JOANNIS CROII OBSERVATIONES Ad Origenis librum sextum contra Celsum. Revocatur Lector ad numeros crassiores textui insertos. TEXTUS. Εἶθ' ἑξῆς ἐπαναλαμβάνει τὰ περὶ τῶν ἑπτὰ ἀρχόντων δαιμόνων, μηδαμῶς μὲν ὑπὸ Χριστιανῶν ὄνομα ζομένων, οἶμαι δ' ὑπὸ Ὀφιανῶν παραλαμβανομέγων. Pag. 653. Deinde meminit septem illorum principum dæmonum, qui nusquam a Christianis nominantur, sed quos, ut puto, ab Oplianis sunpserunt. OBSERVATIONES. Αρχοντες a Celso vocantur; a Magis vero κοσμοκράτορες, ut videre est in ficto Testamento Salomonis. Manichæi duo statuentes principia, diabolo τῶν ἐγκοσμίων τὸ κράτος ἀποτετάχασιν, ut loquitur Psellus, eumque vocabant ἄρχοντα τῶν ἐπιγείων. Christus Salanamn τὸν τοῦ κόσμου τούτου ἄρχοντα worst Joan. xiv, 30. Paulus τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξου σίας τοῦ ἀέρος, Eph. n. 2. OEcumenius, τούτου τοῦ κίσμου τὸν πατέρα· τούτου δὲ τοῦ κόσμου, inquit, in Εpist. 10., πατὴρ ὁ διάβολος, της κοσμικής, φημί, ἡδυπαθείας καὶ συγχύσεως. Apostolus multis Lominibus malos angelos notat, eosque vocat Eph. 11, 11, 12. τὰς ἀρχὰς, τὰς ἐξουσίας, τους κόσμο. κράτορας του σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. Ει linc Damascenus et Athanasius κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου δαίμονας dicunt: Arnobius lib. 1, rectores et principes mundi. Chaldæi vero, ut refert Scholiastes Synesii, θῆρας χθονός, quod rebus terrenis, corporeisque implicentur voluptatibus. Septem dicit esse dæmones illos. Testamentum Salomonis, et Arbatel. libri ficti et profani totidem recensent; Nicomachus Gerasinus lib. ut Ari hmeticæ septem angelorum meminit: Atò xal toùs καθ᾿ ἑκάστην τούτων τῶν ἀγγέλων ἐξάρχοντας ἀστέ ρας, καὶ δαίμονας, ὁμοίως ἀγγέλους καὶ ἀρχαγγέλους προσαγορεύεσθαι· οἵπερ εἰσὶν ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν, ὥστε ἀγγελία κατὰ τοῦτο ἐτυμότατα ἡ ἑβδομάς, μήτι δὲ καὶ φυλακή τις ἡ αὐτὴ ἐκ τῆς αὐτοῦ· οὐ γὰρ μό νον παρὰ τὴν τῶν φυλάκων ἀριθμὸν ἑπτ᾽ ἔσονται ἡγεμόνες, ἀλλὰ καὶ ὅτι οἱ φυλάσσοντες τὸ πᾶν, καὶ ἐν συνοχῇ, καὶ αἰωνίῳ μονῇ διακρατοῦντες, τοσοῦτο εἰσιν ἀστέρες. Apud auctorem libri Tobiæ Raphael se ad numerum septem angelorum, qui preces sanclorum offerunt, et coram divino incedunt numine, ascribit. Totidem numerantur Apocal. viii, 11:Καὶ εἶδον τοὺς ἑπτὰ ἀγγέλους, οἱ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ἑστή· κασιν. Unicuique planete tribulus est angelus; et quot crediderunt esse hujusmodi angelos, planetis " addictos, totidem quoque esse dæmonas, qui res inferiores molirentur et administrarent, voluerunt inii nebulones. Patres fere omnes cuique urbi, civitati, et provincie angelum aliquem præfectum esse credebant. Origenes in homil. De angelo Tyri; Hieronym. in eumdem locum; κατὰ ἔθνη καὶ πόλεις τὰς τῶν ἀγγέλων προστασίας vocat Clemens Alexandrinus. Idque probat Epiphanius hæres. Li, e verbis Mosis Deut. xxxi, 7, male a LXX Interpretibus acceptis: Τὰ ἔθνη ὑπὸ ἀγγέλους τεταγμένα εἰσιν, ὡς ἐπιμαρτυρεῖ μοι Μωσῆς ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ θερά πων, τὸν λόγον κατὰ ἀκολουθίαν ἑρμηνεύων καὶ λέγων· Επερώτησον τὸν πατέρα σου, καὶ ἀναγγελεῖ σοι, τοὺς πρεσβυτέρους σου, καὶ ἐροῦσί σοι. Οτε διεμέριζεν Ύψιστος ἔθνη, ὡς διέσπειρεν υἱοὺς ᾿Αδάμ, ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ καὶ ἐγενήθη μερὶς Κυρίου λαὸς αὐτοῦ Ἰακὼν, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ. Verba lebisea haec sunt: nama: 2 ΤΟΝ 3 ΕΤΗ 22 ΣΕ 1 τους שאל בני ישראל: כי חלק יהוה עמו יעקב חבל נחלתו: . Plerique omnes Unde patet LXX legisse aliter quam hodie legitur: Ral bini eamdem lectionem sequuntur, cum inde elicere tentent angelorum ordines, eorumque præfecturas. Auctor D7777 by adnotat in voce bas duo Vau deficere ad significanda XII signa orbis signiferi: ntua 2" 1990 1 llorum angelorum nomina incognita Christianis esse asserit auctor noster, et ab Ophianorum deliratione et impietate hausta: quia licet Christiani a divinis Scripturis didicerint nomina quædam angelorum, quoruin ministerio Dens utitur ad decreta sua atque judicia exsequenda, illa tamen dæmoni-. bus non tribuunt, neque bujusmodi paradigmata et somnia anıplectuntur. Magorum hæc sunt commenta, quibus cum Christianis nullius rei debet esse commercium. Hæc omnia terrore damnationis, et magis minis vetuit olim Deus Deut. xvin, 9, eque nos participes fieri in eorum turpissimis sacriliciis, neque nomina illorum enuntiare permittit. lline concil. Laodic. Can. xxxν, ὅτι οὐ δεῖ Χριστια νοὺς ἐγκαταλείπειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀγγέλους ὀνομάζειν, καὶ συνάξεις ποιεῖν. Idleoque Origenes ipse post diligentem horum paradigmatum enumerationem, ita tamden concludit: "Εδοξε δὲ καὶ ἡμῖν ἀκριβῶς ἐκθέσθαι τὰ τοιαῦτα, ἵνα μὴ δο κῶμεν ἀγνοεῖν & Κέλσος ἐπηγγέλλετο εἰδέναι· ἀλλὰ καὶ παραστήσωμεν ἀκριβέστερον ἐκείνου αὐτὰ ἔγνω κότες οἱ Χριστιανοί, ὡς οὐ Χριστιανῶν λόγους, ἀλλὰ πάντῃ ἀλλοτρίων σωτηρίας, καὶ οὐδαμῶς ἐπιγραφο μένων Ἰησοῦν, ἢ Σωτήρα, ἢ Θεὸν, ἢ διδάσκαλον, ἢ Υιόν Θεοῦ. Ophitas autem hujusmodi nomina iuvenisse testis est Epiphanius, haresi xxxvi. Asserebant enim ex Prunici suæ ignorantia editum Jaldabaoth ad infima subsidisse, septemque sibi liberos genuisse, qui totidem coelestes orbes condiderint: κατὰ δὲ τὴν αὐτῆς (Προυνίκου) ἄγνοιαν προβληθείς Ἰαλδαδαών, ἦλθεν εἰς τὰ κατώτατα, καὶ ἐποίησεν

JOANNIS CROII Lauty Entα vioùs, oftives tautols (male legitur hujusmodi nominum fuisse perhibentur auctores. hodie taurous; bi enim non sunt septem coeli, sed cos condidisse, iisque præesse creduntur ab istis hæreticis) oúpavoùs Ent Emolŋsav. Dubitatur ibidem quo nomine sint vocandi septem hi liberi, et an Æones, sive dii, sive angeli sint dicendi, cum hæc omnia apud Ophitas sint sortiti nomina. OŬTOL οἱ ἀπ' αὐτοῦ γεγενημένοι ἑπτὰ υἱοί, ήτοι αἰῶνες, ἤτοι θεοί, ἤτοι ἄγγελοι (καλοῦνται γὰρ παρ' αὐτοῖς ὀνόμασι διαφόροις), κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ αὐτῶν πατρὸς Ἰαλδαβαώθ ἔπλασαν τὸν ἄνθρωπον. Nec Oplitæ soli, verum etiam ipse Simon Magus ejusque discipuli Epiphan. hæer. xxi: Ονόματα δέ τινα ὁ αὐτὸς ὑπο τίθεται ἀρχῶν τε καὶ ἐξουσιῶν Ουρανούς τε διατή ρους φησί, καθ' ἕκαστον δὲ στερέωμα καὶ οὐρανὸν δυνάμεις τινὰς ὑφηγεῖται, καὶ ὀνόματα βαρβαρικά τούτοις ἐκτίθεται. Esseni quoque peculiaria habebant angelorum nomina, eaque colere tenebantur. Salmanticensis præsidem hujus sectæ id jurare solitum fuisse scribit: Quod si animadverterit signum aliquod, aut arcanum in lege, patefaciet illud sociis suis, non aliis; et super omnia custodiet legem Moysis, honorabiɩque nomina angelorum nota ordini. TEXTUS. Pag. 654. Celsus igitur dicit primum in leoninam figuram formatum esse, non addens quem eum nominent homines revera impii. Nos vero invenimus, angelum illum Creatoris, in sacris Litteris laudatum, sceleratum hoc diagramma vocare Michaelem babitu leonino. Ὁ μὲν οὖν Κέλσος ἔλεγε τὸν πρῶτον ἰδέα λέοντος μεμορφωμένον, οὐκ ἐκθέμενος τίνα αὐτὸν ὀνομά ζουσιν οἱ ἀληθῶς δυσσεβέστατοι. Ἡμεῖς δὲ εὕρομεν, ὅτι ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς εὐφημούμενον ἄγγελον τοῦ Δημιουργοῦ τὸ μικρὸν ἐκεῖνο διάγραμμα έλεγεν εἶναι Μιχαὴλ τὸν λεοντοειδῆ. OBSERVATIONES. Psellus: Ἐστὶ δὲ ὅτε καὶ κυσί, καὶ λέουσι, καὶ τοῖς ἄλλοις ὁμοιοῦνται ζώοις, ἐν ὅσοις ἦθος ἀρρενωπόν tott. Athanasius in Vita Antonii describit mulas horum daemonum formas. Καὶ ἦν ὁ τόπος εὐθὺς πεπληρωμένος φαντασίας λεόντων, άρκτων, ταύρων, λεοπαρδάλεων, καὶ ὄρέων, καὶ ἀσπίδων, καὶ σκορπίων, καὶ λύκων. Καὶ ἕκαστον μὲν τούτων εκινείτο κατὰ τὸ ἴδιον σχῆμα. Ο λέων Εβρυχε θέλων ἐπελθεῖν, ὁ ταῦρος ἐδόκει κερατίζειν· ὁ ὄφις ἔρπων οὐκ ἔφθανε, ὁ λύκος ὁρμῶν ἐπείγετο. R. Abraham uu praef. in Librum creationis, com his dæmonibus, terræ animalibus et filiis, cabalistice accommodasset nomina filiorum Esavi, eorum principem comparat Erycio, eumque introducit crimina sua fatentem, et profitentem se hac poena affectum, ut in Erycium mataretur, quod introduxisset alienum in domum Dei נתחייבתי לשוב לקפוד שהיא שרץ: que est corona שבשרצים בעון מה שהבאתי הנכרי אל בית יהוה עברת: Nomina et figuras horum angelorum mutuati mortalium animis metum atque terrorem injicerent. sunt nebulones isti, partim a quadriga Ezechielis, et Apocalypsi doan. cap. iv, partim a Magorum somniis et fabulis. Nemo est qui nesciat insignem et admirandam illam hujus prophetæ visionen, cum apud fluvium Chobar cœli aperti fuerunt, et luculenta visa ipsi a Deo fuerunt missa. Quatuor animalia vidit: unicuique quatuor erant facies, et totidem alæ, atque manus; singula animalia facié erant hominis, leonis, bovis et aquile. Animalia autem illa angelos fuisse significat ipse Ezechiel cap. x, ubi eamdem visionem describens, eos cherubinos vocat. Sed cum hujus loci non sit huc referre quæcunque llebræi scripserunt de opere Mercabæ, quod vocant, diutius in illis recensendis non commorabimur; hoc duntaxat addemus, R. Mosem Majomonidem, qui