lium datæ sunt hominibus: idcirco lex per Moysem, αὐτάς· αὗται γὰρ εἰς βοήθειαν ἐδόθησαν τοῖς ανDeus, o miraculum! super terram cum corpore, crux, apostolorum martyrumque prædicatio, Patrum, quos divinus sufflabat Spiritus, concilia, pia morum ratio ac regula. Vere istarum scientia vita est, ignorantia autem mors; atque, ut homo corrup'us perditusque, si cujusdam pii filium velit avertere et sibi conciliare, non cito quæ sunt suimet ipsius laudat, sciens ea ab adolescente bona patris doctrina imbuto non fore admittenda, sed primum quæ sunt patris velicat quasi nihil puero, «lefiris vero senibus convenientia, sicque dociliorem arripiens suum in abyssum præcipitat: ita et diabolus, quippe qui diverso Christianos per tyrannos, per heresiarchas et per seipsum aggressus est. Intelligens enim se undique Litteris divinis victum, illas orthodoxis aut rapuit, aut negligere persuasit, ut sic hæreticis vinci faciles forent, et existimantes se orthodoxos nihil ab heterodoxis differrent. Quod et fecit. θρώποις. Διὰ τοῦτο νόμος διὰ Μωσέως· διὰ τοῦτο, βαβαὶ, Θεὸς ἐπὶ γῆς μετὰ σώματος· διὰ τοῦτο σταυρός διὰ τοῦτο ἀποστόλων κήρυγμα καὶ μαρτύρων· διὰ τοῦτο θεσπεσίων Πατέρων συνοδοι· διὰ τοῦτο τούτων εὐσε βής πολιτεία καὶ εὐνομία. Οντως ἡ τούτων γνώσις, ζωή· θάνατος δ᾽ ἡ ἄγνοια· καὶ ὥσπερ τις φθορεὺς καὶ λυμεὼν ἄνθρωπος ἐπὰν βουληθείη ἀποβουκολή σαί τινα παῖδα πατρὸς εὐσεβοῦς, καὶ ἑαυτῷ οἰκειῶν σαι, οὐκ εὐθὺς ἐπαινεῖ τὰ ἑαυτοῦ· καὶ γὰρ οἶδεν ὅτι οὐ παραδέξεται ὁ νεανίας· ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὰς ἀγα θὰς τοῦ πατρὸς παραγγελίας· ἀλλὰ πρῶτον διαβάλ λει τὰ τοῦ πατρὸς ὡς οὐδὲν ὄντα πρὸς αὐτὸν, κρονο λήροις δὲ μᾶλλον οἰκεῖα, καὶ οὕτως αὐτὸν πειθήνιον λαβών, κατάγει εἰς τὸ οἰκεῖον βάραθρον· οὕτω καὶ ὁ διάβολος· ἐπεὶ γὰρ διαφόρως παρετάξατο τοῖς Χρισ στιανοῖς, διὰ τυράννων, δι' αἱρεσιαρχῶν, καὶ δι' ἑαυτοῦ· ἔγνω δὲ αὐτὸν ἡττημένον πάντοθεν διὰ τῶν θείων Γραφών, ταύτας ἀφεῖλε τῶν ὀρθοδόξων· καὶ παρορᾶν αὐτὰς τούτους ἔπεισεν· ἵν' οὕτως εὐχείρων τοι ὦσι τοῖς αἱρετικοῖς· ત δοκούντες εἶναι ὀρθόδοξοι, μηδὲν διαφέρειν τῶν ἀλόγων· ὅ καὶ πέν ποίηκεν. Verum enim vero particulatim, ut dixi, hic exponere errores supervacuum, nisi prius sacras Scripturas omnimodi in nobis boni fontes esse ostenderim. Qua autem de re incipiam velitis dicere? De charitate? De communitate? an de alia qualibet virtute? Ego quidem censco primo loco de communis vitæ institutione dicendum, qua ratione constet et quid boni ex ea veniat, dein de vitæ communis administratione rationeque, et de aliis quibus dam apud nas, quanquam necessariis, neglectis. Magnopere enim prodest nobis talis institutio scientia comite, in charitatem spiritualem et concordiam inducens, quippe ista fit vita absque periculo, salus certa, vitæque institutum consentaneum, concors et sicut inter angelos coordinatum, tiquum scilicet hominum quos vocaverat Christus felixque vitæ genus, futuræ imago et initium restaurationis, in qua neque invidia, neque discordia, neque gloriæ aviditas, aut plus habendi ambitio „alutem consecutis, longe amotis perturbationibus quæ animum contra naturam exagitant, in qua nihil nisi honestum et decens, quod divino Davidi et veritaţi aroma sacrum, roremque spiritualem nominare placet, necnon chorus harmonicus, cujus in medio stat, ut nuntiatum est, coryphæus et choregus Christus omnis boni fons. anUnde igitur ista omnia possumus indicare, nisi ex divinis Scripturis, ut et qui ante nos (vixerunt) divini Patres? Antiquam esse talem disciplinam, Christique servis convenire, Actus apostolorum demonstrant.Dicitur enim illic: Multitudini credentium cor unum, anima uua, et nihil bonorum ullus proprium sibi dicebat, sed cuncta inter eos communia. Vides quomodo (constabat) communis vita non magis corporalis quam spiritualis; cum vero inter nos magis ex corporalibus (constet), quam ex spiritualibus, alii aliis invidemus; afflictos et in- ᾿Αλλὰ τὸ κατὰ μέρος, ὡς ἔφην, ἐνταῦθα διηγεῖ σθαι τὰς ἀτοπίας, περιττόν· εἰ μὴ ἀποδείξωμεν πρῶτον αἰτίους εἶναι τὰς ἁγίας Γραφὰς παντὸς ἐν ἡμῖν ἀγαθοῦ. ᾿Αλλὰ τί βούλεσθε πρῶτον ἡμᾶς εἶν πεῖν; περὶ ἀγάπης; περὶ κοινωνίας; ή περί τινος ἄλλης ἀρετῆς; Έγωγε οἶμαι πρῶτον δέον εἰπεῖν περὶ κοινοβιακῆς καταστάσεως· καὶ ὅπως ἂν συσταίη· καὶ τί τὸ ἐκ ταύτης ἀποβησόμενον ἀγαθόν· εἶτα περὶ τῆς ἐν κοινῷ πολιτείας τε καὶ διαγωγῆς· καὶ ἑτέρων δή τινων ἀναγκαίων, ἀμελουμένων παρ' ἡμῶν. Καὶ γὰρ πολύ τι συμβάλλεται ἡμῖν ἡ τοιαύτη κατάστασις μετὰ γνώσεως ἀποβαίνουσα· εἰς ἀγάπην πνευματικὴν καὶ ὁμόνοιαν ἄγουσα. ᾿Ακίνδυνος γάρ ἐστι ζωή· ἀσφαλῆς σωτηρία· ὁμογνώμων καὶ σύμ πνους καὶ συντεταγμένη ὡς ἐν ἀγγέλοις διαγωγή ἀρχαία τῶν ἀπὸ Χριστοῦ καλουμένων καὶ εὐδαίμων βιοτή· εἰκὼν καὶ ἀπαρχὴ τῆς μελλούσης ἀποκατα στάσεως· καθ' ήν, οὐ φθόνος, οὐκ ἔρις, οὐ φιλόδοξον ἦθος, οὐ πλεονεκτικὸς ἐν τοῖς σωζομένοις ἔσται τρό πος· μακρὰν τῶν παρὰ φύσιν ἀπεληλαμένων παθών τὸ μόνον ἐν ἅπασι καλόν τε καὶ τερπνόν· ὡς τῷ τὸ θείῳ Δαυΐδ καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ· ὁ καὶ μύρον ἱερὸν ὀνομάζει, καὶ δρόσον πνευματικήν· ἡ ἐναρμόνειος χόρεια· ἧς μέσος ἔστηκε κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν και ρυφαῖος καὶ χορηγὸς ὁ Χριστὸς, ἡ τῶν ἀγαθῶν ἀπάν των πηγή. Πόθεν οὖν ταῦτα πάντα ἔχομεν ἀποδεῖξαι, εἰ μὴ ἐκ τῶν θείων Γραφῶν, ὡς καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν θεῖο Πατέρες; καὶ ὅτι ἀρχαία ἐστὶν ἡ τοιαύτη πολιτεία καὶ Χριστοῦ δούλοις ἁρμόζουσα, αἱ Πράξεις τῶν ἀπο στόλων δηλοῦσι· φέρεται γὰρ ἐκεῖσε. Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία· καὶ οὐδὲ εἷς τι τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ ἔλεγεν ἴδιον εἶναι ἀλλ᾽ ἦν αὐτοῖς ἅπαντα κοινά. Ορᾷς ὅπως ὁ κοινω νικὸς βίος οὐ σωματικὸς μᾶλλον ἢ πνευματικός; ἀλλ' ἡμῖν ἐν τοῖς σωματικοῖς μᾶλλον ἡ κοινωνία· ε τοσοῦτον δὲ ἐν τοῖς πνευματικοῖς· ἀλλήλου; γὰρ

DE DIVIN. SCRIPT. UTILITATE. φθονοῦμεν· παρορῶμεν ἐν θλίψει καὶ ἀσθενείᾳ frmos despicientes, in operibus altercantes. Quare φιλονικοῦμεν ἐν τοῖς ἔργοις. Πῶς οὖν ταῦτα κοινωνι- ista in vita communi? Non enim corpus contra se κοῦ βίου; οὐδὲ γὰρ σῶμα στασιάζει καθ' αυτό· οὐ dissentit; non polles minori digito dicit: Plusquam λέγει ὁ ἀντίχειο δάκτυλος τῷ ἐλάσσονι· Πλεῖόν σου tu defatigor; neque membrum sanum ægrum odit, κοπιῶ· οὐδὲ τὸ ὑγιὲς μέλος μισεῖ καὶ ἀποστρέφεται huic potius, nedum fugiat, succurrens ac serviens. τὸ ἀσθενὲς, ἀλλὰ μᾶλλον θεραπεύει καὶ συναντιλαμ- Dicit ad Romanos (scribens) Apostolus: • Sicut in βάνεται· φησὶ γὰρ πρὸς Ῥωμαίους ὁ ᾿Απόστολος uno corpore multa membra habemus, omnia autem «(1) Καθάπερ ἐν ἑνὶ σώματι μέλη πολλὰ ἔχομεν· τὰ δὲ membra non eumdem actum Kabent, ita multi μέλη πάντα οὐ τὴν αὐτὴν ἔχει πρᾶξιν, οὕτως οι unum corpus sumus in Christo, singuli autem πολλοὶ ἓν σῶμά ἐσμεν ἐν Χριστῷ· ὁ δὲ καθεὶς ἀλλή alter alterius membra. Debemus nos firmiores λων μέλη.» Καὶ πάλιν·. Οφείλομεν ἡμεῖς οἱ δυνα- imbecillitates infirmorum sustinere, et non nobis τοὶ τὰ ἀσθενήματα τῶν ἀδυνάτων βαστάζειν· καὶ μὴ placere. Unusquisque nostrum proximo suo placeat ἑαυτοῖς ἀρέσκειν· ἕκαστος γὰρ ἡμῶν τῷ πλησίον ἀρεσκέτω εἰς τὸ ἀγαθὸν πρὸς οἰκοδομὴν· καὶ γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς οὐχ ἑαυτῷ ἤρεσεν.» ᾿Αλλὰ καθὼς γέγραπται· «Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Διὸ προσλαμβάνεσθε ἀλλήλους· καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς προσελάβετο ἡμᾶς.» Καὶ πρὸς Κορινθίους • Απρόσκοποι γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις καὶ Ἕλλησι καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ· καθὼς κἀγὼ πάντα πα σιν ἀρέσκω, μὴ ζητῶν τὸ ἐμαυτοῦ συμφέρον, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἵνα σωθῶσι.» Καὶ πρὸς Γαλάτας· • Αδελφοί, ἐὰν καὶ προσληφθῇ ἄνθρωπος ἔν τινι παραπτώματι, ὑμεῖς οἱ πνευματικοί καταρτίζετε τὸν τοιοῦτον ἐν πνεύματι πραότητος· σκοπῶν μὴ καὶ σὺ πειρασθῇς· ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε· καὶ οὔ τως αναπληρώσατε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ.» Καὶ ὁ Ιάκωβος· ι "Οπου ζῆλος καὶ ἐρίθεια, ἐκεῖ ἀκαταστασία καὶ πᾶν φαῦλον πρᾶγμα. • Λελήθαμεν οὖν ἐν τίνι συνεληλύθαμεν· οὐ κοινοβιάται γενόμενοι· ἀλλ' ιδιόρυθμοι καὶ πραγματευταί. "Οταν γὰρ ὁ ἰσχυ ρὸς καὶ εὔρωστος οὐ κοινωνεῖ τῷ πάσχοντι καὶ ἀσθε νοῦντι, διακονῶν ἐν τοῖς ἀναγκαίοις, ἀλλὰ μετὰ παρ ῥησίας λέγει· Κοπιάτω ὡς ἐγώ· ἐσθιέτω τὰ αὐτὰ, πῶς οὐκ ἀσπλαγχνία, καὶ ἀναλγησία, καὶ διαίρεσις τοῦ πνευματικοῦ καὶ κοινοῦ βίου; in bonum ad ædificationem. Etenim Christus rou sibi placuit; sed, sicut scriptum est: Improperia improperantium ceciderunt super me. Propter quod suscipite invicem, sicut et Christus suscepit vos 1. Et ad Corinthios: Sine offensione estote Judæis, et gentibus, et Ecclesiae Dei, sicut et ego per opini in omnibus placere studeo, non quærens quod miki utile est, sed quod multis, ut salvi fiant³, › Et ad Galatas Si præoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui estis spirituales, hujusmodi instituite in spiritu lenitatis, considerans teipsum, ne et tur tenteris. Alter alterius onera portate, et sic adlimplebitis legem Christi. Et Jacobus:. Ubi zelotypia et disceptatio, ibi destructio et quodcunque malum.» Nos fugit in qua (conditione) convenimus, non coenobita facti, sed quisque pro se salagitantes. Quando enim robustus et validus nibil sese ægro et invalido communicat, in necessitatibus serviens, (ninia) vero cum libertate dicit: Fatiscal ut ego, vescatur ut ego: quomodo non essent duritia et immisericordia, communisque vitæ ac spiritualis dissolutio? Spiritualis enim charitas est vitam pro fratre, si necessitas adsit, ponere. Quando igitur corpore non defatigamur, utrumne cœnobium tenemus, ut Christi mandata in nobis adimpleantur, an ut contemnantur? Cæterum privatus permancas: ne vitam angelicam corrumpas, ne Christum redarguas, dicens: Non sumus Christo similes, qui virtutes restituamus, ut et ipse perfecit, te ab illo separans. Dicit enim Joannes apostolus: • Qui se in Christo permanere affirmat, illum oportet ambulare sicut et Christus ambulavit.. Et iterum: • Quicunque fratrem suum odit, homicida est; et scitote quod nullus homicida vitam æternam in se habet. In hoo charitatem cognovimus, quod Christus pro nobis animam suam posuit. Et nos pro fratribus animas nostras ponere debemus 7. Ipse Christus: c Si igitur vobis pedes lavi ego Dominus et Magister, debetis et vos vobis invicem pedes lavare, quippe exemplum dedi vobis, ut, sicut ego feci vobis, ita Πνευματικὴ γὰρ ἀγάπη ἐστὶ, τὸ τιθέναι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τοῦ ἀδελφοῦ εἰ δέει. Οταν οὖν οὐδὲ τῷ σώματι ὑπερκοπιῶμεν, κοινόβιον ἔχομεν, ἵνα αἱ τοῦ Χριστοῦ ἐντολαὶ ἐν ἡμῖν πληρῶνται, ἢ ἵνα περιφρο νῶνται; μένε λοιπὸν ἰδίως· μὴ κιβδήλου τὸν ἀγγελι κὸν βίον· μὴ κατηγόρει Χριστοῦ· λέγων· Οὐκ ἐσμεν ὡς ὁ Χριστὸς, ἵνα κατορθῶμεν τὰς ἀρετὰς ὡς αὐτὸς ἐπλήρου· ἑαυτὸν ἀποχωρίζων αὐτοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἀπόστολος Ιωάννης· «Ο λέγων ἐν αὐτῷ μένειν, ὀφείλει καθὼς ἐκεῖνος περιεπάτησε, καὶ αὐτὸς οὕτως περιπατεῖν.» Καὶ πάλιν· ι Πᾶς ὁ μισῶν τὸν ἀδελτ φὸν αὐτοῦ, ἀνθρωποκτόνος ἐστί· καὶ οἴδατε ὅτι πᾶς ἀνθρωποκτόνος οὐκ ἔχει ζωὴν αἰώνιον ἐν αὐτῷ μέσ νουσαν· ἐν τούτῳ ἐγνώκαμεν τὴν ἀγάπην· ὅτι ἐκεῖ νος ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἔθηκε· καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν τὰς ψυχὰς τιθέναι. Καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός· «Εἰ οὖν ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας, ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάσκαλος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τοὺς πόδας. Υπόδειγμα γὰρ ἔδωκα ὑμῖν, ἵνα καθὼς ἐγὼ ἐποίησα ὑμῖν, καὶ ὑμεῖς ποιῆ- et vos faciatis®.. Et iterum: • Mandatum novum 1 Rom. sii, 4, 5. • Rom. xv, 7. * 1 Cor. x, 32, 35. * Galat. vi, 1, 2. • Joan. 11, G. 1 1 Joan. 1 15. 8 Joan. xii, 14, 15. In margine: σχόλιον. Οὐ γὰρ εἶπεν ἓν σῶμα, ἀλλ' ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία. • Jac. 111, 16.

