Joannes Nicaenus Archiepiscopus

Joannes Nicaenus Archiepiscopus

Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

NoticeNotitia

col. 1433–1434page 1 of 23

PG 96:1433ρίου, ὡς τὸ θεῖον αὐτὸν ἀνεκήρυξε Πνεῦμα Γραφικής ἱστορίας ὑπεξαιρουμένης τοῦ τῆς παντελοῦς ἀρνή σεως λόγου, καὶ τῆς πρὸς τὴν τελείαν ἀθεότητα ὑπαγωγῆς· ὡς τοῖς βεβιασμένως, καὶ οὐ κατὰ γνώ μης ἐνδιάθετον πονηρίαν γινομένοις, έπεται τις συγχώρησις Ενδικος. Ο γὰρ Δαρὼν ἐκεῖνος, τῇ ὁρμῇ τοῦ πάλαι λαοῦ καθυφείς, καὶ ὑπουργήσας αὐτοῖς πρὸς τὴν τῆς εἰδωλοποιίας τελείωσιν, ἐνεκαλεῖτο μὲν ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ· τὴν δὲ ἀναγκαστικὴν βίαν ἐν ἀπο λογία προβαλλόμενος, οὐδὲ μίαν παρὰ Θεοῦ ἐπιτίμησιν δέχεται, οὐδὲ τοῦ τῆς ἀρχιερωσύνης ἀπόκληρος γέγονεν ἀξιώματος - πάντως πρὸς τὸ ἐν διαθέσει περὶ τὸ θεῖον σέβας γνήσιον ἀποβλέψαντος τοῦ πλά σαντος καταμόνας τὰς καρδίας ἡμῶν, ὡς φησιν. 20 ὁ μέγας Δαβίδ, καὶ οὐ πρὸς τὴν ἔξωθεν περιπέτειαν. Δεικνυμένης τοίνυν τῆς περὶ τὸν ὀρθὸν λόγον τοῦ ἡμετέρου φρονήματος ὑγείας τε καὶ συμφυΐας, τὸ ἀνυπερθέτῳ ἑτοιμότητι τοῦ κατακρίναι μὲν τὰ ἀτό πως γεγενημένα· συστῆσαι δὲ τῇ βεβαιώσει τῆς εἰρημένης ἁγίας Έκτης συνόδου τῆς εὐσεβείας τὰ δόγματα, περιπτύξασθε ἡμᾶς, ἀδελφοὶ τιμώτατοι. Αλλήλων γὰρ τὰ βάρη βαστάζετε, καὶ οὕτως αναπληρώσετε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ, μεγαλοφωνότατα ἡμῖν ἐκβοᾷ ὁ θεῖος Απόστολος· ὡς ἂν ὁμοθυμαδὸν ἐν ἑνὶ πνεύματι δοξάζωμεν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Υπογραφή. Εῤῥωμένος ἐν Κυρίῳ, ὑπερεύχου ἡμῶν, ἁγιώτατε καὶ μακαριώτατε ἀδελφέ. ΧΧΧΙΙ, ΝΟΤΑ. υπεξαιρουμένης, γραφικής ιστορίας.

JOANNES NICÆNUS. NOTITIA. + ρίου, ὡς τὸ θεῖον αὐτὸν ἀνεκήρυξε Πνεῦμα Γραφικής - historia subexinente a ratione perfectae negatiuἱστορίας ὑπεξαιρουμένης τοῦ τῆς παντελοῦς ἀρνή nis, et ut ne absoluta ejus abductio in impietatem σεως λόγου, καὶ τῆς πρὸς τὴν τελείαν ἀθεότητα censeatur, palam edixerit, iis quæ violentia, non ὑπαγωγῆς· ὡς τοῖς βεβιασμένως, καὶ οὐ κατὰ γνώ ex insita animi perversitate pecrantur, comitem μης ἐνδιάθετον πονηρίαν γινομένοις, έπεται τις jure merito sequi indulgentiæ aliquam rationem. συγχώρησις Ενδικος. Ο γὰρ Δαρὼν ἐκεῖνος, τῇ ὁρμῇ Ille siquidem tantus vir Aaron, veteris illius populi τοῦ πάλαι λαοῦ καθυφείς, καὶ ὑπουργήσας αὐτοῖς violentiæ cedens, atque ut idolam fabricaretur πρὸς τὴν τῆς εἰδωλοποιίας τελείωσιν, ἐνεκαλεῖτο μὲν ac initiaret, eidem morem gerens, reprehensus ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ· τὴν δὲ ἀναγκαστικὴν βίαν ἐν ἀπο quidem fuit a fratre: cæterum ubi violentiam λογία προβαλλόμενος, οὐδὲ μίαν παρὰ Θεοῦ ἐπιτίμη qua adductus fuerat pro defensione objecisset, σιν δέχεται, οὐδὲ τοῦ τῆς ἀρχιερωσύνης ἀπόκληρος nihil a Deo increpatus est, nec amisit pontificiam γέγονεν ἀξιώματος - πάντως πρὸς τὸ ἐν διαθέσει dignitatem; quod omnino, qui nostrum omnium περὶ τὸ θεῖον σέβας γνήσιον ἀποβλέψαντος τοῦ πλά corda sigillatim finxit, Deus, quemadmodum ait σαντος καταμόνας τὰς καρδίας ἡμῶν, ὡς φησιν. magnus David 20 ad veram Dei ipsius veneratioὁ μέγας Δαβίδ, καὶ οὐ πρὸς τὴν ἔξωθεν περιπέτειαν. nein ac religionem in affectu animi positam reΔεικνυμένης τοίνυν τῆς περὶ τὸν ὀρθὸν λόγον τοῦ spexisset, non vero ad externam temeritatem. ἡμετέρου φρονήματος ὑγείας τε καὶ συμφυΐας, τὸ ἀνυπερθέτῳ ἑτοιμότητι τοῦ κατακρίναι μὲν τὰ ἀτόπως γεγενημένα· συστῆσαι δὲ τῇ βεβαιώσει τῆς εἰρημένης ἁγίας Έκτης συνόδου τῆς εὐσεβείας τὰ δόγματα, περιπτύξασθε ἡμᾶς, ἀδελφοὶ τιμώτατοι. Αλλήλων γὰρ τὰ βάρη βαστάζετε, καὶ οὕτως αναπληρώσετε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ, μεγαλο φωνότατα ἡμῖν ἐκβοᾷ ὁ θεῖος Απόστολος· ὡς ἂν ὁμοθυμαδὸν ἐν ἑνὶ πνεύματι δοξάζωμεν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Υπογραφή. Εῤῥωμένος ἐν Κυρίῳ, ὑπερεύχου ἡμῶν, ἁγιώτατε καὶ μακαριώτατε ἀδελφέ. 10 Psal. ΧΧΧΙΙ, 15. st Galat. vi, 2. Cum itaque sensus nostri sana ac consentanea ratio, quod spectat ad rectum sermonem ac fidem ostensa sit, indilata illa promptitudine, qua damnatis iis quæ fuerunt absurde patrata, sanctæ sextæ synodi confirmatione statuimus pietatis dogmata; amplexamini nos, fratres honoratissimi. Alter enim alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi ", exclamat magnificentissima voce divinus Apostolus; quo tandem unanimes glorificemus Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi. Subscriptio. Vale in Domino: superdeprecare pro nobis, sauctissime ac beatissime frater. ΝΟΤΑ. Consignata sacris paginis historia. Transposuimus litteram nullo alio mutato, ut sibi parenthesis cohæreret. To eniın υπεξαιρουμένης, palam refert præcedens γραφικής ιστορίας. Porro peccatum hoc Aaron, quidquid minuat illata vis, gravissimum fuit, sic molliter cedente re tai gravi, et qua sic honori divino derogaretur, ipso principe populi ac sunimo sacerdote. Ut vero Deus non severius ultus sit, ejus sunt judicia, gravioribus haud raro temporalibus pœnis animadvertentis in minora crimina; æqua in futurum futura lance, ubi æqualia fuerint meritorum momenta. Sunt quippe illatæ hoc ævo pœnæ, economiæ potius quam justa supplicia; ut ex illis vix unquam aliquis sane judicet, ac non ea temeritate qua liquet judicasse amicos Jobi, quorum præjudicio cautiores esse oporteret homines saltem Christianos. Nec enim frustra, tota illa disputatio, tot versibus Spiritu sancto dictante, conscripta est, ut nec aliud quidquam, si quid sacris paginis consignatum est. ANNO INCERTO JOANNES NICENUS ARCHIEPISCOPUS. NOTITIA (Mich. LEQUIEN, Oriens Christian. t. 1, p. 648.) Sæculo nono exeunte, vel decimo inchoato, sedebat Joannes metropolita Nicænus, cujus ad Zachariam Armenia metropolitam, seu Catholicum, De Domini nativitate librum Combe-

On the Nativity of the LordDe Nativitate Domini

col. 1435–1436page 2 of 23

PG 96:1435καὶ εἰς λόγου Ιωάννου μητροπολίτου Νικαίας, πρὸς Ζαχαρίαν τὸν Καθολικὶν τῆς μεγάλης ᾿Αρμενίας. ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΙΚΑΙΑΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΡΟΣ ΖΑΧΑΡΙΑΝ ΤΟΝ ΚΑΘΟΛΙΚΟΝ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΡΜΕΝΙΑΣ. νανί. Ο θείος Απόστολός ποτε γράφων τῷ ἀοιδίμῳ αὐ του μαθητῇ Τιμοθέῳ, ἔλεγεν· Ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως ἐφέστηκα· τὸν καλὸν ἀγῶνα ηγώνισμαι· τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα. Λοιπὸν ἀπόκειται μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος, ὃν ἀποδώσει μοι ὁ Κύριος, ἐν ἡμέρᾳ ὁ δίκαιος κριτής· οὐ μόνον δὲ ἐμοὶ, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἡγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ. ῇ καὶ σὺ ἠκολούθησας, ὦ μακάριε Ζαχαρία, ὁ διάδοχος τοῦ μεγάλου ἀποστόλου Θαδδαίου γενόμενος, καὶ σύνθρονος τοῦ ἁγίου Γρη γορίου, ὁδηγὸς δὲ τοῦ οἴκου Θοργών, καὶ ἐπιστάτης Αράρτι ἐγχωρίων, καὶ γνωστικώτατος τῶν φυλῶν ΝΟΤΑ. ἄνωθεν, γνήσιον.

1435° JOANNIS NICENI fisius edidit tom. III Auctar. Biblioth. PP. Græc. Hunc auctorem appellat Anastasius Caesariensis in Opusculo De jejunio Deipara, quod prodiit tom. I Monum. Eccl. Grece; quinetiam Nicon Rhaithensis in opusculis duobus quæ de hoc argumento scripsit, quæque in schedis meis habco, καὶ εἰς λόγου Ιωάννου μητροπολίτου Νικαίας, πρὸς Ζαχαρίαν τὸν Καθολικὶν τῆς μεγάλης ᾿Αρμενίας. In vivis agebat Nicon sub Basilio et Constantino fratribus impp., ut ipse in Opusculo II significat. Quinetiam ex Catholicorum Armeniæ serie compertum fiet Zachariam illum cui Joannes Nicænus scribebat, tempore Photii sedisse; ad quem nimirum exstat ejusdem Photü epistola, quam Galanus in Armenicis suis Armenice Latineque edidit. ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΙΚΑΙΑΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΡΟΣ ΖΑΧΑΡΙΑΝ ΤΟΝ ΚΑΘΟΛΙΚΟΝ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΡΜΕΝΙΑΣ. JOANNIS ARCHIEPISCOPI NICENI DE NATIVITATE DOMINI AD ZACHARIAM CATHOLICUM MAJORIS ARMENIÆ (Commun. Auctarium Bibl. Patr. Gr. t. III, p. 298.) Divinus quondam Apostolus inclyto discipulo suo Timotheo in hæc verba scribit: Ego enim jam delibor, et tempus resolutionis mea instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem serνανί. In reliquo reposita est mihi corona justniæ, quam reddet mihi Dominus in illa dię justus judex: non solum autem miki, sed et iis omnibus qui diligunt ejus apparitionem'; cujus tu vestigia es assectatus, o beate Zacharia, magui apostoli Thaddai successor effectus, ac eumdem cum Gregorio Alruņum obtinens; duxque domus Thorgon, ac præpositus incolarum Ararti, scientissimusque ac spiritualissimus familiarum bellatorum optimorum ' II Tim. iv, 6-8. Ο θείος Απόστολός ποτε γράφων τῷ ἀοιδίμῳ αὐ του μαθητῇ Τιμοθέῳ, ἔλεγεν· Ἐγὼ γὰρ ἤδη σπέν δομαι, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως ἐφέστη κα· τὸν καλὸν ἀγῶνα ηγώνισμαι· τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα. Λοιπὸν ἀπόκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος, ὃν ἀποδώ σει μοι ὁ Κύριος, ἐν ἡμέρᾳ ὁ δίκαιος κριτής· οὐ μόνον δὲ ἐμοὶ, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἡγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ. ῇ καὶ σὺ ἠκολούθησας, ὦ μακάριε Ζαχαρία, ὁ διάδοχος τοῦ μεγάλου ἀποστόλου Θαδδαίου γενόμενος, καὶ σύνθρονος τοῦ ἁγίου Γρη γορίου, ὁδηγὸς δὲ τοῦ οἴκου Θοργών, καὶ ἐπιστάτης Αράρτι ἐγχωρίων, καὶ γνωστικώτατος τῶν φυλῶν ΝΟΤΑ. Quæ tractatu hoc epistolari, de divisione peculiari alio die celebrent Annuntiationem Dofestorum Natalis Domini ac Epiphaniæ, ejusque occasione ac origine habentur, egregia suul ac nova, quibus plurimum illustrentur quæ habet Chrysostomus de nova festi Natalis Domini in Oriente seorsim ab Epiphania, institutione, derivato ritu ab Occidente, ubi ἄνωθεν, pridem jam, celebraretur 25 mensis Decemb. Major esset ad Adem noster Joannes, ut esset Chrysostomo, Arcadio, ac Honorio, æqualis, aut suppar; videtur autem longe junior, cum Zacharias Catholicus, ad quem scribit, non exstet in Catalogo Catholicoruni Armeniæ, quem repræsento ex Regio: cujus proinde auctor antiquior sit Joanne. Potuit i̇sta habere ex Ecclesiæ suæ monumentis aut Constantinopolitanæ. Isaac Catholicus utraque sua in Armiemios invectiva, multis cos exagital, quod subidem tempus, Natale Domini ac Baptisma celebrent, nec minicam, velut ea sint hæresis ipsorum argumenta ac negatio hicarnationis. Verum sunt hæc levia, cum vix aliud Armenii in boc committant, quam quod Alexandria, Constantinopolis, etc., anais circiter 400 commisisset, ipsaque Roma aliquot saeculis, ac usque ad Julium, ut constent a Joanne nostro narrata: quibus vix aliquid ex antiquioribus monumentis opponi potest. Grets. in suis ad Codinum notis, eam orat. in Christi diem natalem tunc recens Orientalibus cognitum Chrysostomo abrogat, quod stylus diversus videatur; sed plane ballucinatur, nec usquam sibi similiorem Chrysostomum invenerit. Sicque Pantinus, qui prior edidit Latinitate donatam, Duceus, Savil, et alii habent vere γνήσιον. Non esse ilen Chrysost. probat, quia a Thracia ad usque Gades olim notam cam celebritatem ac illustrem, aflirmet: «Nam

col. 1437–1438page 3 of 23

PG 96:1437τῶν ἀρίστων πολεμιστῶν τῶν ᾿Αζάτ· ὁ ἀπαιτήσας ἐκ τῆς ἐμῆ; ἐλαχίστου διανοίας, λόγους λαμπροτάτους καὶ δυσεκφύκτους, ὑπερβάλλοντας τὴν ἐμὴν διά νοιαν, περὶ τῆς ἀρρήτου γεννήσεως καὶ ἐπιφανεία; τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ ποιητοῦ τῶν ἁπάντων· καὶ περὶ ποίας αἰτίας ἡ ἀπο στολική διάταξις· Ἰακώβου τὸ σύγγραμμα, Ιανουα Ἐν δὲ λοιπὸν εἰπὼν, καταπαύσω τὸν λό γον τῷ κοινῷ διδασκάλῳ τῶν μειζόνων παραχωρήσας Ἡμεῖς τὸν λόγον τοῦτον τοῦ Χρυσοστόμου οὐκ Ἐγὼ γὰρ τὸν λόγον τοῦ θείου Χρυσοστόμου, τὸν, πότε δεῖ τὴν ἑορτὴν τοῦ Χριστοῦ Γεννήσεως ἑορτάζειν, διαγορεύοντα, οὗ μνείαν αὐτὸς ἀνωτέρω πεποίηκας, μέχρι τοῦ νῦν οὐχ ἑώρακα ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἤκουσα ὅτι ἐστὶ λόγος τοῦ Χρυσοστόμου περὶ τούτου· μᾶλλον δὲ τοῦ ἁγίου Επιφανίου τῆς Κύπρου ἤκουον εἶναι λόγον περὶ τούτου· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐκεῖνον εἶδον. Λέγουσι γάρ, ὅτι ὁ θεῖος Επιφάνιος, ὅτε ἐξ Εβραίων ὤν, ἐκ τῆς τῶν Εβραίων γραφῆς, καὶ Ἰωσή που τοῦ Χρονογράφου ἐβεβαίωσε, Δεκεμ Ερίῳ, και την γέννησιν ἑορτάζεσθαι τοῦ Σωτῆρος. Τούτῳ φασὶ συμφωνεῖν καὶ τὰς ὑπὸ τοῦ Τίτω ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ρώμην ἀχθείσας γραφάς, ὅτε ταύ Γνωστικώτατος φυλῶν τῶν ἀρί στων πολεμιστών 'Αζάτ. ἀδελφοθέου

DE FESTO DIE NATALI DOMINI. τῶν ἀρίστων πολεμιστῶν τῶν ᾿Αζάτ· ὁ ἀπαιτήσας Azal: qui a modicissima ingenii facultate przἐκ τῆς ἐμῆ; ἐλαχίστου διανοίας, λόγους λαμπροτά τους καὶ δυσεκφύκτους, ὑπερβάλλοντας τὴν ἐμὴν διάνοιαν, περὶ τῆς ἀρρήτου γεννήσεως καὶ ἐπιφανεία; τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ ποιητοῦ τῶν ἁπάντων· καὶ περὶ ποίας αἰτίας ἡ ἀποστολική διάταξις· Ἰακώβου τὸ σύγγραμμα, Ιανουα dito homine, clarissimos ac fidem certam facientes sermones, vimque ejus ingenii superantes, de arcana Domini Jesu Christi magni Dei ac oшnium auctoris nativitate ac apparitione, postulaveris ac qua de causa, quanquam constitutio apostolica habeat, Jacobi ea conscriptio est, 'NOTÆ. inquit, Constantinopolis in Thracia est. Bona ratio, non qua merito abjudicetur homilia illa Chrysostomio, sed qua tantum Chrysostomo patriarchæ ac episcopo. Ipse enim cadem ipsa satis indicat habitam Antiochiæ præsente episcopo, cum ista ait: Ἐν δὲ λοιπὸν εἰπὼν, καταπαύσω τὸν λόγον τῷ κοινῷ διδασκάλῳ τῶν μειζόνων παραχωρήσας· Übi unum tantum addidero, dicendi faciam finem; quæ majora sunt, communi doctori dicenda relinquens: nimirum Flaviano episcopo suo: atque adeo jam Antiochiæ & paucis annis percrebruerat Natalis Christi religio, cum ibi Chrysostomus presbyter ac ecclesiastes ageret: potuitque jam tum, ac olim in Thracia celebrem existimare, cum et illic nonnulll, Occidentalium more, a Juli deinceps tempore colere cœpissent: cui nihil obstat, ut ne jam ipso patriarcha, Arcadii tandem favore, Constanti. nopoli, ac ubique per Orientem recepta sit: quando ille pro zelo suo ad sanctum Isaac seniorem in Armeniam scripserit, in cujus Armenia videretur diœcesi. Ut autein Grets, eain homil. Chrysostomo abroget, etiam præclaras illas in Judæos, abrogare habuerit; siquidem in ea aperte meminit quintæ illius, que Judeorum mense septimo in portunum jejunium fuse admodum exagitavit: atque ut censores ejusmodi plures nanciscatur, vix ej aliquid, ac si velis Erasmo inviolatum, constiterit, hom. 1 in Pentecostem, quæ et ipsa babita est Antiochiæ a non episcopo, cam trium tantum festorum mentionein faciat, nempe Epiphaniorum, Pascbatis ac Peutecostes, haud obscure indicat, vix dum celebrem fuisse, ac notum Antiochiæ Christi natalis peculiarem diem, præter diem Luminum, quò uno. Orientis quidquid est apparitionis Christi carne, Ecclesiæ celebrarent. Theorianus in suo Dialogo cam Armeniorum Catholico, eam Chrysostomi homitiam profert, quam ille non exstare apad suos ait: Ἡμεῖς τὸν λόγον τοῦτον τοῦ Χρυσοστόμου οὐκ Exopey Non habemus ipsi illum Chrysostomi sermonem. Pustque alia: Ἐγὼ γὰρ τὸν λόγον τοῦ θείου Χρυσοστόμου, τὸν, πότε δεῖ τὴν ἑορτὴν τοῦ Χριστοῦ Γεννήσεως ἑορτάζειν, διαγορεύοντα, οὗ μνείαν αὐτὸς ἀνωτέρω πεποίηκας, μέχρι τοῦ νῦν οὐχ ἑώρακα ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἤκουσα ὅτι ἐστὶ λόγος τοῦ Χρυσοστόμου περὶ τούτου· μᾶλλον δὲ τοῦ ἁγίου Επιφανίου τῆς Κύπρου ἤκουον εἶναι λόγον περὶ τούτου· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐκεῖνον εἶδον. Λέγουσι γάρ, ὅτι ὁ θεῖος Επιφάνιος, ὅτε ἐξ Εβραίων ὤν, ἐκ τῆς τῶν Εβραίων γραφῆς, καὶ Ἰωσή που τοῦ Χρονογράφου ἐβεβαίωσε, ΔεκεμΕρίῳ, και την γέννησιν ἑορτάζεσθαι τοῦ Σωτῆρος. Τούτῳ φασὶ συμφωνεῖν καὶ τὰς ὑπὸ τοῦ Τίτω ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ρώμην ἀχθείσας γραφάς, ὅτε ταύ TEUSE. Nam ego D. Chrysostomi orationem, qua docet quando Natalis Christi celebrandus sit; cujus ipse superius mentionem fecisti, hactenus non vidi. Imo nequidem audivi aliquam Chrysostomi orationem ejus argumenti exstare; potius intellexeram esse quamdam de hoc orationem sancti Epiphanii Cypri episcopi, quam ipsum quoque non vidi. Aiunt enim sanctum Epiphanium, qui esset Hebræus natione, ex Hebræorum litteris, ac annalium scriptore Josepho affirmasse celebrandum Salvatoris diem 25 Decembris. Cum hoc conseulire dicunt ea quoque scripta quæ Titus Hierosolymis Romam deportaverat, cum eam urbem cepit: quæ plane, ut nonnihil obscuram argnant Armeniorum genti Chrysostomi illam orationem, eamdeni tamen alioqui Græcis notam indicant; simulque to~ tum Epistolæ hujus argumentum, eidem plane consentientia illustrant. Nec dum liquet sanctum Epiphanium scripsisse eo argumento; potuitque rogatus, nulla scripta oratione, sententiam dicere. Ut autem illa habeant verumi, hand ita liquet: spectetne martyrium Nicomediensium in die Christi natali ad 25 Decembr., qui jam tunc peculiariter celebris haberetur, an ad 6 Januarii, qui et Natalis et Baptismi dies festus, uno Theophaniorum sen Epiphaniæ nomine haberetur. Scientissimus ac spiritualissimus familiarum bellatorum Azat. Γνωστικώτατος φυλῶν τῶν ἀρίστων πολεμιστών 'Αζάτ. Genus hominum est, cujus crebra mentio in narratione illa anonymi de Årmeniis. Ex his liquet Azatos fuisse viros pios ac spiritales, ac quos Græci vocant doxytá;· nostri, religiosos: Hebræi autem ☐ on, ex quo forte Armenicum illud, obscura gutturali, ac mutato d in 1: quæ mutatio in finalibus frequens est. Ut quis tribus hujusmodi ac familias, velit cleri soalitia, dalitia, in quibus Zacharias Catholicus, uti gradu, ita scientia ac spiritualitate dicatur primus, sive alioqui clerus religiosis ac monachis constaret, ad eum assumptis, sive etiam non monachis, nihil ego repugnaverim. Non licuit certiora de his discere, etsi Armeno Latinum sacerdotem consului. Tantum, accepi post etiam sacerdotium, compelli nonnunquam, etiam sine crimine, ad sumniam quandam ǎoxṛot, ac monastices accuratiora exercitia, in quibus reliquum vitæ tempus, sibiac Deo, solitarii ac pœnitentium habitu, vivant. Sic et sanctus ipse Gregorius, post annos plures episcopatus, senio gravis, amicam solitudinem petiit, abdicata pastorali eura, eui filius sanctus Rostaces, vel ut alii Arostanes, sic mundo ac subjectæ plebi mortuo, debuerit suffici: quiet Nicænæ synodo jam catholicum agens interfuit, patre adhuc superstite, ut anonymus de Armeniis innuit. Græci quoque episcopi peɣaλóaxnua quandoque induunt, quod ut induant, debent nedum officio cedere, sed et dignitati ac gradui, ac deinceps pœnitentium statu vivere. Quanquam constitutio apostolica, etc. Exsta-. bat Jacobi ἀδελφοθέου nomine quadam constitutio, qua niterentur Armeniorum, aliæque Orientis Ecclesiæ, ut 6 illa Januarii Oɛogáveta, cum nato, tum baptizato Domino, celebrarent, sive alioqui ea die utrumque accidisset, sive non; nec enim semper dies ipsa præcise exbibiti sacramenti aut beneficii.. attenditur, in festorum institutione. Contra vero. Constitutionem Clem. I. v, cap. 43, distincte ponitur dies Natalis 25 Decembris, quanquam majori celebritate agendus significetur dies ille 6 Januarii, ac Epiphaniæ. Quidni alia, aliaque, apostoli ipsi in istis disposuerint, quæ sunt merc disciplina, ac ordinariæ sunimorumi Ecclesiæ præsidum potestatis? Utque illi, ita et successores episcopi planeque explodendus Philippus Beroaldus in Chronico, dum Calviniano spiritu san¬ cles Patres suggillat, qui novum illud festorum OHUS Christianæ plebi imposuerint, ac pro uno Epiphaniorum die, duos seorsim celebres haberi decre.

col. 1439–1440page 4 of 23

PG 96:1439&: ρίου ς' περιέχον τοῦ τελεῖν τὴν Γέννησιν καὶ τὸ Βά πτισμα· ἡμεῖς δὲ, ὁ κόσμος όλος, συνεφωνήσαμεν μετ᾿ ἀλλήλων ἀκολουθεῖν, ἵνα καὶ πάντες οἱ ἱποὶ τελῶσι τὴν Γέννησιν Δεκεμβρίῳ κε', καὶ τὸ βάπτισμα, Ἰανουαρίῳ δ'. Μέντοι γε τρείς γεννήσεις ετέλεσεν ὁ Λόγος ὁ ἐκ τοῦ Πατρὸς καταβάς· τὴν μὲν, σαρκωθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, ἣν καὶ τιμήσας, ἔρχεται ἐν τῷ ναῷ τεσσαράκοντα ἡμερῶν. Δευτέρα γέννησις, τὸ ἐν πορ δάνῃ βάπτισμα, ὅτε πειραζόμενος ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ἐνίκησεν αὐτόν. Ἡ δὲ τρίτη φοβερά, ἡ ἐκ νεκρῶν ἀνάστασης. Θαυμαστῶς δὲ συνανεστράφη ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, δι' ἡμερῶν τεσσαράκοντα· ἐκ δὲ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν ἀνελήφθη πρὸς τὸν Πατέρα. Οἱ οὖν μακάριοι ἀπόστολοι οἱ μαθηταὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τοῦ Κυρίου ἐν τῷ ὄρει τῶν Ἐλαιῶν, ἔλαβον χάριν τὸ διανοιχθῆναι αὐτῶν τὸν νοῦν τοῦ συνιέναι τὰς Γραφάς· καὶ ἐν τῇ ἐπελεύσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος, επλήσθησαν πάσης συνέσεως· καὶ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τοῦ μέλλοντος παραδίδοσθαι τοῖς ἔθνεσι, καὶ πάντα τὰ μέλλοντα μεμαθήκασι. Πλὴν διὰ τὰς προσβολὰς τῶν αἱρέσεων τῶν ἑπτὰ ἐκείνων τῶν φυσισῶν ἐκ τῶν Ἰουδαίων, οὐκ ηδυνήθησαν τὴν ἀπο λουθίαν πάσης τῆς Ἐκκλησίας μερικῶς κατὰ τάξιν ἐκθέσθαι καὶ θεσπίσαι. ᾿Αλλὰ τοῦτο μόνον ἐσπούδασαν, τὸν Χριστὸν Θεὸν ἐκ Θεοῦ ἐπιφανέντα τῷ κόσμῳ, κηρύξαι. Τῶν δὲ ἑπτὰ αἱρέσεων ὀνόματα, ταῦτα πρώτον, Γραμματεῖς· δεύτερον, Φαρισαίοι - τρίτον, Σαδδουκαίοι· τέταρτον, Ημεροβάπτιστοι· πέμπτον, Ασιανοί - Έκτον, Ναζαραίοι· Εβδομον, Ηρωδιανοί. Οὗτοι πάντες ἀντέχειντο τοῖς μακαρίοις ἀποστόλοις, καὶ μετ' ἐκείνων οι Σιμωνιανοί, καὶ ο Κηρυναίοι, Αρειανοί, Σαβελλιανοί, καὶ Εὐνομιανοί, οίτινες ἐναντίοι κατεστάθησαν τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησία. Καὶ τὸ Πάσχα ἐν πολλοῖς χρόνοις εόρταζεν ἡ Ἐκκλησία τῇ ιδ'. Οὐκ ἠδύνατο γὰρ τότε εἰς πάντας ή Εκκλησία, ἕως τοῦ χρόνου τοῦ φιλειρηνικοῦ Κωνσταντίνου, τοῦ διὰ τῆς ἐν Νικαία συνόδου ἐμφράξαντος πᾶν στόμα αἱρετικῶν, καὶ ὑψώσαντος τὸ κέρας τῆς Ἐκκλησίας. Λοιπὸν ἀπὸ τότε, οἱ ἅγιοι Πατέρες, καὶ οἱ μακά ριοι ἐπίσκοποι, οἱ ἰχνηλάται τῶν ἁγίων ἀποστόλων, διεχώρισαν τὸ ἅγιον Πάσχα ἐκ τοῦ Ἰουδαϊκού, κατὰ λόγον τιμήσαντες τὴν ἁγίαν καθολικὴν Ἐκκλησίαν, και φαιδρύναντες ψαλμοῖς καὶ ᾠδαῖς καὶ ᾄσμασι ἴσ. Κεριντιανοὶ Κυρηναίοι. πνευματικοῖς, καὶ τὰς ἑορτὰς τὰς ποικίλας ἐνομοθέτ τησαν, κατατάξει ἑκάστην εἰς τὴν ἰδίαν ἡμέραν. Οἱ δὲ ἀπόστολοι οἱ ὄντες ἐκ τῶν μαθητῶν τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, ὅτε ήκουσαν την μαρτυρίαν Ἰωάννου περὶ τοῦ Κυρίου, πιστεύσαντες ἠκολούθησαν τῷ Κυρίῳ· καὶ ὅτι εἶδον τὸν Κύριον βαπτισθῆναι ἐν Ἰορδάνῃ, εἰς ἐκείνην τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ἑορτὴν

