ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. Hee septimo Eusebii Pamphili Evangelicæ Præparationis libro deprompta sunt, Maximum vero habent auctorem, ut ipse scripsit Eusebius, non ignobilem inter Christianos scriptorein. Totidem autem verbis hæc scripta reperiuntur in Origenis contra Marcionistas et alios hæreticos Dialogo, judicem agente Eutropio, contradicente Megethio. Quid si vero Basilii et Gregorii non sit hæc adnotatio? Atqui rem ita se habere certum videtur. Observandum enim est istud Philocalia caput 23, alias 24, in titulo quem præ se feri non sicul cætera omnia quæ præcedunt et sequuntur, ex Origene excerptum dici, sed ex Eusebii Evangelicæ Præparationis libro septimo. Hinc jure colligitur Basilio et Gregorio aut ignotum fuisse Dialogum contra Marcionistas, aut eis spurium visum esse. Si enim noverant aut pro genuino Origenis fetu habuerunt, cur ex Eusebio potius quam ex ipsomet Origene fragmentum ejusmodi desumpserunt? Cur Origenis nomen capitis istius ut cæterorum fronti non præfixerunt? Nulla certe cur ita egerint probabilis ratio excogitari potest. Quamobrem nullus dubito quin ea quæ ad calcem istius capitis jacel adnotatio non sit Basilii et Gregorii, sed alterius cujuspiam recentioris. Præterea inferior hæc adnotatio novum suppeditat argumentum quo Dialogus iste Origeni nostro abjudicetur. Neque enim dubitandi locus est quin Maximus capitis istius auctor idem sit ac ille quem Eusebius Hist. Eccl. lib. v, cap. 27, inter eos recenset scriptores qui sub Commodo et Severo floruerunt, et cujus laudat volumina de vulgatissima illa apud hæreticos quæstione unde sit malum: et de eo quod materia facta sit.» Quis vero in animum inducat suum, aut Origenem ſecundissimi ingenii virum, alterius scriptoris fere coævi verba et sensa mutuatum fuisse; aut Eusebium, qui nullam celebrandi Origenis occasionem præterit, quique Præparationis Evangelicæ lib. v, cap. 20, pag. 331 et pag. 336, duo citaverat illius loca, mox cap. 21, pag. 337, insigne fragmentum quod in Origeniano hocce Dialogo exsture novisset, non sub Origenis sed sub Maximi nomine scriptoris minus noti et de cujus fama non perinde erat sollicitus, proferre maluisse? Mihi sane nec cuiquam alteri alterutrum fiet, opinor, verisimile. 4° His omnibus addi potest in hocce Dialogo persepe Adamantii, nullibi vero Origenis nomen comparure, si modo exceperis præfationem quam non esse illius qui Dialogum scripsit, supra dixi. Quamobrem rationi magis consentaneum fuerit duos distinguere Adamantios, Adamantium Origenem, Leonida martyris filium, et alterum simpliciter dictum Adamantium, hujus Dialogi contra Marcionistas auctorem qui imperante Constantino Magno vixerit, quique huicce Dialogo partem inseruerit operis quod Maximus conscripserat de famosa quæstione ‹ unde sit malum, et de eo quod materia facta sit. Ad hanc duplicis Adamantii suscipiendam distinctionem cogere videtur Theodoretus, quip, e qui libro primo Hæreticarum fabu1. rum, cap. 25, enumerans plurimos qui contra Marcionis impietatem scripsere, aperte Origenem ab_ullero amantio distinguit his verbis tīs ßlaoynulas thy lúttav diýleyžav. ● Plurimi sane contra hanc impietatem scripsere. Justinus enim philosophus et martyr, et Theophilus Antiochenus episcopus, et Philippus Gortynensis episcopus, et Irenæus cujus ante meminimus, Lugdunensis episcopus, et Modestus. et Origenes, et Rhodon, et Adamantius, et flippolytus, et Emesenus Eusebius, et optime omnes doctissimeque blasphemiæ hujus rabiem confutarunt. Idem in compendio seu præfatione ad librum primum Hæreticarum fabularum hæc habet «Antiquarum porro hæresum fabuLas ex antiquis Ecclesiæ doctoribus collegi, Justino philosopho et martyre, et Irenæo qui Celticas gentes excoluit et iiluminavit, et Clemente qui Stromateus dictus est, et Origene, et Eusebio tum Palæstino, tum Phoenice, et Adamantio, et Rhodone, etc. Eidem distinctioni forsitan faret quod codice 231 obserκαι Photius Sophronium Hierosolymitam in epistola synodica asseruisse Alium esse Origenem antiquum, et alium qui post illum vocatus est Adamantius. Supinus adeo foret error si diceret veterem Origenem non vocatum fuisse Adamantium, ut nemo facile sibi persuadere queat hunc fuisse Sophronii sensum. Probabilius ergo est id solum voluisse Sophronium, veterem Adamantium Origenem ab altero recentiore Adumantio lonye esse diversum. ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEum fide. Adamanti, qui et Origenes est. De recta in Deum etc. Collatus est iste Dialogus cum quatuor mss. uno Vaticano num. 1089, duobus Christianismi Galliarum regis, et altere lide disputatio contra Megethium, Marcum, Drose Thoma Gale. Cod. Bas. Aɩά.lɛĘŋç. Ita quidem uterque codex Regius,

rium, Valentem, et Marinum, hæreticos, quorum singuli hæresim suam defendentes, conjunctis ac malevolis animis contra Adamantium congressi sunt. Cuncti autem omnium dictorum judicem sibi elegerunt philosophum Græcum, Eutropium nomine, qui, causa religionis expensa, persuasus veritate, factus est Christianus una cum plurimis Græcis et hæreticis; erat enim frequens auditorum consessus. Victoria demum penes Ecclesiam Catholicam stetit, et quemadmodum pulvis a facie venti, dissipata est hæreticorum superbia. SECTIO PRIMA. INTERLOCUTORES: ADAMANTIUS Orthodoxus, MEGETHIUS Marcionita, et EUTROPIUS Judex. ADAMANTIUS. Qui veritatis studiosos humanosque mores consectantur, atque mundi hujus eurriculum recte in vivendo conficere volunt: ii quoniam fidem in Deum, et amore, et admiratione dignam intuentur, præstantiorem perfectissimamque gloriam consequuntur. Contra iis accidit, qui instabili sententia, curiosaque cognitione, ac consilio a mente rationeque averso, pro gloria Deum ignominia afficiunt. Itaque non parvum mihi periculum esse videtur eorum qui lubricam pravamque in Deum fidem habent. Fundamentum enim firmamentumque virtutum omnium esse arbitror Deo digne et sentire et credere. Quocirca, si tibi videtur, ordiamur disputationem. MɛCETHIUS. Occupans frater Adamantius, pro me verba fecit. Nos enim etiam scimus, fidem cateris Observandam insuper praefatiunculam sequentem, non ab auctore bujus dialogi, sed ab alio recentiore Græco additam videri. Hinc deest in Pici codice, in aliis variat. Nam cardinalis Baronius ad ann. Christi 220, § 8, aliam nobis legendam exhibet his verbis: Nonnunquam multi philosophi qui a nostra disciplina abhorrebant, interdum et hæretici ad eum disputaturi veniebant. Cumque frequens instituta esset disputatio, multos gentiles, quibus cum ut idolorum insanum cultum delestarentur, persuasisset, ita comparavit, ut martyrii coronam sint adepti. In his etiam fuit Ambrosius, qui Origenis et recte. Ea voce Plato in Sympos. et Zacharías schol. in suo Dialogo hoc sensu utuntur. Alii collices mss. habent non male, cum Cyrillus in Glossario et disputationem interpretetur, et Hesychio et sit colloquium. Quod autem hic Dialogus dicitur esse id falsissimum esse abunde in monito probavimus. Post codd. Vatic. Th. Gale et heg. addunt Spol., sed scholion istud esse videtur quod e margine in textum irrepserit. Paulo post recte in codice Vaticano scriptum reperitur male autem in Wetsteniano æmulus factus, et ab eo nostris decretis institutus, se a Valentini Marcionisque hæresi secrevit et removil. Quod cum hæretici quidam intellexissent, malo animo consilioque impulsi, disputandi causa venerant ad Adamantium: delectoque sermonis sui Judice philosopho, qui a Christiana religione abhorrebat, initium fecerunt disputandi. Ad extremum penes universam Ecclesiam Catholicam fuit victoria: quo factum est, ut multi gentiles et hæretici etiam, cum Eutropio judice religionem Christianam approbarent el crederent. Heretici quidem suni Megethius, Marcus, Droserius, Valens et Marinus. Moris erat, ut observavit Weste nius, veteribus ejusmodi moderatores disputationis eligere. Sic apud Epiphanium hæres. Lxiv, sub Given num. 17, commemoran tur, Theophilus nempe, Vide ibidem initium num. 38. Talis arbiter, qui et utrique proximus aures daret et disceplantes duos medius segregaret, celebratur Octavius inter Cæcilium et Marcum apud Minutium Felicem. Item Probus a Constantino imperatore delegatus, ut judicem ageret inter Athanasium et Arium. Romana Lxx editio ps. xxxν, 5, legit Aldina tamen cum nostris codd. consensit astipulante Hebraica veritate. Wetstenius.

ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. I. libus antecellere, rectamque de Deo sententiam. 1 Matth. Judex igitur sit oportet, qui, cum utrumque vostrum audierit, exquirat et ponderet, in utro vera et justa sit fides. Vos enim magis Deum contumeliis vexare docebo, quam gloria afficere: ac veri quidem Dei, qui bonus est, notitiam habere non vultis, alii adtem ab eo qui bonus est, gloriam et honorem tribuere vultis, cum Christus dicat, Nemo bonus, nisi unus Pater'. EUTROPIUS. Mene uterque vestrun judicem deligit? Apam. Uterque. Eurs. Stabitisne meo judicio? MEG. Stabo, sequarque tua decreta. Adam. Clari auditores adsunt, non vulgares. Si eis judicium quod recte interpones, placebit, stabo etiam iis, quæ a te vere pronuntiabuntur. Mɛg. Vin tu me primum ex Scripturis disputare? Adam. Statuat primum Megethius, quoquo modo sentiat, ut ita demum disputatio atque demonstratio eorum, quae constituta fuerint, ex Scripturis pelatur. M. Deliniat prior Adamantius. Is enim etiam prior disputationem instituit. E. Æquum est eum qui initium sermonis fecit, priorem definire ho A. Deum unum, eumque conditorem et effectorem omnium esse credo: Deumque Verbuin qui ex eo natus est, qui ejusdemn est ac ille essentiæ, qui semper est, qui extremis temporibus lominem ex Maria assumpsit, qui cruci suffixus est, et resurrexit a mortuis. Credo etiam Spiritui sancto, qui semper est. Hic autem etiam definiat. Vide supra ctrina placet. Epiphanius læres. xti, num. 2 nolas in Exhori. ad Martyrium, mum. 7. Verum quidem est quod apud Theodoretum lib. 1 Hist. eccl., cap. 12, fatetur Eusebius in epistola ad homines suæ parœciæ, vel ante concilium Nicænum fuisse Quosdam veterum prudentes et illustres episcopos, atque scriptores, qui de Palre et Filio theologice disserentes nomine usi sint. Hanc vocem usurpatain esse a Dionysiis duobus, altero Romæ, altero Alexandriæ episcopis, item a Theognosto veteri theologo, docet nos Athanasius in epistola ad Africanos. Ab bac quoque voce non abhorruisse Origenem, non inficias ierim si modo genuina sunt quæ ex Commentariis Origenis in Epistolam ad Hebræos legere est in Apologia Pamphili juxta versionem Rulini, hoc modo: Quæ similitudines [vaporis et manifestissime ostendunt communionem substantia esse Filio cum Patre. Aporrhea enim video tur, id est unius substantiæ cum illo corpore, ex quo est vel aporrhæa vel vapor. Rufinus quoque, in libello De adulteratione_librorum Origenis, hanc vocem in libris repertam fuisse asserit. Esto. Verumtamen ex hac quam præsens Dialogus exhibet, fidei professione, non leve eruitur argumentum hoc opus prorsus esse Origeni abjudicandum. Vide Monitum. Athanasius in epist.! decret. syn. Nic. Futilis Marcionis dor ctrina qua monarchiam in tria principia secat, et dividit, diabolica sane est, non aulem verorum Christi discipulorum, vel eorum quibus Salvatoris doδὲ forte Cujus ei schismatis argumentum nebulo ille et impostor Cerdo præbuit. Nam et duo ipse principia constituit. At Marcio tertium ad illius dogma principium adjecit; ut omnino tria sint, quorum unum sit supremum, quod neque nomine comprehendi, neque visu percipi possit, quem et bonum Deum appellat, a quo nihil sit eorum quæ in mundo sunt, conditum. Alterum vero Deum esse dicit aspecíabilem ac creatorem. Tertium denique diabolum inter amous illos, aspectabilem scilicet, et eum qui adspici nequit, interjectum. Ex iis qui creator est et opifex, viderique potest, Judæorum esse Deum, eumdemque judicem. Idem in Compendio de bæresibus vult Marcionem tria etiam principia dixisse, Jonum, justumn et malum. Gregorius Abul-Piarajius Hist. Dynast. vii, pag. 77: Prodiit etiam quidam nomine Marcion qui asseruit tres esse deos, æquum, bonum et malum. Equum autem opera sua in malo, videlicet materia, exeruisse, atque ex eo mundum condidisse; bonum vero cum videret mundum in partem mali trahi, misisse filium suum, ut homines ad cultum patris sui boni invilaret; qui veniens legem (Mosaicam) que legem justitiæ continebat, commutavit Evangelio, quod continet legem præstantiæ. Æquum ergo cultores suos in ipsum concitasse, qui se potestati eorum

M. Tria principia esse dico, Deun Christi Patrem bonum, et alterum opificem, tertiam malum. Bonus enim neque est opifex malorum, neque ex muliere natus est, neque mundus hic effectus est ab ipso: sed alienus est ab omni malitia, omnique effectione, atque hæc ita se habere docebo. A. Prinċipia tria esse posuisti. Quod pollicitus es, exsolvas necesse est. Principium enim mihi dici videtur, quod alicui præsit: quemadmodum etiam Dominus dicitur ex eo quod aliquibus dominetur. Doce igitur, cui tandem tria principia imperent. M. Principium id quod bonum est, Christianis imperat: quod autem efficit, Judæis: quod vero malum est, ethnicis. A. Suntne hi tres ejusdem voluntatis ac sententiæ, an nihil inter se commune habent? M. Nihil est eis inter se commune. A. Tres bi, num unanimi consensu finxerunt, aut effecerunt homines, an sibi quisque hominem condidit, cui etiam imperat? M. Non tres condiderunt homines, sed unus. A. Quisnam trium? M. Is qui Judæis imperat. A. Cum Ju dæorum Deus homines effecerit, quomodo aut cur bonus et malus hominibus præsunt? Opifex enim utrinque bonus esse ostenditur. Si ultro ac sponte eis permisit, non suis ac propriis præesse, opifex necessario bonus erit, utpote qui sua alienis concessit. Si propter opificis imbecillitatem bonus et malus arripuerunt, ipsi mali erunt, quippe qui aliena concupiscant. E. Eumne bonum esse dicis, qui ea quæ opificis erant, rapuit, alienisque imperat? Qui bonus esse potest is, qui rapit aliena? M. Non rapuit, sed misericordia permotus, filium ut bonum misit, nosque eripuit. A. Misereri, communis est quædamn affectio, quæ ad proprium refertur. Conmunem illum sensum doloris utrorum tandem causa suscepit bonus, suorumne, an alienorum? M. Alienorum. A. Compassus est, ut bonis, an ut malis? M. Ut peccatoribus. A. Antequam peccarent homines, bonine ab opifice effecti sunt, an mali? Ut ergo bonos expetivit, aut ut malos. Si tanquam malos, mala appetet. Atqui bonus mala non appetit. Si ut bonos, erit opifex effector bonorum. Bonus igitur. Ex iis enim quæ quisque gerit, nominatur misericors ex miserendo, aliaque eodem modo. M. Nec ut bonos appetivit, nec ut males, sed intimis visceribus permotus, misertus est. E. Hoc vult Med gethius, neque diem esse, neque noctem, sed medium quiddam his interjectum. Interpretetur igitur suam sententiam. Si nec bonos, nec malos homines conditos esse dicit, quid ergo inter bonum et malum interjectum est? M. Sunt ista sophismata. Ego enim ex Scripturis doceo tria principia esse. A. Parine potestate prædita sunt tria principia, an unum aliis præstat? M. Deus ista probibeat! Non sunt paria. A. Quodnam igitur praestat? M. Boni permisit, adeo ut ipsum occiderent; at resurrectione sua a mortuis homines captivos cepit, et redegit ad cultum patris sui. WETSTENIUS. "Apxovoir. Ita recte habet codex Vaticanus, mendose autem Basileensis, etc. Tertullianus lib. 1, c. 23, adversus Marcionem: • Quid improbius quam ita alieno benefacere servo, ut domino eripiatur; ut alii vindicetur, ut adversus caput Domini subornetur.» Vide Epiphan. hæres. XLII. WETSTENIOS. Sic recte habet codex Valicanus, vitiose aulem Basileensis,

ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE.· SECT. I. prineipium potestate praestat. A. Subjecta necre Codex Vaticanus in textu habet, et in margine Codex Regius secundus habet, margine codicis Th. Gal. scribitur Codex Regius secundus habet et paulo post autem Latina vox est, sed a Græcis recepta, uti plures aliæ. Glossae Basilic. falsum, mendacium. Marcion criminabatur corrupta esse Evangelia: unde quatuor evangelistas calumniis lacerat Megethius; quamvis a magistro Evangelium Lucæ fuerit adoptatum et absolute ab eo Evangelium appellatum: sed titulis erasis, et libro varie truncato, "dissimulavit id falsarius, seque Evangelia purgasse jactavit. WETSTEN. Lege 11a habebat etiam codex doctissimi Pici, vertit enim, Proferre nomina nou scripta in Seriptura. Ib. of. Septuaginta duos misisse Christum discipulos, tradunt interpres Persicus, Hieronymus, Augustinus, interpres Vulgatus, Εpipluuius hieres. xx, n. 4; Gregorius Magnus, homil. 17 in Evang.; Bela Comment. in Luca cap. x, et homil. in die S. Luce: Rabanus Maurus De iustit. sunt imbecilliora principia ei quod est potentius? M. Subjecta sunt. A. Omnia igitur pro arbitratu superioris, inferiora principia faciunt. ex ejus voluntate hi mala agunt, sed omnino eis potentia præstal. Etenim Christus adventu suo et diabolum vicit, et opificis decreta sustulit. A. Suntne li opificis voluntate? M. Non sunt. A. Eos ergo esse nescit. M. Non ignorat. E. Dixisti valentiorem esse bonuin, ac præterea nolle eos esse: qui hoc fieri potest? Si enim ipse est valentior, neque eos esse vult, et tamen sunt, ut dicis: profecto vel eos vult esse, vel eosdem tollere de medio non potest; vel certe eos esse ignorat. M. Ego Evangelia falsa esse docere possum. A. Quibus rationibus ista docere potes? M. Ex ipsis Evangeliis ea falsa esse doceo. A. Credesne mihi Evangelia non esse ficta ex eis docenti? M. Credo, si doceas. Dic primum nomina eorum qui Evangelia scripserunt. A. Christi discipuli scripserunt, Joannes, Matthaus, Marcus, et Lucas. M. Marcum et Lucam discipulos Christus non habuit: hinc falsitatis convincimini. Cur enim discipuli quorum nomina in Evangelio scripta sunt, non scripserunt, sed ii qui non sunt discipuli? Quis ergo est Lucas, aut Marcus? hoc ipso convicti estis proferre nomina quæ in Evangelio non scripta sunt. E. Christus, cum discipulos kraberet, non magis eis scribendi Evangelii munus commisit, quam iis qui discipuli non erant? Hoc mihi non belle se habere videtur. Discipulis enim ipsis potius onus illud imponi debebat. A. Hi quoque sunt Christi discipuli. M. Fac recitetur Evangelium tumque invenies hæc scripta non esse nomina. E. Recitetur. A. Duodecim apostolorum nomina recitata sunt, non etiam septuaginta duorum. E. Quot Christus habuit apostolos? A. Primos misit duodecim, deinde septuaginta duos, qui Evangelium nuntiarent. Marcus ergo et Lucas cum ex septuaginta duobus essent, Paulo apostolo Evangelium exposuecler., lib. ut, c. 53; Eucherius De form. Spirit., cap. 11; Gregor. Abulpharajus, Hist. Dynast. 7, p. 72. Unde hauserint, inquirendum est. Græci codices tantum septuaginta, numerant. Idem observant Syrus interpres, et Arabs; Tertullianus lib. iv adv. Marcionem, cap. 24: «Adlegit et alios septuaginta apostolos super duodecim. Quo enim duodecim? secundum totidem fontes in Elim, si non et septuaginta secundum totidem arbusta palmarum? Dositheus in Synopsi, Clemens lib. v Hypolyposeon; Ambros. lib. vnt Comment. in Luc., cap. x. Forte in nonnullis codicibus (quorum aliquot observavit Brianus Waltonus, in variantibus lectionibus Græcis Novi Testamenti tom. VI Bibl. Polygloll. inseruis) e sequenti linea vocabulun fuit translatum in superiorem: unde numeri diversilas. Vel uti conjicit Suicerus, vocantur numero, ut appellant, rotundo septuaginta tantum, minore numero dempto, com septuaginta duo fuerint. Sic Epiphanius pag. «LXXII 1terpretes fuere sub Ptolemæo: sed compendii gratia consuevimus vocare versionem LXX.› Ibidem plura exempla enarral. ID.

xal runt. M. Fieri non potest, ut isti unquam Paulum viderint. A. Doceo Apostolum ipsum Marco atque Lucæ testimonium dicere. M. Falso tuo apostolico fidem non habeo. A. Profer apostolicum tuum, licet maxima ex parte mutilatuin sit; tumque docebo Marcum et Lucam Paulo operam dedisse. E. Doce. A. Lego sub finem Pauli Epistolæ ad Colossen. ses *: Salutat vos, inquit, Aristarchus concaptivus meus, et Marcus consobrinus Barnabæ, de quo accepistis mandata, ut veniat ad vos: suscipite ergo eum et Jesus qui dicitur Justus: qui sunt ex circumcisione: hi soli mei sunt adjutores in regno Dei, qui mihi fuerunt solatio: et quæ sequuntur, Salutat vos Lucas et Demas. Demonstrationes ex Epistola protuli. Vides etiam Apostolum ipsum testimonium illis dare. E. Perspicua est conclusio quæ ex his sumpta est. M. Ego aliunde Evangelia falsa esse demonstro. Ait enim Apostolus Evangelium unum: vos antem quatuor dicitis. A. Evangelistæ quidem quatuor sunt, sed Evangelium unum. Unum enim Christum nuntiaverunt, idemque dixerunt. Ac si unusquisque eorum alium atque alium Christum prædicavit, aut Coloss. iv, 10, 11, 14. Quando Megethius calumniatur, falsum esse Apostolicum Adamantii, intelligit omnes Epistolas apostolorum, xiv Pauli, et vi Catholicas scilicet Petri 11, Juannis 1, Jacobi 1, et Judæ 1. Sed retorquet Adamantius crimen in adverɓarium, dicitque Marcionis Apostolicum (sic enim hæretico nominare placuit) detruncatum esse; et quidem merito; nam Pauli tantum Epistolas continebat, easque non omnes, sed tantum decem, e quibus pariter multa resecuit, immutavit, adulteravit. Irenæus lib. 1, cap. 27: Similiter (Marcion) et Apostoli Pauli Epistolas abscidit, auferens quæcunque manifeste dicta sunt ab Apostolo de eo Deo qui mundum fecit. › Tertullianus lib. IV adversus Marcionem, cap. 5, per sarcasmum Paulum vocal hæreticorum Apostolum: nimirum quia_reliquis repudiatis hunc sibi Marcion elegerat. Et ut omnia in melius mutata crederentur, pervertit etiam hæresiarcha ordinem Epistolarum, primo loco ponens Epistolam ad Galatas, deinde primam et secundam ad Corinthios; quarto, Epistolam ad Romanos; quinto, et sexto Epistolas ad Thessalonicenses; septimo, Epistolam ad Ephesios; octavo, Epistolam ad Colossenses; nono Epistolam ad Philemonem; decimo, Epistolam ad Philippenses, teste Epiphanio, heres. 42. Omnibus præposuit Epistolam ad Galatas: quia, consentiente etiam Tertulliano līb. v adversus Marcionem, cap. 2, ‹ Principalis est adversus Judaismum Epistola. Qua temeritate sperabat se facilius diversitatem principiorum obtenturum. De Epistola ad Ephesios hoc observat Tertullianus eodem libro, cap. 17: ‹ Ecclesiæ quidem veritate Epistolam istam ad Ephesios habemus emissam, non ad Laodicenos: sed Marcion ei titulum aliquando interpolare gestiit, quasi et in isto diligentissimus explorator. Epiphanius paulo aliter rem narrat: scribit enim Marcionem supra enarratis decem Epistolis partem aliquam Epistolæ ad Laodicenos superaddidisse. Sed quantum ex testimoniis ab Epiphanio allatis colligi potest, ex erasis locis Epistolæ ad Ephesios fuit illa particula conflata. De Epistola ad Philemonem scribit TerBullianus cap. 21 ejusdem libri: «Soli huic Epistolæ brevitas sua profuit, ut falsarias (manus Marcionis evaderet. Unde miror cur Epiphanius scribat edit. Basil. 'And TauTng the mod «Ex hac Epistola ad Philemonem nihil apposuimus, quia omnia a Marcione perversa sunt. Forsitan ejus discipuli sceleratas manus ei intulere. Sic enim de iis Tertulliamus lib. 1♥ advers. Marcionem, cap. 5: ‹ Quotidie reformant illud, prout a nobis quotidie revincuntur.» Idem refert Adamantius infra sect. v. Quam ob rem autem Marcion Epistolas ad Timotheum et Titum rejecerit, Tertullianus sic exponit iib. v, cap. 21::Miror tanien cum ad unum hominem litteras factas receperit, quid ad Timotheum duas, at unam ad Titum. de Ecclesiastico statu compositas recusaverit. Affectavit, opinor, etiam numerum Epistolarum interpolare. Epiphanius pag. 142 edit. Basil. 1544, asserit Epistolas ad Timotheum, ad Titum, et ad Hebræos a Marcione repudiari, w ‹ quasi non integræ essent, sed adulterata.; De Epistola ad Hebræos mirum non est, eam a Marcione non admitti, cum fere tota ex Veteris Testamenti testimoniis et exemplis sit confecta, adeoque e diametro cum ejus dogmatibus pugnet, quorum scopus erat ostendere Novo Testamento cum Veteri nihil esse commune: imo ea potius inter se dissen tire, et uno everti alterum, quia a diversis principiis, bono scilicet et malo, originem trahant. Quæ autem loca Epistolarum Paulinarum singula corrupta fuerint a Marcione, per totam hanc disputationem palam fiet. Consulatur insuper Tertullianus lib. v adv. Marcionem, Origenes in Epist. ad Rom. cap. xvi, lib. x, et Epiphanius, qui plenissime hoc argumentum tractarunt. Addam gravissimum judicium Hieronymi de Marcionitica emendatione Scripturarum, e proœm. epist. ad Titum. Marcus iste consobrinus Barnabæ non idem est ac Marcus evangelista, ut falso existimavit Adamantius, sed idem qui Joannes Marcus de quo in Actibus apostoJorum xv, 37-39, et il Timothì. iv, 44. Codex Vaticanus, recte, лapéoxov zása Regius secundus, Wetsten., Codex Vatic., recle, déɣɛts Wetsten.,

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. nuntiavit, vera est tua oratio: sin autem quatuor de uno Christo loquuntur, non jam quatuor sunt, sed unum. M. Apostolus non dixit, secundum Evanἀλλὰ gelia mea, sed, Secundum Evangelium meum. Ecea ut ait unum esse. Ait etiam, Si quis vobis evangeliΙδε saverit pralerquam quod evangelizavimus vobis, ana ἀνάthema sit³. Cum ille unum esse dicat, quo ore vos quatuor dicitis? Cum ille unum esse dicat, quo ore vos quatuor dicitis? A. Evangelium etiam nos unum die cinus. Evangelistæ autem sunt quatuor. M. Nec quatuor sunt evangelistæ, nec unus. Dicit eniın Non est aliud secundum Evangelium meum, nisi sunt aliqui, qui vos conturbant, et volunt convertere in aliud Evangelium Christi. A. Cum Paulus plures listas esse dicat, cur unum ais esse? M. Non dixit ' Rom. 11, 16; xv1, 25; Il Tim. 11, 8; Galat. 1, 8, Origenes town. v in Evang. Joan. Addam prælerea dictum Apostoli nunquam intellectum ab iis qui Marcionem assectantur, quique propterea Evangelia e medio tollunt. Cum enim Apostolus dicat Juxta Evangelium meum in Christo Jesu: › non antem juxta Evangelia,» illi instant et dicunt ideo Apostolum in singulari numero dixisse Evangelium,» quia plura non sint Evangelia: non intel ligentes, sicut unus est, quem plures prædicant; sic unum esse virtute, quod a multis scriptum est Evangelium. Et revera quod per quatuor scriptum est, unum est Evangelium.» Illis quidem verbis Paulum Luca Evangelium indigitasse, non solum Marcionitæ, sed etiam alii tradiderunt. Eusebius Hist. eccles. lib. c. «Hujus (Luca) porro Evangelium aiunt a Paulo designari solitum multos esse evangelistas. A. Habeo in manibus Apostolum, eumque dicere ostendo in Epistola ad Galatas *: Sed licet nos, aut angelus de cœlo evangeliaaverit vobis, præterquam quod evangelizavimus. Evangelizavimus dixit. Si enim unus fuisset, dixisset, præterquam quod evangelizavi. Illud autem verbum numeri pluralis, evangelizavimus, multos siguificat. E. Verbum hoc, evangelizavimus, multorum est, non unius. M. Non hos dicit, sed Silvanum et Timotheum. E. Cum prius dixeris Paulumn solum esse evangelistam, nunc etiam alios esse concessisti. Εx quibus illud sequitur, licuisse etiam cateris discipulis Evangelium prædicare. Si enim Silvanus et Timotheus ac Paulus Evangelium nuntiaverunt, Paulus autem ait, Secundum Evangelium meum: par est, cum multi evangelistæ sint, unum Evangelium dici. M. Discrepant dissidentque inter se Evangelia, alia atque alia dicunt: ex quo falsa illa esse constat. A. Aliumne atque alium Christum prædicant? Num in hoc ea discrepare existinas? 9. * ibid. 1, 7. ibid. 8. esse, quoties tanquam de proprio quodam Evange lio sermonem faciens diceret, secundum Evangelium meum.» Clemens autem in Epist. ad Corinth. intelligit Epistolas Paulinas. Verum de bis vide notas Cl. Huetii in Origenem. WETSTENIUS. Hoc verbum desideratur in codicibus inss. sed hic inserendum visum est, utpote quod textus series requirebat. Sic habet codex Vaticanus; alii, Kal. Forte ejiciendum istud utpote redundans. EDIT. Distinctio hæc est vere Origenica. Origen. lib. contra Celsum, num. «Quæ Jesu contigisse scribuntur, ex mudis litteris solaque historia consideranda non sunt, quasi tota in jis veritas consisteret. Nihil enim eorum est, quod alterius cujusdam rei signum esse non animadvertant ii qui Scripturas prudentius legunt. > Idem lib. vi contra Celsum, num. 20 «Les duplex est, altera litteralis, spiritualis altera. Vide eumdem apud Pamphilum in Apologia, et lib. iv De principiis, cap. 2 et alibi passim. WETSTENIUS..

M. Nou, sed sunt contraria. A. Statue quod voles, num spiritales, an nudas Scripturas esse velis: ac si placet, pronuntia, ut ita instituatur disputatio. M. Nudas, et qucmadmodum scriptum est, sic habet, et aliud nihil. A. Christus quidem ait, Filius hominis sum *. Este hominis filius tua sententia, ac non Dei? M. Christus Dei est Filius. E. Dicebas ea quae scripta sunt, ita habere, Quomodo igitur Dei est Filius, cum filium uominis se esse dicat? M. Parabola, cum hominis filium se esse dicebat, usus est. E. Parabola menteue an sensu intelligitur? M. Mente. E. Quomodo igitur dicebas, nudas esse Scripturas? Spiritales igitur sunt, et non nudæ et in quo verbis discrepare videntur, intelligentia eadem invenitur. M. Partim ex mente, partim ex verbis spectantur. E. Videris mihi instabili sententia circumferri. M. Ubi parabola inscripta est, illa sunt spiritalia; cætera vero nude sunt accipienda. A. Docesne de filio bominis parabolam inscriptam? Recognosce non esse inscriptam parabolam. Quibus tandem locis doces, illum esse Dei filium? Alterutrum enim necessario concedes. Tua enim sententia aut mendax Christus invenitur, quod cum homo non esset, tamen se filium hominis esse professus sit aut spiritales sunt Scripturæ oinnes, etiamsi non inscripta sit parabola. Itaque omnem Scripturam divinitus inspiratam Paulus esse dicit atque in spiritu, omnis earum invenitur consensio aut spiritales sunt Scripturæ omnes, nec jam ea que nude scripta sunt, vera sunt atque aperta. M. Unum esse Evangelium ostendam. A. Quisnam Evangelium scripsit, quod unum esse dixisti? M. Christus. A. Num Dominus ipse ita scripsit, Crucifixus sum, el resurrexi tertia die? Itane scribit? M. Apostolus Pauilus addidit. A. Aderatne Paulus tum, cum Christus in crucem actus est? M. Ipse simpliciter Evangelium scripsit. A. Si euin non in terfuisse docuero, sed postea illum persecutum esse eos qui Ecclesiæ erant, efficieris Christianus? Luc. vi, 5. 'I Tim. 11, 16. deest in omnibus mss.; interponendam autem esse hanc particulam, sententia Adamantii videtur postulare. Negat enim, contra hæreticum id asserentem, Scripturam nudis litteris aut verbis constare; nec dissentit Eutropius. Tum postea Megethii est opinio partim intelligibilia, partim nuda esse quae in Scripturis traduntur. Eam Eutropius inconstantiæ arguit. Non igitur potest ei ascribi, nec etiam quadrarent commexa sequentia. Wets7. Quanquam hæc præ se ferunt omnes codices miss., videntur tamen Wetstenio facile posse abesse, quia inconcinna sunt, et forsan e proxima periodo describentis oscitantia repetita. Mugellius ideo tradit Christum auctorem Evangelii, quia Marcion, quamvis Lucam adoptarit, titulos tamen omnes eraserat, e ut, o teste Irenaeo lib.t, suaderet discipulis suis, semetipsum veraciorem quam sunt hi, qui Evangelium tradiderunt apostoli: non Evangelium, sed particulam Evangelii, tradens eis., Vidle Tertullian. lib. 1 adversus Marcionem, cap. 2. WETSTENIUS. Photius in Nomocan., tit. c. ‹ Nestoriani non vocantur Christiani, sed Simomiami, sicut Ariani Porphyriaui dicuutur.» De Maro cionitis modo Hieronymus: «Miror quomodo sibi Christianorum nomen audeant vindicare.» Sed quod non sunt, vocari tamen amant, teste Theodoreto Hæret. fabul. lib. 1, p. 191. Vide Epiphan. hæres. 29, num. 6; hæres. 27, num. 3; Theodoret. praefat. lib. ut fi vrelic. fabul. pag. 216 et Cyrill. Hierosol. Cateches. vi. WETSTENIUS. Sic recte habet codex Vatica nus; male alii, Quod autem hic Adamantius, idem Tertullianus lib.: Carm. advers. Har cionem, exprobrat Marcionistis Nec venit in mentem, quod vos a nomine Christi Seductos, ad Marcionis tulit infima uomen. Confer Codicis lib. 1, tit. 5, § 6, De nominibus hærelicorum. WETSTENIUS. Augustinus De cera relig., c. 7: Velini nolintve ipsi quoque haraici, et schismatum alumni, quando non cum suis, sed rum extraneis loquuntur, Catholicam nihil aliud quam Catholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi

SECT. I. stianus, qui ne nomen quidem Christiani ferre dignaris? Neque enim Christianus nominaris, sed Marcionita. M. Vos quoque Catholicæ Ecclesiæ dicimini ne vos quidem igitur Christiani estis. A. Si hominis cognomen habuissemus, recte dixisses. Sin ex eo, quod orbe toto sumus, ita vocamur, quid in hoc est mali? M. Doce igitur an non liceat hominis nomine nuncupari. A. Demonstro etiam non solum episcopi, sed ne apostoli quidem licere appellari nomine. Uter major fuit, Paulusne, an Marcion? M. Paulus. A. Audi ergo, si libet, Paulum qui praestantior est, præcipientem: Signif catum est, inquit, mihi ab iis qui sunt Chloes, quia contentiones sunt inter vos. Nam alius vestrum dicit ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. M. Annon Christianus sum? A. Quomodo es Chriὅλου sum, Ego quidem Pauli, ego autem Apolio, ego vero Cepher. Divisus est Christus? nunquid Paulus crucifixus est pro vobis, aut in nomine Pauli zali estis? Τu mihi nomen imponis, ego ChriΑ. stianus appellor. Etenim bic Socratici quidem cuntur. A. Ego Socratis nomen nego, cum quis sit ignorem. E. Si alter alteri nomina imponitis, que neget necesse est. A. Quis Socrates sit, nescio; negat etiam híc Marcionem? M Marcion meus eral episcopus. A. Ex quo Marcion migravit a vita, lam multorum episcoporum, aut potius falsorum episcoporum apud vos successiones fuerunt: cur non successorum nomine appellamini, sed Marcioὅτι nis qui sectam invexit? E. Quoniam apostolus lus accusabat Corinthios, quod nonnulli ipsius, aut Apollo, aut Ceplæ nomine appellarentur: ex eo perspicuum est, non esse utendum episcopi nomi * I Cor. 1, 11, 12, 15. hoc eam nomine discernant, quo ab universo orbe nuncupatur. Optatus Milevitanus, lib. ut: Ubi proprietas catholici nominis, cum inde dicta sit catholica, quod sit rationabilis et ubique diffusa. Vide Vincentum Lirin., c. ut; Bedam in Cant., lib. v; Isidor. Orig. lib. vut, c. 1: Walafridum Strabonem, De reb. eccl., c. 6, et Raban. Maur. De inst. cleric., lib. 1, c. 1. Codex Vaticanus alii Porro fas non esse hominis nomen ferre, docet Ignatius Epist. ad Magnesios Qui alio nomine præter hoc appellatur, hic non est Dei.· Antiochiæ enim primum discipuli appellati sunt Christiani. Hieronymus adversus Luciferianos: Sic ubi audieris eos, qui dicuntur Christi, non a Domino Jesu Christo, sed a quoquam alio nuncupari; ut pula Marcionitas, Valentinianos, Montenses sive Canipales: acilo non Ecclesiam Christi, sed Antichristi esse Synagogam. Epiphanius haeres. Lxx, num. Εst hoc vero horrendum, Christianorum commulare nomen, qui in sancta Ecclesia censentur, quæ, sola Christi et Christianorum appellatione contenta, adscititium omne nomen respuit. Pro illo, inquam, nomine Alldianos appellari. Eumdem vide heres. ALII. WETSTENIUS. Diogenes Laertius in Proœm. De sectis philosophorum agens, Socra:icorum facit mentionem: Sunt philosophi qui a praceptoris nomine sunt dicli, ut Socratici. Freculfus, lib. iv. c. 14: Socratici insignes, Diogenes, Eudoxus, Plato, Xenophon. Hieronymus Apolog. adversus Rufinum: Apud Platonem et alios Socra ticos legi. Frequentius tamen hi philosophi ab iis qui sectas eorum descripsere, Platonici appellantur. Dubito autem an Christianis nomen sectæ ethnicæ sit impositum. Potius videtur, Socratem quemdam hæreticum fuisse obscuri nominis, a que Socratiani sint nominati: partim quia Adamantias prefietur, se ignorare quis Sorrales hic fuerit, et quærit utrum ipse quoque Marcionemi repudiet; quod certe de philosopho illo celeberrimo dici non potest: partim quia Epiph.n:us in Proceanio lib. 1 inter varia nomina Guosticorum refert, eos etiam Socratitas, vocari in aliquibus locis. In descriptione vero hæreseos rationem appellationis non dedit, ideo, ut opinor, quod de auctore nihil habuerit quod indicaret. Id. Codex Vaticanus, recte, alii Marcionistas suum seductorem episcopi nomine honorasse, hine apparet. Ideo ab hæreticorum fraude, vocabulo abutentium, deceptus Optatus Milevitanus credidit Marcionem veræ Ecclesiæ fuisse episcopum. Seribit enim lib. IV: Marcion qui ex episcopo apostata factus inducebat duos deos et duos Christos. Sed episcopi filium eum fuisse, supra indicavimus. ID. Codex Regius secundus, non male. Possumus legere, aut tres natura. Nam

ne: ad nomen enim quoil præstantius est, magis quam ad id quod inferius, veniendum est. M. Si mihi per vos liceat, ostendam tria esse principia, aliumque esse legis Deum, alium malum Deum atque ita esse ex nostris scripturis planum faciam. E. Primum ostendatur sintne tria principia, tresque natura: ac tum liquebit quænam sit uniuscujusque administratio. A. Demonstra tria principia esse tumque dic quod voles. M. Demonstro alias leges tulisse opificem, alias Christum, quæ sint huic contrariæ. A. Quod diversas contrariasque leges esse suspicaris, ex eone alium aliumque Deum esse existimas? M. Ita profecto; nemo unquam ita secun discordat aut pugnat, ut Evangelium Legi adver. satur. A. Opidicem Judzorum Deum esse dixisti. Solusne est et unus, an multi? M. Unus est Judao- 15 rum. A. Nullum parvum exemplum par est proferre, ut id quod dico facilius intelligatur. Ut malier cum puerum peperit, non principio perfectuin ei cibum adhibet, sed ei lac præbet: deinde majoribus firmioribusque alimentis utitur. Novit enim etiam apostolus Paulus hominibus pro progressu leges ferre, cum aits: Lac vobis potum dedi, non escan. Nondum enim poleratis, sed nec nunc quidem potestis, adhuc enim carnales estis. Sic etiam Deus. Leges enim hominibus pro incremento dedit, alias Adæ, ut puero, alias Noe, alias Abrahæ: alias per Mosem, aliasque per Evangelium, ex progressu mundi incipientis, crescentis, atque perfecti, cum id quod perfectumn est, perfecto reservassel. Ne igitur orationem me, quæ sibi non constet, habere putes, rationes afferam, quibus docebo, eumdem Deum utrasque leges dedisse. Præcipit enim Abrahæ, ut filium suum interficiat. Deinceps lege sancit per Mosem, cædem non esse faciendam, sed qui bomicidium fecerit, vicissim interimenduni essc. Quoniam igitur idem jus esse vult, occidere, ac non occidere, tune duos esse deos dices, eosque inter se contrarios? E. Idemne præcipit, ut cædes flat ac non fiat? A. Idem. Neque in hoc tantum ita esse invenitur, sed plerumque in multis, estque I Cor. 11, 2, 3. hisce hæreticis idem valuisse videntur. Pici codex habuit, Vertit enim, et tres naturæ. WetstenIUS. Haec com objectionibus sequentibus depromipsisse verisimile est Megethium ex Antithesibus Marcionis. Tertullianus lib. 1. cap. 19, contra Marcionem: H sunt, inquit, antitheses Marcionis, id est contrarie oppositiones, quæ conantur discordiam Evangelii cum lege committere: ut ex diversitate sententiarum utriusque instrumenti diversitatem quoque argumententur deorum. WETSTENIUS. Codex Vaticanus, recte elc. Legendum videtur, etc. Codex Vatic., alii, Sic recte habet codex Vaticanus, male vero alii, etc. Theodoretus lib v'Harel. fabul., cap. 11 Dominus in legibus quas sancit, aperte docet, se non subvertere antiqua, sed perfectiorem vitæ rationem inducere! et congrua ætati cuilibet documenta præbere. Plura vide ibidem in hunc sensum. WersteNIUS. Codex Vaticanus, Male alii, etc. Deum permisisse sacrifcia propter imbecillitatem populi cultui huic externo nimnis addicti, more ab Ægyptiis recepto; improbasse autem rursum ea, ne crederetur iis indigere, docent Irenaeus lib. iv advers. Hæres., cap. 14 et 20: Tertullianus lib. 11 contra Marcionem; Epiph. edit. Basil. pag. 158 et 295; Eucherius in quæst. v, pag. 156; Theodoretus quæst. 1 in Levit.; Chrysostomus homil. 1 contra Judæos, et alibi. WEISTENIUS. Codex Vatic., Alii, male. Infra codex Regius secundus,

SECT. I. ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. cum lege sancit, hostias et holocaustomata subi 10 Exod. xII, 2, 35. * Matth. x, 10; Luc. x, 4. Vel legendum hoc loco vel, si servatur infra legendumn est, Sic habet codex Vaticamus; alii vero, llunc locum egregie vindicatum vide apud Clem. Alex. Stromat. lib. 1, pag. 275; Tertullianum lib. ur adv. Marcionem, pag. 469; Epiphanium serm. Ancor.; offerri, et rursus non oferri. Respondeat igitur, sitne alius is qui Isaac immolari interficique jubet, alius is qui precipit, ne fiat homicidium qui hostias immolari jubet, et qui non immolari. E. Siccine est in Scriptura, ut nonnunquam permittal sacrificium olferri, aliquando nolit? Quid ais, Megelli? Idem est Deus qui leges mutat, aut duo sunt, quorum unum opificem esse statuisti? nec jam tria principia sunt, sed quatuor, nec dogma vestrum consistit. M. Judæorum Deus, idem est Opifex: noster autem non est ejus Filius. A. Qua ratione Christum non esse Filium Οpificis doces? M. Quia Christus ea quæ erant Opie ficis, evertit, eumque illa evertisse doceo. A. Doce eum evertisse. M. Deus qui omnia condidit, praecepit Mosi Ægypto decedenti: Parati estote præcincti lumbis, calceati pedibus, virgas in manibus vestris, et sacculos habentes; aurum et argentum, aliuque omnia auferte ab Ægyptiis ". Dominus autem noster bonus, discipulos suos in orbem mittens, ail Neque calceamenta in pedibus vestris, neque peram, neque duas tunicas, neque as in zonis vestris ". Vide ■t perspicue illius decretis bonus adversetur. E. [loc mihi idem videtur, quod occidere, et non occidere quod efferre sacrificia, et non offerre. Idem est igitur etiam sumere argentum ac peram, el non sumere. Itaque hoc quero, cumn opifex Abrahæ præceperit ut filium interficeret, num alius sit is qui vetuit homicidium, alius is qui Abrahæ præcepit, uĉ occideret. A. Quod si unus est, qui hæc contraria præcepit, que ipse praclara esse probavit, etiamsi nobis contraria videantur: cur quod quædam in Evangelio cum legis præceptis pugnare videantur, duos esse dens legislatores dicis, cum minime docueris, quomodo idem legis Deus, qui unus est, jusserit ac vetuerit parricidium? Si vero ei ut Deo pro varietate temporum, id quod vult aut potius quod utile probat, licet lege sancire: idem ostenditur esse qui præcepit, ut viaticum sumatur, et non sumatur. Causa autem quæ sit horum, ego non possum dicere sed tamen res sunt pares ac similes. E. Quid ais, Megethi? Idemine Deus unus est, an duo ii qui in lege contraria præcipiunt? M. Hic quidem idem est; Christus autem non est ejus Filius. E. Si quod leges contrariæ videntur, Christum alterius Filium esse ais, falleris, Megethi. Planum enim factum est, eumdem sua sustulisse, id quod etiam tu confessus es. A. Etsi caput quod proponebat consi steret, unius ejusdemque Dei esse doceretur; verum Irenaum advers. Hæres. lib. iv, cap. 30; Ambrosium de Abrah, patr. lib. 11, cap. 9; Angustinum lib. Isult conlta Faustum Manichrum, cap. 71; Theodoretum quæst. 23 in Exɔdum, et ad paulmum civ, 37; Gregorium Nazianzenum orat. 49. WETSTENIUS. Codex Vaticanus recte alii perperam. lufra codex Vatic., alias

loc doceo non esse contrarium, sed rerum differen tias. Qui enim Hierosolymis a Christo mittebantur, mittebantur ut pacem nuntiarent; qui autem ex Egypto, bello a suis opprimebantur. Cham enim filius servus erit fratribus suis, inquit Scriptura de Noe filiis 14, Sem, Cham, Japhet. Cham puer servus servorum erit fratri suo. oportuit ergo servos, qui bellum suscepissent, bello deleri et confici. Evangelium vero scit malos ulcisci et occidere. Sic enim ait: Veniet Dominus mali servi in die qua nescit, et in hora qua non exspectat, et separabit eum, et ponet 'partem ejus cum infidelibus “. Æquum est igitur eos qui injuria bellum gerunt: jure bello vicissim opprimi. Sic ergo æquum est eos qui pacem nuntiant, sine armis nuntiare, cum alioqui Isaias propheta dicat 14: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem. Erat autem apud prophetam probatum tempus, cui arma conflari oportebat, cum dixerit to Ex Sion exibit lex, et verbum Domini ex Hierusalem, et judicabit inter gentes, et arguet populum multum, et conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces, et non sumet gens adversus gentem gladium, et non ultra exercebuntur ad prælium. E. Hæc non est discrepantia, cum planum factum sit, Christum etiam de malis supplicium stmere, cum ait, separari servum malum. M. Propheta Dei creationis, cum bellum conflatum esset in populum, superato montis cacumine, manus suas in cœlum ad Deum tetendit, ut multos bello deleret. At Dominus noster, cum sanctus sit, manus suas porrexit, non ut homines de medio tolleret, sed servaret. Quid ergo est simile? Ille manuum porrectione interficit, hic autem servat. A. Mannum utriusque porrectiones accurate considerandæ sunt, Mosis atque Christi: ac si pares similesque sint, præclare se res habebit: sin contrariæ sint inter se, hoc etiam probandum erit. Etenim manuum quidem Mosis porrectio, populum qui Deo Gialelis erat, conservavit: hostes vero per didit. Christi etiam manuum porrectio eodem modo fecit. Si ejus manuum porrectio servavit omnes, et fileles, et infideles, et parricidas, et constupratores, videris aliquid dicere: sin autem ii qui ei crediderunt, servali sunt, qui autem ei non crediderunt, sicuti Amalec, perierunt: quid est quod secum pugnet? Manuum enim Christi porrectionem consecuta est eorum qui ei non crediderunt templi et urbis eversio, populique et dispersio et interitus. Similis est igitur utriusque manuum porrectio atque illa Mosis, Christi figura fuit: uterque enim et fideles servavit, et infideles perdidit. M. Non est par ac simile. E. Videris mihi ea quæ afferuntur, 19 Gen. IX, 25. 18 Matth. 50. 1 Isa. Lil, Humphredus correxit, Recte ita habebat etiam "Pici codex. In Græco textu legimus hodic Sñoxpitŵy, Matth. xxiv, WetΑ. 1 ibid. 11, 3, 4. STENIUS. Codex Vaticanus, alii, per peram.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. I. non intelligere. Tum enim dissimilitudo esse vide 16 Levit. xix, 18; Matth. v, 43. 17 ibid. 44. 48. 1 Reg. xiv, 26. "Jerem. xxxviii, 6, 20. tur, cum unus fideles servat, alter autem perfidos. Uterque autem idem facere reperiuntur. Nihil ergo contrarium accidit. Cedo si quid aliud habeas. M. Dominus legis ait: Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum 16. At Dominus noster, qui bonus est, dicit: Diligite inimicos vestros, et orate pro persequentibus vos 17. A. Si in solo Evangelio hoc positum esset, recte dixisses. Si vero etiam in Lege iuvenimus distinctum: Si videris, inquit, bo vem errantem inimici tui, non sines eum perire, sed reductum ei reddes bovem suum 18. Et rursus ait Si videris asinum inimici tui cadentem in via, non prateribis eum, quoad cum onere asinum sublevave ris. Quin etiam cum populus Mosen interficere voluit, etiam Domini gloria apparuit "; fas autem erat eos qui impetum fecissent, hostium loco interini: et cecidit, ut scriptum est, confractio, periturusque erat populus, nisi Moses, neglectis inimicitiis, pro inimicis suis Deum rogasset, dicens Aaroni: Occurre exterminatori, sumpto in manum thuribulo: quæ cum audisset Aaron, occurrit, et cessavit quassatio. David quoque, cum eum Saul persequeretur”, nactus locum illius interficiendi, tamen non interemit, sed contra pro eo precatur. Jeremias etiam conjectus in lacum ab inimicis, non est recordatus injurias, contraque ipse etiam pro eis rogabal ss. Dicit autem in littera Evangelii: Discedite a me, qui operamini iniquitatem". Vidės Evangelium legi consonare. M. iu quo consonat? E. Quidni eadem sunt? Quæ Christus præscripsit facienda, ea in Lege facta sunt: inimicos jussit diligi, et Lex non ulcisci inimicos jubet: quin ne bovem quidem aut asinum jubet negligi. Quid est autem quamobrem non etiam Christus inimicos qui improbe vivunt oderit, cum dicat, Discedite a me? Hoc non est charitatis, inimicos repellere. M. Propheta Dei creationis, quo plures bello interficeret, cohibuit solem, ne occideret, quoad plane deleret eos qui cum populo bellum gerebant; Dominus autem qu bonus est, ait: Sol non occidat super iracundiam vestram 35. A. Hoc jam demonstratum est, fas esse atque justum interfici eos, qui injustum bellum in dominos conflaverint; ex quibus etiam Christus, eum qui fagitiose vixit, jubet in tenebras exteriores conjici, ubi sit clamor stridorque dentium s. Quol autem ad illud attinet, Sol non occidat super iracundiam vestram, hoc declaratur non solum præcepto in lege, sed re etiam effectum esse, ut scriptum est: Exacerbaverunt Moysen in operibus suis 18 Exod. xxiu, 4. 19 ibid. 5. 10 Numn. 42. st ibid. * Matth. vii, 23. Humphredus in margine nolavit, credentes. Pici codex consentit, necnon Vaticanus, et res ipsa id requirit, ut palet. WETTENIUS. Eamden objectionem pari responsione diluit Theodoretus Haretic. fabul. lib. cap. 24; et lib. v, cap. 16. PATROL. GR. 25 Eph. IV, 26. 26 Matth. XIII, XXV. Humphredus verlit aperiens, ma. gis congrue Picus reducens: unde colligitur in ms, codice eum legisse LXX, dem sensu. ID. Codex Vaticanus, Wetsten auten, mendose. etc. Vide notas ad lib. v' contra Celsum, num. 33.

Aaron et Maria soror ejus; sed cum ita usu venisset, ut Maria in lepram incideret propter iracundiam, non tamen Moses exspectavit ab Aarone dum sol occideret, sed contra, Deum, ut sororem suam curaret, rogavit. Vide igitur in Lege etiam hæc facta esse, ut ne sol super iracundiam occidat. Atque etiam propheta aperte prædicat: Nolite recordari mala unusquisque contra proximum suum in cordibus vestris "7. Ex quo perspicitur, et in Lege, et in Evangelio illud inveniri, Sol non occidat super iracundiam vestram. M. Non est scriptum in Lege, ne sol occidat. Cur alia pro aliis profers? E. Vis tantum contendere injuria, Megethi. Inventum est factum esse in Lege et re et præcepto. Quod enim propheta jubet, non esse mala memoria tenenda, annon tibi videtur esse accuratius? Christus idem etiam dici unius præfinitionem iracundiæ dedit: propheta autem omnem malorum et injuriarum recordationem prohibuit. M. Non es judex, nt apparet, sed adversarius. A. Non Eutropius est adversarius tuus, sed veritas ca enim iis qui falsa prædicant, adversari solet. Invicta enim et immortalis est veritas, cum sit germen boni Dei. E. li qui audiunt dicant, num præter æquum pronuntiaverim. Nam cum ethnicus sim, volo esse Christianus. Itaque id quod melius est, sequi debeo. M. Ostendam Evangelium Legi esse contrarium. E. Contrarium esse, non jam duos deos esse demonstrat. te enim concessum est, unum fuisse qui dicebat, Occide, et Non occides. M. lloc ipso non bonus esse opifex docetur, quod a se ipse discrepat. A. Si quod contrarias leges tulit, eum bonum esse negas: audi etiam Christum cum par sit, nihil ab illo differre, sed cum par sit Opifici, diversas leges tulisse. Ait enim Diligite inimicos vestros 18; et deinceps dicit fidei hostibus: Ite in tenebras exteriores. Quomodo inimicos diligit, quos in tenebras exteriores conjicit? in hoc quæ inest charitas? M. In Lege ait, Oculum pro oculo, et dentem pro dente 39. Dominus autem qui bonus est, ait in Evangelio 30: Si quis te percusserit in maxillam, præbe illi et alteram. 7 Zach. VII, 10. 28 Matth. v, 44. 19 Exod. Humphredus vertit: «Mosen tamen in Aaronis negotio non exspectavisse, donec sol caderet.» Atqui non erat «negotium Aaronis, sed tumn Moysis ad iram provocati, tum Mariæ illum irritantis, et lepra ob id punitæ. Lepra autem affecti, a sacerdotibus judicandi: Levit. xIII, 2, 9; xvi, 17; et si quando purgarentur, reconciliandi ac in cœtus Israelitarum reducendi erant, ex eodem Levit. XIV. Itaque ab Aarone liberatio et purificatio sorcris leprosæ videbatur suspensa. Sed hujus ope non exspectata, Moysis ipsius quamvis lacessiti ad Deum intercessione mundata fuit. WETSTENIUS. Codex Vaticanus, sicque habuisse videtur Pici codex. Vertit enim, «ne sol occidat.» Codex Wetstenianus, male. Codex Vaticanus quod idem est ac Wetstenianus, habet male. xxı, 24. 30 Matth. v, 39; Luc. vi, 29. Hieronymus Proæm. Comment. in Jerem. Veritas, inquit, claudi, et ligari potest, vinci nou potest, quæ et suorum paucitate contenta est, et multitudine hostium non terretur. › Theodoretus Haret. fabul. lib. 111, in Praefat. «Facile dissolvitur mendacium, sed robur veritatis permanet.» Chrysostomus homil. 29 in Joan. Nihil veritate manifestius vel robustius esse potest: quemadmodum nihil infirmiųs est mendacio, etsi mille involucris oblegatur. WETSTENIUS. Forte legendum, Vide Theodore

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. I. 4. Præclarissime et apte positæ sunt Legis voces. Prior enim in Lege, Oculum pro oculo, cum metu temperata est, ut ne quis audeat alterum oculum effodere, atque a mutua malorum recordatione abhorreant. Ut igitur in Lege metus pugnam impedivit, sic etiam in Evangelio eodem modo cautum est, ut non propter levissimum colaphum contradicamus, et mala recordemur, sed cedamus atque pareamus. Hæc igitur sunt metus et bonitas, quorum utrumque pacem constituit. Atque hic quidem metu prohibitus, pugnandi finem fecit: ille autem propter bonitatem pacem secutus est. Quod si solum in Lege talionis leges latas esse contendis, audi Evangelium, quod hæc ait: Qua mensura mensi fueritis, remetitur vobis ". Cognoscite ex Evangelio ipso planius, unumquemque pro meritis esse laturum, quemadmodum oculum pro oculo, cum dixit ss Qui me negaverit coram hominibus, negabo etiam ego eum coram Patre meo, qui est in cœlis. Demonstratum est igitur et ex Lege et ex Evangelio, unumquemque quidquid fratri suo fecerit, id recepturum esse. M. Elisæus Dei creationis propheta, ursæ imperavit, ut ex nemore egressa, pueros qui ipsi obviam prodierant, devoraret”. At bonus Dominus, Sinite, inquit ", parvulos venire ad me, talium enim est regnum cœlorum. A. Uterque puerorum adventus cognoscendus est; ac si pares sunt ac similes, præclare se res ss Matth. vΙ, 36 II Reg. iv, 37. habebit omnis enim causa in accedentibus posita est. Qui ad Christum accesserunt, benedictionis causa accesserunt; qui autem propter risum et contumeliam ad prophetam venerunt, secum traxerunt interitum a fera. Demonstratum est enim, recipere quod quisque egerit. quum ergo erat, et eos qui benedictionis accipiendæ causa venerant, quod volebant, consequi; et eos qui Dei prophetami contumeliis affecerant, contra a fera devorari: quo etiam modo Judas, qui multa impie in Dominum fecit, supplicio affectus est. Christus enim ipse pronuntiavit his verbis: Væ homini illi, per quem Filius hominis traditur. Melius enim erat si natus non fuisset, aut natus mola asinaria suspensa in profundum maris submersus esset s. Invenies autem etiam prophetas sæpe misertos esse multorum, imo vero etiam mortuos excitasse. Quin etiam Somanitis cum prophetam rogasset, filium suum qui mortuus erat, recepit s. Planum ergo factum est, et prophetas unius Dei esse, et Christum. Quem enim uır quasi sciens bonum solum esse dicebas, non etiam 88 Matth. xxvi, 24; xvını, 6. 2. 32 Matth. v, 33. ¹³ I Reg. 11, 24. * Matth. xis, 14. tum, Haret. fabul. lib. 1, cap. 24, et lib. v. cap. 16. Codex Vaticanus, Wetstenianus, Codex Vaticanus, Wetstenianus, Forte legendum Codex Vaticanus, recte, male autem Wetstenianus,

justum, cum is unus sit Christus, qua ratione jubet Judam, qui injuria impius fuit, jure in mare projici? In ea enim sententia sum, ut putem, in eos qui percent, animadvertere, justi esse, non boni, juxta tuam sententiam. Etenim qui bonus tantum, non etiam justus, is supplicio aflicere neminem debet quod si puniat, erit etiam justus: hoc ergo etiam dicendum est. Perspicuum est enim Opifici justo nullam causam fuisse cur Judam puniret, si ab eo nullam accepisset injuriam. Quin ne diabolus quidem Judain supplicio afficere poterat, cum nulla ab eo injuria læsus, contraque potius adjutus esset. Quem enim metuebat, clamans, Quid mihi et tibi? venisti ante tempus torquere me "? eum a Juda morti objectum videbat. Virisimile est igitur ne a Christo quidem qui bonus est, Judam puniri. Bonus enim punit unquam neminem. Quem ergo trium in Judam animadvertisse dicis? Demonstratum est enim justum qui nec injuriam accepisset ipse, nec laesus esset, non affecisse supplicio. Qui si punivit, is quasi vindex necesse est constitutus sit ab eo qui accepit injuriam. Si vero diabolus Judam punivit, justus erit, non malus. Qui enim condemnavit eum qui injuria tradidit, is est justus. Ita justus, non improbus erit. Quod si Christus supplicium de eo sumpsit, id erit contra sententiam tuam. Bonus enim nunquam punit. Si vero punivit juste el mon quatenus bonus, justus erit. Audi ergo Aposto lum dicentem ¹³¸ Unusquisque a Christo recipit sire bonum, sive malum. M. Quid est simile? Propheta occidit, servavit Christus. A. Contra incredulos perdidit. Unicuique enim dicebat, Fides tua te salvum fecit s. Si ergo uniuscujusque fides, quæ a judicio voluntateque proficiscitur, servare solet, con.. tra infidelitas perdidit. E. li qui ad prophetam accesserunt, eone venerunt, ut benedictionem acciperent? A. Minime, sed irrisionis contumeliæque causa, scilicet, eum calvum appellabant. E. Æquum erat pro adventus proposito ita eos recipere, præsertim cum Apostolus dicat 40, a Christo bona et mala receptum iri. M. Opifex nesciebat ubi Adam esset, cum dicebat, Ubi es "1? Christus autem 37 Matth. vIII, 29. 38 [ Cor. v, 10. 39 Lege nova est sententia subsequens: «Audi vero et illul sicque videntur habuisse Pici et Perionii codices. Verumtamen si altera lectio retinenda, tó præcedens mutandum est in Matth. 1x, 2. ** II Cor. v, 10. » Gen. Il, Codles Vaticanus, recte, Weistenianus, perperam. Lege Lege Perionius legebat Videtur legisse Picus Vertit enim, Per justitiam, non per bonitatem, justus erit. s Apposite. Nam bonus qua bonus, juxta Mar cionitas, non punit: ergo si puniat, punit qui justus ideoque unus idemque erit bonus et justus. Humphredus hic etiam hæsit. Sic enim vertit Sin aflixerit juste, non quatenus justus: accipe et illud Apostoli, etc. Quæ mimis inconcinna sunt, et præterquam quod verbum Estat negligitur, plane Apostoli,, etc. Quid si mendum sit? Lege pro et sensum habebis commodissimum. WETSTENIUS. Lectio Pici videtur præferenda. Forte legendum Oportet ut hæc objectio adversariis frequentissime in ore fuerit. Nam sancti Patres studiose eam refellerunt, magno numero. Vide Tertull. lib. ut advers. Marcionem cap. 28; Epiphanium in Anchorato, pag. 514; Eucherii Quæst. in Genes., pag. 252, item Comment. in Genesim, pag. 25; Marium Victorem in Genesi carmine descripla, pag. 521; Alcimum Aritum lib. 1, pag. 385, in Corpore poetarum Fabricii; Bedam t. IV Comment. in Genesim., pag. 23; Gregor. M. lib. 11 Exposit. Moral. in Job., cap. 3. WETSTENIUS. Athanasius oratione 4

SECT. 1. Christus etiam de Lazaro dicit, Ubi posuistis eum **? Ubi esset fortassis ignorabat? M. Non est hoc scriptum in Evangelio nostro. A. Scis te pollicitum esse ex Evangelio nostro esse docturum. Quoniam igitur hoc tibi placet, cedo cur Deus a principe dæmoniorum quærit, Quod est tibi nomen? Is autem respondit, Legio ss. Tua ergo sententia fortasse ignorabat, ob eamque causam interrogavit. M. Non est simile. E. Utrumque mihi-ignorationis videtur esse, et, Ubi es? et, Quod tibi nomen est? quærere. A. Non quærendi studio Deus Adæ dixit, Ubi es? sed suggerere ei atque in memoriam redigere volebat. Ei enim qui prius in beatitudine vivebat, et paulo post præceptum violaverat nudusque erat, cum ab eo quaerit, Ubi es? commemorat, et in memoriam redigit, dicens, Vide in quibus eras, et in quibus nunc es, cum paradisi voluptatem amiseris. M. Cur ergo in Lege ait, Tunicam pro tunica *; bonus autem Dominus dicit **: Si quis tunicam tuam tollat, prabe illi et pallium? A. Hoc quidem caput simile est illius, Dentem pro dente": sed ne putes nos negligenter iis quæ objiciuntur occurrere, etsi maxime judicis locum occupasti, dum tuas ex Scripturis obtrudis quæstiones: qui enim proponit, major est eo qui explicat. Hoc quidem, Si quis tollat tunicam tuam, scriptuin est in Evangelio, a patriarchis auteni re præstitum est. Joseph, cum ei a fratribus tunica detracta esset '', non solum palADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. hominum etiam cogitationes noverat. A. Cur ergo clium praeterea dedit, quemadmodum praescribit Evangelium, sed etiam annonam, et in fame ea quæ ad victum pertinebant, ac quamplurimum pecunia. Quin etiam in Lege hoc ipsum in præceptis relictum est: Si acceperit frater tuus argentum, aut tunicam, septimo mense et usuram el sortem ei remittes, et pallium 48. M. Propheta Dei creationis dicit: Arcus mei intenti sunt, et sagittæ mea acuta. Apostolus autem ait so: Induite vos armaturam Dei, ut possitis tela maligni ignea exstinguere. 50 Ephes. 15. A. Bonum bono non est contrarium, nec malam malo, nec lumen lumini, nec candor candori: sel nigror candori. Quomodo igitur hæc prophetæ Apostolique verba putas esse contraria? An ignoras, arcus, gladium, galeam, tela, armaque omnia adl bellum pertinere? E. Propheta utrius erat, justine * Joan, x1, 54. 63 Luc, vill, 32. As Levil. XXIV, 19. 48 Matth. V, 40. 46 Exod. xxi, 24. 4 Gen. XL, seqq. ** Exod. xx, 25, 26. 49 Isai. v, 28. contra Arianos tomn. I, pag. 279 edit. 1601 «Cum percontatur Dominus, ubi Lazarus jaceat? aut, quemnam ipsum homines dicant? nou quasi ignarus hoc facit. quippe qui sciret quid facturus esset. Et pag. 285 «Humanitus percontatur, ut divinitus excitaret. WETSTEN US. Lege et paulo post, Codes Vaticanus, perperam. Wetsten., Codex Vaticanus, male autem Wetsten., Isa. v. 28, de hostibus Israelitarum dicitur De Deo autem David scribit Ps. xLν, 5, «Sagittae tuæ acu ta sunt, o potens. Et Psal. cxx juxta LXX, vel cxx juxta Hebr. * 4: Sagittae potentis acuta.. Unde apparet quod in aliis quoque SS. Patrum scriptis occurrit hæc et similia eos, memoria, non libro, suggerente, scripsisse aut dixisse. WetsteNIUS. desideratur in co dice Wetsteniano.

an mali? M. Justi. A. Cur ergo eum qui justus est malum dicit Apostolus, cum ait, tela maligni? Non idem est. M. Deus creationis non fecit ut cacutiens Isaac rursus videret: Dominus autem noster, qui bonus est, multorum cæcorum oculos aperuit. A. Ignoras dispensationem Dei. Qui Abrahæ contra spem et exspectationen in senectute liberos dederat, et Tobiæ visum concesserat, ne magna opera percurrentes orationem protrahamus, Isaac ne cæcutiret prohibere poterat: sed quoniam Isaac Esau bene precaturus erat, dictum autem Rebecca fuerat, Major serviet minori ", propter duorum populorum mysterium, cæcutivit, ut invitus Jacob natu minori bene precaretur, id est, catholicæ Ecclesiæ populo, qui Judæis est posterior. M. Quoniam nos sape exagitamur, et in alium incur. rimus, nonne constat nos esse alterius Dei, et ab eo alienos qui effecit omnia? Ait enim: Cor regis in manu Dei s. Perspicuum est igitur, ipsum creationis Deum nos esse persecutum, propterea quod regum corda habeat in sua potestate, A. Hæc quidem si ante hæc tempora astute excogitavisses, quoquo modo ratione niterentur; verum facilem etiam habuissent explicationem. Verum hoc te caput arbitror non accominodate, nec apte ad tempus protulisse. Nunc enim cum rex Deum colat, quid? aisne alterum illorum qui hunc antecesserunt, corda tenuisse, et persecutorem fuisse, et alterum Deum hujus cor tenere? Melius enim, et contra ac reges illi, ipse imperium administrat. Que enim illi everterunt, ea ipse restituit; et quos illi oderunt, ii huic chari sunt: quæ illi templa ac simulacra in honore habebant et pretio, ea iste evertit. Tua ergo ratione et sententia, alius Deus in illis, alius in hoc erat. Magna in hoc amentia. Neque nos soli exagitati sumus, sed multi etiani Prophetæ testimonium dederunt. Quin etiam ante hunc tres pueri. Atque hoc ait Propheta: Propter te mortificamur tota dies. Hinc eliam Paulus iisdem prophetæ verbis usus dicebat: Propter te mortificamur lola die s. Itemque Christi discipuli prophetarum vestigiis insistentes eodem modo exagitabantur. Alienum te esse necesse est a regula prophetarum, apostolorum atque discipulorum, qui propter Christum exagitati sunt. E. Quomodo prophetis abusus est? Si enim prophetæ dicunt, atque ipse eudem modo, perspicuum est eum non invenisse, sed esse usum ut præclaris ac legitimis. M. Ne * Gen. xxv, 25. *s Prov. 1. 6 Psal. Sic recte habet codex Vatica nus; male autem Wetstenianus, etc. Hieronymus tom. II. epist. ad Damasum, pag. 37 edit. Lugdun. ann. 1530: «Ego puto divinæ dispensationis fuisse, ut oculis cæcaretur (Isaac) et cum ipse diceret: Vox Jacob est, manus autem manus Esau: tamen now intelligeret, minorem esse filium, qui ad benedi etionem fratris præceptor astiterat. WETSTENIUS. etc. Tertullianus 22. * Rom. 111, 36. Hib. 111 adversus Marcionem, pag. 497 editionis Rigaltii, persecutiones ab hominibus Creatoris objicienti, respondet ipsum Creatorem has persecutiones prædixisse. ID. Codex Vaticanus, recte; at male codex Wetstenianus, etc. Quis fuerit iste imperator Christianus, supra in Monito explicatum est.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. I. mine veterum ad verbum usus est. Id Geri quit. A. Doceo in multis Apostolum dicere ac sancire, non repudiare. Dicit enim in priore ad Corinthios Epistola se: Ut non glorietur omnis caro coram ipso: ex ipso autem vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et santificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est: Qui gloriatur, in Domino glorietur. Accuratius autem in eadem Epistola " exprimit his verbis Quis pascit gregem, et de lacte non edit? Nunquid secundum hominem hæc dico? Nonne etiam Lex hæc dicit? In Lege enim Moysi scriptum est: Non alligabis os bovis triturantis. Nunquid de bobus cura est Deo? An propter nos plane dicit? Propter nos enim scripta sunt, quoniam debet in spe qui arat, arare. M. Vides eum Moysis legem dixisse, non Dei? E. Scio eum Moysis legem nuncupasse: sed confirmavit, cum dixit: Nunquid de bobus, inquit, est cura Deo? An propter nos plane dicit? Propter nos enim scripta sunt. Vides eum confirmare Legem, eaque usum esse, ut præclare lata? Nemo enim exoleta aut improba lege, ad demonstrandum aliquid utitur, sed bona atque perfecta. Si enim tu, qui ea quæ a te dicuntur confirmare volebas, Paulo teste usus es, ut firma esset oratio tua, sic Lege leste usus est Apostolus. M. Ego ex Scripturis. alium esse Christi Patrem, alium Opificem docebo.. Opifex enim Ada cognitus fuit, iisque qui pro teipore fuerunt, quemadmodum ex Scripturis perspicuum est: Christi autem Pater ignotus est, ut Christus ipse enuntiavit, cum de eo dixit "7: Nemo novit Patrem, nisi Filius; neque Filium quis novit, nisi Paler. A. Magna est in te Scripturarum ignoratio. Hæc enim solum a Servatore dicta esse existimas. Audi Isaiam, qui ait: Cognovit bos posses sorem suum, et asinus præsepe domini sui. Israel autem me non cognovit, et populus ne non intellexit 8. Jeremias quoque de eo tanquam rursus non coguito hæc scribit: Omnes me cognoscent a minimo usque ad maximum eorum”. M. Quomodo igitur apud Ezechielem ait: Agnitus sum patribus vestris in deserto? A. Non jam propterea quod Ezechiel dixit: Cognitus sum patribus eorum, ipsi etiam cognoverunt eum. Etenim Dominus noster Jesus Christus, cum tandiu cum discipulis versaretur, 85 1 Cor. 1, 29 31. 86 ibid. 7-10. Codex Vaticanus, recte; Wetstemianus autem, male. 57 Matth. x1, 27. Vide Tertull. lib. v advers. Marcionem, cap. 7; Epiphan. hæres. XLII; Origenem lib. 11 De principiis, cap. 4. WetSTENIUS. Tertullianus ista irridet lib. 1 contra Marcionem Invenio plane ignotis deis aras prostitutas; sed Attica idololatria est: item incertis diis, sed superstitio Romana est. Vide Irenæum lib. i adversus hæres., cap. 3. etc. Locus habetur Matth. xi, 27, et Luc. x, 22, sed alius est ordo verborum Isa. 1, «Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius., WETSTENIUS, 3. * Jerem. 3XXI, 34. 60 Ezech. xx, 5. Wetstenii codex, Mus pro legendum puto Confer Ezech. xx, 5, ubi lae verba reperiuntur Notus factus sum seinini domus Jacob et cognitus eis in terra Ægypti. Verba Adamantii salis aperte innuunt huc alludi. WETSTENIUS. Codex Valicauus, male autem Wetstenianus,

dicebat: Nemo novit Filium, nisi Pater: et tamen videbatur ab omnibus, sed non agnoscebatur. Cum diceret: Discedite a me, qui operamini iniquitatem, nunquam vos novi “annon is qui corda novit, non noverat ipsos? Verum non eo modo vivebant quo volebat. Intelligere enim cognoscere dicitur. Quemadmodum etiam David scribit his verbis Patres vestri non intellexerunt mirabilia mea in terra Chanaam ". Atqui viderunt. Neque enim ex eo quod quis videt, jam etiam intelligit. Perspicue inveniris non solum prophetis contradicere, sed etiam Evangelio; cum enim Christus ab omnibus plane videatur, et dicat: Nemo novit Filium 68 vos prophetas ei adversari putatis. Aperte igitur et Christus, et prophetae Dei cognitionem et ignorationem indicarunt. E. Perspicuum est in Scripιι ris intelligere positum, esse pro cognoscere. Cum enim propheta dicat: Israel autem me non cognovit, et populus me non intellexit": tamen Christus versans cum discipulis, dicebat: Nemo novit Fis lium, nisi Pater. Quin etiam cum inter illos versaretur, tamen els dicebat: Nunquam novi vos **. M. Evidentius demonstrare possum, Christum non esse justi Filium. Legis enim Deus nondum venit. Si enim venisset, exitum haberent ea quæ de eo a Davide predicta sunt his verbis: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reyes terræ, es principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus ". Et rursus Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuamº¹; et quæ sequuntur: Reges eos in virga ferrea 68. Es quibus demonstratur Christum qui venit alium esse, quod nec reges nec principes contra eum ſuorint, neque gentes rectæ fuerint in virga ferrca. A. li qui regia potestate præesse videbantur Israeli, et principatum obtinere, habebantque jus et necis et salutis, omnes Christum oppugnarunt eosque virga ferrea rectos fuisse docendum est Danielis prophetia, cujus hæc verba sunt: Post aureum, urgenteum et aneum, suscitabitur regnum ferreum 6º, quod Romanorum esse demonstratum est, quo gubernati sunt ii qui Christum oppugnaverunt. Gentes enim ei hæreditario jure datæ G erant, de qua hacreditate David haec scribit: Do mine, memento nostri in beneplacito populi tui; visita nos in salutari gentis tuæ, ut lauderis cum hæreditale tua: perspicuum est igitur, hanc esse hereditatem, quam postulaverat. E. Si regum et principum potestas non præsto erat, qui fieri potuit ut Christos sublatus sit in crucem? M. Daniel ait Vidi, et ecce lapis excisus est ex monte sine manibus, et percussit simulacrum sine manibus, et fecit quasi pulverem, et exsufflatus est a vento". Lapis erat Malib. vn, 23. ibid. 8. et Psal.!!, 15a. J, 3. es Math. vi, 93. 68 Psal. cr, 7. 63 Matth. x1, 27. 68 ibid. 9. 68 Dan. 11, 40. Psal. cv, 4, 5. 71 Dan. 11, 34, 35. Ma recte habet codex Vaticanus, mendose autem Wetstenianus,

