PG 11Origen
Notes of a Learned Englishman on Origen’s Treatise "On Prayer
Printed text · machine OCR
machine OCR · Migne scan
Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — OCR floor restored from page-view — PG column chips mark the printed columns.
col. 1631–1632page 1 of 24
PG 11:1631θεοσεβείας λόγοις καὶ ἔργοις· καὶ οὕτω Θεὸν ἀληθῶς σέβοντες, καὶ πολλοὺς, ὅση δύναμις, παιδεύοντες, ἀνακραθῶσι τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ καὶ τῷ θείῳ νόμῳ καὶ οὕτως ἑνωθῶσι τῷ ἐπὶ πᾶσι Θεῷ διὰ τοῦ ἑνοῦντος αὐτῷ Υἱοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ σοφίας, καὶ ἀληθείας, καὶ δικαιοσύνης, πάντα τὸν προτετραμμένον ἐπὶ τὸ κατὰ Θεὸν ἐν πᾶσι ζῇν. 76. 799 Εχεις δὲ ἐν τούτοις, ἱερὲ Ἀμβρόσιε, τὸ τέλος, κατὰ τὴν παροῦσαν ἡμῖν καὶ δοθεῖσαν δύναμιν, τῶν προστεταγμένων ὑπό σου. Καὶ περιεγράψαμεν ἐν ὀκτὼ βιβλίοις πάντα, ὅσα πρέπον εἶναι ἐνομίσαμεν ὑπαγορεῦσαι πρὸς τὸν ἐπιγεγραμμένον Κέλσου ἀλη θῆ λόγον. Τοῦ δ' ἐντυγχάνοντός ἐστι τῷ ἐκείνου συγγράμματι, καὶ οἷς ἡμεῖς κατ' αὐτοῦ ὑπηγορεύσα μεν, κρῖναι ὁπότερα μᾶλλον πνεῖ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ τρόπου τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας καὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους φθανούσης ὑγιῶν δογμάτων προτρεπομένων ἐπὶ τὸν ἄριστον βίον ἀληθείας. Ισθι μέν τοι ἐπαγγελλόμενον τὸν Κέλσον ἄλλο σύνταγμα μετά τοῦτο ποιήσειν, ἐν ᾧ διδάξειν ἐπηγγείλατο, όπη βια τέον τοὺς βουλομένους αὐτῷ καὶ δυναμένους πείθεσθαι. Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἔγραψεν ὑποσχόμενος τὸν δεύτερον λόγον, εὖ ἂν ἔχοι ἀρκεῖσθαι ἡμᾶς τοῖς ὀκτὼ πρὸς τὸν λόγον αὐτοῦ ὑπαγορευθείσι βιβλίοις· εἰ δὲ και κεῖνον ἀρξάμενος συνετέλεσε, ζήτησον, καὶ πέμψον τὸ σύγγραμμα, ἵνα καὶ πρὸς ἐκεῖνο, ἅπερ ἂν ὁ τῆς ἀληθείας διδῷ ἡμῖν Πατὴρ, ὑπαγορεύσαντες, καὶ τὴν ἐν ἐκείνῳ ψευδοδοξίαν ἀνατρέψωμεν· εἰ δέ πού τι ἀληθὲς λέγεται, τούτῳ ἀφιλονείκως, ὡς καλῶς εἰ ρημένῳ, μαρτυρήσωμεν. ΤΕΛΟΣ. Δόξα σοι, ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι. Ωριγένους. ἀνεπίγραφος εργοδιώκτη δέ. δή. εἰ δέ εἰ δή. χάριτι Θεοῦ.
digna sunt, sicque Deum vero cultu prosequentes et quamplurimos possunt erudientes, toti Verbo Dei divinaque lege imbuti sint, et summo Deo con socientur per ejus Filium, Deum Verbum, et sa pientiam, et veritatem, et justitiam, qui Deo con jungit quisquis in omnibus vitam Dei legibus con sentaneam transigere statuit. Habes in his, pie Ambrosi, eorum finem quæ, quantum præsens et data facultas tulit, tuo jussu sum exsecutus. Octo libris complexus sum quidquid contra Celsi sermonem verum scribere opera pretium judicavi. Nunc erit ejus qui illius scriptionem nostramque defensionem leget, dijudi care, in utra plus veri Dei, plus veræ in eum pie tatis, plus spiret illius veritatis, quæ sanis dogena tis homines ad optimam vivendi rationem insti tuit. Scito tamen aliudl opus a Celso promissum fuisse, quo se docturum pollicebatur quomodo vi vere oporteret eos, qui fidem ipsi habere vellent et possent. Quod si de secundo illo opere non liberavit fidem, his octo contra primum libris contentos nos esse non incommodum fuerit. Sin secundum illud incœpit perfecitque, quæsitum ad me mittendum curato, ut ad illud quæ nobis veritatis Pater de derit respondentes, quas continebit falsas opiniones refellamus; aut si quid verum afferat, illud nullo contentionis studio ut recte dictum comprobemus. G Gloria tibi, Deus noster, gloria tibi. Hic in editione Ruæana sequitur: 1° Adamuntii liber de recta in Deum fide, quem infra lector inveniet; 2 fragmentum operis cui titulus: Philosophumena, Origeni primum, novissime vero S. Hippolyto altri, buti; hujus libri textum, nuper integre editum, cum interpretatione Latina dabimus appendicis vice ad sæculum IV. EDIT. PATR. Er ejusdem libelli editione quæ anno 1728 Londini prodiit curante Guilielmo Reading A. M., cleri Lon dinensis in collegio Sionensi bibliothecario. esse possit, quin hic sit ille ipse De oratione liber, cujus in Apologia mentionein facit Pamphilos quem quidem nos inter Origenis postremos nume randum esse opinamur; cum tot ejus dicta, et do gmata, quæ in cæteris scriptis dispersa reperiuntur, in unum hunc libellum collecta videamus. Col. 416, lin. 1. In codice quidem planissime demonstrarent; adeo ut nemini dubiam Holmiensi, est hic libellus; Commen tariis vero in Matthæum, qui Origenis nomen præ se ferunt, subnexus, ut qui pro ejusdem parentis fetu sit habitus: non ideo tamen nos eum Origeni Tribuendum esse censeremus, nisi et dictionis co for stylusque, et allegorica Scripturas interpretandi methodus; dogmata etiam eadem, quæ in reliquis ejus scriptis, iisdem fere verbis expressa; Com mentarii quoque in Genesin eodem quo in libris contra Celsum modo citati; Ambrosio denique inscriptus liber, eum Origenis esse Ibid. A, lin. 4, Lege Has autem particu las in hoc libello sæpe per scribæ incuriam permu⚫ tatas invicem invenies. - Bentleius omnino expungit Rusus. Ibid. A', lin. 5, Frequens est h
col. 1633–1634page 2 of 24
PG 11:1633Θεοῦ, παρ ταυτολογοῦντα χάριτι Θεοῦ ἀπὸ Θεοῦ. 417, 14, χαρίζεται.... τὸ θέλημα. χαρίζεται εἰ τὸ θέ λημα Χαρίζεται [είπε γὰρ οὐκ ἔτι ὑμᾶς λέγω δούλους, ὅτι ὁ δοῦλος οὐκ οἶδε τί ποιεῖ αὐτοῦ ὁ κύριος· ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ὅτι πάντα ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐγνώρισα ὑμῖν. Λέγει ὅτι οὐκ οἶδε τὸ θέλημα. λέγει ὅτι οὐκ οἶδε, οἶδε που ἑαυτῶν, ἑαυτοῦ οὐκ οἶδε τί ποιεῖ αὐτοῦ ὁ κύριος), ρίζεται [εἶπε γὰρ, οὐκ ἔτι ὑμᾶς λέγω δούλους, ὅτι ὁ δοῦλος οὐκ οἶδε τί τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ὅτι πάντα, ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐγνώρισα ὑμῖν. Δούλοις οὖσιν αὐτοῖς γνωρίζει] τὸ θέλημα τοῦ κυρίου ἑαυτῶν, οὐκέτι, ὅτε διδάσκει αὐτοὺς τὸ θέλημα αὐτοῦ, κυρίου εἶναι θέ λοντος, τί ποιεῖ ὁ κύριος, τί τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ, ἐπεὶ ὁ δοῦλος οὐκ οἶδε τί θέλει ὁ κύριος αὐτοῦ, οὐ μένει κύριος γινόμενος αὐτῶν φίλος· καὶ αὐτὸς τοῦτο διδάσκει, φάσκων, οὐκέτι ὑμᾶς λέγω δούλους, ὅτι ὁ δοῦλος οὐκ οἶδε τί τὸ θέλημα τοῦ κυ ρίου αὐτοῦ. γυναικεῖα πάθη, τὰ γυναικεία Εμμηνα. εύχεται, 13, ἐπιτήδειοι. επιτηδειότεροι. τὸν Ἀπόστολον. τὸν Παῦλον, τὸν διὰ τήν. δέ. δή. αιτεῖτε τὰ μεγάλα. ἔμαθε γὰρ [Χριστιανὸς] ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ μηδὲν μικρόν, του τέστιν αἰσθητόν, ζητεῖν, ἀλλὰ μόνα τὰ μεγάλα καὶ ἀληθῶς θεῖα. 28, εἶπε γὰρ ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ προστεθήσεται ὑμῖν, καὶ, αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια προσ τεθήσεται ὑμῖν. 416 αἰτεῖτε γάρ, φησί, τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ ὑμῖν προστεθήσεται. 15, ζητεῖτε δὲ πρώτον την βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ τὴν δικαιο 417, 1, ἀλλ' εἰκὸς, ᾿Αμβρόσιε. τί δὲ πάντα ταῦθ' ἡμῖν βούλεται; ἐρεῖς ἐντυγχάνων τοῖς γράμμασιν, Αμβρόσιε, ἀληθῶς Θεοῦ ἄνθρωπε. φιλοπονώτατε. φιλοπονίαν γένης, φιλόπονον φιλόθεε Αμβρόσιε, ἱερὲ Ἀμβρόσιε, πιστότατε Ἀμβρόσιε, φιλοθεώτατε καὶ φιλομαθέστατε, φιλοθεώτατε καὶ εὐσεβέστατε μιο θεοσεβέστατε καὶ φιλοπονώτατε εὐσεβέστατε καὶ φιλοθεώτατε, φιλοπονώτατος έργο διώχτης φιλομαθέστατος, 5, ἀφ᾽ ἧς ἐκλελοιπέναι τὰ γυναι λεῖα.... εύχομαι. σύνην, ταῦτα γὰρ μεγάλα· τὰ δὲ μικρὰ καὶ περὶ τὸν βίον, ταῦτα προστεθήσεται ὑμῖν. 50, τοῦτο ὁ Σωτὴρ ἐδίδασκε, λέγων, Αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ προστεθήσεται ὑμῖν. ὁσίας. ὁσίους, καταστολῇ κοσμίῳ. κοσμίῳ σμίως. μνησθείς. μνησθῇς. σθείς. Κυευς. 420 3, ἔστι δὲ τοῦ καθὸ δεῖ. διδασκαλικών παραστατικόν) ἔστι δὲ τοῦ καθὸ δεῖ διδασκαλικὸν τὸν μὴ ἀποστερεῖτε...., ἔστι δὲ τοῦ καθὸ δεῖ, ἔτι δὲ τοῦ καθὸ δεῖ, διδασκαλικόν. ἐὰν μή τι. ἐὰν μὴ ἐκ συμφώνου, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου.... σχολάσητε τῇ προσευχή. Εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου πρὸς καιρὸν, ἵνα σχολάζητε τῇ νηστείᾳ καὶ τῇ προσευχῇ, καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνέρχησθε, ἵνα μὴ πειράζῃ ὑμᾶς
phrasis in scriptis apostolicis, atque ea fortasse de pár id laudi daret, quod vetularum omnium causa librarius addidit illud quod nobis Axa videtur; nihil est enim quod credamus Origenem bic scripsisse Col. B, lin. Ιn manuscripto est lacuna inter duarumn circiter linearum, quæ tribus pene nostris respondent. Hunc autem hiatum editor Oxon. e Joan. xv, 15, hoc modo expletum voluit. Atque in loco fortasse supplendo non erravit; mi nus recte tamen hæc per illa, cum sequentibus connexuit; cum illud sed in adjunctis plane postulet (sic ut apud Joan. ne que etiam ulla e verbis ita conjunctis sententia effici possit. Ego igitur totum locum sic potius constituendum emendandumque esse arbitror: Xa Namn in his, ut opinor, ita lectis distin clisque nec sensum nec syntaxin desiderabis. In Joannis vero verbis pro posui, quoniam aptius conve niunt cum sequentibus, atque ipse ita legit Orige les in loco huic gemino tom. I, num. 31, Comment. in Joan., Nostrum vero non est codicis lacunas commune est? ); tralatis vero verbis illius castimo niam prædicat, in qua, licet nondum fortasse effe ta, id est, pravi affectus, quibus obnoxiæ sunt mulieres, sopili perinde jain cessa verant, atque in senili Sara corpore Talem igitur eam esse qualem describit Apostolus 1 Tim. 11, 9. Ibid. lin. Lege Est vero hic in manuscripto lacuna trium circiter linearum, e quarum postrema subauditum oportet vel uti liquet ex sequen tibus, Hæc jam a nobis observata sunt. Ru£vs. Ibid. B, lin. 2, Lege Non enim ad aliud hic transit, sed de præcedentibus Apostoli verbis bæc notat Origenes. Ibid., lin. 9. lilac, tanquam ipsius Christi verba, sæpe repetit explicatque in sequentibus Origenes; quæ tamen in Evangeliis non exstant, nisi quod eis sensu gemina, verbis vero multum diversa, habeat Matthæus cap. vi, v. 33. Quocirca non male conjicit doctissimus Gra bius in Spic. Tom. 1, p. 14, hæc ex Evangelio se cunduin Hebræos totidem verbis desumpta fuisse. Cæterum non in hoc libello solum ea citat Orige nes, sed et contra Celsum lib. VII, pag. 728, Εt tom. xv Comment. in Matth.. n. itidem tom. XXVIII Comm. in Joan., num. 4. Sic etiam Clem. Αlex. Strom. 1, p. ed. Oxoι., In Strom. vero p. 579, hac per Matthei verba explical, sarcire; atque ea tantum de causa fuit plus operam dedimus, ne sensu prorsus vacua mane rent illa quæ sequuntur. Admodum placet hæc eruditi viri conjectura. Quamobrem hæc interpre tationis nostræ Latinæ verba ‹ voluntate domini sui. Non etiam cum eos docet voluntatem ejus qui dominus esse velit, mutari velim istis: c volun tatem domini sui, qui cum eos docet voluntatem suam, non amplius dominus esse velit, sed in ami cum, o etc. Col. lin. Eodem fere modo Origen. in Comment. in Joan. quædain longius petita præfatus, ad Ambrosium tandem convertit orationem, his verbis, Ibid., Ambrosii laudat Origenes in epistola quadam apud Suidam, vº 'Qpı nusquam tamen alias eum compellans, quod saepissime fit, vocat; sed a sanctitate ac pietate tantum sumptis utitur appellationibus, videl. contra Cels. p. 315, 447, 501, 577, 629; item in ſine tomi oct. et in Joan, tom. 1, 2, 6, 28, 32, atque in Joan. tom. xx, et ibid. tom. xii, unde hic quoque non inepte legendum conjiciamus, quod quaestioni de precibus propositae aptius convenire videatur. certe erat ipse Adamantius; ejus vero Ambrosius siculi eum postea appellat sub finem num. 33. Hid. A, lin. Per hæc indicare videtur Orige nes Tatianam ætate tunc provectam fuisse; quippe in qua, sicut Sara, menses jam desierant: at de eo certe hic non gloriatur (quorsum enim feminæ xos Ita et Euseb. Comm. in Psulm., p. Confer Adnot. nostras ad lib. vii contra Celsum, num. 44. Ružus. Col. 418 C, lin. 7, Ita habet Origen. lib. Il contra Cels., p. 487, et libelli hujus num. 9. In eodem tamen legitur etiam ut et num. 30, et Comm. in Jerem, et in Joan. tom. xxvIII, II. 4; atque ita habent editt. 1 Tim. 11, 8, quæ vera certe est lectio, cum idem sequatur Atticismus versu proximo in Pro autem in cod. Holm. lapsu calami scriptum videtur Ibid. D, lin. 1, Ita ms., sed lege Irrita itaque habeatur nostra adnota tio in qua diximus recte habere ms. codicem µvŋ Col. A, lin. Desi derari hic mihi videtur vox (vel ut sit, quemadmodum tum in antecedentibus, tum sequentibus loquitur Origenes. Nihil hic desideratur, sed mutandum est in quod pendebit a praecedenti Ruus. Ibid., lin. 4, Legit postea Origen. num. 51, et Comm. in Malth., Nimirum, ex memoria ter citans varie profert húme locuin ne putes enim eum variantes exemplarium totidem lectiones descripsisse; quod de Pabrum citationibus credidisse videtur Millius, Proleg. 1478. Tolus vero hic locus in edit. 1 Cor. vult, 5, sic legitur
col. 1635–1636page 3 of 24
PG 11:1635ἐὰν μὴ καί. 12, συμφωνίας τὸ ἀσύμφω 546,: Ἡ ἐκ συμφώνου πρὸς καιρὸν σχολάζουσα τῇ προσευχῇ συζυγία ἐγκρατείας ἐστὶ διδασκαλία· προσ έθηκε γὰρ τὸ μὲν, ἐκ συμφώνου, ἵνα μή τις διαλύσῃ τὸν γάμον προς καιρὸν δὲ, ὡς μὴ κατ' ἀνάγκην ἐπιτηδεύων τὴν ἐγκράτειαν δ' γήμας, ολισθήσῃ ποτὲ εἰς ἁμαρτίαν.... γάμου δὲ τοῦ σώφρονος μεσιτεύει συμφωνία ἐπί τε εὐχὴν ἐγκρατῶς ἄγουσα, ἐπί τε τὴν παιδοποιίαν μετά σεμνότητος νυμφεύουσα. ταῦτα πάντα ἐπιστάμενος Παῦλος... μετά διαθέσεως.... φησίν..., φησίν; (ὁρῶν δὴ καὶ μετὰ ταῦτα... καθὸ δεῖ) τὸ δὲ τί προσ 26, τὸ γὰρ τί προσευξώμεθα. ἡμῶν. εὐεπαγγελλομένων. λόγων ήκουεν ἀπαγγελλομένων.... λόγους ἀπαγγέλλεσθαι 18, εἰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν лроσεú×εσða. 7, ἀκροάσει. Με. ἀκρεάσει. 530: Ως επαναβεβηκότες τὰς ἐν τῇ παλαιά γραφή προσευχὰς, οἱ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπό στολοι προσελθόντες ἠξίουν αὐτὸν διδάξαι αὐτοὺς προσεύχεσθαι, (πρὸς τὸ βαπτίζεσθαι) πρὸς εὐχομένου... πνεύματος, οι πρός ὑπό, παρά, πρὸς αὐτοῦ, παρ' αὐτ αὐτὴ γὰρ..., "Αννη. 13, ταύτας; καὶ... αὐτάς; προσευχαῖς ἐπαγγελλόμενα. xιν, ἐπὶ τοῖς λεγομένοις λεγομένου, τῆς λεγο ξασθαι, τὴν εὔξασθαι, ἀπὸ σοῦ, καὶ τῶν θ. σου, καὶ τοῦ λαοῦ σου. τιμήν. &ς εν ξεται τιμή. τῶν τῶν (σταθμῷ. Ναζιραίου Ναζωραίος, ὁ ἀπὸ Ναζαρέτ· ὡς καὶ Ναζαρηνός, Ναζιραίος, 5, Ναζίρ Θεοῦ, ἅγιον Θεοῦ, 7. 12 Ναζιρέος Ναζιραῖος ὁ Θεῷ ἀφιερωμένος.—lla 428 10, ὅρκον, ἢ ὁρίζηται ορισμό. περὶ τῆς. τῆς εὐχῆς, περὶ εὐχῆς τοιαύτης.
6 Eazavac. Notandum est autem Origenem in citan- excogitavit, atque si fuerit alteri pò toū ßami do hoc loco verba illa tỷ vyotɛlq xal semper omnit tere, quod et ab aliis multis factum notavit Mil lius. Col. 420, lin. 7, dià rovτwr In ed. Oxon. contra codicis fidem legitur dià touto... ¿dv xal…….., unde totius loci sensus pervertitur. bid., lin. Tπs vor. Ad eumdem fere modum Origenis præceptor Clem. Alex. hæc Apostoli verba explicat Strom. 1IĻ p. Ibid., lin. 15, el ti ar Exnte. In loco hic citato, Marc. xi, 2, legitur, el t Exete. Atque ita habet ipse Origenes postea num. 9. Ibid. B, lin. 11, ynoir ópŵr 8½. Novam hic sectionem orditur ed. Oxon., quasi oŋoly ad præ cedentia referretur; ubi tamen locum non habet, sed ad illa plane spectat, que sequuntur; qu quidem, sejuncto eo, tum sensu, tum syntaxi desti tuentur: loci enim totius series hæc est; post citata partim Christi, partim ipsius Pauli verba, adjicit quid igitur certe non antedicta omnia, sed ea, quæ mox subjungit, tó đè ... Ut loco itaque obscuro lux accedat, sic le gendum et distinguendum esse arbitror, pŋoły Eužaoba bei.... Ita enim dicit Paulus Rom. viii, Ibid. C, lin. 10, 74 Os. Ita hæc ter repetit Ori genes in sequentibus, atque etiam num. 14. At in editt. Rom. v, 26, borum loco legitur STEP Ibid., lin. 11, 8é. Lege of. Nan de antecedenti bus hæc notat Origenes. Col. 421 A, lin. 12, farw nal. Lege falw st xal, sicut in editt. I Cor. xiv, 15. Ibid. B, lin. 7, ǹ xal ér énary. Ex pravis hisce editor Oxon. æque prava effinxit, sc. Xoywy, of xal Mihi vero extra dubium est, illa, ff xal èv, a negligente librario scripta esse pro xovey, quod ipsa sententia syntaxisque flagi tant lego igitur, verbu audivit a Servatore pronuntiata; habes autem num. annyedμévous λoyous num. 19. - Prior Bentleius hanc correctionem invenit, uti monuimus. Ružus. Ibid. C, lin. 3, Supervacaneum est hoc verbum; atque librarii incuria hic iteratum videtur, sicut et in cod. Vien. ap. Mill. in Luc. xi, 1 nain in cæteris omnibus, tum impressis, tum manuscriptis, deest; nec in antegressis id agnoscit Origenes, neque etiam postea num. 18, ubi citat denuo hæc verba. Ibid., lin. 3, avrov... apa. Inter hæc verba in ms. vacuum interjacet spatium duarum linearum; nil tamen deesse videtur. Ibid., lin. Ibid., lin. 9, Ewpa de μellovos. Ita fere Euseb. in Psalm., pag. etc. Ibid. D, lin. 2, 76. Lege top. Non enim hic loqui tur de praevia institutione ad baptisinuin consequendum necessaria; sed de sub sequente illorum institutione, qui [πpdę TỶ Banti CEGO] præter baptismum, doctrinam etiam Joan nis amplectebantur, et in discipulorum numerum recepti sunt. Bentleius hanc correctionem prior Cebat præferenda, vertendum erit non, ante baptismum, sed ‹ præter baptismum. › Roæts. Ibid., lin. 4, approv. Lege separatim idem bic, quod vel valeat, To llesych. Exempla vero passim occurrunt. Codicis ins. lectio einendatione non egebit, si per genitivum explicetur, ut vocant, absolutum. RugUS. Col. 424 A, lin. 3, rỹ ráp. Legendum opinor, sc. Mihi magis arridet con jectura Bentleii. Ruus. Ibid., lin. Ita cod. ms. Lege vero taŭta; † aůtá; scilicet tà èv taiç Sunt auten hæc Os verba, 9. Ibid., lin. 17, Adyov. Sequitur hic in ms. vacuum spatium unius circiter lineæ; sed nihil deesse mihi videtur. Pag. 201 B, lin. 14, σot... Erea. Inter hæc verba est hiatus duarum linearum; ubi aliud for tasse ɛúxñc consimile exemplum addiderat Origenes. 1d jam prius a nobis observatum. Ruæus. Ibid. C, lin. 3, §лì rov lɛyouérov. In codice male scriptum reperitur...; pro his vero editor Oxon. parum recte substituit tou cum legendum sit plane,... µévηc, sc. eů×ñs. Nimirum ou pro & scriptum; quod satis notum est codicum vitium. Vide not. cl. viri P. Needham in Hierocl. De Provid., p. 248, 278. Ibid., lin. 6, devtépar knálɛơe. Inter hæc verba in manuscripto est vacuum duarum linearum interstitium; sed nihil omnino mihi deesse videtur, idque locus ipse hic citatus (Exod. vIII, 8) aperte demonstrat.· Id jam prius a nobis observatum. Rusus. Ibid., lin. 7, svaσ08. Habet hic cod. ms. sú ut et paulo post, solito sc. librariorum errore, vocales inter se, et cum diph thongis, permutantium. Ibid., lin. 13, apdę tŶ nporépy. Id est, præter priore significatum, quo exh volum denotat. Pro his vero ed. Oxon. male substituit mpò tỷ πpóTE Id jam prius a nobis observatum pag. 201. Col. 425 A, lin. 9, öτi &yw. Sic ms. Quod scribæ sphalma ex editt. twv O' Rom. et Oxon. corrigimus 6&yw. Habet autem Complut. lồɛ Ływ, quod qui dem Hebræo convenientius est. Ibid., lin. 14, dxd Þapaw. Lege secundum LXX, Ibid. C, lin. 6, dç evɛɛtai Μs. Nos vero editt. U' in re manifesta sequi haud iniquum judicavimus. Ibid.. lin. 10, σraðµly. Ita cod. ms.; at editt. habent Ibid., lin. 13, ¿ár. In editt. tŵy O' hic et in se quentibus locis legitur žv. Ibid. D, lin. 2, Natipalov. Pro Natipalov ed. Oxon. et Basil. male hic substituunt Nazwpalov, quod ad consecrationis votum, de quo agitur, nibil attinet; sed ortus tantum vel habitationis lo cumn designat Suidas. Formatur autem vox seu, ut habent alii, Nainpaios, ab Hebr. NAZIR, separatus; quod et retinent of Ơ. Ed. Rom. in Judic. xiii, id est, vers. vero Hesych. (lege legimus, et ita vertimus. Rust Ibid., lin. 3, drdon. Lege, ut in editt. tŵy V, ȧyláσet. Col. A, lin. In codice hæc inepte invertit librarius opxov op qui, † ópiontat, sicut babet ed. Oxon.—Hoc jam a nobis observatum est. RuæUS Ibid., lin. 18, Pro legendum opinor ut sit, Nam id place
col. 1637–1638page 4 of 24
PG 11:1637δῷς. 428., 19, γέγραπται... παγὶς ἀνδρί. γέγραπται εἰ ἀνδρί, Σήμερον ἀποδίδωμι τὰς εὐχάς μου· καὶ, οὐχ ἁγναί εὐχαὶ ἀπὸ μισθώματος ἑταίρας· καὶ παγὶς ἀνδρί. ταχύ τι τῶν ταχυ τήτων. 22. ἐφ' ἑαυτῶν. ἀφ' ἑαυ οὕτω δὴ ὁ λόγος ἐστὶν ἄδοξος. επίσημοι, μηδὲν οἱ ἄνθρωποι ἀνατείνομεν τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὔτ 5, ἐπὶ τῆς κατὰ τὸ σύνηθες... σημαι τὸ σύνηθες σημαινόμενον εὐχῆς τὸ κοινὸν προσευχῆς, τέτακται καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ κατὰ τὸ σύνηθες ἡμῖν σημαινομένου τῆς εὐχῆς. 5, τὸ ὄνο μα τῆς εὐχῆς μὴ κατὰ τὸ σύνηθες τέτακται, μήποτε το προσ ηύξατο, ἐπὶ τῆς συνήθως ἡμῖν ὀνομαζομένης τέ τακται εὐχῆς, τὸ δὲ, ηὔξατο εὐχήν, ἐπὶ τοῦ ἐν Λευιτικῷ τεταγμένου σημαινομένου. ἡμῖν σημαινόμενον εὐχῆς, τὸ κοινὸν προσευχῆς. Αι θεί, τὸ σύνηθες ἡμῖν σημαινόμενον εὐχῆς ἐν τοῖς περὶ τῆς Αννης λεγομένοις ἐν τῇ πρώτη τῶν Βασιλειῶν, τὸ κοινὸν τῆς προσευχῆς. εὐχή! 1, 9, κατὰ τὸ σύνηθες ἡμῖν σημαινόμενον τὸ κοινὸν προσευχῆς. ἔν γε τοῖς, τῶν Ο κατώδυνος ψυχῇ. 2, μήποτε το, προσηύξατο, ἐπὶ τῆς τύξατο κατὰ τὸ σύνηθες προσευχήν, οι προσευχήν, 14, προσευχήν κατὰ τὸ σύνο 854, ὑπεμνήσθην τῶν περὶ τοῦ μὴ δεῖν εὔχεσθαι πρός τινῶν ἑτεροδόξων, τουτέστι, τῶν ἀμφὶ τὴν Προδίκου αἵρεσιν, παρεισαγομένων δογμάτων οἱ τὰ αἰσθητὰ πάντη ἀναιροῦντες. οἱ ἀμφὶ τὸν Πρόδικον, 1. οἱ τὰ αἰσθητὰ πάντα ἀναι εἰκὸς δὲ τῷ Θεῷ. ἢ φαῦλον. εννάτῳ. εννάτῳ,
