Gregorium Hierosolyma cogitantem scribit pridie nus, Ephremus Antiochenus, Petrus Jerosolymi Kal. Jul., cum annum ageret 18, navique in posi tum Carthaginem appulisse post tres dies, ibique hospitio a nauclero ipso exceptum, qui eo duxerat, tandiu consedisse, quoad Marcus monachus Roma advenerit cum Serapione, et Leontio, qui (sic mo nente Deo) Hierosolyma deduceret: transactos a Carthaginis decessu ad Hierosolymorum adventum menses 6, ubi a Macario ejus urbis episcopo 297 Pentecoste, quæ proxime obvenit, diaconus fue rit initiatus: subinde vero abisse in Olivetùm mon tem, ubi annum integrum diversatus: inde in ere mum secessisse, in qua annos iv delituit: hinc Hiero solyma reversum, Macario adhuc pontifice, mora tumque annum unum, inde Antiochiam Syriæ I metropolim demigrasse Iv ld. Aprilis, ibique an num egisse; hine Constantinopolim, interfuisseque synodo œcumenicæ, eaque dimissa Romam pro fectum, quo pervenit x1 Kal. Quintileis, moxque episcopum Agrigentinæ Ecclesiæ renuntiatum. Ex hac Leontii narratione hunc statuit Chronologi smum Cajetanus 542. xviii agens annum ab angelo monitus pridie Kal. Julii fugam, et peregrinationem Jerosolymi tanam capessit. 545. Post menses fere vi, Jerosolymam pervenit, sacraque loca veneratur, ubi sanctis Pentecostes diebus a Macario episcopo Jerosolymitano diaconus ordinatur. 544. Paulo post montis Oliveti monasteria obit, atque in iis annum diversatur. 549. Ex Oliveto in eremum interiorem secedit, et annos i♥ apul senem quemdam commora tur. 550. Jerosolyma redit ad Macarium episcopum hic unum annum agit: mox Antiochiam proficis citur 1♥ Idus Aprilis. 552. Ubi annum Antiochiæ exegit, Constantinopo lim adit. 553. Ibi synodo interfuit, quæ habita est anno Christi 553, a synodo statim Romam pervenit xı Kal. Julii, sanctorum apostolorum sepulcra venera lurus. quam tanus episcopi. Jubente eo (hoc est Justiniano, ait Liberatus cap. 23 Breviarii) dictata est in Orige nem, et illa Capitula anathematis damnatio subscribentes una cum Mena archiepiscopo apud Constantinopolim reperti, deinde directa est Vigilio Romano episcopo, Zoilo Alexandrino, Euphræmie Antiocheno, et Petro Jerosolymitano, quibus eam accipientibus Origenes damnatus est mortuus qui vivus olim fuerat ante damnatus. Baronius isthæc consignat ad annum 546, sed Pagio assentior, qui biennio anticipat (ad ann. 544). Qui igitur Cajeta nus Jerosolymorum nobis episcopum obtrudit Ma carium an. 542, cum adhuc anno 544 episcopa tum gereret Petrus? qui Gregorius a Macario non dum episcopo diaconus constitutus anno 543? Sane Petrus, qui Justiniani edicto astipulatus, Jeroso– lymitanus pontifex audiit anno 525, quo Joanni successit. Nullus igitur ante Petrum Macarius, qui diaconis ascripserit Gregorium. Itaque characte rem Macarii episcopatus obsistentem sibi sentiat Cajetanus, qui Gregorium ad Justiniani I tempora elevat. IV. Quid vero quod Pascha, quod Hierosolymis confecit Gregorius, convenit in 6 Aprilis, quando quidem tradit Leontius, illine Marcum Gregorii ducem discessisse xvII Kal. Maii altero a nova Dominica die? Nova Dominica apud Græcos perinde erat, atque Latinorum Dominica in albis depositis; ita vero dicta, sive quod universa hebdo mas, quæ Pascha consequebatur, &taxatviapos ab iis vocaretur, eoque nova singula ejusce hebdo madis dies, sive quod ecclesiasticus annus a Pa schate iniret, quod ipse innuit Leontius, dum dicturus, postridie Paschatis episcoporum conses sum Roinæ habendum, in quo crimen, cujus Gre gorius insimulatus, judicaretur, secundum tantum diem designat: Affirmant illi (inquiens) audisse se de hominum adventu: erat autem Parasceve, cum advenerant. Igitur pontificem sic alloquuntur episcopi Jubesis episcopos coire omnes, ac si Dei voluntas tulerit, die secundo decernito; et mox nonum nume rat diem, qui certe a Paschate: Ut autem nonUS adfuit dies, mandat pontifex rem divinam peragat 555. Hic a Romano pontifice ordinatur epi scopus Agrigenti, quod a Pelagio factum opor-Gregorius. Neque aliter Galli et Belge annum suum tuil. Nunc omnia ad examen vocemus. III. Porro Cajetanus ad Macarii quod attinet pontificatum, ait initum illum, Baronio auctore, anno 544 (emenda 546), ex alioruin vero senten tia anno superiore; sed qui tamen repetendus ab anno saltim 542, quando anno 543, quo Jerosoly ma ingressus Gregorius jam Ecclesiæ præerat Macarius, Leontio teste. Hic primo mihi res erit cum Cajetano, qui Macarium Jerosolymorum epi scopum ratus anno 542, quod minime ferendum. Enimvero Justinianus I anno 544, edictum edidit adversus tria Capitula, cui ascriptores fuere Mennas Constantinopolitanus, Zoilus Alexandri ordiebantur, quod tandem ab his abrogatum anno 1577, ab illis anno 1564. (Pag. in Per. Græco-Dom. num. 15). Jam si secundus ab nova Dominica dies incurrit in 15 Aprilis, ergo Pascha in 6 ejusdem. An isthuc exprimemus a Cajetani Chronologismo! an. 543 agitabatur 20 cycli solaris, 12 lunaris, proinde littera Dominicalis D, terminus Paschalis & Aprilis, Pascha 12 ejusdem, nam terminus in ſe riam 7 exiit, eoque Pascha diffundendum in alte ram Dominicam, ne cum Judæis conveniretur, 5 Aprilis, siquidem mos iste apud Hierosolymita nam Ecclesiam non obtinuerit. Quamobrem Domi nica nova cum inciderit vel in 19 vel in 12 Aprilis, fit, Marco abeundum Hierosolymis fuisse vel 21, Tel

Constantinopolitanæ: non tamen œcumenicæ anni 553, sed quæ coaluit anno 548 ex "0 episcopis, tribus Capitulis examinandis: cumque in ea nihil fuerit deliberatum, factum, ut celebre illud ederet Judicatum Vigilius, quo tria proscripsit Capitula. Quamobrem illud maneat, nullo pacto Leontii te stimonium "detorqueri posse ad Constantinopolita nam 11 synodum oecumenicam, neque ad Vigilium Romanæ Ecclesiæ episcopum. 299 Viden' ut sub Damaso et Vigilio nulli appa- puto, quod reapse Vigilius papa synodo præfuerit reaut legati, quos synodis Constantinopolitanis i et 11 miserint illi? Nunc hæc cum Leontianis confera mus. Si legatis synodi respondit Vigilius facere per semetipsum sententiam, et offerre piissimo domi no, ut certe obtulit, qui rogo hæc consonent Leon tiano testimonio, quo proditur misisse Romanum episcopum synodo libellum de sententia orthodoxo rum antistitum ipsius locum servantium? Hic libel lus mittitur ante coactam syuodum, quo animi sui sententiam declarat pontifex, illic imperatori daturum se recipit, deditque, dum adhuc de tribus Capitulis in concilio disceptaretur. Ad hæc ecqui illi sacrorum antistites, Romani pontificis partes obeuntes, si nulli eo in concilio ipsius legati? Sique, cum indicta synodus, Constantinopoli intererat Vigilius, qui episcopos mitteret, qui synodo ades. sent? Constantinopoline Constantinopolim mitte ret episcopos? Postremo ecquid illud, quod epi scopi e synodo revertentes pontificem ipsum, sub quo habita synodus, Romæ docebant Gregorii vir tute ac sapientia hæreticorum audaciam petulan tiamque repressam, cum Ecclesiis suis Occidentis episcopis restitutis anno 555, vel partim etiam 554, exsul in Oriente vitam degeret Vigilius, neque Ro mam amplius inviserit: exsilio enim revocatus a)) Justiniano Aug. Romam profectus appellit in Si. ciliam, ibique calculi morbo interit anno P. C. Ba silii V. C. xvi, hoc est Christi Dionysiano 558, uti Victor Tunnunensis episcopus, ejus temporis scri ptor, prodit in Chron. Quare nauci sunt, quæ ad laudatum Leontii testimonium observat Cajetanus Erat, inquiens, is Vigilius quem Metaphrastes ait misisse hominem sacris litteris eruditum, qui ipsius vices impleret. Errat igitur Zonaras, qui Vigilium pontificem Romanum concilio præsidentem facit; quem abfuisse, præter Leontium et Metaphrastem, do cent etiam Evagrius, Nicephorus, Photius, Cedre nus, alii. Principio Metaphrastes in Gregorii Vita ne you quidem innuit de Vigilio: tantum ait, Con stantinopolitanæ synodo adversus Cyrum, Sergium, Pyrrhum, Paulum Monothelitas cogendæ missum a Romano pontifice legatum, qui ipsius partibus fun geretur, quod ad nostram causam conducit, ut dein demonstrabimus, Cajetanam