JOANNIS NICENI ut Nativitas ac Baptisma celebrentur & Januarii: ρίου ς' περιέχον τοῦ τελεῖν τὴν Γέννησιν καὶ τὸ Βά nos tamen, mundus ipse totus, invicem conspiraverimus, ut el populi omnes Nativitatem celebrent 25 Decemb., Baptisma vero, 6 Januarii. Equidem Verbum, quod a Patre descendit, tres imiliavit nativitales: alteram, qua sumpsit carnem ex sancta Virgine; quam et honorans, dierum factus quadraginta, venit in templum. Altera nativitas est, quod in Jordane suscepit baptisma, quando a diabolo tentatus, ipsum vicit. Tertia denique terribilis, resurrectio ex mortuis. Mirabili autem ratione conversatus in medio discipulorum suorum per dies quadraginta, a monte Oliveti, assumptus est ad Patrem. Beati ergo apostoli ac discipuli Domini nostri Jesu Christi, per manuum Domini impositionem in monte Olivarum gratiam acceperunt, ut ad Scripturarum intelligentiam eorum mens aperiretur; inque Spiritus sancti adrentu, repleti sunt omni scientia; Evangeliique praedicationem, quod erat tradendum gentibus, ac universa futura didicerunt. Propter tamen se‐ plem illarum hæreseon ex Judais prognatarum, grassationem, Ecclesiæ totius officia speciatim atque ordine, haudquaquam exponere ac sancire licuit. Id vero unum sollicite agebant, ut Christum, Deum ex Deo, qui niundo apparuisset, pre dicarent. Septem autem hæreseon nomina hæc sunt: 1. Scribæ; 2. Pharisæi; 3. Sadducæi; 4. Hemerobaptisti; 5. Asiani; 6. Nazareni; 7. Herodiani. Hi omnes adversabantur beatis apostolis; ac cum illis, Simoniani, Cerinthiani, Ariani, Sabelliani ac Eunomiani, qui plane contrarii erant sanctæ Ecclesiæ. Quin et Pascha luna 14 multis annis celebravit Ecclesia. Non enim omnes tunc poterat coercere, ac usque ad tempus pacifici illius Constantini, qui celebrata Nicæna synoɖo, os omne hæreticorum obstruxit, ac Ecclesiæ cornu exaltavit. πτισμα· ἡμεῖς δὲ, ὁ κόσμος όλος, συνεφωνήσαμεν μετ᾿ ἀλλήλων ἀκολουθεῖν, ἵνα καὶ πάντες οἱ ἱποὶ τελῶσι τὴν Γέννησιν Δεκεμβρίῳ κε', καὶ τὸ Βάπτι σμα, Ἰανουαρίῳ δ'. Μέντοι γε τρείς γεννήσεις ετέλεσεν ὁ Λόγος ὁ ἐκ τοῦ Πατρὸς καταβάς· τὴν μὲν, σαρκωθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, ἣν καὶ τιμήσας, ἔρχεται ἐν τῷ ναῷ τεσσαράκοντα ἡμερῶν. Δευτέρα γέννησις, τὸ ἐν πορδάνῃ βάπτισμα, ὅτε πειραζόμενος ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ἐνίκησεν αὐτόν. Ἡ δὲ τρίτη φοβερά, ἡ ἐκ νεκρῶν ἀνάστασης. Θαυμαστῶς δὲ συνανεστράφη ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, δι' ἡμερῶν τεσσαράκοντα· ἐκ δὲ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν ἀνελήφθη πρὸς τὸν Πατέρα. Οἱ οὖν μακάριοι ἀπόστολοι οἱ μαθηταὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τοῦ Κυρίου ἐν τῷ ὄρει τῶν Ἐλαιῶν, ἔλαβον χάριν τὸ διανοιχθῆναι αὐτῶν τὸν νοῦν τοῦ συνιέναι τὰς Γραφάς· καὶ ἐν τῇ ἐπελεύσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος, επλήσθησαν πάσης συνέσεως· καὶ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τοῦ μέλλοντος παραδίδοσθαι τοῖς ἔθνεσι, καὶ πάντα τὰ μέλλοντα μεμαθήκασι. Πλὴν διὰ τὰς προσβολὰς τῶν αἱρέσεων τῶν ἑπτὰ ἐκείνων τῶν φυσισῶν ἐκ τῶν Ἰουδαίων, οὐκ ηδυνήθησαν τὴν ἀπο λουθίαν πάσης τῆς Ἐκκλησίας μερικῶς κατὰ τάξιν ἐκθέσθαι καὶ θεσπίσαι. ᾿Αλλὰ τοῦτο μόνον ἐσπούδασαν, τὸν Χριστὸν Θεὸν ἐκ Θεοῦ ἐπιφανέντα τῷ κόσμῳ, κηρύξαι. Τῶν δὲ ἑπτὰ αἱρέσεων ὀνόματα, ταῦτα· πρώτον, Γραμματεῖς· δεύτερον, Φαρισαίοι - τρίτον, Σαδδουκαίοι· τέταρτον, Ημεροβάπτιστοι· πέμπτον, Ασιανοί - Έκτον, Ναζαραίοι· Εβδομον, Ηρωδιανοί. Οὗτοι πάντες ἀντέχειντο τοῖς μακαρίοις ἀποστόλοις, καὶ μετ' ἐκείνων οι Σιμωνιανοί, καὶ ο Κηρυναίοι, Αρειανοί, Σαβελλιανοί, καὶ Εὐνομιανοί, οίτινες ἐναντίοι κατεστάθησαν τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησία. Καὶ τὸ Πάσχα ἐν πολλοῖς χρόνοις εόρταζεν ἡ Ἐκκλησία τῇ ιδ'. Οὐκ ἠδύνατο γὰρ τότε εἰς πάντας ή Εκκλησία, ἕως τοῦ χρόνου τοῦ φιλειρηνικοῦ Κωνσταντίνου, τοῦ διὰ τῆς ἐν Νικαία συνόδου ἐμφράξαντος πᾶν στόμα αἱρετικῶν, καὶ ὑψώσαντος τὸ κέρας τῆς Ἐκκλησίας. Ab eo itaque deiuceps tempore, sancti Patres Λοιπὸν ἀπὸ τότε, οἱ ἅγιοι Πατέρες, καὶ οἱ μακάac beati episcopi, sanctorum apostolorum vestigia ριοι ἐπίσκοποι, οἱ ἰχνηλάται τῶν ἁγίων ἀποστόλων, indagantes, sanctum Pascha a Judaico discreve- διεχώρισαν τὸ ἅγιον Πάσχα ἐκ τοῦ Ἰουδαϊκού, κατὰ runt, jure merito honorantes sanctam Ecclesiam λόγον τιμήσαντες τὴν ἁγίαν καθολικὴν Ἐκκλησίαν, catholicam, ac psalmis, et bymnis, cauticisque και φαιδρύναντες ψαλμοῖς καὶ ᾠδαῖς καὶ ᾄσμασι spiritalibus exhilarantes, variasque festivitates singulas diebus propriis ordinari sanxerunt. Porro ii apostoli qui erant ex sancti Joannis Baptistas discipulis, audito quod Joannes testimonium perhibuit de Domino, credentes, Dominum secuti sunt; cumque Dominum in Jordane baptizari vidissent, ea die Baptismi quoque festivitatem sta- • ἴσ. Κεριντιανοὶ vel Κυρηναίοι. πνευματικοῖς, καὶ τὰς ἑορτὰς τὰς ποικίλας ἐνομοθέτ τησαν, κατατάξει ἑκάστην εἰς τὴν ἰδίαν ἡμέραν. Οἱ δὲ ἀπόστολοι οἱ ὄντες ἐκ τῶν μαθητῶν τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, ὅτε ήκουσαν την μαρτυρίαν Ἰωάννου περὶ τοῦ Κυρίου, πιστεύσαντες ηκολούθη σαν τῷ Κυρίῳ· καὶ ὅτι εἶδον τὸν Κύριον βαπτισθῆναι ἐν Ἰορδάνῃ, εἰς ἐκείνην τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ἑορτὴν NOTE. verint; tanquam ea parte excesserint traditæ a Christo potestatis, ac puri Evangelii limites. Impurum certe Evangelium, ut non possint prælati statuere, quod e re Christiana, pro rerum ac temporum ratione indicaverint. Nam et in veleri, præter Moysen, etiam pontifices alii, festos novos dies, sancte ac cum laude noscuntur sancivisse.

col. 1441–1442page 5 of 23

PG 96:1441τοῦ Βαπτίσματος κατέταξαν. Ὁ δὲ Ἰάκωβος ὁ ἀδελ φόθεος, ἐν Βηθλεὲμ παραγενόμενος ἐν τῇ γεννήσει τοῦ Κυρίου, ὁ καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ λ' ἔτη ἐπισκοπήσας, οὐκ ἐκώλυσε τοὺς τελοῦντας τὴν Γέννησιν μᾶλλον δὲ ἐπαινῶν ἔλεγεν, ὅτι εἰς ἄλλην πόλιν τὴν Γέννησιν τελοῦσιν. Οὐχ ὅτι κατὰ ἀντιλογίαν ἔγραψεν ὅτι ὅτε εἰς ἄλλην πόλιν τελοῦσι ὁ πεπλανημένο … ρῷ τόν. Καὶ ἐξ ἀρχῆς, ἄλλους κανόνας ἔθεντο οἱ ἀπόστολοι τοῖς ἐξ ἐθνῶν πεπιστευκόσι, λέγοντες, ἀπέσχεσθαι ἀπὸ πνικτοῦ, καὶ πορνείας, καὶ απ ματος. Οἱ δὲ νυνὶ κανόνες ποικίλοι δογμάτων καὶ διδαγμάτων ο περιέχουσιν. Οὐ γὰρ ἐν παντὶ καιρῷ καὶ χρόνῳ τὴν αὐτὴν νομοθεσίαν ἐνομοθέτησεν ὁ Ὕψιστος· ἀλλ᾽ ἑκάστῳ χρόνῳ διάταξιν καὶ νόμον ὥρισε. Πλὴν διὰ τὴν Γέννησιν τοῦ Σωτῆρος, ὅτι πως " διετάξαντο Δεκεμβρ. κε' τελεῖσθαι, οὕτως εὕρομεν. Έγραψέ ποτε Κύριλλος, ο ὁ γράψας τὴν ἐπιστολὴν Κωνσταντίνῳ, ἀλλ' ὁ μετ' ἐκεῖνον διαδεξάμενος τὸν θρόνον αὐτοῦ, πρὸς Ιούλιον τὴν Ῥώμης ἐπίσκοπον, ἔγραψε λέγων, ότι ο Μέγας κόπος και στέρησις γί νεται εἰς τὰς μεγάλας καὶ λαμπράς ἑορτάς, ὅτι τε λοῦνται ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ· καὶ τὰ ἀναγνώσματα, καὶ ἡ ἀκολουθία ἀπομένουσιν ἡμιτελῆ τῶν δύο ἑορτῶν, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τὴν Γέννησιν καὶ τὸ Βάπτισμα έκτε λέσαι τοῦ Κυρίου. Ὡς δὴ οὐ δυνάμεθα ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἀπαντῆσαι εἰς τόπον τοῦ βαπτίσματος· ἐπεὶ ἡ Βη θλεέμ, τρία μίλια ἀπέχει ἀπὸ Ἱερουσαλήμ κατά νό τον, καὶ ὁ Ἰορδάνης ιε' μίλια ἀπέχει κατὰ ἀνατολάς προσταξάτω οὖν ἡ ἁγιωσύνη σου ἐρευνῆσαι πάντα τὰ συγγράμματα τῶν Ἰουδαίων, ἅτινα σκυλεύσας δ Καίσαρ Τίτος, ἀπήγαγεν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ρώ μην· ἴσως εὕροις βεβαίως τὴν ἡμέραν τῆς γεννήσ σεως τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν.» Τότε Ἰούλιος ὁ Ῥώμης ἐπιμελῶς ἐζήτει περὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης· καὶ συναγαγών πάντα τὰ γράμ ματα τῶν Ἰουδαίων τὰ αἰχμαλωτισθέντα καὶ ἀχθέντα εἰς 'Ρώμην, εὗρε σύγγραμμά τι Ιωσήππου τοῦ Χρο ἴσ. τὰ περὶ δογμ. 4 λείπ. ούχ. ΝΟΤ.Ε.

DE FESTO DIE NATALI DOMINI. τοῦ Βαπτίσματος κατέταξαν. Ὁ δὲ Ἰάκωβος ὁ ἀδελ- luerunt: Jacobus autem Domini frater, qui veneφόθεος, ἐν Βηθλεὲμ παραγενόμενος ἐν τῇ γεννήσει τοῦ Κυρίου, ὁ καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ λ' ἔτη ἐπισκοπή σας, οὐκ ἐκώλυσε τοὺς τελοῦντας τὴν Γέννησιν· μᾶλλον δὲ ἐπαινῶν ἔλεγεν, ὅτι εἰς ἄλλην πόλιν τὴν Γέννησιν τελοῦσιν. Οὐχ ὅτι κατὰ ἀντιλογίαν ἔγραψεν· ὅτι ὅτε εἰς ἄλλην πόλιν τελοῦσι ὁ πεπλανημένο...... ρῷ τόν. Καὶ ἐξ ἀρχῆς, ἄλλους κανόνας ἔθεντο οἱ ἀπόστολοι τοῖς ἐξ ἐθνῶν πεπιστευκόσι, λέγοντες, ἀπέσχεσθαι ἀπὸ πνικτοῦ, καὶ πορνείας, καὶ απ ματος. Οἱ δὲ νυνὶ κανόνες ποικίλοι δογμάτων καὶ διδαγμάτων ο περιέχουσιν. Οὐ γὰρ ἐν παντὶ καιρῷ καὶ χρόνῳ τὴν αὐτὴν νομοθεσίαν ἐνομοθέτησεν ὁ Ὕψιστος· ἀλλ᾽ ἑκάστῳ χρόνῳ διάταξιν καὶ νόμον ὥρισε. Πλὴν διὰ τὴν Γέννησιν τοῦ Σωτῆρος, ὅτι πως " διετάξαντο Δεκεμβρ. κε' τελεῖσθαι, οὕτως εὕρομεν. Έγραψέ ποτε Κύριλλος, ο ὁ γράψας τὴν ἐπιστολὴν Κωνσταντίνῳ, ἀλλ' ὁ μετ' ἐκεῖνον διαδεξάμενος τὸν θρόνον αὐτοῦ, πρὸς Ιούλιον τὴν Ῥώμης ἐπίσκοπον, ἔγραψε λέγων, ότι ο Μέγας κόπος και στέρησις γίνεται εἰς τὰς μεγάλας καὶ λαμπράς ἑορτάς, ὅτι τε λοῦνται ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ· καὶ τὰ ἀναγνώσματα, καὶ ἡ ἀκολουθία ἀπομένουσιν ἡμιτελῆ τῶν δύο ἑορτῶν, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τὴν Γέννησιν καὶ τὸ Βάπτισμα έκτελέσαι τοῦ Κυρίου. Ὡς δὴ οὐ δυνάμεθα ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἀπαντῆσαι εἰς τόπον τοῦ βαπτίσματος· ἐπεὶ ἡ Βηθλεέμ, τρία μίλια ἀπέχει ἀπὸ Ἱερουσαλήμ κατά νό τον, καὶ ὁ Ἰορδάνης ιε' μίλια ἀπέχει κατὰ ἀνατολάς· προσταξάτω οὖν ἡ ἁγιωσύνη σου ἐρευνῆσαι πάντα τὰ συγγράμματα τῶν Ἰουδαίων, ἅτινα σκυλεύσας δ Καίσαρ Τίτος, ἀπήγαγεν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ρώ μην· ἴσως εὕροις βεβαίως τὴν ἡμέραν τῆς γεννήσ σεως τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν.» Τότε Ἰούλιος ὁ Ῥώμης ἐπιμελῶς ἐζήτει περὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης· καὶ συναγαγών πάντα τὰ γράμματα τῶν Ἰουδαίων τὰ αἰχμαλωτισθέντα καὶ ἀχθέντα εἰς 'Ρώμην, εὗρε σύγγραμμά τι Ιωσήππου τοῦ Χρο- * Act. xv, 29. • Littera vitiosa. • ἴσ. τὰ περὶ δογμ. rat Bethleem, cum in ea Dominus natus est, quique annis 30 llierosolymis episcopatum gessit, nihil eos vetuit qui Natale celebrarent: quin laudans potius dicebat celebrari Domini Natalitia in alia civitate. Non tanquam contraria scripserit; nam cum celebrant in alia civitate temporis hallu - cinatione celebrant. Sed et a principio alias regulas posuerunt apostoli iis qui crediderant ex gentibus, dicentes, ut abstinerent a suffocate, et forni calione, et sanguine '. Nunc autem variæ ecclesiasticæ regulæ ac canones, quæ spectant ad dogmata ac doctrinam complectuntur. Non enim eandem Altissimus omni tempore legem sanxit, sed cuique tempori congruam constitutionem ac legem delnivit. Cæterum quod spectat ad Salvatoris Natale, ut celebrandum constituerint 25 Decembr. in bunc modum invenimus. Scripsit aliquando Cyrillus, non qui scripsit Epistolam ad Constantium, sed gui post eum thronum ejus successor accepit, ad Julium Romanum pontificem, in hac verba: «Μagnus est labor, ac hominum paucitas in magnis ac præclaris solemnitatibus, eo quod eadem die celebrentur: lectionesque ac officia ambarum celebritatum vix media parte absolvuntur, quod nem queamus et Natale Domini celebrare, et Baptisma. Nimirum fieri non potest ut eadem die occurramus ad locum baptismatis; nam Bethleem tribus milliaribus distat abs Jerusalem ad austrum: Jordanis vero distat quindecim ad orientem. Jubeat ergo Tua Sanctitas perquiri scripta omnia Judæorum, quæ Titus Cæsar abs Jerusalem prædatns Romam abduxit: forte inveneris certam diem Nativitatis Christi ac Dei nostri. › Accepta Julius epistola, sedulo ea de re quæsivit. Congregans itaque Judæorum scripta omnia spoliorum loco ablata, ac Romam ducta, invenit Josephi chronographi scripturam quamdam ab eo 4 λείπ. ούχ. peculiari die, quo nunc agimus. Nam cum celebrant in alia civitate. Jacobi quando nec festum Occursus agebatur suo illo ac sententia, quantum ex vitioso codice assequor, ea est, ut et Hierosolymitæ congrue celebrarent Natale Dominicum 6 Januaril, quando etiam tunc urbes alia celebrarent, tametsi Christo nato alio die. Ut Natale Christi, alii partem festi illius præcipuam ducerent, alii haberent in secundis. Sic et hactenus in eo videas minus nobis concordes Græcos, cum ne recolunt quidem ea die adorationem magorum stella duce, uti deprehendi ex antiquo rituali codice Tiliana Biblioth. videasque ex Gregorio, orat. 39, ac aliis PP. Græcorum in festa Natalitia encomiis, cum tamen illa, ejus nobis festi præcipua, ac ſere una ratio sit. Illi tantum recolunt inter ipsa festa Natalitia, tropariis aliquot in eum finem compositis, quando neque nos omnino fugit, ejus relegentes historiam inter majoris Missæ diei Natalis solemnia. Sed et spectantia ad diem 40 a Nativitate memoramus Dominica infra ejus octavas, ceu quodam vestigio ritus antiqni, Non qui scripsit Epistulam. Ut constet adversativa, planum est ita legendum nt ascribo marg. ac lego: haud tamen patitur temporum ratio ut Cyrilli illius successor, qui scripsit ad Constantium, nimirum celebrem illam epistolam de cruce visa Hierosolymis in Pentecoste, ad Julium papain scripserit, quem constet prius vivis exemptum esse, quam apparitio illa fieret. Vel ergo auctor pro Julio, Liberium voluit, vel in Cyrillo erravit. Multos Cyrillos a Maximo ponit Hieronymus in Chronico, quod merito Baronius depravatum suspicatur. Nicephori Chronicon tres interserit a primo Cyrilli episcopatu, sed non vocat Cyrillos. Epiphanius agnoscit saltem duos eo nomine. Iidem sunt quos Hieronymus nominat, et quos Nicephorus: cumque enrum sedes incerta sit, haud omnino liquet, quis, ac quando, cuive Romano pontifici, super negotio isto scripserit.

col. 1443–1444page 6 of 23

PG 96:1443νογράφου συγγραφὲν παρ' αὐτοῦ· ὅτι ἐν μηνὶ τῷ ζ ἐν τῇ ἑορτῇ τῆς Σκηνοπηγίας, εἰς τὴν ἡμέραν του ἱερεὺς, διέμεινεν ἄλαλος, ἕως οὗ ἔτεκεν ἡ γυνὴ αὐ τοῦ Ἐλισάβετ ἐν γήρα. Νῦν οὖν κατὰ τοὺς μήνας τῶν Ἑβραίων, πρώτης μηνῶν Νεσάν ἐστιν. Οὗτος ἀριθμεῖται, καὶ ἀπὸ τού του [καὶ] ὑπάγει εἰς τὸν ἕβδομον, Νεσάν, Ιάρ, Σιβάν, Ταμούς, Απ, Ελούλ, Τησιρίν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἑβδο μας μὴν, εἰς ὃν ἐγένετο ὁ εὐαγγελισμὸς τῷ Ζαχαρία καὶ ἀριθμεῖται ἕως τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου ἔκτος μὴν οὗτος Νεσαν, ήγουν Μάρτιος - Μηρσάν, Χασιλι, Ταπέτ, Σιπάτ, Ατάρ, Νεσάν, ὅ ἐστιν ἔκτος μὴν ἀπὸ τοῦ Μηρσὰν ἕως τοῦ Νεσάν, καθώς γέγραπται· Τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ, ἀπεστάλη Γαβριήλ ό ἀρχάγγελος πρὸς Μαριάμ· καὶ ἀπὸ τοῦ μηνὸς τοῦ Νεσάν, ἐν ᾧ γέγονεν ὁ εὐαγγελισμός, οὕτως ἀριθμοῦνται ἐννέα μήνες ἕως τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου, Τρ, Σιβάν. Ταμούς, Απ, Ελούλ, Μιρσάν, Τησιρίν, Χα

" JOANNIS NIC.ENI semiptam: ut nimirum in miense 7, in solemnitate νογράφου συγγραφὲν παρ' αὐτοῦ· ὅτι ἐν μηνὶ τῷ ζ Tabernaculorum ac die Expiationis, apparue· rit Dei angelus, sacerdosque mutus remanserit,· usque dum Elisabeth ejus uxor in senectute concepit. Jam ergo juxta menses Hebræorum, primus niensium Nesan. Hic numeratur, atque ab eo ad 7 mensem proceditur, hoc modo: Nesan, far, Siban, Tamnous, Aph, Eloul, Tesirin. Hic est mensis 7, in quo facta est annuntiatio Zachariæ; ac numeratur usque ad Annuntiationem Dei Genitricis, mensis bic sextus Nesan, id est, Martius; in hunc : modum, Mersan, Chasili, Tapet, Sipal, Atar, Neo san, qui est sextus mensis a Mersan usque ad Nesan, sicut scriptum est: In mense sexto missus est Gabriel archangelus ad Mariam; atque a mense Nesan, quo facta est Annuntiatio, numerantur menses novem, usque ad Domini Nativitatem, hdc modo: Jar, Siban, Tamus, Aph, Eloul, Mersan, * Luc. 1, 26. ἐν τῇ ἑορτῇ τῆς Σκηνοπηγίας, εἰς τὴν ἡμέραν του Nasµov, Woðŋ ó áyyshoç toù De05, xal xwpw8skę i ἱερεὺς, διέμεινεν ἄλαλος, ἕως οὗ ἔτεκεν ἡ γυνὴ αὐ τοῦ Ἐλισάβετ ἐν γήρα. Νῦν οὖν κατὰ τοὺς μήνας τῶν Ἑβραίων, πρώτης μηνῶν Νεσάν ἐστιν. Οὗτος ἀριθμεῖται, καὶ ἀπὸ τού του [καὶ] ὑπάγει εἰς τὸν ἕβδομον, Νεσάν, Ιάρ, Σιβάν, Ταμούς, Απ, Ελούλ, Τησιρίν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἑβδο μας μὴν, εἰς ὃν ἐγένετο ὁ εὐαγγελισμὸς τῷ Ζαχαρία καὶ ἀριθμεῖται ἕως τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου ἔκτος μὴν οὗτος Νεσαν, ήγουν Μάρτιος - Μηρσάν, Χασιλι, Ταπέτ, Σιπάτ, Ατάρ, Νεσάν, ὅ ἐστιν ἔκτος μὴν ἀπὸ τοῦ Μηρσὰν ἕως τοῦ Νεσάν, καθώς γέγρα πται· Τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ, ἀπεστάλη Γαβριήλ ό ἀρχάγγελος πρὸς Μαριάμ· καὶ ἀπὸ τοῦ μηνὸς τοῦ Νεσάν, ἐν ᾧ γέγονεν ὁ εὐαγγελισμός, οὕτως ἀριθμοῦν ται ἐννέα μήνες ἕως τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου, Τρ, Σιβάν. Ταμούς, Απ, Ελούλ, Μιρσάν, Τησιρίν, Χα NOTÆ. In solemnitate Tabernaculorum, ac die Expiationis. Chrysostomus, Homil. in festum Natalis Domini, cum paulo ante coepisset in Oriente celebrari, traditum ab Ecclesia Romana, non ad istam recurrit Josephi scripturam, sed ad tabulas census, ex quibus existimat habuisse Romanos certum Do- * miníci Natalis diem, tametsi nuda conjectura loquens. Ut hæc ex Josepho constarent, haberent cuin auctor tum Chrysostomus, fuisse conceptum Joannem, non ipso die Expiationis, ac qua Zacharias effectus fuit mutus, sed aliquot, ac paucis post diebus. Nec enim Zacharias ipsa die domum rediit, sed post expletum munus suum, ut sacer ipse textus tradit. Sententiam illam Chrysostomi, ac multorum veterum, ut Zacharias esset summus sacerdos, nec nisi intra Saneta sanctorum, ac sanctum interius viderit angelum, ubi solus pro munere divinam rem perageret, omnibus reprobatur, quod nusqnam legatur Zacharias in Catalogo summoram : sacerdotum, ac tunc Joazarus vel Matthias Theophili Alius, Hebræorum pontifex esset: quodque a Luca ponatur sacerdos de tali vice, et qui obtigisset ponere incensum: "Elaxe Bugásai. Vulg. Sorte exiit at poneret incensum. Quæ sortitio longe erat a summo pontifice. Deinde ingrediebatur summus pontifex ut præcipíte sanguinem in sancta inferret, eoque illa expiaret, quod Lucas omnino tacet nec nisi incensi meminit, quod quotidie adolebant minores sacerdotes, prout cuique obtingebat. Ut circa illud, ac Tabernaculorum proxiinum festum, ea Zachariæ contigerint, sicque concepto Joanne inense Septembri, ac sexto post mense concepto Domino, natus sit Dominus novem circiter mensium ad finem Decembris, ac ejus die 25, pium creditu est, nec quidquam firmum satis opponitur, vel ab Scaligero, vel ab aliis nati Salvatoris diém alium contendunt; ac nec sephi flla scriptio, quam auctor profert, falsi (acile arguatur, ut tantum significet contigisse rem In solemnitate Tabernaculorum, quod forte unum habebat Josephi notatio, ut verba alta, by th hptpz to Daspoū· In die Expiationis, adjuncta sint a Joanne, ex præsumptione obtinentis illius Joann. Chrysostomi ac aliorum sententiæ: vel si in lie Expiationis, non tamen in solemni per pontifeem ac annua expiatione, sed in communi incenso, quo nec dies illa videtur vacasse. Forsque ea ratio fuerit ut solus Zacharias, ac nemo alius fuerit hora illa incensi in templo, ac sacerdotum átrio, populo foris spectante, ac in atrio exteriori, ac magna quidem multitudine, ut videtur B. Lucas innuere: sacerdotibus autem aliis, occupatis in iis quæ erant ritus ejus diei, ac circa pontificem. Sed et advertendum illud, scriptum esse a Josepho, non pontificem, sed sacerdotem, lɛpta, velut unum aliquem e multis dicat, non ipsum omnium caput, ac summum sacerdotem. Hæc autem dicta velim, non ut certam omnino fidem astruam narratis a iJoanne, sed ut ostendam aliqua, eaque non nima niti probabilitate. Rem sane facit difficilem tanta veterum de Natali die Domini opinionum diversitas, utque nullus meminerit eorum quæ, noster Joannes sic dilucide narrat. Ut tamen novi aliquid ac certi, ceu ex antiquioribus monumentis circa ea tempora Romæ detectum sit, quo die:u Domini Natalein ea die celebrandum toti fere Orienti Ecclesia Romana sic facile persuaserit, haud obscura conjectura sit. Nedum enim Constantinopolis, verum etiam Ægyptus ac Alexandria, in eum ritum concessit: ac probat illa Pauli Emeseni oratio de fide Alexandriæ habita die 29 mensis Chiach, ut est in titulo, quæ incidit in 23 Decembris, cum ille a Cyrillo receptus ac intromissus fuissel: ut enim bene Baron. ann. 432, num. 75, ipso Nativi-· tatis Christi die habitam, ipso ejus exordio declaratur, ubi dicitur: Opportune nobis hodie religionem vestram adhortari datum est, ut sacrum quemdam chorum constituamus, et cum sanctis angelis exclamemus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, in hominibus bona voluntas. Nam hodie parvulus natus est nobis, > etc. Exstat concilii Ephesini p.111, c. 31. Baronius in hunc modum addubitat: Quod cum ita sit, alterum de duobus dicendum est, vel titulum de certa mensis die esse mendosum, vel Egypti Ecclesiam usum illum pristinum reliquisse, quo diem Natalem Domini cele brare consuevit 6 Januarii. Ego plane mulasse existimo, reliquas per Orientem Ecclesias secular, cum tanto plausu festum illud reciperent, ut hoc ipsum Chrysostomus inter argumenta conferat, veræ illius diei Romæ servatæ traditionis, ac inde in orbem reliquum inanantis. Ut ergo Orientis Ecclesiæ festum istud tanta religione susciperent, necessaria fuit aliqua persuasio præter Augustorum in illud favorem. Hac vero, ac quam ex Joanne repræsento, vix commodiorem învenias.