vult Origenes. Quomodo id plane velit non vi- cod. Holm. male legitur napadwσet, sicut et in cod. deo, cum tam in præcedentibus quam in conse- Alex. ed. Oxon. Habet autem ed. Rom. 8ɩdoùs quentibus Scriptura loquatur de femina quæ volum voverit. Quid ergo vetat hæc verba napt the tOIAÚ ns verti, de hujusmodi muliere?, RUÆUS. Col. lin. Ιn codice vacuum est spatium duarum prope linearum inter sed nihil deesse videtur, præter mayis, quod nos, sententiæ causa, ex Prov. xx, 25, adjecimus. Exstant tamen, fateor, et alia duo exempla in Prov. vi, 14, et xix, 3, unde hujus lacunæ pars magna sic suppleri possit, réypantat, Sed huic nos conjecturæ non nimis confidimus. In cod. vero pro perperam scribitur Hiatum hic inesse jam monuimus. Ibid., lin. Ms. male, twy, quod ex editt. Act. xxt, 23, corrigendum cen suimus. Walkerus tamen legit in codice nis. ¿' Ɛautŵy, ut edidimus. RuzuS, Ibid. B, lin. 3, 8½. Lege dé. Ibid., lin. 10, tɛyoµérov. In codice hic sequitur lacuna duarum linearum, quam sex tantum verbis male expletam voluit editor Oxon. Nostras vero nos conjecturas non interponimus. lloc jam a nobis observatum est. RUEUS. Ibid., Nempe, ut quis Providentiam agnoscat, et tamen Deam non orandum esse dicat; nam tale quid in lacuna positum fuisse apparet ex sequentibus. Notat vero Origenes absurdum illud quo se implicabant hi hæretici, cum nulla fuerit alicujus note secta inter philosophos quæ, Deum et Providentiam ponens, preces tollebat; etsi de earum fortasse ellicacia du bitabat: nam in eo quidem disputabant philosophi, qui erant inter quos Peripatetici, gáo xOVIES & VUEiv củxác, uti ait Origen. lib, si con Bira Cels. Mihi vero nequaquam liquet in ea fuisse sententia Peripateticos, nedum ipsum Aristotelem, qui in lib. De repub. vii, 8, 9, dicit deorum cultui inprimis esse prospiciendum, ut qui maxime in commune prosit, et De mundo, cap. 6, máytes, in quit, pavov euxás motoúμevor, quod non, ut opinor, de ni hilo factum voluit, sed ut eo modo propitios redde rent deos, et voti sui compotes fierent. Ibid., lin. rójerov svxñs. Corruptus certe est hic locus: nam idem plane est quod cum a communi diversain utriusque significationem hic notet Origenes; vult enim vocem poσeux non solum communi signi Gcatu orationem denotare, sed et non communi, sicut exhy, pro volo accipi; quod et exemplo se quente probare nititur. Sic igitur restituo hunc lo cum, lta supra mum. et in praesenti numero paulo post, AεULTIX TETAYμL opp. — Nullo vitio c laborat hie locus. Verum quidem est to oúrnoes si generatim sumtur, et abstrahatur ab omnibus circumstantiis, idem plane esse quod falsum idem plane esse quod Nam Reg. plane volum significat, quod certe non idem est ac RozUS. Ibid., lin. 6, ĕr te nɛpl. Unum tantum hic exem plum profert Origenes; quomodo igitur dicit Ev TE Leyouevos, quasi alio præcedente, vel sequente, exemplo? rectius certe sic legas, Ev ye tois mεpt the "Avvns hɛyoμévous, in iis saltem, inquit, quæ de Anna dicuntur vox poσεu isto in sensu sumitur. Has vero particulas te et ye sæpe permutatas invicem in sequentibus deprehendes. nostra præcedentis noiæ censura liquet non hic legendum etc., sed simpliciter ev tois. RuÆUS. Ibid., lin. 9, vyn zip. Horum loco in omni bus editt. legitur Ibid. G, lin. ovrnowc. Unum tantummodo locum citavit Orige nes, in quo poбeux sensu non communi volum significare voluit; nunc autein agnoscit verbum poσ eo ipso in loco (de ora tione sc.) intelligi posse: in irritum igitur cadit dis tinctio quam posuit inter orationem, volum, cum posterioris significatus nullum, nisi, ipso fatente, dubium exemplum pro ferre potuerit ut ne addam, ipsum Origenem tum in antecedentibus num. 3, tum in sequentibus num. hanc Anaz de oratione TOES intelligere. Col. 429 A, lin. 1, лapadóσɛɩ лapadiç. Sequi mur hic editt. twv O', Complut. et Ald.; nam in Ibid. B, lin. 4, viráç. Hæreticos sc. Prodicianos, ut docet Origenis præceptor Clem. Al. Strom., VII pag. quibus præivisse ait Clemens Cyrenaicos (Theodori sc. &o sectatores) qui, sublato Deo, nullum omnino precibus locum relinquebant. Ibid., Lege Távta, hoc est, qui ritus omnes religionis externos tollunt. Nimirum, Christum hominem denegabant, atque adeo eum revera nec passum esse, nec resur rexisse, affirmabant; quapropter horum signa, ba ptismum sc. et eucharistiam, rejiciebant, ac pre ces per merita ejus Deo oblatas aspernabantur. Hujusmodi autem erant Docetæ (Ignat, ad Smyrn., c. 7.), Marcosiani (Iren. 1, 18), Marcionitæ (Iren. v, 2), Archontici (Epiphan. Hær. XL; Theod. Hær. Fab. 1, 11), Caiani (Tertull. De bapt., c. 1), Ascodrutæ (Theod. ibid., 1, 10), atque horum denique omnium propago impiissima, quos præcipue ab Origene hic notatos arbitror. Confer Clem. Al. Strom. 1, p. 544, 545, et Theod. Hær. Fab. Cur legi velit poutes, non intelligo, cum codicis manuscripti verba in eumdem sensum recidant, sive legatur távty, sive máyta. RuÆUS. Col. 432 A, lin. 14, ɛludę rỷ 8. Deest dé· trans it enim hic ad aliud hæreticorum èmixɛiprua, uli in codicis ora nolatur: lege igilur Ibid. R, lin. 1, avrý napà tá. Invertit hæc libra rius; nam vera certe lectio est, napà tà aútų nρо diatetaɣµéva. Hoc librarii sphalma prior adverterat et einendaverat Bentleius, uti monuimus ad hunc locum. RUEUS. Ibid. C, lin. 2, μклw. Lege xal μлw, nam deest plane xat. Hanc emendationem prior exco gitavit Bentleius, uti monui. Ruæus. Ibid., lin. 3, pavlor. Ita habet cod. Alex. et alii, pro xaxóv, quod in editi. Rom. ix, 11, exstat. Mil lium vero fugit hic Origenis locus, ut et ille alter in Com. in Joan., num. 25, ubi etiam legitur &yaðdv, Ibid. D, lin. 2. Ms. ¿6¿óµw, contra rei veritatem. Legendum - Ai legendum sit non ante certum erit quam constiterit citata verba, ut nunc, sic olim initium fuisse psalmi xc. Ruzus. Ibid., lin. 6, &r avtý ér Xpiotų. Origenes hic,
col. 1639–1640page 5 of 24
PG 11:1639ἐξελέξατο αὐτοὺς ἐν Χριστῷ, ἐν αὐτῷ, ἐν Χριστῷ, ἐν αὐτῷ ἐν Χριστῷ, ἐν αὐτῷ ἐν Χριστῷ, ἐν αὐτῷ τουτέστιν, ἐν Χριστῷ. ἐκ τῶν. Χριστῷ. ἐξελέξατο αὐτοὺς ἐν Χριστῷ πρὸ καταβολής κόσμου. 10, τῆς εἰκόνος τῆς δόξης. τῆς δόξης συμμόρφους της δόξης, τῆς εἰκόνος. σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ. 1, ὀνομαστός. όνομαστ. περὶ Κύρου ὀνομαστί προφητεύεται, εἰ ὡς. ἢ ὡς, 14, τὸ δοκιμάζον. τὸ δοκιμασθέν, δ δοκιμάζει. προδιαληπτέον. προσδιαληπτέον, προδιαληπτέον, Ταῦτα προδιαληπτέον Περὶ ἀρχῶν, Περὶ τοῦ αὐτεξουσίου ὀλίγα διαλάβωμεν... ἵνα δὲ νοήσωμεν τί τὸ αὐτεξούσιον, τὴν ἔννοιαν αὐτ τοῦ ἀναπτύξαι δεῖ... ἵνα σταθῇ τὸ ζητούμενον. Τῶν κινουμένων, των κινουμένων. Τῶν κινουμένων τὰ μέν τινα ἐν ἑαυτοῖς ἔχει τὴν τῆς κινήσεως αἰτίαν, ἕτερα δὲ ἔξωθεν μόνον κινεῖται, Τῶν κινουμένων τὰ μὲν καθ' ὁρμὴν καὶ φαντασίαν κινεῖται, ὡς ζῶα τὰ δὲ κατὰ μετάθεσιν, ὡς τὰ ἄψυχα... ἕξεως μὲν οὖν οἱ λίθοι, φύσεως δὲ τὰ φυτὰ, ὁρμῆς... τὰ ἄλογα μετέχει ζῶα. 1091: Ἡ μὲν ἕξις κοινὴ καὶ τῶν ἀψύχων ἐστὶ, λί θων και ξύλων... ἡ δὲ φύσις διατείνει καὶ ἐπὶ τὰ φυτά, λίθος. λίθοι. τὰ ἐκκοπέντα μετάλλου. Μέταλλον ή. καί. λίθοι γὰρ, καὶ ξύλα, καὶ τὰ ἐκκοπέντα μέταλλα, τὰ τὸ φύειν ἀπολωλεκότα... Λίθοις καὶ ξύλοις, τοῖς τὸ φύειν ἀπολωλεκόσι. ὑπὸ φύσεως κινοῦνται, τὸ θρεπτικόν), άψυχα το φύειν ἀπολωλεκότα. Ο Απολωλεκότ (κἂν κινῆται καὶ ταῦτα τῷ ῥευστὰ εἶναι πάντα σώματα, καὶ φθίνοντα παρακολουθητικὴν ἔχειν την ἐν τῷ φθίνειν κίνησιν) δεύτερον... ὑπεξηρήσθω δ νῦν τοῦ λόγου τὸ κίνησιν λέγει τὴν ῥεῖσιν τῶν στ μάτων. 436 1, ἢ ψυχῆς. καὶ ψυχῆς, φυτὰ, καὶ ἀπαξαπλῶς ὅσα ὑπὸ φύσεως καὶ ψυχής συνέχονται. θρεπτικὴν δύναμιν; 11, 4), τρέφεται οὐδὲν, δ μὴ το νωνεί ζωῆς, τὸ θρεπτικόν μόριον ψυχῆς ψυχή φυτική, Περὶ φυσ. δυνάμ., ἐξ αὐτῶν. Περὶ ἀρχῶν ΙΙΙ, 1 Τῶν δὲ ἐν ἑαυτοῖς τοῦ κινεῖσθαι τὴν αἰτίαν ἐχόντων τὰ μέν φασιν ἐξ ἑαυτῶν κινεῖσθαι, τὰ δὲ ἀφ' ἑαυτῶν ἐξ ἑαυτῶν μὲν ἄψυχα, ἀφ' ἑαυτῶν δὲ ἔμψυχα. άψυχα έξωθεν και νεῖσθαι, εἰ ὑπὸ ἕξεως μόνης συνέχεσθαι, άψυχα ἐν ἑαυτοῖς τοῦ κινεῖσθαι αἰτίαν ἔχειν; άψυχα φυτά ότι ὑπὸ φύσεως μόνης κινείται. άψυχα ζώα, έμψυχα εἰ ἀφ' ἑαυτῶν κινοῦνται. φυτά άψυχα, ὑπὸ ψυχῆς κα νείσθαι, οὐ συνίσταται γάρ, τ τερον ἔχουσιν, ἢ οὐχὶ, τὰ φυτὰ ψυχήν, κατά μετάθεσιν κινεῖσθαι τὰ ἄψυχα· κινεῖσθαι δὲ καὶ τῶν ἀψύχων τὰ φυτὰ μεταβατικώς φασιν εἰς αύξησιν, εἴ τις αὐτοῖς ἄψυχα είναι συγχωρήσει τὰ φυτά. των. ἀπ' αὐτοῦ. ἀφ' αὑτοῦ. ἀπ' ἀπ' αὐτοῦ ἀπ' αὐτῶν νεὶ ἀφ᾽ αὑτῶν, ἀφ' ἑαυτῶν. τις. τι. ἀνάγκη τοῦτο εἶναι λογικόν. 2, ιδίοις πάθεσιν ἐπιστήσας. Επ Οὗτος ἐπιστησάτω τοῖς ἰδίοις πάθεσ καὶ κινήμασι, εἰ μὴ εὐδόκησις γίνεται, καὶ συγκατάθεσις, καὶ ροπὴ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐπὶ τόδε τι διὰ τάχος τὰς πιθανότητας, τίς γὰρ οὕτως διάκειται... δή. δέ. κατὰ τὸν εἰρμόν. 25, προατενίσας ὁ Θεὸς τῷ εἰρμῷ τῶν ἐσομένων. ὄντος δὲ τοῦ ἐφ' ἡμῖν, ὁ Θεὸς ἐπιβαλών τῷ εἰρμῷ τῶν ἐσομένων προγνώσεται, 5, οὐχὶ τῆς προγνώσεως τοῦ Θεοῦ αἰτίας. οὐ παρὰ τοῦτο. πλέον. πλήν.
ut opinor, sententia causa scripsit adnotator vero aliquis ipsa Apostoli verba, in margine apposuit; unde demum in contextum una cum illis, recepta sunt; nam utrumque certe, non scripsit Origenes. Utrumque scribere po tuit Origenes nimirum post quod habet Apostolus Ephes. 1, 4, subintelli gendo hoc est, Rufus. Col. 433 A, lin. 4, Nullus ex his efficitur sensus; atque vitiose scripta mihi videntur pro ev 11æc enim ad locum apte quadrant in quo respicit plane Origenes ad Apostoli verba supra citata, Ibid., lin. Sic etiam Apostoli verba Rom. viii, 29, citat Origen. tom. 111 Comm. in Matth. num. 29, additis, sc. at ibidem tom. xii, num. 27, legit omissis Festinans utique Origem nes hæc Pauli verba, cum similibus (Philipp. III, 21) confundit, et ad remi suam accommodat. At vero in Comm. in Ep. ad Rom., ubi data opera hnnc locum recitat explicatque, quinquies minimum verbis totidem eum repetit, quot in editt. exstal, Operam igitur suam lusisse mihi videtur Mil lius, cum ex hujusmodi locis varias lectiones cor rasil. Ibid. B, lin. Lege Ita Origen. supra et alias sape. Hanc emendationem prior exco gitavit Bentleius. Ruzus. Ibid., lin. 11, Lege quod ipsa fagi tat sententia. ld jam fuerat a Bentleio emenda tum. Rugus. Ibid., lin. Lege vel Ita jam legendum monuerat Bentleius. Rev. Ibid. C, lin. 7, In cod. ms. legi tur uti habet ed. Oxon. Superscribi tur vero ab eadem manu quod loco certe aptius est. hac, inquit, præverienda, et prius explicanda sunt. Similiter vero de eadem re dicturus lib. 11 cap. 1, ita intit etc. Ibid., lin. 7, His gemina habet Origen. cap. 1, lib. m De principiis etc. Sic etiam Clem. Alex. Str. 1, p. 487. Αtque ita fere Philo De allegor., p. etc. Ibid. G., lin. 12, Lege Ibid., Il est excisa et eruta venis, in quibus radicata nutriebantur et crescebant. vero, quod saxis quidem con venit, non adeo apte de lignis dici videtur. Vide Ca sa ub. et Salm. in Spartiani Vita Pescen., cap. 12. Ibid., Lege Totus vero locus sic fortasse est legendus, lta paulo post, Lapidi bus vero et lignis Origenes excisa metalla ideo an numerat, quod hæc omnia (quæ, dum in propriis sedibus venisque manent, et animam quamdam habent, sc. locis suis avulsa, evaplant, Confer cap. 1 lib. 1. De principiis. Ibid. D, lin. 3. Corruptus vero est totus hic locus, quem ego sic emendandum arbitror Ita fere loco supra citato, cap. 1, lib. iit De principiis, Aliam proponit Bentleius emendationem. Aliam insuper excogitavit dominus Fleuri, ot mo nui. At si cui magis placet illa quam proposuit era ditus Anglus, vertat cum editore Londinensi: «Etsi hæc quoque eo moventur quod fluxa sint corpora, et dam corrumpuntur, comitem habeant motum. Se cundo autem, etc. Rufus. Col. A, lin. Lege sicut supra. Sic autem cap. 1 lib. 111 De principis, Vult autem vegetabilia omnia, que cunque in se habent nam, ut ait Aristol. De anima quippe est (ibid. c. 2.) sive uti appellat Galen., lib. I. Confer Aristot. De plan tis, I. 1, 2. ibil., Ita Origen. Uli per non illa vult quæ supra dixit lapides s. el ligna, nam hæc ait per igitur hic vult (uί paraphrastice interpretatur Rufin.) ea, quæ vienu! quidem, non tamen animantia sunt, sc. et Hæc autem nunc vocat opposite ad quæ proprie sunt, Ne mireris vero Origenem modo dicere esse modo cum de ea re inter ipsos philosophos Bon constiterit; inquit Aristol., De Plant. I, 1. Huc vero respiciens Clem. Αlex. dicit, Strom. 11, pag. 487. Ibid., lin. 4, Lege hic, et paulo post, Sic cap. 1 lib. ut De principiis, ἐr Bentleius pro mallet quod est, Ruzus. Ibid., lin. 10, Lege Ιd enim lagitant se quentia, Hoc jan fuerat a Bentleio observatum, ut inonuimus ad hunc locum. Ru£v8. ibid. B, lin. dem modo de hac re disserit Origenes cap. 1 lib. iu De principiis etc. Paulo post vero legendum opinor, Ibid., lin. 14, Lege Ibid. D, lin. 2, Sic Philocal. cap. Εt paulo post, etc. Ibid., lin. De hac re fusius disputanlein vide Origenes in Philocal., cap. 21, 23, 25, et contra Cels. lib. 11, num. 18 et seqq., et Εuseb. Comm. in Psalm., pag. Ibid., lin. 6, Hoc est, non ide nos libere agimus, quia Deus (quod nunc ponitur) ea quæ acturi sumus ignorat, sed quia innatam hɔ bemus libere agendi facultatem, quæ, sive futura scit Deus, sive nescit, ea«lem semper manel Col. 457 A, lin. 1, Lege
col. 1643–1644page 6 of 24
PG 11:1643ού. καί, παρόντι. ἀκούοντι. παρόντι καὶ ἀκούοντι παρεστήκασι Θεῷ. 6, πεπιστευμένου. παρισταμένου, παρόντος, εφισταμένου νεί ἐπισταμένου. 8, ἐποπτεύοντι καὶ φθάνοντι. 852, πέπεισται εἰδέναι πάντα τὸν Θεὸν, καὶ ἐπαῖειν... φθάνει δὲ ἡ θεία δύ ναμις, καθάπερ φῶς, ὅλην διῖδεῖν τὴν ψυχήν... ὅλος ἀκοὴ, καὶ ὅλος ὀφθαλμός, ὁ Θεός. εἰ γὰρ ὑπόμνησις. 851, εἰ δὲ ἡ παρουσία τινὸς ἀνδρὸς ἀγα θοῦ, διὰ τὴν ἐντροπὴν καὶ τὴν αἰδῶ, πρὸς τὸ κρεῖτο τον ἀεὶ σχηματίζει τὸν ἐντυγχάνοντα, πῶς οὐ μᾶλ λον ὁ συμπαρὼν ἀεὶ... τῷ Θεῷ, οὐκ εὐλόγως ἂν ἔπυ τοῦ παρ' ἕκαστα κρείττων εἴη εἰς πάντα καὶ τὰ ἔργα, καὶ τοὺς λόγους, καὶ τὴν διάθεσιν; οσίας. ὁσίους. διαλογισμών. διαλογισμοῦ, καl. ἢ χρυσῷ, ή καὶ 5, έπαιρόμενοι οἱ ὀφθαλμοί. 4, μετέθηκε (Χριστός) ἑαυτοῦ τὸ διανοητικὸν – ἀπὸ τῆς πρὸς τοὺς κάτω ὁμιλίας, καὶ ὕψωσε, προς άγων αὐτὸ τῇ πρὸς τὸν ὑπεράνω πάντων Πατέρα εὐχῇ,... ἀνάγκη τὸν κατὰ ζῆλον καὶ μίμησιν τῆς. Χριστοῦ εὐχῆς εὐξόμενον, ἄραντα τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς ψυχῆς άνω, καὶ ἀναβιβάσαντα αὐτοὺς ἀπὸ τῶν τῇδε πραγμάτων, καὶ μνήμης, καὶ ἐννοιῶν, καὶ λο γισμῶν, οὕτως εἰπεῖν τῷ Θεῷ τοὺς λόγους τῆς εὐχῆς τοὺς περὶ μεγάλων, καὶ ἐπουρανίων, μεγάλους καὶ ἐπουρανίους, 720. Χριστιανός... ἐν παντὶ τόπῳ εὐχόμενος, μύσας τοὺς τῆς αἰσθήσεως ὀφθαλμούς, καὶ ἐγείρας τοὺς τῆς ψυχῆς, ὑπεραναβαίνει τὸν ὅλον κόσμον,... εἰς ἐπουράνιον γενόμενος τῇ διανοία τόπον, 14, μεταμορφουμένην. μεταμορφουμένους, δι'. ὀφθαλμοὺς τοῦ διανοητικού, ἐν αὐτῷ. ὑμεῖς οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν πνεύματι. ἡ ψυχὴ τοῦ μὲν ἁμαρτωλοῦ ἐν σαρκί ἐστι, τοῦ δὲ δικαίου ἐν πνεύ ματι. ἀμφότερα εν.... λέγω ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐφ᾽ ὧν ἀνακέκραται τῷ πνεύματι ἡ ἑκάστου ψυχὴ, καὶ γέγονεν ἕκαστος τῶν σωζομένων πνευματικός. Περὶ ἀρχῶν 445 1, Ἱερεμίαν... λέγοντα. οὐ τοῦτο ἐνετειλάμην, ἕκαστος... μνησικακείτω, τῆς. γῆς, ἐκ γῆς Αἰγύπτου. 113, ἐν τῇ Χαναὰν καὶ ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ἐν γῇ Χαναὰν καὶ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, τῶν Ο' ἀπὸ μνησικακίας. ἀπ᾿ ἀμνησικακίας. 30 μνησικακεῖν ἀμνησικακεῖν. οὐδέπω δὲ ἀπαθεῖς, ἢν μὴ ἀμνησίκακος τέλεον γενό μενοι, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου διδασκαλίαν, προσεύξωνται καὶ ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν. εἶτα δυσωπῶν ὁ λόγος ἀμνησικακεῖν,... εἰ γὰρ μὴ ἐνδύσηταί τις τῆς ἀμνησικακίας ἀρετὴν, οὐ δύναται τυχεῖν ἀφέσεως. ἐνορῶν. ἐν οὐρανῷ. 30, σὺ εἰσακούσῃ ἐν τῷ τόπῳ τῆς κατοικήσεώς σου, ἐν τῷ οὐρανῷ. ἰδοὺ πάρειμι. 5, τοῖς ἀξίοις εὐχομένοις τοιαύτη τις λέγεται ὑπὸ Θεοῦ περὶ τῆς εὐχῆς αὐτῶν ἐπαγγελία, καὶ ἔτι λαλοῦντός σου ἐρῶ, ἰδοὺ πάρειμι ἐπικαλέ σεται (ο γνωστικός) τὸν Πατέρα· ὁ δὲ ἐγγὺς καὶ ἔτι λαλοῦντος πάρεστι. πρὸ αὐτοῦ. ἐπὶ τοῦ πρώτου πειρασμοῦ, 22, Α πρὸ αὐτοῦ μεν πρώ της τοῖς χείλεσι, τοῖς χείλεσι, ὧν μηδέν, προστάσσων μὴ δεῖν γίνεσθαι. μηδέν, μὴ δεῖν. Κυευς. 8, ἀνακραθῆναι... τῷ πνεύματι. ἀνακέκραται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἡ ἑκάστου ψυχῇ, καὶ γέγονεν ἔκα στος τῶν σωζομένων πνευματικός. λέγοντος. λέγοντι, τῷ πεπληρωκότι. .... του πληρώσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ εἰπόντος, οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; εις. Λέο γοντι ἔτι. ἔτι οι ἔστι ἔτι ἔστι, 14, μέσον τῶν μὴ γινωσκόντων. 586, ὃς (Χριστός) μετὰ τῶν πανταχοῦ προσπεφυκότων αὐτῷ ὤν, ἤδη δὲ καὶ μετὰ τῶν οὐκ εἰδότων αὐτὸν πανταχοῦ ἐστι· καὶ τοῦτό γε ὁ Ἰωάννης δηλοῖ,... μέσος ὑμῶν ἔστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. 7, εὐξάμενος. εὐξόμενος, ἐσόμενος. Για νων.
vil, 17. juxta eruditi Angli notam, ‹ cum singula tamen a 11, 53, sub Jerem. nomine citantur verba Zachariæ Verbo, atque ex proprio arbitrio, aptätam habeant animam, et ejusmodi corpore æthereo purissimoque utantur. › Ruæus. Ibid. B, lin. 1, Ita librarii incuria scriptum pro quod sententia plane postulat. Ibid. C, lin. 4, Hoc per scribae incuriam repetitum videtur ex præcedentibus; pro quo legen «lumn opinor Ita enim infra, Ibid., lin. Lege il est nam hoc poscit ipsa sententia. Bentleio legendum videtur, Rugus. Ibid., lin. lta Clem. Αlex. Strom. vii, p. Ibid. D, lin. 2, Ad eumlem fere modum disserit Origenis magister Clemens Str. vi, p. Ibid., lin. 9. Paulo post Apostoli verba recitans legit Vide not. ad num. 5. Col. 444 A. lin. 10, Sic etiami legit Origen. Comm. in Jerem. At libri hajusce num. 30, et in Joan. tom. xxvii, mum. 4, habet sicut in editt. exstat 1 Tim. 11, 8. Ibid. B, lin. 1, Lege hic et paulo post, sicut legitur num. 3; sic autem editt. I Tim , 9. lias vero particulas eι sape permutatas invicem deprehendes. Ibid. C. lin. Eodem ferme modo disserit Origen, in Juan. tom. xxv!!!, num. etc. Sic etiam lib. vut Contra Gels., p. etc. Confer Cleni. Alex. Str. vi, p. 854. Ibid., lin. Lege supra. Ita prior legerat Bentleius. RUÆUS. Ibid. D. lin. 5, Respicit hic Origenes ad Apostoli verba Rom. viii, 9, Ita enim ipse tom. xiu in Matth., num. 2, his citatis, adnotat, Εt similiter Comm. in Joan. tom. 1, num. 50, Sic etiam ut, 4, Anima cum se spiritui junxerit, in spi ritu esse homines facit, et propter hoc spirituales nominari. Col. A, lin. Duo lic loca, immutatis paulum verbis, in unum conflavit Origenes sub Jeremiæ nomine, cum priora tantuin ila, Jeremia sint, posteriora vero, que ad rem perti nent, e Zacharia petantur; sed neque hic solum, nec e Patribus solus, hoc fecit Origenes. V. Heinsii Proleg. ad Exerc. sac. Sic vero in Constit. apost. p Ibid., lin. 4, Lege sicut habent LXX, Ita apud Epiph. in Ancor., secl. legitur pro uti habent editt. omnes in Exod. sit, 40. Ortus vero est, opi nor, hic error e litterarum T et r, in mss. codd. similitudine; unde etiam particulas té et yɛ in hoc libello sæpe permutatas observavimus. Ibid., lin. 6, Legendum plane est e contrario Sic vero num. scribitur pro His au teni consona habet Clem. Αl. Sirom. vit, p. 884, Atque ita ferme scholia in Orat. Domin., Hanc emen dationem prior excogitavit Bentleius. Rosus. Ibid., lin. 14, Vitiose hoc a librario scriptum opinor pro Nam Origenes lic respicere videtur a Salomonis verba II Reg. vi, lidl., Hæc sunt Isaire verba Lvul 9, de quibus idem fere quod hic notat Origen. in Joan. tom. Χxvit, num. Similiter vero Clean. Al. Str. vu, p. 801, Ibid., lin. 1, Legendum esse opinor, scilicet Jol præcedentia citat ex Job x1, 10, ubi de secunda tentatione agitur. Sic autem scriptum invenies, num. 12. Notat vero hic Origenes verba illa, ap. LXX interp. nou de prima, sed de secunda tantum Jobi tentatione dici; atque ita quidem ipse postea num. 30 cxhi bet, quemadmodum etiam nunc in edit. Romn. ex slaut. Ex his igitur liquet verba, quæ in editt. Complut., Ald. et Οxon. leguntur Job. 1, 22, interpolationem esse post Origenis ævum e cap. II, 10, lactam. ibid., lin. 5, 8. Lege... quod fagital constructio. Contra legendum ex ms. codice dεn Neque enim in co dice ms. legitur ut habet editor Londinen sis, sed ibid., lin. Sic Comm. in Joan. tom. 1, mum. 30, Ibid., lin. 11, Lee scilicet, Ιta Contra Cels. p. legendum esse prior nonuera Bentleius.REUS. Ibid., lin. 13, Cum in cod. Holin. (ut et in aliis) simili fere litterarum ductu scri pantur, deceptus hic editor Oxon. pro exhibuit quod totius sententia vim enerval. Loc jam monuimus ad hunc locum. Ruæus. Ibid., lin. Respicit_ad verba Baptista, Joan. 1, 26. Sic vero Conira Cels. lib. v, p. Ibid.D, lin. Lege sicut nox sequitur prior legerat Bentleius. Col. 448 B. lin. 7. Ita scripsit librarius,
col. 1645–1646page 7 of 24
PG 11:1645υἱῶν, ὑμῶν, δίδωσιν ὁ Πατὴρ ὑμῶν τὸ ἀγαθὸν δόμα ἐξ οὐρανοῦ. ἄγγελοι. 54: Εἰ δὲ καὶ πλῆθος ποθοῦμεν, ὧν φιλανθρώ των τυγχάνειν θέλομεν, μανθάνωμεν ὅτι χίλιαι χιο λιάδες... αἵτινες συμπράττουσι τῇ σωτηρία. γνησ σίως εὐχομένων, 64: Τῷ ἐξευμενίζεσθαι τὸν Θεὸν ἕπεται εὐμενεῖς ἔχειν πάντας τοὺς ἐκείνου φίλους, ἀγγέλους, καὶ ψυχάς, καὶ πνεύματα· συναίσθονται γὰρ τῶν ἀξίων,... καὶ συμπράττουσι,..... καὶ συνεύχονται, καὶ συνα ξιοῦσι, 12, αἵτε τῶν προκεκοιμημένων ἁγίων ψυχαί. δικαιοσύνης προσφέροντος αὐτοῦ, ψυχαί συνεύχονται Ἱερεμίου δέ. Τωβήτ. Τωβίτ. εισηκούσθη. Η εἰσήκουσε, τῶν Ο', εἰσήκουσε Κύριος τῆς προσ ευχῆς. 5, μεγάλου Ραφαήλ, και. μεγάλου Θεοῦ, καὶ ἀπεστάλη Ῥα φαήλ. ιάσασθαι. Περὶ ἀρχῶν. Ἱερεμίου δέ. τοῖς εὐχομένοις συνεύχεσθαι Ραφαήλ μὲν προσφέροντος, Ἱερεμίου δέ. 57: Φαίνεται δὲ μέλειν τοῖς προεξεληλυθόσι τὸν βίον τοῦτον ἁγίοις περὶ τοῦ λαοῦ, ὡς ἐν τοῖς Μακκαβαικοῖς γέγραπται, μετά πλεῖστα ὅσα ἔτη τῆς Ἱερεμίου ἀναλήψεως, οὗτός ἐστιν Ἱερεμίας ὁ τοῦ Θεοῦ προφήτης, ὁ πολλὰ εὐ χόμενος περὶ τοῦ λαοῦ. 449 9, rcεῖν τε κυρίως. νοεῖν, κυρίως τε. νοεῖν, τότε κυρίως, 10, τούτῳ τελειουμένων. τότε ; τῶν προπαρεσκευασμένων ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, τότε τελειουμένων, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον. 25, τοῦ τελείου τότε φα νερωθησομένου, ὅτε πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ὁ νοῦς προσβαλεῖ τοῖς νοητοῖς. 10, γυμνιτεύειν. γυμνητεύειν. 12, τῇ ἐφ' ἑαυτὸν ἀναφερᾷ. Χριστὸς ἐν ἑκάστῳ τῶν μαρτύρων δικάζει ται... οὗ σε φησὶν εἶναι ἐν φυλακῇ, ὅταν σὺ ἧς ἐν φυλακῇ, ἀλλ᾽ ἑαυτόν· οὐ σε πεινώντα, ὅταν σὺ πει νᾶς, ἀλλ' ἑαυτόν· οὐ σε διψῶντα, ἀλλ᾽ ἑαυτόν, Εἰ 2, Ἰησοῦς γοῦν φησι, διὰ τοὺς ἀσθενοῦντας ἠσθένουν, καὶ διὰ τοὺς πεις νῶντας ἐπείνων, καὶ διὰ τοὺς διψῶντας ἐδίψων. οἱ δὲ εἰ δὲ εἰ δὲ οἱ ἄγγελοι. ἄγγελοι. ἄγγελοι, τῆς σωματικῆς. τὴν τῆς σωματικῆς. τήν, πρὸς ὀλίγον καιρόν) της σωματικῆς... ἐπιδημίας, γεγονέναι τὴν τῶν ἀγγέλων πρὸς Ἰησοῦν διακονίαν. πόσους. πόσῳ, πόσους πῶς οὐκ Πῶς οὐκ εἰκὸς ἀγγέλους... μᾶλλον τῶν ἀπο στόλων συνεργεῖν. Οὐ μίαν δὲ καὶ βραχεῖαν ἐμπιστεύονται διακονίαν εύ αγγελικὴν ἄγγελοι, οὐδὲ μόνην τὴν πρὸς τοὺς ποι μένας γεγενημένην· ἀλλὰ γὰρ ἐπὶ τέλει... ἱπτάμενος ἄγγελος.. εὐαγγελιεῖται πᾶν ἔθνος, μιο πόσους πῶς οὐκ. κατὰ ἕνα ἕνα. 12, συναγάγητε τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ κατὰ ἕνα ἕνα Ένα καθ' ἕνα ἕνα, εἰς ἕν ἵνα τέκνα Θεοῦ συνα γάγῃ εἰς ἕν. ἐπικαλουμένους. τὸν Θεόν. vπι, 59, ἐλιθοβόλουν τὸν Στέφανον ἐπικαλούμενον Κύριον) καὶ λέ γοντα. συνεργεῖν. 767, συμπράττουσι (ἄγγελοι) τῇ σωτηρία τῶν ἐπικαλουμένων τὸν Θεὸν,... οιόμενοι αὐτοῖς δεῖν ὑπακούειν, καὶ ὥσπερ ἐξ ἑνὸς συνθήματος ἐπι δημεῖν ἐπ' εὐεργεσίᾳ καὶ σωτηρία τῶν εὐχομένων Θεῷ. Ει Ιη σους πέμπει οὐ μόνον ἁγίους, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλους.... οὐ γὰρ ἁμαρτησόμεθα τὸν ἀπόστολος, ὄνομα τάσσοντες καὶ περὶ τούτων, περὶ ὧν γέγραπται, πάντες εἰσὶ λειτουργικὰ πνεύματα, 11 12, προεστῶτας..... ἀγγέλους λέ γεσθαι.