funditus evertit. Rur sus Evagrius, Nicephorus, Photius, Cedrenus, alii vera quidem perhibent, cum scribunt Constantino politanæ 11 synodo œcumenicæ Romanum pontifi cem haud interfuisse; sed isthuc factum, non quod Constantinopoli abesset Vigilius, sed quod munus illud detrectarit, idque ipsi planissime fatentur. At qui Romano pontifici, sub quo peracta synodus, in qua contra hereticos disputavit Gregorius, quippe gravi morbo Romæ detento, integrum haud fuit convenire, idcirco: Libellum misit propria manu conscriptum de sententia orthodoxorum antistitum ipsius locum servantium. Zonaram quod attinet, qui Vigilium concilii præsidem dicit (in idem saxum impegit Glycas noster Annal. part. ¡v), falsum ex eo VII. Pergit Leontius Post, ubi Patrum multi tudo in templum convenere, sedent omnes, magna in terim in magna, atque adeo prodigiose condita urbe pace vigente. Ibi Gregorium Patres hortantur, sua denique, thronum obtineat episcopi Sardicœ Con stantia Cypri; et ipse siquidem ægrotabal. Quod Gregorius personam in synodo sustinuerit epi scopi Sardica Constantiæ Cypri, novum suppedita! argumentum, quo Cajetani sententia pessum eat. Haud mihi negaverit Cajetanus, et Sardicam et Constantiam 300 episcoporum sedes fuisse. Sar dicae episcopus honore metropolitæ fungebatur in provincia Daciæ Mediterranea, quæ una ex septem unde coalescebat exarchia Achridis, sive Justinianæ ↳ Dardaniæ metropolis, ab Justiniano I instituta anno 535, V. C. Belisario cos. (V. Justin. nov. x³, collat. 2, tit. 6). Constantiæ vero, quæ Cypri metropolis, quæque subinde ab Justiniano Il Justinianæ novz nacta nomen, pontifex non metropolita modo Cypri audiebat, sed etiam autoxśqalos archiepiscopus, hoc est iisdem affectus juribus atque patriarchæ; nulli enim throno suberat, ejusque libertas vindicata a Patribus Ephesinæ 1 synodi œcumenicæ anno 631, adversus Joannis Antiocheni archiepiscopi conatus, Cyprum insulam patriarchiæ suæ portionem con tendentis (V. canon. 8), tum prætera a Zenone Aug., qui Petro Chaphæo Antiocheno pontifici jura in Cypriam Ecclesiam repetenti restitit, incolument jubens Constantiæ metropolita autoxepallav, tum maxime, quod eo ipso, quo vindicia postulatz, anno repertum in Cypro Barnabæ apostoli corpus, cujus pectore Matthæi cubabat Evangelium ipsius Barnabæ manu descriptum (Niceph. lib. xv1, cap. 37); quo respiciunt cum Leo Aug. in sua diaty posi, tum Nilus Doxopatrius in Taxi thronorum (in qua tamen perperam legitur Marci pro Matthæi Evangelium), qui eam ob causam datam produnt autosplay Cyprio metropolitæ, quæ tanien reapse sane quam antiquior. Jam igitur si unus idemque episcopus Sardicæ, qui et Constantiæ, ap paret, Constantinopolitani concilii œcumenici tem pore in Sardicensem Ecclesiam Constantiensis jura derivata quoties enim Ecclesia, quæ singulari pr stabat dignitate, a Barbaris occuparetur, Christianis exactis, vel sacris cæremoniis omnino vetitis, illius jura, ne plane interciderent, in aliam trans cribebantur. Itaque in Taxi thronorum metropoli tanorum, quam ad ms. codicis Vaticani fidem edi dit V. Cl. Emmanuel Schelstrate, t. II Antiq. Eccl.

persuasissimum omnibus, in orcum detrudenda annos natus 65, cum Theodora orbus) novos hyme eorum dogmata, quæ vulgo ipsorum e libris hau riebantur. Quare vel novam fingat Cajetanus œcu menicam synodum sub Justiniano I coactam, cui et Romani episcopi legati interfuerint, qui ejus libel lum detulerint, in quo animi sui sensa circa res, quæ in quæstionen veniebant, depromeret, simul que missi ab ipso Romam agente episcopi, qui Orientalibus aggregarentur, quique reduces ipsum docuerint quanta gesserit Gregorius; tum Gregorius adeo ascitus Sardica Constantiæ episcopi partes obiens, quique tam multa et illustria in hæreticos disputarit, ut eorum tandem pervicerit furorem; vel demum fateatur, in alia amandandum tempora Gregorium, atque ipse censuerit, neque fieri posse, nt inter synodi v oecumenicæ consessores fuerit annumeratus. IX. Neque hæc tantum sunt, quæ Cajetani opi nionem difflent; et alia accedunt, quæ mantissæ loco addam. Inter episcopos, qui a Constantinopo litano patriarcha delegati, Gregorii causam cogni turi cum Romano pontifice, Corinthius recensetur. Archiepiscopus item (hoc est Constantinopolitanus, inquit Leontius) accersitos Cyzici et Corinthi epi. scopos Romam inde mittit. Sed quem prætereat sub Justiniano 1, annosque aliquot post Corinthi episco pum Hellados, et Achaia exarchum Romanæ pa triarchiæ, quemadmodum et Thessalonicæ, et Ju stinianæ I exarchi, subditum, eoque nomine Romani pontificis in sua exarchia vicarium gessisse, qua dignitate macti adeo cum Thessalonicensis, tum Justinianensis Dardaniæ episcopi? (V. Baluz. in Supplem. ad lib. v de Concord. sac. et imp., cap. 29, n. 11.) Qui igitur factum, ut Constantinopoli tanus patriarcha rerum domino Justiniano I Corin thi episcopum, in quem nullum sibi jus attributum, in urbem arcesseret, juberetque, ut legati sui munere ornatus Romam appeteret, Gregorii judex. futurus? X. Ad hæc falso crimine solutus Romæ Gregorius Constantinopolim abit, ibique et ab imp. Cæsare Justiniano, et ab Augusta liberalissimis donis cu mulatur. Neque vero (inquit Leontius) piissima Au gusta viro quidpiam cessit, sed vero multis Grego rium donavit muneribus, auro argentoque, quod ad Ecclesiæ vasa conficienda esset satis. Ecqua vero hæc Augusta Justiniani 1 uxor? Unicam historia Justiniani 1 conjugem tradit Theodoram, quæ ta men mortalitatem explevit anno Christi 548, Justi nianææi imperii 22, mense Junio, indictione 11, ut a Theophane proditum in Chronogr., et ante ipsum a Procopio, quo superstite excessit Theodora, lib. IV Belli Gotth. Vidit scopulum Cajetanus, neque evadendo par fuit. Etenim profitetur. incomper tum sibi, quænam tum temporis regnarit Augusta, cum Constantinopoli hospitem statuit Gregorium episcopum. Eccui tandem fuerit compertum, cum omnes omnino sileant historiæ? cum neque vero simile flat, Justinianum senecta ætate (erat enim næos celebrasse? XI. Tandem illud expendatur, Gregorium post quam Paschalibus feriis a culpa, cujus summum per scelus accusatus, purus judicatus est Romæ, ubi annos 2, menses 5, carceribus a pontifice, cui delatum crimen, mancipatus egit, Constantinopo lim petiisse, ibique Pascha celebrasse, 302 deinde ab imp. Justiniano dimissum Romam revertisse X Kal. Augusti, indeque in Sicilian navigasse alque ad Acragantem fluvium pervenisse iv Idus Septembris; post hæc fluvium ingressum bora diei tertia ad Agrigentinorum emporium, quo iter erat præterpropter sesquidiei, appulisse Sabbato die, hoc est Idus Septembris, postridie quam ad Acragantem amnem navis advenerat: non enim unus idemque dies appulsus Acragantis et em porii; secus enim characterem Sabbato indicasset Leontius ad iv Idus Septembris, cum in ambem pervenit; neque erat, cur tum designaret, cum emporii littus attigit, perinde ac eo die, quia Sabbatum, dignum quidpiam, quod litteris prode retur, gesserit. En Leontii verba prout Latine versa: Roma igitur profecti, atque in Siciliam appulsi Agrigentum veniunt i Idus Septembris; sic vero volente Deo, qui semper et servarat, et adjuverat, fluvium ineunt in suburbium, quod emporium dici tur, ad tertiam diei horam: erat porro Sabbatum, cum illuc appulere. Jam vero ab anno 554, qui œcumenicam v synodum secutus, ad 565, ultimum Justiniani 1 Aug., x1 Septembris dies in Sabbatam incurrit annis 555 et 560; anno enim 555 a Kal. Januariis iniit cycli solaris annus 4, ideoque liuera Dominicalis D; anno 560, cycli solaris annus 9, lit tera Dominicalis DC; eoque disces characterem 11 diei Septembris fuisse feriam 7. At annus 555 ad rem non est, tum quod Gregorium hoc anno episcopum Romanis vinculis ad reditum Ecclesiæ suæ anni inauguratum putat Cajetanus, tum quod a Gregorii intercesserint, simulque certum illud, audiisse Gregorium Agrigentinorum episcopum post œcu menicam synodum Constantinopolitanam, hoc est, paulo post annum 553, pro Cajetani sententia, a quo ad 555 biennium tantum numeres. Sed neque annus 560 causæ nostræ conducit. Vigilius papa obiit iv Idus Januarias anni P. C. Basilii 17, nempe Christi Dionysiani 568, teste omnium certissimo Victore Tunnumensi episcopo, qui Vigilio ætate compar, adfuitque Constantinopolitanæ synodo u, Vigilioque regia in urbe consuevit. 'Avúnata, sive anni nullo consule designati secundum Basilium cœpere ab anno 542 desieruntque anno 566, qui primus Justini II Aug., ut ex Fastis consularibus, potissimum vero Heractianis constat. Porro Vigilii emortualem annum componendum cum Christi Dionysiano 558, adeo solemne traditum in antiquis Romanorum pontificum Catalogis, ut Joannes Cec canensis, qui cætera Chronotaxim pontificiam sus que deque scripsit, in alia abire haud potuerit. Quare videant, quam suaviter sibi imponi patian