col. 1445–1446page 7 of 23

PG 96:1445σιλί, Ταπέτ. Τοίνυν ἡ ἀρχομηνία τοῦ Τησιρὶν μηνός, καταντῇ εἰς τὸν Σεπτέμβριον μῆνα· καὶ ἀπὸ τῆς συλλήψεως Ιωάννου ἕως τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτ τόχου ἀριθμεῖται οὕτως· Οκτώβριος, Νοέμβριος, Δεκέμβριος, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάρτιος. Ομοῦ γίνονται ἐξ μῆνες. ᾿Απὸ δὲ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἕως τῆς Γεννήσεως, ἀριθμοῦνται οὕτως, ᾿Απρίλλιος, Μάτος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Νοέμβριος, Δεκέμβριος. Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ζ' τῇ ι' του μηνός, ἦν ἡ ἡμέρα τοῦ Ἱλασμοῦ, καὶ τῇ κ' ἡ ἑορτὴ τῆς Σκηνοπηγίας. Ἐν αὐτῷ τῷ μηνὶ συνέλαβεν ἡ Ἐλισάβετ, τῇ δεκάτῃ τοῦ Τησιριν, ἐν ἡμέρᾳ τοῦ Πλασμοῦ, καὶ τῇ κγ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός, ή σύλληψις Ιωάννου· καὶ τῇ δ' τοῦ Νεσίν, Μαρτίου κι', ὁ εὐαγγελισμὸς τῆς Θεοτόκου τῆς ἁγίας Μαρίας· καὶ τῇ ε' τοῦ Ταμνί, Ιουνίου κδ', ή γέννησ σις τοῦ Προδρόμου· καὶ τῇ θ' τοῦ Σαπέτ, Δεκεμβρίου πε', ἡ γέννησις τοῦ Χριστοῦ, τοῦ μεγάλου Θεοῦ ἡμῶν, τοῦ σαρκωθέντος Λόγου. Καὶ οὕτως κατέθετο ὁ Ἰού λιος ὁ Ῥώμης πατριάρχης, τους μῆνας τῶν Ἑβραίων καὶ τῶν Ῥωμαίων· ἐξ ἐκείνου δὲ ἔλαβεν ἀρχὴν ἑορ τάζειν ἐν ἀγαλλιάσει τῶν Ῥωμαίων Ἐκκλησία, τὴν ἡμέραν τοῦ Γενεθλίου τοῦ Σωτῆρος, Δεκεμβρίου κε', καὶ παρέδωκε πάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις. Ὁ δὲ ἅγιος Βασίλειος ἔγραψεν ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν Ἠθικῶν, τὴν ἡμέραν τῆς Γεννήσεως τοῦ Σωτῆρος, Δεκεμβρίου πε'· συνέταξε δὲ Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ ἐν τῇ συνόδῳ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐκθέσθαι καὶ τελεῖσθαι τὴν Γέννησιν Δεκεμβ. κε', καί τινες οὐ συγκατέθεντο. Λέγει οὖν Γρηγόριος πρὸς τοὺς ἀντιπάλους: ο Πάλιν Ἰησοῦς ὁ ἐμὸς, καὶ πάλιν μυστήριον μυστήριον οὐκ ἀπατηλόν, οὐδὲ ἄκοσμον, οὐδὲ τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης καὶ μέθης, Ημεῖς δὲ Χριστὸν Εορτάζομεν, Χριστὸν δοξολογοῦμεν, εἴτε γεννήσει, εἴτε βαπτίσματι. Οὐχὶ δὲ τοῦ Ποσειδώνος ἢ τοῦ ᾿Απόλλωνος τὴν γέννησιν ἑορτάζομεν, ἀλλὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, Ον ἔθηκε κληρονόμον πάντων, δι' οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας εποίησεν. Ὅτι δὲ ἐν τῷ Βυζαντίῳ ὁ μέγας Θεοδόσιος ἐβασίλευσε τὸν ᾿Αρκάδιον, καὶ τὸν νώ ριον ἐν Ῥώμῃ, ἐλθὼν Ονώριος ἐν τῷ Βυζαντίῳ εἰς ἔργον τι, διηγήσατο τῇ μητρὶ καὶ τῷ ἀδελφῷ, ὅτι πῶς οἱ Ῥωμαῖοι ἑορτάζουσι τὴν Γέννησιν εἰς τὴν ἡμέραν αὐτῆς, μετὰ ἀναγνωσμάτων τελείων, καὶ πολλῶν τροπαρίων καὶ στοιχαρίων· ὡσαύτως καὶ τὰ βαπτίσματα ἐν τῇ ἰδίᾳ ἡμέρᾳ, ὁλοκλήρως καὶ τε λείως, δίχα παντὸς ὑστερήματος, κατακοσμοῦσι ποι εἰς τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ Γέννησιν Ἡμεῖς δὲ Χριστὸν ἑορτάζομεν, κα

DE FESTO DIE NATALI DOMINI. σιλί, Ταπέτ. Τοίνυν ἡ ἀρχομηνία τοῦ Τησιρὶν μηνός, Tesirin, Chasili, Tapet. Prima igitur luna mensis καταντῇ εἰς τὸν Σεπτέμβριον μῆνα· καὶ ἀπὸ τῆς συλλήψεως Ιωάννου ἕως τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτ τόχου ἀριθμεῖται οὕτως· Οκτώβριος, Νοέμβριος, Δεκέμβριος, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάρτιος. Ομοῦ γίνονται ἐξ μῆνες. ᾿Απὸ δὲ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἕως τῆς Γεννήσεως, ἀριθμοῦνται οὕτως, ᾿Απρίλλιος, Μάτος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Νοέμβριος, Δεκέμβριος. Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ζ' τῇ ι' του μηνός, ἦν ἡ ἡμέρα τοῦ Ἱλασμοῦ, καὶ τῇ κ' ἡ ἑορτὴ τῆς Σκηνοπηγίας. Ἐν αὐτῷ τῷ μηνὶ συνέλαβεν ἡ Ἐλισάβετ, τῇ δεκάτῃ τοῦ Τησιριν, ἐν ἡμέρᾳ τοῦ Πλασμοῦ, καὶ τῇ κγ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός, ή σύλληψις Ιωάννου· καὶ τῇ δ' τοῦ Νεσίν, Μαρτίου κι', ὁ εὐαγγελισμὸς τῆς Θεοτόκου τῆς ἁγίας - Μαρίας· καὶ τῇ ε' τοῦ Ταμνί, Ιουνίου κδ', ή γέννησ · σις τοῦ Προδρόμου· καὶ τῇ θ' τοῦ Σαπέτ, Δεκεμβρίου πε', ἡ γέννησις τοῦ Χριστοῦ, τοῦ μεγάλου Θεοῦ ἡμῶν, τοῦ σαρκωθέντος Λόγου. Καὶ οὕτως κατέθετο ὁ Ἰού λιος ὁ Ῥώμης πατριάρχης, τους μῆνας τῶν Ἑβραίων καὶ τῶν Ῥωμαίων· ἐξ ἐκείνου δὲ ἔλαβεν ἀρχὴν ἑορ τάζειν ἐν ἀγαλλιάσει τῶν Ῥωμαίων Ἐκκλησία, τὴν ἡμέραν τοῦ Γενεθλίου τοῦ Σωτῆρος, Δεκεμβρίου κε', καὶ παρέδωκε πάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις. Ὁ δὲ ἅγιος Βασίλειος ἔγραψεν ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν Ἠθικῶν, τὴν ἡμέραν τῆς Γεννήσεως τοῦ Σωτῆρος, Δεκεμβρίου πε'· συνέταξε δὲ Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ ἐν τῇ συνόδῳ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐκθέσθαι καὶ τελεῖσθαι τὴν Γέννησιν Δεκεμβ. κε', καί τινες οὐ συγκατέθεντο. Λέγει οὖν Γρηγόριος πρὸς τοὺς ἀντιπάλους: ο Πάλιν Ἰησοῦς ὁ ἐμὸς, καὶ πάλιν μυστήριον μυστήριον οὐκ ἀπατηλόν, οὐδὲ ἄκοσμον, οὐδὲ τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης [Leg. καὶ μέθης, ut est editis]. Ημεῖς δὲ Χριστὸν Εορτάζομεν, Χριστὸν δοξολογοῦμεν, εἴτε γεννήσει, εἴτε βαπτίσματι. Οὐχὶ δὲ τοῦ Ποσειδώνος ἢ τοῦ ᾿Απόλλωνος τὴν γέννησιν ἑορτάζομεν, ἀλλὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, Ον ἔθηκε κληρονόμον πάντων, δι' οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας εποίησεν. Ὅτι δὲ ἐν τῷ Βυζαντίῳ ὁ μέγας Θεοδόσιος ἐβασίλευσε τὸν ᾿Αρκάδιον, καὶ τὸν νώριον ἐν Ῥώμῃ, ἐλθὼν Ονώριος ἐν τῷ Βυζαντίῳ εἰς ἔργον τι, διηγήσατο τῇ μητρὶ καὶ τῷ ἀδελφῷ, ὅτι πῶς οἱ Ῥωμαῖοι ἑορτάζουσι τὴν Γέννησιν εἰς τὴν ἡμέραν αὐτῆς, μετὰ ἀναγνωσμάτων τελείων, καὶ πολλῶν τροπαρίων καὶ στοιχαρίων· ὡσαύτως καὶ τὰ βαπτίσματα ἐν τῇ ἰδίᾳ ἡμέρᾳ, ὁλοκλήρως καὶ τε λείως, δίχα παντὸς ὑστερήματος, κατακοσμοῦσι ποι- • S. Greg. orat. 59, init. • Hebr. 1, 2. Tesirin, occurrit in mensem Septembrem: atque a Joannis conceptione; usque´ad Deiparæ Annuntiationem sic numeramus: October, November, December, Januarius, Februarius, Martius. Fium simul sex menses. Ab Annuntiatione autem usque ad Nativitatem sic numerantur: Aprilis, Malis, Junius, Julius, Augustus, September October, November, December. Porro, meuse 7, die men. sis 10, erat Expiationis dies; 15 autem erat sòlemnitas Scenopegia. Ipso mense concepit Elisabeth, 10 die mnensis Tesirim, in die Expiationis, fuitque 23 Septembris conceptio Joannis, quarta autem mensis Nesan, Martii 25 fuit Annuntiatio Dei Genitricis sanctæ Mariæ; quinta vero mensis Tamnis, 25 Junii, fuit Praecursoris nativitas; ac Landem 9 mensis Sapel, Decembris 25, Nativitas Christi magni Dei nostri, ac Verbi incarvali. Inque hunc modum Julius Romanus patriarcha menses Hebræorum atque Romanorum composuit: a quo tempore, cœpit Romana Ecclesia lætis gandii celebrare Natalem Salvatoris diem 25 Decembris, tradiditque celebrandum universis, Ecclesiis. Sanctus autem Basilius scripsit in libro Moralium, Natalem Salvatoris diem 25 Decembris, mandavitque Gregorio Theologo in synodo Constantinopolitana promulgari, ac celebrari 25 Decembris; quidam tamen non assensere. Quamobrem ait Gregorius* ad adversarios: c Rursum Jesus meus et rursum mysterium. Mysterium non fallas, nec indecorum, neque gentilitii erroris ac temulentis. Christum celebraunus, Christum glorifcamus, sive Nativiiatem, sive Baptisma recolinias. Nec vero Neptuni aut Apollinis celebramus natale, sed Filii Dei, quem constituit hæredem universorum, per quem fecit et sacula '. ' Quia vero magnus Theodosius constituerat Arcadium Byzantii imperatoren», ac Honorłum Romæ, veniens Honorius Byzantidi negotii aliquid confecturus, narravit matri ac fratri, ut Romani sua die Natale Domini celebrarent, cum lectionibus perfectis, multisque tropartis ac modulis: utque pariter festum Baptisinatis die propria, integre, perfecte, nulla diminutione vario festorum ornatu peragerent, nihilque altera ex altera festivitas splendors amitteret. Porro visa sunt Honorii verba hæc coram matre NOTÆ. Sanctus autem Basilius scripsit, elc. Non videntur hæc exstare in editis Basili. Agnovisse tamen Natalem Domini diem præter diem Epiphaniæ, ac dem Luminam, aperte indicat hom. ejus 25; εἰς τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ Γέννησιν: ubi totus est in sacramento diei illius enarrando, ac ne verbum quidem habet quod spectet ad dien Epiphaniæ, pront Græci diem Epiphaniæ festum habent, recofende scilicet Domini baptismum, ac nostri velut initiationem, sanctificatis contactu carnis Dominicæ ad spiritalen generationem, aquis. Unde quod interpr. ita inscripsit: De humana Christi generahone, in die Natali, aut Epiphania, inscitia fuit; forsque posuit ita, quod verbum aliquod de magorum adoratione legerit; sed eain Græci referunt ad ipsa festa natalitia, nec in die Epiphaniæ aliud quam baptisma recolunt, uti jam supra. Rursum Jesus meus. Priua verba initium sunt Orat. Gregorii in sancta Lamina; sed sequentia ab illis verbis. Ἡμεῖς δὲ Χριστὸν ἑορτάζομεν, κα invenio in Gregorio, nisi forte auctor ad sensum respexit, voluitque dicere una periodo, quod Gregorins longo discursu edisserit, traducens gentilium sacra.

col. 1447–1448page 8 of 23

PG 96:1447κίλλοντες, καὶ οὐ δέχεται ἐλάττωμα εκατέρα εορτά ἐκ τῆς οἰκείας λαμπρότητος. Εφάνησαν δὲ τὰ βήματα αὐτοῦ τοῦ Ονωρίου, ἐνώπιον τῆς μητρὸς αὐτοῦ, κ Αρκαδίου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἀρεστά. Δεικνύουσι τὴν δύναμιν τοῦ ἔργου Ιωάννῃ τῷ Χρυσοστόμως, το ἁγίῳ πατριάρχῃ. Αὐτὸς δὲ, ἐν πολλῇ ἀγχινοίᾳ καὶ προθυμία δεξάμενος τὸν λόγον (ἐκ πολλού χρόνου ἐπόθει τοῦ τελέσαι οὕτω τὴν ἑορτήν), χάρη. Αγα σιν ἐκ τῆς Κύπρου τὸν μακάριον Επιφάνιον, ὃς ἐπ τῆς τῶν Ἑβραίων γραφῆς, καὶ Ιωσήππου τοῦ Χρι νογράφου τῆς ἱστορίας, βεβαιώσας τὸν λόγον, ώρεσε τὴν γέννησιν τοῦ Σωτῆρος Δεκεμβ. κι. Ην γὰρ ὁ ἀνὴρ τὸ πρὶν Ἰουδαῖος. Καὶ ἄλλοι ἐπίσκοποι αχθέντες, συνέταξαν τελεῖσθαι εἰς τὴν βασιλιδέπολιν Δεκεμβ. κε', καθὼς καὶ ἡ μεγάλη Ρώμη. ἀπέστειλαν δὲ γράψαντες πρὸς Θεόφιλον πατριάρχην Αλε ξανδρείας, καὶ πρὸς Ιωάννην τὸν πατριάρχην Ιερο σολύμων, καὶ πρὸς Φλαβιανὸν πατριάρχην 'Ἀντιοχείας· καὶ οὗτοι οἱ τέσσαρες πατριάρχαι πεισθέντες, ἠκολούθησαν τῇ Ἐκκλησίᾳ τῆς Ῥώμης. Ην δ ἐν τοῖς καιροῖς ἐκείνοις ἐν τῇ Ῥώμη πατριάρχης Ανα στάσιος. Ο οὖν μιαρός Νεστόριος τότε οὐκ ἦν, οὐδ ὁ ἀσεβὴς Εὐτυχής. Λοιπὸν μετὰ τοῦτο μαθόντες καὶ παιδευθέντες, οἱ ἐκ τῆς δαιμονικῆς Ἐκκλησίας διὰ τούτων τὴν ἑορτὴν τῆς ἁγίας Γεννήσεως, ἀκολούθως κοινῶς ἑορτάζουσι πάντες, οἱ ᾿Αποσχίσται, Νεστορας νοί, Ἰακωδῖται, Ἰουλιανῖται, καὶ Μαριανοί, καὶ Γαϊανῖται, καὶ Σεβηριανοί, εἰ καὶ ἐν ταῖς λοιποῖ; ἀκολουθίαις διῃρημένοι εἰσὶ πλανώμενοι. Έγραψαν ἐπιστολὴν καὶ πρὸς τὸν μέγαν Ἰσαάκ, τὸν τῆς μεγά λης Αρμενίας, ὃς οὐκ ἦν τότε εἰς τὸν θρόνον της ἐπισκοπῆς αὐτοῦ. "Ην γὰρ ἐν τῇ χώρᾳ Αρτάσχο ἀπερχόμενος σὺν τῷ βασιλεῖ πρὸς τὸν Περσῶν βασι λέα. Τὴν ἐπιστολὴν κρατήσας ὁ παράνομος Σορμάκ τῆς διαβολῆς αὐτοῦ δύναμιν εὗρε· καὶ πρὸς τὸν πα ράνομον βασιλέα εἶπεν, ὅτι συνεφώνησεν ὁ βασιλεὺς Ἀρτασὴρ, καὶ ὁ καθολικός, μετὰ τοῦ Καίσαρος. Ο καὶ πιστεύσας ὁ τῶν Περσῶν βασιλεὺς, ἐξώρισε τὸν ἅγιον Ἰσαάκ· διὸ οὐδὲν ἀντίγραμμα ἐπέμφθη προς τὸν Καίσαρα, ἢ πρὸς τὸν ἅγιον Ιωάννην Χρυσόστομον, παρὰ τοῦ ἁγίου Ἰσαάκ. Ἡ οὖν ἁγία καθολική Εκκλησία, ὅτε φθάσῃ ἡ κ τοῦ Δεκεμβρίου μηνός, καὶ μετὰ τὴν γένεσθαι κυριακὴν ἑορτὴν ἑορτάζει την μνήμην τῶν ἁγίων Πατέ ρων, τῶν πρὸ τοῦ νόμου, οἱ διὰ πίστεως ἐδικαιώθησαν, καὶ τὴν κατὰ Λουκᾶν γενεαλογίαν κατὰ τὸν νόμον πατέρων ὀνομασθέντων κατὰ σάρκα, τοῦ ἀλη θῶς ἐνανθρωπήσαντος τοῦ ἀχρόνου Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Τι δὲ δευτέρα Κυριακῇ, ήγουν πρὸ τῆς Χριστοῦ Γεννή νεω;, τῶν πατέρων τὴν μνήμην τελεί, τῶν κατά σάρκα ονομασθέντων τοῦ σαρκωθέντος Λόγου, οἷς ὁ ἀοίδιμος Ματθαῖος γενεαλογεῖ ἄνωθεν κάτω. Ταύτας τοίνυν τὰς ἑορτὰς λαμπράς καὶ μεγάλες, τῆς Γεννήσεως, τοῦ Βαπτίσματος, καὶ τῆς ἀναστάσεως μὴ ἐκκακήσωμεν ἑορτάζειν. Αὗται γὰρ εἰ καινουργήσασαι τὴν παλαιωθεῖσαν φύσιν ἡμῶν. Διὰ τοῦτο ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς, ἐν ἀγαλλιάσει πανηγυρίσ ζωμεν ἐν αὐταῖς, οὐ κοσμικῶς, ἀλλ' ὑπερκοσμίως. Καὶ νῦν, ὅταν εἰς οἰκόν τινος, τὴν ἡμέραν τοῦ Γι μεθλίου, καὶ τὴν ἡμέραν τοῦ ἐγκαινισμοῦ τῆς βασι λείας, ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ τελέσουσιν· οὐχ ἁρμόσει, ευθε

JOANNIS NICENI 1'48 ac Arcadio.fratre, optima. Rei vim sancto patriar- κίλλοντες, καὶ οὐ δέχεται ἐλάττωμα εκατέρα εορτά chæ Joanni Chrysostomo indicant. At ille muka solertia ac alacritate sermonem suscipiens, qui olim sic cuperet festum celebrari, gavisus est. Accersunt ex Cypro beatum Epiphanium, qui ex Hebræorum scriptis, ac Josephi chronographi Hisloria sermonem conβrmans, Domini Natale del - nivit 25 Decembris. Is quippe majoribus Judæis ortus erat. Alii quoque congregati episcopi sanxerunt celebrandum in regia urbe 25 Decembris, qua die magna Roma celebre haberet. Scripserunt autem ad Theophilum patriarcham Alexandrinum, ad Joannem patriarcham Hierosolymitanum, ac Flavianum patriarcham Antiochenum; acquiescentesque universi quatuor patriarchæ, Romanam Ecclesiain secuti sunt. lis porro temporibus Anastasius Romæ patriarcha erat. Necdum ergo tunc erat scelestus Nestorius, nec impius Eutycles. Post hac demum, damoniaca Ecclesiæ alumini, per hos sacri Natalis solemnitatem edocti, communi omnes consensu et ipsi sequentes, celebrare cœperunt, Aposchistæ, Nestoriani, Jacobitæ, Julianitæ, Mariani, Gaianitæ ac Severiani, tametsi in aliis consectariis errantes sint divisi. Scripserunt auten etiam epistolam ad magnum Isaac majoris Armeniæ præsulem, qui id temporis absens erat a sua sede. Agebat enim in provincia Artasch, eo profectus cum rege ad Persarum regem. Eam retinens iniquus Sorinach, invenit quo suæ calumniæ vires adderet: aitque ad iniquum regemn conspirasse – regen Arlaser, ac catholicum, cum Caesare. Cui f. dem adhibens Persarum rex, sanctumn Isaac exsilio multavit. Quamobrem nihil ad imperatorem, ant ad sanctum Joannem Chrysostomium ab eo rescriptum est. ἐκ τῆς οἰκείας λαμπρότητος. Εφάνησαν δὲ τὰ βήματα αὐτοῦ τοῦ Ονωρίου, ἐνώπιον τῆς μητρὸς αὐτοῦ, κ Αρκαδίου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἀρεστά. Δεικνύουσι τὴν δύναμιν τοῦ ἔργου Ιωάννῃ τῷ Χρυσοστόμως, το ἁγίῳ πατριάρχῃ. Αὐτὸς δὲ, ἐν πολλῇ ἀγχινοίᾳ καὶ προθυμία δεξάμενος τὸν λόγον (ἐκ πολλού χρόνου ἐπόθει τοῦ τελέσαι οὕτω τὴν ἑορτήν), χάρη. Αγα σιν ἐκ τῆς Κύπρου τὸν μακάριον Επιφάνιον, ὃς ἐπ τῆς τῶν Ἑβραίων γραφῆς, καὶ Ιωσήππου τοῦ Χρι νογράφου τῆς ἱστορίας, βεβαιώσας τὸν λόγον, ώρεσε τὴν γέννησιν τοῦ Σωτῆρος Δεκεμβ. κι. Ην γὰρ ὁ ἀνὴρ τὸ πρὶν Ἰουδαῖος. Καὶ ἄλλοι ἐπίσκοποι αχθέντες, συνέταξαν τελεῖσθαι εἰς τὴν βασιλιδέπολιν Δεκεμβ. κε', καθὼς καὶ ἡ μεγάλη Ρώμη. Απέστει λαν δὲ γράψαντες πρὸς Θεόφιλον πατριάρχην Αλεξανδρείας, καὶ πρὸς Ιωάννην τὸν πατριάρχην Ιερο σολύμων, καὶ πρὸς Φλαβιανὸν πατριάρχην 'Αντιο χείας· καὶ οὗτοι οἱ τέσσαρες πατριάρχαι πεισθέντες, ἠκολούθησαν τῇ Ἐκκλησίᾳ τῆς Ῥώμης. Ην δ ἐν τοῖς καιροῖς ἐκείνοις ἐν τῇ Ῥώμη πατριάρχης Αναστάσιος. Ο οὖν μιαρός Νεστόριος τότε οὐκ ἦν, οὐδ ὁ ἀσεβὴς Εὐτυχής. Λοιπὸν μετὰ τοῦτο μαθόντες καὶ παιδευθέντες, οἱ ἐκ τῆς δαιμονικῆς Ἐκκλησίας διὰ τούτων τὴν ἑορτὴν τῆς ἁγίας Γεννήσεως, ἀκολούθως κοινῶς ἑορτάζουσι πάντες, οἱ ᾿Αποσχίσται, Νεστοραςνοί, Ἰακωδῖται, Ἰουλιανῖται, καὶ Μαριανοί, καὶ Γαϊανῖται, καὶ Σεβηριανοί, εἰ καὶ ἐν ταῖς λοιποῖ; ἀκολουθίαις διῃρημένοι εἰσὶ πλανώμενοι. Έγραψαν ἐπιστολὴν καὶ πρὸς τὸν μέγαν Ἰσαάκ, τὸν τῆς μεγάλης Αρμενίας, ὃς οὐκ ἦν τότε εἰς τὸν θρόνον της ἐπισκοπῆς αὐτοῦ. "Ην γὰρ ἐν τῇ χώρᾳ Αρτάσχο ἀπερχόμενος σὺν τῷ βασιλεῖ πρὸς τὸν Περσῶν βασιλέα. Τὴν ἐπιστολὴν κρατήσας ὁ παράνομος Σορμάκ τῆς διαβολῆς αὐτοῦ δύναμιν εὗρε· καὶ πρὸς τὸν παράνομον βασιλέα εἶπεν, ὅτι συνεφώνησεν ὁ βασιλεὺς Ἀρτασὴρ, καὶ ὁ καθολικός, μετὰ τοῦ Καίσαρος. Ο καὶ πιστεύσας ὁ τῶν Περσῶν βασιλεὺς, ἐξώρισε τὸν ἅγιον Ἰσαάκ· διὸ οὐδὲν ἀντίγραμμα ἐπέμφθη προς τὸν Καίσαρα, ἢ πρὸς τὸν ἅγιον Ιωάννην Χρυσόστομον, παρὰ τοῦ ἁγίου Ἰσαάκ. Sancta ergo catholica Ecclesia, ubi advenit undecima Ducembr. ac sequenti Dominica, celebrem sgit memoriam SS. Patrum qui legem præcesserunt, qui per lidem fuerunt justificati, necnon quam Lucas habet genealogiam legalium secunduın carnem nuncupatorum parentum ejus, qui æternus Dei Filius veritate factus est homo: sequenti autem Dominica, id est, quae praecedit Natalem Christi, memoriam nuncupatorum secundum carnem Verbi incarnati parentum celebrat, quos præclarus Matthæus a superioribus ad proximos texenda Domini genealogia recenset. Has ergo præclaras ac magnas celebritates, Nacivitatis, Baptismi ac Resurrectionis, ne deliciamus festis gaudiis peragere. Hæ quippe sunt quæ innovarunt veteratam naturam hominum. Idcirco semper ac per omnia festos in eis conventus, non sseculi more, sed sumnia quadam honestate, in exsultatione agitemus. Quin et modo, ut in domo alicujus, eadem die celebretur, cum Natalis dies, tum inaugurationis in regen, haud congruum deἩ οὖν ἁγία καθολική Εκκλησία, ὅτε φθάσῃ ἡ κ τοῦ Δεκεμβρίου μηνός, καὶ μετὰ τὴν γένεσθαι Κυρια κὴν ἑορτὴν ἑορτάζει την μνήμην τῶν ἁγίων Πατέ ρων, τῶν πρὸ τοῦ νόμου, οἱ διὰ πίστεως εδικαιώθη σαν, καὶ τὴν κατὰ Λουκᾶν γενεαλογίαν κατὰ τὸν νόμον πατέρων ὀνομασθέντων κατὰ σάρκα, τοῦ ἀλη θῶς ἐνανθρωπήσαντος τοῦ ἀχρόνου Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Τι δὲ δευτέρα Κυριακῇ, ήγουν πρὸ τῆς Χριστοῦ Γεννή νεω;, τῶν πατέρων τὴν μνήμην τελεί, τῶν κατά σάρκα ονομασθέντων τοῦ σαρκωθέντος Λόγου, οἷς ὁ ἀοίδιμος Ματθαῖος γενεαλογεῖ ἄνωθεν κάτω. Ταύτας τοίνυν τὰς ἑορτὰς λαμπράς καὶ μεγάλες, τῆς Γεννήσεως, τοῦ Βαπτίσματος, καὶ τῆς Ἀναστά σεως μὴ ἐκκακήσωμεν ἑορτάζειν. Αὗται γὰρ εἰ καινουργήσασαι τὴν παλαιωθεῖσαν φύσιν ἡμῶν. Διὰ τοῦτο ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς, ἐν ἀγαλλιάσει πανηγυρίσ ζωμεν ἐν αὐταῖς, οὐ κοσμικῶς, ἀλλ' ὑπερκοσμίως. Καὶ νῦν, ὅταν εἰς οἰκόν τινος, τὴν ἡμέραν τοῦ Γι· μεθλίου, καὶ τὴν ἡμέραν τοῦ ἐγκαινισμοῦ τῆς βασι λείας, ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ τελέσουσιν· οὐχ ἁρμόσει, ευθε

col. 1449–1450page 9 of 23

PG 96:1449διαπρέψει. Ἐὰν πατὴρ τὸ βάπτισμα καὶ τὸν γάμον τοῦ προσφιλούς υἱοῦ ἑορτάσῃ, ἐὰν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, οὐκ ἔστιν ἄτοπον, οὐδὲ ἀπρεπές· εἰ καὶ διὰ πενίαν τοῦτο ποιήσει, ἄριστόν ἐστιν, ἂν τοῦτο ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ποιήση, ἢ δύο. Η οὖν ἁγία Ἐκκλησία, εἰ καὶ τότε ἐπὶ τῶν ἀποστόλων ἐν πτωχείᾳ ὑπῆρχε, διὰ τὰς αἰ ρέσεις τῶν φιλονείκων, καὶ ἐπαναστάσεις κατὰ τῆς ὀρθῆς πίστεως, καὶ διὰ τοὺς ἐθνικοὺς καὶ ἀπίστους βασιλεῖς, καὶ διὰ τοὺς διωγμούς, καὶ διὰ τὴν θρασύτητα τῶν Ἰουδαίων, οἳ ὥσπερ κύματα θαλάσσης πο ριεκύκλωσαν, νῦν δὲ πλουσία ἐστὶν, ἐπειδὴ εἰς πάντα τὸν κόσμον ἐξηπλώθη τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ μέχρι τερ μάτων τῆς γῆς ἔφθασεν ὁ λόγος τῆς ἀληθείας. Επει δὲ μετὰ τριακόσια ἔτη ἐχώρισαν τὸ Πάσχα ἐκ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ· ὡσαύτως καὶ νῦν τὴν ἡμέραν τῶν Γενε Ολίων καὶ τοῦ βαπτίσματος ἑορτάζομεν, ἑκάστην τελουμένην ἐν τῇ ἰδίᾳ ἡμέρᾳ, καὶ μετὰ τελείων ἀνα γνωσμάτων, τροπαρίων καὶ κανόνων, τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ οὐχ ὡ; Ἰωάννης ὁ Μαυροκομίτης απατηθεὶς κατηγορεί τῆς δ Εκκλησίας, καὶ φλυαρῶν ἔφασκεν· ὅτι δι' ἐκεῖνο κατεμέρισαν εἰς τρία τὴν μίαν ἑορτήν, ὅτι καὶ τὸν Χριστὴν κατὰ Νεστόριον διεῖλον εἰς δύο πρόσωπα. Ἡμεῖς δὲ ἀναθεματίζομεν Νεστόριον, ὡς άνθρωπο παραδότην ε, καὶ τὸν Εὐτυχῆ καὶ Ἰουλιανὸν, καὶ τὸν Μαυροκομίτην Ἰωάννην τὸν σύμβουλον αὐτοῦ. Καὶ ἡ ἡμεῖς τὸν Κύριον ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν καὶ ἄνθρωπον τέλειον, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἅγιον ἐξ ἀχρό του φωτός, ἐκ τοῦ Πατρός γεννηθέντα πρὸ τῶν αἰών νων, καὶ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ὑπὸ χρόνον γενόμενον ἀληθῶς ἄνθρωπον. Οὐχ 8 ἦν μεταβαλών (ἄτρε πτος γὰρ ἡ θεότης, συναΐδιος τῷ Πατρὶ, καὶ σύνθρονος τῷ ἁγίῳ Πνεύματι), ἀλλ' ὅ οὐκ ἦν προσέλαβεν. Ὁ ἀχώρητος ἐχωρήθη· καταβὰς ἐξ οὐρανοῦ ἐσαρκώθη ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, καὶ ἐγεννήθη εἰς τὸ ἅγιον σπήλαιον· ἐβαπτίσθη ἐν Ἰορδάνῃ, ἐσταυρώθη, ἐτάφη· ἀναστὰς ἀνελήφθη εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἑκά θισεν ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός· ἐλεύσεται δὲ κρῖναι τὸν κόσμον ἐν δικαιοσύνῃ· αὐτῷ ἡ δόξα, σὺν τῷ Πατρί, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ἴσ. ἀνθρωπολάτρην, 1 λείπ. προσκυνοῦμεν, ἤτοι, ὁμολογ.