fortasse pro vel etiam pro quod in præcedentibus omiserat; nam hæc, ut opinor, vera est lectio, lidl., lin. 9, Quod de angelis sanctisque mortali hac vita functis hic dicit Origenes, eos scilicet de piorum hominum salute sollicitos preces suas illo rum precibus adjungere, idipsum postea repetit num. 31. Ilis vero consona habet in lib. vult Contra Gels., num. etc. Et ibid. mum. etc. Ibist., lin. Ilec verba contra codicis fidem loco novit editor Oxon. et longe inferius post col locavit; atque tum postea luxata resarcire volens, post de proprio addidit et post adjecit Miro quidem conatu; unde nihil denim factum video, nisi quod utriusque loci, per se satis sani, tum sensum, tum syntaxin perverterit. loc jam fuit a nobis ob servatum. RUEUS. Ibid., lin. 14, Ita hoc nomen semper in hoc libello scribitur, ut et Contra Celsum, p. 591, atque ita habent LXX ed. Complut. At in ed. Αld., Rom. et Oxon., rectius legitur Vide Dru sium in Tobit. Ibid. C, lin. 1, In cod. perperam scribitur quod nos ex editt. Rom., Ald. et Conpiut. emendare non dubitavimus. label vero cod. Alex., Ibid., lin. Ita habent LXX in editt. Rom. et Oxon.; sed rectius Com- G plut. et Ald., Ibid., un. 4, Hue respiciens Origenes in homil. 44 in Num. dicit: Sulis age quomodo as sumaris ad societatem Mich. archangeli, qui ora tiones sanctorum offert Deo; vel certe ut assumaris in societatem et officium Raphaelis, qui medicinæ praest, eic. Confer lib. 1, c. 8, Ibid., lin. 14, Dixerat supra an gelos sanctosque hac vita functos dato autem angeli comprecantis exen plo in Raphaele, sancti nunc defuncti exemplum exhibet in his, llis autem consona habet Origen. Comm. in Joan. tom. xii, num. Col. A, Ium. Lege Ms. habet elc., et ita fert editio nostra. Runus. Ibid., lin. Deesse hic videtur vult enim Origenes ilias virtutes, quæ in hac vita inchoantur, consummari demum in futura vita lege igitur, nam respicit ad Apostoli verba supra cilata, la fere num. Omissum vero opinor illud tota propter syllabarum vicinarum to te similitu dinem. Nihil deest, uti liquet e præcedenti nostra observatione. Ruæus. lidl. B, lin. Lege Ibid., lin. Eodem fere modo de hac rè disserit Origenes homil. 14 in Jerem.. etc. tom. xii in Matth., num. Ibid., lin. 13, postulat ut legas est, servatum. Rufus. Sententia plane vel, quod melius ld jam fuerat a Bentleio ob lbid. C, lin. 5, Rectius, opinor, Contra male adderetur nam ordo verborum hic est, (supple Ibid., lin. 5, Hoc mutavit ed. Οxon. in unde nulla prorsus fit sententia, Mihi vero pro legendum videtur non enim de angelorum numero, sed ministerio tantum quæ ritur. Quidni, inquit, par sit, angelos in Ecclesia propaganda stabiliendaque plus opera quam ipsos apostolos Christo navare? His vero coll son: habet Origen. in Joan. tom. 1, num. 14 etc. Nulla causa legeretur Etsi enim de ministerio angelorum hic quæratur, non de numero, nihil obstat quominus ministrantium angelorum multitudinem obiter denotet. Ruæus. Ibid., lin. 7, Ita LXX Interp. phra sin Hebraean IN TINS apte reddiderunt Is. xxvj, ed. Complut., vel xa0' Eva Eva ed. Oxon., nam in Ald. et Romn. alterum omittitur. Hæc autem phra sis, idem hic valet quod in loco Joannis parallelo x1, 52, Ibid., lin. 9, Adde, vel subaudi saltem, Sic Act. (subaudi Ibid., lin. 10, Sic in lib. vult Contra Cels. p. Comm. in Joan. tom. xxxi, mum. 10, etc. Confer. homil. in Num. et hom. 25 in Lucam. Ibid., lin. Hæc verba primo intuitu significare vider tur Ecclesiarum septem Asiaticarum episcopos ideo dictos fuisse angelos, quod angelorum instar carum tutelam susceperint (in qua quidem sententia sunt quarti sæculi Patres, Epiphanius, Hilarius Diac., Augustinus, aliique serioris ævi haud infimæ notæ interpretes); attamen, re perpensa, id tantum horum exemplo angelorum probatum hic voluisse arbitror Origenem, quod ante dixerat, angelos sc. ipsos Ecclesiæ administrationi præesse, atque ejus incremento commodisque operam dare: siquidem in Apocalypsi Ecclesiarum septem præsides di serte appellantur angeli. Voluit utique Origenes binos esse Ecclesiæ cujusque præsides, alterumi hominem, alterum angelum: angelos vero præsides in Apocalypsi designari existimavit. Sic enim ir Numeros homil. 41: «Offerunt, inquit, angeli pri
col. 1647–1648page 8 of 24
PG 11:1647τάχα οὐκ. Τάχα γὰρ δόγμα τί ἐστι, μηδένα λαμβάνειν θείαν δωρεὰν τῶν μὴ αἰ τούντων αὐτήν· καὶ αὐτὸν γοῦν τὸν Σωτῆρα διὰ τοῦ ψαλμοῦ προτρέπει αἰτεῖν ὁ Πατήρ, ἵνα αὐτῷ δωρή σηται. Εὐαγ γέλια... εἰσάγοντα τὸν Σωτῆρα ευχόμενον περί τι νων δυνάμεων, ἵνα αὐτῷ ὑπαρχθῇ. 432 14, εὐξομένῳ. ευξαμένῳ, ἐπακούσαντος τῆς εὐχῆς τοῦ εὐξαμένου. 6, τῷ πιστῷ δ. τοῦ πιστοῦ δε δεημένου. — τοῦ πιστῶς δεδεγμένου. πιστῶς, που πιστῷ. 9, συνεύχεται, καὶ συμπράττει. 789, συναίσθοντα: (ἄγγελοι) τῶν αξίων, καὶ συμπράττουσι, καὶ συνεύχονται, καὶ συναξιοῦσι, ή. καί. μοςί πίστει, ἁγίου, εὐχομένου μυεί πρόεισι ἀπὸ τῆς τοῦ εὐχομένου ἁγίου ψυχῆς τῇ γνώσει, καὶ τῷ λόγῳ, καὶ τῇ πίστει πεμπόμενον πρόεισι, τιτρώσκον. 12, ὁ συνάπτων. ἔργοις τὴν εὐ χήν. άδια λείπτως προσεύχεσθε, 22, οὐδὲν ἄλλο δεῖ εἶναι ἐν Ἐκκλησίᾳ & Θεοῦ, ἢ εὐχὴν πάσης ἁγίας πράξεως,... εἰς εὐχὴν παρὰ Θεῷ λογιζομένης, καθὸ καὶ τὸ, ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε, δυνατόν ἐστι. οὐκ ἔλαττον. ὀφείλουσι εὐχαὶ δὲ οὐκ ἔλαττον, εὐχαί εὐχή ὀφείλουσιν, ὀφεί λουσα. Κυευς. τρίς. 854, τινὲς τακτὰς ὥρας ἀπονέμουσιν εὐχῇ, ὡς τρίτην, καὶ ἕκτην, καὶ ἐνάτην. 5, τὴν ἕκτην. περὶ τὴν ἕκτην ὥραν, νεί, περὶ ὥραν ἔκτην, 9; ώρα. ὁρᾷ. ὁρᾷ ώρα. 5, τέτρασιν ἀρχαῖς καθιέμενον. Για τέτταρσιν, νεί τέσσαρσιν ἀρχαῖς δεδε σκεῦος τέτο ταρσιν ἀρχαῖς ἐκδεδεμένον. 6, τὴν πρὸ αὐτοῦ παρὰ τοῦ Δαυίδ λεγομένην. της πρώτης καὶ παρὰ τῷ Δαυίδ λεγο μένης, τὸ πρωί. παρὰ τοῦ Δαυίδ παρὰ τῷ Δαυίδ, ἀμελῇ. ἀμελῶν ἀμελῇ, τίς ἡμῶν (λήψεται, τεύξεται, ὧν αι τεῖ ἀμελῶν του εὔχεσθαι; δ τίς ἡμῶν ὁ ἀμελῶν τοῦ εὔχεσθαι ἀμελῇ. Κυ£υς. τῶν ἑαυτῶν. ἑαυτῷ, ἑαυτῷ, ἑαυτῶν. 7, τῷ Μωϋσῇ συναριθμηθέντος. Μωϋσῆς συνεζευγμένος τῷ Σαμουήλ. 1, ἐὰν στῇ Μωϋσῆς καὶ Σαμουήλ προ προσώπου μου,... ἅπαις τυγχάνων. 49 ἀπὸ γὰρ τῆς σήμερον παιδία ποιήσω. 775: Εἰ δὲ περὶ ἀπαιδίας δεῖ λέγειν... τινές γεγόνασι πατέρες, ἢ μητέρες, τὰς περὶ τούτου εὐχὰς αναπέμψαντες τῷ τῶν ὅλων δημιουργῷ.... ἀνα γνώτω τὰ περὶ Ἔξεκίου, οὐ μόνην ἀπαλλαγὴν νόσου λαβόντος, κατὰ τὰς Ησαΐου προφητείας, ἀλλὰ καὶ τεθαρρηκότως εἰπόντος τὸ, ἀπὸ γὰρ τοῦ νῦν παιδία ποιήσω. Αμμάν. Αμάν, Ιουδήθ. α 'Ιουδίθ, τῶν Ἰουδείθ. τε. 'Ανα νίας δέ. 5. φιμοῦνται. φημοῦνται. άγονοί τε γάρ. ἄγονοι τοιγάρο 14, δυσπεριγενήτοις. καὶ δυσ περιγενή τοις. 6, ἐφίμωσαν. ἐφήμωσαν. ἐφιμώσαμεν, ἡμῶν. υπό. ἀπό, ὑπό. ἵνα καταποθῇ τὸ θνητὸν ὑπὸ τῆς ζωῆς. 12, ἐνιέμενον ἀπὸ (ριν ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων σιτί 5, αποτρέποντι. ἀποτρέπονται, μοί... ἀποτρέποντι,... καὶ παρακαλοῦντι. ἀποτρέποντι. 457 2, κάμινος... Αίγυπτος. Η ἡμᾶς ἐξήγαγεν ὁ Θεὸς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, ἐκ τῆς καμίνου σιδηρᾶς... πνευματικῶς γὰρ καλεῖται Δια γυπτος. 6, καὶ καταλαβών τε ὅτι ἐκείνου.
Maue exaudies vocem meam, mane astabo tibi et videbo. Tertia et ultima significatur_his ver bis: c elevatio manuum mearum, etc. Ruzos. Ibid. B, lin. 2, Idem fere dicit Ori genes in Joan. tom. sit, mum. 1 Sic et in Maith. tom. xvi, num. 5 mitias unusquisque Ecclesiæ suæ: quibus angelis genes apud Davidem commemorari his verbis et Joannes in Apocalypsi_scribere videtur; verbi gratia, Angelo Ecclesie Ephesiorum, vel Smyr naorum, vel Laodicensium, aliarumque, quæ seri ptæ sunt. Offert ergo unusquisque angelorum pri mitias vel Ecclesia, vel gentis eue, que ei dispen sanda commissa est. Itiden hom. 20: «Secundum ea quæ Joannes in Apocalypsi scribit, unicuique Ecclesiae generaliter angelus præest, qui vel cul laudatur pro bene gestis populi, vel etiam pro «lelictis ejus culpatur. Similiter etiam hom. 13 in Lucam: Per singulas Ecclesias bini sunt epi scopi, alius visibilis, alius invisibilis;... et quo modo homo, si commissam sibi dispensationem bene egerit, laudatur a Domino; si male, culpae et vitio subjacet: sic et angelus. Scriptum est enim in Apocalypsi Joannis,» etc. Col. A, lin. Lege orante. lla supra, Ita prior emendaverat Bentleius. Abid. B, lin. Lege Ego mallem Nain in codice ms. legitur Ro us. Ibid., lin. lla Contra Gels., pag. etc. Ibid. C, lin. 6, Lege Corruptus vero vi detur totus hic locus; nempe, deest verbum aliquod et illud quod post sequi debuit, demum inepte adjicitur. Sic igitur restituendum opinor, Ibid., lin. Lodem fere modo hæc Apostoli verba, explicat Origenes in Matth. tom. xvi, num. Ibid. D, lin. 4, Μutilus plane est hic locus, cum nihil sit ad quod referatur verbum non igitur dubito quin legendum sit, nimirum, vox a præce dente absorpta est. Magis nativa est cmen datio Bentleii qui tantumn pro legit Col. 455 A, lin. 2, Ita Clen. Alex. Str. vult, p. Ibid., lin. Lege sicut exstal Acl. x, sic autem legit ipse Origenes Contra Cels. lib. 11, pag. 386. Ibid., lin. 4, Lege Cæcutiens sc. libra rius omisit wpay in lin. præcedent.; hic autem pro posuit Ibid., lin. ms.; sic etiam habet Actorum cod. aunquus, ed. Hearn; sed per scribae plane, tum hic, tum illic, incuriam, pro µévov, uti in editt: legitur Act. x. 11. Atque ita plane legit ipse Origen. Contra Cels., p. 386, nec multo aliter Clen. Al. Ped. 1, p. 175, ibid., in. Corruptissimus est hic locus, quen sic restituo, Modo pro les gallur nullo aliunde vitio laborare mihi videtur hic locus. Ter saltem orandum nonet Origenes. Prima oratio ex illo fit media nocte. Se cundam, quain mediam vocat, circa horam sextam peragebat” Petrus; quam et ante illum dicit Ori Ibid., lin. 5, In codice scriptumn videtur, non quod habet ed. Oxon. Est au tem dictio hic elliptica, quam ex præcedentibus sic suppleas, vel, Sed et addito articulo satis commoda fiet lectio, sc. ; quis e nobis est, qui preces negligat? Cl. Walker nihil aliud in codice vidit quam Ibid. C. lin. 5, Ms. quod mu tavit ed. Oxon. in tŵv čautwv, unde milla omnivo fit sententia. Bentleius jam ante suspicatus erat legendum non Κufus. Ibid., lin. llem de Moyse vicissim dicit Origen. in Reg. Respicit vero ad Jeremiz verba xv, Ad., lin. 9, Hoc colligit Ori genes ex Ezechie e morbo recreati verbis Isa. Xxxi, (secundum LXX), Sic enim in loco consimuli Contra Cels., p. Atqui aliud plane sonant Hebraica. Cate rum ex sacra historia non constat Ezechiam ullos procreasse liberos ante Manassem, quem tribus post morbum annis ex Hephziba suscepit. Ibid., lin. 12, Lege sicut recte legitur num. 16. Ibid. D, lin. 1, Ita semper cod. H, ut LXX ed. Ald. atque ipse Origen. in Jer. Rectius vero in Joan. tom. u, num. 16, legit uti exstat in editt. O' Rom. et Οxon.; nam in Lowe plut. legitur Col. 456 A, Liu. 1, Rectius videtur Ibid., lin. Ms. male Juid., lin. 12, lla habet codex mus., sed male, ut opinor, pro Ibid. B, lin. Forte ibid. e, lin. Mss., Lege vero quod liquet ex precedente et max sequente Ibid., lin. 14, Editio Οxon. sed legen dum lta Αpostolus 1 Cor. v, 4, Sic autem supra num. bitur. Ibid. D, lin. Ms., male, sicut habet ed. Oxon.; est enim Walkerus in codice ms. legit Rous. Col. B, lin. sunt verba Moysis Deut. iv, 20; eadem vero repetit Jerem. xi, 4, ad quæ Origen. hom. 9 hac noval, Ibid. C, lin.
col. 1649–1650page 9 of 24
PG 11:1649και τε. σει. μεγάλου κήτους 111, 8, 13, τὴν ἐλλείποντος. τὴν περὶ ἐλλείποντος. προσευχήν, τὴν περὶ μειζόνων ἔντευξιν δὲ, τὴν περί τινων. υπό του. ὑπὸ τοῦ, ἐπικινδυνευομέ προσευχῆς προσευχή τοῦ κινδυνευομένου δέησις ἔντευξις ὑπό του ὑπό τινος. του, εἰ λαμβάνεται ἀντὶ τοῦ τινὸς, ἐγκλίνεται, οἷον, παρά του, ἀντὶ παρά τινος. ἀναπεμπομένην· ἔντευξιν δὲ, τὴν ὑπὸ τοῦ παρρησίαν τ. π. ἔχοντος. υπό του 10, ἐξελεύσεται. ἐξελεύσηται. εξελεύσεται. πρὸς τοὺς... τῇ. τῇ πρὸς τοὺς μετανοοῦντας ἀποτομία. καὶ ἴδετε. καὶ νῦν καὶ τάστητε, καὶ ἴδετε. ποιεῖ. ποιήσει. ποιήσει ἐν ὀφθαλμοῖς ὑμῶν. 2, Κύριον. Τὸν Κύριον Κύριον. τὸν Κύ ριον, πρός, ἐπικαλούμενος πρός με. ο θερίζων. καί, δὴ τούτῳ. δὲ τούτου, πνευματικοῦ. Δὶς ἡ θερισμὸς ὀνομασθείς, κατὰ μὲν τὸν πρότερον, ἐπὶ τὸν σωματικὸν ἀναφέρεται· κατὰ δὲ τὸν δεύτερον, ἐπὶ τὸν πνευματικόν. 12, πρός. τὸν Κύριον πρός. παντί τῳ. τῷ παντί. παντὶ ἁγίῳ κ. πάντα τε. πάντα γε, πάντα δέ. 9, αἰτῶμεν αὐτάς. εὐχάς. αἰτεῖν εὐχάς. αἰτῶ μεν έπιτελῶμεν, ὡς ἐκεῖνοι ἐπετέλουν. 11, εὐχαὶ τρὶς... ἐπιτελεῖσθαι ὀφείλουσι 13, ἡ περὶ τῶν μυστικῶν εὐχὴ ἐπιτελεῖται. κατὰ τὸ ἀληθές. Εἴπερ μιμη τῆς Χριστοῦ ἐστι Παῦλος, καὶ οἱ παραπλήσιοι αὐτῷ, ἀνάγκη τὸν κατὰ μίμησιν τῆς Χριστοῦ εὐχῆς εὐξυ μενον, ἄραντα τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς ψυχῆς, καὶ ἀναβιβάσαντα αὐτοὺς ἀπὸ τῶν τῇδε πραγμάτων οὔτ τως εἰπεῖν τῷ Θεῷ τοὺς λόγους τῆς εὐχῆς τοὺς περὶ μεγάλων, καὶ ἐπουρανίων, μεγάλους καὶ ἐπουρα. νίους. τοπικῶν. τῶν μεγάλων καὶ ἐπουρανίων, τυπικῶν τυπικῶς. περί. διά τῶν ἐπιγείων. 44, αἰτήσατε ἵν᾽ αὐτῶν. αἰτήσατε ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΚΑΙ ΕΠΟΥΡΑΝΙΑ, ἵν᾽ αὐτῶν τυχόντες, ώς ΕΠΟΥΡΑΝΙΩΝ, βασιλείαν.... καὶ, ὡς μεγάλων, τῶν. 5, ἐπιχορηγήσῃ. επιχορηγή ὁ Γαβριήλ. του, ὁ τοῦ Γαβριὴλ λόγος. 1, Θεοῦ. Θεοῦ αὐτοῦ LΧΧ. θυμῇ. θυμοῦ, τῶν Γ'. πᾶσαι. καί, 1.ΧΧ, πάντα τὰ ἔργα σου, καὶ πᾶσαι. Αββακούμ. Κεειλά οι Γαβαάς 'Αακούκ. Αμβακούμ, Περὶ ἀρχῶν 673), Ἡμεῖς οιόμεθα, ὅτι καὶ ἐν τῇ ᾠδῇ ᾿Αμβακούμ, ἐν μέσῳ δύο ζώων γνωσθήσῃ, περὶ Χριστο καὶ ἁγίου Πνεύματος νοητέον]; (Περὶ ἀρχῶν φωνήν. τῶν ακοήν, ζώων. τῶν ζωῶν, Πληθυντικώς, ἐνταῦθα καὶ περισπωμένως τῶν ζωῶν ἀπὸ ἐνικοῦ, τῆς ζωῆς, ὀνόματος ἐξακουομένων..... δύο οὖν, φησί, ζωών μέσον γνωσθήσῃ, μιᾶς ούσης τῆς κατὰ Θεὸν ζωής, καὶ θατέρας τῆς κατ' ἄνθρωπον. ζωῶν, ἐν μέσῳ ἐτῶν ζώωσον αὐτόν, πρῶτον ὧν. πρὸς τὸν ᾧ, πρὸς Θεὸν ᾧ...
