PG 105Josephus Hymnographus
Joseph the Hymnographer
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

NoticeNotitia

col. 927–928page 1 of 26

haud pateretur: hinc discedere coactus ad gravissimas res Constantinopoli pertractandas, cœnobii mode ratorem enixe rogavit, ut Josephum itineris socium adjungeret, et tandem obtinuit. Constantinopolim appulsus Josephus, Gregorium continuo intuens, omnem vitæ suæ rationem in se fideliter transferre curabat, ac vitam potius angelicam quam humanam traducebat. Cum autem Leo (non Isauricus, ut habet Vita S. Josephi apud Octavium Caetanum, tom. II Sanctor. Siculor. p. 46, sed Armenus, ut juxta temporis epochas recte advertunt Godefridus Henschenius et Daniel Papebro chius in Actis SS. 3 Aprilis, in comment. prævio ad Vitam S.Josephi, § 1,p. 266, et in annotat. p.273) immanissimus Constantinopolitanus imperator, vesana rabie in sacras imagines earumque cultores sæ viret, S. Gregorius, imperatoris furori se opponens, publice catholicam fidem propugnavit: hinc non nulli viri religiosi ad Gregorium, tanquam ad fidei athletam confugientes, sæpius institerunt, ut Ro mam ad summum Pontificem S. Josephum mitteret, cui Ecclesiæ calamitates ac fidelium pericula expo meret, ideoque noster Josephus Gregorii jussu Romam velificavit at in itinere a piratis aggressus, ca; ptivus in Cretam insulam adductus est, ubi in vincula conjectus, obscuro carceri mancipatur. Sed inter catenas gestiens, sociorum languores mellita eloquentiæ vi emolliebat, ac in fidei constantia confirmabat. Episcopum animi infirmitate laborantem, qui ut se a laboribus eriperet ad imaginum contemptum jáni propendebat, ita roboravit, ut pro Christi fide ac imaginum cultu sanguinem profundere paratum red diderit. Innumeros e diaboli laqueis solvit, ac in fide fluctuantes firmavit, quorum nonnulli martyrii pal mam assecuti sunt. Dum autem ita fructuose vitam, etsi catenis vinctus, traducebat, in natalitii Dominici nocte, spiritualibus canticis producta usque ad galli cantum, D. Nicolaus Myrensis sese spectabilem fecit, ac Josepho nuntiavit, iconomachum imperatoren jam defunctum; se autem Constantinopolim regredi opus esse, ut cœlesti sapientia Christi fideles confirmaret: inde libelli folium in os ejus immisit, in quo hæc legebantur verba: • Accelera tanquam misericors, et festina tanquam miserator in adjutorium no strum, potes enim si vis. › Hæc cum suavissime decantasset, se cœlesti dulcedine perfusum sensit, ác compedibus solutum, et per aerem raptum; station a D. Nicolao Constantinopolim translatus est. Cum ibi Gregorium jam defunctum deplorasset, in ecclesiam S. Joannis Chrysostomi secessit, ubi populos ad ecclesiam confluentes cœlesti sapientia crudivit, et ad omnium commodum cœnobium exstruxit, quod statim numerosus religiosorum cœtus explevit. Accepta autem ex dono S. Bartholomæi reliquia, ad ejus cultum ecclesiam excitavit, ibique pluries S. apostolus spectabilem Josepho dormienti se exhibuit, eique abdita nonnulla mysteria, ac difficillima sacrarum litterarum loca explanavit; cœlestibus benedic ționibus et charismatibus cumulavit, ut terrarum orbem cantionum suavitate demulceret, Josephum superna benedictione beavit, et in ejus linguam supernæ sapientiæ latices largiter influit. Ex tunc car mina panxit uberrime eo nectare referta, leporibusque concinnata, ut auditorum ac legentium animos mira dulcedine perfundant, et quocumque velint facillime flectant: adeo ut ex iisdem cœlicolarum can torum melos effluere ad animarum solatium putet. Hinc merito ejus hymni ab Ecclesia Græca in sacris divinæ psalmodiæ locis translati, ad cœlitum lauden decantantur. Multos in hæresim lapsos ad catho licam filem revocavit, multosque a sæculi illecebris ereptos, monasticæ vitæ addixit. At dum in his sedulus insudabat, inclyti viri labores exturbavit Theophilus imperator (non Con stantinus Copronymus, ut ex citata Henschenii et Papebrochii correctione) qui et ipse sacris imaginibus infensus, Josephum evangelica libertate concionantem, in exsilium ejicit, in quo forti animo exsilii ærumnas perpessus est, usquedum a Michaele imperatore Constantinopolim revocatur. Inde spretis digni tatibus ultro sibi oblatis, ecclesiasticae supellectilis custodiam accepit, ut Ignatio Patriarchæ obtempera ret hic enim Josephi sanctimoniam doctrinamque pèrpendens, in pertractandis Ecclesiæ negotiis ipsum adhibere cupiebat, quod ex collato munere obtinuit: ideoque in rebus difficillimis sæpius Josephum consulebat, et ab ejus ore dulciter pendebat. Acceptissimus etiam Photio successori fuit, qui Josephum ea prosequebatur æstimatione, ut ipsum appellaret Patrem Patrum, et hominem Dei: tanquam angelum venerabatur, cui et Ecclesiæ negotia demandabat, omnesque Ecclesiæ primates hortabatur, ut eumdem veluti sanctissimum Patrem recolerent, et ipsi mentis arcana detegerent; quod libentius perpetrabant prophetica euim luce perfusum experti sunt, quo cordium penetralia rimabat: Josephus autem omnes al rectam Domini viam dirigebat. Tandem undique celeberrimus virtutibus, ac sanctimonia clarissimus, ab angelo commonitus est, sibi instare mortis diem; ideoque omnibus rejectis curis, ad ipsam ferventius se paravit, ac tandem ad cœlum evolavit, in quo Deipara cœlitesque omnes, quorum elogia decantave rat, summo honore excepere, 3 Aprilis anno 883. Si plura tauti viri cupis, consule ejus Vitam a Joanne Diacono scriptam, apud Octavium Caetanum, in Vitis SS. Siculorum, tom. II, p.43, ab eo primum sub anonymi scriptoris nomine editam, ex ms. codice Græco monasterii S. Salvatoris Messanæ, ab Augustino Florito soc. jesu Latinitate donatam; exinde sub Joannis Diaconi nomine eamdem in lucem emisere Henschenius et Papebrochius, in Actis SS. 3 Aprilis, p 269; (bi etiam Vitam 8. Josephi ex Synaxariis mss. edidere p. 266;) eamdem etiam ex perantiquo co dice Bibliothecæ Vaticanæ in Latinum translatam a Ludovico Marraccio e congregatione Cleric. regul. Ma Iris Dei, edidit Hippolytus Marraccius frater, ejusdem Congregationis sacerdos in Mariali ipsius S. Jose phi, qui et ea quæ in Græcorum Menæis ac Menologiis de Josepho habentur, lectoribus exhibuit. De en etiam Josephus Perdicarus, in Vitis. SS. Siculorum, p. 282; Hieronymus Bascape Ephemerid. Sacr. 3 Apri

col. 929–930page 2 of 26

lis a pag. 31; Simon Wangnereckius in Prolegomenis ad Pietatem Marianam Græcorum, n. 22; qui duos distinguit Josephos hymnographos, quorum unus, S. Theodori Studitæ frater, episcopus Thessalonicen sis, alter noster Siculus; et huic ascribendos putat canones qui in Græcorum Menæis nudum Josephi no men præferunt; ejusque sententiæ adhærent Henschenius et Papebrochius, in comm. prævio ad Vitam 82, n. 10 et 44. Vide etiam Jacobum Goar in Glossario ad Rituale Græcorum, Marraccium citatum in Biblioth. Mariana, part. I. p. 822, Joannem Nadasi in Anno cœlesti 5 aprilis; Leonem Allatium De libris ecclesiasticis Græcorum diss. 4.; Franciscum carreram in Panth. Siculo p. 75., Rocchum Pirrum in notit. Eccles. Syracusanæ, p. 139; Thomam Strotism in Controvérsia Concept. part. 1, lib. II, cap. 19, p. 163, et cap. 20. p. 165; Michaelem Angelum Mancharusum in Kalendario Syracusano; Caetanum citatum in Isagog. ad hist. Sicul. c. 36, n. 24, 25, alio-que. Scripsit Josephus Hymnos innumeros, ex quibus Hymnographi nomen accepit. In ecclesiasticis Græcorum libris CCCV hym nos (quos etiam canones vocant) per dies dispositos, ac per anni ambitum ab Ecclesia Græca decantari solitos contineri testatur Caetanus cit. in animad. Tom.! SS. Siculor. p. 18, n. 20, et Perdicarus loc. cit. p. 291, nempe Canones XCVI in Paracletico. Liber est Græcorum, qui quotidie aliquod recitandum in choro exhibet ad aliorum librorum differentiam, quibus statutis temporibus utuntur, ex Leone Allatio De libris Græco Tam, dissert. 