DE FESTO DIE NATALI DOMINI. διαπρέψει. Ἐὰν πατὴρ τὸ βάπτισμα καὶ τὸν γάμον cens que videatur; ut autem pater, unius diei cir- : τοῦ προσφιλούς υἱοῦ ἑορτάσῃ, ἐὰν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, οὐκ ἔστιν ἄτοπον, οὐδὲ ἀπρεπές· εἰ καὶ διὰ πενίαν τοῦτο ποιήσει, ἄριστόν ἐστιν, ἂν τοῦτο ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ποιήση, ἢ δύο. Η οὖν ἁγία Ἐκκλησία, εἰ καὶ τότε ἐπὶ τῶν ἀποστόλων ἐν πτωχείᾳ ὑπῆρχε, διὰ τὰς αἰρέσεις τῶν φιλονείκων, καὶ ἐπαναστάσεις κατὰ τῆς ὀρθῆς πίστεως, καὶ διὰ τοὺς ἐθνικοὺς καὶ ἀπίστους βασιλεῖς, καὶ διὰ τοὺς διωγμούς, καὶ διὰ τὴν θρασύ τητα τῶν Ἰουδαίων, οἳ ὥσπερ κύματα θαλάσσης πο ριεκύκλωσαν, νῦν δὲ πλουσία ἐστὶν, ἐπειδὴ εἰς πάντα τὸν κόσμον ἐξηπλώθη τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ μέχρι τερμάτων τῆς γῆς ἔφθασεν ὁ λόγος τῆς ἀληθείας. Επει δὲ μετὰ τριακόσια ἔτη ἐχώρισαν τὸ Πάσχα ἐκ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ· ὡσαύτως καὶ νῦν τὴν ἡμέραν τῶν Γενε Ολίων καὶ τοῦ βαπτίσματος ἑορτάζομεν, ἑκάστην τελουμένην ἐν τῇ ἰδίᾳ ἡμέρᾳ, καὶ μετὰ τελείων ἀναγνωσμάτων, τροπαρίων καὶ κανόνων, τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ οὐχ ὡ; Ἰωάννης ὁ Μαυροκομίτης απατηθεὶς κατηγορεί τῆς δ Εκκλησίας, καὶ φλυαρῶν ἔφασκεν· ὅτι δι' ἐκεῖνο κατεμέρισαν εἰς τρία τὴν μίαν ἑορτήν, ὅτι καὶ τὸν Χριστὴν κατὰ Νεστόριον διεῖλον εἰς δύο πρόσωπα. Ἡμεῖς δὲ ἀναθεματίζομεν Νεστόριον, ὡς άνθρωποπαραδότην ε, καὶ τὸν Εὐτυχῆ καὶ Ἰουλιανὸν, καὶ τὸν Μαυροκομίτην Ἰωάννην τὸν σύμβουλον αὐτοῦ. culo, dilecti filii baptisma pariter atque, nuptias celebret, nihil absonum sit, aut minus decens: atque ut propter, paupertatem faciat, plane prestabit ut uno potius quam duobus diebus rem faciat. Sancta ergo Ecclesia, quanquam sub aposto-! lis pauper exstitit, propter contentioni studentium hæreses, ac eos qui rectæ fidei adversarentur, necnon propter reges ethnicos ac infideles, propterque illatas persecutiones, ac propter Judaorum audaciam, quibus ceu fuctibus maris circumquaque olsepta erat: nunc tamen dives est, siquidem Evangelium explicatum est in mundum universum, sermoque veritatis pervasit usque ad fines terræ. Quia ergo post annos trecentos Christianum Pascha a Judaico separarunt, eadem nunc quoque ratione, Natalitiorum diem ac baptismatis, suo quemque ac proprio die, ac cum perfectis lectionibus, modulisque, ac canonibus, unius ac ejusdem Domini nostri Jesu Christi, festive colimus. nec vero, uti errore deceptus Joannes ille Maurocomites Ecclesiam reprehendit, ac nugans ait: Idcirco solemnitatem unam in tres partiti sunt, quia et Christum Nestoriano errore in duas personas diviserunt. Nos siquidem anathema Nestorio dicimus tanquam hominis adoratori, simulque Eutycheti, et Juliano, ejusque conciliorum socio Joanni Maurocomitæ. Καὶ ἡ ἡμεῖς τὸν Κύριον ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν καὶ ἄνθρωπον τέλειον, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἅγιον ἐξ ἀχρότου φωτός, ἐκ τοῦ Πατρός γεννηθέντα πρὸ τῶν αἰών νων, καὶ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ὑπὸ χρόνον γενόμενον ἀληθῶς ἄνθρωπον. Οὐχ 8 ἦν μεταβαλών (ἄτρεπτος γὰρ ἡ θεότης, συναΐδιος τῷ Πατρὶ, καὶ σύνθρο νος τῷ ἁγίῳ Πνεύματι), ἀλλ' ὅ οὐκ ἦν προσέλαβεν. Ὁ ἀχώρητος ἐχωρήθη· καταβὰς ἐξ οὐρανοῦ ἐσαρκώθη ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, καὶ ἐγεννήθη εἰς τὸ ἅγιον σπήλαιον· ἐβαπτίσθη ἐν Ἰορδάνῃ, ἐσταυρώθη, ἐτάφη· ἀναστὰς ἀνελήφθη εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἑκάθισεν ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός· ἐλεύσεται δὲ κρῖναι τὸν κόσμον ἐν δικαιοσύνῃ· αὐτῷ ἡ δόξα, σὺν τῷ Πατρί, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Confitemur autem Dominum verum Deum nostrum, atque hominem perfectum, Deum de Deo, sanctum lumen de æterno lumine, ex Patre natum ante sæcula, factumque sub tempore vere hominem ex sancta Virgine. Non amisit quod erat. Nam deitas mutationem non recipit: coæternus Patris, ac eadem sublimis sede cum sancto Spiritu: sed assumpsit quod non erat. Qui capi non poterat, fecit at caperetur. Descendens de cœlo, carnem sumpsit ex sancta Virgine, ac in sacra specu natus est. Baptizatus est in Jordane, crucifixus, sepultus. Cumn resurrexisset, assumptus est in caelum, seditque ad dexteram Patris: venturus est judicare mundum in justitia. Ipsi gloria cum Patre ac sancto Spiritu in sæcula. Amen. • ἴσ. ἀνθρωπολάτρην, 1 λείπ. προσκυνοῦμεν, ἤτοι, ὁμολογ. PATROL, GR. XCVI.

col. 1451–1452page 10 of 23

(Ant. Ballerini, Sylloge monumentorum, etc., t. 1. p. 36.) De codicibus hanc orationem continentibus. expenditur de Damasceni nomine auctori tributo. dole. VII. De bistoria Nativitatis B. V. Jacobo depereat, quod hanc historiam ceu veram admiserin!. § V. De auctoris ætate et præstantia. Allatii conjectura VI. De veterum homiliarum in Conceptionem Deiparæ ascripta.·§ VIII. An quidpiam auctoritati Patrum inde incensus sum, integram, si quo modo fieri id posset, orationem nanciscendi; quod denique et assecutus sum. Post Lambecium enim tum Jo. Albertus Fabricius, tum Guillelmus Cave duplicem ms. Græcum codicem indicabant, in quo homilia illa legebatur, utrumque autem in Vindobonensi Caesarea bibliotheca exstantem. Facile vero, ut exemplar inde exscriptum Romam transmitteretur, ab insigni humanitate obtinui Em. viri card. Fornari, cui utpote præfecto sacri concilii de finienda Deipara sine labe concepta, hoc nego tiam maxime curæ erat 1. Joannis Eubœensis orationem in Conceptione conscripserant. Sed ardenti præsertim desiderio Deiparæ prelo jam paraverat Leo Allatius, una 'cum nonnullis aliis opusculis Græce ac Latine edendis, quorum elenchum apal Michaelem Le Quien videre licet Verum, quod ab codem di scimus Le Quien, labores isti Allatiani iniquissimo fato interciderunt. Narrat hic scilicet Alla tium opusculorum corum syllogen Auberto illi liberaliter transmisisse, qui demandatam a cleri Gallicani comitiis anno 1636 provinciam edendo rum Operum S. Jo. Damasceni in se susceperat, ut instar Appendicis ad S. Doctoris scripta pu blica luce donarentur. At vero dum Aubertus, aliis curis distentus, neque Franscisco Combefi sio, qui, ipso annuente, huic spartæ adornand:e manum admoverat, transmissa sibi ab Allatio "opuscula communicare in animum inducit, eo res devenit, ut illo supremum interim diem obeunte, cum reliquis ejus chartis Allatiana quoque scripta interierint. II. Bina tamen eaque sat prolixa homiliæ Joan nis Eubœensis supererant nobis fragmenta, quæ idem Allatius prolegomenis ad Damasceni Opera a se paratis, et a Le Quien deinde editis, inserue rat In quæ cum incidissem, demirari quidem primum cœpi luculentissimam, quam præferant, de sancta Deiparæ Conceptione sententiam; tum vero stupere vehementer, qui fieri potuerit ut tam insigne testimonium, quo et sane antiquus Deiparæ concepte cultus ostendebatur, et ejus dem cultus ratio tam splendide tradebatur, taciti preteriissent plerique omnes qui de hoc argu mento post edita jam a Le Quien Damasceni Opera III. Verum si lætandum mibi fuit quod Romam denique pervenisset exemplar e Ces. codice inter Theol. n. 247 exseriptum, additis præterea ad marginem lectionibus variantibus ex codice inter Hist. eccles. n. 114; et dolendum fuit tantumdemı, cum experientia compertum est, codices, unde apographum illud deductum fuerat, tanta men dorum copia exundare, ut merito Augiæ sta bulo comparare eos possis. Hine cum adbibitis etiam aliorum curis, qui sæpe sæpius conjectando potius quam interpretando utcunque tot labes tergere studuerunt, oratio multis adhue lacunis hisceret, ubi nempe adeo corruptus erat textus, ut probabilem aliquem sensum ne divinando qui dem assequi liceret, jam consilium, quod in an tecessum foveram, integram evulgandi orationem, prorsus abjiciendum videbam, aut certe quædam tantummodo edi posse fragmenta existimabam. IV. At demum exoptatas suppetias tulit Roma nus codex, qui in insigni Barberiniana bibliotheca Opp. S. Joan. Damasceni, tom. I, pag. Patrologiæ t. XCIV, p. 155. Ibid. pag. III-¡V. § 68, Opp. S. Joan. Damasc. per M. Le Quien, tom. I, pag. LII, LIII. Novo me sibi beneficio obstrinxit vir emi nentissimus, cum duas alias homilias, quas non dum editas compereram, alteram S. Tarasii. Joannis Thessalonicensis alteram, quam utpote mere historicam hic edere nihil attinet, ex Regiæ Parisiensis bibliothecæ codicibus exscribendas peramanter curavit

col. 1453–1454page 11 of 23

PG 96:1453τοῦ Δαμασκηνοῦ καὶ ἐπισκόπου Ευβοίας.

JOANNES EUBORENSIS. - MONITUM. delitescebat. Et re sane vera quempiam alium vetusti, ejusmodi inscriptionem præ se ferunt; exstare codicem, unde Joannis hanc homiliam exscripsisset Allatius, duo erant quæ plane suadebant. Primum quod Allatius de hac oratione sermonem instituens nihil prorsus mendorum copiam lamentaretur; alterum quod titulus orationi in exemplari Allatiano præfixus, plane diversus ab eo esset quem præfert codex Cœsareus. Hujus itaque codicis, quo olim et Allatius usus est, quemque exscribendi ac vulgandi amplissimam mihi veniam summa excellentissimi principis Barberini fecit humanitas, integrum textum dabo. Non caret quidem et hic codex suis mendis: at leviora illa sunt, neque ejusmodi obducunt tenebras, ut orationis sensus omnino fugiat. Insuper his quoque corrigendis suum aliquod Cæsarei codices, atut corruptissimi, præsidium conferre potuerunt; quod sicubi flat, ad calcem subnotatum lector inveniet. Gæsareis autem codicibus non recensebo quidem, tanquam varias lectiones, eoruin menda prope innumera; adnotaho tamen 4° quando ad menda Barberiniani codicis abstergenda aliquid contulerint; si quando citra menda variam aliquam lectionem aut sententiam præ se ferant nescio an quispiam Allatio facile permissurus sit, Joannis Eubœensis orationes ideo Damasceno Joanni ascriptas fuisse, quod celeberrimo huic viro inspecta earum indoles tribuendas easdem suaderet. Sane ut Allatii stet conjectura, oportet jam statuamus, inscriptionis a Le Quien memoratæ auctores (quicunque ii demum fuerint) plane sibi persuasisse percelebrem illum doctorem, fideique pugilem Joannem Damascenum Eubœæ, seu Chalcidis, seu Euripi (nam tribus hisce appellationibus promiscue illam sedem indigitatam novimus) episcopum exstitisse. Atque hoc quidem compertissimum est; qui enim Jo. Damascenum appellassent Eubœœ episcopum, si ea dignitate insignitum, atque illa sede potitum eum fuisse non censuissent? Atqui Græcos, et quidem veferes Græcos, prout mss. codicum ætas postulat, existimare potuisse, Joannem illum Damascenum, qui propter exantlatos in fide catholica defendenda tot labores notissimus evaserat, eumdem in Eubœca insula episcopum fuisse, hoc enimvero in animum inducere maxime arduum merito dixeris; tum quia hanc de Joanne Damasceno opinionem perlatam esse aliquando, nullum exstat indicinin, nemo memoriæ prodidit; tum quia celeberrima inter Græcos fama gestorum V. De orationis auctore Joanne Eubœensi panJo. Damasceni nullum huic opinioni locum relica omnino sunt, quæ dici possint. De ipso Guillel. quum faciebat; tum demum quia historiæ que omnium manibus terebantur, cujusmodi sunt memus Cave (Ilistor. litterar., ad ann. 744): Joannes monachus et presbyter, postea, ut videtur, Eunologia ac menæa, eidem opinioni manifeste repugnabant. bœæ episcopus, claruit circa annum 744. Cni consentientem seu potius præcuntem habemus Leonem Allatium, qui in laudatis superius prolegomenis (§ 68 ), fatetur eum nunc presbyterum, nunc Euboea episcopum, orationibus ab eo compositis præfigi. Subdit vero: Quantæ ipse in Ecclesia fuerit auctoritatis vel illud evincet, orationes illius in æstimatione fuisse adeo ut a multis sub Damasceni nomine vulgarentur. Verum quamvis nihil Joannis auctoritati detractum veliın, non dissimulandum tamen censeo quid de isto Allatii judicio existimare quispiam posset post ea quæ de eodem Joanne Eubœensi scribit Michael Le Quien (Oriens Christ., tom. II, col. 214). In codicibus Græcis, hic inquit, manu exaratis etiam vetustis, hinc inde aliquot occurrunt orationes de Christianæ religionis mysteriis, et in solemnitates sanctorum, Joannis Damasceni et episcopi Evææ sive Eubœæ nomine inscriptæ. Twávvou τοῦ Δαμασκηνοῦ καὶ ἐπισκόπου Ευβοίας. Hae Le Quien, de cujus fide utpote viri in versandis vetustis mss. assidui, baud locus debet esse dubitandi. Porro si plures reipsa codices, iidemque Cur ergo, dices, Damasceni nomen Joanni Eubosensi adhæsit? Valde obvium, inquam, responsumi prostat: fac iste quoque Joannes patria Damascenus exstiterit; en rationem illius appellationis in promptu babes. Neque vero pugnat, duos exstitisse Joannes e Damascena urbe oriundos, quorum alter monachus in Palæstina vixerit, alter episcopus in Eubœa insula eraserit. Neque itidem novum accidit, episcopis præter nomen sedis, alterius quoque loci alia de causa nomen adjungi. Sic duos habes Anastasios Antiochenos episcopos, quorum utrique Sinaitæ nomen adhæsit, quia monastieam ad montom Sinai vitam uterque egerat. Sic Andreas Gretensis episcopus appellatur etiam Hieresolymitanus, quia clere hujus Ecclesiae ascriptus ante episcopatum Cretensei fuerat. VI. Pauca nunc de indole homilia censeo subjungenda, propter eos maxime qui veterum sermones in Deiparæ Conceptionem nunquam adbuc legerint. Ex iis etenim erit fortasse qui, præconcepta ductus opinione, sollicite avideque sermonem pervolvat, an Patres privilegium illud Virginis NOTÆ. In Prolegom. ad Damasc. Oper. loco sup. citato. Codices hujusmodi notis indicabuntur: C. Barb. codex Barberinus: Cres. A. codex Casareus Vindobonensis inter Theolog. n. 247: Cæs. B. alter Vindobonensis mutilus inter Hist. ecol., n. 114.

col. 1455–1456page 12 of 23

tucantur, an validis firment rationibus, an multi præferens Jacobum quemdam, qui in nonnullis sint in eo celebrando et inculcando, diligenter codicibus etiam apostolus dicitur aut (rater Do scrutaturus. Monendus itaque, si quis forte ita mente com paratus sit, tempora a temporibus diligenter distingui oportere. Nam aliam cujuslibet argu menti pertractandi rationem ante exortas contro yersias usurpatam fuisse, aliam vero postquam controversiæ efferbaerunt, tum ipsa rei natura per se sua:let, tum innumera exempla confirmant. Uti que post motas quæstiones usu venire videmus ut in ipsis quoque ad populum sermonibus vires omnes ad doctrinam quampiam tuendam, opposi tamque refellendam conferantur; imo camdem ob causam sæpe factum comperimus ut oratio etiam per vim eo pertraheretur, si quando præstitutum argumentum ultro cuipiam quæstioni locum non præberet. At vero ante hasce lites enatas immerito in Patrum homitiis apologeticum hoc ac prope pugnax contentiosumque dicendi genus requiri irus. Neque enim causa erat pugnandi, ubi nemo repugnaþat neque rursus causa suberat, mysterii tunc enarrandi cuidam duntaxat veluti particula pressius ae fere toti Patres insisterent. Eorum proinde oratio liberius ac latius vagari solet. Et quemadmodum in sermonibus, qui plures supersunt, De Nativitate Pracursoris Domini, Trustra exspectes, vires eo maxime contrahi, ut cjusdem nativitatis evincatur sanctitas; sed Patres modo in parentum ejus laudes effundi, modo in angeli nuntio explanando, modo in Zachariæ can tico illustrando, modo in vita et gestis ejusdem Præcursoris enarrandis, modo in redemptionis humanæ mysterio, cujus quædam inchoatio erat admiranda illa nativitas, commendando versari reperias; idipsum et in sermonibus de Conceptione Virginis, quinime et de ejusdem Nativitate factum cogita. cur VII. Occasionem porro latius vagandi Patribus præbuit non modo reparationis humanæ gaudium, eņjus administra atque instrumentum Maria exorie batur; non modo infinita laudum seges, quam Ma s'iæ dignitas nunquam non suppeditat; sed quadam præterea adjunctorum series Conceptionem ejus ac Nativitatem vel præcedentium vel subsequentium; unde factum est ut etiam ad parentum ipsius, Joachim et Annæ, laudes uberes prosiluerint. Et quidem postremo argumento fusius prosequendo amplam materiem dedit historia quædam, de qua lectorem, monere operæ pretium existimio, quo facilius corum quæ in ejusmodi sermonibus occur runt, vim percipere queat. Notissima scilicet ac valde œelebris maxime per Orientem ferebatur narratio inscripta titulo Histo riæ Natiritatis SS. Deiparæ Mariæ, et auctorem mini; quanquam hoc inter additamenta posterioris ætatis accensendum esse, bene notat Jo. Carolus Thilo (Codex apocryph. N. T., tom. I, prolegom. § 4). Antiquissimam eam historiam esse dubitari adeo non potest, ut idem Thilo (loc. cit.) pronun tiare non dubitet, haud improbandam esse Com beſisii sententiam, qui (Auctar. tom. I, col. 1221) cam ad ævum apostolicum referendam censet. Et certe usos ipsa esse Origenem, Nyssenum Grego rium, Eustathium Antiochenum, Epiphanium, Aπ dream Cretensem, Damascenum, Photium et ple rosque deinde omnes, evincunt horum scripta; quinimo eam allegasse tum Clementem Alexandri num, tum Irenæum, ac forte ipsum quoque san ctum Justinum martyrem, communiter consen tiunt eruditi Ex quo illud etiam licet arguere, hanc historiam neque exiguo in pretio apud vete res, neque tanquam hæreticorum figmentum habi tam fuisse; cun contra interdum incidamus in Patres qui de aliqua corruptione in eam per hæ. reticos inducta acriter conquerantur. Quod autem in præsens attinet, ferebatur in ea Joachimum, cum pro gentis consuetudine munera Deo oblaturus ad templum ascendisset, probris exceptam ac repulsum fuisse a quopiam seu Ruben seu Rubenita, propterea quia (quod inter Judæos maledictum habebatur) prole careret: proinde simul cum uxore Anna precibus ac jejuniis iuten dolorem suum coram Deo efſudisse voloque sanctissimos conjuges se obstrinxisse, oblatnros se Deo, si quam prolem concedere ipsis dignare tur: monitos dein per angelum fuisse de sobule mox suscipienda, quam prædicaturæ essent uni versæ tribus terræ; quod factum cum fuisset, Na riam triennem Deo in templo obtulisse, etc. Hinc itaque factum est, ut Patres, dum buic historie presse inhærent, camque modo parcius, modo uberius explanant, gestis Joachimi et Annæ cuarrandis, virtutibusque eorum celebrandis ut plurimum immorentur: hinc excursiones illæ ad disserendum de tribubus Judæ et Ruben, alterius quidem privilegia ac præstantiam, alterius autem probra prosequendo; cujus rei specimen singulare habes in præsenti Joannis nostri oratione. VUI. Atqui, inquies, si ita res habet, et si ex ejusmodi sermonibus de ratione ac scopo solemni tatis dijudicare licet, jam duo plane consequuntur primo quidem festum Conceptionis prout a Græcis celebrabatur, nihil habere commune cum mysle rio quod Latina Ecclesia colendum proponit; deinde vero quidquid demum Græci Patres de conceptione Virginis proferant, id totum fidei illius historix, Conf. Thile 1. c., et Tenzelium in not, ad S. Hieronymi librum De Viris illustribus, cap. 2, ia Biblioth eccles. Fabricii, pag. 27.

col. 1457–1458page 13 of 23

PG 96:1457Τινὲς δὲ τῶν εἰς ὕστερον κακούργων αἱρετικῶν φέντα... Καὶ μὴ θαυμάσητε περὶ τοῦ διαφθείρειν τὰς Γραφάς ακούοντες τοὺς αἱρετικούς.