primus, ut ait Scaliger, inter suos desit nugari, part. 1 More Nevochim, cap. 49, rationem reddere, cur formæ animalium angelis tribuantur, ut scilicet hujusmodi figuris demonstrent Scripturæ essentiam angelicam tanto inferiorem esse essentia divina, quanto animalia irrationalia imperfectiora sunt hominibus. Quandoquidem vero, inquit, ut vertit Buxtorfius junior, si hic substitissent, homo sibi imaginari potuisset, ac si veritas et essentia ipsorum æqualis esset essentiæ Dei, quia et de Deo multa dicuntur, quæ juxta sensum litteralem videntur docere ac si esset corporeus, vivus, mobilis, et figura humana præditus; ideo ulterius progressi sunt, et ostenderunt gradum essentiæ ipsorum longe esse inferiorem gradu essentiæ Dei, eo quod inter formas illus, quas eis tribuun', ponunt quoque formas animalium irrationalium, ut scil, hinc intelligamus, essentiam Dei tanto perfectiorem esse essentia illo um, quanto perfectior est homo, quam animantia irrationalia. Auctor expositionis, quæ edita est in traditionem legis ejusdem rabbini, tract. De fundam, legis, cap. 2 adnotat ab omnibus Hebræis doctori bus hos angelos animalia sancta vocari, ideoque sic dici, quod Deo sint inferiores, quod vitam omnibus, quæ creata sunt, infundant, et quod nihil sit in his inferioribus, quod cum illorum sanctitate sit comparandumi. Verba ejus hæc sunt: Hoc in paradigmate Michaelem forma leonis de scribit Origenes post Celsum. Heliopolitæ Deum Gennæum efligie leonis colebant in templo Jovis. Damascius apud Photium in Vita Isidori: Tòv & Γενναῖον Ηλιουπολῖται τιμῶσιν, ἐν Διὸς ὑδρυσάμεναι μορφήν τινα λέοντος. Verumtamen, quia de illo Deo et leonis figura ago lib. 1 Var. lect., cap. 3, huc plura non referam. Observate perditorum hominum fraudes, et insanam diaboli impudentiam, qui audeant imitari admiranda illa Dei opera, et que angelis et Christo conveniunt, nequissimis tribuere dæmonibus. Christus ipse vocatur leo e tribu Judæ, Apoc. v, 5. Ad Christum enim referenda sunt verba vaticinii Jacobi Genes. XLIX, 9. Michael apud Patres et rabbinos est e numero angelorum; apud Magos, dæmonum; in Scriptura vero arbitror esse ipsum Jesum, Dominum nostrum; Didque satis patere mihi videtur, tum ex nomine ipso, cum ex iis quæ de eo referuntur. Primum enim nihil apud Hebræos vox hæc “sonat quam, quis sicut Deus? Atqui non est verisimile, ut_nomen hoc tribuatur alii, quam illi, qui et ipse Deus est. Deinde Dan. xi, mentio fit bujus Michaelis, vocaturque princeps magnus, qui stat a populo Dei contra perditos et impios Ecclesiæ hostes. עמך. ההיא יעמד מיכאל השר הגדול העמוד על בני ונדמו לו כחיות ולא נדמו כורם בצורת אדם להודיע שמעלתם פחותה ממעלת השם כמו שחיה מעלתה פחותה ממעלת האדם. ויש לומר שנקראו היות לפי שהם משפיעים ההיות לכל נברא שהוא למטה מהם ולפיכך קראם חיות הקדש לפי שאין בבי ואין קדוש כמותם: ('81-13 Dæmones ipsi variorum animalium figuras aliquando sumebant, ut hujusmodi visis miserorum ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀναστήσεται Μιχαήλ, ὁ ἄρχων μέγας, δ᾽ ἐστηκὼς ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ λαοῦ σου. Κ. Levi filius Gersomi credit esse principem angelorum, qui ex copia et affluentia virtutis planetarum

NOTÆ AD LIB. VI CONTRA CELSUM. in homines effundunt coelestes facultates, quique pontificis, dicitur quod nomen, ut omnes sciunt, sunt præfecti regnis; et stare cum Gabriele a populi causa, ut illi providentiam et opem divinam מיכאל השר הגדול על כל השרים השופעים.conciliel משפע הכוכבים שהם שרי אלו המלכיות כמו שקדם והוא העומד על בני עמך עם גבריאל המשך להם Sed principem illumn esse ההשגחה האלהית הפרטית: Jesum Christum, nemo est Christianorum qui negare possit. Idque indicant, et tempus, quo venturus erat, sub imperio scilicet Romanorum, et opera illa, qua erat patraturus in gratiam populi sui. Michael ille igitur, qui a D. Juda, et Apocal. c. XVIII, dicitur pugnasse cum diabolo pro corpore Mosis et Ecclesia Dei, fuit Dominus noster, qui infensissimum salutis humanæ inimicum ejusque copias profligavit, Huc accedunt ea quæ referuntur a Zacharia c. III, unde Judæ verba sumpta esse videntur: ibi enim angelus ille, qui causam agit Josuæ summi nulli angelorum vel hominum tribuitur, sed solius quæ Dei est proprium. Huc referenda sunt verba, leguntur apud Origenem fol. seq., paol de to ÀεOVτοειδεῖ ἄρχοντι συμπαθεῖν ἄστρον τὸν φαίνοντα. Se dibus enim suis exturbata fuerunt ab imperitis librariis. Singulis planetis præsunt secundum cabalistarum et magormin opinionem singuli angeli. Michael igitur, qui est princeps reliquorum angelorum, præfectus est Saturni stellæ; palvwv enim est Saturnus, ut nos docet Cicero lib. 11 De natura deor. Saturni stella, palvwy Græce, triginta fere annis cursum suum conficit. Et hinc conjicere licet, Origenem cum declaratione nominum et figurarum istorum angelorum conjunxisse quoque cognationem conjunctionemque naturæ horum dæmonum cum planetis, quibus credebantur præesse; sed priora sæcula et quorumdam male feriatorum hominum ignorantiam nobis hæc omnia invidisse. TEXTUS. Πάλιν δ' αὖ ὁ μὲν Κέλσος ἔφασκε τὸν ἑξῆς καὶ δεύτερον εἶναι ταῦρον. Ο δ' είχομεν διάγραμμα, τὸν Σουριὴλ ἔλεγεν εἶναι τὸν ταυροειδή. Pag. 654. Rursus autem Celsus dixit sequentem, qui est secundus, esse taurum. Quod vero habuimus diagramina, asserit Surielem esse eum qui in tauri figuram est formatus. OBSERVATIONES. Σouptha, qui male in quibusdam exemplaribus mss. scribitur Oupin, dicitur Hebraice. In visione animalium Ezechielis, cap. 1, 10. Et facies bovis ad sinistram quatuor illarum rotarum "RUTIIDI sime cherubinos depingi ad figuram juvenum: h .Cuin Israelite vellent edu כרובים יש אומרים כנערים cere e Nilo feretrum in quod Josephi ossa inclusa fuerant, is, qui in hanc curam incumbebat, sumpta lamina, in qua insculpta fuerant a Mose hæc verba, ,Ascende bos, ascende bos עלה שור עלה שור Apoc. 19, 7, at to bedre pov toov מהשמאול לארבעתן: Boo pow. Aben Esra in cap. 11 Gen. probat in visione Ezechielis omnem figuram bovis esse cherub, licet omnis cherub non sit bos. 3 5 7 by nibil tamen aliud eduxit quam vitulum: hæc sunt Rabbinorum somnia, ut rationem reddant cur Aaron vitulum aureum conflaverit. כן -adnotatque sepis שור כרוב ואין כל כרוב צורת שור: TEXTUS. Εἶτα ὁ μὲν Κέλσος τρίτον ἀμφίβιόν τινα, καὶ φρικῶδες ἐκσυρίζοντα. Τὸ δὲ διάγραμμα τρίτον Ραφαήλ ἔλεγεν είναι δρακοντοειδή. Ibid. Deinde tertium Celsus dicit esse quemdam in terris simul et aquis degentein, et Borrisonum. Diagramma vero dicit tertium esse Raphaelem, draconis figura. OBSERVATIONES. Raphael quidem est angelus, cujus liber Tobiæ meminit, et de quo multa Rabbini fingunt. Fictus et commentitius liber Enochi dicit mandatum Raphaeli fuisse, ut Exaelem ligaret, et in tenebras conjiceret. Hæc vox medicum Dei significat, a verbo Hebræo NOT curare, et mederi. Existimo tamien scribendum esse σɛpaçańλ, SND¬w, a radice , serpens ignitus, prester, ut vox diagrammati adorabant tanquam summum Numen. Epiph. in eorum hæres., τὸν ὄφιν δοξάζουσι. Ei scientiam omnem tribuebant, illumque hominibus profiteban - tur auctorem fuisse cognitionis, qua sunt præditi. Idem Epiphanius: ᾿Αποδιδόασι δὲ καὶ οὗτοι οἱ Ὀφία ται καλούμενοι τούτῳ τῷ ὄρει τὴν πᾶσαν γνῶσιν, λέγοντες ὅτι οὗτος ἀρχὴ γέγονε γνώσεως τοῖς ἀν Opwmots. Serpentibus ad magiam quoque olim utebantur impia quorumdam ingenia apud Babylonios: μάγους όφεων vocat_Jamblicus apud Photium. Per serpentis figuram, Rabbini aliquando significant animam illam mundi, quæ orbis omnes occupat partes, et vitales rebus omnibus impertitur facul- -serpentes ignitos im הנחשים השרפים.respondeat misit Deus in populum Israeliticum, ut injurias suas, populique facinora, quibus fuerat provocatus, ulcisceretur. Num. xxt. Hinc dicti angeli Esdr. vi, 2, ab aspectus splendore. Serpentem Ophitæ, a quibus mutuatus est Celsus hæc paradigmatə tates TEXTUS. Πάλιν τε αὖ ὁ μεν Κέλσος τον τέταρτον ἀετοῦ Ibid. Celsus quoque dixit quartum esse forma ἔφασκεν ἔχειν μορφήν. Τὸ δὲ διάγραμμα Γαβριήλ aquilina. Diagramma vero dæmonem illum aquilina ἔλεγεν εἶναι τὸν ἀετοειδή. forma scribit esse Gabrielem. OBSERVATIONES. Gabrielis mentio fit Daniel. cap. VIII, 16, el 1x, 21, eique alæ quædam videntur tribui dicitur enim 79 790, volare jussus, sive coactus tanta contentione, ut lassus fuerit, Ezech. 1, 10. Et facies aquilæ ad sinistram quatuor rotarum III 278) Apoc. iv, 7: xal tò tétaptov (ŵov öµolov GET RETOμév. Deus ipse aquile comparatur, solusque dicitur duxisse populum suum, quemadmo-