dedi vobis, ut vos invicem diligatis: ut ego dilesi τε.» Καὶ πάλιν· Ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα vos, ita et vos invicem diligatis. In hoc cognoscent omnes vos micos esse discipulos, quod charitatein alii erga alios exerceatis.» Ne igitur falso Christum incuses, cum propter te homo natus sit; neque diabolum pro Christo magistrum accipias. Ne cœnobialem typum et regulam ostentes malæ voluntatis et duritiæ cordis auxilium, quæ nos accepimus ut nobis invicem subveniamus. Quod sequitur historiæ intellige: magna cum potentia apostoli de resurrectione Domini Jesu testimonium perbibuerunt, gratiaque magna super eos venit; nullus enim ex eis inopia premebatur. Videsne unde potentiam gratiamque prædicatio habuerit? Ex eo quod omnes credentes in abundantia vivebant. Quomodo hoc (fuerit) historia addit. Quotquot terrarum et domorum possessores erant, vendebant et venditæ rei pretium allatum ante pedes apostolorum deponebant. Quod unicuique, prout opus erat, distribuebatur, neque omnibus Lantumdem afferentibus, neque portione æqua omnibus data, sed quantum quisque habebat, quantum et cuique opus. De oratione et psalmodia jam dicendum est. De oratione. Martyres, prophetæ et apostoli orabant, qui nobis orationem tradiderunt; nos autem în necessitatibus oratione utimur; sed perfectins ipse Christus qui non solum opere, in deserta decedens et seorsum orans, nos docet, sed etiam verbis quomodo orationem perficiamus, et in ea non deficiamus, proponitque in exemplum amicos filiosque petentes et accipientes, atque viduam precibus instantem, donec jus violatum restitutum fuerit. Et multa talia. De psalmodie Lymno. rumque spiritualium, et quæ in mundo fiunt cantilenarum utilitate videre est. Si cantoribus mundi proceres præbent præmia, multo Deus liberalior: testes (sunt), ex sacra Scriptura, fide digni Moyses, David, Salomon, et quotquot alii hymnos in honorem Dei cantarunt. quibus quomodo sigillatim aut in choro canitur, discendum, et non modo de psalmodia, sed et de cæteris templi ministeriis. Etenim Levitas alios in aliud officium disposuerunt, et in psalmodia diversos choros instituerunt, allernatim canentes, ut vice quadam labor levaretur, et non cessaret. Præterea angeli apud Isaiam pulchrum Ecclesia ordinem significaut, non li lymnientes, illi autem silentes, sed alter ad alterum, quasi alter alterius adjutorio in cantu indigeat; imo nobis metra psalmodiæ suggerentes, circa Deum cum metu et tremore stantes, non huc et illuc aspicientes aut gradientes, ut nos (qui) iu templo Dei exagitamur. ἀγαπᾶτε ἀλλήλους· καθώς ἠγάπησα ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγαπᾶτε ἀλλήλους· ἐν τούτῳ γνώσονται πάν τες, ὅτι ἐμοὶ μαθηταί έστε, ἐὰν ἀγάπην έχητε ἐν ἀλλήλοις.» Μὴ οὖν καταψεύδου Χριστοῦ, ἐπεὶ ἄνθρωπος γέγονε διὰ σέ· μηδὲ μαθητής γίνου του διαβόλου, ἀντὶ τοῦ Χριστοῦ· μηδὲ τὸν κοινοβιακὸν τύπον τε καὶ κανόνα προβάλλου σύμμαχον τῆς σῆς κακοβουλίας τε καὶ ἀσπλαγχνίας· ὅνπερ εἰς ἐπικου. ρία, ἀλλήλων ἐλάβομεν· καὶ σύνες τὸ ἀκόλουθον τῆς ἱστορίας· καὶ δυνάμει μεγάλῃ ἀπεδίδουν οἱ ἀπόστο λοι τὸ μαρτύριον τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ χάρις τε μεγάλη ἦν ἐπὶ πάντας αὐτούς· οὐδὲ γὰρ ἐνδεής τις ἦν ἐν αὐτοῖς. Ορᾷς ὅθεν ἔσχε τὴν δύναμίν τε καὶ χάριν τὸ κύρυγμα; Ἐκ τοῦ τοὺς πιστεύ οντας ἅπαντας εἶναι ἀνενδεείς. Πῶς δὲ τοῦτο, ἐπε ἄγει· ὅσοι γὰρ κτήτορες χωρίων ἢ οἰκιῶν ὑπῆρχαν, πωλοῦντες ἔφερον τὰς τιμὰς τῶν πιπρασκομένων, καὶ ἐτίθουν παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων· διεθ δοτο δὲ ἑκάστῳ καθ᾽ ὅτι ἄν τις χρείαν είχεν. Ούκ ἐξ ἴσου πάντες εἰς τὸ μέσον ἔβαλλον· οὐδὲ πᾶσιν ὁμοίως ἐδίδοτο· ἀλλ' ὅπερ ἕκαστος εἶχε, καὶ καθ' ὁ χρείαν είχεν. Εχόμενον οὖν ἐστιν εἰπεῖν περὶ εὐχῆς καὶ ψαλμῳδίας· καὶ περὶ μὲν εὐχῆς, μάρτυρες, προφῆται και ἀπόστολοι ευχόμενοι· οἱ καὶ ταύτην εἰς ἡμᾶς παρα δόντες· καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ ἐν περιστάσεσι ταύτῃ χρώ μενοι· μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, οὐ μόνον δι' έχο γων διδάσκων ἡμᾶς, ἀναχωρῶν ἐν ταῖς ἐρήμοις, καὶ κατιδίαν εὐχόμενος, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγων, ὡς δεῖ τα την τελεῖν, καὶ μὴ ἐκκακεῖν· παράγων εἰς ὑπόδειξ μα φίλους καὶ υἱοὺς αἰτοῦντας καὶ λαμβάνοντας καί που καὶ χήραν ἀδικουμένην καὶ μὴ ἀφισταμένην τῆς αἰτήσεως, ὥστ᾽ ἐκδικηθῆναι, καὶ πολλὰ τοιαῦ τα. Περὶ δὲ ψαλμῳδίας καὶ ὕμνων πνευματικῶν, καὶ ἐκ τῆς κοσμικῆς ᾠδῆς συνιδεῖν ἔστιν αὐτῶν τὸ ὡρι λιμον. Εἰ γὰρ τοῖς ᾅδουσιν αὐτοῖς οἱ ἐν κόσμῳ ἄρχον τες παρέχουσι μισθούς, πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεὸς φιλόδωρος ὤν· πλὴν μάρτυρες κακ τῆς Γραφῆς ἀξιό χρεψ, Μωϋσῆς, καὶ Δαυΐδ, καὶ Σολομῶν, καὶ ἄλλοι ὅσοι ἦσαν ᾠδὰς τῷ Κυρίῳ. Πῶς δεῖ ἰδίως καὶ πῶς μετὰ πλήθους, ἐξ αὐτῶν ἔστι μαθεῖν· καὶ οὐ μόνον περὶ ψαλμῳδίας, ἀλλὰ καὶ τῆς λοιπῆς τοῦ ναοῦ ὑπηρεσίας· τοὺς γὰρ Λευίτας διετάξαντο· τοὺς μὲν εἰς τήνδε τὴν ὑπουργίαν, τοὺς δὲ εἰς τήνδε· ἐν δὲ τῇ ψαλμῳδία διαφόρους χοροστασίας ἀνέδειξαν· ἐκ διαδοχῆς ψαλλούσας, διὰ τὸ κουφίζειν ἀλλήλων τὸν πό νον· καὶ πάντας εὐφραίνεσθαι τὴν ἐν Κυρίῳ εὐφρο σύνην· καὶ μὴ ἀκηδιᾷν. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ἄγγελοι παρὰ τῷ Ἡσαΐᾳ τὴν εὐταξίαν ἡμῖν ὑποσημαίνουσι τῆς Ἐκκλησίας· οὐ πάντες ὁμοῦ· οὐδ' οἱ μὲν κράζοντες τὸν ὕμνον, οἱ δ' οὗ· ἀλλ᾿ ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον ὡσανεὶ ἕτερος τοῦ ἑτέρου δεόμενος ἐν τῷ ὕμνῳ· καὶ μέτρα ἡμῖν ὑποδεικνύντες τῆς ψαλμῳδίας· κύκλῳ ἑστῶτες περὶ τὸν θεῖον θρόνον μετὰ • Joan. xu, 35. In margine scholium hoc additur: διὰ τὸ εἰπεῖν ἐνικῶς μὲν, ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον· πληθυντιχὡς δὲ, καὶ ἔλεγον, δηλοῖ ὅτι ἅπαντες ἐκ διαδοχής ήδον.

DE DIVIN. SCRIPT. UTILITATE. δέους καὶ θάμβους μὴ ἔνθεν κἀκεῖθεν ὁρῶντες ἢ μεταβαίνοντες ὡς ἡμεῖς ἀταχτοῦμεν ἐν τῷ θείῳ τεμένει. Αλλ' οὕτω; ἀποδιδόντες ἡμῶν τὰς εὐχὰς τῷ Κυρίῳ, μηδὲ τοῦ ἐργοχείρου δεῖ ἀμελεῖν· δι' οὗ εὐπου ρήσαιμεν τὴν ἀναγκαίαν τροφήν τε καὶ σκέπην, πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα προφάσει τῆς εὐχῆς ἢ τῆς ἀρ γίας. Μὴ δὲ τὸν ἀδελφὸν παριδεῖν κάμνοντα, καὶ τῆς ἐξ ἡμῶν δεόμενον βοηθείας· κρείσσον γὰρ καταλιπεῖν μικρὰν ἀρετὴν, ἢ καταλῦσαι μεγάλην ἐντολὴν Δεσποτικήν. Εν γὰρ τῷ πληροῦσθαι τὴν ἐντολήν, καὶ ἡ τῆς προαιρέσεως εὐγνωμοσύνη συμπληρούσθαι πέφυκεν· οὐ τὸ ἀνάπαλιν· διὸ καὶ ἀποκλείεται ἡ τοῦ νυμφῶνος εἴσοδος τοῖς ἀδιακρίτως μετερχομένοις τὰς ἀρετάς. Γέγραπται γὰρ ἐν τῇ τῶν Βασιλειῶν πρώτῃ· • Οὐ θέλει Κύριος ὁλοκαυτώσεις καὶ θυσίας, ὡς τὸ ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς αὐτοῦ·, ἰδοὺ γὰρ ἀκοὴ ἀγαθὴ ὑπὲρ θυσίαν· καὶ ἀκρόασις ὑπὲρ στέαρ ἀρνών. Καθά δὴ καὶ ὁ Ἀπόστολος ἐν τῇ πρὸς Εβραίους φησί· · Τῆς δὲ εὐποιίας καὶ κοινωνίας μὴ ἐπιλανθάνεσθε· τοιαύταις γὰρ θυσίαις εὐαρεστεῖται ὁ Θεός.» Καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους αὖθις·. Ο κλέπτων μηκέτι κλε πτέτω, μᾶλλον δὲ κοπιάτω, έργαζόμενος τὸ ἀγαθὸν ταῖς χερσίν· ἵνα ἔχῃ μεταδιδόναι τῷ χρείαν ἔχοντι.» Κλοπὴν δ' ἂν ἔγωγε καλέσαιμι καὶ τὴν ὁπωσδήποτε μετὰ δόλου τῶν χρημάτων συλλογήν· ὡς ὅταν που ρευόμενοι πρὸς πλουσίους καὶ πένητας, ὀδυρόμεθα ψευδή πενίαν τε καὶ πτωχείαν· καὶ ναῶν ἀναλώματα καὶ ἀναθημάτων· κειμηλίων τε καὶ ἀγαλμάτων κατασκευάς· ἱερῶν ἐνδυμάτων ἔνδειαν, καὶ ἱστοριῶν ἀφανισμόν· ἵνα πάντα έχωμεν μετ' εὐπορίας, ἅπερ οὐδὲ κοσμικοὶ ὄντες εἴχομεν· ἐντεῦθεν ἡμῶν πάντα εὐπορούντων, ἄλλοι ἀποροῦσι καὶ ὀδύρονται· καὶ ἡ ἀρετὴ ἡμῶν ματαία καθίσταται, ἵνα μὴ λέγω βλάβης πρόξενος. Πρὸς τούτοις καὶ περὶ ἐκλογῆς ἡγουμένου ληπτέον· καὶ ὁποῖον εἶναι χρὴ τὸν ἑτέροις καθηγούμενον· μήτι τοπαράπαν ἐκ κοιλίας ἑαυτῶν ἀποφαίνοντες· ἀλλ' ὅσον ἐκ τῶν θείων Γραφῶν, ἢ τῶν Πατέρων ἐμάθομεν· δεῖ δὲ καὶ τοῦτον μετὰ παρακλήσεως, μη μέν τοι μετὰ βίας ἐφέλκειν ἐπὶ τὴν ἡγουμενίαν· ἀλλ᾽ οὐδὲ εὐκόλως ἄνευ δοκιμασίας δέχεσθαι· ἀλλὰ μετὰ τῆς πρὸς Θεὸν ἱκεσίας εκλέγειν ἕνα τῆς συνοδίας· ὥσπερ οἱ τοῦ Χριστοῦ ἀπόστολοι τὸν Ματθίαν· ὥστ περ τὸν Βαρνάβαν καὶ Παῦλον· ὥσπερ τοὺς ἑπτὰ διακόνους· τὸν γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ ζητοῦντά τινα ἀξίαν, ἀποστρέφεσθαι δεῖ· ὡς ὁ Πέτρος τὸν Σιμῶνα· ἢ νουθετεῖν εἴπερ οἰκεῖος· ὡς ὁ Κύριος ἡμῶν τοὺς υἱοὺς Ζεβεδαίου. Εἰ γὰρ κοσμικοὶ βασιλεῖς τοὺς ἀφ' ἑαυτῶν τι ζητοῦντας ἀξίωμα ἀντάρτας λογίζονται, πόσῳ μᾶλλον ὁ Θεός; Φησὶ γὰρ ἐν τῇ πρὸς Εβραίους ὁ Παῦλος· ι Πᾶς ἀρχιερεὺς ἐξ ἀνθρώπων λαμβανόμενος, ὑπὲρ ἀνθρώπων καθίσταται τὰ πρὸς τὸν Θεόν.» Καὶ μετ' ὀλίγα· «Οὐχ ἑαυτῷ τις λαμβάνει τὴν τι ** I Reg. xv, 22. 11 Hebr. III, 16. 1 Ephes. Scholium in marg. Τὸ γὰρ ταῖς πτέρυξι κεκαλύφθαι τὴν εὐλάβειαν δηλοῖ. Scholium: Τοῦτο είρηται, περὶ τῶν ἐξ ἀκηδίας προφάσει δῆθεν κάρφους τοῦ ἐν τῷ ἐδάφει, ή τινος ἑτέρου μὴ κατεπείγοντος κινουμένων ἐκ τοῦ τύπου Dum vero sic Domino vota reddimus, non debemus laborem manuum negligere, quo escam necessariam et vestimentum comparemus, neminemque sub prætextu orationis aut segnitiei gravemus. Nequaquam fratrem derelinquamus nostro auxilio indigentem: melius enim minorem virtutem omit tere, quam unum ex magnis Domini mandatis violare, in quo adimplendo meritum perficit deliberata voluntas, dum contra clauditur lecti nuptialis introitus illis qui sine discretione virtutes exercent. Scriptum est in primo Regum libro: «Non tam amat Deus holocausta et sacrificia, quam vocis ejus auditionem 10: ecce auditio bona super sacrificium,et aurium attentio super agnorum pinguedinem. Itaque Apostolus in Epistola ad Hebræos scribit: • Ne obliviscamini bene agere, et fratribus consentire: talibus enim in sacrificiis sibi Deus complacet '';» et in Epistola ad Ephesios: e Fur non jam furetur, potius vero laboret, bonum manibus operans, ut habeat unde inopi subveniat ". Furtum ego vocarem istam qualibet ratione dolosam bonorum comparationem, scilicet ut, cum divites pauperesve aggressi, inopiam nostram et paupertatem deploramus, templorun (arguentes) impensas et oblationum, supellectilis et statuarum acquisitionem, sacrorum indumentorum penuriam historiarumque deletionem, ut omnia facile obli neamus quæ, dum in mundo versaremur, non babebamus, et cum obtineamus, alii non obtinent et gemunt, virtute nostra ad vanum redacta, ut ne dicam, exitiosa facta. Nunc de hegumeni (abbatis) electione dicendum, et qualem esse debeat, qui cæteris præponitur: qui nullo modo de proprio nostro judicio indicandus, sed secundum quod ex sacris Scripturis aut ex Patribus didicimus. Ille vero per suasionem, non per vim, adducendus, ut præsit, nec facile sine probatione accipiendus, sed, postquam Deum precati fuerimus, ex nostra congregatione eligendus, sicut a Christi apostolis Matthias, Barnabas, Paulus et septem diaconi. Ille qui ex se ambit dignitatem recusandus est, ut Simon a Petro; aut, si fuerit e familiaribus, adinonendus ut a Domino nostro filii Zebedæi. Si enim reges mundi eos qui ex se dignitatem ambiunt quasi rebellantes existimant, quanto magis Deus? Dicit Paulus in Epistola ad Hebræos: ‹ Omnis pontifex ex hominibus assumptus pro hominibus constituitur in iis quæ sunt ad Deum 18;> ct paulo post: e Non quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo, tanquam Aarou. Sic et ChriIV, η 13 Hebr. v, αὐτῶν· οὐ μὴν περὶ τοῦ κανονάρχου· οὗτος γὰρ, εἰς ῶν, ἐν μεγίστῃ Εκκλησίᾳ οὐ δύναται ἐν ἑκατέρεις κανοναρχεῖν τοῖς χοροῖς, εἰ μὴ μεταβῇ· ἐπεὶ ὅταν δυνατόν, οὐ μόνον περιττὴ ἡ μετάβασις, ἀλλὰ καὶ ὀχληρὸν καὶ ἀπρεπές.

