Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
Question XInterrogatio X
NoticeNotitia
col. 1231–1232page 1 of 76
Petrus Siculus, et Petrus, Argorum Episcopus
PG 104:1231αιρεθέντας ἐπὶ ἐγκλήμασι παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου Ιγνατίου ἡμεῖς ἐδεξάμεθα, καὶ τοὺς ὑφ᾽ ἡμῶν καθ αιρεθέντας ὁ ἐν ἁγίοις Ιγνάτιος ἐδέξατο. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Γ'. Πόσοι τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων ἀπέστησαν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τῆς μὲν πρώτης ὀκτὼ καὶ δέκα οἱ λογιωτέροι τριάκοντα καὶ ἐξ ἐτέλουν. Τῆς τρίτης τριάκοντα καὶ δ τῆς ᾿Αντιοχείας. Τῆς τετάρτης πλῆθος ἄπειρον,
PETRUS SICULUS ET PETRUS ARGORUM.
sed et Sardium metropolitam creavimus. Denique αιρεθέντας ἐπὶ ἐγκλήμασι παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου
alios plurimos ob delicta a sancto Ignatio depositos, Ιγνατίου ἡμεῖς ἐδεξάμεθα, καὶ τοὺς ὑφ᾽ ἡμῶν καθ
nos suscepimus, aliosque a nobis depositos idem αιρεθέντας ὁ ἐν ἁγίοις Ιγνάτιος ἐδέξατο.
sanctus Ignatius in sui communionem recepit.
INTERROGATIO X.
Quot ab acumenicis synodis defecere?
RESPONSIO.
▲ prima utique duodeviginti, et hi quidem celebriores. Plures vero ab altera, qui una convenientes triginta sex numerum explebant. tertia
triginta, et pontifex Antiochenus. quarta infnita multitudo, imo et omnes qui Dioscoro studebant, quique nec subscripserunt.
Πόσοι τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων ἀπέστησαν;
das
Τῆς μὲν πρώτης ὀκτὼ καὶ δέκα οἱ λογιωτέροι·
The de deurépac nislovec, of xal oveλ
τριάκοντα καὶ ἐξ ἐτέλουν. Τῆς τρίτης τριάκοντα καὶ
δ τῆς ᾿Αντιοχείας. Τῆς τετάρτης πλῆθος ἄπειρον,
xxl of zou Acooxoúpou máy, of odd' dnéypaþav.
ANNIS DOMINI DCCCLXX
PETRUS SICULUS,
ET
PETRUS ARGORUM, EPISCOPUS.
NOTITIA.
(MONGITORIUS, Bibliotheca Sicula t. II, pag. 158-460).
Petrus Siculus, ita dictus quia in Sicilia ortus, vir genere clarus, doctissimus ac celeberrimus.Ut
Saracenorum tyrannidem in Sicilia incrudescentem declinaret, in Orientem fugit anno 830, ex Octavio Caetano in Animad. ad tom. II SS. Siculor. pag. 18, ibi diuturnam protraxit moram; et ob
eximiam doctrinam Basilio imperatori ejusque filiis Constantino et Leoni gratissimus fuit. Apud ipsos permagna valuit auctoritate, qui et nonnullis beneficiis Petrum exornarunt. Ab ipsis legatus
missus Timbricam Armeniæ urbem anno 870, ut captivos Christi fideles permutaret, ibique nonimestre spatium exegit, ac demandatam sibi provinciam feliciter absolvit. Cum autem plenam hæresis Manichæorum cognitionem accepisset, hujus historiam scripsit erroresque docte impugnavit. De
eo Baronius, tom. X Annal. an. 870, n. 66.; hujus etiam meminit tom. VIII, an. 653, n. 14. At
tom. IX, ann. 722, n. 1; anno 810, n. 4, et an. 685, n. 2, Lucam Siculum vocat. De eo etiam
Caetanus cit. pag. 18 et 27; Possevinus in Appar. Sacr. tom. III, pag. 69. At tom. II, pag. 354,
sub Luca Siculi nomine; diversum enim Lucam Siculum a Petro Siculo ex Baronii errore putavit:
sed ut oculatissimus Gerardus Jo. Vossius De hist. Græcis, lib. IV, cap. 19, p. 490, Casimirus Oudinus in Supplemento ad Bellarminum De scriptor. ecclesiasticis, pag. 261, et Nicolaus Antonius
in Biblioth. Hispana vet. tom. I, lib. v, cap. 7, n. 395, animadvertunt, idem est. Vide etiam Joan.
nem Bollandum in Actis SS. Januarii tom. II die 25. Januar, 1125; Hautbertum Miræum, in Asctar. Biblioth. Eccles. cap. 256, p. 230: Matthæum Raderum in Observat ad hist. Petri Siculi qui
in dubium revocat sitne ille, quem Joannes Carapotales in sua historiæ exordio, Siculum magistrum
vocet, et Petrum Siculum intelligendum suspicatur. At Caetanus cit. p. 18, putat de Michaele Glyca
historico siculo accipi debere, quod ex utriusque historia fine plane colligitur. Vossius vero cit. in
Addict. pag. 542, dubitans an hic magister Siculus Carapotali et Cedreno in Exordiis hist. memora
tus, sit Michael Glycas, Petrus Siculus, an Joannes Siculus, verisimilius putat de Joanne Siculo intelligi; at lib. iv, cap. 21, pag. 499, de Joanne Siculo historico scribens ait: Philippum Labbæum,
in Delineatione apparatus ad historiam Byzantinam, p. 44, alibi nodum hunc dissoluturum promisisse. Vide etiam Franciscum Seorsum in Epistola ad Lectorem Homil. Theoph. Ceramai; Philippum Labbæum in SS. Patrum, etc. Bibliotheca Chronol. p. 106; Guillelmum Cave, in Scriptor.
Ecclesiast. histor. litter., an 870, p. 302; Lud. Morerium in Dict. tom. II, p. 357; et L. Ellies
Dapin, in Biblioth, auctor. eccles. tom. VIII, cap. 17, pag. 194.
col. 1233–1234page 2 of 76
Scripsit Petrus Siculus Historiam de vana et stolida Manichæorum hæresi quam ms. Græce as servabat Vaticana bibliotheca (Bavarica, ait Vossius cit.). Hujus fragmenta quædam Latinitate do nata a Jacobo Sirmondo Soc. Jesu edidit Baronius, t. VIII, IX, et X, loc. cit. et alibi, unde a Sir mondo Roma hæc Historia ad Marcum Velserum missa tunc Augustæ Vindelicorum, et ab isto ad Matthæum Raderum transmissa est, ut Latinam faceret, ac typis daret, quod effecit, prodiitque Græce et Latine notisque illustrata, hoc titulo insignita: Petri Siculi Historia ex ms. codice biblio theca Vaticana Græce, cum Latina versione edita per Matthæum Raderum e soc. Jesu, Ingolsta dii ex typographia Adami Sartorii 1604, in-4, inde Latine tantum in tom. II. Supplementi ad Bi bliothecam Patrum, Parisiis apud Ægidium Morellum 1639, in-fol. cum hac inscriptione: Petri Siculi Historia de vana et stolida Manichæorum hæresi archiepiscopo Bulgarorum nuncupata. Et tandem in nova Bibliothecæ Patrum editione. Lugduni apud Anissonios 1677, in-fol. exstat in tom. XVI, pag. 753. Possevinus in Appar. tom. III, pag. 69, alterius operis Petri Siculi meminit, ait enim: Petrus Siculus de Manichæis pulchrum et elegantem librum Græce conscripsit, quem aliquoties Baronius cardinalis tam. VIII et IX ann. citat, quem item ad se ab eodem cardinali missum vertit noster Matthaus Raderus et Auguste utraque lingua vulgavit. Idem quoque Græce Historiam scripsit, quam Græce et Latine a se versam Matthæus ipse Raderus Soc. Jesu protulit in lucem an. 1604, Ingolstadii. Ideoque præter Historiam supra relatam aliud Petri Siculi opus de Manichæis vertisse ac edi disse Raderum Augusta opinatur Possevinus: at in errorem lapsum puto Possevinum; nunquam enim editum existimant viri eruditi: nec auctores allati de ipsius editione aliquid innuunt. So lummodo hoc opus a Radero memoratur in Epistola ad lectorem, Historiæ præfixa, ubi ait, quod Petrus Siculus in eadem Historia aliam lucubrationem promittit, in qua ad sex capita omnes Mani chæorum errores reducit, eosque impugnat; additque Jacobum Sirmundum ipsi dixisse, in Vati cana Bibliotheca duo eorumdem errorum capita servari, a Petro doctissime expugnata. Id ipsum tradit Du Pin citatus. Petrus alter et ipse Siculus, ut ex Oratione edita in sanctum Athanasium patet, fuit Argivorum episcopus in Peloponneso. Octaviua Caetanus in Animad. ad tom. 11 SS. Sicul. p. 18, incertum esse ait, an idem sit iste et supra relatus Petrus Siculus, qui de Manichæorum historia scripsit; sed leviter indicia, at addit, hoc suadent, nempe idem nomen, eadem natio, idem tempus in quo floruere. At pag. 27, in sententiam quod diversi fuerint, propendet. In supradictam suspicionem incidit Franciscus Blanditius Catanensis Soc. Jesu apud Joannem Bollandum in Actis SS. tom. II, Januar. die 25, p. 1125; sed eumdem esse absolute affirmant Petrus Carrera in Mem. Catanen. vel. II, lib. vi, pag. 37; et lib. II, pag. 351. et Jo. Bapt. de Grossis in sua Agathia, cap. 30, p. 238, 242 seq. At ego cum Augustino Ingoves in Panormit. Sacr. p. 207 et 208, et Josepho Bona fide Lucensi in libro Palermo Patria di S. Agatha, part. 1, cap. 17, p. 129; et in Supplem. p. 74, puto alium omnino esse: quod hæ rationes suadent; primo, quia Petri Siculi liber, De erroribus Manichæorum, tum in editione Raderi, tum in Bibliotheca Patrum titulum habet: Petri Siculi Historia, etc., oratio vero: Petri humillimi Argivorum episcopi Epitaphium, unde vides in hoc deficere verbum Siculi; etsi exstet apud Carreram, et Bollandum Blauditio additum, ut idem Bollandus fatetur in Actis SS. Febr. I, p. 611, n. 105. At nationis nomen ex ipsius orationis narra tione deducitur, ut Caetanus cit. observat, pag. 18. Secundo colligitur, quia qui de Petro Siculo su pra relato scripsere, ut Baronius, Possevinus, Raderus, Miræus, Vossius, Oudin, Cave, Labbæus, aliique, nunquam affimarunt, Petrum Argivorum episcopum fuisse. Tertio, quia utriusque operis stylus longe diversas. Quamvis autem Grossus, ut allatis rationibus respondeat vane desudet, atta men Grosso abunde respondit Bonafides loc. cit. Petrus igitur in Oriente vixit, litteris ac virtutibus clarus, et Argivorum episcopus fuit. Tempus quo vixit incertum, etsi Caetanus, cit. p. 18, primi Petri synchronum putet secundum. Hoc solummodo certum, quod cum in S. Athanasium Methones episcopum perorasset, qui anno 885 decessit, ex Caetano cit. tom. II SS. Sicul. p. 52; post an num 885 claruit, vel orationem in Athanasit morte, vel in anniversaria celebritate dixerit; quod incertum est. Scripsit Petrus orationem inscriptam: Petri humillimi Argivorum episcopi epita phium in B. Athanasium Methones episcopum. Exstat in tom. II, SS. Siculor. Octavii Caetani pag. 52 et seq, ex codice ms. coenobii S. Salvatoris apud Massanam. Quamvis autem Bollandus in Actis SS. Febr. tom. I, p. 611, n, 107, suscipicetur, opus hoc forsan S. Petri Thaumaturgi; at nostro Petro ascribit Caetanus, p. 52; et in Animad. p. 18 et 49. Aliique ex nostris supra citatis, et ex eadem Petri oratione non obscure eruit Caetanus. Allatam vero a Bollando conjectationem futilem esse ostendit Bonafides cit. loc. pag. 130. Exstant etiam apud Petrum Carreram vol. II, Histor. Catana, lib. 1, p. 38 et seq, et apud Bollandum 31 Januarii pag. 1125, hoc apposito titulo: De S. Athanasio episcopo Methonensi in Peloponneso vila, auctore Petro Siculo Argivorum episcopo, interprete Franc. Blanditio Soc. Jesu. Quamvis autem hanc Vitam versam putet Bollandus a Blan ditio, a quo accepit, attamen eadem est versio ab Augustino Florito Soc. Jesu edita, et a Caetano et Carrera delata, a Blanditio expolita, et in aliquibus corrupta, ut advertit Petrus Salernus in Addict. ad animad. cit. Caetani p. 9. Quod consideranti patet. Addo versionem a Carrera allatam non esse Leonardi Pate, ut putat Grossus loc. cit. pag. 239. Pate enim orationis Fragmentum so lummodo vertit, ubi de D. Agatha; ita enim intelligendus Carrera, pag. 355.
Second NoticeNotitia altera
col. 1235–1236page 3 of 76
Monitum de Petro Siculo, ejusque opere
PG 104:1235Εκείσε παραγενόμενος ἐν ἀρχῇ αὐτοκρατορίας Βασιλείου, τοῦ ἐκ Θεοῦ προκεχειρισμένου του μεγάλου
PETRUS SICULUS.
SOTITIA ALTERA.
(LEQUU, Or. Christ. t. II, p. 184.)
Argus episcopus fuit Petrus genere Siculus Vita S. Athanasi Methomensis scriptor, sive Orationis
funebris in beatum illum Methones episcopum: qui Athanasius eo tempore natus erat que Saracemi primam in Siciliam incursionem fecerant, circa annum proinde 879. Scripsit et narrationen
de Manichæis, quam Bulgarorum archiepiscopo nuncupavit. Initio operis se a primis temporibus
Basilii imp. missum significat ad hæreticorum illorum progenica, quæ in Armeniæ partibus pullslarat: Εκείσε παραγενόμενος ἐν ἀρχῇ αὐτοκρατορίας Βασιλείου, τοῦ ἐκ Θεοῦ προκεχειρισμένου του μεγάλου
Bordi hp. Cui ejusque filiis imperatoribus multos annos apprecatur. Atqui historiam hanc edidit cum nondum esset Argivorum episcopus renuntiatus, quod post annum 890, Nicolao mystico
patriarcha Constantinopolitano factum esse colligitur ex synaxariis Græcis. In eo quippe quod est
collegii Parisiensis PP. Soc. Jesu die 3 Maii memoria fertur «S. P. N. Petri Argivorum thaumaturgi, qui patriam habuit Constantinopolim, piissimis illic parentibus natus, qui cum omni familis
sua monasticæ vitæ sese dedidere. Cum autem ob virtutis excellentiam eo adigeretur ut Corinthi ar
chiepiscopatum admitteret, præ modestia et humilitate vinci non potuit ut consentiret. Quocires
ordinato illic fratre suo Paulo, cum illuc secutus est. Verum Argivorum suique fratris precibus inductus, Argus episcopus consecratuur. In primis charitate erga pauperes fulsit, imminentem Peloponneso famem prænuntiavit. Demum annum agens septuagesimum post sexcentos agones spiritun
Deo reddidit. In Chronico brevi Græco quod typis editum est post historiam Duca Michaelis Nopotis, ad annum 6929, Christi 1421, indict. xiv Januarii 21, fer. 3: «Siguntonanes Latinoram
episcopus dicitur sanctissimi Petri Nauplii et Argorum episcopi pretiosas reliquias ab urbe Argis
Nauplium quæ episcopalis sedes est, transtulisse. Qui tunc illic præsentes fuere, asseverant, ubi
sanctum monumentum apertum est, terram motu concussam esse. Odor etiam suavis multas ma
navit locum illum et aerem implens, sed et sepulcrum lumine splenduit. Pretiosæ reliquiæ multo
honore depositæ sunt, quarum particulis a fidelibus acceptis, complures per illas sanati fuere.»
Sancti hujus Argivorum episcopi Petri Oratio exstat in SS. Anargyros Cosmam et Damianum.
DE PETRO SICULO EJUSQUE OPERE
MONITUM.
(ANG. MAI, Bibliotheca nova t. IV, par. II, pag. 1).
1. De Petro Siculo, qui medio sæculo non claruit, verba diu non faciam, postquam ejus motitiam
satis uberem tradidit Mongitorius in Sicula bibliotheca t. II, p. 158-159. Nempe is patriam tyra
nide Saracenorum oppressam fugiens, Byzantium mature se contulit, ibique Basilii Macedonis
ejusque liberorum Cæsarum gratiam nactus, in Armeniam legatus abiit propter captivorum permutationem; atque illic in urbe Tibrica anno fere demoratus, Manichæorum multitudinem deprehendit, qui Pauliciani tunc dicebantur, ex Paulo scilicet quodam Samosatensi, qui aliquanto post Ma
netis supplicium, hæresim illam continuavit, perque discipulos ac successores late ampliavit. Er
illa igitur mora ac notitia ortum est Petro consilium scribendi historiam Manichæorum, a prime
mali auctore usque ad suam ætatem, cum ipsius hæreseos refutatione. Fabricius quoque B. G.
t. VII, p. 829, de Petri opere pro instituto suo breviter dixit. Wolfius denique in Præf. ad Anecdet.
Gr. t. 1, comparationem Petri cum Photio, paris argumenti scriptore, instituit. Jamdiu dixerat
Montfauconius, B. Coislin. p. 349, Photium historica sua lucubrationis partem maximam ex Petro
Siculo desumpsisse. At Wolfius dubitare maluit, utrum Photius ex Petro, an ex Photio Petrus rom
mutuatus sit. Ego vero in Montfauconii sententiam pedibus eo. Etenim quum Petrus non auctorem
se libri tantummodo, sed rei gestæ actorem semet dicat; et quidem res atque arcana Manichæorum
apud eos præsentem cognovisse, et disputationes cum illis babitas in commentarios contulisse,
Basilii regnantis anno secundo, quis eum a Photio potius materiam hanc derivasse, credibiliter
dicat? Cumque Petrus ad nobilissimum scribat præsulem, Bulgaris videlicet archiepiscopum, quis
eum tam impudentem fuisse existimet, ut opus ex alienis scriptis potius, et quidem hominis tanc
viventis, compilatum quam proprium mitteret? Photium contra plagiarii more se gerere solitum,
satis me docuisse puto, cum ejus Amphilochia edidi. Quod si invidiosus plagiarii titulus displicet,
at Photium certe alienorum sæpe scriptorum recitatorem dicere licet, veluti in Nomocanone ac Syn
tagmate, et in ipso clarissimi nominis Myriobiblo. Quid? Tractatus ejus, ut vulgo creditur, adhuc
col. 1237–1238page 4 of 76
neditus de Spiritus sancti processione, nonne in pervetere codice Vaticano inscribitur auctori Metrophani Smyrnarum ætate photiana episcopo? 2. Nunc ut ad rem nostram propius accedamus, Paulicianorum sui temporis hæreticorum, qui Manichaicam doctrinam profitebantur, historiam scripsit Petrus uno libro comprehensam; quam altius repetens ut jam diximus, ab Manete ipso, imo et retro aliquantum, exorsus est. Hac elucu brata, reique argumento exposito, sex deinde sermones continuavit, quibus pessimos sectæ errores viriliter refutavit. Id vero præstans opus in unico conservatam fuit, quantum hactenus constat, Va ticano codice 511, membraneo, vetere, et ab auctoris temporibus parum distante. Partem ejus historicam, id est librum sermonibus sex præpositum, exscriptam hinc magnus Jac. Sirmundus ad Velserum in Germaniam misit; cujus nactus apographum Matth. Raderus typis cum Latina inter pretatione commisit Ingolstadii anno 1604 Cæteroqui Sirmondus monuerat, teste Radero, alia duo in Vaticano codice legi capitula, totidem refutantia Manichæorum errores, sed ea nudis propemo dum divinarum Litterarum testimoniis constare. Revera tamen Sirmondi affirmatio (si forte is me moriæ lapsu ita dixit) bis laborat; primo quia non duo, sed tres, post historiam remanent in codice Vat. sermones iterum, quia sacræ quidem Scripturæ testimonia his sermonibus subtexuntur, ne que tamen eos constituunt. Interim dolendum est, quod sex sermonum a Petro compositorum prio res tres tantummodo in Vaticano exemplari supersunt, ut postea dicemus, reliquis æterna fortasse nocte sepultis, aut temporis injuria consumptís. 3. Quæ cum ita sint, equidem observato ante hos annos Vaticano codice, qui cum sit unicus, magni pretii est, et periculis etiam fortunæ obnoxius, constitueram tres ineditos tantummodo post historiam sermones typorum munimento abs quovis fortuito interita vindicare, et obrutam in his doctrinam ad communem usum perferre. Etenim ex quo Sirmondus codicis notitiam protulit, et historicum librum Raderus vulgavit, ducenti fere et quinquaginta anni effluxerunt, quin tamen ope ris reliqui, quantum ibi continetur, editio abs quovis curata sit. Quin adeo parti editæ nonnulli qui dem doctissimi homines (loc. cit. apud Fabric. et Wolf.) secundas curas adhibere prout res pos cebat optarunt; sed tamen casso semper effectu id promiserunt. Ego vero Raderi editionem cum Græco parumper conferens, dolendam valde et intolerandis mendis refertam comperiebam. Id au tem contigisse puto, non quia Sirmondus Græcitatis et codicum peritissimus (si certe manu pro pria usus fuit) prave exscripserit, sed quia Raderi editio non ex ipso Sirmondi autographo, sed ex traditis typothetæ schedis derivata videtur; cujus rei mihi indicium erant loci nonnulli, ubi La tina Raderi editio a Græca ejusdem differt, id quod fieri sine diverso Græco exemplari non potuit. Præterea insigniora quædam menda inde manarunt, quod scripturæ compendia seu verborum, ut dicimus, nexus non sunt intellecti, ideoque perperam explicati, id quod evidentibus deinde exom plis comprobabo. Sed enim ne Latina quidem Raderi interpretatio, quanquam bonæ Latinitatis or natu se commendat, Græco textui quanta oporteret fidelitate respondet; manifestis imo erroribus a veritate non semel discedit: qua re mature intellecta Wolfius præf. cit. p. 6, dixit, novam Petri Siculi versionem omnino requiri. Hæc me rei momenta impulerunt, ut historia ipsius editionem novam ex originali codice perquam accurate exprimendam curarem; Latinam quoque interpreta tionem marte proprio stylo simplici adornarem: non quia me Radero anteferam, sed quia sic ne cessitas postulare videbatur: scholia etiam identidem adjungerem quæ vel instituti mei rationem reddunt, vel Raderi librum emendant, vel denique historiam aut philologiam respiciunt. Certe nisi totum Petri Siculi scriptum simul protulissem, editio admodum imperfecta foret; namque ut his toria refutationem, ita hæc vicissim historiam illustrat, quæ conjunctim omnia ad lectoris eruditio nem oculis subjicienda fuerunt. 4. Pars cæteroqui nova, ideoque nobilior, libri nostri est, insigne operis addimentum, nunc pri mum ex Vaticano codice sumptum, id est tres antirrhetici contra Manichæos Petri Sermones, ex numero senario superstites; quorum primus adversus capitalem sectæ de duobus principiis erro rem: secundus, quo beatissimæ Virginis Deiparæ honor defenditur: tertius denique perbrevis de sacrosancta Eucharistia. Atque hic tertius, vix coeptis sacræ Scripturæ testimoniis, in codice abrumpitur, revulsis olim nescio quo casu quaternionibus, quibus tres posteriores sermones pers cribebantur; nempe quartus, de sanctæ crucis veneratione; quintus, de Veteris Testamenti aucto ritate; sextus de presbyteratu seu sacerdotio: namque hæc fuisse deperditorum argumenta sermo num, ex historia cap. 10, cognoscimus. Porro an hi postremi alicubi lateant, lucemve forte aspec turi sint, valde dubito, quandoquidem priores quoque ex codice, ut dixi, unico, vix tandem aliquando nunc emergunt.
Useful Histories and Refutation and Overthrow of the Manichaean HeresyHistoriae utilies et Refutatio atque Eversio Haereseos Manichaeorum
col. 1239–1240page 5 of 76
Historiæ utilies et Refutatio atque Eversio Hæreseos Manichæorum
PG 104:1239ΠΕΤΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΧΡΕΙΩΔΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΕ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΑΙΡΕΣΕΩΣ & ΤΩΝ ΜΑΝΙΧΑΙΩΝ ΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΥΛΙΚΙΑΝΩΝ ΛΕΓΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ ο 80. Α'. Εἰ καὶ χρησίμως ἡ ἀγροικία τῇ σιωπῇ συγκαλύπτεται, ἀλλ᾽ ἀναγκαῖον ἐστι μὴ μακρᾷ σιωπῇ παραδούναι τὰ σιωπῆς οὐκ άξια. Κύριος γὰρ σοφοί τυφλούς, καὶ τῶν ἐκ πί στεως προερχομένων ἁπλῶν ῥημάτων μᾶλλον προσ ίεται τὰ ψελλίσματα 5, ἢ τῶν ῥητόρων τὰς ἐκ τῶν λόγων άρχυς διελιττομένας καθάπερ λαβύρινθον. Τοιγαροῦν κἀγὼ εἰ καὶ ἰδιώτης τῷ λόγῳ τὴν ἁγίαν Τριάδα τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν ἐπικαλεσάμε. νος, τὸν ἐπὶ πάντων καὶ διὰ πάντων καὶ ἐν πᾶσι δοξαζόμενον, καὶ πληροῦντα πᾶν στόμα δι' αὐτὸν ἀνοιγόμενον, καὶ τὰς ὑμετέρας εὐχὰς συμμάχους αιτούμενος λήψεσθαι ὡς ἀρχιποίμην ο της νεολέκτου 4 ἱερᾶς καὶ τιμίας τοῦ Κυρίου ποίμνης σὺν πᾶσι τοῖς περὶ σὲ θείοις ποιμέσι, καὶ παντὶ τῷ τῆς Ἐκε κλησίας πληρώματι, συνείδον καθεξής γράψαι ὑμῖ περὶ τῆς τῶν Μανιχαίων τῶν καὶ Παυλικιάνων λε γομένων μυσαρᾶς αἱρέσεως, ὅθεν τε καὶ ὅπως καὶ διὰ τίνων ἐπὶ ταύτην ἤλασε μανιωδῶς τὴν ἀποστε σίαν οὐ γὰρ ἄλλοι οὗτοι, καὶ ἄλλοι ἐκεῖνοι, ἀλλ᾽ οἱ αὐτοὶ Παυλικιάνοι καὶ 81.] Μανίχετο τῆς κενῆς καὶ ματαίας. ψελίσματα, άρχις. νεολέκτης. Αποστασία πρὸς ἀποστασίαν ἀπιδεῖν,
ΠΕΤΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΑ ΧΡΕΙΩΔΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΕ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΠΗ
ΑΙΡΕΣΕΩΣ & ΤΩΝ ΜΑΝΙΧΑΙΩΝ ΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΥΛΙΚΙΑΝΩΝ ΛΕΓΟΜΕΝΩΝ
ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ
HISTORIA UTILIS ET REFUTATIO ATQUE EVERSIO
HÆRESEOS MANICHÆORUM QUI ET PAULICIANI DICUNTUR
BULGARIE ARCHIEPISCOPO NUNCUPATA.
(ANG. MAI, Nov. Biblioth. Patrum, t. IV, p. 305.)
1-3 I. Etsi utiliter ignorantia silentio tegitar,
nihilominus necesse est haud diutina taciturnitate
premere, quæ tacenda minime sunt. Dominus
enim erudit cacos, et simplicium verborum cum
fde prolatorum gratiorem habet balbutiem, quam
rhetoricorum sermonum casses labyrinthi instar
complicatos. Ergo et ego,quanquam sermone rudis, altamen sanctam Trinitatem,solum verumque
Deum nostrum invocans, qui super omnia et per
omnia et in omnibus glorificatur, qui omne os ad
ipsum patens replet 2; vestras simul auxilares
habere preces postulans, ο princeps pastorum
sacri nuperque collecti ac pretiosi gregis Dominici,
cum omnibus qui tibi adsunt venerandis pastoribus
el universo Ecclesiæ coetu; constitui deinceps ad
vos scribere de Manichæorum, qui et Pauliciani
dicuntur, delestanda hæresi; undenam, et quomodo, et quamobrem in hanc furiose 4 defectionem evaserit. Neque enim hi diversi ab illis sunt,
sed iidem Pauliciani ac Manichæi, qui inventas a
se nerandas haereses antiquioribus connexuerunt
1 Psal. CXLV, 8. Psal. Lxxx, 14.
[Cod. vat. DXI. f. 80. b.] Α'. Εἰ καὶ χρησίμως ἡ
ἀγροικία τῇ σιωπῇ συγκαλύπτεται, ἀλλ᾽ ἀναγκαῖον
ἐστι μὴ μακρᾷ σιωπῇ παραδούναι τὰ σιωπῆς οὐκ
άξια. Κύριος γὰρ σοφοί τυφλούς, καὶ τῶν ἐκ πίστεως προερχομένων ἁπλῶν ῥημάτων μᾶλλον προσίεται τὰ ψελλίσματα 5, ἢ τῶν ῥητόρων τὰς ἐκ τῶν
λόγων άρχυς διελιττομένας καθάπερ λαβύρινθον.
Τοιγαροῦν κἀγὼ εἰ καὶ ἰδιώτης τῷ λόγῳ τὴν ἁγίαν
Τριάδα τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν ἐπικαλεσάμε.
νος, τὸν ἐπὶ πάντων καὶ διὰ πάντων καὶ ἐν πᾶσι
δοξαζόμενον, καὶ πληροῦντα πᾶν στόμα δι' αὐτὸν
ἀνοιγόμενον, καὶ τὰς ὑμετέρας εὐχὰς συμμάχους
αιτούμενος λήψεσθαι ὡς ἀρχιποίμην ο της νεολέκτου 4
ἱερᾶς καὶ τιμίας τοῦ Κυρίου ποίμνης σὺν πᾶσι
τοῖς περὶ σὲ θείοις ποιμέσι, καὶ παντὶ τῷ τῆς Ἐκε
κλησίας πληρώματι, συνείδον καθεξής γράψαι ὑμῖ
περὶ τῆς τῶν Μανιχαίων τῶν καὶ Παυλικιάνων λεγομένων μυσαρᾶς αἱρέσεως, ὅθεν τε καὶ ὅπως καὶ διὰ
τίνων ἐπὶ ταύτην ἤλασε μανιωδῶς τὴν ἀποστε
σίαν οὐ γὰρ ἄλλοι οὗτοι, καὶ ἄλλοι ἐκεῖνοι, ἀλλ᾽
οἱ αὐτοὶ Παυλικιάνοι καὶ [cod. f. 81.] Μανίχετο
• Nescio cur Raderus in suo libro addiderit τῆς κενῆς καὶ ματαίας.» Rad. ψελίσματα, et mox άρχις.
• Ita cod, d R. νεολέκτης.
NOTE.
Dolendum est, quod ne noster quidem his
toricus nomen recitet hujus Bulgariæ archiepiscopi, quod reapse adhuc latet, deque eo disquiritur apud Coletum Illyr. sacr. T. VIII, p. 183,
ubi do sede achridana.
Bulgariæ ad Christianam fidem conversionem circa hac tempora, id est medio fere saculo nono, contigisse, cum alii passim dicant
tum accurate narrat Coletus loc. cit.
Αποστασία hoc loco dicitur non a religione
sed ab imperio defectio. Nam diserte Cedrenus
ed. Paris. p. 541, Manichæos dicit sævitia hostium Byzantinorum adactos, πρὸς ἀποστασίαν
ἀπιδεῖν, ad defectionem spectasse.
col. 1241–1242page 6 of 76
PG 104:1241ο ὑπάρχουσιν, ταῖς τῶν προηγησαμένων αἱρέσεσι τὰς ἐξευρεθείσας αὐτοῖς μυσαράς αἱρέσεις ἐπισυνάψανε τος, καὶ ἐν ἀπωλείας βάραθρον ἐπορύξαντες εἰ γὰρ καὶ τῶν αἰσχρουργιῶν 8 αὐτῶν εἰσιν, ὡς αὐτοί φασιν, ἀμέτοχοι, ἀλλὰ τῶν αἱρέσεων αὐτῶν ἀκριβεῖς εἰσι φύλακες. Β΄. Αναγκαίως δὲ τοῦτο πεποίηκα 4, ἐπειδὴ δου λείας τινὸς βασιλικῆς ἕνεκεν ἐκεῖσε παραγενόμενος ἐν ἀρχῇ τῆς αὐτοκρατορίας Βασιλείου τοῦ ἐκ Θεοῦ προκεχειρισμένου μεγάλου βασιλέως ἡμῶν, τοῦ πᾶσι τοῖς θείοις χαρίσμασιν ὑπερφυώς κεκοσμημένου 1, τοῦ εὐσεβῶς καὶ θεοφιλῶς τὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς, ταὐτὸν δ' εἰπεῖν καὶ Χριστιανικωτάτης, ἀρχῆς τὰ σκῆπτρα διέποντος· ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰς ἐτῶν περιόδους δι έψοντος ' ἅμα η τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ υἱέσιν καὶ θεοστέπτοις βασιλεῦσιν ἡμῶν ὧν ἀνεπίληστος καὶ ἄλ ληκτος κ καὶ αἰωνία ἡ μνήμη καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι διαφυλαχθείη, εὐχαῖς καὶ πρεσβείαις τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, καὶ πάντων τῶν ἁγίων. Η δὲ δουλεία ἡμῶν, αἰχμαλώτων ἦν ὑπαλλαγή ἔτις καὶ κα λῶς γεγένηται ἐν τῇ ζωῇ καὶ χαρᾷ τῆς ἁγίας βασι λείας αὐτῶν. Χρονοτριβήσας τοίνυν ἐν τῇ αὐτῇ δου λείᾳ πρὸς τοὺς Παυλικιάνους ἐν Τιρική (β), καὶ πολλάκις αὐτοῖς διαλεχθείς, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ παρὰ πολλῶν ὀρθοδόξων ἐκεῖσε ' κατοικούντων ἀκριβέστερον τὰ περὶ αὐτῶν μαθών· 81. πάλιν δὲ καὶ τῶν ἀσεβῶν ἐκείνων ἀκούσας φληναφούντων ὡς μέλλουσιν ἐξ αὐτῶν ἐκείνων ἀποστέλλειν ἐν τοῖς τόν της Βουλγαρίας τοῦ ἀποστῆσαί τινας τῆς ὀρθοδόξου πίστεως καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν καὶ μεμιαμμένην αἵρεσιν ἐπισπάσασθαι, τῇ ἀρχῇ τοῦ θείου κηρύ- " γματος θαβροῦντες, καὶ οἰόμενοι ὡς εὐκόλως δυνή σονται τῷ ἀδόλῳ καὶ καὶ ἀληθινῷ σίτῳ τὰ οἰκεῖα σποτ ραι ζιζάνια ο εἰώθασι γὰρ τοῦτο πολλάκις ποιεῖν οἱ ἀνόσιοι, καὶ πολλοὺς κόπους καὶ κινδύνους προθύμως ἀναδέχεσθαι πρὸς τὸ μεταδιδόναι τῆς οἰκείας λοι μης * τοῖς παρατυχάνουσι διὰ τούτο ἦλθον ἐγώ ἐπὶ ταύτην τὴν ὑπόθεσιν· κἀγὼ μὲν ὁ εὐτελὴς καὶ πάσης ἀρετῆς ἁμέτοχος, τὰ γνωρισθέντα μοι πεπονημένως τῆς τῶν πολλῶν ἀσφαλείας ἕνεκεν Ρ, ὑμῖν τοῖς 4 δο απορύξαντες. 11. αἰσχροεργιών. • παρεποίηκα, ο κεκοσμημένος. διέχοντος. 1 αἷμα, κ Β. ἄνηκτος. κετσε. ἀδήλῳ. • ζηζάνια λοι μην. Ρ Α. Ενεκα. 4 τοις έν τοῖς Τιρικούς, Εστράτευσεν ὁ βασιλεὺς κατὰ τῶν ἐν τῇ Τιβρικῇ ᾿Αγαρηνῶν, καὶ διαφόροις πολέμοις τούτοις συμβαλὼν ἡττήθη, καὶ πολλοὺς τῶν Ῥωμαίων ἀπέβαλε, κ. τ. λ. ᾿Αβάσταχτος Αβήστατος,
HISTORIA MANICH EORUM. PROLOGUS.
ο
ὑπάρχουσιν, ταῖς τῶν προηγησαμένων αἱρέσεσι τὰς hæresibus, anumque simul perditionis barathrum
ἐξευρεθείσας αὐτοῖς μυσαράς αἱρέσεις ἐπισυνάψανε effoderunt. Quanquam enim priorum turpitudines
τος, καὶ ἐν ἀπωλείας βάραθρον ἐπορύξαντες· εἰ ut certe ipsi aiunt, non participant, eorumdem
γὰρ καὶ τῶν αἰσχρουργιῶν 8 αὐτῶν εἰσιν, ὡς αὐτοί tamen errores mordicus tenent.
φασιν, ἀμέτοχοι, ἀλλὰ τῶν αἱρέσεων αὐτῶν ἀκριβεῖς
εἰσι φύλακες.
Β΄. Αναγκαίως δὲ τοῦτο πεποίηκα 4, ἐπειδὴ δου
λείας τινὸς βασιλικῆς ἕνεκεν ἐκεῖσε παραγενόμενος
ἐν ἀρχῇ τῆς αὐτοκρατορίας Βασιλείου τοῦ ἐκ Θεοῦ
προκεχειρισμένου μεγάλου βασιλέως ἡμῶν, τοῦ πᾶσι
τοῖς θείοις χαρίσμασιν ὑπερφυώς κεκοσμημένου 1,
τοῦ εὐσεβῶς καὶ θεοφιλῶς τὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς, ταὐτὸν
δ' εἰπεῖν καὶ Χριστιανικωτάτης, ἀρχῆς τὰ σκῆπτρα
διέποντος· ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰς ἐτῶν περιόδους διέψοντος ' ἅμα η τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ υἱέσιν καὶ θεοστέπτοις βασιλεῦσιν ἡμῶν ὧν ἀνεπίληστος καὶ ἄλληκτος κ καὶ αἰωνία ἡ μνήμη καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι καὶ
ἐν τῷ μέλλοντι διαφυλαχθείη, εὐχαῖς καὶ πρεσβείαις
τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, καὶ πάντων τῶν ἁγίων. Η δὲ δουλεία
ἡμῶν, αἰχμαλώτων ἦν ὑπαλλαγή ἔτις καὶ καλῶς γεγένηται ἐν τῇ ζωῇ καὶ χαρᾷ τῆς ἁγίας βασιλείας αὐτῶν. Χρονοτριβήσας τοίνυν ἐν τῇ αὐτῇ δουλείᾳ πρὸς τοὺς Παυλικιάνους ἐν Τιρική (β), καὶ
πολλάκις αὐτοῖς διαλεχθείς, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ παρὰ
πολλῶν ὀρθοδόξων ἐκεῖσε ' κατοικούντων ἀκριβέστερον τὰ περὶ αὐτῶν μαθών· [cod. f. 81. b.] πάλιν δὲ
καὶ τῶν ἀσεβῶν ἐκείνων ἀκούσας φληναφούντων ὡς
μέλλουσιν ἐξ αὐτῶν ἐκείνων ἀποστέλλειν ἐν τοῖς τόν
της Βουλγαρίας τοῦ ἀποστῆσαί τινας τῆς ὀρθοδόξου
πίστεως καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν καὶ μεμιαμμένην
αἵρεσιν ἐπισπάσασθαι, τῇ ἀρχῇ τοῦ θείου κηρύ- "
γματος θαβροῦντες, καὶ οἰόμενοι ὡς εὐκόλως δυνήσονται τῷ ἀδόλῳ καὶ καὶ ἀληθινῷ σίτῳ τὰ οἰκεῖα σποτραι ζιζάνια ο
εἰώθασι γὰρ τοῦτο πολλάκις ποιεῖν οἱ
ἀνόσιοι, καὶ πολλοὺς κόπους καὶ κινδύνους προθύμως
ἀναδέχεσθαι πρὸς τὸ μεταδιδόναι τῆς οἰκείας λοιμης * τοῖς παρατυχάνουσι διὰ τούτο ἦλθον ἐγώ ἐπὶ
ταύτην τὴν ὑπόθεσιν· κἀγὼ μὲν ὁ εὐτελὴς καὶ πάσης
ἀρετῆς ἁμέτοχος, τὰ γνωρισθέντα μοι πεπονημένως
τῆς τῶν πολλῶν ἀσφαλείας ἕνεκεν Ρ, ὑμῖν τοῖς 4 δο
5 Matth. xxν, 21
II.Hanc autem lucubrationem necessario confeci,
postquam regia cujusdam legationis officio ad
illas regiones veni, circa initia regnantis Basilii
a Deo electi, magni nostri imperatoris,omni divinorum munerum genere magnifce exornali, qui
pio religioseque Romani, id est Christianissimi
imperiisceptrum tenet, multisque annorum periodiscum sanctis liberis suis tenebit, a Deo coronatis
regibus nostris, quorum incessabilis nullaque oblivione delenda,immortalis, inquam, memoria,tum
hoc tum futuro ævo,precibus et intercessione sanclissimæ Dominæ nostra Deipara semperque
virginis Mariæ omniumque sanctorum, perseverabit.Nostra vero legatio pro commutandis captivis
fuit, quæ et felicem exitum nacta est, viventibus
atque gratulantibus sanctis imperatoribus. Ergo
diu per hanc legationem apud Paulicianos in urbe Tibrica commoratus, et sape & cum iis disputando locutus, necnon ab orthodoxis,qui multi
illic habitant perquam accurate edoctus; præte
rea cum ab illis quoque impiis ac delirantibus
cognovissem fore ut aliquos de suo coetu in Bul
gariam mitterent, qui incolarum partem ad suam
impuram traducerent hæresim, fundamento divinæ prædicationis fidentes, putantesque facile
se posse sincero veroque tritico zizania sua superseminare: solent enim hoc sæpe facere impii, multosque labores ac pericula alacriter adire, ut pestilentiam suam iis qui ocurrerint affent: propterea hoc ego cepi consilium, quanquam abjectus homo et cujuslibet virtutis expers,
ea quæ non sine labore cognovi, communis tutelae causa, vobis egregiis trapezitis tradendi 3.
Tu vero, sacrum venerandumque caput, vocabulorum invenustatem dissimulans, munus nostrum
'
• R. addit απορύξαντες. 11. αἰσχροεργιών. • R. παρεποίηκα, ο R. κεκοσμημένος. R. διέχον
τος. 1 Cod. αἷμα, κ Β. ἄνηκτος. R. κετσε.
- R. ἀδήλῳ. • Cod. ζηζάνια hic et alibi. R. λοιμην. Ρ Α. Ενεκα. 4 Deest τοις apud R,
NOTÆ.
De bis Basilii fliis augustis dicetur inferias.
Basilii nuper imperantis bella adversus Manichæos et eorum protectores Saracenos, narrant
passim historici Byzantini. Et quidem ingens vitæ
aut libertatis discrimen adiit ipse imperator apud
Tibricam cum illis pugnans; cujus rei meminit
Leo grammaticus ed. Paris. p. 471, ubi scribit έν
τοῖς Τιρικούς, quam urbem ignorans Latinus interpres,ridicule transtulit Africam. Sed rem belle
corrigit etiam Georgius Hamartolus, vel ejus continuator, in codice Vatic. f. 201, b. ubi eam
narraturus sic incipit: Εστράτευσεν ὁ βασιλεὺς
κατὰ τῶν ἐν τῇ Τιβρικῇ ᾿Αγαρηνῶν, καὶ διαφόροις
πολέμοις τούτοις συμβαλὼν ἡττήθη, καὶ πολλοὺς
τῶν Ῥωμαίων ἀπέβαλε, κ. τ. λ. Bellum gerebat imperator apud Tibricam cum Agarenis, variisque
præliis patratis, victus est multosque de Romanis amisit, etc. Apud Leonem gramm. corrigendum est etiam cum Hamartolo ᾿Αβάσταχτος pro
Αβήστατος, quod cognomentum erat Theophylacti, qui Basilium in fuga servavit.
Hanc urbem in Armenia a Manichæis ædificatam narrabit postea noster historicus.
Prologue to the Primate of BulgariaPrologus ad Bulariae Primatem
col. 1243–1244page 7 of 76
Prologus ad Bulariæ Primatem
PG 104:1243κίμοις τραπεζίτας προστίθημι. Αὐτὸς, ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλή, τὰ ἀκαλλὲς τῶν λέξεων παραδραμών δέχοις τὴν πρόθεσιν ἡμῶν, μὴ τὰ πρὸς ἀξίαν ἐπι ζητῶν· οὐδαμῶς γὰρ εὑρήσεις ἐν ἡμῖν ἀρετῆς ἴχνος, οὐδὲ καλλονὴν λόγου, καθώς γνώσῃ ἐν τοῖς ὑποτεταγμένοις, ΤΟ ΠΡΟΕΔΡΟ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ ΠΕΤΡΟΥ Μ ΠΡΟΛΟΓΟΣ. καὶ Γ. Φωτὸς παρουσία λύει σκότος· καὶ ποιμένων Επιστασία απελαύνει κλεπτῶν καὶ θηρίων συστής ματα. Ποιμὴν λογικῶν ἀληθὴς ἐκεῖνος ἐστιν ὁ τοῦ ἀληθινοῦ ποιμένος ἀκόλουθος· ὁ τὴν ἰδίαν ὥσπερ ἐκεῖνος τιθεὶς ψυχὴν ὑπὲρ τῶν προς βάτων αὐτοῦ· οὗ ἡ δικαιοσύνη ὡς φῶς ἐκπορεύεται· δ μεμεριμνημένη ψυχῇ, πάσῃ μηχανη ταῖς τοῦ διαβόλου κακίαις εὐστόχως ἀντιτεκνώμενος. Εἰ γὰρ καὶ πολλὰ τὰ ἔνεδρα τοῦ δολίου, ἀλλ᾽ οὐκ ἀγνοεῖν τὰ νοήματα αὐτοῦ παρὰ τῆς θείας Γραφῆς ἐξεπαι δεύθημεν, ὡς δὲ ἱστὸν ἀράχνου τὰς αὐτοῦ ἡγεῖσθαι ο παγίδας, τῇ βοηθείᾳ τῆς ζωαρχικῆς καὶ πανυμνήτου β Τριάδος τοῦ μόνου Θεοῦ ποιητοῦ τοῦ οὐρανοῦν τῆς γῆς, πάσης τε ἀοράτου καὶ ὁρατῆς κτίσεως, ; συνεχέως το καὶ ἐξουσιαστοῦ νενομοθετήμεθα. προσέχειν δ' ἄξιον, καὶ μὴ παρέργως τῶν ῥηθησομένων ἀκούειν. Γενήσεται γὰρ τοῖς μὲν τελεωτέροις τὴν ἕξιν προσθήκη νικητικὴ τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου πάλης καὶ μάχης, ἐν τῷ τοῖς ἐναντίοις συμπλέκι σθαι δόγμασιν, καὶ ταῦτα ἐν τῷ ἐκκλησιαστικῷ τῶν θείων δογμάτων πελάγει ποιεῖν ὑποβρύχια· τοῖς τ άπλουστέροις ἔτι καὶ γαλαποτιζομένοις, ἀποστολικῶς 5. εἰπεῖν, ὡς νηπίοις ἀσφαλῆς ἕδρα τὸ μὴ περιπίπτειν, ὡς καλοῖς τοῖς χείροσιν. "Αρίστη γὰρ αὕτη μηχανή τοῖς ἀπλουστέροις τὸ τοὺς μικροὺς ἐκείνους ἀποτρέπεσθαι μὲν καὶ βδελύττεσθαι· μὴ πειρᾶσθαι δὲ ταῖς αὐτῶν πεύσεσιν ἀνταποκρίνεσθαι· ἀλλ᾽ ἐν τῷ πυκ θάνεσθαι αὐτοὺς, σιγαν καὶ φεύγειν εἰ δυνατὸν αὐτῶν τὸν ἰδιώτην ἀκροατὴν ὡς ἐξ όφεως· οὐδὲν γὰρ ὠφελεῖ ὁ τοιοῦτος πρὸς αὐτοὺς διαλεγόμενος διὰ τοῦτο γὰρ τοῖς ἰδιώταις προσδιαλέγονται, ὥστε τὰ ἅγια τοῖς ἑαυτῶν συμπατεῖν ποσί, καὶ διασπαράττειν τὰ οὐράνια καὶ θεοπρεπή δόγματα, μὴ ὄντος τοῦ ἐμφρόνως ἀντιμαχομένου αὐτοῖς· πῶς γὰρ ὅλως ἀνθρώπων ἀκούσουσιν, οἱ 8 τὸν μόνον Θεὸν κατὰ πᾶσαν ἡμέραν τε καὶ ὥραν μυρίαις γάρεσι ? καὶ ὀνειδισμοῖς καὶ ἀραῖς περιβάλλοντες; ἄριστον ; οὖν ἐστι τὸ διαγινώσκειν αὐτοὺς τὸν ἰδιώτην· εἰς λόγους δὲ αὐτῶν μὴ ἔρχεσθαι, μήποτε καί κι ιδυνεύ σωσιν οἱ ἀπείρως πρὸς αὐτοὺς διαλεγόμενοι· χε λεπὸν γὰρ τὸ μὴ συναρπασθῆναι ὑπ᾽ αὐτῶν τοὺς ἁπλουστέρους· διότι πάντα τὰ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ Ο ών. Πέτρος. μηχανῇ θειών. ἡγῆσθαι. οὐρανοῦ. Κ. νενομοθεθήμεθα. δυνατών. καὶ
suscipe, nihil to dignum exigens: neque enim
allum in nobis comperies virtutis vestigium, aut
orationis elegantiam, ut reapse in sequentibus
exploratum tibi fiet.
&
κίμοις τραπεζίτας προστίθημι. Αὐτὸς, ὦ θεία καὶ
ἱερὰ κεφαλή, τὰ ἀκαλλὲς τῶν λέξεων παραδραμών
δέχοις τὴν πρόθεσιν ἡμῶν, μὴ τὰ πρὸς ἀξίαν ἐπιζητῶν· οὐδαμῶς γὰρ εὑρήσεις ἐν ἡμῖν ἀρετῆς ἴχνος,
οὐδὲ καλλονὴν λόγου, καθώς γνώσῃ ἐν τοῖς ὑποτε
ταγμένοις,
ΤΟ ΠΡΟΕΔΡΟ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ ΠΕΤΡΟΥ Μ
καὶ
AD BULGARIÆ PRIMATEM PETRI
PROLOGUS.
III.Lucis adventu dissipantur tenebræ,et pasto- Γ. Φωτὸς παρουσία λύει σκότος· καὶ ποιμένων
rum cura fures ac ferarum insidis pelluntur. Gee Επιστασία απελαύνει κλεπτῶν καὶ θηρίων συστής
nuinus rationalium ovisum pastor ille est, qui veri ματα. Ποιμὴν λογικῶν ἀληθὴς ἐκεῖνος ἐστιν ὁ τοῦ
pastoris imitator ft; qui propriam animam, ut ἀληθινοῦ ποιμένος ἀκόλουθος· [cod. f. 82.] ὁ τὴν
ille, pro ovibus suis ponit 4; cujus justitia lucis ἰδίαν ὥσπερ ἐκεῖνος τιθεὶς ψυχὴν ὑπὲρ τῶν προς
Instar difunditur, qui sollicito animo et conatu βάτων αὐτοῦ· οὗ ἡ δικαιοσύνη ὡς φῶς ἐκπορεύε
omni, diaboli malis artibus apte adversatur. Etsi ται· δ μεμεριμνημένη ψυχῇ, πάσῃ μηχανη 8 ταῖς
enim multa sunt veleratoris insidis, ne tamen τοῦ διαβόλου κακίαις εὐστόχως ἀντιτεκνώμενος. Εἰ
ejus cogitata ignoremus, magistra adest divina γὰρ καὶ πολλὰ τὰ ἔνεδρα τοῦ δολίου, ἀλλ᾽ οὐκ ἀγνοεῖν
Scriptura: scilicet tanquam telas araneorum,la- τὰ νοήματα αὐτοῦ παρὰ τῆς θείας: Γραφῆς ἐξεπαιqueos ipsius debere nos reputare, fretos auxilio δεύθημεν, ὡς δὲ ἱστὸν ἀράχνου τὰς αὐτοῦ ἡγεῖσθαι ο
gloriosa Trinitatis, Dei unius caeli terræque,invi- παγίδας, τῇ βοηθείᾳ τῆς ζωαρχικῆς καὶ πανυμνήτου
cibilium β et visibilium creatarum rerum conser Τριάδος τοῦ μόνου Θεοῦ ποιητοῦ τοῦ οὐρανοῦν
vatoris ac Domini. Porro haud perfunctorie his τῆς γῆς, πάσης τε ἀοράτου καὶ ὁρατῆς κτίσεως,
quæ dicentur auscultandum est; etenim hinc ii συνεχέως το καὶ ἐξουσιαστοῦ νενομοθετήμεθα.
qui perfectiore conditione sunt, validiores vires προσέχειν δ' ἄξιον, καὶ μὴ παρέργως τῶν ῥηθησο
ad luctam contra diabolum pugnamque ciendam μένων ἀκούειν. Γενήσεται γὰρ τοῖς μὲν τελεωτέροις
accipient,dum adversus contraria dogmata manus τὴν ἕξιν προσθήκη νικητικὴ τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου
conserent, eaque in ecclesiastico divinorum do- πάλης καὶ μάχης, ἐν τῷ τοῖς ἐναντίοις συμπλέκιgmatum pelago victa submergent. Simplicioribus σθαι δόγμασιν, καὶ ταῦτα ἐν τῷ ἐκκλησιαστικῷ τῶν
autem, et adhuc lacte, ut cum Apostolo dicam, θείων δογμάτων πελάγει ποιεῖν ὑποβρύχια· τοῖς τ
nutritis infantibus tuta parabitur statio, ne ali- άπλουστέροις ἔτι καὶ γαλαποτιζομένοις, ἀποστολικῶς
quando succumbant boni deterioribus 5. Nam c εἰπεῖν, ὡς νηπίοις ἀσφαλῆς ἕδρα τὸ μὴ περιπίπτειν,
rudioribus hoc optimum praesidium erit, si pro- ὡς καλοῖς τοῖς χείροσιν. "Αρίστη γὰρ αὕτη μηχανή
fanos illos aversentur atque abominentur, neque τοῖς ἀπλουστέροις τὸ τοὺς μικροὺς ἐκείνους ἀποτρέ
{llorum interrogationes responso dignentur: sed πεσθαι μὲν καὶ βδελύττεσθαι· μὴ πειρᾶσθαι δὲ ταῖς
si quid ii sciscitati fuerint, idiotæ quidem audi- αὐτῶν πεύσεσιν ἀνταποκρίνεσθαι· ἀλλ᾽ ἐν τῷ πυκ
tores sileant, ac pro viribus ceu serpentem devi- θάνεσθαι αὐτοὺς, σιγαν καὶ φεύγειν εἰ δυνατὸν
tent. Nihil enim emolumenti capiet qui cum illis αὐτῶν τὸν ἰδιώτην ἀκροατὴν ὡς ἐξ όφεως· οὐδὲν γὰρ
colloquetur: idcirco enim cum idiotis miscere ser- ὠφελεῖ ὁ τοιοῦτος πρὸς αὐτοὺς διαλεγόμενος [cod.
mones avent, ut res sanctas pedibus suis conculo f. 82. b.] διὰ τοῦτο γὰρ τοῖς ἰδιώταις προσδιαλέ
cente,et coelestia atque augusta dogmata lacerent, γονται, ὥστε τὰ ἅγια τοῖς ἑαυτῶν συμπατεῖν ποσί,
si forte qui prudenter contradicat desit. Quomodo καὶ διασπαράττειν τὰ οὐράνια καὶ θεοπρεπή δόγματα,
enim quempiam omnino hominem audient hi, μὴ ὄντος τοῦ ἐμφρόνως ἀντιμαχομένου αὐτοῖς· πῶς
qui Deum unicum singulis et diebus et horis, in- γὰρ ὅλως ἀνθρώπων ἀκούσουσιν, οἱ 8 τὸν μόνον Θεὸν
numeris injurlis et contumeliis ac maledictis κατὰ πᾶσαν ἡμέραν τε καὶ ὥραν μυρίαις γάρεσι
pulsant? Et perutile quidem est, ut eos idiota καὶ ὀνειδισμοῖς καὶ ἀραῖς περιβάλλοντες; ἄριστον
dignoscant; haud ideo tamen in colloquium cum οὖν ἐστι τὸ διαγινώσκειν αὐτοὺς τὸν ἰδιώτην· εἰς
iis veniant, ne forte periclitentur qui imperite λόγους δὲ αὐτῶν μὴ ἔρχεσθαι, μήποτε καί κι ιδυνεύ
sermones conserunt: vix enim ab iis transversi σωσιν οἱ ἀπείρως πρὸς αὐτοὺς διαλεγόμενοι· χε
non agentur,siqui sunt indocti. Etenim illi cuncta λεπὸν γὰρ τὸ μὴ συναρπασθῆναι ὑπ᾽ αὐτῶν τοὺς
utique Evangelii Apostolique oracula ore crepant: ἁπλουστέρους· διότι πάντα τὰ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ
4 Joan. I, 11. BI Cor. LI, 2; 1 Petr. 2, 2. Ο Matth. vu, 6.
• R. ών. r cod. Πέτρος. • Vocabulam μηχανῇ alio transfertur a R. ' R. θειών. " R. ἡγῆσθαι.
• R. & pro οὐρανοῦ. * Κ. νενομοθεθήμεθα. ' R. δυνατών.. R. hic et sape deinceps ponit absurde
compendiariam litteram καὶ vel xi, pro ol.
NOT B.
Exemplo est Simeon palatinus, de quo in hac historia sermo fet.
col. 1245–1246page 8 of 76
PG 104:1245*Αποστόλου λόγια διαλέγονται· καὶ μόνοι διαγινοτάς σκουσι τὸν δόλον αὐτῶν, οἱ ἐν πολλῇ τριβῇ τῆς θείας Γραφῆς ὑπάρχοντες. Δ'. Ἐκεῖνοι γὰρ οἱ μιαροί, ὅτι τινὶ ἐξ ἀρχῆς δια λέγονται, χρηστὸν σχηματίζονται ο ἔχειν τὸ ἦθος, καὶ ὁ πάντα τὰ παρὰ τοῖς ὀρθοδόξοις Χριστιανούς δόγματα ἐπικυρούσι • δολίως καὶ ἀναφωνούσιν ἀλληγοροῦντες • ἀθέσμως καὶ λίαν ἀμαθῶς τὴν ἁγίαν 7 Τριάδα Θεὸν ὁμολογεῖν λέγουσι· καὶ ἀναθεματίζουσι τοὺς μὴ ὁμολογοῦντας αὐτήν· τὸν Κύριον ἡμῶν καὶ Θεὸν ἡμῶν ἐνανθρωπῆσαι ἐν παρθένῳ λέγουσιν, εἰ καὶ ἀσεβῶς καὶ ἀθέως· καὶ ἀναθεματίζουσι ' τοὺς μὴ; οὕτως ὁμολογοῦντας· καὶ πάντα τὰ τῆς ἐνανθρωπής; σεως τοῦ Κυρίου ἰδιώματα, ἄλλως μὲν τῷ στόματι, ἄλλως δ δὲ τῇ καρδίᾳ λέγοντες, Μάναντα καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ μικροὺς αἱρετικούς, ἔτι δὲ καὶ Παῦλον τὸν Σαμοσατέα, ἀναθεματίζουσι προθύμως· ἄλλους γὰρ ἔσχον πολὺ χείρους αὐτῶν τῆς και κίας διδασκάλους καὶ ἀρχηγέτας ὑπάρξαντας, καθώς μετὰ μικρὸν δηλωθήσεται καὶ ἁπλῶς δίκην πολύ ποδος ἢ χαμαιλέοντος τῷ καιρῷ καὶ τῷ τρόπῳ καὶ τῷ προσώπῷ συμμεταβάλλονται, ὅπως τινὰ τῶν κουφοτέρων θηρεύσωσι· καὶ ὅτε γνῶσιν αὐτὸν προσ έχοντα ταῖς ματαιολογίαις αὐτῶν, τότε μικρόν παρ εκφαίνουσιν αὐτῷ καὶ τὰ παρ' αὐτοῖς μυστήρια. Διὰ τοῦτο χρησίμη καὶ ἡ τῶν βλαβερῶν διάγνωσις, οὐχ ἧττον τῶν ὑγιεινῶν. Διαγνωστέον γὰρ ταῦτα, οὐχ ὥστε χρᾶσθαι αὐτοῖς, ἀλλ᾿ ὥστε διαφεύγειν τὸν δι' αὐτῶν προσγινόμενον ὄλεθρον· Ιτέον τοίνυν ἐπὶ τὸ προκείμενον. ΙΣΤΟΡΙΑ. Β'. Ὁ ἀρχέκακος ὄφις καὶ πονηρότατος δράκων, ὁ τῶν ζιζανίων σπορεὺς, καὶ πάσης ἀδικίας ἀρχηγὸς καὶ διδάσκαλος, ὁ τοῦ ψεύδους καθηγεμών 2 καὶ πα τὴρ αὐτοῦ, ἡ τῆς ὑπερηφανίας βορβορώδης λίμνη, τὸ τῆς ἀλαζονείας 1 σαθρότατον ύψωμα, ὁ δίκην 1 νηπίου τοῖς ποσὶ τῶν πιστῶν συμπατούμενος, τῇ οἰκείᾳ συμβουλῇ κ τοῦ Θεοῦ χωρίσας τὸ αὐτοῦ τίμιον πλάσμα τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῆς ἐν παραδείσῳ μπ καρίας διαγωγής δι᾽ ὑπερβολὴν κακίας ἐκβληθῆναι τοῦτον παρασκευάσας, ὁ πανάθλιος τῆς κακίας τὴν ἡδονὴν ἀντιδοὺς πεπραμένον αὐτὸν ὥσπερ ἀνδράς ποδον 83. ἐκ τῆς ἑκουσίου αὐτοῦ προαιρέσεως, τῇ ἁμαρτία οἴμοι ὠνήσατο· τοῦ μόνου Θεοῦ τοῦτο διὰ τὴν ἁμαρτίαν συγχωρήσαντος, καὶ ὡς ἐν δεσμοτηρίῳ ἐν τῷ τοῦ ᾅδου χωρίς τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων φυλάττεσθαι ἐάσαντος, μέχρι τῆς ἐν σαρκὶ παρουσίας τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, κυρίου δὲ καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας και ο τες.» & και, ἐπικροῦσι, ο και, έπαναφωνούσιν, ο Β. ἀνηγορούν της. * καὶ εἰς ἐπαναθεματίζουσι, ο Β. ἄνως.» Ν. καθ᾽ ἡγεμών. Β. αλαζονίας. Η νίκην, ΘΕ ΠΟΣ νηπίων, * βουλή,
*Αποστόλου λόγια διαλέγονται· καὶ μόνοι διαγινο- soli tamen doloe hæreticorum i discernant, τάς
ii qui
magnopere in divinis se Scripturis exercent.
σκουσι τὸν δόλον αὐτῶν, οἱ ἐν πολλῇ τριβῇ τῆς θείας
Γραφῆς ὑπάρχοντες.
Δ'. Ἐκεῖνοι γὰρ οἱ μιαροί, ὅτι τινὶ ἐξ ἀρχῆς δια IV. Illi quippe nefarii cum primum affantur aliλέγονται, χρηστὸν σχηματίζονται ο ἔχειν τὸ ἦθος, quem, bonos simulant se habere mores, et omnis
καὶ ὁ πάντα τὰ παρὰ τοῖς ὀρθοδόξοις Χριστιανούς orthodoxorum Christianorum dogmata dolose apδόγματα ἐπικυρούσι • δολίως καὶ ἀναφωνούσιν d· ἀλ- probant et proclamant: verumtamen impio atληγοροῦντες • ἀθέσμως καὶ λίαν ἀμαθῶς τὴν ἁγίαν que inscitissime 7 sanctam Trinitatem cum alleΤριάδα Θεὸν ὁμολογεῖν λέγουσι· καὶ ἀναθεματίζουσι goria confiteri se aiunt, imo si qui eam non conτοὺς μὴ ὁμολογοῦντας αὐτήν· τὸν Κύριον ἡμῶν καὶ Atentur, anathematzare se aiunt. Dominum quoΘεὸν ἡμῶν ἐνανθρωπῆσαι ἐν παρθένῳ λέγουσιν, εἰ que et Deum nostrum factum hominem in virgiκαὶ ἀσεβῶς καὶ ἀθέως· καὶ ἀναθεματίζουσι ' τοὺς μὴ ne dicunt, sed hoc ipsum impie et irreligiose;
οὕτως ὁμολογοῦντας· καὶ πάντα τὰ τῆς ἐνανθρωπής et anathema haud ita conftentibus dicunt; veσεως τοῦ Κυρίου ἰδιώματα, ἄλλως μὲν τῷ στόματι, rumtamen omnes incarnationis Dominica proἄλλως δ δὲ τῇ καρδίᾳ λέγοντες, Μάναντα καὶ τοὺς prietates aliter voce, aliter corde, affirmant.Tum
σὺν αὐτῷ μικροὺς αἱρετικούς, [cod. 1. 83.] ἔτι δὲ etiam Manetem et reliquos cum eo nefarios ha
καὶ Παῦλον τὸν Σαμοσατέα, ἀναθεματίζουσι προθύ- reticos, necnon Paulum Samosatensem ultro
μως· ἄλλους γὰρ ἔσχον πολὺ χείρους αὐτῶν τῆς και anathematizant: alios quippe habuerunt multoκίας διδασκάλους καὶ ἀρχηγέτας ὑπάρξαντας, καθώς que pejores improbitatis sum magistros, prout
μετὰ μικρὸν δηλωθήσεται· καὶ ἁπλῶς δίκην πολύ paulo post ostendetur: et omnino polypi instar
ποδος ἢ χαμαιλέοντος τῷ καιρῷ καὶ τῷ τρόπῳ et chammleontis. pro tempore et usu personaque
καὶ τῷ προσώπῷ συμμεταβάλλονται, ὅπως τινὰ τῶν mutantur: ut aliquem scilicet levioris ingenit
κουφοτέρων θηρεύσωσι· καὶ ὅτε γνῶσιν αὐτὸν προσ- hominem venentur; quem si suis nugis attenέχοντα ταῖς ματαιολογίαις αὐτῶν, τότε μικρόν παρ- dentem noverint, huic se pedetemptim cum suis
εκφαίνουσιν αὐτῷ καὶ τὰ παρ' αὐτοῖς μυστήρια. Διὰ mysteriis revelant. Propterea utilis est noxiarum
τοῦτο χρησίμη καὶ ἡ τῶν βλαβερῶν διάγνωσις, οὐχ quoque rerum notitia haud secus quam salutaἧττον τῶν ὑγιεινῶν. Διαγνωστέον γὰρ ταῦτα, οὐχ rium. Sunt enim cognoscendæ, non ut illis utaὥστε χρᾶσθαι αὐτοῖς, ἀλλ᾿ ὥστε διαφεύγειν τὸν δι' mur, sed ut manantem ex his perniciem vite
αὐτῶν προσγινόμενον ὄλεθρον· Ιτέον τοίνυν ἐπὶ τὸ mus. Igitur ad propositum argumentum venienπροκείμενον.
dum.
ΙΣΤΟΡΙΑ.
Β'. Ὁ ἀρχέκακος ὄφις καὶ πονηρότατος δράκων, ὁ
τῶν ζιζανίων σπορεὺς, καὶ πάσης ἀδικίας ἀρχηγὸς
καὶ διδάσκαλος, ὁ τοῦ ψεύδους καθηγεμών 2 καὶ πατὴρ αὐτοῦ, ἡ τῆς ὑπερηφανίας βορβορώδης λίμνη, τὸ
τῆς ἀλαζονείας 1 σαθρότατον ύψωμα, ὁ δίκην 1 νηπίου
τοῖς ποσὶ τῶν πιστῶν συμπατούμενος, τῇ οἰκείᾳ
συμβουλῇ κ τοῦ Θεοῦ χωρίσας τὸ αὐτοῦ τίμιον
πλάσμα τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῆς ἐν παραδείσῳ μπκαρίας διαγωγής δι᾽ ὑπερβολὴν κακίας ἐκβληθῆναι
τοῦτον παρασκευάσας, ὁ πανάθλιος τῆς κακίας τὴν
ἡδονὴν ἀντιδοὺς πεπραμένον αὐτὸν ὥσπερ ἀνδράς
ποδον [cod. f. 83. b.] ἐκ τῆς ἑκουσίου αὐτοῦ προαιρέσεως, τῇ ἁμαρτία οἴμοι ὠνήσατο· τοῦ μόνου Θεοῦ
τοῦτο διὰ τὴν ἁμαρτίαν συγχωρήσαντος, καὶ ὡς ἐν
δεσμοτηρίῳ ἐν τῷ τοῦ ᾅδου χωρίς τὰς ψυχὰς τῶν
ἀνθρώπων φυλάττεσθαι ἐάσαντος, μέχρι τῆς ἐν
σαρκὶ παρουσίας τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, κυρίου δὲ καὶ
Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας και
xal.
HISTORIA.
V. Malorum initium serpens ac scelestissimus
draco, zizaniorum seminator et omnis malitia princeps ac magister,mendacii antesignanas ejusdemque pater, superbia cosnosa palus, jactantiæ infirm
missum cuimon, is qui pueri instar a fidelium pedibus conculcatur, qui propria suasione a Deo
abstraxit pretiosam ejus creaturam hominem; deditque operam, at hunc beato paradisi incolatu,
summo malitia artifcio depelleret; bic, inquam,
aerumnossissimus, voluptate vitium compensans,
Adamum quasi venundatum mancipium, non 8
sine ejusdem voluntario consensu, peccati heu!
tanquam pretio coemit, Deo unico id propter
Adami culpam permittente; et tanquam carcere
Dininferorum regionibus animas hominum detineri
sinente, usque ad adventum in carne Filii Del,
Domini Deique nostri Jesu Christi, unius de sancta et laudatissima Trinitate. Veterator idem mulVARIS LECTIONES.
ο
• R. τες.» R. & pro και, o R. ἐπικροῦσι, ο R. omisso και, scribit έπαναφωνούσιν, ο Β. ἀνηγορούν
της. * R. omisso καὶ εἰς ἐπαναθεματίζουσι, ο Β. ἄνως.» Ν. καθ᾽ ἡγεμών. Β. αλαζονίας. Η R.
νίκην, ΘΕ ΠΟΣ νηπίων, * R. βουλή,
NOTÆ.
Plinius Hist. Nat. VIII, 51: Colorem mutat
chamæleon subinde, redditque semper quemcunque proxime uttingit. De chamalæonte et polypo
Theophrastus quoque in fragmento de animalibus colorem mutantibus.
HistoryHistoria
col. 1247–1248page 9 of 76
PG 104:1247δ τα πανυμνήτου Τριάδος πολλαῖς δὲ καὶ ποικίλαις τὸν ἄνθρωπον ὁ δήλιος εἰδωλολατρείαις· καὶ μιάσμασιν εἰδωλικοῖς, αἰσχρουργίαις τε καὶ ἡδονατς δουλε σάμενος, ὡς οὐκέτ᾽ ἀνακληθησόμενον ᾤετο ἐν ἑαυτῷ κατέχειν ὁ εὐχείρωτος. Αλλ᾽ οὐκ ἐπιτεύξεται δόλιας θήρας· ἔψευσται γὰρ τῶν ἑαυτοῦ ἐλπίδων ὁ ἀείψει στος. Ο γὰρ μονογενής Υιός και ο Λόγος τοῦ Θεοῦ, ὁ συνάναρχος τῷ Πατρὶ καὶ συναΐδιος τῷ ὁμοουσίῳ καὶ ζωοποιῷ καὶ παναγίῳ Πνεύματι, ἀφάτῳ φιλανθρωπίᾳ βουληθείς πάλιν ἀνακτήσασθαι ὃν διέπλασεν ἐπ γῆς ἄνθρωπον καὶ τῷ οἰκείῳ ἐμφυσήματι ο θεοπρεπῶς ἐδόξασεν, εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς καὶ συνεργεία του ἁγίου Πνεύματος καθεὶς ἑαυτὸν, ἐκ Παρθένου τι ἁγίας σάρκα ἀνειληφὼς ἐψυχωμένην ψυχῇ λογική τε καὶ νοερά, ἄνθρωπος γίνεται, οὐχ δ ἦν μεταβαλών, ἔτρεπτος γάρ· ἀλλ᾽ ὅπερ οὐκ ἦν προσλαβών, φιλάν ; θρωπος 9 γάρ· ἢν διελθὼν η κεκλεισμένην ο πάλιν κατέλιπεν τῷ τῆς παρθενίας φωτὶ κατηγλαϊσμένην και δεδοξασμένην, προφητικῶς εἰπεῖν, ἔσωθεν ἧς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται πάντες τὰ σήμαντρα πάλαι ξενοπρεπῶς προκατήγγειλαν· καὶ τὴν δόξει αὐτῆς προβλεκτικῷ ὄμματι προϋπέφηναν καὶ ὁ μὲν πύλην κεκλεισμένην, μόνῳ τῷ Θεῷ τηρουμένην προέφησεν· ὁ δὲ, πηγὴν ἐστρα 7: γισμένην· ἕτερος δέ φησιν, Εσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ ἡ παρθένος· καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν, ἐξ αὐτῆς σωμα τούμενος· ὁ δὲ αὐτὸς, Καὶ ἰδοὺ ἡ παρθένος, ἔφη, ἐν γαστρὶ ἔξει καὶ τέξεται Υιόν, δῆλον ὅτι ἐξ 9 αὐτῆς τὸν Κύριον σαρκολογούμενον δημιουργι cχώς ἐν αὐτῇ ἐνοικούντα· καὶ σαρκοφόρον ἐξ αὐτῆς Ὁ Θεὸν προερχόμενον· καὶ τί δὴν πάσας τὰς τοιαύτας μαρτυρίας ἀπαριθμεῖν, αἱ τοῖς φιλοπόνοις τετήρηνται; Ο 5. Μή τις δὲ ἡμᾶς οἰέσθω τὰς περὶ τῆς ἀει παρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας μαρτυρίας, μάτην ἀρτίως εἰς μέσον παραγαγεῖν· οἱ 3 γὰρ τῆς ἀληθείας έχθροὶ τὸν θεῖον αὐτῆς τόκον ἐν δοκήσει καὶ οὐκ ἐν ἀληθείᾳ γεγενήσθαι δογματίζουσιν· καὶ μετὰ τὸν θεῖον τόπον καὶ ἡ ἄλλους υἱοὺς αὐτὴν ἐσχηκέναι ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ φληναφοῦσιν· τὰς δὲ περὶ αὐτῆς τῶν προφητῶν μαρτυρίας οὐ προσδέχονται, καθὼς ὕστε ρον ἀκριβέστερον δηλωθήσεται· φάσκουσι δὲ τοῖς τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου λόγοις ἐξ ακολουθείν, δολερῶς καὶ ὑπούλως τῷ κωδίῳ τὸν λύ κον περικαλύπτοντες οι ανοητότατοι· καί τοι τῆς εὐαγγελικῆς καὶ θείας πτυκτῆ; ", οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῆς ἀποστολικῆς, ἐπισυχνῶς ο προσφερόντων 84 τὰς τῶν προφητῶν μαρτυρίας, καὶ δεικνύνα Ο 1 - ταῖς. " δέ. ο έμφισ. ο ατος. 4 φίλαντος. * Α. διεχθών. μόνος νόμος. ἀντῆς. δετ, καὶ καί. ακτής. Επισυχνώ. ΝΟΤΑ. δημιουργικώς.
PFTRI SICULI.
δ
τα
tis variisque idolorum cultibus, fagitiis, turpitudi- πανυμνήτου Τριάδος πολλαῖς δὲ καὶ ποικίλαις τὸν
nibus ac voluptatibus captivatum hominem, ceu ἄνθρωπον ὁ δήλιος εἰδωλολατρείαις· καὶ μιάσμασιν
nunquam revocandum,apud se retinere sperabat, εἰδωλικοῖς, αἰσχρουργίαις τε καὶ ἡδονατς δουλε
cum tamen ipse potius sit admodum facile supera- σάμενος, ὡς οὐκέτ᾽ ἀνακληθησόμενον ᾤετο ἐν ἑαυτῷ
bilis.Sed non diu potietur dolosus præda sua: ecce κατέχειν ὁ εὐχείρωτος. Αλλ᾽ οὐκ ἐπιτεύξεται δόλιας
- enim spe sua falsus est qui semper fallit. Namque θήρας· ἔψευσται γὰρ τῶν ἑαυτοῦ ἐλπίδων ὁ ἀείψει
unigenitus Filius Verbumque Dei, Patri conre- στος. Ο γὰρ μονογενής Υιός και ο Λόγος τοῦ Θεοῦ, ὁ
gnator, et cum vividco sanctissimo consubstan- συνάναρχος τῷ Πατρὶ καὶ συναΐδιος τῷ ὁμοουσίῳ καὶ
tiall sibi Spiritu sempiternus, pro sua ineffabili ζωοποιῷ καὶ παναγίῳ Πνεύματι, ἀφάτῳ φιλανθρω
bonitate volens iterum instaurare quem forma- πία βουληθείς πάλιν ἀνακτήσασθαι ὃν διέπλασεν ἐπ
verat ex humo hominem, suoque fatu digna Deo γῆς ἄνθρωπον καὶ τῷ οἰκείῳ ἐμφυσήματι ο θεοπρε
ratione condecoraverat; postea beneplacito Patris πῶς ἐδόξασεν, εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς καὶ συνεργεία του
et sancti Spiritus cooperatione, semet demittens, ἁγίου Πνεύματος καθεὶς ἑαυτὸν, ἐκ Παρθένου τι
et ex Virgine sancta carnem sumens rationali ἁγίας σάρκα ἀνειληφὼς ἐψυχωμένην ψυχῇ λογική τε
anima et intellectuali animatam,homo factus est; καὶ νοερά, ἄνθρωπος P γίνεται, οὐχ δ ἦν μεταβαλών,
non id quod erat immutans, est enim inconver- ἔτρεπτος γάρ· ἀλλ᾽ ὅπερ οὐκ ἦν προσλαβών, φιλάν
tibilis; sed id quod non erat assumens, quia be- θρωπος 9 γάρ· ἢν διελθὼν η κεκλεισμένην ο πάλιν
nignus est, Virginem quam clausam ingressus κατέλιπεν τῷ τῆς παρθενίας φωτὶ κατηγλαϊσμένην
erat, reliquit pariter virginitatis luce splendentem και δεδοξασμένην, προφητικῶς εἰπεῖν, ἔσωθεν
et gloriosam, ut prophetice loquar, ab intus: cu- ἧς ὁ νόμος ' καὶ οἱ προφῆται πάντες τὰ σήμαντρα
jus virginis præludia lex et prophetæ omnes in- πάλαι ξενοπρεπῶς προκατήγγειλαν· καὶ τὴν δόξει
solitis olim modis prænuntiaverunt, gloriamque αὐτῆς προβλεκτικῷ ὄμματι προϋπέφηναν cod. 1.
ejus præoccupante oculo visam præmonstrarunt. 84.] καὶ ὁ μὲν πύλην κεκλεισμένην, μόνῳ τῷ
Et alius quidem clausam januam solique Deore- Θεῷ τηρουμένην προέφησεν· ὁ δὲ, πηγὴν ἐστρα
servatam prædixit 7: alius fontem sigillo muni- γισμένην· ἕτερος δέ φησιν, Εσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ
tum 8: alius: Erit, inquit, de radice Jesse vir- ἡ παρθένος· καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήgo, et flos de radioe ejus ascendet Dominus Deus σεται ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν, ἐξ αὐτῆς σωμα
noster ex ipsa corporatus 9. Idem insuper: Ecce τούμενος· ὁ δὲ αὐτὸς, Καὶ ἰδοὺ ἡ παρθένος, ἔφη,
Virgo,inquit, in utero habebit,et pariet filium 10, ἐν γαστρὶ ἔξει καὶ τέξεται Υιόν, δῆλον ὅτι ἐξ
9 videlicet ex se Dominum incarnatum, facticio αὐτῆς τὸν Κύριον σαρκολογούμενον δημιουργι
opere in ipsa habitantem, carne vestitum Deum cχώς ἐν αὐτῇ ἐνοικούντα· καὶ σαρκοφόρον ἐξ
ex ipsa procedentem. Sed cur jam cuncta hæc αὐτῆς Ὁ Θεὸν προερχόμενον· καὶ τί δὴν πάσας τὰς
testimonia enumerem, quæ studiosis potius re- τοιαύτας μαρτυρίας ἀπαριθμεῖν, αἱ τοῖς φιλοπόνοις
servanda sunt?
τετήρηνται;
VI.Neque tamen quisquam existimet,de semper
virgine ac Deipara Maria testimonia hactenus a
nobis in medium frustra esse prolata: etenim veritalis hostes divinum ejus partum apparenter,non
autem vere, peractum censent: et quidem post
divinum partum alios quoque ipsam liberos ex Josepho suscepisse fabulantur: prophetarum denique
circa ipsam testimonia non admittunt, veluti postea
diligentius demonstrabitur. Dicunt profecto se
sancti Evangelii apostolique dictamina sequi, cæleroqui dolore ac simulate stultissimi homines ovium
vellus lupo circumponunt. Atqui tum evangelicus
divinus liber, tum etiam apostolicus, continenter
recitant testimonia prophetarum, eosque lestes
fide dignos demonstrant,qui omnia sine mendacio
Ο
5. Μή τις δὲ ἡμᾶς οἰέσθω τὰς περὶ τῆς ἀει
παρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας μαρτυρίας, μάτην
ἀρτίως εἰς μέσον παραγαγεῖν· οἱ 3 γὰρ τῆς ἀληθείας
έχθροὶ τὸν θεῖον αὐτῆς τόκον ἐν δοκήσει καὶ οὐκ
ἐν ἀληθείᾳ γεγενήσθαι δογματίζουσιν· καὶ μετὰ τὸν
θεῖον τόπον καὶ ἡ ἄλλους υἱοὺς αὐτὴν ἐσχηκέναι ἐκ
τοῦ Ἰωσὴφ φληναφοῦσιν· τὰς δὲ περὶ αὐτῆς τῶν
προφητῶν μαρτυρίας οὐ προσδέχονται, καθὼς ὕστε
ρον ἀκριβέστερον δηλωθήσεται· φάσκουσι δὲ τοῖς
τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου λόγοις ἐξακολουθείν, δολερῶς καὶ ὑπούλως τῷ κωδίῳ τὸν λύ
κον περικαλύπτοντες οι ανοητότατοι· καί τοι τῆς
εὐαγγελικῆς καὶ θείας πτυκτῆ; ", οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ
τῆς ἀποστολικῆς, ἐπισυχνῶς ο προσφερόντων (cod.
f. 84 b] τὰς τῶν προφητῶν μαρτυρίας, καὶ δεικνύνα
7 Ezech. Liv, 2. 8 Cantic. 17, 12. Isa. II, 1. to Isa. VII, 14.
'
Ο
1 R. sine diphthongo. - R. ταῖς. " R. δέ. ο R. έμφισ. ο R. ατος. 4 R. φίλαντος. * Α. διεχθών.
• Exin novem vocabula prætermittit Raderus. * R. Cod. mendose μόνος pro νόμος. " R. ἀντῆς.
• Ita cod. fortasse pro δετ, * R. καὶ pro of. r R. Sine καί.. R. ακτής. • Cod. Επισυχνώ.
ΝΟΤΑ.
Psal. XLIV, 14: Gloria Flic regis ab in148.
Gal. IV, 4: Factum e muliere, factum
sud lege. Ita hic intelligo δημιουργικώς.
col. 1249–1250page 10 of 76
PG 104:1249των αὐτοὺς ὡς ἀξιοπίστους μάρτυρας, πάντα ἀψευδώς προκαταγγείλαντας, καὶ μαρτυροῦντας τῇ ἀληθείᾳ, καὶ πρὸς ὀξυοπία, καὶ ἀγχίνοιαν τοὺς ἀκροπτὰς δι εγείροντας τοῦ μὴ σφάλλεσθαι τῆς ἀληθείας ἐπερ χομένης ὥσπερ στοιχείοις τισὶ ταῖς αὐτῶν ἀποῤῥή σεσιν ἐντετυπωμένους, καὶ θεωρίας ἐπίβασιν τὴν πρᾶξιν ποιουμένους· ἀλλ' ὁ μὲν περί τῆς ἀείπαιδος κυρίως καὶ ἀληθῶς δεδοξασμένης Θεοτόκου καὶ ἀει παρθένου Μαρίας λόγος, μικρὸν ἀναμεινάτω· κἂν οἱ δεινοὶ Παυλικιάνοι διαβρήγνυντο, Επανακτέον δ᾽ ἡμᾶς ὅθεν μικρὸν ἀνεκφοιτήτως ἀπέστημεν, Ζ΄. Τοῦ μεγάλου τοίνυν Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ιησού Χριστοῦ ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθέντος καὶ ἡμῖν τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφέντος, πᾶσα μὲν ἐκ ποδῶν εἰδωλατρεία οἴχεται· Θεογνωσία δὲ ἀληθὴς πᾶ σαν τὴν γῆν ὥσπερ ὕδωρ πολύ κατεκάλυψεν ἐντεῦθεν ἡ τῶν οὐρανίων ἐπὶ γῆς ἀρετὴ πολιτεύεται, καὶ τοῖς ἀγγέλοις ταῖς ἀρεταῖς θεοκλυθούμενοι συν αμιλλώνται οἱ ἄνθρωποι· τοῦ σταυροῦ γὰρ ἐπὶ γῆς παγέντος, καὶ τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς τοῦ ἐκ τοῦ οὐκ ρανοῦ φιλανθρώπως τῇ θεότητι συγκαταβάντος, οὐ τὸ σῶμα καταβάσαντος, ἀλλ᾽ ἐκ γῆς τοῦτο προσλαβομένου ὁμοιοπαθὲς ἡμῖν, καὶ ἐν τῷ ξύλῳ τοῦ σταυροῦ ὑψωθέντος, καὶ ταῖς τοῦ θείου αὐτοῦ αἵματος ῥανίσι τὴν γῆν καταρδεύσαντος ὀσμὴν εὐωδίας ταύτην διαπνέειν πεποίηκεν· ἔτις τῷ ἁγιασμῳ τοῦ τιμίου αἵματος καὶ ὕδατος αὐτοῦ πιανθεῖσα, λο γικὰ ἡδύπνος καὶ ποικίλα ἄνθη βλαστάνουσα πανε ταχοῦ καὶ νῦν οὐ διαλιμπάνει. Προσκυνεῖται τοίνυν; ξύλον, δι' οὗ σωτηρία τῷ γένει μὲν τῶν ἀνθρώπων δεδώρηται δι' οὗ ὁ ἀρχέκακος ἐχθρὸς εἰς γῆν κατα βαγείς καιρίαν ἐν καρδίᾳ τὴν πληγὴν εἰσεδέξατο. Εν οὐδενὶ γὰρ ἑτέρῳ συμβόλῳ τοῦ Χριστοῦ παθημά των φοβερά τεράστια τοιαῦτα γέγονεν, οἷα ἐν τῷ τιμίῳ καὶ ζωοποιῷ τοῦ Κυρίου σταυρῷ· νεκροὶ ἀν ιστάμενοι καὶ πρὸ τῆς ἐν τῷ ᾅδῃ καθόδου τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν, καταπέτασμα ρηγνύμενον, γῆ σειο μένη, ἥλιος σκοτιζόμενος καὶ πάλιν ἀναφλεγόμενος, τῷ μὲν τὴν τῶν Ἰουδαίων δεικνὺς σκοτόμαιναν, τῷ δὲ τῆς ἀναστάσεως προδεικνὺς τὴν φαιδρότητα. Τέλος ἡ πάντων ἐν τῷ ᾅδῃ κατεχομένων ψυχῶν ἀπολύτρωσις τῇ ἐπιφανεία τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν πρὸς αὐτοὺς γενομένη· καὶ ἡ τοῦ ᾅδου κατάλυσις 5, τοῦ μηκέτι κατέχειν τὰς τῶν ἐν Κυρίῳ κεκοιμημένων ψυχάς. Ταῦτα πάντα ἡ τοῦ θείου σταυροῦ ἀήττητος δύναμις τὰ φοβερά εἰργάσατο τεράστια, τῇ δυνάμει τοῦ ἐν αὐτῷ προσπαγέντος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Αἰσχυνθήτωσαν οὖν καὶ ἐντραπήτωσαν καὶ ἀπολέσθωσαν οἱ τὴν δόξαν αὐτοῦ διαρνούμενοι καὶ μὴ προσκυνοῦντες αὐτὸν ἀδιστάκτῳ πίστει ο ώς » κατάλλυσις. - δίστει. ΝΟΤΑ. πνευματικῆς, πνευματικής.
↓
HISTORIA MANICHEORUM.
των αὐτοὺς ὡς ἀξιοπίστους μάρτυρας, πάντα ἀψευδώς
προκαταγγείλαντας, καὶ μαρτυροῦντας τῇ ἀληθείᾳ,
καὶ πρὸς ὀξυοπία, καὶ ἀγχίνοιαν τοὺς ἀκροπτὰς διεγείροντας τοῦ μὴ σφάλλεσθαι τῆς ἀληθείας ἐπερχομένης ὥσπερ στοιχείοις τισὶ ταῖς αὐτῶν ἀποῤῥήσεσιν ἐντετυπωμένους, καὶ θεωρίας ἐπίβασιν τὴν
πρᾶξιν ποιουμένους· ἀλλ' ὁ μὲν περί τῆς ἀείπαιδος
κυρίως καὶ ἀληθῶς δεδοξασμένης Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας λόγος, μικρὸν ἀναμεινάτω· κἂν
οἱ δεινοὶ Παυλικιάνοι διαβρήγνυντο, Επανακτέον
δ᾽ ἡμᾶς ὅθεν μικρὸν ἀνεκφοιτήτως ἀπέστημεν,
narraverint, veritatemque testantes,ad perspicaciam mentisque acumen auditores suos excitaverint,quominus a veritate jam adveniente aberrarent, quam quibusdam veluti elementis, prædictionibus nimirum suis,impresserunt; et ostensa
rei fundamentum ipso eventu comprobarunt.Sed
enim de perpetua puella, proprie vereque gloriosa Deipara semperque virgine Maria, oratio
aliquantum differatur; etiamsi diris Paulicianis
ilia rumpantur. Illuc enim nobis, unde paulo
ante discessimus, redeundum est.
Ζ΄. Τοῦ μεγάλου τοίνυν Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν VII. Postquam magnus itaque Deus ac Servator
Ιησού Χριστοῦ ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθέντος καὶ ἡμῖν τοῖς noster Jesus Christus in terra apparuit, et nobiscum
ἀνθρώποις συναναστραφέντος, πᾶσα μὲν ἐκ ποδῶν hominibus versatus est, omnis quidem idolorum
εἰδωλατρεία οἴχεται· Θεογνωσία δὲ ἀληθὴς πᾶ- cultus e medio cessit; Dei autem vera notitia uniσαν τὴν γῆν ὥσπερ ὕδωρ πολύ κατεκάλυψεν· versam terram tanquam aquæ inundatio occupaἐντεῦθεν ἡ τῶν οὐρανίων ἐπὶ γῆς ἀρετὴ πολιτεύεται, vit11.10 Exin cœlestium honesta vita coepit in terra
καὶ τοῖς ἀγγέλοις ταῖς ἀρεταῖς θεοκλυθούμενοι συν- frequentari, Deoque familiares facti homines angeαμιλλώνται οἱ ἄνθρωποι· τοῦ σταυροῦ γὰρ ἐπὶ γῆς los virtutibus æmulari. Gruce enim in terram deπαγέντος, καὶ τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς τοῦ ἐκ τοῦ οὐκ ἂza, vitæeque pane de cœlo benigne simul cum
ρανοῦ φιλανθρώπως τῇ θεότητι συγκαταβάντος, οὐ deitate demisso, haud sane corpore illinc delato,
τὸ σῶμα καταβάσαντος, ἀλλ᾽ ἐκ γῆς τοῦτο προσλα- sed de terra sumpto,æque ac nos passibili,et in liβομένου ὁμοιοπαθὲς ἡμῖν, καὶ ἐν τῷ ξύλῳ τοῦ σταυροῦ gnum sublato, divinique sanguinis guttis tellurem
ὑψωθέντος, καὶ ταῖς τοῦ θείου αὐτοῦ αἵματος ῥανίσι irrigantibus,contigit ut hæc suavitatis odorem exsτὴν γῆν καταρδεύσαντος [cod. f. 88] ὀσμὴν εὐωδίας piraret,quæ nimirum sanctificatione ipsius pretiosi
ταύτην διαπνέειν πεποίηκεν· ἔτις τῷ ἁγιασμῳ sanguinis et aquæ pinguescens, rationalia odoraτοῦ τιμίου αἵματος καὶ ὕδατος αὐτοῦ πιανθεῖσα, λο- menta variosque flores nunc etiam ubique germiγικὰ ἡδύπνος καὶ ποικίλα ἄνθη βλαστάνουσα πανε narenon desinit. Adoratur itaque lignum, per quod
ταχοῦ καὶ νῦν οὐ διαλιμπάνει. Προσκυνεῖται τοίνυν salus humano generi donata fuit; per quod maloξύλον, δι' οὗ σωτηρία τῷ γένει μὲν τῶν ἀνθρώπων rum auctor hostis humi aflictus lethale visceribus
δεδώρηται δι' οὗ ὁ ἀρχέκακος ἐχθρὸς εἰς γῆν κατα- vulnus accepit. Etenim nullo in alio Christi cruciaβαγείς καιρίαν ἐν καρδίᾳ τὴν πληγὴν εἰσεδέξατο. tuum symbolo haec tremenda prodigia patrata fueΕν οὐδενὶ γὰρ ἑτέρῳ συμβόλῳ τοῦ Χριστοῦ παθημά- runt, cujusmodi in veneranda et vivifca Domini
των φοβερά τεράστια τοιαῦτα γέγονεν, οἷα ἐν τῷ cruce: mortui nimirum suscitati ante etiam quam
τιμίῳ καὶ ζωοποιῷ τοῦ Κυρίου σταυρῷ· νεκροὶ ἀν- ad inferos Dominus ac Deus noster descenderet,
ιστάμενοι καὶ πρὸ τῆς ἐν τῷ ᾅδῃ καθόδου τοῦ Κυρίου velum discissum,terra commola,sed obscuratus et
καὶ Θεοῦ ἡμῶν, καταπέτασμα ρηγνύμενον, γῆ σειο- rursus illuminatus; ut priore statu significaret
μένη, ἥλιος σκοτιζόμενος καὶ πάλιν ἀναφλεγόμενος, Judæorum tenebras, altero autem resurrectionis
τῷ μὲν τὴν τῶν Ἰουδαίων δεικνὺς σκοτόμαιναν, τῷ δὲ laetitiam portenderet. Postremo omnium apud inτῆς ἀναστάσεως προδεικνὺς τὴν φαιδρότητα. Τέλος feros detentarum animarum Christo Domino ac
ἡ πάντων ἐν τῷ ᾅδῃ κατεχομένων ψυχῶν ἀπολύ- Deo nostro illic apparente redemptio, et ipsius orci
τρωσις τῇ ἐπιφανεία τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν destitutio, quominus diutius illorum, qui in Doπρὸς αὐτοὺς γενομένη· καὶ ἡ τοῦ ᾅδου κατάλυσις 5, mino dormierant, animas retineret. Hæc omnia
τοῦ μηκέτι κατέχειν τὰς τῶν ἐν Κυρίῳ κεκοιμημέ- divinæ crucis invicta vis tremenda efecit prodigia,
νων ψυχάς. Ταῦτα πάντα ἡ τοῦ θείου σταυροῦ ἀήτ- virtute scilicet confxi in ea Christi Dei nostri.
τητος δύναμις τὰ φοβερά εἰργάσατο τεράστια, τῇ Pudedant igitur et in fugam venantur ac pereant,
δυνάμει τοῦ ἐν αὐτῷ προσπαγέντος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ qui crucis gloriam negant,neque eam indubia fide
ἡμῶν. Αἰσχυνθήτωσαν οὖν καὶ ἐντραπήτωσαν καὶ ceudivinitus datum invictumque tropæum adorant.
ἀπολέσθωσαν οἱ τὴν δόξαν αὐτοῦ διαρνούμενοι καὶ Ergo invidus atque pessimus et boni osor diabolus,
μὴ προσκυνοῦντες αὐτὸν ἀδιστάκτῳ πίστει ο ώς [cod. capite eliso et corde a crucis hasta transfixo, jam
11 Isa. XI, 9.
» R. κατάλλυσις. - R. δίστει.
ΝΟΤΑ.
In textu Graco Raderi additur πνευματικῆς,
quod vocabulum in interpretatione latina ejusdem
omittitur.Ergo exemplar typotheta Ingolstadiensi
traditum videtur interdum fuisse diversum ab illo
quod Raderus Latinum faciebat. In codice certe
Vaticano deest voc. πνευματικής.
col. 1251–1252page 11 of 76
PG 104:1251Β] θεοθώρητον καὶ ἀκαταμάχητον τρόπαιον ο δ γοῦν βάσκανος καὶ παμπόνηρος καὶ μισόκαλος διά βολος τὴν κεφαλὴν συνθλασθεὶς καὶ τὴν καρδίαν τῷ σταυρικῷ δόρατι διαπαρείς, οὐχ οἷός τε ἦν φανερώς οὕτως τὰ ἑαυτῷ καταθύμια ὡς εἰώθει ἐργάζεσθαι 49, βδελύγματα· λάθρα δέ τινων ἀθλίων τὰς ψυχὰς ἐκ βακχεύσας καὶ τὸν νοῦν φενακίσας ἡπάτησεν ὁ ἐν υποκρίσει ψευδολόγων κεκαυτηριασμένων ο τήν οἰκείαν συνείδησιν, ἕξις τοῦ ἀσβεστου πυρός σύν ἑαυτῷ ὑπεκκαύματα. Β'. 'Αλλ' οὐκ ἐνέλιπεν ὁ ἀγαθὸς καὶ πανάγαθος καὶ ὑπεράγαθος Κύριος συνήθως εὐεργετεῖν τὸ ἑαυτοῦ τίμιον πλάσμα τὸν ἄνθρωπον· ἀλλ᾽ ἔθετο ἐν τῇ Επ κλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, ὡς αὐτόπτας καὶ ὑπηρέτας τὴν αὐτοῦ ἀπειροδύναμον σωματικὴν συγκατάβασιν ἀριδήλως διαγγέλλοντας, καὶ τὰς θεοσημείας παναληθῶς ἐκφράζοντας· μήτε τοῖς σωματικοῖς τοῦ Χριστοῦ ἐπαισχυνομένους παθήμασιν, μήτε τοῖς θαύ μασι ψεύδος επιφημίζοντας, ἀλλὰ πανταχού της ἀληθείας φροντίζοντας, καὶ τὴν ἔνσαρκον οικονομίαν τοῦ Θεοῦ λόγου ἀψευδώς κηρύττοντας. Δεύτερον προφήτας τὰ κεκρυμμένα καὶ ἀνίητα πάθη τῷ τοῦ ἁγίου Πνεύματος θείᾳ & τῆς ἐξουσίας μαχαίρας προ ῥιζῶν ἀναστέλλοντας· καὶ τὰ χρηστὰ καὶ ἡ τεθηλότε τῶν ἀρετῶν φυτουργοῦντας βλαστήματα. Τρίτον διο δασκάλους, ἀμφοῖν τοῖν δυοῖν ] συνηγοροῦντας, καὶ τὰ παρ' αὐτοῖς πραχθέντα καὶ λεχθέν τα, τελεώτερον σαφηνίζοντας· τούτων τοῖς θείοις δόγμασι πᾶσα τῶν Χριστιανῶν ᾿Εκκλησία, πάλαι καὶ νῦν κρατύνεται, ἧς πύλαι ᾅδου αἱ φθοροποιεί αἱρέσεις κατίσχυσαν οὐδέποτε, οὐδὲ κατισχύσουσιν εὖ ἴσμεν, κατὰ τὴν θείαν ἀπόφασιν· εἰς ἄφρον δὲ τὰ κύματα τῆς τῶν αἱρετικῶν γλωσσαλγίας πάντοτε διαλέλυνται· κατὰ καιρὸν ἑκάστοις τῆς ὀρθοδοξίας προμάχοις, ἕκαστοι συμπλακέντες αἱρεσιάρχαι, καὶ τῆς ἀληθείας τῷ φωτὶ τοῦ ζόφου τῶν αἱρέσεων ὑπου χωρήσαντος, αἱ τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίαι διέμειναν ἀπά λευτοι· ἀλλ᾽ οἱ μὲν πανάθλιοι αἱρετικοὶ εἰ καὶ πρὸς ὀλίγον τῶν μυσαρῶν αὐτῶν διανοιῶν τὰς κακίας ὤδινον, ὅμως μετ' οὐ πολὺ τῆς αὐτῶν κακουργίας τὸ ψεῦδος διεῤῥήσσετο. Καὶ τούτου τοῖς πᾶσι δια γνωσθέντος καὶ ἐκ ποδῶν γινομένου, αἱ τοῦ Θεοῦ Βα κλησίαι κατηυγάζοντδ· ἀλλὰ καὶ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶν να, καταυγασθήσονται. Θ'. Ἡ δὲ ἐσκοτισμένη καὶ βορβορώδης καὶ στασιώδης καὶ παμμίαρος καὶ αἰσχρουργὸς τῶν Μα νιχαίων αἵρεσις ὑπὸ πάντων ἐθνῶν διωκομένη διὰ τὸ ανίατον αὐτὴν ὑπάρχειν καὶ πάσης βδελυρίας ενά μεστον καὶ σιγῇ βαθείᾳ παρ' αὐτῶν τιμωμένη καὶ σεβομένη. Τούτο γάρ ἐστιν αὐτοῖς τὸ περισπούδαστον, τὸ μὴ τὰς τελετὰς αὐτῶν καὶ τὰς αἱρέσεις εἰς πάντας καὶ τοὺς παρ' αὐτοῖς οἰκείους, οὔπω 86 λέγω τοὺς ξένους, αὐτῶν δημοσιεύεσθαι ἀλλ' εἰς ὀλίγους οἷς ἂν ἴδοιεν παρ' αὐτοῖς τελεωτέρους τὴν ἀσέβειαν· καιροῖς δὲ εἰσι πρὸ χρόνων οὐ ὁ Π. Απέτησιν, • κεκατηριασμένων, Β. αὐτόν, ο Β. Α. και τα
bon 14 poterat tam aperte, ut solebat, jucunda a f. 85 Β] θεοθώρητον καὶ ἀκαταμάχητον τρόπαιον ο
animo suo scelera perpetrare: occulte tamen in- δ γοῦν βάσκανος καὶ παμπόνηρος καὶ μισόκαλος διάfelicium nonnullorum animas furiis agitans,men- βολος τὴν κεφαλὴν συνθλασθεὶς καὶ τὴν καρδίαν τῷ
tesque illudens decepit, per falsorum magistro- σταυρικῷ δόρατι διαπαρείς, οὐχ οἷός τε ἦν φανερώς
rum hypocrisim, cauleriatam conscientiam ha- οὕτως τὰ ἑαυτῷ καταθύμια ὡς εἰώθει ἐργάζεσθαι
bentium 49, dignum illos fomitem inexstinguibi- βδελύγματα· λάθρα δέ τινων ἀθλίων τὰς ψυχὰς ἐκlis ignis secum faciens.
βακχεύσας καὶ τὸν νοῦν φενακίσας ἡπάτησεν ὁ ἐν
υποκρίσει ψευδολόγων κεκαυτηριασμένων ο τήν οἰκείαν συνείδησιν, ἕξις τοῦ ἀσβεστου πυρός σύν
ἑαυτῷ ὑπεκκαύματα.
VIII. Sed bonus optimusque, imo supremum
bonum, Deus a consueto suo more non desiit
bene faciendi homini pretiosse creatura sum: sed
posuit in Ecclesia primum apostolos, qui fuerant
spectatores ejus atque ministri, ut ipsius corporalem infnits potentis condescensionem publice denuntiarent, et divina oracula verissime
onarrarent, neque corporalem Christi passionem
crubescentes, neque prodigiis frudem ullam trbuentes, sed ubique veritatis curam gerentes,
et Dei Verbi incarnationem veraciter prædicantes. Secundo loco prophetas, qui occultas insanabilesque passiones divino atque potenti sancti
Spiritus gladio radicitus amputarent, et bonos
atque vigentes virtutum surculos insererent.Tertio loco doctores utrisque prædictis auxiliares,
quæque ab illis et acta et dicta fuerant perfectius
explicantes. Horum divinis dogmatibus cuncta
Christianorum Ecclesia ut olim sic nunc frmatur,
adversus quam portas inferi,exitiosas scilicet hareses,nunquam prævaluisse aut pravalituras,probe scimus,juxta elatum divinum 15. Despumaverunt autem fluctus hæretica loquacitatis, et omnino depulsi sunt. Quippe per tempora singulis
orthodoxia propugnatoribus singuli congressi
sunt haeresiarchs; sed veritatis lumini hæreticorum tenebra cesserunt, atque ita Dei Ecclesiæ
inconcussa manserunt. At miserrimi hæretici,
etiamsi aliquanto tempore abominabilium suarum
opinionum malitiam parturiverunt, attamen haud
malto post nequitiæ ipsorum falsitas dissipata fuit;
19 eaque re omnibus patefacta et exterminata,
Ecclesia Dei splenduerunt, eademque et nuno
et in perpetuum splendebunt.
IX.Tenebrosa interim,cœnosa, turbulenta, immundissima Manichæorum hæresis a cunctis gentibus exagitata,propter desperatam ejus medelam,
et cujuslibet improbitatis cinnum, alto silentio
observabatur a suis et colebatur. Hoc enim illis
præcipue cordi est,ut mysteria sua hæresimque nequaquam omnibus consectaneis, nedum externis,
communicent; sed paucis, quos in suorum numero sciunt impietate magis perfectos.Quibusdam
vero rerum adjunctis, haud multos ante annos,
apostaticis viribus satis confirmata et instructa, et
13 1 Tim. IV, 2. 13 Matth. xvt, 18.
Β'. 'Αλλ' οὐκ ἐνέλιπεν ὁ ἀγαθὸς καὶ πανάγαθος
καὶ ὑπεράγαθος Κύριος συνήθως εὐεργετεῖν τὸ ἑαυτοῦ
τίμιον πλάσμα τὸν ἄνθρωπον· ἀλλ᾽ ἔθετο ἐν τῇ Επ
κλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, ὡς αὐτόπτας καὶ ὑπηρέ
τας τὴν αὐτοῦ ἀπειροδύναμον σωματικὴν συγκατά
βασιν ἀριδήλως διαγγέλλοντας, καὶ τὰς θεοσημείας
παναληθῶς ἐκφράζοντας· μήτε τοῖς σωματικοῖς τοῦ
Χριστοῦ ἐπαισχυνομένους παθήμασιν, μήτε τοῖς θαύ
μασι ψεύδος επιφημίζοντας, ἀλλὰ πανταχού της
ἀληθείας φροντίζοντας, καὶ τὴν ἔνσαρκον οικονομίαν
τοῦ Θεοῦ λόγου ἀψευδώς κηρύττοντας. Δεύτερον
προφήτας τὰ κεκρυμμένα καὶ ἀνίητα πάθη τῷ τοῦ
ἁγίου Πνεύματος θείᾳ & τῆς ἐξουσίας μαχαίρας προ
ῥιζῶν ἀναστέλλοντας· καὶ τὰ χρηστὰ καὶ ἡ τεθηλότε
τῶν ἀρετῶν φυτουργοῦντας βλαστήματα. Τρίτον διο
δασκάλους, ἀμφοῖν τοῖν δυοῖν cod. f. 86] συνηγο
ροῦντας, καὶ τὰ παρ' αὐτοῖς πραχθέντα καὶ λεχθέν
τα, τελεώτερον σαφηνίζοντας· τούτων τοῖς θείοις
δόγμασι πᾶσα τῶν Χριστιανῶν ᾿Εκκλησία, πάλαι
καὶ νῦν κρατύνεται, ἧς πύλαι ᾅδου αἱ φθοροποιεί
αἱρέσεις κατίσχυσαν οὐδέποτε, οὐδὲ κατισχύσουσιν
εὖ ἴσμεν, κατὰ τὴν θείαν ἀπόφασιν· εἰς ἄφρον δὲ
τὰ κύματα τῆς τῶν αἱρετικῶν γλωσσαλγίας πάντοτε
διαλέλυνται· κατὰ καιρὸν ἑκάστοις τῆς ὀρθοδοξίας
προμάχοις, ἕκαστοι συμπλακέντες αἱρεσιάρχαι, καὶ
τῆς ἀληθείας τῷ φωτὶ τοῦ ζόφου τῶν αἱρέσεων ὑπου
χωρήσαντος, αἱ τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίαι διέμειναν ἀπάλευτοι· ἀλλ᾽ οἱ μὲν πανάθλιοι αἱρετικοὶ εἰ καὶ πρὸς
ὀλίγον τῶν μυσαρῶν αὐτῶν διανοιῶν τὰς κακίας
ὤδινον, ὅμως μετ' οὐ πολὺ τῆς αὐτῶν κακουργίας
τὸ ψεῦδος διεῤῥήσσετο. Καὶ τούτου τοῖς πᾶσι δια
γνωσθέντος καὶ ἐκ ποδῶν γινομένου, αἱ τοῦ Θεοῦ Βακλησίαι κατηυγάζοντδ· ἀλλὰ καὶ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶν
να, καταυγασθήσονται.
Θ'. Ἡ δὲ ἐσκοτισμένη καὶ βορβορώδης καὶ στασιώδης καὶ παμμίαρος καὶ αἰσχρουργὸς τῶν Μα
νιχαίων αἵρεσις ὑπὸ πάντων ἐθνῶν διωκομένη διὰ τὸ
ανίατον αὐτὴν ὑπάρχειν καὶ πάσης βδελυρίας ενά
μεστον καὶ σιγῇ βαθείᾳ παρ' αὐτῶν τιμωμένη καὶ
σεβομένη. Τούτο γάρ ἐστιν αὐτοῖς τὸ περισπούδαστον, τὸ μὴ τὰς τελετὰς αὐτῶν καὶ τὰς αἱρέσεις
εἰς πάντας καὶ τοὺς παρ' αὐτοῖς οἰκείους, οὔπω [cod.
f. 86 b] λέγω τοὺς ξένους, αὐτῶν δημοσιεύεσθαι
ἀλλ' εἰς ὀλίγους οἷς ἂν ἴδοιεν παρ' αὐτοῖς τελεωτέ
ρους τὴν ἀσέβειαν· καιροῖς δὲ εἰσι πρὸ χρόνων οὐ
VARIS LECTIONES,
ὁ Π. Απέτησιν, • R. κεκατηριασμένων, Β. αὐτόν, ο Deest tely apud Β. Α. και τα
col. 1253–1254page 12 of 76
PG 104:1253πολλῶν ταῖς ἀποστατικαῖς δυνάμεσι τελείως ένερ γηθεῖσα 1 καὶ μαθητευθεῖσα καὶ τοῦ ἀρχεκάκου Σα τανᾶ τῇ πεπλανημένη οδηγία προβιβασθείσα, την αὐτοῦ πρόδρομον ἀποστασίαν ὠδίνασα ἐκύησεν, ετέ ρους δαίμονας σαρχίνους σὺν τῷ καθηγεμόνι αὐτῶν διαβόλῳ ἀναδείξασα· οὓς μηδεὶς ἀπιστήσοι δαίμονας ὑπάρχειν. Τὰ γὰρ μὴ τολμώμενα παρὰ τῶν δαιμόνων λέγεσθαι ή πράττεσθαι, αὐτοὶ ἀναιδῶς καὶ ἀπηρε θριασμένως κατά τι τοῦ Θεοῦ τοῦ παντοκράτορος καὶ πάντων ἀνθρώπων πράττουσί τε καὶ λέγουσιν ὡς ἔστιν ἀθρῆσαι αὐτοὺς ἀνεπιμίκτους τοῖς ἀνθρώποις ὑπάρχοντας δι᾿ ἄκραν αἰσχρουργίαν, καὶ τήν ἔρημον οἰκοῦντας ὥσπερ τοὺς δαίμονας· καὶ ξένα τινὰ καὶ ἀλλόκοτα ἐπιφημίζοντας προβλήματα, ὡς δῆθεν τοῖς τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου λόγοις ἐπερειδόμενοι οἱ 1 συκοφάνται και παμμίαροι ° ἀλλὰ τίνα ταῦτα καὶ πόθεν καὶ πότε, ἐνταῦθα τοῦ λό γου γενόμενος διηγήσομαι, κεφαλαιώσας ὀλίγα τινὰ εἰς ἀριθμοὺς ἐν ψιλῇ τέως ἀπαριθμήσει, διὰ τὸ εὐ μνημόνευτον. Εἶθ᾽ ὕστερον μετὰ τὴν περὶ αὐτῶν ἱστορίαν, καὶ τῆς πρὸς αὐτοὺς συμπλοκῆς ἀπ αρξόμεθα, τῇ τοῦ Θεοῦ βοηθεία πρὸς αὐτοὺς ἀντι μαχησάμενοι, ὅση δύναμις, εὐθύς τε τὰς Γραφικὰς ἀποδείξεις το καὶ κ ] μαρτυρίας ἑνὸς θήσομεν. ἑκάστου κεφαλαίου ἐν παραλλήλων τάξει υπου 1. Πρῶτον μὲν γάρ ἐστι τὸ κατ' αὐτοὺς γνώρισμα, τὸ δύο ἀρχὰς ὁμολογεῖν, πονηρὸν Θεὸν καὶ ἀγαθόν καὶ ἄλλον εἶναι τοῦδε τοῦ κόσμου ποιητήν τε καὶ ἐξουσιαστὴν, ἕτερον δὲ τοῦ μέλλοντος. Καὶ τοῦτό ἐστιν εἰς αὐτοὺς πολλάκις ἐπισημειώσασθαι αστειότητος χάριν, ἐν ' ἐλευθερίᾳ ὄντων αὐτῶν λεγόμενον προς τινα, ὁποῖός ἐστιν ὁ προσδιαλεγόμενος· Ειπέ = μοι, φησίν, τί ἐστι τὸ χωρίζον ἡμᾶς ἐκ τῶν Ρωμαίων; ἑαυτοὺς οἱ ἄσπονδοι καὶ ἄχρηστοι καὶ ἄπιστοι» καὶ ἀχάριστοι καὶ ἀφιλάγαθοι, Χριστιανοὺς ἀποκαλοῦντες· ἡμᾶς δὲ τοὺς ἀληθῶς ἐπωνύμους Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν, Ῥωμαίους ὀνομάζοντες, τῷ Εθνικῷ ὀνόματι τὸ κύριον ἀμετψαι πειρώμενοι ᾧτινι μᾶλλον ἡμεῖς οἱ ἀψευδεῖς ὁ Χριστιανοί σεμνυνόμεθα, ἢ χιλιάδων καὶ μυριάδων Β΄ χρυσίου καὶ ἀρ γυρίου και λίθων τιμίων τῶν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ ὑπ αρχόντων εἰ ἦν ἕκαστος ἡμῶν κυρίως. Λέγουσι δὲ τοῦτο εἶναι τὸ χωρίζον αὐτοὺς, ὅτι ἐκεῖνον μὲν ἄλλον Θεὸν λέγουσιν εἶναι τὸν τοῦ κόσμου ποιητήν • καὶ ἕτερον Θεόν, ὃν καὶ Πατέρα ἐπουράνιον λέγουσι, μὴ ἔχοντα δὲ ἐξουσίαν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, ἀλλ᾽ ἐν τῷ μέλο λοντι αἰῶνι. Ημεῖς δὲ τὸν αὐτὸν ἕνα Θεὸν ὁμολογοῦμεν καὶ παντουργὸν καὶ παμβασιλέα καὶ παντοκράτορα καὶ λέγουσι πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ὑμεῖς, φησί, πιστεύετε εἰς τὸν κοσμοποιητήν. 87 ἡμεῖς δὲ εἰς ἐκεῖνον περὶ οὗ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος λέγει, ότι Ούτε φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράπατε, ματαίως καὶ ἀνοήτως ο κενοφωνούμενοι, καθὼς ὅσσερον δηλωθήσεται. ἄπιστοι τὴν αὐτου. Η ἐπορειδόμενοι ού. προφητειών, ἐλπέ. Β. ο ἡμας καὶ ἀψευδείς, ο χωριάδων, ο νοήτως,
HISTORIA MANICHEORUM.