JOANNIS CROII dum aliqua circum pullos suos volat, eorumque ventutem suam, ut aquilæ vires renovari. Longum volatus alis suis prosequitur, Deut. xxxi, 41, 12. כנשר יעיר קנו על גוזליו ירחף יפרש כנפיו יקחהו ישאהו על אברתו: יהוה בדד ינחנו ואין עמו אל נכר. Aquilam, Jovis alitem nuntium, pennatamque satellitem dici, nemo est qui nesciat. Aquilas quoque ſuisse legionum Romanarum signa, et libri et mouumenta demonstrant. Reruin bene vel male gerendarum auctoritates aquilarum augurio contineri indicat Cicero l'b. 1 et 11° De divin. Dejotarus enim, inquit, ex itinere constituto revertit, admonitus aquile volatu. Contra, cum cursor ad interpretem detulisset, aquilam se in somnis visum esse factuin, responsum ab eo hoc tulit: Vicisti: ista enim avi nulla volat vehementius. David, ps. cit, asserit juesset recensere, quæ in hunc locum commenti suut interpretes Hebræi, Græci et Latini; omnes enim asserunt aquilam senectute confectam, vel ad elementum ignis usque in altum evolare, ibique aduri, et decidere deorsum, ac tunc vitam ejus renovari; vel in altum sese attollere, et in præruptam se projicere rupem, ad quam rostrum allidat, et cum se in fontem immerserit, solis radiis et calore juvenescere. R. Bechai, Genes. cap. 11, R. David Kimchi, Epiphanius in Physiologo, Ambrosius, llieronymus, Augustinus et Eustathius in Heraemero, Cabalista per Notarikon suum in voce Hebraica , quæ aquilam significat, has tres inveniunt MWN ID: casum, ignem, aerem. TEXTUS. Ibid. Deinde Celsus quintum dixit habere ursi faciem; diagramma vero illum ursiformem dici Thauthabaoth. Εἶθ᾽ ὁ μὲν Κέλσος τὸ πέμπτον έφασκεν είναι ἄρκτου πρόσωπον ἔχοντα· τὸ δὲ διάγραμμα τον θαυ θαβαώθ ἔφασκεν εἶναι τὸν ἀρκτοειδή. OBSERVATIONES. Quot modis librariorum inscitia meliorum auctorum varia interpolaverit et corruperit loca, summorum quotidie declarant et testantur querelæ et conjecturæ virorum. Imperitorum manus et stylum effugere non potuit vox bec x0x60. Rescribendum putamus, Ozvdaɓaw: quod nihil aliud significat, quam signum ursi. 1 enim signum est; 277 vero ursus. Terminatio vero in MN est vel nota pluralis numeri, feminini generis, vel particula, quam libitum fuit primis hujusmodi vocabulorum inventoribus addere; vel vox Hebræa 187 quæ idem quod ™ denotat, ut patet e sequentibus horum dæmonum nominibus. Ursorum autem specie apparuisse dæmonas, ex Athanasio in Vita Antonii jam vidimus, ubi φαντασίας ἄρκτων meminit. Idem quoque observaverat Psellus, et nos docuerat, nisi librariorum oscitantium manns illi auctori mendum, tanquam vulnus, inflixisset: quod cum dulcissimum Musarum decus, et Orientalium litterarum columen, Gaulminus non animadverterit, nos corrigemus et tollemus. Verba illius sunt: At xal Exaotós ye αὐτῶν, τό τε σῶμα πρὸς ὅ ἂν αἱροῖτο σχῆμα με τατυπώσας, καὶ χρώματός τινος είδος πρὸς τὸ τοῦ σώματος ἐξανίσχων πέρας, ποτὲ μὲν ὡς ἀνὴρ ἐμφανίζεται, ποτὲ δὲ πρὸς γυναίου μεταβάλλει μορφήν ὡς λέων τε θυμοῦται, καὶ ὡς πάρδαλις ἄλλεται, καὶ ὥσπερ σᾶς ἄγριος ἐφορμᾷ, κἂν αὐτῷ ποτε δόξῃ, πρὸς ἀσκοῦ μεταπίπτει σχῆμα· καὶ ὡς κυνάριον ἔσθε ὅπη προσκνυζόμενον ἔδοξε. Sel legendum credimus, πρὸς ἄρκτου μεταπίπτει σχῆμα in ursi figuram convertitur. Quid enim hic commune potest esse àsxw, utri, cum variorum animalium specie, quam aliquando dæmones induunt? Cum igitur Psellus hoc in loco multorum animalium figuras describat, in quas se transforment dæmones, verissimum et hoc mihi esse videtur, eum quoque meminisse figuræ ursi, in quam se vertant, cum eis libet. Origenes ipse ursorum meminit, et Celsum scripsisse quosdam in hujusmodi animalia fuisse mutatos adnotat: Εἶθ' ἑξῆς ἄλλοις μύθοις ὁ Κέλσος ἐκτίθε ται, ὡς τινῶν εἰς τὰς ἀρχοντικάς μορφάς επανερ χομένων, ὥστε τινὰς μὲν πνέεσθαι (scribendum για νέσθαι) λέοντας, ἄλλους δὲ ταύρους, καὶ ἄλλους δράκοντας, ἢ ἀετούς, ἢ ἄρκτους, ή κύνας. Non siue causa autem perditi isti spiritus fiunt quandoque ursi, propter naturæ et morum similitudinem. Plinius, lib. vi, cap. 36, alteri animalium in malefi cio stultitiam solertiorem non esse scribit. Eustathius in Hexarm. et Bas. homil. 9, wopy sty φύσιν τῆς ἄρκου, καὶ τὸ ἦθος ὕπουλον vocat. Cum Juctatur, vatre pedes complicat, eum quicum certat, supplantat, et medium valide correptum impetit. Παλαίουσα δὲ διαπλέκει (inquit Eustath. loco jam laudato) τοὺς πόδας τεχνικῶς, καὶ ὑποσκελίζει, καὶ μεσολαβοῦσα κραταιῶς καθάπτει. Luctam vero illam quis non videt esse imaginem certaminis illius, in quod nos sapissime venire cum diabolu ejusque asseclis asserit Apostolus, Ephes. vi, el supplantationem illam, simulacrum artis et doli, quibus nequissimus ille spiritus nos aggreditur? TEXTUS. Pag. 654. Postea sextum canina facie dici apud illos scripsi Celsus. Diagramma autem dixit cum vocari Erataoth. Εἶθ᾽ ὁ μὲν Κέλσος τὸν ἐκτὸν κυνὸς πρόσωπον Ελεγεν ἱστορεῖσθαι ἔχειν παρ' ἐκείνοις, τὸ δὲ διάγραμμα ἔφασκεν εἶναι αὐτὸν Ἐραταώθ. OBSERVATIONES. Quid significet vox hæc, 'Eparaw, et unde de- pus quo astrum illud oriri debebat conjicientes. scendat, difficile factu est me declarare. Fateor enim me illam modis omnibus vertisse, et adl plures linguas conatuin esse accommodare, nec tainen mihi adhuc satisfecisse. Verisimillima omnium milli videtur conjectura illa, quam adferain, legendum nimirum esse Hebraice MN N, Leonis signum, Magosque Cani Leonis nomen indidisse, quod sole in Leone consistente Nilus Ægyptum obrutam oppletamque teneat, quod tunc Canis ortus hora it appareat, quod Ægyptii hoc constituant principium auni, et quod Canis ejusque ortus Isidi sacer sit, quemadmodum Leo soli ideoque sub ejus ortum ortyga immolabant: ex hujus avis motibus temTheo in Phanom. Arati: "Olov dE TO STROY (TOY) Λέοντος) ἀφιερώκασι ἡλίῳ· τότε γὰρ ἐμβαίνει καὶ ὁ Νεῖλος, καὶ ἡ τοῦ Κυνὸς ἐπιτολὴ κατὰ ἐνδεκάτην ὥραν φαίνεται, καὶ ταύτην ἀρχὴν ἔτους τίθενται, και της Ίσιδος ἱερὸν εἶναι τὸν Κίνα λέγουσι, καὶ τὴν ἐπιτολὴν αὐτοῦ, ἐφ᾽ ἣν καὶ τὴν ὄρτυγα θύουσι, το πταλμῷ τούτου τοῦ ζώου σημειούμενοι τὸν καιρὸν τῆς ἐπιτολῆς τοῦ ἄστρου. Potest eliam deduci a voce , quæ apud Hebræos quidem sculptorium instrumentum, loculum et aciarium significat; sed apud Syros et Ægyptios magicum aliquod organam, vel aliquid bujusmodi sonare videtur; inde enim oritur,. Magus Gen. XLI, 8. 5: TN NTM

NOTÆ AD LIB. VI CONTRA CELSUM. MENN DITTINI DITV roon Et vocavit omnes Ma- boli canes vocat: "0 μèv oʊy Expòs perà tŵy Eaugos Egypti, et omnes sapientes ejus. Rabbi Salomo Jarchius interpretatur augures, qui ex mortuorum ossibus de futuris divinabant, vel somnia interpreהנחרים בטימי מתים ששואלין בעצמות: tabantur -Alien Esra vero Ge טימי הן עצמות בלשון ארמי: חרטומי מלה מרובעת,et Syriacam vel Egyptiacam nethliacos, asseritque vocem hanc esse compositanı, : ΕΠ Ν ΠΟΝ ΠΟΜ ο Si quis meliora et certiora invenerit, magnam se ab omnibus litteratis gratiam initurum speret, cam illis ea communicando. Dæmones autem SπoX86vtor canes voĉabantur a veteribus Magis ex Zoroastro: Ἐκ δ' ἄρα κόλπων γαίης θρώσκουσι, οὐ ποτ' ἀληθὲς σῆμα, βροτῷ ἀνδρὶ χθόνιοι κύνες δειxvUvTES. Athanasius in Vita Antonii dæmonas diaτοῦ κυνῶν τοσαύτας ἔχει τὰς πανουργίας. llorum quoque meminit Proclus in Hesiodum: Elxérwę εἰς τὸν ὑποχθόνιον τόπον καταδύντες, ἐν ᾧ τὸ ἅταστον συνέωσται τοῦ κόσμου, καὶ τὸ θηρηφανὲς τῶν δαιμόνων γένος, οὓς κύνας εἴωθε τὰ λόγια καλεῖν. Hos dæmonas, homines occupare, suffocare, et cọmitiali morbo atque phrenesi affligere solere, scrihit Psellus: Το δ' ὑποχθόνιον καὶ τὸ μισοφαὲς, ἐντὸς εἰ συγχωροῦνται προσχωροῦντα τῶν σπλάγχνων, καὶ οὓς ἂν εὕροι κατασχόντα, καταγχόντα, καὶ ἐπιλήπτους καὶ ἔκφρονας εργαζόμενα. Canes vero animaJibus immundis annumerari, eorumque carnes edere, vel cadavera tangere olim Judæis vetitum fuisse patet ex iis quæ habentur Levit. cap. x1 27. 77371509 על כפיו בכל החיה ההלכת על ארבע טמאים הם לכם כל הנגע בנבלתם יטמא עד הערב: TEXTUS. Εἶθ᾽ ὁ μὲν Κέλσος τὸν ἕβδομον ἔφασκεν ὄνου ἔχειν πρόσωπον, καὶ ὀνομάζεσθαι αὐτὸν Θαφαβαώθ, ἢ Ονοήλ. Ἡμεῖς δὲ ἐν τῷ διαγράμματι εὕρομεν, ὅτι οὗτος καλεῖται Ονοὴλ ή Θαρθαραώθ, ονοειδής τις τυγχάνων. Ibid. Porro septimum Celsus ait habere asini faciem, nominarique Thaphabaoth sive Onoelem. Nos vero in diagrammate invenimus vocari Onoelem sive Thartharaoth asinina specie. OBSERVATIONES. Primo, rescribendum est, Opaca, ПINWOD, stulti et fatui signum, a radice VDO, pinguefieri; apud Rabbinos vero metaphorice sumitur, et significat stultum fieri, sive stulte agere: hinc D, sive ad faciliorem lectionem, word, stultus, et MODO, stultitia. Nihil autem asino stolidius neque stupidius. Secundo, rescribendum etiam, 'Above, S Athoniel, e radice nx, quæ asinam significat. Tertio, vox quoque Oapapawl, Hebræa est, a verbo ¬, explorare, scrutari, geminatis duabus radicalibus eadem ratione qua a radice Gr, dolere, טומטום obstruere; unde,טמטם fit טום 3,התחלה fit dicitur is, cui genitalia obstructa sunt. Cabalistæ duos angelorum ordines constituunt: alios enim vocant advocatos et bonorum defensores, alios vero exploratores operum nostrorum et accusatores. Diabolus ipse vocatur accusator fidelium, Apocal. XII, 10: "Ότι κατεβλήθη ο κατήγορος τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, ὁ κατηγορῶν αὐτῶν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἡμέρας καὶ νυκτός. Idque manifeste demonstrat historia Jobi et Josuæ summi pontificis, ut