisse ex com- mistis tribus satis similæ factos subcinericios pa- nes, ne forte hæc non nude, sed figurate dicta sint, quod sancti possint spiritalem rationalemque cibum communicare non hominibus solis, sed et di- vinis virtutibus, aut ad ipsorum utilitatem, aut ot ostendant quæ sibi comparare potuerunt ad nu- triendum aptissima. Lætantur scilicet et aluntur angeli ejusmodi ostensione, paratioresque fiunt ut omnimodo deinceps collaborent et conspirent quo plura et majora comprehendat is qui prioribus sibi comparatis altricibus disciplinis lælifiéal, et, ut ita dicam, nutrit illos. Neque vero mirum est ange- los ab homine nutriri, cum etiam Christus faleatur se stare ad ostium et pulsare ut intret ad illum qui sibi aperuerit, et cœnet cum illo ex his quæ ille habet, daturus ipse postea de propriis bonis ei qui prior Filium Dei pro facultatibus convivio excepe- rit. Igitur qui substantialis panis participatione confirmat cor suum, filius Dei efficitur: at qui de cana pro habent Bentleius in his verbis vetus mendum detexisse sibi videtur, et legit lunquam in columnam, securu. (25) Αγωνιζομένοις, etc. Lego cum Bentleio, (26) Codex ms., καταλληλότατος, editio Oxon., (27) codex ms., ἐπερειδομένοις ὡς ἐπὶ Κύριον, 25. 83 Gen. XVIII. ** Apoc. 111, 20. (28) Γυμνώς τροπικῶς. Lego, οὐ γυμνῶς, ἀλλὰ (24) Δεδύνηται. Lego δεδύνηνται.

νου τροφίμοις παθήμασιν (30), εὐφράναντος καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀναθρέψαντος αυτούς. Οὐ θαυμαστὸν δὲ, εἰ ἀγγέλους τρέφει ἄνθρωπος, όπουγε (31) και Χριστὸς ὁμολογεῖ ἑστὼς παρὰ τὴν θύραν κρούειν, ἵν᾿ εἰσελθὼν παρὰ τὸν ἀνοίξαντα αὐτῷ δειπνήσῃ μετ' αὐτοῦ ἐκ τῶν ἐκείνου, μετὰ ταῦτα καὶ αὐτὸς μεταδώσων τῶν ἰδίων τῷ πρότερον ἑστιάσαντι κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Τοῦ μὲν οὖν ἐπιουσίου ὁ μεταλαμβάνων ἄρτου στηριζόμενος τὴν καρδίαν, υἱὸς Θεοῦ γίνεται (32)· τοῦ δὲ δράκοντος ὁ μετέχων οὐκ ἄλλος ἐστὶ τοῦ νοητοῦ Αἰθίοπος, διὰ τὰς τοῦ δράκοντος ἄρχος μεταβάλλων καὶ αὐτὸς (55) εἰς ὄφιν, ὥστε ὑπὸ τοῦ Λόγου ὀνειδιζόμενον αὐτὸν, κἂν λέγῃ βαπτίζεσθαι θέλειν, ἀκούειν· Οξεις, γενή ματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ Β τῆς μελλο σης ὀργῆς; Λέγει δὲ περὶ τοῦ δρακον- τείου σώματος ἀπὸ τῶν Αἰθιόπων ἑστιωμένου ὁ Δαυὶδ ταῦτα· Συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόντων ἐπὶ τοῦ ὕδατος. Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκοντος (34), ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αιθίοψιν. Εἰ δὲ μὴ ἀπεμφαίνει, οὐσιωδῶς ὑφεστῶτος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ὑφεστῶτος δὲ καὶ τοῦ ἀντικειμέ νου, ἑκάτερον αὐτῶν τροφὴν γίνεσθαι τοῦδε ἢ τοῦδε τί ὀκνοῦμεν παραδέξασθαι, ἐπί τε πασῶν τῶν δυνά μεων κρειττόνων καὶ χειρόνων, καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώ πων τὸ δύνασθαι τρέφεσθαι ἀπὸ πάντων (55) του των ἕνα ἕκαστον ἡμῶν; Κοινωνεῖν γοῦν τῷ ἑκατον τάρχῳ Κορνηλίῳ, καὶ τοῖς ἅμα συναχθεῖσιν ἐν τῇ Καισαρείᾳ ὁ Πέτρος μέλλων, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τοῖς ἔθνεσι μεταδώσειν τῶν λόγων τοῦ Θεοῦ, ὁρᾷ τὸ τέτο ταρσιν ἀρχαῖς καλέμενον οὐρανόθεν σκεῦος, ἐν ᾧ πάντα τὰ τετράποδα, καὶ ἑρπετὰ, καὶ θηρία τῆς γῆς· ὅτε καὶ κελεύεται ἀναστὰς θῖσαι καὶ φα- γεῖν, προστασσόμενος μετὰ τὸ παραιτούμενον αὐτὸν εἰρηκέναι, Σὺ εἶδας, ὅτι οὐδέποτε κοινὸν ἢ ἀκά- θαρτον εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου, μηδένα κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον λέγειν ἄνθρωπον· τῷ τὰ καθαρθέντα ὑπὸ Θεοῦ μὴ δεῖν ὑπὸ Πέτρου κοινοῦσθαι· φησὶ γὰρ ἡ λέξις· "Α ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κοινου. Οὐκοῦν τὸ καθαρὸν βρῶμα, καὶ τὸ ἀκάθαρτον μετά τὸν Μωϋσέως νόμον ἐν ὀνομασίαις διακρινόμενον πλειόνων ζώων, τὴν ἀναφορὰν ἔχον ἐπὶ τὰ διάφορα ἤθη τῶν λογικῶν, διδάσκει, τούσδε μὲν τροφίμους ἡμῖν τυγχάνειν, τούσδε δὲ ἐναντίως ἔχειν, ἕως, και θαρίσας πάντας, ποιήσῃ τροφίμους ὁ Θεὸς, ἢ τοὺς (56) ἀπὸ παντὸς γένους. Τούτων δὴ οὕτως ἐχόντων, καὶ τοσαύτης διαφορᾶς βρωμάτων οὔσης, εἷς παρὰ πάν- τας τοὺς εἰρημένους ἐστὶν ὁ ἐπιούσιος ἄρτος, περί οὗ εὔχεσθαι δεῖ, ἵνα ἐκείνου ἀξιωθῶμεν, καὶ τρεφό 11. ΤΟ ἐπιούσιον ἐπιέναι, η παρεσκευασμένοις τροφίμοις μαθήμασιν. γίνηται. τος. τῶν δ' πάντων. ORIGENIS dracone conedit, non alius est quam spiritualis A Æthiops, per draconis laqueos mutatus et ipse in serpentem: ut a Verbo sibi exprobrante, etsi ba- plizari se velle dicat, audituru sit: Serpentes, pro- genies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura ira "8 ? Porro de draconis corporeal Æthio- pibus manducato hæc ait David : Contrivisti capita draconum in aqua. Tu contrivisti capita draconis : dedisti eum escam populis Æthiopibus. Quod si non repugnat, cum Filius Dei substantialiter subsi- stat, subsistat et adversarius, illorum utrumque esse alimentum illius aut illius, quid admittere veremur in omnibus potestatibus sive meliores illæ sint sive dete- riores, et in hominibus etiam, posse unumquemque nostrum his omnibus nutriri? Petrus cum centurioni Art. x1, 8. Act. X, 28. Ibid., 15. nec multo potiora quæ a nonnullis interpretibus Christianis in locum illum psalmi Lxxin afferuntur, Interim de sensu mystico quem Origenes exsequitur, lis esse non poterit. Disertis verbis Draco in Apoc. xi, 9, diabolus et Salamas esse dicitur, el ceius grandis, ipso Domino nostro interprete, sunt pole- states tenebrarum, a quibus. Jonæ ad instar, ultra triduum detineri non potuit. Edit. Oxon. C Cornelio iisque qui simul erant Caesarea congregati, communicaturus esset, gentesque po stea verborum Dei participes facturus, vas illud videt quatuor initiis submissum de cœlo in quo erant omnia quadrupedia et serpentia et bestiæ terræ 87; quando et jubetur surgere et occidere et mandu- care; cumque abnuis et et dixisset: Tu scis quia commune aut immundum nunquam introivit in os meum, præceptum est ei neminem conimunein aut immundum dicere hominem "; eo quod quæ purificasset Deus, communia dicere Petrus non de- beret. Ait enim textus: Quod Deus purificavit, tu commune ne dixeris **. Cibi igitur mundi et immun- di qui juxta legem Moysis plurimorum nominibus animalium distinguuntur, et ad varios referuntur c rationalium animalium mores, docent alios utiles esse uobis cibos, alios contra, donec omnes aut saltem aliquos ex omni genere purificaverit Deus, utilesque fecerit. Quæ cum ita se habeant, tantaque sit ciborum varietas, unus est præter enumeratos omnes substantialis panis, de quo orandum est, ut eo digni efficiamur, Verboque illo nutriti quod in principio apud Deum erat Deus, in Deum transfor- nemur. Dicet aliquis ab accedere, formatum esse, ita ut petere jubeamur proprium futuri sæculi panem, ut per anticipationem nobis illum Deus jam largiatur, deturque hodie quod ve- luti cras dandum erat; hodie enim pro sæculo præ- senti accipi, cras pro futuro. Sed cum prior acce- ptio me quidem judice melior sit, expendamus illud hodie quod apud Matthæum his adjicitur, aut quod apud Lucam scriptum est, in diem. Mus est Seri- pturæ multis in locis ævum omne hodie vocare, ut in illo: Iste est pater Moabitarum usque in hodier - ss Matth. !!!, 7. Psal. Lxx11, 15. Acl. x, Lego, tio auiem Oxoniensis, Haec quidem in Origenis colice manuscripιο de- siderantur, sed ex versione supplenda esse duximus, utpote necessaria. Ridicola porro sunt quæ comminiscuntur rabbini de epulato Behemoth, ' (30) Παρεσκευασμένου τροφίμοις παθήμασιν. (31) Codex ms., ὅπου γε. Editio Oxon., ὅπου τε. (52) Γίνεται. Sic habet codex manuscriptus, edi- (33) Codex ms., αὐτός. Editio Oxon., αὐτόν. (34) Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκου - (35) Codex ms, ἀπὸ πάντων. Edit. Oxon., ἐπὶ (56) "Η τούς. Forte legendum, ή τινας.

νου τροφίμοις παθήμασιν (30), εὐφράναντος καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀναθρέψαντος αυτούς. Οὐ θαυμαστὸν δὲ, εἰ ἀγγέλους τρέφει ἄνθρωπος, όπουγε (31) και Χριστὸς ὁμολογεῖ ἑστὼς παρὰ τὴν θύραν κρούειν, ἵν᾿ εἰσελθὼν παρὰ τὸν ἀνοίξαντα αὐτῷ δειπνήσῃ μετ' αὐτοῦ ἐκ τῶν ἐκείνου, μετὰ ταῦτα καὶ αὐτὸς μεταδώσων τῶν ἰδίων τῷ πρότερον ἑστιάσαντι κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Τοῦ μὲν οὖν ἐπιουσίου ὁ μεταλαμβάνων ἄρτου στηριζόμενος τὴν καρδίαν, υἱὸς Θεοῦ γίνεται (32)· τοῦ δὲ δράκοντος ὁ μετέχων οὐκ ἄλλος ἐστὶ τοῦ νοητοῦ Αἰθίοπος, διὰ τὰς τοῦ δράκοντος ἄρχος μεταβάλλων καὶ αὐτὸς (55) εἰς ὄφιν, ὥστε ὑπὸ τοῦ Λόγου ὀνειδιζόμενον αὐτὸν, κἂν λέγῃ βαπτίζεσθαι θέλειν, ἀκούειν· Οξεις, γενή ματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ Β τῆς μελλο σης ὀργῆς; Λέγει δὲ περὶ τοῦ δρακον- τείου σώματος ἀπὸ τῶν Αἰθιόπων ἑστιωμένου ὁ Δαυὶδ ταῦτα· Συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόντων ἐπὶ τοῦ ὕδατος. Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκοντος (34), ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αιθίοψιν. Εἰ δὲ μὴ ἀπεμφαίνει, οὐσιωδῶς ὑφεστῶτος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ὑφεστῶτος δὲ καὶ τοῦ ἀντικειμέ νου, ἑκάτερον αὐτῶν τροφὴν γίνεσθαι τοῦδε ἢ τοῦδε τί ὀκνοῦμεν παραδέξασθαι, ἐπί τε πασῶν τῶν δυνά μεων κρειττόνων καὶ χειρόνων, καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώ πων τὸ δύνασθαι τρέφεσθαι ἀπὸ πάντων (55) του των ἕνα ἕκαστον ἡμῶν; Κοινωνεῖν γοῦν τῷ ἑκατον τάρχῳ Κορνηλίῳ, καὶ τοῖς ἅμα συναχθεῖσιν ἐν τῇ Καισαρείᾳ ὁ Πέτρος μέλλων, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τοῖς ἔθνεσι μεταδώσειν τῶν λόγων τοῦ Θεοῦ, ὁρᾷ τὸ τέτο ταρσιν ἀρχαῖς καλέμενον οὐρανόθεν σκεῦος, ἐν ᾧ πάντα τὰ τετράποδα, καὶ ἑρπετὰ, καὶ θηρία τῆς γῆς· ὅτε καὶ κελεύεται ἀναστὰς θῖσαι καὶ φα- γεῖν, προστασσόμενος μετὰ τὸ παραιτούμενον αὐτὸν εἰρηκέναι, Σὺ εἶδας, ὅτι οὐδέποτε κοινὸν ἢ ἀκά- θαρτον εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου, μηδένα κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον λέγειν ἄνθρωπον· τῷ τὰ καθαρθέντα ὑπὸ Θεοῦ μὴ δεῖν ὑπὸ Πέτρου κοινοῦσθαι· φησὶ γὰρ ἡ λέξις· "Α ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κοινου. Οὐκοῦν τὸ καθαρὸν βρῶμα, καὶ τὸ ἀκάθαρτον μετά τὸν Μωϋσέως νόμον ἐν ὀνομασίαις διακρινόμενον πλειόνων ζώων, τὴν ἀναφορὰν ἔχον ἐπὶ τὰ διάφορα ἤθη τῶν λογικῶν, διδάσκει, τούσδε μὲν τροφίμους ἡμῖν τυγχάνειν, τούσδε δὲ ἐναντίως ἔχειν, ἕως, και θαρίσας πάντας, ποιήσῃ τροφίμους ὁ Θεὸς, ἢ τοὺς (56) ἀπὸ παντὸς γένους. Τούτων δὴ οὕτως ἐχόντων, καὶ τοσαύτης διαφορᾶς βρωμάτων οὔσης, εἷς παρὰ πάν- τας τοὺς εἰρημένους ἐστὶν ὁ ἐπιούσιος ἄρτος, περί οὗ εὔχεσθαι δεῖ, ἵνα ἐκείνου ἀξιωθῶμεν, καὶ τρεφό 11. ΤΟ ἐπιούσιον ἐπιέναι, η παρεσκευασμένοις τροφίμοις μαθήμασιν. γίνηται. τος. τῶν δ' πάντων. ORIGENIS dracone conedit, non alius est quam spiritualis A Æthiops, per draconis laqueos mutatus et ipse in serpentem: ut a Verbo sibi exprobrante, etsi ba- plizari se velle dicat, audituru sit: Serpentes, pro- genies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura ira "8 ? Porro de draconis corporeal Æthio- pibus manducato hæc ait David : Contrivisti capita draconum in aqua. Tu contrivisti capita draconis : dedisti eum escam populis Æthiopibus. Quod si non repugnat, cum Filius Dei substantialiter subsi- stat, subsistat et adversarius, illorum utrumque esse alimentum illius aut illius, quid admittere veremur in omnibus potestatibus sive meliores illæ sint sive dete- riores, et in hominibus etiam, posse unumquemque nostrum his omnibus nutriri? Petrus cum centurioni Art. x1, 8. Act. X, 28. Ibid., 15. nec multo potiora quæ a nonnullis interpretibus Christianis in locum illum psalmi Lxxin afferuntur, Interim de sensu mystico quem Origenes exsequitur, lis esse non poterit. Disertis verbis Draco in Apoc. xi, 9, diabolus et Salamas esse dicitur, el ceius grandis, ipso Domino nostro interprete, sunt pole- states tenebrarum, a quibus. Jonæ ad instar, ultra triduum detineri non potuit. Edit. Oxon. C Cornelio iisque qui simul erant Caesarea congregati, communicaturus esset, gentesque po stea verborum Dei participes facturus, vas illud videt quatuor initiis submissum de cœlo in quo erant omnia quadrupedia et serpentia et bestiæ terræ 87; quando et jubetur surgere et occidere et mandu- care; cumque abnuis et et dixisset: Tu scis quia commune aut immundum nunquam introivit in os meum, præceptum est ei neminem conimunein aut immundum dicere hominem "; eo quod quæ purificasset Deus, communia dicere Petrus non de- beret. Ait enim textus: Quod Deus purificavit, tu commune ne dixeris **. Cibi igitur mundi et immun- di qui juxta legem Moysis plurimorum nominibus animalium distinguuntur, et ad varios referuntur c rationalium animalium mores, docent alios utiles esse uobis cibos, alios contra, donec omnes aut saltem aliquos ex omni genere purificaverit Deus, utilesque fecerit. Quæ cum ita se habeant, tantaque sit ciborum varietas, unus est præter enumeratos omnes substantialis panis, de quo orandum est, ut eo digni efficiamur, Verboque illo nutriti quod in principio apud Deum erat Deus, in Deum transfor- nemur. Dicet aliquis ab accedere, formatum esse, ita ut petere jubeamur proprium futuri sæculi panem, ut per anticipationem nobis illum Deus jam largiatur, deturque hodie quod ve- luti cras dandum erat; hodie enim pro sæculo præ- senti accipi, cras pro futuro. Sed cum prior acce- ptio me quidem judice melior sit, expendamus illud hodie quod apud Matthæum his adjicitur, aut quod apud Lucam scriptum est, in diem. Mus est Seri- pturæ multis in locis ævum omne hodie vocare, ut in illo: Iste est pater Moabitarum usque in hodier - ss Matth. !!!, 7. Psal. Lxx11, 15. Acl. x, Lego, tio auiem Oxoniensis, Haec quidem in Origenis colice manuscripιο de- siderantur, sed ex versione supplenda esse duximus, utpote necessaria. Ridicola porro sunt quæ comminiscuntur rabbini de epulato Behemoth, ' (30) Παρεσκευασμένου τροφίμοις παθήμασιν. (31) Codex ms., ὅπου γε. Editio Oxon., ὅπου τε. (52) Γίνεται. Sic habet codex manuscriptus, edi- (33) Codex ms., αὐτός. Editio Oxon., αὐτόν. (34) Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκου - (35) Codex ms, ἀπὸ πάντων. Edit. Oxon., ἐπὶ (56) "Η τούς. Forte legendum, ή τινας.

νου τροφίμοις παθήμασιν (30), εὐφράναντος καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀναθρέψαντος αυτούς. Οὐ θαυμαστὸν δὲ, εἰ ἀγγέλους τρέφει ἄνθρωπος, όπουγε (31) και Χριστὸς ὁμολογεῖ ἑστὼς παρὰ τὴν θύραν κρούειν, ἵν᾿ εἰσελθὼν παρὰ τὸν ἀνοίξαντα αὐτῷ δειπνήσῃ μετ' αὐτοῦ ἐκ τῶν ἐκείνου, μετὰ ταῦτα καὶ αὐτὸς μεταδώσων τῶν ἰδίων τῷ πρότερον ἑστιάσαντι κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Τοῦ μὲν οὖν ἐπιουσίου ὁ μεταλαμβάνων ἄρτου στηριζόμενος τὴν καρδίαν, υἱὸς Θεοῦ γίνεται (32)· τοῦ δὲ δράκοντος ὁ μετέχων οὐκ ἄλλος ἐστὶ τοῦ νοητοῦ Αἰθίοπος, διὰ τὰς τοῦ δράκοντος ἄρχος μεταβάλλων καὶ αὐτὸς (55) εἰς ὄφιν, ὥστε ὑπὸ τοῦ Λόγου ὀνειδιζόμενον αὐτὸν, κἂν λέγῃ βαπτίζεσθαι θέλειν, ἀκούειν· Οξεις, γενή ματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ Β τῆς μελλο σης ὀργῆς; Λέγει δὲ περὶ τοῦ δρακον- τείου σώματος ἀπὸ τῶν Αἰθιόπων ἑστιωμένου ὁ Δαυὶδ ταῦτα· Συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόντων ἐπὶ τοῦ ὕδατος. Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκοντος (34), ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αιθίοψιν. Εἰ δὲ μὴ ἀπεμφαίνει, οὐσιωδῶς ὑφεστῶτος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ὑφεστῶτος δὲ καὶ τοῦ ἀντικειμέ νου, ἑκάτερον αὐτῶν τροφὴν γίνεσθαι τοῦδε ἢ τοῦδε τί ὀκνοῦμεν παραδέξασθαι, ἐπί τε πασῶν τῶν δυνά μεων κρειττόνων καὶ χειρόνων, καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώ πων τὸ δύνασθαι τρέφεσθαι ἀπὸ πάντων (55) του των ἕνα ἕκαστον ἡμῶν; Κοινωνεῖν γοῦν τῷ ἑκατον τάρχῳ Κορνηλίῳ, καὶ τοῖς ἅμα συναχθεῖσιν ἐν τῇ Καισαρείᾳ ὁ Πέτρος μέλλων, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τοῖς ἔθνεσι μεταδώσειν τῶν λόγων τοῦ Θεοῦ, ὁρᾷ τὸ τέτο ταρσιν ἀρχαῖς καλέμενον οὐρανόθεν σκεῦος, ἐν ᾧ πάντα τὰ τετράποδα, καὶ ἑρπετὰ, καὶ θηρία τῆς γῆς· ὅτε καὶ κελεύεται ἀναστὰς θῖσαι καὶ φα- γεῖν, προστασσόμενος μετὰ τὸ παραιτούμενον αὐτὸν εἰρηκέναι, Σὺ εἶδας, ὅτι οὐδέποτε κοινὸν ἢ ἀκά- θαρτον εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου, μηδένα κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον λέγειν ἄνθρωπον· τῷ τὰ καθαρθέντα ὑπὸ Θεοῦ μὴ δεῖν ὑπὸ Πέτρου κοινοῦσθαι· φησὶ γὰρ ἡ λέξις· "Α ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κοινου. Οὐκοῦν τὸ καθαρὸν βρῶμα, καὶ τὸ ἀκάθαρτον μετά τὸν Μωϋσέως νόμον ἐν ὀνομασίαις διακρινόμενον πλειόνων ζώων, τὴν ἀναφορὰν ἔχον ἐπὶ τὰ διάφορα ἤθη τῶν λογικῶν, διδάσκει, τούσδε μὲν τροφίμους ἡμῖν τυγχάνειν, τούσδε δὲ ἐναντίως ἔχειν, ἕως, και θαρίσας πάντας, ποιήσῃ τροφίμους ὁ Θεὸς, ἢ τοὺς (56) ἀπὸ παντὸς γένους. Τούτων δὴ οὕτως ἐχόντων, καὶ τοσαύτης διαφορᾶς βρωμάτων οὔσης, εἷς παρὰ πάν- τας τοὺς εἰρημένους ἐστὶν ὁ ἐπιούσιος ἄρτος, περί οὗ εὔχεσθαι δεῖ, ἵνα ἐκείνου ἀξιωθῶμεν, καὶ τρεφό 11. ΤΟ ἐπιούσιον ἐπιέναι, η παρεσκευασμένοις τροφίμοις μαθήμασιν. γίνηται. τος. τῶν δ' πάντων. ORIGENIS dracone conedit, non alius est quam spiritualis A Æthiops, per draconis laqueos mutatus et ipse in serpentem: ut a Verbo sibi exprobrante, etsi ba- plizari se velle dicat, audituru sit: Serpentes, pro- genies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura ira "8 ? Porro de draconis corporeal Æthio- pibus manducato hæc ait David : Contrivisti capita draconum in aqua. Tu contrivisti capita draconis : dedisti eum escam populis Æthiopibus. Quod si non repugnat, cum Filius Dei substantialiter subsi- stat, subsistat et adversarius, illorum utrumque esse alimentum illius aut illius, quid admittere veremur in omnibus potestatibus sive meliores illæ sint sive dete- riores, et in hominibus etiam, posse unumquemque nostrum his omnibus nutriri? Petrus cum centurioni Art. x1, 8. Act. X, 28. Ibid., 15. nec multo potiora quæ a nonnullis interpretibus Christianis in locum illum psalmi Lxxin afferuntur, Interim de sensu mystico quem Origenes exsequitur, lis esse non poterit. Disertis verbis Draco in Apoc. xi, 9, diabolus et Salamas esse dicitur, el ceius grandis, ipso Domino nostro interprete, sunt pole- states tenebrarum, a quibus. Jonæ ad instar, ultra triduum detineri non potuit. Edit. Oxon. C Cornelio iisque qui simul erant Caesarea congregati, communicaturus esset, gentesque po stea verborum Dei participes facturus, vas illud videt quatuor initiis submissum de cœlo in quo erant omnia quadrupedia et serpentia et bestiæ terræ 87; quando et jubetur surgere et occidere et mandu- care; cumque abnuis et et dixisset: Tu scis quia commune aut immundum nunquam introivit in os meum, præceptum est ei neminem conimunein aut immundum dicere hominem "; eo quod quæ purificasset Deus, communia dicere Petrus non de- beret. Ait enim textus: Quod Deus purificavit, tu commune ne dixeris **. Cibi igitur mundi et immun- di qui juxta legem Moysis plurimorum nominibus animalium distinguuntur, et ad varios referuntur c rationalium animalium mores, docent alios utiles esse uobis cibos, alios contra, donec omnes aut saltem aliquos ex omni genere purificaverit Deus, utilesque fecerit. Quæ cum ita se habeant, tantaque sit ciborum varietas, unus est præter enumeratos omnes substantialis panis, de quo orandum est, ut eo digni efficiamur, Verboque illo nutriti quod in principio apud Deum erat Deus, in Deum transfor- nemur. Dicet aliquis ab accedere, formatum esse, ita ut petere jubeamur proprium futuri sæculi panem, ut per anticipationem nobis illum Deus jam largiatur, deturque hodie quod ve- luti cras dandum erat; hodie enim pro sæculo præ- senti accipi, cras pro futuro. Sed cum prior acce- ptio me quidem judice melior sit, expendamus illud hodie quod apud Matthæum his adjicitur, aut quod apud Lucam scriptum est, in diem. Mus est Seri- pturæ multis in locis ævum omne hodie vocare, ut in illo: Iste est pater Moabitarum usque in hodier - ss Matth. !!!, 7. Psal. Lxx11, 15. Acl. x, Lego, tio auiem Oxoniensis, Haec quidem in Origenis colice manuscripιο de- siderantur, sed ex versione supplenda esse duximus, utpote necessaria. Ridicola porro sunt quæ comminiscuntur rabbini de epulato Behemoth, ' (30) Παρεσκευασμένου τροφίμοις παθήμασιν. (31) Codex ms., ὅπου γε. Editio Oxon., ὅπου τε. (52) Γίνεται. Sic habet codex manuscriptus, edi- (33) Codex ms., αὐτός. Editio Oxon., αὐτόν. (34) Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκου - (35) Codex ms, ἀπὸ πάντων. Edit. Oxon., ἐπὶ (56) "Η τούς. Forte legendum, ή τινας.

μενοι τῷ ἐν ἀρχῇ πρὸς Θεὸν Θεῷ λόγῳ θεοποιηθῶ- μεν. Ἐρεῖ δέ τις τὸν ἐπιούσιον παρὰ τὸ ἐπιέναι, καὶ ἐσχηματίσθαι (37), ὥστε αἰτεῖν ἡμᾶς κελεύεσθαι τὸν ἄρτον τὸν οἰκεῖον τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ἵνα προλα δὼν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἤδη ἡμῖν δωρήσηται, ὥστε τὸ οἱο νεὶ αύριον δοθησόμενον σήμερον ἡμῖν δοθῆναι· σή- μερον μὲν τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος λαμβανομένου, αυ- ριον δὲ τοῦ μέλλοντος. ᾿Αλλὰ βελτίονος οὔσης τῆς προτέρας ἐκδοχῆς, ὅσον ἐπ' ἐμοὶ κριτῇ, τὸ περὶ τῆς ἢ τὸ καθ' ἡμέραν παρὰ τῷ Λουκᾷ γεγραμμένον ἐξε τάσωμεν. Εθος δὲ πολλαχοῦ τῶν Γραφῶν τὸν πάντα αἰῶνα σήμερον καλεῖσθαι, ὥσπερ ἐν τῷ· Οὗτος πα- τὴρ Μωαβιτῶν ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας· καί· Οὗτος πατὴρ Αμμανιτῶν ἕως τῆς σήμερον ἡμέ ρας· καὶ Ἐφημίσθη ὁ λόγος οὗτος παρὰ Ἰου- Β δαίοις ἕως τῆς σήμερον· καὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς · Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν· ἐν δὲ τῷ Ἰησοῦ σαφέστατα οὕτω τοῦτο εἴρηται· Μὴ ἀποστῆτε ἀπὸ Κυρίου ἐν ταῖς σήμερον ἡμέραις. Εἰ δὲ σήμερον ὁ πᾶς οὗτος αἰών, μήποτε ὁ χθὲς ὁ παρεληλυθώς ἐστιν (59) αἰών· τοῦτο δὲ ἐν Ψαλμοῖς καὶ παρὰ τῷ Παύλῳ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους λέγειν υπειλήφαμεν· ἐν Ψαλμοῖς οὕτως· Χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς σου ὡσεὶ ἡμέρα ἡ ἐχθὲς, ἥτις διῆλθεν· ἥτις ποτέ ἐστιν ἡ διαβόητος χιλιονταετηρίς (40), ἢ ὁμοιοῦται τῇ ἐχθὲς ἡμέρα διαφερούσῃ τῆς σήμερον· παρὰ δὲ τῷ Αποστόλῳ γέγραπται· Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Καὶ οὐδὲν θαυμαστόν, τῷ Θεῷ (41) τὸν ὅλον αἰῶνα τῆς παρ' ἡμῖν μιᾶς ἡμέρας διαστήματι λόγον λέγειν, ἐγὼ δ' οἶμαι ὅτι καὶ ἐλάττονος. Καὶ ἐξεταστέον, εἰ ἐπὶ αἰῶνας ἀναφέρονται οἱ λόγοι τῶν κατὰ τὰς ἡμέρας, ἢ μήνας, ἢ καιρούς, ἢ ἐνιαυτούς ἀναγεγραμμένων ἑορτῶν ἢ πανηγύρεων (42)· εἰ γὰρ σκιὰν ἔχει ὁ νόμος τῶν μελλόντων, ἀνάγκη τὰ πολλὰ τάββατα πολλῶν τίνων ἡμερῶν εἶναι σκιὰς, καὶ τὰς νουμηνίας διὰ χρονικών διαστημάτων ἐνίστασθαι, οὐκ οἶδα ὑπὸ ποίας σελήνης συνοδευούσης τινὶ ἡλίῳ ἐπιτελουμέ νας (45). Εἰ δὲ καὶ πρῶτος μὴν, καὶ δεκάτη ἡμέρα ἕως τεσσαρεσκαιδεκάτης, καὶ τῶν ᾿Αζύμων ἑορτὴ ἀπὸ τεσσαρεσκαιδεκάτης ἕως μιᾶς καὶ εἰκάδος, σκιὰν περιέχει μελλόντων, τίς σοφὸς (44) καὶ ἐπὶ τοσοῦ. οι ΧΙΙΙ, 8. εσχηματίσθαι. περὶ τῆς. ἢ τὸ καθ' ἡμέραν. χθὲς ἐχθές. μήποτε ἐχθὲς ὁ παρεληλυθώς ἐστιν αἰών. ρίς. Περὶ ἀρχῶν, σε τὸν ὅλον αἰῶνα τοῦ παρ' ἡμῖν μιᾶς ἡμέρας δια- στήματος λόγον ἔχειν. ηγυρίων. τελουμένης. ἅγιον κοσμικόν 517. LIBELLUS DE ORATIONE. A num diem. El : llic est paler Ammonilarum usque in hodiernum diem ". Hein: Divulgatum est verbum istud apud Judæos, usque in hodiernum diem 6ª. Item in Psalmis : Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra 63. In Josue autem id apertissime dicitur hoc modo : Ne recedatis a Do- mino hodiernis diebus ". Quod si hodie totum hoc sæculum est, forsan heri sæculum est præteritum; hoc autem et in Psalmis et apud Paulum in Epi- stola ad Hebræos dici suspicamur: in Psalmis, sic : Mille anni in oculis tuis, tanquam dies hesterna, quæ præteriit ; quod est illud celebre annorum milliare, comparaturque diei lesterne ab hodierna distinctæ. Apud Apostolum autem scriptum est : Jesus Christus heri et hodie; ipse et in sæcula **. Nec mirum Deo sæculum integrum unius nostra- rum dierum spatio computari, equidem et minori arbitror. Examinandum etiam est an ad sacula referantur quæ de festis et cœtibus dicuntur per dies et menses et tempora et annos descriptis. Si enim umbram habet lex futurorum, necesse est multa illa Sabbata multorum esse dierum umbram, et novilunia certis temporum intervallis recurrere, lunæ nescio qualis cum quodam sole conjunctione. Si vero et primus mensis, et decima ejus dies usque ad decimam quartam, et azymorum festum a decima quarta ad vigesimam primam, umbram continet futurorum ; quis ita sapiens et Deo ami- cus est ut plurimorum mensium primum videat, et ejus decimam diem, et quæ sequuntur? Quid vero me dicere necesse est de festo septem hebdomada- rum dierum, et de mense septimo, cujus novilu- nium dies est tubarum; dies autem decima, dies est propitiationis : quæ soli nota sunt illi qui ea sanxit Deo? Quis eo usque Dei mentem cepit, ut septem annos libertatis Hebræorum servorum, re- missionis æris alieni, vacationisque a terræ sanctæ cultura percipiat? Est etiam supra septem anno- rum festum, is qui dicitur jubileus; de quo etiam utcunque speciem sibi effingere perspicuam, aut ejus leges quomodo vere implendæ sint intelligere, nullius est præter eum qui Patris voluntatem de omnium dispositione seculorum juxta inscrutabi- D lia ejus judicia et investigabiles vias contemplatus Gen. xix, 37, 38. C 6s Matth. xxvΙΙΙ, 15. *³ Psal. xciv, 8. Paulo post codex ms., Edit. Oxon., xal tó, elc. ditio oxon., pro habet Bentleius locum integrum sic legit, Chiliastarum autem dogma quod olim Papias Ecclesia invexit, dein Iren:eum, Justinum et Ter- tullianum aliosque e veteribus patronos habuit, ab Origene passim oppugnatur, scilicet Comment. in Maith. et lib. necnon Prolog. in Cant., quod et hic perstringit. Jos. XXII. Psal. LXXXI, 4. " llebr. sententia, tabernaculi fabricain et omnem Leviti- cum apparatum orbis universi gessisse imaginem; cui suffragatur Apostolus in Epist. ad Hebræos, qui illud appellat, Hebr. ix, 1, et sacerdotis summi in die expiationis in Sanctumn sanctorum ingressum, Domini in cœlum supremum ascensum adumbrasse profitetur. Nec inepte Ori- genes festorum Judaicorum intervalla ad sæculorum (38) σήμερον παρὰ τῷ Ματθαίῳ τούτοις προκείμενον, (37) Καὶ ἐσχηματίσθαι. Lego cum Bentleio, κατ- (38) Codex ms., τὸ περὶ τῆς. Editio Oxon., τῷ (59) Codex ms., ὁ χθὲς ὁ παρεληλυθώς ἐστιν. Ε- (40) Χιλιονταετηρίς. Lego cum Bentleio, χιλιετη (41) Τῷ Θεῷ. Legit Bentleius, τῷ Θεῷ τῶν ὅλων (42) Codex ms., πανηγύρεων. Edit. Oxon., παν- (43) Codex ms., επιτελουμένας. Edit. Oxon., έπι- (44) Τίς σοφός, etc. Recepta fuit apud Judros

μενοι τῷ ἐν ἀρχῇ πρὸς Θεὸν Θεῷ λόγῳ θεοποιηθῶ- μεν. Ἐρεῖ δέ τις τὸν ἐπιούσιον παρὰ τὸ ἐπιέναι, καὶ ἐσχηματίσθαι (37), ὥστε αἰτεῖν ἡμᾶς κελεύεσθαι τὸν ἄρτον τὸν οἰκεῖον τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ἵνα προλα δὼν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἤδη ἡμῖν δωρήσηται, ὥστε τὸ οἱο νεὶ αύριον δοθησόμενον σήμερον ἡμῖν δοθῆναι· σή- μερον μὲν τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος λαμβανομένου, αυ- ριον δὲ τοῦ μέλλοντος. ᾿Αλλὰ βελτίονος οὔσης τῆς προτέρας ἐκδοχῆς, ὅσον ἐπ' ἐμοὶ κριτῇ, τὸ περὶ τῆς ἢ τὸ καθ' ἡμέραν παρὰ τῷ Λουκᾷ γεγραμμένον ἐξε τάσωμεν. Εθος δὲ πολλαχοῦ τῶν Γραφῶν τὸν πάντα αἰῶνα σήμερον καλεῖσθαι, ὥσπερ ἐν τῷ· Οὗτος πα- τὴρ Μωαβιτῶν ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας· καί· Οὗτος πατὴρ Αμμανιτῶν ἕως τῆς σήμερον ἡμέ ρας· καὶ Ἐφημίσθη ὁ λόγος οὗτος παρὰ Ἰου- Β δαίοις ἕως τῆς σήμερον· καὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς · Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν· ἐν δὲ τῷ Ἰησοῦ σαφέστατα οὕτω τοῦτο εἴρηται· Μὴ ἀποστῆτε ἀπὸ Κυρίου ἐν ταῖς σήμερον ἡμέραις. Εἰ δὲ σήμερον ὁ πᾶς οὗτος αἰών, μήποτε ὁ χθὲς ὁ παρεληλυθώς ἐστιν (59) αἰών· τοῦτο δὲ ἐν Ψαλμοῖς καὶ παρὰ τῷ Παύλῳ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους λέγειν υπειλήφαμεν· ἐν Ψαλμοῖς οὕτως· Χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς σου ὡσεὶ ἡμέρα ἡ ἐχθὲς, ἥτις διῆλθεν· ἥτις ποτέ ἐστιν ἡ διαβόητος χιλιονταετηρίς (40), ἢ ὁμοιοῦται τῇ ἐχθὲς ἡμέρα διαφερούσῃ τῆς σήμερον· παρὰ δὲ τῷ Αποστόλῳ γέγραπται· Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Καὶ οὐδὲν θαυμαστόν, τῷ Θεῷ (41) τὸν ὅλον αἰῶνα τῆς παρ' ἡμῖν μιᾶς ἡμέρας διαστήματι λόγον λέγειν, ἐγὼ δ' οἶμαι ὅτι καὶ ἐλάττονος. Καὶ ἐξεταστέον, εἰ ἐπὶ αἰῶνας ἀναφέρονται οἱ λόγοι τῶν κατὰ τὰς ἡμέρας, ἢ μήνας, ἢ καιρούς, ἢ ἐνιαυτούς ἀναγεγραμμένων ἑορτῶν ἢ πανηγύρεων (42)· εἰ γὰρ σκιὰν ἔχει ὁ νόμος τῶν μελλόντων, ἀνάγκη τὰ πολλὰ τάββατα πολλῶν τίνων ἡμερῶν εἶναι σκιὰς, καὶ τὰς νουμηνίας διὰ χρονικών διαστημάτων ἐνίστασθαι, οὐκ οἶδα ὑπὸ ποίας σελήνης συνοδευούσης τινὶ ἡλίῳ ἐπιτελουμέ νας (45). Εἰ δὲ καὶ πρῶτος μὴν, καὶ δεκάτη ἡμέρα ἕως τεσσαρεσκαιδεκάτης, καὶ τῶν ᾿Αζύμων ἑορτὴ ἀπὸ τεσσαρεσκαιδεκάτης ἕως μιᾶς καὶ εἰκάδος, σκιὰν περιέχει μελλόντων, τίς σοφὸς (44) καὶ ἐπὶ τοσοῦ. οι ΧΙΙΙ, 8. εσχηματίσθαι. περὶ τῆς. ἢ τὸ καθ' ἡμέραν. χθὲς ἐχθές. μήποτε ἐχθὲς ὁ παρεληλυθώς ἐστιν αἰών. ρίς. Περὶ ἀρχῶν, σε τὸν ὅλον αἰῶνα τοῦ παρ' ἡμῖν μιᾶς ἡμέρας δια- στήματος λόγον ἔχειν. ηγυρίων. τελουμένης. ἅγιον κοσμικόν 517. LIBELLUS DE ORATIONE. A num diem. El : llic est paler Ammonilarum usque in hodiernum diem ". Hein: Divulgatum est verbum istud apud Judæos, usque in hodiernum diem 6ª. Item in Psalmis : Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra 63. In Josue autem id apertissime dicitur hoc modo : Ne recedatis a Do- mino hodiernis diebus ". Quod si hodie totum hoc sæculum est, forsan heri sæculum est præteritum; hoc autem et in Psalmis et apud Paulum in Epi- stola ad Hebræos dici suspicamur: in Psalmis, sic : Mille anni in oculis tuis, tanquam dies hesterna, quæ præteriit ; quod est illud celebre annorum milliare, comparaturque diei lesterne ab hodierna distinctæ. Apud Apostolum autem scriptum est : Jesus Christus heri et hodie; ipse et in sæcula **. Nec mirum Deo sæculum integrum unius nostra- rum dierum spatio computari, equidem et minori arbitror. Examinandum etiam est an ad sacula referantur quæ de festis et cœtibus dicuntur per dies et menses et tempora et annos descriptis. Si enim umbram habet lex futurorum, necesse est multa illa Sabbata multorum esse dierum umbram, et novilunia certis temporum intervallis recurrere, lunæ nescio qualis cum quodam sole conjunctione. Si vero et primus mensis, et decima ejus dies usque ad decimam quartam, et azymorum festum a decima quarta ad vigesimam primam, umbram continet futurorum ; quis ita sapiens et Deo ami- cus est ut plurimorum mensium primum videat, et ejus decimam diem, et quæ sequuntur? Quid vero me dicere necesse est de festo septem hebdomada- rum dierum, et de mense septimo, cujus novilu- nium dies est tubarum; dies autem decima, dies est propitiationis : quæ soli nota sunt illi qui ea sanxit Deo? Quis eo usque Dei mentem cepit, ut septem annos libertatis Hebræorum servorum, re- missionis æris alieni, vacationisque a terræ sanctæ cultura percipiat? Est etiam supra septem anno- rum festum, is qui dicitur jubileus; de quo etiam utcunque speciem sibi effingere perspicuam, aut ejus leges quomodo vere implendæ sint intelligere, nullius est præter eum qui Patris voluntatem de omnium dispositione seculorum juxta inscrutabi- D lia ejus judicia et investigabiles vias contemplatus Gen. xix, 37, 38. C 6s Matth. xxvΙΙΙ, 15. *³ Psal. xciv, 8. Paulo post codex ms., Edit. Oxon., xal tó, elc. ditio oxon., pro habet Bentleius locum integrum sic legit, Chiliastarum autem dogma quod olim Papias Ecclesia invexit, dein Iren:eum, Justinum et Ter- tullianum aliosque e veteribus patronos habuit, ab Origene passim oppugnatur, scilicet Comment. in Maith. et lib. necnon Prolog. in Cant., quod et hic perstringit. Jos. XXII. Psal. LXXXI, 4. " llebr. sententia, tabernaculi fabricain et omnem Leviti- cum apparatum orbis universi gessisse imaginem; cui suffragatur Apostolus in Epist. ad Hebræos, qui illud appellat, Hebr. ix, 1, et sacerdotis summi in die expiationis in Sanctumn sanctorum ingressum, Domini in cœlum supremum ascensum adumbrasse profitetur. Nec inepte Ori- genes festorum Judaicorum intervalla ad sæculorum (38) σήμερον παρὰ τῷ Ματθαίῳ τούτοις προκείμενον, (37) Καὶ ἐσχηματίσθαι. Lego cum Bentleio, κατ- (38) Codex ms., τὸ περὶ τῆς. Editio Oxon., τῷ (59) Codex ms., ὁ χθὲς ὁ παρεληλυθώς ἐστιν. Ε- (40) Χιλιονταετηρίς. Lego cum Bentleio, χιλιετη (41) Τῷ Θεῷ. Legit Bentleius, τῷ Θεῷ τῶν ὅλων (42) Codex ms., πανηγύρεων. Edit. Oxon., παν- (43) Codex ms., επιτελουμένας. Edit. Oxon., έπι- (44) Τίς σοφός, etc. Recepta fuit apud Judros

μενοι τῷ ἐν ἀρχῇ πρὸς Θεὸν Θεῷ λόγῳ θεοποιηθῶ- μεν. Ἐρεῖ δέ τις τὸν ἐπιούσιον παρὰ τὸ ἐπιέναι, καὶ ἐσχηματίσθαι (37), ὥστε αἰτεῖν ἡμᾶς κελεύεσθαι τὸν ἄρτον τὸν οἰκεῖον τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ἵνα προλα δὼν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἤδη ἡμῖν δωρήσηται, ὥστε τὸ οἱο νεὶ αύριον δοθησόμενον σήμερον ἡμῖν δοθῆναι· σή- μερον μὲν τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος λαμβανομένου, αυ- ριον δὲ τοῦ μέλλοντος. ᾿Αλλὰ βελτίονος οὔσης τῆς προτέρας ἐκδοχῆς, ὅσον ἐπ' ἐμοὶ κριτῇ, τὸ περὶ τῆς ἢ τὸ καθ' ἡμέραν παρὰ τῷ Λουκᾷ γεγραμμένον ἐξε τάσωμεν. Εθος δὲ πολλαχοῦ τῶν Γραφῶν τὸν πάντα αἰῶνα σήμερον καλεῖσθαι, ὥσπερ ἐν τῷ· Οὗτος πα- τὴρ Μωαβιτῶν ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας· καί· Οὗτος πατὴρ Αμμανιτῶν ἕως τῆς σήμερον ἡμέ ρας· καὶ Ἐφημίσθη ὁ λόγος οὗτος παρὰ Ἰου- Β δαίοις ἕως τῆς σήμερον· καὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς · Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν· ἐν δὲ τῷ Ἰησοῦ σαφέστατα οὕτω τοῦτο εἴρηται· Μὴ ἀποστῆτε ἀπὸ Κυρίου ἐν ταῖς σήμερον ἡμέραις. Εἰ δὲ σήμερον ὁ πᾶς οὗτος αἰών, μήποτε ὁ χθὲς ὁ παρεληλυθώς ἐστιν (59) αἰών· τοῦτο δὲ ἐν Ψαλμοῖς καὶ παρὰ τῷ Παύλῳ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους λέγειν υπειλήφαμεν· ἐν Ψαλμοῖς οὕτως· Χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς σου ὡσεὶ ἡμέρα ἡ ἐχθὲς, ἥτις διῆλθεν· ἥτις ποτέ ἐστιν ἡ διαβόητος χιλιονταετηρίς (40), ἢ ὁμοιοῦται τῇ ἐχθὲς ἡμέρα διαφερούσῃ τῆς σήμερον· παρὰ δὲ τῷ Αποστόλῳ γέγραπται· Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Καὶ οὐδὲν θαυμαστόν, τῷ Θεῷ (41) τὸν ὅλον αἰῶνα τῆς παρ' ἡμῖν μιᾶς ἡμέρας διαστήματι λόγον λέγειν, ἐγὼ δ' οἶμαι ὅτι καὶ ἐλάττονος. Καὶ ἐξεταστέον, εἰ ἐπὶ αἰῶνας ἀναφέρονται οἱ λόγοι τῶν κατὰ τὰς ἡμέρας, ἢ μήνας, ἢ καιρούς, ἢ ἐνιαυτούς ἀναγεγραμμένων ἑορτῶν ἢ πανηγύρεων (42)· εἰ γὰρ σκιὰν ἔχει ὁ νόμος τῶν μελλόντων, ἀνάγκη τὰ πολλὰ τάββατα πολλῶν τίνων ἡμερῶν εἶναι σκιὰς, καὶ τὰς νουμηνίας διὰ χρονικών διαστημάτων ἐνίστασθαι, οὐκ οἶδα ὑπὸ ποίας σελήνης συνοδευούσης τινὶ ἡλίῳ ἐπιτελουμέ νας (45). Εἰ δὲ καὶ πρῶτος μὴν, καὶ δεκάτη ἡμέρα ἕως τεσσαρεσκαιδεκάτης, καὶ τῶν ᾿Αζύμων ἑορτὴ ἀπὸ τεσσαρεσκαιδεκάτης ἕως μιᾶς καὶ εἰκάδος, σκιὰν περιέχει μελλόντων, τίς σοφὸς (44) καὶ ἐπὶ τοσοῦ. οι ΧΙΙΙ, 8. εσχηματίσθαι. περὶ τῆς. ἢ τὸ καθ' ἡμέραν. χθὲς ἐχθές. μήποτε ἐχθὲς ὁ παρεληλυθώς ἐστιν αἰών. ρίς. Περὶ ἀρχῶν, σε τὸν ὅλον αἰῶνα τοῦ παρ' ἡμῖν μιᾶς ἡμέρας δια- στήματος λόγον ἔχειν. ηγυρίων. τελουμένης. ἅγιον κοσμικόν 517. LIBELLUS DE ORATIONE. A num diem. El : llic est paler Ammonilarum usque in hodiernum diem ". Hein: Divulgatum est verbum istud apud Judæos, usque in hodiernum diem 6ª. Item in Psalmis : Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra 63. In Josue autem id apertissime dicitur hoc modo : Ne recedatis a Do- mino hodiernis diebus ". Quod si hodie totum hoc sæculum est, forsan heri sæculum est præteritum; hoc autem et in Psalmis et apud Paulum in Epi- stola ad Hebræos dici suspicamur: in Psalmis, sic : Mille anni in oculis tuis, tanquam dies hesterna, quæ præteriit ; quod est illud celebre annorum milliare, comparaturque diei lesterne ab hodierna distinctæ. Apud Apostolum autem scriptum est : Jesus Christus heri et hodie; ipse et in sæcula **. Nec mirum Deo sæculum integrum unius nostra- rum dierum spatio computari, equidem et minori arbitror. Examinandum etiam est an ad sacula referantur quæ de festis et cœtibus dicuntur per dies et menses et tempora et annos descriptis. Si enim umbram habet lex futurorum, necesse est multa illa Sabbata multorum esse dierum umbram, et novilunia certis temporum intervallis recurrere, lunæ nescio qualis cum quodam sole conjunctione. Si vero et primus mensis, et decima ejus dies usque ad decimam quartam, et azymorum festum a decima quarta ad vigesimam primam, umbram continet futurorum ; quis ita sapiens et Deo ami- cus est ut plurimorum mensium primum videat, et ejus decimam diem, et quæ sequuntur? Quid vero me dicere necesse est de festo septem hebdomada- rum dierum, et de mense septimo, cujus novilu- nium dies est tubarum; dies autem decima, dies est propitiationis : quæ soli nota sunt illi qui ea sanxit Deo? Quis eo usque Dei mentem cepit, ut septem annos libertatis Hebræorum servorum, re- missionis æris alieni, vacationisque a terræ sanctæ cultura percipiat? Est etiam supra septem anno- rum festum, is qui dicitur jubileus; de quo etiam utcunque speciem sibi effingere perspicuam, aut ejus leges quomodo vere implendæ sint intelligere, nullius est præter eum qui Patris voluntatem de omnium dispositione seculorum juxta inscrutabi- D lia ejus judicia et investigabiles vias contemplatus Gen. xix, 37, 38. C 6s Matth. xxvΙΙΙ, 15. *³ Psal. xciv, 8. Paulo post codex ms., Edit. Oxon., xal tó, elc. ditio oxon., pro habet Bentleius locum integrum sic legit, Chiliastarum autem dogma quod olim Papias Ecclesia invexit, dein Iren:eum, Justinum et Ter- tullianum aliosque e veteribus patronos habuit, ab Origene passim oppugnatur, scilicet Comment. in Maith. et lib. necnon Prolog. in Cant., quod et hic perstringit. Jos. XXII. Psal. LXXXI, 4. " llebr. sententia, tabernaculi fabricain et omnem Leviti- cum apparatum orbis universi gessisse imaginem; cui suffragatur Apostolus in Epist. ad Hebræos, qui illud appellat, Hebr. ix, 1, et sacerdotis summi in die expiationis in Sanctumn sanctorum ingressum, Domini in cœlum supremum ascensum adumbrasse profitetur. Nec inepte Ori- genes festorum Judaicorum intervalla ad sæculorum (38) σήμερον παρὰ τῷ Ματθαίῳ τούτοις προκείμενον, (37) Καὶ ἐσχηματίσθαι. Lego cum Bentleio, κατ- (38) Codex ms., τὸ περὶ τῆς. Editio Oxon., τῷ (59) Codex ms., ὁ χθὲς ὁ παρεληλυθώς ἐστιν. Ε- (40) Χιλιονταετηρίς. Lego cum Bentleio, χιλιετη (41) Τῷ Θεῷ. Legit Bentleius, τῷ Θεῷ τῶν ὅλων (42) Codex ms., πανηγύρεων. Edit. Oxon., παν- (43) Codex ms., επιτελουμένας. Edit. Oxon., έπι- (44) Τίς σοφός, etc. Recepta fuit apud Judros

καὶ τὴν δεκάτην αὐτοῦ ἡμέραν, καὶ τὰ ἑξῆς ; Τί δέ με δεί λέγειν περὶ τῆς ἑορτῆς τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων ἡμερῶν, καὶ περὶ τοῦ ἑβδόμου μηνός, οὗ ἡ νεομη νία (45) ἡμέρα σαλπίγγων ἐστὶ, τῇ δὲ δεκάτῃ ἡμέρα ἱλασμοῦ, τῷ μόνῳ νομοθετήσαντι αὐτὰ Θεῷ ἔγνω- σμένων; Τίς δὲ ἐπὶ τοσοῦτον τὸν Χριστοῦ (46) κεχώ ρηκε νοῦν, ὡς τοὺς ἑβδόμους ἐνιαυτοὺς τῆς ἐλευθε- ρίας τῶν Εβραίων οἰκετῶν, καὶ τῆς ἀφέσεως τῶν χρεῶν, ἀνέσεώς τε ἀπὸ γεωργίας τῆς ἁγίας γῆς έχε λαβεῖν; Εστι δέ τις καὶ ἀνωτέρω τῆς διὰ ἑπτὰ ἐτῶν ἑορτῆς ὁ καλούμενος Ιωβηλαίος· ὅντινα κἂν ἐπὶ ποσὸν φαντασθῆναι εἶναί τι τρανῶς, ἢ τοὺς ἐν αὐτῷ νόμους πληρωθησομένους ἀληθινούς (47), οὐδενός ἐστι τοῦ τὴν πατρικήν βουλὴν περὶ τῆς ἐν ἅπασι τοῖς αἰῶσι διατάξεως κατὰ τὰ ἀνεξερεύνητα αὐτοῦ κρίσ ματα, καὶ τὰς ἀνεξιχνιάστους αὐτοῦ ὁδοὺς τεθεωρη κότος. Πολλάκις δέ μοι ἐπῆλθεν (48) ἀπορεῖν συγ κρούοντι δύο λέξεις ἀποστολικὰς, πῶς συντέλεια αἰώνων ἐστὶν, ἐφ' ᾗ ἅπαξ εἰς ἀθέτησιν τῶν ἁμαρ τιῶν Ἰησοῦς πεφανέρωται, εἰ μέλλουσιν εἶναι αἰῶνες μετὰ τοῦτον ἐπερχόμενοι. Ἔχουσι δὲ αἱ λέξεις αὐτοῦ οὕτως, ἐν μὲν τῇ πρὸς Ἑβραίους· Νυνὶ δὲ ἅπαξ ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων εἰς αθέτησιν τῶν ἁμαρτιῶν διὰ τῆς θυσίας αὐτοῦ πεφανέρωται· ἐν δὲ τῇ πρὸς Ἐφεσίους· ἵνα ἐν δείξηται ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις τὸ υπερβάλλον πλῆθος (49) τῆς χάριτος αὐτοῦ ἐν χρηστότητι ἐφ' ἡμᾶς. Καὶ περὶ τηλικούτων στο χαζόμενος, νομίζω ὅτι ὥσπερ συντέλεια τοῦ ἐνιαυτοῦ ὁ τελευταῖος ἐστι μὴν (50) μεθ᾿ ὃν ἀρχὴ μηνὸς ἑτέ ρου ἐνίσταται· οὕτω μήποτε πλειόνων αιώνων οἱονεὶ ἐνιαυτὸν αἰώνων συμπληρούντων, συντέλειά ἐστιν ὁ ἐνεστώς αἰών, μεθ᾽ ἦν μέλλοντές τινες αἰῶνες ἐνστής σονται, ὧν ἀρχή ἐστιν ὁ μέλλων, καὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς μέλλουσιν ἐνδείξεται ὁ Θεὸς τὸν πλοῦτον τῆς χάριτος αὐτοῦ ἐν χρηστότητι· τοῦ ἁμαρτωλοτάτου καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα δυσφημήσαντος, κρατουμένου παρά τῆς ἁμαρτίας ἐν ὅλῳ τῷ ἐνεστῶτι αἰῶνι, καὶ ἀρχῆ θεν μέχρι τέλους τῷ μέλλοντι μετὰ ταῦτα οὐκ οἶδ' όπως οἰκονομησομένου (51). Ταῦτα τοίνυν ὁ ἰδὼν, καὶ τῇ διανοίᾳ αἰώνων ἑβδομάδα, ἵνα σαββατισμόν τινα ἅγιον θεωρήσῃ, ἐννοήσας, καὶ αἰώνων μήνα, ἵνα τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ ἴδῃ νουμηνίαν· καὶ αἰώνων ἐνιαυτὸν, Α τον Θεῷ φίλος, ὡς πλειόνων μηνῶν τὸν πρῶτον ἰδεῖν ἵνα συνίδῃ τὰς τοῦ ἐνιαυτοῦ τε ἑορτάς, ὅτε δεῖ πᾶν – οὐδενός ἐστι πλὴν τοῦ τὴν Πατρικὴν, καὶ ἀληθινώς, οὐδενός ἐστιν οὐ τὴν Πατρικήν. εἰ μὴ τοῦ τὴν Πατρικήν. δή μοι ἀπῆλθεν. Αu- ΟΚΌΝ. νου, ORIGENIS B sit. Sape mihi oborta dubitatio est duos Apostoli textus conferenti, quomodo consummatio sæculo- rum sit in qua semel ad destitutionein peccati Je- sus apparuit, si futura sunt sæcula post hoc ven- tura. llæc vero sunt ipsius verba, in Epistola qui- dem ad Hebræos: Nunc autem semel in consumma- tione sæculorum ad destitutionem peccati, per hostiam suam apparuit ; in Epistola autem ad Ephesios : Ut ostenderet in sæculis supervenientibus abundantes divitias gratiæ suæ in bonitate super nos 68. De tantis itaque rebus sic conjicio : ut anni consummatio mensis ultimus est post quem instat initium alterius niensis; sic fortasse cum plurima sæcula veluti annum sæculorum impleverint, consuminatio est præsens sæculum, post quod futura quædam instabunt sæcula, quorum principium sit futurum sæculum; et in futuris illis ostendet Deus divitias gratiæ suæ in bonitate; ita ut summus ille peccator et in Spiritum sanctum bla- sphemus per totum hoc præsens sæculum a peccato de tineatur, et post hæc in futuro ab initio ad finem sit ne- scio quomodo tractandus. Haec qui viderit, et hebdoma- dam saeculorum nente conceperit, ut sanctum quod- dam Sabbatum contempletur; et sæculorum men- sem, ut sanctum Dei novilunium videat; et sæculo- rum annum, ut etiam anni festa perspiciat, quibus oportet omne masculinum apparere in conspectu Do- mini Dei “; et talibus sæculis proportionales annos, ut septimum sanctum annum percipiat; denique cum septenarios septem annos sæculorum exqui- sierit quo magis eum collaudet qui tam mirabiles posuit leges: quomodo potest turpiter circa mini- mam horæ particulam unius diei ejusmodi sæculi occupari, et non quidvis faciet ut, cum hic recte præparatus et dignus factus erit, qui substantia- lem panem hodierna die consequatur, accipiat et in diem? Jam enim ex prædictis apertum est quid sit in diem. Qui enim hodierna die Deum qui ex infl- nitis in infinitum exsistit, non tantum precatur ut hodie, sed et in diem accipiat, is ab eo qui potens est dare superabundanter quam petimus aut intelli- gimus v, accipere poterit, ut sic hyperbolice di- cam, etiam superiora iis quæ oculus non vidit, et superiora iis quæ auris non audivit, et superiora iis quæ in cor hominis non ascenderunt". Hec mihi necessario excutienda visa sunt, ut intelligeretur D C Eph. 11, 20. | Cor. 11, 9. Dominus Claudius Fleury, Hebr. 1x, 26. Deuter. XVI, 10. Eph. 11, 7. decursum pariter extendit, suffragante eodem Apo- stolo, qui ex Sabbato lege Mosaica instituto subin- fert relinqui sabbatismum populo Dei, Hebr. iv, 9. Crediderim porro Origenem pio consilio, ut Valen- tinianorum prolina dogmata everteret, quae nas creationi orbis præpositos venditabant, et to- tam ethnicam theogoniain una invexerant, decan- tatos istos Æonas ad futura temporum spatia de- flexisse; in hoc culpandum, quod Evangelii simpli- citatem incrustaverit gentilis philosophiæ insomniis de mundis infinitis sibi invicem succedentibus, et Academiæ placitis de cœlorum ad eadem puncta revolutionibus, et in magno anno Platonico rerum omnium restitutione. EDIT. gitur in codd. wss. Alex., Clar., Colbert 7, teste Millio. et obiter observa Origenem hoc loco quidpiam innuere quod pertinet ad objectum et jure an inju- ria exprobratum ei dogma, diabolum ipsum aliquando (46) Χριστοῦ. Forte legendum, Θεοῦ. (47) Αληθινούς, etc. Legit Bentleius, ἀληθινώς, (48) Codex ms., δέ μοι ἐπῆλθεν. Editio Oxon., (45) Η νεομηνία. Bentleius legit, τῇ νεομηνία. (49) Πλήθος. Βentleius legit, πλοῦτος, et ita le- (50) Codex ms., μήν, editio Oxon., μή, male. (51) Οικονομησομένου. Lege, οικονομηθησομέ