Ita legendum jam monuerat Beutleius. Delens hic oportet vel vel Vult autem Orie genes cetum illum qui Jonam absorbuit, typum RUEUS. fuisse istius Job. per quem Ibid., lin. Lege allegorice diabolum intelligit. Sic enim homil. 8 in Sic in sequentibus, Levit. hæc Jobi verba citans dicit: c Vides quo-... modo in Spiritu sancto [Job] prædixit de magno Col. 461 A, lin. 3, lta cod. ms. In edit. ceto, quem interfecturus esset Dominus, cujus vero Oron. legitur addito typus erat cetus ille Jonæ; unde et Dominus, qui you sed nec delinitio id postulare ville. interfecturus erat cetum istum diabolum, dicit Sicut enim Jonas,, etc. tur, nec causam video cur sit magis quam vel vel al exemplis certe quæ sequuntur non apparet; vero idem sonat, quodl lia Phavori nus, Sed fortasse libra rii hic incuria mutatus" verborum ordo sic est resti tuendus, Legendum jam Ibid., lin. Ms., Walkerus in cod. ins. legit Rufus. Ibid. D, lin. 2, Ordo certe melior, Ibid., lin. 7, Hæc omisit librarius, quæ nos, fagilante sententia, inserenda esse judi cavimus ex I Reg. xn, ubi sic legitur, Col. 460 A, lin. 1, Lege Habent autem LXX Ibid., lin. LXX. Ibid., lin. 4, Lege sicut auie, sine nam ita semper habent of O', iamen loco excepto, Os. vi, 7, ubi nescio quoinodo legitur uno Ibid., lin. 9, Vides illud quod in elitis Joan. 1, 56, ante & exstal, hic deesse, sicut el in codl. Cant. et Colb. 8 ap. Mill. deest. Non est vero quod mireris hunc a Millio locum non esse notatum, cum ille particulam xat in ed. Oxon. com tra codicis fidem, additam repererit. Ibid., lin. 10, Lege scilicet Ita enim hæc Christi verba explicat Origen. L. 1x in Rom. Ibid., lin. Lege sine Ibid., lin. 15, Male htc inversa exhi buit ed. Οxon. Sed legendum opinor bic sicut paulo ante, Ibid. B, lin. 4, Lege vel lbid., lin. Scilicet Atqui minus recte dicimur Pro igitur legendum opinor sicut mos sequitur, Ila vero num. Εt mum. aliam non minus ingeniosam quam Bentleius pro ponit hujus loci emendationem. Ruæus. Vide Ibid., lin. 10, Ita fere Origen. Comm. in Joan. tom. xxvii, num. 4 Ilid., Respicit hic ad ea quæ de Aun aliorumque sanctorum precibus dixerat, dicitque magna illa quæ ii per preces suas consecuti sunt, parva tantum symbola et typos fuisse quæ nos petere jussit Christus. Pro Bentleius legit Ruus. Ibid., lin. 11, lioc misso, rectius legas Ibid., lin. Dornitans hic librarius nonnulla omisit, uti liquet ex sequen tibus; quocirca sic restituendum esse opinor hune fcum, Vix enim aliter loco aptam eficies sententiain. - Vide aliam hujus loci emen dationem a D. Claudio Fleury propositam. Ruæts. Wid. C, lin. Lege fuit a nobis observatum. RUÆUS. Ibid., lin. 9, Deesse opinor nau ita certe rectius legatur,... Ibid. B, lin. Ibid., lin. 2, Lege sicut recte lia bent editt. Ibid. C, lin. 3, Deest nam rectius Ibid., lin. 13, Sic scriptum legitur hoc nomen apud Cyrill. catech. 12 et 14, ac apud Euseb. De loc. Hebr. in vv. atque it: LXX ed. Ald. At in Complut. legitur In Rom. vero et Oxon. atque sic quo que habet Euseb. Dem. ev. iv, 16; vi, 14, ut et ipse Origen. lib. v, c. 2, (uti verba ejus citat Justinian. in ep. ad Menu. Concil. tom. V, col. [supple non enim dubito quin hæc fuerint Origenis verba, etsi, in Rufini versione ibi non apparent; nimirum, pro more suo omisit Rufinus; reliqua vero, qua har citat Justinianus, retinuit; atque hæc ipsa quidein. in loco huic gemino 1, 5) exhibet Ru finus,: sc. e Nos vero putamus etiam illud, quod in Cantico Abacuc dictum est, In medio duorum, vel animalium, vel duarum vitarum, cognosceris, de Christo et de Spiritu sancto sentiri debere.» Quod vero dicit Justinianus, Origenem hinc probatum voluisse, Filium et Spiritum sanctum esse creaturas, non est quod credamus; neque enim ex verbis quæ profert, id apparet, et (si qua omnino fules inter preti Rufino sit habenda) tota utrobique orationis series eo dirigitur, ut demonstret è contrario, Fi lium et Spiritum sanctum creaturarum numero esse eximendos. bill., lin. 14, In editt. omnibus legitur atque ita quidem sonat vox Hebraa. tbid. D. lin. 1, Ita editt. O'. Eusebius vero Dem. ev. vi, 15, alteram probat lectionem, sc. vitarum. inquit, Atque ita legit Theodorit., vitarum, hanc sc. et futuram vitam intelligens; sicut et Cyrill., Ilieros. calech.x11, 20, uti recte edidit cl. Tousiec. Veræ autem lectio nis incertus Rufinus loco supra citato utrumque posuit, in medio duorum, vel animalium, vel duarum vitarum. Hoc autem ambiguum (atque adeo ipsam Origenis de Christo et Spiritu sanclo ex hoc loco argumentationem) recte dissolvit Theo dotion, qui secundum veritatem Hebraicam sic transtulit, ap. Εuseb. Dem. ev., pag. 279. Col. 464 A, lin. 6, ñpòç tôr ŵr. Ita male cod. ms. Hac vero in deterius mutavit ed. Oxon., sc. Αt vera, ut opinor, lectio est, vel, quod malim, Nam respicere
col. 1653–1654page 10 of 24
PG 11:1653κείμενος.... τοῦ Πατρός. Υποκείμενος, ὑπο ὑποκείμενος; ὑποκείμενον, ἕτερος του Πατρὸς κατ' οὐσίαν καὶ ὑποκείμενον, ο οὐσίᾳ καὶ ὑποκειμένῳ ἓν ἕτερον κατ' οὐσίαν καὶ ὑποκείμενον, καθ' ὑπόστασιν, ὑποκείμενον ὑπόστασιν, Ιδιότητα, ἰδίαν οὐσίαν 11, 21), κατ' ἰδιότροπον ὑπόστασιν ἕτερον τῇ ὑποστάσει δύο οὐσία, ιδιότητα; τος καὶ ἀμέριστος Υἱοῦ γίνεται Πατὴρ 23) οι ἀχωριστός ἐστι τοῦ Υἱοῦ ὁ δευτέραν ὑπόστασιν ἕτερος κατ' οὐσίαν καὶ ὑποκείμενος, ενέργειαν, παρὰ τὴν ἐνέργειαν ἐναργὲς εἶναί φαμεν. 21, ὡς ἠλίθιοι, καὶ παρὰ τὰ ἐναργῇ λέγοντες. 8, τὰ ὑπ' αὐτοῦ (Ἡρακλέωνος) παρὰ τὴν ἐνάργειαν ἐπαγγελλόμενα, ἐνεργῶς εναργώς ἐνεργῶς μιν εναργώς ἐμφαίνειν 52. λείπεται τοίνυν προσο εύχεσθαι μόνῳ τῷ Πατρί…... 6, ὤμοσε. ὤμοσε Κύριος, οὐ χρή. μὴ δεῖν τοῖς εὐχομένοις προσεύχεσθαι. σθω τῷ λόγῳ δυναμένῳ αὐτὸν ἰάσασθαι. πατέρα, πατρί 2, αἰτήσητε. αἰτήσηται. Πατέρα μου, δώσει. ...Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, δώσει ὑμῖν. τοῦ προφήτου. τῷ προφήτη. παρὰ τοῦ μεν παρὰ τῷ Δαυίδ, 5, προσκυνεῖσθαι... λέγεται. προσκυνεῖσθαι καταχρηστικῶς. κυρίως προσκυνητέον σχυνθήσονται οἱ ὑπομένοντές με, κατὰ τὸν εἰπεῖν ἄντι... πῶς δὲ οὐκ ἔστι καὶ τὸν εἰπόντα, τί μέ….., εἰπεῖν αὐτῷ, τί ἐμοὶ προσεύχῃ; εἰπεῖν ἂν, τί. περὶ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός τί με λέγεις ἀγαθόν; οἱ δεὶς ἀγαθὸς,
id est A. stayμévos, subjectus. Sed nusquam alias Origenes, nec ullus, quod sciam, alius e Patribus, de Filii subjectione utitur voce neque illa genitivum regit, sed dativum; neque etiam hic de Filii subjectione agi videtur, sed distinctione tan tum, quatenus alia est a Patre persona: quocirca legendum suspicor ut sit, Palre alius secundum essentiam et suppositum, quod se alibi ait ostendisse, nempe contra Noetianos, qui aflirma bant Filium esse cum Pa tre (in Joan. tom. x, num. 21); hos igitur hic quo que oppugnans dicit Filium esse hoc est quem admodum dicto loco se explicat; nam ovola et constituunt sei person quam vocat (in Joan. tom. num. 6) et loiav ovcías neplypayýv (in Joan. tom. 1, sub finein num. 41, et tom. It, num. 2, et contra Beryll. ap. Euseb. Eccl. Hist. vi. 33. Vult igitur Filium, licet cum Patre Ev oùsią sit (in Joan. Som. X, n. tainen Paire esse; ita ut siui apáɣpara (Contra Cels. p. 751), unos vero essentia Deus; cum una sit illa quæ per distinguitur, et xеply alia est Pairs, alia Filii; indivisa tamen, atque idcirco in utroque eadem: Pater enim, ut ait ipse Origenes, ȧdialps (ap. Euseb. Contra Marcell., p. Harp (In Matth., tom. xi, num. 19). Igitur quam vis Filium dicat (ap. Εuseb. loc. cit.) atque deútspo Dɛó (Contra Celsum, p. 608), ambos tamen affirmat esse Eva sov, Contra Cels., p. 750. Quod si retinere malis codicis lectio nem, tumn per ovolay intelligas oportet hypostasin sen personam; quo in sensu vocem oùslav ab ipso Origene aliisque Patribus usurpari docuit ct. Bullus in Defens. fid. Nic., sect. 2, cap. 9, ut loci hujus mens sit, F¡ lium aliam a Paire esse personam eique subjectum sive subordinatum. Ibid., lin. 12, tráprɛiar. Male hoc mutavit ed. Οxon. in nempe, lexorsóμevov, præter efficaciam dicetur, orandum esse Filium; quorum ego quidem sensum non vi deo. At hoc plane vult Origenes, eum sc. qui Fi fium, et non Patrem, orandum esse aflirmiaverit, absurde, et mapt thν évápyεlav, præter rei eviden tiam, id dicturum esse. Hac autem phrasi sæpe utitur Origenes; E. G. Comm. in Psalm., napk to Εt in Joan. tom. xii, num. Atque in Joan. tom. It, num. sic enim recte legit ex cod. Veneto Ferrarius, et e Bodleiano. Grabius (Spic., sæc. 11, p. 86), etsi ibi quoque Huetius lectionem deteriorem, Evépystav retinuit. Atque ita quidem ap. Simplic. in Epictet., c. 32, pro editum deprehendes; sicut et in hoc ipso libello (nam alios mitto) editor Oxon. reposuit num. Viue Millium in Ep. prim. ad Corinth. xv1, 9, et Philem. V, Ibid. B, lin. 3, éreza. Sic.habet cod. ms., uti et ed. Oxon. exhibuit: sed vera certe lectio est Reinetat, sicut ipse locus demonstrat: quippe tres in antecedentibus orandi modos proposuit Origenes, sc. ut preces nostras vel ad Filium sine Patre, vel ad utrumque sunul, vel ad solum Patrem, dirige remus rejectis vero duobus primis, tertium nunc festare dicit nobis utendum, Jam monuerat Bentleius legendum Leimetal. Ruus. Ibid., lin. Lege sicut legitur ps. cxx, 4, et Hebr. v, 21, Ibid., lin. 11, Idem de solis et stellarum cultu dicit Origen. Contra Cels. p. 585: Kolvqμɛv Ibi tamen paulo post, hoc, quod stellis denegat, Christo con cedit, cumque esse orandum docet, TOLOÛTOS EŮXÉ Atque ipse quidem Origen. ad Christum sæpe preces dirigit; E. G. hom. Xi in Exod.: Domine Jesu, præsta mihi, ut aliquid monumenti habere merear in ta bernaculo tuo, etc. Et hom. 5 in Levit.: «Domi uum meum Jesum invocare me oportet, ut quæ rentem me faciat invenire, etc. Et in Numer. hom. 26 Nos autem oremus Verbum Dei, UG nobis hæc revelare dignetur. › Ibid., lin. 13, Harpi. Lege Natépa. Nihil necessa est legi nam referri potest ad prae cedens T. RUEUS. Ibid. C, lin. Μs. Ibid., Sic etiam paulo post. At in loco citato Joan. xvi, 23, rectius in editt. le gitur Ibid., lin. 7, §íðáɛɛı. Lege ¿ôíòa, quod efa gitat sententia. Bentleius legit toán. RUEUS. legit_dɩdážŋ. Ruæus. Ibid. D, lin. 4, "Iɛpovoalýµ. Ecclesia in loco hic citato non nominatur Ispovoaμ, sed, quod eo lem quidem redit, Ztóv. Esdr. XLIX, 14. Ibid., Lege Ita male scriptum notavimus num. 12. Ibid., lin. Ecclesia scilicet dicitur Vult igitur Origenes illud, pooxuvreάtway, de Christo dici xataypnotis, nempe distinguit hie, sient ante in voce л. Verumtamen Christum diserte docet ipse Origenes Contra Cels., pag. 586. Atque in Explan. in Epist. ad Rom., cap. x, Filium perinde atque ipsum Pa trem, tum adorandum, tum invocandum orandum que esse declarat his verbis: Si invocare Domi ni nomen, et adorare Deum, unum atque idem est; sicut invocatur Christus, et adorandus est Chri stus, et sicut offerimus Deo Patri orationes, ita et Domino Jesu Christo; et sicut offerimus postula tiones Patri, ita offerimus postulationes et Filio; ... unum namque utrique honorem 'deferendum divinus docet sermo, cum dicit, ut honorificent Fi lium, sicut honorificant Patrem. › Interprete Hiero nymo. Explanationis in Ep. ad Romanos inter pres est Rufinus, non Hieronymus. Ruus. Col. 468 A, lin. 10, aiσxvrońon. Ita cod. Alex. Es. XLIX, 23. At ed. Complut, habet oux zloxuvoŕ govtai oi úroµévoytes aútáv, non confundentur, qui exspectant eum, Vulgat. Rom. vero et Ald., oùx ql atque ita quidem oi sonat veritas Hebraica. Vid. Procop. in Isa. ed. Gurter., et Orig. Hexapla. ed. Montfauc. Ibid., Totum Iuine locum pervertit oscitans librarius; quem quidem fideliter secutus est editor Oxon. Ego vero hæc sic emendanda esse arbitror, id est, quidni autem ille (Christus sc.) qui dixit, Quid me dicis bonum?, huic quoque (sc. To oloμévy dziv Xploti mpоσεú×ɛsła, supra) dicat, & quid me precaris? nam ea hujus loci manifeste mens est. Hunc locum ut edidimus, sic legit in ms. codico b. Walkerus. Atqui non legil einɛlv äv ti, sed Rufus. Ibid., lin. 11, ɛlç ó Oɛdę, o Havýp. Eodem modo hæc citat Origenes Contra Cels., p. 586, et in Joan. tom. 1, num. 40, et tom. It, num. 7, quæ ed. Oxon. hic refert ad Matth. xix, 17, ego vero ad Luc. XVI, 19, cum ipse Origen. in Matth. tom. xv, num. 10, diserte dicat hæc ap. Matthæum noŋ exstare, sed eorum loco posita esse, ti µe épurḍs ap. Marcum vero et Lucam legi,
col. 1655–1656page 11 of 24
PG 11:1655ραν τῆς ἐν φόβῳ δουλείαν δουλευόντων. Φόβος οὐκ ἔστιν ἐν τῇ ἀγάπῃ· ἀλλ' ἡ τελεία ἀγάπη έξω βάλλει τον φόβον. 19: Ἐκ πίστεως καὶ φόβου προκόψας εἰς γνῶσιν ἄνθρωπος οἶδεν εἰπεῖν, Κύριε, Κύριε· ἀλλ' οὐχ ὡς ὁ δοῦλος ἔμαθεν λέγειν, Πάτερ ἡμῶν, τὸ πνεῦμα τῆς δουλείας, τὸ εἰς φόβον, έλει θερώσας, καὶ δι' ἀγάπης προκόψας εἰς υἱοθεσίαν, αιδούμενος ήδη δι' ἀγάπην, ἐν ἐφοβεῖτο πρότερον. Δοῦλος εἴτις ἐστὶν ἐνταῦθα τῆς ἁμαρτίας, ἑτοιμότατος γενέσθω διὰ τῆς πίστεως εἰς τὴν ἐλευθέριον τῆς υἱοθεσίας αναγέννησιν· καὶ τὴν μὲν τῶν ἁμαρτιών κακίστην δουλείαν ἀποθέμενος, τὴν δὲ τοῦ Κυρίου μακαριωτάτην δουλείαν κτησάμενος. καταξιωθήτω τὴν τῶν οὐρανῶν κληρονομήσαι βασιλείαν. εἰ μὴ εἷς, ὁ Θεός. τῆς ἀγάπης μακαριωτέ ὁ Πατήρ. ὁ Πατήρ παραφραστικώς, ὁ Πατήρ, ὁ Πατήρ, οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἶς, ὁ Θεὸς ὁ Πατήρ, εἰ μὴ εἷς, δ Θεός, ἡμῶν. ὑμῶν. μετ᾿ ἐμοῦ. Πρc μετ᾿ ἐμοῦ, Πατρί ὑμῖν, αναπεμπτέον ἐστὶν ὑμῖν μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ δι' ἐμοῦ, προσευχήν τῷ Πατρί, 3, εἴτε μετὰ Πατρὸς, εἴτε χωρίς. θεραπεύειν μετὰ Θεοῦ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἀσύστατα ποn Πάτερ, 7, δούλου. δούλων. 12, ἐξευγενιζομένων. ελεύθερο ποιουμένων. ἐξευγενήσω εξευγενίσω) Ελευθεροποιήσω. 485: Ομολογοῦμεν πάντες θέλειν παιδεύεσθαι τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ, ὥστε καὶ μειρακίοις μεταδιδόναι τῆς ἁρμοζούσης αὐτοῖς προτροπῆς, καὶ οἰκότριψιν ὑπο δεικνύναι πῶς ἐλεύθερον ἀναλαβόντες φρόνημα ἐξευγενισθεῖεν ὑπὸ τοῦ Λόγου. Ο παρ' αὐτοῦ (Χριστοῦ) λαβὼν ἐξουσίαν τέκνον Θεοῦ γενέ σθαι, ὅτε γίνεται τέκνον... ἐξευγενίζεται. τὴν ἀγάπην... δουλείας. παρακούει. 29: Οὐχὶ ἄλλως ληψόμεθα, εἰ μὴ αἰτῶμεν. Ἔστω οὖν καὶ ἡ διάθεσις ἀξία τοῦ τυχεῖν ὧν αἰτοῦμεν, καὶ ἡ εὐχὴ, μετ' ἐπιστήμης ἀνα πεμπομένη, ἀξία τοῦ ἐπιτευχθῆναι, καὶ τὰ αἰτήματα ἐπουράνια καὶ μεγάλα, καὶ ἄξια του δίδοσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. τοῦ εὐαγγελίου. 4, προστίθεσθαι. προστεθήσεται, προστίθεσθαι, ὑμῖν ἡμῖν. 1, ἑκάστῳ. ἑκάστου. 4, κεκαρποφορήσει. έκεκαρποφο ρήχει. 7, γεγεννηκει. έγεγεννήσει. τῶν... γεγεννημένων. τα... γεγενημένα. 45, 'Αμὰν καὶ τῶν διαφθείραι. ἔσφαλται γραφή. Αμὰν καὶ τῶν συμπνεόντων αὐτῷ· καὶ μᾶλλον τοῦ διαφθεῖραι τὴν ψυχὴν αὐτῆς θέλοντος ἄρχοντος Ιουδίθ τὴν δύναμιν διεκεκόφει. Ναβουχοδονόσορ. Βασιλεύς Βαβυλώνος, κατὰ τὴν μὲν ἱστορίαν, Να βουχοδονόσορ, κατὰ δὲ τὴν ἀναγωγὴν, ὁ Πονηρός. πεφίμωντο. επεφίμωντο. 9, έκπεφεύγει. ἐκπέφευγε. 10, κήτους. ἀλληγορικῶς. ὁ μέλλων τὸ μέγα κήτος χειρώσασθαι. δράκοντα ὀνομαζόμενον, καὶ μέγα κήτος, ὅπερ εχειρώσατο ὁ Κύριος. Εἰ Περὶ ἀρχῶν ιν, 1, ἦλθε κατὰ τὸν Ἰώβ, ὁ τὸ μέγα κήτος χειρωσάμενος, καὶ δεδοικὼς ἐξουσίαν τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς πατεῖν ἐπάνω ὄφεων, καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. 42, εἰ μὴ σώματα ἢ ὅμοιον. εἰ μὲν πᾶσι, τοῖς ὁμοίως λαμ βάνουσιν... σώματα, ὁμοίως οὐ δίδοται σκιά. τισὶ δ' ὁμοίως δίδοται σκιά, τισὶ δ᾽ ὅλως οὐ δίδοται σκιά. κατὰ τὰ σώματα.
Respicit an tem ad S. Joannis verba, Ep. prim. 1, 18. llis vero consona habet Clem. Alex. Ec. proph., c. Atque haud absimilia sunt illa Cyrilli in Caterh. 1 Bent leius aliam proponit hujus Origeniani loci lectionem, quæ in eumdem sensum recidit. Ruzu». Atque ita quidem legit Tertullia- nor, sic legas hunc locum, nus, nisi unus, Deus, Advers. Marcion. 1, 36 unde liquet additamentum hic esse. Ad Lucam vero refero, quia dicit Epiphanius (hær. In) a Marcione fbi additum fuisse non quod credam hoc ab ipso Marcione factumi (quod si fecisset, id ei certe inter cætera exprobrasset Tertullianus; neque Origenes verbis ab heretico, cui erat infensissimus, interpolatis usus fuisset), mihi antem verisimilius videtur, ipsos Patres, Justinum, Ireneam, Clemente Alex., Origenem aliosque. verba har addito ple rumque citantes, Marcionis sectatoribus ansanı tandem dedisse, ut, ad figmentum suum de bono illo Deo Christi Patre stabiliendum, in Luce Evangelium (quo illi solo utebantur) insererent, uti notat Epiphanius, quasi ab ipso Luca scriptum fuisset, cum tamen vera lectio esset, uti notat auctor Dial. de Trin. ap. Athanas. tom. II, p. 479. Atque ita quidem Lucæ verba citat Origen. in Dial. contra Marcion. Ibid., lin. 45, Lege Nam cultores suos hic alloquitur Christus. Ita jam legerat Bentleius. RU.EUS. Ibid. B, lin. 11, verba primo aspectu id significare videntur, quod antiquis Ec clesiæ Patribus erat persuasissimum, Patrem sc. cum Filio et per Filium esse orandum; attamen alia plane hic Origenis mens est, quippe qui per totum hoc argunentum negat Christum simul cum.Patre orandum esse. Haec igitur verba, non cum jungenda sunt, seul cum sequente ut hic sit verborum ordo, id est, oportet vos mecum, fratre sc. vestro, et per me, vegiruin Pontificem, preces Patri offerie. lbid. C, lin. Hoc illud est de quo queritur Theoph. Alex. in Ep. Pasch. 2, ‹ Origenes ausus est dicere, non orandum Filium, nec cum Filio Patrem.» Hanc autem Theo phili conquestionem Huetius (Origenian. lib. 1) absurdan dicit esse, et secum pugnantem; miror vero virum cl. qui, ut ipse ait, propria manu học Origenis syntagnia descripsit, et de eo edendo co gitavit, non animadvertisse nihil aliud conquestur esse Theophilum quai quod hic dicit ipse Orige res, sc. Filium nec per se solum, nec cum Patre si mul esse orandum; que nequaquam, ut opinor, inter se pugnant. Notandum vero est eumdem Ori genem, qui Filium cum Patre non orandum esse hic contendit, in lib. vut Contra Celsum, pag. 751. e contrario agnoscere, Christianos atque in homil. 12 in Czech. anditores suos hortari, út e attentius Christum Do minum cum Patre suo precentur; › quæ quidem alio videntur modo inter se conciliari Posse quam eo quem in not. ad num. 45 proposuimus, Vide vero, quam ab Origene diversus sit Tertul lianus, qui Orationem Domin. explicans dicit sub nomine, Filium quoque comprehendi, c in Patre Filius invocatur; Ego enim, inquit, et Pater sunts. Ibid., lin. Lege Ibid., lin. Il est, Hesych. (lege Sic autem Origen. Contr. Cels., pag. Respicit vero hic Orige nes ad Apostoli verb: Rom. viii, 45; Gal. 111, 14; et Gal. 1, 1. Ita fere Euseb. in psalm. x1, 7 Hid., Rectius, ut epi Ibid., lin. 17, lla ferme Origen. in Matth., tom. xvi. num. Col. 469 A, lin. 5, Scilicet set cundum Hebreos. Vide not. ad num. 3. Ibid., lin. Lege nam ipsa Evangelii istius verba recitat. Bentleius retinet sed pro quod praecedit, legit Ru£υς. Ibid. B, lin. Lege Ibid., lin. Lege Ibid., lin. Lege Ibid., Lege Ibid., lin. Moti Jus est plane hic locus; atque in codicis quidem ora ab eadem manu notatum inveni, Quocirca totum ego locum sit restituendum arbi tror. Textus nostri in terpretatio Latina supponit hanc restitutionem. Iud. G, lin. 5, Ita lioc nones allegorice interpretatur Origenes hom. 18 in Jerem. Confer homil. 1 in Jerem. lidl., Lege Ibid., lin. Lege Ibid., lin. Diaboli sc. Respicit vero ad verba Job. III, 8, secundum LXX, Sic autem Comm. in Joan. tom. 1, num. 17, Nam ita Grece exstant hæc verba in Philocal. Hujus vero magni ceti typum fuisse ait illum qui Jonam obsorbuit, sup. num. 13. ibid., lin. Nulla ex his loco apta oritur sententia; sic igitur eien dandla mihi videntur, Eam dem jam proposuerat Bentleius emendationem, et idem præterea pro legit Ruzus. Ibid. D, lin. 4, Mendum hic st spicor; umbræ enim meridianæ non pro corporum, sed climatum ratione variantur, atque aot longe,
col. 1657–1658page 12 of 24
PG 11:1657συμβαῖνον κατὰ τὰ κλί ματα τισὶ γοῦν. 15, βασιλευόντων. βασιλεύου (Χριστός) ἐστὶν ὁ Βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν, καὶ ὥσπερ αὐτός ἐστιν ἡ αὐτοσοφία, καὶ ἡ αὐτοδικαιοσύνη, καὶ ἡ αὐτοαλήθεια, οὕτω μήποτε καὶ ἡ αὐτοβασιλεία)... βασιλεύων καθ' ἑκάστην ἐπίνοιαν αὐτοῦ... Η δικαιοσύνη ἐστὶ, καὶ ᾗ σοφία, καὶ ἡ ἀλήθεια. βασιλέα δὲ Χριστὸν λευόντων. Κυευς. 6, ἀδρανέστερος, ἢ καὶ τούτων. παρὰ τοῖς ἀνοήτοις θαυμαζόμενα, σκιᾶς ἀδρανέστερα. σκιᾶς ἀδρανεστέρων τούτων τῶν... θαυμαζομένων· ἀρχὰς εξου 473 13, αὐτάρκως δὴ ἐν τούτοις. δέ, τούτοις ἐγενόμεθα, αὐτάρκως δὲ ἐν τούτοις ἐγενόμεθα. προβλήματος ἤδη καὶ ἐπὶ τὸν ἑξῆς (Ἐξήγησις τῆς Προσευχῆς Κυριακής) λον ἄλλον λόγον), Πάτερ, ἁγιασθήτω. ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, 22), Πάτερ, ὅπερ παρὰ τῷ 476 1, ἀποτακτικῶς. επιτακτι χῶς, ἐπιτακτικῷ λόγῳ. ἀποτατικῶς, ἀποτακτικῷ εἰρημένων πάλαι. 14, απηγγελμένους λόγους. 5, τῷ. Θεῷ, Θεῷ κοινωνεῖν. Θεῷ. το κοινωνεῖν 4, αὐτοῦ. συνήθους αὐτῷ. τως ὁ ἀπέχων. ἀπέσχεν, διά τε τὸ ἀπεσχηκέναι ταῦτα. θήκοντα... ἐν τῇ δόσει. 6, ἐν αὐτῇ... ἐν ταῖς. ἐν ᾖ... ὁ κεν, οὐ καλῶς, οὐκ ἄλλως ἐν ταῖς γωνίας τῶν πλατειών προσευχόμενος, ἢ διὰ τῆς φιλοδοξίας. εὐσεβεῖν. εὐσεβής τις... νομι σθῇ. τὴν Ἐκκλησίαν χροῦ, ρχοῦ, ἑκατοντάρχου, τῆς δὲ συναγωγῆς ὑπὸ Χριστοῦ οἰκοδομουμένης, ἐν τοῖς πρὸς τῆς Ἰησ σοῦ ἐπιδημίας χρόνοις περὶ ἐθνικοῦ] τοῦτο ποιοῦν. τος, μεμαρτύρηται πίστιν ἔχειν, οπόσην ὅτε οὐδέπω
vois, que ap. Matthæum adjiciuntur? ant breves, ant omnino nullæ fiunt, pront ywričov lum ap. Lncam legi sine illis, †µwy, ¿ ¿v tolę oùpa cwua (solare sc.) a locorum vertice longius pro piùsve distat, vel in ipso etiam vertice versatur. Sic igitur lego et distinguo, De unbrarum vero differentia sile Achill, Tatii Isag. in Arati Phæn., cap. 51, et Plin. Col. 472 A, lin. 10, reçutioμµéros row. Desi derari hic videtur, ut sil, spwTIOμÉVOS 7, 5:01. Nimirum, vocula & ab eadem insequente vocali ab sorpta est. Desiderari prior adverterat Bent Jeius. RUEUS. tbid. C, lin. Lege toç. Ita Origen, in Matth. tom. xiv, num. 7: Autos Hunc vero locum sic pervertit ed. Οxon., ßaoidɛvóvtwv. Aliam Bentleius proponit emendatio nein, nempe σátov, ex Hebr. x11, 28, pro ẞası Ibid. D. lin. He particular, xal, ex præcedentibus, oux xal, male natæ videntur, atque loco plane ineptæ sunt, quippe quæ sensu conjuncta disjungunt: illa enim, non alia sunt, quam que ante dixit Sic igitur legendum opinor, per hae autem vulι et olaç hujus mundi, uti liquet ex antithesi. Aliam in notis proposui emendationem. Utra veræ lectioni propior sit, lector judicet. Ruæ£vs. Col. A, lin. Lege et post subaudi nisi id additum malis, ut sit, Ibid. B, lin. 2, hồn xal. Origenes, peractis iis quæ de quæstione mɛpt ɛúxis in genere dicenda ha buit, pergit nunc ad Dominica Orationis explica tionem, quæ pensi istius, quod ab eo exigebat Am brosius, altera pars erat; ad quam sic in cod. ms. fit transitio, lov. Editor autem Oxon. novum hic titulum præ fixit et se ctionum numerum de integro orsus est: quam ob rem vero id fecerit non video, nisi quod ille pro ão male legens (sc. alternm syntagma tis librum seu tomum eo indicari putaverit. Ibid. C, lin. 1, dȧynxauer. Sed in editt. Matth. ▼i, 12, exstat àçleμev. Hanc autem lectionem & xaev, quæ non solius est Origenis, sed et cod. Barb. 1, prætermisit Millins. Ibid., lin. 3, and rov xornpov. Nota hic deesse doxologiam, que in editis exstat. Vid. Mill. Ibid., lin. 5, Vides Origenem hic verba illa, quæ in editt. Luc. XI, 2, exstant, non agnoscere; sicut et vetus interpres Latinus ea non agnovit, qui similiter legit, Pater, sanctificetur. Editor tamen Oxon. illa contra codicis fidem hic inserere non dubitavit, unde de ceptus Millius in Prolegom. (sect. 419, ed. Kust.) dicit ex hoc loco apparere, verba, fµwv, ¿ ¿y tois oúpavois, in Luca, textum ante tempora Origenis ir repsisse. Mira quidem crat editoris temeritas; haud scio tamen an miranda magis sit Millii incuria, qui non animadverterit, eum postea in notis agnovisse verba hæc, in exemplari Ron comparere, atque idcirco ea in Versione prorsus omisisse. Cæterum hanc lectionem, Iάcap, ȧyıa 60w, ab ipsius Origenis manu profectain esse, hæc ejus verba (num. Aouxḍ yéɣpantai, planissime demonstrant: quorsum enim diceret ap. Lucam scribi illud Пάtep, quod ap. Matthæum quoque scribitur, nisi vellet låtap su Col. A, lin. Lege et paulo post, — Bentleius mavult et pro in codice ms. legitur anotarixi, teste Walkero. Ibid., lin. 6, rỏ. Lege rá, quod liquet ex sequen tibus, Ibid., iii. Minus at tentus hic librarius omisit 26yous, quod, cum ad sententiam sit necessarium, nos adjicere non dubi tavimus. Id jam a nobis observatum est. Ruæus. Ibid. B, lin. 9, áлodwoɛi σo. His addidit ed. Oxon. Ev to pavept ex editt. Matth. vi, 6, sed male, ut opinor, cum ea non agnoverit Origenes, uti constat ex Comment. in Joan. tom. xi, num. 4, ubi etiam, iis omissis, legit tantum &оowel Gol, sicut et Euseb. in Psalm. pag. 337 et 631 legit, alii que multi quos notavit Millius. Ibid. C, lin. Lege vel Nam deest plane Nihil deest, est liberalitas. Vide D. Claudii Fleury interpreta tionem Latinam. Ruæus. lidl. D, lin. Lege Ita quoque legendum monuimus. RuÆUS. Ibid., lin. 6, 7) εr raiç. Loco huic non convenit disjunctivum 5, ubi de conjunctis in eadem Christi sententia loquitur Origenes: lege igitur xal èv taïs, vel, quod aptius est, xal twV EV Tais. Col. 477, lin. 4, dzéσxer. Lege àñosyúv, nam ið plane poscit sententia, atque ita mox sequitur, o Magis placet emendatio Bentlei qui retinet sed paulo post legil, Ibid., lin. 8, elzi dwoɛi. Legendum opinor, elt' èv dóoɛi tivi, quod melius convenit cum sequenti bus; ev exaię. Ita num. 28 initio, Exovtés tɩva XA lla prior legerat Bentleius. Ibid., lin. 13. 1 d. Lege xal d. Ibid. B, lin. Lege ¿y taïs, quod locus ipse demonstrat. Magis na tiva est emendatio Bentleii qui retinet ¿v aútý čstŋ seul pro etc., legit, Ruus. RuÆUS. Ibid., lin. 12, dσɛɛir. Legendum plane est e contrario Ita supra, Sic prior legerat Bentleius. Ruzus. Ibid. C, lin. 4, ɛlç ŵr oʊrɛ. Origenes hic sub no mine Exxroias res plane dispares conjungit, atque illam Exxàŋolav ap. LXX, Deut. xxIII, 1, cum Ec clesia proprie dicta, Eph. v, 27, ávaɣwyıxŵç eam dem facit: cum revera Moyses ibi per ingressum ɛlç nihil aliud velit quam connubii jus in ter Judæos his vel illis personis prohibendum. Ibid., lin. 10, Éxatortápxov. Hoc nomen abbre viate scribi solitum, in nostro demum codice pe perit Xpictou. Putabat, opinor, stolidus librarius Christum, textovo, vióv, synagogis aliquando ædi ficandis operam dedisse. Atqui historia sacra nos scribere jussit Extrápyou. Editor_vero Oxon., librarii fide nixus, absurdum illud, ✗plotou, reti nuit; quod tamen ipse, tanquam unicum erratuin, in libri tandem calce corrigendum censuit his ver bis, legas pro id est, nam P 100 valet. Verum is, qui codicis fide Xplotov re tinuit, in mox sequentibus a codice recedens, mu tando, addendo, transponendo, totius loci senten tiam pervertit: sic enim edidit, oo. Hæc autem tam incondita edit. Bas. post no vam illam, quam præfert, collationem totidem ver bis repetivit. Nos etiam ad ms. codicis fidem