legitur Zach. nt, quod et ipse Satanas præ se fert, et fatetur, cum Deo interroganti unde veniret, responquibus משוט בארץ ומהתהלך בה:17.dit Job cap verbis satis indicat se esse 7 sive exploratorem. Dæmones asini formam aliquando induisse, aliquando vero aliquas duntaxat partes, multorum probari potest auctorum testimonio. Testamentum Salomonis ms.: Επυθόμην δὲ ἐγὼ τοῦ δαίμονος, εἰ ἔστι θήλεα δαιμόνια. Τουδέ μοι φήσαντος εἶναι, ἐβουλόμην ἰδεῖν, καὶ ἀπελθὼν ἤνεγκεν ἔμπροσθέν μου τὴν ὀνοσκελοῦν μορφὴν ἔχουσαν περικαλὴν, καὶ δέρμα γυναικὸς εὔχρώτον, κνήμην δὲ ἡμιόνου. Hujusmodi spiritus, qui loca aspera incolunt, et quibus arida sunt corpora, in varias sese posse transformare figuras scribit Celsus e Magorum sententia: "Osoɩ δὲ τόποις ἐνδιατρίβουσιν αὐχμηροῖς, ὑπόξηρά τε τὰ σώματα ἔχουσιν, οἵους τοὺς ὄνοσκελεῖς φασιν εἶναι, εἰς ἄνδρας οὗτοι σχηματίζουσιν ἑαυτούς. Εστι δ' ὅτε καὶ κυσί, καὶ λέουσι, καὶ τοῖς ἄλλοις ὁμοιοῦνται ζώοις, ἐν ὅσοις ἦθος ἀῤῥενωπόν ἐστι. Asimos quoque aliquid habere, quod ad divinationem sit perntile, nugantur male feriati et profani homines. Sigilla Raphaelis, futilis et ineptus liber: Asini imago in chrysolitho futura prædicendi virtutem dat. Ægyptii in Monomærarium ascendentibus, partes asini aliquas dabant. In secundo Decano Sithacer, sive Jovis, hæc leguntur, Asinus frenatus. Natus, indisciplinabilis erit. In primo Decano Sentacer, Martis: Asinus aut equus frenatus, sellis instratus. Natus pauca perducet ad effectum. Asellos in poppiset Cancri somniant et depingunt astrologoruin filii. Proclus: Οἱ ἐν τῷ Καρκίνῳ νεφελοειδεί συστροφῇ εοικότες, και λοῦνται φάτνη. Οἱ δὲ πλησίον αὐτῆς δύο ἀστέρες κεί μενοι, ὄνοι προσαγορεύονται. Quod Baccho acceptum referre debent, ut testatur Theon in Arati Phænom.: Καλοῦνται δὲ αὐτῶν τινὲς ἀστέρες ὄνοι, οὓς Διόνυσος ἀνήγαγεν ἐπὶ τὰ ἄστρα. Jugulas vocal Manilius lib. v: Nunc Cancro vicina canam, cui parte sinistra Consurgunt jugula. Hæc adnotasse sufficiat: observationes enim damus et conjecturas, non pleniora commentaria. Recenset deinde Origenes preces, quibus impii illi, qui arcana quedam disciplina sua contineri ignaris et incautis persuadere tentabant hominibus, venerabantur angelos, quos πύλαις αἰῶνι δεδεμέ vais, portis æternitati astrictis (quas Gelenius male vertit, portas astrictas perpetuo), præsidere credebant: sed mihi nunc non est in animo eas persequi, et illustrare notis. Id faciant qui otio studioque abundant. Nomina duntaxat illorum angelorum brevi percurremus, et si quid in illis occurrat, quod sit dignum animadversione, adnotabimus et patefaciemus. Harmin portarum auctores fuerunt Cabalistæ, qui eas Ty yw portas almovos, sive æternitatis vocant, ut videre est apud commentatores Libri creationis. Illarum quoque meminit liber ms. Soiga dictus, qui tot esse dicit, quot sunt virtutes apud philosophos, et incondito ac rudi carminum genere earum principes et facultates describit, asserens per eas ad rerum omnium absconditarum et peniLus abstrusarum perveniri tandem posse cognitionem. Commenti quoque sunt Rabbini quinquaginta portas intelligentiæ e verbis Dei, Job cap. xxXVIII, XXXIX et XL, sient triginta duas semitas sapientiæ, e nomine Dei, quod bis et tricesies repetitur Genes. 1. De his multa leguntur in libris De arte cabalistica, et nos plura dicemus in Libro creationis. Per hujusmodi portas, earumque principes dicebant Gnostici animas hinc digredientes transire, neque tamen að

JOANNIS CROII ultimum usque beatitudinis domicilium penetrare a ἐστί, φασὶν, δ' Θεὸς τῶν Ἰουδαίων & Παλδαδιών. posse, nisi cognitione plenissime perfusæ essent: quæ vero illa essent destitutæ, absorberi a principe mundi, qui draconis effigiem haberet, et rursum per caudam ejus ad hunc mundum descendere, ut multis declarat Epiphanius in eorum bæresi quæ es xxvI. Postquam impias illas et profanas preces, quibus numina sua fatigabat natio illa, recensuit Origenes, in unum colligit locum nomina, quibus abutebantur hæretici, eaque partim e magia, partim e Scripturis sacris demonstrat esse sumpta. Verba ejus hæc sunt: Χρὴ μέντοι εἰδέναι ὅτι οἱ ταῦτα συνταξάμενοι, οὔτε τὰ μαγείας νοήσαντες, οὔτε τὰ τῶν θείων Γραφῶν διακρίναντες, πάντ' ἔφυραν. ᾿Απὸ μὲν μαγείας τὸν Ἰαλδαβαώθ καὶ τὸν Ἀσταφαιὸν, καὶ τὸν Ὡραῖον, ἀπὸ δὲ τῶν Ἑβραϊκῶν Γραφῶν, τὸν Ἰαωΐα (sed scr bendum τὸν Ἰαώ, ut paulo post scribitur, et ut legitur in ipsa prece) παρ' Εβραίοις ονομαζόμενον, καὶ τὸν Σαβαώθ, καὶ τὸν Ἀδωναῖον, καὶ τὸν Ἐλωαίον. Τὰ δὲ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ληφθέντα ὀνόματα, ἐπώνυμά ἐστι τοῦ καὶ ἑνὸς Θεοῦ. Ὅπερ μὴ συνέντες οἱ ἐχθροὶ Θεῷ, ὡς καὶ αὐτοὶ ὁμολογοῦσιν, ᾠήθησαν ἄλλον μὲν εἶναι τὸν Ἰάω, ἕτερον δὲ τὸν Σαβαωθ, καὶ τρίτου παρὰ τοῦτον, τὸν ᾿Αδωναῖον, ὃν λέγουσιν αἱ Γραφαι Αδωναὶ, καὶ ἄλλον τὸν Ἑλωαῖον, δν οἱ προφῆται ὀνομάζουσιν Εβραϊστι Ελωί, sive (ut legitur in qui busdam exemplaribus) 'Elwat. Nunc ea exponamus summatim. Ἰαλδαβαώθ est nomen compositum e tribus: MINI IN 7 Deus fortis sermonum. Occurrit semel cuntaxat hæc vox NET in Scriptura, Denter. scil. XXX'11, 25. 7827 7'' Et sicul dies tui, sic sermo tuus. Eam quidem alii aliter interpretantur; quidam enim sermonem exponunt, et dicunt sensum esse: Quandiu deges in terris, tandiu felicitatem et divitias, quibus augebant et locupletabunt te omnes gentes, celebrabunt homines, modo præceplis Dei tui obtemperes. Alii vero sonare credunt G robur et fortitudinem, quasi diceret Moses: Quandiu vives, excelles viribus, idemque erit robur senectutis atque juventutis tuæ. Utramque expositio. nem affert R. Salomo Jarchius. Hanc vero sequitur Chaldæus Paraphrastes, qui hæc verba sic vertit, χρηση et sicut dies juventutis tua, robur tuum. Sed non multum interest, hanc vel illam amplecti explicationem: utraque enim convenire potest notationi hujus vocis: prior tamen ad mentem horum nebulonum propius accedere videtur. Vocabatur enim, ut ipse testatur Origenes, hic dær mon princeps sermo pure mentis, ἄρχων λόγος ὑπὸ ἄρχων ναὸς εἰλικρινούς. Eum Nicolaitae dicebant esse filium Barbelonis majorem natu, illumque præcipue colebant, ut refert Epiphanius in eorum hæresi, quæ est xxv, num. 3: Ετεροι δὲ τῶν προειρημένων Ἰαλδαβαώθ δοξάζουσι, φάσκοντες αὐτὸν εἶναι πρῶτον υἱὸν, ὡς ἔφην, τῆς Βαρβηλώ. Καὶ διὰ τοῦτό φασι δεῖν ἄγειν αὐτῷ τὴν τιμήν, ὅτι πολλά ἀπεκάλυψεν. Sed suspicor duas voces in unum coaluisse, et cum Ἰαλδαβαώθ ab his haereticis dicere tur hya ja, filius domina, Epiphanium eas conjunxisse, et credidisse unicam esse vocem. Hujus dæmonis nomine libri quidam circumferebantur, quos a Nicolaitis conscriptos fuisse asserit ibidem Epiphanius. Prunici vero filium esse somniabant Ophitæ, et ex ejus imbecillitate atque ignorantia exortum referebant: ideoque ad infima Jaldabaoth subsidisse Epiphanius: Φάσκουσι γὰρ ἀπὸ τοῦ ἄνω Αἰῶνος προβεβλῆσθαι Αἰῶνας, και κατώτερον γεγενῆσθαι τὸν Ἰαλδαβαώθ. Τοῦτον δὲ προβεβλῆσθαι κατὰ ἀδράνειαν καὶ ἄγνοιαν τῆς ἰδίας μητρός, τουτέστι, τῆς ἄνω Προυνίκου. Εt paulo post: Κατὰ δὲ τὴν αὐτῆς ἄγνοιαν προβληθεὶς ὁ Ἰαλαβαώθ, ἦλθεν εἰς τὰ κατώτατα. Hunc quoque Judaeorum Deum es e fingebant isti Satana impii discipuli: Καὶ οὗτος Quam vero afferunt hujus vocis etymologiam ultimi Epiphanii interpretes, nulli unquam, qui lingue Ilebrææ, Chaldaicæ vel Syriacæ fuerit imbutas cognitione, placebit: a enim et NIN deductam sibi videri scribunt, quasi matricem patrum, ac propagatricem vim dixeris. Sed ubi legerunt, aut unde didicere matricem significare? ostendant locum aliquem, ubi hac notione hæc vox legatur, et de lexicographis optime merebuntur. Deinde vis propagatrix non dicitur, ut indicare videntur commentatores illi, The MD, sed 7 MD. Plures possemas afferre rationes contra hanc notationem: sed non sunt irritandi homines, qui fenum in cornu gernal, et qui singulis paginis contradicendi, altercandi et male dicendi captant occasionem. Tertia porte princeps dicitur Ασταριές είτε Ασταφαιός, a voce Hebraica ΠΟΥ, inundatio. sive immersio, quod optime quadrat aul id nomen, quod ei dabatur: vocabant enim eum fomn πρώτης ὕδατος ἀρχῆς. Gelenius videtur legisse, πρώ του ὕδατος ἀρχῆς, et vertit, prima aqua pr ncipatur. Sed non multum interest quomodo legatur. Dæmonibus plenum esse inare, ut et reliquas mundi parLes, credebant Magi et Platonici. Psellus: Πλήση δὲ γαῖαν, καὶ θάλατταν, καὶ τοὺς μυχαιτάτως καὶ βυθίους τόπους. Olympiodorus nondum editus: Τῶν μὲν ἐγκοσμίων, οἱ μέν εἰσιν οὐράνιοι, οἱ δὲ αιθέρια, ἦτε πύριοι· οἱ δὲ ἀέριοι, οἱ δὲ ἐνύδριο:· οἱ δὲ χθό νιοι· οἱ δὲ ὑποταρτάριοι, ὡς καὶ ὁ ποιητής Τοὺς ὑποταρταρίους καλεοῦσι. Ηujusque sententia rationem reddit Alcinous cap. 5, ne scilicet ulla pars mundi expers esset anima neque vita, quæ melior est mortali natura: Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλοι δαίμονες οἷς καὶ καλοίη ἄν τις γεννητούς θεούς, καθ᾿ ἕκαστον τῶν στοιχείων. Οἱ μὲν ὁρατοί· οἱ δὲ ἀόρατοι, ἐν τ αιθέρι καὶ πυρὶ, ἀέρι τε καὶ ὕδατι, ὡς μηδὲν κόσμο μέρος ψυχῆς ἄμοιρον εἶναι, καὶ ζωῆς κρείττους θνητοῦ φύσεως. Pindarus credebat esse quemdam dæmonem, qui Nili incrementis præesset, ut legi. mus apud Philostratum lib. vi De vita Apollonii: Πολλὰ καὶ περὶ δαιμόνων ᾅδουσιν, οἷα καὶ Πινδάρω κατὰ σοφίαν ὕμνηται περὶ τοῦ δαίμονος, ἐν ταῖς πρ γαῖς ταύταις ἐφίστησιν ὑπὲρ συμμετρίας του Νείλου. Sed quod Astaphio tribuunt hæretici, id dat Seriptura Spiritui Dei Gen. 1, 2. - D. Imo Deus ipse hanc gloriam sibi vindicat Job xXxv!!!, 8 et 9: NW בשמי ענן לבשו וערפל חתלתו: ואשבר עליו חקי ואשים : Ει quis conclusit ostiis mare, CON erupit e vulva, et exstitit: cum nube, tanquam reslimento, induerem, et caligine, ut fasciis, involverem! illud decreto meo coercui, et vectibus atque ostiis circumclusi. Ab eadem radice, a qua nomen istius de monis deducitur, Nilus Africanus ab Æthiopibus cognominabatur Astapus, ut observat Plinius lib. I cap. 9: Quod illarum gentium, ut addit, lingua significat aquam e tenebris profluentem. Πρώτη autem ὕδατος ἀρχή, sive primum aquæ principium, nihil aliud est quam Mosis on sent abyssus. Bet tenebræ erant super faciem abyssi. Aquas interpretatur Rasi:DD1:5 הארץ: byw Quidquid enim dicant et asserant hodierni philosophi, verissimum tamen est, quod hie Os docet Moses, et quod olim Thaleti in mentem venit, aquam esse primum rerum omnium principium, ut pluribus demonstrare possemus, si hujus loci esset de his rebus disserere. Quod divinus vates modo 24 τη, ποιο στη vocat, D. Paulus lebr. 11, 2, dicit: Μὴ φαινόμενα, πίστει νοοῦμεν κατηρτίσθαι τοὺς αἰῶνας βήματι Θεοῦ, εἰς τὸ ἐκ μὴ φαινομένων τὰ βλεπόμενα γεγονένα.. Ultimus dicitur Ωραίος, την Hebraice, quod

NOTÆ AD LIB. VI CONTRA CELSUM. 170% ignem significat: ideoque eum sic alloquebantur: τὴν γῆν παράνομα διανενέμηται· ἐφευρετῆς γὰρ Υπερδὰς φραγμὸν πυρὸς ἀφόβως, πρώτης λαχών ἀρχῆς πύλης, Ὡραῖε, πάρες με, σῆς ὁρῶν δυνάμεως σύμβολον καταλυθεν τύπῳ ζωῆς ξύλου, εἰκόνος καθ' ὁμοίωσιν ληφθὲν ἀθώον. Undle palet hæreticos lis verbis alludere ad ea quæ dicuntur Genes. 111, 26, de cherubinis, quos Deus dicitur collocasse ad orientem Edenis, et de gladio flammeo et versatili, quo aditum ad arborem vitæ interclusit. Multa quidem hic somniant et comminiscuntur more suo Rabbiri. Longum et molestum esset omnes eorum ineptias recensere: qui eas volet videre, adeat auctores Artis cubalisticar, a quibus singulatim et ad tædium usque referuntur. Partes operum Creationis et Quadrigæ quæ tractant de Deo, angelis, orbibus cœlestibus, et reliquis cabalæ arcanis, vocant paradisum, et in eum introisse scribunt quatuor duntaxat doctores, qui, licet essent Israelitarum sapientissimi et doctissimi, tanta lamen virtute non fuerunt præditi, ut possent perfecte assequi, planeque intelligere omnia quæ ilis continentur. R. Moses Maimonides tract. De fundaועניני ארבעה פרקים אילו שבחמש:4.melis legis, cap מצות האלו הם שהכמים הראשונים קוראין אותו פרדס כמו שאמרו ארבעה נכנסו לפרדס ואף על פי שגדולי ישראל היו וחכמים גדולים היו לא כולם היה בהן כח לידע -Quatuor illorum, qui pa ולהשיג כל הדברים על בוריין: radisum ingressi sunt, noniina referuntur a Talmudistis, tractatu sive De festivitate, cap. 2. Filius nimirum Azæi, filius Zomæ, et alius, et R. Akiba. Eorum tres priores, audaciæ suæ graves poenas, aut præsenti morte, aut corporis fœditate dependerunt; solus Akiba incolumis a reliquorum calamitate rediit, nullumque damnum introitu vel ארבעה נכנסו לפרדס בן עזאי ובן זומא: egressu fecit ואחר ורבי עקיבא בן עזאי הציץ ומת בן זומא הציץ ונפגע אחר קצץ בנטיעות ר' עקיבא נכנס בשלום ויצא DT 2: Hic vero dæmon intrepide et sine damno flammas illas perrupit, et hoc facinore visus est hæreticis meruisse venerationem, et de igne tanta traxisse spolia, ut ab illo nomen habuerit. Videte quam vana sint hominum ingenia. Isti 'Opatov coJunt, quod per medium ignem fortiter permeaverit, et intactus transiverit; Persæ vero reliquias colebant Zoroastris, quod igne de cœlo tactus et fulmine in cineres redactus fuisset, ut docet Cedrenus: Ἐκ τοῦ γένους τοῦ Βήλου καὶ Ζωροάστρης ὁ περι βόητος ἐν Πέρσαις ἀστρονόμος γενόμενος, ηύξατο ὑπὸ πυρὸς ἀερίου κεραυνωθῆναι καὶ ἀναλωθῆναι, ἐνα τειλάμενος τοῖς Πέρσαις τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ μετὰ τὴν καῦσιν ἀναλαβεῖν, καὶ φυλάττειν αὐτὰ, καὶ τιμᾶν. Hinc ortus apud Persas et plures alios populos culLus ignis, quem e coelo deducere Zoroaster et reliqui Magi credebantur. Locum unicum Gregorii Turonensis adducemus, ut inde aditum nobis patefaciamus ad veram nominis Zoroastris notationem indagandam. Is igitur lib. 1 Hist. Franc. sic scribit: Primogenitus Chami fuit Chus. Hic fuis totius artis magica, imbuente diabolo, et primus idololatriæ repertor, primusque statuunculam adorandam statuit, qui et stellas et ignem de cœlo labi magicis artibus mentiebatur. Is ad Persas transiit. Hunc Persæ vocitavere Zoroastren, id est stellam viventem. Chronicon tamen Alexandrinum scribit Zoroastrem fuisse secundum Chami filium et vocatum primo fuisse Mesraimum; a Græcis vero Zoroastrem dictum, et in orbem introduxisse astrologiam, magiam et impium cultum; ejus verba hæc sunt: Yiol Xau tou δευτέρου υἱοῦ Νώε, ΧΟΥΣ, ἐξ οὗ Αιθίοπες, ΜΕΣMEΡΑΙΜ, ἐξ οὗ Αἰγύπτιοι· οὗτος Μετραεὶμ ὁ Αἰγύπτιος μετέπειτα ἐπὶ τὰ ἀνατολικά μέρη οἰκήσας οἰκήτωρ γίνεται Βάκτρων, τὴν ἐσωτέραν Περσίδος λέγει Ασία τῶν μεγάλων Ινδών. Ἐντεῦθεν τὰ κατά οὗτος ἐγένετο τῆς κακῆς διακονίας, ἀστρολογίας καὶ μαγίας, ὃν καὶ Ζωροάστρην οἱ Ἕλληνες ἐκάλεσαν. Idem, quod Gregorius, tradit auctor Recognitionum lib. v. Diogenes vero Laertius, lib. 1, Zoroastrem lingua Chaldæa significare astpoðútŋv, eum qui sacrificat astris, admonet. Sed meræ mugæ sunt hujusmodi etymologie, et horum auctorum ignorantiæ monumenta. Zoroastres enim nihil aliud est quam Hebraice D7 TW, princeps secreti, sive arcani. Quod nomen quam optime illi conveniat, facillime deprehendent, qui sciunt quæ fuerit olim cognat o inter linguam Persicám et Hebrææam, et onde originem duxerit magia, et quæ nomina illi fuerint indita. Quod tamen auctores isti cum multis aliis Zoroastri tribuunt, plures non minoris nominis et fame Perseo ferunt acceptum, et scribunt eum Persas magiam docuisse, Jovi templum consecrasse, et Magos ejus præfecisse cultui. Georgius monachus de Perseo: 'Edidate de autous xal thy μυσαράν τελετήν, καὶ μαγίαν τῆς λεγομένης Μεδού σης, ἐφ' οὗ καὶ πῦρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατῆλθεν ἐν τῇ Περσίδι, ἐξ οὗ καὶ ἀνάψας, καὶ κτίσας ἱερὸν, ἔθηκεν αὐτὸ ἐν αὐτῷ, καλέσας τὸν ναὸν πυρὸς ἀθανάτου. Καταστήσας δ' ἄνδρας εὐλαβεῖς διακονεῖν αὐτῷ, καὶ φυλάττειν ἐκέλευσε τους Μάγους, ὅπερ ἕως ἄρτι ἐν πολλῇ τιμῇ ἔχοντες οἱ Πέρσαι πυρολατροῦσι. Idem quoque asserit Tzetzes chil, r, cap. 67; sed hæc tanti non sunt, ut ampliore digna sint declaratione. De ligno autem vitæ, quod symbolum erat hujus dæmonis, nemo a nobis exigat, ut pluribus hic agamus alibi enim de eo Rabbinorum, Patrum et theologorum sententias discutimus, ejusque e naturæ et theologiæ fontibus veram illustramus significationem sufficiet locum Origenis correxisse. Apud eum igitur pro xatadoè, quod vulgo legitur, et nihil hic significat, legendum censemus xata. Yup0év: insculpta enim erat in eo symbolo figura arboris vitæ, cum vero non sit simile, hujusmodi mystas manibus ipsam arborem tenuisse. Deinde quemadmodum ii, qui Proserpinæ litare volebant et aditum ad inferos facillimum sibi comparare, tenebantur aureum ramum excerpere et deæ illi offerre; sic impii isti homines credebant se Oræum propitium habituros, si symbolum ligni vitæ secum afferrent, et numinis sui quasi proponerent ante oculos, Potest etiam fieri, ut respexerint ad morem illam veterum, quo supplices vel legati, qui pacem poscebant, ramum florentis oliva ferebant, et hoc symbolo, quid peterent, indicabant. Ideoque et Eloxo maternum symbolum offerebant, cuinque alloquebantur his verbis: με τῆς σῆς μητρός φέροντά σοι σύμβολον, χάριν κρυπτομένην δυνάμεσιν ἐξουσιῶν. Quod vero, ΑΠΕ quale fuerit illud symbolum, nec ipsorum preces, neque ipse Origenes nobis declarant. Reliqui quoque dæmones symbola sua habebant: sed tanti ca non facimus, ut nos morari possint. Qui plura de iis scire volet, consulat, si possit, Arbatelem, Agrippam, Paracelsum, et nuperum scriptorem, Caffarellum, opere Gallico rapt twY STOIXELWHATWY, sive, ut loquuntur ultimi ævi scriptores, &OTEσματικῶν τῆς γλύψεως. Ii enim omnes superstitiose et aniliter omnes dæmonum figuras et characteres describunt. Denique symbola, quibus tas twY δαιμόνων προσεγγίσεις ἐποιοῦντο Magi, in plumbo vel cera fuisse, inscripta, significare videtur Psellus his verbis: Καὶ μολύβδῳ, καὶ κηρῷ, καὶ λεπτῇ προσδεθέντα μίτῳ διὰ τῶν ἀθεμίτων ἀφορκισμῶν, πάθη τραγικὰ κατεργάζονται. Primum portarum principem, cui nullum proprium indiderant nomen, et quem vocant φραγμόν κακίας, δεσμὸν ἀβλεψίας, λήθην ἀπερίσκεπτον, καὶ πρώτην δύναμιν πνεύματι προνοίας καὶ σοφίᾳ τηρουμένην, septum vitiorum, vinculum cæcitatis, oblivionem incircumspectam, et primam potentiam, spiritu providentiæ et sapien· tia conservatam, tanta virtute esse dicunt, ut in pee