MONITUM apocryphæ scilicet, ac propterea nullius auctori- ▲ hisce nihil est opus. Neque enim in ea Jacobi tristotatis, inniti. IX. Quibus ut breviter occurratur, advertendum in primis est non semper ex sermonibus sive homiliis de festi ratione judicium ferri posse. Nonne et apud nos in proverbio est, sermones panegyricos sæpe recitari, qui mysteria singularia prætervolant, et dictitari solent sermones de communi? Hujus autem moris exempla et apud veteres non deesse, satis ille novit qui vel unius, v. gr., Augustini sermones pervolverit. Deinde vero aliud est orationem latius vagari, aliud est\nibil eam præ se ferre quod satis festi rationem declaret. Equidem si qua alia, hæc maxime Joannis homilia huc illic excurrere dicenda est. Atqui tamen præclare adeo festi. Conceptionis rationem proponi, ut nihil luculentius exoptari possit. Si dedicationem templorum, inquit ipse ad tinem sermonis, solemni ritu celebramus; quanto id vero magis præstandum est, quando non ex lapidibus sacra ædes exadificatur, sed beneplacito Dei et cooperatione sanctissimi et vivificantis Spiritus virum Dei Verbi templum in ventre Annæ construitur? Qua sane brevi sententia et clarissime proponitur festi ratio, ipsa nempe Mariæ Conceptio et ejusdem Conceptionis sanctitas ac puritaş mira perspicuitate exprimitur. Quemadmodum enim Bernardus in celebri de hoc argumento epistola (epist. 174, ad Canonic. Lugdun.), ex peccati præsentia arguit Spiritus sancti vivificantis absentiam, æquo profecto jure dum sancti ac vivificantis Spiritus præsentia in ipsa Conceptione prædicatur, necessario infertur cujuslibet absentia peccati. ▾ X. Quod ad alterum vero spectat, fac etiam, si ita vis, nihil de hac re Patres dixisse, quod non deductum ab illa Jacobi historia videri possit. Quid inde demum concludes? Profecto ubi de doctrina, Christiana agatur (certe autem agitur de gravissimo doctrinæ Christianæ capite, cum quæritur an omnes ad unum filii Adæ, patris peccato inquinati fuerint), valde abjecte de Patribus opus est ille sentiat, qui existimet eos non modo faciles in recipiendis historiis, sed cæcos in iis quæ fidei depositum attingunt, admittendis sese exhibuisse. Tantumne præ illis præsumimus de nobis, tantumne fidei amorem, divinarumque rerum notitiam nobis præ illis tribuimus, ut quæ primo veluti intuitu aut Doccifacienda aut etiain prorsus reprobanda judicamus, inconsulto illos amplexos esse suspicemur? Etiamsi itaque doctrinæ illius, quæ Deiparam a communi filiorum Adæ labe eximit, vestigia in ea historia deprehenderentur, perperam inde cam contemnendi ansam quispiam sumeret. Verum ria quidpiam reperies quo præformata de Maria: immunitate a peccato originis sententia dici possit. Ac proinde quidquid demum de historia ipsa sit,: nemo doctrinæ de immaculato Virginis conceptu, calumniari propterea potest, quod ab apocrypho libro profecta videri queat, XI. Quoad ea vero quæ de Joachimi et Annæ gestis ab illa bistoria deducta videntur, disputare, in præsens nihil interest. Illud tamen non omittam, non omnia seilicet ab omnibus sine quodam delectu recepta fuisse quæ vero communiter de Virginis conceptione recepta sunt, si rei substantiam consideres, nihil absonum aut a veri specie abhorrens continere. Profecto si cum de Samsone ageretur (Judic. xiu, 3), aut de Domini præcursore (Luc. 1, 11 seqq.). cœlitus, uti sacræ testantur Litteræ, ad parentes missus est angelus, qui sterilitatis solutionem, prolemque polliceretur; nunquid absurde existimabitur idipsum, cum de Genitrice Dei ageretur, factum fuisse? Si antiqua illa Anna fusis ad Deum precibus (I Reg. 1, 14 seqq.) optatam fecunditatem consecuta est; cur id absurdum de Anna Deiparæ matre reputabitur? Denique, si ex tota sacrarum kitterarum serio manifestum est, non mod» sterilitatem conjugibus fuisse opprobrio, verum etiam tanquam a Deo vindice perculsos, ac veluti maledictos, qui carerent liberis, habitos fuisse; quid, queso, a veri specie abludit, Joachimo atque-Annæ contumeliam ea de causa irrogatam fuisse, unde factum sit ut ad Deum totius consolationis ferventius.confugerent, compotesque demum voti fierent? Cum itaque facta in se spectata nihil indecori, nihil a verisimili alienum contineant; illud unum denique reprehendi forte poterit, quod nimia quadam facilitate, et antequam de certa ipsorum veritate ex idoneis testimoniis constaret, admissa ea fuerint; quodque habita ceu vera historia fuerit, quæ reipsa potius fabula, verisimilibus utique coloribus conficta, fabula tamen esset. Verum ne præcipiti judicio vel hæc ipsa criminatio rata habeatur, advertendum est, utique historiam illam inter apocrypha a Nysseno recensitam fuisse. Verum apocrypha dicta est, non quasi ejus auctoritas penitus nulla esset, sed quia inter sacros codices non censebatur. At manifestum est, non ideo inter ſabulas quidpiam adnumerandum esse, quod locum non haheat inter libros divinitus inspiš· ratos. Secus enim præter sacras Litteras, nullam haberemus historiai, sed`meras fabulas. Res itaque eo adducetur ut ideo inter fabulas NOTÆ. In exordio Orationis historicæ ineditæ de Deipara dormitione hæc habet Joannes Thessalonicensis: Τινὲς δὲ τῶν εἰς ὕστερον κακούργων αἱρετικῶν Tautŵy Baloves (Cávia torpéбway to ovrypaφέντα... Καὶ μὴ θαυμάσητε περὶ τοῦ διαφθείρειν τὰς Γραφάς ακούοντες τοὺς αἱρετικούς. Quidam vero improborum, qui dein surrexerunt, hæreticorumI sua ipsorum zizania serentes, prius conscripta corruperunt... Neque miremini, dum auditis hæreticus scripta corrumpere... Addit deinde Joannes, depravala se einendaturum.

col. 1459–1460page 14 of 23

PG 96:1459ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΕΥΒΟΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΣΥΛΛΗΨΙΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ, Ευλόγησον, Πάτερ. Α'. 'Ο μέγας ἀπόστολος Παῦλος ὁ τῶν μεγάλων μυστηρίων ἐξηγητής, τὰ τῆς σωτηρίας ' ἡμῶν πραγματευόμενος ἐκδιδάσκει, ἐλέγχει ', ἐπιτιμά, παρακαλεῖ ἐν παντὶ εὐχαριστεῖν, ἀδιαλείπτως προσ εύχεσθαι. Καὶ τοῦτο πᾶσιν ἀνθρώποις ἔξεστιν, θύο δεὶς δὲ ἄξιος, μὴ κεκαθαρμένην ἔχων τὴν ἔννοιαν 1 ἡμῖν, Α. ἡμῶν ' ἐλλέγχει, Α. ἐλέγχει. Λόγος εἰς τὸν εὐαγγελισμὸν τῶν ἁγίων δικαίων Ἰωακκεὶμ καὶ ᾿Αννης· καὶ εἰς τὸ γενέθλιον τῆς ὑπεραγίας ἐνδόξου Αειπαρθένου Μαρίας τῆς Θεοτόκου. Εὐλόγησον, Δέσποτα. γέλια, εἰς τὸν Εὐαγγελισμόν τῆς ὑπεραγίας ἐνδόξου, Εὐλόγησον, Δέσποτα, τῆς ὑπερ ενδόξου· εὐλογισμοί

JOANNIS KUBŒÉENSIS bec historia computetur, quia cujusmodi fuerit mentis judicium gratis denegare debemus; jam Jacobus historiæ auctor, ignoratur. Atqui artis criticæ præcepta docent, in his adjunctis non ad fabulas iltico narrationes esse amandandas, sed interim a definitiva sententia potius temperandum, Præterea si nobis, qui et a factis enarratis et ab auctore narrationis tanto distamus intervallo, artis criticæ leges non consentiunt, ut citra alia præsidia certum de re judicium feramus; at eædem leges simul indicant, undenam præsidium aliquod ad id peti possit; et non consentiunt modo, sed plane exigunt, ut saltem eos qui minus a re ipsa distabant, interrogemus, quidve ipsi senserint, dispiciamus. Porro 1° cum deprehendamus facta quædam communiter recepta ab iis quos illi ævo viciniores novimus; 2º cum videamus eos non sine quodam delectu facta ipsa admisisse; 3ª cum constet cordatos viros eos exstitisse, quibus idcirco nec veritatis indagandæ sollicitudinem, neque vero ipsi artis critica canones edicunt, non prudentis esse æquitatis, sed iniquitatis temerarix, peremptoria quadam sententia hujusmodi facta ad ſabulas rejicere: maxime cum in seligendis factis aliud antiquioribus illis præsto esse potuerit adminiculum, traditio scilicet, ad quain narrationes exigerent. Neque enim existimandum est, priezvos illos fideles aliqua circa Christi Matrem traditione penitus destitutos fuisse, cum illos neque ir inquirendo desides, neque in servandis auditis prorsus negligentes esse reipsa permitteret. Hæc porro obiter dicta velim, non quasi ad præsens institutum necessaria sint, vel quasi ad controversias ejusmodi solvendas sufficiant: sed ut pateat haud faciles aures iis porrigendas qui semel ac in hæc incidunt, temere atque, ut dici solet, stantes pede in uno fabulas judicant, temerE proclamant fabulas, ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΕΥΒΟΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΣΥΛΛΗΨΙΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ, JOANNIS MONACHI ET PRESBYTERI EUBEÆ (¹) SERMO IN CONCEPTIONEM SANCTE DEIPARÆ. (Apt. Ballerini, loco cit., p. 47.) Benedic, Pater. 1. Paulus, magnus ille Apostolus, magnorum ille arcanorum divinorum interpres, sollicitanı salutis nostræ curam gerens, nos et edocendo, et arguendo, et increpando, et obsecrando excitat uta in omnibus gratias agamus, ct sine intermissione oratioui instemus. Et hoc quidem in amuium a 1 Thess. v 17, 18. Ευλόγησον, Πάτερ. Α'. 'Ο μέγας ἀπόστολος Παῦλος ὁ τῶν μεγάλων μυστηρίων ἐξηγητής, τὰ τῆς σωτηρίας ' ἡμῶν πραγματευόμενος ἐκδιδάσκει, ἐλέγχει ', ἐπιτιμά, παρακαλεῖ ἐν παντὶ εὐχαριστεῖν, ἀδιαλείπτως προσ εύχεσθαι. Καὶ τοῦτο πᾶσιν ἀνθρώποις ἔξεστιν, θύο δεὶς δὲ ἄξιος, μὴ κεκαθαρμένην ἔχων τὴν ἔννοιαν ¹ A. · 1 C. Barb. mend. ἡμῖν, Caes. Α. ἡμῶν ' C. Barb, ἐλλέγχει, Caes. Α. ἐλέγχει. NOTE. Cæsar. codex A. sic alium præfert titulum: Λόγος εἰς τὸν εὐαγγελισμὸν τῶν ἁγίων δικαίων Ἰωακκεὶμ καὶ ᾿Αννης· καὶ εἰς τὸ γενέθλιον τῆς ὑπεραγίας ἐνδόξου Αειπαρθένου Μαρίας τῆς Θεοτόκου. Εὐλόγησον, Δέσποτα. Sermo in lætum nuntium sanctorum justorum Joachim et Annæ, et in nativitatem sacrosanciæ, gloriasæ et semper virginis Mariæ Dei genitricis. Benedic, Domine. Nihil movere hæc diversitas debet. Consuevisse enim titulos, præsertim si de sermonibus agatur, ab iis pro sua ipsorum sententia apponi vel immutari, plura docent exempla. In¹o quid ab amanuensium quoque arbitrio exspectandum sit, înşigne nobis argumentumn vel bic orationis titulus satis indicat. Cum enim nescio cujus incuria hujus homiliæ primo, quod Vindobona transmissum fuerat, exemplari amisso, alterum expetere necesse fuerit, jam hoc secundum legit ɛiç tà Ebayγέλια, ubi primum legebat εἰς τὸν Εὐαγγελισμόν· et cum prius haberet τῆς ὑπεραγίας ἐνδόξου, et in line, Εὐλόγησον, Δέσποτα, posterius habet τῆς ὑπερενδόξου· et in line εὐλογισμοί quæ quidem νariantium lectionum series inter unum et alterum exemplar in decursu quoque orationis constanter occurrit.

col. 1461–1462page 15 of 23

PG 96:1461τοῦ ἔσω ἀνθρώπου, τοιοῦτος ὢν, ὡς ὁ τάλας ἐγώ, σειραῖς: τῶν ἐμῶν πλημμελιών σφιγγόμενος, τοιούτων ὑπὲρ λίαν πραγμάτων προσάψασθαι· ἀλλ᾽ ἢ μόνον καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τὴν ἀνομίαν μου ἀναγγελώ, καὶ μεριμνήσω ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας μου. 'Αλλ' ἐπειδὴ ὁ πόθος έλκει με, ὁ φόβος ἀνθέλκει με, καὶ ἡ ἀναξιότης σιγᾶν ἐπιτιμᾷ μοι· καὶ αἱ ἁμαρτίας μου ὡσεὶ φορτίον βαρὺ ἐβαρύνθησαν ἐπ' ἐμὲ, καὶ τί ποιήσω οὐκ οἶδα. 'Αρα τολμήσω ἀνά ξιος ὢν τοῦ ἐγχειρήματος; Τί ερήσομαι; ἐπιτιμήσω ἐμαυτὸν; ταλανίσω τὴν ἐμαυτοῦ ταλαιπωρίαν; ἐπίσχω τῶν ἀναβαινέτων ἐν τῇ καρδίᾳ μου μακαρισμῶν περὶ τῆς πανυμνήτου Θεοδόχου τε καὶ θεοτόκου καὶ ἁγίας Παρθένου Μαρίας; Β'. 'Αλλ' αὐτή, Θεοτόκε, συνέργησόν μοι, ἵνα τὸ θέλημα τοῦ ἐκ σοῦ γεννηθέντος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν γένηται· ἵνα μὴ ὡς ἀναξίου σκοτισθῇ ἡ διά νοιά μου· ἀλλ' αὐτὰ ἅπερ μὴ γράφοντί μοι ἐν τοῖς διαλογισμοῖς ἀναβαίνει περὶ τῶν σῶν ἐγκωμίων, ταῦτα καὶ γράφοντί μοι συνέργησον. Πολλάκις γὰρ ἐνθυμούμενος καὶ περίδακρυς γέγονα διὰ τὴν ἐμὴν ἀναξιότητα ἐν νῷ λαμβάνων τῶν τοῦ περιγλώττου καὶ μεγαλοφώνου Ἡσαΐου ῥημάτων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος ὁ θεῖος ἀνὴρ ὁπτασίας τοσαύτης ἀξιωθεὶς τοσοῦτον ἑαυτὸν ἐταλάνισεν, τί ἐγὼ ποιήσω, ὁ καὶ τοῦ ζῆν ἀνάξιος; Φησὶν γάρ· Ἐγένετο τοῦ ἔτους ' οὗ ἀπὸ έθανεν Ὀζίας ὁ βασιλεὺς, ίδον τὸν Κύριον καθ ήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου· καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ· καὶ Σεραφεὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ. Καὶ ἤκουσε τῆς Τρισ αγίου " φωνῆς, τὸ ᾿Αγιος, "Αγιος, "Αγιος Κύριος Σαβαώθ. Καὶ εἶπεν Ησαΐας· "Ω τάλας ἐγὼ ὅτι καταγένυγμαι, ὅτι ἄνθρωπος ὢν καὶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ ἀκάθαρτα χείλη ἔχον τος ἐγὼ οἰκῶ· καὶ τὸν βασιλέα Σαβαώθ * ἴδον τοῖς ὀφθαλμοῖς μου. Καὶ ἀπεστάλη πρός με ἐν τῶν Σεραφεὶμ, καὶ εἶχεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ ἄνθρακα, δν τῇ λαβίδι ' ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου· καὶ ἥψατο τοῦ στόματός μου, καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ τοῦτο ἥψατο τῶν χειλέων σου, καὶ ἀφελεῖ τὰς ἀνομίας σου, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου περικαθαριεῖ. Εἰ δὲ οὗτος ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ προφήτης οὕτως ταλα νίζει ἑαυτὸν, ἐγὼ τί ποιήσω, ὁ στόμα καὶ χείλη, καὶ καρδίαν, καὶ πάντα τὰ αἰσθητήρια ἀνάξια κεκτημένος, ο L.ΧΧ. σηραίς, Α. σειραῖς. τοῦ ἔτους, ἐνιαυτοῦ. τρισαγίας. Α. τὸν βασιλέα Κύριον σαβαώθ. Α. ἀπεστάλλει, ἀπεστάλει απεστάλη ι, η, ει, Α. δν τῇ λάβη τῇ λαβῇ, διέλαβον διέλαβεν). λαβήδι λαβίδι. • καιχτημένος, Α. καίκτημένα ΝΟΤΑ.

SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARÆ. τοῦ ἔσω ἀνθρώπου, τοιοῦτος ὢν, ὡς ὁ τάλας ἐγώ, prorsus est potestate. Αt vero mysteria ita adeo σειραῖς: τῶν ἐμῶν πλημμελιών σφιγγόμενος, τοιούτων ὑπὲρ λίαν πραγμάτων προσάψασθαι· ἀλλ᾽ ἢ μόνον καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τὴν ἀνομίαν μου ἀναγγελώ, καὶ μεριμνήσω ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας μου. 'Αλλ' ἐπειδὴ ὁ πόθος έλκει με, ὁ φόβος ἀνθέλκει με, καὶ ἡ ἀναξιότης σιγᾶν ἐπιτιμᾷ μοι· καὶ αἱ ἁμαρτίας μου ὡσεὶ φορτίον βαρὺ ἐβαρύνθησαν ἐπ' ἐμὲ, καὶ τί ποιήσω οὐκ οἶδα. 'Αρα τολμήσω ἀνάξιος ὢν τοῦ ἐγχειρήματος; Τί ερήσομαι; ἐπιτιμήσω ἐμαυτὸν; ταλανίσω τὴν ἐμαυτοῦ ταλαιπωρίαν; ἐπίσχω τῶν ἀναβαινέτων ἐν τῇ καρδίᾳ μου μακαρι σμῶν περὶ τῆς πανυμνήτου Θεοδόχου τε καὶ Θεοτόκου καὶ ἁγίας Παρθένου Μαρίας; εsupra modum sublimia nemo vel a longe alingere dignus censeri potest, qui interioris hominis intuitum purificatum non habeat, sed hujusmodi exsistat, qualis et ego miser (deprehendor) peccatorum meorum funibus constrictus: cui propterea illud unum reliquum sit, ut quotidie iniquitatem meam annuntiem, et de peccato meo cogitem b. Verum cum me hinc quidem desiderium et affectus impellat, inde vero retrahat timor, atque ad silentium mea me indignitas compellat, ac peccata mea sicut onus grave gravata sint super me*: jam et plane nescio quid faciam. Remne suscipere in animum inducam, indignus cum sim? Quid di. eam? memetipsum redarguam, deplorabo miseriam meam, atque omni laude dignissimæ, sanctæ Vir_ ginis Mariæ, quæ Deum excepit, Deumque peperit, laudes e corde erumpentes cohibebo? Β'. 'Αλλ' αὐτή, Θεοτόκε, συνέργησόν μοι, ἵνα τὸ θέλημα τοῦ ἐκ σοῦ γεννηθέντος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν γένηται· ἵνα μὴ ὡς ἀναξίου σκοτισθῇ ἡ διά νοιά μου· ἀλλ' αὐτὰ ἅπερ μὴ γράφοντί μοι ἐν τοῖς διαλογισμοῖς ἀναβαίνει περὶ τῶν σῶν ἐγκωμίων, ταῦτα καὶ γράφοντί μοι συνέργησον. Πολλάκις γὰρ ἐνθυμούμενος καὶ περίδακρυς γέγονα διὰ τὴν ἐμὴν ἀναξιότητα ἐν νῷ λαμβάνων τῶν τοῦ περιγλώττου καὶ μεγαλοφώνου Ἡσαΐου ῥημάτων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος ὁ θεῖος ἀνὴρ ὁπτασίας τοσαύτης ἀξιωθεὶς τοσοῦτον ἑαυτὸν ἐταλάνισεν, τί ἐγὼ ποιήσω, ὁ καὶ τοῦ ζῆν ἀνάξιος; Φησὶν γάρ· Ἐγένετο τοῦ ἔτους ' οὗ ἀπὸ έθανεν Ὀζίας ὁ βασιλεὺς, ίδον τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου· καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ· καὶ Σεραφεὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ. Καὶ ἤκουσε τῆς Τρισαγίου " φωνῆς, τὸ ᾿Αγιος, "Αγιος, "Αγιος Κύριος Σαβαώθ. Καὶ εἶπεν Ησαΐας· "Ω τάλας ἐγὼ ὅτι καταγένυγμαι, ὅτι ἄνθρωπος ὢν καὶ ἀκάθαρτα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ ἀκάθαρτα χείλη ἔχον τος ἐγὼ οἰκῶ· καὶ τὸν βασιλέα Σαβαώθ * ἴδον τοῖς ὀφθαλμοῖς μου. Καὶ ἀπεστάλη πρός με ἐν τῶν Σεραφεὶμ, καὶ εἶχεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ ἄνθρακα, δν τῇ λαβίδι ' ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου· καὶ ἥψατο τοῦ στόματός μου, καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ τοῦτο ἥψατο τῶν χειλέων σου, καὶ ἀφελεῖ τὰς ἀνομίας σου, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου περικαθαριεῖ. Εἰ δὲ οὗτος ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ προφήτης οὕτως ταλα νίζει ἑαυτὸν, ἐγὼ τί ποιήσω, ὁ στόμα καὶ χείλη, καὶ καρδίαν, καὶ πάντα τὰ αἰσθητήρια ἀνάξια κεκτημένος, ο ll. Verum tu ipsa mihi opitulare, o Dei Mater, ut Christi Dei nostri abs te geniti benigna voluntas flat; ut ne mens mea, tanquam hominis indigni, suis maneat involuta tenebris; sed potius dum scribendo manum admoveo, mili adesto, eadem illa suggerens sensa, quæ dum scribendo inlentus non sum, inter cogitandum de encomiis tuis, menti meæ sese offerunt. Multoties enim dum igniloqui illius ac magniloquentis Isaia verba recolo, propter indignitatem meam me totum animo commoveri ad lacrymas usque sentio. Si enim vir ille divinus hujusmodi visione dignatus, usque adeo semetipsum humiliavit, quid tandem ego faciam, qui etiam vita ipsa sum plane indignus? Inquit enim: Factum est in anno quo mortuus est Ozias rex, vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum; et plena erat domus gloria ejus ª. Seraphim stabant in circuitu ejus e. Εt audivit vocem ter illud acclamantem: Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus exercituum. Εt dixit Isaias f: Heu me miserum 8, consternatus enim sum, quoniam homa cum sim, et labia cum habeam polluta, in medio populi polluia labia habentis ego habito; et regem exercituum vidi oculis meis. Et missus est ad me unus de Seraphim, et habebat in manu sua carboneni accensum, quem forcipe sumpserat ex altari, et leti 44 git os meum et dixit: Ecce hoc tetigit labia tua, et auferet iniquitates tuas, et peccata tua penitus pure gabit. Jam vero si magnus hic Dei propheta dolet adeo miseriam suam; quid mibi faciendum putem, qui os et labia et cor et omnes sensus habeo immun b Psal. xxxvii, 19. c Psal. xxxvi, 5. d Isa, vi. 1 seqq. Vulgata bic habet: Et ea, qua sub ipso erant, replebant_templum. • Ibid. Rursum Vulg. legit: El seraphim stabant super illud. f Isa, vi, sec. L.ΧΧ. Vulg.: Væ mihi quoniam lacui. * Cæs. • Barb. σηραίς, Cas. Α. σειραῖς. 2. Ubi codex Barb. habet τοῦ ἔτους, Versio LXX habet ἐνιαυτοῦ. • Codices tum Barb, tum Caes. A. habent τρισαγίας. * Caesar. Α. τὸν βασιλέα Κύριον σαβαώθ. Α. ἀπεστάλλει, Barb. autem ἀπεστάλει scilicet pro απεστάλη notissimum enim est, in antiquis codicibus haec elementa, ι, η, ει, sæpius invicem permutari.· Cus. Α. δν τῇ λάβη (pro τῇ λαβῇ, διέλαβον (sc. διέλαβεν). Barb. autem λαβήδι pro λαβίδι. • Mendose tum Barb., καιχτημένος, tum Caes. Α. καίκτημένα ΝΟΤΑ. Divina scilicet mysteria, quorum interpretem laudaverat Paulum Apostolum. '

col. 1463–1464page 16 of 23

PG 96:1463εἰ καὶ ἐπαξίως οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἐγκώμιά σοι προς αγαγεῖν, προσφέρω σοι δεήσεις ὑπὲρ τῆς ἐμῆς ἐλπ χιστίας πρὸς τὸν ἐκ σοῦ σαρκωθέντα θεὸν ἡμῶν (εἰ γὰρ καὶ πάντες ἄξιοι, ἀλλ' ἐγὼ ἀνάξιος), ἕλκόμενος, καὶ ἐπιθυμῶν ἵνα κἂν ἀπὸ τῶν ψιχίων τῆς τραπέζης τῶν ἐκλεκτῶν μέτοχος γένωμαι· δυνατὸν γὰρ καὶ ἐκ πλήθους ψιχίων κορεσθῆναι. εἰ μὴ αὐτὴ, πανάχραντε, χειρά μοι ορέξεις; Αλ Γ'. Ἰδοὺ νῦν καλὸν τὸ τοῦ μακαρίου Παύλου ῥητὸν ἀναλαβεῖν, καὶ λέγειν· Ἰδοὺ νῦν καιρὸς εὐπρόσδεκτος, ἰδοὺ νῦν ἡμέρα σωτηρίας. Ἰδού Ἰούδας οἰκτείρας τὸν Ἰωσὴφ οἰκτείρεται· ιδού Ρουδὶμ ὁ υἱὸς Ἰακὼς καὶ ὁ τούτου ἀπόγονος λελύπηκε τὸν ἀπόγονον Ἰούδα. Ἰδοὺ τοῦ Κάϊν τὸ δῶρον ἀπρόσδεκτον. Ἰδοὺ καὶ ᾿Αβελ δίκαιος μαρτυρείται ὑπὸ Θεοῦ ἐν τοῖς δώροις αὐτοῦ· καὶ ἰδοὺ ἡ αἴτησις καὶ ἐπιθυμία τοῦ Δαυΐδ το πεπλήρωται. Περίελε γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ ὄνειδος καὶ ἐξουδένωσιν ". Ἰδοὺ ἀναφέρεται δέησις ἐξ Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννης, καὶ κατέρχεται ἱλασμός παρὰ Κυρίου παντοκράτορος. Δ΄. Ἰδοὺ νέα κιβωτὸς ὑπὸ τοῦ Δημιουργού κατα σκευάζεται μυριονταπλάσιον χιλιάδων κρείττων 1 Α. Μοῦ νῦν καιρὸς τοῦ μακαρίου Παύλου κ. τ. λ. 11 ἐξουθένησιν. • κρείττω. Δάδ. Ἀλλ᾽ ἢ καὶ ἐπαξίω εἰ οὐκ ἐπαξίως οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἐγκώμια σοι προσαγαγεῖν, μικρά τινα ἐκ μεγίστων, καὶ ὀλίγα ἐκ πολλών φθεγξαμένῳ· κατ αξίωσον ἐγκώμά σοι προσαγάγω όπως προσφέρουσα δέησιν ὑπὲρ τῆς ἐμῆς ἐλαχιστείας πρὸς τὸν ἐκ σοῦ τεχθέντα Θεὸν ἡμῶν· οὐ γὰρ εἰ γὰρ πάντες ἄξιοι· ἀλλ' ἐγὼ ἀνάξιος· ἔλκο με ἔλκομε) καὶ ἐπιθυμῶν, ἵνα καὶ ἐκ τῶν ψυχίων τῆς τραπέζης τῶν ἐκλεκτῶν μέτοχος γίγνομαι γένωμαι)· ἀρκετόν μοι γὰρ τοῦτο γὰρ καὶ τοῦτο) ἵνα τῆς Οὐ ρας γενόμενος ἔνδον, κἂν ψυχίων ἀξιωθήσομαι δυνατὸν γὰρ καὶ ἐκ πλήθους ψυχίων ψιχίων) κορεσθῆναι. Α. Ἰδοὺ Ρουβὶμ ὁ πρωτότοκος τοῦ Ἰακὼβ υἱὸς χαλεπαίνει κατὰ Ἰωακεὶμ τοῦ ἐξ Ἰούδα· οὐκ αὐτὸς Ρουβὶμ ὁ υἱὸς Ἰακώβ· ἀλλ' ὁ τούτου ἀπόγονος λελύπικεν λελύπηκενὶ τὸν ἀπόγονον Ἰούδα.

JOANNIS EUBŒENSIS εἰ καὶ ἐπαξίως οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἐγκώμιά σοι προς αγαγεῖν, προσφέρω σοι δεήσεις ὑπὲρ τῆς ἐμῆς ἐλπ χιστίας πρὸς τὸν ἐκ σοῦ σαρκωθέντα θεὸν ἡμῶν (εἰ γὰρ καὶ πάντες ἄξιοι, ἀλλ' ἐγὼ ἀνάξιος), ἕλκόμενος, καὶ ἐπιθυμῶν ἵνα κἂν ἀπὸ τῶν ψιχίων τῆς τραπέζης τῶν ἐκλεκτῶν μέτοχος γένωμαι· δυνατὸν γὰρ καὶ ἐκ πλήθους ψιχίων κορεσθῆναι. dos, nisi dexteram ipsa mili porrigas, o plane εἰ μὴ αὐτὴ, πανάχραντε, χειρά μοι ορέξεις; Αλ immaculata (3)? Saltem, si quidem celebrandis pro dignitate tuis laudibus plane impar exsisto preces tibi ad Deum nostrum ex te incarnatum pro mea tenuitate olfero (etsi enim omnes digni baberi queant, ego tamen indignus reperior), vi veluti attractus ac desiderio exardescens, ut vel de micis meusæ electorum particeps esse queam. Potest enim vel ipsarum micarum copia quispiam exsaturari. 11. Ecce nunc decet, illa beati Pauli verba usurpare, ac dicere: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce aunc dies salutis h. Eece Judas, qui Josephi misertus est, misericordiam reportat. Ecce Jacobi filius Ruben, id est e Ruben prognatus, moleste affigit prognatum ex Juda. Ecce donum Caini nequaquam acceptum. Ecce ct justus Abel in donis suis a Deo testimonium accipit; et ecce Davidis petitio ac desiderium impletum est. Inquit enim: Auſer a me opprobrium et contemptum 1. Ecce ab Joachimo et Anna precatio ascendit, et a Deo omnipotente descendit miseratio. IV. Ecce nova ab ipso Conditore præparatur arca ((), quae infinito intervalla Noeticam, atque 1 11 Cor. vi, 2. i Psal. cxvii, 22. Γ'. Ἰδοὺ νῦν καλὸν τὸ τοῦ μακαρίου Παύλου ῥητὸν ἀναλαβεῖν, καὶ λέγειν· Ἰδοὺ νῦν καιρὸς εὐπρόσδεκτος, ἰδοὺ νῦν ἡμέρα σωτηρίας. Ἰδού Ἰούδας οἰκτείρας τὸν Ἰωσὴφ οἰκτείρεται· ιδού Ρουδὶμ ὁ υἱὸς Ἰακὼς καὶ ὁ τούτου ἀπόγονος λελύ πηκε τὸν ἀπόγονον Ἰούδα. Ἰδοὺ τοῦ Κάϊν τὸ δῶρον ἀπρόσδεκτον. Ἰδοὺ καὶ ᾿Αβελ δίκαιος μαρτυρείται ὑπὸ Θεοῦ ἐν τοῖς δώροις αὐτοῦ· καὶ ἰδοὺ ἡ αἴτησις καὶ ἐπιθυμία τοῦ Δαυΐδ το πεπλήρωται. Περίελε γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ ὄνειδος καὶ ἐξουδένωσιν ". Ἰδοὺ ἀναφέρεται δέησις ἐξ Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννης, καὶ κατέρχεται ἱλασμός παρὰ Κυρίου παντοκράτορος. Δ΄. Ἰδοὺ νέα κιβωτὸς ὑπὸ τοῦ Δημιουργού κατασκευάζεται μυριονταπλάσιον χιλιάδων κρείττων 1 • Caes. Α. Μοῦ νῦν καιρὸς τοῦ μακαρίου Παύλου κ. τ. λ. • Cod. Barb. tum hic, tum alibi constauter 11 Cæs. A. ἐξουθένησιν. • Barb. κρείττω. NOTÆ. Δάδ. Vides absolute et antonomastice Deiparam participandas intra januam pedem inferre possit. plane immaculate, seu labis omnis plane expertis nomine compellari. Et same dignissimum est quod animadvertatur, tot Deiparae cum sint prærogativæ, eæque omnes ac singulæ præcellentissimæ, cam tamen, quæ alius SS. Patrum mentibus apparet defixa, quæque sæpius ex eorum ore proMuere atque a calamo excidere sponte solebat, puritatem illam esse cujusvis maculæ nesciam. Quæ doinde usque ad finem hujus paragraphi sequuntur, aliter leguntur in codice Cæsarco A. Ea referam fideliter prouti jacent in priori apographo inde deducto, addito etiam intra parenthesim, si quid secundum mibi transmissum apographum a priori differat. Ἀλλ᾽ ἢ καὶ ἐπαξίω εἰ οὐκ (al. ἐπαξίως οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἐγκώμια σοι προσαγαγεῖν, μικρά τινα ἐκ μεγίστων, καὶ ὀλίγα ἐκ πολλών φθεγξαμένῳ· κατ αξίωσον ἐγκώμά σοι προσαγάγω όπως προσφέρουσα δέησιν ὑπὲρ τῆς ἐμῆς ἐλαχιστείας πρὸς τὸν ἐκ σοῦ τεχθέντα Θεὸν ἡμῶν· οὐ γὰρ (al. εἰ γὰρ πάντες ἄξιοι· ἀλλ' ἐγὼ ἀνάξιος· ἔλκο με (al. ἔλκομε) καὶ ἐπιθυμῶν, ἵνα καὶ ἐκ τῶν ψυχίων τῆς τραπέζης τῶν ἐκλεκτῶν μέτοχος γίγνομαι (al. γένωμαι)· ἀρκετόν μοι γὰρ τοῦτο (al. γὰρ καὶ τοῦτο) ἵνα τῆς Οὐ ρας γενόμενος ἔνδον, κἂν ψυχίων ἀξιωθήσομαι· δυνατὸν γὰρ καὶ ἐκ πλήθους ψυχίων (al. ψιχίων) κορεσθῆναι. Porro si, delersis hinc mendis, utramque invicem lectionem conferas, vix aliud hac videbitur, quam alterius quædam amplificatio: hæc nempe explicatius exprimit, micas participare e mensa electoruin boc esse, ut e plurimis eximiisque Deiparæ encomiis saltem pauca quædam ac minima sibi detur enarrare; quam sententiam exornat imagine pauperculi, qui sat þeatum se ducit, siad bas micas In codice Cæs. Α. Ἰδοὺ Ρουβὶμ ὁ πρωτότοκος τοῦ Ἰακὼβ υἱὸς χαλεπαίνει κατὰ Ἰωακεὶμ τοῦ ἐξ Ἰούδα· οὐκ αὐτὸς Ρουβὶμ ὁ υἱὸς Ἰακώβ· ἀλλ' ὁ τούτου ἀπόγονος λελύπικεν (vid. λελύπηκενὶ τὸν ἀπόγονον Ἰούδα. Ecce liaben, primogenitus ille filiusJacob, srit iu Joachimum prognatum ex Juda. Non ipse Kinben filius Jacob, sed hujus progua'us afflixit proguatum ex Juda. Verum hæc glossam posterics insertam redolere videntur. Cæterum, cumin quiJusdam exemplaribus historiæ Nativitatis B. 'V., de qua in monito diximus, sacerdoti, qui Joachimum dona offerentem repulisse dicitur, addatur appellatio Ruben, alii quidem e veteribus mere sacerdotis nomen per id designari arbitrati sunt: alii vero existimarunt, per vocem Ruben tribum Rubeniticam, e qua ille esset, indicari. Ecce babes, quodnam mysterium per festum Conceptionis Deiparae celebrare ur: praeparatio nempe seu ædificatio cujusdam novae arce ad Deum εκειpiendum idonea. In il sane mentis olutum defigamus oportet. Etsi enim auctor deinceps non aflirmaret diserte (inf. in fin. Orat.) arcamı istam sanctissimo ac vivificante Spiritu cooperante constructam a Dei Verbo fuisse; tamen ad stabiliendam conceptionis sanctitatem vel illud nosse sufficeret, el festum ad divinæ hujus arcæ exstructionem celebrandam spectasse; hanc vero exstructionem nibil esse aliud quam Dei - paræ conceptionem. Verissimum namque cum sit, tum quod sanctus Bernardus ad canonicos Lugdunenses scribebat (epist. 174), nefas in Ecclesia haberi quod festum ibi celebretur, ubi peccatum dominatur, adeo ut peccatum honorari religiose videatur, tum quod semper et ubique d ab omnibus in Ecclesia retentum est, nisi de sanclo festum non celebrari; definiendum necessario est,