Ααρών, οὕτω καὶ ὁ Χριστός· οὐχ ἑαυτὸν ἐδόξασε γε νηθῆναι ἀρχιερέα· ἀλλ' ὁ λαλήσας πρὸς αὐτόν· ο Υιός μου εἶ σύ· ἐγώ σήμερον γεγέννηκά σε.» Δεῖ δὲ καὶ πεπειραμένον εἶναι κατὰ πάντα, ὥστε θεραπεύειν τοὺς ἀδελφοὺς ψυχῇ τε καὶ σώματι· ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦτο ἐκλέγεται. Καὶ γὰρ, ὥς φησιν ὁ προφήτης, • Οἱ ποιμένες οὐχ ἑαυτοὺς βόσκουσιν, ἀλλὰ τὰ πρότ βατα.» Τοῦτο δὲ γένοιτ᾽ ἂν, εἴπερ συνέσει τῇ ἐχ πολυμαθίας καὶ πολυετίας κοσμεῖτο. Καὶ μὴ ἑαυτῷ ἀρέσκειν, ὡς εἴρηται· καθὰ δὴ καὶ τῷ Θεολόγῳ Γρη γορίῳ δοκεῖ λέγοντι μετὰ τὰ κατὰ Μάξιμον· ο ν κοινὸν τὸ πνεῦμα, κοινὸν τὸ πάθος· οἷς δὲ τὸ πά σχειν ἴσον, ἴσον καὶ τὸ πιστεύειν· ὃ γὰρ μήτις πέν πονθεν, οὐδ᾽ ἂν ἑτέρῳ πιστεύσειεν. Ὁ δὲ παθών, stus non semetipsum glorificavit ut pontifex feret, μήν· ἀλλ' ὁ καλούμενος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Καθάπερ καὶ sed qui locutus est ad eum: Filius meus es tu, ego hodie genui te '., Oportet illum probatum esse in omni re, ita ut fratribus anima et corpore serviat, cum idcirco eligatur, ut dicit propheta: • Pastores non seipsos, sed oves, pascunt 16; quod fiet, si intellectu, qui ex magna scientia longevitɔteque nascitur, est ornatus. Ille non sibi complaceat, ut dictum est, sicuti theologo Gregorio videtur, postquam contra Maximum (invectus est) dicenti: • Quibus est communis spiritus, illis communis passio; quibus autem pali commune, illis credere commune; quod enim homo ipse non passus est, alteri non credet; qui autem passus est, ille ad compassionem promplior: (quod nisi fuerit) invisibilis passionis testis εἰς συγκατάθεσιν ἑτοιμότερος· μάρτυς ἀόρατος cæcus (esset), alienæ faciei proprium sibi speculum. > Qui enim non sic probàti sunt, superbientes, in diaboli probationem retiaque incidunt, leges novas invenientes, priscas abrogantes, omnia, ut oculis propriis placet, facientes, unde eversionis auctores fiunt, et divisionum, eademque patiuntur quæ olim Roboam. Fratrum jugum aggravant, quos ne digito quidem langunt; subjectis non, sicut sancti prisci, compatiuntur, plenum purumque obsequium exigentes, ipsi nemini unquam reddentes, ignorantes quod, si omnes natura dociles et consentanei essent, nihil illis præposito opus esset. Illos fugit Moyses pro populo precans, Dominoque dicens: • Si illis peccatum dimittas, dimitte; sin contra, me ex libro abole in quo scripsisti **;;» et David, qui e tribus sibi nuntiatis pœnis propter censum populi factum, neque famem neque bellum voluit eligere, ne ipse ut rex istis servatus non periret cum populo, sed pestem elegit pariter omnes aggressuram, et ad Dominum clamans, dum ab angelo inflictum videret populum: ‹ Ecce ego peccavi; veniat in me manus tua et in domum meam: istæ oves quid fecere? Vertatur manus tua contra me, el contra domum patris mei 17.» Illos fugit Christus ad eos qui ipsum comprehendebant dicens: Si me quaeritis, dimittite istos abire 18;» scilicet discipulos, Magis autem dedignantur infirmos et irrident dicentes: Agrolet, nihil illius refert ad sanitatem restitui. Quis unquam sanctus sic locutus est, aut non potius infirmo cum misericordia serviit? Isti fiunt ex superbia torto judicio. Indignam judicant sub monastica regula viventis curationem, dummodo ipsi bene valeant, verum animalibus potiori jure convenientem. Etsi enim neque animalium mala patiantur, neque vocem audiant, morbum ex recubatione, tactu aspectuque augurantur, medicationemque congruam proferunt, neque inopes, neque reges, neque ullum sanctorum recordantes, qui infirmis succurrerunt. ἀοράτου πάθους, μορφῆς ἀλλοτρίας οἰκεῖον ἔσου πτρον.» Οἱ γὰρ μὴ οὕτω κριθέντες, τυφωθέντες, εἰς κρίμα καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου εμπίπτουσι· νόμους ἑτέρους ἐξευρίσκοντες, καὶ τοὺς παλαιοὺς ἀθετοῦντες· Σπαν τα κατὰ τὸ ἀρεστὸν ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῶν ποιοῦντες· διὸ καὶ ἀκαταστασίας αίτιοι γίνονται καὶ σχισμάτων καὶ τὰ ὅμοια πάσχουσι τῷ πάλαι Ροβοάμ· βαρύνον τες τὸν ζυγὸν τῶν ἀδελφῶν, τῷ δὲ δακτύλῳ αὐτῶν μὴ ἀπτόμενοι· μὴ δὲ συμπάσχοντες τοῖς ὑποταση μένοις ὡς οἱ πάλαι ἅγιοι· μόνην δὲ τὴν ὑποταγὴν ζη τοῦσι καθαράν· αὐτοὶ μηδέποτε τοῦτο ἑτέροις ἀπο δώσαντες· μὴ γινώσκοντες, ὅτι εἰ οὕτως ξαπ ἅπαντες πειθήνιοι καὶ ὁμογνώμονες, οὐκ ἂν ἐδέοντα προεστῶτος. Οὐκ ἀκούουσι Μωϋσέως ὑπὲρ τῶν συμ φυλετῶν δεομένου καὶ λέγοντος πρὸς Κύριον· « μὲν ἀφῇς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν αὐτῶν, ἄφες· εἰ δὲ μὴ, ἐξάλειψόν με ἐκ τῆς βίβλου ἧς ἔγραψας.» Οὐδέ γε τοῦ Δαυΐδ· ὅστις τριῶν αὐτῷ προτεινομένων τιμε ριῶν διὰ τὸ ἀριθμῆσαι τὸν λαὸν, οὐκ ἠθέλησεν οὔτε λιμόν, οὔτε διωγμὸν προκρίναι· ἵνα μὴ αὐτὸς ὡς βασιλεὺς τούτων διασωθείς, οὐ συναπολεσθῇ τῷ λαῷ· ἀλλὰ τὸν θάνατον ἐξελέξατο, ὁμοίως τοῖς πᾶσιν ἐπερχόμενον. ᾿Αμέλει καὶ πρὸς Κύριον εἶπεν ἐν τῷ ἰδεῖν αὐτὸν ἄγγελον τὸν τύπτοντα ἐν τῷ λαῷ· ὁ Ἰδοὺ ἐγὼ ἠδίκησα· καὶ ἐγὼ ὁ ποιμὴν ἐκακοποίησε· καὶ οὗτοι τὰ πρόβατα τί ἐποίησαν; Γενέσθω δὴ ἡ χείρ σου ἐν ἐμοὶ καὶ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ πατρός μου· ο ούδ' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ λέγοντος πρὸς τοὺς συλλήψοντας • Εἰ οὖν ἐμὲ ζητεῖτε, ἄφετε τούτους ὑπάγειν, ο δη λονότι τοὺς μαθητάς. Μᾶλλον δὲ καὶ κατεπεμβαίν νουσι πολλάκις τῶν ἀσθενῶν, καὶ ἐπιχαίρουσι τού τοις, Κακωθήτω, λέγοντες, οὐ συμφέρει αὐτῷ ἔῤῥω μένον εἶναι. Τίς ἅγιος εἶπε τοῦτό ποτε· καὶ οὐ μᾶλλον ἡλέησε καὶ ἐθεράπευσε; γίνονται δὲ καὶ ἐξ ὑπεροψίας καὶ στρεβλολόγοι· καὶ ἀναξίαν κρίνουσι τὴν ἰατρείαν τῷ μοναδικῶς πολιτευομένῳ, ἐν ὅσῳ αὐτοὶ ὑγιεῖς εἰσι· τοῖς ἀλόγοις ταύτην μᾶλλον ἴδιον εἶναι νομίζοντες· καὶ γὰρ αὐτοὶ τὰ τῶν ἀλόγων μὴ πάσχοντες, μήτε φωνὴν αὐτῶν ἀκούοντες, ὅμως ἐκ τῆς κατακλίσεως, ἐκ τῆς ἀφῆς, ἐκ τῆς δράσεως, στοχάζονται τὴν νόσον, καὶ τὴν θεραπείαν ‹ Hebr. v, 4, 5. 18 Ezech. ΧΧΙV, 2. 16 Exod. xxx11, 32. 17 11 Reg. χχιν, 17. 16 Joan. xviit, 8.

DE DIVIN. SCRIPT. UTILITATE. κατάλληλον αὐτοῖς προφέρουσιν· οὔτε ἀναργύρους, οὔτε βασίλειον, οὔτε τινὰ τῶν ἁγίων ἄλλον εἰς νοῦν λαμβάνοντες, τοῖς ἀσθενοῦσιν ἐπικουροῦντα. U nullam corporis curam habent, sic nullam animæ. Accedentes ad se sine probatione tomlent, perque mille loca invia amovent, (scilicet) ad boum, caprarum, oviumque pascua, ad molendina, aliaque similia ab ipsis et ipsorum consciis in perditionem animarum inventa. Et adimpletur in eis verbum Domini ad Scribas et Pharisæos: ‹ Mare et terras percurritis ad unum proselytam quærendum, quem, cum invenistis, elicitis gehenna tilium, duplo quam vos". › Sed ita res se habent. Quid dictu nunc reliquum? Continuo de confessione et pœnitentia loquamur. Unde nobis de istis fides venit? Ex sacra Scriptura omnino. In medium inducamus antiquum Lamech, cum in tali causa usque ad eum genealogia (repetatur), quomodo Caini exemplo ad sapientiam revocatus, factusque pæenitens, vulnus a se inflictum homicidium existimans, debitam sibi poenam multiplicat proavi, dicens: • Quia poena e Caino seplies exacta, e Lamech septuagesies septies exigetur”; › Cainus quidem, qui magnopere peccavit, homicida septies punitus fuit; ego autem, qui multo magis, septuagesies septics. (Inducamus) et Davidem a Nathane reprehensum, Achab ab Elia, Manassen a propria conscientia, Ninivitas, Petrum, qui poenitentia misericordiam, impenitentibus negatam sunt consecuti. Poenitentiæ vero et confessioni suos succedere fructus discemus ex modo dictis, sed planius ex nunc citando evangelico de Joanne verbo: «Tum, dicitur, venerunt ad eum omnis Jerusalemn, oinnis Judza, omnesque circa Jordauem babitantes, et ab eo in Jordane baptizabantur, confitentes peccata sua. Videns autem multos Pharisæos etSadducæos qui ad baptismum venerant, dixit illis: Viperarum soboles, quis vos docuit a futura ira fugere? Facile ergo dignos fructus pœnitentiæ, neque superbiatis dicentes Patrem habemus Abraham ". › Ista ex multis exempli causa protuli, sicut a principio dixeram, ut sciatis sacram Scripturam esse nobis in lucem, ideoque diligendos, amplectendos, acquirendos sacros libros, eorumque verba accurate legenda atque in mente reponenda, ut ea, cum opus fuerit, in auxilio habeamus. Si enim libris sacris Christus et discipuli utuntur, multo magis nobis Ὥσπερ δὲ ἐπὶ τῶν σωματικῶν τούτοις οὐ μέλει, οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ψυχικῶν. Ἀδοκιμάστως ἀποκείρουσι τοὺς προσερχομένους· εἶτα ἐξορίζουσιν εἰς μυρίας ἀνωδίας· ἐν βουκολίοις καὶ αἰπολίοις καὶ ποιμνίοις καὶ μύλωσι, καὶ τοῖς ὁμοίοις, ἅπερ αὐτοὶ καὶ οἱ τούτοις συμφράδμονες ἐφεῦρον εἰς καταστρο φὴν τῶν ψυχῶν αὐτῶν. Καὶ πεπλήρωται ἐπ' αὐτοῖς τὸ τοῦ Κυρίου πρὸς τοὺς Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους εἰρημένον· ι Ὅτι περιάγουσι τὴν θάλασσαν καὶ τὴν ξηράν, ποιῆσαι ἕνα προσήλυτον, καὶ ὅταν γένηται, ποιοῦσιν αὐτὸν υἱὸν γεέννης, διπλότερον αὐτῶν.» Αλλ' οὕτω μὲν ταῦτα. Τί δὲ ἔτι λείπεται εἰπεῖν; Εἴπωμεν ἀκμὴν περὶ ἐξομολογήσεως καὶ μετανοίας· πόθεν δὲ καὶ ταῦτα ἔχομεν πιστώσασθαι; Ἐκ τῆς ἁγίας Γραφῆς πάντως· καὶ εἰς μέσον ἀγάγωμεν τὸν πάλαι Λάμεχ· ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦτο μέχρις αὐτοῦ ἡ γενεαλογία· ὅπως διὰ τοῦ Κάϊν οὗτος σωφρονισθείς μετανοῶν, ἑαυτοῦ τραῦμα ἡγεῖται τὴν φόνον. Πολλα πλασιάζει γὰρ ἑαυτῷ τὴν τιμωρίαν τοῦ προπάτορος" καί φησιν· ο "Οτι ἑπτάκις ἐκδεδίκηται ἐκ Κάϊν· ἐκ δὲ Λάμεχ ἑβδομηκοντάκις ἑπτά.» "Ητοι παρὰ μὲν τοῦ Κάϊν ὡς μεγάλα ἁμαρτήσαντος, ἑπτάκις ἐξεδικήθη ὁ φόνος· ἐξ ἐμοῦ δὲ ὡς καταπολὺ μειζόνως, ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ ἐκδικηθήσεται· ἔτι δὲ τὸν Δαυΐδ ἐλεγχόμενον ὑπὸ τοῦ Νάθαν· τὸν ᾿Αχαάβ, ὑπὸ Ηλίου· τὸν Μανασῇ ὑπὸ τοῦ οἰκείου συνειδότος· τοὺς Νινευίτας· τὸν Πέτρον. Οἵτινες ηλεήθησαν διὰ μετα νοίας· ὥσπερ τοὐναντίον, οἱ μὴ μετανοήσαντες. "Οτι δὲ τῇ μετανοίᾳ καὶ ἐξομολογήσει καὶ τοὺς καρποὺς αὐτῶν ἕπεσθαι δεῖ, μάθοιμεν ἂν καὶ ἀπὸ τῶν εἰρη- c μένων· μᾶλλον δὲ ἐκ τοῦ νῦν ῥηθησομένου εὐαγγελικοῦ ῥητοῦ περὶ τοῦ Ἰωάννου· «Τότε, φησίν, ἐξεπορεύετο πρός αὐτὸν πᾶσα Ἱεροσόλυμα καὶ πᾶσα Ἰουδαία, καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου· καὶ ἐβαπτίζοντο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ὑπ' αὐτοῦ· ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ἰδὼν δὲ πολλοὺς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων έρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· Γεννήματα εχιδνῶν· τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς; ποιήσατε οὖν καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας· καὶ μὴ δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς, Πατέρα ἔχομεν τὸν ᾿Αβραάμ.» Ταῦτα ἐκ πολλῶν χάριν παραδείγματος προὐθέμην, ὡς καταρχὰς εἰρήκειν, ἵνα γνῶτε ὡς ἡ Θεία Γραφή ἐστιν ἡ φωτίζουσα ἡμᾶς. Καὶ διὰ τοῦτο ἀγαπᾷν δεῖ τὰς ἱερὰς βίβλους· καὶ ἀσπά- infirmis est utendum. ζεσθαι, καὶ κτᾶσθαι, καὶ συνεχῶς ἀναπτύσσειν, καὶ τὰ ἐν αὐταῖς ἀκριβῶς διέρχεσθαι, καὶ ἐν τῷ νῷ ἀποτίθεσθαι· ἵν᾿ ὅταν δέῃ ἔχωμεν αὐτὰ εἰς βοήθειαν. Εἰ γὰρ ὁ Χριστὸς καὶ οἱ τούτου μαθηταὶ ταύταις χρῶνται, πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοὺς ἀσθενεῖς χρᾶσθαι δεῖ. Αλλά φησιν· Αναγινώσκων, οὐ συνίημι ἅπερ ἀναγινώσκω. Μήτις Αιθίοψ εἴ, εἰπέ μοι· ἢ Αραψ ὅτι οὐ γινώσκεις τὴν τῶν Γραικῶν διάλεκτον; τίνα γὰρ δυσκολίαν ἔχει· ι Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χρι στοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ;» Οὐδὲν ἐν αὐτοῖς σχολιὸν οὐδὲ στραγγαλιῶδες κατὰ τὸν Παροιμιαστήν πάντα εὐθέα ἐστὶ τοῖς νοοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὐρί.. σκουσι γνῶσιν· οὐ γὰρ εὐληπτοτέρως εἰπεῖν τοῦτο Sed (forte) aliquis dixerit: Legens, quæ lego non intelligo. Utrumne Ethiops es, an Arabs, qui Græcorum dialectum ignores? Quamnam præbent difficultatem (verba): • Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abraham "?» Nihil apud auctorem Proverbiorum tortum aut implicatum; omnia intelligentibus plana, rectaque sensam in:- venientibus; nemo lucidius posset dicere. Etenim 19 Matth. xx11, 15. 20 Gen. iv, 24. ss Matth. m, 9. ss Matth. 3. 1.