1, p. 68. Canones' XXXV in Triodio. Liber hic recitanda in choro a Septuagesima usque ad Sabbatum Majoris Ilebdomadæ complectitur, ex Allatio cit. dissert. 1, p. 69; et Marraccius in Mariali XXXVI a p. 301 ad 322, ex eodem libro exhibet. Canones V in Pentecostario. Liber est Græcorum qui recitanda in choro a Pascha usque ad octavam Pentecostes continet, ex Allatio cit. p. 77 et 78. Canonem I in Horologio, quod idem est ac Latine diurnum, ex eodem Allatio cit. Canones CLA VIII in Menæis. Codices sunt duodecim, juxta duodecim anni merses distincti, in quibus quotidie decantanda horis canonicis ad Dei, Deiparæ ac sanctorum laudens continentur, ex Allatio cit. p. 78. Sed haud prætermittendum puto ex eodem p. 81, S. Josephi hymnos, omnibus aliorum Græcorum, qui in ipsis Menais comperiuntur, anteponendos. Imo ejus Vitae scriptores tradunt, poetas scriptoresque omnes post ipsum florentes, quæ venustatis et concinnitatis babent, omnia ex Josephi hymnis, tanquam ex cœlesti aurifodina eruisse, Ex his omnibus libris, aliisque mss.codicibus celeberrimus vir, et{Deiparæ cultor inclytus Hippolytus Marracius Lucensis bymnos collegit omnes Græcos, quos S. Josephus in Deiparæ laudem cecinit, et Latinitate donatós fere omnes a Ludovico Marraccio ejus fratre, edidit, notisque illustra it boc apposito titulo: S. Josephi hymnographi, Siculi, Syracusani, Ordinis D. Basilii monachi, Mariale, quo ejusdem S. Josephi de augustissima cœli terræque Regina Deipara virgine Maria, opera omnia quæ repe riri potuerunt, ex Græcis mss. codicibus collecta, Latine reddita, notisque illustruta, nunc primo publi cantur, studio ac labore P. Hippolyti Marraccii, Lucensiɛ, e congregatione cler. regul. Matris Dei, Roma, typis Ignatii de Lazaris, 1661, in 8. Addit et ipse Marraccius, in notis p.423, byinnos multos reperiri in mss. codicibus bibliothecæ Barberinæ, qui in editis Græcorum Menæis desiderantur; et pag. 488 et 494 ait, quod in Triodio ms. Græco ejusdem biblioth. n. 118, hymni exstant nonnulli, qui in impresso Triodio non reperiuntur. Apud Octavium Caetanum in Vitis SS. Siculorum, hæc in Latinum versa ab Augustino Florito soc. Jesu habentur, nempe Antiquæ odes fragmentum in S. Marcianum episcopum Syracusanum. Tom. 1, p. 7. In S. pontificem Pancratium hymnus, ib. p. 15. In S. Niconem martyrem hymnus, ibid. p. 45. In S. Euplium hymnus, ibid. p. 110. Hymnus secundus in S. Euplium, ibid.p. 112. Hymnus in S. Fantinum ex ms. Græco codice monasterii S. Philippi_Fragalatis, ibid. p.164. In S. Gregorium Agrigentinum episcopum hymnus. Ibid. p. 218. In S. Leonein episcopum Catanensem, hymnus toin.l!, p. 26. Denique apud Laurentium Surium in Vitis SS. 24 Augusti p. 254,Jet Aloysium Lipomanum in Vitis SS. 24 Augusti p. 891, ex Simone Metaphraste exstat sermo inscriptus: Josephi humilis et minimi laudatio in sanctum apostolum Bartholomæum. Hunc nostri Josephi fetum putant Octavius Caetanus in animady, ad tom. 1. SS. Sicul. p. 134, n. 6; et in animadv. ad tom. II, p.18; Josephus Perdicarus in Vitis SS. Siculor. p. 294; Henschenius et Papebrochius in annotat, ad Vit. S. Josephi p. 274. Hi vero in comment, prævio ad eamdem Vitam, § 2, n. 11, ex Allatio in dissert. de Græc.libris p. 11, Josephi nostri putant. Canones de S. Nicolao, servantur Græce mss. Romæ in bibliotheca. Barberina.

Life of Saint Joseph the HymnographerVita S. Josephi Hymnographi

col. 931–932page 3 of 26
Notitia
PG 105:93131. στείλαι εἰς Ρώμην τὸν Ἰωσήφ, μηνύσοντα τοῖς τὴν Ὑμνογράφον Ποιητὴν τῶν κανόνων τὸν ἐκ τῆς Ισαυρίας, Οὗτος ὑπῆρχεν ἐκ τῆς Σικελῶν ἐπαρχίας, γεννητόρων Πλουτίνου καὶ ᾿Αγάθης. Πορθηθείσης δὲ τῆς πατρίδος, σὺν μητρὶ καὶ ἀδελφοῖς διαφυλαχθείς, ἦλθεν εἰς Πελοπόννησον. Ἐκεῖθεν ἀπάρας ἦλθεν εἰς Θεσσαλονίκην. Πέντε καὶ δέκατον ἔτος ἄγων, ἀπο κείρεται ἔν τινι μοναστηρίῳ, καὶ ἦν διερχόμενος πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν· ὅθεν καὶ τὴν τοῦ πρε σβυτέρου χειροτονίαν δέχεται, καὶ μετὰ Γρηγορίου τοῦ Δεκαπολίτου τῇ Κωνσταντινουπόλει καταλαμβάνει. Ἐπεὶ δὲ ἡ τῶν Εἰκονομάχων αἵρεσις αὖθις ἀν εφάνη, Λέοντος τοῦ δυσσεβοῦς ᾿Αρμενίου [βασιλεύοντος), παρεκάλεσαν τὸν ἅγιον Γρηγόριον οἱ ὀρθόδοξοι, ἐκεῖσε τὸ συμβάν. Καὶ ὁ μὲν ἐξέπλει· πλοῖα δὲ ἐπισ στάντα βαρβαρικὰ δεσμώτην εἰς Κρήτην ἀπήγαγον Ἐν μιᾷ δὲ τῶν νυκτῶν ἐπιστὰς αὐτῷ τις ἱεροπρεπής τὴν ἰδέαν, Ἐκ Μύρων ἐνταῦθα πάρειμι, ἔφη· καὶ βιβλίον κρατῶν, διεκελεύετο λαβεῖν. Ο δὲ λαβὼν, ἀνεγίνωσκε καὶ ἔψαλλε· Τάχυνον, ὁ οἰκτίρμων, καὶ σπεῦσον ὡς ἐλεήμων εἰς τὴν βοήθειαν ἡμῶν, ὅτι δύνασαι βουλόμενος. Καὶ τὸ ἀδόμενον, ἔργον πρω ἐγένετο. Τότε γὰρ τοῦ τῆς αἱρέσεως προμάχου Θεοφίλου ἐξ ἡμῶν γενομένου, ἡ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ τῶν σεπτῶν εἰκονισμάτων ἀπείλησε τὴν εὐπρέπειαν· καὶ ὁ τίμιος Ἰωσήφ, ελευθερωθεὶς τῆς εἰρητές πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν διεσώζετο. Ἐν δὲ τοῖς ορίοις τῆς Θεσσαλονίκης γενόμενος, λείψανον εὑρὼν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Ανδρείου [ἐν ἄλλοις Συναξα ρίοις λέγεται, τοῦ Βαρθολομαίου λείψανον], ἔλαβεν, καὶ ναὸν ἐπ' ὀνόματι τούτου ἐξομήσατο· καὶ ἐν φρον τίδι πλείονι καθεστήκει, μελωδήμασι τὰς αὐτοῦ παν νηγύρεις κατακοσμήσας, σὺν δάκρυσι καὶ στεναγμέ ς ἠξίου τοῦ ποθουμένου τυχεῖν· τοιγαροῦν καὶ ἐπ έτυχεν. Ορᾷ γὰρ νύκτωρ ἄνδρα τινὰ φοβερὸν, ἐν ἀποστολικῷ τῷ σχήματι, ἀπὸ τῆς ἱερᾶς τραπέζας Εὐαγγέλιον αράμενον, καὶ τοῖς στέρνοις αὐτοῦ ἐπ θέντα, καὶ εὐλογίας αὐτὸν ἀξιώσαντα. Καὶ ἐκ τότε ἔλαβε τὴ χάρισμα τῆς ὑμνῳδίας· καὶ οὕτως ἀπόνω; καὶ μετ' εὐκολίας τὰς ἱερὰς ὑμνῳδίας δι᾿ ἅπασαν την Εκκλησίαν ἐφώτισεν ἐν ὕμνοις· ἐντεῦθεν τοις ἁπάντων στόματι ᾄδεται, καὶ πᾶσι ποθεινὸς καὶ ἐπ έραστος, οὐ μόνον ἰδιώταις καὶ ἄρχουσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς βασιλεῦσι γίνεται. Καὶ πολλὰ ἐπὶ τῆς ὀρθοδόξου περὶ τῶν εἰκόνων πίστεως ἀγωνιζόμενος ἐξωρίσθη εἰς Χερσῶνα, παρά τοῦ δυσσεβοῦς ᾿Αρμενίου Θεοφίλου], ὑπὸ Βάρδα τοὔνομα καταδικασθεὶς, καλῶς γε τοῦτον διελεγξά μενος. Καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἀναῤῥυσθεὶς ἐκ Περσῶνος, παρὰ τῆς βασιλίδος Θεοδώρας, τῆς παι σάτης τὴν ὀρθοδοξίαν, καὶ τῶν ἱερῶν σκευῶν τῆς τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Εκκλησίας φύλαξ γενόμενος, Ιγνατίου πατριαρχοῦντος τοῦ θείου. Οι μετὰ τὴν ἐκδημίαν, παρὰ Φωτίου στέργεται καὶ ἐκθειάζεται οὗτος γὰρ μετὰ τοῦτον πατριάρχης ἀναδείκνυται. Ἐν τούτοις καλῶς διαρκέσας, καὶ ὁσίως καὶ ἀκάκως
col. 933–934page 4 of 26
PG 105:933πολιτευσάμενος ἀνεπαύσατο ἐν Κυρίῳ λέγεται γάρ, ὅτι ἡ ἁγία αὐτοῦ ψυχὴν ὀψικευομένη παρὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων καὶ ἀγγέλων, ἀνῆλθεν ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς. "Ανθρωπός τις, ἔχων δοῦλον χρήσιμον, ἐπεί περ ὁ δοῦλος ἔφυγεν, ἀπελθὼν ὁ κύριος αὐτοῦ εἰς τὸν ῞Αγιον Θεόδωρον τὸν Φανερωτὴν, παρεκάλει αὐτὸν φανερῶσαι τὸν δοῦλον αὐτοῦ· προσμείνας δὲ ἱκανῶς καὶ μηδὲν μαθών, ἐβουλεύετο ἀναχωρήσει. Ορθρου δὲ ὄντος, καὶ λόγου ψυχωφελοῦς ἀναγινωσκομένου, μικρὸν ἀφύπνωσε, καὶ ὥρα τὸν μάρτυρα λέγοντα αὐτῷ· Ινα τί περίλυπος εἶ; Τοῦ ποιητοῦ Ἰωσήφ κοιμηθέντος ταύτῃ τῇ νυκτὶ, ὀψικεύθη ἡ ψυχὴ αὐ τοῦ παρὰ πάντων ἡμῶν, οὓς κανίσιν καὶ ὕμνοις ἐτίμησεν καὶ ἐσυνοψίσθη εἰς Θεόν· καὶ νῦν πάρειμι πρὸς σέ. Τοῦ λοιποῦ τοίνυν δηλώσει • "Απελθε κατὰ τόνδε τὸν τόπον, τοὔνομα προσειπών, καὶ εὑρήσεις, ὃν ἐπιζητεῖς οἰκέτην σου.