καὶ τὴν δεκάτην αὐτοῦ ἡμέραν, καὶ τὰ ἑξῆς ; Τί δέ με δεί λέγειν περὶ τῆς ἑορτῆς τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων ἡμερῶν, καὶ περὶ τοῦ ἑβδόμου μηνός, οὗ ἡ νεομη νία (45) ἡμέρα σαλπίγγων ἐστὶ, τῇ δὲ δεκάτῃ ἡμέρα ἱλασμοῦ, τῷ μόνῳ νομοθετήσαντι αὐτὰ Θεῷ ἔγνω- σμένων; Τίς δὲ ἐπὶ τοσοῦτον τὸν Χριστοῦ (46) κεχώ ρηκε νοῦν, ὡς τοὺς ἑβδόμους ἐνιαυτοὺς τῆς ἐλευθε- ρίας τῶν Εβραίων οἰκετῶν, καὶ τῆς ἀφέσεως τῶν χρεῶν, ἀνέσεώς τε ἀπὸ γεωργίας τῆς ἁγίας γῆς έχε λαβεῖν; Εστι δέ τις καὶ ἀνωτέρω τῆς διὰ ἑπτὰ ἐτῶν ἑορτῆς ὁ καλούμενος Ιωβηλαίος· ὅντινα κἂν ἐπὶ ποσὸν φαντασθῆναι εἶναί τι τρανῶς, ἢ τοὺς ἐν αὐτῷ νόμους πληρωθησομένους ἀληθινούς (47), οὐδενός ἐστι τοῦ τὴν πατρικήν βουλὴν περὶ τῆς ἐν ἅπασι τοῖς αἰῶσι διατάξεως κατὰ τὰ ἀνεξερεύνητα αὐτοῦ κρίσ ματα, καὶ τὰς ἀνεξιχνιάστους αὐτοῦ ὁδοὺς τεθεωρη κότος. Πολλάκις δέ μοι ἐπῆλθεν (48) ἀπορεῖν συγ κρούοντι δύο λέξεις ἀποστολικὰς, πῶς συντέλεια αἰώνων ἐστὶν, ἐφ' ᾗ ἅπαξ εἰς ἀθέτησιν τῶν ἁμαρ τιῶν Ἰησοῦς πεφανέρωται, εἰ μέλλουσιν εἶναι αἰῶνες μετὰ τοῦτον ἐπερχόμενοι. Ἔχουσι δὲ αἱ λέξεις αὐτοῦ οὕτως, ἐν μὲν τῇ πρὸς Ἑβραίους· Νυνὶ δὲ ἅπαξ ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων εἰς αθέτησιν τῶν ἁμαρτιῶν διὰ τῆς θυσίας αὐτοῦ πεφανέρωται· ἐν δὲ τῇ πρὸς Ἐφεσίους· ἵνα ἐν δείξηται ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις τὸ υπερβάλλον πλῆθος (49) τῆς χάριτος αὐτοῦ ἐν χρηστότητι ἐφ' ἡμᾶς. Καὶ περὶ τηλικούτων στο χαζόμενος, νομίζω ὅτι ὥσπερ συντέλεια τοῦ ἐνιαυτοῦ ὁ τελευταῖος ἐστι μὴν (50) μεθ᾿ ὃν ἀρχὴ μηνὸς ἑτέ ρου ἐνίσταται· οὕτω μήποτε πλειόνων αιώνων οἱονεὶ ἐνιαυτὸν αἰώνων συμπληρούντων, συντέλειά ἐστιν ὁ ἐνεστώς αἰών, μεθ᾽ ἦν μέλλοντές τινες αἰῶνες ἐνστής σονται, ὧν ἀρχή ἐστιν ὁ μέλλων, καὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς μέλλουσιν ἐνδείξεται ὁ Θεὸς τὸν πλοῦτον τῆς χάριτος αὐτοῦ ἐν χρηστότητι· τοῦ ἁμαρτωλοτάτου καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα δυσφημήσαντος, κρατουμένου παρά τῆς ἁμαρτίας ἐν ὅλῳ τῷ ἐνεστῶτι αἰῶνι, καὶ ἀρχῆ θεν μέχρι τέλους τῷ μέλλοντι μετὰ ταῦτα οὐκ οἶδ' όπως οἰκονομησομένου (51). Ταῦτα τοίνυν ὁ ἰδὼν, καὶ τῇ διανοίᾳ αἰώνων ἑβδομάδα, ἵνα σαββατισμόν τινα ἅγιον θεωρήσῃ, ἐννοήσας, καὶ αἰώνων μήνα, ἵνα τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ ἴδῃ νουμηνίαν· καὶ αἰώνων ἐνιαυτὸν, Α τον Θεῷ φίλος, ὡς πλειόνων μηνῶν τὸν πρῶτον ἰδεῖν ἵνα συνίδῃ τὰς τοῦ ἐνιαυτοῦ τε ἑορτάς, ὅτε δεῖ πᾶν – οὐδενός ἐστι πλὴν τοῦ τὴν Πατρικὴν, καὶ ἀληθινώς, οὐδενός ἐστιν οὐ τὴν Πατρικήν. εἰ μὴ τοῦ τὴν Πατρικήν. δή μοι ἀπῆλθεν. Αu- ΟΚΌΝ. νου, ORIGENIS B sit. Sape mihi oborta dubitatio est duos Apostoli textus conferenti, quomodo consummatio sæculo- rum sit in qua semel ad destitutionein peccati Je- sus apparuit, si futura sunt sæcula post hoc ven- tura. llæc vero sunt ipsius verba, in Epistola qui- dem ad Hebræos: Nunc autem semel in consumma- tione sæculorum ad destitutionem peccati, per hostiam suam apparuit ; in Epistola autem ad Ephesios : Ut ostenderet in sæculis supervenientibus abundantes divitias gratiæ suæ in bonitate super nos 68. De tantis itaque rebus sic conjicio : ut anni consummatio mensis ultimus est post quem instat initium alterius niensis; sic fortasse cum plurima sæcula veluti annum sæculorum impleverint, consuminatio est præsens sæculum, post quod futura quædam instabunt sæcula, quorum principium sit futurum sæculum; et in futuris illis ostendet Deus divitias gratiæ suæ in bonitate; ita ut summus ille peccator et in Spiritum sanctum bla- sphemus per totum hoc præsens sæculum a peccato de tineatur, et post hæc in futuro ab initio ad finem sit ne- scio quomodo tractandus. Haec qui viderit, et hebdoma- dam saeculorum nente conceperit, ut sanctum quod- dam Sabbatum contempletur; et sæculorum men- sem, ut sanctum Dei novilunium videat; et sæculo- rum annum, ut etiam anni festa perspiciat, quibus oportet omne masculinum apparere in conspectu Do- mini Dei “; et talibus sæculis proportionales annos, ut septimum sanctum annum percipiat; denique cum septenarios septem annos sæculorum exqui- sierit quo magis eum collaudet qui tam mirabiles posuit leges: quomodo potest turpiter circa mini- mam horæ particulam unius diei ejusmodi sæculi occupari, et non quidvis faciet ut, cum hic recte præparatus et dignus factus erit, qui substantia- lem panem hodierna die consequatur, accipiat et in diem? Jam enim ex prædictis apertum est quid sit in diem. Qui enim hodierna die Deum qui ex infl- nitis in infinitum exsistit, non tantum precatur ut hodie, sed et in diem accipiat, is ab eo qui potens est dare superabundanter quam petimus aut intelli- gimus v, accipere poterit, ut sic hyperbolice di- cam, etiam superiora iis quæ oculus non vidit, et superiora iis quæ auris non audivit, et superiora iis quæ in cor hominis non ascenderunt". Hec mihi necessario excutienda visa sunt, ut intelligeretur D C Eph. 11, 20. | Cor. 11, 9. Dominus Claudius Fleury, Hebr. 1x, 26. Deuter. XVI, 10. Eph. 11, 7. decursum pariter extendit, suffragante eodem Apo- stolo, qui ex Sabbato lege Mosaica instituto subin- fert relinqui sabbatismum populo Dei, Hebr. iv, 9. Crediderim porro Origenem pio consilio, ut Valen- tinianorum prolina dogmata everteret, quae nas creationi orbis præpositos venditabant, et to- tam ethnicam theogoniain una invexerant, decan- tatos istos Æonas ad futura temporum spatia de- flexisse; in hoc culpandum, quod Evangelii simpli- citatem incrustaverit gentilis philosophiæ insomniis de mundis infinitis sibi invicem succedentibus, et Academiæ placitis de cœlorum ad eadem puncta revolutionibus, et in magno anno Platonico rerum omnium restitutione. EDIT. gitur in codd. wss. Alex., Clar., Colbert 7, teste Millio. et obiter observa Origenem hoc loco quidpiam innuere quod pertinet ad objectum et jure an inju- ria exprobratum ei dogma, diabolum ipsum aliquando (46) Χριστοῦ. Forte legendum, Θεοῦ. (47) Αληθινούς, etc. Legit Bentleius, ἀληθινώς, (48) Codex ms., δέ μοι ἐπῆλθεν. Editio Oxon., (45) Η νεομηνία. Bentleius legit, τῇ νεομηνία. (49) Πλήθος. Βentleius legit, πλοῦτος, et ita le- (50) Codex ms., μήν, editio Oxon., μή, male. (51) Οικονομησομένου. Lege, οικονομηθησομέ

ἀρσενικὸν ἐνώπιον φαίνεσθαι Κυρίου Θεοῦ· καὶ τηλικούτων αιώνων τοὺς ἀνάλογον ἐνιαυτούς, ἵνα τὸ ἑβδομον ἅγιον ἔτος καταλαμβάνῃ· καὶ αἰώνων ἑβδο ματικούς (59) Επτά, ὅπως ὑμνήσῃ τὸν τηλικαῦτα νο μοθετήσαντα, ἐξετάσας, πῶς δύναται μικρολογῆσαι περὶ τοῦ ἐλαχίστου μορίου ὥρας τῆς τοῦ τηλικούτου αἰῶνος ἡμέρας, καὶ οὐχὶ πάντα ποιήσει, ἵνα ἀπὸ τῆς ἐνταῦθα παρασκευῆς ἄξιος γενόμενος τοῦ τυχεῖν τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ, λάβῃ αὐτὸν καὶ καθ' ἡμέραν ; Ἤδη σαφοῦς ἐκ τῶν προειρημένων γινομένου, τοῦ καθ' ἡμέραν· τῷ γὰρ ἐξ ἀπείρων ἐπ' ἄπειρον ὄντι Θεῷ οὐ μόνον περὶ τῆς σήμερον (53), ἀλλὰ καὶ πως τοῦ καθ' ἡμέραν ὁ σήμερον εὐχόμενος, ἀπὸ τοῦ δυνατοῦ δωρήσασθαι ὑπὲρ ἐκ περισσοῦ ὦν αιτούμεθα ἢ νοοῦμεν, λαβεῖν οἷός τε ἔσται, ἵν' οὕτως ὑπερβολικῶς εἴπω, καὶ τὰ ὑπὲρ ἃ ὀφθαλμὸς εὐκ εἶδε, καὶ τὰ ὑπὲρ & οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ τὰ ὑπὲρ ἃ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Καὶ ταῦτα δέ μοι (54) δοκεῖ ἀναγκαιότατα ἐξητάσθαι, ἵνα τό τε σήμερον νοηθῇ, καὶ τὸ καθ' ἡμέραν, ὅτε τὸν ἐπιούσιον ἄρτον δοθῆναι ἡμῖν ἀπὸ Πατρὸς αὐτοῦ εὐχόμεθα. Εἰ καὶ τελευταῖον (55) δὲ βιβλίον πρότερον ἐξετάσομεν τὸ ἡμῶν· ἐπεὶ λέγεται οὐχὶ τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον, ἀλλὰ, τὸν ἔστιν ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν καθ' ἡμέραν· ὅμως τε ἐξεταστέον πῶς ἡμῶν ἐστιν ὁ ἄρτος οὗτος. Διδάσκει δὴ (56) Απόστολος, ὅτι, εἴτε ζωή, εἴτε θάνατος, εἴτε μέλλοντα, πάντα τῶν ἁγίων ἐστίν· οὐκ ἀναγκαῖον ἐπὶ τοῦ παρόντος λέγειν. Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ Β ἡμεῖς ἀφήκαμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· ἢ ὡς ὁ Λουκᾶς· Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ γὰρ αὐτοὶ ἀφήκαμεν παντὶ ὀφείλοντι ἡμῖν. Περὶ τῶν ὀφειλημάτων καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει· Απόδοτε πᾶσι τὰς ἐπειλάς· τῷ τὸν φόρον, τὸν φόρον τῷ τὸν φόβον, τὸν φόβον· τῷ τὸ τέλος, τὸ τέλος, τῷ τὴν τιμὴν, τὴν τιμήν. Μηδενὶ μηδὲν ὀφείλετε (57), εἰ μὴ τὸ ἀλλήλους ἀγαπᾷν. Ὀφείλομεν τοιγαροῦν Εχοντές τινα καθήκοντα οὐ μόνον ἐν τῇ δόσει, ἀλλὰ καὶ λόγῳ προσηνεῖ, καὶ τοῖσδέ τισι τοῖς ἔργοις· ἀλλὰ καὶ διάθεσίν τινα τοιάνδε ὀφείλομεν ἔχειν πρὸς αὐ τούς (58). Ταῦτα δὴ ὀφείλοντες, ἤτοι ἀποδίδομεν διὰ τοῦ ἐπιτελεῖν τὰ προστασσόμενα ὑπὸ τοῦ θείου νόμου, ἢ τῷ καταφρονεῖν τοῦ ὑγιοῦς λόγου, μὴ ἀποδιδόντες μένομεν ἐν τῷ ὀφείλειν. Τὸ παραπλήσιον καὶ νοητέον ἐν τοῖς πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ὀφειλήμασι, τούς τε κατά τὸν τῆς θεοσεβείας λόγον ἐν Χριστῷ ἡμῖν συναναγεγεν νημένους, καὶ τοὺς ὁμομητρίους ἢ ὁμοπατρίους ἡμῖν. Ἔστι τις καὶ πρὸς πολίτας ὀφειλή, καὶ ἄλλη κοινὴ πρὸς πάντας ἀνθρώπους, ἰδία μεν ξένους, ἰδία δὲ καὶ ἡλικίαν (59) πατέρων ἔχοντας· καὶ ἄλλη πρός τινας, οὓς εύλογον ὡς υἱοὺς ἢ ὡς ἀδελφοὺς τιμᾷν. Ο οὖν τὰ ἐφειλόμενα ἀδελφοῖς ἐπιτελεῖσθαι μὴ ποιῶν, μένει ὀφειλέτης ὧν μὴ πεποίηκεν. Οὕτως δὲ, εἰ καὶ ἀνθρώ πως ἀπὸ τοῦ φιλανθρώπου τῆς σοφίας πνεύματος ἐπιβαλλόντων τινῶν ἀφ' ἡμῶν ἐλλείποι μεν (63), πλείων γίνεται ἡ ὀφειλή. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τοῖς εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, ματικώς. εβδομαδικούς. τοῦ σήμερον. ταῦτα δέ τη μεί ταῦτα μοι, ταίο σε βιβλίον πρότερον ἐξητάσαμεν. σκει δέ. περί ών, νεί περὶ οὗ οὐκ ἀναγκαῖον, εἰε. • λητε. πρὸς ἀνθρώπους, νεί πρὸς ἀλλήλους. ἡλικίαν, LIBELLUS DE ORATIONE. A quid sit hodie et quid sit in diem, quando substan- tialem nobis panem oramus ab ipsius Patre dari. Quanquam autem juxta posterius Evangelium antea expenderimus vocem nostrum, ubi dicitur non panem nostrum substantialem da nobis hodie, sed punem nostrum substantialem da nobis in diem; tamen in- quirendum etiam est quomodo noster sit hic panis. Docet autem Apostolus, sive vilam, sive mortem, sive prasentia, sive futura omnia ", sanctorum esse. De quo non est necesse nunc dicere. C bus debemus, et iis qui per religionis verba nobis dimittimus debitoribus nostris. Aut ut Lucas : Et dimitte nobis peceata nos:ra, siquidem et ipsi di- mittimus omni debenti nobis. De debitis Apostolus etiam ait : Reddite omnibus debila; cui tribulum, tributum; cui vectigal, rectigal; cui timorem, timo- rem ; cui honorem, honorem. Nemini quidquam de- beatis, nisi ut invicem diligatis *. Debemus igitur, habemusque implenda officia quædam, non dando solum, sed et benigne loquendo, ac certis quibus- dam agendis. Quin et certo quodam modo affecti in alios esse debemus; quæ debita aut reddinus im- plentes quæ divina lege præscripta sunt, aut con- tempta sana ratione non reddimus, manemusque debitores. Simili modo æstimanda sunt quæ fratri- Cor. 111, fore salvandum. Confer quæ ea de re disquiruntur D Origenianorum lib. ut, quastione undecima, num. 16, 17, et 24. Bentleius legit, editio Oxon., PATROL. GR. XI. cum sunt in Christo regenerati, ac iis qui eadem ac nos matre vel eodem patre geniti. Et aliquod etiam erga cives debitum, item aliud erga homines om- nes commune; proprium item in hospites; proprium in eos, qui parentum ætatem habent; aliud in quos- dam quos æquum est ut filios aut ut fratres honore prosequi. Igitur qui ea non facit quæ in fratres im plenda sunt, debitor manet eorum, quæ prætermi- sit; similiter si desimus hominibus in iis, quæ per humanissimum sapientiæ spiritum a nobis obvenire illis decet, majus fit debitum. Quin et in iis quæ ad nos pertinent, debemus corpore quidem sic uti, nec Paulo post lego, etc. 23. Et dimille nobis debila nostra, sicut et nos 22. 13 Rom. XIII, 7, 8. (52) Codex ms. Ἑβδοματικούς. Εditio Oxon., ἑβδο (53) Περὶ τῆς σήμερον. Lego cum Bentleio, περί (54) Codex ins., (3) Καὶ τελευταῖο, etc. Lego, εἰ κατὰ τελευ (56) Codex ms., διδάσκει δή. Editio Oxon., διδά- (57) Codex ms., ὀφείλετε editio Oxon., οφεί (58) Πρὸς αὐτούς. Bentleiolegendum videtur vel (59) Lego, ίδια πρὸς ξένους, ἰδία δὲ καὶ πρὸς τοὺς (60) Ελλείποιμεν. Forte, ελλείπομεν,

ἀρσενικὸν ἐνώπιον φαίνεσθαι Κυρίου Θεοῦ· καὶ τηλικούτων αιώνων τοὺς ἀνάλογον ἐνιαυτούς, ἵνα τὸ ἑβδομον ἅγιον ἔτος καταλαμβάνῃ· καὶ αἰώνων ἑβδο ματικούς (59) Επτά, ὅπως ὑμνήσῃ τὸν τηλικαῦτα νο μοθετήσαντα, ἐξετάσας, πῶς δύναται μικρολογῆσαι περὶ τοῦ ἐλαχίστου μορίου ὥρας τῆς τοῦ τηλικούτου αἰῶνος ἡμέρας, καὶ οὐχὶ πάντα ποιήσει, ἵνα ἀπὸ τῆς ἐνταῦθα παρασκευῆς ἄξιος γενόμενος τοῦ τυχεῖν τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ, λάβῃ αὐτὸν καὶ καθ' ἡμέραν ; Ἤδη σαφοῦς ἐκ τῶν προειρημένων γινομένου, τοῦ καθ' ἡμέραν· τῷ γὰρ ἐξ ἀπείρων ἐπ' ἄπειρον ὄντι Θεῷ οὐ μόνον περὶ τῆς σήμερον (53), ἀλλὰ καὶ πως τοῦ καθ' ἡμέραν ὁ σήμερον εὐχόμενος, ἀπὸ τοῦ δυνατοῦ δωρήσασθαι ὑπὲρ ἐκ περισσοῦ ὦν αιτούμεθα ἢ νοοῦμεν, λαβεῖν οἷός τε ἔσται, ἵν' οὕτως ὑπερβολικῶς εἴπω, καὶ τὰ ὑπὲρ ἃ ὀφθαλμὸς εὐκ εἶδε, καὶ τὰ ὑπὲρ & οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ τὰ ὑπὲρ ἃ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Καὶ ταῦτα δέ μοι (54) δοκεῖ ἀναγκαιότατα ἐξητάσθαι, ἵνα τό τε σήμερον νοηθῇ, καὶ τὸ καθ' ἡμέραν, ὅτε τὸν ἐπιούσιον ἄρτον δοθῆναι ἡμῖν ἀπὸ Πατρὸς αὐτοῦ εὐχόμεθα. Εἰ καὶ τελευταῖον (55) δὲ βιβλίον πρότερον ἐξετάσομεν τὸ ἡμῶν· ἐπεὶ λέγεται οὐχὶ τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον, ἀλλὰ, τὸν ἔστιν ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν καθ' ἡμέραν· ὅμως τε ἐξεταστέον πῶς ἡμῶν ἐστιν ὁ ἄρτος οὗτος. Διδάσκει δὴ (56) Απόστολος, ὅτι, εἴτε ζωή, εἴτε θάνατος, εἴτε μέλλοντα, πάντα τῶν ἁγίων ἐστίν· οὐκ ἀναγκαῖον ἐπὶ τοῦ παρόντος λέγειν. Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ Β ἡμεῖς ἀφήκαμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· ἢ ὡς ὁ Λουκᾶς· Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ γὰρ αὐτοὶ ἀφήκαμεν παντὶ ὀφείλοντι ἡμῖν. Περὶ τῶν ὀφειλημάτων καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει· Απόδοτε πᾶσι τὰς ἐπειλάς· τῷ τὸν φόρον, τὸν φόρον τῷ τὸν φόβον, τὸν φόβον· τῷ τὸ τέλος, τὸ τέλος, τῷ τὴν τιμὴν, τὴν τιμήν. Μηδενὶ μηδὲν ὀφείλετε (57), εἰ μὴ τὸ ἀλλήλους ἀγαπᾷν. Ὀφείλομεν τοιγαροῦν Εχοντές τινα καθήκοντα οὐ μόνον ἐν τῇ δόσει, ἀλλὰ καὶ λόγῳ προσηνεῖ, καὶ τοῖσδέ τισι τοῖς ἔργοις· ἀλλὰ καὶ διάθεσίν τινα τοιάνδε ὀφείλομεν ἔχειν πρὸς αὐ τούς (58). Ταῦτα δὴ ὀφείλοντες, ἤτοι ἀποδίδομεν διὰ τοῦ ἐπιτελεῖν τὰ προστασσόμενα ὑπὸ τοῦ θείου νόμου, ἢ τῷ καταφρονεῖν τοῦ ὑγιοῦς λόγου, μὴ ἀποδιδόντες μένομεν ἐν τῷ ὀφείλειν. Τὸ παραπλήσιον καὶ νοητέον ἐν τοῖς πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ὀφειλήμασι, τούς τε κατά τὸν τῆς θεοσεβείας λόγον ἐν Χριστῷ ἡμῖν συναναγεγεν νημένους, καὶ τοὺς ὁμομητρίους ἢ ὁμοπατρίους ἡμῖν. Ἔστι τις καὶ πρὸς πολίτας ὀφειλή, καὶ ἄλλη κοινὴ πρὸς πάντας ἀνθρώπους, ἰδία μεν ξένους, ἰδία δὲ καὶ ἡλικίαν (59) πατέρων ἔχοντας· καὶ ἄλλη πρός τινας, οὓς εύλογον ὡς υἱοὺς ἢ ὡς ἀδελφοὺς τιμᾷν. Ο οὖν τὰ ἐφειλόμενα ἀδελφοῖς ἐπιτελεῖσθαι μὴ ποιῶν, μένει ὀφειλέτης ὧν μὴ πεποίηκεν. Οὕτως δὲ, εἰ καὶ ἀνθρώ πως ἀπὸ τοῦ φιλανθρώπου τῆς σοφίας πνεύματος ἐπιβαλλόντων τινῶν ἀφ' ἡμῶν ἐλλείποι μεν (63), πλείων γίνεται ἡ ὀφειλή. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τοῖς εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, ματικώς. εβδομαδικούς. τοῦ σήμερον. ταῦτα δέ τη μεί ταῦτα μοι, ταίο σε βιβλίον πρότερον ἐξητάσαμεν. σκει δέ. περί ών, νεί περὶ οὗ οὐκ ἀναγκαῖον, εἰε. • λητε. πρὸς ἀνθρώπους, νεί πρὸς ἀλλήλους. ἡλικίαν, LIBELLUS DE ORATIONE. A quid sit hodie et quid sit in diem, quando substan- tialem nobis panem oramus ab ipsius Patre dari. Quanquam autem juxta posterius Evangelium antea expenderimus vocem nostrum, ubi dicitur non panem nostrum substantialem da nobis hodie, sed punem nostrum substantialem da nobis in diem; tamen in- quirendum etiam est quomodo noster sit hic panis. Docet autem Apostolus, sive vilam, sive mortem, sive prasentia, sive futura omnia ", sanctorum esse. De quo non est necesse nunc dicere. C bus debemus, et iis qui per religionis verba nobis dimittimus debitoribus nostris. Aut ut Lucas : Et dimitte nobis peceata nos:ra, siquidem et ipsi di- mittimus omni debenti nobis. De debitis Apostolus etiam ait : Reddite omnibus debila; cui tribulum, tributum; cui vectigal, rectigal; cui timorem, timo- rem ; cui honorem, honorem. Nemini quidquam de- beatis, nisi ut invicem diligatis *. Debemus igitur, habemusque implenda officia quædam, non dando solum, sed et benigne loquendo, ac certis quibus- dam agendis. Quin et certo quodam modo affecti in alios esse debemus; quæ debita aut reddinus im- plentes quæ divina lege præscripta sunt, aut con- tempta sana ratione non reddimus, manemusque debitores. Simili modo æstimanda sunt quæ fratri- Cor. 111, fore salvandum. Confer quæ ea de re disquiruntur D Origenianorum lib. ut, quastione undecima, num. 16, 17, et 24. Bentleius legit, editio Oxon., PATROL. GR. XI. cum sunt in Christo regenerati, ac iis qui eadem ac nos matre vel eodem patre geniti. Et aliquod etiam erga cives debitum, item aliud erga homines om- nes commune; proprium item in hospites; proprium in eos, qui parentum ætatem habent; aliud in quos- dam quos æquum est ut filios aut ut fratres honore prosequi. Igitur qui ea non facit quæ in fratres im plenda sunt, debitor manet eorum, quæ prætermi- sit; similiter si desimus hominibus in iis, quæ per humanissimum sapientiæ spiritum a nobis obvenire illis decet, majus fit debitum. Quin et in iis quæ ad nos pertinent, debemus corpore quidem sic uti, nec Paulo post lego, etc. 23. Et dimille nobis debila nostra, sicut et nos 22. 13 Rom. XIII, 7, 8. (52) Codex ms. Ἑβδοματικούς. Εditio Oxon., ἑβδο (53) Περὶ τῆς σήμερον. Lego cum Bentleio, περί (54) Codex ins., (3) Καὶ τελευταῖο, etc. Lego, εἰ κατὰ τελευ (56) Codex ms., διδάσκει δή. Editio Oxon., διδά- (57) Codex ms., ὀφείλετε editio Oxon., οφεί (58) Πρὸς αὐτούς. Bentleiolegendum videtur vel (59) Lego, ίδια πρὸς ξένους, ἰδία δὲ καὶ πρὸς τοὺς (60) Ελλείποιμεν. Forte, ελλείπομεν,

ἀρσενικὸν ἐνώπιον φαίνεσθαι Κυρίου Θεοῦ· καὶ τηλικούτων αιώνων τοὺς ἀνάλογον ἐνιαυτούς, ἵνα τὸ ἑβδομον ἅγιον ἔτος καταλαμβάνῃ· καὶ αἰώνων ἑβδο ματικούς (59) Επτά, ὅπως ὑμνήσῃ τὸν τηλικαῦτα νο μοθετήσαντα, ἐξετάσας, πῶς δύναται μικρολογῆσαι περὶ τοῦ ἐλαχίστου μορίου ὥρας τῆς τοῦ τηλικούτου αἰῶνος ἡμέρας, καὶ οὐχὶ πάντα ποιήσει, ἵνα ἀπὸ τῆς ἐνταῦθα παρασκευῆς ἄξιος γενόμενος τοῦ τυχεῖν τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ, λάβῃ αὐτὸν καὶ καθ' ἡμέραν ; Ἤδη σαφοῦς ἐκ τῶν προειρημένων γινομένου, τοῦ καθ' ἡμέραν· τῷ γὰρ ἐξ ἀπείρων ἐπ' ἄπειρον ὄντι Θεῷ οὐ μόνον περὶ τῆς σήμερον (53), ἀλλὰ καὶ πως τοῦ καθ' ἡμέραν ὁ σήμερον εὐχόμενος, ἀπὸ τοῦ δυνατοῦ δωρήσασθαι ὑπὲρ ἐκ περισσοῦ ὦν αιτούμεθα ἢ νοοῦμεν, λαβεῖν οἷός τε ἔσται, ἵν' οὕτως ὑπερβολικῶς εἴπω, καὶ τὰ ὑπὲρ ἃ ὀφθαλμὸς εὐκ εἶδε, καὶ τὰ ὑπὲρ & οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ τὰ ὑπὲρ ἃ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Καὶ ταῦτα δέ μοι (54) δοκεῖ ἀναγκαιότατα ἐξητάσθαι, ἵνα τό τε σήμερον νοηθῇ, καὶ τὸ καθ' ἡμέραν, ὅτε τὸν ἐπιούσιον ἄρτον δοθῆναι ἡμῖν ἀπὸ Πατρὸς αὐτοῦ εὐχόμεθα. Εἰ καὶ τελευταῖον (55) δὲ βιβλίον πρότερον ἐξετάσομεν τὸ ἡμῶν· ἐπεὶ λέγεται οὐχὶ τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον, ἀλλὰ, τὸν ἔστιν ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν καθ' ἡμέραν· ὅμως τε ἐξεταστέον πῶς ἡμῶν ἐστιν ὁ ἄρτος οὗτος. Διδάσκει δὴ (56) Απόστολος, ὅτι, εἴτε ζωή, εἴτε θάνατος, εἴτε μέλλοντα, πάντα τῶν ἁγίων ἐστίν· οὐκ ἀναγκαῖον ἐπὶ τοῦ παρόντος λέγειν. Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ Β ἡμεῖς ἀφήκαμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· ἢ ὡς ὁ Λουκᾶς· Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ γὰρ αὐτοὶ ἀφήκαμεν παντὶ ὀφείλοντι ἡμῖν. Περὶ τῶν ὀφειλημάτων καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει· Απόδοτε πᾶσι τὰς ἐπειλάς· τῷ τὸν φόρον, τὸν φόρον τῷ τὸν φόβον, τὸν φόβον· τῷ τὸ τέλος, τὸ τέλος, τῷ τὴν τιμὴν, τὴν τιμήν. Μηδενὶ μηδὲν ὀφείλετε (57), εἰ μὴ τὸ ἀλλήλους ἀγαπᾷν. Ὀφείλομεν τοιγαροῦν Εχοντές τινα καθήκοντα οὐ μόνον ἐν τῇ δόσει, ἀλλὰ καὶ λόγῳ προσηνεῖ, καὶ τοῖσδέ τισι τοῖς ἔργοις· ἀλλὰ καὶ διάθεσίν τινα τοιάνδε ὀφείλομεν ἔχειν πρὸς αὐ τούς (58). Ταῦτα δὴ ὀφείλοντες, ἤτοι ἀποδίδομεν διὰ τοῦ ἐπιτελεῖν τὰ προστασσόμενα ὑπὸ τοῦ θείου νόμου, ἢ τῷ καταφρονεῖν τοῦ ὑγιοῦς λόγου, μὴ ἀποδιδόντες μένομεν ἐν τῷ ὀφείλειν. Τὸ παραπλήσιον καὶ νοητέον ἐν τοῖς πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ὀφειλήμασι, τούς τε κατά τὸν τῆς θεοσεβείας λόγον ἐν Χριστῷ ἡμῖν συναναγεγεν νημένους, καὶ τοὺς ὁμομητρίους ἢ ὁμοπατρίους ἡμῖν. Ἔστι τις καὶ πρὸς πολίτας ὀφειλή, καὶ ἄλλη κοινὴ πρὸς πάντας ἀνθρώπους, ἰδία μεν ξένους, ἰδία δὲ καὶ ἡλικίαν (59) πατέρων ἔχοντας· καὶ ἄλλη πρός τινας, οὓς εύλογον ὡς υἱοὺς ἢ ὡς ἀδελφοὺς τιμᾷν. Ο οὖν τὰ ἐφειλόμενα ἀδελφοῖς ἐπιτελεῖσθαι μὴ ποιῶν, μένει ὀφειλέτης ὧν μὴ πεποίηκεν. Οὕτως δὲ, εἰ καὶ ἀνθρώ πως ἀπὸ τοῦ φιλανθρώπου τῆς σοφίας πνεύματος ἐπιβαλλόντων τινῶν ἀφ' ἡμῶν ἐλλείποι μεν (63), πλείων γίνεται ἡ ὀφειλή. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τοῖς εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, ματικώς. εβδομαδικούς. τοῦ σήμερον. ταῦτα δέ τη μεί ταῦτα μοι, ταίο σε βιβλίον πρότερον ἐξητάσαμεν. σκει δέ. περί ών, νεί περὶ οὗ οὐκ ἀναγκαῖον, εἰε. • λητε. πρὸς ἀνθρώπους, νεί πρὸς ἀλλήλους. ἡλικίαν, LIBELLUS DE ORATIONE. A quid sit hodie et quid sit in diem, quando substan- tialem nobis panem oramus ab ipsius Patre dari. Quanquam autem juxta posterius Evangelium antea expenderimus vocem nostrum, ubi dicitur non panem nostrum substantialem da nobis hodie, sed punem nostrum substantialem da nobis in diem; tamen in- quirendum etiam est quomodo noster sit hic panis. Docet autem Apostolus, sive vilam, sive mortem, sive prasentia, sive futura omnia ", sanctorum esse. De quo non est necesse nunc dicere. C bus debemus, et iis qui per religionis verba nobis dimittimus debitoribus nostris. Aut ut Lucas : Et dimitte nobis peceata nos:ra, siquidem et ipsi di- mittimus omni debenti nobis. De debitis Apostolus etiam ait : Reddite omnibus debila; cui tribulum, tributum; cui vectigal, rectigal; cui timorem, timo- rem ; cui honorem, honorem. Nemini quidquam de- beatis, nisi ut invicem diligatis *. Debemus igitur, habemusque implenda officia quædam, non dando solum, sed et benigne loquendo, ac certis quibus- dam agendis. Quin et certo quodam modo affecti in alios esse debemus; quæ debita aut reddinus im- plentes quæ divina lege præscripta sunt, aut con- tempta sana ratione non reddimus, manemusque debitores. Simili modo æstimanda sunt quæ fratri- Cor. 111, fore salvandum. Confer quæ ea de re disquiruntur D Origenianorum lib. ut, quastione undecima, num. 16, 17, et 24. Bentleius legit, editio Oxon., PATROL. GR. XI. cum sunt in Christo regenerati, ac iis qui eadem ac nos matre vel eodem patre geniti. Et aliquod etiam erga cives debitum, item aliud erga homines om- nes commune; proprium item in hospites; proprium in eos, qui parentum ætatem habent; aliud in quos- dam quos æquum est ut filios aut ut fratres honore prosequi. Igitur qui ea non facit quæ in fratres im plenda sunt, debitor manet eorum, quæ prætermi- sit; similiter si desimus hominibus in iis, quæ per humanissimum sapientiæ spiritum a nobis obvenire illis decet, majus fit debitum. Quin et in iis quæ ad nos pertinent, debemus corpore quidem sic uti, nec Paulo post lego, etc. 23. Et dimille nobis debila nostra, sicut et nos 22. 13 Rom. XIII, 7, 8. (52) Codex ms. Ἑβδοματικούς. Εditio Oxon., ἑβδο (53) Περὶ τῆς σήμερον. Lego cum Bentleio, περί (54) Codex ins., (3) Καὶ τελευταῖο, etc. Lego, εἰ κατὰ τελευ (56) Codex ms., διδάσκει δή. Editio Oxon., διδά- (57) Codex ms., ὀφείλετε editio Oxon., οφεί (58) Πρὸς αὐτούς. Bentleiolegendum videtur vel (59) Lego, ίδια πρὸς ξένους, ἰδία δὲ καὶ πρὸς τοὺς (60) Ελλείποιμεν. Forte, ελλείπομεν,

Α ὀφείλομεν τῷ μὲν σώματι οὕτωσὶ χρῆσθαι, οὐχὶ εἰς τὸ κατατρίβειν σάρκας σώματος διὰ τῆς φιληδονίας ὀφείλομεν δὲ καὶ τῇ ψυχῇ τήνδε τὴν ἐπιμέλειαν προσ- ἄγειν, καὶ τοῦ νοῦ τῆς ὀξύτητος πρόνοιαν ποιεῖσθαι, τοῦ τε λόγου, ἵν᾿ ἄκεντρος (61) καὶ ὠφέλιμος ᾖ, καὶ μηδαμῶς ἀργός. Ἐπὰν δὴ καὶ τὰ εἰς ἡμᾶς ὑφ᾽ ἡμῶν αὐτῶν ὀφειλόμενα μή πράττωμεν, βαρύτερον ἡμῖν τὸ όφλημα (62) γίνεται. Καὶ ἐπὶ τούτοις πᾶσι, τὸ ὑπὲρ πάντα ποίημα καὶ πλάσμα ὄντες τοῦ Θεοῦ, ὁφειλομέν τινα διάθεσιν σώζειν πρὸς αὐτὸν (63), καὶ ἀγάπην τὴν ἐξ ὅλης καρδίας, καὶ ἐξ ὅλης ἰσχύος, καὶ ἐξ ὅλης διανοίας· ἅτινα ἐὰν μὴ κατορθώσωμεν, ὀφειλέται μέ νομεν Θεοῦ, ἁμαρτάνοντες εἰς Κύριον. Και τίς ἐπὶ τούτοις εὔξεται περὶ ἡμῶν; Ἐὰν γὰρ ἁμαρτάνων ἁμάρτῃ ἀνὴρ εἰς ἄνδρα, καὶ προσεύξεται περὶ αὐτ Β τοῦ. Ἐὰν εἰς Κύριον ἁμάρτῃ, τίς προσεύξεται περὶ ἵνα κέντρος. το λημα. τού μεθα. αὐτοῦ; ὡς φησὶν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν ὁ Ηλεί (64). ᾿Αλλὰ καὶ Χριστοῦ ὠνησαμένου ἡμᾶς τῷ ἰδί αἵματι ὀφειλέται ἐσμεν, ὥσπερ καὶ πᾶς οἰκέτης του ὠνησαμένου ἐστὶν ὀφειλέτης τοῦ τοσοῦδε δοθέντος ὑπὲρ αὐτοῦ χρήματος. Ἔστι τις ἡμῖν καὶ πρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὀφειλὴ ἀποδιδομένη, ὅτε οὐ λυποῦμεν αὐτὸ, ἐν ᾧ ἐσφραγίσθημεν εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως· καὶ μὴ λυποῦντες αὐτό, φέρομεν τοὺς καρποὺς οὓς ἀπαι τούμεθα (65), συνόντος αὐτοῦ ἡμῖν καὶ ζωοποιοῦντο; ἡμῶν τὴν ψυχήν. Εἰ καὶ μὴ ἴσμεν δὲ ἐπιμελῶς, τίς ὁ ἑκάστου ἡμῶν ἄγγελος (66) βλέπων τοῦ ἐν οὐρανοῖ; Πατρὸς τὸ πρόσωπον, ἀλλὰ φανερόν γε ἐπισκοπή- σαντι ἑκάστῳ ἡμῶν γίνεται, ὅτι κακείνῳ ὀφείλεται τινῶν ἐσμεν. Εἰ δὲ καὶ ἐν θεάτρῳ ἐσμὲν κόσμου, καὶ ἀγγέλων, καὶ ἀνθρώπων, ἰστέον ὅτι ὥσπερ ὁ ἐν θεάτ τρῳ (67) ὀφειλέτης ἐστὶ τοῦ τάδε τινὰ εἰπεῖν ἢ ποιῆ - σαι ἐν ὄψει τῶν θεατῶν, ἅπερ μὴ πράξας τις, ὡς τὸ πᾶν ὑβρίσας θέατρον, κολάζεται· οὕτω καὶ ἡμεῖς τῷ ὅλῳ κόσμῳ, καὶ τοῖς πᾶσιν ἀγγέλοις, τῷ τε τῶν ἀνα θρώπων γένει ὀφείλομεν ταῦτα, ἃ βουληθέντες ἀπὸ τῆς σοφίας μαθησόμεθα. Χωρὶς δὲ τούτων καθολικων τέρων ὄντων, ἔστι τις χήρας προνοουμένης ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας ὀφειλὴ, καὶ ἑτέρα διακόνου (68), καὶ ἄλλη πρεσβυτέρου, καὶ ἐπισκόπου δὲ ὀφειλὴ βαρυτάτη ἐστὶν ἀπαιτουμένη ὑπὸ τοῦ τῆς ὅλης Ἐκκλησίας Σω τῆρος (69), καὶ ἐκδικουμένη εἰ μὴ ἀποδιδῷτο. Ηδη δε ὁ Ἀπόστολος ὀφειλήν τινα κοινὴν ὠνόμασεν ἀνδρε καὶ γυναικὸς, λέγων· Τῇ γυναικὶ ὁ ἀνὴρ τὴν ἐφει λὴν ἀποδιδότω· ὁμοίως καὶ ἡ γυνὴ τῷ ἀνδρί. Καὶ ἐπιφέρει· Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους. Και τι με δεξ λέγειν, παρόντα ἑαυτῷ (70) ἀναλέγεσθαι ἐκ τῶν εἰρη μένων τοῦ ἐντυγχάνοντος τῇδε τῇ γραφῇ, ὅτα ὀφεί ὥσπερ ἐν θεάτρω, παρὸν τὰ ἑαυτῶν ἀναλέγεσθαι ἐκ τῶν εἰρημένων της ἐντυγχάνοντας. ORIGENIS carnes ejus voluptatis studio conterere; debemus vero animæ certam curam impendere, et mentis acrimoniæ attendere, necnon sermoni, ut aculeo careat, et utilis sit, et nullatenus otiosus; que a nobis ipsis nobis debita si non agimus, gravius fit debitum. Præterea cum omnium longe maximum Dei opus simus et figmentum, certum in illam affe- ctum servare, charitatemque ex toto corde, et ex totis viribus, et ex tota mente debemus; quæ ni præstiterimus, debitores Dei manemus peccantes in Dominum. Et quis de his orabit pro nobis ? Si enim peccans peccaverit vir in virum, et orabit pro eo. Si in Dominum peccaverit, quis orabit pro eo”? ut in primo Regum ait fleli. Christi etiam qui proprio nos redemit sanguine, debitores su- mus, quemadmodum servus quilibet debitor est .emptoris, qui tantum pro ipso pecuniæ dedit. Est et in Spiritum sanctum debitum aliquod nostrum quod tunc reddimus, cum euin non contris:amus in quo signati sumus in diem redemptionis, eumque Hon contristantes, ferimus requisitos a nobis fru- clus, ipso adjuvante et animam nostram vivificante. Porro etsi accurate non sciunus, quis uniuscujusque nostrum angelus sit semper videns faciem Patris qui in coelis est, illud tamen consideranti cuique manifestum est, illi quoque debitores nos esse. Item si spectaculum sumus mundo et angelis et ho- minibus, sciendum est sicut qui spectandus pro- dit, tenetur hæc et illa dicere aut facere in specta- torum oculis, quæ ni fecerit, pœnas dat velut in omne theatrum contumeliosus ; sic et nos universo mundo, omnibus angelis, hominum generi ea de- bere, quæ sapientia nos, si voluerimus, docebit. Præter hæc omnia quæ magis ad universos perti- nent, est aliquod debitum viduæ, cujus Ecclesia curam gerit; item aliud diaconi, aliud presbyteri; episcopi denique debitum gravissimum est, quod ni reddatur, judicio repetet totius Ecclesiae Salvator. Jam vero Apostolus commune quoddam viri mulie- risque debitum nominavit, cum ait : Uxori vir de- bitum reddat, similiter autem et uxor viro. Et addit: Nolite frudare invicem". Quid autem me opus est dicere, quot oneremur debitis, quibus aut non reddentes tenebimur, aut reddentes liberabimur, cum sua quisque lector debita ex his que dicta sunt, colligere possit? Fieri certe non potest ut qui in hac vita est, omni diei noctisque hora non debeat. Sed cum quis debet, aut reddit debitum, * Reg. 11, 25. Epl. IV, 30. C D | Cor. 19, 9. gelis tutelaribus opinatus sit Origenes, luse disqui- rism Origenianorum lib. 11, quæst. 5, uuiu. 26, 27, TT I Cor. VII, 28, 29, 30, 31. 3. in Ecclesia, et eorum munia, de quibus novaiori- bus nonnullis litem intendere visum est, disertis- sime hic distinguit Origenes. (61) Codex ms. optime, ἵν᾿ ἄκεντρος. Editio Oxon., (62) Codex ms., όφλημα. Editio Οxon., ὀφεί (63) Coles ms., αὐτόν. Editio Οxon., αὐτούς. (64) Codex ms, Ηλεί. Editio Oxon., Ηλί. (65) Codex ms., ἀπαιτούμεθα. Editio Oxon. έπαι- (6) Τίς ὁ ἑκάστου ἡμῶν ἄγγελος. Quid de al- (67) Codles ins., ὥσπερ ὁ ἐν θεάτρω. Editio Oxon., (68) Καὶ ἑτέρα διακόνου, etc. llos tres ordines (69) Σωτῆρος. Legit Bentleius, σώματος. (70) Παρόντα ἑαυτῷ, etc. Lego cum eolem :

Α ὀφείλομεν τῷ μὲν σώματι οὕτωσὶ χρῆσθαι, οὐχὶ εἰς τὸ κατατρίβειν σάρκας σώματος διὰ τῆς φιληδονίας ὀφείλομεν δὲ καὶ τῇ ψυχῇ τήνδε τὴν ἐπιμέλειαν προσ- ἄγειν, καὶ τοῦ νοῦ τῆς ὀξύτητος πρόνοιαν ποιεῖσθαι, τοῦ τε λόγου, ἵν᾿ ἄκεντρος (61) καὶ ὠφέλιμος ᾖ, καὶ μηδαμῶς ἀργός. Ἐπὰν δὴ καὶ τὰ εἰς ἡμᾶς ὑφ᾽ ἡμῶν αὐτῶν ὀφειλόμενα μή πράττωμεν, βαρύτερον ἡμῖν τὸ όφλημα (62) γίνεται. Καὶ ἐπὶ τούτοις πᾶσι, τὸ ὑπὲρ πάντα ποίημα καὶ πλάσμα ὄντες τοῦ Θεοῦ, ὁφειλομέν τινα διάθεσιν σώζειν πρὸς αὐτὸν (63), καὶ ἀγάπην τὴν ἐξ ὅλης καρδίας, καὶ ἐξ ὅλης ἰσχύος, καὶ ἐξ ὅλης διανοίας· ἅτινα ἐὰν μὴ κατορθώσωμεν, ὀφειλέται μέ νομεν Θεοῦ, ἁμαρτάνοντες εἰς Κύριον. Και τίς ἐπὶ τούτοις εὔξεται περὶ ἡμῶν; Ἐὰν γὰρ ἁμαρτάνων ἁμάρτῃ ἀνὴρ εἰς ἄνδρα, καὶ προσεύξεται περὶ αὐτ Β τοῦ. Ἐὰν εἰς Κύριον ἁμάρτῃ, τίς προσεύξεται περὶ ἵνα κέντρος. το λημα. τού μεθα. αὐτοῦ; ὡς φησὶν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν ὁ Ηλεί (64). ᾿Αλλὰ καὶ Χριστοῦ ὠνησαμένου ἡμᾶς τῷ ἰδί αἵματι ὀφειλέται ἐσμεν, ὥσπερ καὶ πᾶς οἰκέτης του ὠνησαμένου ἐστὶν ὀφειλέτης τοῦ τοσοῦδε δοθέντος ὑπὲρ αὐτοῦ χρήματος. Ἔστι τις ἡμῖν καὶ πρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὀφειλὴ ἀποδιδομένη, ὅτε οὐ λυποῦμεν αὐτὸ, ἐν ᾧ ἐσφραγίσθημεν εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως· καὶ μὴ λυποῦντες αὐτό, φέρομεν τοὺς καρποὺς οὓς ἀπαι τούμεθα (65), συνόντος αὐτοῦ ἡμῖν καὶ ζωοποιοῦντο; ἡμῶν τὴν ψυχήν. Εἰ καὶ μὴ ἴσμεν δὲ ἐπιμελῶς, τίς ὁ ἑκάστου ἡμῶν ἄγγελος (66) βλέπων τοῦ ἐν οὐρανοῖ; Πατρὸς τὸ πρόσωπον, ἀλλὰ φανερόν γε ἐπισκοπή- σαντι ἑκάστῳ ἡμῶν γίνεται, ὅτι κακείνῳ ὀφείλεται τινῶν ἐσμεν. Εἰ δὲ καὶ ἐν θεάτρῳ ἐσμὲν κόσμου, καὶ ἀγγέλων, καὶ ἀνθρώπων, ἰστέον ὅτι ὥσπερ ὁ ἐν θεάτ τρῳ (67) ὀφειλέτης ἐστὶ τοῦ τάδε τινὰ εἰπεῖν ἢ ποιῆ - σαι ἐν ὄψει τῶν θεατῶν, ἅπερ μὴ πράξας τις, ὡς τὸ πᾶν ὑβρίσας θέατρον, κολάζεται· οὕτω καὶ ἡμεῖς τῷ ὅλῳ κόσμῳ, καὶ τοῖς πᾶσιν ἀγγέλοις, τῷ τε τῶν ἀνα θρώπων γένει ὀφείλομεν ταῦτα, ἃ βουληθέντες ἀπὸ τῆς σοφίας μαθησόμεθα. Χωρὶς δὲ τούτων καθολικων τέρων ὄντων, ἔστι τις χήρας προνοουμένης ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας ὀφειλὴ, καὶ ἑτέρα διακόνου (68), καὶ ἄλλη πρεσβυτέρου, καὶ ἐπισκόπου δὲ ὀφειλὴ βαρυτάτη ἐστὶν ἀπαιτουμένη ὑπὸ τοῦ τῆς ὅλης Ἐκκλησίας Σω τῆρος (69), καὶ ἐκδικουμένη εἰ μὴ ἀποδιδῷτο. Ηδη δε ὁ Ἀπόστολος ὀφειλήν τινα κοινὴν ὠνόμασεν ἀνδρε καὶ γυναικὸς, λέγων· Τῇ γυναικὶ ὁ ἀνὴρ τὴν ἐφει λὴν ἀποδιδότω· ὁμοίως καὶ ἡ γυνὴ τῷ ἀνδρί. Καὶ ἐπιφέρει· Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους. Και τι με δεξ λέγειν, παρόντα ἑαυτῷ (70) ἀναλέγεσθαι ἐκ τῶν εἰρη μένων τοῦ ἐντυγχάνοντος τῇδε τῇ γραφῇ, ὅτα ὀφεί ὥσπερ ἐν θεάτρω, παρὸν τὰ ἑαυτῶν ἀναλέγεσθαι ἐκ τῶν εἰρημένων της ἐντυγχάνοντας. ORIGENIS carnes ejus voluptatis studio conterere; debemus vero animæ certam curam impendere, et mentis acrimoniæ attendere, necnon sermoni, ut aculeo careat, et utilis sit, et nullatenus otiosus; que a nobis ipsis nobis debita si non agimus, gravius fit debitum. Præterea cum omnium longe maximum Dei opus simus et figmentum, certum in illam affe- ctum servare, charitatemque ex toto corde, et ex totis viribus, et ex tota mente debemus; quæ ni præstiterimus, debitores Dei manemus peccantes in Dominum. Et quis de his orabit pro nobis ? Si enim peccans peccaverit vir in virum, et orabit pro eo. Si in Dominum peccaverit, quis orabit pro eo”? ut in primo Regum ait fleli. Christi etiam qui proprio nos redemit sanguine, debitores su- mus, quemadmodum servus quilibet debitor est .emptoris, qui tantum pro ipso pecuniæ dedit. Est et in Spiritum sanctum debitum aliquod nostrum quod tunc reddimus, cum euin non contris:amus in quo signati sumus in diem redemptionis, eumque Hon contristantes, ferimus requisitos a nobis fru- clus, ipso adjuvante et animam nostram vivificante. Porro etsi accurate non sciunus, quis uniuscujusque nostrum angelus sit semper videns faciem Patris qui in coelis est, illud tamen consideranti cuique manifestum est, illi quoque debitores nos esse. Item si spectaculum sumus mundo et angelis et ho- minibus, sciendum est sicut qui spectandus pro- dit, tenetur hæc et illa dicere aut facere in specta- torum oculis, quæ ni fecerit, pœnas dat velut in omne theatrum contumeliosus ; sic et nos universo mundo, omnibus angelis, hominum generi ea de- bere, quæ sapientia nos, si voluerimus, docebit. Præter hæc omnia quæ magis ad universos perti- nent, est aliquod debitum viduæ, cujus Ecclesia curam gerit; item aliud diaconi, aliud presbyteri; episcopi denique debitum gravissimum est, quod ni reddatur, judicio repetet totius Ecclesiae Salvator. Jam vero Apostolus commune quoddam viri mulie- risque debitum nominavit, cum ait : Uxori vir de- bitum reddat, similiter autem et uxor viro. Et addit: Nolite frudare invicem". Quid autem me opus est dicere, quot oneremur debitis, quibus aut non reddentes tenebimur, aut reddentes liberabimur, cum sua quisque lector debita ex his que dicta sunt, colligere possit? Fieri certe non potest ut qui in hac vita est, omni diei noctisque hora non debeat. Sed cum quis debet, aut reddit debitum, * Reg. 11, 25. Epl. IV, 30. C D | Cor. 19, 9. gelis tutelaribus opinatus sit Origenes, luse disqui- rism Origenianorum lib. 11, quæst. 5, uuiu. 26, 27, TT I Cor. VII, 28, 29, 30, 31. 3. in Ecclesia, et eorum munia, de quibus novaiori- bus nonnullis litem intendere visum est, disertis- sime hic distinguit Origenes. (61) Codex ms. optime, ἵν᾿ ἄκεντρος. Editio Oxon., (62) Codex ms., όφλημα. Editio Οxon., ὀφεί (63) Coles ms., αὐτόν. Editio Οxon., αὐτούς. (64) Codex ms, Ηλεί. Editio Oxon., Ηλί. (65) Codex ms., ἀπαιτούμεθα. Editio Oxon. έπαι- (6) Τίς ὁ ἑκάστου ἡμῶν ἄγγελος. Quid de al- (67) Codles ins., ὥσπερ ὁ ἐν θεάτρω. Editio Oxon., (68) Καὶ ἑτέρα διακόνου, etc. llos tres ordines (69) Σωτῆρος. Legit Bentleius, σώματος. (70) Παρόντα ἑαυτῷ, etc. Lego cum eolem :

Β λοντες, ἤτοι μὴ ἀποδιδόντες κατασχεθησόμεθα, ἢ ἀποδιδόντες ἐλευθερωθησόμεθα; Πλὴν οὐκ ἔστιν, ἐν τῷ βάν όντα, τάσης ώρας νυκτὸς καὶ ἡμέρας μὴ ὀφε!- λειν. Ἀλλ᾽ ἐν τῷ ὀφείλειν, ἤτοι ἀποδίδωσί τις, ἢ ἀποστερεῖ τὴν ὀφειλὴν· καὶ δυνατόν γε ἐν τῷ βίῳ ἀποδιδόναι, δυνατὸν δὲ καὶ ἀποστερεῖν. Καὶ τινὲς μὲν οὐδενὶ ὀφείλουσιν οὐδὲν, τινὲς δὲ τὰ πλεῖστα ἀπο- τιννύντες ὀλίγα ἀποδιδόντες (71), τὰ πλείονα οφεί λωσι· καὶ τάχα ἐστὶν ὁ μηδὲν ἀποδιδούς, ἀλλὰ πάντα ὀφείλων. Καὶ ὁ ἀποδιδοὺς μέντοιγε πάντα ὥστε μη- ἂν ὀφείλειν, χρόνῳ ποτὲ τοῦτο κατορθοί, δεόμενος ἀφέσεως περὶ τῶν προτέρων ὀφειλῶν, ἧς τινος ἀφέ σως εὐλόγως δύναται τυχεῖν ὁ φιλοτιμησάμενος ἀπό πνος χρόνου τοιοῦτος γενέσθαι, ὥστε μηδὲν ὀφείλειν τῶν ἐπιβαλλόντων ὡς οὐκ ἀποδιδομένοις (72). Αὗται δ αἱ παράνομοι ἐνέργεια: ἐν τῷ ἡγεμονικῷ τυπού- μεναι, τὸ καθ' ἡμῶν γίνονται χειρόγραφον, ἀφ' ὦ δικασθησόμεθα, δίκην βίβλων τῶν ὑπὸ πάντων, ἵν' οὕτως εἴπω, κεχειρογραφημένων, προαχθησομέ- νων (75), ὅτε πάντες παραστησόμεθα τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ὁ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦ λον. Κατὰ ταύτας τὰς ὀφειλὰς καὶ τὸ ἐν ταῖς Πα- ρημίαις λέγεται (74)· Μὴ δίδου σεαυτὸν εἰς ἐγω γύην ὁ αἰσχυνόμενος πρόσωπον· εἰ γὰρ οὐχ ἕξει πόθεν ἀποδώσει (75), λήψονται τὸ σὺν στρῶμα τὸ ὑπὸ τὰς πλευράς σου. Εἰ δὲ τοσούτοις ὀφείλο μεν, πάντως καὶ ἡμῖν τινες ὀφείλουσιν· οἱ μὲν γὰρ ὀφείλουσιν ἡμῖν ὡς ἀνθρώποις, οἱ δὲ ὡς πολίταις· ἄλλοι δὲ ὡς πατράσι· καί τινες ὡς υἱοῖς· καὶ μετὰ τούτους, ὡς ἀνδράσι γυναῖκες, ἢ ὡς φίλοις φίλος (76). Ἐπὲν οὖν ἀπὸ τῶν πλείστων ἡμῖν ὀφειλετῶν ἀσθε έστερόν τινες περὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν πρὸς ἡμᾶς καθηκόντων ἀναστραφώσι, φιλανθρωπότερον ποιήσου μὲν ἀμνησικάκως ενεχθέντες πρὸς αὐτοὺς, καὶ ἰδίων μεμνημένοι ὀφειλών, ὅσας πολλάκις παραλελοίπαμεν οὐ μόνον πρὸς ἀνθρώπους, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν Θεόν μεμνημένοι γὰρ ὧν ὀφειλέται ὄντες οὐκ ἀποδε δώκαμεν, ἀλλὰ ἀπεστερήσαμεν παραδραμόντος (77) τοῦ χρόνου ἐν ᾧ ἐχρῆν ἡμᾶς τάδε τινὰ πρὸς τὸν πλησίον πεποιηκέναι, πραότεροι ἐσόμεθα πρὸς τοὺς καὶ ἡμῖν ὀφλήσαντας, καὶ μὴ ἀποδεδωκότας τὴν ἐφειλὴν· καὶ μάλιστα ἐὰν μὴ ἐπιλανθανώμεθα τῶν εἰς τὸ θεῖον ἡμῖν παρανενομημένων, καὶ τῆς (78) εἰς τὸ Ύψος ἀδικίας ἡμῖν λελαλημένης, ἤτοι κατὰ ἄγνοιαν τῆς ἀληθοῦς ἢ κατὰ δυσαρέστησιν τὴν πρὸς τὰ συμ βάντα ἡμῖν περιστατικά. Εἰ δὲ μὴ βουλόμεθα πραό τεροι γίνεσθαι πρὸς τοὺς ἡμῖν ὀφλήσαντας, πεισό- μεθα τὰ τοῦ τὰ ἑκατὸν δηνάρια τῷ ὁμεδούλῳ μὴ χιν, ; ὀλίγα ὀφείλουσι, τινὲς δὲ ὀλίγα ἀποδιδόντες. ἀποδιδομεν ς, ἀποδιδομένοις, ἀπιδιδομένων. σόμενον. προαχθησομένου. @ οὐκ ἔχῃς πόθεν ἀποδώσῃς. ἀσθενέστερον, άθε νέστερον ἀμελέστερον. παραδραμόντες. τὸ Ὕψος ἀδικίας ἡμῖν λελαλημένων, ἤτοι κατὰ ἄγνοιαν τοῦ ἀληθοῦς ἢ κατά. τη ἀληθοῦς τῆς ἀληθείας. LIBELLUS DE ORATIONE. ut reddatur aut non reddatur. Ac sunt qui nemini quidquam debeant; sunt qui plurima solvunt, pauca debent; alii qui pauca reddant, plura de- beant; est et aliquis fortasse qui reddiderit nihil, omnia debeat. Atque is quidem qui omnia reddidit ita ut nihil debeat, tempore id præstat, indigetque remissione eorum, quæ prius debuit; quam remis- sionem merito potest consequi, qui ab aliquo tem- pore talis esse studuerit, ut nihil eorum debeat quibus obnoxius erat tanquam non redditis. Po ro nefariæ illæ operationes in superiori animæ nostræ parte impressæ, fiunt quod adversus nos est chiro- graphum ex quo, velut ex libris ab omnibus nobis propria, ut ita dicam, manu scriptis judica - bimur, quodque tunc proferetur. cum omnes slabi- mus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive ma- lum. De his debitis dicitur, quod est in Prover- biis : Ne dederis te in fidejussionem, reveritus fa- ciem; si enim non habueris, unde solvas; tollent stratum, quod sub costis tuis". Quod si tot sunt quibus debeamus, p:ofecto sunt aliqui quoque qui nobis debeant. Alii enim debent nobis ut homini- bus, alii ut civibus, alii ut patribus, quidam ul fo liis, deinde ut viris mulieres, ut amicis amici. Si qui ergo ex tot debitoribus nostris in iis quæ nobis debent officiis reddendis remissius se gesserint, hu- maniter cum illis agemus, nec erimus injuriarum memores, sed debita propria recordabimur, que sæpe omisimus solvere non hominibus tantum, sed et ipsi Deo. Memores enim eorum quæ cum debe- remus, non reddidimus, sed frauden feciunus præ- terito tempore, quo hæc vel illa proximo præstare debuimus, mitiores erimus in eos, qui debent nobis, nec debitum reddunt; maxime si non obliviscamur eorum quæ in Deum peccavimus, et iniquitatis quam in Excelsum locuti sumus, sive ignoratione veritatis, sive impatientia eorum quæ nobis accide- runt adversa. Quod si nolimus in debitores nostros esse benigni, eadem patiemur ac ille qui centum denarios conservo non condonavit. Cum ei remis- sum fuisset debitum, juxta positam in Evangelio parabolam, eum deinde vinciri jubet Dominus, ab eoque exigit quæ antea remiserat, aitque : Serve ncquam et piger, nonne oportuit et te misereri con- servi tui, sicut et ego tui misertus sum? Mittite eum in carcerem, donec reddat omne debitum 81. His au. tem subjungit Dominus: Sic et Pater cœlestis faciet Prov. xx11, 27.: 8: Matth. xvi11, 32. A aut eo fraudat, idque in hac vita accidere potest, D Coloss. 11, 14. Rom. Il Cor. v, 10. disse, et sic legendum manu scriptum est, et altera recen- Liori inler y el s additum est or, quasi prius scri- plum fuerit pro quo tamen legendum videtur Εgo malim, ms. Editio autem Oxon., post pro idem Bentleius legit, vel Ego tantum mutari velim his verbis (71) Ολίγα ἀποδιδόντες. Aliquid videtur exci- (72) 'Αποδιδομένοις. In codice manuscripto prima (7) Προαχθησομένων. Legit Bentleius, προαχθη- (74) Codex us., λέγεται. Editio Oxon., λέγηται. (75) Οὐχ ἕξει πόθεν ἀποδώσει. Sic habet codex (76) Φίλος. Lego cum Bentleio, φίλοι. Paţio (77) Codex ms., παραδραμόντος. Editio Oron., (78) Καὶ τῆς, etc. Bentleius legit : καὶ τῶν εἰς