tur, qui iis ascribunt, e vivis ereptum Vigilium 303 effluxere, cum Christi Dionysianis, ut inde anno 554 dictitantibus. Jam Vigilio successit Pelas gius Idibus Aprilis ejusdem anni 558, qui exstin ctus, uti ostendit Pagius, anno 560 vel 561, quemad modum alii sentiunt, Iv Nonas Martias. Si Grego rius igitur Romæ occlusus carceribus annos 2 menses 5 exegit; si cognita Gregorii causa postri die Paschatis, certe Ecclesiam ille suam revisere nequiit anno 560, nisi Romam, quo a Tiberio Ro mani pontificis in Sicilia exarcho (ita appellat Le ontius, qui forte Romanæ Ecclesiæ defensor, de quo alibi dicam) amandatus, subierit anno 556, mense Novembri; ab eo énim ad Idus Aprilis 559, cum Christianum Pascha celebratum (quod disci mus ex cyclo solis 8, lunæ 9, littera Dominicali E, termino Paschali, 6 Aprilis) recte colliges annos 2, menses 5, ut reversus tandem Agrigentum anno insequenti fuerit regia ex Urbe, ubi Pascha per egit. Atqui vero anno 556 et pontificatum obibat Vigilius, et Constantinopoli degebat, ut proinde Gregorium Romæ in carceres condere hand quive rit, neque accipere, quas Tiberius exarchus scri pserat, litteras, quando ex traditæ pontifici, qui Romæ versabatur. Quare cum anno 556 Romanum pontificem gereret Vigilius, cum anno 559 Pelagius Romanæ Ecclesiæ clavum temperaret, cumque insuper, qui Gregorium absolvit, idem annos 2, menses 5 vinculis et custodia coercuerit, quod apertissime testatur Leontius, consequens est, in annum 560 conferri non posse Gregorii ad Eccle siam suam redituni. Cum vero in reliquis Justinia ni! annis nunquam incidat 11 Septembris dies in feriam 7, anno enim 561 convenit in feriam 1, anno 562 in feriam 2, anno 583 in feriam 3, anno 564 in feriam 5, anno 505 in feriam 6, doceat tan dem Caietanus, ecqua ineunda via, qua Gregorium Agrigentinorum episcopum in Justiniani Magni tempora conferamus, cùm tâm multa, caque pon deris gravissimi comperta nobis sint, quæ inde abjiciant? XII. Nunc quoniam non stabili nititur fundamen to Cajetani opinio de Gregorii, cui imputat, ætate, commodum venit, ut quid hac de re sentiam, ali quando tandem proponam. Quid vero proponan), nisi quod ex Menologio Basilii 1 Aug. auctoritate edito, ex Summario Gregorianæ vitæ Græce scri pto, ex Nicera monacho Studite, ex Leontio no stro, ex Metaphraste haurimus, ad ea scilicet refe renduin tempora Gregorium, quibus Constantino poli œcumenica vi synodus adversus Monothelitas coacta, proindeque vixisse sub Augg. Constantino Pogonato, et Justiniano II, cui a recisis naribus anno 695 ab Leontio, qui regio e throno eject, Rhinolmeti cognomen inditum? Nihil igitur novi afferam; tantum efficiam, ne quem Cajetani no minis auctoritas, quæ quidem summa, e veri tra inite propulset. XIII. Principio componendi mihi Gregorii anni, qui a patriæ discessu ad episcopi inaugurationem rei veritas emergat. Quod Agrigento Carthaginem solverit Gregorius pridie Kal. Julias, eoque perve nerit post dies 3, in controversiam non venit, nam ex luculento Leontii testimonio discimus. Quod itidem Carthagine cum Marco, Serapione, Leontio monachis profectus Tripolim advenerit, expletis in itinere diebus 20, ibique diversatus mensem inte grum, indeque iterum navigans, quatuorque navi impositus menses exegerit, tandemque Hierosolyma subierit, ita ut a Carthaginis abitu ad Hierosoly mòrum ingressum menses intercesserint 6 vel ali quid amplius, Leontius que perhibet, ut nullus hic ambigendi locus supersit. Quod vero inde Caietanus conficiat Hierosolyma Gregorium pene trasse nondum anno elapso, ex quo patria evaserit, nec longe a Paschate, quod Leontius confectum memorat 6 Aprilis, nullo modo probamus, sí quidem ducem Leontii historiam, ut omnino fas est, sequi velimus; quid enim? Marcus abbas, qui Hieroso lyma Gregorium deduxit die secunda a nova Do minica, quæ unicum Pascha, quod ibidem celebra vit, secuta, Tripolim Syriæ demigrat, quo devenit Kal. Juniis, ubi conscensa navi, in Siciliam navi gat; xvii Kal. Julias ad Pleuthiadas oras appellit, indeque Acragantem Quvium, atque hinc Subur bium primo, quod emporium Agrigentinorum di ctum, dein urbem ingreditur, ibique die sanctissimis apostolis Petro et Paulo sacra religiosissime culta, postridie contigit, ut Gregorii parentes ad urbem venerint necessaria deferentes, ut nato justa facerent; eo siquidem die Gregorius inde abscesserat pride Kal. Julias. Lacrymis igitur planctuque dum infe rias solvunt filio, quem exstinctum autumant, Mar cus monachus luctus causam ab episcopo Potamione sciscitatur, eique episcopus Audi (inquit), Pater, jam te quid hac in urbe duobus abhinc annis con tigerit, edocebo. Tum rem exsequitur, narrans, quos lugentes videret, parentes esse Gregorii cu jusdam eximia spei adolescentis, qui archidiaconi disciplina concreditus ex civitatis oculis eruperit. Age jam si Gregorius patriis finibus abiit pridie Kal. Julias, si sequenti anno Marcus abbas cum Gregorio Hierosolymis Paschatis solemnia peregit, alteroque a nova Dominica die inde digressus de sinente Junio Agrigentum pervenit, pridieque Kal. Julias Gregorii parentes videt justa filio facientes, certe quidem eo die unus numerandus annus, ex quo Chariton et Theodote dulcissimum optimum que pignus amiserunt. Atenim episcopus biennium narrat: perperam igitur Caietanus unicum perceu set annum, ex quo Gregorius patria domo exces serit, et Marcus Gregorii ductor Hierosolymitanam ad peregrinationem Agrigentum Hierosolymis an ◄ venit. Quid, quod ejusdem biemii manifestum ex stat vestigium in rerum, quas Leonțius exsequitur, narratione a Gregorii excessu ad Hierosolymorum adventum, ibique acta paschalia? Ait primo, Gre gorium Carthagine hospitio exceptum ab ipso naw

676. Ex eremo redit Hierosolyma, ibique integro anno considet. 677. Hierosolymis demigrat Anticchiam IV Idus Aprilis, moraturque annum 1. 678. Antiochia devenit Constantinopolim, ubi a Theodoro patriarcha detinetur, quo indictæ synodo ecumenica intersit. 680. Concilio vi ecumenico, in Constantinopoli tano adest, episcopi Sardicæ Constantiæ Cypri per sonam gerens, hæresimque Monothelitarum pro Bigat. 