JOANNIS CROII cjus porta Ogdoadis asserant exsistere principia: καὶ φασί, inquit Origenes, της Ογδοάδος τὰς ἀρχὰς ἐντεῦθεν εἶναι. Hunc Valentinus perfectum Eonen esse dicebat, et habitare in sublimitatibus, quæ neque visu percipi, neque appellatione ulla comprehendi possent: eum quoque vocabat primum parentem et bythum, asserebatque eum nullo loco contineri, nec videri posse, atque sempiternuni et ingenitum in quiete atque otio infinitis perseverasse saculis. Epiph. heres. 51: Λέγουσι γάρ τινα εἶναι ἐν ἀοράτοις καὶ ἀκατονομάστοις ὑψώμασι τέλειον Αἰῶνα προόντα. Τοῦτον δὲ καὶ Προπάτορα καὶ Βυθὸν καλοῦσιν. Υπάρχοντα δ' αὐτὸν ἀχώρητον, καὶ ἀόρα τον, ἀϊδιόν τε καὶ ἀγέννητον, ἐν ἡσυχίᾳ καὶ ἠρεμία πολλῇ γεγονέναι ἐν ἀπείροις αἰῶσι χρόνων. Αb hoc Eone et Sige, ei æquali, per varias generationes fingebant prodiisse tandem Ogdoade.n, quain modo primogeniam, omniumque rerum radicem et fundamentum appellabant, modo quatuor aliis nominibus ornabant, Bythi scilicet, Mentis, Sermonis et Hominis, ut ex Irenæo refert ibidem Epiphanius: Καὶ εἶναι ταύτην ἀρχέγονον Ογδοάδα, ρίζαν καὶ ὑπόστασιν τῶν πάντων, τέτρασιν ὀνόμασι παρ' αύτοῖς καλουμένην, Βυθῷ, καὶ Νῷ, καὶ λόγῳ, καὶ Αν θρώπῳ. Quamvis enim quatuor sint tantum nomi na, Ogdoada tamen constituunt: nam unusquisque illorum Eonum marem et feminam continet. Elvat γὰρ αὐτῶν ἕκαστον ἀῤῥενόθηλυν. Quæ fuit veterum oninium de numinibus suis opinio. Orpheus vocal Baccium άρρενα καὶ θῆλυν διφυή. Luna ipsa dicitur ἀρσενόθηλυς. Venus apud Macrobium vocatur pollens Deus: propter duplicem virtutem scilicet, quæ in illis inesse credebatur, alteram efficientem, alteram vero quasi huic se præbentem. Multa quoque de Ogdoadte narrabant Marcosii. Jesu euim generationem recensentes, dicebant a prima Tetrade ortam fuisse secundam Tetradem, et Ogdomdem factam, atque inde processisse Decadem. Εpiplanius limies. 34: Ὁ δὲ Ἰησοῦς ταύτην ἔχει, φησίν, τὴν ἄρξη τον γένεσιν. Ἀπὸ γὰρ τῆς μητρὸς τῶν ὅλων, τῆς πρώτης Τετράδος ἐν θυγατρὸς τρόπῳ προῆλθεν ἡ δευτέρα Τετράς, καὶ ἐγένετο Ογδοάς, ἐξ ἧς προ ἦλθε Δεκάς. Sed qui norum hæreticorum hac de re somma et impietatem tanti faciet, ut ea velit scire, consulat ipsum Epiphanium; nos enim charte parcere volumus peritura. Ogdoadem vocat Nicomachus Gerasinus, πρῶτον ἐνεργείᾳ κύβον, παναρμό νιον, καὶ Καδμείαν. Anatolius vero ἀσφάλειαν καὶ έδρασμα. Que omnia conveniunt cum iis quæ Valentinus et alii hæretici de Ogdoade sua somniapant Omisit Origenes, in horum nominum collectione, incuria fortasse librariorum, non sua, nomen toû “ladɛty, quem post Jaldabaothum adorabant. Vox est Hebraica, ut et relique: nihil enim aliud sonat, quam 77 Deum Judicii. Nomen duarum litterarum vocatur a Rabbinis, et desumptum esse dicitur ab æternitate exsistentiæ Dei: ideoque conjungitur cum nomine Tetragrammato. Isa. xxvi, 4. i 12 In Deo Domino. Solus Deus, omnium judex est, psal. L, 6. Deus di PT DIDDY PIN, pater orborum et judex viduarum dicitur, psal. Lavit, 6. Tot sunt in Scripturis sanctis loca, quæ judicii die vini meminerunt, quot sunt earum paginæ. Insignis est hac de re prophetia Enochi a D. Juda laudata, quam ideo afferemus, ut quorumdam castigeaus errorem. Ἰδοὺ ἦλθε Κύριος ἐν μυριάσιν ἁγίαις αὐτοῦ, ποιῆσαι κρίσιν κατὰ πάντων, καὶ ἐξελέγξαι πάντας τοὺς ἀσεβεῖς αὐτῶν περὶ πάντων τῶν ἔργων ἀσεβείας αὐτῶν, ὧν ησέβησαν, καὶ περὶ πάντων τῶν σκληρῶν, ὧν ἐλάλησαν κατ' αὐτοῦ ἁμαρτωλοὶ ἀσε 6ɛiç. Nullus est enim recentiorum interpretum, qui in lus verbis, ἦλθε Κύριος, «on inveniat formulam illam excommunicationis apud Judeos usitatam, quæ dicitur NEW: nam fateor quidem NJIVOW, quidquid dicat Elias, qui asserit sic dictam, quasi ο Ε, idem sonare, quod ἀνάθεμα illud, cujus meminit D. Paulus 1 Cor. xvι, 22: Εἴ τις οὐ φιλεῖ τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τω ἀνάθεμα, μαράν ἀθά, quod est ην η Dominus venit: sed inde hon sequitur in verbis Enochi, cujus temporibus ratio illa diris aliquem devovendi non erat pervulgata, eam esse quærendam aut intelligendam. Si enim er eisdem verbis argumentorum essent momenta, nonne inde sequeretur, ad eamdem formulam alludi, quotiescunque in divinis Scripturis adventus Dei fit mentio? nonne dicendum foret, cum Joannes, et post eum Ecclesia enixe optat et precatur, ut Dominus veniat, et volis suis haec verba Apocal. ΣΧΙΙ, 20, ναί, ἔρχου, Κύριε Ἰησοῦ, admiscel, et apostolum et Ecclesiam ad eamdem respicere excommunicationis formam? Enochus nihil aliud nobis voluit indicare, quam ultimum De judicium et æternam improborum damnationem. Tantum autem abest, ut dæmones sint hominum judices, ut a Deo ipso judicati in carcerem conjecti sint, et æternis constricti vinculis, morti et suppliciis reserventur infinitis. D. Judas: 'Αγγέλους τε τοὺς μὴ τηρήσαν τας τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν, ἀλλὰ ἀπολιπόντας τὸ ἴδιον οἰκητήριον, εἰς κρίσιν μεγάλης ἡμέρας, δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζόφον τετήρηκεν. Quorum hic meminit divinus apostolus, vinculorum, tenebrarum, et judicii, commemorantur quoque in libro Enochi, ita ut pateat inde Judain hæc esse mutuatuin, quemadmodum et vaticinium, quod jam attulimus. Ibi enim Deus Raphaelem sic alloquitur: Πορεύω», Ραφαήλ, καὶ δῆσον τὸν Ἐξαὴλ χερσὶ καὶ ποσί, συμπόδισον αὐτὸν, καὶ ἔμβαλε αὐτὸν εἰς τὸ σκότος, καὶ ἄνοιξον τὴν ἔρημον τὴν οὖσαν ἐν τῇ ἐρήμῳ Δοδο καὶ ἐκεῖ πορευθεὶς βάλε αὐτὸν, καὶ ὑπόθες αὐτῷ λίθους ὀξεῖς, καὶ λίθους τραχεῖς, καὶ ἐπικάλυψαν αὐτῷ σκότος, καὶ οἰκησάτω ἐκεῖ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τὴν ὄψιν αὐτοῦ πώμασον, καὶ φῶς μὴ θεωρείτω, καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως ἀπαχθήσεται εἰς τὸν ἐμπο ρισμόν (ive εμπόρισμόν) του πυρός. fidelibus quoque tandem judicatum iri, in ultimo Domini nostri adventu, asserit D. Paulus 1 Cor. vi, 3: Ούκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν, μήτι γε βιωτικά; Impiorum, dæmonumque supplicia gentes ipsæ, quibus tamen cum Israelitica republica nulla intercedebat communio, et quæ divini Verbi cognitione destitutæ fuerunt, non ignorarunt; ad hanc enim opinionem et facti et imbuti semper fuerunt he mines. Julianus or. 2 niulta introducit dæmonum genera, alius scelerum inexorabiles judices, alios vero ultores vocal et carnifices: Τούτων δὲ, inquit, οἱ μέν εἰσι σωτῆρες καὶ ἐπίκουροι τῆς ἀνθρω πίνης φύσεως, ἄλλοι δὲ ἀπαραίτητοι κριταί, των ἀδικημάτων ἐξεῖαν καὶ δεινὴν ἐπάγοντες δίκην ζωσί τε ἀνθρώποις, καὶ ἀπολυθεῖσι τῶν σωμάτων· οἱ δὲ ὥσπερ δήμιοι τιμωροί τινες, καὶ ἀποπληρωταὶ τῶν δικασθέντων· ἕτερον τῶν φαύλων καὶ ἀνοήτων δαιμό νων τὸ φῦλον. Hunc principem, immani et intoleranda licentia Ο δεύτερον Ιάω vocabant profani homines. Ιάω est nomen quatuor litteraruin jod, he, cau, he, quod olim aliqui sic pronuntiabant, quamvis apud Ju dæos nuili id proferre liceret, nisi summo pontifici, idque in sanctuario, nullusque præter eum, veram hujus nominis sciret pronuntiationem. Idem nomen legitur apud Diodorum Siculum lib. 11, παρέ δὲ τοῖς Ἰουδαίοις Μωσήν τὸν Ἰάω ἐπικαλούμενον Θεόν. Quem Judi Ἰάω νocabant, Samaritani Ἰαβέ, dicebant, ut refert Theodoretus quest. 15 in Exodum. Καλοῦσι μὲν αὐτὸν Σαμαρείται Ἰαβέ· Ἰο δαῖοι δὲ Ἰάω. Αρκα Porphyrium lib. v contra 'hri stianos scribitur Ἰεύω, illudque nomen dicitur San choniathon Berytius accepisse e commentariis' Hies rombeli, sumi pontificis: Ιστορεῖ δὲ περὶ Ἰου δαίων ἀληθέστατα, καὶ τοῖς ὀνόμασιν αὐτῶν συμφω νότατα Σαγχουνιάθων ὁ Βηρύτιος, εἰληφὼς τὰ ὑπο μνήματα Ἱερομβάλου τοῦ ἱερέως θεοῦ τοῦ Ἰενώ Gnostici hune Jao in supremo orbe residere, eique

