Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
Sermon on the Conception of the Most Holy Virgin Mother of GodSermo in Conceptionem sanctissimae Virginis Deiparae
col. 1479–1480page 1 of 15
Sermo in Conceptionem sanctissimæ Virginis Deiparæ
PG 96:1479Η Μακάριοι ὑμεῖς. Ἰωακεὶμ καὶ 'Αννα, ότι ταφές δεισον λογικὸν ἐκυήσατε. Αὐτὴ γὰρ οὐ μόνον ὑπὸ ἀνθρώπων μακαρίζεται, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ᾿Αγγέλων, καὶ τῶν Χερουβὶμ καὶ τῶν Σεραφίμ· αὐτὴ γὰρ τὰς φυτουργὸν τῆς κτίσεως καὶ” τοῦ παραδείσου ἐξ ἀχράντων αὐτῆς λαγόνων ἐκυοφόρησεν. ΙΓ΄. Καὶ ἰδοὺ ῎Αννα ἀκούσασα παρὰ τοῦ Ἀγγέλου τὴν σύλληψιν καὶ γέννησιν τῆς παναμώμου κόρης, Έρξατο μὲν χαίρειν· οὕτω δὲ παρών ἦν ὁ προσδο χώμενος, ἤτοι ὁ ἀγαπητός σύνευνος. Δεξάμενος τοιγαροῦν καὶ ὁ δίκαιος Ἰωακεὶμ τὰ τῆς συλλήψεως τῆς ἐξ ὀσφύος αὐτοῦ εὐαγγέλια, τρ ξατο ἑτοιμάζειν τὰ τῆς χαρᾶς διπλᾶ καὶ τριπλά, καὶ δεκαπλασιάζων ἔχαιρε καὶ ἠγαλλιᾶτο· καὶ δὴ πλη ρύσας πάντα καθὼς ἦν αὐτῷ εἰθισμένο, τε, τὰ δῶρα καὶ τὰς θυσίας προσφέρειν, συνέλαβεν ἡ στείρα· καὶ ἀνέμενον ἀμφότεροι τὸν καρπὸν τῆς γεννήσεως, τὸ τ' ἂν εἴη * τὸ ἀποβησόμενον. Καὶ ἐγγίσαντο; τοῦ καιροῦ τῆς πανσέπτου γεν νήσεως τῆς παναμώμου κόρης καὶ θεοτόπου, ἐπλη ρώθη ὁ προφητικός λόγος, ὃν ἔφησεν Ησαΐας· Εὐα φράνθητι, στείρα ἢ οὐ τίκτουσα. Καὶ ηὐφράνθη, καὶ ἠγαλλιάσατο ή μακαρία "Αννα σφόδρα, καὶ εξω πεν τῇ μαία· Τί ἐγέννησα; καὶ εἶπεν ἡ μαία· θῆλτο Η τῆς κτίσεως και, ἠθισμένον, Α. ἠθισμένω, το Εἴη ἀποβησόμενον ἡ τὸ ἀποκτισόμενον. ΝΟΤΑ. Τὴν ὑπέρτερον οὐ ρανὸν ἀποτικτόμενον δέχεται, τὸν ὑπέρφωτον ὄντως καὶ εὐρυχωρότερον τὸν οὐκ ἄστροις όρωμένοις, ταῖς νοηταῖς δὲ ποικιλλόμενον δαδουχίαις. ('Ο) νέος οὐρανὸς ἐν κοιλίᾳ τῆς ᾿Αννης τεκταίνεται Θεοῦ παντουργοῦ ἐπινεύσει, ἐξ οὗ..... η δὲ ἀναγεννηθῆναι τῆς παιδὸς ἐδεῖτο γεννώσα... καὶ οὐχ ἡ προσευχῆς αὕτη μήτηρ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ προπάτηρ ταύτης ἐδέησεν, ὅσαπερ οἱονεὶ μητρί χρήσασθαι. (πανάμωμος)
JOANNIS EUBEENSIS
+
Η
|
Tos leati, Joachime et Anna, quia rationalen & Μακάριοι ὑμεῖς. Ἰωακεὶμ καὶ 'Αννα, ότι ταφές
paradisum genuistis. Ipsa enim non ab hominibus δεισον λογικὸν ἐκυήσατε. Αὐτὴ γὰρ οὐ μόνον ὑπὸ
modo, verum etiam ab Angelis, ab Archangelis, a ἀνθρώπων μακαρίζεται, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ᾿Αγγέλων,
Cherubim atque a Seraphim beatissima prædica- καὶ τῶν Χερουβὶμ καὶ τῶν Σεραφίμ· αὐτὴ γὰρ τὰς
tur, quippe quæ impollutis suis visceribus creaφυτουργὸν τῆς κτίσεως καὶ” τοῦ παραδείσου ἐξ
turarum omnium et paradisi auctorem gestavit. ἀχράντων αὐτῆς λαγόνων ἐκυοφόρησεν.
XIII. Et ecce ut Anna ab Angelo audivit prorsus immaculatam puellam se concepturain ac
parituram esse, gaudio gestire coepit. Nondum aulem is aderat, quem exspectabat, dilectus nempe
eonjux.
Cum itaque justus quoque Joachimus lætum accepisset nuntium futuri de lumbis suis conceptus,
laetitiae apparatus in duplum ac triplu:m instituit
adornare, ac decuplo gaudio et exsultatione efferobatur. Cumque, uti consueveral, jam plene doua
et sacri (kia obtulisset, sterilis concepit; et exspeclabant ambo fructum generationis, qualis nempe
foret proles nascitura.
Porro instante jam tempore augustissimæ nativitatis plane immaculatæ puellæ ac Genitricis Dei,
propheticum impletum est oraculum, quod locintus
est Isaias: Latare, sterilis quæ non paris e. Læ -
tata est enim et exsultavit maxime beata Anna;
et dixit obstetrici: Quid peperi? et respondit ob-
• Isa. Lxiv. 1, ser. LXX,
&
ΙΓ΄. Καὶ ἰδοὺ ῎Αννα ἀκούσασα παρὰ τοῦ Ἀγγέλου
τὴν σύλληψιν καὶ γέννησιν τῆς παναμώμου κόρης,
Έρξατο μὲν χαίρειν· οὕτω δὲ παρών ἦν ὁ προσδο
χώμενος, ἤτοι ὁ ἀγαπητός σύνευνος.
Δεξάμενος τοιγαροῦν καὶ ὁ δίκαιος Ἰωακεὶμ τὰ
τῆς συλλήψεως τῆς ἐξ ὀσφύος αὐτοῦ εὐαγγέλια, τρ
ξατο ἑτοιμάζειν τὰ τῆς χαρᾶς διπλᾶ καὶ τριπλά, καὶ
δεκαπλασιάζων ἔχαιρε καὶ ἠγαλλιᾶτο· καὶ δὴ πλη
ρύσας πάντα καθὼς ἦν αὐτῷ εἰθισμένο, τε, τὰ δῶρα
καὶ τὰς θυσίας προσφέρειν, συνέλαβεν ἡ στείρα· καὶ
ἀνέμενον ἀμφότεροι τὸν καρπὸν τῆς γεννήσεως, τὸ
τ' ἂν εἴη * τὸ ἀποβησόμενον.
Καὶ ἐγγίσαντο; τοῦ καιροῦ τῆς πανσέπτου γεν
νήσεως τῆς παναμώμου κόρης καὶ θεοτόπου, ἐπλη
ρώθη ὁ προφητικός λόγος, ὃν ἔφησεν Ησαΐας· Εὐα
φράνθητι, στείρα ἢ οὐ τίκτουσα. Καὶ ηὐφράνθη,
καὶ ἠγαλλιάσατο ή μακαρία "Αννα σφόδρα, καὶ εξω
πεν τῇ μαία· Τί ἐγέννησα; καὶ εἶπεν ἡ μαία· θῆλτο
Η Verba τῆς κτίσεως και, quæ a Barb. absunt, desumpta sunt ex lies. A. ** Barb. ἠθισμένον, Caes.
Α. ἠθισμένω, το Εἴη ἀποβησόμενον cum Caes. A., Barl. ἡ τὸ ἀποκτισόμενον.
ΝΟΤΑ.
cetur; sed (quod probe notabis) dum hoc ipsum
efficitur, ipsa non cœlestis dicitur. sed absolute
catum vocatur: nempe si celestis diceretur, aliquid habere comtuune cum iis forte videretur qui
coelestes fieri ibidem dicuntur, antea terreni cum
fuerint: dum vero absolute appellatur calum, haud
obscure innuitur, hanc (donorum suorum in eam
cumulum conferente Deo pro singulari, ad quam
electa fuerat, dignitate) suam veluti sibique propriam exstitisse conditionem.
Id vero luculenter ex co confirmatur, quod Mariæ
concepte conditionem ope hujus imaginis exhibere
familiarissimum in Orientis Ecclesia fuisse novimus. Ita Georgius Nicomediensis (ut hoc saltem
hic immutans) celebrans Virginis conceptionem, co
Jum nobis datum gratia fulgidum proclamat (orat. 3,
in Concept. et Nat. Deip. Auct. Combefis. tom. I,
rol. 1043): Calum sublimius (terra) ercipit hodie
genitum. cœlum lucidius prorsus et spatiosius, cœlum.... quod non visibilibus astris, sed multiplicis
snirutialis lucis fulgore nitescil. Τὴν ὑπέρτερον οὐρανὸν ἀποτικτόμενον δέχεται, τὸν ὑπέρφωτον ὄντως
καὶ εὐρυχωρότερον τὸν οὐκ ἄστροις όρωμένοις,
ταῖς νοηταῖς δὲ ποικιλλόμενον δαδουχίαις. Ιd ipsun
tota Græca Ecclesia in sacris Deiparæ conceptæ
Oiciis sic repetit (Men. die is Dec. ad init. Ma
tutin.): Deo omnium conditore afflante, novum in
sinu Annæ cœlum fabricatur; e quo ille, qui solus
sincerus est hominum amator, propter suæ charitatis excessum tanquam sol occasum nesciens effulgebit, ut divinitatis suæ radiis universum mundum
illuminet: ('Ο) νέος οὐρανὸς ἐν κοιλίᾳ τῆς ᾿Αννης
τεκταίνεται Θεοῦ παντουργοῦ ἐπινεύσει, ἐξ οὗ.....
Neque vero absonum videatur, præfato sensu terram terrenosque vocari Joachimum et Annam, alioη
qui justissimos: ibi enim quod conditionis erat, non
quod reparationis, exprimitur. Rursus autem id
maximopere vim dictis addit: si enim illi atut
justissimi terra ac terreni appellati sunt, hoc non
terrenæ eorum conversationi, sed vitiatæ conditioni
tribuendum est. Ergo, si et Deipara semel eodem
originis vitio infecta fuisset, æquo jure et ipsa
terra el terrena audivisset, non autem sua veluti
conditione cœlum, per quam et parentes ejus cœlestes evaderent quemadmodum et Joaunes noster
indicat, et sic eleganter prosequitur etiam Isidorus
Thessalonicensis episc. Orat. de Nativ. Deip. n. 9:
Anna vero cum generaret, filia sua indigebat ut
generaretur... Neque ipsa solum, quæ per preces
mater ei fuit, sed ejusdem etiam progenitor opus
habuit, ut ipsam veluti matrem nanciscerentur. Av
δὲ ἀναγεννηθῆναι τῆς παιδὸς ἐδεῖτο γεννώσα... καὶ
οὐχ ἡ προσευχῆς αὕτη μήτηρ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ
προπάτηρ ταύτης ἐδέησεν, ὅσαπερ οἱονεὶ μητρί
χρήσασθαι.
Auctor hic tanquam exploratum supponit,
Annai de plane immaculata puella concipienda jam
ab angelo monitam fuisse. Atqui in eo, qui przmittitur, angeli sermone nihil habes quod hue
spectet, nisi quod Maria cœlum dicatur in oppositione ad reliquos omnes, qui terreni proclamantur;
et quod paulo post Joachimus et Anna dicantur
genituri paradisum rationalem (§ præc.). Ut ergo
verbis auctoris sua stet veritas, dicendum est appellationes illas tum cœli tum paradisi rationalis, quas
angelus concipiendæ proli tribui se perhibetur, ex
mente auctoris ipsius omnimodam illam significare puritatem, cujus gratia puella prorsos iuunaculata (πανάμωμος) proclamatur.
col. 1481–1482page 2 of 15
PG 96:1481καὶ εἶπεν 'Αννα- Προσάξω αὐτὴν δῶρον Κυρίῳ τῷ θεῷ. ΙΔ'. Ιδε οὖν σαφῶς λειτουργοῦντας τῇ Τριάδι Μαρίαν, καὶ ᾿Ανναν, καὶ Ἰωακείμ τεχθείσης γὰρ τῆς παιδὸς, καὶ προκοπτούσης ἡλικίᾳ, οὐ προσήγαγον αὐτὴν διετῆ, οὐδὲ πάλιν τετραετῆ, ἀλλὰ τριετή ὡς Τριάδος ἀχωρίστου νύμφην, καὶ παστάδα ἁμίαν τον· καὶ κοινῶς " προσήγαγον αὐτὴν, ὡς μελλούσης αὐτῆς ἀμφότερα εἶναι· καὶ πρῶτον μὲν δῶρον τῷ Θεῷ προσηνέχθη, ἔπειτα δὲ καὶ ναὸς καὶ θρόνος. Προφητικῶς οὖν προσήγαγον τὴν Παρθένον ἐν τῷ ναῷ τοῦ Κυρίου. Ο τοῦ θαύματος! Ὁ ἔμψυχος ναὸς καὶ θρόνος Χερουβικὸς εἰς ναὸν ἐκ λίθων κατεσκευασμένον προσο φέρεται. Πρὸ γὰρ πολλῶν γενεῶν ὁ Δαυτό περὶ αὐτῆς ἐβόα λέγων· "Ακουσον, φησί, Θεοῦ θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ πάλιν· Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Πῶς ἀπενεχθήσονται; δηλονότι ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἀγαλλιάσει. Ποία αὐτή, ὦ προ φῆτα; Ἐπειδὴ οὐκ ἔδει τὴν βασιλίδα 70 μόνην εἰς τὸν ναὸν τοῦ βασιλέως ἀπενεχθῆναι, τοῦτο πόῤῥωθεν διὰ Πνεύματος ἀγίου ἀδόμενον εἴρηται. Καὶ πάλιν Αἱ πλησίον αὐτῆς ἀπενεχθήσονταί σοι. Απο ηνέχθησαν τοίνυν το σὺν τῇ ἁγίᾳ Παρθένῳ καὶ ἄλλαι παρθένοι· πρόδηλον ὅτι καὶ αὐταὶ μετέσχον άγια σμοῦ. Τίς γὰρ ἐψιωμένων ο βασιλέα, ή βασιλίδα δε δῶρα καὶ ὀψώνια παρ' αὐτῶν οὐκ ἀμείψεται; Εἰσὶν δὲ καὶ ἄλλαι παρθένοι· ἀλλ᾽ ἵνα τὸν λόγον μή μακρύνωμεν, ὀλίγα καὶ περὶ ἐκείνων λαλήσω. αὗταίεἰσιν αἱ τὴν παρθενίαν ὥσπερ θησαυρὸν βασιλικόν φυλάξασαι 88, προσέχουσαι ἑαυταῖς διαπαντός, ἵνα μὴ ταῖς πέντε μωραῖς ὁμοιωθήσονται, ἀλλ' ἀεὶ τὸν βασιλικὸν σηκὸν φυλάττουσαι καὶ μόνῳ τῷ νυμφίῳ αὐτῶν δὲ ἀρέσκουσαι. Αὐτὸς γὰρ ἐνετείλατο λέγων Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν. Καὶ πολ λαὶ μὲν διὰ τοῦ μαρτυρίου τὸ μακάριον τέλος ἔσχον ἄλλαι δὲ καὶ δι᾿ ἀσκήσεως καὶ διὰ τῶν σαρκικῶν πειρατηρίων ἐστεφανώθησαν, καὶ ἔτι στεφανοῦνται. νι, πῶς, κοινῶς. βασιλεῖδα. Β. Α. ὁ ψιχεύων, αψικεύων. ὀπαδεύων ὀπαδεύω, ὀψικέλευθος, εψιωμένων έψιάομαι, ἀκολουθέω. βασιλεῖδα. φυλάξαι, Α. φυλάξασαι. οι αὐταῖς. ΝΟΤΑ.
SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARÆ.
καὶ εἶπεν 'Αννα- Προσάξω αὐτὴν δῶρον Κυρίῳ τῷ stetrix: Filiam. Et subdidit Anna: Aferam illam
θεῷ.
donum Domino Deo.
ΙΔ'. Ιδε οὖν σαφῶς λειτουργοῦντας τῇ Τριάδι
Μαρίαν, καὶ ᾿Ανναν, καὶ Ἰωακείμ τεχθείσης γὰρ
τῆς παιδὸς, καὶ προκοπτούσης ἡλικίᾳ, οὐ προσήγαγον αὐτὴν διετῆ, οὐδὲ πάλιν τετραετῆ, ἀλλὰ τριετή
ὡς Τριάδος ἀχωρίστου νύμφην, καὶ παστάδα ἁμίαν
τον· καὶ κοινῶς " προσήγαγον αὐτὴν, ὡς μελλούσης
αὐτῆς ἀμφότερα εἶναι· καὶ πρῶτον μὲν δῶρον τῷ
Θεῷ προσηνέχθη, ἔπειτα δὲ καὶ ναὸς καὶ θρόνος.
Προφητικῶς οὖν προσήγαγον τὴν Παρθένον ἐν τῷ
ναῷ τοῦ Κυρίου.
Ο τοῦ θαύματος! Ὁ ἔμψυχος ναὸς καὶ θρόνος χερουβικὸς εἰς ναὸν ἐκ λίθων κατεσκευασμένον προσο
φέρεται. Πρὸ γὰρ πολλῶν γενεῶν ὁ Δαυτό περὶ
αὐτῆς ἐβόα λέγων· "Ακουσον, φησί, Θεοῦ θύγατερ,
καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ
λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου· καὶ
ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ
πάλιν· Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι
ὀπίσω αὐτῆς. Πῶς ἀπενεχθήσονται; δηλονότι ἐν
εὐφροσύνῃ καὶ ἀγαλλιάσει. Ποία αὐτή, ὦ προφῆτα; Ἐπειδὴ οὐκ ἔδει τὴν βασιλίδα 70 μόνην εἰς
τὸν ναὸν τοῦ βασιλέως ἀπενεχθῆναι, τοῦτο πόῤῥωθεν
διὰ Πνεύματος ἀγίου ἀδόμενον εἴρηται. Καὶ πάλιν·
Αἱ πλησίον αὐτῆς ἀπενεχθήσονταί σοι. Απο
ηνέχθησαν τοίνυν το σὺν τῇ ἁγίᾳ Παρθένῳ καὶ ἄλλαι
παρθένοι· πρόδηλον ὅτι καὶ αὐταὶ μετέσχον άγιασμοῦ. Τίς γὰρ ἐψιωμένων ο βασιλέα, ή βασιλίδα δε
δῶρα καὶ ὀψώνια παρ' αὐτῶν οὐκ ἀμείψεται;
Εἰσὶν δὲ καὶ ἄλλαι παρθένοι· ἀλλ᾽ ἵνα τὸν λόγον μή
μακρύνωμεν, ὀλίγα καὶ περὶ ἐκείνων λαλήσω. Αὐται
εἰσιν αἱ τὴν παρθενίαν ὥσπερ θησαυρὸν βασιλικόν
φυλάξασαι 88, προσέχουσαι ἑαυταῖς διαπαντός, ἵνα
μὴ ταῖς πέντε μωραῖς ὁμοιωθήσονται, ἀλλ' ἀεὶ τὸν
βασιλικὸν σηκὸν φυλάττουσαι καὶ μόνῳ τῷ νυμφίῳ
αὐτῶν δὲ ἀρέσκουσαι. Αὐτὸς γὰρ ἐνετείλατο λέγων·
Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν. Καὶ πολ
λαὶ μὲν διὰ τοῦ μαρτυρίου τὸ μακάριον τέλος ἔσχον·
ἄλλαι δὲ καὶ δι᾿ ἀσκήσεως καὶ διὰ τῶν σαρκικῶν
πειρατηρίων ἐστεφανώθησαν, καὶ ἔτι στεφανοῦνται.
XIV. En palam igitur sacrificlum Triadi offerentes Mariam, Annam, et Joachimum. Cum enim
edita in lucem fuisset puella, atque ætate progrederetur, obtulerunt eam non quidem bimulam, nec
item quatrimam, sed trimulam tanquam indivisæ
Trinitatis sponsam, et thalamum immaculatum.
Communi præterea volo ipsum adduxerunt, 191quam quæ utrumque futura erat, ac primo quidem
donum oblata Deo est, deinde vero et (tanquam)
templum et thronus. Prophetico igitur spiritu Vir-.
ginem in templo Domini obtulerunt.
O rem plane miram! In templum lapidibus exædificatum affertur animatum templum et thronus
Cherubicus. Et sane jam a multis ante generationibus David de ipsa palam vaticinatus est?:
Audi, inquit, Dei filia, et vide, et inclina
aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui; et concupiscet rex pulchritudinem
tuam 1. Et rursus: Adducentur regi virgines post
eam ɛ. Quomodo adducentur? in lætitia scilicet
et exsultatione h. Qualis et quanta hæc est, o
Propheta! Quoniam nequaquam decebat
ut in
templum regis sola sine comitatu regina adduceretur; jam et hic comitatus diu ante per Spiritum sanctum prænuntiatus est! Et rursus:
Proximæ ejus afferentur tibi 1. Cum sancta igitur
Virgine aliæ quoque virgines adductæ; atque, ut
manifestum est, et ipsæ sanctificationis participes
fuerunt. Ecquis enim eorum qui sunt in comitatu
regis vel reginæ, munera ab ipsis præmiaque non
referat?
Cæterum et aliæ sunt virgines, de quibus ne
sermonem longius protraham, pauca tantum attingam. Hæ sunt quæ virginitatem tanquam regium thesaurum cum servaverint, sollicitam sui
curam nunquam non adhibent, ut quinque fatuis
nequaquam similes efficiantur, sed jugiter vigiles domum regiam custodiant, et unico suo
ipsarum sponso placeant. Ita enim ipse præcepit,
inquiens: Nemo potest duobus dominis servire 1.
Et multa quidem facto martyrio ad beatum exitum pervenerunt. Aliæ autem per sanctas exercitationes et carnis tentationes coronatæ fuerunt,
ac porro coronantur.
f Psal. xLiv, 11. s ibid. 15. hibid 16. 1 Psal. xLIV, 15. i Matth. νι, 24.
* Barb. πῶς, cum Cas. A. prætuli κοινῶς.
78 Barb. mend. βασιλεῖδα. " Quæ deinceps ad finem
usque sequuntur desunt in mutilo cod. Cæs. Β. 80 Caes. Α. ὁ ψιχεύων, nec minus mendose Barb.
αψικεύων. Tres porro habemus voces, quæ et aliquam similitudinem cum bis mendis, et sensum contextui congruum habeant, videlicet ὀπαδεύων ab ὀπαδεύω, ὀψικέλευθος, quod est sero seu post veniens,
et εψιωμένων ab έψιάομαι, quod, teste Henr. Stephano, idem etiam valet ac ἀκολουθέω. Postremam præferendam duxi. si Barb. mend. βασιλεῖδα. es Barb. φυλάξαι, Gas. Α. φυλάξασαι. οι Barb. αὐταῖς.
ΝΟΤΑ.