Τὴν γενεαλογία, si tibi dicam genealogiam significari his verbis: δυνήσεται τις· εἰ γὰρ εἴπω σοι· Liber generationis, mihi reponis: Quid est genea- τοῦτο δηλοῖ· τὸ Βίβλος γενέσεως, ἀνθυπενέγκεις μοι· logia? Hoc est quasi interroges quid sit ἄρτος Καὶ τί ἐστι γενεαλογία; ὥσπερ ἂν εἰ ἠρώτησα; Τί (panis ), mibi autem respondenti: "Αρτος est ψω- ἐστιν ἄρτος; ἐμοῦ δὲ εἰπόντος· Τὸ κοινῶς ψωμίον, μίαν, denuo diceres: Quid est ψωμίον? Illud verbum εἶπες ἄν· Τί ψωμίον; κἂν τοῦτο ἐπειρώμεθα ἀποδεί unde ortum conaremur explicare, ut ferunt olini ξαι, ὅθεν γίνεται· ὥς ποτέ φασι τοὺς κατασκόπους regi Ethiopum speculatores Cambysi. Pariter si Καμβύσου τῷ βασιλεῖ Αἰθιόπων, ὡσαύτως ἂν εἴπα mihi dicenti Davidem Christi proavum esse, et σοι, ὅτι Δαυΐδ μὲν ἦν πρόγονος Χριστοῦ· ᾿Αβραάμ Abrahamum Davidis, respondeas: Quis est hic? δὲ, τοῦ Δαυΐδ, εἴποις ἄν· Τίς ἐστιν οὗτος; καὶ τίς quis est ille? quando? ubi? quali genere? quæ non ἐστιν ἐκεῖνος; καὶ πότε; καὶ ποῦ; καὶ ποταποἶ; ἅπερ possunt in eodem tempore explicari, historia hi- ἀδύνατον ὁμοῦ ἀφηγήσασθαι, διὰ τὸ ἱστορίαν ἱστο storiam præcedente, longumque conatum deside- ρίας ἔχεσθαι, καὶ πείρας δέεσθαι ταῦτα πολλῆς. Οἱ, rant. Non ista dicuntur; sed: alia Scriptura dia φησίν. 'Αλλ' ἄλλη ἡ διάλεκτος τῆς Γραφῆς, καὶ ταύ· lectus est, et illius obscuritatis auctores sunt qui της αἴτιοι τῆς ἀσαφίας, οἱ ταύτην συγγραψάμενα. illam scripserunt. Non isti, ut dicis, auctores sunt, Αλλ' οὐκ αἴτιοι οὗτοι, ὡς φής· ἡ δ᾽ ἡμετέρα ἀμέλεια, sed negligentia nostra, ex eo quod nolumus pro- τῷ μὴ θέλειν μανθάνειν τὴν ἰδίαν φωνήν· καὶ σύνε; δ priam linguam discere. Suscipe quod tibi dico: λέγω σοι· ἡ τῶν Ἑλλήνων διάλεκτος, ἡ αὐτὴ τοῖς Græcorum dialectus una primum omnibus erat, non πᾶσιν ἦν ἐξαρχῆς, μηδὲν διαφέρουσα, ήγουν ή κοινή discrepans, id est, communis. Sed post tribuum ἐπεὶ δὲ διεσπάρησαν κατὰ φυλάς, τὸ ἀκοινώνητον, dispersionem, separatio discrepantiam quamdam καί τινα διένεξιν ἤνεγκε· καὶ τοσούσῳ μᾶλλον, ὅπω attulit, et eo majorem quo distantioribus tempori- καὶ μετανάσται κατὰ διαφόρους καιροὺς ἐγένοντο. bus migratum sit. Prima in origine (erant) Iones, Πρῶτον μὲν γὰρ Ιωνές τε καὶ Αἰολεῖς καὶ Δωριείς Æoles, Dorii et Attici, quorum alii intra Pelopo- καὶ Αττικοί· οἱ μὲν αὐτῶν, ἐν Πελοπονησίῳ ᾤκουν, nesum, alii extra habitabant, Doriis autem orien- οἱ δὲ, ἐκτὸς ταύτης· καὶ Δωριεῖς μὲν, τὰ πρὸς ἀνα talem, Ionibus occidentalem, Æolibus quæ circa Co- τολὰς (vel ἀνατολὴν) Πελοπονήσου, "Ιωνες δὲ, τὰ πρὸς rinthiacum sinum tenentibus, quod Achaiam vocant, δυσμάς, Αἰολεῖς δὲ, περὶ τὸν Κορινθιακὸν κόλπον, ο Atticis vero Atheniensibusque Atthidem, quæ pars καὶ 'Αχαΐα λέγεται. Μεθ οὓς Αττικοὶ οἱ καὶ Αθη Helladis est. Postea Æoles in Asiam inferiorem mi- ναῖοι, κατὰ τὴν ᾿Ατθίδα, μέρος τῆς Ἑλλάδος. Μετά grarunt, Durii in insulas, quod et Attici. Quæ δὲ ταῦτα Ιωνές τε καὶ Αἰολεῖς μετῴκησαν εἰς communitatis cessatio unam dialectum in quatuor ᾿Ασίαν τὴν κάτω· Δωριεῖς δὲ καὶ εἰς τὰς νήσους· divulsit, communi dialecto servata, sed ita ut in ταυτὰ δὴ καὶ 'Αττικοὶ πεπόνθασιν. Ἐξ οὗ συνέβη δὲ multis differret. Inde quinque dialecti nobis a poe- τὸ ἀνεπίμικτον, τὴν μίαν διάλεκτον διαιρεθῆναι εἰς tis historiæque scriptoribus traditæ, dialectus qui- τέσσαρας· τὴν κοινὴν μὲν, καὶ οὕτω κρατοῦντες· ἐν dom ab initio communis; Ionica autem, Attica, πλείστοις δὲ διαφερόμενοι· καὶ οὕτω πέντε διάλεκτοι Dorica et olica, e quibus antiquior valentiorque παρὰ τοῖς ποιηταῖς καὶ συγγραφεῦσιν ἐξεδόθησαν videtur Ionica, non solum quia ea usi sunt antiqui αὐτή τε ἡ καταρχάς, ήγουν ἡ κοινὴ, καὶ Ἰάς, Ατpoetæ, quales Sibylla, Orpheus, Homerus, Hesio- θές, Δωρὶς, Αιολίς· διαφέρουσαι κατά τινα τῆς και dus, aliique, sed quia eadem apud recentiores va- νῆς· ὧν ἀρχαιοτέρα τε καὶ ἐπικρατεστέρα ἔοικεν ἡ Jet, sicut Attica apud oratores, quales Gorgias, τῶν Ἰώνων· οὐ μόνον ὅτι παρὰ τῶν παλαιῶν ποιητῶν Æschines, Demosthenes et cæteri. læ nunc dia- φέρεται· οἷον Σιβύλλης και Ορφέως, Ομήρου το lecti communicationibus immutatæ, factæque sunt καὶ Ἡσιόδου, καὶ τῶν τοιούτων, ἀλλ' ὅτι καὶ παρὰ omnino temporis cursu barbaræ; unde Scripturæ τῶν νέων αὕτη ἐπικρατεῖ· ὥσπερ ἡ Ατθις, ἐπὶ τῶν inter nos ignorantia, quibus communis dialectus ῥητόρων· οἷον Γοργίου, Αἰσχίνου, Δημοσθένους, καὶ artisque usus simul perdita. Unde in ipsa ista re- τῶν λοιπῶν. Νῦν δὲ αἱ τοιαῦται διάλεκτοι Αλλοιών gione, licet de quadam antiqua Scripturæ tradi- θησαν ἐπιμιγεῖσαι· καὶ παντελῶς ἐξεβαρβαρώθηκαν tio e consentiamus, alii aliam habemus, quod τῷ ῥέοντι τοῦ χρόνου. "Οθεν καὶ τὸ αἴτιον τῆς ἀγνοίας quorundam rusticitatis causa conabor explicare. τῆς καθ' ἡμᾶς Γραφῆς, ἀπολεσάντων ἡμῶν καὶ τὴν κοινὴν διάλεκτον μετὰ τοῦ τεχνικοῦ. "Οθεν ἔστιν ἰδεῖν, ἐν τῇδε μὲν τῇ χώρᾳ κατὰ τὴν πάλαι παράδο σίν τινα τῆς Γραφῆς ὁμολογοῦντας, ἐν ἑτέρᾳ δὲ ἕτερα, νῶν πειράσομαι ἀποδείξαι. Φρέαρ puteum) quidam Achmi dicunt ορωρυγμένην πηγὴν (efossam scaturiginem), et λέβητα καὶ κακκάβην (lebetem et ollam), χαλκήν χύτραν (@neain scutram), quæ a Macedonibus ignorantur, ut quædam Macedonum ab Acheis, qualia στιβή (pruina), κόνυζα (fera cunila), et μυρσίνη (myrtus). Cretes autem multa talia, propter commercium latinizantes, ignorant, scilicet στενωπόν (anqustam viam), ῥύμην (vicum), atque inter oleta δαύκον (ferum καὶ ἐν ἄλλῃ ἄλλα· ὅπερ διὰ τὴν ἀγροικίαν τιν Φρέαρ τινὲς ἐν τῇ ᾿Αχαΐᾳ λέγουσι τὴν ορωρυγμέν νην πηγήν· καὶ λέβητα καὶ κακκάβην, τὴν χαλκήν χύτραν· ἃ παρὰ τῶν ἐν Μακεδονίᾳ ἀγνοεῖται ὡσε περ τινὰ τούτων ἀγνοεῖται παρ' ἐκείνοις, οἷον στι 6ή, κόνυζα, μυρσίνη. Οἱ δὲ Κρῆτες ἀγνοοῦσι πολλά τοιαῦτα· Λατινικῶς λέγοντες διὰ τὴν τούτων ἐπιμ· ξίαν, ἤτοι τὸν στενωπὸν, τὴν βύμην· καὶ ἐν λαχά νοις· δαῦκον, κρόκον, βούγλωσσον, μακεδονήσιον, σάψυχον. Καὶ τὸν λέβητα κατολίγον βαρδαρώσαντες,

DE DIVIN. SCRIPT. UTILITΑΤΕ. λαβένζι λέγουσιν. Ομοίως καὶ ἐν ἑτέροις. Ἔστι δ' «aucum), κρόκον (crocum), βούγλωσσον (buglossam), οὖν ὁμῶς ἃ τῶν ὀνομάτων καὶ Ἑλληνικώτερον ἐκε φέρουσιν ὑπὲρ τοὺς ἐν ταῖς ἄλλαις χώραις· οἷον, ἔριφον, αίγα, κολοιόν, κορυδαλὸν, στρύχνον, βρυω νίαν. Ομοίως καί τινα βήματα ἅπερ οὐκ οἴδασιν ἐν ἑτέραις χώραις. Ἀλλ᾿ ἄλλα τινὰ εἰς ἄλλον νοῦν πίσ πτοντα· οἷον ἀδημονεῖν, εἰρωνεύεσθαι· καὶ οἱ ἐν ταῖς ἡμετέραις χώραις, οὐκ οἴδατι διαφορὰν πηγῆς καὶ κρουνοῦ· ἀλλ᾽ ἅπαντα βρύσιν καλοῦσιν· οἱ δὲ ἐν Κεφαληνίᾳ, ἔσθ' ὅπου καὶ πηγήν. Καὶ οἱ ἐν Σωζοπόλει τῇ κατὰ Πόντον, κρουνόν που· καὶ οἱ ἐν Αδριανούπόλει ικρία λέγουσι τινα ἐπιμήκη ξύλα. Στάβαρα δὲ ἀπὶ τοῦ σταυροὺς ἐν Μακεδονία, τὰ ἐν τοῖς φραγ μοῖς. Διατόνια δὲ οἱ Ζακύνθιοι τὰ πλαγίως τούτων τιθέμενα ἐπιμήκη. Καὶ οἱ μὲν ἡμέτεροι ἀντὶ τοῦ ἀνάστα, σηκώθητι λέγουσιν· οἱονεὶ, κουφίσθητι· οἱ δὲ Κύπριοι, ελλειπτικῶς, ἄνα· καὶ οἱ Κερκυραίοι ὁμοίως τὸ ἑξῆς, ἄστα. Ωσαύτως Κύπριοι και Κρήτες γραφικῶς λέγουσι τὸ χαμαὶ καὶ ἀριστερά· ἔτε ροι δὲ βαρβαρικώτερον ταῦτα λέγουσι· καὶ ἀντὶ τοῦ χαμαὶ κάτω λέγουσι· τὸ δὲ κάτω, σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ ἄνω. Καὶ οἱ κατὰ τὴν ᾿Απουλίαν καὶ Σικελίαν τινὰ κατὰ τὸν νόμον τῆς Γραφῆς προφέρουσιν· οἷον ἔκλασε τὸν ἄρτον, καὶ ἄρτι παραγέγονα. Καὶ Καρπάθιοι ἥμην λέγουσιν, ἀντὶ τοῦ ὑπῆρχον ὡς δὲ 'Αρτακήσιοι καὶ Κυζικηνοὶ ἐδάρθηνα λέγουσιν· ὅπερ οἱ κατὰ τὴν ἡμετέραν διάλεκτον εδάρθηκαι λέγουσιν· οἱ δὲ Πόντιοι, ἐδάρθην. Ομοίως καὶ λεπάδας Οστρεά τινα καὶ βραγχία τὰ τοῦ ἰχθύος· ὥσπερ δῆτα καὶ Ἑλλησπόντιοι. Εἴρηται δὲ ταῦτα οὔτ τω καὶ παρὰ ποιηταῖς τε καὶ φιλοσόφοις. Οἱ δὲ πλείους ἐν τῇ καθ' ἡμᾶς χώρᾳ σύρε λέγουσιν, ἀντὶ τοῦ ὕπαγε· ἔστι δὲ ἐλλειπτικὸν, ἀντὶ τοῦ σύρε τοὺς πόδας· ἡ ἕλκε τὴν ὁδόν Τινὲς τὸ ἄνω καὶ ἔσω κατὰ τὴν ἀρχαίαν συνήθειαν ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων βοῶν λέγουσι· μὴ ἐπιστάμενοι τοῦτο ἐξ ἀμαθίας ἐν ἑτέροις χρᾶσθαι· νομίζοντες, ὅτι τοῖς βουσὶ τοῦτο ἴδιον, οἱ βοῶν ἀλογώτεροι. ᾿Αλλὰ καὶ παρὰ γυναιξὶν ἔστι τινὰ ἐκφερόμενα σχετλιαστικὰ ἐπιῤῥήματα κατὰ τοὺς παλαιούς· οἷον τὸ ἰου· τὸ αἰβοί. Ομοίως καὶ παρὰ Λεσβίοις τὸ ὁ ἐκπληκτικὸν ὄν, ἡ ποιητικῶς προφέρεται, καὶ τὸ τέως χρονικόν. Επαρώμενοι δέ ποτε ἀλλήλους, καρκίνος λέγουσι, κατὰ ἐπικράτησιν παλαιάν· οὐκ οίδασι δὲ, διόπερ τοῦτο λέγουσιν. Εστι δὲ τοῦτο παρ' ἰατροῖς, πάθος τι συμβαῖνον πολλάκις ἐν τοῖς τῶν γυναικῶν μαζοῖς· καὶ ὁ παρ' ἡμῖν κάτ βειρος· καὶ τὸ μὲν κοινὸν οὐκ οἴδασι· τὸ δὲ πάγκοινον τέως γινώσκουσιν ἀλόγως· καθὰ δὴ καὶ οἱ ἐν Πόντῳ ἡλάριον μὲν ἴσασι τὸ καρφίον· ἦλον δ᾽ οὔ καὶ οἱ ἐν Κύπρῳ, ἱππάριν μὲν, οὐχὶ δὲ καὶ ἵππον· ὡς δήπου καὶ οἱ ἐν τῇ ἡμεδαπῇ δοκάριον μὲν γινώσκουσι, δοκὸν δὲ ἥκιστα· καίτοι ὅμοιον τοῦτο ὡς εἴδ που τις ξύλον καὶ ξυλάριον· καὶ νησσάριον οίδασι τὴν λιμναίαν ὄρνιν, νῆσσαν δ᾽ οὐδόλως· καὶ παρίππιον συνθέτως καὶ παραγώγως· εἴτουν παρασυνθέτως για νώσκουσιν· οὐ μὴν δὲ καὶ ἵππον· ἀλλ᾽ ἄλογον· ἄλογον δὲ, οὐ μόνον ἵππος· ἀλλὰ καὶ βοὺς καὶ ὄνος· καὶ ὅσα λόγον οὐκ ἔχουσι. μακεδονήσιον [? ] et σάψυχον [? ] Λέβητα, paululum barbarizantes, λαβένζι dicunt; attamen nomina quæ dam magis Hellenice quam alii exprimunt, qualia ἔριφος (hædus), αΐξ (capra), κολοιός (graculus), κοι ρυδαλός (galerita), στρύχνος (strychnus), βρυωνία (fera cucurbita), aliaque alias ignorata; sed quædam alia in alium sensum avertunt, qualia άδημο νεῖν (desperare) et ειρωνεύεσθαι (cavillari). Nostra in regione nesciunt quomodo πηγή a κρουνῷ ίσαliente unda) differat, fontesque omnes βρύσιν νοcant. Quidam e Cephalonicis my retinent, et κρουνὸν qui Sozopolitani juxta Pontum habitant. Adrianopolitani Expla dicunt longas trabes; Macedones autern στάβαρα pro σταυρο! (vallorum) qui in sepibus adhibentur, et Zacynthii διατόνια vallos qui in transversum. Nostri pro ἀνάστα (sla) dicunt σηκώθητι aut κουφίσθητι, Cyprii elliptice ἄνα, Corcyrii autem άστα. Cyprii et Cretes χαμα! (humi) et άρι στερά (sinistra) scribunt, quæ alii magis barbarice, ει ριο χαμαί, κάτω (deorsum), referente κάτω ad &vw (sursum). Apuli Siculique quædam ad regulam scripturæ proferunt, qualia ἔκλασε τὸν ἄρτον (freyil panem), ἄρτι παραγέγονα (nunc adsum). ' Carpathii ήμην pro ὑπῆρχον (eram). Artacesi Cysicenique εδάρθηνα dicunt pro dialecti nostre verbo εδάρθηκα (dormiri); Pouli incolæ ἐδάρθην, qui et λεπάδας vocant ostreas quasdam et piscium branchias, sicut et qui circa Hellespontum versantur. Ista verba in poetis necnon in philosophis reperias. Saepius in nostra regione pro ὕπαγε (discede) audias, σύρε (trahe), elliptice pro σύρε τους πόδας (trahe pedes), aut ἕλκε τὴν ὁδόν (corripe iter). Quidam ex antiquo usu &vw et Ɛow clamant, Loves increpando arantes, nescientes hæc verba in alium sensum accipi, solumque bobus convenientia ducentes, ipsi bobus rudiores. Mulieres autem ex antiquitate lamentabiles habent exclamationes quales lov, alboi (eheu). Pariter et Lesbii. Verbum à, quod ad terrorem injiciendum in usu est poetice profertur. Verbo téwę temporalis est sensus, qui invicem imprecantur, prævalente antiqua consuetudine, nescientes autem quare, clamant καρκἶνον (cancerem), quod apud medicos quidam morbus mammas mulierum invadens, et apud nos xáσειρος vocatur. Verbum κοινόν (commune) ignorant, πάγκοινον autem jamdudum sine causa in usu habentes. Pariter qui Pontum incolunt ἡλάριον καρφίον noscunt, sed non ἦλον (clavum). Cyprii ἱππάριν, non ἵππον (equum), sicut et nos; δοκάριον. non δοκόν (trabem); similiter autem ξύλον (lignum) et ξυλάριον dicerent. Νησσάριον (anatem), non autein νήσσαν, vocant palustrem avem. Παρίππιον ex compositione derivationeque habent, non tamen ἵπ πον, sed ἄλογον (animal); ἄλογον autem non solumn equum, sed etiam bovem, asinum, et omnia quæ ratione carent animalia significat. Scholium in margine: Τῷ σύρειν ἀντὶ τοῦ ἀπέρχεσθαι, καὶ Θεόκριτος κέχρηται.

