EXHORTATIO AD MARTYRIUM. MONITUM. εύσης με μετὰ ἁμαρτωλῶν, καὶ μετὰ ἐργαζομέ- Jesum Christum in sancto Spiritu, cui gloria in των ἀδικίαν μὴ συναπολέσῃς με· καὶ εἴ τι τούτοις secula. ὅμοιον. Εύλογον δὲ ἀρξάμενον ἀπὸ δοξολογίας εἰς δοξολογίαν καταλήγοντα καταπαύειν τὴν εὐχὴν, ὑμνοῦντα καὶ δοξάζοντα τὸν τῶν ὅλων Πατέρα διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ταῦτα κατὰ δύναμιν ἐμὴν εἰς τὸ τῆς εὐχῆς πρό βλημα, καὶ εἰς τὴν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις εὐχὴν, τά τε πρὸ αὐτῆς παρὰ τῷ Ματθαίῳ εἰρημένα, ἡμῖν διήθληται φιλομαθέστατοι καὶ γνησιώτατοι ἐν θεοσεβείᾳ ἀδελφοί, Αμβρόσιε καὶ Τατιανή. Οὐκ ἀπογινώσκω δὲ τοῖς ἔμπροσθεν ὑμῶν ἐπεκτεινομένων, καὶ τῶν ὄπισθεν ἐπιλανθανομένων, εὐχομένων τε ἐν τούτοις ὄντων περὶ ἡμῶν, πλείονα καὶ θειό τερα εἰς πάντα ταῦτα δυνηθῆναι χωρῆσαι ἀπὸ τοῦ διδόντος Θεοῦ, καὶ λαβὼν πάλιν περὶ τῶν αὐτῶν διαλαβεῖν μεγαλοφυέστερον, καὶ ὑψηλότερον, καὶ τρανότερον· πλὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος μετὰ συγγνώμης τούτοις ἐντεύξεσθε. Hæc pro viribus meis in orationis argumentum, et in eam quæ Evangeliis continetur orationem, et in ea quæ illam apud Matthæum præcedunt, a me tractata sunt, studiosissimi et vere germani in pietate fratres, Ambrosi et Tatiana. Nec despero quin vobis semper ad anteriora contendentibus, et eorum quæ retro sunt obliviscentibus, orantibusque interea pro nobis, plura et diviniora ad hæc omnia pertractanda accipere possim a largitore Deo, et cum accepero, iterum de iisdem disserere magnificentius, et altius, ac dilucidius. 1n presentia autem hac in partem bonam accipietis. Idem ms. liabet, ἡμῖν διήθληται. Editio Oron., ὑμῖν διαθληταί. Mss., λαβών, editio Oxon., λαβόντα. IN EXHORTATIONEM AD MARTYRIUM ADMONITIO. 273 Nulla prorsus est inter eruditos controversia de sinceritate hujus aurei opusculi, quod apud vetercs passim celebratur. Eusebius non solum librum De martyrio commemorat, sed et qua occasione Origenes ad eum scribendum permotus sit, narrat libr, vt Histor. ecclesiast., cap. 28: Τόν γε μὴν Ῥωμαίων αὐτοκράτορα Αλέξανδρον τρισὶν ἔτεσιν ἐπὶ δέκα τὴν ἀρχὴν διανύσαντα Μαξιμίνος Καίσαρ διαδέχεται· ὃς δὴ κατὰ κότον τὸν πρὸς τὸν ᾿Αλεξάνδρου οἶκον ἐκ πλειόνων πιστῶν συνεστῶτα, διωγμὸν ἐγείρας, τοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν ἄρχοντας μόνους, ὡς αιτίους τῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον διδασκαλίας, ἀναιρεῖσθαι προστάττει. Τότε καὶ Ὠριγένης τὴν Περὶ μαρτυρίου συντάττει, Αμβροσίῳ καὶ Πρωτοκτήτῳ πρεσβυτέρῳ τῆς ἐν Καισαρείᾳ παροικίας ανα θεὶς τὸ σύγγραμμα· ὅτι δὴ ἄμφω περίστασις οὐχ ἡ τυχοῦσα ἐν τῷ διωγμῷ κατειλήφει, ἐν ᾧ καὶ διαπρέψαι κατέχει λόγος ἐν ὁμολογία τοὺς ἄνδρας, οὐ πλείονος ἢ τριετούς χρόνου τῷ Μαξιμίνῳ διαγενομένου. In. terea caso Alexandro imperatore qui tredecim annis regnaverat, in ejus locum succedit Maximinus, qui gravi odio succensus adversus familiam Alexandri in qua plerique erant Christiani, persecutione excitata solos Ecclesiarum antistites, utpote