Smo marte Joannes hic addit vocem Dei;
neque enim in Psalmo legitur Dei filia, sed mere
Alia. Verum jam alias notavimus, solemnne ac familiare SS. Patribus fuisse, ut singulari laude
PATROL. GR. XCVI.
Deiparam ceu Dei filiam celebrarent. Nil proinde
mirum, si ultro ex ore et calamo Joannis id excidit.
col. 1483–1484page 3 of 15
PG 96:1483ΙΕ'. Διὸ καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει ἀγαλλιᾶσθαι τὰς θυγα τέρας τῆς Ἰουδαίας· περὶ οὖν τῆς παναγίας Μητρὶς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦτο εἴρηται, ὡς μελλούσης αὐτῆς σὺν ταῖς θυγατράσιν τῆς Ἰου δαίας εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων βαδίζειν· οὐδέπω γάρ εἶδον αἱ γυναῖκες κόρην ο ἐν ἁγιάσματι ἀνατραφεῖσαν· καὶ προφητικῶς ὡς παραδόξων πραγμάτων ἐπιτελουμένων, ἠγαλλιάσαντο αἱ θυγατέρες να τῆς Ἰουδαίας ὁρῶσαι τὴν παναγίαν παῖδα Μαρίαν, ὡς ἄσπιλον περιστεράν, εἰς τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων βαδίζουσαν, καὶ τοὺς αὐτῆς γονεῖς Ἰωακεὶμ καὶ ῎Ανναν χαρά ἀνεκλαλήτῳ γεραίροντας, καὶ τὸν ἀρχιερέα παρα δόξως στόμα το ανοίγοντα, καὶ εὐλογοῦντα αὐτήν τοὺς δὲ λοιποὺς ἱερεῖς μεγαλοφώνως σὺν τῇ γερουσία καὶ παντὶ τῷ λαῷ βοῶντας, καὶ λέγοντας· Γέ νοιτο, γένοιτο, ἀμήν, γένοιτο. Τούτων οὕτως ἐπι τελουμένων ὡς ἔφην, προφητικῶς ἀγαλλιάσαντο αλ θυγατέρες οι τῆς Ἰουδαίας πάντως μελωδούσει ἐπινικίους ᾠδάς· Σκιρτήσατε, καὶ ἀγαλλιᾶσθε, οὐ μόνον αἱ τῆς Ἰουδαίας θυγατέρες, ἀλλὰ καὶ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν· Μαρία γὰρ ἐγεννήθη, καὶ Ενα οὐκέτι αἰσχύνεται. Μαρία τῷ ναῷ προσφέρεται, καὶ νέος ναὸς ἡ νέα κόρη ἀνίσταται θεοδόχος ναός καὶ οὐ μόνον ναὸς, ἀλλὰ καὶ θρόνος χερουβικὸς ἡ ἐπ Δαυΐδ βλαστήσασα ἀναδειχθήσεται καὶ ὁ ναὸς τῶν Ἰουδαίων καταλυθήσεται, καθὼς καὶ ἐν Εὐαγγελίας ἔφη ὁ Κύριος· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν· οὐ μὴ μενῇ κα λίθος ἐπὶ λίθον, ὃς οὐ καταλυθήσεται. Πάντη " γὰρ πάντοτε τὸ τῶν γυναικῶν φύλον, είτε προφη τεύσειεν οι εἴτε βασιλέα εὐφημίσειεν, είτε πάλιν στηλιτεύσειεν καὶ ὀνειδίσειεν, οὐδὲν ἐκζητητέον δε ἐν αὐταῖς ὡς ἀσθενοῦς μέρους ὑπαρχούσαις αὐταῖς. Ιδε μοι γὰρ ἐπὶ Σαούλ τὰς παρθένους τὸν θυμόν τοῦ βασιλέως μὴ δεδιώσας, ἀλλὰ κραζούσας ἐπὶ Σαούλ ἐν χιλιάσι, ἐπὶ δὲ Δαυΐδ ἐν μυριάσι. ο οι 1Ϛ'. Οντως ευφράνθη σε τὸ ὄρος Σιών, καὶ ήγαλλιάσαντο αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Πότε; φησί. Τότε, νῦν ὅτι ὁ ναὸς τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ ἐν ναῷ προσηνέχθη, ότε παραδόξως κόρη ἀμίαντος * εἰς τὰ Αγια τῶν ἁγίων ὠκυτάτοις ποσί βαδίζουσα σε ανα στρέφεσθαι ἔνθα πορεύεται. Τότε αἱ παρθένοι ἀγαλλιώμενα, ο σὺν ἀγγέλοις τὴν πνευματικὴν εὐωχίαν & κόρην χωρείν. & θυγατέραις. Παραδόξως στόμα παραδόξῳ στόματι. θυγατέραις, μείνη. 8 πάντι. • προφητεύει, προφητέβει. • ἐκζητηταῖον, Α. εκζήτιον. Δεδιώσας δεδειώσας δεδοικυίας δεδινίας... εὐφρανθήτω. * ἀμόλυντος. " Α. βαδίζουσα αναστρέφεσθαι, βαδίζεσθαι ἀναστέφων. οι άγαλλιωμένοι. ΝΟΤΑ. Αγαλλιάσθωσαν αἱ θυγα τέρες τῆς Ἰουδαίας. 8, ἠγαλλιάσαντο αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας.
JOANNIS EUBŒENSIS
XV. Quare et in alio loco filias Judæ exsultare
dicit de sanctissima igitur Matre Domini
nostri Jesu Christi hoc etiam dictum est, quia
ipsa nempe ad Sancta sanctorum itura erat filiabus Judææ stipata. Nondum enim mulieres viderant puellulam in templo fuisse enutritam, atque
adeo eum nova ac præter opinionem res perageretur, filiæ Judææ secundum prophetæ vocem
exsultaverunt, cum Mariam puellulam sanctissimam veluti immaculatam columbam, ad Sancta
sanctorum euntem intuerentur, et parentes ejus
Joachimum et Anuam ineffabili gaudio ipsam pro
munere offerentes, et præter omnium exspectationem summum sacerdotem os aperientem, atque
ei bene precantem, reliquos autem sacerdotes
altisona voce cum senioribus et universo populo
clamantes et dicentes: Fiat, fiat, amen, fiat. Dum
itaque hac ita, ut dixi, peragerentur, Judae
filiæ secundum prophetæ oraculum exsultaverunt,
utique triumphales lymnos concinentes
Exsultate et gaudio jubilate, Judææ filiæ, neque
vos solum, sed universæ patriæ gentium. Nata
est enim Maria, nec amplius pudore Eva suffunditur Maria ad templum adducitur, et nova
puella novum templum, templum scilicet Dei capax consurgit; neque vero proles ista Davidica
constituetur tantummodo Dei templum, sed et
thronus cherubicus: Judæorum
autem tem -
plum destruetur; quemadmodum revera et in
Evangelio Dominus pronuntiat: Amen dico vobis,
non relinquetur lapis super lapidem qui non de.
struatur k. Semper enim et ubique idem mulierum
genus: sive futura portendat, sive regem laudibus ederat, sive contra vituperet, et contuneliose excipiat; nihil cum iis, utpote infirmioris pavidique sexus, expostules. Ecce enim mibi
veritæ, clamant 1 de ipso Saule in millibus, de
XVI. Vere l@tatus est mons Sion, et exsullate
runt fliæ Judaa ". Quando, inquit? Hoc ipso
tempore, quando Dei Templum oblatum Deo est in
templo; quando immaculata puellula inaudito
exemplo in Sancta sanctorum propero pergens
gradu contendit, ut inibi sedem defigal. Tunc vir
gines latitia gestientes simul cum Angelis spirik Mtath.
¹ | Reg. xviit,
ΙΕ'. Διὸ καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει ἀγαλλιᾶσθαι τὰς θυγα
τέρας τῆς Ἰουδαίας· περὶ οὖν τῆς παναγίας Μητρὶς
τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦτο εἴρηται,
ὡς μελλούσης αὐτῆς σὺν ταῖς θυγατράσιν τῆς Ἰου
δαίας εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων βαδίζειν· οὐδέπω γάρ
εἶδον αἱ γυναῖκες κόρην ο ἐν ἁγιάσματι ἀνατραφεῖσαν· καὶ προφητικῶς ὡς παραδόξων πραγμάτων
ἐπιτελουμένων, ἠγαλλιάσαντο αἱ θυγατέρες να τῆς
Ἰουδαίας ὁρῶσαι τὴν παναγίαν παῖδα Μαρίαν, ὡς
ἄσπιλον περιστεράν, εἰς τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων βαδίζου
σαν, καὶ τοὺς αὐτῆς γονεῖς Ἰωακεὶμ καὶ ῎Ανναν χαρά
ἀνεκλαλήτῳ γεραίροντας, καὶ τὸν ἀρχιερέα παραδόξως στόμα το ανοίγοντα, καὶ εὐλογοῦντα αὐτήν·
τοὺς δὲ λοιποὺς ἱερεῖς μεγαλοφώνως σὺν τῇ γερου
σίᾳ καὶ παντὶ τῷ λαῷ βοῶντας, καὶ λέγοντας· Γέ
νοιτο, γένοιτο, ἀμήν, γένοιτο. Τούτων οὕτως ἐπιτελουμένων ὡς ἔφην, προφητικῶς ἀγαλλιάσαντο αλ
θυγατέρες οι τῆς Ἰουδαίας πάντως μελωδούσει
ἐπινικίους ᾠδάς· Σκιρτήσατε, καὶ ἀγαλλιᾶσθε, οὐ
μόνον αἱ τῆς Ἰουδαίας θυγατέρες, ἀλλὰ καὶ πᾶσαι
αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν· Μαρία γὰρ ἐγεννήθη, καὶ
Ενα οὐκέτι αἰσχύνεται. Μαρία τῷ ναῷ προσφέρεται,
καὶ νέος ναὸς ἡ νέα κόρη ἀνίσταται θεοδόχος ναός·
καὶ οὐ μόνον ναὸς, ἀλλὰ καὶ θρόνος χερουβικὸς ἡ ἐπ
Δαυΐδ βλαστήσασα ἀναδειχθήσεται καὶ ὁ ναὸς τῶν
Ἰουδαίων καταλυθήσεται, καθὼς καὶ ἐν Εὐαγγελίας
ἔφη ὁ Κύριος· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν· οὐ μὴ μενῇ κα
λίθος ἐπὶ λίθον, ὃς οὐ καταλυθήσεται. Πάντη "
γὰρ πάντοτε τὸ τῶν γυναικῶν φύλον, είτε προφη
τεύσειεν οι εἴτε βασιλέα εὐφημίσειεν, είτε πάλιν
στηλιτεύσειεν καὶ ὀνειδίσειεν, οὐδὲν ἐκζητητέον δε ἐν
αὐταῖς ὡς ἀσθενοῦς μέρους ὑπαρχούσαις αὐταῖς.
Ιδε μοι γὰρ ἐπὶ Σαούλ τὰς παρθένους τὸν θυμόν
τοῦ βασιλέως μὴ δεδιώσας, ἀλλὰ κραζούσας ἐπὶ
Σαούλ ἐν χιλιάσι, ἐπὶ δὲ Δαυΐδ ἐν μυριάσι.
virgines, quæ Saulis tempore, regis iram nihil
Davidę autem in decem millibus.
ο
οι
1Ϛ'. Οντως ευφράνθη σε τὸ ὄρος Σιών, καὶ
ήγαλλιάσαντο αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Πότε;
φησί. Τότε, νῦν ὅτι ὁ ναὸς τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ ἐν ναῷ
προσηνέχθη, ότε παραδόξως κόρη ἀμίαντος * εἰς τὰ
Αγια τῶν ἁγίων ὠκυτάτοις ποσί βαδίζουσα σε ανα
στρέφεσθαι ἔνθα πορεύεται. Τότε αἱ παρθένοι ἀγαλ
λιώμενα, ο σὺν ἀγγέλοις τὴν πνευματικὴν εὐωχίαν
Psal. XLVII, 12.
& Barb. pro κόρην legit χωρείν. & Barb. unenıl. θυγατέραις. Παραδόξως στόμα ex Cas. A.: nam
Barb. παραδόξῳ στόματι. & Barb. θυγατέραις, quod mendum paulo infra recurrit. et Barb. μείνη.
8 Barb. πάντι. • Cod. Barb. προφητεύει, Cas. A. προφητέβει. • Mendose Barb. ἐκζητηταῖον, absurdius Caes. Α. εκζήτιον. * Δεδιώσας cum Cas. A., Barb. δεδειώσας videlicet pro δεδοικυίας aut Aulic.
δεδινίας... os Barb. εὐφρανθήτω. * Gas. ἀμόλυντος. " Ex Ges. Α. βαδίζουσα αναστρέφεσθαι, nam mend.
Barb. βαδίζεσθαι ἀναστέφων. οι Barb. mend. άγαλλιωμένοι.
ΝΟΤΑ.
virginum Deiparam comitantium prolata. Certe et
hic et in sequentibus orationis nexus paulo obscurior videri potest.
Psal. xLvul, 12. Quod filias Judaa potius gelio petitur, videntur accipi posse tanquam a choro
quam filias Jude Joannes posuerit, in causa est
versio LXX, quæ hic legit: Αγαλλιάσθωσαν αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Et Psal. xcvι, 8, ἠγαλλιάσαντο
αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας.
Quæ infra sequuntur usque dum ad sententiam confirmandamı testimoniuin ex Matthæi EvanQuia scilicet per Gliam reparatur ruins per
matrem illata.
col. 1485–1486page 4 of 15
PG 96:1485ἐπετέλουν. Πῶς; πάντως ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἀγαλ λιάσει ἀχθησόμεναι εἰς ναὸν βασιλέως. Ποῦ καὶ διὰ τί καὶ πρὸς τίνα 8: Δηλονότι πρὸς τὴν ἀμόλυντον, πρὸς τὴν Παρθένου Μαρίαν. Αὐτὴ γάρ ἐστιν ὁ ναὸς τοῦ μεγάλου βασιλέως· ἐπειδὴ ἡμελλεν ἡ βασίλισσα 90 τὰς παρθένους ὡς ἁμιάντους εἰς ναὸν βασιλέως πρὸς τιμὴν καὶ δόξαν αὐτῆς ἀγαγεῖν, διὰ τοῦτο ὁ προφή της ἐβόα λέγων· Ἀπενεχθήσονται αἱ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Τότε ἀπηνέχθησαν· ἀλλὰ καὶ πόλιν ἄλλαι παρθένοι ἀπενεχθήσονται, ὅτε ἐξ αὐτῆς ὁ Νυμ οῖος ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. Ιδετε, ἴδετε, οἱ ἀπόγονοι Ρουβὶμ καὶ υἱοὶ αὐτοῦ, ὅτι ὁ μὲν Ἰωσὴφ ὃν ὑμεῖς ζηλώσαντες ἐν Αἰγύπτῳ ἀπέδοσθε, πρόσκαιρον βασιλείαν λαβὼν οὐκ ἐμνησικάκησεν τὴν τῶν πατέρων ὑμῶν πονηρίαν, ἀλλὰ μᾶλλον τηκομένους " λιμῷ διέθρεψε· ὁ δὲ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος ἐξ Ἰούδα ἀνατείλα; βασιλεὺς αἰώνιος, Θεὸς ἐνδοξαζόμενος ἐν βουλῇ ἁγίων, μέγας καὶ φοβερός ἐστιν ἐπὶ πάντας τοὺς περικύκλῳ αὐτοῦ αὐτὸς Κύριος, κραταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· αὐτὸς ὁ Δημιουργὸς ἐκ τῆς παλαιωθείσης γῆς ἐποίησεν οὐρανὸν καινὸν καὶ θρό ναν ἀκατάφλεκτον, καὶ τὸν παλαιωθέντα χοϊκὸν εἰς ἐπουράνιον παστάδα 1 μετέβαλεν. Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν· ᾄσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ ᾄσατε τῷ Κυρίῳ, ευλογήσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὅτι κόρη παρθένος ναῷ προσφέρεται, ἵνα ὁ τὸν ναὸν ἁγιάζων ἐν αὐτῇ κατοικήσῃ, καὶ κατοικήσας τὴν ταύτης γαστέρα μὴ καταφλέξῃ· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐπὶ Μωσέως τῷ πυρὶ τὴν βάτον ἤρδευσεν, οὕτως καὶ ὁ ἐν ταύτῃ κατασκηνώσας Θεὸς σώσει τὸν κόσμον. δ ΙΖ'. Οὗτος ὁ αἶνος καὶ τὰ ᾄσματα τῶν ἀγαλλομένων θυγατέρων τῆς Ἰουδαίας· "Ασατε καὶ ἀγαλ λιᾶσθε, καὶ ψήλατε". Ἰδοὺ γὰρ νενίκηται ὁ τὴν ἡμετέραν φύσιν τυραννήσας διάβολος. Ἰδοὺ θρόνος θαυμαστότερος τοῦ Χερουβικοῦ ἐπὶ γῆς ἑτοιμάζεται, περὶ ἧς γέγραπται· 'Θεὸς ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ σαλευθήσεται. Αὕτη γὰρ θρόνος, καὶ χωρίον, καὶ παστάδα παρὰ τίνι. • βασιλείσσα. • τικομένους. ψάλατε, Δ. ψάλλατε. κατ' ἐξοχὴν σαρκωθείς, ν. φοβερός ἐστιν, ἐστιν τὸ
SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARÆ.
ἐπετέλουν. Πῶς; πάντως ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἀγαλ- tale agebant tripudium. Quomodo? prorsus in las
titia et exsultatione in templum regis adducendæ.
Quo, et quorsum, et ad quem? Videlicet ad immaculatam ad Virginem Mariam. Ipsa enim
magni regis est templum. Et quoniam virgines,
utpote impollutas, ad sui decus et gloriam ipsa
regina in templum Regis erat adductura; propterea clamabat propheta inquiens: Adducentur
virgines post eam P. Tnnc adductæ sunt; sed et
aliæ rursus virgines adducendæ erant, cum ex
ipsa Sponsus processisset in gloria sua
λιάσει ἀχθησόμεναι εἰς ναὸν βασιλέως. Ποῦ καὶ διὰ τί
καὶ πρὸς τίνα 8: Δηλονότι πρὸς τὴν ἀμόλυντον, πρὸς
τὴν Παρθένου Μαρίαν. Αὐτὴ γάρ ἐστιν ὁ ναὸς τοῦ
μεγάλου βασιλέως· ἐπειδὴ ἡμελλεν ἡ βασίλισσα 90
τὰς παρθένους ὡς ἁμιάντους εἰς ναὸν βασιλέως πρὸς
τιμὴν καὶ δόξαν αὐτῆς ἀγαγεῖν, διὰ τοῦτο ὁ προφήτης ἐβόα λέγων· Ἀπενεχθήσονται αἱ παρθένοι
ὀπίσω αὐτῆς. Τότε ἀπηνέχθησαν· ἀλλὰ καὶ πόλιν
ἄλλαι παρθένοι ἀπενεχθήσονται, ὅτε ἐξ αὐτῆς ὁ Νυμ
οῖος ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ.
Ιδετε, ἴδετε, οἱ ἀπόγονοι Ρουβὶμ καὶ υἱοὶ αὐτοῦ,
ὅτι ὁ μὲν Ἰωσὴφ ὃν ὑμεῖς ζηλώσαντες ἐν Αἰγύπτῳ
ἀπέδοσθε, πρόσκαιρον βασιλείαν λαβὼν οὐκ ἐμνησικάκησεν τὴν τῶν πατέρων ὑμῶν πονηρίαν, ἀλλὰ
μᾶλλον τηκομένους " λιμῷ διέθρεψε· ὁ δὲ τῆς δικαιο
σύνης ἥλιος ἐξ Ἰούδα ἀνατείλα; βασιλεὺς αἰώνιος,
Θεὸς ἐνδοξαζόμενος ἐν βουλῇ ἁγίων, μέγας καὶ
φοβερός ἐστιν ἐπὶ πάντας τοὺς περικύκλῳ αὐτοῦ·
αὐτὸς Κύριος, κραταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος
δυνατὸς ἐν πολέμῳ· αὐτὸς ὁ Δημιουργὸς ἐκ τῆς
παλαιωθείσης γῆς ἐποίησεν οὐρανὸν καινὸν καὶ θρόναν ἀκατάφλεκτον, καὶ τὸν παλαιωθέντα χοϊκὸν εἰς
ἐπουράνιον παστάδα 1 μετέβαλεν. Ασατε τῷ Κυρίῳ
ᾆσμα καινόν· ᾄσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ
ᾄσατε τῷ Κυρίῳ, ευλογήσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ,
ὅτι κόρη παρθένος ναῷ προσφέρεται, ἵνα ὁ τὸν ναὸν
ἁγιάζων ἐν αὐτῇ κατοικήσῃ, καὶ κατοικήσας τὴν
ταύτης γαστέρα μὴ καταφλέξῃ· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐπὶ
Μωσέως τῷ πυρὶ τὴν βάτον ἤρδευσεν, οὕτως καὶ ὁ
ἐν ταύτῃ κατασκηνώσας Θεὸς σώσει τὸν κόσμον.
δ
ΙΖ'. Οὗτος ὁ αἶνος καὶ τὰ ᾄσματα τῶν ἀγαλλομέ
νων θυγατέρων τῆς Ἰουδαίας· "Ασατε καὶ ἀγαλ
λιᾶσθε, καὶ ψήλατε". Ἰδοὺ γὰρ νενίκηται ὁ τὴν
ἡμετέραν φύσιν τυραννήσας διάβολος. Ἰδοὺ θρόνος
θαυμαστότερος τοῦ Χερουβικοῦ ἐπὶ γῆς ἑτοιμάζεται,
περὶ ἧς γέγραπται· 'Θεὸς ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ
σαλευθήσεται. Αὕτη γὰρ θρόνος, καὶ χωρίον, καὶ
Psal. XLIV,
Videte, videte, o Rubenis posteri et filii ejus:
Josephus quidem, quem vos per invidiam in
Ægypto vendidistis regnum opportune
nactus, non modo accepta patrum vestrorum improbitate injuriæ memoriam delevit, sed præterea
faine consumptos aluit; at Sol justitiæ ortus ex
Juda, Rex æternus, Deus glorificatus in consilio
sanctorum, magnus et terribilis super omnes
qui in circuitu ejus sunt °; ipse Dominus, fortis et
polens, Dominus potens in pralior, ipse rerum
opiſex e terra vetustate corrupta novum cœlum ac
thronum incombustibilem creavit, ac limum inveteratum in thalamum cœlestem commutavit.
Cantate Domino canticum novum, cantate 'Domino, omnis terra, cantate Domino benedícite
nomini ejus 4; quia virgo puella ad templum adducitur, ut in ipsa is inhabitet qui templum sancti
ficat, neque tamen in ea inhabitans uterum ejusdem comburat. Sed quemadmodum tempore Moysis rubum igne irroravit, sic etiam tabernaculum
in hac Deus defigens, salutem mundo afferet.
XVII. Hæ sunt laudes, hæc exsultantium filiarum Judææ sunt cantica. Cantate, et exsultate, et
Psallite r. Ecce enim devictus est diabolus, qui
naturam nostram tyrannide sua premebat. Ecce
solium Cherubico mirabilius in terra paratur
(virgo) de qua scriptum est: Deus in medio ejus,
et non commovebitur Ipsa enim solium, et
15. • Psal. LXXXVIII, 8. P Psal. It!!!, 8. q Psal. xcv, 1,
• Psal. xcv¡I, 5.
1 Abest παστάδα a cod.
• Barb. παρὰ τίνι. • Barb. mend. βασιλείσσα. • Barb. mend. τικομένους.