πολλῶν ταῖς ἀποστατικαῖς δυνάμεσι τελείως ένερ
γηθεῖσα 1 καὶ μαθητευθεῖσα καὶ τοῦ ἀρχεκάκου Σατανᾶ τῇ πεπλανημένη οδηγία προβιβασθείσα, την
αὐτοῦ πρόδρομον ἀποστασίαν ὠδίνασα ἐκύησεν, ετέρους δαίμονας σαρχίνους σὺν τῷ καθηγεμόνι αὐτῶν
διαβόλῳ ἀναδείξασα· οὓς μηδεὶς ἀπιστήσοι δαίμονας
ὑπάρχειν. Τὰ γὰρ μὴ τολμώμενα παρὰ τῶν δαιμόνων
λέγεσθαι ή πράττεσθαι, αὐτοὶ ἀναιδῶς καὶ ἀπηρεθριασμένως κατά τι τοῦ Θεοῦ τοῦ παντοκράτορος
καὶ πάντων ἀνθρώπων πράττουσί τε καὶ λέγουσιν
ὡς ἔστιν ἀθρῆσαι αὐτοὺς ἀνεπιμίκτους τοῖς ἀνθρώποις ὑπάρχοντας δι᾿ ἄκραν αἰσχρουργίαν, καὶ τήν
ἔρημον οἰκοῦντας ὥσπερ τοὺς δαίμονας· καὶ ξένα
τινὰ καὶ ἀλλόκοτα ἐπιφημίζοντας προβλήματα, ὡς
δῆθεν τοῖς τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου
λόγοις ἐπερειδόμενοι οἱ 1 συκοφάνται και παμμίαροι °
ἀλλὰ τίνα ταῦτα καὶ πόθεν καὶ πότε, ἐνταῦθα τοῦ λόγου γενόμενος διηγήσομαι, κεφαλαιώσας ὀλίγα τινὰ
εἰς ἀριθμοὺς ἐν ψιλῇ τέως ἀπαριθμήσει, διὰ τὸ εὐμνημόνευτον. Εἶθ᾽ ὕστερον μετὰ τὴν περὶ αὐτῶν
ἱστορίαν, καὶ τῆς πρὸς αὐτοὺς συμπλοκῆς ἀπαρξόμεθα, τῇ τοῦ Θεοῦ βοηθεία πρὸς αὐτοὺς ἀντιμαχησάμενοι, ὅση δύναμις, εὐθύς τε τὰς Γραφικὰς
ἀποδείξεις το καὶ κ [cod. f. 87] μαρτυρίας ἑνὸς
θήσομεν.
malorum principis Satana erroneo ducatu provecta,primam suam apostasiam peperit, alios carnales dæmones cum duce ipsorum diabolo efferens,
quos certe nemo esse dæmones dubitabil. Nam quæ
ne damones quidem dicere vel agere ausint, ipsi
impudenter sine ullo rubore,tum adversus Deum
omnipotentem, tum contra homines agunt et dicunt, uti reapse videre et hos hominum societate
extorres, propter summam morum fœditatem deserta loca incolere, ut dæmones faciunt, et peregrina quædam atque absurda pronuntiare problem
mala, quasi ea sacri Evangelii apostolique dictis
confirmare queant hi sycophants ac detestabiles.
Jam vero qua sint hac,et unde et quando exstiterint, hoc sermonis nostri loco exponemus, pauca
quædam compendiose complectentes distincta numeris, brevi interim descriptione,ut facilius memoris mandentur. Deinde post conscriptam de bis
hæreticis historiam,eorumdem quoque refutationem auspicabimur, Deo auxiliante prælium cum
ipsis viriliter conserentes; continuoque ex sacra
Scriptura demonstrationes ac testimonia ad singula capita ordinatim opposita subjungemus.
ἑκάστου κεφαλαίου ἐν παραλλήλων τάξει υπου
X. 13 Primum est apud illos axioma principia
duo confteri, malum scilicet Deum et bonum; et
alterum quidem esse mundi bujus factorem ac Dominum,alterum futuri. Atque hoc sepe apud illos
observare licet, cum liberi sunt, et cum aliquo
quolibet colloquuntur, lepide dicere solitos: Dic
mihi, inquam, quid nos a Romanis discernit? Se
ipsos enim hi fœdifragi, pravi, increduli, ingrati
virtutis osores, appellant Christianos; nos autem
qui vere sumus Christi veri Dei nostri cognomines,
Romanos nuncupant; gentili nomine proprium
nostrum commutare conantes: quo tamen nos,qui
veri Christiani sumus, magis gloriamur, quam si
millia aut etiam myriades auri argentive aut lapidum pretiosorum,quotquot in urbe sunt, possideremus. Dicunt autem id nos ab ipsis discernere,
quia ipsi alium affirmant esse Deum mundi Conditorem, alium vero quem calestem vocant Deum,
qui nullam hujus mundi, sed sæculi tantum futuri
potestatem habet: nos vero unum eumdemque
Deum conftemur,rerum omnium factorem, universalem regem et omnipotentem. Aiantque nobis: Vos in mundi Gonditorem creditis, nos vero
in illum de quo in Evangeliis Dominus dicit,
quod Neque vocem ejus uudistis, neque speciem
vidistis 14. Qua in re stulte stolideque blaterant,
ut postea demonstrabitur.
1. Πρῶτον μὲν γάρ ἐστι τὸ κατ' αὐτοὺς γνώρισμα,
τὸ δύο ἀρχὰς ὁμολογεῖν, πονηρὸν Θεὸν καὶ ἀγαθόν·
καὶ ἄλλον εἶναι τοῦδε τοῦ κόσμου ποιητήν τε καὶ
ἐξουσιαστὴν, ἕτερον δὲ τοῦ μέλλοντος. Καὶ τοῦτό ἐστιν
εἰς αὐτοὺς πολλάκις ἐπισημειώσασθαι αστειότητος
χάριν, ἐν ' ἐλευθερίᾳ ὄντων αὐτῶν λεγόμενον προς
τινα, ὁποῖός ἐστιν ὁ προσδιαλεγόμενος· Ειπέ = μοι,
φησίν, τί ἐστι τὸ χωρίζον ἡμᾶς ἐκ τῶν Ρωμαίων;
ἑαυτοὺς οἱ ἄσπονδοι καὶ ἄχρηστοι καὶ ἄπιστοι» καὶ
ἀχάριστοι καὶ ἀφιλάγαθοι, Χριστιανοὺς ἀποκαλοῦν·
τες· ἡμᾶς δὲ τοὺς ἀληθῶς ἐπωνύμους Χριστοῦ τοῦ
ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν, Ῥωμαίους ὀνομάζοντες, τῷ
Εθνικῷ ὀνόματι τὸ κύριον ἀμετψαι πειρώμενοι
ᾧτινι μᾶλλον ἡμεῖς οἱ ἀψευδεῖς ὁ Χριστιανοί σεμνυνόμεθα, ἢ χιλιάδων καὶ μυριάδων Β΄ χρυσίου καὶ ἀργυρίου και λίθων τιμίων τῶν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ ὑπαρχόντων εἰ ἦν ἕκαστος ἡμῶν κυρίως. Λέγουσι δὲ
τοῦτο εἶναι τὸ χωρίζον αὐτοὺς, ὅτι ἐκεῖνον μὲν ἄλλον
Θεὸν λέγουσιν εἶναι τὸν τοῦ κόσμου ποιητήν • καὶ
ἕτερον Θεόν, ὃν καὶ Πατέρα ἐπουράνιον λέγουσι, μὴ
ἔχοντα δὲ ἐξουσίαν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, ἀλλ᾽ ἐν τῷ μέλο
λοντι αἰῶνι. Ημεῖς δὲ τὸν αὐτὸν ἕνα Θεὸν ὁμολογοῦμεν
καὶ παντουργὸν καὶ παμβασιλέα καὶ παντοκράτορα •
καὶ λέγουσι πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ὑμεῖς, φησί, πιστεύετε
εἰς τὸν κοσμοποιητήν. [cod. f. 87 b] ἡμεῖς δὲ εἰς
ἐκεῖνον περὶ οὗ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος λέγει, ότι
Ούτε φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ
ἑωράπατε, ματαίως καὶ ἀνοήτως ο κενοφωνούμενοι, καθὼς ὅσσερον δηλωθήσεται.
14 Joan. v. 37.
• Deest ἄπιστοι apud
• Abhinc desunt apud R. vocabula decem, usque ad τὴν αὐτου. Η R. ἐπορειδόμενοι ού. * Hic apud
R. inseritur προφητειών, quod deest in codice. Deest in apud R. - R. ἐλπέ.
"
Β. ο R. ἡμας καὶ ἀψευδείς, ο R. χωριάδων, ο R. νοήτως,
col. 1255–1256page 13 of 76
PG 104:1255Δεύτερον, τὸ τὴν πανύμνητον καὶ ἀειπάρθενον Θεοτόκον μηδὲ κἂν ἐν ψιλῇ τῶν ἀγαθῶν ἀνθρώπων τέττειν ἀπεχθῶς ἀπαριθμήσει· μηδὲ ἐξ αὐτῆς γεν νηθῆναι τὸν Κύριον, ἀλλ᾽ οὐρανόθεν τὸ σῶμα κατο ενεγκεῖν· καὶ ὅτι μετὰ τὸν τοῦ Κυρίου τόκον, καὶ ἄλο λους, φησὶν, υἱοὺς ἐγέννησεν ἐν τοῦ Ἰωσήφ. Τρίτον, τὸ τὴν θείαν καὶ φρικτὴν τῶν ἁγίων μυ στηρίων τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν μετάληψιν αποτρέπεσθαι ". Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ἄλλους περὶ τούτου πείθειν οἴεσθαι· λέ γοντες ὅτι οὐκ ἦν ἄρτος καὶ οἶνος, ἂν ὁ Κύριος ἐδί δου τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ δείπνου, ἀλλὰ συμ βολικῶς τὰ ῥήματα αὐτοῦ αὐτοῖς ἐδίδου, ὡς ἄρτον καὶ οἶνον. Τέταρτον, τὸ τὸν τύπον καὶ τὴν ἐνέργειαν καὶ δύο ναμιν του τιμίου καὶ ζωοποιοῦ σταυροῦ μὴ ἀποδέχεσθαι, ἀλλὰ μυρίαις ήρεσι περιβάλλειν, ἦν καὶ οἱ δαίμονες ἐν ἀέρι καὶ μόνον χαραττομένην βλέ ποντες τρόμῳ δραπετεύουσι, σὺν τῷ ἀρχηγῷ αὐτῶν τῷ διαβόλῳ. Πέμπτον, τὸ μὴ ἀποδέχεσθαι αὐτοὺς τὴν οἰανοῦν Βιβλιον Παλαιὰν, πλάνους καὶ λῃστὰς τοὺς προφήτας ἀποκαλοῦντες, καθώς ὕστερον ἐν ἰδίῳ χωρίῳ δη λωθήσεται τελεώτερον· ἢ μόνον τὴν θείαν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου τετρακτὴν· καὶ τὰς τοῦ ἁγίου Παύλου τοῦ ἀποστόλου δεκατέσσαρας Επι στολάς· καὶ τὴν Ἰακώβου καθολικήν καὶ τὰς Ιωάννου τρεῖς καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Ἰούδα καθολικήν. καὶ τὰς Πράξεις τῶν ᾿Αποστόλων ὡς εἰσὶ παρ' ἡμῖν, ἀπαραλλάκτως ἐν λέξεσιν. Ἔχουσι δὲ καὶ τοῦ ἀ δασκάλου αὐτῶν Σεργίου ἐπιστολὰς θεοστυγεῖς, πάρ σης ὑπερηφανίας καὶ ἀσεβείας ἀναμέστους. Τὰς γὰρ δύο καθολικὰς τοῦ μεγάλου καὶ ἀκραιφνούς θεμελίου τῆς Ἐκκλησίας τοῦ κλειδούχου τῆς τῶν οὐρανῶν ο Βασιλείας Πέτρου τοῦ πρωταποστόλου οὐ δέχονται, ἀπεχθῶς τρὸς αὐτὸν διακείμενοι, καὶ ὕβρεσι καὶ ὄνει δισμούς μυρίοις περιβάλλοντες· οὐκ οἶδ' ὅ τι συν ιδόντες τάχα δὲ, ὡς ἐγὼ ὑπολαμβάνω, ὅπερ αὐτοῖς καὶ πολλάκις κατὰ πρόσωπον εἶπον, διὰ τὸ προφητεῦσαι αὐτὸν τὸ μέλλον εἰς αὐτοὺς ἔσεσθαι ἐκ τῆς ἀν ; - οσιουργοῦ αὐτῶν κακίας ἰδίωμα, ἐν οἷς φησιν ὁ μας κάριος ἀπόστολος ἐν τῇ δευτέρᾳ Επιστολῇ αὐτοῦ Δι' δ, ἀγαπητοί μου, ταύτα πάντα προσδοκώντες, ἀποτρέψαι. * αὐτῶν. Μετάληψιν μὴ δεῖν τῆς ἱερᾶς τροφῆς τοῦ τιμίου σώματος τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν μετέχειν Οὐκ οἶδα εἰ τότε ἐχρῶντο τῇ Ἰακώβου ἢ ἑτέρᾳ ἐπιστολῇ, καὶ ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων οἱ γὰρ νῦν μόνοις τοῖς δύο χρώνται Εὐαγγελίοις, καὶ μᾶλλον τῷ κατὰ Λουκᾶν· καὶ ιε' ἐπὶ ἐπιστολῇ τοῦ ἁγίου Παύλου ἐπιστολαῖς· ἔχουσι γὰρ καὶ πρὸς Λαοδικεῖς ἑτέραν ἐπιστολήν
Δεύτερον, τὸ τὴν πανύμνητον καὶ ἀειπάρθενον
Θεοτόκον μηδὲ κἂν ἐν ψιλῇ τῶν ἀγαθῶν ἀνθρώπων
τέττειν ἀπεχθῶς ἀπαριθμήσει· μηδὲ ἐξ αὐτῆς γεννηθῆναι τὸν Κύριον, ἀλλ᾽ οὐρανόθεν τὸ σῶμα κατο
ενεγκεῖν· καὶ ὅτι μετὰ τὸν τοῦ Κυρίου τόκον, καὶ ἄλο
λους, φησὶν, υἱοὺς ἐγέννησεν ἐν τοῦ Ἰωσήφ.
Secundum est, quod celebratissimam et perpetuo virginem Deiparam, ab ipso etiam bonorum
hominum numero rabide excludunt; neque genitum ex ea Dominum, sed hunc de cœlo corpus
suum detulisse, illam autem post Domini partum,
alios quoque dicunt liberos ex Josepho suscepisse.
Tertium est quod divinam verendam que sanctorum mysteriorum corporis ac sanguinis Domint
Dei nostri participationem aversantur; 14 neque
hoc contenti, aliis quoque hanc sententiam suadendam putant dicentes, haud panem ac vinum
& Domino discipulis suis in cœna propositum,
sed symbolice verba sua tantummodo, panis vinique loco, dedisse.
Quartum est, quod figuram atque efficaciam et
virtutem pretiosæ vivifcæque crucis non admittunt, sed conviciis plurimis eam pulsant; quam
tamen ipsi per aerem diffusi damones, si modo
descriptam viderint, pavidi fugiunt, cum malorum principe dæmone.
Τρίτον, τὸ τὴν θείαν καὶ φρικτὴν τῶν ἁγίων μυ
στηρίων τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου καὶ
Θεοῦ ἡμῶν μετάληψιν αποτρέπεσθαι ". Οὐ μόνον
δὲ, ἀλλὰ καὶ ἄλλους περὶ τούτου πείθειν οἴεσθαι· λέ
γοντες ὅτι οὐκ ἦν ἄρτος καὶ οἶνος, ἂν ὁ Κύριος ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ δείπνου, ἀλλὰ συμβολικῶς τὰ ῥήματα αὐτοῦ αὐτοῖς ἐδίδου, ὡς ἄρτον καὶ
οἶνον.
Τέταρτον, τὸ τὸν τύπον καὶ τὴν ἐνέργειαν καὶ δύο
ναμιν του τιμίου καὶ ζωοποιοῦ σταυροῦ μὴ ἀποδέχεσθαι, ἀλλὰ μυρίαις ήρεσι περιβάλλειν, ἦν καὶ
οἱ δαίμονες ἐν ἀέρι καὶ μόνον χαραττομένην βλέ
ποντες τρόμῳ δραπετεύουσι, σὺν τῷ ἀρχηγῷ αὐτῶν
τῷ διαβόλῳ.
Quintum est, quod nullam recipiunt Veteris Tes- Πέμπτον, τὸ μὴ ἀποδέχεσθαι αὐτοὺς τὴν οἰανοῦν
tamenti librum,deceptores ac fures prophetas ap- Βιβλιον Παλαιὰν, πλάνους καὶ λῃστὰς τοὺς προφήτας
pellantes,sicut postea proprio in loco accuratius os- ἀποκαλοῦντες, καθώς ὕστερον ἐν ἰδίῳ χωρίῳ δη
tendetur; nec nisi sancta quatuor Evangelia, et λωθήσεται τελεώτερον· ἢ μόνον [cod. f. 88] τὴν
apostoli Pauli quatuordecim Epistolas, Jacobi ca- θείαν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου τετρακτὴν· καὶ τὰς τοῦ
tholicam,Joannis tres, sancti Judæ catholicam, et ἁγίου Παύλου τοῦ ἀποστόλου δεκατέσσαρας Επιapostolorum Actus uti sunt apud nos sine ullius στολάς· καὶ τὴν Ἰακώβου καθολικήν· καὶ τὰς
verbi mutatione. Habentinsuper magistri sui Sergii Ιωάννου τρεῖς· καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Ἰούδα καθολικήν.
Deo invisas epistolas,omnimoda superbia et impie- καὶ τὰς Πράξεις τῶν ᾿Αποστόλων ὡς εἰσὶ παρ' ἡμῖν,
tate plenas. Nam duas catholicas magni ac solidi Ec- ἀπαραλλάκτως ἐν λέξεσιν. Ἔχουσι δὲ καὶ τοῦ ἀclesia fundamenti, regnique cœlorum clavigeri Pe- δασκάλου αὐτῶν Σεργίου ἐπιστολὰς θεοστυγεῖς, πάρ
tri protapostoli,non recipiunt,quia infenso adver- " σης ὑπερηφανίας καὶ ἀσεβείας ἀναμέστους. Τὰς γὰρ
sus eum animo sunt, et maledictis conviciisque pla- δύο καθολικὰς τοῦ μεγάλου καὶ ἀκραιφνούς θεμελίου
rimis prosequuntur, nescio cujus mali sibi conscii: τῆς Ἐκκλησίας τοῦ κλειδούχου τῆς τῶν οὐρανῶν ο
fortasse tamen, ut ego arbitror, atque ut sape ipsis Βασιλείας Πέτρου τοῦ πρωταποστόλου οὐ δέχονται,
coram dixi,quia eventura peculiariter ipsis impro- ἀπεχθῶς τρὸς αὐτὸν διακείμενοι, καὶ ὕβρεσι καὶ ὄνει
bitatis eorum causa vaticinatus est, quæ beatus apo- δισμούς μυρίοις περιβάλλοντες· οὐκ οἶδ' ὅ τι συν
stolus 4S in secunda epistola scribit his verbis: ιδόντες· τάχα δὲ, ὡς ἐγὼ ὑπολαμβάνω, ὅπερ αὐτοῖς
Propterea, dilecti mei, hæc omnia exspectantes, καὶ πολλάκις κατὰ πρόσωπον εἶπον, διὰ τὸ προφητεύ
nempe quæ in secundo adventu Domini fent,sata- σαι αὐτὸν τὸ μέλλον εἰς αὐτοὺς ἔσεσθαι ἐκ τῆς ἀνgite immaculati in pace; et Domini nostri longe - οσιουργοῦ αὐτῶν κακίας ἰδίωμα, ἐν οἷς φησιν ὁ μας
nimitatem,salutem arbitremini, veluti et dilectus κάριος ἀπόστολος ἐν τῇ δευτέρᾳ Επιστολῇ αὐτοῦ·
frater noster Paulus secundum datam sibi sa- Δι' δ, ἀγαπητοί μου, ταύτα πάντα προσδοκώντες,
• R. ἀποτρέψαι. * R. αὐτῶν.
NOTE
Μετάληψιν vocabulum perperam Raderus
hic interpretatus, loci sententiam subvertit, scribens: Quod corporis et sanguinis Domini nostri
Jesu Christi conversionem negent. Atqui præter
vocabuli perán notum sensum, ipse auctor in
tertio refutationum sermone ait Manichæos censuisse μὴ δεῖν τῆς ἱερᾶς τροφῆς τοῦ τιμίου σώματος
τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν μετέχειν • non oportere
sacrum pretiosi corporis Domini Deique nostri
nutrimentum participare.
In hunc locum in margine adnotatur anLiqua manu: Οὐκ οἶδα εἰ τότε ἐχρῶντο τῇ Ἰακώβου
ἢ ἑτέρᾳ ἐπιστολῇ, καὶ ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων·
οἱ γὰρ νῦν μόνοις τοῖς δύο χρώνται Εὐαγγελίοις, καὶ
μᾶλλον τῷ κατὰ Λουκᾶν· καὶ ιε' (mendose Raderus ἐπὶ pro ut, et mox idem male ἐπιστολῇ τοῦ
ἁγίου Παύλου ἐπιστολαῖς· ἔχουσι γὰρ καὶ πρὸς Λαοδι
κεῖς ἑτέραν ἐπιστολήν • haud scio an illius temporis
Manichæi usi sint Jacobi Epistola an alia,et apostolorum Actibus.Namque hodierni duobus tantummodo utuntur Evangeliis, et quidem Luca potissi
mum, necnon XV sancti Pauli Epistolis; habent
enim etiam aliam epistolam ad Laodicenses.Epistolam ad Laodicenses citari nos vidimus in S.Augustini quod edidimus Speculo; item in Cavensis
monasterii prisco bibliorum codice, necnon in
aliquot Vaticanis; præter alia testimonia votera &
Fabricio laudata.
col. 1257–1258page 14 of 76
PG 104:1257τὰ ἐν τῇ δευτέρα τοῦ Κυρίου παρουσίᾳ δῆλον, ὅτι σπουδάσαι ἄσπιλοι καὶ ἄμωμοι αὐτῷ εὐ ρεθῆναι ἐν εἰρήνῃ· καὶ τὴν τοῦ Κυρίου ἡκῶν μακροθυμίαν, σωτηρίαν ἡγεῖσθε· καθὼς καὶ ὁ ἀγα πητὸς ἡμῶν ἀδελφὸς Παῦλος κατὰ τὴν δοθεῖσαν 45. αὐτῷ σοφίαν ἔγραψεν ὑμῖν, ὡς καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ, λαλῶν ἐν αὐταῖς περὶ τού των ἐν αἷς ἐστι δυσνόητά τινα οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλώσουσιν, ὡς καὶ τὰς λοιπὰς γραφάς, πρὸς τὴν ἰδίαν σὐτῶν ἀπώλειαν. Οὗτός ἐστιν ὁ παρ᾽ αὐτοῖς μὲν ψόγος τῷ ᾿Αποστόλῳ προσφερόμενος· παρὰ δὲ τῇ ἀληθείᾳ ἐγκώμιον αὐτῷ ὑπάρχον πεπαῤῥησιασμένης προφητείας, πάσης ῥητορικής πλοκῆς ὑπεξηρημένον '. Ἔκτον, τὸ τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ᾿Εκκλησίας ἀποτρέπεσθαι· φησὶ δὲ ὅτι οἱ πρεσβύτεροι κατὰ τοῦ Κυρίου συνήχθησαν, καὶ διὰ τοῦτο οὐ χρὴ αὐτοὺς ὀνομάζεσθαι, ψιλῷ τῷ ὀνόματι καὶ μόνῳ ἀπεχθανόμενοι· περὶ ὧν ὕστερον ἐν τῇ κατὰ βάθους ἐξετάσει” ἐν ἰδίῳ ἑκάστῳ κεφαλαίω σαφέστερον λεχθήσεται ἤδη δε λοιπὸν καὶ τῶν ὑπομνηματικῶν ἱστοριῶν ἀπὸ άρξασθαι καιρός ἐστιν· ἀπάρξομαι δ' οὕτως, τά τε παρὰ τοῦ μακαρίου Κυρίλλου ἐν ταῖς κατηχήσεσιν βηθέντα προθεῖς καὶ τὰ παρ' ἡμῶν ἀρτίως διαγνωσθέντα ὑποθείς, ὡς ἂν ἄρα οἰκειοτέρα ἡ σκέψις γενήσεται. ΙΑ΄. Ο δυσώνυμος Μάνης οὐκ ἔστιν ἀπὸ Χριστιανῶν, μὴ γένοιτο! οὐδὲ κατὰ τὸν Σίμωνα ἐξεβλήθη τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε αὐτὸς, οὔτε οἱ πρὸ αὐτοῦ τῆς τοιαύτης κακίας διδάσκαλοι κλέπτης γάρ ἐστιν, αλλοτρίων αἱρέσεων ἰδιοποιούμενος τὰ κακά· πῶς δὲ καὶ τίνα τρόπον, ἀκουστέον· Σκυθιανός τις ἦν ἐν Αἰγύπτῳ, Σαρακηνὸς τῷ γένει, οὐδὲν κοινὸν οὐδὲ πρὸς Ἰουδαϊσμὸν οὐδὲ πρὸς Χριστιανισμὸν κεκτημένος· οὗτος τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν οἰκήσας καὶ τὸν ᾿Αρι- 16 στοτελικὸν μιμησάμενος βίον, τέσσαρας βίβλους συνέταξεν, μίαν καλουμένην τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, νεκροποιεῖς " οὐ Χριστοῦ πράξεις περιέχουσαν, ἀλλ'; ἁπλῶς ἡ μόνην τὴν προσηγορίαν· καὶ ἄλλην καλου-; μένην Κεφάλαιον· καὶ τὴν τρίτην Τῶν μυστηρίων, ἔτι; ἐστὶ πρὸς τὴν ἐπιτηδευθεῖσαν αὐτοῖς ἀνατροπὴν τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν· τετάρτην ἢν περιφέρουσι Θησαυρὸν ζωῆς καλοῦντες, ἤπερ ἐστὶ Θησαυρός θανάτου· μαθητῆς δὲ ἦν τούτῳ τερέβινθος ονόματι· ἀλλὰ τὸν προειρημένον Σκυθιανόν ἐλθόντα εἰς τὴν Ιουδαίαν καὶ λυμαινόμενον τὴν χώραν νόσῳ θανατώσας ὁ Κύριος, ἔπαυσε τὴν λοιμώ δη κατάστασιν· ὁ δὲ τῆς κακίας μαθητής τερέβινθος, κληρονόμος ὢν τοῦ χρυσίου καὶ τῶν βιβλίων καὶ τῆς αἱρέσεως, παραγενόμενος ἐν Παλαιστίνῃ, καὶ ἐν Ἰουδαίᾳ γνωριζόμενος, καὶ παρὰ πάντων 80 καταγινωσκόμενος, ἐκεῖθεν εἰς τὴν Περσίδα μετῆλθεν εἶτα ἵνα μὴ ἐκ τῆς προσηγορίας κἀκεῖ γνωρίζηται, Βουδδῶν ὠνόμασεν ἑαυτόν· ἀλλ᾽ εἶχεν ἐκεῖ ὑπεξηρημένον " νεροποιεῖς ' ως. ΝΟΤΑ.
τὰ ἐν τῇ δευτέρα τοῦ Κυρίου παρουσίᾳ δῆλον, pientiam scripsit vobis, sicut et in omnibus Epiὅτι σπουδάσαι ἄσπιλοι καὶ ἄμωμοι αὐτῷ εὐ- stolis suis loquens in eis de his: in quibus sunt
ρεθῆναι ἐν εἰρήνῃ· καὶ τὴν τοῦ Κυρίου ἡκῶν quædam difficilia intellectu, quæ indocti et insμακροθυμίαν, σωτηρίαν ἡγεῖσθε· καθὼς καὶ ὁ ἀγα- tabiles distorquebunt, sicut et reliquas scriptu
πητὸς ἡμῶν ἀδελφὸς Παῦλος κατὰ τὴν δοθεῖσαν τas, ad propriam ipsorum perditionem 45. Hæc
αὐτῷ σοφίαν ἔγραψεν ὑμῖν, ὡς καὶ ἐν πάσαις illi vituperio vertunt Apostolo, quæ tamen laudi
ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ, λαλῶν ἐν αὐταῖς περὶ τού sunt; utpote a libero vaticinio profecta, et omni
των [cod. f. 88. b.] ἐν αἷς ἐστι δυσνόητά τινα 2 rhetorico artificio remota.
οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλώσουσιν, ὡς καὶ τὰς λοιπὰς γραφάς, πρὸς τὴν ἰδίαν σὐτῶν ἀπώλειαν. Οὗτός
ἐστιν ὁ παρ᾽ αὐτοῖς μὲν ψόγος τῷ ᾿Αποστόλῳ προσφερόμενος· παρὰ δὲ τῇ ἀληθείᾳ ἐγκώμιον αὐτῷ ὑπάρχον
πεπαῤῥησιασμένης προφητείας, πάσης ῥητορικής πλοκῆς ὑπεξηρημένον '.
Ἔκτον, τὸ τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ᾿Εκκλησίας
ἀποτρέπεσθαι· φησὶ δὲ ὅτι οἱ πρεσβύτεροι κατὰ τοῦ
Κυρίου συνήχθησαν, καὶ διὰ τοῦτο οὐ χρὴ αὐτοὺς
ὀνομάζεσθαι, ψιλῷ τῷ ὀνόματι καὶ μόνῳ ἀπεχθανόμενοι· περὶ ὧν ὕστερον ἐν τῇ κατὰ βάθους ἐξετάσει”
ἐν ἰδίῳ ἑκάστῳ κεφαλαίω σαφέστερον λεχθήσεται
ἤδη δε λοιπὸν καὶ τῶν ὑπομνηματικῶν ἱστοριῶν ἀπὸ
άρξασθαι καιρός ἐστιν· ἀπάρξομαι δ' οὕτως, τά τε
παρὰ τοῦ μακαρίου Κυρίλλου ἐν ταῖς κατηχήσεσιν
βηθέντα προθεῖς καὶ τὰ παρ' ἡμῶν ἀρτίως
διαγνωσθέντα ὑποθείς, ὡς ἂν ἄρα οἰκειοτέρα ἡ σκέψις
γενήσεται.
Sextum est,quod seniores (presbyteros) ab Ecclesia arcent.Etenim dicunt quia seniores adversus Dominum conspirarunt,idcirco id nomen non
0880 usurpandum: quare vel solo hujus nominis
sono exasperantur. Ac de his singulis postbinc in
plena disputatione, proprio cujusque rei capitulo, lucidius dicetur. Nunc superest ut historicum commentarium exordiamur.Incipiemus autem a præponendis iis, quæ beatus Cyrillus in cetechesibus dicit; quibus postea, quæ nuperius nos
cognovimus, adjiciemus, ut rei disquisitio intimior fiat.
ΙΑ΄. Ο δυσώνυμος Μάνης οὐκ ἔστιν ἀπὸ Χριστια XI. Infausti nominis Manes Christianus non fuit,
νῶν, μὴ γένοιτο! οὐδὲ κατὰ τὸν Σίμωνα ἐξεβλήθη absit! neque ut Simon Ecclesia ejectus, neque ipse
τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε αὐτὸς, οὔτε οἱ πρὸ αὐτοῦ τῆς scilicet neque priores illo hujus nequitia magistri.
τοιαύτης κακίας διδάσκαλοι κλέπτης γάρ ἐστιν, Furis enim instar,ex alienis hæresibus suam conαλλοτρίων αἱρέσεων ἰδιοποιούμενος τὰ κακά· πῶς δὲ flavit iniquitatem. Quomodo autem et qua ratione,
καὶ τίνα τρόπον, ἀκουστέον· Σκυθιανός τις ἦν ἐν audiendum est. Scythianus quidam in Egypto fuit,
Αἰγύπτῳ, Σαρακηνὸς τῷ γένει, οὐδὲν κοινὸν οὐδὲ genere Saracenus, nihil commune sive cum Judais
πρὸς Ἰουδαϊσμὸν οὐδὲ πρὸς Χριστιανισμὸν κεκτημέ- sive cum Christianis habens. Hic habitans Alexanνός· οὗτος τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν οἰκήσας καὶ τὸν ᾿Αρι- driæ, 16 Aristotelicæ æmulator vitæ,quatuor comστοτελικὸν μιμησάμενος βίον, τέσσαρας βίβλους posuit libros: unum dictum Sanctum Evangelium,
συνέταξεν, μίαν καλουμένην τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, mortiferos, non autem Christi, actus continentem,
νεκροποιεῖς " οὐ Χριστοῦ πράξεις περιέχουσαν, ἀλλ' sed nonine tenus ita appellatum; alterum dictum
ἁπλῶς ἡ μόνην τὴν προσηγορίαν· καὶ ἄλλην καλου- Capitulum; tertium dictum Mysteriorum, qui faμένην Κεφάλαιον· καὶ τὴν τρίτην Τῶν μυστηρίων, vel legis ac prophetarum, quam Manichæi volunt,
ἔτι; ἐστὶ πρὸς τὴν ἐπιτηδευθεῖσαν αὐτοῖς ἀνατρο- destructioni. Quartum circumferunt, Vita thesanπὴν τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν· τετάρτην ἢν rum vocantes, qui est potius mortis thesaurus.
περιφέρουσι Θησαυρὸν ζωῆς καλοῦντες, ἤπερ ἐστὶ Huic erat discipulus Terebinthus nomine. Sed
Θησαυρός θανάτου· μαθητῆς δὲ ἦν τούτῳ Τερέβιν enim Scythianum quidem cum in Judaam ad
θος ονόματι· ἀλλὰ τὸν προειρημένον Σκυθιανόν inficiendam lue regionem abiisset, morbo Domiἐλθόντα εἰς τὴν Ιουδαίαν καὶ λυμαινόμενον τὴν nus exstinguens, finem pestilenti instituto impoχώραν νόσῳ θανατώσας ὁ Κύριος, ἔπαυσε τὴν λοιμώ- suit. Nequitiæ autem discipulus Terebinthus, auδη κατάστασιν· ὁ δὲ τῆς κακίας μαθητής Τερέβιν- ri, librorum, atque hæreseos hæres, cum in Peθος, κληρονόμος ὢν τοῦ χρυσίου καὶ τῶν βιβλίων laestinam pariter venisset, et in Judia palam inκαὶ τῆς αἱρέσεως, παραγενόμενος ἐν Παλαιστίνῃ, noluisset, inde in Persidem migravit. Deinde ne
καὶ ἐν Ἰουδαίᾳ γνωριζόμενος, καὶ παρὰ πάντων ex nomine illic quoque agnosceretur, Buddam 80καταγινωσκόμενος, ἐκεῖθεν εἰς τὴν Περσίδα μετῆλ- met appellavit. Verumtamen ibi nactus est adverθεν· εἶτα ἵνα μὴ ἐκ τῆς προσηγορίας κἀκεῖ γνωρί- sarios Mithriacos;multisque commodis sermonibus
ζηται, Βουδδῶν ὠνόμασεν ἑαυτόν· ἀλλ᾽ εἶχεν ἐκεῖ et altercationibus, convictus fuit: postremoque
15 II Petr. HI, 14-16.
• Deest ὑπεξηρημένον apud R. " Deest νεροποιεῖς apud R. ' R. ως.
ΝΟΤΑ.
Scilicet Cyrillus Hierosol. in Catechesisexta nostro ob corrigendum quandoque Cyrilli textum
a cap.21 et deinceps, in editione Tuttæi qui Petro usus est.
PATROL GR. CIV.
col. 1259–1260page 15 of 76
PG 104:1259τοὺς ἀνταγωνιστὰς τοὺς * τοῦ Μίθρα· καὶ πολλῶν λέ γων κινουμένων καὶ ἰδιαπληκτισμῶν, ἠλέγχετο· π πέρας ἐλαυνόμενος προσφεύγει τινί γυναικι χέρι εἶτ᾽ ἐπὶ δώματος ἀνελθών, καὶ προσκαλεσάμενος τοὺς ἀερίους δαίμονας, οὔς Μανιχατοι μέχρι της σήμερον ἐπὶ τῆς μυσαρᾶς αὐτῶν ἰσχάδος ἐπικαλούντα, θεόπληκτος γενόμενος, καὶ καταβληθεὶς ἐκ τοῦ δομι τος, ἐξέψυξεν· καὶ οὕτως ἐξεκόπη τὸ δεύτερον θηρίον, ΙΒ'. 'Αλλ' ἔμεινεν τὰ ὑπομνηματικὰ τῆς ἀσεβείας βιβλία· καὶ κληρονόμος ἦν ἡ χήρα καὶ τῶν βιβλίων καὶ χρημάτων· μήτε δὲ συγγένειαν, μήτε ἕτερον τινα έχει σα, ἔκρινεν ἐκ τῶν χρημάτων ἀγοράσαι πατάς Κούρικον 3 λεγόμενον· καὶ τοῦτον εἰς υἱοθεσίαν λαβούσι, επαίδευσε τοῖς Περσῶν μαθήμασιν, ὡς οἷόν τε, και ὤξυνε κατὰ τῆς ἀνθρωπότητος κακὸν βέλος δ· καὶ Κούρικος ὁ καλὸς οἰκέτης, μέσον φιλοσόφων ἦχο μαζεν· καὶ τελευτησάσης τῆς χήρας, ἐκληρονόμει, καὶ τὰ χρήματα καὶ τὰ βιβλία εἶτα ἵνα μὴ τὸ τῆς δουλείας τοῦ Κουβρίκου ὄνομα ἐποιεία 17 στον ᾗ 5, ἀντὶ Κουβρίκου Μάνην ἐπυτὸν ὠνόμασεν, ὅπερ κατὰ τὴν τῶν Περσῶν διάλεκτον τὴν ὁμιλίαν δηλοῖ. Ἐπειδὴ δὲ διαλεκτικός τις εἶναι ἐδόκει, Νέα την ἑαυτὸν ὀνομάζει, οἱονεὶ ὁμιλητήν τινα ἄριστον ἀλλ᾽ ἐκεῖνος μὲν εὐδοξίαν ἑαυτῷ κατὰ τὴν τῶν Περ σῶν γλῶσσαν ἐπραγματεύσατο, ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ οἶκο νομία καὶ ἄκοντα αὐτὴν ἑαυτοῦ κατήγορον εποίει γενέσθαι· ἵν᾿ ἐν Περσίδι ἑαυτὸν νομίσας τιμῶν, παρ' "Ελλησι μανίας ἑαυτὸν ἐπώνυμον καταγγείλη ἐτόλμα δὲ λέγειν ἑαυτὸν εἶναι τὸν Παράκλητον έβλασφήμησεν οὖν Πνεῦμα ἅγιον ἑαυτὸν εἰπὼν, κι ο θὼς γέγραπται "Ος δ' ἂν βλασφημήσῃ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἔχει ἄφεσιν. Ὡς καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ, ὁ μὲν Σκυθιανός ἐτόλμησε Πι ; τέρα ἑαυτὸν ὀνομάσαι· ὁ δὲ Βουδδᾶς, υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐκ παρθένου τε γεγεννῆσθαι, καὶ ἐν τοῖς ; δρεσιν ἀνατρέφεσθαι· ὅθεν καὶ δώδεκα μαθητές δ ντίχριστος τῆς πλάνης κήρυκας ἀπέστειλεν· ὁ ἐκείνοις κοινωνῶν βλεπέτω μετὰ τίνων εαυτὸν ἐνα τάσσει· ἐσάλευσεν ὁ οἰκέτης τὴν οἰκουμένην καὶ μέσος ἐλθὼν ὁ λοιπὸν τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐπηγγέλο λετο. ΙΓ΄. Ενίσει τοῦ βασιλέως Περσῶν ὁ υἱὸς, καὶ ἰατρῶν δαψίλεια παρῆν· ἀλλ᾽ ὁ Μάνης ἐπηγγέλλετο ιάσασθαι· ἀπέστησαν οἱ ἰατροί· συναπέστη του παιδὸς ἡ ζωή· ἠλέγχθη ἡ ἀσέβεια τοῦ ἀνδρὸς, καὶ δέσμος ἦν· ἡ δὴ φιλόσοφος εἰς φυλακὴν κρατούμενος οὐ διὰ τὸ περὶ ἀληθείας ἐλέγξαι ο τὸν βασιλές βληθείς, οὐδὲ διὰ τὸ καταλῦσαι τὰ εἴδωλα, ἀλλὰ διὰ τούς βούβρικον. βέλιος, κου. Σκυθανός. Ελθών. • ἐλένξαι.
pulsus, ad viduam quamdam mulierem confugit. τοὺς ἀνταγωνιστὰς τοὺς * τοῦ Μίθρα· καὶ πολλῶν λέ
Mox domus lecto conscenso,ibique acrios dwmo- γων κινουμένων καὶ ἰδιαπληκτισμῶν, ἠλέγχετο· π
nes advocans, quos Manichæi usque ad hodier
nam diem in sua refaria confarreatione invocant, fanatismo percitus, de tecto semet ejaculans, exanimatus est; atque ita secunda fera excisa fuit.
πέρας ἐλαυνόμενος προσφεύγει τινί γυναικι χέρι
εἶτ᾽ ἐπὶ δώματος ἀνελθών, καὶ προσκαλεσάμενος
τοὺς ἀερίους δαίμονας, οὔς Μανιχατοι μέχρι της
σήμερον ἐπὶ τῆς μυσαρᾶς αὐτῶν ἰσχάδος ἐπικαλούντα,
θεόπληκτος γενόμενος, καὶ καταβληθεὶς ἐκ τοῦ δομι
τος, ἐξέψυξεν· καὶ οὕτως ἐξεκόπη τὸ δεύτερον θηρίον,
XII. Cæteroqui manserunt hæreticorum com- ΙΒ'. 'Αλλ' ἔμεινεν τὰ ὑπομνηματικὰ τῆς ἀσεβείας
mentariorum libri, et horum hæres simulque βιβλία· καὶ κληρονόμος ἦν ἡ χήρα καὶ τῶν βιβλίων καὶ
pecunia femina vidua: quæ cum cognatione et χρημάτων· μήτε δὲ συγγένειαν, μήτε ἕτερον τινα έχει
alio quolibet familiari careret, pecunia illa pue· σα, ἔκρινεν ἐκ τῶν χρημάτων ἀγοράσαι πατάς κούρι
rum nomine Cubricum emere decrevit, eumque κον 3 λεγόμενον· καὶ τοῦτον εἰς υἱοθεσίαν λαβούσι,
adoptans, Persarum doctrinis exquisite erudien- επαίδευσε τοῖς Περσῶν μαθήμασιν, ὡς οἷόν τε, και
dum curavit,atque adversus humanum genus ceu ὤξυνε κατὰ τῆς ἀνθρωπότητος κακὸν βέλος δ· καὶ
malum telum exacuit. Malus itaque verna Cubri- Κούρικος ὁ καλὸς οἰκέτης, μέσον φιλοσόφων ἦχο
cus inter philosophos adolevit; mortuaque vidua, μαζεν· καὶ τελευτησάσης τῆς χήρας, ἐκληρονόμει,
opum adiit hæreditatem atque librorum. Postea καὶ τὰ χρήματα καὶ τὰ βιβλία· εἶτα ἵνα μὴ
ne servile nomen Cubricus sibi probro esset,Ma- τὸ τῆς δουλείας τοῦ Κουβρίκου • ὄνομα ἐποιείαnetem semet 17 nominavit, quod in Persica dia- στον ᾗ 5, ἀντὶ Κουβρίκου Μάνην ἐπυτὸν ὠνόμασεν,
lecto sermonem signifcat: nimirum quia sermo- ὅπερ κατὰ τὴν τῶν Περσῶν διάλεκτον τὴν ὁμιλίαν
cinandi arte valere videbatur, Manelem se'nun- δηλοῖ. Ἐπειδὴ δὲ διαλεκτικός τις εἶναι ἐδόκει, Νέα
cupavit, quasi optimum sermocinatorem. Et ille την ἑαυτὸν ὀνομάζει, οἱονεὶ ὁμιλητήν τινα ἄριστον·
quidem gloriam sibi in Persarum lingua conci- ἀλλ᾽ ἐκεῖνος μὲν εὐδοξίαν ἑαυτῷ κατὰ τὴν τῶν Περ
liabat, sed Dei providentia ipsum, licet invitum, σῶν γλῶσσαν ἐπραγματεύσατο, ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ οἶκο
suimet accusatorem feri parabat; ut qui in Per- νομία καὶ ἄκοντα αὐτὴν ἑαυτοῦ κατήγορον εποίει
side semet hoc nomine honorare putabat, apud γενέσθαι· ἵν᾿ ἐν Περσίδι ἑαυτὸν νομίσας τιμῶν, παρ'
Græcos maniacum se esse nuntiaret. Ausus etiam "Ελλησι μανίας ἑαυτὸν ἐπώνυμον καταγγείλη
est dicere se Paracletum. Blasphemavit igitur, ἐτόλμα δὲ λέγειν ἑαυτὸν εἶναι τὸν Παράκλητον
Spiritum sanctum se dicens, prout scriptum est: έβλασφήμησεν οὖν Πνεῦμα ἅγιον ἑαυτὸν εἰπὼν, κι·
Qui adversus Spiritum sanctum blasphemaverit, ο θὼς γέγραπται· "Ος δ' ἂν βλασφημήσῃ [cod. f. 90.]
non remittetur et 16. Sic etiam ex præcessoribus εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἔχει ἄφεσιν. Ὡς
ejus, Scythianus quidem ausus est Palrem se no- καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ, ὁ μὲν Σκυθιανός < ἐτόλμησε Πιminare; alius autem Buddam Dei Patris Filium, τέρα ἑαυτὸν ὀνομάσαι· ὁ δὲ Βουδδᾶς, υἱὸν τοῦ Θεοῦ
et quidem de virgine natum, et in montibus edu- καὶ Πατρὸς, ἐκ παρθένου τε γεγεννῆσθαι, καὶ ἐν τοῖς
catum; unde etiam, discipulos duodecim factus δρεσιν ἀνατρέφεσθαι· ὅθεν καὶ δώδεκα μαθητές δ
Antichristus, prædicatores erroris emisit. Qui ντίχριστος τῆς πλάνης κήρυκας ἀπέστειλεν· ὁ
ergo illis communicat, videat quibuscum se col- ἐκείνοις κοινωνῶν βλεπέτω μετὰ τίνων εαυτὸν ἐνα
locet. Perturbavit mundum servas; et in medium τάσσει· ἐσάλευσεν ὁ οἰκέτης τὴν οἰκουμένην καὶ
procedens, res supra hominis conditionem pro- μέσος ἐλθὼν ὁ λοιπὸν τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐπηγγέλο
misit,
λετο.
XIII. Ægrotabat regis Persarum filius, neque
medicorum copia deerat; sed Manes sanaturum se
spopondit: recesserunt medici,simulque puer vita
excessit. Convicta est hominis improbitas, et in
vincula conjectus: eratque in carcerem trusus phie
losophus,non quia regi veritatem persuasisset, non
quia idola prostravisset; sed quia sanitate promissa,
16 Marc. III, 29.
ΙΓ΄. Ενίσει τοῦ βασιλέως Περσῶν ὁ υἱὸς, καὶ
ἰατρῶν δαψίλεια παρῆν· ἀλλ᾽ ὁ Μάνης ἐπηγγέλλετο
ιάσασθαι· ἀπέστησαν οἱ ἰατροί· συναπέστη του
παιδὸς ἡ ζωή· ἠλέγχθη ἡ ἀσέβεια τοῦ ἀνδρὸς, καὶ
δέσμος ἦν· ἡ δὴ φιλόσοφος εἰς φυλακὴν κρατούμε
νος οὐ διὰ τὸ περὶ ἀληθείας ἐλέγξαι ο τὸν βασιλές
βληθείς, οὐδὲ διὰ τὸ καταλῦσαι τὰ εἴδωλα, ἀλλὰ διὰ
* Addo τούς ex Cyrillo. * R. βούβρικον. • R. βέλιος,. In cod. est tantum κου.» R. 4. c R. Lic
mendose Σκυθανός. d R. Ελθών. • R. ἐλένξαι.
NOTE.
Idcirco apud Augustinum hær. 46: Manichoum, discipuli ejus appellare maluerunt, devitantes nomen insania. Vel Mannichæum,quasi
manna fundentem.
Augustinus hær. 46: Promissionem Domini nostri Jesu Christi de Paraclito Spiritu
sancto in suo hæresiarcha Manichæo dicunt esse
completam.
col. 1261–1262page 16 of 76
PG 104:1261τὸ ἐπαγγείλασθαι σῶσαι, καὶ ψεύσασθαι· μᾶλλον δὲ, εἰ δεῖ τ᾽ ἀληθὲς εἰπεῖν, διὰ τὸ φονεῦσαι· τὸν γὰρ δυνάμενον διὰ τῆς ἰατρικῆς ἐπιμελείας σωθῆναι, οὗτος τοὺς ἰατροὺς ἀποστήσας ἐφόνευσε, τῇ ἀμελείᾳ θανατώσας. Ἐμοῦ δὲ λέγοντος τὰ περὶ αὐτοῦ πάμ πολλα κακά, μέμνησο πρῶτον τὴν βλασφημίαν, δεύτερον τὴν δουλείαν· οὐχ ὅτι αἰσχύνη ἡ δουλεία, 18 ἀλλ' ὅτι δοῦλον ὄντα ἐλευθερίᾳ ἀντιπράττεσθαι κακόν τρίτον, τὸ ψεῦδος τῆς ἐπαγγελίας· τέταρτον, τὸν τοῦ παιδὸς φόνον· καὶ πέμπτον, τὴν αἰ σχύνην τῆς φυλακῆς καὶ οὐκ ἦν αἰσχύνη τῆς φυλα κῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκ τῆς φυλακῆς φυγή· ὁ γὰρ λέγων ἑαυτὸν Παράκλητον, καὶ τῆς ἀληθείας ὑπέρ μαχον, ἔφυγεν· οὐκ ἦν διάδοχος Ἰησοῦ τοῦ ἑτοίμως ἐρχομένου εἰς τὸν σταυρὸν, ἀλλ᾽ οὗτος ἐναντίως φυγὰς ἦν· εἶτα ὁ βασιλεὺς Περσῶν ἐκέλευσεν ἀπαχθῆναι η τοὺς δεσμοφύλακας· αἴτιος ὁ Μάνης δι' υπερ ηφανίαν θανάτου τῷ παιδὶ καὶ αἴτιος θανάτου τοῖς δεσμοφύλαξι διὰ τὴν φυγήν· ὁ οὖν θανάτου παραίτιος οὗτος ἄρα προσκυνεῖσθαι ὀφείλει ὡς παράκλητος Οὐκ ἔδει μιμήσασθαι Ἰησοῦν, καὶ εἰ πεῖν· Εἰ ἐμὲ ζητεῖτε. ἄφετε τούτους ὑπάγειν οὐκ ἔδει κατὰ τὸν 1 Ἰωνᾶν εἰπεῖν· "Αρατέ με καὶ ἐμβάλατε εἰς τὴν θάλασσαν, δι᾿ ἐμὲ γὰρ ὁ κλύδων οὗτος 10; ΙΔ΄. Φεύγει ἐκ τῆς φυλακῆς, καὶ ἔρχεται εἰς τὴν Μεσοποταμίαν· ἀλλὰ ἁπαντᾷ αὐτῷ ὅπλον δικαιοσύνης, ᾿Αρχέλαος ἐπίσκοπος καὶ ἐπὶ φιλοσόφων κριτῶν ἐλέγξας, ἀκροατήριον Ελληνικὸν συστησάμενος, ἵνα μὴ Χριστιανῶν κρινόντων, δόξωσιν οἱ κριταί χαρίζεσθαι. Λέγεται, φησὶν ὁ ᾿Αρχέλαος πρὸς τὸν Μάνεντα ὁ η κηρύσσεις· ὁ δὲ ὡς τύφον ἀνεωγμένον ἔχων τὸ στόμα, ἀπὸ τῆς βλασφημίας πρῶτον τοῦ Ποιητού τῶν ὅλων ἤρχετο φάσκων, ὅτι ὁ τῆς λαιᾶς Θεός, κακῶν ἐστιν εὑρετής· λέγων περὶ ἑπυ τοῦ, Εγὼ πῦρ καταναλίσκον ὁ δὲ σοφὸς 'Ἀρχέλαος ἐξέλυε τὴν βλασφημίαν εἰπών Εἰ ὁ τῆς Παλαιᾶς Θεὸς, κατὰ τὸν σὸν λόγον, πῦρ ἑαυτὸν 31 9 λέγει, τίνος υἱός ἐστιν ὁ λέγων, Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ εἰ μέμφῃ τὸν λέγοντα, Κύριος θα νατοῖ καὶ ζωογονεί διὰ τί τιμᾷς Πέτρον τὴν Ταβιθὰν μὲν ἔγείραντα, τὴν δὲ Σάπφειραν θανατώσαντα εἰ δὲ καὶ μέμφῃ ὅτι πῦρ ἡτοίμασεν, διὰ τί οὐ μέμφῃ τὸν λέγοντα, Πορεύεσθε εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον εἰ μέμφῃ τὸν λέγοντα, Εγώ Θεός ποιῶν εἰρήνην καὶ κτίζων κακά, διὰ τί οὐ μέμφῃ 279 τὸν Ἰησοῦν λέγοντα, οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τῆς γῆς, ἀλλὰ μάχαιραν ἀμφοτέρων τὰ ἴσα ν, ΧΧΧΙΙ, Ελευθερίαν πλάττεσθαι, Μάνην, Μάνην. Η τῷ παιδί μιμίσασθαι. κατ' αὐτόν. εμβάλετε. και λέγει, = δ, καὶ μὴν αὐτὸς ἔδι δαξας, ὡς ἀτιμάζουσι Πέτρον, τὰς δὲ πράξεις οἱ δέχονται
τὸ ἐπαγγείλασθαι σῶσαι, καὶ ψεύσασθαι· μᾶλλον & spem fefellerat; imo potius,ut verins dicam,homiδὲ, εἰ δεῖ τ᾽ ἀληθὲς εἰπεῖν, διὰ τὸ φονεῦσαι· τὸν γὰρ cida exstiterat: etenim eum qui medicinali cura saδυνάμενον διὰ τῆς ἰατρικῆς ἐπιμελείας σωθῆναι, nari poterat, ipse submotis medicis interfecit,meοὗτος τοὺς ἰατροὺς ἀποστήσας ἐφόνευσε, τῇ ἀμελείᾳ delæ destitutione ad mortem redactum. Me vero
θανατώσας. Ἐμοῦ δὲ λέγοντος τὰ περὶ αὐτοῦ πάμ- multa ejudem scelera narrare instituente,recordaπολλα κακά, μέμνησο πρῶτον τὴν βλασφημίαν, re,lector,primo blasphemiam ejus; deinde servituδεύτερον τὴν δουλείαν· οὐχ ὅτι αἰσχύνη ἡ δουλεία, tem,non quod servitus probro sit sed quia oficia 18
ἀλλ' ὅτι δοῦλον ὄντα ἐλευθερίᾳ ἀντιπράττεσθαι liberi hominis a servo usurpari iniquum est: tertio
κακόν· τρίτον, τὸ ψεῦδος τῆς ἐπαγγελίας· τέταρτον, loco promissionis falsitatem: quarto carceris ignoτὸν τοῦ παιδὸς φόνον· καὶ πέμπτον, τὴν αἰ- miniam; neque carceris tantum ignominiam, verum
σχύνην τῆς φυλακῆς· καὶ οὐκ ἦν αἰσχύνη τῆς φυλα- etiam ex carcere fugam. Nam qui se Paracletum et
κῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκ τῆς φυλακῆς φυγή· ὁ γὰρ veritatis defensorem dicebat,fugit: nec fuit profecλέγων ἑαυτὸν Παράκλητον, καὶ τῆς ἀληθείας ὑπέρ- to Christi imitator,qui sponte ad crucem venit; ve
μαχον, ἔφυγεν· οὐκ ἦν διάδοχος Ἰησοῦ τοῦ ἑτοίμως rumis contra fuga se proripuit: quo facto,rex Persa
ἐρχομένου εἰς τὸν σταυρὸν, ἀλλ᾽ οὗτος ἐναντίως φυγὰς rum duci ad supplicium custodes carceris jussit.
ἦν· εἶτα ὁ βασιλεὺς Περσῶν ἐκέλευσεν ἀπαχθῆναι η Causa igitur fuit Manes tum obitus pueri ob jactanτοὺς δεσμοφύλακας· αἴτιος ὁ Μάνης & δι' υπερ- tiam suam, tum etiam necis custodum propter fuηφανίαν θανάτου τῷ παιδὶ 1, καὶ αἴτιος θανάτου gam.Ergone hic mortis auctor et reus,adorari tanτοῖς δεσμοφύλαξι διὰ τὴν φυγήν· ὁ οὖν θανάτου quam Paracletus debet? Nonne eum oportuit Chrisπαραίτιος οὗτος ἄρα προσκυνεῖσθαι ὀφείλει ὡς Πα- stum imitari,ac dicere: Sime quaritis,sinile hos abiράκλητος; Οὐκ ἔδει μιμήσασθαι 1 Ἰησοῦν, καὶ εἰ- ret7?Nonne,utJonas, dicere debuit: Tollite meet pro
πεῖν· Εἰ ἐμὲ ζητεῖτε. ἄφετε τούτους ὑπάγειν 17; jicile in mare: propter me enim tempestus Acc 48?
οὐκ ἔδει κατὰ τὸν 1 Ἰωνᾶν εἰπεῖν· "Αρατέ με καὶ ἐμβάλατε εἰς τὴν θάλασσαν, δι᾿ ἐμὲ γὰρ ὁ κλύδων
οὗτος 10;
ΙΔ΄. Φεύγει ' ἐκ τῆς φυλακῆς, καὶ ἔρχεται εἰς τὴν XIV. Fugit ex carcere, et in Mesopotamiam venit.
Μεσοποταμίαν· ἀλλὰ ἁπαντᾷ αὐτῷ ὅπλον δικαιοσύ- Verum illic occurrit ei telum justitia, Archelaus
νης, ᾿Αρχέλαος ἐπίσκοπος καὶ ἐπὶ φιλοσόφων episcopus, præpositis judicio philosophis, et advoκριτῶν ἐλέγξας, ἀκροατήριον Ελληνικὸν συστησάμε- cata Ethnicorum concione, ne si forte judicarent
νος, ἵνα μὴ Χριστιανῶν κρινόντων, δόξωσιν οἱ κριταί Christiani,videretur gratiosum esse judicium. Ille
χαρίζεσθαι. Λέγεται, φησὶν ὁ ᾿Αρχέλαος πρὸς τὸν autem patentis sepulcri instar os habens 19, a blasΜάνεντα ὁ η κηρύσσεις· ὁ δὲ ὡς τύφον ἀνεωγμένον phemia adversus omnium rerum Factorem exorsus
ἔχων τὸ στόμα, ἀπὸ τῆς βλασφημίας πρῶτον τοῦ est dicens: Veteris Testamenti Deum,malorum esse
Ποιητού τῶν ὅλων ἤρχετο φάσκων, ὅτι ὁ τῆς Πx- inventorem, quandoquidem de se ait: Ego ignis
λαιᾶς Θεός, κακῶν ἐστιν εὑρετής· λέγων περὶ ἑπυ- consumens sum 30.Sapiens vero Archelaus blasphem
τοῦ, Εγὼ πῦρ καταναλίσκον 20· ὁ δὲ σοφὸς 'Αρ- miam dissolvebat dicens: Si veteris Testamenti
χέλαος ἐξέλυε τὴν βλασφημίαν [cod. f. 91.] εἰπών • Deus, ut ais, ignem se dicit, cujusnam Filius est qui
Εἰ ὁ τῆς Παλαιᾶς Θεὸς, κατὰ τὸν σὸν λόγον, πῦρ ἑαυτὸν ait: Ignem veni mittere in terram 31 9 Quod si rem
λέγει, τίνος υἱός ἐστιν ὁ λέγων, Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ prehendis dicentem: Dominus mortificat et viviτὴν γῆν 21; καὶ εἰ μέμφῃ τὸν λέγοντα, Κύριος θα cal 28; cur Petrum honoras, qui Tabitham quidem
νατοῖ καὶ ζωογονεί 23, διὰ τί τιμᾷς Πέτρον 25, τὴν resuscitavit,sed Saphiram leto tradidit 33? 18 Tum
Ταβιθὰν μὲν ἔγείραντα, τὴν δὲ Σάπφειραν θανα- si vituperas quod ignem paraverit 44,cur non reτώσαντα; εἰ δὲ καὶ μέμφῃ ὅτι πῦρ ἡτοίμασεν, prehendis qui dicit: Ite in ignem aeternum 25? Si
διὰ τί οὐ μέμφῃ τὸν λέγοντα, Πορεύεσθε εἰς τὸ πῦρ expostulas quod dixerit: Ego Deus faciens pacem et
τὸ αἰώνιον; εἰ μέμφῃ τὸν λέγοντα, Εγώ Θεός Dereans mala 23; cur non castigas Jesum dicentem:
ποιῶν εἰρήνην καὶ κτίζων κακά, διὰ τί οὐ μέμφῃ Nonveni pacem mittereinterram, sed gladium 279
τὸν Ἰησοῦν λέγοντα, οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην Cum ambo paria loquantur, alterutrum stat; nempe
ἐπὶ τῆς γῆς, ἀλλὰ μάχαιραν; ἀμφοτέρων τὰ ἴσα ut vel ambo ob eandem locutionem boni sint; vel
17 Joan. XVIII, 8. 18 Jon. 1, 12. 19 Psal. v. 11. 20 Deut. iv, 24. 21 Luc. XII, 49. 23 I Reg. 11, 6.
25 Act. II, 40; ν, 5. 4 Deut. ΧΧΧΙΙ, 22. 35 Matth. xxV, 41. 28 Is. xLv, 7. 27 Matth. I, 34.
• Cyrillus Ελευθερίαν πλάττεσθαι, libertatem simulare. • R. Μάνην,
R. Μάνην. Η Deest τῷ παιδί apud R.
1 1. μιμίσασθαι. 1 ita reapse codex, non autem κατ' αὐτόν. * R. εμβάλετε. ' Interponit και R. -.
λέγει, = R. δ,
NOTE.
Archelai cum Manete multo copiosior disputatio exstat edita egregieque illustrata a cl. viro
L. A. Zacagnio, bibliotheca Vat. olim præfecto,
in ejus collectione monum. vet. Roma 1598.
In codicis margine ita: καὶ μὴν αὐτὸς ἔδι
δαξας, ὡς ἀτιμάζουσι Πέτρον, τὰς δὲ πράξεις οἱ
δέχονται: atqui tu ipse nos docuisti,ab ipsis contemni Petrum, et apostolorum Acla non recipi.
Tamen aliter de apostolorum Actis supra p. 14,
col. 1263–1264page 17 of 76
PG 104:1263λεγόντων, δυοίν θάτερον· ἡ ἀμφότεροι καλοὶ διὰ τὴν ὁμολεξίαν· ἢ εἰ ο ἀνέγκλητος Ἰησοῦς ταῦτα λέγων, διὰ τί λέγεις τὸν τὰ ὅμοια ἐν τῇ Παλαιᾷ λέγοντα Εἶτα ὁ Μάνης πρὸς αὐτὸν λέγει· Καὶ ποῖος Θεὸς τυφλοί; Παῦλος γάρ ἐστιν ὁ λέγων· ἐν οἷς ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων εἰς τὸ μὴ αὐγάσει αὐτοῖς τὸν φωτι σμὸν τῆς γνώσεως τῆς δόξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ. Ὁ δὲ ᾿Αρχέλαος πάλιν, υποστιξας Ρ φησί 39? Προανάγνωθι δ λέγει νῦν· εἰ δὲ καὶ ἔστι κεκαλυμμένον τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῶν, ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις ἐστι κεκαλυμμένον· δρᾷς ὅτι ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις κεκάλυπται οὐ δεῖ γὰρ διδόναι τὰ ἅγια τους κυσίν. Εἶτα μόνον ὁ τῆς Παλαιᾶς Θεὸς ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων ἢ καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ὁ καὶ Παῦλον τυφλώσας οὐκ εἴρηκε, Διὰ τοῦτο ἐν παρα βολαίς αὐτοῖς λαλῶ, ὅτι βλέποντες οὐ βλέπουσι Μὴ μισῶν αὐτοὺς ἐβούλετο μὴ βλέπειν; ἢ διὰ τὸ ἀνάξιον, ἐπειδὴ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν; ὅπου γὰρ αὐτοπροαίρετος ο πονηρία, ἐκεῖ 39. καὶ ἀποχὴ τῆς φωτιζούσης χάριτος· τῷ γὰρ ἔχοντι δοθήσεται· ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος καὶ ὃ δοκεῖ ἔχειν ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ δικαίως τινὲς ἐξω ηγοῦνται, ἔστι καὶ οὕτως εἰπεῖν, οὐ φαῦλον γὰρ τὸ ῥῆμα· Εἰ καὶ ἐτύφλωσε τῶν ἀπίστων τὰ νοήματα, ὡς καὶ Παύλου τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Χριστὸς, ἐπὶ κατ λῳ γὰρ ἐτύφλωσεν, ἵνα εἰς τὰ ἅγια βλέψωσιν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ετύφλωσεν αὐτῶν τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ, τὰ νοήμε τα τῶν ἀπίστων· τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι Τύφλωσον τοῦ πόρνου τὰ πορνικὰ νοήματα, καὶ σεσῶσθαι ὁ ἄνθρωπος· τύφλωσον τοῦ λῃστοῦ τὸ λη "στρικὸν καὶ ἀπρακτικὸν νόημα, καὶ σέσωσται ὁ ἄν ; θρωπος. ᾿Αλλ᾽ οὐ θέλεις οὕτως νοῆσαι; ἔστι καὶ ἄλλη ἐξήγησις· τυφλοῖ καὶ ἥλιος τοὺς ἀμβλυωποῦντας, καὶ οἱ ὀφθαλμιώντες τυφλοῦνται βλαπτόμενοι ἐκ τοῦ φωτός· οὐχ ὅτι τυφλωτικὸς ὁ ἥλιος, ἀλλ᾽ ὅτι ἡ ὑπό στασις τῶν ὁμμάτων σαθρά ἐστιν. Οὕτως καὶ οἱ άπιστοι νοσοῦντες τὰς ψυχὰς ἐνιδεῖν ταῖς τῆς θεότητος ἀκτῖσιν οὐ δύνανται· καὶ οὐκ εἶπεν, Ετύφλωσεν αὐτῶν τὰ νοήματα, εἰς τὸ μὴ αὐγασαι τὸ εὐαγγέλιον, ἀλλ᾽ εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι τὸν φωτισμὸν τῆς δό ξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ. Τὸ μὲν γὰρ ἀκοῦ σαι τοῦ Εὐαγγελίου, πᾶσιν ἐφίεται· ἡ ; δὲ δόξα τοῦ Εὐαγγελίου Χριστοῦ, γνησίοις δούλοις αφώρισται· ἔλεγεν οὖν ὁ Κύριος, τοῖς μὴ ἀκοῦσαι δυναμένοις, ἐν παραβολαῖς· τοῖς δὲ μαθηταῖς, επέλυε κατ' ἰδίαν τὰς παραβολάς· ὁ αὐγασμὸς τῆς δόξης, τοῖς πεφωτισμένοις· ἡ δὲ τύφλωσις, τοῖς ἀπι στοῦσι. Ταῦτα τὰ μυστήριὺ νῦν ἡ Ἐκκλησία διηγεῖται σοι, τῷ ἐκ κατηχουμένων μεταβαλλομένῳ· οὐκ ἔστι ; γὰρ ἔθος, ἐθνικοῖς διηγεῖσθαι ταῦτα· οὐ γὰρ ἐθνικοῖς ; τὰ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διηγούς μεθα μυστήρια· οὐδὲ περὶ μυστηρίων ἐπὶ κατηχουμένων Η ΙΙ, β. εἰ δέ. ὑποκρούσας, υποστίξας, αὐτὸ προαιρ.
si inculpabilis Jesus est ita loquens, cur illum vi- λεγόντων, δυοίν θάτερον· ἡ ἀμφότεροι καλοὶ διὰ τὴν
tuperas qui similiter in vetere loquitur? Respon- ὁμολεξίαν· ἢ εἰ ο ἀνέγκλητος Ἰησοῦς ταῦτα λέγων,
dit huic Manes: Quisnam vero Deus excæcat? διὰ τί λέγεις τὸν τὰ ὅμοια ἐν τῇ Παλαιᾷ λέγοντα
Atqui Paulus ait: In quibus Deus hujus sccult Εἶτα ὁ Μάνης πρὸς αὐτὸν λέγει· Καὶ ποῖος Θεὸς
excacavit infidelium mentes, ut non fulgeat ipsis τυφλοί; Παῦλος γάρ ἐστιν ὁ λέγων· ἐν οἷς ὁ
illuminatio scientia gloria Evangelii Christi 8? Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα
Tum rursus Archelaus subdistinguens ait: Lego τῶν ἀπίστων εἰς τὸ μὴ αὐγάσει αὐτοῖς τὸν φωτι
antea quid sibi velit: quod si etiam est opertum σμὸν τῆς γνώσεως τῆς δόξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ
Evangelium nostrum, in iis qui pereunt opertum Χριστοῦ. Ὁ δὲ ᾿Αρχέλαος πάλιν, υποστιξας Ρ φησί -
est. Viden' quod iis qui pereunt opertum sit 39? Προανάγνωθι δ λέγει νῦν· εἰ δὲ καὶ ἔστι κεκαλυμ
Non enim oportet Sancta dare canibus 30.Prate- μένον τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῶν, ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις
rea num veteris tantummodo Testamenti Deus ἐστι κεκαλυμμένον· δρᾷς ὅτι ἐν τοῖς ἀπολλυμέ
infidelium mentes excmcavit? an etiam Jesus ipse, νοις κεκάλυπται; οὐ δεῖ γὰρ διδόναι τὰ ἅγια τους
qui Paulum quoque excæcavit; quoniam dixit: ld- κυσίν. Εἶτα μόνον ὁ τῆς Παλαιᾶς Θεὸς ἐτύφλωσε
circo in parabolis illis loquor, ut videntes non vi- τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων; ἢ καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ὁ καὶ
deant 347 Num quia odisset, volebat eos visu carere? Παῦλον τυφλώσας οὐκ εἴρηκε, Διὰ τοῦτο ἐν παραan polias ob indignitatem, quia oculos suos sponte βολαίς αὐτοῖς λαλῶ, ὅτι βλέποντες οὐ βλέπουσι;
occluserant? Ubi enim voluntaria malitia est, inde Μὴ μισῶν αὐτοὺς ἐβούλετο (cod. f. 91.] μὴ βλέπειν;
se subducit gratia illuminans. Etenim habenti, da- ἢ διὰ τὸ ἀνάξιον, ἐπειδὴ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμbitur; ab eo autem qui non habet,etiam quod vide. μυσαν; ὅπου γὰρ αὐτοπροαίρετος ο πονηρία, ἐκεῖ
tur habere,auferetur 39. Quod si quidam recte in- καὶ ἀποχὴ τῆς φωτιζούσης χάριτος· τῷ γὰρ ἔχοντι
terpretantur, licebit non inepte etiam dicere: δοθήσεται· ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος καὶ ὃ δοκεῖ ἔχειν
Quanquam excæcavit infdelium mentes, ut eliam ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ δικαίως τινὲς ἐξω
Pauli oculos Christus, utiliter id tamen egit, uι ηγοῦνται, ἔστι καὶ οὕτως εἰπεῖν, οὐ φαῦλον γὰρ τὸ
illi ad sanctitatem respicerent. Non enim dixit: ῥῆμα· Εἰ καὶ ἐτύφλωσε τῶν ἀπίστων τὰ νοήματα,
Excmcavit animam illorum, sed mentes infide- ὡς καὶ Παύλου τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Χριστὸς, ἐπὶ κατ
lum; ita ut verborum sensus sit: Excæca scorta- λῳ γὰρ ἐτύφλωσεν, ἵνα εἰς τὰ ἅγια βλέψωσιν. Οὐ γὰρ
toris scortantem mentem,ut homo sit salvus: ex- εἶπεν, Ετύφλωσεν αὐτῶν τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ, τὰ νοήμε
cæca latronis latrocinantem rapacemque animum, τα τῶν ἀπίστων· τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστι
nt homo salvetur. Quod si dictum intelligere sic Τύφλωσον τοῦ πόρνου τὰ πορνικὰ νοήματα, καὶ σέ
nolueris, est alia quoque explanatio. Excæcat 20 σωσθαι ὁ ἄνθρωπος· τύφλωσον τοῦ λῃστοῦ τὸ ληhebetes oculos etiam sol. et lippientes excæcantur "στρικὸν καὶ ἀπρακτικὸν νόημα, καὶ σέσωσται ὁ ἄν
luce; non quod excæcantem naturam sol habeat, θρωπος. ᾿Αλλ᾽ οὐ θέλεις οὕτως νοῆσαι; ἔστι καὶ ἄλλη
sed quia oculorum status infirmus est. Sic etiam ἐξήγησις· τυφλοῖ καὶ ἥλιος τοὺς ἀμβλυωποῦντας,
infdeles,laborantibus morbo aniinabus, spectare καὶ οἱ ὀφθαλμιώντες τυφλοῦνται βλαπτόμενοι ἐκ τοῦ
Divinitatis radios nequeunt.Et non dixit: Exca- φωτός· οὐχ ὅτι τυφλωτικὸς ὁ ἥλιος, ἀλλ᾽ ὅτι ἡ ὑπό
cavit illorum mentes, quominus Evangelium ful- στασις τῶν ὁμμάτων σαθρά ἐστιν. Οὕτως καὶ οἱ
geret; sed quominus illuminatio gloria Evangelii άπιστοι νοσοῦντες τὰς ψυχὰς ἐνιδεῖν ταῖς τῆς θεότη
Christi fulgeret Namque audire Evangelium,cun- τος ἀκτῖσιν οὐ δύνανται· καὶ οὐκ εἶπεν, Ετύφλωσεν
clis conceditur; sed tamen Evangelii Christi gloria αὐτῶν τὰ νοήματα, εἰς τὸ μὴ αὐγασαι τὸ Εὐαγγέ
fdelibus famulis reservatur. Loquebatur itaque per λιον, ἀλλ᾽ εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι τὸν φωτισμὸν τῆς δό
parabolas Christus iis, qui audire non poterant; ξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ. Τὸ μὲν γὰρ ἀκοῦ
discipulis vero privatim parabolas explicabat 33: σαι τοῦ Εὐαγγελίου, πᾶσιν ἐφίεται· [cod. f. 92.] ἡ
nempe gloriæ fulgor, illuminatis fl; excæcatio δὲ δόξα τοῦ Εὐαγγελίου Χριστοῦ, γνησίοις δούλοις
autem, infidelibus. Hæc nunc tibi mysteria edis- αφώρισται· ἔλεγεν οὖν ὁ Κύριος, τοῖς μὴ ἀκοῦσαι
serit Ecclesia, ex catechumenorum classe jam δυναμένοις, ἐν παραβολαῖς· τοῖς δὲ μαθηταῖς,
egresso: neque tamen ethnicis talia exponere επέλυε κατ' ἰδίαν τὰς παραβολάς· ὁ αὐγασμὸς τῆς
mos noster est. Quippe ethnicis mysteria de Pa- δόξης, τοῖς πεφωτισμένοις· ἡ δὲ τύφλωσις, τοῖς ἀπι
tre, Filio et Spiritu sancto non tradimus: nec στοῦσι. Ταῦτα τὰ μυστήριὺ νῦν ἡ Ἐκκλησία διηγεῖται
ipsis quidem catechumenis lucide mysteria com- σοι, τῷ ἐκ κατηχουμένων μεταβαλλομένῳ· οὐκ ἔστι
municamus; sed tecte loquimur sæpe, ut ii qui γὰρ ἔθος, ἐθνικοῖς διηγεῖσθαι ταῦτα· οὐ γὰρ ἐθνικοῖς
norunt Adeles intelligant; et qui ignorant, detri- τὰ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διηγούς
mentum non patiantur.
μεθα μυστήρια· οὐδὲ περὶ μυστηρίων ἐπὶ κατηχουμένων
ut
13 11 Cor. 1, 4. 29 ibid., 3. 30 Matth. v, 6. Η Malth. ΙΙ, 13. & ibid. 19. & Mare.
β. xm, 53
• Sic corrigo ex Cyrillo. Cod. εἰ δέ. • Cyrillus ὑποκρούσας, interpellans; recte sane; atque ita fere
bxplicandum videtur υποστίξας, quasi abturbans, obsistens. q R. αὐτὸ προαιρ.
col. 1265–1266page 18 of 76
PG 104:1265λευκῶς λαλοῦμεν ' ἀλλὰ πολλάκις λέγομεν ἐπικεκαλυμμένως *, ἵνα οἱ γινώσκοντες πιστοὶ νοήσωσι, καὶ οἱ μὴ εἰδότες μὴ βλαβῶσι. ΙΕ΄. Τούτοις καὶ ἄλλοις πλείοσιν ἀνετρέπετο ὁ δράκων· τοιαύταις συμπλοκαίς κατεπάλαιεν τὸν Μά νην ὁ ᾿Αρχέλαος, Φεύγει πάλιν καὶ ἐντεῦθεν ὁ ἐκ τῆς φυλακῆς φυγών· καὶ τὸν ἀνταγωνιστήν διαδράς, ἔρχεται εἰς κώμην εὐτελεστάτην, κατὰ τὸν ὄριν τὸν ἐν παραδείσῳ καταλιπόντα τὸν ᾿Αδάμ, καὶ τῇ Εὔα προσελθόντα· ἀλλ' ὁ ' καλὸς ποιμὴν ᾿Αρχές λαος, τῶν προβάτων προνοούμενος, ἀκούσας τήν φυγήν, εὐθέως δρομαίως ἐπὶ τὴν τοῦ λύκου ἐπεί γετο ζήτησιν • Μάνης δὲ ἰδὼν τὸν ἀντίδικον, ἐξαί φνης " ἐξεπήδησε καὶ ἔφυγεν· ἔφυγε δὲ τὴν τελευταίαν φυγήν. Οἱ γὰρ τοῦ Περσῶν βασιλέως ὑπασπισταὶ πανταχοῦ διερευνώμενοι, καταλαμβάνουσι τὸν φυγάδα· καὶ ἦν ὤφειλεν ἐπὶ τοῦ 92. 'Ἀρχελάου λαβεῖν ἀπόφασιν, ταύτην ἐπιφέρουσιν αὐτῷ οἱ ν τοῦ βασιλέως ὑπηρέται - συλλαμβάνεται ὁ Μάνης ὃν προσκυνοῦσιν οἱ αὐτοῦ μαθηταὶ ὡς Παράκλητον, καὶ ἄγεται πρὸς τὸν βασιλέα· ὠνείδισεν ὁ βασιλεὺς αὐτοῦ τὸ ψεῦδος, καὶ τὴν φυγὴν ἐχλεύασεν καὶ 3 τὴν δουλείαν· ἐξεδίκησε τοῦ παιδὸς τὸν φόνον καὶ κατὰ έκρινε· καὶ διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τὸν τῶν δεσμοφυλάκων φόνον, ἐκδαρῆναι τὸν Μάνην Περσικῷ νόμῳ προστάξας· καὶ τὸ μὲν λοιπὸν σῶμα, θηρίοις παρεδόθη βορά· τὸ δὲ τῆς κακίστης γνώμης δοχεῖον τὸ δέρμα, θυλάκου 5 δίκην πρὸ τῶν πυλῶν ἀνηρτήθη· ὁ Παρά κλητον ἑαυτὸν λέγων, καὶ τὰ μέλλοντα εἰδέναι ἐπαγ γελλόμενος, τὴν ἰδίαν φυγὴν καὶ τὴν κατάληψιν οὐκ ἔγνω. Ἦν δὲ πρὸ τούτου καὶ ἕτερος τῆς κακίας δια δάσκαλος ταύτης, Ζαράνης ονόματι, ὁμόφρων αὐτοῦ ὑπάρχων μαθηταὶ δὲ τούτου τοῦ ἀντιχρίστου Μάνεντος γεγόνασι δώδεκα Σισίννιος ὁ τούτου διάδοχος καὶ Θωμᾶς ὁ τὸ κατ' αὐτὸν Μανιχαϊκὸν εὐαγγέλιον συντάξας Βουδδάς τε, καὶ Ερμᾶς, 'Αδαντος, καὶ ᾿Αδήμαντος, ὃν ἀπέστειλειν εἰς διάφορα κλίματα κή ρυκα τῆς πλάνης· ἐξηγηταὶ δὲ αὐτῷ καὶ Ὑπομνηματισταί γεγόνασιν, Ιέραξ, καὶ Ηρακλείδης, καὶ Αφθόνιος ὑπῆρχον δὲ αὐτῷ καὶ ἕτεροι μαθηταί τρεῖς, ᾿Αγάπιος δ τὴν Επτάλογον συντάξας, καὶ Ζα ρούας, καὶ Γαβριάδιος μηδεὶς ἀναγινωσκέτω τὸ κατὰ Θωμᾶν Εὐαγγέλιον οὐ γὰρ ἔστιν ἑνὸς τῶν δώδεκα ἀποστόλων, ἀλλ᾽ ἑνὸς τῶν δώ δεκα κακῶν τοῦ ἀντιχρίστου Μένεντος μαθητῶν μήτε τὴν Επτάλογον ᾿Αγαπίου· μήτε τὴν τῶν ἐπι στολῶν ὁμάδα μήτε τὴν πᾶσαν παρὰ τούτων ἀσεβῶν ἐκτεθεῖσαν βίβλον ἀναγινωσκέτω, εἰς λόμην πολλών, καὶ τῆς οἰκείας ψυχῆς ἀπώλειαν· πᾶσαν γὰρ αὐτῶν βίβλον ὡς ἀσεβῆ διδάγματα κατέχουσαν καὶ βλασφη λαλούμαι. ' ἐπικεκαλλ. ' ἡ. " ἐφέρνης. ' καὶ δὲ και. η. θηλα κου. Βαδάς, ᾿Αθόνιος ΝΟΤΑ.
λευκῶς λαλοῦμεν ' ἀλλὰ πολλάκις λέγομεν ἐπικεκαλυμμένως *, ἵνα οἱ γινώσκοντες πιστοὶ νοήσωσι, καὶ οἱ μὴ
εἰδότες μὴ βλαβῶσι.
ΙΕ΄. Τούτοις καὶ ἄλλοις πλείοσιν ἀνετρέπετο ὁ
δράκων· τοιαύταις συμπλοκαίς κατεπάλαιεν τὸν Μάνην ὁ ᾿Αρχέλαος, Φεύγει πάλιν καὶ ἐντεῦθεν ὁ ἐκ
τῆς φυλακῆς φυγών· καὶ τὸν ἀνταγωνιστήν διαδράς,
ἔρχεται εἰς κώμην εὐτελεστάτην, κατὰ τὸν ὄριν
τὸν ἐν παραδείσῳ καταλιπόντα τὸν ᾿Αδάμ, καὶ τῇ
Εὔα προσελθόντα· ἀλλ' ὁ ' καλὸς ποιμὴν ᾿Αρχές
λαος, τῶν προβάτων προνοούμενος, ἀκούσας τήν
φυγήν, εὐθέως δρομαίως ἐπὶ τὴν τοῦ λύκου ἐπείγετο ζήτησιν • Μάνης δὲ ἰδὼν τὸν ἀντίδικον, ἐξαίφνης " ἐξεπήδησε καὶ ἔφυγεν· ἔφυγε δὲ τὴν τελευταίαν φυγήν. Οἱ γὰρ τοῦ Περσῶν βασιλέως ὑπασπισταὶ πανταχοῦ διερευνώμενοι, καταλαμβάνουσι τὸν
φυγάδα· καὶ ἦν ὤφειλεν ἐπὶ τοῦ [cod. f. 92. b.] 'Αρχελάου λαβεῖν ἀπόφασιν, ταύτην ἐπιφέρουσιν αὐτῷ
οἱ ν τοῦ βασιλέως ὑπηρέται - συλλαμβάνεται ὁ Μάνης
ὃν προσκυνοῦσιν οἱ αὐτοῦ μαθηταὶ ὡς Παράκλητον,
καὶ ἄγεται πρὸς τὸν βασιλέα· ὠνείδισεν ὁ βασιλεὺς
αὐτοῦ τὸ ψεῦδος, καὶ τὴν φυγὴν ἐχλεύασεν καὶ 3 τὴν
δουλείαν· ἐξεδίκησε τοῦ παιδὸς τὸν φόνον καὶ κατὰ
έκρινε· καὶ διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τὸν τῶν δεσμοφυλάκων
φόνον, ἐκδαρῆναι τὸν Μάνην Περσικῷ νόμῳ προστάξας· καὶ τὸ μὲν λοιπὸν σῶμα, θηρίοις παρεδόθη
βορά· τὸ δὲ τῆς κακίστης γνώμης δοχεῖον τὸ δέρμα,
θυλάκου 5 δίκην πρὸ τῶν πυλῶν ἀνηρτήθη· ὁ Παράκλητον ἑαυτὸν λέγων, καὶ τὰ μέλλοντα εἰδέναι ἐπαγγελλόμενος, τὴν ἰδίαν φυγὴν καὶ τὴν κατάληψιν οὐκ
ἔγνω.
XV. His aliisque pluribus argumentis draco
refutatus est; talibus, inquam, luctaminibus Manetem debellabat Archelaus. Fugit igitur illinc
etiam, qui olim carcere effugerat; et adversarium vitans, venit in quoddam obscurrissimum
oppidum, prout ille serpens, qui relicto in paradiso Adamo, accessit ad Evam. Sed enim bonue pastor Archelaus, ovium saluti consulens,
intellecto effugio, statim concito cursu ad lupi
persecutionem ferebatur.Manes tamen conspecto
adversario, protinus fuga se subduxit, quæ c
teroqui postrema ei fuit: nam regis Persarum
milites ubique indagantes, fugitivum deprehenderunt; et quam coram Archelao subiturus erat
sententiam,hanc eidem regis ministri infixerunt.
Comprehenditur Manes,quem sui discipuli ut Paracletum adorant, atque ad 24 regem deducitur.
Exprobravit ei rex mendacium suum, fugamque
et captivitatem irrisit; de filii nece reum postulavit et condemnavit; atque ob hac, et ob carcera
riorum quoque supplicium, excoriari Manetem
mandavit lege Persica, et corpus reliquum feris
vorandum tradi: pessimæ demum mentis receptaculum, cutem, inquam, utriculi instar, portis
suspendi. Sic itaque is, qui Paracletum se appellabat, et futura cognoscere dictitabat, fugam
suam comprehensionemque non novit.
15'. Ἦν δὲ πρὸ τούτου καὶ ἕτερος τῆς κακίας δια XVI. Exstiterat tamen ante hunc alius quoque
δάσκαλος ταύτης, Ζαράνης ονόματι, ὁμόφρων αὐτοῦ nequitiæ magister, Zaranes nomine,ejusdem atque
ὑπάρχων· μαθηταὶ δὲ τούτου τοῦ ἀντιχρίστου Μάνεν- hic sententia. Porro Antichisti Manetis duodecim
τος γεγόνασι δώδεκα Σισίννιος ὁ τούτου διάδοχος fuere discipuli: Sisinnius ejus successor: Thomas
καὶ Θωμᾶς ὁ τὸ κατ' αὐτὸν Μανιχαϊκὸν εὐαγγέλιον qui Manichaicum secundum se ipsum Evangelium
συντάξας - Βουδδάς & τε, καὶ Ερμᾶς, 'Αδαντος, καὶ condidit: Buddas, Hermas, dantus, et Ademantus,
᾿Αδήμαντος, ὃν ἀπέστειλειν εἰς διάφορα κλίματα κή- quem postremum ad diversa climata misit erroris
ρυκα τῆς πλάνης· ἐξηγηταὶ δὲ αὐτῷ καὶ ὑπομνημα- prædicatorem. Hujus autem interpretes et a comτισταὶ γεγόνασιν, Ιέραξ, καὶ Ηρακλείδης, καὶ mentariis fuerunt Hierax, et Heraclides et AphthoΑφθόνιος - ὑπῆρχον δὲ αὐτῷ καὶ ἕτεροι μαθηταί nius.Erant huic et alii discipuli tres: Agapius, qui
τρεῖς, ᾿Αγάπιος δ τὴν Επτάλογον συντάξας, καὶ Ζα- Heptalogum composuit, et Zaruas, et Gabriabius.
ρούας, καὶ Γαβριάδιος - [cod. f. 93.] μηδεὶς ἀναγι- Caterum nemo legat evangelium secundum Thoνωσκέτω τὸ κατὰ Θωμᾶν Εὐαγγέλιον οὐ γὰρ mam; neque enim est hic unus de duodecim aposἔστιν ἑνὸς τῶν δώδεκα ἀποστόλων, ἀλλ᾽ ἑνὸς τῶν δώ- tolis,sed ex duodecim improbis Antichristi Manetis
δεκα κακῶν τοῦ ἀντιχρίστου Μένεντος μαθητῶν· discipulis. Neque rursus Agapii Heptalogum, neque
μήτε τὴν Επτάλογον ᾿Αγαπίου· μήτε τὴν τῶν ἐπι- epistolarum farraginem,neque ullum ab his impiis
στολῶν ὁμάδα· μήτε τὴν πᾶσαν παρὰ τούτων ἀσεβῶν librum compositum legatad multorum corruptelam
ἐκτεθεῖσαν βίβλον ἀναγινωσκέτω, εἰς λόμην πολλών, propriæque animæ exitium. Cunctos enim illorum
καὶ τῆς οἰκείας ψυχῆς ἀπώλειαν· πᾶσαν γὰρ αὐτῶν libros, ut impiis doctrinis imbutos, et omnimoda
βίβλον ὡς ἀσεβῆ διδάγματα κατέχουσαν καὶ βλασφη- blasphemia scatentes; itemque omnes preces,utinVARIE LECTIONES.
• R. λαλούμαι. ' R. ἐπικεκαλλ. ' R. ἡ. " R. ἐφέρνης. ' R. καὶ pro o, s R. δὲ pro και. η. θηλα
κου. • Mendose apud Cyrillum Βαδάς, de quo falso vocabulo frustra estuat Tulimus. • R. ᾿Αθόνιος
ΝΟΤΑ.
Augustinus bar. 46: Manichous duodecim
discipulos habuit,ad instar apostolici numeri,quem
numerum Manichæi hodieque custodiunt: nam ex
electis suis habent duodecim, quos appellant magistros et tertium decimum principem ipsorum.
De Pseudevangelio Thoma breviter Fabricius cod.apocryp. N.Ť. tom. I, p. 379, sive hoc a
Manichæo auctore fuerit, sive ab alio quovis.
col. 1267–1268page 19 of 76
PG 104:1267μίας πάσης πεπληρωμένην, καὶ πᾶσαν εὐχὴν λεγο μένην παρ' αὐτῶν, μᾶλλον δὲ γοητείαν, ἡ καθ᾿ ἡμᾶς ἁγία καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ ᾿Εκκλησία ἀνεθεμάτισε, μετὰ δὲ τοὺς ἐκθεμένους αὐτὰς ὡς πολλῶν καὶ μεγάλων κακῶν ἐφευρετὰς καὶ ὁδηγοὺς ἀπωλείας ἀνεθεμάτισε δὲ καὶ πάντας τοὺς μαθητευομένους ὑπ' αὐτῶν. ΙΖ΄. Διὸ μηδεὶς προσφθειρέσθω τοῖς ψυχοφθόροις Μανιχαίοις· τοῖς στυγνὸν τῆς νηστείας, ἀχύρων ὕδασι προσποιουμένοις· τοῖς διαβάλλουσι μὲν τὸν τῶν βρα μάτων (ποιητὴν,] λαιμαργοῦσι [δέ· ] τοῖς διδάσκουσιν ὅτι ὁ τήνδε τὴν βοτάνην ἐκτίλλων, εἰς αὐτὴν μετα βάλλεται· εἰ γὰρ ὁ ἐκτέμνων βοτάνην ἤ τι τῶν λαχάνων εἰς αὐτὸ μεταβάλλεται, γεωργοί 5 καὶ κηπουρών παῖδες εἰς πόσα μεταβληθήσονται; κατὰ τοσούτων ὁ κηπουρὸς ἤνεγκε τὴν δρεπάνην, ὡς ὁρῶμεν ε, καὶ εἰς ποῖα μεταβάλλεται ἄρα; γέλωτος ἀληθῶς ταῦτα 93 τὰ διδάγματα καὶ ὁ καταγνώσεως πλήρη καὶ πάσης αἰσχύνης· ὁ αὐτὸς ἀνὴρ ποιμὴν ὢν προ βάτων, καὶ πρόβατον ἔθυσε, καὶ λύκον ἀπέκτεινεν εἰς ποῖον ἄρα μεταβάλλεται; ἀργίας ἔγγονα Μανι χατοι οἱ μὴ ἐργαζόμενοι, καὶ τὰ τῶν ἐργαζομένων κατεσθίοντες οἱ τοὺς προσφέροντας αὐτοῖς τὰ βρώματα μειδιώσι προσώποις δεχόμενοι, καὶ ἀντὶ εὐλογίας κατάρας αὐτοῖς ἀντιδιδόντες. "Οταν γάρ τις αὐτοῖς τι προσενέγκῃ ἀνόητος, Μικρὸν ἔξω, φησί, στῆθι καὶ εὐλογῶ σε. Εἶτα δεξάμενος εἰς χεῖρες τὸν ἄρτον, ὡς οἱ ἐξ αὐτῶν μετανοήσαντες ἐξωμολογήσαντο, Εγώ σε οὐκ ἐποίησα, φησὶν ὁ Μανιχαίος τῷ ἄρτῳ, καὶ κατάρας πέμπει εἰς τὸν μόνον Θεὸν τὸν ύψιστον, καὶ καταρᾶται τὸν πεποιηκότα αὐτόν· καὶ οὕτως ἐσθίει τὸ πεποιημένον· εἰ μισεῖς τὰς τροφάς, τί μειδιώντι ἡ προσώπῳ ἀπέβλεψας τῷ προσενέγκαντι; εἰ τῷ ἐνέγκαντι ἔχεις χάριν. διὰ τί 5 πέμπεις τῷ κατασκευάσαντι καὶ δημιουργήσαντι θεῷ τὴν βλασ φημίαν; Καὶ πάλιν • Εγώ σε οὐκ ἔσπειρα 4, φησίν σπαρείη 1 ὁ σπείρας σε. Εγώ σε οὐκ ἐθέρισα, δρεπάναις θερισθείη ὁ θερίσας σε· ἐγώ σε πυρὶ οὐκ ὤπτησα, ὀπτηθείη ὁ ὀπτήσας σε. Καλὰ τὰ ἀμοιβετα τῆς χάριτος. ΙΑ΄. Μεγάλα μὲν κακὰ καὶ ταῦτα· ἀλλ᾽ ἔτι μικρὰ πρὸς τὰ ἄλλα· οὐ τολμῶ ἐπ' ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν τὸ λουτρόν αὐτῶν διηγήσασθαι. Οὐ τολμῶ εἰπεῖν τίνι ἐμβάπτοντες τὴν ἰσχάδα, τοῖς ἀθλίοις διδόπσι 94.] διὰ συσσήμων μόνον δηλούσθω· ἄνδρες γὰρ τὰ ἐν τοῖς ἐνυπνιασμοῖς ἐνθυμείσθωσαν, καὶ γυ ναῖκες τὰ ἐν ἀφέδροις· μιαίνομεν κ ὡς ἀληθῶς τὸ 1 στόμα ταῦτα λέγοντες· μὴ Ἕλληνες τούτων μυσα 5 λεωργοί, ο ὁρῶμαι. και • πλήρης, μειδιῶν τῷ. & ὅτα . έπειρα. ' παρίει. μιαίνομαι, ' τά.
scribunt, revera praestigias polius, sancta nostra μίας πάσης πεπληρωμένην, καὶ πᾶσαν εὐχὴν λεγοcatholica et apostolica Ecclesia anathemate damnat, una cum illorum 29 scriptorum auctoribus,
cen multorum magnorumque malorum inventoribus ac ducibus perditionis.
XVII. Nemo igitur ab animarum corruptoribus
Manichæis detrimentum capiat; qui jejunii tristitiam palearum decocto simulant: qui ciborum
creatorem vituperant, dum helluantur; qui docent, eum qui talem herbam vulserit, in ipsam
fore convertendum. Nam si is, qui herbam aut
quodvis olus succidit, in id convertitur, profecto
agricola et olitores in quodnam horum converLentur? Nam certe olitorem plurimas in herbas
falcem mittere cernimus; at in quasnam potissie
me transformabitur? Risu hercle dignæ sunt hæ
doctrinæ, vituperio atque omni ignominia plenæ.
Idem, puta, vir pastoris officium gerens, et ovem
mactavit, et lupum interfecit; in quodnam ergo
transfigurabitur? Inertiæ flii Manichæi, nihil
operantes aliorum opera devorant: qui illos, a
guibus cibi eis offeruntur, renidente vultu excipiunt, et benedictionis loco maledicta rependunt. Nam cum eis quidquam stultus aliquis offert, Paululum absiste, aiunt, et tibi benedicam.
Deinde panem manu capientes, sicuti narrant
qui ex illorum catu sunt conversi, Ego te non
feci, Manichæus inquit pani; et mox in unicum
Deum altissimum maledicta jaculatur; maledicit,
inquam, panis creatori, atque ita rem ab eo factam comedit. Atqui si oblata odisti, cur renidente
vultu offerentem aspexisti? Si danli gratiam habes, cur Auctori et Creatori blasphemiam retribuis? Et insuper: Ego te non sevi, inquit; seratur, qui te sevil! Ego te non messui; falcibus
qui te messuit! Ego te igne non assavi; assetur,
qui te assavit! Præclaram enimvero benefcio
mercedem reddis.
23 XVIII.Magna quidem hæc quoque mala sunt,
exigua tamen si cum reliquis comparentur. Non
audeo illorum lavacrum rec apud viros neque apud
feminas prodere. Pudet me cuiquam enarrare, quibasnam miseris intinctam mariscam porrigant.
Hæc tantum per conscia signa pandantur: viri enim
quæ sibi in somniis eveniunt,cogitent; feminæ, quæ
in menstruis. Vere os inquinamus talia dicentes.
μένην παρ' αὐτῶν, μᾶλλον δὲ γοητείαν, ἡ καθ᾿ ἡμᾶς
ἁγία καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ ᾿Εκκλησία ἀνεθεμά
τισε, μετὰ δὲ τοὺς ἐκθεμένους αὐτὰς ὡς πολλῶν
καὶ μεγάλων κακῶν ἐφευρετὰς καὶ ὁδηγοὺς ἀπωλείας·
ἀνεθεμάτισε δὲ καὶ πάντας τοὺς μαθητευομένους ὑπ'
αὐτῶν.
ΙΖ΄. Διὸ μηδεὶς προσφθειρέσθω τοῖς ψυχοφθόροις
Μανιχαίοις· τοῖς στυγνὸν τῆς νηστείας, ἀχύρων ὕδασι
προσποιουμένοις· τοῖς διαβάλλουσι μὲν τὸν τῶν βρα
μάτων (ποιητὴν,] λαιμαργοῦσι [δέ· ] τοῖς διδάσκουσιν
ὅτι ὁ τήνδε τὴν βοτάνην ἐκτίλλων, εἰς αὐτὴν μετα
βάλλεται· εἰ γὰρ ὁ ἐκτέμνων βοτάνην ἤ τι τῶν λαχά
νων εἰς αὐτὸ μεταβάλλεται, γεωργοί 5 καὶ κηπουρών
παῖδες εἰς πόσα μεταβληθήσονται; κατὰ τοσούτων ὁ
κηπουρὸς ἤνεγκε τὴν δρεπάνην, ὡς ὁρῶμεν ε, καὶ εἰς
ποῖα μεταβάλλεται ἄρα; γέλωτος ἀληθῶς ταῦτα [cod.
f. 93 b.] τὰ διδάγματα καὶ ὁ καταγνώσεως πλήρη
καὶ πάσης αἰσχύνης· ὁ αὐτὸς ἀνὴρ ποιμὴν ὢν προβάτων, καὶ πρόβατον ἔθυσε, καὶ λύκον ἀπέκτεινεν
εἰς ποῖον ἄρα μεταβάλλεται; ἀργίας ἔγγονα Μανιχατοι οἱ μὴ ἐργαζόμενοι, καὶ τὰ τῶν ἐργαζομένων
κατεσθίοντες οἱ τοὺς προσφέροντας αὐτοῖς τὰ
βρώματα μειδιώσι προσώποις δεχόμενοι, καὶ ἀντὶ
εὐλογίας κατάρας αὐτοῖς ἀντιδιδόντες. "Οταν γάρ τις
αὐτοῖς τι προσενέγκῃ ἀνόητος, Μικρὸν ἔξω, φησί,
στῆθι καὶ εὐλογῶ σε. Εἶτα δεξάμενος εἰς χεῖρες
τὸν ἄρτον, ὡς οἱ ἐξ αὐτῶν μετανοήσαντες ἐξωμολογήσαντο, Εγώ σε οὐκ ἐποίησα, φησὶν ὁ Μανιχαίος τῷ
ἄρτῳ, καὶ κατάρας πέμπει εἰς τὸν μόνον Θεὸν τὸν
ύψιστον, καὶ καταρᾶται τὸν πεποιηκότα αὐτόν· καὶ
οὕτως ἐσθίει τὸ πεποιημένον· εἰ μισεῖς τὰς τροφάς,
τί μειδιώντι ἡ προσώπῳ ἀπέβλεψας τῷ προσενέγκαντι;
εἰ τῷ ἐνέγκαντι ἔχεις χάριν. διὰ τί 5 πέμπεις τῷ
κατασκευάσαντι καὶ δημιουργήσαντι θεῷ τὴν βλασ
φημίαν; Καὶ πάλιν • Εγώ σε οὐκ ἔσπειρα 4, φησίν
σπαρείη 1 ὁ σπείρας σε. Εγώ σε οὐκ ἐθέρισα, δρε
πάναις θερισθείη ὁ θερίσας σε· ἐγώ σε πυρὶ οὐκ
ὤπτησα, ὀπτηθείη ὁ ὀπτήσας σε. Καλὰ τὰ ἀμοιβετα
τῆς χάριτος.
ΙΑ΄. Μεγάλα μὲν κακὰ καὶ ταῦτα· ἀλλ᾽ ἔτι μικρὰ
πρὸς τὰ ἄλλα· οὐ τολμῶ ἐπ' ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν τὸ
λουτρόν αὐτῶν διηγήσασθαι. Οὐ τολμῶ εἰπεῖν
τίνι ἐμβάπτοντες τὴν ἰσχάδα, τοῖς ἀθλίοις διδόπσι·
[cod. f. 94.] διὰ συσσήμων μόνον δηλούσθω· ἄνδρες
γὰρ τὰ ἐν τοῖς ἐνυπνιασμοῖς ἐνθυμείσθωσαν, καὶ γυναῖκες τὰ ἐν ἀφέδροις· μιαίνομεν κ ὡς ἀληθῶς τὸ 1
στόμα ταῦτα λέγοντες· μὴ Ἕλληνες τούτων μυσαVARIÆ LECTIONES.
5 R. λεωργοί, ο R. ὁρῶμαι. d Deest και apud R. • Cod. πλήρης, R. μειδιῶν τῷ. & R. ὅτα
. R. έπειρα. ' R. παρίει. i R. μιαίνομαι, ' R. τά.
NOTA
Augustinus har. 46, de Manichæis ait:
Nihil in agris operantes, nec poma carpentes,
nec sallem folia ulla vellentes, exspectant hoc
afferri usibus suis ab auditoribus suis.
Recte Tulus apud Cyrillum intelligit hic
lavacrum baptismi potius quam balneationes,quoniam mox Eucharistia innuitur, quam veteres illico post baptismum sumebant. Utrumque autem
sacramentum pessima parodia Manichæi profanabant. De secundo quidem tradit horrenda Augustinus her. 46,
col. 1269–1270page 20 of 76
PG 104:1269ρώτεροι; μὴ Ἰουδαῖοι τούτων ἀσεβέστεροι; μὴ πορ νεύοντες τούτων ἀκαθαρτότεροι Ὁ μὲν γὰρ πορ νεύσας, μίαν ὥραν δι᾽ ἐπιθυμίαν τελεῖ τὴν πρᾶξιν καταγινώσκων δὲ τῆς πράξεως ὡς μιανθείς, οἶδε λουτροῦ ἐπιδεόμενος, καὶ γινώσκει τῆς πράξεως τὸ μυσαρόν π· ὁ δὲ Μανιχαῖος, θυσιαστηρίου μέσον, ὡς νομίζει, ταῦτα τίθησι καὶ μιαίνει καὶ τὴν γλῶσσαν καὶ τὸ στόμα· παρὰ τοιούτου στόματος, λέγε μοι, δέχη διδασκαλίαν; τοῦτον δὲ ἔλως ἀπαντήσας ἀσπάζῃ ἐν? φιλήματι; ἄρα, χωρὶς τῆς λοιπῆς ἀσεβείας, οὐ φεύ γεις τοὺς μεμολυσμένους 2 καὶ πάντων ἀκολάστων χείρονας, τοὺς πάσης προεστώσης μυσαρωτέρους παραγγέλλει ταῦτα λοιπὸν ἡ ᾿Εκκλησία, καὶ διδάσκει καὶ ἄπτεται βορβόρων, ἵνα σὺ μὴ βορβορωθῇς λέγει τα τραύματα, ἵνα σὺ μή τραυματισθῇς. Αρκετ δέ σοι τὸ εἰδέναι ο μόνον· τὸ δὲ πεῖραν λαβεῖν ἀπέχου. Βροντᾷ Θεὸς, καὶ πάντες τρέμομεν», κἀκεῖνοι βλασφημοῦσι·; ἀστράπτει Θεός, καὶ πάντες εἰς γῆν ἐπικλινόμεθα, κἀκεῖνοι περὶ οὐρανὸν τὰς δυσφήμους ἔχουσι γλώσ σας· Ἰησοῦς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν λέγει περὶ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, και βρέχει 34 ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, κἀκεῖνοι λέγουσιν ὅτι ἐξ; ερωτικῆς μανίας γίνονται· καὶ τολμῶσι λέγειν, ότι ἔστι τις παρθένος ἐν οὐρανῷ εὐειδὴς μετὰ νεανίσκου εὐείδους καὶ κατὰ τὸν τῶν καμήλων ἢ λύκων καιρὸν, τοὺς τῆς αἰσχρᾶς ἐπιθυμίας καιροὺς ἔχειν· καὶ κατὰ 34; τὸν τοῦ χειμῶνος καιρὸν μανιωδῶς αὐτὸν ἐπιτρέχειν τῇ παρθένῳ· καὶ τὴν μὲν η φεύγειν, τὸν δὲ ἐπιτρέχοντα ἱδροῦν· ἀπὸ δὲ τῶν ἱδρώτων αὐτοῦ εἶναι τὸν δετόν. Ταῦτα γέγραπται ἐν ταῖς τῶν Μανιχαίων βί βλοῖς. Ταῦτα ἡμεῖς ἀνέγνωμεν ἀπιστοῦντες τοῖς λε γομένοις ὑπὲρ γὰρ τῆς ὑμετέρας ασφαλείας τὴν Εκείνων ἀπώλειαν ἐπολυπραγμονήσαμεν· ἀλλὰ ῥύ σαιτο ἡμᾶς ὁ Κύριος ἐκ τῆς τοιαύτης πλάνης 10΄. Καὶ Σωκράτης δὲ ὁ Σχολαστικός ὁ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἱστορίαν συγγραψάμενος, τὰ περὶ Σκυθιανοῦ καὶ Τερεβίνθου τοῦ μετονομασθέντος Βουδδᾶ Μάνεντος ἐν ἐπιτόμῳ διεξερχόμενος, πάνω συμφωνεῖ τῷ μεγάλῳ Πατρὶ ἡμῶν Κυρίλλῳ· ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἡ ἱερὰ καὶ θεία Γραφὴ, τὴν αὐτῶν αἵρεσιν σφοδρῶς ἐξελέγχει· ὅθεν οἱ μετέπειτα τούτων γεγο νότες διάδοχοι, μὴ φέροντες τοὺς ἐλέγχους τήν τε κακίαν ἅμα καλύψαι σπεύδοντες, μηχανώνται κακό τεχνον μέθοδον· καὶ τὰς μνημονευθείσας ἀθέους μιαρόν.» μεμολισμ. • εἰοτρυπι. τρέμομαι, 4 εὐηδοῦς, μετά. λελόμενοις. Ει
!
ρώτεροι; μὴ Ἰουδαῖοι τούτων ἀσεβέστεροι; μὴ πορ- Num ethnici his fœdiores? num Judai his sceleνεύοντες τούτων ἀκαθαρτότεροι; Ὁ μὲν γὰρ πορ- stiores? num scorta his impuriora? Nam qui scorνεύσας, μίαν ὥραν δι᾽ ἐπιθυμίαν τελεῖ τὴν πρᾶξιν· tatur, una hora cupiditatis suæ actum peragit, et
καταγινώσκων δὲ τῆς πράξεως ὡς μιανθείς, οἶδε mox facti panilens, lavacro tanquam impurus se
λουτροῦ ἐπιδεόμενος, καὶ γινώσκει τῆς πράξεως τὸ egere scit, et aclæ rei fœditatem agnoscit. Maniμυσαρόν π· ὁ δὲ Μανιχαῖος, θυσιαστηρίου μέσον, ὡς chæus autem medio in altari, ut putat,hæc exponit,
νομίζει, ταῦτα τίθησι καὶ μιαίνει καὶ τὴν γλῶσσαν linguamque simul et os conspurcat. Tunc igitur
καὶ τὸ στόμα· παρὰ τοιούτου στόματος, λέγε μοι, δέχη tali ab ore, dic, sudes, doctrinam suscipis? Hunc
διδασκαλίαν; τοῦτον δὲ ἔλως ἀπαντήσας ἀσπάζῃ ἐν tu hominem cum ei occurris, osculo salutas?