col. 935–936page 5 of 26

vidi autem quidam cum eum calumniati essent de et apud Rɔcchum Pyrrhum in notitia Ecclesiæ Sy iis, quæ adversus Bardam Cæsarem dicta fuerant, in Chersonem relegarunt, unde post aliquod tem pus Constantinopolim regressus, sacrorum Magnæ Dei ecclesiæ vasorum custos factus est, Ignatio patriarcha. ▸ racusanæ impressa. Qui idem Pyrrhus interim as serit et Basiliani ordinis monachum et Syracusa num fuisse Josephum; istud ex sua, hoc ex Caje tani conjectura persuasus: additque illius festum Syracusis celebrari 3 Aprilis, utique postquam Cajetanus incepit sanctos Siculos ex GræcoruAI Menæis conquirere, et suis insulanis venerandes proponere: neque enim existimamus cultum eum Syracusis esse antiquum, aut in ulla majorum de Josepho traditione fundatum. § 11. Vitæ scriptores. Canones compositi, tempus mortis. 8. Quod § superiori diximus de Barda, et circum 6. Graviora aliorum Synaxariorum errata hic non attingimus, tantum dicimus in eorum nullo notari nomen Leonis Isaurici, quod in Actis reper tum ita torsit Octavium Cajetanum nostrum, ja suis ad ea annotationibus, ut cum videret conse quens esse, quod anuis ut minimum 170 vixis set Josephus, ingenne fassus sit, tam longinquam ætatem, inter tot rerum turbines, totque ærumnas et exercitationes asceticæ vitæ, negotium sibi fa cere.» Omnia nihilominus, quæ deinceps in Vita stantiæ quædam aliæ, in Synaxariis expressius dicuntur, ita digessit, ut pessimum, de quo supra, imperatoren, sub quo in exsilium ejectus est Joseph, haud dubie notet fuisse Constantinum Copronymum, Leonis Isaurici Glium, et imperii perinde atque impietatis successorem; et ortho doxos imperatores, sub quibus est Constantino polim revocatus, Constantinum et Irenem interpre tetur. Utque hæc concordet cum Menæis occasione Barda ejectum dicentibus; concludit ‹ rursus, sub Michaele Balbo pulsum Josephum, atque a S. Theo dora restitutum videri. › Dubitat etiam ‹an Leo 1-auricus, quem xiv Kal. Julii mortuum Theopha nes scribit, potius dicendus sit in Natalitiis Do mini obiisse, an vero post menses sex et totidem dies de ejus morte fuerit sancto Josepho nuntia tum. Quæ omnia facile potuisset discernere, si ex indicato mortis die, scivisset Leonem Armenuın, Isaurico tanto posteriorem, intelligere; et illud, ty tη: 'Isauplaç, insertum Actis, suspectum ha bere, propter aliorum omnium silentium et enor mem distantiam temporis. quam in Vita notatæ (ut quod decimo quinto ætatis anno attonsus in monachum sanctus Joseph sit, quod invasa a Saracenis patria cum matre ac fratribus servatus, quod extemporaneam pene habuerit ca nonum condendorum facultatem, quod locus exsi lii Chersona fuerit, quod ante exsilium injecta sint, saneto vincula et verbera, quod denique glorios 1. illius in cœlum deductionis visio, occasione fugitivi requisiti in templo sancti Theodori Phanerote scu Manifestatoris, obtigerit probo illi viro, qui ejus ad alios meruit testis exsistere), hæ, inquam, circum stantiæ, in prolixioribus Actis præteritæ, credibile nobis faciunt, Vitæ epitomen (quam supra ex Cla romontano dedimus, quamque alia miss. fere se quuntur ) ipsam esse, quam, discipulo sancti Jo sephi-Theophane scriptam, Joannes Magnæ Dei ecclesiæ diaconus et orator, præ oculis habuit, ple nius ornatiusque exponendam, additis quæ deside rabantur multis. Ilanc sic auctam ornatamque ex parte, ex parte vero, pradictarum circumstantiarum minutiis prætermissis, descriptam liberius, accepi inus ex codice Græco Bibliothecæ Vaticanæ, aucto ris nomen quale diximus præferente: contulianusque cum ecgrapho alterius codicis, a Daniele monachio et sacrista in monasterio sancti Salvatoris Messauæ absque auctoris nomine descripti, ex pluteo 20, num. 52. 9. Ea prinum, Latine reddita a P. Augustino 7. Simili ratione non difficulter potuisset idem Cajetanus videre illius conjecturæ vanitatem, qua Syracusas fuisse Josephi patriam propterea asseve ravit, quia in Actis dicitur Josephi patria, gloriosior reddita a Beati parentibus tam felici,germine, quam a Dionysio, qui olim in ea summis in deliciis regnavit. › Esto enim quod regiam Syracusis ha buerit Dionysius, toti tamen imperitavit insulæ de Florito societatis nostræ, prodiit inter Vitas saneto qua, non de peculiari aliqua ejus urbe loquuntur Acta. Non potest sane verosimile videri in tanto historicorum omnium silentio, quod Irene et Con stantino regnantibus, potiti sint piratæ barbari, ea tempestate non admodum validi, munitissima urbe quam iidem, Siciliæ reliquæ dominatum adepti sub