Β λοντες, ἤτοι μὴ ἀποδιδόντες κατασχεθησόμεθα, ἢ ἀποδιδόντες ἐλευθερωθησόμεθα; Πλὴν οὐκ ἔστιν, ἐν τῷ βάν όντα, τάσης ώρας νυκτὸς καὶ ἡμέρας μὴ ὀφε!- λειν. Ἀλλ᾽ ἐν τῷ ὀφείλειν, ἤτοι ἀποδίδωσί τις, ἢ ἀποστερεῖ τὴν ὀφειλὴν· καὶ δυνατόν γε ἐν τῷ βίῳ ἀποδιδόναι, δυνατὸν δὲ καὶ ἀποστερεῖν. Καὶ τινὲς μὲν οὐδενὶ ὀφείλουσιν οὐδὲν, τινὲς δὲ τὰ πλεῖστα ἀπο- τιννύντες ὀλίγα ἀποδιδόντες (71), τὰ πλείονα οφεί λωσι· καὶ τάχα ἐστὶν ὁ μηδὲν ἀποδιδούς, ἀλλὰ πάντα ὀφείλων. Καὶ ὁ ἀποδιδοὺς μέντοιγε πάντα ὥστε μη- ἂν ὀφείλειν, χρόνῳ ποτὲ τοῦτο κατορθοί, δεόμενος ἀφέσεως περὶ τῶν προτέρων ὀφειλῶν, ἧς τινος ἀφέ σως εὐλόγως δύναται τυχεῖν ὁ φιλοτιμησάμενος ἀπό πνος χρόνου τοιοῦτος γενέσθαι, ὥστε μηδὲν ὀφείλειν τῶν ἐπιβαλλόντων ὡς οὐκ ἀποδιδομένοις (72). Αὗται δ αἱ παράνομοι ἐνέργεια: ἐν τῷ ἡγεμονικῷ τυπού- μεναι, τὸ καθ' ἡμῶν γίνονται χειρόγραφον, ἀφ' ὦ δικασθησόμεθα, δίκην βίβλων τῶν ὑπὸ πάντων, ἵν' οὕτως εἴπω, κεχειρογραφημένων, προαχθησομέ- νων (75), ὅτε πάντες παραστησόμεθα τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ὁ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦ λον. Κατὰ ταύτας τὰς ὀφειλὰς καὶ τὸ ἐν ταῖς Πα- ρημίαις λέγεται (74)· Μὴ δίδου σεαυτὸν εἰς ἐγω γύην ὁ αἰσχυνόμενος πρόσωπον· εἰ γὰρ οὐχ ἕξει πόθεν ἀποδώσει (75), λήψονται τὸ σὺν στρῶμα τὸ ὑπὸ τὰς πλευράς σου. Εἰ δὲ τοσούτοις ὀφείλο μεν, πάντως καὶ ἡμῖν τινες ὀφείλουσιν· οἱ μὲν γὰρ ὀφείλουσιν ἡμῖν ὡς ἀνθρώποις, οἱ δὲ ὡς πολίταις· ἄλλοι δὲ ὡς πατράσι· καί τινες ὡς υἱοῖς· καὶ μετὰ τούτους, ὡς ἀνδράσι γυναῖκες, ἢ ὡς φίλοις φίλος (76). Ἐπὲν οὖν ἀπὸ τῶν πλείστων ἡμῖν ὀφειλετῶν ἀσθε έστερόν τινες περὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν πρὸς ἡμᾶς καθηκόντων ἀναστραφώσι, φιλανθρωπότερον ποιήσου μὲν ἀμνησικάκως ενεχθέντες πρὸς αὐτοὺς, καὶ ἰδίων μεμνημένοι ὀφειλών, ὅσας πολλάκις παραλελοίπαμεν οὐ μόνον πρὸς ἀνθρώπους, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν Θεόν μεμνημένοι γὰρ ὧν ὀφειλέται ὄντες οὐκ ἀποδε δώκαμεν, ἀλλὰ ἀπεστερήσαμεν παραδραμόντος (77) τοῦ χρόνου ἐν ᾧ ἐχρῆν ἡμᾶς τάδε τινὰ πρὸς τὸν πλησίον πεποιηκέναι, πραότεροι ἐσόμεθα πρὸς τοὺς καὶ ἡμῖν ὀφλήσαντας, καὶ μὴ ἀποδεδωκότας τὴν ἐφειλὴν· καὶ μάλιστα ἐὰν μὴ ἐπιλανθανώμεθα τῶν εἰς τὸ θεῖον ἡμῖν παρανενομημένων, καὶ τῆς (78) εἰς τὸ Ύψος ἀδικίας ἡμῖν λελαλημένης, ἤτοι κατὰ ἄγνοιαν τῆς ἀληθοῦς ἢ κατὰ δυσαρέστησιν τὴν πρὸς τὰ συμ βάντα ἡμῖν περιστατικά. Εἰ δὲ μὴ βουλόμεθα πραό τεροι γίνεσθαι πρὸς τοὺς ἡμῖν ὀφλήσαντας, πεισό- μεθα τὰ τοῦ τὰ ἑκατὸν δηνάρια τῷ ὁμεδούλῳ μὴ χιν, ; ὀλίγα ὀφείλουσι, τινὲς δὲ ὀλίγα ἀποδιδόντες. ἀποδιδομεν ς, ἀποδιδομένοις, ἀπιδιδομένων. σόμενον. προαχθησομένου. @ οὐκ ἔχῃς πόθεν ἀποδώσῃς. ἀσθενέστερον, άθε νέστερον ἀμελέστερον. παραδραμόντες. τὸ Ὕψος ἀδικίας ἡμῖν λελαλημένων, ἤτοι κατὰ ἄγνοιαν τοῦ ἀληθοῦς ἢ κατά. τη ἀληθοῦς τῆς ἀληθείας. LIBELLUS DE ORATIONE. ut reddatur aut non reddatur. Ac sunt qui nemini quidquam debeant; sunt qui plurima solvunt, pauca debent; alii qui pauca reddant, plura de- beant; est et aliquis fortasse qui reddiderit nihil, omnia debeat. Atque is quidem qui omnia reddidit ita ut nihil debeat, tempore id præstat, indigetque remissione eorum, quæ prius debuit; quam remis- sionem merito potest consequi, qui ab aliquo tem- pore talis esse studuerit, ut nihil eorum debeat quibus obnoxius erat tanquam non redditis. Po ro nefariæ illæ operationes in superiori animæ nostræ parte impressæ, fiunt quod adversus nos est chiro- graphum ex quo, velut ex libris ab omnibus nobis propria, ut ita dicam, manu scriptis judica - bimur, quodque tunc proferetur. cum omnes slabi- mus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive ma- lum. De his debitis dicitur, quod est in Prover- biis : Ne dederis te in fidejussionem, reveritus fa- ciem; si enim non habueris, unde solvas; tollent stratum, quod sub costis tuis". Quod si tot sunt quibus debeamus, p:ofecto sunt aliqui quoque qui nobis debeant. Alii enim debent nobis ut homini- bus, alii ut civibus, alii ut patribus, quidam ul fo liis, deinde ut viris mulieres, ut amicis amici. Si qui ergo ex tot debitoribus nostris in iis quæ nobis debent officiis reddendis remissius se gesserint, hu- maniter cum illis agemus, nec erimus injuriarum memores, sed debita propria recordabimur, que sæpe omisimus solvere non hominibus tantum, sed et ipsi Deo. Memores enim eorum quæ cum debe- remus, non reddidimus, sed frauden feciunus præ- terito tempore, quo hæc vel illa proximo præstare debuimus, mitiores erimus in eos, qui debent nobis, nec debitum reddunt; maxime si non obliviscamur eorum quæ in Deum peccavimus, et iniquitatis quam in Excelsum locuti sumus, sive ignoratione veritatis, sive impatientia eorum quæ nobis accide- runt adversa. Quod si nolimus in debitores nostros esse benigni, eadem patiemur ac ille qui centum denarios conservo non condonavit. Cum ei remis- sum fuisset debitum, juxta positam in Evangelio parabolam, eum deinde vinciri jubet Dominus, ab eoque exigit quæ antea remiserat, aitque : Serve ncquam et piger, nonne oportuit et te misereri con- servi tui, sicut et ego tui misertus sum? Mittite eum in carcerem, donec reddat omne debitum 81. His au. tem subjungit Dominus: Sic et Pater cœlestis faciet Prov. xx11, 27.: 8: Matth. xvi11, 32. A aut eo fraudat, idque in hac vita accidere potest, D Coloss. 11, 14. Rom. Il Cor. v, 10. disse, et sic legendum manu scriptum est, et altera recen- Liori inler y el s additum est or, quasi prius scri- plum fuerit pro quo tamen legendum videtur Εgo malim, ms. Editio autem Oxon., post pro idem Bentleius legit, vel Ego tantum mutari velim his verbis (71) Ολίγα ἀποδιδόντες. Aliquid videtur exci- (72) 'Αποδιδομένοις. In codice manuscripto prima (7) Προαχθησομένων. Legit Bentleius, προαχθη- (74) Codex us., λέγεται. Editio Oxon., λέγηται. (75) Οὐχ ἕξει πόθεν ἀποδώσει. Sic habet codex (76) Φίλος. Lego cum Bentleio, φίλοι. Paţio (77) Codex ms., παραδραμόντος. Editio Oron., (78) Καὶ τῆς, etc. Bentleius legit : καὶ τῶν εἰς

Β λοντες, ἤτοι μὴ ἀποδιδόντες κατασχεθησόμεθα, ἢ ἀποδιδόντες ἐλευθερωθησόμεθα; Πλὴν οὐκ ἔστιν, ἐν τῷ βάν όντα, τάσης ώρας νυκτὸς καὶ ἡμέρας μὴ ὀφε!- λειν. Ἀλλ᾽ ἐν τῷ ὀφείλειν, ἤτοι ἀποδίδωσί τις, ἢ ἀποστερεῖ τὴν ὀφειλὴν· καὶ δυνατόν γε ἐν τῷ βίῳ ἀποδιδόναι, δυνατὸν δὲ καὶ ἀποστερεῖν. Καὶ τινὲς μὲν οὐδενὶ ὀφείλουσιν οὐδὲν, τινὲς δὲ τὰ πλεῖστα ἀπο- τιννύντες ὀλίγα ἀποδιδόντες (71), τὰ πλείονα οφεί λωσι· καὶ τάχα ἐστὶν ὁ μηδὲν ἀποδιδούς, ἀλλὰ πάντα ὀφείλων. Καὶ ὁ ἀποδιδοὺς μέντοιγε πάντα ὥστε μη- ἂν ὀφείλειν, χρόνῳ ποτὲ τοῦτο κατορθοί, δεόμενος ἀφέσεως περὶ τῶν προτέρων ὀφειλῶν, ἧς τινος ἀφέ σως εὐλόγως δύναται τυχεῖν ὁ φιλοτιμησάμενος ἀπό πνος χρόνου τοιοῦτος γενέσθαι, ὥστε μηδὲν ὀφείλειν τῶν ἐπιβαλλόντων ὡς οὐκ ἀποδιδομένοις (72). Αὗται δ αἱ παράνομοι ἐνέργεια: ἐν τῷ ἡγεμονικῷ τυπού- μεναι, τὸ καθ' ἡμῶν γίνονται χειρόγραφον, ἀφ' ὦ δικασθησόμεθα, δίκην βίβλων τῶν ὑπὸ πάντων, ἵν' οὕτως εἴπω, κεχειρογραφημένων, προαχθησομέ- νων (75), ὅτε πάντες παραστησόμεθα τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ὁ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦ λον. Κατὰ ταύτας τὰς ὀφειλὰς καὶ τὸ ἐν ταῖς Πα- ρημίαις λέγεται (74)· Μὴ δίδου σεαυτὸν εἰς ἐγω γύην ὁ αἰσχυνόμενος πρόσωπον· εἰ γὰρ οὐχ ἕξει πόθεν ἀποδώσει (75), λήψονται τὸ σὺν στρῶμα τὸ ὑπὸ τὰς πλευράς σου. Εἰ δὲ τοσούτοις ὀφείλο μεν, πάντως καὶ ἡμῖν τινες ὀφείλουσιν· οἱ μὲν γὰρ ὀφείλουσιν ἡμῖν ὡς ἀνθρώποις, οἱ δὲ ὡς πολίταις· ἄλλοι δὲ ὡς πατράσι· καί τινες ὡς υἱοῖς· καὶ μετὰ τούτους, ὡς ἀνδράσι γυναῖκες, ἢ ὡς φίλοις φίλος (76). Ἐπὲν οὖν ἀπὸ τῶν πλείστων ἡμῖν ὀφειλετῶν ἀσθε έστερόν τινες περὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν πρὸς ἡμᾶς καθηκόντων ἀναστραφώσι, φιλανθρωπότερον ποιήσου μὲν ἀμνησικάκως ενεχθέντες πρὸς αὐτοὺς, καὶ ἰδίων μεμνημένοι ὀφειλών, ὅσας πολλάκις παραλελοίπαμεν οὐ μόνον πρὸς ἀνθρώπους, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν Θεόν μεμνημένοι γὰρ ὧν ὀφειλέται ὄντες οὐκ ἀποδε δώκαμεν, ἀλλὰ ἀπεστερήσαμεν παραδραμόντος (77) τοῦ χρόνου ἐν ᾧ ἐχρῆν ἡμᾶς τάδε τινὰ πρὸς τὸν πλησίον πεποιηκέναι, πραότεροι ἐσόμεθα πρὸς τοὺς καὶ ἡμῖν ὀφλήσαντας, καὶ μὴ ἀποδεδωκότας τὴν ἐφειλὴν· καὶ μάλιστα ἐὰν μὴ ἐπιλανθανώμεθα τῶν εἰς τὸ θεῖον ἡμῖν παρανενομημένων, καὶ τῆς (78) εἰς τὸ Ύψος ἀδικίας ἡμῖν λελαλημένης, ἤτοι κατὰ ἄγνοιαν τῆς ἀληθοῦς ἢ κατὰ δυσαρέστησιν τὴν πρὸς τὰ συμ βάντα ἡμῖν περιστατικά. Εἰ δὲ μὴ βουλόμεθα πραό τεροι γίνεσθαι πρὸς τοὺς ἡμῖν ὀφλήσαντας, πεισό- μεθα τὰ τοῦ τὰ ἑκατὸν δηνάρια τῷ ὁμεδούλῳ μὴ χιν, ; ὀλίγα ὀφείλουσι, τινὲς δὲ ὀλίγα ἀποδιδόντες. ἀποδιδομεν ς, ἀποδιδομένοις, ἀπιδιδομένων. σόμενον. προαχθησομένου. @ οὐκ ἔχῃς πόθεν ἀποδώσῃς. ἀσθενέστερον, άθε νέστερον ἀμελέστερον. παραδραμόντες. τὸ Ὕψος ἀδικίας ἡμῖν λελαλημένων, ἤτοι κατὰ ἄγνοιαν τοῦ ἀληθοῦς ἢ κατά. τη ἀληθοῦς τῆς ἀληθείας. LIBELLUS DE ORATIONE. ut reddatur aut non reddatur. Ac sunt qui nemini quidquam debeant; sunt qui plurima solvunt, pauca debent; alii qui pauca reddant, plura de- beant; est et aliquis fortasse qui reddiderit nihil, omnia debeat. Atque is quidem qui omnia reddidit ita ut nihil debeat, tempore id præstat, indigetque remissione eorum, quæ prius debuit; quam remis- sionem merito potest consequi, qui ab aliquo tem- pore talis esse studuerit, ut nihil eorum debeat quibus obnoxius erat tanquam non redditis. Po ro nefariæ illæ operationes in superiori animæ nostræ parte impressæ, fiunt quod adversus nos est chiro- graphum ex quo, velut ex libris ab omnibus nobis propria, ut ita dicam, manu scriptis judica - bimur, quodque tunc proferetur. cum omnes slabi- mus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive ma- lum. De his debitis dicitur, quod est in Prover- biis : Ne dederis te in fidejussionem, reveritus fa- ciem; si enim non habueris, unde solvas; tollent stratum, quod sub costis tuis". Quod si tot sunt quibus debeamus, p:ofecto sunt aliqui quoque qui nobis debeant. Alii enim debent nobis ut homini- bus, alii ut civibus, alii ut patribus, quidam ul fo liis, deinde ut viris mulieres, ut amicis amici. Si qui ergo ex tot debitoribus nostris in iis quæ nobis debent officiis reddendis remissius se gesserint, hu- maniter cum illis agemus, nec erimus injuriarum memores, sed debita propria recordabimur, que sæpe omisimus solvere non hominibus tantum, sed et ipsi Deo. Memores enim eorum quæ cum debe- remus, non reddidimus, sed frauden feciunus præ- terito tempore, quo hæc vel illa proximo præstare debuimus, mitiores erimus in eos, qui debent nobis, nec debitum reddunt; maxime si non obliviscamur eorum quæ in Deum peccavimus, et iniquitatis quam in Excelsum locuti sumus, sive ignoratione veritatis, sive impatientia eorum quæ nobis accide- runt adversa. Quod si nolimus in debitores nostros esse benigni, eadem patiemur ac ille qui centum denarios conservo non condonavit. Cum ei remis- sum fuisset debitum, juxta positam in Evangelio parabolam, eum deinde vinciri jubet Dominus, ab eoque exigit quæ antea remiserat, aitque : Serve ncquam et piger, nonne oportuit et te misereri con- servi tui, sicut et ego tui misertus sum? Mittite eum in carcerem, donec reddat omne debitum 81. His au. tem subjungit Dominus: Sic et Pater cœlestis faciet Prov. xx11, 27.: 8: Matth. xvi11, 32. A aut eo fraudat, idque in hac vita accidere potest, D Coloss. 11, 14. Rom. Il Cor. v, 10. disse, et sic legendum manu scriptum est, et altera recen- Liori inler y el s additum est or, quasi prius scri- plum fuerit pro quo tamen legendum videtur Εgo malim, ms. Editio autem Oxon., post pro idem Bentleius legit, vel Ego tantum mutari velim his verbis (71) Ολίγα ἀποδιδόντες. Aliquid videtur exci- (72) 'Αποδιδομένοις. In codice manuscripto prima (7) Προαχθησομένων. Legit Bentleius, προαχθη- (74) Codex us., λέγεται. Editio Oxon., λέγηται. (75) Οὐχ ἕξει πόθεν ἀποδώσει. Sic habet codex (76) Φίλος. Lego cum Bentleio, φίλοι. Paţio (77) Codex ms., παραδραμόντος. Editio Oron., (78) Καὶ τῆς, etc. Bentleius legit : καὶ τῶν εἰς

η συγχωρήσαντος, ὄντινα προσυγχωρηθέντα κατὰ τὴν κειμένην ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ παραβολήν, ἐνειλήσας (79) ἐκπράσσει ὁ δεσπότης τὰ προσυγκεχωρημένα, λέγων αὐτῷ· Πονηρέ δοῦλε, καὶ ὀκνηρέ, οὐκ ἔδει ἐλεῆσαι σε τὸν σύνδουλόν σου. ὡς καγώ σε ηλέησα; Βά λετε αὐτὸν εἰς τὴν φυλακὴν, ἕως ἀποδῷ πᾶν τὸ ὀφειλόμενον. Ἐπιφέρει δὲ τούτοις ὁ Κύριος· Οὕτως καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος ποιήσει, ἐὰν μὴ ἀφῆτε ἕκαστος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἀπὸ τῶν καρδιῶν ὑμῶν. Λέγουσι μέντοιγε μετανοεῖν τοῖς εἰς ἡμᾶς ἡμαρτηκό σιν ἀφετέον, κἂν πολλάκις τοῦτο ὁ ὀφειλέτης ἡμῶν ποιῇ· Ἐὰν γὰρ ἑπτάκις τῆς ἡμέρας ἁμάρτῃ, φησίν, εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, καὶ ἑπτάκις ἐπισρέψῃ, λέγων· Με τανοῶ, ἀρήσεις αὐτῷ. Οὐχ ἡμεῖς δὲ χαλεποὶ πρὸς τοὺς μὴ μετανοοῦντας, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς οἱ τοιοῦτοί εἰσι πονηροί· Ο γὰρ ἀπωθούμενος παιδείαν μισεῖ ἑαυτόν. Πλὴν καὶ ἐπὶ τῶν ποιούντων (80), τὴν θεραπείαν παντί τρόπῳ ζητητέον ἐγγενέσθαι τῷ τὰ πάντα διαστραφέντι ὡς μηδὲ συναισθέσθαι τῶν ἰδίων κακῶν, μεθύειν δὲ μέσ θην ὀλεθριωτέραν τῆς ἀπὸ οἴνου τὴν ἀπὸ τοῦ σκοτι- σμοῦ τῆς κακίας. Ο δὲ Λουκᾶς εἰπών· Αφες ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν (ἐπεὶ τὰ ἁμαρτήματα ὄφει λόντων ἡμῶν, καὶ μὴ ἀποδιδόντων, συνίσταται), τὸ αὐτὸ λέγει τῷ Ματθαίῳ ὅστις οὐκ ἔοικε χῶρον διδό ναι τῷ βουλομένῳ μετανοοῦσιν ἀφιέναι τοῖς ὀφείλουσι μόνον, λέγων ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος νενομοθετῆσθαι τὸ μὴ δεῖν (31) ἐν τῇ εὐχῇ προστιθέναι· Καὶ γὰρ αὐτοὶ ἀφίεμεν παντὶ ὀφείλοντι ἡμῖν. Πάντες μέντοιγε ἐξουσίαν (82) ἀφιέναι τὰ εἰς ἡμᾶς ἡμαρτημένα· ὅπερ δῆλόν ἐστιν ἔκ τε τοῦ, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν, καὶ ἐκ τοῦ, Καὶ γὰρ αὐτοὶ ἀφίεμεν παντὶ ὀφείλοντι ἡμῖν. Ὁ δὲ ἐμπνευσθείς ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ, ὡς οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἀπὸ τῶν καρ πῶν γινώσκεσθαι δυνάμενος, ὡς χωρήσας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ γενόμενος πνευματικὸς τῷ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος άγεσθαι τρόπον Υἱοῦ Θεοῦ ἐφ' ἔκαστον τῶν κατὰ λόγον πρακτέων, ἀφίησιν ἃ ἐὰν ἀφῇ δ Θεὸς, καὶ κρατεῖ τὰ ἀνίατα τῶν ἁμαρτημάτων ὑπηρετῶν, ὥσπερ οἱ προφῆται ἐν τῷ λέγειν οὐ τὰ ἴδια, ἀλλὰ τὰ τοῦ θείου βουλήματος τῷ Θεῷ, οὕτω καὶ αὐτὸς τῷ μόνῳ ἐξουσίαν ἔχοντι ἀφιέναι θεῷ. Ἔχουσι δὲ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ αἱ περὶ τῆς τῶν ἀποστόλων γινομένης ἀφέσεως φωναὶ οὕτως Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφίετε (85) τὰς άμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. Εἰ δέ τις ἀβατανίστως ἐκλαμβάνει Ει ταῦτα, ἐγκαλέσαι τις ἂν τοῖς ἀποστόλοις μὴ πᾶσιν ἀφιεῖσιν, ἵνα πᾶσιν ἀφεθῇ, ἀλλά τινων τὰς ἁμαρτίας κρατοῦσιν, ὡς δι' αὐτοὺς καὶ παρὰ Θεῷ κρατεῖσθαι αὐτάς. Χρήσιμον δὲ παράδειγμα ἀπὸ τοῦ νόμου 21ο βεῖν, πρὸς τὸ νοηθῆναι τὴν δι' ἀνθρώπων ἄφεσιν ὑπὸ Θεοῦ γινομένην ἀνθρώποις ἁμαρτημάτων. Οἱ κατὰ νόμον ἱερεῖς κωλύονται περί τινων προσφέρειν ἁμαρ 32. Β η τοιούτῳ. ἐπὶ τῶν τοιού των. δεῖν. ἔχομεν, ἀφῆτε. ORIGENS vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de C Joan. xx, 23. cordibus vestris". Etenimn panitere se dicentibus iis qui in nos peccaverunt, condonandum, etsi sa- pius id faciat debitor : Si enim, inquit, septies in die peccaverit in te frater tuus et septies in die conversus fuerit ad te, dicens : Penilet me, dimitles illis. Quos autem non pœnitet, in eos duri nos non sumus, sed sibi ipsis illi mali sunt; qui enim expellit disci- plinam, odit se ipsum. Quin et cum id accidit, danda est opera ut omni modo curatio a lhi- beatur ei qui ita ad omnia perversus est, ut ne sentiat quidem propria mala, cbriusque sit longe perniciosius quam a vino, scilicet malitiæ tenebris obcæcatus. Porro quod Lucas ait : Dimitte nobis peccata nostra (cum peccata inde oriantur quod non reddimus quæ debenus), idem ac Matthaus dicit, qui non videtur locum ei dare, qui solis peniten- libus debitoribus remittere velit, cum dicata Ser- vatore præscriptum esse ut orationi addamus: Si quidem et ipsi dimittimus omni debenti nobis. Habe- mus igitur omnes potestatem remittendi peccata in nos admissa, ut manifestum est ex his: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, et ex istis : Si quidem et ipsi dimittimus omni debenti nobis. Sed is in quem Jesus insufflavit, quemadmodum in apo- stolos, quique a fructibus cognosci potest acce- pisse Spiritum sanctum et factus esse spiritualis, eo quod Spiritu Dei, more Filii Dei, agatur ad ca omnia quæ ratione gerenda sunt; is dimittit quæ dimitteret Deus et insanabilia peccata retinet, mi- nistrans (ut propheta Deo ninistrabant loquentes & non sua, sed quæ divinæ erant voluntatis), sic et ipse soli dimittendi potestatem habenti Deo. Sic autem habent in Evangelio secundum Joannem quæ de remissione ab apostolis concedenda scripta sunt : Accipite Spiritum sanctum ; quorum remise- rilis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueri- tis, retenta sunt 86. Quæ si absque examine acci- piantur, accusandi videbuntur apostoli, quod non omnibus remittant, ut omnibus remittatur, sed quorundam retineant peccata ita ut per eos etiam apud Deum retineantur. Utile autem erit exem- plum e lege desumere, ut intelligatur ea quæ per homines a Deo fit hominibas peccatorum remissio. Prohibentur legis sacerdotes pro quibusdam de- lictis oferre sacrifcium, ut iis pro quibus sacrificia offeruntur remittantur delicta. Nec unquam sacer- dos qui involuntaria quædam remittendi potesta- tem habet aut pro delictis offerendi, jam etiam pro adulterio aut voluntaria cæde, aut quovis alio gra- viori scelere holocaustum offeret, aut pro peccato. Sic itaque apostoli et qui similes apostolis sunt sa- cerdotes, juxta magnum pontificem, disciplina di- ** Matth. xvi1ı, 85. ss Luc. xvi, Sed forte legi etiam potest, quod desideratur in codice manuscripo. Lege, 4. 84 Prov. xv, (79) 'Ενειλήσας. Legit Bentleius, ἀνηλεῶς. (80) Ἐπὶ τῶν ποιούντων. Legit idem, ἐπὶ τῷ (81) Τὸ μὴ δεῖν. Lego cum eodem, τὸ ἡμᾶς (82) Post εξουσίαν, alde cum editione Oxoniensi, (83) Codex ms., ἀφίετε, editio Osou., άφετε.

η συγχωρήσαντος, ὄντινα προσυγχωρηθέντα κατὰ τὴν κειμένην ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ παραβολήν, ἐνειλήσας (79) ἐκπράσσει ὁ δεσπότης τὰ προσυγκεχωρημένα, λέγων αὐτῷ· Πονηρέ δοῦλε, καὶ ὀκνηρέ, οὐκ ἔδει ἐλεῆσαι σε τὸν σύνδουλόν σου. ὡς καγώ σε ηλέησα; Βά λετε αὐτὸν εἰς τὴν φυλακὴν, ἕως ἀποδῷ πᾶν τὸ ὀφειλόμενον. Ἐπιφέρει δὲ τούτοις ὁ Κύριος· Οὕτως καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος ποιήσει, ἐὰν μὴ ἀφῆτε ἕκαστος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἀπὸ τῶν καρδιῶν ὑμῶν. Λέγουσι μέντοιγε μετανοεῖν τοῖς εἰς ἡμᾶς ἡμαρτηκό σιν ἀφετέον, κἂν πολλάκις τοῦτο ὁ ὀφειλέτης ἡμῶν ποιῇ· Ἐὰν γὰρ ἑπτάκις τῆς ἡμέρας ἁμάρτῃ, φησίν, εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, καὶ ἑπτάκις ἐπισρέψῃ, λέγων· Με τανοῶ, ἀρήσεις αὐτῷ. Οὐχ ἡμεῖς δὲ χαλεποὶ πρὸς τοὺς μὴ μετανοοῦντας, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς οἱ τοιοῦτοί εἰσι πονηροί· Ο γὰρ ἀπωθούμενος παιδείαν μισεῖ ἑαυτόν. Πλὴν καὶ ἐπὶ τῶν ποιούντων (80), τὴν θεραπείαν παντί τρόπῳ ζητητέον ἐγγενέσθαι τῷ τὰ πάντα διαστραφέντι ὡς μηδὲ συναισθέσθαι τῶν ἰδίων κακῶν, μεθύειν δὲ μέσ θην ὀλεθριωτέραν τῆς ἀπὸ οἴνου τὴν ἀπὸ τοῦ σκοτι- σμοῦ τῆς κακίας. Ο δὲ Λουκᾶς εἰπών· Αφες ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν (ἐπεὶ τὰ ἁμαρτήματα ὄφει λόντων ἡμῶν, καὶ μὴ ἀποδιδόντων, συνίσταται), τὸ αὐτὸ λέγει τῷ Ματθαίῳ ὅστις οὐκ ἔοικε χῶρον διδό ναι τῷ βουλομένῳ μετανοοῦσιν ἀφιέναι τοῖς ὀφείλουσι μόνον, λέγων ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος νενομοθετῆσθαι τὸ μὴ δεῖν (31) ἐν τῇ εὐχῇ προστιθέναι· Καὶ γὰρ αὐτοὶ ἀφίεμεν παντὶ ὀφείλοντι ἡμῖν. Πάντες μέντοιγε ἐξουσίαν (82) ἀφιέναι τὰ εἰς ἡμᾶς ἡμαρτημένα· ὅπερ δῆλόν ἐστιν ἔκ τε τοῦ, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν, καὶ ἐκ τοῦ, Καὶ γὰρ αὐτοὶ ἀφίεμεν παντὶ ὀφείλοντι ἡμῖν. Ὁ δὲ ἐμπνευσθείς ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ, ὡς οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἀπὸ τῶν καρ πῶν γινώσκεσθαι δυνάμενος, ὡς χωρήσας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ γενόμενος πνευματικὸς τῷ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος άγεσθαι τρόπον Υἱοῦ Θεοῦ ἐφ' ἔκαστον τῶν κατὰ λόγον πρακτέων, ἀφίησιν ἃ ἐὰν ἀφῇ δ Θεὸς, καὶ κρατεῖ τὰ ἀνίατα τῶν ἁμαρτημάτων ὑπηρετῶν, ὥσπερ οἱ προφῆται ἐν τῷ λέγειν οὐ τὰ ἴδια, ἀλλὰ τὰ τοῦ θείου βουλήματος τῷ Θεῷ, οὕτω καὶ αὐτὸς τῷ μόνῳ ἐξουσίαν ἔχοντι ἀφιέναι θεῷ. Ἔχουσι δὲ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ αἱ περὶ τῆς τῶν ἀποστόλων γινομένης ἀφέσεως φωναὶ οὕτως Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφίετε (85) τὰς άμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. Εἰ δέ τις ἀβατανίστως ἐκλαμβάνει Ει ταῦτα, ἐγκαλέσαι τις ἂν τοῖς ἀποστόλοις μὴ πᾶσιν ἀφιεῖσιν, ἵνα πᾶσιν ἀφεθῇ, ἀλλά τινων τὰς ἁμαρτίας κρατοῦσιν, ὡς δι' αὐτοὺς καὶ παρὰ Θεῷ κρατεῖσθαι αὐτάς. Χρήσιμον δὲ παράδειγμα ἀπὸ τοῦ νόμου 21ο βεῖν, πρὸς τὸ νοηθῆναι τὴν δι' ἀνθρώπων ἄφεσιν ὑπὸ Θεοῦ γινομένην ἀνθρώποις ἁμαρτημάτων. Οἱ κατὰ νόμον ἱερεῖς κωλύονται περί τινων προσφέρειν ἁμαρ 32. Β η τοιούτῳ. ἐπὶ τῶν τοιού των. δεῖν. ἔχομεν, ἀφῆτε. ORIGENS vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de C Joan. xx, 23. cordibus vestris". Etenimn panitere se dicentibus iis qui in nos peccaverunt, condonandum, etsi sa- pius id faciat debitor : Si enim, inquit, septies in die peccaverit in te frater tuus et septies in die conversus fuerit ad te, dicens : Penilet me, dimitles illis. Quos autem non pœnitet, in eos duri nos non sumus, sed sibi ipsis illi mali sunt; qui enim expellit disci- plinam, odit se ipsum. Quin et cum id accidit, danda est opera ut omni modo curatio a lhi- beatur ei qui ita ad omnia perversus est, ut ne sentiat quidem propria mala, cbriusque sit longe perniciosius quam a vino, scilicet malitiæ tenebris obcæcatus. Porro quod Lucas ait : Dimitte nobis peccata nostra (cum peccata inde oriantur quod non reddimus quæ debenus), idem ac Matthaus dicit, qui non videtur locum ei dare, qui solis peniten- libus debitoribus remittere velit, cum dicata Ser- vatore præscriptum esse ut orationi addamus: Si quidem et ipsi dimittimus omni debenti nobis. Habe- mus igitur omnes potestatem remittendi peccata in nos admissa, ut manifestum est ex his: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, et ex istis : Si quidem et ipsi dimittimus omni debenti nobis. Sed is in quem Jesus insufflavit, quemadmodum in apo- stolos, quique a fructibus cognosci potest acce- pisse Spiritum sanctum et factus esse spiritualis, eo quod Spiritu Dei, more Filii Dei, agatur ad ca omnia quæ ratione gerenda sunt; is dimittit quæ dimitteret Deus et insanabilia peccata retinet, mi- nistrans (ut propheta Deo ninistrabant loquentes & non sua, sed quæ divinæ erant voluntatis), sic et ipse soli dimittendi potestatem habenti Deo. Sic autem habent in Evangelio secundum Joannem quæ de remissione ab apostolis concedenda scripta sunt : Accipite Spiritum sanctum ; quorum remise- rilis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueri- tis, retenta sunt 86. Quæ si absque examine acci- piantur, accusandi videbuntur apostoli, quod non omnibus remittant, ut omnibus remittatur, sed quorundam retineant peccata ita ut per eos etiam apud Deum retineantur. Utile autem erit exem- plum e lege desumere, ut intelligatur ea quæ per homines a Deo fit hominibas peccatorum remissio. Prohibentur legis sacerdotes pro quibusdam de- lictis oferre sacrifcium, ut iis pro quibus sacrificia offeruntur remittantur delicta. Nec unquam sacer- dos qui involuntaria quædam remittendi potesta- tem habet aut pro delictis offerendi, jam etiam pro adulterio aut voluntaria cæde, aut quovis alio gra- viori scelere holocaustum offeret, aut pro peccato. Sic itaque apostoli et qui similes apostolis sunt sa- cerdotes, juxta magnum pontificem, disciplina di- ** Matth. xvi1ı, 85. ss Luc. xvi, Sed forte legi etiam potest, quod desideratur in codice manuscripo. Lege, 4. 84 Prov. xv, (79) 'Ενειλήσας. Legit Bentleius, ἀνηλεῶς. (80) Ἐπὶ τῶν ποιούντων. Legit idem, ἐπὶ τῷ (81) Τὸ μὴ δεῖν. Lego cum eodem, τὸ ἡμᾶς (82) Post εξουσίαν, alde cum editione Oxoniensi, (83) Codex ms., ἀφίετε, editio Osou., άφετε.

τημάτων θυσίαν, ἵνα ἀφεθῇ τοῖς περὶ ὧν αἱ θυσίαι, τὰ πλημμελήματα. Καὶ οὐδέπου την περί τινων ἐξουσίαν ὁ ἱερεὺς ἀκουσίων ἢ πλημμελημάτων ἀνα- φορὰν ἔχων, ἤδη καὶ περὶ μοιχείας, ἢ ἑκουσίου φό του, ή τινος ἄλλου χαλεπωτέρου πταίσματος προσφέ ρει ὁλοκαύτωμα, ἢ περὶ ἁμαρτίας. Οὕτω τοιγαροῦν καὶ οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ τοῖς ἀποστόλοις ὁμοιωμένοι ἱερεῖς ὄντες κατὰ τὸν μέγαν ἀρχιερέα, ἐπιστήμην λαβόντες τῆς τοῦ Θεοῦ θεραπείας, ἴσασιν, ὑπὸ τοῦ Πνεύματος διδασκόμενοι, περὶ ὧν χρὴ ἀναφέρειν θυσίας ἁμαρτημάτων, καὶ πότε, καὶ τίνα τρόπον, καὶ γινώσκουσι περὶ ὧν οὐ χρὴ τοῦτο ποιεῖν. Ο γοῦν ἱερεὺς Ηλεὶ (84) ἁμαρτάνοντας ἐπιστάμενος τοὺς υἱοὺς Ὀφνεὶ καὶ Φινεές, ὡς μηδὲν δυνάμενος εἰς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων αὐτοῖς συνεργῆσαι, καὶ τὸ απογινώσκουσι (85) τοῦτ' ἔσεσθαι, ὁμολογεῖ δι᾽ ὧν φησίν· Ἐὰν ἁμαρτάνων ἁμάρτῃ ἀνὴρ εἰς ἄνδρα, καὶ προσεύξονται περὶ αὐτοῦ· ἐὰν δὲ εἰς Κύριον ἁμάρτῃ, τίς προσεύξεται περὶ αὐτοῦ; Οὐκ οἶδ' όπως ἑαυτοῖς (86) τινες ἐπιτρέψαντες τὰ ὑπὲρ τὴν ἱερατικὴν ἀξίαν, τάχα μηδὲ ἀκριβοῦντες τὴν ἱερα- τικὴν ἐπιστήμην, αὐχοῦσιν ὡς δυνάμενοι καὶ εἰδωλο λατρείας συγχωρεῖν, μοιχείας τε καὶ πορνείας ἀφιέ ναι, ὡς διὰ τῆς εὐχῆς αὐτῶν περὶ τῶν ταῦτα τε τολμηκότων λυομένης καὶ τῆς πρὸς θάνατον ἁμαρτίας. Οὐ γὰρ ἀναγινώσκουσι τόν "Εστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον, οὐ περὶ ἐκείνης λέγω ἵνα τις ἐρωτήσῃ. Οὐκ ἀποσιωπητέον καὶ τὸν ἀνδρειότατον Ἰὼβ περὶ τῶν υἱῶν ἀναφέροντα θυσίαν, λέγοντα· Μήποτε οἱ υἱοὶ μου ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτῶν κακά ἐπενόησαν πρὸς Θεόν· περὶ γὰρ δισταζομένων εἰ ἡμάρτηται καὶ ταῦτα, οὐδὲ μέχρι τῶν χειλέων έφθα κότων, ἀναφέρει τὴν θυσίαν. Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Τὸ δὲ, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, παρὰ τῷ Λουκά σεσιώπηται. Εἰ μὴ ἀδύνατα προστάττει ὁ Σωτὴρ ἡμᾶς εὔχεσθαι, ζητήσεώς μοι άξιον φαίνεται πῶς οἱ τὸ ἀπογινώσκειν. τοῖς ἀπογινώ- σκουσι. Εu- LIBELLUS DE ORATIONE. A vini cultus iustructi et a Spiritu edocti, sciunt pr quibus peccatis, et quando et quomodo offerre sa- crificium oporteat, et pro quibus non oporteat etiam norunt. Quamobrem sacerdos Heli cum peccantes nosset filios Ophni et Phinees, nec quam posset eis opem in remissionem peccatorum afferre, etiam id posse fieri se desperare fatetur his ver- bis : Si peccans peccaverit vir in virum ; et orabunt pro eo. Si autem in Dominum peccaverit, quis ora- bit pro eo **? Sunt nonnulli qui nescio quomodo sibi arrogant ea quæ sacerdotalem superant digni- tatem, forte etiam rudes sacerdotalis disciplinæ, glorianturque quasi possint etiam idololatriam con- donare, adulteriaque et fornicationes remittere : quasi, modo pro iis oraverint qui ejusmodi faci- nora perpetrarunt, solvendum sit etiam, quod ad mortem est, peccatum. Non enim illud legunt : Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis. Prætereundus non est fortissimus Job, qui pro filiis offerebat sacrificia, dicebatque: Ne forle filii mei in mente sua mala cogitaverint adversus Deum. Nam pro iis peccatis offert sacrificium, quæ an admissa sint dubitat, quæque ad labla usque non processerunt. Reg. 11, 25. | Joan. V, 16. Job 1, 5. bai, Bentleius, B tem collatis præcedentibus et consequentibus pn- Laut Origenem adversus idololatriam, adulteria et fornicationes eamdem præscribere severitatem qua adversus inœchiam aliquot Africanos episcopos usos esse testatur sanctus Cyprianus epist. 52, liis ver. bis Apud antecessores nostros quidam de episcopis istic in provincia nostra dandam pacem machis non palaverunt, et in totum pœnitentiæ locum contra adulteria clauserunt; non tamen a coepiscoporum suorum collegio recesserunt, aut catholicæ Ecclesiæ unitatem vel duritiæ vel censuræ suæ obstinatione ruperunt, ut quia apud alios adulteris pax dabatur, qui non dabat, de Ecclesia separaretur; manente concordiæ vinculo et perseverante catholicæ Eccle- siæ individuo sacramento. His consonare videntur Eliberitani concilii decreta : nam in primo canone ita Patres constituunt : Placuit ut quicunque post fidem baptismi salutaris adulta ætate ad templum idoli idololatraturus accesserit, et fecerit quod est cri- men capitale, nec in fine eum communionem reci- pere. Kursus can. : Flamines qui post fidem lava- eri el regenerationis sacrificaverint, eo quod gemina- verint scelera accedente homicidio, vel triplicaverint ¡acinus cohærente machia, placuit eos nec in fine D nos a malo. Illud, sed libera nos a malo, apud cam omissum est. Si non impossibilia nos Servator orare præcipit, quæsitu mihi dignum videtur quo- modo jubeamur orare non intrare in tentationem, accipere communionem. Cæteri canones consulendi sunt, quorum plerique ad eamdem severitatem im- plicati sunt. Denique ex Tertulliani libro De pudi- citia quidam eruere sibi posse videntur idololatrie, homicidio et adulterio pacem nullam ab Ecclesia fuisse primis sæculis concessam. Sic ergo, in- quiunt, triplex hoc peccatorum genus insanabile putabat Origenes et proinde a sacerdotibus reti• nendum. Ego vero persuasum habeo id solum prohi- bere Origenem ne sacerdotes temere sibi arrogent potestatem omnia indiscriminatim quandocunque et prout libuerit et sine ullo delectu peccata re- mittendi cum nonnulla atrociora, verbi gratia, idololatria, adulterium et fornicatio, sint retinenda, donec illorum rei, diuturnæ ac laboriosæ pœniten- tiæ fructus dignos fecerint, ac veniæ pacique ob- tinendæ idonei reddantur. Certe præsens Ada- mantii nostri focus explicandus est altero qui exstut libro tertio Contra Celsum, num. 50, ubi aperte docet eos qui post professam Christianam religio- nem libidine aut quovis alio graviori crimine de- jecti fuerint, ceu perditos et Deo mortuos lugeri; eosdein vero quasi e mortuis excitatos duci si eam morum mutationem fecerint cujus ratio haberi de- beat, tardius tamen admitti quam qui primo reci- piuntur; et quia post professam religionem lapsi sunt, ab omni posthac dignitate et præfectura in Ecclesia Dei arceri. (84) Co lex ms.. 'Ηλεί. Editio Oxon., Ηλ. (85) Τὸ ἀπογινώσκουσι. Dominus Fleury lege. (86) Οὐκ οἶδ' ὅπως ἑαυτοῖς, etc. Sunt qui invi- 29. Et ne nos inducas in tentationem. Sed libera

τημάτων θυσίαν, ἵνα ἀφεθῇ τοῖς περὶ ὧν αἱ θυσίαι, τὰ πλημμελήματα. Καὶ οὐδέπου την περί τινων ἐξουσίαν ὁ ἱερεὺς ἀκουσίων ἢ πλημμελημάτων ἀνα- φορὰν ἔχων, ἤδη καὶ περὶ μοιχείας, ἢ ἑκουσίου φό του, ή τινος ἄλλου χαλεπωτέρου πταίσματος προσφέ ρει ὁλοκαύτωμα, ἢ περὶ ἁμαρτίας. Οὕτω τοιγαροῦν καὶ οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ τοῖς ἀποστόλοις ὁμοιωμένοι ἱερεῖς ὄντες κατὰ τὸν μέγαν ἀρχιερέα, ἐπιστήμην λαβόντες τῆς τοῦ Θεοῦ θεραπείας, ἴσασιν, ὑπὸ τοῦ Πνεύματος διδασκόμενοι, περὶ ὧν χρὴ ἀναφέρειν θυσίας ἁμαρτημάτων, καὶ πότε, καὶ τίνα τρόπον, καὶ γινώσκουσι περὶ ὧν οὐ χρὴ τοῦτο ποιεῖν. Ο γοῦν ἱερεὺς Ηλεὶ (84) ἁμαρτάνοντας ἐπιστάμενος τοὺς υἱοὺς Ὀφνεὶ καὶ Φινεές, ὡς μηδὲν δυνάμενος εἰς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων αὐτοῖς συνεργῆσαι, καὶ τὸ απογινώσκουσι (85) τοῦτ' ἔσεσθαι, ὁμολογεῖ δι᾽ ὧν φησίν· Ἐὰν ἁμαρτάνων ἁμάρτῃ ἀνὴρ εἰς ἄνδρα, καὶ προσεύξονται περὶ αὐτοῦ· ἐὰν δὲ εἰς Κύριον ἁμάρτῃ, τίς προσεύξεται περὶ αὐτοῦ; Οὐκ οἶδ' όπως ἑαυτοῖς (86) τινες ἐπιτρέψαντες τὰ ὑπὲρ τὴν ἱερατικὴν ἀξίαν, τάχα μηδὲ ἀκριβοῦντες τὴν ἱερα- τικὴν ἐπιστήμην, αὐχοῦσιν ὡς δυνάμενοι καὶ εἰδωλο λατρείας συγχωρεῖν, μοιχείας τε καὶ πορνείας ἀφιέ ναι, ὡς διὰ τῆς εὐχῆς αὐτῶν περὶ τῶν ταῦτα τε τολμηκότων λυομένης καὶ τῆς πρὸς θάνατον ἁμαρτίας. Οὐ γὰρ ἀναγινώσκουσι τόν "Εστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον, οὐ περὶ ἐκείνης λέγω ἵνα τις ἐρωτήσῃ. Οὐκ ἀποσιωπητέον καὶ τὸν ἀνδρειότατον Ἰὼβ περὶ τῶν υἱῶν ἀναφέροντα θυσίαν, λέγοντα· Μήποτε οἱ υἱοὶ μου ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτῶν κακά ἐπενόησαν πρὸς Θεόν· περὶ γὰρ δισταζομένων εἰ ἡμάρτηται καὶ ταῦτα, οὐδὲ μέχρι τῶν χειλέων έφθα κότων, ἀναφέρει τὴν θυσίαν. Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Τὸ δὲ, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, παρὰ τῷ Λουκά σεσιώπηται. Εἰ μὴ ἀδύνατα προστάττει ὁ Σωτὴρ ἡμᾶς εὔχεσθαι, ζητήσεώς μοι άξιον φαίνεται πῶς οἱ τὸ ἀπογινώσκειν. τοῖς ἀπογινώ- σκουσι. Εu- LIBELLUS DE ORATIONE. A vini cultus iustructi et a Spiritu edocti, sciunt pr quibus peccatis, et quando et quomodo offerre sa- crificium oporteat, et pro quibus non oporteat etiam norunt. Quamobrem sacerdos Heli cum peccantes nosset filios Ophni et Phinees, nec quam posset eis opem in remissionem peccatorum afferre, etiam id posse fieri se desperare fatetur his ver- bis : Si peccans peccaverit vir in virum ; et orabunt pro eo. Si autem in Dominum peccaverit, quis ora- bit pro eo **? Sunt nonnulli qui nescio quomodo sibi arrogant ea quæ sacerdotalem superant digni- tatem, forte etiam rudes sacerdotalis disciplinæ, glorianturque quasi possint etiam idololatriam con- donare, adulteriaque et fornicationes remittere : quasi, modo pro iis oraverint qui ejusmodi faci- nora perpetrarunt, solvendum sit etiam, quod ad mortem est, peccatum. Non enim illud legunt : Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis. Prætereundus non est fortissimus Job, qui pro filiis offerebat sacrificia, dicebatque: Ne forle filii mei in mente sua mala cogitaverint adversus Deum. Nam pro iis peccatis offert sacrificium, quæ an admissa sint dubitat, quæque ad labla usque non processerunt. Reg. 11, 25. | Joan. V, 16. Job 1, 5. bai, Bentleius, B tem collatis præcedentibus et consequentibus pn- Laut Origenem adversus idololatriam, adulteria et fornicationes eamdem præscribere severitatem qua adversus inœchiam aliquot Africanos episcopos usos esse testatur sanctus Cyprianus epist. 52, liis ver. bis Apud antecessores nostros quidam de episcopis istic in provincia nostra dandam pacem machis non palaverunt, et in totum pœnitentiæ locum contra adulteria clauserunt; non tamen a coepiscoporum suorum collegio recesserunt, aut catholicæ Ecclesiæ unitatem vel duritiæ vel censuræ suæ obstinatione ruperunt, ut quia apud alios adulteris pax dabatur, qui non dabat, de Ecclesia separaretur; manente concordiæ vinculo et perseverante catholicæ Eccle- siæ individuo sacramento. His consonare videntur Eliberitani concilii decreta : nam in primo canone ita Patres constituunt : Placuit ut quicunque post fidem baptismi salutaris adulta ætate ad templum idoli idololatraturus accesserit, et fecerit quod est cri- men capitale, nec in fine eum communionem reci- pere. Kursus can. : Flamines qui post fidem lava- eri el regenerationis sacrificaverint, eo quod gemina- verint scelera accedente homicidio, vel triplicaverint ¡acinus cohærente machia, placuit eos nec in fine D nos a malo. Illud, sed libera nos a malo, apud cam omissum est. Si non impossibilia nos Servator orare præcipit, quæsitu mihi dignum videtur quo- modo jubeamur orare non intrare in tentationem, accipere communionem. Cæteri canones consulendi sunt, quorum plerique ad eamdem severitatem im- plicati sunt. Denique ex Tertulliani libro De pudi- citia quidam eruere sibi posse videntur idololatrie, homicidio et adulterio pacem nullam ab Ecclesia fuisse primis sæculis concessam. Sic ergo, in- quiunt, triplex hoc peccatorum genus insanabile putabat Origenes et proinde a sacerdotibus reti• nendum. Ego vero persuasum habeo id solum prohi- bere Origenem ne sacerdotes temere sibi arrogent potestatem omnia indiscriminatim quandocunque et prout libuerit et sine ullo delectu peccata re- mittendi cum nonnulla atrociora, verbi gratia, idololatria, adulterium et fornicatio, sint retinenda, donec illorum rei, diuturnæ ac laboriosæ pœniten- tiæ fructus dignos fecerint, ac veniæ pacique ob- tinendæ idonei reddantur. Certe præsens Ada- mantii nostri focus explicandus est altero qui exstut libro tertio Contra Celsum, num. 50, ubi aperte docet eos qui post professam Christianam religio- nem libidine aut quovis alio graviori crimine de- jecti fuerint, ceu perditos et Deo mortuos lugeri; eosdein vero quasi e mortuis excitatos duci si eam morum mutationem fecerint cujus ratio haberi de- beat, tardius tamen admitti quam qui primo reci- piuntur; et quia post professam religionem lapsi sunt, ab omni posthac dignitate et præfectura in Ecclesia Dei arceri. (84) Co lex ms.. 'Ηλεί. Editio Oxon., Ηλ. (85) Τὸ ἀπογινώσκουσι. Dominus Fleury lege. (86) Οὐκ οἶδ' ὅπως ἑαυτοῖς, etc. Sunt qui invi- 29. Et ne nos inducas in tentationem. Sed libera

τημάτων θυσίαν, ἵνα ἀφεθῇ τοῖς περὶ ὧν αἱ θυσίαι, τὰ πλημμελήματα. Καὶ οὐδέπου την περί τινων ἐξουσίαν ὁ ἱερεὺς ἀκουσίων ἢ πλημμελημάτων ἀνα- φορὰν ἔχων, ἤδη καὶ περὶ μοιχείας, ἢ ἑκουσίου φό του, ή τινος ἄλλου χαλεπωτέρου πταίσματος προσφέ ρει ὁλοκαύτωμα, ἢ περὶ ἁμαρτίας. Οὕτω τοιγαροῦν καὶ οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ τοῖς ἀποστόλοις ὁμοιωμένοι ἱερεῖς ὄντες κατὰ τὸν μέγαν ἀρχιερέα, ἐπιστήμην λαβόντες τῆς τοῦ Θεοῦ θεραπείας, ἴσασιν, ὑπὸ τοῦ Πνεύματος διδασκόμενοι, περὶ ὧν χρὴ ἀναφέρειν θυσίας ἁμαρτημάτων, καὶ πότε, καὶ τίνα τρόπον, καὶ γινώσκουσι περὶ ὧν οὐ χρὴ τοῦτο ποιεῖν. Ο γοῦν ἱερεὺς Ηλεὶ (84) ἁμαρτάνοντας ἐπιστάμενος τοὺς υἱοὺς Ὀφνεὶ καὶ Φινεές, ὡς μηδὲν δυνάμενος εἰς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων αὐτοῖς συνεργῆσαι, καὶ τὸ απογινώσκουσι (85) τοῦτ' ἔσεσθαι, ὁμολογεῖ δι᾽ ὧν φησίν· Ἐὰν ἁμαρτάνων ἁμάρτῃ ἀνὴρ εἰς ἄνδρα, καὶ προσεύξονται περὶ αὐτοῦ· ἐὰν δὲ εἰς Κύριον ἁμάρτῃ, τίς προσεύξεται περὶ αὐτοῦ; Οὐκ οἶδ' όπως ἑαυτοῖς (86) τινες ἐπιτρέψαντες τὰ ὑπὲρ τὴν ἱερατικὴν ἀξίαν, τάχα μηδὲ ἀκριβοῦντες τὴν ἱερα- τικὴν ἐπιστήμην, αὐχοῦσιν ὡς δυνάμενοι καὶ εἰδωλο λατρείας συγχωρεῖν, μοιχείας τε καὶ πορνείας ἀφιέ ναι, ὡς διὰ τῆς εὐχῆς αὐτῶν περὶ τῶν ταῦτα τε τολμηκότων λυομένης καὶ τῆς πρὸς θάνατον ἁμαρτίας. Οὐ γὰρ ἀναγινώσκουσι τόν "Εστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον, οὐ περὶ ἐκείνης λέγω ἵνα τις ἐρωτήσῃ. Οὐκ ἀποσιωπητέον καὶ τὸν ἀνδρειότατον Ἰὼβ περὶ τῶν υἱῶν ἀναφέροντα θυσίαν, λέγοντα· Μήποτε οἱ υἱοὶ μου ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτῶν κακά ἐπενόησαν πρὸς Θεόν· περὶ γὰρ δισταζομένων εἰ ἡμάρτηται καὶ ταῦτα, οὐδὲ μέχρι τῶν χειλέων έφθα κότων, ἀναφέρει τὴν θυσίαν. Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Τὸ δὲ, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, παρὰ τῷ Λουκά σεσιώπηται. Εἰ μὴ ἀδύνατα προστάττει ὁ Σωτὴρ ἡμᾶς εὔχεσθαι, ζητήσεώς μοι άξιον φαίνεται πῶς οἱ τὸ ἀπογινώσκειν. τοῖς ἀπογινώ- σκουσι. Εu- LIBELLUS DE ORATIONE. A vini cultus iustructi et a Spiritu edocti, sciunt pr quibus peccatis, et quando et quomodo offerre sa- crificium oporteat, et pro quibus non oporteat etiam norunt. Quamobrem sacerdos Heli cum peccantes nosset filios Ophni et Phinees, nec quam posset eis opem in remissionem peccatorum afferre, etiam id posse fieri se desperare fatetur his ver- bis : Si peccans peccaverit vir in virum ; et orabunt pro eo. Si autem in Dominum peccaverit, quis ora- bit pro eo **? Sunt nonnulli qui nescio quomodo sibi arrogant ea quæ sacerdotalem superant digni- tatem, forte etiam rudes sacerdotalis disciplinæ, glorianturque quasi possint etiam idololatriam con- donare, adulteriaque et fornicationes remittere : quasi, modo pro iis oraverint qui ejusmodi faci- nora perpetrarunt, solvendum sit etiam, quod ad mortem est, peccatum. Non enim illud legunt : Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis. Prætereundus non est fortissimus Job, qui pro filiis offerebat sacrificia, dicebatque: Ne forle filii mei in mente sua mala cogitaverint adversus Deum. Nam pro iis peccatis offert sacrificium, quæ an admissa sint dubitat, quæque ad labla usque non processerunt. Reg. 11, 25. | Joan. V, 16. Job 1, 5. bai, Bentleius, B tem collatis præcedentibus et consequentibus pn- Laut Origenem adversus idololatriam, adulteria et fornicationes eamdem præscribere severitatem qua adversus inœchiam aliquot Africanos episcopos usos esse testatur sanctus Cyprianus epist. 52, liis ver. bis Apud antecessores nostros quidam de episcopis istic in provincia nostra dandam pacem machis non palaverunt, et in totum pœnitentiæ locum contra adulteria clauserunt; non tamen a coepiscoporum suorum collegio recesserunt, aut catholicæ Ecclesiæ unitatem vel duritiæ vel censuræ suæ obstinatione ruperunt, ut quia apud alios adulteris pax dabatur, qui non dabat, de Ecclesia separaretur; manente concordiæ vinculo et perseverante catholicæ Eccle- siæ individuo sacramento. His consonare videntur Eliberitani concilii decreta : nam in primo canone ita Patres constituunt : Placuit ut quicunque post fidem baptismi salutaris adulta ætate ad templum idoli idololatraturus accesserit, et fecerit quod est cri- men capitale, nec in fine eum communionem reci- pere. Kursus can. : Flamines qui post fidem lava- eri el regenerationis sacrificaverint, eo quod gemina- verint scelera accedente homicidio, vel triplicaverint ¡acinus cohærente machia, placuit eos nec in fine D nos a malo. Illud, sed libera nos a malo, apud cam omissum est. Si non impossibilia nos Servator orare præcipit, quæsitu mihi dignum videtur quo- modo jubeamur orare non intrare in tentationem, accipere communionem. Cæteri canones consulendi sunt, quorum plerique ad eamdem severitatem im- plicati sunt. Denique ex Tertulliani libro De pudi- citia quidam eruere sibi posse videntur idololatrie, homicidio et adulterio pacem nullam ab Ecclesia fuisse primis sæculis concessam. Sic ergo, in- quiunt, triplex hoc peccatorum genus insanabile putabat Origenes et proinde a sacerdotibus reti• nendum. Ego vero persuasum habeo id solum prohi- bere Origenem ne sacerdotes temere sibi arrogent potestatem omnia indiscriminatim quandocunque et prout libuerit et sine ullo delectu peccata re- mittendi cum nonnulla atrociora, verbi gratia, idololatria, adulterium et fornicatio, sint retinenda, donec illorum rei, diuturnæ ac laboriosæ pœniten- tiæ fructus dignos fecerint, ac veniæ pacique ob- tinendæ idonei reddantur. Certe præsens Ada- mantii nostri focus explicandus est altero qui exstut libro tertio Contra Celsum, num. 50, ubi aperte docet eos qui post professam Christianam religio- nem libidine aut quovis alio graviori crimine de- jecti fuerint, ceu perditos et Deo mortuos lugeri; eosdein vero quasi e mortuis excitatos duci si eam morum mutationem fecerint cujus ratio haberi de- beat, tardius tamen admitti quam qui primo reci- piuntur; et quia post professam religionem lapsi sunt, ab omni posthac dignitate et præfectura in Ecclesia Dei arceri. (84) Co lex ms.. 'Ηλεί. Editio Oxon., Ηλ. (85) Τὸ ἀπογινώσκουσι. Dominus Fleury lege. (86) Οὐκ οἶδ' ὅπως ἑαυτοῖς, etc. Sunt qui invi- 29. Et ne nos inducas in tentationem. Sed libera

Α κελευόμεθα, παντὸς τοῦ ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων βίου Β πειρατηρίου ὄντος, προσεύχεσθαι μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν. Η γάρ ἐσμεν ἐπὶ γῆς περικείμενοι τὴν στρατευομένην σάρκα κατὰ τοῦ πνεύματος, ἧς τὸ φρόνημα ἔχθρα ἐστὶν εἰς Θεόν, μηδαμῶς δυνα- μένης ὑποτάσσεσθαι τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ, ἐν πει- ρασμῷ ἐσμεν. Ὅτι δὲ πειρατήριον πᾶς ὁ ἐπὶ γῆς ἀνθρώπινος βίος, ἀπὸ τοῦ Ἰὼβ μεμαθήκαμεν διὰ τούτων· Πότερον οὐχὶ πειρατήριόν ἐστιν ὁ βίος τῶν ἀνθρώπων ἐπὶ γῆς; Καὶ ἀπὸ τοῦ ἑπτακαι- δεκάτου ψαλμοῦ τὸ αὐτὸ δηλοῦται ἐν τῷ· Ἐν συ ῥυσθήσομαι ἀπὸ πειρατηρίου. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Παῦ λος, Κορινθίοις γράφων, οὐχὶ τὸ μὴ πειράζεσθαι, ἀλλὰ τὸ μὴ παρὰ δύναμιν πειράζεσθαι, φησὶ χαρί ζεσθαι τὸν Θεὸν, λέγων· Πειρασμὸς ὑμᾶς οὐκ είληφεν εἰ μὴ ἀνθρώπινος· πιστὸς δὲ ὁ Θεὸς οὐκ ἐάσει (87) ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὁ δύνα- σθε, ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν, τοῦ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν. Εἴτε γὰρ ἡ πάλη ἐστὶ πρὸς τὴν ἐπιθυμοῦσαν ἢ στρατευομένην κατὰ τοῦ πνεύματος σάρκα, ἢ πρὸς τὴν ψυχὴν πά- σης σαρκός, ἥτις ἐστὶν ὁμωνύμως ᾧ ἐγκατοικεῖ σώματι, τὸ ἡγεμονικὸν ὦ καλεῖται καρδία (ὁποία ἐστὶν ἡ πάλη τοῖς τοὺς ἀνθρωπίνους πειραζομένοις πειρασμούς), εἴτε ὡς διαβεβηκόσι καὶ τελειοτέροις ἀθληταῖς, οὐκέτι πρὸς αἷμα καὶ σάρκα παλαίουσιν, οὐδὲ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις πειρασμοῖς ἐξεταζομένοις, οὺς καταπεπατήκασιν, ἤδη πρὸς τὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐστὶν ἡμῖν τὰ ἀγωνίσματα, τοῦ πειράζεσθαι οὐκ ἀπηλλά γμεθα. Πῶς οὖν κελεύει ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ εὔχεσθαι μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν, πειράζοντας πως πάντας τοῦ Θεοῦ ; Μνήσθητε γὰρ (φησὶν ἡ Ἰουδαῖθ (88), οὐ πρὸς τοὺς τότε πρεσβυτέρους μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς πάντας τοὺς ἐντυγχάνοντας αὐτῆς τῇ γραφῇ), ὅσα ἐποίησε μετὰ ᾿Αβραάμ, καὶ ὅσα ἐπείρασε τὸν Ἰσαάκ, καὶ ὅσα ἐγένετο τῷ Ἰακὼβ ἐν Μεσοπο ταμίᾳ τῆς Συρίας ποιμαίνοντι Λάβαν τὰ πρόβατα τοῦ ἀδελφοῦ τῆς μητρὸς αὐτοῦ· οὐ γὰρ καθὼς ἐκείνους ἐπύρωσεν εἰς ἑτασμὸν καρδίας αὐτῶν, καὶ ἡμᾶς (89) ἐκδικεῖ ὁ εἰς νουθέτησιν μαστιγών Κύριος τοὺς ἐγγίζοντας αὐτῷ. Καὶ ὡς καθολικών δὲ ἀποφαίνεται περὶ πάντων δικαίων ὁ μὲν Δαυΐδ λέγων· Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων· ὁ δὲ Από στολος ἐν ταῖς Πράξεσιν "Οτι διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἐὰν μὴ συνῶμεν τὸ τοὺς πολλοὺς λανθάνον περί τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμὸν προσεύχεσθαι, ὥρα λέγειν, ὅτι οἱ ἀπόστολοι ευχόμενοι οὐκ ἐπηκούοντο, μυρία ὅσα ἐν παντὶ τῷ χρόνῳ ἑαυτῶν πεπονθότες· ἐν κόποις περισσοτέρως, ἐν πληγαῖς περισσοτέ ρως, ἐν φυλακαῖς ὑπερβαλλόντως, ἐν θανάτοις πολλάκις· ὁ δὲ Παῦλος ἰδίᾳ ὑπὸ Ἰουδαίων πεν • χιν, 21. ὃς οὐκ ἐάσει. ἡμᾶς οὐκ ἐξεδίκησεν, ἀλλὰ εἰς νουθεσίαν μαστιγοί, ORIGENIS cum vita omnis hominis super terram tentatio sit. Quandiu enim super terram sumus carne circumdati quæ militat adversus spiritum, cujus sapientia ini- mica est Deo, quæ legi Dei nullo modo potest esse sub- jecla so in tentatione sumus. Porro tentatio- nem esse humanam omnem in terra vitam docuit nos Job his verbis : Nunquid non tentatio est vita hominis super terram ⁹0? Idem patet ex psal- mo decimo septimo : In te eripiar a tentatio - ne". Sed et Paulus ad Corinthios scribens, non ut non tentemur, sed ut non supra vires tente- mur ait largiri Deum, cum ait : Tentatio vos non apprehendit nisi humana; fidelis autem Deus est qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faciet etiam cum tentatione proventum nt possitis sustinere. Sive enim colluctatio nobis est cum carne, quæ concupiscit et militat adversus spiritum, sive cum anima omnis carnis, quæ nomine corpori quod inhabitat consentaneo vocatur prin- cipatus qui et dicitur cor (qualis est eorum lucta qui tentationibus exercentur humanis), sive ut pro- vectioribus et perfectioribus athletis, qui non jam cum carne luctentur et sanguine, sed neque hu- manis examinentur tentationibus quas conculca- runt, jam adversus principes et polestales, adversus mundi rectores tenebrarum harum, et spiritualia ne- quilias nostra sint certamina, non sumus a tenta- tionibus immunes. Quomodo igitur nos Servator orare jubet, ne intremus in tentationem, cum Deus omnes tentet quodammodo? Recordamini enim, ait Judith non ad sui tantum temporis presby:eros, sed ad omnes qui librum ejus lecturi essent, qua- cunque fecit cum Abraham, et quæcunque tontavit Isaac, et quæcunque evenerunt Jacob in Mesopotamia Syriæ pascenti pecora Laban fratris matris sua; quoniam non sicut illos examinavit in certamen cordis corum, etiam nos ulciscitur qui ad emendationem flagellat Dominus appropinquantes sibi". Id etiam in universum de justis omnibus affirmat David cum ait : Multæ tribulationes justorum. Et Apostolus in Actibus Quoniam per multas tribulationes opor- tet nos intrare in regnum Dei”. Quod si nihil supra vulgum intelligamus de oratione, ne intre- mus in tentationem, dicendi erunt apostoli cum orarent, exauditi non esse, qui innumera per D omnem vitam mala perpessi sunt in laboribus plu- rimis, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter. Et Paulus singil- latim a Judæis quinquies quadragenas una minus accepit. Ter virgis casus est, semel lapidatus est, ter naufragium fecit, nocte et die in profundo maris fuit; homo in omnibus tribulationem passus, apο- riatus, persecutionem passus, dejectus”, qui illud fatetur : Usque in hanc horam et esurimus, et sili- ss Rom. viul, Psal. xxxIII, Cor. x, " Eph. vi, 23, 24, 25. Cor. iv, 8. C Act. II Cor. x1, 20. autem Oxoniensis, ut in vulgato textu Græco. 12. * Judith ▼ııı1, 22. 7. 90 Job vii, 1. 91 Psalm. xv.1, 30. (87) Ὁ Θεὸς οὐκ ἐάσει. Bentleius legit, ὁ Θεός (88) Codex ms. Ἰουδαϊθ. Editio Oxon., Ιουδίθ. (89) Ημᾶς, etc. Sic habet codex ms. Editio