681. Constantinopoli appetit Romam, quam subi x1 Kal. Julias, exinde episcopus Agrigenti renun tiatur a Panormitano Agathone P. M., mox Agrigen tum profectus XVIII Kal. Septembres, urbem io greditur xvi Kal. Octobres. cero, qui illuc deduxerat; ubi rerum divinarum commentationibus deditus posļ biduum aliquando, a'iquando post triduum, nonnunquam integram etiam hebdomadam jejunus transigere; atque hine intelligas, non pauxillos dies morain Carthagine fecisse Gregorium. Subinde memorat, tantæ rei nuntium admirabundum hospitem retulisse civita tis episcopo, qui Gregorium sibi arcessit; præsto Gregorium fuisse rebus omnibus, quas a pontifice rogatus, fecisse satis: tum demum petiisse, san cle sibi apprecaretur, quo consilium suum sacra Hierosolymiorum loca adorandi optime cederet fausta, propitia ominatum episcopum, simulque orasse apud ipsum ad festos usque sanctosque dies maneat. Hic quæro quinam hi festi, sanctique dies, misi aut Christi Natalia, aut Paschalia? Ergo cum Carthaginiensem episcopum convenit Gregorius, non procul aberat sive natalis Christi dies, sive Pascha quis enim sibi suadeat, proposuisse epi scopum ad diutinum tempus detineri hominem proficiscendi desiderio flagrantem? Interim (subjicit Leontius) nondum aderat Marcus abbas, qui Dei monitu Gregorium Hierosolyma perduceret: adest tandem cum Serapione, et Leontio, exactisque Carthagine quatuor omnino diebus, una omnes di grediuntur. Et vero cum considero exhaustos mari a Gregorio cum monachis meuses 5, postquam Carthagine recesserint, ut portum aliquem sub irent, unde Hierosolyma pedites contenderent, nul lus dubitem, quin suscepta sit navigatio clausis Ċ maribus proxime Christi Natalia; cum opportu hiori anni tempestate ne mensis quidem fuisset pelago absumendus. Itaque si a Carthaginis dis cessu ad navigationis exitum menses 6 acti (nam înensem ↑ Tripoli consédere), sique Decembri vela Carthagine fecere, næ navigationis finis impositus Junio, ideoque, minimum, Julio Hierosolyma in gressi, tum quod illa nimium quantum absint a mari, tum quod iter nonnisi pedestre confectum. Jamne apparet Pascha, quod Hierosolymis coluit Gregorius, non primum, sed alterum fuisse, quod celebrandum occurrit, postquam patriam deserue rit? His positis, canonen hunc instituam, qui ad examen subinde vocabitur, quo res, quæ in me dium venit, ponderibus suis firmetur. XIV. Anno Christi, 689. Pridie Kal. Julias Agrigento solvit Cartha ginem Gregorius, ubi post dies tres exscendit inde digressus mense Decembri. 670. Appellit Tripolim mense Januario, ibique mense transacto navigat iterum, confectisque men sibus 4, Hierosolyma venit Julio mense. 304671. Hierosolymis Pascha celebratur 6 Apri lis Pentecoste diaconis accensetur a Macario epi scopo; deinde in Olivetum montem abit, mona chorum lares peragrat, in iisque annum degit. 672. Ex Oliveto secedit in eremum, ubi vivit an .nos tv. XV. Gregorii fuga patria e domo ad initum Agrigentinæ Ecclesiæ pontificatum, 13 anni præter iere totidem eni. numerat Chariton Gregorii pater, dum de amisso filio Glium ipsum, quei adhuc non agnoverat, Romæ docet; Romæ vero aderat cum Agrigentinis cæteris, qui dari sibi epi scopum postulabant a P. M., quando populus varia in studia divisus in eum constituendum non conspi raverat. Jam si patria egressus Gregorius pridie Kal. Julias anni 669, eodem die anni 684 numerari cœptus annus 13 ex quo pater suavissimo filio carebat. Huc accedit, eum Romanum pontificem manus Gregorii capiti imposuisse Agrigentinorum episcopo creando, qui et legatos, et episcopos ɖcu menicæ synodo miserat, quod ex Leoutio consial, cujus hæc verba: Sed episcopi in concilium a pon tifice missi Gregorii adventui antevertentes pontificem ipsum docuerant, Gregorii virtute ac sapientia kæ reticorum audaciam petulantiamque repressam. In terea dum Romæ degit Gregorius, diem obit Agri gentinus episcopus (Theodorus) magnaque adeo Agrigenti seditio coɔrta, turbas agitante populo: at que hi quidem Sabinum presbyterum, contra illi Cres centem diaconum eligebant. Interea delecti ex Agrigen tina Ecclesia, atque ex finitimis primores maritimum iter ingressi Romam trajiciunt, postulant a pontifice sibi episcopum creari. Porro Agatho, quo pontifice coacta Constantinopoli synodus ecumenica, obiit 1 Idus Januarias anni 682, eumque secutum interponti– ficium anni unius mensium 7 dierum 5 (Anast. Biblioth. in Agath.). Cum vero Gregorius simul ac Romæ Agrigentinorum episcopus audiit, iter in Ecclesiam suam suscepisset, xviii Kal. Septembres, confit, nonnisi anno 681 episcopatum inüsse; inde que numeratis retro annis 13 ut epocha figatur Gregorifugii e patria, ad annum perveniemus 669, Caietanus, nihil pensi habens, quod, quo pontifice coivit Constantinopoli magna synodus, eodem Gre gorius Agrigentinorum dictus episcopus, creatura

illum episcopum perhibet a Pelagio, qui successit Vigilio, sub quo synodus v oecumenica Constanti nopoli peracta: ut interim omittam, quod illum Vigilio suffectum edicit anno 555, cum reapse factum isthuc anno 558, quod antea demonstra vimus; sed hoc in loco venia dignus Caietanus Baronio, aliisque ascriptus, qui funebrem Vigilii annum voluere Christi Dionysianum 555. XVI. Nunc an Chronologismo nostro ullum fa cessat negotium Leontii commentarius, quemad nodum Caietano contigisse vidimus, an vero omnia in illo exacta ad Leontianæ historiæ normam, con siderandum. Primum, quod Caietano opposuimus, Macarii fuit Hierosolymitanus episcopatus, qui in eos non concurrit annos, quos Caietanus degisse Hierosolymis ratus Gregorium. Atqui Canon noster ab hac molestia liber. Ab anno Christi 636, Hera clii Aug. 26, quo, Theophane teste, vitam exuit Sophronius ejus Ecclesiæ patriarcha, ad Anasta sium, qui desiit anno 709, Hierosolymitanorum pontificum Catalogum mutilum habemus, eique in tegrando nondum Ecclesiasticarum rerum scripto ribus datum. Hoc vidit, monuitque ante Baronium V. Cl. Honuphrius Panvinius (in Chron. ad an. 636), cui secundum Sophronium non alii sæculo vil com perti Hierosolymorum episcopi, nisi Theodorus, Elias, Joannes. Sed in lucem prolatis, quæ deli tuerant Panvinii ætate, monumentis, succrevit ali quanto numerus, ita ut hæc Ilierosolymitanæ Ec clesiæ episcoporum series eo in sæculo feratur Anastasius IV, Joannes, Theodorus, Eusebius, Elias, Theodorus, Elias iterum, Joannes. Quid igitur, si nou vulgare beneficium Leontio acceptum refera mus, suggesto nobis Macario, quo lacunam illam sæculi vii ex parte compleamus? Quid si et alio nomine devincti ilii simus, subministrato Eustathio Antiochiæ episcopo, qui præcessit Macarium ca thedra ejectum anno 681, ex synodi oecumenica, quæ habita Constantinopoli adversus Monothelitas, auctoritate, subrogato Theophane Siculi monasterii, quod Bajæ dictum, abbate? Post Gregorium II Ec clesiæ pontificem fato functum anno 629, ecclesia stica historia hos enarrat successores, 305 Ana stasium III, Macedonium, et Macarium, de quo diximus. At neque Anastasii, neque Macedonii emortualis annus exploratus, neque Macedonio Macarium scimus statim suffectum; tantum illud novinus ante Macarium exstitisse Macedonium quemdam, qui Antiochenam Ecclesiam administra rit. Igitur, Leontio auctore, præeat Eustathius Macarium, quem successorem naclus post an num saltim 677, quando hoc anno eam curabat Ecclesiam Eustathius, interea dum certiora ex reconditis adbuc monumentis exspectemus, queis conficiamus, an post Gregorium II uni Anastasius, Macedonius, et Eustathius Antiochenæ Ecclesiae clavum moderati, an alii insuper succenturiandi, quo integra ejus sæculi Antiochenorum pontificum series prostel. XVII. Venio nunc ad Paschatis characterem, atque bic vel cum Hercule manus conseram: adeo victo riæ certus. Quo anno Gregorius Hierosolymis versa batur cum tribus monachis Marco, Serapione, Leontio, Paschales feriæ occœpere 6 Aprilis, ut Leontius noster significat. Jam cum anno Christi Dionysiano 674 ex cycli solaris anno 8, lunaris 7. littera Dominicali E, terminum Paschalem 30 Martii nanciscamur, intelligimus ejusce anni Pascha in 6 Aprilis convenisse, nam terminus in feriam 1 exiit. Neque quis subdubitet de peracto tum Pascha te Hierosolymis eademmet die, qua apud cæteras Christianorum Ecclesias, quia forte Hierosolymi tama lunari anno Calippico, quemadmodum Hebræi omnes extorres vel hodierno die, uteretur; unde ex diversa anni forma diversus ab eo, quem reliquæ Christianorum Ecclesiæ colerent, Paschatis dies emergeret. Cum enim ex Mosaicæ legis præscripto celebrandum Pascha 15 die Nisan, Palæstina Eccle sia, et veteris instituti constans, et Nicæni concilii audiens decreto, poterat Judaicum Phase Įræ oculis habere, ut Pascha diceret Dominicum diem, qui proxime illud sequeretur. Sed næ, quisquis hæc suspicatur, ignorat, castigatam Christiani Pa schatis doctrinam non alio ex fonte dimanasse. nisi ex anno lunari, qui penes Hebræos obtinuit, ut adhuc obtinet, sed emendato tamen a Rabbi Adda, qui biduum exemit, absolutis anno Christi Diony… siano 297 octo periodis Calippicis, hoc est 608 annis, ita ut 4 die Septembris ejus anni novus Tisri in grederetur