a Καὶ ψιλοῦν λέγουσι τὸν ἀγρὸν καὶ ἐξυλοῦν· ὅπερ ἀλλαχοῦ ἑλοκοπεῖν· ἀλλ᾽ οὔτε οὗτοι, οὔτε ἐκεῖνοι γι νώσκουσι τί ἐστι ψιλόν, καὶ τί ύλη, καὶ τί ἔλος· ἐκ τούτων γὰρ τὰ παρ' αὐτοῖς ῥήματα. Ομοίως καὶ ᾿Αθωνῖται· τὸ ἅπαξ επίῤῥημα ποσότητος· καὶ δις λέγουσι καὶ οὗτοι καὶ οἱ πλεῖστοι· ὡς ὅταν λέγουσι δὶς τὴν ὥραν· ἂν δ᾽ ἀκούσωσι τοῦτο ἐν βιβλίῳ, οὐ συνιοῦσι· καὶ οἱ μὲν Κύπριοι ἐπὶ εἰκασμοῦ, ἴσως λέ γουσιν· οἱ δὲ λοιποί, τάχα· καί τινες ἐν ταῖς νήσοις τὸν στοχασμὸν γινώσκουσιν· ἕτεροι δὲ οὐδαμῶς. Και ἄλλοι μὲν τὸ ὦ κλητικὸν ἐπίῤῥημα, ἄλλοι δὲ ἀντὶ τούτου, τὸ Ε. Καὶ ἄλλοι ἀντὶ τοῦ βλέπειν, τηρεῖν λέ γουσιν, ἄλλοι θεωρεῖν· ἅπερ εἰς ἄλλον νοῦν ἔρχον· ται, εἰ καὶ τίνα οἰκειότητα ἔχουσιν· ἄλλοι, κυτάζειν, ἴσως ἀπὸ τοῦ κυπτάζειν· καὶ οἱ μὲν Κυθήριοι τὰς μετοχὰς ἔχουσιν ἐν συνηθείᾳ, ἄλλοι δὲ σπανίως, καὶ οὐχ ὡς δεῖ· καὶ ἄλλοι τὸ ἰδίωμα ποσῶς ἀναφέρουσιν ἄλλοι τὸ ἴδιον, καὶ ἄλλοι τὸ ποσόν· μὴ γινώσκοντες δὲ τὸ ποιόν· καίτοι ὥσπερ τὸ ποῖον ἀοριστούμενον γίνεται ποιόν, οὕτω καὶ τὸ πόσον, ποσόν. Ζακύνθιος δὲ φιλοῦσιν ἰδίως καλεῖν σκοπὸν, τινὰ παρ' αὐτοῖς σκοπιάν. Καὶ Μηθυμναῖοι, λειμῶνα, λιβάδιόν τι. ᾿Ανέμων δ' ὀνόματα κρειττόνως οίδασι Πόντιοι. Οὗτα οὐκ ἔχω λέγουσιν· ὅπερ ἕτεροι δὲν ἔχω. Καὶ Κρή τες· ἔντα θές· ἀντὶ τοῦ τί θέλεις· καὶ τί λὲς ἑτερα· ἀντὶ τοῦ τί λέγεις. "Απερ κατὰ ἀφαίρεσιν, ἢ ἀποχ πήν τε καὶ συγκοπὴν τῶν συλλαβῶν οὕτω φέρεται ἤτοι ἀπὸ τοῦ οὐδὲν Ἀττικοῦ δὲν, ἀντὶ τοῦ, οὗ καὶ ἀπὸ τοῦ τί ἔνι τὸ, καὶ τί ἔνι τὰ, τίντο, καὶ τίντα, Ψιλοῦν (radere) et ἐξυλοῦν (ligno purgare) dicunt, quod alii ἑλοκοπεῖν (extricare); sed neque hi neque illi sciunt quid sit ψιλόν, quid sit ύλη, et ἕλος, ex quibus originem habent verba apud ipsos usurpata. Incolæ Alhonis, cum ἅπαξ (semel) adverbium quantitatis habeant, et hi multique alii &5 (bis), ut cum dicunt bis in hora, si tamen eadem in Biblia reperiant, non intelligunt. Cyprii ex similitudine low; cæteri τάχα (fortasse dicunt. Quidam in insulis στοχασμὸν (conjecturam) noscunt, cæteri ignorant. Alii vocativum adverbium & habent, alii autein E. Alii pro βλέπειν (aspicere) τηρεῖν, alii θεωρεῖν, quæ in alium sensum veniunt etsi quadam cognatione juncta. Alii κυτάζειν 2 κυπτάζειν (morari). Cyprii quidem participia in usu habent, alii autem raro, et non recte. Alii verba ιδίωμα (dialectus) et ποσῶς (quadam quantitate) proferunt, alii ἴδιον (proprium), alii ποσόν, ignorantes tamen ποιὸν (quadam qualitate), et quomodo ποῖον (qua qualitate) ποιὸν indefinito sensu fiat, sicut et πόσον (qua quantitate) ποσόν. Zacynthii peculiariter σκοπὸν (scopum) vocare amant quamdam apud illos σκοπιάν (speculam); Methymnoii λειμώνα (pratum inaquosum) omne λιβάδιον (pratum rivo irrigatum). Ventorum nomina melius noscunt Pontici, sed οὐκ ἔχω (non habeo) dicunt, alii autem δὲν ἔχω. Gretes ἵντα θὲς pro τί θέλεις; (quid vis? ) alἢ τί λὲς pro τί λέγεις (quid dicis?). Quæ verba per abstractionem, seu apocopen et syncopen syllabarum talia fiunt. Certe ôšv ab Attico οὐδὲν trahitur. Pro τοῦ, οὗ dicunt, pro τι hæc τίντο εἰ τίντα, sicut apud Lesbios; unde apud Cretes aliosque segnes ἵντα. ἔνι τὸ (quid hoc est) et τί ἔνι τὰ (quid had sunt), Ο ὡς παρὰ Λεσβίοις. Ἐξ οὗ παρὰ Κρησὶ καὶ ἄλλος ῥᾳθύμοις, τὸ ἴντα. Καὶ σχεδόν, οὐδὲν τῆς Γραφῆς ῥῆμα, ὅπερ μὴ ἐν τῇ οἰκουμένῃ φέρεται. Εἰ δὲ καί τινα οὐ φέρεται, οὐδὲν θαυμαστόν· πολλὰ γὰρ ἐν λήθῃ καὶ ἀλλοιώσει γεγόνασιν, ἐξ ἀμελείας καὶ τῆς ἐπιμιξίας τῶν βαρ βάρων· ὡς ἐν τοῖς ἤδη ῥηθεῖσι βραχέσι ρήμασιν ἀποδέδεικται· πόσα γὰρ ὀνόματα πετεινῶν, ἑρπετών, τετραπόδων, φυτῶν, ἰχθύων, ζωϋφίων τε καὶ κνωδά λων, καὶ τῶν λοιπῶν τῶν ἐν τῷ κόσμῳ οὐκ οἴδαμενί Πῶς οὖν ἀκούσαντες ἐν τῇ Γραφῇ ταῦτα νοήσωμεν; καὶ γὰρ καταρχὰς τὰ ὀνόματα ἐτέθησάν τε καὶ διωρί σθησαν ἑκάστῳ εἴδει τῶν κτισμάτων· διὰ τὴν χρῆσιν Nullum fere sacræ Scripturæ verbum, quod non per totum orbem in usu habeatur. Sin autem quædam non habeantur, non est mirandum. Multa enim in oblivionem aut adulterationem venerunt propter negligentiam, aut barbarorum immistionem, ut in brevibus dictis verbis monstratum. Quot aulem volatilium, serpentium, quadrupedum, plantarum, piscium zoopbytarum, celorum, aliorumque animalium, quæ in orbe sunt, nomina ignoramus! Quomodo illa, si in Scriptura inveniamus, intelligeremus? Sua unicuique rerum creatarum speciei a principio nomina imposita ac deter- καὶ ὠφέλειαν τὴν ἐξ αὐτῶν, καὶ τὰς διαφόρους ἐνερ minata fuere, secundum usum, adjumentum, aut varias virtutes. Dicitur Adamus omnes pecudes, omnes cœli volucres, omnesque terræ bestias nominibus vocasse, sicut et Solomon astrorum positus, plantarum graminumque naturas. Interdum autem qui longe in agris habitant magis Hellenice techniceque quam qui urbes, propter simplicitatem loquuntur: oppidani enim ex vana gloria stylum tentantes in speciosiorem mutare, corrumpunt, paganosque et agrestes cavillantur et subsannant, sicque alienigenas irrident, ut gens gentem, urbs urbem, ex eo quod non verba eadem loquantur, quod affirmant nescientes. Ita res sunt ex ignorantia, ut dictum est. Deus in principio, ut demons γείας. Εκάλεσε γὰρ, φησὶν, Ἀδὰμ ὀνόματα πάσι τοῖς κτήνεσι, καὶ πᾶσι τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τῆς γῆς. ᾿Αλλὰ καὶ Σολομῶν οἶδεν ἀστέρων θέσεις, καὶ φυτῶν φύσεις καὶ βοτανῶν. Εστι δ' ὅτε καὶ οἱ τηλοῦ τῶν ἀγρῶν οἰκοῦντες Ελ. ληνικώτερόν τε καὶ τεχνικώτερον λαλοῦντες τῶν ἀστυχῶν ἐξ ἁπλότητος· οἱ γὰρ κατὰ τὰς πόλεις, ἐκ κενοδοξίας, εἰς τὸ εὐσχημονέστερον βουλόμενοι μετα αγαγεῖν τὰς λέξεις, μᾶλλον φθείρουσι· καὶ τοὺς κων μήτας καὶ ἀγροίκους ἀλόγως σκώπτουσι καὶ μυκτή ρίζουσι, ὁμοίως καὶ τοῖς ἀλλοδαποῖς ἐπιγελῶσι, καὶ ἔθνος, ἔθνει ἑτέρῳ, καὶ πόλις, πόλει, ὅτι οὐ ταὐτὰ λαλοῦσι· μὴ εἰδότες ἃ διαβεβαιοῦνται. Ταῦτα δὲ πάν σχουσιν ἐξ ἀμαθίας ὡς εἴρηται. Ὁ γὰρ Θεὸς ἐξ-

DE DIVIN. SCRIPT. UTILITATE. αρχῆς τελείας καὶ τεχνικές διένειμε τὰς διαλέκτους stratum est, dialectos cnim arte perfectas inter naἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὡς δέδεικται. Μετὰ δὲ ταῦτα, οὕτω κατεστάθησαν· οὐ μόνον γὰρ ἡ ἡμετέρα διάλεκτος οὕτως ἐλάττωται καὶ ἀλλοίωται, ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν ἐθνῶν. Καὶ τούτων μὲν, μᾶλλον ἐλάττωται· Αλλοίω ται δὲ μᾶλλον ἡ ἡμετέρα, διὰ τὴν διασπορὰν τὴν γενομένην εἰς διαφόρους τόπους. Τὰ γὰρ λοιπὰ ἔθνη οὐκ εἰσὶν οὕτως ἐξηπλωμένα εἰς διαφόρους ἐπαρχίας τε καὶ πατριάς· ὅθεν καὶ ἡ γραφή παρ' αὐτοῖς ἁπλουστέρα· ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ ποι tiones distribuit: dialectique sic constitute. Non solum nostra diminuta et immutata fuit; sed etiam reliquarum nationum dialectus, quæ magis diminu¡a, nostra autem magis immutata, quia diversos in locos fuimus dispersi. Reliquæ gentes non in tot provincias patriasque divisæ sunt, unde apud eas simplicior scriptura, nec in lectionibus propter strictam linguam abundanter varia, quod illis ex locorum incommoditate evenit. Nullum inde damnum, quando etiam, seu peculiarem alicubi, seu universam post turris ædificationem mutationem intenderes. Ut enim Deus diversis ipsius operibus glorificatur, ita et diversis dialectis. Diversitas rebus mutabilibus propria est. Erraret sane qui frequentia bella e diversitate linguarum gigni diceret, non videns Barbaros haud secus ac Græcos civilia bella invadere. Nos autem stabilius propter dialecti differentiam intra montes permanemus, externos in odio habentes. Omne bonum a Deo, sicut contrarium (matum) ab adversante (diabolo); ergo propriam dialectum discere est, et non parvi facere, nedum scriptores arguamus, cum illis necesse esset mon scribere nisi în antiqua dialecto. Si enim, ut volunt inlocti, tradita fuissent Evangelium aliique (sacri libri) in uniuscujusque regionis et urbis dialecto, ita ut omnes intelligerent, Evangelia centum ex uno dialectorum differentia evasissent, dein post aliquod tempus, mutatis dialectis, mutanda fuisserit Evangelia, nullaque regio ab alia Evangelium non accepisset, si ea quæ continet in extranea lingua scripta fuissent; unde Scripturarum in decem millia formarum scissio, promptiorque destructio. ίλη καὶ δαψιλὴς ἐν ταῖς λέξεσι· διὰ τὸ στενὸν τῆς γλώσσης· ὅπερ συνέβη αὐτοῖς διὰ τὸ τῶν χωρῶν ἀνεπιτήδε ον. Ουδεμία δὲ ἡ ἐντεῦθεν βλάβη, καν ἐκ τῆς μερικής εἴπῃς ἐναλλαγῆς, κἂν ἐκ τῆς γεν νομένης καθόλου ἐπὶ τῆς πυργοποιίας. "Ωσπερ γάρ διὰ τῶν διαφόρων αὐτοῦ ποιημάτων δοξάζεται ὁ Θεός, οὕτω δὴ καὶ ἐκ τῶν διαφόρων διαλέκτων· καὶ γὰρ τὴ πολύτροπον, τῶν τρεπτῶν ἴδιον. Εἰ δέ τις ἐρεῖ, ὅτι διὰ τὸ διάφορον τῆς γλώσσης, αἱ ἀλλεπάλληλοι μάχαι καὶ οἱ πόλεμοι, ψεῦδος ἐρεῖ δήπουθεν· οὐκ εἰδὼς τῶν Ἑλλήνων τοὺς ἐμφυλίους πολέμους, ὡσαύτως καὶ τῶν βαρβάρων· μᾶλλον δὲ διὰ τὸ διαφέρειν ἡμᾶς κατὰ τὴν διάλεκτον, ἕκαστος ἐν τοῖς ὅροις μένει τοῖς ίδιος, μισῶν τὴν ἀλλοδαπήν. Πᾶν οὖν ἀγαθὸν ἐκ Θεοῦ, ὥσπερ τὸ ἐναντίον ἐκ τοῦ ἀντικειμένου. Ούκο οὖν μανθάνειν χρὴ τὴν ἰδίαν διάλεκτον καὶ μὴ ὀλιγο ωρεῖν· καὶ μέμφεσθαι τῶν συγγραφέων, ἐπείπερ οὐκ ἦν ἄλλως γράφειν, εἰ μὴ κατὰ τὴν ἀρχαίαν διά λεκτον. Καὶ γὰρ εἴπερ, ὡς οἱ ἀμαθεῖς νομίζουσιν, ἐξε ἔδωκαν τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τἆλλα, κατὰ τὴν ἑκάστης χώρας καὶ πόλεως διάλεκτον, ὥστε νοεῖν αὐτὰ ἅπαν τας, τὸ ἐν Εὐαγγέλιον, κατὰ ἐναλλαγὴν τῶν δια λέκτων, γέγονεν ἂν ἑκατόν· εἶτα μετὰ χρόνον τινά τῶν διαλέκτων μεταβαλλομένων, ἐχρῆν καὶ τὰ Εὐ αγγέλια μεταβάλλεσθαι· καὶ μὴ δέχεσθαι τόπον ἐκ τόπου Εὐαγγέλιον, εἰ μὴ διαγραφείη ἅπερ εγγεγραμμένα ἐν αὐτῷ καθ᾿ ἑτέραν διάλεκτον· εἰς μυρία είδη τμηθῆναι τὴν Γραφήν, μᾶλλον δὲ ἀφανισθῆναι. Καὶ πῶς ἔνι, φησί, μαθεῖν με; Δυνατόν· ὡς ἔμαθες παρὰ τοῦ εἰδότος ἀναγινώσκειν, οὕτω δὴ καὶ τὸ για νώσκειν· καὶ γὰρ ἀναγνωρισμός τίς ἐστιν ἡ ἀνάγνωσις. ᾿Αλλὰ χρόνου, φησί, δέομαι, ἀλλὰ δαπάνης. Τί οὖν; ἐν παιδιαῖς βέλτιον ἀναλίσκει τὸν χρόνον, ἐν μέθαις, ἐν αἰσχρολογίαις καὶ ἀργολογίαις, ἐν ὕπνοις, ἐν ὀρχήστρας, ἐν θεάτροις; Τί δὲ καὶ τὰ χρήματα; ἐν τῷ καταχωννύειν ἢ δαπανᾶν ἐν χώμοις, ἐν βρώμασι περιττοῖς, ἐν ἱματίοις, ἐν τοίχοις, ἐν ἵπποις καὶ κυσίν; ᾿Απόδος τι μέρος καὶ τῇ ψυχῇ· οὐ λέγω σας Δὸς ἅπαντα τὸν βίον τῷ διδασκάλῳ· δὲς τὸ δέκατον· μᾶλλον πολλοστόν τι τούτου. Οσον ἂν δαπανήσῃς ἐν ἱματίω νυμφικῷ, τοσοῦτον ἐν ψυχικῷ· οὐ γὰρ πένη. τες ἅπαντες· οὐκ ἔμποροι· οὐ βοηλάται καὶ ὀνηλά τα:, ἵνα λέγωμεν· Οὐ δυνάμεθα, πολλῶν ἐμποδὼν ὅν των μὴ γὰρ νῦν ἐπληθύνθη ἡ πτωχεία; εξαρχής οὕτως ἦν. Οὐκ Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός παρ' αἰχμ. αλώτῳ διδασκάλῳ ἐφοίτα; οὐ παρὰ μονῇ ᾤχει παρά τῶν βαρβάρων εμπρησθείσῃ; οὐ βάρβαροι καὶ ἄσπονδο: τὴν χώραν κατεῖχον; Πόθεν εὗρε τοσαῦτα βιβλία τῆς ἔξω καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς σοφίας, ὧν μέσ μητα: ἐν τοῖς αὐτοῦ συγγράμμασιν; Η δῆλον, ὅτι Patrol. Gr. XCVIII Sed, inquiunt, quomodo discemus? Poteris: ut a sciente legere didicisti, ita et cognosces; lectio enim est quasi recògnitio. Sed tempus deest, deest pecunia. Quid igitur? Nam melius est tempus perdere in nugis, in ebrietatibus, in obscenis auz inanibus serionibus, in somno, in choreis, in theatris? Ad quid autem pecunia? num effundenda consumendaque in festis, in exquisitis cibis, i vertibus, in aedificiis, in equis et canilius? Quamdam partem concede animæ. Non juben te totam vitam magistro wadere: trade decimam partem, aut aliquam minorem. Quantum in veste nuptiali impen leres, tantum in spirituali impende. Non sunus enim omnes pauperes, aut viatores, baum aut asinorum ductores, ut propter impedimenta dencgenus. Non aggravata col in uos paupertas, sicut in principio. Nonne Joannes Damascenus e magistro captivo edidicit: Nonne is mansione a Barbaris inceusa vitam degebat, Barbaris înfidisque regionem tenentibus? Unde tot libros invenit cxtraneam nostramque sapientiam exponentes, quorum in scriptis suis meminit? Manifestum est