Α κελευόμεθα, παντὸς τοῦ ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων βίου Β πειρατηρίου ὄντος, προσεύχεσθαι μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν. Η γάρ ἐσμεν ἐπὶ γῆς περικείμενοι τὴν στρατευομένην σάρκα κατὰ τοῦ πνεύματος, ἧς τὸ φρόνημα ἔχθρα ἐστὶν εἰς Θεόν, μηδαμῶς δυνα- μένης ὑποτάσσεσθαι τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ, ἐν πει- ρασμῷ ἐσμεν. Ὅτι δὲ πειρατήριον πᾶς ὁ ἐπὶ γῆς ἀνθρώπινος βίος, ἀπὸ τοῦ Ἰὼβ μεμαθήκαμεν διὰ τούτων· Πότερον οὐχὶ πειρατήριόν ἐστιν ὁ βίος τῶν ἀνθρώπων ἐπὶ γῆς; Καὶ ἀπὸ τοῦ ἑπτακαι- δεκάτου ψαλμοῦ τὸ αὐτὸ δηλοῦται ἐν τῷ· Ἐν συ ῥυσθήσομαι ἀπὸ πειρατηρίου. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Παῦ λος, Κορινθίοις γράφων, οὐχὶ τὸ μὴ πειράζεσθαι, ἀλλὰ τὸ μὴ παρὰ δύναμιν πειράζεσθαι, φησὶ χαρί ζεσθαι τὸν Θεὸν, λέγων· Πειρασμὸς ὑμᾶς οὐκ είληφεν εἰ μὴ ἀνθρώπινος· πιστὸς δὲ ὁ Θεὸς οὐκ ἐάσει (87) ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὁ δύνα- σθε, ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν, τοῦ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν. Εἴτε γὰρ ἡ πάλη ἐστὶ πρὸς τὴν ἐπιθυμοῦσαν ἢ στρατευομένην κατὰ τοῦ πνεύματος σάρκα, ἢ πρὸς τὴν ψυχὴν πά- σης σαρκός, ἥτις ἐστὶν ὁμωνύμως ᾧ ἐγκατοικεῖ σώματι, τὸ ἡγεμονικὸν ὦ καλεῖται καρδία (ὁποία ἐστὶν ἡ πάλη τοῖς τοὺς ἀνθρωπίνους πειραζομένοις πειρασμούς), εἴτε ὡς διαβεβηκόσι καὶ τελειοτέροις ἀθληταῖς, οὐκέτι πρὸς αἷμα καὶ σάρκα παλαίουσιν, οὐδὲ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις πειρασμοῖς ἐξεταζομένοις, οὺς καταπεπατήκασιν, ἤδη πρὸς τὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐστὶν ἡμῖν τὰ ἀγωνίσματα, τοῦ πειράζεσθαι οὐκ ἀπηλλά γμεθα. Πῶς οὖν κελεύει ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ εὔχεσθαι μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν, πειράζοντας πως πάντας τοῦ Θεοῦ ; Μνήσθητε γὰρ (φησὶν ἡ Ἰουδαῖθ (88), οὐ πρὸς τοὺς τότε πρεσβυτέρους μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς πάντας τοὺς ἐντυγχάνοντας αὐτῆς τῇ γραφῇ), ὅσα ἐποίησε μετὰ ᾿Αβραάμ, καὶ ὅσα ἐπείρασε τὸν Ἰσαάκ, καὶ ὅσα ἐγένετο τῷ Ἰακὼβ ἐν Μεσοπο ταμίᾳ τῆς Συρίας ποιμαίνοντι Λάβαν τὰ πρόβατα τοῦ ἀδελφοῦ τῆς μητρὸς αὐτοῦ· οὐ γὰρ καθὼς ἐκείνους ἐπύρωσεν εἰς ἑτασμὸν καρδίας αὐτῶν, καὶ ἡμᾶς (89) ἐκδικεῖ ὁ εἰς νουθέτησιν μαστιγών Κύριος τοὺς ἐγγίζοντας αὐτῷ. Καὶ ὡς καθολικών δὲ ἀποφαίνεται περὶ πάντων δικαίων ὁ μὲν Δαυΐδ λέγων· Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων· ὁ δὲ Από στολος ἐν ταῖς Πράξεσιν "Οτι διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἐὰν μὴ συνῶμεν τὸ τοὺς πολλοὺς λανθάνον περί τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμὸν προσεύχεσθαι, ὥρα λέγειν, ὅτι οἱ ἀπόστολοι ευχόμενοι οὐκ ἐπηκούοντο, μυρία ὅσα ἐν παντὶ τῷ χρόνῳ ἑαυτῶν πεπονθότες· ἐν κόποις περισσοτέρως, ἐν πληγαῖς περισσοτέ ρως, ἐν φυλακαῖς ὑπερβαλλόντως, ἐν θανάτοις πολλάκις· ὁ δὲ Παῦλος ἰδίᾳ ὑπὸ Ἰουδαίων πεν • χιν, 21. ὃς οὐκ ἐάσει. ἡμᾶς οὐκ ἐξεδίκησεν, ἀλλὰ εἰς νουθεσίαν μαστιγοί, ORIGENIS cum vita omnis hominis super terram tentatio sit. Quandiu enim super terram sumus carne circumdati quæ militat adversus spiritum, cujus sapientia ini- mica est Deo, quæ legi Dei nullo modo potest esse sub- jecla so in tentatione sumus. Porro tentatio- nem esse humanam omnem in terra vitam docuit nos Job his verbis : Nunquid non tentatio est vita hominis super terram ⁹0? Idem patet ex psal- mo decimo septimo : In te eripiar a tentatio - ne". Sed et Paulus ad Corinthios scribens, non ut non tentemur, sed ut non supra vires tente- mur ait largiri Deum, cum ait : Tentatio vos non apprehendit nisi humana; fidelis autem Deus est qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faciet etiam cum tentatione proventum nt possitis sustinere. Sive enim colluctatio nobis est cum carne, quæ concupiscit et militat adversus spiritum, sive cum anima omnis carnis, quæ nomine corpori quod inhabitat consentaneo vocatur prin- cipatus qui et dicitur cor (qualis est eorum lucta qui tentationibus exercentur humanis), sive ut pro- vectioribus et perfectioribus athletis, qui non jam cum carne luctentur et sanguine, sed neque hu- manis examinentur tentationibus quas conculca- runt, jam adversus principes et polestales, adversus mundi rectores tenebrarum harum, et spiritualia ne- quilias nostra sint certamina, non sumus a tenta- tionibus immunes. Quomodo igitur nos Servator orare jubet, ne intremus in tentationem, cum Deus omnes tentet quodammodo? Recordamini enim, ait Judith non ad sui tantum temporis presby:eros, sed ad omnes qui librum ejus lecturi essent, qua- cunque fecit cum Abraham, et quæcunque tontavit Isaac, et quæcunque evenerunt Jacob in Mesopotamia Syriæ pascenti pecora Laban fratris matris sua; quoniam non sicut illos examinavit in certamen cordis corum, etiam nos ulciscitur qui ad emendationem flagellat Dominus appropinquantes sibi". Id etiam in universum de justis omnibus affirmat David cum ait : Multæ tribulationes justorum. Et Apostolus in Actibus Quoniam per multas tribulationes opor- tet nos intrare in regnum Dei”. Quod si nihil supra vulgum intelligamus de oratione, ne intre- mus in tentationem, dicendi erunt apostoli cum orarent, exauditi non esse, qui innumera per D omnem vitam mala perpessi sunt in laboribus plu- rimis, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter. Et Paulus singil- latim a Judæis quinquies quadragenas una minus accepit. Ter virgis casus est, semel lapidatus est, ter naufragium fecit, nocte et die in profundo maris fuit; homo in omnibus tribulationem passus, apο- riatus, persecutionem passus, dejectus”, qui illud fatetur : Usque in hanc horam et esurimus, et sili- ss Rom. viul, Psal. xxxIII, Cor. x, " Eph. vi, 23, 24, 25. Cor. iv, 8. C Act. II Cor. x1, 20. autem Oxoniensis, ut in vulgato textu Græco. 12. * Judith ▼ııı1, 22. 7. 90 Job vii, 1. 91 Psalm. xv.1, 30. (87) Ὁ Θεὸς οὐκ ἐάσει. Bentleius legit, ὁ Θεός (88) Codex ms. Ἰουδαϊθ. Editio Oxon., Ιουδίθ. (89) Ημᾶς, etc. Sic habet codex ms. Editio

τάκις τεσσαράκοντα παρὰ μίαν είλη;ε· τρὶς ἐῤῥα- Εδίσθη, ἅπαξ ἐλιθάσθη, τρὶς ἐναυάγησε, νυχθή μερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκεν, ἄνθρωπος ἐν παντὶ θλιβόμενος, καὶ ἀπορούμενος, καὶ διωκόμενος, καὶ καταβαλλόμενος, ὁμολογῶν τε τόν Ἄχρι τῆς ἄρτι ώρας πεινώμεν καὶ διψῶμεν, καὶ γυμνητεύο- μεν, καὶ κολαφιζόμεθα, καὶ ἀστατοῦμεν, καὶ κοπιῶμεν· ἐργαζόμενοι ταῖς ἰδίαις χερσί, λοιδορού- μενοι εὐλογοῦμεν, διωκόμενοι ἀνεχόμεθα, βλα- σφημούμενοι παρακαλοῦμεν. Τῶν δὲ ἀποστόλων ἐν τῷ εὔχεσθαι μὴ ἐπιτετευχότων, τίς ἐλπὶς τῶν ὑποδε- εστέρων τινὶ παρ' ἐκείνους εὐχομένῳ ἐπηκόου Θεοῦ τυχεῖν; Τὸ δὲ ἐν τῷ εἰκοστῷ πέμπτῳ ψαλμῷ· Δοκίμασόν με, Κύριε, καὶ πειρασόν με, πύρωσον τοὺς νεφρούς μου καὶ τὴν καρδίαν μου· εὐλόγως τις υπολήψεται τῶν μὴ ἀκριβούντων τί τὸ βούλημα τῆς προστάξεως τοῦ Σωτῆρος, ἐναντίως γεγονέναι οἷς ὁ Κύριος ἡμῶν περὶ εὐχῆς ἐδίδαξε. Πότε δέ τις νενόμικεν εἶναι ἔξω πειρασμῶν ἀνθρώπους, ὧν ᾔδει τὸν λόγον συμπεπληρωκώς; Καὶ ποῖος καιρός ἐστιν, ἐν ᾧ ὡς μὴ ἀγωνιζόμενος περὶ τοῦ μὴ ἁμαρτήσεσθαι καταπεφρόνηκε; Πένεταί τις; εὐλαβείσθω, μήποτε κλέψας ἐμέσῃ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ πλουτεῖ; μὴ καταφρονείτω· δύναται γὰρ πλησθεὶς ψευδής γενέσθαι, καὶ ἐπαρθεὶς εἰπεῖν· Τίς με ὁρᾷ; οὐδὲ Παύλος γοῦν πλουτῶν ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάση γνώσει κινδύνου ἀπήλλακται τοῦ, ὡς ἐπὶ τούτοις, ἐν τῷ ὑπεραίρεσθαι ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ δεῖται σκόλοπος τοῦ Σατανᾶ κολαφίζοντος αὐτὸν, ἵνα μὴ ὑπεραίρηται. Καν συνειδῇ τις ἑαυτῷ τὰ κρείττονα, καὶ ἀναπτερωθῇ, ὑπὸ τῶν κακῶν, ἀναγινωσκέτω τὸ εἰρημένον ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων περὶ Εζεκίου, ὅστις πεπτωκέναι λέγεται ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς καρδίας αὐ τοῦ. Εἰ δὲ, ἐπεὶ μὴ πλείονα περὶ τοῦ πένητος εἰρή- χαμεν, καταφρονεῖ τις, ὡς μὴ πειρασμοῦ τοῦ περὶ τῆς πενίας, ίστω, ὅτι ὁ ἐπιβουλεύων ἐπιβουλεύει ὑπὲρ τοῦ καταβαλεῖν πτωχὸν καὶ πένητα, καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Σολομῶντα ὁ πτωχὸς οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν. Τί δὲ δεῖ λέγειν ὅσοι διὰ τὸν σωματικών πλοῦτον, μὴ καλῶς αὐτὸν οἰκονομήσαντες, τὴν μετὰ τοῦ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ πλουσίου χώραν ἐν τῇ κολάσει εἰλήφασι; καὶ ὅσοι, ἀγεννῶς τὴν πενίαν φέροντες, δουλοπρεπέστερον καὶ ταπεινότερον ἢ κατὰ τὰ ἐν τοῖς ἁγίοις πρέποντα ἀναστρεφόμενοι, τῆς ἐπουρανίου ἐλπίδος ἀποπεπτώκασιν; Οὐδὲ οἱ μεταξὺ δὲ τούτων καθ᾿ ἑκάτερον, πλοῦτον καὶ πενίαν, τοῦ κατὰ τὴν σύμμετρον κτῆσιν ἁμαρτάνειν πάντως εἰσὶν ἀπηλ- λαγμένοι. Ἀλλὰ ὑγιαίνων τῷ σώματι καὶ εὐεκτῶν, ἔξω παντός πειρασμοῦ κατ' αὐτὸ τὸ ὑγιαίνειν καὶ εὐεκτεῖν ὑπολαμβάνει τυγχάνειν; Καὶ τίνων ἄλλων ἢ τῶν εὐεκτούντων καὶ ὑγιαινόντων ἐστὶν ἁμάρτημα τὸ φθείρειν τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ; Οὐ τολμήσει τις, διὰ τὸ ἐκκεῖσθαι πᾶσι, σαφῶς τὰ κατὰ τὸν τόπον εἰπεῖν. Νοσῶν δὲ τίς τοὺς εἰς τὸ φθείρειν τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ἐρεθισμοὺς ἐκπέφευγε, σχολάζων κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καὶ πάνυ τι δεχόμενος τοὺς περὶ τῶν ἀκαθάρ των πραγμάτων λογισμούς; Αλλ' ὅσα παρὰ τούτους *1 Αt Ριον. LIBELLUS DE ORATIONE. B A mus, et nudi sumus. et colaphis cædimur, et insta- Cor. 1, 11, 12, 13, XII, 25. Psal. xxxvi, biles sumus, et laboramus operantes manibus nostris; maledicimur, et benedicimus; persecutionem pati- mur, et sustinemus; blasphemamur, et obsecramus Cum autem ea consecuti, non sint apostoli pro quibus orabant, quis eorum qui inferiores ipsis sunt, sperare potest orationes suas exauditurum Deum? illud vero quod in psalmo scriptum est vigesino quinto; Proba ne, Domine, et tenta me ; ure renes meos et cor meum¹; iis quæ Dominus noster de oratione docuit contrarium esse facile suspica- bitur eorum aliquis qui non expenderit accuratius quid sibi velit Servatoris praceptum. Ecquando aliquis putavit homines extra tentationes esse quas novit inita ratione? Ecquod tempus est in quo secu- rus fuerit quasi pugnandum non esset ne peccaret? Eget aliquis? tineat ne furalus juret nomen Deis. Dives est? me securus sit, potest enim abundans mendax fieri, et elatus dicere: Quis me videt? ac ne Paulus quidem dives in omni verbo et omni scientia³ a periculo immunis est extollendi se de his et peccandi; sed indiget stimulo Satana, qui se colaphizet ne extollatur. Etsi quis be::e sibi conscius sit, effugeritque mala; legat quod in secundo Paralipomenon dicitur de Ezechia, qui elatione cordis cecidisse narratur³. Si quis, quod multa de paupere non dixerimus, parvi- pendit, quasi non cadat in paupertatem tentatio, sciat insidiatorem insidiari ut dejiciat pauperemi et inopem, maxime cum juxta Salomonem, inope non sustineat comminationem”. Quid vero attinet dicere quot sint quos non recte administrată cor- poreæ divitiæ in eumdem tormentorum locum cum evangelico divite conjecerint ? quot sint aliunde qui panpertatem ignaviter ferentes, servilique et hu- mili more viventes, contra quam sanctos deceret, coelestium spe bonorum exciderint? Neque qui medium inter utrumque, divitias inquam et pau- pertaten, tenent, immunes sunt a peccato in bonis mediocribus admittendo. At enim sanus et bene corpore valens extra omnem se tentationein pro- pter ipsam sanitatem bonamque valetudinem esse putat? Et quorum est aliorum quam bene valen- tium sanorumque peccatum quo violatur templum Dei? Non audebit quispiam quæ ad hunc locum pertinent aperte dicere, cum omnibus obvia sint. Quis ægrotus omnia ad violandum Dei templum incitamenta effugit, cum otietur id temporis, faci · leque admittat obortas de rebus impuris cogita- tiones? Quot vero sint præter eas, quæ ipsum perturbent, nisi omni studio cor servet, quid dictu opus est? multi enim ærumnis victi et morbos viriliter ferre nescientes, animo magis ægrotare deprehensi sunt quam corpore. Mul- ti etiam ut infamiam vitarent, Christi nowen ge- nerose ferre erubuerunt, et in opprobrium sem- pilernum inciderunt. credit aliquis futuram C D • Psal. xxv, 2. • Prov. xxx, 9. • Cor.1, 5. * Cor. x11, 7. Paralipo 14. x1, 8. Cor. 11, 17.

τάκις τεσσαράκοντα παρὰ μίαν είλη;ε· τρὶς ἐῤῥα- Εδίσθη, ἅπαξ ἐλιθάσθη, τρὶς ἐναυάγησε, νυχθή μερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκεν, ἄνθρωπος ἐν παντὶ θλιβόμενος, καὶ ἀπορούμενος, καὶ διωκόμενος, καὶ καταβαλλόμενος, ὁμολογῶν τε τόν Ἄχρι τῆς ἄρτι ώρας πεινώμεν καὶ διψῶμεν, καὶ γυμνητεύο- μεν, καὶ κολαφιζόμεθα, καὶ ἀστατοῦμεν, καὶ κοπιῶμεν· ἐργαζόμενοι ταῖς ἰδίαις χερσί, λοιδορού- μενοι εὐλογοῦμεν, διωκόμενοι ἀνεχόμεθα, βλα- σφημούμενοι παρακαλοῦμεν. Τῶν δὲ ἀποστόλων ἐν τῷ εὔχεσθαι μὴ ἐπιτετευχότων, τίς ἐλπὶς τῶν ὑποδε- εστέρων τινὶ παρ' ἐκείνους εὐχομένῳ ἐπηκόου Θεοῦ τυχεῖν; Τὸ δὲ ἐν τῷ εἰκοστῷ πέμπτῳ ψαλμῷ· Δοκίμασόν με, Κύριε, καὶ πειρασόν με, πύρωσον τοὺς νεφρούς μου καὶ τὴν καρδίαν μου· εὐλόγως τις υπολήψεται τῶν μὴ ἀκριβούντων τί τὸ βούλημα τῆς προστάξεως τοῦ Σωτῆρος, ἐναντίως γεγονέναι οἷς ὁ Κύριος ἡμῶν περὶ εὐχῆς ἐδίδαξε. Πότε δέ τις νενόμικεν εἶναι ἔξω πειρασμῶν ἀνθρώπους, ὧν ᾔδει τὸν λόγον συμπεπληρωκώς; Καὶ ποῖος καιρός ἐστιν, ἐν ᾧ ὡς μὴ ἀγωνιζόμενος περὶ τοῦ μὴ ἁμαρτήσεσθαι καταπεφρόνηκε; Πένεταί τις; εὐλαβείσθω, μήποτε κλέψας ἐμέσῃ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ πλουτεῖ; μὴ καταφρονείτω· δύναται γὰρ πλησθεὶς ψευδής γενέσθαι, καὶ ἐπαρθεὶς εἰπεῖν· Τίς με ὁρᾷ; οὐδὲ Παύλος γοῦν πλουτῶν ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάση γνώσει κινδύνου ἀπήλλακται τοῦ, ὡς ἐπὶ τούτοις, ἐν τῷ ὑπεραίρεσθαι ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ δεῖται σκόλοπος τοῦ Σατανᾶ κολαφίζοντος αὐτὸν, ἵνα μὴ ὑπεραίρηται. Καν συνειδῇ τις ἑαυτῷ τὰ κρείττονα, καὶ ἀναπτερωθῇ, ὑπὸ τῶν κακῶν, ἀναγινωσκέτω τὸ εἰρημένον ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων περὶ Εζεκίου, ὅστις πεπτωκέναι λέγεται ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς καρδίας αὐ τοῦ. Εἰ δὲ, ἐπεὶ μὴ πλείονα περὶ τοῦ πένητος εἰρή- χαμεν, καταφρονεῖ τις, ὡς μὴ πειρασμοῦ τοῦ περὶ τῆς πενίας, ίστω, ὅτι ὁ ἐπιβουλεύων ἐπιβουλεύει ὑπὲρ τοῦ καταβαλεῖν πτωχὸν καὶ πένητα, καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Σολομῶντα ὁ πτωχὸς οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν. Τί δὲ δεῖ λέγειν ὅσοι διὰ τὸν σωματικών πλοῦτον, μὴ καλῶς αὐτὸν οἰκονομήσαντες, τὴν μετὰ τοῦ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ πλουσίου χώραν ἐν τῇ κολάσει εἰλήφασι; καὶ ὅσοι, ἀγεννῶς τὴν πενίαν φέροντες, δουλοπρεπέστερον καὶ ταπεινότερον ἢ κατὰ τὰ ἐν τοῖς ἁγίοις πρέποντα ἀναστρεφόμενοι, τῆς ἐπουρανίου ἐλπίδος ἀποπεπτώκασιν; Οὐδὲ οἱ μεταξὺ δὲ τούτων καθ᾿ ἑκάτερον, πλοῦτον καὶ πενίαν, τοῦ κατὰ τὴν σύμμετρον κτῆσιν ἁμαρτάνειν πάντως εἰσὶν ἀπηλ- λαγμένοι. Ἀλλὰ ὑγιαίνων τῷ σώματι καὶ εὐεκτῶν, ἔξω παντός πειρασμοῦ κατ' αὐτὸ τὸ ὑγιαίνειν καὶ εὐεκτεῖν ὑπολαμβάνει τυγχάνειν; Καὶ τίνων ἄλλων ἢ τῶν εὐεκτούντων καὶ ὑγιαινόντων ἐστὶν ἁμάρτημα τὸ φθείρειν τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ; Οὐ τολμήσει τις, διὰ τὸ ἐκκεῖσθαι πᾶσι, σαφῶς τὰ κατὰ τὸν τόπον εἰπεῖν. Νοσῶν δὲ τίς τοὺς εἰς τὸ φθείρειν τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ἐρεθισμοὺς ἐκπέφευγε, σχολάζων κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καὶ πάνυ τι δεχόμενος τοὺς περὶ τῶν ἀκαθάρ των πραγμάτων λογισμούς; Αλλ' ὅσα παρὰ τούτους *1 Αt Ριον. LIBELLUS DE ORATIONE. B A mus, et nudi sumus. et colaphis cædimur, et insta- Cor. 1, 11, 12, 13, XII, 25. Psal. xxxvi, biles sumus, et laboramus operantes manibus nostris; maledicimur, et benedicimus; persecutionem pati- mur, et sustinemus; blasphemamur, et obsecramus Cum autem ea consecuti, non sint apostoli pro quibus orabant, quis eorum qui inferiores ipsis sunt, sperare potest orationes suas exauditurum Deum? illud vero quod in psalmo scriptum est vigesino quinto; Proba ne, Domine, et tenta me ; ure renes meos et cor meum¹; iis quæ Dominus noster de oratione docuit contrarium esse facile suspica- bitur eorum aliquis qui non expenderit accuratius quid sibi velit Servatoris praceptum. Ecquando aliquis putavit homines extra tentationes esse quas novit inita ratione? Ecquod tempus est in quo secu- rus fuerit quasi pugnandum non esset ne peccaret? Eget aliquis? tineat ne furalus juret nomen Deis. Dives est? me securus sit, potest enim abundans mendax fieri, et elatus dicere: Quis me videt? ac ne Paulus quidem dives in omni verbo et omni scientia³ a periculo immunis est extollendi se de his et peccandi; sed indiget stimulo Satana, qui se colaphizet ne extollatur. Etsi quis be::e sibi conscius sit, effugeritque mala; legat quod in secundo Paralipomenon dicitur de Ezechia, qui elatione cordis cecidisse narratur³. Si quis, quod multa de paupere non dixerimus, parvi- pendit, quasi non cadat in paupertatem tentatio, sciat insidiatorem insidiari ut dejiciat pauperemi et inopem, maxime cum juxta Salomonem, inope non sustineat comminationem”. Quid vero attinet dicere quot sint quos non recte administrată cor- poreæ divitiæ in eumdem tormentorum locum cum evangelico divite conjecerint ? quot sint aliunde qui panpertatem ignaviter ferentes, servilique et hu- mili more viventes, contra quam sanctos deceret, coelestium spe bonorum exciderint? Neque qui medium inter utrumque, divitias inquam et pau- pertaten, tenent, immunes sunt a peccato in bonis mediocribus admittendo. At enim sanus et bene corpore valens extra omnem se tentationein pro- pter ipsam sanitatem bonamque valetudinem esse putat? Et quorum est aliorum quam bene valen- tium sanorumque peccatum quo violatur templum Dei? Non audebit quispiam quæ ad hunc locum pertinent aperte dicere, cum omnibus obvia sint. Quis ægrotus omnia ad violandum Dei templum incitamenta effugit, cum otietur id temporis, faci · leque admittat obortas de rebus impuris cogita- tiones? Quot vero sint præter eas, quæ ipsum perturbent, nisi omni studio cor servet, quid dictu opus est? multi enim ærumnis victi et morbos viriliter ferre nescientes, animo magis ægrotare deprehensi sunt quam corpore. Mul- ti etiam ut infamiam vitarent, Christi nowen ge- nerose ferre erubuerunt, et in opprobrium sem- pilernum inciderunt. credit aliquis futuram C D • Psal. xxv, 2. • Prov. xxx, 9. • Cor.1, 5. * Cor. x11, 7. Paralipo 14. x1, 8. Cor. 11, 17.

τάκις τεσσαράκοντα παρὰ μίαν είλη;ε· τρὶς ἐῤῥα- Εδίσθη, ἅπαξ ἐλιθάσθη, τρὶς ἐναυάγησε, νυχθή μερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκεν, ἄνθρωπος ἐν παντὶ θλιβόμενος, καὶ ἀπορούμενος, καὶ διωκόμενος, καὶ καταβαλλόμενος, ὁμολογῶν τε τόν Ἄχρι τῆς ἄρτι ώρας πεινώμεν καὶ διψῶμεν, καὶ γυμνητεύο- μεν, καὶ κολαφιζόμεθα, καὶ ἀστατοῦμεν, καὶ κοπιῶμεν· ἐργαζόμενοι ταῖς ἰδίαις χερσί, λοιδορού- μενοι εὐλογοῦμεν, διωκόμενοι ἀνεχόμεθα, βλα- σφημούμενοι παρακαλοῦμεν. Τῶν δὲ ἀποστόλων ἐν τῷ εὔχεσθαι μὴ ἐπιτετευχότων, τίς ἐλπὶς τῶν ὑποδε- εστέρων τινὶ παρ' ἐκείνους εὐχομένῳ ἐπηκόου Θεοῦ τυχεῖν; Τὸ δὲ ἐν τῷ εἰκοστῷ πέμπτῳ ψαλμῷ· Δοκίμασόν με, Κύριε, καὶ πειρασόν με, πύρωσον τοὺς νεφρούς μου καὶ τὴν καρδίαν μου· εὐλόγως τις υπολήψεται τῶν μὴ ἀκριβούντων τί τὸ βούλημα τῆς προστάξεως τοῦ Σωτῆρος, ἐναντίως γεγονέναι οἷς ὁ Κύριος ἡμῶν περὶ εὐχῆς ἐδίδαξε. Πότε δέ τις νενόμικεν εἶναι ἔξω πειρασμῶν ἀνθρώπους, ὧν ᾔδει τὸν λόγον συμπεπληρωκώς; Καὶ ποῖος καιρός ἐστιν, ἐν ᾧ ὡς μὴ ἀγωνιζόμενος περὶ τοῦ μὴ ἁμαρτήσεσθαι καταπεφρόνηκε; Πένεταί τις; εὐλαβείσθω, μήποτε κλέψας ἐμέσῃ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ πλουτεῖ; μὴ καταφρονείτω· δύναται γὰρ πλησθεὶς ψευδής γενέσθαι, καὶ ἐπαρθεὶς εἰπεῖν· Τίς με ὁρᾷ; οὐδὲ Παύλος γοῦν πλουτῶν ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάση γνώσει κινδύνου ἀπήλλακται τοῦ, ὡς ἐπὶ τούτοις, ἐν τῷ ὑπεραίρεσθαι ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ δεῖται σκόλοπος τοῦ Σατανᾶ κολαφίζοντος αὐτὸν, ἵνα μὴ ὑπεραίρηται. Καν συνειδῇ τις ἑαυτῷ τὰ κρείττονα, καὶ ἀναπτερωθῇ, ὑπὸ τῶν κακῶν, ἀναγινωσκέτω τὸ εἰρημένον ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων περὶ Εζεκίου, ὅστις πεπτωκέναι λέγεται ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς καρδίας αὐ τοῦ. Εἰ δὲ, ἐπεὶ μὴ πλείονα περὶ τοῦ πένητος εἰρή- χαμεν, καταφρονεῖ τις, ὡς μὴ πειρασμοῦ τοῦ περὶ τῆς πενίας, ίστω, ὅτι ὁ ἐπιβουλεύων ἐπιβουλεύει ὑπὲρ τοῦ καταβαλεῖν πτωχὸν καὶ πένητα, καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Σολομῶντα ὁ πτωχὸς οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν. Τί δὲ δεῖ λέγειν ὅσοι διὰ τὸν σωματικών πλοῦτον, μὴ καλῶς αὐτὸν οἰκονομήσαντες, τὴν μετὰ τοῦ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ πλουσίου χώραν ἐν τῇ κολάσει εἰλήφασι; καὶ ὅσοι, ἀγεννῶς τὴν πενίαν φέροντες, δουλοπρεπέστερον καὶ ταπεινότερον ἢ κατὰ τὰ ἐν τοῖς ἁγίοις πρέποντα ἀναστρεφόμενοι, τῆς ἐπουρανίου ἐλπίδος ἀποπεπτώκασιν; Οὐδὲ οἱ μεταξὺ δὲ τούτων καθ᾿ ἑκάτερον, πλοῦτον καὶ πενίαν, τοῦ κατὰ τὴν σύμμετρον κτῆσιν ἁμαρτάνειν πάντως εἰσὶν ἀπηλ- λαγμένοι. Ἀλλὰ ὑγιαίνων τῷ σώματι καὶ εὐεκτῶν, ἔξω παντός πειρασμοῦ κατ' αὐτὸ τὸ ὑγιαίνειν καὶ εὐεκτεῖν ὑπολαμβάνει τυγχάνειν; Καὶ τίνων ἄλλων ἢ τῶν εὐεκτούντων καὶ ὑγιαινόντων ἐστὶν ἁμάρτημα τὸ φθείρειν τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ; Οὐ τολμήσει τις, διὰ τὸ ἐκκεῖσθαι πᾶσι, σαφῶς τὰ κατὰ τὸν τόπον εἰπεῖν. Νοσῶν δὲ τίς τοὺς εἰς τὸ φθείρειν τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ἐρεθισμοὺς ἐκπέφευγε, σχολάζων κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καὶ πάνυ τι δεχόμενος τοὺς περὶ τῶν ἀκαθάρ των πραγμάτων λογισμούς; Αλλ' ὅσα παρὰ τούτους *1 Αt Ριον. LIBELLUS DE ORATIONE. B A mus, et nudi sumus. et colaphis cædimur, et insta- Cor. 1, 11, 12, 13, XII, 25. Psal. xxxvi, biles sumus, et laboramus operantes manibus nostris; maledicimur, et benedicimus; persecutionem pati- mur, et sustinemus; blasphemamur, et obsecramus Cum autem ea consecuti, non sint apostoli pro quibus orabant, quis eorum qui inferiores ipsis sunt, sperare potest orationes suas exauditurum Deum? illud vero quod in psalmo scriptum est vigesino quinto; Proba ne, Domine, et tenta me ; ure renes meos et cor meum¹; iis quæ Dominus noster de oratione docuit contrarium esse facile suspica- bitur eorum aliquis qui non expenderit accuratius quid sibi velit Servatoris praceptum. Ecquando aliquis putavit homines extra tentationes esse quas novit inita ratione? Ecquod tempus est in quo secu- rus fuerit quasi pugnandum non esset ne peccaret? Eget aliquis? tineat ne furalus juret nomen Deis. Dives est? me securus sit, potest enim abundans mendax fieri, et elatus dicere: Quis me videt? ac ne Paulus quidem dives in omni verbo et omni scientia³ a periculo immunis est extollendi se de his et peccandi; sed indiget stimulo Satana, qui se colaphizet ne extollatur. Etsi quis be::e sibi conscius sit, effugeritque mala; legat quod in secundo Paralipomenon dicitur de Ezechia, qui elatione cordis cecidisse narratur³. Si quis, quod multa de paupere non dixerimus, parvi- pendit, quasi non cadat in paupertatem tentatio, sciat insidiatorem insidiari ut dejiciat pauperemi et inopem, maxime cum juxta Salomonem, inope non sustineat comminationem”. Quid vero attinet dicere quot sint quos non recte administrată cor- poreæ divitiæ in eumdem tormentorum locum cum evangelico divite conjecerint ? quot sint aliunde qui panpertatem ignaviter ferentes, servilique et hu- mili more viventes, contra quam sanctos deceret, coelestium spe bonorum exciderint? Neque qui medium inter utrumque, divitias inquam et pau- pertaten, tenent, immunes sunt a peccato in bonis mediocribus admittendo. At enim sanus et bene corpore valens extra omnem se tentationein pro- pter ipsam sanitatem bonamque valetudinem esse putat? Et quorum est aliorum quam bene valen- tium sanorumque peccatum quo violatur templum Dei? Non audebit quispiam quæ ad hunc locum pertinent aperte dicere, cum omnibus obvia sint. Quis ægrotus omnia ad violandum Dei templum incitamenta effugit, cum otietur id temporis, faci · leque admittat obortas de rebus impuris cogita- tiones? Quot vero sint præter eas, quæ ipsum perturbent, nisi omni studio cor servet, quid dictu opus est? multi enim ærumnis victi et morbos viriliter ferre nescientes, animo magis ægrotare deprehensi sunt quam corpore. Mul- ti etiam ut infamiam vitarent, Christi nowen ge- nerose ferre erubuerunt, et in opprobrium sem- pilernum inciderunt. credit aliquis futuram C D • Psal. xxv, 2. • Prov. xxx, 9. • Cor.1, 5. * Cor. x11, 7. Paralipo 14. x1, 8. Cor. 11, 17.

Α' ταράττει αὐτὸν, ἐὰν μὴ πάσῃ φυλακῇ τηρῇ τὴν καρ- δίαν, τί δεῖ καὶ λέγειν ; πολλοὶ γὰρ ὑπὸ τῶν πόνων νικώμενοι, καὶ ἀνδρείως νόσους φέρειν οὐκ ἐπιστά- μενοι, μᾶλλον τὴν ψυχὴν ἠλέγχθησαν τότε νενοσηκότες ἢ τὰ σώματα· πολλοὶ δὲ καὶ διὰ τὸ φεύγειν τὴν ἀδοξίαν, ἐπαισχυνόμενοι (90) τὸ Χριστοῦ εὐγενῶς όνομα φέρειν, εἰς αἰσχύνην αἰώνιον καταπεπτώκασιν, Αλλ' οίεταί τις ἀναπαύεσθαι ὡς μὴ πειραζόμε νος, ὅτε δεδόξασται παρὰ τοῖς ἀνθρώποις· καὶ πῶς οὐ χαλεπὸν τὸν Ἀπέχουσι τὸν μισθὸν ἀπὸ τῶν άνθρώπων, ἀπαγγελλόμενον τοῖς ἐπαιρομένοις, ὡς ἐπ' ἀγαθῷ, τῇ παρὰ τοῖς πολλοῖς δόξῃ; πῶς δ᾽ οὐκ ἐπιπληκτικόν τό· Πῶς δύνασθε ὑμεῖς πιστεῦσαι, δόξαν παρ' ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητεῖτε ; Καὶ τί με δεῖ καταλέγειν τὰ τῶν νομιζομένων εὐγενῶν ἐν ὑπερ- ηφανία πταίσματα, καὶ τῶν λεγομένων δυσγενῶν, διὰ τὸ ἀνεπιστῆμον, τὴν πρὸς τοὺς ὑπερέχειν νομιζο μένους ὑπόπτωσιν θωπευτικὴν ἀφιστᾶσαν Θεοῦ, τοὺς γνησίαν μὲν φιλίαν οὐκ ἔχοντας (91), τὸ δὲ κάλλιστον τῶν ἐν ἀνθρώποις, τὴν ἀγάπην ὑποκρινομένους (92) ; Πᾶς τοίνυν ὁ βίος, καθώς προείρηται, τοῦ ἀνθρώ που ἐπὶ τῆς γῆς ἐστι πειρατήριον· διόπερ εὐχώ μεθα ῥυσθῆναι πειρατηρίου, οὐκ ἐν τῷ μὴ πειράζει σθαι (τοῦτο γὰρ ἀμήχανον μάλιστα τοῖς ἐπὶ γῆς), ἀλλὰ ἐν τῷ μὴ ἡττᾶσθαι πειραζομένους. Τὸν δὲ ἦτα τώμενον ἐν τῷ πειράζεσθαι εἰσέρχεσθαι εἰς τὸν πει- ρασμὸν ἐνεχόμενον τοῖς δικτύοις αὐτοῦ, ὑπολαμβάνω· εἰς ἅπερ δίκτυα διὰ τοὺς προκατειλημμένους ἐν αὐτ τοῖς εἰσελθὼν ὁ Σωτὴρ, ἐκκύπτων διὰ τῶν δικτύων, κατὰ τὸ ἐν τῷ ᾿Ασματι τῶν ᾀσμάτων εἰρημένον, ἀποκρίνεται τοῖς προκατειλημμένοις ὑπ' αὐτῶν, καὶ εἰσελθοῦσιν εἰς τὴν πειρασμὸν, καὶ λέγει οὖσι νύμφῃ αὐτοῦ· Ἀνάστα, ἐλθὲ ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. Προσθήσω δὲ, εἰς τὸ πειρασθῆναι πάντα καιρὸν πειρασμοῦ εἶναι τοῖς ἀνθρώποις καὶ ταῦτα· οὐδὲ ὁ τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ μελετῶν ἡμέρας καὶ νυκτὸς, καὶ ἀσκῶν κατορθῶσαι τὸ εἰρημένον· Στόμα δικαίου μελετήσει σοφίαν, τοῦ πειράζεσθαι ἀπήλλακται. Ὅσοι γοῦν παρεκδεξάμενοι, ἐν τῷ ἀνα- τεθεικέναι αὐτοὺς τῇ ἐξετάσει τῶν θειῶν Γραφών, τὰ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ἀπηγγελμένα, ἀθέοις καὶ ἀσεβέσι δόγμασιν ἑαυτοὺς ἀνατεθείκασιν, ἠλιθίοις (95) καὶ γελοίοις, τί δεῖ καὶ λέγειν, τῶν δοκούντων τῷ τῆς ἀμελείας τῶν ἀναγνωσμάτων ἐγκλήματι μὴ εἶναι ἑνό χων, μυρίων ὅσων τὰ τοιαῦτα πταιόντων ; Τὸ δ' αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστολικῶν καὶ εὐαγγελικῶν ἀναγνω σμάτων πολλοὶ πεπόνθασι, διὰ τὰς ἰδίας ἀνοίας, ἀνα- πλάττοντες ἕτερον παρὰ τὸν θεολογούμενον καὶ κατὰ τὴν ἀλήθειαν νενοημένον τοῖς ἁγίοις Υἱὸν ἢ Πατέρα. Ο γὰρ μὴ τὰ ἀληθῆ φρονῶν περὶ Θεοῦ ἢ Χριστοῦ αὐτοῦ, τοῦ μὲν ἀληθινοῦ ἀποπέπτωκε Θεοῦ καὶ τοῦ Μονογενοῦς αὐτοῦ, ἐν δὲ ἀνέπλασεν ἡ ἄνοια αὐτοῦ ἀπαισχυνόμενοι. ὑπορκινόμενοι. 31. ** ἀνατεθείκασιν, ἢ ηλιθίοις. ORIGENIS . sibi a tentationibus requiem, cum in honore B fuerit apud homines; et qui non durum illud : Rece- perunt mercedem ab hominibus, iis pronuntiatum, qui vulgi existimatione quasi aliquo bono efferuntur? quain illud stupendum : Quomodo vos polestis cre- dere, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam, quæ a solo Deo est, non quæritis ? Ecquid me attinet enumerare eorum qui nobiles putantur varios in superbia lapsus; eorum item qui dicuntur igno. biles, submissionem adulatoriam ortam ex impe- ritia avertentemque a Deo, qua ante illos procidunt qui superiores esse videntur, qui sinceram quidem amicitiam non habent, et quod in hominibus pul- cherrimum est, claritatem simulant? Ergo, ut supra dictum est, omnis hominis vita super terram tentatio est ; quare oremus a tentatione liberari, non ita, ne tentemur (fieri enim id nou potest, maxime cum super terram sumus), sed ne tentati succumbamus. Qui vero tentationi succumbit, eum ingredi in tentationem arbitror, ejus veluti relibus captum; in quæ retia propter eos, qui jam iis irre- titi erant, ingressus Servator, perque ea quasi per cancellos prospiciens 11, ut dicitur in Cantico can- ticorum, respondet eis, qui jam irretiti sunt et tentationem ingressi, aitque eis ceu sponsæ suæ : Surge, meni, proximia mea, formosa mea, columba mea 19. Addam et hæc, ut ostendam nullum esse hominibus tempus tentatione vacuum : ne ille qui- dem, qui legem Domini meditatur die ac nocte, et efficere conatur quod dictum est: Os justi medita- bitur sapientiam "; a tentatione immunis est. Quam multi enim sacrorum librorum studio addicti, quæ in lege prophetisque promissa sunt, acceperint perperam, seque impiis dogmatibus stultisque et ridiculis implicarint, quid necesse est dicere, cum innumeri quibus negligens lectio non videtur expro- brari posse, in eosdem tamen errores impegerint ? Idem et in apostolicis evangelicisque Scripturis multis accidit, qui sua sibi vesania alium finxerunt Filium aut Patrem, quam qui a sanctis et prædi- catur et juxta veritatem intelligitur. Qui enim de Deo et Christo ejus vera non sentit, is a vero Deo excidit, ejusque Unigenito, et quem sua sibi vesania finxit Patrem et Filium, non revera adorat; id passus, quod tentationem qua sacrorum librorum D lectio non vacat, non adverterit, nec steterit arma- tus velut ad imminens certamen. Orandum igitur est, non ne tentemur, ſieri enim id non potest, sed ne a tentatione circumveniamur; quod iis ac- cidit qui illa detinentur et vincuntur. Cum igitur extra orationem scriptum sit : Ut non intretis in tentationem ", quod ex dictis planum esse poterit, in ipsa autem oratione dicere Deo Patri debeamus: Ne * Joan. v, 44. Job vII, 1. Cant. I, 9. C ss Juid., 10. Prov. x, Matth. xxvi, 41. (90) Codex ms., ἐπαισχυνόμενοι. Editio Oxon. (91) Codex ins., έχοντας. Editio Oxon. ἔχοντες. (92) Codex ms., ὑποκρινομένους. Editio Oxon., (93) Ανατεθείκασιν ἡλιθίοις. Lege cumbentleio.

Α' ταράττει αὐτὸν, ἐὰν μὴ πάσῃ φυλακῇ τηρῇ τὴν καρ- δίαν, τί δεῖ καὶ λέγειν ; πολλοὶ γὰρ ὑπὸ τῶν πόνων νικώμενοι, καὶ ἀνδρείως νόσους φέρειν οὐκ ἐπιστά- μενοι, μᾶλλον τὴν ψυχὴν ἠλέγχθησαν τότε νενοσηκότες ἢ τὰ σώματα· πολλοὶ δὲ καὶ διὰ τὸ φεύγειν τὴν ἀδοξίαν, ἐπαισχυνόμενοι (90) τὸ Χριστοῦ εὐγενῶς όνομα φέρειν, εἰς αἰσχύνην αἰώνιον καταπεπτώκασιν, Αλλ' οίεταί τις ἀναπαύεσθαι ὡς μὴ πειραζόμε νος, ὅτε δεδόξασται παρὰ τοῖς ἀνθρώποις· καὶ πῶς οὐ χαλεπὸν τὸν Ἀπέχουσι τὸν μισθὸν ἀπὸ τῶν άνθρώπων, ἀπαγγελλόμενον τοῖς ἐπαιρομένοις, ὡς ἐπ' ἀγαθῷ, τῇ παρὰ τοῖς πολλοῖς δόξῃ; πῶς δ᾽ οὐκ ἐπιπληκτικόν τό· Πῶς δύνασθε ὑμεῖς πιστεῦσαι, δόξαν παρ' ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητεῖτε ; Καὶ τί με δεῖ καταλέγειν τὰ τῶν νομιζομένων εὐγενῶν ἐν ὑπερ- ηφανία πταίσματα, καὶ τῶν λεγομένων δυσγενῶν, διὰ τὸ ἀνεπιστῆμον, τὴν πρὸς τοὺς ὑπερέχειν νομιζο μένους ὑπόπτωσιν θωπευτικὴν ἀφιστᾶσαν Θεοῦ, τοὺς γνησίαν μὲν φιλίαν οὐκ ἔχοντας (91), τὸ δὲ κάλλιστον τῶν ἐν ἀνθρώποις, τὴν ἀγάπην ὑποκρινομένους (92) ; Πᾶς τοίνυν ὁ βίος, καθώς προείρηται, τοῦ ἀνθρώ που ἐπὶ τῆς γῆς ἐστι πειρατήριον· διόπερ εὐχώ μεθα ῥυσθῆναι πειρατηρίου, οὐκ ἐν τῷ μὴ πειράζει σθαι (τοῦτο γὰρ ἀμήχανον μάλιστα τοῖς ἐπὶ γῆς), ἀλλὰ ἐν τῷ μὴ ἡττᾶσθαι πειραζομένους. Τὸν δὲ ἦτα τώμενον ἐν τῷ πειράζεσθαι εἰσέρχεσθαι εἰς τὸν πει- ρασμὸν ἐνεχόμενον τοῖς δικτύοις αὐτοῦ, ὑπολαμβάνω· εἰς ἅπερ δίκτυα διὰ τοὺς προκατειλημμένους ἐν αὐτ τοῖς εἰσελθὼν ὁ Σωτὴρ, ἐκκύπτων διὰ τῶν δικτύων, κατὰ τὸ ἐν τῷ ᾿Ασματι τῶν ᾀσμάτων εἰρημένον, ἀποκρίνεται τοῖς προκατειλημμένοις ὑπ' αὐτῶν, καὶ εἰσελθοῦσιν εἰς τὴν πειρασμὸν, καὶ λέγει οὖσι νύμφῃ αὐτοῦ· Ἀνάστα, ἐλθὲ ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. Προσθήσω δὲ, εἰς τὸ πειρασθῆναι πάντα καιρὸν πειρασμοῦ εἶναι τοῖς ἀνθρώποις καὶ ταῦτα· οὐδὲ ὁ τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ μελετῶν ἡμέρας καὶ νυκτὸς, καὶ ἀσκῶν κατορθῶσαι τὸ εἰρημένον· Στόμα δικαίου μελετήσει σοφίαν, τοῦ πειράζεσθαι ἀπήλλακται. Ὅσοι γοῦν παρεκδεξάμενοι, ἐν τῷ ἀνα- τεθεικέναι αὐτοὺς τῇ ἐξετάσει τῶν θειῶν Γραφών, τὰ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ἀπηγγελμένα, ἀθέοις καὶ ἀσεβέσι δόγμασιν ἑαυτοὺς ἀνατεθείκασιν, ἠλιθίοις (95) καὶ γελοίοις, τί δεῖ καὶ λέγειν, τῶν δοκούντων τῷ τῆς ἀμελείας τῶν ἀναγνωσμάτων ἐγκλήματι μὴ εἶναι ἑνό χων, μυρίων ὅσων τὰ τοιαῦτα πταιόντων ; Τὸ δ' αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστολικῶν καὶ εὐαγγελικῶν ἀναγνω σμάτων πολλοὶ πεπόνθασι, διὰ τὰς ἰδίας ἀνοίας, ἀνα- πλάττοντες ἕτερον παρὰ τὸν θεολογούμενον καὶ κατὰ τὴν ἀλήθειαν νενοημένον τοῖς ἁγίοις Υἱὸν ἢ Πατέρα. Ο γὰρ μὴ τὰ ἀληθῆ φρονῶν περὶ Θεοῦ ἢ Χριστοῦ αὐτοῦ, τοῦ μὲν ἀληθινοῦ ἀποπέπτωκε Θεοῦ καὶ τοῦ Μονογενοῦς αὐτοῦ, ἐν δὲ ἀνέπλασεν ἡ ἄνοια αὐτοῦ ἀπαισχυνόμενοι. ὑπορκινόμενοι. 31. ** ἀνατεθείκασιν, ἢ ηλιθίοις. ORIGENIS . sibi a tentationibus requiem, cum in honore B fuerit apud homines; et qui non durum illud : Rece- perunt mercedem ab hominibus, iis pronuntiatum, qui vulgi existimatione quasi aliquo bono efferuntur? quain illud stupendum : Quomodo vos polestis cre- dere, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam, quæ a solo Deo est, non quæritis ? Ecquid me attinet enumerare eorum qui nobiles putantur varios in superbia lapsus; eorum item qui dicuntur igno. biles, submissionem adulatoriam ortam ex impe- ritia avertentemque a Deo, qua ante illos procidunt qui superiores esse videntur, qui sinceram quidem amicitiam non habent, et quod in hominibus pul- cherrimum est, claritatem simulant? Ergo, ut supra dictum est, omnis hominis vita super terram tentatio est ; quare oremus a tentatione liberari, non ita, ne tentemur (fieri enim id nou potest, maxime cum super terram sumus), sed ne tentati succumbamus. Qui vero tentationi succumbit, eum ingredi in tentationem arbitror, ejus veluti relibus captum; in quæ retia propter eos, qui jam iis irre- titi erant, ingressus Servator, perque ea quasi per cancellos prospiciens 11, ut dicitur in Cantico can- ticorum, respondet eis, qui jam irretiti sunt et tentationem ingressi, aitque eis ceu sponsæ suæ : Surge, meni, proximia mea, formosa mea, columba mea 19. Addam et hæc, ut ostendam nullum esse hominibus tempus tentatione vacuum : ne ille qui- dem, qui legem Domini meditatur die ac nocte, et efficere conatur quod dictum est: Os justi medita- bitur sapientiam "; a tentatione immunis est. Quam multi enim sacrorum librorum studio addicti, quæ in lege prophetisque promissa sunt, acceperint perperam, seque impiis dogmatibus stultisque et ridiculis implicarint, quid necesse est dicere, cum innumeri quibus negligens lectio non videtur expro- brari posse, in eosdem tamen errores impegerint ? Idem et in apostolicis evangelicisque Scripturis multis accidit, qui sua sibi vesania alium finxerunt Filium aut Patrem, quam qui a sanctis et prædi- catur et juxta veritatem intelligitur. Qui enim de Deo et Christo ejus vera non sentit, is a vero Deo excidit, ejusque Unigenito, et quem sua sibi vesania finxit Patrem et Filium, non revera adorat; id passus, quod tentationem qua sacrorum librorum D lectio non vacat, non adverterit, nec steterit arma- tus velut ad imminens certamen. Orandum igitur est, non ne tentemur, ſieri enim id non potest, sed ne a tentatione circumveniamur; quod iis ac- cidit qui illa detinentur et vincuntur. Cum igitur extra orationem scriptum sit : Ut non intretis in tentationem ", quod ex dictis planum esse poterit, in ipsa autem oratione dicere Deo Patri debeamus: Ne * Joan. v, 44. Job vII, 1. Cant. I, 9. C ss Juid., 10. Prov. x, Matth. xxvi, 41. (90) Codex ms., ἐπαισχυνόμενοι. Editio Oxon. (91) Codex ins., έχοντας. Editio Oxon. ἔχοντες. (92) Codex ms., ὑποκρινομένους. Editio Oxon., (93) Ανατεθείκασιν ἡλιθίοις. Lege cumbentleio.

Α' ταράττει αὐτὸν, ἐὰν μὴ πάσῃ φυλακῇ τηρῇ τὴν καρ- δίαν, τί δεῖ καὶ λέγειν ; πολλοὶ γὰρ ὑπὸ τῶν πόνων νικώμενοι, καὶ ἀνδρείως νόσους φέρειν οὐκ ἐπιστά- μενοι, μᾶλλον τὴν ψυχὴν ἠλέγχθησαν τότε νενοσηκότες ἢ τὰ σώματα· πολλοὶ δὲ καὶ διὰ τὸ φεύγειν τὴν ἀδοξίαν, ἐπαισχυνόμενοι (90) τὸ Χριστοῦ εὐγενῶς όνομα φέρειν, εἰς αἰσχύνην αἰώνιον καταπεπτώκασιν, Αλλ' οίεταί τις ἀναπαύεσθαι ὡς μὴ πειραζόμε νος, ὅτε δεδόξασται παρὰ τοῖς ἀνθρώποις· καὶ πῶς οὐ χαλεπὸν τὸν Ἀπέχουσι τὸν μισθὸν ἀπὸ τῶν άνθρώπων, ἀπαγγελλόμενον τοῖς ἐπαιρομένοις, ὡς ἐπ' ἀγαθῷ, τῇ παρὰ τοῖς πολλοῖς δόξῃ; πῶς δ᾽ οὐκ ἐπιπληκτικόν τό· Πῶς δύνασθε ὑμεῖς πιστεῦσαι, δόξαν παρ' ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητεῖτε ; Καὶ τί με δεῖ καταλέγειν τὰ τῶν νομιζομένων εὐγενῶν ἐν ὑπερ- ηφανία πταίσματα, καὶ τῶν λεγομένων δυσγενῶν, διὰ τὸ ἀνεπιστῆμον, τὴν πρὸς τοὺς ὑπερέχειν νομιζο μένους ὑπόπτωσιν θωπευτικὴν ἀφιστᾶσαν Θεοῦ, τοὺς γνησίαν μὲν φιλίαν οὐκ ἔχοντας (91), τὸ δὲ κάλλιστον τῶν ἐν ἀνθρώποις, τὴν ἀγάπην ὑποκρινομένους (92) ; Πᾶς τοίνυν ὁ βίος, καθώς προείρηται, τοῦ ἀνθρώ που ἐπὶ τῆς γῆς ἐστι πειρατήριον· διόπερ εὐχώ μεθα ῥυσθῆναι πειρατηρίου, οὐκ ἐν τῷ μὴ πειράζει σθαι (τοῦτο γὰρ ἀμήχανον μάλιστα τοῖς ἐπὶ γῆς), ἀλλὰ ἐν τῷ μὴ ἡττᾶσθαι πειραζομένους. Τὸν δὲ ἦτα τώμενον ἐν τῷ πειράζεσθαι εἰσέρχεσθαι εἰς τὸν πει- ρασμὸν ἐνεχόμενον τοῖς δικτύοις αὐτοῦ, ὑπολαμβάνω· εἰς ἅπερ δίκτυα διὰ τοὺς προκατειλημμένους ἐν αὐτ τοῖς εἰσελθὼν ὁ Σωτὴρ, ἐκκύπτων διὰ τῶν δικτύων, κατὰ τὸ ἐν τῷ ᾿Ασματι τῶν ᾀσμάτων εἰρημένον, ἀποκρίνεται τοῖς προκατειλημμένοις ὑπ' αὐτῶν, καὶ εἰσελθοῦσιν εἰς τὴν πειρασμὸν, καὶ λέγει οὖσι νύμφῃ αὐτοῦ· Ἀνάστα, ἐλθὲ ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. Προσθήσω δὲ, εἰς τὸ πειρασθῆναι πάντα καιρὸν πειρασμοῦ εἶναι τοῖς ἀνθρώποις καὶ ταῦτα· οὐδὲ ὁ τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ μελετῶν ἡμέρας καὶ νυκτὸς, καὶ ἀσκῶν κατορθῶσαι τὸ εἰρημένον· Στόμα δικαίου μελετήσει σοφίαν, τοῦ πειράζεσθαι ἀπήλλακται. Ὅσοι γοῦν παρεκδεξάμενοι, ἐν τῷ ἀνα- τεθεικέναι αὐτοὺς τῇ ἐξετάσει τῶν θειῶν Γραφών, τὰ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ἀπηγγελμένα, ἀθέοις καὶ ἀσεβέσι δόγμασιν ἑαυτοὺς ἀνατεθείκασιν, ἠλιθίοις (95) καὶ γελοίοις, τί δεῖ καὶ λέγειν, τῶν δοκούντων τῷ τῆς ἀμελείας τῶν ἀναγνωσμάτων ἐγκλήματι μὴ εἶναι ἑνό χων, μυρίων ὅσων τὰ τοιαῦτα πταιόντων ; Τὸ δ' αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστολικῶν καὶ εὐαγγελικῶν ἀναγνω σμάτων πολλοὶ πεπόνθασι, διὰ τὰς ἰδίας ἀνοίας, ἀνα- πλάττοντες ἕτερον παρὰ τὸν θεολογούμενον καὶ κατὰ τὴν ἀλήθειαν νενοημένον τοῖς ἁγίοις Υἱὸν ἢ Πατέρα. Ο γὰρ μὴ τὰ ἀληθῆ φρονῶν περὶ Θεοῦ ἢ Χριστοῦ αὐτοῦ, τοῦ μὲν ἀληθινοῦ ἀποπέπτωκε Θεοῦ καὶ τοῦ Μονογενοῦς αὐτοῦ, ἐν δὲ ἀνέπλασεν ἡ ἄνοια αὐτοῦ ἀπαισχυνόμενοι. ὑπορκινόμενοι. 31. ** ἀνατεθείκασιν, ἢ ηλιθίοις. ORIGENIS . sibi a tentationibus requiem, cum in honore B fuerit apud homines; et qui non durum illud : Rece- perunt mercedem ab hominibus, iis pronuntiatum, qui vulgi existimatione quasi aliquo bono efferuntur? quain illud stupendum : Quomodo vos polestis cre- dere, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam, quæ a solo Deo est, non quæritis ? Ecquid me attinet enumerare eorum qui nobiles putantur varios in superbia lapsus; eorum item qui dicuntur igno. biles, submissionem adulatoriam ortam ex impe- ritia avertentemque a Deo, qua ante illos procidunt qui superiores esse videntur, qui sinceram quidem amicitiam non habent, et quod in hominibus pul- cherrimum est, claritatem simulant? Ergo, ut supra dictum est, omnis hominis vita super terram tentatio est ; quare oremus a tentatione liberari, non ita, ne tentemur (fieri enim id nou potest, maxime cum super terram sumus), sed ne tentati succumbamus. Qui vero tentationi succumbit, eum ingredi in tentationem arbitror, ejus veluti relibus captum; in quæ retia propter eos, qui jam iis irre- titi erant, ingressus Servator, perque ea quasi per cancellos prospiciens 11, ut dicitur in Cantico can- ticorum, respondet eis, qui jam irretiti sunt et tentationem ingressi, aitque eis ceu sponsæ suæ : Surge, meni, proximia mea, formosa mea, columba mea 19. Addam et hæc, ut ostendam nullum esse hominibus tempus tentatione vacuum : ne ille qui- dem, qui legem Domini meditatur die ac nocte, et efficere conatur quod dictum est: Os justi medita- bitur sapientiam "; a tentatione immunis est. Quam multi enim sacrorum librorum studio addicti, quæ in lege prophetisque promissa sunt, acceperint perperam, seque impiis dogmatibus stultisque et ridiculis implicarint, quid necesse est dicere, cum innumeri quibus negligens lectio non videtur expro- brari posse, in eosdem tamen errores impegerint ? Idem et in apostolicis evangelicisque Scripturis multis accidit, qui sua sibi vesania alium finxerunt Filium aut Patrem, quam qui a sanctis et prædi- catur et juxta veritatem intelligitur. Qui enim de Deo et Christo ejus vera non sentit, is a vero Deo excidit, ejusque Unigenito, et quem sua sibi vesania finxit Patrem et Filium, non revera adorat; id passus, quod tentationem qua sacrorum librorum D lectio non vacat, non adverterit, nec steterit arma- tus velut ad imminens certamen. Orandum igitur est, non ne tentemur, ſieri enim id non potest, sed ne a tentatione circumveniamur; quod iis ac- cidit qui illa detinentur et vincuntur. Cum igitur extra orationem scriptum sit : Ut non intretis in tentationem ", quod ex dictis planum esse poterit, in ipsa autem oratione dicere Deo Patri debeamus: Ne * Joan. v, 44. Job vII, 1. Cant. I, 9. C ss Juid., 10. Prov. x, Matth. xxvi, 41. (90) Codex ms., ἐπαισχυνόμενοι. Editio Oxon. (91) Codex ins., έχοντας. Editio Oxon. ἔχοντες. (92) Codex ms., ὑποκρινομένους. Editio Oxon., (93) Ανατεθείκασιν ἡλιθίοις. Lege cumbentleio.