cuin non sollicitata de prisca sede neo menia, ineundus ille fuisset 6 ejusdem XVIII. Enimvero vidit Adda comparatis inter se 16 enneadecaeteribus lunaribus Calippicis, et soli daribus Julianis; exsuperare in annis 304, quot con stant 16 enneadecaeterides lunares, solare ratioci nium supra lunare diem unum, eoque in 32 ennes decacteribus, sive periodis 8 lunaribus supergres sum fieri solarem supra lunarem dierum 11. Itaque si anno 1 periodi 4 Calippica lunaris Tisti iniit 6 Septembris, anno 305 conjiciendus ille in 5 diem, anno 609 in 4, anno 613 in 3, et sic deinceps. Sed enim Addæ non ontnino obtemperatum a populari bus suis. Detraxerunt hi quidem biduum illud rei culum ex anno suo, sed in posteriora tempora nullus insuper dies expunctus. Illustre hac de re testimonium habemus a Nicephoro Gregora, qui in computo suo nobis tradit, anno Christi 1518 Ju dæos Pascha celebrasse 20 die Martii, cum Chri stiani 24 Aprilis. Erat annus Seleucidum 1628, hoc est 33 periodi 22 Calippica; Tisri 33 Calippicus periodi 1 incepit 12 Septembris, cujus character 2, 9, 1066, hoc est feria 11, hora 9, płonumenta 1066, quorum 1080, boram constituunt. Tisri Ad dæus 33, periodi 9 e qua biduum exemptum, 10 Septembris, ejusque character 4', 11, 666. UI igitur neomenia Calippici Tisri anni 33 periodi, manente in 12 Septembris, Nisan inchoarit 8 M¨r tii, ita addictis perpetuo auspiciis anni 33 perioți.

etiam anno 1 cycli, qui terminum statuit 5 Aprilis, bravit, testimonium dicat omnium certissimum, quo ab ea ætate sevocetur? Tam nobile argumen tum copiosam nobis præbuit disputandi segetem, ut nullo lector impeditus præjudicio, causæ no stræ jura tueatur. Nunc reliqua prosequar. modo apud Orientales Ecclesias mos ille haud unde quaque invaluerit prolatandi Pascha ad secundam Dominicam, quoties terminus incideret in feriam vn, qua de re nobile exemplum habemus in Paschate anni 760 cycli lunaris 4; tunc enim orthodoxi au diere qui paschalia exegerunt 6 Aprilis, contra in Hæreticorum censum repositi qui 13 Aprilis (V. Theoph. Chronogr. atque Pauli diaconi miscell. lib. xx) non quo comperendinatum Pascha pro pter terminum in feria vii, sed quia qui ad 13 Apri lis distulere, terminum paschalem habebant 6 Apri lis, ut in omne tempus statuit Antiochena Ecclesia in Canone suo: reapse tamen neque perpetuo verum anno 1 cycli lunaris terminalem diem assu inendum 5 Aprilis, ut Romana, Constantinopolitana, discederet. Nunc vero par est demonstremus, ne Alexandrina Ecclesia, vel 6 Aprilis, ut Antiochena sanxit Ecclesia, sed partim 5, partim 6 Aprilis. Anno quidem periodi 7 et 64, verus terminus dies 5, anno 26 et 45, dies 6 Aprilis. Sed enim anno Chri 811 760 agitabatur Seleucidum 1071, qui 7 periodi 15 Calippicæ, proindeque legitimus paschalis termi nus 5 Aprilis. Jam Justinianus I Aug. imperium iniit anno Christi Dionysiano 527, mense sextili, exeunte 2 periodi 12 Calippicæ, qui Seleucidum 838; exuit vero fato exstinctus anno 565, mense Novem bri; qui novus 41 periodi 12 Calippica, Seleuci dum 877. In hoc annorum curriculo idonei insti tuto nostro paschales termini sese offerunt annis periodi 5, 7, 10, 13, 18, 21, 21, 29, 32, 37, 40. Sed anno 5, Christi 530, cyclo solis 7, littera Do minicali F, terminus in feria v. Ergo Pascha 31 Martii. Anno 7, Christi 532, cyclo. solis 9, lit tera Dominicali C, terminus in feria 11. Ergo Pascha 11 Aprilis. Anno 10, Christí Dionysiano 535, cyclo solis 12, littera Dominicali G, terminus in feria vi. Ergo Pascha 3 vel 10 Aprilis (nam nesci mus, quæ Hierosolymitanæ Ecclesiæ consuetudo, cum terminus exiret in feriam vu). Anno 13, Chri sti 538, cyclo solis 15, littera Dominicali C, termi nus in feria 111. Ergo Pascha 4 Aprilis. Anno 18, Christi 543, cyclo solis 20, littera Dominicali D, terminus in feria v. Ergo Pascha 7 Aprilis. Anno 21, Christi 546, cyclo solis 23, littera Dominicali G, terminus in ſeria 1. Ergo Pascha 8 Aprilis. Anno 24, Christi 549, cyclo solis 26, littera Dominicali C, terminus in feria 11. Ergo Pascha 4 Aprilis. Anno 29, Christi 554, cyclo solis 3, littera Do minicali D, terminus in feria 11. Ergo Pascha 8 Aprilis. Anno 32, Christi 557, cyclo solis 6, littera Dominicali G, terminus in feria vi. Ergo Pascha 1 Aprilis. Anno 37, Christi 562, cyclo so lis 11, littera Dominicali A, terminus in feria 111. Ergo Pascha 7 Aprilis. Anno 40, Christi 565, cyclo solis 14, littera Dominicali D, terminus in feria 1v. Ergo Pascha 5 Aprilis. Ecquod tandem supererit asylum, quo confugiat Caietanus Gregorium ad Justiniani I tempora revocans, cum tam illustris character Paschatis, quod Hierosolymis illc cele XXIV. Cajetanus nervis omnibus certavit inter fuisse Gregorium synodo v œecumenica, 11 Con stantinopolitanæ, eaque propter suspecta vendita vit, quæ in Leoutii Commentario leguntur de Sergio, Cyro, et Paulo Monothelitarum 309 ante signanis, et in concilio anathematismo confodien dis, quod plane confectum in vi synodo œcume nica. Nos, quæ in Caietani sententiam pugnarent, attulimus, ut certe non dubitemus, quin, si cla rissimus vir lucem hodie intueretur, ex opinione vel hilum quidem nobis opponi Leontianam histo riam, quin potius, quæ ad hanc rem narrat omnia, pondus addere gravissimum sententiæ, quam ex posuimus. Ait igitur Leontius, Gregorium, cum Constantinopoli versaretur, Romamque cogita ret, a Constantinopolitano archiepiscopo detentum, quominus tam subito iret: nefarium illi hæretico rum furorem detexisse, qui Sergii, Cyri, Pauli addicti partibus funestas in Ecclesia tragœdias ex citarant; quibus obviam eundum, eoque jussam synodum. Jan ex nostro Canone Gregorii adventus Constantinopolim contigit anno 678, quo magnæ illi præerat Ecclesiæ Theodorus piissimus atque orthodoxus episcopus, qui eo ipso anno throno exactus, subrogato Georgio Monothelitarum cum re, tum dignitate principe, quanquam tandem in synodo sacrilegum errorem ejurarit. Et concilium quidem sub Theodoro patriarcha indictum anno 678, licet coactum desinente anno 680 patet ex Anasta sii Romanæ Ecclesiæ bibliothecarii testimonio, hæc in Agathonis vita scribentis: Dederant plissimi principes Constantinus, Heraclius, et Tiberius Augg. litteras per Epiphanium, qui crat iis a secretis, ad Donum, quem adhuc superstitem putabant Agatho nis antecessorem, quibus hortabantur, vellet ponti fex sacerdotes, aliosve in urbem regiam legare ad Ecclesias aliquando consociandas. His acceptis Aga tho tantam rem segnius, aut lentius agendam non putavit. Legat igitur extemplo Abundantium Pater nensem, Joannem Rheginum, et Joannem Portuen, sem episcopos, Theodorum præterea, et Gregorium presbyteros, Joannem diaconum, et Constantinum subdiaconum, Theodorum item presbyterum Raven nalem, et monachos Dei servos. Abeunt Constanti nopolim, ab imperatore honorifice accipiuntur, mo nentur, ne per tumultum turbasque, sed placide moderateque negotium transigant. Interfuerunt syn odo præter imperatorem Macarius Antiochenus, et Georgius patriarcha Constantinopolitanus, ipsique apostolicæ sedis legali, et ex Oriente episcopi 150. Quæsitum, ut explicaretur apertius, an duæ sint in. Christo Domino voluntates. Jam igitur ecume nica vi synodus, qua de scribit Anastasius, indicta