φιλήματι; ἄρα, χωρὶς τῆς λοιπῆς ἀσεβείας, οὐ φεύ- Num, omissa etiam qualibet alia impietate, non
γεις τοὺς μεμολυσμένους 2 καὶ πάντων ἀκολάστων defugis fœdos hos, et quolibet cinædo pejores,
χείρονας, τοὺς πάσης προεστώσης μυσαρωτέρους; atque omni prostibula detestabiliores? Caeterum
παραγγέλλει ταῦτα λοιπὸν ἡ ᾿Εκκλησία, καὶ διδάσκει denuntiat hæc Ecclesia, et conum quodammodo
καὶ ἄπτεται βορβόρων, ἵνα σὺ μὴ βορβορωθῇς λέγει τα attingit, ne tu inquineris: vulnera narrat, ne tu
τραύματα, ἵνα σὺ μή τραυματισθῇς. Αρκετ δέ σοι τὸ vulnereris. Salis esto tibi rem novisse; experiεἰδέναι ο μόνον· τὸ δὲ πεῖραν λαβεῖν ἀπέχου. Βροντᾷ mentum capere cave. Tonat Deus, et cuncti treΘεὸς, καὶ πάντες τρέμομεν», κἀκεῖνοι βλασφημοῦσι· miscimus; illi vero blasphemant. Fulgural Deus,
ἀστράπτει Θεός, καὶ πάντες εἰς γῆν ἐπικλινόμεθα, et omnes humi prosternimur; illi interim adκἀκεῖνοι περὶ οὐρανὸν τὰς δυσφήμους ἔχουσι γλώσ- versus cœlum blasphemas linguas exercent. Jeσας· Ἰησοῦς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν λέγει περὶ τοῦ sus Dominus ac Deus noster ait de Patre suo:
Πατρὸς αὐτοῦ, ὅτι τὸν [cod. f. 94 b.] ἥλιον αὐτοῦ quod Solem suum oriri facit super malos et boἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, και βρέχει nos, et pluit super justos et injustos 34: illi vero
ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, κἀκεῖνοι λέγουσιν ὅτι ἐξ aiunt pluvias ex amatorio furore provenire; auερωτικῆς μανίας γίνονται· καὶ τολμῶσι λέγειν, ότι denique dicere quamdam in colo pulcbram virἔστι τις παρθένος ἐν οὐρανῷ εὐειδὴς μετὰ νεανίσκου ginem versari cum pulchro juvene: et qua anni
εὐείδους 4, καὶ κατὰ τὸν τῶν καμήλων ἢ λύκων καιρὸν, tempestate cameli ac lupi libidinantur, eadem et
τοὺς τῆς αἰσχρᾶς ἐπιθυμίας καιροὺς ἔχειν· καὶ κατὰ illos astro turpi 34 corripi; et hiemali præser24
τὸν τοῦ χειμῶνος καιρὸν μανιωδῶς αὐτὸν ἐπιτρέχειν tim tempore furiose illum virgini instare; et hanc
τῇ παρθένῳ· καὶ τὴν μὲν η φεύγειν, τὸν δὲ ἐπιτρέ- quidem fugere, illum persequi, et prosequendo
χοντα ἱδροῦν· ἀπὸ δὲ τῶν ἱδρώτων αὐτοῦ εἶναι τὸν sudare; ex ejus autem sudoribus pluviam feri.
δετόν. Ταῦτα γέγραπται ἐν ταῖς τῶν Μανιχαίων βί- G Sunt hæc in Manichæorum libris perscripta: hæc
βλοῖς. Ταῦτα ἡμεῖς ἀνέγνωμεν ἀπιστοῦντες τοῖς λε- nos legimus, quia narrantibus non credebamus;
γομένοις "· ὑπὲρ γὰρ τῆς ὑμετέρας ασφαλείας τὴν nam pro salute vestra pestem illorum scrutali
Εκείνων ἀπώλειαν ἐπολυπραγμονήσαμεν· ἀλλὰ ῥύ sumus. Sed errore bujusmodi liberet nos Domiσαιτο ἡμᾶς ὁ Κύριος ἐκ τῆς τοιαύτης πλάνης
10΄. Καὶ Σωκράτης δὲ ὁ Σχολαστικός ὁ τὴν
ἐκκλησιαστικὴν ἱστορίαν συγγραψάμενος, τὰ περὶ
Σκυθιανοῦ καὶ Τερεβίνθου τοῦ μετονομασθέντος Βουδδά Μάνεντος ἐν ἐπιτόμῳ διεξερχόμενος, πάνω
συμφωνεῖ τῷ μεγάλῳ Πατρὶ ἡμῶν Κυρίλλῳ· ἀλλὰ καὶ
πᾶσα ἡ ἱερὰ καὶ θεία Γραφὴ, τὴν αὐτῶν αἵρεσιν
σφοδρῶς ἐξελέγχει· ὅθεν οἱ μετέπειτα τούτων γεγονότες διάδοχοι, μὴ φέροντες τοὺς ἐλέγχους τήν τε
κακίαν ἅμα καλύψαι σπεύδοντες, μηχανώνται κακότεχνον μέθοδον· καὶ τὰς μνημονευθείσας ἀθέους Ma34 Matth. v. 45.
nus!
XIX Socrates quoque scholasticus,ecclesiastica
hiatoriæ scriptor,dum res Scythiani ac Terebinthi,
quise Buddam postea nominavit, necnon Maretis
breviter narrat, cum magno nostro Patre Cyrillo
valde consonat. Sed et sacra omnis divina Scriptura
hæresim ipsorum vehementer castigat.Quamobrem
priorum illorum successores, coargutionum impatientes suamqueimprobitatem celare studentes,ma
litiosum artificium excogitarunt, nempe ut memoratos Manichæorum libros abolerent; scopum tanVARIE LECTIONES.
r
- R. μιαρόν.» R. μεμολισμ. • R. mendosissime εἰοτρυπι. P R. τρέμομαι, 4 R. εὐηδοῦς, R.
μετά. God λελόμενοις.
NOTE.
Hactenus ex Cyrillo Hierosol. Catech. 6, nonnisi ambitiose nomen veteris usurpavit. Ει
cap. 35.
Lib. 1, cap. 22.
Cave intelligas illum ævo Christiano longe
anteriorem Buddam, qui totum pene Orientem superstitione sua occupavit, et nunc innumeros adhuc
habet asseclas; de quo scilicet loquuntur Clemens
Alex. Strom. 1, 15, et Hieronymus ContraJovinianum,n.42. Hic enim recentior Manichæus Buddas
ille quidem priscus, ut aiunt prædicti Clemens
ac Hieronymus, natum se de virgine dixit, et in
montibus educatum; utrum autem hic Manichæus revera in omnibus, uti dictum est p. 17,
veterem sit æmulatus, an potius Siculus noster
historicus hunc cum illo, temporem errore, confundat, ambigere licet.
col. 1271–1272page 21 of 76
PG 104:1271η σπουδάζοντες, 95 καὶ ἐξ ἑτέρας βίβλου μαρτυρίαν πρὸς περίσσοτεραν τῶν ἐντυγχανόντων πίστωσιν ἐνταῦθα παραθησόμεθα. νιχαϊκὰς βίβλους ἀποῤῥίπτονται· 95.] τὸν ἐν αὐταῖς δὲ σκοπὸν καὶ μόνον ἀλλήλους κατὰ γενεάν καὶ γενεὰν ἐκ παραδόσεως διδάσκουσι· δογματίζουσι δὲ καὶ τοῦτο, μὴ ἐξεῖναι ἑτέρας βίβλους τὸ παράπαν ἀναγινώσκειν, πλὴν μόνου τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τῆς ἱερᾶς βίβλου τοῦ ᾿Αποστόλου· ποιοῦσι δὲ τοῦτο διὰ τοιαύτας αἰτίας, ὅπως τῇ ἀπουσίᾳ τῶν Μανιχαϊκῶν βίβλων, καὶ τῶν παρ' ἡμῖν ὄντων παλαιών βιο βλίων, τῇ ἐπισυχνῷ δὲ ἀναγνώσει τῶν Εὐαγγελίων καὶ τῆς ἀποστολικῆς βίβλου, εὐλογοφανεῖς ἀφορμάς, έχωσι κατηγορεῖν τῆς ἀληθείας καὶ ἐξαπατῶν τοὺς ἀμαθεῖς καὶ ἰδιώτας, ὅτι ἀπὸ Χριστοῦ τὴν τοιαύτην κατεβδελυγμένην αἵρεσιν παρέλαβον, καὶ ἐν διδπο σκαλίας τοῦ κήρυκος τῆς ὀρθοδόξου πίστεως Παύλου τοῦ ἀποστόλου· τῷ δὲ εὐωδεστάτῳ Χριστοῦ καὶ τιμέ ονόματι τὴν ἐν κακοῖς ἐξαίρετον ἀπάτην ὡς ἐν και " δίῳ προβάτου λύκον περικαλύψει σπουδάζουσι - τό τας γὰρ τὰς βίβλους μόνας ἀναγινώσκοντες, τὴν έρμηνείαν πρὸς τὸ οἰκεῖον βούλημα διαστρέψαι δύνανται· τὰς δὲ λοιπὰς θείας Γραφάς, οὐδαμῶς· ὅθεν τῆς μὲν Παλαιᾶς τὰς βίβλους ἀποβάλλονται, ὡς ἔφην, διὰ τοὺς ἐλέγχους· τὰς δὲ τῶν θεοφόρων Πατέρων ἡμῶν, ὅπως μὴ δι' αὐτῶν θριαμβευθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς κακίας αὐτῶν, καὶ πάντες αὐτοὺς ὡς ἐκ πυρὸς ἀπο φύγωσιν· ἡμεῖς δὲ ἐπιπλέον ταύτην θριαμβεύσει Κ'. Ο γὰρ μέγας Πατὴρ ἡμῶν καὶ θαυματουργὸς Επιφάνιος τῆς Κύπρου περὶ τῆς ἐλέγξεως Μάνεντος καὶ τοῦ ἐκ δικαιοκρισίας Θεοῦ ὑπὸ τοῦ βασιλέως Περσῶν ἐπενεχθέντος αὐτῷ θανάτου ἐπιμνησθείς, τάδε φησίν· Εν τῷ ἐνάτῳ ' ἔτι τῆς βασιλείας Οὐαλεριανοῦ καὶ Γαλλίνου κ τῶν βασιλέων Ῥώμης ἀνέβη Μάνης ἀπὸ Περσίδος, τῆς φυλακῆς ἐκφυγών, διὰ τὸ θανατώσαι τὸν υἱὸν τοῦ βασιλέως Περσῶν ὅτε καὶ πρὸς ᾿Αρχέλαον τὸν ἐπίσκοπον Καρχάρων τῆς Μεσοποταμίας συζητήσας τὸ ἧττον ἀπενεγκάμενος, λεληθότως ἀπέδρα· καὶ εἰσελθὼν εἰς Διαδι ρίδα 7 κώμην τῆς Καρχάρων περιοικίδος, καὶ συζη τήσας Τρύφωνί τιν τῷ ἁγιωτάτῳ πρεσβυτέρα, τελείως 3 παρ᾽ αὐτοῦ κατησχύνθη. Ακούσας δὲ 'Ἀρχέλαος ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἔφθασε πρὸς Τρύφωνα καὶ διάλεξιν πρὸς αὐτὸν ποιεῖται, ἐπικαταλαμβάνει δρομαίως καὶ αὐτός· καὶ πρὸς τὸν Μάνην συζήτησιν αὖθις ποιήσας, τελείως αὐτὸν κατήσχυνε· καὶ ἔμελ λεν • εὐθὺς ὑπὸ τοῦ λαοῦ θανατοῦσθαι· λυτρωθείς ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου Αρχελάου, ἀνέκαμψεν εἰς τὴν Περσίδα· ἀκούσας δὲ ὁ βασιλεὺς Περσῶν, ἐκέλευσεν ὡς θύλακον αὐτὸν ἐκδαρῆναι· καὶ οὕτως τὸ τέλος τοῦ βίου αὐτοῦ ὁ Μάνης κατέστρεψεν. * ἐπὶ συχνῷ. ο πατρών. • ἐννάτῳ. = 7 Διοδυρ. & Δε Β. τελείως. ο μηλεν. λυπρεθείς,
tummodo illorum,tradita inter se per aetates doctrina,communicarent. Praeterea decernunt nullum
alium legere librum licere, præter Evangelium et
Apostoli sacrum volumen; ob hanc scilicet causam,
ut defcientibus Manichæorum libris, et vetustis
etiam nostris,continua Evangeliorum, et apostolici voluminis lectione, obviam patentemque accusande veritatis habeant occasionem,et rudes idiotasque decipiendi; quasi ipsi a Christo abominandam hujusmodi hæresim acceperint, 25 itemque
apræconis orthodoxæ fidei Pauli apostoli magisterio; suaveolente in primis pretiosoque Christi nomine pessimum inter malos errorem, tanquam
ovino vellere lupum contegere satagentes. Hos
enim unice libros cum legant, interpretationem ipsorum ad suum libitum distorquere queunt; cale- η
ras vero divinas Scripturas, nequaquam. Quo ft ut
Veteris Testamenti libros abjiciant, ut dixi,propter obvenientes inde coargutiones; et deiferorum
quoque Patrum nostrorum scripta,ne ab his malim
tiæ sum caput debelletur: itaque ab iis tanquam
igne cuncti defugiunt. At vero nos eo vehemens
tius ad hanc sectam prosternendam incumbemus,atque ex alio libro ad abundantiorein legentium persuasionem testimonia hic proferemus.
σπουδάζοντες, [cod. f. 95 b.] καὶ ἐξ ἑτέρας βίβλου μαρτυρίαν πρὸς περίσσοτεραν τῶν ἐντυγχανόντων πίστωσιν
ἐνταῦθα παραθησόμεθα.
νιχαϊκὰς βίβλους ἀποῤῥίπτονται· [cod. f. 95.] τὸν ἐν
αὐταῖς δὲ σκοπὸν καὶ μόνον ἀλλήλους κατὰ γενεάν
καὶ γενεὰν ἐκ παραδόσεως διδάσκουσι· δογματίζουσι
δὲ καὶ τοῦτο, μὴ ἐξεῖναι ἑτέρας βίβλους τὸ παράπαν
ἀναγινώσκειν, πλὴν μόνου τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τῆς
ἱερᾶς βίβλου τοῦ ᾿Αποστόλου· ποιοῦσι δὲ τοῦτο
διὰ τοιαύτας αἰτίας, ὅπως τῇ ἀπουσίᾳ τῶν Μανιχαί
κῶν βίβλων, καὶ τῶν παρ' ἡμῖν ὄντων παλαιών βιο
βλίων, τῇ ἐπισυχνῷ δὲ ἀναγνώσει τῶν Εὐαγγελίων
καὶ τῆς ἀποστολικῆς βίβλου, εὐλογοφανεῖς ἀφορμάς,
έχωσι κατηγορεῖν τῆς ἀληθείας καὶ ἐξαπατῶν τοὺς
ἀμαθεῖς καὶ ἰδιώτας, ὅτι ἀπὸ Χριστοῦ τὴν τοιαύτην
κατεβδελυγμένην αἵρεσιν παρέλαβον, καὶ ἐν διδπο
σκαλίας τοῦ κήρυκος τῆς ὀρθοδόξου πίστεως Παύλου
τοῦ ἀποστόλου· τῷ δὲ εὐωδεστάτῳ Χριστοῦ καὶ τιμέ
ονόματι τὴν ἐν κακοῖς ἐξαίρετον ἀπάτην ὡς ἐν και
" δίῳ προβάτου λύκον περικαλύψει σπουδάζουσι - τό
τας γὰρ τὰς βίβλους μόνας ἀναγινώσκοντες, τὴν
έρμηνείαν πρὸς τὸ οἰκεῖον βούλημα διαστρέψαι δύναν
ται· τὰς δὲ λοιπὰς θείας Γραφάς, οὐδαμῶς· ὅθεν τῆς
μὲν Παλαιᾶς τὰς βίβλους ἀποβάλλονται, ὡς ἔφην,
διὰ τοὺς ἐλέγχους· τὰς δὲ τῶν θεοφόρων Πατέρων
ἡμῶν, ὅπως μὴ δι' αὐτῶν θριαμβευθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς
κακίας αὐτῶν, καὶ πάντες αὐτοὺς ὡς ἐκ πυρὸς ἀποφύγωσιν· ἡμεῖς δὲ ἐπιπλέον ταύτην θριαμβεύσει
XX. Etenim magnus Pater noster et thaumaturgus Epiphanius Cypri, Manetis in disputatione cladem, justumque Persarum regis de illata G
ei nece judicium memorans, hæc ait: Nono Valeriani et Gallieni Romanorum imperatorum anno, ascendit de Perside Manes carcere elapsus,
propterea quod regis Persarum filio causa mortis exstitisset: quo tempore etiam cum Archelao
Carcharorum in Mesopotamia episcopo disputatio
ei obtigit; a qua victus discedens, clam fugit, et
Diodoridem ingressus oppidum, in Carcharorum
vicinia, ibique cum Tryphone quodam sanctissimo presbytero quæstione instituta, ab eo perfusus pudore fuit. Qua audits re Archelaus, quod
idem nempe Manes se contulisset ad Tryphonem, et cum eo disceptaret, cursim illuc profectus est, denuoque cum Manete disputans.prorsus
illum cum ignominia convicit: eratque Manes
mox a populo interfciendus; sed ab episcopo
Archelao redemptus, in Persidem rediit. Quod
abi rex Persarum audiit, jussit ei quasi saccum
pellem 26 detrahi; atque ita Manes finem vitæ
sus fecit.
Κ'. Ο γὰρ μέγας Πατὴρ ἡμῶν καὶ θαυματουργὸς
Επιφάνιος τῆς Κύπρου περὶ τῆς ἐλέγξεως Μάνεντος καὶ τοῦ ἐκ δικαιοκρισίας Θεοῦ ὑπὸ τοῦ βασιλέως
Περσῶν ἐπενεχθέντος αὐτῷ θανάτου ἐπιμνησθείς,
τάδε φησίν· Εν τῷ ἐνάτῳ ' ἔτι τῆς βασιλείας
Οὐαλεριανοῦ καὶ Γαλλίνου κ τῶν βασιλέων Ῥώμης
ἀνέβη Μάνης ἀπὸ Περσίδος, τῆς φυλακῆς ἐκφυγών,
διὰ τὸ θανατώσαι τὸν υἱὸν τοῦ βασιλέως Περσῶν·
ὅτε καὶ πρὸς ᾿Αρχέλαον τὸν ἐπίσκοπον Καρχάρων
τῆς Μεσοποταμίας συζητήσας τὸ ἧττον ἀπενεγκά
μενος, λεληθότως ἀπέδρα· καὶ εἰσελθὼν εἰς Διαδι
ρίδα 7 κώμην τῆς Καρχάρων περιοικίδος, καὶ συζη
τήσας Τρύφωνί τιν τῷ ἁγιωτάτῳ πρεσβυτέρα,
τελείως 3 παρ᾽ αὐτοῦ κατησχύνθη. Ακούσας δὲ 'Αρχέλαος ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἔφθασε πρὸς Τρύφωνα καὶ
διάλεξιν πρὸς αὐτὸν ποιεῖται, ἐπικαταλαμβάνει δρομαίως καὶ αὐτός· καὶ πρὸς τὸν Μάνην συζήτησιν
xal
αὖθις ποιήσας, τελείως αὐτὸν κατήσχυνε· καὶ ἔμελ
λεν • εὐθὺς ὑπὸ τοῦ λαοῦ θανατοῦσθαι· λυτρωθείς
ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου Αρχελάου, ἀνέκαμψεν εἰς τὴν
Περσίδα· ἀκούσας δὲ ὁ βασιλεὺς Περσῶν, ἐκέλευσεν
ὡς θύλακον αὐτὸν ἐκδαρῆναι· καὶ οὕτως τὸ τέλος
τοῦ βίου αὐτοῦ ὁ Μάνης κατέστρεψεν.
* Ita cod. R. ἐπὶ συχνῷ. ο πατρών. • Ita cod. At R. ἐννάτῳ. = Ita cod. 7 R. Διοδυρ. & ita cod. Δε
Β. τελείως. ο R. μηλεν.» Ita cod. Αt. R. λυπρεθείς, quod tamen in marg. corr.
NOTE.
Manichsos de ipso Testamento Novo,quod
vollent accepisse, et quod nollent rejecisse (ut aliqui etiam faciunt hodierni hæretici) et nonnullas
scripturas apocryphas anteposuisse, testis est Augustinus bar. 46.
Hares. 46. Sed in Epiphanii textu edito
dicitur anno quarto, non nono.
col. 1273–1274page 22 of 76
PG 104:1273ΚΑ'. Τινὲς δὲ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἔφθασαν 1. 96.] μέχρι Σαμωτάτου τῆς ᾿Αρμενίας, καὶ τὸ ζιζάνιον τοῦ πονηροῦ ἐν αὐτῷ κατασπείραντες, πολ λοὺς τῶν ἐκεῖσε ᾿Αρμενίων ἡπάτησαν· μετὰ δὲ χρό νους τινὰς τῆς κακίστης σπορᾶς ἡ ῥίζα βλαστήσασα, καρποῦ θανασίμου τοῖς πολλοῖς μετέδωκε, φθάσασα καὶ μέχρι Φαναροίας. Γυνή γάρ τις ἐκ τοῦ Σαμωσάτου Καλλινίκη τοὔνομα, δύο υἱοὺς ἔσχε, Παύ λον καὶ Ἰωάννην· τούτους οὖν τοὺς δύο ὄφεις • ἡ αὐτῶν γεννήτρια ἔχιδνα ἐκθρέψασα, καὶ τὴν παμ μίαρον διδάξασα αἵρεσιν, κήρυκας τῆς πλάνης ἀπ ἔστειλεν ἐκ τοῦ Σαμωσάτου· οἱ δὲ καταλαβόντες τὴν ἐνορίαν Φαναροίας, ἦλθον εἰς τινα κώμην, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ οἰκοῦντας ἀμαθεῖς καὶ ἀστηρίκτους εὑρόντες, ἐκεῖσε τὸν τὸν τῆς πονηρίας καὶ τὸ πικρὸν ζιζάνιον τοῦ ἐχθροῦ ἐνέσπειραν· διὸ καὶ μέχρι τῆς σήμερον, ἡ μὲν κώμη Επίσπαρις μετωνομά Επίσπαρις μετωνομάσθη, ἡ δὲ αἵρεσις κατὰ τὴν τῶν κηρυξάντων όνο μασίαν· καὶ γὰρ ἐκ τότε ἐκ Μανιχαίων, ἐπεκλήθησαν Παυλικιάνοι. Οἱ οὖν εὐσεβέστατοι καὶ ὀρθόδοξοι ἡμῶν βασιλεῖς ἵνα μὴ ἐπιπλεῖον διανεμηθείσα ἡ λοι μώδης στάσις αὕτη, λυμήνηται πολλοὺς τῶν καθ' ἡμᾶς, θεϊκῷ ζήλῳ κινουμένοι τοὺς κατὰ τόπον εὖ ρισκομένους τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς Μανιχαίους κατὰ καιροὺς ἀποκτέννουσιν κατὰ τὸ ὑπὸ Κυρίου εἰ ρημένον ἐν Εὐαγγελίοις· Τοὺς μὴ θέλοντας με βασιλεῦσαι ξατε αὐτούς. ΚΒ΄. Πολλοὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας κατὰ καιροὺς ὑπῆρξαν οἱ πολέμιοι, μυριοπλασίονες δὲ ταύτης αἱ νίκαι τῇ αὐτοῦ χάριτι 96 πάντοτε προσγίνονται· ὁ γὰρ μισόκαλος καὶ τῶν κακῶν ἐγευρετὴς διάβολος, ὡς ο άπερ πάνδεινός τις ἐχθρὸς καὶ ἀνήμερος τὴν ἑαυτοῦ φαρέτραν εἰς μάτην κενώσας ἐν ταῖς πρόσθεν αἱρέσεσι, τὸ και ριώτερον αὐτοῦ βέλος ἐν τοῖς ὑστέροις καιροῖς τοῖς ἀνθρώποις ἐπαφίησιν· ἐπειδὴ καὶ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν κακίαν πρὸς τὰ τῶν αἰώνων τέλη οὐκ ἐπικεκρυμμένως, ἀλλὰ φανερῶς δρᾶσαι συγχωρηθήσεται παρὰ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ, κατὰ τὰ θεόπνευστα καὶ ἱερώ τατα Λόγια. Ποιήσει γὰρ, φησὶν, ὁ ὑπὸ τοῦ πονη ροῦ ἐνεργούμενος ᾿Αντίχριστος σημεῖα, ὡς πλανῆσαι, εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς ἐκλεκτούς, Διὸ ἐν πάσαις ταῖς αἱρέσεσι φρυαξάμενος, ἐν τῇ μυσαρά αἱρέσει τῶν Μανιχαίων τῶν καὶ Παυλικιάνων λεγομένων μεγαλαυχήσας, ὥστε καὶ τοὺς τιτρωσκομένους παραπείσας μὴ ἐξαγορεύει, τὰ τρύματα, ἀλλὰ πί νειν τὰ δηλητήρια καθάπερ οἶνον εὐφρόσυνον· νῦν ὡς γελοῖον τοῖς πᾶσι πρόκειται σὺν τοῖς πειθομένοις αὐτῷ καθάπερ νήπιον ἐμπαιζόμενος· τῆς κακίας αὐτοῦ θριαμβευθείσης ἐν ταῖς ἡμέραις Βασιλείου Σχιν, ΧΧΙ. ἐπ' αὐτούς, ἐνέγκατε ἔμπροσθέν μου καὶ κατσαφά Φαναρίας. 4 Καιλινίκη. • όφις. μοι. ανήμενος.
ΚΑ'. Τινὲς δὲ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἔφθασαν [cod.
1. 96.] μέχρι Σαμωτάτου τῆς ᾿Αρμενίας, καὶ τὸ ζιζάνιον τοῦ πονηροῦ ἐν αὐτῷ κατασπείραντες, πολλοὺς τῶν ἐκεῖσε ᾿Αρμενίων ἡπάτησαν· μετὰ δὲ χρόνους τινὰς τῆς κακίστης σπορᾶς ἡ ῥίζα βλαστήσασα,
καρποῦ θανασίμου τοῖς πολλοῖς μετέδωκε, φθάσασα
καὶ μέχρι Φαναροίας. Γυνή γάρ τις ἐκ τοῦ Σαμωσάτου Καλλινίκη d τοὔνομα, δύο υἱοὺς ἔσχε, Παύλον καὶ Ἰωάννην· τούτους οὖν τοὺς δύο ὄφεις • ἡ
αὐτῶν γεννήτρια ἔχιδνα ἐκθρέψασα, καὶ τὴν παμμίαρον διδάξασα αἵρεσιν, κήρυκας τῆς πλάνης ἀπἔστειλεν ἐκ τοῦ Σαμωσάτου· οἱ δὲ καταλαβόντες τὴν
ἐνορίαν Φαναροίας, ἦλθον εἰς τινα κώμην, καὶ τοὺς
ἐν αὐτῇ οἰκοῦντας ἀμαθεῖς καὶ ἀστηρίκτους εὐρόντες, ἐκεῖσε τὸν τὸν τῆς πονηρίας καὶ τὸ πικρὸν ζιζάνιον τοῦ ἐχθροῦ ἐνέσπειραν· διὸ καὶ μέχρι τῆς
σήμερον, ἡ μὲν κώμη Επίσπαρις μετωνομά
Επίσπαρις μετωνομάσθη, ἡ δὲ αἵρεσις κατὰ τὴν τῶν κηρυξάντων όνομασίαν· καὶ γὰρ ἐκ τότε ἐκ Μανιχαίων, ἐπεκλήθησαν Παυλικιάνοι. Οἱ οὖν εὐσεβέστατοι καὶ ὀρθόδοξοι
ἡμῶν βασιλεῖς ἵνα μὴ ἐπιπλεῖον διανεμηθείσα ἡ λοιμώδης στάσις αὕτη, λυμήνηται πολλοὺς τῶν καθ'
ἡμᾶς, θεϊκῷ ζήλῳ κινουμένοι τοὺς κατὰ τόπον εὖρισκομένους τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς Μανιχαίους κατὰ
καιροὺς ἀποκτέννουσιν κατὰ τὸ ὑπὸ Κυρίου εἰ
ρημένον ἐν Εὐαγγελίοις· Τοὺς μὴ θέλοντας με βασιλεῦσαι
ξατε αὐτούς.
ΚΒ΄. Πολλοὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας
κατὰ καιροὺς ὑπῆρξαν οἱ πολέμιοι, μυριοπλασίονες
δὲ ταύτης αἱ νίκαι τῇ αὐτοῦ χάριτι [cod. f. 96 b.]
πάντοτε προσγίνονται· ὁ γὰρ μισόκαλος καὶ τῶν
κακῶν ἐγευρετὴς διάβολος, ὡς ο άπερ πάνδεινός τις
ἐχθρὸς καὶ ἀνήμερος τὴν ἑαυτοῦ φαρέτραν εἰς
μάτην κενώσας ἐν ταῖς πρόσθεν αἱρέσεσι, τὸ και
ριώτερον αὐτοῦ βέλος ἐν τοῖς ὑστέροις καιροῖς τοῖς
ἀνθρώποις ἐπαφίησιν· ἐπειδὴ καὶ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν
κακίαν πρὸς τὰ τῶν αἰώνων τέλη οὐκ ἐπικεκρυμμένως, ἀλλὰ φανερῶς δρᾶσαι συγχωρηθήσεται παρὰ
τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ, κατὰ τὰ θεόπνευστα καὶ ἱερώτατα Λόγια. Ποιήσει γὰρ, φησὶν, ὁ ὑπὸ τοῦ πονηροῦ ἐνεργούμενος ᾿Αντίχριστος σημεῖα, ὡς πλανῆσαι,
εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς ἐκλεκτούς, Διὸ ἐν πάσαις
ταῖς αἱρέσεσι φρυαξάμενος, ἐν τῇ μυσαρά αἱρέσει
τῶν Μανιχαίων τῶν καὶ Παυλικιάνων λεγομένων
μεγαλαυχήσας, ὥστε καὶ τοὺς τιτρωσκομένους
παραπείσας μὴ ἐξαγορεύει, τὰ τρύματα, ἀλλὰ πίνειν τὰ δηλητήρια καθάπερ οἶνον εὐφρόσυνον· νῦν
ὡς γελοῖον τοῖς πᾶσι πρόκειται σὺν τοῖς πειθομένοις
αὐτῷ καθάπερ νήπιον ἐμπαιζόμενος· τῆς κακίας
αὐτοῦ θριαμβευθείσης ἐν ταῖς ἡμέραις Βασιλείου
33 Luc. XIX, 27. 56 Matty. Σχιν, 24.
ΧΧΙ. Nonnulli vero discipulorum ejus venerunt
usque Samosata Armeniæ urbem, pravum illic zi
zanium serentes, multosque Armeniæ incolasdeceperunt. Post aliquot annos, pessimæ hujus sationis
radix fructum germinavit mortiferum, ad Phanarcam usque propaginem porrigens. Nam Samosatensi mulieri, cui nomen Callinics, duo erant
liberi, Paulus et Joannes, quos velut angues geminos
genitrix vipera enutriens, et nefandam edoctos
hæresim, prædicatores erroris Samosatis emisit.
Hi vero in Gnitimam delati Phanarcam, venerunt
in quemdam paguin, cujus incolas rudes et male
Armos nacti, venenum ibi nequitiæ, et amara diaboli zizanis disseminarunt: quamobrem is pagus
Episparis (Lat. seminarium) appellatur. Hæresis
quoque ab his prædicatoribus nomen contraxit;
nam ex eo tempore pro Manichæis dicti sunt Pauliciani. Porro religiosissimi orthodoxique imperatores nostri, ne longius serpendo secta hac pestilens multos nostrorum inficeret, divino zelo commoli quoscunque diversis locis in Romana ditione Manichæos per tempora deprehenderunt, suppliciis afficiebant, juxta Domini in Evangeliis effatum: Qui nolunt me regnare supra se,huc adductos coram me interficite 35.
ἐπ' αὐτούς, ἐνέγκατε ἔμπροσθέν μου f, καὶ κατσαφά
XXII. Multi sane exstitere per tempora hostes Ecclesia Dei, quæ plurimas de his victorias ubiquere
7 tulit. Nam boni osor malique inventor diabolus,ceu
quidam horrendus savusque hostis, postquam pharetram suam in superioribus hæresibus frustra exhauserat, exitiosiorem sagittam suam his postremis
temporibus jaculatus est. Siquidem tolam suam malitiam circa sæculorum finem haud occulte sed publice 97 exercere sinetur ab universali Deo, prout
inspiratæ aiunt sacratissima Littera. Faciet enim,
inquiunt, a diabolo instinctus Antichristus signa
multa,ita ut decipiantur, si feri potest, etiam elec1136. Quare cum in omnibus se hæresibus insolenter gessisset, in hac quidem nefanda Manichæorum,
qui et Pauliciani dicuntur, exsultat adeo, ut etiam
vulneratis suaserit, quominus vulnera fateri velint, sed exitiale potius venenum tanquam vinum
exhilarans combibant. Attamen draco nunc omnium risui prostat cum suis asseclis, ceu puer cui
illuditur, postquam ejus improbitas debellata fuit,
temporibus Basilii et Constantini ac Leonis piorum orthodoxorum magnorumque regum nostrorum. Nam quæ olim lalebant pessima venena,
• R. Φαναρίας. 4 R. Καιλινίκη. • R. όφις. f R. μοι. r R. ανήμενος.
NOTÆ.
Praesertim jussu Theodore Augustæ, quæ
Imperium pro filio adolescente Michaele III (cui
Basilius successit) administravit. Legesis Cedre
num ed. Paris. p. 541,
col. 1275–1276page 23 of 76
PG 104:1275καὶ Κωνσταντίνου καὶ Λέοντος τῶν εὐσεβῶν καὶ ὀρθοδόξων μεγάλων Η βασιλέων ἡμῶν. Τὰ γὰρ πάλαι κεκρυμμένα κάκιστα δηλητήρια καὶ σχεδόν πάντας ἀνθρώπους διαλανθάνοντα περὶ τῶν μυσα ρῶν Παυλικιάνων, νῦν φανερῶς θριαμβεύονται, ταῖς ἀγρύπνοις προσευχαῖς καὶ ἀκοιμήτοις μερίμναις καὶ θεοδέκτοις εγρηγόρσεσι καὶ τῇ ἐπισ στημονικῇ ποιμάνσει τῶν εἰρηνοποιῶν καὶ ὀρθοδό των μεγάλων βασιλέων ἡμῶν. Πάντες γὰρ τοὺς προβεβασιλευκότας διαλαθὼν ὁ ἐγκεκρυμμένος δόλος τῆς μυσαρᾶς ταύτης αἱρέσεως, τὴν δικαίαν βασιλείαν τῶν κοσμοσυστάτων καὶ ἁγίων μεγάλων βασιλέων ἡμῶν οὐ διέλαθεν. Εδει μὲν γὰρ ταῦτα τὰ σκυλιὰ θριαμβευθῆναι. ᾿Αλλὰ τῆς λείας καὶ βασιλικωτάτης βάσεως καὶ εὐθείας ὁδοῦ βασιλευούσης τῆς ὄντως ἀγαθῆς καὶ ἐπεράστου καὶ εἰς αἰῶνα μνημονευομέ 28 νης, διὰ πάντα τὰ τίμια αὐτῆς κατορθώματα· ἅμα τῶν θεοσέπτων υἱῶν αὐτῆς, καὶ μεγάλων βασιλέων ἡμῶν, Κωνσταντίνου καὶ Λέοντος, τῶν αἰωνίων αὐγούστων. Τῆς γὰρ ἁγίας καὶ μακαρίας ζωαρχικής θείας Γριάς δος ἡ ἰσάριθμος αὕτη τῶν ἁγίων βασιλέων ἡμῶν Τριάς, τῷ ἀκηράτω φωτί λαμπρυνομένη, ἀκεῖνες θεογνωσίας τῇ οἰκουμένῃ ἐκπέμπει, καὶ ταύτην που λυειδῶς εὐεργετοῦσα οὐ διαλιμπάνει· καὶ γὰρ τοῦ καὶ ἀνήμερα ἔθνη αἰσθάνονται Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ μεγέθους τῶν εὐεργεσιῶν αὐτῆς καὶ τὰ ἀλλόγλωσσα τοσοῦτον. ΚΓ'. Πῶς δὲ ἄρα ἀρχὴ τῆς μυσαρᾶς ταύτης αι ρέσεως γέγονεν, ἤδη ἐν τῇ διὰ πλάτους διηγήσει ἡμῖν λέλεκται ἐν οἷς ἐλέγομεν περί τε Μάνεντος καὶ τῆς λοιπῶν καὶ Παύλου τοῦ 97 Σπ μωσατέως τοῦ υἱοῦ Καλλινίκης τῆς Μανιχαίας, ἀδελφοῦ δὲ Ἰωάννου· ἀλλ᾽ ὅμως καὶ οὗτοι περὶ ὧν διηγησόμεθα εἰ κενοφωνίας τινὰς ταῖς πρώταις ἐπι συνήψαν αἱρέσεσι, καθὼς ἐν τοῖς ἓξ λόγοις ἡμῖν δε δήλωται, ἀλλὰ μαθηταὶ τῶν προηγησαμένων αίρεσι προ χῶν ὑπῆρξαν γνήσιοι, καθώσπερ λεπτομερώς δη λωθήσεται· τίνες δὲ οὗτοι οἱ νεωστὶ ἀναφανέντες εἰς οὓς οἱ Παυλικιάνοι ἐπερείδονται, καὶ οὓς ἑαυτῶν διο δασκάλους ἐπιγράφονται, ἤδη λεκτέον· ἐν ταῖς ἡμέ ραις Κωνσαντίνου τοῦ βασιλέως τοῦ ἔγγονος | Ηρα κλείου γέγονε τις ᾿Αρμένιος ὀνόματι Κωνσταντῖνος ἐν τῷ Σαμωσάτῳ τῆς ᾿Αρμενίας, ἐν κώμῃ Μανανάλει λεγομένη, ἥτις κώμη καὶ μέχρι τοῦ νῦν Μανιχαίου; ἐκτρέφει κ· οὗτος διάκονόν τινα αίχμ. έλωτον πρὸς τὴν οἰκείαν πατρίδα ἐκ Συρίας ἐπανερ μεγάλων, κάλλιστα. 1 * εντρέφει.
et cunctis prope hominibus ignota erant, nefando - καὶ Κωνσταντίνου καὶ Λέοντος τῶν εὐσεβῶν
rum scilicet dogmata Paulicianorum, ea nunc pu- καὶ ὀρθοδόξων μεγάλων Η βασιλέων ἡμῶν. Τὰ γὰρ
blice patent; precibus nimirum, curis indefessis, πάλαι κεκρυμμένα κάκιστα 1 δηλητήρια καὶ σχεδόν
Deoque acceptis vigiliis, sapientique regimine pa- πάντας ἀνθρώπους διαλανθάνοντα περὶ τῶν μυσαcificorum et orthodoxorum magnorumque regum ρῶν Παυλικιάνων, νῦν φανερῶς θριαμβεύονται, [cod.
nostrorum. Nam cum superiores omnes principes f. 97.] ταῖς ἀγρύπνοις προσευχαῖς καὶ ἀκοιμήτοις
latuisset occulta nefariæ hujus hæreseos fraus,jus- μερίμναις καὶ θεοδέκτοις εγρηγόρσεσι καὶ τῇ ἐπισ
tam tamen dominationem sanctorum,magnorum- στημονικῇ ποιμάνσει τῶν εἰρηνοποιῶν καὶ ὀρθοδό
que mundi moderatorum, principum nostrorum, των μεγάλων βασιλέων ἡμῶν. Πάντες γὰρ τοὺς
latere non potuit. Οportebat enim hac demumtor- προβεβασιλευκότας διαλαθὼν ὁ ἐγκεκρυμμένος δόλος
tuosa mala in triumphum publice duci: et quidem τῆς μυσαρᾶς ταύτης αἱρέσεως, τὴν δικαίαν βασιλείαν
hoc plano regalique processu reclaque via princi- τῶν κοσμοσυστάτων καὶ ἁγίων μεγάλων βασιλέων
pis revera optimi, summo amore dilecti, omnique ἡμῶν οὐ διέλαθεν. Εδει μὲν γὰρ ταῦτα τὰ σκυλιὰ
avo propter sua eximia facinora memorandi, cum θριαμβευθῆναι. ᾿Αλλὰ τῆς λείας καὶ βασιλικωτάτης
a Deo coronatis filiis suis, magnis nostris regibus, βάσεως καὶ εὐθείας ὁδοῦ βασιλευούσης τῆς ὄντως
Constantino et Leone perpetuis Augustis. Scilicet ἀγαθῆς καὶ ἐπεράστου καὶ εἰς αἰῶνα μνημονευομέ
hæc 28 quæ sanctam et beatam vitæque auspicem νης, διὰ πάντα τὰ τίμια αὐτῆς κατορθώματα· ἅμα τῶν
divinam Trinitatem numero exæqual, sanctorum θεοσέπτων υἱῶν αὐτῆς, καὶ μεγάλων βασιλέων ἡμῶν,
principum nostrorum trinitas, puro lumine illus- Κωνσταντίνου καὶ Λέοντος, τῶν αἰωνίων αὐγούστων.
trata, diving notitia radium per terrarum orbem Τῆς γὰρ ἁγίας καὶ μακαρίας ζωαρχικής θείας Γριάς
diffundit, eique multimodis prodesse non desinit. δος ἡ ἰσάριθμος αὕτη τῶν ἁγίων βασιλέων ἡμῶν
Certe beneficiorum ejus magnitudinem gentes Τριάς, τῷ ἀκηράτω φωτί λαμπρυνομένη, ἀκεῖνες
etiam lingua barbara, moribusque effers, sen- θεογνωσίας τῇ οἰκουμένῃ ἐκπέμπει, καὶ ταύτην που
Liunt. Sed hac hactenus.
λυειδῶς εὐεργετοῦσα οὐ διαλιμπάνει· καὶ γὰρ τοῦ
καὶ ἀνήμερα ἔθνη αἰσθάνονται Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ
μεγέθους τῶν εὐεργεσιῶν αὐτῆς καὶ τὰ ἀλλόγλωσσα
τοσοῦτον.
XXIII.Sane quodnam habuerit nefaria hæc hæresis initium,copiose jam diximus, ubi de Manete
et aliis,et de Paulo Samosatensi, Callinica Mani
chææ filio, ejusque fratre Joanne verba fecimus,
Verum et hi,de quibus mox loquemur,eliamsi va-4
na aliquot prioribus hæresibus ad didere vocabula,
sicut in sex sermonibus a nobis demonstratum est,
nihilominus genuini superiorum hæresiarcharum
alumni fuerunt, prout singillatim palam facieinus.
Quinam porro hi sint nuper exorti, quibus Pauliciani innituntur,quosque ipsi sibi magistros inscribunt, modo dicendum est. Constantino Heraclii nepote imperium tenente, exstitit Armenius quidam,
nomine Constantinus, in Samosatensis regionis
pago Mananali, qui pagus nunc quoque Manichæos
alit. Hic diaconum quemdam captivum, ad patriam suam de Syria revertentem (ut accurate
rescivimus) et in pagum Mannalim delatum,
bospitem diebus aliquot domi suæ habuit. Is
ΚΓ'. Πῶς δὲ ἄρα ἀρχὴ τῆς μυσαρᾶς ταύτης αι
ρέσεως γέγονεν, ἤδη ἐν τῇ διὰ πλάτους διηγήσει
ἡμῖν λέλεκται ἐν οἷς ἐλέγομεν περί τε Μάνεντος
καὶ τῆς λοιπῶν καὶ Παύλου τοῦ [cod. f. 97 b.] Σπμωσατέως τοῦ υἱοῦ Καλλινίκης τῆς Μανιχαίας,
ἀδελφοῦ δὲ Ἰωάννου· ἀλλ᾽ ὅμως καὶ οὗτοι περὶ ὧν
διηγησόμεθα εἰ κενοφωνίας τινὰς ταῖς πρώταις ἐπισυνήψαν αἱρέσεσι, καθὼς ἐν τοῖς ἓξ λόγοις ἡμῖν δε
δήλωται, ἀλλὰ μαθηταὶ τῶν προηγησαμένων αίρεσι προ
χῶν ὑπῆρξαν γνήσιοι, καθώσπερ λεπτομερώς δηλωθήσεται· τίνες δὲ οὗτοι οἱ νεωστὶ ἀναφανέντες εἰς
οὓς οἱ Παυλικιάνοι ἐπερείδονται, καὶ οὓς ἑαυτῶν διο
δασκάλους ἐπιγράφονται, ἤδη λεκτέον· ἐν ταῖς ἡμέ
ραις Κωνσαντίνου τοῦ βασιλέως τοῦ ἔγγονος | Ηρα
κλείου γέγονε τις ᾿Αρμένιος ὀνόματι Κωνσταντἶνος ἐν τῷ Σαμωσάτῳ τῆς ᾿Αρμενίας, ἐν κώμῃ
Μανανάλει λεγομένη, ἥτις κώμη καὶ μέχρι τοῦ νῦν
Μανιχαίου; ἐκτρέφει κ· οὗτος διάκονόν τινα αίχμ.
έλωτον πρὸς τὴν οἰκείαν πατρίδα ἐκ Συρίας ἐπανερVARIE LECTIONES.
h Deest apud R. μεγάλων, IR. κάλλιστα. 1 Ita cod. * R. εντρέφει.
NOTÆ
Basilium anno sui imperii primo (Christi
867) Augustos fecisse liberos suos Constantinum
(qui adolescentulus obiit an. 879.) et Leonem, notissimum est. Cedrenus ed. Paris p.569, et alii.ltaque bi duo apparent in nummis Byzantinis apud
Banduriam.idem Cedrenus loc. cit.aliique narrant
a Basilio anno imperii tertio Alexandrum quoque
tertio loco genitum purpura fuisse donatum. Jam
vero cum noster Siculus hic et alibi duos tantum
Constantinuin et Leonem dicat cum patre Augustos, sequitur ut omnino hanc historiam scripserit
anno imperantis Basilii secundo, ante Alexandri,
de quo reticet, purpuram. Primo autem Basilii
anno non potuit rem scribere, quam ipse nonnisi
secundo egit.
Innuit Bulgarorum praesertim conversionem sub Basilio imp.
Superius cap. 11 seqq. Utinam vero haberemus vetus opusculum, quem Montfauconius B.
Mes., t. I p. 44 et 69 memorat ex catalogo veteris bibliothecæ qui est in codicibus reginæ Sueca
Christinæ, olim Petavianis! Sic ergo loco cit.: Sanc
ti Salvii episcopi et martyris liber de eo quod Manes non sit auctor horesis Manichæorum,sed quidam Scythianus tempore apostolorum.
Fuit hic Constantinus cognomento Pogonatus,patre Constante, avo Heraclio. Is imperium
adiit an. 668.
col. 1277–1278page 24 of 76
PG 104:1277χόμενον, ὡς ἀκριβῶς ἐμάθομεν, καὶ τὴν κώμην νάναλιν φθάσαντα, ξενίζει ἐπὶ ἡμέρας τινὰς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Οδὲ αἰχμάλωτος ἐκ Συρίας βίβλους Επιφερόμενος δύο, μίαν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου, καὶ ἑτέραν τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου, ταύτας δωρεῖται τῷ Κωνσταντίνῳ, ἀμειβόμενος αὐτῷ τὴν τῆς ξενοδοχίας ἀντάμειψιν. Ο δὲ λαβὼν τὰς δύο βιβλους τοῦ τε Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου, καὶ τὴν ἀθέμι τον και μυσαράν αὐτοῦ αἵρεσιν βλέπων βδελυκτὴν παρὰ πάντων καὶ φευκτέν ὑπάρχουσαν διὰ τὰς ἐν αὐτῇ δυσφημίας τε καὶ αἰσχρουργίας, θέλων αὖθις ἀνανεώσασθαι τὸ κακὸν, μηχανᾶται ἐκ διαβολικης ἐνεργείας μὴ ἀναγινώσκεσθαι ἑτέραν βίβλον τὸ παρ ἀπαν, πλὴν τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου, ὅπως δυνηθῇ δι' αὐτῶν ἐπικαλύψαι τὴν τῆς κακίας βλάβην· ὥσπερ οἱ τὰ δηλητήρια φάρμακα διδόντες πίνειν, διὰ μέλιτος ταῦτα ἐπικαλύπτουσιν· καὶ δὴ ἐκ τῶν μνημονευθεισών Μανιχαϊκῶν βίβλων τὰς ἀφορμὰς ἑκάστης βλασφημίας παρειληφώς, ἠδυνήθη ἐκ συνεργίας σατανικῆς τὰ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου νοήματα ἐν τῇ ἑρμηνεία, πρὸς τὸ οἰκεῖον διαστρέψαι βούλημα. Τὰς δὲ πολλάκις μνημονευθεί. σας βίβλους τῶν Μανιχαίων, ὡς προείρηται, ἀπεῤῥίψατο· διὰ τὸ καὶ μάλιστα πολλοὺς ὁρᾷς κι ἕνεκα αὐτῶν ξίφεσιν ἀποκτενομένους Οἱ γὰρ θειότατοι καὶ ὀρθόδοξοι ἡμῶν τῶν ὄντως Χριστιανῶν βασιλεῖς μετὰ πάντων τῶν ἀγαθῶν αὐτῶν κατορθωμάτων, θεσπίζουσι καὶ τοῦτο, Μανιχαίους καὶ Μοντανούς ξίφει τιμωρεῖσθαι· τὰς δὲ βίβλους αὐτῶν εὐρισκομένας, πυρὶ παραδίδοσθαι· εἰ δέ τις φωραθείη ταύτας ἀποκρύπτων, τὸν τοιοῦτον ψήφῳ θανάτου καθυποβάλλεσθαι· τὰ δὲ ὑπάρ χοντα αὐτῷ ἐν τῷ τοῦ δημοσίου εἰσκομίζεσθαι μέρει ΚΔ'. Ὁ γοῦν τοῦ Μάνεντος μαθητής Κωνσταντῖνος ἵνα τοὺς μαθητευομένους αὐτῷ τελείως δελεάσας ἀπολέσῃ, καὶ ποιήσῃ εὐπαράδεκτα τὰ παρ' αὐτοῦ λεγόμενα, τὰς Οὐαλεντίου ο βλασφημίας καὶ τερατολογίας, τῶν τριάκοντα αἰώνων, φημὶ, καὶ θεῶν, ἔτι δὲ καὶ τὴν τοῦ Κουβρίκου περὶ τοῦ ἱετοῦ πλαστώδη μυθολογίαν, ὅς φησιν ἐξ ιδρώτων νεανίσκου εὐειδοῦς κατατρέχοντος παρθένῳ γίνεσθαι τὸν δετὸν, καὶ ἄλλα τινὰ ἀφ' ἑαυτοῦ ὡς δυσπαράδεκτα, ἠθέλησεν ἀποσείσασθαι· οὐχ ἵνα τὴν μεγίστην λωρήσῃ κακίαν, ἀλλ᾽ ἵνα πρὸς ἑαυτὸν πολλοὺς ἐφελκύσηται. 50 Βασιλείδου δὲ τοῦ δυσωνύμου τὰς ἀσελγείας Ρ τε καὶ τὰ μιάσματα, καὶ τῶν λοιπῶν ἁπάντων τὸν δυσώδη ὑποδεξάμενος βόρβορον, αναδείκνυται νέος τις 65 ηγὸς ἀπωλείας, Οθεν ἅπαντες οἱ νῦν περιόντες τῶν Μανιχαίων παῖδες, τὰς δραματουργίας ταύτας άγνο-; οῦντες, προθύμως ἀναθεματίζουσι Σκυθιανόν, Βουδδᾶν τε, καὶ Μάνεντα, τοὺς τῆς κακίας γεγονότας ἀρχηγέτας· Κωνσταντῖνον δὲ τοῦτον τὸν καὶ Σιλουανὸν ἑαυτὸν ὀνομάσαντα, καὶ τοὺς μετ' αὐτὸν ἀναδειχθέντας ὡς ἀποστόλους Χριστοῦ καὶ ἰσοτίμους Παύλου ἡγοῦνται. Οὗτος τοίνυν ὁ Κωνσταντίνος, ὁ καὶ Σι 1 ταῦτα ὁρῶν. =. ἀποκτενομένους. • ἀσελγίας. ΝΟΤΑ. 383: Μανιχαῖοι ἐσχάτωσ τιμω ρούνται και δημεύονται
"
HISTORIA MANICHEORUM.
χόμενον, ὡς ἀκριβῶς ἐμάθομεν, καὶ τὴν κώμην Ma-A autem captivus duos ex Syria libros attulerat,unum
νάναλιν φθάσαντα, ξενίζει ἐπὶ ἡμέρας τινὰς ἐν τῷ sancti Evangelii, alterum Apostoli, quos Constanοἴκῳ αὐτοῦ. Οδὲ αἰχμάλωτος ἐκ Συρίας βίβλους tino donavit, hospitii beneficium ei remunerans.
Επιφερόμενος δύο, μίαν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου, Hicautem duobus his Evangelii et Apostoli acceptis
καὶ ἑτέραν τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου, ταύτας δωρεῖται τῷ libris, simulque videns impiam suam ac nefariam
Κωνσταντίνῳ, ἀμειβόμενος αὐτῷ τὴν τῆς ξενοδο- 20 hæresim omnibus exsecrationi ac detestationi
χίας ἀντάμειψιν. Ο δὲ λαβὼν τὰς δύο βιβλους τοῦ haberi, propter infamias ejusdem ac turpitudines;
τε Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου, καὶ τὴν ἀθέμι- capto consilio malum hoc renovandi, statuit insti
τον και μυσαράν αὐτοῦ αἵρεσιν βλέπων βδελυκτὴν gante dæmone, nullum omnino alium legendum es
παρὰ πάντων καὶ φευκτέν ὑπάρχουσαν διὰ τὰς ἐν selibrum, præter Evangelium atque Apostolum,ut
αὐτῇ δυσφημίας τε καὶ αἰσχρουργίας, θέλων αὖθις ita posset nequitiæ suæ labem velare; illorum inἀνανεώσασθαι τὸ κακὸν, μηχανᾶται ἐκ διαβολικης star qui venenata pharmaca propinantes, melle ea
ἐνεργείας μὴ ἀναγινώσκεσθαι ἑτέραν βίβλον τὸ παρ- adoperiunt: imo sic etiam, quam ex memoratis
ἀπαν, πλὴν τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου, Manichæorum libris singularum blasphemiarum
ὅπως δυνηθῇ δι' αὐτῶν ἐπικαλύψαι τὴν τῆς κακίας ansam ceperat, eam distortis, cum satanico auxilio,
βλάβην· ὥσπερ οἱ τὰ δηλητήρια φάρμακα διδόντες Evangelii atque Apostoli ad proprium libitum interπίνειν, διὰ μέλιτος ταῦτα 1 ἐπικαλύπτουσιν· καὶ δὴ pretationibus confrmare valeret.Nihilo tamen miἐκ τῶν μνημονευθεισών Μανιχαϊκῶν βίβλων τὰς nus prædictos Manichæorum libros, ut jam dictum
ἀφορμὰς ἑκάστης βλασφημίας παρειληφώς, ἠδυνήθη fuit, abolevit: ob id potissimum,quod horum causa
ἐκ συνεργίας σατανικῆς τὰ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ librorum, multos glad o videbat interfici. Etenim
᾿Αποστόλου νοήματα ἐν τῇ ἑρμηνεία, πρὸς τὸ οἰκεῖον augusti et orthodoxi nostra Christianæ vere gentis
διαστρέψαι βούλημα. Τὰς δὲ πολλάκις μνημονευθεί. imperatores, inter cætera sua recte acta, hoc quoque
σας βίβλους τῶν Μανιχαίων, ὡς προείρηται, ἀπεῤῥί edixerunt, ut in Manichæos ac Montanistas gladio
ψατο· διὰ τὸ καὶ μάλιστα πολλοὺς ὁρᾷς κι ἕνεκα animadverteretur; libri autem illorum comperti
αὐτῶν ξίφεσιν ἀποκτενομένους ". Οἱ γὰρ θειότατοι flammis traderentur; quos si quis celare deprehenκαὶ ὀρθόδοξοι ἡμῶν τῶν ὄντως Χριστιανῶν βασιλεῖς deretur, is quidem capitali sententiæ subjiceretur,
μετὰ πάντων τῶν ἀγαθῶν αὐτῶν κατορθωμάτων, res autem ejusdem familiaris in fiscum redigeretur.
θεσπίζουσι καὶ τοῦτο, Μανιχαίους καὶ Μοντανούς ξίφει τιμωρεῖσθαι· τὰς δὲ βίβλους αὐτῶν εὐρισκομένας, πυρὶ
παραδίδοσθαι· εἰ δέ τις φωραθείη ταύτας ἀποκρύπτων, τὸν τοιοῦτον ψήφῳ θανάτου καθυποβάλλεσθαι· τὰ δὲ ὑπάρ
χοντα αὐτῷ ἐν τῷ τοῦ δημοσίου εἰσκομίζεσθαι μέρει
ΚΔ'. Ὁ γοῦν τοῦ Μάνεντος μαθητής Κωνσταντί XXIV.Manetis itaque discipulus Constantinus, ut
νος ἵνα τοὺς μαθητευομένους αὐτῷ τελείως δελεάσας suos discipulos omnino irretitos perderet,et doctriἀπολέσῃ, καὶ ποιήσῃ εὐπαράδεκτα τὰ [cod. f. 98 b.] nam suam facilius oggereret, Valentini blasphemias
παρ' αὐτοῦ λεγόμενα, τὰς Οὐαλεντίου ο βλασφημίας atque praestigias,triginta monum,inquam,atque deoκαὶ τερατολογίας, τῶν τριάκοντα αἰώνων, φημὶ, καὶ rum, prætereaque Cubrici de pluvia confclam myθεῶν, ἔτι δὲ καὶ τὴν τοῦ Κουβρίκου περὶ τοῦ ἱετοῦ thologiam,qui ait ex formosi juvenis sudoribus virπλαστώδη μυθολογίαν, ὅς φησιν ἐξ ιδρώτων νεανί- ginem persequentis, pluviam conferi,et nonnulla
σκου εὐειδοῦς κατατρέχοντος παρθένῳ γίνεσθαι τὸν alia, utpote creditu difficilia, antiquanda curavit;
δετὸν, καὶ ἄλλα τινὰ ἀφ' ἑαυτοῦ ὡς δυσπαράδεκτα, haud sane ut hanc de medio tolleret summam neἠθέλησεν ἀποσείσασθαι· οὐχ ἵνα τὴν μεγίστην λωρήσῃ quitiam, sed ut plures ad se pertraheret. Cæteroqui
κακίαν, ἀλλ᾽ ἵνα πρὸς ἑαυτὸν πολλοὺς ἐφελκύσηται. infamis Basilidæ et reliquorum 50 omnium faliΒασιλείδου δὲ τοῦ δυσωνύμου τὰς ἀσελγείας Ρ τε καὶ dum conum amplectens, novellus quidam apparuit
τὰ μιάσματα, καὶ τῶν λοιπῶν ἁπάντων τὸν δυσώδη perditionis dux.Atque hinc accidit, ut omnes qui
ὑποδεξάμενος βόρβορον, αναδείκνυται νέος τις 65- nunc sunt Manichæorum discipuli, prædictas fabuηγὸς ἀπωλείας, Οθεν ἅπαντες οἱ νῦν περιόντες τῶν las ignorantes, Scythiano, Buddæ, atque Maneti,
Μανιχαίων παῖδες, τὰς δραματουργίας ταύτας άγνο- mali hujus antesignanis, ultro anathema dicant;
οῦντες, προθύμως ἀναθεματίζουσι Σκυθιανόν, Βουδ- Constantinum autem hunc, qui seinsuper Silvanum
δᾶν τε, καὶ Μάνεντα, τοὺς τῆς κακίας γεγονότας nominavit, nec non eos qui post illum apparueἀρχηγέτας· Κωνσταντῖνον δὲ τοῦτον τὸν καὶ Σιλουα- runt,ut Christi apostolos pari ac Paulum honore
νὸν ἑαυτὸν ὀνομάσαντα, καὶ τοὺς μετ' αὐτὸν ἀναδει‐ prosequantur. Hic ergo Constantinus, qui et Silχθέντας ὡς ἀποστόλους Χριστοῦ καὶ ἰσοτίμους Παύλου vanus, Mananali pago relicto, incolatnm suum
ἡγοῦνται. Οὗτος τοίνυν ὁ Κωνσταντίνος, ὁ καὶ Σι- transtulit in castrum Cibossam prope Coloneam,
R.
1 Deest ταῦτα apud R. m Cod. ὁρῶν. =. ἀποκτενομένους. • Ita cod. P R ἀσελγίας.
ΝΟΤΑ.
Lex civilis in Photii Syntagmate Spicil.
Rom. t. VII p. 383: O Μανιχαῖοι ἐσχάτωσ τιμω
ρούνται και δημεύονται: Manichæi extremo supplicio puniuntur, et eorum bona publicantur. Ibidem p. 385, pœnæ exstant adversus libros hæreticorum.
col. 1279–1280page 25 of 76
PG 104:1279λουανός, τὴν Μανάναλιν καταλείψας ἐλθὼν κατά ώκησεν εἰς Κίβοσσαν τὸ κάστρον, πλησίον Κολωνείας, λέγων ἑαυτὸν εἶναι τὸν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς τοῦ ᾿Απο στόλου ἐμφερόμενον Σιλουανόν· ὃν ἀπέστειλεν ὡς πιστὸν μαθητήν Παῦλος εἰς Μακεδονίαν. Επεδε! κνυς ο δὲ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ τὴν τοῦ ᾿Απο στόλου βίβλον ήνπερ εἴληφεν παρὰ τοῦ προμνημονευθέντος διακόνου τοῦ αἰχμαλώτου, λέγων Υμεῖς ἐστε οἱ Μακεδόνες, ἐγὼ δὲ εἰμι Σιλουανός δ ὑπὸ Παύλου ὑμῖν ἀποσταλείς. Καὶ τοῦτο δὲ μετὰ χρόνους εξακοσίους τῆς μαρτυρίας Παύλου, ἀναφανείς έλεγεν, ὡς γὰρ ' προείρηται ἐπὶ Βωνσταντίνου τοῦ ἔγγονος Ηρακλείου. 27 ΚΕ΄. Καὶ δὴ ἐν ὅλοις ἔτεσιν εἴκοσι καὶ ἑπτὰ δια τρίψας ἐκεῖσε, πολλοὺς τῶν ἐγχωρίων πλανήσας, ἀξίαν τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας τὴν καταστροφὴν τοῦ βίου ἐδέξατο. Ο γὰρ βασιλεὺς οὐκ οἶδ' ὅπως μαθών τά κατ' αὐτὸν, ἀποστέλλει βασιλικόν τινα, Συμεώνα καλούμενον, παραγγείλας αὐτῷ λιθοβολῆσαι τὸν τῆς κακίας εργάτην, τοὺς δὲ μαθητὰς αὐτοῦ, ὡς ἐξ ἀγνοίας ἀπατηθέντας, ἐν Ἐκκλησίαις Θεοῦ πρὸς ἐπιστροφὴν παραδοθῆναι καὶ διόρθωσιν, εἰ καὶ ἀδιόρθωτοι ἔμει ναν· ὅπερ καὶ γέγονεν. Ελθὼν γὰρ ὁ Συμεὼν καὶ παραλαβών μεθ' ἑαυτοῦ τινα τῶν ἐκεῖσε ἀρχόντων τοὔνομα Τρύφωνα, καὶ γενόμενος ἐπὶ τοῦ τόπου, συλλαμβάνει τοὺς πάντας καὶ ἐνέγκας αὐτοὺς κατά τὸ νότιον μέρος τοῦ κάστρου Κολωνείας, ἵστησι τὸν δείλαιον καὶ τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς κατέναντι αὐτοῦ, οἷς καὶ παρεκελεύσατο λιθοβολήσαι αυτόν. Οἱ δὲ τοὺς 31: λίθους λαμβάνοντες, καὶ ὡς πρὸς τὰς ἑαυτῶν ζώνας τὰς χεῖρας προσκλίνοντες, ὀπισθοφανῶς τῆς χειρὸς τοὺς λίθους ἠκόντιζον, φειδόμενοι τοῦ οἰκείου διδασκάλου, ὡς ἅτε δὴ ἐκ Θεοῦ ἀποσταλέντος αὐτοῖς Γ. Οὗτος οὖν ὁ Σιλουανός πρὸ χρόνων τινών Ἰουστόν τινα καλούμενον εἰς υἱοθεσίαν λαβὼν, καὶ τὴν Μανιχαϊκὴν διδάξας αἵρεσιν, ἀξίαν τῆς ἀνατροφῆς καὶ διδασκαλίας τὸ τηνικάδε παρ' αὐτοῦ τὴν ἀμοιβὴν ἐδέξατο. Επεταχθεὶς γὰρ παρὰ τοῦ βασιλικοῦ ὁ Ἰοῦστος καὶ δραξάμενος λίθον, ὡς νέον Γολιάθ τοῦτον πατάξας ἀπέκτεινε, καὶ ἦλθεν ἐπ᾿ αὐτῷ ἡ Δαυϊτική φωνή ή λέγουσα· Λάκκον ὤρυξε, καὶ ἀνέσκαψεν αὐτόν· καὶ ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτοῦ 37. εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ. Ὁ δὲ τόπος ἐκεῖνος διὰ τοὺς συναχθέντας ἐπ' αὐτῷ λίθους σωρὸς ἐκλήθη, μέχρι τῆς σήμερον. ΚϚ΄. Κατὰ δὲ τὴν τοῦ βασιλέως κέλευσιν ὁ Συ μεὼν τοὺς μαθητάς Κωνσταντίνου ἐν Ἐκκλησίαις Θεοῦ πρὸς ἐπιστροφὴν παραδέδωκεν· ἀλλ᾽ ἔμειναν ἀνεπίστροφοι, μᾶλλον ἑλόμενοι συναποθνήσκειν τῇ αυτῶν κακίᾳ, ἢ διὰ μετανοίας τὸν θεὸν ἐξιλεώσε σθαι, καὶ σωτηρίας αιωνίου ἐπιτυχεῖν· οἷς ἀνακρίνας ὁ Συμεών, καὶ ἀμύητος ὢν θεϊκῆς παιδεύσεως, μᾶλλον δὲ κούφος ταῖς φρεσὶν ὑπάρχων, τὴν ὀλεθρίαν ταύτην ἔμαθεν αἵρεσιν· καὶ ἀνακάμψας πρὸς τὸν βασ σιλέα, καὶ τριετή χρόνον ἐπιμείνας Κωνσταντινουπόλει, οἴκοι μένων, τελείως ἐνεργηθεὶς ὑπὸ τοῦ δια βόλου, καταλιπών ἅπαντα, λαθραίως ἀπέδρα καταλείψας. εἷς ἀπεδ. Σαλομένους
dicens se esse illum in Apostoli Epistolis nomina- λουανός, τὴν Μανάναλιν καταλείψας 4, ἐλθὼν κατά
tum Silvanum,quem Paulus ceu fidelem discipulum ώκησεν εἰς Κίβοσσαν τὸ κάστρον, πλησίον Κολωνείας,
in Macedoniam misit. Ostendebat simul discipulis λέγων ἑαυτὸν εἶναι τὸν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς τοῦ ᾿Απο
suis etiam illum Apostoli librum quem a memorato στόλου ἐμφερόμενον Σιλουανόν· ὃν ἀπέστειλεν ὡς
acceperat captivo diacono, aiebatque: Vos Mace- πιστὸν μαθητήν Παῦλος εἰς - Μακεδονίαν. Επεδε!
dones estis, ego vero missus a Paulo ad vos Sil- κνυς ο δὲ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ τὴν τοῦ ᾿Απο
vanus.Εt hoc quidem post sexcentos a Pauli testi στόλου cod. f. 99] βίβλον ήνπερ εἴληφεν παρὰ τοῦ
monio annos affirmabat; cum is emerserit, ut jam προμνημονευθέντος διακόνου τοῦ αἰχμαλώτου, λέγων·
disimas, sub Constantino Heraclii nepote.
Υμεῖς ἐστε οἱ Μακεδόνες, ἐγὼ δὲ εἰμι Σιλουανός δ
ὑπὸ Παύλου ὑμῖν ἀποσταλείς. Καὶ τοῦτο δὲ μετὰ χρόνους εξακοσίους τῆς μαρτυρίας Παύλου, ἀναφανείς έλεγεν,
ὡς γὰρ ' προείρηται ἐπὶ Βωνσταντίνου τοῦ ἔγγονος Ηρακλείου.
XXV. Jam vero integris 27 illic versatus annis, ΚΕ΄. Καὶ δὴ ἐν ὅλοις ἔτεσιν εἴκοσι καὶ ἑπτὰ διαmultos loci incolis deceptis, dignum magisterio τρίψας ἐκεῖσε, πολλοὺς τῶν ἐγχωρίων πλανήσας,
suo vitæ exitum habuit. Namque imperator nes- ἀξίαν τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας τὴν καταστροφὴν τοῦ
cio quomodo rebus illius cognitis, palatinum βίου ἐδέξατο. Ο γὰρ βασιλεὺς οὐκ οἶδ' ὅπως μαθών
quemdam misit, nomine Simeonem, cum man- τά κατ' αὐτὸν, ἀποστέλλει βασιλικόν τινα, Συμεώνα
dato, ut hominem nequitiæ auctorem lapidandum καλούμενον, παραγγείλας αὐτῷ λιθοβολῆσαι τὸν τῆς
curaret: discipuli autem ejus, utpote ob insci- κακίας εργάτην, τοὺς δὲ μαθητὰς αὐτοῦ, ὡς ἐξ ἀγνοίας
tiam decepti, Ecclesia Dei traderentur conver- ἀπατηθέντας, ἐν Ἐκκλησίαις Θεοῦ πρὸς ἐπιστροφὴν
tendi atque emendandi; quamquam ii inemen- παραδοθῆναι καὶ διόρθωσιν, εἰ καὶ ἀδιόρθωτοι ἔμει
dati manserunt. Illuc ergo negotii hujus perf- ναν· ὅπερ καὶ γέγονεν. Ελθὼν γὰρ ὁ Συμεὼν καὶ
ciendi causa profectus Simeon, socio assumpto παραλαβών μεθ' ἑαυτοῦ τινα τῶν ἐκεῖσε ἀρχόντων
quodam ex regionis principibus, cui nomen Try- τοὔνομα Τρύφωνα, καὶ γενόμενος ἐπὶ τοῦ τόπου,
phon, cum ad eum locum venisset, cunctos com- συλλαμβάνει τοὺς πάντας καὶ ἐνέγκας αὐτοὺς κατά
prehendit; atque ad australem castri Coloneæ τὸ νότιον μέρος τοῦ κάστρου Κολωνείας, ἵστησι τὸν
parlem transferens, infelicem hominem in disci- δείλαιον καὶ τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς κατέναντι αὐτοῦ,
pulorum suorum conspectu constituit, quibus οἷς καὶ παρεκελεύσατο λιθοβολήσαι αυτόν. Οἱ δὲ τοὺς
mandavit ut eum lapidibus 31 appeterent: at λίθους λαμβάνοντες, καὶ ὡς πρὸς τὰς ἑαυτῶν ζώνας
hi sumptis lapidibus, ac veluti ad proprias zonas τὰς χεῖρας προσκλίνοντες, ὀπισθοφανῶς τῆς χειρὸς τοὺς
manus demittentes, lapides retrorsum jaciebant, λίθους ἠκόντιζον, φειδόμενοι τοῦ οἰκείου διδασκάλου,
magistro suo parcentes, quem a Deo ad se mis- G ὡς ἅτε δὴ ἐκ Θεοῦ ἀποσταλέντος αὐτοῖς cod. Γ.
sum putabant. Jam hic Silvanus cum aliquot an- 99 6.]. Οὗτος οὖν ὁ Σιλουανός " πρὸ χρόνων τινών
tea annis Justum quemdam nomine, flium sibi Ἰουστόν τινα καλούμενον εἰς υἱοθεσίαν λαβὼν, καὶ
adoptasset, eumque Manichaica hæresi imbuis τὴν Μανιχαϊκὴν διδάξας αἵρεσιν, ἀξίαν τῆς ἀνατρο
set, dignam alumnatus et magisterii tunc tempo- φῆς καὶ διδασκαλίας τὸ τηνικάδε παρ' αὐτοῦ τὴν
ris ab eo mercedem retulit. palatino enim ἀμοιβὴν ἐδέξατο. Επεταχθεὶς γὰρ παρὰ τοῦ βασιλιjussus Justus, sumpto lapide, hominem ceu no- κοῦ ὁ Ἰοῦστος καὶ δραξάμενος λίθον, ὡς νέον Γολιάθ
vum Goliathum percutiens interfecit: reciditque τοῦτον πατάξας ἀπέκτεινε, καὶ ἦλθεν ἐπ᾿ αὐτῷ ἡ
in eum Davidica vox quæ ait: Lacum aperuit, Δαυϊτική φωνή ή λέγουσα· Λάκκον ὤρυξε, καὶ
et effodit eum, et convertetur labor ejus in ca- ἀνέσκαψεν αὐτόν· καὶ ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτοῦ
put ipsius 37. Ille demum locus, a congestis ibi εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ. Ὁ δὲ τόπος ἐκεῖνος διὰ τοὺς
lapidibus, usque ad hodiernum diem, acervus συναχθέντας ἐπ' αὐτῷ λίθους σωρὸς ἐκλήθη, μέχρι
appellatur.
τῆς σήμερον.
XXVI.Porro Constantini discipulos Simeon, prout ΚϚ΄. Κατὰ δὲ τὴν τοῦ βασιλέως κέλευσιν ὁ Συ
imperator mandaverat, Ecclesiæ convertendostra- μεὼν τοὺς μαθητάς Κωνσταντίνου ἐν Ἐκκλησίαις
didit: sed hi conversioni reluctantes,maluerunt in Θεοῦ πρὸς ἐπιστροφὴν παραδέδωκεν· ἀλλ᾽ ἔμειναν
propria malitia mori,quam penitentia Deam propitiare atque æternam salutem consequi.Ecce autem
dum in hos inquireret Simeon,quia divinæeratinstitutionis expers, sed et levi mente praditus,perniciosam illam condidicit hæresim; reversusque ad
imperatorem, et triennio Constantinopoli exacto,
domi suæ manens,a diabolo mox percitus,cunctis
relictis, clam aufugit, veniensque ad diclam Cibossam, discipulos Constantini collegit; factusque
57 Psal. VII, 16. 17.
ἀνεπίστροφοι, μᾶλλον ἑλόμενοι συναποθνήσκειν τῇ
αυτῶν κακίᾳ, ἢ διὰ μετανοίας τὸν θεὸν ἐξιλεώσε
σθαι, καὶ σωτηρίας αιωνίου ἐπιτυχεῖν· οἷς ἀνακρί
νας ὁ Συμεών, καὶ ἀμύητος ὢν θεϊκῆς παιδεύσεως,
μᾶλλον δὲ κούφος ταῖς φρεσὶν ὑπάρχων, τὴν ὀλεθρίαν
ταύτην ἔμαθεν αἵρεσιν· καὶ ἀνακάμψας πρὸς τὸν βασ
σιλέα, καὶ τριετή χρόνον ἐπιμείνας Κωνσταντινουπόλει, οἴκοι μένων, τελείως ἐνεργηθεὶς ὑπὸ τοῦ δια
βόλου, καταλιπών ἅπαντα, λαθραίως ἀπέδρα
VARIÆ LECTIOMES.
4 R. καταλείψας. r Deest εἷς apud R. ' R. ἀπεδ. • Doest op apud R. " R. et cod. Σαλομένους
col. 1281–1282page 26 of 76
PG 104:1281ἐλθὼν εἰς τὴν λεχθεῖσαν Κίβοσσαν, τοὺς μαθητὰς ἐπισυνάγει Κωνσταντίνου, καὶ γίνεται τῆς κακίας διάδοχος· ευδοξίαν τε, ὡς καὶ οἱ πρὸ τούτου, ἑαυτῷ; πραγματευόμενος, Τίτον ἑαυτὸν ὀνομάζει. Ἐγὼ δὲ τοῦτον, οὗ Τίτον λέξω (οὐ γὰρ ἦν μιμητής Τίτου τοῦ ἐν Κρήτῃ ὑπὸ Παύλου τοῦ ἀπο στόλου χειροτονηθέντος ἐπισκόπου), ἀλλὰ Κἦτον ν μιμητής γὰρ γέγονε τοῦ θαλασσίου κήτους τοῦ τοῖς ὕδασιν ἐμφωλεύοντος· περὶ γὰρ τοῦ θαλασσίου κή τους φασί κ τινες, ὅτι τὸ θαλάσσιον κῆτος, ἀσπιδο- 59 χελώνη λέγεται ἔστι δὲ τῷ μεγέθει, νήσῳ ἑοικός, καὶ φωνὴν ἔχει βαρείαν· ὅθεν ἀγνοοῦντες οἱ ναῦται ἐπ᾿ αὐτῷ τὰς ἀγκύρας τιθέασι, καὶ πηγνύντες πασο σάλους, τὰ πλοῖα δεσμεύουσιν· ἐπ᾽ ἂν δὲ ἀνάψωσιν ἐπ' αὐτῷ κάμινον, θερμανθὲν τὸ ζῶον αθρόως κατα δυὲν, πάντας εἰς βυθὸν ἀποπνίγει. Οὕτως οὖν καὶ οὗτος, τοὺς ἀγνοήσαντας αὐτοῦ τῆς κακίας τὸ μέγε θος, καὶ τὴν βαρεῖαν φωνὴν μὴ ἐκκλίναντας, ἀλλὰ μᾶλλον ὑπακούσαντας, ἐπ᾿ αὐτῷ τε τῆς ἐλπίδος τὴν ἄγκυραν θεμένους, πάντας διὰ πυρὸς εἰς βυτὸν ᾅδου κατήγαγε διὰ πυρὸς γὰρ λέλυται σὺν τοῖς μετ᾿ αὐτός πλανηθεῖσι, καὶ πρὸς πῦρ ἐξεδήμησεν ἄσβεστον. ΚΖ'. Τριετῆ γὰρ ἐκεῖσε τελέσας χρόνον, καὶ πολὺ λοὺς ἁπατήσας, ὕστερον συζητήσεως γενομένης και λόγων πολλῶν κινουμένων μεταξὺ Ἰούστου τοῦ προς μνημονευθέντος τοῦ τῇ τοῦ λίθου βολῇ ν τὸν Κων σταντίνον πατάξαντος, καὶ Συμεῶνος, τοῦ καὶ Κή τους, περὶ τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ τοῦ ἐν τῇ πρὸς Κολασσεῖς Επιστολῇ κειμένου φάσκοντος 100 Οτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα τά τε ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε Αρχαί, εἴτε Εξουσίαν τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἐκτίσθη καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκεν. Εἶτα διανισταμένου τοῦ Ἰούστου, καὶ λέγοντος, Αρα μήπως ἀπατῶμεν τοὺς λαούς, καὶ ψυχὰς ἀνθρώπων ἀσυνέτως ἀπόλλομεν, ἕτερα διδάσκοντες παρὰ τὰ ἀποστολικὰ ῥήματα • ὧν ψυχῶν τὸ κρῖμα ἐπὶ τῆς φο βερᾶς δίκης ἡμεῖς ἀποτίσομεν· ὁ Συμεών οὐκ ἐπεί ἀλλὰ μᾶλλον ἐπέμενεν διαστρέφων, ὡς ἔθος ἦν αὐτῷ, ὧδε κἀκεῖσε τοῦ λόγου τὴν ἑρμηνείαν ἄγων· καὶ γενομένης φιλονεικίας μεγάλης μεταξύ Ιούστου καὶ τοῦ Συμεῶνος, ὁ Ἰοῦστος ἀνέρχεται πρὸς τὸν ἐπίσκοπον Κολωνείας, καὶ τὴν δύναμιν τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ μαθεῖν βουλόμενος, ἀνήγγειλεν αὐτῷ πάντα περί τε ἑαυτοῦ καὶ τῶν λοιπῶν τῶν συνόντων αὐτῷ, καὶ τῆς διδασκαλίας αὐτῶν· ὁ δὲ Επίσκοπος μηδὲν μελλήσας, ἀνήγαγε περί τούτων τῷ βασιλεῖ Ἰουστίνῳ, τῷ μετὰ Ηράκλειον βασιλεύσαντι· μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς, ἐκέλευσε πάντας ὑφὲν ἀνακριθῆναι· καὶ τοὺς ἐμμείναντας τῇ πλάνῃ, πυρὶ παραδοθῆναι 5, ὅπερ καὶ γέγονε πλησίον γὰρ τῆς ἅπαντας. θετο ΚΒ'. Εἰς δέ τις ἐξ αὐτῶν ὀνόματι Παῦλος ᾿Αρμές νιος τῷ γένει, ἔχων δύο υἱοὺς, ὧν τὰ ὀνόματα ἐπ σώροῦ πυρὰν μεγάλην ἀνάψαντες, ἄρδην κατέφλεξαν Κῆτος, φησί. βουλῇ. παραδοθέντες,
f.
ἐλθὼν εἰς τὴν λεχθεῖσαν Κίβοσσαν, τοὺς μαθητὰς impietatis ejus successor,gloriam etiam, ut cateri
ἐπισυνάγει Κωνσταντίνου, καὶ γίνεται τῆς κακίας priores, ambiens, Titum se nominavit. Ego vero
διάδοχος· ευδοξίαν τε, ὡς καὶ οἱ πρὸ τούτου, ἑαυτῷ hunc Titum non dicam; non enim imitator erat
πραγματευόμενος, [cod. f. 100.] Τίτον ἑαυτὸν illius in Creta a Paulo apostolo episcopi; sed Celum
ὀνομάζει. Ἐγὼ δὲ τοῦτον, οὗ Τίτον λέξω (οὐ γὰρ ἦν appellabo, quia marino potius ceto similis evasit,
μιμητής Τίτου τοῦ ἐν Κρήτῃ ὑπὸ Παύλου τοῦ ἀπο- qui sub aquis latet. Aiunt enim nonnulli hunc maστόλου χειροτονηθέντος ἐπισκόπου), ἀλλὰ Κἦτον ν· rinum cetum aspidochelonem appellari, tantæque
μιμητής γὰρ γέγονε τοῦ θαλασσίου κήτους τοῦ τοῖς magnitudinis,ut sit insulæ par, grandi etiam voce
ὕδασιν ἐμφωλεύοντος· περὶ γὰρ τοῦ θαλασσίου κή- sonantem: quam rem nautæ ignorantes,ad eum anτους φασί κ τινες, ὅτι τὸ θαλάσσιον κῆτος, ἀσπιδο- choras jaciunt, clavisque confixis naves 59 reliχελώνη λέγεται· ἔστι δὲ τῷ μεγέθει, νήσῳ ἑοικός, gant; ubi postquam focum inrenderint,calefactum
καὶ φωνὴν ἔχει βαρείαν· ὅθεν ἀγνοοῦντες οἱ ναῦται animal repente se mergens, cunctos sub abysso
ἐπ᾿ αὐτῷ τὰς ἀγκύρας τιθέασι, καὶ πηγνύντες πασο suffocat. Sic et iste eos qui improbitatis ejus magniσάλους, τὰ πλοῖα δεσμεύουσιν· ἐπ᾽ ἂν δὲ ἀνάψωσιν tudinem ignorabant,vocemque immanem non deἐπ' αὐτῷ κάμινον, θερμανθὲν τὸ ζῶον αθρόως κατα- vitabant, sed potius auscultabant, in eoque spei
δυὲν, πάντας εἰς βυθὸν ἀποπνίγει. Οὕτως οὖν καὶ suæ anchoras defigebant, cunctos per ignem in
οὗτος, τοὺς ἀγνοήσαντας αὐτοῦ τῆς κακίας τὸ μέγε- inferni profunda deduxit: etenim igne cum omθος, καὶ τὴν βαρεῖαν φωνὴν μὴ ἐκκλίναντας, ἀλλὰ nibus a se deceptis consumptus fuit, atque ad
μᾶλλον ὑπακούσαντας, ἐπ᾿ αὐτῷ τε τῆς ἐλπίδος τὴν flammam migravit inextinguibilem.
ἄγκυραν θεμένους, πάντας διὰ πυρὸς εἰς βυτὸν ᾅδου κατήγαγε διὰ πυρὸς γὰρ λέλυται σὺν τοῖς μετ᾿ αὐτός
πλανηθεῖσι, καὶ πρὸς πῦρ ἐξεδήμησεν ἄσβεστον.
ΚΖ'. Τριετῆ γὰρ ἐκεῖσε τελέσας χρόνον, καὶ πολὺ
λοὺς ἁπατήσας, ὕστερον συζητήσεως γενομένης και
λόγων πολλῶν κινουμένων μεταξὺ Ἰούστου τοῦ προς
μνημονευθέντος τοῦ τῇ τοῦ λίθου βολῇ ν τὸν Κωνσταντίνον πατάξαντος, καὶ Συμεῶνος, τοῦ καὶ Κήτους, περὶ τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ τοῦ ἐν τῇ πρὸς
Κολασσεῖς Επιστολῇ κειμένου φάσκοντος • [cod. f.
100 b.] Οτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα τά τε ἐν
οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα,
εἴτε θρόνοι, εἴτε Αρχαί, εἴτε Εξουσίαν τὰ πάντα
δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἐκτίσθη καὶ αὐτός ἐστι
πρὸ πάντων, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκεν.
Εἶτα διανισταμένου τοῦ Ἰούστου, καὶ λέγοντος, Αρα
μήπως ἀπατῶμεν τοὺς λαούς, καὶ ψυχὰς ἀνθρώπων
ἀσυνέτως ἀπόλλομεν, ἕτερα διδάσκοντες παρὰ τὰ
ἀποστολικὰ ῥήματα • ὧν ψυχῶν τὸ κρῖμα ἐπὶ τῆς φοβερᾶς δίκης ἡμεῖς ἀποτίσομεν· ὁ Συμεών οὐκ ἐπείἀλλὰ μᾶλλον ἐπέμενεν διαστρέφων, ὡς ἔθος
ἦν αὐτῷ, ὧδε κἀκεῖσε τοῦ λόγου τὴν ἑρμηνείαν
ἄγων· καὶ γενομένης φιλονεικίας μεγάλης μεταξύ
Ιούστου καὶ τοῦ Συμεῶνος, ὁ Ἰοῦστος ἀνέρχεται
πρὸς τὸν ἐπίσκοπον Κολωνείας, καὶ τὴν δύναμιν τοῦ
ἀποστολικοῦ ῥητοῦ μαθεῖν βουλόμενος, ἀνήγγειλεν
αὐτῷ πάντα περί τε ἑαυτοῦ καὶ τῶν λοιπῶν τῶν
συνόντων αὐτῷ, καὶ τῆς διδασκαλίας αὐτῶν· ὁ δὲ
Επίσκοπος μηδὲν μελλήσας, ἀνήγαγε περί τούτων
τῷ βασιλεῖ Ἰουστίνῳ, τῷ μετὰ Ηράκλειον βασιλεύ
σαντι· μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς, ἐκέλευσε πάντας ὑφὲν
ἀνακριθῆναι· καὶ τοὺς ἐμμείναντας τῇ πλάνῃ, πυρὶ
παραδοθῆναι 5, ὅπερ καὶ γέγονε πλησίον γὰρ τῆς
ἅπαντας.
θετο
ΚΒ'. Εἰς δέ τις ἐξ αὐτῶν ὀνόματι Παῦλος ᾿Αρμές
νιος τῷ γένει, ἔχων δύο υἱοὺς, ὧν τὰ ὀνόματα [cod.
38 Coloss. 1, 16.
XXVII. Namque ibi triennio demorans,compluribus fraudis deceptis, postremo orta controversia,
multisque consertis sermonibus cum supra memorato Justo illo, a quo Constantinus saxo percussus
fuerat; cum Simeon,qui et Cctus, de apostolico dicto dissereret ad Colossenses, quod ita se habet:
Quoniam in ipso condita sunt universa in culis et
interra, visibilia et invisibilia, sive Throni, sive
Principatus, sive Potestates: omnia per ipsum et
ἐπ 1980 creata sunt: et ipse est ante omnes,et omnia
in ipso constant 38; mox instante Justo ac dicente:
Agesis sis, ne diutius populos decipiamus, et animas
hominum insipienter perdamus, diversa ab apostolicis verbis docentes; de quarum animarum damnatione nos in tremendo judicio poenas dabimus;
Simeon non est assensus, sed eo magis in more
suo testimonia sacra distorquendi perseveravit,
susdeque interpretationem versans. Orto itaque
gravi inter Justum ac Simeonem dissidio, accessit
ad Coloneæ episcopum Justus,ab eoque vim apostolici dicti discere volens,res suas cunctas et conjuratorum sociorum, nec non doctrinæ genus revelavit. At episcopus sine mora omnia hæc Justiniano post Heraclium imperanti significavit: quibus imperator cognitis, mandavit de omnibus simul congregatis quaestionem fieri, et in errore
pertinaces flammis tradi,quod et factum est: nam
prope illum appellatum 85 acervum grandi rogo
incense, cunctos omnino exusserunt.
σώροῦ πυρὰν μεγάλην ἀνάψαντες, ἄρδην κατέφλεξαν
XXVIII. Ex his tamen unus, nomine Paulus,
gente Armenius, cum duobus liberis Gegnesio ac
• R. et cod. Κῆτος, quod fortasse ferri potest. * R. φησί. y R. et cod. βουλῇ. Sed R. in marg
corr. s Ila cod. At R. παραδοθέντες,
col. 1283–1284page 27 of 76
PG 104:1283Γεγνέσιος καὶ Θεόδωρος, μεθ' ὧν καὶ ἀποδιδράσκει, ἔρχεται εἰς ᾿Επίσπαριν τὴν προλεχθεῖσαν ἡμῖν ἐν τοῖς διὰ πλάτους, ὅτε περὶ Παύλου καὶ Ιωάννου τῶν Σαμωσατέων, τῶν υἱῶν Καλλινίκης ἐλέγομεν, ἀφ᾽ οὗ Παύλου, καὶ Παυλικιάνοι, ἀντὶ νιχαίων μετωνομάσθησαν. Προβάλλεται οὖν ὁ Παῦλος τὸν ἑαυτοῦ υἱὸν Γεγνέσιον εἰς τὸ τῆς ἀθεότητος διδασκαλεῖον, ὃν καὶ Τιμόθεον μετονομάζει· καὶ για νεται στασις μεταξὺ ἀμφοτέρων τῶν ἀδελφῶν, Γε γνεσίου, φημὶ, καὶ Θεοδώρου· τοῦ μὲν λεγοντος χάριν εἰληφέναι θεϊκὴν τὴν τοῦ Πνεύματος· τὸ δὲ πάλιν ἑαυτὸν ἐπὶ τοῦτο προβαλλομένου· καὶ οὕτως εἰς ἑπυ τοὺς στασιάζοντες καὶ τέλειον μῖσος ἀλλήλους μισή σαντες οἱ τοῦ μύσους προστάται, διέμειναν οὕτως μέχρι τέλους ζωῆς αὐτῶν. Π. ὡς αὐτός. ΚΘ'. 'Ο δὲ βασιλεὺς τὰ περὶ τούτων ἀκούσας (ἣν δὲ τηνικαῦτα Λέων ὁ Ἴσαυρος), μεταστέλλεται τὸν Γεγνέσιον τὸν καὶ τὸν Τιμόθεον, μᾶλλον δὲ θυμόθεον, καὶ παραπέμπει αὐτὸν πρὸς τὸν πατριάρχην Κων σταντινουπόλεως· ὡς δὲ εἶδεν αὐτὸν ὁ πατριάρχης, λέγει αὐτῷ· Διὰ τί ἠρνήσω τὴν ὀρθόδοξον πίστιν; Ὁ δὲ λέγει· 'Ανάθεμα τὸν ἀρνησάμενον τὴν ὀρθός δοξον πίστιν· ἔλεγε δὲ ὀρθόδοξον πίστιν, τὴν οἰκείαν αἵρεσιν. Καὶ ὁ πατριάρχης πάλιν λέγει· Διὰ τί οὐ πιστεύεις καὶ προσκυνεῖς τὸν τίμιον σταυρόν; 'Ο δὲ λέγει· ᾿Ανάθεμα τὸν μὴ προσκυνοῦντα καὶ μὴ σεβόμενον τὸν τίμιον καὶ ζωοποιὸν σταυρόν· ἔλεγε δὲ σταυρόν, 101 τὸν Χριστὸν τῇ ἐκτάσει τῶν χειρῶν σταυρὸν ἀποτελοῦντα. Καὶ πάλιν ἐρωτᾷ αὐτόν· Διὰ τί οὐ σέβῃ καὶ προσκυνεῖς τὴν ἁγίαν Θεο τόκον; Ο δέ φησιν· Ανάθεμα τὸν μὴ προσκυνοῦντα την παναγίαν Θεοτόκον, ἐν ᾗ εἰσῆλθεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ιησούς Χριστός, τὴν μητέρα πάντων ἡμῶν· ἔλεγε δὲ ταύτην εἶναι τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἐν ᾗ πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός. Καὶ πάλιν πρὸς αὐτόν φησιν ὁ πατριάρχης· Δια τί οὐ μεταλαμβάνεις τοῦ ἀχράντου σώματος καὶ τοῦ τιμίου αἷμα τος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ ἀτιμές ζεις αὐτό; Ο δὲ θυμόθεος λέγει· Ανάθεμα τὸν μὴ μεταλαμβάνοντα, ἢ ἀτιμάζοντα τὸ σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἔλεγε δὲ τὰ ῥής ματα αὐτοῦ. Πάλιν δὲ περὶ τῆς ἁγίας καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ἐρωτηθείς, ὡσαύτως ἔλε γεν· Ἐκκλησίαν καθολικὴν, τὰ συνέδρια τῶν Μανι χαίων ἀποκαλῶν· καὶ περὶ τοῦ βαπτίσματος ὁμοίως έλεγε, τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ὑπάρχειν τὸ βά πτισμα, καὶ οὐκ ἄλλο· διότι γέγραπται· Ἐγώ εἰμι τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν· καὶ οὕτως πάντα διαστρέψας ὁ Θυμόθεος, καὶ καθ᾽ ἕκαστον ἀναθεματίσας, Βς ἀναί τιος κακοῦ ἐνομίσθη, καὶ λαβὼν παρὰ τοῦ βασιλέως σιγίλλιον ἦλθε πάλιν εἰς Επίσπαριν· καὶ συνε άξας πάντας τοὺς μαθητὰς αὑτοῦ φεύγει σὺν αὐτοῖς, μεταλαμβάνεις.
Theodoro, fuga elapsus venit Episparim, de quo f. 101.] Γεγνέσιος καὶ Θεόδωρος, μεθ' ὧν καὶ ἀποpago jam diximus, ubi fusius de Paulo ac Joanne διδράσκει, ἔρχεται εἰς ᾿Επίσπαριν τὴν προλεχθεῖσαν
Samosatensi verba fecimus, Callinicæ filiis; a quo ἡμῖν ἐν τοῖς διὰ πλάτους, ὅτε περὶ Παύλου καὶ
Paulo Pauliciani pro Manichæis transnominati Ιωάννου τῶν Σαμωσατέων, τῶν υἱῶν Καλλινίκης
sunt. Promovet itaque Paulus flium suum Ge- ἐλέγομεν, ἀφ᾽ οὗ Παύλου, καὶ Παυλικιάνοι, ἀντὶ Μzgnesium ad impietatis magisterium, quem etiam νιχαίων μετωνομάσθησαν. Προβάλλεται οὖν ὁ Παῦλος
Timotheum nuncupavit. Coortum est tamen inter τὸν ἑαυτοῦ υἱὸν Γεγνέσιον εἰς τὸ τῆς ἀθεότητος δι
duos fratres Gegnesium ac Theodoram dissidium, δασκαλεῖον, ὃν καὶ Τιμόθεον μετονομάζει· καὶ για
dum prior diceret se divinam Spiritus gratiam νεται στασις μεταξὺ ἀμφοτέρων τῶν ἀδελφῶν, Γεrecepisse, alter vicissim se in eum gradum ob- γνεσίου, φημὶ, καὶ Θεοδώρου· τοῦ μὲν λεγοντος χάριν
truderet. Atque ita mutuo dissidentes, summo- εἰληφέναι θεϊκὴν τὴν τοῦ Πνεύματος· τὸ δὲ πάλιν
que odio nagrantes, hi abominandæ seclæ præ- ἑαυτὸν ἐπὶ τοῦτο προβαλλομένου· καὶ οὕτως εἰς ἑπυsides usque ad vitæ terminum perseverarunt. τοὺς στασιάζοντες καὶ τέλειον μῖσος ἀλλήλους μισή
σαντες οἱ τοῦ μύσους προστάται, διέμειναν οὕτως
μέχρι τέλους ζωῆς αὐτῶν.
XXIX.Imperator rebus horum hominum intellectis erat is tunc Leo Isauricus) ad se Gegnesium accersivit, seu Timotheum vel potius Thymotheum
(iram Dei) et ad Constantinopolitanum patriarcham
misit: cui praesenti patriarcha ait: Cur tu fidem orthodoxam negasti? Is contra: Anathema fidem orthodoxam neganti; intelligebat autem fidem orthodoxam esse hæresim suam. Rursus patriarcha: Cur
non credis, neque obsequium venerabili cruci exbibes? Et ille: Anathema non adoranti neque colenti venerandam vivificamque crucem. Porro crucem intelligebat Christum ipsum, quatenus manuum extensione crucem efformat. Rursus eum interrogabat: Cur non colis neque veneraris sanctam
Deiparam? Ille autem: Auathema non colentisanetissimam Deiparam,in quam Dominus noster Jem
sus Christus introiit,nostrum omnium Matrem;in- "
telligens scilicet supernam Jerusalem, in quam
Præcursor noster ingressus est Christus. Denuo illi
patriarcha: Cur Domini nostri Jesu Christi immaculatum 54 corpus ac pretiosum sanguinem non
sumis,sed ea potius despicis? Thymotheus vero:
Anathema non sumenti vel aspernanti corpus ac
sanguinem Domini nostri Jesu Christi, verba scilicet illius intelligens. Insuper de sancta catholica
et apostolica Ecclesia interrogatus, pari modo respondebat, catholicam tamen Ecclesiam appellans
synedria Manichæorum. Εt de baptismo similiterloquebatur, Dominunı Jesumn Christumn baptismi nomine intelligens, et aliud nihil; quia scriptum est:
Ego sum aqua vivens 39. Atque ita omnia distorquens Thymotheus, et in singulis anathematizans,
vitii expers creditus est; acceptoque ab imperatore
sigillo,rediit Episparim, collectisque cunctis discipulis suis,migravit ad Deo invisam Mananalim,unde fuit oriundus prædictus Constantinus. Deinde
multos annos ibi commoratus,et in summam in30 Joan. IV, 10.
• Π. ὡς αὐτός.
ΚΘ'. 'Ο δὲ βασιλεὺς τὰ περὶ τούτων ἀκούσας (ἣν
δὲ τηνικαῦτα Λέων ὁ Ἴσαυρος), μεταστέλλεται τὸν
Γεγνέσιον τὸν καὶ τὸν Τιμόθεον, μᾶλλον δὲ θυμόθεον,
καὶ παραπέμπει αὐτὸν πρὸς τὸν πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως· ὡς δὲ εἶδεν αὐτὸν ὁ πατριάρχης,
λέγει αὐτῷ· Διὰ τί ἠρνήσω τὴν ὀρθόδοξον πίστιν;
Ὁ δὲ λέγει· 'Ανάθεμα τὸν ἀρνησάμενον τὴν ὀρθός
δοξον πίστιν· ἔλεγε δὲ ὀρθόδοξον πίστιν, τὴν οἰκείαν
αἵρεσιν. Καὶ ὁ πατριάρχης πάλιν λέγει· Διὰ τί οὐ
πιστεύεις καὶ προσκυνεῖς τὸν τίμιον σταυρόν; 'Ο δὲ
λέγει· ᾿Ανάθεμα τὸν μὴ προσκυνοῦντα καὶ μὴ σεβό
μενον τὸν τίμιον καὶ ζωοποιὸν σταυρόν· ἔλεγε δὲ
σταυρόν, [cod. f. 101 b.] τὸν Χριστὸν τῇ ἐκτάσει
τῶν χειρῶν σταυρὸν ἀποτελοῦντα. Καὶ πάλιν ἐρωτᾷ
αὐτόν· Διὰ τί οὐ σέβῃ καὶ προσκυνεῖς τὴν ἁγίαν Θεο
τόκον; Ο δέ φησιν· Ανάθεμα τὸν μὴ προσκυνοῦντα
την παναγίαν Θεοτόκον, ἐν ᾗ εἰσῆλθεν ὁ Κύριος ἡμῶν
Ιησούς Χριστός, τὴν μητέρα πάντων ἡμῶν· ἔλεγε
δὲ ταύτην εἶναι τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἐν ᾗ πρόδρο
μος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός. Καὶ πάλιν πρὸς
αὐτόν φησιν ὁ πατριάρχης· Δια τί οὐ μεταλαμβά
νεις τοῦ ἀχράντου σώματος καὶ τοῦ τιμίου αἷματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ ἀτιμές
ζεις αὐτό; Ο δὲ θυμόθεος λέγει· Ανάθεμα τὸν μὴ
μεταλαμβάνοντα, ἢ ἀτιμάζοντα τὸ σῶμα καὶ αἷμα
τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἔλεγε δὲ τὰ ῥής
ματα αὐτοῦ. Πάλιν δὲ περὶ τῆς ἁγίας καθολικῆς καὶ
ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ἐρωτηθείς, ὡσαύτως ἔλε
γεν· Ἐκκλησίαν καθολικὴν, τὰ συνέδρια τῶν Μανιχαίων ἀποκαλῶν· καὶ περὶ τοῦ βαπτίσματος ὁμοίως
έλεγε, τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ὑπάρχειν τὸ βά
πτισμα, καὶ οὐκ ἄλλο· διότι γέγραπται· Ἐγώ εἰμι
τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν· καὶ οὕτως πάντα διαστρέψας ὁ
Θυμόθεος, καὶ καθ᾽ ἕκαστον ἀναθεματίσας, Βς ἀναί
τιος κακοῦ ἐνομίσθη, καὶ λαβὼν παρὰ τοῦ βασιλέως
σιγίλλιον ἦλθε πάλιν εἰς Επίσπαριν· καὶ συνε
άξας πάντας τοὺς μαθητὰς αὑτοῦ φεύγει σὺν αὐτοῖς,
NOTE.
Confer supra p. 13, adn., ubi Raderum
correximus, qui tamen hoc posteriore loco recte
interpretatur vocabulum μεταλαμβάνεις.
Intellige diploma svectionis, Gall. saufconduit, passeport. De sigillo diu Cangius Gloss.
med. et inf. Latin.
col. 1285–1286page 28 of 76
PG 104:1285καὶ κατῆλθεν εἰς τὴν θεόλευστον Μανάναλιν, ἐξ ἧς ἀνεδείχθη ὁ προῤῥηθεὶς Κωνσταντίνος. Εἶτα ἐκεῖσε χρόνους ἱκανοὺς ἐπιμείνας καὶ εἰς ἄκρον μανίας ἐλάσας καὶ θυμὸν καὶ ὀργὴν καὶ θλίψιν ἀποστολὴν δι' ἀγγέλων πονηρῶν δεξάμενος, θεόπληκτος γενόμενος, ὑπὸ τοῦ βουβῶνος τὸν βίον κατέστρεψεν ἐν ὅλοις τριάκοντα ἔτεσι καὶ αὐτὸς τῆς ἀσεβείας γενόμενος προστάτης. Δ΄. Οὗτος ἔσχεν υἱὸν, τοὔνομα Ζαχαρίαν· καὶ μία σθιον αἶγάς νέμοντα, ὄν ποτε ἐπὶ τῆς ὁδοῦ εὗρε «εί μενον ἐσπαργανωμένον, διὰ τὸ ἐκ παρανόμου καὶ μεμιαμμένης προελθεῖν κοίτης· οἶδε γὰρ πόρνη τῆς κοιλίας αὐτῆς τὰ ἔγγονα ἐν ὁδῷ ῥίπτειν, δεδιῶσα τὸ πταίσμα· ἀποθανόντος τοίνυν Γεγνεσίου, ἐσχίσθησαν οἱ τούτου μαθηταί· καὶ οἱ μὲν, προσεῤῥύησαν Ζα χαρίᾳ· οἱ δὲ, Ἰωσὴφ τῷ νόθῳ προσέδραμον· οὕτως γὰρ ὠνομάζετο. Στάσεως οὖν πολλῆς γενομένης με ταξὺ ἀμφοτέρων, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν πρὸ αὐτῶν, καὶ θά τερος ἑαυτὸν ψηφιζόμενος τὴν χάριν εἰληφέναι τοῦ Πνεύματος, τὴν ἐνέργειαν μᾶλλον τοῦ ἀκαθάρτου ἐδέξαντο πνεύματος· εἶτα θυμωθεὶς Ζαχαρίας, ὡς τῆς πατρώας κληρουχίας ἐκπίπτειν μέλλων, λίθω πατάξας Ἰωσὴφ τὸν ᾿Αφρόνητον, παρ᾽ ὀλίγον ἀνετο λεν. Μετὰ δέ τινα χρόνον λαβόντες ἑκάτεροι τοὺς οἰκείους μαθητάς, ἠθέλησαν λαθραίως ἀποδρᾶσαι τοῦ τόπου· καὶ δὴ μικρὸν ἀποστάντες τῆς κώμης, ὑπο οπτευθέντες ὑπὸ τῶν ᾿Αγαρηνῶν πρὸς Ρωμανίαν, ἐξέρχεσθαι, καὶ ὑπ᾽ αὐτῶν ἀνερευνώμενοι ς, ὁ μὲν Ζαχαρίας ὡς εἶδε τὴν τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐπιδρομήν, τοὺς οἰκείους ἐάσας 102 μαθητάς, μόνος ἐξέφυγεν· οἷς περ φθάσαντες, οἱ ᾿Αγαρηνοί, ξίφεσιν ἀπέκτειναν· δι᾽ ἢ ὁ ἀνειδίσθη ὁ Ζαχαρίας παρὰ τῶν ἄλλων, ὡς μισθωτός, καὶ οὖν ὢν ποιμήν. ΛΑ΄. Ἰωσὴφ δὲ ὁ καὶ ᾿Αφρόνητος γνοὺς τοῦτο, τὰς ἁμάξας ἐνστρέφει ὡς πρὸς Συρίαν· καὶ ἐλθόντων τῶν Σαρακηνῶν, φησὶ πρὸς αὐτούς, ὡς ἐπὶ γαλουργία και βουκόλια ἐξεληλυθέναι· οἱ δὲ ᾿Αγαρη νοί, ταύτῃ τῇ ἀπολογία πληροφορηθέντες, ἐάσαντες αὐτοὺς ἀδικήτους ὑπεχώρησαν τ· εὐκαίρου δὲ ὥρας ἐπιτυχών Ἰωσὴφ ὁ ᾿Αφρόνητος, μετά πάντων δια δρὰς, τοῦ τόπου ἐξέφυγεν· καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πολλάκις μνημονευθείσαν κώμην ᾿Επίσπαριν, ἀσμένως παρὰ τῶν ἐν αὐτῇ κατοικούντων ἀπεδέχθη • πάντες γὰρ λαμπάδας ἀνάψαντες ἐν μεγάλῃ τιμῇ τὸν πολλῆς ἀτιμίας ἄξιον, ὡς ὅτε δὲ μαθητὴν Χριστοῦ ὑποδέχονται· γνοὺς τοῦτο θεοφιλής τις ἀνὴρ τῶν ἐκεῖσε ἀρχόντων Κρικοράχης λεγόμενος, μετὰ πλείστων στρατιωτῶν τὴν οἰκίαν ἐκύκλωσεν, ἐν ᾗ κατέλυσεν ὁ μαθητὴς τοῦ Μάνεντος· καὶ τοὺς μὲν μαθητὰς αὐτοῦ συνέσχεν, αὐτὸς δὲ διαδρὰς φυγάς ᾤχετο προς τὴν Φρυγίαν° καὶ ἀπελθὼν κατῴκησεν εἰς Αντιό γειαν τῆς Πισιδίας· ἐν ἔτεσι δὲ τριάκοντα καὶ αὐτ τὸς ἐπαγωνισάμενος τῇ κακία, ἔλεγε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταίς, μαθητής εἶναι Παύλου τοῦ ἀποστόλου ὁ Επαφρόδιτος, καὶ παρ' αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἀπ εστάλθαι· 103.] ἐγὼ δὲ αὐτὸν εἰκότως και λέσω ᾿Αφρόνητον· λίαν γὰρ ὑπῆρχε καὶ γραμμάτων δεδειῶσαι. ἀνερευνομένων, διύ. ο ἐξελθόντων. ' Η. ἀπεχ. * γραμμάτου.
XXX. Huic erat filius nomine Zacharias, necnon
mercenarius quidam caprarum custos, quem olim
in via repererat fasciis involutum, propterea quod
illegitima impuraque copula procreatus fuisset.
Solet enim meretrix ventris sui partus, ob culpa
metum,in vias projicere. Mortuo igitur Gegnesio,
schisma exstitit discipulorum ejus; aliis Zacharia
adhærentibus,aliis autem spurium Josephum secκαὶ κατῆλθεν εἰς τὴν θεόλευστον Μανάναλιν, ἐξ ἧς saniam actus,iramque et rabiem atque anxietatem
ἀνεδείχθη ὁ προῤῥηθεὶς Κωνσταντίνος. Εἶτα ἐκεῖσε sibi ab angelis malis immissas experiens,bubonea
χρόνους ἱκανοὺς ἐπιμείνας καὶ [cod. f. 102] εἰς Deo percussus interiit, postquam integris triginta
ἄκρον μανίας ἐλάσας καὶ θυμὸν καὶ ὀργὴν καὶ θλίψιν annis iropiæ seclæ præfuerat.
ἀποστολὴν δι' ἀγγέλων πονηρῶν δεξάμενος, θεόπληκτος γενόμενος, ὑπὸ τοῦ βουβῶνος τὸν βίον κατέστρεψεν ἐν
ὅλοις τριάκοντα ἔτεσι καὶ αὐτὸς τῆς ἀσεβείας γενόμενος προστάτης.
Δ΄. Οὗτος ἔσχεν υἱὸν, τοὔνομα Ζαχαρίαν· καὶ μία
σθιον αἶγάς νέμοντα, ὄν ποτε ἐπὶ τῆς ὁδοῦ εὗρε «είμενον ἐσπαργανωμένον, διὰ τὸ ἐκ παρανόμου καὶ
μεμιαμμένης προελθεῖν κοίτης· οἶδε γὰρ πόρνη τῆς
κοιλίας αὐτῆς τὰ ἔγγονα ἐν ὁδῷ ῥίπτειν, δεδιῶσα τὸ
πταίσμα· ἀποθανόντος τοίνυν Γεγνεσίου, ἐσχίσθησαν
οἱ τούτου μαθηταί· καὶ οἱ μὲν, προσεῤῥύησαν Ζαχαρίᾳ· οἱ δὲ, Ἰωσὴφ τῷ νόθῳ προσέδραμον· οὕτως
γὰρ ὠνομάζετο. Στάσεως οὖν πολλῆς γενομένης με Glantibus,sic enimis nominabatur. Magna ergo seταξὺ ἀμφοτέρων, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν πρὸ αὐτῶν, καὶ θάτερος ἑαυτὸν ψηφιζόμενος τὴν χάριν εἰληφέναι τοῦ
Πνεύματος, τὴν ἐνέργειαν μᾶλλον τοῦ ἀκαθάρτου
ἐδέξαντο πνεύματος· εἶτα θυμωθεὶς Ζαχαρίας, ὡς
τῆς πατρώας κληρουχίας ἐκπίπτειν μέλλων, λίθω
πατάξας Ἰωσὴφ τὸν ᾿Αφρόνητον, παρ᾽ ὀλίγον ἀνετο
λεν. Μετὰ δέ τινα χρόνον λαβόντες ἑκάτεροι τοὺς
οἰκείους μαθητάς, ἠθέλησαν λαθραίως ἀποδρᾶσαι τοῦ
τόπου· καὶ δὴ μικρὸν ἀποστάντες τῆς κώμης, ὑπο
οπτευθέντες ὑπὸ τῶν ᾿Αγαρηνῶν πρὸς Ρωμανίαν,
ἐξέρχεσθαι, καὶ ὑπ᾽ αὐτῶν ἀνερευνώμενοι ς, ὁ μὲν
Ζαχαρίας ὡς εἶδε τὴν τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐπιδρομήν,
τοὺς οἰκείους ἐάσας [cod. f. 102 b.] μαθητάς, μόνος
ἐξέφυγεν· οἷς περ φθάσαντες, οἱ ᾿Αγαρηνοί, ξίφεσιν
ἀπέκτειναν· δι᾽ ἢ ὁ ἀνειδίσθη ὁ Ζαχαρίας παρὰ τῶν
ἄλλων, ὡς μισθωτός, καὶ οὖν ὢν ποιμήν.