νομίζουσα εἶναι Πατέρα καὶ Υἱὸν, οὐκ ὄντως προσκυ- νεῖ· τοῦτο παθὼν διὰ τὸ τὸν ἐν τῷ ἀναγινώσκειν τὰ ἅγια πειρασμὸν μὴ νενοηκέναι, μηδὲ ὡς πρὸς ἀγῶνα καὶ τότε αὐτῷ ἐνεστηκότα ὁπλισάμενος καὶ στάς. Χρὴ τοίνυν εὔχεσθαι, οὐχ ἵνα μὴ πειρασθῶμεν, τοῦτο γὰρ ἀδύνατον, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ ὑπὸ τοῦ πειρασμοῦ περι βληθῶμεν· ὅπερ πάσχουσιν οἱ ἐνεχόμενοι αὐτῷ καὶ νε νικημένοι. Ἐπεὶ οὖν ἔξω μὲν τῆς εὐχῆς γέγραπται Μή εἰσελθεῖν (95) εἰς πειρασμὸν, ὅπερ ἐκ τῶν εἰρημένων δύναταί πως είναι σαφές, ἐν δὲ τῇ εὐχῇ λέγειν ἡμᾶς δεῖ, Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, τῷ Πατρὶ θεῷ· ἄξιον ἰδεῖν πῶς χρὴ νοεῖν τὸν Θεὸν εἰσάγειν τὸν μὴ εὐξάμενον, ἢ τὸν μὴ ἐπακουόμενον εἰς τὸν πειρα σμόν. Απεμφαίνει γὰρ, τοῦ νικωμένου εἰσερχομένου εἰς τὸν πειρασμόν, τὸν Θεὸν νομίζειν εἰσάγειν τινὰ εἰς πειρασμόν, οἱονεὶ τῷ νικᾶσθαι αὐτὸν παραδόντα. Η Β δ' αὐτὴ ἀπέμφασις περιμένει καὶ τὸν ὅπως ποτὲ ἐξη- γούμενον τό· Εὔχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν. Εἰ γὰρ κακὸν τὸ ἐμπεσεῖν εἰς πειρασμόν, ὅπερ ἵνα μὴ πάθωμεν εὐχόμεθα, πῶς οὐκ ἄτοπον νοεῖν τὸν ἀγαθὸν θεὸν, μὴ δυνάμενον καρπούς φέρειν πονηρούς, περι- βάλλειν τινὰ τοῖς κακοῖς; Χρήσιμον οὖν εἰς ταῦτα παραθέσθαι τὰ ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους ὑπὸ τοῦ Παύ λου εἰρημένα τοῦτον τὸν τρόπον· Φάσκοντες εἶναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν, καὶ ἄλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ ἐν ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρ- τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, καὶ τετραπόδων, καὶ ἑρπετῶν· δι παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν αὐτῶν εἰς ἀκαθαρσίαν, τοῦ ἀτιμάζεσθαι τὰ σώματα αὐτῶν ἐν ἑαυτοῖς. Καὶ μετ' ὀλίγα· Διὰ τοῦτο παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ θεὶς εἰς πάθη ατιμίας· αἵ τε γὰρ θήλειαι αὐτῶν μετήλλαξαν τὴν φυσικὴν χρῆσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν· ὁμοίως καὶ οἱ ἄρσενες ἀφέντες τὴν φυ σικὴν χρῆσιν τῆς θηλείας ἐξεκαύθησαν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα· Καὶ καθὼς οὐκ ἐδοκί μασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν ποιεῖν τὰ μὴ και θήκοντα. Πλὴν ταῦτα πάντα προσεκτέον τοῖς διακό- πτουσι τὴν θεότητα, καὶ λεκτέον πρὸς αὐτοὺς ἕτερον νομίζοντας εἶναι τὸν ἀγαθὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν παρὰ τὸν τοῦ νόμου Θεόν· εἰ ὁ ἀγαθὸς Θεὸς τὸν μὴ τυγχάνοντα τῆς εὐχῆς εἰσάγει εἰς πειρασμόν· καὶ εἰ ὁ Πατὴρ τοῦ Κυρίου παραδίδωσιν ἐν ταῖς ἐπιθυ μίαις τῶν καρδιῶν τοὺς προημαρτηκότας τι, εἰς ἀκα· θαρσίαν τοῦ ἀτιμάζεσθαι τὰ σώματα αὐτῶν ἐν αὐτ τοῖς· καὶ εἰ, ὡς αὐτοί φασι, τοῦ κρίνειν καὶ κολάζειν ἀπηλλαγμένος, παραδίδωσιν εἰς πάθη ἀτιμίας καὶ εἰς ἀδόκιμον νοῦν ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα· οὐκ ἂν ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν ἑαυτῶν γεγενημένων τῶν μὴ παραδοθέντων αὐταῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ· οὐδ᾽ ἂν πά- θεσιν ἀτιμίας υποπεπτωκότων τῶν μὴ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ παραδοθέντων αὐτοῖς· οὐδ᾽ ἂν εἰς ἀδόκιμον νοῦν και ταπιπτόντων χωρὶς τοῦ παραδίδοσθαι αὐτῷ ὑπὸ Θεοῦ τοὺς οὕτω καταδικασθέντας. Εκείνους μὲν οὖν εξ οἶδα, ότι σφόδρα ταράξει ταῦτα. Διὰ τοῦτο ἄλλον ἀνα- πλάσαντες παρὰ τὸν ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς Θεόν, LIBELLUS DE ORATIONE. A nos inducas in tentationem, opere pretium est videre quomodo intelligendus sit Deus illum qui non orat, aut eum qui non exauditur, in tentatio- nem inducere. Repugnat enim, cum is qui vincitur intret in tentationem, Deum putare in tentationen inducere quemquam, quasi ut vincatur illum tradat; eademque repugnantia occurrit ei qui quovis modo exposuerit illud : Orale, ut non iniretis in tentatio- nem. Si enim in tentationem incidere malum est, quod nobis ne contingat oramus, quomodo non absurdum est putare bonum Deum qui malos ferre fructus non pote t, malis aliquem objicere? Ad hæc igitur utile erit apponere quæ in Epistola ad Roma- nos a Paulo dicta sunt in hunc modum : Dicentes se esse supientes, stulti fucti sunt, et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem ima- C D Romn. 1, 22, 23, 24. Ibid., 20, 27. ginis corruptibilis hominis et volucrum et quadru pedum el serpentium; propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam; ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis 18. Et paulo post : Propterea tradidit illos Deus in pas- siones ignominiæ; nam feminæ, eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum, qui est contra natu- ram. Similiter autem et masculi relicto naturali usu femina erarserunt ', et reliqua. Et iterum post pauca : Et sicut non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quæ non conveniunt ". Hæc iis omnia ədducenda sunt qui divinam secant naturam, quæ- rendumque ab eis alium esse putantibus bonum Domini nostri Patrem a Deo legis, an bonus Deus enm qui oratione petita non consequitur, inducat in tentationem ; an Pater Domini tradat eos, qui aliquid antea peccaverunt, in desideria cordis eorum in immunditiam ut contumeliis afficiant corpora sra in semetipsis; an, ut ipsi dicunt, judicio sup- plicioque omissis, tradat in passiones ignoniniæ et in reprobuin sensum, ut faciant ea quæ non con- veniunt; quasi in desideriis cordium suorum non essent nisi ipsis a Deo traditi, neque passionibus ignoniniæ succubuissent nisi traditi Deo, neque in sensum reprobum incidissent nisi Deus illos sic damnatos ei tradidisset. His illos probe novi tur- batum iri vehementer. Idcirco alium finxerunt Deum prater creatoremn coli et terræ, quia cum ejus- nodi multa in lege ac prophetis invenirent, in hoc impegerunt ut bonum non putarent qui voces ejusmodi protulisset. Nobis vero propter du- bia quæ movimus de his verbis: Ne nos inducas in tentationem, ob quæ etiam Apostoli voces in medium adduximus, considerandum est an inveniamus di- gnas eorum quæ repugnare videntur solutiones. Arbitror Deum singulas rationales animas ita dis- pensare, ut åd sempiternam earum vitam respiciat; habent enim illæ semper liberum arbitrium, et sponte vel in melioribus sunt et ascendunt usquequo ad bonorum apicem pervenerint, vel ob negligen- Ibid., 28. (95) Mauca sententia. Legendum : Ερχεσθε μὴ εἰσελθεῖν, ut infra repetitur. EDIT. PATROL.

νομίζουσα εἶναι Πατέρα καὶ Υἱὸν, οὐκ ὄντως προσκυ- νεῖ· τοῦτο παθὼν διὰ τὸ τὸν ἐν τῷ ἀναγινώσκειν τὰ ἅγια πειρασμὸν μὴ νενοηκέναι, μηδὲ ὡς πρὸς ἀγῶνα καὶ τότε αὐτῷ ἐνεστηκότα ὁπλισάμενος καὶ στάς. Χρὴ τοίνυν εὔχεσθαι, οὐχ ἵνα μὴ πειρασθῶμεν, τοῦτο γὰρ ἀδύνατον, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ ὑπὸ τοῦ πειρασμοῦ περι βληθῶμεν· ὅπερ πάσχουσιν οἱ ἐνεχόμενοι αὐτῷ καὶ νε νικημένοι. Ἐπεὶ οὖν ἔξω μὲν τῆς εὐχῆς γέγραπται Μή εἰσελθεῖν (95) εἰς πειρασμὸν, ὅπερ ἐκ τῶν εἰρημένων δύναταί πως είναι σαφές, ἐν δὲ τῇ εὐχῇ λέγειν ἡμᾶς δεῖ, Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, τῷ Πατρὶ θεῷ· ἄξιον ἰδεῖν πῶς χρὴ νοεῖν τὸν Θεὸν εἰσάγειν τὸν μὴ εὐξάμενον, ἢ τὸν μὴ ἐπακουόμενον εἰς τὸν πειρα σμόν. Απεμφαίνει γὰρ, τοῦ νικωμένου εἰσερχομένου εἰς τὸν πειρασμόν, τὸν Θεὸν νομίζειν εἰσάγειν τινὰ εἰς πειρασμόν, οἱονεὶ τῷ νικᾶσθαι αὐτὸν παραδόντα. Η Β δ' αὐτὴ ἀπέμφασις περιμένει καὶ τὸν ὅπως ποτὲ ἐξη- γούμενον τό· Εὔχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν. Εἰ γὰρ κακὸν τὸ ἐμπεσεῖν εἰς πειρασμόν, ὅπερ ἵνα μὴ πάθωμεν εὐχόμεθα, πῶς οὐκ ἄτοπον νοεῖν τὸν ἀγαθὸν θεὸν, μὴ δυνάμενον καρπούς φέρειν πονηρούς, περι- βάλλειν τινὰ τοῖς κακοῖς; Χρήσιμον οὖν εἰς ταῦτα παραθέσθαι τὰ ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους ὑπὸ τοῦ Παύ λου εἰρημένα τοῦτον τὸν τρόπον· Φάσκοντες εἶναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν, καὶ ἄλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ ἐν ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρ- τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, καὶ τετραπόδων, καὶ ἑρπετῶν· δι παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν αὐτῶν εἰς ἀκαθαρσίαν, τοῦ ἀτιμάζεσθαι τὰ σώματα αὐτῶν ἐν ἑαυτοῖς. Καὶ μετ' ὀλίγα· Διὰ τοῦτο παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ θεὶς εἰς πάθη ατιμίας· αἵ τε γὰρ θήλειαι αὐτῶν μετήλλαξαν τὴν φυσικὴν χρῆσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν· ὁμοίως καὶ οἱ ἄρσενες ἀφέντες τὴν φυ σικὴν χρῆσιν τῆς θηλείας ἐξεκαύθησαν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα· Καὶ καθὼς οὐκ ἐδοκί μασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν ποιεῖν τὰ μὴ και θήκοντα. Πλὴν ταῦτα πάντα προσεκτέον τοῖς διακό- πτουσι τὴν θεότητα, καὶ λεκτέον πρὸς αὐτοὺς ἕτερον νομίζοντας εἶναι τὸν ἀγαθὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν παρὰ τὸν τοῦ νόμου Θεόν· εἰ ὁ ἀγαθὸς Θεὸς τὸν μὴ τυγχάνοντα τῆς εὐχῆς εἰσάγει εἰς πειρασμόν· καὶ εἰ ὁ Πατὴρ τοῦ Κυρίου παραδίδωσιν ἐν ταῖς ἐπιθυ μίαις τῶν καρδιῶν τοὺς προημαρτηκότας τι, εἰς ἀκα· θαρσίαν τοῦ ἀτιμάζεσθαι τὰ σώματα αὐτῶν ἐν αὐτ τοῖς· καὶ εἰ, ὡς αὐτοί φασι, τοῦ κρίνειν καὶ κολάζειν ἀπηλλαγμένος, παραδίδωσιν εἰς πάθη ἀτιμίας καὶ εἰς ἀδόκιμον νοῦν ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα· οὐκ ἂν ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν ἑαυτῶν γεγενημένων τῶν μὴ παραδοθέντων αὐταῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ· οὐδ᾽ ἂν πά- θεσιν ἀτιμίας υποπεπτωκότων τῶν μὴ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ παραδοθέντων αὐτοῖς· οὐδ᾽ ἂν εἰς ἀδόκιμον νοῦν και ταπιπτόντων χωρὶς τοῦ παραδίδοσθαι αὐτῷ ὑπὸ Θεοῦ τοὺς οὕτω καταδικασθέντας. Εκείνους μὲν οὖν εξ οἶδα, ότι σφόδρα ταράξει ταῦτα. Διὰ τοῦτο ἄλλον ἀνα- πλάσαντες παρὰ τὸν ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς Θεόν, LIBELLUS DE ORATIONE. A nos inducas in tentationem, opere pretium est videre quomodo intelligendus sit Deus illum qui non orat, aut eum qui non exauditur, in tentatio- nem inducere. Repugnat enim, cum is qui vincitur intret in tentationem, Deum putare in tentationen inducere quemquam, quasi ut vincatur illum tradat; eademque repugnantia occurrit ei qui quovis modo exposuerit illud : Orale, ut non iniretis in tentatio- nem. Si enim in tentationem incidere malum est, quod nobis ne contingat oramus, quomodo non absurdum est putare bonum Deum qui malos ferre fructus non pote t, malis aliquem objicere? Ad hæc igitur utile erit apponere quæ in Epistola ad Roma- nos a Paulo dicta sunt in hunc modum : Dicentes se esse supientes, stulti fucti sunt, et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem ima- C D Romn. 1, 22, 23, 24. Ibid., 20, 27. ginis corruptibilis hominis et volucrum et quadru pedum el serpentium; propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam; ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis 18. Et paulo post : Propterea tradidit illos Deus in pas- siones ignominiæ; nam feminæ, eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum, qui est contra natu- ram. Similiter autem et masculi relicto naturali usu femina erarserunt ', et reliqua. Et iterum post pauca : Et sicut non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quæ non conveniunt ". Hæc iis omnia ədducenda sunt qui divinam secant naturam, quæ- rendumque ab eis alium esse putantibus bonum Domini nostri Patrem a Deo legis, an bonus Deus enm qui oratione petita non consequitur, inducat in tentationem ; an Pater Domini tradat eos, qui aliquid antea peccaverunt, in desideria cordis eorum in immunditiam ut contumeliis afficiant corpora sra in semetipsis; an, ut ipsi dicunt, judicio sup- plicioque omissis, tradat in passiones ignoniniæ et in reprobuin sensum, ut faciant ea quæ non con- veniunt; quasi in desideriis cordium suorum non essent nisi ipsis a Deo traditi, neque passionibus ignoniniæ succubuissent nisi traditi Deo, neque in sensum reprobum incidissent nisi Deus illos sic damnatos ei tradidisset. His illos probe novi tur- batum iri vehementer. Idcirco alium finxerunt Deum prater creatoremn coli et terræ, quia cum ejus- nodi multa in lege ac prophetis invenirent, in hoc impegerunt ut bonum non putarent qui voces ejusmodi protulisset. Nobis vero propter du- bia quæ movimus de his verbis: Ne nos inducas in tentationem, ob quæ etiam Apostoli voces in medium adduximus, considerandum est an inveniamus di- gnas eorum quæ repugnare videntur solutiones. Arbitror Deum singulas rationales animas ita dis- pensare, ut åd sempiternam earum vitam respiciat; habent enim illæ semper liberum arbitrium, et sponte vel in melioribus sunt et ascendunt usquequo ad bonorum apicem pervenerint, vel ob negligen- Ibid., 28. (95) Mauca sententia. Legendum : Ερχεσθε μὴ εἰσελθεῖν, ut infra repetitur. EDIT. PATROL.

Α ἐπεὶ πολλὰ τοιαῦτα εὑρίσκοντες ἐν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς ἡγοῦμαι δέ, προφήταις, προσέκοψαν ὡς οὐκ ἀγαθῷ τῷ τοιαύτας προφερομένῳ φωνάς· ἡμῖν δὲ ἤδη διὰ τὰ ἐπαπορη θέντα περὶ τοῦ· Μὴ εἰσενέγκης εἰς πειρασμὸν ἡμᾶς· δι' ἅπερ καὶ τὰς ἀποστολικὰς λέξεις παρεθέ μεθα, θεωρητέον, εἰ καὶ ἡμεῖς εὑρίσκομεν ἀξιολόγους τῶν ἀπεμφάσεων λύσεις. Ἡγοῦμαι δὴ (94) τὸν Θεὸν ἑκάστην λογικὴν οἰκονομεῖν ψυχὴν, ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀΐδιον αὐτῆς ζωὴν, ἀεὶ ἔχουσαν τὸ αὐτεξούσιον, καὶ παρὰ τὴν ἰδίαν αἰτίαν ἤτοι ἐν τοῖς κρείττοσι κατ' ἐπ- ανάβασιν (95) ἕως τῆς ἀκρότητος τῶν ἀγαθῶν γινομέν νην, καταβαίνουσαν διαφόρως ἐξ ἀπροσεξίας ἐπὶ τὴν τοσήνδε ἢ τοσήνδε τῆς κακίας χύσιν (96). Ἐπεὶ οὖν ἡ ταχεῖα θεραπεία και συντομωτέρα καταφρόνησίν τισιν ἐμποιεῖ τῶν εἰς ἃ ἐμπεπτώκασι νοσημάτων, ὡς εὐ θεραπεύτων, ὥστε καὶ δεύτερον ἂν μετὰ τὸ ὑγιᾶσθαι τοῖς αὐτοῖς περιπεσεῖν· εὐλόγως ἐπὶ τῶν τοιούτων περιόψεται τὴν ἐπί τι κακίαν αὔξουσαν, καὶ ἐπὶ πλεῖ στον χεομένην ἐν αὐτοῖς ἀνίατον ὑπερορῶν, ἵνα τῷ προσδιατρίψαι τῷ κακῷ, καὶ ἐμφορηθῆναι ἧς ἐπιθυ μοῦσιν ἁμαρτίας, κορεσθέντες αἰσθηθῶσι τῆς βλάβης, καὶ μισήσαντες ὅπερ πρότερον ἀπεδέξαντο, δυνηθῶσι θεραπευθέντες βεβαιότερον ένασθαι τῆς ἐν τῷ θεραπευ θῆναι ὑπαρχούσης ὑγείας τῶν ψυχῶν αὐτοῖς· Οἷον δ ἐπίμικτές ποτε ἐν τοῖς υἱοῖς (97) Ισραὴλ ἐπεθύ μησεν ἐπιθυμίαν, καὶ καθίσαντες ἔκλαιον, καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, καὶ εἶπαν· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα ; Εμνήσθημεν τοὺς ἰχθύας οὓς ἐσθίομεν δωρεάν ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοὺς σικυούς, καὶ τοὺς πέπονας, καὶ τὰ πράσα, καὶ τὰ κρόμμυα, καὶ τὰ σκόροδα νυνὶ δὲ ἡ ψυχὴ ἡμῶν κατάξηρος. Οὐδὲν πλὴν εἰς τὸ μάννα ὁἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Εἶτα μετ' ὀλίγα λέγεται· Καὶ ἤκουσε Μωϋσῆς κλαιόντων αὐτῶν κατὰ δήμους αὐτῶν· ἕκαστος ἐπὶ τῆς θύρας αύ- τοῦ. Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα Κύριός φησι τῷ Μωϋσεί· Καὶ τῷ λαῷ ἐρεῖς· Αγνίσασθε αὔριον, καὶ φάγεσθε κρέα ὅτι ἐκλαύσατε ἐναντίον Κυρίου λέγοντες· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα; ὅτι καλὸν ἡμῖν ἐστιν ἐν Αἰγύπτῳ. Καὶ δώσει ὑμῖν κρέα φαγεῖν, καὶ φά- γεσθε κρέα· οὐχ ἡμέραν μίαν ςάγεσθε, οὐδὲ δύο, οὐδὲ πέντε ἡμέρας, οὐ δέκα ἡμέρας, οὐδὲ εἰκοσιν ἡμέρας· ἕως μηνὸς ἡμερῶν φάγεσθε· ἕως ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τῶν μυκτήρων ὑμῶν, καὶ ἔσται ὑμῖν εἰς χολέραν· ὅτι ἠπειθήσατε Κυρίῳ, ὅς ἐστιν ἐν ὑμῖν, καὶ ἐκλαύσατε ἐναντίον αὐτοῦ λέγοντες Ινα τί ἡμῖν ἐξελθεῖν ἐξ Αἰγύπτου; Ιδωμεν ούν τὴν ἱστορίαν, εἰ χρησίμως ὑμῖν παρεβάλομεν αὐτὴν πρὸς λύσιν τοῦ ἀπεμφαίνοντος ἐν τῷ· Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν· καὶ ἐν ταῖς ἀποστολικαῖς λέξε σιν. Ἐπιθυμήσαντες ἐπιθυμίαν ὁ ἐπίμικτος ὁ ἐν 19, 20. κατεπανάβασιν. γινομένην ἢ καταβαίνουσαν. ORIGENIS B tiam variis descendunt modis in tantum vel tantum malorum cumulum. At quoniam celerior et compen- diosior curatio contemptum quibusdam suorum in- generat morborum, ut curatu facilium, quo fit ist sa- nati iterum in eosdem incidant; non a ratione alie- num erit si malitiam in istis neglexerit et contempse- rit crescere et ita diffondi ut insanabilis fiat, quo diutius immorati malo, et peccato concupito ad nauseam usque satiati damnum tardem suum sen- tiant, quodque prius amplexi sunt oderint, ac curati possint redditam animarum sanitatem fir- mius retinere. Sic promiscuus, qui erat in filiis Israel, concupirit concupiscentiam; et sedentes e- bant, et filii Israel, et dicebant : Quis nos cibabit carnibus? Recordati sumus piscium, quos edebamus in Ægypto gratis, et curumerum, et peponum, et porrorum, et ceparun, et alliorum. Nunc autem anima nostra arida. Nihil præter manna vident oculi nostri “. Deinde paulo post dicitur: Et audivit Moyses plorantes illos secundum populos suos; unus- quisque erat ad ostium suum 19. lterumque post patra dicit Dominus ad Moysen : Et populo dices : Purificamini in crastinum, et comedelis carnes; quo- niam plorastis ante Dominum, dicentes, Quis nos cibabit carnibus? quia bonum est nobis in Egypto. Et dabit vobis carnes ad edendum; et edetis carnes; non diem unum edetis, neque duos, neque quinque dies, neque decem dies, neque viginti dies; usque ad mensem dierum edetis; donec exeat e naribus vestris ; et erit vobis in choleram ; quoniam increduli C fuistis Domino, qui est in vobis; et plorastis ante eum, dicentes : Quare egressi sumus de Ægypto Hanc igitur historiam videamus an utiliter vobis adduxerimus ad eorum solutionem quæ repugnare videntur in hoc : Ne nos inducas in tentationem, et in verbis Apostoli. Concupiscens concupis- centiam promiscuus qui erat in filiis Israel febant, et filii Israel cum eis. Perspicuum est quandiu concupitis carebant, non potuisse eorum fastidium capere, nec a morbo liberari; sed bonus ac beni- gnus Deus ipsis desiderata concedens, non ita lar- giri voluit ut desiderium in ipsis relinqueret. Quare non uno die ait comesturos eos carnes; morbus enim in eorum anima incensa et inflammata re- mansisset, si participes carnium ad modicum D tempus fuissent. Neque ad duos dies ipsis optatum largitur, sed quo fastidiosum id eis efficeret, non tain promittere videtur, quam ei qui intelligere valeat, minari se concessurum, cum ait: Ne quin- que tantum dies agetis, comedentes carnes; neque etiam duplo tantum, neque duplo adhuc plures, sed Num. x1, 4, 5, 6. Ibid., 10. ** Ibid., 18, tio autem Oxon., etc. Aperte autem hic somnia sua occinit Origenes, animas nempe quem- libet statum a:leptas arbitrii sui libertate ad bene vel male agendum frui, ac perpetuos esse proinde a supernis aŭ inferiora lapsus et reditus; pœnas item oannes esse purgatorias, imo ipsumet peccata pur- gatorias pœnas esse. De his somniis fuse disseritur Origenianorum lib. 11, quæst. 7, num. 2, et quæst. undecima, num. et 17. Ibidem Bentleius legit, principiis, cap. 4. ". 3. (94) Ἡγοῦμαι δή, etc. Sic habet codex ms. Edli- (95) Codex ms., κατ' ἐπανάβασιν. Editio Oron.g (96) Cave, et confer quæ habentur lib. 11 De (97) Ἐν τοῖς υἱοῖς. Lego, ὁ ἐν τοῖς υἱοῖς.

Α ἐπεὶ πολλὰ τοιαῦτα εὑρίσκοντες ἐν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς ἡγοῦμαι δέ, προφήταις, προσέκοψαν ὡς οὐκ ἀγαθῷ τῷ τοιαύτας προφερομένῳ φωνάς· ἡμῖν δὲ ἤδη διὰ τὰ ἐπαπορη θέντα περὶ τοῦ· Μὴ εἰσενέγκης εἰς πειρασμὸν ἡμᾶς· δι' ἅπερ καὶ τὰς ἀποστολικὰς λέξεις παρεθέ μεθα, θεωρητέον, εἰ καὶ ἡμεῖς εὑρίσκομεν ἀξιολόγους τῶν ἀπεμφάσεων λύσεις. Ἡγοῦμαι δὴ (94) τὸν Θεὸν ἑκάστην λογικὴν οἰκονομεῖν ψυχὴν, ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀΐδιον αὐτῆς ζωὴν, ἀεὶ ἔχουσαν τὸ αὐτεξούσιον, καὶ παρὰ τὴν ἰδίαν αἰτίαν ἤτοι ἐν τοῖς κρείττοσι κατ' ἐπ- ανάβασιν (95) ἕως τῆς ἀκρότητος τῶν ἀγαθῶν γινομέν νην, καταβαίνουσαν διαφόρως ἐξ ἀπροσεξίας ἐπὶ τὴν τοσήνδε ἢ τοσήνδε τῆς κακίας χύσιν (96). Ἐπεὶ οὖν ἡ ταχεῖα θεραπεία και συντομωτέρα καταφρόνησίν τισιν ἐμποιεῖ τῶν εἰς ἃ ἐμπεπτώκασι νοσημάτων, ὡς εὐ θεραπεύτων, ὥστε καὶ δεύτερον ἂν μετὰ τὸ ὑγιᾶσθαι τοῖς αὐτοῖς περιπεσεῖν· εὐλόγως ἐπὶ τῶν τοιούτων περιόψεται τὴν ἐπί τι κακίαν αὔξουσαν, καὶ ἐπὶ πλεῖ στον χεομένην ἐν αὐτοῖς ἀνίατον ὑπερορῶν, ἵνα τῷ προσδιατρίψαι τῷ κακῷ, καὶ ἐμφορηθῆναι ἧς ἐπιθυ μοῦσιν ἁμαρτίας, κορεσθέντες αἰσθηθῶσι τῆς βλάβης, καὶ μισήσαντες ὅπερ πρότερον ἀπεδέξαντο, δυνηθῶσι θεραπευθέντες βεβαιότερον ένασθαι τῆς ἐν τῷ θεραπευ θῆναι ὑπαρχούσης ὑγείας τῶν ψυχῶν αὐτοῖς· Οἷον δ ἐπίμικτές ποτε ἐν τοῖς υἱοῖς (97) Ισραὴλ ἐπεθύ μησεν ἐπιθυμίαν, καὶ καθίσαντες ἔκλαιον, καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, καὶ εἶπαν· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα ; Εμνήσθημεν τοὺς ἰχθύας οὓς ἐσθίομεν δωρεάν ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοὺς σικυούς, καὶ τοὺς πέπονας, καὶ τὰ πράσα, καὶ τὰ κρόμμυα, καὶ τὰ σκόροδα νυνὶ δὲ ἡ ψυχὴ ἡμῶν κατάξηρος. Οὐδὲν πλὴν εἰς τὸ μάννα ὁἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Εἶτα μετ' ὀλίγα λέγεται· Καὶ ἤκουσε Μωϋσῆς κλαιόντων αὐτῶν κατὰ δήμους αὐτῶν· ἕκαστος ἐπὶ τῆς θύρας αύ- τοῦ. Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα Κύριός φησι τῷ Μωϋσεί· Καὶ τῷ λαῷ ἐρεῖς· Αγνίσασθε αὔριον, καὶ φάγεσθε κρέα ὅτι ἐκλαύσατε ἐναντίον Κυρίου λέγοντες· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα; ὅτι καλὸν ἡμῖν ἐστιν ἐν Αἰγύπτῳ. Καὶ δώσει ὑμῖν κρέα φαγεῖν, καὶ φά- γεσθε κρέα· οὐχ ἡμέραν μίαν ςάγεσθε, οὐδὲ δύο, οὐδὲ πέντε ἡμέρας, οὐ δέκα ἡμέρας, οὐδὲ εἰκοσιν ἡμέρας· ἕως μηνὸς ἡμερῶν φάγεσθε· ἕως ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τῶν μυκτήρων ὑμῶν, καὶ ἔσται ὑμῖν εἰς χολέραν· ὅτι ἠπειθήσατε Κυρίῳ, ὅς ἐστιν ἐν ὑμῖν, καὶ ἐκλαύσατε ἐναντίον αὐτοῦ λέγοντες Ινα τί ἡμῖν ἐξελθεῖν ἐξ Αἰγύπτου; Ιδωμεν ούν τὴν ἱστορίαν, εἰ χρησίμως ὑμῖν παρεβάλομεν αὐτὴν πρὸς λύσιν τοῦ ἀπεμφαίνοντος ἐν τῷ· Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν· καὶ ἐν ταῖς ἀποστολικαῖς λέξε σιν. Ἐπιθυμήσαντες ἐπιθυμίαν ὁ ἐπίμικτος ὁ ἐν 19, 20. κατεπανάβασιν. γινομένην ἢ καταβαίνουσαν. ORIGENIS B tiam variis descendunt modis in tantum vel tantum malorum cumulum. At quoniam celerior et compen- diosior curatio contemptum quibusdam suorum in- generat morborum, ut curatu facilium, quo fit ist sa- nati iterum in eosdem incidant; non a ratione alie- num erit si malitiam in istis neglexerit et contempse- rit crescere et ita diffondi ut insanabilis fiat, quo diutius immorati malo, et peccato concupito ad nauseam usque satiati damnum tardem suum sen- tiant, quodque prius amplexi sunt oderint, ac curati possint redditam animarum sanitatem fir- mius retinere. Sic promiscuus, qui erat in filiis Israel, concupirit concupiscentiam; et sedentes e- bant, et filii Israel, et dicebant : Quis nos cibabit carnibus? Recordati sumus piscium, quos edebamus in Ægypto gratis, et curumerum, et peponum, et porrorum, et ceparun, et alliorum. Nunc autem anima nostra arida. Nihil præter manna vident oculi nostri “. Deinde paulo post dicitur: Et audivit Moyses plorantes illos secundum populos suos; unus- quisque erat ad ostium suum 19. lterumque post patra dicit Dominus ad Moysen : Et populo dices : Purificamini in crastinum, et comedelis carnes; quo- niam plorastis ante Dominum, dicentes, Quis nos cibabit carnibus? quia bonum est nobis in Egypto. Et dabit vobis carnes ad edendum; et edetis carnes; non diem unum edetis, neque duos, neque quinque dies, neque decem dies, neque viginti dies; usque ad mensem dierum edetis; donec exeat e naribus vestris ; et erit vobis in choleram ; quoniam increduli C fuistis Domino, qui est in vobis; et plorastis ante eum, dicentes : Quare egressi sumus de Ægypto Hanc igitur historiam videamus an utiliter vobis adduxerimus ad eorum solutionem quæ repugnare videntur in hoc : Ne nos inducas in tentationem, et in verbis Apostoli. Concupiscens concupis- centiam promiscuus qui erat in filiis Israel febant, et filii Israel cum eis. Perspicuum est quandiu concupitis carebant, non potuisse eorum fastidium capere, nec a morbo liberari; sed bonus ac beni- gnus Deus ipsis desiderata concedens, non ita lar- giri voluit ut desiderium in ipsis relinqueret. Quare non uno die ait comesturos eos carnes; morbus enim in eorum anima incensa et inflammata re- mansisset, si participes carnium ad modicum D tempus fuissent. Neque ad duos dies ipsis optatum largitur, sed quo fastidiosum id eis efficeret, non tain promittere videtur, quam ei qui intelligere valeat, minari se concessurum, cum ait: Ne quin- que tantum dies agetis, comedentes carnes; neque etiam duplo tantum, neque duplo adhuc plures, sed Num. x1, 4, 5, 6. Ibid., 10. ** Ibid., 18, tio autem Oxon., etc. Aperte autem hic somnia sua occinit Origenes, animas nempe quem- libet statum a:leptas arbitrii sui libertate ad bene vel male agendum frui, ac perpetuos esse proinde a supernis aŭ inferiora lapsus et reditus; pœnas item oannes esse purgatorias, imo ipsumet peccata pur- gatorias pœnas esse. De his somniis fuse disseritur Origenianorum lib. 11, quæst. 7, num. 2, et quæst. undecima, num. et 17. Ibidem Bentleius legit, principiis, cap. 4. ". 3. (94) Ἡγοῦμαι δή, etc. Sic habet codex ms. Edli- (95) Codex ms., κατ' ἐπανάβασιν. Editio Oron.g (96) Cave, et confer quæ habentur lib. 11 De (97) Ἐν τοῖς υἱοῖς. Lego, ὁ ἐν τοῖς υἱοῖς.

Α ἐπεὶ πολλὰ τοιαῦτα εὑρίσκοντες ἐν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς ἡγοῦμαι δέ, προφήταις, προσέκοψαν ὡς οὐκ ἀγαθῷ τῷ τοιαύτας προφερομένῳ φωνάς· ἡμῖν δὲ ἤδη διὰ τὰ ἐπαπορη θέντα περὶ τοῦ· Μὴ εἰσενέγκης εἰς πειρασμὸν ἡμᾶς· δι' ἅπερ καὶ τὰς ἀποστολικὰς λέξεις παρεθέ μεθα, θεωρητέον, εἰ καὶ ἡμεῖς εὑρίσκομεν ἀξιολόγους τῶν ἀπεμφάσεων λύσεις. Ἡγοῦμαι δὴ (94) τὸν Θεὸν ἑκάστην λογικὴν οἰκονομεῖν ψυχὴν, ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀΐδιον αὐτῆς ζωὴν, ἀεὶ ἔχουσαν τὸ αὐτεξούσιον, καὶ παρὰ τὴν ἰδίαν αἰτίαν ἤτοι ἐν τοῖς κρείττοσι κατ' ἐπ- ανάβασιν (95) ἕως τῆς ἀκρότητος τῶν ἀγαθῶν γινομέν νην, καταβαίνουσαν διαφόρως ἐξ ἀπροσεξίας ἐπὶ τὴν τοσήνδε ἢ τοσήνδε τῆς κακίας χύσιν (96). Ἐπεὶ οὖν ἡ ταχεῖα θεραπεία και συντομωτέρα καταφρόνησίν τισιν ἐμποιεῖ τῶν εἰς ἃ ἐμπεπτώκασι νοσημάτων, ὡς εὐ θεραπεύτων, ὥστε καὶ δεύτερον ἂν μετὰ τὸ ὑγιᾶσθαι τοῖς αὐτοῖς περιπεσεῖν· εὐλόγως ἐπὶ τῶν τοιούτων περιόψεται τὴν ἐπί τι κακίαν αὔξουσαν, καὶ ἐπὶ πλεῖ στον χεομένην ἐν αὐτοῖς ἀνίατον ὑπερορῶν, ἵνα τῷ προσδιατρίψαι τῷ κακῷ, καὶ ἐμφορηθῆναι ἧς ἐπιθυ μοῦσιν ἁμαρτίας, κορεσθέντες αἰσθηθῶσι τῆς βλάβης, καὶ μισήσαντες ὅπερ πρότερον ἀπεδέξαντο, δυνηθῶσι θεραπευθέντες βεβαιότερον ένασθαι τῆς ἐν τῷ θεραπευ θῆναι ὑπαρχούσης ὑγείας τῶν ψυχῶν αὐτοῖς· Οἷον δ ἐπίμικτές ποτε ἐν τοῖς υἱοῖς (97) Ισραὴλ ἐπεθύ μησεν ἐπιθυμίαν, καὶ καθίσαντες ἔκλαιον, καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, καὶ εἶπαν· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα ; Εμνήσθημεν τοὺς ἰχθύας οὓς ἐσθίομεν δωρεάν ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοὺς σικυούς, καὶ τοὺς πέπονας, καὶ τὰ πράσα, καὶ τὰ κρόμμυα, καὶ τὰ σκόροδα νυνὶ δὲ ἡ ψυχὴ ἡμῶν κατάξηρος. Οὐδὲν πλὴν εἰς τὸ μάννα ὁἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Εἶτα μετ' ὀλίγα λέγεται· Καὶ ἤκουσε Μωϋσῆς κλαιόντων αὐτῶν κατὰ δήμους αὐτῶν· ἕκαστος ἐπὶ τῆς θύρας αύ- τοῦ. Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα Κύριός φησι τῷ Μωϋσεί· Καὶ τῷ λαῷ ἐρεῖς· Αγνίσασθε αὔριον, καὶ φάγεσθε κρέα ὅτι ἐκλαύσατε ἐναντίον Κυρίου λέγοντες· Τίς ἡμᾶς ψωμιεῖ κρέα; ὅτι καλὸν ἡμῖν ἐστιν ἐν Αἰγύπτῳ. Καὶ δώσει ὑμῖν κρέα φαγεῖν, καὶ φά- γεσθε κρέα· οὐχ ἡμέραν μίαν ςάγεσθε, οὐδὲ δύο, οὐδὲ πέντε ἡμέρας, οὐ δέκα ἡμέρας, οὐδὲ εἰκοσιν ἡμέρας· ἕως μηνὸς ἡμερῶν φάγεσθε· ἕως ἂν ἐξέλθῃ ἐκ τῶν μυκτήρων ὑμῶν, καὶ ἔσται ὑμῖν εἰς χολέραν· ὅτι ἠπειθήσατε Κυρίῳ, ὅς ἐστιν ἐν ὑμῖν, καὶ ἐκλαύσατε ἐναντίον αὐτοῦ λέγοντες Ινα τί ἡμῖν ἐξελθεῖν ἐξ Αἰγύπτου; Ιδωμεν ούν τὴν ἱστορίαν, εἰ χρησίμως ὑμῖν παρεβάλομεν αὐτὴν πρὸς λύσιν τοῦ ἀπεμφαίνοντος ἐν τῷ· Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν· καὶ ἐν ταῖς ἀποστολικαῖς λέξε σιν. Ἐπιθυμήσαντες ἐπιθυμίαν ὁ ἐπίμικτος ὁ ἐν 19, 20. κατεπανάβασιν. γινομένην ἢ καταβαίνουσαν. ORIGENIS B tiam variis descendunt modis in tantum vel tantum malorum cumulum. At quoniam celerior et compen- diosior curatio contemptum quibusdam suorum in- generat morborum, ut curatu facilium, quo fit ist sa- nati iterum in eosdem incidant; non a ratione alie- num erit si malitiam in istis neglexerit et contempse- rit crescere et ita diffondi ut insanabilis fiat, quo diutius immorati malo, et peccato concupito ad nauseam usque satiati damnum tardem suum sen- tiant, quodque prius amplexi sunt oderint, ac curati possint redditam animarum sanitatem fir- mius retinere. Sic promiscuus, qui erat in filiis Israel, concupirit concupiscentiam; et sedentes e- bant, et filii Israel, et dicebant : Quis nos cibabit carnibus? Recordati sumus piscium, quos edebamus in Ægypto gratis, et curumerum, et peponum, et porrorum, et ceparun, et alliorum. Nunc autem anima nostra arida. Nihil præter manna vident oculi nostri “. Deinde paulo post dicitur: Et audivit Moyses plorantes illos secundum populos suos; unus- quisque erat ad ostium suum 19. lterumque post patra dicit Dominus ad Moysen : Et populo dices : Purificamini in crastinum, et comedelis carnes; quo- niam plorastis ante Dominum, dicentes, Quis nos cibabit carnibus? quia bonum est nobis in Egypto. Et dabit vobis carnes ad edendum; et edetis carnes; non diem unum edetis, neque duos, neque quinque dies, neque decem dies, neque viginti dies; usque ad mensem dierum edetis; donec exeat e naribus vestris ; et erit vobis in choleram ; quoniam increduli C fuistis Domino, qui est in vobis; et plorastis ante eum, dicentes : Quare egressi sumus de Ægypto Hanc igitur historiam videamus an utiliter vobis adduxerimus ad eorum solutionem quæ repugnare videntur in hoc : Ne nos inducas in tentationem, et in verbis Apostoli. Concupiscens concupis- centiam promiscuus qui erat in filiis Israel febant, et filii Israel cum eis. Perspicuum est quandiu concupitis carebant, non potuisse eorum fastidium capere, nec a morbo liberari; sed bonus ac beni- gnus Deus ipsis desiderata concedens, non ita lar- giri voluit ut desiderium in ipsis relinqueret. Quare non uno die ait comesturos eos carnes; morbus enim in eorum anima incensa et inflammata re- mansisset, si participes carnium ad modicum D tempus fuissent. Neque ad duos dies ipsis optatum largitur, sed quo fastidiosum id eis efficeret, non tain promittere videtur, quam ei qui intelligere valeat, minari se concessurum, cum ait: Ne quin- que tantum dies agetis, comedentes carnes; neque etiam duplo tantum, neque duplo adhuc plures, sed Num. x1, 4, 5, 6. Ibid., 10. ** Ibid., 18, tio autem Oxon., etc. Aperte autem hic somnia sua occinit Origenes, animas nempe quem- libet statum a:leptas arbitrii sui libertate ad bene vel male agendum frui, ac perpetuos esse proinde a supernis aŭ inferiora lapsus et reditus; pœnas item oannes esse purgatorias, imo ipsumet peccata pur- gatorias pœnas esse. De his somniis fuse disseritur Origenianorum lib. 11, quæst. 7, num. 2, et quæst. undecima, num. et 17. Ibidem Bentleius legit, principiis, cap. 4. ". 3. (94) Ἡγοῦμαι δή, etc. Sic habet codex ms. Edli- (95) Codex ms., κατ' ἐπανάβασιν. Editio Oron.g (96) Cave, et confer quæ habentur lib. 11 De (97) Ἐν τοῖς υἱοῖς. Lego, ὁ ἐν τοῖς υἱοῖς.

υἱοῖς Ἰσραὴλ ἔκλαιον, καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ σὺν αὐτοῖς. Καὶ φανερὸν, ὅτι ὅσον οὐκ εἶχον τὰ ἐπιθυμούμενα, κόρον οὐκ ἠδύναντο αὐτῶν λαβεῖν, οὐδὲ παύσασθαι τοῦ πάθους· ἀλλὰ καὶ ὁ φιλάνθρωπος καὶ ἀγαθὸς θεὸς διδοὺς αὐτοῖς τὸ ἐπιθυμούμενον, οὐχ οὕτως ἐβού- λετο διδόναι ὥστε καταλιπέσθαι ἐν αὐτοῖς ἐπιθυμίαν· διόπερ φησὶ μὴ μίαν ἡμέραν φάγεσθαι αὐτοὺς τὰ κρέα· ἔμενε γὰρ ἂν τὸ πάθος αὐτῶν ἐν τῇ ψυχῇ πεπυρω μένῃ καὶ λεγομένῃ ὑπ' αὐτοῦ, εἰ ἐπ' ὀλίγον τῶν χρεῶν μετειλήφεσαν (98). ᾿Αλλ' οὐδὲ ἐπὶ δύο δίδωσιν αὐτοῖς τὸ ἐπιθυμούμενον ἡμέρας· βουλόμενος δὲ αὐτὸ προσκορὲς αὐτοῖς ποιῆσαι, οἱονεὶ οὐκ ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ τῷ συνιέναι δυναμένῳ ἀπειλεῖ δι' ὧν χαρίζεσθαι αὐτοῖς ἐδόκει, λέγων· οὐδὲ πέντε μόνας ποιήσετε ἡμέρας ἐσθίοντες τὰ κρέα· οὐδὲ τὰς τούτων διπλασίους· οὐδὲ ἔτι τὰς ἐκείνων διπλασίους· ἀλλ᾽ ἐπὶ τοσοῦ- Β τον (99) φάγεσθε, ἐφ᾿ ὅλον κρεωφαγοῦντες μῆνα, ἕως ἐξέλθῃ ἐκ τῶν μυκτήρων μετὰ χολερικοῦ πάθους τὸ νενομισμένον ὑμῖν καλὸν, καὶ ἡ περὶ αὐτὸ ψεκτὴ καὶ αἰσχρὰ ἐπιθυμία· ἵν᾿ ὑμᾶς ἀπαλλάξω τοῦ βίου μηκέτι ἐπιθυμοῦντας, καὶ τοιοῦτοι ἐξελθόντες, δυνηθῆτε ὡς καθαροὶ ἀπὸ ἐπιθυμίας, μεμνημένοι τε δι᾿ ὅσων πό των αὐτῆς ἀπηλλάγητε, ήτοι μηδαμῶς αὐτῇ περιπε σεῖν ἔτι· ἦ, εἰ ἄρα τοῦτό ποτε γίνεται μακραῖς χρόνων περιόδοις, ἐπιλανθανόμενοι ὧν πεπόνθατε διὰ τὴν ἐπι- θυμίαν, ἐὰν μὴ ἑαυτοῖς προσέχητε, καὶ τὸν τελείως ἀπαλλάττοντα πάθους παντὸς λόγον ἀναλάβητε, τοῖς κακοῖς περιπεσεῖτε (1)· ὕστερόν τε τῆς γενέσεως ἐπιθυμήσαντες, πάλιν δεηθῆτε τοῦ δὶς τυχεῖν ὧν ἐπι θυμείτε, μισήσαντες τὸ ἐπιθυμούμενον, καὶ τότε οὕτω παλινδρομεῖν ἐπὶ τὰ καλὰ καὶ τὴν οὐράνιον τροφήν, ἧς καταφρονήσαντες τῶν χειρόνων ὠρέχθησαν (2). Το ὅμοιον οὖν τούτοις πείσονται οἱ ἀλλάξαντες τὴν δό- ξαν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀφθάρτου, εν ομοιώματι εἰκό- νος φθαρτοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, καὶ τετρα- πόδων, καὶ ἑρπετῶν, διὰ τοῦ ἐγκαταλείπεσθαι πα ραδιδόμενοι ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν αὐτῶν εἰς ἀκαθαρσίαν, τοῦ ἀτιμάζεσθαι τὰ σώματα τῶν εἰς ἄψυχον σῶμα καὶ ἀναίσθητον καταβιβασάντων τὸ ὄνομα τοῦ πᾶσι τοῖς αἰσθομένοις λογικοῖς οὐ μόνον τὸ αἰσθέσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ λογικῶς αἰσθέσθαι, τισὶ δὲ καὶ τελείως καὶ ἐναρέτως αἰσθέσθαι καὶ νοεῖν χα- ρισαμένου. Καὶ εὐλόγως οἱ τοιοῦτοι παραδίδονται ὑπὸ τοῦ καταλειφθέντος ὑπ' αὐτῶν Θεοῦ, ἀντικα ταλειπόμενοι ὑπ' αὐτοῦ, εἰς τὰ τῆς ἀτιμίας πάθη, τὴν ἀντιμισθίαν τῆς πλάνης δι' ἧς ἠγάπησαν ψω ρώδους ἡδονῆς ἀπολαμβάνοντες. Μᾶλλον γὰρ ἡ ἀν- τιμισθία τῆς πλάνης αὐτοῖς ἐγγίνεται παραδιδομέ νοις εἰς πάλη ἀτιμίας, Υπερ τῷ φρονίμῳ πυρί καθαιρομένοις, καὶ ἐν τῇ φυλακῇ ἐκπρασσομένοις μέχρι τοῦ ἐσχάτου κοδράντου ἕκαστον τῶν ὀφλημά- των. Ἐν γὰρ τῷ πάθεσιν ἀτιμίας, οὐ μόνον τοῖς κατὰ φύσιν, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς τῶν παρὰ φύσιν παραδίδο σθαι, μολύνονται καὶ ὑπὸ τῆς σαρκὸς παχύνονται, οίο νεὶ οὐκέτι ἔχοντες τότε ψυχήν, οὐδὲ νοῦν, ἀλλ' ὅλοι τειλήφασιν. των. LIBELLUS DE ORATIONE. A tantum comedetis, ut mense integro carnibus vesci- mini, donec per nares exeat ex cholera morbo, et id quod vobis bonum visum est, et vituperandum ejus ac turpe desiderium. Ita vos a vita removebo nihil amplius cupientes, ut tales egressi, puri scilicet a cupidine et memores per quot labores ab ea libe- rati sitis, possitis aut in eam posthac non incidere, aut, si aliquando id accidat post longa temporum intervalla, obliti quæ propter cupiditatem estis perpessi, si vobis non satis attendatis nec susci• piatis verbum quod perfecte ab omni morbo liberat, in mala incidatis; postea vero cum vos nascendi cupillo incesserit, orelis desiderata iterum consequi, eaque exosi, sic rursus ad meliora cœlestesque cibos recurrere : quibus contemptis deteriora quæ- rebatis. Eadem ac illi patientur qui mutaverunt gloriam Dei incorruptibilis in similitudinem ima ginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupe= dum et serpentium ”, eo quod derelicti traditi sint in desideria cordium suorum in immunditiam, ut ignominia afficiant corpora ipsi sua ", qui corpori anima sensuque carenti tribuerunt ejus nomen, qui sensitivis omnibus et rationalibus, non ipsum modo sentire et cum ratione sentire, sed quibusdam etiam perfecte et cum virtute sentire largitur. Ac jure quidem illi ab eo quem dereliquerunt Deo vicissim derelinquuntur et traduntur in passiones ignominia, æqua erroris mercede recepta, quo voluptatem immundam dilexerunt. Justior enim eis erroris retributio fit, cum traduntur in D Rom. 1, 22. ss Ibitl., 26. 151, 19, C – passiones ignominia, quam si igue spiritali purgarentur, et in carcere exigerentur ab eis omnia debita ad novissimum usque quadranteın ”. Cum enim traditi sunt passionibus ignominiæ, non iis modo quæ naturæ consentiunt, sed contrariis etiam naturæ plurimis, inquinantur et carne in- crassantur, quasi animam amplius aut mentem tunc non habeant, sed toti carne, sint; in igne vero et carere non retributionem erroris accipiunt, sed beneficium, cum salutaribus ærumnis purgantur et jis liberantur malis quæ voluptatis amatores se- quuntur, sordibus scilicet et sanguine, quibus in- quinati et infecti ne cogitare quidem poterant, quomodo ab interitu suo salvarentur. Abluet itaque Deus sordem filiorum et fliarum Sion; et sanguinem emundabit de medio eorum in spiritu judicii et spiritu combustionis s. Ingreditur enim, quasi ignis con- flatorii, et quasi herba lavantium ”, lavans et pur- gaus eos qui ejusmodi medicamentis indigent, ideo quod probati Deum habere in notitia noluerint ; quibus se ultro tradentes, reprobum sensum odio babebunt (neque enim cuiquam Deus bonum vult quasi necessitate fieri, sed voluntate); cum sint fortasse quidam qui pro longa vitiorum consuetu- dine vix eorum turpitudinem comprehendant aver- 4. Malach. 111, 2. Rom. 1, 28. 24. ss Matth. v. (98) Codex ms., μετειλήφεσαν. Editio Oxon., με (99) Codex ms., τοσοῦτον. Editio Osou., τοσού- (1) Περιπεσεῖτε. Lego, περιπέσητε. (2) Ὠρέχθησαν. Lego, ὠρεχθήσατε.

υἱοῖς Ἰσραὴλ ἔκλαιον, καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ σὺν αὐτοῖς. Καὶ φανερὸν, ὅτι ὅσον οὐκ εἶχον τὰ ἐπιθυμούμενα, κόρον οὐκ ἠδύναντο αὐτῶν λαβεῖν, οὐδὲ παύσασθαι τοῦ πάθους· ἀλλὰ καὶ ὁ φιλάνθρωπος καὶ ἀγαθὸς θεὸς διδοὺς αὐτοῖς τὸ ἐπιθυμούμενον, οὐχ οὕτως ἐβού- λετο διδόναι ὥστε καταλιπέσθαι ἐν αὐτοῖς ἐπιθυμίαν· διόπερ φησὶ μὴ μίαν ἡμέραν φάγεσθαι αὐτοὺς τὰ κρέα· ἔμενε γὰρ ἂν τὸ πάθος αὐτῶν ἐν τῇ ψυχῇ πεπυρω μένῃ καὶ λεγομένῃ ὑπ' αὐτοῦ, εἰ ἐπ' ὀλίγον τῶν χρεῶν μετειλήφεσαν (98). ᾿Αλλ' οὐδὲ ἐπὶ δύο δίδωσιν αὐτοῖς τὸ ἐπιθυμούμενον ἡμέρας· βουλόμενος δὲ αὐτὸ προσκορὲς αὐτοῖς ποιῆσαι, οἱονεὶ οὐκ ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ τῷ συνιέναι δυναμένῳ ἀπειλεῖ δι' ὧν χαρίζεσθαι αὐτοῖς ἐδόκει, λέγων· οὐδὲ πέντε μόνας ποιήσετε ἡμέρας ἐσθίοντες τὰ κρέα· οὐδὲ τὰς τούτων διπλασίους· οὐδὲ ἔτι τὰς ἐκείνων διπλασίους· ἀλλ᾽ ἐπὶ τοσοῦ- Β τον (99) φάγεσθε, ἐφ᾿ ὅλον κρεωφαγοῦντες μῆνα, ἕως ἐξέλθῃ ἐκ τῶν μυκτήρων μετὰ χολερικοῦ πάθους τὸ νενομισμένον ὑμῖν καλὸν, καὶ ἡ περὶ αὐτὸ ψεκτὴ καὶ αἰσχρὰ ἐπιθυμία· ἵν᾿ ὑμᾶς ἀπαλλάξω τοῦ βίου μηκέτι ἐπιθυμοῦντας, καὶ τοιοῦτοι ἐξελθόντες, δυνηθῆτε ὡς καθαροὶ ἀπὸ ἐπιθυμίας, μεμνημένοι τε δι᾿ ὅσων πό των αὐτῆς ἀπηλλάγητε, ήτοι μηδαμῶς αὐτῇ περιπε σεῖν ἔτι· ἦ, εἰ ἄρα τοῦτό ποτε γίνεται μακραῖς χρόνων περιόδοις, ἐπιλανθανόμενοι ὧν πεπόνθατε διὰ τὴν ἐπι- θυμίαν, ἐὰν μὴ ἑαυτοῖς προσέχητε, καὶ τὸν τελείως ἀπαλλάττοντα πάθους παντὸς λόγον ἀναλάβητε, τοῖς κακοῖς περιπεσεῖτε (1)· ὕστερόν τε τῆς γενέσεως ἐπιθυμήσαντες, πάλιν δεηθῆτε τοῦ δὶς τυχεῖν ὧν ἐπι θυμείτε, μισήσαντες τὸ ἐπιθυμούμενον, καὶ τότε οὕτω παλινδρομεῖν ἐπὶ τὰ καλὰ καὶ τὴν οὐράνιον τροφήν, ἧς καταφρονήσαντες τῶν χειρόνων ὠρέχθησαν (2). Το ὅμοιον οὖν τούτοις πείσονται οἱ ἀλλάξαντες τὴν δό- ξαν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀφθάρτου, εν ομοιώματι εἰκό- νος φθαρτοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, καὶ τετρα- πόδων, καὶ ἑρπετῶν, διὰ τοῦ ἐγκαταλείπεσθαι πα ραδιδόμενοι ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν αὐτῶν εἰς ἀκαθαρσίαν, τοῦ ἀτιμάζεσθαι τὰ σώματα τῶν εἰς ἄψυχον σῶμα καὶ ἀναίσθητον καταβιβασάντων τὸ ὄνομα τοῦ πᾶσι τοῖς αἰσθομένοις λογικοῖς οὐ μόνον τὸ αἰσθέσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ λογικῶς αἰσθέσθαι, τισὶ δὲ καὶ τελείως καὶ ἐναρέτως αἰσθέσθαι καὶ νοεῖν χα- ρισαμένου. Καὶ εὐλόγως οἱ τοιοῦτοι παραδίδονται ὑπὸ τοῦ καταλειφθέντος ὑπ' αὐτῶν Θεοῦ, ἀντικα ταλειπόμενοι ὑπ' αὐτοῦ, εἰς τὰ τῆς ἀτιμίας πάθη, τὴν ἀντιμισθίαν τῆς πλάνης δι' ἧς ἠγάπησαν ψω ρώδους ἡδονῆς ἀπολαμβάνοντες. Μᾶλλον γὰρ ἡ ἀν- τιμισθία τῆς πλάνης αὐτοῖς ἐγγίνεται παραδιδομέ νοις εἰς πάλη ἀτιμίας, Υπερ τῷ φρονίμῳ πυρί καθαιρομένοις, καὶ ἐν τῇ φυλακῇ ἐκπρασσομένοις μέχρι τοῦ ἐσχάτου κοδράντου ἕκαστον τῶν ὀφλημά- των. Ἐν γὰρ τῷ πάθεσιν ἀτιμίας, οὐ μόνον τοῖς κατὰ φύσιν, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς τῶν παρὰ φύσιν παραδίδο σθαι, μολύνονται καὶ ὑπὸ τῆς σαρκὸς παχύνονται, οίο νεὶ οὐκέτι ἔχοντες τότε ψυχήν, οὐδὲ νοῦν, ἀλλ' ὅλοι τειλήφασιν. των. LIBELLUS DE ORATIONE. A tantum comedetis, ut mense integro carnibus vesci- mini, donec per nares exeat ex cholera morbo, et id quod vobis bonum visum est, et vituperandum ejus ac turpe desiderium. Ita vos a vita removebo nihil amplius cupientes, ut tales egressi, puri scilicet a cupidine et memores per quot labores ab ea libe- rati sitis, possitis aut in eam posthac non incidere, aut, si aliquando id accidat post longa temporum intervalla, obliti quæ propter cupiditatem estis perpessi, si vobis non satis attendatis nec susci• piatis verbum quod perfecte ab omni morbo liberat, in mala incidatis; postea vero cum vos nascendi cupillo incesserit, orelis desiderata iterum consequi, eaque exosi, sic rursus ad meliora cœlestesque cibos recurrere : quibus contemptis deteriora quæ- rebatis. Eadem ac illi patientur qui mutaverunt gloriam Dei incorruptibilis in similitudinem ima ginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupe= dum et serpentium ”, eo quod derelicti traditi sint in desideria cordium suorum in immunditiam, ut ignominia afficiant corpora ipsi sua ", qui corpori anima sensuque carenti tribuerunt ejus nomen, qui sensitivis omnibus et rationalibus, non ipsum modo sentire et cum ratione sentire, sed quibusdam etiam perfecte et cum virtute sentire largitur. Ac jure quidem illi ab eo quem dereliquerunt Deo vicissim derelinquuntur et traduntur in passiones ignominia, æqua erroris mercede recepta, quo voluptatem immundam dilexerunt. Justior enim eis erroris retributio fit, cum traduntur in D Rom. 1, 22. ss Ibitl., 26. 151, 19, C – passiones ignominia, quam si igue spiritali purgarentur, et in carcere exigerentur ab eis omnia debita ad novissimum usque quadranteın ”. Cum enim traditi sunt passionibus ignominiæ, non iis modo quæ naturæ consentiunt, sed contrariis etiam naturæ plurimis, inquinantur et carne in- crassantur, quasi animam amplius aut mentem tunc non habeant, sed toti carne, sint; in igne vero et carere non retributionem erroris accipiunt, sed beneficium, cum salutaribus ærumnis purgantur et jis liberantur malis quæ voluptatis amatores se- quuntur, sordibus scilicet et sanguine, quibus in- quinati et infecti ne cogitare quidem poterant, quomodo ab interitu suo salvarentur. Abluet itaque Deus sordem filiorum et fliarum Sion; et sanguinem emundabit de medio eorum in spiritu judicii et spiritu combustionis s. Ingreditur enim, quasi ignis con- flatorii, et quasi herba lavantium ”, lavans et pur- gaus eos qui ejusmodi medicamentis indigent, ideo quod probati Deum habere in notitia noluerint ; quibus se ultro tradentes, reprobum sensum odio babebunt (neque enim cuiquam Deus bonum vult quasi necessitate fieri, sed voluntate); cum sint fortasse quidam qui pro longa vitiorum consuetu- dine vix eorum turpitudinem comprehendant aver- 4. Malach. 111, 2. Rom. 1, 28. 24. ss Matth. v. (98) Codex ms., μετειλήφεσαν. Editio Oxon., με (99) Codex ms., τοσοῦτον. Editio Osou., τοσού- (1) Περιπεσεῖτε. Lego, περιπέσητε. (2) Ὠρέχθησαν. Lego, ὠρεχθήσατε.