NOTÆ AD LIB. VI CONTRA CELSUM. præesse credebant, ut legimus apud Epiphanium apud Josephum contra Apionem, Petronium in Ca in eorum bæresi, quæ est 26: Tå de tv pɛitóνων κατ' αὐτοὺς ἀρχόντων ὀνόματα ταῦτα εἶναι λέ γουσι, πολλοὺς λέγοντες. Ἐν μὲν τῷ πρώτῳ οὐρανῷ εἶναι τὸν Ἰάω ἄρχοντα. 1n impio illo Clarii Apollini, oraculo, quod affertur a Macrobio lib. 1 Saturn., cap. 18, Jao dicitur esse ultimus deorum, Bacchus, et autumnum moderari, sicut Pluto hiemem, Jupiter ver, et Sol æstatem: Οργια μὲν δεδαῶτας ἐχρῆν νηπεύθεα κεύθειν. Εἰ δ᾽ ἀπάτῃ παύρη σύνεσις, καὶ νοῦς ἀλαπαδνὸς, Φράζεο τὸν πάντων ὕπατον θεὸν ἔμμεν᾽ Ἰάω. Χείματι μέν τ' Αϊδην· Δία δ' εἴαρος ἀρχομένοιο· Πέλιον δὲ θέρους· μετοπώρου δ' ἀθρὸν Ἰάω. Quod mendacium inde ortum existimo, quod aliqua videatur esse cognatio inter vocem hanc law, et "laxxov. Multa de hoc nomine possemus dicere; sed qui plura scire desiderat, videat librum Portarum lucis, quem Latine vertit Riccius; Drusium De Tetragrammato, Buxtorfium in Lexico Hebraico, et eruditissimum Capellum in oratione, quam de hujus nominis pronuntiatione edidit, curante Erpenio. His solum addemus observationem R. Salomonis Jarchii in cap. 11 Genes. v. 5 777 esse proprium nomen Dei; reliqua vero, quæ illi in Scripturis tribuuntur, esse tantum ejus attributa, illiusque potentiam et dominium designare, et eo sensu intelligenda esse omnia Scripturæ loca ubi hoc nomen talectis; Tacitum Histor. lib. v; Plutarchum Sympos., iv, cap. 5; Tertull. Apolog., cap. 16, et lib. 1 Advers. nat., cap. 11, et Minutium Felicem, nemo est qui facile non animadvertat. Quæ autem illis in Jocis Tacitus et Plutarchus narrant de asino, qui Judæis errorem monstravit, et eos ad fontem deduxit, referri possunt ad ea quæ jain diximus in Paradigmate Onoclis. Προήγορον quoque νόμου illum vocabant, et omnia πεντάδι δυνατωτέρα credebant agere et moderari. Pentadem, qui de theologia arithmetica scripserunt, yάμov vocant, quasi ex mare et ſemina st concreta, quod prior omnium numerorum speciem complexu suo coerceat atque contineat. Nicomachus Gerasinus: "Ots, inquit, πρώτη περιέλαβε τὸ τοῦ παντὸς ἀριθμοῦ εἶδος, ἤτοι τῶν β' τὸν πρῶτον αἴτιον, καὶ τῶν γ' τὸν πρῶτον περιττόν· διὸ καὶ γάμος καλεῖται, ὡς ἐξ ἄῤῥενος καὶ θήλεος Ad hunc numerum crescendi et vegetandi facultatein asserebant pertinere, eumque vocabant νέμεσιν, δίκην, πρόνοιαν, βουβάστειαν, ἀφροδίτην, γαμηλίαν, ἀνδρογυνίαν, ἡμίθεον, δίδυ μον, παλλάδα, καὶ καρδιάτιν. Quorum nominum rationes invenies apud Nicomachum, neque opus est ut illas huc diligentius congeramus אלה ה' הוא שמו אלהים שהוא שליט ושופט: occurrit על כל וכן פירוש זה בכל מקום לפי פשוטו ה' -I.XX tamen semper illud per vo שהוא אלהים cein Kúptog interpretati sunt, vel quod veram ejus Rescirent pronuntiationem, vel quod hujusmodi mysteria gentibus et profanæ plebi nollent declarare. Eorum versionem secuti sunt, et Christus ipse, et ejus discipuli. Solus D. Joannes hujus 110minis veram significationem videtur indicasse, cum Apocal. Deum ipsum his verbis describit: 'O wv, καὶ ὁ ἦν, καὶ ὁ ἐρχόμενος. Certum enim et constars erat apud Judæos tria ista tempora, præsens, præteritum, et futurum, 937 DW nomine appro. priato contineri, ut videre est apud R. Bechai in Exodum fol. 65, col. 4, et in lib. nwo "oyo fol. 31. Divus Paulus Ephes. v, 14, non verbum pro verbo reddens, sed convertens sententia eadem, et verbis ad mentem suam aptis, locum Isaiæ, cap. LX, 1, 7977 TEƆ interpretatur Xpistóv. Verba propheקומי אורי כי בא אורך וכבוד יהוה עליך tae haec sunt quæ sic reddunt LXX Interpretes, pwtičov, φωτίζου, Ἱερουσαλήμ. "Ηκει γάρ σου τὸ φῶς, καὶ ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνατέταλκε. Ubi adnotat D. Hieronymus Nomen Jerusalem, quod hic a LXX ponitur, in Hebraico non haberi, et obelo prænotandum esse, adversum eos, qui asserunt omnia, quæ dicuntur, dici ad Jerusalem. Apostolus vero ea ex Hebræo in Græcum sic convertit: "Eyɛipal, & xaθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει 001 6 Xprotós. Rationem hujus interpretationis reddimus in syntagmate De nominibus Messiæ. Nunc ad ipsa nomina, quæ e Scripturis sunt petita, descendamus. Quintæ potestatis princeps dicitur Labawb. Quidam e gnosticis septimam sedem huic dæmoni tribuebant. Alii vero Jaldabaotho. Epiphanius hæres. XXVI, &ldov (sed scribendum &λ201) δὲ ἑβδομον οὐρανὸν ὑποτίθενται, ἐν ᾧ λέγουσιν εἶναι τὸν Σαβαώθ, ἄλλοι δὲ λέγουσιν οὐχὶ, ἀλλ᾽ ὁ Ἰαλδα6αwė kotiv tv tý ¿dóµy. Illum alii in asini figuram; alii vero in porci formabant habitum: ideoque interdictum olim fuisse, ut Judæis ne suillis carnibus vesci liceret. Ibidem: Þasi d≥ tòy Σabawb oi μὲν ὄνου μορφὴν ἔχειν, οἱ δὲ χοίρου· διόπερ ἐνετείλα το, φασί, τοῖς Ἰουδαίοις χοῖρον μὴ ἐσθίειν. Εt hinc ortam esse illam calumniam, quam adhibebant olim plerique adversus Judæos et Christianos, eos venerari et colere porcos et asinos, ut videre est PATROL. GR. XI. Secundæ portæ principem Æloæum vocabant; gnostici vero Saclam, quem stupris et libidinibus somniabant præesse. Epiphanius: Kal ¿y to deuté - ρῳ φασὶν εἶναι Σακλᾶν, ἄρχοντα τῆς πορνείας. Sed quia nuperi Epiphanii interpretes nihil de hac voce dixerunt, nos ejus originem patefaciemus, eanique restituemus. Σαχλα igitur sive Σακλᾶς nihil aliust est, quam Pipi rerum Venerearum deus; pr quidem Hebraice fundere, liquare, et defecare significat sed Rabbini ad res Venereas transtulerunt. Eloæum autem, sive Adonæum in quinto collocabant orbe gnostici. Epiphanius ibidem: ПéµлOV δὲ ἄλλον οὐρανὸν, ἐν ᾧ φασιν εἶναι τὸν Ἐλωαῖον, τὸν καὶ 'Αδωναίον. Verum antequam Origenem dimittamus, et his in eum observationibus accedat extrema manus, audiamus Irenæum hæc nomina e Verbo divino sumpta miris modis interpretantem: quam eniın affert expositionem, adeo insolens atque inaudita est, ut mihi mirum videatur, unde eam sit mutuatus, et quomodo tam egregie sibi permiserit imponi. Hæc sunt ejus verba lib. 11 Advers. hæres., cap. ult.: Quod enim dicitur Eloæ, secundum Judaicam vocem Deum significat, et Eloæ verum, et Elloeuht secundum Hebraicam linguam hoc quod continet omnia significat. Quod autem ait Adonæ, aliquando quidem nominabile et admirabile significat: aliquan do autem duplicata littera della cum aspiratione, utpote Addhonei, perficientem et separantem terram ab aqua, nec posteaquam insurgere in eam. Similiter autem et Sabawth per w quidem Græcam in syl-. laba novissima scribitur, voluntarium significat: per Do autem Græcam, ut pula Sabaoth, primum cælum manifestat. Eodem modo el Jaoth (scrib. Jaoh) extensa cum aspiratione novissima syllaba, mensuram præfinitum manifestat: cum autem per o Græcam corripitur, ut puta Jaoth (scrib. Jao), eum qui dat fugam malorum significat, et cætera omnia unius ejusdemque significationis sunt. Etsi dificile est conjicere quos secutus sit Irenæus in horum nominum interpretatione, neque ea, quæ dicit, ad veram ac nativam vocum Hebraicarum significationem quadrare possint, nos tamen conabimur aliquid ex ejus verbis ernere, et tai a seipsis dissidentes ac discordantes componere notationes. Eloe igitur secundum cum, et Deum, et verum significat. Prima significatio nullam habet difficultatem enim Deus est. Posteriorem vero mihi mutuatus esse videtur Irenæus ab eoruin opinione, qui hanc vocem deducunt a radice 78, quæ in conjugatione kal, jurare significat, et k

JOANNIS CROII Hivhil, 7-adjurare. Quia autem omne jusju- NSDT 2:27 DW nomen gloriosum et admirabile. randum verissimum esse debet, et Deus ita in verbis et promissis verax est, ut sit ipsa veritas et fides, credidit frenæus hoc nomen sonare veritatem. Ideoque Deus ipse, cum per majorem jurare non posset, per seipsum juravit. Genes. xxII, 16. N. Per meipsum juravi, inquit Dominus; quod est clarissimum et firmissimum jusjurandum, ut adnotat Aben Esra in hunc locum, lline constituta.זו היא השבועה הגדולה העומדת לעד est illa jurandi formula nomine Dei devincta, 11 Vivit Dominus, Il Reg. 11, 2. Angelus, Dan. XII, 7, jurasse dicitur per eum, qui vivit in æternum, Majorem habet difficultatem, quod statim addit auctor noster de eodem nomine: Aliquando autem duplicata littera delta cum aspiratione, uspole Addhonei, perficientem et separantem terram ab aqua nec posteaquam insurgere in eam. Primo rescriben duin est, ne posten aqua insurgeret in eam. Deinde arbitror Irenæum non dare nobis veram et simpli cem hujus vocis significationem, sed spectare ad aliquem Scripturæ locum, ubi de separatione terræ ab aqua tractetur. Is est, ut puto, Job xxxviJ 40 et 14, ubi Deus, de mari loquens, testatur se illud repagulis et valvis inclusisse, eique præce. pisse, ne ulterius progrederetur, neque repagula Hinc quoque corrigentlius est.וישבע בחי העולם אשים בריח ודלתים: ואמר עד פה: illa, perfringeret -que sic ver תבא ולא תסיף ופא ישית בגאון גליך: Martialis, qui a padicone Judæo postulat, ut juret per Anchialum, lib. 1x, epigr. 