705. Joannes VI fato fungitur 7 Januarii, Kal. Martiis succedit Joannes VII. Justinianus II iterum regnat. cui 707 Joannes VII mortem obit 17 Octobris die sequenti successor eligitur Sisinnus, qui hominem exuit 46 Novembris; tum 23 Decembris Constan tinus P. M. salutatur. 710. Constantinus pontifex migrat Constanti nopolim. ita ut annos prope 4 procul ab Ecclesia sua exe gerit. Hæc ex Leontii Historia. Jam ab anno 682 ad 711, qui ultimus Justiniani II annus, 11 Septem bris dies in feriam v incurrit anno 689 cyclo ɛolis 26, anno 695 cyclo solis 4, anno 700 cyclo solis 9, anno 706 cyclo solis 15. Atqui auno 689 Gregorii reditus ad Ecclesiam suam adjudicari ue quit; si enim reversus Agrigentum anno 689, in didem igitur discessit anno 685 exeunte, simulque judicium de co institutum postridie Paschatis anni 688. At enim a præcipite an. 685 ad 688 tres numerantur pontifices, Joannes V, Conon, Sergius; cum tamen sub uno duntaxat Gregorius et carce ribus occlusus, et calumnia tandem vindicatus. Neque annus 700 ad causam nostram facit: quo 711. Idem Romam regreditur 24 Octobris. Hujus enim anno Constantinopoli Romam rediit Grego anni exitu, vel sequentis initio Justinianus Aug. occiditur. rius, rerum potiebatur Justinianus II, cum tamen ab anno 698 ad 705 Absimarus Tiberius Constan tinopoli imperaret. Contumax itidem est annus 706, ex eo enim fieret in judicium vocatum Gregorium anno 705 ab Joanne VII, qui pontifex audierat paucos ante dies, hoc est Kal. Martiis, cum ex Leontio discamus, pontificem illum, qui judex in concilio præfuit, in quo Gregorii causa dijudicala, non alium ab eo fuisse, qui in custodias conjecit. Restat igitur annus 695, qui nullis intricatus am bagibus. Ab 18 Decembris anni 687 ad 29 Octobris anni 700 Romanum gesserat pontificatum Sergius, simulque ad mensem Julium anni 695 in Constan tinopolitanos res dominatus Justinianus II, unde intelligis, quam nullis impeditus sit difficultatibus Chronologismus noster. Patet enim exacta omnia sub uno pontifice Sergio, vereque Constantinopoli adhuc imperasse Justinianum II, cum inde Gre gorius recessit, Romam petiturus. Nam si regres sus Romam 21 Julii, Constantinopoli profectus est mense minimum Junio, cum tamen Justinianus imperio pulsus ab Leontio mense Julio. En igitur pro nobis unis stantem characterem illum feriæ vu cum 11 Septembris concurrentis, qui, uti demon stravimus, in Justiniani I annis Caietani sententiæ nunquam suffragatus. XXX. Nunc in memoriam revocetur, quod antea diximus, Gregorium menses admodum 5 supra an nos 2 Romæ a pontifice detentum carceribus ob delatum stupri ejus nomen. Certe quidem, cum a Gregorio sciscitatum fuerit ab episcopis Cyzici, et Corinthi, qui Romæ aderant a Constantinopolitano missi patriarcha juri dicundo in Gregorii ipsius causa, quot annos in ergastulo transegisset, fatetur ille aunos 2, menses 4. Sed tum tamen e Sicilia delatores nondum advenerant, qui una cum Gre gorio in judicium vocandi. At cum dies tandem et Gregorio, et accusatoribus, et mulierculæ, quacum confictum consuevisse, dicta, dicta vero postridie Paschatis, impurissima illa mulier, quæ malo dæ mone districta paulo ante quam Gregorius Agri gento solveret Romam perducendus, quæque eo ipso die, quo et Gregorius, et delatores, et ipsa adeo concilio 314 adstitere, fassa tandem calum niam, Gregorii precibus Deo solutis dæmone libe ratur, planum omnibus fecit, se annos 2, menses 6, tetro genio correptam, quo tam perditæ imposturæ pœnas lueret. Age igitur, si furiis agitata femina annos 2, menses 6, si capta illis paulo antequam Gregorius Romam navigaret, exime mensem unum ex sex, qui satis admodum sit maritimo itineri conficiendo, apparetque, Gregorium mancipatum Romæ carceribus annos 2, menses 5. Atque isthuc donatus ab imp. Justiniano II, unde sumptus sup est, quod nostra in causa maneat necesse, eoque evidens confit, characterem illum feriæ vn, in quam incidit 14 Septembris dies, quo Gregorius ad Agrigentinorum emporium pervenit, in unum annum 695 concurrere, quem frustra in Caietani Chronologismo perquisivimus. XXXI. Porro Gregorius carceribus addictus Romæ mansit sub uno, quod ante vidimus, pontifice an чos 2, menses 5. Ex concilii sententia innocens judicatus postridie Paschatis, Constantinopolim paulo post proficiscitur, ubi Pascha celebrat, inde que regnante adhuc Justiniano II Romam abit, quo pervenit 20 Julii, atque hinc in Siciliam solvens Agrigentinorum subit emporium 14 Septembris, XXXII. At, inquies, si anno 695 Constantino poli digressus Gregoríus dimidia Agrigenti parte peterent novo templo, episcopique domui ædifi. candis, ecqua illa Augusta, quæ viri æınulata libe ralitatem, et sua addidit. Gregorio munera, scilicet amplissima? Hic certe hæreo, cum nie destituat historia. Memoratur quidem tum temporis Augusta Anastasia, sed quæ tamen Justiniani mater, non uxor. Perhibetur etiam Justiniani conjux Augusta Theodora, Chagani Chazariæ soror, sed eam duxit anno 703, cum regno exsularet, 6 annum Constan topoli regnante Absimaro Tiberio, coronavitque. una cum Tiberio F. anno 705, quo imperio resti tutus (Theoph. in Chronogr.) sumptis cum de Leontio, tum de Absimaro suppliciis, sane quam horrendis. Quid igitur nuaquid in camdem in

gressi nassain, atque Caletanus? Sed vide, quam nexæ itaque Siciliæ, Calabriæ. sanctæque Severinæ facile elabamur, quod Caietano non contigit. Quis sibi suadeat, Justinianum hunc ab anno 685, quo solus regnare cœpit exstincto patre Constantino, et quidem natu jam grandem, ad 695, quo regio exutus imperio a Leontio, nullum iniisse conju gium, exspectasse tandem exsilium, quo tædis copularetur? Sed enim cum Justinianus | Theo dora viduatus, annum agebat 66, vixit enim an nos 82, regnavit 38, menses 7, dies 10, erepta sibi fato Theodora anno regni sui 22, ut ca in ætate vero propius non sit, nuptias renovasse. Quare ut historicorum silentium de nova post Theodoram Augusta Justiniani I favet viduitati, in qua, sub lata sibi Theodora, ad mortem usque manserit, ita nullum nobis facessit negotium, quominus pu temus, non unicam, non primam Justiniano II nuptam Theodoram, neque hunc cælibem vitam duxisse ad annum usque 703, quo ætatis numera bat 34, quippe, cum solus regnare cœpit, 16 natus annos erat. (Theoph. ibid.) sedes throno Constantinopolitano a Romano avulsa, cum Barbari deprehenso papa Romam spolium factam in proprios asus converterunt, quemadmodum et Creta sub Romano cum esset, Constantinopolitan? facta est. Nihilominus pontifex viles quasdam par tes, et episcopatas nonnullos in Sicilia, et Calabrid habere deprehenditur; metropoles enim, et urbes in eadem illustriores ac digniores Constantinopolitanis possidebat usque ad Francorum adventum. Sic etiam in Longobardia (hoc est, transtyberina) et Apulia, et in omnibus iis regionibns maximas metropoles ante possidebat Constantinopolitanus, reliquas Ro manus, ut regiones illæ per partes possiderentur; namque melodus ac poeta dominus Marcus a Constan tinopolitano missus fuisse comperitur. Cum autem universæ Longobardiæ ducatus, quæ vetus Hellas. erat, sub imperatore erat Constantinopolitano, papa vero separatus sub aliis gentibus vivebat, propterea patriarcha Ecclesias obtinebat; nam Brundusi: m et Tarentum a Constantinopolitano sacerdotes acci viebant, idque nullum latet. Cum vero Franci hunc ducatum occuparunt, tunc Romanus in omnibus hisce ecclesiis ordinationes tenuit; in iis enim regio nibus, quas Constantinopolitanus imperator obli nebat, vel postea a barbaris gentibus recuperabat, jure patriarcha Constantinopolitanus ordinationes habebat, cum Roma modis omnibus a Constantino poli alienata aliis sese submisisset. Papam vero partes aliquas antea in Sicilia obtinuisse, mani festum fit ex Vita sancti Gregorii Agrigentinorum urbis, quæ nunc Gregentium dicitur, episcopi: in en siquidem scriptum est papam sanctum Gregorium Agrigentinorum episcopum ordinasse; sed eo tem pore Roma nondum penitus separata erat a Con stantinopoli. Tenebat itaque multos ab hinc annos Constantinopolitanus ex parte et Siciliam, et Cala briam, el papa paucula quædam, quemadmodum et in Longobardia, usque ad separationem; tunc enim separatus est ab his regionibus papa usque ad Francorum adventum. Haud sum gravatus tam mulia afferre, quia non pauca in iis animadver sione dignissima. XXXIII. Quid nunc tandem de Corinthio episcopo, qui Constantinopolitani patriarchæ, hoc est Calli nici legatus Romæ judex assedit in Gregorii cansa १ Notum illud, Ronianæ patriarchiæ tres singulari jure paruisse exarchos in Oriente, Corinthium, Thessalonicensem, 315 atque Justinianam I, cujus quidem exarcbia ex parte Thessalonicensis coaluit, idque ex Justiniani I, quod ante ostendimus, au ctoritate. Sed Romani episcopi in Justinianæ I exarchiam jura desiere, pessumdata a