Β ἀντιμισθίαν τῆς πλάνης, ἀλλ' εὐεργεσίαν ἐπὶ καθάρ σει τῶν ἐν τῇ πλάνῃ κακῶν μετὰ σωτηρίων λαμβά νοντες πόνων ἑπομένων τοῖς φιληδόνοις, ἀπαλλάττον ται παντὸς φύπου καὶ αἵματος, ἐν οἷς ἐῤῥυπωμένοι καὶ πεφυρμένοι, οὐδὲ τὸ ἐννοῆσαι περὶ τοῦ σώζεσθαι ἐδύναντο, τῇ σφῶν ἀπωλείᾳ. Εκπλυνεῖ τοιγαροῦν ὁ Θεὸς τὸν ῥύπον τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ τὸ αἷμα ἐκκαθαριεῖ ἐκ μέσου αὐτῶν πνεύματι κρίσεως καὶ πνεύματι καύσεως· εἰσ- πορεύεται γὰρ ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς πια (5) πλυνόντων, ἀποπλύνων καὶ καθαίρων τους τοιούτων φαρμάκων δεδεγμένους, διὰ τὸ μὴ δεδοκι μασμένους θέλειν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει τὸν Θεόν· οἷς παραδιδόντες (3') ἑκόντες μισήσουσι τὸν ἀδόκιμον νοῦν· οὐ βούλεται ὁ Θεός τινι τὸ ἀγαθὸν ὡς κατὰ ἀνάγκην γενέσθαι, ἀλλ᾽ ἑκουσίως· τάχα τινῶν, ἐκ τοῦ ἐπι πλεῖον ὁμιληκέναι τῇ κακία, μόγις τὸ αἴσχος αὐτῆς κατανενοηκότων, καὶ ἀποστρεφομένων αὐτὴν ὡς ψευ δῶς ὑποληφθεῖσαν εἶναι καλήν. Ἐπίστησον δὲ, εἰ διὰ τοῦτο καὶ σκληρύνει τὴν τοῦ Φαραὼ καρδίαν ὁ Θεὸς, ἵν' ὅπερ εἶπε μὴ σκληρυνθείς, δυνηθῇ εἰπεῖν· 'Ο Κύ ριος δίκαιος, ἐγὼ δὲ καὶ ὁ λαός μου ἀσεβής. Αλλ' ἐπὶ πλεῖον δέεται τοῦ σκληρύνεσθαι, καὶ ἐπὶ πλεῖον πάτ σχειν (4) τινὰ, ἵνα μὴ ἐκ τοῦ τάχιον τοῦ σκληρύνεσθαι παύεσθαι, καταφρονῶν ὡς κακοῦ τοῦ σκληρύνεσθαι, ἐπὶ (4) πλεονάκις ἄξιος τοῦ σκληρύνεσθαι γίνηται. Ει τοίνυν οὐκ ἀδίκως ἐκτείνεται δίκτυα πτερωτοῖς, κατὰ τὰ ἐν ταῖς Παροιμίαις εἰρημένα, ἀλλὰ εὐλόγως εἰσάγει ὁ Θεὸς εἰς τὴν παγίδα, κατὰ τὸν εἰπόντα· Εἰσήγαγες ἡμᾶς ἐς τὴν παγίδα· καὶ ἄνευ τῆς βουλῆς τοῦ Πα- τρὸς οὐδὲ τὸ εὐτελέστερον τῶν ἑπτερωμένων στρου θίον ἐμπίπτει εἰς τὴν παγίδα (τοῦ ἐμπίπτοντος εἰς τὴν παγίδα, διὰ τοῦτο ἐμπίπτοντος, ἐπεὶ μὴ καλῶς τῇ τῶν πτερῶν ἐχρήσατο δεδομένων ἐπὶ τὸ ὑψοῦσθαι ἐξουσία)· εὐχώμεθα μηδὲν ἄξιον ποιῆσαι τοῦ ὑπὸ τῆς δικαίας κρίσεως τοῦ Θεοῦ εἰσενεχθῆναι εἰς τὸν πειρα σμόν· εἰσφερομένου παντός τε τοῦ παραδιδομένου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν (5) ἑαυ τοῦ εἰς ἀκαθαρσίαν· καὶ παντὸς τοῦ παραδιδομένου εἰς πάθη ἀτιμίας, καὶ παντὸς τοῦ, καθὼς οὐκ ἐδοκία μασε τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, παραδιδομένου εἰς ἀδόκιμον νοῦν ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. Ἡ δὲ χρεία τοῦ πειράζεσθαι τοιαύτη τίς ἐστιν. "Απερ ἐδέξατο Α γινόμενοι σάρκες· ἐν δὲ τῷ πυρὶ καὶ τῇ φυλακῇ οὐκ Αt ἡμῶν ἡ ψυχή λανθάνοντα πάντας (6) πλὴν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς, φανερὰ διὰ τῶν πειρασμῶν για νεται, ἵνα μηκέτι λανθάνωμεν ὁποῖοι ποτέ ἐσμεν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἐπιγινώσκοντες, συναισθώμεθα ἐὰν βου λώμεθα τῶν ἰδίων κακῶν, καὶ εὐχαριστῶμεν ἐπὶ τοῖς φανερουμένοις ἡμῖν διὰ τῶν πειρασμῶν ἀγαθοῖς. Οτι δὲ οἱ γενόμενοι πειρασμοὶ ὑπὲρ τοῦ ἀναφανῆναι ἡμᾶς οἵτινές ποτέ έσμεν, ἢ διαγνωσθῆναι τὰ ἐγκε * καταφρονῶν ὡς κακοῦ. καταφρονεῖν ὡς κακοῦ. καρδίας. πάντα πλὴν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς. } ORIGENIS tanturque ab eis ut falsa boni specie decipientibus. Vide autem an hæc causa sit cur Deus Pharaonis cor induret, ut quod dixit non induratus, dicere possit : Dominus justus; ego et populus meus impii ". At majori indiget induratione, et amplius aliquid pati, ne cessante citius induratione, eam veluti malam contemnat, atque ita dignus fiat qui amplius induretur. Ergo si non inique ten- duntur retia avibus 18, ut in Proverbiis dicitur, sed recte nos Deus in laqueum inducit, juxta ¡llum qui dixit : Induxisti nos in laqueum "; et sine voluntate Patris ne vilissimus quidem voluerum passer in laqueum incidit (cum is, qui in eum Incidit, ideo incidat quod non recte usus est con- cessa sibi ad pergendum sursum volandi facultate), oremus ne admittamus quidquamn, quo in tentatio- nem justo Dei judicio induci mereamur. Inducitur autem quicunque traditur a Deo in desideria cordis sui in immunditiam, et quicunque traditur in pas- siones ignominiæ, et quicunque sicut Deum non probavit habere in seipso, traditus est in reprobum sensum, ut faciat ea quæ non conveniunt ". Porro hæc tentationis est utilitas. Quæ in animna nostra recepta omnes præter Deum latent, nosque `etiam ipsos, ea per tentationes manifesta fiunt, ne nos amplius lateat quales simus, sed qui simus cognoscentes, scutiamus si velimus propria mala, et agamus etiam gratias pro bonis quæ nobis per tentationes ostensa sunt. Quod autem ideo tenta- tiones obveniant ut quinam simus appareat, ant cognoscantur quæ in corde nostro recondita sunt, declarat quod a Domnino in libro Job dicitur, et quod in Deuteronomio scriptum est, quæ sic habent : Putas autem me aliter tihi respondisse, quam ul appareas justus a? Et in Deuteronomio: Aflixit te, el esurire te fecit, et cibarit le manna et deduxit te in deserto, ubi serpens mɔrdens, el scor- pio, et dipsas *, ut cognita fierent, quæ in corde tuo sunt s. Quod si et historie velimus recordari, dùbitandum non est corruptam Evæ rationem dece - pluque facilem non tunc tantum fuisse cum spreto Dei edicto serpentem audivit; sed quæ prius ine- rant, tunc palam facta sunt, cum ad eam ideo accesserit serpens, quod infirmitatem ejus pro sua calliditate deprehendisset. neque Cain tunc D C malus esse cœpit cum occidit fratrem, quippe jam antea ad Cain et ad sacrificia ejus non res- pexeral cordium inspector Deus: tantum in lucem processit ejus malitia, cum Abel interemit. Nisi vinum quod plantaverat, bibisset Noe, inebria- tusque et nudatus esset non apparuisset neque Chami procacia et in patrem impietas, neque fra- Exod. 15, 27. Prov. 1, Psat. Lxv. 11. Job XL, 3. ss Deut. vult, 3. ss Ibid., , 17. Paulo post codex ms., Edit. Οxon., lio autem Oxon., 8. Rom. 1. 15. ** Ibid., 2. 35 Gell. IV, 5. 36 Gen. 1x, 21. (3) Codex ms., πόα. Editio Oxon., ποία. Male. (3) Supple ἑαυτούς. EDIT. PATROL. (4) Codex ms., πάσχειν. Editio Oxon., πάσχει. (41) Alii legunt ἔτι, melius. EDIT. PATROL. (5) Codex ms., τῶν καρδιῶν. Εalitio Oxon, τῆς (6) Πάντας, etc. Sic recte habet codex ms. Eli-

Β ἀντιμισθίαν τῆς πλάνης, ἀλλ' εὐεργεσίαν ἐπὶ καθάρ σει τῶν ἐν τῇ πλάνῃ κακῶν μετὰ σωτηρίων λαμβά νοντες πόνων ἑπομένων τοῖς φιληδόνοις, ἀπαλλάττον ται παντὸς φύπου καὶ αἵματος, ἐν οἷς ἐῤῥυπωμένοι καὶ πεφυρμένοι, οὐδὲ τὸ ἐννοῆσαι περὶ τοῦ σώζεσθαι ἐδύναντο, τῇ σφῶν ἀπωλείᾳ. Εκπλυνεῖ τοιγαροῦν ὁ Θεὸς τὸν ῥύπον τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ τὸ αἷμα ἐκκαθαριεῖ ἐκ μέσου αὐτῶν πνεύματι κρίσεως καὶ πνεύματι καύσεως· εἰσ- πορεύεται γὰρ ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς πια (5) πλυνόντων, ἀποπλύνων καὶ καθαίρων τους τοιούτων φαρμάκων δεδεγμένους, διὰ τὸ μὴ δεδοκι μασμένους θέλειν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει τὸν Θεόν· οἷς παραδιδόντες (3') ἑκόντες μισήσουσι τὸν ἀδόκιμον νοῦν· οὐ βούλεται ὁ Θεός τινι τὸ ἀγαθὸν ὡς κατὰ ἀνάγκην γενέσθαι, ἀλλ᾽ ἑκουσίως· τάχα τινῶν, ἐκ τοῦ ἐπι πλεῖον ὁμιληκέναι τῇ κακία, μόγις τὸ αἴσχος αὐτῆς κατανενοηκότων, καὶ ἀποστρεφομένων αὐτὴν ὡς ψευ δῶς ὑποληφθεῖσαν εἶναι καλήν. Ἐπίστησον δὲ, εἰ διὰ τοῦτο καὶ σκληρύνει τὴν τοῦ Φαραὼ καρδίαν ὁ Θεὸς, ἵν' ὅπερ εἶπε μὴ σκληρυνθείς, δυνηθῇ εἰπεῖν· 'Ο Κύ ριος δίκαιος, ἐγὼ δὲ καὶ ὁ λαός μου ἀσεβής. Αλλ' ἐπὶ πλεῖον δέεται τοῦ σκληρύνεσθαι, καὶ ἐπὶ πλεῖον πάτ σχειν (4) τινὰ, ἵνα μὴ ἐκ τοῦ τάχιον τοῦ σκληρύνεσθαι παύεσθαι, καταφρονῶν ὡς κακοῦ τοῦ σκληρύνεσθαι, ἐπὶ (4) πλεονάκις ἄξιος τοῦ σκληρύνεσθαι γίνηται. Ει τοίνυν οὐκ ἀδίκως ἐκτείνεται δίκτυα πτερωτοῖς, κατὰ τὰ ἐν ταῖς Παροιμίαις εἰρημένα, ἀλλὰ εὐλόγως εἰσάγει ὁ Θεὸς εἰς τὴν παγίδα, κατὰ τὸν εἰπόντα· Εἰσήγαγες ἡμᾶς ἐς τὴν παγίδα· καὶ ἄνευ τῆς βουλῆς τοῦ Πα- τρὸς οὐδὲ τὸ εὐτελέστερον τῶν ἑπτερωμένων στρου θίον ἐμπίπτει εἰς τὴν παγίδα (τοῦ ἐμπίπτοντος εἰς τὴν παγίδα, διὰ τοῦτο ἐμπίπτοντος, ἐπεὶ μὴ καλῶς τῇ τῶν πτερῶν ἐχρήσατο δεδομένων ἐπὶ τὸ ὑψοῦσθαι ἐξουσία)· εὐχώμεθα μηδὲν ἄξιον ποιῆσαι τοῦ ὑπὸ τῆς δικαίας κρίσεως τοῦ Θεοῦ εἰσενεχθῆναι εἰς τὸν πειρα σμόν· εἰσφερομένου παντός τε τοῦ παραδιδομένου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν (5) ἑαυ τοῦ εἰς ἀκαθαρσίαν· καὶ παντὸς τοῦ παραδιδομένου εἰς πάθη ἀτιμίας, καὶ παντὸς τοῦ, καθὼς οὐκ ἐδοκία μασε τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, παραδιδομένου εἰς ἀδόκιμον νοῦν ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. Ἡ δὲ χρεία τοῦ πειράζεσθαι τοιαύτη τίς ἐστιν. "Απερ ἐδέξατο Α γινόμενοι σάρκες· ἐν δὲ τῷ πυρὶ καὶ τῇ φυλακῇ οὐκ Αt ἡμῶν ἡ ψυχή λανθάνοντα πάντας (6) πλὴν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς, φανερὰ διὰ τῶν πειρασμῶν για νεται, ἵνα μηκέτι λανθάνωμεν ὁποῖοι ποτέ ἐσμεν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἐπιγινώσκοντες, συναισθώμεθα ἐὰν βου λώμεθα τῶν ἰδίων κακῶν, καὶ εὐχαριστῶμεν ἐπὶ τοῖς φανερουμένοις ἡμῖν διὰ τῶν πειρασμῶν ἀγαθοῖς. Οτι δὲ οἱ γενόμενοι πειρασμοὶ ὑπὲρ τοῦ ἀναφανῆναι ἡμᾶς οἵτινές ποτέ έσμεν, ἢ διαγνωσθῆναι τὰ ἐγκε * καταφρονῶν ὡς κακοῦ. καταφρονεῖν ὡς κακοῦ. καρδίας. πάντα πλὴν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς. } ORIGENIS tanturque ab eis ut falsa boni specie decipientibus. Vide autem an hæc causa sit cur Deus Pharaonis cor induret, ut quod dixit non induratus, dicere possit : Dominus justus; ego et populus meus impii ". At majori indiget induratione, et amplius aliquid pati, ne cessante citius induratione, eam veluti malam contemnat, atque ita dignus fiat qui amplius induretur. Ergo si non inique ten- duntur retia avibus 18, ut in Proverbiis dicitur, sed recte nos Deus in laqueum inducit, juxta ¡llum qui dixit : Induxisti nos in laqueum "; et sine voluntate Patris ne vilissimus quidem voluerum passer in laqueum incidit (cum is, qui in eum Incidit, ideo incidat quod non recte usus est con- cessa sibi ad pergendum sursum volandi facultate), oremus ne admittamus quidquamn, quo in tentatio- nem justo Dei judicio induci mereamur. Inducitur autem quicunque traditur a Deo in desideria cordis sui in immunditiam, et quicunque traditur in pas- siones ignominiæ, et quicunque sicut Deum non probavit habere in seipso, traditus est in reprobum sensum, ut faciat ea quæ non conveniunt ". Porro hæc tentationis est utilitas. Quæ in animna nostra recepta omnes præter Deum latent, nosque `etiam ipsos, ea per tentationes manifesta fiunt, ne nos amplius lateat quales simus, sed qui simus cognoscentes, scutiamus si velimus propria mala, et agamus etiam gratias pro bonis quæ nobis per tentationes ostensa sunt. Quod autem ideo tenta- tiones obveniant ut quinam simus appareat, ant cognoscantur quæ in corde nostro recondita sunt, declarat quod a Domnino in libro Job dicitur, et quod in Deuteronomio scriptum est, quæ sic habent : Putas autem me aliter tihi respondisse, quam ul appareas justus a? Et in Deuteronomio: Aflixit te, el esurire te fecit, et cibarit le manna et deduxit te in deserto, ubi serpens mɔrdens, el scor- pio, et dipsas *, ut cognita fierent, quæ in corde tuo sunt s. Quod si et historie velimus recordari, dùbitandum non est corruptam Evæ rationem dece - pluque facilem non tunc tantum fuisse cum spreto Dei edicto serpentem audivit; sed quæ prius ine- rant, tunc palam facta sunt, cum ad eam ideo accesserit serpens, quod infirmitatem ejus pro sua calliditate deprehendisset. neque Cain tunc D C malus esse cœpit cum occidit fratrem, quippe jam antea ad Cain et ad sacrificia ejus non res- pexeral cordium inspector Deus: tantum in lucem processit ejus malitia, cum Abel interemit. Nisi vinum quod plantaverat, bibisset Noe, inebria- tusque et nudatus esset non apparuisset neque Chami procacia et in patrem impietas, neque fra- Exod. 15, 27. Prov. 1, Psat. Lxv. 11. Job XL, 3. ss Deut. vult, 3. ss Ibid., , 17. Paulo post codex ms., Edit. Οxon., lio autem Oxon., 8. Rom. 1. 15. ** Ibid., 2. 35 Gell. IV, 5. 36 Gen. 1x, 21. (3) Codex ms., πόα. Editio Oxon., ποία. Male. (3) Supple ἑαυτούς. EDIT. PATROL. (4) Codex ms., πάσχειν. Editio Oxon., πάσχει. (41) Alii legunt ἔτι, melius. EDIT. PATROL. (5) Codex ms., τῶν καρδιῶν. Εalitio Oxon, τῆς (6) Πάντας, etc. Sic recte habet codex ms. Eli-

Β ἀντιμισθίαν τῆς πλάνης, ἀλλ' εὐεργεσίαν ἐπὶ καθάρ σει τῶν ἐν τῇ πλάνῃ κακῶν μετὰ σωτηρίων λαμβά νοντες πόνων ἑπομένων τοῖς φιληδόνοις, ἀπαλλάττον ται παντὸς φύπου καὶ αἵματος, ἐν οἷς ἐῤῥυπωμένοι καὶ πεφυρμένοι, οὐδὲ τὸ ἐννοῆσαι περὶ τοῦ σώζεσθαι ἐδύναντο, τῇ σφῶν ἀπωλείᾳ. Εκπλυνεῖ τοιγαροῦν ὁ Θεὸς τὸν ῥύπον τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ τὸ αἷμα ἐκκαθαριεῖ ἐκ μέσου αὐτῶν πνεύματι κρίσεως καὶ πνεύματι καύσεως· εἰσ- πορεύεται γὰρ ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς πια (5) πλυνόντων, ἀποπλύνων καὶ καθαίρων τους τοιούτων φαρμάκων δεδεγμένους, διὰ τὸ μὴ δεδοκι μασμένους θέλειν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει τὸν Θεόν· οἷς παραδιδόντες (3') ἑκόντες μισήσουσι τὸν ἀδόκιμον νοῦν· οὐ βούλεται ὁ Θεός τινι τὸ ἀγαθὸν ὡς κατὰ ἀνάγκην γενέσθαι, ἀλλ᾽ ἑκουσίως· τάχα τινῶν, ἐκ τοῦ ἐπι πλεῖον ὁμιληκέναι τῇ κακία, μόγις τὸ αἴσχος αὐτῆς κατανενοηκότων, καὶ ἀποστρεφομένων αὐτὴν ὡς ψευ δῶς ὑποληφθεῖσαν εἶναι καλήν. Ἐπίστησον δὲ, εἰ διὰ τοῦτο καὶ σκληρύνει τὴν τοῦ Φαραὼ καρδίαν ὁ Θεὸς, ἵν' ὅπερ εἶπε μὴ σκληρυνθείς, δυνηθῇ εἰπεῖν· 'Ο Κύ ριος δίκαιος, ἐγὼ δὲ καὶ ὁ λαός μου ἀσεβής. Αλλ' ἐπὶ πλεῖον δέεται τοῦ σκληρύνεσθαι, καὶ ἐπὶ πλεῖον πάτ σχειν (4) τινὰ, ἵνα μὴ ἐκ τοῦ τάχιον τοῦ σκληρύνεσθαι παύεσθαι, καταφρονῶν ὡς κακοῦ τοῦ σκληρύνεσθαι, ἐπὶ (4) πλεονάκις ἄξιος τοῦ σκληρύνεσθαι γίνηται. Ει τοίνυν οὐκ ἀδίκως ἐκτείνεται δίκτυα πτερωτοῖς, κατὰ τὰ ἐν ταῖς Παροιμίαις εἰρημένα, ἀλλὰ εὐλόγως εἰσάγει ὁ Θεὸς εἰς τὴν παγίδα, κατὰ τὸν εἰπόντα· Εἰσήγαγες ἡμᾶς ἐς τὴν παγίδα· καὶ ἄνευ τῆς βουλῆς τοῦ Πα- τρὸς οὐδὲ τὸ εὐτελέστερον τῶν ἑπτερωμένων στρου θίον ἐμπίπτει εἰς τὴν παγίδα (τοῦ ἐμπίπτοντος εἰς τὴν παγίδα, διὰ τοῦτο ἐμπίπτοντος, ἐπεὶ μὴ καλῶς τῇ τῶν πτερῶν ἐχρήσατο δεδομένων ἐπὶ τὸ ὑψοῦσθαι ἐξουσία)· εὐχώμεθα μηδὲν ἄξιον ποιῆσαι τοῦ ὑπὸ τῆς δικαίας κρίσεως τοῦ Θεοῦ εἰσενεχθῆναι εἰς τὸν πειρα σμόν· εἰσφερομένου παντός τε τοῦ παραδιδομένου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν (5) ἑαυ τοῦ εἰς ἀκαθαρσίαν· καὶ παντὸς τοῦ παραδιδομένου εἰς πάθη ἀτιμίας, καὶ παντὸς τοῦ, καθὼς οὐκ ἐδοκία μασε τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, παραδιδομένου εἰς ἀδόκιμον νοῦν ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα. Ἡ δὲ χρεία τοῦ πειράζεσθαι τοιαύτη τίς ἐστιν. "Απερ ἐδέξατο Α γινόμενοι σάρκες· ἐν δὲ τῷ πυρὶ καὶ τῇ φυλακῇ οὐκ Αt ἡμῶν ἡ ψυχή λανθάνοντα πάντας (6) πλὴν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς, φανερὰ διὰ τῶν πειρασμῶν για νεται, ἵνα μηκέτι λανθάνωμεν ὁποῖοι ποτέ ἐσμεν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἐπιγινώσκοντες, συναισθώμεθα ἐὰν βου λώμεθα τῶν ἰδίων κακῶν, καὶ εὐχαριστῶμεν ἐπὶ τοῖς φανερουμένοις ἡμῖν διὰ τῶν πειρασμῶν ἀγαθοῖς. Οτι δὲ οἱ γενόμενοι πειρασμοὶ ὑπὲρ τοῦ ἀναφανῆναι ἡμᾶς οἵτινές ποτέ έσμεν, ἢ διαγνωσθῆναι τὰ ἐγκε * καταφρονῶν ὡς κακοῦ. καταφρονεῖν ὡς κακοῦ. καρδίας. πάντα πλὴν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς. } ORIGENIS tanturque ab eis ut falsa boni specie decipientibus. Vide autem an hæc causa sit cur Deus Pharaonis cor induret, ut quod dixit non induratus, dicere possit : Dominus justus; ego et populus meus impii ". At majori indiget induratione, et amplius aliquid pati, ne cessante citius induratione, eam veluti malam contemnat, atque ita dignus fiat qui amplius induretur. Ergo si non inique ten- duntur retia avibus 18, ut in Proverbiis dicitur, sed recte nos Deus in laqueum inducit, juxta ¡llum qui dixit : Induxisti nos in laqueum "; et sine voluntate Patris ne vilissimus quidem voluerum passer in laqueum incidit (cum is, qui in eum Incidit, ideo incidat quod non recte usus est con- cessa sibi ad pergendum sursum volandi facultate), oremus ne admittamus quidquamn, quo in tentatio- nem justo Dei judicio induci mereamur. Inducitur autem quicunque traditur a Deo in desideria cordis sui in immunditiam, et quicunque traditur in pas- siones ignominiæ, et quicunque sicut Deum non probavit habere in seipso, traditus est in reprobum sensum, ut faciat ea quæ non conveniunt ". Porro hæc tentationis est utilitas. Quæ in animna nostra recepta omnes præter Deum latent, nosque `etiam ipsos, ea per tentationes manifesta fiunt, ne nos amplius lateat quales simus, sed qui simus cognoscentes, scutiamus si velimus propria mala, et agamus etiam gratias pro bonis quæ nobis per tentationes ostensa sunt. Quod autem ideo tenta- tiones obveniant ut quinam simus appareat, ant cognoscantur quæ in corde nostro recondita sunt, declarat quod a Domnino in libro Job dicitur, et quod in Deuteronomio scriptum est, quæ sic habent : Putas autem me aliter tihi respondisse, quam ul appareas justus a? Et in Deuteronomio: Aflixit te, el esurire te fecit, et cibarit le manna et deduxit te in deserto, ubi serpens mɔrdens, el scor- pio, et dipsas *, ut cognita fierent, quæ in corde tuo sunt s. Quod si et historie velimus recordari, dùbitandum non est corruptam Evæ rationem dece - pluque facilem non tunc tantum fuisse cum spreto Dei edicto serpentem audivit; sed quæ prius ine- rant, tunc palam facta sunt, cum ad eam ideo accesserit serpens, quod infirmitatem ejus pro sua calliditate deprehendisset. neque Cain tunc D C malus esse cœpit cum occidit fratrem, quippe jam antea ad Cain et ad sacrificia ejus non res- pexeral cordium inspector Deus: tantum in lucem processit ejus malitia, cum Abel interemit. Nisi vinum quod plantaverat, bibisset Noe, inebria- tusque et nudatus esset non apparuisset neque Chami procacia et in patrem impietas, neque fra- Exod. 15, 27. Prov. 1, Psat. Lxv. 11. Job XL, 3. ss Deut. vult, 3. ss Ibid., , 17. Paulo post codex ms., Edit. Οxon., lio autem Oxon., 8. Rom. 1. 15. ** Ibid., 2. 35 Gell. IV, 5. 36 Gen. 1x, 21. (3) Codex ms., πόα. Editio Oxon., ποία. Male. (3) Supple ἑαυτούς. EDIT. PATROL. (4) Codex ms., πάσχειν. Editio Oxon., πάσχει. (41) Alii legunt ἔτι, melius. EDIT. PATROL. (5) Codex ms., τῶν καρδιῶν. Εalitio Oxon, τῆς (6) Πάντας, etc. Sic recte habet codex ms. Eli-

κρυμμένα τῇ καρδίᾳ ἡμῶν, γίνονται, παρίστησι τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐν τῷ Ἰὼβ λεγόμενον, καὶ τὸ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ γεγραμμένον, οὕτως ἔχοντα· Οἴει δέ με άλλως σοι κεχρηματικέναι, ἢ ἵνα ἀναφανῆς δια καιος ; Καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ οὕτως· Εκάκωσέ σε καὶ ἐλιμαγχόνησέ σε, καὶ ἐψώμισε σε τὸ μάννα, καὶ διήγαγέ σε ἐν τῇ ἐρήμῳ οὗ ὄφις δάκνων, καὶ σκορπίος, καὶ δίψει, όπως διαγνωσθῇ τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Ε: δὲ καὶ ἀπὸ τῆς ἱστορίας ἀναμνησθῆ και βουλόμεθα, ιστέον ὅτι τὸ εὐεξαπάτητον καὶ τὸ σαθρὸν τοῦ λογισμοῦ αὐτῆς (7), οὐχ ὅτε παρακούσασα τοῦ Θεοῦ τοῦ ὄψεως ἤκουσεν, ὑπέστη· ἀλλὰ καὶ πρό- τερον ὃν ἐλέγχθη, τοῦ ὄψεως διὰ τοῦτο αὐτῇ προτε ληλυθότος, ἐπὶ (8) τῇ ἰδίᾳ φρονιμότητι ἀντελάβετο τῆς ἀσθενείας αὐτῆς. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἐν τῷ Κάϊν πονηρία ἤρξατο γίνεσθαι, ὅτε ἀπέκτεινε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ· Β καὶ πρότερον γὰρ ἐπὶ τῷ Κάιν καὶ ταῖς θυσίαις αὐτοῦ οὐ προσέσχεν ὁ καρδιογνώστης Θεός· εἰς φανερὸν δὲ ἦλθεν ἡ κακία αὐτοῦ, ὅτε (9) ἀνεῖλε τὸν ᾿Αβελ. ᾿Αλλὰ καὶ εἰ μὴ πιών οὗ γεώργησεν οἴνου, ἐμεθύσθη ὁ Νῶς καὶ ἐγεγύμνωτο, οὐκ ἂν ἀνεφάνη οὔτε ἡ τοῦ Νὰμ προπέτεια καὶ εἰς τὸν πατέρα ἀσέβεια, οὔτε ἡ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ σεμνότης, καὶ αἰδὼς πρὸς τὸν γεγεννηκότα. Καὶ ἡ κατὰ τοῦ Ἰακὼβ τοῦ Ἠσαῦ ἐπιβουλὴ πρόφασιν ἔδοξεν ἐσχηκέναι τὴν τῆς εὐλογίας ἀφαίρεσιν· πρότερον δὲ τούτου, ρίζας τοῦ πέρνος καὶ βέβηλος εἶναι εἶχεν αὐτοῦ ἡ ψυχή· τήν τε λαμπρότητα τῆς τοῦ Ἰωσὴφ σωφροσύνης, παρεσκευασμένου πρὸς τὸ μὴ ἁλῶναι ὑπό τινος ἐπιθυ- μίας, οὐκ ἂν ἐγνώκειμεν, μὴ ἐρασθείσης αὐτοῦ τῆς δεσποίνης (10). Διὰ τοῦτο ἐν τοῖς μεταξὺ καιροῖς τῆς τῶν πειρασμῶν διαδοχῆς ἱστάμενοι πρὸς τὰ ἐνεστηκότα, παρασκευαζώμεθα πρὸς τὰ δυνατὰ πάντα συμβῆναι, ἵν' ὅ τι ποτ᾽ ἂν γένηται (11), μὴ ἐλεγχθῶμεν ὡς ἀνέτοιμοι, ἀλλὰ φανερωθώμεν ὡς ἐπι μελέστατα ἑαυτοὺς συγκροτήσαντες· τὸ γὰρ ἐλλεῖπον διὰ τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν, ἐπὰν πάντα τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἐπιτελέσωμεν, πληρώσει ὁ Θεὸς, ὁ τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν πάντα συνεργῶν εἰς ἀγαθὸν, τοῖς κατὰ τὴν ἀψευδή πρόγνωσιν αὐτοῦ, ὅ τί ποτε ἔσονται παρ' αὐτοῖς προεωραμένοις. Δοκεῖ δέ μοι ὁ Λουκᾶς διὰ τοῦ· Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, δυνάμει δεδιδαχέναι καὶ τό 'Ρῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Καὶ εἰκός τε πρὸς μὲν τὸν μαθητὴν, ἅτε δὴ ὠφελημένον, εἰρηκέναι τὸν Κύριον τὸ ἐπιτομώτερον, πρὸς δὲ τοὺς πλείονας δεο μένους τρανότερον (12) διδασκαλίας, τὸ σαφέστερον. Ρύεται δὲ ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, οὐχὶ ὅτε οὐδαμῶς ἡμῖν πρόσεισιν ἀντιπαλαίων ὁ ἐχθρὸς δι' οίων δήποτε μεθοδειῶν ἑαυτοῦ, καὶ ὑπηρετῶν τοῦ θε λήματος αὐτοῦ, ἀλλ' ὅτε νικῶμεν ἀνδρείως ἱστάμενοι πρὸς τὰ συμβαίνοντα. Οὕτως δὲ ἐξειλήφαμεν καὶ τό Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτ τῶν ῥύεται αὐτούς. Ρύεται γὰρ ἀπὸ τῶν θλίψεων ὁ Θεός, οὐχὶ μὴ γινομένων ἔτι θλίψεων, εἴγε καὶ ὁ Παυλός φησι τὸ, Εν παντὶ θλιβόμενοι, ὡς μηδὲ τύποτε οὐ θλιβόμενοι· ἀλλ' ὅτε θλιβόμενοι, βοηθείᾳ Θεοῦ μὴ στενοχωρούμεθα· τοῦ μὲν θλίβεσθαι (15) κατά τι πάτριον παρ' Εβραίοις οὕτω σημαινομένου ἐπὶ τοῦ ἀπροαιρέτως συμβαίνοντος περιστατικοῦ, τοῦ δὲ στενοχωρεῖσθαι ἐπὶ τοῦ προαιρετικοῦ ὑπὸ τῆς θλί- * Ιστέον ἐν τῇ Εὔᾳ, ὅτι τὸ εὐεξαπάτητον καὶ τὸ σαθρὸν τοῦ λογισμού αυτ τῆς. μας. 30. σε θλίψει στενοχωρίας ἀπήγξασθαι. LIBELLUS DE ORATIONE. in Jacob insidiæ benedictionis subreptæ obienta fieri poterant videri 28; at priusquam id accideret, erat in anima ejus radix cujus vitio fornicator esset et profanus ". Josephi continentiam illus- trem qua sic erat comparatus ne ulla cupiditate caperetur, non cognosceremus, si amatus a domina non esset. Propterea in succedentium sibi tentatio- num intervallis stemus et ad futura nos comparemus, quæcunque tandem possint accidere, ut quidquid contigerit, non imparatos nos arguat, sed studio- sissime compositos ostendat. Quod enim per huma- nam deerit imbecillitatem, cum perfecerimus quæ in nobis sunt omnia, id adimplebit Deus, qui dili- gentibus se omnia cooperatur in bonum 4, iis quos secundum veracissimam suam præscientiam quid- quid futuri sunt praevidit. A trum gravitas et in genitorem reverentia 3. Esall G D Gen. ix. 22. Gen. xvi, 4. ³ Hebr. x1, 16. XXXIII, 20. Cor. 19, 8. Forte autem legendum : Videtur mihi Lucas his verbis, ne nos inducas in tertationem, etiain reipsa docuisse illud : Libera nos a malo. Et ad discipulum quidem, quippe qui jam profecerat, verisimile est Dominum per compendium fuisse locutum; ad populum autem cui perspicua magis doctrina opus esset, apertius. Liberat autem nos a malo Deus, non cum nullo nos certamine inimicus aggreditur quibusvis artibus suis, et ministris voluntatis suæ; sed cum vinci- mus, adversus ea quæ accidunt fortiter stando. Sic accipimus et illud : Multæ tribulationes justorum; et de omnibus his liberat eos t. Liberat enimn tribu- lationibus Deus non ita ut tribulationes amplius non ingruant, si quidem et Paulus ait : In omnibus tribulationem patimur **, quasi nunquam sine tri- bulatione simus; sed cum tribulationem passi auxi liante Deo non angustiamur; tribulatio enim Hebræo quodam more id significat quod contra voluntatem adversum obvenit, angustia autem dicitur de co qui sponte tribulationi cedit et ab ea vincitur. Unde Gen. xxxx, 7. Rom. viii, 28. ss Psal. cen Hebræaut quam accommodat Origenes, fuisse x. Illa enim in loco allato psalmi xxxm occurrit. Voci autem aptandam credi- derim pa, quae illas denotat animi angustias, quæ male sibi conscium, et de rebus suis despe- rantem strangulant : unde'de Juda proditore, Achi- tophele perduelli, et Anna Raguelis filia ab ancillis ejus irritata, dicitur illos Notionemn vero hanc angustiantium dolorum, quibus suppri- (7) Αὐτῆς. Pro αὐτῆς Bentleius legit, τῆς Εὔα. (8) Επί. Lege cum eodem, επεί. (9) Codex ms., ότε. Editio Oro., ὅτι (10) Codex 15., δεσποίνης. Editio Οxon., δεσποί- (11) Codex ms., γένηται. Editio Oxon., γίνηται. (12) Τρανότερον. Forte legendum, τρανοτέρας. (13) Τοῦ μὲν θλίβεσθαι, etc. Satis constat vo-

κρυμμένα τῇ καρδίᾳ ἡμῶν, γίνονται, παρίστησι τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐν τῷ Ἰὼβ λεγόμενον, καὶ τὸ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ γεγραμμένον, οὕτως ἔχοντα· Οἴει δέ με άλλως σοι κεχρηματικέναι, ἢ ἵνα ἀναφανῆς δια καιος ; Καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ οὕτως· Εκάκωσέ σε καὶ ἐλιμαγχόνησέ σε, καὶ ἐψώμισε σε τὸ μάννα, καὶ διήγαγέ σε ἐν τῇ ἐρήμῳ οὗ ὄφις δάκνων, καὶ σκορπίος, καὶ δίψει, όπως διαγνωσθῇ τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Ε: δὲ καὶ ἀπὸ τῆς ἱστορίας ἀναμνησθῆ και βουλόμεθα, ιστέον ὅτι τὸ εὐεξαπάτητον καὶ τὸ σαθρὸν τοῦ λογισμοῦ αὐτῆς (7), οὐχ ὅτε παρακούσασα τοῦ Θεοῦ τοῦ ὄψεως ἤκουσεν, ὑπέστη· ἀλλὰ καὶ πρό- τερον ὃν ἐλέγχθη, τοῦ ὄψεως διὰ τοῦτο αὐτῇ προτε ληλυθότος, ἐπὶ (8) τῇ ἰδίᾳ φρονιμότητι ἀντελάβετο τῆς ἀσθενείας αὐτῆς. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἐν τῷ Κάϊν πονηρία ἤρξατο γίνεσθαι, ὅτε ἀπέκτεινε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ· Β καὶ πρότερον γὰρ ἐπὶ τῷ Κάιν καὶ ταῖς θυσίαις αὐτοῦ οὐ προσέσχεν ὁ καρδιογνώστης Θεός· εἰς φανερὸν δὲ ἦλθεν ἡ κακία αὐτοῦ, ὅτε (9) ἀνεῖλε τὸν ᾿Αβελ. ᾿Αλλὰ καὶ εἰ μὴ πιών οὗ γεώργησεν οἴνου, ἐμεθύσθη ὁ Νῶς καὶ ἐγεγύμνωτο, οὐκ ἂν ἀνεφάνη οὔτε ἡ τοῦ Νὰμ προπέτεια καὶ εἰς τὸν πατέρα ἀσέβεια, οὔτε ἡ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ σεμνότης, καὶ αἰδὼς πρὸς τὸν γεγεννηκότα. Καὶ ἡ κατὰ τοῦ Ἰακὼβ τοῦ Ἠσαῦ ἐπιβουλὴ πρόφασιν ἔδοξεν ἐσχηκέναι τὴν τῆς εὐλογίας ἀφαίρεσιν· πρότερον δὲ τούτου, ρίζας τοῦ πέρνος καὶ βέβηλος εἶναι εἶχεν αὐτοῦ ἡ ψυχή· τήν τε λαμπρότητα τῆς τοῦ Ἰωσὴφ σωφροσύνης, παρεσκευασμένου πρὸς τὸ μὴ ἁλῶναι ὑπό τινος ἐπιθυ- μίας, οὐκ ἂν ἐγνώκειμεν, μὴ ἐρασθείσης αὐτοῦ τῆς δεσποίνης (10). Διὰ τοῦτο ἐν τοῖς μεταξὺ καιροῖς τῆς τῶν πειρασμῶν διαδοχῆς ἱστάμενοι πρὸς τὰ ἐνεστηκότα, παρασκευαζώμεθα πρὸς τὰ δυνατὰ πάντα συμβῆναι, ἵν' ὅ τι ποτ᾽ ἂν γένηται (11), μὴ ἐλεγχθῶμεν ὡς ἀνέτοιμοι, ἀλλὰ φανερωθώμεν ὡς ἐπι μελέστατα ἑαυτοὺς συγκροτήσαντες· τὸ γὰρ ἐλλεῖπον διὰ τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν, ἐπὰν πάντα τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἐπιτελέσωμεν, πληρώσει ὁ Θεὸς, ὁ τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν πάντα συνεργῶν εἰς ἀγαθὸν, τοῖς κατὰ τὴν ἀψευδή πρόγνωσιν αὐτοῦ, ὅ τί ποτε ἔσονται παρ' αὐτοῖς προεωραμένοις. Δοκεῖ δέ μοι ὁ Λουκᾶς διὰ τοῦ· Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, δυνάμει δεδιδαχέναι καὶ τό 'Ρῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Καὶ εἰκός τε πρὸς μὲν τὸν μαθητὴν, ἅτε δὴ ὠφελημένον, εἰρηκέναι τὸν Κύριον τὸ ἐπιτομώτερον, πρὸς δὲ τοὺς πλείονας δεο μένους τρανότερον (12) διδασκαλίας, τὸ σαφέστερον. Ρύεται δὲ ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, οὐχὶ ὅτε οὐδαμῶς ἡμῖν πρόσεισιν ἀντιπαλαίων ὁ ἐχθρὸς δι' οίων δήποτε μεθοδειῶν ἑαυτοῦ, καὶ ὑπηρετῶν τοῦ θε λήματος αὐτοῦ, ἀλλ' ὅτε νικῶμεν ἀνδρείως ἱστάμενοι πρὸς τὰ συμβαίνοντα. Οὕτως δὲ ἐξειλήφαμεν καὶ τό Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτ τῶν ῥύεται αὐτούς. Ρύεται γὰρ ἀπὸ τῶν θλίψεων ὁ Θεός, οὐχὶ μὴ γινομένων ἔτι θλίψεων, εἴγε καὶ ὁ Παυλός φησι τὸ, Εν παντὶ θλιβόμενοι, ὡς μηδὲ τύποτε οὐ θλιβόμενοι· ἀλλ' ὅτε θλιβόμενοι, βοηθείᾳ Θεοῦ μὴ στενοχωρούμεθα· τοῦ μὲν θλίβεσθαι (15) κατά τι πάτριον παρ' Εβραίοις οὕτω σημαινομένου ἐπὶ τοῦ ἀπροαιρέτως συμβαίνοντος περιστατικοῦ, τοῦ δὲ στενοχωρεῖσθαι ἐπὶ τοῦ προαιρετικοῦ ὑπὸ τῆς θλί- * Ιστέον ἐν τῇ Εὔᾳ, ὅτι τὸ εὐεξαπάτητον καὶ τὸ σαθρὸν τοῦ λογισμού αυτ τῆς. μας. 30. σε θλίψει στενοχωρίας ἀπήγξασθαι. LIBELLUS DE ORATIONE. in Jacob insidiæ benedictionis subreptæ obienta fieri poterant videri 28; at priusquam id accideret, erat in anima ejus radix cujus vitio fornicator esset et profanus ". Josephi continentiam illus- trem qua sic erat comparatus ne ulla cupiditate caperetur, non cognosceremus, si amatus a domina non esset. Propterea in succedentium sibi tentatio- num intervallis stemus et ad futura nos comparemus, quæcunque tandem possint accidere, ut quidquid contigerit, non imparatos nos arguat, sed studio- sissime compositos ostendat. Quod enim per huma- nam deerit imbecillitatem, cum perfecerimus quæ in nobis sunt omnia, id adimplebit Deus, qui dili- gentibus se omnia cooperatur in bonum 4, iis quos secundum veracissimam suam præscientiam quid- quid futuri sunt praevidit. A trum gravitas et in genitorem reverentia 3. Esall G D Gen. ix. 22. Gen. xvi, 4. ³ Hebr. x1, 16. XXXIII, 20. Cor. 19, 8. Forte autem legendum : Videtur mihi Lucas his verbis, ne nos inducas in tertationem, etiain reipsa docuisse illud : Libera nos a malo. Et ad discipulum quidem, quippe qui jam profecerat, verisimile est Dominum per compendium fuisse locutum; ad populum autem cui perspicua magis doctrina opus esset, apertius. Liberat autem nos a malo Deus, non cum nullo nos certamine inimicus aggreditur quibusvis artibus suis, et ministris voluntatis suæ; sed cum vinci- mus, adversus ea quæ accidunt fortiter stando. Sic accipimus et illud : Multæ tribulationes justorum; et de omnibus his liberat eos t. Liberat enimn tribu- lationibus Deus non ita ut tribulationes amplius non ingruant, si quidem et Paulus ait : In omnibus tribulationem patimur **, quasi nunquam sine tri- bulatione simus; sed cum tribulationem passi auxi liante Deo non angustiamur; tribulatio enim Hebræo quodam more id significat quod contra voluntatem adversum obvenit, angustia autem dicitur de co qui sponte tribulationi cedit et ab ea vincitur. Unde Gen. xxxx, 7. Rom. viii, 28. ss Psal. cen Hebræaut quam accommodat Origenes, fuisse x. Illa enim in loco allato psalmi xxxm occurrit. Voci autem aptandam credi- derim pa, quae illas denotat animi angustias, quæ male sibi conscium, et de rebus suis despe- rantem strangulant : unde'de Juda proditore, Achi- tophele perduelli, et Anna Raguelis filia ab ancillis ejus irritata, dicitur illos Notionemn vero hanc angustiantium dolorum, quibus suppri- (7) Αὐτῆς. Pro αὐτῆς Bentleius legit, τῆς Εὔα. (8) Επί. Lege cum eodem, επεί. (9) Codex ms., ότε. Editio Oro., ὅτι (10) Codex 15., δεσποίνης. Editio Οxon., δεσποί- (11) Codex ms., γένηται. Editio Oxon., γίνηται. (12) Τρανότερον. Forte legendum, τρανοτέρας. (13) Τοῦ μὲν θλίβεσθαι, etc. Satis constat vo-

Α ψεως νενικημένου, καὶ ἐνδεδωκότος αὐτῷ (14). "Οθεν καὶ τὸ ῥυσθῆναι ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ἐπιμελέστερον καλῶς ὁ Παῦλός φησιν· Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενοχωρούμενοι. Ὅμοιον δὲ τοῦτο (15) εἶναι νο- μίζω καὶ τὸ ἐν Ψαλμοῖς· Ἐν θλίψει ἐπλάτυνάς με. Συνεργίᾳ γὰρ καὶ παρουσίᾳ τοῦ παραμυθουμένου καὶ σώζοντος ἡμᾶς Λόγου Θεοῦ, τὸ τῆς διανοίας ἡμῶν ἱλαρὸν, καὶ εὐθυμον ἐν τῷ καιρῷ τῶν περιστατικών ἀπὸ Θεοῦ γινόμενον, πλατυσμὸς ὠνόμασται. Ομοίως οὖν νοητέον καὶ τὸ ῥυσθῆναι τινα ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Εῤῥύσατο ὁ Θεὸς (16), οὐχὶ τῷ μὴ εἰληφέναι ἐξου σίαν τοῖσδέ τισι τοῖς πειρασμοῖς αὐτὸν περιβαλεῖν (είληφε γάρ), ἀλλὰ ἐν πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσι μηδὲν ἁμαρτεῖν αὐτὸν ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ ἀναφανῆ- ναι δίκαιον· τοῦ εἰπόντος· Μὴ δωρεὰν σέβεται Ἰὼβ τὸν Κύριον; Οὐ σὺ περιέφραξας τὰ ἔξω αὐτοῦ, καὶ τὰ ἔσω τῆς οἰκίας αὐτοῦ, καὶ τὰ ἔξω πάντων τῶν ὄντων αὐτῷ κύκλῳ, ἔργα αὐτοῦ εὐλόγησας; καὶ τὰ κτήνη αὐτοῦ πολλὰ ἐποίησας, ἐπὶ τῆς γῆς ; Ἀλλὰ ἀπόστειλον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἄψαι πάντων ὧν ἔχει· ἢ μὴν εἰς πρόσωπόν σε εὐλογή σει· καταισχυνθέντος, ὡς καὶ τότε καταψευσαμένου κατὰ τοῦ Ἰώβ, ὅστις τοσαῦτα παθών, οὐχ ὡς ἔλεγεν ὁ ἀντικείμενος, εἰς πρόσωπον εὐλόγει τὸν Θεὸν, ἀλλὰ καὶ παραδοθεὶς τῷ πειράζοντι ἐπιμένει εὐλογῶν τὸν Κύριον, ἐπιτιμῶν τῇ γυναικὶ λεγούσῃ· Εἶπόν τι ῥῆμα πρὸς Κύριον καὶ τελεύτα· καὶ ἐπιπλήσσων ἐν τῷ φάσκειν· Ὥσπερ μία τῶν ἀφρόνων γυναι κῶν ἐλάλησας. Εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειρὸς Κυρίου, κακὰ οὐχ ὑποίσομεν; Καὶ δεύτερον δὲ περὶ τοῦ Ἰὼβ ὁ διάβολος εἶπε τῷ Κυρίῳ· Δέρμα ὑπὲρ δέρματος, ὅσα ὑπάρχει τῷ ἀνθρώπῳ ὑπὲρ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἐκτίσει. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ ἀπό στειλον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἅψαι τῶν ἐστῶν αὐτοῦ καὶ τῶν σαρκῶν αὐτοῦ· ἡ μὴν εἰς πρόσωπόν σε εὐλογήσει. Νενικημένο; δὲ ὑπὸ τοῦ τῆς ἀρετῆς ἀθλη τοῦ, ψευδὴς ἀποδείκνυται· καίτοι γὰρ τὰ χαλεπώτατα πεπονθὼς ἐπέμεινε μηδὲν ἁμαρτων τοῖς χείλεσιν ἐνώ πιον τοῦ Θεοῦ. Δύο δὲ παλαίσματα παλαίσας ὁ Ἰὼβ καὶ νικήσας, τρίτον οὐκ ἀγωνίζεται (17) τηλικούτον ἀγῶνα· ἔδει γὰρ τὴν περὶ τῶν τριῶν πάλην τηρηθή ναι τῷ Σωτῆρι, ἥτις ἐν τοῖς τρισὶν Εὐαγγελίοις ἀνα- γέγραπται, τὰ τρία νικήσαντος τοῦ κατὰ τὸν ἄνθρωπον Σωτῆρος ἡμῶν νοουμένου, τὸν ἐχθρόν. Ιν' οὖν νοοῦν- τες αἰτῶμεν τὸν Θεὸν τὸ μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν, ταῦτα ἐξετάσαντες, καὶ παρ' ἑαυτοῖς ἐρευνήσαντες, ἄξιοι διὰ τοῦ ἀκούειν Θεοῦ, τοῦ ἀκούσεσθαι (18) ὑπ' '; αὐτοῦ γινόμενοι, παρακαλῶμεν πειραζόμενοι μὴ θα στενοχωρεῖσθε ἐν τοῖς σπλάγχνοις ὑμῶν. στενάζων, θλίψει. τὸν Ἰώβ, ειληφέναι, τὸν διάβολον. νίζηται. -- ORIGENIS recle Paulus ait : In omnibus tribulationem patimur, sed non angustiamur, cui simile puto esse quod in Psalmis dicitur : In tribulatione dilatasti mihi ". Auxilio enim et presentia consolatoris Servatoris que nostri, Verbi Dei, alacritas animæ nostre et tranquillitas calamitatum tempore a Deo obveniens, dilatatio vocatur. Similiter igitur aliquis a malo liberari intelligendus est. Job liberavit Deus non quod Satan licentiam non acceperit in has aut illas eum tentationes injiciendi (accepit enim), sed quod in omnibus quæ illi adversa contigerunt nihil pec- caverit coram Deo, sed justus apparuerit. Qui enim dixerat: Num gratis Job colit Dominum? nonne tu munisti ea quæ extra ipsum, et quæ intra domum ejus, et quæ extra ex omnibus quæ sunt in circuitu ejus; opera ejus benedixisti, et pecora ejus multa B fecisti super terram? Sed mitte manum tuam, et tange omnia quæ habet; certe in faciem te bene- dicet “; pudore opertus est, ut qui tunc quoque falsa in Job dixisset; ille enim tot tantaque passus, non, ut aiebat adversarius, in faciem benedixit Deo, sed etiam traditus tentatori Deum benedicere perseveravit, increpavitque uxorem dicentem: Di- cito aliquod verbum in Dominum et morere "; et reprehen.lit his verbis : Tanquam una insi pientum mulierum locuta es. Si bona suscepimus de manu Domini, mala cur non sustinebimus "7 ? Se- cundo quoque de Job diabolus ait Domino: Pellem pro pelle, quæcunque sunt homini pro anima sua pendet. Alioquin autem mitte manum tuam, et lange ossa ejus, et carnes ejus; certe in faciem te bene- dicet. At victus a virtutis athleta mendax ostensus est. Quanquam enim atrocissima quæque perpessus, perseveravit nihil adversus Deum peccare labiis suis. Porro Job duobus certaminibus functus et utroque victor, tertium ejusmodi certamen non subiit; oportebat enim trinam illam pugnam Christo reservari, quæ in tribus Evangeliis descripta est : tribus enim vicit inimicum Servator quem secundum hominem intelligimus. Postquam igitur ut scientes petamus a Deo ne intremus in tentationem, sed liberemur a malo, diligentius hæc examinavimus et apud nosinetipsos scrutati sumus, digni facti qui Deum audientes ab ipso exaudiamur, obsecre- mus ut teutati non mortificemur, et telis nequissimi p igneis appetiti non accendamur. Accenduntur autem iis omnes quorum corda juxta quemdam ex duodecim prophetis, quasi clibanus facta sunt ** ** Psal. ¡v, 1. "Jub1, 9, 10, 11. **Job 11, 9. C Ibid., lbid., 4, 5. *º Eph. vi, 16. so Ose. VII, 6. inebantur spiritus, et passiones hysterica fatales induci consueverant, apud Judos familiarem fuisse, admodum ulterius apparebit ex parabola Salvato- ris, dicentis Matth. xiii, 22, sollicitudinem sæculi suffocare verbum ; et Pauli locutione It Cor. vi, 12, Tantum vero abest ut Christianus, utcunque all clus, an- gustiatus, sive ingemiscat, et de suffoca- tione periclitetur; ut lætari tune temporis imprimis admoueatur Jacob. 1, 2, et Matth. v. Edit. Oxon. 10. habet quod desideratur in codice manu- scripto, licet il sensus postulet. Item infra, post supple EDIT. PATROL. (14) Αὐτῷ. Lego cum Bentleio, αὐτῇ, nempe τῇ (15) Codex ms., δὲ τοῦτο. Editio Oxon., δὴ τοῦτο. (16) Post ὁ Θεός editio Oxon. intra uncinulos (17) Codex ms., ἀγωνίζεται. Εditio exon., ἀγω (13) Cod. ms., ἀκούσεσθαι. Εd. Οxon., ἀκούεσθαι.

Α ψεως νενικημένου, καὶ ἐνδεδωκότος αὐτῷ (14). "Οθεν καὶ τὸ ῥυσθῆναι ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ἐπιμελέστερον καλῶς ὁ Παῦλός φησιν· Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενοχωρούμενοι. Ὅμοιον δὲ τοῦτο (15) εἶναι νο- μίζω καὶ τὸ ἐν Ψαλμοῖς· Ἐν θλίψει ἐπλάτυνάς με. Συνεργίᾳ γὰρ καὶ παρουσίᾳ τοῦ παραμυθουμένου καὶ σώζοντος ἡμᾶς Λόγου Θεοῦ, τὸ τῆς διανοίας ἡμῶν ἱλαρὸν, καὶ εὐθυμον ἐν τῷ καιρῷ τῶν περιστατικών ἀπὸ Θεοῦ γινόμενον, πλατυσμὸς ὠνόμασται. Ομοίως οὖν νοητέον καὶ τὸ ῥυσθῆναι τινα ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Εῤῥύσατο ὁ Θεὸς (16), οὐχὶ τῷ μὴ εἰληφέναι ἐξου σίαν τοῖσδέ τισι τοῖς πειρασμοῖς αὐτὸν περιβαλεῖν (είληφε γάρ), ἀλλὰ ἐν πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσι μηδὲν ἁμαρτεῖν αὐτὸν ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ ἀναφανῆ- ναι δίκαιον· τοῦ εἰπόντος· Μὴ δωρεὰν σέβεται Ἰὼβ τὸν Κύριον; Οὐ σὺ περιέφραξας τὰ ἔξω αὐτοῦ, καὶ τὰ ἔσω τῆς οἰκίας αὐτοῦ, καὶ τὰ ἔξω πάντων τῶν ὄντων αὐτῷ κύκλῳ, ἔργα αὐτοῦ εὐλόγησας; καὶ τὰ κτήνη αὐτοῦ πολλὰ ἐποίησας, ἐπὶ τῆς γῆς ; Ἀλλὰ ἀπόστειλον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἄψαι πάντων ὧν ἔχει· ἢ μὴν εἰς πρόσωπόν σε εὐλογή σει· καταισχυνθέντος, ὡς καὶ τότε καταψευσαμένου κατὰ τοῦ Ἰώβ, ὅστις τοσαῦτα παθών, οὐχ ὡς ἔλεγεν ὁ ἀντικείμενος, εἰς πρόσωπον εὐλόγει τὸν Θεὸν, ἀλλὰ καὶ παραδοθεὶς τῷ πειράζοντι ἐπιμένει εὐλογῶν τὸν Κύριον, ἐπιτιμῶν τῇ γυναικὶ λεγούσῃ· Εἶπόν τι ῥῆμα πρὸς Κύριον καὶ τελεύτα· καὶ ἐπιπλήσσων ἐν τῷ φάσκειν· Ὥσπερ μία τῶν ἀφρόνων γυναι κῶν ἐλάλησας. Εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειρὸς Κυρίου, κακὰ οὐχ ὑποίσομεν; Καὶ δεύτερον δὲ περὶ τοῦ Ἰὼβ ὁ διάβολος εἶπε τῷ Κυρίῳ· Δέρμα ὑπὲρ δέρματος, ὅσα ὑπάρχει τῷ ἀνθρώπῳ ὑπὲρ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἐκτίσει. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ ἀπό στειλον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἅψαι τῶν ἐστῶν αὐτοῦ καὶ τῶν σαρκῶν αὐτοῦ· ἡ μὴν εἰς πρόσωπόν σε εὐλογήσει. Νενικημένο; δὲ ὑπὸ τοῦ τῆς ἀρετῆς ἀθλη τοῦ, ψευδὴς ἀποδείκνυται· καίτοι γὰρ τὰ χαλεπώτατα πεπονθὼς ἐπέμεινε μηδὲν ἁμαρτων τοῖς χείλεσιν ἐνώ πιον τοῦ Θεοῦ. Δύο δὲ παλαίσματα παλαίσας ὁ Ἰὼβ καὶ νικήσας, τρίτον οὐκ ἀγωνίζεται (17) τηλικούτον ἀγῶνα· ἔδει γὰρ τὴν περὶ τῶν τριῶν πάλην τηρηθή ναι τῷ Σωτῆρι, ἥτις ἐν τοῖς τρισὶν Εὐαγγελίοις ἀνα- γέγραπται, τὰ τρία νικήσαντος τοῦ κατὰ τὸν ἄνθρωπον Σωτῆρος ἡμῶν νοουμένου, τὸν ἐχθρόν. Ιν' οὖν νοοῦν- τες αἰτῶμεν τὸν Θεὸν τὸ μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν, ταῦτα ἐξετάσαντες, καὶ παρ' ἑαυτοῖς ἐρευνήσαντες, ἄξιοι διὰ τοῦ ἀκούειν Θεοῦ, τοῦ ἀκούσεσθαι (18) ὑπ' '; αὐτοῦ γινόμενοι, παρακαλῶμεν πειραζόμενοι μὴ θα στενοχωρεῖσθε ἐν τοῖς σπλάγχνοις ὑμῶν. στενάζων, θλίψει. τὸν Ἰώβ, ειληφέναι, τὸν διάβολον. νίζηται. -- ORIGENIS recle Paulus ait : In omnibus tribulationem patimur, sed non angustiamur, cui simile puto esse quod in Psalmis dicitur : In tribulatione dilatasti mihi ". Auxilio enim et presentia consolatoris Servatoris que nostri, Verbi Dei, alacritas animæ nostre et tranquillitas calamitatum tempore a Deo obveniens, dilatatio vocatur. Similiter igitur aliquis a malo liberari intelligendus est. Job liberavit Deus non quod Satan licentiam non acceperit in has aut illas eum tentationes injiciendi (accepit enim), sed quod in omnibus quæ illi adversa contigerunt nihil pec- caverit coram Deo, sed justus apparuerit. Qui enim dixerat: Num gratis Job colit Dominum? nonne tu munisti ea quæ extra ipsum, et quæ intra domum ejus, et quæ extra ex omnibus quæ sunt in circuitu ejus; opera ejus benedixisti, et pecora ejus multa B fecisti super terram? Sed mitte manum tuam, et tange omnia quæ habet; certe in faciem te bene- dicet “; pudore opertus est, ut qui tunc quoque falsa in Job dixisset; ille enim tot tantaque passus, non, ut aiebat adversarius, in faciem benedixit Deo, sed etiam traditus tentatori Deum benedicere perseveravit, increpavitque uxorem dicentem: Di- cito aliquod verbum in Dominum et morere "; et reprehen.lit his verbis : Tanquam una insi pientum mulierum locuta es. Si bona suscepimus de manu Domini, mala cur non sustinebimus "7 ? Se- cundo quoque de Job diabolus ait Domino: Pellem pro pelle, quæcunque sunt homini pro anima sua pendet. Alioquin autem mitte manum tuam, et lange ossa ejus, et carnes ejus; certe in faciem te bene- dicet. At victus a virtutis athleta mendax ostensus est. Quanquam enim atrocissima quæque perpessus, perseveravit nihil adversus Deum peccare labiis suis. Porro Job duobus certaminibus functus et utroque victor, tertium ejusmodi certamen non subiit; oportebat enim trinam illam pugnam Christo reservari, quæ in tribus Evangeliis descripta est : tribus enim vicit inimicum Servator quem secundum hominem intelligimus. Postquam igitur ut scientes petamus a Deo ne intremus in tentationem, sed liberemur a malo, diligentius hæc examinavimus et apud nosinetipsos scrutati sumus, digni facti qui Deum audientes ab ipso exaudiamur, obsecre- mus ut teutati non mortificemur, et telis nequissimi p igneis appetiti non accendamur. Accenduntur autem iis omnes quorum corda juxta quemdam ex duodecim prophetis, quasi clibanus facta sunt ** ** Psal. ¡v, 1. "Jub1, 9, 10, 11. **Job 11, 9. C Ibid., lbid., 4, 5. *º Eph. vi, 16. so Ose. VII, 6. inebantur spiritus, et passiones hysterica fatales induci consueverant, apud Judos familiarem fuisse, admodum ulterius apparebit ex parabola Salvato- ris, dicentis Matth. xiii, 22, sollicitudinem sæculi suffocare verbum ; et Pauli locutione It Cor. vi, 12, Tantum vero abest ut Christianus, utcunque all clus, an- gustiatus, sive ingemiscat, et de suffoca- tione periclitetur; ut lætari tune temporis imprimis admoueatur Jacob. 1, 2, et Matth. v. Edit. Oxon. 10. habet quod desideratur in codice manu- scripto, licet il sensus postulet. Item infra, post supple EDIT. PATROL. (14) Αὐτῷ. Lego cum Bentleio, αὐτῇ, nempe τῇ (15) Codex ms., δὲ τοῦτο. Editio Oxon., δὴ τοῦτο. (16) Post ὁ Θεός editio Oxon. intra uncinulos (17) Codex ms., ἀγωνίζεται. Εditio exon., ἀγω (13) Cod. ms., ἀκούσεσθαι. Εd. Οxon., ἀκούεσθαι.

Α ψεως νενικημένου, καὶ ἐνδεδωκότος αὐτῷ (14). "Οθεν καὶ τὸ ῥυσθῆναι ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ἐπιμελέστερον καλῶς ὁ Παῦλός φησιν· Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενοχωρούμενοι. Ὅμοιον δὲ τοῦτο (15) εἶναι νο- μίζω καὶ τὸ ἐν Ψαλμοῖς· Ἐν θλίψει ἐπλάτυνάς με. Συνεργίᾳ γὰρ καὶ παρουσίᾳ τοῦ παραμυθουμένου καὶ σώζοντος ἡμᾶς Λόγου Θεοῦ, τὸ τῆς διανοίας ἡμῶν ἱλαρὸν, καὶ εὐθυμον ἐν τῷ καιρῷ τῶν περιστατικών ἀπὸ Θεοῦ γινόμενον, πλατυσμὸς ὠνόμασται. Ομοίως οὖν νοητέον καὶ τὸ ῥυσθῆναι τινα ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Εῤῥύσατο ὁ Θεὸς (16), οὐχὶ τῷ μὴ εἰληφέναι ἐξου σίαν τοῖσδέ τισι τοῖς πειρασμοῖς αὐτὸν περιβαλεῖν (είληφε γάρ), ἀλλὰ ἐν πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσι μηδὲν ἁμαρτεῖν αὐτὸν ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ ἀναφανῆ- ναι δίκαιον· τοῦ εἰπόντος· Μὴ δωρεὰν σέβεται Ἰὼβ τὸν Κύριον; Οὐ σὺ περιέφραξας τὰ ἔξω αὐτοῦ, καὶ τὰ ἔσω τῆς οἰκίας αὐτοῦ, καὶ τὰ ἔξω πάντων τῶν ὄντων αὐτῷ κύκλῳ, ἔργα αὐτοῦ εὐλόγησας; καὶ τὰ κτήνη αὐτοῦ πολλὰ ἐποίησας, ἐπὶ τῆς γῆς ; Ἀλλὰ ἀπόστειλον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἄψαι πάντων ὧν ἔχει· ἢ μὴν εἰς πρόσωπόν σε εὐλογή σει· καταισχυνθέντος, ὡς καὶ τότε καταψευσαμένου κατὰ τοῦ Ἰώβ, ὅστις τοσαῦτα παθών, οὐχ ὡς ἔλεγεν ὁ ἀντικείμενος, εἰς πρόσωπον εὐλόγει τὸν Θεὸν, ἀλλὰ καὶ παραδοθεὶς τῷ πειράζοντι ἐπιμένει εὐλογῶν τὸν Κύριον, ἐπιτιμῶν τῇ γυναικὶ λεγούσῃ· Εἶπόν τι ῥῆμα πρὸς Κύριον καὶ τελεύτα· καὶ ἐπιπλήσσων ἐν τῷ φάσκειν· Ὥσπερ μία τῶν ἀφρόνων γυναι κῶν ἐλάλησας. Εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειρὸς Κυρίου, κακὰ οὐχ ὑποίσομεν; Καὶ δεύτερον δὲ περὶ τοῦ Ἰὼβ ὁ διάβολος εἶπε τῷ Κυρίῳ· Δέρμα ὑπὲρ δέρματος, ὅσα ὑπάρχει τῷ ἀνθρώπῳ ὑπὲρ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἐκτίσει. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ ἀπό στειλον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἅψαι τῶν ἐστῶν αὐτοῦ καὶ τῶν σαρκῶν αὐτοῦ· ἡ μὴν εἰς πρόσωπόν σε εὐλογήσει. Νενικημένο; δὲ ὑπὸ τοῦ τῆς ἀρετῆς ἀθλη τοῦ, ψευδὴς ἀποδείκνυται· καίτοι γὰρ τὰ χαλεπώτατα πεπονθὼς ἐπέμεινε μηδὲν ἁμαρτων τοῖς χείλεσιν ἐνώ πιον τοῦ Θεοῦ. Δύο δὲ παλαίσματα παλαίσας ὁ Ἰὼβ καὶ νικήσας, τρίτον οὐκ ἀγωνίζεται (17) τηλικούτον ἀγῶνα· ἔδει γὰρ τὴν περὶ τῶν τριῶν πάλην τηρηθή ναι τῷ Σωτῆρι, ἥτις ἐν τοῖς τρισὶν Εὐαγγελίοις ἀνα- γέγραπται, τὰ τρία νικήσαντος τοῦ κατὰ τὸν ἄνθρωπον Σωτῆρος ἡμῶν νοουμένου, τὸν ἐχθρόν. Ιν' οὖν νοοῦν- τες αἰτῶμεν τὸν Θεὸν τὸ μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν, ταῦτα ἐξετάσαντες, καὶ παρ' ἑαυτοῖς ἐρευνήσαντες, ἄξιοι διὰ τοῦ ἀκούειν Θεοῦ, τοῦ ἀκούσεσθαι (18) ὑπ' '; αὐτοῦ γινόμενοι, παρακαλῶμεν πειραζόμενοι μὴ θα στενοχωρεῖσθε ἐν τοῖς σπλάγχνοις ὑμῶν. στενάζων, θλίψει. τὸν Ἰώβ, ειληφέναι, τὸν διάβολον. νίζηται. -- ORIGENIS recle Paulus ait : In omnibus tribulationem patimur, sed non angustiamur, cui simile puto esse quod in Psalmis dicitur : In tribulatione dilatasti mihi ". Auxilio enim et presentia consolatoris Servatoris que nostri, Verbi Dei, alacritas animæ nostre et tranquillitas calamitatum tempore a Deo obveniens, dilatatio vocatur. Similiter igitur aliquis a malo liberari intelligendus est. Job liberavit Deus non quod Satan licentiam non acceperit in has aut illas eum tentationes injiciendi (accepit enim), sed quod in omnibus quæ illi adversa contigerunt nihil pec- caverit coram Deo, sed justus apparuerit. Qui enim dixerat: Num gratis Job colit Dominum? nonne tu munisti ea quæ extra ipsum, et quæ intra domum ejus, et quæ extra ex omnibus quæ sunt in circuitu ejus; opera ejus benedixisti, et pecora ejus multa B fecisti super terram? Sed mitte manum tuam, et tange omnia quæ habet; certe in faciem te bene- dicet “; pudore opertus est, ut qui tunc quoque falsa in Job dixisset; ille enim tot tantaque passus, non, ut aiebat adversarius, in faciem benedixit Deo, sed etiam traditus tentatori Deum benedicere perseveravit, increpavitque uxorem dicentem: Di- cito aliquod verbum in Dominum et morere "; et reprehen.lit his verbis : Tanquam una insi pientum mulierum locuta es. Si bona suscepimus de manu Domini, mala cur non sustinebimus "7 ? Se- cundo quoque de Job diabolus ait Domino: Pellem pro pelle, quæcunque sunt homini pro anima sua pendet. Alioquin autem mitte manum tuam, et lange ossa ejus, et carnes ejus; certe in faciem te bene- dicet. At victus a virtutis athleta mendax ostensus est. Quanquam enim atrocissima quæque perpessus, perseveravit nihil adversus Deum peccare labiis suis. Porro Job duobus certaminibus functus et utroque victor, tertium ejusmodi certamen non subiit; oportebat enim trinam illam pugnam Christo reservari, quæ in tribus Evangeliis descripta est : tribus enim vicit inimicum Servator quem secundum hominem intelligimus. Postquam igitur ut scientes petamus a Deo ne intremus in tentationem, sed liberemur a malo, diligentius hæc examinavimus et apud nosinetipsos scrutati sumus, digni facti qui Deum audientes ab ipso exaudiamur, obsecre- mus ut teutati non mortificemur, et telis nequissimi p igneis appetiti non accendamur. Accenduntur autem iis omnes quorum corda juxta quemdam ex duodecim prophetis, quasi clibanus facta sunt ** ** Psal. ¡v, 1. "Jub1, 9, 10, 11. **Job 11, 9. C Ibid., lbid., 4, 5. *º Eph. vi, 16. so Ose. VII, 6. inebantur spiritus, et passiones hysterica fatales induci consueverant, apud Judos familiarem fuisse, admodum ulterius apparebit ex parabola Salvato- ris, dicentis Matth. xiii, 22, sollicitudinem sæculi suffocare verbum ; et Pauli locutione It Cor. vi, 12, Tantum vero abest ut Christianus, utcunque all clus, an- gustiatus, sive ingemiscat, et de suffoca- tione periclitetur; ut lætari tune temporis imprimis admoueatur Jacob. 1, 2, et Matth. v. Edit. Oxon. 10. habet quod desideratur in codice manu- scripto, licet il sensus postulet. Item infra, post supple EDIT. PATROL. (14) Αὐτῷ. Lego cum Bentleio, αὐτῇ, nempe τῇ (15) Codex ms., δὲ τοῦτο. Editio Oxon., δὴ τοῦτο. (16) Post ὁ Θεός editio Oxon. intra uncinulos (17) Codex ms., ἀγωνίζεται. Εditio exon., ἀγω (13) Cod. ms., ἀκούσεσθαι. Εd. Οxon., ἀκούεσθαι.