Michaele Balbo, non potuerunt, uti nec Tauromenium, per annos 55 sui juris facere; usque dum veniret annus 878, quando die 21 Maii, victoria ipsis de eadem obtigit, et totius in sulæ possessionem confirmavit, magna cum Eccle siæ afflictissimæ calamitate: quam describit is qui interfunt Theodosius monachus, in epistola ad Leo nem archidiaconum, ex ms. Græco Latine reddita rum Siculorum an. 1657; aliam deinde ejusdem Vita versionem adornavit Ludovicus Maraccius Lu censis, e Congregatione Clericorum Matris Dei, una cum Canonibus in omnia Beatæ Virginis Mariæ festa, et Theotociis per omnes Græcorum eccle siasticos libros sparsis, et sancti Josephi nomen ut auctoris præseferentibus; quæ omnia prænomi nati Ludovici conjunctione sanguinis et relig.onis professione frater, Hippolytus Moraccius, commen tariis eruditis illustravit, vocans illa Huriale sancti Josephi Hymnographi, et publicavit Romæ auno 1661. Hanc versionem, Græci contextus verbis pressius inhærentem, prætuleramus tum priori illi, tum alteri a quodam hujus nostro provinciæ ph.l

col. 937–938page 6 of 26
PG 105:937τοῦ κυροῦ Ἰωσήφ, τῶν κασούλων Ἦχος α'. Σολ, Νικόλαε, πρῶτον εἰσφέρω μέτ
col. 939–940page 7 of 26
PG 105:939ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΙΑΚΟΝΟΥ ΤΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΡΗΤΟΡΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΒΙΟΝ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΣΗΦ ΤΟΥ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΥ. α'. Καὶ ἅπας μὲν βίος τῶν ἐναρέτων, τὴν ἐρῶσαν ψυχὴν ἀρετῆς πρὸς μίμησιν ἐκκαλεῖται, καὶ ζηλοῦν ἀναγκάζει κατὰ δύναμιν τὸν φιλόκαλον· εἰ δὲ καὶ λό γος τὸν βίον καλλύνει, καὶ τὸ πρακτικὸν τῷ θεωρητικῷ νοερῶς συνδυάζεται τὸν ὀρεγόμενον τελειότητος, δι' ἀμφότερα ταῦτα διερεθίζει πρὸς τὴν τῆς ἀκριβείας ἐκτύπωσιν. Καίτοι γε καὶ βίος μόνος ἀρκεῖ τῷ κατά σκοπὸν τῆς ἄνω κλήσεως τρέχοντι, τὴν βασιλείαν
col. 941–942page 8 of 26
PG 105:941τῶν οὐρανῶν προξενῆσαι καὶ τὴν δι' αἰῶνος μακα ριότητα. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ λόγος τῷ βίῳ συνημμένος κατάλληλος, Λυδία λίθος ὁρᾶται τὰ τῶν ἄλλων ἤθη βασανίζων καλῶς, καὶ διὰ τῆς χάριτος τὸν αὐτῷ μετὰ τρόπου κοσμούμενον, κοινὸν προτιθεὶς τοῖς βουλομένοις ἀρχέτυπον. Τοιοῦτον οἶδα καὶ Ἰωσήφ, τὸν ἐν πόνοις μὲν γενναιότατον, ἐν δ' ἀρεταῖς ἀπαράμιλλον, τῷ δὲ περιόντι τοῦ λόγου τοῖς ἀνέκαθεν αγίοις, κατὰ τὴν δεδομένην παρὰ τοῦ Πνεύματος δύναμιν, μελ ῳδικοὺς ὑμνητηρίους ἐμπαρενείροντα. β'. Τοῦτον ἔδει μὴ παραδραμεῖν τὸν ἐραστὴν τοῦ λόγου, καὶ τὸ περιὸν τῆς ἀρετῆς δυσωπούμενον, ἀλλ᾽ ὁ ἐκεῖνος ἐν ἄλλοις πολλοῖς ἐκτετέλεκε, τοῦτο πάντως λαβεῖν παρὰ τῆς ἡμῶν ταπεινότητος. Εἰ γὰρ καὶ οὐχ ὡραῖος ὕμνος, κατὰ τὸν Ὑμνογράφον, ἐν στόματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ, πλὴν ἀλλ' ἡ προθυμία καὶ τὸ ζέον τῆς διαθέσεως ἕλξει τὸν εὐφημούμενον πρὸς τὸ τὰ λιτὰ ταῦτα καὶ πενιχρὰ παραδέξασθαι· οὐ γὰρ τὸ ἴσον ἀντιζητήσει παρὰ τῆς ἡμῶν οὐθενότητος οἷς γὰρ κατὰ τὴν ἀναλογίαν οἱ βίοι κατὰ διάμετρον ἀφεστήκασι, τούτοις ἀναλόγως καὶ ὁ λόγος ἀποσχοινίζεται. Λαλήσω γοῦν παρὰ μέλος τῷ τὰ τῶν ἄλλων ἐμμελῶς μελῳδήσαντι· ὁ δὲ τὴν ἴσην χάριν εἰδώ; μὴ παροῦσαν τῷ γράψαντι, γυμνὴν τὴν προθυμίαν τῆς χάριτος ἀποδέξεται· ἐπεὶ μηδὲ τῷ τοῦ προσώπου κάλλος κομιδῇ ἀπὸ τῆς φύσεως ἔχοντι περισπούδαστα τὰ ἔξωθεν ἐπιτρίμματα. Τουναντίον μὲν οὖν καὶ καταχραίνοι τὸ ὡραιόμορφονπεριστιμμίζων τοῖς χρώμασι. γ'. Θεοφάνει μὲν οὖν τινι, τοῦ ἱεροῦ πρεσβυτερίου ἠξιωμένῳ καὶ τῷ καταλόγῳ Αριθμημένῳ τῶν μονα χῶν, ὁ βίος τοῦδε τοῦ μακαρίου πεπόνηται· οὐ μὴν ἀλλὰ παρέδραμεν τοῦτον πολλὰ, ὅτι κατὰ σπουδήν ἐκείνῳ συν[ερ]υφάνθη τὸ πόνημα· ἀμέλει καὶ οἷς ἐκεῖνος τοῦ μάκαρος τοῦδε τὸν βίον εσμίκρυνεν, ἐν τούτοις ἡμᾶς ἐπὶ τὸ εὖρος τῆς διηγήσεως προεβίδα σεν. ᾿Αλλὰ τίς γένοιτο τῷ βίῳ τοῦδε ἀξιόχρεως Επαι νος; ποία δὲ γλῶσσα τὰ τούτου δυνήσεται διηγήσασθαι κατορθώματα; Εδει γάρ, ἔδει τὰς γλώσσας ἄρτι παρεἶναι τῶν παρ' αὐτοῦ ἀξίως ἐξυμνουμένων, καὶ παρὰ τούτων τούτῳ ἀποπληροῦσθαι τὴν διὰ λό- 1 γων ἀντίχαριν· οὐ μὴν ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡμεῖς, ὡς ἔχομεν, σιωπήσομεν, τὰ ἐκείνου ἐκδιηγούμενοι. δ. Πατρὶς τοιγαροῦν τῷ μεγάλῳ ἡ ἐν νήσοις τὸ εὔτ διμον φέρουσα, ἡ περιφανής Σικελία, φημί, ἣν οὐχ οὕτω περίδοξον Διονύσιος, ὁ ἐν αὐτῇ ποτε ἄρξας ἀδρῶς ἀπειργάσατο, ὡς οἱ τοῦ μεγάλου γεννήτορες, τὸ μέγα τῇ πατρίδι χαρισάμενοι ὄνομα, διὰ τοῦδε τοῦ μακαρίου βλαστήματος. Πατέρες δὲ 'Αγάθη ἡ περιώνυμος, καὶ Πλουτῖνος ὁ περιβόητος, ἄμφω μὲν τῆς ἀρετῆς ζηλωταὶ, καὶ τῶν θείων θελημάτων ἐκπληρωταί, διὰ δὲ τῆς ἀρίστης ὠδῖνος τὸ μέγα κληρωσάμενοι όνομα· ἔδει γὰρ εὐχῆς ἔργον εἶναι τόδε τὸ μέγα [χάριτος] καὶ ἀρετῆς ἀποκύημα. Ὁ μὲν γὰρ ἐπλούτει πίστιν τὴν εἰς Θεόν· ἡ δὲ τοῖς ἀγαθοῖς τοῦ