95: Illud me cruciat, Solymis quod natus in ipsis, Padicas puerum, Verpe poeta, meum. Ecce negas, jurasque mihi per templa Tonantis: Non credo Jura, Verpe, per Anchialum. Summus Scaliger in prolegomenis in libros De emendatione temporum, et in litteris ad Petrum Scriverium, scribit Martialem allusisse, ad hanc juramenti formulam Hebræis usitatam, n, sed Martialem deceptum autumat, qui auditis his verbis crediderit Judæos per Anchialum jurasse. Thonias Farnabius in notis in Martialem restituit Then on, si vivit Deus. Joannes vero Seldenus longius ab hac formula recedit, et legit: Iperam chi olam, Dyn Vindictam sumat is qui vivit in æternum. Sed neque Farnabii neque Seldeni formulæ usitatæ ac tritæ erant apud Judæos. Nos unica littera mutata restituimus, Alchialum, chy 'n be e Chaldæcorum dialecto. Cabalistæ, ut hoc addamus ad confirmandam Irenæi interpretationem, asserunt Deum per veritatem mundum ipsum creasse, idque confirmant e verbis Genes. I et multis aliis Scripturæ locis, ex quibus, vel per capita dictionum, vel per nï'n 'D'D fines dictionum, eliciunt hanc vocem non quæ veritatem significat. tunt Interpretes Græci: Εθέμην δὲ αὐτῇ ὅρια, περι θεὶς κλεῖθρα καὶ πύλας· εἶπα δέ· αὐτῇ μέχρι τούτου ἐλεύσῃ, καὶ οὐκ ὑπερβήσῃ, ἀλλ' ἐν σεαυτῇ συντριβή. Getal ou cà xúμara. Existimo quoque Pairem hune, nomen 2778 daxisse a radice TN, stylobates, basis: quamvis id, quod addit de duplici delta, id est, daleth notata puncto daghes, Hebræis sit incognitum: vox enim hæc de terra usurpatur eodem cap. Job xxxv, 6: 21277777 moby LXX: inli τίνος οἱ κρίκοι αὐτῆς πεπήγασι, 1997N Aben Esra ine terpretatur montes; R. vero Levi Glius Gersomi, columnas. Conjicere tandem possumus sciolum aliquem Irenæo imposuisse, et facile persuasisse vocem hanc descendere e verbo 7777, quod in conjagatione Pihel, in qua daleth puncto daghes notatur, et Hiphil amovere, transferre, et separare significat, ut patet e Proverb. xxv, 20. Addit Lugdunensis episcopus: Similiter autem et Sabaoth, cum per w quidem Græcam in syllaba novissima scribitur, voluntarium significat: per o autem Græcam, ut puta Sabaoth, primum cœlum manifestat. Neque LXX, neque Patres Græci, qui hujus nominis meminerunt, illud aliter ac per w scribunt, Zabawi scilicet. Sed duplicem indicat nobis Irenæus hujus nominis notationem: alteram quidem a radice Chaldaica 13 velle, opture; unde 13 voluntas Dan. vi, 17; alteram vero a nomine NZI quod militiam et exercitum significat. Attamen vox hæc, non primum cœlum_simpliciter, sed cœlorum et teriæ ornamenta, ut Gen. 11, 1, vel ipsas stellas, aut angelos significat. Patres quidem et hæretici, pro Dei ipsius nomine usurparunt. In hoc errore quoque versati sunt quidam Rabbinorum, sed ees castigat Aben Esra in cap. m Exod., ostenditque semper vocem hanc conjungi cum nomine Dei, et significare, vel cielos, vel angelos. Verba ejus referemus in gratiam eorum qui linguæ Hebrææ fugientia studia revocare tentant: ¬ בראשית ברא אלהים:.in cap. Genes הטורים Auctor ס"ת אמת מלמד שברא העולם באמת כמו שנ' ראש דברך אמת: ברא אלהים את סופי תיבות אמת: וירא אלהים את ס"ת אמת: ויברא אלהים את ס"ת אמת: וירא אלהים את ס"ת אמת: ברא אלהים לעשות ס"ת אמת: לכך תקנו ו' פעמים אמת באמת ויציב: אמת מארץ .R תצמח ר"ת אמת: אתי מלבנון תבואי ר"ת אמת: חשן Simeon F. Gamalielis in libro qui inscribitur Lawan Pectorale judicii, asserit mundum perfici et contineri tribus rebus, judicio, veritate et pace: על שלשה דברים העולם קיים על הדין ועל האמת ועל והנה מצאו יהוה צבאות והוצרכו רבים לומר כי צבאות שם העצם הוא או הוא אות בצבא שלו וזה לא יתכן כי הנה אלהי הצבאות ולבדו לא תמצאנו כי אם עם אלהים או עם quod continet omnia significat. Credo legendum esse, יקשה בעיניך יי' אלהים צבאות השם הנכבד יי אלהים ואלי. כי הוא בדרך והנבואה עודד הנביא ובעבור שהשם שוכן עד עומד לבדו ובו הכל עומד על כן פעם הוא זה השם תאר על דרך ויזכור ימי עולם משה עמו והטעם שהוא המעמיד על כן יי' אלהים דבקים עמו המלאכים הקדושים וככה וו' צבאות הם צבאות השבים: Et Elloeuth secundum Hebraicum tinguam hoc el eliun, by 'N Deus excelsus, sive summus, et respexisse Irenæum ad verba Melchisedech benedicenברוך אברם לאל עליון 19,tis Abrahamo, Genes. XIV Benedictus Abrahamas קנה שמים וארץ a Deo altissimo, qui possidet cœlos et terram. Apud Rabbinos significat divinitatem: unde theologia ab illis dicitur in sapientia divina. Sequitur apud Irenæum: Quod autem ait Adonae, aliquando quidem nominabile et admirabile siynificat. N est Dominus apud Hebræos. Sed existimo, cum hæc scriberet Irenæus, eum ante oculos habuisse verba Davidis psal. vi, 1: Y Denique de nomine Jaoh hæc habet Irenæus: Eodem modo et Jaoh extensa cum aspiratione norissima syllaba, mensuram præfinitam manifestat: cam autem per o Gracam corripitur, utputa Jao, qui dal fugam malorum significat. Diximus antea nonien tetragrammaton complecti tria tempora: idque vocare mihi videtur auctor noster mensuram prafinis tam, quod scilicet Deus æternitate sua omnia contineat sæcula, sine ulla tamen temporum ratione, et præterito, præsenti, atque futuro impere.. Alteque Lxx sic אדנינו מה אדיר שמך בכל הארץ של ארבע voud con tv case ri! Nonnen quoque verterunt: Κύριε, ὁ Κύριος ἡμῶν, ὡς θαυμαστὸν τὸ quatuor litterarum, vocatur sæpissime a Rabbinis

NOTÆ AD LIB. VI CONTRA CELSUM. ram vero significationem hausit sine dubio Irenaeus Dei ἀνέκδοτον, ut puto, quod non gravabor, eum ab aliquo, qui hanc vocem ducere conabatur a radice ejicere, et removere, licet revera nulla intercedat cognatio neque affinitas. Meliorem et fideliorem habuerat Epiphanius preceptorem; veram enim et germanam nobis exhibet horum noninum, et reliquorum, quæ in Scripturis exstant, interpretationem, hær. xL. Ejus verba non pigebit referre, ut ex illis mendum, quod uranologi et temporum vindices ne observarunt quidem, tollanus. Φασὶν αὐτὸν εἶναι τὸν Σαβαώθ οἱ ἀνόητοι, νομίζοντες ὄνομα εἶναι τοῦ Θεοῦ τινος τὸν Σαβαώθ, ὡς ἤδη καὶ ἐν ταῖς πρότερον αἱρέσεσι διὰ πλάτους ἡμῖν πεπραγμάτευται περὶ ἑρμηνείας τοῦ Σαβαώθ, καὶ ἄλλων ὀνομασιῶν, τοῦ τε Ἠλι καὶ τοῦ Ἐλων, τοῦ τε Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ Ζαδαῖ, καὶ τοῦ Ἐλλιών, τοῦ τε Ραββωνί, τοῦ τε Ἰά, τοῦ τε 'Αδωναί, τοῦ τε Ἰαδέ· ὡς ὀνομασίαι εἰσὶ δοξολογιῶν ἅπασαι ἑρμηνευόμεναι, καὶ οὐκ ὀνόματά ἐστι θετὰ, ὡς εἰπεῖν, τῇ Θεότητι. Ατινα καὶ ἐνταυθοί σπουδασθήσονται, ἐρμηνευθέντα κεῖσθαι. Τὸ Ἰσραὴλ Θεὸς, τὸ Ἐλωείμ Θεὸς ἀεὶ, τὸ Ἠλὶ Θεός μου, τὸ Σαδδαί ὁ ἱκανὸς, τὸ Ραββωνὶ ὁ Κύριος, τὸ Ἰὰ Κύριος, τὸ 'Αδωναῖ ὁ ὢν Κύριος, τὸ Ἰοβὲ, ὅς ἦν καὶ ἔστι καὶ ἀεὶ ὤν, ὡς ἐρμηνεύει τῷ Μωϋσῇ, ὁ ὢν ἀπέσταλκέ με, ἐρεῖς πρὸς αὐτοὺς, καὶ τὸ Ἑλλιών Ὕψιστος· καὶ τὸ Σαβαώθ δυνάμεων ἑρμηνεύεται. Κύριος οὖν Σαβαώθ, Κύριος τῶν δυνάμεων. Πάντη γὰρ πρόσκειται Κύριος, ὅπου τὸ τοῦ Σαβαώθ όνομα λέγει ἡ Γραφή, καὶ οὐ μόνον ἐκφωνεί λέγουσα, εἶπέ μοι Σαβαώθ, ἢ ἐλάλησε Σα βαώθ, ἀλλ᾽ εὐθὺς λέγει, Κύριος Σαβαώθ. Οὕτω γὰρ ἡ Ἑβραῖς φάσκει. 'Αδωναί Σαβαώθ, ὅπερ ἑρμηνεύε ται, Κύριος τῶν δυνάμεων. Quis unquam audivit, ant dixit Israelem significare Deum? Principem quidem Dei et Dominum sonat vox hæc, ut angelus ipse, qui hoc nomen Jacobo imposuit, his verbis indical Gen. xxxii, 28: ΕΝ 1290 την Τ Nomen ישראל כי שרית עם אלהים ועם אנשים ותוכל tuam non vocabitur amplius Jacobus, sed Israel, quia princeps fuisti cum Deo, et cum hominibus, et superior discessisti, 17 Dominum Chaldaice vertit Joet ארי-רב את קדם יי' ועם גבריא ויכלתא: nathan tamen uranologi, errorem librariorum hoc in loco sequentes, volunt hanc vocem Deum significare Israel igitur, inquit, est Deus. Sed ubi legitur Ισραήλ, lege et scribe Ηλ, et veram Epipla sii babebis lectionem et expositionem. lucidit in manus meas scholium de his nu únibus viris litteratis et barum rerum studiosis communicare: multa enim habet idonea, de quibus quæeratur: Δέκα ὀνόμασι παρ᾽ Ἑβραίοις ὀνομάζεται ὁ Θεὸς, ὧν ἓν μὲν Αδωναῖ λέγεται, ὅ ἐστι Κύριος. Ἕτερον δὲ Ἰὰ, ὅ καὶ αὐτὸ Ἑλληνικῶς εἰς τὸ Κύριος μετελής φθη. Ἕτερον δέ τι παρὰ ταῦτά ἐστι τὸ τετραγραμμα, τὸ ἀνεκφώνητον ὂν παρ᾽ Ἑβραίοις, ὅ καταχρηστικῶς παρὰ μὲν αὐτοῖς Αδωναὶ καλεῖται, παρὰ δὲ ἡμῖν Κύ ριος. Τοῦτο δέ φασι γεγράφθαι ἐπὶ τῷ πετάλῳ, τῷ χρυσῷ, τῷ ἐπὶ τῷ μετώπῳ τοῦ ἀρχιερέως, κατὰ τὸ ἐν νόμῳ εἰρημένον, ἐκ τύπων σφραγίδος. ἁγίασμα τῷ Κυρίῳ. πι. πι. Τὰ δὲ λοιπὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα, Ηλ, Ελωί, 'Αδωναί Σαβαώθ, Σαδδαΐ, Ἰαῖθ, Εσεριὲ, καὶ τὰ προγεγραμμένα τρία, ὧν ἐστι τὸ τετρά γραμμα, τὸ τούτοις γραφόμενον τοῖς στοιχείοις, ιθ, ηπ. ουαύ. ηπ'. πι. πι. Τὸ ἐπὶ τοῦ Κυρίου ταττόμενον ἀνεκφώνητον όνομα διὰ τεσσάρων γράφεται στοιχείων. Διὰ τοῦ τώθ, διὰ τοῦ ηπ', διὰ τοῦ ουαβ', καὶ διὰ τοῦ ηθπ'. Τούτων μέσον παρεντεθὲν μετὰ τὰ πρῶτα· διὸ παρ᾽ Ἑβραίοις στοιχεῖον καλούμενον σέν, ὅ ἐστιν ὁδόντες· ὡς εἶναι τὸν εἱρμὸν τῶν πέντε γραμμάτων οὕτως. Αρχὴ αὐτὴ ὀδόντες ἐν αὐτῇ ὁ ζῶν ἑρμηνεύεται τὰ τέσσαρα στοι χεῖα· τὸ ηωθ'· ἀρχὴ, καὶ διὰ τοῦ τπ', αὐτή· καὶ διὰ τοῦ ουαὺ, ἐν αὐτῇ· καὶ διὰ τοῦ ηθ', ὁ ζῶν. Decem nomina promiserat nobis auctor hujus scholii, et tamen novem duntaxat nobis exhibet: existimo igitur illum properantem omisisse nomen vel Ελωίμ, vel 'Αδωναί, cum legitur sine ullo respectu ad testagrammaton, aut ad vocem Σαβαώθ: vel potius utrumque e calamo excidisse, quod jam meminisset Ελωὶ καὶ 'Αδωναί Σαβαώθ. Deinde fateor me ne scire quid significet vox lalo' nisi forte velis rescribere laî♂” unicus; quod tamen de Deo in Scripturis non usurpatur, sed solum MIN, ut Deut. v1, 4. Sed ut sententiam meam aperiam, arbitror duo illa nomina, quorum jam memini, esse in textum ipsum bendum, έξεεσερεις, quod est Ν ΤΩΝ ΠΝ quod inferenda, et pro his vocibus, lαῖθ ἐσεριέ, rescriest nomen, quod Deus ipse sibi imposuit, cum unitteret Mosem ad Israelitas Exod. in, 14. Denique qui volet nosse arcana illarum litterarum, quas in¬ terpretatur auctor hujus scholii, legat D. Hierony· mum in interpretatione alphabeti Hebraici, et qua cabalista somniant de litterarum mysteriis et significatione: longius enim, quam par est, procedes rent observationes nostræ, si omnia, que occurrunt, vellemus persequi ac illustrare.