col. 843–844page 1 of 4
Notitia
PG 105:843Οπότε καὶ ζήλῳ κινηθεὶς ὁ μοναχὸς Θεόγνωστος ὁ ἀρχιμανδρίτης, καὶ διὰ κοσμικῆς στολῆς λαθραίως καὶ αὐτὸς εἰς Ρώμην ἐπιδημεῖ, καὶ τὰ κατὰ τοῦ Ἰγνατίου διδάσκει τὸνANNO DOMINI DCCCXC.
THEOGNOSTUS MONACHUS.
NOTITIA.
(HANCKIUS, De Græcis scriptoribus historiarum Byzantinarum, Lipsiæ, 1677, in-4”).
1. Theognostus monachus, exarchus Constantinopo'itanus, id est, patriarchæ Constantinopolitani
legatus (qualem auctores Latini recentiores visitatorem nominant), cum Ignatius Constantinopolitanum
patriarchatum, quem ab anno Christi 847 per annos fere duodecim gesserat, anno Christi 858 in exsi.
lium ab imperatore Michaele pulsus, Photio cessisset; Ignatianis Photianos, Photianis Ignatianos persequentibus, ad componendas lites A. C. 861 celebrata synodus Contantinopolitana, præsentibus Nicolai Romani pontificis legatis, patriarchatum Ignatio demptum Photio adjudicavisset, id non ferendum
ratus, qui cum Ignatianis sentiebat, clam sub habitu civili Romam profectus, ope Nicolai, tum Ignatio,
tum etiam sibi consulere modis omnibus conatur. Stylianos Neocæsariensis in litteris ad Stephanum V
Romanum pontificem, cum retulisset, in concilio Constantinopolitano patriarchatum ab ipsis legatis
Romanis Photio confirmnatum: Οπότε καὶ ζήλῳ κινηθεὶς ὁ μοναχὸς Θεόγνωστος ὁ ἀρχιμανδρίτης, καὶ
διὰ κοσμικῆς στολῆς λαθραίως καὶ αὐτὸς εἰς Ρώμην ἐπιδημεῖ, καὶ τὰ κατὰ τοῦ Ἰγνατίου διδάσκει τὸν
dyiwtatov nánav Nɩxólaov· Tum etiam zelo commotus monachus Theognostus archimandrites et civili
habitu clam et ipse Romam properavit, et causam Ignatii exposuit sanctissimo papæ Nicolae.
II. Romæ cum viveret, ab imperatore Michaele, sicut inter calumniatores referebatur, qui Photium
et Photianos in Occidente figmentis traducebant, ita Constantinopolim ad tribunal, sed nequidquam,
citabatur. Pro Theognosto Nicolaus pontifex, ipsemet Ignatianus, epistola 8 (quam, ut ex epístola
9 colligi potest, A. C. 865, indictione XIII scripsit) imperatori Michaeli respondebat: Porro scripsit nobis
imperium vestrum ut Theognostum, qui a fratre et coepiscopo nostro Ignatio super quasdam provincias
exarchatus pondus accepisse dignoscitur, nec non et alios monachos sibi, tanquam vestræ Augustalis injuriatores Excellentiæ destinemus. In quo cum tamen ipsi injuriatores vestri non fuerint, quid aliud, nisi
ul quanta pœna et quibus tormentis subjiciantur hi qui ex parte Ignatii sunt, et apud vos in ditione vestra
consistunt, liquidius agnoscamus. Quando hi non utique ad epulas, non ad infulas alicujus honoris percipiendas profecto quæruntur, sed potius ad puniendum, quos forte nec vidis:is, nec cujus moris sint, penitus
agnovistis. Denique quidam eorum ab ineunte ætate Romæ divinis obsequiis famulati sunt, et non justum
credimus hujusmodi tormentis fore subdendos. Theognostum autem non de vobis sinistra, sed polius grala
prædicare testamur. Quamobrem ergo eum quæratis ignoramus, nisi forte, quia illinc fugatus, hic apud
nos requiem, quemadmodum innumeri Christiani, aliquantulum reperit.