litterarum studium tunc dagrans, nunc contra πολλὴ ἦν ἡ σπουδή παρὰ τοῖς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐν nullum. Discite ex antiqua lege sacerdotes et Levitas legi servientes, scilicet templo et litteris, omnia e fratribus necessaria obtinentes sine ulla difficultate per decimas, primos animalium partus, primitias, sacrificia donaque. Nunc omnia in contrarium versa. Qui litteris student in vili statu jacent; quicunque vero circulator et versipellis in sublime evehitur, divitiasque undique in vanum thesaurizat. Nullum philosophiæ addictum videre vult, illum iniquitatis suæ exprobrationen existimans, hujuscemodi autem viros nugatores dicit, tumultuosos, indociles, insanos, quia non ipsius deliramentis obsequantur. Non satis est illis ambulare in tenebris, sed et alios ambulare cogunt. Si forte quis legumenus sana niente reperiatur, qui velit quemdam majori scientia ornatum quiescere, in hoc præter omnia omnes scandalizantur, illum aggrediuntur temerariis judiciis, oderunt, perturbant, dicentes: Cur ista? In quo iste nobis melior est, qui sic in dignitate, babeatur? Talis et talis est. Seipsos obliviscuntur, ut illius vitam totam perscrulentur; mendas vel minimas ut plantasmata speculantur, illique quasi difficili hostique insidiantur. Noununquam aperte illum incusantes omnia miscent, ut e dignitate evertant, posteaque iṛrident dicentes: Vides illum e domicilio destitutum, quia talis et talis tuit, quo enim abierit, nullum illic ei erit domicilium. Alius vero hegumenus non dicet: Utinam isti requiem dare possim! sed cum ira: Utinam habeam in vinculis, in remigio, in carcere! si illum in potestate laberem, in statu permanere docerem. Eheu duritia et inhumanitas! τοῖς λόγοις· ἀλλ᾽ οὐχὶ νῦν. Κατάμαθε ἐκ τοῦ π· λαιοῦ νόμου, ὅπως οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ Λευῖται, ὑπηρέ ται ὄντες τοῦ νόμου, ἤτοι τοῦ λόγου καὶ τοῦ ναοῦ, ἐκ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν μετ' εὐπορίας εἶχον άπασαν ζω άρκειαν· ἔκ τε τῶν δεκατῶν δηλαδή, ἐκ τῶν πρωτο τόκων, ἐκ τῶν ἀπαρχῶν, ἐκ τῶν θυσιῶν, ἐκ τῶν δύ ρων. Ενταῦθα δὲ τοὐναντίον ἅπαν γίνεται. Οἱ μὲν λόγου μετέχοντες, ἑστήκασι κάτω, πάντων ἀποροῦν τες· ὅσοι δ᾽ ἀγύρται καὶ δουλοπρεπεῖς, εἰς θρόνες ἀνάγονται· καὶ χρήματα πάντοθεν ἀποθησαυρίζουσα εἰς δέον οὐδέν· οὐ θέλουσιν ἰδεῖν φιλοσοφοῦντα ἔλεγχον τοῦτο νομίζοντες τῆς ἑαυτῶν ἀνομίας· λ4. ρους ἀποκαλοῦσι τοὺς τοιούτους, ἀκαταστάτου, ἀνα υποτάκτους, ολιγοψύχους, ὅτι τούτοις οὐχ ὑποτάσ σονται ἐν ταῖς μωρίαις αὐτῶν. Οὐκ ἀρκεῖ αὐτοῖς περιπατεῖν ἐν σκότῳ, ἀλλὰ καὶ ἑτέρους βιάζονται. Εἰ δέ πού τις καὶ τῶν ἡγουμένων εὑρεθείη εὐγνώ μων· καὶ προθυμεῖται ἀναπαῦσαί τινα τὸν μᾶλλον εἰδότα, πάντες σκανδαλίζονται ἐπὶ τοῦτο μᾶλλον ἐπ' ἄλλο τι· κρίνουσι, φθονοῦσι, συγχέονται· Ινα τί τοῦτο; λέγοντες· τί οὗτος ἡμῶν ὑπερέχει; ὅτι οὗτος ἀξιοῦται; τοιοῦτός ἐστι καὶ τοῦτος. Τὰ ἑαυτῶν ἀφέντες άπαντα, μόνον τὰ τούτου περιεργάζονται, τὰ αὐτοῦ φαντάζονται ελαττώματα, ἐνεδρεύουσιν ός δύσχρηστον αὐτοῖς καὶ ἐναντίον· ἔσθ' ὅτε καὶ ἐν ώπιον αὐτοῦ κατηγοροῦσι, καὶ πάντα ποιοῦσι, μέχρις αὐτὸν ἀνάστατον ποιήσουσιν. Εἶτα ἐπιγελῶσι λέγον τε;· Ορᾷς τὸν ἀκατοίκητον; οὕτω διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν τοιοῦτον καὶ τοιοῦτον, ὅπουπερ ἂν ἀπέλθῃ, οὐ καὶ οικῆσαι ἔχει. Καὶ ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν αὐτῶν τινα· ΕΠΙ ηδυνάμην αὐτὸν ἀναπαῦσαι· φησὶ μετ' ἐμβριμήμεν το;· Είθε εἶχον· αὐτὸν ἐν σιδήροις, ἐν κώπη, ἐν εἱρκτῇ! εἴπερ ἐξουσίαζον αὐτοῦ, εἶχον ἂν αὐτὸν τον δεῦσαι μὴ μεταβαίνειν. Φεῦ τῆς ἀποτομίας καὶ ἀπανθρωπίας! Quis talia audiens non erit tristis? Ideo viles et misera sorte sunt qui videntur partes rationis sequi. Sed quibusdam in monasteriis mutilati accipiuntur curanturque, et in mutilatum, cum sit unus, auxiliorum collatio fit; magistrum vero, cum unus quoque sit, illiusque erga multos propter scientiam utilitatem nequaquam curant, et quidem, eum nullum labore aut molestia afficiat, nulla viņdicta persequuntur; attamen quasi in apologiam proterre dicunt: Scimus omnes hæresiarchas grammaticos rhetoresque fuisse. Sed istud intelJige, o animalium prudentissimum, cum in numero jstorum adjunctus sis: quinam erant qui hæresiarchis obsecuti sunt, et qui illos redarguendo dejecerunt? Quorummam sunt commentaria e quibus quod dicis hausisti? Quinam sunt qui quotidie Chrisum abjurant et Molanetho adhærent? Quisnam potius ille ipse? Quamnam doctrinam et sapientiam sortitus, ut talis tantæque hæreseos auctor factus sit? Utrum melius bonos ne esse ac miseros, an miseros et atheos, sicut quædam gentium quæ in estremis terrae paribus jacent, barbara, stolidæ litterarumque instice? Si pulchra res ignorantia sit, cur same discis? Si enim pulchrum sit ea quæ le- Τίς οὐ μελαγχολήσει ἀκούων ταῦτα; Διὰ ταῦτα δὲ γοι καὶ κακοί εἰσιν οἱ δοκοῦντες μετέχειν λόγου, ᾿Αλλὰ καί τινα τῶν μοναστηρίων λελωβημένους λαμβάνουσι καὶ νοσοκομοῦσι· καίτοι ἑνὸς ὄντος τοῦ λελωβημένου, εἰς ἕνα διαβαίνει καὶ ἡ ὠφέλεια. Τε δὲ διδασκάλου ἑνὸς μὲν ὄντος, εἰς πολλοὺς δὲ διαβαι νούσης τῆς ὠφελείας διὰ τῆς διδασκαλίας, οὐ κήδε ται· καὶ ταῦτα οὐδένα πόνον ἢ ὄχλον παρέχοντος εἰς συμπαροῦσιν· οὐδεμίαν ζημίαν· ἀλλὰ καὶ οἷον ἀπὸ λογοῦνται] ὑβρίζοντες· Οίδαμεν, φασὶν, ὅτι πάντες ο αἱρεσιάρχαι γραμματικοὶ καὶ ζήτορες ἦσαν. Αλλά καὶ τοῦτο σύνες, ὦ ἀλόγων σοφώτατε, ἐπεὶ καὶ τῷ μέρει τούτων προστίθης Τίνες ἦσαν οἱ πειθόμενα τοῖς αἱρεσιάρχαις; καὶ τίνες οἱ ἐν λόγοις καταβάλο λοντες; τίνων τὰ ὑπομνήματα, δι' ὧν ταῦτα γινά σκεις & φής; τίνες δὲ καὶ οἱ καθ᾽ ἑκάστην ἐξομνύ μενο: Χριστὸν, καὶ τῷ Μωάμεθ προσκολλώμενα Μάλλον δὲ οὗτος αὐτὸς ποίας παιδεύσεως καὶ στ φίας μετείληχεν, ὅτι τοιαύτης καὶ τηλικαύτης αἱρ σεω; γέγονεν ἀρχηγός; Τί δὲ κρεῖσσον; εἶναι καλοὺς καὶ κακούς, ἢ ἅπαντας κακούς καὶ ἀθέους; ὡς της Έθνη περί που τὰ ἔσχατα τῆς γῆς· βάρβαρα κομιές καὶ ἄλογα, καὶ γραμμάτων αδαήμονα. Εἰ καλὸν 4 ἀμαθία, τί καὶ ὅλως γράμματα μανθάνεις; Εἰ γὰρ

DE DIVIN. SCRIPT. UTILITATE. malo enim procul abscedere tutius. Si res ita fuit, quomodo te non dicerem iniquum, qui Colchos et Abasgos arguas et justices, quod linguam Græcam alienam habentes, non loquantur, quasi Grecos árgueres, quod non barbaram loquantur. Sed cui te comparem, nisi simiis, aut avibus quibusdam, qui hominis habitum et vocem imitantur, actus vero ignorantes, a vafris per ipsas imitationes capiuntur? Sic tu litteras discis, nesciens autem quare, dum legis scribisque, a primo quoque, ne dicam a te ipso, deceptus eris. Compone novas scripturas, cum in contemptu habeas antiquas; magistrum advoca Cartanum, quem jam habes. τὸ μὴ γινώσκειν τὰ διὰ τούτων λεγόμενα, καλόν· τὸ runt ignorare, sane non discere pu'cherrimum: μὴ μανθάνειν ὅλως, κάλλιστον· τοῦ γὰρ κακοῦ μᾶλο λον ἀπέχεσθαι ἀσφαλέστερον. Καὶ εἰ τοῦτο οὕτως ἔχει, πῶς οὐκ ἄδικον σε κρινῶ, ὅτι πολλάκις κρίνεις μεμφόμενος Κολχοὺς καὶ ᾿Αβασγούς, ὅτι οὐ γραικ!- ζουσιν, ἀλλόγλωσσοι ὄντες· ὥσπερ ἂν εἰ ἐμέμφου καὶ Ἑλληνιστάς, ὅτι οὐ βαρβαρίζουσιν. Αλλά τίνι σε παρε:κάτω, εἰ μὴ πίθηξι, καὶ ὀρνέοις τισὶν, ὁ καὶ ἀνθρώπων ἦθός τε καὶ φωνὴν μιμοῦνται, οὐκ οἴδασι δὲ τὰ δρώμενα; Διὸ καὶ ἀλίσκονται πολλάκις ὑπὸ τῶν πανούργων, τοῖς ἰδίοις μιμήμασι. Καὶ γὰρ καὶ αὐτ τὰς γράμματα μὲν μανθάνεις· οὐκ οἶδας δὲ διατί ὅθεν καὶ γράφων καὶ ἀναγινώσκων, αλίσκῃ ἁμαρτά νων ὑπὸ τῶν τυχόντων· ἵνα μὴ εἴπω, ὑπὸ σεαυτοῦ. Ποίησον γραφὰς ἰδίας, ἐπεὶ τὰς παλαιὰς ἀθετεῖς, ἔχε διδάσκαλον τὸν Καρτάνον· ὡς καὶ ἔχεις. Πολλάκις δὲ καὶ μυκτηρίζουσι τοὺς γραμματι κούς, διδάσκοντας τοὺς παῖδας τὰς κλίσεις τῶν ὄνομάτων τε καὶ ῥημάτων· Τί τοῦτο; λέγοντες· ἄλλα γράμματα; Ναί· ἄλλα γράμματα· ἐπεὶ καὶ ἄλλο το ἀλόγως γνωρίζειν· καὶ ἄλλο τὸ σὺν ἐπιστήμῃ γινώσκειν αὐτά. Οὐ γὰρ τοσοῦτον θαυμάζομεν τὴν εἰδότα· βοτάνην ἁπλῶς, ὡς τὸν εἰδότα καὶ τὴν ἐνέργειαν αὐτ τῆς· οὐδὲ τὸν σαλπίζοντα ἀδήλως, ἀλλὰ τὸν εὐσήμως, ἀποδεχόμεθα. Εἰπέ μοι, εἰ παιδίον, ἢ ἄλλος τις τῶν μὴ γινωσκόντων γράμματα, εἶπέ σοι· Τί ἐστι τὸ ἄλφα ὅπερ μοι λέγεις· καὶ τί τὸ βῆτα; Ξένα γάρ μοι δοκεῖ τὰ ὀνόματα. Τί εἶχες ἀποκριθῆναι; εἰ μὴ ὅτι οὐκ ἔστι καιρὸς νῦν περὶ τούτων· πείθου δὲ μόνον ἀκούων. Οὕτω δεῖ νοεῖν καὶ ἐπὶ πάσης τέχνης, προσἐλθεῖν δεῖ τῷ ἐπιστάτῃ· καὶ πειθόμενον, καταβραχύ μανθάνειν· ἐὰν προσέλθῃς γραμματικῷ, δείξαί σοι ἔχει, διὰ τί οὐ πάντοτε λέγομεν, Παῦλος· ὅταν δέῃ τι περὶ τούτου εἰπεῖν· ἀλλὰ καὶ Παύλου, καὶ Παύλῳ καὶ Παῦλον. Οἷον ἐν ὑποδείγματι·. Ὁ δὲ Παῦλος εἶπε πρὸς αὐτούς ο· καὶ πάλιν· «Ἐν δὲ ταῖς ᾿Αθήναις ἐκδεχομένου αὐτοὺς τοῦ Παύλου·» καὶ ἐν ἑτέρῳ· • Εἶπε Κύριος δι' δράματος ἐν νυκτὶ τῷ Παύλῳ, καὶ πάλιν· «Επαύσαντο τύπτοντες τὸν Παῦλον καί· • Θάρσει, Παῦλε.» Τοιαύτη ἡ διαφορὰ καὶ ἐν τοῖς λοι τοῖς ὀνόμασιν· ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τοῖς ῥήμασιν· οἷον· «Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν,· καὶ ἐν ἑτέρῳ· «Σὺ τι λέγεις περὶ αὐτοῦ, ὅτι ἤνοιξέ σου τοὺς ὀφθαλ μούς;» Καὶ ἐν ἑτέρῳ εὐαγγελιστῇ· Πῶς λέγουσι τὸν Χριστὸν υἱὸν Δαυΐδ εἶναι;» καὶ αὐτὸς Δαυΐδ λέγει ἐν βίβλῳ Ψαλμών. Οὐ μόνον δὲ τοὺς γραμματικούς μυκτηρίζουσιν ἐνίοτε, ἀλλὰ καὶ ἀλλήλους· ἔν τε τῷ λέγειν καὶ γρά φειν. Οὕτω γὰρ οἶδεν ἡ πονηρία, μηδὲ καθ᾿ αὐτὴν συμφωνείν. Οἷόν τι λέγω· συκῆ τὸ φυτὸν, καὶ σικύα τὸ ἰατρικὴν ἐργαλεῖον. Χλευάζουσιν οὖν καὶ διασύρουσι τὰ ὀνόματα διὰ τὴν παρήχησιν· μὴ γινώσκοντες τὴν τῶν στοιχείων διαφοράν. Οὕτως οὖν διακείμενοι, καὶ τοῦ Θεοῦ καταλαζονεύσονταί ποτε· λέγοντης πρός Αβραάμ· Οὐκέτι κληθήσεται τὸ ὄνομά σου "Αβραμ ἀλλ᾽ ᾿Αβραὰμ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε. ο Καὶ περὶ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ· Οὐ κληθήσεται τὸ ὄνομα αὐτῆς ׳ Gen. xvii, 3. ss ilid. 15. Sæpe grammaticos cavillantur pueros nominum et verborum declinationes docentes. Cur dicunt: Aliasne litteras (sc. addendas scitis)? Merito alias Ntteras (expetunt); nam aliud est nomina et verba insulse scire, aliud scite noscere. Non tantuin enim qui plantas noscit, quantum qui illarum species vimque miramur, nec tantum tuba imperite canentem, quantum qui perspicue. Die mili, si puer aut unus ex iis qui litteras ignorant te interroget: quid est äλz quod pronuntias, et quid ßñta, quorum nomina mihi videntur inaudita? Quid respondendum haberes, nisi non adesse tempus de talibus (loquendi), et solummodo esse confdendum ex auditu? Sic sentiendum est in omni arte. Adeundus tibi vir doctus; et, cum illi fidem habueris, paulatim disces. Si grammaticum adieris, ab co tibi erit discendum cur, de Paulo loquentes non semper Paulus, sed nunc Pauli, nunc Paulo, nunc Paulum dicimus, ut in exemplis sequentibus: • Paul's dixit eis;, et alias: c Pauli eos Athenis accipientis; - Dixit Dominus per visionem nocturnam Paulo;» Paulum verberare cesserunt; me Euge, Panle!» Eadem diversitas in cæteris nominibus èst, sicut et in verbis, exempli gratia: Amen, amen dino vobis; — Quil dicis de illo, quod ille oculos tibi speruit?, apud alium evangelistam: Quomodo dicunt Christum Davidis filium esse?» et ipse David in libro Psalmorum dicit. Non modo grammaticos aliquando, sed seipsos invicem cavillantur, cum de legendo aut de scribendo agitur. Sic enim novit malitia, ne sibi quiden constare. Si fortassis dicam: συκή (ficus) est arbor, σικύα (cucurbitula) autem chirurgicum instrumentum, de nominibus propter consonantiam contemptim rident, elementorum discrepantiam ignorantes. Ea mente Deum ipsum vane conmemorant dicentem ad Abrahamum: «Non jain vơcaberis Abram, sed Abraam, quia te patrem nultarum gentium posui ";» et de uxore: • Mon jam vocabitur Sara, sed Sarra ".» In quo enim videns

tur illis differre inter se alio aut alio modo scrip'a Σάρα, ἀλλὰ Σάββα.» Τι γὰρ διαφέρει κατ' αὐτούς, nomina? De talibus disseruimus, ab insipientissimis coacti, potius autem illorum vanitatem miserantes. Sed Dominus noster Jesus Christus, Dei Patris Verbum, potestas et sapientia, illos tanto errore, contentiosa mente, imprudentia, superbisque cogitationibus liberet, nobis autem exitum in difficultatibus donet, ut, postquam in pace, pietate et sanctitate præsentem vitam degerimus, ad vitam vere in en beatam transcamus, cui gloria et omnium adoratio cum Patre divinoque ejus Spiritu, nunc, et semper et in sæcula seculorum. Amen. οὕτως ἢ οὕτως γραφόμενα τὰ ὀνόματα; Ταῦτα οὖν ἡμεῖς διεξήλθομεν ἀναγκαζόμενοι ὑπὸ τῶν ἀλογίστων· μᾶλλον δέ, ἐλεοῦντες αὐτοὺς τῆς κουφότητος. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Λόγος καὶ ἡ δύναμις καὶ σοφία τοῦ Θεοῦ καὶ Πατελή, αὐτοὺς μὲν ἐξέλοιτο της τοιαύτης πλάνης καὶ ἔπεσχε λίας, ἀναισθησίας τε καὶ οιήσεως· ἡμῖν δὲ δώη του ρον ἐξ ἀπόρων· ἶν' ἐν ἡσυχίᾳ καὶ εὐσεβεία και σεμνότητα διαγαγόντες τὸν παρόντα βίον, ἀνταλλαξώ μεθα τὴν ὄντως μακαρίαν ἐν αὐτῷ ζωήν· ᾧ ἡ δόξα καὶ ἡ παρὰ πάντων προσκύνησις σὺν Πατρὶ καὶ τῷ θείῳ αὐτοῦ Πνεύματι· νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶν νας τῶν αἰώνων. Αμήν. Nonnulla alia ex eodem codice hic subjungo ad Cartanum quemdam Corcyræum, stolidum atque obscurum impostorem spectantia. ΠΕΡΙ ΚΑΡΤΑΝΙΤΩΝ ΑΙΡΕΤΙΚΩΝ. DE CARTANITIS HÆRETICIS. Cartanite sunt et Joanniciani. Qui, licet Constantinopolitana seali videantur allicti, scripta tamen Joanniciani Cartani, alii clam, alii apeṛte admittunt, ex quo cognoinen habent. Hic e Corcyra erupit, pleraque, tumn jam dulum exstinctarum, tum recenter inventarum bæresium doginata agitavit. Deum gratiam vocat; qui ex materia in principio creata, densa, informi instabilique, kominem et cæteras creaturas in forma finxerit, quatuor elementis domiuantibus. De præcellentia autem cujusque elementi, docet animale elementum esse nigrum, alterum cæruleum, illud majus et vehemens, luc autem minus et mansuetum. Semper G ab eo, pro creatione, appellatio generationis nativitatisque sumitur, unde similia Creatori creauiras declarat. Hominem animamque ex nihilo Demin fecisse in alio capitulo præsumit, ad quod dilucidandum dicit, Virginem ad verbum angeli concepisse Deum, illumque Deum şimul ac hominem, nihil operante natura, genuisse, sicque hominemA æternum sine principio, sine fine. Expulsos a Deo pravos angelos in abyssum procidisse, et super cus in superbiæ pœnam per novem dies totidemque noctes pluisse, quod in sacris Libris scriptum afirmat. Separatam a tenebris lucem ex dimidio, et certe a pravis angelis bonos angelos. Ratiocinari omne animal, verbi gratia, formicam. Omnem materiam, scilicet arbores, petras, plantas, aquam, ignem et terram, mistam ac transplantatam augeri, cum ita sit de animantibus. Adamum,.ex quadam sententia, in cœlo creatum fuisse, et, ex altera, Καρτανῖται οἱ καὶ Ἰωαννικιανοί· οὗτοι τῷ θρόνο μὲν Κωνσταντινουπόλεως δοκοῦσιν ὑποκεῖσθαι· δέσ χονται δὲ οἱ μὲν λαθραίως, οἱ δὲ καὶ φανερῶς τὰ τοῦ Ἰωαννικίου τοῦ Καρτάνου συγγράμματα. Ἐξ οὗ καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ἔσχον. Ο; ἐκ Κερκύ ρας μὲν ὥρμητο· ἑδογμάτισε δὲ πλεῖστα τῶν τε προδιεφθαρμένων αἱρέσεων, καὶ τῶν μηδέπω ἐξε ευρημένων. Καὶ γὰρ τὸν Θεὸν χάριν ονομάζει· φησὶ δὲ τὸν Θεόν καταρχάς πεποιηκέναι ὕλην τινὰ παχείαν μὲν, ἀτύπωτον δὲ καὶ ἄστατον, ἐξ ἧς ἄνθρωπον καὶ τὰ λοιπὰ ἐδημιούργησεν ἐν τύπῳ· τοῖς τέσσαρσι στο χείοις κρατούμενα· κατὰ δὲ τὴν πλείω ἐπικράτειαν ἑκάστου στοιχείου, τὸ μὲν τῶν ζώων εἶναι μέλαν· τὸ δὲ λευκὸν, καὶ τὸ μὲν μεῖζον, τὸ δὲ ἔλαττον, καὶ τὸ μὲν θυμῶδες, τὸ δὲ πρᾶον. Πανταχοῦ δὲ ἀντὶ δημι ουργίας τὴν προσηγορίαν γεννήσεως καὶ ἐκπορεύ σεως λαμβάνει· κἀντεῦθεν ὅμοια τῷ ποιήσαντι εἶναι τα ποιήματα ἀποφαίνεται. ῎Ανθρωπόν τε καὶ ψυχὴν ἐξ οὐδενὸς ἐν ἑτέρῳ κεφαλαίῳ φησὶ τὸν Θεὸν περ ποιηκέναι· πῶς δὲ τοῦτο, διασαφηνίζων, φησίν· ὅτι διὰ τοῦ ἀγγελικοῦ λόγου συνέλαβε τὸν Θεὸν ἡ Παρ θένος· καὶ ἐποίησε τοῦτον τὸν Θεὸν, καὶ ἄνθρωπον, ἔργου φύσεως ἄνευ. Καὶ τοῦτον εἶναι ἐκεῖνον τὸν αἰώνιον καὶ ἄναρχον καὶ ἀτελείωτον ἄνθρωπον. Επι φησίν, ὅτι διωχθέντες ὑπὸ Θεοῦ οἱ ἁμαρτήσαντες άγω γελοι, ἦλθον εἰς τὴν ἄβυσσον· ἐφ' οἷς καὶ ἔβρεχε διὰ τὴν αὐτῶν αὐθάδειαν ἡμερόνυκτα ἐννέα. Καὶ τοῦτο, φησίν, ἐστὶν ὅ λέγει ἡ Γραφή «Καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀναμέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀναμέσον τοῦ σχέ τους· ο ἤτοι τοὺς καλοὺς ἀγγέλους ἀπὸ τῶν κακῶν. Ετι φησίν, ὅτι ζώον ἅπαν συλλογίζεται, καὶ τὸ παράδειγμα, ἐκ τοῦ μύρμηκος. Πᾶν δὲ πράγμα, ήταν