col. 943–944page 9 of 26
PG 105:943βίου χαίρειν εἰποῦσα μόνῳ προσείχε Θεῷ, σωφρόνως καὶ ἐγκρατῶς τοῦ βίου περῶσα τὴν θάλασσαν, ὡς θάλλειν καὶ ἄμφω κατὰ τὴν ψαλμικὴν ἄμπελον, καὶ τῷ πεπείρῳ τῆς ἀρετῆς πολλοὺς ἐφέλκεσθαι πρὸς τὴν μίμησιν. Οὐ γὰρ ὡς κόσμῳ ζῶντες, καὶ σαρκὶ δου λεύοντες, καὶ τῷ κοινῷ τῆς φύσεως νόμῳ ὑπηρετούμενοι πρὸς ἡδονὰς ἑώρων, καὶ τὸ τρυφηλόν κατεδίωκον· ἀλλὰ τοῖς ἀναγκαίοις μόνοις ἀρκούμενοι, καὶ ὅσοις τὸ σῶμα συνίσταται τῆς ἡμῶν ταπεινότητος, τὰ περιττά πενήτων χερσὶν ἐχαρίζοντα· ἵνα μὴ τοῖς περιττοῖς αὐτοὶ ἡδυνόμενοι, οὐκ ἔχοιεν κοινωνὸν τὸν Θεόν· ὃς αὐτοὺς τῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης καὶ τοῦ ζέοντος ἀμειβόμενος ἔρωτος, τὴν κλεινὸν Ἰωσήφ, ἀντὶ πάσης ἄλλης ἀμοιβῆς, ἐχαρίσατο· Ἰωσὴφ ἄν οἱ τε κόντες, καὶ ταῦτα βίου τοιαύτῃ ὡραιότητι λαμπρυνόμενοι, μέγα τι κατορθοῦν ἐλογίζοντο, εἰ ποσῶς ἀπομιμεῖσθαι δυνήσονται. ε'. Οὐ γὰρ κατὰ παῖδας αὐτῷ τὰ τῆς πρώτης τρι χὸς οὔτε μὴν κατά μείρακας πρὸς τὰ μικρὰ ταῦτα καὶ ῥέοντα ἡ ῥοπή· ἀλλ' ἦν ἐκείνῳ, παιδὶ μὲν ἔτι ὑπάρχοντι, σεμνόν τι καὶ οὐ κατὰ παιδίον τὸ κίνημα γλῶσσα δὲ, βραχύ τι ὑποψελλίζουσα, τὰ κατὰ Θεὸν ἐδιδάσκετο λόγια. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰς μείρακας ὁ γη ραιὸς τὸν νοῦν, καὶ τὴν φρόνησιν ἀπαράμιλλος, ενω εγράφετο, τούτου τὸ σῶφρον ὑπεδεικνύετο, καὶ τὸ ἀνδρεῖον τὸ πρὸς τὰ πάθη διέλαμπε, καὶ ἡ γνώσις καθαρῶς τοῖς ὁμιλοῦσιν ἀνεγνωρίζετο. Τὰ γὰρ ἐγε κύκλια μετιών ὁ θαυμάσιος, φύσεως χάριτι καὶ σπου δῆς εὐτονότητι πάντας ὁρᾶτο νικῶν πήχει, κατά την παροιμίαν, βασιλικῷ· καὶ μάλα εἰκότως· οὐ γὰρ λόγων ἐποιεῖτο μόνην ἐπίδοσιν, ἀλλὰ πρὸ τούτων ἀρετῆς ἐπεμελεῖτο πολυειδοῦς, ἐξ ἧς αὐτῷ καὶ τὰ πρὸς τὸν λόγον ἐγένετο εξοδα. Ο γὰρ ἄρτος ἑσπέραν ἐκείνῳ μόνος ἐπλήρου τὴν ἐπιτραπέζιον ἡδονὴν, καὶ τὸ ὕδωρ τὴν πόσιν, διὸ καὶ τὰ περὶ τοὺς λόγους επλούτησε· ψυχὴ γὰρ ἐθισθεῖσα λόγοις σχολάζειν καὶ προσευχαῖς, ὡς ἂν ἐν ἀμφοῖν τότε νοερόν διαλάμποι καὶ τὸ ἐφόλκιον τοῦδε τοῦ σώματος καταδεσμούμενον καὶ τηκόμενον, οὐκ εὐχερῶς ἔχοι τὸ πρὸς τὰ πάθη εὐόλισθον, ὅλη δὲ φέρεται πρὸς Θεὸν, καὶ τῷ ἐκείνου κιρνωμένη Ερωτι θείῳ, ξυρόν ἐστιν, εἰς ἀκοὴν τῶν μαθημάτων ἀντεχομένη καλῶς. ς'. 'Αλλ᾽ εἶχε μὲν οὕτω γνώσεως ὁ γενναῖος· εἴχετο δὲ πλέον τῆς φερούσης πρὸς τὸν Θεὸν, οὐ μὴν ἀν επηρέαστος αὐτῷ καὶ ὁ βίος μέχρι πολλοῦ, ἐπεὶ καὶ ταῖς μεγάλαις ψυχαῖς ἀπὸ πρώτης γραμμῆς ἐπισ φύετα! πως τὰ σκυθρωπά. Αμέλει καὶ πλῆθος μιγάδων βαρβάρων τὴν πατρίδα περικυκλῶσαν, καὶ αὐτὴν ὑφ' ἑαυτοὺς ποιησάμενοι, τί τῶν δεινῶν ἐν αὐτ τῇ οὐκ εἰργάσαντος ποίαν δὲ Ἰλιάδα συμφορῶν τὰ ἐν αὐτῇ παρ' αὐτῶν οὐκ ἀπέκρυψαν; Οἱ μὲν γὰρ ἡβηδὲν ἀνῃροῦντο, οἱ δὲ ἀθλίως τῶν καιρίων ὑπέμενον στέρησιν, οἱ δὲ κατεδουλοῦντο καὶ εἰς ἀλλοτρίας εφέροντο, οἱ δὲ, ὅσοις ἄρα φιλάνθρωπον ἐπέβλεψεν ὁ
col. 945–946page 10 of 26
PG 105:945VΙΤΑ. θεός, τὴν ἐνεγκαμένην ἀπολιπόντες, φυγῇ τὴν σωτη ρίαν ἐπραγματεύσαντο· ἐν οἷς ἦσαν καὶ οἱ τοῦ μακα ρίου τούτου γεννήτορες, οἳ τὸν παῖδα παραλαβόντες; πρὸς τὴν τοῦ Πέλοπος ἔτρεχον, ξένοι πατρίδος, ξένοι χρημάτων, καὶ ἑταιρείας, καὶ συγγενείας. Οὐ μὴν οὗτος ὁ μέγας μετὰ τούτων τὴν Πελοπόννησον ἔστερξεν, οὐδ' ἠγάπα, ξένης πατρίδος γενόμενος, μὴ τὴν ἄνω πόλιν ζητῆσαι διὰ τῆς ἀληθοῦς ξενιτείας, καὶ τὸν Θεὸν εὑρεῖν διὰ τῆς ἀκριβεστέρας πολιτείας καὶ καταστάσεως. Διὸ καὶ τὸν ἴουλον μήπω φέρων χλοάζοντα, ἀποστέργει τὴν Πέλοπος, καὶ πρὸς τὴν πά της Μακεδονίας ὑπερκειμένην πόλιν ἀπαίρει Θεσ σαλονίκην· ἵνα μὴ τῇ σχέσει τῶν γεννητόρων δεσμούμενος, οὐκ ἔχοι εὐπετῶς, διὰ τῆς παντελοῦς ἐγκρατείας, πρὸς τὸν ἀληθῆ ἐραστὴν ἀναπετάν νυσθαι, καὶ ὅλῳ φέρεσθαι τῷ πτερῷ. Καὶ ὅτι τοιοῦτος ἦν τῷ γενναίῳ σκοπός, καὶ πρὸς τοῦτο μόνον ἑώρα ἡ ἀναχώρησις, εδήλωσεν ἡ τοῦ πράγματος έκβασις. ζ. Αμα τε γὰρ τὴν Θεσσαλονίκην κατέλαβε, καὶ εὐθέως ἐπέδωκεν ἑαυτὸν ἀνδρί τινι τῶν ἄγαν ἐγκρα τῶν καὶ ὁσίων, ὃς διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς περιόν, τὴν φρον τίδα τῶν ἀδελφῶν, οἱ κατὰ τὸ ἱερὸν φροντιστήριον τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡσκοῦντο, οὐ διώξας, ἀλλὰ πνευματικῶς διωχθείς, ἀνεδέξατο· τοῦ Λατό μου νῦν, ἐκ τοῦ γεγενημένου θαύματος, τὸ φροντιστήριον ονομάζεται. Καὶ ἐν τούτῳ ὁ μέγας οὗτος τὰ τῶν μοναχῶν ἐνδὺς ὁ καὶ ἀπὸ πρώτης τριχὸς ἅπαν σαρκικὸν ἀποδυσάμενος θέλημα, ποίαν μὲν τῶν ἀρετῶν οὐ κατώρθωσε; ποῖον δὲ εἶδος ἀσκήσεως ὑπερβαλλόντως οὐκ ἐξησκήσατο; ὡς εἶναι τοῖς ὁρῶσι παράδειγμα, καὶ τοῖ; ζηλοῦν βουλομένοις ἀκριβείας πάσης ἀρχέτυπον. Νηστεία γὰρ ἐπενοήθη τούτῳ καινὴ, ἵνα