evangelicæ prædicationis auctores, interfici jussit. Quo tempore Origenes librum De martyrio composuit, quem Ambrosio et Protocteto Cæsariensis Ecclesia presbytero dedicavit: eo quod uterque in ea persecutione non mediocre discrimen subieral. Unde et maximam gloriam ambo retulisse perhibentur, cum_Maximinus non plus quam triennii spatium perdurasset. Rufinus posteriora verba sic παραφράζει: «Tunc Origenes librum De martyrio ad Ambrosium scribit: qui cum ad plus rimos pervenisset, tanquam nervis quibusdam validissimis stabiliti, sponte se ad confessionem Christi nominis offerebant. Pamphilus martyr in Apologia Origenis, ejusdem libri meminit his verbis: ‹ Denique in tam multis et tam diversis ejus libris nusquam invenitur unus ab eo liber proprie De anima conscriptus, sicut habet vel De martyrio vel De oratione, vel le resurrectione. Hieronymus De scriptor. eccl., in Ambrosio: • Ambrosius, inquit, primum Marcioniles, deinde ab Origene correctus, Ecclesia diaconus, et confessionis Dominicæ gloria insignis fuit: cui pro Theoctisto presbytero liber Origenis De martyrio scribitur. Ex ipsomet Origenis libello, et Eusebii loco supra laudato, nec non ex altero Nicephori Callisti mox laudando, liquet in hunc Hieronymi textum gravem irrepsisse amanuensium errorem qui Theoctistum Cæsariensem episcopum cum Protocteto Cæsariensi presbytero confuderunt; et quamvis antiquissima sit exemplarium corruptela, ut patet ex Græca Sophronii versione, recte observat Halloixius in notis ad Origen. Defens., p. 23, omnino legendum esse:: Cui et Protoclelo,» aut si Freculfum praferre lubeal, «cui cum Protocleto, s legemus. Nicephorus Callistus lib. v list. eccl., cap. 19, de nostro libello sic loquitur: Ἐν τοίνυν τῷ τότε καιρῷ τὸν προτρεπτικὸν εἰς μαρτύριον γενναῖον λόγον συντάττει, Αμβροσίῳ καὶ Πρωτοκτήτῳ τῆς ἐν Καισαρείᾳ παροικίας τὸ σύγγραμμα προσφωνών· εἰσῄει γὰρ ἐκείνοις οὐ μετρία τις ἀγωνία τῇ τοῦ διωγμοῦ ἐκείνου σφοδρότητι· ἐν ᾧ καὶ ἄμφω λόγον ἔχειν, τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἆθλον λάμε πρῶς ἀγωνίσασθαι. Joannes Langus sic vertit: «Lo itaque tempore praclaram illam orationem qua eul martyrium cohortatur, composuit, eamque Ambrosio et Protocteto, Casariensibus presbyteris, inscripsit: magna enim eis sollicitudo et anxielas propter persecutionis ejus vehementium incesserat. In qua 274 oratione ambo illi rationes expliculas habuerunt, ut fortiter in martyrii stadio certamen pro Christo sustinerent atque perferrent. › Duplex, ni fallor, in hujus loci versione peccatum est interpretis: primam dum ίδια verba: Αμβροσίῳ καὶ Πρωτοκτήτῳ τῆς ἐν Καισαρείᾳ παροικίας τὸ σύγγραμμα προσφωνών, sic reddit: • Eamque Ambrosio et Protocteto Cæsariensibus presbyteris inscripsit. Ambrosius enim solum Ecclesiæ diaconus fuit, uti supra ex Hieronymo audivimus. Itaque Langus vertere debuerat: Ambrosio et Protoctelo Casariensis Ecclesiæ presbytero. Alterum, dum hæc posteriora verba: ἐν ᾧ καὶ ἄμφω λόγον ἔχειν, τὸν ὑπὲρ