III. Eam vero Theognostus apud Romanos inibat gratiam, ut ab iis åpyipavòplins tīs aprobutipa;
'Pwuns, archimandrites veteris Romæ, id est, præfectus monasteriorum veteris Romæ, constitucretur,
qui novæ Romæ, id est Constantinopoleos, exarchus exstiterat. Docet hoc titulus quem Theognosti
narratio præfixum gerit, § VIII in medium afferendus.
IV. Ignatius ab imperatore Basilio, Michaelis successore, Photium relegante, patriarchatum Constantinopolitanum A. C. 867 recipiebat. Theognostus, qui per annos septem hactenus Romæ commoratus, exsulis
Ignatii causâm apud Nicolaum I et Adrianum II pontifices Romanos, nervis omnibus egerat, A. C. 868
Constantinopolim revertebatur, ad Basilium imperatorem et Ignatium patriarcham litteras, in quibus
utrique majorem in modum commendabatur, ab Adriano scriptas afferens. Adrianus, partibus Ignatianis
addictus, in epistola ↓.quam ad imperatorem Basilium, Indictione I Kalendis Augusti scripsit (Anastasios
Bibliothecarius in Actis concilii Constantinopolitani IV Latinis actione vn), repræsentat: Postquam ausem cognovimus, quod misericors Deus imperium vestrum simul et affectum ad hoc erexerit, ut dispersa
congreget, et quæ ceciderunt erigal et contrita resolidet; fiducialiter possumus, Deo gratias, deposcere
ut ii qui abjecti sunt, ab imperio vestro recipiantur, et ii qui dispersi, conyregentur. Quapropter prudentissimum virum Theognostum honorabilissimum exarchum vestræ fiduciæ remittentes commendamus;
qui legatione, tam pro fratre et comministro nostro Ignatio, quam pro cæteris contribulatis functus
per septennium apud principis apostolorum limina ut peregrinus et incola vixit, et eorum confessionibus memoriam vestram assid: commendavit; et a die adventus sui usque ad præsens pietatis
vestræ præconia narrare, et Ecclesiæ manifestare vulnera, et horum medelam exigere non destitit. Nunc
ergo quoniam et iste unus ex illis est, qui, postquam lupus factus est pastor, continuo dispersi et a robis
vie omnia regentibus congregati sunt, révocetur et ipse, petimus, et in mandra fidelium omnium a clementia
col. 845–846page 2 of 4
vestra locetur, et inter lætantes pios filios paterno affectu post longæ captivitatis reversionem connumerari
mereatur; el ob amorem Dei, et protectorum vestrorum principum apostolorum honorem, a quorum regimine
proficistitur, mansuetudinis vestræ auxilia sentiat, et post turbationem serenitatem, et post multa adversa
optatæ prospetilalis effectum, quatenus per patronorum vestrorum intercessiones, principum videlicet a
quorum sede remittitur, et quorum principatum pro Ecclesia vestra, quæ valde fluctuat, die ac nocte inter
pellare per multa curricula non cessavit.» In epistola 2 quam ad Ignatium patriarcham indictione 1, Kalen
dis Augusti, scripsit, (Anastasius ibidem) exhibet: Præterea communem filium Theognosium, reverendissimum
exarcham et dilectum nobis, ecce ad vos transmisimus, qui ex persequentibus æmulatoribus tuis illinc nudus
salvatus, quin et mutato habita víx huc pertingens, vitam lucratus est, deinde apud memorias apostolorum per
septem fere annorum carricula, ut hospes et advena demoratus, non lantum propriam miseriam, quantum
sanctitatis tuæ pressuram et Constantinopolitanæ Ecclesiæ cala'nitates pene incessanter deflebat: ita ut non
solum antea jam dictum decessorem meum (Nicolaum 1) sed et me postea nocte ac die indeficienter erigere, ct
pro stata tantæ Ecclesiæ et erectione vestra crebris suasionum slimulis latera percutere, el quemadmodum
angelus quondam: Surge, Petre, accipe fortitudinem ad salvandas gentes, per singulos dies nobis dicere no'r ccs
saret quousque auditum, Deo præstante, suscepit, quod ardenter in pectore semper bajulabat. Qua de re, frater
dilectissime, sanctitati tuæ hunc commendantes, rogamus el deprecamur, quatenus circa se sential beneficii
tui propositum; et sicut vestræ factus est communicator passionis, ila et consolationis: non autem ut fami
liaris noster fuctus, sed et ut a sede principis apostolorum susceptas, hic debet ob amorem ejus, non qualem
cunque in conspectu sanctitatis vestræ gratiam invenire.