καὶ τὸν δεσμόν κατέχῃ, καὶ διαλανθάνῃ τὸ σπουδαζόμενον· ἀγρυπνία μικροῦ δεῖν καὶ ἀπιστουμένη τοῖς λογιζομένοις τῆς σαρκὸς τὴν χαυνότητα γλώσσης κατάσχεσις οὐκ εἰς τὸ [μή] πολυπραγμονεῖν τὰ ἀλλότρια (τοῦτο γὰρ αὐτῷ ἀπὸ παιδὸς μεμελέτ τητο), ἀλλ᾿ ὥστε μὴ ἐξακούεσθαι τὴν φωνὴν τοῖς μὴ ἀκριβῶς πρὸς ἐκεῖνον προσέχουσιν, δ φιλοσοφίας ἐστὶν ἀρχὴ, μᾶλλον δὲ φιλοσοφίας τὸ τελειότατον εἰ γὰρ ἀρχὴν σοφίας φόβον Θεοῦ μεμαθήκαμεν, Θεοῦ δὲ φόβος ἐντολῶν ἐπάγεται πλήρωσιν, κρατίστη δὲ τῶν ἐντολῶν τὸ τιθέναι θύραν τῷ στόματι, ἵνα μήτε νοῦς ἀλόγως ῥεμβάζηται, μήτε λόγος θυραυλήσας ἔξωθεν ἀπηχὲς εἰς πολυλογίαν μετακινήσῃ τῆς ἡσυχίας τὸν ἐραστήν, εὔδηλον ἄρα, κατὰ τὸν θεῖον Δαβίδ, ὡς ἡ φυλακὴ τῶν ὁδῶν τοῦ Θεοῦ τῷ ἀναμαρτήτῳ τῆς γλώττης κατευοδοῦται τε καὶ πλατύνεται· ἣν κατορθώσας ὁ μέγας, τὰς ἄλλας εἶχε τῶν ἀρετῶν ἐφεπομένας αὐτῷ. Τὸ δὲ περὶ τὴν στρω μνὴν ἡμελημένον κομιδῇ καὶ λιτόν, τίς οὕτως ἐστὶν ἀφυῆς περὶ τὰ καλὰ, ός μὴ τεθαύμακέ τε καὶ ἐξ επλάγη, καὶ τὸ πρὸς πόνους αήττητον ἐμεγάλυνεν; Εδαφος ἦν ἐκείνῳ ψιλόν ἡ στρωμνὴ, ἐν ᾧ τὸ ἀσθε νὲς τῆς φύσεως διηλέγχετο, καὶ λίθος τὸ ποθεινὸν προσκεφάλαιον· ὕμνος ὁ πάντη βραχύτατος, καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐδωδῆς, ἐν ᾧ πολλάκις καὶ
col. 947–948page 11 of 26
PG 105:947μυστηρίων παραγυμνώσεις τῷ πανάγνῳ τούτου να διεγράφοντο. η'θ'. Αλλος μὲν οὖν τὸ καταῤῥέον ἐξ ὀφθαλμῶν θαυμαζέτω κρουνηδόν δάκρυον, καὶ τὰς πάντα λόγον ὑπερβαινούσας γονυκλισίας, ὡς εἰς λίθου φύσιν κατεσκληκέναι τὰ γόνατα ταῖς ἀλλεπαλλήλοις πρὸς Θεὸν ἀδολεσχίαις, καὶ ταῖς παννύχοις κινήσεσι τε καὶ στάσεσι, τάς τε ψιλώσεις τῶν βλεφαρίδων μετά κοιλότητος, ἐκ τῆς ἀπείρου τῶν δακρύων όμβροβλυ τήσεως. "Αλλος δὲ τὸ ὑπερβάλλον τῆς ταπεινώσεως, ὅπως καὶ τοῖς ταπεινοτέροις μέχρις εδάφους τὴν σεβασμίαν κάραν ὑπέκλινε· καὶ πᾶσιν ἐπίσης τὰ τῆς ἀγάπης ετήρησε, μηδεμίαν ποιούμενος διαστολήν, διὰ τὴν πρὸς πάντας ἀμετάπτωτον ἕνωσιν. "Αλλος τὸ ἐγκρατές, καὶ τὸ τῆς διανοίας ἀνέμβατον· τῷ νόμῳ γὰρ τοῦ νοὸς ἀντιστρατευόμενον βλέπων τὸν νό μον τῆς σαρκὸς, ὅ φησιν ὁ μέγας Απόστολος, ὅλος τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ ἀνεπτέρωτο, ἵνα μὴ σχοίη παρεία δυσιν ό, κατὰ τὸν μέγαν τῆς ἀληθείας ἀγωνιστὴν Ἰώβ, παρ' ἐμφαλῷ γαστρὸς ἐνιζάνων ὄφις, καὶ τὰ περινέφρια πάθη ἀνακινῶν τοῖς βεμβαζομένοις περί τὴν ἔξωθεν αἴσθησιν. ι'. Αλλος τὸ ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις ἀνένδοτον τε καὶ σύντονον ῥητορευέτω, καὶ θειαζέτω τὸν γεν ναῖον ἀγωνιστήν· καὶ ὁ μὲν τὸ ἀμίμητον ἐκείνου περὶ τοὺς λόγους μεγαλυνέτω... ὅπως ὡς μέλισσα τοὺς λειμῶνας τῶν Γραφῶν περιιπτάμενος, καὶ τὰ κάλλιστα τῶν ἀνθέων εὐκρινῶς ἐκλεγόμενος, πᾶν εἶδος ἀρετῆς ἐν ἑαυτῷ ἐκεράσατο· σωφροσύνης μὲν εἶδος καὶ ἀγνείας ἔχων τὸν σώφρονα Ιωσήφ, οὐ τὸ πρὸς τὰ πάθη ἀνένδοτον ἀπομιμούμενος τέθησεν, οὐ πρὸς Αἰγυπτίαν ἀπομαχόμενος, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν, ὡς ὁ θεῖος διατάττεται Απόστολος, μέσ χρις αἵματος ἀντικαθιστάμενος: οὐχ ἱμάτιον ἀπο δυόμενος, ἵνα φύγῃ χεῖρας σοβάδος ἐφελκομένης εἰς ἄτοπα, ἀλλὰ σάρκα πᾶσαν διὰ τῆς ἐγκρατείας νε χρῶν, ἵνα καὶ μικρὰς εἰσβολὰς ἀποδράσῃ τοῦ δι᾿ αἰσθήσεων παρακλέπτοντος. Ἰακὼς δὲ τὸ ἅπλαστον καὶ ἀκέραιον, οὐ κλέπτων εὐλογίας πατρὸς δι᾽ ὑπο θήκης μητρὸς, οὐδὲ ἀποτρέχων Ησαῦ τὸν μεμισημένον καὶ πρὸ γενέσεως· ἀλλὰ διὰ τῆς αὐτὸν ἡγα πηκυίας ὡς ἀνταγαπωμένης Εκκλησίας Θεοῦ τὰ πρωτοτόκια τῆς εὐλογίας λαβών, ὡς εὐλογοίη Θεὸν διὰ τῆς ἐμμελοῦς ὑμνῳδίας, ἣν αὐτὸς τοῖς πρωτοτόκοις τῶν ἐν οὐρανοῖς ἐγγραφέντων εὐρύθμως ἄγαν ἀνέθηκε, πτερνίσας τὸν πονηρὸν καὶ ἀποτρέχων πόῤῥωθεν ἐξ αὐτοῦ, ἵνα τῷ ἀρεμβάστῳ νοὶ Θεὸν ὑμνοίη, καὶ τούτῳ ἑνοῖτο κατὰ τὴν ἀδιάτμητον κίνησιν. ᾿Αβραὰμ τὰ μεταβατικὸν, καὶ πρὸς ὑπακοὴν Χριστοῦ ἑτοιμό[τα]τον, οὐκ ἐκ Χαλδαίων ἀπείρων, καὶ τὴν Παλαιστίνην ἐργαζόμενο; οἴκησιν, ἀλλὰ σχέσιν γονέων δευτέραν Θεοῦ λογισάμενος, καὶ δια
col. 949–950page 12 of 26
PG 105:949τοῦτο τὰ περιπέζια πάντα θέμενος ὡς οὐδὲν, τὸν μονότροπον βίον ἐπ' ἀλλοτρίᾳ προκέκρικε. ια. Καὶ τί δεῖ τοὺς καθέκαστον ἐξετάζειν, καὶ παραβάλλειν τούτοις αὐτὸν, κατὰ τὸν μυστικώτερον λόγον τῆς ἀνυψώσεως; Οὐδέν ἐστιν ἐπαινούμενον τῇ Γραφῇ ὁ μὴ τούτῳ κατωρθοῦτο· οὐδεὶς ἐν παλαιαῖς ἱστορίαις ὑμνούμενος, ὃν οὐκ ἐκεῖνος ἐζήλωσε. Καὶ ἵνα συνέλω τὸ πᾶν, σύῤῥοιά τις ἦν ἀρετῶν ὁ ἐκείνου βίος, καὶ οὐ μιμητὸν πρὸς ἀκρίβειαν ἀπο τύπωμα τοῖς βουλομένοις καν ὀλίγα τῶν ἐκείνου ἀπομιμήσασθαι· ὅθεν καὶ τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς τῆς πολλῆς σκληραγωγίας ἐπετιμάτο, παθοκτόνον λέγοντι τὴν νηστείαν, οὐ σωματοκτόνον, διὰ τὴν τῆς φύσεως οικειότητα. Αμέλει καὶ πάντα τρόπον ὑπείκειν