col. 1659–1660page 13 of 24
PG 11:1659ἐκχέοντα, παρρησία δέ. δή. δέ 480 9, ὀφθήσεται. ὀφθήσηται. ὀφθήσεται. θεάτρω. θεάτρου, ω, θεάτρῳ. 8, ἑαυτῷ. ἑαυτὸν... εὐτρεπίζων. 31, ὀλίγον ὑποστάντα, καὶ ἑαυτὸν εὐτρεπίσαντα. εἰσέρχεται. εἰσέρχηται, προσεύχηται. ποιησόμεθα. μ. χιν, ποιή σομεν. μωροσκοποῦντες. μωροσκόποι, 1, πλατείαις γωνιῶν ὁδῷ. πλατειῶν γωνίαις ἐστώτων, μόνην. μόνον. ἔχοντες. εχόντων. εὐχὴν τῶν. περί, εὐχὴν περὶ τῶν σωματικών. 14, εὐχὴ περὶ τοῦ ἐκείνου τυχεῖν ἀναπεμπομένη. Ει, προσευχή περὶ μειζόνων... ἀναπεμπομένη. εὐχὴν περὶ τῶν. 12, ύποκρίνονται. ὑποκρίνουσαι, καταργουμέναι. εἰι ὑποκρινόμεναι. 14, διὰ τοῦτο οὐδεὶς... ἐκ πολυλογίας. Ο φθεγγόμενος ὁ δήποτε τῆς θεοσεβείας ἀλλότριον, πολυλογεῖ· ὁ δὲ λέγων τὰ τῆς ἀληθείας, κἂν εἴπῃ τὰ πάντα, ὡς μηδὲν παραλιπεῖν, ἕνα ἀεὶ λέγει λό γον, εἰ δέ τις ἀγνοεῖ. 853, τούτοις μάλιστα προσήκει εξ χεσθαι τοῖς εἰδόσι τὸ θεῖον ὡς χρή,... οἱ ἴσασι τίνα τὰ ὄντως ἀγαθά, καὶ τίνα αιτητέον, καὶ πότε, καὶ πῶς ἕκαστα. ἀγνοεῖ τὸν Θεὸν καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀγνοεῖ δὴ τὰ ὧν χρείαν ἔχει. 9, τὴν ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος.. οὐχ εὔ ρομέν πω. Ριο ἀπὸ ὑπό, τοὺς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἀπηγγελμένους λόγους. Μυρίων γοῦν οὐσῶν εὐχῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τοῖς Ψαλμοῖς, καὶ τοῖς προφή τοις ἀλλὰ καὶ τῷ νόμῳ οὐ πάνυ τι εὔρομεν εὐξάμενον τινα λέγοντα τὸν Θεὸν Πατέρα.. τάχα ἐπεὶ οὐκ ἔγνωσαν τὸν Πατέρα· εὔχονται δὲ αὐτῷ ὡς Θεῷ, καὶ Κυρίῳ, περιμένοντες τὸν τὸ πνεῦμα τῆς υιοθεσίας Πάτερ ἡμῶν. τὸ βέβαι τε γε] της υἱόθητος οὐκ ἔστιν ἰδεῖν παρὰ τῆς ἀρχαίοις. υἱοθεσίας πνεῦμα, πληροφορία, αι, Τοῦ μὲν ᾿Αβραὰμ Θεὸς μόνον ἦν ὁ Θεός, ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ Ἰσαάκ, καὶ τοῦ Ἰακών· τοῦ δὲ κρείττονος αὐτῶν Σωτῆρος ἡμῶν, οὐ μόνον Θεός ἐστιν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ Πατήρ· οὗτος δὲ Χριστὸς ἐχαρίσατο τοῖς γνη σίοις αὐτοῦ μαθηταῖς τὸ τὸν αὐτὸν εἶνα: αὐτῶν, οὐ μόνον Θεόν, ἀλλὰ καὶ Πατέρα δοξάσει. δοξάζει. ἔνεστιν. ἐνέστη, ἦλθε, ὅτε δὲ ἦλθε τὸ πλήρωμα του χρόνου... Β, 10, Πάτερ, ὅπερ παρὰ τῷ Λουκά, προσφώνημα Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. 18. Κύριος Ἰησοῦς. ΣΙΜΙΑ, Κύριον Ἰησοῦν, ἁγίῳ. Θεοῦ. τὸ αὐτὸ ὀνομάζων ἅγιον Πνεῦμα, καὶ Πνεῦμα Θεοῦ Θεοῦ, ἁγίᾳ; ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλῶσι, Πνεύματι Θεοῦ, Πνεί ματι ἁγίῳ. Πνεύματι ἁγίῳ λαλῶν, 6, προφερομένων την φωνήν. προφερομένων ταύτην τὴν φωνήν. προενέγκασθαι ταύτην τὴν φωνὴν αὐτῷ. ἑτεροδόξων. ἐγγὺς εἶ σὺ τοῦ στό ματος αὐτῶν, πόρρω δὲ ἀπὸ τῶν νεφρῶν αὐτῶν· ἀνα μάζουσι τὸ Ἰησοῦ ὄνομα, οὐκ ἔχουσι δὲ τὸν Ἰησοῦν οὐ γὰρ ὁμολογοῦσιν αὐτὸν ὡς Χριστόν. κύριον, τὸ κύριος. Μια, καλῶς εἰπόντων, μόνων τῶν ἀπὸ διαθέσ σεως λεγόντων... Κύριον, καλῶς εἰπόντων τὸ, Κύριος Ἰησοῦς, ὁ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ λέγων, Κύριος Ἰησοῦς, καλῶς λέγει. γνησίως δουλεύοντος τῷ λόγῳ ἔργον ἐστὶ τὸ καλώς εἰπεῖν, Κύριος Ἰησοῦς. 15, φωνεῖτέ με... ὁ Κύριος· καὶ καλῶς λέγετε ό τοιόσδε. τοιύτως δ
hunc locum ab editionis Oxoniensis mendis purga- etc. Hæc utique est illa Chr. vimos. RuEUS. Ibid. D, lin. 1, Lege Ita etiam nos le gendum monuimus, aut delendum. Rufus. Col. A, lin. Ms. Dominus Walkerus legit in ms. codice RuÆts. led. B, lin. 4, Habet quidem codex ms. sed illud ou ab alia manu superscribitur, deleio, ut opinor, quasi loco non conveniret, cum tamen aprius certe legatur Ibid., lin. Lege Ita num. Placet hæc emendatio. Itaque loco ‹sibi ipsi placere studet, › verte, ‹ se ad placendum pa rat.» Rusuς. lbil., Cod. ms., et paulo post Ibid. C, lin. 4, Ita etiam legit_pos. tea Origenes num. 22 et 25, atque Contra Gels., 756, et in Jerem. Sic quoque Euseb. Eccl. Theol., p. 170, 174. At in editt. Joan. 23, legitur Vid. Mill. Prolegom., sect. 678. ibid., lin, 10, id est, accurate nosmet examinantes, sicut sub lege sacrificia ex Morabant ne quid vitiosum Deo offer retur. De hujus vero vocis usu inter Judæos pri mum lellenistas, deinde inter Ecclesiæ Christianæ scriptores, vide Junii Adnot. ad Clem. Rom. ep. 1, cap. 41, et Usser. ad Polycarpi Epist. cap. 4. Ibid. D, lin. Loco hu jus stribliginis legendum mihi videtur, nam respicit plane ad Christi verba Matth. vi, 5, de quibus egerat num. 19, 20. Facilius tolletur stribiligo, si attendatur ad emendationem Bentleianam. Ruæus. Ibid., lin. 5, Lege Cur non uovo? RuæuS. Ibid., lin. 4, Perperam scripsit hic li brarius Col. 461 A, lin. 1, Requiri videtur ut sit, Sic num. Bentleius etiara legit Rueus. Ibid., lin. Lege sicut mox sequitur, Bentleiusle Quod eodem redit. Ruus. Hid., lin. Eodem fere, quo Iric, modo hoc Salomonis di clum explicat Origenes tom. v in Joan., num. 4 etc. Ibid. B, lin. 8, Ita Clem. Αl. Strom. sit, pag. Sed hic fortasse rectius legatur... Ibid. C, lin. lege sicut supra Siepe vero he præpositiones scribarum incuria, non (quod in Idio tism. vult Viger.) ab ipsis auctoribus inter se per mutantur. Quod vero e Vetere Testamento hic ob servat Origenes, nullum ibi exstare exemplum cu juspiam precantis, qui Deum appellaverit Patrem, idem iterum tom. x in Joan., num. 1, notat, fusius que exponit his verbis stianis reservata, ut ii demum soli, virtute suæ per Christum adoptionis, Deum in precibus compellan tes dicerent, Quamvis enim sub veteri lege Deus interdum populi se Judaici Patrem dise ril, tamen, ut paulo post dicit Origen., [lege Quippe, ante effusum ne ipsis quidem patriarchis ea erat filiationis saa quod Christianis postea datum clamarent, Abba, Paler; salis autem grande prini legium esse existimabant, ut Deus ipsorum Deus nominaretur. His vero consona habet Origen. Comm. in Matth. tom. Avit, num. 36 etc. Ibid. D, lin. 5, Lege Ita LXX Malac. 1, 6. Col. 484 A, lin. 12, Legendum opiner il est nam respicit plane Origenes ad Apostoli verba Gal. 1, 4, Ibid. lin. In sectionis hujus initio Origenes hoc Orationis Do minica verbis ap. Matthaeum exstanti bus proposuit, nunc vero de Patris nomine tantum agens Lucam appel lat, apud quem Пάtep solum scribitur, non addiús Vide not. in num. Ibid. C, lin. 5, Sic etiam hæc Apostoli verba legit Origenes in Joan. tom. mum. 12; tom. xxxit, num. 7 et 19; hic lamen paulo post habet sicut in edit er start | Cor. x41, 3. Ibid., lin. 2, Lege Nam sic scripsisse Origenen apparet ex sequentibus, quomodo enim si in antecedentibus utrobique scripseral atque ita quidem ipse hæc Apostoli verba re citat in Matth. tom. xx, num. 14, sicut habent editt. 1 Cor. xu, 5. Huc in que res redit, librarium sc. minus attentum pro ex antegressis repetiisse, Dicit vero Millius Origenem non soleu hoc in loco, sed et Comm. in Joan., non semel ita legere, viz. quod tamen ve rum esse nequit, nisi per illa, non semel, non om nino, velit; cum Origen, in Joan, posteriorem tan tum versus partem, nusquam vero priorem, qua de agitur, citaverit. Igitur parum consulte Millius ex manifesto hic scribe sphalmate, et ex male notalis inJoan. locis, variam, quasi auctore Origene, Pauli verbis lectionem apposuit. Ibid., lin. Lego Sic autem supra Ibid., lin. 7, Vuit, ut opinor, Mar cionis, Basilidis et Valentini sectatores, de quibus in homil. 10 in Jerem. dicit, ibid. b, lin. 4, Deusse hie aliquid videtur ad explendam sententiam, fortasse ut sit, nam ita ferme ipse Origen. in loco huic gemino, Comm. in Joan. tom. xxx, mum. 7. Respicit sc. ad Jian. Ill, tid, lin. 4, Rectius videtur
col. 1661–1662page 14 of 24
PG 11:1661λέγων, τοιοῦτοι οἱ λέγοντες έδοξεν... ὑπομνησθῆναι. 27 ταῦτα δὲ τὸν Κύριος Ἰησοῦς, τὸν ἀνάθεμα Ἰησοῦς. λέγων, λέγει, Ru.ευς. 485 5, λέγει, Πάτερ. λέγει τὸν Πάτερ, εικών. εικόνες. ἀληθινὸς Θεὸς ὁ Πατὴρ πρὸς εἰκόνα, καὶ εἰκόνας τῆς εἰκό νος. σώματι. δι' ὅλων. ἐξ ἡμίσους, αὐτόν. αὐτό, σπέρμα. 10, τοίνυν νομίσωμεν. τοίνυν μόνον νομίσωμεν, μόνον, 12, προσεύχεσθαι. προσεύχεσθε. Προσεύχεσθε Κυευς. θρόνοις. 1, ἐπάν. ἐπὰν δὲ λέγηται. 6, περιέχεσθαι καὶ συνέχεσθαι. ρ. Ο μόνος πάντα χωρῶν, μόνος δὲ ἀχώρητος ὤν. ἀχώρητος τὰ πάντα χωρεῖ. οὐδ᾽ ἄρα τοπικώς. 509: Θεὸν δὲ καταβαίνοντα... τροπολογοῦμεν· και ταβαίνει γὰρ ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ ἰδίου μεγέθους, ὅτε τὰ τῶν ἀνθρώπων οἰκονομεῖ. Εἰ 510: συγκαταβαίνει τῇ προνοίᾳ, καὶ τῇ οἰκονομία, τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι. Εἰ ρ. 586: Οὐ τοπικῶς, ἀλλὰ προ νοητικώς συγκαταβαίνει τοῖς ἀνθρώποις. ρ. 505: Κἂν ὁ Λόγος, Θεὸς καὶ αὐτὸς ὢν, ἔρχηται πρὸς ἡμᾶς, οὐκ ἔξεδρος γίνεται, οὐδὲ καταλείπει τὴν ἑαυ τοῦ ἕδραν, ὥς τινα τόπον κενὸν αὐτοῦ εἶναι, ἕτερον δὲ πλήρη. 831: Οὐ γὰρ ἐξίσταται ποτε τῆς αὐτοῦ περιωπῆς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ... οὐ μεταβαίνων ἐκ τόπου εἰς τόπον, πανταχῆ δὲ ὢν πάντοτε, καὶ μηδαμή περιεχόμενος, εις. Νέα λέγεται. λέγηται. λέγεται. ἡγοῦμαι συνεξ. ἀναγκαίως, ἡγοῦμαι ἀναγ καίως συνεξητακέναι, 13, ταῦτα δέ μοι ἀναγκαιότατα... εἰ ρῆσθαι νομίζω, 24 ἀναγκαῖον δέ μοι μοι δοκεῖ ἀναγκαιότατα ἐξητᾶσθαι. 31 ταῦτα δέ μοι ἀναγκαίως εἰρῆσθαι φαίνεται. ταῦτα δέ μοι ἔδοξεν ἀναγκαίως παρειλῆφθαι. 17, ταῦτα δὲ... ἀναγκαίως λέλεκται. 21, νομίζω δ' ἀναγκαίως καὶ ταῦτα παρατεθεῖσθαι. 14, ἐᾷν τινα... τόπῳ εἶναι. καὶ μὴ ἐν τινα ἐν σωματικῷ τόπῳ φάσκειν εἶναι τὸν Θεόν λέξεις νομιζομένας τοῖς ἁπλουστέροις ἐν τόπῳ φάσκειν εἶναι τὸν Θεόν. σῶμα αὐτὸν εἶναι. Οὐδὲ γὰρ καθ' ἡμᾶς σῶμα ὁ Θεός· ἵνα μὴ περιπέσωμεν οἷς περιπίπτουσιν ἀτόποις οἱ τὰ Ζήνωνος καὶ Χρυσίππου φιλο σοφοῦντες. 6, ἑτέρας φύσεως. ἑτέρας εἶναι φύσεως, εἶναι. έστέ εἶναι. 489 2, τὸ ὅσον. τῷ, ὅσον ἐπ' αὐτοῖς, μικρῷ. τὸ ὅσον, 31, 8, ἐκκλείοντα τῶν πάντων, τὸ ὅσον ἐπὶ τῇ ὑποθέσει αὐτοῦ, τὰ τοῦ κόσμου. διὰ τὸν ἰδιωτισμόν, τὸ ὅσον ἐπ' αὐτοῖς, μικρῷ. βραχείᾳ. βραχέος, τόπου, 2, σωματικὸν παράδεισον. σωματικῶς, αλληγορικώς, Ταῦτα πάντα οὐκ ἀσέμνως τροπολογείται. 2. Περὶ ἀρχῶν: Τίς δ' οὕτως ἠλίθιος, ὡς οἰηθῆνας τρόπον ἀνθρώπου γεωργοῦ τὸν Θεὸν πεφυτευκένας παράδεισον ἐν Ἐδέμ;. ἐὰν δὲ καὶ ὁ Θεὸς τὸ δει λινὸν ἐν τῷ παραδείσῳ περιπατεῖν λέγηται, καὶ ὁ Αδάμ ὑπὸ τὸ ξύλον κρύπτεσθαι, οὐκ οἶμαι διστάζειν τινὰ περὶ τοῦ αὐτὰ τροπικῶς διὰ δοκούσης ἱστορίας, καὶ οὐ σωματικῶς γεγενημένης, μηνύειν τινὰ μυ στήρια. 12, περὶ τούτων... εἰς τὴν Γέ νεσιν. Προηγουμένως γὰρ ἐν τοῖς εἰς τὴν Γένεσιν ἐξηγητικοῖς ταῦθ' ἡμῖν ἐξήτασται. Ει ρ. 534: Προηγουμένως γὰρ ἐν τοῖς ἐξηγητικοῖς τῆς Γενέσεως εἰς ταῦτα ἐπραγματευσάμεθα. 670, λαβέτω τὰ πραγματευθέντα ἡμῖν εἰς τὴν Γένεσιν, ἐν Δευτερονομίῳ. ὁ Θεός σου έμπε ριπατεῖ ἐν τῇ παρεμβολή σου, 14), νόμου λέγοντος ἐν Λευιτικῷ,... Θήσω τὴν σκηνήν μου ἐν ὑμῖν.... τίθησι τὴν ἑαυτοῦ σκηνὴν ἐν ἡμῖν, πληρῶν ἢν εἶπεν ἐπαγγελίαν, ἐνοικήσε καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν αὐτοῖς.
uti supra, et fortasse, Εt nuni. lin., quia mox sequitur ex antithesi In codice mis. legit Walke rus non sed ac proinde nihil est tandum. Col. A, lin. Lege quemadmodum in sequentibus ter legitur. Ilii. B, lin. 4, Legendum opinor It: ipse Origen. in Joan. tom. ut, num. 5, Εt similiter Contra Cels. p. 755, 756. Et in Joan. tom. 1, nim. 19. Ibid., liu. 7, Örti. Lege tỹ övti. Ita mox to Ev ibid., lin. 10, id est perfecte, et non uti paulo ante dixit. Tid. C, lin. 4, Lege scilicet, Ita quoque prior legerat Bentleius. Rufus. Ibid., lin. Lege nam desideratur plane quod propter syllabarum, ut opinor, similium con cursum intercidit. Ibid., lin. Lege legendum esse jam monuerauius. Ibid., lin. 14, Ita homil. 1 in Gen. Ante omnia cœlum dicitur factum, id est omnis spiritalis substantia, super quam, velut in throno, Deus requiescit;. et illud quidem cœlum, quod spiritale diximus, mens nostra est.... Homo, qui in corpore positus est, si dividere potuerit,. ipse calum, id est coelestis homo, appellatur, se cundum Apostoli sententiam dicentis, nostra autem conversatio in cœlis est. Ibid. D, lin. Forte Ibid., lin. Sic Dei immensitatem describit Herm. Pasi., mand. 1, ipse capax universorum solus immensus est, › quæ Græce ap. Aubam. vol. III, 252, sic exstant, Simi liter Præd. Petri ap. Clem. Αl. Strom. vi, p. 759, Itidem Novat. De Trin., cap. 17: • Moyses ubique introducit Deum Patremn immensum atque sine fine; non qui loco cluda tur, sed qui omnem locum cludat; nec eum qui in loco sit, sed potius in quo omnis locus sit, omnia continentem et cuncta complexum; ut merito nec descendat, nec ascendat, quoniam ipse omnia et continet et implet.» Confer. Clem. Al. Strom. 11, p. 431, et Str. vII, p. 845 ed. Oxon. Col. 488 B, lin. 8, Hoc ipsum passim inculcat Origenes; E. G. Contra Ceis., p. pag. Sic etium Similiter vero Clem. Αlex. Strom. vult, p. Confer Orig. Comm. in Joan. tom. xx, mum. 16. des autem tum Origenem, tum Clem. Alex. eamdem Filio pariter ac Patri immensitatem tribuere. Ibid., lin. 11, Ms., - 1n codice ms. legit Walkerus REUS. Ibid. G, lin. 11, Desideratur liic, ut opinor, vox ut sit nam tale quid poscit senten lia, atque hac phrasi passim nutur Origenes. Ita supra num. Εt mum. Gu., Atque num. ii., Sic et in Matth. tom. xi, num. 14, Εt num. Εt in Joan. tom. x, num. Atque ita sæpe in libris Contra Celsum. Ibid., lin. Mutilus plane est hic locus, quem sic restituo, ita enim sectionis hujus initio, Ibid. D. lin. 1, It: Origen. hom. in Gen.: Deum ipsum corporeum inducunt, quod sentire de Deo manifestissime impium est, › Alque Contra Celsun, p. 778 Confer vero Comm. in Joan. tom. 3111, num. 21-23, et tom. xx, num. 16, et Пɛpl åpywr 1, 1, et Conira Cels. p. 685, 715, e quibus omnibus abunde constabit, quam inique Hieronymus in ep. ad Avit. et Theoph. Alex. Ep. Pasch. 1, de Origene suspicionem injecerint, quasi ille Deo corpus tri butum voluerit. Abid., lin. Lege nam deest plane Bentleius pro quod praecedit, legit Rugus. Col. A, lin. Lege Ferri tamen potest illul, quo et ipse Origenes alias utitur, e. g. Comm. in Joan. tom. numn. Sic autem distinguendum, Ruzus. Ibid., lin. 15, Lege scilicet quod mox sequitur. Ita quoque legendum jam monueramus. Rugus. Ibid. B, lin. Vides bic Origenem paradisi historiam non sed plane intelligi velle. Atque ita quidem expresse dicit Conira Cels. lib. iv, p. 532 (paradisus sc. et arbores ili plan lala) Εt ex lib. iv, c. De hac vero Origenis sententia vide Hue tium Origenian. lib. 11, quaest. 12. Ibid., liu. Eodem fere modo Origen. de Adamo el pa radiso locutus in libris Contra Celsum, uberiorem dicit explicationem e suis in Genesin Commentariis esse petendam. Sic lib. IV, p. 530 Εt lib. vi, p. etc. Ibid. C, lin. 2, Verba hic cia tata non exstant in Deuteronomio, nec iis quid quam simile (nisi illa voluit Origen., cap. xxill, ne que usquam in Scripturis ita juncta occurrunt, præterquam in ll C.gr. v, 16, Apostolus vero ea partim ex Levit. xxvi, 12, partim ex Ezech. xxxVUJ, 27, sumpsisse videtur. Atque ipse quidem Origen. in Matth. tom. x, mum. 13, ea citare videtur ex Levitico, Verba autem in
col. 1663–1664page 15 of 24
PG 11:1663θείας φύσεως, ἐνοικήσω ἐν ἐνοικεῖν, αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Περὶ εὐχῆς, ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν αὐτ τοῖς, ἐν αὐτοῖς, κρυπτομένου Θεόν. κρυπτομένου ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. δ, ἐκρύβησαν ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. 16 οι φαύλοι κρύπτονται ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ,... ὁ δὲ ἅγιος οὐ κέκρυπται. οὕτω γὰρ καὶ Κάϊν. ἀλλὰ καὶ Κάϊν ἐξερχόμενος ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ... φαίνεται κινεῖν τὸν ἐντυγχάνοντα ζητεῖν τί τὸ πρόσωπον Θεοῦ, καὶ τὸ ἐξέρχεσθαί τινα ἀπ' αὐτοῦ. Εἰ ῾Ο ᾿Αδάμ οὐκ εἰς ὑπερβολὴν... ἥμαρτε, διὰ τοῦτο ἐκρύβη ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ· ὁ δὲ ἁμαρτωλότερος αὐτοῦ Κάϊν, καὶ ἀσεβέστατος... ἐξῆλθεν ἀπὸ προσ ώπου τοῦ Θεοῦ· ὥστε συγκρίσει κακῶν ἔλαττον εἶ ναι τὸ κρυβῆναι ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, οὐρανῷ... παντὶ ἁγίῳ. 51, 52, οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ Οἱ οὐρανοὶ λέ γονται πολλαχώς,... καλοῦνται δὲ οὐρανοί, κυρίως μὲν, ὁ Κύριος, ἔπειτα καὶ οἱ πρωτόκτιστοι, μεθ' ούς καὶ οἱ ἅγιοι πρὸ νόμου ἄνθρωποι,... εἶτα καὶ οἱ ἀπόστολοι. ν Οὐρανοὶ εἶεν ἂν καὶ οἱ τὴν ἐπουρανίου φορούντες εἰκόνα, ἐν οἷς ἐστι Θεὸς ἐνοικῶν καὶ ἐμπεριπα των. 11, ἐν ᾧ εἰσι... φωστήρες. πάντες οἱ ἅγιοι... ἐν αὐτῷ [ Χριστῷ] φωστῆρες ἀναδειχθήσονται του νέου αἰῶνος, ἐξ αὐτοῦ τὰ φώτα χορηγούμενοι. κατοικεῖ, τό. κατοικεῖ ΕΚΕΙ, ΚΑΤΑ τὸ εἰρημένον... Ἐκεῖ, ἐν οὐρανῷ. ΕΚΕΙ ΚΑΤΑ κατοικεῖ 6, ὑπὸ τῆς ὠφελείας καὶ τοῦ λό γου. καί. Ὁ Σωτήρ... ἵνα πάντα ἢ κερδήσῃ, ἢ τελειώσῃ, γέγονεν ἀνθρώποις ἄνθρωπος, καὶ ἀγγέλοις ἄγγελος. Ει 40: Μέγας ἐστὶν ἀρχιερεὺς, οὐχ ὑπὲρ ἀνθρώπων μόνων, ἀλλὰ καὶ παντὸς λογικοῦ... ἑαυτὸν ἀνενεγκών, καὶ αὐτῷ. δή. δέ. αφιστάς. ἀφιστάς, ἀφιστάντι, τῷ, Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς. σωματικῶς, προνοητικῶς 8, οἷς γὰρ οὐ κοινωνεῖ. γενητῶν, ΟΙΣ ΟΥ ΚΟΙΝΩΝΕΙ· οἷς γὰρ και νωνεῖ ἐνοικῶν κοινωνεῖ) αὐτοῖς δόξα... ἐγγί νεται. ὅτε μὲν παρίστησι. χόμενος, Ο ΕΡΧΟΜΕΝΟΣ, ὅτε μὲν, παρί στησι.... ὅτε δὲ, τούτου ΤΥΧΩΝ, τὸ μὴ παραμένον ΑΥΤΩ καὶ τηρεῖσθαι ἀξιοῖ· φανερὸν ΔΕ, όσον... Παρὰ Θεοῦ τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν δοθῆναι, τὰ δὲ παραμεῖναι εξο χόμεθα. Οὐ γάρ ἐστι ταὐτὸν αἰτεῖσθαι παραμείνα τὴν δόσιν, ἢ καὶ] τὴν ἀρχὴν σπουδάζειν λα εῖν· 837: Τὰ δὲ ὄντως ἀγαθὰ, τὰ περὶ ψυχὴν, εὔχεται εἶναί τε αὑτῷ καὶ παραμεῖναι. εύχεται αὑτῷ παραμεῖναι, αὐτῷ τηρεῖσθαι ἀξιοῖ. - 10 45, κατά γε τον Ματθ. καὶ τὸν Λ. 05 ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, σθήτω τὸ ὄνομά σου, κατά γε κατά τε τὸν Μ. καὶ τὸν Λ., τοῦ Πατρός. τοῦ οὖν, τί τὸ ὄνομα οὖν Πατρός. 9, θεωρητική. θεωρητικός, νοῦς. τό, ὤν. ὄνομα τὸ, ὁ ὤν. εἰμι ὁ ὤν... Οὕτως ἐρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, ὁ ὢν ἀπέσταλκέ με. ὁ ὢν ἰδίαν ποιότητα, 494 45, ῥύμη τῆς οἰκοδομής. ῥύμη οικοδομής ρύμη, ὁρμή. φορά βιαία, νιφετοῦ Γ, ν. 222) νιφάδεσσιν εοικότα, διὰ τὸ πι κνὸν καὶ σύντονον τῆς φράσεως, ῥύμη ῥώμη. 15, διὰ τοῦτο ταῦτα δύναται· ταῦτα. διὰ τούτου ονόματος) ταῦτα δύναται· διὰ τοῦτο ἐπινοήσας. ύπομιμνήσκεται. προϋπάρξει μνησθήσονται
atque adeo eos ut loquitur Apostolus, participes facere. editt. Il Cor. v, 16, sic se habent, xerat, Deum sc. in sanctis, tanqnam coelis, Miror igitur Millium, qui minima quæque inter varias lectiones referre solet, non observasse Origenem hic et Contra Cels., pag. 756, et in Joan. tom. XIII, num. 24 (sicut et Euseb. Ecc. theol. p. 186) legere, atque etiam in Matth. tom. x, num. 15, ill in priore clausula omittere; nam alia certe, quæ haud majoris sunt momenti, ad istum locum notavit Millius. Ibid., lin. 4, Somnolentus hæc scripsit librarius, pro quibus ne dubites le gere, Nam respicit plane Origenes ad verba supra citata, ex Gen, Ita vero hom. in Jerem., Vide not. seq. Ibid., lin. 7, His similia habet Origen. in Philocal., hom. in Jerem., etc. Ibid., lin. 10, Ita Origen. homil. in Genesin: Perfecti quique cœlestes Sacti, vel cœli effecti, cnarrant gloriam Dei; pro terea Apostoli, qui erant cœli,, etc. Origeni vero in his privit magister ejus Clemens in Ecl. proph., cap. ubi illa, (ps. xvult, 1) explicans dicit la vero Cyrill. Calech. mystag Ibid., lin. Idem fere dicit Eusebius, Eccl. theol. pag. 184. Ibid., lin. 13, Deest plane aliquisl, quod sic fortasse est supplendum, id est, Illa autem, in deperdiia viden Aliam emendationem proponit Bentleius. tur. Ibid. D, lin. Dele His vero consona tradit nobis Orig. Comm. in Joan. tom. I, num. 34 num. etc. De hac vero ejus opinione vide Huet. Origenian. lib. 11, quæst. 3. Ibid., lin. 7. 4. Lege Col. 492 A, lin. 3, Lege Ibid., lin. 7, Nihil est ad quod ref ratur hoc nili igitur legendum videtur scilicet, Vult enim eam istius phrasis vim esse, ut Dei essentiam a creaturis longe semotam significet, illumque non sed tantum rebus inundanis interesse. Ibid., lin. Corruptus plane est hic locus, qui hoc fortasse modo sanari possit, (vel Nam respicere videtur ad ea quæ supra di fbid., lin. 10, Supplendum hic, ant subaudiendum saltem esse arbitror, d eù unde totum locum, qui mendosus plane est, sic refingo, Ma fere Clem. Αl. Str. vir, pag. 855; [lege Et pag. Ubi illud, ibidem plane est, quod hic dicit_Origen. loco Origenis Bentleius pro oce legit elte. RumoS. Ibid., lin. tenderat supra Origenes Lucam a Matthæo discre pare, et verba illa, quz hæc præcedunt, non agnoscere; nunc vero notal, in eandem ambos hic semitam redire, et in his ayı consentire; aptius igitur pro legatur secu dum ium Mallhaum, tum Lucam. Vide not. ad num. 4. Ibid. B, lin. 3, Pro legendum ut sit, Ιd enim sen tentia poscere videtur. lbid., lin. Lege scilicet Ita legendum priores monuimus. Rugus. Ibid. C, lin. 7, Ita quidem liabet codex Holmn., sed desiderari mihi videtur, articulus 6, ut sit Hoc enim est nomen illud quod in loco hic citato (Exod. 111, 14) sibi vindicat Deus, nbi Moysi de nomine interroganti respondet: Erú Per hoc igitur nomen significari dicit Origenes Dei scilicet quod immutabilis et sine ulla variatione idem semper sit ad quem fere modum de eadem re disserit Novatianus: Quidquid illud esse potest, quod Deus est, semper sit necesse est; ut semper sit Deus, servans sese virtutibus suis: et ideo dicit Ego sum, quod sum; quid enim est, ideo hoc habet nomen, quoniam eamdem semper obtinet qualita tem. s' De Trin. c. 4. Col. A, lin. Male hæc Latine vertit edit. Oxon. in vico @dificationis; cum hic significet impetum, sen te hemens studium alios sermone suo edificandi, Hesych. Phavorin, ex Suid. Vult utique Origenes verba, instar, confertim et cum vi quadam effusa, qualia erant Ulyssis illa (Ilom. Iliad. sc. schol. Sic autem ipse in homil. 16 in Levil.: «Exspectetur, inquit, sicut pluvia eloquium meum, el descendant sicul ros verba mea, sicul imber super gramen, et sicut niz super fenum. Intende diligenter, auditor; ne putes nos vim facere Scripturæ, cum docentes Ecclesiam dicimus, vel aquas, vel imbrea, vel alia, que cor poraliter dici videntur, spiritaliter sentienda: audi Moysem, quomodo verbum legis nunc pluviam no minat, nunc rorem vocat, nunc imbrem, nune etiam nivem dicit. › Pro Bentleius legit Quod praestare videtur. Ibid., lin. Legendum videtur, (sc. Ibid. B, im. 5, Vides hic Orie genem animarum favere, atque adeo verbum in loco supra citato, ps. ILI, 49, Platonice interpretari de rerum in priore statu cognitarum reminiscentia. Atque ita quidem ipse;
col. 1665–1666page 16 of 24
PG 11:1665τὰς ἀρετὰς βιοῦντα, Κἂν μνησθήσονται, τὰ ἐνθάδε. τὰ ἐνθάδε, υψηλή γνώσιν Θεοῦ, τὰ ἐνθάδε, τὰ τοῦ Θεοῦ, ὅ ἐστι ίδια ποιότης; Ε' τις ἀγνοεῖ τὸν Θεὸν καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀγνοεῖ δὴ τὰ ὧν χρείαν ἔχει. Η όλη δύναμις τῆς τιμῆς ἐν τῇ γνώσει τῆς οὐσίας τῆς τῶν τιμωμένων κεῖται... Πῶς γὰρ ἂν διαλεχθείη τις οἷς ἀγνοεῖ, τὰ ἐνθάδε, αἰτεῖν. αἰτοῦντα, Αὐτόν, μόνον. Θ, Αἰτεῖν δηλονότι. πατρός. Δαυίδ, προστάσσοντος ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα... Δαυίδ Θεῷ 14, ύψοῦντος. τὸ ὑψοῦν τὸ ὄνομα, τος τὸ ὑψοῦν, γει τοῦ ὑψοῦντος. Κυκύς. μεταλαβών τις... ὑψοῖ. μεταλαβὼν δέ τις. ὑψώσει..., ὑψώσω..., ὅτι ὑπέλαβές με.... μεταλαβών ὅτε. γραφή. επιγραφή. ψαλμὸς ᾠδῆς. ἐπιγραφή ἔτι περί. ἔτι δὲ περί, ἔστι περί. ἀντὶ τοῦ, γενηθείη. τὸ ἁγιασθήτω οὐ προστακτικόν· εὐκτικὸν δὲ, οἷον, ἁγιασθείη. ὅλος γάρ. 590, ὅλος ἑκατοστὸς ὄγδοος ψαλμὸς τὴν περὶ Ἰούδα περιέχει προφητεία». 4, το τῷ γενηθήτω,... συμ δαίνειν. τὸ γενηθήτω,. σημαίνειν. Κυευς. ὡς εὐξαμένου. παρακούσας δ' οἶμαι [Κέλσος] μοχθηρᾶς αἱρέσεώς τινος, καὶ κακῶς διηγησαμένης τον γενηθήτω φως, ὡς εὐκτικῶς ὑπὸ του Δημιουργοῦ εἰρημένον. 38, πρὸς δὲ Τατιανὸν λέ γοντα εὐκτικὸν εἶναι τὸ, γενηθήτω φῶς, λεσ χτέον, 7, ύποκάτω. τὸ ὑποκάτω, τῶν παντὸς μὲν ἁγίου. Τάχα δὲ καὶ ἑκάστη ἀρετὴ οὐρανοῦ ἐστι βασιλεία, καὶ πᾶσαι ἅμα βασιλεία οὐρανῶν· ὡς κατὰ τοῦτο ἤδη ἐν βασιλεία εἶναι οὐρανῶν τὸν κατὰ ζητῇς δὲ τὸν αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, δύνασαι λέγειν ὅτι αὐτῶν ἐστιν ὁ Χριστὸς, καθὸ αὐτ τοβασιλεία ἐστί..., βασιλεύων καθ' ἑκάστην ἐπίνοιαν αὐτοῦ... ᾗ δικαιοσύνη ἐστὶ, καὶ ᾗ σοφία, καὶ ἡ ἀλής θεια, συμβουλεύοντος. συμβασιλεύοντος. Κύριος... βασιλεύων ἡμῶν μόνος σὺν τῷ Χριστῷ αὐτοῦ. 5, έμνημόνευε. έμνημόνευσα, έμνη μόνευον, 9, παντὸς ἁμαρτωλού. παντὸς δὲ ἁμαρτωλοῦ, παντὸς μὲν ἁγίου. 15, ἁμαρτωλῶν. ἁμαρτιῶν, καὶ ἐξέληται. ἡμῶν. ὑμῶν. μὴ οὖν βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ὑμῶν σώματι, εἰς τὸ ὑπακούειν αὐτῇ ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ. 15, ἐνστήσεται. ἐνστήσηται. ενστήσεται. Κυεις. 12, φανερωθησόμενον. φανε ρωθησομένου, τοῦ τελείου. 13, προσβάλλει. προσβαλεί. τοῖς νοητοῖς. τοῦ νοητοῦ. τοῖς ἔμπροσθεν. Περὶ ἀρχῶν ιν, τὰ μὲν ὀπίσω ἐπιλανθανόμενοι, τοῖς δὲ ἔμ προσθεν ἐπεκτεινόμενοι. 5, τῇ... βασιλείᾳ. της... βασι λείας ἀκρότης. τῆς βασιλείας. Κυευς. βελίαρ. βελίαλ, Περὶ εὐχῆς βελίαλ. βελίας. βελίας, δράκων, βελίαρ τῇ Ἑβραίων φωνῇ τὸν ἀποστάτην δηλοῖ ὁ ἀπόστολος, τις δὲ συμφώνησις Χριστῷ πρὸς βελίας. βελίαλ. βελίαρ, 500 8, καθεζομένῳ. καθησο μένῳ, παλιγγενεσίας. παλιγγενεσία, ἀκολουθήσαντές μοι, ὅταν καθίσῃ παλιγγενεσίαν ἀνάστασιν 1, ὡς ἐν οὐρανοῖς, καὶ ἐπὶ γῆς. ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, 11, συμβήσεται. συμβήσηται. συμβήσεται. οὐρανοῖς. οὐρανῷ. ἐν οὐρανῷ, τοῖς ἐν οὐρανῷ.