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT, I. regnum ex Deo, in gloria apparens; et simulacrum, regnum quod est in terra constitutum. Perspicuum est igitur, Christum, quem Lex ac Prophetæ promittunt,nondum venisse. Si enim venisset, in terra regnum alterum non esset, quemadmodum Daniel indicavit. Ex eo autem quod regna omnia consti-. tuta sunt, Christus qui a lege et prophetis prædicitur nondum venisse ostenditur. A. Quæ recte in Scripturis dicta sunt, ea vis perperam intelligere. Prophetæ enim atque Evangelium duos Christi adventus exponunt, unum humilem, nempe priorem; clarum alterum, nimirum posteriorem. Ac de priore quidem Isaias hæc dixit: Vidimus eum, et non habebat speciem, nec pulchritudinem; sed species ejus ingloria, deficiens supra omnes filios hominum **. Εt rursus: Ecce puer quem elegi, dilectus, in quo complacuit anima mea, non contendet, nec clamabit in plateis: calamum contritum non confringet, et linum fumigans non exstinguel 73. Rursus etiam: Gaude, flia Hierusalem, vehementer; prædica, flia Sion Ecce Rex tuus venit mansuetus, sedens super asinum”, quemadmodum in Evangelio explicatum est, eum in asina sedentem Hierosolyma venisse. Perspicuum est ergo, eum alias clarum, alias mansuetum venisse. Intellexit autem etiam Paulus apostolus clarum ejus adventum, cum ait 78: In jussu Dei, in voce archangeli, in novissima tuba descendet Dominus de cœlo, et mortui resurgent primi: deinde etiam nos qui relinquimur in adventum ejus, simul cum rapiemur in nubibus obviam ei. Siculi ctian Daniel ait: Vidi quasi Filium hominis per nubes venientem 7. Ait autem etiam in Evangelio: Sicut fu! gur exit ab oriente, et apparet usque ad occasum ita erit adventus Filii hominis". Clarissime ostensus est prior ejus adventus humilis fuisse, posterior autem qui futurus est, clarus. Cum ergo in terra degens alium adventum denuntiaverit qui cum gloria conjunctus esse debet, vos fortasse utrique ejus adventui repugnatis. Nam nec priorem ejus adventum agnovistis, nec alterum exspectatis, cum ea quæ divinitus præcepta sunt, non intelligatis. M. Certa tibi ratione demonstrabo, alienum fuisse Legis Prophetarumque Christumn. Joannes enim eum nom agnovit: id quod fieri non poterat, eum qui a primo ortu propheta fuit, ignorasse Christum suum. Cum enim in vinculis audivisset opera Christi, suos ad eum discipulos misit, qui hoc ab eo quærerent: Tune es ille qui venturus est, an alium exspectamus" 7ª Isai. LIII, 2. 48 Isai. xLI, 1-3. 7 Matth. xx1, 7. 75 I Thess. IV, 16, 17. 76 Dan. VII, 13. 77 Matth. XXIV, 27. 78 Matth. xx1, 5. Codex Thoma Gale, Videtur omnino delendum. Vide Tertullia noin lib. ut adversus Marcionem, cap. 7; Irenaeum lib. 1v advers. hæres., c. 33. WETSTENIUS. Locus iste juxta veritatem Hebræam adducitur. Vulgo misere est corruptus: Ne de Christo intelligatur, ad Jacob detorquetur. Hine in versione LXX haec vox obelo jugulatur, teste Eusebio, lib. 1.x Demonstr. evang., demonstr. 15. WETSTENIUS. Codex Thoma Gale addit Vide Zachar. 1x, 9, et Isai. Lx1, 11 Alius, Alius, Hieronymus epist. ad Algasiam: Joannes in carcere quasivit de Christo, ut sibi quærens, discipulis disceret; et capite truncandus illum doceret esse sectandum, quem interrogatione sua magistrum omnium fatebatur: neque enim poterat ignorare, quem ignorantibus ante monstraverat. Vide Tertullianum lib. iv adversus Marcionem, c. 18. WETSTENIUS. Codex Thomæe Gale,

A. Si de Christo Joannes interrogassel, dixisset, Tune es Christus? Ait enim, Tu es ille qui venturus est, an alium exspectamus? Nunc vero non est prudentia eorum qui adsunt, exquirere, Tu es? Qui dicebat, Ecce Agnus Dei, qui tollit peccata mundi vo, non ignorabat eum esse; sed quoniam præcursor erat etiam apud inferos, ideo interrogabat. Noverat enim eum dicere: Vado, et mitto Paracletum 80, id est Spiritum sanctum. Aliter autem etiam id quod verius est disce. Quoniam ejus discipuli, Christi quidem adventus duos legebant, sed ignorabant num ipse esset is qui ex mundo egressurus esset, Joannes qui Domino discipulos tradidisset (fas enim erat eos qui ab Joanne docti erant, postea Christo tradi), Joannes, inquam, discipulos misit, ut eum esse discerent, ne post ipsius mortem versarentur in errore. Abite ergo vos ipsi: audite, inquit, utrum ipse sit. Videte etiam, quid Christus responderit. Cum discipulos accepisset, velletque opera ostendere, proposuit hæc verba: Cuci vident, surdi audiunt, claudi ambulant, mortui resurgunt, et beatus est, qui non fuerit scandalizatus in me pse igitur eos cum recepisset, operibus factisque monebat ut se veritatem omnem esse crederent. M. Sic alieni eramus a Christo qui apparuit, et Christus qui apparuit, a Deo qui creavit. Paulus nos a Christo emptos esse dicit e. Perspicuum est igitur cos alienos fuisse. Nen:o enim unquam suos emit. Emit enim alienos, non suos et proprios. 6s Gal. 111, in utero, el præcucurrit in infernum, eo transmissus furore Herodis, ut etiam ibi venientem prædicet. Videatur etiam Nicephorus Hist, eccles. lib. 1, cap. 19. WETSTENIUS. A. Omnino inconsequenter argutamini. Quod enim cogitasti, si probares, recte se res haberet. Si vero rationem venaris quæ non explicatur, non pie sentis. Ementem Christum esse dicebas. Qui vendidit, quis est? Non nosti simplicem fabulam illam, Qui vendit, et qui emit, fratres sunt. Si diabolus, qui malus est, bono vendidit, non est malus, sed bonus. Qui enim ab initio homini invidit, non jam nunc invidia fertur, cum bono prædam tradiderit. Erit igitur justus, qui invidiam malumque omne 19 Joan. 1, 29 80 Joan. xvi, 7. 81 Matth. XI, Pico et Humphredo visum est quod Mege- Da thius antea carcerem, vocarat, hoc Adamantium ony nominare, significatione mihi nullibi observata. Forsitan carcer ille Joannis similis seu lacui, apud Jerem. xxxviu, ideoque inferni nomine dictus, et quia tenebrosus, ut fumphredus indigitat. Scribit Hornius in Comment, ad Sulpit. Sever., pag. 259: Tales puteus seu loca subterranea in Oriente frequentes fuisse, primo ad aquationem, deinde ad veram custodiam. Quod si tamen distinctionis notas in textu paulo aliter ponamus post nomen liquent, ni fallor, prout vertinus, omnia et id dixerit Adamantius, quod Gregorius Nazianzenus in Oral. funet. Basilio Magno habita, non procul a fiue Quis est præcursor Jesu? Joannes, vox sermonis, et lucerna lucis: cui etiam præsultavit Codex Vaticanus, Wetstemianus, Thomas Gale conjicicbat legendum IIæc desunt in codice Wetsieniano, sed supplentur e codice Vaticano. Vide Epiphanium hunc locum vindicantem pag. 157 et 138. Distinguit is inter sed meo judicio parum feliciter. Nam Apoc. v, 9, scriptum est, Idem Paulus et Petrus habent, Melius Adamantius, pro μοίtum putat. WETSTENIUS. Codex Vaticanus, Codex Vaticanus,

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. 1. deseruit. Deus ergo ipse vendidisse invenitur, aut 83 Isai. L, 1. 8 Romn. vi, 20. potius homines qui peccaverunt, peccatis suis semetipsos abalienaverunt, ac rursus pro ejus miseri cordia redempti sunt. Hoc enim scribit propheta Peccatis vestris venditi estis, et iniquitatibus emisi matrem vestram 83. Et rursun: Gratis venditi estis, et non cum argento redimemini 84. Illud, non cum argento, non est dubium, quin Christi sanguine. Hoc enim propheta ait: Ipse vulneratus est propter peccata nostra: livore ejus sanati sumus. Verisimile est autem eum emisse juxta te profuso sanguine. Quomodo igitur etiam a mortuis excitatus est? Qui enim accepit hominum pretium, sanguinem reddidit, non jam vendidit. Si non reddidit, quomodo Christus excitatus est? Non igitur jam illud stal, Potestatem habeo ponere, et potestatem habeo sumere 86. Diabolus ergo Christi sanguinem pro hominum pretio habet. Amentia ista magnam habet blasphemiam. O mala! mortuus est, excitatus est pro sua potestate: posuit, quod accepit. Hæc quæ venditio est? cum Propheta dicat: Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus 88. Ubi resurrectio est, ibi est mors. E. Non ab alio emisse mihi videtur. Doce quis unquam sua emat. A. Christus ipse consentiens cum prophetis dicebat: Omnis qui facit peccatum, servus est peccatis, M. An a peccato emit? E. Perspicuum est, eum peccatum Dominum appellasse, et redemit, improprie emisse dixit. M. Non dixit, peccatum Dominum esse. E. O magnam inconsiderantiam! cum ait, Omnis qui facit pecca tum, servus est peccati: non plane demonstravit? A. Apertius docet oratione Apostolus his verbis Cum essetis serui peccati, liberi fuistis justitia ", Quomodo enim dicatur dominus, non exstante co cui imperet? E. Hoc plane demonstratum est. Christus plane dicit: Nemo potest duobus dominis servire. Cur alia pro aliis inducitis? A. Quot dominos dixisse existimas? M. Quemadmodum in Evangelio scriptum est ", Non polest arbor mala fructus bonos ferre; neque arbor bọna ferre fructus malos: duo domini ostensi sunt. Vides naturas duas, duos dominos? A. Cur non omnem verborum seriem protulisti, sed delectis iis quæ te8 Isai. Lil, 3. ss Isai. Lili, 5. 86 Joan. x, 18. 87 Psal. LXVI, 1. 88 Joan. vult, 54. so Matth. vi, 24. Matth. vi, 18. eum Forte legendum Comment. in cap. vi Epist. ad Rom. sic exponit etc. Ratio arguinentandi postulat, ut conditionaliter accipiantur antecedentis verba, scilicet, Idipsum suadet opposita mox argumentatio, Acutissimum est argumentum, nimirum Christus nos redemit, dato suo sanguine. Hunc vel reddidit, qui eum tanquam lytrum acceperat, vel non reddidit. Si prius, non empti nec redempti sumus. Si posterius, non resurrexit Christus, quia sine suo sanguine vivere non potuit. WETST. Codex Regius secundus, Hunc locum a Celsi calumniis Origenes multis vindicat sub initium lib. vin contra Celsum et lib. vi Nemo potest duobus simul dominis servire, peccato et justitia. Aut enim unum odio habebit, peccatum scilicet, et alium amabit, id est, justitium: aut pas tielur unum, scilicet peccatum duntaxat, et alium contemnet, id est justitiam. Hieronymus ad Nepotianum Qui dicit: Pars mea Dominus: nihil extra Dominum habere potest. Quod si quidpiam aliud habuerit præter Deum, purs ejus non erit Deus. WETST. Codex Vaticanus, Pro alias legitur Hic palinarius erat locus Marcionis, quo primum orthodoxos pelere coepit, ut duo exstrueret principia. Tertullianus lib. r adv, Marcionem, cap. 2: In Creatorem, inquit, interpretatus malam arborem malos fructus

cum facere putas, ea sola dixisti? Dicam igitur, ut scriptum est: Nemo, inquit, polest duobus dominis servire. Aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut uni adkærebit, et alterum contemnet. Non potestis Deo servire et mammona". E. Mammonam quem vult dicere? A. Divitias et argentum. Tibi autem hoc persuadebit verbum illud extra petitum, Unusquisque a quo victus est, ab eo etiam redactus est in servitutem. Vetat igitur Christus ne divitiis addicti simus, nec mammonæ serviamus, sed ut Deo uni adhærescamus præcipit. Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati 98. E. Si mammonam propriam naturam esse vult, propriumque principium, id est divitias: non jam duo aut tria erunt principia, sed quamplurima. Sol enim naturam propriam habebit ac principium habebit etiam luna eodem modo, et stellæ atque aer et aqua. Quomodo igitur ais divitias proprium principium, propriamque naturam habere? M. Non ego dico, sed Christus dixit his verbis: Non potest arbor mala fructus bonos facere, neque arbor bona fructus malos facere”. A. caput hoc non naturæ causa dicitur, sed hominum: ac si de naturis dixisset, fructus non nominasset. Fieri enim non potest, inquit, ut mutentur. Ex Evangelio etiam doceo, eum de hominibus qui sunt suæ potestatis, non de principiis dicere. Sic enim ait: Veniunt ad vos in vestimentis ovium: intus autem sunt lupi rapaces. fructibus eorum cognoscetis eos º. Rursum etiam ait Bonus homo ex bono thesauro profert bona: et malus homo ex malo thesauro profert mala. G Ex abundantia cordis os loquitur. Ex corde enim exeunt cogitationes malæ “. Vides Servatorem ex ** Matth. VI, 24. ps Joan. viii. 34. os Matth.vn, condentem, scilicet mala; alium Deum præsumpsit esse debere in partem bonæ arboris bonos fructus. Philastrius De hæresib. pag. 20: Marcion Roma degens sceleratam hæresim seminabat, atque interrogans presbyteros sanctos Ecclesiæ catholica', sensus sui eis errorem mortiferum propinabat, dicens ita: Quid est, quod in Evangelio dicente Domino scriptum est: «Nemo pannum rudem mittit in vestimentum vetus, neque vinum novum in utres veteres, alioquin rumpentur utres, et effundetur vinum? › Et iterum: «Nor est arbor bona qua faciat malum fructum, neque arbor mala, qua facial bonum fructum.» Deque hoc accipiens interpretationem a sanctis presbyteris, non acquiescebat veritali, sed magis Cerdonis sui doctoris firmabat mendacium, et iste similiter unum Deum bonum, et unum malum annuntians. Aliquando de Lege hæc verba intellexere Marcionis asseclæ. Origenes lib. 11 De principiis, cap. 5: «Aiunt namque: Scriptum est quia non potest arbor mala fructus bonos facere. Ex fructu enim arbor cognoscitur. Quid ergo est, aiunt? Qualis arbor sit lex, ex fructibus suis, id est ex præceptorum sermonibus, declaratur. Si enim bona. inveniatur, sine dubio et qui dedit eam, bonus Deus esse creditur. Si vero justa magis quam bona; justus etizm legislator putabitur Deus. › Sed egregie hanc vindicat Tertullianus dum in ipsum Marcionem eam retorquet lib. 11 adv. Marcionem. cap. 4: ‹ Agnoscat hinc primum fructum optimum, utique optima arboris. Marcicn imperitissmus rusticus quidem in malam, bonam inseruit, ἀte, 18. 95 ibid. 15, 16. 96 Luc.`vi, 45. sed non valebit blasphemiæ surculus: arescet cum suo artifice, et ita se bonæ arboris natura testabitur. Item lib. iv adv. Marcionem,cap. 17: Proinde et arbor bona non proferat malum fructum; quia nec veritas hæresim, nec mala bonum, quia nec hæresis veritatem. Sic nec Marcion aliquid boni de thesauro Cerdonis malo protulit, nec Appelles de Marcionis multo enim hæc congruentius in ipsos interpretabimur, quæ Christus in homines allegorizavit, non in duos deos, secundum scandalum Marcionis. Marcionitis idem argumentuin mutuarunt Manichæi; quibus respondet Epiphanius, Arbor mala et bona de bonis malisque operibus intelligi debet, non de Veteri et Novo Testamento, ut Manes ratiocinatur. ● Vide Augustinum 1. 1 contra advers. Legis et Proph., cap. 21, verba hæc a corruptelis Manichæorum vindicantem et accuratius explicantem contra Pelagianorum hactenus ad Manichæos accedentium commenta lib. 1, cap. 3, contra Jul. Pel. et lib. 1. c. 3, item De nupt. et concupisc., lib. xxvi, De grat. Christi lib. 1, c. 18, 19, etc. Wetst. Codex Vaticanus, Verum est: • Natram mutari non posse.» Horatius Naturam expellas furca, tamen usque recurrel. Lil. 1 Epist. ad Fuscum. Nec dubiumn quin de na

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. II. una hominum natura et bonum et malum proferri dicere? M. Non de hominibus hoc dicit. E. Ecquam demonstrationem hac evidentiorem quæris? A. Immutabiles tu naturas esse dicis. In Evangelio autem dicit: Ex lapidibus suscitari Abrahæ filios”. Hoc etiam ait Paulus apostolus: Qui prius fui blasphemus, et perseculor, et contumeliosus. Uira arbor erat, bonane an mala? Responde. M. Non de Paulo quero. A. Persecutor erat prius: postea factus est apostolus. Quomodo igitur arbor mala, arbor bona facta est, si non potest arbor mala fructus bonos ferre? Judas quoque utra arbor erat prius? SECTIO SECUNDA. INTERLOCUTORES: ADAMANTIUS orthodoxus, MARCUS et MEGETHIOS Marcionita EUTROPIO judice. 97 Matth. 1, 9. 98 | Tim. 1, 13. tura hic sermo sit. Sed argumentum est: si de natura locutus esset, non utique fructus nominassel, quia e fieri non posse dicit, ut transmutentur.» Respicit ad verba: «Non potest arbor,» etc. Quasi dical Non est his verbis de natura locutus Dominus noster: quia fructus boni et mali discrepant; natura vero semper eadem est. Itaque Picus: ‹ Si de natura rerum locutus esset, fructus non nominasset: ait enim mutari nequaquam posse.» Hac ratio ambigue redditur, sed prorsus ad litteram Græcam. Humphredus declarare voluit, vertendo Fieri enim non posse dicitur, ut mutentur» (quod non potest nisi ad fructus illos referri) pro, mutetur, scilicet natura, uti mox (idque ex hypothesi adversarii) repetit Adamantius, responsione penultima sequenti Quanquam hic e naturas» pluraliter; priori autem loco naturam singulariter exprimat, et fructus, in plurali. Cæterum, quod hic de c naturis, infra sect. 3 de radicibus, prædical, perindle immutabilibus; s quia e natura sint tales. WETSTENIUS. ut Vide Origenem lib. I De principiis, c. 8. Hæc Marcionis propria erat sententia, duo tantum esse principia, bonum et malum. Tertullianus lib. 1 adv. Marc., cap. 6: Alioquin certi Marcionem dispares deos constituere: alterum, judicem ferum, bellipo tentem; alterum, mitem, placidum, et tantummodo bonum, atque optimum. ldem, lib. 1 adv. Marc., Marcionem cum Valentino sic confert: < Honestior et liberalior Valentinus, qui simul ausus est duos MARCUS MARCIONITA. maEgo statuo non tria esse principia, sed duo lum et bonum. ADAM. Suntne per sc´et a se nɔta principia ista duo ac siue principio: an unum babuit exsistendi principium, alterum non habuit? MARC. Per se exstiterunt, ac principio carent. Infinitane sunt principia duo, an finita? M. Infinita. A. In omnem igitur parten et malus pertinet, concipere, Bython et Sigen; cum usque ad xxx Eonum fetus, tanquam Æneiæ scrophæ, examen divinitatis effudit.» id inculcat Tertull. lib. 1 Carm. adv. Marcionem, cap. 4 et 7, Prudentius, in ubi Marcionitarum propterea seclam heresin Duitarum appellat. Hieronymus, epistola ad Pammachium; Philastrius, De hæresibus; Augustiuus De haresibus; Isidor. Origin. lib. vi. cap. 5; Rabanus Maur. De inst. cler. lib. II, cap. 48, cum multis aliis. Solus dissilet Theodoretus, asserens, lib. 1 Mar. fab., cap. 21, quatuor «ingenitas substantias,, a Marcione statui postea recenset Deum bonum, qui et Pater Christi; Creatorem › justum, qui et malus; ‹Ma-. teriam, o et alium Malum, materiæ Dominum. Forsitan e Marcionis asseclis hæc audivit, qui a Magistri sententia in multis deflexere. Hausit Marcion venenum hoc a Cerdone; Cerdon a Valentino et Valentinianis Marco, Colorbaso aliisque. Vide Epiphanium, in Proemio tertii tomi, lib. 1, pag. 103. Simonem Magum, havreticorum patrem, qui «Radices, a seu • Principia» plura excogitavit, hujus opinionis prima jecisse fundamenta, docet Theodoretus, fab. lib. 1, cap. 1. Eo lubentius ausem Marcion hunc errorem est amplexus, quod cum philosophia Stoica, cui studebat sedulo, egregie conveniret. Sic de Stoicis Athenagoras in Legat. pro Christianis, pag. Secundum Stoicus duo sunt principia seu causæ primæ: unum activum et imperans, ut Providentia; alterum, passi

et bonus. Quod enim indnitum est, ubique esse ne- M. cesse est. M. Ubique est et bonum et malum. A. Copulata ergo sunt, alterumque ab altero contingitur. M. Nec connexa sunt nec alterum ab altero tangitur. A. Quod igitur ab aliquo distat, id ubique non est. Qut ergo possunt res duæ infinite magnitudinis exsistere, quæ inter se sint separatæ? Quæ enim ab invicem secreta disjunctaque sunt, ea necessario finita reperiuntur. Quod autem finem habet, principium etiam habebit. Quod porro principium habet, terminum quoque habet. Neque ergo principio, neque termino carere existimabuntur. Necesse est vero locum qui continet, majorem esse iis quæ continentur. E. Si disjuncta sunt inter se duo principia, necesse est Deum in parte esse dicere. Ex partibus autem Deum constare, atque ter. minum habere, nemo sana mentis opinabitur. Quod si duo principia per se alterum per alterum progredi velint, quorum unum bonum sit, alterum malum: necessario et bonus mali, et malus boni erit particeps. M. Suan quisque vim habet. A. Si unusquisque vim suam obtinet, etiam par est unumquemque suam possessionem habere. Utrius ergo ais esse homines, bonine an mali? M. Mali. E. Quomodo bonus eos qui ad malum pertinent, comprehendit, cum principia duo pares vires habeant? M. Videns bonus fore ut homines condemnarentur a malo, illos, cum venisset, a condemnatione liberavit, ac oblivionem remissionemque peccatorum tribuit. E. Utri tandem homines peccaverant? MARC. Malo. E. Quisnam aniles sermones tuos feret? Qui suo Domino peccaverunt, iine ab alio peccatorum veniam consequi possunt? A. Cur eorum unum malum, alterum bonum dicitis, verbis solis contenti? an re ipsa unus bonus, alter malus videtur? MARC. Rebus ipsis sunt, alter malus, alter bonus. A. Quomodo? MARC. Quia bonus salutem dat: malus condemnat. A. Ex eone quod salutem det, bonus dicitur? MARC. Certe. Boni enim est servare. A. Causa igitur hujus bonitatis, erit malus? MARC. Quonam modo? A. Quia nisi Opificis homines peccassent, ejus nunquam bonitas perspecta esset: ut si nemo esset peccator, Deus nunquam bonus appellatus fuisset: causaque ejus bovum et mutabile, ut materia.» Stoicos autem a Magis id didicisse patet, quippe statuebant Duo esse principia, bonum dæmonem, et malum dæmonem: alterum ex his, Jovem et Oromasdem; alterum Plutonem et Arimanium dici.» Teste Laertio in Proæmio, pag. 6. WETST. Codex Vaticanus habet Postea in utroque codice Wetsteniano et Vaticano additur At desunt ista Pico, et videntur omnino esse superflua, atque ex oscitantia amanuensium repetita, quod non raro in mss. codd. fieri novinius. In codice Wels: eniano deest Paulo post in eodem codice legitur etc. Legendum forte, etc. Hæc Eutropio tribuuntur in codice Vaticano. habet codex Vaticanus. Hæc desiderantur in codicibus mss., sed supplenda existimavit Wetste mius versione Pici. Nec esset alioquin ea concinni tas rationum quibus tum Adamantius, tum Eutropius Marcum constringunt. Codex Vaticanus, recte, male Wetstenianus, De Evangelio Marcionis cf. Epipha

SECT. ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. nitatis peccatorum exstitit condemnatio. Alio etiam "Rom. 11, 16. ' I Cor. v, 3, 5. har. xLIT: Tertull. lib. iv adv. Marcionem, cap. 7. Vide Irenæum lib. 1, cap. 27, et lib. iii, cap. 10; Theodoretum, Hær. fab. lib. 1, cap. 24, pag. 240; Isidorum Pelusiotam, lib. 1, epist. 371, ad Pansophium, pag. 81. WETST. Numerum, ut vocant, rotundum expressit; alias computus Græcorum ad Christum natura tantum habet annos 5508. Quanquam Abulpharajus, in Hist. Dynast., pag. 72, numeret 5586, et discrimen inter computum Judaeorum et Græcorum faciat MCCCLXXV annorum: quem defectum fraudibus Judæorum tribuit. Sed Augustinus, lib. De civil. Dei, xviii, cap. 43, hunc dissensum ipsis LXX ascribit, et eorum prophetico impulsui; Hieron. Quæst. in Gen. simpliciter LXX inputal. Augustin. De civ. Dei lib. xv, cap. 2 et 13, de scriptoribus librorum Græcorum. Vid. Usserii Syntagma modo non fuisse ab initio bonus ostenditur, si eum bonum dicis ex eo quod servet. MARC. Semper est bonus. A. Quando salutis hominum causa descendit? Marc. Quemadmodum scriptum est in Evangelio, Tiberio imperante, et tempore Pilati. A. Posteaquam hominem Opifex finxisset, sexies mil. lesimo anno descendit. Qui ergo tandiu neminem servavit, quomodo bonus erat? MARC. Semper bonus fuit. E. Dixisti ex eo bonum illum dici, quod det salutem a te autem concessum est, eum descendisse imperante Tiberio Cæsare. Perspicuum est igitur eum, ex quo tempore salutem dedit, ex eo etiam cœpisse bonum dici. A. Si ex eo quod serval, bonus dicitur, necessario etiam Opifex bonus intelligendus est. Servat enim multos etiam ille, ut Lex promittit et prophetæ. Servat igitur uterque eodem modo: sed unus malus, alter bonus vobis videtur. MARC. Bonus, bonus est erga omnia. Opifex autem eos qui ipsi obediant, servaturum se esse pollicetur. A. Bonus omnesne servat et parricidas, et adulteros, an eos tantum qui ipsi credunt? MARC. Eos servat, qui ad ipsum confugiunt. E. Si uterque eos qui ipsis obtemperant, servat, eos autem qui non credunt, repudiat, quænam boni est differentia? Invenitur enim utriusque par et similis voluntas. MARC. Bonus eos, qui ipsi credid9rint, conservat, non tamen condemnat eos qui sibi non crediderunt. Opifex autem eos qui ipsi cred dcrunt servans, peccatores et judicat et punit. Bonus ergo, ut ais, judicat neminem? MARG. Non. A. Si bonum judicare docuero, credisne unum Deum et non alium esse? MARC. Non doces. A. Apostolone credis? MARC. Apostolico meo fidem habeo. A. Habeo Apostolicum tuum, ac recito, quod tale est, Judicabit Deus occulta hominum secundum Evangelium meum per Jesum Christum ". E. Cum judicii nomen dixit, bonorum atque malorum judicium declarat, et mercedem quæ eis tribuitur pro meritis, et condemnationem, malorum scilicet ac impiorum judiciumque id, quod ex Evangelio per Jesum Christum fit, quo etiam occulta hominum redarguentur, pro meritis et justitiæ et injustitiæ remunerationem tribuet. A. Audi eumdem Apostolum, qui hæc scribit ': Ego enim de LXX vers., cap. 2. Ib. Orige nes, lib. ut De principiis, cap. 5: «Eum, quem bonum dicunt, si ad omnes bonus est; sine dubio et ad eos, qui perituri sunt, bonus est: et quomodo eos non salvat? si non vult, jam non erit bonus: si vult et non potest, omnipotens non erit. Quin ipotius audiant in Evangeliis Patrem Domini nostri Jesu Christi, ignem præparantem diabolo et angelis ejus. > Codex Vaticanus, recte, Wetstenianus, Codex Thomna Gale, Regius secundus, Εl deest in codice Wetsteniano. Codex Vaticanus supra ascri plum habet

ut absens corpore, prasens autem spiritu, jam judi cavi ut præsens eum qui sic operatus est, in nomine Domini nostri Jesu Christi, congregatis vobis, et meo spiritu cum virtute Domini nostri Jesu, tradere hujusmodi Satanæ in interitum. Et rursus ait *: Qui conturbal vos, portabit judicium. quo is qui perturbat Ecclesian, portabit judicium? respondeat; a bono an a malo feret judicium? Si a malo, Christus mali esse ostenditur, et Apostolus. Sin a bono, perspicuum est bonum esse judicem. Ubi ergo ponimus Scripturam, quæ ait, Quæ enim seminaverit homo, hac et melet *? Et rursus, Unus quidem judicat diem inter diem: alius autem omnem diem. Ubi etiam vox illa Servatoris, Qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis *? Et, Quicunque negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo qui est in calis *. Et, Non, inquit, veni mittere pacem, sed gladium. Εt illud, Non veni mittere pacem, sed ignem. Et illud, Væ vobis, Scriba '. Εt rursumn Apostolus, Siquidem, inquit, justum est apud Dominum reddere iis qui tribulant tos, tribulationem, et vobis qui tribulamini, remissionem 8. Quis igitur sit, qui, ut ita dicam tribulationem re ldat, responde. MARC. Malus. E. Malus dat tribulationem: perspicuum est etiam eum remissionem dare ante tribulationem. Cum ergo a Deo tribulationem et remissionem accipiamus, quid alio Deo opus est nobis? Plane demonstratum est, Deum esse judicem, atque unum esse: supervacaneæque sunt fabulæ. MEG. Primus ego hoc verbum Apostoli planius docebo, Siquidem, inquit, justum est apud Deum reddere iis qui tribulant vos, tribula. tionem, et vobis qui tribulamini, remissionem. Meminisse enim debes, me tria principia posuisse, bonum, medium, et malum. Medium quidem cum bono obtemperat, dat remissionem: cum autem malo morem gerit, tribulationem affert. A. Minister igitur est Medius mali et boni, neque ullam in se potestatem habet, cum sit utrique subjectus. Verisimile est autem eum nihil agere pro sua adfectione, sed omnia quæ bonus ac malus velit. Cedo cujus voluntate Medius homines effecit? MEG. Hic sua voluntate homines finxit. Pœnitet, inquit, me, quod feci hominem 10. Eum igitur pœnituit fecisse improbos, eosque et condemnare voluit, et perdere. Bonus igitur id passus non est, sed generis hominum misertus est. E. Non est boni, non sinere mala tolli. Ea autem cum Opifex de medio tollere vellet, bonus eorum quæ mala sunt, misertus est. Erit igitur auctor malorum bonus. Illum enim di * Gal. v, 10. • Galat. vi, 7. • Romn. 8 Thess. 1, 6, 7. • Ibid. 10 Gen. VI, 6. 5. * Matth. vi, 22. * Matth. x, 33, 34. ▼ Matth. xxın, 13. Hanc sententiam uncis inclusimus, quia impertinens videtur, Quæstio versatur de supremno judice, quem unum esse oportet: locus autem Apostoli de aliis et aliis, iisque meris hominibus, 10quitur. WETSTENIUS. Tertullianus lib. adv. Marcionem, cap. 15. Va! • Creatoris æque atque Christi vocem esse demonstrat, asserens non tam maledictionis quam admonitionis verbum esse.» ID. Codex Vaticanus, codex autem Wetstenianus mendose. Codex Wetstenianus, νίtiose. Idem, male.

ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. II. cimus bonum esse, qui mala tollit. Multo enim me lior est is qui mala esse non vult, eo qui eadem vult et conservare et servare. MARC. Bonus cum homines qui mali erant, improbo eripuisset, mutavit, fecitque bonos eos, qui ipsi credunt. A. Quoniam dixisti bonum, postquam eripuit, mutasse homines in bonitatem, dic cui bonus salutem datum venerit, animæ et corpori, an animæ soli? Meg. Animæ soli. A. Anima bonine est, an Opificis? MEG. Anima est opificis flatus. Cum igitur animam ellecit, eam malam et rebellem vidit, eamque abjecit. Malus autem, qui abjectam animadvertisset, ad se revocavit bonusque pro sua misericordia eam malo eripuit. A. Bonus cum animam improbo ademisset, eamne Opifici dedit, an sibi retinuit? E. O magnam bonitatem, aut potius impietaten! accepit, inquit, a malo, ut Opificem suo flatu privaret. A. Doceat, quomodo projecerit, condemnaritque animam opifex. Mec. Cam comedit ex ligno quo ne vesceretur, vetuerat tum in condemnationem et interitum incidit. A. Recita qui animam condemnaverit. MEG. Recita ea quæ in Genesi scripta sunt. plam esse dicis. A. Nam igitur bonus animæ quæ 3. Gen. 111, 17-19. Codex Wetstenianus, Hieronymus Quæst. Hebr. in Genes.:: Maledicta terra in operibus tuis.» OPERA hic, non ruris colendi, ut plerique putant, sed PECCATA significant, ut in Hebreo habetur. Et Aquila non discordat, dicens: • Maledicta humus propter te.. Εt Theodotio: Maledicta Adamah in transgressione tua.» In debrao est my si componas ex 7 et aliro pronomine, significat propter te; sin ex proposiPATROL. GR. A. Recito Opificis sententiam, quo loro demonstrabitur, utrum condemnatum sit corpusne, an anima. Dicit enim hoc modo: Quia audisti uxorem tuam, el comedisti ex ligno, ex quo solo præcepi ne contederes, maledicta terra in operibus iuis: in labo ribus comedes eam omnibus diebus vitæ tuæ: spinas et tribulos proferet libi, et comedes fenum agri: ir. sudore vultus tui vesceris pane tuo, donec reducăm te in terram ex qua sumptus es, quoniam terra es, ei in terram ibis ". llæc sententia animæne est condemnatio, an corporis? E. Sententia, corporis condennationem, non animæ, declarat. Ait enim Donec revertaris in terram, ex qua sumptus es, quoniam terra es, et in terram ibis. A. Quod Opifex condemnavit, id, inquit, bonus servavit. MEG. Ei male precatus est, quid est igitur, quamobrem non condemnaverit? A. Non homini male precatus est, sed terra. Ait enim hoc modo: Maledicta terra in operis bus tuis. MEG. Homo igitur non est ex terra. E. Paulo ante dicebas, animam partem et flatum Opificis esse. Nunc quasi oblitus, ex terra eam suncondemnata non erat servandæ causa venit? E. Si corpus condemnatum est, neque id, eorum ratione el sententia, est, quod servatur, sed ejus qui condemnavit flatus, id est, ut aiunt, anima: perspicuum est illum servasse id quod ex Deo erat, et tione 1 et nomine 77 et annexo pronomine, significat in proventu iuo. Si autem legamnus Tra tunc erit, in opere tuo. Forte LXX et Vulgatus sensum potius, quam verba expressere. Vide Eucherii quast. V. T., pag. 252. WETSTENIUS. Codex Wetstenianus, per peraui. Alias Mallem

{llius pars erat, ei autem qui condemnatus est, et ex terra constabat, non profuisse. MARC. llæc contra Megethium præclare dicta videntur, sed contra decretum nostrum hæc ratio nihil concludit. Nos enim nec corpus, nec animam dicimus, sed spiritum, quemadmodum ait Apostolus: Tradidi hujusmodi in interitum curnis, ut spiritus salvetur 1. A. Estne Opificis spiritus quem homo habuit, an boni? MARC. Boni. A. Bonus ergo et Opifex communi consilio et consensu hominem effecerunt. MARC. Quomodo? Dixistine animam Cpificis esse et corpus, spiritum autem boni, an non? MARc. Opifex cum hominem effecit, et ei inspiravit, eum omnibus numeris absolvere non po tuit. Cum autem bonus e calo vidisset id quod nctum erat, volutari et turbari, de spiritu suo misit, hominemque vivificavit. Hunc igitur spiritum nos servari dicimus. A. Omme ne homines ex hoc spiritu habent, an ii qui bono crediderunt? Makc. In gratiarum actione venit. A. Cur ergo eum dicebas salutis hominis causa descendisse? non jam igitur venit ut servaret hominem, sed spiritum suum. Salutem ergo boni spiritus desiderat. insignem inpudentiam! An spiritus boni cum homine ab opifice condemnatus est? MEG. Non. A. Quod ergo condemnatum non est, ejus servandi causa venit. E. Aut enim una cum homine condemnatus est boni spiritus, qui mnissus est, meliusque est Opifci qui potentior sit, parere (qui enim potuit boni spiritum condemnare, quid est quamobrem non is potius homines a se effectos condemnaturus sit, quod non ipsius dicto audientes fuerint?); aut non condemnnatus est spiritus, et supervacaneum est dicere eum salutis hominum causa venisse. MEG. Bonus cum animam condemnatam animadvertisset, pro sua inisericordia venit. Opifex autem ei insidias voluit facere. Itaque eum in crucem tollendum censuit. A. Morine ipse salutis hominum causa voluit, an ab alio coactus est? Meg. Opifex cum bonum legem suam abrogare cerueret, ei insidias fecit, quod minime intelligeret, boni mortem salutenı hominum esse. A. Morine salutis hominum causa ipse voluit, an ab alio ei imposita est necessitas? MEG. Voluit ipse. Non enim ei a morte inferebatur injuria. A. 12 1 Cor. v, 5. Spiritum sauctum descendere in Eucharistiam Patres olim statuerunt. Unde preces ad eum directe, quas Invocationem dixere Ambrosius, in prec. 1 preparante ad Missam: Descendat etiam, Domine, illa sancti Spiritus tui invisibilis forma ei incomprehensibilis majestas; sicut quondam in patrum hostias descendebat; qui et oblationes nostras corpus et sanguinem tuum efficiat, et me indignum sacerdotem tuum doceat tantum tractare mysterium ita ut placide ac benigne sacrificium suscipias de manibus meis ad salutem omnium, tam vivorum quam defunctorum. Cyrillus llierosol. catechesi v Precemur amantem hominum Deum, ut demitat Spiritum sanctum in propositas species: ut facial vanem quidem corpus Christi, vinum autem sunguivem Christi. His locis addantur alii a Svicero obserἐστὶν, vali, mihique benevole communicati. Liturgia Basilio ascripla Te rogamus et oramus, Sancle sanctorum, ut pro beneplacito tuæ bonitatis veniat Spiritus,tuus sancius super nos et super proposita hæc dona, et benedicat ea atque sanctificet. Liturgia Clementi tribnta: Demittas Spiritum tuum sanctum super hoc sacrificium. His similia habet Marcus Ephesinus ex Liturgia Jacobi. Hunc descensum Spiritus Greci Patres passim solent appellare. WETSTENIUS. Codex Wetstenianus, Idem, mendose, et paulo post