Barb.; hanc tamen vocem præfert Cæs. A., et adoptari posse censuimus. • Barb. ψάλατε, Gas. Δ.
ψάλλατε.
NOTÆ.
Vide usu receptum, ut κατ' ἐξοχὴν Deipara
appellaretur immaculata.
Psal. xviii, 6. Cas. addit σαρκωθείς, incare
natus; sed hic sensus per se manifestus est.
Auctor hoc in loco lapsus memoria videtur.
Nam, ut legimus in libro Geneseos (cap. xXXVII,
ν. 29), Ruben haud particeps fuit iniqui illius adversus Josephum consilii.
Auctor legit φοβερός ἐστιν, terribilis est,
prouti habent etiam cod. Alex. et Ald. Verum contextui consonare magis videtur communis LXX
lectio, quæ illud ἐστιν omittit.
Cum LXX omitt. τὸ et, quod hic habet Vulgatus.
Hic rursus per aliam imaginem nobis significatur quid ea ætate de conceptione Deiparæe
ratum exploratumque esset. Primo enim Deipara
Cherubico solio comparatur; cujus quidem comparationis ratio perspicua est, cum sapius in prophetis Deus describatur sedens super Cherubim
Psal. LXXIX, 2; XCVIII, 4; Isa. xxxvii, 16; Ezech.
x, 1 seq.; Dan. 111, 55). Deinde vero comparatio
ita instituitur, ut Virgo beata non quidem Cherubim æquiparetur, sed throno Cherubico longe dignior ac præstantior thronus exhibeatur. Ergo nisi
affirmare quis velit, thronum peccati inquinamento
sordidum throno Cherubico præstantiorem esse ac
digniorem in quo Deus sedeat, fateatur oportet ab
ipsa Virginis conceptione quodvis peccati inquinamentum longe abfuisse. Cur hoc? quia scilicet in
ipsa Virginis conceptione thronus ille præstantissimus divinæ majestati dicitur instructus ac præparatus.
Psal. xLv, 6. Conjunct. et præferunt etiam
editiones Aldina et Complutensis. Conf. Lanıb. Bos
in h. c.
col. 1487–1488page 5 of 15
PG 96:1487οἰκητήριον τοῦ Ἐμμανουὴλ καὶ παμβασιλέως Χρι. στοῦ. Ἰδοὺ παλάτιον τοῦ ἐπουρανίου βασιλέως έναν χειρῶν ἀνθρώπων * κατασκευάζεται, καὶ τοῦτο τ παλάτιον ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολὰς τὴν πύλην ἔχον καὶ δι' αὐτῆς τῆς πύλης οὐδεὶς εἰσελεύσεται, εἰ μὴ Κύριος ὁ Θεὸς μόνος· καὶ ἔσται ἡ πύλη κεκλεισμένη. Οντως θαυμαστὸν παλάτιον, ὥστε καὶ τὰς Δυνάμεις τῶν οὐρανῶν εἰς αὐτὸ ξενίζεσθαι. Ὑπερβαίνει γὰρ πᾶσαν ἔννοιαν τὸ πρᾶγμα. Τοῦτο γὰρ τὸ ἄνευ τεχν τῶν γηγενῶν ἑτοιμασθὲν παλάτιον, υψηλότερον των οὐρανῶν καὶ πλατύτερον πάσης τῆς κτίσεως άν εδείχθη, καὶ ἐν τούτῳ οὐδεὶς κατώκησεν εἰ μὴ ὁ τεχνί της καὶ Δημιουργὸς καὶ Κτίστης * τῶν οὐρανίων καὶ ἐπιγείων. Καὶ τίς οὗτος ὅτι μόνος ἔκτισεν, καὶ μόνος κατῴκησεν; Οὐδέποτε τοῦτο ἠκούσθη, ὅτι ἡ πύλη τοῦ θαυμαστοῦ οἴκου ἐκείνου οὐδενὶ ἑτέρῳ ἀνοιγήσεται πώποτε 4. Τίς οὗτος ὁ βασιλεύς; οὐκ ἔχει στρατόπεδον, καὶ στρατοπεδάρχας; οὐκ ἔχει δορυφόρου κτίσεως τῶν οὐρανίων καὶ ἐπιγείων. Α. καὶ κτίστης τῶν ἁπάντων τῶν τε ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς παράδεισον ἐν Ἐδὲμ κατ᾿ ἀνα Νέος παράδεισος ἡμῖν ή γαστήρ σου ἀληθῶς, ἁγνή, ὡράθη ζωής ξύλον βλαστάνων, καὶ τοὺς θανόντας καρπῷ τοῦ ξύλου, πάλιν πρὸς παράδεισον ζωοποιηθέντας εἰσάγων,
JOANNIS EUBŒENSIS
sedes, et domicilum Emmanuelis et summi regis οἰκητήριον τοῦ Ἐμμανουὴλ καὶ παμβασιλέως Χρι.
Christi.
Ecce sine mauibus hominum construitur
palatium celestis regis, et hoc palatium in
Eden ad orientem portam habet, et nemo
per eam portam ingredietur nisi solus Dominus Deus; et erit porta clausa. Palatium prorsus admirandum, adeo ut ipsæ quoque coelorum
Virtutes illud demirentur. Atque omnem sane
cogitationem opus superexcedit. Palatium enim
istud sine ullius humani architecti opera exædificatum, cœlis sublimius, et creatura omni latius ostensum est, et nemo in ipso præterquam architectus
ille, et opifex et coelestium rerum omnium ac
terrestrium Creator habitabit. Ecquis tandem iste
est, quod solus condiderit, et solus inhabitaverit? Nunquam auditum hoc est, quod porta mirabilis illius domus nemini alii unquam aperietur. Quis iste est rex? non habet exercitum, et
στοῦ.
Ἰδοὺ παλάτιον τοῦ ἐπουρανίου βασιλέως έναν
χειρῶν ἀνθρώπων * κατασκευάζεται, καὶ τοῦτο τ
παλάτιον ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολὰς τὴν πύλην ἔχον
καὶ δι' αὐτῆς τῆς πύλης οὐδεὶς εἰσελεύσεται, εἰ μὴ
Κύριος ὁ Θεὸς μόνος· καὶ ἔσται ἡ πύλη κεκλεισμένη.
Οντως θαυμαστὸν παλάτιον, ὥστε καὶ τὰς Δυνάμεις
τῶν οὐρανῶν εἰς αὐτὸ ξενίζεσθαι. Ὑπερβαίνει γὰρ
πᾶσαν ἔννοιαν τὸ πρᾶγμα. Τοῦτο γὰρ τὸ ἄνευ τεχν
τῶν γηγενῶν ἑτοιμασθὲν παλάτιον, υψηλότερον των
οὐρανῶν καὶ πλατύτερον πάσης τῆς κτίσεως άν
εδείχθη, καὶ ἐν τούτῳ οὐδεὶς κατώκησεν εἰ μὴ ὁ τεχνί
της καὶ Δημιουργὸς καὶ Κτίστης * τῶν οὐρανίων καὶ
ἐπιγείων. Καὶ τίς οὗτος ὅτι μόνος ἔκτισεν, καὶ μόνος
κατῴκησεν; Οὐδέποτε τοῦτο ἠκούσθη, ὅτι ἡ πύλη
τοῦ θαυμαστοῦ οἴκου ἐκείνου οὐδενὶ ἑτέρῳ ἀνοιγήσεται
πώποτε 4. Τίς οὗτος ὁ βασιλεύς; οὐκ ἔχει στρατόπε
δον, καὶ στρατοπεδάρχας; οὐκ ἔχει δορυφόρου
* Cod. Barb., ut fieri de hac voce solet, contracte habet &vwy. Codd. mend. Eywy. C. Barb. zz
κτίσεως τῶν οὐρανίων καὶ ἐπιγείων. Cas. Α. καὶ κτίστης τῶν ἁπάντων τῶν τε ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς
γῆς. • Barb. mend. лónotat, hanc autem vocem prorsus omittit Cæs. A.
NOTÆ.
Animadversione dignissimus est hic locus,
tum quia eamdem de Virginis conceptione fidem
prodii, tum vero multo magis quia occurrit ca.
villis illorum qui, ubi hæc controversia agitur, vel
meridianos solis radios uti tenebras habent, tenebras proclamant. Dixi eamdem de conceptione
Virginis filem hic proponi; nam Virgo comparatur coelestis Regis palatio, cujus magnificentia
cogitationem omnem excedat, atque mentes ipsas
angelieas in stuporem rapiat. At vero eritne qui
ejusmodi palatium Deo dignissimum in homine
peccati sordibus foedo demiretur? Ergo vel negandum erit id, quod tenebat Ecclesia, hoc palatium
tune constructum fuisse quando concipiebatur
Maria; vel faten lum est nullas peccati sordes in
Deiparæ conceptione locum habuisse. At occurritur hic præterea morosorum cavillis. Nam hinc
quidem certissimum est agi de Deiparæ conceptione; inde vero disertissime affirmatur, palatium
non fuisse constructum manibus hominum; sed
(ut paulo infra dicitur) solus Deus illud condidit,
quemadmodum et solus inhabitavit. Atqui hoc de
Virginis corpusculo dici non potest, tum quia
Christi Domini Dei nostri privilegium fuit ut sine
humano opere conciperetur, tum quia auctor noster
boc discrimen Evam inter ac Deiparam ipse statuit
(infr. § 31), quod Eva quidem manu Dei ædificata
fuerit, Maria vero ab Joachimo et Anna fuerit progenita. Ergo hæc de beatissima Deiparæ anima ne.
cessario sunt intelligenda. Ergo constructio palatii
nibil est aliud nisi animæ creatio atque in corpusculum infusio. Atqui per hanc constructionem
dicitur productum opus Dei dignissimum, et supernis ipsis virtutibus maxime admirandum. Ergo vel
negandum id est, quod auctor facto ipso prodit, in
Ecclesia nempe hæc dici de Virginis conceptione
consuevisse; vel concedendum est, Ecclesiæ fidem
hanc fuisse, Mariæ animam in gratia fuisse creatam,
atque adeo ad Mariam transferendum esse quod
Augustinus de angelis pronuntiavit (De civit. Dei,
lib. xır, cap. 9): Eos cum bona voluntate, id est
Cum amore casio, quo illi adhærerent, creavit, simul
in eis et condens naturam, et largiens gratiam; grauam vero (quod ad Deiparam spectat) non qualemcunque, sed quæ par esset magnificentissimo operi
ædificando: quod et cordatissimi theologi in scholis docere consueverunt, gratiam Virgini in ipsa
ejus creatione collatam ejusmodi fuisse, cui nulla
alia comparari possit.
Alluditur ad Gen. 11, 8, sec. LXX: Kal
ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς παράδεισον ἐν Ἐδὲμ κατ᾿ ἀναtodas. Familiarissimum fuit antiquis Patribus, ut
Eden atque ad Eden pertinentia, cujusmodi sant
terra non maledicta, arbor vitæ, fontes saluberrimi, etc., haberent ceu totidem Deiparæ symbola.
Hinc intelliges cur auctor superius quidem (§ 12)
dixerit 0 vos beatos, Joachime et Anna, quia spiritualem paradisum genuistis! nunc vero huc revocans locum illum Geneseos, prouti in Græca LXX
versione legitur, sanctam Virginem sub palatii
symbolo dicatin Eden fuisse constructam cum porta
ad orientem respiciente, quo deinde accersat et
Ezechielis oraculum (Ezech. XLIV, 1-3) de porta
soli Deo pervia. Porro hujus symboli usum co
spectare, ut quod venit in comparationem, æquiparetur felicissimo statui qui lapsum miserrimum
præcessit, res ipsa per se loquitur; hinc usitatissimum est, lapsi hominis reparationem significare
per reditum in Eden. Sic Græcorum sacra officia
in festo S. Philemonis (Men. die xxn Nov. Ode n'):
Vere sinus tuus, o innocens Deipara, novus nobis
apparuit paradisus, qui fert lignum vitæ, alque eus
qui ob ligni fructum mortui erant, vitæ redditos rarsus in paradisum introducit. Νέος παράδεισος ἡμῖν
ή γαστήρ σου ἀληθῶς, ἁγνή, ὡράθη ζωής ξύλον
βλαστάνων, καὶ τοὺς θανόντας καρπῷ τοῦ ξύλου,
πάλιν πρὸς παράδεισον ζωοποιηθέντας εἰσάγων,
Baotóxe. Illud unum itaque inquirendum superest
in rem nostram, an ad felicissimam Eden conditio
nem Maria vel in ipsa sui conceptione pertinere
dicenda sit. At ea de re satis nunc sint quæ ab
auctore habemus affirmante, 1° Annam et Joachim
genuisse spiritualem paradisum; 2° Virginem palatium esse magnificentissimum in ipso Eden ædif
catum. Reliqua plura in Commentario.
Cæs. A. addit et egredietur. Manifeste autem
hæc ad Ezech. XLIV, 1 seqq. spectant.
col. 1489–1490page 6 of 15
PG 96:1489τρόμῳ καὶ φόβῳ τὴν λειτουργίαν ἐπιτελοῦντας; οὐκ εἰσὶν αὐτῷ βασιλικοί; ναι, φησί, πᾶσα ἡ κτίσις αὐτοῦ ἐστιν· Χίλιαι χιλιάδες ἐν οὐρανοῖς αὐτῷ παρίστανται, καὶ μύριαι μυριάδες • λειτουργοῦσιν αὐτῷ. ΙΗ'. Ταῦτα οὕτως ἔχει τὸν τρόπον τῆς Θεοτόκου Μαρίας αναστρεφομένης εἰς τὰ Αγία τῶν ἁγίων αὐτὴν δὲ πάσης δικαιοσύνης ἀνωτέραν δειχθῆναι. Ο τῆς Ἰουδαίων πωρώσεως *! ὢ τῆς ἐκείνων ἀνοίας! Ὢ τῆς αἱρετικῶν βλασφημίας, ὦ τῆς ἐσχο τισμένης αὐτῶν καρδίας. Οὐδὲν γὰρ οἱ ἔξιδι καὶ ζήλῳ προσκρούοντες, ὡς χύτρα λέβητι, ἥττω τοῦ φρονήματος τῶν Ἰουδαίων εἰσίν. Αὐτοὶ γὰρ προσο κρούονται, καὶ αὐτοὶ συντρίβονται. Η οὐκ ἦσαν 10 οἱ προφῆται ἐξ αὐτῶν; Νῦν δὲ τοὺς ὁμοφύλους προ φήτας ὁμολογοῦσιν, τοῖς δὲ λόγοις αὐτῶν οὐ πείθονται. Ποῦ οὖν εἶδεν εἰς πάσας γενεὰς κόρην " εἰς τὰ Αγια τῶν ἁγίων ἀνατραφεῖσαν, ἢ πάλιν παρθένον μετὰ τόχον; Οὐχὶ αὐτοί, ὅτε ἀρχιερεὺς ὁ Κύριος ἐγένετο, ἰδίαις χερσὶν ἐξ αὐτῶν τινες γράφοντες ὡμολόγησαν 19 Παρθένον τὴν ἁγίαν Μαρίαν; ψηφισάντων γάρ τινων τὸν Κύριον ἐξ αὐτῶν εἰς ἀρχιερέα, ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὁ γεγραμμένος· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ· ὅτι ὁ σοφίᾳ παρὰ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἦν προκόψας καὶ 18 ἐκ φυλῆς βασιλικῆς, καὶ ἀρχιερατικῆς ἦν Μαρία ἡ ἁγία Θεοτόκος· κατὰ τὸ εἰθισμένον " οὖν αὐτοῖς ἐποίησαν. Τῶν γὰρ προβαινόντων ἱερέων ἐξεζήτουν τὸν πατέρα, καὶ τὴν μητέρα, καὶ ἔγραφον τὰ ὀνόματα αὐτῶν εἰς τὴν 18 ψήφον τῆς ἱερωσύνης καὶ ἐπηρώτησαν 10 τὴν ἁγίαν 47 Παρθένον λέγοντες Υἱός σου ἐστιν ὁ Ἰησοῦς; Ἡ δὲ ἔφησεν· Ναί. Οἱ δὲ εἶπον· Καὶ τίς ἐστιν ὁ πατὴρ αὐτοῦ; Ἡ δὲ παν άμωμος ἀπεκρίθη· Πατέρα μὲν ἐπὶ γῆς οὐκ ἔχει ἐγὼ δὲ ἐγέννησα αὐτὸν ὡς οἶδεν αὐτός. Πατήρ γὰρ αὐτοῦ ὁ Θεός ἐστιν. Οἱ δὲ εἶπον· καὶ γράφωμεν αὐτὸν εἰς τὴν γραφὴν τοῦ τόμου υἱὸν 16 τοῦ Θεοῦ; Ἡ δὲ εἶπεν· Γράψατε. Καὶ ἔγραψαν εἰς τὸν τόμον οὕτως Ἰησοῦς ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ υἱὸς Μαρίας τῇ ἄνωθεν ψήφῳ εἰς τὸν αἰῶνα ἱερεύσεται 10· καὶ ἐπληρώθη τὸ γεγραμμένον ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Μετὰ γὰρ τοῦ ὑποστρέψαι τὸν Κύριον ἐκ τῆς ἐρήμου, ἦλθεν εἰς Ναζαρέτ, οὗ ἦν ἀνατεθραμμένος· καὶ εἰσῆλθεν κατὰ τὸ εἰωθὸς τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου εἰς τὴν συναγωγὴν, καὶ ἀνέστη ἀναγνῶναι καὶ ἐπεδόθη αὐτῷ βιβλίον Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, καὶ ἀνοίξας η Ο τῶν ἀγγέλων. * τῶν ἀρχαγγέλων. • πορθώσεως, Α. πωρ φώσεως. 10 εξ οὐκ εἶσαν. • κόριν. το ὁμολόγησαν. και, καὶ ἀρχιερατικῆς, ἠθισμένον. Α. τόν. επερώτησαν, Α. ἐπιρώτισαν. παναγίαν. υἱόν, υἱῶν. ιερεύσεται, ἱερώσεται ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται,
SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARÆ.
τρόμῳ καὶ φόβῳ τὴν λειτουργίαν ἐπιτελοῦντας; οὐκ exercitus duces? non habet satellites, qui cum
εἰσὶν αὐτῷ βασιλικοί; ναι, φησί, πᾶσα ἡ κτίσις
αὐτοῦ ἐστιν· Χίλιαι χιλιάδες ἐν οὐρανοῖς αὐτῷ
παρίστανται, καὶ μύριαι μυριάδες • λειτουργοῦ
σιν αὐτῷ.
ΙΗ'. Ταῦτα οὕτως ἔχει τὸν τρόπον τῆς Θεοτόκου
Μαρίας αναστρεφομένης εἰς τὰ Αγία τῶν ἁγίων·
αὐτὴν δὲ πάσης δικαιοσύνης ἀνωτέραν δειχθῆναι.
Ο τῆς Ἰουδαίων πωρώσεως *! ὢ τῆς ἐκείνων
ἀνοίας! Ὢ τῆς αἱρετικῶν βλασφημίας, ὦ τῆς ἐσχοτισμένης αὐτῶν καρδίας. Οὐδὲν γὰρ οἱ ἔξιδι καὶ
ζήλῳ προσκρούοντες, ὡς χύτρα λέβητι, ἥττω τοῦ
φρονήματος τῶν Ἰουδαίων εἰσίν. Αὐτοὶ γὰρ προσο
κρούονται, καὶ αὐτοὶ συντρίβονται. Η οὐκ ἦσαν 10
οἱ προφῆται ἐξ αὐτῶν; Νῦν δὲ τοὺς ὁμοφύλους προφήτας ὁμολογοῦσιν, τοῖς δὲ λόγοις αὐτῶν οὐ πείθον
ται. Ποῦ οὖν εἶδεν εἰς πάσας γενεὰς κόρην " εἰς τὰ
Αγια τῶν ἁγίων ἀνατραφεῖσαν, ἢ πάλιν παρθένον
μετὰ τόχον; Οὐχὶ αὐτοί, ὅτε ἀρχιερεὺς ὁ Κύριος
ἐγένετο, ἰδίαις χερσὶν ἐξ αὐτῶν τινες γράφοντες
ὡμολόγησαν 19 Παρθένον τὴν ἁγίαν Μαρίαν; Ψηφισάντων γάρ τινων τὸν Κύριον ἐξ αὐτῶν εἰς ἀρχιερέα,
ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὁ γεγραμμένος· Σὺ ἱερεὺς εἰς
τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ· ὅτι ὁ
σοφίᾳ παρὰ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἦν προκόψας·
καὶ 18 ἐκ φυλῆς βασιλικῆς, καὶ ἀρχιερατικῆς ἦν
Μαρία ἡ ἁγία Θεοτόκος· κατὰ τὸ εἰθισμένον " οὖν
αὐτοῖς ἐποίησαν. Τῶν γὰρ προβαινόντων ἱερέων
ἐξεζήτουν τὸν πατέρα, καὶ τὴν μητέρα, καὶ ἔγραφον
τὰ ὀνόματα αὐτῶν εἰς τὴν 18 ψήφον τῆς ἱερωσύνης
καὶ ἐπηρώτησαν 10 τὴν ἁγίαν 47 Παρθένον λέγοντες·
Υἱός σου ἐστιν ὁ Ἰησοῦς; Ἡ δὲ ἔφησεν· Ναί. Οἱ δὲ
εἶπον· Καὶ τίς ἐστιν ὁ πατὴρ αὐτοῦ; Ἡ δὲ παν
άμωμος ἀπεκρίθη· Πατέρα μὲν ἐπὶ γῆς οὐκ ἔχει·
ἐγὼ δὲ ἐγέννησα αὐτὸν ὡς οἶδεν αὐτός. Πατήρ γὰρ
αὐτοῦ ὁ Θεός ἐστιν. Οἱ δὲ εἶπον· καὶ γράφωμεν αὐτὸν
εἰς τὴν γραφὴν τοῦ τόμου υἱὸν 16 τοῦ Θεοῦ; Ἡ δὲ
εἶπεν· Γράψατε. Καὶ ἔγραψαν εἰς τὸν τόμον οὕτως•
Ἰησοῦς ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ υἱὸς Μαρίας τῇ ἄνωθεν
ψήφῳ εἰς τὸν αἰῶνα ἱερεύσεται 10· καὶ ἐπληρώθη τὸ
γεγραμμένον ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται· Σὺ ἱερεὺς εἰς
τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Μετὰ γὰρ
τοῦ ὑποστρέψαι τὸν Κύριον ἐκ τῆς ἐρήμου, ἦλθεν
εἰς Ναζαρέτ, οὗ ἦν ἀνατεθραμμένος· καὶ εἰσῆλθεν
κατὰ τὸ εἰωθὸς τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου εἰς τὴν
συναγωγὴν, καὶ ἀνέστη ἀναγνῶναι καὶ ἐπεδόθη
αὐτῷ βιβλίον Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, καὶ ἀνοίξας
• Dan. vil, 10. ↑ Lue. 11, 52.
η
timore et tremore astantes officium explent? non
habet regios præfectos? habet sane, omnis quippe
creatura ipsius est: Millia millium astant ei in
cœlis, et decies centena millia ipsi ministrant *.
XVIII. Hæc ita se habent quoad modum quo
Dei genitrix Maria in Sanctis sanctorum conversabatur, et quo omni justitia (caterarum creaturarum) sublimior ostensa est.
Ο Judzorum duritie! O eorumidem amentiam!
Sed o hæreticorum quoque blasphemiam! O ipsorum quoque corda obcæeata! Quippe qui contentione et æmulatione impingentes, tanquam testa
in lebetem, nihil distant a Judæorum pervicacia.