vel ii saltem qui in eadem erant hæresi, idein etc. Et tom. xiv, num. 7 verbum ps. xxi, 28, intellectum voluerunt, uti nos docet Hieronymus in Comment. in Ephes. 1, 17. De hac vero Origenis sententia plura tibi suppeditabit Huet. Origenian. lib. 1, quest. 6. Hid., lin. 7, Cum in antecedentibus dixerit Origenes Dei naturam et attributa ei esse intelligenda, qui rite vult precari, ut sanctificetur Dei nomen, non video quomodo introducat nunc tanquam iutellectu necessaria, quæ ad veram illam eἰ uti nos ap pellat, nihil pertinent. Ipsius igitur sententiae vis me cogit pro hic legere hoc est, (ut supra dixit), et quaenam sit ejus quibus quidem ignoratis frustra quis precatur, sicut ante nos docuit num. 21 Praclare vero in hanc rem llierocles etc. Comm. in Aur. Carm. pag. 34 ed. Cant. Mihi vero retinenda videntur et explicanda quemadmodum interpretatus est dominuș Claudius Fleury. Ruæus. tbid., lin. 8, Sic in codice scriptum le gitur, sed vitiose, ut opinor, pro sicut exhibuit ed. Oxon., neque enim aliter constabit sententia. id est, Vide Schol. in Hom. Hliad. 99. - retinendum, subintelligendo Ruus. Ibid.. lin. 10, Hujus loco legendum plane est nam illius sunt hæc verba, Consimili autem scribæ ere rore pro positum invenies ap. Euseb contra Marcell., p. 52. Ibid., lin. Lege nam illud manifestum est librarii sphalma. Bentleius prior legerat ibid., Rectius, ut opi nor, legas, sicul in exemplo sequitur, Bentleius ante addit Quod videtur præstare. RU.EUS. Ibid. C, lin. 6, Lege Est enim lec psal. xxix inscriptio, -- Legendum prior monuit Bentleius Ru£υ. Ibid., lin. 8, Fortasse sicut in hoc libello sape habet Origenes. In edit. vero Oxon. male legitur Ibid., lin. 14, lta anonymi Scholia in Orat. Dom, quæ huic libello subjunxi mus, Ibid. D, lin. 3, Ita fere Origen. Contra Cels. p. Atque codem modo pag. 406. Vide not. ad num. 6. ibid., lin. Lege Bentleius legit Col. 496 A, lin. 5, Impiam hanc Tatiani sententiam, non indicato nomine, exagitat Origenes in lib. v Contra Gels., p. 672, Νominatim vero Clem. Alex. Ecl. proph. cap. etc. Ibid., lin. Lege sicut exstat in editt. O'; ita euim paulo post repetit ipse Origenes. Ibid. C, lin. 1, lla Origen. in Math. etc. Ibid., lin. 4, Manifeste ap paret ex sequentibus hic legendum esse Sic autem postea, Ita prior le gerat Bentleius. Ruus. Ibid., lin. Lege scilicet num. 20 et 22. Codex uns. habet leste Walkero. Ru£v. Ibidl.. lin. Lege ut respondet superioribus, Ita prior legit Bentleius. REUS. Ibid., lin. Lege uti exstat in editt. Gal. 1, 4. Ibid. D, lin. 4, Hæc, ut opinor, e præcedentibus iteravit librarius; causam enim non video cur id faceret ipse Origenes. Minus recte tamen ed. Oxon. ea silentio prorsus præ termisit. Col. 497 lin. 6, Lege Totus vero hic locus in editt. Rom. vi, 12, sic legitur, Ibist., lin. Ms., Walkerus in ms. legit Ibid. B, In. Lege scilicet Ita quoque prior legerat Bentleius. RuæUS. luid., lin. Lege Ibid., Male hic exhibuit ed. Οx., Hoc jam a nobis observatum est. luid. C, lin. 4, Origenes hic, ut εt in libelli fine, et 2, inversa legit Apostoli verba Phil. ii, 14, ubi in editt. sic se habent, Ibid., lin. Lege ... - Nulla causa est cur legatur ibit. 1, lin. 2, Exhibet hic ed. Oxon., unde deceptus Millius dicit Origenen legere atqui Origenes non solum hic, sed et aliis in locis a Millio pretermissis (sc. Comm. in Joan. tom. xxxi, num. 16 et 19, et Contra Gels., p. 605) legit Atque ita qui dem Hesych. ut et Suidas, Hand nego tamen Hebræo congruentiorem esse lectionem Vide Drus. Comm. ad voces llebr. N. Te stamenti. In cod. ms. exstare jam mio nuimus. Col. A, lin. Lege nam de futuro loquitur. lidl., lig. 17, Respicit plane Origenes ad Christi verba Mattli. xix, 28, ¿v tỔ eaque, contra quam volunt alii, non cum antecedentibus, sed cum sequentibus, conjungenda esse osten. dit, dum per explicat. Ibid. B, lin. Origenes supra num. 18 totam orationem e Mat theo describens, ita læc legit, sicut in editt. exstant; sic igitur his quoque legendum arbitror, nam eadem certe verba repetere voluit. ibid., lin. Ms., Walkerus in cod. ms. legit Rubus. Ibid., lin. 14, Lege Ita enim in hac sectione decies repetit atque non semel
col. 1667–1668page 17 of 24
PG 11:1667501 2, μεθυσθήσεται. μεθυσθή - πονηροῦ πατρὸς, ἀφ' οὗ τυποῦνται αἱ ἐκείνου το σηται. 6, ἔρχεται. ἔρχηται. άλληγορών. 23, οὐ γὰρ ἄτοπον, αὐτὸν [Χριστὸν] εἶναι κυρίως θρόνον τοῦ Πατρός, αλληγορικώτερον οὐρανὸν καλούμενον, τὴν δὲ Ἐκκλησίαν αὐτοῦ, γῆν ὀνομαζομένην,... οὐράνιος. ούνιος, οὐράνιος; κυρίως θρόνος, ἄξιος, οὐράνιος. ΚυευS. αὐτοῦ τοῦ Πατρός. Πατρὸς αὑτοῦ. τὸ θέλημα. τοῦ Πα τρός. 9, παραθήσεται. Με.. παραθήσηται. παραθήσεται. Κύεις. τούτου. Γούτου 7, τὰ... διορθωθέντα. τῶν διορθωθέντων, Νοιι τὴν ἐξουσίαν τῇ ἐξουσία. Κυευς. εὑρεῖν. εὗρεν. εὗρεν τὸν ἄνθρωπον λέγειν. εὑρεῖν ἐρεῖ. καί. 1, 9, έταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπή ἀνακρινάμενος. χοϊκοῦ εἰκόνες· πρῶτος γὰρ χοϊκὸς ἐκεῖνος οἷος ὁ χοϊκός, ὁ πονηρὸς δηλαδή, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί. ὅστις ἐστὶν ἀρχή. 1, 17: Ἔστι δὲ ἀρχὴ καὶ ἡ ὡς γενέσεως...· οἶμαι δὲ σαφέστερον ἐν τῷ Ἰως τοῦτο καταγγέλλεσθαι τὸ σημαινόμενον κατά τό, τ τέστιν ἀρχὴ πλάσματος Κυρίου, πεποιημένον έγχε ταπαίζεσθαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ. Ὑπολάκι γάρ ἄν τις τῶν ἐν γενέσει τοῦ κόσμου τυγχανόντων ἐν δὲ..., πρῶτον τὸν τῶν] ἐν σώματι τὸν καλού ἀρχῇ πεποιῆσθαι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Βέλτιον μενον εἶναι δράκοντα, ὀνομαζόμενον δέ που καὶ μέγα κῆτος, ὅπερ εχειρώσατο ὁ Κύριος σ διὰ τοῦτο χρηματίζων ὁ Κύριος... λέγει, τουτέστιν ἀρχὴ τ σματος Κυρίου, πεποιημένον ἐγκαταπαίζεσθαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ. Διαβόλου τέκνον, κατ' εἰκόνα γινόμενον του πονηροῦ πατρὸς, ἀφ᾽ οὗ τυποῦνται αἱ ἐκείνου του χοϊκοῦ εἰκόνες· πρῶτος γὰρ χοϊκὸς ἐκεῖνος τῷ προ τὸς ἀποπεπτωκώς... ἄξιος γεγονέναι τοῦ ἀρχὴν το τὸν εἶναι, οὔτε κτίσματος, οὔτε ποιήματος, ἀλλὰ πλάσματος Κυρίου, πεποιημένον ἐγκαταπαίζεσαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ. Αρχή γάρ ἐστε διάδο λος] πλάσματος Κυρίου, πεποιημένος ἐγκαταπαίζεσθαι, μια ανακιρνάμενος, 594: Ταῦτά φαμεν, οὐ χωρίζοντες τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ· ἓν γὰρ μετὰ τὴν οἰκονομίαν γεγένηται πρὸς τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ. Εἰ μικ. 474: πεπείσμεθα... τὸ θνητὸν αὐτοῦ σῶμα, καὶ τὴν ἀνθρωπίνην ἐν αὐτῷ ψυχήν, τῇ πρὸς ἐκεῖνον [λόγον] οὐ μό τον κοινωνία, ἀλλὰ καὶ ἑνώσει, καὶ ἀνακράσει, εἰς Θεὸν μεταβεβηκέναι. 608: Λόγον... τῇ Ἰησοῦ ψυχῇ κειῶσθαι καὶ ἡνωσθαί φαμεν. Εἰ 669: Ἡ Ἰησοῦ ψυχὴ... κεκόλληται τῷ Κυ ρίῳ, τῷ αὐτολόγῳ, καὶ αὐτοσοφίᾳ, καὶ αὐτοαληθείᾳ, καὶ αὐτοδικαιοσύνῃ, ὅπερ εἰ οὕτως ἔχει, οὐκ εἰσὶ δύο ἡ ψυχὴ τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὸν πάσης κτίσεως πρωτ τότοχον. τὸν ἄνθρωπον τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τῇ θεότητι αὐτοῦ ἀνακεκραμένον. ανακιρνάμενος. Ο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. 8: Εκαστος ἡμῶν ἔχει ἔργα ουρά για καὶ ἐπίγεια. Επίγειά ἐστιν ἔργα, ἃ ἐπὶ τὴν συγγενῆ αὐτοῖς γῆν κατάγει τὸν θησαυρίζοντα αὐτὰ ἐπὶ τῆς γῆς... Πάλιν, ἐπεὶ συγγενῆ τοῖς ἔργοις τὰ χωρία, τὰ ἐν οὐρανῷ ἀνάγει τὸν θησαυρίζοντα ἐν οὐρανῷ, τὸν φορέσαντα τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρα γίου. 13, οὐρανίοις. επουρανίοις, οὐρανοῖς ἐπουρανίοις. εἰκόνα τοῦ χοϊκού. πνευματικὰ τῆς πονηρίας χοϊκόν μυω. 20: διαβόλου τέκνοι κατ' εἰκόνα γινόμενον τοῦ 2, πεποιημένου. πεποιημένος, ὅστις. τους ἐστιν ἀρχὴ πεποιημένον ἐστὶν ἡ γῆ. ἐστὶ γῆ, γήϊνος, που ἡ γῆ, γή εσμεν, γῇ λελογίσμεθα, μηκέτι εἶναι γῆν. οὐρανός ἐστι. 7: Αὐτός (Χριστὸς] ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν, βασιλεύων... του γενομέν νου, διὰ τὸ φορεῖν τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, σύμβο νοῦ. Ἔστι γὰρ ὁ ἀ ἄνθρωπον φοροῦντες, καὶ αὐτοί εἰσιν οὐρανός· εἰ γὰρ καιος οὐρανός:... καὶ φαμὲν ὅτι οἱ τὸν οὐράν πρὸς τὸν ἁμαρτάνοντα λέγεται, γῆ εἶ, καὶ εἰς τὴν ἀπελεύσῃ, πρὸς τὸν δίκαιον οὐκ ἂν λεχθείη, οὗ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, οὐρανὸς εἶ, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀπελεύσῃ 6, ευχόμεθα. ευχώμεθα, ἀξιώσωμεν. θέλημα. θέλημα τοῦ Θεοῦ, μένει. μενεί, Για σώφρονες έσιν ται, δίκαιοι ἔσονται, ἐσόμεθα πάντες οὐρανός. 5, καὶ ἐπί. οὕτω γένηται καὶ ἐπί Καφαρναούμ. Καπερναούμ, Καφαρναούμ Καφαρναούμ, χώμη ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ τῶν ἐθνῶν. Χωρι ζείν, χώμη τῆς Γαλιλαίας,... διεστώσα τῆς Καφαρναούμ σημείοις ιβ'.
Col. A, lin. Ms., ibid., lin. Ms., lidl., lin. 9, It: supra sub fin. num. 1bid., lin. 10, In codice deleta pene est haec vox; sed e vestigiis fuisse apparet id est, quod, cum loco aptum sit, nos reponere non dubitavimus, etsi non incommode legi hic possit, sicut supra num. 25. Walkerus in nis. codice legit non autem Ibid. B, lin 1, Hæc, ut opi nor, invertit librarius pro Ibid., lin. 4, Deesse videtur Ibid., lin. Walkerus in codd. ms. legit Ibid., Evangelii sc. secundum Mate tum. autem dicit quia in articulo Ora tionis Domin. explicando nunc versatur, qui ap. Matth. solum exstat, uti dixit in sectionis hujusce initio. Ibid. C, lin. Lege quod flagitat plane syntaxis. id flagitabit syntaxis si lin. 9 pro le geris Ibid., lin. 13, Lege lioc enim tun sententia, tum verborum constructio exigit; scili cet, Bentleius pro legit Rueus. Ibid., Tin. 15, Dele. Sic autem legitur Phil. x005. Col. 504 A, lin. 1, Ita in coniice etr. Sic etiam Comment. in Matth. tom. xv, mum. 18, Ibid., Diabolo hic allegorice id tribuit Origenes, quod in Job Lx. 14. secundi LXX, de Behemoth dictum est. Eamdem vero rem pluribus persequitur in loco huic gemino, Coman, in Joann. tom. mum. [lege Similiter tom. xx. num. 21 Origeni autem succiait Cyrill. Hier. catech. vult etc. c perperam scribitur quod ipsa postulat sententia, liis vero consona habet Origin. contra Cels. p. Itidem pag. pag. Similiter Comm. in Joan. tom. 1, mum. 37, dicit, Confer Comm. in Matth. tom, xvi, num. 8, et in Joan. tom, xxxu, num. 17. Walkerus in mis. codice legit Ruzus. Ibid., lin. 14, Ιta ferne Origen. hom. in Jerem. Ibid., lin. Lege nam Apostoli verba supra citata repetit. Bentleius legit vel vel Ruus. Ibid. B, lin. 1, Origenes hic Apostoli verba (I Cor. xv, 49) de Adami posteris dicta, ad transfert, per allegorice ipsum diabolum intelligens: quod et similiter facit in Comm. in Joan. tom. xx, Ibid., lin. Lege nary refertur ad Sic autem ap. Juh, Et in locis ez ipso Origene et Cyrill. supra citatis. Ibid. C, lin. 2, Lege il est ipsa terra. Ita vero in sequent buy, Ibid., lin. 5, Sic etiam Origen. in Matth. tom. xv, num. lidlem in hom. 8 in Jerem. ;... lta fere Tertullianus, hunc Oratio nis Domin. articulum exponens: Ex interpretatione, inquit, figurata carnis et spirilus, non sumus cœlum et terra. Hid., lin. Lege sicut mox sequitur Ita etiam legendum monueram. RU.EUS. Ibid., Lege uti in præcedentibus et sequentibus legitur. Col. 505 A, lin. 1, Lege nam de turo loquitur; atque ita paulo posί, Ibid., lin. Lege ... sicut in antecedentibus; haec euimi scribe tantum incuria hic omissa videntur. Ibid. B, lin. 11, Ita cod. ms. recte Iloc autem, tanquam erratum, mutavit ed. Οxon. in sicut in Evangeliis passim legitur. Atqui non hic solum Origenes, sed et aliis pene centum in locis habet; nimirum, Coum in Matth. tom. xii, num. 11, 14, et tom. sy, num. 45, 'et in Joan. tom. x, x1, XVIII, XXXI, e qui bus locis ne unum quidem usquam notavit Mills. Sic etiam legit Euseb. De loc. Hebr. Et in V est, inquit, Αtque ita sape le tur ap. Epiphan. har. asx et Lt. Vide Drusii Comi
col. 1669–1670page 18 of 24
PG 11:1669Ν. Τ. τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐ 12, ζητεῖτε. ζητεῖτέ με, νι, 508 5, ὡς περὶ ἑτέρου ὄντος. παρ' αὐτόν, ὡς περὶ ἑτέρου παρ' αὐτὸν ὄντος ἐπιούσιος. 6, διαλέγεται. 13., διαλέγηται. διαλέγεται. Κυ£υς. Μωϋσῆς. οὐ Μωσῆς δέδωκεν... ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου. δ, ὑμῖν. ἡμῖν. 45, άρτος ὁ ἐκ τοῦ. ἄρτος ὁ ζῶν, ὁ ἐκ τοῦ..., ὁ ζῶν, τὸν ζῶντα ἄρτον αἰτῶμεν, εἰ ὁ ζῶν καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκώς ἄρτος, όπ Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν, ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. ζήσει. ζήσεται, πᾶσα τροφή. Πᾶσα τροφή καταχρηστικώτερον ἄρτος λέγεται, ὡς ἐπὶ Μωϋσέως ἐν τῷ Δευτερονομίῳ γέγραπται, τεσσαράκοντα ημέρας ἄρτον οὐκ ἔφαγε, καὶ ὕδωρ οὐκ επιεν. λέγηται. 15, ἔχετε. ἔχητε. ἀληθὴς ἀληθής ἀληθῶς, πόμα. τόμα; αἷμα ζήσει. ζήσεται. δέ. δή. πίωμεν. ὅταν δὲ τρώγωμεν αὐτ τόν, ὁ τρώ γων με. ἔφαγον οἱ πατέρες. ὑμῶν τὸ μάννα, τὸ μάννα τὸ μάννα, τὸ μάν ρανοῦ, ἔφαγον οἱ πατέρες ὑμῶν τὸ μάννα, καὶ ἀπέθανον. ζήσει. ζήσεται. 509 7, μὴ περὶ σωματικών. οὐ στερεᾶς δὲ τροφῆς, καὶ τῶν ὀνομαζομένων τροπικῶς λαχάνων, 11, διαφερούσης, αὐτήν. δια φέρουσαν, συνηνέχθησαν... περὶ αὐτῆς, μηδαμῶς διαφέρουσαν αὐτὴν ἐξενηνοχότες. α 14, ἐνωτίζου, εἰς τὰ ὦτα δέξαι. οἱ ἐνωτίζεσθαι; τί τὸ, ἐνωτίσασθαι ἀπ' αὐτῆς τῆς λέξεως κατανοήσωμεν τὸν ἐνωτίσασθε, εἰς τὰ ὦτα δέξασθε, ἐνωτίζου, ἐν τοῖς ὠτίοις δέχου. 15, ακουτίσθητι, ἀντὶ τοῦ... ἀκοῦ σαι ποιεῖς. άκου τίσθητε, ἀκουτίσθητι ἀκοῦσαι ποιεῖς ἀκούτισον, ἀντὶ τοῦ, ἀκοῦσαι ποίει. 11, 14: Ακούτισόν με την φωνήν σου. Ακοντισόν με, ἀκοῦσαι ποίει με. 1, ισομοία τῇ, ἐπιουσίῳ. ίσο μοία δὲ τῇ, ἐπιούσιον, προσηγορία. ή λέ δε ξις ἡ, ἐπιούσιον. 512 2, προηγουμένην τὴν τῶν ἀσω μάτων. ἂν οὐχ ὑστέραν τᾶς σωματικᾶς οὐσίας συνετάξατο ὁ Θεός... (πρότερον γὰρ τὸ τιμιώτερον καὶ δυνάμει καὶ χρόνῳ ἀλλὰ πρεσβυτέραν ἐποίει,; Ὁ Θεὸς γενέσει καὶ ἀρετῇ προτέραν καὶ πρεσβυτέραν ψυχήν σώματος συνεστήσατο. Ει: τὰ ψυχῆς τῶν τοῦ σώ ματος ἔσοιτο πρεσβύτερα,... εἴπερ καὶ ψυχὴ σώματ τος. τὴν ἰδέαν, ἀρχὴν παραδειγματικήν οὐσίαν ἀσώματον Πυθαγόρας, καὶ ᾿Αριστοτέλης, τὰ μὲν πρῶτα αἴτια [φασὶν] ἀσώματα. 8, έπεισιόντος. ἐπισείοντος. ἐὰν πλεῖον. τροφὰ δὲ... εἶκα πλείω τᾶς ἀποῤῥεοίσας ἐπάρ δοιτο, αὔξα λέγεται· εἴκα δὲ μείω, φθίσις. 13, προηγουμένην δὲ τὴν τῶν σωμά των. πάντα τὰ αἴτια σωματικά 11) σώματα εἶναι τὰς ἀρχάς, πρώτη ὕλη. 14) οὐσίαν εἶναι τὴν τῶν ὄντων πάντων πρώτην ύλην. 2), πρῶτον δὲ ὕλη τὸ πανδοχές· και
ad voces Hebr. et adnot. in Matth. 1, 15, νa, ut, quod eodem redit, atque Reland. Palæstin. tom. ll, pag. 682. ibid., lin. Lege sicut exstat in editt. Jo. 26. — lta quoque hunc locum edidi. RUEUS. Col. A, lin. Desi derari videtur ut sit, sicut in responso mox repe tit. Dixerat scilicet Origenes, panem múσlov esse ipsum Christum, et præterea esse Dei verbum, quo anima nutritur: at his, inquit, regerat quispiam, qui per panem hunc Christum solum vult intelligi, eum non ita petere nos docere, quasi alius præter seipsum esset panis ibid., lin. Wal kerus in codl. ms. legit Lid., lin. 7, In editt. Jo. vi, 52, legi tur, Ibid., lin. Ms. male Ibid., lin. Lege uti legitur in loco citato, Joan. v, 51, nam Origenem illa, hic non omisisse apparet ex sequentibus, in fra, quibus ad ea plane, tanquam ante citata, respicit; quæ tamen si de hoc loco eximas, nusquam in an tegressis reperientur. Sic autem hæc verba recitat ipse Origen. in Joan. tom. x, num. 15 Ibid. B, lin. 1, Sic etiam habet Origen. in Joan. tom. x, mum. 15; at in editt. Joan. vi, 51, legitur sicut et legit ipse Origen. in Math. tom. xi, num. 44, et Euseb. in Psalm. pag. 85, 471. Ibid. lin. 4, Eisdem pene verbis utitur Origenes in Joan. tom. x, num. 13 1bid., Ms. Ibid., lin. Ms. Ibid. C, lin. 4,. Sic etiam legit Origen. in Joan. tom. x, num. 13, ut et Euseb. Eccl. theol. p. 179, quod non animadvertit Millius. Attamen vera, ut opinor, lectio est uti in editt. exstat Joan. vi, 55, atque ita legit ipse Ori gen. in Matth. tom. xvi, num. 7. Ibid., label hic quidem cod. ms. qued merum est librarii sphalma; nos igitur ex codd. omnium consensu loco ejus inserere non du bitavinius e Joan. vi, 55, sicut et legit ipse Origen. in Joan. tom. x, num. 13, et in Matthe tom. xvi, num. 7. lbid., lin. 9, lla bis legit Euseb. Eccl. theol. p. 89. Hujus vero lectionis testem, nec Orie genem, nec Eusebium adhibuit Millius in Joan. vi, 57, ubi in editis legitur ibid., Lege 1bid., lin. 12, Hoc non convenit carni Christi, de qua nunc loquitur Origenes; mihi igi Lur sic legendum videtur, ut respiciat ad verba supra citata, Ibid. D, lin. 1, Desunt hic, quæ exstant Joan. vi, 58, sicut et desunt in cod. Cant. et Colb. 8, ap. Mill., quibus ille quidem codicibus adeo confidit, ut illa quæ in editis habentur, pro insiuitiis re jiciemia arbitresur (Prolegom. sect. 1493); nos vero viri cl. cum diligentiam hic requirimus, qui hunc Origenis locum sibi suffragantem non nola verit, tum judicium nimis temere factum improba mus, quod duorum codicum lide non ita certa (nam et ipse eos mirifice corruptos pronuntiat) cæterorum cmnium lectionem loco aptam probamque repudia verit; atque ideo tantum delenda censuerit subintelligeret. Magni ille fortasse fecisset hunc Origenis locum, quem nos revera mendosum esse judicamus, et ex editis corrigendum, Ibid., lin. 2, Sic etiam legit Origen. in Joan. tom. vi, num. 26, at in editt. Joan. vi, 58, legitur Col. A, lin. lla Ori gen. in Matth. tom. xit, mum. 31:... etc. Et hom. 27 in Num.; Cibus verus naturæ ra tionalis sermo Dei est. Et hom. 5 in Levit.: Carnes in Scripturis solidum cibum indicant perfectamque doctrinam Scio esse animæ cibum quemdam lactis, et alium olerum, et alium carnis, etc. Ibid. C, lin. Lege et sic distingue, Aliam proposuit Bentleius emendationem quæ ma gis nativa videtur. Rumus. ibid., lin. Hoc in sensu sæpe O' utuntur verbo de quo ap. Jerem. xii, 45, idem fere, quod hic, notat Origenes his verbis, hom. 12 in Jerem. Atque eodem modo Hesychius Ibid., lin. Vitiosa certe sunt hæc verba; nus quam enim ap. LXX Interpretes exstat illud, nec in passiva forma omnino usurpatur hoc verbum; neque etiam, si usurparetur, impe rativum ullo pacto significaret quapropter legendum censeo, Nam occurrit hoc verbuui isto in sensu haud semel apud LXX, exemp. grat. Cantic. Αιque iterum cap. viii, 13: fac ne audire, hoc est, Ibid. D, lin. Lege Sic supra Col A, lin. Ita de anima mundi dicit Timaeus Locrus, etc. cui con sentit Plato in Timmo De leg. lib. x lidem porro sive rerum creandarum, esse statuunt quod et de primis causis omnibus, refe rente Plutarcho, Pythagoras et Aristoteles alfirma bant Plut. De placul. philos., 1, Ibid., lin. Ms. nale Ibid., lin. 9, Sic etiam Timaeus Lo crus, Ibid., lin. In ea erant sententia philosophorum pars multo maxima, praesertim Stoici, qui dicebant esse (ap. Plutarch. De Placitis, I, atque ap. Laert. vi, 134, quam lectionem recte delendere videtur Lipsius in Phys. Stoic. u, 5. Confer Origen. Contra Cels. p. 686. Ibid., lin. 15,... Philosophorum hic primariorum communem refert sententiam Ori genes. Ita enim Stoicorum princeps Zeno (ap. Stob. Ec. phys. c. dicit, Sic et Ocellus Pythagoricus (De universo c.