LIBELLUS DE ORATIONE. νατοῦσθαι, καὶ βαλλόμενοι ὑπὸ τῶν τοῦ πονηροῦ Α πεπυρωμένων βελῶν μὴ ἀνάπτεσθαι ὑπ' αὐτῶν. Ανάπτονται δὲ ὑπ' αὐτῶν πάντες, ὧν, κατά τινα τῶν δώδεκα, αἱ καρδίαι ὡς κλίβανος ἐγενήθησαν· οὐκ ἀνάπτονται δὲ οἱ τῷ θυρεῷ τῆς πίστεως πάντα στεγνόντες τὰ ἐπιπεμπόμενα αὐτοῖς πεπυρωμένα ὑπὸ τοῦ πονηροῦ βέλη· ἐπὰν ἔχωσιν ἐν ἑαυτοῖς ποταμούς ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον, τοὺς μὴ ἑῶντας ἰσχύσαι τὰ τοῦ πονηροῦ, ἀλλὰ εὐχερῶς αὐτὰ λύοντας τῷ κατακλυσμῷ τῶν ἐνθέων καὶ σωτηρίων λογισμῶν, ἐντυπουμένων ἀπὸ τῶν τῆς ἀληθείας θεωρημάτων τῇ τοῦ ἀσκοῦντος εἶναι πνευματικού ψυχῇ. Β Δοκεῖ δέ μοι μετὰ ταῦτα οὐκ ἄτοπον εἶναι ὑπὲρ τοῦ πληρωθῆναι τὸ περὶ τῆς εὐχῆς πρόβλημα, δια- λαβεῖν (19) εἰσαγωγικώτερον περὶ τῆς καταστάσεως, καὶ τοῦ σχήματος δεῖ ἔχειν τὸν εὐχόμενον, καὶ τόπου οὗ εὔχεσθαι χρὴ, καὶ κλίματος εἰς ὃ ἀφορᾷν δεῖ χωρίς πάσης περιστάσεως, καὶ χρόνου εἰς εὐχὴν ἐπιτηδείου καὶ ἐξαιρέτου, καὶ εἴ τι τούτοις ἐστὶν ὅμοιον. Καὶ τὸ μὲν τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ψυχὴν ἐγκαταθετέον, τὸ δὲ τοῦ σχήματος εἰς τὸ σῶμα. Φησὶ τοίνυν ὁ Παῦλος, ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐλέγομεν (20), την κατάστασιν ὑπογράφων, ἐν τῷ δεῖν προσεύχεσθαι χωρὶς ὀργῆς, καὶ διαλογισμοῦ· τὸ δὲ σχῆμα ἐν τῷ, ἐπαίροντας ὁσίους χεῖρας· ὅπερ εἰληφέναι μοι δοκεῖ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν, οὕτως ἔχον· Επαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία εσπε- ρινή· περὶ δὲ τόπου· Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ· περὶ δὲ κλίματος, ἐν τῇ Σοφία Σολομῶντος. Όπως γνωστὸν ᾖ ὅτι δεῖ φθά- νειν τὸν ἥλιον ἐπ' εὐχαριστίαν (21) σου, καὶ πρὸ ἀνατολῆς φωτὸς ἐντυγχάνειν σοι. Δοκεῖ τοίνυν μοι τὸν μέλλοντα ἥκειν ἐπὶ τὴν εὐχὴν, ὀλίγον ὑπο- στάντα καὶ ἑαυτὸν εὐτρεπίσαντα, ἐπιστρεφέστερον καὶ εὐτονώτερον πρὸς τὸ ὅλον γενέσθαι τῆς εὐχῆς πάντα πειρασμὸν (22) καὶ λογισμῶν ταραχὴν ἀποδε βληκότα, ἑαυτόν τε ὑπομνήσαντα κατὰ τὸ δυνατὸν τοῦ μεγέθους ᾧ προσέρχεται (25), καὶ ὅτι ἀσεβές ἐστι τούτῳ χαῦνον καὶ ἀνειμένον προσελθεῖν, καὶ ὡσπερεί καταφρονοῦντα, ἀποθέμενον πάντα τὰ ἀλλότρια, οὕτως ἥκειν ἐπὶ τὸ εὔξασθαι, πρὸ τῶν χειρῶν ώσπερεί την ψυχὴν ἐκτείναντα, καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τὸν νοῦν πρὸς τὸν Θεὸν ἐντείναντα, καὶ πρὸ τοῦ στῆναι διε- γείραντα χαμόθεν τὸ ἡγεμονικὸν, καὶ στῆσαι (25') αὐτὸ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Κύριον, πᾶσαν μνησικακίαν τὴν πρός τινα τῶν ἠδικηκέναι δοκούντων ἐπὶ τοσοῦτον ἀποθέμενον, ὅσον τις καὶ αὐτῷ μνησικακεῖν (24) τὸν θεὸν βούλεται ἠδικηκότι, καὶ εἰς πολλοὺς τῶν πλησίον ἡμαρτηκότι, ἢ ὁποῖα δήποτε παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πεπραγμένα ἑαυτῷ συνειδότι. Οὐδὲ διστάσαι γὰρ χρή, ὅτι μυρίων καταστάσεων οὐσῶν τοῦ σώματος, τὴν κατάστασιν τὴν μετ' εκτάσεως τῶν χειρῶν καὶ ἀνατάσεως τῶν ὀφθαλμῶν πάντων προκριτέον· οἱονεὶ νι, 16. περὶ τῆς εὐχῆς πρόβλημα διαλαβεῖν, ὑπὲρ τοῦ πληρωθῆναι. εὐχα ριστίαν. Ε Οο::., εὐχαριστίας. Οχι., πάντα γογγυσμόν. καὶ πάντα περισπασμόν. προσέρχηται. καὶ αὐτῷ ἀμνησικακεῖν. guunt in se jacta ignea a nequissimo tela "; habentes scilicet in se ipsis flumina aquæ salientis in vitam alernam ', quæ ignem nequissimi invalescere non sinunt, sed facile dissolvunt divinarum salutarium- que díluvio cogitationum quæ ejus in animo qui studet spiritualis fieri, per veritatis contemplatio- nem informantur. now accenduntur vero qui scuto fidei omnia exstin- D Εpb. sicque deest Quæ lectio non videtur sper ss Juan. IV, 14. | Tim. 11, 8. per.a. sunt in codice Colbert. Codd. Cantabrigiensis et Colbertinus, iilio C , hoc de oratione argumentum impleamus, tractare accuratius de affectu et statu quo esse oportet eum qui orat; item de loco ubi orandum sit, et parte anundi ad quam sit respiciendum, nulla obstante circumstantia; item de tempore ad orationem apto et eligendo, et si quid his est simile. Affectus ad animam referendus est, status ad corpus. Ait itaque Paulus, ut in superioribus diximus, affectum de- scribens, orandum esse sine ira et disceptatione; statum vero: Levantes puras manus quod e Psalmis sumpsisse mihi videtur, ubi sic habet : Elevatio manuum mearum sacrificium vesperti- num ; item de loco : Volo ergo viros orare in omni loco "; et de parte mundi in Sapien- tia Salomonis dicitur: Ut notum esset quoniam opor- let prævenire solem ad benedictionem tuam, et ante ortum lucis te adorare ". Arbitror igitur eum qui ad orationem accessurus est, si paululum substiterit seque ipsum composuerit, promptiorem et atten- tiorem per totam orationem fieri; item si omnes animi anxietates cogitationumque perturbationes abjecerit, sibique pro viribus in memoriam reduxe- rit ejus ad quem accedit majestatem, et quam im- pium sit illi se laxum et remissmin et quasi contem- mentem offerre, si denique aliena deposuerit, sic venire ad orandum; animam ante manus, ut ita loquar, extendere; ante oculos mentem ad Deum dirigere; antequam stet, erigere humo superiorem animæ partem el coram universorum Domino sta- tuere; omnem denique earum quas ab aliquo sibi passus videtur, injuriarum memoriam in tantum deponere, quantum et Deum quispiam vult imme- morem esse eorum quæ inique gessit ipse, et in multos e proximis peccavit, aut quæ præter rectam rationem quovis egisse modo sibi conscius est. Nam cum innumeri sint corporis habitus, ille procul du- bio quo extenduntur manus et sursum oculi tollu. tur præponendus omnibus est ab eo qui etiam fert in corpore velut imaginem eorum quæ animam per ss Psal. cxL, 2. Timn. 11, 8. ** Sap. xvi, 28. - Lego cum Bentleio, uterque codex us. Lego, (19) Codex Colbertinus, οὐκ ἄτοπον εἶναι καὶ τὸ (20) Ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐλέγομεν. Hæc omissa 31. Post hæc absurdum mihi non videtur, ut (22) Uterque codex, πάντα πειρασμόν. Editio (25) Uterque codex, προσέρχεται. Editio Oxon., (25) Alii στήσαντα, recte. (24) Καὶ αὐτῷ μνησικακεῖν. Sic male habet

LIBELLUS DE ORATIONE. νατοῦσθαι, καὶ βαλλόμενοι ὑπὸ τῶν τοῦ πονηροῦ Α πεπυρωμένων βελῶν μὴ ἀνάπτεσθαι ὑπ' αὐτῶν. Ανάπτονται δὲ ὑπ' αὐτῶν πάντες, ὧν, κατά τινα τῶν δώδεκα, αἱ καρδίαι ὡς κλίβανος ἐγενήθησαν· οὐκ ἀνάπτονται δὲ οἱ τῷ θυρεῷ τῆς πίστεως πάντα στεγνόντες τὰ ἐπιπεμπόμενα αὐτοῖς πεπυρωμένα ὑπὸ τοῦ πονηροῦ βέλη· ἐπὰν ἔχωσιν ἐν ἑαυτοῖς ποταμούς ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον, τοὺς μὴ ἑῶντας ἰσχύσαι τὰ τοῦ πονηροῦ, ἀλλὰ εὐχερῶς αὐτὰ λύοντας τῷ κατακλυσμῷ τῶν ἐνθέων καὶ σωτηρίων λογισμῶν, ἐντυπουμένων ἀπὸ τῶν τῆς ἀληθείας θεωρημάτων τῇ τοῦ ἀσκοῦντος εἶναι πνευματικού ψυχῇ. Β Δοκεῖ δέ μοι μετὰ ταῦτα οὐκ ἄτοπον εἶναι ὑπὲρ τοῦ πληρωθῆναι τὸ περὶ τῆς εὐχῆς πρόβλημα, δια- λαβεῖν (19) εἰσαγωγικώτερον περὶ τῆς καταστάσεως, καὶ τοῦ σχήματος δεῖ ἔχειν τὸν εὐχόμενον, καὶ τόπου οὗ εὔχεσθαι χρὴ, καὶ κλίματος εἰς ὃ ἀφορᾷν δεῖ χωρίς πάσης περιστάσεως, καὶ χρόνου εἰς εὐχὴν ἐπιτηδείου καὶ ἐξαιρέτου, καὶ εἴ τι τούτοις ἐστὶν ὅμοιον. Καὶ τὸ μὲν τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ψυχὴν ἐγκαταθετέον, τὸ δὲ τοῦ σχήματος εἰς τὸ σῶμα. Φησὶ τοίνυν ὁ Παῦλος, ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐλέγομεν (20), την κατάστασιν ὑπογράφων, ἐν τῷ δεῖν προσεύχεσθαι χωρὶς ὀργῆς, καὶ διαλογισμοῦ· τὸ δὲ σχῆμα ἐν τῷ, ἐπαίροντας ὁσίους χεῖρας· ὅπερ εἰληφέναι μοι δοκεῖ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν, οὕτως ἔχον· Επαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία εσπε- ρινή· περὶ δὲ τόπου· Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ· περὶ δὲ κλίματος, ἐν τῇ Σοφία Σολομῶντος. Όπως γνωστὸν ᾖ ὅτι δεῖ φθά- νειν τὸν ἥλιον ἐπ' εὐχαριστίαν (21) σου, καὶ πρὸ ἀνατολῆς φωτὸς ἐντυγχάνειν σοι. Δοκεῖ τοίνυν μοι τὸν μέλλοντα ἥκειν ἐπὶ τὴν εὐχὴν, ὀλίγον ὑπο- στάντα καὶ ἑαυτὸν εὐτρεπίσαντα, ἐπιστρεφέστερον καὶ εὐτονώτερον πρὸς τὸ ὅλον γενέσθαι τῆς εὐχῆς πάντα πειρασμὸν (22) καὶ λογισμῶν ταραχὴν ἀποδε βληκότα, ἑαυτόν τε ὑπομνήσαντα κατὰ τὸ δυνατὸν τοῦ μεγέθους ᾧ προσέρχεται (25), καὶ ὅτι ἀσεβές ἐστι τούτῳ χαῦνον καὶ ἀνειμένον προσελθεῖν, καὶ ὡσπερεί καταφρονοῦντα, ἀποθέμενον πάντα τὰ ἀλλότρια, οὕτως ἥκειν ἐπὶ τὸ εὔξασθαι, πρὸ τῶν χειρῶν ώσπερεί την ψυχὴν ἐκτείναντα, καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τὸν νοῦν πρὸς τὸν Θεὸν ἐντείναντα, καὶ πρὸ τοῦ στῆναι διε- γείραντα χαμόθεν τὸ ἡγεμονικὸν, καὶ στῆσαι (25') αὐτὸ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Κύριον, πᾶσαν μνησικακίαν τὴν πρός τινα τῶν ἠδικηκέναι δοκούντων ἐπὶ τοσοῦτον ἀποθέμενον, ὅσον τις καὶ αὐτῷ μνησικακεῖν (24) τὸν θεὸν βούλεται ἠδικηκότι, καὶ εἰς πολλοὺς τῶν πλησίον ἡμαρτηκότι, ἢ ὁποῖα δήποτε παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πεπραγμένα ἑαυτῷ συνειδότι. Οὐδὲ διστάσαι γὰρ χρή, ὅτι μυρίων καταστάσεων οὐσῶν τοῦ σώματος, τὴν κατάστασιν τὴν μετ' εκτάσεως τῶν χειρῶν καὶ ἀνατάσεως τῶν ὀφθαλμῶν πάντων προκριτέον· οἱονεὶ νι, 16. περὶ τῆς εὐχῆς πρόβλημα διαλαβεῖν, ὑπὲρ τοῦ πληρωθῆναι. εὐχα ριστίαν. Ε Οο::., εὐχαριστίας. Οχι., πάντα γογγυσμόν. καὶ πάντα περισπασμόν. προσέρχηται. καὶ αὐτῷ ἀμνησικακεῖν. guunt in se jacta ignea a nequissimo tela "; habentes scilicet in se ipsis flumina aquæ salientis in vitam alernam ', quæ ignem nequissimi invalescere non sinunt, sed facile dissolvunt divinarum salutarium- que díluvio cogitationum quæ ejus in animo qui studet spiritualis fieri, per veritatis contemplatio- nem informantur. now accenduntur vero qui scuto fidei omnia exstin- D Εpb. sicque deest Quæ lectio non videtur sper ss Juan. IV, 14. | Tim. 11, 8. per.a. sunt in codice Colbert. Codd. Cantabrigiensis et Colbertinus, iilio C , hoc de oratione argumentum impleamus, tractare accuratius de affectu et statu quo esse oportet eum qui orat; item de loco ubi orandum sit, et parte anundi ad quam sit respiciendum, nulla obstante circumstantia; item de tempore ad orationem apto et eligendo, et si quid his est simile. Affectus ad animam referendus est, status ad corpus. Ait itaque Paulus, ut in superioribus diximus, affectum de- scribens, orandum esse sine ira et disceptatione; statum vero: Levantes puras manus quod e Psalmis sumpsisse mihi videtur, ubi sic habet : Elevatio manuum mearum sacrificium vesperti- num ; item de loco : Volo ergo viros orare in omni loco "; et de parte mundi in Sapien- tia Salomonis dicitur: Ut notum esset quoniam opor- let prævenire solem ad benedictionem tuam, et ante ortum lucis te adorare ". Arbitror igitur eum qui ad orationem accessurus est, si paululum substiterit seque ipsum composuerit, promptiorem et atten- tiorem per totam orationem fieri; item si omnes animi anxietates cogitationumque perturbationes abjecerit, sibique pro viribus in memoriam reduxe- rit ejus ad quem accedit majestatem, et quam im- pium sit illi se laxum et remissmin et quasi contem- mentem offerre, si denique aliena deposuerit, sic venire ad orandum; animam ante manus, ut ita loquar, extendere; ante oculos mentem ad Deum dirigere; antequam stet, erigere humo superiorem animæ partem el coram universorum Domino sta- tuere; omnem denique earum quas ab aliquo sibi passus videtur, injuriarum memoriam in tantum deponere, quantum et Deum quispiam vult imme- morem esse eorum quæ inique gessit ipse, et in multos e proximis peccavit, aut quæ præter rectam rationem quovis egisse modo sibi conscius est. Nam cum innumeri sint corporis habitus, ille procul du- bio quo extenduntur manus et sursum oculi tollu. tur præponendus omnibus est ab eo qui etiam fert in corpore velut imaginem eorum quæ animam per ss Psal. cxL, 2. Timn. 11, 8. ** Sap. xvi, 28. - Lego cum Bentleio, uterque codex us. Lego, (19) Codex Colbertinus, οὐκ ἄτοπον εἶναι καὶ τὸ (20) Ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐλέγομεν. Hæc omissa 31. Post hæc absurdum mihi non videtur, ut (22) Uterque codex, πάντα πειρασμόν. Editio (25) Uterque codex, προσέρχεται. Editio Oxon., (25) Alii στήσαντα, recte. (24) Καὶ αὐτῷ μνησικακεῖν. Sic male habet

Α τὴν εἰκόνα τῶν πρεπόντων ἰδιωμάτων τῇ ψυχῇ κατὰ τὴν εὐχὴν φέροντα, καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος. Ταῦτα δὲ λέγομεν χωρὶς πάσης περιστάσεως δεῖν γενέσθαι προηγουμένως· μετὰ γὰρ περιστάσεως δέδοται καθη- κόντως ποτὲ καθεζόμενον εὔξασθαι διά τινα νόσον τῶν ποδῶν οὐκ εὐκαταφρόνητον, ἢ καὶ κατακείμενον διά πυρετούς, ἢ τοιαύτας (25) ἀσθενείας. Καὶ διὰ περιε- στῶτος δὲ, φέρε εἰπεῖν, ἐὰν πλέωμεν, ἢ τὰ πράγματα μὴ ἐπιτρέπῃ ἀναχωροῦντας μὴ ἀποδοῦναι (26) τὴν ὀφειλομένην εὐχὴν, ἔστιν εὔξασθαι, μηδὲ προσποιού μενον τοῦτο ποιεῖν. Καὶ ἡ γονυκλισία δὲ ὅτι ἀναγ καία ἐστὶν, ὅτε τις μέλλει τῶν ἰδίων ἐπὶ Θεοῦ ἁμαρ τημάτων κατηγορεῖν, ἱκετεύων περὶ τῆς ἐπὶ τούτοις ἰάσεως, καὶ τῆς ἀφέσεως αὐτῶν, εἰδέναι χρή, ὅτι σύμβολον τυγχάνει τοῦ ὑποπεπτωκότος, καὶ ὑποτεταγ μένου Παύλου λέγοντος· Τούτου χάριν κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πα τριὰ ἐν οὐρανοῖς (27) καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται. Τὴν δὲ νοητὴν γονυκλισίαν, οὕτως ὀνομαζομένην παρὰ τὸ ὑποπεπτωκέναι τῷ Θεῷ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, καὶ ἑκάστου (28) τῶν ὄντων αὐτῷ ἑαυτὸν τεταπεινωκέναι, δηλοῦν μοι ὁ ᾿Απόστολος φαίνεται ἐν τῷ· Ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Ἐσχηματίσθαι γὰρ (29) τῶν ἐπουρανίων τὰ σώματα, ὡς καὶ γόνατα σωμα τικὰ ἔχειν αὐτὰ, ὑπολαμβάνειν οὐ πάνυ τι χρὴ, σφαι ροειδῶν παρὰ τοῖς ἀκριβῶς περὶ τούτων διειληφόσιν ἀποδεδειγμένων αὐτῶν τῶν σωμάτων. Ὁ δὲ μὴ βου λόμενος τοῦτο παραδέξασθαι, καὶ τὰς χρείας ἑκάστου τῶν μελῶν, ἵνα μὴ μάτην ᾗ τι δεδημιουργημένου αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐὰν μὴ ἀναιδεύηται πρὸς τὸν λόγον, παραδέξεται, ἑκατέρωθεν πταίων· εἴτε ψήσει μέλη σώματος μάτην καὶ μὴ ἐπὶ τῷ ἰδίῳ ἔργῳ γεγο νέναι αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, εἴτε ἐρεῖ τὰ ἔγκατα, καὶ τὸ ἀπευθυσμένον (30) ἔντερον τὰς ἰδίας χρείας ἐπιτε λεῖν καὶ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. Σφόδρα δὲ μωρῶς ἀνα στραφήσεται, ἐὰν τρόπον ἀνδριάντων τις νομίζῃ τὴν μὲν ἐπιφάνειαν μόνην εἶναι ἀνθρωποειδή, οὐκέτι δὲ καὶ τὰ ἐν βάθει. Ταῦτα δέ μοι λέγεται (31) ἐξετάζοντι τὴν γονυκλισίαν, καὶ ὁρῶντι, ὅτι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων, καὶ κατα- χθονίων. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ γεγραμμένον· Ἐμοὶ κάμψει πᾶν γόνυ· ταὐτόν ἐστι. Καὶ περὶ το που δὲ, ἰστέον, ὅτι πᾶς τόπος ἐπιτήδειος εἰς τὸ εὔξα σθαι ὑπὸ τοῦ καλῶς εὐχομένου γίνεται· Ἐν παντὶ γὰρ τόπῳ θυμίαμά μοι προσάγετε, λέγει Κύριος αὐτάς. 24. ναὶ. μὴ ἐπιτρέπει. ἀποδοῦναι μή. ρανω, Εἴ τις λέγει, ἢ ἔχει, ἢ φρονεῖ, ή οιδάσκει ἐν τῇ ἀναστάσει σφαιροειδῆ τὰ τῶν ἀνθρώπων ἐγεί ρεσθαι σώματα, ἢ οὐχ ὁμολογεῖ ὀρθίους ἡμᾶς ἐγείρε σθαι· ἀνάθεμα ἔστω. ἀπευθυμμένον. Οχο- πεπεισμένον. ORIGENIS orationem decent. Hoc tamen dicimus nulla ob- B D Mal. 1, 11. Τim. 11, 8. stante circumstantia præcipue servandum. Ob cir- cumstantiam enim licet aliquando sedentein orare, puta propter ægritudinem pedum non contemnen- dam; aut etiam jacentem, propter febres aut ejus- modi morbos. Eademque de causa si verbi gratia navigemus, aut negotia non sinant secedere ad de- bitam orationem persolvendam, orare licet nihil tale præ se ferentem. Genuum etiam flexiohem ne- cessariam esse sciendum est, cum sua quis apud Deum peccata supplex accusaturus est, ut remit- tantur, et ab eis sanetur; est enim figura Pauli coram Deo procidentis eique sese subjicientis cum ait : Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo paternitas omnis in cœlv et in terra nomina- tur sr. Spiritualem autem genuflexionem, sic diclam eo quod omnia quæ sunt Deumn adorent in nomine Jesu, ipsique se bumiliter subjiciant, ostendere mihi videtur Apostolus in his: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur calestium, terrestrium et infernorum 38. Neque enim ullo modo putandum est ita conformata esse cœlestium corpora ut genua etiam corporea habeant, cumi rotunda esse eorum corpora demonstratum sit ab iis qui accurate ista tractarunt. Id qui admittere nolit, is nisi rationi impudenter resistat, etiam singulorum usum mem- brorum, ne quid in his a summo artifice Deo frustra factum sit, admittere cogetur; utrinque offendens: sive dicat partes corporis frustra nec ad proprium singularum opus eis a Deo dalas esse; sive dical C viscera et rectum intestinum proprios usus in cœ- lestibus obtinere corporibus; stultissime autem aget qui putabit ea statuarum more humanam speciemn in sola superficie, non etiam in penitioribus habere. Hæc dixi dum genuflexionem expendo et illud video : In nomine Jesu omne genu flectetur cœlestium, ter- restrium et infernorum. Idem est etiam quod in pro- pheta scriptum est : Mihi incurvabitur omne genu³º. Porro de loco sciendum est locum omnem aptum ad orationem effici ab eo qui recte orat : nam, In omni loco incensum offerte nihi, dicit Dominus ®; item, Volo igitur viros orare in omni loco ". Potest etiam quo suas quisque preces quietior ac minus distractus absolvat, certum ac definitum in privatis ædibus, si spatium sit, eligere locum, ut ita dicam, sanctio- rem, ibique orare; cum prius tamen prater gene- * Eph. m, 14. Phil. 11, 10. Isa. XLV, Codex Colbertinus, Praeterea ante deleo particulam negantem Theodorus episcopus Scythopolitanus Justiniano imperatori et quatuor patriarchis Constantinopoli- tano, Alexandrino, Antiocheno et Jerosolymitano obtulit, inter anathemata quibus Origenis dogmata ferit, illud, capite sic legitur Biblioth. Coislin., pag. : Si quis dicat, aut lemeal, ant censeal, aut docent in resurrectione hominum cor- pora sphærica resurgere, et non confiteatur nos reclos resurrecturos esse, anathema sit. Vide insuper Ori- genianorum lib. 11, quæst. 9, num 9. Bentleio, Pessime vero editio niensis luabet, (25) Codd. mss., ἢ τοιαύτας. Εlitio Oron., ήτοι (26) Μὴ ἐπιτρέπῃ ἀναχωροῦντας μὴ ἀποδοῦ- (27) Ἐν οὐρανοῖς. Codex Colbertinus, ἐν οὐ (28) Καὶ ἑκάστου. Lego, καὶ ἕκαστον. (29) Ἐσχηματίσθαι γάρ, etc. In libello quem (59) Codex uterque, απευθυσμένον. Lego cum (31) Colex uterque, λέγεται. Editio Oxon., λέγη-

Α τὴν εἰκόνα τῶν πρεπόντων ἰδιωμάτων τῇ ψυχῇ κατὰ τὴν εὐχὴν φέροντα, καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος. Ταῦτα δὲ λέγομεν χωρὶς πάσης περιστάσεως δεῖν γενέσθαι προηγουμένως· μετὰ γὰρ περιστάσεως δέδοται καθη- κόντως ποτὲ καθεζόμενον εὔξασθαι διά τινα νόσον τῶν ποδῶν οὐκ εὐκαταφρόνητον, ἢ καὶ κατακείμενον διά πυρετούς, ἢ τοιαύτας (25) ἀσθενείας. Καὶ διὰ περιε- στῶτος δὲ, φέρε εἰπεῖν, ἐὰν πλέωμεν, ἢ τὰ πράγματα μὴ ἐπιτρέπῃ ἀναχωροῦντας μὴ ἀποδοῦναι (26) τὴν ὀφειλομένην εὐχὴν, ἔστιν εὔξασθαι, μηδὲ προσποιού μενον τοῦτο ποιεῖν. Καὶ ἡ γονυκλισία δὲ ὅτι ἀναγ καία ἐστὶν, ὅτε τις μέλλει τῶν ἰδίων ἐπὶ Θεοῦ ἁμαρ τημάτων κατηγορεῖν, ἱκετεύων περὶ τῆς ἐπὶ τούτοις ἰάσεως, καὶ τῆς ἀφέσεως αὐτῶν, εἰδέναι χρή, ὅτι σύμβολον τυγχάνει τοῦ ὑποπεπτωκότος, καὶ ὑποτεταγ μένου Παύλου λέγοντος· Τούτου χάριν κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πα τριὰ ἐν οὐρανοῖς (27) καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται. Τὴν δὲ νοητὴν γονυκλισίαν, οὕτως ὀνομαζομένην παρὰ τὸ ὑποπεπτωκέναι τῷ Θεῷ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, καὶ ἑκάστου (28) τῶν ὄντων αὐτῷ ἑαυτὸν τεταπεινωκέναι, δηλοῦν μοι ὁ ᾿Απόστολος φαίνεται ἐν τῷ· Ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Ἐσχηματίσθαι γὰρ (29) τῶν ἐπουρανίων τὰ σώματα, ὡς καὶ γόνατα σωμα τικὰ ἔχειν αὐτὰ, ὑπολαμβάνειν οὐ πάνυ τι χρὴ, σφαι ροειδῶν παρὰ τοῖς ἀκριβῶς περὶ τούτων διειληφόσιν ἀποδεδειγμένων αὐτῶν τῶν σωμάτων. Ὁ δὲ μὴ βου λόμενος τοῦτο παραδέξασθαι, καὶ τὰς χρείας ἑκάστου τῶν μελῶν, ἵνα μὴ μάτην ᾗ τι δεδημιουργημένου αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐὰν μὴ ἀναιδεύηται πρὸς τὸν λόγον, παραδέξεται, ἑκατέρωθεν πταίων· εἴτε ψήσει μέλη σώματος μάτην καὶ μὴ ἐπὶ τῷ ἰδίῳ ἔργῳ γεγο νέναι αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, εἴτε ἐρεῖ τὰ ἔγκατα, καὶ τὸ ἀπευθυσμένον (30) ἔντερον τὰς ἰδίας χρείας ἐπιτε λεῖν καὶ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. Σφόδρα δὲ μωρῶς ἀνα στραφήσεται, ἐὰν τρόπον ἀνδριάντων τις νομίζῃ τὴν μὲν ἐπιφάνειαν μόνην εἶναι ἀνθρωποειδή, οὐκέτι δὲ καὶ τὰ ἐν βάθει. Ταῦτα δέ μοι λέγεται (31) ἐξετάζοντι τὴν γονυκλισίαν, καὶ ὁρῶντι, ὅτι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων, καὶ κατα- χθονίων. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ γεγραμμένον· Ἐμοὶ κάμψει πᾶν γόνυ· ταὐτόν ἐστι. Καὶ περὶ το που δὲ, ἰστέον, ὅτι πᾶς τόπος ἐπιτήδειος εἰς τὸ εὔξα σθαι ὑπὸ τοῦ καλῶς εὐχομένου γίνεται· Ἐν παντὶ γὰρ τόπῳ θυμίαμά μοι προσάγετε, λέγει Κύριος αὐτάς. 24. ναὶ. μὴ ἐπιτρέπει. ἀποδοῦναι μή. ρανω, Εἴ τις λέγει, ἢ ἔχει, ἢ φρονεῖ, ή οιδάσκει ἐν τῇ ἀναστάσει σφαιροειδῆ τὰ τῶν ἀνθρώπων ἐγεί ρεσθαι σώματα, ἢ οὐχ ὁμολογεῖ ὀρθίους ἡμᾶς ἐγείρε σθαι· ἀνάθεμα ἔστω. ἀπευθυμμένον. Οχο- πεπεισμένον. ORIGENIS orationem decent. Hoc tamen dicimus nulla ob- B D Mal. 1, 11. Τim. 11, 8. stante circumstantia præcipue servandum. Ob cir- cumstantiam enim licet aliquando sedentein orare, puta propter ægritudinem pedum non contemnen- dam; aut etiam jacentem, propter febres aut ejus- modi morbos. Eademque de causa si verbi gratia navigemus, aut negotia non sinant secedere ad de- bitam orationem persolvendam, orare licet nihil tale præ se ferentem. Genuum etiam flexiohem ne- cessariam esse sciendum est, cum sua quis apud Deum peccata supplex accusaturus est, ut remit- tantur, et ab eis sanetur; est enim figura Pauli coram Deo procidentis eique sese subjicientis cum ait : Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo paternitas omnis in cœlv et in terra nomina- tur sr. Spiritualem autem genuflexionem, sic diclam eo quod omnia quæ sunt Deumn adorent in nomine Jesu, ipsique se bumiliter subjiciant, ostendere mihi videtur Apostolus in his: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur calestium, terrestrium et infernorum 38. Neque enim ullo modo putandum est ita conformata esse cœlestium corpora ut genua etiam corporea habeant, cumi rotunda esse eorum corpora demonstratum sit ab iis qui accurate ista tractarunt. Id qui admittere nolit, is nisi rationi impudenter resistat, etiam singulorum usum mem- brorum, ne quid in his a summo artifice Deo frustra factum sit, admittere cogetur; utrinque offendens: sive dicat partes corporis frustra nec ad proprium singularum opus eis a Deo dalas esse; sive dical C viscera et rectum intestinum proprios usus in cœ- lestibus obtinere corporibus; stultissime autem aget qui putabit ea statuarum more humanam speciemn in sola superficie, non etiam in penitioribus habere. Hæc dixi dum genuflexionem expendo et illud video : In nomine Jesu omne genu flectetur cœlestium, ter- restrium et infernorum. Idem est etiam quod in pro- pheta scriptum est : Mihi incurvabitur omne genu³º. Porro de loco sciendum est locum omnem aptum ad orationem effici ab eo qui recte orat : nam, In omni loco incensum offerte nihi, dicit Dominus ®; item, Volo igitur viros orare in omni loco ". Potest etiam quo suas quisque preces quietior ac minus distractus absolvat, certum ac definitum in privatis ædibus, si spatium sit, eligere locum, ut ita dicam, sanctio- rem, ibique orare; cum prius tamen prater gene- * Eph. m, 14. Phil. 11, 10. Isa. XLV, Codex Colbertinus, Praeterea ante deleo particulam negantem Theodorus episcopus Scythopolitanus Justiniano imperatori et quatuor patriarchis Constantinopoli- tano, Alexandrino, Antiocheno et Jerosolymitano obtulit, inter anathemata quibus Origenis dogmata ferit, illud, capite sic legitur Biblioth. Coislin., pag. : Si quis dicat, aut lemeal, ant censeal, aut docent in resurrectione hominum cor- pora sphærica resurgere, et non confiteatur nos reclos resurrecturos esse, anathema sit. Vide insuper Ori- genianorum lib. 11, quæst. 9, num 9. Bentleio, Pessime vero editio niensis luabet, (25) Codd. mss., ἢ τοιαύτας. Εlitio Oron., ήτοι (26) Μὴ ἐπιτρέπῃ ἀναχωροῦντας μὴ ἀποδοῦ- (27) Ἐν οὐρανοῖς. Codex Colbertinus, ἐν οὐ (28) Καὶ ἑκάστου. Lego, καὶ ἕκαστον. (29) Ἐσχηματίσθαι γάρ, etc. In libello quem (59) Codex uterque, απευθυσμένον. Lego cum (31) Colex uterque, λέγεται. Editio Oxon., λέγη-

Α τὴν εἰκόνα τῶν πρεπόντων ἰδιωμάτων τῇ ψυχῇ κατὰ τὴν εὐχὴν φέροντα, καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος. Ταῦτα δὲ λέγομεν χωρὶς πάσης περιστάσεως δεῖν γενέσθαι προηγουμένως· μετὰ γὰρ περιστάσεως δέδοται καθη- κόντως ποτὲ καθεζόμενον εὔξασθαι διά τινα νόσον τῶν ποδῶν οὐκ εὐκαταφρόνητον, ἢ καὶ κατακείμενον διά πυρετούς, ἢ τοιαύτας (25) ἀσθενείας. Καὶ διὰ περιε- στῶτος δὲ, φέρε εἰπεῖν, ἐὰν πλέωμεν, ἢ τὰ πράγματα μὴ ἐπιτρέπῃ ἀναχωροῦντας μὴ ἀποδοῦναι (26) τὴν ὀφειλομένην εὐχὴν, ἔστιν εὔξασθαι, μηδὲ προσποιού μενον τοῦτο ποιεῖν. Καὶ ἡ γονυκλισία δὲ ὅτι ἀναγ καία ἐστὶν, ὅτε τις μέλλει τῶν ἰδίων ἐπὶ Θεοῦ ἁμαρ τημάτων κατηγορεῖν, ἱκετεύων περὶ τῆς ἐπὶ τούτοις ἰάσεως, καὶ τῆς ἀφέσεως αὐτῶν, εἰδέναι χρή, ὅτι σύμβολον τυγχάνει τοῦ ὑποπεπτωκότος, καὶ ὑποτεταγ μένου Παύλου λέγοντος· Τούτου χάριν κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πα τριὰ ἐν οὐρανοῖς (27) καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται. Τὴν δὲ νοητὴν γονυκλισίαν, οὕτως ὀνομαζομένην παρὰ τὸ ὑποπεπτωκέναι τῷ Θεῷ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ, καὶ ἑκάστου (28) τῶν ὄντων αὐτῷ ἑαυτὸν τεταπεινωκέναι, δηλοῦν μοι ὁ ᾿Απόστολος φαίνεται ἐν τῷ· Ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Ἐσχηματίσθαι γὰρ (29) τῶν ἐπουρανίων τὰ σώματα, ὡς καὶ γόνατα σωμα τικὰ ἔχειν αὐτὰ, ὑπολαμβάνειν οὐ πάνυ τι χρὴ, σφαι ροειδῶν παρὰ τοῖς ἀκριβῶς περὶ τούτων διειληφόσιν ἀποδεδειγμένων αὐτῶν τῶν σωμάτων. Ὁ δὲ μὴ βου λόμενος τοῦτο παραδέξασθαι, καὶ τὰς χρείας ἑκάστου τῶν μελῶν, ἵνα μὴ μάτην ᾗ τι δεδημιουργημένου αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐὰν μὴ ἀναιδεύηται πρὸς τὸν λόγον, παραδέξεται, ἑκατέρωθεν πταίων· εἴτε ψήσει μέλη σώματος μάτην καὶ μὴ ἐπὶ τῷ ἰδίῳ ἔργῳ γεγο νέναι αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, εἴτε ἐρεῖ τὰ ἔγκατα, καὶ τὸ ἀπευθυσμένον (30) ἔντερον τὰς ἰδίας χρείας ἐπιτε λεῖν καὶ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. Σφόδρα δὲ μωρῶς ἀνα στραφήσεται, ἐὰν τρόπον ἀνδριάντων τις νομίζῃ τὴν μὲν ἐπιφάνειαν μόνην εἶναι ἀνθρωποειδή, οὐκέτι δὲ καὶ τὰ ἐν βάθει. Ταῦτα δέ μοι λέγεται (31) ἐξετάζοντι τὴν γονυκλισίαν, καὶ ὁρῶντι, ὅτι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων, καὶ κατα- χθονίων. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ γεγραμμένον· Ἐμοὶ κάμψει πᾶν γόνυ· ταὐτόν ἐστι. Καὶ περὶ το που δὲ, ἰστέον, ὅτι πᾶς τόπος ἐπιτήδειος εἰς τὸ εὔξα σθαι ὑπὸ τοῦ καλῶς εὐχομένου γίνεται· Ἐν παντὶ γὰρ τόπῳ θυμίαμά μοι προσάγετε, λέγει Κύριος αὐτάς. 24. ναὶ. μὴ ἐπιτρέπει. ἀποδοῦναι μή. ρανω, Εἴ τις λέγει, ἢ ἔχει, ἢ φρονεῖ, ή οιδάσκει ἐν τῇ ἀναστάσει σφαιροειδῆ τὰ τῶν ἀνθρώπων ἐγεί ρεσθαι σώματα, ἢ οὐχ ὁμολογεῖ ὀρθίους ἡμᾶς ἐγείρε σθαι· ἀνάθεμα ἔστω. ἀπευθυμμένον. Οχο- πεπεισμένον. ORIGENIS orationem decent. Hoc tamen dicimus nulla ob- B D Mal. 1, 11. Τim. 11, 8. stante circumstantia præcipue servandum. Ob cir- cumstantiam enim licet aliquando sedentein orare, puta propter ægritudinem pedum non contemnen- dam; aut etiam jacentem, propter febres aut ejus- modi morbos. Eademque de causa si verbi gratia navigemus, aut negotia non sinant secedere ad de- bitam orationem persolvendam, orare licet nihil tale præ se ferentem. Genuum etiam flexiohem ne- cessariam esse sciendum est, cum sua quis apud Deum peccata supplex accusaturus est, ut remit- tantur, et ab eis sanetur; est enim figura Pauli coram Deo procidentis eique sese subjicientis cum ait : Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo paternitas omnis in cœlv et in terra nomina- tur sr. Spiritualem autem genuflexionem, sic diclam eo quod omnia quæ sunt Deumn adorent in nomine Jesu, ipsique se bumiliter subjiciant, ostendere mihi videtur Apostolus in his: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur calestium, terrestrium et infernorum 38. Neque enim ullo modo putandum est ita conformata esse cœlestium corpora ut genua etiam corporea habeant, cumi rotunda esse eorum corpora demonstratum sit ab iis qui accurate ista tractarunt. Id qui admittere nolit, is nisi rationi impudenter resistat, etiam singulorum usum mem- brorum, ne quid in his a summo artifice Deo frustra factum sit, admittere cogetur; utrinque offendens: sive dicat partes corporis frustra nec ad proprium singularum opus eis a Deo dalas esse; sive dical C viscera et rectum intestinum proprios usus in cœ- lestibus obtinere corporibus; stultissime autem aget qui putabit ea statuarum more humanam speciemn in sola superficie, non etiam in penitioribus habere. Hæc dixi dum genuflexionem expendo et illud video : In nomine Jesu omne genu flectetur cœlestium, ter- restrium et infernorum. Idem est etiam quod in pro- pheta scriptum est : Mihi incurvabitur omne genu³º. Porro de loco sciendum est locum omnem aptum ad orationem effici ab eo qui recte orat : nam, In omni loco incensum offerte nihi, dicit Dominus ®; item, Volo igitur viros orare in omni loco ". Potest etiam quo suas quisque preces quietior ac minus distractus absolvat, certum ac definitum in privatis ædibus, si spatium sit, eligere locum, ut ita dicam, sanctio- rem, ibique orare; cum prius tamen prater gene- * Eph. m, 14. Phil. 11, 10. Isa. XLV, Codex Colbertinus, Praeterea ante deleo particulam negantem Theodorus episcopus Scythopolitanus Justiniano imperatori et quatuor patriarchis Constantinopoli- tano, Alexandrino, Antiocheno et Jerosolymitano obtulit, inter anathemata quibus Origenis dogmata ferit, illud, capite sic legitur Biblioth. Coislin., pag. : Si quis dicat, aut lemeal, ant censeal, aut docent in resurrectione hominum cor- pora sphærica resurgere, et non confiteatur nos reclos resurrecturos esse, anathema sit. Vide insuper Ori- genianorum lib. 11, quæst. 9, num 9. Bentleio, Pessime vero editio niensis luabet, (25) Codd. mss., ἢ τοιαύτας. Εlitio Oron., ήτοι (26) Μὴ ἐπιτρέπῃ ἀναχωροῦντας μὴ ἀποδοῦ- (27) Ἐν οὐρανοῖς. Codex Colbertinus, ἐν οὐ (28) Καὶ ἑκάστου. Lego, καὶ ἕκαστον. (29) Ἐσχηματίσθαι γάρ, etc. In libello quem (59) Codex uterque, απευθυσμένον. Lego cum (31) Colex uterque, λέγεται. Editio Oxon., λέγη-

και, Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ. Ἔχει δὲ καὶ τεταγμένον ὑπὲρ τοῦ ἐφ' ἡσυχίας μὴ περισπώμενον τὰς εὐχὰς ἐπιτελεῖν ἔκα στον (52), ἐπιλεξάμενον τοῦ ἰδίου οίκου, ἐὰν ἐγχωρῇ, τὸ σεμνότερον, ἵν' οὕτως είπω, χωρίον, οὕτως εὔχε σθαι, προς τῷ καθολικῷ τῆς περὶ αὐτοῦ ἐξετάσεως ἐπισκοποῦντα (33), εἰ ἐν τῷδε τῷ τόπῳ ᾧ εὔχεται οὐ παρανενόμηταί ποτε, καὶ παρὰ τὴν ὀρθὸν λόγον πε ποίηται· οἱονεὶ γὰρ οὐ μόνον ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ τὸν τόπον τῆς ἰδίας εὐχῆς τοιοῦτον πεποίηκεν, ὡς φυγεῖν ἐκεῖθεν τὴν ἐπισκοπὴν τοῦ Θεοῦ. Ἐπισκοποῦντι δέ μα ἐπὶ πλεῖον καὶ περὶ τούτου τοῦ τόπου λεκτέον, εξαν μὲν ἄν τι εἶναι βαρύ, τάχα δὲ τῷ ἐπιμελῶς αὐτὸ βασανίζοντι οὐκ εὐκαταφρόνητον. Ἐν γὰρ τῷ τόπῳ τῆς παρανόμου μίξεως ὑπὸ τοῦ ἀποστολικοῦ λόγου (34) κατά συγγνώμην, οὐ κατ' ἐπιταγὴν συγκεχωρημέ- νης, ἐξεταστέον εἰ ὅσιόν ἐστι καὶ καθαρὸν ἐντυγχά- νειν τῷ Θεῷ. Εἰ γὰρ σχολάσαι τῇ προσευχῇ ὃν τρόπον χρή, οὐχ οἷόν τε ἐστίν, ἐὰν μὴ ἐκ συμφώνου πρὸς καιρὸν τούτῳ τις ἑαυτὸν ἐπιδῷ, τάχα καὶ περὶ τοῦ τόπου, ἐὰν ἐγχωρῇ, θεωρητέον. Ἔχει δέ τι ἐπίχαρι εἰς ὠφέλειαν τόπος εὐχῆς, τὸ χωρίον τῆς ἐπὶ τὸ αὐτὸ τῶν πιστευόντων συνελεύσεως, ὡς εἰκὸς, καὶ ἀγγελικῶν δυνάμεων εφισταμένων τοῖς ἀθροίσμασι τῶν πιο στενόντων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν δυνάμεως, ἤδη δὲ καὶ πνευμάτων ἁγίων (55), οίμαι δὲ ὅτι καὶ προκεκοιμημένων, σαφὲς δὲ, ὅτι καὶ ἐν τῷ βίῳ περιόντων, εἰ καὶ τὸ πῶς οὐκ εὐχαρὲς εἰσ εῖν. Καὶ περὶ μὲν ἀγγέλων οὕτως ἐπιλογιστέον· Εἰ παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβου- μένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἀληθεύει ὁ Ἰακὼβ οὐ περὶ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν ἀνακειμένων τῷ Θεῷ τῷ συνιέντι λέγων· Ὁ ἄγω γελος ὁ δυόμενός με ἐκ πάντων τῶν κακῶν· εἰκός ἐστι πλειόνων (36) συνεληλυθότων γνησίως εἰς εξαν Χριστοῦ, παρεμβαλεῖν τὸν ἑκάστου ἄγγελον τὸν κύκλῳ (37) ἑκάστου τῶν φοβουμένων, μετὰ τού- του τοῦ ἀνδρὸς ὄν φρουρεῖν καὶ οἰκονομεῖν πεπίστευ ται· ὥστε εἶναι ἐπὶ τῶν ἁγίων συναθροιζομένων δι τὴν ἐκκλησίαν, τὴν μὲν ἀνθρώπων, τὴν δὲ ἀγγέλων. Καὶ εἰ μόνου τοῦ Τωδὴτ ὁ Ραφαήλ φησιν εἰς μνη- μέσυνον ἀνενηνοχέναι τὴν προσευχὴν, καὶ μετ' εὐτὸν Σάρρας τῆς ὑστέρας (38) νύμφης γενομένης αὐτοῦ διὰ τὸ γεγαμῆσθαι αὐτὴν τῷ Τοβίᾳ, τί λεκτέον πλειόνων ἐν τῷ αὐτῷ νοῖ, καὶ τῇ αὐτῇ γνώμη συνο- δευόντων, καὶ σωματοποιουμένων ἐν Χριστῷ ; Περὶ δὲ τῆς δυνάμεως τοῦ Κυρίου συμπαρούσης τῇ Ἐκ κλησίᾳ ὁ Παῦλός φησι· Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ· ὡς δυνάμεως τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ συναπτο- μένης οὐ μόνον μετὰ Ἐφεσίων, ἀλλὰ καὶ Κοριν * πλεῖν ἕκαστον. ἐπισκοπούσης. τοῦ ἀποστολικοῦ λόγου. τῆς ἀπα- μονόμου, τῆς παρανόμου μίξεως, ΧΙ. ( ἀλλὰ ὑπὸ τοῦ ἀποστολικοῦ. των τῶν ἁγίων. LIBELLUS DE ORATIONE. A rale de illo examen inspexerit nihilne ibi nefarium, nihilne rectæ contrarium rationi admissum unquam sit; qui enim id fecit, non se tantum, sed et ipsum orationis locum talem effecit ut in eum Deus respi- cere fugiat. Mihi autem plenius inspicienti dicen- dum de illo loco subit quod odiosum esse videatur, at forte accuratius examinanti non contemnendum, Inquirendum est scilicet an in coitus loco non illi- citi quidem, sed qui apostolicis verbis 'secundum indulgentiam, non secundum præceptum concedi tur, sanctum sit et purum Deum precari. Si enim orationi ut oportet vacare non potest **, nisi qui ex consensu ad tempus ei se dedat, forte de loco an deceat considerandum est. Habet aliquid cum utili- tate jucundi locus orationis, ille scilicet quo fideler in unum conveniunt; credibile est enim angelicat potestales credentium coetibus adesse, ipsius que Domini et Servatoris nostri virtutem, imo et sanctorun spiritus, opinor etiam defunctorum; nam de superstitibus manifestum est, licet quo- modo adsint, facile non sit dicere. Ac de angelis quidem sic colligi potest: Si immittet angelus Do- mini in circuitu timentium eum, et eripiet eos ", et vera loquitur Jacob cum non de se solo, sed et de omnibus qui Deo devoti sunt, intelligenti dicit : Angelus qui eruit me ex omnibus malis " ; proba- bile est, multis in Christi gloriam legitime congre- gatis, uniuscujusque angelum in circuitu singulo- rum timentium immittere, cum illo scilicet viro cujus ipsi cura et custodia tradita est; ut duplex congregatis sanctis ecclesia sit, altera hominum, altera angelorum. Quod si vel Tobiæ solius ait Ra- phael se obtulisse in memoriale orationem 8, deinde Saræ quæ nurus ejus facta est Tobiæ filio nupta, quid dicendum multis eadem mente et sententia concurrentibus et unum corpus in Christo consti- tuentibus? Porro de Christi virtute ecclesiæ assi- stente Paulus ait.: Congregatis vobis et meo spiritu cum virtute Domini Jesu 66; ut virtute Domini Jesu non solis Ephesiis, sed et Corinthiis conjuncla. Quod si corpore adhuc indutus Paulus in commune consulere spiritu suo Corinthi posse putavit, non est desperandum eos etiam qui e vita excesserunt, beatos ad ecclesias spiritu occurrere, et forte po- tius quam is qui est in corpore. Quapropter quæ in illis funt preces contemnendæ non sunt, quippe quæ eximium aliquid afferunt legitime convenienti. At quemadmodum virtus Jesu et spiritus Pauli ejusque similium, et iu circuitu singulorum san- ctorum excubantes angeli Domini cum illis concur. runt et conveniunt qui legitime congregantur; sic B D Cor. v11, 5. Psal. XXXIII, 8. * Gen. xLvu, 16. Lego cum Bentleio, etc. Editio Oxon., PATROL. GR. 6. Του. 311, 12. *1 Cor. v, 4. (33) Επιτελεῖν ἕκαστον. Codex Colbertinus, (55) Codex uterque, ἐπισκοποῦντα. Editio Oxon., (54) Codex uterque, τῆς παρανόμου μίξεως ὑπὸ (35) Πνευμάτων ἁγίων. Legit Bentleius, πνευμά (36) Πλειόνων. Codex Colbertinus, πολλῶν. (37) Τον κύκλῳ. Bentleius delet, τόν. (38) Τῆς ὑστέρας. Deest in codice Colbertino.

και, Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ. Ἔχει δὲ καὶ τεταγμένον ὑπὲρ τοῦ ἐφ' ἡσυχίας μὴ περισπώμενον τὰς εὐχὰς ἐπιτελεῖν ἔκα στον (52), ἐπιλεξάμενον τοῦ ἰδίου οίκου, ἐὰν ἐγχωρῇ, τὸ σεμνότερον, ἵν' οὕτως είπω, χωρίον, οὕτως εὔχε σθαι, προς τῷ καθολικῷ τῆς περὶ αὐτοῦ ἐξετάσεως ἐπισκοποῦντα (33), εἰ ἐν τῷδε τῷ τόπῳ ᾧ εὔχεται οὐ παρανενόμηταί ποτε, καὶ παρὰ τὴν ὀρθὸν λόγον πε ποίηται· οἱονεὶ γὰρ οὐ μόνον ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ τὸν τόπον τῆς ἰδίας εὐχῆς τοιοῦτον πεποίηκεν, ὡς φυγεῖν ἐκεῖθεν τὴν ἐπισκοπὴν τοῦ Θεοῦ. Ἐπισκοποῦντι δέ μα ἐπὶ πλεῖον καὶ περὶ τούτου τοῦ τόπου λεκτέον, εξαν μὲν ἄν τι εἶναι βαρύ, τάχα δὲ τῷ ἐπιμελῶς αὐτὸ βασανίζοντι οὐκ εὐκαταφρόνητον. Ἐν γὰρ τῷ τόπῳ τῆς παρανόμου μίξεως ὑπὸ τοῦ ἀποστολικοῦ λόγου (34) κατά συγγνώμην, οὐ κατ' ἐπιταγὴν συγκεχωρημέ- νης, ἐξεταστέον εἰ ὅσιόν ἐστι καὶ καθαρὸν ἐντυγχά- νειν τῷ Θεῷ. Εἰ γὰρ σχολάσαι τῇ προσευχῇ ὃν τρόπον χρή, οὐχ οἷόν τε ἐστίν, ἐὰν μὴ ἐκ συμφώνου πρὸς καιρὸν τούτῳ τις ἑαυτὸν ἐπιδῷ, τάχα καὶ περὶ τοῦ τόπου, ἐὰν ἐγχωρῇ, θεωρητέον. Ἔχει δέ τι ἐπίχαρι εἰς ὠφέλειαν τόπος εὐχῆς, τὸ χωρίον τῆς ἐπὶ τὸ αὐτὸ τῶν πιστευόντων συνελεύσεως, ὡς εἰκὸς, καὶ ἀγγελικῶν δυνάμεων εφισταμένων τοῖς ἀθροίσμασι τῶν πιο στενόντων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν δυνάμεως, ἤδη δὲ καὶ πνευμάτων ἁγίων (55), οίμαι δὲ ὅτι καὶ προκεκοιμημένων, σαφὲς δὲ, ὅτι καὶ ἐν τῷ βίῳ περιόντων, εἰ καὶ τὸ πῶς οὐκ εὐχαρὲς εἰσ εῖν. Καὶ περὶ μὲν ἀγγέλων οὕτως ἐπιλογιστέον· Εἰ παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβου- μένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἀληθεύει ὁ Ἰακὼβ οὐ περὶ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν ἀνακειμένων τῷ Θεῷ τῷ συνιέντι λέγων· Ὁ ἄγω γελος ὁ δυόμενός με ἐκ πάντων τῶν κακῶν· εἰκός ἐστι πλειόνων (36) συνεληλυθότων γνησίως εἰς εξαν Χριστοῦ, παρεμβαλεῖν τὸν ἑκάστου ἄγγελον τὸν κύκλῳ (37) ἑκάστου τῶν φοβουμένων, μετὰ τού- του τοῦ ἀνδρὸς ὄν φρουρεῖν καὶ οἰκονομεῖν πεπίστευ ται· ὥστε εἶναι ἐπὶ τῶν ἁγίων συναθροιζομένων δι τὴν ἐκκλησίαν, τὴν μὲν ἀνθρώπων, τὴν δὲ ἀγγέλων. Καὶ εἰ μόνου τοῦ Τωδὴτ ὁ Ραφαήλ φησιν εἰς μνη- μέσυνον ἀνενηνοχέναι τὴν προσευχὴν, καὶ μετ' εὐτὸν Σάρρας τῆς ὑστέρας (38) νύμφης γενομένης αὐτοῦ διὰ τὸ γεγαμῆσθαι αὐτὴν τῷ Τοβίᾳ, τί λεκτέον πλειόνων ἐν τῷ αὐτῷ νοῖ, καὶ τῇ αὐτῇ γνώμη συνο- δευόντων, καὶ σωματοποιουμένων ἐν Χριστῷ ; Περὶ δὲ τῆς δυνάμεως τοῦ Κυρίου συμπαρούσης τῇ Ἐκ κλησίᾳ ὁ Παῦλός φησι· Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ· ὡς δυνάμεως τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ συναπτο- μένης οὐ μόνον μετὰ Ἐφεσίων, ἀλλὰ καὶ Κοριν * πλεῖν ἕκαστον. ἐπισκοπούσης. τοῦ ἀποστολικοῦ λόγου. τῆς ἀπα- μονόμου, τῆς παρανόμου μίξεως, ΧΙ. ( ἀλλὰ ὑπὸ τοῦ ἀποστολικοῦ. των τῶν ἁγίων. LIBELLUS DE ORATIONE. A rale de illo examen inspexerit nihilne ibi nefarium, nihilne rectæ contrarium rationi admissum unquam sit; qui enim id fecit, non se tantum, sed et ipsum orationis locum talem effecit ut in eum Deus respi- cere fugiat. Mihi autem plenius inspicienti dicen- dum de illo loco subit quod odiosum esse videatur, at forte accuratius examinanti non contemnendum, Inquirendum est scilicet an in coitus loco non illi- citi quidem, sed qui apostolicis verbis 'secundum indulgentiam, non secundum præceptum concedi tur, sanctum sit et purum Deum precari. Si enim orationi ut oportet vacare non potest **, nisi qui ex consensu ad tempus ei se dedat, forte de loco an deceat considerandum est. Habet aliquid cum utili- tate jucundi locus orationis, ille scilicet quo fideler in unum conveniunt; credibile est enim angelicat potestales credentium coetibus adesse, ipsius que Domini et Servatoris nostri virtutem, imo et sanctorun spiritus, opinor etiam defunctorum; nam de superstitibus manifestum est, licet quo- modo adsint, facile non sit dicere. Ac de angelis quidem sic colligi potest: Si immittet angelus Do- mini in circuitu timentium eum, et eripiet eos ", et vera loquitur Jacob cum non de se solo, sed et de omnibus qui Deo devoti sunt, intelligenti dicit : Angelus qui eruit me ex omnibus malis " ; proba- bile est, multis in Christi gloriam legitime congre- gatis, uniuscujusque angelum in circuitu singulo- rum timentium immittere, cum illo scilicet viro cujus ipsi cura et custodia tradita est; ut duplex congregatis sanctis ecclesia sit, altera hominum, altera angelorum. Quod si vel Tobiæ solius ait Ra- phael se obtulisse in memoriale orationem 8, deinde Saræ quæ nurus ejus facta est Tobiæ filio nupta, quid dicendum multis eadem mente et sententia concurrentibus et unum corpus in Christo consti- tuentibus? Porro de Christi virtute ecclesiæ assi- stente Paulus ait.: Congregatis vobis et meo spiritu cum virtute Domini Jesu 66; ut virtute Domini Jesu non solis Ephesiis, sed et Corinthiis conjuncla. Quod si corpore adhuc indutus Paulus in commune consulere spiritu suo Corinthi posse putavit, non est desperandum eos etiam qui e vita excesserunt, beatos ad ecclesias spiritu occurrere, et forte po- tius quam is qui est in corpore. Quapropter quæ in illis funt preces contemnendæ non sunt, quippe quæ eximium aliquid afferunt legitime convenienti. At quemadmodum virtus Jesu et spiritus Pauli ejusque similium, et iu circuitu singulorum san- ctorum excubantes angeli Domini cum illis concur. runt et conveniunt qui legitime congregantur; sic B D Cor. v11, 5. Psal. XXXIII, 8. * Gen. xLvu, 16. Lego cum Bentleio, etc. Editio Oxon., PATROL. GR. 6. Του. 311, 12. *1 Cor. v, 4. (33) Επιτελεῖν ἕκαστον. Codex Colbertinus, (55) Codex uterque, ἐπισκοποῦντα. Editio Oxon., (54) Codex uterque, τῆς παρανόμου μίξεως ὑπὸ (35) Πνευμάτων ἁγίων. Legit Bentleius, πνευμά (36) Πλειόνων. Codex Colbertinus, πολλῶν. (37) Τον κύκλῳ. Bentleius delet, τόν. (38) Τῆς ὑστέρας. Deest in codice Colbertino.