col. 1465–1466page 17 of 23

PG 96:1465τῆς ἐπὶ τοῦ Νῶς, καὶ ἐπὶ Μωσέως· ἐκείνη γὰρ νομοδόχος, αύτη δὲ Θεοδόχος. Ἰδοὺ ναῦς ποντοπο ροῦσα, καὶ ζητοῦσα φόρτου 18 καρπὸν δαπανώμενον. Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα ζητοῦντες καρπὸν ἀνθρωπόμορφον καὶ ἰδοὺ ἔλαβον τὴν ἄσπορον κόχλον, τὴν τὸν οὐράνιον καὶ πολύτιμον μαργαρίτην τίκτουσαν Χρι στὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἰδοὺ Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα, ὁ μὲν νηστεύων ἐν τῷ ὄρει, ἡ δὲ ἐν παραδείσῳ, τὸν Θεὸν ἐκδυσωποῦσα, δοχεῖον ἔλαβον τοῦ στήσαντος τα ὄρη καὶ τὴν παράδεισον φυτεύσαντος· ἰδοὺ ἐν παρα δείσῳ εὐφροσύνης εὐαγγέλια, ἵνα ὁ ἀρχαῖος παρά δεισος τοῖς ἀνθρώποις παραδοθῇ “. Ἰδοὺ τὸ πένθος εἰς χαρὰν μετήλθεν, καὶ ὁ ὀδυρμὸς εἰς ἀγαλλίασιν ο ἰδοὺ στεναγμὸς καὶ πρόσκαιρα δάκρυα, καὶ εἰς τὸν αιώνα χαρὰ ἀνεκλάλητο;· ἰδοὺ ὀνειδισμός περιελά μενος, καὶ δῶρον ἀναφαίρετον 16 Θεῷ προσφερόμε- 1 νου, καὶ Θεὸν τὸν ἀχώρητον ἐν γαστρὶ χωρῆσαν. Ἰδοὺ Ησαΐας λέλυται 3 τοῦ ξυλίνου πρίονος· καὶ Ἱερεμίας τῷ λάκκῳ βορβόρων 18, καὶ Δανιὴλ τῶν λεόντων· καὶ τῶν μεγάλων θλίψεων εκείνων μνημο-. νευόμενοι, τοῦ ἀψευδούς αὐτῶν κηρύγματος πληρουμένου· περὶ γὰρ τῆς μακαρίας Αννης καὶ αὐτὸς Ο Ησαΐας βο· Εὐφράνθητι στείρα 10 ή οὐ τίκτουσα. Ἰδοὺ καὶ ἡ ῥάβδος Ααρών ή βλαστήσασα ἐν τῇ κιβωτῷ τῇ πάντοθεν περικεκαλυμμένῃ χρυσίῳ κρύπτεται. Καὶ ἰδοὺ ἄλλη ράβδος βλαστάνει ἄτμητος καὶ ἀνερμήνευτος. Καὶ 10 οὐδεὶς ἀνθρώπων εἰς ὁδὸν βαστάσαι δύναται· αὐτὴ δὲ ἐβάστασεν τὸν τὰ πάντα βαστάσαντα, τὸν ἐκτείναντα τὸν οὐρανὸν ἅ ὡσεὶ δέῤῥιν ", οὗ αἱ χεῖρες 33 τὴν ξηρὰν ἔπλασαν. Ε΄. Ο τοῦ θαύματος! ὁ πάλαι τὸν Ἰωσὴφ θανάτου δυσάμενος καὶ πικροῦ λιμοῦ τὸν πατέρα, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐλευθερώσας, ὁ Ἰούδας ὀνειδίζεται! Ἡ ζηλοτυπία τῶν ἀδελφῶν βασιλέα τὸν 43 Ιωσήφ ήνθησεν τὸ δὲ σπέρμα τοῦ Ἰούδα φθονούμενον καὶ ὀνειδιζόμενον ὑπὸ τοῦ σπέρματος τοῦ Ρουσιμ βασίλισσαν παρθένον, καὶ βασιλέα αἰώνιον εβλάστησεν. κ 18 Α. φορτίον, φορτίου • δαπανώμενον. " Α. ἀποδοθῇ. " ἀγαλ λείασιν. 16 Α. ἀναφέρτιον (!). αναφέρετον. 17 Α. λέλυθεν. λέληθε? 18 του λάκκου τοῦ βορβόρου. Α. τοῦ λάκκου. στεί ρα. και, ήν. " δέῤῥειν. " οὗ αἱ χεῖραις. * Α. βασιλείαν τῷ Ἰωσήφ. που καὶ στεναγμὸς καὶ πρόσκαιρα δάκρυα εἰς τὴν αἰώνιον χαρὰν ἀνεκλάλητον, Ιδού Ησαΐας λέλυθεν (λέ ληθε) τοῦ ξυλίνου πρίονος, καὶ Ἱερεμίας τοῦ λάκκου τῶν βορβόρων, καὶ Δανιὴλ τῶν λεόντων· καὶ τῶν μεγάλων λήψεων θλίψεων, ἐκείνων οὐκέτι μνημονεύουσιν, τοῦ ἀψευδούς αὐτῶν κηρύγματος πληρουμένου περὶ τῆς μακαρίας "Αννη;. τὸ περὶ τῆς μα καρίας Αννης Α. Τὸ δὲ σπέρμα του Ἰούδα φθονούμενον καὶ ὀνειδιζόμενον ὑπὲρ του σπέρ ματος τοῦ Ῥουβίμ. Ἐξ Ιούδα παρθένος καὶ βασιλεύς

SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARE. τῆς ἐπὶ τοῦ Νῶς, καὶ ἐπὶ Μωσέως· ἐκείνη γὰρ eliam Mosaicam antecellit: illa siquidemn contiνομοδόχος, αύτη δὲ Θεοδόχος. Ἰδοὺ ναῦς ποντοπο ροῦσα, καὶ ζητοῦσα φόρτου 18 καρπὸν δαπανώμενον. Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα ζητοῦντες καρπὸν ἀνθρωπόμορφον καὶ ἰδοὺ ἔλαβον τὴν ἄσπορον κόχλον, τὴν τὸν οὐράνιον καὶ πολύτιμον μαργαρίτην τίκτουσαν Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἰδοὺ Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα, ὁ μὲν νηστεύων ἐν τῷ ὄρει, ἡ δὲ ἐν παραδείσῳ, τὸν Θεὸν ἐκδυσωποῦσα, δοχεῖον ἔλαβον τοῦ στήσαντος τα ὄρη καὶ τὴν παράδεισον φυτεύσαντος· ἰδοὺ ἐν παραδείσῳ εὐφροσύνης εὐαγγέλια, ἵνα ὁ ἀρχαῖος παρά δεισος τοῖς ἀνθρώποις παραδοθῇ “. Ἰδοὺ τὸ πένθος εἰς χαρὰν μετήλθεν, καὶ ὁ ὀδυρμὸς εἰς ἀγαλλίασιν 16ο ἰδοὺ στεναγμὸς καὶ πρόσκαιρα δάκρυα, καὶ εἰς τὸν αιώνα χαρὰ ἀνεκλάλητο;· ἰδοὺ ὀνειδισμός περιελά μενος, καὶ δῶρον ἀναφαίρετον 16 Θεῷ προσφερόμε- 1 νου, καὶ Θεὸν τὸν ἀχώρητον ἐν γαστρὶ χωρῆσαν. Ἰδοὺ Ησαΐας λέλυται 3 τοῦ ξυλίνου πρίονος· καὶ Ἱερεμίας τῷ λάκκῳ βορβόρων 18, καὶ Δανιὴλ τῶν λεόντων· καὶ τῶν μεγάλων θλίψεων εκείνων μνημο-. νευόμενοι, τοῦ ἀψευδούς αὐτῶν κηρύγματος πληρου μένου· περὶ γὰρ τῆς μακαρίας Αννης καὶ αὐτὸς Ο Ησαΐας βο· Εὐφράνθητι στείρα 10 ή οὐ τίκτουσα. nendis legis tabulis (exstructa fuit), hæc vero Deo excipiendo (ædlifeatur). Ecce navis, quæ maria percurrit, ac pereuntem mercis fructum requirit. Joachim vero et Anna fructum quærunt humanæ forma, et ecce suscipiunt conclam quæ sine semine cœlestem illam ac pretiosissimam margaritam, Christum nempe Deum nostrum, est editura. Ecce Joachim et Anna, ille quidem in monte jejunaus, Irec vero in horto multa prece Deun exorans, obtinent receptaculum illius qui montes constituit, et plantis hortum exornavit. Ecce in horto de horto illo antiquo hominibus reddendo lætum nuntium (exauditur). Ecce luctus in gandium conversus est, et lamentatio in exsultationem. Ecce gemitus et lacryinæ temporariæ, gaudium vero, quod verbis enarrari non possit, in sæcula permansurum Ecce opprobrium (sterilitatis) sublatum; ecce donum quod auferri non potest, Deo oblatum, et in utero continens Deum, qui circumscribi non potest. Ecce et Isaias ligneanı serrani, et eremias cisternam cœnosam, et Daniel leones, magnasque illas tribulationes oblivioni tradiderunt ac pro nihilo habent, animo recolentes sua ipsoDe beata etenim Anna ipse quoque Isaias rum præconia veracissima eventu fuisse comprobata elaniat: Latare, sterilis qua non paris 1. Ἰδοὺ καὶ ἡ ῥάβδος Ααρών ή βλαστήσασα ἐν τῇ κιβωτῷ τῇ πάντοθεν περικεκαλυμμένῃ χρυσίῳ κρύπτεται. Καὶ ἰδοὺ ἄλλη ράβδος βλαστάνει ἄτμητος καὶ ἀνερμήνευτος. Καὶ 10 οὐδεὶς ἀνθρώπων εἰς ὁδὸν βαστάσαι δύναται· αὐτὴ δὲ ἐβάστασεν τὸν τὰ πάντα βαστάσαντα, τὸν ἐκτείναντα τὸν οὐρανὸν ἅ ὡσεὶ δέῤῥιν ", οὗ αἱ χεῖρες 33 τὴν ξηρὰν ἔπλασαν. Ε΄. Ο τοῦ θαύματος! ὁ πάλαι τὸν Ἰωσὴφ θανάτου δυσάμενος καὶ πικροῦ λιμοῦ τὸν πατέρα, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐλευθερώσας, ὁ Ἰούδας ὀνειδίζεται! Ἡ ζηλοτυπία τῶν ἀδελφῶν βασιλέα τὸν 43 Ιωσήφ ήνθησεν τὸ δὲ σπέρμα τοῦ Ἰούδα φθονούμενον καὶ ὀνειδιζόμενον ὑπὸ τοῦ σπέρματος τοῦ Ρουσιμ βασίλισσαν παρθένον, καὶ βασιλέα αἰώνιον εβλάστησεν. ils. Liv, 1. κ Psal. cut, 3. 1 Psal. xciv, 5. Ecce et Aaronis virga,`quæ floruit, in area undequaque auro circumtecta reponitur. Et ecce alia virga foret, non incisa neque humano sernione ef fabilis. Et nemo hominum eam gestare in viam potest; ipsa vero eum gestavit, qui portat omnia, qui extendit calum sicut pellem *, cujus manus aridam formaverunt 1. V. O rem plane admirandam! Judas ille, qui olim Josephum e morte eripuit, et patrem fratresque e diris famis angustiis liberavit, hic contumieliis afficitur! At fratrum invidia Josephum in regem promovit; atque semen Judæ a Rubenis semine invidiose pressum ac probris afflictum, Virginem reginam ac regem æternum protulit 18 Cms. Α. φορτίον, vid. φορτίου • ab ipso abest δαπανώμενον. " Ces. Α. ἀποδοθῇ. " Barb. ἀγαλ λείασιν. 16 Cas. Α. ἀναφέρτιον (!). Galeri pro αναφέρετον. 17 Gres. Α. λέλυθεν. An forte λέληθε? 18 Congruentius syntaxi του λάκκου τοῦ βορβόρου. Cas. Α. τοῦ λάκκου. 19 Codices et hic et alibi constanler στεί ρα. s Loco και, Caes. A. habet ήν. " Barb. δέῤῥειν. " Barb. οὗ αἱ χεῖραις. * Cas. Α. βασιλείαν τῷ Ἰωσήφ. - NOTÆ. Mariæ igitur ædificationem seu conceptionem ideo solemni cultu fuisse celebratam, quia ex Ecclesiæ sensu sanctitate et puritate refulgens credebatur. Frequens SS. Patribus fuit, B. Virginem conchæ ea etiam de causa comparare, quod opinio Lunc ferretur, concharum proprium esse ut που e suscepto semine, sed rore e caelo in easdem delapso, margaritas ceu prolem proferrent. Nisi forte hane periodum sublato præcedenti puncto ita legas: καὶ στεναγμὸς καὶ πρόσκαιρα δάκρυα εἰς τὴν αἰώνιον χαρὰν ἀνεκλάλητον, et gemitus ac temporariæ lacrymæ conversæ sunt in sempiternam gaudium, quod verbis enarrari non potest. At lectio quam retionimus, communis est codd. tum Barb. tum Vind. Cas. Cæs. A. in altera pericope addit particulam negantem, et sic legit: Ιδού Ησαΐας λέλυθεν (λέ ληθε) τοῦ ξυλίνου πρίονος, καὶ Ἱερεμίας τοῦ λάκκου τῶν βορβόρων, καὶ Δανιὴλ τῶν λεόντων· καὶ τῶν μεγάλων λήψεων (vid. θλίψεων, ἐκείνων οὐκέτι μνημονεύουσιν, τοῦ ἀψευδούς αὐτῶν κηρύγματος πληρουμένου περὶ τῆς μακαρίας "Αννη;. Ecce Isaias oblitus est ligneæ serra, et Jeremias cisternæ cœnosa', et Daniel leonum; neque meminerunt amplius magnarum illarum tribulationum, postquam certissima ipsorum præconia de beata Anna events completa sunt. Praeterea codex Barb. τὸ περὶ τῆς μα καρίας Αννης jungit cum sequentibus. ilmec ita paulo aliter in Caes. Α. Τὸ δὲ σπέρμα του Ἰούδα φθονούμενον καὶ ὀνειδιζόμενον ὑπὲρ του σπέρ ματος τοῦ Ῥουβίμ. Ἐξ Ιούδα παρθένος καὶ βασιλεύς

col. 1467–1468page 18 of 23

PG 96:1467ο ο Ο Ο Τί χαλεπαίνεις, Ῥουδίμ; εἰς κέντρα λακτίζεις μὴ γὰρ σοὶ εἶπεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου ῥῆμα προφητείας; Οὐχὶ μόνῳ τῷ Ἰούδα, Κόρταζε, φησίν, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς σου· ἀνέβη γὰρ ὁ ἐμφυσῶν εἰς τὸ πρόσωπόν σου; Τίς οὗτος, ὦ προ φῆτα; Ο Δημιουργὸς τῶν ἁπάντων, ὁ ἐμφυσήσας ε τῷ Ἀδὰμ πνεῦμα ζωῆς, ὁ τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθη ταῖς καὶ ἀποστόλοις ἐμφυσήσας καὶ ε εἰπών Λά βετε Πνεῦμα ἅγιον. Γ'. Ἀλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Εν ταῖς ἱστορίαις φησὶ τῶν δώδεκα φυλῶν τοῦ Ἰσραὴλ, 'Ην Ἰωακεὶμ πλούσιος σφόδρα, καὶ προσέφερεν τὰ δῶρα αὐτοῦ διπλᾶ, λέγων ἐν ἑαυτῷ· Εσται τὰ τῆς περιουσίας μου παντὶ τῷ λαῷ, καὶ τὰ τῆς ἀφέσεώς μου Κυρίῳ τῷ Θεῷ μου εἰς ἱλασμόν ἐμοί. Ηγγικεν δὲ ἡμέρα Κυρίου ἡ μεγάλη, καὶ προσέφερον υἱοὶ Ἰσραὴλ τὰ δῶρα αὐτῶν· καὶ ἔστη κατ' ἐνώπιον αὐτοῦ Ῥουβὶμ καὶ εἶπεν· Οὐκ ἐξ εστιν σοὶ πρῶτον προσενεγκεῖν τὸ δωρόν σου, καθότι σπέρμα ἐν τῷ Ἰσραὴλ οὐκ ἐποίησας. Καὶ ἐλυπήθη Ἰωακείμ σφόδρα· Είδες λύπην κατὰ Θεὸν, ὡς ἔφησεν ὁ μακάριος Παῦλος, προξενοῦσαν ζωὴν αἰώνιον 3. Ὢ μεγίστης πραότητος τοῦ Δαυΐδ! Ο θαυμαστοῦ ἀνδρὸς ἀπανούργευτος ἀπα κία 37! " δικαίας ῥίζης ἔνθεος γνώμη 5. Οὐκ ἠμύνατο, οὐχ ο ύβρισεν, οὐκ ἔδραμεν εἰς δικαστήριον, οὐ κατηράσατο, οὐκ ἠπείλησεν 20 τύπτειν, καίπερ πλούτῳ καὶ εὐγενείᾳ κομῶν ει, καὶ γένους βασιλικού τυγχάνων 8. Οὐκ εἶπεν ὅτι Ἐγὼ ἐκ πατριᾶς εὐλογημένης εἰμὶ, σὺ δὲ ἐκ βεβήλου, τὴν κοίτην τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰσραὴλ μιάναντος 3. Ταῦτα πάντα ἠδύνατο ἀντιλέγειν πρὸς τὸν Ῥουβίμ· ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτῷ προσμαχεσάμενος ἐπὶ τὸ δωδεκάφυλον τοῦ Ἰσραὴλ ὠκυτάτοις ποσὶν βαδίζων ὁ δίκαιος παραγία νεται. Καὶ μὴ εὑρὼν ὅπερ ἐζήτει πρὸς ἀναψυχὴν, τὰ ἐμφυσίσας. λάβεται. Ακακία κακία. γενώμη, ὦ δικαίας ρίζης ἐνθέως γεννωμένης Α. ένθεος μει ἀπανούργευτος, οὐκ, εἰ Β. ούχ. εἰπείλησεν; Α. Β. ἐπίλησεν. τυγχάνων Μιάναντος μιήναντος. αἰώνιος εβλάστησεν. τοῦ ὑπὲρ ὑπὸ της Τ. ν. ἐμφυσάω) υἱοῦ

JOANNIS EUBŒENSIS Quid est, quod indignaris, o Ruben? contra stimulos calcitras. Num tibi per prophetam Deus protulit vaticinii verbum? Nonne soli Judæ dixit: Celebra, ο Juda, festivitates tuas: Ascendit enim, qui in faciem tuam afflat m? Quis est hic, ο propheta? Omnium, inquit, rerum Opifex, qui inspiravit Adamo spiritum vitæ"; qui in discipulos atque apostolos suos insulavit, et dixit: Accipite Spiritum sanctum º. VI. Sed ad propositum revertantur. In historiis duodecim tribuum Israelis hæc referuntur: Erat Joachimus valde dives, ac dona sua dupla offerebat, secum ipse inquiens: Quod in ollato substantia mea superabundat, erit omni populo, et quod est pro debiti mei solutione, erit Domino Deo in meam expiationem. Instabat autem dies solem. nis; et filii Israelis dona sua afferebant. At vero Ruben obviam ipsi se sistens, inquit: Non licet tibi munus tuum afferre ante alios, cum semen in Israel non suscitaveris. Quo probro Joachimus graviter contristatus est. Vides tristitiam secundum Deum, quæ, prout beatus Paulus docuit P, adducit vitam æternam. O incomparabilem Davidis filii mansuetudinem! O viri admirabilis non fucatam innocentiam! Ο just radicis mentem divino Spiritu actamn! Quanquam divitiis et nobilitate insignis et regio genere csset, non tamen cogitavit de ultione, won intulit contumelias: non accurrit ad forum judiciale, non imprecatus est: non niuatus est plagas Non objecit illud, Ego ex tribu benedicta ortum duco, tu vero ex impuro patre, qui Israelis patris nostri lectum contaminavit. Poterat sane hac omnia Rubeni opponere; sed haudquaquam cum eo verbis conflictatus justus ille expedito propere gressu - Nahum. 1, 15. n Gen. 11, 7. Ο Τί χαλεπαίνεις, Ῥουδίμ; εἰς κέντρα λακτίζεις· μὴ γὰρ σοὶ εἶπεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου ῥῆμα προφητείας; Οὐχὶ μόνῳ τῷ Ἰούδα, Κόρταζε, φησίν, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς σου· ἀνέβη γὰρ ὁ ἐμφυσῶν εἰς τὸ πρόσωπόν σου; Τίς οὗτος, ὦ προφῆτα; Ο Δημιουργὸς τῶν ἁπάντων, ὁ ἐμφυσήσας ε τῷ Ἀδὰμ πνεῦμα ζωῆς, ὁ τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθη· ταῖς καὶ ἀποστόλοις ἐμφυσήσας καὶ ε εἰπών Λά βετε Πνεῦμα ἅγιον. Γ'. Ἀλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Εν ταῖς ἱστορίαις φησὶ τῶν δώδεκα φυλῶν τοῦ Ἰσραὴλ, 'Ην Ἰωακεὶμ πλούσιος σφόδρα, καὶ προσέφερεν τὰ δῶρα αὐτοῦ διπλᾶ, λέγων ἐν ἑαυτῷ· Εσται τὰ τῆς περιουσίας μου παντὶ τῷ λαῷ, καὶ τὰ τῆς ἀφέσεώς μου Κυρίῳ τῷ Θεῷ μου εἰς ἱλασμόν ἐμοί. Ηγγικεν δὲ ἡμέρα Κυρίου ἡ μεγάλη, καὶ προσέφερον υἱοὶ Ἰσραὴλ τὰ δῶρα αὐτῶν· καὶ ἔστη κατ' ἐνώπιον αὐτοῦ Ῥουβὶμ καὶ εἶπεν· Οὐκ ἐξεστιν σοὶ πρῶτον προσενεγκεῖν τὸ δωρόν σου, καθότι σπέρμα ἐν τῷ Ἰσραὴλ οὐκ ἐποίησας. Καὶ ἐλυπήθη Ἰωακείμ σφόδρα· Είδες λύπην κατὰ Θεὸν, ὡς ἔφησεν ὁ μακάριος Παῦλος, προξε νοῦσαν ζωὴν αἰώνιον 3. Ὢ μεγίστης πραότητος τοῦ Δαυΐδ! Ο θαυμαστοῦ ἀνδρὸς ἀπανούργευτος ἀπα κία 37! " δικαίας ῥίζης ἔνθεος γνώμη 5. Οὐκ ἠμύ νατο, οὐχ ο ύβρισεν, οὐκ ἔδραμεν εἰς δικαστήριον, οὐ κατηράσατο, οὐκ ἠπείλησεν 20 τύπτειν, καίπερ πλούτῳ καὶ εὐγενείᾳ κομῶν ει, καὶ γένους βασιλικού τυγχάνων 8. Οὐκ εἶπεν ὅτι Ἐγὼ ἐκ πατριᾶς εὐλο γημένης εἰμὶ, σὺ δὲ ἐκ βεβήλου, τὴν κοίτην τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰσραὴλ μιάναντος 3. Ταῦτα πάντα ἠδύνατο ἀντιλέγειν πρὸς τὸν Ῥουβίμ· ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτῷ προσμαχεσάμενος ἐπὶ τὸ δωδεκάφυλον τοῦ Ἰσραὴλ ὠκυτάτοις ποσὶν βαδίζων ὁ δίκαιος παραγία νεται. Καὶ μὴ εὑρὼν ὅπερ ἐζήτει πρὸς ἀναψυχὴν, τὰ • Joan. xx, 22. r ll Cor. vul, 10. * Barb. ἐμφυσίσας. ss Barl. λάβεται. 26 Hinc initium codicis mutili Cæs. B., cujus lectionibus deinde utemur, si quid prodesse aliquando possint. 37 Ακακία cum utroque Caesareo; namn Barb. menduse habet κακία. 1. Mendose codex Barl. γενώμη, nisi emendare sic velis ὦ δικαίας ρίζης ἐνθέως γεννωμένης: at præferenda lectio Cars. Α. utpote contextui magis consona. Cas. 13. pro ένθεος baμει ἀπανούργευτος, quam vocem in precedenti inciso omiserat. so Mendose codes Barb. οὐκ, Lies. A. εἰ Β. ούχ. so Mendose cod. Barb. εἰπείλησεν; pejus Caes. Α. Β. ἐπίλησεν. 31 Mendose codex arb. xwpwv; Cæsar. A. et B. xoµwv. 3 Abest τυγχάνων ab utroque Cas. * Μιάναντος Attic. pro μιήναντος. NOTÆ. profecto ex historia duodecim tribuum Israelis mutuatum non est. αἰώνιος εβλάστησεν. Semen autem Judæ invidia arcæ ad excipiendum Deum difcatio divina, bce obnoxium, et probris petitum supra semen Ruben (subintellige exaltatum est.) Ex Juda Virgo et Rex eternus germinavit, At lectio nostra præferenda videtur; nec obscurum est, mendo illo τοῦ ὑπὲρ pro ὑπὸ quempiam impelli potuisse ut alia quoque ammutaret. Nahum 11, 1. versione LXX, quam auctor sequitur, dissidet hic Vulgatus noster, qui secundum veritatem llebraicam της legit: Ascendit qui dispergal coram te. Sunt qui putent (Vid. Schleusner N. Thes. V. Τ. ν. ἐμφυσάω) LXX legisse non quidem quod est dispergo, sed a am, quod est sufflə. En, inquiet morosus quispiam, undenam petantur quæ de B. V. ortu feruntur. Atqui, rep. no quod Virginis conceptio idem fuerit ac novæ Quod superius jam monuimus, auctor potius quam hominem Ruben nomine dictum, videtur hic intellexisse quempiam e Rubenis tribu. Hine aditus ipsi ad Ruben illum Jacobi filium ac Rubenitas redarguendos. Vocem υἱοῦ (filii) quæ a codice Barb. abest, supplevi ex Cas. A. Reipsa hic non Davidis, sed Joachimi, e Davidis progenie, mansuetudo commendatur. Ex hac Joannis Eubœeensis oratione colligi potest, Patres libenter historiam illam duodecim tribuum Israelis persecutos ideo etiam fuisse, quia occasionem præbebat non modo parentes Deiparæ laudibus ornandi, sed etiam fidelium mores illorum exemplo informandi.