col. 1671–1672page 19 of 24
PG 11:1671[ἀὴρ] καὶ τόνος, αὑτῷ συνεξομοιώσει τῶν σωμάτων ἕκαστον, αἴτιος ἄν. εἴη, νὸν γὰρ ὑπόκειται πᾶσι. τὰν δ' ἕξις γὰρ ὢν Όλαν [έρα] ἐκμαγείον, καὶ ματέρα, τιθάναν τε καὶ γεννατικὰν εἶμεν τὰς τρίτας οὐσίας. 1, 10), ὑποκεῖσθαί τι δεῖ πρῶτον, τὸ ἐξ οὗ.... λέγω γὰρ ὕλην τὸ πρῶτον ὑποκείμε τον ἑκάστῳ. ἐξ ἧς. ἑξῆς. ή. ἡ τῶν, ἄποιος. 474: Επιστησάτω τοῖς ὑπὸ Ελλήνων λεγομένοις περὶ τῆς τῷ ἰδίῳ λόγῳ ἀποίου ὕλης, ποιότητας αμφισκομένης.... Ει ρ. 547: Ὕλη ἡ αὐτὴ πᾶσι τοῖς σώμασιν ὑποκειμένη, τῷ ἰδίῳ λόγῳ η ἄποιος καὶ ἀσχημάτιστος... 11. τὰν δὲ τὰν ὅλαν ἔφα ἄμορφον καθ᾿ αὐτὰν, καὶ ἀσχη μάτιστον, δεχομέναν δὲ πᾶσαν μορφάν. ἔγκειται. ὑπόκειται τὴν δέ. αὐτὴν δέ. Ὕλη δεκτικὴ γεγένηται πάσης, ἧς βούλεται ὁ Θεός, ποιο τητος. Ει 548: Τὴν ὑποκειμένην Ολην δεκτικὴν εἶναι ποιοτήτων, ὧν ὁ δημιουργός βούλεται, πάντες κατασκευάζομεν. Δοκεῖ αὐτοῖς ἀρχὰς εἶναι τῶν ὅλων δύο, τὸ ποιοῦν, καὶ τὸ πάσχον· τὸ μὲν οὖν πάσχον εἶναι τὴν ἄποιον οὐσίαν, τὴν ὕλην· τὸ δὲ ποιοῦν, τὸν ἐν αὐτῇ λόγον, τὸν Θεόν. 154. αερώδης, ὕλην ἄποιον ποιότητας μ. 1054: Πανταχοῦ τὴν ὕλην ἀργὸν ἐξ ἑαυτῆς, καὶ ἀκίνητον, ὑποκεῖσθαι ταῖς ποιότησιν ἀποφαίνουσι, τὰς δὲ ποιότητας πνεύματα· οὓς δὲ καὶ τόνους ἀερώδεις, οἷς ἂν ἐγγένωνται μέρεσι τῆς ὕλης, εἰδοποιεῖν ἕκαστα καὶ σχηματίζειν. πνεύματα· οὓς δὲ... ΣΩΜΑΤΑ· ΕΞΕΙΣ δὲ.... τὸ ἀσώματον ὅτι οἱ ποιότητες ἀσώματοι, πνεύματα, τόνους αερώδεις, σώματα μ. 1085: Τὴν οὐσίαν καὶ τὴν ὕλην ὑφεστάναι ταῖς ποιότησι λέγουσι, τὰς δὲ ποιότητας... ΣΩΜΑ ΤΑ ποιοῦσι. τὰς δὲ ποιότητας ΣΩΜΑΤΑ. οὓς ΕΞΕΙΣ περὶ ἕξεων οὐδὲν ἄλλο τὰς ἕξεις πλὴν ἀέρας εἶναί φησιν. Ὑπὸ τούτων γὰρ συνέχονται τὰ σώματα, καὶ τοῦ ποιὸν ἕκαστον εἶναι τῶν ἕξει συνεχομένων απ τιος ὁ συνέχων ἀήρ ἐστιν... ΕΞΕΙΣ δὲ καὶ τόνους αερώδεις εἰδοποιεῖν ἕκαστα καὶ σχηματίζειν [ἀποφαίνουσι], 6, πᾶσαν οὐσίαν πάσῃ συγχεῖσθαι. οὐσίαν εἶναι τὴν πρώτην ὕλην...· τὰ δὲ μέρη ταύτης διαι ρεῖσθαι καὶ συγχεῖσθαι. πρώτην ὕλην διαίρεσιν καὶ σύγχυσιν ἐπιδέχεσθαι κατὰ τὰ μέρη. πρὸς ἕκαστον. πρός, ἀκόλουθόν ἐστι..., ἕκαστον... δύνασθαι.... τις.... ἔστι τροφή δηλητής ριος. 53: Ἔστι δέ τις καὶ δηλητήριος τροφή, ήναι να μανθάνομεν ὑπὸ ἀπὸ τῆς τετάρτης των βασιλειών, λεγόντων πρὸς Ελισσαῖόν τινων, θάνατος ἐν τῷ λέβητι, εἰς. δή. δέ. 2, ζήσεται. ζήσηται. ἐπερειδομένοις, ὡς. ἐπερειδομένοις ἐπ' αὐτὴν ὡς καὶ συνεστίων. και ἄρτου ἱστορουμένου. αὐτοῦ. ἄρτου. του τον αὐτόν, τούτου ἄρτου, δ σωματικού. λειτουργικοίς. αυτουργικοίς, γυμνῶς τροπικῶς. τὸ σωματικὸν τῶν Γραφών δυμα τῶν πνευματικῶν, 11. Επ τὰ γυμνά πνευματικά ορροπία τοῖς κατὰ τὴν ἱστορίαν, 15. εἰ, οὐ κυρίως, ἀλλὰ τροπικώς οὐ γυμνῶς, ἀλλὰ τροπικῶς. 1, εἰς ὠφέλειαν αὐτῶν. 23 516, 6, αὐτὸς μεταδώσων. 10, δράκοντος. τοῦ ἀντικειμένου, αλληγορι χῶς. Για τα 11, νοητοῦ Αιθίοπος. νοητοί Βαβυ λώνιοι 1' νοητός Ναβουχοδονόσορ Περὶ ἀρχῶν εί τοίνυν αἱ προφητεῖαι αἱ περὶ Ἰουδαίας, καὶ Ἱερο σαλήμ, καὶ Ἰσραήλ,... μὴ σαρκίνως ἡμῶν ἐκλαμβανόντων ταῦτα, μυστήρια τοιάδε τινὰ ὑποβάλλουσιν, ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ τὰς προφητείας τὰς περὶ Αἰ
etc. fbil., lin. 4, Scilicet quod a li brario hic omissum videtur. Εt Timeus Locrus, mox refelleus iisdem verbis utitur, Cui succiuit etiam Plato in Timæo. His autem consentit Aristo teles (Phys. ausc., Vide Plutarch. De Placil. philos. 1, 4, et Alcin. De doctr. Platonis, cap. 8, et Laert. in Zenone, vil, 150. Ibid., Pro his in cod. ter male scribitur fbid. B, lin. 1, ስ Ita esse legendum locus ipse ostendit, sicut et in sequentibus legitur: libra rius vero minus attentus utrobique scripsit, eti habet ed. Οxon. Ibid.. lin. 7, Eodem modo loquitur Ori genes Contra Cels. p. quoque Comm. in Joan. tom. xiii, num. 21. Sic autem Timæus, taú Εt similiter Orellus. Confer vero Plutarch. De anim. procreal., e Timæo pag. 1014, 1023, et De placitis philos. 1,9; Laert. ut, 69, 76, et vi, 154; Stob. Ec. phys., 14; Origen. Philos. de Platone, cap. 19 ed. Wolf., et Alcinoum De doctr. Platon., cap. 8. Ibisl., lin. 9, Legendum sine dubio est ; quo verbo de hac re semper utuntur philosophi; atque ipse quoque Origen. Contra Cels. p. 547, 548. Ibid., lin. 15, Lege His almer gemina sunt Origenis ill: Comm. in Gen. Contra Gels., p. Ita vero de Sti cis Laertius Lib. vit, segm. [bid. C, lin. 2, ovrir aveñj tóros. Tonus scili cet iste qui, ut putabant Stoici, pervadens elicit, et singulis ejus partibus corporum formam inducit; uti de hac re disserens nos docet Plutarchus De repugn. Stoic., In his vero Plutarchi ver bus, quæ corrupta plane suut, pro legendum opinor Stoici enim qualitatum denegabant (uti e Galeni libello, contra eos scripto, discimus), atque adeo cas non seu sed esse aflirmabant; quod et ipse docet Plutarchus in loco huic gemino, De commun. not. advers. Stoicus, Ubi et hane eorum sententiam pluri bus exagitat: ne dubites igitur, ipso auctore, hic legere, Pro vero legi debere totius loci series demonstrat; quippe in antecedentibus ex Chrysippo notaverat Plutarchus, cum per ty nihil aliud velle, quam aerei, qui corporum omnium qualitates for masque efficit, eamdem igitur sen tentiam nuñe, ut Stoicorum communem, repetens dicit, atque eam [bid., lin. Ita apud Stobreum (Ec. phys. c. 14) dicit Zeno, Sic etiam iuid. ait Chrysip pus, Hanc vero philosophorum sen tentiam, de qua pluribus hic agit Origenes, paucis hisce complexus est Cicero: Subjectam putant om uibus sine ulla specie, alque carentem omni qualitate materiam quamdam, ex qua omnia expressa alque efficta sint; quæ tota omnia accipere possit, omni busque modis mulari, atque ex omni parte. Acad. Col. 513 A, lin. 3, Delendum opinor ut sit, Ibid., lin. 5, 1dem fere dicit Origen. in Joan. tom. 1, mum. [lege Lid., lin. 14, Lege Ibid. B. lin. Ms. Ibid., lin. 6, Legitur apud LXX, Ibid., lin. 12, Delendum opinor illudl Ibid. C, lin. 1, áprov rov. Sententiam turbat il lud toū, et e præcedente syllaba repeti videtur; eo igitur misso, lege Ibidl.. lin. 5, Lege Non enim hunc ipsum vult, quem olim comedelant Helrai, sed hujusmodi panem ibid., lin. 5, 11 codice perperam scribitur quod nos ex Heb. 1, 14 cor rigendum duximus. Ibid., lin. 12, Il est nude, et semota quasi veste, tropico in sensu dicta ap pareant; quippe est Ey ut ait Philocal. p. dem vero, quo hic, modo ibid. p. Vuit autem Origenes hæc verba mere allegorica esse, ut alibi dicit, intelli genda. Bentleius legit Rusts. Ibid. D, lin. Ita lomil. in Lucam dicit, angelos humanis vocibus erudiri Col. A, lin. Sic be mil. 14 in Ezech.: Salvator meus solus comedil pe ǹem, nullo valente comedere cum eo: est autem qui dam locus, in quo comedens et me secum aurabit ad vescendum; ecce enim, inquit, ad ostium st, et pulso; si quis mihi apparuerit, ingrediar ad eum, et conabo cum eo, et ipse mecum: ex quo apparel, et alium posse cœnare cum eo. Ibid., lin. Id est, ut postea dicit, nempe diaboli, Theoph. Alex. in Εp. pascl. 2: Cibus im piorum est exsecrabilis ipse diabolus, prophet ticinio concrepante: ‹ Dedisti eum escum populis Ethiopibus. Sic etiam disserentem videas Eusc Dium Comm. in psalu. p. 441. Ibid., lin. Sic hom. in Jer., eι hom. 18. ftidem lib. iv, cap.
col. 1673–1674page 20 of 24
PG 11:1673γύπτου καὶ Αἰγυπτίων, και Βαβυλῶνος καὶ Βαβυλωνίων, καὶ Τύρου καὶ Τυρίων..., μὴ μόνον περὶ τῶν σωματικῶν τούτων προφητεύειν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν νοητῶν· εἰ γὰρ Ἰσραηλίται νοητοί, ἀκόλουθον, σπὶ Αἰγυπτίους εἶναι καὶ Βαβυλωνίους νοητούς, ἔδωκας αὐτόν. αὐτόν. ὕδατος. Συνέθλασας τὴν κεφαλὴν τοῦ δρά κοντος, ἔδωκας αὐτόν 7, τοῦ ἀντικειμένου. δρά κοντος, 11, τρέφεσθαι ἀπὸ πάντων. ἐν ᾧ πάντα. ὑπῆρχε 5, 12, ἐν ᾧ ὑπῆρχε πάντα.... δή. δέ. τόν. τό, ἐπιούσιον. τὸν ἐπιούσιον, λέξιν ἐπιούσιον, παρὰ τὴν οὐσίαν πεποιῆσθαι ἐπιούσιον, ἐπιέναι Ονοματοπε ποίηται τὸ ἐπιούσιον παρὰ τὸ ἐπιέναι, καὶ ὑπερέρχε σθαι, ἵνα ᾖ, τὸν μὴ τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος οἰκεῖον, ἀλλὰ τὸν ἀποδοθησόμενον ἐν τῷ μέλλοντι τοῖς ἁγίοις, δὸς ἡμῖν ήδη. τὸ περὶ τῆς. τὸ περὶ τοῦ, σήμερον· τὸ περὶ τοῦ σήμερον..., τούτοις προκείμενον; σήμερον. μια τὸ περὶ τῆς σήμερον, τόδε τὸ σήμερον, τὸν σήμερον, τὸ, καθ' ἡμέραν. 10, προκείμενον, ἢ τό. προσκείμενον, καὶ τὸ προσκείμενον, ἐκ προσθήκης κείμενον. 12, πολλαχοῦ τῶν Γραφών. 19: Πολλαχοῦ τὸ σήμερον, ἐν τῇ Γραφῇ καὶ ἐπὶ ὅλον παρατείνει τὸν ἐνεστηκότα αἰῶνα, ὥσπερ ἐν τῷ, Ἐφημίσθη... μέχρι τῆς σήμε ρον· καὶ, Οὗτος πατήρ... μέχρι τῆς σήμερον ἡμέρας καὶ, Σήμερον, ἐὰν τῆς φωνῆς... καὶ, Μὴ ἀποστῆτε... ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ. 6, σήμερον ὁ πᾶς. τὸν σήμε ρον ὁ πᾶς. ὁ χθές. τὸ χθές. τὸ χθές, ἡμέραν τὴν ἐχθές, τὴν διαβόητον χιλιονταετηρίδα, χιλιετῆ λέγειν. τὰς Γραφάς, λέγειν λέγεσθαι. μιᾶς ἡμέρας. 31: "Ορα, εἰ δυνάμεθα τὸν ὅλον ἐνεστῶτα αἰῶνα ἡμέραν τινὰ εἰπεῖν, διαστήματι.... λέγειν. διαστήματος λόγον ἔχειν. τις σοφός. 31: Τίς οὖν ἱκανὸς τὰς ἓξ ἡμέρας, καὶ τὴν τῆς ἀναστάσεως ἑβδόμην ἐπὶ τοιαύτας ἀναγαγεῖν ἡμέρας, καὶ μετὰ τὰ σάββατα τὰς νουμηνίας, 520 4, τῇ δὲ δεκάτῃ. ἡ δὲ δεκάτη, ἡμέρα ἱλασμού, ή νουμηνία, ἡμέρα σαλπίγγων ἐστί. επεὶ τῇ δὲ δεκάτη, τῇ νουμηνίᾳ ἡμέρα σαλπίγγων ἐστί. Κυευ. ἑπτὰ ἐτῶν. ἑβδομάδων, ἑπτὰ ἑβδομάδων ἐτῶν ἑπτὰ ἔτη ἑπτάκις, εἶναι τι. ἐστὶ τοῦ. ἐστί, πλὴν τοῦ. 31: Τίς δύναται ἀναβῆναι ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν τῆς ἀβύσσου ἐν τῇ πεντηκονταετηρίδε ἡμερῶν (ἀβύσσου δὲ λέγω διὰ τὸ βάθος τῶν δογμάτ των), ἵνα τις ἀναβῇ, καὶ ἴδῃ τὸν πεντηκοστὸν ἐνιαυτὸν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ νενομοθετημένα πληρούμενα. ἐστὶ πλὴν τοῦ. Κνους. 13, τὸ ὑπερβάλλον πλῆθος 11, 7, τὸν ὑπερβάλλοντα πλοῦτον. τὸ ὑπερβάλλον πλοῦτος, τε τὸ πλοῦτος τὸν πλοῦ τον τῆς χάριτος, τὸν ὑπερβάλλοντα πλοῦτον, οι Περὶ ἀρχῶν πλοῦτος, 3, πλειόνων αιώνων, οἱονεὶ, ἐνιαυ τόν. ποιο στοχαζόμενος Οἶμαι ὅτι.. ἐπὶ πλειόνων αιώνων συντελεία. Είτε ἐνιαυτόν τινα συμπληρούντων, εἴτε οτιδήποτε, εἰς ἀθέτησιν ἁμαρτίας εφανερώθη ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν, ἵνα μετὰ τὴν, ὡς ἐνιαυτοῦ ἡμερῶν, συντέλειαν τῶν αἰώνων, πάλιν ἄλλη ἀρχὴ διαδέξηται καὶ ἐνδείξηται ὁ Θεὸς ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις τὸν ὑπερβάλλοντα πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, 8, ἁμαρτωλοτάτου. ἁμαρτωλότερος Κάϊν, οἰκονομησομένου. ἐπερχομένοις 3: Οἶδα δέ τινας οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι κρατουμέν νους ὑπὸ τῆς ἰδίας ἁμαρτίας, ὡς τούτους, περὶ ὧν φησιν ὁ λόγος, Ἐὰν βλασφημήσῃ τις εἰς τὸ Πνεῦμα ἅγιον, οὐκ ἔχει ἄφεσιν οὔτε ἐν τούτῳ τῷ αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι· οὐ μέντοιγε, εἰ μὴ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, ἤδη οὐδὲ ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις. Τάχα, ἵνα τολμηρότερον εἴπω, εἰς μὲν τοὺς αἰῶνας οὐκ ἀπώ σεται Κύριος πολὺ γὰρ καὶ εἰς ἕνα αἰῶνα ἀπώσασθαι Κύριον· ἀπώσεται δὲ τάχα καὶ εἰς δεύτερον αἰῶνα, ὅτι οὐκ ἀφίεται ἡ τοιάδε ἁμαρτία, οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. 589: Ο λόγος... τοὺς κατὰ τὴν ἀξίαν χρήζοντας τῆς διὰ πυρὸς κολάσεως οικονομίας, ἐν τούτοις ἐπί τινι τέλει φησὶν ἔτεσθαι, ... Ἐγκαλεῖται ὁ ἄθλιος Ωριγένης, τέλος κηρύττων τῆς κολάσεως, ὡς συγχώρησιν πάσης ἁμαρτίας γενέσθαι καὶ τοῖς ἀνθρώποις καὶ τοῖς δαίμοσι παρά
etc. Ibid. B, lin. 5, Nihil est, ad quod referatur Supple igitur locum secundum LXX, Ita vero habet ipse Ori Ben. in Matth. tom. xvi, num. 20. Ibid., lin. Scilicet seu diaboli. Sic autem hom. 6 in Ezech. Scriptum in Job de dracone: Virtus est ejus in um Belico....» Scio, cum prasentem locum exponerem, me dixisse, quod draco sit fortitudo contraria; iste est enim draco serpens antiquus, qui vocatur diabo Las et Satanas, etc. Ibid., lin. Idem fere dicit Origen. hotnil. 7 in. Levit.: Post Christi car nem, mundus cibus est Petrus, et Paulus, et omnes apostoli: tertio loco discipuli eorum; et sic unus quisque pro quantitate meritorum, vel sensuum pu ritate, proximo suo efficitur cibus. Ibid. C, lin. 2, Scilicet Nam ita legitur Act. Ibid. D. lin. 2, Lege Col. 517 A, lin. 2, Lege Dixe rat Origenes supra, sive lanc, sed rege ret, inquit, hic quispiam hoc vocabulum, ab etiam formari posse. Sic autem scho lia in Oral. Domin. his subjuncta Ibid., lin. 9, Melius opinor sed quid, quæso, est illud, nihil enim video apud Matthæum præter ipsum Mili igitur legendum videtur vel etiam, sicut mos sequitur ibid., lin. Lege αppositum, additur, Hesych. Ibid., lin. Hæc toi dem fere verbis recital Origenes Comm, in Joan. tom. xxxi, num. Ibid. B, lin. Lege Ibid., lin. 7, Lege In eo autem quod paulo post dicit Origenes, sc. seu, esse perstringit plane Papia sectatores, qui sauclo rum post resurrectionem regnum quoddam in ter ris somnuiabant. Ibid., lin. 9, Subaudi ex superioribus aut pro legas oportet Ibid. C, lin. 2, Sic Comm. in Matth. tom. xv, num. etc. Ahill., Legendum sine dubio est, La legendum. La legendum. jam monuerat Bentlens. RUEUS. Ibid. D, lin. 1,... Eodem fere modo Origenes de hac re disserit in Matth. tom. xv, numn. etc. Col. A, lin. Lege sicut præcedit, Contra Bentleius hic re et supra legit Ibid., lin. 11, Desideratur plane ut sit non enime septem anni, sed constituunt Jubilæum. Levit. xxv, 8. Nihil hic desideratur. Aliud erat festum septem annorum, alitid Jubilæus. Jubilæus major erat festo septem annorum. Utrum que festum confudit editor Londinensis, sed apprime distinxit Origenes. Rufus. Ibid., lin. 13, IIve delenda esse arbi tror; nam loco inepta plane sunt, et ab oscitanie librario efficta videntur exverbi præcedentis cauda. Mihi secus vidétur. RuÆUS. Ibid., lin. 14, Vides verbum aliquod hic deesse; lege igitur, Vult au tem Christum Dei Filium. lis vero, quæ de Jubilæo bic dicit Origenes, consona sunt illa in Matth. tom. xv, ram. etc. Bentleius prior legerat, lbid. B, lin. In ediit. Eph. legitur, Sed cod. Alex. et alii habent atque ita fortasse Origenes; siquidem Eusebius, qui eum fere sequitur, iu Coloss. 1, 27, bis legit (Eccl. Theol., p. 99, 101), sicut et alii attamen cum Origenes paulo post repetat, adducor ut credam, eum hic cum vulgatis legisse præser tim cum sic legentem videam in Matth. tom. xv, num. 51, 11,5, sicut et legit Euseb. contra Marcell., p. 34. Bentleius legit lbid. C, lin. Eodem, quo hic. Origenes Apostoli verba supra citata inter se conciliare niti tur in Comment. in Matth. tom. xv, num. 34 etc. 1bid., lin. Sic hom. 16 in Jerem. Ibid., lin. 12, Ιd est per eco nomiam quamdam peccatorum veniam conseque tur. Hanc vero suam de peccatorum etiam gravis simorum in seculis remissione senten tiam passim inculcat Origenes; ex. gr. Comm. in Joan. tom. xis, num. Iidem in Matth. tom. xv, num. 51 Εt contra Gels., p. etc. Hanc autem Origenis opinionen his verbis perstringit Athanasius
col. 1675–1676page 21 of 24
PG 11:1675Θεοῦ. που. Λ 522 4, ἑβδοματικοὺς ἑπτά. ἐνιαυτούς, ἑβδοματικοὺς ἑπτὰ ἐνιαυτούς. αιώνων εβδοματικούς εἰι ἑβδομαδικούς. 10, ἤδη σαφούς... τοῦ καθ' ἡμέραν. τὸ σήμερον τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα τὸ καθ' ἡμέραν, πάντας τοὺς μέλλοντας αἰῶνας 11, περὶ τῆς. περὶ τοῦ, σήμερον, τοῦ, καθ' ἡμέραν. ἵνα τό τε σήμερον νοηθῇ, καὶ τὸ, καθ' ἡμέραν. αὐτοῦ. ἡμῶν. εἰ καὶ τελευταῖον.., ἀφήκαμεν. ἀφίεμεν. ἀφήκαμεν. ἀφίεμεν, όφειλημάτων. λειμμάτων. 11, τοῖσδε. τοιοῖσδέ τισι..... δή. δέ. 3, συναναγεγεννημένους. συναναγεννημένους. δή. δέ. 15, προσεύξηται. προσεύξονται. τῶν προσεύξηται, κι εἰ ἐὰν εἰς ἐὰν δέ εἰς.... ἔστι τις. δέ, ἔστι δέ τις. ὀφειλὴ βαρυτάτη. Πλεῖον ἐγὼ [πρεσβύτερος] ἀπαιτοῦμαι παρὰ τὸν διάκονον, πλείον ὁ διάκονος παρὰ τὸν λαϊκόν· ὁ δὲ τὴν πάντων ἡμῶν ἐγκεχειρισμένος ἀρχὴν [ἐπίσκοπος] ἐπὶ ἔτι] πλεῖον ἀπαιτεῖται. 15, ἀποδιδῶτο. ἀποδιδῶται, ἀποδιδοῖτο. 4, τοῦ ἐντυγχάνοντος. τῷ ἐντυγχάνοντι. 525, 10, ὥστε μηδὲν ὀφείλειν. Ο μὲν πᾶσιν ἀποδιδοὺς τὰς ὀφειλὰς, τῷ τὸν φόρον, τὸν φόρον· τῷ τὸ τέλος, τὸ τέλος· τῷ τὸν φό ἔον, τὸν φόβον· τῷ τὴν τιμὴν, τὴν τιμήν· καὶ πᾶσι τὰ καθήκοντα ἀποδιδούς, ὡς μὴ ὀφείλειν τὰ προσήκοντα πρός τινας, τιμήσας τοὺς γονεῖς, ὡς γονεῖς ἀδελφούς, ὡς ἀδελφούς· υἱοὺς, ὡς υἱούς· ἐπισκόπους, ὡς ἐπισκόπους· πρεσβυτέρους, ὡς πρεσβυτέρους διακόνους, ὡς διακόνους· πιστούς, ὡς πιστούς· κατη χουμένους, ὡς κατηχουμένους· εἰ πάντα ἀποδίδωσι τὰ καθήκοντα, οὐκ ὠφείλησεν, 15, ἀποδιδομένοις. ἀποδιδομένων. 1, ἐν τῷ ἡγεμονικῷ τυπούμεναι. τήματα, ὁ ἁμαρτάνομεν, ἐγγράφεται εἰς ἡμᾶς διὰ τοῦ ἁμαρτάνειν.... ποιήσας αὐτὴν [ἁμαρτίαν] έχει τύπον αὐτῆς, καὶ οἱονεὶ γέγραπται· Ὁ τύπος ἁμαρτίας τῆς ἡμαρτημένης ἐν τῇ ψυχῇ μου. 15 Ἕκαστος ἡμῶν ὀφειλέτης ἐστὶ ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ ὀφειλέτης ἐστὶν ἔχων χειρόγραφον, 5, προαχθησομένων. προαχθησ σόμενον, χειρόγραφον, ἀφ' οὗ δικασθησόμεθα. προαχθησόμε νον. κακόν. 9, λέγεται. λέγηται. σχυνόμενος, ἕξει.... ἀποδώσει, τῶν εἰς ἐγγύην αἰσχυνόμενος... εἰ γὰρ οὐχ ἕξῃς πόθεν ἀποδώσης. αποδώ της ἀποτίσῃς. ἀληθοῦς. ἀληθοῦς. ἀληθείας. 528 2, ἐνειλήσας. ζημιώσας, ἐνείληται, ἐζημίωται. ἀπειλήσας, μετ' ὀργῆς ἐπιπλήξας, ἀπειλή, ἡ μετὰ ὀργῆς ἐπίπληξις, εἰ κακού ὑπόσχεσις, ενειλήσας ανηλεώς. και οκνηρέ. ὑμῶν. τὰ παρα πτώματα αὐτῶν, ὑμῶν, έπτάκις... ἑπτάκις. ἑπτὰ ἑπτά. 3, ἐγγενέσθαι. θεραπείαν. ἐγγενέσθαι αὐτὴν τῷ. ἡμῶν. ἡμῖν, τῷ ὀφείλοντι ἡμῖν. ἡμῶν. μόνον λέγων. μὴ δεῖν... τοῖς ὀφείλουσι μόνον, καὶ μὴ ἀποδιδοῦσι, λέγων..., ρον χώραν. ἐξουσίαν ἔχομεν. τῷ μόνῳ ἐξουσίαν έχοντι ἀφιέναι Θεῷ. ἔχομεν Κυευ. ὡς οἱ ἀπόστολοι. 14, εἴ τις εὑρεθείη Παῦλος, ἢ Πέτρο, ἀφίετε. ἀφῆτε,
Comm. in Matth. ap. Montfauc. Collect. Patr. tom. II, p. 38. Confer Huet. Origenian. lib. 11, quest. 11. Col. A, lin. Scilicet quod a librario omissum videtur; lego igitur Vult autem Jubileum. — Bentleius pro le Rufts. Ibid., lin. Nempe quod, cum (ut in antedictis ostendit) denotel, consequenter, designet. Ibid., lin. Lege prout sequitur Ita vero paulo post, Abid., lin. 16, Dormitans plane hoc scrip sit librarius pro Ea vero, quæ sequuntur, ad finem usque sectionis, ila corrupit mutilavitque, ut quid revera scripserit Origenes, quidve in iis sibi voluerit, satis assequi nequeamus. Missis igitur nostris hic conjecturis, totum tibi locum pro tuo ingenio enodandum emen dandumque relinquimus. Versionem autem Oxon. hic exhibuimus, ut eam quoque corrigas; quam nec nos probamus, nec tibi nimis placituram existi mamus. Ibid. B, lin. 2, Ita etiam lectum su pra num. 18. Sed in editt. Matth. vi, 12, rectius legitur Ibid., lin. 4, Εditt.,Luc. xr, 4, habent atque ita ipse Origenes supra num. 18. Ibid., lin. 5, Scripsit librarius, ibid., lin. Lege Ibid., lin. 15, Lege Ibid. C, lin. Codex male Col. 524 A, lin. 6, Lege Ibid., lin. Lege 3ic habent editt. O', atque ita postea repetit Origenes. Negligens vero librarius hic scripsit pro in 'se quentibus. Ibid. B, lin. 6, Hic quoque omitti vide tur nam aptius certe legas Ibid. G, lin. 11, His gemina label Origenes in hom. 11 in Jer. [forte Εt hom. 5 in Ezech.: Majeren pœnam habet, qui Ecclesiæ præsidet, et delinquit. Annon magis misericordiam promeretur ad compa rationem fidelis catechumenus? non magis venia dignus est luicus, si ad diaconum conferatur? et rur sum comparatione presbyteri diaconus veniam plus meretur? etc. Ibid., lin. Lege vel Ibid. D, lin. Lege Aliam hujus loci emendationem proponit Bentleius. Rufus. Col. lin. Ad eumdem modum disserit Origenes hom. 14 in Je rem. etc. Hid., lin. Lege Ita jam legendumi monueram, Ruæus. Ibid. B, lin. Idem fere dicit Origen, hom. 16 in Jer.: Tà àµap Εt hom. etc. Ibid., lin. Lege sc. Bentleius jam monuerat legendumn Rufus. Ibid., lin. 7, pavlor. Ita quoque legit Origen. in Jerem. homn. 19 et in Matth. tom. xit, num. 50, el tom. xii, num. 30; at editt. in II Cor. v, 10, habent Ibid., lin. Ms. Ibid., lin. 10. In codice perperam scribitur & al et mox, sensu nullo. lloc igitur scribæ sphalma ex elit. & corri gere non dubitamus legendo Pro vero of ' habent ibid. D, lin. 2, In codice perperam scribitur Scribe Ita legendum jam monueram. Ruæus. Col. A, lin. Ιd est, Hesych. Hujus vero signidic tus exempla nobis non succurrunt. Hoc igitur a li brario temere scriptum. mihi videtur pro id est, iracunde et mi naciter increpans, quos ad locum apte quadrat; est enim uti nos docet Eiymologici M. auctor. Pro Βentleius legit Runus. Ibid., lin. 4, Hæc verba in loco ci tato, Matth. xvIII, 32, non exstant; sed e consimili (quod assolet) loco Matth. xxv, 26, ab Origene huc traducta sunt: ubi tamen rectius omitti poterant; cum servi hic sævitia tantum, non, ut in altero loco, ignavia quoque a Domino reprehendatur. Idid., lin. 9, Omnittit hic Origenes quæ in editis sequuntur post quod non animadvertit Millius. Mirum vero est, quam de his verbis secum dissentiat vir. cl. qui iu notis ea ex codd. Græcorum fide retinenda censet; an prolegom. vero versionis Æthiop. auctoritate fre tus rejicit. Ibid., lin. 12, In codice per peram scribitur Ibid. B, lin. Sc. Legen dum igitur opinor -- Νos vero hunc locum ita interpunximus, ut nihil opus sit ejusmodi emendatione. Ruæus. Ibid., lin. 7, Forsan respicit enimn ad Lucae verba... — Retinendum Quippe agitur de nobis debitoribus et debila non reddentibus. Rufus. Ibid., lin. 11. Nullus his inest sensus satis sanus; Matthæus enim non hoc solum dicit, nec dicere potuit, Christumn debitoribus sta tuisse, fortasse sil, sicut supra. Sed me lioris codicis subsidio hic indigemus. Sanus erit locus, modo interpungas quemadmodum in nostro textu, ubi tamen per typographi incuriam male xō legitur pro Rusus. Ibid., lin. 14. Pust addendum Hoe omisit librarius, quod nos, postulante senten tia, adjecimus, sicut et addiderat ed. Oxon.; sie au tem paulo post, Addendum jum monuimus. Ibid. C, lin. 3, Idem fere dixit supra num. etc. Confer Comm. in Matib. tom. su, num. 10, 11, Ibid., lin. 4, Lege sicut mos
col. 1677–1678page 22 of 24
PG 11:1677καὶ οὐδήπου τὴν περί τινων ἐξουσίαν ὁ ἱερεὺς ἀκουσίων, ἢ πλημμελημάτων ἀνα φοράν, ἔχων ἤδη· καὶ περὶ μοιχείας, συμπεπληρωκώς. 5, προσφέρει. οὐ προσφέρει, 6, περὶ ἁμαρτίας. θυσίαν. Ο 7, ὁλοκαύτωμα καὶ περὶ ἁμαρτ τίας οὐκ ᾔτησας. 15, καὶ τό. καίτοι, καὶ τοῖς. καὶ τοῖς. Αι καὶ τὸ ἀπογινώσκειν. νῦν, ἀλλά, νῦν δ' οὐκ οἶδ' ὅπως, ἀλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως. 10, τῆς πρὸς θάνατον ἁμαρτίας. χαλεπώτερα πταίσματα ἁμαρτήματα τὰ πρὸς θάνατον, ἢ, ὡς ὠνόμασεν ἐν Ἀριθμοῖς ὁ νόμος, τὰ θανατη φαντασία τῆς τοῦ λόγου χρηστότητος καὶ πρὸς τοὺς τὰ μέγιστα ἡμαρτηκότας τὸ συγγνωμικὸν διδόντες, 532 1, Θεὸς οὐκ. Θεός, ὃς οὐκ, ἡμῖν τὰ ἀγωνίσματα. ψυχὴν πάσης σαρκός. αἷμα; ψυχὴ πάσης σαρκὸς αἷμα αὐτοῦ ἐστι, πειρασμοὺς ἀνθρωπίνους 8, τὸ ἡγεμονικὸν, ὃ καλεῖται καρδία. καρδίᾳ τὸ ἡγεμονικόν. ἡγεμονικὸν εἶναί φασι τὸ κυριώτατον τῆς ψυχῆς,... ὅπερ εἶναι ἐν καρδίᾳ. 159. καταπεπατηκόσιν, τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, Ἰουδαία, εἰ οὐ, 'Ιουδίθ, ἡμᾶς οὐκ ἐξεδίκησεν, ἀλλ᾽ εἰς νουθέτησιν καθὼς ἐκείνους ἐπύρωσε, καὶ ἡμᾶς ἐκδικεῖ..., 8, περισσοτέρως.... ὑπερβαλλόν πληγαῖς ὑπερβαλλόντως, ἐν φυλακαῖς περισσοτέ ἐν φυλακαῖς περισσευόντως, ἐν πληγαῖς ὑπερβαλλόντως, σκόλοπος ἀγγέλου τοῦ Σατανᾶ. κρείττονα.