ΛΑ΄. Ἰωσὴφ δὲ ὁ καὶ ᾿Αφρόνητος γνοὺς τοῦτο, τὰς
ἁμάξας ἐνστρέφει ὡς πρὸς Συρίαν· καὶ ἐλθόντων •
τῶν Σαρακηνῶν, φησὶ πρὸς αὐτούς, ὡς ἐπὶ γαλούργια και βουκόλια ἐξεληλυθέναι· οἱ δὲ ᾿Αγαρηνοί, ταύτῃ τῇ ἀπολογία πληροφορηθέντες, ἐάσαντες
αὐτοὺς ἀδικήτους ὑπεχώρησαν τ· εὐκαίρου δὲ ὥρας
ἐπιτυχών Ἰωσὴφ ὁ ᾿Αφρόνητος, μετά πάντων διαδρὰς, τοῦ τόπου ἐξέφυγεν· καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πολλάκις μνημονευθείσαν κώμην ᾿Επίσπαριν, ἀσμένως
παρὰ τῶν ἐν αὐτῇ κατοικούντων ἀπεδέχθη • πάντες
γὰρ λαμπάδας ἀνάψαντες ἐν μεγάλῃ τιμῇ τὸν πολλῆς
ἀτιμίας ἄξιον, ὡς ὅτε δὲ μαθητὴν Χριστοῦ ὑποδέχονται· γνοὺς τοῦτο θεοφιλής τις ἀνὴρ τῶν ἐκεῖσε
ἀρχόντων Κρικοράχης λεγόμενος, μετὰ πλείστων
στρατιωτῶν τὴν οἰκίαν ἐκύκλωσεν, ἐν ᾗ κατέλυσεν
ὁ μαθητὴς τοῦ Μάνεντος· καὶ τοὺς μὲν μαθητὰς
αὐτοῦ συνέσχεν, αὐτὸς δὲ διαδρὰς φυγάς ᾤχετο προς
τὴν Φρυγίαν° καὶ ἀπελθὼν κατῴκησεν εἰς Αντιόγειαν τῆς Πισιδίας· ἐν ἔτεσι δὲ τριάκοντα καὶ αὐτ
τὸς ἐπαγωνισάμενος τῇ κακία, ἔλεγε τοῖς ἑαυτοῦ
μαθηταίς, μαθητής εἶναι Παύλου τοῦ ἀποστόλου ὁ
Επαφρόδιτος, καὶ παρ' αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἀπεστάλθαι· [cod. f. 103.] ἐγὼ δὲ αὐτὸν εἰκότως και
λέσω ᾿Αφρόνητον· λίαν γὰρ ὑπῆρχε καὶ γραμμάτων
b
G
ditio inter hos duos conflata est, sicuti superioribus
etiam evenerat; dum uterque affirmaret se gratiam
Spiritus esse sortitum, qui potius impuri spiritus
operationem receperant. Mox furens Zacharias,
ceu qui de paterna hæreditate jam excideret,saxo
Josephum 35 Aphronetum appetens, propemodum
occidit. Post aliquantum vero tempus, sumptis
unusquisque propriis discipulis, moliti sunt clam
ex loco aufugere: sed cum paululum a pago recessissent, oborta est Agarenis suspicio velle eos
ad Romanam ditionem transire; ideoque ab his
conquisiti. Zacharias quidem Agarenorum incursionem videns, desertis propriis discipulis solus
fugit: quos occupatos Agareni, gladiis interemerunt: quæ res Zachariæ apud cateros, ceu mnercenario et non pastori, odium conciliavit.
XXXI. Josephus autem Aphronetus, ea re cognila,currum convertit, tanquam si in Syriam pergeret; et supervenientibus Saracenis dixit se laclarii operis causa et arinentorum in itinere esse.
Qua defensione persuasi Saraceni,illum cum sociis
abire impunem sinentes, discesserunt. Idonea posthinc caplata hora, Josephus Aphronetus cum omnibus aufugiens,loco excessit; profectusque in sape memoratum pagum Episparim, libenter ab inculis exceptus fuit: cuncti enim incensis lampadibus magno honore hominem,multa ignominia dignum, tanquam Christi discipulum susceperunt. Ea
re intellecta, pius quidam vir ex loci principibus,
nomine Cricoraches, magna cum militum manu
ædes,ubi Manelis discipulus versabatur, cinxit; et
asseclas quidem ejus comprehendit; sed Josephus
elapsus venit in Phrygiam: indeque abscedens,
urbe Pisidiæ Antiochia resedit. Cumque et ipse triginta annis nequitiam suam exercuisset, ait discipulis suis, se Pauli apostoli discipulum esse Epaphroditum, seque ad illos ab eo missum fuisse. At
ego pro Epaphrodito, Aphronitum merito eum appellabo: etenim litterarum prorsus atque phroneseo expers erat: cumque multos-scelestis actibus
in
» R. et cod. δεδειῶσαι. e lla reapse cod. At R. ἀνερευνομένων, quod in marg corr. d R. διύ. ο R.
ἐξελθόντων. ' Η. ἀπεχ. * R. γραμμάτου.
col. 1287–1288page 29 of 76
PG 104:1287καὶ φρονήσεως ἄμοιρος· πολλούς τε τῇ πονηρά και κουργία ὑπευθύνους ποιήσας τῆς αἰωνίου κολάσεως, κατέστρεψε καὶ αὐτὸς ἐκεῖσε τὸν βίον, εἰς τόπον λεγόμενον Χορτοκοπείον. Τούτου ἔτι υπάρχοντος, μαθήτρια τούτου εἰς ᾿Αρμενίαν γυνή τις ἐκ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν μοιχευθεῖσα, ἔσχεν υἱον, ὡς φασιν, ἐξ Εβραίων, τὸν ἐπὶ κακίᾳ περιβόητον ρυπαρόν Βαάνην. Οὗτος οὖν ὁ Βαάνης διαδέχεται τὸν ᾿Αφρός νητον, καὶ τὴν αἵρεσιν σώαν ἢν παρείληφεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτοῦ τὴν πάσης ἀκαθαρσίας πλήρη 4 κατο έχων· καί πολλούς. τῶν ἀφρόνων εἰς τελείαν ἀπεδο λειαν ἄγων, γίνεται καὶ αὐτὸς τῆς κακίας διδά σκαλος. ΔΒ΄. Μετ᾿ οὐ πολὺν δὲ χρόνον καὶ ἕτερός τις ένα δείκνυται τῆς ἀληθείας ἀντίπαλος ἐκ τῶν μερῶν Ταβίας τῆς πόλεως· ἔστι γὰρ ἐκεῖσε πλησιάζουσα κώμη 'Αννία καλουμένη, ἐν ᾗ κατῴκει ἀνήρ τις, Δρύινος ὀνομαζόμενος, Οὗτος ἔσχεν υἱόν, Σέργιον αλούμενον, τὸν τοῦ διαβόλου ὑπέρμαχον· Σέργιον τὸν πολλοὺς ἐκ προβάτων λύκους ποιήσαντα, καὶ δι' ἡ αὐτῶν σκορπίσαντα τὰς τοῦ Χριστοῦ ἀγέλας Σέργιον τὸν δεινὸν προβατόσχημον λύκον, τὸν ἀρε τὰς δολίως ὑποκριθέντα, κἀντεῦθεν πολλοὺς ἐξαπι τήσαντα Σέργιον τὸν ἐχθρὸν τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, τὸ τῆς ἀθεότητος στόμα, τὸν τῆς θεομής τορος καὶ πάντων τῶν ἁγίων ὑβριστήν Σέργιον τὸν ἀντίμαχον τῶν τοῦ Χριστοῦ ἀπο στόλων τὸν τοὺς προφήτες μισήσαντα, καὶ τὰς θείας Γραφὰς ἀποστραφέντα, καὶ πρὸς μύθους καὶ ψεύδη ἐκτραπέντα Σέργιον τὸν τοῦ Χριστοῦ μεσης τὴν, τὸν τῆς Ἐκκλησίας πολέμιον, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσαντα, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ὁ ἡγησάμενον, καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς χάριτος ἐνα υβρίσαντα· Σέργιον τὸν ἑαυτὸν Παράκλητον λέο γοντα Τυχικόν τε ἑαυτὸν καλέσαντα καὶ ὑπὸ τῶν ἰδίων μαθητῶν ὡς Πνεῦμα ἅγιον προσκυνούμενον Σέργιον τὸν τοῦ σκότους προσφιλῆ, τὸν ἑαυ τὸν λυχνοφανῆ ἀστέρα λέγοντα· καὶ τί ἔτι λέγω, καὶ οὐ συμπεραίνω ταχέως; οἶμαι γὰρ ὅτι οὐδ᾽ ὁ πᾶς 37 αἰὼν τὴν αὐτοῦ κακίαν ἐπαξίως τῷ λέγοντι υπερο κέσοι· οὗτος τοίνυν ὁ Σέργιος ἔτι νέον ἄγων τὴν ἡλικία, προσομιλεῖ τινι γυναικί ούσῃ ἐκ Μακ χαίων· καὶ ἐξ αὐτῆς ἀπατηθείς, γίνεται πρόδρομος τοῦ ᾿Αντιχρίστου· ἔδει γὰρ τοὺς τῆς ἐχθίστης Ο αἱρέσεως διδασκάλους, τοὺς μὲν ἐκ Σαρακηνών κατάγεσθαι, τοὺς δὲ ἐξ οἰκετῶν ὑπάρχειν, τοὺς ἄλλους ἐκ πορνείας γεγεννῆσθαι Ε, καὶ ἑτέρους ἐκ γυναικῶν παρειληφέναι τὴν πλάνην ΑΓ. Ἵνα δὲ μὴ δόξωμεν εἰς μάτην κατηγορείν αὐτοῦ, τὰ περὶ αὐτοῦ μερικῶς διηγησόμεθα· καὶ πρῶτον μὲν εἴπωμεν ' πῶς ὁ ἄθλιος εἰς ταύτην ἐξετράπη τὴν αἵρεσιν· εἴθ οὕτως ἐκ τῶν οἰκείων αὐτοῦ λογίων παραστήσομεν ὁποῖος τίς ἐστι, μᾶλλον πλάρης. ' Ριο διά, 1 καινόν. * γεγενῆσθαι. ' εἴπομεν. τοῦ σκότους
æternæ panæ fecisset obnoxios, ipse quoque in καὶ φρονήσεως ἄμοιρος· πολλούς τε τῇ πονηρά και
loco qui dicitur Chortocopium vita 56 excessit.
Hoc adhuc superstite, discipula ipsius in Armenia mulier quædam, ab uno ex ejus alumnis
corrupta flium peperit, Hebraico, ut aiunt, genere, malitia insignem, spurcum videlicet Bahanem. Itaque hic Bahanes Aphroneti successor
fuit, ejusque hæresim incolumem prout exceperat a præcessoribus suis omni impuritate confertam retinens, multosque stultos ad extremam
perditionem deducens, ipse quoque nequitia
magister exstitit.
κουργία ὑπευθύνους ποιήσας τῆς αἰωνίου κολάσεως,
κατέστρεψε καὶ αὐτὸς ἐκεῖσε τὸν βίον, εἰς τόπον
λεγόμενον Χορτοκοπείον. Τούτου ἔτι υπάρχοντος,
μαθήτρια τούτου εἰς ᾿Αρμενίαν γυνή τις ἐκ τῶν αὐτοῦ
μαθητῶν μοιχευθεῖσα, ἔσχεν υἱον, ὡς φασιν, ἐξ
Εβραίων, τὸν ἐπὶ κακίᾳ περιβόητον ρυπαρόν
Βαάνην. Οὗτος οὖν ὁ Βαάνης διαδέχεται τὸν ᾿Αφρός
νητον, καὶ τὴν αἵρεσιν σώαν ἢν παρείληφεν παρὰ
τῶν πρὸ αὐτοῦ τὴν πάσης ἀκαθαρσίας πλήρη 4 κατο
έχων· καί πολλούς. τῶν ἀφρόνων εἰς τελείαν ἀπεδο
λειαν ἄγων, γίνεται καὶ αὐτὸς τῆς κακίας διδά
σκαλος.
XXXII. Ecce autem paulo post alius item emer- ΔΒ΄. Μετ᾿ οὐ πολὺν δὲ χρόνον καὶ ἕτερός τις έναsit ex urbis Tabiæ territorio veritatis adversarius. δείκνυται τῆς ἀληθείας ἀντίπαλος ἐκ τῶν μερῶν
Est enim ibi proximus pagus, cui nomen Annia, Ταβίας τῆς πόλεως· ἔστι γὰρ ἐκεῖσε πλησιάζουσα
quem vir quidam incolebat Dryinus appellatus, κώμη 'Αννία καλουμένη, ἐν ᾗ κατῴκει ἀνήρ τις,
Huic flius erat,Sergius nomine, diaboli miles. Ser- Δρύινος ὀνομαζόμενος, Οὗτος ἔσχεν υἱόν, Σέργιον
gius, inquam, qui multos fecit de ovibus lupos, αλούμενον, τὸν τοῦ διαβόλου ὑπέρμαχον· Σέργιον
quorum opera Christi gregem dissipavit. Sergius in τὸν πολλοὺς ἐκ προβάτων λύκους ποιήσαντα, καὶ
ovina pelle lupus, fraudulentus virtutum simula- δι' ἡ αὐτῶν σκορπίσαντα τὰς τοῦ Χριστοῦ ἀγέλας
tor,ac multorum proinde deceptor; Sergius crucis Σέργιον τὸν δεινὸν προβατόσχημον λύκον, τὸν ἀρε
Christi inimicus, et atheismi os, Deipara omnium- τὰς δολίως ὑποκριθέντα, κἀντεῦθεν πολλοὺς ἐξαπιque sanctorum conviciator, Christi apostolorum τήσαντα - Σέργιον τὸν ἐχθρὸν τοῦ σταυροῦ τοῦ
adversarius, prophetarum osor,et divinarum Scri- Χριστοῦ, τὸ τῆς ἀθεότητος στόμα, τὸν τῆς θεομής
pturarum corruptor quas ad fabulas mendacium- τορος καὶ πάντων τῶν ἁγίων ὑβριστήν Σέργιον
que distorquebat: Sergius Christi hostis, et Eccle- τὸν [cod. f. 130 b.] ἀντίμαχον τῶν τοῦ Χριστοῦ ἀποsiæ oppugnator, qui Dei Filium pedibus conculca- στόλων τὸν τοὺς προφήτες μισήσαντα, καὶ τὰς
vil, et novi Testamenti sanguinem profanum judi- θείας Γραφὰς ἀποστραφέντα, καὶ πρὸς μύθους καὶ
cavit, et in gratis Spiritum injurius fuit. Sergius ψεύδη ἐκτραπέντα - Σέργιον τὸν τοῦ Χριστοῦ μεσης
qui seipsum dixit Paraclelum, et Tychici sibi no- c τὴν, τὸν τῆς Ἐκκλησίας πολέμιον, τὸν Υἱὸν τοῦ
men imposuit, atque a suis discipulis ceu Spiritus Θεοῦ καταπατήσαντα, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης
sanctus adoratus fuit; Sergius tenebrarum amans, κοινὸν ὁ ἡγησάμενον, καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς χάριτος ἐνα
et se nihilominus relucentem stellam appellans. υβρίσαντα· Σέργιον τὸν ἑαυτὸν Παράκλητον λέο
Sed quid plura? vel cur hæc haud citius abrumpo? γοντα Τυχικόν τε ἑαυτὸν καλέσαντα καὶ ὑπὸ
Existimo enim ne universum quidem ærum, ne- τῶν ἰδίων μαθητῶν ὡς Πνεῦμα ἅγιον προσκυνούμε
quitiæ ejus digne enarrandæ satis fore. Hic ergo νον· Σέργιον τὸν τοῦ σκότους προσφιλῆ, τὸν ἑαυ
Sergius,juvenili adhuc ætate, familiaris factus Mam τὸν λυχνοφανῆ ἀστέρα λέγοντα· καὶ τί ἔτι λέγω, καὶ
nichææ cuidam muliercula, atque ab ea deceptus, οὐ συμπεραίνω ταχέως; οἶμαι γὰρ ὅτι οὐδ᾽ ὁ πᾶς
Antichristi 37 præcursor exstitit. Consentaneum αἰὼν τὴν αὐτοῦ κακίαν ἐπαξίως τῷ λέγοντι υπερο
quippe fuit ut hi turpissimæ hæreseos magistri, κέσοι· οὗτος τοίνυν ὁ Σέργιος ἔτι νέον ἄγων τὴν
partim ex Saracenis stirpem ducerent, partim ἡλικία, προσομιλεῖ τινι γυναικί ούσῃ ἐκ Μακservili genere essent, partim de fornicatione χαίων· καὶ ἐξ αὐτῆς ἀπατηθείς, γίνεται πρόδρο
crearentur, partim denique a feminis errorem μος τοῦ ᾿Αντιχρίστου· ἔδει γὰρ τοὺς τῆς ἐχθίστης
condiscerent.
Ο αἱρέσεως διδασκάλους, τοὺς μὲν ἐκ Σαρακηνών
κατάγεσθαι, τοὺς δὲ ἐξ οἰκετῶν ὑπάρχειν, τοὺς ἄλλους ἐκ πορνείας γεγεννῆσθαι Ε, καὶ ἑτέρους ἐκ γυναικῶν
παρειληφέναι τὴν πλάνην
XXXIII.Ne vero videamur temere hunc accusare,
res ipsius singulas exponemus. Et primo dicemus
quomodo infelix homo ad hanc hæresim declinaverit; deinde ex ipsius sermonibus, quisnam hic miserrimus sit vel potius fuerit, palam faciemus. Huic
ΑΓ. Ἵνα δὲ μὴ δόξωμεν εἰς μάτην κατηγορείν
αὐτοῦ, τὰ περὶ αὐτοῦ μερικῶς διηγησόμεθα· καὶ
πρῶτον μὲν εἴπωμεν ' πῶς ὁ ἄθλιος εἰς ταύτην
ἐξετράπη τὴν αἵρεσιν· εἴθ οὕτως ἐκ τῶν οἰκείων
αὐτοῦ λογίων παραστήσομεν ὁποῖος τίς ἐστι, μᾶλλον
• Cod. πλάρης. ' Ριο διά, 1 God. καινόν. * R. γεγενῆσθαι. ' God. εἴπομεν.
Hoc loco Raderus defuisse dicit in exemplari
Græco Sirmondi verba plura usque ad τοῦ σκότους
inclusive.Sed utcunque ea res se habeat, in codice
quidem Vat. unde exscripsit Sirmondus,nihil deest.
Sunt hi Scythianus, Manes, Aphronotus
Baibanes, Sergius, ut ex predictis constat.
col. 1289–1290page 30 of 76
PG 104:1289δὲ ἦν ὁ πανάθλιος οὗτος τοίνυν ἔτι νέαν ἄγων τὴν ἡλικίαν συνέβη ἐν συντυχίᾳ ἐλθεῖν ἀσέμνου τινὸςγυναικός, φύση; ἐκ Μανιχαϊκῆς, ὡς εἴρη ται, αἱρέσεως· ἡ δὲ τοῦ διαβόλου μαθήτρια πανούρα γος ὑπάρχουσα καὶ ὕπουλος, λέγει αὐτῷ Ακούω περὶ σοῦ, κύριε Σέργιε, ὅτι ἐν ἐπιστήμῃ γραμμά των καὶ παιδεύσεως πέλεις, καὶ ἀγαθὸς κατὰ πάντα ὑπάρχεις ἄνθρωπος. Εἶπε οὖν μοι, ἵνα τί τὰ θεῖα οὐκ ἀναγινώσκεις Εὐαγγέλια; Ὁ δὲ τοῖς λόγοις αὐτῆς κεπφωθείς, μή γινώσκων μάλιστα τὸν ἐγκε κρυμμένον τῆς κακίας ἷον ἐν αὐτῇ, λέγει· Οὐκ ἔξε στιν ἡμῖν κοσμικοῖς οἶσιν ταῦτα ἀναγινώσκειν, εἰ μή τοῖς ἱερεῦσι η μόνοις· ἡ δὲ φησι πρὸς αὐτόν· Οὐκ ἔστιν 40. οὕτως, ὡς σὺ ὑπολαμβάνεις· οὐ γάρ ἐστι προσωπος ληψία παρὰ τῷ θεῷ· Πάντας γὰρ θέλει σωθῆναι ὁ Κύριος, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ οἱ ἱερεῖς ὑμῶν καπηλεύονται τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, καὶ τὰ ἐν Εὐαγγελίοις μυστήρια ἀποκρύβου σιν, διὰ τοῦτο οὐκ ἀναγινώσκουσιν εἰς ὑπήκοον ο ὑμῶν τὰ ἐν αὐτοῖς γεγραμμένα ἅπαντα· ἀλλὰ τὰ μέν, ναί, τὰ δὲ, οὔ • ὅπως μὴ ἔλθητε εἰς ἐπίγνωσιν 41? ἀληθείας· γέγραπται γάρ, ἐν αὐτοῖς, ὅτι ᾿Εν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ τινὲς ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν, καὶ δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν καὶ ἀποκριθεὶς ὁ βασιλεὺς, ἐρεῖ αὐτοῖς· 'Αμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς ἐρεύνησον καὶ ἴδε, οὐ γέγραπται οὕτως; καὶ τίνες εἰσὶν ἀλογώτατος ἀμαθὴς ὤν, ἐξαπορηθεὶς ἐσιώπα. ΑΔ'. Εστι δὲ τὴν ἑρμηνείαν του εὐαγγελικούς ῥήτοῦ οὕτως νοῆσαι· εἰσί τινες μέχρι της σή μερον ἡμέρας οι τινες τὴν ἐν Χριστῷ πολιτείαν κατ ἔχουσι, καὶ δοκοῦσιν εὐσεβῶς ζῆν· διὰ δὲ τῆς ἐπωδής οἴδατι πολλάκις καὶ δαίμονας φυγαδεύειν, καὶ νο σήματα καὶ πάθη θεραπεύειν· καθάπερ πάλαι οἱ τοῦ Σκευᾶ υἱοὶ ἢ οἱ λεγόμενοι ἐξορκισταί· ὡς ἐν ταῖς Πρά ξεσι τῶν ἀποστόλων γέγραπται, ὅτι ἐξορκίζοντες τοὺς δαιμονιζομένους ἔλεγον· Εξορκίζομεν ὑμᾶς τὸν Χριστὸν ἂν Παῦλος κηρύσσει ἐξέλθετε ἐκ τῶν ἀν θρώπων· οἱ δὲ δαίμονες τῷ φόβῳ τῆς ονομασίας Χριστοῦ, ἐφυγαδεύοντο· οὕτως καὶ νῦν τινες ποιοῦσι, καὶ ἀγνοῦσιν ὅτι διὰ τῆς ἐπῳδῆς ἐκπίπτοῦσι τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας· οἱ δὲ κράξονται ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ λέγοντες, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια εξεβάλομεν 9, καὶ δυνάμεις πολλάς ἐποιήσαμεν; Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Κύριος, ἐρεῖ αὐτοῖς ᾿Αμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Εἰσὶ δὲ καὶ ἔτεροι, οἵ τινες μοναδικὸν βίον καὶ ἀνεπίληπτον ἀν ελάβοντο μὲν, ἐνέπεσον δὲ ἐξ ἀγνοίας καὶ ἀμαθείας εἰς αἱρέσεις, καὶ διὰ τοῦτο τῆς τῶν οὐρανῶν τ οὐκ ἐπιτεύξονται βασιλείας. Ἵνα δὲ μηδὲν αὐτοῖς ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ χρεωστῆ οὗτοι πρὸς οὓς ὁ Κύριος λέξει, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς; ὁ δὲ νος. υἱόν, ο ἱερεῖσι. • ὑπήκοουν, κηρύττει. 9 ἐκβάλομεν. ἀνθρώπων.
δὲ ἦν ὁ πανάθλιος· οὗτος τοίνυν ἔτι νέαν ἄγων τὴν itaque, juvenili adhuc ætale, contigit in consuetuἡλικίαν συνέβη ἐν συντυχίᾳ ἐλθεῖν ἀσέμνου τινός dinem incurrere inhonestæ cujusdam femina,seγυναικός, φύση; ἐκ [cool.f. 104] Μανιχαϊκῆς, ὡς εἴρη- cla ut diximus Manichææ, quæ diaboli callida se
ται, αἱρέσεως· ἡ δὲ τοῦ διαβόλου μαθήτρια πανούρα dolosa discipula ait illi: Audio te,domine Sergi,
γος ὑπάρχουσα καὶ ὕπουλος, λέγει αὐτῷ • Ακούω litteris disciplinisque eruditum,et egregium usqueπερὶ σοῦ, κύριε Σέργιε, ὅτι ἐν ἐπιστήμῃ γραμμά- quaque virum.Dic ergo mihi, cor divina Evangeτων καὶ παιδεύσεως πέλεις, καὶ ἀγαθὸς κατὰ πάντα lia non legas. Ille vero hujus verbis deceptus,neὑπάρχεις ἄνθρωπος. Εἶπε οὖν μοι, ἵνα τί τὰ θεῖα que latens venenum sentiens, respondit: Non licet
οὐκ ἀναγινώσκεις Εὐαγγέλια; Ὁ δὲ τοῖς λόγοις mundanis nobis hæc legere, sed tantummodo saαὐτῆς κεπφωθείς, μή γινώσκων μάλιστα τὸν ἐγκε- cerdotibus. Respondit illa: Non ila se res habet,
κρυμμένον τῆς κακίας ἷον m ἐν αὐτῇ, λέγει· Οὐκ ἔξε- ut reris; quia non est personarum acceptio, apud
στιν ἡμῖν κοσμικοῖς οἶσιν ταῦτα ἀναγινώσκειν, εἰ μή Deum: Vult enim Dominus omnes salvos feri,et ad
τοῖς ἱερεῦσι η μόνοις· ἡ δὲ φησι πρὸς αὐτόν· Οὐκ ἔστιν veritatis agnitionem venire 40. Sed quia sacerdotes
οὕτως, ὡς σὺ ὑπολαμβάνεις· οὐ γάρ ἐστι προσωπος vestri divinum Verbum quæstui habent, et Evanληψία παρὰ τῷ θεῷ· Πάντας γὰρ θέλει σωθῆναι ὁ geliorum mysteria celant, propterea ad aures ves
Κύριος, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν· ἀλλ᾽ Iras non legunt, quæ in illis scribuntur omnia;
ἐπειδὴ οἱ ἱερεῖς ὑμῶν καπηλεύονται τὸν τοῦ Θεοῦ sed alia quidem utique,alia minime,ne ad veritatis
λόγον, καὶ τὰ ἐν Εὐαγγελίοις μυστήρια ἀποκρύβου- notitiam perveniatis. Scriptum enim in illis est
σιν, διὰ τοῦτο οὐκ ἀναγινώσκουσιν εἰς ὑπήκοον ο fore ut illa die nonnulli dicant: Domine,Domine,
ὑμῶν τὰ ἐν αὐτοῖς γεγραμμένα ἅπαντα· ἀλλὰ τὰ nonne in uomine tuo demonia ejecimus, et virtu
μέν, ναί, τὰ δὲ, οὔ • ὅπως μὴ ἔλθητε εἰς ἐπίγνωσιν tes multas patravimus 41? Respondebitque rex:
ἀληθείας· γέγραπται γάρ, ἐν αὐτοῖς, ὅτι ᾿Εν ἐκείνῃ Amen, amen dico vobis, nescio vos.Scrutare igiτῇ ἡμέρᾳ τινὲς ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ tur et dispice, nonne ita scriptum est? Quinam
ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν, καὶ δυνάμεις vero sunt hi quibus Dominus dicet, non novi vos?
πολλὰς ἐποιήσαμεν; καὶ ἀποκριθεὶς ὁ βασιλεὺς, Ille autem insipientissimus indoctusque cum esἐρεῖ αὐτοῖς· 'Αμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς - set, ambigens silebat.
ἐρεύνησον καὶ ἴδε, οὐ γέγραπται οὕτως; καὶ τίνες εἰσὶν
ἀλογώτατος ἀμαθὴς ὤν, ἐξαπορηθεὶς ἐσιώπα.
ΑΔ'. Εστι δὲ τὴν ἑρμηνείαν του εὐαγγελικούς
ῥήτοῦ οὕτως νοῆσαι· εἰσί τινες μέχρι της σήμερον ἡμέρας οι τινες τὴν ἐν Χριστῷ πολιτείαν κατἔχουσι, καὶ δοκοῦσιν εὐσεβῶς ζῆν· διὰ δὲ τῆς ἐπωδής
οἴδατι πολλάκις καὶ δαίμονας φυγαδεύειν, καὶ νο
σήματα καὶ πάθη θεραπεύειν· καθάπερ πάλαι οἱ τοῦ
Σκευᾶ υἱοὶ ἢ οἱ λεγόμενοι ἐξορκισταί· ὡς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων γέγραπται, ὅτι ἐξορκίζοντες
τοὺς δαιμονιζομένους ἔλεγον· Εξορκίζομεν ὑμᾶς τὸν
Χριστὸν ἂν Παῦλος κηρύσσει P, ἐξέλθετε ἐκ τῶν ἀν
θρώπων· οἱ δὲ δαίμονες τῷ φόβῳ τῆς ονομασίας
Χριστοῦ, ἐφυγαδεύοντο· οὕτως καὶ νῦν τινες ποιοῦσι,
καὶ ἀγνοῦσιν ὅτι διὰ τῆς ἐπῳδῆς ἐκπίπτοῦσι τῆς
ἑαυτῶν σωτηρίας· οἱ δὲ κράξονται ἐν ἐκείνῃ τῇ
ἡμέρᾳ λέγοντες, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι
δαιμόνια εξεβάλομεν 9,
q, καὶ δυνάμεις πολλάς
ἐποιήσαμεν; Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Κύριος, ἐρεῖ αὐτοῖς
᾿Αμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Εἰσὶ δὲ καὶ
ἔτεροι, οἵ τινες μοναδικὸν βίον καὶ ἀνεπίληπτον ἀνελάβοντο μὲν, ἐνέπεσον δὲ ἐξ ἀγνοίας καὶ ἀμαθείας
εἰς αἱρέσεις, καὶ διὰ τοῦτο τῆς τῶν οὐρανῶν τ οὐκ
ἐπιτεύξονται βασιλείας. Ἵνα δὲ μηδὲν αὐτοῖς ἐν
ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ χρεωστῆ40 I Tim. II, 4. 41 Matth. VII, 22. 42 Act. xix,
οὗτοι πρὸς οὓς ὁ Κύριος λέξει, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς; ὁ δὲ
58 XXXIV. Reapse tamen evangelici dicti hanc
esse interpretationem reputare licet. Nonnulli sunt
usque ad tempora nostra, qui Christianos mores
præ se ferunt,religioseque videntur vivere; cæterum et incantamentis quibusdam sæpe dæmones
fugare solent, et ægritudines morbosque curare;
sicut olim Sceva Glii 4s,sive qui exorcistæ dicebantur, ut in apostolorum Actibus scribitur, quique damoniacos exorcizando aiebant: Adjuramus
vos per Christum quem Paulus prædicat: exite de
hominibus: dæmones autem metu nominis Christi
fugiebant. Sic nunc etiam nonnulli agunt; nescii
tamen, se propter incantamenta salutis suæ jacturam facere. Isti scilicet illa die clamabunt dicentes:
Domine, Domine, nonne in nomine tuo demonia
ejecimus et virtutes mullas patravimus? Responde.
bitque Dominus: Amen, amen dico vobis, nescio
νος. Sunt et alii quidam qui solitariam et irreprehensibilem vitam amplexi fuerant; sed tamen inscitia sua ac ruditate in hæreses inciderunt, ideoque cœlorum regnum non consequentur.Ne autem
quidquam illa die justo judice debeatur,dona nunc
sanitatem accipiunt; ut cum postea clamaverint:
m - R. υἱόν, ο R. ἱερεῖσι. • R. ὑπήκοουν, P R. κηρύττει. 9 R. ἐκβάλομεν. r R. et cod. ἀνθρώπων.
NOTÆ
Hunc paragraphum 34 ore Manichææ feminæ facit recitari Raderus; mihi tamen auctor potius loqui videtur.
PATROL. GR. CIV.
col. 1291–1292page 31 of 76
PG 104:1291ται ς, λαμβάνουσι ἐνταῦθα χαρίσματα θυμάτων, ὅπως ἡνίκα κεκράξωνται, Κύριε Κύριε, οι τῷ τὰ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν; ἐκεύσωσιν. Εταιρε, οὐκ ἀδικῶ σε, ἀπέλαβες τὰ σὲ ἐν τ ζωῇ σοῦ, νῦν ἄρον τὸ σὸν καὶ ὕπαγε. ΛΕ΄. Ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τοιαῦτα ἀγνοῶν ὁ Σέρ γιος, ἐρευνᾶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, καὶ εὐρὼν έγγ γραμμένους τοὺς λόγους οὓς ἡ ἀθλία ενα ? ρηκεν, λέγει αὐτῷ· Εἰπέ μοι περί τίνων, ταῦτα ὁ Κύ ριος εἴρηκεν; 'Η δὲ τέως ἀπόκρισιν οὐκ ἔδωκεν αὐτὴ ἀλλ' ἔτι προσθεῖσα λέγει. Περὶ τίνων εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι πολλοι ἀπὸ ᾿Ανατολῶν καὶ Δυσμῶν ἔξουσι καὶ 44. Ανακλιθήσονται ' μετὰ ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ιακώβ, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας βληθήσονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον; τίνες cὖν εἰσιν οἱ υἱοὶ τῆς βασιλείας; ὁ δὲ μὴ εἰδὼς εἰπεῖν, ὅτι " οὗτοί εἰσιν οἱ Ἰσραηλῖται ", ὧν ἡυἱοθεσία, καὶ ἡ λατρεία, καὶ ἡ ἐπαγγελία (καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς τοὺς Ισραηλίτας οποι μάζει τέκνα, καθὼς αὐτὸς πρὸς τὴν Χαναναίαν φησίν, 45; Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων· ἐξο εβλήθησαν δὲ, διότι ἐσταύρωσαν αὐτόν· ταῦτα οὖν ἐγε νοῶν ὁ ἄθλιος Σέργιος, καὶ νομίσας τὴν μεινάδα εκεί νην ὁδηγὸν εἶναι σωτηρίας, ἤρξατο ἐμπόνως ἐπερωτάν αὐτὴν περὶ τῶν ἤδη λεχθέντων· ἡ δὲ τῆς ἀπωλείας δεν ηγὸς, ὡς τάφον ἀνεωγμένον ἔχουσα τὸ στόμα, ήρξατο τῆς κατὰ τῶν ἁγίων βλασφημίας λέγουσα Γοὶ τῆς βασιλείας οὗτοι εἰσιν οἱ ἅγιοι σου, οἱ τοὺς δαίμονας φυγαδεύοντες, καὶ τὰ πάθη θεραπεύοντες των ἀνθρώπων, οὓς σέβῃ ὡς θεούς, ἐγκαταλείψας τὸν ζῶντα καὶ ἀθάνατον Κύριον· οἱ καὶ ἀκούγονται ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐκ στόματος τοῦ δικαίου κριτου, ὅτι οὐδέ ποτε ἔγνων ὑμᾶς καὶ οὕτως τὰ ἐν Εὐαγγελίοις γεγραμμένα διεξερχομένη, ἑκάστης λέξεως ; νόημα, ὡς ἐγίνωσκεν αὐτὸν χωρείν, διαστρεβλώσε, κατὰ μικρὸν ἀπετέλεσεν αὐτὸν ἐργαλεῖον τοῦ διαβόλου, καὶ ὤξυνε δεινὸν κατὰ τῆς άνθρωπος τητος καὶ αὕτη βέλος, οἷον οὐ γέγονε πᾶσι τοῖς ἔμπροσ σθεν αὐτοῦ. Οἱ γὰρ πρὸ αὐτοῦ ἀναφανέντες, εἰ καὶ διὰ τὸν δυσώδη βόρβορον τῆς ἀκολασίας καὶ τὴν σχρουργίαν τῶν μιασμάτων, καὶ τὰς εἰς Θεὸν βλασφημίας ἐξαίρετοι τῇ κακίᾳ ὑπῆρχον, ἀλλ᾽ ὅμως φενατένι τοῖς ἀνθρώποις καὶ βδελυκτοὶ πᾶσιν ἐφαίνοντο ὅθεν καὶ ὀλίγοι οἱ ἐξ αὐτῶν ἀπατώμενοι· Οὗτος δὲ τοὺς μὲν μιασμοὺς καὶ τὰς πολλὰς ἀκολασίας αὐτῶν ἀποτελε μενος, τὰς δυσφημίας δὲ πάσας ὡς σωτήρια περιπτ ξάμενος δόγματα, ἀρετάς τινας δολίως ὑπεκρίνετο, καὶ εὐσεβείας μόρφωσιν περικαλύψας τὸν λύκον, ὡς ἐν κωδίῳ προβάτου· τὴν δὲ δύναμιν τῆς εὐσεβείας αρνησάμενος, ἐδόκει τοῖς ἀγνοοῦσιν ἄριστος οδηγός 40 σωτηρίας καταφαίνεσθαι· μιμεῖται γὰρ τὴν ἀρετὴν ἡ κακία, καί δ τὸ ζιζάνιον βιάζεται σίτος νομισθῆναι· ἐν τοιαύταις τοίνυν ταῖς μεθοδείαις μέχρι τῆς δε ρο τούς ἀστηρίκτους ἐξαπατῶσιν· ἀλλὰ ῥυσθείημεν τῆς κακοτέχνου αὐτῶν μηχανουργίας ἅπαντες, εύο χρεωστεῖται, ' ἀνακληθήσονται. " Ισραηλῆται, * φευκταῖτο, * κατά
Domine, Domine, nonne in nomine tuo virtutes ται ς, λαμβάνουσι ἐνταῦθα χαρίσματα θυμάτων,
multas patravimus, audiant: Amice, non facio ὅπως ἡνίκα κεκράξωνται, Κύριε Κύριε, οι τῷ τὰ
tibi injuriam: quod tuum erat accepisti in vita
tua: nunc tolle quod tuum est, et abi 43.
ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν; ἐκεύσωσιν.
Εταιρε, οὐκ ἀδικῶ σε, ἀπέλαβες τὰ σὲ ἐν τ
ζωῇ σοῦ, νῦν ἄρον τὸ σὸν καὶ ὕπαγε.
XXXV.Hæc et alia hujusmodi ignorans Sergius, ΛΕ΄. Ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τοιαῦτα ἀγνοῶν ὁ Σέρ
Evangelia coepit scrutari; compertisqueillis verbis, γιος, ἐρευνᾶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, καὶ εὐρὼν έγγ
quæ turpis mulier dixerat, ait eidem: Age dic mihi, γραμμένους [cod. f. 105.] τοὺς λόγους οὓς ἡ ἀθλία ενα
de quibusnam hæc ait Dominus? Illa vero tunc ρηκεν, λέγει αὐτῷ· Εἰπέ μοι περί τίνων, ταῦτα ὁ Κύ
quidem responsum non reddidit, sed ulterius per- ριος εἴρηκεν; 'Η δὲ τέως ἀπόκρισιν οὐκ ἔδωκεν αὐτὴ
gens ait: De quibusnam dixit Dominus: Quod multi ἀλλ' ἔτι προσθεῖσα λέγει. Περὶ τίνων εἶπεν ὁ Κύριος,
ab Oriente et occidente venient, et cum Abraha- ὅτι πολλοι ἀπὸ ᾿Ανατολῶν καὶ Δυσμῶν ἔξουσι καὶ
mo, Isaaco, et Jacobo recumbent intregno Dei 44. Ανακλιθήσονται ' μετὰ ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ
Filii autem 59 regni expellentur in tenebras exle- Ιακώβ, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν; οἱ δὲ υἱοὶ τῆς
riores? Quinam sunt igitur regni filii? Is autem di- βασιλείας βληθήσονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον; τίνες
cere nesciens,hos esse Israelitas,quorum fuit ado- cὖν εἰσιν οἱ υἱοὶ τῆς βασιλείας; ὁ δὲ μὴ εἰδὼς εἰπεῖν, ὅτι
ptio et cultus et promissiones; nam reapse Christus " οὗτοί εἰσιν οἱ Ἰσραηλῖται ", ὧν ἡυἱοθεσία, καὶ ἡ λατρεία,
Israelitas nuncupavit filios, sicut ipsemet Chana- καὶ ἡ ἐπαγγελία (καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς τοὺς Ισραηλίτας οποι
nææ dixit: Non est bonum sumere panem filio- μάζει τέκνα, καθὼς αὐτὸς πρὸς τὴν Χαναναίαν φησίν,
rum 45; fuerunt autem ejecti, quia ipsum crucif- Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων· ἐξο
xerunt; hæc,inquam,ignorans miser Sergius,exis- εβλήθησαν δὲ, διότι ἐσταύρωσαν αὐτόν· ταῦτα οὖν ἐγε
timansque mænadem illam fore sibi ad salutem νοῶν ὁ ἄθλιος Σέργιος, καὶ νομίσας τὴν μεινάδα εκεί
ducem, capiteam instanter de modo dictis inter- νην ὁδηγὸν εἶναι σωτηρίας, ἤρξατο ἐμπόνως ἐπερωτάν
rogare. Illa vero perditionis dux,os habens tanquam αὐτὴν περὶ τῶν ἤδη λεχθέντων· ἡ δὲ τῆς ἀπωλείας δεν
sepulcrum patens, initium blasphemandi fecit ad- ηγὸς, ὡς τάφον ἀνεωγμένον ἔχουσα τὸ στόμα, ήρξατο
versus sanctos dicens: Filii regni sunt isti tui, qui τῆς κατὰ τῶν ἁγίων βλασφημίας λέγουσα· Γοὶ τῆς
dæmones ex hominibus fugant, quosque tu deorum βασιλείας οὗτοι εἰσιν οἱ ἅγιοι σου, οἱ τοὺς δαίμο
instar veneraris, vivente immortalique Deo dere- νας φυγαδεύοντες, καὶ τὰ πάθη θεραπεύοντες των
licto. Hi sane illa die de ore justi judicis audient: ἀνθρώπων, οὓς σέβῃ ὡς θεούς, ἐγκαταλείψας τὸν
Nullatenus ego novi vos. Atque ita evangelica scri- ζῶντα καὶ ἀθάνατον Κύριον· οἱ καὶ ἀκούγονται ἐν
pla decurrens, singularum dictionum sensum, ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐκ στόματος τοῦ δικαίου κριτου,
prout a Sergio capi posse videbat, subvertens,bre- G ὅτι οὐδέ ποτε ἔγνων ὑμᾶς καὶ οὕτως τὰ ἐν Εὐαγγε
vi hunc efecit diaboli officinam, horrendumque λίοις γεγραμμένα διεξερχομένη, ἑκάστης λέξεως
oxacuit adversus humanum genus telur; cujus- νόημα, ὡς ἐγίνωσκεν αὐτὸν χωρείν, διαστρεβλώσε,
modi nemo in superioribus exstitit. Nam præcesso- κατὰ μικρὸν ἀπετέλεσεν αὐτὸν ἐργαλεῖον τοῦ διαβόλου,
res ejus, etiamsi ob fetidum lasciviæcænum,turpia καὶ ὤξυνε δεινὸν κατὰ τῆς [cod. f. 105 b.] άνθρωπος
facta, et adversus Deum linguam blasphemam, in- τητος καὶ αὕτη βέλος, οἷον οὐ γέγονε πᾶσι τοῖς ἔμπροσ
signi scelere fuerunt; at saltem vitandi hominibus σθεν αὐτοῦ. Οἱ γὰρ πρὸ αὐτοῦ ἀναφανέντες, εἰ καὶ
apparebant; quo fiebat ut pauci ab eis deciperen- διὰ τὸν δυσώδη βόρβορον τῆς ἀκολασίας καὶ τὴν 12tur. At enim iste turpitudines multasque illorum σχρουργίαν τῶν μιασμάτων, καὶ τὰς εἰς Θεὸν βλασφη
libidines vitans, cunctas tamen simul blasphemias, μίας ἐξαίρετοι τῇ κακίᾳ ὑπῆρχον, ἀλλ᾽ ὅμως φενατένι
ceu dogmata salutaria amplectens, pietatis persona τοῖς ἀνθρώποις καὶ βδελυκτοὶ πᾶσιν ἐφαίνοντο· ὅθεν
induta,lupum sub ovina pelle celabat: cumque ve- καὶ ὀλίγοι οἱ ἐξ αὐτῶν ἀπατώμενοι· Οὗτος δὲ τοὺς μὲν
ræ religionis virtutem negaret, videbatur ignaris μιασμοὺς καὶ τὰς πολλὰς ἀκολασίας αὐτῶν ἀποτελε
optimus salutis dux. Imitatur enim virtutem im- μενος, τὰς δυσφημίας δὲ πάσας ὡς σωτήρια περιπτ
probitas, et zizania videri triticum student. His er- ξάμενος δόγματα, ἀρετάς τινας δολίως ὑπεκρίνετο,
go artibus usque ad hæc tempora infirmis illudunt. καὶ εὐσεβείας μόρφωσιν περικαλύψας τὸν λύκον, ὡς
Sed utinam liberemur omnes ex horum artificiosa ἐν κωδίῳ προβάτου· τὴν δὲ δύναμιν τῆς εὐσεβείας
malitia, precibus et intercessione immaculatæ ac αρνησάμενος, ἐδόκει τοῖς ἀγνοοῦσιν ἄριστος οδηγός
sanctissima 40 Dominæ nostræ proprie vereque σωτηρίας καταφαίνεσθαι· μιμεῖται γὰρ τὴν ἀρετὴν
Deipara semper virginis Mariæ, et omnium sanc- ἡ κακία, καί δ τὸ ζιζάνιον βιάζεται σίτος νομισθή
torum! Etenim donec miseros ad extremum exi- ναι· ἐν τοιαύταις τοίνυν ταῖς μεθοδείαις μέχρι τῆς δε
tium adegerint, nunquam his grande suum reve- ρο τούς ἀστηρίκτους ἐξαπατῶσιν· ἀλλὰ ῥυσθείημεν
lare solent mysterium quod est Dei negatio. τῆς κακοτέχνου αὐτῶν μηχανουργίας ἅπαντες, εύο
43 Matth. xx, 13, 14. 44 Matth. vIII, 11. 45 Matth. xv, 26.
• Cod. χρεωστεῖται, ' R. et cod. ἀνακληθήσονται. " R. Ισραηλῆται, * R. φευκταῖτο, * R. κατά
pro xal.
col. 1293–1294page 32 of 76
PG 104:1293χαῖς καὶ πρεσβείαις τῆς πανάγνου καὶ ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν κυρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου καὶ 'Αειπαρ Οίνου Μαρίας, καὶ πόντον τῶν τῶν ἁγίων. Καὶ γὰρ ἕως ἂν εἰς τελείαν ἀπώλειαν τοὺς ἀθλίους ἄξωσιν, οὐκ ἐξαγορεύουσιν αὐτοῖς το μέγα αὐτῶν μυστήριον, ὅπερ ἐστὶν ἄρνησις Θεοῦ. Ὁ δὲ ὑπέρμαχος τοῦ διαβόλου Σέργιος δεχθείς παρά Γ. τῆς ὀλεθρίου γυναικός τὴν αἵρεσιν, καὶ νομίσας πάντας ὰ θρώπους τους την εἰλικρινῆ καὶ ἀμώμητον ἡμῶν τῶν ὄντως Χριστιανῶν κατέχοντας καὶ εὐτε η πίστιν ἐν ἀπολείᾳ κεῖσθαι, διεγείρεται ζήλῳ Σατανικῷ, καὶ γίνεται νέος κήρυξ τῆς πλάνης ἑαυτόν τε ἐπονομάτας Τυχικὸν τὸν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ἐμφερόμενον τοῦ ἀποστόλου Παύλου, τοῖς πᾶσιν ἔλεγεν εἶναι μαθητής τοῦ ᾿Αποστόλου και παρ' αὐτοῦ ἀπεστάλθαι κηρύσσειν οὐ λόγον Θεοῦ, ἀλλὰ πλάνην ολεθρίαν. Οὗτος περιελθὼν τὰς πόλεις πάτας καὶ τὰς χώρας αόκνως ἐν οἷς ὁ ᾿Απόστολος πρὸ ὀκτακοσίων ἐτῶν τὸν λόγον τῆς ἀληθείας ἐχή ρυξε, πολλοὺς ἀπέστησε τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, καὶ τῷ διαβόλῳ προσήγαγεν ὡς αὐτὸς ἐν μιᾷ τῶν ἐπι στολῶν αὐτοῦ λέγει· ᾿Απὸ ἀνατολῶν καὶ μέχρι δυσ μῶν καὶ βυῤῥᾳ καὶ νότου, ἔδραμον κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, τοῖς ἐμοῖς γόνασι βαρήσης ἐν ὅλοις γὰρ τριακοντατέσσαρσι χρόνοις ἐπικρατήσας, ἀπὸ Εἰρήνης τῆς Αὐγούστης μέχρι Θεοφίλου τοῦ βασιλέως, συνεστήσατο τὴν νῦν περιοῦσαν ἀπο- 46. στασίαν, ἣν προέφη Θεσσαλονικεῦσι Παῦλος ὁ ἀπόστολος, δι' ἧς ἐλυμήνατο πλεῖστον μέρος τῆς τοῦ Χριστοῦ; ᾿Εκκλησίας. Τοὺς μὲν γὰρ ἠλλοτρίωσε τῆς προσκαίρου ζωῆς, τῶν ἰδίων στερήσας, καὶ πρὸ καιροῦ θανατώσας τοὺς δὲ καὶ τῆς αἰωνίου ἐξακολουθήσαντας αὐτοῦ ταῖς βδελυρίαις ἀπεξένωσε· πολλοὺς ἡμοζύγους διαζεύξας τὰς κοίτας αὐτῶν διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἐμίανεν, πολλὰ βρέφη τῶν μητρικῶν ἀποσπάσας μαζῶν διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, τὰ μὲν ἐθανάτωσε, τὰ δὲ τῶν γονέων στερήσας, καὶ Θεοῦ τοῦ ζώντος, ἀλλοτριώσας τοῦ τῷ ἰδίῳ αἵματι πάντας ἐλευθερώ- " σαντος, ᾿Αγαρηνοῖς ἀπεμπόλησε· πολλοὺς εὐειδεῖς νεανίσκους καὶ νεάνιδας μονογενείς γονέων ἀποχωρήσας, εἰς δουλείαν Βαρβάροις παρέδωκε· πολλοὺς ἀδελ φοὺς καὶ ἀδελφάς συγγενεῖς τε καὶ φίλους ἀλλήλων δι έστησε,καὶ τῶν ἰδίων ξενώσας, ἀλλοδαπῇ γῇν παρέπεμψεν, ὧν ὁδυρμὸς καὶ θρήνος μέχρις οὐρανίων ἀψίδων ἀνῆκται· πολλοὺς μονάζοντας καὶ μοναζούσας Χριστῷ τὴν παρθενίαν ἀναθεμένους, διὰ τῶν οἰκείων μαθητῶν διέφθειρε· καὶ τοῦ μονήρους ἀπαλλοτριώσας βίου, τοῦ Θεοῦ ἀπεξένωσε· πολλοὺς ἱερεῖς καὶ Λευίτας τῆς ὀρ θοδόξου πίστεως ἀποσπάσας καὶ ἐκ προβάτων θήρας ἀποτελέσας, ἀνθρωποβόρους ειργάσατο· πολλοὺς ἐν δεσμοῖς καὶ φυλακαῖς θανατωθῆναι πεποίηκε, καὶ ἄλλους ἐκ πλουσίων εἰργάσατο πένητας· καὶ ὁ τοσού των κακῶν παραίτιος, προσκυνεῖσθαι ἄρα ὀφείλει ὡς Παράκλητος; καὶ γὰρ μαθησαὶ αὐτοῦ ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ εὐχόμενοι λέγουσιν· Ἡ εὐχὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐλεήσει ἡμᾶς. ΛΖ'. Ο δέ φησιν, Εγὼ τῶν κακῶν τούτων ἀναί τιός εἰμι· πολλὰ γὰρ παρήγγελλον αὐτοῖς ἐκ τοῦ ἀλλοδαπή γῆ,
χαῖς καὶ πρεσβείαις τῆς πανάγνου καὶ ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν κυρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου καὶ 'Αειπαρ
Οίνου Μαρίας, καὶ πόντον τῶν τῶν ἁγίων. Καὶ γὰρ ἕως ἂν εἰς τελείαν ἀπώλειαν τοὺς ἀθλίους ἄξωσιν, οὐκ
ἐξαγορεύουσιν αὐτοῖς το μέγα αὐτῶν μυστήριον, ὅπερ ἐστὶν ἄρνησις Θεοῦ.
15'. Ὁ δὲ ὑπέρμαχος τοῦ διαβόλου Σέργιος XXXVI.Jam vero strenuus diaboli miles Sergius
δεχθείς παρά [cod. Γ. 106.] τῆς ὀλεθρίου γυναικός ab exitiosa femina hæresim edoctus,existimansque
τὴν αἵρεσιν, καὶ νομίσας πάντας ὰ θρώπους τους την cunctos homines, qui puram et inculpabilem nosεἰλικρινῆ καὶ ἀμώμητον ἡμῶν τῶν ὄντως Χριστιανῶν (rum vereChristianorum reclamque fidem retinent,
κατέχοντας καὶ εὐτε η πίστιν ἐν ἀπολείᾳ κεῖσθαι, in perditione versari,salanico zelo corripitur, fitque
διεγείρεται ζήλῳ Σατανικῷ, καὶ γίνεται νέος κήρυξ novus erroris præce, senet Tychicum illum nomi
τῆς πλάνης· ἑαυτόν τε ἐπονομάτας Τυχικὸν τὸν ἐν nans,qui in apostoli Pauli epistolis scribitur; cuncταῖς ἐπιστολαῖς ἐμφερόμενον τοῦ ἀποστόλου Παύλου, tisque aiebat se Pauli esse discipulum, ad verbum
τοῖς πᾶσιν ἔλεγεν εἶναι μαθητής τοῦ ᾿Αποστόλου και Dei prædicandum, vel pestilentem potius errorem,
παρ' αὐτοῦ ἀπεστάλθαι κηρύσσειν οὐ λόγον Θεοῦ, ab illo missum. Hic urbes cunctas pagosque impiἀλλὰ πλάνην ολεθρίαν. Οὗτος περιελθὼν τὰς πόλεις gte peragrans,in quibus Apostolus octingentos ante
πάτας καὶ τὰς χώρας αόκνως ἐν οἷς ὁ ᾿Απόστολος annos veritatis verbum prædicaverat, multos ab or
πρὸ ὀκτακοσίων ἐτῶν τὸν λόγον τῆς ἀληθείας ἐχή- thodoxa fide avertit, et ad diabolum adduxit, ut ipρυξε, πολλοὺς ἀπέστησε τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, καὶ seinet in una epistolarum suarum narrat: Ab orienτῷ διαβόλῳ προσήγαγεν· ὡς αὐτὸς ἐν μιᾷ τῶν ἐπι- te ad occasum, a borea ad austrum decurri, Christi
στολῶν αὐτοῦ λέγει· ᾿Απὸ ἀνατολῶν καὶ μέχρι δυσ- Evangelium prædicans, meis unice genibus nisus.
μῶν καὶ βυῤῥᾳ καὶ νότου, ἔδραμον κηρύσσων τὸ Tolis enim quatuor et triginta annis, ab Irene AuΕὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, τοῖς ἐμοῖς γόνασι βαρήσης • gusta usque ad Theophilum imperatorem præsen -
ἐν ὅλοις γὰρ τριακοντατέσσαρσι χρόνοις ἐπικρατή- tem hanc apostasiam conflavit, quam Thessaloniσας, ἀπὸ Εἰρήνης τῆς Αὐγούστης μέχρι Θεοφίλου censibus prædixerat Paulus, et quam plurimam
τοῦ βασιλέως, συνεστήσατο τὴν νῦν περιοῦσαν ἀπο- Christi Ecclesiæ partem corrupit 46. Alios enim
στασίαν, ἣν προέφη Θεσσαλονικεῦσι Παῦλος ὁ ἀπόστο temporali hac vitaspoliavit, propriis bonis eversos,
λος, δι' ἧς ἐλυμήνατο πλεῖστον μέρος τῆς τοῦ Χριστοῦ et ante tempus exstinctos; alios enim æterna vita,
᾿Εκκλησίας. Τοὺς μὲν γὰρ ἠλλοτρίωσε τῆς προσκαίρου utpote ipsius nequitiæ factos asseclas: multos conζωῆς, τῶν ἰδίων στερήσας, καὶ πρὸ καιροῦ θανατώσας juges dissociavit, illorum thalamos per suos disciτοὺς δὲ καὶ τῆς αἰωνίου ἐξακολουθήσαντας αὐτοῦ ταῖς pulos polluens: infantes multos maternis uberibus
βδελυρίαις ἀπεξένωσε· πολλοὺς ἡμοζύγους [cod f. 106. avulsos discipulorum suorum manu interfecit:
b.] διαζεύξας τὰς κοίτας αὐτῶν διὰ τῶν μαθητῶν alios parentibus subtrahens,et a Deo vivente abaαὐτοῦ ἐμίανεν, πολλὰ βρέφη τῶν μητρικῶν ἀποσπάσας lienans,qui eos proprio sanguine liberaverat, Agaμαζῶν διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, τὰ μὲν ἐθανάτωσε, renis vendendos curavit. Multos speciosa forma
τὰ δὲ τῶν γονέων στερήσας, καὶ Θεοῦ τοῦ ζώντος, adolescentes, puellasque unicas a parentibus absἀλλοτριώσας τοῦ τῷ ἰδίῳ αἵματι πάντας ἐλευθερώ- " trahens, mancipia Barbaris vendidit. Multos fraσαντος, ᾿Αγαρηνοῖς ἀπεμπόλησε· πολλοὺς εὐειδεῖς
νεανίσκους καὶ νεάνιδας μονογενείς γονέων ἀποχωρήσας, εἰς δουλείαν Βαρβάροις παρέδωκε· πολλοὺς ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφάς συγγενεῖς τε καὶ φίλους ἀλλήλων διέστησε,καὶ τῶν ἰδίων ξενώσας, ἀλλοδαπῇ γῇν παρέπεμψεν, ὧν ὁδυρμὸς καὶ θρήνος μέχρις οὐρανίων ἀψίδων
ἀνῆκται· πολλοὺς μονάζοντας καὶ μοναζούσας Χριστῷ
τὴν παρθενίαν ἀναθεμένους, διὰ τῶν οἰκείων μαθητῶν
διέφθειρε· καὶ τοῦ μονήρους ἀπαλλοτριώσας βίου, τοῦ
Θεοῦ ἀπεξένωσε· πολλοὺς ἱερεῖς καὶ Λευίτας τῆς ὀρθοδόξου πίστεως ἀποσπάσας καὶ ἐκ προβάτων θήρας
ἀποτελέσας, ἀνθρωποβόρους ειργάσατο· πολλοὺς ἐν
δεσμοῖς καὶ φυλακαῖς θανατωθῆναι πεποίηκε, καὶ
ἄλλους ἐκ πλουσίων εἰργάσατο πένητας· καὶ ὁ τοσούτων κακῶν παραίτιος, προσκυνεῖσθαι ἄρα ὀφείλει
ὡς Παράκλητος; καὶ γὰρ μαθησαὶ αὐτοῦ ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ εὐχόμενοι λέγουσιν· Ἡ εὐχὴ τοῦ ἁγίου Πνεύμα
τος ἐλεήσει ἡμᾶς.
ΛΖ'. Ο δέ φησιν, Εγὼ τῶν κακῶν τούτων ἀναί
τιός εἰμι· πολλὰ γὰρ παρήγγελλον αὐτοῖς ἐκ τοῦ
46 11 Thess. II. 3.
tres atque sorores, 41 cognatos amicosque, invicem distrahens, propriisque affinibus spolians,in
alienas regiones amandavit, quorum gemitus ploratusque usque ad coelestia lacunaria attolluntur.
Complures moniales ac monachos, quorum virginitas Christo dicata fuerat, per suos discipulos
corrupit,et calibe vita abductos, Deo simul abalienavit Sacerdotes multos atque levitas ab orthodoxa fide abstractos, et ex ovibus in feras mulatos,
voratores hominum fecit: ut multi in vinculis atque carceribus necarentur, causa fuit; alios ex
bivitibus pauperes reddidit. Ergone tantorum auctor malorum adorari ceu Paracletus debel? Nam
discipuli ejus dicunt orantes: Spiritus sancti
oratio miserebitur nostri.
XXXVII. At ille se malorum horum insontem
dicit: nam sape adhortatus, inquit, fueram ut a
• R. ἀλλοδαπή γῆ,
col. 1295–1296page 33 of 76
PG 104:1295αιχμαλωτίζειν τοὺς Ρωμαίους ἀποστῆναι, καὶ ε ὑπήκουσάν μοι· καὶ πῶς ἀναίτιον σαυτὸν ποιεῖς; Εἰ γὰρ οὐχ ὑπήκουόν σοι, ἵνα τί ἀπει θεῖ συνηυδόκεις λα, ὃν κυβερνῆσαι οὐκ ἴσχνες Τί δὲ καὶ μέχρι θανάτου μετ᾿ αὐτῶν συνδιέτριβες; Εἰ δὲ καὶ τὴν Χριστοῦ ὁδὸν ὀδεύειν αὐτοὺς ἐδίδασκες, ἵνα τί καὶ τοῦτο οὐκ ἐδίδασκες αὐτοὺς, ὅπερ ἔφη ὁ 47? Κύριος, Όταν διώκωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆς πόλεως ταύτης, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην Ελέγξω σε δ' οὖν ὅμως, καὶ ἐκ τῶν σῶν οἰκείων ῥημάτων· τοῖς γαρ ἐν Κολωνες ἔγραφος τάλε Τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως προεγνωκότες, ὑπόμνησιν πρὸς ἡμᾶς ποιούμεθα, ὅτι ὥσπερ αἱ παρελθοῦσαι Εκκλησίαι ποιμένες καὶ διδασκάλους ἐδέξαντο (λέγει δὲ Κωνσταντίνον καὶ τοὺς λοιποὺ;), οὕτω καὶ ὑμεῖς λαμπάδα φαεινήν 45. καὶ λυχνοφανῆ ἀστέρα καὶ ὁδηγὸν σωτηρίας εδέ ξασθε, κατὰ τὸ γεγραμμένον· "Οτι ἐὰν ὁ ἔφθαλ μός σου ἁπλοῦς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινής ἔσται. ο τρισάθλιε καὶ πάσης ἀνομίας πεκληρο 49 μένε· εἰ μαθητὴς Παύλου, ὡς λέγεις, υπάρχεις, ἵνα τι οὐ μιμῇ τὸν διδάσκαλον; Αὐτὸς γὰρ ἑαυτὸν πάντ των περίψημα ἔλεγεν, ἔκτρωμα, καὶ ἐλάχιστον τῶν ἀποστόλων· σὺ δὲ τοσαῦτα δράσας κακὰ καὶ μηδὲν ἀγαθὸς κατορθώσας, ὑπὲρ τὸν Φαρισαίον μεγαλ χεῖς; οὐκ ἀνέγνως τὸ φάσκον λόγιον, ὅτι ὁ ἑαυτὸν συνιστῶν, οὐδέν ἐστιν, εἰ καὶ ἀληθῆ λέγει αὐτὸς δὲ ἐσκοτισμένος τὸν νοῦν καὶ τὰς φρένας υπέρχων δι᾿ ὅλου, πῶς ψευδῶς λυχνοφανή ἀστέρα σεαυτὸν καὶ λαμπάδα φαεινὴν καὶ ὁδηγὸν σωτηρίας ἔλεγες, ὁ τοσαύτας ψυχὰς ἀπολέσας, καὶ οφθαλμὸν τοῦ σώματος τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας, 50? ἐκφρων καὶ ἐκβρόντητε· Σὺ οὖν τυφλὸς ὑπάρχων, ἄθλιε, πῶς ἄλλοις ὁδηγὸς γέγονας σωτηρίας οίκ ἀνέγνως, ὅτι τυφλὸς τυφλὸν ἐὰν ὁδηγῇ, ἀμούς ποίαν δέ του τεροι εἰς βόθρον ἐμπεσοῦνται ζηλώσουσιν ἀρετήν ὅτι κράζεις Μιμηταί μου για νεσθε, καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἃς παρελάβετε παρ' ἐμοῦ. Ἰδοὺ τοίνυν τῆς πίστεως του καὶ διδασκαλίας καρπὸς ἐβλάστησε μεγάλην ἀσέβειαν οἱ γὰρ μαθηταί σου πρὸ τοῦ σε γνωρίσει, πρότ βατα ὑπῆρχον· νῦν δὲ γνόντες σε μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπὸ σοῦ, εἰς θῆρας μεταβλήθησαν ἐν καὶ μετ' ολίγα φησίν • Μηδείς θρωποβόρους ὑμᾶς ἐξαπατήσῃ κατά μηδένα τρόπον. Τεκι; δὲ τὰς ἐπαγγελίας ἔχοντες ἐκ Θεοῦ, θαρσέττι ἡμεῖς γὰρ πεπεισμένοι ὄντες ἐν τοῖς καρδίας ὑμῶν, γράφομεν ὑμῖν· ὅτι ἡ θυρωρός καὶ ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ταὶ ὁ ὁδηγὸς τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁ λύχνος τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ ἐγώ εἰμι· καὶ μεθ᾽ ὑμῶν εἶμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντειλείας τοῦ αἰῶνος· εἰ γὰρ καὶ τῷ σώματι ἄπειμι, ἀλλὰ τῷ πνεύματι σὺν ὑμῖν εἰμι· λοιπόν χαίρετε, καταρτίζεσθε, καὶ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης ἔσται μεθ' ὑμῶν. ΛΗ'. Ὦ ἐχθρὸ τῆς ἀληθείας, υἱὲ διαβόλου, καὶ πάσης ῥᾳδιουργίας ἐργάτα· πῶς ἐτόλμησας τοιαῦτα ἀποφθέγγεσθαι, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ; ὁ γέρ Β. έγραφε.. ἡμῶν.
captivandis Romanis abstinerent; neque nihil mo- αιχμαλωτίζειν τοὺς Ρωμαίους ἀποστῆναι, καὶ ε
rem gesserunt. Verumtamen quomodo insontem te ὑπήκουσάν μοι· [cod. f. 107.] καὶ πῶς ἀναίτιον
dicis? Nam si tibi non obaudiebant,curpopulo con- σαυτὸν ποιεῖς; Εἰ γὰρ οὐχ ὑπήκουόν σοι, ἵνα τί ἀπει
tumaci annuebas, quem regere non valebas? Cur us. θεῖ συνηυδόκεις λα, ὃν κυβερνῆσαι οὐκ ἴσχνες:
quead obitum cum iisdem versatus es?Quodsi Chri- Τί δὲ καὶ μέχρι θανάτου μετ᾿ αὐτῶν συνδιέτριβες;
sti viam illos docebas,cur non id docuisti quod Chri- Εἰ δὲ καὶ τὴν Χριστοῦ ὁδὸν ὀδεύειν αὐτοὺς ἐδίδασκες,
stus dixit: Cum persecuti vos fuerint inhac civila- ἵνα τί καὶ τοῦτο οὐκ ἐδίδασκες αὐτοὺς, ὅπερ ἔφη ὁ
te, fugite in aliam 47? Et quidem te tuismet verbis Κύριος, Όταν διώκωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆς πόλεως ταύτης,
coarguam. Namque ad Coloneenses ita scripsisti: Pro- φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην; Ελέγξω σε δ' οὖν ὅμως, καὶ
bationem vestra fidei cum præsciatis,in memoriam ἐκ τῶν σῶν οἰκείων ῥημάτων· τοῖς γαρ ἐν Κολωνες
vobis revoco,quod sicut prateriti temporis Ecclesia ἔγραφος 3 τάλε· Τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως
pastores atque magistros habuerunt (dicit videli- προεγνωκότες, ὑπόμνησιν πρὸς ἡμᾶς ποιούμεθα,
cet Constantinum et reliquos), ita et vos lucentem ὅτι ὥσπερ αἱ παρελθοῦσαι Εκκλησίαι ποιμένες
lampadem, splendidumque sidus, et salutis ducem καὶ διδασκάλους ἐδέξαντο (λέγει δὲ Κωνσταντίνον
accepistis,prout scriptum est: Quodsi oculus tuus καὶ τοὺς λοιποὺ;), οὕτω καὶ ὑμεῖς λαμπάδα φαεινήν
fuerit simplex,totum corpus lucidum erit 45. O in- καὶ λυχνοφανῆ ἀστέρα καὶ ὁδηγὸν σωτηρίας εδέfelicissime et omni nequitia plene? Si Pauli disci- ξασθε, κατὰ τὸ γεγραμμένον· «"Οτι ἐὰν ὁ ἔφθαλpulus, ut jactas,es,cur magistrum non imitaris.qui μός σου ἁπλοῦς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινής
se omnium peripsema, abortivum, minimumque ἔσται. ο τρισάθλιε καὶ πάσης ἀνομίας πεκληροapostolorum dicebat? 49 Tu vero tolouclor malo- μένε· εἰ μαθητὴς Παύλου, ὡς λέγεις, υπάρχεις, ἵνα
rum,nullius rei bona effector, magis quam Phari- τι οὐ μιμῇ τὸν διδάσκαλον; Αὐτὸς γὰρ ἑαυτὸν πάντ
stus ille gloriaris? Nonne dictum illud legisti: Quod των περίψημα ἔλεγεν, ἔκτρωμα, καὶ ἐλάχιστον τῶν
sempe qui se commendat 49, etiamsi fore vera dicat, ἀποστόλων· σὺ δὲ τοσαῦτα δράσας κακὰ καὶ μηδὲν
nihil est? Tu vero obtenebrata omnino mente ani- ἀγαθὸς κατορθώσας, ὑπὲρ τὸν Φαρισαίον μεγαλ
moque cum sis, quomodo te mendaciter sidus χεῖς; οὐκ ἀνέγνως τὸ φάσκον λόγιον, ὅτι ὁ ἑαυτὸν
splendidum,lucentemque lampadem,et salutis du- συνιστῶν, οὐδέν ἐστιν, εἰ καὶ ἀληθῆ λέγει; αὐτὸς
cem dictitas? qui nempe tot animas pessumdedisti? δὲ ἐσκοτισμένος τὸν νοῦν καὶ τὰς φρένας υπέρχων
Tuneoculus corporis Christi,quod est Ecclesia,de- δι᾿ ὅλου, πῶς ψευδῶς [cod. f. 107 b.] λυχνοφανή
mens homo atque furiose? Tu, inquam,miser,cum ἀστέρα σεαυτὸν καὶ λαμπάδα φαεινὴν καὶ ὁδηγὸν
cæcus sis,quomodo aliis ad salutem dux exstitisti? σωτηρίας ἔλεγες, ὁ τοσαύτας ψυχὰς ἀπολέσας, καὶ
Nonne legisti; quod si cacus cæco ducatum pras- οφθαλμὸν τοῦ σώματος τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας,
tet,ambo in foveam cadent 50? Qualem vero virtu- ἐκφρων καὶ ἐκβρόντητε· Σὺ οὖν τυφλὸς ὑπάρχων,
tem tuam imitabuntur, cum clamas: Imitatores mei ἄθλιε, πῶς ἄλλοις ὁδηγὸς γέγονας σωτηρίας; οίκ
estote, ac relinete acceptas a me traditiones? En ἀνέγνως, ὅτι τυφλὸς τυφλὸν ἐὰν ὁδηγῇ, ἀμούς
ποίαν δέ του
itaque fidei ac magisterii tui germen grandem pro- τεροι εἰς βόθρον ἐμπεσοῦνται;
creavit impietatem. Nam discipuli tui,ante quam te ζηλώσουσιν ἀρετήν; ὅτι κράζεις· Μιμηταί μου για
agnoscerent, oves erant; nunc te agnito, vel potius νεσθε, καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἃς παρελά
agniti a te,in feras sunt transformati hominum de- βετε παρ' ἐμοῦ. Ἰδοὺ τοίνυν τῆς πίστεως του καὶ
voratrices. Εt paulo inferius ait: Nemo vos seducat διδασκαλίας καρπὸς ἐβλάστησε μεγάλην ἀσέβειαν·
ullo modo. Has itaque promissiones a Deo haben- οἱ γὰρ μαθηταί σου πρὸ τοῦ σε γνωρίσει, πρότ
tes,bono animo estote. Nos enim vestris cordibus βατα ὑπῆρχον· νῦν δὲ γνόντες σε μᾶλλον δὲ
confidentes ita scribimus vobis.Ostiarius pastor - γνωσθέντες ὑπὸ σοῦ, εἰς θῆρας μεταβλήθησαν ἐνκαὶ μετ' ολίγα φησίν • Μηδείς
que bonus et dux corporis Christi,ac domus Detlu- θρωποβόρους·
cerna ego sum; et vobiscum maneo cunctis diebus ὑμᾶς ἐξαπατήσῃ κατά μηδένα τρόπον. Τεκι;
usque ad scculi consummationem. Nam etsi cor- δὲ τὰς ἐπαγγελίας ἔχοντες ἐκ Θεοῦ, θαρσέττι·
pore absum, attamen spiritu vobiscum sum. De ἡμεῖς γὰρ πεπεισμένοι ὄντες ἐν τοῖς καρδίας
ὑμῶν, γράφομεν ὑμῖν· ὅτι ἡ θυρωρός καὶ ὁ
cætero, gaudete; et Deus pacis vobiscum erit.
ποιμὴν ὁ καλὸς, ταὶ ὁ ὁδηγὸς τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁ λύχνος τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ ἐγώ
εἰμι· καὶ μεθ᾽ ὑμῶν εἶμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντειλείας τοῦ αἰῶνος· εἰ γὰρ καὶ τῷ σώματι
ἄπειμι, ἀλλὰ τῷ πνεύματι σὺν ὑμῖν εἰμι· λοιπόν χαίρετε, καταρτίζεσθε, καὶ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης
ἔσται μεθ' ὑμῶν.
XXXVIII.O veritatis hostis, fili diaboli,et omnimodæ malitiæ operator! quomodo ausus est hæc
eloqui,æqualem te Deo faciens? Certe qui se esal -
"
ΛΗ'. Ὦ ἐχθρὸ τῆς ἀληθείας, υἱὲ διαβόλου, καὶ
πάσης ῥᾳδιουργίας ἐργάτα· πῶς ἐτόλμησας τοιαῦτα
ἀποφθέγγεσθαι, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ; ὁ γέρ
47 Matth, x. 23. 48 Matth. vi, 22. 49 II Cor. x, 18. 50 Matth. xv, 14.
• Β. έγραφε.. R. ἡμῶν.
col. 1297–1298page 34 of 76
PG 104:1297ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται καὶ τοῦ δοξάζοντος ἑαυτὸν ἡ δόξα εὐδέν ἐστι καὶ ὁ βλασφημῶν δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἔχει ἄφεσιν, οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι σὺ δὲ πάντων τούτων ὑπεύθυνος ὑπάρχεις· καὶ πάλιν φη σιν· ἔτι δὲ λέγω, τὴν ἐν Κορίνθῳ Εκκλησίαν ᾠκοδόμησε Παῦλος· τὴν τὴν δὲ Μακεδονίαν, Σιλουανὸς καὶ Τίτος· λέγει δὲ Μακεδονίαν, τὸ συν έδριον τὸ εἰς Κίβασσαν· καὶ Κωνσταντῖνον δὲ καὶ Σιμεώνα, Σιλουανὸν καὶ Τίτον ἀποκαλεῖ· Καὶ ᾿Αχαΐαν ἀνιστόρησε ο Τιμόθεος· λέγει δὲ τὴν Μανάναλιν καὶ τὸν Γεγνέσιον, Τιμόθεον ονομάζει, τὸν ὄντως Θυμήθεον. Τὴν τῶν Φιλιππησίων ἐκκλησίαν ἐλει τούργησεν Επαφρόδιτος· λέγει δὲ τὸν ἐκ πορνείας Ἰωσὴφ τὸν αἰπόλιν, τὸν ὄντως ἀφρόνητον· καὶ Φι λιππησίους ονομάζει τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ. Τὴν δικέων καὶ ᾿Εφεσίων ἐκκλησίαν, ἔτι δὲ καὶ τὴν τῶν Κολασσαέων, ἐμαθήτευσε Τυχικός. Καὶ λασσεῖς μὲν λέγει τοὺς ᾿Αργαούτας· Εφεσίους δὲ, τοὺς ἐν Νομψουεστία - Λαοδικεῖς δὲ τοὺς κατοικοῦν της Κύνας τὴν τοῦ Κανὸς χώραν· περὶ τούτων πάν των λέγει, ότι αἱ ο τρεῖς ἕν εἰσι, καὶ ὑφ᾽ ἑνὸς τοῦ Τυχικού μηνύονται. Ορᾷς πῶς ἑαυτὸν προβάλλεται διδάσκαλων εἰς τὰ τοῦ ᾿Αντιχρίστου συνέδρια, διὰ τὴν πολλῶν ἀπάτην κατὰ τὴν ονομασίαν τὴν ἐκκλησιῶν τοῦ Χριστοῦ, τῶν ἐν ταῖς ἐπιστοληῆς ᾿Αποστόλου ἐκφερομένον, ονοματοθετῶν ἀλόγως 4 108 ] καὶ λίαν ἀφρόνως τὰ πρὸ πολλῶν χρόνων τὰς ονομασίας ἑαυτῶν κληρωθέντα; ΑΘ'. Φράσον δέ μοι, συκοφάντα, τῆς ἀληθείας κατα ήγορε· Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἀπὸ ἱεροσολύμων μέ χρι τοῦ Ἰλλυρικού καὶ τὰ περὶ κύκλῳ διδάξας, πως ο μόνην τὴν τῶν Κορινθίων Ἐκκλησίαν ᾠκοδόμησεν; Καὶ εἰ • Παύλου μαθηταὶ ὑπῆρχον οἱ ὑπὸ σοῦ μνημονευθέντες, πώς παρ αὐτοῦ ἐδιδάχθησαν, καὶ ἐν ποίω τόπῳ, οἱ μετὰ οκτακόσια ἔτη γεννηθέντες ὑπο ἤρχον; Πὺς πολεμεῖς τὴν ἀλήθειαν; Πῶς οὐκ ἐρυ Οριᾷς τοσοῦτον ἐξαπατήσας λαὸν ἐν ἀπατηλοῖς ῥή ματι καὶ ὀνόματι ψευδέσιν; Ἵνα τί ἡγάπησας την δόξαν τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐ τὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ παρακαλεῖς δεχθῆναι παρά πάντων ὡς ἀπόστολος Χριστού, λέγων πρὸς Λέοντα τον Μοντανών Σὺ δὲ τήρησον σεαυτών· ἔνδος τὸ τέμνειν τὴν ἀκλινῆ πίστιν. Τίνα γὰρ κατηγορίαν ἔχεις καθ' ἡμῶν; Μή τινα ἐπλεονέκτησα, ἢ ὑψηλοφρόνητα; Οὐ δύναται εἰπεῖν. Εἰ δὲ καὶ εἴπῃς • Η μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο μισή ἀλλὰ παρακαλέσαι, ὥσπερ ἐδέξω απο στόλους καὶ προφήτης, οἳ τινές εἰσι τέσσαρες, δέξαι καὶ ποιμένας και διδασκάλους, ἵνα μὴ θηριάλωτος γίνῃ. Καὶ ἀλλαχοῦ 19 ἔφης • Η πρώτη πορνεία ἣν ἐν τοῦ ᾿Αδάμ περικείμεθα, εὐεργεσία ἐστίν· ἡ δὲ δευτέρα, μείζων 2 πορνεία ἐστὶ, περὶ σα σε Ο ἀνιστόρισε, ε ὁ λύγω; ὁ λόγως, ἀλλαχοῦ. * Κ. μείζον. ΛΟΤ.Ε. Μοντινόν,
xzzo
ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται· καὶ τοῦ [codl. f. 108.] lat, humiliabitur: et, glorificantis seipsum, nulla
δοξάζοντος ἑαυτὸν ἡ δόξα εὐδέν ἐστι· καὶ ὁ βλασφη- gloria est: et qui adversus Spiritum sanctum blasμῶν δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἔχει ἄφεσιν, phemat,veniam non impetrat neque in hoc seculo
οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι· σὺ δὲ neque in futuro. Tu his omnibus culpis obnoxiuses.
πάντων τούτων ὑπεύθυνος ὑπάρχεις· καὶ πάλιν φη- Rursus aitSergius: Adhuc aio, Corinthi Ecclesiam
σιν· ἔτι δὲ λέγω, τὴν ἐν Κορίνθῳ Εκκλησίαν Paulus adificavit, Macedonic Silvanus ac Tilus.
ᾠκοδόμησε Παῦλος· τὴν
τὴν δὲ Μακεδονίαν, Σι- Dicit porro Macedoniam synedrium in urbe 45 Ciλουανὸς καὶ Τίτος· λέγει δὲ Μακεδονίαν, τὸ συν- bossa; Constantinum vero et Simeonem, Silvani Tiέδριον τὸ εἰς Κίβασσαν· καὶ Κωνσταντῖνον δὲ καὶ tique nominibus denotat. Achaiam erudivit TimoΣιμεώνα, Σιλουανὸν καὶ Τίτον ἀποκαλεῖ· Καὶ ᾿Αχαΐαν theus. Dicit vero Achaium pro Mananali; et Gegneἀνιστόρησε ο Τιμόθεος· λέγει δὲ τὴν Μανάναλιν· sium appellat Tinotheum, vero Thymotheum. Phiκαὶ τὸν Γεγνέσιον, Τιμόθεον ονομάζει, τὸν ὄντως lippensium Ecclesia ministravit Εpaphroditus.
Θυμήθεον. Τὴν τῶν Φιλιππησίων ἐκκλησίαν ἐλει- Dicit videlicet spurium Josephum caprarium illum,
τούργησεν Επαφρόδιτος· λέγει δὲ τὸν ἐκ πορνείας vere Aphronitum; Philippenses appellat discipu
Ἰωσὴφ τὸν αἰπόλιν, τὸν ὄντως ἀφρόνητον· καὶ Φι- los ejus. Laodicensium, Ephesiorum,nec non Coλιππησίους ονομάζει τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ. Τὴν Απο-lossensium Ecclesius edocuit Tychicus.Nempe Coδικέων καὶ ᾿Εφεσίων ἐκκλησίαν, ἔτι δὲ καὶ τὴν lossenses dicit Argautas; Ephesios, Mopsuestenos;
τῶν Κολασσαέων, ἐμαθήτευσε Τυχικός. Καὶ Ko- Laodicenses, Cynopoleos, urbem atque provinciλασσεῖς μὲν λέγει τοὺς ᾿Αργαούτας· Εφεσίους δὲ, an. De his Ecclesiis generatim dicit, tres esse
τοὺς ἐν Νομψουεστία - Λαοδικεῖς δὲ τοὺς κατοικοῦν- unam,et ab uno Tychico repræsentari. Viden'quoτης Κύνας τὴν τοῦ Κανὸς χώραν· περὶ τούτων πάν- modo seipsum obtrudat magistrum in Antichristi
των λέγει, ότι αἱ ο τρεῖς ἕν εἰσι, καὶ ὑφ᾽ ἑνὸς τοῦ synedria,ut multitudinem decipiat appellationibus
Τυχικού μηνύονται. Ορᾷς πῶς ἑαυτὸν προβάλλεται Ecclesiarum Christi? illarum videlicet indigne
διδάσκαλων εἰς τὰ τοῦ ᾿Αντιχρίστου συνέδρια, διὰ stulteque nomina usurpans,quæ in Apostoli epiτὴν πολλῶν ἀπάτην κατὰ τὴν ονομασίαν τὴν ἐκκλη- stolis sic antiquitus appellata fuerunt.
σιῶν τοῦ Χριστοῦ, τῶν ἐν ταῖς ἐπιστοληῆς ᾿Αποστόλου ἐκφερομένον, ονοματοθετῶν ἀλόγως 4 [cod. f. 108 b ]
καὶ λίαν ἀφρόνως τὰ πρὸ πολλῶν χρόνων τὰς ονομασίας ἑαυτῶν κληρωθέντα;
ΑΘ'. Φράσον δέ μοι, συκοφάντα, τῆς ἀληθείας κατα
ήγορε· Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἀπὸ ἱεροσολύμων μέχρι τοῦ Ἰλλυρικού καὶ τὰ περὶ κύκλῳ διδάξας, πως ο
μόνην τὴν τῶν Κορινθίων Ἐκκλησίαν ᾠκοδόμησεν;
Καὶ εἰ • Παύλου μαθηταὶ ὑπῆρχον οἱ ὑπὸ σοῦ μνημονευθέντες, πώς παρ αὐτοῦ ἐδιδάχθησαν, καὶ ἐν
ποίω τόπῳ, οἱ μετὰ οκτακόσια ἔτη γεννηθέντες ὑπο
ἤρχον; Πὺς πολεμεῖς τὴν ἀλήθειαν; Πῶς οὐκ ἐρυΟριᾷς τοσοῦτον ἐξαπατήσας λαὸν ἐν ἀπατηλοῖς ῥήματι καὶ ὀνόματι ψευδέσιν; Ἵνα τί ἡγάπησας την
δόξαν τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐ τὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ
παρακαλεῖς δεχθῆναι παρά πάντων ὡς ἀπόστολος
Χριστού, λέγων πρὸς Λέοντα τον Μοντανών
Σὺ δὲ τήρησον σεαυτών· ἔνδος τὸ τέμνειν τὴν
ἀκλινῆ πίστιν. Τίνα γὰρ κατηγορίαν ἔχεις καθ'
ἡμῶν; Μή τινα ἐπλεονέκτησα, ἢ ὑψηλοφρόνητα;
Οὐ δύναται εἰπεῖν. Εἰ δὲ καὶ εἴπῃς • Η μαρτυρία
σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο μισήἀλλὰ παρακαλέσαι, ὥσπερ ἐδέξω απο
στόλους καὶ προφήτης, οἳ τινές εἰσι τέσσαρες,
δέξαι καὶ ποιμένας και διδασκάλους, ἵνα μὴ
θηριάλωτος γίνῃ. Καὶ ἀλλαχοῦ 19 ἔφης • Η πρώτη
πορνεία ἣν ἐν τοῦ ᾿Αδάμ περικείμεθα, εὐεργεσία
ἐστίν· ἡ δὲ δευτέρα, μείζων 2 πορνεία ἐστὶ, περὶ
51 I Cor. vi, 18.
σα σε
XXXIX. Age dic mihi,sycophanta, veritatisaccusator; Paulus, quiabs Hierosolymis usque ad Illyricum finitima cuncta erudivit, quomodo solam Co- -
rinthiorum Ecclesiam mediticavit? Etsi Pauli discipuli erant hi qui a te memorantur,quomodoab ipso
instituti fuerunt,quove in loco,qui octingentus post
annos geniti fuerunt? Cur veritatem oppugnas? Cur
te non pudel tantum populum ludificantibus falsisque vocabulis fallere? Cur hominum gloriam, non
Dei, diligis? atque ab omnibus ceu Christi Aposto
lus recipi vis,quandoquidem ad Leonem Montanislam ita scribis. Tu vero tibi cave: desine scindere veram fidem. Quid enim de nobis expostulas?
Num ego quemquam spoliani? Num cuiquam palpando fucum feci? Nihil hujusmodi dicere potes.
Quod si etiam dixcris: Testimonium tuum non est
verum,44ameahsitulte oderim:imo oro,utquemadmodum apostolos prophetasque recepisti, qui
sunt quatuor, ita etiam pastores recipias atque
magistros,ne ferarum prreda fias. Alibi quoque dixisti: Prima fornicatic quam ex Adamo contraximus,beneficium est. Secunda major fornicatio est,
de qua dicit Paulus) 51: «Qui fornicatur, in proprium corpus peccat.» Addisquedicens: Nos ChriVARIE LECTIONES.
Ο
» R. ἀνιστόρισε, ε lt. to pro oi, quod æque est mendosum; nam codex habet al, quod refertur ad
tres prædictas ecclesias. d Cod. ὁ λύγω; R. ὁ λόγως, sed in marg. corr. o R, et cod. h. 1. R.
ἀλλαχοῦ. * Κ. et cod. μείζον.
ΛΟΤ.Ε.
Μοντινόν, vel Montanum proprium nomen, vel appellativum montanistam.
col. 1299–1300page 35 of 76
PG 104:1299ἧς λέγει Ὁ πορνεύων εἰς τὸ ἴδιον σώμα β ἁμαρτάνει. Επάγεις λέγων· Ἐμεῖς ἐσμεν σῶμα Χριστοῦ· εἴ τις δὲ ἀρίσταται των παραδόσεων ] τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, τουτέστι τῶν ἐμῶν, ἁμαρτάνει· ὅτι προστρέχει τοῖς ἐπ ροδιδασκαλοῦσι, καὶ ἀπειθεῖ τοῖς ὑγιαίνουσι λί γοις. Εἰπὲ σὺ, τῆς ἀσεβείας προστάτα, πῶς ἐστιν ἡ πορνεία εὐεργεσία; Ἡ καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ πορνεύοντος μετὰ τὴν πράξιν καταγινωσκομένη, καὶ παρὰ πάτης θεοπνεύστου Γραφῆς ἐξουθενημένη "; πῶς δ ἐτόλμησας τὰ Δεσποτικὰ ἀκυρῶσαι δήματα διὰ τὴν σὴν ἀκόλαστον ἀναλγησίαν», τὰ μέχρι και παροράματος τὴν μοιχείαν δηλοῦντα; ἐν οἷς φησιν 52. Ο έμβλέψας γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμήσει αύτην, κ. τ. λ. Τὰ δὲ τὰ κυρῶσαι ῥήματα, διὰ τὴν κενήν τῶν ἀνθρώπων δόξαν, καὶ διὰ τὸ ἐπισπασθαι πρὸς σεαυτὸν τοὺς ἀνδραποδώδεις καὶ ἀκολάστους. λέγων, Τίνι πιστευτέον; τοῖς ὑπὸ τῆς ἀληθείας λεγομένης, μὴ εἶναι ἄλλην πορνείαν, εἰ μὴ τὴν ἐκ σοῦ ἀποφυγήν. ἢ τοῖς ὑπὸ σοῦ τοῦ πλάνου καὶ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ; Μ'. Ταῦτα τοίνυν ἐκ τῶν βλασφημιῶν ὀλίγα σιλ λέξαντες πρὸς ἔλεγχον αὐτοῦ, καὶ τῶν αὐτοῦ μαθη τῶν, ἐνταῦθα παρεθέμεθα εἰς ἔνδειξιν τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ· Ἐκ γὰρ τοῦ περισσεύματος, φησί, τῆς καρδίας, το στόμα λαλετο, ᾿Αλλὰ μηδεὶς αἰέσθω ἑτέραν αἵρεσιν εἶναι ἢν ἰδί δαξεν Σέργιος, καὶ ἑτέραν τοῦ Μάνεντος· μία γέρ ἐστι καὶ ἡ αὐτή ἡνίκα δὲ ήρξατο άν δάξαι οὗτος ὁ Σέργιος, θέλων ἐπισυνάξει πολλούς μαθητὰς καὶ ἀποσπᾶσαι τῆς ᾿Εκκλησίας Χριστού οὐκ ὀλίγους ὀπίσω αὑτοῦ, δισσῶς καὶ τρισσῶς ἀντα έστη κατὰ πρόσωπον Βαάνῃ τῷ ῥυπαρῷ μαθητή του καὶ συμμύστῃ αὐτοῦ· καὶ εὐλάβειαν υποκρινόμενος, ἤρξατο ἐλέγχειν αὐτὸν εἰς ὑπήκοον πάντων, ο δι πίστιν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀτοπίαν τῶν ἀθεμίτων αὐτοῦ πράξεων. Ο δὲ Βαάνης φησὶ πρὸς αὐτόν· Σὺ νεωστὶ ; κατεφάνης, καὶ οὐδένα τῶν διδασκάλων ἡμῶν ἑτόριο και ἢ συμπαρέμεινας· ἐγὼ δὲ τοῦ κυρίου Επι αφροδίτου μαθητής ὑπάρχω· καὶ καθὼς παρέδωκεν μα ἀπ᾿ ἀρχῆς, οὕτως καὶ διδάσκω· ὁ δὲ Σέργιος, διὰ τὸν τ ωδη βόρβορον ὃν ἐδίδασκε, βδελυξάμενος καὶ εἰς πρέσ ωπον καταισχύνας αὑτὸν, ἔσχισε τὴν αἵρεσιν εἰς δ τοὺς δὲ συμπαραμείναντας αὐτῷ, ἐκάλεσε Βανιώτας κἀκεῖνος, Σεργιώτας τοὺς μαθητές ὠνόμασε Σες γίου. Μετὰ δὲ τὸν θάνατον Σεργίου, με φέροντες οι αὑτοῦ μαθηταὶ ἑαυτῶν τὴν αἰσχύνην καὶ τὸν ἄνει δισμόν, ὃν παρὰ πάντων ὠνειδίζοντο, ἤρξαντο ἀποκτέννειν 1 τοὺς Βανιώτης, ὅπως ἐξαλείψωσιν εξ ἐπι τῶν τὸν ὀνειδισμὸν αὐτῶν· εἷς δέ τις θεόδοτος ἐν. ματι, ὁ συνεκδημος Σεργίου, λέγει· Μηδὲν ὑμῖν καὶ τοῦ διδασκάλου ἡμῶν μίαν πίστιν εἴχομεν· καὶ οὕτως τοῖς ἀνθρώποις τούτοις· πάντες γὰρ μέχρις ἀναδείξεως του φονεύειν ἐπαύσαντο, δ ΜΑ'. Ἰδὼν δὲ Μιχαὴλ ὁ εὐσεβὴς βασιλεύς, ὁ Αβονᾶς 5, ] καὶ Λεων ὁ μετ' αὐτὸν βα ἐξουθένη. ασέλγειαν, ο ή. Φόρακας ἔχισε. 1 ἀποκτένειν. & εὐσεβέστατος βασιλεύς ὁ ᾿Αββάς.
sti corpus sumus; si quis autem recedita traditio-- ἧς λέγει 51· Ὁ πορνεύων εἰς τὸ ἴδιον σώμα
nibus corporis Christi, id est nostris,peccat,quia ad
aliter docentes pergitsanæque doctrina non credit.
Aintu,inpietatis antesignane, quo facto beneficium
est fornicatio? cujus fornicantem ipsum post rem
peractam poenitet, quamque universa divinitus inspirata Scriptura damnat. Quomodo item ausus es,
propter tua:n stupiditatem immodicam Domini
verba infirmare,qui vel uni intuitui fornicationeur
imputat? dum ait: Qui intuetur mulierem ob cam
concupiscendam, jam illam machatus est 53. Tua
vero verba fornicationem metiuntur ex vana hominum gloria,nempe ut ad te pellicias servilis et
luxuriosi animi asseclas; ideoque ais, nihil aliud
esse fornicationen, nisi a te discessum. Cuinam
credendum est? veritatisne oraculo, an deceptori β
tibi et veritatis inimico?
ἁμαρτάνει. Επάγεις λέγων· Ἐμεῖς ἐσμεν σῶμα
Χριστοῦ· εἴ τις δὲ ἀρίσταται των παραδόσεων
cod. f. 109] τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, τουτέστι
τῶν ἐμῶν, ἁμαρτάνει· ὅτι προστρέχει τοῖς ἐπ·
ροδιδασκαλοῦσι, καὶ ἀπειθεῖ τοῖς ὑγιαίνουσι λίγοις. Εἰπὲ σὺ, τῆς ἀσεβείας προστάτα, πῶς ἐστιν ἡ
πορνεία εὐεργεσία; Ἡ καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ πορνεύον
τος μετὰ τὴν πράξιν καταγινωσκομένη, καὶ παρὰ
πάτης θεοπνεύστου Γραφῆς ἐξουθενημένη "; πῶς δ
ἐτόλμησας τὰ Δεσποτικὰ ἀκυρῶσαι δήματα διὰ τὴν
σὴν ἀκόλαστον ἀναλγησίαν», τὰ μέχρι και παρορά
ματος τὴν μοιχείαν δηλοῦντα; ἐν οἷς φησιν 52. Ο
έμβλέψας γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμήσει αύτην,
κ. τ. λ. Τὰ δὲ τὰ κυρῶσαι ῥήματα, διὰ τὴν κενήν
τῶν ἀνθρώπων δόξαν, καὶ διὰ τὸ ἐπισπασθαι πρὸς
σεαυτὸν τοὺς ἀνδραποδώδεις καὶ ἀκολάστους. λέγων,
Τίνι πιστευτέον; τοῖς ὑπὸ τῆς ἀληθείας λεγομένης,
'0
μὴ εἶναι ἄλλην πορνείαν, εἰ μὴ τὴν ἐκ σοῦ ἀποφυγήν.
ἢ c τοῖς ὑπὸ σοῦ τοῦ πλάνου καὶ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ;
XL. Ilas de numero blasphemiarum, ob Sergii Μ'. Ταῦτα τοίνυν ἐκ τῶν βλασφημιῶν ὀλίγα σιλ
discipulorumque ejus coargulionem, selectas hic λέξαντες πρὸς ἔλεγχον αὐτοῦ, καὶ τῶν αὐτοῦ μαθη
exposuimus, ut parvum cordis ejus thesaurum pan- τῶν, ἐνταῦθα παρεθέμεθα εἰς ἔνδειξιν τοῦ πονηροῦ
deremus: Etenim ex abundantio cordis os loqui- θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ· Ἐκ γὰρ τοῦ περισtur 33. Caeterum nemo arbitretur Sergii hæresim ab σεύματος, φησί, τῆς καρδίας, το στόμα λαλετο,
illa Manetis differre: una enim eademque est. Cum ᾿Αλλὰ μηδεὶς αἰέσθω ἑτέραν αἵρεσιν εἶναι ἢν ἰδί
autem docendi initium hic Sergius fecit,quo multos δαξεν Σέργιος, καὶ ἑτέραν τοῦ Μάνεντος· μία γέρ
nancisceretur discipulos, magnumque numerum ἐστι καὶ ἡ αὐτή ἡνίκα δὲ [cod. f. 109 b.] ήρξατο άν
ab Ecclesia Christi post se abstraheret, bis terque δάξαι οὗτος ὁ Σέργιος, θέλων ἐπισυνάξει πολλούς
Bahani turpi discipulo ac symmystæ suo in facicm μαθητὰς καὶ ἀποσπᾶσαι τῆς ᾿Εκκλησίας Χριστού
restitit, pietatemque simulans cepit eum reprehen- οὐκ ὀλίγους ὀπίσω αὑτοῦ, δισσῶς καὶ τρισσῶς ἀντα
dere,cenctis audientibus,haud quidemn 45 ob fidei έστη κατὰ πρόσωπον Βαάνῃ τῷ ῥυπαρῷ μαθητή του
rationem,sed ob scelerum immanitatem. Cui res - καὶ συμμύστῃ αὐτοῦ· καὶ εὐλάβειαν υποκρινόμενος,
pondit Rabanes: Tu quidem nuper, Sergi, exortus ἤρξατο ἐλέγχειν αὐτὸν εἰς ὑπήκοον πάντων, ο δι
es,neminemque magistrorum nostrorum nosti,aut πίστιν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀτοπίαν τῶν ἀθεμίτων αὐτοῦ
cum ipsis versatus es. At ego domini Epaphroditi πράξεων. Ο δὲ Βαάνης φησὶ πρὸς αὐτόν· Σὺ νεωστὶ
alumnus fui; et quemadmodum ille ab initio me κατεφάνης, καὶ οὐδένα τῶν διδασκάλων ἡμῶν ἑτόριο
erudiit. ita doceo. Sergius auteni fetidum cœnum, και 4, ἢ συμπαρέμεινας· ἐγὼ δὲ τοῦ κυρίου Επι
cujus ille magister erat, stomachans,coramque ob. αφροδίτου μαθητής ὑπάρχω· καὶ καθὼς παρέδωκεν μα
jurgans, bifariam hæresim scidit. Qui cum illo ita - ἀπ᾿ ἀρχῆς, οὕτως καὶ διδάσκω· ὁ δὲ Σέργιος, διὰ τὸν τ
que persevaverunt, appellavit Baniotas; vicissim - ωδη βόρβορον ὃν ἐδίδασκε, βδελυξάμενος καὶ εἰς πρέσ
que ille Sergii discipulos dicebat Sergiotas. Post ωπον καταισχύνας αὑτὸν, ἔσχισε * τὴν αἵρεσιν εἰς δ
Sergii vero obitum, ignominiæ et conviciorum, τοὺς δὲ συμπαραμείναντας αὐτῷ, ἐκάλεσε Βανιώτας
quibus undique pulsabantur, impatientes, Banio- κἀκεῖνος, Σεργιώτας τοὺς μαθητές ὠνόμασε Σεςtas cceperunt occidere, ut infamiam propriam γίου. Μετὰ δὲ τὸν θάνατον Σεργίου, με φέροντες οι
eluerent. Quidam vero Theodotus, Sergii compe- αὑτοῦ μαθηταὶ ἑαυτῶν τὴν αἰσχύνην καὶ τὸν ἄνει -
regrinus, ait: Nullum vobis cum his hominibus δισμόν, ὃν παρὰ πάντων ὠνειδίζοντο, ἤρξαντο ἀποdissidium sit; universi enim, usque ad magistri κτέννειν 1 τοὺς Βανιώτης, ὅπως ἐξαλείψωσιν εξ ἐπι
nostri apparitionem, unam fidem tenuimus. Atque τῶν τὸν ὀνειδισμὸν αὐτῶν· εἷς δέ τις θεόδοτος ἐν.
ita ab occidendo destiterunt.
ματι, ὁ συνεκδημος Σεργίου, λέγει· Μηδὲν ὑμῖν καὶ
τοῦ διδασκάλου ἡμῶν μίαν πίστιν εἴχομεν· καὶ οὕτως
τοῖς ἀνθρώποις τούτοις· πάντες γὰρ μέχρις ἀναδείξεως
του φονεύειν ἐπαύσαντο,
XLI. Religiosus vero imperator Michael, cognomento Abuas (Rhangabes), et Leo post ipsum, cum
53 Matth. v, 28. 53 Matth. xit, 34.
δ
ΜΑ'. Ἰδὼν δὲ Μιχαὴλ ὁ εὐσεβὴς βασιλεύς, ὁ
Αβονᾶς 5, [cod. f. 110] καὶ Λεων ὁ μετ' αὐτὸν βα
• R. et cod. ἐξουθένη. b lla cod. Sed valde suspicor emendandum esse ασέλγειαν, ο R. ή.
c R. 7. d Cod.
Φόρακας hic et alibi postea. c R. ἔχισε. 1 R. ἀποκτένειν. & R. εὐσεβέστατος βασιλεύς ὁ ᾿Αββάς.
col. 1301–1302page 36 of 76
PG 104:1301σιλεύσας, ὅτι πολὺ μέρος ἢ τῶν Χριστιανῶν ἡ τοιαύτη Ζίρεσις ἑλυμήνατο, ἐκπέμψαντες κατὰ παντὸς τόπου τῆς Ρωμαϊκῆς ἀρχῆς, τους εὑρισκομένους ἐν ταύτῃ τῇ μυσαρά αἱρέσει ἀπέκτεινον, Ἦλθεν οὖν τὸ πρόσταγμα του βασιλέως, καὶ εἰς ᾿Αρμενιακούς προς Θωμᾶν τὸν ἐπίσκοπον Νεοκαισαρείας, καὶ τὴν Παρα κουλάκην ἔξαρχον ὄντα. Κατὰ οὖν τὴν τοῦ βασιλέως κέλευσιν, τοὺς εὑρισκομένους ἀξίους θανάτου καὶ ὁδηγοὺς ἀπωλείας ἀπέκτεννον· ὕστερον δέ τινες τῶν τοῦ Σεργίου μαθητῶν, οἱ λεγόμενοι "Αστατοι, διὰ προδοσίας καὶ δόλου τὸν ἔξαρχον κατέσφαξαν· καὶ Κυνοχωρίται ὁμοίως, Θωμᾶν τὸν μητροπολίτην καὶ οὕτως προσέφυγον οἱ ῎Αστατοι ἐν Μελίτηνῇ·; ἀμηρᾶς δὲ τότε τῶν ἐκεῖσε ὄντων Σαρακηνῶν ὑπῆρε γεν ὁ Μονοχεράνης· λαβόντες τοίνυν παρ' αὐτοῦ οἱ Αστατοι, τὸν ᾿Αργοῦν, κατώκησαν ἐκεῖσε· καὶ β οὕτως ἐπισυναχθέντες ἐκ πάντων τῶν μερῶν, ἤρξαντο πραιδεύειν τὴν Ῥωμανίαν· ὁ δὲ Σέργιος συνοικήσας μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἰς τὸν Αργανῦν ἐπὶ χρόνους τινάς, ὕστερον ἐκ δικαιοκρι τίας Θεοῦ, ἀξίνῃ ἐκκοπεῖς, ὡς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ διχοτομήσας, εἰς πῦρ αἰώνιον βάλλεται γ· ὁ γὰρ Τζανίων ὁ ἀπὸ καστέλλου κ τῆς Νικοπόλεως ὤν, εἰς ὄρος αὐτὸν εὑρηκώς ἄνωθεν τοῦ ᾿Αργαοῦ σαν!.. 6303. δες εργαζόμενον, τὴν ἀξίνην ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ λαβών, πατάξας τοῦτον ἀπέκτεινεν καὶ οὕτως ἀπεῤῥάγη τὸ ἔσχατον καὶ μείζον πάντων τῶν θηρίων τούτιδε βίου, ἔτει τῷ ἀπὸ κτί σεως κόσμου ἐξακισχιλιοστῷ τριακοσιοστῷ τρίτῳ μαθηταὶ δὲ τούτου ὑπῆρχον μυστικώτεροι, Μιχαήλ, καὶ ὁ Κανακάρις, καὶ Ἰωάννης ὁ ᾿Αόρατος, οἱ τρεις μιερεῖς καὶ ὁ μνημονευθείς Θεόδοτος, Βασιλειός τι, καὶ Ζώσιμος, καὶ ἕτεροι πολλοί. Οὗτοι τοίνυν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οἱ καὶ συνένδημοι παρ' αὐτοῖς λεγόμενοι, ὡς μιερεῖς τινες, τὸν ἅπαντα λαὸν τον συναθροισθέντα ἐν τῷ ᾿Αργαοῦ, μετὰ τὸν τοῦ δι δασκαλου αὐτῶν Σεργίου θάνατον, ταῖς διδασκαλίαις αὐτοῦ τε καὶ τῶν προηγησαμένων λυμαινόμενοι, ισότιμοι πίνες ὑπῆρχον· μηκέτι ἕνα διδάσκαλον ἀνακηρύξαντες καθάπερ οἱ πρών, ἀλλὰ παντες ἴσοι ὄντες· ἔχουσι δὲ καὶ ὑποβεβηκότες μιερεῖς, νοταρίους παρ' αὐτοῖς ὀνομαζομένους. ΒΙΒ΄. Ο οὖν Καρέας ἐν τοῖς τότε καιροῖς ἀνα φανείς, καὶ τοῦ ὀλεθρίου ἐκείνου λαοῦ καθηγησάμενος, εἰς πλῆθος αὐτὸν ἐπηύξησεν, ὥστε, μή χωρουμένου αὐτοῦ ἐν τῷ ᾿Αργαοῦ, ἐλθεῖν καὶ κτίσαι την Τιβρικὴν, καὶ αὐτῇ κατοικῆσαι· ὁμοῦ μὲν καὶ τὴν πρὸς αὐτοὺς τυραννίδα των Μελιτηνιατῶν ᾿Αγα ρητινών ἐκφεύγων, ὁμοῦ δὲ καὶ αὐτῇ ἀνεπιμιξίᾳ τῶν ἀνθρώπων τοῖς δαίμοσι τελείως ἐξομοιούμενος, τῇ ᾿Αρμενία και το πλησιάζειν θέλων, καὶ τῇ Ρωμανίᾳ ὥστε τοὺς μὲν πειθομένους αὐτῷ, ὑποσπόνδους ποι εἴσθαι, καὶ ἔχειν αὐτοὺς πρὸς τὸ αἰχμαλωτεύειν ] συλλήπτορας· τοὺς δὲ μὴ πειθομένους, * Β. πολυμερώς. ἀπέκτενον. 1 βάλεται. * καστέλλον, η καὶ ταῖς 'Αρμενίας. ΝΟΤΑ. μικρες
HISTORIA MANICH/EORUM.
σιλεύσας, ὅτι πολὺ μέρος ἢ τῶν Χριστιανῶν ἡ τοιαύτη multam cernerent Christianorum partem ab hac
Ζίρεσις ἑλυμήνατο, ἐκπέμψαντες κατὰ παντὸς τόπου hæresi pessumdari, jussere per universam Romaτῆς Ρωμαϊκῆς ἀρχῆς, τους εὑρισκομένους ἐν ταύτῃ nam ditionem quotquot hujus detestabilis secta
τῇ μυσαρά αἱρέσει ἀπέκτεινον, ' Ἦλθεν οὖν τὸ comperti fuissent, occidi.Pervenit itaque princiπρόσταγμα του βασιλέως, καὶ εἰς ᾿Αρμενιακούς προς pum edictum in Armeniam quoque ad Caesarea
Θωμᾶν τὸν ἐπίσκοπον Νεοκαισαρείας, καὶ τὴν Παρα- episcopum Thomam, et Paracondacem præfectum.
κουλάκην ἔξαρχον ὄντα. Κατὰ οὖν τὴν τοῦ βασιλέως Quapropter quoscunque inveniebant,ceu perditioκέλευσιν, τοὺς εὑρισκομένους ἀξίους θανάτου καὶ tis duces ac morte dignos interdiciebant. Nonnulli
ὁδηγοὺς ἀπωλείας ἀπέκτεννον· ὕστερον δέ τινες τῶν postea Sergii discipuli, Astati dicli, proditione doτοῦ Σεργίου μαθητῶν, οἱ λεγόμενοι "Αστατοι, διὰ loque præfectum interemerunt; Cynopolitæ pariter
προδοσίας καὶ δόλου τὸν ἔξαρχον κατέσφαξαν· καὶ Thomam metropolitam; atque ita Astati Melitenem
» Κυνοχωρίται ὁμοίως, Θωμᾶν τὸν μητροπολίτην· confugerunt, ubi regulus Saracenorum erat Mo
καὶ οὕτως προσέφυγον οἱ ῎Αστατοι ἐν Μελίτηνῇ· nocherares; a quo Aslati pago Argauno donati,
ἀμηρᾶς δὲ τότε τῶν ἐκεῖσε ὄντων Σαρακηνῶν ὑπῆρε sedem ibi defixerunt; et mox undequaque numero
γεν ὁ Μονοχεράνης· λαβόντες τοίνυν παρ' αὐτοῦ οἱ aucli, Romanas terras deprædari coeperunt.Sergius
Αστατοι, τὸν ᾿Αργοῦν, κατώκησαν ἐκεῖσε· καὶ β autem cum suis asseclis aliquanto tempore demoοὕτως ἐπισυναχθέντες ἐκ πάντων τῶν μερῶν, ralus 46 Argauni, postea justo Dei judicio securi
ἤρξαντο πραιδεύειν τὴν Ῥωμανίαν· ὁ δὲ Σέργιος casus, velut ipse Ecclesiam bifariam diviserat, in
συνοικήσας μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἰς τὸν ignem aeternum projicitur. Nam Tzanio quidam,
Αργανῦν ἐπὶ χρόνους τινάς, ὕστερον ἐκ δικαιοκρι- Nicopolecs castelli civis,cum hunc in monte, qui
τίας Θεοῦ, ἀξίνῃ ἐκκοπεῖς, ὡς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Argauno imminet, invenisset asseres operantem,
Θεοῦ διχοτομήσας, εἰς πῦρ αἰώνιον βάλλεται γ· ὁ securi de manu ejus erepta, percussum occidit.
γὰρ Τζανίων ὁ ἀπὸ καστέλλου κ τῆς Νικοπόλεως ὤν, Atque hunc vitæ finem habuit postrema et pessima
εἰς ὄρος αὐτὸν εὑρηκώς ἄνωθεν τοῦ ᾿Αργαοῦ σαν!.. omnium fera,anno ab orbe condito 6303. Hujus
δες εργαζόμενον, τὴν ἀξίνην ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ porro discipuli magis intimi erant Michael, et Canaλαβών, πατάξας τοῦτον ἀπέκτεινεν· καὶ οὕτως caris, et Joannes Aoratus, tres iniqui sacerdotes,
ἀπεῤῥάγη τὸ ἔσχατον καὶ μείζον πάντων [cod. cum jam memorato Theodoto, nec non Basilio et
f. 110 b ] τῶν θηρίων τούτιδε βίου, ἔτει τῷ ἀπὸ κτί- Zosimno aliisque compluribus. Hi ergo Sergii disciσεως κόσμου ἐξακισχιλιοστῷ τριακοσιοστῷ τρίτῳ puli,qui etiam comperegrini ejus dicebantur, velut
μαθηταὶ δὲ τούτου ὑπῆρχον μυστικώτεροι, Μιχαήλ, impuri quidam sacerdotes, populum Argauni colκαὶ ὁ Κανακάρις, καὶ Ἰωάννης ὁ ᾿Αόρατος, οἱ ' lectum, post magistri sui Sergii obitum, doctrinis
τρεις μιερεῖς καὶ ὁ μνημονευθείς Θεόδοτος, " ejus et decessorum corrumpentes, æquali omnes
Βασιλειός τι, καὶ Ζώσιμος, καὶ ἕτεροι πολλοί. Οὗτοι gradu erant; nullum jam magistrum, sicut antea
τοίνυν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οἱ καὶ συνένδημοι παρ' mos fuerat, creantes; sed paritate servata, alios
αὐτοῖς λεγόμενοι, ὡς μιερεῖς τινες, τὸν ἅπαντα λαὸν quoque sacerdotes sub se habebant quos notarios
τον συναθροισθέντα ἐν τῷ ᾿Αργαοῦ, μετὰ τὸν τοῦ δι- appellabant.