V. Anno Christi 869 Theognostus patriarehalis hegumenus legatos Adriani II Romani pontificis, ad
concilium Constantinopoli celebrandum missos, Sillambriam ingressos excipiebat; qui Constantinopolim
indictione m, die xv Septembris, A. C. 869, pervenerunt. Continuator Anastasii de Romanis pontificibus,
in Adriano II: Multorum anfractuum laboriosos circuitus (legati Pontificii) penetrantes, tandem Christo
præduce Thessalonicám veniunt in quɔ Basilius imperator Eustachium spatharium candidatum cum suæ
salutationis officio sanctæ Romanæ legatis Ecclesiæ obviam destinavit. Qui eos admodum honorifice per con
tigua itineris loca ducentes, Sillambriam pervenerunt. Ubi a Sisinnio imperiali protaspathario et Theo
gnosto patriarchali hegumeno, qui Romæ apud sanctissimum papam Nicolaum pro restituendo Ignatio sedulus
intercessor exstiterat, cum 40 equis de stabulo imperiali et totius mensæ argenteo apparatu, officialibus
que, qui sibi ad omnem libitum famularentur, sunt excepti. Ad castrum autem rotundum, in quo est ecclesia
miræ magnitudinis S. Evangelistæ Joannis nomini dicata, favore Augustali, Sabbato mansionem suscipiunt,
Et Dominica, quæ quinta decima dies Septembri erat, indictione tertia, singulos equos cum sellis aureis
devotione imperatoria capientes, obviati omnibus scholis, videlicet spathariorum, candidatorum, strale
gorum, mandatorum cæterorumque Palatinorum ordinum, omnibusque clericorum planetariis ordinibus
ad portam auream veniunt.
VI. Post concilium Constantinopolitanum, A. C. 870 finitum, quod prorsus ad Adriani II Romani
pontificis mentem, patriarchatum Constantinopolitanum ademerat Photio, confirmaverat Ignatio, Theo
gnostus apud Constantinopolitanos monasterii Fontis hegumenus, id est abbas, et Ecclesiæ Magnæ (qui
bus vocabulis templum Sanctæ Sophiæe solet denotari) scenophylax, id est, vasorum custos, per se Romam
iturus, imperatorum Basilii, Constantini, Leonis et patriarchæ Ignatii litteras ad Adrianum perferendas accipie
bat: ipsius (cujus arbitrio Græcam Ecclesiam Ignatius et Ignatiani, partim acerrimis in Photium et Photianos
odiis, partim magnis in integrum restitutionis beneficiis adducti, intra concilium a solis Ignatianis cele
bratum, in rebus præcipuis subjecerant,) ad utiles Ecclesiis, tun lectores plurimos quos Photius sacris
initiaverat, in officiis suis toleratos, majoribus dignitatibus mactandos, tum episcopos nonnullos ob
communionem cum Photio cultam, muneribus suis orbatos, prioribus sedibus restituendos, consensum
impetraturus. Imperatores in litteris ad Adrianum, quas Anastasius Bibliothecarius Actis Constantinopo
litani concilii Latinis subjunxit: Litterarum gerulum expeditum ad peregrinam profectionem, et magnu
nimum ad malorum tolerantiam consecuti sumus, id ipsum optabile habentem principi apostolorum ante
promissum causa reddendi volum, eumdemque vestræ paternæ Sanctitati commendamus, super hoc quoque
multum tranquillitatem vestram rogantem. Idem autem est hic Theognostus, quem et vos bene nostis, Deo
amabilis hegumenus superlaudabilis Dei matris Pages (id est Fontis) el vasorum custos Magna Ecclesiæ.