col. 1469–1470page 19 of 23

PG 96:1469δρος καταλαμβάνει. Καὶ τί ὁ δίκσιος; Πάντως τὴν τοῦ Δαυΐδ μελωδίαν ἀναλαμβάνει καὶ λέγει· Εἰ δ ἐχθρὸς ἀνείδισέ με, ὑπήνεγκα ἄν· καὶ εἰ ὁ μισῶν με ἐπ' ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημονήθη, ἐκρύβην ἂν ἀπ' αὐτοῦ. Δέσποτα Κύριε, τῶν δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Καὶ πάντως που τοιαῦτα δια λογιζόμενος. Ε' ἐγὼ ἐν παντὶ Ἰσραὴλ ἄτεχνος, καὶ όνειδος, καλόν μοι μᾶλλον τὸ ἀποθανεῖν λιμῷ καὶ 4. δέψη τηκόμενον καὶ μὴ ἕτερον Σεμεὴ ἐδυνηρῶς τὴν Δαυΐδ ἐπονειδίζειν. Ζ'. Τί χαλεπαίνεις, ὦ πρωτότοκε Ρουβίμ καὶ αχάριστε; Τί προσκρούεις ὁ ἀνευλόγητος τῷ εὐλογημένῳ; Τί σύ, ὦ πένης, κρίνεις τὸν βασιλέα; Οὐχὶ τελευτῶν ὁ Ἰακὼβ ὁ πατὴρ ἀμφοτέρων ήλεγξεν μὲν τὴν σὴν ἄνοιαν, τὸν δὲ Ἰούδαν εὐλόγησεν; Ιδού γὰρ εἰ ἀποθνήσκων εἶπεν· Ιούδα, σὲ αἰνέσουσιν οἱ ἀδελφοί σου· αἱ χεῖρες σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· καὶ προσκυνήσουσιν σε υἱοὶ τοῦ Πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα, ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ανέβης. Αναπεσών ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος λέοντος· εἰς ἐγκρεῖ αὐτόν; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ ἡγού μενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπό κειται, καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὴν ὄνον αὐτοῦ, καὶ τῇ ἔλικι τὸν πῶλον τῆς ὄνου αὐτοῦ “. Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν, καὶ ἐν αἵματι τῆς σταφυλῆς τὴν περι βολὴν αὐτοῦ. Χαροποιοὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀπὸ οἴνου· καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ὡσεὶ γάλα. Πρῶτον μὲν ὀνειδισμόν τῷ Ρουβὶμ ἐπήνεγκεν φησίν γάρ· Ρουβὶμ πρωτότοκός μου καὶ ἀρχὴ τέκνων οι μου· σκληρός “φέρεσθαι, σκληρός, αυθάδης· ἐξύβρισας, ως ύδωρ, μὴ ἐκζέσης άν ὀνειδήσῃ, ονείδισεν ὠνείδισε ὀνειδίσῃ, τιχόμενον, τιχόμενος. Το γάρ, Α. αἴνεσαν, αινέσαισαν, αινέσουσι. Τὸ ἀνέβης, ὤνον όνο». τέκνον. 4 σκληρώς, σκληρός. ἕτερος ἕτερον καὶ μὴ ἕτερον τινὰ εἰς ἐμὲ οδυνηρὸς τὸν Θεὸν ἐπονιδίζειν (Β) καὶ μὴ ἕτερον πρὸς τὸν Δαυΐδ ἐπονειδίζειν. κρίνης κρί νεις, Β. κρίνειν. μεν σύ σοί, Α. Β. πιο βασιλέα Ισααὶ τὴν ρίζαν τὴν βασιλικήν, βασιλέα Β. τὸ σοί, τῶν πατέρων σου, τοῦ πατρός σου

SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARÆ. δρος καταλαμβάνει. Καὶ τί ὁ δίκσιος; Πάντως τὴν sese duodecim tribubus Israelis adjunxit. Et cum τοῦ Δαυΐδ μελωδίαν ἀναλαμβάνει καὶ λέγει· Εἰ δ non invenisset id, quod quærebat ad levamentum ἐχθρὸς ἀνείδισέ με, ὑπήνεγκα ἄν· καὶ εἰ ὁ macroris in moutem se recipit. Quid autem μισῶν με ἐπ' ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημονήθη, ἐκρύβην justus? Omnnino Davidis carmen resumit, et inquit: ἂν ἀπ' αὐτοῦ. Δέσποτα Κύριε, τῶν δακρύων μου Si iuimicus maledixisset mihi, sustinuissem utique; μὴ παρασιωπήσῃς· Καὶ πάντως που τοιαῦτα δια et si superbe mihi is insultasset, qui me odio proseλογιζόμενος. Ε' ἐγὼ ἐν παντὶ Ἰσραὴλ ἄτεχνος, καὶ quitur, ab ejus conspectu me subduxissem. Domine όνειδος, καλόν μοι μᾶλλον τὸ ἀποθανεῖν λιμῷ καὶ Deus, ne avertas faciem tuam a lacrymis meis 4. δέψη τηκόμενον. καὶ μὴ ἕτερον Σεμεὴ ἐδυνηρῶς Ila enim fere secum ratiocinabatur: si ego solus τὴν Δαυΐδ ἐπονειδίζειν. in universo Israelé liberorum expers sum, et (omnium) opprobrium effectus, satius mihi est mori fame ac siti confectum, quam ut alius Semei me ceu alterum Davidem contumeliosis verbis opprimat Ζ'. Τί χαλεπαίνεις, ὦ πρωτότοκε Ρουβίμ καὶ αχάριστε; Τί προσκρούεις ὁ ἀνευλόγητος τῷ εὐλογημένῳ; Τί σύ, ὦ πένης, κρίνεις τὸν βασιλέα; Οὐχὶ τελευτῶν ὁ Ἰακὼβ ὁ πατὴρ ἀμφοτέρων ήλεγξεν μὲν τὴν σὴν ἄνοιαν, τὸν δὲ Ἰούδαν εὐλόγησεν; Ιδού γὰρ εἰ ἀποθνήσκων εἶπεν· Ιούδα, σὲ αἰνέσουσιν οἱ ἀδελφοί σου· αἱ χεῖρες σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· καὶ προσκυνήσουσιν σε υἱοὶ τοῦ Πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα, ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ανέβης. Αναπεσών εκοιμή θης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος λέοντος· εἰς ἐγκρεῖ αὐτόν; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ ἡγού μενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπό κειται, καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὴν ὄνον αὐτοῦ, καὶ τῇ ἔλικι τὸν πῶλον τῆς ὄνου αὐτοῦ “. Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν, καὶ ἐν αἵματι τῆς σταφυλῆς τὴν περι βολὴν αὐτοῦ. Χαροποιοὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀπὸ οἴνου· καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ὡσεὶ γάλα. Πρῶτον μὲν ὀνειδισμόν τῷ Ρουβὶμ ἐπήνεγκεν· φησίν γάρ· Ρουβὶμ πρωτότοκός μου καὶ ἀρχὴ τέκνων οι μου· σκληρός “φέρεσθαι, σκληρός, αυθάδης· ἐξύβρισας, ως ύδωρ, μὴ ἐκζέσης άν q Peal. Liv, 13. * Gen. xlix, 8 seqq., sec. LXX, VII. Quid tam immani ira commoveris, o Ruben primogenite et acerbe? Quid tu benedictionis exsors adversus eum insurgis, qui benedictionem consecutus est? Quid tu, pauper, regem judicas et condemnas (18)? Nonne moriens Jacob utriusque pater luam quidein amentiam redarguit, Judæ autem bene precatus est? Ecce enim morti proxinus ita locutus est r: Jada, te laudabunt fratres tui: manus inæ in dorso inimicorum tuorum: et adorabunt te filii patris tui Catulus leonis Juda; ex germine, fli mi, ascendisli. Reclinis accu buisti ut leo, et ut catulus leœnæ; quis suscitabit eum? Non deficiet princeps de Juda, et dux de femoribus ejus, donec venerit cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium. Alligans ad rilem asinam suam, et ad helicem pullum asinæ suæ. Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvæ pallium suum. Lætificantes sunt oculi ejus præ viuo, et candidi dentes ejus quasi lac. Antea porro exprobrationes in Ruben protulerat. inquit crim: Ruben primogenitus meus, et principium fliorum meorum, pervicax nimis quam ut ferri possit, pervicax et procax. Fecisti contumeliam * Mendose codex Barb. ὀνειδήσῃ, et Caes. uterque ονείδισεν: nam vel ὠνείδισε cum LXX. les gendum est, vel ὀνειδίσῃ, uti aliquando solent Attici post particulam el. s Mendose Barl. τιχόμενον, absurdius autem Caes. uterque τιχόμενος. " Το γάρ, quod a Barb. exciderat, suppletum ex Cas, utroque » Gas. Α. αἴνεσαν, laudarunt; LXX αινέσαισαν, Complutensis αινέσουσι. " Τὸ ἀνέβης, quod abest a Barb., suppletum ex utroq. Caes. * Mendose Barb. hic et paulo infra ὤνον pro όνο». 66 In Caes. A. desiderantur seqq.: et ad helicem pullum asinæ suæ. Et in sanguine uvæ pallium suum. Cæs. vero B. sic verba invertit: et in sanguine uvæ pallium suum lavabit, in vino stolam suam. Mend. tum Barb. tụm Caes. τέκνον. 4 Barb. mend. σκληρώς, recte Cas. σκληρός. NOTÆ. Ea scilicet historia refert nullos alios eam reperisse conjuges, qui prorsus prole caruissent. Nonnulla bic supplenda fuere perspicuitatis ergo; siquidem oratio ad minus typica prorsus, ant valde elliptica habenda erat, et ἕτερος Semei ἕτερον postulabat Davidem. Quam pessumdatus autem locus iste fuerit, e binis Cæsareis codicibus discas licet, quorum alter (A) habet, καὶ μὴ ἕτερον τινὰ εἰς ἐμὲ οδυνηρὸς (sic) τὸν Θεὸν ἐπονιδίζειν (sic): alter vero (Β) καὶ μὴ ἕτερον πρὸς τὸν Δαυΐδ ἐπονειδίζειν. Barb. et Caes. A. mendose κρίνης pro κρί νεις, pejus Caes. Β. κρίνειν. Cæterumn cum Caes. B3. μεν σύ legal σοί, uterque vero Α. et Β. πιο βασιλέα Ισααὶ τὴν ρίζαν τὴν βασιλικήν, sensus exsurgeret: Quid tibi, o pauper, stirpem regiam attribuis? Verum si recolas sterilitatis opprobrium inde etiam no, lestius Judæis fuisse, quod propterea spe omni deciderunt e proprio semine Messiam esse proditu - rum; rursus si rationem habeas contextus, qui rem eo adduxit ut concludat, non ex Rubenis, sed ex Judæ stirpe Messiam nasciturum esse; patebit facile retinendum esse βασιλέα::doptato autem ex Caes. Β. τὸ σοί, exsurgit sensus magia contextui congruus: Quid tibi, o inops, regem vindicas? Rex tamen appellari potuit et Juda, seu stirps Judæ, cui sceptrum a Jacob moriente promissum fuerat. Barb. C. legit τῶν πατέρων σου, ut Cas. uterq. τοῦ πατρός σου: quam lectionem pretulimus, uti sacro textui consentaneam,

col. 1471–1472page 20 of 23

PG 96:1471έξης γὰρ ἐπὶ κοίτην πατρός σου τότε εμίανας τὴν στρωμνὴν εἰς ἦν ἀνέβης. Ἰδοὺ οὖν αὐτὸς ὁ Ἰακὼβ ἐν τῇ εὐλογίᾳ τῶν υἱῶν αὐτοῦ προφητεύει περὶ τῆς ἀθανάτου βασιλείας ἐξ Ἰούδα μελλούσης ἀνατέλλειν. Καὶ σὺ τὸν δίκαιον ἐκ τοῦ ναοῦ ἀπελαύνεις; Ο ὄντως τῆς Ρουμ ἀνοίας καὶ φθόνου τὸ παρὰ σοῦ τελούμενον! Η'. Παραγενόμενος τοίνυν ὁ δίκαιος Ἰωακεὶς πρὸς τὸ δωδεκάφυλον τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ μὴ εὑρὼν ἕτερον ἄτεχνον, παραγίνεται μετὰ θλίψεως εἰς τὸ ὄρος ἱκετεύων τὸν Θεὸν εἰλικρινῶς. 'Η δὲ 'Αννα ἐν τῷ οἴκῳ ἦν· ἀμφότεροι δὲ καθ᾿ ἑαυτούς προσευχέ μενοι, τὸν πατέρα αὐτῶν Δαυίδ μιμούμενοι, τὸ ψαλ μικὸν ἐκεῖνο λόγιον καὶ αὐτοὶ ἐκβοῶντες τὸ φάσχον Εν θλίψει ἐπλάτυνας με, οικτείρισόν με, καὶ εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Εἶτα κατανοήσασα Αννα την βραδύτητα του συνεύνου 48, ἤρξατο καθ' ἑαυτὴν γαληνῷ το θρήνῳ κόπτεσθαι, καὶ λέγειν· Τίς ἡ ἀναχώρησις τῷ φιλτάτι μου ἀνδρί; ἢ τίς ἡ βραδύτης αὕτη, ὡς ὁρῶ, οὐκ ἀγαθή. Ἕως ἄρτι τοὺς Ἰσραηλίτας περιάγει ζητών. εἰ ἡμεῖς μόνοι οὐκ ἐβλαστήσαμεν; ἡδὺς " αὐτὸς ἦν παρών, καὶ μὴ τῇ λύπῃ ἑαυτὸν καταβαπτίσας 4 Καὶ δυνατός ἐστιν ὁ Θεὸς ὁ δώσας τῇ Σάββα παρά καιρὸν ἡλικίας τὸν Ἰσαὰκ, καὶ τῇ Ρεβέκκα τὸν Ἰακώβ, καὶ τῇ Ραχήλ τὸν Ἰωσήφ, καὶ τῇ ᾿Ανῃ τῇ γυναικὶ Ελκανα τον προφήτην Σαμουήλ, καὶ τῇ γυναικὶ Μανωὲ Σαμψὸν τὸν Ναζηραῖον· ὁ ἐπισκεψάμενος τούτοις, καὶ εἰσακούσας αὐτῶν Θεός, δυνατ τός ἐστιν καὶ ἡμῖν δοῦναι τὴν αἴτησιν ἡμῶν· ἀλλὰ τί κόψομαι, εἰ δὲ τε καὶ χήρα, καὶ ἄτεκνος; Εἰ ἦν μοι κλάδος, οὐκ ἂν μοι τοσαύτη οδύνη περὶ τῆς ῥίζης· εἰ δὲ ἦν μοι ὁ ποθούμενος ἐκ νεότητος νῦν παρών, προσδοκία ἂν ἦν καὶ περὶ κλάδου. Οίμοι τί ποιήσω; κύριε ὃν ἐγὼ ποθοῦσα ᾑρετισάμην 80. Που γὰρ ὑπάρχεις τι νῦν; ἢ πῶς σε θρηνήσω ὡς νεκρών; Αλλ᾽ οὐκ εἶδόν σου τὸν τάφον. 'Αλλ' ἀναμείνω ὡς ἀποδημήσαντα εἰς χώραν μακράν; ἀλλ᾽ οὐδεὶς ὁ ἀπαγγελών μοι, έωρακέναι τὴν Κύριόν μου. Οίμος τίς ὁ ἀπαγγελεῖ μοι, τοῦ ὁ σύζυγος καὶ συνομιλός Η μου, ποῦ ὁ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἀπόγονος, καὶ ζηλωτής ποῦ ὁ τοῦ Ἰσαὰκ ὁμόσκηνος; ποῦ ὁ τοῦ Ἰσραὴλ ἐμείανας, ἐμίανας. ὄντως. τῷ συνεύνω. Α. γαλινῷ. Β. ήρξατο καθ' ἑαυτὴν γαληνῷ θρήνω κόπτεσθαι, και. ήδύς ή θοῖς, ἦθος, καταβαπτίσας καταβαπτίση. εἰ δέ. ᾑρετησάμην, Β. ηετισάμεν. υπάρχη;. το συνομιλός. Ἰδοὺ γὰρ ἀπο Ονίσκω ἀποθνήσκω)· Ἰούδα, σὲ αἴνεσαν οἱ ἀδελ φοί σου. με

JOANNIS EUBOENSIS sicut aqua ex alveo suo difluens, non ebullias; as- έξης γὰρ ἐπὶ κοίτην πατρός σου τότε εμίανας cendisti enim cubile patris tui, tunc maculasti stratum in quod ascendisti ". Ecce igitur ipse Jacob in benedictione filiorum suorum vaticinatur, immortale regnum ex Juda oritarum Tu vero justum e templo abigis? () vere Rubenitica stultitia atque invidia dignum ſacinus! VIII. Cum igitur justus Joachim duodecim tribus Israelis perlustrasset, et qui liberorum expers esset, alium reperisset neminen; dolore oppressus in montem se recipiens, sinceras ibi preces ad Deum fundit. Anna interim domi sese continebat, atque ambo, seorsim quisque, precibus insistunt, suumque ipsorum patrem Davidem imitantes, et ipsi inclamantes illud psalmorum usurpant oraculum, quod inquit: In tribulatione dilatasti me, miserere mei, et exaudi orationem meam '. τὴν στρωμνὴν εἰς ἦν ἀνέβης. Ἰδοὺ οὖν αὐτὸς ὁ Ἰακὼβ ἐν τῇ εὐλογίᾳ τῶν υἱῶν αὐτοῦ προφητεύει περὶ τῆς ἀθανάτου βασιλείας ἐξ Ἰούδα μελλούσης ἀνατέλλειν. Καὶ σὺ τὸν δίκαιον ἐκ τοῦ ναοῦ ἀπελαύνεις; Ο ὄντως τῆς Ρουμ ἀνοίας καὶ φθόνου τὸ παρὰ σοῦ τελούμενον! Η'. Παραγενόμενος τοίνυν ὁ δίκαιος Ἰωακεὶς πρὸς τὸ δωδεκάφυλον τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ μὴ εὑρὼν ἕτερον ἄτεχνον, παραγίνεται μετὰ θλίψεως εἰς τὸ ὄρος ἱκετεύων τὸν Θεὸν εἰλικρινῶς. 'Η δὲ 'Αννα ἐν τῷ οἴκῳ ἦν· ἀμφότεροι δὲ καθ᾿ ἑαυτούς προσευχέ μενοι, τὸν πατέρα αὐτῶν Δαυίδ μιμούμενοι, τὸ ψαλ μικὸν ἐκεῖνο λόγιον καὶ αὐτοὶ ἐκβοῶντες τὸ φάσχον· Εν θλίψει ἐπλάτυνας με, οικτείρισόν με, καὶ εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Anna deinde cum animadverteret mariti cunctationem, cœpit questu tranquillo lamentari, et secum ipsa fari dicens: Quonam secessit vir meus charissimus? aut quæ hujusmodi mora? quantum video, haudquaquam boni ominis. Num adhuc ille perlustrat £lios Israel, quærens utrum nos soli fructu caruerimus? Equidem eum hæc versaretur, æquanimis ipse erat ac festivus, neque immodicæ se tradebat tristitiæ. Nam cæterum potens est Deus, qui Saræ provecta jam ultra tempus ætate dedit Isaacum, et Rebecca Jacobum, et Racheli Josephum, et Anna conjugi Elcanæ prophetam Samue- c lem, et conjugi Manue Samsonem illum Nazaræum, Deus, inquam, qui hos respexit exaudivilque, potens est nostra quoque postulata facere: verum quam acerbus ine manet dolor, si cæterum non modo prole caream, sed et virum amiserim? Si germen mihi aliquod afforet, non adeo forte de stirpe dolendum mihi esset; verum si præsentem nunc eum haberem, qui mihi ab ipsa juventute dilectus fuit, jam neque de sobole spem plane abjicerem. Heu! quid faciam, domine mi, quem ex affectu in conjugem mihi delegeram? Ubi enim nunc es? an forte te lugebo ut mortuum? Verum non vidi sepulcrum tuum. Saltem te exspectem, tanquam peregre in longinquam regionem profe- • Gen. xlix, 3, sec. LXX. t Psal. tv, 1, 2. Εἶτα κατανοήσασα Αννα την βραδύτητα του συνεύνου 48, ἤρξατο καθ' ἑαυτὴν γαληνῷ το θρήνῳ κόπτεσθαι, καὶ λέγειν· Τίς ἡ ἀναχώρησις τῷ φιλτάτι μου ἀνδρί; ἢ τίς ἡ βραδύτης αὕτη, ὡς ὁρῶ, οὐκ ἀγαθή. Ἕως ἄρτι τοὺς Ἰσραηλίτας περιάγει ζητών. εἰ ἡμεῖς μόνοι οὐκ ἐβλαστήσαμεν; ἡδὺς " αὐτὸς ἦν παρών, καὶ μὴ τῇ λύπῃ ἑαυτὸν καταβαπτίσας 4 Καὶ δυνατός ἐστιν ὁ Θεὸς ὁ δώσας τῇ Σάββα παρά καιρὸν ἡλικίας τὸν Ἰσαὰκ, καὶ τῇ Ρεβέκκα τὸν Ἰακώβ, καὶ τῇ Ραχήλ τὸν Ἰωσήφ, καὶ τῇ ᾿Ανῃ τῇ γυναικὶ Ελκανα τον προφήτην Σαμουήλ, καὶ τῇ γυναικὶ Μανωὲ Σαμψὸν τὸν Ναζηραῖον· ὁ ἐπισκε ψάμενος τούτοις, καὶ εἰσακούσας αὐτῶν Θεός, δυνατ τός ἐστιν καὶ ἡμῖν δοῦναι τὴν αἴτησιν ἡμῶν· ἀλλὰ τί κόψομαι, εἰ δὲ τε καὶ χήρα, καὶ ἄτεκνος; Εἰ ἦν μοι κλάδος, οὐκ ἂν μοι τοσαύτη οδύνη περὶ τῆς ῥίζης· εἰ δὲ ἦν μοι ὁ ποθούμενος ἐκ νεότητος νῦν παρών, προσδοκία ἂν ἦν καὶ περὶ κλάδου. Οίμοι τί ποιήσω; κύριε ὃν ἐγὼ ποθοῦσα ᾑρετισάμην 80. Που γὰρ ὑπάρχεις τι νῦν; ἢ πῶς σε θρηνήσω ὡς νεκρών; Αλλ᾽ οὐκ εἶδόν σου τὸν τάφον. 'Αλλ' ἀναμείνω ὡς ἀποδημήσαντα εἰς χώραν μακράν; ἀλλ᾽ οὐδεὶς ὁ ἀπαγγελών μοι, έωρακέναι τὴν Κύριόν μου. Οίμος τίς ὁ ἀπαγγελεῖ μοι, τοῦ ὁ σύζυγος καὶ συνομιλός Η μου, ποῦ ὁ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἀπόγονος, καὶ ζηλωτής: ποῦ ὁ τοῦ Ἰσαὰκ ὁμόσκηνος; ποῦ ὁ τοῦ Ἰσραὴλ to Mend. Barb. ἐμείανας, Caes. ἐμίανας. “"Quemadmodum a Barb. et Cæs. B. abest w tñe, sic a Cæs. A. abest ὄντως. Utrumque ut relineatur contextus non patitur modo, sed postulare videtur. As Alend. codd. τῷ συνεύνω. * Mend. Barb. et Caes. Α. γαλινῷ. Gres. Β. omittit verba ήρξατο καθ' ἑαυτὴν γαληνῷ θρήνω κόπτεσθαι, και. 7 ήδύς legendum puto pro ή θοῖς, vel ἦθος, quorum primunt in Barh., alterum in Cæs. A. et B. lego. ** καταβαπτίσας sumo ex Cas. A; mendose enim Barb. καταβαπτίση. "Barb. codex habet los, el sensum aliquo modo probabilem redderet, si sumeres lot pro hồn. Præfe rendam tainen duxi lectionem Caes. B., qui habet εἰ δέ. * Barb. ᾑρετησάμην, Caes. Β. ηετισάμεν. st Tres concorditer codices mendose υπάρχη;. το Barb. συνομιλός. NOTÆ. Cas. A. ista hic interserit: Ἰδοὺ γὰρ ἀποΟνίσκω (vid. ἀποθνήσκω)· Ἰούδα, σὲ αἴνεσαν οἱ ἀδελ φοί σου. Ecce enim morior: Juda, laudareren με fratres tui.

col. 1473–1474page 21 of 23

PG 96:1473Δαυτό πρόβολος; χρησμός; τοῦ τοῦ Ἰεσσαὶ ἡ ῥίζα σ', ποῦ ὁ τοῦ Ταῦτα δὲ ἐγένετο ἐν τῷ πεντακισχιλιοστῷ τετρακοσιοστῷ καὶ ὀγδοηκοστῷ τρίτῳ ἔτει δὲ ἀπὸ ἀρχῆς κτίσεως κόσμου, ἐν τῇ πέμπτῃ καὶ ἑβδομηκοστῇ γενεᾷ, καθώς μαρτυρεῖ ὁ ἀψευδής και συγγραφείς Λουκᾶς, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ Ἰωσήφ, καὶ ἕως τοῦ Θεοῦ ἀναδραμών. Θ'. Καὶ ἐπειδὴ ἐξ Ιούδα ἔμελλεν ἀνατέλλειν ὁ τῆς δικαιοσύνης Ηλιος, πόρρωθεν ὁ προφήτης πρὸς αὐ τὸν βοᾷ· Εόρταζε Ιούδα τὰς ἑορτάς σου· ἀνέβη γὰρ ὁ ἐμφυσῶν εἰς τὸ πρόσωπόν σου. Τίς οὗτος, ὦ προφῆτα; φράσον ἡμῖν. Ὁ κλίνας οὐρανοὺς καὶ καταβὰς, αὐτός ἐστιν ὁ κατασκηνώσας ἐν δ' ούρα. τοῖς· ὁ ἄνω σὺν πατρὶ καὶ κάτω ἐν γαστρὶ, ὁ τοῖς Χερουδίμ φοβερός, καὶ τοῖς ἀνθρώποις πρξος, ὁ καταβὰς εἰς ᾅδου πύλας, καὶ τόν ποτε ἰσχυρὸν δή σας, ὁ τοῦ θανάτου τὸ βασίλειον λύσας, ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ τὰ ἴδια πρόβατα ἐξάγων ἐξ ᾅδου, καὶ ἔμ προσθεν αὐτῶν πορευόμενος, φωνήσας ἕνα ἕκα στον αὐτῶν κατ' ὄνομα. Ο καταβάς, φησίν Από στολος, αὐτός ἐστιν καὶ ὁ ἀναβάς. 1. Ποίας ἑορτὰς ἑορτάζειν τὸν Ἰούδα, ὦ προφή τα, βοᾷ;; Εἶτα ὁ Βλέπων φησίν· Οὐ τὰς νομικὰς Φορτὰς Ἰούδας εορτάσει μοι, οὐ τὰς ἐν σαββατια σμοῖς, καὶ νεομηνίαις, καὶ σάλπιγξιν. Καιρὸς γὰρ τοῦ ποιῆσαι τῷ Κυρίῳ, διασκεδάσαι τὴν νόμον σου ἑορτὰς δέ φημι ἑορτάζειν, τῆς χάριτος ἐλθούσης, ἐν εὐσήμοις ἑορτάς δέκα. Πρώτη και πασῶν τῶν εὐσήμων ἑορτῶν, ἐν ᾗ ἐδέ ξαντο κι τὰ εὐαγγγέλια Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα τῆς ο Β. Που τοῦ Ἰεσσὲ ἡ ῥίζα ἔτη. έβδομηκοστῇ. σε ἀψευδείς. ἐν οὐρανοῖς, ἐν ἀνθρώποις. Γης. Α. Πρώτη πασῶν· πρῶτον πασῶν· πρῶτον πάντων καὶ πασῶν. Α. ἐδέξατο, Β. ἐδείξαντο. 426): Καιρὸς τοῦ ποιῆσαι τῷ Κυρίῳ, διεσκέ βασαν τὸν νόμον σου.