SECT. 11. stulte dicet insidias ci factas esse iis in rebus quas ipse ferre voluit? Si enim ipse mortem elegit, supervacaneum est insidias dicere. Si vero Opifex eum coegit, ipse salutis hominum auctor est, non bonus. Marc. Nos Scripturis docenius, Christum qui venit, Οpificis non esse, sed boni. Etenim legem Opificis dissolvit. A. Quibus Scripturis hæc docturum te esse profiteris? MaRc. Evangelii Apostolique testimoniis. Neque enim Judaicis vocibus fidem habeo, propterea quod alterius Dei sunt. A. Si Evangelii Apostolique testimoniis docuero, desinesne maledicere? MARC. Neque enim Legi pareo, neque Prophetis. A. Utrum Evangelio, necne? MARC. Ei credo. ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. Non igitur jam ei opifex insidias fecit. E. Quis adeo 18 Luc. xvi, 19, 20 seq. Orig. lib. v contra Celsum Apelles, Marcionis familiaris, hæreseos cujusdam auctor; pro fabulis habebat Judæorum litteras, il est Velus Testamentum: nam istud per contemptum, Judaicas voculas appellarunt: quia Marcion Legem, prophetas, et universum Vetus Testamentum rejecit, tunquam ab alieno datum Deo, inquit Theodoretus lib. 1 far. Fab., cap. 24, p. 220. Vide infra, ubi Marcus iden asserit, et Epiphanium, hær. XLII, pag. 136. Cerdone id hausit Marcion. Epiphan. hæres. xLI, p. 134, de Cerdone Vetus Testamentum, quod per Moysem et prophetas datum est, rejicit, ac si alienum Cssel. WETSTENIUS. Ex hac parabola tres facit elenchos Epiphanius Adversus Marcionem, p. 149. Prino dicit Ecce inter vivos et beatos, et in hæreditate requiei, ponitur Abraham a Domino. Atqui secundum Marcionem, Abraham erat alterius Dei homo, a Christo relictus in inferno. Ex solatio Lazari concludit: El Si solatio afficitur Lazarus in sinu Abrahæ, non extra soiatia vita est Abraham. 3. Ex verbis, Habent Moysem et prophetas, arguit Postquam jam expertus essel requiem in altero mundo, testimonium dat per Salvatorem in parabola Legi et Prophetis, naclus salutem. Præoccupat scilicet omnes Marcionis A. Profero atque doceo eum qui Legem et Prophetas non recipit, ne Evangelium quidem recipere. Ait autem Christus 13 hoc modo: Homo quidam erat dives: et induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Mendicus autem quidam Laxarus nomine jacebat ad januam ulceribus plenus, et cupiebut saturari iis quæ cadebant de mensa divitis sed el canes venientes lingebant ulcera ejus. Factum est autem, ut woreretur mendicus, et portaretur ab angelis in sinum Abraha. Mortuus est aulem et diinstantias, qui regerere potuisset: Abrahamum, vel – deceptum, vel ignarum, hoc dixisse; velut homo Vet. Testamenti. Videsis etiam Elenchum 56, p. 151, et Ireneum, lib. iv, c. 2. Tertullianus, lib. Iv, c. 34, p. 559, duo refellit Marcionis argumenta seu Primum est: Marcion aliorsum cogit: scilicet, utramque mercedem Creatoris, sive tormenti, sive refrigerii apud inferos, determinat eis positam, qui Legi et Prophetis obedierint; Christi vero, et Dei sui cœlestem definit sinum el portum. Respondebimus, et hac ipsa scriptura revincente oculos ejus, quæ ab inferis discernit Abrahæ sinum pauperi. Aliud enim inferi, ut puto, aliud quoque Abrahæ sinus. Nam et magnum ait intercedere regiones istas profundum, et transitum utrinque prolibere. Sed nec allevasset dives oculos, et quidem de longinquo, nisi in superiora et de altitudinis longinquo, per immensam illam distantiam sublimitatis et profunditatis.... Kam itaque regionem sinum dico Abrahæ, et si non cœlestem, sublimiorem tamen inferis; interim refrigerium præbituram animabus juslorum; donec consummatio rerum resurrectionem omnium, plenitudine mercedis expungat. Secundum Marcionis argumentum est: Imo, inquit, nostri Dei monela de cœlo, non Moysem et prophetas jussit audiri, sed Christum. Respondet Tertull.: Merito. Tunc enim apostoli satis jam audierant Moysem et prophetas, qui seculi erant Christum, credendo Moysi et prophetis. Nec enim accepisset Petrus dicere: Tu es Christus, antequam audivisset et credidisset Moysi et prophetis, a quibus solis adhuc Christus annuntiabatur. Hæc igitur fides eorum meruerat, ut etiam voce cœlesti confirmaretur, jubente illum audiri, quem agnoverant. Ib. Alias, Alias, et paulo post, Item infra, Ibidem,

ves, et sepultus est in inferno. Al:ollens igitur oculos, cum esset in tormentis, vidit Abraham a longe, et Lazarum in sinu ejus: et ipse clamans dixit: Pater Abraham, miserere nei, et mitte Lazarum, ut intingal extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. Abraham autem dixit: Fili, recordare, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. Nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Et in his omnibus inter nos et vos chaos magnum firmatum est: ut ii qui volunt ad vos transire non possint, nec inde huc transmeare. Rogo ergo te, pater, ut mittas eum in domum patris mei (habeo enim quinque fratres) ut testetur illis, ne et ipsi veniant in hunc locum lormentorum. Dicit ei: Habent Moysem et Prophetas audiant illos. Ille autem dixit: Non, paler: sed si quis ad eos ex mortuis ierit, pœnitentiam agent. Ille autem dixit: Si Moysem et Prophetas non audiant, neque si quis ex mortuis resurrexerit, credent ei. Quis ergo excitatus a mortuis, ea quæ evenient in judicio, docuit, nisi solus Christus? Omnes`igitur, qui Moysem aut Prophetas non approbaverant, ne eum quidem approbaverunt, qui a mortuis excitatus est. MAPC. Apud inferos Abraham esse dixit, non in regno cœlorum. A. Recita, ut intelligas cum non apud inferos Abraham esse dicere. MARC. Ex eorum colloquio, simul eos esse intelligimus. A. Colloquium commune audisti, chaos autem magnum quod dicebatur, non audisti? Quod enim interjectum est inter calum et terram, chaos appellat. MARC. Fierine potest, ut aliquis a terra in coelum usque Alias, Alias, Alias, Item infra, In Graecis codicibus sic habent hodie verba etc. Alius, Mox deest Alias, Paulo post, Alias, Alias, Hæc deerant Pico: deinde loco • Marci o ponit. Eutropium. › Sed rei veritas et ordinis consequentia aliis codicibus favent. Modo audivimus Tertullianum negantem, Abralize sinum esse inferos. Idem lib. De anima, cap. 58, sic seribit: ‹ Omnes ergo animæ penes inferos, inquis? Velis ac nolis, et supplicia jam illic et refrigeria babes pauperem et divitem.» Idemn lib. iv, Carm. adv. Marcionem Sub corpore terræ In parte ignota quidam locus exstat apertus, Luce sua fretus Abrahæ sinus iste vocatur; Allior a tenebris, longe semotus ab igne, Sub terra tamen hæc ara vocatur ahena In qua velamen pullum memoravimus esse. Et paulo post Una domus quamvis velo partita videtur A‹que adeo passo Domino velamine rupto Calestes paluere plage. Uude colligi potest Tertullianum, ‹ Inferos › pro receptaculo animarum sumpsisse: idque” in sinum Abrahæ, et inferos peculiariter sic dictos, divisisse. Hieronymnus, epist. ad Paulam Εt Abraham, licet in loco refrigerii, tamen apudl inferos cum Lazaro fuisse scribitur.» Augustin. Epist. 57 ad Dardan.: Restat igitur, ut si secundum hominem dictum est: Hodie mecum eris in paradiso, ɔ in inferno intelligatur esse paradisus, ubi erat eo die futurys secundum bomanam animam Christus. Utrum autem ‹ sinus ille, ● Abrahæ, ubi dives impius, cum in tormentis esset inferni, requiescentem pauperem vídit, vel paradisi censendus vocabulo, vel ad inferos pertinere existimandus sit, non facile dixerim, elc. Gregor. Magnus, lib. i Expos, moral. in Job, cap. 27: • Priusquam Redemptor noster morte sua humani generis pœnam solveret, eos etiam qui cœJestis patriæ vias sectati sunt, post egressum car. nis, inferni claustra tenuerunt. Non ut poena quasi peccatores plecteret, sed ut eos in locis remotioribus quiescentes, quia necdum intercessio Mediatoris advenerat, ab ingressu regni, reatus primæ culpæ prohiberet. Unde juxta ejusdem Redemptoris nostri testimonium, dives, qui apud inferos torquetur, ex sinu Abrahæ requiescere Lazarum contemplatur. Qui profecto, si adhuc in imis non essent, hos ille in tormentis positus non videret.» Quibus respondet Augustinus, epist. 99, tom. i, p. 438: • Præsertim, quia ne ipsus quidem inferos uspiam Scripturarum locis in bono appellatos potui reperire. Quod si nusquam in divinis auctoritatibus legitur, non utique • sinus ille Abrahæ, id est, secretæ cujusdam quietis habitatio; aliqua pars inferorum fuisse credenda est. Quanquam in his ipsis

ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IL videat? Fieri non potest. Erectis oculis videre ex 44 Luc. xv, 25. 18 II Cor. 1, 1. 16 II Cor. X, tanti magistri verbis, ubi ait dixisse Abraham Inter vos et nos chaos magnum firmatum est, › satis, ut opinor, appareat, non esse quamdam partem, et quasi membrum inferorum, tante illius felicitatis sinum, › Plura qui de sinu Abrahæ nosse cupit, consulat Gregor. Nyssen., De Anima et lies surrect., tom. pag. 218; Basil. Caesar, Orat. in XL martyres, p. 551; Chrysostomum, hom. AL in Genesim, et hom. xxv in Math.; Eusebium, Praparat. evang. lib. xvii, pag. 387; Greg. Nazianz., oral. x, p. 170; Theophylactum in cap. xvi Lucæ; Dionys. Areopag., Eccles. terra potest; aut potius ab inferis in cœlum respicere: si non constaret vallem inter utrumque interjeclam fuisse. A. Corporei inter ea solum quæ in proximo sunt, solent cernere; animi autem oculi procul aciem suam intendunt, atque perspicuumn est, eos qui corpore hinc disjuncti sunt, se inter se animi oculis videre. Attende enim quoniodo dicat Evangelium: Elevans oculos suos, quod natura soleat in coelum tollere, non in terram. E. Christus, ut mihi videtur, justorum injustorumque differentiam docens, hoc loco proponit pauperem et divitem. Quid enim erit aliud regnum cœlorum, nisi videlicet bonum? aut quid aliud gehenna erit atque condemnatio, nisi malum? quemadmodum in Evangelio recitatum est: Fili, inquit, recordare quia recepisti bong in vitaţtua, et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur: tu vero cruciaris “. Plane autem eos etiam, qui Moysi et Prophetis non credunt, ne sibi quidem qui a mortuis excitatus est, credere pronuntiavit, MARC. Nos legem et Propletas non recipimus. Neque enim sunt nostri Dei. Evangelium autem et Apostolum recipimus. A. Quemnam apostolumi? Multos enim apostolos Christus habuit. MARC. Paulum. A. Unde nosti Paulum esse apostolumi? Si euim in Evangelio ejus nomen scriptum babes, doce; si nullo in loco illud scriptum habes, unde eum apostolum esse didicisti? MARC. Ipse de se scribit his verbis, Paulus apost0lus Jesu Christi 16. A. Nemo sibi testimonium dicens, dignus est cui credatur. Paulus enim ipse ait Non qui seipsum commendal, probatus est 18. Nec quisquam alius ei testimonium dedit, nec Evangelium. Unde igitur hic apostolus? MARC. Vos unde eum nostis apostolum? Neque enim in Evangeliis scriptum est. A. Jube recitari Acta apostolorum, et Epistolas tumque invenies de eo testimonium 17 alicubi quidem ut vas electionis Christus eum esse professus est; alibi autem Petrus eum apostolum scripsit: Secundum sapientiam, inquit, dalam fra tri meo Paulo 18. E. Recipitis, Marce, apostolorum et eorum qui discipuli dicuntur, Acta ut vera, necne? MARC. Nos prater Evangelium et Aposto lum nihil recipimus. E. Acta et Epistoke quorum sunt apostolorum? Memini enim in Evangelio duodecim esse ac duos et septuaginta. A. Quorum in Evangelio scripta sunt nomina, eorum etiam et Acta sunt et Epistolæ et Evangelia. Ac si placet, 18. 17 Act. 1x, 15, 16. 18 11 Petr. 111, 15. hierarch. cap. 7, num. 3. WETST. Codex Wetstenii, niendose. Idem, male. Forte legendum, ut in codd. Grae cis vulgatis. (63') Forte legendum ut refera ur potius ad quod expressum est, quam ad Paulum subaudiendum. EDIT. Alias, Codex Vaticanus recte Wetstenianus autem Alias,

recito quemadmodum Evangelii nuntiandi causa missi sint. E. Recita. A. Recito ex Evangelio Convocatis autem duodecim, dedit eis virtutem et potestalem, super omnia demonia, et ut morbos curarent et misit eos pradicare regnum Dei, et curare. Εt paullo post subjiciens ait " Egressi autem ambulabant per civitates et vicos, evangelizantes et curantes ubique. E. Quomodo, Marce, eos qui a Christo Evange lii nuntiandi prædicandique causa missi sunt, non recipitis, cujus autem rationes non profertis, eum recipitis? ac Matthæum quidem et Joannem, quorum nomina litteris mandata sunt, contemnitis, quos etiam Christus prædicandi nuntiandique Evangelii causa misit: Paulum autem, cujus demonstra tionem nullam habetis, probatis: et quomodo hoc non sit ridiculum? Hoc mihi velim respondeas, ntrum prædicaverint, Evangeliumque nuntiaverint, necne. MARC. Prædicaverunt. E. Prædicaverunt ne ita, ut aliquid scriptum reliquerint, an nihil? MARC. Nihil. Valde stulton est dicere eos, qui ut prædicarent Evangeliumque nuntiarent missi sunt, stne scripto prædicasse, Paulum autem qui non est missus, scripto docuisse. Verisimile est ergo eos illis qui tum solum audiebant, salutem nuntiasse; iis autem qui illos consecuti sunt, nullam intelligentiam suppeditavisse. Quæ enim sine scripto dicuntur, paulo post desinunt, quod probatione careant. A. Sed quomodo Christum Dei Filium esse sciant, respondeant. Si enim et Legem, et Prophetas qui antea prædicabant, recipiunt, bene se res habeat; išli enim prædicabant fore ut Verbum Dei homo feret, atque in crucem tolleretur, generique hominum salutem daret. Sin autem eos qui antea prædicabant et informabant non recipiunt, unde scire possunt Christum Jesum esse Dei Filium? E. Unde eun Dei Filium esse cognovistis? MARC. Ex Evangelio et Apostolo. A. Atqui in Evangelio non se Dei Filium, sed hominis Filiurn esse profitetur. MARC. In Evangelio ait Christus: Quem me dicunt homines esse filium hominis? Dicunt discipuli: Joannem Baptistam; alii: Eliam; alii autem, quod propheta aliquis veterum surrexit. Dixit autem eis: Vos autem quem? Respondens Petrus dixit: Christum ". A. Petrus qui Judeus erat, Legemque didicerat, cum Christum qui a Lege atque Prophetis prædicebatur, exspectaret, eum Christum, quem antea audiverat, esse dixit. E. Petrus non ut imponens ei nomen hoc, neque ut peregrinum, sed ut id quod jam antea audiverat, eum Christum esse profitetur. Hoc autem cx te volo quærere, Petrusne Evangelium scripsit? 19 Luc. 1x, 1, 2. so ibid. 6. Matth. XVI, 13; Evangelium Lucae intelligit, et Epistolas Pauli, uti supra indicavimus. Alias, Alias, Male Wetstenii codex, Male idem, (luo optima est hac Wetst. cod. scriptura, utpote quæ mire congruit Græce loquendi rationi. Edit.) Luc. 1x, Ficus legebat, et id antithesis requirere videtur. Paulo post, male habet codex Welsienii Alias, Alias,

ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. II. Quomodo igitur cos sine scripto docuisse dixist? MARC. Nou Petrus scripsit Evangelium, sed Christus. E. Falsum est ergo id quod in Evangelio recitatur, illum duodecim ut Evangelium nuntiarent misisse. Aliter autem nec rationem habuisti, qua doceres Paulum fuisse apostolum, aut Christum Dei Fitium appellari. Quid est enim, quamobrem verba quæ Ada mantius fecit, non vera sint? Ea enim quæ olim promissa erant, et antequam ferent, prædicabanΕ. tur ac credebantur, erant in exspectatione. A. Ait peregrinum esse Christum, neque eum unquam a quoquam esse cognitum: At Christus qui a Prophetis, inquit, prædictus est, non sic est, sed ss Joan. v, 31. ss Matth. xvu, 7. 24 Gal. v, 10. Codex Vaticanus, qui incognitus est omnibus. Necesse est igitur primum diligenter considerare, cui credere, atque ita probare ea quæ ab eo præcepta sunt, debeamus. Nam neque, ut aiunt, quisquam qui perfecte eos docuerit, ea quæ ad ipsum pertinent, testatur. Neque ipse de se dicens ignotus, dignus erat cui crederetur, sicut ipse dixit: Si ego de meipso testimonium perhibeo, testimonium meum non est verum 29 Non enim cuilibet de se prædicanti simpliciter credendum est, alioquin omnibus idem facientibus licebit credere. Evangelium autem existimaretur juxta illos verbum ignotum quod nunquam exspectatum sit, nuntiare. Quomodo ait a Christo scri ptum esse Evangelium? Neque enim seipsum designat, qui Evangelium scripsit, sed significat Jesum Christum quen prædicat: neque is qui scripsit, postquam ab ipso didicit, hunc predical, qui secundum cos peregrinus est. Nullo enim in loco eorum hoc inveniri potest, Servatorem docuisse quempiam, Christum se esse peregrinum. MARC. Christus et Paulus si ab Opifice missi essent, nunquam Legein et Prophetas abrogassent. A. Doceat qui Christus atque Apostolus legem dissolvant. Tollit supplicium, evertit dissolvitque judicium. Si ergo nemo jam judicandus est, quid necesse est Opificem effugere? cum nemo sit qui judicet, nemo qui pœnam mɛinetur. Quibus sublatis, quis jam locus huic sententiæ, Va illi, per quem scandalum venit *, relinquitur? aut illi: Qui conturbat vos, portabit judicium, quicunque sit ille? Marc. Præcepta ejus evertit. A. Perspicuum est igitur eum contraria iis velle, quæ fieri jussa sunt. Atqui contrarium est huic: Non machaberis, machari; et: Non occides, occidere eodemque modo furari et non furari sunt contraria. Verisimile est igitur eum etiam reliqua præcepta sustulisse. Quonam ergo pacto Christus legem sustulerit, doceat. In Lege enim scriptum est: Nor etc. Codles Vaticanus recle male autem Wetstenianus Codex Wetstenianus, Forte legendum Idem, Idem, male. Legendum videtur, Legendum vide tur,

machaberis, Non falsum testimonium dices et quæ sequuntur. Doceat igitur quodnam horum sustule‐ rit. Quem tandem mœchari jussit, is qui etiam solum aspe-tum qui ad libidinem referatur, ut stuprum vetuerit”? Cui ut cædem faceret imperavit, qui dixit nefario homini non esse resistendum "? Quem furari docuit Servator, ut contra atque is qui Legem tulit, faceret? Hæc enim Servatoris præcepta nou peregrina sunt, sed Legis ac Prophetarum. Ait enim Servator: Ego autem dico vobis, non resistere malo 38 cum vetus Scriptura dicat: Dicite iis qui vos oderunt et detestantur: Fratres nostri estis 29. Cum rursum Lex dicat, Non furium facias 30, Servalor dicebat: Vende tua bona, et da pauperibus". Dare autem pauperibus, non est peregrinum institutum, sed quod Vetus Testamentum præscripsit: Ne desistas, inquit, benefacere pauperi, quando manus tua prodesse potest”. Et illud: Diligite inimicos vestros s, quod a Servatore dictum est, non est peregrinun, sed a Prophetis in præceptis relictum Si esurit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi”. Et quid attinet sermonem protrahere? Cum igitur perspicuum sit Servatorem legis perficienda causa venisse, eum isti abrogasse dicunt. MARC. Hoc Judaista scripserunt: Non veni solvere Legem, sed adimplere ss; non autem ita Christus dixit; ait enim: Non veni adimplere Legem, sed solvere. A. Est etiam hoc vestre audacia, ut cætera, hoc quoque mutare. Sel enim prodeat Apostolus, qui vestram redarguat malam fidem. Marc. Aperte ait Servator ": Mandatum novum do vo.. bis. Novum veteri non est par; ait enim rursum Servator 39 Mittunt vinum novum in utres novos, el utrumque servatur. Novum non est veteris expletio. Rursum enim Servator ait 38: Nemo immittit immissuram panni rudis vestimento veteri. Non est Le28 Exod. xx, 13, 16. 20 Math. v, 28. 27 Matth. v. 39. 81 Matth. xix, 21. 33 Prov. 111, 27. ss Matth. v, 44. 34 Prov. xxv, 21. 54. 37 Matth. ix, 17. 38 ibid. 16. Sic recte habent codd. Regius secundus et Vaticanus, male autem Wetstenianus, etc. Perspicua interpretatio, præ illa quæ nunc legitur in LXX, Perplexe: quanquam totidem verbis idem dicitur. WETST. «Judaistas» per contemptum vocarunt Marcionitæ, quotquot Vet. Test. recipiebant, et Novum prout in Ecclesia Catholica ferebatur. Cf. Tertull. lib. I adv. Marc., cap. 4; lib. v, c. 19. Urget adversus Marcionem hunc locum Epiphanius, Elencho 69, pag. 153; Tertull. lib. v, cap. 7, scribit Marcionem hoc dictum, ut additumn, erasisse, scilicet, quia Matthæi Evangelium rejecit, in quo scriptum exstat; tum quia facta Christi, quibus se legem implere testatur, vel negat, vel corrumpit. Vide ejusdem libri cap. 12, sub finem. Sed cur dicit Marcus, in Evangelio Marcionis dicere Christum, Non veni legem implere, sed solvere?» Certe Isidorus Pelusiota, 1. 1, epist. 371 ad Pansophium, idem scribit postquam marrasset Marcionis in resecunda Christi genealogia temeritatem, sic 28 ibid. > Isa. Lxvi, 5. 30 Exod. xx, 14. ss Matth. V, se Joan. xill, gens Paulo dein progressus aliam rursum eorum improbitatem conspicies. Commutatis enim his Domini verbis: Non veni destruere legem aut prophetas, sic effecerunt Quid? putatis, quod venerim, ut legem ac prophetas adimplerem? imo veni ut everterem, non at explerem. Hinc autem intelliges quonam pacto inimicitiam inter duo Testamenta moliantur, Christum a lege alienum esse confingentes.» An ex Malthæo in suum Evangelium transtulit Marcio, et corrupit hunc locum? An vero, Tertulliani et Isidori temporibus, in Evangelio Lucæ reperiebatur, quanquam hodie inibi cum non inveniamus? Judicent eruditi. ID. Codex Wetstenianus. perperam. Paulo post in vulgatis codd. Græcis Matth. ix, 6, legitur sicque infra habent codd. Valcanus et Wetstenianus. Deerat in codice Wetste piano.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. II. gis expletio nec Christus, nec Apostolus. A. Vide, optime Eutropi judex, ut ea quæ recte distincta sunt, male verba observans proferat. Jube recitari Evangelium, tumque quod præceptum novum Servator praescribat, intelligetur. E. Recitetur. A. Recitabo: Mandatum novum, inquit, do vobis, ut diligatis invicem, sicut Pater dilexit vos ". E. Non est dubium quin charitatem novum præceptum esse statuerit. A. Novum, non etiam peregrinum est et alienum a veteri quod antea exstabat. MARC. Vetus lex est Opificis: nova autem boni. Nemo enim, inquit, immittit a panno rudi vestimento novo. A. Quomodo novus erit pannus a veteri veste peregri nus, cum ex una eademque essentia ovium natura sit, ex qua lanæ texuntur? quin etiam ars quæ laΑ. nas condicit, una atque eadem veteres novasque ” Joan. xin, 34; xvii, 23. 40 Deut. VI, 5; Lev. Nostri codices habent, Picus legisse videtur, vertit enim: • Quemadmodum et Salvator dilexit vos. • WETST. Codex Wetstenianus, et paulo perperam. His verbis conficit. Vinum etiam ex eadem vile et vetus et novum profertur. Sed ut planius doceani, nibil peregrinum et alienum præcepisse Servatorem, cum ail: Mandatum novum do vobis, ut diligalis invicem, recito ea quæ in Lege distincta sunt: Diliges, inquit, Dominum Deum ex tota mente lua; et secundo Proximum tuum sicut teipsum *. MARC. Quomodo igiturait Apostolus, Si qua in Christo nova creatura, vetera transierunt: ecce facta sunt omnia nova "? A. Doce quam creaturam novam effecerit, aut quodnam cœlum novum, aut quam terram novam, vel quem novum hominem. Annon intelligis, eadem essentia exstante, vetera quæ renovata sint, appellari nova? E. Nova a veteribus non peregrina sunt materia, neque aliena: ut si quis velit vas quod vetustate attritum sit refingere, ac rursus adhibita arte restituere, novumque facere argentum, is novum a veteri non dicct esse quoad materiam peregrinum. quam visus es peregrinam novamque rationem afferre, ea scripta in Lege reperietur; stultumque est, peregrinum Deum dicere, et qui peregrina instituta decernat. A. Planius de Paulus docebit plenitudinem legis esse charitatem. Ac si vis, recito ejus sectionem ubi ita scribit ss: Illud enim: Non occides, Non machaberis, inquit, Non furaberis, et si quod aliud mandatum, instauratur in hoc verbo: Diliges proximum tuum, sicut teipsum. Dilectio proximo malum non operatur. Plenitudo erga legis est dilectio. MARC. Hoc verbum, instaurari, declarat superioris abrogationem. E. Audivi Apostolum, qui ait legis expletionem. Si enim id quod deest, expletur, non jam id quod adest, ab eo quod expletur, alienum est, sed commistum: quin etiam id quod instauratur, non erit a priore alienum. A. Pianius hoc tibi Servator persuadebit in Evangelio, 18. 41 1 Cor. v, 17; Isai. xLi, 19. es Rom. et sequentibus, de vino veteri et novo, › prituum abusus est Marcion, adeoque juxta locum i de arbore bona et mala, hic aller palmarius est. ID. Codex Vaticanus, Alias, et paulo post pro in Vulgatis codd. Græcis legitur,

APDENDIX. cum ad eum quidam adiisset, atque ab eo quæsi visset: Magister bone, quid faciens vitam æternam possidebo? Respondit Jesus: Quid me bonum dicis? Nemo est bonus, nisi unus Deus. Ille autem dixit Præcepla nosti: Non occides, Non machaberis, Non furtum facies, Non falsum testimonium dices, llonora patrem tuum, et matrem tuam. Εt dixit: Mac omnia servavi a juventute. Cum hæc audissel Jesus, dixit ei: Unum tibi deest: omnia quæcunque habes rende, et da pauperibus, et habebis thesaurum in culo 4. E. Vides, Marce, omnes auditores admirabilibus argumentis obstupefactos? Is qui, ut dixisti, Legis abrogandæ causa venit, peregrinaque instituta inducebat, dixisset: Adhuc unum tibi deest, ut in cœlo thesaurum feras? Itaque illud quod dixit unum, plane caterorum expletionem esse pronun tiavit. Nam omnino etiam Apostolus huic verbo consonal, cum unum multorum cumulum exposuit charitatem. A. Legem Apostolus primam Evangelii figuram fatetur, cum ait *: Hæc autem in figura contingebant illis: scripta sunt autem ad correctionem nostram. MARC. Non ita scriptum est: Hæc in figura contingebant illis: scripta sunt autem ad correctionem nostram. De illis autem ita loquitur: In quibus Deus sæculi hujus excæcavit mentes infidelium, ut non fulgeat illis illuminatio s. Vide ut malum dicat Deum hujus sæculi, eum qui non faciat, ut lunen luceat. ** Luc. xvni, 18, 19. **I Cor. x, 11. 48 11 Cor. iv, 4. Unius littera trajectu sanatur sententia. Εt accentus nota ostendit, esse restituendum. Alioqui vel scribendum fuisset. Picus: Si enim quod imperfectum est completur, non jam quod antea erat, peregrinum est ei, quod supplementi causa additur, sed commiscetur.» Non possum divinare cur interpretetur potius, quod antea erat, quam simpliciter e praesens, vel e quod jaun adest, scilicet ex illo novo supplemento. Sensus est: si quod in vestimento detritum est, novo panniculo resarciatur; hoc supplementum novum, non ideo • pe regrinum et alienum, et quasi natura tota discrepans existit; sed cum veste unum fit et commiscetur. Suffragantur sequentia nostri Adamantii. WETST. (At nos pretulimus lectionem quam et interpres secutus est. Edit.) Wetstenii codex, Paulo post in Vulgatis codil. Gracis hodie legitur, Alias, Lege etc. Dictum hoe Apostoli, Marcionita, et post eos Manichæi, pessime interpretati sunt; quare studiose vindicatum est a Patribus orthodoxis. Plerique periculosum existimabant concedere, diabolum hic intelligi per Deum hujus sæculi., Itaque respondebant cum Adamantio; per hyperbaton verba esse trajecta, et distinctione secernenda esse verba, υt ad sequentia, non vero ad priora, referantur. Sic Tertullianus ante Adamantium seripsit, lib. v advers. Marc. cap. 11: • Scimus quosdam sensus ambiguitatem pati posse, de sono pronuntiationis, aut de modo distinctionis, cum dnplicitas earum intercedit. Hane Marcion captavit sic legendo In quibus Deus avi hujus: ɔ ut creatorem ostendens Deum hujus ævi, alium suggerat Deum alterius a-vi. Nos contra, sic distinguendum dicimus, ‹ in quibus Deus; › dehinc, ‹ æri hujus excaecavit,» etc. Irenæus ante utrumque, lib. 116, cap. 7: c Si enim quis secundum Pauli consue tudinem, quemadmodum ex multis et alibi ostendimus hyperbatis eum utentem, sic legerit, in quibas Deus deinde subdistinguens, et modicum diastematis faciens, simul et in unum reliqua legerit, sæculi hujus excæcavit mentes infidelium, inventet verum, › Hanc interpretationem amplectuntur Ambrosius, Comment. in h. l.; llieronymus (vel quisquis auctor est horum sub nomine ipsius Commer tariorum), Comment. in Il Cor. uit; Augustinus lib. 11 cont. advers. Legis et Proph., cap. 7; Primasius Uticensis, Comment. in h. l., pag. 257; Sedulius, Adnot. in h. l. pag. 255; Beda tomn. Vl Comm. in h. l.; Chrysostomus, Comm. in h. Theodoretus, Lom. lll in interpr. h. l., pag. 220; OEcumenius, Comment, in h. 1., pag. 625; nec non Ethiops interpres in sua versione. Attamen Tertullianus, lib. ▼ cont. Marcionem, cap. 17, videtur aliquatenus eo inclinare, ut de diabolo capiantur hæc verba, dum ail:: • Hic erit diabolus, quem et alibi (si tamen ita et Apostolum legi volunt) Deum ævi hujus Alias, gnoscemus.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. II. A. Quando occupata anima a malis obtinetur, vix sursum spectare vult. Quæ enim apud Apostolum recte posita sunt, ea male intelligere conan tur. Non enim Apostolus hæc ait, quod velit alium Deum ostendere, sed de infidelibus. Verba autem illa per hyperbaton posita, illa per hyperbaton posita, vestro præjudicio ita se habere intelliguntur. Si autem veritati vis attendere, audi: sic enim Apostolus intelligitur dicere: In quibus, inquit, Deus infidelium sæculi hujus excæcavit mentes. Ilomines enim qui Deo non credunt, obcæcantur, ut ne etiam intelligentes contemnant. Servus enim, inquit, qui scit, et non feceril, vapulabit multis; qui autem non novit, fecit autem digna plagis, vapulabil paucis ". Parcens igitur Deus cæcam reddit infidelium mentem; atque ut bonus hoc etiam ait: Nisi credideritis, non intelligetis. Quod si studio vincendi disputas, audi hoc etiam a Christo factum esse. MARC. Estne boni Dei obcæcare? A. Opifex quidem eos qui ad ipsum sine fide accedunt, excæcat. Christus autem, quem Opifice meliorem esse dicis, audi quemadmodum eos qui ipsi non credunt, dejici jubet in tenebras exteriores, ubi est fletus et stridor dentium; quemadmodum eliam Apostolus, qui est boni Dei, tradit homines Satanæ, dicens: Tradidi hujusmodi Salanæ in interitum*8. Quid ergo melius est, excæcari eos qui Deo non credunt, an in tenebras detrudi, an tradi Satana? E. Is qui cæcus efficitur, unius tantum membri brevem dolorem patitur, cum reliqua salva et integra maneant; qui autem 481 Cor. v, tur in tenebras exteriores, nbi fletus est stridorque dentium, et qui Satanæ traditur, omnium simul membrorum jacturam faciunt: præstat igitur unius tantum membri jacturam facere, quam totum corpus tormentis tradi. A. Audi ipsum Servatorem in Evangelio dicentem 49: Si dexter oculus tuus scandalizat te, crue eum et projice abs te. Bonum enim est tibi, ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum mittatur in gehennam ignis. EUTROPIUS Surgens, ut judex, omnibus qui audiebant dixit: Megethium quidem et Marcum, eosque qui idem quod illi sentiunt, stultos esse sta5. ss Matth. v 29. 46 Luc. XII, 47, 48. *7 Isai. vII, 9. gnoscemus.» Apertius Origenes, tom. I in Matth.: titia, per eum, qui Deus factus est a filiis ejus «Αd hac vero dicemus, omnes illos qui propter molestam rerum legalium receptionem non erant plantæ Patris cœlestis, excæcatos esse mente, ut non credant veritati, sed acquiescant in injusculi, et propterea a Paulo appellatur Deus hujus seculi. Neque existimes, Paulum revera eum Deum nostrum esse affirmare. Nam, sicut «venter, qui non est Deus, nimis amantium voluptatem, ideo, quod magis amant voluptatem quam Deum, a Paulo dicitur esse Deus eorum: ita qui non est Deus princeps hujus sæculi... dicitur esse Deus. Laudant bunc quoque sensum Chrysostomus et Augustinus, item llieronymus, Ccmment. in ll Cor. Itt, attamen propter hæreticorum pervicaciam præferunt priorem. WET-T. Lego Alias, Alias deest.

tuo: nam horum lypothesi multo verisimiliores sunt Græcorum tragœdiæ. Megellius enim qui tria principia esse statuit, bonum, justum, malum, nominibus tantum usus erravit. Rebus enim examinatis, quem malum dicebat, justo justior fuisse iuventus est: quemque justum dicebat, declaratus est bono esse præstantior. Marcus autem duo principia po. suit, bonum et malum; sed re diligenter perpensa, malum principium, bono melius locupletiusque visum est. Ac mihi videtur recte solum demonstratus esse is, qui ab Adamantio expositus est, anus Deus, creator et opifex rerum omuium, qui verbum habet efficax, sanctumque Spiritum: qui omnia tenet, cui nihil adversatur, cujus voluntati nihil resistit, cui jure catholica Ecclesia adjungitur, quæ reclan doctrinam tuetur: cujus utinam gregi an- γέnumerer, ita existimans ac sentiens! SECTIO TERTIA. INEERLOCUTORES: ADAMANTIUS orthodoxus, MARINUS Bardesianista, MEGETHIUS Marcionita, ΕUTROPIUS judex. MARINUS BARDESIANISTA. Me qui paucis exerceri cupio, rectaque doctriHa defensor sum, aequis animis audite. Eurn. Die ergo. MAR. Sæpe rudiores, et qui Scripturas non intelligunt, aliter ea quæ scripta sunt, volunt intelligere: id quod a ratione alienum est. Itaque institui, Eutropio judice, demonstrare utrum nos an vos, recte Scripturas intelligamus. A. Statue pri mum, quodnain dogma defendas: fidemque expone, quomodocunque sentias, ut ita demum instituatur disputatio. Si quis enim velit veritatis, non contentionis studio disputare de divinis dogmatis, liquidissimam veritatem inveniet. Quod vero dogma est, quod te verissimum statuere dicis, expone ut probatus ab utrisque sermo pulchrior exsistat, quemadmodum aurum ab igne elaboratum. Ma. Absurdum ceuseo, id quod vos dicitis, malum a Deo Sic recte habet codex Vaticanus, male autem Wetstenianus, Wetstenii coules, Marinus Bardesianista. Sic a Bardesane denominatur, cujus mentionem facit Eusebius, Hist. eccl. lib. 1V, cap. 30; Cedrenus, in flist. pag. 205, Εμίphanius, har. Lv, Hieronymous, in Catal., Bardesanem; Freculfus, tom. II, lib. 1, cap. 20, Tardesanem, cum vocant. Fuit alius quidam Bardesanes vir Babylonius, teste Hieronymo, lib. 11 adv. Jovinian. Sed isti assignat Epiphanius patriam Mesopotamiam, et in ea urbem Edessam, consentiente Theodoreto, lib. 1 Hær. fab., p. 209. WEIST. Wet-tenii codex, male. idem, male. etc. En antiquam calumniam, nec heri nec hodie demum natam, qua hæretici orthodoxos onerant, scilicet eos facere Deum auctorem peccati, cum illorum nemo sit, qui hanc impietatem non exsecretur. Origenes contr. Ćels., lib. v «Nos autem dicimus quod malum, hoc est vitium, ejusque opera, Deus non fecit. a Ter tull. lib. ui adv. Marc., cap. 14: • Quis honi auctor, nisi qui et exactor? Proinde, quis mali exira neus, nisi qui et inimicus? quis inimicus, nisi qui et expugnator? quis expugnator, nisi qui et punifor? Sie totus Deus bonus est, dum pro bono omnia est. › Longum nimis foret Epiphanium, Augustinure, Prudentium, aliosque magno rumero adducere. Sed quid opus est post Homerum scribere Iliada? WETST.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIde. SECT. III. factum esse (Deus enim causa non est malorum) et Rom. vi, Ibid. etc. Origenes lib. ut De princip., cap. 8: • Certum est malum esse bono carere ex quo accidit, ut in quanta mensura quis devolveretur a bono, in tantam mensuram malitiæ deveniret. Eucherius Quæst. V. T., pag. 251. Int. e Cum omnia bona Deus fecerit, nihilque non ab illo factum sit, unde malum?» Resp. • De privatione boni: dum id, quod in bonum auctor bonus protulit, in malum a male utentibus depravatur. In ipsa autem creaturæ substantia nihil est, quod recte appellari malum possit. Gregor. Nyssemus, Orat. catech. cap. 8, tom. III,. 6 «Malum est lanlum, boni alienatio.» Damascenus, lib. 11 Orthodox. fidei, cap. 4 Dei Verbum carnem hominis assumpsisse: atque eam carnem, qua colligati sumus, resurgere. Jure enim ac merito caro, ouus, sepulcrum, atque vinculum appellata est, quod propter peccatum anima in hujus corporis custodia conclusa sit, quemadmodum Christi apostolus Paulus clamat, rogatque ut a corpore liberetur, his verbis: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus **? Ilæc sunt tria quæ quæro. E. Primum expone quid de Gitle in Deum sentias: deinde hæc quærentur. MA. Deum ego quoque unum esse, ut etiam ille, sentio, fideique prima rudimenta puto, unum Deom esse sentire: tria autem sunt, in quibus non idem sentinus quodl catholica Ecclesia. E. Quænamn ea sunt? MA. Diabolum a Deo creatum esse non dicimus, Christumque ex muliere natum esse negamus, et corpus resurgere. A. Necesse est ex quo initium fecisti, ex eo ordiri. Impingere vis nobis crimen, quasi dicamus malum creatum esse a Deo. Hoc enim unum malum esse statuimus, bonis privari. Ma. Quid est, quamobrem non sit malum,.cum et serpentem ab initio Scriptura illud Evæ suggessisse dicat, et diabolus semper Scripturis dictus sit et Satanas, et malus, et mali effector? Cur ergo malum nihil esse dicis? A. Cedo quid sit malum. MA. Cædes tibine malum videtur esse? A. Tua definitio optimam cædem esse declarat. Ma. Quomodo? A. Dixisti corpus animæ esse vinculum, ejusque rei testem Paulum protulisti, qui ait: Infeliz ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ³¹? Atqui cædes, quam malum esse dicebas, discessus est animæ a corpore. Perspicuum est igitur cædem bonum esse, quæ a custodia corporis animam liberet: atque tua ratione et sententia bona est cædes, quæ animam vinctam ab hoste liberet. MA. Ego de iis quæro quæ definivi et statui. A. Noli ea quæ quæruntur, confundere. Qua de quæstione vis primum disputari? MA. De diabolo. E. Uterque restrum primum definiat. A. Ego nihil ingenitum aliud dico nisi solum Deum: cætera autem omnia quæ sunt, genita et creata. Μa. Ego diabolum per MA. se ortum existimo esse, ac per se genitum: duasque stirpes scio esse, malam et bonam. E. Duo igitur ingenita dicis esse, malum ac bonum. M. Duas • Malum nihil aliud est, nist privatio boni.» Vid. eund. lib. ut Orth. fidei, cap. 50, et Gregor. Nyssen. orat. de anima et resurrect. tom. 111, pag. 225. Imprimis Augustinum, lib. i et n De lib. arb. Item pluribus Tractal. contra Manichaos et Pelagianos, utpote contra Julian. Pelag. lib. 1, cap. 3, etc. WETST. Codex Thome Gale, alii etc. Theodoretus, Mar. fab, lib. v, c. p. < Diabolumn, et qui illi subsunt damo nes, non, ut Marcion, et Cerdo, et Manes fabulan. tur, ingenitos dicimus.» ID.