δασκαλου αὐτῶν Σεργίου θάνατον, ταῖς διδασκαλίαις αὐτοῦ τε καὶ τῶν προηγησαμένων λυμαινόμενοι, ισότιμοι
πίνες ὑπῆρχον· μηκέτι ἕνα διδάσκαλον ἀνακηρύξαντες καθάπερ οἱ πρών, ἀλλὰ παντες ἴσοι ὄντες· ἔχουσι δὲ
καὶ ὑποβεβηκότες μιερεῖς, νοταρίους παρ' αὐτοῖς ὀνομαζομένους.
ΒΙΒ΄. Ο οὖν Καρέας ἐν τοῖς τότε καιροῖς ἀναφανείς, καὶ τοῦ ὀλεθρίου ἐκείνου λαοῦ καθηγησάμενος, εἰς πλῆθος αὐτὸν ἐπηύξησεν, ὥστε, μή
χωρουμένου αὐτοῦ ἐν τῷ ᾿Αργαοῦ, ἐλθεῖν καὶ κτίσαι
την Τιβρικὴν, καὶ αὐτῇ κατοικῆσαι· ὁμοῦ μὲν καὶ
τὴν πρὸς αὐτοὺς τυραννίδα των Μελιτηνιατῶν ᾿Αγαρητινών ἐκφεύγων, ὁμοῦ δὲ καὶ αὐτῇ ἀνεπιμιξίᾳ τῶν
ἀνθρώπων τοῖς δαίμοσι τελείως ἐξομοιούμενος, τῇ
᾿Αρμενία και το πλησιάζειν θέλων, καὶ τῇ Ρωμανίᾳ·
ὥστε τοὺς μὲν πειθομένους αὐτῷ, ὑποσπόνδους ποιεἴσθαι, καὶ ἔχειν αὐτοὺς πρὸς τὸ αἰχμαλωτεύειν
[cod. f. 111] συλλήπτορας· τοὺς δὲ μὴ πειθομένους,
p
XLII. Jam vero Carbeas, qui eo tempore emersit,
et pestilentis illius populi rector fuit, numerum
ejusdem tantopere auxit, ut cum Argauno oppido
jam contineri haud posset, illinc profectus Tibricam
urbem fundaverit et incoluerit; tum ut Melitenensium Agarenorum tyrannidem fugeret; tum etiam
ut facta ab hominibus separatione, dæmonibus similior evaderet; tum denique, ut Armeniæ et Romanæ ditioni propinquier fieret. Ergo sibi obsequentes,fcelere secum copulabat, et ad prædandos
homines habebat adjutores; qui secus non obtemperarent, Saracenis vendebat,depopulans interim
* Β. πολυμερώς. i R. ἀπέκτενον. Ita et mox. 1 R. βάλεται. * R. et cod. καστέλλον, η R. καὶ pro
m Cod. ταῖς 'Αρμενίας.
ΝΟΤΑ.
Annus hic in æra Constantinopolitana ab
orbe condito respondet anno Christi DCCXCV,
non autem anno DCCCXII, ut scribit Raderus
nescio quem calculum secutus.
De vocabulo μικρες erudite disseritur in
nova lexici Stephaniani editione, cujus verba,quoniam publica sunt, hic recitare non interest.
col. 1303–1304page 37 of 76
PG 104:1303; 47 - Σαρακηνοῖς ἀπεμπολεῖν, λεηλατών τὰς τῆς Ρωσ μανίας ἄκρας, τὰς πρὸς τῷ Πόντῳ κειμένας· έμε δὲ τὸ πρὸς ἕτοιμον καταφύγιον τοῖς ἐν Ῥωμαία της ταύτην την αἵρεσιν ἀποκτεννομένοις " τὴν ἐπιτηδειότητα τοῦ τόπου παρασκευάζων· οὐ μόνον δὲ, καὶ τοὺς λιχνοτέρους καὶ ἀκολάστους ἀνθρώπους κι ἄφρονας τῶν ἄκρων ἐκείνων προσεγγιζόντων τῇ Τι βρικῇ, τῇ ἐλευθερίᾳ τῶν αἰσχίστων ο παθῶν εἰς ἑαυτὸν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐκκαλούμενος· ζῶντος τείνον αὐτοῦ, οἱ μὲν ἐκ τῶν μνημονευθέντων μιερέων αὐτοῦ, τὸν ἑαυτῶν βίον κατέστρεψαν, οἱ δὲ ὑπελείφθησαν. με ΜΓ. Κακείνου τοίνυν τὸ ζῆν ἀπορίαντος, εις διαδέχεται τὴν τυραννίδα τοῦ ὀλεθρίου λαοῦ αὐτο Χρυσοχέρι; ὁ ἀνεψιὸς καὶ γαμβρὸς αὐτοῦ. Ἐν ταῖς ἡμέραις οὖν αὐτοῦ, παρεβάλομεν ἡμεῖς ἐν τῇ Τιρ τῇ, ἀποσταλέντες ἐκεῖτε δουλείας βασιλικῆς ἔλεχει τοῦ ὑπαλλάξει ἄρχοντας αἰχμαλώτους, ὅπερ γέγονεν ἐν τῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς βασιλείας Βασιλείου καὶ Κων σταντίνου καὶ Λέοντος, τῶν εὐσεβῶν καὶ δικαίων γάλων βασιλέων ἡμῶν. Ἐκεῖσε οὖν ἐννεσμηνιαία, χρόνον διατρίψαντες, ἔτι περιόντος Βασιλείου και Ζωσίμου τῶν μικρῶν συνεκδήμων λεγομένων, κα περὶ τῶν προτεθέντων ἀκριβῶς ἐρευνήσαντες και φιλοπονήσαντες, ταῦτα πάσιν ἐσπουδάσαμεν κατέ δηλα γενέσθαι· Γ. 111, τῇ ἐν θεῷ κελεύσει τῶν αὐτῶν ἁγίων, καὶ ὀρθοδόξων μεγάλων βασιλέων ἡμῶν, ὡς δούλοι, εἰ καὶ εὐτελεῖς καὶ ἀναξιοι, ἐν φίλη πολλῷ ὑπείξαντες. Καὶ περὶ μὲν τούτου, ἄλις περὶ Ο δέ τινων παρ' αὐτοῖς τῶν τελεωτέρων αἱρέσεων, ἐν τοῖς ἐφεξῆς ὑμῖν δηλωθήσεται· ἡμῖν τοῖς εὐτελέειν ορέγοντες 9 ᾧ ἡ δόξη, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ κτίσεως ὁρατῆς τε καὶ ἀοράτου δημιουργώ τε και συν, ο τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, τῷ μόνῳ ἀληθεῖ Θεῷ, καὶ πάσης χεῖ καὶ ἐξουσιαστῇ, εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. » ἀποκτεννημένοισι, ο ἐλαχίστων, η ἐννεληναίου, 4 αὐτῷ,
Romanas arces ad Pontum silas; 47 simulque ob - Σαρακηνοῖς ἀπεμπολεῖν, λεηλατών τὰς τῆς Ρωσ
vium perfugium parans iis qui in imperio Romano μανίας ἄκρας, τὰς πρὸς τῷ Πόντῳ κειμένας· έμε
propter hæresim ad necem expetebantur, oblata'o· δὲ τὸ πρὸς ἕτοιμον καταφύγιον τοῖς ἐν Ῥωμαία της
ci opportunitate. Quin adeo vesanos homines,qui- ταύτην την αἵρεσιν ἀποκτεννομένοις " τὴν ἐπιτηδειό
cunque intemperantioris ac lascivioris vitæ erant in τητα τοῦ τόπου παρασκευάζων· οὐ μόνον δὲ,
illis arcibus,quibus proxima erat Tibrica,turpium καὶ τοὺς λιχνοτέρους καὶ ἀκολάστους ἀνθρώπους κι
voluptatum licentia ad se illuc invitabat. Ergo Car- ἄφρονας τῶν ἄκρων ἐκείνων προσεγγιζόντων τῇ Τι
bea vivente, partim ex prædictis ejus sacerdoti- βρικῇ, τῇ ἐλευθερίᾳ τῶν αἰσχίστων ο παθῶν εἰς
bus vita excesserunt, partim adhuc supererant. ἑαυτὸν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐκκαλούμενος· ζῶντος τείνον
αὐτοῦ, οἱ μὲν ἐκ τῶν μνημονευθέντων μιερέων αὐτοῦ, τὸν ἑαυτῶν βίον κατέστρεψαν, οἱ δὲ ὑπελεί
φθησαν.
με
ΜΓ. Κακείνου τοίνυν τὸ ζῆν ἀπορίαντος, εις
διαδέχεται τὴν τυραννίδα τοῦ ὀλεθρίου λαοῦ αὐτο
Χρυσοχέρι; ὁ ἀνεψιὸς καὶ γαμβρὸς αὐτοῦ. Ἐν ταῖς
ἡμέραις οὖν αὐτοῦ, παρεβάλομεν ἡμεῖς ἐν τῇ Τιρ
τῇ, ἀποσταλέντες ἐκεῖτε δουλείας βασιλικῆς ἔλεχει
τοῦ ὑπαλλάξει ἄρχοντας αἰχμαλώτους, ὅπερ γέγονεν
ἐν τῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς βασιλείας Βασιλείου καὶ Κων
σταντίνου καὶ Λέοντος, τῶν εὐσεβῶν καὶ δικαίων
γάλων βασιλέων ἡμῶν. Ἐκεῖσε οὖν ἐννεσμηνιαία,
χρόνον διατρίψαντες, ἔτι περιόντος Βασιλείου και
Ζωσίμου τῶν μικρῶν συνεκδήμων λεγομένων, κα
περὶ τῶν προτεθέντων ἀκριβῶς ἐρευνήσαντες και
φιλοπονήσαντες, ταῦτα πάσιν ἐσπουδάσαμεν κατέ
δηλα γενέσθαι· [cod. Γ. 111, b.] τῇ ἐν θεῷ κελεύσει
τῶν αὐτῶν ἁγίων, καὶ ὀρθοδόξων μεγάλων βασιλέων
ἡμῶν, ὡς δούλοι, εἰ καὶ εὐτελεῖς καὶ ἀναξιοι, ἐν φίλη
πολλῷ ὑπείξαντες. Καὶ περὶ μὲν τούτου, ἄλις περὶ
Ο δέ τινων παρ' αὐτοῖς τῶν τελεωτέρων αἱρέσεων, ἐν
τοῖς ἐφεξῆς ὑμῖν δηλωθήσεται· ἡμῖν τοῖς εὐτελέειν
ορέγοντες 9 ᾧ ἡ δόξη, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ
κτίσεως ὁρατῆς τε καὶ ἀοράτου δημιουργώ τε και συν, ο
XLIII.Sed postquam is quoque obiit, pestilentis
populi tyrannidem æque arripuit Chrysocheris consobrinus generque ejus. Hujus nos ergotenpore Tibricam venimus, mandato regio,ut captivos duces,
permutaremus; quod et factum est, secundo impe- "
rantis Basilii anno et Constantini ac Leonis, piorumn
justorum magnorumque regum nostrorum. Ibi itaque novem mensibus demorati, viventibus adhuc
impuris Basilio el Zosimo, vulgo dictis comperegrinis, supradictas res sedulo pervestigantes, et
commentariis mandantes, eas universo urbi patefacere constituimus divino mandato ipsorum sanctorum orthodoxorum magnorumque regumnos rorum, ceu viles famuli indignique multo cum metu
obsequentes. Quarumdam autem exquisitiorum apud eos hæreseon notitia in sequentibus vobistradetur; modo nobis misellis faveat ille cui gloria Puter scilicet et Filius et sanctus Spiritus, verus unus.
que Deus. reique omnis visibilis invisibilisque crealor, conservator, ac Dominus in sæcula. An.en.
τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, τῷ μόνῳ ἀληθεῖ Θεῷ, καὶ πάσης
χεῖ καὶ ἐξουσιαστῇ, εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.
Hactenus operis pars in Raderi libro jamdin edita: cujus nos Græcum textum perquam accurate
qd codicem eregimus, ut plurima et gravissima menda, sive Gractatis, sire orthographia, site
ètiam interpunctionis, excluderemus. Novam quoque Latinam fecimus interpretationem. Cœlorum
Raderi Latinum textum in singulis mendis nominatim objurgare, minime placuit. Nam neque nobis ipsis tantum tribuimus, ut erroribus, præsertim in opere festinato, immunes esse putemus.
"
» R. ἀποκτεννημένοισι, ο R. ἐλαχίστων, η R. ἐννεληναίου, 4 Cod. αὐτῷ, sed syntaxis, videtur
postulare potius &.
col. 1305–1306page 38 of 76
PG 104:1305ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΟΣ Κατὰ Μανιχαίων, τῶν καὶ Παυλικιάνων, τῶν δύο ἀρχὰς εἶναι λεγόντων, ἕνα θεὸν τοῦδε τοῦ κόσμου ποιητὴν καὶ ἐξουσιαστὴν, καὶ ἕτερον Θεὸν εἶναι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Α΄. Αδόλῳ καὶ ἀδιστάκτῳ καὶ τελείᾳ τῇ π' στει, ἀκαταγνώστῳ τε καὶ καθαρῷ συνειδότι, τῆς πρὸς τὴν ὑπερούσιον θεαρχικωτάτην καὶ ζωαρχικὴν καὶ ἐνιπίαν Τριάδα τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν, τὸν ποιητὴν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς καὶ πάσης ἀο ράτου τε καὶ ὁρατῆς κτίσεως, συνοχέα τε καὶ ἐξου σιαστήν, ἐκ γονέων τε καὶ προγόνων ἀκλινούς ὁμο λογίας υπάρχων, μάρτυς ἡ αὐτὴ ἁγία Τριάς, καὶ πάντες οἷς συνανεστράφημεν ἄνθρωποι, εἰ καὶ τοῖς οἰκείοις τῆς πίστεως ἔργοις ἐλλειπής είμι παντελώς ἐγὼ ὁ ἁμαρτωλὸς καὶ ἀνάξιος, ὦ ἱερώ τατον ἄθροισμα Πείθομαι γὰρ ὑμᾶς ὁμαδὸν συμ παρεῖναι τῇ τῶν προκειμένων λόγων ἀκροάσει τε καὶ ἐξετάσει, τοῖς προλαβοῦσι τὰ λείποντα ἐπισυνάψαι πειράσομαι· μᾶλλον δὲ τῶν προειρημένων οὐχ ἧττον ἐνταῦθα τὴν σκέψιν, ἀλλὰ καὶ οἰκειοτέραν ποιήσομαι. Η Καὶ πρῶτον μὲν τὰς προδήλους παρ' αὐτοῖς αἱρέω σεις, ἐν κεφαλαίῳ ἑνὶ ἑκάστῳ θριαμβεύσω· εὐθύς τε ἐνστάσεις καὶ ἀντιθέσεις ἀκολούθως ἑκάστου ἐν ἰδίῳ χωρίῳ, ὡς ἐφικτόν, ποιήσομαι· καὶ μετὰ τοῦτο τὴν πληθὺν τῶν τῆς θείας Γραφῆς μαρτυριών προσοίσω,; ἔκ τε τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου δεκατεσσάρων 49 ἐπιστολῶν, Ἰακώβου, καί Ἰωάννου, καὶ τοῦ ἁγίου Ἰούδα, καὶ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων ἐρανισάμενος ὡς γὰρ προείρηται ἐκεῖνοι ἄλλῳ τινὶ μὴ χρῆναι πείθεσθαι ἐπαγγέλλονται, εἰ μὴ τούτοις καὶ μόνοις. Β'. Ἔστι γὰρ αὐτοῖς ἐν ἐκεῖνο καὶ λίαν πρόδηλον, τὸ δύο ἀρχὰς ὁμολογεῖν πονηρόν τε Θεὸν καὶ ἀγχ θόν· τὸν μὲν τοῦδε τοῦ κόσμου ποιητήν τε καὶ ἐξου σιαστὴν, τὸν δὲ τοῦ μέλλοντος, ὃν καὶ Πατέρα που ἐπου ράνιον ονομάζουσιν, ταῖς τοῦ δυσωνύμου Μάνεντος; αἱρέσεσι τὰς ἰδίας ἀπάτης καταλλήλως ἐπισυνάψαν
SERMO I ADVERSUS MANICHEOS.
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ
ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΟΣ
Κατὰ Μανιχαίων, τῶν καὶ Παυλικιάνων, τῶν δύο ἀρχὰς εἶναι λεγόντων, ἕνα θεὸν τοῦδε τοῦ κόσμου ποιητὴν
καὶ ἐξουσιαστὴν, καὶ ἕτερον Θεὸν εἶναι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος.
EJUSDEM PETRI SICULI
SERMO PRIMUS
Adversus Munichæos, qui et Pauliciani dicuntur, duo principia esse affirmantes; unum
quidem, Deum hujus mundi creatorem et dominatorem; alterum vero, "Deum esse futuri
scculi.
Α΄. Αδόλῳ καὶ ἀδιστάκτῳ καὶ τελείᾳ τῇ π'- 48 I. Sinceram et indubiam perfectamnque fiστει, ἀκαταγνώστῳ τε καὶ καθαρῷ συνειδότι, τῆς dem, irreprehensililem puramque conscientiam
πρὸς τὴν ὑπερούσιον θεαρχικωτάτην καὶ ζωαρχικὴν erga supremam et divinitus dominantem, vivifκαὶ ἐνιπίαν Τριάδα τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν, cam unamque Trinitatem, unicum verum Deum
τὸν ποιητὴν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς καὶ πάσης ἀο- nostrum, coli terræque creatorem, omnisque
ράτου τε καὶ ὁρατῆς κτίσεως, συνοχέα τε καὶ ἐξου- invisibilis visibilisque rei creatæ conservatorem
σιαστήν, ἐκ γονέων τε καὶ προγόνων ἀκλινούς ὁμο- ac Dominum, me jam inde a genitoribus progeλογίας υπάρχων, μάρτυς ἡ αὐτὴ ἁγία Τριάς, καὶ nioribusque meis indeclinabiliter esse profesπάντες οἷς συνανεστράφημεν ἄνθρωποι, εἰ καὶ τοῖς sum, festis est sancta ipsa Trinitas, et cuncti
οἰκείοις τῆς πίστεως ἔργοις ἐλλειπής είμι παντελώς quibuscum versatus sum homines; quanquam
[cod. f. 112.] ἐγὼ ὁ ἁμαρτωλὸς καὶ ἀνάξιος, ὦ ἱερώ- propriis fidei operibus ego prorsus careu, peccaτατον ἄθροισμα Πείθομαι γὰρ ὑμᾶς ὁμαδὸν συμ- tor et indignus, o sacratissime conventus; quem
παρεῖναι τῇ τῶν προκειμένων λόγων ἀκροάσει τε καὶ quia confertim superiorum sermonum auscultaἐξετάσει, τοῖς προλαβοῦσι τὰ λείποντα ἐπισυνάψαι tioni et disquisitioni affuisse audio, nunc quæ diπειράσομαι· μᾶλλον δὲ τῶν προειρημένων οὐχ ἧττον cenda supersunt, præcedentibus connectere riἐνταῦθα τὴν σκέψιν, ἀλλὰ καὶ οἰκειοτέραν ποιήσομαι. Η tar: vel potius accurationem quam antea, nedum
Καὶ πρῶτον μὲν τὰς προδήλους παρ' αὐτοῖς αἱρέω minorem, faciam commentationem. Et primo
σεις, ἐν κεφαλαίῳ ἑνὶ ἑκάστῳ θριαμβεύσω· εὐθύς τε quidem patentes apud Manichæos hæreses sinἐνστάσεις καὶ ἀντιθέσεις ἀκολούθως ἑκάστου ἐν ἰδίῳ gulis capitulis publice exponam: deinde contraχωρίῳ, ὡς ἐφικτόν, ποιήσομαι· καὶ μετὰ τοῦτο τὴν ria argumenta et contradictiones, ex ordine sinπληθὺν τῶν τῆς θείας Γραφῆς μαρτυριών προσοίσω, gularum, proprio in loco pro viribus exponam;
ἔκ τε τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου δεκατεσσάρων 49 postremo plurima ex divina Scriptura testi
ἐπιστολῶν, Ἰακώβου, καί Ἰωάννου, καὶ τοῦ ἁγίου monia proferam, ex Pauli quatuordecim epistoἸούδα, καὶ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων ἐρανισάμε- lis, Jacobi item, et Joannis, ac sancti Jula, et
νος· ὡς γὰρ προείρηται ἐκεῖνοι ἄλλῳ τινὶ μὴ ex apostolorum Actibus collecta. Namque illi, ut
χρῆναι πείθεσθαι ἐπαγγέλλονται, εἰ μὴ τούτοις καὶ jam dixi, nonnisi his solis credendumn esse affirμόνοις.
mant.
Β'. Ἔστι γὰρ αὐτοῖς ἐν ἐκεῖνο καὶ λίαν πρόδηλον, II.Notissimum apud ipsos caput illud est, quo
τὸ δύο ἀρχὰς ὁμολογεῖν πονηρόν τε Θεὸν καὶ ἀγχ- duo principia confitentur, malum scilicet Deum,ar
θόν· τὸν μὲν τοῦδε τοῦ κόσμου ποιητήν τε καὶ ἐξου - borum; illumn quidem mundi hujus creatorem ac
σιαστὴν, τὸν δὲ τοῦ μέλλοντος, ὃν καὶ Πατέρα που- dominum hunc vero futuri,quem etiam celestetn
ἐπου
ράνιον ονομάζουσιν, ταῖς τοῦ δυσωνύμου Μάνεντος Patreu nominant; infamnis Manelis hæresibus erαἱρέσεσι τὰς ἰδίας ἀπάτης καταλλήλως ἐπισυνάψαν- rores suos vicissim connectentes. Et nobis quidem
Loquitur auctor cum Bulgariæ sacerdotum
cœtu, prout fecit etiam in epistola prævia historiæ; quos quia priorem operis partem studiose audire aut lectitare noverat, nunc aliis jam promisc
sis numeratur sermonibus, id est hæreseos Manichaicæ refutationibus.
In historia cap. 1(.
Item hist. loc. cit.
Sermon ISermo I
col. 1307–1308page 39 of 76
PG 104:1307τες. Καὶ πρὸς ἡμᾶς μὲν ἀποτεινόμενοι λέγουσιν, ὅτι ; Υμεῖς, φησίν, πιστεύετε εἰς τὸν κοσμοποιητὴν τὴν Θεὸν τοῦ κόσμου τούτου, ἡμεῖς δὲ εἰς ἐκεῖνον περὶ οὗ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον λέγει, ὅτι οὔτε φωνήν α τοῦ ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε μένον τα ἐν ὑμῖν. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτου μικρὸν ὕστερον ἐροῦμε, τέως δὲ τὰ Γραφικά προβλήματα οἷς εἰσιν ἀκούσωμεν. Τί γάρ φασιν οἱ ἀνόητοι Ἡμεῖς ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου παρελάβομεν νοεῖν τε καὶ λέγειν ἄλλον εἶναι Θεὸν τοῦδε τοῦ κόσμου ποιη τήν τε καὶ ἐξουσιαστὴν, καὶ ἕτερον τοῦ μέλλοντος κατὰ τὸ ῥητὸν τὸ ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου εἰρημένον, Ο Θεός αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τα νοήματα των ἀπίστων, εἰς τὸ μὴ αὐγήσαι αὐτοῖς τον φωτισμόν τῆς δόξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐν ἑτέρῳ φησίν· Κατὰ τὴν ἄρχοντα της εξουσίας του ἀέρος τούτου· καὶ κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις λεγόμενον. Ο ἤρχων του κοσμου τούτου ἔρχεται, καὶ ἐν ἡμῖν εὑρήσει οὐδεν. Καὶ πολλάκις ἄρχοντα τοῦ κόσμου τὸν ἀποστάτην διάβολοι ἀποκαλοῦντα, Γ΄· Πρὸς οὔς πῶς ἀπαντήσομεν; Ὅτι μὲν ταῦτα οὔ τως γέγραπται, οὐδὲ ἡμεῖς ἀθετούμε,· δούλων γάρ κακῶν ἀθετεῖν δεσποτείαν, καὶ ἐπανίστασθαι κυριότητι, καὶ τὰ παρ' αὐτῶν εὐσεβῶς καὶ δικαίως λεγό μενά τε καὶ πραττόμενο, μοχθηρίας γνώμης παρα γράφεσθαι· στὸν τὸν τὴν πορνείαν ἀποτρεπόμενον συκοφαντεῖν, ὡς τὸν ἐν Κυρίῳ γάμον βδελύττες τι 350 παντελούς γεύσεως οἴνου προστάττειν διακωλύεσθαι, όπερ κτίσμα καλόν ἐστι καὶ οὐκ ἀπόβλητον, μετά εὐχαριστίας μετρίως λαμβανόμενον. Καὶ ἄλλα τινὰ τοιαῦτα μυρία εὑρήσεις ἐν ταῖς ἱερεῖς καὶ θείαις Γραφαῖς κατὰ ποιητικούς τρόπους πίνο νιγματωδῶς μὲν καὶ ἐλλειπῶς ὅτε τύχοι τῇ φράσει διὰ τὸ ἀπέριττον λεγόμενα, μυστικῶς δὲ τοῖς ἀκροαταίς δηλούμενα, εἴπερ ἀληθεῖ ἀκροάσει, καὶ οὐ κνησμονή τῆς ἀκοῆς ἀγόμενοι τοῖς λεγομένοις προσέχουσιν. Ἡμεῖς δὲ οἱ ἀληθινοὶ τοῦ Θεοῦ προσκυνηταί, το χριστιανικώτατον καὶ ὀρθοδοξότατον φύλον, πρὸς αὐτοὺς οὕτως ἐροῦμεν Οὐκ ἔστιν, ὥς φατε καὶ νοεῖτε τὸ τῆς Ιεράς Γραφής χωρίον τοῖς ὑμετέροις ὅροις καὶ νόμοις ; περιειλημμένον ὀλίγοις οὔτι καὶ εὐαριθμήτοις, καὶ ἀνεξετάστως καὶ ἀβασανίστως τὰ τῆς παρ' ὑμῖν θρησκείας πάντα κατέχουσι, καὶ ἐν κώμοις ταύτε καὶ μέθαις πάντοτε καὶ οὐ νηφαλέω, προφέρουσιν ἀλλ' ὅ πολλῶν ἱερῶν καὶ ἀναριθμήτων λογάδων συν εστήσατο όμιλος, πεπονημένως καὶ ἐπιστημονικῶς καὶ νηφαλέως ἐν νηστείαις καὶ προσευχαῖς πάντα ζυγῷ καὶ στάθμῃ ἐν ἱερεῖς καὶ οἰκουμενικαῖς συν όδοις θεοπρεπώς διϊθυνάντων· καὶ γὰρ καὶ τῷ τοπον καὶ τῷ πλήθει καὶ τῇ διακρατήσει καὶ τῇ παρρησία, άμεῖς κεκτήμεθα τὰ νικητήρια· καὶ τοῦτο ὑπ᾽ εὐ γνωμοσύνης πολλῆς πρὸς ὑμᾶς διαλεγόμεθα, μέλεσιν ήμετέροις ποτέ τισιν ἐξ ὑμῶν γεγονόσι, καὶ ἐγκεντρισθῆναι δυναμένοις, φιλαλήθως εἰπεῖν, εἴπερ θελή σοιτε πάλιν εἰς καλιέλαιο, Δ΄. Χρὴ οὖν ἀποστολικὸν ῥητὸν ἀνακεφαλαιώσε
adversantes aiunt: Vos quidem creditis in Creato- τες. Καὶ πρὸς ἡμᾶς μὲν ἀποτεινόμενοι λέγουσιν, ὅτι
rem Deum mundi hujus; nos vero in illum de quo Υμεῖς, φησίν, πιστεύετε εἰς τὸν κοσμοποιητὴν τὴν
sanctum Evangelium dicit: Neque vocem ejus au- Θεὸν τοῦ κόσμου τούτου, ἡμεῖς δὲ εἰς ἐκεῖνον περὶ
distis,neque speciem ejus vi istis, et verbum cjus οὗ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον λέγει, ὅτι οὔτε φωνήν αnon habetis in vobis manens 54. Sed enim de hoc τοῦ ἀκηκόατε, [cod. f. 112 b.] οὔτε εἶδος αὐτοῦ
quidem paulo post loquemur Nunc Scripturæte-ti- ἑωράκατε, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε μένον
monia quæ sint audiamus. Quid isti enim insani τα ἐν ὑμῖν. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτου μικρὸν ὕστερον
aiunt? Nus ex Evangelio et ex Apostolo didirimnus ἐροῦμε,· τέως δὲ τὰ Γραφικά προβλήματα οἷς εἰσιν
existimare et dicere,alium esse Deum mundi hujus ἀκούσωμεν. Τί γάρ φασιν οἱ ἀνόητοι; Ἡμεῖς ἐκ τοῦ
creatorem ac Dominum, et alium futuri, juxta illud Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου παρελάβομεν νοεῖν τε
Apostolieffatum: Deushujussaculiercacavitmen· καὶ λέγειν ἄλλον εἶναι Θεὸν τοῦδε τοῦ κόσμου ποιηtes infidelium,ut non fulgeat illis illuminatio gloriæ τήν τε καὶ ἐξουσιαστὴν, καὶ ἕτερον τοῦ μέλλοντος -
Evangelii Christi ss. Et alio loco: Secundum prin- κατὰ τὸ ῥητὸν τὸ ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου εἰρημένον, Ο
cipem potestatis aeris hujus 53. Tum etiam juxta Θεός αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τα νοήματα των
Domini verba in sacris Evangeliis: Vent princeps ἀπίστων, εἰς τὸ μὴ αὐγήσαι αὐτοῖς τον φωτισμόν
hujos mundi, et in nobis nihil ine niet 57. Imo sape g τῆς δόξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ· καὶ ἐν
mundi principem nuncupavit apostatam diabolum. ἑτέρῳ φησίν· Κατὰ τὴν ἄρχοντα της εξουσίας του
ἀέρος τούτου· καὶ κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις λεγόμενον. Ο ἤρχων του κοσμου
τούτου ἔρχεται, καὶ ἐν ἡμῖν εὑρήσει οὐδεν. Καὶ πολλάκις ἄρχοντα τοῦ κόσμου τὸν ἀποστάτην διάβολοι
ἀποκαλοῦντα,
&
III. His quomo:lo nos occurremnus? Quod hae ita Γ΄· Πρὸς οὔς πῶς ἀπαντήσομεν; Ὅτι μὲν ταῦτα οὔ
sint scripta, ne nos quidem negamus: nam mali τως γέγραπται, οὐδὲ ἡμεῖς ἀθετούμε,· δούλων γάρ
servi oficium est auctoritatem herilem repudiare, κακῶν ἀθετεῖν δεσποτείαν, καὶ ἐπανίστασθαι κυριό
et contra Devinum insurgere; et quæ in iis libris τητι, καὶ τὰ παρ' αὐτῶν εὐσεβῶς καὶ δικαίως λεγό
pie justeque dicta sunt et acla,sententia improbi- μενά τε καὶ πραττόμενο, μοχθηρίας γνώμης παραtate falsare: veluti calumniari illum,qui fornica- γράφεσθαι· στὸν τὸν τὴν πορνείαν ἀποτρεπόμενον
tionem relat, quasi contractas in Domino nuptias συκοφαντεῖν, ὡς τὸν ἐν Κυρίῳ γάμον βδελύττες τι
abominetur, omni vini 350 gustatu interdicere, παντελούς γεύσεως οἴνου προστάττειν διακωλύεσθαι,
quod alioqui bona Dei creatura est, neque repι- όπερ κτίσμα καλόν ἐστι καὶ οὐκ ἀπόβλητον, μετά
diandum, seul cum gratiarum potius actione mode- εὐχαριστίας μετρίως λαμβανόμενον. cod. f. 113.]
rate sumendum. Hujusmodi et alias reperies in sa Καὶ ἄλλα τινὰ τοιαῦτα μυρία εὑρήσεις ἐν ταῖς ἱερεῖς
cris divinisque Scripturis particulas, poetico modo καὶ θείαις Γραφαῖς κατὰ ποιητικούς τρόπους πίνο
vel aenigmatico et quandoque abrupto ob laconis- νιγματωδῶς μὲν καὶ ἐλλειπῶς ὅτε τύχοι τῇ φράσει διὰ
mum dictionis; quæ mysticum auditoribus sensum τὸ ἀπέριττον λεγόμενα, μυστικῶς δὲ τοῖς ἀκροαταίς
objiciunt, si modo siucero auditu, et non aurium δηλούμενα, εἴπερ ἀληθεῖ ἀκροάσει, καὶ οὐ κνησμονή
pruritu ducti dictis attendant.Nos autem veraces τῆς ἀκοῆς ἀγόμενοι τοῖς λεγομένοις προσέχουσιν.
Dei adoratores, Christianissima et rectissima sen - Ἡμεῖς δὲ οἱ ἀληθινοὶ τοῦ Θεοῦ προσκυνηταί, το Χρι
tentiae natio sic illis respondebimus. Non ila se στιανικώτατον καὶ ὀρθοδοξότατον φύλον, πρὸς αὐτοὺς
label ut vos dicitis atque intelligitis divine Scri- οὕτως ἐροῦμεν· Οὐκ ἔστιν, ὥς φατε καὶ νοεῖτε τὸ τῆς
pturæ locus, quem vos vestris terminis atque re- Ιεράς Γραφής χωρίον τοῖς ὑμετέροις ὅροις καὶ νόμοις
gulis conclusum tenetis; cum tainen pauci admo- περιειλημμένον ὀλίγοις οὔτι καὶ εὐαριθμήτοις, καὶ
dun sitis et facile numerabiles,et inconsiderate ac ἀνεξετάστως καὶ ἀβασανίστως τὰ τῆς παρ' ὑμῖν
temere vestrae secta omnia relineatis, et in come- θρησκείας πάντα κατέχουσι, καὶ ἐν κώμοις ταύτε
stionibus semper crapulisque non autem subriehæc καὶ μέθαις πάντοτε καὶ οὐ νηφαλέω, προφέρουσιν·
dictitetis. Sed ille demum sensus est, quem multo- ἀλλ' ὅ πολλῶν ἱερῶν καὶ ἀναριθμήτων λογάδων συνrum sacerdotum et innumerabilium sapientium εστήσατο όμιλος, πεπονημένως καὶ ἐπιστημονικῶς
turba constituit, laboriose, prudenter, sobrie,non καὶ νηφαλέως ἐν νηστείαις καὶ προσευχαῖς πάντα
sine jejuniis ac precibus cum lance omnia as sta·
tera in sacris et acumenicis synodis, prout Deo
dignum est, reclun esse definivit. Namque et loco, et multitudine, et robore atque fiducia nos
palmam ferimus: idque adeo nulla benevolentia
perinoti vobiscum loquimur, quorum nonnulli
membra nostra aliquando fuistis, atque iterum
potestis inseri, ut ingenue dicamus, si quidem
velitis, in bonam oleam 58.
IV.Oportet itaque apostolicum dictum recapituζυγῷ καὶ στάθμῃ ἐν ἱερεῖς καὶ οἰκουμενικαῖς συν
όδοις θεοπρεπώς διϊθυνάντων· καὶ γὰρ καὶ τῷ τοπον
καὶ τῷ πλήθει καὶ τῇ διακρατήσει καὶ τῇ παρρησία,
άμεῖς κεκτήμεθα τὰ νικητήρια· καὶ τοῦτο ὑπ᾽ εὐγνωμοσύνης πολλῆς πρὸς ὑμᾶς διαλεγόμεθα, μέλεσιν
ήμετέροις ποτέ τισιν ἐξ ὑμῶν γεγονόσι, καὶ ἐγκεντρι
σθῆναι δυναμένοις, φιλαλήθως εἰπεῖν, εἴπερ θελή
σοιτε πάλιν εἰς καλιέλαιο,
Δ΄. Χρὴ οὖν ἀποστολικὸν ῥητὸν ἀνακεφαλαιώσε
54 Joan. v, 37, 38. 53 1 Cor. 1, 4. 33 Ephes, I, 2.:7 Joan. XIV, 30. 58 Ron. xi, 24.
col. 1309–1310page 40 of 76
PG 104:1309σθαι καὶ εἰπεῖν· ὅτι οὐχὶ Θεὸν ἢ ἐξουσιαστὴν τοῦ κόσμου τὸν ἀποστάτην καὶ ἀδρανέστερον πάσης ἀράχνης διάβολον ὁ θεῖος ᾿Απόστολος ὑποφαίνει ἀλλ' οὕτως ὅστις ἐὰν ᾖ, ἀνάγνωθι ἔχει γάρ τι ἀμφίβολον ἡ λέξις τῇ στιγμῇ διαιρούμενον Εἰ δὲ καὶ ἔστι κεκαλυμμένον τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῶν, ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις ἐστὶ κεκαλυμμένον, ἐν οἷς ὁ Θεός. Ενταῦθα δὴ ἀναπνευστέον καὶ οὕτως ἐπαγαγεῖν 59 τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπί στων, Εἰς τὸ μὴ αὐγήσαι αὐτοῖς τὸν φωτισμὸν τῆς δόξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ· ὅπερ συντατώ τόμενον, τοιοῦτόν ἐστι· Τῶν ἀπίστων τοῦ αἰῶνος τού του τὰ νοήματα ὁ Θεὸς ἐτύφλωσε. Καὶ μάλιστα εἰκός τως· ποία γὰρ ἴασις τοῖς βλαβησομένοις ἐξ ἀπιστίας καὶ ἑκουσίως τυφλώττουσιν· Οὐ γὰρ ἦλθον, φησὶν ὁ Κύριος, καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλούς εἰς μετάνοιαν· τὴν δὲ μετάνοιαν οὐκ ἄλλοθεν ἢ ἐξ 60 ἑκουσίου γνώμης ἴσμεν γινομένην. Τὸ γὰρ ἀκουσίως γινόμενον, οὐδὲ μονιμον· δι᾽ ἢ οὐδὲ μετάνοια ἀλλ᾿ ἀνάγκη καὶ ἔστι καὶ λέγεται· τοῦ συναμφοτέρου το! νυν δεῖται ἡ μετανοια καὶ τῆς τοῦ θεραπευτοῦ δυνά μεως, καὶ τῆς τοῦ θεραπευομένου εἰλικρινούς ὑπο πτώσεως ἑκατέρου γὰρ ἐλλείποντος, δυσχερής ή τελείωσις· παντοδύναμος μέν ἐστιν ὁ Θεὸς ὁ ἐκ μὴ ὄντων τὰ πάντα παραγαγών, καὶ δυνατός ἐστι πᾶσαν τὴν κτίσιν τῷ αὐτοῦ παραστῆσαι βουλήματι, κατά τὴν αὐτοῦ θέλησιν καὶ ἠναγκασμένως πορεύεσθαι. οὐ βούλεται δὲ τοῦτο δι᾽ ὑπερβολὴν ἀγαθότητος, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀψύχοις καὶ ἀλόγοις τὸ ἀναγκαῖον ἀπένειμεν, τοῖς δὲ ἐμψύχοις τὸ ἐνδεχόμενον· δύο αὐτοῖς ὑποδείξας ὁδοὺς ἀκωλύτους· και ο ἐάτας τέως τῇ αὐτεξουσιότητι πορεύεσθαι, επαγγει-; λάμενός τε τὴν ἑκάστης ὁδοῦ ἀμοιβὴν ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ τῆς φρικτῆς δευτέρας παρουσίας τους βουλομένοις οἷα θέλοιεν πορεύεσθαι, κατὰ τὴν ἀναλογία» ἑκάστης λήψεσθαι· οὐ Θεὸν τὸν ἀποστάτην καὶ πονη ρότατον δοῦλον παρεισάγει, ἀλλ᾽ ἑαυτὴν έχ τὸν] δείκνυσιν δι' ὑπερβολὴν ἐλλάμψεως τῶν ἑκουσίως τυφλωττόντων περὶ τὴν ἀλήθειαν της χώρας ἀμβλύς νειν ἡ ἐνυπόστατος ἀλήθεια· καὶ γὰρ οὐδὲ τὰς ἡλια κὰς ἀκεῖνας αἰτιάσαιτο ἄν τις τοὺς ἀσθενεῖ; περὶ τὰς ὄψεις ἐπισκοτιζούσας, ἀτενὶς πειρωμένους αὐταῖς ἐνορᾷν, ὡς τῆς αὐτῶν τυφλώσεως αἰτίους γινομένας, ἀλλά τινος διαίτης πονηρᾶς ἢ νόσου τούτοις ἐπισκηψάσης ἀκουσίου· εἰ καὶ τῆς ψυχῆς τᾶσαι αἱ νόσοι ἑκουσίως τοῖς ἀνθρώποις ἐπισυμβαίνειν περίκασιν. Ε΄. ᾿Αλλ' εἰ καὶ δῶμεν τὸν θεῖον ᾿Απόστολον Θεόν ὀνομάσαι τὸν διάβολον, σκοπώμεν αὐτὸν οὐκ ἐξου σίας ἢ κυριότητος τρόπῳ τοῦτο αὐτῷ ἀπονείμαι τὸ ὄνομα. Πώς γάρ; ὁ τοῦ πράου καὶ εἰρηνικοῦ ποιμές νος μαθητής πρὸς τὴν πρὸς αὐτὸν πάλιν ἡμᾶς εἴ μάλα διεγείρει φάσκων· Τοῦ λοιποῦ, ἀδελφοί μου, ἐνδυναμούσθε ἐν Κυρίῳ καὶ ἐν τῷ κράτει 114 τῆς ἰσχύος αὐτοῦ· ἐνδύσασθε τὴν παν οπλίαν τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς στή και πρὸς τὰς μεθοδείας του διαβόλου ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη προς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ
SERMO I ADVERSUS MANICHEÆOS.
σθαι [cod. f. 113 b] καὶ εἰπεῖν· ὅτι οὐχὶ Θεὸν ἢ lare dicendo: quod nequaquam Deum et dominaloἐξουσιαστὴν τοῦ κόσμου τὸν ἀποστάτην καὶ ἀδρανέ- rem mundi Apostolus denotat esse apostatam diaστερον πάσης ἀράχνης διάβολον ὁ θεῖος ᾿Απόστολος bolum, qui qualibet aranearum tela debilior est.
ὑποφαίνει· ἀλλ' οὕτως ὅστις ἐὰν ᾖ, ἀνάγνωθι· ἔχει Nihilominus quomodocunque dictio se habeat,lege:
γάρ τι ἀμφίβολον ἡ λέξις τῇ στιγμῇ διαιρούμενον habet enim hæc ambiguitatem quamdam, si interΕἰ δὲ καὶ ἔστι κεκαλυμμένον τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῶν, punctione distinguitur: Quod si etiam opertum est
ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις ἐστὶ κεκαλυμμένον, ἐν οἷς ὁ Evangelium nostrum, in iis qui pereunt est oper
Θεός. Ενταῦθα δὴ ἀναπνευστέον καὶ οὕτως ἐπαγαγεῖν tum, in quibus est Deus 59: hic sane respirandum
τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπί- est,et deinde sul jungendum: hujus sæculi excaστων, Εἰς τὸ μὴ αὐγήσαι αὐτοῖς τὸν φωτισμὸν τῆς cavit mentes infidelium,ut non fulgeat 31 illis ilδόξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ· ὅπερ συντατώ luminatio gloriæ Evangelii Christi. Quod facta
τόμενον, τοιοῦτόν ἐστι· Τῶν ἀπίστων τοῦ αἰῶνος τού- constructione, ila se habel: Infi«lelium hujus sæτου τὰ νοήματα ὁ Θεὸς ἐτύφλωσε. Καὶ μάλιστα εἰκός culi mentes Deus excæcavit. Profecto justissime;
τως· ποία γὰρ ἴασις τοῖς βλαβησομένοις ἐξ ἀπιστίας nam quod remedium eis superest,qui incredulitaκαὶ ἑκουσίως τυφλώττουσιν· Οὐ γὰρ ἦλθον, φησὶν te laborant, et sponte cæcutiunt? Non enim veni,
ὁ Κύριος, καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλούς inquit Dominus, vocare justos sed peccatores ad
εἰς μετάνοιαν· τὴν δὲ μετάνοιαν οὐκ ἄλλοθεν ἢ ἐξ panitentiam 60: penitentiam vero haud aliunde
ἑκουσίου γνώμης ἴσμεν γινομένην. Τὸ γὰρ ἀκουσίως quam voluntaria deliberatione fieri scimus. Nam
γινόμενον, οὐδὲ μονιμον· δι᾽ ἢ οὐδὲ μετάνοια ἀλλ᾿ quod invite fit, ne stabile quidem est: ideoque
ἀνάγκη καὶ ἔστι καὶ λέγεται· τοῦ συναμφοτέρου το!- haud penitentia sed necessitas et est et dicitur.
νυν δεῖται ἡ μετανοια καὶ τῆς τοῦ θεραπευτοῦ δυνά- Utraque igitur re indiget penitentia, nempe et
μεως, καὶ τῆς τοῦ θεραπευομένου εἰλικρινούς ὑπο- sanantis virtute, et sanati ingenua humilitate:
πτώσεως· ἑκατέρου γὰρ ἐλλείποντος, δυσχερής ή alterutra enim deficiente, difficilis erit rei sucτελείωσις· παντοδύναμος μέν ἐστιν ὁ Θεὸς ὁ ἐκ μὴ cessus. Omnipotens sane est Deus,qui ex non exὄντων τὰ πάντα παραγαγών, καὶ δυνατός ἐστι πᾶσαν slantibus omnia produxit, et creaturam omnem
τὴν κτίσιν τῷ αὐτοῦ παραστῆσαι βουλήματι, κατά nutu suo regere potest, atque ad suum libitum
τὴν αὐτοῦ θέλησιν καὶ ἠναγκασμένως πορεύεσθαι. vel ivitam infeclere. Non ita tamen ob summam
[cod. f. 114 ] οὐ βούλεται δὲ τοῦτο δι᾽ ὑπερβολὴν suam bonitatem vult; sed inanimalis quidem et irἀγαθότητος, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀψύχοις καὶ ἀλόγοις τὸ rationalibus necessitatem attribuit, animatis vero
ἀναγκαῖον ἀπένειμεν, τοῖς δὲ ἐμψύχοις τὸ ἐνδεχόμε- et rationalibus possibilitatem: duas his patentes
νον· δύο αὐτοῖς ὑποδείξας ὁδοὺς ἀκωλύτους· και ο vias ostendens, sinensque interim libero cum arἐάτας τέως τῇ αὐτεξουσιότητι πορεύεσθαι, επαγγει- bitrio procedere; caterum utrique viæ remuneλάμενός τε τὴν ἑκάστης ὁδοῦ ἀμοιβὴν ἐν τῇ παλιγγε- rationem spondens in regeneratione quæ fiel seνεσίᾳ τῆς φρικτῆς δευτέρας παρουσίας τους βουλομέ- cundo ejus terribili a sventu, prout homines maνοις οἷα θέλοιεν πορεύεσθαι, κατὰ τὴν ἀναλογία» luerint alterutra incedere, pro suo quemque meἑκάστης λήψεσθαι· οὐ Θεὸν τὸν ἀποστάτην καὶ πονη- rito recepturum. Ecce Deum nobis non exhibet
ρότατον δοῦλον παρεισάγει, ἀλλ᾽ ἑαυτὴν [cod. έχ- apostatam illum servum atque nequissimum, sed
τὸν] δείκνυσιν δι' ὑπερβολὴν ἐλλάμψεως τῶν ἑκουσίως semetipsa demonstrat, splendore nimio, eorum
τυφλωττόντων περὶ τὴν ἀλήθειαν της χώρας ἀμβλύς qui sponte cæcutiunt ad veritatem, pupillas obtunνειν ἡ ἐνυπόστατος ἀλήθεια· καὶ γὰρ οὐδὲ τὰς ἡλια- dens enlypostatica veritas. Nam neque ralios soκὰς ἀκεῖνας αἰτιάσαιτο ἄν τις τοὺς ἀσθενεῖ; περὶ τὰς lares quisquam accusabit, quasi oculos iufirmos
ὄψεις ἐπισκοτιζούσας, ἀτενὶς πειρωμένους αὐταῖς obscurent recla volentes solem spectare, et illoἐνορᾷν, ὡς τῆς αὐτῶν τυφλώσεως αἰτίους γινομένας, rum cæcitatis causa sint; sed vel malo victui vel
ἀλλά τινος διαίτης πονηρᾶς ἢ νόσου τούτοις ἐπισκη- involuntario incidenti morbo rem imputabit: siψάσης ἀκουσίου· εἰ καὶ τῆς ψυχῆς τᾶσαι αἱ νόσοι quidem animæ morbi omnes volentiimus homini
ἑκουσίως τοῖς ἀνθρώποις ἐπισυμβαίνειν περίκασιν. bus evenire solent.
Ε΄. ᾿Αλλ' εἰ καὶ δῶμεν τὸν θεῖον ᾿Απόστολον Θεόν
ὀνομάσαι τὸν διάβολον, σκοπώμεν αὐτὸν οὐκ ἐξουσίας ἢ κυριότητος τρόπῳ τοῦτο αὐτῷ ἀπονείμαι τὸ
ὄνομα. Πώς γάρ; ὁ τοῦ πράου καὶ εἰρηνικοῦ ποιμές
νος μαθητής πρὸς τὴν πρὸς αὐτὸν πάλιν ἡμᾶς εἴ
μάλα διεγείρει φάσκων· Τοῦ λοιποῦ, ἀδελφοί μου,
ἐνδυναμούσθε ἐν Κυρίῳ καὶ ἐν τῷ κράτει [cod.
f. 114 b.] τῆς ἰσχύος αὐτοῦ· ἐνδύσασθε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς στήκαι πρὸς τὰς μεθοδείας του διαβόλου ὅτι οὐκ
ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη προς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ
59 [1 Cor. 1v, 3. 60 Luc. v. 32,
V.Jain etsi forte concedamus apostolum Dei nomiue diabolum vocitare, animadvertamus ipsum,
nequaquam potestatis v. 1 dominatus ration. hoc ci
nomen attribuere Quit? En mansueti pacificique
pastoris discipulus ad pugnandum cum diabolomos
maxime concitat dicens: De cœlero, fratres mei,
confortamini in Domino,et in potentia virtutis ejus:
induitie vus armaturu Dei, ut possit is stare adversus insidias diaboli: 32 quoniam non est nobis col.
luctatio adversus sanguinem et carnem,sedadversus principes et potestates, adversus mundi restores
col. 1311–1312page 41 of 76
PG 104:1311πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ κόσμου καὶ αἰῶνος τούτου. Πρὸς Θεὸν πολε μεῖν ἡμᾶς παρασκευάζει, ὁ μηδὲν πλὴν τοῦ σώματος ἐπὶ τῆς γῆς ποτε κτησάμενος, καὶ διδάσκων μὴ ὑπὲρ τοῦ σώματος ἀλλ' ὑπὲρ ψυχῆς ποιεῖσθαι πολεμον ἄσπονδον; καὶ ὁ μηδὲ ἀνθρώποις ἀδικοῦσιν ἢ τύπτουσιν ἢ θανατοῦσιν ἀντιστήναι κελεύων, πῶς εἰ ἔγνω τοῦτον εἶναι Θεὸν, μετ᾿ αὐτοῦ πολεμεῖν ἡμᾶς ἐκέλευσεν; πάλιν δὲ καὶ ὁ Κύριος ἐν ἱεροῖς Εὐαγγελίοις 63, λέγων • Εθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πε σόντα· καὶ τὸ πῦρ αἰώνιον αὐτῷ καὶ τοῖς ἀγγέ λοις αὐτοῦ ἑτοιμασθέν προεμφαίνων, δραπέτην. καὶ ἀποστάτην δοῦλον καὶ κτίσμα αὐτὸν ἀποδείκνυσιν, διὰ τὴν ἐξ ὑπερηφανίας αὐτοῦ ἔκπτωσιν, τοῦ ἀσβέστου πυρὸς ὑπόδικον ἔσεσθαι, σὺν ταῖς ὑπ᾽ αὐτὸν ἀποστατικαῖς δυνάμεσιν· ποῦ δὲ ἀκήκους ἢ ἔγνως ? ο ποτὲ θεὸν ἐκπίπτοντα, ἢ ἐν πυρὶ αἰων. τιμωρο μενον ἀλλ' ὁμωνύμως τοῦτον ἴσως προσηγόρευσεν, τῇ τῶν ἀκουόντων ἀσθενείᾳ συγκαταβαίνων, καὶ λεληθότως ἐκ τῶν εἰδώλων ἀπάγων, καὶ πρὸς τὸν μόνον Θεὸν προσάγων, καὶ δεικνὺς οἴα τοῖς αὐτοῦ νικηταῖς ἡ ἀμοιβὴ τῆς πρὸς αὐτὸν πάλης γενήσεται τὸν μεγάλαυχον καὶ ἀλαζόνα, ἐάνπερ οἱ πήλινοι τὸν 113.] ἀσώματον, καὶ οἱ εὐτελεῖς καὶ ἐλάχιστοι τὸν δράκοντα τὸν μέγαν τὸν ἀποστάτην νικήσωσιν. Γ'. Καὶ τοῦτο εὑρήσεις τοῖς αὐτοῖς Κορινθίοις ἐν τῇ πρώτῃ ἐπιστολὴ τὸν μακάριον ᾿Απόστολον ἐπι στέλλοντα καὶ λέγοντα· Περὶ βρώσεως οὖν τῶν εἰδωλοθύτων, εἴδαμεν ὅτι οὐδὲν εἴδωλον ἐν κόσμῳ, καὶ ὅτι οὐδεὶς Θεὸς ἕτερος, εἰ μὴ εἰς· καὶ γὰρ εἴπερ 64. εἰσὶ λεγόμενοι θεοί [εἴτε ἐν οὐρανῷ] εἴτε ἐπὶ γῆς. 85 Πρόσχες τῇ ἀκριβείᾳ τοῦ δόγματος, λεγόμενοι γὰρ εἶ πεν, οὐχ ὑπάρχοντες· δι' δ οἱ ἐσκοτισμένοι ταῖς διανοίαις ἄνθρωποι παναθλίως τοῦτο πεπόνθασι, μύθοις καὶ πλάσμασι καὶ εἰδώλοις τὸ θεῖον μεταβαλόντες ὄνομα ὅπερ πρὸ ῥιζῶν ἀναστέλλων ὁ ἱερὸς ᾿Απόστολος ἀνθε υποφέρει 'Αλλ' ἡμῖν εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα· καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τέ πάντα τοῦ ἐξ οὗ, καὶ δι' οὗ, καὶ ἐν ᾧ, μὴ φύ σεις τεμνόντων, ἀλλ᾽ ὑποστάσεις χαρακτηριζόντων καὶ τὸ μὲν, εἷς Θεός, διὰ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα προσθείς, τὸ ἐξ οὗ καὶ δι᾽ οὗ καὶ ἐν ᾧ διὰ τὴν τῶν υποστάσεων διαφορὰν ὑπήνεγκεν. Εἰς οὖν Θεὸς ἐν τρισὶν, καὶ τὰ τρία ἕν, ὥσπερ ἔφαμεν, ὁ ἐπὶ πάντων καὶ ἐν πᾶσι διϊκνούμενος· καὶ ἐν ἑτέρῳ δὲ τὴν ἀν θρωπίνην κοιλίαν, Θεὸν ὠνόμασεν ὁ ᾿Απόστολος, οὐχ ὡς κόσμου ποιητὴν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς περὶ αὐτὴν σπουδῆς καὶ λατρείας· διὰ τῆς ὁμωνυμίας ἐκε φόβων τοὺς ἀκολάστους, καὶ ἀνατρέψαι αὐτοὺς τῆς περὶ αὐτὴν σπουδῆς βουλόμενος, λέγων πρὸς Φιλιππησίους Πολλοὶ γὰρ ἀτάκτως περιπατοῦσιν, οἷς πολλάκις ἔλεγον ὑμῖν, νῦν δὲ καὶ κλαίων λέγω, ; τοὺς ἐχθροὺς τοῦ σταυροῦ Χριστοῦ, ὢν τὸ τέλος ἀπώλεια, ὧν ὁ Θεὸς ἡ κοιλία, καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ
et saeculi hujus t, Ergo ne adversus Deum nos pu- 4 πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας
64, a
gnare instruit, ille qui nihil præter corpus in terra τοῦ κόσμου καὶ αἰῶνος τούτου. Πρὸς Θεὸν πολεunquamn possedit, ducetque ut ne pro corpore sed μεῖν ἡμᾶς παρασκευάζει, ὁ μηδὲν πλὴν τοῦ σώματος
pro animna bellum suscipiamus implacabile? Et qui ἐπὶ τῆς γῆς ποτε κτησάμενος, καὶ διδάσκων μὴ ὑπὲρ
me hominibus quidem injuriosis aut percussori- τοῦ σώματος ἀλλ' ὑπὲρ ψυχῆς ποιεῖσθαι πολεμον
bus vel occisoribus resistere jubet, quomodo si ἄσπονδον; καὶ ὁ μηδὲ ἀνθρώποις ἀδικοῦσιν ἢ τύπτου
novisset bunc esse Deum, nobis cum illo pugnare σιν ἢ θανατοῦσιν ἀντιστήναι κελεύων, πῶς εἰ ἔγνω
præciperet? Itein Dominus in sacris Evangeliis τοῦτον εἶναι Θεὸν, μετ᾿ αὐτοῦ πολεμεῖν ἡμᾶς ἐκέλευ
dum ait: Videbam Satanam tanquam fulgur ca- σεν; πάλιν δὲ καὶ ὁ Κύριος ἐν ἱεροῖς Εὐαγγελίοις
dentem 63, Dumque ignem æternum ipsi et ange- λέγων • Εθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πε
lis ejus paratum denuntiat 63; fugitivum illum σόντα· καὶ τὸ πῦρ αἰώνιον αὐτῷ καὶ τοῖς ἀγγέ
et apostatam servum atque creaturam denous- λοις αὐτοῦ ἑτοιμασθέν προεμφαίνων, δραπέτην.
Trat, ob suum superbi causa lapsum, inexstin· καὶ ἀποστάτην δοῦλον καὶ κτίσμα αὐτὸν ἀποδείκνυσιν,
guibili igni dedendum fore, cum apostaticis suis διὰ τὴν ἐξ ὑπερηφανίας αὐτοῦ ἔκπτωσιν, τοῦ ἀσβέ
potestatibus. Age vero ubinamn audisti, vel quan- στου πυρὸς ὑπόδικον ἔσεσθαι, σὺν ταῖς ὑπ᾽ αὐτὸν
do novisti Deum cadentem, aut sempiterno igne ἀποστατικαῖς δυνάμεσιν· ποῦ δὲ ἀκήκους ἢ ἔγνως
punitum? Sed hunc fortasse pari nomine Deum ο ποτὲ θεὸν ἐκπίπτοντα, ἢ ἐν πυρὶ αἰων. τιμωρο
appellavit, audientium condescendens infirmitati, μενον; ἀλλ' ὁμωνύμως τοῦτον ἴσως προσηγόρευσεν,
sensimque ab idolis rerrahens, et add unicum τῇ τῶν ἀκουόντων ἀσθενείᾳ συγκαταβαίνων, καὶ
Deum adducens, dum quanta futura sit victori- λεληθότως ἐκ τῶν εἰδώλων ἀπάγων, καὶ πρὸς τὸν
bus remuneratio demonstrat, ob luclam cum μόνον Θεὸν προσάγων, καὶ δεικνὺς οἴα τοῖς αὐτοῦ
superbo et gloriabundo susceptam; si certe iu- νικηταῖς ἡ ἀμοιβὴ τῆς πρὸς αὐτὸν πάλης γενήσεται
tei mortales incorporeum, viles ac minimi ma- τὸν μεγάλαυχον καὶ ἀλαζόνα, ἐάνπερ οἱ πήλινοι τὸν
gnum draconem apostatam debellaverint.
[cod. f. 113.] ἀσώματον, καὶ οἱ εὐτελεῖς καὶ ἐλάχιστοι
τὸν δράκοντα τὸν μέγαν τὸν ἀποστάτην νικήσωσιν.
VI. Atque hoc comperies Corinthiis in priore epi- Γ'. Καὶ τοῦτο εὑρήσεις τοῖς αὐτοῖς Κορινθίοις ἐν
stola beatum Paulumn scribeutem dicere: De escis τῇ πρώτῃ ἐπιστολὴ τὸν μακάριον ᾿Απόστολον ἐπι
ilaque quæ idolis immolantur, scimus quia nihil στέλλοντα καὶ λέγοντα· Περὶ βρώσεως οὖν τῶν
est illolum in mundo, et quod nullus alius est Deus, εἰδωλοθύτων, εἴδαμεν ὅτι οὐδὲν εἴδωλον ἐν κόσμῳ,
nisi unus. Nam etsi sunt qui licantur dii, sive in καὶ ὅτι οὐδεὶς Θεὸς ἕτερος, εἰ μὴ εἰς· καὶ γὰρ εἴπερ
calo sive in terra 64. Observa dogmatis accuratam εἰσὶ λεγόμενοι θεοί [εἴτε ἐν οὐρανῷ] εἴτε ἐπὶ γῆς.
doctrinam: qui dicuntur, 85 inquit. non qui sunt. c Πρόσχες τῇ ἀκριβείᾳ τοῦ δόγματος, λεγόμενοι γὰρ εἶ
Propterea obscuratis mentibus homines miserrine πεν, οὐχ ὑπάρχοντες· δι' δ οἱ ἐσκοτισμένοι ταῖς διανοί
hoc patiuntur,fabulis et figmentis atque idolis divi- αις ἄνθρωποι παναθλίως τοῦτο πεπόνθασι, μύθοις καὶ
nun nomen commutantes. Quod ut radicitus exstir- πλάσμασι καὶ εἰδώλοις τὸ θεῖον μεταβαλόντες ὄνομα
pel sacer Apostolus contra ait: Nobis tamen unus ὅπερ πρὸ ῥιζῶν ἀναστέλλων ὁ ἱερὸς ᾿Απόστολος ἀνθε
Deus Puter,ex quo omnia; et unus Dominus Jesus υποφέρει· 'Αλλ' ἡμῖν εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ
Christus per quem omnia 63; sed et unus Spiritus τὰ πάντα· καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι'
sanctus,in quo omnnia Porro locutiones ex quo, et οὗ τὰ πάντα. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τέ
per quem, et in quo, naturas non dividunt, sed per- πάντα (3*)· τοῦ ἐξ οὗ, καὶ δι' οὗ, καὶ ἐν ᾧ, μὴ φύ
sonas denotant. Et cum prius dixisset unus Deus ob σεις τεμνόντων, ἀλλ᾽ ὑποστάσεις χαρακτηριζόντων·
substantiæ unitatem, mox verbis per quem et in quo καὶ τὸ μὲν, εἷς Θεός, διὰ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα
personarum differentiam subdidit. Unus ergo Deus προσθείς, τὸ ἐξ οὗ καὶ δι᾽ οὗ καὶ ἐν ᾧ διὰ τὴν τῶν
in tribus, et tria unum,ut diximus,qui super omnia υποστάσεων διαφορὰν ὑπήνεγκεν. Εἰς οὖν Θεὸς ἐν
et per omnia, et in omnibus permeat. Alio aulemlo- τρισὶν, καὶ τὰ τρία ἕν, ὥσπερ ἔφαμεν, ὁ ἐπὶ πάντων
co humanum ventrem Deum nuncupat Apostolus, καὶ ἐν πᾶσι διϊκνούμενος· καὶ ἐν ἑτέρῳ δὲ τὴν ἀν
haud sane quasi mundi Creatorem, sed ob curam et θρωπίνην κοιλίαν, Θεὸν ὠνόμασεν ὁ ᾿Απόστολος, οὐχ
cultum ei adhibitum: hac videlicet homonymia lu ὡς κόσμου ποιητὴν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς περὶ αὐτὴν σπουδῆς
zuriosos deterrens, atque ab illius cura avertere καὶ λατρείας· [cod. f. 115 b.] διὰ τῆς ὁμωνυμίας ἐκε
volens,ait Philippensibus: Multi inordinate ambu φόβων τοὺς ἀκολάστους, καὶ ἀνατρέψαι αὐτοὺς τῆς
lant,quos sape vobis dicebam,nunc autem et flens περὶ αὐτὴν σπουδῆς βουλόμενος, λέγων πρὸς Φιλιπdico,inimicos crucis Christi, quorum finis interi- πησίους • Πολλοὶ γὰρ ἀτάκτως περιπατοῦσιν, οἷς
tus,quorum Deus venter est,et gloria in ignominia πολλάκις ἔλεγον ὑμῖν, νῦν δὲ καὶ κλαίων λέγω,
ipsorum 66.Additque: Qui terrena sapiunt; nos- τοὺς ἐχθροὺς τοῦ σταυροῦ Χριστοῦ, ὢν τὸ τέλος
tra enim conversatio in calis est 67. Et iterum: ἀπώλεια, ὧν ὁ Θεὸς ἡ κοιλία, καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ
61 Ephes. vi, 10, 12. 62 Luc. x, 18. 63 Matth. xxv, 41. 64 I Cor. VIII, 4, 5. 3 ibid. 06 ibid.
67 Philip. II, 18.
Videtur omnino hanc quoque de Spiritu sancto particulam legisse auctor apud Paulum.
col. 1313–1314page 42 of 76
PG 104:1313αἰσχύνῃ αὐτῶν· προσθεὶς, Οἱ τὰ ἐπίγεια φρο νοῦντες· ἡμῶν γὰρ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει. Καὶ πάλιν· Ἐν σαρκι περιπατοῦντες, οὗ 68. κατά σάρκα στρατευόμεθα· τὰ γὰρ ὅπλα της στρατείας ἡμῶν οὐ σαρκικά, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ Θεῷ. Οὐ γὰρ μάχαιραν ἢ τόξον ταῖς χερσὶν αἴρειν ἐκέλευσεν πρὸς τὴν ἀντιπαράταξιν, ἀλλὰ νοερῶς πρὸς ἀσωμάτως πολεμίους παρατάττεσθαι· καὶ τὰς βου λὰς αὐτῶν οὐκ ἠναγκασμένως τιτρώσκειν, ἀλλ' ὡς ἂν θελήσοι ὁ παρ' αὐτῶν βαλλόμενος· τοῦτο γὰρ ἐνηλλαγμένως τῶν σωματικών υπάρχει πολέμων· διότι ἐκεῖ μὲν, «ἂν μὴ βούλοιτο, τάς πληγάς παρὰ τῶν ἀντιπάλων ὁ προσπολεμῶν εἰσδέχεται· ἐνταῦθα οὐκ ἀνάγκη ἔπεται· ἀλλὰ προσβάλλει μὲν ὁ πολέμιος, ἐν τῇ αὐτεξιουσιότητι δὲ ἡμῶν ἐστι τὸ δέξασθαι την πληγὴν ἢ μὴ δέξασθαι· εἰ γάρ τοι τὴν προσβολὴν εἰς εξώμεθα, καὶ ταύτης ὡς ἀγαθῷ τινι τῇ πικροτάτη θελχθῶμεν ἡδύτητι, κατὰ μικρὸν τὴν σηπεδόνα τῶν λογισμῶν ἐπαύξοντες, τότε λοιπὸν καὶ τοῖς τῆς σαρκὸς ἔργοις ἀδεῶς καταχρώμεθα, τινά εἰσι πορνείαι, ποιχεῖαι, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας εἴδη· ώνπερ εὐξώμεθα Κυρίῳ τῷ Θεῷ διὰ μετανοίας ῥυσθῆναι, καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν συνεισφέροντες. Ζ΄. Εἰ δ᾽ αὖ γε τῇ συμβουλῇ τοῦ δολίου μηδὲ τὴν ἀκοὴν ὑποσχῶμεν, προσβαλεῖ μὲν Τς τῷ Θεῷ καὶ Λόγῳ τρισσῶς ὁ πολέμιος, ἀποκρουσθείς δ' ὑφ᾽ ἡμῶν ταῖς θεοφράστοις ἀποφάσεσι, ὁ μὲν ἐκποδὼν ἐν ἀν ὕδρρις τύποις καὶ ξηροῖς θείας ἐπιβοῆς ἀπελασθή σεται· ἡμεῖς δὲ τῇ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ἐπιστασίᾳ τῷ θείῳ καὶ ζωτικῷ καὶ οὐρανίῳ τραφέντες ἄρτῳ, κατὰ μικρὸν τῇ πνευματικῇ ἡλικίᾳ ἐπαοξούμενοι, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ ἐλευσόμεθα, τοῖς καρποῖς τοῦ Πνεύματος στεφανούμενοι, οἴ τινές εἰσιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμίᾳ, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, καθ' ὧν οὐκ ἔστι νόμος Δικαίῳ γὰρ νόμος οὐ κεῖται· ὅσα γὰρ ὁ νόμος λα λεῖ, τοῖς μὴ εὐνομοῦσι λαλεῖ. Τοὺς δὲ Πνεύματι Θεοῦ χρηματίσαντας χάριτι, ποῦος ἄρα νόμος παιδαγωγή σειεν; οὓς ἡ ἀνεξερεύνητος τῆς σοφίας ἄβυσσος τῇ ἑαυτῆς μετουσία θεοειδείς πηγὰς ἀναδίδωσιν τους καλλίστοις νάμασιν τοὺς διαπορευομένους κατευφραίνοντας. Τὸ δὲ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον· Ο ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἔρχεται, οὕτως ὀπτέον Πάντων τῶν αἰσθητῶν κτισμάτων περιοχὴ ὁ οὐρανός ἐστιν. Τὰ δὲ ἐπουράνια καὶ νοερά τάγματα πρότερα καὶ τιμιώτερα τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν 116 ἴσμεν, καὶ ἐνδοξότερα, τῇ πρὸς Θεὸν ἐγγύτητι ἐλλαμπόμενα, καὶ ἄφθαρτα. Τὰ δ᾽ ἄλλα, ἐναντία τούτων. Ο γοῦν ὑπερήφανος καὶ παμπόνηρος διάβολος διὰ τὴν ἑαυτοῦ ὑπερηφανίαν καὶ ἀλαζονίαν τῶν ἐπου-p ρανίων ἀπωσθεὶς περιβόλων σὺν τῷ οἰκείῳ τάγματι, ὑπὸ τῆς οὐρανίου σφαίρας περιέχεσθαι λέγεται. Ὡς οὖν κτίσμα όντα κἀκεῖνον καὶ τόνδε τὸν αἰσθητὸν κόσμον περιπολεύοντα, εἰκότως ὁ Κύριος άρχοντα αὐτὸν εἴρηκεν, ὡσανεὶ πρῶτον κτίσμα καὶ τιμιώτες ρον γενόμενον τοῦδε τοῦ αἰσθητικοῦ κόσμου. Ην γάρ ποτε κρείττω τῶν αἰσθητῶν, ὁ καὶ τῆς δυσώδους πρου ἀρτίως ὑπάρχων ακαθαρτότερος. Καὶ ἡμεῖς
SERMO I ADVERSUS MANICHÆOS.
αἰσχύνῃ αὐτῶν· προσθεὶς, Οἱ τὰ ἐπίγεια φρο- lucarne ambulantes,non secundum carnem militaνοῦντες· ἡμῶν γὰρ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς mus: namque arma militia nostra non carnalia
ὑπάρχει. Καὶ πάλιν· Ἐν σαρκι περιπατοῦντες, οὗ sunt, sed potentia Deo 68. Etenim non gladium aut
κατά σάρκα στρατευόμεθα· τὰ γὰρ ὅπλα της arcum manibus tollere jussit contra armalamaciστρατείας ἡμῶν οὐ σαρκικά, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ em,sed intellectualiter contra incorporeos hostes
Θεῷ. Οὐ γὰρ μάχαιραν ἢ τόξον ταῖς χερσὶν αἴρειν prælium instruere: quorum ictus haud necessario
ἐκέλευσεν πρὸς τὴν ἀντιπαράταξιν, ἀλλὰ νοερῶς πρὸς feriunt,sed prout is voluerit qui ab iis appetitur.In
ἀσωμάτως πολεμίους παρατάττεσθαι· καὶ τὰς βου- hoc enim a corporalibus bellis differentia est,quod
λὰς αὐτῶν οὐκ ἠναγκασμένως τιτρώσκειν, ἀλλ' ὡς in his nolens etiam adversariorum ictus pugnans
ἂν θελήσοι ὁ παρ' αὐτῶν βαλλόμενος· τοῦτο γὰρ ἐνηλ- perpetitur, in illis nulla est necessitas,sed jaculatur
λαγμένως τῶν σωματικών υπάρχει πολέμων· διότι quidem hostis, verumtamen utrum ictum necne
ἐκεῖ μὲν, «ἂν μὴ βούλοιτο, τάς πληγάς παρὰ τῶν excipiamus,liberi nostri arbi rii 54 est. Si quidem
ἀντιπάλων ὁ προσπολεμῶν εἰσδέχεται· ἐνταῦθα οὐκ igitur ictum ceu plagam exceperimus,atque hujus
ἀνάγκη ἔπεται· ἀλλὰ προσβάλλει μὲν ὁ πολέμιος, ἐν peramara dulcedine ceu bono quodam delectati
τῇ αὐτεξιουσιότητι δὲ ἡμῶν ἐστι τὸ δέξασθαι την fuerimus,cogitationum sanie paulatim aucta, mos
πληγὴν ἢ μὴ δέξασθαι· εἰ γάρ τοι τὴν προσβολὴν carnalibus operibus pro libito abutemur, cujus -
εἰς εξώμεθα, καὶ ταύτης ὡς ἀγαθῷ τινι τῇ πικρο moli sunt fornicationes, adulteria, et reliqua neτάτη θελχθῶμεν ἡδύτητι, κατὰ μικρὸν τὴν σηπεδόνα quitiæ genera. quibus sane regemus Dominum
τῶν λογισμῶν ἐπαύξοντες, τότε λοιπὸν καὶ τοῖς τῆς ut per poenitentiam nos cripiat, nostræ simul
σαρκὸς ἔργοις cod. f. 116] ἀδεῶς καταχρώμεθα, & opera partem conferre non detractantes.
τινά εἰσι πορνείαι, ποιχεῖαι, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας εἴδη· ώνπερ εὐξώμεθα Κυρίῳ τῷ Θεῷ διὰ μετανοίας
ῥυσθῆναι, καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν συνεισφέροντες.
Ζ΄. Εἰ δ᾽ αὖ γε τῇ συμβουλῇ τοῦ δολίου μηδὲ τὴν
ἀκοὴν ὑποσχῶμεν, προσβαλεῖ μὲν Τς τῷ Θεῷ καὶ
Λόγῳ τρισσῶς ὁ πολέμιος, ἀποκρουσθείς δ' ὑφ᾽ ἡμῶν
ταῖς θεοφράστοις ἀποφάσεσι, ὁ μὲν ἐκποδὼν ἐν ἀνὕδρρις τύποις καὶ ξηροῖς θείας ἐπιβοῆς ἀπελασθήσεται· ἡμεῖς δὲ τῇ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ἐπιστασίᾳ
τῷ θείῳ καὶ ζωτικῷ καὶ οὐρανίῳ τραφέντες ἄρτῳ,
κατὰ μικρὸν τῇ πνευματικῇ ἡλικίᾳ ἐπαοξούμενοι,
εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ
ἐλευσόμεθα, τοῖς καρποῖς τοῦ Πνεύματος στεφανούμενοι, οἴ τινές εἰσιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, καθ' ὧν οὐκ ἔστι νόμος• G
Δικαίῳ γὰρ νόμος οὐ κεῖται· ὅσα γὰρ ὁ νόμος λαλεῖ, τοῖς μὴ εὐνομοῦσι λαλεῖ. Τοὺς δὲ Πνεύματι Θεοῦ
χρηματίσαντας χάριτι, ποῦος ἄρα νόμος παιδαγωγήσειεν; οὓς ἡ ἀνεξερεύνητος τῆς σοφίας ἄβυσσος τῇ
ἑαυτῆς μετουσία θεοειδείς πηγὰς ἀναδίδωσιν τους
καλλίστοις νάμασιν τοὺς διαπορευομένους κατευ
φραίνοντας. Τὸ δὲ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον· Ο
ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἔρχεται, οὕτως ὀπτέον•
Πάντων τῶν αἰσθητῶν κτισμάτων περιοχὴ ὁ οὐρανός
ἐστιν. Τὰ δὲ ἐπουράνια καὶ νοερά τάγματα πρότερα
καὶ τιμιώτερα τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν [coc. f. 116 b.]
ἴσμεν, καὶ ἐνδοξότερα, τῇ πρὸς Θεὸν ἐγγύτητι ἐλλαμπόμενα, καὶ ἄφθαρτα. Τὰ δ᾽ ἄλλα, ἐναντία τούτων.
Ο γοῦν ὑπερήφανος καὶ παμπόνηρος διάβολος διὰ
τὴν ἑαυτοῦ ὑπερηφανίαν καὶ ἀλαζονίαν τῶν ἐπου-p
ρανίων ἀπωσθεὶς περιβόλων σὺν τῷ οἰκείῳ τάγματι,
ὑπὸ τῆς οὐρανίου σφαίρας περιέχεσθαι λέγεται. Ὡς
οὖν κτίσμα όντα κἀκεῖνον καὶ τόνδε τὸν αἰσθητὸν
κόσμον περιπολεύοντα, εἰκότως ὁ Κύριος άρχοντα
αὐτὸν εἴρηκεν, ὡσανεὶ πρῶτον κτίσμα καὶ τιμιώτες
ρον γενόμενον τοῦδε τοῦ αἰσθητικοῦ κόσμου. Ην γάρ
ποτε κρείττω τῶν αἰσθητῶν, ὁ καὶ τῆς δυσώδους κoπρου ἀρτίως ὑπάρχων ακαθαρτότερος. Καὶ ἡμεῖς
68 Cor. x, 3. 00 I Tim. 1, 9. 70 Joan. xiv, 30.
VII. Certe si deceptoris consiliis ne aurem quidem prabebimus, aggredietur quidem,ut ter olim
Deum Verbum, hostis; sed a nobis divinis responsis repulsus, procul in aridis locis, et divino infuxu carentibus, relegalitur: nos autem sanctorum angelorum ministerio divino, vivifico coelestique pane nutriti, paulatim spiritali ætale aucti usque ad mensuram plenæ ætalis Christi deveniemus,
spiritus fructibus perornati, qui sunt claritas,gaudium,pax,longanimitas,mansuetudo,bonilas,contra quas nulla lex est: Nam justo lex non constituitur 69: quidquid enim lex loquitur,non bene moratis loquitur. At illos qui Dei spiritu aguntur, et filii
Dei per gratiam sunt, quæ lex erudiet? quibus profunda sapientiæ abyssus, participatione sua, divinas scalebras affundit, optimis fluentis prætereunles recreans. Jam Domini dictum: Princeps hujus
mundi venit 70, sic est considerandum. Cunctarum
sensibilium creaturarum receptaculum calum est.
Calestes vero intellectuales ordines, superiores
nobilioresque terrestribus esse scimus, et gloriosius ob Dei propinquitatem fulgentes, ad malitiam
minime quidem proclives atque incorruptibiles.
Alii vero his contrarii fuerunt ordines. Superbus
ergo et nequissimus diabolus, ob elationem suam
et jactantiam coelestibus ejectus septis cum stipatoribus suis,infra coelestem sphæram contineri dicitur. Ergo illum utpote pariter creaturam, et sensibilis mundi incolam, recte Dominus principem dixit, primam veluti creaturam, et præ cateris 35
mundi hujus nobiliorem. Fuit enim aliquando sensibilibus cunctis melior, qui nunc est fetente stercore impurior. Et nos quoque principium sensibilium omnium Dei creaturarum colum terramque
esse dicimus, non quod hse cateris dominentur,
col. 1315–1316page 43 of 76
PG 104:1315γὰρ ἀρχὴν τῶν αἰσθητῶν τοῦ Θεοῦ κτισμάτων τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν εἶναι λέγομεν, ούχ ὅτι ἄλλωντινῶν ἐξουσιάζουσιν, ἀλλ᾽ ὅτι ἀρχὴ τῆς τοῦ θεοῦ δημιουργίας εἰσιν. Καὶ τοὺς πρώτους καὶ ἐντιμοτέρους ἐν ταῖς πόλεσιν ἢ ἐν τοῖς κώμαις προοίκους καὶ ἄρχοντας ειώθαμεν λέγειν, καίπερ τινῶν μὴ ἐξουσιάζο τας. Οὕτω νοεῖταί μοι ὁ ἄρχον τοῦ κόσμου τούτου. Η'. ᾿Αλλ' εἰ καὶ δῶμεν αὐτὸν ἄρχειν καὶ ἐξουσιάζειν τοῦδε του κόσμου, ῥητέο, οὕτως· Ο άνθρωπος μικρὸς κόσμος καὶ ἔστι καὶ λέγεται· καὶ τοῦτο ἀκρι ως γνώσῃ τῶν περὶ αὐτὸν στοιχείων ἀναλογισάμενος τὴν σύνθεσιν, καὶ ποῖον ἕκαστον ποίῳ κοσμικό στοιχείῳ ἔοικεν, καὶ ἐκ ποίον ἕκαστον μεταλαμβάνει καὶ συνίσταται ὥστε εἰ ἐπινοίᾳ τινὶ ἔκ τῶν κοσμικῶν στοιχείων ἐκλείψει, οὐκ ἔσται ζώων λογικὸν θνητὸν τὸ παράπαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ πᾶσα ἡ τῆς γῆς διακόσμησις. Εαυτούς οὖν οἱ ἄνθρωποι του μόνου καὶ καθαρωτάτου Θεοῦ ἑκουσίως ἀποχωρίσαντες, καὶ τοῖς τοῦ πονηροῦ θωπευτικούς προσ ρυέντες δελεάσμασι, καὶ τοῖς σαρκικοῖς συνδεθέντες μιάσμασι, ῶν αὐτός ἐστι διδάσκαλος, εἰκότως ἐπυ τῶν ἄρχοντα τὸν ἀποστάτην πεποίηκαν· ὃν ἡ ἐκβασις τῶν πραγμάτων, οὐχ ἡ θεία πρόνοια ἀνέδειξε του κόσμου ἄρχοντα τῶν ἐθελοτρέπτων καὶ αὐτεξουσίων καὶ πονηρῶν ἀνθρώπων. Εν γὰρ τοῖς κακοῖς ἄρχει καὶ μόνον· καὶ ἐν δὲ τοῖς καί ἀγαθοῖς ἀνθρώποις οὐδέποτε ἦρξεν, μᾶλλον δὲ καὶ μετὰ φόβου αὐτοῖς δεδούλωται, τῇ προστάξει αὐτῶν φόβῳ καὶ τρόμο ὑπείκων, εἴ τι ἂν αὐτῷ ὡς ἀνδραπόδῳ προστάξωσιν. Ως Παύλου τῇ κελεύσει τὸ πυθώνιον πνεῦμα ἐξελη 72, λαται· καὶ ὁ ἐν Κορίνθῳ παρανομήσας τῷ διαβόλῳ ὑπὸ Παύλου πρὸς μικρὸν παρεδόθη, καὶ πάλιν ἐλή "φθη, κατά πολλὴν ἐξουσίαν. Δῆλον δὲ καὶ τοῦτο διὰ τὸ πολλάκις ἐκ τῆς εὐθείας ὁδοῦ αὐτεξουσίως τινὰς ἐπὶ τὴν σκολιὰν ἐκκλίνειν, καὶ πάλιν ἀπὸ ταύ 56 της ἐπὶ τὴν εὐθεῖαν· ὅπερ ἐπὶ τῶν κοσμικών στοι χείων ἀμήχανόν ποτε γενέσθαι. Οὐ γὰρ ἂν πώποτε τὸ πῦρ εἰς ὕδωρ μεταβληθείη, ἢ τὸ ὕδωρ εἰς πύρ, ἢ ἡ γῆ εἰς ἀέρα, ἢ ὁ ἀὴρ εἰς γῆν, ἀλλ᾽ ἀεὶ ὡσαύτως εἰσὶν ἀμετάβλητα, τῷ τοῦ δημιουργοῦ καὶ Θεοῦ συντηρούμενα ἐμφύσῳ προστάγματι, μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας, ὧν εἰ ἐν ἀκαριαίῳ χρόνῳ ὁ πονηρὸς ἦρξαν ποτε ἢ ἐξουσίασεν, πάντα ἂν 73, ἀνέτρεψεν καὶ συνέχεεν. ᾿Αλλ' οὐδὲ γὰρ κατὰ χοίρων ἐξουσίαν ἔχει, ὥσπερ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἠκούσαμεν, μὴ τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος. Οτε γὰρ καὶ ἐδέξατο κατ' αὐτῶν ἐξουσίαν, τὸ τί δέδρακεν εἰς αὐτοὺς, οἶμαι μὴ ἀγνοεῖν τινα ἐν ᾿Εκκλησίᾳ Θεοῦ εἰσιόντων. δ Θ΄. Λάβε μοι δὲ καί τινας εἰκόνας τούτου παρα πλησίους. Ωσπερ ἐάν τινες ἀσελγεῖς καὶ μιαιφόνοι ἄνδρες ἐπὶ τὸ αὐτὸ πρὸς λῃστρικὸν τόπον συναθροι σθῶσιν, καὶ κατὰ μικρὸν πλείους γινόμενοι ἑαυτοῖς ἕνα τινὰ ἀναδείξωσιν ἄρχοντα, οὐ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς τοῦτο ἐπι νεύσαντος, ἀλλ' ἐξ οἰκείας μιαιφονίας αὐτῶν καὶ αἰσ χρουργίας τοῦτο ἐπιτηδεύσαντες. Οὕτω μοι νόει κάνε ταῦθα καὶ ταῦθα]· καί τοῦτο δῆλον ὅτι οὐκ ἐκ Θεοῦ αὐτοῖς τοῦτο ἐφηύρηται, ἐξ ὧν πολλοὺς ἴσμεν
sed quia principium divina creationis fuere. γὰρ ἀρχὴν τῶν αἰσθητῶν τοῦ Θεοῦ κτισμάτων τὸν
Principales item virus et honoratiores in urbibus οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν εἶναι λέγομεν, ούχ ὅτι ἄλλων
aut pagis, proceres ac principes dicere solemus, τινῶν ἐξουσιάζουσιν, ἀλλ᾽ ὅτι ἀρχὴ τῆς τοῦ θεοῦ
etsi in neminem potestatem habeant. Sic ergo a δημιουργίας εἰσιν. Καὶ τοὺς πρώτους καὶ ἐντιμοτέ
me intelligitur hujus mundi princeps.
ρους ἐν ταῖς πόλεσιν ἢ ἐν τοῖς κώμαις προοίκους
καὶ ἄρχοντας ειώθαμεν λέγειν, καίπερ τινῶν μὴ ἐξουσιάζο τας. Οὕτω νοεῖταί μοι ὁ ἄρχον τοῦ κόσμου
τούτου.
VIII. Quod si forte concederemus ipsum huic Η'. ᾿Αλλ' εἰ καὶ δῶμεν αὐτὸν ἄρχειν καὶ ἐξουσια
mundo dominari,tunc ita dicendum est. Homo par- ζειν τοῦδε του κόσμου, ῥητέο, οὕτως· Ο άνθρωπος
vus mundus et est et dicitur: quam rem bene co- μικρὸς κόσμος καὶ ἔστι καὶ λέγεται· καὶ τοῦτο ἀκριgnosces,si elementa singula quibus constat consi- 6ως γνώσῃ τῶν περὶ αὐτὸν στοιχείων αναλογισάμεderaveris, et cuinam singula mundano elemento νος τὴν σύνθεσιν, καὶ ποῖον ἕκαστον ποίῳ κοσμικό
respondeant, et unde unumquodque consistal:ila στοιχείῳ ἔοικεν, καὶ ἐκ ποίον ἕκαστον μεταλαμβάνει
ut si,consilio aliquo, vei unum ex elementis mun- καὶ συνίσταται· [cod. f. 117.] ὥστε εἰ ἐπινοίᾳ τινὶ ἔκ
- danis, defciat, jam non sit homo animal rationale τῶν κοσμικῶν στοιχείων ἐκλείψει, οὐκ ἔσται ζώων
mortale,neque item universa terra fabrica diutius λογικὸν θνητὸν τὸ παράπαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ πᾶσα ἡ τῆς
subsistal. Ergo cum semet homines ab uno puris- γῆς διακόσμησις. Εαυτούς οὖν οἱ ἄνθρωποι του
simoque Deo sponte separaverint, blandis diaboli μόνου καὶ καθαρωτάτου Θεοῦ ἑκουσίως ἀποχωρί
escis illecti, et carnalibus irretiti corruptelis, σαντες, καὶ τοῖς τοῦ πονηροῦ θωπευτικούς προσ
quarum ille magister est, ipsum consequenter ρυέντες δελεάσμασι, καὶ τοῖς σαρκικοῖς συνδεθέντες
apostatam sibi principem effecerunt: quem re- μιάσμασι, ῶν αὐτός ἐστι διδάσκαλος, εἰκότως ἐπυrum exitus, non divina Providentia principem τῶν ἄρχοντα τὸν ἀποστάτην πεποίηκαν· ὃν ἡ ἐκβασις
constituit mundi, id est inconstantium et sui arτῶν πραγμάτων, οὐχ ἡ θεία πρόνοια ἀνέδειξε του
bitrii hominum improborum. Nam reapse solis κόσμου ἄρχοντα τῶν ἐθελοτρέπτων καὶ αὐτεξουσίων
improbis dominatur: secus vero bonis frugique καὶ πονηρῶν ἀνθρώπων. Εν γὰρ τοῖς κακοῖς ἄρχει
hominibus adeo non imperat, ut cum metu potius καὶ μόνον· καὶ ἐν δὲ τοῖς καί ἀγαθοῖς ἀνθρώποις
iis serviat, et ipsorumn jussibus timens treinensque οὐδέποτε ἦρξεν, μᾶλλον δὲ καὶ μετὰ φόβου αὐτοῖς
obtemperet,si quid ipsi ut mancipio mandent. Ve- δεδούλωται, τῇ προστάξει αὐτῶν φόβῳ καὶ τρόμο
luti Pauli jussu pythonicus spiritus ejectus fuit 7; et ὑπείκων, εἴ τι ἂν αὐτῷ ὡς ἀνδραπόδῳ προστάξωσιν.
homo ille qui Corinthi peccaverat diabolo ab eo- Ως Παύλου τῇ κελεύσει τὸ πυθώνιον πνεῦμα ἐξελη -
dem Paolo ad breve tcmpus traditus 72, mox non λαται· καὶ ὁ ἐν Κορίνθῳ παρανομήσας τῷ διαβόλῳ
sine magna potestate receptus fuit. Res insuper Gl ὑπὸ Παύλου πρὸς μικρὸν παρεδόθη, καὶ πάλιν ἐλή
explorata, quoniam sape nonnulli de recla via "φθη, κατά πολλὴν ἐξουσίαν. Δῆλον δὲ καὶ τοῦτο
sponte declinant ad perversam; et ex hac rursus διὰ τὸ πολλάκις ἐκ τῆς εὐθείας ὁδοῦ αὐτεξουσίως
in rectam redeunt: quod in mundanis elementis τινὰς ἐπὶ τὴν σκολιὰν ἐκκλίνειν, καὶ πάλιν ἀπὸ ταύ
fieri nequit. Neque enim ignis 56 unquam inaquam της ἐπὶ τὴν εὐθεῖαν· ὅπερ ἐπὶ τῶν κοσμικών στοι
verletur,nec in ignem aqua; aut terra in aerem, χείων ἀμήχανόν ποτε γενέσθαι. Οὐ γὰρ ἂν πώποτε
vel in terram aer,sed eadem semper sunt, Crea- τὸ πῦρ εἰς ὕδωρ μεταβληθείη, ἢ τὸ ὕδωρ εἰς πύρ,
toris Dei concreta et conservata tremendo man- ἢ ἡ γῆ εἰς ἀέρα, [cod. f. 117 b.] ἢ ὁ ἀὴρ εἰς γῆν,
dato usque ad extremam diem.Quorum elemento - ἀλλ᾽ ἀεὶ ὡσαύτως εἰσὶν ἀμετάβλητα, τῷ τοῦ δημιουρ
rum si forte dominatum potestatemve ille im- γοῦ καὶ Θεοῦ συντηρούμενα ἐμφύσῳ προστάγματι,
probus vel brevissimo tempore nactus esset,om- μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας, ὧν εἰ ἐν ἀκαριαίῳ
nia jamdudum avertisset pessumque dedisset. Sed χρόνῳ ὁ πονηρὸς ἦρξαν ποτε ἢ ἐξουσίασεν, πάντα ἂν
cnim ne in purcos quidem potestatem habuit 73, ἀνέτρεψεν καὶ συνέχεεν. ᾿Αλλ' οὐδὲ γὰρ κατὰ χοίρων
ut ex Evangeliis audivimus, nisi permittente Deo, ἐξουσίαν ἔχει, ὥσπερ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἠκούσαμεν,
Cum autem potestatem adversus eos impetravit, μὴ τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος. Οτε γὰρ καὶ ἐδέξατο
quid eis fecerit, neminem eorum qui Dei Eccle- κατ' αὐτῶν ἐξουσίαν, τὸ τί δέδρακεν εἰς αὐτοὺς, οἶμαι
siam ingrediuntur, ignorare arbitror.
μὴ ἀγνοεῖν τινα ἐν ᾿Εκκλησίᾳ Θεοῦ εἰσιόντων.
IX.Alias quoque similes accipe imagines. Veluti si
qui flagitiosi et sanguinarii homines loco latrociniis
idoneo congregentur, paulatimque numero aucti
ducem sibi ex his aliquem creent, haud equidem Deo
id fit annuente,sed suo cædium studio et moruminiquitate suadente. Elmecum hic considera, prorsus
apparere sine Dei nutu hunc ab illis principatum
creatum, quia multos scimus latrones et prædones resipuisse, alios mature, alios circa vitæ oc71 Act. xvI. 18. 73 I Cor. v, 5. 73 Matth. 111, 31,
δ
Θ΄. Λάβε μοι δὲ καί τινας εἰκόνας τούτου παραπλησίους. Ωσπερ ἐάν τινες ἀσελγεῖς καὶ μιαιφόνοι
ἄνδρες ἐπὶ τὸ αὐτὸ πρὸς λῃστρικὸν τόπον συναθροι
σθῶσιν, καὶ κατὰ μικρὸν πλείους γινόμενοι ἑαυτοῖς ἕνα
τινὰ ἀναδείξωσιν ἄρχοντα, οὐ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς τοῦτο ἐπινεύσαντος, ἀλλ' ἐξ οἰκείας μιαιφονίας αὐτῶν καὶ αἰσ
χρουργίας τοῦτο ἐπιτηδεύσαντες. Οὕτω μοι νόει κάνε
ταῦθα (cod. καὶ ταῦθα]· καί τοῦτο δῆλον ὅτι οὐκ ἐκ
Θεοῦ αὐτοῖς τοῦτο ἐφηύρηται, ἐξ ὧν πολλοὺς ἴσμεν
col. 1317–1318page 44 of 76
PG 104:1317ληστὰς καὶ τυμβωρύχους μεταγνόντας, τοὺς μὲν τα χέως, τοὺς δὲ καὶ περὶ τὰς δισμὸς τοῦ ἑαυτῶν βίου, καὶ διὰ μετανοίας τὸν Θεὸν ἐξιλεωσαμένους, καὶ τῆς σωτηρίας ἐπιτυχόντας ὧν εἰ ἠναγκασμένως ἦν ἡ κίνησις, οὐκ ἂν οὕτως ταχέως μεταβάλλοντο. Καὶ πάλιν· Ωσπερ εἴ τις δραπέτης δοῦλος ἔχων χρηστὸν καὶ ἀγαθὸν δεσπότην, τούτου ἀποχωρισθείς, πρὸς λῃστὰς ἢ ἐθνικοὺς αὐτομολήσει, καὶ ἕνα τινὰ τῶν παρ' αὐτοῖς γνωρίσει ἄρχοντα ή βασιλέα, Καὶ ἕως μὲν ἦν παρὰ τῷ χρηστῷ δεσπότῃ, ἐκεῖνον καὶ εἶχεν καὶ ὠνόμαζε Κύριον, ὅπερ ἦν ἀληθές· εἶτα πρὸς τοὺς ἐναντίους ἀπελθὼν, ἐκεῖνον εἶχεν ἄρχοντα ἂν ἠρετίσατο. Πολλάκις δὲ μεταγνούς, καὶ ἐκ τῶν δυσμενων παλινδρομήσας, πάλιν εἶχε τὸν πρώτον χρηστὸν καὶ ἀγαθὸν δεσπότην· οὕτω κανταῦθα. "Εως μὲν τὴν ἐντολὴν ἐφυλάττομεν τῇ βουλῇ καὶ τῇ προσ τάξει τοῦ Θεοῦ πορευόμενοι, τὸν πλάσαντα Θεὸν καὶ εἴχομεν καὶ ὠνομάζομεν. Τῇ ἐντολῇ δὲ τοῦ Θεοῦ μὴ 37 ἐμμείναντες, ἀλλὰ τῇ συμβουλῇ τοῦ ἐχθροῦ ἐξακολουθήσαντες, τὸν Θεὸν μὲν ἔχομεν, κἂν μὴ βουλώμεθα, άρχοντα· ᾧτινι ἠπειθαρχήσαμεν, ταῖς ἡδοναίς καὶ ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοδουλούμενοι· ἀλλ᾽ οὐ πάντες. Εἰσὶν γὰρ παρ' ἡμῖν καὶ πρὸ τοῦ νόμου καὶ μετὰ νόμον ἄνδρες ἄπειροι, οἵτινες τῷ ἐχθρῷ στεῤῥῶς ἀντετάξαντο, καὶ τὸ τῆς δουλείας αὐτοῦ βάρος ἐξ ἑαυτῶν ἀπετείσαντο, εἰ καὶ τῷ φυσικῷ τοῦ θανάτου κρίματι πάντες ὑπήχθησαν, πατρῷον ἀποτινεύοντες ὄφλημα, καὶ ἐκ Θεοῦ ταύτην τὴν τιμωρίαν δεξάμενοι. Καὶ εἰσὶν ἕτεροι οἵτινες τῷ ἐχθρῷ ἐξακολουθήσαντες, καὶ δουλωθέντες ἐξ ἐπιστίας καὶ ἡδονῶν, πάλιν τῷ ἀγαθῷ Θεῷ ἡμῶν διὰ μετανοίας οἰκοι θησαν. Ι΄. Οτι δὲ εἷς ἐστιν ὁ Θεὸς, ἀόρατος, ἀπερίληπτος, ἀκατανόητος, ἀσχημάτιστος, ἀνείδεος, ἀναφής. ἀπερίγραπτος, ἀπειροδύναμος, ἀσώματος, οὗ οὔτε εἶδός ποτέ τις ἑώρακε πώποτε, οὔτε φωνὴν αὐτοῦ ἀκήκοεν, οὔτε τὴν φύσιν αὐτοῦ ὁποία ἐστὶ κατέλαβεν, πᾶσι τοῖς νοῦν ἔχουσι πρόδηλον· εἰς ἂν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν μόνον Θεὸν πιστεύου μεν ἡμεῖς οἱ ὄντως ἀληθινοί Χριστιανοὶ τὸν τριτο άγιον καὶ τρισυπόστατον, τὸν ἀφύρτως ἑνούμενον τῇ οὐσία, καὶ ἀτμήτως διαιρούμενον ταῖς ὑποστάσεσι τὸν ἕνα δὲ τῆς αὐτῆς ἁγίας Τριάδος σαρκωθέντα δι' ἡμᾶς ἀναλλοιώτως καὶ ἀτρέπτως ὁραθέντα τε καὶ ψηλαφηθέντα σαρκί, καὶ σταυρωθέντα, καὶ ταφέντα, καὶ ἀναστάντα, καὶ νῦν καθήμενον ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός, καθὼς Παῦλος ὁ ἱερὸς ἀπόστολός φησιν Οτι συνήγειρεν καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν δεξιᾷ της μεγαλωσύνης, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Οὐ γὰρ πάντας ἀνθρώπους τους καθ᾿ ἕκαστα (τοῦτο γὰρ οὐ νῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ αἰσθήσει καταληπτόν), ἀλλὰ τὴν προσληφθεῖσαν ἐξ ἡμῶν ἀπαρχὴν τῆς ἀν θρωπίνης φύσεως, καὶ καθ᾽ ὑπόστασιν τῷ Χριστῷ ἑνωθεῖσαν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν οὐρανοῖς ἐκάθισεν· ἐν ᾧ Κυρίῳ καὶ Θεῷ ἡμῶν τὰς ἐλπίδας ἡμῶν πάσας ἔχομεν· καὶ ὃν πάσης κτίσεως ὁρατῆς τε καὶ ἀοράτου τὴν ἐξουσίαν ἔχειν ὁμολογοῦμεν
"
SERMO I ADVERSUS MANICHÆOS.
ληστὰς καὶ τυμβωρύχους μεταγνόντας, τοὺς μὲν τα- casum, et sua penitentia Deum placasse, salutemχέως, τοὺς δὲ καὶ περὶ τὰς δισμὸς τοῦ ἑαυτῶν βίου, que consecutos:quorum si coacta et nonliberacomκαὶ διὰ μετανοίας τὸν Θεὸν ἐξιλεωσαμένους, καὶ τῆς motio fuisset,non ita facile mutati essent. Rursus:
σωτηρίας ἐπιτυχόντας " ὧν εἰ ἠναγκασμένως ἦν ἡ Veluti si quis fugitivus servus qui clementi bonoque
κίνησις, οὐκ ἂν οὕτως ταχέως μεταβάλλοντο. Καὶ hero suberal,deinde hoc derelicto,ad latrones vel
πάλιν· Ωσπερ εἴ τις δραπέτης δοῦλος ἔχων χρηστὸν ethnicos transfugiat, et unum quemvis apud illos
καὶ ἀγαθὸν δεσπότην, τούτου ἀποχωρισθείς, [cod. f. agnoscat principem aut regemn. Hic donec quidem
118.] πρὸς λῃστὰς ἢ ἐθνικοὺς αὐτομολήσει, καὶ ἕνα apud benignum herum erat, hunc et habebat domiτινὰ τῶν παρ' αὐτοῖς γνωρίσει ἄρχοντα ή βασιλέα, rum et appellabat,uti reapse erat: deinde ad conΚαὶ ἕως μὲν ἦν παρὰ τῷ χρηστῷ δεσπότῃ, ἐκεῖνον traries transgressus,illum habebat principem quem
καὶ εἶχεν καὶ ὠνόμαζε Κύριον, ὅπερ ἦν ἀληθές· εἶτα delegerat. Penitens tamen,ut sæpe accidit,a saevis
πρὸς τοὺς ἐναντίους ἀπελθὼν, ἐκεῖνον εἶχεν ἄρχοντα illis discedens,denuo primum habuit benignum boἂν ἠρετίσατο. Πολλάκις δὲ μεταγνούς, καὶ ἐκ τῶν numque dominum. Sic nobis usuvenit. Quandiu
δυσμενων παλινδρομήσας, πάλιν εἶχε τὸν πρώτον præceptum observavimus,ad nutumn voluntatemque
χρηστὸν καὶ ἀγαθὸν δεσπότην· οὕτω κανταῦθα. "Εως Dei viventes, eum qui nos creavit habuimus appelμὲν τὴν ἐντολὴν ἐφυλάττομεν τῇ βουλῇ καὶ τῇ προσ- lavimusque Deum. Sed postquam in Dei mandatis
τάξει τοῦ Θεοῦ πορευόμενοι, τὸν πλάσαντα Θεὸν καὶ non perstitimus,sed inimici consiliaseclati sumus,
εἴχομεν καὶ ὠνομάζομεν. Τῇ ἐντολῇ δὲ τοῦ Θεοῦ μὴ Deum quidem 37 a.lluc, volentes nolentes, prinἐμμείναντες, ἀλλὰ τῇ συμβουλῇ τοῦ ἐχθροῦ ἐξακo- cipem habemus, cui non obedivimus dum voluptaλουθήσαντες, τὸν Θεὸν μὲν ἔχομεν, κἂν μὴ βουλώ- tibus et peccatis sponte serviebamus. Non ita tamen
μεθα, άρχοντα· ᾧτινι ἠπειθαρχήσαμεν, ταῖς ἡδοναίς secuncti gesserunt, Exs iterunt enim et ante legem
καὶ ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοδουλούμενοι· ἀλλ᾽ οὐ πάντες. et post legem innumeri homines, qui inimico GirmiΕἰσὶν γὰρ παρ' ἡμῖν καὶ πρὸ τοῦ νόμου καὶ μετὰ ter restiterunt, ejusque servile jugum a se rejeceνόμον ἄνδρες ἄπειροι, οἵτινες τῷ ἐχθρῷ στεῤῥῶς runt,etiamsi naturali mortis sententiæ omnes obἀντετάξαντο, καὶ τὸ τῆς δουλείας αὐτοῦ βάρος ἐξ noxii fuerunt, partium exsolventes debitum, Deo
ἑαυτῶν ἀπετείσαντο, εἰ καὶ τῷ φυσικῷ τοῦ θανάτου hanc ponam ipsis imponente. Alii demum,qui ini.
κρίματι πάντες ὑπήχθησαν, πατρῷον ἀποτινεύοντες mico semet addixerant, incre lulitate ac voluptaὄφλημα, καὶ ἐκ Θεοῦ ταύτην τὴν τιμωρίαν δεξάμε- tibus captivati, nihilominus Deo iterum per pcνοι. Καὶ εἰσὶν ἕτεροι οἵτινες τῷ ἐχθρῷ ἐξακολουθή- nitentiam reconciliati sunt.
σαντες, καὶ δουλωθέντες ἐξ ἐπιστίας καὶ ἡδονῶν, πάλιν τῷ ἀγαθῷ Θεῷ ἡμῶν διὰ μετανοίας οἰκοιθησαν.
G
Ι΄. Οτι δὲ εἷς ἐστιν ὁ Θεὸς, ἀόρατος, ἀπερίληπτος, X.Quod autem Deus unus sit, invisibilis,incomἀκατανόητος, ἀσχημάτιστος, ἀνείδεος, ἀναφής. prehensivilis, intellectui impervius, sine figura,
ἀπερίγραπτος, ἀπειροδύναμος, [cod. f. 118. b.] sine specie,non palpabilis,incircumscriptus, infἀσώματος, οὗ οὔτε εἶδός ποτέ τις ἑώρακε πώποτε, nilæ potentia, incorporeus, cujus neque speciem
οὔτε φωνὴν αὐτοῦ ἀκήκοεν, οὔτε τὴν φύσιν αὐτοῦ quisquam vidit unquam, neque vocem audiit, neque
ὁποία ἐστὶ κατέλαβεν, πᾶσι τοῖς νοῦν ἔχουσι πρόδη- naturam cujusmodi sit comprehendit,hoc,inquam,
λον· εἰς ἂν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν μόνον Θεὸν πιστεύου omnibus mente præditis exploratum est.In quem
μεν ἡμεῖς οἱ ὄντως ἀληθινοί Χριστιανοὶ τὸν τριτο unum eumdemque solum Deum credimus nos qui
άγιον καὶ τρισυπόστατον, τὸν ἀφύρτως ἑνούμενον τῇ vere Christiani sumnus, ter sanctum, ter hypostatiοὐσία, καὶ ἀτμήτως διαιρούμενον ταῖς ὑποστάσεσι " cum,inconfuse unitum substantia,indivise distincτὸν ἕνα δὲ τῆς αὐτῆς ἁγίας Τριάδος σαρκωθέντα δι' tum personis. Unum vero desancta eadem Trinitaἡμᾶς ἀναλλοιώτως καὶ ἀτρέπτως ὁραθέντα τε καὶ te incarnatum pro nobis, in forma nostra immuψηλαφηθέντα σαρκί, καὶ σταυρωθέντα, καὶ ταφέντα, tabiliter et invertibiliter visum esse et palpatum
καὶ ἀναστάντα, καὶ νῦν καθήμενον ἐν δεξιᾷ τοῦ in carne, crucifixum, sepultum, in vitam revocaΠατρός, καθὼς Παῦλος ὁ ἱερὸς ἀπόστολός φησιν· tum, et in Patris dextera sedentem, ut apostolus
Οτι συνήγειρεν καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Paulus ait: nempe quod conresuscitavit et conΠατὴρ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν δεξιᾷ της μεγαλω - sedere fecit nos Deus Pater in calestibus in dexσύνης, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Οὐ tera majestatis,in Christo Jesu Domino nostro 74,
γὰρ πάντας ἀνθρώπους τους καθ᾿ ἕκαστα (τοῦτο Non tamen omnes singillatim homines (quæ res
γὰρ οὐ νῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ αἰσθήσει καταληπτόν), non mente solum, verum etiam sensu cognosciἀλλὰ τὴν προσληφθεῖσαν ἐξ ἡμῶν ἀπαρχὴν τῆς ἀν- tur), sed assumptam ex nobis, veluti primitias
θρωπίνης φύσεως, καὶ καθ᾽ ὑπόστασιν τῷ Χριστῷ humanæ natura, hypostatice Christo unitam curἑνωθεῖσαν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν οὐρανοῖς nem in dextera majestatis in cœlis fecit consedeἐκάθισεν· ἐν ᾧ Κυρίῳ καὶ Θεῷ ἡμῶν τὰς ἐλπίδας re. In quo Domino ac Deo nostro spes omnes noἡμῶν πάσας ἔχομεν· καὶ ὃν πάσης κτίσεως ὁρατῆς stras defiximus, quem in omnem rem creatam,
τε καὶ ἀοράτου τὴν ἐξουσίαν ἔχειν ὁμολογοῦμεν· visibilem atque invisibilem, potestatem habere
74 Ephes. 11, 6.
col. 1319–1320page 45 of 76
PG 104:1319; καὶ ἂν βεβαίως καὶ ἀληθῶς προσδοκῶμεν τὴν κυρίζω και δεσποτείαν ἔχειν καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλο λοντος καὶ κόσμου καὶ αἰῶνος, σὺν 149.] τῷ ἀνάρχη Πατρὶ βασιλεύοντα, καὶ τῷ παντοδυνάμῃ αὐτοῦ Πνεύματι εἰς τους αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν. ὁ ΙΑ΄. Όμως ἀναγκαῖον ἔτι καὶ περὶ τοῦ προκειμέν νου βραχέα διαλαβεῖν, καθὼς ἐν ἀρχῇ τοὺς τοῦ λό γου ὑπεσχόμεθα, πρὸς αἰσχύνην καὶ ὀνειδισμὸν τῶν θεομάχων καὶ ἀνυσίων Μανιχαίων, των ονομαζόντων μὲν ἑαυτοὺς ὅπερ οὐκ εἰσὶν, ὅντων δὲ ὅπερ ἀκούειν οςκ ἀνέχονται. Εἰ γὰρ δειχθήσεται παρὰ τῆς ἱερᾶς Γραφῆς, ὅτι ὁ αὐτὸς εἰς Θεός ἐστιν, καὶ οὐκ ἄλλος ; ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ποιήσας δι' υἱοῦ· αὐτὸς δὲ καὶ Πατήρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑπάρχων καὶ οὐχ ἕτερος, ὁ αὐτὸς ἀνείδεος καὶ ἀσχημάτιστος υπάρχων κατὰ τὴν θείαν οὐσίαν, λείπεται αὐτοὺς ἄρα ἔχειν παρ' ἑαυτοῖς ἕτερον Θεόν, ὃν κακούργου σκέψεως καὶ κακοδαίμονος διανοίας ἑαυτοῖς ἀναπλάττουσιν· ὃς καὶ φανερωθήσεται ὁποῖος ἐστι, τῶν Γραφικῶν ἀληθῶς μαρτυριῶν εἰς μέσον προτιθεμένων. ᾿Αγέσθωσαν τοίνυν ἐνταῦθα, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς ἐνάρθρου σάλπιγγος σαφώς λεγούσης σκουέτωσαν εἶπεν ὁ Κύριος Τὰ ἔργα 73. ἐγὼ ποιῶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ, ὅτι ὁ Πατήρ με απο 76. έστειλεν· καὶ ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός με μπρο τύρηκεν περὶ ἐμοῦ· ποῦ δὲ ἄρα μεμαρτύρηκεν, συμφώνως οἱ εὐαγγελισταί φασιν· Βαπτισθεὶς ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἀνέβη εὐθὺς ἀπὸ τοῦ ὕδατος καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοὶ καὶ εἶν τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ ἐρχόμενον ἐπ᾿ αὐτόν· καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα· οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητὸς ἐν ᾧ ηὐδόκησα· καὶ πάλιν περὶ τῆς τοῦ Ιχ στοῦ μεταμορφώσεως, οἱ αὐτοί φασιν Παραλαβών Κύριος Ἰησοῦς τὸν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰω άννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ἀνήνεγκεν αὐτοὺς εἰς ὅρος ὑψηλὸν κατιδίαν· καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσ σεν αὐτῶν. Οἷς καὶ παρεδείκνυ εἶδος ξένον, ὅσον χωρεῖν ἠδύναντο· οὐ καὶ τὴν ὑπερβολὴν αἴγλης μὴ 59 ἐνεγκόντες ἐπὶ τὴν γῆν καταπεσόντες εἰς ὕπνον ἐτρέποντο. Καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐδό 79. κησα. Ταῦτα μὲν οἱ τρεῖς εὐαγγελισταί συμφώνως ὁ δὲ Ἰωάννης φησίν· Εἶπεν ὁ Κύριος, Δοξασόν με, Πάτερ, τῇ δόξῃ ᾖ εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί. Ἰδοὺ καὶ παρ' αὐτῷ τὸν κόσμον είναι μαρτυρεῖ ἡ ἐνυπόστατος ἀλήθεια, δηλονότι πρὸ τοῦ κτισθῆναι τὸν κόσμον δοξαζομένου τοῦ Υἱοῦ παρὰ τῷ Πατρί καὶ οὐ παρ' ἑτέροῳ εἶναι τὸν κόσ σμον, καθὼς αὐτοί φατε καὶ εὐθέως φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα· Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω. Ἵδε ὅτι φωνὴν αὐτοῦ οἱ παρόντες ἀκηκόεσιν οἱ ἀξίως χωρητικοὶ τῆς τοιαύτης ἀκοῆς οὐκ ἀκησ κόπσι δὲ πάντως οἱ ἀνάξιοι, ὥσπερ οὐδὲ τὸ τῆς μετα μορφώσεως φῶς Ιούδας ὁ προδότης· οἱ δὲ λοιποί
confitemur; et quem firmiter vereque exspecia- καὶ ἂν βεβαίως καὶ ἀληθῶς προσδοκῶμεν τὴν κυρίζω
mus dominatum 38 potentatumque habiturum
praesentis futurique temporis, et mundi et æternitatis, cuin Palre principio carente regnantem,
et cum omnipotente ejus Spiritu per sæcula sæculorum. Amen.