μεμαθηκώς, καὶ κατὰ μηδὲν ἀντιλέγειν τοῖς αὐτὸν ἐνάγουσιν εἰς ταπείνωσιν, τὸ προστεταγμένον ἐποίει, καὶ τῶν προσκειμένων ἐφήπτετο, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ συλλογιζόμενος καὶ ποιῶν. Ο καὶ αὐτὸς ὁ προεστὼς ἔγνωκώς, καὶ πάσης ἀν θρωπίνης ἐννοίας ἄνω τὸν μέγαν καταλαβών, ἐπε έτεινε μᾶλλον πρὸς τὴν ὁρμὴν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς καλλίστης ὀρέξεως· ὡς καί ποτε συνηγμένοις τοῖς ἀδελφοῖς ἐν ταυτῷ, τούτου δὴ μόνου τοῦ μεγάλου ἀπόντος, προφητικώτατα εξειπεῖν, ὡς «Οὗτος ὁ μεί ραξ, Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἐστιν ἀληθὴς μα θητὴς, καὶ τῶν αὐτοῦ θελημάτων ἐκπληρωτής, καὶ ἐν αὐτῷ καταμένει Πνεῦμα ἅγιον, ὁ καὶ λαλήσει διὰ τοῦ στόματος μελωδήματα, πάντα περιηχοῦντα τὰ πέρατα. Ει, ιβ'. Αλλ' οὕτω μὲν οὖν εἶχεν ἐκεῖνος ὁ θεῖος ἀνὴρ, καὶ οὕτω μία τις σύγκρασις ἦν ἀρετῶν, ἐξ ὧν καὶ βιβλίον τὸ νερὸν τῆς ψυχῆς ἀπειργάσατο, κατὰ τοὺς εὐφυεῖς τῶν κηρῶν ἅπαν εἶδος μαθημάτων ἀποματο τόμενος. Ψυχὴ γὰρ ἐκ πρώτης τῆς ἀρχῆς ἔνοικον σχοῦσα Θεὸν, τὰ ἐκείνου καὶ μελετᾷ καὶ φαντάζεται, ἀπρὶς ἐναδολεσχοῦσα τοῖς αὐτοῦ δικαιώμασιν· ἐπεὶ καὶ ἄλλως τὸ φρούριον τῆς ψυχῆς, ἐγκρατείᾳ, καὶ νηστείᾳ, καὶ ἀγρυπνίᾳ ὀχυρωθὲν ἀσφαλῶς, ἀνεπί-D βατον παντάπασιν ἦν τοῖς ἔξωθεν ῥεμβασμοῖς. ταύτῃτοι καὶ θαῦμα ἦν Ἰωσὴφ τοῖς ὁρῶσιν αὐτόν· καὶ πᾶν μὲν ἄλλο ἡμέλει τι παράδειγμα· πρὸς ἄλλο δέ τι οὐδὲν ἀπέβλεπεν ἀποτύπωμα, ἀλλ᾽ ἢ πρὸς μόνον τὸν Ἰωσήφ· οὗτος γὰρ καὶ ὁρώμενος, εἰκὼν ὁρᾶτο τῆς ἀρετῆς, καὶ λαλῶν γλυκυτέραν μέλιτος ἡφίει φωνὴν, κάν ταῖς αὐτοῦ παραινέσεσιν ἅπαν βιβλίον ἡμέλητο. Ἐπεὶ τί μὴ παρ' ἐκείνῳ ἡδύ; Εἰ σαφηνίζειν ίδει βάθος Γραφῶν, τῷ ἡδεῖ τοῦ ρυθμοῦ τὰς μυθευομένας Σειρήνας ἀπέκρυπτεν· ἂν ἠθικὸν προ έτεινε λόγον, ἅμα τῷ λόγῳ καὶ τὸ πάθος κατέστελλε. Χάριτες ἦσαν τῷ ἐκείνου ὑποκαθήμεναι στόματι έστησαν πρώτως αἱ χρῆναι ρέουσαι νάματα, ἢ τὸ ἐκείνου στόμα πελαγίζον τὰ δόγματα.
col. 951–952page 13 of 26
PG 105:951ιγ'. Τοιοῦτος ὢν καὶ τοσούτοις καταλαμπόμενος χαρίσμασιν, οὐκ ἐπιπηδᾷ τῷ βαθμῷ τῆς ἱερωσύνης, οὐ μεταδιώκει τὴν ἀξίαν τοῦ Πνεύματος, οὐχ ὑπου κλέπτει τῷ χρόνῳ τὴν Θεῷ πλησιάζουσαν· ἀλλὰ διώκεται μὲν ὑπὸ τοῦ βαθμοῦ βίᾳ καὶ ἄκων, καὶ ὑπὸ πάσης παρακληθεὶς ἀδελφότητος, ἔτι δὲ τὴν δέησιν προσηκάμενος, ἣν ὁ τῆς πόλεως ἐποιεῖτο ἐπίσκοπος, χειροτονεῖται πρεσβύτερος. Καὶ ἦν ἰδεῖν τότε τὸ μὴ ἐπιδεχόμενον επίτασιν εἶδος τῆς ἀρετῆς, ὅσον ἐπήγετο ὁ Ἰωσήφ, εκτεινόμενόν τε καὶ ἐφ απλούμενον, καὶ φιλονεικοῦν μετὰ σαρκὸς τῷ οὐρανίῳ χορῷ ἐγκατοικῆσαι τὸν γενναιότατον. Τότε γὰρ δάκρυον αὐτοῦ ἀειῤῥύτως ῥέον, τὰς ἀμάρας ἐμισ μεῖτο τῶν ποταμῶν· τότε γόνυ παννύχως, ὡς ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσεν, ἐπικλινόμενον, εἰς λίθου φύσιν μεταπεποίηται· καὶ τὸ στέρνον πυκνὰ τῷ λίθῳ κρουόμενον, τετύλωται τὰ ἄλλα· καὶ συγκακῶ σαν καὶ τοὺς περὶ τὸν θώρακα μας, οὐκ εἴα τὴν φωνὴν ἀποτελεῖσθαι ἀπαρεμπόδιστον· οὕτως ὁ μέγας εἶχεν ἐρασμίως πρὸς ἀρετὴν, τοσοῦτον οὐκ ἐμέλησεν αὐτῷ ποτε τῆς σαρκὸς, ὅτι παντάπασιν αὐτοῖς ἀπο λέλυτο· καὶ ὅλος ἦν πρὸς Θεὸν ἀφορῶν, δι᾿ ὃν ἐπάθει λυθῆναι μὲν τοῦ δεσμοῦ, κατὰ Παῦλον, συνάπτεσθαι δὲ τῷ ἐρωμένῳ καὶ ἐραστῇ. ιδ'. Οθεν καὶ Θεοῦ τοῦτον ἀμειβομένου καὶ τοῖς ἐνταῦθα καλοῖς (καλὸν δὲ ἄρα καὶ καλῶν κάλλιστον τὸ εὑρίσκειν τὸν ἀρεταίνοντα ὅμοιον, καὶ τῇ προθέσει συνεπαυξάνειν τὸν δρόμον τῆς ἀρετῆς), ἐπιδημεῖ τῇ Θεσσαλονικέων [οὕτω δόξαν αὐτῷ, ὁ πολὺς τὸν βίον, καὶ τοῖς θαύμασι περιβόητος, τὸ Δεκαπολιτῶν περι λάλημα, μᾶλλον δὲ πασῶν τῶν πόλεων ἐγκαλλώπισμα, ὁ θεῖος Γρηγόριος· ὃς ἐπεὶ παρέβαλε τῇ μονῇ], ἐν ᾗ [ὁ γενναῖος ἀγωνιστής] τὰ κατὰ τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν ἐπετέλει ἀνδραγαθήματα, ὁ μέγας, φημί, Ἰωσήφ, ἰδὼν ἦθος βεβηκός, καὶ ψυχῆς ἐπιγνούς κατάστημα, ἐκ τῆς ἐπιφαινομένης τῷ προσώπῳ χάριτος θείας καὶ ὡραιότητος (ταχείαι γὰρ αἱ ψυχαὶ τῶν ἁγίων πρὸς τὸ θηρᾶσαι τὰ τῶν ὁμοζήλων αὐτοῖς καταστήματα), οἰκειοῦται τούτῳ καὶ συνάπτεται σωματικῶς ἅμα καὶ νοερῶς, καὶ οὐκ ἐθέλει τούτου χωρίζεσθαι φύσει γὰρ οἰκειοῦται τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον. Αλλ' ἐκά λει τὸ πρᾶγμα, καὶ ἔμελλεν ὁ θεῖος Γρηγόριος τὴν Θεσσαλονικέων καταλιπεῖν· ἀνεβάλλετο δὲ τὸν δρόμον, τῇ πρὸς τὸν θεῖον Ἰωσὴφ ἀνακοπτόμενος, ὡς ἄν τις εἴποι, στοργῇ. Διὸ διά τινας ἀνάγκας ἐπιδημῆσαι θέλων πρὸς τὴν μεγάλην τῶν πόλεων, οὐ φέρων δ' οὐδ᾽ ἐπολίγον τὴν τοῦ ὁμοζήλου διακοπήν, προσελθὼν τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς, καὶ πάντα κάλων κινήσας, λόγους τε μυρίους παρακλητικούς ποιησάμενος, λαμβάνει τὸν Ἰωσὴφ συναπόδημον· ἔμαθε γὰρ ᾧ τέως ὑπείκειν τῷ Γρηγορίῳ, διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἀρετῆς.