dices esse dico. A. Stirpes duas esse dixisti, quae ortum non habent. Expone mutabilesne sint, an immutabiles. Ma. Quomodo? A. Potestne mutari mala radix, et bona fieri? MA. Minime. Sic enim natura est comparata. E. Perspicuum est igitur, ne bonamı quidem verti posse, ac fieri malam. Ma. Non. Duae enim sunt, bona et mala. A. Quoniam igitur duas stirpes immutabiles esse posuisti, expone uniuscujusque essentiæ et qualitatem et actionen. MA. Boni qualitas et actio, lumen, bonum, dextrum, misericors, pium, justum, et si quid aliud dignum est. Mali autem qualitas atque actio, sunt tenebræ, malum, sinistrum, immisericors, impium, injustum, et si quid aliud est sinistrum. A. Sub mentemne cadunt quae ais, anne sub sensum? MA. Interim nobis propositum est de iis quæ sub sensum cadunt, dicere. A. Lucem boni, et tenebras mali utrum sensu, an animo percipi ais? MA. Interim de iis quæ videntur. E. Ex iis quæ apparent sunt tenebræ et lux, dies et nox. A. Simul orti uno consensu bonus et malus, lucemue ac tenebras effecerunt? MA. Non. Ait enim Apostolus: Nullus consensus luci ad tenebras, nec Christi ad Beliar 5. Quomodo igitur inter lucem et tenebras convenit? MA. Nulla de re inter illas convenit, neque eis quidquam est inter ipsas commune. A. An definitas horas habent lux et tenebræ? MA. Duodecim horis dies constat totidemque nox. A. Si unius non sunt lux et tenebræ, alterum alteri non potest succedere. Certe consensu opifleum succederent luci tenebra, et lux tenebris. Sed fieri non potest, ut non iden sentientibus opifcibus, horum alterum alteri pareat. Quo auten illum ad absurdiores dubitationes compellam, te, equissime judex, planius docebo. Neque enim tenebræ ipsæ patientur ut ii opifices duos inducant. E. Quo tandem modo? A. Si eorum ratione et sententia duodecim horas lux complecteretur, duodecimque tenebræ, unius et ejusdem Dei esse demonstrarentur. Nunc non ita est. In brumali enim conversione, tenebræ protrabuntur, cum major horarum sit numerus: contra * Cor. vi, 14. Caput Film, hoc est, Sermonis illius est Pater ille sapientissimus, non propter honoris aut gloriæ quandam exsuperantiam; sed propter paternitatis bypostasin, secundum quam et ipse est quandoquidem Radix veri Sermonis est Pater, hoc est, verax ille Deus. Etenim Radicem, inquit Job, inveniemus Sermonis ipsius: hoc est, e sinu Patris esse illum Sermonem cognoscemus. RADIX enim SERMONIS ipsius revera est sinus Dei naturaliter, in quo Sermo ille radicatus est.» Numirum, bare tici suas fabulas pigmentis vocabulorum orthodoxis communium inducere, ac ita facilius eas persuadere snis auditoribus satagebant. WETST. «Duas radices» appellabant • Valentiniani,» quas sive e duo principia o nominabant: Marcionite.» Utrumque nomen, orthodoxi usurpabant de vero Deo, praesertim Patre. Sic iniLialia verba Evangelii Joannis: Λόyou ‹ In principio erat ille Sermo, id est, ein Patre, a sunt interprenti. Etenim principium, a quo EFFLORUIT integerrimus ille Sermo, dicendus est PATER ille et Creator omnium, in quo erat.» Methodius apud Photium P. CP. Biblioth., cod. ccxxxv, p. m. 497, edit. Iloeschel. Forte secundum Athanasium, orat. 5, cont. Arian. Similiter, propter generationem Film ex Patre, hunc radicem illius dixere. B. Marcus Diadochus, oratione contra Arianos Codex Thomæ Gale, Vide Irenaeum. Forte ob quod præcedit. Epit.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. III. in aestiva, lux crescit, tenebras superans. Ma. Aliud est lux, aliud tenebra. E. Nisi unius ejusdemque opificis lux et tenebræ sint, qui fieri poterat, ut et lux tenebris, et tenebre luci cederent? Si enim lum bono contrarium est, et bonum malo: in his autem, id est, in luce atque tenebris, contrarietas nulla reperitur perspicuum est unius esse opificis lucem et tenebras. A. Dixisti boni essentiam esse lucem, qualitatem autem, bonum, dexterum. Huic vero acciditne ut ingenitum et incorruptibile sit? bonumne malo contrarium est? respondeal. Omni ex parte malum bono est contrarium. A. spicuum est contraria esse et essentia et qualitate et per accidens. Essentia quidem tenebræ luci trariæ sunt, qualitate autem bono maluun. Si vero per accidens contraria sunt, erit id quod ortum est, ei, quod ortum non habuit, contrarium, atque id quod interire potest, ei quod non potest. Ma. nam modo? E. Posuisti ingenitas esse substantias duas. Simul autem quod ingenitum est, natura est immutabile ac necesse est, si ingenitae sunt stantiæ duc, eas esse immortales, quod ortum non habuisse dicantur. Praeterea sic considera. Si lum ortum non habuit, bonum non erit ingenitum, quandoquidem non est malum, eademque ratione dicimus, si malum ortum habuit natura, bonum et non malum est id quod ortu caret. A. Substantiæ duæ interirene possunt, an non interire? an una non interire, altera interire potest? ME. IncorrupἘν tibiles sunt illa duæ substantia. A. Audiens tu dem quiescere ac tacere debebas, cum antea jam disputatæ tractatæque sint superiores quæstiones. ME. In hoc idem quod Marinus, sentio. E. Conceεἰσὶ ditis ortum non habuisse, nec interire posse illas substantias duas; necesse est etiam ejusdem esseuτὴν tiæ esse illas ac similes; quod fieri non potest. A. Suntne duæ substantiæ pari potestate ac robore prædita? ME. Non sunt ejusdem virtutis et poteτὸν statis. Deus prohibeat! Ait enim Christus in gelio ss: Nemo pelest in domum mali ingredi, ejusτοῦ que arma diripere, nisi prius fortiorem vinxerit. Declarat igitur se qui fortis esset, vinxisse diabolum, ejusque arma sumpsisse: quibus quidem verbis plane demonstravit Christus, nos a se ex diaboli testate esse liberatos. A. Si enim tantum dixisset, mali, non arma mali, potuisses aliquid dicere. Nunc ait, arma mali, docens eum illis usum esse, non illius ea fuisse, nec affectione, nec creatione sed usurpatione vim alieno attulisse. Horum porro testis est Paulus, qui air”: Sicut exhibuistis membra vestra servire iniquitati et immunditiæ ad iniquitaοὐσία, tem: sic exhibe:e membra vestra Deo servire justitiæ. Dixisti autem interire non posse, nec ortum habuisse malam substantiam. Si incorruptibilis est mali substantia, frustra Christus suscipit laborem, dum mala conatur evertere, quæ everti delerique non Matth. xn, 29. * Rom. vi, 19. Alias,

possunt. Cur ergo mortem pertulit, ut mortem, quæ non deletur, tolleret? Utrumque enim et ingemitum et incorruptibilem dixisti. Num igitur alter alteri cedit at deleatur? Cur enim cum malus iste tot tamque via mala eliceret, bonus non probibnit? Neque cuim malus sua deleri permittebat, cum praesertim uterque tua ratione et sententia, ingenitus sit et incorruptibilis. E. Si enim unum principium ortum non habuisset, et habuisset alterum, probabile foret genitum ingenito fuisse subjectum, et istud quidem fortius, eo quod ingenitum esset et incorruptibile; illud autem necesse foret dicere imbecillius, propterea quod orium esset, cum id quod ortum non habuisset, esset valentius. A. Magnam impudentiam ad disputationem affert. Respondeat, num misceantur hæ duæ substantiæ, alteraque in alteram veniat. ME. Non miscentur; Absit. A. Quo igitur modo bonus in res mali invasit? aut quomodo, si substantiæ mistæ non erant, facta est permistio? præsertim cum sibi invicem adversentur. Si enim mundus non est Jesu, sed mali: quomodo Jesus qui non erat valentior, potuit venire? Qui enim viribus pares sunt, eorum neuter in alterum invadere potest, quod uterque sit ingenitus et incorruptibilis. Ma. Ego Deum solum incorruptibilem censeo. A. Diabolus ergo corruptibilis. E. Si est genitum et ingenitum, polest ingenitumn esse corruptibile, et genitum esse incorruptibile. MA. Age, mihi etiam interroganti responde. A. Interroga. Ma. Estne bonum? A. Etiam est. Μa. Estne malun.? A. Bonum dico esse substantia. Malum autem adventitium est. Bonum incorporeum est: malum autem sensu percipitur. Non igitur bono malum accidit, sed ei quod bonum est positione, propter liberum arbitrium. MA. Quid sit natura et positione, cupio cognoscere. A. Etsi ironice admodum videris interrogare, tamen audi. Natura bonus est Deus, in quem malum nullum cadit: positione autem homo bonus dicitur: quemadmodum Verbum etiam Dei natura Filium esse dicimus, homines autem positione filios Scriptura etc. Sic codex Regius secundus, nec aliter legerat Picus. Codex autem Wetstenii, Codex Wetstenii, Ίηperperam. etc. Sic restituo locum fstum Atque ita Latine repræsentavi: certus rem ipsam id postulare. WETST. Picus, «ltaque natura bono non supervenit malum. Sensum verum praestitit, sive in suo codice legerit, είve re ipsa flagitante repetierit Ib. etc. Tertull., lib. adv. Marcionem: Bonus natura Deus solus: homo autem, qui totus ex institutione est, habens iuitium, cum initio sortitus est formam, qua esset; atque ita non natura in bonum dispositus est, sed institutione.» Epiphanius, de Cajanitis, lær. xxxvil «Neminem pro animi sni sententia, bonum aut malum dicunt; sed secundum naturam. etc. Origenes, Contra Celsum lib. v < Sua cuique ratio causa est exsistentis in ipso malitiæ, quæ quidem malum est. Prudentius in Hamartigenia: ‹ Gignimus omne malum proprio de corpore nostrum. Chrysostomus, tom. V, serm. «Exinde discimus malum seu vitium et virtutem non a natura, seul libera electione esse, etc. Basil. hom. Quod Deus non est auctor mali, tom. «Unde iniquus est homo? ex ipsius libera voluntate. Unde malus diabolus? ex eadem penitus causa: habebat enim et ipse liberam vitam. Vide Theodoret., Dial. I, tom. IV. ID.

ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. III. nominat, adhibita nominis similitudine. Itaque in id quod natura est bonum, malum non cadit, sed in id quod est positione, propter liberum arbitrium. MA. Suum etiam liberum habet arbitrium diabolus tua ratione et sententia. Quod autem liberum habet arbitrium, id et per se natum est, atque a se ortum. A. Ignorare videris distinctionem ejus quod omnia potest, et ejus quod est suæ potestatis: Deum enim omnia posse dico: desertorem autem angelum, qui Satanas dicitur, suae potestatis dico, hominemque eodem modo. Μa. Sue potestatis liberique arbitrii esse, et diabolum et hominem dicis? A. Angelos et homines suæ potestatis factos esse a Deo dico, non rerum omnium præpotentes. MA. Dixisti liberum arbitrium a Deo datum esse, malum antem profectum esse a libero arbitrio. Mala igitur a Deo profecta esse demonstrantur. Hoc autem expone, an non intelligeret Deus, qui liberum arbitrium dedit, in pejus versum iri et diabolum et hominem. A. Age, etiam supra Deum aspirabat humana prudentia, nempe ut homines atque angeli pares Deo, immutabilesque essent. Ma. Quomodo immutabiles et pares Deo? A. Quia Deus est immutabilis, homo aulem mutabilis: Deus immortalis, homo mortalis. Deo igitur vertis crimini, quod alium ut se ipsum non fecerit. Ma. Quo tandem modo? A. Si homo non fuisset suæ potestatis, esset immutabilis qui autem est immutabilis, immortalis est: immortalis vero, Deus. An non satis erat divinæ bonitati – creari angelos et homines, sed etiam immutabiles Codex Vaticanus, Alias, etc. Cur Deus non crearit hominem, ne peccare posset, etiamsi vellet, egregie explicat Basil. M. hom. Quod Deus non sit auctor mali Quoniam et tu servos, non quando vinctos in custodia tenes, benevolos esse PATROL. GR. esse oportuit, et similes Deo? aliter etiam a Deo amputata fuissent excellentia omnia. Ma. Quo tandem modo? A. Enumera Dei actiones. MA. Bonum, justum, ad misericordiam propensum, pium, sanclum: hac sunt. A. Nisi esset liberum arbitrium, a Deo circumcisa essent hæc omnia. Ma. Quomodo? A. Si immutabiles sunt homines, quomodo Deus bonus declararetur, non exstantibus qui ejus bonitale indigerent? MA. Dic planius. A. Actiones proprietatesque Dei quas exposuisti, utrum nominibus tantum sunt, an reipsa? MA. Re operatur, non verbo. A. In quos agit? MA. In homines. E. Si immutabiles fuissent homines, supervacaneæ hæ actiones fuissent. Quorum enim miserturus fuisset, non exstantibus qui peccarent? quis bonus fuisset, si non fuissent qui ejus bonitate indigerent? A. Quid ita unam malam radicem dicis, alteram bonam? MA. Quia bona conservat, mala perdit. A. Quænam salutis hominum causa est, quæ exitii! MA. Salutis hominum causa est Deus, exilii diabotibi existimas; sed cum sponte omnia, quæ erga te oportet, videris agere. Sic item Deo eum puta fore amicum, non qui coactus, sed qui sponte sua virtuteque illi obtemperat. Virtus vero ex voluntate perficitur, non ex necessitate. WETST. Legendum videtur Codex Vaticanus, Iu Wetsteniano deest primum Origenes, lib.

lus. Quomodo igitur Deum justum esse dixisti? MA. Nunc etiam Deum justum esse dico. A. Est ne judex justus Deus, an non? MA. Justus est judex Deus. A. Quos judicat? MA. Judicat diabolum, ejusque angelos, et homines qui ad ipsum transfugiunt. A. Diabolum qua de causa judicat? Ma. Quia homines decipit. E. Hoc judicium est iniquissimum. Si enim liberum habet arbitrium diabolus potestque evadere bonus, et rursum malus effici, jure judicatur, quod cum posset bonus evadere, nou evaserit. Sin bonus fieri non potest, quod natura non sinat, cum sit malæ essentiæ, æquum erat potius non permittere ut diabolus ab initio oriretur, quam ortum injuste judicare. Ma. Judicatur, propterea quod est improbus. E. Hoc etiam iniquum est judicium. Ma. Quonam modo? E. Num potest bonum mutari, malumque efici? Ma. Non potest. E. Quid ita? Ma. Quia ita ejus natura fert. E. Ne malum quidem verti in bonum potest. Cum ergo sint naturæ duæ immutabiles, injuria altera ab altera judicabitur: aut si jure malus judicatur, jure etiam bonus judicatur. MA. Bonus judicat. E. Modo plane denionistralum est, unum esse ingenitumn, alterum genitum: unum quod corrumpi non potest, alterum quod potest: et unum quod immutabile est, alteruin quod mutabile ac jure unum judicare, alterum judicari. A. Dixit, fure homines judicari a Deo: exponat igitur, si liberum non habent arbitrium, quonam pacto jure judicentur. Ma. Jure judicantur a Deo, propterea quod malo obediunt. E. Modo plane confessus es hominem suæ esse potestatis. Obedire enimi malo, aut bono, liberi arbitrii est, non necessitatis. A. Responde ad pauca, qua ex te quæram. Ma. Quære. A. Deum omnipotentem necne esse dicis? MA. Omnipotentem eum dico. A. Continetne oninia, 31 continetur? MA. Non est dubium, quin contineat, et non contineatur. A. Qua vi comprehenditur et continetur ccelum, aut terra, vel mare, vel universus orbis terræ? a quo comprehenditur et continetur? Ma. Non est dubium, quin a Deo. E. bono, an malo? MA. Ego Deum unum scio bonum. E. Malum ergo ubi esse censes? MA. In terra. Sic enim ait Christus, Videbam Satanam sicut fulgur cadentem de culo 5. E. Verisimile est igitur, Satanam etłam in terra teneri ab eo, qui etiam terram complectitur, neque evasurum esse. Accusandus est ergo bonus, qui malum continet, unum trium, aut * Luc. x, 18. De principiis, c. 5: Diabolus et mali injuste puniuntur, si natura mali sunt. Theodoretus lib. v Har. (ab., cap. Quomodo juste punirentur, qui talem naturam ab initio sortiti sunt?» Paulo post Quomodo justus est, qui naturam punit, quæ boni agere nihil potest, sed vitii vinculis est astriCla? WETSTENIUS. Codd. Vaticanus et Regius secundus, Alias, Cælerum de hoc loco vide Tertullianum lib. 11 adv. Marcionem, Orie genem lib. De principiis, c. 5.; Basilium in homilia Quod Deus non est auctor mali. WETSTENIUS. etc. Bene codes Pici hæc Eutropio assignat. Nam hæc eadein contra hæreticum disputavit Adamantius sectione prima. Id. Codex Vatic. recte, Wetsten., perperam. Orig. lib. I Contra Cels. de damonibus scribit Non sunt creatura Dei, qualenus danones; sed tautum, quatenus rationales. Confer ejusdem lil. 1 De principiis, cap. 5 et cap. 3. Wat.

ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IV. quod concedat ei nt sit; aut quod non possit eum delere; aut quod quid sit ignoret. A. Quoniam men. tionem fecisti Evangelii, atque Satanæ qui cecidit, par est, ut pauca de his disputem, ut divini do gmatis veritatem intelligere possis. Servator enim cum docere vellet, primo angelum a Deo effectumi esse lucis participem; deinde suo arbitrio in pejus versum esse, ac cecidisse a statu (ueque enim quisquam a casu potest cadere, sed a statu) ait, sicut fulgur, plane declaraus eum lucis participem fuisse, antequam mutaretur et caderet. Fulgur enim luminis est capax. E. Duo ingenita esse non possunt. MA. Causa ergo mah est bonus. A. Nihil obstat quominus a rebus hujus mundi sumatur exemplum, ut magis id quod dicitur, intelligatur. Quando statuaeius aliquis statuam effictam argentoque quod tatura pulchrum est, exornatam tibi tradidit, si tua qui cam nactus es, negligentia rubigo ei acciderit, statuarius qua ratione et sententia in causa essa existimandus est. Μa. Quo modo? E. Quia rubigo naturalis non est, sed adventitia ex possessoris negligentia. Sic ergo etiam Deus extra culpam est, qui nitidam et pulchram, liberam rationem angelis hominibusque tradidit. Is quidem non est in culpa, sed ii qui nacti sunt. Non enim natura malum, sed adventitium esse ostenditur. SECTIO QUARTA. Ubi disputant: ADAMANTIUS orthodoxus, DROSERIUS Valentinianus, VALENS, propriæ hæreseos auctor, MARINUS Bardesianista, EUTROPIO judice. Codex Vaticanus, Legendum videtur De Valentino consulatur Irenaus, Epiphanius, Hares. xxxi, Tertullianus, De prusc. hæret.; Philastrius, Theodoretus, far. fab. lib. 1; Damascenus. De heres.; Augustinus, De hares.; Isidorus, Orig. lib. viii, cap. 5; Rabanus Maurus. De int. cler. lib. n, cap. 58. WETSTH. Famosa simul et difficilis est quaestio, cunde malum?, Tertullianus, De præ script. haret. cap. 7: «Eadem materia apud'hereticos et philosophos volutatur, idem retractatus DROSERIUS. Cum Marinum ejusque com! tes diu audiverim et eos imperitiæ condemnaverim, breviter volo contra filium meum Adanantium pugnare. A. Debes primum constituere atque exponere quodnam dogma defendas, ac tum denique venire ad disputandum. DROS. Defendo Valentini dogma qui rectam viam secutus est, vobisque vere persuadere potest, unde diabolus, et unde mala sint. Ac si placet, Valentini definitionem habeo, et recito. E. Si ab advers partis definitione refellatur ea quam Valentinus exposuit, an respondebis ad ea quæ inferentur? D. Existimo equidem definitionem recitatam et a Valentino expositam, non habituram esse contradictionem. Qui enim exposuit, non vulgaris vir fuit. Si quis autem contradicere velit, ego respondebo. E. Dogma Valentini recitetur. D. e Cumn ita me bene implicantur, unde malum, et quare?, Euseb. lib. v, cap. Hist. eccles., Vulgatissi mam apud hæreticos quæstionem esse, dicit illam, unde malum? Origenes lib. IV contra Celsum Si quis alius est locus in rebus humanis scrutatu difficilis naturæ nostræ, inter hos merito numerari potest nialorum origo.» 10. Codex Vaticanus,

constitutum et affectum existimarem, domum me recipieban. Postera autem die, id est hodierna, cum venissem, videbam duos quosdam ejusdem generis homines, qui digladiabantur inter se, mutua.. que convicia et maledicta in se invicem jaciebant et alterum rursus proximi sanguinem effundere conautem. Jam vero quidam etiam graviora audere cceperant. Quidam enim mortuum spernebat, corpusque quod jam terra opertum erat, iterum soli exponebat, atque ita similem sibi imaginem contu meliose vexabat, ut mortuum canibus devorandum relinqueret: tum vero gladium stringens in similem hominem faciebat impetum. Atque hic quidem fuga sibi salutem quærere volebat: ille autem persequendi finem minime faciebat, neque iram volebat continere. Quid plura? fdem illum, impetu facto, statim gladio petivit. Ille vero supplex manus supplices tendebat, vesteinque dare volebat, petebatque hoc unum, ut vita sibi salva et integra maneret. Hic autem iram non cohibebat, neque hominis, quem sui generis esse sciebat, miserebatur: nec se ipsum per illius imaginem volebat cernere: sed feræ bestiæ ritu gladio initium devorandi faciebat. Corpus etiam corpori simili admovebat. Taula enim erat incitatus iracundia. Ac erat videre illum cui injuria facta erat, hunc autem qui eam inferebat, nec corpus terra legebat. Vestem enim detrahebat. Alius praeterea accedebat qui proximi mulierem volebat vioHare, alienas nuptias diripiens, atque ad cubile contra leges pervenire festinans, eum qui uxorem duxerat, germanum patrem fieri nolebat. Hinc tragediis fidem habere cœpi. Atque hoc ipsum est, cur mihi vere gesta videantur. Credo etiam ŒEnomai insanam cupiditatem: nec mihi fratrum per gladii contentionem est incredibilis cupiditas. taliumque rerum ego cum spectator fuissem, hæc unde essent cœperam quærere: item quodnam eorum dissensionis esset principium, et quisnam tam magnas gravesque res contra homines excogitasset, atque eorum unde traheretur inventio, et quis eorunidem magister esset. Nec poteram Deum eorum effectorem audere dicere quin ne ab illo quidem habere ut sint et subsistant. Quomodo enim fas esset hæc de Deo cogitare? Bonus enim, etiam meliorum effector est: malum autem nullum in eo inest, nec ejus natura patitur talibus eum rebus delectari; sed et eorum originem vetat, et eos quidem, qui eis delectantur` abjicit; eos autem qui eadem fugiunt, recipit. Et quomodo non absurdum sit, Deum horum esse opificem dicere, qui eadem respuit? Neque enim vellet ea non esse, si ipse primus eorum auctor esset, præsertim cum eos qui ad ipsum accedunt, sui velit esse imitatores. Itaque mihi non rationi consentaneum visum est hæc ei affingere, aut Male Wetstenii codex, Legendum videtur Codex Wetstenii, male. Wetstenii codex, male. Εt deest in Wetstenii codice. Præterea pro Wetstenius legit deest in codice Wetsteri.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IV. quod ab eo facta sint: aut (etsi maxime daretur fieri posse, ut ex iis quæ non sunt, aliquid fiat) quod ipse mala effecerit. Qui enim ex nihilo ea fecit, nunquam rursus eadem ad nihilum redigeret aut si hoc necessario dicendum est, tempus aliquando fuisse, cum Deus malis gauderet; nunc vero id mihi videtur fieri non posse, ut dicatur de Deo, nec patitur ejus natura hoc ei tribui. Quocirca mihi visum est siniul cum ipso esse id, cui nomen est Materia, ex qua effecit quæ sunt omnia, cum sapienti arte ea secrevisset, recteque ornasset: ex qua etiam mala videntur esse. Cum enim facta non esset, figuraque careret, et nullo ordine præterea ferretur, ac Dei artem desideraret: non ci invidit, nec semper sic ferri eam permisit, sed efficere cœpit, atque ex iis quæ deterrima habuit, optima voluit secernere. Sic ergo effecit. Quæ autem in illa, dum crearet, feculenta erant, ea cum ad artificium minus apta essent, ut erant, reliquit, utpote quæ sibi non convenirent. Ex quibus mihi nunc ad homines mala influere videntur. Sic mihi visum est se habere, admodum, ut mihi videtur, verum dogma constansque definitio, quæ a sapiente Valentino exposita est. Quod si quis velit contra disputare, veniat, quoniam paratus sum omnibus respondere. A. Tu anticipata opinione deposita, placide ad sigula quæ rogo, responde. D. Mihi propositum est benigne, et ordinate disputare. Neque enim vincere male studeo, sed vere disquirere. etc. Materiam coæternam et mali originem statuit Droserius. Stoicorum principiis manavit opinio de quibus Laertius lib. vu in Vita Zenonis, pag. 519 Videtur illis, duo esse rerum omnium principia, agens videlicet ac patiens. Patiens esse subs!antiam sine qualitate, materiam; agens vero, radionem, quæ in ipsa sit, Deum esse.» Arnobius, qui non uno in loco prodidit, scribit lib. 1 Adlr. gentes, p. 6: Quid enim, si prima materies, quæ in rerum quatuor elementa digesta est, miseriarum omnium causas suis continet in rationibus involutas?, Contra Origenes lib. Iv contra Cels. Materiam, causam esse malorum, juxta nos verum non est. Vide Orig. lib. n De princip., 1; Epiphan. her. iv, Stoicorum. WETT. A. Probo voluntatem tuam studiumque in disputando. Quod autem de iis quae sunt, ita sentis, quasi ea Deus ex subjecta aliqua materia effecerit, in hoc falleris, Droseri. Etenim vere hæc de malis disquisitio facit, ut ita plurimi affecti sint. Multi enim itant to, affecti sunt. Alii autem rursum Deum horum opificem censuerunt esse, quod substantiam ipsi coperam dare vereantur. Alii vero, quod metuant, ne concedant Deum malorum esse auctorem et effectoren, materiam ei coævam concedendam putarunt. Ac utrisque accidit, ut quod Deum secundum veritatis scientiam non timerent, non recte dixerint. Ego vero studio tuo adductus, ad disputationem de eo quod quæritur, me conferam: tu modo plecide ad singula quæ rogo, responde. Sic enim fiet, ut et tu etc. Minucius Felix, in Octavio, p. 15: «Non disputantis auctoritas, sed disputationis ipsius veritas, requiritur; et p. 44 Vicimus, et ita, ut improbus, usurpo victoriam nam, ut ille mei victor est, ita ego triumphator erroris.» Prudentius hymn. 10 Si me movere rebus ullis niteris, Ratione mecum, non furore, dimica. Maximus, in Philocal., cap. 24 «Νolo ex probabili mel dacio victoriam quærere; sed quæro, ut ex accurata disquisitione veritas elucescal. WETST. Wetstenii codex, male. Wetstenii codex, male. Male Wetstenii codex, Paulo post codex Vaticanus,

verum cognoscas, et ego non frustra tecum dispu tem. D. Paratus sum dogma Valentini defendere. A. Quibus rationibus docere potes, materiam ejusdem esse, cujus Deus, aternitatis? D. An non in Genesi scribit Moyses, Terra autem erat invisibilis, et incomposita? E. Scriptamne ita est: Terra erat nec a Deo facta est? D. Si vis, recito. A. Multi homines cum dormiunt, somniant se multas res, quæ magni pretii sint, nactos esse; at cum excitati sunt, nihil in manibus tenent, ex eoque inanes spes somniorum suorum esse comperiunt. Eodem etiam modo Droserius. Jube igitur recitari de mundi creatione Scripturam: tumque cognosces, an terra vel maleria praexsisteret. E. Recitetur. In principio fecit Deus cœlum et terram. Terra autem erat invisibilis, et incomposita vr. A. Viles, sanctissime judex, ini. quas Droserii insidias, cum Scriptura dicat, Deum prius effecisse cœlum et terram, ac tum fuisse. Non enim ait, In principio erat terra: sed, In principio fecit Deus cœlum et terram: et subjiciens ail, Terra autem erat invisibilis. E. Scriptura plane docet, terram ac cœlum opus Dei esse. Aperte enim præposita creatione, verbum hoc, erat, subjecit. Necesse est enim, id quod factum est, postquam factum est, esse. A. Revertamur ad propositum. Materiamine vult Valentinus dicere una cum Deo esse, ut Deum malorum causam non.esse demonstraret? D. Certe vult. A. Deusne erat ab hac materia sejunctus? D. Sejunctus. A. Quid ergo erat interjectum inter Deum et materiam, quod eos separabat? D. Nihil. A. Colærebat igitur, quod nulla causa erat, quæ secerneret. Aliunde etiam ais in parte Deum esse, neque in omnem partem perţinere posse. E. Fieri non potest, ut aliqua res ab alia disjuncta sit, non exstante quod eas separet. Sit enim necesse est id quod separat, valentius eo quod separatur: alioquin etiam tertia pars erit, nempe Deus qui contineat. Quid ergo ais, Droseri? estne in parte Deus, non ubique? D. Non dico in parte Deum esse, sed non esse causam malorum. A. Verbo eum causam non esse vis dicere: re autem effectorem ac receptaculum malorum esse tu atque Valentinus docuistis. D. Quo tandem modo? A. Progressu disputationis dogma aperietur. Fieri quidem non posse, ut duo ingenita sint simul, ne te quidem ignorare existimo etiam si hoc occupans disputationi maxime addidisse videare. Omnino enim alterutrum necessario concedendum est, aut a materia Deum separatum esse, aut contra ab eadem non esse disjunctum. Ac si quis eum cum illa cohærere velit, 56 Gen. 1, 2. 87 Gen. 1, 1, 2. Vide Greg. Nyssen. in Ilexaem. tumn. I, p. Theodoretum, quæst. 5 in Genesin, Chrysostomum, horn. 1 in Genes. Seul et hoc observandum, Droserium allegare Vetus Testamentum, quia Valentinus, quem sectabatur, non truncavit Scripturas, sed probabat legem et prophetas; attamen pervertendo eus æque nocuit ac Marcion. Vide Tertull. De prasc. haret., pag. 38 et 49. WETST. Codex Vaticanus, His verbis incipit caput vigesimum quartum Philocalia. Μox pro legitur in Philocalia, et infra Philoc. Et paulo post

SECT. IV. ' ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. a unum ingenitum ponet: alterutrum enim horum pars erit proximi. Si vero invicem sint partes, non erunt duo ingenita, sed unum quod ex diversis constabit. Sin autem separata esse quis dixerit, necesse est aliquid esse quod inter utrumque sit interjectum: quod quidem etiam separationem ipsam ostendit. Si quis vero dicat nec separatum esse a materia Deum, nec rursus cum ea cohærere, sed Deum esse quasi in materiæ loco, et materiam esse in Deo id quod continet: is intelligat, si materiam Dei locum esse dicamus, eum etiam necessario dicendum esse comprehensibilem, et circumscribi a materia: quin etiam eodem modo eum, quo materiam, ferri oportet: ac præterea deteriore conditione aliquando fuisse Deum, quam materiam, neἓν cessario dicendum est. Si enim materia aliquando Alias pro legitur Caterum loco horum verborum plura alia habet Philocalia Quemadmodum neque di versæ partes in minutias divisa multa genita fuerint: sed quemadmodum ratio postulat, hominem, unum quid genitum multarum partium, a Deo creatum esse dicimus; ita nisi a materia separatus est Deus, unum ingenitum dici eum necesse est. › Alias, Mox sequitur in Philocalia Nec enim quidquam ab alio disjunctum intelligi potest, nisi aliud, quo disjunctio fiat, tertium quid intercedat. Quod non hic solum, sed et in aliis quamplurimis locum habt. Quo enim modo in duobus ingenitis accipimus, omnino sic accipiendum est, si tria dentur ingenita. De his ornatu carebat, eam autem ornavit, quod eam vertere in melius institueret: profecto fuit cum in rebus inornatis Deus erat. Recte autem hoc etiam quæram, utrum materiam compleverit Deus, an in parte quadam esset. Si quis enim vult Deum in parte quadam materiæ meliore esse dicere, multo minorem eum materia dicit, siquidem illius pars totum Deum capit. Si vero in omni parte eumdem esse dicat, et per totam materiam pervadere: quo modo eam effecerit, exponat. Is enim Dei contractionem aliquam dicat necesse est, qua facta, illud, a quo secessit, effecerit: aut etiam se ipsum una cum materia fecerit, cum locum quo secederet non haberet. Si quis autem materiam in Deo esse dicet, eodem modo quærendum est utrum quasi ipse a se diremptus, distractusque sil, et quemadmodum in aere animnalia insunt, ipso diviso et in partes distracto ad ca recipienda, quæ in ipso gignuntur enim quæram: sint ne seorsim abs sese posita, an vero inter se cohæreant? Postremum qui responderit id ipsum, quod prius a nobis audiet. Si vero separata sunt; alterum, quod separet, negare non possunt. At si quis aliam ineat viam, quod de ingenitis congruenter ac commade agat, nec separalum esse, eic. WEST. Alias et paulo post, Alias, Philocalia paulo amplius «Velut materiam inordinate ferri, neque stare, neque ipsum in se manere; cum id, in quo est, huc illuc, aliter atque aliter, feratur. Præterea, etc. WETST. Philoc., Philoc., Paulo post eadem Philoc. sicque omittit Deest in Philocalia, quæ nos habet Philoc. Philoc. etc. Philoc., eic. Deest in Philocalia, in qua post ea, pro legitur Εt paulo post Item infra

an ut in loco, id est eo modo quo aqua est in ter ra. Si quis enim dicat, esse eum ut in aere, necesse erit Deum dividuum esse dicere. Si vero, ut est aqua in terra: erat autem sine ornamentis materia, et sine ordine, et mala habebat: Deuin horum locum esse et inornatorum et malorum necesse erit confiteri. Quod quidem non gloriosum esse videtur, sed periculosum potius. D. Valentinus ut Deum malorum causam non esset doceat, materiæ mala ascripsit, atque ut Deus quidem non sit causa, materia autem causa sit. A. Materiam simul esse cum Deo vis, ne Deum malorum auctorem esse dicas: quod cum vitare instituas, verbo tantum fugere videris, re autem vera, si res consideretur, receptaculum Deum effectoremque malorum pronuntias. Si igitur materiam ex rebus sub. sistentibus genitis esse suspicaris, non potes eam Ingenitam dicere. Quoniam autem malorum origi nem bujus suspicionis causam tibi esse dicis, ad ea exquirenda veniendum esse existimo. Cum enim planum factum fuerit, quomodo sint mala, neque hoc dici posse, Deum malorum auctorem esse, ex eo quod materiam ei subjicias, hac suspicio tolli mihi videtur. Dixisti igitur materiam quæ qualitatis sit expers, simul esse cum Deo, ex qua mundi opificium effecerit. D. Ita sentio. A. Necesse est etiam confiteri eum comprehensibilem esse, atque constare ex partibus, et a materia circumscribi quin etiam eumdem eodem modo quo materiam Inordinate ferri, nec consistere, nec manere ipsum apud seipsum. Si ergo materia sine qualitate erat, et mundus a Deo effectus est, atque in mundo sunt qualitates certe qualitatum effector fuit Deus. Quoniam autem paulo ante recitantem te audiebam, ex iis quæ non sunt, quidquam non posse feri: ad ea quæ proponam, responde. Videnturne tibi mundi qualitates ortæ esse, non ex subjectis qualitatibus? D. Videntur. Diversane ab ipsis substantiis? D. Diversæ ab ipsis substantiis. A. Si Philoc., etc. etc. Desunt in Philocalia, et nomen Adamantii. Etiam in sequentibus nomina interloquentium omissa sunt. Philoc.,Ὕλην et paulo post Hire desunt in Philocalia, que etiam paulo post omittit Μox pro habet Vide Epiphanium hæres. Lxvii. inquit, «Manes volenis malum a Deo avertere, potius malitiam ei parem fecit, et opposuit.» Aliquid deesse videtur in textu qui admodum hoc in loco corruptus est. Alia substituit Philocalia Ingenitum arbitrari te dixisses, pluribus demonstrassem, non posse illam sic exsistere. In Philocalia deest et ibidem legitur, Philoc., Philoc., Jufra Μox pro habet Haec omnia desiderantur in Philocalia. Ibidem Philocalia habet Philocalia sic legit Sic est. Sed quoniam antea ex te audivi.» Philoc., Ibidem Phi Inc. etc. Deest in Philocalia, quæ paulo post habet Ad marginem codex ms. W stenianus læc habet