DE CARTANITIS. δένδρα, πέτραι, λάχανα, ὕδωρ, πῦρ, γῆ, μιγνύμενα versus Ægyptum, in Damasceno campo, postea και μεταφυτευόμενα αὔξει, ἐπεὶ καὶ ἔμψυχα. Ετι translatum in Indiam, ubi paradisus. φησί κατά τινας ἐν τῷ οὐρανῷ πλασθῆναι τὸν Ἀδάμ, καθ' ἑτέρους δέ φησιν, εἰς τὰ μέρη Αἰγύ πτου, ἐν τῷ πεδίῳ τῆς Δαμασκοῦ, κἀκεῖθεν μετατεθῆναι εἰς τὴν Ἰνδίαν, ὅπου καὶ ὁ παράδεισος. Diabolum serpentis formam cum humano vultu induisse, nostrosque proavos decepisse; et ut diabolus. Evæ decipiendæ causa, homo factus fuerit, sic Deum ex muliere hominem factum, ut nos salvaret. Primos homines, paradiso perdito, jejunare propter ipsorum culpam volentes, a dia bolo tentatos; interrogatumque diabolum ab Adamo quare eos tentaret, respondisse: Quia Deus, postquam te creasset, omnes angelos simulque Michaelem jussit coram te, qui ipsius imago es, precantes et adorantes stare, quod fecerunt. Ego vero cum meis idem jussus negavi, imo vero me, ante te natum, similemque Do quoque esse gloriantem, a te adorandum expostulavi; sed, jubente Deo, longe a facie terrae angeli in uuferoum deje cerunt me, Michaelem cum curru ex ventis condato, igueis rodis, missum, in calum Adamum rapuisse coram Deo, cujus facies splendidissima flamma fulgebat. Ετι φησίν, ὅτι ὁ διάβολος γέγονεν ὄφις ἔχων ἀνθρώπου πρόσωπον, καὶ οὕτως ηπάτησε τους προ πάτερας, καὶ ὅτι ὥσπερ ὁ διάβολος γέγονεν ἄν θρωπος, καὶ ἠπάτησε τὴν Εὔαν, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς γέγονεν ἄνθρωπος ἐκ γυναικείας μήτρας, καὶ ἔσω σεν ἡμᾶς ἅπαντας. Ετι φησίν, ὅτι μετὰ τὴν ἐκ τοῦ παραδείσου ἐξορίαν βουληθέντες οι πρωτ τόπλαστοι ὑπὲρ τῆς ἰδίας ἁμαρτίας νηστεῦσαι, ἐπειράσθησαν ὑπὸ τοῦ διαβόλου· ἐρωτηθεὶς δὲ ὁ διά βολος ὑπὸ τοῦ Ἀδὰμ τίνος χάριν πειράζει αὐτοὺς, ἀπολογήσατο· Ὅτι σοῦ πλασθέντος ὑπὸ Θεοῦ, πρωτο ετάχθησαν παρ' αὐτοῦ ἅπαντες οἱ ἄγγελοι μετὰ τοῦ Μιχαήλ, Εμπροσθέν σου στῆναι εἰς προσευχήν καὶ προσκυνῆσαί σε ὡς εἰκόνα αὐτοῦ, ὁ καὶ ἐποίησαν· προσταχθέντος δὲ καμοῦ τοῦτο ποιῆσαι μετὰ τῶν σὺν β ἐμοὶ, καὶ μὴ ποιήσαντος, ἀλλὰ τούναντίον ζητήσαν της τὴν παρὰ σοῦ προσκύνησιν· ἐπεὶ καὶ πρότερός σου ἐγεννήθην· καὶ ὅμοιος γενέσθαι Θεῷ καυχησάμενος, ἐδιώχθην παρά Θεοῦ διὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ ἐκ προσώπου τῆς γῆς, εἰς τὴν δην. Ετι φησίν· ὅτι οι τροχοί πύρινοι, ἔλαβε τὸν ᾿Αδὰμ ἐπ' αὐτοῦ εἰς τὸν παράδεισον, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, οὗ τὸ πρόσωπον λίαν ἀνέπτατο. ἀποσταλεὶς ὁ Μιχαήλ μετὰ ἅρματος ἐξ ἀνέμου, οξ Christo nascenti missum fuisse e cœlo vestimentum, quod ipsuin evangelista tunicam inconsutilem memorat, et in illud potentiam Dei decidisso. Intra visibilem cœli partem cœlestes habitare potestates animasque sanctorum, in invisibilem vero solum Christum penetravisse. Praeterea docet evangelistas ex quibusdam lilris Roma asservatis, omniumque genealogiam describentibus, Chrisil Filii Dei genealogiam excepisse. Dixisse Mariæ angelum Scito Spiritum sanctum ex te incare nandum, et illum hominem naturum vocabis Emmanuel, qui Christianum genus e manibus diaboli salvabit. Ad hæc Trinitatem totam incarnatam fuisse, quia tres similes sunt et inseparabiles. Magorum, qui ad adorandum ab Oriente venerant, ab uno Jesum infantem primi anni visum, ab alio triginta annorum visum, ab alio senissimum. Christum, dum puer esset, miracula edidisse, scilicet. mortuum quemdam suscitavisse, super radios solis. spatium percurrisse, matri suæ aquam in vestimento repositam attulisse, trabem extendisse, longio remque ad necessitatem effecisse, aves viventes ex luto finxisse. Sed quis singula Cartani blasphemia expromeret? Nihil fere sanum in libro ejus vulgato reperias. Ετι φησίν, ὅτι τῷ Χριστῷ γεννηθέντι κατῆλθεν οὐρανόθεν ἱμάτιον· καὶ τοῦτο, φησίν, ἐστὶν δ λέγει ὁ εὐαγγελιστὴς χιτῶνα ἄλλαφον. Ἐφ' οὗ καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις ἔπεσεν. Ετι φησίν, ὅτι ἔσω του φαινο μένου οὐρανοῦ εἰσιν αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν, καὶ αἱ ψυχαὶ τῶν δικαίων· εἰς τὸν ἀφανὴ δὲ, μόνον εἰσ. ελθεῖν τὸν Χριστόν. Ετι φησίν, ὅτι ἔκ τινων βιβλίων τῶν ἐν τῷ δεσποτάτῳ τῆς Ρωμανίας παρά τινων περ φυλαγμένων, ἐχόντων τάς γενεαλογίας ἁπάντων, ἔλαβον οἱ εὐαγγελισταὶ τὴν γενεαλογίαν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ Ἔτι φησίν, ὅτι ὁ ἄγγελος εἶπε πρὸς τὴν Παρθένον· Γίνωσκε ὅτι τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἔνι μετὰ σοῦ, καὶ αὐτὸ σαρκωθήσεται ἐν σοὶ, καὶ γενήσεται ἄνθρω πος, καὶ καλέσεις αὐτὸν Ἐμμανουήλ· καὶ σώσει τὸ γένος τῶν Χριστιανῶν ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ διαβόλου καὶ ὅτι ὅλη ἡ ἁγία Τριάς εσαρκώθη, διὰ τὸ ὅμοιον τῶν τριῶν καὶ ἀχώριστον. Ἔτι φησὶν, ὅτι οἱ ἐξ ἀνα τολῆς ἐλθόντες Μάγοι εἰς προσκύνησιν τοῦ Χριστοῦ, ὁ μὲν θεάσαντο (sic) αὐτὸν ὡς νήπιον ἐνιαυτοῦ. ὁ δὲ ὡς ἄνδρα τριακονταετή, ὁ δὲ ὡς γέροντα πεπαλαιω μένων. Καὶ ὅτι ἔτι παιδίον ὢν ὁ Κύριος σημεία ἐποίησε· νεκρὸν γὰρ ἀνέστησε, καὶ ἐπάνω τῶν ἀκτι νων ἐπωχεῖτο τοῦ ἡλίου, καὶ ἐπὶ τοῦ ἱματίου ὕδωρ προσέφερε τῇ μητρὶ, καὶ ξύλον τανύσας, μείζον ἐποίησε χρείας εὔσης, καὶ στρουθία ἔμψυχα ἐκ πηλοῦ κατεσκεύασεν. Ἀλλὰ τίς ἂν ἕκαστα τὰ τοῦ Καρτάνου ἐν τῇ λαοπλανεῖ αὐτοῦ βίβλῳ φέρεται. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΩΝ ΚΑΡΤΑΝΙΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΣ. Ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς χρόνοις ἀνεφάνη καὶ ἡ τῶν Καρτανιτών πολυκέφαλος αἵρεσις. Καρτάνος γάρ τις Κερκυραίος, τὸ σχῆμα μοναχές, τὴν ἀξίαν δῆθεν. ἱερεὺς, δι' ἐμπορίαν εἰς Ακυληίαν στελλόμενος, κάνε τεῦθεν εἰς αἰσχρουργίας εμπεσών, ἐνεβλήθη εἰς φυn καταλέγοι βλάσφημα; σχεδὸν γὰρ οὐδὲν ὀρθὸν DE CARTANITARUM HÆRESI. Nostris in temporibus multiceps Cartanitarum hæresis apparuit. Cartanus e Corcyra oriundus,.. conlitione monachus, dignitate quidem sacerdos, cuni commercii causa Aquileiam navigasset, ibique in dedecora lapsus esset, in carcerem eon-

ἔχων ὅ τι καὶ δράσεις» εἰς ἀπαλλαγὴν, ἀποκρύφη; τισὶ βιβλίοις ἐντυχών, οἷς ἐχρῶντό ποτε κατὰ τὸν ἅγιον Ἐπιφάνιον, Σεβηριανοὶ καὶ Αἰδιανοί· ἀλλὰ καὶ τοῖς παιδικος & Μανιχαίοι συνέταξαν, ἵνα τὸ κατὰ φαντασίαν εἶναι τὴν τοῦ Κυρίου σάρκωσιν ἀπο φήνωσι· καὶ ἑτέροις πλείστοις αἱρετικοῖς λογυδρίας, ἤδη ἐξιτήλοις γενομένοις διὰ τῆς τῶν Πατέρων δια σκαλίας· ἐξ ἑαυτοῦ τε πλεῖστα ἅπερ τὸ πονη πνεῦμα ἐδίδαξεν ἐξευρών, συνέταξε βίβλον τινά και νήν· καὶ τὴν φράσιν βάρβαρον καὶ ἀσυνήθη· καὶ ταπολλὰ ἀσαφῇ· εἰ καὶ αὐτὸς ταύτήν διασαφήνεια ὡς φρυάττεται οὕτως ἐπετήδευσε· πλὴν ὅτι τοῖς ἀπαιδεύτοις, ἁπλουστέρα τε αὕτη μᾶλλον, καὶ εἰς θ θυνου κατάγειν καιριωτάτη, ὡς μὴ εἰδόσι τὰς θείας fectus est. Postquam diu in eo mansisset, nihil a λακήν, χρόνον δὲ συχνὸν ἐν αὐτῇ διαμείνας· καὶ μὴ babens unde exitum pararet, apocryphas biblias nactus, quibus Severiani Audianique contra sancti Epiphanii sententiam utebantur, nugasque a Manichæis, ut Domini carnalitatem ad libidinem suam demonstrarent, repertas, multasque alias hereticas controversias, jamjam ex quo Patres doruerant exsoletas, plura imo addens quæ a spirítu mało edidicerat, novam quamdam barbaro insuetoque stylo Bibliam composuit. In qua pleraque obscura, quanquam ipse ex eo glorietur quod luciditatem intenderit, meritoque dici possit illam simpliciori stylo indoctos ad abyssum vehementissima propulsione acturam, ut qui, divinas Scripturas ignorantes, istiusmodi bibliæ tota attentione incuminant. Talem sic digestam et chalcographia Γραφὰς, καντεύθεν ἅπασαν αὐτῶν τὴν ἔφεσιν ἐν multis exemplaribus editam, perniciosam ex se pestem dispersit per insulas et continentem, et quamcunque per regionem ubi lingua Græca in usu. Quæ usque ad nos pervenit, primum uno exemplari, quod ad pontificem cujus ditionem Cartanus agitabat, mittere statuiinus, secundo tertioque ejusdem typi exemplaribus pariterque luto et igne dignis, thesauri instar ab illis quos perdiderant servatis. Illam putridan apertioremque mentis eorum manifestationem breviter percurrimus; et intelligentes quanta in ea pestis esset, quantum in nobis fuit, divulgandam curavimus. Itaque istius Bibliæ exsecrandas hæreses, et quotquot Cartanus de Scriptura divina ejusque interpretibus in parte libri ab illo scripta mentitus fuerit, quasi in capitulo disposuimus, verbosam illias barbariem caventes, mendaciaque temperata confutatione redarguentes, illorum gratia, qui per nitus Ecclesiæ dogmata ignorant. αὐτῇ ἐκδιδοῦσιν· οὕτω τε αὐτὴν κατασκευάσας, xal διὰ τῆς χαλκογραφίας μυριοπλασιάσας, σχεδόν τοῖς πλείστοις ὄλεθρον αὐτόματον ἐνέσπειρεν· ὅσοι; το ἐν νήσοις, καὶ ὅσοις ἐν ἠπείρῳ, τῇ Ἑλλάδι χρωμέν νοις φωνῇ· ἥτις καὶ μέχρις ἡμῶν ἔφθασε, μία μὲν πρῶτον, ὅθεν καὶ διενοήθημεν ἐπιστεῖλαι τῷ ἐν ᾗ ἐπ αρχίᾳ διῆγεν ὁ Καρτᾶνος ἀρχιερεῖ· ἶν᾿ ὡς λυμαίν παραφυλάττηται· ἐπεὶ δὲ καὶ δευτέρᾳ καὶ τρίτη ἐκ ετύχομεν, τοῦ αὐτοῦ τύπου, καὶ τοῦ αὐτοῦ βορβόρου καὶ τοῦ πυρὸς ἀξία, φυλαττομένῃ παρὰ τῶν παρ' εν τῆς ἑαλωκότων ως τι κειμήλιον, μᾶλλον δὲ σηπεντα καὶ ἀφανισμὸν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς· συντόμως ταύτην διελθόντες, καὶ γνόντες ὅτην ἐναποκειμένην ἔχει τὴν βλάβην, οὐκ ἀνεσχόμεθα ὅσον τὸ κατ' ἐμὲ μὴ ἀρίβηλοι θεῖναι. Διὸ καὶ ἐκ τῆσδε τῆς βίβλου τὰς μυσαρκά τας αἱρέσεις, καὶ ὅσα ψευδῆ κατά τε τῆς θείας Γρα φῆς, καὶ τῶν ταύτης ὑποφητῶν ἐν τοῖς ἐπινοη εἶπε αὐτῷ κεφαλαίοις ἔγραψεν, ὧδε ὡς ἐν κεφαλαίῳ ἐθέ μεθα, ἐκφεύγοντες τὸ αὐτοῦ πολύλογον καὶ βάρδα· ρον, καὶ ἀνατρέποντες αὐτὰ, διὰ μετρίων ἀντιῤῥητικῶν ἀποδείξεων, καὶ τοῦτο διὰ τοὺς πάντη ἀπείρω, τῶν ἐκκλησιαστικῶν δογμάτων. Nefarii Carlani hæreses fallacesque ineptia,. et earum confutatio. ascripsisse 1° Cartanum Joanni Damascèno canones quos quisque a Metrophane in honorem Trinitatis scit fuisse compositos. Αἱ τοῦ καταράτου Καρτάνου αἱρέσεις καὶ φληνα φίαι, καὶ ἡ τούτων ἀνατροπή. α'. "Οτι τοὺς τριαδικοὺς κανόνας τῷ Δαμασκηνό Ιωάννῃ ἐπιγράφει, οὓς Μητροφάνην οίδασιν πάνει; συντεταχέναι. 2 Deum a Cartano gratiam vocari, quod nus. β'. "Οτι χάριν τὸν Θεὸν ὀνομάζει· ἄγραφον δὲ τοῦ quam scriptum, quia non conveniens. 3. Contra Platonem, elc. το, ἐπεὶ καὶ ἀνοίκειον. γ'. Ὅτι κατὰ Πλάτωνα, κ. τ. 2. Cod. cccv 1. Pag. 1. Grammatica docti monachi Pachomii Rusani, cujus nullum opus Fabricius us?nam memorat, quamvis vol. 10 Bibl. Graec. pag. 440 Pachomii Abbatis Hieromonachi meminerit, quem ab loc alium fuisse crediderim, nisi unus idemque modo Catholicus fueri, modo schismations. Allatio tamea notus hic noster aliquantum fuit, ut patet ex lib. ti De utr. Eccl. consens. cap. 3 et viro cl. Amadoin pag. 51, Præf. in Pepanum, (Cod. Nan., p. 511.) Pachomii monachi prologus in grammaticam, Profecto laboriosum est genus humanum, sem. perque novi quid addiscere ac possidere studet, atl Ecclesiastes ait '. Quod quemadmodum ubique, vti * Eccle. iv, 8. Παχωμίου μοναχού προθεωρία εἰς τὴν γραμματικήν. Initium: "Οντως φιλοπραγμόν ἐστι τὸ τῶν ἀνθρώ. πων γένος, καὶ ἀεὶ καινά τινα διανοεῖται μαθεῖν καὶ προσκτήσασθαι, ᾗ φησιν ὁ Ἐκκλησιαστής. Οπερ η