Ipsi enim colliduntur, et ipsi conteruntur. An non
erant ex illis propheta? Etiam nunc confitentur
(Judai), prophetas ex ipsorum ortos propagine
fuisse; at oraculis eorum cedere abnuunt increduli. Quandonam igitur per omnium generationum decursum viderunt puellulam in Sanctis sanctorum innutritam? vel rursus, ubinam viderunt
virginem post partum? Nonne, cum Dominus declaratus est summus sacerdos, propriis manibus ex ipsis quidam scribentes confessi sunt
sanctam Mariam fuisse virginem? Cum enim quidam ex ipsis Dominum decernerent summum
sacerdotem (ut impleretur sermo qui scriptus
est Tu es sacerdos in æternum secundum ordis
nem Melchisedech ), propterea quod ipse profciebat sapientia coram Deo et hominibus ', et
Maria sancta Dei Mater erat ex stirpe regia et
sacerdotali, proinde secundum morem ipsis faciebant. Proinde astantibus sacerdotibus interrogaverunt patrem et matrem, et scripserunt eorum nomina in censu sacerdotii; et interrogarunt sanctam Dei Matrem dicentes: Estne filius
tuus Jesus? Maria vero respondit: Ulique. Ipsi
autem addiderunt: Ecquisnam est pater ejus?
Respondit purissima: In terra quidem non habet
patrein; ego ipsum genui ut novit ipse. Deus
enim est pater ejus. Illi vero dixerunt: Scribemusne in elencho codicis, quod ipse sit filius
Dei? Atque ipsa reposuit: (Sic) scribite. Et sic
retulerunt in codicem: Jesus filius Dei et filius
Maria, suffragio e culis lato, sacerdotio fungetur
in æternum. Et sicut superius declaratum est,
implementum accepit Scriptura inquiens: Tu (es)
sacerdos in æternum secundum ordinem MelchiseVARIE LECTIONES.
• Cas. A. addit τῶν ἀγγέλων. * Cas. A. addit τῶν ἀρχαγγέλων. • Barb. πορθώσεως, Cas. Α. πωρ
φώσεως. 10 Barb. εξ οὐκ εἶσαν. • Barb. mend. κόριν. το Barb. ὁμολόγησαν. is Tum particula και,
ium paulo post καὶ ἀρχιερατικῆς, quæ a Barb. absunt, ex Cæs. A. supplentur.
• Tum Barb. lum
Cas. A. ἠθισμένον. i Barb. et Cas. Α. τόν. 1. Mendose codices, Barb. quidem επερώτησαν, Cas. Α.
vero ἐπιρώτισαν. 19 Cas, παναγίαν. 18 Cum C.æs. A. υἱόν, nam Barb. niend. υἱῶν. "Codicis Barb.
lectioni adhaesi, quanquam incerium num ιερεύσεται, an ἱερώσεται ibi legatur. Cæs. A. habet: ἱερεὺς
εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται, sacerdos erit in alernum.
NOTE.
Psal. cix, 4; a Græco textu abest verb. substant. secundum LXX
col. 1491–1492page 7 of 15
PG 96:1491. η τὸ βιβλίον εὗρεν τὸν τόπον οὗ ἦν γεγραμμένον Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ είνεκεν έχρισέν με Καὶ τὰ ἑξῆς. ο Ὁ τόμος οὖν οὗτος ἐστὶ πεφυλαγμένος παρ' αὐτά; μέχρι τῆς σήμερον· καὶ αὐτὸς ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτῷ παρουσίᾳ ὁ τόμος αναγνωσθήσεται εἰς ἔλεγχον τῶν Ἰουδαίων. Προφῆται γὰρ αὐτοὺς οὐκ ἔπεισαν, οὐδὲ αὐτ τοῦ τοῦ Κυρίου ὑπήκουσαν· ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῶν τῶν Γραφών τῶν γραφέντων ὑπὸ τῶν χειρῶν τῶν ἱερέων αὐτῶν ἐλεγχθήσονται. Αὐτοὶ γὰρ ἀεὶ πλανῶντες καὶ πλανώμενοι τὴν μὲν ἀλήθειαν πλάνον ἔκραξον εἶναι, τὸν δὲ πλάνον ἀπεκδέχονται, μεθ' οὗ καὶ ἀπελεύσονται εἰς κα λασιν αιώνιον. Εἶπεν γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Κύριος Ἐγὼ ἐλήλυθα ο ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐ λαμβάνετέ με, ἐὰν δὲ ἔλθῃ ἄλλος ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἰδίῳ, ἐκεῖνον λήψεσθε. 10. Αλλ' ἐρεῖς μοι, ὦ Ἰουδαῖε, πῶς υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸς ἄνθρωπός ἐστιν; "Ακουσον. Επειδήπερ τὰ ἄνθρωπον ὁ Θεὸς ἔπλασεν κατ' εἰκόνα αὑτοῦ καὶ ὁμοίωσιν, τοῦτον δόλῳ τροπωσάμενος 33 ὁ διάβολ θανάτῳ ὑπέθηκε. Τούτου ἕνεκεν πρῶτον μὲν προτί τας ἀπέστειλεν προκηρύττοντας τὴν αὐτοῦ παρο σίαν. Καὶ ὅτε ἦλθεν τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν, ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν Μονογενῆ καὶ ἀγα πητόν· καὶ περιεβάλετο την σάρκα τὴν τοῦ ᾿Αδάμ, ἵνα διὰ τῆς σαρκὸς τροπώσηται " τὸν τὴν φύσιν τῇ θελήσει τῆς σαρκὸς τυραννήσαντα, καὶ νεκρώσῃ τὸν ἀνθρωποκτόνον διάβολον. Ως 3 γὰρ βασιλεὺς ἀποστείλας εἰς χώραν, ἢ εἰς πόλιν, καὶ μὴ δυνηθέντων τῶν ἀποστελλομένων τὸν ἐχθρὸν χειρώσασθαι, αὐτὸς τὸ σχῆμα τὸ τῆς χώρα; ἐκείνης ἀναλαβὼν, πορεύεται ἀνελεῖν τὸν ἐχθρῶν· ὁ δὲ ἐχθρὸς προσδοκῶν ὅτι καὶ τούτου κατισχύσει, ἐπι δραμὼν ἐπὶ τὸν ἰσχυρότερον αλωθήσεται· οὕτως εἶν ὁ πάλαι τραχηλιάτας, καὶ καυχησάμενος τιθεῖν τὸν θρόνον ἀνὰ μέσον τοῦ οὐρανοῦ, καταλιμπάνειν σε τὴν κόσμον, ὡς ᾤετο. Οὕτως γὰρ εἶπεν ὁ ἀναιδὴς ὁ ἐπ τοῦ οὐρανοῦ πεσὼν ὡς ἀστραπὴ, ὅτι τοῦτο ποιήσας ἔσομαι ὅμοιος τῷ 'Υψίστῳ. Ενεκαυχάτο γάρ, ὡς ᾤετο, ὡς δυνατός. Ἵνα οὖν νεκρὰ δείξῃ τε τὰ ἐλέθρια αὐτοῦ τεχνάσματα ὁ Σωτὴρ, καὶ ἵνα δελεάσῃ, " αὐτὸν ὥσπερ δράκοντα αἱμοβόρον, τῷθεϊκῷ ἀγκίστρῳ, και ταβάλλει 28 τὰ γὰρ αὐτοῦ μηχανήματα 19 ἡ τοῦ Θεοῦ βουλὴ ὥσπερ ἱστὸν ἀράχνης διέσπασεν. χιν, Α. ἔχρησεν. ἐλύλυθα. Α. λήψεσθαι. 9 τροποσάμενος. • τροπόσηται. πᾶς, ὡς. δείξει, Α. δείξη. δελεάσας. καταβαλεῖ • μηχανίματα. ΝΟΤΑ. τοῦτ' ἔστιν ἀγρευθήσεται, οὕτως 16 καταβάλλει 111, 39): "Πέδη σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς
JOANNIS EUBŒEENSIS
dech. Et sane cum Dominus rediisset e deserto, η τὸ βιβλίον εὗρεν τὸν τόπον οὗ ἦν γεγραμμένον·
venit in Nazareth, ubi fuerat nutritus, et intravit Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ είνεκεν έχρισέν με
secundum consuetudinem suam die Sabbati in syn- Καὶ τὰ ἑξῆς.
agogam, et surrexit legere. Et traditus est illi liber Isaiæ prophetæ, et ut revolvil librum, invenit
locum ubi scriptum erat: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me ▾. Et cætera.
Hic itaque liber apud ipsos asservatur usque ad
hodiernam diem; et in secundo ejus adventu,
idem liber legetur ad Judæorum confusionem.
Etenim neque prophetis ipsi crediderunt, neque
ipsum Dominum audierunt; verum ex ipsis Scripturis sacerdotum suorum manu exaratis convincentur. Ipsi enim perpetuo et decipientes et decepti, veritatem quidem proclamant esse errorem;
errorem autem (quasi veritatem) amplectuntur,
cum quo etiam in supplicium sempiternum abibunt. Ad eos namque dixit Dominus: Ego veni
in nomine Patris mei, et non recipilis me; si vero
alius venerit in nomine suo, illum recipietis *.
XIX. Sed repones mihi, ο Judæe: Quomodo
homo est filius Dei, et Deus? Audi. Quandoquidem
Deus hominem creavit ad imaginem et similitudinem suam, hunc diabolus fraude subvertens
morti subjecit. Propterea primo quidem (Deus)
misit prophetas, qui adventum suum prænuntiarent. Ubi autem venit plenitudo temporum, misit
unigenitum ac dilectum Filium suum, qui carnem
Adami induit, ut eum qui per voluntatem carnis
in tyrannidem suam redegerat naturam, per
carnem everteret, et diabolum hominis interfectorem interficeret.
Ὁ τόμος οὖν οὗτος ἐστὶ πεφυλαγμένος παρ' αὐτά;
μέχρι τῆς σήμερον· καὶ αὐτὸς ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτῷ
παρουσίᾳ ὁ τόμος αναγνωσθήσεται εἰς ἔλεγχον τῶν
Ἰουδαίων. Προφῆται γὰρ αὐτοὺς οὐκ ἔπεισαν, οὐδὲ αὐτ
τοῦ τοῦ Κυρίου ὑπήκουσαν· ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῶν τῶν Γραφών
τῶν γραφέντων ὑπὸ τῶν χειρῶν τῶν ἱερέων αὐτῶν
ἐλεγχθήσονται. Αὐτοὶ γὰρ ἀεὶ πλανῶντες καὶ πλανώ
μενοι τὴν μὲν ἀλήθειαν πλάνον ἔκραξον εἶναι, τὸν δὲ
πλάνον ἀπεκδέχονται, μεθ' οὗ καὶ ἀπελεύσονται εἰς κα
λασιν αιώνιον. Εἶπεν γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Κύριος
Ἐγὼ ἐλήλυθα ο ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου,
καὶ οὐ λαμβάνετέ με, ἐὰν δὲ ἔλθῃ ἄλλος ἐν τῷ
ὀνόματι τῷ ἰδίῳ, ἐκεῖνον λήψεσθε.
10. Αλλ' ἐρεῖς μοι, ὦ Ἰουδαῖε, πῶς υἱὸς τοῦ Θεοῦ
καὶ Θεὸς ἄνθρωπός ἐστιν; "Ακουσον. Επειδήπερ τὰ
ἄνθρωπον ὁ Θεὸς ἔπλασεν κατ' εἰκόνα αὑτοῦ καὶ
ὁμοίωσιν, τοῦτον δόλῳ τροπωσάμενος 33 ὁ διάβολ
θανάτῳ ὑπέθηκε. Τούτου ἕνεκεν πρῶτον μὲν προτί
τας ἀπέστειλεν προκηρύττοντας τὴν αὐτοῦ παρο
σίαν. Καὶ ὅτε ἦλθεν τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν,
ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν Μονογενῆ καὶ ἀγα
πητόν· καὶ περιεβάλετο την σάρκα τὴν τοῦ ᾿Αδάμ,
ἵνα διὰ τῆς σαρκὸς τροπώσηται " τὸν τὴν φύσιν τῇ
θελήσει τῆς σαρκὸς τυραννήσαντα, καὶ νεκρώσῃ τὸν
ἀνθρωποκτόνον διάβολον.
Ως 3 γὰρ βασιλεὺς ἀποστείλας εἰς χώραν, ἢ εἰς
πόλιν, καὶ μὴ δυνηθέντων τῶν ἀποστελλομένων τὸν
ἐχθρὸν χειρώσασθαι, αὐτὸς τὸ σχῆμα τὸ τῆς χώρα;
ἐκείνης ἀναλαβὼν, πορεύεται ἀνελεῖν τὸν ἐχθρῶν· ὁ
δὲ ἐχθρὸς προσδοκῶν ὅτι καὶ τούτου κατισχύσει, ἐπιδραμὼν ἐπὶ τὸν ἰσχυρότερον αλωθήσεται· οὕτως εἶν
ὁ πάλαι τραχηλιάτας, καὶ καυχησάμενος τιθεῖν τὸν
θρόνον ἀνὰ μέσον τοῦ οὐρανοῦ, καταλιμπάνειν σε τὴν
κόσμον, ὡς ᾤετο. Οὕτως γὰρ εἶπεν ὁ ἀναιδὴς ὁ ἐπ
τοῦ οὐρανοῦ πεσὼν ὡς ἀστραπὴ, ὅτι τοῦτο ποιήσας
ἔσομαι ὅμοιος τῷ 'Υψίστῳ. Ενεκαυχάτο γάρ, ὡς
ᾤετο, ὡς δυνατός. Ἵνα οὖν νεκρὰ δείξῃ τε τὰ ἐλέθρια
αὐτοῦ τεχνάσματα ὁ Σωτὴρ, καὶ ἵνα δελεάσῃ, " αὐτὸν
ὥσπερ δράκοντα αἱμοβόρον, τῷθεϊκῷ ἀγκίστρῳ, και
ταβάλλει 28 τὰ γὰρ αὐτοῦ μηχανήματα 19 ἡ τοῦ Θεοῦ
Quemadmodum enim rex postquam in regionem
quampiain vel urbem expeditionem jusserit, siquidem illi qui missi sunt, hostem debellare non
potuerint, tunc ipse habitu incolentium illam
regionem assumpto, ad hostem delendum proficiscitur, hostis vero duin huic quoque se prævaliturum præfidit, in fortiorem incurrens, ipse capitur: sic prorsus ei accidit, qui cervicem
erexerat, seque in medio cœlo solium suum locare, atque super mundanam, ut putabat, conditionem sublimari gloriabatur. Sic enim hic e cœlo
(dein) lapsus ut fulgur, y impudens (tunc) aiebat: Si hoc obtinuero, similis ero Altissimo s.
Quippe tanquam potens, ut sibi videbatur, se
extulit jactabundus. Salvator itaque ut emortuas redderet exitiales ejus fraudes, ipsunique βουλὴ ὥσπερ ἱστὸν ἀράχνης διέσπασεν.
velut esca alliceret, tanquam draconen sanguinis appetentem divino hamo captum perimit
Ita Dei consilium machinamenta illius tanquam telam araneæ dissipavit.
■ Psal. cıx, 4. ▼ Luc. iv, 16, 17, * Joan. v, 43. Luc. x, 18. z Isa. χιν, 14.
• Mendose tum Barb. tum Gas. Α. ἔχρησεν. 8. Barb. ἐλύλυθα.
Α. λήψεσθαι. 9 Codices mend. τροποσάμενος. • Barb. τροπόσηται.
dices habent πᾶς, at et rei natura, et quod in contextu consequitur
ὡς. s Mendose Barb. δείξει, Caes. Α. δείξη. " Codices mend. δελεάσας.
Cæs. A., quam καταβαλεῖ cum Barb. • Barb. μηχανίματα.
ΝΟΤΑ.
Cas. A. addit: τοῦτ' ἔστιν ἀγρευθήσεται, id
est, quasi venatu capietur.
Placet hic nonnulla decerpere ex S. Sophronii sermone, per E. Angelum Mai Græce cum
Mend. tum Barb. tum Cæs.
_Barb. quidem et Ges. Ca
οὕτως postulant ut legamus
16 Melius καταβάλλει cum
antiqua Bonifacii versione edito, in laudem SS.
Cyri et Joannis: quippe quæ hanc imaginem draconis hamo allecti perpulchre illustrant (Spic. Rom.
tom. 111, pag. 39): "Πέδη σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς
col. 1493–1494page 8 of 15
PG 96:1493Τὸν γὰρ δόλον αὐτοῦ γινώσκων ὁ Δαυΐδ, νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν οὐκ ἐπαύετο δυσωπῶν ὡς ἐκ προσώπου 80 πάντων, δεήσεις καὶ ἱκεσίας προσφέρων τῷ Θεῷ καὶ λέγων· Κύριε, κλίνον οὐρανούς σου καὶ κατάβηθι· καὶ πάλιν· Κύριε, ἐξέγειρον την δυναστείαν σου καὶ ἐλθὲ εἰς τὸ σῶσαι ἡμᾶς· καὶ πάλιν· Κύριε, τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου μὴ παρ ίδης. Κ'. Τῇ βουλήσει οὖν αὐτοῦ τῇ εἰς τὸν αἰῶνα με νούσῃ, καὶ τοῖς λογισμοῖς τῆς καρδίας αὐτοῦ τοῖς εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν, οὐκ ἐπελάθετο τῶν πενήτων αὐτοῦ, ἀλλ' ἐμνήσθη τῶν οἰκτιρμῶν 13 αὐτοῦ, καὶ τοῦ ἐλέους αὐτοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν αἰώνων καὶ ἐξελέξατο τὴν φυλὴν Ἰούδα, ἵνα ἀναστήσῃ τὸν θρόνον Δαυΐδ τοῦ δούλου αὐτοῦ. Πρὸ γὰρ διαθή της νόμου καὶ κηρύγματος προφητῶν, τὸν Ἰωσὴφ ὁ Ἰούδας ἐκ πικροῦ θανάτου ἐλυτρώσατο καὶ ἀντ άμειψιν τοῦ ἀγαθοῦ μυριονταπλασίονα ἐκομίσατο· ἵνα ἐκ σπέρματος αὐτοῦ, οἱ πεφυτευμένοι ἐν οἴκῳ Κυ ρίου ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ Θεοῦ, τὴν πανύμνητον Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Μαρίαν Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα ἐξανθήσουσι· εὐφράνθητε οὖν Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐξομολογεῖσθε 3 τῇ μνήμῃ τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ. "Ηκουσε γὰρ καὶ εὐφράνθη Σιών, καὶ ἠγαλλιάσαντο αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας ὑπερίσχυσεν γὰρ τὰς ἕνδεκα φυλὰς ὁ Ἰούδας ε, καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν εὐλογημένος, ὡς ὁ βλαστήσας τὴν σωτηρίαν ἡμῶν. Α' γὰρ τῶν λοιπῶν προσωνυ μίαι εἰς τὸν Ἰούδαν μετήλθοσαν 88· οὐ γὰρ καλοῦνται ἑτέρας φυλῆς ἡ Ῥουβιαμίται, ἢ Βενιαμῖται, ἢ Ισα χαρῖται, ἢ Ζωβουλονῖται, ἢ εἰς ἑτέραν φυλήν, ἀλλ' Ἰουδαῖοι. Ω ἔθνους πονηροῦ! Ὢ γενεά σκολιά, καὶ διεστραμμένη! " πωρώσεως, καὶ καρδιῶν καλύμα ματι περικειμένων! Πασῶν τῶν φυλῶν αὐτῶν τὰ ὀνόματα εἰς τὸν Ἰούδα μετῆλθεν, καὶ πάντες οἱ Ιου δαῖοι λέγονται, καὶ εἰς τὸν ἐξ Ἰούδα ἀνατείλαντα Κύριον 10 οὐκ ἐπίστευσαν. Καὶ μαρτυρεῖ " τῷ λόγῳ 80 Δ. ἐκ προσώπου, ἐκ προσώπῳ. & οὐρανούς σου οὖν οὕς οἰκτιρμῶν. ἐξομολογεῖσθαι. • υπερίσχυσεν γὰρ τὰς ἕνδεκα φυλὰς ὁ Ἰούδας, Α. ὁμοιοτελεύτοῖς Ἰουδαίας Ιούδας. μετηλθώσαν, μετήλθοσαν, μετῆλθον. και Α. καὶ μαρτυρεῖ μοι τῷ λόγω τῷ λόγῳ) αὐτὸς ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς λέγων. ΝΟΤΑ. πρυτανεύσαντος, καὶ τὴν σαλευομένην κραταιώσαν τος θάλατταν, καὶ τῶν ἐν αὐτῇ δρακόντων τὰς κεφα λας καταθλάσαντος, καὶ ἀγκιστρωτον πολυκέφαλον ἄξαντος δράκοντα..... ἤδη δὲ πάλιν περιθέντος Χρι στοῦ φορβεὰν ἐπὶ ῥῖνα τοῦ δράκοντος, καὶ κρίκον τοῖς μυκτήρσι προσδήσαντος, καὶ τὰ χείλη ψελλίω τρυπήσαντος, είληφότος τε αὐτὸν τὸν ἀποστάτην καὶ φυγάδα δοῦλον γενόμενον, καὶ δεδεμένον ἡμῖν ὥσπερ στρουθίον παιδίῳ λαῷ τῷ τοῦ Χριστοῦ νηπιάζοντι νείμαντος. αὐτοῦ,
SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARÆ.
Τὸν γὰρ δόλον αὐτοῦ γινώσκων ὁ Δαυΐδ, νύκτωρ
τε καὶ μεθ' ἡμέραν οὐκ ἐπαύετο δυσωπῶν ὡς ἐκ
προσώπου 80 πάντων, δεήσεις καὶ ἱκεσίας προσφέρων
τῷ Θεῷ καὶ λέγων· Κύριε, κλίνον οὐρανούς σου
καὶ κατάβηθι· καὶ πάλιν· Κύριε, ἐξέγειρον την
δυναστείαν σου καὶ ἐλθὲ εἰς τὸ σῶσαι ἡμᾶς· καὶ
πάλιν· Κύριε, τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου μὴ παρ·
ίδης.
Κ'. Τῇ βουλήσει οὖν αὐτοῦ τῇ εἰς τὸν αἰῶνα με·
νούσῃ, καὶ τοῖς λογισμοῖς τῆς καρδίας αὐτοῦ
τοῖς εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν, οὐκ ἐπελάθετο τῶν
πενήτων αὐτοῦ, ἀλλ' ἐμνήσθη τῶν οἰκτιρμῶν 13
αὐτοῦ, καὶ τοῦ ἐλέους αὐτοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν αἰώνων·
καὶ ἐξελέξατο τὴν φυλὴν Ἰούδα, ἵνα ἀναστήσῃ
τὸν θρόνον Δαυΐδ τοῦ δούλου αὐτοῦ. Πρὸ γὰρ διαθήτης νόμου καὶ κηρύγματος προφητῶν, τὸν Ἰωσὴφ ὁ
Ἰούδας ἐκ πικροῦ θανάτου ἐλυτρώσατο καὶ ἀντάμειψιν τοῦ ἀγαθοῦ μυριονταπλασίονα ἐκομίσατο· ἵνα
ἐκ σπέρματος αὐτοῦ, οἱ πεφυτευμένοι ἐν οἴκῳ Κυρίου ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ Θεοῦ, τὴν πανύμνητον
Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Μαρίαν Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα
ἐξανθήσουσι· εὐφράνθητε οὖν Ἰωακεὶμ καὶ ᾿Αννα ἐν
τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐξομολογεῖσθε 3 τῇ μνήμῃ τῆς
ἁγιωσύνης αὐτοῦ.