翠 SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARE. 147% Δαυτό πρόβολος; χρησμός; τοῦ τοῦ Ἰεσσαὶ ἡ ῥίζα σ', ποῦ ὁ τοῦ clum? At nemo est, qui ad me remuntiet, quod di minum meum uspiam viderit. Hea! quis erit qui mibi narret ubinam sit conjux et convictor meus? ubi Abrahami nepos et æmulator? ubi Isaaci contubernalis? ubi Israelis vaticinio prædictus? ubi radix Jesse? ubi progenies David? Ταῦτα δὲ ἐγένετο ἐν τῷ πεντακισχιλιοστῷ τετρακοσιοστῷ καὶ ὀγδοηκοστῷ τρίτῳ ἔτει δὲ ἀπὸ ἀρχῆς κτίσεως κόσμου, ἐν τῇ πέμπτῃ καὶ ἑβδομηκοστῇ γενεᾷ, καθώς μαρτυρεῖ ὁ ἀψευδής και συγγραφείς Λουκᾶς, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ Ἰωσήφ, καὶ ἕως τοῦ Θεοῦ ἀναδραμών. Θ'. Καὶ ἐπειδὴ ἐξ Ιούδα ἔμελλεν ἀνατέλλειν ὁ τῆς δικαιοσύνης Ηλιος, πόρρωθεν ὁ προφήτης πρὸς αὐτὸν βοᾷ· Εόρταζε Ιούδα τὰς ἑορτάς σου· ἀνέβη γὰρ ὁ ἐμφυσῶν εἰς τὸ πρόσωπόν σου. Τίς οὗτος, ὦ προφῆτα; φράσον ἡμῖν. Ὁ κλίνας οὐρανοὺς καὶ καταβὰς, αὐτός ἐστιν ὁ κατασκηνώσας ἐν δ' ούρα. τοῖς· ὁ ἄνω σὺν πατρὶ καὶ κάτω ἐν γαστρὶ, ὁ τοῖς Χερουδίμ φοβερός, καὶ τοῖς ἀνθρώποις πρξος, ὁ καταβὰς εἰς ᾅδου πύλας, καὶ τόν ποτε ἰσχυρὸν δή σας, ὁ τοῦ θανάτου τὸ βασίλειον λύσας, ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ τὰ ἴδια πρόβατα ἐξάγων ἐξ ᾅδου, καὶ ἔμπροσθεν αὐτῶν πορευόμενος, φωνήσας ἕνα ἕκα στον αὐτῶν κατ' ὄνομα. Ο καταβάς, φησίν Από στολος, αὐτός ἐστιν καὶ ὁ ἀναβάς. 1. Ποίας ἑορτὰς ἑορτάζειν τὸν Ἰούδα, ὦ προφή τα, βοᾷ;; Εἶτα ὁ Βλέπων φησίν· Οὐ τὰς νομικὰς Φορτὰς Ἰούδας εορτάσει μοι, οὐ τὰς ἐν σαββατια σμοῖς, καὶ νεομηνίαις, καὶ σάλπιγξιν. Καιρὸς γὰρ τοῦ ποιῆσαι τῷ Κυρίῳ, διασκεδάσαι τὴν νόμον σου ἑορτὰς δέ φημι ἑορτάζειν, τῆς χάριτος ἐλθούσης, ἐν εὐσήμοις ἑορτάς δέκα. Πρώτη και πασῶν τῶν εὐσήμων ἑορτῶν, ἐν ᾗ ἐδέξαντο κι τὰ εὐαγγγέλια Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα τῆς • Nalum. 1, 15. • Nalum 11, 1. Hec porro evenerunt anno a mundi exordiis quinquies millesimo quadringentesimo octogesimo tertio et in septuagesima quinta generatione, uti nescius errandi scriptor testatur Lucas, qui sc riem (generationum) inverso ordine ad Deum usque inchoat a Josepho. IX. Quoniam igitur Sol justitiæ oriturus erat ex Juda, propheta a longe ad ipsum clamat: Celebrα, ο Juda, festivitales tuas u; ascendit enim, qui in faciem tuam afflat ▾. Quis est hic, o propheta? Dic nobis. Qui inclinavit culos el descendit x, ipse est, inquit, qui inhabitat in culis; qui cum Patre in colo est, et in terra clauditur in utero; qui Cherubim trenendus, et hominibus est initis; qui descendit ad inferorum portas, et eum, qui fuerat aliquando fortis, vinculis astrinxit: qui mortis imperium dissolvit; pastor bonus, qui ores suas ab inferis eduxit, et ante cas vadens, unamquamque nominatim vocat. Qui descendit, inquit Apostolus, ipse est et qui ascendit ª. X. Quænam vero, o propheta, sunt festivitates quas clamas Judæ agendas? Hoc deinde Videns declarat: Non legales, inquit, festivitates Judas celebrabit mihi, non eas quæ in sabbatorum, et novi meusis religionibus peraguntur, et in solemnitate tubarum. Etenim Tempus faciendi Domino, ut dissipet legem tuam Cum itaque gratia advenerit, decem solemuitates insignes agendas esse dico. Prima omnium insignium solemnitatum ea est in qua Joachimus et Anna faustum generatio- * Psal. xv, 10. Luc. xt, 21, 22. * Jean. x, 3, 4. • Ephes. habeat solus Caes. Β. *Cod. * Pericopen Που τοῦ Ἰεσσὲ ἡ ῥίζα omittendam non censui, etsi eam Barb. mend. ἔτη. *s Barb. mend, έβδομηκοστῇ. σε Barb. et Cæs. uterq. mend. ἀψευδείς. * Ubi Barb. habet ἐν οὐρανοῖς, Caes. A. habet ἐν ἀνθρώποις. Praeferenda cod. Barb. lectio, tum quia alludere videtur ad illudl Joan. u1, 13: Nemo ascendit in calum, nisi qui descendit de calo, Filius hominis, qui est in cœlo; tum quia melius servari videtur antithesis, quæ in sequentibus quoque incisis apparet. Γης. Α. Πρώτη πασῶν· nam Barb. πρῶτον πασῶν· Caes. autem B. πρῶτον πάντων καὶ πασῶν. s Mend. Barb. et Caes. Α. ἐδέξατο, et Cas. Β. ἐδείξαντο. NOTÆ. Vix_dubitare fas est, annos bic secundum epocham Constantinopolitanis consuetam computari. Itaque cum Constantinopolitani Nativitatem Christi assignarent anno a mundi creatione quinquies millesimo quingentesimo octavo, consequens est, hanc quoque traditionem seu opinionem aliquando receptam fuisse, Deiparam anno ante Christi Nativitatem, seu melius Incaruationem vicesimo quinto conceptam fuisse, adeo ut vicesimum quintum annum ageret, cum ad annuntiandum ei divini Verbi incarnandi mysterium missus est angelus. Hales accommodationem illius (Psal. cxviii, 426) juxta: Καιρὸς τοῦ ποιῆσαι τῷ Κυρίῳ, διεσκέ βασαν τὸν νόμον σου. En habes Deipara conceptionem inter praecipuas atque insigniores solemnitates recensitam. st Cuun Neque vero moveat (quod non nemo cavillose dictitavit), quod unice agi memoria dicatur nuntii ab Joachimo et Anna accepti de Virgine gignenda. Consimili sane modo paulo post mentio lit festivitatis in qua Gabriel illud Ave Virgini pronuntiavit. At adeone desipiat quispiam, ut dicat lotam festi rationem Angeli adventu et illius Ave promu}}- tiatione contineri? Cæterum primæ hujus festivitatis quænam vera sit ratio, aperte in fine orationis ab auctore declaratum reperies. Quanquam et hoc loco, quasi auctor ineptos hos cavillos divinaret, adjecit binas illas Deiparæ festivitates ita alteram ab altera distingui, ut in prima Conceptio, in altera Nativitas celebretur Non ergo merum angeli nuntium, sed Deiparæ Conceptio, eaque potissimum hoc festo colebatur.

col. 1475–1476page 22 of 23

PG 96:1475γεννήσεως τῆς παναχράντου καὶ Θεοτόκου Μαρίας. ο ο Η Καὶ μετὰ ταῦτα τὸ πάνσεπτον αὐτῆς γενέθλιον ἐκεῖ σύλληψις, ὧδε γενέθλιον. Μετὰ ταύτην ἑτέρα πανσεβάσμιος, καὶ προσκυνητή, ἐν ᾗ ὁ Γαβριήλ ἄλλοις ποσὶ τὴν γῆν πατήσας, τὸ χαῖρε τῇ Παρθένη προσεφώνησεν. Εἶτα ἡ σωσικόσμιος τ' ἐκ Παρθένου ή γένεσις τοῦ παμβασιλέως Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Εἶθ' οὕτως πρὸς τὸν ναὸν ἄνοδος, καὶ ἐν ταῖς ἀγκάλαις τοῦ Σιμεών δοχή. Καὶ πάλιν ἡ φωτοφόρος ἐπι φάνεια· καὶ πάλιν ἡ ἐν τῷ Θαβορίῳ ὄρει μεταμόρ φωτις, καὶ τὸ ζωηφόρον πάθος, τη σι Πάσχα τῆς ἀειζώου ἀναστάσεως. Καὶ πάλιν τῆς εἰς οὐρανούς ἀνάδου, καὶ ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς ἐν σαρκὶ καθέ δρας. Καὶ ἡ ἐσχάτη ἡμέρα και σε ἡ μεγάλη τῆς ἑορ τῆς, ἐν ᾗ τὸ πανάγιον Πνεῦμα 68 κατῆλθεν ἐπὶ τοὺς ἁγίους μαθητὰς καὶ ἀποστόλους τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· Βόρταζε, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς σου. Αὗται οὖν εἰσιν αἱ· ἑορται, ἂς ὁ προφήτης εορτάς ζειν τὸν Ἰούδαν βολ ΙΔ'. Τῶν δὲ καιρῶν ἤδη ἐγγιζόντων, πληρωθῆναι δεῖ πᾶσαν δικαιοσύνην. "Οθεν τοῦ μὲν Ἰωακεὶμ ἐν τῷ ὄρει εὐχομένου σε, τῆς δὲ Ανης ἐν τῷ οἶκαρ θρηνούσης, ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ οἴκου αὐτῆς, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸν ἑαυτῆς παράδεισον, ἐφ᾽ ᾧ ἀνάπαυλαν τῆς ἄγαν θλίψεως ἀρύσεται. Καὶ ἰδοὺ ἄγγελος Κυ ρίου ἐπέστη αὐτῇ λέγων· Άννα, Άννα, εἰσήκουσε Κύριος τῆς δεήσεώς σου, καὶ συλλήψῃ, καὶ γεννήσῃ, καὶ λαληθήσεται τὸ σπέρμα σου ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ. Μὴ λυποῦ, 'Αννα· ὁ καρπός του παύ σει οι τὴν λύπην ταῖς ἐν λύπαις τικτούσαις· αὐτὴ γάρ ἐστιν, περὶ ἧς προκατήγγειλαν πάντες οἱ προς φῆται τὴν σωτηρίαν δι' αὐτῆς ἀπεκδεχόμενοι. Μα κάριοι ὑμεῖς, Ἰωακεὶμ καὶ 'Αννα. Όντως δὲ ἐξ ὑμῶν τικτομένη μακαριωτέρα ἐστί, φησὶν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτούς Εόρταζε, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς σου· εὐκ ἐν τῇ παλαιᾷ διαθήκῃ, ἀλλ' ἐν τῇ καινῇ. Αὕτη οὖν ἡ ἀρχή. τῆς καινῆς διαθήκης, τῆς νέας καὶ θεοδόχου κιβω σε «ο σοσικόσμιος. οι Το Πάσχα του Πάσχα. καί. Πνεῦμα, μαθητάς καί. τῷ εὐχομένῳ, το παύει κάτ βει Β. παύσει. (οὐχ ὥσπερ Εύα, καὶ σὲ σὺν λύπαις τεκεῖς· χαρὰν γὰρ, "Αννα, ἔνδον κοιλίας φέρεις. Δ.

JOANNIS EUBENSIS nis plane immaculatas et genitricis Dei Maria nun- γεννήσεως τῆς παναχράντου καὶ Θεοτόκου Μαρίας. tium acceperunt. Tum augustissima ejusdem Mariæ nativitas; illic conceptio, hic nativitas Alia deinde solemnitas veneratione cultuque dignissima, in qua Gabriel pedibus materiæ expertibus terram calcans, illud Ave Virgini pronuntiavit. Postea salutaris illa mundo universo Regis omnium Christi Dei nostri ex Virgine nativitas. Deinde et ascensio in templum, et in ulnas Simeonis exceptio. Ac rursus lucifera apparitio, et rursus in monte Thabor transfiguratio; et vivifica passio, Pascha immortalis resurrectionis. Et rursus in cœlos ascensio, et ad dexteram Patris in carne sessio. Tandem extremus, magnäsque dies festus, in quo sanctissimus Spiritus in sanctos discipulos et apostolos Domini nostri Jesu Christi descendit. Age ο Juda, solemnitates tuas. Istæ igitur solemnitates sunt, quas celebrandas a Juda propheta indicit XI. Præstitutis autem temporibus adventantibus, justitiam omnem jam oportebat impleri. Un lo cum Joachimus in monte preces funderet, Ama vero intra domesticos parietes lugeret, hæc domo egressa in hortum suum se contulit, quo tam gravis mœroris levamen aliquod hauriret. Et ecce angelus Domini astitit, ipsi dicens: Anna, Anna, exaudivit Dominus deprecationem tuam, et concipies, el paries, et celebrabitur semen tuum in universa terra. Ne tristeris, ο Anna; fructus tuus finem im- '; ponet earum dolori, quæ in angustiis pariunt Ipsa enim est, quam prophetæ omnes salutem per ipsam exspectantes prænuntiarunt O vos beatos, Joachim et Anna! Verum beatior sane est quæ a vobis progignitur! Sic ad eos angelus: Age, o Juda, solemnitates tuas b, non in veteri testamento, sed in novo. Hoc igitur principium est novi testamenti principium est novæ arcæ b Nalum. 1, 15. Η Καὶ μετὰ ταῦτα τὸ πάνσεπτον αὐτῆς γενέθλιον· ἐκεῖ σύλληψις, ὧδε γενέθλιον. Μετὰ ταύτην ἑτέρα πανσεβάσμιος, καὶ προσκυνητή, ἐν ᾗ ὁ Γαβριήλ ἄλλοις ποσὶ τὴν γῆν πατήσας, τὸ χαῖρε τῇ Παρθένη προσεφώνησεν. Εἶτα ἡ σωσικόσμιος τ' ἐκ Παρθένου ή γένεσις τοῦ παμβασιλέως Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Εἶθ' οὕτως πρὸς τὸν ναὸν ἄνοδος, καὶ ἐν ταῖς ἀγκά λαις τοῦ Σιμεών δοχή. Καὶ πάλιν ἡ φωτοφόρος ἐπι φάνεια· καὶ πάλιν ἡ ἐν τῷ Θαβορίῳ ὄρει μεταμόρ φωτις, καὶ τὸ ζωηφόρον πάθος, τη σι Πάσχα τῆς ἀειζώου ἀναστάσεως. Καὶ πάλιν τῆς εἰς οὐρανούς ἀνάδου, καὶ ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς ἐν σαρκὶ καθέ δρας. Καὶ ἡ ἐσχάτη ἡμέρα και σε ἡ μεγάλη τῆς ἑορ τῆς, ἐν ᾗ τὸ πανάγιον Πνεῦμα 68 κατῆλθεν ἐπὶ τοὺς ἁγίους μαθητὰς καὶ ἀποστόλους τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· Βόρταζε, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς σου. Αὗται οὖν εἰσιν αἱ· ἑορται, ἂς ὁ προφήτης εορτάς ζειν τὸν Ἰούδαν βολ 6$ ΙΔ'. Τῶν δὲ καιρῶν ἤδη ἐγγιζόντων, πληρωθῆναι δεῖ πᾶσαν δικαιοσύνην. "Οθεν τοῦ μὲν Ἰωακεὶμ ἐν τῷ ὄρει εὐχομένου σε, τῆς δὲ Ανης ἐν τῷ οἶκαρ θρηνούσης, ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ οἴκου αὐτῆς, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸν ἑαυτῆς παράδεισον, ἐφ᾽ ᾧ ἀνάπαυλαν τῆς ἄγαν θλίψεως ἀρύσεται. Καὶ ἰδοὺ ἄγγελος Κυ ρίου ἐπέστη αὐτῇ λέγων· Άννα, Άννα, εἰσήκουσε Κύριος τῆς δεήσεώς σου, καὶ συλλήψῃ, καὶ γεννήσῃ, καὶ λαληθήσεται τὸ σπέρμα σου ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ. Μὴ λυποῦ, 'Αννα· ὁ καρπός του παύ σει οι τὴν λύπην ταῖς ἐν λύπαις τικτούσαις· αὐτὴ γάρ ἐστιν, περὶ ἧς προκατήγγειλαν πάντες οἱ προς φῆται τὴν σωτηρίαν δι' αὐτῆς ἀπεκδεχόμενοι. Μα κάριοι ὑμεῖς, Ἰωακεὶμ καὶ 'Αννα. Όντως δὲ ἐξ ὑμῶν τικτομένη μακαριωτέρα ἐστί, φησὶν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτούς· Εόρταζε, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς σου· εὐκ ἐν τῇ παλαιᾷ διαθήκῃ, ἀλλ' ἐν τῇ καινῇ. Αὕτη οὖν ἡ ἀρχή. τῆς καινῆς διαθήκης, τῆς νέας καὶ θεοδόχου κιβω σε Barh. 6ο Barb. σοσικόσμιος. οι Το Πάσχα cum Grs. B., nam Barb. et Caes. A. habent του Πάσχα. abest καί. s cod. Barb. excidit vox Πνεῦμα, et paulo infra μαθητάς καί. "A cod. Barb. abest ai, • Barb. et Coms. uterq. mend. τῷ εὐχομένῳ, το Barb. παύει et cum eo Cas. A., licet mendose, κάτ βει at Caes. Β. παύσει. NOTÆ. tribuitur in sacris Græcorum officiis, filiæ scilicet, quam utero gestabat, gratia (Men. die ix Dec. in Stich. ante Synaxarium: Handquaquam, sicati Eva, tu quoque, o Anna, paries in doloribus; nam gaudium in utero gestas (οὐχ ὥσπερ Εύα, καὶ σὲ σὺν λύπαις τεκεῖς· χαρὰν γὰρ, "Αννα, ἔνδον κοιλίας φέρεις. Verba illic conceptio, hic nativitas, absunt a tenus fuisse obnoxiam. ldl autem ipsi quoque Apar Cas. B., at retinent tum Caes. Δ. tum Barb. et len Allatius (Prolegom. ad Opp. Damasceni, § 63. Opp. Damasc. per Le Quien, ton. I, pag. 63). Ex quo nulla hic flat mentio festivitatis Dormitionis Deipara, suspicari quispiam posset, nondum forte idem festum in Eubœensi Ecclesia receptum fuisse. At non ita res habet; nam ad finein orationis hoc quoque festum celebrari consuevisse auctor conmemorat. Porro hinc nobis Conceptionis festivitas magis commendatur. Cum enim mysteria solemniori cultu celebranda, denario numero comprehensa dicantur, in hunc numerum Conceptionem Deiparæ potius quam ejusdem sanclissimam dormitionem relatam cernimus. Vulgatissima est penes veteres hæc doctri.. na, alque eo etiam special, sententiæ pariendi in oloribus adversus Evam prolatæ Deiparam nullaNe oratorie exaggerationi tribuas quod hic dicitur, Deiparam a prophetis omnibus fuisse prænuntiatam, facere debet veterum auctoritas Patrum, quibus nihil communius, quam ut disertissime affirment, Mariam Deiparam in Scripturis omnibus prædicari. Conf. quæ de his diximus in commentario. Cum propria novi testamenti nota seu character sit operatio gratie, principium vero novi testamenti collocetur in ipso initio exstruendæ arcæ

col. 1477–1478page 23 of 23

PG 96:1477τοῦ, ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς ᾿Αννης κτιζομένης, τῆς ἐκ & τῆς ρίζης Ἰούδα, Ἰεσσαὶ, καὶ Δαυίδ. Φησὶ γὰρ ὁ προφήτης· Καὶ ἀναστήσω τὴν σκηνὴν Δαυΐδ τήν πεπτωκυίαν, καὶ οἰκοδομήσω τὰ κατεσκαμμένα αὐτῆς. Ἰδοὺ ἀνίσταται ἡ σκηνή Δαυΐδ ἐν τῇ συλο λήψει σ', καὶ γενήσει τῆς αὐτοῦ θυγατρός. Αὐτὴ γάρ ἐστι περὶ ἧς πρῶτος πάντων Ἰακὼν τὸν Ἰούδαν προφητεύων ηυλόγησε. «λέγων οὕτως· Ἰούδα, σε ἀνέσεσαν οἱ ἀδελφοί σου. Αληθῶς μακάριοι ὑμεῖς, Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα. Ὑμεῖς γὰρ ἐξ Ιούδα, καὶ Ἰεσσαὶ, καὶ Δαυΐδ, καὶ αὐτὴ ἐξ ὑμῶν, καὶ ἐξ αὐτῆς ὁ τοῦ νόμου σωτήρ ", καὶ προφητῶν Κύριος, καὶ ἐπ' ἐσχάτων νόμου πληρωτής Χριστός Κύριος. ΙΒ'. Ταῦτα πρὸς τὴν εὐλογημένην συζυγίαν Ιωα κεὶμ καὶ ᾿Ανναν ἄγγελος, καὶ ἐπιπλεῖον τὸ ἐπήγα. γεν· Θαρσείτε, χαίρετε, καὶ τι ἀγαλλιάσθε. "ἤγγικεν γὰρ ὁ καιρὸς ὁ ὑπὸ τοῦ προφήτου κηρυττόμενος, ἐκ Βηθλεὲμ καὶ γῆς Ἰούδα τὸν μέγαν ποιμένα ἐξελεύσεσθαι, καὶ οὐ μόνον τὸν Ἰσραὴλ ποιμανεῖν, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἔθνη. Όντως μακάριοι καὶ τρισμακάριοι, Ἰωακεὶμ καὶ Αν να μυριονταπλάσιον δὲ μακαριωτέρα ἡ ἀπόγονος καὶ θυγάτηρ Δαυΐδ, ἡ ἐξ ὀσφύος καὶ γαστρὸς ὑμῶν προ ερχομένη. Υμεῖς γὰρ γῆ ἐστε, αὐτὴ δὲ οὐρανός. Ὑμεῖς χοϊκοί, δι' αὐτῆς δὲ οἱ χοἶκοὶ ἐπουράνιοι ο μακάριοι ἀληθῶς ὑμεῖς, ὅτι ἂν Μωϋσῆς ἰδεῖν οὐκ ἐδυνήθη, ἐπεθύμησεν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης του κάλ λους τῆς ὑμῶν θυγατρός. συλλήψη. το δοτήρ. το Επιπλείων, ἐπιπλείω, ἐπιπλεῖον ἐπὶ πλοῖον. * Α. ἀγαλλιάσθε; άγαλλιᾶσθαι. ‹ Α. ποιμαίνειν ποιμενεί. Το δι' αὐτῆς δὲ χωϊκοὶ οἱ ἐπουράνιοι; Β. δι' αὐτῆς δὲ οἱ χεῖκοὶ ἐπουράνιοι. (Νόμου α' σκιαὶ σαφῶς παρα τρέχουσιν· αὐγὴ γὰρ ἰδοὺ τῆς θείας χάριτος ἐμφα νίζεται ἡ παρθένος, νεφέλη ἐξ ἧς ὁ φαιδρὸς τῆς θεότητος ἀνίσχει όντως ήλιος). Ει Ορη καὶ βουνοί, πεδία καὶ θάλασσα ἀγγέλων πληθὺς καὶ πᾶσα φύσις βροτῶν Εὐφραινέσθωσαν τοῦ δεσπότου· τὸ θεῖον γὰρ τέμενος, ἀπαρχὴν ἀναδομήσεως ἐδέξατο 'Αννα.) αἰνέσουσιν, Εννέσεσαν, αίνεσαν. Ταῦτα πρὸς αὐτοὺς ὁ ἄγγελος, για

SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARÆ. τοῦ, ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς ᾿Αννης κτιζομένης, τῆς ἐκ & ad Deum excipiendum in Anna utero exstruct τῆς ρίζης Ἰούδα, Ἰεσσαὶ, καὶ Δαυίδ. Φησὶ γὰρ ὁ προφήτης· Καὶ ἀναστήσω τὴν σκηνὴν Δαυΐδ τήν πεπτωκυίαν, καὶ οἰκοδομήσω τὰ κατεσκαμμένα αὐτῆς. Ἰδοὺ ἀνίσταται ἡ σκηνή Δαυΐδ ἐν τῇ συλο λήψει σ', καὶ γενήσει τῆς αὐτοῦ θυγατρός. Αὐτὴ γάρ ἐστι περὶ ἧς πρῶτος πάντων Ἰακὼν τὸν Ἰούδαν προφητεύων ηυλόγησε. «λέγων οὕτως· Ἰούδα, σε ἀνέσεσαν οἱ ἀδελφοί σου. Αληθῶς μακάριοι ὑμεῖς, Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα. Ὑμεῖς γὰρ ἐξ Ιούδα, καὶ Ἰεσσαὶ, καὶ Δαυΐδ, καὶ αὐτὴ ἐξ ὑμῶν, καὶ ἐξ αὐτῆς ὁ τοῦ νόμου σωτήρ ", καὶ προφητῶν Κύριος, καὶ ἐπ' ἐσχάτων νόμου πληρωτής Χριστός Κύριος. ΙΒ'. Ταῦτα πρὸς τὴν εὐλογημένην συζυγίαν Ιωα κεὶμ καὶ ᾿Ανναν ἄγγελος, καὶ ἐπιπλεῖον τὸ ἐπήγα. γεν· Θαρσείτε, χαίρετε, καὶ τι ἀγαλλιάσθε. "Ηγγι κεν γὰρ ὁ καιρὸς ὁ ὑπὸ τοῦ προφήτου κηρυττόμενος, ἐκ Βηθλεὲμ καὶ γῆς Ἰούδα τὸν μέγαν ποιμένα ἐξελεύσεσθαι, καὶ οὐ μόνον τὸν Ἰσραὴλ ποιμανεῖν, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἔθνη. Όντως μακάριοι καὶ τρισμακάριοι, Ἰωακεὶμ καὶ Αν να μυριονταπλάσιον δὲ μακαριωτέρα ἡ ἀπόγονος καὶ θυγάτηρ Δαυΐδ, ἡ ἐξ ὀσφύος καὶ γαστρὸς ὑμῶν προερχομένη. Υμεῖς γὰρ γῆ ἐστε, αὐτὴ δὲ οὐρανός. Ὑμεῖς χοϊκοί, δι' αὐτῆς δὲ οἱ χοἶκοὶ ἐπουράνιοι 78ο μακάριοι ἀληθῶς ὑμεῖς, ὅτι ἂν Μωϋσῆς ἰδεῖν οὐκ ἐδυνήθη, ἐπεθύμησεν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης του κάλ λους τῆς ὑμῶν θυγατρός. c Ainos tx, 11. d Psal. xLiv, 11, 12. quæ est ex radice Judæ, Jesse, et Davidis. Inquit, enim propheta: Et suscitabo tabernaculum Davidis, quod cecidit, et reædifcabo ruinas ejus e. Ecce erigitur tabernaculum David in conceptione et procreatione filiæ ejus Ipsa est enim de qua primus omnium Jacob vaticinans Judæ benedixit, ita inquiens: Juda, laudabunt te fratres tui! Vere vos beati, Joachime et Anna. Vos enim ex Juda, Jesse, et Davide, hæc autem ex vobis, et ex ipsa legis dator, et Dominus prophetarum, atque extremis temporibus perfector legis Christus Dominus. XII. Hæc angelus ad bencdictos illos conjuges Joachimum et Annam atque ulterius adjecit: Bono animo estote, gaudete, et exsullale. Instat enim tempus a propheta annuntjatum, quo ex Bethleem et terra Juda rex magnus est oriturus, et non modo populum Israelis, sed et gentes reget universas. Vere beati ac ter beati, Joachime et Anna; at millies beatior Davidis progenies ac filia, quæ e femore atque utero vestro progreditur. Vos enim terra estis; ipsa vero cœlum: vos terreni; per ipsam vero (evadunt) caelestes Vere vos beati, quoniam rex ille gloriæ, quem Moyses videre non potuit, filie vestræ pulchritudinem concupivit c. • Barb. mend. συλλήψη. "Ita codex, qui tamen in admittendo vel respuendo hoc augmento sibi non constat. το Barb. δοτήρ. το Barb. Επιπλείων, at vel ἐπιπλείω, vel ἐπιπλεῖον legendum. Caes. A. ἐπὶ πλοῖον. * Cum Cas. Α. ἀγαλλιάσθε; mend. Barb. άγαλλιᾶσθαι. 7 Caes. Α. ποιμαίνειν· Barb. ποιμενεί. Το Barb. δι' αὐτῆς δὲ χωϊκοὶ οἱ ἐπουράνιοι; at melius Caes. Β. δι' αὐτῆς δὲ οἱ χεῖκοὶ ἐπουράνιοι. NOTE. Deo excipiendo destinatæ scilicet in conceptione ficatio (uti patet) ita locum habuit in Deiparæ Deiparæ; ergo Mariæ conceptio non solius naturæ (sic enim ad legem peccati spectasset), sed grasia quoque opus fuit. Hline Ecclesia Græca in sacris hujus solemnitatis officiis canit veteres legis umbras exoriente Virgine transiisse, quia splendor gratiæ, id est Maria, effulsit (Men. dieux Dec. Odle s'.): Vere legis umbræ prætereunt; ecce enim divinæ gratiæ splendor Virgo refulget, nubes illa e qua vere coruscans sol Deitatis exoritur (Νόμου α' σκιαὶ σαφῶς παρα τρέχουσιν· αὐγὴ γὰρ ἰδοὺ τῆς θείας χάριτος ἐμφανίζεται ἡ παρθένος, νεφέλη ἐξ ἧς ὁ φαιδρὸς τῆς θεότητος ἀνίσχει όντως ήλιος). Ει mursus eadem die celebrat Græca Ecclesia conceptas in Annæ utero primitias novæ ædificationis (ibid.): Exsultent montes et colles, campi el maria, multitudo angelorum, et universum mortalium genus; Anna_enim divinum Domini_templum, novæ ædificationis primilias concepit. Ορη καὶ βουνοί, πεδία καὶ θάλασσα ἀγγέλων πληθὺς καὶ πᾶσα φύσις βροτῶν εὐφραινέσθωσαν τοῦ δεσπότου· τὸ θεῖον γὰρ τέμενος, ἀπαρχὴν ἀναδομήσεως ἐδέξατο 'Αννα.) Cum haudquaquam materialiter, sed spiritualiter accipienda sit restitutio illa collapsi tabernaculi, ruinarumque ædificatio a propheta prænuntiata; de restauratione igitur per Christum facienda, et de ædificatione per gratiam perficienda sermo est. Insuper ejusmodi restauratio et reædiconceptione et generatione, of tabernaculi illius erectio sit ipsa Deiparæ conceptio. Atqui, si in conceptione Virginis suus reliquus foisset peccato locus, jam in ipsa conceptione jure merito non quidem tabernaculi erectionem suspiceremus, sed ruinas et lapsum deploraremus. Ieratam ergo confessionem doctrinæ a Deiparæ conceptione peccati omnis suspicionem excludentis habemus. Gen. XLIX, 8. Sup. § 7 cod. Barb. habebat αἰνέσουσιν, nunc mendose Εννέσεσαν, uterque vere Cas. αίνεσαν. Nolum est autem et codices versionis LXX hic varias lectiones praferre. Conf. Scho lia Lamberti Bos in h. c. C:es. B. reliqua omittens panca haec retinet: Ταῦτα πρὸς αὐτοὺς ὁ ἄγγελος, για ad eos Angelus. Quam lectionem præferendam censuerim. Hoc etiam loco cujusvis labis espertem Deiparam luculenter prædicari, nullus equidem dubito. Quid enim sunt hic terreni seu terra, nisi homines in collapsæ naturæ statu spectati, qui per reparationem deinde ad statum gratie cum transeunt, cœlestes fieri dicuntur? Id sane exigunt tum contextus, tum rei ipsius natura, tum tritissimus hujus locutionis in lingua ecclesiastica usns ex notissima Apostoli sententia (1 Cor. xv, 47 seqq.) suam dicens originem. Deipara porro non no a terra illa atque a terrenis prorsus hic sejungitur, ut veluti e regione istorum altero in ordine collo.

Continue reading PG 96: Joannes Euboeensis →≣ entire volume

← prev work Index next work →

NoticeNotitia

On the Nativity of the LordDe Nativitate Domini

Notebook