Per ipsum ergo, quæ nostri desiderii sunt, opportune adimplere conspeximus. Ibidem post paura: Specia
lis autem Pater noster et magnæ civitatis patriarcha postulavit a nobis scribere Sanctitati tuæ de his
lectoribus, qui a Photio promoti sunt, multis et innumerabilibus exsistentibus eis in diversis provinciis;
insuper autem et de Paulo reverendissimo bibliothecario, verbo et vita præfulgido, ac Theodoro metropolila,
qui et ipse nimis Ecclesiæ utilis est, quatenus dispensatio fiat a Sanctitate Vestra super ipsis, quibusdam
quidem ad ascensus majores sacrorum graduum, quibusdum vero ad receptionem sedium suarum; ad hoc
rɔgantibus Dei imitatricem virtutem tuam; horum quidem multitudinem, hujus vero labores el pro veritate
sudores, illius autem culpæ reprehensionem, et quod ex canonica sit manus inpositione promotus conside
vantem: pro his et imperium nostrum flagitat pietatem tuam dispensandum aliquid hinc humanius. Igna
tius in litteris ad Adrianum, ibidem exstantibus: Nostra humilitas memor charitatis vestræ, ac ama
bilis, quem circa nos habet, affectus, et ad hoc ipsum voluntatem et medicationem habens, invenit procurantem
col. 847–848page 3 of 4
PG 105:847μέγαν Ἰγνάτιον, πεμφθείς πρὸς Νικόλαον πάπαν Ῥώμης, προσωποποιηθεὶς ὑπὸ Θεογνώστου μοναχοῦ καὶ ἀρχιμανδρίτου τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, καὶ ἐξάρχου Κωνσταντινουπόλεως, εἰς ὄνομα Ἰγνατίου τοῦ πατριTHEOGNOSTI MONACHI
ut mitteretur in vrain, quæ est ad magni nominis Romam, orationis causa, intimum filium nostrum
reverendissimum abbatem Fontis, et scevophylacem Magnæ Ecclesiæ, dominum Theognostum, et idcirco
magis studuimus adimplere desiderium vestrum, quem et misimus cum præscnti epistola nostra visitaturum
el saiulaturum, ac adoraturum fraternam Sanctitatem Vestram; nuntiaturum etiam et a Christo nobis
donatam incolumitatem in hac vita multis passionibus et tribulationibus plena, quemadmodum ipse voluit
et judicavit, qui omnia sapienter et congruenter dispensat, et ante in tua piissimorum et Christi amicorum ac a Deo gubernatorum, atque divinitus munitorum imperatorum nostrorum proɛperitatem et tropæa,
et in melius de die in diem rerum Romani imperii translationem, ut et vos gaudentibus nobis congratulemini per mutuam unius corporis membrorum coeffectionem et compassionem, et iterum Dei boni gralia el
cooperatione, ad mediocritatem maturius remeaturum, et bona nuntia amabilissima vitæ vestræ
allaturum ad Ecclesiam nostram. Ibidem post panca: Quod autem sanctissimis vicariis paternæ
sanctitatis vestræ adhuc (Constantinopoli, quo ad concilium venerant ) præsentibus perfectum non est neque
finem accepit, rogamus nunc terminari et disponi perfecte, ac integre scribi ad humilitatem nostram de his
lectoribus, qui tonsi sunt a Photio, manus impositione: qui cum sint pene innumerabilis multitudinis in
universis regionibus et civitatibus Ecclesiæ, postulant ex necessitate aliorum fieri sacerdotalem provectum:
ut cognoscamus cliam et super hac re vestram voluntatem atque decretum certissime et manifestissime,
utrum sint digni promoveri ad majores sacerdotii gradus, annon sint: dubium enim hoc tantum dimiseserunt. Et adhuc postulumus etiam de intimo filio nostro et fortissimo veritatis agonista, Paulo videlicet
chartophylace ut, si est possibilis in eum dispensationis aliqua ratio, recipiat dignitatem episcopatus,