Hujus sane arles cum bene perspectas liaberet David, nunquam cessabat interdiu noctuque
exorare, quasi gerens personam omnium, preces
supplicationesque ad Deum intendens, ac dicens:
Domine, inclina cœlos tuos et descende ª. Et rursus: Excita, Domine, potentiam tuam, et veni, ut
salvos facias nos b. Et rursus: Domine, opera
manuum tuarum ne despicias c.
XX. Suo igitur consilio, qucd in sæculum permanet, el cogitationibus cordis sui quæ in generationem et generationem perseverantª,nequaquam
(Deus) oblitus est pauperum suorum sed
recordatus est miserationum suarum, et misericordiæ
suæ, qua a seculo est e, et elegit tribum Judæ f, ut
erigeret solium Davidis servi sui. Etenim vel antequam lex daretur atque prophetæ prædicarent,
Judas ex crudeli morte Josephum liberavit, et
benefacti sui immensam hanc retributionem reportavit, ut ex semine ejus Joachimus et Anna,
plantati in domo Domini, in atriis Dei 8, omni
laude dignissimam et sanctam Dei Mafrem ceu
florem emitterent. Exsultate igitur, Joachime et
Amma, et conftenini memoria sanctitatis ejus h
"Ηκουσε γὰρ καὶ εὐφράνθη Σιών, καὶ ἡγαλ
λιάσαντο αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας υπερίσχυσεν γὰρ τὰς ἕνδεκα φυλὰς ὁ Ἰούδας ε, καὶ οὐδεὶς ἐκ
τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν εὐλογημένος, ὡς ὁ βλαστήσας
τὴν σωτηρίαν ἡμῶν. Α' γὰρ τῶν λοιπῶν προσωνυμίαι εἰς τὸν Ἰούδαν μετήλθοσαν 88· οὐ γὰρ καλοῦνται
ἑτέρας φυλῆς ἡ Ῥουβιαμίται, ἢ Βενιαμῖται, ἢ Ισαχαρῖται, ἢ Ζωβουλονῖται, ἢ εἰς ἑτέραν φυλήν, ἀλλ'
Ἰουδαῖοι. Ω ἔθνους πονηροῦ! Ὢ γενεά σκολιά, καὶ
διεστραμμένη! " πωρώσεως, καὶ καρδιῶν καλύμα
ματι περικειμένων! Πασῶν τῶν φυλῶν αὐτῶν τὰ
ὀνόματα εἰς τὸν Ἰούδα μετῆλθεν, καὶ πάντες οἱ Ιουδαῖοι λέγονται, καὶ εἰς τὸν ἐξ Ἰούδα ἀνατείλαντα
Κύριον 10 οὐκ ἐπίστευσαν. Καὶ μαρτυρεῖ " τῷ λόγῳ
* Psal. CXLII, 5. b Psal. LXXVI♥, 3. c Psal. cxxxvil, 8. a Psal xxxi, 11. • Paal. XXIV,
LxxvII, 68. ₺ Psal. xcı, 14. b Psal. xxix, 5. i Psal. xcvi, 8, sec. LXX.
Audivit enim et lætata est Sion, et exsultaverunt
filia Judææ 1, propterea quod Judas undecim
tribubus prævaluit, et nemo e reliquis fratribus
benedictus est quemadmodum hic, qui nostram
salutem germinavit. Et sane reliquorum appellationes transierunt in Judam; neque ab alia
tribu nomen habent vel Rubenitæ, vel Benjamitæ,
vel Issachariæ, vel Zabulonitæ, nec secundum
aliam tribum computantur, sed appellantur Judæi.
O pessimum genus!o progeniem pravam atque perversam! o stupiditatem, et corda velamine obvoluta! Omnium tribuum ipsorum nomina in Judam
desierunt (omnes enim appellantur Judæi), et tamen in Dominum e Juda exortum non crediderunt.
6. f Psal.
80 Cum Caes. Δ. ἐκ προσώπου, nam Barb. ἐκ προσώπῳ. & Barb. pro οὐρανούς σου mendose οὖν οὕς:
Cas. A. hanc pericopen omittit. 38 Ita cum Cas. A., nam Barb. οἰκτιρμῶν. ss Barb. mend. έξομολογεῖσθαι. • Verba υπερίσχυσεν γὰρ τὰς ἕνδεκα φυλὰς ὁ Ἰούδας, exciderant a cod. Barb., quæ propterea a Giæs. Α. mutuali sumus. Omissionis autem causam manifestam habemus in ὁμοιοτελεύτοῖς
Ἰουδαίας et Ιούδας. ** Codex uterque Barb. et Caes. A. habent μετηλθώσαν, forte μετήλθοσαν, uti sape
el apud LXX, et passim in dialecto Alexandrina occurrit pro μετῆλθον. " Cod. Barb. hic addit και:
omisimus, quod redundare videatur, et quod etiam a Cæs. absit. 37 Cius. Α. καὶ μαρτυρεῖ μοι τῷ λόγω
(sc. τῷ λόγῳ) αὐτὸς ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς λέγων. Εt Salvator ipse uc Dominus noster
Jesus Christus testimonio suo sermonem meum confirmat, diceus.
ΝΟΤΑ.
confregisset, hamoque inde draconem illum qui erat
multorum capitum, eduxisset.... cumque iterum
Christus jam capistrum circa draconis nasum imposuissel, et circulum in naribus alligasset, et ar-
'milla labia perforasset: cumque apostatam et fuņitivum factum, servum sempiternum accepisset, atque
nubis vinctum quasi passerem puero, populo scilicet,
qui in ipso Christo parvulus est, tribuisset....
πρυτανεύσαντος, καὶ τὴν σαλευομένην κραταιώσαν- tur frmasset; et draconum qui in eo erant capita
τος θάλατταν, καὶ τῶν ἐν αὐτῇ δρακόντων τὰς κεφα
λας καταθλάσαντος, καὶ ἀγκιστρωτον πολυκέφαλον
ἄξαντος δράκοντα..... ἤδη δὲ πάλιν περιθέντος Χρι
στοῦ φορβεὰν ἐπὶ ῥῖνα τοῦ δράκοντος, καὶ κρίκον
τοῖς μυκτήρσι προσδήσαντος, καὶ τὰ χείλη ψελλίω
τρυπήσαντος, είληφότος τε αὐτὸν τὸν ἀποστάτην καὶ
φυγάδα δοῦλον γενόμενον, καὶ δεδεμένον ἡμῖν ὥσπερ
στρουθίον παιδίῳ λαῷ τῷ τοῦ Χριστοῦ νηπιάζοντι
νείμαντος. Rursusque cum (Christus) salutem in
medio terræ dispensassel, el mare quod commovebaPsal. x, 12. αὐτοῦ, quod abest a Barb.
suppletum ex Cas. A.
col. 1495–1496page 9 of 15
PG 96:1495ἡ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ λέγων· "Οτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν· ὃς εἰμὶ ἐγὼ αὐτὸς ὁ λαλῶν σα, ὁ Κύριος πρὸς τὴν Σαμαρείτιδά φησι ταῦτα. ΚΑ'. Καιρός λοιπὸν ἀπάρξασθαι τῆς χαρμοσύνης καὶ συγχαίρειν πᾶσι τοῖς δικαίοις ἀπὸ 'Αδὰμ καὶ ν μέχρι Ζαχαρίου, ὃν ἐφόνευσαν μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου. Διὰ οὖν τὴν θεομήτορα Μαρίαν εὐφράνθητι 'Αδάμ, ὅτι διὰ γυναικὸς ἠπατήθης ὑπὸ τοῦ όφεως, καὶ διὰ γυναικὸς πατήσεις αὐτόν. Ηκει γὰρ ὁ καιρὸς, ένα ὅθεν τὸ ὅπλον ἐχρήσατο ὁ ἐχθρὸς, ἐξ αὐτῆς τῆς φύσεως τὰ βέλη τοῦ δυνατοῦ τὰ ἠκονημένα ἔλθῃ. Ξύλον γὰρ καὶ γυνὴ ἐγένοντο ἀφορμὴ τῆς ἐξορίας σου ἐν παραδείσῳ, νῦν δὲ γυνὴ καὶ ξύλον γίνεται σα ἀνάκλησις. Γυνὴ μὲν χειρὶ Θεοῦ οἰκοδομηθεῖσα ἐπέ τησέν σε· γυνὴ δὲ ἐξ ὀσφύος Ἰωακεὶμ, καὶ γαστρός *Αννης κυφορηθεῖσα, ἄνευ σποράς γεννήσει τὴν νικητὴν τοῦ θανάτου, καὶ καθαιρέτην τοῦ ὑμᾶς αἰχμαλωτίσαντος. Καὶ ξύλον μὲν καλὸν εἰς βρῶσιν, καὶ ἀρεστὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ ὡραῖον τοῦ κατα νοῆσαι, θάνατον ὑμῖν ἐπήγαγεν ξύλον δὲ ξηρὸν καὶ ἄκαρπον τὸν μὲν δράκοντα ἀνελεῖ, πᾶσι δὲ τοῖς γης γενέσι το πρόξενον ζωῆς αἰωνίου γενήσεται. Αγάλλου καὶ σὺ μῆτερ μητέρων Εὔα, ὅτι τὰ τέκνα σου οὐκέτι εἰς φθοράν, ἀλλ' ἐν ἀφθαρσίᾳ ἔσονται " 1 *Αβελ καὶ Σηθ καὶ ὑμεῖς ὑμνήσατε, ὅτι ἑτοιμάζει δ Ύψιστος σκήνωμα αὐτοῦ, καὶ ἔρχεται εὐλογῆσαι τὴν γῆν, ἣν κατηράσατο. Καὶ σὺ Νῶς εὐχαρίστησον ὅτι ἔρχεται Κύριος· ἐπισυνάγαγε τὰ τέκνα σου τὰ διεσκορπισμένα να προσκυνήσωσιν 44 τὸν διασώσαντα ὑμᾶς ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ. Θεὸς γὰρ ἐκδικήσεων, Κύριος ἐπὶ γῆς παραγίνεται τὸν ᾿Αδάμ καινουργῆσαι 48, τοῦτον ἐνδυσάμενος, καὶ πάντας τοὺς δεσμίους ἐκ τοῦ ᾅδου ἀναγαγεῖν “. ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακὼβ σὺν τῷ νομοθέτη Μωϋσῃ καὶ πᾶσι τοῖς προ φήταις, ἀμφότεροι γεραίροντες, τὰς βίβλους ὑμῶν ἀναπτύξαντες, ὅτι ἡ προσδοκία ὑμῶν πάρεστι. Ταῦτα εἰσι τὰ σκιρτήματα τῶν θυγατέρων τῆς Ἰουδαίας, ὅτι προσήνεγκαν οἱ δίκαιοι Ἰωακεὶμ καὶ *Αννα τὴν πανάμωμον Θεοτόκον εἰς τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων· Εὐφράνθη γὰρ ὄρος Σιών, καὶ ἠγαλλιά λέγων. γηγενεῦσι, Α. γηγενέσιν. ἄγαλου καὶ σὺ μήτερ μιτέρων ἐδα· ὅτι τὰ τέκνα σου οὐκέτι εἰς φθοράν, ἀλλ' ἐν ἀφθαρσίᾳ ἔσονται. προσκυνήσουσιν, Α. προσκυνήσωσιν. Καινουργῆσαι κενουργῆσαι. σε Αναγαγεῖν μένει ἀναγαγεῖ, ΝΟΤΑ. 1, », ὡραῖον τοῦ κατανοῆσαι, ΠΙ ΤΟΠΟΥ
JOANNIS EUBŒENSIS
Quin et ipse Salvator testimonio suo sermonem ἡ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ λέγων· "Οτι ἡ σωτηρία 3 ἐκ τῶν
confirmat, dicens: Quia salus ex Judæis est i, quæ
salus ego ipse sum, qui loquor tecum *, prout dixit
Dominus ad mulierem Samaritanam.
XXI. Cæterum jam tempus est inchoandæ lætitiæ, et congratulandi justis omnibus ab Adamo
usque ad Zachariam, quem inter templum et altare
occiderunt 1.
Exsulta itaque, o Adam, propter Mariam Dei
matrem. Quoniam per mulierem a serpente deceptus fuisti, et per mulierem serpentem conculcabis. Venit enim tempus ut sagittæ potentis
aculæ ex eadem illa natura proveniant, unde
inimicus nocendi sumpsit instrumenta. Lignum
etenim et mulier origo fuerunt in paradiso tui
exsilii; nunc autem lignum et mulier tibi sunt
restitutio. Mulier quidem manu Dei ædificata te
decepit; at mulier e lumbis Joachim et Annæ
utero progenita, sine semine gignet mortis victorem, debellatoremque illius qui nos captivos abduxit. Et lignum quidem bonum ad vescendum et
pulchrum oculis aspectuque delectabile nobis
mortem attulit; lignum autem aridum et infructuosum tum draconem perimet, tum terrigenis universis æternam vitam conciliabit.
Tu quoque mater matrum, Eva, gaude; quoniam filii tui non amplius ad corruptionem nascentur, sed incorruptione potientur. Vos etiam,
Abel et Seth, in cantica erumpite, quoniam Altissimus labernaculum suum præparat, et venit
ad benedicendum terræ, cui maledixerat. Et tu,
Noe, hilaritatem explica, quoniam adest Domilus: congrega dispersos filios tuos, ut eum adorent, qui vos in diluvio servavit. Deus enin,
ullionum Dominus 5, Adamum indutus, in terras advenit, ut Adamum ipsum renovet, vinclosque omnes ex inferis educat. Abraham, et
Isaac et Jacob cum legislatore Moyse atque prophetis omnibus, utrique exsultate, libros vestros
evolvite, quoniam adest jam exspectatio vestra.
Hæ sunt exsultationes filiarum Judææ, quoniam justi Joachim et Anna plane immaculatam
Dei matrem in Sancta sanctorum detulerunt. Lætatus est enim mons Sion, et exsullaverunt filive
j Joan. 1, 22. - ibid. 26. 1 Matth. xx111, 35.
Ἰουδαίων ἐστίν· ὃς εἰμὶ ἐγὼ αὐτὸς ὁ λαλῶν σα,
ὁ Κύριος πρὸς τὴν Σαμαρείτιδά φησι ταῦτα.
ΚΑ'. Καιρός λοιπὸν ἀπάρξασθαι τῆς χαρμοσύνης
καὶ συγχαίρειν πᾶσι τοῖς δικαίοις ἀπὸ 'Αδὰμ καὶ ν
μέχρι Ζαχαρίου, ὃν ἐφόνευσαν μεταξὺ τοῦ ναοῦ
καὶ τοῦ θυσιαστηρίου.
Διὰ οὖν τὴν θεομήτορα Μαρίαν εὐφράνθητι 'Αδάμ,
ὅτι διὰ γυναικὸς ἠπατήθης ὑπὸ τοῦ όφεως, καὶ διὰ
γυναικὸς πατήσεις αὐτόν. Ηκει γὰρ ὁ καιρὸς, ένα
ὅθεν τὸ ὅπλον ἐχρήσατο ὁ ἐχθρὸς, ἐξ αὐτῆς τῆς
φύσεως τὰ βέλη τοῦ δυνατοῦ τὰ ἠκονημένα ἔλθῃ.
Ξύλον γὰρ καὶ γυνὴ ἐγένοντο ἀφορμὴ τῆς ἐξορίας
σου ἐν παραδείσῳ, νῦν δὲ γυνὴ καὶ ξύλον γίνεται σα
ἀνάκλησις. Γυνὴ μὲν χειρὶ Θεοῦ οἰκοδομηθεῖσα ἐπέ
τησέν σε· γυνὴ δὲ ἐξ ὀσφύος Ἰωακεὶμ, καὶ γαστρός
*Αννης κυφορηθεῖσα, ἄνευ σποράς γεννήσει τὴν
νικητὴν τοῦ θανάτου, καὶ καθαιρέτην τοῦ ὑμᾶς
αἰχμαλωτίσαντος. Καὶ ξύλον μὲν καλὸν εἰς βρῶσιν,
καὶ ἀρεστὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ ὡραῖον τοῦ κατα
νοῆσαι, θάνατον ὑμῖν ἐπήγαγεν ξύλον δὲ ξηρὸν καὶ
ἄκαρπον τὸν μὲν δράκοντα ἀνελεῖ, πᾶσι δὲ τοῖς γης
γενέσι το πρόξενον ζωῆς αἰωνίου γενήσεται.
Αγάλλου καὶ σὺ μῆτερ μητέρων Εὔα, ὅτι τὰ τέκνα
σου οὐκέτι εἰς φθοράν, ἀλλ' ἐν ἀφθαρσίᾳ ἔσονται " 1
*Αβελ καὶ Σηθ καὶ ὑμεῖς ὑμνήσατε, ὅτι ἑτοιμάζει δ
Ύψιστος σκήνωμα αὐτοῦ, καὶ ἔρχεται εὐλογῆσαι
τὴν γῆν, ἣν κατηράσατο. Καὶ σὺ Νῶς εὐχαρίστησον
ὅτι ἔρχεται Κύριος· ἐπισυνάγαγε τὰ τέκνα σου τὰ
διεσκορπισμένα να προσκυνήσωσιν 44 τὸν διασώσαντα
ὑμᾶς ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ. Θεὸς γὰρ ἐκδικήσεων,
Κύριος ἐπὶ γῆς παραγίνεται τὸν ᾿Αδάμ καινουργή
σαι 48, τοῦτον ἐνδυσάμενος, καὶ πάντας τοὺς δεσμίους
ἐκ τοῦ ᾅδου ἀναγαγεῖν “. ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ
Ἰακὼβ σὺν τῷ νομοθέτη Μωϋσῃ καὶ πᾶσι τοῖς προ
φήταις, ἀμφότεροι γεραίροντες, τὰς βίβλους ὑμῶν
ἀναπτύξαντες, ὅτι ἡ προσδοκία ὑμῶν πάρεστι.
Ταῦτα εἰσι τὰ σκιρτήματα τῶν θυγατέρων τῆς
Ἰουδαίας, ὅτι προσήνεγκαν οἱ δίκαιοι Ἰωακεὶμ καὶ
*Αννα τὴν πανάμωμον Θεοτόκον εἰς τὰ ῾Αγια τῶν
ἁγίων· Εὐφράνθη γὰρ ὄρος Σιών, καὶ ἠγαλλιά
m Psal. CXIX, 4. ¤ Psal. xlvii, 12.
ss Barb. repetit hic λέγων. "Particula xal, quam habet et Cæs. A., redundare hic videtur.
• Mend. tum Barb. γηγενεῦσι, tum Cas. Α. γηγενέσιν. "Hanc periodum, quæ a cod. Barber. abest,
dedimus ex Cas. A., qui more suo sic habet corruptam: ἄγαλου καὶ σὺ μήτερ μιτέρων ἐδα· ὅτι τὰ τέκνα
σου οὐκέτι εἰς φθοράν, ἀλλ' ἐν ἀφθαρσίᾳ ἔσονται. is Mendi. Barb. προσκυνήσουσιν, cum Cas. Α. προσκυ
νήσωσιν. Καινουργῆσαι ex Cas. A., Barb. nendose κενουργῆσαι. σε Αναγαγεῖν cum Cass. A., Barb.
μένει ἀναγαγεῖ, quam lectionem si sequamur, sensus erit: et vinctos omnes ex inferis reducel.
ΝΟΤΑ.
Gen. 1, 6, sec. LXX ὡραῖον τοῦ κατανοῆσαι, optabile ad intelligendum: quem sensum admittit etiam veritas Hebraica. ΠΙ ΤΟΠΟΥ
concupiscibilis arbor ad intelligendum: adeo ut
sensus esse possit, ideo etiam fructum desiderabilem visum ſuisse, quod Eva diaboli fallacibus verbis credens, existimaret eum idoneum ad promissam
boni ac mali scientiam acquirendam.
Maria sapissime apud Patres comparatur
tabernaculo, in quo Deus residebat. At bic habes,
præparationem hujus tabernaculi ipsam fuisse
Marie conceptionem, quam deinde auctor cooperante Spiritu sancto vivificante factam affirmabal
col. 1497–1498page 10 of 15
PG 96:1497καντο θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας ἕνεκα τῶν κριμά των σου, Κύριε. Οὐδὲν γὰρ εἶχον εἰπεῖν ἑτέρων ή αἰσχρολογιῶν αἱ παρθένοι αἱ συναπελθοῦσαι 4 μετά τῆς ἁγίας Παρθένου Μαρίας τῆς Θεοτόκου, ἀλλ᾽ μόνον πνευματικά, καὶ Θεῷ ἀρέσκοντα, ἅπερ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἐδωρήσατο τὸ Πνεῦμα ἅγιον. Τί γὰρ ἦν αὐταῖς σε ἑτέρων σ' ῥημάτων χρεία, ἀλλ᾽ ἢ πάντως τὴν βασιλίδα πρεπόντως ἂν εὐφημῆσαι καὶ τῷ ἐξ αὐτῆς μέλλοντι ἀσπόρως τίκτεσθαι βασιλεῖ τῶν αἰώνων ἐπινικίους ὕμνους καὶ ἀναφωνεῖν, καὶ ᾄδειν, καθὼς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐδίδου ἀποφθέγγεσθαι αὐταῖς; ΚΒ'. Εορτάσωμεν καὶ ἡμεῖς ἅπαντες, ἀγαπητοί, τὰς τῆς Θεοτόκου Μαρίας πανηγύρεις, πνευματ τικῶς εὐφραινόμενοι, καὶ κατανοοῦντες τὸ τοῦ προ φήτου λόγιον· Εόρταζε γάρ, φησὶν, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς σου· ἀνέβη γὰρ ὁ ἐμφυσῶν εἰς τὸ πρόσ ωπόν σου, καὶ ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεων. Αὐτὴ γὰρ ἐ ἐξ Ιούδα, καὶ ὁ Κύριος ἐξ αὐτῆς τὸ κατὰ σάρκα. Δεῖ οὖν ἐν ταῖς θείαις και μεγάλαις ἑορταῖς καὶ τὰς τῆς Θεοτόκου τῆς ἐλπίδος ἡμῶν πανηγυρίζειν. Ἐκτὸς οὖν τοῦ πληρώματος τῶν δέκα ἑορτῶν πανηγυρίζομεν καὶ τὴν ζωηφόρον αὐτῆς κοίμησιν. Αὐτὴ μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. καὶ τὴν τοῦ παναγίου καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος ἐπὶ τοὺς μακαρίους ἀποστόλους κάθοδον, τὴν καὶ ἐσχάτην και μεγάλην ὀνομαζομένην ἑορτήν, πλήρωμα τῆς χρηστότητος ἐν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν οἰκονομίας, καὶ πάσης ὕστερον τὴν πάνσεπτον αὐτῆς κοίμησιν πανηγυρίζομεν. Τὰς δὲ ἀνωτέρω, καὶ προμνημονευομένας κατὰ τὸν Δεκάλογον τῆς τε Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης. Τρεῖς γὰρ διαδοχαί εἰσι τῶν δέκα 50 λόγων, ὥσπερ οι ἐδιδάχθημεν ὑπὸ τῆς παναγίας, ὁμοουσίου, καὶ ζωοποιοῦ, καὶ προσκυνητῆς Τριάδος. Η πρώτη εκ τοῦ νόμου· 'Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ μετέπειτα ἐν τῇ Νέᾳ οἱ μαχα οὐδὲν γὰρ εἶχον εἰπεῖν ἕτερον ἡ αἰσχρολογίαν, αἱ συναπελθοῦσαι... καὶ γὰρ εἶχον εἰπεῖν ἑτέρων αἰσχρολογιῶν αἱ παρθένοι· καὶ συναπελθού σαι.. αὐτή, αὐτοῖς. αὐταῖς, αὐτοῖς. Ετέρων, Γάρ οὖν. χριστότητος. το δωδέκα οι ἅπερ, Α. ὥσπερ. δώδεκα δέκα, Α. Δή δεῖ οὖν ἐν ταῖς θείαις καὶ μεγάλαις ἑορταῖς καὶ τὰς τῆς παν αγίας καὶ πανυμνήτου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, τῆς ἐλπίδος ἡμῶν, πανηγυρίζειν· αὐτὴ γάρ ἐστιν ἡ σωτηρία ἡμῶν καὶ ἀντίληψις ὡς γεννήσασα τὸν Κύριον καὶ ποιητὴν τοῦ παντός. Α. δικαιοσύνης, πάσης οικονομίας,
SERMO IN CONCEPTIONEM DEIPARÆ.