Bulgaris Ecclesia, qui eas occuparunt regiones: cum vero anno 861 religio in Bulgaria restituta Michaelis regis opera, reclamante frustra Romano patriar cha, subdita Bulgarorum Ecclesia Constantinopo- 1 litano archiepiscopo, eaque de re decretum scri plum anno 859 in synodo vini œcumenica, Con stantinopolitana vn, obnitentibus licet Romani pontificis legatis. Tandem vero sub Basilio II Por phyrogenneta, Achridis, sive Justinianæ 1 exarchus autoxépalos audiit, ita ut nulli pareret patriarchæ, uti discimus ex Nili Doxopatrii notitia patriarcha Luum, quam edidit Stephanus Moynius in sylloge variorum opusculorum. Thessalonicensem, et Co rinthiam exarchiam, quemadmodum et. Siciliam, et Calabriam, e Romana patriarchia avulsas vulgo volunt ab Leone Aug. Isaurico, quo injuriam ul cisceretur a Gregorio II Romano episcopo sibi illa tam, cujus opera Italiam ab eo defecisse traditum. Sed longe ante hæc tempora laudatus modo Nilus factum isthuc scribit, de Constantinopolitano pa triarcha disserens, cujus hæc recito Latio donata Rarsus ex Occidentali diœcesi duo exarchi simili ter, reliquis metropolitanis subjectis, multo præstan tiores se subjecerunt, Thessalonicensis nempe, el Corinthius, quos secuti sunt metropolitæ reliqui, et archiepiscopi, qui sub illis erant.... Sicilia præterea, et Calabria se Constantinopolitano supposuerunt, et sancta Severina, quæ et Nicopolis dicitur……….. An XXXIV. Principio falsi arguuntur, qui Romanæ patriarchiæ distractionem ab Leonis Isauri tem poribus repetunt cum multo antequam Roma penitus a Constantinopolitano imperatore defe cisset, jam illud usuvenisse doceat Nilus: ne que tamen illa defecerit, nisi sub Leone Isauro anno 726, quo ducem, cui rerum summa credita, sibi senatus populusque elegit, quamquam post in officium iterum redacta, donec anno 774 Con stantino Copronymo Aug. regium imperium pror. sus excusserit, in pontificis svi jura sese dedens (V. Pag. ad an. 796 et 799); quin aperte Nilus testatur, accessisse Siciliam, Calabriam, Cretam Constantinopolitano patriarcha, quin Barbari de prehenso papa Romam spolium factam in proprios usus converterunt; itidemque scribit in Longo

Romani patriarchæ in Oriente vicariatus, adeoque damus pro omnibus, quæ nobis Deus per te tribuit? Ac nosti jam dimidium nostræ urbis partem, item que episcopatum sancto ac principi apostolo, qui hic est, subjacere? Rem prorsus ita habere affirmat Gregorius. At pontifex, Mecum ipse statui jam, quæ peculiaris nobis est, mediam urbis nostræ partem a sancto, divino, sempiternaque laude digno imperatore nostro Constantino apostolorum principi donatam, per le nunc Deo, temploque abs te ædificando altri buere... inde advocati a pontifice Ecclesiæ dilecti, primoresque urbis, cumque assedissent, una cum pontifice scripsere librum, quem a synodi episcopis, cunctaque Ecclesia obsignatum beato Gregorio dedere. Hic Caietanus vitiatam lectionem incusat; non pu tat, non patitur pontificem tam large liberalem. dubiam eorum episcoporum, qui iis parerent, qui que adhuc aperte non rebellassent, fidem fuisse, ut id tandem munus demandandum fuerit provin „ciæ episcopo extra eas exarchias posito; erat enim Philadelphia episcopus e syno.lo Lydiæ provinciæ, quæ Constantinopolitanæ patriarchiæ contributa. Hæc cum ita sint, desinat Caietanus dicam dicere Leontio, quod anxium animi Pontificem, quid re rum gereret, uti manifesta sibi feret Gregorii in nocentia; hæc consuluisse dicat Marcum abbatem, qui quondam Hierosolyına Gregorium deduxerat Audi me, domine, tuique servi consilium accipe neque enim de homine nos ferre judicium possumus, nisi archiepiscopi Constantinopolitani, itemque piis simi 317 imperatoris accedente consilio Pro- Audit Metaphrastem cum Leontio convenire; nec batur pontifici consilium, quare litteras ad piissimum imperatorem nostrum Justinianum, sanctissimumque archiepiscopum Constantinopolitanum accurate scri bit, advocansque duos episcopos, qui cum sancto Gre gorio in concilio (h. e. Constantinopolitano) una fuerant, datis quæ ad iter usui fuerant, Constanti nopolim dimittit. Non hæc concoxit Caietanus; Quid enim (inquit) Romano pontifici cum imperatore Orientis et patriarcha Constantinopolitano, in iis, quæ ad judicia spectarent, cum episcopis, et præcipue sedi Romanæ subjectis, quales fuisse episcopos Sici liæ certum est eo tempore? Atqui quo:l certum præ dicat Caietanus, hoc ipsum est quod plane nega mus, si quidem ad Justiniani Il tempora respiciamus. Tunc enimvero omnis ferme Siculorum Ecclesia Constantinopolitani episcopi auctoritati obsequens, licetque Agrigentina Romanas adhuc partes tueretur, tamen nescimus quæ fœdera ab utroque patriarcha sancta, unde jurium fines circumscripti. Neque illud verum, quod tantopere exaggerat Caietanus in epi scoporum judiciis nihil imperatoribus tributum imo vero nimium quantum iis tributum, ut licuerit, et épiscopos delegare, qui causas cognoscerent, et appellantes audire, iisque consulere. (V. Euseb. E. H. lib. x, cap. 5; Marcam, De conc. sac. et imp. lib. vn, cap. 9.) Nonne hoc satis, ut cordate sese gessisse Marcum ablatem cum Romano pontifice dicamus, qui auctor rem deferendi ad imperatorem, duobus tamen testibus penes illum ſides. Et tamen, excepta suscipione, nullus illi ensis, quo testimo nium jugulet. Tantum concedit, elargitama ponti fice prædiorum partem, quorum Romana Ecclesia in Sicilia potiretur. Neque pontificis modo liberali tatem coercet, sed etiam imperatoris. Cum Grego rius Roma sese Constantinopolim contulisset, co admirationis fuit Justiniano Aug., ut cum ab eo petiisset locum sibi in Agrigentina urbe tribueret, ubi novum poneret episcopale templum, quando quidem quod supererat, sacrilegiis incestaverat Leu cius quidam hæreticus in Laodicensi synodo pro scriptus, qui, se absente, pseudo-episcopum gesse rat: Ecce, inquit, imperator, dimidiam urbis partem, quæ pia subest imperio nostro, per te Deo damus, dicamusque, uti ædem Deo fidelem, episcopiumque, ubinbi libuerit, instaures. Inde decerni donurique Gregorio locum multasque possessiones jubet. Non hæc historica fide scripta censet Caietanus, sed ora torie, hoc est rеpбolixis. Nos contra, cum nullo videamus fulcro firmari Caietani suspicionein, rem, ut plane sonat, interpretamur. Sed quod in causam venit, consideremus. XXXVIII. Ait igitur Sergius pontifex dono ab sese donari Gregorium ex dimidiata Roma, quæ a Con stantino Augusto apostolorum principi elargita, mediam partem. Sed quis, oro, iste Constantinus, qui donum illud obtulit? Nunquid Magnus ille, qui quando, modo volupe illi fuerit, episcopum poterat Christiano populo pacis astrum affuisit? Longe deligere, qui Gregorio jus diceret, quin eo in judicio vel minimum sibi arrogaret Romanus pontifex? Quapropter videat Caietanus, ecquo jure suspectam venditarit Leontii narrationem, quam crambem recoquit, quoties res in sententiam suam non ce dunt. Utrum hoc probandum, judicent subactæ do ctrinæ capita: ego magui viri manibus æterno slu dio addictus, quæ e re mea sunt, exsequar. XXXVII. Postquam tam multa dixerim vindican dæ Gregorii ætati, quid adhuc superest, nisi ut mantissam dem, quo tantum negotium conficiatur? Age vero Sergius pontifex, perspecta Gregorii in rocentia, simulque sanctitate prodigiorum effectrice, illum sibi accersit, et: Quid tibi (inquit), fili, repen abeunt hoc indicando Leontiana verba. Perpende hæc Sergii, quæ protulisse docet Leontius, impera tore nostro Constantino, tum videris, donationis auctorem Constantinum aliqueni prædicandum, quo imperante et Sergius et Gregorius vixerint; qui enim nostrum dixerit imperatorem Sergius, cujus potestati nunquam fuerit obnoxius? Porro Caieta nus, Leontium Gregorio ætate æqualem demonstra turus, eo maxime nititur argumento, quod impera torem Justinianum nominaus nostrum usurpet, quod nemo damnarit. Jurisconsulti Ulpianum suum, að Antonini Caraçallæ referunt tempora, quod in 1. 32 De donationibus inter virum et uxorem, Hestrum dicat illum imperatorem: Imperator noster Auton.