quemadmolum et antea in litteris nostris efflagitavimus. Deinde quoque super Lheodoro, qui a nobis quidem
consecratus est metropolita Curiæ, multum autem laboravit et afflictus est ab initio injustæ ac iniquæ dejectionis nostræ, in novissimis vero cum misero Photio conveniens, propter ejus immensa tormenta, quæ sibi
resistentibus inferebat, consensit et usque ad ultimum ipsius diem repœnitens, nihilominus
contrito et spiritu humilitatis veniam expetivit. Prohibuerunt enim eum sacerdotio fungi quoquo modo
sanctissimi vicarii Almitatis vestræ, et quod subscripserit in eam quæ facta est ab infelicissimo Photio, quasi
depositio beatissimi et optimi Patris nostri Nicolai decessoris Sanctitatis tuæ. Hæc sunt, de quibus rogamus
Sanctitatem vestram, ut si possibile sit, utatur verbo dispensationis et misericordiæ in his, cum alia omnia
optimum et commodum finem ac dispositionem susceperint.
rursus corde
VII. Sed horum quæ Constantinopolitanorum imperatores, cum patriarcha satis humilem in modum
expetebant, nihil auctoritate sua, nihil precibus suis Theognostus ab Adriano Photianis implacabili,
Constantinopolitanis inexorabili, obtinebat. Id nos Adrianus in litteris ad Basilium, Constantinum et Leonem, imperatores Constantinopolitanos, indictione v, die 10 Novembris, a. c. 871, scriptis, quas Actis
concilii Constantinopolitani IV Latinis additas reperimus, docet: Quamvis, ait ibid., multa instantia el cero
tamen viri prudentissimi et religiosissimi hegumeni ac sacrorum vasorum custodis Theognosti, qui de pietatis
vestræ virtutibus et probabilium morum insignibus, et tropæorum triumphis, alque de beneficiorum vestrorum
pie sibi præstitorum multitudine nos plurimum relatione sua lætificavit, et qualiter diebus vestris superno
brachio atque studio et solertia, vestra Christianitas prosperetur, enarrans, ad multimodas laudes S. Trinitati
reddendas, et gratias alacriores exhibuit ad postuluta divinitus muniendo imperio vestro concedenda, nos
supra modum efflagitaverit, et ultra quam dici possit, solito et prisco more, ac pro ecclesiasticis utilitatibus
frequenter impenso crebris suggestionibus investigaverit; super quibus tamen, propter jam designatam causam
(non esse partium Nicolai 1 Romani pontificis, tum etiam suo semel edito decreto, Photiauos damnanti,
contrarium quidquam admittere) nec annuere possumus, nec quidquam præter id, quod jam evangelizatum
est, ullo modo definire.
THEOGNOSTI MONACHI SCRIPTA DE REBUS CONSTANTINOPOLITANORUM.
VIII. Ignatii Constantinopolitani patriarchæ, cui sede sua dejecto imperator Michael Photium successorem dedit, causam historico libello repræsentat, cujus inscriptio: A(6)dnç nepiéxwv návra tå xati töv
μέγαν Ἰγνάτιον, πεμφθείς πρὸς Νικόλαον πάπαν Ῥώμης, προσωποποιηθεὶς ὑπὸ Θεογνώστου μοναχοῦ καὶ ἀρ·
χιμανδρίτου τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, καὶ ἐξάρχου Κωνσταντινουπόλεως, εἰς ὄνομα Ἰγνατίου τοῦ πατριápzov. Libellus continens totam magni Ignatii causam, missus ad Nicolaum papam Romanum, conscriplus
a Theognosto monacho et archimandrita veteris Romæ, et exarcho Constantinopoleos, nomine Ignatii patriarchæ,
IX. Hunc libellum, miserias, quas Ignatius in exsilio passus erat, Nicolao I pontifici Romano recensentem, orditur ab initiis exsilii, quod Ignatius a. C. 858 subiit, terminat in Actis Constantinopolitani concilii, quod Ignatium damnavit, a. c. 861.