ρίνθῳ, οὐκ ἀπογνωστέον οὕτω καὶ τοὺς ἐξεληλυθότας μαχαρίους φθάνειν τῷ πνεύματι, τάχα μᾶλλον τοῦ ὄντος ἐν τῷ σώματι, ἐπὶ τὰς ἐκκλησίας. Διόπερ ου καταφρονητέον τῶν ἐν αὐταῖς εὐχῶν, ὡς ἐξαίρετόν τι ἐχουσῶν τῷ γνησίως συνερχομένῳ αὐτῶν. Ὥσπερ δὲ δύναμις Ἰησοῦ, καὶ τὸ πνεῦμα Παύλου καὶ τῶν ὁμοίων, καὶ οἱ παρεμβάλλοντες ἑκάστου τῶν ἁγίων κύκλῳ ἄγγελοι Κυρίου συνοδεύουσι, καὶ συνέρχονται τοῖς γνησίως συναθροιζομένοις· οὕτω στοχαστέον, μήποτε, ἐὰν ἁγίου ἀγγέλου ἀνάξιός τις ᾖ, ἑαυτὸν ἀγγέλῳ (59) διαβόλῳ παραδῷ δι' ὧν ἁμαρτάνων πα ρανομεῖ· ὅτι ὁ τοιοῦτος, σπανίων μὲν τῶν ὁμοίων αὐτῷ τυγχανόντων, οὐκ ἐπιπολὺ λήσεται (40) της Λ θίων. Καὶ εἰ δ ἔτι τὸ σῶμα περικείμενος Παύλος συνάρασθαι νενόμικε τῷ ἑαυτοῦ πνεύματι ἐν τῇ Κα Β τῶν ἀγγέλων προνοίας, ὑπηρεσίᾳ τοῦ θείου βουλή ματος ἐπισκοποῦντος τὴν ἐκκλησίαν, φερούσης εἰς γνῶσιν τῶν πολλῶν τοῦ τοιούτου τὰ πταίσματα. Ἐὰν δὲ πλῆθος γενόμενοι οἱ τοιοῦτοι καθ' ἑταιρείας ἀνθρωπικὰς, καὶ σωματικώτερόν τι πραγματευομέ νοις συνέρχωνται (41), οὐκ ἐπισκοπηθήσονται· ὅπερ δηλοῦται ἐν τῷ Ησαία, τοῦ Κυρίου λέγοντος· Οὐδὲ ἐὰν ἔρχησθε (42) ὀρθῆναι μοι. Αποστρέψω μέρο φησί, τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· τάχα γὰρ ἀντὶ τῆς προειρημένης διπλῆς συντά- ξεως ἀνθρώπων ἁγίων καὶ μακαρίων ἀγγέλων, πά- λιν διπλή γίνεται ἐπὶ τὸ αὐτὸ σύνοδος ἀνθρώπων ἀσεβῶν καὶ πονηρῶν ἀγγέλων· καὶ λέγοιτο ἂν ἐπὶ τῆς τῶν τοιούτων συναγωγῆς ὑπό τε τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ ἱερῶν ἀνθρώπων· Οὐκ ἐκάθισα μετὰ σινε- δρίου ματαιότητος, καὶ μετὰ παρανομούντων οὐ μὴ εἰσέλθω· ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων, καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω. Διὰ τοῦτο οἶμαι καὶ τοὺς ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ ἐν πλείοσιν ἁμαρτήμασι γεγενημένους υποχειρίους γεγονέναι τοῖς ἐχθροῖς, τῷ καταλελείφθαι τοὺς καταλι- πόντας τὸν νόμον ναούς (43) ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν ὑπερασπιζόντων ἀγγέλων, καὶ τῆς σωτηρίας τῶν ἁγίων ἀνθρώπων. Οὕτω γὰρ καὶ ὅλα ἀθροίσματά ποτε καταλείπεται ἐμπεσεῖν εἰς πειρασμούς, ἵνα καὶ ὁ δοκοῦσιν ἔχειν, ἀρθῇ ἀπ' αὐτῶν· ὁμοίως τῇ κατηραμένη συκῇ καὶ ἐκ ῥιζῶν ἀρθείσῃ διὰ τὸ μὴ δεδωκέναι τῷ Ἰησοῦ πεινῶντι καρπόν, ξηραινόμενοι, καὶ εἴ τι εἶχον ὀλίγον ζωτικῆς κατὰ τὴν πίστιν δυνάμεως ἀπολλύντες. Ταῦτα δέ μοι ἀναγκαίως εἰρῆσθαι φαίνεται τόπον εὐχῆς ἐξετάζοντι, καὶ τὸ ἐξαί- ρετον ὡς ἐν τόπῳ παριστάντι ἐπὶ τῆς τῶν ἁγίων καὶ εὐλαβέστερον (44) ἐπὶ τὸ αὐτὸ τῇ ἐκκλησίᾳ γινομένων συνελεύσεως. καὶ ἐπὶ τῷ ἑαυτὸν ἀγγέλων διαβόλω δι' ὧν ἁμαρτάνει καὶ Θεοῦ καταφρονῶν παρανομεί. σηται. πραγματευόμενοι συνέρχωνται. συνέρ χωνται, συνέρχονται, ευχεσθαι δεῖ, ὀλίγα λεκτέον. Τεσσάρων δὲ ὄντων κλιμάτων, τοῦ τε πρὸς ἄρκτον, καὶ μεσημβρίαν, καὶ τοῦ πρὸς δύσιν, καὶ ἀνατολὴν, τίς οὐκ ἂν αὐτόθεν ὁμολογήσαι τὰ πρὸς ἀνατολὴν ἐνεργῶς (45) ἐμφαί νειν τὸ δεῖν ἐκεῖ νεύοντας συμβολικῶς, ὡς τῆς ψυ χῆς ἐνορώσης τῇ τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς ἀνατολῇ, 18. το Οχοη., ἂν ἔρχησθε. . εὐλαβέστ ρων. ἐνεργῶς. • ORIGENIS ་ euain attendendum est ne si quis angelo sancto indignus sit, is seipsum angelo diabolo tradat pec- cando et iniqua agendo. Qui enim talis erit, si qui- fem paucos habeat sui similes, non diu angelorum effugiet providentiam quæ divinæ voluntati eccle- siæ invigilanti ministrantes, istius errores in com- munem efferent notitiam. At si plurimi ejusmodi convenerint more humanarum societalum, corpo- reisque magis de rebus tractantes cocant, non re- spicientur a Deo Quod in Isaia declaratur dicente Domino: Neque si veniatis ut appareatis mihi; avertam enim, inquit, oculos meos a vobis; el si multiplicetis orationem, non exaudiam vos Forsan enim pro illo duplici quod diximus agmine hominum sanctorum et beatorum angelorum, item rum duplex fit in unum conventus impiorum ho- minum et malorum angelorum, de quo conventu a sanctis angelis et piis hominibus dici possit: Non sedi cum consilio vanitatis et cum iniqua gerentibus non introibo. Odio habui ecclesiam malignantium el cum impiis non sedebo 6ª. Hac de causa puto populos illos qui in Jerusalem et in omni Judæa legem re- liquerant, multis oneratos peccatis sub inimicorum manum missos esse, quod a Deo derelicti essent, et a protegentibus angelis, et destituti sanctorum ho- nuinum auxilio. Sic enim integra nonnunquam congregationes in tentationes incidere permittun- tur, ut etiam quod videntur habere, auferatur ab eis", et ad instar ficus maledictæ et a radicibus evulsæ, quod esurienti Christo fructum non de- C derit, arefiant, et si paululum quid vivificæ per fi- dem virtutis habuerint, ea priventur. Hæc mihi necessario dixisse videor locum orationis excutiens, præcipuumque statuens esse locum sanctorum conventum pie simul in ecclesiam coeuntium. orandum sit, pauca dicenda sunt. Cum autem qua- tuor sint partes, ad septentrionem, ad meridiem, ad occasum, et ad ortum, quis non statim fateatur ortum perspicue indicare, illuc nos symbolice con- versos, anima veri luminis ortum veluti respiciente, orare debere. Quod si quis in quamvis partem Isa. 1, 12, 15. Psal. xxv, 4. Luc. viii, des Colbertinus; Cantabrigiensis autem, Bentleio, Pro editio Oxoniensis habet, Marc. XI, male. 20. Editis autem Oxoniensis in textu habet 32. Jam de parte mundi in quam respiciendo » Ηδη δὲ καὶ περὶ τοῦ κλίματος εἰς ὅ ἀφορῶντα (39) Εαυτὸν ἀγγέλω, etc. Sic recte habet co- (40) Codex uterque, λήσεται. Editio Oxon., λή (44) Πραγματευομένοις συνέρχωνται. Lego cum (42) Uterque codex ms., ἐὰν ἔρχησθε. Editio (45) Ναούς. Lego cum Bentleio, λαούς. (44) Εὐλαβέστερον. Sic uterque codes ms. (45) Uterque ms. codex, εναργώς. Editio ΟxoΝ.,

ρίνθῳ, οὐκ ἀπογνωστέον οὕτω καὶ τοὺς ἐξεληλυθότας μαχαρίους φθάνειν τῷ πνεύματι, τάχα μᾶλλον τοῦ ὄντος ἐν τῷ σώματι, ἐπὶ τὰς ἐκκλησίας. Διόπερ ου καταφρονητέον τῶν ἐν αὐταῖς εὐχῶν, ὡς ἐξαίρετόν τι ἐχουσῶν τῷ γνησίως συνερχομένῳ αὐτῶν. Ὥσπερ δὲ δύναμις Ἰησοῦ, καὶ τὸ πνεῦμα Παύλου καὶ τῶν ὁμοίων, καὶ οἱ παρεμβάλλοντες ἑκάστου τῶν ἁγίων κύκλῳ ἄγγελοι Κυρίου συνοδεύουσι, καὶ συνέρχονται τοῖς γνησίως συναθροιζομένοις· οὕτω στοχαστέον, μήποτε, ἐὰν ἁγίου ἀγγέλου ἀνάξιός τις ᾖ, ἑαυτὸν ἀγγέλῳ (59) διαβόλῳ παραδῷ δι' ὧν ἁμαρτάνων πα ρανομεῖ· ὅτι ὁ τοιοῦτος, σπανίων μὲν τῶν ὁμοίων αὐτῷ τυγχανόντων, οὐκ ἐπιπολὺ λήσεται (40) της Λ θίων. Καὶ εἰ δ ἔτι τὸ σῶμα περικείμενος Παύλος συνάρασθαι νενόμικε τῷ ἑαυτοῦ πνεύματι ἐν τῇ Κα Β τῶν ἀγγέλων προνοίας, ὑπηρεσίᾳ τοῦ θείου βουλή ματος ἐπισκοποῦντος τὴν ἐκκλησίαν, φερούσης εἰς γνῶσιν τῶν πολλῶν τοῦ τοιούτου τὰ πταίσματα. Ἐὰν δὲ πλῆθος γενόμενοι οἱ τοιοῦτοι καθ' ἑταιρείας ἀνθρωπικὰς, καὶ σωματικώτερόν τι πραγματευομέ νοις συνέρχωνται (41), οὐκ ἐπισκοπηθήσονται· ὅπερ δηλοῦται ἐν τῷ Ησαία, τοῦ Κυρίου λέγοντος· Οὐδὲ ἐὰν ἔρχησθε (42) ὀρθῆναι μοι. Αποστρέψω μέρο φησί, τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· τάχα γὰρ ἀντὶ τῆς προειρημένης διπλῆς συντά- ξεως ἀνθρώπων ἁγίων καὶ μακαρίων ἀγγέλων, πά- λιν διπλή γίνεται ἐπὶ τὸ αὐτὸ σύνοδος ἀνθρώπων ἀσεβῶν καὶ πονηρῶν ἀγγέλων· καὶ λέγοιτο ἂν ἐπὶ τῆς τῶν τοιούτων συναγωγῆς ὑπό τε τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ ἱερῶν ἀνθρώπων· Οὐκ ἐκάθισα μετὰ σινε- δρίου ματαιότητος, καὶ μετὰ παρανομούντων οὐ μὴ εἰσέλθω· ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων, καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω. Διὰ τοῦτο οἶμαι καὶ τοὺς ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ ἐν πλείοσιν ἁμαρτήμασι γεγενημένους υποχειρίους γεγονέναι τοῖς ἐχθροῖς, τῷ καταλελείφθαι τοὺς καταλι- πόντας τὸν νόμον ναούς (43) ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν ὑπερασπιζόντων ἀγγέλων, καὶ τῆς σωτηρίας τῶν ἁγίων ἀνθρώπων. Οὕτω γὰρ καὶ ὅλα ἀθροίσματά ποτε καταλείπεται ἐμπεσεῖν εἰς πειρασμούς, ἵνα καὶ ὁ δοκοῦσιν ἔχειν, ἀρθῇ ἀπ' αὐτῶν· ὁμοίως τῇ κατηραμένη συκῇ καὶ ἐκ ῥιζῶν ἀρθείσῃ διὰ τὸ μὴ δεδωκέναι τῷ Ἰησοῦ πεινῶντι καρπόν, ξηραινόμενοι, καὶ εἴ τι εἶχον ὀλίγον ζωτικῆς κατὰ τὴν πίστιν δυνάμεως ἀπολλύντες. Ταῦτα δέ μοι ἀναγκαίως εἰρῆσθαι φαίνεται τόπον εὐχῆς ἐξετάζοντι, καὶ τὸ ἐξαί- ρετον ὡς ἐν τόπῳ παριστάντι ἐπὶ τῆς τῶν ἁγίων καὶ εὐλαβέστερον (44) ἐπὶ τὸ αὐτὸ τῇ ἐκκλησίᾳ γινομένων συνελεύσεως. καὶ ἐπὶ τῷ ἑαυτὸν ἀγγέλων διαβόλω δι' ὧν ἁμαρτάνει καὶ Θεοῦ καταφρονῶν παρανομεί. σηται. πραγματευόμενοι συνέρχωνται. συνέρ χωνται, συνέρχονται, ευχεσθαι δεῖ, ὀλίγα λεκτέον. Τεσσάρων δὲ ὄντων κλιμάτων, τοῦ τε πρὸς ἄρκτον, καὶ μεσημβρίαν, καὶ τοῦ πρὸς δύσιν, καὶ ἀνατολὴν, τίς οὐκ ἂν αὐτόθεν ὁμολογήσαι τὰ πρὸς ἀνατολὴν ἐνεργῶς (45) ἐμφαί νειν τὸ δεῖν ἐκεῖ νεύοντας συμβολικῶς, ὡς τῆς ψυ χῆς ἐνορώσης τῇ τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς ἀνατολῇ, 18. το Οχοη., ἂν ἔρχησθε. . εὐλαβέστ ρων. ἐνεργῶς. • ORIGENIS ་ euain attendendum est ne si quis angelo sancto indignus sit, is seipsum angelo diabolo tradat pec- cando et iniqua agendo. Qui enim talis erit, si qui- fem paucos habeat sui similes, non diu angelorum effugiet providentiam quæ divinæ voluntati eccle- siæ invigilanti ministrantes, istius errores in com- munem efferent notitiam. At si plurimi ejusmodi convenerint more humanarum societalum, corpo- reisque magis de rebus tractantes cocant, non re- spicientur a Deo Quod in Isaia declaratur dicente Domino: Neque si veniatis ut appareatis mihi; avertam enim, inquit, oculos meos a vobis; el si multiplicetis orationem, non exaudiam vos Forsan enim pro illo duplici quod diximus agmine hominum sanctorum et beatorum angelorum, item rum duplex fit in unum conventus impiorum ho- minum et malorum angelorum, de quo conventu a sanctis angelis et piis hominibus dici possit: Non sedi cum consilio vanitatis et cum iniqua gerentibus non introibo. Odio habui ecclesiam malignantium el cum impiis non sedebo 6ª. Hac de causa puto populos illos qui in Jerusalem et in omni Judæa legem re- liquerant, multis oneratos peccatis sub inimicorum manum missos esse, quod a Deo derelicti essent, et a protegentibus angelis, et destituti sanctorum ho- nuinum auxilio. Sic enim integra nonnunquam congregationes in tentationes incidere permittun- tur, ut etiam quod videntur habere, auferatur ab eis", et ad instar ficus maledictæ et a radicibus evulsæ, quod esurienti Christo fructum non de- C derit, arefiant, et si paululum quid vivificæ per fi- dem virtutis habuerint, ea priventur. Hæc mihi necessario dixisse videor locum orationis excutiens, præcipuumque statuens esse locum sanctorum conventum pie simul in ecclesiam coeuntium. orandum sit, pauca dicenda sunt. Cum autem qua- tuor sint partes, ad septentrionem, ad meridiem, ad occasum, et ad ortum, quis non statim fateatur ortum perspicue indicare, illuc nos symbolice con- versos, anima veri luminis ortum veluti respiciente, orare debere. Quod si quis in quamvis partem Isa. 1, 12, 15. Psal. xxv, 4. Luc. viii, des Colbertinus; Cantabrigiensis autem, Bentleio, Pro editio Oxoniensis habet, Marc. XI, male. 20. Editis autem Oxoniensis in textu habet 32. Jam de parte mundi in quam respiciendo » Ηδη δὲ καὶ περὶ τοῦ κλίματος εἰς ὅ ἀφορῶντα (39) Εαυτὸν ἀγγέλω, etc. Sic recte habet co- (40) Codex uterque, λήσεται. Editio Oxon., λή (44) Πραγματευομένοις συνέρχωνται. Lego cum (42) Uterque codex ms., ἐὰν ἔρχησθε. Editio (45) Ναούς. Lego cum Bentleio, λαούς. (44) Εὐλαβέστερον. Sic uterque codes ms. (45) Uterque ms. codex, εναργώς. Editio ΟxoΝ.,

ρίνθῳ, οὐκ ἀπογνωστέον οὕτω καὶ τοὺς ἐξεληλυθότας μαχαρίους φθάνειν τῷ πνεύματι, τάχα μᾶλλον τοῦ ὄντος ἐν τῷ σώματι, ἐπὶ τὰς ἐκκλησίας. Διόπερ ου καταφρονητέον τῶν ἐν αὐταῖς εὐχῶν, ὡς ἐξαίρετόν τι ἐχουσῶν τῷ γνησίως συνερχομένῳ αὐτῶν. Ὥσπερ δὲ δύναμις Ἰησοῦ, καὶ τὸ πνεῦμα Παύλου καὶ τῶν ὁμοίων, καὶ οἱ παρεμβάλλοντες ἑκάστου τῶν ἁγίων κύκλῳ ἄγγελοι Κυρίου συνοδεύουσι, καὶ συνέρχονται τοῖς γνησίως συναθροιζομένοις· οὕτω στοχαστέον, μήποτε, ἐὰν ἁγίου ἀγγέλου ἀνάξιός τις ᾖ, ἑαυτὸν ἀγγέλῳ (59) διαβόλῳ παραδῷ δι' ὧν ἁμαρτάνων πα ρανομεῖ· ὅτι ὁ τοιοῦτος, σπανίων μὲν τῶν ὁμοίων αὐτῷ τυγχανόντων, οὐκ ἐπιπολὺ λήσεται (40) της Λ θίων. Καὶ εἰ δ ἔτι τὸ σῶμα περικείμενος Παύλος συνάρασθαι νενόμικε τῷ ἑαυτοῦ πνεύματι ἐν τῇ Κα Β τῶν ἀγγέλων προνοίας, ὑπηρεσίᾳ τοῦ θείου βουλή ματος ἐπισκοποῦντος τὴν ἐκκλησίαν, φερούσης εἰς γνῶσιν τῶν πολλῶν τοῦ τοιούτου τὰ πταίσματα. Ἐὰν δὲ πλῆθος γενόμενοι οἱ τοιοῦτοι καθ' ἑταιρείας ἀνθρωπικὰς, καὶ σωματικώτερόν τι πραγματευομέ νοις συνέρχωνται (41), οὐκ ἐπισκοπηθήσονται· ὅπερ δηλοῦται ἐν τῷ Ησαία, τοῦ Κυρίου λέγοντος· Οὐδὲ ἐὰν ἔρχησθε (42) ὀρθῆναι μοι. Αποστρέψω μέρο φησί, τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· τάχα γὰρ ἀντὶ τῆς προειρημένης διπλῆς συντά- ξεως ἀνθρώπων ἁγίων καὶ μακαρίων ἀγγέλων, πά- λιν διπλή γίνεται ἐπὶ τὸ αὐτὸ σύνοδος ἀνθρώπων ἀσεβῶν καὶ πονηρῶν ἀγγέλων· καὶ λέγοιτο ἂν ἐπὶ τῆς τῶν τοιούτων συναγωγῆς ὑπό τε τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ ἱερῶν ἀνθρώπων· Οὐκ ἐκάθισα μετὰ σινε- δρίου ματαιότητος, καὶ μετὰ παρανομούντων οὐ μὴ εἰσέλθω· ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων, καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω. Διὰ τοῦτο οἶμαι καὶ τοὺς ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ ἐν πλείοσιν ἁμαρτήμασι γεγενημένους υποχειρίους γεγονέναι τοῖς ἐχθροῖς, τῷ καταλελείφθαι τοὺς καταλι- πόντας τὸν νόμον ναούς (43) ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν ὑπερασπιζόντων ἀγγέλων, καὶ τῆς σωτηρίας τῶν ἁγίων ἀνθρώπων. Οὕτω γὰρ καὶ ὅλα ἀθροίσματά ποτε καταλείπεται ἐμπεσεῖν εἰς πειρασμούς, ἵνα καὶ ὁ δοκοῦσιν ἔχειν, ἀρθῇ ἀπ' αὐτῶν· ὁμοίως τῇ κατηραμένη συκῇ καὶ ἐκ ῥιζῶν ἀρθείσῃ διὰ τὸ μὴ δεδωκέναι τῷ Ἰησοῦ πεινῶντι καρπόν, ξηραινόμενοι, καὶ εἴ τι εἶχον ὀλίγον ζωτικῆς κατὰ τὴν πίστιν δυνάμεως ἀπολλύντες. Ταῦτα δέ μοι ἀναγκαίως εἰρῆσθαι φαίνεται τόπον εὐχῆς ἐξετάζοντι, καὶ τὸ ἐξαί- ρετον ὡς ἐν τόπῳ παριστάντι ἐπὶ τῆς τῶν ἁγίων καὶ εὐλαβέστερον (44) ἐπὶ τὸ αὐτὸ τῇ ἐκκλησίᾳ γινομένων συνελεύσεως. καὶ ἐπὶ τῷ ἑαυτὸν ἀγγέλων διαβόλω δι' ὧν ἁμαρτάνει καὶ Θεοῦ καταφρονῶν παρανομεί. σηται. πραγματευόμενοι συνέρχωνται. συνέρ χωνται, συνέρχονται, ευχεσθαι δεῖ, ὀλίγα λεκτέον. Τεσσάρων δὲ ὄντων κλιμάτων, τοῦ τε πρὸς ἄρκτον, καὶ μεσημβρίαν, καὶ τοῦ πρὸς δύσιν, καὶ ἀνατολὴν, τίς οὐκ ἂν αὐτόθεν ὁμολογήσαι τὰ πρὸς ἀνατολὴν ἐνεργῶς (45) ἐμφαί νειν τὸ δεῖν ἐκεῖ νεύοντας συμβολικῶς, ὡς τῆς ψυ χῆς ἐνορώσης τῇ τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς ἀνατολῇ, 18. το Οχοη., ἂν ἔρχησθε. . εὐλαβέστ ρων. ἐνεργῶς. • ORIGENIS ་ euain attendendum est ne si quis angelo sancto indignus sit, is seipsum angelo diabolo tradat pec- cando et iniqua agendo. Qui enim talis erit, si qui- fem paucos habeat sui similes, non diu angelorum effugiet providentiam quæ divinæ voluntati eccle- siæ invigilanti ministrantes, istius errores in com- munem efferent notitiam. At si plurimi ejusmodi convenerint more humanarum societalum, corpo- reisque magis de rebus tractantes cocant, non re- spicientur a Deo Quod in Isaia declaratur dicente Domino: Neque si veniatis ut appareatis mihi; avertam enim, inquit, oculos meos a vobis; el si multiplicetis orationem, non exaudiam vos Forsan enim pro illo duplici quod diximus agmine hominum sanctorum et beatorum angelorum, item rum duplex fit in unum conventus impiorum ho- minum et malorum angelorum, de quo conventu a sanctis angelis et piis hominibus dici possit: Non sedi cum consilio vanitatis et cum iniqua gerentibus non introibo. Odio habui ecclesiam malignantium el cum impiis non sedebo 6ª. Hac de causa puto populos illos qui in Jerusalem et in omni Judæa legem re- liquerant, multis oneratos peccatis sub inimicorum manum missos esse, quod a Deo derelicti essent, et a protegentibus angelis, et destituti sanctorum ho- nuinum auxilio. Sic enim integra nonnunquam congregationes in tentationes incidere permittun- tur, ut etiam quod videntur habere, auferatur ab eis", et ad instar ficus maledictæ et a radicibus evulsæ, quod esurienti Christo fructum non de- C derit, arefiant, et si paululum quid vivificæ per fi- dem virtutis habuerint, ea priventur. Hæc mihi necessario dixisse videor locum orationis excutiens, præcipuumque statuens esse locum sanctorum conventum pie simul in ecclesiam coeuntium. orandum sit, pauca dicenda sunt. Cum autem qua- tuor sint partes, ad septentrionem, ad meridiem, ad occasum, et ad ortum, quis non statim fateatur ortum perspicue indicare, illuc nos symbolice con- versos, anima veri luminis ortum veluti respiciente, orare debere. Quod si quis in quamvis partem Isa. 1, 12, 15. Psal. xxv, 4. Luc. viii, des Colbertinus; Cantabrigiensis autem, Bentleio, Pro editio Oxoniensis habet, Marc. XI, male. 20. Editis autem Oxoniensis in textu habet 32. Jam de parte mundi in quam respiciendo » Ηδη δὲ καὶ περὶ τοῦ κλίματος εἰς ὅ ἀφορῶντα (39) Εαυτὸν ἀγγέλω, etc. Sic recte habet co- (40) Codex uterque, λήσεται. Editio Oxon., λή (44) Πραγματευομένοις συνέρχωνται. Lego cum (42) Uterque codex ms., ἐὰν ἔρχησθε. Editio (45) Ναούς. Lego cum Bentleio, λαούς. (44) Εὐλαβέστερον. Sic uterque codes ms. (45) Uterque ms. codex, εναργώς. Editio ΟxoΝ.,

ποιεῖσθαι τὰς εὐχάς; Ἐὰν δέ τις σπουδήποτε τῶν ἡ θυρῶν τοῦ οἴκου νευουσῶν βούληται (46) μᾶλλον κατὰ τὸ ἀνεῳγὸς τῆς οἰκίας προσφέρειν τὰς ἐντεύξεις, λέγων τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν ὄψιν ἔχειν τι μᾶλλον προσ- καλούμενον ἐφ' ἑαυτὴν (47) τῆς ἐπὶ τὸν τοῖχον ἐπι- βλέψεως, εἰ τύχοιεν μὴ διανεωγότα τοῦ οἴκου τὰ πρὸς ἀνατολάς· λεκτέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι θέσει τῶν οἰκοδομημάτων ἀνθρώπων κατὰ τάδε τὰ κλίματα ἢ τάδε διανοιγομένων, φύσει δὲ τῆς ἀνατολῆς (48) τῶν λοιπῶν προκεκριμένης κλιμάτων, τὸ φύσει τοῦ θέτει προτακτέον. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἐν πεδίῳ εὔξασθαι βουλόμενος, τί μᾶλλον κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐπ' ἀνα- τολὰς (49), ἢ ἐπὶ δύσιν προσεύξεται; Εἰ δὲ ἐκεῖ προ- κριτέον τὰς ἀνατολὰς κατὰ τὸ εὔλογον, διὰ τί τοῦτο Δοκεῖ δέ μοι, ἔτι περὶ τῶν τόπων τῆς εὐχῆς δια- λαθόντα, οὕτω καταπαῦσαι τὸν λόγον. Τέσσαρες δή μοι τόποι υπογραπτέοι φαίνονται, οὓς εὗρον διεσκε- δασμένους ἐν ταῖς Γραφαῖς, καὶ σωματοποιητέον ἑκάστῳ κατὰ τούτους εὐχήν. Εἰσὶ δὲ οἱ τόποι ο τα (50) - Κατά δύναμιν δοξολογίας ἐν τῇ ἀρχῇ καὶ τῷ προοιμίῳ τῆς εὐχῆς λεκτέον τοῦ Θεοῦ διὰ Χρι στοῦ συνδοξολογουμένου ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι συν υμνουμένῳ (51). Καὶ μετὰ τοῦτο τακτέον ἑκάστῳ λεται. προσκαλούμενον ἐφ' ἑαυτῷ, προκαλούμενον ἐφ' ἑαυτήν. η Ἐπεὶ δὲ γενεθλίου ἡμέρας εἰκὼν ἡ ἀνατολή, κἀκεῖθεν τὸ φῶς αὔξεται ἐκ σκότους λάμ ψαν τὸ πρῶτον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐν ἀγνοία κυλινδουμέ νοις ἀνέτειλε γνώσεως ἀληθείας ἡμέρα κατὰ λόγον τοῦ ἡλίου, πρὸς τὴν ἑωθινὴν ἀνατολὴν αἱ εὐχαί. Τὸ δὲ ἔθος, παρ' ὧν εἴληφεν ἡ Ἐκκλησία τὸ εύχεσθαι, παρὰ τούτων εἰληφέναι καὶ τὸ ποῦ εἶχε σθαι· τοῦτο δὲ παρὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Ροττὸ α Τάς τε ὄψεις καὶ ὅλον τὸ σῶμα πρὸς τὴν ἕω στάντες, ἐπὰν θεάσωνται τὸν ἥλιον ἀνίσχον- τα, τὰς χεῖρας ἀνατείναντες εἰς οὐρανὸν, εὐημερίαν καὶ ἀλήθειαν ἐπεύχονται, καὶ ὀξυωπίαν λογισμού. οὐ πανταχοῦ ποιητέον; Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. Ανάσχωμεν τὰς καρδίας. "Αξιον καὶ δίκαιον σὲ ὑμνεῖν, σὲ εὐλο γεῖν, σὲ αἰνεῖν, σὲ εὐχαριστεῖν, σὲ προσκυνεῖν. Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἄξιος, οι Ού- δεὶς ἄξιος τῶν συνδεδεμένων ταῖς σαρκικαῖς ἐπιθυ- μίαις, εἰ Ο Θεὸς ἡμῶν, ἅνες, ἄφες, συγχώρησον. αἰτήσεις, Κύριε, ἐλέησον, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Σοὶ πρέπει καὶ ἐποφείλεται ἡ παρὰ πάντων ἡμῶν δοξολογία, τιμὴ καὶ προσκύ νησις καὶ εὐχαριστία τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεί. Σὺ ὁ ἁγιασμὸς ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Γἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. συνυμνουμένου. εὐχα ριστίας τε κοινὰς ὑπὲρ τῶν εἰς πάντας εὐεργεσιῶν καὶ ὧν ἰδίᾳ τέτευχεν. εὐχαριστίας τε κοινές προς πολλούς ευεργεσίας LIBELLUS DE ORATIONE. obversis domus ostiis, illac malit qua sedics palent Editio Οxon., male. Bentleius legit, B versus Orientem habendis Clemens Alexandrinus Strom. vi ait: c Quoniam autem diei natalis imago est Oriens, alque illinc quoque lux augetur, quæ primum illuxit ex le. nebris; iisque qui volutantur in ignoratione exortus est dies cognitionis veritatis, quemadmodum sol ori- tur, ideo ad ortum matutinum habentur preces. lem auctor Quest. et respons. ad orthodoxos, resp. 118, postquain usum precandi versus Orientem retulit, inferi : quibus orationem Ecclesia accepit, ab eisdem quoque ubi orare soleat, consuetudinem accepit, a sanctis nimirum apostolis. Vide Constit. apost. lib. 11, cap. 57, Basilium De Spiritu sancto, cap. 27, Chrysosto- mum ad Danielis vi, 10, Pseudo-Origenem ad Jobi earum quæ ad Antiochum inscribuntur, Germanum Constantinopolitanum in Theoria mystica post ini- tium, Joannem Damascenum Orthodoxæ fidei lib. i, cap. 13, Gregentium, Disputationis cum Judeo fol. 61, et auctorem libri De divinis officiis apud Alcuinum cap. 39. Observari praeterea velim Thera- peutas, de quibus Philo in libro De vita contempla- tiva, hane precandi versus orientem consuetudi- nem habuisse : Verso ad auroram vultu totoque corpore, quampri- mum solem orientem aspiciunt, felicem diem et veri- tatem, perspicacemque mentem sibi comprecantur. editione Oxoniensi, sed reperiuntur in codice ma- uuscripto Cantabrigiensi. D preces offerre, dicatque coli prospectum habere nescio quid quod magis ad se provocet, quam ob- jectum parietem, si quando ostium domus orientem non respiciat; respondendum hominum instituto in hanc vel in illam mundi partem, ædificia patere; natura autem orientem reliquis præstare cœli par- tibus; quare quod natura est, ei quod est ex instituto præponendum. Alioqui qui in campo vult orare, quid est juxta illam rationem cur ad orien- tem potius quam ad occidentem oret? Sin ibi orien- tem præponi ratio postulat, cur non id ubique fa- ciendum? Ac de his hactenus. finem arbitror dicendi faciendum. Videntur autem mili quatuor describendæ partes quas dispersas in Scripturis reperi, et ad illarum exemplum oratio unicuique in unum corpus redigenda. Sunt autem hæ partes ejusmodi. Pro viribus in principio atque exordio orationis gloria reddenda est Deo per Chri- stum conglorificatum in sancto Spiritu collaudato. Postea collocare quivis debet gratiarum actiones bus, quæ loca, rhetorum more, appellat Origenes, partes maxime conspicuæ officiorum sacrorum Ec- clesiæ veteris contineri videntur. Hæc, pro more suo, Scripturarum testimoniis illustrat, et privatas etiam preces ad ea exigendas suadet Adamantius. Si quis vero vetustissimas Ecclesiæ tam Orientalis quam Occidentalis missas sive liturgias evolverit, in subsidium sumptis earum enarratoribus, Dio- nysis Areopagita, auctore Constitut. apostolic. et Cyrillo calechista, deprehendet in primo miss in- troitu trisagium, hymnum cherubicum, aut ange- licum (quæ certe ad doxologiam sunt referenda), sibi occursura. In canonis item exordio conspi- cietur nobilis acclamatio eucharistica, Sur- sum corda, Habemus ad Dominum. Dignum et ju- stum est, etc. Quam formulam in Ecclesia meri- dionali, sive Africana, pariter obtinuisse, auctor est omni exceptione major Cyprianus. Exo:nolo gesim repræsentabunt verba illa quæ sequuntur, maxime solemnia : Non sumus digni, etc. Accedunt sive litaniæ pro omnium fidelium variis necessitati- bus, in quibus subinde reperitur aut Domine, miserere nostri, et exaudi nos, Domine. Quorum omnium clausula repetita doxologia, Gloria in excelsis Deo, etc., et Gratias tibi agimus, Pater, etc. lec sive casu juxta contigerint, vel ab Ecclesiæ primordiis pari ubique consensu fuerint recepta, judicet lector. EDIT. OXON. Ibidem codex clbertinus, Cantabrigiensis autem, (46) lidlem mss., βούληται. Editio Oron., βού- (47) lidlem mss., προσκαλούμενον ἐφ' ἑαυτήν. (48) Φύσει δὲ τῆς ἀνατολῆς, etc. De precibus 1. uu, ementitum similiter Athanasium quast. 37, (49) Τὸν λόγον ἐπ' ἀνατολάς. He desunt in 33. De partibus orationis cum adhuc tractavero, (50) Εἰσὶ δὲ οἱ τόποι οὗτοι. His quatuor capiti- (51) Codex uterque, συνυμνουμένῳ. Editio Oxon.,

ποιεῖσθαι τὰς εὐχάς; Ἐὰν δέ τις σπουδήποτε τῶν ἡ θυρῶν τοῦ οἴκου νευουσῶν βούληται (46) μᾶλλον κατὰ τὸ ἀνεῳγὸς τῆς οἰκίας προσφέρειν τὰς ἐντεύξεις, λέγων τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν ὄψιν ἔχειν τι μᾶλλον προσ- καλούμενον ἐφ' ἑαυτὴν (47) τῆς ἐπὶ τὸν τοῖχον ἐπι- βλέψεως, εἰ τύχοιεν μὴ διανεωγότα τοῦ οἴκου τὰ πρὸς ἀνατολάς· λεκτέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι θέσει τῶν οἰκοδομημάτων ἀνθρώπων κατὰ τάδε τὰ κλίματα ἢ τάδε διανοιγομένων, φύσει δὲ τῆς ἀνατολῆς (48) τῶν λοιπῶν προκεκριμένης κλιμάτων, τὸ φύσει τοῦ θέτει προτακτέον. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἐν πεδίῳ εὔξασθαι βουλόμενος, τί μᾶλλον κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐπ' ἀνα- τολὰς (49), ἢ ἐπὶ δύσιν προσεύξεται; Εἰ δὲ ἐκεῖ προ- κριτέον τὰς ἀνατολὰς κατὰ τὸ εὔλογον, διὰ τί τοῦτο Δοκεῖ δέ μοι, ἔτι περὶ τῶν τόπων τῆς εὐχῆς δια- λαθόντα, οὕτω καταπαῦσαι τὸν λόγον. Τέσσαρες δή μοι τόποι υπογραπτέοι φαίνονται, οὓς εὗρον διεσκε- δασμένους ἐν ταῖς Γραφαῖς, καὶ σωματοποιητέον ἑκάστῳ κατὰ τούτους εὐχήν. Εἰσὶ δὲ οἱ τόποι ο τα (50) - Κατά δύναμιν δοξολογίας ἐν τῇ ἀρχῇ καὶ τῷ προοιμίῳ τῆς εὐχῆς λεκτέον τοῦ Θεοῦ διὰ Χρι στοῦ συνδοξολογουμένου ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι συν υμνουμένῳ (51). Καὶ μετὰ τοῦτο τακτέον ἑκάστῳ λεται. προσκαλούμενον ἐφ' ἑαυτῷ, προκαλούμενον ἐφ' ἑαυτήν. η Ἐπεὶ δὲ γενεθλίου ἡμέρας εἰκὼν ἡ ἀνατολή, κἀκεῖθεν τὸ φῶς αὔξεται ἐκ σκότους λάμ ψαν τὸ πρῶτον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐν ἀγνοία κυλινδουμέ νοις ἀνέτειλε γνώσεως ἀληθείας ἡμέρα κατὰ λόγον τοῦ ἡλίου, πρὸς τὴν ἑωθινὴν ἀνατολὴν αἱ εὐχαί. Τὸ δὲ ἔθος, παρ' ὧν εἴληφεν ἡ Ἐκκλησία τὸ εύχεσθαι, παρὰ τούτων εἰληφέναι καὶ τὸ ποῦ εἶχε σθαι· τοῦτο δὲ παρὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Ροττὸ α Τάς τε ὄψεις καὶ ὅλον τὸ σῶμα πρὸς τὴν ἕω στάντες, ἐπὰν θεάσωνται τὸν ἥλιον ἀνίσχον- τα, τὰς χεῖρας ἀνατείναντες εἰς οὐρανὸν, εὐημερίαν καὶ ἀλήθειαν ἐπεύχονται, καὶ ὀξυωπίαν λογισμού. οὐ πανταχοῦ ποιητέον; Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. Ανάσχωμεν τὰς καρδίας. "Αξιον καὶ δίκαιον σὲ ὑμνεῖν, σὲ εὐλο γεῖν, σὲ αἰνεῖν, σὲ εὐχαριστεῖν, σὲ προσκυνεῖν. Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἄξιος, οι Ού- δεὶς ἄξιος τῶν συνδεδεμένων ταῖς σαρκικαῖς ἐπιθυ- μίαις, εἰ Ο Θεὸς ἡμῶν, ἅνες, ἄφες, συγχώρησον. αἰτήσεις, Κύριε, ἐλέησον, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Σοὶ πρέπει καὶ ἐποφείλεται ἡ παρὰ πάντων ἡμῶν δοξολογία, τιμὴ καὶ προσκύ νησις καὶ εὐχαριστία τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεί. Σὺ ὁ ἁγιασμὸς ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Γἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. συνυμνουμένου. εὐχα ριστίας τε κοινὰς ὑπὲρ τῶν εἰς πάντας εὐεργεσιῶν καὶ ὧν ἰδίᾳ τέτευχεν. εὐχαριστίας τε κοινές προς πολλούς ευεργεσίας LIBELLUS DE ORATIONE. obversis domus ostiis, illac malit qua sedics palent Editio Οxon., male. Bentleius legit, B versus Orientem habendis Clemens Alexandrinus Strom. vi ait: c Quoniam autem diei natalis imago est Oriens, alque illinc quoque lux augetur, quæ primum illuxit ex le. nebris; iisque qui volutantur in ignoratione exortus est dies cognitionis veritatis, quemadmodum sol ori- tur, ideo ad ortum matutinum habentur preces. lem auctor Quest. et respons. ad orthodoxos, resp. 118, postquain usum precandi versus Orientem retulit, inferi : quibus orationem Ecclesia accepit, ab eisdem quoque ubi orare soleat, consuetudinem accepit, a sanctis nimirum apostolis. Vide Constit. apost. lib. 11, cap. 57, Basilium De Spiritu sancto, cap. 27, Chrysosto- mum ad Danielis vi, 10, Pseudo-Origenem ad Jobi earum quæ ad Antiochum inscribuntur, Germanum Constantinopolitanum in Theoria mystica post ini- tium, Joannem Damascenum Orthodoxæ fidei lib. i, cap. 13, Gregentium, Disputationis cum Judeo fol. 61, et auctorem libri De divinis officiis apud Alcuinum cap. 39. Observari praeterea velim Thera- peutas, de quibus Philo in libro De vita contempla- tiva, hane precandi versus orientem consuetudi- nem habuisse : Verso ad auroram vultu totoque corpore, quampri- mum solem orientem aspiciunt, felicem diem et veri- tatem, perspicacemque mentem sibi comprecantur. editione Oxoniensi, sed reperiuntur in codice ma- uuscripto Cantabrigiensi. D preces offerre, dicatque coli prospectum habere nescio quid quod magis ad se provocet, quam ob- jectum parietem, si quando ostium domus orientem non respiciat; respondendum hominum instituto in hanc vel in illam mundi partem, ædificia patere; natura autem orientem reliquis præstare cœli par- tibus; quare quod natura est, ei quod est ex instituto præponendum. Alioqui qui in campo vult orare, quid est juxta illam rationem cur ad orien- tem potius quam ad occidentem oret? Sin ibi orien- tem præponi ratio postulat, cur non id ubique fa- ciendum? Ac de his hactenus. finem arbitror dicendi faciendum. Videntur autem mili quatuor describendæ partes quas dispersas in Scripturis reperi, et ad illarum exemplum oratio unicuique in unum corpus redigenda. Sunt autem hæ partes ejusmodi. Pro viribus in principio atque exordio orationis gloria reddenda est Deo per Chri- stum conglorificatum in sancto Spiritu collaudato. Postea collocare quivis debet gratiarum actiones bus, quæ loca, rhetorum more, appellat Origenes, partes maxime conspicuæ officiorum sacrorum Ec- clesiæ veteris contineri videntur. Hæc, pro more suo, Scripturarum testimoniis illustrat, et privatas etiam preces ad ea exigendas suadet Adamantius. Si quis vero vetustissimas Ecclesiæ tam Orientalis quam Occidentalis missas sive liturgias evolverit, in subsidium sumptis earum enarratoribus, Dio- nysis Areopagita, auctore Constitut. apostolic. et Cyrillo calechista, deprehendet in primo miss in- troitu trisagium, hymnum cherubicum, aut ange- licum (quæ certe ad doxologiam sunt referenda), sibi occursura. In canonis item exordio conspi- cietur nobilis acclamatio eucharistica, Sur- sum corda, Habemus ad Dominum. Dignum et ju- stum est, etc. Quam formulam in Ecclesia meri- dionali, sive Africana, pariter obtinuisse, auctor est omni exceptione major Cyprianus. Exo:nolo gesim repræsentabunt verba illa quæ sequuntur, maxime solemnia : Non sumus digni, etc. Accedunt sive litaniæ pro omnium fidelium variis necessitati- bus, in quibus subinde reperitur aut Domine, miserere nostri, et exaudi nos, Domine. Quorum omnium clausula repetita doxologia, Gloria in excelsis Deo, etc., et Gratias tibi agimus, Pater, etc. lec sive casu juxta contigerint, vel ab Ecclesiæ primordiis pari ubique consensu fuerint recepta, judicet lector. EDIT. OXON. Ibidem codex clbertinus, Cantabrigiensis autem, (46) lidlem mss., βούληται. Editio Oron., βού- (47) lidlem mss., προσκαλούμενον ἐφ' ἑαυτήν. (48) Φύσει δὲ τῆς ἀνατολῆς, etc. De precibus 1. uu, ementitum similiter Athanasium quast. 37, (49) Τὸν λόγον ἐπ' ἀνατολάς. He desunt in 33. De partibus orationis cum adhuc tractavero, (50) Εἰσὶ δὲ οἱ τόποι οὗτοι. His quatuor capiti- (51) Codex uterque, συνυμνουμένῳ. Editio Oxon.,

ποιεῖσθαι τὰς εὐχάς; Ἐὰν δέ τις σπουδήποτε τῶν ἡ θυρῶν τοῦ οἴκου νευουσῶν βούληται (46) μᾶλλον κατὰ τὸ ἀνεῳγὸς τῆς οἰκίας προσφέρειν τὰς ἐντεύξεις, λέγων τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν ὄψιν ἔχειν τι μᾶλλον προσ- καλούμενον ἐφ' ἑαυτὴν (47) τῆς ἐπὶ τὸν τοῖχον ἐπι- βλέψεως, εἰ τύχοιεν μὴ διανεωγότα τοῦ οἴκου τὰ πρὸς ἀνατολάς· λεκτέον πρὸς αὐτὸν, ὅτι θέσει τῶν οἰκοδομημάτων ἀνθρώπων κατὰ τάδε τὰ κλίματα ἢ τάδε διανοιγομένων, φύσει δὲ τῆς ἀνατολῆς (48) τῶν λοιπῶν προκεκριμένης κλιμάτων, τὸ φύσει τοῦ θέτει προτακτέον. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἐν πεδίῳ εὔξασθαι βουλόμενος, τί μᾶλλον κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐπ' ἀνα- τολὰς (49), ἢ ἐπὶ δύσιν προσεύξεται; Εἰ δὲ ἐκεῖ προ- κριτέον τὰς ἀνατολὰς κατὰ τὸ εὔλογον, διὰ τί τοῦτο Δοκεῖ δέ μοι, ἔτι περὶ τῶν τόπων τῆς εὐχῆς δια- λαθόντα, οὕτω καταπαῦσαι τὸν λόγον. Τέσσαρες δή μοι τόποι υπογραπτέοι φαίνονται, οὓς εὗρον διεσκε- δασμένους ἐν ταῖς Γραφαῖς, καὶ σωματοποιητέον ἑκάστῳ κατὰ τούτους εὐχήν. Εἰσὶ δὲ οἱ τόποι ο τα (50) - Κατά δύναμιν δοξολογίας ἐν τῇ ἀρχῇ καὶ τῷ προοιμίῳ τῆς εὐχῆς λεκτέον τοῦ Θεοῦ διὰ Χρι στοῦ συνδοξολογουμένου ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι συν υμνουμένῳ (51). Καὶ μετὰ τοῦτο τακτέον ἑκάστῳ λεται. προσκαλούμενον ἐφ' ἑαυτῷ, προκαλούμενον ἐφ' ἑαυτήν. η Ἐπεὶ δὲ γενεθλίου ἡμέρας εἰκὼν ἡ ἀνατολή, κἀκεῖθεν τὸ φῶς αὔξεται ἐκ σκότους λάμ ψαν τὸ πρῶτον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐν ἀγνοία κυλινδουμέ νοις ἀνέτειλε γνώσεως ἀληθείας ἡμέρα κατὰ λόγον τοῦ ἡλίου, πρὸς τὴν ἑωθινὴν ἀνατολὴν αἱ εὐχαί. Τὸ δὲ ἔθος, παρ' ὧν εἴληφεν ἡ Ἐκκλησία τὸ εύχεσθαι, παρὰ τούτων εἰληφέναι καὶ τὸ ποῦ εἶχε σθαι· τοῦτο δὲ παρὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Ροττὸ α Τάς τε ὄψεις καὶ ὅλον τὸ σῶμα πρὸς τὴν ἕω στάντες, ἐπὰν θεάσωνται τὸν ἥλιον ἀνίσχον- τα, τὰς χεῖρας ἀνατείναντες εἰς οὐρανὸν, εὐημερίαν καὶ ἀλήθειαν ἐπεύχονται, καὶ ὀξυωπίαν λογισμού. οὐ πανταχοῦ ποιητέον; Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. Ανάσχωμεν τὰς καρδίας. "Αξιον καὶ δίκαιον σὲ ὑμνεῖν, σὲ εὐλο γεῖν, σὲ αἰνεῖν, σὲ εὐχαριστεῖν, σὲ προσκυνεῖν. Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἄξιος, οι Ού- δεὶς ἄξιος τῶν συνδεδεμένων ταῖς σαρκικαῖς ἐπιθυ- μίαις, εἰ Ο Θεὸς ἡμῶν, ἅνες, ἄφες, συγχώρησον. αἰτήσεις, Κύριε, ἐλέησον, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Σοὶ πρέπει καὶ ἐποφείλεται ἡ παρὰ πάντων ἡμῶν δοξολογία, τιμὴ καὶ προσκύ νησις καὶ εὐχαριστία τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεί. Σὺ ὁ ἁγιασμὸς ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Γἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. συνυμνουμένου. εὐχα ριστίας τε κοινὰς ὑπὲρ τῶν εἰς πάντας εὐεργεσιῶν καὶ ὧν ἰδίᾳ τέτευχεν. εὐχαριστίας τε κοινές προς πολλούς ευεργεσίας LIBELLUS DE ORATIONE. obversis domus ostiis, illac malit qua sedics palent Editio Οxon., male. Bentleius legit, B versus Orientem habendis Clemens Alexandrinus Strom. vi ait: c Quoniam autem diei natalis imago est Oriens, alque illinc quoque lux augetur, quæ primum illuxit ex le. nebris; iisque qui volutantur in ignoratione exortus est dies cognitionis veritatis, quemadmodum sol ori- tur, ideo ad ortum matutinum habentur preces. lem auctor Quest. et respons. ad orthodoxos, resp. 118, postquain usum precandi versus Orientem retulit, inferi : quibus orationem Ecclesia accepit, ab eisdem quoque ubi orare soleat, consuetudinem accepit, a sanctis nimirum apostolis. Vide Constit. apost. lib. 11, cap. 57, Basilium De Spiritu sancto, cap. 27, Chrysosto- mum ad Danielis vi, 10, Pseudo-Origenem ad Jobi earum quæ ad Antiochum inscribuntur, Germanum Constantinopolitanum in Theoria mystica post ini- tium, Joannem Damascenum Orthodoxæ fidei lib. i, cap. 13, Gregentium, Disputationis cum Judeo fol. 61, et auctorem libri De divinis officiis apud Alcuinum cap. 39. Observari praeterea velim Thera- peutas, de quibus Philo in libro De vita contempla- tiva, hane precandi versus orientem consuetudi- nem habuisse : Verso ad auroram vultu totoque corpore, quampri- mum solem orientem aspiciunt, felicem diem et veri- tatem, perspicacemque mentem sibi comprecantur. editione Oxoniensi, sed reperiuntur in codice ma- uuscripto Cantabrigiensi. D preces offerre, dicatque coli prospectum habere nescio quid quod magis ad se provocet, quam ob- jectum parietem, si quando ostium domus orientem non respiciat; respondendum hominum instituto in hanc vel in illam mundi partem, ædificia patere; natura autem orientem reliquis præstare cœli par- tibus; quare quod natura est, ei quod est ex instituto præponendum. Alioqui qui in campo vult orare, quid est juxta illam rationem cur ad orien- tem potius quam ad occidentem oret? Sin ibi orien- tem præponi ratio postulat, cur non id ubique fa- ciendum? Ac de his hactenus. finem arbitror dicendi faciendum. Videntur autem mili quatuor describendæ partes quas dispersas in Scripturis reperi, et ad illarum exemplum oratio unicuique in unum corpus redigenda. Sunt autem hæ partes ejusmodi. Pro viribus in principio atque exordio orationis gloria reddenda est Deo per Chri- stum conglorificatum in sancto Spiritu collaudato. Postea collocare quivis debet gratiarum actiones bus, quæ loca, rhetorum more, appellat Origenes, partes maxime conspicuæ officiorum sacrorum Ec- clesiæ veteris contineri videntur. Hæc, pro more suo, Scripturarum testimoniis illustrat, et privatas etiam preces ad ea exigendas suadet Adamantius. Si quis vero vetustissimas Ecclesiæ tam Orientalis quam Occidentalis missas sive liturgias evolverit, in subsidium sumptis earum enarratoribus, Dio- nysis Areopagita, auctore Constitut. apostolic. et Cyrillo calechista, deprehendet in primo miss in- troitu trisagium, hymnum cherubicum, aut ange- licum (quæ certe ad doxologiam sunt referenda), sibi occursura. In canonis item exordio conspi- cietur nobilis acclamatio eucharistica, Sur- sum corda, Habemus ad Dominum. Dignum et ju- stum est, etc. Quam formulam in Ecclesia meri- dionali, sive Africana, pariter obtinuisse, auctor est omni exceptione major Cyprianus. Exo:nolo gesim repræsentabunt verba illa quæ sequuntur, maxime solemnia : Non sumus digni, etc. Accedunt sive litaniæ pro omnium fidelium variis necessitati- bus, in quibus subinde reperitur aut Domine, miserere nostri, et exaudi nos, Domine. Quorum omnium clausula repetita doxologia, Gloria in excelsis Deo, etc., et Gratias tibi agimus, Pater, etc. lec sive casu juxta contigerint, vel ab Ecclesiæ primordiis pari ubique consensu fuerint recepta, judicet lector. EDIT. OXON. Ibidem codex clbertinus, Cantabrigiensis autem, (46) lidlem mss., βούληται. Editio Oron., βού- (47) lidlem mss., προσκαλούμενον ἐφ' ἑαυτήν. (48) Φύσει δὲ τῆς ἀνατολῆς, etc. De precibus 1. uu, ementitum similiter Athanasium quast. 37, (49) Τὸν λόγον ἐπ' ἀνατολάς. He desunt in 33. De partibus orationis cum adhuc tractavero, (50) Εἰσὶ δὲ οἱ τόποι οὗτοι. His quatuor capiti- (51) Codex uterque, συνυμνουμένῳ. Editio Oxon.,

Α εὐχαριστίας τε κοινὰς ὑπὲρ τῶν εἰς πάντας εὐερ γεσιῶν, καὶ ὧν ἰδίᾳ τέτευχεν ἀπὸ Θεοῦ. Μετὰ δὲ τὴν εὐχαριστίαν φαίνεται μοι πικρόν τινα δεῖν γινόμενον τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων κατήγορον ἐπὶ Θεοῦ, αἰτεῖν πρῶτον μὲν ἴασιν πρὸς τὸ ἀπαλλαγῆναι τῆς τὸ ἁμαρτάνειν ἐπιφερούσης ἕξεως, δεύτερον ἄφεσιν τῶν παρεληλυθότων. Μετὰ δὲ τὴν ἐξομολόγησιν τέταρτόν μοι συνάπτειν φαίνεται δεῖν, τὴν περὶ τῶν μεγάλων καὶ ἐπουρανίων αἴτησιν, ἰδίων τε καὶ καθολικῶν, καὶ περί τε οἰκείων καὶ φιλτάτων. Καὶ ἐπὶ πᾶσι τὴν εὐχὴν εἰς δοξολογίαν Θεοῦ διὰ Χριστοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύ ματι καταπαυστέον. Τούτους δὲ τοὺς τόπους, ὡς προείπομεν, διεσπαρμένους εὔρομεν ἐν ταῖς Γραφαῖς· τὸν μὲν τῆς δοξολογίας διὰ τούτων ἐν ἑκατοστῷ τρίτῳ ψαλμῷ· Κύριε ὁ Θεός μου ὡς ἐμεγαλύνθης Β σφόδρα, εξομολόγησιν καὶ μεγαλοπρέπειαν ἐνε δύσω, ὁ ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον, ὁ ἐκτεί- νων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέριν (52), ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· ὁ τιθεὶς νέφη τὴν ἐπί- βασιν αὐτοῦ· ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων ἀνέ· μων· ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα· ὁ 08- μελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς, οὐ κλιθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. "Αβυσσος, ὡς ἱμάτιον, τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ· ἐπὶ τῶν ὀρέων στήσονται ὕδατα. Ἀπὸ ἐπιτιμήσεώς σου φεύ- ξονται· ἀπὸ φωνῆς βροντῆς σου δειλιάσουσι· καὶ τὰ πλεῖστα δὲ τούτου τοῦ ψαλμοῦ δοξολογίαν περιέχει τοῦ Πατρός. Ενεστι δέ τινα ἑαυτῷ πλείονα αναλεγόμενον ὁρᾷν, ὡς ὁ τόπος (53) τῆς δοξολογίας πολλαχοῦ διέσπαρται. Τῆς δὲ εὐχαριστίας ἐκκείσθω τοῦτο παράδειγμα ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν κείμενον, μετὰ τὰς διὰ τοῦ Νάθαν πρὸς τὸν Δαυΐδ ἐπαγγελίας ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ ἐπαγγελλόμενον έκπλα- γέντος τὰς τοῦ Θεοῦ δωρεάς, καὶ εὐχαριστοῦντος ἐπ' αὐταῖς (54) διὰ τούτων· Τίς εἰμι ἐγώ, Κύριέ μου, Κύριε, καὶ τὶς ὁ οἶκός μου, ὅτι ἠγάπησάς με ἕως τούτων ; Καὶ κατεσμικρύνθην μικρὸν ἐνώ πιόν σου, Κύριέ μου, καὶ ἐλάλησας ὑπὲρ τοῦ οἰκου τοῦ δούλου σου εἰς μακράν. Οὗτος δὲ ὁ νόμος τοῦ ἀνθρώπου, Κύριέ μου, Κύριε. Καὶ τί προσθή σει Δαυίδ ἔτι τοῦ λαλῆσαι πρὸς σέ, καὶ νῦν σὺ οἶδας τὸν δοῦλον σου, Κύριε· διὰ τὸν δοῦλον σου πεποίηκας, καὶ κατὰ τὴν καρδίαν σου ἐποίησας πᾶσαν τὴν μεγαλωσύνην σου ταύτην γνωρίσαι τῷ δούλῳ σου, ἕνεκα τοῦ μεγαλυναί σε, Κύριέ μου Κύριε. Τῶν δὲ ἐξομολογήσεων παράδειγμα Ἀπὸ πασῶν τῶν ἀνομιῶν μου ῥῦσαί με· καὶ ἐν ἄλλοις· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οι μώλωπες μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου.. Έτα- λαιπώρησα καὶ κατεκάμφθην ἕως τέλους· ὅλην τὴν ἡμέραν σκυθρωπάζων ἐπορευόμην. Τῶν δὲ αἰτήσεων ἐν εἰκοστῷ ἑβδόμω ψαλμῷ· Μὴ συνελ- 7* προσάγοντας ἐπὶ τῆς εὐχαριστίας, καὶ ὧν ἰδίᾳ τέτ τευχών. δέρειν. ώστε τόπος. αὐτοῖ:. ORIGENIS communes pro pertinentibus ad omnes beneficiis, tum pro eis quæ privatim a Deo consecutus est. Post gratiarum actionem debere videtur suorum peccatorum amarus apud Deum accusator fieri ac petere primum medelam qua habitu ad peccandum impellente liberetur, deinde præteritorum remis- sionem. Post confessionem quarto mihi loco vi- detur adjungenda petitio magnarum et cœlestium rerum et pro se et pro omnibus et pro familiaribus et amicis. Ac super his omnibus oratio debet in glorificationem Dei per Christum in Spiritu sancto desinere. Hlas quas dixi partes dispersas in Seri- pturis invenimus; glorificationem his verbis in psalmo centesimo tertio : Domine Deus meus, ma- gnificatus es vehementer. Confessionem et decorem induisti, amictus lumine sicut vestimento, extendens cælum sicut pellem. Qui legit in aquis superiora ejus, qui ponit nubes ascensum suum, qui ambulat super pennas ventorum, qui facit angelos suos spi- ritus, et ministros suos ignem flagrantem; qui fundat terram super stabilitatem ejus; non inclina - bitur in sæculum saculi. Abyssus, sicut vestimentum, amictus ejus; super montes stabunt aquæ. Ab incre- patione tua fugient, a voce tonitrui tui formida- bunt *. Et maxima pars hujus psalini glorificatio- nem continet Patris. Licet cuivis plura sibi colli- gere, et videre quam multis in locis pars illa quæ ad glorificationem pertinet diffusa sit. Gratiarum actionis hoc sit exemplum in secundo Regum po- situm, a Davide post factas ei per Nathan promis- siones pronuntiatur, cum ad Dei dona stuperet, gratiasque pro eis referret his verbis: Quis sum ego, Domine mi, Domine, et quæ domus mea, quia dile- xisti me usque ad hæc? Et factus sum parvus parum coram te, Domine mi; et locutus es pro domo servi tui in longinquum. Hæc autem lex hominis, Domine mi, Domine. Et quid adjiciel ultra David loqui ad te? Et nunc nosti servum tuum, Domine; propter servum tuum fecisti; et secundum cor tuum fecisti omnem magnificentiam hunc ad notum faciendum servo tuo; ideo ut magnificares te, Domine mi, Do- nine 7. Confessionis exemplum : Ab omnibus ini- quitatibus meis erue me 13; et alibi: Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ a facie insipientiæ meæ. Miser factus sum et curvatus sum usque in finem; tota die contristatus ingrediebar ". Petitio- num in vigesimo septimo psalino : Ne simul trahas me cum peccatoribus; et cum operantibus iniqui- tatem ne perdas me 's, et si quid his est simile. Equum est antem incoeptam a glorificatione ora- tionem in glorificationem desinendo terminare, laudando et glorificando Patrem universorum, per Psal. ciit, XXVII, 3. 1-7. l Reg. vi, 18.22. Psal. xxxv, 6, 7. Psal. c C D Psal. xxxvIII, 9. (32) Codex mis. Cantabrig., δέριν. Editio Oron., (35) llem codex ms., ὡς ὁ τόπος. Editio Oro., (54) Idem codex ms., aútaïç. Editio Oxon.,

Α εὐχαριστίας τε κοινὰς ὑπὲρ τῶν εἰς πάντας εὐερ γεσιῶν, καὶ ὧν ἰδίᾳ τέτευχεν ἀπὸ Θεοῦ. Μετὰ δὲ τὴν εὐχαριστίαν φαίνεται μοι πικρόν τινα δεῖν γινόμενον τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων κατήγορον ἐπὶ Θεοῦ, αἰτεῖν πρῶτον μὲν ἴασιν πρὸς τὸ ἀπαλλαγῆναι τῆς τὸ ἁμαρτάνειν ἐπιφερούσης ἕξεως, δεύτερον ἄφεσιν τῶν παρεληλυθότων. Μετὰ δὲ τὴν ἐξομολόγησιν τέταρτόν μοι συνάπτειν φαίνεται δεῖν, τὴν περὶ τῶν μεγάλων καὶ ἐπουρανίων αἴτησιν, ἰδίων τε καὶ καθολικῶν, καὶ περί τε οἰκείων καὶ φιλτάτων. Καὶ ἐπὶ πᾶσι τὴν εὐχὴν εἰς δοξολογίαν Θεοῦ διὰ Χριστοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύ ματι καταπαυστέον. Τούτους δὲ τοὺς τόπους, ὡς προείπομεν, διεσπαρμένους εὔρομεν ἐν ταῖς Γραφαῖς· τὸν μὲν τῆς δοξολογίας διὰ τούτων ἐν ἑκατοστῷ τρίτῳ ψαλμῷ· Κύριε ὁ Θεός μου ὡς ἐμεγαλύνθης Β σφόδρα, εξομολόγησιν καὶ μεγαλοπρέπειαν ἐνε δύσω, ὁ ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον, ὁ ἐκτεί- νων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέριν (52), ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· ὁ τιθεὶς νέφη τὴν ἐπί- βασιν αὐτοῦ· ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων ἀνέ· μων· ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα· ὁ 08- μελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς, οὐ κλιθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. "Αβυσσος, ὡς ἱμάτιον, τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ· ἐπὶ τῶν ὀρέων στήσονται ὕδατα. Ἀπὸ ἐπιτιμήσεώς σου φεύ- ξονται· ἀπὸ φωνῆς βροντῆς σου δειλιάσουσι· καὶ τὰ πλεῖστα δὲ τούτου τοῦ ψαλμοῦ δοξολογίαν περιέχει τοῦ Πατρός. Ενεστι δέ τινα ἑαυτῷ πλείονα αναλεγόμενον ὁρᾷν, ὡς ὁ τόπος (53) τῆς δοξολογίας πολλαχοῦ διέσπαρται. Τῆς δὲ εὐχαριστίας ἐκκείσθω τοῦτο παράδειγμα ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν κείμενον, μετὰ τὰς διὰ τοῦ Νάθαν πρὸς τὸν Δαυΐδ ἐπαγγελίας ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ ἐπαγγελλόμενον έκπλα- γέντος τὰς τοῦ Θεοῦ δωρεάς, καὶ εὐχαριστοῦντος ἐπ' αὐταῖς (54) διὰ τούτων· Τίς εἰμι ἐγώ, Κύριέ μου, Κύριε, καὶ τὶς ὁ οἶκός μου, ὅτι ἠγάπησάς με ἕως τούτων ; Καὶ κατεσμικρύνθην μικρὸν ἐνώ πιόν σου, Κύριέ μου, καὶ ἐλάλησας ὑπὲρ τοῦ οἰκου τοῦ δούλου σου εἰς μακράν. Οὗτος δὲ ὁ νόμος τοῦ ἀνθρώπου, Κύριέ μου, Κύριε. Καὶ τί προσθή σει Δαυίδ ἔτι τοῦ λαλῆσαι πρὸς σέ, καὶ νῦν σὺ οἶδας τὸν δοῦλον σου, Κύριε· διὰ τὸν δοῦλον σου πεποίηκας, καὶ κατὰ τὴν καρδίαν σου ἐποίησας πᾶσαν τὴν μεγαλωσύνην σου ταύτην γνωρίσαι τῷ δούλῳ σου, ἕνεκα τοῦ μεγαλυναί σε, Κύριέ μου Κύριε. Τῶν δὲ ἐξομολογήσεων παράδειγμα Ἀπὸ πασῶν τῶν ἀνομιῶν μου ῥῦσαί με· καὶ ἐν ἄλλοις· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οι μώλωπες μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου.. Έτα- λαιπώρησα καὶ κατεκάμφθην ἕως τέλους· ὅλην τὴν ἡμέραν σκυθρωπάζων ἐπορευόμην. Τῶν δὲ αἰτήσεων ἐν εἰκοστῷ ἑβδόμω ψαλμῷ· Μὴ συνελ- 7* προσάγοντας ἐπὶ τῆς εὐχαριστίας, καὶ ὧν ἰδίᾳ τέτ τευχών. δέρειν. ώστε τόπος. αὐτοῖ:. ORIGENIS communes pro pertinentibus ad omnes beneficiis, tum pro eis quæ privatim a Deo consecutus est. Post gratiarum actionem debere videtur suorum peccatorum amarus apud Deum accusator fieri ac petere primum medelam qua habitu ad peccandum impellente liberetur, deinde præteritorum remis- sionem. Post confessionem quarto mihi loco vi- detur adjungenda petitio magnarum et cœlestium rerum et pro se et pro omnibus et pro familiaribus et amicis. Ac super his omnibus oratio debet in glorificationem Dei per Christum in Spiritu sancto desinere. Hlas quas dixi partes dispersas in Seri- pturis invenimus; glorificationem his verbis in psalmo centesimo tertio : Domine Deus meus, ma- gnificatus es vehementer. Confessionem et decorem induisti, amictus lumine sicut vestimento, extendens cælum sicut pellem. Qui legit in aquis superiora ejus, qui ponit nubes ascensum suum, qui ambulat super pennas ventorum, qui facit angelos suos spi- ritus, et ministros suos ignem flagrantem; qui fundat terram super stabilitatem ejus; non inclina - bitur in sæculum saculi. Abyssus, sicut vestimentum, amictus ejus; super montes stabunt aquæ. Ab incre- patione tua fugient, a voce tonitrui tui formida- bunt *. Et maxima pars hujus psalini glorificatio- nem continet Patris. Licet cuivis plura sibi colli- gere, et videre quam multis in locis pars illa quæ ad glorificationem pertinet diffusa sit. Gratiarum actionis hoc sit exemplum in secundo Regum po- situm, a Davide post factas ei per Nathan promis- siones pronuntiatur, cum ad Dei dona stuperet, gratiasque pro eis referret his verbis: Quis sum ego, Domine mi, Domine, et quæ domus mea, quia dile- xisti me usque ad hæc? Et factus sum parvus parum coram te, Domine mi; et locutus es pro domo servi tui in longinquum. Hæc autem lex hominis, Domine mi, Domine. Et quid adjiciel ultra David loqui ad te? Et nunc nosti servum tuum, Domine; propter servum tuum fecisti; et secundum cor tuum fecisti omnem magnificentiam hunc ad notum faciendum servo tuo; ideo ut magnificares te, Domine mi, Do- nine 7. Confessionis exemplum : Ab omnibus ini- quitatibus meis erue me 13; et alibi: Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ a facie insipientiæ meæ. Miser factus sum et curvatus sum usque in finem; tota die contristatus ingrediebar ". Petitio- num in vigesimo septimo psalino : Ne simul trahas me cum peccatoribus; et cum operantibus iniqui- tatem ne perdas me 's, et si quid his est simile. Equum est antem incoeptam a glorificatione ora- tionem in glorificationem desinendo terminare, laudando et glorificando Patrem universorum, per Psal. ciit, XXVII, 3. 1-7. l Reg. vi, 18.22. Psal. xxxv, 6, 7. Psal. c C D Psal. xxxvIII, 9. (32) Codex mis. Cantabrig., δέριν. Editio Oron., (35) llem codex ms., ὡς ὁ τόπος. Editio Oro., (54) Idem codex ms., aútaïç. Editio Oxon.,