καντο θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας ἕνεκα τῶν κριμά- Juda propter judicia tua, Domine Virgines
των σου, Κύριε. Οὐδὲν γὰρ εἶχον εἰπεῖν ἑτέρων ή
αἰσχρολογιῶν αἱ παρθένοι αἱ συναπελθοῦσαι 4 μετά
τῆς ἁγίας Παρθένου Μαρίας τῆς Θεοτόκου, ἀλλ᾽
μόνον πνευματικά, καὶ Θεῷ ἀρέσκοντα, ἅπερ αὐτῇ
τῇ ὥρᾳ ἐδωρήσατο τὸ Πνεῦμα ἅγιον. Τί γὰρ ἦν
αὐταῖς σε ἑτέρων σ' ῥημάτων χρεία, ἀλλ᾽ ἢ πάντως
τὴν βασιλίδα πρεπόντως ἂν εὐφημῆσαι καὶ τῷ ἐξ
αὐτῆς μέλλοντι ἀσπόρως τίκτεσθαι βασιλεῖ τῶν
αἰώνων ἐπινικίους ὕμνους καὶ ἀναφωνεῖν, καὶ ᾄδειν,
καθὼς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐδίδου ἀποφθέγγεσθαι
αὐταῖς;
ΚΒ'. Εορτάσωμεν καὶ ἡμεῖς ἅπαντες, ἀγαπητοί,
τὰς τῆς Θεοτόκου Μαρίας πανηγύρεις, πνευματ
τικῶς εὐφραινόμενοι, καὶ κατανοοῦντες τὸ τοῦ προ
φήτου λόγιον· Εόρταζε γάρ, φησὶν, Ἰούδα, τὰς
ἑορτάς σου· ἀνέβη γὰρ ὁ ἐμφυσῶν εἰς τὸ πρόσωπόν σου, καὶ ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεων.
Αὐτὴ γὰρ ἐ ἐξ Ιούδα, καὶ ὁ Κύριος ἐξ αὐτῆς τὸ κατὰ
σάρκα.
Δεῖ οὖν ἐν ταῖς θείαις και μεγάλαις ἑορταῖς καὶ
τὰς τῆς Θεοτόκου τῆς ἐλπίδος ἡμῶν πανηγυρίζειν.
Ἐκτὸς οὖν τοῦ πληρώματος τῶν δέκα ἑορτῶν πανηγυρίζομεν καὶ τὴν ζωηφόρον αὐτῆς κοίμησιν. Αὐτὴ
μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ. καὶ τὴν τοῦ παναγίου καὶ ζωοποιοῦ
Πνεύματος ἐπὶ τοὺς μακαρίους ἀποστόλους κάθοδον,
τὴν καὶ ἐσχάτην και μεγάλην ὀνομαζομένην ἑορτήν,
πλήρωμα τῆς χρηστότητος ἐν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ
ἡμῶν οἰκονομίας, καὶ πάσης ὕστερον τὴν πάνσεπτον
αὐτῆς κοίμησιν πανηγυρίζομεν.
Τὰς δὲ ἀνωτέρω, καὶ προμνημονευομένας κατὰ
τὸν Δεκάλογον τῆς τε Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης.
Τρεῖς γὰρ διαδοχαί εἰσι τῶν δέκα 50 λόγων, ὥσπερ οι
ἐδιδάχθημεν ὑπὸ τῆς παναγίας, ὁμοουσίου, καὶ
ζωοποιοῦ, καὶ προσκυνητῆς Τριάδος. Η πρώτη εκ
τοῦ νόμου· 'Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου,
καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ μετέπειτα ἐν τῇ Νέᾳ οἱ μαχα-
°
enim, quæ simul post sanctam Virginem Mariam
Dei matrem incedebant, nihil, quod inclamarent,
habebant aut alienum aut indecorum, sed spiritualia duntaxat ac Deo placentia, quæ Spiritus sanctus in ea hora (ipsis) donabat. Ecquid
enim aliis vocibus opus iis erat quam ut ratione
prorsus convenienti Reginam collaudarent, et
Regi sæculorum ex ipsa sine semine nascituro
triumphales hymnos alla clamantes voce canerent,
prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis p?
XXII. Et nos igitur, dilictissimi, mente volventes illud propheta oraculum, quo inquit: Age,
o Juda, solemnitates tuas, ascendit enim qui afflut
in faciem tuam, te e tribulatione eripiens 4, omnes
spiritali laetitia gestientes Dei Genitricis Mariæ
sacra solemnia celebremus. Ipsa enim ex Juda
est, et Dominus ex ea secundum carnem.
Quocirca inter divinos solemnesque dies,
Deipara quoque, quæ spes est omnium nostrum, merito festa celebranda sunt. Ideoque
extra decem solemnitatum numerum, vividcam quoque illius dormitionem celebramus. Qued
quidem veneranda illius dormitionis festum agimus et nos post ascensum Domini nostri Jesu
Christi in cœlum et descensum sanctissimi et
vivificantis Spiritus in beatos apostolos, quod
postremum magnumque festum appellatur, tanquam quod fuerit bonitatis Domini et divinæ dispensationis omnisque justitiæ complementum.
Quas vero superius commemoravimus, celebritates agimus secundum Veteris et Novi Testamenti Decalogum. Tres enim sunt Decalogorum series, quas a sanctissima, consubstantiali,
vivificante atque adoranda Trinitate edocti sumus.
Prima continetur in lege, Diliges Dominum Deum
tuum, el cætera. Et in Novo deinde Testamento
Psal. xculi, 1. P Act. II, 4. q Nalum. 1, 15; 11, 1.
• Cod. Barb. habet: οὐδὲν γὰρ εἶχον εἰπεῖν ἕτερον ἡ αἰσχρολογίαν, αἱ συναπελθοῦσαι... at sensus prorsus
absurdus esset. Cas. A. vero habet: καὶ γὰρ εἶχον εἰπεῖν ἑτέρων αἰσχρολογιῶν αἱ παρθένοι· καὶ συναπελθούσαι.... quæ sensum pariter absurdum habent. 4 Cas. A. mendose hic habet αὐτή, et mendose pariter
Barb. αὐτοῖς. Contextus exigit αὐταῖς, ut reipsa Cas. A. habet paulo infra, ubi rursus Barb. mendose
repetit αὐτοῖς. * Ετέρων, quod abest a Barb., suppletum ex Cas. A. Γάρ cum Cæs. A., nam Barb.
οὖν.
4 Barb. mend. χριστότητος. το Mend. Barb. δωδέκα (sic). οι Leo Allatius habet ἅπερ, cod. Cas.
Α. ὥσπερ.
NOTÆ.
nius, habent duodecim, δώδεκα: at Cæs. A. habet
decem, δέκα, et prorsus congruentius. Nam auctor
festivitates superius enumerans, eas decem dixerat,
non autem duodecim. Id ipsum exigunt et quæ
deinde subduntur de Decalogo.
Paulo aliter Ces. Α. Δή (scilicet δεῖ οὖν ἐν Allatius in fragmento, cujus in Monito meminiταῖς θείαις καὶ μεγάλαις ἑορταῖς καὶ τὰς τῆς παναγίας καὶ πανυμνήτου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, τῆς
ἐλπίδος ἡμῶν, πανηγυρίζειν· αὐτὴ γάρ ἐστιν ἡ
σωτηρία ἡμῶν καὶ ἀντίληψις ὡς γεννήσασα τὸν
Κύριον καὶ ποιητὴν τοῦ παντός. Quamobrem in
magnis solemnibusque diebus oportet habere etiam
festivitates sanctissimæ atque omni laude dignissimæ
reginæ nostræ, Dei Matris, ac nostræ spei. Etenim
ipsa est salus nostra el opitulatio, quippe quæ Dominum et opificem rerum omnium genuit.
Barb. Cod., et ex ipso (ut videtur) Leo
Ex Cas. Α. supplevimus vocem δικαιοσύνης,
quæ a Barb. exciderat. Hoc codice, ut alias diximus,
usus Leo Allatius, ad rem componendam conjunxit
πάσης cum οικονομίας, at ninus feliciter, quia dum
retinet conjunctionem xal, haud exiguam vim infert syntaxi.
col. 1499–1500page 11 of 15
PG 96:1499ρισμοὶ καὶ αὐτοὶ σε δέκα· ὁμοίως καὶ τὸ Πάτερ ἡμῶν, δέκα λόγοι εἰσίν. Ταύτας οὖν ἐς τὰς δέκα πανηγύρεις γεραίροντες ἑορτάζομεν ΚΓ'. Τὴν μὲν πρώτην, εἰ καὶ μὴ παρὰ τοῖς πᾶσιν γνωρίζεται, ἐν ᾗ ἐδέξαντο οἱ μακάριοι Ἰωακεὶμ καὶ *Αννα τὰ εὐαγγέλια τῆς γεννήσεως τῆς ἀειπαρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας τῇ ἐννάτῃ τοῦ Δεκεμβρίου μηνός. Σημειοῦ νουνεχῶς, ἀγαπητέ, ὅτι οὐκ ἄσπονδον, οὐδὲ ἀνωφελὲς τὸ παρ' ἡμῖν γραφῇ παραδιδόμενον. Εἰ γὰρ καὶ ἐγκαινισμοὶ ἐκκλησιῶν ἐπαξίως ἐπιτελοῦνται, πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς ὀφείλομεν μυριονταπλα σίονα μετά σπουδής, εὐλαβείας τε καὶ φόβου Θεού ἐπιτελεῖν τὴν πανήγυριν ταύτην; ἐν ᾗ οὐκ ἐκ λίθων ο θεμέλιος ἐτέθη, οὐδὲ ἐκ χειρῶν ἀνθρώπων τι ὁ ναὸς τοῦ Θεοῦ ᾠκοδομήθη, τουτέστιν, ἐν κοιλίᾳ συνελήφθη ἡ ἁγία Μαρία ἡ Θεοτόκος, ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ το Πατρὸς καὶ συνεργίᾳ τοῦ Παναγίου καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος, Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, ὁ λίθος ὁ ἀκρογωνιαίος, αὐτὸς ᾠκοδόμησεν, καὶ αὐτὸς ἐν αὐτῇ κατεσκήνωσεν, ἵνα νόμον καὶ προφήτας πληρώσῃ, ἐλθὼν εἰς τὸ σῶσαι ἡμᾶς κ. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ προσκύνησις σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, καὶ τῷ παν αγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. σε: δέκα ὁμοίως· καὶ τὸν Πάτερ. οὖν δέ ἀνθρώπων, ἀνθρωπίνων. εὐδοκία.: ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός Α. δέκα· ὁμοίως καὶ τὸ. ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ, Δ. καὶ σου, Κύριε ΝΟΤ.Ε. 14): Εντολαὶ δὲ δέκα θεόγραπτοι ταῖς πλαξὶν τῆς Διαθήκης ἐνήστραπτον· δέκα δὲ καὶ ὁ Κύριος τὰ τῆς εὐχῆς παραδέδωκε ῥήματα
JOANNIS EUBCEENSIS
beatitudines et ipsæ sunt decem, similiter et ρισμοὶ καὶ αὐτοὶ σε δέκα· ὁμοίως καὶ τὸ Πάτερ
Paler noster decem complectitur sermones
Has itaque decem solemnitates festiva cum lætitia
agimus.
XXIII. Ac primam quidem, licet ea non ab
omnibus agnoscatur in qua beati Joachimus et Anna generationis Mariæ semper virginis ac Dei matris nuntium acceperunt, die nono
mensis Decembris celebramus.
Atque attente adverte, dilectissime, non præter
fidem esse, ac inane, quod apud nos scripto traditur. Si enim ecclesiaruin dedicationes merito
celebrantur, quanto magis citra ullam comparationis rationem debemus cum studio, et pietate,
ac Dei timore hanc peragere solemnitatem? in
qua non ex lapidibus jacta sunt fundamenta,
neque manibus hominum Dei templum exædificatum est: videlicet in utero concepta est Deipara ac sancta Maria, sed Dei Patris beneplacito, et cooperatione sanctissimi ac vivificantis
Spiritus, Christus Dei Filius, qui lapis est angularis, ipse cam adificavit, et ipse in ea inhabitavit, ut legem ac prophetas, cum ad salvandos nos
veniret, impleret. Ipsi gloria et honor et adoratio
una cum æterno Patre, et cum sanctissimo ac vivificante Spiritu nunc, et semper, et in sæcula
sæculorum. Amen.
ἡμῶν, δέκα λόγοι εἰσίν. Ταύτας οὖν ἐς τὰς δέκα
πανηγύρεις γεραίροντες ἑορτάζομεν
ΚΓ'. Τὴν μὲν πρώτην, εἰ καὶ μὴ παρὰ τοῖς πᾶσιν
γνωρίζεται, ἐν ᾗ ἐδέξαντο οἱ μακάριοι Ἰωακεὶμ καὶ
*Αννα τὰ εὐαγγέλια τῆς γεννήσεως τῆς ἀειπαρθένου
καὶ Θεοτόκου Μαρίας τῇ ἐννάτῃ τοῦ Δεκεμβρίου
μηνός.
Σημειοῦ νουνεχῶς, ἀγαπητέ, ὅτι οὐκ ἄσπονδον,
οὐδὲ ἀνωφελὲς τὸ παρ' ἡμῖν γραφῇ παραδιδόμενον.
Εἰ γὰρ καὶ ἐγκαινισμοὶ ἐκκλησιῶν ἐπαξίως επιτε·
λοῦνται, πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς ὀφείλομεν μυριονταπλα
σίονα μετά σπουδής, εὐλαβείας τε καὶ φόβου Θεού
ἐπιτελεῖν τὴν πανήγυριν ταύτην; ἐν ᾗ οὐκ ἐκ λίθων
ο θεμέλιος ἐτέθη, οὐδὲ ἐκ χειρῶν ἀνθρώπων τι ὁ ναὸς
τοῦ Θεοῦ ᾠκοδομήθη, τουτέστιν, ἐν κοιλίᾳ συνελήφθη
ἡ ἁγία Μαρία ἡ Θεοτόκος, ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ το Πατρὸς καὶ
συνεργίᾳ τοῦ Παναγίου καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος,
Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, ὁ λίθος ὁ ἀκρογωνιαίος,
αὐτὸς ᾠκοδόμησεν, καὶ αὐτὸς ἐν αὐτῇ κατεσκήνωσεν,
ἵνα νόμον καὶ προφήτας πληρώσῃ, ἐλθὼν εἰς τὸ
σῶσαι ἡμᾶς κ. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ
προσκύνησις σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, καὶ τῷ παν
αγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς
τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
σε Allatius legit: δέκα ὁμοίως· καὶ τὸν Πάτερ.
Bruentius contextui οὖν cum Cas. A., quam δέ cum
halent ἀνθρώπων, at forte legendum ἀνθρωπίνων.
εὐδοκία. s. Cas. A. hic addit: ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός
83 Conmelius Caes. Α. δέκα· ὁμοίως καὶ τὸ.
Barb. et Allatio. "Uterque codex Cæs. A. et Barb.
** Barb. et ex eo Allatius ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ, Caes. Δ. καὶ
σου, Κύριε· propter nomen tuum, Domine.
tum vetustioribus tum recentioribus ætatibus usuvenisse ac porro usuvenire.
Quod decem sint sermones Oralionis Douni- paulatim per Ecclesias recipi consuevisse, idque
nicæ, non unius Joannis Eubœensis fuit singularis
sententia. ld ipsum enim legimus apud S. Sophronium Hierosolymitanum in Præfatione ad Miracula
SS. Cyri et Joannis (Mai Spicil. Rom. tom. 111,
pag. 14): Εντολαὶ δὲ δέκα θεόγραπτοι ταῖς πλαξὶν
τῆς Διαθήκης ἐνήστραπτον· δέκα δὲ καὶ ὁ Κύριος
τὰ τῆς εὐχῆς παραδέδωκε ῥήματα· Mandala etiam
decem a Deo in Testamenti tabulis fulserunt. Decem
etiam Dominus orationis tradidit verba.
Hinc apparet Joannis nostri ætate nondumn
universim ac ubique per Ecclesias invaluisse morem Deiparæ Conceptionem solemni festo cele.
brandi, quemadmodum etiam de festo Dormitionis
ejusdem Deiparæ affirmat Joannes Thessalonicensis
in oratione, quam penes me ineditam servo. Neque
id mirum accidit consideranti, non Deiparæ modo,
sed etiam Salvatoris ac Domini nostri solemnia
Patel hic ex professo tradi rationem solemnitatis celebrandæ. Atqui hæc ratio nulla est alia,
quam Deiparæ Conceptio, conceptio autem non
qualiscunque, sed ejusmodi, ut Mariam ipse Dei
Filius ex beneplacito Dei Patris et cooperatione Dei
Spiritus sanctissimi et vivificantis ædificaverit. Ad
quam ædificationem propterea pertinet quod in
suis precibus habet Ecclesia: Omnipotens sempiterne Dexs, qui gloriosæ Virginis Matris Mariæ
corpus et animam ut dignum Filii tui habitaculum
effici mereretur, Spiritu sancto cooperaule prep
rasti. Et reipsa præparationis nomine plus semel
in hac ipsa oratione indicatam Virginis conceptionem vidimus.
Sermon on the Holy Innocents and RachelSermo in SS. Innocentes et in Rachel
col. 1501–1502page 12 of 15
PG 96:1501ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΕΥΒΟΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΑ ΑΓΙΑ ΝΗΠΙΑ ΤΑ ΕΝ ΒΗΘΛΕΕΜ ΑΝΑΙΡΕΘΕΝΤΑ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΡΑΧΙΑ. α'. 21 6.] Πάλιν ὁ τάλας ἐγὼ τὸν νοῦν ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ ἐκπετάσαι βούλομαι, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ἐπὶ Ηρώδου τοῦ παιδοκτόνου παρανόμως έκτε λεσθέντα τῇ ἐννοίᾳ τῆς θεωρίας στηλιτεύσομαι δόγ ματα. Φόβου γὰρ καὶ δακρύων ή τοιαύτη ἔρευνα γέμει· οὐχ ἡμετέρῳ φόβῳ, ἀλλὰ τῶν τότε μητέρων, τῶν μακαρίων ἐκείνων παίδων, ὧν ὁ Ἡρώδης ζητῶν τὸν γεννηθέντα βασιλέα, τοὺς μηδὲν ἠδικηκότας παῖδας, ἄωρος ἀδίκως δρεπάνη ἐξεθέρησεν. Τοῦτο γάρ μου τὸν νοῦν προετρέψατο, καὶ ὡς ἐν ὀφθαλμοῖς ἀρτίως ὁρῶ τὸν παράνομον Ηρώδην μεμηνύτα καὶ σκυθρωπὸν, ἐπὶ τοῦ ἀδίκου αὐτοῦ θρόνου καθεζόμενον, καὶ πλείονος ξίφους τὴν τούτου καρδίαν ήχο νημένην, καὶ πρὸς ἀνταρσίαν εὐτρεπιζόμενον τοῦ Βα σιλέως τῶν βασιλευόντων καὶ Κυρίου τῶν κυριευόν των, δι' οὗ βασιλεῖς βασιλεύουσιν, καὶ τύραννοι κρατοῦσι γῆς. Ἡ διαβολὴ γὰρ τῶν παρανόμων Ιου δαίων, καὶ ὁ θυμὸς τοῦ ἐχθίστου καὶ ἀποστάτου Ἡρώδου, οὐ μόνον τὴν Βηθλεέμ, ἀλλὰ καὶ τὴν Ιε ρουσαλὴμ ἐμόχλευσεν. Οτι οὖν ἡ δείλαιος ἐκεῖνος ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν σοφῶν Μάγων, ιλιγγια και ἀλλοιοῦται, ταράττεται τῇ μορφῇ, καὶ τῇ καρδίᾳ δειλιᾷ· ῥητορεύει πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς, καὶ φρατρι άζει μετὰ τῶν Φαρισαίων· νόμον ἀναγινώσκεσθαι ἐπιτρέπει, καὶ προφήτας ἑρμηνεύεσθαι προστάττει. "Αφρων, καὶ κακοῦργε, καὶ ῥᾳδιουργέ, εἰ νόμος καὶ προφῆται τὸν γεννηθέντα Βασιλέα ἄνωθεν ἔρχεσθαι προεκήρυξαν, σὺ τί μάτην ταράττῃ; Ταράττη μὲν, οὐκ ἰσχύεις δέ. Ταράττῃ, ἀλλ᾽ εἰς ἑαυτὸν συντριβή σεις. Οὐκ ἤκουσας ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμῶν, ὅτι ο μάτην ταράσσεται πᾶς ἄνθρωπος ζῶν; Καὶ τί τούτου ματαιότερον ἔτι διώκεις τὸν ἀκατάληπτον; Ανομε καὶ παράφρων, εἰ καὶ τοὺς παῖδας ἐκκόψεις, τὸν Βασιλέα οὐ καταλήψῃ. Εἰ ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται ἐν Βηθλεὲμ Βασιλέα ἀθάνατον γεννᾶσθαι χρηματ τίζουσιν, σὺ τοὺς ἀνευθύνους παῖδας τί ἀνελεῖς; Καὶ ἡ μὲν σὴ διάνοια προγέγραπται διὰ τοῦ προφήτου Ἱερεμίου λέγοντος· Φωνὴ ἐν Ραμᾷ ἠκούσθη, θρῆνος, καὶ κλαυθμὸς, καὶ ὀδυρμός πολύς· Ραχήλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελεν παρ ρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσίν. Μὴ ἐὰν ἀποκτείνη τοὺς παῖδας ὁ Βασιλεὺς στρατόπεδον οὐχ ἕξει; Η ἐν τῇ παρανόμῳ σου καρδίᾳ λεγίζεις, ὅτι πάντως ἐκ τῶν ἀποκτεινομένων παίδων εἷς ἐστιν ὁ Βασιλεύς; Εἰ παντὸς τοῦ κόσμου τοὺς παῖδας ἀποκτείνεις, τοῦ Ο Ο
SERMO IN SANCTOS INNOCENTES.
ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΕΥΒΟΙΑΣ
ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΑ ΑΓΙΑ ΝΗΠΙΑ ΤΑ ΕΝ ΒΗΘΛΕΕΜ ΑΝΑΙΡΕΘΕΝΤΑ
ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΡΑΧΙΑ.
JOANNIS MONACHI ET PRESBYTERI EUBOENSIS
SERMO IN SS. INNOCENTES IN BETHLEEM INTERFECTOS ET IN RACHEL.
(Ang. Mai, Cl. Auct. t. X, p. 570.)