X. Prodiit Græce et Latine, interprete Matthæo Radero, concilii Constantinopolitani tv, quod inter
œcumenica solet octavum nominari, Actis Græcis præmissus, Conciliorum tom. VI., Parisiis 4656, in
fol.; tomo VIII, ibid., 1671, in fol.
col. 849–850page 4 of 4
PG 105:849ΘΕΟΓΝΩΣΤΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΑΠΑΝΤΑΣ. Λεμπρὸν τὸ τῆς ἑορτῆς ὄμμα, καὶ φαιδρὸν τὸ τῆς ἐκλογῆς ᾆσμα· πρέπει γὰρ ἡμῖν ἀσμάτων ἐκλογήν, τοῖς τῶν ᾀσμάτων κυρίοις ἐκφωνεῖν καὶ σεβάσματα. 'Αλλ᾽ οἶμαι ἀρξάμενον, ναρκῶσαι πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ λόγου προφοράν· ὑπερβαίνει γὰρ ἡμᾶς τὴν εὐφρα δίαν, ἡ τῶν πεπραγμένων ἄθλων πολυτέλεια· τὸ δὲ ὑπερβαῖνον εἰς ἐγχείρησιν, δυσχερεστέραν ἔχει τὴν τοῦ σκοπουμένου κατόρθωσιν· πῶς γὰρ ἂν ἐξερεύ ξωμαι τοῖς χείλεσιν ὕμνον, ἀδίστακτος ὢν δικαιωμάτων θεοῦ, ἀμύητος βεβαιωμάτων Χριστοῦ; Γέ γραπται γάρ Εξερεύξονται τὰ χείλη μου ὕμνον, όταν διδάξης με τὰ δικαιώματά σου. 'Αλλ' ἔστι καὶ λόγος πανεύπορος, ὑπὲρ λόγον ἔχων τὴν λόγον, θησαυρὸν ἔχον χορηγόν, ἐννοίας εὐσεβεῖς, καὶ ῥη μάτων ἀξίαν εὐφραδίαν, πρὸς ὅν ἐπερειδόμενος, ἄρ ξομα: λέγειν λόγια ἀληθῆ. Ορθίους οὖν τὰς ἀκοὰς στήσαντες, ἀγαπητοί, τὴν τοῦ παρόντος συγγράμμα τῆς ἐπιμελῶς δέξασθε διήγησιν· ἐπίσταται γὰρ ἡ τῶν κρειττόνων ἀκρόασις, πρὸς τὴν τῶν μειζόνων οἶκο δομὴν ἄγειν τοὺς ἐπιμελῶς ἐνωτίζεσθαι θέλοντας. Πολύανδρος ἡ τῶν ἀγώνων ἀνδραγαθία, καὶ πολύ τροπος ἡ τῶν ἄθλων προθυμία· οὐ γὰρ πρὸς ἕνα καὶ δύο ἢ δέκα τὸν ἀριθμὸν, ὁ τοῦ ἐγκωμίου κηρύττεται, ἀλλὰ πρὸς ἄπειρον πλῆθος ἁγίων, μαρτύρων καὶ ὁσίων· ὧν γὰρ δῆμος ἀνδρῶν ἀριθμῆσαι οὐκ ἐξίσχυσε, τούτους εἷς καὶ μόνος εὐαρίθμητον ἔχει τὴν ποσότητα, καθὼς αὐτὸς ὁ εἷς ἐθριάμβευσε λέγων· Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ἠρίθμηνται. Ὁ τοίνυν ἀριθμεῖν τρίχας δυνάμενος παντὸς ἀνθρώπου, οὐ μᾶλλον ἀριθμήσει τῶν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ μαρτύρων καὶ ὁσίων τὰ σώματα; Οὐ γὰρ πρὸς ἕνα τόπον τὸ πλῆθος, ἀλλὰ καὶ καθ᾽ ἕκαστον τόπον τὰ πλήθη. Ωσπερ γὰρ Θεοῦ τὸ ὑπέρογκον μέγεθος καὶ ἐν τοῖς ἀοράτοις ἐξήπλωται, οὕτω καὶ ὁ τῆς πίστεως αὐτοῦ ψυχοδέσμιος· ζῆλος καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰ κουμένης ἐκκέχυται. Διὸ εἰ καὶ κατὰ τόπον τὸ πλῆς ος, ἀλλ᾽ εἰς ἕνα τόπον ὁ πόθος. Οὓς γὰρ ἡ γῆ δια τὰς κατοικίας ἐχώριζε, τούτους οὐρανὸς διὰ τῆς ὁμονοίας συνήθροιζε· καὶ γίνεται ὁ σωματικός χω ρισμός, πνευματικὸς ἀθροισμός· καὶ οἱ τὸ βραχύταENCOMIUM IN OMNES SANCTOS.
ΘΕΟΓΝΩΣΤΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ
ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΑΠΑΝΤΑΣ.
THEOGNOSTI MONACHI
ENCOMIUM IN OMNES SANCTOS.
(Codices Naniani, p. 144, cod. 72.)
Λεμπρὸν τὸ τῆς ἑορτῆς ὄμμα, καὶ φαιδρὸν τὸ τῆς
ἐκλογῆς ᾆσμα· πρέπει γὰρ ἡμῖν ἀσμάτων ἐκλογήν,
τοῖς τῶν ᾀσμάτων κυρίοις ἐκφωνεῖν καὶ σεβάσματα.
'Αλλ᾽ οἶμαι ἀρξάμενον, ναρκῶσαι πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ
λόγου προφοράν· ὑπερβαίνει γὰρ ἡμᾶς τὴν εὐφρα
δίαν, ἡ τῶν πεπραγμένων ἄθλων πολυτέλεια· τὸ δὲ
ὑπερβαῖνον εἰς ἐγχείρησιν, δυσχερεστέραν ἔχει τὴν
τοῦ σκοπουμένου κατόρθωσιν· πῶς γὰρ ἂν ἐξερεύ
ξωμαι τοῖς χείλεσιν ὕμνον, ἀδίστακτος ὢν δικαιω
μάτων θεοῦ, ἀμύητος βεβαιωμάτων Χριστοῦ; Γέγραπται γάρ Εξερεύξονται τὰ χείλη μου ὕμνον,
όταν διδάξης με τὰ δικαιώματά σου. 'Αλλ' ἔστι
καὶ λόγος πανεύπορος, ὑπὲρ λόγον ἔχων τὴν λόγον,
θησαυρὸν ἔχον χορηγόν, ἐννοίας εὐσεβεῖς, καὶ ῥη
μάτων ἀξίαν εὐφραδίαν, πρὸς ὅν ἐπερειδόμενος, ἄρξομα: λέγειν λόγια ἀληθῆ. Ορθίους οὖν τὰς ἀκοὰς
στήσαντες, ἀγαπητοί, τὴν τοῦ παρόντος συγγράμματῆς ἐπιμελῶς δέξασθε διήγησιν· ἐπίσταται γὰρ ἡ τῶν
κρειττόνων ἀκρόασις, πρὸς τὴν τῶν μειζόνων οἶκοδομὴν ἄγειν τοὺς ἐπιμελῶς ἐνωτίζεσθαι θέλοντας.