PROLOGUS IN GRAMMATICAM. μετὰ πάντων συνέβη κἀπὶ τοῖς γραμματικοῖς κατὰ Λ ita in grammaticis quoque acci lit, qui diversis διαφόρους καιρούς, διάφορα έκδεδωκότι συγγράμματα τῆς κατ' αὐτοὺς τέχνης τε καὶ ἐπιστήμης. Οὐδὲν δὲ ἢ βραχὺ διενηνοχότα τῇ διανοίᾳ· εἰ μὴ τῇ συνθέτ σει, συστολή τε καὶ παρατάσει. ᾿Αλλὰ μέχρι μὲν κυ· ροῦ Μανουὴλ τοῦ Μοσχοπούλου καὶ ἡμῖν κατὰ τὴν θρησκείαν ὁμοδόξου τὰ τῶν παλαιῶν ἐπεκράτει· οἷον, Διονυσίου του Θρᾳκός τέχνη· Θεοδοσίου γραμματικοῦ ᾿Αλεξανδρέως, περὶ κλίσεως ονομάτων τε καὶ ῥημάτων, περὶ πνευμάτων· Σωφρονίου πατριάρχου περὶ ὀρθογραφίας· ἔτι Ιωάννου γραμματικοῦ τοῦ Χάρακος και Τιμοθέου τοῦ Χάρακος κανόνες· Σω φρονίου πατριάρχου περὶ προθέσεων· Σεργίου ανα γνώστου Εμεσινοῦ, εἰς τὰ Αἰλίου Ηρωδιανοῦ· Θεοδωρή του περὶ πνευμάτων τῶν ὀκτὼ στοιχείων ἐξ Ηρω διανοῦ πρὸς Πατρίκιον· Ηρωδιανοῦ περὶ χρόνων, περὶ σχημάτων καὶ ἄλλων· Ἰωάννου γραμματικού Αλεξανδρέως τονικών παραγγελμάτων ἐν ἐπιτομή Μιχαὴλ μοναχοῦ καὶ Συγκέλλου περὶ συντάξεως· και ἑτέρων δή τινων Ἑλλήνων καὶ Χριστιανῶν· ὧν τὰ συγγράμματα, τὰ μὲν ὁμοῦ, τὰ δὲ καὶ σποράδην και ἀνὰ μέρος εὕρομεν χειρογράφως· τοῖς Ἀπολλωνίου δὲ μόνοις ἐνετύχομεν χαλκογραφείσιν, εἴτ' οὖν τυπογραφείσιν. Ὁ δὲ ῥηθείς κυρός Μανουήλ τὰ πάντα καλῶς σκοπήσας, ἔτ᾽ ὅτε καὶ παρ' αὐτοῦ τινα ἐξευράμενος, δύο τινὰ βιβλία, ὡς ὁρᾶται, ἐξέθετο, τὰ λεγόμενα ερωτήματα καὶ τὰ σχέδη, σαφέστατα όντα καὶ ποι κίλα, καὶ τοῖς εἰσαγωγικοῖς πολλὴν παρέχοντα την ὠφέλειαν· ἃ καὶ μέχρι τοῦ νῦν κρατοῦσι παρὰ τοῖς φιλομαθέσιν. Αλλ' ἐπείπερ ἡ τῶν Ῥωμαίων βασιλεία ταῖς συχναῖς τυραννίσι καὶ πολιορκίαις εάλω και φροῦδος ἐγένετο, ὅσοι τῶν λογίων ἐσώθησαν, τὴν ἐνεγκαμένην ἀφέντες, τὴν ἀλλοδαπήν ᾑρετίσαντό το καὶ ᾤκησαν σὺν αὐτοῖς βιβλίοις· οἷος ἦν καὶ κυρός Μανουὴλ ὁ Χρυσοκουρᾶς («lelela Δημήτριος ὁ Χαλ κονδύλης) Θεόδωρος ὁ Γαζής, Κωνσταντίνος ὁ Λάσκαρις, τὴν Ἰταλίαν τῆς Θράκης ἀνταλλαξάμενοι. ἔνθεν το: καὶ διὰ φιλοτιμίαν, ἢ δυστυχίαν καὶ τοῦ τότ που βαρβαρότητα, ἢ οὐκ οἶδ' ὅπως παρακινηθέντες. Ο μὲν Χρυσολουρᾶς τοῖς παλαιοτέροις ἐξακολουθῶν, σύντομόν τι βιβλίον ἐξέδωκεν, ολίγα τινὰ φροντίσας περὶ ὁρισμῶν καὶ κανόνων τῆς γραμματικής, μεγάλα δὲ συμβάλλων τοῖς ἔτι γάλακτος δεομένοις· ὁ δὲ κύρις Θεόδωρος πλεῖστα φιλοπονησάμενος· καὶ αὐτὸς κατόπιν βαίνων τοῖς πρὸ αὐτοῦ, ἐν τέσσαρσι βιβλίοις τὴν ἅπασαν πραγματείαν ἐξέδωκε· τοῦ πρώτου μὲν περ:- ἔχοντος, ὅσα κοινὰ τοῖς πᾶσι γραμματικοῖς καὶ εἰς ἀποστηθισμὸν ἀναγκαῖα· τοῦ δευτέρου δὲν τοὺς και νόνας ὀνόματός τε καὶ ῥήματος· τοῦ δὲ τρίτου περὶ προσῳδίας καὶ ὀρθογραφίας τοῦ δὲ τετάρτου περὶ συντάξεως. Μετὰ τοῦτον δὲ Κωνσταντῖνος ἐν τρισὶ βιβλίοις τοῦ πρώτου ὡσαύτως περιέχοντος, ὅσα τοῖς εἰσαγωγι κοῖς ἀναγκαιότατα, μεθ᾽ ὅ περὶ συντάξεως, εἶτα περὶ κανόνων ονομάτων τε καὶ ῥημάτων. Τινὲς δὲ τοὺς τοῦ Μοσχοπούλου κανόνας ἐν βραχύτητι κατέστησαν, temporibus diversos de sua arte et scientia libros in lucem emiserunt. Ac sensu quidem parum differunt: discrimen nonnisi in compositione, restrictio - ne, extensione reperitur. Jam vero usque ad Domnum Manuelem Moschopulum, qui eamdem nobiscum religionem amplectebatur, veterum opera valuerunt exempli gratiá, Dionysii Thracis ars; Theodosii grammatici Alexandrini liber de declinatione nominum ac verborum, et de spiritibus; Sophronii patriarcha, de orthographia, item Joannis gram. matici Chararis et Timothei Tharacis regulæ; Sophronii patriarchæ, de præpositionibus; Sergii Lectoris Emeseni commentarius in Ælium Herodianum; Theodoreti, de spiritibus octo litterarum ex Herodiano ad Patricium; Herodiani, de temporibus, de schematibus, etc.; Joannis grammatici Alexandrini epitome regularum accentum spectantium; Michaelis monachi et Syncelli, de syntaxi, et aliorum quorumdam paganorum et Christianorim, quorum libri partim collecti, partim dispersi et excerpti nobis occurrerunt calamo exarati: solummodo Apollonii opera typis excusa fuerunt. Jam vero, oinnibus bene disquisitis et quibusdam de suo hic illic adjectis, Domnus Manuel supra laudatus duos libros qui adhuc vigent, composuit sub hoc titulo: Quæstiones et schedæ. Qui libri cum perbene sint digesti ac varii, it ut institutoribus magnam utilitatem suppeditent, etiamnum apud litterarum studiosos auctoritatem habent. Quoniam antem imperium Romanorum crebris invasionibus depressum ac penc exstinclum est, quotquot viri docti superstites fuere, patria relicta, alienam petierunt terram ibique cum libris asportatis habitaverunt, e quorum numero sunt Domnus Manuel Chrysoluras (deleta sunt verba: Demetrius Chalcondyles), Theodorus Gazcs, Constantinus Lascaris, qui ex Italia transmigravere in Thraciam, ubi aut honoris studio, aut rebus adversis locique barbarie aut nescio quibus causis permoti varios libros composuerunt. Nimirum Chrysoluras, veterum vestigia premens, epi· tomen fecit in qua, præceptis regulisque grammaticæ fere neglectis, difficiliora proposuit iis qui lacte adhuc indigerent. Porro Domnus Theodorus in quatuor libris summa cum diligentia conscriptis et ad veterum exempla adornatis totam complexus. est grammaticam: quorum in primo exposuit qua omnibus grammaticis communia sint. et ad recto loquendum pertineant; in secundo dedit regulas nomen et verbum concernentes; in tertio de prosodia et orthographia. tractavit; in quarto denique syntaxin adjecit. Posteum in tribus libris Constantinus, eamdem materiam explicare aggressus, in primo pariter disseruit de iis quæ ad introductionem spectant, in secundo de syntaxi, in tertio denique de regulis, ad nomina verbaque pertinentibus. Jam vero alii

PACHOMI MONACHI PROLOGUS IN GRAMMATICAM. Moschopuli regulas epitomaverunt, alii Chrysolure ἕτεροι δὲ καὶ τὴν τοῦ Χρυσολωρά συνέτεμον ἐξο ελόντες τοὺς κανόνας· ἴσως διὰ τὸ μὴ ἐμποδίζεσθαι τοὺς ἀρχαρίους ἐν τῷ μεταγράφειν καὶ ἀποστηθίζειν μέσον δὲ τούτων και πολλή ή διαφορά. Οἱ μὲν γὰρ χρησίμων παραλιπεῖν· οἷός ἐστιν ὁ Θεόδωρος, πλεῖο τοσοῦτον τῇ συντομίᾳ ἐχρήσαντο, ὡς καὶ πολλὰ τῶν στα θελήσας ἐν βραχέσι περιλαβεῖν· ὁ δὲ Κωσταντί. νος ἐν τῷ τρίτῳ αὐτοῦ βιβλίῳ εἰς πλάτος τὰ τῶν κατ νόνων συνθείς, σἱονεὶ περὶ κλίσεως διαφόρου, περὶ ἀρκτικῶν μέντοι στοιχείων ἢ τελικῶν, ώκνησεν εἰδ πεῖν· ὥστε δέεσθαι ἑτέραν γραμματικὴν ἑτέρας. Διαφέρουσι δὲ καὶ περὶ κλίσεώς τε καὶ συζυγίας και τοιαύτη φιλοπονία, αἰτία γέγονε συγχύσεως τοῖς τίνων ἑτέρων κεφαλαίων, καὶ συνελόντα φάναι, ἡ μανθάνουσιν, ἄλλων άλλα μανθανόντων, ὡς μὴ ἐξα succinctam editionem, omissis regulis, adornaverünt, eo fortassis fine nt ne discipuli in scribendi ´ac loquendi studio impedirentur. Toto cœlo autem hi inter se distant. Nonnulli enim adeo brevitati studuerunt, ut etiam multa utilia neglexerint, in quorum numero est Theodorus qui in brevissima epitome quam plurima complecti sibi proposuit. Constantinus e contrario in tertio libro admodum prolixe regulas quidem exposuit, sed de declinatione diversa, de litteris initialibus et finalibus ne verbum quidem dixit: quo factum est ut alia grammatica alia indigeat. Præterea etiam de declinatione et constructione ac de aliis quibusdam capitibus differunt: denique, ut verbo dicam, lec grammaticam tractandi ratio multam discipulis αρκοῦντο; ἑκάστου τῶν βιβλίων ἐν τῷ μανθάνειν· ἡ creavit confusionem, cum alii alia addiscerent, siquidem singuli libri ad institutionem haud sumi. cerent, ita ut discipulus omnes sibi procurare cogeretur. Quare, omnibus grammaticis coactis, uum volumen per varios libros digestum elabo rare constitueram, eo quidem modo, ut deprom. ptis ex unoquoque iis quæ apta viderentur, illos derem, neque tamen aliquid omitterem. τοῦ μανθάνοντος τὰ πάντα βιβλία πορίζεσθαι. Ενθεν τοι καὶ παρακινηθείς, ἐβουλήθην τοὺς ἅπαντας γραμματικούς συναγαγών, ἓν πτυχίον ἐν διαφόροις βιβλίοις ἐξυφάναι· παρεμβαλών δηλονότι ἐξ ἑνὸς εἰς ἕτερον, καὶ οὕτω τὰ πολύπτυχα εἰς ἐν πτυχίων συστείλαι, μηδενὸς λειπομένου. voluminosos libros in unum volumen comprelien- 'Αλλ' ἐπεσχέθην τῆς ὁρμῆς, δεδιὼς πρὸς τῷ πόνῳ μὴ καὶ γέλωτα ὀφλήσειν ὡς ὁ μυθευόμενος κολοιός, τὰ ἀλλότρια συναρμόζων καὶ δῆθεν καλλωπιζόμενος διὸ τοῦδε μὲν τοῦ ἐγχειρήματος ἐπαυσάμην. Απερ δὲ τοῖς νεωτέροις ὡς ἔφην καινοτομήθη κατά συν Sed destiti ab hoc conatu, veritus ne, dum aliena componerem et sic quasi ornatu me induerem, cum labore simul risum incurrerem, ad iustar.graculi in fabulis decantati. Hac de causa talem laborem omittendum existimavi. Quæ autem a recentiori· bus, ut disi, succincte et nova ratione dicta sunt, τομίαν, ταῦτα κἀγὼ καθεξῆς μετὰ μείζονος ἐπιμε ea ego quoque secundum ordinem, magna adhibila diligentia, in hoc libro composui: partim quim dem, quæ omnibus grammaticis sunt communia, uti supra diximus, ut discipuli facile hæc comprehen, dant: partim systema grammatice et reliquarum orationis partium, ad modum scholiorum et regularum, ut studiosorum captui expositio nostra accommodata et facilis esset intellectu: deinde Domni Matthæi Camariota grammaticam, quæ in epitome continet Moschopuli grammaticam et alia quaedam, quasi totius artis primitias: tum disserui de tropis poeticis, necnon de metris et dialeclis, quas grammaticæ partes et instrumenta esse constat. Similiter explicuimas reliqua, quorum recentiores grammatici aut nullam omnino injecerunt mentionem, aut quæ minus lucide nimisque succincte tractarunt. Jam vero, si quidem, præter vitam ac sanitatem, otium nobis ac firmam voluntatem Dominus largiri voluerit, ad difficultates quæ tironibus enásci solent, enucleandas nos accingemus, sperantes fore ut opus egregium ac bonæ frugis in lucem emittamus. Cæterum moneo discipulos, ne reliqua negligant, verbi gratia, tertiumn librum Lascaris, et tertium quartumque librum Theodoreli, et ut lexicon sibi cou parent, aute omnia illuda Barino confectum, quod imprimis ad orthographiam, etymologia:n et historiam addisoendam utilissimum est, prætereaque multa egregia continet: quibus si quis cum grano salis ac digenter operam navaverit, multum iude utilitatis percipiet atque in dies preficiet. λείας ἐνταῦθα συνέταξα· ἰδίω; μὲν, ὅσα κοινὰ τῇ γραφῇ παρὰ πᾶσι τοῖς γραμματικοῖς, ὡς εἴρηται. ἵν εὐκόλως ἔχοιεν ἀποστηθίζειν ταῦτα οἱ εἰσαγόμενοι· ἰδίως δέ τινα τεχνολογίαν τῶν γραμμάτων, καὶ τῶν λοιπῶν τοῦ λόγου μερών, τρόπον σχολίων τε και κα νόμων· ἵν' εὔληπτα καὶ χωρητικὰ ὦσι τῷ τούτων να τα λεγόμενα. Μεθ᾽ ἃ τὴν τοῦ κυροῦ Ματθαίου τοῦ Καμαριώτου γραμματικήν, ἐν συντόμῳ τὴν τοῦ Μου σχοπούλου καὶ ἕτερ ἄ:τα περιλαμβάνουσαν· ὡς ἀπὸ αρχάς τινας τῆς ὅλης ἐπιστήμης. Είτα περὶ τρόπων ποιητικῶν, μέτρων τε καὶ διαλέκτων & καὶ μέρη τῆς γραμματικῆς εἰσι καὶ ὄργανα δήπουθεν. Ἴσως δὲ καὶ ἕτερα ὧν οὐκ ἐμνήσθησαν οἱ νέοι τῶν γραμματι κῶν, ἢ καὶ ἀμυδρώς διήλθον καὶ συντετμημένως, καὶ ἐντεῦθεν δυσκολίαν παρέχοντα τοῖς εἰσαγωγικοῖς προσθήσομεν· εἴπερ ἡσυχίαν ἡμῖν χορηγήσει Κύριος καὶ βουλὴν βελτίωνα, πρὸς τῇ ζωῇ καὶ ὑγείᾳ· καὶ κρεῖττόν τι καὶ θαυμαστὸν παρέξομεν τὸ σύνταγμα. Πρὸς τούτοις παρεγγυώμαι τοῖς μανθάνουσν, μηδὲ λοιπῶν ἀμελεῖν, οἷον τοῦ τε τρίτου βιβλίου τοῦ 11σκάρεως, καὶ Θεοδώρου, αὐτοῦ τε τοῦ τρίτου καὶ τε τάρτου, εἶτα καὶ λεξικόν τι κεκτῆσθαι, καὶ μᾶλλον τὸ τοῦ Βαρίνου· πάνυ συμβάλλον εἰς τε ὀρθογραφία, ἐτυμολογίαν τε καὶ ἱστορίαν, καὶ ἄλλα πολλά χρηστά τε καὶ θαυμαστά. Ταῦτα γὰρ εἴ τις ἐπιστημόνως τέ καὶ ἐπιμελῶς διέλθῃ. πολλὴν ἕξει τὴν ὠφέλειαν, καὶ πρὸς τὰ πρόσω ροπήν,