α'. [Cod. p. 21 6.] Πάλιν ὁ τάλας ἐγὼ τὸν νοῦν
ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ ἐκπετάσαι βούλομαι, καὶ τὰ ἐν
αὐτῇ ἐπὶ Ηρώδου τοῦ παιδοκτόνου παρανόμως έκτελεσθέντα τῇ ἐννοίᾳ τῆς θεωρίας στηλιτεύσομαι δόγ
ματα. Φόβου γὰρ καὶ δακρύων ή τοιαύτη ἔρευνα
γέμει· οὐχ ἡμετέρῳ φόβῳ, ἀλλὰ τῶν τότε μητέρων,
τῶν μακαρίων ἐκείνων παίδων, ὧν ὁ Ἡρώδης ζητῶν
τὸν γεννηθέντα βασιλέα, τοὺς μηδὲν ἠδικηκότας
παῖδας, ἄωρος ἀδίκως δρεπάνη ἐξεθέρησεν. Τοῦτο
γάρ μου τὸν νοῦν προετρέψατο, καὶ ὡς ἐν ὀφθαλμοῖς
ἀρτίως ὁρῶ τὸν παράνομον Ηρώδην μεμηνύτα καὶ
σκυθρωπὸν, ἐπὶ τοῦ ἀδίκου αὐτοῦ θρόνου καθεζόμε
νον, καὶ πλείονος ξίφους τὴν τούτου καρδίαν ήχο
νημένην, καὶ πρὸς ἀνταρσίαν εὐτρεπιζόμενον τοῦ Βασιλέως τῶν βασιλευόντων καὶ Κυρίου τῶν κυριευόντων, δι' οὗ βασιλεῖς βασιλεύουσιν, καὶ τύραννοι
κρατοῦσι γῆς. Ἡ διαβολὴ γὰρ τῶν παρανόμων Ιουδαίων, καὶ ὁ θυμὸς τοῦ ἐχθίστου καὶ ἀποστάτου
Ἡρώδου, οὐ μόνον τὴν Βηθλεέμ, ἀλλὰ καὶ τὴν Ιερουσαλὴμ ἐμόχλευσεν. Οτι οὖν ἡ δείλαιος ἐκεῖνος
ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν σοφῶν Μάγων, ιλιγγια και
ἀλλοιοῦται, ταράττεται τῇ μορφῇ, καὶ τῇ καρδίᾳ
δειλιᾷ· ῥητορεύει πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς, καὶ φρατριάζει μετὰ τῶν Φαρισαίων· νόμον ἀναγινώσκεσθαι
ἐπιτρέπει, καὶ προφήτας ἑρμηνεύεσθαι προστάττει.
"Αφρων, καὶ κακοῦργε, καὶ ῥᾳδιουργέ, εἰ νόμος καὶ
προφῆται τὸν γεννηθέντα Βασιλέα ἄνωθεν ἔρχεσθαι
προεκήρυξαν, σὺ τί μάτην ταράττῃ; Ταράττη μὲν,
οὐκ ἰσχύεις δέ. Ταράττῃ, ἀλλ᾽ εἰς ἑαυτὸν συντριβήσεις. Οὐκ ἤκουσας ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμῶν, ὅτι ο
μάτην ταράσσεται πᾶς ἄνθρωπος ζῶν; Καὶ τί
τούτου ματαιότερον ἔτι διώκεις τὸν ἀκατάληπτον;
Ανομε καὶ παράφρων, εἰ καὶ τοὺς παῖδας ἐκκόψεις,
τὸν Βασιλέα οὐ καταλήψῃ. Εἰ ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆ
ται ἐν Βηθλεὲμ Βασιλέα ἀθάνατον γεννᾶσθαι χρηματ
τίζουσιν, σὺ τοὺς ἀνευθύνους παῖδας τί ἀνελεῖς;
Καὶ ἡ μὲν σὴ διάνοια προγέγραπται διὰ τοῦ προφήτου
Ἱερεμίου λέγοντος· Φωνὴ ἐν Ραμᾷ ἠκούσθη,
θρῆνος, καὶ κλαυθμὸς, καὶ ὀδυρμός πολύς· Ραχήλ
κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελεν παρ
ρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσίν. Μὴ ἐὰν ἀποκτείνη
τοὺς παῖδας ὁ Βασιλεὺς στρατόπεδον οὐχ ἕξει; Η
ἐν τῇ παρανόμῳ σου καρδίᾳ λεγίζεις, ὅτι πάντως
ἐκ τῶν ἀποκτεινομένων παίδων εἷς ἐστιν ὁ Βασιλεύς; Εἰ παντὸς τοῦ κόσμου τοὺς παῖδας ἀποκτείνεις, τοῦ
In Bethleem iterum ego miser animum intendere
volo, ibique edicta ab infantium interfectore Herode impie lata vivida expositione notare. Timore etenim et lacrymis plena est talis indagatio, timore non
nostro, sed illorum beatorum infantium, matrum
quarum innocentes pueros gladius injuste messuit,
cum natum regem quæreret Ilerodes. Iloc etenim
animum meum provocavit, et quasi oculis meis
video impium Ilerodem insanientem vultuque tetrico, iniquo thirono insidentem, et multis gladiis
corde exagitato, festinantemque contra insurrectionem Regis regum et Domini dominantium, per
quem reges regnant et principes terræ dominantur.
Non Bethleem modo, sed et Jerusalem turbaverunt
impiorum calumnia Judzorum, et inimicissimi
prævaricatorisque Herodis furor. Postquam igitur
timidus ille princeps a sapientibus Magis illusus
est, vertigine laborat, immutatur, turbatur et in
corde timet. Summis sacerdotibus causam dicit,
init cum Pharisæis societateni; legem legi permittit, prophetasque interpretari jubet. Insipiens, improbe et maleficentissime, si lex et prophetæ nati
regis adventum prædixerunt, cur frustra turbaris?
Turbaris quidem, sed nihil vales. Turbaris, sed in
teipsum contereris. Nonne audisti in libro Psalmerum quod in vanum conturbatur omnis homo
vivens? Et quid magis vanum quam persequi eum
qui comprehendi nequit. Inique et insipiens,
etiamsi infantes occideris, regem non comprehendes. Si lex et prophetæ regem immortalem in
Bethleem nasciturum prædicant, tu quare insontes
pueros interimis? Intentionem tuam jam ante scripsit Jeremias propheta dicens: Vot in Rama audila
est, ploratus et ululatus multus; Rachel plorans
filios suos, et noluit consolari quia non sunt. Num
si pueros interfeceris exercitum non habebit rex?
Vel in impio corde tuo cogitasti quod ad summum
unus ex pueris interfectis erit rex? Nec si orbis
universi pueros occideris, nati regis imperium
finem habebit. Ο amentiam! Ο iniqui regis inhumanam sententiam! O regis impietatem! Ad quem
confugient si ab eo vim patiantur a quo justumn
judicium accipere deberent injustitia affecti?
* Jerem. xxx1, 15; Matth. 1, 18.
col. 1503–1504page 13 of 15
PG 96:1503τεχθέντος Βασιλέως ἡ βασιλεία τέλος οὐκ ἔχει. Ο τῆς ἀνοίας! ὦ παραδίκου βασιλέως ἀνήσεως κρίσις ὦ παρανομία βασιλέως! παρ' οὗ ἔμελλον ἀδικούμενοι κρίσιν δικαίαν λαμβάνειν, τυραννούμενοι που ἀπελεύσονται; β'. ΤΟ Βηθλεὲμ ἁγία, ὅτι οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ τεχθέντος Βασιλέως ἡγιάσθης, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ αἷμα τος τῶν ἀδίκως ἐκκοπέντων παίδων, διπλοῦν τὸν ἁγιασμὸν ἐκομίσω· κατανοῷ γὰρ τὸν Ηρώδην, τὰ στρατεύματα αποστέλλοντα, τοὺς στρατοπαιδάρχες μηχανωμένους μή πως πώποτε παῖς ἀποκρυβῇ αὐτοὺς, τὰς μητέρας ἐκδεχομένας θεωρῆσαι τῶν νηπίων τὸν ἔχθιστον θάνατον, πύλας τῶν πόλεων αποκλειομένας, τὰς κώμας ὑπὸ τῶν στρατευμάτων κυκλουμένας, τὰς δὲ ἐξόδους τῶν πλατειῶν φρουρουμένας, τους στρατιώτας ξιφήρεις ὥσπερ κύνας λυττῶντας καὶ περιτρέχοντας, ιδιώτας εναποκλείστους γενομένους, ; καὶ ἑκάστους αὐτῶν ἐπερωτωμένους περὶ τῶν τόπων ὅπου ἦσαν, τίς καὶ ποῦ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παῖδα ἐγέννησε, τοὺς γονεῖς ἀπογραφομένους, με πως ἄῤῥεν ἀποκρυβῇ ἐξ ὀφθαλμῶν αὐτῶν. Ἐξῆλθεν γὰρ ὥσπερ ἀετὸς ἐπὶ βορὰν πτώματος, όπως τε μή ἀποκρυβῇ ἐξ ὀφθαλμῶν ἄῤῥεν. Καὶ οἱ μὲν πατέρες τὸν φόβον τοῦ βασιλέως δεδιότες, ὥσπερ ἐξ οίνου ἐκ παντὸς τρόμου μεμεθυσμένοι, οὐκ ᾔδεισαν τὸ τί διαπράξονται· αἱ δὲ μητέρες λαβοῦσαι ἑκάστη τὸ ἴδιον νήπιον, τὸν θυμὸν τοῦ παρανόμου βασιλέως ἀποδράσαι ἔσπευδον· καὶ πολλαὶ μὲν ἐξ αὐτῶν, ὥσπερ στρουθίον ἀπὸ ἑνὸς παιδὸς ἐν ταῖς ἀγκάλαις κατέχουσαι, ἄλλαι δὲ καὶ ἀπὸ δύο, ὥσπερ ἀρνία ἀποδυρώμενα καὶ κλαυθμυρίζοντα, βαστάζουσαι ἀποτρέχειν ἔσπευδον καὶ ὁρῶσαι τὰ ξίφη ἀπὸ αστράπτοντα, τοῦτον διέφευγον, καὶ εἰς ἄλλον περι ἐπιπτον. Εσθ' ὅτε δὲ καὶ χρήματα πειρώνται διδό και πρὸς τοὺς στρατιώτας· ἀποδυρώμενοι ταῦτα ἔλεγον· Ορκίζω σε κατὰ τοῦ νόμου Μωϋσέως, κτῆσαι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, ὅτι καὶ σὲ μήτηρ ἐγέν νησεν· ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ γυναῖκα καὶ παῖδας ἔχεις· οὐκ ἔστιν μοι ἄλλη ἐλπὶς ἢ ὑπόστασις, ἢ μόνον τὸ νήπιον τοῦτο· λάβε ὁλκὴν χρυσίου καὶ φεῖσαί μου τοῦ παιδός. γ. Τῶν δὲ μὴ ἀνεχομένων, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἱεράχων ἀνηλεῶς ἑπταμένων κατὰ νεοττῶν περιστερών ή τρυ γόνων, ἢ ὥσπερ λύκων άρνας διαρπαζόντων, ἢ ὡσ περ λεόντων ἁπαλὰ μοσχάρια ἐκ μασθῶν μητέρων διαρπαζόντων καὶ μὴ φειδομένων, ἀνάγκη τὰς μη τέρας περιπλέκειν, ἅμα χειρῶν τὰς ὠλένας αὐτῶν τοῖς αὐχέσι τῶν νηπίων, καὶ κατορκίζειν τοὺς ἀνά μους ἐκείνους στρατιώτας. Ορκίζω σε, ἄνθρωπε, εἰς τὸν αὐξήσαντά σε ἐκ βρέφους ἄνδρα τέλειον· ἀπό κτεινον δὴ ἐμὲ πρῶτον, καὶ τότε τὸ νήπιον ἐν ταῖς ἀγκάλαις μου. Εχθρὸς τῆς δικαιοσύνης ἐκεῖνος τῷ ζήλῳ καὶ δειλία υπερμεθύσας, σκοπευτὰς κατώπι σθεν ἀποστέλλων, παρήγγελλεν ἆρα μή τι χρήματα λαβόντες τινὶ ἐφείσαντο· μὴ οἱ γονεῖς τοῦ γεννηθέντος Βασιλέως δώροις ἐκμειλίξαντες τοὺς ἐμοὺς στρα τιώτας, καὶ πρὸς ἀνταρσίαν ἐμοὶ αἱρεθήσουσιν. Οι δὲ ἀποστελλόμενοι τὰ αὐτὰ παρενόχλουν τοῖς φονευ ταῖς ἐκείνοις· κακείνοι ταῦτα ἀκούοντες ὑπὲρ περ ρισσοῦ τῷ ζήλῳ κατεμέθυσαν. Καὶ νῦν εἰ καὶ οὐκ ήμην περιών, ἐστὶν γὰρ ἀπὸ τότε ἔτη ἤδη τέσσαρα καὶ τεσσαράκοντα καὶ ἑπτακόσια, ἀπὸ μὲν τῆς παρουσίας Χριστοῦ ἔτη ἑπτακόσια τεσσαράκοντα
JOANNIS EUBŒENSIS
τεχθέντος Βασιλέως ἡ βασιλεία τέλος οὐκ ἔχει. Ο τῆς ἀνοίας! ὦ παραδίκου βασιλέως ἀνήσεως κρίσις
ὦ παρανομία βασιλέως! παρ' οὗ ἔμελλον ἀδικούμενοι κρίσιν δικαίαν λαμβάνειν, τυραννούμενοι που
ἀπελεύσονται;
O Bethleem sancta, non per Regis nativitatem β'. ΤΟ Βηθλεὲμ ἁγία, ὅτι οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ τεχ
tantum es sanctificata, sed etiam per sanguinem θέντος Βασιλέως ἡγιάσθης, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ αἷμα
puerorum injuste interemptorum duplicem repor- τος τῶν ἀδίκως ἐκκοπέντων παίδων, διπλοῦν τὸν
tasti sanctificationem. Recogito enim Herodem, ἁγιασμὸν ἐκομίσω· κατανοῷ γὰρ τὸν Ηρώδην, τὰ
copias mittentem, militum duces caventes ne ullus στρατεύματα αποστέλλοντα, τοὺς στρατοπαιδάρχες
infans ipsos celetur, matres exspectantes dum cer- μηχανωμένους μή πως πώποτε παῖς ἀποκρυβῇ αὐτοὺς,
nerent infantium crudelissimam necem, portas τὰς μητέρας ἐκδεχομένας θεωρῆσαι τῶν νηπίων τὸν
urbium occlusas, vicos a militibus circumventos, ἔχθιστον θάνατον, πύλας τῶν πόλεων αποκλειομένας,
exitusque platearum occupatos, milites gladiis τὰς κώμας ὑπὸ τῶν στρατευμάτων κυκλουμένας,
districtis, ut canes, rabie percitos circumcurrentes, τὰς δὲ ἐξόδους τῶν πλατειῶν φρουρουμένας, τους
privatos cives inclusos, et unumquemque interro- στρατιώτας ξιφήρεις ὥσπερ κύνας λυττῶντας καὶ
gatum quonam loco essent, cui eorum, et ubi tunc περιτρέχοντας, ιδιώτας εναποκλείστους γενομένους,
temporis puer natus esset; parentes inscriptos, καὶ ἑκάστους αὐτῶν ἐπερωτωμένους περὶ τῶν τόπων
ne mas e conspectu subriperetur; irruerunt enim ὅπου ἦσαν, τίς καὶ ποῦ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις
ut aquila in prædam cadaveris, ne mas ab oculis παῖδα ἐγέννησε, τοὺς γονεῖς ἀπογραφομένους, με
tolleretur: patresque metum regis reformidantes, πως ἄῤῥεν ἀποκρυβῇ ἐξ ὀφθαλμῶν αὐτῶν. Ἐξῆλθεν
quasi ex vino temulenti ebriique, nesciebant quid γὰρ ὥσπερ ἀετὸς ἐπὶ βορὰν πτώματος, όπως τε μή
agerent; matres autem suum quæque infantem ἀποκρυβῇ ἐξ ὀφθαλμῶν ἄῤῥεν. Καὶ οἱ μὲν πατέρες
suscipientes, iram iniqui regis fugere festinabant, τὸν φόβον τοῦ βασιλέως δεδιότες, ὥσπερ ἐξ οίνου ἐκ
multæque inter eas, veluti passerculum suum uni- παντὸς τρόμου μεμεθυσμένοι, οὐκ ᾔδεισαν τὸ τί
cum puerum inter ulnas tenentes, aliæ vero duos, διαπράξονται· αἱ δὲ μητέρες λαβοῦσαι ἑκάστη τὸ
ut agnellos gementes vagientesque, bajulantes ἴδιον νήπιον, τὸν θυμὸν τοῦ παρανόμου βασιλέως
fugitabant, enses aspicientes coruscos, istum fugie- ἀποδράσαι ἔσπευδον· καὶ πολλαὶ μὲν ἐξ αὐτῶν,
bant, aliique occurrebant. Aliquando vero tentant ὥσπερ στρουθίον ἀπὸ ἑνὸς παιδὸς ἐν ταῖς ἀγκάλαις
offerre militibus pecuniam; lamentantes sic dice- κατέχουσαι, ἄλλαι δὲ καὶ ἀπὸ δύο, ὥσπερ ἀρνία
bant: Adjuro te per legem Mosis, commiseratio- ἀποδυρώμενα καὶ κλαυθμυρίζοντα, βαστάζουσαι
nem induere, quia etiam te mater genuit, forsan- ἀποτρέχειν ἔσπευδον καὶ ὁρῶσαι τὰ ξίφη ἀπὸ
que uxorem et liberos habes. Nulla alia mihi est
αστράπτοντα, τοῦτον διέφευγον, καὶ εἰς ἄλλον περιspes vel res, hiç est solus mihi infans, aco
ἐπιπτον. Εσθ' ὅτε δὲ καὶ χρήματα πειρώνται διδό
cipito aureum ornamentum parcitoque meo puero. και πρὸς τοὺς στρατιώτας· ἀποδυρώμενοι ταῦτα
ἔλεγον· Ορκίζω σε κατὰ τοῦ νόμου Μωϋσέως, κτῆσαι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, ὅτι καὶ σὲ μήτηρ ἐγέν
νησεν· ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ γυναῖκα καὶ παῖδας ἔχεις· οὐκ ἔστιν μοι ἄλλη ἐλπὶς ἢ ὑπόστασις, ἢ μόνον τὸ
νήπιον τοῦτο· λάβε ὁλκὴν χρυσίου καὶ φεῖσαί μου τοῦ
Quibus non ea ferentibus, sed instar accipitris
immisericorditer irrumpentibus in turtures vel
teneras columbas, aut veluti lupis agnos diripientibus, velutive leonibus teneros vitulos ex uberibus
juvencarum rapientibus et non parcentibus, necesse
est matres circumplecti manibus et ulnis cervices
puerorum, istosque sævos satellites adjurare: Adjuro te, vir, per eum qui ex incunabilis eduxit te
adolescentem; trucida me primum, dein hunc inſantem in uluis meis. Ille vero iniquus invidia meLuque impotens princeps speculatores pone mittens, jubebat quærere utrum, pecunia accepta, alicui
pepercissent; ne parentes nati regis donis allicientes milites impellant ad insurrectionem. li vero ex
mandatis excitabant illos interfectores qui, bis
auditis, magis ac magis studio ebulliebant. Licet
autem isto spectaculo non adfuerim, abhinc enim
septingenti quadraginta et quatuor anni elapsi
sunt, ex ortu Christi septingenti anni et quatuor;
ab infantium autem cæde septingenti quadraginta
duo anni; quasi vero buc assistens, sic ista in
mentem subeunt, et videre mihi videor istum cruπαιδός.