xpatite. Atque ita habent editt. Joan. xx, 23. Agite legendum jam monuimus. Ruæus. Ibid. D, lin. 2, viç. Hoc a librario per incuriam repetitum videtur. non 85 ab eadem, ut assolet, præeunte syllaba absorptus Col. 529 A, lin. 2, dnovolwr. Ex lege Mosaica constare videtur, nullum fuisse peccatum axoú Low, quod non sacrificio aliquo expiari potuit; atque in hoc consentiunt fere doctores llebræi. Est tamen inter eos unus haud ignobilis, R. Levi Barcinonensis, qui in libro Chinuc. præcepta legis ex jureconsultis et ritualibus Judæorum libris explicans, tria peccata excipit, quæ imprudenter licet commissa, sacrificio non expiabantur, sc. blasphemiam, circumcisionis neglectum, et rite observatum Pascha: atque tale quid fortasse didicerat Origenes ab Hebræo magistro, cujus in lib. Hepi doxur I, III, IV, 11 Com. in Psalm, p. 39, et in Matth. tom. 11, num. 9, atque in Hexaplis sæpe mentionem facit. Cæterum hoc forsan vult Origenes, delicta quædam áxoústa fuisse, circa quæ potestas sacerdotis ex jussu legis non versabatur; quippe quibus expiandis nulla per legein præscripta fuit hostia; qualia sc. erant imprudenter dicta et cogitata, et temere prætermissa, quæ pœnitentibus sine sacrificio condonabantur. Vide Outram. De sacrif., p. 112, 126. — Editor Londinensis ita tex tum suum interpunxit etc. Αt si interpunxisset quemadmodum interpunximus, ab hac inutili et Origenis menti contraria nota absti muisset. RUEUS. Ibid., lin. 4, ñồn. Lege Kat. Sic num. 29: "Hoɛt wxws. Omnino retinendum ồn, uti liquet e textus nostri interpunctione. RuÆUS." Ibid., lin. Lege nam deest plane negandi particula. - Perperam lege relur où pooyépɛt, cum jam negandi particula præ cesserit. KuÆUS. Ibid., lin. Subaudi It el Psalm. xxxix, Ibid., lin. Lege vel Bentleius quoque legit dominus Fleury Rufus. Ibid. B, lin. 4, ovx old' özwę. Deesse videtur aut ut sic legatur, vel, Ibid., lin. Ita appellare videtur illa aute dicta, idololatriam," adulterium, etc., quæ per legem Mosaican erant Bavarópa, et nullo sacri ficio expianda. Sic enim ipse Origen. Comm. in Matth. tom. XIII num. 30, hujusmodi µsɣáλa recensens appellat çópa. Horum vero peccatorum reis Origenis ætate raro admodum indulta est venia, sicut ipse dicit hom. 15 in Levit. In gravioribus criminibus semel tantum pœnitentiæ conceditur locus. Illos igitur sacerdotes hic reprehendit, qui plus æquo sibi arrogantes, aut disciplinæ regulam non satis callen tes, in gravioribus hisce peccatis remittendis ni nis erant faciles, uti dicit in loco supra citato, in Matth. tom. xi, num. 30. Hæc autem discipli næ relaxatio, quæ Origeni displicuit, Tertulliano, severioris disciplinæ vindici, Montani in castrá transfugiendi occasionem dedit; uti apparet e li bro ejus De pudicitia; ubi eadem fere, quæ hic Origenes, sacerdotibus exprobrat: Audio, inquit, edictum esse propositum et quidem peremptorium; pontifex sc. marimus... edicit, ego et mochiæ et fernicationis delicta pœnitentia functis dimitto, etc. Col. B, lin. Lege sicut exstat in editt. 1 Cor. x, 13. Articulus vero est. Ibid., lin. 4, duraσðaɩ. In editis legitur dúvas02 uas. At cod. Alex. aliique, sicut hic Origenes, omittunt úpās. Vide Mill. Ibid., rain. Deesse videtur futy; et sic editt. Eph. vi, 12, uv ý málŋ. Atque ita Origenes paulo post, 1bid., lin. 5,. Lege zal. ibid., Ιd est, natn Levit. xv, 11. Est ergo hic perá animæ pro sanguine, in quo sedem habet, et cordis pro anima, quod san guinis simul et animæ fons est. Vult igitur Orige nes luctam nobis esse cum anima, quæ corporis animati est to freμovixó, el cor dicitur, unde pravi affectus, quos appel lat, oriuntur, quibuscum colluctatur to veμa. Ibid., lin. Ita Comment. in Joan. tom. Ir, num. 29, Ev 77 Hoc autem a Stoicis mutua fus est Origenes: Illi enim, ut in Zenone ait Laert., Lib. vii, segm. Vid. Not. Menag. Ibid., lin. 13, xaraлεzaτhaoir. Ms. mais uti habet ed. Οxon. Ibid., lin. 13, ondrovę toúrov. Ita quoque hæc Apostoli verba legit Origen. in Matth. tom. XII, num. 13, et toin. XVII, num. 2, el contra Cels., p. 768, omissus sc. to alcovos, quæ in editt. Eph. vt, 12, exstant. Millium vero fugerunt quatuor hæc Origenis loca, quorum testimonio certe ei opus erat, antequam illa, tou alwvos, tanquam ex interpreta mento nata, tam fidenter rejecerit in Prolegom. sect. 478. Lib. vill contra Celsum legitur in nostra editione ut ferunt mss. codices. RUÆUS. Ibid. C, lin. 4, 'Iovdio, ov. In codice mira est hic slribligo, manifeste pro où; atque ita nos corrigere non dubitavimus; sicut et, non admonito lectore, exhibuit ed. Oxon. Ibid., lin. 12. nµãç ¿xdixeî. In editt. Twy 0' legi tur... pastiyor. Vides autem Origenem negandi particu lam oux hic omittere, quam in priore potius sen. tentiæ parte Badvellus Grotiusque omittendam censent; refragantibus tamen (ut fatetur Badvell.) omnibus Græcis exemplaribus: atque mihi quidemn satis commoda videtur hæc Origenis lectio, où rèp non enim sicut illos probavit, ita et nos ulciscitur…...; hoc est, nequaquam asperius nobiscum nunc agit Deus, quam cum patribus nostris olim egit, eos solum explorans, nos vero exitio destinans, sed omnes pariter filios, nos æque ac illos, commoni, tionis tantum emendationisque causa castigat. Edi for vero Oxon., rejectis more suo codicis verbis, illa twy O' supra citata hic inseruit. Ibid. D, lin. Twc. ac verba per scribæ incuriam inversa vi dentur; atque eo sunt ordine legenda, quo in editt. Cor. 1, 23, aptius collocata exstant, èv pws. Atque ita quidem recitat ipse Origenes homil. 44 in Jer. At in Comm. in Roni. p. 426 sic scrip tum legitur quod et librarii incuris tribuendum esse arbitramur. Col. 533 B, lin. 13, σxóloros Tov. Legendum opinor Sic enim editt. 1 Cor. x1, 7, atque ipse Origen. hom. 12 ¡in Jer. Ibid. C, lin. xaxwr. Legendum plane est econtrario, xaλwy, sicut liquet ex præcedente
col. 1681–1682page 23 of 24
PG 11:1681ὠρέχθησαν. ὠρέχθητε, στρα θέων στρουθίον, θαρσίῳ, πνεῦ μα κρίσεως εἰ πνεῦμα καύσεως, πῦρ σωφρονοῦν 47, ει πῦρ οὐ βάναυσον, ἀλλὰ τὸ ΦΡΟΝΙΜΟΝ... ὀλίγον τι τοῦ ΦΡΟΝΙΜΟΥ πυρὸς ἐκείνου ἐπὶ τὴν ἀκολασίαν ἐκχέων. Ρωd. Αγαθὴ δύναμις τὸ πῦρ νοεῖται, φθαρτικὴ τῶν χει ρόνων, καὶ σωστικὴ τῶν ἀμεινόνων· διὸ καὶ ΦΡΟΝΙ ΜΟΝ λέγεται παρὰ τοῖς προφήταις τοῦτο τὸ πῦρ. παχύνονται. παχύνοοι επαχύνθη ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου. εὐεργεσίαν. 588: Τὸ πῦρ καθάρσιον ἐπάγεται... ἑκάστῳ τῶν δεομένων τῆς διὰ τοῦ πυρὸς δίκης ἅμα καὶ ἰατρείας, καίοντος μὲν καὶ οὐ κατακαίοντος τοὺς μὴ ἔχοντας ὕλην δεομένην ἀναλοῦσθαι ὑπ' ἐκείνου του πυρός· καίοντος δὲ καὶ κατακαίοντος τοὺς ἐν τῇ διὰ τῶν πράξεων... οἰκοδομῇ ξύλα, χόρτον, ἢ καλά μὴν οἰκοδομήσαντας οὐχ ὡς μάγειρον φαμεν τὸ πῦρ ἐπιφέρειν τὸν Θεὸν, ἀλλ' ὡς εὐεργέτην τῶν χρή ζόντων πόνου καὶ πυρός. 242: Ο λόγος... τοὺς κατὰ τὴν ἀξίαν χρήζοντας τῆς διὰ πυρὸς κοι λάσεως οικονομίας ἐν τούτοις ἐπί τιν: τέλει φησίν ἔσεσθαι, τῇ. ἐν τῇ. 6, πῶς δύναμαι σωθῆναι ἐν τῇ ἀπωλείᾳ. ἐννοήσαι τῇ σφῶν ἀπωλεία, περὶ τοῦ σώ ζεσθαι. Κυευς. 15. παραδιδόντες εκόντες. ἑαυτούς, παραδιδόντες ἑαυτοὺς ἑκόντες. οὐ γὰρ βούλεται. Ο Θεός οὐ τυραννεῖ, ἀλλὰ βασιλεύει, καὶ βασιλεύων οὐ βιά ζεται, ἀλλὰ πείθει, καὶ βούλεται ἑκουσίως παρέχειν ἑαυτοὺς τοὺς ἐπ' ὑπ'] αὐτῷ τῇ οἰκονομίᾳ αὐτοῦ, ἵνα μὴ κατ' ἀνάγκην τὸ ἀγαθόν τίνος ᾖ, ἀλλὰ κατὰ ἑκούσιον αὐτοῦ, 855: Οὔτε μὴν ἄκων σωθήσεται ὁ σωζό μενος· οὐ γάρ ἐστιν άψυχος. ᾿Αλλὰ παντὸς μᾶλλον ἑκουσίως καὶ προαιρετικῶς σπεύσει πρὸς σωτης ρίαν... οὔκουν ὁ Θεὸς ἀνάγκῃ ἀγαθοποιεῖ, κατὰ προαίρεσιν δὲ εὐποιεῖ τοὺς ἐξ αὐτῶν ἐπιστρέφοντας. σκληρύνει. 8, άσεβής. ἀσεβεῖς. ἐπὶ πλεονάκις. ἔτι πλεονάκις. εισήγαγες. εἰσήγαγεν, 2, τὸ εὐτελέστερον... στρουθίων. ς Π 5, ἐμπίπτει εἰς παγίδα. εἰς παγίδα πίπτει, 29, πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν. τῶν καρ διῶν. τῆς καρδίας. ἑαυτῷ. επιγνώσει; 8. ή. και διαγνωσθῆναι τὰ πε κρυμμένα ἐν τῇ καρδίᾳ... Ὥσπερ οἱ ἰατροὶ τῶν λυσσοδήκτων τὸν ἴὸν ἐπισπώμεναι ἐπὶ τὴν ἐπιφάνειαν, 545 10, τὸ εὐεξαπάτητον. το Ενας εὐεξαπάτητον; Εὔας, εύεξ. λογισμοῦ αὐ τῆς λογισμοῦ τῆς Εὔας. Κυευ.. ἐπὶ. ἐπεὶ τῇ ἰδίᾳ, έγεγύμνωτο. εγύμνωτο. ὁ πάντα συνεργῶν. ...: πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγα θὸν ὁ Θεός, πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθόν, ὁ Θεός, 424: Οὕτω δὲ ἔχει τὰ ῥητά οἴδαμεν ὅτι τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθόν.. ὁ Θεός, ὁ Πατήρ, παρ' αὐτοῖς. παρ' αὑτούς, Τού του ἐπαινετοῦ, ἢ ψεκτοῦ, γινομένου παρ᾽ ἡμᾶς. Εν 64, παρ' ἡμᾶς τὸ σώζεσθαι γίνεται. Αι 556, παρ' ἑαυτοὺς ἔσεσθαι ἐν τοῖς ἀπεύκτοις, παρ' ἑαυτῶν αἰτίαν, ἐκ τοῦ ἐν αὐτοῖς αὐτεξουσίου, 8, Τὸ παρ' ἡμᾶς τῷ καθ᾿ εἱμαρμένην ἐναντιώτατον εἶναι …….. παρ᾽ ἡμᾶς δὲ, ὅσα ἐκ τοῦ σπουδάζειν ἡμᾶς, καὶ ἐνεργεῖν, ἐπὶ τέλος ἔρχε ται... δῆλον γίνεται, ἀπολελύσθαι τῆς εἰμαρμένης τὴν παρ' ἡμᾶς αἰτίαν. παρά τινα εἱμαρμένην, καὶ κατὰ αἰτίαν ἔξω θεν ἀναγκαίαν... οὕτω τέλεον ἡ παρ' ἡμᾶς ἐξουσιαστική δύναμις ἀναιρεῖται. 7. τε. ρύεται. τῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. 5, κατά τι πάτριον παρ' Εβραίοις. θλίβεσθαι, στενοχωρεῖσθαι, τους
Ibid., lin. 2, Lege ut eæ- quasi ullus esset passer non pennatus. Pro dem, quæ supra, sint persone. Sic et ipse legen- igitur lege et sanam reddles senien tiam. dum monui. RuÆus. Ibid. D, lin. 5, tŷ oporlµw zvpi. Id est igne xa quo sapiens Deus utitur. Vult autem de quo in locis paulo post citatis, Es. IV, 4, et Mal. 1, 2, mentio ft. Hunc vero ignem, vocat Clem. Alex. Protrept. pag. Strom. vit, 851, eumque esse dicit, quo in Sodomorum incendio usus est Deus, 1, 8; qualis vero sit hic ignis, ostenlit porro Clemens in Ec. proph., cap. 25 Atque ita fere ipse Origenes hom. 1 in Ezech. Quis est iste ignis, quem lex prædicat, et Evangelium non tacel: Uniuscujusque opus, quale sit ignis pro babit: Quis est, apostole, ignis iste, qui probat opera nostra? quis est ignis iste sic sapiens, ut custodiat aurum meum, ut mala tantum consumat, quæ fecit... Sic et Minucius Felix sapientem appellat inferni ignem: illic sapiens ignis membra urit, et refcit; carpit, et nutrit, etc. Ibid., lin. 10, Hoc est cordis stu porem contrahunt, et evadunt; respicit enim adl Isaiae verba vi, 10, Col. 544, lin, 2, Εodem modo ignis hujus purgatorii usum describit Origenes lib. v Contra Gels., p. Atque p. etc. Confer lib. v Contra Gels., p. 509, et hom. 2 in Jerem., et hom. 16. Ibid., lin. 7, Lege Sic enim in loco hic citato, Esth. v, Codicis lectio ferri potest; ordo verbo rin erit, Ibid., lin. Desidera tur plane ut sit, Ibid. B, lin. 1, His fere ge mima habet Origen. hom. 19 in Jerem. [lege etc. Similiter vero Clem. Al. Str. vit, pag. Ibid, lin. 6, Confer Origenis Com ment. in Exod., p. 17, etc., ed. Huct. Ibid., lin. Lege Ibid., lin. 12, Minus recte hoc dici videtur; lege igitur Ibid., lin. 15, Ita LXX, Ps. Lxv, 11, at in cod. 2. male scriptum videtur ut habet ed. Oxon. Ibid. C, lin. Vilissimus pennatorum passerum, ed. Oxon., quod neutiquam est ferendum: nam quisnam, quæso, est iste passerum vilissimus? et quare pennatorum? Ibid., lin. Ita etiam ha bet Origen. Contra Gels. lib. vii, p. 794, sicut et legit Chrysostomus: at in editt. Matth. x, legitur Ibid., lin. 9. Perperam scripsit librarius Lege, Ibid., lin. 12, Lege ita enimn Apostolus loco citato Rom. 1, 28, idque hic senten tia postulat. Ibid. D, lin. Lege Locum vero huic gemi Dumn vide in Origenis Comment. in Exodum p. 25 etc. Col. A, lin Lege, nam de Eva plane loquitur intercidit vero, propter similes syllabas se quentes Bentleus lib. in pro legit Ibid., lin. 14, Lege quod sen sus plane flagitat. Ita legendum etiam monuit Bentleius. Rufus. Ibid. B, lin. 3, Scripsit hic libra rius, Ibid., lin. 12, Eodem modo Origenes hunc locum, Rom. viii, 28, citat in Com ment in Psalmos p. mentem sc. Apostoli, non ipsa ejus verba, exhibens; siquidem ipse Origen. Comm. in Joan. tom. xx, nun. 20, et in Rom. p. 424, 425, cum editis legit... mis sis illis, atque ita se habere Apostoli verba declarat in Rom. p. Unde mihi constare videtur illa, non ab Origene, aliisve Patribus, in aliquibus sa cræ Script. exemplaribus inventa fuisse; sed ex ipsorum potius Patrum citationibus minus accura tis in nonnullos sacri textus codices irrepsisse; at que adeo variæ demum lectioni ortum dedisse; quemadmodum de illis, Luc. xvi, 19, supra notavimus in not. ad num. 15. Ibid., lin. 13, Male, ut opinor, scri ptum pro id est, per se, seu, sponte sua, et ex proprio arbitrio. Ita supra num. 6 Philocal. p. que Contra Celsum p. hoc est, ut, paulo post dicit, sive uli lo quitur ibid. p. 585. Eodem vero modo hac phrasi utitur Diogenianus Peripateticus contra Chrysippum de fato disputans apud Euseb. Præp. evang. vi, ubi dicit Εt paulo post: Si res, inquit, haul, Vide not. ad num. Quamobrem locus Órigenis sic vertendus: «Quid quid per se futuri sunt, prævidit. › Ruæus. Ibid. C, lin. 3, Vacat hæc particula; aut for tasse, ut assolet, pro ye scripta est. Ibid., lin. 13, Editt. omnes U ha bent... Ibid. b, lin. Mira sane est hæc Origenis distinctio inter verba, et, ab Hebraeis, qui Græce nesciebant; petita. Quod si per llebræos velit O' non eo tamen res magis elucescet; cum apud eos nusquam verba illa, seu seorsum, seu (quod sæpe fit) junctim usurpata, significatu ita distin
col. 1685–1686page 24 of 24
PG 11:1685πρῶτον μὲν τὴν ἔκφυσιν, δεύτερον δὲ τὴν νῆστιν, τρίτον τὸ λεπτὸν ἔντερον, τέταρτον τὸ τυφλὸν, πέμπτον τὸ κώλον, καὶ ἔκτον τὸ ἀπευθυσμένον. πεί Πρῶτον ἡ ἔκ φυσις, μετά ταύτην ἡ νῆστις· τούτῳ δ' ἐφεξῆς ἐστι τὸ λεπτόν... ἐπὶ τούτῳ δ' ἐστὶ τὸ τυφλόν, εἶτα τὸ κώλον, ἐφ᾽ ᾧ κατὰ πέρας ἄχρι τῆς ἕδρας ἐκτέταται τὸ ἀπευ θυσμένον ὀνομαζόμενον έντερον. ι: Τὸ περίττωμα προπέμπεται κατὰ βραχὺ διὰ πάντων τῶν ἐντέρων ἄχρι τῆς κατὰ τὸ καλούμενον ἀπευθυσμένον κοιλότητος. σύγ χρονος Τῷ μὲν κώλῳ ἑντέρῳ τὸ ἀπευθυσμένον υπεστιν. τὸ ἔντερον 111, 14: Πᾶσι τοῖς μὴ εὐθυεντέροις... εὐρύτερον γίνε ται τοῦτο τὸ μόριον Εντερον) καὶ τὸ καλούμενον κώλον ἔχουσι, καὶ τοῦ ἐντέρου τυφλόν τι... τὸ δὲ μετὰ τοῦτο ΕἴΘΥ πρὸς τὴν ἔξοδον διατείνει τοῦ περιττώματος, qιοι ἀπευθυσμένον ἀπευ θυσμένον, ἀπενθισμένον, ἀπευθυμμένον ἔντε ρον. Κυευς. πᾶς τόπος. Χριστιανός πάντα μὲν τόπον τοῦ κόσμου πέπεισται εἶναι μέρος τοῦ ὅλου, ναοῦ τοῦ Θεοῦ ὄντος τοῦ παντὸς κόσμου. Εν παντί δὲ τόπῳ εὐχόμενος, μύσας τοὺς τῆς αἰσθήσεως ὀφθαλμούς, καὶ ἐγείρας τοὺς τῆς ψυχῆς, ὑπεραναβαίνει τὸν ὅλον κόσμον. 856: Πᾶς τόπος ἱερὸς τῷ ὄντι, ἐν ᾧ τὴν ἐπίνοιαν τοῦ Θεοῦ λαμβάνομεν. 1, προσάγετε. προσάγεται, υἱ τῶν προσαγάγετε, προσάγετε. 553 12, περὶ τούτου τοῦ τόπου. τόπος Ειώθαμεν, περὶ γραμμάτων τινῶν διηγούμενοι λέγειν, ὅτι κατ' ἐκεῖνον τὸν τόπον τοῦ λόγου γενόμενοι ἐροῦμεν τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο, καὶ τὸ εἶδος τῶν γραμμάτων, τόπον καλοῦντες. τα πους, 15, της παρανόμου μίξεως... συγκεχωρημένης. κατὰ συγγνώμην τὴν παράνομον μίξιν ἐν γὰρ τῷ τόπῳ, οὐ μόνον τῆς παρανόμου μίξεως, ἀλλὰ καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ ἀποστολικοῦ λόγου..... συγκεχωρημένης.... παρανόμου μίξεως, τῆς παρανόμου μίξεως ὑπὸ τοῦ, παρανόμου απαρα νόμου, Κυευς. 1, ρύσεται. φύσηται. 5, τῷ συνιέντι. τῷ συνιέναι δυναμένῳ, διπλῆν εκκλησlar. ὑστέρας νύμφης. τῆς ὕστερον νύμφης... μετ' Ἐφεσίων. ἐν τῇ Κορίνθῳ. συνάρασθαι νενόμικε; συνάρασθαι.. τοῖς ἐν τῇ Κορίνθῳ. 13, ἐπὶ τῷ ἑαυτὸν ἀγγέλλων διαβόλῳ. ἐπὶ τὸ ἑαυτοῦ ἀγγέλλων διαβόλῳ. επιδῷ ἑαυτὸν ἀγγέλῳ διαβόλου, τούτῳ τίς ἑαυτὸν ἐπιδῷ. σύγχρονος δεδιώς μή νεότης... κραιπάλαις ἐπιδῷ ἑαυτήν. Περὶ ἀρχῶν μὴ παρεῖναι ἅγιον ἄγγε λον, ἀπιστίᾳ ὑπὸ τοῖς ἀγγέλοις εἶναι τοῦ Σατανᾶ 21: Ληφθείη ἂν τὸ ἀπὸ τοῦ ποιμένος περί τινων ἅμα μὲν τῷ πιστεύειν ὑπὸ τῷ Μιχαὴλ γινομένων, διὰ δὲ φιληδονίαν ἀποπιπτόντων ἐκείνου, καὶ γινα μένων ὑπὸ τὸν τῷ τῆς τρυφῆς, μέν τινι τοιῷδε ἐσομένῳ τόνδε τὸν ἄγγελον λειτουργὸν ἐπιπέμψω..., τοῦδε δέ τινος... ὑπεκλυθησομέ ἀποστήσω τόνδε τὸν κρείττονα συνεργόν, οὗ ἀποστάντος, κατ' ἀξίαν, αὐτόχειρ ὧν τις, ἥδε ἡ δύ ναμις... ἐπιστᾶσα, ἐπὶ τάδε τινὰ ἁμαρτήματα αὐτὸν ἕτοιμον, ἑαυτὸν πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν δεδωκότα, προς καλέσεται. νου... 1, βουλήματος ἐπισκοποῦντος. ἐπισκοπεί ἐπισκοποῦσι. ἐπισκοπούντων, ἀγγέλων. 11: Ὑποληπτέον, συνάγεσθαι τῶν ἐπισκοπούν των καὶ λειτουργούντων τῷ Θεῷ ἀγγέλων παρουσίαν. 5, πραγματευομένοις. πραγματευόμενοι, πραγματευόμενοι 6, οὐκ ἐπισκοπηθήσονται. οὐδὲν ἄλλο δεί εἶναι, ἢ εὐχὴν πάσης ἁγίας πράξεως, καὶ προκαλουμένης τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπισκοπήν, ναούς.
tinguit, dein De anatom. Administr. lib. v Item De san. tuend., lib. la quoque Galeno Pollux lib. II, segm. 210: (sc. lis autem quin gentis circiter annis antiquior Aristoteles, quando primum ab anatomicis in partes distin gni coepit, etsi hoc vocabulo non utitur, ejus tamen etymnon ortumque nobis ostendit, De part. animal, (sc. nam postrema haec plane indicant in testinum illud, postea dictum est. Hujus vero intestini, quod sentinæ instar ad excrementa corporis recipienda, et egerenda, com paratum est, mentionem facit Origenes, ut eus pu dore afficiat, qui membra eadem omnia, quæ terre stribus sunt necessaria, cœlestibus quoque attri buunt. Non ab re vero erit motasse, novam istam collationem, quam crepat Wetsthenius, pro quod codicis est, novum hic et nihili plane verbum, nobis exhibere. Apud. Alex. Aphr. Prob. l. 1, legitur Ibid., lin. 15, Uberius hoc illustral Origenes contra Gels. p. 726 Sic etiam Clem. Αl. Str. p. Ibid. D, lin. Lege recle habent editt. & Complut., Aid., Rom. In cod. vero Alex. male scribitur atque ila quidem hic cod. Holin. Vide not. ad uum. 3. Col. A, lin. De hoc loco, id est hoc argumento, seu dicendi capite. Nam Origen. hic more rhetorum, et philosopho. rum, utitur voce: quem moremn Hierocles ap. Photium col. 1389 sic explicat: inquit, Ita Origen. postea precum seu capita, quatuor recenset, num. 33. Ibid., lin. Corruptus certe est hic locus; nam Apostoli verbis manifeste repugnat, atque dictu impium est, eum Christianis in duisisse: sic igitur relingen dum, et ad sanum sensum reducendum esse arbi tror, Dubitat sc. Origenes annon modo non in loco sed ne in Joco quidem legitimi concubitus, ab Apostolo con cessi, sit orandum. Codex uterque Holmiensis et Colbertinus habet etc. Pro lege cum Benileo et omnia sana erunt. Ibid. C, lin. Ms., lbid., lin. lu est, uti dixit num. 29. Ibid., lin. 10, Eadem habet verba Origenes liom. 23 in Lucam, dnplex hic adest Ecclesia, una hominum, altera angelorum. Inter prete Hieronymo. Ibid., lin. 13, Hoc minus ve rum est, cum nullam ante Saram uxorem habuerit Tobias: lege igitur id est, qua postea nurus ejus facta est. Ibid. D, lin. 6, Apud quos sc. degens Paulus primam illam ad Corinthios Episto lam scripsit. Vide Mill. adnot. in istius Epist. subscriptionem, et Prolegom. sect. 9. Hunc vero Origenis locum, notatu dignissimum, prætermisit Millius. Col. 556 A, lin. 2, Desunt plane personæ, quibus Paulus, legas igitur oportet, lbid., lin. Ita corruptum dédit hunc locum dormitans libra rins; quem et multo corruptiorem reddidit ed. Oxon. sic exhibens, Vera autem, ut opinor, haec est lectio, seipsum dedal angelo dia boli. Sic Origenes supra, Εt Origeni Herodianus lib. I, His vero, quae de sancto angelo, et angelo diaboli dicit, consona habet in homil. 12 in Lucam: Unicuique duo assis tunt angeli, alter justitiæ, alter iniquitatis: si bonæ cogitationes in corde nostro fuerint,... haud dubium, quin nobis loquatur angelus Domini: si vero mula fuerint in corde nostro versata, loquitur nobis ange. lus diaboli; quæ quidem Herma verba sunt (mand. vi) et sub ejus nomine citantur iterum ab Origene in' hom. 35 in Luc. et 1, 2. Sic autem Comm. in Matth. Lomn. xuit, num. 28, dicit, homi nibus malis et infidelibus sed eos, dum in permanent, quod et fermæ testi monio (e simil. 6, 7, 8) confirmat tom. xiv, num. [lege etc., quibus gemina fere sunt illa in libelli hujus num. 6: Tods Verum hujus loci lectionem exhi buimus e codice Colbertino. Rufus. Ibid. B, lin. Absurde prorsus hoc dicitur; non enim voluntas divina, sed divinæ voluntati obsequentes angeli Ecclesiam Omnino igitur luc lectum oportet sc. Ila num. Ibid., lin. Lege hoc est, si negotiantium more ad res mundanas in Ecclesia transigendas conveniant, eorum instar, qui in templo emebant et vendebant. Vide Comm. in Matth. tomn. xvi, num. 20. Le gendum prior monuit Bentleius. Ibid., lin. Nempe, ab angelis. Sic autem Origen. in Lucam. hom. 23 Præsentes sunt angeli in Ecclesia, in illa duntaxat, quæ meretur, et Christi est. Domus enim Dei, sen Ecclesia, est domus orationis, in qua uti ait in Comm. in Matth. tom. xvi, num. 22. Ibid. C, lin. 7, Ita scilicet cxcutiens scri
Page scan enlarged

Notebook

Full View