Πολύανδρος ἡ τῶν ἀγώνων ἀνδραγαθία, καὶ πολύτροπος ἡ τῶν ἄθλων προθυμία· οὐ γὰρ πρὸς ἕνα καὶ
δύο ἢ δέκα τὸν ἀριθμὸν, ὁ τοῦ ἐγκωμίου κηρύττεται,
ἀλλὰ πρὸς ἄπειρον πλῆθος ἁγίων, μαρτύρων καὶ
ὁσίων· ὧν γὰρ δῆμος ἀνδρῶν ἀριθμῆσαι οὐκ ἐξίσχυσε, τούτους εἷς καὶ μόνος εὐαρίθμητον ἔχει τὴν ποσότητα, καθὼς αὐτὸς ὁ εἷς ἐθριάμβευσε λέγων· Ὑμῶν
δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ἠρίθμηνται.
Ὁ τοίνυν ἀριθμεῖν τρίχας δυνάμενος παντὸς ἀνθρώπου, οὐ μᾶλλον ἀριθμήσει τῶν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ
μαρτύρων καὶ ὁσίων τὰ σώματα; Οὐ γὰρ πρὸς ἕνα
τόπον τὸ πλῆθος, ἀλλὰ καὶ καθ᾽ ἕκαστον τόπον τὰ
πλήθη. Ωσπερ γὰρ Θεοῦ τὸ ὑπέρογκον μέγεθος καὶ
ἐν τοῖς ἀοράτοις ἐξήπλωται, οὕτω καὶ ὁ τῆς πίστεως
αὐτοῦ ψυχοδέσμιος· ζῆλος καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰ
κουμένης ἐκκέχυται. Διὸ εἰ καὶ κατὰ τόπον τὸ πλῆς
0ος, ἀλλ᾽ εἰς ἕνα τόπον ὁ πόθος. Οὓς γὰρ ἡ γῆ δια
τὰς κατοικίας ἐχώριζε, τούτους οὐρανὸς διὰ τῆς
ὁμονοίας συνήθροιζε· καὶ γίνεται ὁ σωματικός χωρισμός, πνευματικὸς ἀθροισμός· καὶ οἱ τὸ βραχύτα3 Psal. cxvi, 171. • Matth. x, 50.
Magnificum festivitatis spectaculum, et alacre
electionis canticum! convenit enim nobis cauticorum electionem nobis canticorum dominis expromere
et venerationis cultum. Sed hunc qui inceperit reor
ad dignam sermonis prolationem torpescere. Superat
enim nostram eloquentiam gestorum certaminum
magnitudo; quod autem conamina superat difficilia -
rem habet propositi exitum. Quomodo enim eructabo labiis hymnum, justificationum Dei inscius, ri
inexperius confirmationes Christi? Scriptum est
enim: Eructabunt labia mea hymnum, cum docueris
me justificationes tuas'. Sed est quoque verbuin
abundantissimum, supra verba verbum liabens, thesaurum possidens copiosum, pias sententias, et
dignam vocis eloquentiam, cui insistens incipiam»
veros sermones loqui. Matutinas ergo aures præbentes, dilectissimi, præsentis scripti accurate accipite
recitationem; scit enim meliorum auditio ad majo -
rum ædificationem ducere hos qui attente auscultari
volunt.
Multiplex est pugnarum virtus, et diversissimus
certaminum ardor; non enim in unum vel duo vel
decem numero, illud encomium proclamatur, sed in
innumeram sanctorum, martyrum et piorum
multitudinem. Quos enim hominum turba dinumerare non potuit, horum unus et solus Deus bene
æstimatam novit quandiutem, ut ipse solus triumpho
decoravit qui dicit: Vestri capitis capilli omnes nu.
merali sunt. Qui igitur capillos numerare potest
omnis hominis, nonne magis numerabit quæ in toto
mundo exsistunt martyrum et piorum corpora? non
enim ad unum locum multitudo adhæret, sed per
omnia loca multitudines diffunduntur. Nam sicut
Dei immensitas vel in locis invisibilibus extenditur,
ita quoque fidei ejus animas captivans zelus ad or·
bis universi terminos diffusus est. Quare si quidem
in suo loco multitudo est, sed ad unum locum cogit amor. Quos enim terra per habitationes divisit,
bos cœlum per mentium unionem conjunxit; fitque
corporalis divisio, spiritualis conjnunctio; et qui