Meneni. Sed, ut hæc omittantur, satis superque noster, qui de Gregorio Roma' appulso Panormii m docet Metaphrastes Gregorium nostrum in eam synodum 319 convenisse, in qua res acta contra Monothelitas: nam ait ab ea abfuisse cum Romæ, tum Sardiniae episcopos, quippe morbo implicitos et Romanum quidem legatum misisse, qui sui per. sonam obiret. Hæc non cadunt, nisi in synodum vi œcumenicam; nam quod v attinct, neque legati a pontifice missi, qui synodo præessent, neque hic Romæ considehat, sed ipsa in urbe regia, quod a nobis demonstratum. Qua re improbum opus desu dat Caietanus, cum Metaphrastem in partes suas protrahere pertentat. cum Felice episcopo, a quo Agrigentino in throno locaretur, scribens hæc inquit: Igitur in proprio episcopio commorantur, cui ab sancto Gregorio n10 men erat, quod certe olim Agrigentinæ Ecclesiæ ſue rat, Libertinum appellatum. Agrigentinense episco pium Panormi positum, quemadmodum Liber:i num antea dictum à Libertino episcopo Agrigenti no:um primo, ita Gregoriani nomen subinde exce pisse a Gregorio quodam ejusce civitatis episcopo non immerito aucupari licet. Hunccine celebrat Sirletanum Menologium ad 19 Decembris, an illum de quo laudata Agrippinæ historia, si quidem alius ab eo, quem obiter nominat Leontius, an alium quemvis, modo non nostrum, cujus notitia inter Bierit? Aflingat Cajetanus sub Justiniano 1 quotquet XLII. Neque candidius fatum expertus, cum sup petias advocat a Græco Menologio Sirletano, e quo nou, video, quid emungat, quod ad suam faciat cau sam. Ex eo hæc recital, quæ scilicet leguntur ad 23 Novembris Commemoratio sancti Gregorii epi scopi Agrigentini. Hic fuit sub imperio Justiniani ex urbe Agrigento, piis atque hospitalitatis et eleemo synarum studiosissimis parentibus ortus. Annós na tus decem et octo desiderio venerandi sancta loca Hierosolymam petiit, ibique a sancto Macario dia conus factus reversus est Byzantium; postea Romam renit, ubi episcopus Agrigentinus creatus est, quo munere præclure functus, multis editis miraculis, in summa senectute migravit ad Dominum. Hoccine mɔgnum illud testimonium, quo tantopere gestiat Cajetanus? eone nomine belo dignum habitum Menologium aliud, Basilii Aug. editum jussu, ubi c disertim indicat vixisse Gregorium sub Justiniano Rhinotmeto? perinde vero ac, quia Sirletanum Menologium Justinianum nominavit ‘nulla coguo menti accessione, idcirco confugiendum ad Justi nianum 1, excluso penitus Justiniano II. Sed cogno sce, quæ comminiscatur, uti suam, quoquo modo possit, sententiam tutetur. Videt eodem in Sirle tano Menologio ad 19 Decembris mentionem fieri de sancto Gregorio Agrigentino, atque hinc statuit duos Gregorios Agrigentinorum episcopos, unum, hoc est Leonţianum, qui vixerit Justiniano 1 Aug., eique arrogat elogium, quod ad 25 Novembris in Sirletano Menologio legitur; alterum Justiniani II regno vindicat, quem meminisse idem Menologium putat ad 19 Decembris; quo discrimine neglecto factum ait, ut priori partim imputata sint, qua unius secundi propria, atque ex duobus unus coa luerit Gregorius. Argute satis, sed vere nihil. Si Menologium Sirletanum ad 19 Decembris vel mini mum innueret de ejus, quem laudat, Gregorii ætate, esset unde nobis gratularemur de comperta ejus Gregorii ætate, quin tamen Leontianum a Justi niani II temporibus dimoveremus. Porro, Gregorio nostro præivisse sive unum, sive plures Gregorios Agrigentinorum sidera, docet cum historia trans lationis beatæ Agrippinæ ab eodem Cajetano exhi bita t. 1 Vitarum SS. Siculorum, quæ nobis suppe ditat sub Valeriano, et Gallieno Augg. Gregorium quemdam Agrigentinorum episcopum, tum Leontius voluerit Gregorios Agrigentina Ecclesiæ episcopos, dum Leontianum a Justiniani Il ætate non sollicitet. si sartam tectam velit Leontianæ Historiæ fidem. Atque hæc locum obtinent, si quidem Cajetano de mus Gregorium, cujus Menologium Sirleti meminit ad 19 Decembris, alium ab co esse, cujus res per summa capita 23 Novembris percensentur. Quid si unus idemque fuerit? quoties in Menologiis oc currit cum Græcis, tum Latinis, ut de uno sancti tatis fama illustri homine bis terve in anno mentio fiat? Si Gregorius, qui tantumdem indicatur 49 De cembris, ab eo differt, cujus vita præcise descri bitur 25 Novembris, cur illaudatus omittitur? opor tebat sane et hujus res gestas leviter attingere. Quapropter si ne unco quidem raptari queat Sir letanum Menologium sustinendæ Cajetani causæ, si et isthuc Basiliano recentius, nullum enim illo antiquius, quis tam insubidæ mentis sit, quin in telligat, eadem Sirletanum dixisse, atque Basilia num Menologium, proindeque nostras in partes venire, a Cajetanis abscedere? XLIII. Venio tandem ad Nicetam. Hic si immo rer, male tempus ludam: cum enim ille prodat (lib. Contra Latinos t. VI Antiqq. lect. Henr. Cani sii) Gregorium Constantinopolitanæ synodo inter fuisse, imp. Cæs. Constantino Pogonato, pontifice vero Maximo Agathone, non possumus meliori ad vocatione causæ nostræ jura defendere. Cajetanus pro se stantem dictitat Nicetain, quia de eo locu tum Gregorio certat, qui alius ab Leontiano. Ve. rum enimvero Leontius non alium nobis laudat Gregoriumı, nisi qui vitam duxerit summo huma narum rerum Byzantii præposito Constantino Po gonato, ejusque F. Justiniano Il regni consorte, sacrorum vero Romæ antistite Agathone; ut ipsis simus sit Nicetæ Gregorius, atque Leontii, hunc que duplicare juxta sit, atque nova intermundia Epicureis aggerere. Sed desinat aliquando Cajeta nus quoniam gladio 320 nequit, volsellis pugnare, conari desinat revocare Gregorium ad Justiniani l ætatem, quod strenue oppugnat Leontius, e cujus commentario, quidquid de tanto episcopo novit posteritas, velut aqua e fonte, dimanavit.