γ. Τῶν δὲ μὴ ἀνεχομένων, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἱεράχων
ἀνηλεῶς ἑπταμένων κατὰ νεοττῶν περιστερών ή τρυ
γόνων, ἢ ὥσπερ λύκων άρνας διαρπαζόντων, ἢ ὡσ
περ λεόντων ἁπαλὰ μοσχάρια ἐκ μασθῶν μητέρων
διαρπαζόντων καὶ μὴ φειδομένων, ἀνάγκη τὰς μητέρας περιπλέκειν, ἅμα χειρῶν τὰς ὠλένας αὐτῶν
τοῖς αὐχέσι τῶν νηπίων, καὶ κατορκίζειν τοὺς ἀνάμους ἐκείνους στρατιώτας. Ορκίζω σε, ἄνθρωπε,
εἰς τὸν αὐξήσαντά σε ἐκ βρέφους ἄνδρα τέλειον· ἀπό
κτεινον δὴ ἐμὲ πρῶτον, καὶ τότε τὸ νήπιον ἐν ταῖς
ἀγκάλαις μου. Εχθρὸς τῆς δικαιοσύνης ἐκεῖνος τῷ
ζήλῳ καὶ δειλία υπερμεθύσας, σκοπευτὰς κατώπι
σθεν ἀποστέλλων, παρήγγελλεν ἆρα μή τι χρήματα
λαβόντες τινὶ ἐφείσαντο· μὴ οἱ γονεῖς τοῦ γεννηθέν
τος Βασιλέως δώροις ἐκμειλίξαντες τοὺς ἐμοὺς στρα
τιώτας, καὶ πρὸς ἀνταρσίαν ἐμοὶ αἱρεθήσουσιν. Οι
δὲ ἀποστελλόμενοι τὰ αὐτὰ παρενόχλουν τοῖς φονευ
ταῖς ἐκείνοις· κακείνοι ταῦτα ἀκούοντες ὑπὲρ περ
ρισσοῦ τῷ ζήλῳ κατεμέθυσαν. Καὶ νῦν εἰ καὶ οὐκ
ήμην περιών, ἐστὶν γὰρ ἀπὸ τότε ἔτη ἤδη τέσσαρα
καὶ τεσσαράκοντα καὶ ἑπτακόσια, ἀπὸ μὲν τῆς
παρουσίας Χριστοῦ ἔτη ἑπτακόσια τεσσαράκοντα
col. 1505–1506page 14 of 15
PG 96:1505τέσσαρα ἀπὸ δὲ τῆς παιδοκτονίας ἔτη ἑπτακόσια τεσσαράκοντα δύο· ἀλλ' ὡς παρὼν ἐκεῖ, οὕτως ταῦτά μοι κατὰ νοῦν πάρεισιν, καὶ ὡς θεωρῶν εἰμι τὸν ἔχθιστον βασιλέα Ἡρώδην τῷ θυμῷ ζέοντα, τοὺς μετ γιστάνας αὐτοῦ παραμυθουμένους αὐτὸν, τοὺς φο νεῖς τὰ δάκρυα τῶν πατέρων μὴ ἐλεοῦντας, τὰ νήπια μὴ οἰκτείροντας, ἀλλὰ τῶν μὲν τὰς κεφαλὰς ἀπο τέμνοντας, τῶν δὲ ταῖς μητράσιν κατεχουσῶν, καὶ μὴ βουλομένων ἀφιέναι ἐν ταῖς ἀγκάλαις αὐτῶν ταῖς μαχαίραις ἀναλίσκοντας αὐτῶν τὰ νήπια. Αλλοι δὲ κατεμέριζον αὐτὰ ἔμπροσθεν τοῖς γεννήσασιν, καὶ ἕτεροι κρατοῦντες τοῖς ποσὶ ἐν ταῖς πέτραις ἐξεδάτι ζον, καὶ οὕτως τῶν κροτάφων αὐτῶν τῇ γῇ σκορπιο ζομένων, ταῖς ἐλεειναῖς μητράσιν οὐκ ἦν παράκλησις· ποῖαν γὰρ καὶ παραμυθίαν εἶχον ἔχειν ἐν ἑαυταῖς ὁρῶσαι ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῶν τὸν ἄωρον θάνατον; τὰ ἱμάτια αὐταῖς τοῖς αἷμασιν καταβα φέντα στήθει διανοίας, τὰ στέρνα τῷ πόνῳ τῶν γα λακτοροίων τρυχώμενα, ταῖς θηλαῖς τὰ ἱμάτια αὐτοῖς καταβρέχουσαι· καὶ αἱ μὲν ἐξ αὐτῶν διετείς παῖδας ἐθρήνουν, καὶ ἄλλαι ἐνιαυσιαίους, καὶ ἄλλαι καιροῦ καὶ ἡμίσεως, καὶ λοιπὸν κατωτέρω· ἀπὸ διετοὺς γὰρ ἦν τὸ πρόσταγμα τοῦ δειλαίου καὶ παρανόμου Ηρώδου, καὶ ὅσοι ἐγεννήθησαν πρό μιᾶς ἡμέρας τοῦ ἐναγοῦς ἐκείνου προστάγματος. δ. ἡ ἐννοίας δακρύων πεπληρωμένης! Ο μαθ καρίων παίδων μηδὲν ἠδικηκότων, καὶ ὡς πολεμίων βαρβάρων κατασφαζομένων! ὢ αἱμάτων ἀδίκως ἐπὶ τῆς γῆς ἐκχεομένων, καὶ ὥσπερ ὄμβρων ἐν αὐτῇ πιανθέντων! ὦ δρεπάνης ἐλεθρίου πρὸ καιροῦ τοῦ θέρους ἐν ἀκμῇ τοῦ χοροῦ τὰς ἀρούρας αἰχμαλωτη σάσης! ὦ μητέρων θρήνος καὶ στεναγμὸς καὶ ὀδυρμὸς πολὺς, ἐν ᾧ οὐκ ἦν παράκλησις οὐδεμία. Τούτων γὰρ πασῶν τῶν μητέρων, εἰς μιᾶς ὀδυρμόν προφήτης " αἰνιγματοδὼς προεφήτευσεν. Θρήνος γάρ, φησιν, καὶ κλαυθμὸς, καὶ ὀδυρμός πολύς· Ραχήλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελεν παρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσιν· καὶ μὴ μιᾶς μόνον τῷ ὀνόματι τούτῳ τὰ τέκνα κατεσφάγησαν, οὐχί· ἀλλὰ πολλαὶ Ῥαχὴλ ἐκαλοῦντο· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ μήτηρ τῶν μητέρων ἦν ἡ τοῦ Ἰακώβ Ραχήλ, διὰ τοῦτο ὁ προ φήτης τὸ ὄνομα τῆς πάλαι Ραχήλ διὰ τὸ μέλλον θέρος τῶν νηπίων, καὶ τὴν περὶ τούτων θλίψιν,? πόῤῥωθεν ἀνήγγειλεν. Κοπετῶν τοίνυν καὶ στεναγμῶν πλήρης ἡ ἔννοια· τίς γὰρ μὴ θρηνήσειεν μετὰ τῶν μητέρων ἐκείνων; ἢ τίς σπλάγχνα οικτειρμῶν οὐκ ἐκτήσατο ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀδίκῳ πληγῇ ἢ τίς τοῦ ψελλισμοῦ τῶν μακαρίων ἐκείνων ἐνθυμούμενος η οὐ πληρωθήσεται δακρύων; ὁρῶντα γὰρ τὰ ξίφη κατ' αὐτῶν ἀκοντιζόμενα, καὶ ὡς ὑπὸ θηρίων ἁγρίων ἐκ τῶν κόλπων τῶν μητέρων ἀποσπώμενα προς αὐτοὺς ἀπεφθέγγοντο καὶ ἔλεγον· "Αφες με, ἄν θρωπε, ποῦ με ἀπάγεις; οὐ γνωρίζω σε· οὐκ οἶδα τίς εἶ· οὐκ εἶ σὺ οὔτε πατήρ μου, οὔτε ἀδελφὸς, οὔτε μητράδελφος, οὐ πατράδελφος, καὶ οὐκ ἔγνωσαν ὅπως, οὐδὲ διὰ τί ἐκ τῆς γῆς ἐπαίρεται ἡ ζωὴ αὐτ τῶν. Ο παρανομία τοῦ βυθίου δράκοντος, τὰς σάρ κας τῶν ἀναιτίων παίδων βεβρωκότος, καὶ μὴ ἐμ πλησθέντος. Ετι γὰρ καὶ τῆς παιδοκτονίας ἀνηλεῶς γενομένης, δειλίᾳ καὶ ἀπονοίᾳ ἔτι ζητῶν ἦν τὸν τεχθέντα βασιλέα· καὶ οὐκ ἐπαύσατο στένων καὶ τρέμων, ἕως οὗ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἀφαιρέθη ἀπ' αὐτοῦ.
SERMO IN SANCTOS INNOCENTES.
res consiliarios, interfectores lacrymas patrum non
miserantes, nec pueris parcentes, sed aliorum colla
credentes, aliorum matribus resistentibus, negantibusque abire, cum viderent infantes in ulnis casos
gladiis. Alii milites discerpebant eos sub oculis parentum; alii, pede eos corripientes, in petras allidebant, sicque temporibus eorum humi dispersis,
nulla erat matribus solatio; quodnam enim solatium afferri potuisset illis necem continuam cernentibus? Vestimenta cruore in pectoribus aspersa;
pectoraque contusione mammarum læsa; inatres
lacte vestimenta puerorum tingentes; quarum aljæ
pueros biennes lugebant, aliæ vero anniculos, aut
dimidii temporis, denique adhuc minoris; biennio
enim proficiscebatur decretum diri et iniqui Herodis, et ab istis qui unum ante diem erant nati
ante horrendum istum decretum.
τέσσαρα ἀπὸ δὲ τῆς παιδοκτονίας ἔτη ἑπτακόσια delem regem Herodem stimulantem sui ipsius proceτεσσαράκοντα δύο· ἀλλ' ὡς παρὼν ἐκεῖ, οὕτως ταῦτά
μοι κατὰ νοῦν πάρεισιν, καὶ ὡς θεωρῶν εἰμι τὸν ἔχθιστον βασιλέα Ἡρώδην τῷ θυμῷ ζέοντα, τοὺς μετ
γιστάνας αὐτοῦ παραμυθουμένους αὐτὸν, τοὺς φονεῖς τὰ δάκρυα τῶν πατέρων μὴ ἐλεοῦντας, τὰ νήπια
μὴ οἰκτείροντας, ἀλλὰ τῶν μὲν τὰς κεφαλὰς ἀπο
τέμνοντας, τῶν δὲ ταῖς μητράσιν κατεχουσῶν, καὶ
μὴ βουλομένων ἀφιέναι ἐν ταῖς ἀγκάλαις αὐτῶν ταῖς
μαχαίραις ἀναλίσκοντας αὐτῶν τὰ νήπια. Αλλοι δὲ
κατεμέριζον αὐτὰ ἔμπροσθεν τοῖς γεννήσασιν, καὶ
ἕτεροι κρατοῦντες τοῖς ποσὶ ἐν ταῖς πέτραις ἐξεδάτιζον, καὶ οὕτως τῶν κροτάφων αὐτῶν τῇ γῇ σκορπιο
ζομένων, ταῖς ἐλεειναῖς μητράσιν οὐκ ἦν παράκλη
σις· ποῖαν γὰρ καὶ παραμυθίαν εἶχον ἔχειν ἐν
ἑαυταῖς ὁρῶσαι ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῶν τὸν ἄωρον
θάνατον; τὰ ἱμάτια αὐταῖς τοῖς αἷμασιν καταβαφέντα στήθει διανοίας, τὰ στέρνα τῷ πόνῳ τῶν γα
λακτοροίων τρυχώμενα, ταῖς θηλαῖς τὰ ἱμάτια αὐτοῖς καταβρέχουσαι· καὶ αἱ μὲν ἐξ αὐτῶν διετείς
παῖδας ἐθρήνουν, καὶ ἄλλαι ἐνιαυσιαίους, καὶ ἄλλαι καιροῦ καὶ ἡμίσεως, καὶ λοιπὸν κατωτέρω· ἀπὸ
διετοὺς γὰρ ἦν τὸ πρόσταγμα τοῦ δειλαίου καὶ παρανόμου Ηρώδου, καὶ ὅσοι ἐγεννήθησαν πρό μιᾶς
ἡμέρας τοῦ ἐναγοῦς ἐκείνου προστάγματος.
O sententia lacrymis plena! o infantes prorsus
innocentes, utque barbari hostes trucidati! o sanguis super terra profusus, et sicut pluvia în ca
pinguefactus! o funestam falcem quæ ante tempus
messis mediis choris arva occupastil o matrum
luctus et suspiria multusque plangor, in quibus
nullum erat solatium! Harum enim omnium maδ. ἡ ἐννοίας δακρύων πεπληρωμένης! Ο μαθ
καρίων παίδων μηδὲν ἠδικηκότων, καὶ ὡς πολεμίων
βαρβάρων κατασφαζομένων! ὢ αἱμάτων ἀδίκως ἐπὶ
τῆς γῆς ἐκχεομένων, καὶ ὥσπερ ὄμβρων ἐν αὐτῇ
πιανθέντων! ὦ δρεπάνης ἐλεθρίου πρὸ καιροῦ τοῦ
θέρους ἐν ἀκμῇ τοῦ χοροῦ τὰς ἀρούρας αἰχμαλωτη
σάσης! ὦ μητέρων θρήνος καὶ στεναγμὸς καὶ ὀδυρ
μὸς πολὺς, ἐν ᾧ οὐκ ἦν παράκλησις οὐδεμία. Τούτων trum, in unius lamentatione propheta obscure
γὰρ πασῶν τῶν μητέρων, εἰς μιᾶς ὀδυρμόν προφήτης " prædisit; dicit enim: Ploratus et ululatus multus:
αἰνιγματοδὼς προεφήτευσεν. Θρήνος γάρ, φησιν, Rachel plorans flios suos et noluit consolari quia
καὶ κλαυθμὸς, καὶ ὀδυρμός πολύς· Ραχήλ non sunt; el, ne unius tantum nomine hoc pueri
κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελεν πα- occiderentur, minime; imo multæ fuerunt matres
ρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσιν· καὶ μὴ μιᾶς μόνον τῷ Rachel nominate; sed quandoquidem maler maὀνόματι τούτῳ τὰ τέκνα κατεσφάγησαν, οὐχί· ἀλλὰ trum erat Jacob Rachel, ideo propheta nomen
πολλαὶ Ῥαχὴλ ἐκαλοῦντο· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ μήτηρ τῶν veteris Rachel ob puerorum futuram messem
μητέρων ἦν ἡ τοῦ Ἰακώβ Ραχήλ, διὰ τοῦτο ὁ προ- obque de illis lamentationes, antea proclamavit.
φήτης τὸ ὄνομα τῆς πάλαι Ραχήλ διὰ τὸ μέλλον Planctibus igitur suspiriisque plena erat mens.
θέρος τῶν νηπίων, καὶ τὴν περὶ τούτων θλίψιν, Quis enim non feat una cum illis matribus?
πόῤῥωθεν ἀνήγγειλεν. Κοπετῶν τοίνυν καὶ στεναγ- quodve cor num in ejulatus erumpat pro talibus iniμῶν πλήρης ἡ ἔννοια· τίς γὰρ μὴ θρηνήσειεν μετὰ quis ictibus? vel quis de balbutie illorum beatorum
τῶν μητέρων ἐκείνων; ἢ τίς σπλάγχνα οικτειρμῶν infantium cogitans non lacrymabitur? Videntes
οὐκ ἐκτήσατο ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀδίκῳ πληγῇ; ἢ τίς enim enses contra ipsos vibratos, utque a feris e
τοῦ ψελλισμοῦ τῶν μακαρίων ἐκείνων ἐνθυμούμενος η sinu matrum arrepti ad istos clamabant dicebantque: Dimnitte me, vir; quo me abducis? non te
cognosco; ignoro quis sis; non tu mihi es pa
ter, aut frater, aut avunculus, aut patruus; nondum cognoverunt cur e terra surgat eorum vita.
O scelus aquatilis serpentis, innocentium puerorum
carnem devorantis, ac non satiati! Cum enim cœdes infantium peracta fuisset sine commiseratione,
metu atque insania quærebat adhuc genitum regem,
ac indesinenter suspirabat ac tremescebat, dum
anima ejus ab ipso ablata esset.
οὐ πληρωθήσεται δακρύων; ὁρῶντα γὰρ τὰ ξίφη κατ'
αὐτῶν ἀκοντιζόμενα, καὶ ὡς ὑπὸ θηρίων ἁγρίων
ἐκ τῶν κόλπων τῶν μητέρων ἀποσπώμενα προς
αὐτοὺς ἀπεφθέγγοντο καὶ ἔλεγον· "Αφες με, ἄν
θρωπε, ποῦ με ἀπάγεις; οὐ γνωρίζω σε· οὐκ οἶδα
τίς εἶ· οὐκ εἶ σὺ οὔτε πατήρ μου, οὔτε ἀδελφὸς,
οὔτε μητράδελφος, οὐ πατράδελφος, καὶ οὐκ ἔγνωσαν
ὅπως, οὐδὲ διὰ τί ἐκ τῆς γῆς ἐπαίρεται ἡ ζωὴ αὐτ
τῶν. Ο παρανομία τοῦ βυθίου δράκοντος, τὰς σάρ
κας τῶν ἀναιτίων παίδων βεβρωκότος, καὶ μὴ ἐμπλησθέντος. Ετι γὰρ καὶ τῆς παιδοκτονίας ἀνηλεῶς γενομένης, δειλίᾳ καὶ ἀπονοίᾳ ἔτι ζητῶν ἦν τὸν
τεχθέντα βασιλέα· καὶ οὐκ ἐπαύσατο στένων καὶ τρέμων, ἕως οὗ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἀφαιρέθη ἀπ' αὐτοῦ.
NOTÆ.
Hic docet auctor se vixisse medio sæculo Christi octavo.
col. 1507–1508page 15 of 15
PG 96:1507Ο ε'. Ἐκεῖ μὲν οὖν ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις στην τεύων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἄνοιαν, τῇ Ἱερουσαλὴμ ἔφη· Ιερουσαλὴμ ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας ἐγὼ δέ φημι τῇ ἁγία Βηθλεέμ, οὐχὶ στηλιτεύων, αλλά δοξάζων· Βηθλεέμ, Βηθλεέμ, ἐν ᾗ ἐγεννήθη ὁ Χρισ στὸς ὁ μέγας Βασιλεὺς, ἡ ὑπὲρ πορφύραν βασιλικήν καὶ βύσσον, δεξαμένη τὰ τῶν μακαρίων νηπίων αἵματα, πρῶτον μὲν ἡγιάσθης ἐν τοῖς ὁρίοις σο τεχθέντος, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ὁρίοις σου, ἀλλ᾽ ἐν σοὶ αὐτ τῇ, τὸν ἐλθόντα ἵνα σώσῃ τὸν κόσμον, ἐκ παρθενικῶν λαγόνων προελθόντα πρώτη δεξαμένη τὸν πρωτότοκον πάσης τῆς κτίσεως, καὶ Δημιουργὸν τῶν ἁπάντων καὶ δεύτερον ἁγιασμὸν ἐδέξω τὰ αἵματα τῶν ἀμώμων καὶ μακαρίων παίδων· αὐτοὶ γάρ εἰσιν ἀληθῶς ἄμω μοι· ὧν τινων ὡς ἀρνίων ἀκάκων τὸ αἷμα ὑπὲρ τοῦ ποιήσαντος ἡμᾶς ἐξεχύθη. "Ω μακαρίων ἀμώμων τῶν τὸν νόμον Κυρίου μὴ ἀναγνωσάντων, καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ πρὸς αὐτὸν πορευθέντων! Ο νεοσσῶν λογικῶν σοφῶν τρυγόνων καὶ ἀκεραίων περιστερῶν, τῶν οὐχὶ νομικῶς προσενεχθέντων τῷ Θεῷ, ἀλλὰ χάριτι Χρισ στοῦ, ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ ἀμωμήτου τοῦ αἵματος αὐτῶν ἐκχυθέντος! Ο μοσχαρίων προφητικῶς ἐκ τῶν δε σμῶν ὧν ἔμελλον πράττειν ἀνεθέντων, καὶ ἐν ἀγαλ λιάσει σκιρτούντων· μεθ᾽ ὧν Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν μερίδα καὶ κλῆρον δώσει ἡμῖν· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, τιμή, προσκύνησις καὶ μεγαλοπρέπεια, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς σύμπαντας αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΣΙΣ. χχχιν.
Ilic igitur Dominus in Evangeliis notans Judæorum insaniam, Jerusalem dixit: O Jerusalem qua oce
cidis prophetas; ego vero dico sanctæ Bethleem, non
incriminans, sed glorificans: Bethleem, Bethleem
ubi genitus est Christus rex magnus, tu quæ ultra
purpuram regian et byssum, recepisti beatorum
puerorum sanguinem, primum sanctificata fuisti
Christo in finibus tui uato, imo in tuis finibus, sed in
teipso venientem ut mundum salvet,ė Virginis ilibus
excuntem prima recepisti Primogenitum omnium
creaturarum, et omnium Coklitorem; posterioremque sanctificationem recepisti sanguinem innocentjum ac beatorum puerorum. Illi enim sunt vere
innocentes, quorum, ut agnorum simplicium sanguis pro nostro Creatore est effusus. O beatos
innocentes legis Dominicæ haud iuscios, et in lege G
illius ad eum pergentes! o pullos rationales prudentium turturum ac simplicium columbarum, non
secundum legem Deo oblatos! Sed gratia Christi,
pro eo innocenti illorum sanguis elusus erat. Ο
vitulos secundum prophetas, e vinculis solutos in
quibus erant victuri, et præ laetitia exsultantes,
quibuscum Christus noster Deus partem et haereditatem nobis concedet, quia ad eum pertinet decus,
gloria, et adoratio et honor nunc, semper et per
omnia secula sæculorum. Amen.
ε'. Ἐκεῖ μὲν οὖν ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις στην
τεύων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἄνοιαν, τῇ Ἱερουσαλὴμ
ἔφη· Ιερουσαλὴμ ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας
ἐγὼ δέ φημι τῇ ἁγία Βηθλεέμ, οὐχὶ στηλιτεύων, αλλά
δοξάζων· Βηθλεέμ, Βηθλεέμ, ἐν ᾗ ἐγεννήθη ὁ Χρισ
στὸς ὁ μέγας Βασιλεὺς, ἡ ὑπὲρ πορφύραν βασιλικήν
καὶ βύσσον, δεξαμένη τὰ τῶν μακαρίων νηπίων
αἵματα, πρῶτον μὲν ἡγιάσθης ἐν τοῖς ὁρίοις σο
τεχθέντος, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ὁρίοις σου, ἀλλ᾽ ἐν σοὶ αὐτ
τῇ, τὸν ἐλθόντα ἵνα σώσῃ τὸν κόσμον, ἐκ παρθενικῶν
λαγόνων προελθόντα πρώτη δεξαμένη τὸν πρωτότοκον
πάσης τῆς κτίσεως, καὶ Δημιουργὸν τῶν ἁπάντων·
καὶ δεύτερον ἁγιασμὸν ἐδέξω τὰ αἵματα τῶν ἀμώμων
καὶ μακαρίων παίδων· αὐτοὶ γάρ εἰσιν ἀληθῶς ἄμω
μοι· ὧν τινων ὡς ἀρνίων ἀκάκων τὸ αἷμα ὑπὲρ τοῦ
ποιήσαντος ἡμᾶς ἐξεχύθη. "Ω μακαρίων ἀμώμων τῶν
τὸν νόμον Κυρίου μὴ ἀναγνωσάντων, καὶ ἐν τῷ νόμῳ
αὐτοῦ πρὸς αὐτὸν πορευθέντων! Ο νεοσσῶν λογικῶν
σοφῶν τρυγόνων καὶ ἀκεραίων περιστερῶν, τῶν οὐχὶ
νομικῶς προσενεχθέντων τῷ Θεῷ, ἀλλὰ χάριτι Χρισ
στοῦ, ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ ἀμωμήτου τοῦ αἵματος αὐτῶν
ἐκχυθέντος! Ο μοσχαρίων προφητικῶς ἐκ τῶν δε
σμῶν ὧν ἔμελλον πράττειν ἀνεθέντων, καὶ ἐν ἀγαλ
λιάσει σκιρτούντων· μεθ᾽ ὧν Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν
μερίδα καὶ κλῆρον δώσει ἡμῖν· ὅτι αὐτῷ πρέπει
δόξα, τιμή, προσκύνησις καὶ μεγαλοπρέπεια, νῦν καὶ
ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς σύμπαντας αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
QUÆ IN DISSERTATIONIBUS DAMASCENICIS ET VITA S. JOANNIS DAMASCENI CONTINENTUR.
Revocatur Lector ad litteras numerales inter uncos positas in textu.
Quæ astericis notantur, ad Vitam S. Joannis Damasceni spectant.
Abdelmelichus Chalipha, vit, ann.
Acmeis monachi Nestorio addicti, Lver. Suppositorum variis auctoribus operum conditores suspecti, li,
Ægyptii orthodoxi azymos panes obtulisse feruntur,
Alexander auctor orationis de S. Barnaba, quo ævo
scripserit, Lix.
Alexander Hierapolitanus Nestorii fautor, L.
Alcuini ætate Romana Ecclesia azyma offerebat, LXXXVI.
Amphilochius Sidensis Chalcedonensi synodo refractarius, xLv.
Ammonius Alexandrina schola magister, XLVIII. Julianum Halicarnassensem assumpta Panii Samosateni
persona enecat, ibid. Ejus ætas ostenditur, ibid.
Anastasius II Antiochenus homiliarum in Hexaemeron auctor, XLVII.
"Anastasius Petri Damasceni successor, xxIII, ann.
Anathematismi Gregorio Thaumaturgo suppositi, Apollinaristis reddendi sunt, xxXVII.
Anselmi Cantuariensis de Spiritus sancti processione
tractatus, v, ΣΙΣ.
Anselmus Havelbergensis cum Græcis solemne colloquium habuit, XX, LXXXV.
Apollinarii operum index ab ejus discipulo Timotheo
conscriptus, xxxiv, seqq. Εjus familiares locutiones,
xxxv, et seqq. Ejusdem epistola ad Dionysium Corinthi
episcopum, χχχιν.
Apollinarius auctor illius dicti, Unam Dei Verbi naluram incarnatam, xxxi, et seqq. Id Cyrillus ab Albanasio profectum putavit, ibid.
Articuli ad sarciendam unionem utriusque Ecclesiæ ab
Innocentio IV et Alexandro IV probati, xxI.
Athanasii non est expositio fidei de incarnatione ad
Jovianum, xxxu. Est Apollinarii, xxxı.
Athanasio suppositum opus, Quod unus sit Christus,
XLI. Apollinarista fetus est, ibid. Item opus aliud de
incarnatione Dei Verbi, contra Paulum Samosalenum,
ibid. Cur præfixum his libris Athanasii nomen, conjectatio, XLIV.
Auctor orationis De iis qui in fide dormierunt, non
existimavit gentiles idololatria et aliis sceleribus addictos, fuisse liberatos a Domino dum descendit ad inferos, XLV. Auctor sermonis De Philocosmis accurate Don
scripsit de Joanne Damasceno, II, ann.
Continue reading PG 96: Encomium in sanctum Joannem Chrysostomum →≣ entire volume