και δεσποτείαν ἔχειν καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλο
λοντος καὶ κόσμου καὶ αἰῶνος, σὺν [cod. f. 149.] τῷ
ἀνάρχη Πατρὶ βασιλεύοντα, καὶ τῷ παντοδυνάμῃ
αὐτοῦ Πνεύματι εἰς τους αἰῶνας τῶν αἰώνων.
᾿Αμήν.
ὁ
XI. Adhuc tamen necessarium est de prædicto ΙΑ΄. Όμως ἀναγκαῖον ἔτι καὶ περὶ τοῦ προκειμέν
argumento pauca disserere, sicut initio sermonis
νου βραχέα διαλαβεῖν, καθὼς ἐν ἀρχῇ τοὺς τοῦ λόhujus promisimus,ad ignominiam increpationem- γου ὑπεσχόμεθα, πρὸς αἰσχύνην καὶ ὀνειδισμὸν τῶν
que hostium Dei impurorum Manichæorum; quise θεομάχων καὶ ἀνυσίων Μανιχαίων, των ονομαζόντων
quod non sunt, nuncupant; quod autem sunt,audire μὲν ἑαυτοὺς ὅπερ οὐκ εἰσὶν, ὅντων δὲ ὅπερ ἀκούειν
non sustinent. Si enim ex sacra Scriptura demon- οςκ ἀνέχονται. Εἰ γὰρ δειχθήσεται παρὰ τῆς ἱερᾶς
strabitur, unum eumdemque esse et non alium, qui Γραφῆς, ὅτι ὁ αὐτὸς εἰς Θεός ἐστιν, καὶ οὐκ ἄλλος
column terramque fecit per Filium; eumdemque ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ποιήσας δι' υἱοῦ· αὐτὸς
Patrem esse Domini nostri Jesu Christi et non di- δὲ καὶ Πατήρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ
versum,eumdemque sine specie et sine figura, quod ὑπάρχων καὶ οὐχ ἕτερος, ὁ αὐτὸς ἀνείδεος καὶ
ad divinam substantiam attinet,superest ut illi uti- ἀσχημάτιστος υπάρχων κατὰ τὴν θείαν οὐσίαν,
que habeant apud se alium Deum, quem malefico λείπεται αὐτοὺς ἄρα ἔχειν παρ' ἑαυτοῖς ἕτερον Θεόν,
ingenio et infelici mente sibi confingunt. Porro ille ὃν κακούργου σκέψεως καὶ κακοδαίμονος διανοίας
(noster) qui sit, patefiet veris Scripturarum testi- ἑαυτοῖς ἀναπλάττουσιν· ὃς καὶ φανερωθήσεται
moniis in medium allatis. Hic igitur proferantur,et ὁποῖος ἐστι, τῶν Γραφικῶν ἀληθῶς μαρτυριῶν εἰς
evangelicam articulate sonantem tubam audiant μέσον προτιθεμένων. ᾿Αγέσθωσαν τοίνυν ἐνταῦθα,
palam dicentem. Dominus dixit: Opera quæ ego fa- καὶ τῆς εὐαγγελικῆς ἐνάρθρου σάλπιγγος σαφώς
cio, testimonium perhibent de me, quod Pater me λεγούσης σκουέτωσαν· εἶπεν ὁ Κύριος· Τὰ ἔργα
miserit 73. Et: Qui me misit Pater, ipse testimoni- ἐγὼ ποιῶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ, ὅτι ὁ Πατήρ με απο
um perhibuit de me 76. Ubinam vero le-latus sit, έστειλεν· καὶ ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός με μπρο
concorditer evangelistædicunt: Baptizalus Domi- τύρηκεν περὶ ἐμοῦ· ποῦ δὲ ἄρα μεμαρτύρηκεν,
nus Jesus confestim accendit de aqua; et ecce aperti συμφώνως οἱ εὐαγγελισταί φασιν· Βαπτισθεὶς ὁ
sunt ei cali, viditque Spiritum Dei descendentem Κύριος Ἰησοῦς ἀνέβη εὐθὺς ἀπὸ τοῦ ὕδατος·
sicut columbam,et venientem super se. Et ecce vox καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοὶ καὶ εἶν
de calis dicens: Hic est Filius meus dilectus in quo τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν,
miki bene complacui 77. Rursus de Christi tansfigu- " καὶ ἐρχόμενον ἐπ᾿ αὐτόν· καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῶν
ratione iidem aiunt: Suscipiens Dominus Jesus Pe- οὐρανῶν λέγουσα· οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα
trum et Jacobum ac Joannem fratrem ejus, duxit πητὸς ἐν ᾧ ηὐδόκησα· καὶ πάλιν περὶ τῆς τοῦ Ιχeos in montem excelsum seorsum. Et transfigura- στοῦ μεταμορφώσεως, οἱ αὐτοί φασιν· Παραλαβών
tus est ante eos 78. Quibus etiam exhibuit speciem Κύριος Ἰησοῦς τὸν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰω
novam, quantum ipsi capere poterant: qui cum άννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ἀνήνεγκεν αὐτοὺς εἰς
splendoris vehementiam non ferrent,humi pro- ὅρος ὑψηλὸν κατιδίαν· καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσ
cumbentes somno se tradiderunt. Et ecce vox de σεν αὐτῶν. Οἷς καὶ παρεδείκνυ εἶδος ξένον, ὅσον
hube dicens: Hic est Filius meus dilectus in quo χωρεῖν ἠδύναντο· οὐ καὶ τὴν ὑπερβολὴν αἴγλης μὴ
59 mihi bene complacui. Hæc una voce evangelis- ἐνεγκόντες ἐπὶ τὴν γῆν καταπεσόντες εἰς ὕπνον
tae tres.Joannes autem ait: Dominus dixit: Clarif- ἐτρέποντο. Καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα
ca me, Pater, claritate quam habui prius quam Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐδό
mundus fieret apud te 79. Ecce et apud ipsum tes- κησα. Ταῦτα μὲν οἱ τρεῖς εὐαγγελισταί συμφώνως
talar mundum fuisse hypostatica veritas, videlicet ὁ δὲ Ἰωάννης φησίν· Εἶπεν ὁ Κύριος, Δοξασόν
ante etiam mundi creationem clarificato Filio apud με, Πάτερ, τῇ δόξῃ ᾖ εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον
Patrem; non autem apud quemquam alium, ut vos εἶναι παρὰ σοί. Ἰδοὺ καὶ παρ' αὐτῷ τὸν κόσμον
dicitis,mundum fuisse. Statimque vox de colo de- είναι μαρτυρεῖ ἡ ἐνυπόστατος ἀλήθεια, δηλονότι
lapsa ait: Et clarificavi et iterum clarifcabo80. Vi- πρὸ τοῦ κτισθῆναι τὸν κόσμον δοξαζομένου τοῦ Υἱοῦ
des auditam fuisse Patris vocem a præsentibus παρὰ τῷ Πατρί· καὶ οὐ παρ' ἑτέροῳ εἶναι τὸν κόσ
quotquot illa auditione digni fuerunt. Non tamen σμον, καθὼς αὐτοί φατε· καὶ εὐθέως φωνὴ ἐγένετο
audierunt indigni: sicuti ne transfigurationis qui- ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα· Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν
dem lucem vidit proditor Judas. Reliqui vero apos- δοξάσω. Ἵδε ὅτι φωνὴν αὐτοῦ οἱ παρόντες ἀκηκόεσιν
toli dignisane erant ejus visione,sed tamen prudenti οἱ ἀξίως χωρητικοὶ τῆς τοιαύτης ἀκοῆς· οὐκ ἀκησ
ratione a Domino prætermissi sunt, ne invidiosius et κόπσι δὲ πάντως οἱ ἀνάξιοι, ὥσπερ οὐδὲ τὸ τῆς μεταinexcusabilius ipsi Geret quod nonum exclusisset. μορφώσεως φῶς Ιούδας ὁ προδότης· οἱ δὲ λοιποί
75 Joan. v, 36. 76 ibid., 37. 77 Matth. II, 16. 78 Matth. xvII, 1; Marc. 1x, 1; Luc. Ix, 28.
79 Joan. XVII, 5. 80 Joan. XVII, 28.
col. 1321–1322page 46 of 76
PG 104:1321ἀπόστολοι ἄξιοι μὲν του ἰδεῖν αὐτὸν ὑπῆρχαν, οἰκονομικῶς δὲ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀπελείφθησαν· ὥστε ἀνεπαχθέστερον αὐτῷ 120.] γενέσθαι καὶ ἀναπολογήτον τὸ ἔννατον ἀπολειφθῆναι. ΙΒ΄. Καὶ ὁ μακάριος ἀπόστολος Παυλός φησιν ὅτι ὁ Κύριος ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν ὤφθη Κηφ, εἶτα τοῖς δώδικα, ἔπειτα ἐπάνω πεντακοσίοις ἀδελφοῖς ἐφάπαξ, ἔπειτα ὤφθη Ιακώβῳ, εἶτα τοῖς ἀποστόλοις πάσιν, δηλονότι πρὸ τῆς ἐν δόξου αὐτοῦ εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως· ἔσχατον δὲ πάντων ώσπερεί τῷ ἐκτρώματι ὤφθη καμοί νοερώς πάντως καὶ ὀπτανόμενος καὶ προσκαλούμενος αὐτὸν πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν ἑαυτοῦ ὁ Κύριος μετὰ γὰρ ἐνιαυσιαῖον σχεδόν χρόνον τῆς Χριστοῦ πρὸς οὐρανοὺς ἀναλήψεως, πιστεύσας καὶ βιπτι σθεὶς ὁ ᾿Απόστολος, τῆς οἰκουμένης ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος προεβλήθη διδάσκαλος· καὶ ἀναστὰς μὲν ὁ Κύριος ἐκ νεκρῶν, σωματικῶς τοῖς ἀποστόλοις ὠπτάνετο, δρωμενός τε καὶ τῇ χειρὶ τοῦ πολυπράγμονος Θωμᾶ ψηλαφούμενος καὶ σὺν αὐτοῖς ἁλιζόμενος, ὥστε μὴ νομισθῆναι φαντασία τις, άλλ' άλη- " θῶς σώματος ἐκ νεκρῶν ἀνάστασις· ὁμοίως καὶ τοῖς λοιποῖς ἄξίοις. Τῷ δὲ λοιπῷ δήμῳ τῶν Ἰουδαίων οὐκ ὤφθη· οὐ γὰρ ἦσαν ἄξιοι ἀναστάντα ὡς Θεὸν ἐκ νεκρῶν ἰδεῖν ὃν ὡς κακοῦργον ἐσταύρωσαν. ᾿Αλλὰ καὶ νοερῶς τοῖς ἀξίοις ὠπτάνετο νῷ μόνῳ, εἰ καὶ λίαν ἀμυδρώς σκιαγραφούμενος· καθώς πρὸς τὸν Φίλιππον ὁ Κύριος ἔφη· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα μου, τουτέστιν ὁ νενοηκώς· οὐ γὰρ σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρᾶται τὸ θεῖον ἀλλὰ νοὶ ὅσον ἐνδέχεται. Εἰ γὰρ καὶ τὸ θεῖον ἀσχη ματιστόν ἐστι καὶ ἀπερίγραπτον, ἀλλ᾽ οἷς οἶδεν τρό τοις οἰκονομίας τοῖς ἀξίοις ὀπτάνεται, πολυειδώς καὶ πολυτρόπως τῆς σωτηρίας πάντων προνοούμενος. ΙΓ΄. Ὅτι δὲ ὁ αὐτὸς Θεός ἐστιν καὶ οὐκ ἄλλος ὁ ποιητὴς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς καὶ πάντων τῶν ἐν αὐτοῖς ὄντων, ὁ αὐτὸς καὶ ἀόρατος τῇ θείᾳ ουσία, καὶ Πατὴρ ὑπουράνιος ὑπάρχων, καὶ ἐν τῷ παντὶ ῶν καὶ ὑπὲρ τὸ ὅπερ ῶν, ἀκριβῶς δια βραχέων ἄκουσον· εἶπεν ὁ Κύριος • Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς· καὶ πάλιν Γίνεσθε οἰκτίρμονες ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐρά γιος, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονη ροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Καὶ πάλιν· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, μήτε ἐν τῇ γῇ ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ Καὶ ὁ ᾿Απόστολος· Ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα τά ἐν οὐρανῷ καί τά ἐπί γῆς, εἴτε θρήνοι εἴτε ἀρχαί· τά πάντα δι' αὐτοῦ καί εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καί αὐτός ἐστι πρὸ πάντων, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκεν. Καί τήν πρὸς τοὺς ᾿Αθηναίους δὲ δημηγορίαν τοῦ ἀποστόλου Παύλου ἀνάγνωθι τὴν ἐν ταῖς Πράξεσι κειμένην των ἀποστόλων· καί πάλιν ἐν ταῖς αὐτοῖς Πράξεσι γέ γραπται, ὅτι ᾿Απολυθέντες οἱ ἀπόστολοι ἦλθον πρὸς τοὺς ἰδίους, δηλονότι ἐκ τοῦ συνεδρίου ἀπολυθέντες τῶν Ἰουδαίων, και 121.] απήγγειλαν αὑτοῖς ὅσα πρὸς αὑτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς καί οἱ πρεσβύ
SERMO I ADVERSÚS MANICHEOS.
ἀπόστολοι ἄξιοι μὲν του ἰδεῖν αὐτὸν ὑπῆρχαν, οἰκονομικῶς δὲ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀπελείφθησαν· ὥστε ἀνεπαχθέστε
ρον αὐτῷ [cod. f. 120.] γενέσθαι καὶ ἀναπολογήτον τὸ ἔννατον ἀπολειφθῆναι.
ΙΒ΄. Καὶ ὁ μακάριος ἀπόστολος Παυλός φησιν XII. Beatus quoque apostolus l'aulus ait, Domiὅτι ὁ Κύριος ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν ὤφθη Κηφ7,
εἶτα τοῖς δώδικα, ἔπειτα ἐπάνω πεντακοσίοις
ἀδελφοῖς ἐφάπαξ, ἔπειτα ὤφθη Ιακώβῳ, εἶτα
τοῖς ἀποστόλοις πάσιν, δηλονότι πρὸ τῆς ἐνδόξου αὐτοῦ εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως· ἔσχατον
δὲ πάντων ώσπερεί τῷ ἐκτρώματι ὤφθη καμοί·
νοερώς πάντως καὶ ὀπτανόμενος καὶ προσκαλούμενος αὐτὸν πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν ἑαυτοῦ ὁ Κύριος
μετὰ γὰρ ἐνιαυσιαῖον σχεδόν χρόνον τῆς Χριστοῦ
πρὸς οὐρανοὺς ἀναλήψεως, πιστεύσας καὶ βιπτισθεὶς ὁ ᾿Απόστολος, τῆς οἰκουμένης ὑπὸ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος προεβλήθη διδάσκαλος· καὶ ἀναστὰς
μὲν ὁ Κύριος ἐκ νεκρῶν, σωματικῶς τοῖς ἀποστόλοις
ὠπτάνετο, δρωμενός τε καὶ τῇ χειρὶ τοῦ πολυπράγμονος Θωμᾶ ψηλαφούμενος καὶ σὺν αὐτοῖς ἁλιζόμενος, ὥστε μὴ νομισθῆναι φαντασία τις, άλλ' άλη- "
θῶς σώματος ἐκ νεκρῶν ἀνάστασις· ὁμοίως καὶ τοῖς
λοιποῖς ἄξίοις. Τῷ δὲ λοιπῷ δήμῳ τῶν Ἰουδαίων
οὐκ ὤφθη· οὐ γὰρ ἦσαν ἄξιοι ἀναστάντα ὡς Θεὸν
ἐκ νεκρῶν ἰδεῖν ὃν ὡς κακοῦργον ἐσταύρωσαν. ᾿Αλλὰ
καὶ νοερῶς τοῖς ἀξίοις ὠπτάνετο νῷ μόνῳ, εἰ καὶ
λίαν ἀμυδρώς σκιαγραφούμενος· καθώς πρὸς τὸν
Φίλιππον ὁ Κύριος ἔφη· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε
τὸν Πατέρα μου, τουτέστιν ὁ νενοηκώς· οὐ γὰρ
σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρᾶται τὸ θεῖον [cod.f.120.b.j,
ἀλλὰ νοὶ ὅσον ἐνδέχεται. Εἰ γὰρ καὶ τὸ θεῖον ἀσχηματιστόν ἐστι καὶ ἀπερίγραπτον, ἀλλ᾽ οἷς οἶδεν τρότοις οἰκονομίας τοῖς ἀξίοις ὀπτάνεται, πολυειδώς καὶ
πολυτρόπως τῆς σωτηρίας πάντων προνοούμενος.
ΙΓ΄. Ὅτι δὲ ὁ αὐτὸς Θεός ἐστιν καὶ οὐκ ἄλλος ὁ
ποιητὴς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς καὶ πάντων τῶν
ἐν αὐτοῖς ὄντων, ὁ αὐτὸς καὶ ἀόρατος τῇ θείᾳ ουσία,
καὶ Πατὴρ ὑπουράνιος ὑπάρχων, καὶ ἐν τῷ παντὶ
ῶν καὶ ὑπὲρ τὸ ὅπερ ῶν, ἀκριβῶς δια βραχέων
ἄκουσον· εἶπεν ὁ Κύριος • Εξομολογοῦμαι σοι,
Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς· καὶ πάλιν·
Γίνεσθε οἰκτίρμονες ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράγιος, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ
ἀδίκους. Καὶ πάλιν· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ
ὀμόσαι ὅλως μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ ὅτι θρόνος ἐστὶ
τοῦ Θεοῦ, μήτε ἐν τῇ γῇ ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν
ποδῶν αὐτοῦ Καὶ ὁ ᾿Απόστολος· Ὅτι ἐν αὐτῷ
ἐκτίσθη τὰ πάντα τά ἐν οὐρανῷ καί τά ἐπί γῆς,
εἴτε θρήνοι εἴτε ἀρχαί· τά πάντα δι' αὐτοῦ καί
εἰς αὐτὸν ἔκτισται· καί αὐτός ἐστι πρὸ πάντων,
καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκεν. Καί τήν πρὸς
τοὺς ᾿Αθηναίους δὲ δημηγορίαν τοῦ ἀποστόλου
Παύλου ἀνάγνωθι τὴν ἐν ταῖς Πράξεσι κειμένην των
ἀποστόλων· καί πάλιν ἐν ταῖς αὐτοῖς Πράξεσι γέγραπται, ὅτι ᾿Απολυθέντες οἱ ἀπόστολοι ἦλθον
πρὸς τοὺς ἰδίους, δηλονότι ἐκ τοῦ συνεδρίου ἀπολυθέντες τῶν Ἰουδαίων, και [cod. f. 121.] απήγγειλαν
αὑτοῖς ὅσα πρὸς αὑτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς καί οἱ πρεσβύ-
81 I Cor. xv, 58. 82 Joan. XIV, 9. 83 Luc. x,
I, 16, 17. 87 Act. xvn, 22.
PATROL. GR. CIV.
numemortuis suscitatum,visum esse Cephæ,deinde duodecim, deinde plus quam quingentis fratribus simul: deinde visum esse Jacobo: deinde
apostolis omnibus, videlicet ante gloriosam ejus
in cœlum assumptionem. Novissime autem omnium tanquam abortivo visus est et mihi 81: intellectualiter omnino, et semet ostendens Domi
nus et illum ad sui cognitionem invitans. Anno
enim ferme exacto ex quo Christus in coelum assumptus fuerat, fide ac baptismo suscepto Apostolus, mundi a Spiritu sancto constitutus est
doctor. Et suscitatus quidem e mortuis Dominus
apostolis apparuit, visusque et manu a curioso
Thoma palpatus, et cum ipsis conversatus est ne
phantasma quoddam existimaretur,sed vera potius
corporis e mortuis resurrectio. Pari modo cum
cateris dignis egit. Verumtamen reliquo Judorum populo non apparuit: non enim digni erant
videre resuscitatum e mortuis ut Deum, quem ali
maleficum crucifixerant. Sed enim intellectualiter
quoque a dignis cernitur mente sola, etsi admodum
exiliter adumbratus. 60 Sicuti Philippo aiebat
Dominus: Qui vidit me, vidit et Patrem meum 83,
id est qui intelligit. Neque enim corporeis oculis
cernitur Deus, sed mente tantummodo, quantum
fieri potest. Etsi vero caret figura et circumscriptione Deus,attamen ipse pro sua sapientia quibus
vult modis fit conspicuus, variaque ratione ac
plurifariam omnium saluti consulit.
XIII. Quod autem idem Deus, et non alius,cœliterGræque et omnium quæ in eis sunt, creator sit, idemque invisibilisin divina substantia, Pater coelestis,
ubique exsistens, et omni veræ visioni superior;
paucis accurate audi. Dominus dixit: Confiteor tibi,Pater, Domine cali et terra83.Εtrursus: Estote
misericordes sicuti Pater vester cœlestis, qui solem
suum oriri facit super malos et bonos,et pluit super
justos atque injustos 84.Εt denuo: Ego aulem dico
vobis,nejuretis omnino neque perculum,quiathronus Dei est; neque per terram,quiascabellum est pedum ejus 85.Item Apostolus: Quoniam in ipso creata sunt universa in calis et in terra,sive Throni,sive
Dominationes: omnia per ipsum et in ipso create
sunt: et ipse est ante omnes,et omnia in ipso constant 83. Insuper legesis Pauli apostoli ad Athenienses concionem87quæin apostolicis Actibus est. Rursusque in iisdem Actibus scriptum est: Apostolos
dimissos venisse ad suos, id est dimistosaJudzorum
synedrio; iisque nuntiavisse quæ sibi pontifices senioresque dixerant. Qua re audita vocem simul om.
nesextulerunt dicentes: Dominator Domine,qui fecisti calum,et terram ac mare,et omnia quas in eis
sunt; qui per Spiritum sanctum ore Patris nostri
Davidis pueritui dixisti: Quare fremuernulgentes,
21. 84 Luc. VI, 36. 85 Matth. v, 34. +86 Coloss.
J
col. 1323–1324page 47 of 76
PG 104:1323τεροι εἶπον· οἱ δὲ ἀκούσαντες ἦραν φωνὴν ὁμου μαθόν λέγοντες Δέσποτα Κύριε, ὁ ποιήσας τὸν 9 οὐρανὸν καὶ τὴν γῆνε καὶ τὴν θάλασσαν καὶ πάντε τὰ ἐν αὐτοῖς τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν διὰ Πνεύματος ἁγίου, στόματος Δαδί, παιδός σου εἰπών, Ἵνα εί ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαο: ἐμελέτησαν κενά περ έστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ· συνήχθησαν γὰρ ἐπ᾽ ἀληθείας ἐπὶ τὸν παῖδά σου Ἰησοῦν, έχρισας, Ηρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλᾶτος σὺν ἔθνεσι καὶ λαοῖς Ἰσραήλ, ποιῆσαι ὅσα ἡ χείρ σου καὶ ἡ βουλή στο προώρισε γενέσθαι· καὶ ἄλλα δὲ μυρία τοιαῦτά ἐστιν, ἅπερ μικρὸν ὕστερον δηλωθήσεται, ΙΔ΄. 188 σοι τοίνυν διαλέλυνται τὰ τῶν προβλημάτων ἄτοπα ταῖς εὐαγγελικαῖς καὶ ἀποστολικαῖς βρονταίς, ὡς οἱά τις χαλάζης πύργος χαλάνης πυγός] εἰς τέλος καταβληθέντα, ἐν τῷ δειχθῆναι ὅτι ὁ Πατήρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ ἀόρατος καὶ ἀσχημάτιστος, διὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τῇ συνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος πᾶσαν τὴν κτίσιν φανεράν τε καὶ ἀόρατον συν εστήσατο. Τίς οὖν ἐστιν ὁ παρ᾽ ἡμῶν Θεὸς σεβόμενος, εἴπατε· πάντως ἄρα ὅτι ὁ παρὰ τοῦ Μάνεντος σεβόμενος· ὅτι δὲ αὐτοὶ οὔτε εἶδος τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἑωράκατε τὰς τῶν θείων αὐτοῦ λόγων ἀστραπὰς ὡς οἷς ἐξ ἡλίω εἶδος ἐμπορευόμενον. Εἶδος γάρ, φησὶν, ἡλίου τὸ φῶς ήγουν ὄψις ἄτονος οὖσα καὶ ἀσθενὴς πρὸς τὴν τοῦ ἡλιακοῦ σώματος ἀντωπὴν ἀμέσως, χρωμένη ἐν μέσῳ τῷ εἴδει καὶ ἀβλαβώς κατελάμ πεται οὕτω καὶ τὸ θεῖον φῶς καὶ ἀσώματον ἐννύει μοι τὸν κεκαθαρμένων νοῦν περιλάμπειν καθάπερ ἀστραπὴς τάχος, τῇ γλυκτύητε τοὺς ἐραστὰς αὐτῷ πρὸς μείζονα πόθον ἀναφλέγον καὶ παρακαλεῖν προτρεπόμενον, πάντοτε τῷ τοιούτῳ φωτί του θεάτρ καὶ ἀκηράτῳ, ἐλλάμπεσθαι τὸ ἐλλαμπόμενον· ἀλλ' οὔτε φωνὴν αὐτοῦ ἀκούειν θέλετε τὴν τῶν θείων ἐντολῶν συντήρησιν νομοθετούσαν. Τὰ γὰρ ἐπόμενε δείκνυσιν ὅτι τὸν λόγον αὑτοῦ ἐν ὑμῖν οὐκ ἔχετε μένον τα. Ον γὰρ αὐτὸς ἀπέστειλεν, τούτῳ ὑμεῖς οἱ πιστεύε τε, οὐ γὰρ δοκεῖτε οὐδὲ θέλετε θέτε] ἐρευνῶντας Γραφάς· οὐ γὰρ δοκεῖτε οὐδὲ ἐλπίζετε ἐν ε ταῖς ζωὴν ἔχειν αἰώνιον· ἐκεῖναι γάρ εἰσιν αἱ μερ τυροῦσαι περὶ αὐτοῦ· καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐρευνᾶτε αὐτὰς, όπως μὴ ἔλθητε πρὸς αὐτὸν, ἵνα ζωὴν αἰώ νιον ἕξητε ἔγνωσται γὰρ περὶ ὑμῶν ὅτι τὴν ἀγει την τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ἑαυτοῖς πῶς γὰρ οἱ ταῖς κεναῖς καὶ ματαίαις δόξαις τῶν ἀνοσίων επί ἀπατεώνων ὑμῶν ἐξακολουθούντες, καὶ τὴν περὶ του μόνου Θεοῦ δόξαν μὴ ἐπιζητοῦντες, ἀγάπην θείαν ἕξητε; ΙΕ΄. Ἡμεῖς μὲν οὖν εἰ καί σαρκὸς ὀφθαλμοῖς ἀθει ρητον τὸν Θεὸν εἶναι ὁμολογοῦμεν τὸν γὰρ ἀσώμα τον σωματικῇ αἰσθήσει ὁραθῆναι ἀδύνατον), ἀλλ᾽ ο παρὰ τοῦτο τῶν θείων ἐνεργειῶν ἀμέτοχον τὸ ἀνθρώπινον γένος 122.] υπάρχειν λέγομεν· αλλά νερῶς κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς καθάρσεως όραν τὸν Θεὸν, ὅσον ἐφικτόν ἐστιν ἀνθρώπῳ γινώσκομεν, τρόποις οἷς μόνος οἶδεν ὁ ταῦτα ἐνεργῶν, καὶ οἱ τοιαῦτα ἐνεργούμενοι· εἰ καὶ μὴ πᾶν ἐφικτὸν ὅσον
et populi meditati sunt inania 9 Astiterunt reges τεροι εἶπον· οἱ δὲ ἀκούσαντες ἦραν φωνὴν ὁμου
terra,et principes convenerunt in unum adver- μαθόν λέγοντες· Δέσποτα Κύριε, ὁ ποιήσας τὸν
sus Dominum et adversus Christum ejus 9 Con- οὐρανὸν καὶ τὴν γῆνε καὶ τὴν θάλασσαν καὶ πάντε
venerunt enim vere adversus puerum tuum Je- τὰ ἐν αὐτοῖς
τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν διὰ Πνεύματος
sum,quem unxisti, Herodes et Pontius Pilatus cum ἁγίου, στόματος Δαδί, παιδός σου εἰπών, Ἵνα εί
gentibus et populus Israel, 61 facere quamanus tua ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαο: ἐμελέτησαν κενά; περet consilium tuum desreverunt feri 88. Sexcenta έστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἱ ἄρχοντες
alla ejusmodi sunt, ut paulo post demonstrabitur. συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ
κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ· συνήχθησαν γὰρ ἐπ᾽ ἀληθείας ἐπὶ τὸν παῖδά σου Ἰησοῦν, έχρισας, Ηρώδης
τε καὶ Πόντιος Πιλᾶτος σὺν ἔθνεσι καὶ λαοῖς Ἰσραήλ, ποιῆσαι ὅσα ἡ χείρ σου καὶ ἡ βουλή στο προώρισε
γενέσθαι· καὶ ἄλλα δὲ μυρία τοιαῦτά ἐστιν, ἅπερ μικρὸν ὕστερον δηλωθήσεται,
XIV. Vides itaque ut absurda tua dissoluta
ΙΔ΄. 188 σοι τοίνυν διαλέλυνται τὰ τῶν προβλημάτων
fuerunt argumenta ab evangelicis apostolicisque ἄτοπα ταῖς εὐαγγελικαῖς καὶ ἀποστολικαῖς βρονταίς,
tonitribus, ceu grandinis quædam turris perpe- ὡς οἱά τις χαλάζης πύργος (cod. χαλάνης πυγός] εἰς
tuo dejecta, dum demonstratum est, a Patre Do - τέλος καταβληθέντα, ἐν τῷ δειχθῆναι ὅτι ὁ Πατήρ τοῦ
mini nostri Jesu Christi, invisibili et nulla Gigura Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ ἀόρατος καὶ ἀσχημάτι
prædito, per Filium ejus, cooperante sancto Spi- στος, διὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τῇ συνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύ
ritu, creaturam omnem tam apparentem quam ματος πᾶσαν τὴν κτίσιν φανεράν τε καὶ ἀόρατον συν
invisibilem fuisse conditam. Quisnam sit itaque εστήσατο. Τίς οὖν ἐστιν ὁ παρ᾽ ἡμῶν Θεὸς σεβόμενος,
apud vos cultus Deus, edisserite. Utique illum εἴπατε· πάντως ἄρα ὅτι ὁ παρὰ τοῦ Μάνεντος σεβό
esse dicetis quem Manes coluit. Certe vos ima- μενος· ὅτι δὲ αὐτοὶ οὔτε εἶδος τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἑωράκατε
ginem quidem Dei nostri non vidistis, qui divi- τὰς τῶν θείων αὐτοῦ λόγων ἀστραπὰς ὡς οἷς ἐξ ἡλίω
norum sermonum splendores, ceu ex sole ima- εἶδος ἐμπορευόμενον. Εἶδος γάρ, φησὶν, ἡλίου τὸ φῶς·
ginem, emittit. Imago enim solis, inquit, lux est. ήγουν ὄψις ἄτονος οὖσα καὶ ἀσθενὴς πρὸς τὴν τοῦ
Visualis ergo vis cum sit debilis et infirma ad ἡλιακοῦ σώματος [cod. f. 121. b.] ἀντωπὴν ἀμέσως,
solare corpus sine aliquo intermedio spectan- χρωμένη ἐν μέσῳ τῷ εἴδει καὶ ἀβλαβώς κατελάμ
dum, utitur intermedia imagine atque ita sine πεται οὕτω καὶ τὸ θεῖον φῶς καὶ ἀσώματον ἐννύει
damno illustratur. Sic divinam quoque et incor- μοι τὸν κεκαθαρμένων νοῦν περιλάμπειν καθάπερ
poream lucem existima puras mentes illustrare, ἀστραπὴς τάχος, τῇ γλυκτύητε τοὺς ἐραστὰς αὐτῷ
ceu velox fulgur, durn jucunditate amatores suos πρὸς μείζονα πόθον ἀναφλέγον καὶ παρακαλεῖν
ad majorem cupiditatem incendit, atque ad pe-C προτρεπόμενον, πάντοτε τῷ τοιούτῳ φωτί του θεάτρ
tendum adhortatur, ut is qui illustratus fuit, hac καὶ ἀκηράτῳ, ἐλλάμπεσθαι τὸ ἐλλαμπόμενον· ἀλλ'
divina semper et incorrupta luce illustretur. Sed οὔτε φωνὴν αὐτοῦ ἀκούειν θέλετε τὴν τῶν θείων
neque vocem ejus audire vultis quæ præcepto- ἐντολῶν συντήρησιν νομοθετούσαν. Τὰ γὰρ ἐπόμενε
rum observantiam imperat. Nam consecuti effec- δείκνυσιν ὅτι τὸν λόγον αὑτοῦ ἐν ὑμῖν οὐκ ἔχετε μένον
tus demonstrant vos ejus sermonem haud habere τα. Ον γὰρ αὐτὸς ἀπέστειλεν, τούτῳ ὑμεῖς οἱ πιστεύε
in vobis manentem. Nam quem ipse misit, huic τε, οὐ γὰρ δοκεῖτε οὐδὲ θέλετε [cod. θέτε] ἐρευνῶν
vos non creditis, neque Scripturas scrutari vul- τας Γραφάς· οὐ γὰρ δοκεῖτε οὐδὲ ἐλπίζετε ἐν ε
tis. Non enim existimalis neque speratis vitam ταῖς ζωὴν ἔχειν αἰώνιον· ἐκεῖναι γάρ εἰσιν αἱ μερ
in illis æternam habere. lllæ enim de ipso tes- τυροῦσαι περὶ αὐτοῦ· καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐρευνᾶτε
tantur,ideoque illas non scrutamini, ne ad ipsum αὐτὰς, όπως μὴ ἔλθητε πρὸς αὐτὸν, ἵνα ζωὴν αἰώ
veniatis vitamque æternam consequamini. Satis νιον ἕξητε· ἔγνωσται γὰρ περὶ ὑμῶν ὅτι τὴν ἀγει
quippe exploratum est vos Dei charitatem minime την τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ἑαυτοῖς
πῶς γὰρ οἱ
habere. Qui enim feri potest, ut charitatem Dei ταῖς κεναῖς καὶ ματαίαις δόξαις τῶν ἀνοσίων επί
habeatis, qui impiorum atque fallacium stultas ἀπατεώνων ὑμῶν ἐξακολουθούντες, καὶ τὴν περὶ
doctrinas magistrorum seclamini, et eam quæ p του μόνου Θεοῦ δόξαν μὴ ἐπιζητοῦντες, ἀγάπην
apud solum Deum est gloriam non quæritis?
θείαν ἕξητε;
XV. Nos quidem etsi carneis oculis invisibilem
Deum esse falemur, namque 68 incorporeum a carporeo sensu spectari impossibile est; non idcirco tamnen divinis operationibus communicare humanum
genus negamus; sed intellectualiter pro sua quemque
puritatis gradu videre Deum censemus quantum bomini fas est, ea nimirum ratione quæ nola Deo soli
operanti est, et iis etiam in quibus Deus operatur:
quanquam fieri non potest, ut qualis quantaque sit
88 Act. IV, 23-28.
ΙΕ΄. Ἡμεῖς μὲν οὖν εἰ καί σαρκὸς ὀφθαλμοῖς ἀθει
ρητον τὸν Θεὸν εἶναι ὁμολογοῦμεν τὸν γὰρ ἀσώμα
τον σωματικῇ αἰσθήσει ὁραθῆναι ἀδύνατον), ἀλλ᾽ ο
παρὰ τοῦτο τῶν θείων ἐνεργειῶν ἀμέτοχον τὸ ἀνθρώ
πινον γένος [cod. f. 122.] υπάρχειν λέγομεν· αλλά
νερῶς κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς καθάρσεως όραν
τὸν Θεὸν, ὅσον ἐφικτόν ἐστιν ἀνθρώπῳ γινώσκομεν,
τρόποις οἷς μόνος οἶδεν ὁ ταῦτα ἐνεργῶν, καὶ οἱ
τοιαῦτα ἐνεργούμενοι· εἰ καὶ μὴ πᾶν ἐφικτὸν ὅσον
col. 1325–1326page 48 of 76
PG 104:1325ἐστὶν τὸ ἀμήχανον ἐκεῖνο καὶ ἀκατάληπτον φύς ἐνοπτρίζεσθαι· ἀγγέλοις γὰρ ἁγίοις δυσέφικτον της θείας φωτοχυσίας πέλαγος, ἀλλὰ καθ᾽ ὅσον ἐστὶν σκεύος κεκαθαρμένον ἐλλάμπεσθαι, ὥσπερ ἐν ἡλίῳ ἔστιν ἰδεῖν τὰ καθαρὰ καὶ ὑλώδη καὶ λεπτότερα καὶ ὑδατώδη σώματα, τρανοτέραν ἡλιακὴν λαμπηδόνα εἰσδεχόμενα τὰ δ᾽ ἐναντία τούτων ἀμυδρὰν ἐξεπι πολαίως καὶ μόνον αὐγάζουσαν, καὶ μὴ διὰ τὴν τῆς ὕλης ἀνεπιτηδειότητα· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐπ᾽ ἴσης φωτίζει, ἀλλ᾽ ἡ διαφορὰ τῶν ὑλῶν δοκεῖ μὲν, οὐ καλῶς δὲ, τοὺς μὲν μᾶλλον, τοὺς δὲ ἧττον φωτίζειν. θέλει γὰρ ὁ Θεὸς πάντας ἀνθρώπους σω θῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, οὐ βιάζε και δέ τινα διὰ τὸ αὐτεξούσιον. Τάχα δὲ καὶ τὰς ἐπὶ τῆς γῆς τοῦ Κυρίου σωματικὰς τῆς διατριβῆς θεοση. μείας ἀοράτους εἶναί φημι, εἰ καὶ ἐδόκουν τισὶν ὁρᾶσθαι διὰ τὸ ἀνέκφραστον· ὅτι οὐ σμίλῃ, οὐ καυ τήρι, οὐ φαρμάκῳ, οὐκ ἄλλῳ τινὶ ἰατρικῷ βοηθήματι πρὸς τὰ τοιαῦτα ἐχρᾶτο· ἀλλὰ λόγῳ θάλασσαν ἐχαλίνου, δαίμονας ἀπήλαυνεν, νεκροὺς ἀνίστα, τυφλοῖς τὸ βλέπειν ἐχαρίζετο, παραλύτους ἔσφιγγεν λεπροὺς ἐκαθάριζεν, καὶ ἅπαξ ἁπλῶς πᾶσαν νόσον καὶ πασᾶν μαλακίαν λόγῳ έθε ράπευσεν, τὸν Πατέρα ἔχων ἐν ἑαυτῷ, καὶ αὐτὸς ὢν σὺν τῷ Πατρὶ ἀδιαστάτως, σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ συναϊδίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι και σωματικῶς ἐν τόπῳ τότε περιγραφόμενος, καὶ ἀπερίγραπτος τῇ θείᾳ οὐσία τοῖς πᾶσι παρὼν καὶ τὰ πάντα πληρῶν, ὅσα τε ἐν οὐρανῷ καὶ ὅσα τε ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ εἴ τις ἐστιν ἑτέρα κτίσις τῶν οὐρανῶν ἐπέκεινα· καὶ δεικνὺς ὡς αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς λόγῳ ποιήσας. ῾Ο αὐτὸς δὲ Θεὸς εἰ καὶ σάρκα προσέλαβεν, 65 καὶ τὰ τοιαῦτα λόγῳ ἐνεργῶν θεοπρεπῆ θαύματα. Τίνι γὰρ ἄλλῳ εἰ μὴ τῷ Κτίστῃ ὑπακούει τὰ κτί σματα; ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους ἔσται αἰῶνας τῶν αἰώνων, τὰ πάντα διακυβερνῶν καὶ συνέχων τῷ παντοδυνάμῳ αὐτοῦ καὶ προνοητικῶν βουλήματι. 15'. Τί τοίνυν ἐστὶν, ὦ οὗτοι, ὁ τὴν ὑμετέραν διάστασιν ἀφ' ἡμῶν ὑμῖν ἐμποιεῖ, τῆς ἀκριβείας τῶν ἱερῶν μαρτυριῶν προκειμένης, αἷς ὑμεῖς λέγετε ἐξακολουθεῖν, πρὸς τῆς ἀληθείας εἴπατε; εἰ μὲν οὖν ἀληθὴς λόγος ἐν ὑμῖν ἐστιν ὅτι τοῖς τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου λόγοις ἐξακολουθεῖτε, δεῦτε καὶ διαλεχθῶμεν, κριτάς καταστήσαντες ἀλλοεθνεῖς καὶ ἑτερογλώσσους, ἵνα μὴ δόξω μεν καταδυναστεύειν ὑμῶν, καὶ τὴν κρίσιν προαρπάζειν· ἀλλ᾽ ἐξ ἀλλοπίστων κριθῶμεν, εἰς μέσον τοῦ δικαστηρίου προσθέντες ] τὰ ἱερὰ λόγια καὶ τῆς δίκης γυμνασθείσης ἀκριβῶς, οἷον μέρος νικήσει, ἐν αὐτῷ οἱ πάντες προσδράμωμεν, ὥσπερ πάλαι ᾿Αρχέλαος ὁ ἐπίσκοπος Καρχάρων τῆς Μεσοποταμίας πρὸς Μάνεντα διαλεγόμενος πεποίη καὶ διὰ τί ἡμῖν τὴν αἰτίαν τῆς ἐξ ἡμῶν δια στάσεως ὑμῶν διατρίβετε; δέον συμβῆναι ἡμᾶς φιλαδέλφως καὶ πνευματικώς, εἴπερ θέλοιτε, καὶ δια καίως μᾶλλον ἢ φιλονείκως· καὶ ἡ παρ' ἡμῶν κρα τουμένη ἀνόθευτος καὶ ἀμώμητος καὶ ἀληθῆς πίστις εὐ οἶδ' ὅτι συνήθως νικήσει, καὶ μετ' αὐτὴν ἡ ψῆς
SERMO I ADVERSUS MANICHÆOS.
1326'
ἐστὶν τὸ ἀμήχανον ἐκεῖνο καὶ ἀκατάληπτον φύς simplex illa et incomprehensibilis lux, specteἐνοπτρίζεσθαι· ἀγγέλοις γὰρ ἁγίοις δυσέφικτον της tur. Namnque et angelis sanctis prope inaccessum
θείας φωτοχυσίας πέλαγος, ἀλλὰ καθ᾽ ὅσον ἐστὶν est effusæ divinæ lucis pelagus, sed pro vasis sui
σκεύος κεκαθαρμένον ἐλλάμπεσθαι, ὥσπερ ἐν ἡλίῳ paritate collustrantur: sicu de sole observare liἔστιν ἰδεῖν τὰ καθαρὰ καὶ ὑλώδη καὶ λεπτότερα καὶ cel, cujus radium pura seu vitrea, subtilia, aut
ὑδατώδη σώματα, τρανοτέραν ἡλιακὴν λαμπηδόνα aquosa corpora facile excipiunt: contraria autem
εἰσδεχόμενα • τὰ δ᾽ ἐναντία τούτων ἀμυδρὰν ἐξεπι- levem ac superficiarium ac vix illuminantem,non
πολαίως καὶ μόνον αὐγάζουσαν, καὶ μὴ διὰ τὴν τῆς interius penetrantemn recipiunt, quia ei rei inhaὕλης ἀνεπιτηδειότητα· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τὰ πάντα bilis materia est. Sic etiam Deus omnia qualiἐπ᾽ ἴσης φωτίζει, ἀλλ᾽ ἡ διαφορὰ τῶν ὑλῶν δοκεῖ ter collustrat, sed ob materialium objectorum
μὲν, οὐ καλῶς δὲ, τοὺς μὲν μᾶλλον, τοὺς δὲ ἧττον differentiam videtur, quanquam haud recte, alios
φωτίζειν. θέλει γὰρ ὁ Θεὸς πάντας ἀνθρώπους σω- magis, alios vero minus illuminare. Vult enim
θῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, οὐ βιάζε- Deus omnes homines salvos fieri, et ad agnitioκαι δέ τινα διὰ τὸ αὐτεξούσιον. Τάχα δὲ καὶ τὰς ἐπὶ nem veritatis venire, etsi neminem cogit, ut liτῆς γῆς τοῦ Κυρίου σωματικὰς τῆς διατριβῆς θεοση. berum maneat arbitrium. Prope etiam ausim diμείας ἀοράτους εἶναί φημι, εἰ καὶ ἐδόκουν τισὶν cere invisibilia fuisse Domini cum in terra deὁρᾶσθαι διὰ τὸ ἀνέκφραστον· ὅτι οὐ σμίλῃ, οὐ καυ moraretur miracula, licet ea nonnulli se videre
τήρι, οὐ φαρμάκῳ, οὐκ ἄλλῳ τινὶ ἰατρικῷ βοηθή- putabant, quia reapse ineffabilia sunt. Non enim
ματι πρὸς τὰ τοιαῦτα ἐχρᾶτο· ἀλλὰ λόγῳ θάλασσαν scalpro, aut cauterio, vel pharmaco,vel alio quoἐχαλίνου, δαίμονας ἀπήλαυνεν, νεκροὺς ἀνίστα, vis medico adjutorio ad eas curationes utebatur;
τυφλοῖς τὸ βλέπειν ἐχαρίζετο, παραλύτους ἔσφιγγεν sed verbo mare compescebat, damones fugabal,
[cod. f. 422. b.], λεπροὺς ἐκαθάριζεν, καὶ ἅπαξ mortuos suscitabat, cæcis visum donabat, paraἁπλῶς πᾶσαν νόσον καὶ πασᾶν μαλακίαν λόγῳ έθε- lyticos firmabat; et ut uno verbo dicam, omne
ράπευσεν, τὸν Πατέρα ἔχων ἐν ἑαυτῷ, καὶ αὐτὸς ὢν morbi genus et languoris verbo sanabat, Patrem
σὺν τῷ Πατρὶ ἀδιαστάτως, σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ συναϊ- in se gerens, et ipse in Palre consistens indivise
δίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι και σωματικῶς ἐν cum sanctu et coæterno vivifico Spiritu. Et tunc
τόπῳ τότε περιγραφόμενος, καὶ ἀπερίγραπτος τῇ quidem corporaliter circumscriptus, divina taθείᾳ οὐσία τοῖς πᾶσι παρὼν καὶ τὰ πάντα πληρῶν, men substantia infinitus, cunctis præsens, omnia
ὅσα τε ἐν οὐρανῷ καὶ ὅσα τε ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ εἴ τις implens, quæcunque in cœlo terraque sunt, et si
ἐστιν ἑτέρα κτίσις τῶν οὐρανῶν ἐπέκεινα· καὶ qua alia ultra coelos est creatura: demonstransδεικνὺς ὡς αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν que eumdem se esse, qui cœlum terramque et
γῆν καὶ τὴν θάλασσαν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς λόγῳ mare et quidquid his continetur, verbo creavit.
ποιήσας. ῾Ο αὐτὸς δὲ Θεὸς εἰ καὶ σάρκα προσέλαβεν, Idem Deus carnem quoque 65 assumpsit,el tanta
καὶ τὰ τοιαῦτα λόγῳ ἐνεργῶν θεοπρεπῆ θαύματα. verbo patravit Deo digna miracula. Porro cuinam
Τίνι γὰρ ἄλλῳ εἰ μὴ τῷ Κτίστῃ ὑπακούει τὰ κτί- alii præter quam Creatori obediunt creatura?
σματα; ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους ἔσται αἰῶνας Denique per infinita sacula sæculorun manebit,
τῶν αἰώνων, τὰ πάντα διακυβερνῶν καὶ συνέχων τῷ cuncta gubernans, et omnipotenti sua providaπαντοδυνάμῳ αὐτοῦ καὶ προνοητικῶν βουλήματι.
voluntate conservans.
15'. Τί τοίνυν ἐστὶν, ὦ οὗτοι, ὁ τὴν ὑμετέραν
διάστασιν ἀφ' ἡμῶν ὑμῖν ἐμποιεῖ, τῆς ἀκριβείας
τῶν ἱερῶν μαρτυριῶν προκειμένης, αἷς ὑμεῖς λέγετε
ἐξακολουθεῖν, πρὸς τῆς ἀληθείας εἴπατε; εἰ μὲν
οὖν ἀληθὴς λόγος ἐν ὑμῖν ἐστιν ὅτι τοῖς τοῦ ἁγίου
Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου λόγοις ἐξακολουθεῖτε, δεῦτε καὶ διαλεχθῶμεν, κριτάς καταστήσαντες ἀλλοεθνεῖς καὶ ἑτερογλώσσους, ἵνα μὴ δόξωμεν καταδυναστεύειν ὑμῶν, καὶ τὴν κρίσιν προαρπάζειν· ἀλλ᾽ ἐξ ἀλλοπίστων κριθῶμεν, εἰς μέσον
τοῦ δικαστηρίου προσθέντες [cod. f. 123] τὰ ἱερὰ
λόγια καὶ τῆς δίκης γυμνασθείσης ἀκριβῶς, οἷον
μέρος νικήσει, ἐν αὐτῷ οἱ πάντες προσδράμωμεν,
ὥσπερ πάλαι ᾿Αρχέλαος ὁ ἐπίσκοπος Καρχάρων τῆς
Μεσοποταμίας πρὸς Μάνεντα διαλεγόμενος πεποίηκαὶ διὰ τί ἡμῖν τὴν αἰτίαν τῆς ἐξ ἡμῶν διαστάσεως ὑμῶν διατρίβετε; δέον συμβῆναι ἡμᾶς φιλαδέλφως καὶ πνευματικώς, εἴπερ θέλοιτε, καὶ δια
καίως μᾶλλον ἢ φιλονείκως· καὶ ἡ παρ' ἡμῶν κρατουμένη ἀνόθευτος καὶ ἀμώμητος καὶ ἀληθῆς πίστις
εὐ οἶδ' ὅτι συνήθως νικήσει, καὶ μετ' αὐτὴν ἡ ψῆς
que
XVI Quid ergo, quæso, vestrum a nobis dissidium
cfficial, cum tam accurata vobis sint exposita sacra
testimonia,quibus vosmet obsequi dicitis, tandem
aliquando sincere edisserite. Si certe vere affirmatissanctum vos Evangelium et Apostoli dicta sectari, adeste ad disputandum, constitulis alienigenis
et diversæ linguæ judicibus, ne vos opprimere videamur, et judicium præoccupare. Atque ita ab
Daliens secta hominibus judicemur, propositis in
medio tribunali sacris oraculis, factaque diligenti
contentione,utra pars vicerit,una omnes concurramus. Sicut olim Archelaus Carcharorum in Mesopotamia episcopus cum Manete disputans egit.
Cur nobis causam vestri a nobis dissensus imputatis, cum oporteat nos fraterne et ex animo,si quidem velletis, concordiam fovere, et juste potius
quam contentiose agere? Nostra utique prædominans sincera, irreprehensibilis veraque fides palmam sine dubio, ut solet,referet,eique causa adjudicabitur. Vestra contra falsitas explodewr, ut teneὑræsolis præsentia vincuntur. Cur jam contendilis,
col. 1327–1328page 49 of 76
PG 104:1327φος γενήσεται· τὸ ψεῦδος ὑμῶν ἐκποδὼν οἰχήσεται ὥσπερ τὸ σκότος τῇ τοῦ ἡλίου παρουσίᾳ μειούμενον. Καὶ τί φιλονεικεῖτε καὶ οἴεσθε πᾶσαν τὴν γῆν καὶ τὸν οὐρανὸν νικᾶν ταῖς ματαιολογίαις ὑμῶν οἱ μην ; - ὅτι ἐστὲ ἐν τῇ γῇ φαινόμενοι, τῇ εὐτελείᾳ τοῦτό που καὶ τῇ βραχύτητι τῶν ἐν αὐτῇ οἰκούντων· πάντοτε δ' ἐλαττούμενοι, καὶ πάσης παῤῥησίας αμέτοχα παρὰ πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ὑπάρχοντες· καὶ μηδ' ὡς νοσσιὰ χελιδόνος πρὸς τοὺς ἐν γῇ οἰκοῦντας Χριστιανοὺς ὀρθοδόξους συγκρινόμενοι· ἢ ἀκαριστον τριγών νου σχήματος ἀπὸ γῆς πρὸς τὰς οὐρανίους μέρες ἡγμένον, μαθηματικῶς εἰπεῖν, πρὸς πάντα τὰ ἔθνη ἀπεικαζόμενοι· ἢ τοῦ νῦν χρόνου τῇ καθ᾿ ἑκάτερα ; 64 τῶν χρόνων ἄμφω διαστάσει, τῇ ἀδηλότητι της συν εχείας πρὸς πᾶσαν τὴν φύσιν παραλαμβανόμενοι ῥανὶς μία πρὸς πᾶσαν τῶν ὑδάτων τὴν φύσιν βοτάνη μία πρὸς τὴν γῆν ἅπασαν 89; ἢ ὅ τι ἂν τις ἄλλο εἴποι τῶν ἐλαχίστων ἐλαχιστότα τον, καὶ ἀνάξιον συγκρίσεως· Νόμος γάρ, φησὶ, Ευ ρίου ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ, μὴ ἀπὸ Τιβρικῆς. Εἰ δ᾽ οὐκ ἂν έχεσθε ταύτης ἀκοῦσαι τῆς αἰσίας καὶ καλλίστης βου λῆς ἡμῶν, πάντως αὐτόθεν δείκνυται ὅτι τῶν ἱερῶν λόγων τὴν χρήσιν καθ᾿ ἑαυτὴν οὐκ ἔχετε, ἀλλὰ μόνον πρὸς ἐπικάλυψιν ἑτέρων ὑμετέρων] παρέα καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἔρχεσθε πρὸς τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ὥσπερ αἰσχυνόμενοι και ερυθριώντες τὰ νυκτὸς ἔργα τῶν ἀῤῥητοποιῶν τῷ τῆς ἡμέρας φωτι ἀνακαλύπτειν καὶ πᾶσι δημοσιεύειν, ἀλλὰ μόνον κατά σεων τῶν ἀνοήτων καὶ ἀφελῶν ἀνθρώπων τὴν μάχαιραν μέλιτι κεχρισμένην προσφέρειν ἐν σκόνει καὶ νυκτὶ βαθείς πάντα διαπραττόμενοι. ΙΖ΄. Ενταῦθα δὲ τοῦ λόγου γενόμενος, ἐξετάσει πειράσομαι καὶ ἕτερον παρ᾽ αὐτοῖς, ὡς ἰσχυρὸν λα γόμενον· Εβασίλευσε, φησίν, ὁ θάνατος ἀπὸ ᾿Αδάμ μέχρι Μωϋσέως. Καὶ, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον, Ιδε, φησί, πῶς τὸ κράτος τοῦ θανάτου τὸν διάβολον λέγει ἔχειν. Τί οὖν ἡμεῖς πρὸς τοῦτο ἐροῦμεν τῶν βασιλέων τὸ κλέος φόβῳ καὶ πρεύ τητι κρατύνεται· καὶ τοῖς μὲν φαύλοις καὶ ἐχθροῖς αἱ πληγαὶ καὶ οἱ φόβοι, τοῖς ἀγαθοῖς δὲ καὶ φίλοις ἡ χαρὰ καὶ ὁ ἔπαινος ἔπεται· καὶ τοὺς μὲν δεσμὰ καὶ φυλακαὶ καὶ δήμιοι ἐπὶ τούτοις καθεστώτες παιδεύουσι, τῇ τῶν βασιλέων προστάξει παραδιδομένους· τοὺς δὲ φίλους οἱ βασιλεῖς πᾶσι τοῖς παρ' ἑαυτῶν καλλίστοις θεραπεύουσιν· ἔστινὅτε καὶ ἐξ αὐτῶν τινας ολισθαίνοντας ἐν τούτοις ; φιλοστόργως πρὸς μικρὸν παιδεύουσιν. Πῶς οὖτ είναι σοι δοκεῖ ὁ ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος, ὁ μηδὲν ἔχων καὶ πάντα οἰόμενος κατέχειν, καὶ ψευδώς φασμαλογῶν καὶ λέγων, ὅτι Ταῦτα ἐμοὶ παραδέδονται, ὁ μηδὲ κατὰ χοίρων ἐξουσίαν ἔχων, ἄνευ Θεοῦ συγχωρήσεως; πάντως γὰρ ὡς δυσμενής τις δήμιος ἐστι, τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς προστάξει τοῦ Θεοῦ κατέχων διὰ τὴν τοῦ προπάτορος ἁμαρτίαν, μέχρι τῆς ἐν σαρκὶ παρουσίας τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν ὡς κραταιός νικητής τὰ
at queuniversam terram ac cœlum vanis vestris φος γενήσεται· τὸ ψεῦδος ὑμῶν ἐκποδὼν οἰχήσεται
blateralibus superare speratis? nam ne constat ὥσπερ τὸ σκότος τῇ τοῦ ἡλίου παρουσίᾳ μειούμενον.
quidem utrum vos in terra versemini, propter ve- Καὶ τί φιλονεικεῖτε καὶ οἴεσθε πᾶσαν τὴν γῆν καὶ
stri numeri tenuitatem, qui semper decrescitis, et τὸν οὐρανὸν νικᾶν ταῖς ματαιολογίαις ὑμῶν; οἱ μην
apud omnes gentes fiduciam amittitis; et vix hi - ὅτι ἐστὲ ἐν τῇ γῇ φαινόμενοι, τῇ εὐτελείᾳ τοῦτό που
rundinis nidus præ cateris incolentibus orbem καὶ τῇ βραχύτητι τῶν ἐν αὐτῇ οἰκούντων· πάντοτε
Christianis orthodoxis videmini: aut triangulo mi- δ' ἐλαττούμενοι, καὶ πάσης παῤῥησίας αμέτοχα
nimo a tellure in coelestes regiones producto, ut παρὰ πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ὑπάρχοντες· καὶ μηδ' ὡς
mathematicorum more loquamur, præ populorum νοσσιὰ χελιδόνος πρὸς τοὺς ἐν γῇ οἰκοῦντας Χριστια
universitate conferendi: ac veluti si præsens tem- νοὺς ὀρθοδόξους συγκρινόμενοι· ἢ ἀκαριστον τριγών
pus,cum utroque temporum præteritorum æque ac νου σχήματος ἀπὸ γῆς πρὸς τὰς οὐρανίους μέρες
futurorum spatio, cujus longa series ignoratur, ita ἡγμένον, μαθηματικῶς εἰπεῖν, πρὸς πάντα τὰ ἔθνη
vos cum universa recreata comparemini: vel guilla ἀπεικαζόμενοι· ἢ τοῦ νῦν χρόνου τῇ καθ᾿ ἑκάτερα
unica cum tota aquarum natura; 64 vel si herba τῶν χρόνων ἄμφω διαστάσει, τῇ ἀδηλότητι της συν
culmus cum universa terra conferatur: vel quid- εχείας πρὸς πᾶσαν τὴν φύσιν παραλαμβανόμενοι·
quid denique minimum inter minima est, et qua- ῥανὶς μία πρὸς πᾶσαν τῶν ὑδάτων τὴν φύσιν·
libetindignum comparatione. Lex,inquit Dominus, cod. f. 123 h.] βοτάνη μία πρὸς τὴν γῆν ἅπασαν·
de Sion exibit,et Verbum Domini de Jerusalem 89; ἢ ὅ τι ἂν τις ἄλλο εἴποι τῶν ἐλαχίστων ἐλαχιστότα
non autem de Tibrica. Quod si faustum hoc et τον, καὶ ἀνάξιον συγκρίσεως· Νόμος γάρ, φησὶ, Ευoptimum audire a nobis consilium non fertis, pror- ρίου ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ
sus jam ostenditis vos sacrarum Scripturarum Ἱερουσαλήμ, μὴ ἀπὸ Τιβρικῆς. Εἰ δ᾽ οὐκ ἂν
nullum usum habere, nisi quatenus ad aliarum έχεσθε ταύτης ἀκοῦσαι τῆς αἰσίας καὶ καλλίστης βου
hæreseon velamen prodest Propterea ad veritatis λῆς ἡμῶν, πάντως αὐτόθεν δείκνυται ὅτι τῶν ἱερῶν
lumen haud acceditis, quia vos magnopere pudet λόγων τὴν χρήσιν καθ᾿ ἑαυτὴν οὐκ ἔχετε, ἀλλὰ μόνον
nocturna vestra quæ effari non licet opera, diurna πρὸς ἐπικάλυψιν ἑτέρων [an pro ὑμετέρων] παρέα
luce illustrare palamque facere, sed adversus sto- καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἔρχεσθε πρὸς τὸ φῶς τῆς
lidos tantum simplicesque homines gladium ves- ἀληθείας ὥσπερ αἰσχυνόμενοι και ερυθριώντες τὰ
trum melle illitum exserentes, omnia in tenebris νυκτὸς ἔργα τῶν ἀῤῥητοποιῶν τῷ τῆς ἡμέρας φωτι
profundaque nocte peragitis.
ἀνακαλύπτειν καὶ πᾶσι δημοσιεύειν, ἀλλὰ μόνον κατά
σεων
Kuτῶν ἀνοήτων καὶ ἀφελῶν ἀνθρώπων τὴν μάχαιραν μέλιτι κεχρισμένην προσφέρειν ἐν σκόνει καὶ νυκτὶ βαθείς
πάντα διαπραττόμενοι.
XVII. Huc usque oratione perducta, aliud quoque c ΙΖ΄. Ενταῦθα δὲ τοῦ λόγου γενόμενος, ἐξετάσει
disquirere conabor,ab iis ceu validum produci so- πειράσομαι καὶ ἕτερον παρ᾽ αὐτοῖς, ὡς ἰσχυρὸν λα
litum. Regnavit, aiunt, mors ab Adamo usque ad γόμενον· Εβασίλευσε, φησίν, ὁ θάνατος ἀπὸ
Moysen 90. Item: ut morte sua destrueret illum qui ᾿Αδάμ μέχρι Μωϋσέως. Καὶ, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου
mortis potestatem tenebat, id est diabolum.Animad- καταργήσῃ τὸν κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι
verte, aiunt, quomodo Apostolus potestatem mortis τὸν διάβολον, Ιδε, φησί, πῶς τὸ κράτος τοῦ θανάτου
haberi a diabolo dicat. Quid ergo nos ad hac dici- τὸν διάβολον λέγει ἔχειν. Τί οὖν ἡμεῖς πρὸς τοῦτο
mus? Regum majestas timore et clementia Girma- ἐροῦμεν; τῶν βασιλέων τὸ κλέος φόβῳ καὶ πρεύ
tur. Et improbos quidem hostilesque verbera atque τητι κρατύνεται· καὶ τοῖς μὲν φαύλοις καὶ ἐχθροῖς
terrores, bonos autem et amicos lætitia et laus se- αἱ πληγαὶ καὶ οἱ [cod. f. 124] φόβοι, τοῖς ἀγαθοῖς
quitur: et illos utique vincula et carceres alque δὲ καὶ φίλοις ἡ χαρὰ καὶ ὁ ἔπαινος ἔπεται· καὶ
carnifces bis præpositi cohibent, regum jussu eis τοὺς μὲν δεσμὰ καὶ φυλακαὶ καὶ δήμιοι ἐπὶ τούτοις
traditos; amicos autem optimo quovis beneficiore- καθεστώτες παιδεύουσι, τῇ τῶν βασιλέων προστάξει
ges prosequuntur: quod si aliqui interdum parum- παραδιδομένους· τοὺς δὲ φίλους οἱ βασιλεῖς πᾶσι
per errent, eos palerno amore breviter castigant. τοῖς παρ' ἑαυτῶν καλλίστοις θεραπεύουσιν· ἔστιν
Quid tu vero existimas de adversario illo et super- ὅτε καὶ ἐξ αὐτῶν τινας ολισθαίνοντας ἐν τούτοις
bo, qui nihil habet, et omnia se habere pulat; qui φιλοστόργως πρὸς μικρὸν παιδεύουσιν. Πῶς οὖτ
mendaci jactantia ait hæc ipsi esse tradita, cum είναι σοι δοκεῖ ὁ ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος, ὁ
reapse ne contra porcos quidem absque Dei conces- μηδὲν ἔχων καὶ πάντα οἰόμενος κατέχειν, καὶ ψευδώς
sione potestatem habuerit? Prorsus nihil est aliud, φασμαλογῶν καὶ λέγων, ὅτι Ταῦτα ἐμοὶ παραδέ
quam rabidus quidam6bcarnifex,qui hominum ani- δονται, ὁ μηδὲ κατὰ χοίρων ἐξουσίαν ἔχων, ἄνευ Θεοῦ
mas mandato Dei vinctas tenuit ob peccatum pro- συγχωρήσεως; πάντως γὰρ ὡς δυσμενής τις δήμιος
genitoris, usque ad Domini nostri cum carne ad- ἐστι, τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς προστάξει τοῦ Θεοῦ
ventum. Ipse enim Deus noster ut fortis victor in- κατέχων διὰ τὴν τοῦ προπάτορος ἁμαρτίαν, μέχρι
ferni arcam prædatus est, vinctos carcere expedivit, τῆς ἐν σαρκὶ παρουσίας τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν.
hanc ipse viam resurrectione sua patefaciens, Αὐτὸς γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν ὡς κραταιός νικητής τὰ
89 Isa. II, 3. 90 Rom. v, 14.
col. 1329–1330page 50 of 76
PG 104:1329ᾄδου σκυλεύσας ταμιεῖα, τοὺς δεσμίους ἠλευθέρωσεν καὶ τὴ δεσμωτήριον, αὐτὸς ὁδοπικήσας τῇ ἀνα στάσει αὐτοῦ τὴν τοιαύτην τρίβον, τῶν ἀπίστων δὲ κατοικητήριον μέχρι τῆς φρικτῆς καὶ δευτερας αὐτοῦ παρουσίας· καὶ οὐ μόνον ὁ Κύριος παρεδίδου ὡς ἐν τεσμωτηρίῳ δημίῳ τινὶ τῷ διαβόλῳ, καὶ παν λιν κατὰ πολλὴν ἐξουσίαν τοὺς νεκροὺς εἰς ζωὴν ἐπανῆγεν· καὶ ὡς τὸν Λάζαρον καὶ τῆς χήρας τὸν Μὸν καὶ του ἀρχισυναγώγου τὸ θυγάτριον· ἀλλὰ καὶ ὁ ᾿Απόστολος τὸν ἐν Κορίνθῳ πεπορνευκότα παρ ραδούς 124 Τῷ Σατανᾳ εἰς ὄλεθρον, φησί, τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ· πάλιν δὲ τοῦτον διὰ μετανοίας βελτιωθέντα ἀνεκαλέσατο, καί φησιν· Κυρώσατε εἰς αὐτὸν ἀγάπην, ἵνα μὴ πλεονεκτηθώμεν ὑπὸ του Σατανά· καὶ Υμέναιον. δὲ καὶ ᾿Αλέξανδρον ἀμετανοήτους ὑμάρχοντας εἰς τέλος παρεδίδου τῷ Σατανά, καθώς πρὸς Τιμόθεον γράφει, Ἵνα παιδευθώσι μή βλασφημεῖν· ἀλλὰ καὶ Εὔτυχοι κρημνώ ποτέ νεκρωθέντα ἐκ νεκρῶν εἰς ζωὴν ἐπανήγαγεν θα. δε σοι τοίνυν τὸ ἰσχυρὸν πρόβλημα, ὡς ὁρᾷς γέγονεν ἀνίσχυρον. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. Ἤδη δέ σοι καὶ τὰς τῆς Γραφῆς μαρτυρίας τὰς προδήλους καὶ ἀποικίλους εἰς μέσον προτίθημι, ὡς εἰσὶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Βιβλοις ἀμεταφράσε τως, δι' αὐτῶν τε πρὸς τὸ φῶς τῆς ἀληθείας προσκαλούμενος. Μαρτυρίας τῆς θείας Γραφής συνεργοῦσαι τῷ ῥη θέντι λόγω. Τοῦ κατὰ Ματθαῖου ἁγίου Εὐαγγελίου. Προύσατε ὅτι εἰρήθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐκ έκιορ αήσεις, κ. τ. λ ἀποκίλους ἀποικιλ.
SERMO I ADVERSUS MANICHÆOS.
incredulorum cæteroqui habitaculum secundo suo
tremendo adventui reservans, sed non Dominus
tantum ceu vinctos carcere diabolo tradidit,et magra deinde potestate mortuus in vitam revocavit, ut
Lazarum, et viduæ filium, et archisynagogi filiolam;
verum etiam Apostolus Corinthium fornicatorem
Salanc tradidit in interitum,inquit,carnis, ut spi
ritus salvaretur. Et deinde hunc penitentia emen
datum revocavit dicens: Confirmate in illum charitatem 93, ut non circumveniamur a Satana. Hymenæum vero et Alexandrum imponitentes, in
perpetuum Sa!anæ tradidit, prout ad Timotheum
scribit, ut discerent non blasphemare 93. Sed et
Eutychum præcipitio exanimatum vitæ restitui 94.
Videsis ergo quomodo validum tuum argumentum
vires amisit. Sed hæc hactenus. Nunc age tibi divinm Scripturæ testimonia evidentia minimeque
variantia in medium profero, prout in divinis libris se habent sine ulla metaphrasi; his videlicet
te ad veritatis lumen invitaus.
ᾄδου σκυλεύσας ταμιεῖα, τοὺς δεσμίους ἡλευθέρωσεν καὶ τὴ δεσμωτήριον, αὐτὸς ὁδοπικήσας τῇ ἀναστάσει αὐτοῦ τὴν τοιαύτην τρίβον, τῶν ἀπίστων δὲ
κατοικητήριον μέχρι τῆς φρικτῆς καὶ δευτερας
αὐτοῦ παρουσίας· καὶ οὐ μόνον ὁ Κύριος παρεδίδου
ὡς ἐν τεσμωτηρίῳ δημίῳ τινὶ τῷ διαβόλῳ, καὶ παν
λιν κατὰ πολλὴν ἐξουσίαν τοὺς νεκροὺς εἰς ζωὴν
ἐπανῆγεν· καὶ ὡς τὸν Λάζαρον καὶ τῆς χήρας τὸν
Μὸν καὶ του ἀρχισυναγώγου τὸ θυγάτριον· ἀλλὰ
καὶ ὁ ᾿Απόστολος τὸν ἐν Κορίνθῳ πεπορνευκότα παρ
ραδούς (cod. f. 124 b.], Τῷ Σατανᾳ εἰς ὄλεθρον,
φησί, τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ· πάλιν
δὲ τοῦτον διὰ μετανοίας βελτιωθέντα ἀνεκαλέσατο,
καί φησιν· Κυρώσατε εἰς αὐτὸν ἀγάπην, ἵνα
μὴ πλεονεκτηθώμεν ὑπὸ του Σατανά· καὶ Υμέναιον.
δὲ καὶ ᾿Αλέξανδρον ἀμετανοήτους ὑμάρχοντας εἰς -
τέλος παρεδίδου τῷ Σατανά, καθώς πρὸς Τιμόθεον
γράφει, Ἵνα παιδευθώσι μή βλασφημεῖν· ἀλλὰ
καὶ Εὔτυχοι κρημνώ ποτέ νεκρωθέντα ἐκ νεκρῶν
εἰς ζωὴν ἐπανήγαγεν θα. δε σοι τοίνυν τὸ ἰσχυρὸν
πρόβλημα, ὡς ὁρᾷς γέγονεν ἀνίσχυρον. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. Ἤδη δέ σοι καὶ τὰς τῆς Γραφῆς
μαρτυρίας τὰς προδήλους καὶ ἀποικίλους εἰς μέσον προτίθημι, ὡς εἰσὶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Βιβλοις ἀμεταφράσε
τως, δι' αὐτῶν τε πρὸς τὸ φῶς τῆς ἀληθείας προσκαλούμενος.
Μαρτυρίας τῆς θείας Γραφής συνεργοῦσαι τῷ ῥηθέντι λόγω.
Τοῦ κατὰ Ματθαῖου ἁγίου Εὐαγγελίου.
Προύσατε ὅτι εἰρήθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐκ έκιοραήσεις, κ. τ. λ
næ
Divinæ Scripturæ testimonia, quæ recitato
sermoni astipulantur.
Ex Matthæi sancto Evangelio.
Audistis dictum fuisse antiquis: Non pejerabis, etc.
Prosequi ur in codice biblicorum testimoniorum ing ns farrago.
I. ex Matthæo f. 124 b. 126 b.
Ex Luca 126 b. 127 b. III. Ex Joanne J. 127 6. III. Ex Pauli Epistolis f. 527 b. 130 b. – IV. Ex
Jacobi Epistola f. 130 1 V. Ex Jude Epistola f. 130 b, 131.. V1. Εx Aclibus apostolorum f. 131-132.
Nos tamen auctoritatum hanc nubem Manichæis olim refutandis fortasse necessarium, sed nobis minime,
chariæ parcentes et operæ, omittendam censuimus.
91 Cor. v, 5. 92 II Cor. 11, 8.
92 It Cor. 11, 8. 95 I Tim. 1, 20. 94 Acl. xx, 9.
Culex ἀποκίλους hoc loco me dose, sed bene ἀποικιλ. in tertio sermone.
Sermon IISermo II
col. 1331–1332page 51 of 76
PG 104:1331ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ Κατὰ Μανιχαίων, τῶν καὶ Παυλικιάνων, τῶν μὴ ὁμολογούντων τὴν ὑπερευλογημένης απὶ ᾿Αειπαρθένου δεσποίνης ἡμῶν κυρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου Μαρίας δόξαν, ἀλλ' ἀτιμαζόντων αὐτὴν καὶ λεγόντων μὴ ἐξ αὐτῆς σαρκωθῆναι τὸν Κύριον, ἀλλ᾽ οὐραεόθεν τὸ τῶμα κατενεγκεῖν, καὶ ὡς διὰ σωλήνος δι' αὐτῆς διελθεῖν λεγόντων δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι μετὰ τὸν φρικτὸν τοῦ Κυρίου, τόκον, καὶ ἄλλους υἱοὺς ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ ἐγέννησεν ἡ Αειπάρθενος (β). Μ μ Α΄. Τούτων δ᾽ ἡμῖν καλῶς διευκρινηθέντων, φέρε τῶν περὶ τῆς ὑπεραγίας παναμώμου Δεσποίνης ἡμῶν κυρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου καὶ ᾿Αειπαρθένου Μα ρίας, παρ' ἡμῖν μὲν ἀναμφιβόλων, παρ' αὐτοῖς δὲ ἀμφιβαλλομένων ζητημάτων ἀπαρξώμεθα· ἐπειδὴ ταύτην δευτέραν μὲν Θεοῦ, οὐ χρονικώς λέγω, τῇ δόξῃ δὲ, πρώτην πάντων ἀοράτων τε καὶ ὁρατῶν 132 κτισμάτων εἶναι πιστεύομεν. ᾿Αλλ' Οι καὶ νῦν ὡς ἔθος σοι οὐρανόθεν φοιτώσα παντ ἀνασσα, τὸ τῆς παρθενίας ἀκηλίδωτον, τὸ τῆς ἀγνείας ἔμψυχον ἀπεικόνισμα, ἡ εὐήκοος τῶν ἐπικαλουμένων τὴν σὴν βοήθειαν πάντοτε καὶ πανταχοῦ ταχετα ἐπίκουρος, ἡ τὸν Θεὸν Λόγον σεσαρκωμένον ἐκ σοῦ ἀνερμηνεύτως κυήσασα· καὶ δίδου ἡμῖν τοῖς ἀνα ξίοις δούλοις σου λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος ἡμῶν, ὅπως τὴν σὴν δόξαν τηλαυγῶς καὶ τοῖς ἐχε θροῖς σου ἀνακαλύψωμεν. β΄. Τὰς μὲν οὖν ἀκαίρους καὶ ἀνοήτους βλασφημίας κατ᾿ αὐτῆς παρὰ τῶν πλάνων ἐμμανῶς προς αγομένας κάτω, διὰ τὸ ἀνωφελές καὶ ἀνόνητον τέως δὲ τὰς Γραφικὰς αὐτῶν, ὡς φασιν οἱ γεννάδαι, μαρτυρίας εἰς μέσον προθήσομαι. Καὶ παρέλαβεν Ιωσήφ, φησί, τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐγίνε σκεν αὐτὴν, ἕως οὗ ἔτεκεν τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτ τότοκον 95. Τὸ ἕως, φησίν, ὑπόνοιαν ὡς χρόνου δη λωτικὸν παρέχει, ὅπερ ἀόριστόν ἐστι κατὰ ἀλήθειαν. τὸ μετὰ ταῦτα ἔγνωκέναι αὐτήν· καὶ ὅτι εἰ μὴ
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ
Κατὰ Μανιχαίων, τῶν καὶ Παυλικιάνων, τῶν μὴ ὁμολογούντων τὴν ὑπερευλογημένης απὶ ᾿Αειπαρθένου Δεσποί
νης ἡμῶν κυρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου Μαρίας δόξαν, ἀλλ' ἀτιμαζόντων αὐτὴν καὶ λεγόντων μὴ ἐξ αὐτῆς
σαρκωθῆναι τὸν Κύριον, ἀλλ᾽ οὐραεόθεν τὸ τῶμα κατενεγκεῖν, καὶ ὡς διὰ σωλήνος δι' αὐτῆς διελθεῖν
λεγόντων δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι μετὰ τὸν φρικτὸν τοῦ Κυρίου, τόκον, καὶ ἄλλους υἱοὺς ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ ἐγέννησεν
ἡ Αειπάρθενος (β).
EJUSDEM PETRI SICULI
SERMO SECUNDUS
Adversus Manichæos, dictos etiam Paulicianos, qui non confitentur benedicte præ omnibus
semperque virginis Domina nostra, proprie vereque Deiparæ, Mariæ dignitatem; sed
illam potius contemnunt, dicentes haud ex ipsa carnem Dominum sumpsisse, sed de cœlo
corpus suum detulisse, et veluti per fistulam ex ea prodiisse: affirmantes insuper eam,
post venerabilem Domini partum, alios quoque liberes ex Josepho suscepisse; cum contra
perpetua Virgo fuerit.
I. His a nobis præclare ad liquidum deductis,
age nunc de sanctissima immaculata Domina
nostra vere proprieque Deipara semper virpine
Maria, quaestiones nobis quidem non dubias, Μ:-
nichæis tamen in controversiam vocatas, aggrediamur: elenim hanc secundiam quidem post
Deum; sed primam, non tempore dico sed gloria, inter invisibiles omnes visibilesque creaturas
credimus. Sed nunc adsis, prout soles, colitus
superveniens omnium regina, virginitatis immaculatum speculum, puritatis animata imago, benigna tuam opem implorantibus semper et ubique prompta auxiliatris, quæ Deum Verbum incarnatum ex te ineffabiliter conceptum peperisti:
da indignis famulis tuis ore facundo verba proferre, ut dignitatem tuam inimicis quoque tuis
splendide revelemus.
67 11.Importunas itaque ac stolidas contra ipsam
ab bis nebulonibus furioso jactatas blasphemias omittam,quia nullum hujusmodi tractationis emolum. n.
tum foret.Interea vero quæ de sacris Bibliis, ut isti
egregii dicunt, testimonia habent,in medio statuam.
Etaccepit Joseph, aiunt, conjugem suam 95, et non
cognoscebat eam, donec peperit filium suum primogenitum. Vocabulum donec aiunt, certum tempus
denotare videtur, quod indefinitum sit revera,quasi
deinde eam cognoverit: quam si reapse non co95 Matth. 1, 24.
Nescio quo fato accidit, ut et veteres passim haretici adversus beatissimam Deiparam ejnsque vir.
ginitatem debacchati sint; et item recentiorum
temporum nonnulli hæretici parem aleam pertina
μ
Α΄. Τούτων δ᾽ ἡμῖν καλῶς διευκρινηθέντων, φέρε
τῶν περὶ τῆς ὑπεραγίας παναμώμου Δεσποίνης ἡμῶν
κυρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου καὶ ᾿Αειπαρθένου Μα
ρίας, παρ' ἡμῖν μὲν ἀναμφιβόλων, παρ' αὐτοῖς δὲ
ἀμφιβαλλομένων ζητημάτων ἀπαρξώμεθα· ἐπειδὴ
ταύτην δευτέραν μὲν Θεοῦ, οὐ χρονικώς λέγω, τῇ
δόξῃ δὲ, πρώτην πάντων ἀοράτων τε καὶ ὁρατῶν
cod. f. 132 b.] κτισμάτων εἶναι πιστεύομεν. ᾿Αλλ'
Οι καὶ νῦν ὡς ἔθος σοι οὐρανόθεν φοιτώσα παντἀνασσα, τὸ τῆς παρθενίας ἀκηλίδωτον, τὸ τῆς ἀγνείας
ἔμψυχον ἀπεικόνισμα, ἡ εὐήκοος τῶν ἐπικαλουμέ
νων τὴν σὴν βοήθειαν πάντοτε καὶ πανταχοῦ ταχετα
ἐπίκουρος, ἡ τὸν Θεὸν Λόγον σεσαρκωμένον ἐκ σοῦ
ἀνερμηνεύτως κυήσασα· καὶ δίδου ἡμῖν τοῖς ἀναξίοις δούλοις σου λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος
ἡμῶν, ὅπως τὴν σὴν δόξαν τηλαυγῶς καὶ τοῖς ἐχε
θροῖς σου ἀνακαλύψωμεν.
β΄. Τὰς μὲν οὖν ἀκαίρους καὶ ἀνοήτους βλασφη
μίας κατ᾿ αὐτῆς παρὰ τῶν πλάνων ἐμμανῶς προςαγομένας κάτω, διὰ τὸ ἀνωφελές καὶ ἀνόνητον
τέως δὲ τὰς Γραφικὰς αὐτῶν, ὡς φασιν οἱ γεννάδαι,
μαρτυρίας εἰς μέσον προθήσομαι. Καὶ παρέλαβεν
Ιωσήφ, φησί, τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐγίνε
σκεν αὐτὴν, ἕως οὗ ἔτεκεν τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτ
τότοκον 95. Τὸ ἕως, φησίν, ὑπόνοιαν ὡς χρόνου δηλωτικὸν παρέχει, ὅπερ ἀόριστόν ἐστι κατὰ ἀλήθειαν.
τὸ μετὰ ταῦτα ἔγνωκέναι αὐτήν· καὶ ὅτι εἰ μὴ
citer ludant; id quod in nuperis Germanicorum
vel Helveticorum libellis aliquot memini me videre. Oret utinam Filium suum divinum pro
omnium salute semper virgo Maria!
col. 1333–1334page 52 of 76
PG 104:1333ἔγνω αὐτὴν, οὐκ ἂν ἀδελφοὶ αὐτοῦ Κυρίου ἐλέγοντο ὁ Ιάκωβος καὶ ὁ Ἰούδας καὶ Ἰωσὴ, οἱ υἱοὶ τοῦ Ιωσήφ. "Ω τῆς ἀνοίας· τάχα ἂν σύ γε κατὰ τοῦτο καὶ τοὺς ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τότε παρόντας ἀποστόλους καὶ λοιποὺς ὄχλους ὑπολάβοις γεννῆσαι τὴν Θεομήτωρα· ἐπειδὴ ἐκτείνας ἐπ' αὐτοὺς ὁ Κύριος τὴν χεῖρα αὐτοῦ εἶπεν· Ἰδοὺ οἱ ἀδελφοί μου· ὅστις γάρ ἂν ποιήσῃ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου, οὗτος μου καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστίν· ἢ πάλιν τοὺς ἀποστόλους καὶ τοὺς ὄχλους μητρικῶς ἀπογεννῆσαι τὸν Κύριον, ἐπειδὴ εἴρηκεν αὐτοὺς, ὡς τὸ θέλημα αὐτοῦ ποιοῦντας, ὅτι Μήτηρ μου ἐστιν; καὶ οὐχ ἕνα γεγεννηκέναι αὐτὸν, ἀλλὰ πολλούς, ὅπερ ἀμήχανον· καὶ ἐν τῇ ἀναστάσει εἰρηκότος πρὸς τὴν Μαγδαληνὴν Μαρίαν, Πορεύθητι πρὸς τοὺς ἀδελ φούς μου, καὶ εἰπὶ αὐτοῖς· ᾿Αναβαίνω πρὸς τὸν β 97; Πατέρα μου και Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν· ὅτι δὲ περὶ τῶν ἀποστόλων τοῦτο ἔλεγεν καὶ οὐ περὶ τῶν υἱῶν Ἰωσὴφ τῶν νομιζομένων εἶναι ἀδελφῶν αὐτοῦ, τὸ ἑπόμενον δείκνυσιν. Έρχεται γάρ, φησί, Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ ἀπαγγέλλουσα τοῖς μαθηταῖς ὅτι ἑώρακε τὸν Κύριον, καὶ ταῦτα εἶπεν αὐτῇ. Τοίνων καὶ τοὺς ἀποστόλους θεοὺς ἀπορήσῃ κατὰ τὸν σὸν λόγον γεγεννημένους ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, ὅπερ ἀδύνατον· τοῦ γὰρ; Μου κυρίως μὲν Πατὴρ, οὐ κυρίως δὲ Θεός· ἀλλὰ κατὰ μὲν τὴν σάρκα, Θεὸς· κατὰ δὲ τὴν τῆς θείας οὐσίας ταυτότητα, Πατήρ· τῶν δ' ἀποστόλων, κυ ρίως μὲν θεός, οὐ κυρίως δὲ Πατήρ· ἀλλὰ κατὰ μὲν τὸ ποιητικὸν αἴτιον, θεός κατὰ δὲ χάριν, Πατήρ Δι᾿ ὁ καὶ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν οὐκ ἀπηξίωσεν ἀδελφὸς ἡμῶν κληθῆναι λέγων, ὅτι Οὗτός μου αδελ φύς ἐστι, κατὰ χάριν δηλονότι, ὅστις ποιήσει τὸ θέλημα του Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ἐκ δὲ τοῦ τῆς Θεομήτορος πανάγνου σώματος ναόν 98. ἑαυτῷ ἀχειρότευκτον ὑπιστήσατο μόνος· καθώς λέ γει Παύλος. Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ γεννώμενον ἐν γυναικὸς Καὶ Ματθαῖος ὁ εὐαγγελιστής φησιν, ὅτι ἐξ αὐτῆς ἐγεννήθη Ιησούς δ λεγόμενος Χριστός. κυ Γ'. 'Αλλά δεύρο, ἀνόητε, καὶ τῆς κακουργίας τὴν λίτταν ἀφέμενος, λέγε τρανῶς τῆς σῆς αἱρέσεως τὸ ἄτοπον· οὐρανόθεν δοκήσει και φαντασία λέγους καταγαγεῖν τὸ σῶμα τὸν Κύριον, καὶ ὡς διὰ σωλήνος, τῆς Θεομήτορος διεληλυθέναι· ἀρχαίαν καὶ ταύτην ὑπάρχουσαν χέρεσιν, ἐρανιζόμενοι πάντα τὰ δηλη τήρια, ὥσπερ οἱ ἐχέφρονες τὰ ἀλεξιτήρια. Πόθεν τοῦτο λαβόντες; ἐκ τοῦ τὸν ᾿Απόστολο, εἰρηκέναι Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός, ὁ δεύτερος ἄνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ, "Ω τῆς ἀναιδούς πωρώσεως τῶν πάντοτε, ὡς οἴονται, μανθανόντων, καὶ μηδέποτε εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν δυνα μένων. Τοῦτο γάρ ἐστιν αὐτοῖς διά πολλής σπουδής ἀγόμενον, τὸ ἐπὶ στόματος ἀπὸ στήθους φέρειν τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν ᾿Απόστολον, ἄνδρας τε και για ναίκας, ἀστικούς τε καὶ τοὺς ἀγροίκους· ὡς ἔστι θαυμάσαι πολλάκις πῶς καὶ καὶ οἱ παρ' αὐτοῖς ὑπάρ. χοντες 134.] Σκύθαι ὠνητοὶ δούλοι, ἐκ τού
SERMO II ADVERSUS MANICHEOS.
ἔγνω αὐτὴν, οὐκ ἂν ἀδελφοὶ αὐτοῦ Κυρίου ἐλέγοντο ὁ gnovisset, haud sane dicerentur ipsius Domini fraΙάκωβος καὶ ὁ Ἰούδας καὶ Ἰωσὴ, οἱ υἱοὶ τοῦ Ιωσήφ. tres Jacobus, et Julas, et Jose, quiJosephi filii fue
"Ω τῆς ἀνοίας· τάχα ἂν σύ γε κατὰ τοῦτο καὶ τοὺς runt.O insaniam! Fortasse tu hoc utens ratiocinio,
ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τότε παρόντας ἀποστόλους καὶ λοιποὺς apostolos quoque et populum reliquum tunc in temὄχλους ὑπολάβοις γεννῆσαι τὴν Θεομήτωρα· ἐπειδὴ plo præsentem suspicaberis de Deipara natos, quia
ἐκτείνας ἐπ' αὐτοὺς ὁ Κύριος [cod. f. 133.] τὴν χεῖρα extentis erga eos manibus Dominus dixit: Ecce fraαὐτοῦ εἶπεν· Ἰδοὺ οἱ ἀδελφοί μου· ὅστις γάρ tres mei: quicunque enim voluntatem Patris mei
ἂν ποιήσῃ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου, οὗτος fecerit, hic meus frater el soror et mater est 96. An
μου καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστίν· ἢ rursus putabitis apostolos atque turbas matris insπάλιν τοὺς ἀποστόλους καὶ τοὺς ὄχλους μητρικῶς tar ortum Domino dedisse, quoniam ipse dixit, eos.
ἀπογεννῆσαι τὸν Κύριον, ἐπειδὴ εἴρηκεν αὐτοὺς, qui voluntatem illius fecerint, matrem suam esse?
ὡς τὸ θέλημα αὐτοῦ ποιοῦντας, ὅτι Μήτηρ μου ἐστιν; tunc enim non ab uno sed a pluribus fuisset,geniκαὶ οὐχ ἕνα γεγεννηκέναι αὐτὸν, ἀλλὰ πολλούς, ὅπερ tus,quod impossibile est. Insuper cum facta resurἀμήχανον· καὶ ἐν τῇ ἀναστάσει εἰρηκότος πρὸς τὴν rectione dixit Maria Magdalena: Perge ad fratres
Μαγδαληνὴν Μαρίαν, Πορεύθητι πρὸς τοὺς ἀδελ- meos,et die illis: Ascendo ad Patrem meum et Paφούς μου, καὶ εἰπὶ αὐτοῖς· ᾿Αναβαίνω πρὸς τὸν β trem vestrum, Deum meum et Deum vestrum 97;
Πατέρα μου και Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ quod hic quidem de apostolis dixerit,non autem de
Θεὸν ὑμῶν· ὅτι δὲ περὶ τῶν ἀποστόλων τοῦτο Joseph filiis, qui ejus fratres existimabantur, deἔλεγεν καὶ οὐ περὶ τῶν υἱῶν Ἰωσὴφ τῶν νομιζο monstratur in sequentibus. Venit enim, ait, Maria
μένων εἶναι ἀδελφῶν αὐτοῦ, τὸ ἑπόμενον δείκνυσιν. Magdalene nuntians discipulis se vidisse Dominum,
Έρχεται γάρ, φησί, Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ ἀπαγγέλ- et sibi hæc diserte dixisse. Quin adeo etiam apostoλουσα τοῖς μαθηταῖς ὅτι ἑώρακε τὸν Κύριον, καὶ los deos esse decernes, pro verborum tuorum sono,
ταῦτα εἶπεν αὐτῇ. Τοίνων καὶ τοὺς ἀποστόλους ex patris substantia genitos, quod est impossibil».
θεοὺς ἀπορήσῃ κατὰ τὸν σὸν λόγον γεγεννημένους Nam Filii proprie Pater est, improprie autem Deus;
ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, ὅπερ ἀδύνατον· τοῦ γὰρ sed quatenus ille caro est, Deus; quatenus vero
Μου κυρίως μὲν Πατὴρ, οὐ κυρίως δὲ Θεός· ἀλλὰ divinam habet eamdem substantiam, Pater est.
κατὰ μὲν τὴν σάρκα, Θεὸς· κατὰ δὲ τὴν τῆς θείας Contra, apostolorum proprie est Deus, improprie
οὐσίας ταυτότητα, Πατήρ· τῶν δ' ἀποστόλων, κυ Pater: nam quatenus creationis causa fuit, Deus 68
ρίως μὲν θεός, οὐ κυρίως δὲ Πατήρ· ἀλλὰ κατὰ μὲν est; gratia autem Pater. Quapropter et Dominus
τὸ ποιητικὸν αἴτιον, θεός· κατὰ δὲ χάριν, Πατήρ ac Deus noster non est dedignatus frater noster
Δι᾿ ὁ καὶ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν οὐκ ἀπηξίωσεν vocari, dum ait: Hic est frater meus, gratia niἀδελφὸς ἡμῶν κληθῆναι λέγων, ὅτι Οὗτός μου αδελ- “mirum, qui Patris mei coelestis voluntatem fecerit.
φύς ἐστι, κατὰ χάριν δηλονότι, [cod. f. 133 b ] ὅστις Jamv ro ex Deipara sanctissimo corpore templum
ποιήσει τὸ θέλημα του Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· sibi non manufactum solus confecit, ut ait Paulus:
ἐκ δὲ τοῦ τῆς Θεομήτορος πανάγνου σώματος ναόν Misit Deus Filium suum natum ex muliere 98. Et
ἑαυτῷ ἀχειρότευκτον ὑπιστήσατο μόνος· καθώς λέ Matthæus evangelista dicit: Ex ipsa natum esse
γει Παύλος. Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν
Θεὸς τὸν Υἱὸν Jesum qui dicitur Christus 90.
αὐτοῦ γεννώμενον ἐν γυναικὸς Καὶ Ματθαῖος ὁ εὐαγγελιστής φησιν, ὅτι ἐξ αὐτῆς ἐγεννήθη Ιησούς δ
λεγόμενος Χριστός.
κυΓ'. 'Αλλά δεύρο, ἀνόητε, καὶ τῆς κακουργίας τὴν
λίτταν ἀφέμενος, λέγε τρανῶς τῆς σῆς αἱρέσεως τὸ
ἄτοπον· οὐρανόθεν δοκήσει και φαντασία λέγους:
καταγαγεῖν τὸ σῶμα τὸν Κύριον, καὶ ὡς διὰ σωλήνος,
τῆς Θεομήτορος διεληλυθέναι· ἀρχαίαν καὶ ταύτην
ὑπάρχουσαν χέρεσιν, ἐρανιζόμενοι πάντα τὰ δηλητήρια, ὥσπερ οἱ ἐχέφρονες τὰ ἀλεξιτήρια. Πόθεν
τοῦτο λαβόντες; ἐκ τοῦ τὸν ᾿Απόστολο, εἰρηκέναι •
Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός, ὁ δεύτερος
ἄνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ, "Ω τῆς ἀναιδούς
πωρώσεως τῶν πάντοτε, ὡς οἴονται, μανθανόντων,
καὶ μηδέποτε εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν δυναμένων. Τοῦτο γάρ ἐστιν αὐτοῖς διά πολλής σπουδής
ἀγόμενον, τὸ ἐπὶ στόματος ἀπὸ στήθους φέρειν τὸ
Εὐαγγέλιον καὶ τὸν ᾿Απόστολον, ἄνδρας τε και για
ναίκας, ἀστικούς τε καὶ τοὺς ἀγροίκους· ὡς ἔστι
θαυμάσαι πολλάκις πῶς καὶ καὶ οἱ παρ' αὐτοῖς ὑπάρ.
χοντες (cod. f. 134.] Σκύθαι ὠνητοὶ δούλοι, ἐκ τού90
III.Sed huc adesto, insane, et omissa malitia rabie,explicaclare hereseos tuæ absurditatem.Aiunt
Dominum corpus suumn de cœlo apparenter tantum
et phantasticum detulisse, et per Deiparam quasi
βstulam permeasse. Hanc quoque veterem hæresim,cum cateris venenis sibi conquirentes,eodem
studio quo cordati homines antidota comparant.
Undenam porro id sibi sumpserunt? nempe Apos
tolus dixit: Primis homo de terra terrenus,secundus homo liominus de calo 1.O impudentem cacilatem hominum semper ut pulant discentium,etad
veritatis notitiam venire nunquam valentium! Hoc
enim apud illos summo studio frequentatur, ut
Evangelium et Apostolum a pectore ad os defe
rant, viri æque ac mulieres, urbani simul et agrestes: ita ut saepe inirari liceat scythica etiam quæ
apud ipsos sunt mancipia, et ex libris maleriam
disputandi sumere,etiamsi nondum lingua eorum
96 Matth. xii, 49, 50. 97 Joan. xx, 17. 98 Gal. iv, 4. 99 Matth. 1, 16. 11 Cor. xv, 47.
col. 1335–1336page 53 of 76
PG 104:1335των διαλέγονται, μήπω τῆς γλώττης αὐτῶν πρὸς τὴν Ελληνίδα διάλεκτον καθαρῶς ἀπευθυνθείσης, ἀλλὰ συγκεκομμένως μὲν καὶ ὡς εἰπεῖν ἀδιαρθρώτως λέγουσι δ' οὖν· Ἡμεῖς δέ φαμεν ὅτι οὐρανόθεν τὸ σῶμα καταγαγεῖν τὸν τὸν Κύριον οὐδαμοῦ οὐδὲ γέγραπται, οὐδὲ πιστεύεται. Εἰ μὲν γὰρ οὐρανόθεν ἦν, τίνος χάριν υἱὸς Δαβίδ καὶ ᾿Αβραὰμ καὶ ἀνθρώπω ονομάζεται, καὶ ἐκ τῶν πατέρων εἶναι τὸ κατά σάρκα; καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα ἔστιν εὑρεῖν ἔπε ἐν τοῖς ὑποτεταγμένοις διὰ τὸ ἀξιοπιστότερον λελέξεται. τὰς δύο φύσεις καὶ τὴν μίαν ὑπόστασιν αἰνιττόμενος δηλωτικόν φαμεν ὑπάρχειν, ἀλλὰ ἀόριστον. Δ'. ᾿Αλλὰ πάντως τοῦτο χρὴ σκοπεῖν ὅτι ἡ περί άναστάσεως τοῖς Κορινθίοις διαλεγόμενος, ὁ τῆς οἱ κουμένης λαμπρότατος ἥλιος, τὸ σκεῦος τῆς ἐκλο γῆς, τὸ τῆς σοφίας ἀνεξάντλητον πέλαγος, διαπο στοῦσιν ἔτι διὰ τὴ τοῖς ἑτεροδιδασκάλοις καὶ μὴ τῇ υγιαινούσῃ διδασκαλία συνεπάγεσθαι, ὁ πρῶτος, ἔφησεν, ᾿Αδὰμ ἐκ γῆς χοϊκός, τὴν τῆς φθορᾶς καὶ τοῦ θανάτου κληρονομίαν τοῖς ἐξ αὐτοῦ γεγεννημέν νοις καταλιπών, ὡς τῆς παραβάσεως αἴτιος. Ο δε γὰρ ἐκ σώματος μόνου συνέστη τοῦ ἐκ γῆς διαπλη σθέντος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ θείου ἐμφυσήματος ἢ τὴν ψυχὴν ἐδημιούργησεν· ὁ δεύτερος άνθρωπος ὁ δύο ριος ἐξ οὐρανοῦ, ὡς τῆς αἰωνίου ζωῆς καὶ τῆς ἀφθε σίας κληρονόμους οὐρανίους ποιῶν τοὺς δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος οἰκειουμένους αὐτῷ ἐν τῷ βαπτίσματι,ὡς τῆς ὑπακοῆς διδασκάλος καὶ 134 ἀρχηγέτης. Οὐδὲ γὰρ γυμνὸς θεὸς, ἀλλὰ σεσαρκα. μένος· οὐδὲ πάλιν ψιλὸς ἄνθρωπος, ἀλλὰ καθ᾽ ὑκό στασιν ἡνωμένος· οἷος ὁ χοϊκός, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί, οἱ μὴ τῷ βαπτίσματι βελτιωθέντες καὶ οἷος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι, οἱ τῇ παλιγγενεσίᾳ δι᾽ ὕδατος και Πνεύματος ἄνωθεν ἀναγεννηθέντες· Καί καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκού, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπορε νίου· καθώς σωματικώς ἐγεννήθημεν, ἀναγεν θῶμεν καί πνευματικῶς· εἶτα συμπεραίνων ἐπάγει, ὅτι Σὰρ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεού κληρονομήσει οὐ δύνανται· οὐδὲ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν κλη pονομήσει. Δῆλον ὅτι ὁ γεννηθείς τῇ φθορά μόνον ἐν τῷ ᾿Αδάμ, καί μή δι᾽ ὕδατος καί Πνεύματος αντ γεννηθείς ἐν τῷ Χριστῷ μετὰ ταύτην τὴν καινήν νομοθεσίαν αὐτοῦ, βασιλείαν Θεού κληρονομήσει οι δύναται, κατὰ τὴν θείαν ἀπόφασιν· καὶ τοῦτο δηλοῖ τὸ, Ο Κύριος ἐξ οὐρανοῦ ἀναγεννήσεως γέγονεν ἡμῖν αἴτιος· ἴσως δὲ καί διὰ τὴν θείαν συγκατάβασιν τοῦτο υπολάβοις λελέχθαι, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς οὐσ ρανόθεν συγκαταβὰς τοῖς ἀνθρώποις ὡς ἄνθρωπο συνανεστράφη, ἐπί τῆς οἰκείας μένων περιωπής και δυνάμεως, ἵν᾿ ἡμᾶς ἐλεύσῃ πρὸς ἑαυτὸν κάτω κειμέν νους. Γούτου γάρ χάριν αὐτὸν καὶ ἄνθρωπον καί Κύ ριον ὠνόμασεν, ἐκ τοῦ συναμφοτέρου τῶν κλήσεων τὸ δὲ έως, ἡμεῖς ἐνταυθα 135.] ου χρόνου οι Ε΄. Καί τοῦτο γνώσεσθε μὲν ὑμεῖς ἀκριβῶς, οὗτοι, οἱ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα καί μόνον, ὡς φάτε, ἐλπίζοντες, ἐν δὲ τῷ παρόντι ταῖς ἡδοναῖς καὶ τῇ
RETRI SICULI.
ad Graecam dialectum satis sit infera, sed cespi- των διαλέγονται, μήπω τῆς γλώττης αὐτῶν πρὸς τὴν
tet adhuc et vix articulate loquatur. Sic ergo ipsi. Ελληνίδα διάλεκτον καθαρῶς ἀπευθυνθείσης, ἀλλὰ
Nos vero dicimus, quod corpus suum de cœlo de- συγκεκομμένως μὲν καὶ ὡς εἰπεῖν ἀδιαρθρώτως·
tulerit, nusquam esse scriptum aut credi. Nam si λέγουσι δ' οὖν· Ἡμεῖς δέ φαμεν ὅτι οὐρανόθεν τὸ
calitus advenisset, cur Davidis filius et Abraha- σῶμα καταγαγεῖν τὸν τὸν Κύριον οὐδαμοῦ οὐδὲ γέγρα
mi atque hominis nuncupatur, et ex his patribus πται, οὐδὲ πιστεύεται. Εἰ μὲν γὰρ οὐρανόθεν ἦν,
secundum carnem natus? Alia plurima sunt hu- τίνος χάριν υἱὸς Δαβίδ καὶ ᾿Αβραὰμ καὶ ἀνθρώπω
jusmodi, quæ in subjunctis propter summam ονομάζεται, καὶ ἐκ τῶν πατέρων εἶναι τὸ κατά
quam postulant fidem dicentur.
σάρκα; καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα ἔστιν εὑρεῖν ἔπε
ἐν τοῖς ὑποτεταγμένοις διὰ τὸ ἀξιοπιστότερον λελέ
ξεται.
IV.Sed hoc apprime animadvertendum est,quod
resurrectionis apud Corinthios assertor,mundisol
splendidissimus, vas electionis, sapientiæ inexhaustum pelagus,adhuc 69 illis discredentibus propterea quod ab alienis magistris et haud sana doctrina
abrepti fuerant, primus, inquit, Adamus de terra
terrenus, corruptelæ ac mortis hæreditatem natis
suis reliquit,quia transgressionis auctor fuit. Non
enim corpore tantum constabat de terra formato,
verum etiam divino afflatu a quo anima creata fuit.
Secundus homo Dominus de cœlo est, quatenus
æternæ vitæ et incorruptibilitatis faciteos hæredes
cclestes,qui per aquam et Spiritum facti sunt familiares ejus in baptismale, quibus ipse lanquain
obedientia magister præsidet. Quippe non est Deus
simpliciter,sed incarnatus: neque vicissim est merus homo, sed hypostatice unitus. Ergo ut ille terrenus,sic et isti terreni sunt, nempe nondum baptismale in melius mutati. Atque ut ille cœlestis,
sic isti similiter coelestes, qui regeneratione per o
aquam et Spiritum sunt renati. Atque ut portavimus terreni imaginem, ita calestis quoque portemus imaginem 2: sicuti corpore geniti fuimus, ila
spiritu renascamur. Deinde concludens ait: Quia
caro et sanguis regnum Dei hereditare non possunt: neque corruptio incorruptelam possidebil.
Patet autem eum, qui natus est tantum in Adamo,
et non renatus baptismate in Christo post novum
hoc illius præceptum, regnum Dei hæreditare non
posse, prout divinam velitum fert.Hoc ergo significal dictio Dominus de calo,quod nempe regenerationis per aquam et Spiritum nobis fuerit auctor.
Fortasse etiam hoc divina condescensione dictum
esse recte astimakis, quoniam Deus colitus des
cendens ad homines, humanitus conversatus est,
manens tamen in sua claritate ac potentia ut nos
ad se traheret infra positos. Nam idcirco hominem
se ac Dominum nuncupavit duplici hac appellatione duas naturas et unam hypostasim innuens.
Vocabulum autem donec nos hic non temporis
demonstrativum dicimus sed indefinitum.
τὰς δύο φύσεις καὶ τὴν μίαν ὑπόστασιν αἰνιττόμενος·
δηλωτικόν φαμεν ὑπάρχειν, ἀλλὰ ἀόριστον.
70 V.Et hoc probe vos cognoscetis,qui futurum
unice saculum exspectare vos dicentes, in præsenti autem voluptatibus et incredulitati perti21 Thess. II, 4. 3 Sap. vi, 7. 1.
Δ'. ᾿Αλλὰ πάντως τοῦτο χρὴ σκοπεῖν ὅτι ἡ περί
άναστάσεως τοῖς Κορινθίοις διαλεγόμενος, ὁ τῆς οἱ
κουμένης λαμπρότατος ἥλιος, τὸ σκεῦος τῆς ἐκλο
γῆς, τὸ τῆς σοφίας ἀνεξάντλητον πέλαγος, διαπο
στοῦσιν ἔτι διὰ τὴ τοῖς ἑτεροδιδασκάλοις καὶ μὴ τῇ
υγιαινούσῃ διδασκαλία συνεπάγεσθαι, ὁ πρῶτος,
ἔφησεν, ᾿Αδὰμ ἐκ γῆς χοϊκός, τὴν τῆς φθορᾶς καὶ
τοῦ θανάτου κληρονομίαν τοῖς ἐξ αὐτοῦ γεγεννημέν
νοις καταλιπών, ὡς τῆς παραβάσεως αἴτιος. Ο δε
γὰρ ἐκ σώματος μόνου συνέστη τοῦ ἐκ γῆς διαπλησθέντος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ θείου ἐμφυσήματος ἢ τὴν
ψυχὴν ἐδημιούργησεν· ὁ δεύτερος άνθρωπος ὁ δύο
ριος ἐξ οὐρανοῦ, ὡς τῆς αἰωνίου ζωῆς καὶ τῆς ἀφθε
σίας κληρονόμους οὐρανίους ποιῶν τοὺς δι᾽ ὕδατος
καὶ Πνεύματος οἰκειουμένους αὐτῷ ἐν τῷ βαπτί
σματι,ὡς τῆς ὑπακοῆς διδασκάλος καὶ [cod. f. 134 b.
ἀρχηγέτης. Οὐδὲ γὰρ γυμνὸς θεὸς, ἀλλὰ σεσαρκα.