SECT. IV. ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. igitur neque ex subjectis qualitatibus Deus qualitates efecit, neque sunt ex substantiis quod nec ipsa substantiæ sint: ex iis quæ nulla sunt,eas a Deo factas esse necesse est confiteri. Ex quo sequitur, te frustra videri dicere, fieri non posse, ut a Deo ex nihilo facta esse existimentur. Valens vero, quid dixit? inepte Dreserius assensus est, posita maleria sine qualitati bus. A. Quid igitur, ais simul esse cum materia qualitates? Va. Mili materia qualitates habere, quæ principio careant, videtur. Sic enim etiam mala ab ipsa derivari dico, ut Deus quidem non sit auctor malorum, materia autem eorum omnium causa sit. A. Ne sui quidem præceptoris Valentini auctoritatem Valens sequitur, cum dogma ejus tollat. VA. Quid sustuli? A. Valentinus Deum materiæ electorem esse censuit: tu vero ais materiam substantiarum qualitates quæ principio carent, habere. Cujus tandem rei effector et opifex erit Deus? VA. Deus mundi est opifex. E. Valens verbo tantum Deum opificem vult dicere. V. Quonam modo? E. Ais materiam simul cum Deo esse, ac simul etiam esse qualitates. Si prius erat materia, simul autem qualitates etiam erant, supervacaneum est Deum opificem dicere, invenieturque Valentinus male staLuisse, aut Valens, aut potius uterque. A. Ad pauca interrogatus Valens respondeat. VA. Dic. A. Quomodo Deum opificem esse dicis? Utrum quod res mutavit, ut jam non sint, quod erant aliquande, sed aliæ sint atque erant; an quod substantias quidem servavit, quæ erant, sed carum mutavit qualitates? V. Mihi mutasse illas ulla ex parte non videtur: mutationem autem qualitatum factam esse dico secundum quas Deum opificem esse censeo. Et quemadmodum si domus ex lapidibus construatur, de iis dici non potest, lapides non jam id remanere quod substantia erant: sic mihi Deus videtur manente substantia aliquam ejus qualitatum fecisse mutationem, ex qua mundi hujus ortum a Deo procuratum esse dico. A. Quoniam qualitates a Deo quodammodo mutatas esse fateris, mihi velim pauca quarere volenti respondeas. Va. Dic igitur. A. Mala qualitatesne tibi substantiarum videntur esse, an substantiae? Va. Substantiarum qualitates. A. Erantne antea qualitates hæ in materia, an αl principium exsistendi habuerunt? Va. Simul esse Valentis alterius impii dogma erat qualitates non coexsistere materiæ: nam Yalentinus nugatur eas non coexsistere, sicut ait iste. Nos vero ex non exstantibus dicimus omnia facta esse a Deo. In Philocalia deinde alia sequuntur verba quæ tamen quoad sensum, coincidunt cum iis quæ a Valente, Droserio, et Adamantio dispulantur. Philoc. etc. Philoc., et infra etc. Codex ms. Thome Gale, cum materia sine origine has qualitates esse dico. male. Philoc., optime. Wetstenii codex ms., Philocalia, clarius et plenius etc.. Quasi non amplius lapides manerent sua substantia, postquam domus facti sunt illi lapides: nam qualitate compositionis domum factam esse dico: conversa nimirum priori lapidum qualitate. Sic mihi videtur, a clc. Philoc., Alias, Philoc.,

A. An non Deum ais quodammodo mutasse quali tales? V. Hoc dico. A. Utrum in melius eas vertit, an in pejus? V. Non est dubium, quin in melius. Si materiæ qualitates sunt mala, ejus autem qualitates Deus in melius vertit: unde mala orta sint necessario quærendum est. Neque enim remanserunt qualitates, quales natura fuerant. Si prius non erant male qualitates, ex eo autem quod prinæ a Deo mutatæ tales factæ sunt in materia, non est dubium quin male. V. Quasi immemor sis definitionis Valentini, ita affectus es. Dixit enim materiam inordinatam esse atque informem. Ex hac meliora mutavit quæ autem fæculenta erant nec apta ad opus, ea reliquit, ut quæ ipsi nullatenus convenirent. Ilinc mala serere mihi videtur. A. Bona materiæ, ut dixisti, sola mutavit: mala autem reliquit. V. Sic est. E. Admodum inepta et stulta est, quæ est a Valentino posita, et Valente sententia. Quærendum est enim, utrum dicatis Deum, cum posset mala tollere, noluisse, an istud posse non habuisse. Si enim eum potuisse dicetis, sed noluisse, necesse erit eum malorum causam dicere, quod, cum facere posset ut mala non essent, ea tamen ut erant esse passus sit, maximeque cum materiam efficere cœpit. Si enim nullo modo ei materia curæ fuisset, non esset auctor, si permisisset manere. Quoniam autem partem ejus ita reliquit, cum in melius eain posset vertere, auctor est malorum, parte materiæ improba relicta ad ejus partis quam effecit exitium. Quin etiam maximam mihi injuriam ab hac parte accepisse videtur pars ea quam effecit, cum mala appetat. Si quis enim res accurate consideret, nunc deteriore materiam in conditione esse inveniet quam esset antea, cum inordinata erat. Ante enim quam ea secreta et distincta esset, mala non sentire ei licebat; nunc vero unaquæque pars ejus sensum malorum accipit. At hoc quod a Deo in beneficii parte in materiam exstitisse ais, ei in damnum po Hoc verbum in Philocalia imme diate excipiunt ista etc., Qualitates dicis, malorum causa erit Deus, qui qualitates non ualas mutavit ut essent make. Vel malas qualitates in melius mutasse leum non existimas, sed reliquas et sol:s quotquot præstantiores erant, ornatus causa dicis a Deo mutatas esse? Ita superius ego tenebam. Quo igitur modo eum deteriorum qualitates, prout se habebant, dereliquisse dicis? Utrum cum posset quidem,» etc. Philoc, Philoc., Editio Wetstenii, Philoc. Philoc., etc. Philoc., Sic Philoc. Alias, Post xxxwv Philocalia addit: Kal etc. c Quod in uno h mine facile perspicias: priusquam enim conforinatus sit, et opificis arte animal factus, ita est a natura comparatus, ut nihil mali appetat aut admitfat: postquam vero homo a Deo est factus, sensum etiam appropinquantis mali accipit. Tum vero idl, a est. Sic recte Philocalia. Apudl stenium deest, Mulen Philocalia habet, Philos., (95. Post Philocalia habet etc. e Deum natura infirmum si audes dicere, de salute ipsa mibi peri.

ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IV. sit Deus mala tollere, non desiisse mala dicis, eum impotentem esse confirmas: impotens autem est, aut quod natura est infirmum, aut quod quia vincitur metu servitute premitur ab aliquo superiore aliter etiam superiora Deo mala esse fateberis, quippe quæ ejus voluntatis impetum vincant. id quod absurdum dictu de Deo mihi videtur. Cur enim non magis hæc dii erunt, quæ juxta Valentinum Deum superare possunt siquidem Deum illum esse dicimus, qui omnium habet potestatem. D. Tutius quæri debet unde mala nata sint. Si enim materiam simul cum Deo fuisse ex omni æternitate dixerimus, multa incommoda veritatein sequentur. Quocirca si nec a materia nec a Deo sunt mala, unde sint querendum est. A. Mala nec secundum naturam, nec secundum substantiam, nec secundum hypostasin sunt, sed modo quodam lius celere reperietur. Si vero ex eo quod non funt ex libero arbitrio. D. Ego vero substantia et hypostasi mala esse dico. Modus enim adventitium est quiddam. A. Explana quæ ais et hypostasi esse et substantia, D. Omnia quæ lex vetuit, mala dico, ut cadem, stuprum, furtum, adulterium, eaque omnia quæ lex velal. clitari videris. Si vero quod metu a majore vincatur, Deo majora erunt mala, utpote quæ voluntatis ejus affectum vincant. Quod absurdum,» etc. Philocalia, Philoc., Mox continua serie allit c Sed pauca ex te ipso de materia quaerere velim. Age, respon de, an simplex erat materia, vel composita? Eorum enim, quæ facta sunt, differentia in hanc me quarstionem inducit. Si enim simplex et unius erat speciei materia, mundus vero compositus et ex diversis substantiis et concretionibus constitutes est, etiam compositi nomen simplicium quamdam mixtionem declarat. Sin autem materiam compositam dicis, ex simplicibus quibusdam compositam fatearis oportet. Si ex simplicibus composita est, fuere aliquando per se et sola simplicia, ex quibus compositis materia exstitit, unde et genita ostenditor Si enim composita materia, composita vero ex simplicibus constant, fuit aliquando tempus cum materia non esset, hoc est antequam simplicia convenirent. Si tempus quondam fuit, quo materia non erat, nec fuit unquam tempus quo non erat quod ingenitum est, non erit ingenita materia, atque hine multa erunt ingenita. Si enim erat ingenitus Deus, et simplicia ex quibus composita est materia, non erunt duo sola ingenita. Ac tibi videtur nihil eorum quae sunt, sibi contraire? Videtur. Contraria vero est igni aqua? Lumini quoque tenebræ, frigidum calido, sicco etiam humidum? Opinor. Si ergo nihil eorum quæ sunt, ipsum sibi contrarium est, non erunt materia una: neque vero ex maleria una. Sed his affine aliquid licet sciscitari. Videntur tibi partes se mutuo non tollere? Videntur. Et materiæ partes esse, ignis et aqua, itemque reliqua videntur? Omnino. Quid igitur? Num tibi vis detur ignem destruere aqua, lux tenebras, tuin et his similia? Videntur. Si ergo partes se mutuo non destruunt, partes autem materiæ se mutuo destruunt, non erunt mutiæ partes. Si non sint mutuæ partes, nec unius erunt materiæ, sed nec erunt materia, quod nulla res seipsam secundum rationem et naturain contrarii destruat: nec enim sibi ipsi quidquam contrarium est. Contraria enim aliis, non sibi contraría sunt: quemadmodum album ipsum sibi non est contrarium, at nigro contrarium dicitur: neque lumen sibi, sed tenebris opponitur. et plurima hujusmodi. Si ergo materia una erat, non ipsa sibi erat contraria: cum autem ea sit ratio contrariorum, materiam non esse demonstratur.

A. Adventitia sunt hæc omnia. Neque enim cædes est substantia, neque rursus adulterium, nec ullum matum ejusdem generis; sed quemadmodum nec a grammatica nec rhetorica est substantia, sed ab iis quæ ei accidunt nomen accipit, a quibus ita nominąri vidętur, cum ipsa neutrum eorum sit: ita mihi etiam videtur ab iis, quæ videntur esse mala, substantia nomen habere, cum ipsa neutrum sit eorum. Malus antem dicitur is qui mala committit. Atqui ea quæ quis facil, non sunt ille ipse, sed ejus actiones, a quibus nomen, ut malus dicatur, accipit. Si enim illum ea esse dicamus quæ facit, facit autem caedes, adulteria, furta, quæque sunt generis ejusdem, hæc erit ipse. Quod si haec ipse est: hæc autem cum fiunt, exstant; cum non fiunt, etiam esse desinunt. Ab-ho minibus autem uae funt, erunt ergo homines et effectores sui, et rursum causa cur non sint. Si vero hæc ejus actiones esse ais, certe ex iis quæ agit, habet ut sit malus, non ab iis ex quibus est substantia. Malum autem diximus appellari ab iis quæ substantiæ accidunt:quæ non sunt substantia velut a fabrica faber dicitur. Quod si ex iis quæ facit, malus dicitur; quæ autem facit, principium exsistendi accipiunt; et ille malus esse cœpit: hæc quoque mala coeperunt. Si ita est, non est siue principio malus, nec mala ortum non habent, quod ab eis ortum habere doceantur. D. Dixisti modo esse mala, non substantia. Perspicuum est autem mala a substantia fieri. Planius ergo doce ea non esse substantia, sed modo. A. Ego primum natura nullum malum esse statuo, sed naturæ modo malum esse dicitur. Adulterii enim nomen viri et mulieris congressum significat: sed si quis concumbat cum uxore procreationis liberorum propagandique geneΟὔτε. Necessario hic interseren.lum esse istud os, præter Pici versionem, ostendit et sequens leuma, et adversative connexa positio, Dicit mala opera, id est peccata, esse • accidentia, et ab iis substantias solere denominari, nec tamen esse substantias ipsas. Sicut neque grammatica, neque rhetorica sunt c substantia, licet ab iis substantiæ, id est homines, denominationes accipiant. Sic infra Probant hunc sensum et quae sequuntur. WETSTENIUS. Galeus conjicit legendum Codd. Vaticanus et Regius secundus, Ιn aliis deest Origenes, lil suit contra Celsum «Sed et uxorem ducere permisit nobis Deus; quod non omnes liora, hoc est, castitatem capiant: et iis qui uxores ducunt, constituit, susceptos ex his liberos omnino educare, nec e vita eos tollere, qui donati sunt a Providentia. Εt paulo post «Sed nos in legibus a Conditore nostro dalis perseverabimus nunquam servituri peccati legibus et uxores, si voluerimus, ducemus, liberosque, Deo dante, suscipiemus in conjugio. Vilius tamen de conjugio sentire videtur Origenes, homil, vi in Numeros. Verba sunt hæc: • Ego autem, licet non usquequaque pronuntiem, puto tamen, quod sint nonnulla etiam communium hominum gesta, quæ quamvis peccato careant, non tamen digna videantur, quibus interesse putemus Spiritum sanctum. Ut verbi gratia dixerim, connubia etiam legitima, carent quidem peccato; nec tamen tempore illo, quo conjugales actus geruntur, præsentia sancti Spirius dabitur, etiamsi propheta esse videatur, qui officio generationis obsequitur. Verum, in học conflictu, laudat conjugium Adamantius; quo magis feriat Marcionitas. Theodoret. lib. v; c. 24 Hær. það. «Equi dem Cerdo et Marcion virginitatem lege quadam sanxere, Opifici repugnantes; ne per conjugium ejus opiticium augerent. Idem fecerunt Saturnilus, Menandri discipulus; Epiphan. her. xxiii, et Theo doret. Har. fab. lib. 1. cap. 5; item Encratilæ, Tatiano orti; Theodoret. Hær, fab. lib. 1. c. 20; Epiphan. her. xLvn. Nec non Manes, Theodorel. Har. fab. lib. 1. c. 26. idem sensere Severiani et Archontici; Εpiphan. her. xLv. El Massaliani Harmenopulus De sectis, sect. 18, et Hierax, Epiplan. her. Lxvi. WETST.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IV. ris causa, bonus et bonestus congressus eficitur. Si quis autem legitimo congressu relicto, petulantem se præstet in alieno conjugio, rem admodum malam et flagitiosam facit. Ac congressus quidem idem est usus autem ratio non est similis. Eadem stupri ratio est. Congressus ergo sine usus modo consideratus, non est malum; tum vero malum est, cum mo dus est manifestus. Cædem etiam ita se habere dico. Si quis enim eum qui in adulterio deprehensus est, interficere velit, pœnas eorum quæ ausus est, expetens, malum non facit. Si quis autem eam qui nihil eorum quæ vetita sunt fecit interficiat, nullius alterius causæ gratia, neque ob res privatās, id est vel pecunias vel possessiones sibi ablatas, malum operatur. Atque opus quidem in utroque idem est modus autem ratioque operis dissimilitudinem affert. Præterea si quis accipiat etiam pecunias alicujus, modo accipiendi malum ft. Si quis enim det ea quæ habet, communia faciens, is qui accipit, nihil mali facit. Sin autem ei invito eripiat, aut clam auferat, opus quoddam malum committit. Et alienum quidem accipit uterque: accipiendi autem modus et ratio facit, ut hoc malum esse dicatur. Simili autem etiam ratione, Deum colere modo fit malum. Si quis enim verum Deum colit, is opus bonum facit. Si vero hoc relicto, eum qui varus Deus non est, colit, vultque honorem meliori debitum lignis aut lapidibus tribuere, malum operatur. Ac religionis quidem nomen est idem: usus autem modus mutat factum. D. Quoniam de malis verba fecisti ut doceres mala esse, hominesque eorum esse auctores: pauca rursus volo quærere, utrum ho mines causam a se accipientes habeant, id est usus hujusmodi sint ipsi iuventores, an tales facti sint a Deo: an rursus aliquis alius sit, qui homines ad res ejusmodi impellat. De uxore in adulterio deprehensa, sic scribit Regino, lib. 1 De eccles. disciplinis, c. 148, et Pauli sententiarum, lib. 11, cap. 27: • Inventam in adulterio uxorem maritus ita demum occidere potest, si adulterium domi comprehendat. De adultero autem Harmenopulus, in Prompt. juris, lib. vi, tit. pag. 'Epelται Permissum est pal tri, non item marito, adulteram omnem occidere; ac multo magis contumelia etiam afficere. Occidere autem in domo, in qua habitat, etsi non simul cum eo filia habitet; item et in domo generi, idque A. Deo quidem homines tales factos esse, non dico hominem autem liberum habere arbitrium dico, hancque maximam dotem illi a Deo concessam esse confirmo, quod cætera omnia necessitate divisi eum in ipso adulterii facinore deprehenderit alibi autem occidere non potest. Marito autem solum in domo sua licet uxoris adulterum occidere verum, non quemnlibet, sed eum, qui leno fuerit, etc. Ita sentiunt, ait Harmenopulus, 8 12 «accuratiores jureconsulli,» «Alii vero marito, ubique et quemcunque adulterum deprehenderit, occidendi plenam faciunt potestatem. Vide plura ibidem in hunc sensum scripta. WETST. Codex Vaticanus, recte, Alias, Sic codex Vaticanus. Alias deest Sic codex Vaticanus; mendose aulem Weist. habet Codex Vaticanus, Wetstenianus,

no praecepto serviunt. Sive enim coelum dixeris, stat fertque dominum nec a definito suo loco dimovetur sive de sole loquare, perficit præscriptum sibi motum, non detrectans cursum, sed necessitate quadam domino serviens. Terram etiam vides codem modo fixam, jubentisque imperium ferentem. Itemque cætera necessitate Creatori serviunt, nec quidquam eorum aliud efficere, præter id cujus causa effecta sunt, potest. Itaque haec minime laudamus, quod ita domino obediant: neque eis ulla melioris conditionis spes relicta est, quod libenter imperata fecerunt. At vero hominem men i patere vult, accepitque potestatem se in servitutem redligendi, non quod naturæ necessitate vincatur, aut potestate careat: quod quidem meliorum causa liberum arbitrium esse dico, ut plura a praestantiore consequatur (id quod illi ex eo quod obtemperat, evenit) atque ut debita a Creatore. Neque enim damni sui causa hominem ita factum esse dico, seil causa meliorum bonorum. Nam si ad instar elementi alicujus aut rei similis factus esset, esset ei serviendi necessitas, nec jam mercedem studio suo dignam acciperet: sed quasi instrumentum erit homo auctoris sui, atque horum causa erat is qui utebatur. Sed ne melius quidem aliud homo sciret si nihil aliud nosset, nisi id cujus causa natus est. Itaque dico Deum sic honorasse hominem, ut is consilio polleret et rerum præstantiorum scientia: eidemque faciendi quæ velit dedit potestatem. E. Non stulio solum persuadere, sed etiam amentem ad pristinum mentis statum reducere possunt rectissimi dogmatis argumenta. Absurdum enim esse arbitror, eos qui cum ejusmoli disputant, protrahere sermonem, cum satis rem nobis oratio demonstraverit. Ac mihi videtur ad hoc demonstrandum, exempli causa sumere id quod propositum est: nam veritatem, et catholicæ Ecclesiæ dogma, atque eum qui cam defendit, similem esse censeo perenni cuidam fonti, qui ad rigandum factus, perpetua fluit scatebra et quasi cum gaudio excrescit: quoque magis Droserius ex eo haurit, quod eum exhaustum iri speraverit, eo majorem vim aquæ fundit. Iunique mihi rectum videtur, Droserium atque Valentem ab iniqua pugna verborum secedere. Marinus autem, si ei videtur, duas propositiones quæ restant, proferat: deesse enim definitionem quam exposuit videntur. M. De Christo volo quærere, an, sicut vos dicitis, carnem ipse assumpserit ex nostra hypostasi. Hoc absurdissimum esse duco substantiæ immaculate attribuere præsertim cum Scripturæ eum corpus cœlcste assumpsisse asserant. A. Scis euin qui id quod quæritur sapientia vere ad finem perduci velit, deposito rixaudi atque ex anticipata opinione Tertullianus, lib. in adv. Marcionem, p. 458: • Cæterum nec boni nec mali merces jure pensaretur ei qui aut bonus aut malus necessitate fuisset inventus, non voluntate. Prudentius, in contra har. Maro cionis Atqui nec bonus est, nec collaudabilis ille Qui non sponte bonus: quoniam probitate ceacin Gloria nulla venit sordetque ingloria virtus. WETST. Colex Vaticanus,

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IV. laudi studio, plucide inventurum esse veritatem. ss Gen. 1, 26. 59 ibid. 2, 7. 30 1 Cor. 1, 34. 7. es Galat. 1, 15. Itaque primum expone quaestionem, de qua instituis disputare. M. De Christo quæstio est. Ego statuo illum cœleste corpus assumpsisse. Tu quid statuas, explica. A. Dico ego ex hypostasi illa Adami qui primus fictus est, ex qua etiam nos. M. Christianorum dogma fide Scripturisque constat. Itaque oportet ex Scripturis probare, vel credere. A. Doce ex Scripturis. M. Primum hoc quæratur turpene sit, dicere ipsum Dei Verbum carnem assumpsisse ex muliere. A. Si in Verbum Dei cadit affectio aliqua, pudore Deus afficitur. M. Quonam pacto? E. Quoniam dixisti turpe esse fateri Verbum assumpsisse carnem. Deus autem pudore non afficitur, non gloriæ cupiditate ducitur, non concupiscit: hæc enim sunt perturbationes. Atqui perturbationes in Deum non cadunt. A. Pauca de te volo quærere. M. Dic. A. Hominem quis effecit? M. Deus. A. Paterne Verbi, il est Christi? M. Pater cum Verbo. A. Quomodo eum effecit? M. Sicut Scriptura dicit, Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram 58. Et sumpsit Deus limum terræ, et fecit hominen 5. A. Deus cum accepit pulverem, utrum in melius vertit, an in pejus? M. Certe in melius. A. An cum pulverem sumpsit Deus, fingens ex re deteriore hominem, non erubuit, illum autem puduit quem fecit assumere? M. Istud quonam pacto ais? E. Dixistine ex limo hominem formatum esse, an non ita? M. Certe dixi. E. Uter igitur praestantior est ac nobilior, pulvisne, an ho mo? M, Homo. E. Stultum est ergo dicere ex deteriore Deum pudore non affici, ex meliore autem affici. Si enim Deum non puduit pulverem sumere quomodo factum hominem similitudinem sui erubesceret sumere? A. Ipsa natura nonne arguit Verbum Dei ad hodiernum usque diem homines fingere? an sine Deo in alvo hominem fingi dicis? M. Ego virtute Dei hominem generari dico. A. Audi ApostoIum, qui ait 60: Christus Dei virtus et Dei sapientia. Audi Joannem evangelistam, qui ait 6¹: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quod factum est. Quinetiam Jeremias propheta Deum hominis effectorem declarat, hæc dicentem, Priusquam te formarem in utero, novi te". David etiam his verbis: Manus tuæ fecerunt me, et plasmaverunt me 6s. In Genesi quoque, Sumpsit, inquit, Deus limum et formavit hominem “. Et Apostolus, Cum autem, inquit, placuit Deo qui me segregavit ex utero matris mews. Quod si Scripturis docetur Verbum Dei hominem fingere, qui potest Deus ea quidem, quæ pudore Joan. 1,3. * Jerem. 1, 5.· “Psal. cxvii, 73. Valentini schola hoc petiit Bardesanes. El Tertullianus lib. III Adv. Marc., p. 485: Si aspernatus est illam, ut terrenam, et, ut dicitis, stercoribus infertam cur non et simulacrum ejus proinde despexit? › Paulo post: c Cæterum, si ad certum spectamus, nulla substantia digna est, quam Deus induat quodcunque induerit ipse, dignum facit, absque Gen. mendacio tamen.» Prudentius, in Apotheosi contra phantasmaticos Indignumne putat luteum consciscere corpus? Qui non indignum quoniam sibi credidit, ipsum Pertractare lutum; cum vas componerel arvo Nondum viscereo, sed inertis glutine limi Impressoque putres sub pollice duceret artus. WETST.

digna sunt, accipere (siquidem pudore eum amici dicitis), ea autem quæ meliora sunt in nobiliora repudiare? M. Quid ad perspicuitatem respondes Scripturarum, quæ aiunt eum cœleste corpus assumpsisse? quemadmodum Joannes Evangelista Verbum caro, inquit, factum est, et habitavit in nobis". A. Evangelista omnino orthodoxe Verbum exposuit, cum Verbum in nobis, id est in carne nostra habitasse docuit. M. At Verbum caro factum est. A. Si dixisset, Verbum carnem fuisse, aliquid posses dicere. Illud autem vocabulum, factum est, plane declaravit accessisse id quod non erat, et quod nondum erat ipsum esse factum. Neque enim id quod factum est esse dicetur, sed factum esse, cum hoc non esset, antequam factum esset. Caro igitur factum est, cum Verbum antea esset. Quod enim factum est posterius est eo quod est. M. Verbum ipsum caro factum est, nulla re extrinsecus assumpta. A. Estne mutabile Dei Verbum, an immutabile? M. Immutabile. E. Dun docere vis Dei Verbum non assumpsisse carnem, gravissima atque impia, etiam fugiens, transfigeris blasphemia. M. Qua? E. Unum quidem est quod Verbum hoc decreto tuo non congruit alterum, quod mutabile invenietur Verbum, si caro factum est tua ratione et sententia. Quod enim mutatur ab eo quod erat natura, non jam erit id quod crat, sed id quod factum est. Supervacaneum est igitur dicere Verbum Dei esse Christum. Neque enim Verbum est, sed caro, tua sententia. Supervacaneum est etiam dicere ipsum corpus cœleste habuisse. A. Si dicit Verbum carnem factum esse, nec assumpsisse corpus hominis, dicat quid sit illud quod in cruce passum est. M.Opinione passum est. E. Opinione, id est phantastice, passum est, non vere? A. Si opinione, non revera passum est: opinione etiàm llerodes jus dicit: opinione Pilatus manus abluit: opinione Judas quoque prodidit: opinione Caiphas, opinione ipsum Judæi comprehenderunt opinione etiam fuerunt apostoli: opinione sanguis ejus profusus est: opinione evangelista Evangelium narraverunt: opinione e caelo venit, atque in cœlum rediit opinione: opinione hominum salus, non revera procurata est. Quomodo igitur Christus ait, Ego sum veritas? E. Marinus hoc confirmat verbo quidem ait Christus, Lgo sum veritas 6: re autem, nihil verum facit. M. Ego ex Scripturis, ipsum cum cœlesti corpore venisse doceo. A. Estne in coelo substantia et hypostasis carnea? Esse enim in cœlo substantiam quæ carnem, ossa et sanguinem habeat, ex Scripturis docere debes, tumque aut probationes venire. M. De corpore doσε Joan. 1, 14. 07 Joan. xiv, 6. Vide Ireneum lib. ui Contr. hæres., et lib. v. Error hic valde antiquus est, jam ejus mentionem facit Ignatius, in epist. ad Smyrnenses; et in epist. ad Trallianos. Theodoret. Har. fab. lib. 1. cap. 4, de Basilile Christum neutiquam passum esse dicit, sed Simonem Cyrenæum passionem subiisse, qui habitus fuit pro Christo. Wetst. Vide Epiphanium hæres. Marciquit., Elencho 4, ex Erangelio Marci. Vile Prudentium Contra Manichaos seu phantasmaticos, pag. 187.

SECT. IV. pora terrestria. A. Corpus appellat Apostolus cœlum, solem, lunam. Sic enim ait: Corpora calestic et corpora lerrestria. Alia est gloria solis, et alia gloria lunæ, alia gloria stellarum. Stella a stella differt in claritate: sic et resurrectio mortuorum. Doce igitur, num caro el ossa, atque sanguis in cœlo hypostasin habeant. M. Corpus et caro idem sunt. E. Corpora Apostolus, non est dubium, quin coelum, solem, lunam declaret. A. Non idem sunt. Celun carnem appellare non possumus: corpus autem appellamus. Doce igitur primum carnem, ossa, et sanguinem esse in cœlo; ac tum denique rationes afferes. E. Contra omnes Adamantius ipsum terrenam carnem assumpsisse ait, id est, ex nostra ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. ceo. Ait enim Apostolus: Corpora celestia et corγια Marinus autem calestem asseverat. Demonstranπότερον *8 [ Cor. xv, 40, 41. 69 Joan. XX, 27. Luc. xxιν, Lege vel Codex Vaticanus, recte, Wel stenianus, mendose, Sententiam recitavit Adamantius, preclare. Sed aliter nostri codices sacri, nimirum Deinde liis verbis Joannis evangelista annectit ista Lucæ ◄ Spiritus enim carnem el ossa non habet, etc. lla sape diversa dicta concinnat Origenes. WETST. Calliditatis Marcioniticæ insigne specimen in học dicto pervertendo, refert Tertullianus, lib. 1v Adr. Marc., c. 43: «Marcion quædam contraria sibi, illa credo industria eradere de Evangelio suo noluit; et ex bis, quæ eradere potuit, nec erasit, illa, que erasit, aut negetur erasisse, aut merito erasisse dicatur. Nec parcit, nisi eis, quæ non minus aliter interpretando, quam delendo, subvertit. Vult itaque sic dictum, quasi: Spiritus ossa non habet, sicat me videtis habentem: ad spiritum referatur, sicut me ridetis habentem; id est non habentem ossa, sicut et spiritus. Sed merito ridet hanc vesanian Epiphanius, elencho 78, ex Evang. Marcionis, p. 154, locumque orthodoxis asserit. Quem vide, nec non Theodoret. Mar. fab. lib. v, cap. 15. 10. Locus paulo aliter habet in editis exemplaribus, scil. ad Ephes. cap. 1, 11-16. Adamant.us contraxit ista, et quæ sibi conducere PATROL. GR. XI. dum est igitur, sitne caro in cœlo, tumque ad probationes veniendum, utrum ex terrena, an ex cœlesti assumpserit. A. Quoniam perspicuum est, hypostasin esse, quæ ex carne constat, proferam etiam ex Scripturis argumenta quibus Verbum cœ leste carnem, sanguinem et ossa assumpsisse monstrabo: ac primum ex Evangelio. Nam posteaquam¸a mortuis resurrexit, non credente Thoma, dixit: Mitte digitum tuum in loca clavorum, et manum tuam in latus, et noli esse incredulus, sed fidelis ". Spiritus enim carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere”. E. Christus plane ostendit se carnem et ossa habuisse. Docendum est ergo primum substantiam esse in cœlo, quæ carnem et ossa habeat: ac tum id quod tutius est reperietis. M. Docui esse corpora coelestia. E. Hoc ergo decetur, ipsum stellarum carnein assumpsisse, ossaque et sanguinem: quod fieri non potest. A. Planius te visa sunt, expressit: nec tamen huteram tenuit. Primum, illud (quamvis dispungatur in codice nostro a precedenti participio meliori sensu conjungitur antecedentibus; nec enim ejus vestigium in Pauli contextu apparet. Lege itaque Paulus ostendens distinctionem, sic, id est his verbis: «Et vos olim eratis, inquit, pro quibus Paulus v. 11, Postea v. Porro Adamant., hostes Dei; non id habetur tota nac, imo nulla prorsus Pauli Epistola; sed, legas. Rom. v. 10 (quo forte allusit isthic, etsi verbum quo hic utitur Adamantius, nusquam omnino toto Novo Testamento compareat), saltem commemorat, v. 15, sed Judæorum et gentium, ex diversa religione. Pro quibus Paulus, I. d. secundum nostros libros babel. Pergi Adamantius, Jam dixi de verbo: at, habes v, 13 init. Taudem, non reperies in hac Epistola, sed fin. Qua dum inquiro alibi, et lego ad Coloss. 1, 21, 22, anjmadverto, lujus verba spectasse Adamantium, non illa. Sic enim habent propemodum tonidem litteris ac syllabis. ln.

cohibebit Paulus, qui corporis et carnis distin ctionem differentiamque explicat": Sic etiam vos aliquando eratis, inquit, inimici Dei et hospites promissionis testamentorum. Nunc autem reconciliavit in corpore carnis suæ: quo loco declaravit ipsum assumpsisse et corpus et carnem. E. Doceat, sitne in caelo substantia quæ ex carne, sanguine, et ossibus constet. M. Coeleste corpus habuit, illudque cœleste fuisse planum facimus. A. qua substantia? num ab angelica? an a potestate, an a dominatione? unde assumpserit, doce. E. Cum substantiam non docueritis, ipsam carnem caelestem assumpsisse dicitis. Necesse est igitur dicere, ipsum ex jis quæ non sunt, assumpsisse. M. Opinione ipsum assumpsisse dicimus. Ut etiam angeli Abrahæ apparuerunt A. Cur ergo ad nos docendæ veritatis gratia venit, ut per eam salutem consequi possemus? an vestra ratione et sententia salutem nobis mentiens pollicitus est? Si mendacio nos ad vitam vocat, non vera erat mendax promissio: sin autem veritatis doctor erat, perspicuumn est, ipsum primum veracem fuisse. Patrem enim suum profitetur Christus, eum qui se misit. Nam Pater non recte pater intelligitur, nisi sit aliquis natus ex eo. Christum autem isti dicunt non esse genitum. Eligant ergo utrum sermonem falsum esse velint, suumne, an Christi. Cum autem nativitatem secundum carnem negent, dispensationeinque Christi: quomodo audiunt eum, cum se filium hominis appellat? si enim opinione in forma hominis apparuit, quid necesse erat ipsum se flium hominis dicere? Debebat simpliciter dicere: Oportet hominem multa pati. Hi autem in falsa.forma aiunt apparuisse Dominum, nec vere, sicuti erat, esse cognitum. Si enim veritatem honinibus volebat tradere, cur non hominem, sed filium hominis se esse dicebat, ementiens id quod non erat? Sed vere et simpliciter, id quod erat de se prædicabat. Neque enim clarior evasisset ex eo Guod pro Deo existimaretur homo: neque magis ei credidissent, cum eum hominem, quam cum Deum esse existimassent. Ac si quod veritatem quam ex se ipsis cognoscere poterant, cognosci vellet, in ”¹ Eph. 11, 12, 16. Tertull. Adv. Marc. lib. m, c. 9: «Scito, nec illud concedi tibi, ut putativa fuerit in angelis caro; sed veræ et solidæ substantiæ humanæ. Paulo post Humana (caro illa) vere, propter Dei veritatem, a mendacio et fallacia extranei; et quia non possent humanitus tractari ab hominibus, nisi in substantia humana.» Plura vide apud eumdem, l. d. et Theodoretum, lib. v Hær. fab. cap. 12. Cæterum, quomodo sub forma corporea apparuerint angeli, vide Athanasium, quæst. 29, ad Antiochum; Theodoret. in cap. 1 Ezechiel et in cap. 1 Zachariæ; DaInascenum, Orthodox. fidei lib. ut, cap. 3. WeT Infra, quatuor abhinc lineis, alii addunt, f, ante EDIT. PATR. STENIUS. Picus Perspicuum est primum ipsum fuisse veracem. › Apparet eum legisse, adverbialiter. Sed hic est nomen quasi dicat Princeps veritatis.. et comederunt, biberuntque cum eo: sic etiam ipse. Apoc. III, 14, etc. ID. verba tanquam efficacissima opponunt Marcionitis Tertullian. lib. 11 Adv. Marc., cap. 11, et lib. 1v, cap. 10; Origenes homil. 1 in Ezech.; Epiphan. Elench. 2 et 3 ex Evang. Marc. p. 143; Theodoretus, lib. v Har. (ab., cap. 14; Prudentius, in Apotheosi contra phantasmaticos. ÍD. Codex Vaticanus, recte, Welstenianus, Picus legit, < Dominum natum.. Sed bene habet nostri codicis lectio et proba videtur. Hæc enim, arbitror, ad præcedentia respiciunt, Jam, Picus: • Si, quia vellet cognosci sua!! veritatem, venit in mundum.. Legit,

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IV. mundum venit: profecto nec in figuram novam mutari, ut ne id quod erat appareret, sed ignorari debuit, neque reticendo id quod vere erat, hominem fe pro Deo vocare. Atque hoc quidem diceremus, si simpliciter hominem se nominaret. Nunc vero cum filinm hominis se appellet, quomodo isti mendacii defensores comminiscuntur, eum, quia diversus à forma videtur, intelligi plane hominis esse filium? Sed quid dico de sola forma, cum non so lam forma appareant homines, sed substantia quoque id sint qui natura homines sunt? Nam et Adamus et Eva filii hominum neque erant, neque nuncupantur. Si enim nomen flii substantiam hominom declararet, et Adamum et Evam, qui homines sunt, filios hominum appellari oporteret: atque sancti angeli, qui sepe specie ac similitudine homiσθαι 73 Heb. x, 1. 13 | Cor. I, 11 Sed nondum codicis nostri agnosco. Nec enim significant ea verba, e suam veritatem,» sed potius e contra seipsum veritatem quod rei præsenti non quadrat. Sic itaque censeo quia Christus ideo venit in mundum, ut homines veritatem doceret; consentaneum est. ipsum utique veritatem, quam ‹ de seipsis» aut ‹ ex seipsis › cognoscere poterant, simplicissime ac sincerissime docuisse. Talis autem erat veritas, quam illi norant. Quid sit homo, quid hominis filius?, Cum igitur se dixerit, modo hominem, modo ‹ filium hominis; intelligebant, quis et qualis revera esset; non quid ipsis appareret falsa specie. Non enim sub certain notitiam vel num apparuerunt, isto modo filii honiinum vocari deberent. E. Non substantiam hominum declarat nomen filii, sed ex hominibus ortum. M. Ego censeo, quemadmodum angeli Abrahæ visi sunt, et cum eo ederunt, biberunt atque locuti sunt, sic etiam Christum. A. Ante Christi adventum figuræ erant; cum autem venit veritas, figuræ desierunt, Apostoli sententia. Lex enim umbra futurorum bonorum”. Si ergo Christus etiam umbræ ritu, et prophetice, et ipse ut angeli, propter alium venit nunc eum tua sententia vere exspectare debemus, et filium hominis futurum, et vere moriturum, et sepeliendum, et excitandum a mortuis, et hominibus daturum verain salutem. M. Si figuræ erant Christi angeli, quomodo cum Abraham ederunt ac biberunt? Sed ederunt necne revera? A. Angeli, qui figuræ veritatis erant, id est Christi Servatoris, ederunt quidem revera, sed ad eorum corpora nulla fiebat ex cibis accessio. Ut enim ignis omnia quæ adhibentur, conficit et consumit, sic etiam angeli cum Abraham, quemadmodum Apostolus scribit". Hæc quidem in figura contingevant illis scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos fines saculorum devenerunt. E. Apostolus, ut mihi quidem videtur, umbram et figurám declarat futuræ veritatis, cujus etiam figuræ fuerunt angeli. Recte igitur ac praeclare congruet apostolicis literis angelorum imago, et iste. Sin autem, ut angeli, sic Christus visus est præ se ferre imaginem atque figuram veritatis: alter Christus quæratur necesso cognitionem venit, quod faHit sna specie. WETST. lia recte codex Vaticanus, nec aliter legerat Humphredus. Male autem codex Wetstenianus, Εt paulo post, pro Codex Vaticanus, Humphredus et Picus legunt, Αt ille, prout codex noster præferebat, ab antecedentibus et consequentibus separavit, inter duo cola, ita: «Et sic: • tanquam sequentis argumentationis index premitteretur. Parum apte. Non enim ex antecedentibus istarum vocularum, connecti posset arguimentum de sequentibus: sed plenum per se præstant syllogismum verba sequen

est, cujus imaginem ac speciem et angeli et Chri stus præferant, ac supervacaneum est, Christum illud dicere: Ego sum veritas " A. Planius explicare volo, quid imago sit, quid figura, quid veritas. Nam figura quidem angelorum teneri tractarique non poterat: veritas autem, id est Christus, et comprehensus, et perpessus est, habuitque et carnem, et sanguinem, et ossa, excitatusque est a mortuis. Atque angeli quidem homines se esse professi non sunt, quemadmodum Christus ait: Quis me tetigit? Sensi enim virtutem ex me exiisse ". Thomam enim etiam vulnerum cicatrices tractasse ostensum est. Num ergo volebat decipere eos qui audiebant, maximeque germanos discipulos suos? an tum cum eos ea quæ vera erant docebat, voluit ipsos, se tractabilem esse intelligere, atque ita ex carne, sanguine, ossibusque constare? Si vero, ut isti aiunt, carne et sanguine carebat: cujus tandem carvis, aut cujus corporis, aut cujus sanguinis imagines panem et poculum dedit, et præcepit discipulis per hæc sui memoriam facere? In his etiam est Apostolus, qui horum lestis ai!”, et panem et calicem benedictionis, sanguinis et carnis esse communionem. Quod si, ut istis videtur, opinione, non revera Dominus habuit omnia quæ homo perfectus habet, animam nempe rationabilem, sanguinem et carnem: certe neque a Paulo verum prædicabatur, et frustra horuin ratione el sententia, studemus verum cognoscere, quod nec per se, nec per Apostolum plane enuntiare Dominus voluerit: et præterea dare operam contra volumus, ut id sciamus quod ille non vult intelligi. Si vero verax est Christus, qui et ipsa veritas est, et perpessus est, verus etiain erit Paulus, qui missus ab illo, hæc ait: An experimentum quæritis ejus qui in me loquitur Christus"? credendumque est ut Christi verbis, sic etiam scriptis Apostoli, ex quibus intelligimus Christum et sanguinem, et corpus habuisse, ac pro nobis revera c 77 | Cor. XII, 3. * Joan. 6. * Luc. viii, 46. * 1 Cor. x, 16. Manifestum est e primis particulis, diversam a priori propositionem formari, et sic» non posse deducie priori. Melius Picus prioribus ascripsit, sic: ‹ Itaque probe ac pulchre cum apostolica Scriptura consentiel angelorum imago etiam hoc pacto.. Vel etiam hactenus, Verumn tamen puto, . et iste»: duplici respectu ac ratione locum, bahere: 1. «Angelorum imago, et c iste,» scilicet, Christus: illa, tanquam c typus»: iste, ut e Verilus.» 2.. Et iste, o nempe Adamantius. Simili phrasi (non quidem ab Eutropio, sed a Marino) demonstrabatur idem supra. Utrinque sententia vera; sed posterior litteræ propior videtur. WETSTENIUS. Vide Tertullianum lib. v Adversus Marc., c. 20; Epiphanium Elench. 14, Contra eosdem, Elxóraç. Vide lib. 11 Origenianorum, quæst. 14, num. 2. Codex Vaticanus, male Wetsten., Codex Vaticanus, Sic nominat Christum Orige nes in Protrept. Obervavit hoc etiam doctissimus lluetius, Origenem de lectari ejusmodi nominibus cum pronomine as. compositis, iisque Christum exornare. Verti gratia homil. in Jerem. ipsam justitiam, ipsam veritatem, ipsam savictitatem, ipsamque tolerantiam eum vocat; et tom. 1 in Joan. «ipsam justitiam, ipsam sanctiuoniam, et ipsam redemptionem. Ab Origene etiam vocatur c ipse sermo. lib. 111 Contra Cels.; «ipsa sapientia,. ibid. Ab Athanasio Orat. contr. gentes, «ipsa sapientia, ipse sermo, ipsa potentia, ipsa lux, ipsa veritas, ipsa justitia, ipsa virtus,reic WETSTENIUS.

ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IV. mortem pertulisse, suaque morte ac sanguine mos liberasse quæ perpessus esse credi non potest Christus qui e cœlo descendit, nisi carnem assum‣ pserit. Atque ut mortem quidem pertulisse eum, sanguinemque habuisse Paulum libere prædicare intelligatis, ejus verba recitabo. Scribit enim bis verbis: Notum enim vobis facio Evangelium, quod εvangelizavi vobis, quod et accepistis, in quo et slalis, per quod et salvamini, qua ratione evangelizavi vobis, si lenelis, nisi forte frustra credidistis. Tradidi enim vobis in primis, quod Christus mortuus est pro peccatis nostris, et quia sepultus est, et quia resurrexit tertia die 78. Si quis ergo non frustra credidit, sed id quod Apostolus tradidit, tenet; is et Evangelium quo salus nobis datur, cognoscit, et illud habet. E. Recte Apostolus docet, cum ait, pro peccatis nostris mortuum esse Christum, sepultumi esse, tertioque die excitatum. Hac quidem hypothesi falsa erunt quæ dicuntur, si Christus carnem non habuit, sed solum erat spiritus, solam habens hominis speciem. Neque enim tradi poterat spiritus, qui teneri comprebendique non potest, neque mori qui mortalis naturæ non erat. Sepeliri autem spiritus non potest. Quid plura etiam attinet dicere? ne sanguinem quidem habet natura spiritus. Præterea si Scripturæ per Christi et mortem et sanguinem hominum salutem annuntient, isti autem eum carnem et sanguinem habuisse negant, nec mortuus est ille revera, nec sepultus (neque enim sanguinem habuit), sed hæc omnia in illo opinione atque specie, non vere accidisse dicuntur. Neqne nos igitur vere servati sumus, sed specie et opjnione: quemadmodum aliorum specie tantum apparentium adventu mundus servari non potuit, angelorum dico Abrahæ temporibus, et si quis adventus alius litteris mandatus est. Itaque in fide ballucinamur, cum opinione tantum spem et salutem sinus consecuti. A. Patere paulisper, et audi majores Apostoli rationes: Si vero Christus non resurrexit a mortuis, inquit, inanis est et pradicatio nostra, inanis et fdes nostra”. Si ergo specie et opinione, ut istis videtur, passus est, non revera; non vere mortuus est igitur. Perspicuum est eumdem ne revera quidem a mortuis excitatum esse: eritque vere inanis prædicatio, inanis et fides nostra. Deinde subjicit Nunc vero Christus prædicatur ex mortuis primilia dormientium, quoniam quidem per hominem mors, et per hominem resurrectio dormientium. Sicul enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Primiliæ Christus ". E. Credisne apostolico, Marine? M. Ei quidem credo sed attende, quid idem Apostolus dicat: Qui do scendit, ipse est qui et ascendit ". Et in Evangelio ait Nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo filius hominis. Vides eum plane se e caelo venisse Eph. ** Joan. 111, 43. 78 1 Cor. xv, 1-4. 19 1 Cor. xv, Desunt in codice Vaticano. Codes Vaticanus, Wetstenius, perperam,

dicere. A. Rationes hæ dogma vestrum non confr mant. M. Quomodo? A. Evangelium quidem aperte perspicueque docet, nisi Verbum e cœlo descendisset, hominem in cœlum ascensurum non fuisse. Nemo, inquit, ascendit in cœlum, nisi qui descendit de calo. Verbum enim hoc, ascendit, præteritumn tempus declarat. Neque enim dixit: Nemo ascendet, sed: Nemo ascendit. Plane ergo ostendit, ante Christum ascendisse neminem: quemadmodum etiam Apostolus: Primogenitus, inquit; et rursum: Primitic dormientium ns: et rursus ait: Primitia Christus,deinde ii qui sunt Christi ". Nemo igitur ascenderat, antequam descendisset, hominemque ex ulero assumpsisset Dei Verbum. Postea vero quam ascendit, tum etiam ii qui ejus sunt. Sic enim ait Primitia Christus, deinde qui sunt Christi. Illud autem: Qui descendit, ipse est qui et ascendit, dixit Apostolus, quod Verbum impatibile et immutabile esse demonstrare vellet. Vere enim quod descendit, idem est etiam quod ascendit, cum non aliud faclum sit quam quod erat Deus. E. Verba hæc cum Adamantii decreto congruunt, sed tamen utrosque volo de hoc statuere. A. Dei Verbum cum descendisset, hominem assumpsit a Maria inviolata virgine in utero, generaturque Christus sine viri congressu. Atque hic qui de Maria virgine ex Spiritu sancto sumplus est, humana omnia mala pertulit, ut homini salutem daret. M. Recte. Cum ergo patiebatur loc mo, utrumn una Verbum aderat, necne? E. Expone primo decretum. A. Patere me primum ei respondere, deinde ita demum decretum exponere. Erat quidem Verbum Dei una cum homine, sed ei nulta fiebat injuria: quemadmodum adamas cum a ferro percutitur, salvus manet, contraque ferro quod nocendi causa adhibetur, nocet; quinetiam amianthus lapis igni traditus, integer atque inviolatus sine ulto damno permanet. Quin ne ignis quidem ab ense sectus, dividitur. Ignis enim densitas ad se revocata, manet individua. Quod si materiæ adversus alias res vim suam declarant, quod consumi non possunt; quid est quamobrem non magis Dei Verbum, cuin impatibili immutabilique natura præditum sit, impatibile maneat ita, ut affectiones consumat? Si placet, recito Evangelium, ex quo Christum ex Maria natura esse intelligere debeamnus. M. Nos quoque fateinur eum natum esse per Mariam, sed non ex Maria. Ut enim aqua per tubum transit, Colos. r, 18. ** 1 Cor. xv, 20, 23. Patres Vet. Test. non in caelum, sed in sinum Abrale, translatos fuisse, multi e Patribus statuerunt. Unde et Adamnantius, «Ante Christum, meminem ascen disse in coelum, asserit. Iuno forte nec e post Christum. Orig. lib. at De principiis, cap. 12: «Puto, quod sancti quique discedentes de hac vita permaneant in loco aliquo in terra posito, quem › paradisum dicit Scriptura divina; velut in quodam eruditionis loco, et auditorio, vel schola anımarum.» WETST. Cod. Vatic., Picus legebat, Recte codex Vaticanus, Welstepianus, male, Codex Vaticanus, Alias, Codex Vaticanus, Wetsteniaπως, Theodo retus, Hær. fab. lib. v, c. 11, p. 270. Valentinus de Christo dixit «Eum transitum tantum per Virginem fe cisse, ut nil ex natura humana assumpserit.» WETSTENIUS.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IV. nec quidquam assumit: sic Verbum per Mariam * Luc. 1, 35. ss Joan. 1, 17. 87 Rom. vi, 9. Codex Vaticanus. Male autem Wetstenianus natum est, non ex Maria. A. Jube recitari Evangelium. E. Recitetur. A. Recito id quod angelus Mariæ dixit. Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque quod nascetur ex le sanctum, Filius Allissimi vocabitur s. E. Forsitan angeli etiam vocem specie et opinione factam esse dices. Quid enim hoc erit verius, cum angelus dixerit Ideoque quod ex te nascetur sanctum? Nou enim dixit: Quod nascetur per te, sed, ex te. Quisl est autem cur non illud etiam amentia sit dicere, ut per lubum, et per Mariam transisse Verbum fateri, aliquid autem illud ex eadem assumpsisse, negare? Et si quidem verecundia causa negatis, si modo pudor in divinum Numen cadit. Et quod pudore quidem dignum est, fateris, Marine, quod autem magnificentius est, majorisque dispensationis, id negas. Si enim per Mariam transire Verbum turpe non duxit, nec utique aliquid ex ea sumere turpe existimavit. Quid enim necesse erat transire, nisi aliquid assumeret? A. Si hominem ex Maria non assumpsit, quomodo verba Apostoli constabunt? quomodo vero primogenitus erit ex mortuis, primitiæque dormientium? doceant. Si enim figura solumn aiunt ipsum quemadmodum angelos apparuisse, nec primogenitus nec primitiæ esse ullo modo potest. Quonam modo? E. Utrum angeli ante Christum apparuerunt, an Christus ante angelos? M. Multo ante tempore Abrahæ angeli apparuerunt. E. Si el augeli, et Christus specie atque opinione apparuerunt: Christus angelorum primogenitus esse non potest, cum prius tua confessione apparuerint. Necesse est enim primos illos primogenitos dicere. A. Quomodo autem primitive erit dormientium Christus, cum ante illum multo tempore et Sunamitidis filius excitatus sit, et Saraphthinæ mulieris filius, el Lazarus? Si ergo non revera mortuus est, et quae facta sunt, non specie et opinione, sed re et veritate evenerunt, sicuti ait Joannes evangelista, Lex per Moysem data est, gratia el veritas per Jesum Christum facta est ": doceat Christum esse primitias dormientium. M. Tu doce. A. Doceo et primogenitum mortuorum, et primitias dormientium esse Christum re ac veritate. Qui enim ante Christum excitati sunt a mortuis, iterum mortui sunt: Christus autem resurgens ex mortuis, non jam moritur 87. Ut enim Adamus primogenitus mortuus est, sic primus excitatus est Christus. Ipsa Apostoli verba proferam: Sicut enim, inquit, in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Primitiæ Christus: deinde ii qui sunt Christi 88. Quid aliud inveniemus, quod ita plane utrumque nos doceat, et Christum mortuum esse, et hominem esse, id quod est mortuum? Si enim 38 I Cor. xv, 22, etc. Codex Vaticanus, Wette mianus,

primitiæ est dormnientium Christus, qui excitatus est a mortuis, ut sit per hominem mortuorum resurrectio, quæ ita intelligitur, ut etiam mors quæ ab homine procurata est: duo hi sunt homines, unus quidem Adam, per quem mors: alter autem Christus, per quem resurrectio. Alterutrum ergo necesse est, aut Verbum, quod e cœlo descenderit, mortuum esse, aut hominem, quein assumpserit aut certe id quod necessario intelligendum sequitur, Salebuntur, id quod e celo descendit, fuisse Deum sed ut nos liberaret, assumpsisse carnein quæ pro mobis mori posset, per quam simus liberati, fueritque primitiæ resurrectionis, quod prima ipsa a mortnis sit excitata. Sic enim demum cum vere Deum per spiritum, vereque hominem per carnem Christum professi erimus: non specie et opinione, sed veram atque firmam fidem habebimus. Quod quidem Apostolus tradidit, secundum carnem Christum, et mortuumn esse, et resurrexisse a mortuis, et esse primitias resurrectionis mortuorum. M. Multes ante Christum excitatos esse dixisti. Quomodo igitur est primitiæ? A. li qui ante Christum resurrexerunt, rursus mortui sunt: Christus autem resurgens ex mortuis, jam non moritur: mors illi ultra won dominabitur. Quod enim mortuum est pecculo, mortuum est semel: quod autem vinit, vivit Deo. Cui ergo mors dominata est? Quod enim dixit, Non. jam dominabitur **¸ ex eo docuit prius esse dominatum. E. Perspicuum est, nisi mors in carnem quam Verbum assumpsit, imperium habuerit, necessario dicendam esse mortem dominatam esse Verbo, si non re et veritate carnem Verbum assumpsit. Verto autem Dei mortem deminatam esse, non recte dici posse arbitror. Rom. 5. ” Eph. 1, 6, 7. "| Thess. A. Audi ergo Apostolum, tum de morte, quod non »pinione, sed revera mortuum fuerit; tum de sanguine, quod sanguis illius vere nostræ salutis causa profusus fuerit. Ait autem hoc modo”: Commendat autem charitatem suam Deus in nobis, quoniam cum peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est multo ergo magis justificati in sanguine ipsius salvi erimus ab ira. Et rursum ": Si enim crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei. Et iterum”: An ignoratis quia quotquot baptizati estis in Christo Jesu, in morte ejus baptizati estis? Qui si mortuus non est, qris dubitat non esse baptismum? Et rursum: Douavit nobis in dilecto Filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem ipsius ". Et rursus: Quia hæc passi estis a contribulibus vestris, sicut et nos a Judæis, qui etiam interfecerunt Jesum, et prophetas”. Non dixit, et angelos qui specie apparuerunt, quibus Christum similem facitis: sed, et prophetas, qui cum vera carne, non specie essent homines vestra sententia, aller seclus est in carne, alius lapidibus obrutus est: cæteri in occisione gladii mortui sunt ". Servatoris quoque ipsius verba proferam, quæ ejus passionem ante denuntiant, cum ita Rom. v, 9, 10. 20 Rom. v, 8, 9. "II Cor. XIII, 4. 11, 14, 15. "Heb. x1, 51. Codex Wetstenianus, lem, Alias,

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. IV. ait Oportet Filium hominis mulla pali, et reproρος bari a senioribus, et principibus sacerdotum el scribis, el crucifigi, et post tres dies resurgere. Et iterum cum, excitatus a mortuis, quosdam argueret, dicebat: 0 stulti et tardi corde ad credendum omnia que elocutus sum vobis, quod oportebat hæc pali Christum r. Quinetiam evangelista non speciem mortis, sed veram mortem inducens, ait: Et clamans voce magna Jesus, dixit: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum: et emisit spiritum. El: Ecce vir nomine Joseph cím petiisset corpus, involvit illud sin done, et posuit in novo monumento "8. Quis ergo hic esset, audacter dicant. Non enim certe spiritus exspiravit, cum aternus sit, et interire non possit sed plane aliquis erat qui spiritum habebat, qui vere exspiravit: qui etiam efflans spiritum Patri tradidit, quem involvit Joseph sindone. Neque enim profecto umbram involvit atque sepelivit, sed eum qui ligno suffixus fuerat. Sic etiam post resurrectionem discipulis qui eum spectrum esse putabant, dicebat: Quid turbati estis, et cogitationes ascendunt in cordibus vestris? Videte manus meas et pedes meos, quia ego ipse sum: quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere”. Sed quid tandiu commorans in refutatione sermonem protraho? Satis enim erat, se filium hominis profiteri. M. Cujus hominis est filius? A. Ex semine Davidis est secundum carnem, quemadmodum etiam Evangeliumi dicit. M. In Evangelio, cum Judæi Christum Blium Davidis dicerent, ipse eos refellit: ac si vis, recito. E.Recita. M. Dixit Jesus: Quid vobis videtur de 90 Marc. vult, 31. 97 Luc. xxiv, 45. 98 Luc. xx, Deut. xxxi, 50. * Isa. 1, 21. * Isa. xiv, 12. Alias, Sie recte habet codex Vaticanus; male autem stu? cujus filius est? dicunt ei: David. Dicit eis Jesus Quomodo ergo David in spiritu Dominum eum vocat, dicens Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris neis? Si ergo David in spiritu Dominum eum vocal, quomodo ejus est filius? Vidistin ut eos improbet et damnet, qui Christum Davidis filium esse dicebant, cum id negaret ipse? A. Illud, Quomodo, neu negationis est, sed interrogationis: neque semel, sed sæpenumero in Scripturis non habet vim negandi, sed in interrogatione ponitur. Quomodo enim, inquit, fugabit unus decem millias? el: Quomodo fornicatrix facta est civitas fidelis Sion²? et: Quomodo cecidit de cœlo Lucifer, qui mane oriebatur*? Nequo enim negans Christus dicebat: Quomodo, sed interrogans. M. Dominum eum David fatetur, non & lium. A. David eum non secundum carnem Dominum fatetur, sed secundum spiritum: id est, Verbun Dei non solum Davidis Dominus est, sed omnis etiam principatus, potestatis, dominationis, nomi nis, quod nominatur non solum in hoc sæculo, cum prænosceret, verum etiam in futuro. Sciebat autem Judæos non credere id quod eral secundum spiri¬ tum, et interrogabat eos his verbis: Si ergo David 46, 53. ** Luc. 38, 39. 1 Matth. xxi, 42, Wetstenianus,

in spiritu Dominum eum dicit, quomodo flius ejus est? Non enim dixit Christus, si ergo David in carne Dominum eum vocat; sed in spiritu: eum quidem spiritu Dominum proflens, carne autein filium. Docebo autem planius ex Evangelio, quemadmodum Christus ipse approbat, et assentitur hanc esse fi❤ dem et salutarem et stabilem: ac si vis recito. E. Recita. A. Quoniam adest Megethius, is qui Marcionis dogma defendit, ex eorum Evangelio recitabo. Factum est autem cum appropinquaret Hiericho, et quidam cæcus mendicans sedebat juxta viam. Audiens autem turbam prætereuntem, interrogabat, quid hoc esset. Renuntiatum est ei, quod Jesus præteriret. Et clamavit dicens: Jesu, fili David, miserere mei. Stans autem, jussit eum adduci. Cum accessisset, eum interrogavit: Quid tibi vis faciam? Ille autem dixit: Domine, ut videam. respondens dixit Jesus: Respice fides tua te salvum fecit: et repente vidit. E. Cæcus, ut mihi videtur, cum recte credidisset, jure visum recepit, videlicet Megethii ac Valentis, Droserique et Marini fide alienus. Ac ille quidem cum recte credidisset, iterum vidit: hi autem imperitia impulsi, mente cæci sunt. Cumn ita plane Christus cæci fidem laudaret ac diceret: Respice, fides tua le salvum fecit*; cæcus ipse adventum ejus et corporeum et spiritalem profitetur, utrumque credens, Deum in homine esse. Ac primum quidem agnito homine, statim etiam Dominum cognoscit. Et de homine quidem ait: Fili David, miserere mei Deu autem: Domine, ut videam. Marini ergo sententia, si non est Davidis filius, sibi Christus adversatur, dum jussit alibi cæcum respicere, quod omnino planeque credidisset, alibi interrogans Judæos, se Allium Davidis negat. Qui autem a se ipse non discrepet Christus vestra ratione et sententia? Hæc porro eveniunt iis qui sectam sibi non constantem sequuntur. Cum minus consentaneis fabulis student uti, eos ejusmodi incommoda necessario sequuntur. Sequi ergo illam debemus doctrinam, qua etiam cæcus salvos oculos recipit: cujus rectæ fidei Christus testimonium dedit. Itaque rectum esse videtur, Marini fidem et repudiare et abjicere, cum procul a veritate remota sit, nec ulla ex parte Divinitati congruat. Quoniam enim fabulis, speciei rerum, atque opinioni fidem habet, fabula, specie, et opinione salutein cum doginate suo consequetur. Quare mihi videtur Marino ab hac litigiosa sententia desistendum esse, et veniendum placido animo ad ter * Luc. xvi, 35 seqq. * Luc. xvu, 42. de Codex Wetstenianus, male. Si consulas locum, Eph. videbis connecti Codex noster, post participium Sequentia ita exarata lal, Videtur autem verbis Apostoli cum studio interposuisse illud, «prascius exsistens ut hoc modo sibi pararet ad sequentia transitum. • sciverat autem, ueinpa Jesus ille. WETST. Ιd est 11 codice Wetsteniano perperam omittitur Alias, Cæci hujus confessionem, qua Jesum Filium David professus est, opponunt Marcionitis, Tertull. lib. 1. cap. 36, Contr. Marc.; Epiphan. Hær Marcion., Elencho 51, ex Evang. Marc. WETST. Lege

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. — SECT. V. tium dogma, id est ad disputationem de resurre clione. SECTIO QUINTA. Ubi de resurrectione disputant ADAMANTIUS orthodoxus, MARINUS Bardesianista, MEGETHIUS et MARCUS Marcionitæ, EUTROPIO judice. Valentinianorum hypotbesin istam commemorat quoque Irenæus lib. 1, MARINUS. Si pro veritate disputare vis, paratus sum de hac re accurate disserere. E. Adsunt non vulgares viri ipsi dicant, num ab æquitate aberraverim. Quod si tu victus es, aut præjudicio quasi servitute constrictus, in me culpa non est conferenda. M. Si placet cum omni veritate disputari, repudiatis iis quæ a philosophis afferuntur, solis Scripturis credite. A. Credamus Scripturis. E. Perspicua est utrorumque assensio. M. Vos hanc quæstionem non recte ponere existimo. A. Disputatio progressu suo eum qui quæstionem hanc non recte inferat, arguet. M. Statuat Adamantius quodnam corpus resurgat, idne quo circumdati sumus, et in quo vincti sumus, an aliual spiritale? A. Hoc ipsum quo amicti sumus, dico excitari. M. Hic prasto est reprehensio aperta quæ ejus iniquas rationes refellit. Hominis enim corpus non a puero usque ad senectutem idem manet, cum natura sua fluat. Quod ergo corpus censes excitari, utrum puerile, an mediæ ætatis, an senile? A. Qui in parietibus res delineant, cum navium fabros, gubernatores, ac nautas pingant, naves ædificare, ac gubernare nesciunt. Eodem modo Marinus sermonem præmisit, cujus nec experientiam nec probationem habet. E. Planius intelligere volo, cur non sit idem corpus a pueritia usque ad senectutem. M. Quoniam corpus fluxæ est substantiæ, sensim defluit id quod ex alimento accedit: itaque morbis consumitur vel quod puerile est, vel quod senile: et quanquam maxime fluit atque interit, tamen rursus alia fit accessio. Quod igitur corpus excitari dicis, id ne quod morbis consumptum est, an puerile, an senile? A. Quanquam cum maxime ex Scripturis pollicitus sis te persuasurum auditoribus, te ad medicinam contulisti, atque ita decretum oblitus es: tamen ego quoque minime dubitabo, etiamsi in medicina non sum versatus, iniqua animi tui sensa refellere. Si enim natura labile corpus aliud pro alio fieret: membra quæ amputantur et præciduntur, id est auriculam, aut digitum, aut nares, rursum alimento expleri oporteret: cicatrices etiam cap. 1. Codex Wetstenianus, male.

vuluerun, sensim tua sententia duentibus corpori bus, non remanere deberent usque ad senectutem. Quin ne ea quidem corpora quæ in morbis sunt, alia iterum facta Quunt: sed cum anima nou recipil ea quæ concupivit, contractione corpus, quemadmodum is qui incedit, humnentia comprimit. Cum autem fruitur iis quæ appetit, rursum pinguia fiunt et intumescunt. Neque enim cum facillime ex morbo corpus convaluit, ita brevi tempore ea quæ tanto corpore crescunt, restituuntur. E. Si labile corpus esset ita ut aliud pro alio fieret, corpus quod non constaret, non posset inveniri. M. Quo tandem modo? E. In homine exemplum sume: quemadmodum si quis velit ex cera viri simulacrum fingere, ac primum cum brevi figura expresserit, rursus aliam ceram infundens, velit in excelsitatem atque. magnitudinem hoc fingere, non potest. Neque enim quod eficitur, ad finem perduci poterit, si prima ceræ hypostasis fluat, alteraque fiat, neque simulacri hominis effector opus absolvet. Homo autem qui eamdein a puero corporis substantiam habet, crescit puerili hypostasi manente. Hinc etiam vulnerum cicatrices usque ad senectutem remanent, membrorumque præcisiones: supervacaneumque est labile corpus esse dicere. M. Si corpus quod a prima ztate ad senectutem manet, resurgit, respon deat quisnam sanguis una cum homine resurgat, isne qui in venarum præcisionibus elicitur, an is qui in sanguinis eruptionibus? Nonnulli autem homines unoquoque anno præcisa vena excernunt. Dicat igitur mihi, quisnam sanguis cum homine resurgat, A. Non eum sanguinem qui maxime vitalis est ac proprius, excernunt ii quibus venæ præcialuntur, sed malum, et qui ex succis accedit. Ita que in sanguinis eruptionibus exsilit, cum non sit vitalis nec proprius: ob eamque causam ii qui medicinæ periti sunt, quod morunt eum qui ex succis assumitur rubrum atque ejusdem coloris esse f.clum cujus sanguis est, non tamen vitalem, in venarun præcisionibus petunt, cumn exierit malus omnis, illum qui niger dicitur. Cum autem flavus et vitalis imminet, tum sistunt et comprimunt, ne forte vitalis cum fluxerit, animal interimat. E. Imperit: propositio, falsa et quæ ex alimento induτων. Prudent., Hamartig. contr. Marcionem, p. 183 Qui modo vivit erit, nec me vel denie vel ungue Fraudatum revomet patefacti ſossa sepulcri. Paulo post Quod casus rapuit, quod morbus, quod dolor hausit, Quod truncarit eduz senium populante veterno; Òmune revertenti reparata in membra redibit. WETSTENIUS. Picus, tanquam venenum humidiores partes constringit.» ltumfr., e sicuti viator, quæ lunelacta sunt, comprimit. Neutrum placet, aut rei præsenti quaCrare videtur. Conjecto, a sicut avis madefacta» (plumnas penna) comprimit, astringit, ne pluvia penirent. Certe sermo est de dilatatione et contractione corporis, quæ in avibus Jocum habet: at in vestibus viatoris madefacti, plane alia est expressio, vel e compressio. Adde, quod c coarctationem, signi ficet, qualis nec ‹ veneno, nec ‹ viatori › congruit WETST. Lege vel Pius legit Codex Wetstenii, Men Τu. Gale, Regius secundus, Venæ seclines resurrectioni obstare, aut salten simplicioribns creditu dilliciliorem facere scripsit Origenes in psal. 1, apud Epiphanium p. 231. WETST. Wetstenii codex, male, etc. De triplici cilarum vide Athenagoram De resurrectione, pag. 61 et seqq. Wetst.

SECT. V. vitalia cxistimare. Cum enim alimentum intromittitur, et liqnescis, partim in sanguinem, partim in pituitam, partim in salivam excernitur. lis ergo quæ minus propria sunt prætermissis, ad ea quæ magis propria sunt, veuile. M. Homo ex terra, aqua, igne, et aere constat. Cum ergo moritur et dissolvitur, unaquæque substantia commista in id quod sibi proprium est, recidit, veluti pars ignis in ignem, aquæ in aquam, aeris in aera, terræ in terram. Quo igitur modo in resurrectione homo, cujus partes confusæ sunt, excitari potest, ut si quis in alto maris effundens aquam, rursus eam se recuperaturum asseveret, cum res ipsa fieri nequeat? Necessario igitur alias pro alio homine excitatur. A. Multo valentiores homines Deo tua ratione et sententia declarantur, frustraque Salvator dicit, ea quæ homines præstare non possunt, Deum efficere posse. M. Quomodo sunt homines Deo potentiores? A. Nam homines quidem vi num aqux dilutum separant, arte et scientia adhibita, et argentum ab ære, plurimasque res sciunt discernere. Deus autem qui est immensa vi praeditus artifex effectorque omnium, cui subjectus est ignis, ser, aqua, et terra, quæ meta serviunt, quique suam cuique partem servat: quid est quamobrem non in resurrectione sunm cuique corpus attribuat? Nam et ignis qui Deo subjectus est, nuluique ejus paret, tribus fratribus, qui in fornacein ignis conjecti sunt, non nocuit, sell salvos Domnino tradidit: et aqua cum Jonam recepisset in profundo tribus diebus ac noctibus, integrum restituit et aer Eliam in cœlum subvexit; et terra Lazarum quatriduanum reddidit. Quinetiam dulces aquæ cunt influunt, miscenturque in mari, rursus dulces a nubibus redduntur, separanturque a falsis: quemad modum etiam propheta ait: Qui vocat aquam maris, et infundit eam in faciem terra. E. Cum Scripluris se probaturum pollicitus sit, tamen ad physicas medicinæque proprias questiones, digressus, homines Deo potentiores esse docuit. M. Mihi facile estial Scripturis docere, si etiam placide Adamantins se gerat. E. Non Adamantius digressionis causa est, sed animus tuus contentiosus. A. Permittendum ei est, quæ volet, sentire; cum paratus sim omnia refellere, auxiliante mihi veritate. M. Quibus Scripturis credis, ut eis doceam, carnem Don resurgere? A. Omnibus credo quæ in Testamentis continentur. M. Recito decretum Dei, qui in priore Testamento ita censuit: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quia sunt caro et sanguis. A. Si ergo dixit: Non permanebit spiritus meus in istis, perspicuum est eum permansisse in aliis. ADAMANTI DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. cuntur, ea vera ef ' Luc. xvm11, 27. • Amos V, 8. Codex Wetstenii, mnale, ldem, Codex Vaticanus, Alias, Optime codex Vaticanus, Wetstenianus, Aldina editio simpliciter habet Hieron. in Tradit. Hebr. observat sensum Graecum non convenire cum Hebr.eo. «Non severitatem, inquit, ut in uostris codicibus legitur, sed clementiam Dei sonat, dum peccator hic pro suo scelere visitatur. Nam in Hebræo scriptum est: Non judicabit spiritus meus homines istos in seupiter

Illud enim, istis, privata est causa, non contra A. (69') omnes sententia. M. Docebo Scripturis, nec prophetas, nec apostolos mentionem fecisse carnis aut sanguinis, sed tantum animæ quam servari optabant. Ac primum quidem Davidl: Quia, inquit, eruisti animam meam ex morte. Et rursus idem Sitivit anima mea ad Deum vivum 1º. Et rursus: In te confidit anima mea, et in umbra alarum tuarum sperabo ¹. Et rursum: Non relinques animam meam in inferno “. Vides eos optasse ut anima sola servaretur,.non caro el sanguis. A. Definiat, utrum anima mortalis sit, an immortalis. M. Non est dubium, quin` immortalis. A. Quomodo igitur ait Non tradas bestiis animam confitentem tibi ¹? Nuin bestia animam immortalem labefactare possunt? E. Bestiæ non animam discerpunt, sed corpus. Nam cum ait: Non tradas bestiis animam confitentem tibi, scilicet totum homineın animam nominat. A. Planius te docebit Scriptura, hominem qui ex animo et corpore constat, animian vocari. Et facti sunt, inquit,filii et filiæ Jacob animæ triginta tres ". Et rursus ait: Et descendit Jacob in Ægyptum cum septuaginta animubus. E. Fortassis Marini sententia incorporei Jacob liberi descenderunt in Ægyptum. Demonstratum est autein, totum hominem animamı Scriptura nuncupari, neque de hac re ambigendum est. M. Apostolum veriorem prophetis testem produco, qui corpus animæ carcerem esse dicit, idemque causam malorum omnium, his verbis: Infeliz ego homo, quis me liberabit de corpore mortis? A. Quomodo est catcer animæ corpus? M. Cum præceptum Dei violavit anima quæ peccavil Tum fecit Deus, inquit, tunicas pelliceas, et induit eos, id est corpus: ut etiam Jeremias propheta vinctos nos appellat, quod Deus animam in corpore vinxerit. Quod igitur corpus malorum omnium causa peccavit, an ideo excitatum illud iri dicis, ut seinper in vinculis anima exerceatur? A. Dixisti animam, quia peccaverat, vinctam esse in corpore deinde paulo post causam omnium malorum animæ corpus fuisse ais, eamque peccasse antequani in corpore vinciretur. Si igitur aninia sine corpore peccare potest, quam causam peccandi anima dal Psal. ɩvi, 43: 10 Psal. XLI, 3. "Psal. LVI, 1, 2. 4s Rom. vi, 2... 16 Gen. 111, 21. "Psal. xv, 10.¹ Psal. xını, 19. 14 Gen. XLVI, 28. num; quoniam caro sunt. Tertullianus hæreticis hunc locum objicientibus, respondet, lib. De resurrecl., cap. 10, 385: «Tenes Scripturas, quibus caro infuscatur: tene etiam, quibus illustratur. Legis, cum caro deprimitur; adige oculos, et cuin caro relevatur. › — • Omnis caro fenun. Non hoc solum pronuntiavit Isaias; sed et, comnis caro videbit salutare Dei. Notatur in Genesi dicens Deus Non manebit spiritus meus in hominibus istis, quia caro sunt.. Sed et auditur per Joelen, ‹ Effundam de spiritu meo in omnem carnem. › Origenes paulo aliter lib. 1 De principiis, cap. 3 «Etiam diluvii tempore, cum omnis caro corrupisset viam suam, jam de illis, tanquain de indignis et peccatoribus scriptum est, dixisse Deum: ‹ Ñon ● permanebit spiritus mens in hominibus istis in ‹ æternum, propterea quod caro sunt;» in quo manifeste ostenditur, quod ab indignis quibusque aufertur Spiritus Dei.» WETST. Forte leg. Codex Vaticanus, Wetstenianus, Forte legenduni Pici codex consentit sed reclamant omnes editiones sanctæ Scripturæ, Hebræa æque ac versiones. Fefellit itaque Adamiantium memoria, ut poneret numerum liberorum Jacobi ex Lia generatorum, pro universis. Vide Genes. xLiv, 15. Dein, quando numerat e animas seplusginta, quæ cum patre in Ægyptum descenderint, consentit cum Hebræo fonte, neglecta versione LXX, quæ numerat animas Lxxv, de qua discrepantia vide Hieron. Quæst. Hebr. in Genes.; Eucherinm De quæsi. Hebr., p. 256, et in Genesin., p. 175. Wetst. Epiphanius, uær. xxxi,