μένος· οὐδὲ πάλιν ψιλὸς ἄνθρωπος, ἀλλὰ καθ᾽ ὑκόστασιν ἡνωμένος· οἷος ὁ χοϊκός, τοιοῦτοι καὶ οἱ
χοϊκοί, οἱ μὴ τῷ βαπτίσματι βελτιωθέντες καὶ οἷος
ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι, οἱ τῇ παλιγγενεσίᾳ δι᾽ ὕδατος και Πνεύματος ἄνωθεν ἀναγεννη
θέντες· Καί καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ
χοϊκού, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπορε
νίου· καθώς σωματικώς ἐγεννήθημεν, ἀναγεν
θῶμεν καί πνευματικῶς· εἶτα συμπεραίνων ἐπάγει,
ὅτι Σὰρ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεού κληρονομήσει
οὐ δύνανται· οὐδὲ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν κλη
pονομήσει. Δῆλον ὅτι ὁ γεννηθείς τῇ φθορά μόνον
ἐν τῷ ᾿Αδάμ, καί μή δι᾽ ὕδατος καί Πνεύματος αντ
γεννηθείς ἐν τῷ Χριστῷ μετὰ ταύτην τὴν καινήν
νομοθεσίαν αὐτοῦ, βασιλείαν Θεού κληρονομήσει οι
δύναται, κατὰ τὴν θείαν ἀπόφασιν· καὶ τοῦτο δηλοῖ
τὸ, Ο Κύριος ἐξ οὐρανοῦ ἀναγεννήσεως γέγονεν
ἡμῖν αἴτιος· ἴσως δὲ καί διὰ τὴν θείαν συγκατά
βασιν τοῦτο υπολάβοις λελέχθαι, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς οὐσ
ρανόθεν συγκαταβὰς τοῖς ἀνθρώποις ὡς ἄνθρωπο
συνανεστράφη, ἐπί τῆς οἰκείας μένων περιωπής και
δυνάμεως, ἵν᾿ ἡμᾶς ἐλεύσῃ πρὸς ἑαυτὸν κάτω κειμέν
νους. Γούτου γάρ χάριν αὐτὸν καὶ ἄνθρωπον καί Κύ
ριον ὠνόμασεν, ἐκ τοῦ συναμφοτέρου τῶν κλήσεων
τὸ δὲ έως, ἡμεῖς ἐνταυθα [cod. f. 135.] ου χρόνου
οι
Ε΄. Καί τοῦτο γνώσεσθε μὲν ὑμεῖς ἀκριβῶς,
οὗτοι, οἱ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα καί μόνον, ὡς φάτε,
ἐλπίζοντες, ἐν δὲ τῷ παρόντι ταῖς ἡδοναῖς καὶ τῇ
col. 1337–1338page 54 of 76
PG 104:1337ἀπιστίᾳ ἀκορέστων ἕξει καταχρώμενοι, οἵτινες οὐκ ἐπιτεύξεσθε τῆς τοῦ μέλλοντος γλυκύτητος. Ο πα ρών γὰρ τοῦ μέλλοντος πρόξενος, διαμερίζων έκα στῳ τῶν βεβιωμένων, εἴτε φαύλων εἴτε ἀγαθῶν, τὴν ἀνταπόδοσιν· πόθεν δὲ περὶ τοῦ ἕως γνώσεσθε; ἐν τῷ τὸν Κύριον εἰρηκέναι τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς αὐτοῦ· Καὶ ἰδεὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Τί δὲ 4. ἄρα; μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, οὐκ ἔσται μετ᾿ αὐτῶν; καὶ τίς ὁ λόγος; καθ᾽ ὑμᾶς γὰρ πάντως?? ἀπὸ τότε θέλει εἶναι μετ᾿ αὐτῶν, καί οὐ νῦν· καθὼς λέγετε, ὅτι τοῦ μέλλοντος καὶ οὐ τοῦ παρόντος αἰῶνος καὶ κόσμου ἔχει τὴν ἐξουσίαν· ἀλλὰ καὶ ἕως τότε καὶ ἀπὸ τότε ἔσται ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσονται σὺν αὐτῷ μὴ ὅρῳ τινὶ περατούμενοι· γνώσονται δὲ τοῦτο καὶ οἱ ταῖς λοιπαῖς ἁγίαις Γραφαῖς ἐντυγχάνοντες, πολλας καὶ ἄλλας μαρτυρίας ἔχοντες, κατὰ τὸ ἐν τῇ Γενέσει λεγόμενον, ὅτι οὐκ ἀνέστρεψεν ὁ κόραξ ἐν τῇ κιβωτῷ,; ἕως οὗ ἐξηράνθη τὸ ὕδωρ ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς· καίτοι γε οὐδὲ ὅτε ἐξηράνθη ἀνέστρεψεν καί Εως πότε Κύριε, ἐπιλήσῃ μου εἰς τέλος οὐ γὰρ ἐν τούτῳ χρόνον διορίζεται· καὶ ἀλλὰ μυρία εὑρήσεις. 5' "Ο δέ μοι ἐπὶ νοῦν ἦλθεν, ὅπερ αὐτόπτως αὐτ τοῖς πολλάκις προσωμίλησα, λέξων ἔρχομαι - ληρωδούντων αὐτῶν πολλάκις καὶ φληναφούντων περὶ τῆς Αειπαρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας, ἔλεγον ἐγὼ πρὸς αὐτούς· Οὐ θαυμάζω, ὦ οὗτοι, ὑμων εἰς ταύτην βλασφημούντων τῶν καὶ τὸν Υἱὸν αὐτῆς τὸν ἀληθῇ Θεὸν ἀνεπαισχύντως καὶ θρασέως ἔργοις ἐνυβριζόν των, εἰ καὶ λόγοις τιμήν σχηματίζεσθε, τὸν πάτης δόξης καὶ τιμῆς ὑπεραπείρως ἀνώτερον. Πῶς γὰρ οὐκ ἐναργώς ὕβρεως ἄξιον, τὸ ἀποστερεῖν τὸν Κύ ριον τῆς δόξης τῆς δεσποτείας καὶ κυριότητος τῶν 71 αὐτοῦ ποιημάτων, δι᾿ οὗ τὰ πάντα γέγονεν, καὶ οὗ χωρὶς οὐδὲν τῶν ὄντων ἐγένετο Εἰ γὰρ πεισθείητε ταῖς εὐαγγελικαῖς καὶ ἀποστολικαῖς παραινέσεσι, καὶ τὸν ὑμέτερον αὐχένα τὸν ἀκαμπὴ καὶ ἀγέρωχον τῷ χρηστῷ ζυγῷ ὑποκλίνοιτε, τοῦ εἰδέναι μόνον αὐ τὸν Θεὸν σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι τὸν ὅντως ὄντα Θεόν, οὐδὲν τὸ κωλύσον ὑμᾶς καὶ ταύτην ὁμολογήσει ὡς ἔστι δεδοξασμένη καὶ ὑπερευλογημένη, οὐ Θεός, ἀλλὰ μόνον Θεοῦ ἤττων ἧττον), πάντων δὲ κτισμά των ὕπερ; Εἰ δὲ μὴ τὸν Υἱὸν αὐτῆς ἀληθῆ Θεὸν ὁμολογεῖτε, πῶς τὴν τῆς σαρκώσεως αὐτοῦ Μητέρα τιμήσοιο τε; οἱ γὰρ μὴ Θεὸν ὁμολογοῦντες ἢ τιμῦντες, πῶς ἄν-? θρωπον τιμήσωσιν; πῶς δὲ καὶ τὰς ἑαυτῶν μητέρας παρ' ἄλλων ἀτιμαζομένα; διεκδικεῖτε, καὶ τοὺς ὑβριστὰς αὐτῶν ἀμύνεσθε, καὶ σωφρονεῖν αὐτὰς παντοίῳ τρόπῳ μηχανάσθε, τοῦ Θεοῦ δὲ τὴν Μητέρα, τὴν ἀσχέτῳ φωτὶ τῆς θεότητος καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα κεκαθαρμένην, καὶ διὰ τοῦτο ἀνέπαφον; πάσης χειρὸς ἀνθρωπίνης ὑπάρξασαν, τὴν 'Λειπάρ θενον καὶ ἀεισέβαστον, ἢν ἑαυτῷ ὁ Θεὸς εἰς κατοι ἕως πότε,
SERMO II ADVERSUS MANICHEOS.
ἀπιστίᾳ ἀκορέστων ἕξει καταχρώμενοι, οἵτινες οὐκ naciter dediti,futuri jucunditatem non consequeἐπιτεύξεσθε τῆς τοῦ μέλλοντος γλυκύτητος. Ο πα- mini. Nam præsens saculum comparat nobis faρών γὰρ τοῦ μέλλοντος πρόξενος, διαμερίζων έκα- turum, tribuens singulis qui vita sunt defuncti,
στῳ τῶν βεβιωμένων, εἴτε φαύλων εἴτε ἀγαθῶν, malorum bonorumque actuum remunerationem.
τὴν ἀνταπόδοσιν· πόθεν δὲ περὶ τοῦ ἕως γνώσεσθε; Undenam vero dictionis donec sensum cognoscetis?
ἐν τῷ τὸν Κύριον εἰρηκέναι τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς Nempe ex eo quod Dominus sanctis discipulis suis
αὐτοῦ· Καὶ ἰδεὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς dixerit: El ecce ego vobiscum sum omnibus diebus,
ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Τί δὲ donec sæculum consummetur 4. Quid ergo? post s
ἄρα; μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, οὐκ ἔσται culi consummationem haud ulterius cum illis
μετ᾿ αὐτῶν; καὶ τίς ὁ λόγος; καθ᾽ ὑμᾶς γὰρ πάντως erit? Quid dicimus? Nam in vestra quidem senἀπὸ τότε θέλει εἶναι μετ᾿ αὐτῶν, καί οὐ νῦν· καθὼς tentia, ex illo prorsus tempore cum eis esse voλέγετε, ὅτι τοῦ μέλλοντος καὶ οὐ τοῦ παρόντος αἰῶνος let, non in præsenti; quoniam dicitis eam futuri,
καὶ κόσμου ἔχει τὴν ἐξουσίαν· ἀλλὰ καὶ ἕως τότε non praesentis seculi ac mundi, habere potestatem.
καὶ ἀπὸ τότε ἔσται ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσονται σὺν αὐτῷ atqui Christus et usque ad id tempus et exinde
μὴ ὅρῳ τινὶ περατούμενοι· γνώσονται δὲ τοῦτο καὶ cum ipsis erit, et hi cum eo erunt, nullo termiοἱ ταῖς λοιπαῖς ἁγίαις Γραφαῖς ἐντυγχάνοντες, πολλας no limitati. Cognoscent hoc etiam qui reliquas
καὶ ἄλλας μαρτυρίας ἔχοντες, κατὰ τὸ ἐν τῇ Γενέσει sanctas Scripturas consulent,alia illic multa nanλεγόμενον, ὅτι οὐκ ἀνέστρεψεν ὁ κόραξ ἐν τῇ κιβωτῷ, ciscentes testimonia; velut illud in Genesi ubi
ἕως οὗ ἐξηράνθη τὸ ὕδωρ ἀπὸ προσώπου τῆς corvus ad arcam dicitur non rediisse, donec aqua
γῆς· καίτοι γε οὐδὲ ὅτε ἐξηράνθη ἀνέστρεψεν· siccarentur in terra superficies; quanquam ne
καί • Εως πότε Κύριε, ἐπιλήσῃ μου εἰς postea quidem quam aquæ siccata fuerint rediit.
τέλος [cod. f. 133 b.]; οὐ γὰρ ἐν τούτῳ χρόνον Εt illud: Usquequo, Domine, oblivisceris met in
διορίζεται· καὶ ἀλλὰ μυρία εὑρήσεις.
finem ^? non enim hac locutione tempus deluit.
Et plurima alia comperies.
5' "Ο δέ μοι ἐπὶ νοῦν ἦλθεν, ὅπερ αὐτόπτως αὐτ VI. Nunc quod in mentem mihi venit, qui
τοῖς πολλάκις προσωμίλησα, λέξων ἔρχομαι - ληρ- sape coram cum illis sum collocutus, dicere agᾠδούντων αὐτῶν πολλάκις καὶ φληναφούντων περὶ τῆς gredior. Cum ii sæpe nugarentur ac blaterarent
Αειπαρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας, ἔλεγον ἐγὼ πρὸς de semper virgine Deipara Maria, equidem iis
αὐτούς· Οὐ θαυμάζω, ὦ οὗτοι, ὑμων εἰς ταύτην dicebam: Nil miror, vos in Mariam esse blaβλασφημούντων τῶν καὶ τὸν Υἱὸν αὐτῆς τὸν ἀληθῇ sphemos, qui Filio ejus Deo vero audacter imΘεὸν ἀνεπαισχύντως καὶ θρασέως ἔργοις ἐνυβριζόν- c pudenterque conviciamini, verbis licet honorare
των, εἰ καὶ λόγοις τιμήν σχηματίζεσθε, τὸν πάτης simuletis, qui omnia gloria et honore infinite
δόξης καὶ τιμῆς ὑπεραπείρως ἀνώτερον. Πῶς γὰρ superior est. Quidni enim manifesta injuria sit
οὐκ ἐναργώς ὕβρεως ἄξιον, τὸ ἀποστερεῖν τὸν Κύ- spoliare Dominum gloriæ potestate ac dominatu
ριον τῆς δόξης τῆς δεσποτείας καὶ κυριότητος τῶν creaturarum suarum, per 71 quem omnia sunt
αὐτοῦ ποιημάτων, δι᾿ οὗ τὰ πάντα γέγονεν, καὶ οὗ facta, et sine quo nihil eorum quæ exstant proχωρὶς οὐδὲν τῶν ὄντων ἐγένετο; Εἰ γὰρ πεισθείητε ductum fuit? Si enim evangelicis apostolicisque
ταῖς εὐαγγελικαῖς καὶ ἀποστολικαῖς παραινέσεσι, monitis pareretis, rigidamque vestram ac suκαὶ τὸν ὑμέτερον αὐχένα τὸν ἀκαμπὴ καὶ ἀγέρωχον perbam cervicem suavi jugo supponeretis, ob
τῷ χρηστῷ ζυγῷ ὑποκλίνοιτε, τοῦ εἰδέναι μόνον αὐ- cognoscendum solum ipsum Deum cum Palre
τὸν Θεὸν σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι τὸν ὅντως ὄντα et Spiritu, eum, inquam, qui vere Deus est;
Θεόν, οὐδὲν τὸ κωλύσον ὑμᾶς καὶ ταύτην ὁμολογήσει nihil jam vos impediret, quominus hanc quoὡς ἔστι δεδοξασμένη καὶ ὑπερευλογημένη, οὐ Θεός, que confteremini, quod sit gloriosa et sumἀλλὰ μόνον Θεοῦ ἤττων [cod. ἧττον), πάντων δὲ κτισμά- me benedicta, haud sane Dea, sed uni Deo inτων ὕπερ; Εἰ δὲ μὴ τὸν Υἱὸν αὐτῆς ἀληθῆ Θεὸν ὁμολο- ferior, omni autem creaturæ superior. Quod si
γεῖτε, πῶς τὴν τῆς σαρκώσεως αὐτοῦ Μητέρα τιμήσοι- ο Filium ejus verum Deum non confitemini, quoτε; οἱ γὰρ μὴ Θεὸν ὁμολογοῦντες ἢ τιμῦντες, πῶς ἄν- modo carnis ejus matrem honorabilis? Nam qui
θρωπον τιμήσωσιν; πῶς δὲ καὶ τὰς ἑαυτῶν μητέρας Deum nec confitentur nec honorant, qui fieri
παρ' ἄλλων ἀτιμαζομένα; [cod. f. 136.] διεκδικεῖτε, potest ut ei, quæ homo est, bonorem tribuant?
καὶ τοὺς ὑβριστὰς αὐτῶν ἀμύνεσθε, καὶ σωφρονεῖν Cur autem matres quisque vestras a quibuslibet
αὐτὰς παντοίῳ τρόπῳ μηχανάσθε, τοῦ Θεοῦ δὲ τὴν dedecore affectas defenditis, et earum offensores
Μητέρα, τὴν ἀσχέτῳ φωτὶ τῆς θεότητος καὶ ψυχὴν ulciscimini,easdemque omnino pudicas esse conκαὶ σῶμα κεκαθαρμένην, καὶ διὰ τοῦτο ἀνέπαφον tenditis; Dei aulem Matrem, cujus anima et corπάσης χειρὸς ἀνθρωπίνης ὑπάρξασαν, τὴν 'Λειπάρ- pus copiosissima deitatis lux purifcavit, ideoque
θενον καὶ ἀεισέβαστον, ἢν ἑαυτῷ ὁ Θεὸς εἰς κατοι- qualibet humana manu tangi non potuit, semper
4 Matth. XII, 18. 5 Act. xxνι, 29. 6 Matth. 1, 20.
Hic Latine dicere non potuimus donec, ex Græco ἕως πότε,
col. 1339–1340page 55 of 76
PG 104:1339κίαν ἐξελέξατο, καὶ πάλιν διελθὼν κεκλεισμένην κατα έλιπεν, τῷ τῆς παρθενίας φωτὶ ὑπὲρ τὰς τοῦ ἡλίο μαρμαρυγὰς ἀποστράπτουσαν, ἀνεπαισχύντως καὶ θρασέως ὑβρίζετε; ἣν διεκδικήσει πάντως ἐν ὑμῖν ὁ Υἱὸς αὐτῆς καὶ Θεὸς τοῦ παντός; Καίτοι γε ἐκ τού του δείκνυται ἡ κακία ὑμῶν ἐν τῷ μὴ μόνον τ ὑμῖν δοκούντα διηγείσθαι πανστρεβλα δόγματα, ἀλλὰ τὸ προχείρως καὶ ἀκορέστως μάτην ἐνυβρίζειν αὐτ τὴν, ἣν οὐδὲ τῶν οὐρανῶν αἱ δυνάμεις ἀξίως ὑμνήσει δεδύνηνται. Ζ΄. Σκεπτέον δὲ καὶ οὕτως· οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, ἡ εθνάρχαι, ἢ ἄρχοντες, ἢ αὐτεξούσιοι ἔχουσί τινε σκεύη, οἷς αὐτοὶ καὶ μόνοι χρῶνται, καὶ τοῖς ὑποχειρίοις αὐτῶν πάμπαν ὑπάρχουσιν ἀπρόσιτα καὶ ἀνεγ η χείρητα, δέος έμποιοῦντα καὶ μόνον δρώμενα. Επί " εἰσί τινες συγγενεῖς αὐτῶν ο τινες οφείλουσι περὶ πάντων πλείονα τιμὴν εἰσδέχεσθαι, καθ᾿ ὅσον τῇ συγγενείς προσεγγίζουσιν. Τί δὲ μητρός γνησιώτερον ἢ ἐγγύτερον Εἰ δὲ καὶ θεοῦ 79 Μήτηρ ἐστὶ σεσαρκωμένου ἀναλλοιώτως, καινόν δὲ καὶ παράδοξον μυστήριον πρόσεστιν τὸ δι᾽ αὐτῆς τελούμενον, τοῦτο δὲ ἔτι μόνον καινὸν γεγονὸς ὑπὸ τὸν ἥλιον, τὸ παρθένον ἄνευ ἀνδρὸς τεκείν υἱὸν, πόσο θαύματος καὶ τιμῆς ἄξιον τὸ πανάγιον ἐκεῖνο καὶ ἁγιαστικὸν ὑπάρχει τέμενος Εἰ οὖν τὰ σκεύη τέ άψυχα τῶν θνητῶν καὶ φθαρτῶν καὶ ἁμαρτολών εν θρώπων τοιαύτης τιμῆς ἀξιοῦνται, καὶ αἱ μητέρες αὐτῶν τοῖς ὑπηκόοις αὐτῶν πᾶσιν ὑπάρχουσιν ἀπρό σιτοι καὶ πάντων συγγενών τιμιώτεραι, τοῦ παντο ; κρίστου καὶ παμβασιλέως τὸ πανιερώτατον κατοικήσ τήριον, τὸ ἔμψυχον παλάτιον, ὁ πανάγιος θρόνος, ή μυστικὴ καὶ ἁγία βασιλική κλίνη, πῶς ἄρα προσιτή ἐγεγόνει Ἰωσὴφ τῷ δικαίῳ, δούλη πιστῷ καὶ διατήρ τοῦ ἐξ αὐτῆς σαρκωθέντος Θεοῦ ὑπάρχοντι, καθώς αὐτοί, ὦ πλάνοι, δυσφημεῖτε Β΄. Πολλὰς μὲν γὰρ αὐτὸς ὡς νομομαθής στείρας ἠκτικόει παρ' ἡλικίαν κυοφορησάσας, ἀλλ' ἐξ ἀνδρῶν σπερμανθείσας· τὸ δὲ παρθένον ἀσπόρως τεκεῖν, εὐ δέπω ἠπίστατο. Δίκαιος δὲ ἂν ἠξιώθη τῆς θείας όπο τασίας λεγούσης ὥστε μὴ φοβηθῆναι διακονήσεσθαι τῷ φρικτῷ τούτῳ θαύματι. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, διὰ τί εὐπειθῶς τῷ προστάττοντι ἀγγέλῳ πεισθείς, εὐθὺς ὑπήκουσεν εἰρηκότι, Μή φοβηθής παραλαβεῖν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου Γυν ? γὰρ αὐτοῦ τέως οἰκονομικῶς ἐλέγετο, ώστε συσιά Ο ζεσθαι τὸ μυστήριον, καὶ κατὰ μικρὸν παρεαφτής σθαι καθάπερ ἥλιος ἡμέρα καὶ οὐκ ἀθρόως τες ἀσθενέσιν ὄψεσιν ἐκφαινόμενος· μετὰ δὲ τὸν θεῖον τόκον, οὐ γυνὴ αὐτοῦ, ἀλλὰ μήτηρ τοῦ παιδίου ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου ἐλέγετο. Δείκνυσιν οὖν ἐντεῦθεν ὅτι ἐν φόβῳ καὶ ἀγωνίς ἦν ὁ πρεσβύτης, μὴ τολμῶν ἀπ χονῆσαι τῷ γεύματι. Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ, φησί, γεννηθὲν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου· ἐν αὐτῇ γεννηθέν, οὐχ ἑτέρωθεν ὑπεισελθόν. Καὶ πάλιν ἑτέρωθι ὁ ἀγρο λός φησι πρὸς τὴν Παρθένον· Καὶ ἰδοὺ συλήψη ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ Υἱὸν, καὶ δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Δαδιὸ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· ἅπα ού ἄγγε
inquam, virginem semper augustam, quam sibi
Deus ad inhabitandum delegit, quamque etiam in
partu clausam esse sivit, virginitatis luce supra
solis radios splendentem, impudenti vos audacique contunelia afficilis? Hanc sine dubio adversus vos ulciscetur Filius ejus et universi mundi
Deus. Atque hinc patet nequitia vestra, dum non
solum vestra panditis perversissima dogmata, verum etiam temere stultissimeque illam dehones
tatis, quam ne calorum quidem virtutes digne
unquam celebrare potuerunt.
κίαν ἐξελέξατο, καὶ πάλιν διελθὼν κεκλεισμένην κατα
έλιπεν, τῷ τῆς παρθενίας φωτὶ ὑπὲρ τὰς τοῦ ἡλίο
μαρμαρυγὰς ἀποστράπτουσαν, ἀνεπαισχύντως καὶ
θρασέως ὑβρίζετε; ἣν διεκδικήσει πάντως ἐν ὑμῖν ὁ
Υἱὸς αὐτῆς καὶ Θεὸς τοῦ παντός; Καίτοι γε ἐκ τού
του δείκνυται ἡ κακία ὑμῶν ἐν τῷ μὴ μόνον τ
ὑμῖν δοκούντα διηγείσθαι πανστρεβλα δόγματα, ἀλλὰ
τὸ προχείρως καὶ ἀκορέστως μάτην ἐνυβρίζειν αὐτ
τὴν, ἣν οὐδὲ τῶν οὐρανῶν αἱ δυνάμεις ἀξίως ὑμνήσει
δεδύνηνται.
VII. Aliud quoque considerandum est. Reges Ζ΄. Σκεπτέον δὲ καὶ οὕτως· οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, ἡ
terreni, vel gentium principes vel præsides, aut εθνάρχαι, ἢ ἄρχοντες, ἢ αὐτεξούσιοι ἔχουσί τινε
liberi optimates,quædam habere solent vasa qui- σκεύη, οἷς αὐτοὶ καὶ μόνοι χρῶνται, καὶ τοῖς ὑποχει
bus ipsi soli utuntur, atque ab ipsorum subdi- ρίοις αὐτῶν πάμπαν ὑπάρχουσιν ἀπρόσιτα καὶ ἀνεγ·
torum manibus prorsus langi non licet, quæ me- η χείρητα, δέος έμποιοῦντα καὶ μόνον δρώμενα. Επί
tum quemdam vel solo inspectu injiciunt. Sunt " εἰσί τινες συγγενεῖς αὐτῶν ο τινες οφείλουσι περὶ
item nonnulli eorum cognati, eo magis ab omni- πάντων πλείονα τιμὴν εἰσδέχεσθαι, καθ᾿ ὅσον τῇ
bus honorandi, quo illos genere propius contin- συγγενείς προσεγγίζουσιν. Τί δὲ μητρός [cod. I.
gunt. Quid autein germanum magis aut propin- 136. b.] γνησιώτερον ἢ ἐγγύτερον; Εἰ δὲ καὶ θεοῦ
quius matre? Quod si Dei 79 Mater est immu- Μήτηρ ἐστὶ σεσαρκωμένου ἀναλλοιώτως, καινόν
tabiliter incarnali, novumque et mirum est pa- δὲ καὶ παράδοξον μυστήριον πρόσεστιν τὸ δι᾽ αὐτῆς
tratum per eam mysterium, insuperque novum τελούμενον, τοῦτο δὲ ἔτι μόνον καινὸν γεγονὸς ὑπὸ
prorsus sub cœlo fuit virginem sine viri opera τὸν ἥλιον, τὸ παρθένον ἄνευ ἀνδρὸς τεκείν υἱὸν, πόσο
parere filium; quanta admiratione reverentiaque θαύματος καὶ τιμῆς ἄξιον τὸ πανάγιον ἐκεῖνο καὶ
dignum sit sanctissimum illud et sacratissimum ἁγιαστικὸν ὑπάρχει τέμενος; Εἰ οὖν τὰ σκεύη τέ
septum? Si ergo inanimata mortalium corruptibi- άψυχα τῶν θνητῶν καὶ φθαρτῶν καὶ ἁμαρτολών εν
lium peccatorumque hominum vasa tanto honore θρώπων τοιαύτης τιμῆς ἀξιοῦνται, καὶ αἱ μητέρες
dignamur, matresque eorum cunctis eorumdem αὐτῶν τοῖς ὑπηκόοις αὐτῶν πᾶσιν ὑπάρχουσιν ἀπρό
subditis sunt inaccessæ, et cognatis omnibus hono- σιτοι καὶ πάντων συγγενών τιμιώτεραι, τοῦ παντοrabiliores; Creatoris omnium et legnatoris sacra- κρίστου καὶ παμβασιλέως τὸ πανιερώτατον κατοικήσ
tissimum habitaculum,animatum palatium,thronus " τήριον, τὸ ἔμψυχον παλάτιον, ὁ πανάγιος θρόνος, ή
sanctissimnus mysticus ac sanctus regalis thalamus, μυστικὴ καὶ ἁγία βασιλική κλίνη, πῶς ἄρα προσιτή
quomodo abs justo Josepho adeundus fuisset, a ἐγεγόνει Ἰωσὴφ τῷ δικαίῳ, δούλη πιστῷ καὶ διατήρ
serv», inquam, fideli et justo incarnali ex ipsa τοῦ ἐξ αὐτῆς σαρκωθέντος Θεοῦ ὑπάρχοντι, καθώς
Dei,quemadmodum vos nebulones blasphematis? αὐτοί, ὦ πλάνοι, δυσφημεῖτε;
VIII Multas ille quidem, utpote legis peritos, Β΄. Πολλὰς μὲν γὰρ αὐτὸς ὡς νομομαθής στείρας
steriles audierat præter ætatem concepisse, non ἠκτικόει παρ' ἡλικίαν κυοφορησάσας, ἀλλ' ἐξ ἀνδρῶν
sine tamen virili opera. Verumenimvero virgi- σπερμανθείσας· τὸ δὲ παρθένον ἀσπόρως τεκεῖν, εὐ
nem sine senine peperisse, nusquam noveral. δέπω ἠπίστατο. Δίκαιος δὲ ἂν ἠξιώθη τῆς θείας όπο
Sed enim justus cum esset, divina visione dignus τασίας λεγούσης ὥστε μὴ φοβηθῆναι διακονήσεσθαι
est habitus, qua monitus fuit ne verendo huic τῷ φρικτῷ τούτῳ θαύματι. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν,
prodigio subservire metueret. Nisi enim ita fuis- διὰ τί εὐπειθῶς τῷ προστάττοντι ἀγγέλῳ πεισθείς,
set, cur dociliter jubenti angelo credens, statim εὐθὺς ὑπήκουσεν εἰρηκότι, Μή φοβηθής παραλα
obtemperavit dicenti: Noli limere accipere Ma- βεΐν Μαριάμ [cod. f. 137. τὴν γυναῖκά σου; Γυν
riam conjugem tuam? Conjux enim illius interim γὰρ αὐτοῦ τέως οἰκονομικῶς ἐλέγετο, ώστε συσιά
prudenter dicebatur, ut mysterio velainen fieret, Ο ζεσθαι τὸ μυστήριον, καὶ κατὰ μικρὸν παρεαφτής
quot paulatim manifestandum erat, ceu sol sen- σθαι καθάπερ ἥλιος ἡμέρα καὶ οὐκ ἀθρόως τες
sim et non subito infirmis oculis objecius. Αt- ἀσθενέσιν ὄψεσιν ἐκφαινόμενος· μετὰ δὲ τὸν θεῖον
tamen post divinum partum,jam non ejus conjux, τόκον, οὐ γυνὴ αὐτοῦ, ἀλλὰ μήτηρ τοῦ παιδίου ὑπὸ
sed pueri mater ab angelo dicta est Jamvero τοῦ ἀγγέλου ἐλέγετο. Δείκνυσιν οὖν ἐντεῦθεν ὅτι ἐν
hinc apparet in metu et anxia dubitatione fuisse φόβῳ καὶ ἀγωνίς ἦν ὁ πρεσβύτης, μὴ τολμῶν ἀπ
seniculum, atque ei prodigio obsecundare veren. χονῆσαι τῷ γεύματι. Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ, φησί, γεννηtem. Ergo ait: Quod enim in ea natum est, de θὲν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου· ἐν αὐτῇ γεννηθέν,
Spiritu sancto in ea natum est, non autem aliun- οὐχ ἑτέρωθεν ὑπεισελθόν. Καὶ πάλιν ἑτέρωθι ὁ ἀγρο
de ingressum 6. Rursusque alibi dicit angelus Vir- λός φησι πρὸς τὴν Παρθένον· Καὶ ἰδοὺ συλήψη
gini: Et ecce corcipies in utero et paries filium, ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ Υἱὸν, καὶ δώσει αὐτῷ Κύριος
dabitque ei Dominus Deus thronum Davidis pa- ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Δαδιὸ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· ἅπα
6 Matth. 1, 20.
ού
ἄγγε
col. 1341–1342page 56 of 76
PG 104:1341εἰ μὴ ἐκ τῆς παρθένου τὴν σάρκα προσέλαβεν, ἥτις 7. θυγάτηρ ἦν τοῦ Δαβίδ, οὐκ ἂν Δαβὶδ υἱὸν αὐτὸν ἑκά λεσεν. Δαβίδ γὰρ γηγενὴς ἦν τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ τοῦ 73 Αδὰμ ἀπόγονος, οὐκ οὐρανόθεν τὸ σῶμα ἐσχηκώς καὶ πάλιν, Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι· δι' δ καὶ τὸ γεν νώμενον ἅγιον, ἐξ αὐτῆς δηλονότι γεννώμενον, οὐκ ἤδη γεγεννημένον καὶ ὑπεισελθὸν ἐπείσακτον, ὥσπερ οἱ ἀπαίδευτοι φάσκουσιν. Θ'. Πότε δὲ καὶ ἀνήρ τις δίκαιος τὴν ἑαυτοῦ μνῆστιν ὁρῶν ἐγκυμονοῦσαν, εἰ μὴ πληροφορίαν δέξοιτο ὡς ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου τὸ τελούμενον, ἀνέχεται τῇ ἐγκυμονούσῃ συνοδεύειν καὶ συμπαραμένειν, καὶ συναπογράφεσθαι 137 καὶ συνοικεῖν; καὶ τὸν τεχθέντα παῖδα ἀφιεροῦν καὶ 3 ἁγιάζειν κατὰ τὸν νόμον, τὸν τῶν ἁγίων υπερ ἅγιον καὶ πάσης ἱεραρχίας δοτήρα, ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὑπάρχοντα; καὶ φυγαδεύειν αὐτὸν, μᾶλ λον δὲ φυγαδεύεσθαι; καὶ ἐκ τῆς φυγῆς σὺν αὐτῷ καὶ τῇ μητρὶ αὐτοῦ ἐξ Αἰγύπτου ἐπανέρχεσθαι, καὶ ἐν ταῖς ἑορταῖς ἑαυτῷ συναγαγεῖν εἰς Ἱερουσαλήμ, και ἀπομένοντι ὁδυνᾶσθαι, οὐχ ὡς πλανηθέντι οἷα παιδί, μὴ γένοιτο, ἀλλ᾽ ὅτι τοιαύτης χαρᾶς τε καὶ δόξης κἂν πρὸς βραχὺ ἐχωρίσθη; καὶ ὁ τοιαῦτα φριχτά καὶ θαυμαστὰ ἰδὼν, πότε κἂν ἐννοῇσαι συνουσίαν, ἢ ἐνθυμηθῆναι κατὰ τῆς ἀειπαρθένου ἐτόλμησεν, ὁ ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ δούλοις εὐπειθέστατος ὑπάρχων καὶ δίκαιος; ἢ πότε ὁ Θεὸς Λόγος ἠνέσχετο ἵνα ἡ κατὰ σάρκα μήτηρ αὐτοῦ, καὶ ἄλλων τιθηνός γενή σεται; ἢ πότε ἡ παναγία Παρθένος, ἡ ψυχὴν καὶ σάρκα ὑπὲρ τὰς οὐρανίους δυνάμεις κεκαθαρμένη, φρίττω εἰπεῖν, τοῦτο καταδέξατο; πολλαὶ γὰρ γυ ναίκες παρ' ἡμῖν τοῖς Χριστιανοῖς εἰσι, τοῖς ἐπωνύμοις Χριστοῦ καὶ τῆς ἁγίας Μητρὸς αὐτοῦ δούλοις τοῖς ἐξ αὐτῆς νομοθετηθεῖσιν πρὸς ἀγνείας καὶ παρ θενίας ἀσφαλεστάτην ἀσφαλεστάτην συντήρησιν, συντήρησιν, αἵτινες ἑνὸς παιδὸς μητέρες γινόμεναι, ἑτέρου ἀνδρὸς συνάφειαν οὐ προσίενται. Καὶ εἰσὶν ἄλλαι αἱ παντελῶς ἀνέπαφοι διαμένουσιν πάσης ἀνδρικῆς συναφείας τε καὶ ἀφῆς καὶ ὁμιλίας· ι. ] καί περ τὰ τῆς τοῦ Θεοῦ μητρὸς ὑπὲρ πάντα εἰσὶ τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀός ρατα, πλὴν μόνου Θεοῦ, ἐνδοξότερα τε καὶ ἐξαισιώ τερα· καὶ οὐ μόνον γυναῖκες, ἀλλὰ καὶ ἄνδρες ἄπει ροι τοιοῦτοι παρθένοι γεγόνασι καὶ εἰσίν Εἰ οὖν οἱ εὐτελεῖς καὶ ἀχρεῖοι δοῦλοι τοιούτων χαρι σμάτων ἀξιοῦνται, ἡ πηγή τῶν χαρισμάτων καὶ θείων δωρεῶν ὑπάρξασα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Υἱοῦ αὐτῆς, Κυρίου δὲ καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστού τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος, πῶς ἄμοιρος ὑπῆρξε
SERMO II ADVERSUS MANICHEOS.
εἰ μὴ ἐκ τῆς παρθένου τὴν σάρκα προσέλαβεν, ἥτις tris ejus 7. Quamobrem, nisi carnem ex Virgine
θυγάτηρ ἦν τοῦ Δαβίδ, οὐκ ἂν Δαβὶδ υἱὸν αὐτὸν ἑκά- sumpsisset, quæ Davidis flia erat, profecto eum
λεσεν. Δαβίδ γὰρ γηγενὴς ἦν τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ τοῦ filium Davidis non appellavisset. 73 David enim
Αδὰμ ἀπόγονος, οὐκ οὐρανόθεν τὸ σῶμα ἐσχηκώς de stirpe Abrahami erat, et de Adami posteris,
καὶ πάλιν, Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ non autem coelitus corpus adeptus. Εt denuo:
Et
δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι· δι' δ καὶ τὸ γεν- Spiritus sanctus superveniet in te et virtus Altisνώμενον ἅγιον, ἐξ αὐτῆς δηλονότι γεννώμενον, οὐκ εimi obumbrabit iibi v. Ideo et quod nascetur
ἤδη γεγεννημένον καὶ ὑπεισελθὸν ἐπείσακτον, ὥσπερ sanctum, ex ipsa scilicet genitum, non jam antea
οἱ ἀπαίδευτοι φάσκουσιν.
factum, et per suppositionem subinductum, ut
aiunt ineruditi.
IX. Quandonam autem vir justus desponsatam
suam gravidam videns,nisi confirmatum ei fuisset,
a Spiritu sancto id efectum, passus esset cum
uterum ferente iter facere et comitari, et simul
describi, atque habitare? quomodo natum Filium
consecrare et sanctificare ex legis praescripto,
Sanctum sanctorum et totius ordinis sacerdotalis
in coelo et in terra auctorem? et eumdem fuga subducere, vel potius simul fugari? Et de fuga cum
eodem ac matre ejus ex Ægypto reverti, atque ad
dies festos Hierosolymamipsum secum deducere,et
illic eo remanente dolere, haud sane de errabundo
ut puero,absit,sed quia tanto gaudio et gloria vel
brevi tempore orbatus fuis et? Jam qui tam reve
renda ac mira vidisset, quomodo de copula cogitassel, vel quidquam agitare animo adversus sem
per Virginem ausus fuisset, cum ipse inter servos
Dei obedientissimus esset ac justus? Vel quomodo
Deus Verbum suam secundum carnem matrem,
aliorum quoque liberorum feri nutricem toleravisset? Vel quomodo denique sanctissima Virgo,
cujus anima et caro plus quam cœlestes virtutes
purificata fuerat, quomodo, inquam, id quod dicere
horreo passa esset? Multa enim sunt mulieres apud
nos Christianos, qui sanctæ Matris ejus famuli sumus, atque ab eadem ad puritatem virginitatisque
arctam custodiam instituti fuimus, multæsunt, inquam,quæ filio uno suscepto,alterius viri conjugium
non admittunt. Sunt aliæ quæ prorsus immunes permanent virilis copulæ et contactus atque convictus.
Decus alioqui Deiparæ visibilia omnia et invisibilia excedit, Deo solo excepto, quantumvis 74
gloriosa et eximia. Sed et viri innurreri pariter
virgines fuerunt et sunt. Si ergo viles inutilesque
famuli hujusmodi charismatibus digni habentur.
Dilla quæ charismatum divinorumque bonorum
fons est, in nomine Filii sui, Domini nostri Deique Jesu Christi, qui unus de sancta Trinitate
est, quomodo expers fuerit tam proprio et tam
peculiari charismate, quod eam solam pro digni -
Θ'. Πότε δὲ καὶ ἀνήρ τις δίκαιος τὴν ἑαυτοῦ
μνῆστιν ὁρῶν ἐγκυμονοῦσαν, εἰ μὴ πληροφορίαν
δέξοιτο ὡς ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου τὸ τελούμενον,
ἀνέχεται τῇ ἐγκυμονούσῃ συνοδεύειν καὶ συμπαρα
μένειν, καὶ συναπογράφεσθαι [cod. f. 137 b.] καὶ
συνοικεῖν; καὶ τὸν τεχθέντα παῖδα ἀφιεροῦν καὶ 3
ἁγιάζειν κατὰ τὸν νόμον, τὸν τῶν ἁγίων υπερἅγιον καὶ πάσης ἱεραρχίας δοτήρα, ἐν οὐρανῷ καὶ
ἐπὶ γῆς ὑπάρχοντα; καὶ φυγαδεύειν αὐτὸν, μᾶλλον δὲ φυγαδεύεσθαι; καὶ ἐκ τῆς φυγῆς σὺν αὐτῷ
καὶ τῇ μητρὶ αὐτοῦ ἐξ Αἰγύπτου ἐπανέρχεσθαι, καὶ ἐν
ταῖς ἑορταῖς ἑαυτῷ συναγαγεῖν εἰς Ἱερουσαλήμ, και
ἀπομένοντι ὁδυνᾶσθαι, οὐχ ὡς πλανηθέντι οἷα παιδί,
μὴ γένοιτο, ἀλλ᾽ ὅτι τοιαύτης χαρᾶς τε καὶ δόξης
κἂν πρὸς βραχὺ ἐχωρίσθη; καὶ ὁ τοιαῦτα φριχτά
καὶ θαυμαστὰ ἰδὼν, πότε κἂν ἐννοῇσαι συνουσίαν,
ἢ ἐνθυμηθῆναι κατὰ τῆς ἀειπαρθένου ἐτόλμησεν, ὁ
ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ δούλοις εὐπειθέστατος ὑπάρχων
καὶ δίκαιος; ἢ πότε ὁ Θεὸς Λόγος ἠνέσχετο ἵνα ἡ
κατὰ σάρκα μήτηρ αὐτοῦ, καὶ ἄλλων τιθηνός γενήσεται; ἢ πότε ἡ παναγία Παρθένος, ἡ ψυχὴν καὶ
σάρκα ὑπὲρ τὰς οὐρανίους δυνάμεις κεκαθαρμένη,
φρίττω εἰπεῖν, τοῦτο καταδέξατο; πολλαὶ γὰρ γυναίκες παρ' ἡμῖν τοῖς Χριστιανοῖς εἰσι, τοῖς ἐπωνύμοις Χριστοῦ καὶ τῆς ἁγίας Μητρὸς αὐτοῦ δούλοις
τοῖς ἐξ αὐτῆς νομοθετηθεῖσιν πρὸς ἀγνείας καὶ παρθενίας ἀσφαλεστάτην
ἀσφαλεστάτην συντήρησιν,
συντήρησιν, αἵτινες ἑνὸς
παιδὸς μητέρες γινόμεναι, ἑτέρου ἀνδρὸς συνάφειαν
οὐ προσίενται. Καὶ εἰσὶν ἄλλαι αἱ παντελῶς ἀνέπαφοι διαμένουσιν πάσης ἀνδρικῆς συναφείας τε καὶ
ἀφῆς καὶ ὁμιλίας· [cod. ι. 138] καί περ τὰ τῆς τοῦ
Θεοῦ μητρὸς ὑπὲρ πάντα εἰσὶ τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀός
ρατα, πλὴν μόνου Θεοῦ, ἐνδοξότερα τε καὶ ἐξαισιώτερα· καὶ οὐ μόνον γυναῖκες, ἀλλὰ καὶ ἄνδρες ἄπειροι τοιοῦτοι παρθένοι γεγόνασι καὶ εἰσίν Εἰ
οὖν οἱ εὐτελεῖς καὶ ἀχρεῖοι δοῦλοι τοιούτων χαρισμάτων ἀξιοῦνται, ἡ πηγή τῶν χαρισμάτων καὶ
θείων δωρεῶν ὑπάρξασα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Υἱοῦ
αὐτῆς, Κυρίου δὲ καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστού
τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος, πῶς ἄμοιρος ὑπῆρξε
7 Luc. 1, 31, 39. 7* ibid. 35.
En adhuc novam pii celibatus laudationem.
Et quider. nobilis laudator apparuit cælibum multoruin sui temporis Christianorum magnus quoque
cæsariensis Eusebiusin nuper detecto Theophanie
opere lib. 111 21,22. Nihilo tamen minus hodierni
sparguntur libelli, qui piæ virginitatis instituto
acriter detrahunt. Nihil ergo valet honor perpetuus
virginitati ab ecclesia habitus? Frustra virginitatem laudaverunt, primo quidem in evangeliis
Christus Dominus, deinde Paulus in epistolis, et
Joannes in Apocalypsi? Nihil deinceps effecerunt
tot loculentissimis, quæ exstant, pro virginitate
scriptis Clemens Romanus, Basilius, Gregorius
Nyssenus, Chrysostomus, Epiphanius, Hieronymus, Augustinus, Isidorus, aliique?
col. 1343–1344page 57 of 76
PG 104:1343τοιούτου ἰδιαιτάτου αὕτη καὶ ἐξαιρέτου χαρίσματος, ὅπερ αὐτῇ καὶ μόνῃ ἀξίως ἔπρεπεν, ἡ ἄλλην τιν τὸ ἐξ αὐτῆς τεκεῖν ἀσπόρως τὴν βασιλέα Κύριον; καὶ διὰ τοῦτο ἀπρόσιτον, δέος ἐμποιοῦν καὶ μόνον νοούμενον, ἅγιον καὶ φοβερὸν ἔμψυχον σκεῦος, και συγγένειαν ἀκροτάτην υπάρξαι τῆς αὐτοῦ τιμία:, ὡς αὐτὸς μόνος οἶδεν, καὶ ἁγίας ἐξ αὐτῆς σαρκώσεως; Ι΄. Σκόπει δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι πρὸ μὲν τοῦ θείου τόκου ὁ ἄγγελος πρὸς τὸν Ἰωσήφ φησιν Μὴ φοβη θῇς παραλαβείν Μαριάμ τὴν γυναϊκά σου. Γυναῖκα δὲ αὐτοῦ εἶπεν, ὥστε μὴ νομίζειν αὐτὸν ἐπιβουλευθεῖσαν ὑπάρχειν τὴν παρθένον. Μετὰ δὲ τὸν σωτήριον τόκον, οὐκέτι γυναῖκα αὐτοῦ εἶπεν, ὡς τοῖς θαύμασι τοῖς τότε γενομένοις τοῦ πρεσβύτου ἱκανῶς βεβαιωθέντος θεῖον εἶναι τὸ πρᾶγμα καὶ οὐκ ἀνθρώπινον λέγω δὲ τῇ τῶν μάγων ἐπιδημία, τῇ των ἀγγέλων ὑμνῳδίᾳ, τῷ ξένου καὶ παρηλλαγμένου ἀστέρας ἐξαισίῳ δρόμῳ, τῇ τῶν ποιμένων ἐπιο στασίᾳ, καὶ πρὸ τούτων, τῇ ἀνωδίνῳ λοχείᾳ· ἀλλὰ τί φησιν; Εγερθείς παράλαβε τὸ παιδίον, καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον· καὶ πάλιν 7**. Εγερθείς, φησί, παράλαβε το παιδίον, καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ· ἐν ποίᾳ δὲ γραφῇ εὗρες λεγούσῃ αὐτὴν καὶ ἕτερον υἱὸν γεννῆσαί ποτε εἰ μὴ ἐκ κακουργίας καὶ πολλῆς ἐμ βροντησίας κατὰ τῆς ᾿Αειπαρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρία; τὰς φλυαρίας, δίκην κυνῶν ὑλακτούντων ἐκ τῶν ἀνυσιουργῶν ὑμῶν στομάτων μάτην ἐκφέρετε. ΙΑ΄. Περὶ δὲ τῶν υἱῶν Ἰωσήφ τοῦ πρεσβύτου των πρώην αὐτῷ γεννηθέντων τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, τίς ἀξιοπιστότερος μάρτυς ἐκείνων αὐτῶν ἐστι δικαίων, δούλους ἑαυτοὺς ὁμολογούντων οὐδ᾽ ἀδελ φούς ὧν ὁ μὲν ἔφησεν· Ιάκωβος Θεοῦ καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος, καὶ οὐκ ἀδελφὸς δηλονότι καὶ ὁ ἕτερος· Ἰούδας Ἰησοῦ Χριστοῦ δούλος, ούτ ἀδελφὸς εἰπών· καὶ εὐθὺς ἐπιφέρει, ἀδελφὸς δὲ κώβου· τὴν πεπεπλανημένην ἔννοιαν τῶν πολλῶν ὡς περ ἐπιδιορθούμενος ἐν τῷ εἰπεῖν, ἀδελφὸς δὲ Ιπκώβου. καὶ σαφῶς πᾶσι διαγγέλλων τοῖς ἀκούειν ἐθέλουσιν ὅτι Δουλός εἰμι, ἄνθρωποι, τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χρισ στοῦ. Τί με καλεῖτε ἀδελφὸν αὐτοῦ, οὗ ἐν τῷ φριχτό τόκῳ καὶ αἱ ὑπουράνιοι δυνάμεις ἐξεπλάγησαν, μὴ εὐποροῦσαι τῆς θείας οἰκονομίας ένα 9 αγγεῖλαι τὸ μυστήριον; εἰ καὶ ἀνθρωπίνως πάντε κατεδέχετο ἀκούειν, συγκαταβαίνων ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν· καὶ γὰρ καὶ υἱὸς Ἰωσὴρ ἀκούων, καίπερ μὴ ὢν υἱὸς αὐτοῦ, οὐκ ἐδυσχέρανεν· καὶ ὡς τέκτων ὀνειδισθεὶς ὑπὸ τῶν πλάνων Ιουδαίων, οὐκ ὠργίσθη καὶ παρ᾿ ἡμῶν τῶν πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας για νηθέντων τῷ Ἰωσὴφ Ιακώβου, καὶ Ἰωσὴ, καὶ Σίμωνος, καὶ ἐμοῦ αὐτοῦ Ἰούδα, ἐξ ἀπιστίας ἡμῶν τῆς πρώην ἀπελαυνόμενος, οὐκ ἐμηνίασεν, εἰδοὺς της δ'
tate decebat, præ alio mortali quovis, nempe ut
sine semine regem Dominum pareret? Atque ob
id inaccessum foret, quod reverentiam vel unice
cogitatum incutit, sanctum illud et tremendum
animatum vas; ita ut maxima convenientia esset,
eo quem solus ipse scit modo, cum ejus honoranda et sancta, quem de Maria sumpsit, incar
natione?
τοιούτου ἰδιαιτάτου αὕτη καὶ ἐξαιρέτου χαρίσματος,
ὅπερ αὐτῇ καὶ μόνῃ ἀξίως ἔπρεπεν, ἡ ἄλλην τιν
τὸ ἐξ αὐτῆς τεκεῖν ἀσπόρως τὴν βασιλέα Κύριον;
καὶ διὰ τοῦτο ἀπρόσιτον, δέος ἐμποιοῦν καὶ μόνον
νοούμενον, ἅγιον καὶ φοβερὸν ἔμψυχον σκεῦος, και
συγγένειαν ἀκροτάτην υπάρξαι τῆς αὐτοῦ τιμία:,
ὡς αὐτὸς μόνος οἶδεν, καὶ ἁγίας ἐξ αὐτῆς σαρκώ
σεως;
X. Hoc etiam animadverte, quod ante divinum Ι΄. Σκόπει δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι πρὸ μὲν τοῦ θείου
quidem partum angelus Josepho ait: Ne timeas τόκου ὁ ἄγγελος πρὸς τὸν Ἰωσήφ φησιν· Μὴ φοβη
accipere Mariam conjugem tuam. Conjugem ap- θῇς παραλαβείν Μαριάμ τὴν γυναϊκά σου.
pellat, ne is existimaret, suspicionem aliquam Γυναῖκα δὲ αὐτοῦ εἶπεν, ὥστε μὴ νομίζειν αὐτὸν
esse de virgine. Post Servatorem autem partu ἐπιβουλευθεῖσαν ὑπάρχειν τὴν παρθένον. Μετὰ δὲ τὸν
editum, haud ulterius conjugem dixit: Ceu sene σωτήριον τόκον, οὐκέτι γυναῖκα αὐτοῦ εἶπεν, ὡς τοῖς
ex patralis tunc miraculis salis confirmato, quod θαύμασι τοῖς τότε γενομένοις τοῦ πρεσβύτου ἱκανῶς
divinum illud non lumanum esset negotium: βεβαιωθέντος θεῖον εἶναι τὸ πρᾶγμα καὶ οὐκ ἀνθρώ
videlicet ex Magorum adventu, angelorum hym- πινον· λέγω δὲ τῇ τῶν μάγων ἐπιδημία, τῇ των
nodia, peregrina et exorbitantis stella cursu in- ἀγγέλων ὑμνῳδίᾳ, τῷ ξένου καὶ παρηλλαγμένου
solito, pastorun interventu, atque in primis ἀστέρας ἐξαισίῳ δρόμῳ, τῇ τῶν ποιμένων ἐπιο
partu sine dolore. Sed enim quid ait? Surge et στασίᾳ, καὶ πρὸ τούτων, τῇ ἀνωδίνῳ λοχείᾳ· ἀλλὰ
accipe prerum ac matrem ejus, et fuge in τί φησιν; Εγερθείς παράλαβε τὸ παιδίον, καὶ τὴν
Ægyptum. Εt postea: Surge, inquit, et accipe μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον· καὶ πάλιν
puerum, et vade in terram Israelis 7**. Quanam Εγερθείς, φησί, παράλαβε το παιδίον, καὶ τὴν
vero in Scriptura comperisti ipsam alium quo- μητέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ· ἐν
que peperisse aliquando puerum? Nisi forte ex ποίᾳ δὲ γραφῇ εὗρες λεγούσῃ αὐτὴν καὶ ἕτερον υἱὸν
mulla vestra nequitia ac stupore is contra sein- γεννῆσαί ποτε; εἰ μὴ ἐκ κακουργίας καὶ πολλῆς ἐμper virginem Deiparamque Mariam nugas, latran- βροντησίας κατὰ τῆς ᾿Αειπαρθένου καὶ Θεοτόκου
tium more canum, ex impuro ore vestro in cas- Μαρία; τὰς φλυαρίας, δίκην κυνῶν ὑλακτούντων ἐκ
sum effunditis.
τῶν ἀνυσιουργῶν ὑμῶν στομάτων μάτην ἐκφέρετε.
XI. De fi'iis autem a Josepho sene ante Christi ΙΑ΄. Περὶ δὲ τῶν υἱῶν Ἰωσήφ τοῦ πρεσβύτου των
adventum genitis, quis fide dignior testis sit, quam πρώην αὐτῷ γεννηθέντων τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουipsi illi sancti, qui servos se non fratres appellant? " σίας, τίς ἀξιοπιστότερος μάρτυς ἐκείνων αὐτῶν ἐστι
Quorum unus dicit: Jocobus Dei et Domini nostri δικαίων, δούλους ἑαυτοὺς ὁμολογούντων οὐδ᾽ ἀδελ
Jesu Christi servus 8, videlicet nequaqnam frater. φούς; ὧν ὁ μὲν ἔφησεν· Ιάκωβος Θεοῦ καὶ Κυρίου
Aller vero: Judas Jesu Christi servus et non dixit, Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος, καὶ οὐκ ἀδελφὸς δηλονότι·
frater.Statimque oddit: frater autem Jacobis,er- καὶ ὁ ἕτερος· Ἰούδας Ἰησοῦ Χριστοῦ δούλος, ούτ
roneam veluti corrigens multorum opinionem,pa- ἀδελφὸς εἰπών· καὶ εὐθὺς ἐπιφέρει, ἀδελφὸς δὲ 11lamque cunctis nuntians audire volentibus: Servus κώβου· τὴν πεπεπλανημένην ἔννοιαν τῶν πολλῶν ὡς
sum,o homines, Donini Jesu Christi. Cur me fra- περ ἐπιδιορθούμενος ἐν τῷ εἰπεῖν, ἀδελφὸς δὲ Ιπκώβου.
trem ejus vocalis, cujus stupenda nalivilale cœles- καὶ σαφῶς πᾶσι διαγγέλλων τοῖς ἀκούειν ἐθέλουσιν
tes quaque virtutes attonitæ fuerunt, cum divina ὅτι Δουλός εἰμι, ἄνθρωποι, τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χρισ
dispensationis mysterium enarrare nequirent? στοῦ. Τί με καλεῖτε ἀδελφὸν αὐτοῦ, οὗ ἐν τῷ φριχτό
Etsi ille humanitus omnia audire non recusabat, τόκῳ καὶ αἱ ὑπουράνιοι δυνάμεις ἐξεπλάγησαν, μὴ
infirmitatibus nost.is indulgens. Nam et Josephi εὐποροῦσαι τῆς θείας οἰκονομίας [cod. f. 139.] ένα
Filium appellari 9 se auliens, quanquam minime αγγεῖλαι τὸ μυστήριον; εἰ καὶ ἀνθρωπίνως πάντε
esset, non aegre ferebat: et quasi faber per contu- κατεδέχετο ἀκούειν, συγκαταβαίνων ταῖς ἀσθενείαις
meliam a mendacibus Judæis vocatus,non irasce- ἡμῶν· καὶ γὰρ καὶ υἱὸς Ἰωσὴρ ἀκούων, καίπερ μὴ
batur. Et a nobis ante ejus adventum ex Joeplo ὢν υἱὸς αὐτοῦ, οὐκ ἐδυσχέρανεν· καὶ ὡς τέκτων ὀνειgenitus, Jacobo, inquam, Jose, et Simone, et me δισθεὶς ὑπὸ τῶν πλάνων Ιουδαίων, οὐκ ὠργίσθη
quoque Juda 10, ob priorem oostram increnulitatem καὶ παρ᾿ ἡμῶν τῶν πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας για
rejectus, non excanduit,sciens humanæ intirmita- νηθέντων τῷ Ἰωσὴφ Ιακώβου, καὶ Ἰωσὴ, καὶ
tis fragilitatem, dum eum alloqueremur tanquam Σίμωνος, καὶ ἐμοῦ αὐτοῦ Ἰούδα, ἐξ ἀπιστίας ἡμῶν
aetate corporali priores, ideoque ei æmulan'es,pro- τῆς πρώην ἀπελαυνόμενος, οὐκ ἐμηνίασεν, εἰδοὺς της
7 Matth. 11, 20. 8 Jac. 1, 1. δ' Jud. 1. 9 Juan. VI, 42. 10 Matth. XIII, 55.
8°
Quod beatus Josephus ex priore conjuge,ante
nuptias cum semper virgine Maria, liberos suscepe
rit,qui idcirco latiore sensu fuerint fratres Domini,
non Petri hujus tantummodo, sed et nonnullorum
Patruin sententia fuit, quos citat ex Baronio Sandinius Hist. famil.sacr.p. 423; contradicente tamen
apprime Hieronymo in Matth. cap. xti, his verbis:
Quidam fratres Domini de alia uxore Joseph filios
• suspicantur, sequentes deliramenta apocryphorum, et quamdam Esbam mulierculam confia-
col. 1345–1346page 58 of 76
PG 104:1345ἀνθρωπίνης ἀσθενείας τὸ εὐόλισθον, λεγόντων ἡμῶν πρὸς αὐτὸν, ὡς ἅτε πρώτων τῇ σωματική ηλικία ὑπαρχόντων, καὶ διὰ τοῦτο ζηλοτυπούντων αὐτῷ διὰ τὸ ἀκμην πεπωρωμένην ἔχειν τὴν καρδίαν, ὥς φησιν 11. ὁ εὐαγγελιστής· καὶ λεγόντων αὐτῶν, Μετάβηθι ἐν- 76 τεύθεν, καὶ ἄπελθε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἵνα καὶ οἱ μαθηταί σου θεωρήσωσι τὰ ἔργα σου. ποιεῖς· ἀπιστοῦντες αὐτῷ διὰ τὸ ἀτελῶς διακεῖσθαι, καὶ μήπω τῷ ἁγίῳ Πνεύματι βαπτισθέντες. Τῆς γοῦν 19 θείας ἐπιφανείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος αξιωθέντες, ὥς φησιν ἡ τοῦ ἀψευδούς ὑπόσχεσις, νῦν ὡς τέλειοι τελείοις ὑμῖν πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἐπιστέλλο μεν, ὅτι δούλοι ἐσμεν τοῦ Κυρίου, οὐκ ἀδελφοί· ἐγώ δὲ Ἰούδας καὶ Ἰάκωβος, ἀδελφοὶ ἀλλήλων ὑπάρχο μεν, Τάχα δὲ διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ὡς προγνώστης οὐχ ἑνί τινι ἐξ αὐτῶν τὴν ᾿Αειπάρθενον καὶ θεοτόκον ἐν τῷ σταυρῷ κρεμάμενος παρέθετο, ἀλλὰ τῷ Θεολόγῳ καὶ μαθητῇ Ιωάννῃ τῷ υἱῷ Ζεβεδαίου, ἵνα τελείως τοὺς πλάνους ἀποδου κολήσῃ τῆς πεπλανημένης αὐτῶν ἐννοίας. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, πῶς ἐνεδέχετο ἵνα τοὺς υἱοὺς αὐτῆς, ὡς φατε, ἐάσασα μεθ᾿ ἑτέρου συνοικήσει ἡ ᾿Αειπάρθε νος Αλλ' ὥσπερ οὗτος ὁ παρθένος καὶ Θεολόγος, ἀδελφὸς ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐλέγετο, οὕτως κἀκεῖνοι διὰ τὴν οἰκονομίαν ἀδελφοὶ ἐλέγοντο, οὐχ ὑπὸ τοῦ Κυ ρίου, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν ὄχλων· οὐδαμοῦ γὰρ εὑρήσεις τὸν Κύριον ἀδελφοὺς αὐτοῦ τούτους ἀποκαλέσαντα, εἰ μὴ οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ ὄχλοι τούτους οὕτως ὠνό μάζον· τοῦτο γὰρ ἡ οἰκονομία. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. Τῶν δὲ ἱερῶν μαρτυριῶν ἐντευθεν ἀπάρξομαι, δεικνύντων ἐκ σπέρματος ᾽Αβραὰμ καὶ Δαβίδ γεγεννῆσθαι τὴν Θεοτόκον, καὶ ἐξ αὐτῆς γεννηθῆναι τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ οὐχ ἑτέρωθεν ἐσχηκότα τὸ σῶμα. Μαρτυρίας τῆς θείας Γραφῆς συνηγοροῦσαι τῷ ῥηθέντι λόγῳ. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, κ. τ. λ. χχιν,
SERMO II ADVERSUS MANICHEOS.
ἀνθρωπίνης ἀσθενείας τὸ εὐόλισθον, λεγόντων ἡμῶν pter summam nostri cordis cæcitatem, ut ait
πρὸς αὐτὸν, ὡς ἅτε πρώτων τῇ σωματική ηλικία evangelista, eique dicentes: Transi hinc, et
ὑπαρχόντων, καὶ διὰ τοῦτο ζηλοτυπούντων αὐτῷ διὰ νade in Judcam, ut et tui discipuli opera tua
τὸ ἀκμην πεπωρωμένην ἔχειν τὴν καρδίαν, ὥς φησιν qua facis videant 11. Nimirum ei non credentes,
ὁ εὐαγγελιστής· καὶ λεγόντων αὐτῶν, Μετάβηθι ἐν- propter nostram imperfectionem, 76 et quia
τεύθεν, καὶ ἄπελθε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἵνα καὶ οἱ nondum sancti Spiritus adventu digni habiti, ut
μαθηταί σου θεωρήσωσι τὰ ἔργα σου. à où dixerat ejus qui non mentitur promissio, nunc
ποιεῖς· ἀπιστοῦντες αὐτῷ διὰ τὸ ἀτελῶς διακεῖσθαι, ut perfecti perfectis vobis omnibus quotquot in
καὶ μήπω τῷ ἁγίῳ Πνεύματι βαπτισθέντες. Τῆς γοῦν terra vivilis 19 scribimus, nos Domini servos esse
θείας ἐπιφανείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος αξιωθέντες, non fratres. Ego vero Judas et Jacobus, fratres
ὥς φησιν ἡ τοῦ ἀψευδούς ὑπόσχεσις, νῦν ὡς τέλειοι sumus. Fortasse autem ob id ipsum Dominus,
τελείοις ὑμῖν πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἐπιστέλλο- futuri non nescius, neutri ex his semper Virgiμεν, ὅτι δούλοι ἐσμεν τοῦ Κυρίου, οὐκ ἀδελφοί· ἐγώ nem Deiparamque in cruce pendens commendaδὲ Ἰούδας καὶ Ἰάκωβος, ἀδελφοὶ ἀλλήλων ὑπάρχο- vit, sed Joanni discipulo, Joanni, inquam, Zebeμεν, Τάχα δὲ διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ὡς προγνώστης dæi flio, ut omnino mendaces Judæos a sua
οὐχ ἑνί τινι ἐξ αὐτῶν τὴν ᾿Αειπάρθενον καὶ Θεοτό- falsa opinione retraheret. Nisi enim res ita se
κον ἐν τῷ σταυρῷ κρεμάμενος παρέθετο, ἀλλὰ τῷ haberet, quomodo passus esset, ut filiis suis ut
[cod. f. 139. b.] Θεολόγῳ καὶ μαθητῇ Ιωάννῃ τῷ vos dicitis omissis, cum alio habitaret Virgo?
υἱῷ Ζεβεδαίου, ἵνα τελείως τοὺς πλάνους ἀποδου Verum ut hic virgo et theologus, frater a Doniκολήσῃ τῆς πεπλανημένης αὐτῶν ἐννοίας. Εἰ γὰρ μὴ no appellabatur, ita et illi dispensationis causa
τοῦτο ἦν, πῶς ἐνεδέχετο ἵνα τοὺς υἱοὺς αὐτῆς, ὡς fratres non a Domino sed a turbis vocitabantur.
φατε, ἐάσασα μεθ᾿ ἑτέρου συνοικήσει ἡ ᾿Αειπάρθε- Nusquam enim comperies hos a Domino fratres
νος; Αλλ' ὥσπερ οὗτος ὁ παρθένος καὶ Θεολόγος, appellatos, sed ab apostolis tantum turbisque eo
ἀδελφὸς ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐλέγετο, οὕτως κἀκεῖνοι διὰ titulo denotabantur. Sic enim dispensationis raτὴν οἰκονομίαν ἀδελφοὶ ἐλέγοντο, οὐχ ὑπὸ τοῦ Κυ- tio ferebat. Sed hæc hactenus. Nunc sacrorum
ρίου, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν ὄχλων· οὐδαμοῦ γὰρ εὑρήσεις testimoniorum initium faciam, quæ demonsτὸν Κύριον ἀδελφοὺς αὐτοῦ τούτους ἀποκαλέσαντα, trant, de Abrahami Davidisque stirpe ortam Deiεἰ μὴ οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ ὄχλοι τούτους οὕτως ὠνό- param, atque ex ipsa Dominum nostrum Jesum
μάζον· τοῦτο γὰρ ἡ οἰκονομία. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ Christum natum esse, neque aliunde corpus
τοσοῦτον. Τῶν δὲ ἱερῶν μαρτυριῶν ἐντευθεν ἀπάρξο- suum habuisse.
μαι, δεικνύντων ἐκ σπέρματος ᾽Αβραὰμ καὶ Δαβίδ
γεγεννῆσθαι τὴν Θεοτόκον, καὶ ἐξ αὐτῆς γεννηθῆναι τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ οὐχ ἑτέρωθεν
ἐσχηκότα τὸ σῶμα.
Μαρτυρίας τῆς θείας Γραφῆς συνηγοροῦσαι τῷ
ῥηθέντι λόγῳ.
Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου.
Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, κ. τ. λ.
Divinæ Scripturæ testimonia, quæ recitato
sermoni suffragantur.
Ex Evangelio secundum Matthæum.
Liber generationis Jesu Christi, etc.
Sequuntur in codice a f. 139 b. ad f. 141, testimonia ex Genesi, Evangeliis, Lucæ et Joannis;
Pauli apostoli Epistolis ad Romanos, ad Galatas et ad Timotheum.
11 Joan. VII, 3. 19 Malh. χχιν, 49.
• gentes. Nos aulem, sicut in libro, quem contra
• Helvidium scripsimus, continetur, fratres Douni-
• ni, non filios Joseph,sed consobrinos Salvatoris,
cintelligimus, etc.» Atque hos vulgo pie jam
creditur in tota Ecclesia.
Sermon IIISermo III
col. 1347–1348page 59 of 76
PG 104:1347ΤΟΥ ΑΥ̓ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. Κατὰ τῶν αὐτῶν Παυλικιάνων λεγόντων ὅτι ὁ Κύριος ἐπὶ τοῦ δείπνου τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἀλήθος ἄρτον καὶ οἶνον, ἀλλὰ παραβολικώς εἶπεν, Λάβετε, φάγετε, τὰ ῥήματα αὐτοῦ λέγων· καὶ αὐδαμῶν, φησί, παρείληπται τοῦτο ποιεῖν, συμβολικώς. Α΄. Ἰδοὺ πρὸς τοῖς δυσὶ τρίτον ἡμῖν προκείσθω κεφάλαιον περὶ τῆς φρικτῆς καὶ θείας τῶν ἁγίων μυστηρίων μυήσεως, ὅτι μέση τῆς τοῦ Κυρίου γεν νήσεως καὶ τῆς σταυρώσεως αὐτοῦ αὕτη γέγονεν, Ότι μὲν γὰρ φανερόν ἐστι τοῦτο, ὡς καὶ τὸ ἅγιον βάπτισμα τὸ δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος ἁγίου, ὃ πάνω τες Χριστιανοί βαπτιζόμεθα, καὶ μὴ διαβληθήναι παρ' αὐτῶν δυνάμενον, ὡς ἁπλουστάτην ἔχον ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ τὴν δήλωσιν, πᾶσι πρόδηλον 1. 141 ]· ὅμως καὶ ἐν τούτῳ πειρῶνται τοὺς ἁπλουστέρους ὑποκλέπτειν οἱ ἀνόσιοι λέγοντες, μὴ δεῖν λειτουργίαν τοιαύτην ἐπινελεῖσθαι, μηδὲ τῆς ἱερᾶς τροφῆς τοῦ τιμίου σώματος τοῦ Κυρίου καὶ θεοῦ ἡμῶν μετέχειν αἰτίαν ἐντελῶς μὴ ἐπιφέροντες, διέ τὸ τῶν εὐαγγελικῶν καὶ ἀποστολικῶν μαρτυριών ἀποίκιλον γνώρισμα· λέγοντες δὲ μόνον ὅτι συμβα λικώς εἴρηται ὑπὸ τοῦ Κυρίου τό, Λάβετε, φάγετε, καὶ πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες· τὰ ῥήματα αὐτοῦ λέο γων, ἐπεὶ οὐκ ἦν ἀληθῶς ἄρτος καὶ οἶνος· τάχα καὶ τοῦτο τοῦ πονηροῦ σόφισμα βασκαίνοντος αὐτοῖς πρὸς τὸ μὴ τῷ φωτισμῷ τῆς θείας ἐλλαμφθῆναι κοινωνίας οὐδὲ γὰρ τοῦτο θεμιτὸν αὐτοῖς ὑπάρχει μὴ τῷ θεί βαπτίσματι τελεσθεῖσιν, καὶ τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει βιο βαιωθεῖσιν· ἡ γὰρ θεία κοινωνία, τῶν τετελειωμέν νων καὶ πιστῶν ἐστι μετάληψις· τοῖς δὲ ἀτελέσι καὶ ἀσφραγίστοις καὶ ἀπίστοις, πάμπαν ἀπρόσιτος υπάρχει καὶ ἀμέτοχος, διὰ τὸ ἐξ ἑκουσίου γνωμης τυφλώττειν αὐτοὺς περὶ τὴν ἀλήθειαν· Πᾶς γὰρ ὁ φαῦλα πράσσων, ὥς φησι τὸ ἱερὸν λόγιον, μισεί τὸ φῶς· καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἔρχονται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα, μὴ ἐλεγθῶσιν αὐτῶν τὰ ἔργα. Β΄. μετς τοίνυν ἐνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ εἶναι
ΤΟΥ ΑΥ̓ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ
Κατὰ τῶν αὐτῶν Παυλικιάνων λεγόντων ὅτι ὁ Κύριος ἐπὶ τοῦ δείπνου τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἀλήθος
ἄρτον καὶ οἶνον, ἀλλὰ παραβολικώς εἶπεν, Λάβετε, φάγετε, τὰ ῥήματα αὐτοῦ λέγων· καὶ αὐδαμῶν,
φησί, παρείληπται τοῦτο ποιεῖν,
EJUSDEM PETRI SICULI
SERMO TERTIUS.
Contra eosdem Paulicianos, qui dicunt Dominum in cœna discipulis suis haud vere obtu
lisse panem ac vinum, sed parabolice locutum, Sumite, manducate; nempe verba sua denotundo. Neque id usquam fecisse traditum dicunt.
I.En jam ad duas prædictas tertiam hanc adjungimus lucubrationem circa tremendam divinamque
sanctorum mysteriorum initiationem, quæ media
fuit inter Domini nativitatem et ejusdem crucifixionem.Jam vero quod evidens sit hæc institutio,sicut etiam sancti baptismi ex aqua et Spiritu sancto
quo Christiani omnes imbuimur, neque ab ipsis
Geri calumnia possit, propter ejus rei simplicissimam in divina Scriptura demonstrationem,cunctis
est exploratum. Nihilominus in hoc etiam simpliciores decipere conantur hi scelesti dicentes, non
oportere hanc liturgiam peragere, neque sacrum
pretiosi corporis ac sanguinis Domini Deique nostri
nutrimentum participare, causam quidem nullam
prorsus afferentes,propter evangelicorum apostolicorumque testimoniorum minime variam sentendiam; sed aientes tantummodo,dictum fuisse symbolice a Domino: Sumite, manducate, et bibile ex
eo omnes 1s ipsa sua videlicet verba denotante,
quoniam nihil ibi reapse erat panis et vini. Quod
commentum ideo fortasse ipsis excogitavit 78 invidus diabolus,ne diving communionis lumine illustrentur. Certe hoc ipsis jam non licet,quia divino baptismo non sunt perfecti,neque in fide orthodoxa confrmati.Nam divina communio a perfectis
atque fidelibus participatur: imperfectis autem et
non consignatis atque infidelibus prorsus est inaccessa et incommunicabilis,quia sponte ad veritatem
cæcutiunt. Omnis enim qui male agit, ut ait sacrum
oraculum, lucem odit: ac propterea ad lucem non
veniunt, ut non arguuntur opera eorum 14.
II.Nos ergo unius ejusdemque Dei credimus esse
15 Matth. xxvΙ, 26. 14 Joan. III, 20.
Ita hic codex. Sed tamen p. 14, nec non
paulo intra συμβολικώς.
Α΄. Ἰδοὺ πρὸς τοῖς δυσὶ τρίτον ἡμῖν προκείσθω
κεφάλαιον περὶ τῆς φρικτῆς καὶ θείας τῶν ἁγίων
μυστηρίων μυήσεως, ὅτι μέση τῆς τοῦ Κυρίου γεν
νήσεως καὶ τῆς σταυρώσεως αὐτοῦ αὕτη γέγονεν,
Ότι μὲν γὰρ φανερόν ἐστι τοῦτο, ὡς καὶ τὸ ἅγιον
βάπτισμα τὸ δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος ἁγίου, ὃ πάνω
τες Χριστιανοί βαπτιζόμεθα, καὶ μὴ διαβληθήναι
παρ' αὐτῶν δυνάμενον, ὡς ἁπλουστάτην ἔχον ἐν τῇ
θείᾳ Γραφῇ τὴν δήλωσιν, πᾶσι πρόδηλον [cod. 1.
141 b. ]· ὅμως καὶ ἐν τούτῳ πειρῶνται τοὺς ἁπλου
στέρους ὑποκλέπτειν οἱ ἀνόσιοι λέγοντες, μὴ δεῖν
λειτουργίαν τοιαύτην ἐπινελεῖσθαι, μηδὲ τῆς ἱερᾶς
τροφῆς τοῦ τιμίου σώματος τοῦ Κυρίου καὶ θεοῦ
ἡμῶν μετέχειν αἰτίαν ἐντελῶς μὴ ἐπιφέροντες, διέ
τὸ τῶν εὐαγγελικῶν καὶ ἀποστολικῶν μαρτυριών
ἀποίκιλον γνώρισμα· λέγοντες δὲ μόνον ὅτι συμβα
λικώς εἴρηται ὑπὸ τοῦ Κυρίου τό, Λάβετε, φάγετε,
καὶ πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες· τὰ ῥήματα αὐτοῦ λέο
γων, ἐπεὶ οὐκ ἦν ἀληθῶς ἄρτος καὶ οἶνος· τάχα καὶ
τοῦτο τοῦ πονηροῦ σόφισμα βασκαίνοντος αὐτοῖς πρὸς
τὸ μὴ τῷ φωτισμῷ τῆς θείας ἐλλαμφθῆναι κοινωνίας·
οὐδὲ γὰρ τοῦτο θεμιτὸν αὐτοῖς ὑπάρχει μὴ τῷ θεί
βαπτίσματι τελεσθεῖσιν, καὶ τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει βιο
βαιωθεῖσιν· ἡ γὰρ θεία κοινωνία, τῶν τετελειωμέν
νων καὶ πιστῶν ἐστι μετάληψις· τοῖς δὲ ἀτελέσι καὶ
ἀσφραγίστοις καὶ ἀπίστοις, πάμπαν ἀπρόσιτος
υπάρχει καὶ ἀμέτοχος, διὰ τὸ ἐξ ἑκουσίου γνωμης
τυφλώττειν αὐτοὺς περὶ τὴν ἀλήθειαν· Πᾶς γὰρ ὁ
φαῦλα πράσσων, ὥς φησι τὸ ἱερὸν λόγιον, μισεί
τὸ φῶς· καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἔρχονται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα,
μὴ ἐλεγθῶσιν αὐτῶν τὰ ἔργα.
Β΄. μετς τοίνυν ἐνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ εἶναι
Vides Manichæos sine Baptismo et sine
confirmatione, atque usu Eucharistis.
col. 1349–1350page 60 of 76
PG 104:1349πιστεύομεν τὸ παντοδύναμον πρόσταγμα, ἐν τῇ τοῦ κόσμου γενέσει τοῦ ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντος εἰρηκότος Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτων, σπεῖρον σπέρμα κατά γένος καὶ καθ' ὁμοιότητα· 14. καὶ εἰσέτι καὶ νῦν τῷ θείῳ ὑπείκουσα προστάγματι πάντα τὰ φυτὰ ἀνελλειπῶς ἐτησίως ἐκφέρει· ἐν δὲ τῷ ἱερῷ δείπνῳ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἄρτον ἀληθῶς καὶ οἶνον δόντος καὶ λέξαντος, Λάβετε φάγετε [τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου], καὶ πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, τοῦτό ἐστι τὸ αἷμα μου, τὸ τῆς καινῆς διαθήκης, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ πολλῶν ἐκχυνόμενον εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν· καὶ νῦν καὶ εισέτι τὸ αὐτὸ διαφ λαττεται πρόσταγμα τῇ τῶν ὑπηρετῶν ἱερουργία του λειούμενον· ὁρατῶς μὲν τοῦ ἄρτου προκειμένου, ἀοράτως δὲ τοῦ παναγίου ἐπιφοιτῶντος Πνεύματος, καὶ τὰ προτιθέμενα ἁγιάζοντος· καὶ οὐκ ἀντίτυπα, η ἀλλ' αὐτὸ τὸ πανάγιον σῶμα καὶ τὸ τίμιον αίμα τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν ἀποτελοῦντος ἐξ οὗ καὶ ἡμεῖς οἱ ἁμαρτωλοὶ ἁγιαζόμεθα, εἰς ἄφεσιν ἁμαρ τιῶν μεταλαμβάνοντες. Γ΄. Αγε δὲ καὶ τὰς περὶ τούτου ἱερὰς ῥήσεις, ὡς διάκεινται ἐν ταῖς ἱερεῖς πτυκταῖς ὑπογράψωμεν, τῷ ἀπλουστάτῳ καὶ ἀποικίλῳ τῆς φράσεως αὐτῶν πρὸς ἀξιοπιστίαν τοῦ παρόντος ζητήματος ἀρκούμενοι. Τίς γὰρ ἀξιοπιστότερος τοῦ Θεοῦ; τίς δὲ μετ᾿ ἐκεῖνον ἕτερος, πλὴν τῶν αὐτοπτῶν αὐτοῦ καὶ ὑπηρετῶν 142. τῶν εὐαγγελιστῶν λέγω καὶ ἀπο στόλων, ὑπάρχει πιστότερος; ὄντως οὐδείς· καὶ μάρ τις καὶ ὁ λόγος καὶ δ βίος αὐτῶν καὶ τὰ θαύματα ἅληπτα παρὰ πᾶσιν ὑπάρχοντα καὶ ἀνεπίληπτα, καὶ δεικνύντα δούλους τοῦ Θεοῦ ἀληθινοὺς αὐτοὺς ὑπάρ χειν, καὶ μάρτυρας. Διὸ καὶ νῦν αὐτῶν λεγόντων ἀκούσωμεν. Μαρτυρίας τῆς θείας Γραφῆς συνηγοροῦσαι τῷ ῥηθέντι λόγῳ. Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου. Εποίησαν δὲ οἱ μαθηταὶ, ὡς συνέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἡτοίμασαν τὸ Πάσχα, κ. τ. λ.
SERMO III ADVERSUS MANICHEOS.
πιστεύομεν τὸ παντοδύναμον πρόσταγμα, ἐν τῇ τοῦ præceptum omnipotens, initio quidem mundi ab eo
κόσμου γενέσει τοῦ ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντος εἰρηκότος - conditi,dicentis: Germinet terra herbum feni, faΒλαστησάτω ἡ γῆ [cod. f. 142] βοτάνην χόρτων, cientem semen in suo unamquamque genere ac
σπεῖρον σπέρμα κατά γένος καὶ καθ' ὁμοιότητα· specie 14. Et en usque hodie divino præcepto obκαὶ εἰσέτι καὶ νῦν τῷ θείῳ ὑπείκουσα προστάγματι temperans omne genus stirpium annuatim indeπάντα τὰ φυτὰ ἀνελλειπῶς ἐτησίως ἐκφέρει· ἐν δὲ fcienter producit. In sacra vero cana sanctis
τῷ ἱερῷ δείπνῳ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἄρτον ἀληθῶς apostolis panem vere vinumque cum exhibuerit
καὶ οἶνον δόντος καὶ λέξαντος, Λάβετε φάγετε [τοῦτό Dominus, dixeritque: Sumite, manducate (huc est
ἐστι τὸ σῶμά μου], καὶ πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, corpus meum); et bibile ex eo omnes, hic est sanτοῦτό ἐστι τὸ αἷμα μου, τὸ τῆς καινῆς διαθήκης, guis meus novi testamenti, quod pro vobis et pro
τὸ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ πολλῶν ἐκχυνόμενον εἰς τὴν multis effundetur inremissionem peccatorum:hoc
ἐμὴν ἀνάμνησιν· καὶ νῦν καὶ εισέτι τὸ αὐτὸ διαφ- facile in meum commemorationem's; nunc adhuc
λαττεται πρόσταγμα τῇ τῶν ὑπηρετῶν ἱερουργία του
idem observatur mandatum divinorum ministroλειούμενον· ὁρατῶς μὲν τοῦ ἄρτου προκειμένου, rum sacro officio consummatum; visibiliter quidem
ἀοράτως δὲ τοῦ παναγίου ἐπιφοιτῶντος Πνεύματος, pane proposito, invisibiliter autem superveniente
καὶ τὰ προτιθέμενα ἁγιάζοντος· καὶ οὐκ ἀντίτυπα, η sanctissimo Spiritu, et oblata sanctificante; nec
ἀλλ' αὐτὸ τὸ πανάγιον σῶμα καὶ τὸ τίμιον αίμα τοῦ sane antitypa, sed sanctum ipsum corpus pretioΚυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν ἀποτελοῦντος ἐξ οὗ καὶ sumque sanguinem Domini ac Dei nostri f
ἡμεῖς οἱ ἁμαρτωλοὶ ἁγιαζόμεθα, εἰς ἄφεσιν ἁμαρ- ciente; ex quo nos quoque peccatores sanctifcaτιῶν μεταλαμβάνοντες.
mur, dum in remissionem culparum sumimus.
Γ΄. Αγε δὲ καὶ τὰς περὶ τούτου ἱερὰς ῥήσεις, ὡς
διάκεινται ἐν ταῖς ἱερεῖς πτυκταῖς ὑπογράψωμεν, τῷ
ἀπλουστάτῳ καὶ ἀποικίλῳ τῆς φράσεως αὐτῶν πρὸς
ἀξιοπιστίαν τοῦ παρόντος ζητήματος ἀρκούμενοι.
Τίς γὰρ ἀξιοπιστότερος τοῦ Θεοῦ; τίς δὲ μετ᾿ ἐκεῖνον
ἕτερος, πλὴν τῶν αὐτοπτῶν αὐτοῦ καὶ ὑπηρετῶν
[cod. f 142. b.], τῶν εὐαγγελιστῶν λέγω καὶ ἀποστόλων, ὑπάρχει πιστότερος; ὄντως οὐδείς· καὶ μάρτις καὶ ὁ λόγος καὶ δ βίος αὐτῶν καὶ τὰ θαύματα
ἅληπτα παρὰ πᾶσιν ὑπάρχοντα καὶ ἀνεπίληπτα, καὶ
δεικνύντα δούλους τοῦ Θεοῦ ἀληθινοὺς αὐτοὺς ὑπάρχειν, καὶ μάρτυρας. Διὸ καὶ νῦν αὐτῶν λεγόντων
ἀκούσωμεν.
Μαρτυρίας τῆς θείας Γραφῆς συνηγοροῦσαι τῷ
ῥηθέντι λόγῳ.
Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου.
Εποίησαν δὲ οἱ μαθηταὶ, ὡς συνέταξεν αὐτοῖς ὁ
Ἰησοῦς, καὶ ἡτοίμασαν τὸ Πάσχα, κ. τ. λ.
III. Agesis de hoc quoque dogmate sacras locutiones, prout in sacris voluminibus jacent, infra
scribamus, simplicissimo ipsarum et constante
verborum tenore ad praesentis controversiæ auctoralem definitionem 79 contenti. Quis enim Deo
fide dignior? Quid post eum alius, præter eos qui
ei oculati testes adfuerunt, evangelistas dico et
apostolos majorem nostram fiduciam postulat?
Prorsus nemo. Testis sermo eorum et vita ilemque miracula, quæ apud omnes indubia sunt,
nullique reprehensioni obnoxia, quæque ipsos
veros Dei famulos testesque fuisse demonstrant.
Ergo ipsos nunc loqnentes audiamus.
Divinæ Scripturæ testimonia, quæ recitato sermoni suffragantur.
Ex evangelio secundum Matthæum.
Fecerunt autem discipuli prout jusserat illis
Jesus, et paraverunt Pascha, etc.
In hac pagina 142 b desinit abruptus terlius sermo, seu testimonia illum confirmantia, quæ certe
pelita fuerunt post Matthæum ex Marco et Luca Puuloque ubi de sancti sima Eucharistia loquuntur. In amissis autem reliquis operis quaternionibus perierunt tres posteriores libri, quos auctor promisit in historia p. 15-16, nempe de sancta crucis cultu, de Veteris Testamenti auctoritate,
et de ecclesiastica hierarehia. Alium operis pleniorem codicem optare magis quam sperare licet.
Sed antequam de hoc opere dicere desino, nequeo non mirari Joan. Christoph. Volfium, qui in
praef. ad anecd. Gr. t. II, Petrum nostrum Siculum facit Constantinopolitanum, sanctum Thawmaturgum, et Argivorum episcopum, citato Bollando t. 11 Febr., p. 610 (cum citare éebuisset t. I
Μaii, p. 498). Sed reapse nihil commune habevt Petrus Siculus et Petrus Argivus, non estatem,
non patriam, non miracula, non vitæ denique professionem.
15 Matth. XXVI, 26, 27.
Animadverte præclarum testimonium de sanctissima Eucharistia.
MONITUM.
Orationi sequenti ea tantum præmittenda censemus quæ de ms. Græco codice, deque auctore
versionis quam Benedictus Piazza edidit; adnotata reperiuntur ad calcem exemplaris, quod in Panormitana Collegii Soc. Jesu bibliotheca asservatur. Sunt autem quæ sequuntur: TESTIMONIUM EXSCRIPTORIS ET INTERPRETIS: Requisitus ab Adm. Rev. Patre Antonio Maria Portio Soc. Jesu, Ego infras-
Oration on the Conception of St. AnneOratio de Conceptione B. Annae
col. 1351–1352page 61 of 76
Monitum in orationem sequentemOratio de Conceptione B. Annæ
PG 104:1351πανηγυρικὸν πανηγυρικὸν Ετελειώθη τὸν παρὸν Πανηγυρικὸν διὰ χειρὸς τοῦ ἁμαρτωλοῦ Δανιὴλ καὶ σκευώφυλας τῆς μεγάλης μάνδρας τοῦ Σωτῆρος ἀκρωτηρίου Μεσσήνης. Μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εἰς β' ἡμέ Σαββάτου, ὥρᾳ θ, ἔτους ζωις', ινδίκτου 5'. Εὔχεσθε, καὶ μὴ καταρᾶσθε, ὅτι ὁ γράφων παραγράφει.» Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Πέτρου ἐπισκόπου ᾿Αργῶν λόγος εἰς τὴν Σύλληψιν τῆς ἁγίας ῎Αν νης, όταν συνέλαβεν τὴν ἁγίαν Θεοτόκον. Εὐλόγησον, Πάτερ. Α΄. Μεγαλα βλέπων καὶ ξένα, μεγίστων προτρέχοντα θαύματα, μεγάλως ἄγαμαι τῇ καρδίᾳ γενόμε καὶ τὴν εἰς ἡμᾶς τοῦ Δεσπότου εὐσπλαγχνίαν καὶ ὑπὲρ λόγον προμήθειαν καταπλήττομαι. Σήμε ρον γὰρ τῆς ἡμετέρας πρὸς Θεὸν καταλλαγῆς τὰ μηνύματα· σήμερον ἡ ἀπωσθεῖσα φύσις ἡμῶν, τῆς ἀνακλήσεως τὰ προοίμια κατοπτεύουσα, γέγηθε σήμερον οἱ προπάτορες τῆς εἰς γῆν ἀποστροφῆς τὴν ἀπόφασιν, ὅσον οὕπω, λύεσθαι μέλλουσαν ἐνωτιζόμενοι χαίρουσιν. "Αρτι τὸ εὐωδέστατον ῥόδον ἐν ἀκέραι φυτευόμενον ἀρούρα, πάσῃ τῇ ὑφηλίῳ μέλλον εν ωδιάζειν, καὶ τῆς παραβάσεως ἐλαύνειν τὸ δυσώδες, εὐαγγελιζόμενοι γήθονται. Νῦν τὸ καθαρώτατον ανάκτορον τοῦ παμβασιλέως Χριστοῦ θεμελιούμενον, πᾶσα ἡ κτίσις ὁρῶσα σκιρτᾷ, χαριστήρια καὶ χεῖρας κροτεῖ, καὶ τῷ πάντων αἰτίῳ τῶν ἀγαθῶν εὐχαριστοῦσα γεραίρει Θεῷ. Νῦν ὁ θεῖος παράδεισος εν ἀνίκμῳ νηδύϊ φωτεύεται, τοὺς ἐκ τοῦ πρώτου έξο ορισθέντας ἡμᾶς καὶ θανάτῳ κατακριθέντας, προς ζωήν, διὰ τοῦ ἐξ αὐτοῦ βλαστήσειν μέλλοντος, ἐπεν άξων ζωηφόρου φυτοῦ· νῦν τοῦ πνευματικού Χάρος ἐν
PETRI ARGORUM EPISCOPI.
criplus Græcæ linguæ lector, et bibliothecæ hujus Magni et Regii monasterii SSmi Salvatoris
Messanæ in lingua Phari custos, annuente Rmo S. Th. M. D. Basilio de Neapoli, ejusdem monASterii abbale, exscripsi ex codice XLII dicta bibliotheca, el Latine reddidi superiorem orationem S.
P. N. Petri, episcopi Argorum, in Conceptionem S. Anna, quando S. Dei Genitricem concepit.
Est autem codex hujusmodi, integer, membranaceus, in folio majori, Greco numero MB, id cst
XLII obsignatus, tabalisque leucophœa pelle a tergo contectis coopertus, inscriptusque exterius
sic, MET, nempe Metaphraste. Caterumque qui illum scripsit Daniel, πανηγυρικὸν vocat.
Tolum hoc opus πανηγυρικὸν duobus voluminibus ejusdem ferme molis et characteris continetur;
alque in tis varias per annum legendas, vel orationes, vel sanctorum historias reperies. In priori
igitur volumine, quod festivitates exhibet ab Kal. Septembris usque ad 111 Non. Aprilis, v Idus
Decembris habetur dicta Oratio S. P. N. Petri episcopi, undecim ferme columnis comprehensa:
incipit ab ultimis decem lineis ultimæ columnæ quaternionis 20 usque ad lineam 30 columnæ 11
quaternionis sequentis. Singula vero columna lineis 43 ut plurimum concluduntur. Scriptus est
autem codex hic anno 6816 ab O. C. (hoc est sexmillesimo octingentesimo decimo sexto ab orbe
condito) nt Græci calligraphi supputant, id est anno Incarnationis Dominica 1308. Etenim in
fine codicis legitur nota hac: Ετελειώθη τὸν παρὸν Πανηγυρικὸν διὰ χειρὸς τοῦ ἁμαρτωλοῦ Δανιὴλ καὶ
σκευώφυλας (sic) τῆς μεγάλης μάνδρας τοῦ Σωτῆρος ἀκρωτηρίου Μεσσήνης. Μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εἰς β' ἡμέ
Σαββάτου, ὥρᾳ θ, ἔτους ζωις', ινδίκτου 5'. Εὔχεσθε, καὶ μὴ καταρᾶσθε, ὅτι ὁ γράφων παραγράφει.» SciHicet Explicitus est hic Panegyricus fiber manu peccatoris Daniel, et Scevophylacis magnæ Mandre Salvatoris promoutoril Messanæ, iv Non, mens. Septembris, die Sabbati, hora 9, anno 6816,
indictione vi, Orate pro me, et non maledicatis mihi, quoniam qui scribit, scribendo errat.»
In quorum fidem, etc. Prid. Non. Februarii An. Domini 1744.
Locus + Sigilii
BENEDICTUS MONALDINIUS HIEROMONACHUS.
Ita est, ABBAS BASILIUS DE NEAPOLI.
PETRI ARGORUM EPISCOPI
ORATIO.
Sancti Patris nostri Petri Argorum episcopi ora- Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Πέτρου ἐπισκόπου
tio in Conceptionem sancta Annæ quando
concepit sanctam Dei Genitricem.
Benedic, Pater.
1. Cum magna maximis,inauditaque videam portentis præcurrere portenta, ingenti cordis gaudio
gestions in admirationem rapior, et Dominica erga
nos misericordisviscera, providentiamque divinam
omni cogitatione majorem stupens demiror.Hodie
enim nostra cum Deo reconcilitionis aperta conspiciuntur indicia. Hodie natura nostra, olim rejecla, jam sus in pristinum restitutionis primordia
aspiciens hilarescit. Hodie primi parentes, dum assonat eorum auribus, jam solvendam illam esse
sententiam, qua editum fuerat hominem in terram
reversurum16, latissimam frontem explicant, certioresque dum funt, modo in agro sterili fragran-Β
tissimam illam rosam plantari, quæ odoresuo quidquid sub sole est, perfundet,ac prævaricationis fetorem abiget, latitiam gratulationemque ingeminant. Omnes quotquot sunt creaturæ dum purissimi
templi Regis omnium Christi nunc jaci fundamenta
cernunt, gratantertripudiant,manibusqueplaudunt
et Deum honorum omnium auctorem cum gratiarum actione laudibus prosequuntur.Nunc arido in
16 Gen. 11, 19.
᾿Αργῶν λόγος εἰς τὴν Σύλληψιν τῆς ἁγίας ῎Αννης, όταν συνέλαβεν τὴν ἁγίαν Θεοτόκον.
Εὐλόγησον, Πάτερ.
Α΄. Μεγαλα βλέπων καὶ ξένα, μεγίστων προτρέ
χόντα θαύματα, μεγάλως ἄγαμαι τῇ καρδίᾳ γενόμε
voς, καὶ τὴν εἰς ἡμᾶς τοῦ Δεσπότου εὐσπλαγχνίαν
καὶ ὑπὲρ λόγον προμήθειαν καταπλήττομαι. Σήμε
ρον γὰρ τῆς ἡμετέρας πρὸς Θεὸν καταλλαγῆς τὰ μηνύματα· σήμερον ἡ ἀπωσθεῖσα φύσις ἡμῶν, τῆς
ἀνακλήσεως τὰ προοίμια κατοπτεύουσα, γέγηθε
σήμερον οἱ προπάτορες τῆς εἰς γῆν ἀποστροφῆς τὴν
ἀπόφασιν, ὅσον οὕπω, λύεσθαι μέλλουσαν ενωτιζόμε
νοι χαίρουσιν. "Αρτι τὸ εὐωδέστατον ῥόδον ἐν ἀκέραι
φυτευόμενον ἀρούρα, πάσῃ τῇ ὑφηλίῳ μέλλον εν
ωδιάζειν, καὶ τῆς παραβάσεως ἐλαύνειν τὸ δυσώδες,
εὐαγγελιζόμενοι γήθονται. Νῦν τὸ καθαρώτατον
ανάκτορον τοῦ παμβασιλέως Χριστοῦ θεμελιούμενον,
πᾶσα ἡ κτίσις ὁρῶσα σκιρτᾷ, χαριστήρια καὶ χεῖρας
κροτεῖ, καὶ τῷ πάντων αἰτίῳ τῶν ἀγαθῶν εὐχαρι
στοῦσα γεραίρει Θεῷ. Νῦν ὁ θεῖος παράδεισος εν
ἀνίκμῳ νηδύϊ φωτεύεται, τοὺς ἐκ τοῦ πρώτου έξο
ορισθέντας ἡμᾶς καὶ θανάτῳ κατακριθέντας, προς
ζωήν, διὰ τοῦ ἐξ αὐτοῦ βλαστήσειν μέλλοντος, ἐπεν
άξων ζωηφόρου φυτοῦ· νῦν τοῦ πνευματικού Χάρος
ἐν
col. 1353–1354page 62 of 76
PG 104:1353τὰ ἄνθη μυρίζουσιν, καὶ τὴν αὐτοῦ προαγγέλλουσιν εἴσοδον νάρδος, κρόκος, καὶ κρίνα κυπρίζουσι, καὶ τὴν ἡδίστην ὄψιν προδεικνύντα, τοὺς ἐν τῇ κατηφείᾳ τῆς ἁμαρτίας ἡμᾶς κατατέρπουσιν· προέκυψε μετά τῆς νυκτὸς τῆς ἁμαρτίας ὁ κατηφείας πλήρης χει μών, καὶ ἤγγικεν, μετὰ τῆς ἡμέρας τῆς εὐσεβείας, τὸ χαριέστατον ἔαρ, καὶ τὴν ἀλέαν τοῦ θείου συνεπι γόμενον Πνεύματος. Β΄. ᾿Αγαλλιασώμεθα τοίνυν, καὶ ψαλμικῶς ἀλαλάξωμεν ἅπαντες, ὁρῶντες τὴν τῆς ἡμετέρας εὐ γένειαν φύσεως ἀρχομένην ἐν τῇ γαστρὶ τῆς ῎Αννης φυτεύεσθαι· κροτήσωμεν χεῖρας, καὶ πνευματικούς χορούς συστησώμεθα, τῆς αἰτίας ἡμῖν εὐφροσύνης ἁπάσης, καὶ χαρᾶς ἀνεκλαλήτου προξένου γενησου μένης ἑορτάζοντες σύλληψιν. Ασωμεν συμφώνως τῷ Θεῷ ἡμῶν, άσωμεν· ὡς τὴν τῆς ἡμετέρας πρόξενον ἐλευθερίας τῶν καταδουλωθέντων τῇ ἁμαρτία Παρθένον διὰ τῆς ῎Αννης καὶ τοῦ Ἰωακείμ πλουτούντες πανάμωμον Δέσποιναν εἴπωμεν οὖν ἡμεῖς ὡς ἐν ἐκπλήξει μετὰ τοῦ θείου Δαβίδ· ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε! πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας! Τίς γὰρ αὐτοῦ τὰς δυναστείας λαλῆσαι δυνήσεται; ποίας δὲ καὶ καρδίας πλάτος τῶν ἀνεξιχνιάστων αὐτοῦ κριμάτων ἀναμετρῆσαι τὴν ἄβυσσον; Οἱ προσκεκρουκότες, τῆς καταδίκης ἀπο λυόμεθα· οἱ τῷ ἀρχεκάκῳ δαίμονι πεισθέντες διὰ τοῦ ὄψεως συμβουλεύοντι, παρὰ τοῦ πλάσαντος ἡμᾶς Δεσπότου, καὶ παρακ[ρ]ουσθέντες προσλαμβανόμεθα οἱ ἑκοντὶ τοῦ ἡμετέρου τραχήλου τὸν αὐτοῦ ζυγόν ἀπορρίψαντες, καὶ τῷ δυσμενεῖ προσχωρήσαντες, πρὸς τὸν χρηστὸν ἐκείνου πάλιν διὰ σπλάγχνα ελέους ὑποβαλλόμεθα· οἱ τὰ δύσοιστα τῶν ἁμαρτάδων φορ τία ἑαυτοὺς ἐπιφορτίσαντες, πρὸς τὴν ἀνάπαυσιν προσκεκλήμεθα. Τούτων ἁπάντων ἀρχὴ καὶ αἰτία ἡ παρούσα καθώ έστηκεν ἑορτὴ, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, καθάπερ τις ἡλίου εωσφόρος, προανατέλλουσα, καὶ δι᾿ ἑαυτῆς ἁπάσας μηνύουσα. Γ΄. Ἰωακεὶμ γάρ τις τῶν ἐξόχων, καὶ μέγα παρ' Εβραίοις ἔχων τὸ ὄνομα, ἐκ Δαβιδικού φύλου κατά γων τὸ γένος, τὴν τῆς θείας χάριτος ἐπώνυμον "Αν ναν τῆς αὐτῆς συγγενείας οὗταν ἐκτήσατο σύνοικον οὐ γὰρ ἐξῆν κατ' ἐκείνους ἐξ ἄλλης φυλῆς τὰς συν ζυγίας ἁρμόζεσθαι· καὶ δὴ τὴν ἀρετὴν ὁμοτίμως καὶ ὁμοψύχως ἀμφότεροι εξασκήσαντες, οὐχ ἧττον τερος θατέρου, πάντας τοὺς κατ' ἐκείνου καιροῦ ἐν ταύτῃ, οπόσον οὐκ ἦν εἰπεῖν, ῥᾳδίως ὑπερηκόντισαν καὶ τούτου σαφὴς τὰ μετὰ τὸν τόκον ἀπόδειξις. Μό νοι γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων τοιούτῷ μυστηρίῳ δια κονῆσαι κατηξιώθησαν, ὡς Θεού Μητρὸς χρηματίσαι γεννήτορες, καὶ τούτου πρόγονοι τῆς κάτω γεννήσεως. 'Αλλά γε καίπερ τοιοῦτοι πρότερον ὄντες, ἅπαιδες κατεγήρων τὸν βίον, καὶ τὴν ἐκ τούτου λύ την συναύξουσαν παρ' ὅλον εἰσέκτηντο, ὡς τῶν παρ'
IN CONCEPTIONEM S. ANNE ORATIO.
τὰ ἄνθη μυρίζουσιν, καὶ τὴν αὐτοῦ προαγγέλλουσιν utero divinus ille plantatur Paradisus, qui nos a
εἴσοδον· νάρδος, κρόκος, καὶ κρίνα κυπρίζουσι, καὶ priori expulsos, mortique damnatos, per vivifcum
τὴν ἡδίστην ὄψιν προδεικνύντα, τοὺς ἐν τῇ κατηφείᾳ germen ex ipso oriturum ad vitam revocabit.
τῆς ἁμαρτίας ἡμᾶς κατατέρπουσιν· προέκυψε μετά Nunc fores spiritualis veris spirant odorent, illiusτῆς νυκτὸς τῆς ἁμαρτίας ὁ κατηφείας πλήρης χει- que prænuntiant ingressum. Jam vernant cum
μών, καὶ ἤγγικεν, μετὰ τῆς ἡμέρας τῆς εὐσεβείας, nardo crocus et lilia ac suavissimo, quem exhi
τὸ χαριέστατον ἔαρ, καὶ τὴν ἀλέαν τοῦ θείου συνεπι- bent, aspectu nos peccati pudore squalenteserigunt
γόμενον Πνεύματος.
et oblectant. Præcessit Jam cum nocte peccati
cum pietatis die divini Spiritus calorem secum
plena tristitie hiems: jucundissimum autem ver
adducens appropinquavit.
Β΄. ᾿Αγαλλιασώμεθα τοίνυν, καὶ ψαλμικῶς ἀλαλάξωμεν ἅπαντες, ὁρῶντες τὴν τῆς ἡμετέρας εὐγένειαν φύσεως ἀρχομένην ἐν τῇ γαστρὶ τῆς ῎Αννης
φυτεύεσθαι· κροτήσωμεν χεῖρας, καὶ πνευματικούς
χορούς συστησώμεθα, τῆς αἰτίας ἡμῖν εὐφροσύνης
ἁπάσης, καὶ χαρᾶς ἀνεκλαλήτου προξένου γενησου
μένης ἑορτάζοντες σύλληψιν.
Ασωμεν συμφώνως τῷ Θεῷ ἡμῶν, άσωμεν· ὡς
τὴν τῆς ἡμετέρας πρόξενον ἐλευθερίας τῶν καταδουλωθέντων τῇ ἁμαρτία Παρθένον διὰ τῆς ῎Αννης καὶ
τοῦ Ἰωακείμ πλουτούντες πανάμωμον Δέσποιναν·
εἴπωμεν οὖν ἡμεῖς ὡς ἐν ἐκπλήξει μετὰ τοῦ θείου
Δαβίδ· ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε! πάντα
ἐν σοφίᾳ ἐποίησας! Τίς γὰρ αὐτοῦ τὰς δυναστείας
λαλῆσαι δυνήσεται; ποίας δὲ καὶ καρδίας πλάτος
τῶν ἀνεξιχνιάστων αὐτοῦ κριμάτων ἀναμετρῆσαι τὴν
ἄβυσσον; Οἱ προσκεκρουκότες, τῆς καταδίκης ἀπολυόμεθα· οἱ τῷ ἀρχεκάκῳ δαίμονι πεισθέντες διὰ
τοῦ ὄψεως συμβουλεύοντι, παρὰ τοῦ πλάσαντος ἡμᾶς
Δεσπότου, καὶ παρακ[ρ]ουσθέντες προσλαμβανόμεθα·
οἱ ἑκοντὶ τοῦ ἡμετέρου τραχήλου τὸν αὐτοῦ ζυγόν
ἀπορρίψαντες, καὶ τῷ δυσμενεῖ προσχωρήσαντες,
πρὸς τὸν χρηστὸν ἐκείνου πάλιν διὰ σπλάγχνα ελέους
ὑποβαλλόμεθα· οἱ τὰ δύσοιστα τῶν ἁμαρτάδων φορτία ἑαυτοὺς ἐπιφορτίσαντες, πρὸς τὴν ἀνάπαυσιν
προσκεκλήμεθα.
Τούτων ἁπάντων ἀρχὴ καὶ αἰτία ἡ παρούσα καθώ
έστηκεν ἑορτὴ, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, καθάπερ
τις ἡλίου εωσφόρος, προανατέλλουσα, καὶ δι᾿ ἑαυτῆς
ἁπάσας μηνύουσα.
Γ΄. Ἰωακεὶμ γάρ τις τῶν ἐξόχων, καὶ μέγα παρ'
Εβραίοις ἔχων τὸ ὄνομα, ἐκ Δαβιδικού φύλου κατάγων τὸ γένος, τὴν τῆς θείας χάριτος ἐπώνυμον "Ανναν τῆς αὐτῆς συγγενείας οὗταν ἐκτήσατο σύνοικον
οὐ γὰρ ἐξῆν κατ' ἐκείνους ἐξ ἄλλης φυλῆς τὰς συν
ζυγίας ἁρμόζεσθαι· καὶ δὴ τὴν ἀρετὴν ὁμοτίμως καὶ
ὁμοψύχως ἀμφότεροι εξασκήσαντες, οὐχ ἧττον θaτερος θατέρου, πάντας τοὺς κατ' ἐκείνου καιροῦ ἐν
ταύτῃ, οπόσον οὐκ ἦν εἰπεῖν, ῥᾳδίως ὑπερηκόντισαν
καὶ τούτου σαφὴς τὰ μετὰ τὸν τόκον ἀπόδειξις. Μόνοι γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων τοιούτῷ μυστηρίῳ διακονῆσαι κατηξιώθησαν, ὡς Θεού Μητρὸς χρηματίσαι
γεννήτορες, καὶ τούτου πρόγονοι τῆς κάτω γεννήσεως. 'Αλλά γε καίπερ τοιοῦτοι πρότερον ὄντες,
ἅπαιδες κατεγήρων τὸν βίον, καὶ τὴν ἐκ τούτου λύτην συναύξουσαν παρ' ὅλον εἰσέκτηντο, ὡς τῶν παρ'
p
II. Nobilitatis itaque ac decoris naturæ nostræ
primam in Anna utero plantationem intuentes,
erullemus omnes et in psalmis jubilemus.
Plandamus manibus, spirituales choreas insutuamus, Conceptionem illius festive celebrantes,
quæ nobis omnis latitiæ auctrix ineffabilisque
gaudii conciliatrix existet.
Cantamus concordi voce Deo nostro,cantemus;
υἱpote qui per Annam et Joachimum plane immaculala Domina et Virgine dilemur, quæ nos peccati
servitute pressosin tibertatem asseret, Et nos igitur,
stupore in exstasin veluti rapti,cum divino Davide
clamemus: Quam magnifcata sunt opera tua,Domine! Omnia in sapientia fecistil Ecquis enim pos
tentias ipsius eloqui poterit? Aut cujusnam amplitudo cordis investigabilium judiciorum ejus abyssum (poterṛt) dimetiry 3? Qui (indignationem ejus)
incurreramus, a damnatione absolvimur. Qui dæmoni,malorum omnium architecto, prava per serpentem consilia suggerenti obtemperaverunt, a
Domino, Conditore nostro;ululpravaricatores,suscipimur. Qui sponte jugnm ipsius a cervice nostra
excusseramus, et facta deditione ad inimici partes
transireramus, rursus suavi illius juge proptor
misericordiæ suæ viscera subjicimur. Qui onere
peccatorum miserrimc opprimente nosmetipsos
gravaveramus, ad refectionem vocati jam sumus.
Horum porro bonorum omnium origo et causa
praesens exstitit solemnitas, quæ reliquis insuper
omnibus, cou quædam solis aurora, ortum paral,
cæterasque scipsa solemnitates prænuntiat,
III.Joachim, unus e primoribus, magnique apud
Hebræos nominis,ete Davidis familia ducens originem, Annam, a divina gralia nomen habentem et
ortum ex eadem stirpe trahentem (neque enim apud
eos ex diversa tribu matrimonia jungi fas eral), uxorem habuit. Atque ambo sane concordi animo, parique studio virtutem excolentes,hujus praestantia
unus æque atque altera omnes ætatis illiushomines,
quantum nec verbis dici posset, facile excesserunt,
Cujus rei evidens suppeditabunt argumentum quæ
post partum secuta sunt. Et sane ex aliis omnibus
ipsi soli digni habiti sunt, qui hujus mysterii ministri forent, ut proinde Dei Matris genitores, ac Dei
ipsius secundumgeneraliunenterrestrem avi exstilerint. Verumn enimvero, licet tantis vel antea meFilis insignes essent sine liberis tamen senescebant
2 Psalm. xciv, 1, 2. 3 Psalm. C, 24. 4 Psalm. cv, 2. 5 Psalm. xxvii, 7.
PATHOL. GR. CIV.
col. 1355–1356page 63 of 76
PG 104:1355αὐτοῖς ἐπηγγελμένων ἐκ Θεοῦ ἀγαθῶν ὑπάρχοντος τὸ κεφάλαιον ἐν τούτῳ ἐφυστερίζοντες. Δ'. Ἐπεὶ δὲ τῆς παρ' ἐκείνοις φθασάσης μεγάλης ἡμέρας· ταύτην δὲ οἶμαι τὴν σκηνοπηγίαν είναι κατά τὸν Γορπιαῖον τελουμένην, ἤτοι Σεπτέμβριον· ἔξει δὲ πάντας ἐκ πασῶν τῶν φυλῶν κατὰ τὸν νόμον ἐν Ιεροσολόμοις ἀθροίζεσθαι· τρὶς τοῦ ἔτους τούτο προστάττοντος, ἐν ταύτῃ τε καὶ τῇ τεσσαρεσκαιά. κάτῃ τοῦ πρώτου μηνός, καὶ τῇ Πεντηκοστῇ, καὶ δι τοῦτο καλουμένας μεγάλες· πάντες, κατὰ τὸ ἑνόν, εἰς τὸν θεῖον καὶ περιώνυμον ἐκεῖνον νεών χόμενοι, χωρά τε προσέφερον τῷ Θεῷ ὀφθήσῃ κενὸς ἐναντίον μου, παρ' ἐκείνου ταύτας ἐνομοθετεῖτο· ἀπάγων αὐτοὺς, τοῦ μή τινι σέδες, κ άλλο τι προσφέρειν τῶν οὐκ ὄντων θεῶν, καὶ μόνῳ προσοικειῶν ἑαυτῷ· οὐ γὰρ τῶν ἡμετέρων ἐν χρ Θεός, ὁ ἐκ μὴ ὄντων τὰ πάντα παραγαγών, ἀλλ' ἡμῶν, ὡς πάσης ἀγαθότητος ὑπάρχων πηγή, την συ τηρίαν ζητεῖ. προπρο οὐ γὰρ Πάντων τοίνυν, ὡς ἔφην, κατὰ φυλάς προσφερόν των τὰ δῶρα Θεῷ, παρὴν καὶ τὸ θεῖον ζεῦγος, Ιωακείμ, φημί, καὶ 'Αννα, τῆς νομικῆς λατρείας τὸ στήριγμα, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς φιλοσοφίας το καύχημα, τὸ τῆς ᾿Ιούδα φυλῆς εὐγενέστατον γνώρισμα, καὶ τοῦ πάντων Δεσπότου Χριστοῦ τῆς καὶ σάρκα γεννήσεως περιφανέστατον, ὡς ἀρχὴ καὶ εἶν τιον, σεμνολόγημα· τὸ τοῦ Δαβὶδ ἱερώτατον έγκελ αλώπισμα, καὶ τῆς ἁπάντων ἡμῶν σωτηρίας αστειότε τον γνώρισμα· καὶ παρῆν, οὐκ ατρον κατά τους άλλους τὸν τένοντα καὶ μαλιστα τὸν Ῥουδεμ, ούκ ἀνασπών τάς ὀφρᾶς, καὶ τῶν ἄλλων κατεπαιρόμενον καὶ τὰ τούτων δῶρα παραμετρούμενον· ἀλλ᾽ ἡρέμε καὶ ἡσυχῆ, καὶ πρὸ τῶν αἰσθητῶν καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην τῷ ταύτην μὴ ἔξω θενοῦντι προσάγοντες. Ε΄. Αλλ' ἀναιδώς κατά πρόσωπον ὁ Ροδ ἀπαντᾶ, καὶ τούτους ὡς ἄπαιδας κατονειδίζειν και ταθρασύνεται, καὶ τὰ τούτων δῶρα, ὡς παρ' ἀξίαν, Εκκρούεται προσφερόμενα. Τί ταῦτα πράττεις, Ῥουβίμ; τί τοὺς ἀναιτίους, δ πολλῶν αἴτιος ἀπηχεστάτων, θρασέως γράφειν τίας κατατολμας; τίς ὑπὲρ ὧν οἱ πέφυκε πράττειν ευθύνεται; τίς Θεοῦ προστάττοντος ἀντιστῆκαι δεδύν νηται, καὶ πρὸς κέντρα λακτίζειν καταθρασύνεται; Ποῦ Θεὸν ἅπαιδας ἤκουσας ἀποστρέφεσθαι; ος την "Αβελ τὰ δῶρα προσφέροντα προσεδέξατο άπαιδα; οἱ τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τὴν Σάβῥαν εὐλόγησεν ἅπαιδες; ος τὴν "Ανναν τῆς Φενάννης ἀντίθετον προσευχομένην, ὕστερον ὑπήκουσε τυγχάνουσαν άπαιδα; τὸν δὲ μέγαν Ἠλίαν, καὶ τὸν Ἐλισαίον πότε τεχνογ νήσαντας προσευχομένων ὑπήκους, καὶ τὰς περ αὑτῶν προσαγομένας θυσίας ἀπείροις ἐδόξασε από μασιν; ἢ οὐδὲ Ζαχαρίαν ὁμολογήσεις ἀποδεκτέον είναι προσφέροντα, καὶ διὰ τοῦτο ἀρχιερέα γινόμε καὶ τὰ τῶν ἄλλων δῶρα δεχόμενον καὶ τῷ Δεν
PETRI ARGORUM EPISCOPI
et exinde dolore jugiter acerbiori couficiebantur, αὐτοῖς ἐπηγγελμένων ἐκ Θεοῦ ἀγαθῶν ὑπάρχοντος
utpote eo bono carentes, quod inter promissa a τὸ κεφάλαιον ἐν τούτῳ ἐφυστερίζοντες.
Deo per illud tempas potissimum habebatur.
IV.Cum vero magna apud eos dies adventasset,
(puto autem hanc esse scenopegiam, quæ mense
Gorpimo, Septembri scilicet,celebrabatur: oporte
bat vero, ut omnes ex universis tribubus secundum
legem Hierosolymis congregarentur, teranni ordine
id prascribente, hac nemperecurrentesolemnitate,
tum decima quarta primi mensis,tum denique Penlacoste, qua de causa bæ festivitates magna vocabantnr; et omnes quidem ad divinum illud et cele
berrimum templum accurrentes, pro sua quisque
facultate Deo munera offerant: illud enim, Non
apparebis in conspectu meo vacuuse, Deus ipse lege
illis constituerat, pariculum sic avertans, ne cui
deorum eorum,qui nihil reipsa sunt, tanquam Deo
vero honorem ant quidpiam aliud offerrent, sed ut
stbi soli eos devinciret; nam cæterum haud indigus
est bonorum nostrorum Deus, qui omnia ex non
exstantibus creavit; sed tanquam omnia fons bonitatis per hæc sollicitam salutis nostræ curam gerit.
Cum omnes igitur; ut dixi, e singulis tribubus
sua Deo munera offerrent, aderat et illud divinum
par, Joachimus videlicet et Anna, legalis illud
religionis firmamentum, et evangelica philosophiæ gloria, tribus Judæ nobilissimum ornamentum, atque præclarissima gloriatio, utpote Christi
omnium Domini generationis secundum carnem
principium ac radix, Davidis augustissimum decas, et nostra omnium salutis tessera splendidissima. Aderant autem non sicut alii cervicem
erigentes, nec supercilia insolenter attollentes ad
Rubenis praesertim exemplar, qui et adversus
alios sese efferebat, et horum oblata dona superbe metiebatur; sed quiete ac tacite et magis
quam res sensibiles, cor contritum et humiliatum
Deo, qui istud non despicit, offerentes.
V. At ore impudenti Ruben sese iis fert obviam, et eos quidem utpote nullam sobolem sortitos contumeliis lacessere non veretur; tum vero
ipsorum dona oblata, quasi Deo iudigna, rejicit.
Quid est quod ita agas, o Ruben? Quid hosco
insontes ipse,qui multis probris inhonestaris, ceu
reos publice criminari fidenter audcs?Quis unquam
de iis postulatur. quibus præstandis sit impos?
Quisnam Deo leges ferenti potuit contradicere, et
contrastimulos praesumit audacter calcitrare? Ubinam audisti Deam illos, qui careant prole, repellere? Nonne Abelem, quanquam liberorum expertem, cum offerret munera, acceptum habuit?
Nonne Abrahæ et Saræ, utut filios non habentibus,
benedixit? Nonne Annam Pherennæ æmulam, licet
sobole destitutam, deprecantem demum exaudivit?
Quandonam gignendis liberis operam dedere magnus ille Elias atque Elismus, quorum tamen Deus
et preces exaudivit, et oblata sacrifcia maximis
decoravit miraculis? Vel nonne saltem fateberis
6 Exod. xxmm, 15.
Δ'. Ἐπεὶ δὲ τῆς παρ' ἐκείνοις φθασάσης μεγάλης
ἡμέρας· ταύτην δὲ οἶμαι τὴν σκηνοπηγίαν είναι κατά
τὸν Γορπιαῖον τελουμένην, ἤτοι Σεπτέμβριον· ἔξει
δὲ πάντας ἐκ πασῶν τῶν φυλῶν κατὰ τὸν νόμον ἐν
Ιεροσολόμοις ἀθροίζεσθαι· τρὶς τοῦ ἔτους τούτο
προστάττοντος, ἐν ταύτῃ τε καὶ τῇ τεσσαρεσκαιά.
κάτῃ τοῦ πρώτου μηνός, καὶ τῇ Πεντηκοστῇ, καὶ δι
τοῦτο καλουμένας μεγάλες· πάντες, κατὰ τὸ ἑνόν,
εἰς τὸν θεῖον καὶ περιώνυμον ἐκεῖνον νεών
χόμενοι, χωρά τε προσέφερον τῷ Θεῷ
ὀφθήσῃ κενὸς ἐναντίον μου, παρ' ἐκείνου ταύτας
ἐνομοθετεῖτο· ἀπάγων αὐτοὺς, τοῦ μή τινι σέδες, κ
άλλο τι προσφέρειν τῶν οὐκ ὄντων θεῶν, καὶ μόνῳ
προσοικειῶν ἑαυτῷ· οὐ γὰρ τῶν ἡμετέρων ἐν χρ
Θεός, ὁ ἐκ μὴ ὄντων τὰ πάντα παραγαγών, ἀλλ'
ἡμῶν, ὡς πάσης ἀγαθότητος ὑπάρχων πηγή, την συ
τηρίαν ζητεῖ.
προπρο
οὐ γὰρ
Πάντων τοίνυν, ὡς ἔφην, κατὰ φυλάς προσφερόν
των τὰ δῶρα Θεῷ, παρὴν καὶ τὸ θεῖον ζεῦγος,
Ιωακείμ, φημί, καὶ 'Αννα, τῆς νομικῆς λατρείας
τὸ στήριγμα, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς φιλοσοφίας το
καύχημα, τὸ τῆς ᾿Ιούδα φυλῆς εὐγενέστατον γνώρι
σμα, καὶ τοῦ πάντων Δεσπότου Χριστοῦ τῆς καὶ
σάρκα γεννήσεως περιφανέστατον, ὡς ἀρχὴ καὶ εἶν
τιον, σεμνολόγημα· τὸ τοῦ Δαβὶδ ἱερώτατον έγκελ
αλώπισμα, καὶ τῆς ἁπάντων ἡμῶν σωτηρίας αστειότε
τον γνώρισμα· καὶ παρῆν, οὐκ ατρον κατά τους
άλλους τὸν τένοντα καὶ μαλιστα τὸν Ῥουδεμ, ούκ
ἀνασπών τάς ὀφρᾶς, καὶ τῶν ἄλλων κατεπαιρόμενον
καὶ τὰ τούτων δῶρα παραμετρούμενον· ἀλλ᾽ ἡρέμε
καὶ ἡσυχῆ, καὶ πρὸ τῶν αἰσθητῶν καρδίαν συντε
τριμμένην καὶ τεταπεινωμένην τῷ ταύτην μὴ ἔξω
θενοῦντι προσάγοντες.
Ε΄. Αλλ' ἀναιδώς κατά πρόσωπον ὁ Ροδ
ἀπαντᾶ, καὶ τούτους ὡς ἄπαιδας κατονειδίζειν και
ταθρασύνεται, καὶ τὰ τούτων δῶρα, ὡς παρ' ἀξίαν,
Εκκρούεται προσφερόμενα.
Τί ταῦτα πράττεις, Ῥουβίμ; τί τοὺς ἀναιτίους, δ
πολλῶν αἴτιος ἀπηχεστάτων, θρασέως γράφειν -
τίας κατατολμας; τίς ὑπὲρ ὧν οἱ πέφυκε πράττειν
ευθύνεται; τίς Θεοῦ προστάττοντος ἀντιστῆκαι δεδύν
νηται, καὶ πρὸς κέντρα λακτίζειν καταθρασύνεται;
Ποῦ Θεὸν ἅπαιδας ἤκουσας ἀποστρέφεσθαι; ος την
"Αβελ τὰ δῶρα προσφέροντα προσεδέξατο άπαιδα;
οἱ τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τὴν Σάβῥαν εὐλόγησεν ἅπαιδες;
ος τὴν "Ανναν τῆς Φενάννης ἀντίθετον προσευχο
μένην, ὕστερον ὑπήκουσε τυγχάνουσαν άπαιδα; τὸν
δὲ μέγαν Ἠλίαν, καὶ τὸν Ἐλισαίον πότε τεχνογ
νήσαντας προσευχομένων ὑπήκους, καὶ τὰς περ
αὑτῶν προσαγομένας θυσίας ἀπείροις ἐδόξασε από
μασιν; ἢ οὐδὲ Ζαχαρίαν ὁμολογήσεις ἀποδεκτέον
είναι προσφέροντα, καὶ διὰ τοῦτο ἀρχιερέα γινόμε
vov, καὶ τὰ τῶν ἄλλων δῶρα δεχόμενον καὶ τῷ Δεν
col. 1357–1358page 64 of 76
PG 104:1357σπότῃ προσάγοντα ἄλλως δὲ ἱερέως ἀντικρὺς τὰ τοιαῦτα κρίνειν, οὐχὶ σοῦ τοῦ τὴν πατρώαν εὐνὴν υβρίσαντος· Λευΐ τοῦτο τὸ γέρας δέδωκε Μωσής, οὐχὶ σοὶ. μᾶλλον δὲ δι᾽ ἐκείνου Θεός. 5. Πῶς οὐ φρίττεις τοῦ ἱερατικοῦ καὶ βασιλικοῦ γένους κατεξανίστασθαι; μὴ γὰρ εὐλογῶν ὑμᾶς ὁ πατριάρχης, ἢ προλέγων τὰ μέλλοντα ὑμῖν ἀπαντή σασθαι, σὲ καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αἰνέσειν προήγγειλεν, καὶ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ἡττήσειν προανεφώνησεν; Ἰούδᾳ τοῦτο τὸ γέρας ἀπένειμεν, σοῦ δὲ καὶ τὴν πράξιν πικρῶς ἐστηλίτευσεν, καὶ ἥττονα τῶν ἄλλων φυλῶν ἀπέφηνεν ἔσεσθαι· ἐξ ἐκείνου δὲ καὶ τὸ ἀπο κεκρυμμένον ἐπ᾿ ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐκλάμπειν προείπεν μυστήριον, τὴν τῶν ἐθνῶν προσδοκία» τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν χρόνον καθ' ῦν τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾳ θανάτου καθημένοις ἡμῖν ὁ μέγας τῆς δικαιοσύνης ἐπιφανήσεται Ηλιος, εἰρηκώς· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ, ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτός προσδοκία ἐθνῶν. Προλέγει καὶ τούτου τὸ πάθος, τὸ πᾶσιν ἀπάθειαν πρυτανεύσαν, καὶ τὸν ἀθανασίας πρόξενον θάνατον καταλύσαντα θάνατον· ᾿Αναπεσών, φησίν, ὡς λέων ἐκοιμήθη, τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Σπὶ πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τήν περιβολήν αὐτοῦ. Εἶτα τὸ τῆς ἀναστάσεως χαριέστατον· Χαροποιοὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὑπὲρ οἶνον, καὶ λευκοὶ οἱ ὁδόντες αὐτοῦ μᾶλλον ἢ γάλα. Καὶ πάλιν τὸ τοῦ κηρύγματος αὐτοῦ ἐνεργέστατον Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πῶλον αὐτοῦ, τῷ τῶν ἀποστόλων κηρύγματι τὰ ἔθνη πα-C ρασκευάζων ἀκολουθεῖν, καὶ τῇ ἔλικι τῆς ἀμπέλου τήν ὄνον αὐτοῦ. Οὐ γάρτοι μόνοις τοῖς ἔθνεσιν, ἀλλὰ καὶ ᾿Ιουδαίοις οἱ θεῖοι μυσταγωγοί, καὶ τούτοις γε πρώτοις, τὸ σωτήριον διεπόρθμευσαν κήρυγμα. Ζ΄. Τί οὖν ἡ θεοχαρίτωτος καὶ ἁγία ἐκείνη δυὰς, *Αννα, φημὶ, καὶ Ἰωακεὶμ, ἀντιτιθέασι ταῖς ἀγερωχίαις τοῦ ἀδικοῦντος τὰς ἰδίας εὐλόγους αἰτίας, καὶ συνιστάναι ἑαυτοὺς κρεῖττον ἐκείνου σπουδάζουσι, πολλὰ τὰ εἰς τοῦτο συντείνοντα ἔχοντες εὔ λογα; Μηδαμῶς· ἀλλὰ δριμείαις μὲν καὶ πικροτά ταις τήν καρδίαν οδύναις κατατιτρώσκονται, οὐ τοσοῦτον διὰ τὸν ἔλεγχον, ὅσον διὰ τὸ ἀπρόσδεκτα μεῖναι τὰ δῶρα, καὶ τὴν ἐκ Θεοῦ κατὰ τὸ φαινόμενον ἀποσόβησιν· ἡσυχῆ δ᾽ ὅμως καὶ πραέως στένοντες καὶ δακρύοντες ὑποστρέφουσιν οἴκαδε· ἤδη γὰρ αὑτοῖς τὸ τοῦ κατὰ σάρκα ἀπογόνου Χριστοῦ κατ ηύγαζε θέλημα· Ος λοιδορούμενος, οὐκ ἀντ ελοιδόρει· πάσχων, οὐκ ἠπείλει· οὗ καὶ διὰ Ησαΐου Βοῶντος πρότερον ἤκουον· Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω, β'
!
IN CONCEPTIONEM S. ANNÆ ORATIO.
σπότῃ προσάγοντα; ἄλλως δὲ ἱερέως ἀντικρὺς τὰ Deo acceptum esse,dum offert, Zachariam,ac propτοιαῦτα κρίνειν, οὐχὶ σοῦ τοῦ τὴν πατρώαν εὐνὴν
υβρίσαντος· Λευΐ τοῦτο τὸ γέρας δέδωκε Μωσής,
οὐχὶ σοὶ. μᾶλλον δὲ δι᾽ ἐκείνου Θεός.
care; non autcm tui, qui paternum cubile violasti
imo per Moysen Deus ipse demandavit.
5. Πῶς οὐ φρίττεις τοῦ ἱερατικοῦ καὶ βασιλικοῦ
γένους κατεξανίστασθαι; μὴ γὰρ εὐλογῶν ὑμᾶς ὁ
πατριάρχης, ἢ προλέγων τὰ μέλλοντα ὑμῖν ἀπαντήσασθαι, σὲ καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αἰνέσειν προήγγειλεν,
καὶ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ἡττήσειν προανεφώνησεν;
Ἰούδᾳ τοῦτο τὸ γέρας ἀπένειμεν, σοῦ δὲ καὶ τὴν
πράξιν πικρῶς ἐστηλίτευσεν, καὶ ἥττονα τῶν ἄλλων
φυλῶν ἀπέφηνεν ἔσεσθαι· ἐξ ἐκείνου δὲ καὶ τὸ ἀποκεκρυμμένον ἐπ᾿ ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐκλάμπειν
προείπεν μυστήριον, τὴν τῶν ἐθνῶν προσδοκία»
τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ
τὸν χρόνον καθ' ῦν τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾳ θανάτου
καθημένοις ἡμῖν ὁ μέγας τῆς δικαιοσύνης ἐπιφανήσεται Ηλιος, εἰρηκώς· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ
Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ,
ἕως ἂν ἔλθῃ, ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτός προσδοκία
ἐθνῶν. Προλέγει καὶ τούτου τὸ πάθος, τὸ πᾶσιν
ἀπάθειαν πρυτανεύσαν, καὶ τὸν ἀθανασίας πρόξενον
θάνατον καταλύσαντα θάνατον· ᾿Αναπεσών, φησίν,
ὡς λέων ἐκοιμήθη, τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Σπὶ πλυνεῖ
ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τήν περιβολήν αὐτοῦ. Εἶτα τὸ τῆς ἀναστάσεως χαριέστατον· Χαροποιοὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ
ὑπὲρ οἶνον, καὶ λευκοὶ οἱ ὁδόντες αὐτοῦ μᾶλλον
ἢ γάλα. Καὶ πάλιν τὸ τοῦ κηρύγματος αὐτοῦ ἐνεργέστατον Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πῶλον
αὐτοῦ, τῷ τῶν ἀποστόλων κηρύγματι τὰ ἔθνη πα-C
ρασκευάζων ἀκολουθεῖν, καὶ τῇ ἔλικι τῆς ἀμπέλου
τήν ὄνον αὐτοῦ. Οὐ γάρτοι μόνοις τοῖς ἔθνεσιν,
ἀλλὰ καὶ ᾿Ιουδαίοις οἱ θεῖοι μυσταγωγοί, καὶ τούτοις
γε πρώτοις, τὸ σωτήριον διεπόρθμευσαν κήρυγμα.
bus, sed Judæis quoque, imo etipsis prius, divini illi
nis verbum proposuerunt,
Ζ΄. Τί οὖν ἡ θεοχαρίτωτος καὶ ἁγία ἐκείνη δυὰς,
*Αννα, φημὶ, καὶ Ἰωακεὶμ, ἀντιτιθέασι ταῖς ἀγερωχίαις τοῦ ἀδικοῦντος τὰς ἰδίας εὐλόγους αἰτίας,
καὶ συνιστάναι ἑαυτοὺς κρεῖττον ἐκείνου σπουδάζουσι, πολλὰ τὰ εἰς τοῦτο συντείνοντα ἔχοντες εὔλογα; Μηδαμῶς· ἀλλὰ δριμείαις μὲν καὶ πικροτά
ταις τήν καρδίαν οδύναις κατατιτρώσκονται, οὐ
τοσοῦτον διὰ τὸν ἔλεγχον, ὅσον διὰ τὸ ἀπρόσδεκτα
μεῖναι τὰ δῶρα, καὶ τὴν ἐκ Θεοῦ κατὰ τὸ φαινόμενον ἀποσόβησιν· ἡσυχῆ δ᾽ ὅμως καὶ πραέως στένοντες καὶ δακρύοντες ὑποστρέφουσιν οἴκαδε· ἤδη γὰρ
αὑτοῖς τὸ τοῦ κατὰ σάρκα ἀπογόνου Χριστοῦ κατηύγαζε θέλημα· Ος λοιδορούμενος, οὐκ ἀντελοιδόρει· πάσχων, οὐκ ἠπείλει· οὗ καὶ διὰ Ησαΐου
Βοῶντος πρότερον ἤκουον· Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω,
terea summi sacerdotismunus obtinere atque aliorum etiam dona excipere et Domino dedicare? Cterum palam est sacerdotis esse de ejusmodi judi6*: Levi, non autem tibi, hocce munus Moyses,
VI.Quomodo adversus sacerdotalesimul ac regale
genus insurgere non penitus reformidas? Nunquid
enim cum bene vobis patriarcha (Jacob) diceret,aut
cum ea, quæ vobis eventura erant, prænuntiaret?
nunquid,inquam, prædixit fore, utte fratres tui laudarent seu tibi universos hostes subjectum iri vaticinatus est? Jud7hos honores attribuit, tua contra facinora amare redarguit, tuamque iribum inferiorem aliis futurum declaravit 8. Ex illo autem
(Juda) absconditum quoque mysterium, exspectationem gentiums, nempe Jesum Christum Dominum nostrum, novissimis diebus proditum esse
prædixit. Neque vero id solum, sed et tempus ipsum,
quo nobis sedentibus in tenebris et in umbra mortis, Sol justitia oriturus esset 10, his verbis prænuntiavit: Non deficiet princeps ex Juda,neque dux de
femoribus ejus,donec veniat, cui repositum est, et
ipse est exspectatio gentium 41. Præuuntiat etiam
liujus passionem, quæ impassibilitatem omnibus
suppeditavit, et mortem quæ mortem destruxit, atque immortalitatem conciliavit: Recumbens, inquit,ut leo dormiit; quis suscitabit eum12? Et lavabilin vino stolam suum,et in sanguine uvepallium suum 13. Deinde et jucundissimam resurrectionis gratiam (vaticinatur inquiens): Lati sunt
oculi ejus præ vino,et dentes illius lacte candidiores 14. Et rursus efficacissimam prædicationis ejus
virtutem,dicens: Alligans ad vitem pullum suumis,
præparans nempe gentes ad apostolorum prædicationem animo morigero excipiendam, et ad helicem
vitis asinam suam 16: quoniam non tantum gentimysteriorum dispensatores salutare prædicatioVII. Quid igitur? Num Deo accepti et sancti conjuges,Anna inquam et Joachim,arrogantiæ calumniatoris sui propriam opponunt eamque optimam
causam? num tueri sese et commendare nituntur,
cum potiori id jure præ illo possent, multa scilicet,
quæ huc spectarent, præclara ad manum habentes?
Nullatenus; sed acerbis sane amarisque doloribus
in corde suo excruciantur, non tam ob illatum sibi
probrum,quam quod oblata dona non fuissent suscepta, atque adeo etiam a Deo, prout videri poteral,rejicerentur.Tranquillo nihilominus mansuetoque gemitu ac fetu sese continentes domum revertuntur.Jam enim eorum mentibus illucescebat
voluntas Christi ipsorum secundum carnem nepotis, Qui cum malediceretur, non maledicebat;
β' Gen. XLIX, 4. 7 Ibid. 8: Juda, te laudabunt fratres tui; manus tuæ in cervicibus inimicorum
tuarum. 8 Ibid. 4: Effusus es sicut aqua; non crescas, quia ascendisti cubile patris tui. 9 Ibid.
10 Isa. IX, 2; Matth. IV, 16. 11 Gen. xLIX, 10, 19 Ibid. 9. 18 Ibid. 11. 16 Ibid. 12. 15 Ibid. 11.
16 Ibid.
col. 1359–1360page 65 of 76
PG 104:135917? ἀλλ᾽ ἢ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντα τους λόγους μου Η΄. Επειδὴ ὑπέστρεψαν, ὅλους πρὸς Θεὸν ἑαυτοὺς επιστρέφουσιν· καὶ πάντα λιπόντες, ἓν τοῦτο καὶ μόνον αἰτοῦσι, παῖδα αὐτοῖς χαρίσασθαι ὑπομιμνήσκοντος αὐτὸν ὅσα παραδόξως πεποίηκεν ἐξ ἀρχῆς, ὅσων τὴν στείρωσιν λύσας, παίδων πατέρας οφθῆτε πεποίηκεν· ὅσους ἀπογνωσθέντας διὰ τὸ εἰς ἔσχατον γῆρας ἐληλακέναι, παρ' ἐλπίδες τεχνογονίας περ έσχετο· ὅπως ἐξ ὀδυνηρᾶς τινος καὶ κατηρούς διαθέσ σεως πρὸς εὐφροσύνης μετήγαγε βίον καὶ θυμηθε ἀνάπλεων. Θ΄. Οὕτω νυκτὶ καὶ ἡμέρᾳ τῷ τῆς δεήσεως τῶν δι καίων Θεῷ εἰσακούοντι ἀδιαλείπτως μετὰ νηστειών καὶ πάσης εὐποιίας, ταῖς ἀνενδότοις σχολάζουσ προσευχαῖς, καὶ προστιθέασιν, ὡς εἰ τοῦ αὐτουμέν νου τύχοιεν, προσάξωσι δώρον τῷ δεδωκότι θεῷ. Εἰτ. ήκουσεν ὁ θέλημα τῶν φοβουμένον αὐτὸν ποιών, καὶ τῆς δεήσεως αὐτῶν εἰσακούων Θεὸς, ὁ τοῖς ἐν ἀληθείᾳ ἐπικαλουμένοις αὐτὸν ἐγγίζων. Σπὶ ἐ ούχ ἁπλῶς γονεῖς, ἀλλ᾽ ἁπάντων ὑπερέχοντας δείχν σιν· ὅσῳ γὰρ τῶν ἄλλων παίδων ἡ τούτων ἀσυγκ τως ὑπερανέστηκεν, τοσούτῳ τῶν γεννητόρων ἐπάν των οὗτοι γνωρίζονται προύχοντες. Ἐπεὶ γὰρ ἐλεήθημεν Θεοῦ σαρκουμένου, διὰ τὴν ἁμαρτίαν θε νάτῳ κατακριθέντες καὶ τῇ φθορᾷ, ἔδει δὲ τὴν τὸ ; τοιοῦτον μεγαλεῖον διακονήσασαν κρείττονα πάντωνἀνθρώπων ὑπάρχειν εἰς καθαρότητα, ὡς γενησομένην, ὦ τοῦ θαύματος! Μητέρα Θεοῦ· ἔδει πάντως καὶ τοὺς ταύτης γεννήτορας Θεοτόκου, ὡς τῶν ἄλλων είναι κρείττονας, Θεοῦ τοῦ ἐξ αὐτῆς τεχθησομένου προπάτορας. Οὐ γὰρ ἄλλου ἐξῆν ἢ ταύτης εἶναι τε τέρας ἐκείνους, οὐδὲ ταύτην άλλων θυγατέρα ἢ ἐκείνων όνομασθῆναι. Ι΄. Διὰ τοῦτο χαρᾶς τὰ σύμπαντα γένηθε σήμερον, καὶ ἡ φύσις ἡμῶν χαριστηρίους προσφέρει φωνές τ Θεῷ· Εὐχαριστῶ σοι, Δέσποτα, λέγουσα, ότι με στεί ραν οὖσαν καὶ ἄγονον πρὸς τεκνογονίαν διήγειρας ὅτι μου τὰς τῆς κατακρίσεως ἀκάνθας καθαίρειν ἀπήρξω, καὶ πρὸς φυτουργίαν διὰ τῆς θείας Αννης καὶ τοῦ Ἰωακεὶμ καθωμάλισας. Εὐχαριστῶ σοι τῷ παιδεύσαντι καὶ πάλιν προσλαμβανομένῳ σήμερον, Τί ἀνταποδώσω σοι τῷ ἐν λύπαις με τίκτειν διὰ τὴν παράβασιν κατακρίναντι, καὶ πάλιν με διὰ τοκετού χαρᾶς εὐαγγελιζομένῳ μηνύματα; Τον ἐξ ἐμοῦ τό δον προφανὲν ἡ Μαριάμ, ἐν νηδύϊ τῆς Άννης, την φθορᾶς μου δυσωδίαν ἐκ μέσου ποιεῖ, καὶ τὴν ἑαυτῆς εὐωδίαν διδοῦσα, θείας ἀγαλλιάσεως μεταξύ δωσι· διὰ γυναικὸς μέχρι τοῦ νῦν ἀθλία ἐγώ γυναικὸς ἄρτι μακαρία γεγένημαι. Ορῶ νὰρ τὰ δὲ τῶν σῶν περὶ σοῦ προφητῶν προλελεγμένα τελεῖσθε ἀρχόμενα, καὶ τὸ τέλος τούτων ὅσον οὔπω κατιλεί επειδέχομαι.
PETRI ARGORUM EPISCOPI
cum pateretur, non comminabatur 17? quem et ἀλλ᾽ ἢ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντα
antea per Isaiam clamantem audiverant: Ad τους λόγους μου;
quem respiciam, nisi ad mansuetum, et tranquillum, et trementem sermones meos 18?
VIII.Cum vero domum reversi essent, ad Deum
semet totos convertunt, ac reliquis omnibus votis
posthabitis hoc unum ac solum ab eo eflagitant, ut
sibi prolem largiatur, in memoriam ipsi revocantes,quanta ab initio mirabilia fecerit; quod sterilitate sublata liberorum patres effecerit; quot omni
spe gignendi prolem prorsus destitutos, propterea
quod ad extremam devenissent senectutem, ipse
exhibuerit, ut sic ex molesta quadam ac tristi conditione ad vitam lælitia plenam ac suavitate jucundissimam transferret.
Η΄. Επειδὴ ὑπέστρεψαν, ὅλους πρὸς Θεὸν ἑαυτοὺς
επιστρέφουσιν· καὶ πάντα λιπόντες, ἓν τοῦτο καὶ
μόνον αἰτοῦσι, παῖδα αὐτοῖς χαρίσασθαι ὑπομιμνήσκοντος αὐτὸν ὅσα παραδόξως πεποίηκεν ἐξ ἀρχῆς,
ὅσων τὴν στείρωσιν λύσας, παίδων πατέρας οφθῆτε
πεποίηκεν· ὅσους ἀπογνωσθέντας διὰ τὸ εἰς ἔσχατον
γῆρας ἐληλακέναι, παρ' ἐλπίδες τεχνογονίας περ
έσχετο· ὅπως ἐξ ὀδυνηρᾶς τινος καὶ κατηρούς διαθέσ
σεως πρὸς εὐφροσύνης μετήγαγε βίον καὶ θυμηθε
ἀνάπλεων.
IX. Hunc in modum noctu diuque enixis ad Deum, Θ΄. Οὕτω νυκτὶ καὶ ἡμέρᾳ τῷ τῆς δεήσεως τῶν διquijustorum vota non despicit, precibus una cum καίων Θεῷ εἰσακούοντι ἀδιαλείπτως μετὰ νηστειών
jejuniis atque omni bono opere, incessanter insi- καὶ πάσης εὐποιίας, ταῖς ἀνενδότοις σχολάζουσ
stunt; alque adjiciunt, si voti compotes fiant, Deo προσευχαῖς, καὶ προστιθέασιν, ὡς εἰ τοῦ αὐτουμέν
tribuenti se dono, quidquid accepissent,oblaturos. νου τύχοιεν, προσάξωσι δώρον τῷ δεδωκότι θεῷ. Εἰτ.
Exaudivit Deus, qui preces ratas habens volunta- ήκουσεν ὁ θέλημα τῶν φοβουμένον αὐτὸν ποιών,
tem timentium se facito, et prope est invocantibus καὶ τῆς δεήσεως αὐτῶν εἰσακούων Θεὸς, ὁ τοῖς ἐν
illum in veritates. Et sane eos non genitores ut- ἀληθείᾳ ἐπικαλουμένοις αὐτὸν ἐγγίζων. Σπὶ ἐ
cumque, sed genitoribus omnibus præstantiores ούχ ἁπλῶς γονεῖς, ἀλλ᾽ ἁπάντων ὑπερέχοντας δείχν
efficit. Quanto enim reliquis omnibus liberis hæc σιν· ὅσῳ γὰρ τῶν ἄλλων παίδων ἡ τούτων ἀσυγκ
ipsorum filia superexcelluit, tanto illi quibusvis ge- τως ὑπερανέστηκεν, τοσούτῳ τῶν γεννητόρων ἐπάν
nitoribus præcellentiores probantur. Et re quidem των οὗτοι γνωρίζονται προύχοντες. Ἐπεὶ γὰρ
vera cum morti et corruptioni propter peccatum ἐλεήθημεν Θεοῦ σαρκουμένου, διὰ τὴν ἁμαρτίαν θε
subacti,indigeremus, ut Deus carnem nostram as- νάτῳ κατακριθέντες καὶ τῇ φθορᾷ, ἔδει δὲ τὴν τὸ
sumeret; oporteret autem, ut quæ tam admirandi τοιοῦτον μεγαλεῖον διακονήσασαν κρείττονα πάντων
operis administra foret, quippe quæ (proh mirum!) ανθρώπων ὑπάρχειν εἰς καθαρότητα, ὡς γενησομέ
Dei mater futura erat, universos homines puritate νην, ὦ τοῦ θαύματος! Μητέρα Θεοῦ· ἔδει πάντως
antecelleret; necesse profecto erat, ut parentes καὶ τοὺς ταύτης γεννήτορας Θεοτόκου, ὡς τῶν ἄλλων
quoque ejusdem Deipara, utpote Dei, quæ ex illa είναι κρείττονας, Θεοῦ τοῦ ἐξ αὐτῆς τεχθησομένου
nasciturus erat progenitores, aliis parentibus su- προπάτορας. Οὐ γὰρ ἄλλου ἐξῆν ἢ ταύτης εἶναι τεpereminerent. Neque enim res ferebat, ut aut τέρας ἐκείνους, οὐδὲ ταύτην άλλων θυγατέρα ἢ ἐκείνων
alterius quam hujus illi parentes essent, aut alio- όνομασθῆναι.
rum quam istorum hæc filia nominaretur.
X.Hodie propterea universæ creaturæ gaudio gesliunt, et natura nostra laudis et gratiarum actionis
voces ad Deum attollit, inquiens: Gratias tibi ago,
Domine, quod me, quæ sterilis eram ac gignendi
impos, ad sobolem procreandam excitasti: quod
spinas,quibus germinandis damnata fueram,avellere a me copisti, et ad plantarum culturam per divinam Annam et Joachim me aptam effecisti.Gratias ago tibi,qui me castigasti, atque iterum hodie
suscipis. Quid retribuam tibi, qui me ad pariendum
in doloribus propter prævaricationemjuste damnasti; ac deinde per hunc partum iterum fausta gaudii nuntia (mihi) præbes? Nunc in Annæ utero ex
edita rosa, Maria,inquam, meum, qui est excorrup- -
tione, fetorem e medio tollit, suumque ipsa odorem tribuens, divina exsultationis participem me
efficit. Per mulierem hucusque ipsa infelix,per mulierem modo beata effecta sum.Impleri enim copisse jam video,quæ dete per prophetas tuos prænuntiata sunt, perfectumque eorum exitum jamjam
'
Ι΄. Διὰ τοῦτο χαρᾶς τὰ σύμπαντα γένηθε σήμερον,
καὶ ἡ φύσις ἡμῶν χαριστηρίους προσφέρει φωνές τ
Θεῷ· Εὐχαριστῶ σοι, Δέσποτα, λέγουσα, ότι με στεί
ραν οὖσαν καὶ ἄγονον πρὸς τεκνογονίαν διήγειρας·
ὅτι μου τὰς τῆς κατακρίσεως ἀκάνθας καθαίρειν
ἀπήρξω, καὶ πρὸς φυτουργίαν διὰ τῆς θείας Αννης
καὶ τοῦ Ἰωακεὶμ καθωμάλισας. Εὐχαριστῶ σοι τῷ
παιδεύσαντι καὶ πάλιν προσλαμβανομένῳ σήμερον,
Τί ἀνταποδώσω σοι τῷ ἐν λύπαις με τίκτειν διὰ τὴν
παράβασιν κατακρίναντι, καὶ πάλιν με διὰ τοκετού
χαρᾶς εὐαγγελιζομένῳ μηνύματα; Τον ἐξ ἐμοῦ τό
δον προφανὲν ἡ Μαριάμ, ἐν νηδύϊ τῆς Άννης, την
ex φθορᾶς μου δυσωδίαν ἐκ μέσου ποιεῖ, καὶ τὴν
ἑαυτῆς εὐωδίαν διδοῦσα, θείας ἀγαλλιάσεως μεταξύ
δωσι· διὰ γυναικὸς μέχρι τοῦ νῦν ἀθλία ἐγώ
γυναικὸς ἄρτι μακαρία γεγένημαι. Ορῶ νὰρ τὰ δὲ
τῶν σῶν περὶ σοῦ προφητῶν προλελεγμένα τελεῖσθε
ἀρχόμενα, καὶ τὸ τέλος τούτων ὅσον οὔπω κατιλεί
επειδέχομαι.
me visuram comporio.
17 I Petr. II, 23. 18 Isa. LXVI, 2. 19 Psalm. CXLIV, 19. 20 Ibid. 18.
col. 1361–1362page 66 of 76
PG 104:1361ΙΑ΄. Νῦν ἡ κατὰ τὸν Ησαίαν Παρθένος ἔξουσά σε τὸν Ἐμμανουὴλ καὶ τέξουσα, τῆς γῆς στείρας νηδύν φυτεύεται· καὶ ἡ κούφη νεφέλη συνίσταται καὶ ἡ ῥάβδος ῥίζονται, ἐφ' ᾗ στηριχθήσομαι. Νῦν ἡ κατὰ ἀνατολὰς κατὰ τὸν Ἰεζεκιήλ βλέπουσα πύλη, καὶ σοὶ μόνῳ τηρουμένη πρὸς εἴσοδόν, κατασκευάζεται ἄρτι τὸ κατὰ τὸν Δανιὴλ ὄρος αὐξάνεται, ἐξ οὗ σὺ ὁ ἀλέξευτος λίθος τμηθείς, πάσας τὰς ἀντιπάλους σοι βασιλείας ἐκ μέσου ποιήσας, τὴν σὴν αἰώνιον δήλην ἀπεργάσειας ἅπασιν. Σήμερον τὸ ὅρος, ὁ εὐδοκήσεις κατὰ τὸν Δαβὶδ κατοικεῖν, ἐν γαστρὶ τῆς Ανα νης ἐπαίρεται, καὶ τὴν Δαβιδικὴν φυλὴν αὐξανομένην προδείκνυσιν ἅπασιν· σήμερον κατὰ τὸν μέγαν πα τριάρχην πρὸς οὐρανὸν ἀπὸ γῆς ἡ κλίμαξ στηρίζει ται, δι' ἧς ἐνωθήσῃ μοι καταβας, καὶ πρὸς τὸν πα τρικόν με θρόνον ἀναβιβάσεις τὴν ἔκπτωτον, ΙΒ΄. Χαίρετε, μετ᾿ ἐμοῦ σήμερον, καὶ τῆς ᾿Αννης τῆς στείρας καὶ τοῦ μεγάλου Ἰωακεὶμ οἱ προπάτορες· ἡ ὑμῶν ἀνάκλησις ἤδη ἤγγικεν· ἡ ὑμῶν λύ τρωσις πραγματεύεται· ἡ ὑμᾶς διὰ τοῦ ἑαυτῆς τοκετοῦ τῆς μακρᾶς καταδίκης ἐξάζουσα κτίζεται, Χαίρετε, ἅπαντες δίκαιοι· χαίρετε, πατριάρχαι καὶ προφῆται ἅπαντες· τὸ τοῦ γένος ἄνθος ἀνέτειλεν, τῶν ὑμετέρων προῤῥήσεων ἡ ἔκβασις ἤγγικεν· αἱ τῶν ἐπαγγελιῶν προθεσμίαι πεπλήρωνται· αἱ που λυμερῶς καὶ πολυτρόπως ὑμῖν ἐκ Θεοῦ λαληθεῖσαι ὑποσχέσις πρὸς τὸ πέρας κατήντησαν· οὐκ ἔτι ἐν ἐλπίσι τὰ προσδεχόμενα, αὐταῖς ταῖς ὄψεσιν ὡς ὁρώ μενα. Νῦν χαίρει καὶ ἡ οὐράνιος τῶν ἁγίων ἀγγέλων πληθύ;· εἰσὶ γὰρ λίαν φιλάνθρωποι τὸν ἴδιον Δεσπό την μιμούμενοι. Εἰ γὰρ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετα νοοῦντι χαίρουσι, πῶς τῆς πάντων ἡμῶν ἀνακλήσεως οὐ χαρήσουσι τὰ προοίμια βλέποντες; πῶς τὸ καθαρώτατον τοῦ Δεσπότου καὶ Παμβασιλέως Χρι στοῦ βλέποντες ἀνάκτορον, οὐκ ἀγαλλιάσονται και τασκευαζόμενον; πῶς τὸν φραγμὸν ὁρῶντες λυόμενον καὶ εἰς ἓν τὰ διεστῶτα συνερχόμενα, καὶ μίαν ποι μνην ἅπαντας γινομένους Χριστοῦ, οὐκ εὐφροσύνης καὶ χαρᾶς ὑπὲρ λόγον καὶ νοῦν πληρωθήσονται; ἐπ ΙΓ΄. Χαίρετε, καὶ αὐτὴ ἡ συζυγία ἡ πανθαύμαστος, ἡ πᾶτι σήμερον τὴν χαρὰν προξενήσασα. Χαίροις, ῎Αννα, χάρις ἡ ἔνθεος χαίροις, ἡ στείρα, ἡ πάντως τὸ γένος τῇ εὐπαιδίᾳ νικήσασα· χαίροις, ἡ ἄνικμος η γῆ, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ παράδεισον καταρδεύσασα χαίροις, ἢ ἅπαις διὰ τὴν στείρωσιν καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν Μητέρα βλαστήσασα· χαίροις, ἡ συλλαβοῦσα ἐν γαστρὶ τὴν συλλήψεσίαι μέλλουσαν τὸν κατέχοντα τὸ πᾶν τῇ δρακί χαῖρε, τὴν τοῦ οὐρανοῦ καὶ γῆς πλατυτέραν ἐν γαστρί σου χωρήσασα· χαῖρε, πασῶν ὑπερανεστηκυία μητέρων, ἄτερ τῆς σῆς θυγατρός παρὰ ταύτης γάρ μόνης τὰ πρῶτα φέρειν κεκώλυ χαῖρε, τὴν ὄντως χαρὰν τῷ ἡμετέρῳ γένοι γεν νήσασα χαίροις, ἡ ἐν νόμῳ καλῶς τῷ Θεῷ λειτουρ σαι ΧΙΧ,
IN CONGEPTIONEM S. ANNÆ ARATIO.
ΙΑ΄. Νῦν ἡ κατὰ τὸν Ησαίαν Παρθένος ἔξουσά σε
τὸν Ἐμμανουὴλ καὶ τέξουσα, τῆς γῆς στείρας νηδύν
φυτεύεται· καὶ ἡ κούφη νεφέλη συνίσταται καὶ ἡ
ῥάβδος ῥίζονται, ἐφ' ᾗ στηριχθήσομαι. Νῦν ἡ κατὰ
ἀνατολὰς κατὰ τὸν Ἰεζεκιήλ βλέπουσα πύλη, καὶ
σοὶ μόνῳ τηρουμένη πρὸς εἴσοδόν, κατασκευάζεται·
ἄρτι τὸ κατὰ τὸν Δανιὴλ ὄρος αὐξάνεται, ἐξ οὗ σὺ ὁ
ἀλέξευτος λίθος τμηθείς, πάσας τὰς ἀντιπάλους σοι
βασιλείας ἐκ μέσου ποιήσας, τὴν σὴν αἰώνιον δήλην
ἀπεργάσειας ἅπασιν. Σήμερον τὸ ὅρος, ὁ εὐδοκήσεις κατὰ τὸν Δαβὶδ κατοικεῖν, ἐν γαστρὶ τῆς Ανα
νης ἐπαίρεται, καὶ τὴν Δαβιδικὴν φυλὴν αὐξανομένην
προδείκνυσιν ἅπασιν· σήμερον κατὰ τὸν μέγαν πα
τριάρχην πρὸς οὐρανὸν ἀπὸ γῆς ἡ κλίμαξ στηρίζει
ται, δι' ἧς ἐνωθήσῃ μοι καταβας, καὶ πρὸς τὸν πατρικόν με θρόνον ἀναβιβάσεις τὴν ἔκπτωτον,
ΙΒ΄. Χαίρετε, μετ᾿ ἐμοῦ σήμερον, καὶ τῆς ᾿Αννης
τῆς στείρας καὶ τοῦ μεγάλου Ἰωακεὶμ οἱ προπάτορες· ἡ ὑμῶν ἀνάκλησις ἤδη ἤγγικεν· ἡ ὑμῶν λύτρωσις πραγματεύεται· ἡ ὑμᾶς διὰ τοῦ ἑαυτῆς
τοκετοῦ τῆς μακρᾶς καταδίκης ἐξάζουσα κτίζεται,
Χαίρετε, ἅπαντες δίκαιοι· χαίρετε, πατριάρχαι καὶ
προφῆται ἅπαντες· τὸ τοῦ γένος ἄνθος ἀνέτειλεν,
τῶν ὑμετέρων προῤῥήσεων ἡ ἔκβασις ἤγγικεν· αἱ
τῶν ἐπαγγελιῶν προθεσμίαι πεπλήρωνται· αἱ που
λυμερῶς καὶ πολυτρόπως ὑμῖν ἐκ Θεοῦ λαληθεῖσαι
ὑποσχέσις πρὸς τὸ πέρας κατήντησαν· οὐκ ἔτι ἐν
ἐλπίσι τὰ προσδεχόμενα, αὐταῖς ταῖς ὄψεσιν ὡς ὁρώμενα. Νῦν χαίρει καὶ ἡ οὐράνιος τῶν ἁγίων ἀγγέλων
πληθύ;· εἰσὶ γὰρ λίαν φιλάνθρωποι τὸν ἴδιον Δεσπότην μιμούμενοι. Εἰ γὰρ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι χαίρουσι, πῶς τῆς πάντων ἡμῶν ἀνακλήσεως οὐ χαρήσουσι τὰ προοίμια βλέποντες; πῶς τὸ
καθαρώτατον τοῦ Δεσπότου καὶ Παμβασιλέως Χριστοῦ βλέποντες ἀνάκτορον, οὐκ ἀγαλλιάσονται και
τασκευαζόμενον; πῶς τὸν φραγμὸν ὁρῶντες λυόμενον
καὶ εἰς ἓν τὰ διεστῶτα συνερχόμενα, καὶ μίαν ποιμνην ἅπαντας γινομένους Χριστοῦ, οὐκ εὐφροσύνης καὶ
χαρᾶς ὑπὲρ λόγον καὶ νοῦν πληρωθήσονται;
XI.Nunc Virgo illa, quæ secundam Isaiæ oraculum te Emmanuel in utero habebit et pariet 31, in
terræ sterilis (Anna) sinu plantatur, et levis nubes & formatur, et radices agit virga 23 cui inni
tar. Nunc exstruitur porta illa quæ secundum
Ezechielis oraculum ad orientem respicit 34, et
cujus tibi uni servatur ingressus. Nunc exsurgit
mons ille a Daniele prævisus 25, e quo delapsus,
tu non excisus lapis, universis tibi repugnantibus
regnis e medio sublatis, æternum regnum tuum
omnibus manifestum exstrues. Hodie mons ille,
ἐπ quo. juxta Davidis vaticinium, tibi beneplaci
in
tum erit inhabitare 26, in Annæ utero attollitur,
ac Davidicæ tribus nomen usque praclarius apud
omnes efficit. Hodie secundum magnum illum
patriarcham Jacob e terra ad cœlos scala firmatur 7, per quam descendens mihi unieris et me
lapsam ad paternum thronum provehes.
XII. Congaudete nunc necam, vos quoque, o ste
rilis Annæetmagni Joachim progenitores. Appro
pinquavit jam restauratio vestra: redemptio vestra
jam ad opus deducitur: jam creatur ea, quæ partu
suo a diuturna vos damnatione eripiet. Gaudele,
justi omnes: gaudele, universi patriarchs ae prophetæ: generis nostri fus ortus est: prope est vestrarum prædictionum exitus:præstituta promissionom tempora jam impleta sunt: quæ multifariam
multisque modis Dei voce nobis promissa sunt, ad
exitum suum jam adventarunt. Haud amplius mera
spe continentur, quæ exspectabantur; sed oculis
ipsisjam prope subjiciuntur: Lætatur nuuc et colestis sanctorum angelorum multitudo, quippe qui
Dominum suum imitantes, humanum genusimpense
diligunt Sane sigaudent super unopeccature penitentiam agentes, quomodo non gaudebunt,restaurationisomniumnostrum initia intuentes?Quomodo
non exsultabunt,purissimum Domini ac Regis omnium Christi palatium parari videntes? Qnornodo
jam disruptam cernentes sepem, atque adeo in
unum coire quæ dissita erant, et universos in unum
Christi gregem convenire, lætitia et gaudio supra
quam dici cogitarique possit non replebuntur?
ΙΓ΄. Χαίρετε, καὶ αὐτὴ ἡ συζυγία ἡ πανθαύμαστος, XIII.Gaudele et vos, conjuges plane admirandi,
ἡ πᾶτι σήμερον τὴν χαρὰν προξενήσασα. Χαίροις, qui universis hodierna die gaudii auctores exstiti-
῎Αννα, χάρις ἡ ἔνθεος· χαίροις, ἡ στείρα, ἡ πάντως slis. Gaudetu, Anna, cujus nomen calestem præfert
τὸ γένος τῇ εὐπαιδίᾳ νικήσασα· χαίροις, ἡ ἄνικμος η gratiam: gaude, o sterilis, quæ universum genus
γῆ, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ παράδεισον καταρδεύσασα· fecunditate longe vicisti, Gaude, arida tellus, at
χαίροις, ἢ ἅπαις διὰ τὴν στείρωσιν καὶ τοῦ Θεοῦ quæ ipsum Dei paradisum irrigasti. Gaude, quæ,
τὴν Μητέρα βλαστήσασα· χαίροις, ἡ συλλαβοῦσα ἐν filiorum expers ob sterilitatem cum esses, nune
γαστρὶ τὴν συλλήψεσίαι μέλλουσαν τὸν κατέχοντα τὸ tandem Dei matrem progerminasti. Gaude, quæ in
πᾶν τῇ δρακί· χαῖρε, τὴν τοῦ οὐρανοῦ καὶ γῆς πλα- utero eam concepisti, quæ hoc universum pugillo
τυτέραν ἐν γαστρί σου χωρήσασα· χαῖρε, πασῶν continentem conceptura erat. Gaude,quæ filiam)
ὑπερανεστηκυία μητέρων, ἄτερ τῆς σῆς θυγατρός cœlo ac terra ampliorem utero tuo continuisti
παρὰ ταύτης γάρ μόνης τὰ πρῶτα φέρειν κεκώλυ- Gaude,quæmnatribus omnibus superemines præter
χαῖρε, τὴν ὄντως χαρὰν τῷ ἡμετέρῳ γένοι γεν- filiam tuam; hæc enim una prohibet, ne prorsus
νήσασα· χαίροις, ἡ ἐν νόμῳ καλῶς τῷ Θεῷ λειτουρ- inter omnes principem locum teneas. Gaude.qua
σαι
21 Isa. VII, 14. 22 Isa. ΧΙΧ, 1. Deipara symbolum SS. Patres viderunt in nube illa, de qua Isaias:
Ecce Dominus ascendet super nubem levem, et ingredietur Egyptum. 23 Is. xi, 1. 24 Ezech, XLIV.
1, 2. 23 Dan. II, 34. 26 Psal. LXVII, 7. 27 Gen. XXVIII, 12. 28 Luc. xv, 10.
col. 1363–1364page 67 of 76
PG 104:1363γήσασα, καὶ τὴν χάριν ὡς χάρις ἀντιπαρεισάξασα. Χαίροις, Μήτηρ τῆς τοῦ Δεσπότου Μητρός, καὶ προ μήτωρ Χριστοῦ, καὶ μητέρων ἁπάντων τὸ σεμνολό ο γημα· χαίροις, ἡ τὸ γῆρας καὶ τῆς στειρώσεως ἄχθος ἀποθεμένη τῷ τόκῳ σου, καὶ νέαν ἐνδυσαμένη, διὰ τοῦ τόχου σου στολήν θεούφαντον, ο ΙΔ΄. Χαίροις καὶ αὐτος Ἰωακεὶμ, ἁπάντων δικτύων ἐγκαλλώπισμα, καὶ πατέρων ἐξαίρετον σεμνολί γημα. Χαίροις, ὁ Πατήρ τῆς Μητρὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ προπάτορ τούτου σεβασμιώτατε Χαίροις, ὁ καταξιωθεὶς κρατῆσαι χειρὶ τὴν κρατήσασαν τὸν ὡς θεῖν μηδαμοῦ χωρητόν· χαίροις, ὁ πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων δμοτιμίαν ἀναβιβασθεὶς διὰ τῆς σῆς θυγατρός χει ροις, ὁ πάντας ὑπερακοντίσας πατέρας τοὺς ἐπὶ γῆς· χαίροις, ὁ διὰ τῆς ἐμμόνου προσευχῆς τής Θεὸν θυγατέρα πατῶν ἐξ αὐτοῦ καὶ Υἱῷ ὑπεραίρον σαν κληρωσάμενος, πλὴν καὶ μόνου τοῦ ταύτης Γιου καὶ Θεοῦ· χαίροις, ὁ ἐν νόμῳ δικαιότατος, καὶ ἐν τῇ χάριτι, ὡς καὶ τὰς ταύτης ἀρχὰς διὰ τῆς σῆς θυγατρός παρασχόμενος, ἁγιώτατος. Ὑμεῖς τοῦ μεγάλου ᾽Αβραὰμ καὶ Σάββας κατά τὴν γέννησιν κρείττονες, ὅσον τὸ ὑμέτερον γέννημα τοῦ Ἰσαὰκ τιμιώτερον· ὑμεῖς 'Ρεβέκκας καὶ ταύτης συνεύνου κατὰ τὴν γέννησιν, καὶ τἆλλα ἀπομένως υπερκείμενοι, ὅτι μηδὲ Μήτηρ Θεοῦ πρὸς τὸν ἐκείνον πατόν συγκρίνεσθαι πέφυκεν· οὐ γὰρ ἐν τούτῳ τὴν ἐπὶ κακίᾳ κατατάξαιμι περιβόητον· ὑμεῖς Ιακωβ τὸν πολύπαιδα μετὰ Λίας καὶ Ραχήλ, ὅσον οὐδ' εἰ πεῖν ἔστιν, ὑπερηλάσατε· ὑπέρτεροι κατέστησε στο δρα Φενάννας καὶ Ἑλκανᾶ, αὐτῶν τῶν ὑμῶν συγγενῶν Ζαχαρίου καὶ Ελισάβετ, ὡς τὴν τὸν ἀπέπτων Δεσπότην τετοκυταν γεννήσαντες. ΙΕ΄. Αλλ', ὦ πατέρες τῆς Θεοτόκου καὶ Θεοῦ πρ ο πάτορες ἁγιώτατοι, ὦ τῆς ἡμετέρας φύσεως τὸ γλυκύτατον παρηγόρημα, ὦ νόμου καὶ χάριτος ἱερώτατα καὶ σεβάσμια ἀκροθίνια, νέμοιτε πᾶσιν ἡμῖν εἰση να πιαν κατάστασιν! Παύσατε τὸ φρύαγμα τῶν ἐθνῶν, ; καὶ τὸν εἰς ὕψος τούτων αιρόμενον καταβάλλετε το νοντα, καὶ τὴν ἐπηρμένην αὐτῶν ὀφρὸν κατασπάσατε, τὴν αὐτῶν καθ᾿ ἡμῶν τεθηγμένην μάχα ἀμβλύνατε• Επάρτι Χριστὸν τὰς χεῖρας ἐπὶ τὰς 29, ύπερηφανίας αὑτῶν ἱκετεύσατε, καὶ μὴ ἐπὶ πλεῖν Ο τάσητε ἡμᾶς ληίζεσθαι καθάπερ τινὰ χόρτον ὑπὸ τῆς ἀνοτίου καὶ μιαιφόνου αὐτῶν χειρός· μὴ λυσσῶν βάρβαρος ἐπέλθῃ καθ᾿ ἡμῶν ἐπανατείνων ἀσπίδες καὶ μάχαιραν καὶ τόξα καὶ δόρατα· Καὶ μὴ ἐπὶ πλεῖον ἡμῖν ἐπιχαρείησαν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν. Ὁρετ ὅσους καὶ οἷους ἐλεεινῶς κατηκόντισαν· ὁρᾶτε ὡς ἀριθμοῦ κρειττόνων ἐκχέαντες αἵματα, τοῖς θηρίας τῆς γῆς καὶ τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ θοίνην ἐτί φους κατέλιπον καὶ ἡλίῳ καὶ ἄστροις, καὶ χειμών καὶ θέρει, καὶ τοῖς ὑπολειφθείσιν ἀνθρώποις ἐλεε:τὴν καὶ πολλῶν δακρύων άξιον προσέθηκαν θέαμα.
PETRI ARGORUM EPISCOPI
generi nostro verum genuisti gaudium. Salve, γήσασα, καὶ τὴν χάριν ὡς χάρις ἀντιπαρεισάξασα.
quæ in lege rite Deo servivisti, et ipsa ulia gratia Χαίροις, Μήτηρ τῆς τοῦ Δεσπότου Μητρός, καὶ προ
nomen habens, sic vicissim gratiamn nobis indu- μήτωρ Χριστοῦ, καὶ μητέρων ἁπάντων τὸ σεμνολό
risti. Salve, ο Maler Matris Donini, et Christi γημα· χαίροις, ἡ τὸ γῆρας καὶ τῆς στειρώσεως
avia, et omnium matrum ornamentum. Salve, ἄχθος ἀποθεμένη τῷ τόκῳ σου, καὶ νέαν ἐνδυσαμένη,
quæ senectutis pondus et sterilitatis mœrorem διὰ τοῦ τόχου σου στολήν θεούφαντον,
exuisti, novamque stolam divinitus contextam per
tuum partuin induisti.
XIV. Tu quoque salve, ο Joachim, juxtorum ΙΔ΄. Χαίροις καὶ αὐτος Ἰωακεὶμ, ἁπάντων δικτύων
omnium gloriatio, et patrum singulare decus. ἐγκαλλώπισμα, καὶ πατέρων ἐξαίρετον σεμνολί
Salve, Genitor Genitricis Dei, et Dei ipsius avus γημα. Χαίροις, ὁ Πατήρ τῆς Μητρὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ
o
augustissimus. Salve, qui dignus effectus es, ut προπάτορ τούτου σεβασμιώτατε· Χαίροις, ὁ κατα
eam ulnis tuis complectereris, quæ incomprehen- ξιωθεὶς κρατῆσαι χειρὶ τὴν κρατήσασαν τὸν ὡς θεῖν
sibilem, Deum quippe, ulnis suis comprehendit. μηδαμοῦ χωρητόν· χαίροις, ὁ πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων
Salve, qui per fliam tuam ad æqualem cum ange- δμοτιμίαν ἀναβιβασθεὶς διὰ τῆς σῆς θυγατρός χει
lis honorem evectus es. Salve, qui patres omnes ροις, ὁ πάντας ὑπερακοντίσας πατέρας τοὺς ἐπὶ
terrenos antecellis. Salve, qui diuturnis ad Deum γῆς· χαίροις, ὁ διὰ τῆς ἐμμόνου προσευχῆς τής
precibus sobolem consecutus es,quæ uno excepto Θεὸν θυγατέρα πατῶν ἐξ αὐτοῦ καὶ Υἱῷ ὑπεραίρον
ejus Filio ac Deo sobolem omnem... super exσαν κληρωσάμενος, πλὴν καὶ μόνου τοῦ ταύτης Γιου
celluit. Salve, qui et secundum legem justissimus, καὶ Θεοῦ· χαίροις, ὁ ἐν νόμῳ δικαιότατος, καὶ ἐν τῇ
et per gratiam, utpote bujus primitias consecutus χάριτι, ὡς καὶ τὰς ταύτης ἀρχὰς διὰ τῆς σῆς θυγατρός
per filiam tuam, sanctissimus fuisti.
παρασχόμενος, ἁγιώτατος.
Vos magno Abraham et Sara tanto præstantio -
res in generando fuistis, quanto germen vestrum
pra Isaaco præcellentiorem honorem promeruit.
Vos Rebecca ejusque conjuge nedum prolis prastantia sed et cateris omnibus incomparabiliter
eminentiores; neque enim, ut modo illumn (Esau)
improbitate famosum præteream silentio, cum
Dei Matre eorum filius (Jacob) in comparationem
venire potest. Vos et Jacobum multa sobole ex
Lia et Rachele auctum, quantum nec fari licet, “
excessistis. Longe sublimiores fuistis Phenenna
et Elcana, ac vestris ipsis cognatis Zacharia et
Elisabeth, utpote qui in lucem protulistis eam,
quæ Dominum universorum peperit.
Ὑμεῖς τοῦ μεγάλου ᾽Αβραὰμ καὶ Σάββας κατά
τὴν γέννησιν κρείττονες, ὅσον τὸ ὑμέτερον γέννημα
τοῦ Ἰσαὰκ τιμιώτερον· ὑμεῖς 'Ρεβέκκας καὶ ταύτης
συνεύνου κατὰ τὴν γέννησιν, καὶ τἆλλα ἀπομένως
υπερκείμενοι, ὅτι μηδὲ Μήτηρ Θεοῦ πρὸς τὸν ἐκείνον
πατόν συγκρίνεσθαι πέφυκεν· οὐ γὰρ ἐν τούτῳ τὴν
ἐπὶ κακίᾳ κατατάξαιμι περιβόητον· ὑμεῖς Ιακωβ
τὸν πολύπαιδα μετὰ Λίας καὶ Ραχήλ, ὅσον οὐδ' εἰ
πεῖν ἔστιν, ὑπερηλάσατε· ὑπέρτεροι κατέστησε στο
δρα Φενάννας καὶ Ἑλκανᾶ, αὐτῶν τῶν ὑμῶν συγγε
νῶν Ζαχαρίου καὶ Ελισάβετ, ὡς τὴν τὸν ἀπέπτων
Δεσπότην τετοκυταν γεννήσαντες.
XV. At vos, o Dei Genitricis parentes Deique
ΙΕ΄. Αλλ', ὦ πατέρες τῆς Θεοτόκου καὶ Θεοῦ πρ
progenitores sanctissimi, ο dulcissimum naturæ πάτορες ἁγιώτατοι, ὦ τῆς ἡμετέρας φύσεως τὸ γλυ
nostra solatium, o legis et gratiæ primitiæ sacra- κύτατον παρηγόρημα, ὦ νόμου καὶ χάριτος ἱερώτατα
tissimæ et augustæ, nobis omnibus pacificum re- καὶ σεβάσμια ἀκροθίνια, νέμοιτε πᾶσιν ἡμῖν εἰση -
rum statum largimini! Frenum getium ferocia να πιαν κατάστασιν! Παύσατε τὸ φρύαγμα τῶν ἐθνῶν,
imponite; earumque erectam in altum cervicem καὶ τὸν εἰς ὕψος τούτων αιρόμενον καταβάλλετε το
inclinate; elatum earum deprimite supercilium, νοντα, καὶ τὴν ἐπηρμένην αὐτῶν ὀφρὸν κατασπά
quemque contra nos aquunt, gladium retundite. σατε, τὴν αὐτῶν καθ᾿ ἡμῶν τεθηγμένην μάχα
Deprecamini Christum, ut level manus in super- ἀμβλύνατε• Επάρτι Χριστὸν τὰς χεῖρας ἐπὶ τὰς
bias corum 29, neque patiamini, ut nefaria eorum ύπερηφανίας αὑτῶν ἱκετεύσατε, καὶ μὴ ἐπὶ πλεῖν
ac sanguinolenta manu tanquam fenum vastemur. Ο τάσητε ἡμᾶς ληίζεσθαι καθάπερ τινὰ χόρτον ὑπὸ
Neque irruat rabie furens barbarus, clypeos, en- τῆς ἀνοτίου καὶ μιαιφόνου αὐτῶν χειρός· μὴ λυσσῶν
semque et arcus atque hastas contra nos inten- βάρβαρος ἐπέλθῃ καθ᾿ ἡμῶν ἐπανατείνων ἀσπίδες
dens; nec ultra supergaudeant nobis inimici nos- καὶ μάχαιραν καὶ τόξα καὶ δόρατα· Καὶ μὴ ἐπὶ
tri30. Intuemini, quam multos, qualesque jaculis πλεῖον ἡμῖν ἐπιχαρείησαν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν. Ὁρετ
misere illi confoderint. Intuemini, quomodo in- ὅσους καὶ οἷους ἐλεεινῶς κατηκόντισαν· ὁρᾶτε ὡς
numerabilium sanguine effuso, insepultos eos pa - ἀριθμοῦ κρειττόνων ἐκχέαντες αἵματα, τοῖς θηρίας
bulum bestiis terra et coli volucribus reliquerint, τῆς γῆς καὶ τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ θοίνην ἐτί
ac soli, et stellis, et hiemi, et astati projecerint, φους κατέλιπον καὶ ἡλίῳ καὶ ἄστροις, καὶ χειμών
iisque, qui reliqui sunt homines, miserum effu- καὶ θέρει, καὶ τοῖς ὑπολειφθείσιν ἀνθρώποις ἐλεε:τὴν
sisque plorandum lacrymis spectaculumparaverint. καὶ πολλῶν δακρύων άξιον προσέθηκαν θέαμα.
29 Psal. LXXIII. 3. 30 Psal. xxxvii, 17.
col. 1365–1366page 68 of 76
PG 104:1365᾿Αλλὰ διεγέρθητε, σπεύσατε, κινήσατε πρὸς τὴν πρεσβείαν τὴν ὑμῶν θυγατέρα, καὶ Μητέρα Θεοῦ οὐ γὰρ παρόψεται γονέας καθικετεύοντας· ὁμοῦ δὲ πρὸς τὸν ταύτης Υἱὸν, καὶ Θεὸν, καὶ ὑμέτερον, τὸν κατὰ σάρκα, ἀπόγονον. ισμεν γὰρ ὡς οὐδαμῶς Μη τρὸς καὶ προπατόρων ἐκκρούσηται δέησιν· ἀλλ᾽ εἰσ ακούσεται καὶ σώσει ἡμᾶς ἐκ τῶν ἐπεμβαινόντων ἡμῖν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων πικρώς δυσμενῶν· καὶ τὸ λοιπὸν τῆς ἡμετέρας ζωῆς, εὐσταθὲς καὶ εἰρηνικὸν καὶ ἀτάραχον διατηρήσει λείψανον· ὅτι Θεὸς αὐτὸς Ελέους και φιλανθρωπίας ἐστὶν, καὶ αὐτῷ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ, σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωο ποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων ᾿Αμήν.
ORATIO FUNEBRIS IN B. ATHANASIUM.
᾿Αλλὰ διεγέρθητε, σπεύσατε, κινήσατε πρὸς τὴν
πρεσβείαν τὴν ὑμῶν θυγατέρα, καὶ Μητέρα Θεοῦ·
οὐ γὰρ παρόψεται γονέας καθικετεύοντας· ὁμοῦ δὲ
πρὸς τὸν ταύτης Υἱὸν, καὶ Θεὸν, καὶ ὑμέτερον, τὸν
κατὰ σάρκα, ἀπόγονον. ισμεν γὰρ ὡς οὐδαμῶς Μητρὸς καὶ προπατόρων ἐκκρούσηται δέησιν· ἀλλ᾽ εἰσ
ακούσεται καὶ σώσει ἡμᾶς ἐκ τῶν ἐπεμβαινόντων
ἡμῖν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων πικρώς δυσμενῶν· καὶ τὸ
λοιπὸν τῆς ἡμετέρας ζωῆς, εὐσταθὲς καὶ εἰρηνικὸν
καὶ ἀτάραχον διατηρήσει λείψανον· ὅτι Θεὸς αὐτὸς
Ελέους και φιλανθρωπίας ἐστὶν, καὶ αὐτῷ πρέπει
πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ ἀνάρχῳ
αὐτοῦ Πατρὶ, σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς
αἰῶνας τῶν αἰώνων ᾿Αμήν.
At exsurgite, festinate: filiam vestram ac Dei
Mairem ad supplicandum pro nobis excitate(neque
enim genitores deprecantes despiciet): atque una
(intercedite) apud hujus Filium, ac Deum, vestrumque secundum carnem nepotem. Non enim,
certo id scimus, Matris, avorumque preces re
pellet, sed exaudiet, nosque tuebitur ab hostibus
visibilibus atque invisibilibus,qui nefario odio incensi acerbissime nobis insultant; quodque in
posterumn reliquum est vitæ nostra, incolume,
pacificum.et a perturbationis vacuum conservabit.Quoniam ipse misericordiæ et benignitatis
Deus est, et ipsum decet gloria omnis, honor et
adoratio, cum coælerno ejus Patre, et cum sanc
tissimo et bono et vivificante ejus Spiritu, nunc
et semper et in sæcula sæculorum. Amen.
MONITUM IN ORATIONEM SEQUENTEM.
(BOLLAND. Acta Sanctorum, Januarii tom. II, p. 1125.)
Methone, clarissima Messeniorum in Peloponneso civitas, instgnem sanctitate episcopum sæculo
Christiano nono Athanasium habuit. Is Catanæ in Sicilia natus natus, insula a Saracenis, Michaele
Balbo imperante, circiter annum Christi 827 occupata, in Peloponnesum cum parentibus adolescens
profugit. De eo Octavius Cajetanus noster in Idea operis de SS. Siciliæ 29 Julii ita scribit: Catanœ
commemoratiɔ sancti Athanasii Catanensis, Methones episcopi et confessoris. Cajetanum sequitur
Ferrarius, nec alio die ejus meminerunt. Agi Calanæ illius natalem pridie Kalend. Februarii significavit nobis Franciscus Blanditius noster; qui et illius Vitam a Petro Siculo Argivorum episcopo
scriptam, e mss. codicibus magni monasterii Sancti Salvatoris ordinis Sancti Basilii Messanæ, Latine
a se versam, nobis transmisit: monuitque hunc illum videri Petrum Siculum esse, qui anno 2 Basilii Macedonis, Christi 868, Tibricam Armeniæ civitatem pro captivorum permutatione legatus,
novemque isthic menses moratus, scripsit de Manichæorum, quos isthic didicit, erroribus librum,
qui a Matthæo Radero nostro Latine versus, exstat t. IX. Bibliothecæ PP. Meminit hujus Petri
Baronius ad an. 870, num. 62. Hanc Vilam in capita, more nostro, distribuimus.
PETRI SICULI, ARGORUM EPISCOPI,
ORATIO FUNEBRIS IN S. ATHANASIUM, METHONES EPISCOPUM.
Interprete Francisco Blanditio Sacietatis Jesu.
CAP. I. — Exordium et Propositio.
1.Qui heroicarum virtutum splendore vitam illustrarunt su.m,seseque ab omni fæculenta,humique repente vitiositate secreverunt,atque ad divinun cœlesteque illud fastigium sustulerunt, congruum est beatos judicare, laudumque præconiis
co nm ndare; si quid aliu 1 eorum inferioris ordinis,
quæ vulgo bona existimantur: quæ cum facillimum
ad utramque partem habeant momentum,commotantur secundum utertium propensionem, eosque
ad sui delectationem traducunt. Sic enim incrementum capiet virtus eorum, qui eam sectantur,
quos admiratio consequitur: atque ejus luminum
splendores disseminati per auditorum aures cum
fausta acclamatione, ad eamdem virtutem capessendam diligentes ac vigiles animos exstimulant:
Funeral Oration for St. Athanasius, Bishop of MethoneOratio Funebris B. Athanasii, Methonensis Episcopi
col. 1367–1368page 69 of 76
Caput PrimumMonitum in orationem sequentem
PG 104:1367φίνομον καὶ ᾿Αναπίαν
PETRI ARGORUM EPISCORI
ingentium dignitatum ac munerum, sed promptæ
voluntatis præmia a largitore Deo conferuntur.
Quocirca ejus potentia fretus, qui ad primum oris
hiatum facundiam sudministrat, ad solidas illustris
divinique viri laudes, qui me etiam invitat, oratione complectendas morem gerens accessi.
CAP. II. Sancti Athanasii ortus, exsilium,
vita monastica.
vitium autem exsulabit, atque omnino despectum dilargiri petentibus, quandoquidem vicissim non
odio habebitur, si cum virtute conferatur; de loco
etiam, veluti nocturnæ tenebræ diurnis splendoribus,illi concedet. Hujusce rei gratia vel ipse Christus Dominus humanæ reparator naturæ, ac solertissimus moderator eos viros (ut liquido sua
det Evangelium) in album refert beatorum. Quamobrem et eos, qui Christum ipsum imitari student, pro virili parte laudibus prosequi debemus, utpote digna talis capitis membra, dignasque
tali prototypo imagines, quasique munusculum animo quamvis inopi offerre, atque orationem habere commendatitiam.
3. Patria igitur hujus, qui nunc mihi laudandus
est, beati Patris Athanasii,prima quidem ac vera,
illa est cœlestis,ubi una cum sanctis ab æternitate
fuerat adscriptus, et a teneris unguiculis ab ele2. Sed hisce me de causis excitans vereor, ne
ctione non excidit: altera vero patria, tantum a
mihi audaciæ inuratur nota, dum laudare gestio prima distans, quantum a veritatis luce caligo teAthanassium, qui cognominem habuit immortalita- nebrarum, vanaque simulacra rerum, Catana quitem Tamen cum tantus ac talis sit, ejusdem dem urbs præclara in Sicilia excellens in primis.
bona tacere, atque utilitatem, quæ ab eo capi pos- Igitur in præsenti si omnia eximia vellem recenseset, haudquaquam decet compressis labris occulta- re, situm, pulchritudinen, magnitudinem, aeris
re, ne illi persimilis appaream, qui creditum sibi temperiem, saluberrimam aquarum naturam, intalentum per vanos timores celatum humo male gentes feracium ac sterilium arborum silvas, frecommendavit. Atque alius quidem inter rhetores quentem virorum sapientia, prudentia, fortitudine,
dicendi industria expolitus, qui nolit sese intra en justitiaque illustrium multitudinem, ab incepto incomiorum fines continere, ex hisce laudibus, quas tempestive digrederer: quemadmodum longe celesubjiciam, famosissimum hunc virum poterit pro berrimam Virginem Agatha'm martyrem quæ ea
dignitate celebrare. Quare de ejus luce vitæ, splen- in urbe et nata el educala, et cruciatibus affecta est
doreque natalium, de optima corporis constitutio- propter Christum, quæque ut sacrosanctæ sui corne, de florida puraque sermonum suavitate, et præ poris reliquiæ ibidem conquiescerent gratum acomnibus, sapientium more brevitatem affectans, de ceptumque habuit: quas quidem ignci torrentes ex
gradibus dignitatum, et his similibus commodis superimpendente Etna defluentes præter omnium
eloqueretur: ut hisce enumeratis, quasi prius c exspectationem venerabundisunt reveriti; quinimo
sparsis hujusmodi oblectamentis, sibi apud audito- (sicut priscis temporibus pium illud, Deoque gratum
res benevolentiam conciliet. Nobis vero, qui, sicut onus, id est, parentes senio confectos humeris fipleraque alia vitæ ejus illustria, etiam hæc consulto liorum,Amphinomi inquam, et Anapiæ, grato
præterimus,cum sola ac sincera veritas arrideat, animo ferentium impositos venerati) retro properacordique sint præclare facta, quæ orationi nostræ re sunt jussi. De ipsa quoque Ælna ignem, et sulfidem faciant, quoquo modo hæc dabitur excusa- phureum fumum, ac nidorem eructante, piceasque
tio,cum probe noverimus nec illis ipsis, qui totius flammas, et crassos nigrores de summis faucibus
vitæ cursum dicendo, novaque semper audiendo evomente, necnon et horrendos fragores, bombosexercuerunt, facile esse verbis assequi dignitatem que valde immoderatos promente (dabitur quippe
ejus, qui nobis laudandus proponitur. Sed vero his admirabile scrutinium) si orationem tencrevemihi contumaciæ crimen ac multam juxta metuen- limus, ab instituto egredi videremur. Et quidem si
ti, atque elationis humilitatem fugienti, quæ vel is, qui nobis nunc laudatur Athanasius, alterius pareipsa serpat, vel nutriri apud me existimetur, par- triæ amoribus incensus mortalem hanc ut exsilium
cendum omnino si quid supra vires aggrediar: et contempsit,ideoque beatum finem,ubi prima nobis
enim non modo divites, sed egeni etiam jubemur domus, ac lætantium omnium habitatio, sortitus
Idem infra repetit n. 6, 'Abzvzoíz, immortalitas.
De S. Agatha patria dissertatio est ad illius Acta 5 Febr.
Amphinomus et Anapus patrem et matrem
humeris per medios ignes Ætne portarunt, > inquit
lib. v,cap.4 Valerius Maximus. Strabo lib. VI, 'Aμφίνομον καὶ ᾿Αναπίαν vocat. De his Solinus, cap. 5:
Inter Catinam et Syracusas certamen est de illustrium fratrum memoria, quorum nomina sibi
diversæ partes adoptant.Si Catinenses audiamus,
Anapius fuit et Amphinomus: si quod malunt Syracuse, Emantiam putabimus et Critonem. Catinensis taaien regio causam dedit facto,in quam se
cum Ætnæ incendia protulissent, juvenes duo sublatos parentes evexerunt inter flammas illæsi ignibus. Horum memoriam ita posteritas munerata
est, ut sepulcri locus nomineretur Campus piorum.» De his Seneca, lib.111, Do beneficiis, cap.37:
Videre siculi juvenes, cum Etna majore vi
peragitata, in urbes, in agros, in magnam insnlæ
partem, effudisset incendium, vexerunt parentes
suos: decessisse creditum est ignes, et utrinque
flamma recedente limitem adapertum, per quem
transcurrerent juvenes dignissimi qui magna tule
auderent. Celebrant eos et alii, ac fore Anapim
appellant, qui hiç Anapias est.
Chapter IICaput II
col. 1369–1370page 70 of 76
oblectetur? est; qui fieri potest, ut quam despicere optimum aliquane hæsitatione,aut ingrati animi vitio fuernut, factu censuit, ex eadem nunc deductis laudibus perculsi,aut adversus divina judicia murmurarunt, quod non condigne, atque eorum totius anteactæ vitæ mores promerebantur, indigna paterentur? minime vero: imo vero etiam ex iis, quæ in nostra potestate non sunt, quod solum placere Deo ar bitrabantur, illud unum sequebantur. 4. Itaque ex hujus patriæ ruinis, atque occasu veluti quidam phosphorus exoriens, parentes suos que religiosos ac Deo amicos inde a puero decla ravit, cum ab iis filium Christo pie offerentibus, primumque fructum producentibus, optime per 6. Eorum vero filius, qui ab immortalitate dedu-. totius vitæ cursum fuerit Athanasius enutritus ad xit nomen, divini amoris incendio cor habens in obsequium divinum.Quid autem refert singula eo- flammatum, peue immemor ærumnarum, quibus, rum præclare facta recensere, cum ex fructu arbo- obsidebatur,ad præclariora facinora aggrediebatur. rem admirari probe cognoscainus? Declararunt et- Etenim firmus ac stabilis animus Athanasii, et ab. enim celsum ac generosum animi sui robur vehe- omni perturbationum sorde expiatus non ad jam. mentes obortæ contra eos tentationes, quasi pro- collectum, sed ad reliquum virtutum thesaurum cellosæ tempestates et grandines, sed minime illud oculos adjiciebat. Illud etiam in seipso exsequi stu labefactantes. Sicut enim fornax probat aurum; debat, ut quæ retro essent ex magni Apostoli Pauli venti autem,et pluviæ, et grandines, et torrentes sensu oblivisceretur 4, et ad ea, quæ ante oculos probant ædium fundamenta; ita inopinæ calamita- essent sita, nunquam non aspiraret: atque identi tes vel firmum ac munitum, vel imbecillum ac de- dem tametsi terreno adhuc pulvere involutus, ac tritum animam detegunt: Isinaelitarum enim atque terrena perlustrans, ad cœlum contendebat evolare. Agarenorum Barbara gens, per quam (sic nostris Monastico igitur jugo collum subjungit,quod cum a. promerentibus peccatis) Sicilia insula devastata est, mundano strepitu, et intempestivis negotiorum peenas a nobis de prævaricationibus quasi carnifex vorticibus emancipat, tum suos candidatos in ex exigens (siquidem Deo non ut patri obedivimus, ne- peditam a rebus omnibus tranquillamque vitam,, que facilem eidem vocanti cervicem inclinavimus) velut in portum undequaque tutum,adducere con multas quidem diripuit civitates ac vastavit; earum- suevit. Itaque rebus omnibns caducis,ipsis quoque, que cives cum finitimis accolis,alios quidem ama- parentibus valerejussis, ut remotis arbitris una cum rissimo mortis genere, qua gladio,qua fome dele- Deo communicaret, cum eoquc assidue versando vit, marique submersos suffocavit; hos autem gra- divini particeps amoris fieret, illi operam dando vissimis molestiis, ac vinculis damnavit; et alios contemplationi,quod Dominus ipse est Deus,inter procul a nutrice terra miserum in modum aufu- c primos huic vite operam navantes plusquam secun gere, et per exteras nationes coegit divagari. das tulit, tametsi esset ætate adolescentulus. Ete nim præter asceticas exercitationes, cum a mun danis negotiis abhorreret, simul cum iis, qui in desertis agebant, jucundissimam Deo operam da bat.Hoc enim laboriosum vitæ institutum, quasi jugum ferre a prima ætate, ac per solitudiues vi vere, mirum quantum exoptabat? CAP. III - Monasterii præfectura.- Episcopatus. 5. Hisce tempestatibus Athanasii parentes una cum communi fiiio domesticis rebus valedicentes (neque enim poterant siccis oculis intueri hinc Christi ovile, gentem sanctam, et regale sacerdo tium male habitum ab impiis, inde hos superhe de spicientes, nostrasque calamitates deridentes, ut in injuriam rerum omnium conditoris Dei quas percusso fœdere exterminarent perfectum populum Christianum,utque nulla ejus memoria remaneret). in antiquam Peloponnesi Pa!rarum arhem commigrarunt: ubi olim qui primus ad apostola tum vocatus fuerat Andreas (qui et Petrum germa num fratrem, et illlus beatæ phalangis jam futurum principem advocavit ad Christum, qui se prius ad vocaverat) post longum evangelicæ prædicationis cursum, felicissimum vitæ finem actus in crucem consecutus est, ipsum quoque Dominum in morte, sicut etiam aliis in rebus omnibus, imitatus Audi verant quippe Athanasii parentes divinum illud Abrahami patriarchæ oraculum, patriam terram, propriam domum, et cognationem sibi relinquenti bus eo loci commigrandum. Quid vero in hisce? 1 Philipp. III, 13. 7. Diutius ergo ad vitæ genus callentem, atque luctam obeuntem non adversus carnem et sangui nem, sed adversus principes et potestates, contra que spiritualia uequitiæ,conspiciens ille,qui inibi monachorum erat Antistes (fortiter enim ac stre nue, et ex monasticæ legis instituto in arenam des cendebat, et ad supernæ vocationis bravium quam celerrimo cursu, meritoque assequendum festina bat), collegio monachorum præfecit Athanasium. Cui quamvis recusanti, ut ne qua ratione sollicitudo circa illos cogitationem ejus ex altissima contempla tione avocaret, præfecturam tamen detulit. Non onim æquam erat multo tempore stabilitam spec tatamque probitatem consenescere otiosam et im Patræ, Hárpa, urbs celebris Achaie proprie dicta in Peloponneso, ubi, ut hic dicitur marty rium subiit S. Andreas apostolus,
Chapter IIICaput III
col. 1371–1372page 71 of 76
Benedictus sit Dominus, divites facli sumus; sed vero ex iis, qui infirmos corroborarent, exci tarent prostratos, debiles ac mancos colligarent, et ad currendum exstimularent, animumque et vires sufficerent. munificam.cumque iis, quibus opus erat,haudqua- ut sanctus propheta loquitur 3), quique dicerent, quam communicari. Etenim qui divitiarum copiam caducarnm restricta tenacitate apud se retinet,ne que eam in egenos diffundit, fons item aquas hau rire negans sitientibus, ipsa quoque tellus suis ce lans arcanis adytis thesauros, non perinde sunt vitoperabiles,atque is qui apud sese spiritales di vitias celat, neque aliis impertitur: siquidem non tam sibi quisque, quam aliis percepit charismata gratis a Deo collata. Ideoque Christus Dominus dixit Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in cælis est ª. 9. Agebat vero is dignitatem episcopalem non animi gratia, sed majorum causa certaminum ac laborum,quam superiore vita exantlanverat, sicut multo plures in fidem suam administrationemque susceperat: ideoque non verbis solis eos, quibus opus erat, erudiebat, sed exemplo multo magis ad ea quæ fuerat cohortatus trahebat. Et quidem illu 8. Ubi vero majores in Athanasio divitiarum cœ- strium virtutum partes ita recte egit, itaque subse Testium accessiones fieri perspexit,quæ compluri- quentibus eas reliquis usus est, ut nullo modo præ bus locupletandis satis superque essent, ejusque exsuperantia vel defectu contra illas pugnantibus, splendorem idoneum ad illustrandos sibi adjungen- de regia rectaque illarum via deflectere, vel præfi tes, post oinnes honorum Ecclesiæ gradus rite ci- xos terminos unquam transilire visus sit Et primo traque cujuspiam contentionein conscensos.eum ad quidem menti, ubi vis consilii inest, eos addidit summum archiepiscopalis dignitatis apicem sustol- prudentiæ nervos, ut omnes illius motus in Deum lere decrevit, ut ex editiore veluti specula pluri- evehere exoptaret. Eam deinde animi pariem,quæ mos dirigendo, eis veritatis vium demonstraret, et voluptate capitur,temperantiæ frenis moderatam, per eam dispulsis tenebris, citraque offendiculum, facili negotio ut a terrenis ad cœlestia subvolaret veluti clara luce incedentes erudiret Neque enim condocefecit: atque illuc omne suum desiderium fas erat exiguis anguli angustiis magnam occultare ita traduxit, ut quasi ad res caducas, earumque facem, neque perenni ingentium fluminum inunda- amorem, qui ab imperitis innatus censetur, non tione pomariolum hortulumve exiguum irrigare. natus esse, sed potius hac ex parte mortuus Atha Quamobrem Methonensis Ecclesiæ cathedam in- nasius videretur. Robore quoque animi eatenus gressus (ea vero est clarissima Messeniorum civitas iracundiam edomuit,quoad dimicaret contra ser in Peloponneso) multis illam, ut diligentissimus pentis astutiam, unde ad nos mortis venenum per agricola, Christianæ pietatis plantis consitam red- vasit; quod etiam adversus malas perturbationum didit focundiorem, atque adeo ad maturos jucun- appetitiones, easque suggerentes cacodæmonas dosque fructus procreandos perennibus suæ doctri- audacter castrametaretur, strenueque manus con næ irrigationibus, nec non ad delicias, et amores sereret. Tum si quid modum excederet, a'que in rerum omnium Domino adornavit Non enim turpi vitæ partibus adulterinum censeretur,perjustitiam otio ac desidia languens, ut quis alius mercede resecuit, æquabilemque distributionem dividens conductus, assignatum sibi pensum explevit; sed omnibus, corpori,inquam,etanimo opportuna lem ut bonus pastor Domini sui oves existimans quasi pestive subministrabat. Servabat vero ita firmum suas peculiares, vitam periculis exponere, cum res librile inter illud justitiæ lances interpositum ja tempusque postularet, nihil sane verebatur. Qua- gum, ut ne tantillum quidem nutaret: atque ideo propter in adversis casibus præcedebat reliquos, justum omnibus sententiæ suæ tulit suffragium, in periculosis propo, nabat, et ægrotantibus medi- violentique commercii fraudes dissolvit.Itaque ca cus inveniebatur peritissimus, nudis item tegumen- dentibus fuit levatio, stantibus fulcimentum,uberri tum, nutrimentum famelicis, moestis consolatio, ma omnibus ærumnosis liberalitas, corpore vel dolore exanimatis voluptas: atque, ut summatim animo claudicantibus idem pes fuit ct sustentacu complectar, spectandus erat pater orphanis, viduis lum.Ilominibus de via,secundum divinum Jobum, patronus,nulloque habito delectu, omnibus omnia suæ domus fores patebant omnibus. nudorum factus, ut plurimos Christo lucrifaceret.Quis autem humeros vestimenta ab Athanasio distributa ad commemorat nocturnas ac longas pervigilationes vitam tu.andam, mirum quantum fovebant. propter eos? assiduos labores ac sollicitudines, ne qua de suis ovibus ferarum præda interiret, neu qua (evangelicæ prædicationis tuba non canente) diabolico transfigeretur telo,atque abs se tandem, cujus fidei gregem crediderat.jugulatarum ovium sanguinis rationem repeteret Deus? neque noster Athanasius aliquis ex iis consendus erat qui pinguia mactarent, fortiora divenderent,vellera induerent CAP. IV. Efficaces ad suos exhortationes. 10. Quas ob res a Deo tandem sortitus est glo riam sempiternam, communi omnium testimonio jam comprobatus unus inter omnes sinc cujuspiam querimonia justus et verax. Atque eos qui super bam cervicem in altum efferrent, suavique Christi jugo nollent subjugare,magna cum prudentia con 2 Matth. v, 16. 3 Ezech, xxxiv, 1 seqq. ▲ Job, xxxI,
Chapter IVCaput IV
col. 1373–1374page 72 of 76
vincebat, qua exemplis, qua adhortationibus, qua a tutum formis, Petrum interrogans Christus Domi etiam idoneis objurgationibus,nunc terrifica ora- nus, in eo præoptavit7, eamque aggrediendam tione delineans horribilis judicii tribunal,severis- præ reliquis discipulo sui amantissimo, jamjam simam in throno sedentis Judicis æquitatem, Christianæ rei imperium capessenti, proposuit. acerbissimas pœnarum dissolutiones ab omnibus 12. Operam etiam dabat Athanasius secundum pro suis cujusque meritis exigentem: ipsas quo- Prophetæ oraculum8, ut in divinis præceptis non que angelicas mentes torvis ardentibusque oculis quod esset satis, sed vere nimium ac summum con descipientes, neque miserantes vicem hominum cupisceret:ideoquein cœlestium mandatorum terra æternis ignibus mancipatorum, eo quia tempus permansit semen ejus, sive id exstiterit sermo præ noº pœnitentiæ, sed remunerationis advenisset. ceptoris in auditorum atque intuentium cordis agro His igitur alloquiis complures ad bonam frugem per admirabilia opera disseminatus; sive etiam ii, correxit, in suaque coegit retia, itaque ad men- qui ab eo quasi concepti, in lucem editi, atque sam Christi, cui in pretio ac deliciis est salus educati genuinos seminantis se filios reipsa com hominum, veluti opiparum obsonium transmisit. probarent. Omnino gloria, maximæque divitiæ in Sic igitur attributuin sibi talentum multo pluri- demo ejus, in Ecclesia, inquam, cum ejus item justi bus adaugens Athanasius, vir jam spectatæ fide- tia in æternum perseveret: non vacuus, inquam, litatis, multarum urbium obtinuit principatum: gloriolæ inanis tumor et quasi inflata aquarumbulla sic in Domini sui gaudium est ingressus 5, cum quæ ocissime evanescit: neque etiam illæ divitiæ, sese suæque curæ commissos filios intaminatos quæ in cœleste regnum contendentibus reluctantur alque innocuos exhibuisset. quæ suis amatoribus sexcentas calamitates conciliat 11. Ea propter gloriosos honores a Deo est conse- quæ in laqueos et insidias diaboliimpellunt eos,qui cutus, omnesque suppeditatam sibi bonorum af- effrenata quadam cupiditate insaturabiliter se illis fluentiam concelebrant mortales, insolitos utilitatis volunt manciqare: non demum illæ scelerum expe fructus ex una ejus memoria decerpentes. Sicut ditæ administræ, quæ abunde materiam illorum sug enim cogitatio et collocutio rerum sua natura ve- gerunt incendiis: sed illa, illa quidem gloria, quæ titarum auditoribus pariter, pariterque colloquen. beatis angelorum mentibus pares honorum digni tibus, nec non etiam cogitantibus identidem nocuit: tate præstat; quæ ter sanctum Deum inter sancios sic e contrario bonarum rerum commemoratio degentem nobis quantumvis in terra vexatis, sancte non mediocres conciliavit utilitates. Itaque do tamen venerantibus, conciliat; quæ præsens est cens, et faciens (ut divinum inquit oraculum6), pignus cœlestis gloriæ sanctorum; que nostra mor fecit omnes docibiles Dei, atque perspicaces ad talium præcordia eo complet gandio, ut inde lætitiæ discernendum bonum a malo, honestuin a turpi. Cimmortalis cumulus redundet: Divitiæ demum non Non quemadmoduin Zamolxes et Anacharsis olim, inanes, quas nec fures, nec latrones effodiunt, quorum quamvis barbororum sapientiain Græci ad CAP. V. Heroicæ virtutes. Miracula. mirantes suspexerunt: neque etiam ut apud Spar tiatas legumlator Lycurgus, Mnesionapud Argivos, apud Pylios Nestor, cujus sermonem melle dulcio rem edixit Homerus; non demum uti legum sanc tores Solon et Clistenes apud Athenienses qui sane omnes non modo finitimis Græciæ populis ut suas reciperent leges, earumque præscripto vive rent, non suaserunt; sed ne illis quidem, apud quos leges tulerant, ut ad finem usque retinerent. Nunc etenim, cum easdem illorum leges velleribuscoro narint, aut unguento velut hirundines perlinierint, nequaquam eas audire patiuntur. Sed vero Christi Domini, ejusque perpessionum leges suo ferens gregi, effusa admodum cum lætitia complecti, et illæsas ad finem usque vitæ custodire persuasit noster Athanasius. Vir enim vere beatus, quippe qui non rudem, et Deo servire aggredentium,sed perfectum ibi comparaverat divinum timorem elenim vehementi Christum amore prosequebatur. Cujus propria rei nota, nobisque fide dignumesto argumentum,diligentissima in proprios greges vigi lantia ac providentia, quam unam præ multis vir 18. Beatus, et re quidem vera sanctus Athana sius: etenim is, neque in coucilio impiorum un quam versatus est, neque in blaterantium obscœna, turpiave perpetrantium cathedra consedit; sed tanquam immortalis arbor sata secus irriguum Christi Salvatoris profluentem, quem hic de ventre in se credentium emanaturum pollicitus est. Nullus in ore ejus dolus inveniebatur, sed sola Dei eloquia, in quibus sanctissimum sibi quoddam hospitium secreverat. Visus etiam est terille felicissimus,si cut mons Sion, qui habitat in nova Jerusalem, non Denim commovebitur in æternum 10; oculosque ad Deum attolens non tardum inde sensit auxilium. Quapropter quæ gaudia, atque hodiernæ lucis læti tiæ proponuntur, iisdem non ad breve tempus, sed immortaliter hic frequens auditorum numeros oblectetur: quippe quæ cum animos voluptate quadam perfundant, ad divinitatem ex Athanasii imitatione sustollunt. Eo quia etiam is adhuc mortalitatis pulvere obductus, ad hoc virtutis fastigium, tanquam procera, comataque arbor, 5 Matth. xxv, 21. 6 Joan. vi, 45. 7 Joan. xx1, 20. 8 Psal. CXI, 1, 9 Psal, 1, 1 seqq. 10 Psal.
Chapter VCaput V
col. 1375–1376page 73 of 76
pervenit, al eos respiciens, qui Deo fuerant gra- illi convivens ejusdem contemplatione frueretur. tiosi, atque eorum vitæ exemplis, quasi luce qua nam sibi viam gradiendo constravit. 14. Quis enim Athanasii hospitalitatem, fidei quoque inimitabilem puritatem intuendo, sibi pa triarcham Abrahamum vilere non videatur? quis constantem ejus tolerantiam, atque in rebus om nibus, quas destinarat Deus, tractabilem facilita tem considerans, alterum Isaacum oculis cernere sibi non persudeat? Quis in adversis casibus ejus animi magnitudinem ac soliditatem, morumiten sine fuco et fallaciis iutegritatem attendens, Jacob sibi jam adesse non opinetur? Quis in Athanasio Josephi temperantiam, modesiiam et injuriarum tolerantiam, a fratribus odio se prosequentibus.ac divendentibus gratiam inire studentis, ante ocu los habere non censeret? Quis ejus minime ab jectum, sed vere generosum animum in occur santium ærumnarum repentinis melestiis patien dis perpendens, invictissimi Jubi imaginem ob oculos sibi obversari non diceret? Moysis etiam et Aarop placabilitatem, mores citra reprehensio nem mites, divinamque eorum contamplationem, mortales rapientem sublimes, imitabatur. Justam quoque Phinees indignationem æmulabatur, non ferreo pugione legum violatores confodientem, sed nunc asperis et severis mulcentem, nunc mollibus et hlandis alloquiis coercentem, scele rum cursus, et injuriosos in obvia quæque impe tus. Verum enim vero eum se præstitit, qui nec dehiscentem terram efficeret sepulcra corum, qui in sacrosanctum sacerdotium audacter petulan terque per superbiam efferebantur; nec flammis addiceretur quod impius legum violator abstulerat; hujuscemodi enim prodigia id ætatis exposcebat. Sed vero hominem quemdam similia patrantem Athanasius suarum precum vi insensibilibus so lum viduavit capillamentis, quæ quidem corpori ex superfluitate adnascuntur, neque cum adsunt ad humanæ essentiæ faciunt constitutionem, ne que ablata nocent: sed cum piaculare nefas au daculo ac temerario solum indicent, ad pœniten dum adigunt, et ad nefarii sceleris fugan, et vitii succrescentis tonsuram. 13. Imitandam etiam suscepit Davidis malorum aļque injuriarum perpessionem, et eximiam erga Deum pietatem qua de causa non modo in caco dæmonas cccinuit, sed iu eas, quæ, iisdem sug gerentibus, exstimulantur magisque efferantur, animi perturbationes. Atque horum facinorum testes sunt complures, quorum quide:n aliquot, dum adhuc superviveret, curavit, bonæque vale tudini restituit Athanasius: aliquot etiam, qui ardenti cum fide ac de siderio accesseruntal ejus sepulcrum, cum jam ad Christum, quem deside raverat, transmigrasset, propter quem exoptaverat corporeis vinculis exsolvi, uti liberius ac sanctius 11 Matth. v. 19 Dan. ix, 23. Eliæ atque Elisei asceticam durainque vitæ ratio nem, zelum quoque, sed non ignes exspirantea, est imitatus, neque etiam flammas de superiore loco deducens, impiosque cœlestibus incendiis comburens: neque injuriosis contumeliis convi ciantes exhibens epulum feris sanguinariis (nam etiam hæc antiqua illa exposcebat ætas, Deo vul neribus curandis severiora remedia adhibeɛte), sed gravibus, quæ talem decebant doctorem,allo quiis, divinae sapientiæ sale conditis, vitaque inno xiæ consonis, complures facinorosos ad bonam frugem corrigens: novit enim more Christi Domini pacificare eos qui sunt Spiritus filii 44. Fuit etiam vir, beatum Danielem secutus 12, spiritalium desi deriorum, viriliter corporeis illecebris obsistena, et sola divina deperiens, in quibus Deum manifes tius inveniret.Idem quoque trium exemplo adoles centum apud Babylonem corporearum flammas voluptatum, veluti sopitas jam favillas despiciens, et subindereviviscens incendium de subito concul cavit, ne qua ratione sibi in corde hujusmodi imagines immorarentur, ipsorumque lethifera contagiosaque idola venerari Athanasius videretur. 16.Quod si sauctissimi illius Joannis (quo nem♥ inter natos mulieruın surrexit major, qui primum vivens apud vivos, deinde mortuus apud inferos verus Christiprodromus præcucurrit, quivenientem Salvatorem et liberatorem edixit, et in Jordane abluiti'lum, qui peccatorum nostrorum labes ibidem demersii) expressam imaginem, vivamque effigiem desideres intueri; tibi ponas, quæso, ob oculos fluxarum terrenarumque rerum despicientiam,cibi sobrietatem, uberem dicendi libertatem, mentem nullis perturbationibus obnoxiam; quomodo in pri males ac dynastas invectus eos redargueret, qued sacrosanctæ Deileges posthabitæ jam submoveren tur, atque etiam conculcarentur. Attendas etiam adhortationes ad pœnitentiam, et indicantem digito Christum ab illo baptizatum, iterum ventorum ad omnes judicandos, ac pro suis cujusque meritis condignas vices repensurum. Quod si Christi disci pulorum vestigium aliquod expetat quis adinvenire, pergat is, ac speculetur; spectabitque in Athanasio totius vitæ'aspernationem, ut Christum lucrifaciens inveniret: intentam quoque in Evangelii prædica tione sollicitudinem,in turbulentis rerume ventibus animi inagnitudinem, familiaritatem cum Christo memoriæ beneficio assiduam; ut inde nullo modo abstrahi posset, vel avocari: spectabit etiam illum Christicrucem toto vitæ tempore bajulantem, Chri stoque famulantem,ac vestigia sequentem, reliqua vero omnia existimantem retrimenta et quisquilias, Apostolorumigitur vitam imitatus Athanasius, adeo ex eorum architypo vivam imaginem in seipso ad anussim effinxit, ut si quis intueri vellet singulo rum characteres, attantius dispiciendo, nihil fere
Chapter VICaput VI
col. 1377–1378page 74 of 76
dissimiles, sed omnino veros atque ipsissimos suffocabat suum. Miserendum etiam per innatum inveniret. sanctumque animi sensum necessitudinum egeno rum; uti benignas aures is applicuimus, ut quan CAP. VI. Extrema suis data monita. tumvis terreni ac mortales (quoad fieri tamen 17.Sed tandem aliquando venit ejus profectionis potest) Deo similes efficiamur, qui ejusmodi̇homi tempus; neque enim alio censenin nomine ejus vitæ nes in regnum Introducit saum, seseque ipsum exitum appellandum, quam reditus in patriam ab eleemosynæ ac misericordiæ indigam confitetur; exilio. Et quidem de seipso nonnulla obtestanti at eos qui ferarum ritu insaniunt, et erga homines aderant complures graviter affecti, ejusque sejun- inhumaniter grassantar, in eternos ignes una cum ctionem quasi summam jacturam lamentantes: au- nequissimo Satana, et angelis ejus conjiciendos diebant vero illum vili lectulo jacentem,nequequod interminatur.Igitur Jesum Christum Dominum no ad divitiarum thesauros attinet statuentem, neque strum identidem redigemus in memoriam,judicem auri argentique copiam tutoribus relinquentem, æque incorruptum ac severum, formidabili solio qnorum egestatem, sicut alii adeptionem, ille ma insidentem,e cujus conspectu ignitumftumen eram gno studio consectatus fuerat: nec terræ jugera, pit, omnesque patefacta conscientia ad ejus tribu arborum silvas, vineas, greges, armentaque, a qui- nal sistendos, rationemque reddituros quæ recte, bus, quoad vixit super terram, quam maxime is quæve secus patraverimus. Quotquot in Christo fuit alienus: sed ea, de quibus semper disputavit, sacro fonte abluti sumus, Christum induimus; ne quandoque propter morbi molestias concise recen- itaque propter propensionem ad res terrenas hujus sentem (homo enim erat, quanquam magni animi modi vestem rejiciamus, ne vicissim a cœlesti tha ejus celsitudo humilitatem corpusculi superabat): lamo, sanctorum tætitia ac tripudiis repudiemur. Operæ pretium esset, inquiens, in meipsum conver- Turpe verbum, ut divinus inquit Apostolus14, ex sum de præsenti solum digressu ab hac vila pensi- ore vestro nullum dimanet, sed in solum, quod vir tare, et formidabile atque horrendum jussum ca- tutum exemplar effingat, vel alienæ utilitatis fru pessere, quique meam suscepturi sint animam, et ctuin referat: neque enim de malefactis tantum, quonam locorum sit mihi iter faciendum, hostes verum de otiosis etiam verbis, atque adeo de pra etiam infestos in insidiis semper locatos, viamque vis cogitationibus. rationem nos Deo reddituri su nobis tanquam latrones ac prædones præpedientes, mus.Unusquisque ab omnibus gratiam inire, hone cogitare: sed quoniam et mea, et vestra commoda, stisque in robus comes esse curet: sic enim singuli ut semper, nunc etiain vehementer desidero, hoc animati esse debemns, ut de aliis per emolumenti enim divinae legespræscribunt,quæcumque permit- c bene mereri studeamus. Nemo prefecto nostrum tit indulgentia temporis, et quod reliquum est vitæ, etiamsi ignorantiæ velamentum obtendat, divinum etiam punc eloquar. Ego equidem, ut videtis, lon- judicium evertet: omnes enim quotidie divina gam ad meos parentes ingredior viam; neque am- Evangeliorum præcepta, apostolorum admonita, plius in hac mortali vita me aspicietis: sed ne mea, prophetarum adhortationes exaudimus. (amabo vos) admonita per oblivionem contemnatis, quæ vobis pro eo divini amoris ardore, quo vos prosequor, sum impertitus. Apud vos ero, imo vero polius ipse vobis aderit Christus cum Deo Pa tre, ac divino spiritu: itaque divinum eritis domi cilium, animataque illius templa, cujus thronus est cœlum, cujus scabellum est terra. Ego enim, Salva tor inquit,et Pater adeum veniemus,et mansionem faciemus apud eum 13, qui nimirum ejus capessit jussa. At inter divina præcepta longe præclarissi mum, et quidem primum est, ex tota anima,cona tu, mente, totoque pectore Deum peramare, et proximum sicut seipsum: hoc enim cætera omnia consequuntur, uno alterum complectente; et quod jubet amore prosequendos inimicos, idem pro ami co propriam vitam, si tempus poscat, profunden dam jubet. Debita item dimittenda nostris debito ribus, sicut et nobis uostra debita Pater cœlestis dimittit. Horrendum etiam pensitandum patrisfa milias decretum erga servum, apud quem plurima beneficia collocarat, magnamque æris vim jam con donarat, hic autem propter minuta æra conservum 13 Joan. XIV, 23. 14 Coloss. III, 8. 18.Quid mihi nunc recenseantur, si cum legiti mis hisce nostræ philosophiæ disputationibus com parentur inveteratæ Socratis quæstiones? quarum gratia superbientes Græci supercilium attollunt, quod (ut ipsi sejactant) is philosophus timore mor tis superior exstiterit. Hujusmodi enim disputatio nes auram vanæ captant gloriolæ, scenæque sunt figmenta, et solum induunt philosophiæ speciem, ejusque personam præseferunt, quod in se, non in alios convertat, quidquid elaborat. Atque hoc cro citat Esculapio immolatus gallus a Socrate, ejus que hominibus placendi studio pleni sermones, quos (discipulis suadentibus,ut ipse periculum evi taret, quod ei Anytus et Melitus accusatores susci tarant) passim cæteri dictitabant. Sed vero noster hic Athanasius, rebus omnibus id temporis postha bitis, ad illud unum incumbebat, ad gloriam, in quam, Christi, rerum omnium inspectoris ac Epho ri amplificandam; perinde æque nihil sibi esset antiquius studioque dignum, quam gregis sibi cre diti salutem accurare, cujus studio mirandum in modum ipse Deus homo factus est, idemque studium
Chapter VIICaput VII
col. 1379–1380page 75 of 76
PETRI ARGORUM ORATIO IN B. ATHANASIUM. ut perspicuum symbolum, reliquit Deum amanti- nobis eum imitantibus fructus affert oberrimos, bus. Atque ideo quanquam esset proximus occasui atque calore tentationum æstuantibus umbram vitæ, janjamque animæ corporis discidium, quæ saluberrimam exhibet. Quapropter memoriam natura optime conglutinarat, opperiretur; tamen apud nos immortalem consecutus, inexstincta ea, quæ effecerat vitam agens episcopalem, tan- etiam gloria perfruitur. quam advena el peregrinus, in memoriam revoca vil. Itaque cum in Deum, tum in homines charita tem arctissimo virtutis vinculo colligavit Athana sius, qui non solum recte factis, sed ad extremum usque habitum etiam verbis ea nobis reliquit vir tutum exempla, ad quæ oculos attollentes, tan quam ad stellas dum per caliginosam noctem in vitæ hujus pelago miserabiliter jactamur, omnes ejus decumanos fluctus, obortasque tempestates, et a communis infestique hostis insidiis excitatas procellas eludendo enavigabimus, et ad tranquil-B lum Christi regni portum applicabimus, habentes pro magistro Athanasium; qui quasi peritissimus gubernator clavum tenens ad puppim sedeat, nos tram fiduciam excitet, et ad ea demum, unde nostra pendet salus, animos tollat. Mors, miracula. 20. Reliquit vero nobis una com ter beato cor poresepulcrum, quod veluti; erennis fons curatio num rivos omnibus cum fide accedentibus ubertim effundit. Quamobrem in eo inspicere existimemus Athanasium ipsum, quem dolore pariter,ac desi derio incomparabili ad illud accedentes complecta mur, sicut Patrem venerantes, et qua par est piela te prosequentes; sicut benemerentissimo gratias agentes immortales; sicut medico cum animi ægri tudines tum corporis exponentes, atque ad hujus medicamenta festinantes. Enimvero huc ad Atha nasii sepulcrum invisendum veniunt etiam qui longioris peregrinationis iter instituunt, ubi pros perum item reditum beneprecati domum suam revertuntur. Mulieres quoque nunc viris, nunc filiis præsens medicamentum, et mortis prolatio nem precabundæ impetrant: qui rigida potentio 19. Hanc igitur filiis suis relinquens hæredita- ris manus tyrannide opprimuntur, patronum in tem sanctissimus Athanasius, protensis speciosis vocant Athanasium: quibus per calumniam aliena pedibus, et innocuis compositis manibus, oculisque facinora ascribuntur, atque injuste ad forum ra graviter ac religiose ad cœlum sublatis, atque ita piuntur, strenuum popugnatorem sentiunt Atha extremum locutus: In manus tuas, Domine, com- nasium. Denique, ut summatim dicam, omnes mendo spiritum meum, jucundus et valde hilaris Athanasium, omnia factum, ejusque auxilium im animam ab angelis jamjam adducendam exhalavit. plorantes votorum jam compotes effecti, ac læ Homo nimirum dierum Spiritus sancti plenus,ple- tantes revertuntur. Hunc etenim experimur quasi nus item divinæ munificentiæ donis, cum cœlestem alteram Siloen, omnia nobis perturbationum in laborum remunerationem liquido perspiceret jam cendia exstingneniem, omniumque animos, et affuturam, effecit, ut sapientem decet, ut minime corpora irrigationibus unguentorum fragrantiam se pœniteret vitæ anteactæ, sed potius lætaretur. spirantibus recreantem. Atque horum beneficio Maturum dixisses frumentum in cœlestibus horreis rum nos quoque participes fieri exoptamus; bo condendum,ab omni collectarum frugum vitio alie- norum omnium auctori, et in sanctis suis glorioso num et incorruptum: atque ideo in concilio justo- gratias agentes Deo: eum enim decet omnis rum vitam vivit immortalem, ejusque merces est gloria, honor, veneratio, Patrem, et Filium, et multa nimis apud altissimum Deum. Floret igitur Spiritum sanctum, nunc, et semper, et in omniam ut palma, utque cedrus augetur et amplificatur, qui sæculorum æternitatem. Amen.
col. 1381–1382page 76 of 76
(CAVE, Dissert. prim., pag. 168.) Bartholomæus, gente, ni fallor, Syrus, civis, certe monachus, Edessemus; quin non raro se sim pliciter Edessenum vecat; ætatis admodum iucertæ scriptor, cujus ne levissima quidem; quod sciam, habetur mentio, cujusque in toto suo Opere nec vola, nec vestigium; vir non inelegantis ingenii, non contemnendæ eruditionis, in acriptis et ritihus Chaldæorum, Arabum, Muhammedanorum ver satissimus. Scripsit Elenchen seu confutationem Agareni, qua non sine magno ingenii acumine et mordaci sale, Alcorani ineptias et Muhammedis ortum, vitam, mores, ritus et dogmata, eleganter exponit. Opus hoc &xépalov Gr. Lat. extulit Steph. Le Moinius, et inter Varia sua Sacra locum dedit, Lugd. Batav. 1685, p. 302; subnectitur. ibid. p. 429, tractatus alter Gr. Lat. Contra Muhamme den, an ejusdem auctoris, non liquet. Sunt quæ id suadere videantur materiæ affinitas, auctoris iugenium, accurata rerum Muhammedanarum peritia. Nec desunt quæ assensum plane retrahunt, præcipue haud levis in utroque discrepantia. Bartholomæus in recensendis Muhammedis uxoribus et liberis, cum anonymo, nec nomiuibus, nec numero, convenit. Monacho Nestoriano, primario Mu hammedis in condendo Alcorano posix nomen apud Bartholomæum est Pachuras, apud ano nymum Baira, ut alia jam mittam. Ut ut sit, utrumque opus jucunditate et utilitate sua se magno pere commendat *. * Conf. Fabric. Biblioth. Græc. ed. Harles t. VIII, p. 86 not. mm; t. LX. p. 586; et Catal. bi blioth. Leidens. p. 340, n. 24. (LEMOYNE, Varia sacra, Prolegomena, p. 17.) Cum ex legato Warneriano, ad Scaligeranum pergerem, et desultoria quadam libidine, modo illo, modo isto oculos meos pascerem, et utriusque opes mirarer, ac explorarem, incidi in Disputationem Bartholonæi Edesseni, sequioris ævi, ni fallor, monachi, contra Saracenos. Opus Scaligero, Vulcanio, Mursio notum, illorumque doctis manibus diu tritum ac versatum, sed huc usquo ineditum, nec Latinitate donatum. Cum vero illius lectio non leviter animum afficeret, ac in illo multa occurre rent, de Mahumete, de Mahumetanis, de religione Muhamedanorum, de variis apud illos ritibus, grata ac jucunda, quæ a lectoribus sicut nec a me, non sine quadam voluptate legi posse videbantur, statim de opere cum aliis jam paratis sociando cogitavi, versionem adornavi. Al calcem vcro istius codicis mss. Bartholomæi Edesseni, quædam addita legebantur, quæ Mahumetem ipsum spectabant. Quæ cum superiori disputationi, concilio quodam addita fuissent, ea in editione nostra noluimus de siderari.
Continue reading PG 104: Bartholomæus, Edessenus Monachus →≣ entire volume