SECT. V. ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. corpus? E. Si animam dicis peccasse antequam vincta esset, supervacaneum est corpus causanı malorum dicere. Si enim ante corpus peccavit, nune eliam liberata a corpore, rursus peccabit, propterea quod etiam ante illud peccavit, ne causa est corpus, sed anina. A. Si corpus animæ carcerem esse posuit: carcer autein eum qui peccavit retinere solet, et a delictis coercere: non carcer est animæ corpus, sed eam adjuvat. M. Quomodo? E. Carcer eum qui vinctus est, non adjuvat ad peccatum, sed cohibet, arcens eum qui vinctus est. Corpus auten adjuvat animam in cædibus et stupris. Perspicuum est igitur Deum non carcerem animæ corpus dedisse, sed adjutorem. M. Respondeat Adamantius, num Apostolo fidem habeat. A. Omni ex parte Paulo qui a Christo et Spiritu allatus fuit, credo. M. Si ei credis, eum audi pronuntiantem atque dicentem: Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem s. Quid hoc aperuius? Quid hoc clarius? Sic probationi quam utraque pars admittit, ut apertam et veram, nemo contradicere putest. 17 I Cor. xv, 5. 18 Rom. vii, 4 seq. Valentini Quæ totidem sunt Irenæi verba, lib. r, cap. 1. c Animalem (hominem) decernunt esse eum, qui ad imaginem ac similitudinem factus est. Juxta imaginem quidem, malerialem esse; similem quidem, sed non coessentialem Deo: juxta similitudinem vero animalem: unde etiam spiritum vitæ essentiam ipsius dictam esse, cum sit ex spirituali effluxione. Postea autem circumdatam ipsi dicunt pelliceam tunicam, quam, sensibilem carnem esse volunt.» Hunc errorem refelJunt (uti docte observat cl. Huetius) Irenæus, Tertullianus, Adv. Valentin., cap. 24; Clemens Alexandr., Strom. lib. 111, p. 326; Justinus, Quæst. 49 ad orthod., p. 327; Cæsarius, Dial. 3, quæst. 149; Gregor. Nyss. oral. cat., cap. 8; Chrysoston. hom. A. Qui verba Apostoli, quæ spiritali sensu proferuntur, non intelligunt, ii soli littere addicti aberrant a veritate. Apostolus enim carnem et sanguinem turpes improbissimasque actiones nuncupat, eos qui carnalia səpiunt, carnales vocans: eos autem qui spiritalia faciunt, spiritales. Age vero Apostolum ipsum tibi producam aperte appellantem carnales eos qui nou convenienter fidei vivunt, sed superbiam actionesque carnis proprias sequuntur. Scribit autem his verbis 18: justificatio legis impleatur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Qui enim secundum carnem ambulant, quæ carnis sunt sapiunt: qui autem secundum spiritum, ea quæ sunt spiritus. Prudentia enim carnis, inimica est Deo. Prudentia autem spirituɛ, vita et pax. Vos autem non estis in 18 in ut Gen.; Anast. Sin. in Hexaem.; Theodoret. quest. 39 in Genes. WETST. Εριphan. hær. vi, p. Sicut testatur a Spiritu actus et sanctus Dei apostolus Paulus.» Ignatius, in epistolis se Deiferum, nominat. Sedl Christiferi epitheton rarius esse existimo. Athanasius, Orat. contr. gentes, eu Paulum ornat Christigerulus vir, beatus Paulus.» Εt Oral. de incarn., Ita etiam Oral. de pass. et cruce Domini. Ib. Locum hunc manifeste carnis resurrectionem evertere sibi persuaserunt heretici. Εt Origeni objicitur ad Εpiphan. I. s. l. quasi eodem impugnarit resurrectionem. Itaque sibi frequenter objectum, frequenter vindicarunt S. Patres; etc. Lego cum Welstenio,

carue, sed in spiritu. Respondeat num ii quilus hæc Ἀποκριscripsit, siue carne essent. Εt rursus 19: Lac enim, inquit, vobis potum dedi, non escam. Nondum enim poteratis, quoniam adhuc carnales estis. Cum enim sit iner vos zelus et contentio, nonne carnales estis? Cum enim quis dicat: Ego quidem sum Pauli: alius autem: Ego Apollo: nonne carnales eslis? Εt rur surn ", cum enim essetis in carne, passiones pecca torum quæ secundum carnem sunt, operabantur in vobis. Nunc aulem non estis in carne, sed in spi ritu. Atqui non exnerant carnem. Hæc enim omnia declarant eum carnem dicere vitam carni consen taneam et improbam, ut etiam hominem. Quis enim ignorat, etsi se dicebant, unus esse Pauli, alius Apollo, non minus tamen eos hominum filios substantia fuisse? Aut eos, quibus scribit hæc, cum essetis in carne, etiam tum, quod ad substantiam attinet, non fuisse carnis expertes? Quippe cur- & nem dicebat carnalem et corruptam vita: conver- άναsationem, quam ille merito a spe abducit, ut qure Dei regnum possidere non possit. Quod si dalis corporis carnem, ut fieri potest, non posse spem δύναobtinere: quid opus est baptismo et lavatione? Sic enim ait Apostolus Sed hac, inquit, quidam fuistissed abluti estis: sed sanctificati estis. Quid sit quod abluatur, et sanctum eliciatur, respon deant. Sed quoniam Megethius etiam audit, ex ejus Apostolico proferre cogor, instituta cum utre que disputatione. Paulus igitur Galatis scribens, hæc ait: Quod autem nunc vivo in carne, in fide viro Filii Dei, qui dilexit me". Et rursum: Cætero rum autem nemo mihi molestus sit. Ego enim stigma ta Jesu in corpore meo porto”. Age ergo, quid de clarent haec verba. videamus: Quod vivo, inquit, in carne, in fide vivo. Perspicuum est ergo fidei vitam esse in carne, stigmata autem Christi, per quæ nobis est salus, corpus portare. Quomodo igi tur id quod stigmata salutis fert, fideique vitam habet, non salutem consequitur eorum sententia? Aut enim nibil adjuvatur id quod fidei vitam et Jesu stigmata habet: aut si in hoc sita est salus, caro est quæ salutem adipiscitur. Atque hæc esse confitetur. Corinthiis autem scribens, ait lioc modo Nescitis quoniam corpora vestra, membra sunt Chri sti? Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Absit ". Si enim Christi membra sunt corpora, aut pereunt Christi membra, aut caro salutem adipiscitur. M. Corpus, non carnem dicit. A. Perspicuum est ex iis quæ subjiciuntur: An ne scitis, inquit, quod qui adhæret meretrici, unum corpus est? Erunt enim, inquit, duo in carne una 38. 30 | Cor. 11, 2, 3. 5. 31 1 Cor. si, 11. 35 | Cor. vi, 16. 10 Rom. vil, Alias. Alius, Alius, Quemadmodum Paulum vocabant e Apostolumn, sic ipsius Epistolas, vel potius syntagma Epistolarun Paulinarum, illis dicebatur Apostolicum.» Greg. Thaumat. serm. 2, de Au Galat. 11, 20. 23 Galat. vi, 17. 241 Cor. VI, nunt. R. Virg., p. etc. Cum legitur Evangelium aut Apostolicium, ne attendas librum, aut lectorem.» Quanquam his testimoniis pateat, etiam orthodoxis, tum ‹ Apostoli,» tum ‹ Apostolici › nomina, perinde ut aliis illis, usurpata fuisse. WETSTENIUS.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN Deum fide. SECT. V. Et rursus ait: Vir enim non debet velare caput, 26 | Cor. x1, 17. 27 I Cor. xv, 29 seqq. quoniam imago et gloria Dei est ". Si id quod oecultatur, est corpus quod apparet, id est caro, loc autem est Dei et gloria et imago, salutem etiam consequi potest. Si enim salutem non accipit, nec Dei quidem potest esse gloria et imago. Atqui, ut scriptum est, imago est et gloria Dei caro. Perspicuum est igitur, eam ut hæc recipit, sic etiam salutem posse consequi. Quo autem, apertius doceam, jule ci verba Apostoli recitari. E. Recitentur. A. Lego in priore ad Corinthios Epistola "hoc moto: Quid facient ii qui baptizantur pro mortuis, si omnino mortui non resurgunt? Ut quid et baptizantur pro illis? Ut quid et nos periclitamur omni hora quotidic morientes propter vestrum glorianı, fratres, quam habeo in Christo Jesu Domino nostro. Si (secundum hominem) ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? Mandu cemus et bibamus: cras enim moriemur. Nolile seduci. Corrumpunt mores bonos colloquia mala. Evigilale juste, et nolile peccare. Ignorantiam enim Dei quidam habent. Ad reverentiam vobis loquor. Sed dicit aliquis: Quomodo resurgunt mortui? Quali aulem corpore venient? Insipiens, tu quod seminas, non vivificatur, nisi prius moriatur. Et quod seminas non corpus quod futurum est seminas, sed nuģum granum, ut puta, tritici, aut alicujus cæterorum. Deus autem dat illi corpus, sicut vult: et unumquodque seminum propriam corpus recipit. Non omnis curo eadem caro, sed alia hominis, alia pecorum, alia piscium. Et corpora cœlestia, et corpora lerrestria: sed alia quidem cœlestium gloria, alia autem terrestrium. Alia claritas solis, alia claritas lunæ, el alia claritas stellarum. Stella enim a stella differt in claritate. Sic et resurrectio mortuorum. Et paulo post subjicit: Ecce mysterium vobis dico. Omnes quidem non dormiemus, sed omnes immutabimur. Iņ momento, in ictu oculi, in novissima tuba (canel enim tuba) et mortui resurgent incorrupti, et nos im-` mutabimur. Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalinitas depromunt tum Tertullianus, lib. De resurreclione, c. 46, et lib. v adv. Marcion., c. S et 10; tom Epiphanius, hæresi Marcionitar., elencho 16. In. Alias, Alias, Alias, varia ex 1 Cor. xv pro resurrectione contra Marciovidetur hic idem esse quod de quo oppertune monuit Svicerus, designare apud scriptores ecclesiasticos e sacrum contextum. Gregor. Nysgenus, orat. 3 contra Eunomium «llæc cum cursim a nobis dicta sint, diligens contextus sanctæ Scripturæ lector, ad verum sensum accommodet ænigmata. Auctor proœmii in Caten. in Evang. Jo! Unum itaque alterumve, aut etiam tertium contextus sanctae Scripturæ caput legendum.» Hoc vero nomine e contextus sacer, appellatur: quod sit quasi ‹ solum, › pavimentum ac fundamentumn fidei, doctrinæ et interpretationis, in tractatibus et homiliis. WETST. Argumenta PATROL. GP. etc. Theodoretus lib. v Har. [ab., cap. Corpus uti voluit; s at, ne quis suspicetur, aliud fingi corpus, necessario addidit, e et unicuique seminum proprium corpus.»Wetst. Alias, Alias deest. Alias deest,

talem. M. Non corpus hoc dicit excitari, sed aliudl, ex eo quod ait: Deus autem dat illi corpus sicut vult A. Triticum terra obrutum, rursum idem moritur: et homo terræ mandatus, homo excitatur, non alius fit, ex Pauli verbis, qui ait: Unicuique autem seminum dat proprium corpus. E. Nec in terpretatione quidem hæc indigent, quæ adeo plane ac sine ambignitate ab Apostolo dicta sunt. Neque enim anima in terra sepeliri potest, cum et sit inı mortalis et immortalem esse in confesso sit. A. Caro igitur, quæ ut triticum seritur. Videmus enim corpus, tritici instar seri. Tu enim, inquit, quod seminas, non vivifcatur, nisi prius moriatur, Quid igitur est, quod seritur, et jacitur in terram? est dubium quin sit caro. M. At vides eum alicere: Non corpus quod futurum est seminas, scd nudum granum tritici s. A. Ut triticum quod nu dum seritur, cum Dei voluntate resurgit, asciscit sibi herbam, amictumque est, et caulibus prædli tum, nec in aliud mutatur, quam natura ejus ferat sic homo mandatus terra, ac statim Dei imperio excitatus, induit immortalitatem quemadmodum Apostolus commemoravit his verbis: Oportet autem mortale hoc induere immortalitatem: et corruptibile hoc induere incorruptionem In nostro Apo stolico non ita loquitur. A. Quo igitur modo? Non ait: Deus dat ei corpus sicut vult, sed: Deus dat ei spiritum sicut vult. Seminatur corpus animale, re surget corpus spirituale. Seminatur in corruptione, resurget in incorruptione. A. Tua ergo ratione et sen tentia, dat ei Deus corpus spiritale. Cuinam id quod datur a Deo, spiritale est? Quod ergo accipit, quid est? Ma. Anima est id quod accipit. A. Anima ergo sepelitur. E. Postquam animam immortalem esse statuit, non solum mortalem, verum etiam in terra sepeliri nobis suadere cogitur: cum sit res perspi cua, corpus esse id quod sepelitur. Absurduinque esse duco, cum in his commorati simus, de iisdem quærere, præsertim cum satis docuerit nos oratio. ME. A. Non videbitur fortasse his satis accurate dealoustrata resurrectio. Itaque aliquandiu patere, audique Apostolum, qui planius loquitur ": Estis epistola Christi ministrata a nobis, scripta non atramento, sed in spiritu Dei vivi: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. Si, ut est istorum amentia, caro non excitatur, nihil prodest Christi epistola, quæ in tabulis cordis carnalibus scripta 16 [ Cor. xv, 58. 9 I Cor. xv, 36. 80 ibid. 37. etc. Wetstenii codex habet sed in codice Vaticano deleta est particula negativa ob. Codes Vaticanus, Wetstenianus, poπῇ. Codex Vatic., nus, WetsteninΛ. 311 Cor. xv, 53. " 11 Cor. III, 3. etc. Marcionitas substituisse nec Tertulliano, nec Epiphanio fuit observatum. Forte, quia in exemplaribus plerisque locus recte habebat. Sed valde inter se dissentiebant corumdem Apostolica et Evangelia; quippe quæ quotidie reformabant. Vide Tertull. lib. iv adv. Marcionem, c. 5. WETST.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. V. est, Dei vivi spiritu. At non frustra scripta est Christi epistola Dei vivi spiritu, sed ut detur vita iis, in quibus scripta est; id quod deinceps Apostolus docet his verbis: Si enim quod evacuatur, per gloriam est, multo magis id quod manet, in gloria est, et non evacuatur. Quod si Dei epistola in cordibus carnis scripta est, perspicuum est corda etiam quæ ex carne constant, manere, in quibus manet id quod scriptum est, nec deletur. Et rursus: Habemus ergo thesaurum istum in vasis fctilibus, ut excellentia sit virtutis Dei, et non ex nobis *. Eligant erroris patroni quomodo velint sententiam hanc intelligi. In quo volunt esse scriptum: thesaurum istum? In interiore homine, ut ponunt? Si interior homo est fictilis, anima erit vas fictile eorum seulentia. Atqui caro est vas teslaceum, quod est secundum illos homo exterior. In carne igitur erat thesaurus. Atque alterutrum necesse est, aut perit is qui thesaurum hunc habet, aut citra controversiam caro in qua est thesaurus, salutem adipiscitur. Et rursus: Etenim nos qui vivimus, in mortem tradimur, ut et vila Jesu manifestetur in carne nostra mortali ". Ne interpretationem quidem desiderat, cum dicat Jesu vitam´in carne manifestari. Et rursum: Cum absorbebitur mortale hoc ab immortalitate, quid aliud intelligi potest, nisi quod progreditur ad vitam hoc morale corpus? Et iterum: Ego mente quidem servio legi Dei, carne autem legi peccati. Nihil ergo nunc damne nationis est, iis qui sunt in Christo Jesu. Lex enim spiritus vitæ in Christo Jesu liberavit nos a lege pcccati et mortis". Si mens Dei legi servit, et caro legi peccati; nos autem in Christo Jesu lex spiri tus vitæ a peccati mortisque lege liberavit; non est dubium, quin id quod peccati legi paret, a peca cato liberarit. Atqui legi peccati parebat non mens, sed caro: est igitur caro a morte liberata. Quomodo igitur salutem consequatur id, quod lege spiritus vitæ, in Christo a morte liberatum est, ipse dicat. Me enim pudet pluribus istorum coarguere imperitiam. E. Omnium malorum causa esi ignoratio, cum qua nati sunt et floruerunt, Megetbius, Droserius, Marcus, Valens et Marinus, quod de recta via veraque sententia deflexerunt. Quæ enim consentanea ratio in hoc sermone servari potest? Exemplari enim præcedente necessario ii qui illud vident corriguntur; correctio autem quæ exemplari careat, vix unquam recipiatur. 33 | Cor. 111, 11. ** II Cor. IV, 7. 33 11 Cor. iv, 11. etc. Non de consequentia syllogistica loquitur, sed de sequela, qua posteriores sequuntur priores, et discipuli seciantur suos doctores, sicut sunt in qualibet schola et doctrina, tum antecessores tanquain doctores, tum discipuli ceu assecte. Hi antecessores appellantur etiam in sacris libris, typi, formæ, exemplaria, doclores: 1 Pet. v, 5; Philipp. us, 17; 35 Rom. vi:, 25; 1, 1, 2. Thess. 111, 9; 1 Tim. iv, 12; Til. 1, 7; Hebr. xus, 7, cujus verba lucem bis afferunt, videlicet Memores estole dictorum (autecessoruri) ves!rorum, qui locuti sunt vobis sermonem Dei: quorum imitamini fidem. Hebræis ductor et doctor eodem nomine veniunt, tx Alluph., Græcis,

A. Si placet solertiæ tuæ, paulisper sustine, auði Apostolum, qui ab eis ante prolatus est, ut illorum amentiam intelligas. Nam et miser Marcion, qui scripta Apostoli adulteravit, non omnia delevit, et isti hactenus detrahunt omnia quæ eorum sententiæ non consonant. Quæ ergo non intellecta reliquerunt, cum ipsis pugnantia, ea quasi parvas uvas electa ex Apostoli prophetarumque scriptis, plane sapientiæ tuæ ostendam. Apostolus autem scribit his verbis 7 Mulieres in Ecclesia taceant. Non cnim permissum est eis loqui, sed subjectas esse, sicut et Lex dicit. Et rursus ait 38: Hoc tertio venio ad ros. In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum. Itemque hoc loco citra controversiam legem sequi constat Apostolum, cum ait: Tunc fiel sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoria. Ubi, mors, victoria tua? Dicant ubi eis verba hæc scripta sunt, nisi in Lege et Prophetis. Quasi ergo sublata sit Lex, aut certe complenda, ait futurum serionem qui illic scriptus est. Est enim in numero rerum impossibilium et Legi adversari, et Legem profiteri, et ea quæ in ea scripta sunt, fore dicere. Ephesiis autem scribens, ail 40: Memores estote, quod aliquando vos, qui eralis gentes, qui dicebamini præputium ab ea quæ dicitur circumcisio in carne manufacta, qui eratis in illo tempore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et hospites testamentorum promissionis, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Nunc autem in Christo Jesu vos, qui aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi. Cujusnam promissionis hoc loco mentionem facit? An ejus a qua qui alieni sunt, sine Christo sunt? Vel quænam Deus qui eo rum ratione peregrinus et ignotus erat, promi sit? Quando autem pollicitus est ip e, qui nunquam apparuit ante Tiberii Cæsaris tempora? Aut quoται; & modo eis ignotus erat et incognitus, is qui prius loquebatur et promittebat? plane docet alienatos a testamento Israelis, cum eos sine Deo esse dicit. Et rursus ait: Quotquot enim promissiones Dei sunt, in illo est Si enim hospes, ac primum nunc sus, neque cognitus est cuiquam antea, neque misit: perspicuum est eum qui pollicitus sit, STI Cor. XIV, 34. 33 1 Cor. 3111, 1. "1 Cor. xv, 54, 55. Uule adagium Bonus dux facit bonos asseclas vel, ut alii bene sequantur. In militia bonus dur boRos milites facere dicitur, quatenus suo exemplo forti et animoso incendit eorum animos ad rem bene gerendam. Huc spectare videntur sequentia verba Eutropi Exemplari gregis præeunte, necessario admoneri etiam sui officii eos, qui in illud intuentur. Officium vero exemplar speclantium est, illud imitari, seclari, sequi: nt et Apostolus_exprimit verbis, Sed non lacuit, quando dixit, poūtas Exbao:v, contemplantes exitum. Itaque, dum hæc attendo, et quod Eutropius verba faciat ad Megethium, Droserium, Valentein, Marinum, factionis Marcioniticæ atque Valentinianæ duces et antecessores, quos ignorantiæ doctrinæ veræ, ac erroris a Ephes. 11, 11-13. 11 Cor. 1, 80. que recta via perstrinxerat: jam vero etiam seductionis aliorum plurium crimen iisdem objiciat, ques in eosdem errores, cum salutis æternæ periculo atque dispendio, abducant: omnem culpam illis magistris impingit, tanquam exemplaribus, inspectant alii: tanquam doctoribus, quorum fidem imitantur alii: tanquam præcentoribus, sine quo rum institutione, hortamentis et instinctu, nunquam tain absurda dogmata susciperentur. WETST. Humfredus retinet in versione Schetaus, ac si epitheton proprium Marcionis fuisset. Sed præfero Pici versionem, miser Marcion.» Nimirum legit, facilis prorsus fuit lapsus scriptoris, A'in convertentis. autem vox Graca, quantum novi, non esl.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. V. non ss Matth. XI, 10. * I Cor. x, 1-4. * 1 Cor. v, Vulgata exemplaria Apostoli habent sed ejus loco Marcion reposuit teste Tertulliano lib. v contra Marcionem, cap. 10. Picus vidctur legisse, esse ullum alium, nisi opificem. Planius autem docere volo, Christum a Lege et Prophetis annuntiatum esse, sicuti Servator ipse de Joanne loquitur hoc modo: Hic est, de quo scriptum est Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam coram te s. Hoc igitur per prophetas facto promisso, fore ut præecursor Domini mitteretur ante eum, qui Dei viam pararet, Joannes scilicet, possuntne ostendere alium quendam ante cujus faciem ille missus sit? Si enim ante Christum alius venit, qui ab opifice missus sit, doceant. Sin autem nemo alius exstitit, nisi eolus Dominus noster Jesus Christus, et ante ejus faciem præsto est Joannes perspicuum est tum factum esse promissum, quod aliquando exsolutum est: nec ullius Dei esse Christum, nisi opificis Dei, cujus et Lex erat et Prophetæ. Apostolus autem nonne plane et aperte ex lege Christum prædicat, cum hæc Corinthiis scribit: Patres nostri omnes sub nube fuerunt: et omnes mare transierunt; et omnes in Moyse baptizati sunt in nube et in mari et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Bibebant enim de spiritali consequente eos petra: peira autem erat Christus. Quis non admiretur istorum amentiam, qui hæc legunt quidem, sed non intelligunt? Quod si quis his verbis illa addiderit, Pascha nostrum immolatus est Christus: quod pascha ab opifice lege sancitum est. NA. Hæc quidem ab Apostolo audivisti: illa autem non audiisti: Factus est primus homo Adam in animam viventem; novissimus Dominus in spiritum vivificantem. Primus homo de terra terrenus; secundus Dominus de ca!o 48. A. Plane docuit Apostolus et priorem Adamu:, et posteriorem Dominum, ejusdem Dei, non alicujus alterius esse. Si enim hoc modo scriptum est: Prie mus e terra terrenus homo Adam, et secundus ex cœlo Donsinus, supervacanea est fabulæ fictio. Etenim quod scriptum est, non alibi nisi in Lege scriptum reperietur. Atque etiam coelum, ex quo venit Dominus, non alterius Dei esse declaratur, nisi opificis. E. Coelosne possidet bonus? Ma. Nou eos qui sunt opifices. E. Domicilium ergo habet opifici propinquum. Ma. Suos ac proprios cœlos habet bonus. E. Planum igitur factum est, borum etiam cœlorum opificem esse. MA. Cœli quos bonus habet, non sunt opere manuum effecti, sed ingeniti. A. Si ingeniti sunt, nomine etiam carent. Quod enim ingenitum est, caret etiam nomine. Quin etiam fortuitam temeritatem inducunt secundum Epicurum. MA. Quo tandem modo? E. Apostolus ait: Secundus de cœlo Dominus, ut vultis. Ex quo igitur cœlo sit, necessario quærendum est. Nau si e cœlo est opificis, perspicuum est Christum 43 | Cor. XV, 45. vertit enim, c etiam sponte natura consistunt quod enim increatum est, suapte natura consistit. Caeterum dictio ista unifi apud alios Græcos nondum occurrit. WETST.

eliam opificis esse. Si ex alio caelo, ut ais, quæ rendɩm est, differre ne id quod ingenitum est, ab eo quod ingenitum est, possit. A. Borum forsitan sententia: quod fieri non potest. Si vero etiam ca. lis opificis nor. abusus est, at certe nominibus. Unde enim coeli nomen illi habuerunt, nisi ut perspicuum est, a Lege? Sic enim dicit, Vocavil Deus firmamentum, cœlum *. Vide etiam hanc impiam audaciam, quomodo Scripturam corruperint. Cum enim Christi per carnem ortum tollere vellent, hoc mutarunt, Secundus homo, et fecerunt, Secundus Dominus, non intelligentes sibi necesse esse spiritalis etiam Christi ex carne generationem profteri, aut eum Adamo posteriorem esse confteri. Cum enim illud animus, Factus est primus el secendus, quid aliud intelligimus, nisi, si ille quidem docendum est, quando et quid, ac quibus dixe- c primus factus est, Dominus autem secundus, consentaneum esse Dominum Adamo posteriorem intelFgere? Rursus enim Apostolus Corinthiis scribens, ait: Quoniam Deus qui dixit ex tenebris lucem splendescere, ipse illuxit in cordibus vestris ad illuminationem scientiæ claritatis Dei in facie Christi **, Quis igitur Deus sit qui dixit Jucem de tenebris splendescere, et cui dixerit, et quando, si accurate exquisierimus, reperiemus, quem Deum Apostolus prædicet, atque unde sit lux quæ a Christi facie nobis data est. Si enim is qui ex illorum opinione nos reformat, bonus Deus est qui hoc alicui aut aliquibus dixit, incognitus esse invenitur: atque rit. Ac si dixit, falso dicitur esse incognitus nec unquam apparuisse, neque in cujusquam notitiam venisse. Si enim etiam antea loquebatur ac promittebat, nec ignotus erat, neque tum primum, ut aiunt, imperante Tiberio descendens in Capharnaum apparuit. Si vero non is erət qui lucem pollicitus est, sed opifex; non est id quidem dubium, quin illius etiam nos simus, qui sumus illustrati, et Christus in facie lucem effundat, quæ al opifice proficiscitur. Bonus enim, inquit, ignotus erat. Ephesiis autem scribens Apostolus: Et veniens, inquit, evangelizavit pacem vobis qui longe fuistis, et iis qui prope, quoniam per ipsum habemus accessum ambo in uno corpore ad Patrem. quo nos quidem procul remoti eramus, Judæi autem ei proximi erant? an illorum ratione et sententia a peregrino et ignoto Deo procul aberamus, Judæi autem eidem erant proximi? At quomodo Judæi ei proximi erant, quem æque ac nos ignorabant, cui nec obedierunt unquam, aut addicti fuerunt, cum alii Deo servirent, qui, ut isti fatentur, boni Dei voluntati obsisteret? Ait enim, Per ipsum habemus accessum ambo ad Patrem. Ad quem Patrem, nisi ad eum qui nos creavit? Præ48 Gen. 1, 8. 67 II Cor. iv, 6. Ephes. 111, 17, 18. Marcionitarum Deum e novuin et ignotum scite perstringit Tertullianus lib. 1 adv. Marcion., cap. 8, et lib. 1 Carm. Lego cum Pico, Humphredo Perionio,

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. V. terea sine controversia ex eodem Apostolo probaτὸν bimus unum esse rerum omnium Deum et creatorem nostri, omnisque creatæ naturæ solum bonum Deum, cujus et mundus est, et omnia. Ait enin Paulus Unus Deus Pater omnium, et in omnibus nobis ". Quis ergo eorum sententia pater, qui in omnibus est Deus censebitur? an qui ipsis placet bonus, qui nec quemquam nostrum creavit, nec cujusquam omnino efector est aut opifex? Aut quorum erit pater? Neque enim illius filii esse possumus, a quo ne generati quidem sumus. Ait autem etiam propheta, Nonne Deus creavit nos, el paler est omnium nostrum 30? MA. Eorum qui credunt, pater est bonus. Ait enim Paulus ", In adoptionem filiorum accepti sumus. E. Videsne, Marce, eos qu audiunt imperitum tuum litigandi studium ridere? $1 Gal. IV, Ephes. 19, 6. 50 Malach. 11, 10. 1 Cor. 111, 21-25. 8611 Cor. 11, 14, 15. Ordinem verborum paululum perturbat, dum memoriter recitat. Verba sic habent Nempe, duo iu Neque enim ait Apostolus, Unus pater fidelium, sed omnium, et per omnia, et in omnibus nobis s ΜA. Sed ait, In adoptionem filiorum accepti sumus Quis unquam suos filios in adoptionem accipit? A. Erit ergo improbus is qui ab invito aliena sumpsit bonus autern is, qui permisit. Paulo autem opifi cem prædicari Deum facile intelligi potest, cum ipse dicat s: Deus, inquit, temperavit corpus, eἰ cui deerat abundantiorem dans honorem. Accipe clarius apertiusque verbum. Igitur, inquit, nemu glorietur in hominibus. Omnia enim vestra sunt, sive Paulus, sive Cephas, sive mundus, sive vita, sive mors, sive instantia, sive futura. Omnia vestra sunt, vos vero Christi: Christus autem Dei 55. Hæc enint orationis apostolicæ sententia eos coget etiam inviLos verum dicere. Cujusnan Dei Christum esse velint, explicent. M. Boni. A. Boni ergo etiam nos qui Christi sumus, et nostra, id est mundus,. vita,. mors, instantia et futura. M. Mundus est mali. E.. Et Christus, et Paulus, et Cephas, et vita tua ratione et sententia mali erunt. Perspicue enim ad impietatem rixandi studium compellit. A. Non dubitabo etiam aliud dictum Apostoli proferre, qui sic ait ve: Deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo, et odorem notitiæ suæ manifestat per nos in omni loco: quia Christi bonus odor sumus in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: aliis quidem odor mortis in mortem, aliis autem odor vitæ in vitam. quo igitur omnia habemus, perspicuum est ex eo esse etiam bonum Christi odorem ad vitam iis qui salutem consequuntur: odorem autem mortis ad mortem iis qui pereunt. Hæc igitur cum legant ii, qui tanta amentia praediti sunt, quam sunt improbi, cum dicere 34 1 Cor. XII, 24. ss Gal. 1, 6. ss Ephes. 19, termedia epitheta, omissa sunt ex illis tamen alterum mox repetitum, cum assumptione duorum præcipuorum nominum, hoc modo, Hinc enim argumentari volebat. WeriT.

conantur alium csse et bonum et patrem Christi salvantem, et alium qui judicat, estque mundi et Dominus et creator? Si enim ex uno sunt omnia, et nos, et mundus, et mors, et vita, et alia omnia; Christus autem odor est vitæ quidem nonnullis, aliis autem mortis: supervacanea erit alterius Dei inventio. Quomodo autem eos non pudet, cum PauJus dicat: Mihi, inquit, minimo omnium sanctorum data est gratia hæc, in gentibus evangelizare inves'igabiles divitias Christi, et illuminare omnes, quæ sit dispensatio mysterii absconditi a sæculis in Deo qui omnia creavit 87. Hæc erat investigabilium divitiarum Christi dispensatio a sæculis abscondita atque hoc est mysterium, quod enuntiat gentibus Paulus atque illustrat. Perspicuum est Apostolum esse ejus qui creavit omnia, cum dispensationem, quæ in ipso abstrusa erat enuntiat, et Christi divitias quæ investigari non possunt, non alterius, sed ejus qui omnia creavit, dicit. Verum aperte ac sine controversia Legem agnoscit atque ejus etiam praecepta, cum dicit: Igitur Lex quidem sancta, el mandatum sanctum et justum et borum s. Εt rursum, Peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem ". Cum ergo bonum sit præceptum, quod Legi est consentaneum, ut scriplum´est, non est id quidem dubium, quin cum quoque qui illud dedit, necesse sit bonuin confiteri si quidem ex fructu arbor cognoscitur 6. Et rursus, Circumcisio quidem prodest, si Legem observes ". Si enim prodest circumcisio iis qui Legi parent, perspicuum est eam illis bonam esse inveniri. Quis enim adeo amens est, ut ea quæ prosunt, non bona esse fateatur? Petra ctiam quæ per Mosem data est, erat Christus, ut Paulus docuit 6. Aut ergo dicent non bonum esse Christum, aut eum qui petram dedit, bonum fatebuntur. Calicem autem benedictionis, et panem quem frangimus, cum ait sanguinis el corporis Domini esse communionem ** nonne plane etiam bona vult simul intelligi?. Quod ni sit, inter res improbas erit sanguinis et corporis Christi Jesu communio: frustra etiam dicetur, Quæ societas luci ad tenebras “? Si vero id etiam, quod est in Evangelio scriptum, legent, Dominus aspiciens in calum, gratias agit: an non Creatori agit gratias? Accepto igitur pane et calice, cum benedixisset, aliumne laudat pro opificis creaturis quam eum qui eas effecit atque præstat? M. Nos et alo Apostolo et ab Evangelio didicinus et opificem ab malum esse, et quæ creavit. A. Quæ Christus bona fatetur, tune mala dicis? M. Non ait bonum esse 87 Ephes. 111, 8, 9. 3ª Roin. vii, 12. '" 1 Cor. x, 16. 6411 Cor. vi, 14. so ibid. Ficus et Perionius verterunt, Jesu communicatio: sicque frustra dicetur: Quæ communicatio luci ad tenebras?» Proinde legisse videntur 11 Cor. vi, 14. Fefellit exscriptorem nomen quod brevi intervallo recurrit. Prætermisit ergo quidquid inter utrumque scriptum erat. 13. Matth. 20. 61 Rom. 11, 25. 69] Cor. I, 4. Quo genere nullum frequentius. WEST. Tertullian. lib. i adv. Marc. p. 440: «Ille quidem usque nunc nec aquam reprobavit creatoris, qua suos abluit; nec oleum, quo suos ungit, nec mellis et lactis societatem, qua suos infanlat; nec panem, quo ipsum corpus suum repræsentat: etiam in sacramentis propriis egens mendicitatibus Creatoris.

ADAMANTII DIALOGUS DE RECTA IN DEUM FIDE. SECT. V. Si essetis ex hoc mundo, mundus quod suum essel, diligeret. A. Servatoris ipsius tibi verba profero ex Evangelio ". Si quem, inquit, ex vobis petierit flius suus panem, nunquid lapidem dabit illi? aut si petierit piscem, nunquid serpentem porriget illi? aut si etiam petierit ovum, nunquid porriget illi scorpionem? Si ergo vos cum sitis mali, scitis bona dala dare filiis vestris, et quæ sequuntur. Bona igitur munera cum et panem, et ovum, et piscem esse confessus sit, quæ sunt opificis creaturæ: quid est quamobrem non ex ipsis etiam eorum effectorem bonum intelligi velit? siquidem, arbor ex propriis fructibus cognoscitur. Cum autem ait Servator 67 simile esse regnum culorum grano sinapis, aut fer mento, aut sagenæ, aut alicui rei ejusdem generis ii qui res creatas ab opifice Deo, quibus simile esse dicit Dominus Dei regnum, malas appellant, quid de Dei regno sentiant, cogitent. Si enim granum sinapis malum est, quippe quod res sit a malo, ut volunt, Deo creata, vel etiam cætera, non est dubium quin regnum etiam cœlorum, quod eis comparat. Et quid eo nobis opus est, cum sit malum? Si vero bonum est regnum coelorum: necessario etiam bonum est et granum sinapis, el cæ. tera omnia, quibus simile est regnum cœlorum, quod est bonum. Ma. Verba Apostoli profero, quæ plane docent, alium mundi Deum e se: In quibus, inquit, Deus sæculi huius excæcavit mentes infidelium 68. mundum neque eas naturas quas creavit. Ait enim E. Ecclesiæ filius esse cupiens: ‹ Vos, inquit, qui vocabula e Scripturis venari, et quasi hamo ad proprium morbum et præjudicium in barathrum spinosaque diverticula trabere soletis; vos qui carpitis viam quæ recta fert in regnum cœlorum cujus tu defensor es. Hæc autem in iis quæ dicta sunt, habent explicationem. Tu vero, quasi immemor, contradicendi finem non facis. Æquum est igitur, meo judicio, si modo tu quoque in iis quæ a me dicta sunt, acquiescis; ambo enim me judicem elegistis, credere ea quæ ab Adamantio de pietate in Deum definita sunt, et catholicæ Ecclesiæ adjungi, cujus, cun sim ab ea alienus, oplo esse filius. Vide autem omnes etiam qui audiunt fratres huic piæ sententiæ testimonium dare. Quapropter quoniam callide et impie consuta sophismata satis discussa sunt, tempus est ut sermoni finis imponatur, qui vobis praesenti disputatione demonstratur, plana, facilis ac vera fides, ex qua expulsa est falsitas, nec non omnis phantasia: quæ fides unum ac solum Deum in sancta et consubstantiali TriniLite demonstrat, non falsum, non adventitium, nou «s Joan. SV, 19. Matth. vn, 10; Luc. x1, 12, 13. etc. Vide Epiphanium hæres. Marcionit., Elench. 24, ex Evang. Marcion. etc. Eadem Tertullianus lib. 67 Matth. x111, 31, 33, 47. 68!! Cor,iv, 4. adversus Marcionem, cap. 30. Lego

peregrinum, non inopem, et advenam, alienique appetitorem, ut impii hæretici docent, sed suarum possessionum opificem: cui subjecta sunt omnia, cum quo non materia in solio sedet, non quidquam aliud eorum, quæ hæretici calumniantur, præter Filium sanctumque Spiritum. Ejusdem enim essentiæ est, inseparabilisque beata Trinitas: qui ex nihilo ea quae sunt pro bonitate sua condidit: cujus Verbum hominem secundumn justam dispensationem vere assumpsisse visum est, nec ipsum puduit quod effecerat, nostræ salutis causa assumere quod veniens evangelizavit pacem iis qui procul erant, et iis qui prope ", venitque ut te eliara Deo et Patri reconciliaret sanguinis sui redemptione, quem pro universo mundo profudit: nosque omnes perficiet et confirmabit, ut quielam ac tranquillan vi¡am in omni pietate et honestate agentes ", in hoc mundo relinquamur, donec laborum præmia apud ipsum et veram vitam nostram habeamus. Abscondila est enim vita nostra cum Christo in Deo. Cum autem apparuerit Christus vita nostra, cum Christo apud Deum apparebinus in gloria 11: qui etiam pie sancteque promisít hominis resurrectionem, ita ut cuin corpore immortalitatis fiat particeps, largissimoque munere perfruatur: qui etiam omnes propter berum arbitrium jure ac merito ad judicium couvocaturus demonstratus est; cui nihil potest resistere cui omnis potestas subjecta est: cui jure universus orbis servit, episcoporumque ordo, nec non eorum schola: cum quibus qui pie parent et reges et principes omnes congregantur, qui et veritati consentiunt, et tollere falsum et excludere conantur. Ipsa enim sola veritate catholica Ecclesia et juste et pie et sancte vivit, a qua qui deflexerunt et aberrarunt, ii procul absunt a veritate; iique verbo quidem sibi veritatem cognitam esse profitentur, sed re procul ab ea distant. Quare æquum esse arbitror Marinum sententiam cohortationem que meam non repudiare, abducique et abhorrere ab infirmo maleque cohærente periculosoque dogmale, abjectoque pudore se ad veram rectamque fidem recipere, ut ipse ac sodales ejus una nobiscum salutem adipiscantur, Gantque doctores divinarum disciplinarum. ‹ O divine, omni sapientia'atque scientia ornate, quinque dogmatum impiorum propugnatores, contra Deum furentes, pulchre detexisti. Quamobrem te omnes fideles venerabundi illa in Davidis laudem decantata voce coronamus: percussit David tyrannum Goliad, et Adamantius impium dogma, et abstulerunt opprobrium ex Israel *. " Ephes. 11, 17. 10 | Tim. 11, 2. 71 Coloss. 111, 3, 4. lego, Lego, Wetstenii codex, ” [ Reg. xvii, 26, 36. etc. Deerat huic epilogus in Pici et Perionil codicibus mss.