col. 953–954page 14 of 26
PG 105:953ιε. Καὶ δὴ τῇ βασιλίδι παραβαλόντες τῶν πόλεων, ἐν τῷ τῶν καλλινίκων μαρτύρων Σεργίου και Βάκχου ναῷ τὴν παροικίαν πρός βραχὺ ἐποιήσαντο. Καὶ ἦν ἰδεῖν τὸν ἱερὸν Ἰωσὴφ ὡς ἄρτι τῆς ἀρετῆς Αργμένον, πᾶσαν μὲν ὑπακοὴν τηροῦντα τῷ Γρη γορίῳ, πᾶν δὲ εἶδος τῆς ἀσκήσεως ἐξ ὑπαρχῆς μετα ερχόμενον. "Α μὲν γὰρ κατωρθώκει, ὡς οὐδὲν ἐλογία ζετο, πρὸς δὲ τὰ ἔμπροσθεν ἐπεκτείνετο, καὶ ἅμα ἐπιβεβαιῶν καὶ τὰ πρώτως κατορθωθέντα τῇ πρὸς ἐκεῖνον ἀκριβεστάτη διαμορφώσει, τὸν μέγαν λέγω Γρηγόριον, ὡς ἄρτι τῆς καλῆς ἀκορέστως ἀσκήσεως ἀπαρχόμενος, νεαλής έχώρει πρὸς τοὺς ἀγῶνας, καὶ τὸν τῶν ἀσωμάτων ἀπε μιμεῖτο βίον ἐν σώματι, χαί ρειν μὲν πᾶσιν εἰπὼν αἰσθητοῖς, τῷ ἀοράτῳ δὲ κάλ λει ἐνηδυνόμενος. Καὶ δροφον μὲν εἶχε τὸν οὐρανὸν, ἀντὶ δὲ πάσης γλυκείας στρωμνῆς τὸ σύντροφον ἐκείνῳ καὶ φίλον ἔδαφος, εἴ ποτε ἄρα διαναπαύειν ἔμελλε τὸ συνεργοῦν ἐκείνῳ πρὸς ἀρετήν· οὕτω γὰρ χώρα διάγειν καὶ τὸν θεῖον Γρηγόριον, καὶ κάτοπο τρον εἶχε τὸν ἐκείνου βίον· καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἑαυτὸν ἀπευθύνων, καθεκάστην αναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ ἐτίθετο. ις'. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ (οἷα τὰ τοῦ Θεοῦ κρίματα 1) Λέων ὁ θηριώδης, ὁ ἐκ τῆς Ἰσαυρίας ᾿Αρμενίας], τῆς βασιλείας τῶν σκήπτρων ἐπιλαβόμενος, κυκᾷ μὲν ὅλην τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ταῖς παν αγίπι; εἰκόσι πάλαι προσωχθηκώς, πόλεμον κατ' αὐτῶν τῶν πώποτε γεγενημένων ἐκίνησε τὸν σφοδρότατον· τὰ δὲ τῶν φιλοχρίστων στίφη, μὴ πεπει σμένα τῷ ἐκείνου θελήματι, ἄλλος ἀλλαχόθι διεσκορπίζοντο. Διὸ καὶ οἱ μὲν τὸν Βόσπορον κατελάμβανον, οἱ δὲ εὐθὺς τῆς Σικελίας ἀπέπλεον, ἄλλοι δὲ τὰς κορυ φὰς τῶν ὀρέων καταλαμβάνοντες, τοῦ δεινοῦ μονιοῦ τὰς συώδεις ὁρμᾶς ἀπεδίδρασκον. Αλλ' οὐχ ὁ γεν ναῖος ἀγωνιστὴς, καὶ τῶν ἱερῶν μορφωμάτων προσ κυνητὴς οὕτως ἐποίει Γρηγόριος· ἀλλὰ τὸν θεῖον ἐν δεδυμένος τῆς πίστεως θώρακα, περιέρχεται μὲν πανταχόθεν τῆς πόλεως, κηρύσσων ἐν ἀγυιαῖς, καὶ διδάσκων ἐν στενωποῖς, καὶ παῤῥησίαν ἐν ταῖς πλα τείαις ἐπιδεικνύμενος, μὴ τῷ λαοπλάνῳ πείθεσθαι βασιλεῖ, μηδὲ τοῖς ἐκείνου ληρήμασι τὴν ἀκοὴν ἐνα διδόναι κἂν πρὸς μικρόν. Καὶ ἦσαν οἱ ἐκείνου λόγοι πρὸς τὰς τῶν εὐσεβῶν καρδίας ἐνστάζοντες δρόσος Εωθινὴ καὶ ἴαμα πνευματικὸν καὶ σωτήριον· ᾧ καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἐν τῇ μεγάλῃ τῶν πόλεων ἀσκητῶν συνελθόντες, κατὰ ταυτὸν προσάγουσι κοινὴν ἱκετηρίαν τῷ Γρηγορίῳ, τὸν γενναῖον ἐν λόγοις, καὶ σταθηρὸν ἐν πόνοις, πρὸς τὴν πρεσβυτέραν 'Ρώμην ἐξαποστείλαι, διασημανοῦντα τῷ πάπα] καὶ τοῖς ἐκεῖσε τὰ νῦν συνέχοντα τὴν πόλιν δεινὰ, ἵνα τις ἀπὸ τῆς Ισαυρίας, (ο
col. 955–956page 15 of 26
PG 105:955γὰρ, ἔλεγον, ὦ Πάτερ, ὡς Ἰλιάς ἐστι κακῶν τὰ ἡμέτερα, καὶ κινδυνεύει τὸ μέγα ποίμνιον τοῦ Χρισ στοῦ, διὰ τὸ μὴ εἶναι τὸν ἐκδικήσαντα. επικουρία γένηται τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ. Ορᾷς ιν, ιζ. Δέχεται τὴν παράκλησιν ὁ μέγας Γρηγόριος καὶ ὡς μᾶλλον αἰτήσας, οὐκ αιτηθείς, ἀπαρτίζει τὸν λόγον ταχύ· καὶ τὸν θεῖον μετακαλεσάμενος Ιωσήφ, Νῦν, εἶπε, τέκνον, καιρὸς τοῦ τε λόγου τὸ πολὺ ἐπι δείξασθαι, καὶ τὸν πρὸς Θεὸν ἔρωτα πολυπλασιάσαι ὡς ἐφικτόν. Ὁ δὲ μαθὼν ἀεὶ ὑποτάσσεσθαι, κλίνει μὲν ἠρέμα τὴν κεφαλὴν, καὶ μηδὲ τῶν ἀναγκαίων μηδέν τι παραλαβών, νηός τε ἐπέβαινε καὶ πρὸς τὴν Ῥώμην ἀπέπλεεν. Οὐκ ἦν δὲ ἄρα καὶ Θεῷ βουλη τὸν, τῷ διὰ τῶν ἐναντίων πολλάκις οἰκονομούντι παράδοξα. Τί οὖν γίνεται, καὶ τί τελεῖται; Νέες ἐπιστᾶσαι βαρβαρικαὶ ἀνδρῶν πειρατῶν, ἄλλα το πλοία συνεπισπῶνται, καὶ δὴ κἀκεῖνο, δ τὸν μέγαν έφερεν Ἰωσήφ. Ηγετο οὖν αἰχμάλωτος εἰς τὴν Κρήτ την· ἔνθα γενόμενος ἐντίθεται μὲν τῇ εἰρκτῇ ἀλύ σεσι βαρείαις δεσμούμενος· τοσοῦτον δὲ τοῖς δεσμοῖς ἐνηγάλλετο, ὅσον καὶ τοῖς ἄλλοις δεσμώταις ἐποιεῖτο παράκλησιν ἡδέως φέρειν τὰ ἐπιόντα, καὶ μὴ δυσχεραίνειν τοῖς ἀλγεινοῖς. ιη'. Ηδέα γάρ εἰσι τὰ διὰ Χριστὸν δεσμά, καὶ εἰ πρὸς καιρὸν ἀνιᾷ. Εὐχαριστῶμενον, ἔλεγε, τῷ Θεῷ, τὸν μέγαν Παῦλον παράδειγμα ἔχοντες, ὃς καὶ ὡς ὁρμίσκοις τοῖς κλοιοῖς ὡραίζετο, καὶ ἔχαιρεν ὅτι ἠξιώθη ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος Χριστοῦ μαστιχθῆναι ἀλλὰ καὶ ὁ Παύλου Χριστὸς λοιδορούμενος οὐκ ἀντ ελοιδόρει, καὶ πάσχων οὐκ ἠπείλει, παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι δικαίως, ὡς ἡ κορυφαία τῶν ἀποστόλων ἀκρίτης ὁ μέγας Πέτρος φησίν. Ἀλλὰ δοκεῖ τισιν ἀλγεινά, διὰ τὸ πολὺ τῆς αἰσθήσεως, νὰ τοῖς σώματ σιν ἐπαγόμενα. Καὶ πῶς ἄλλως δυνατὸν τὸν Χριστοῦ ἆραι ζυγὸν, εἰ μή τις διοδεύσει διὰ πασῶν τῶν ἡλι κιῶν ἀμέμπτως αὐτοῦ καὶ δυνάμεων, πάντα γινό μενος ὅσα ἐκεῖνος ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ταῦτα Θεὸς ὤν, καὶ σύνδρομον ἔχων τῇ βουλήσει τὴν δύναμιν, καὶ δυνάμενος ἄλλως τὴν ἡμῶν τῶν ἀχαρίστων πραγματ τεύσασθαι σωτηρίαν; ᾿Αλλὰ τὸ ἐπίπονον ὑπογράφων τῆς ἀρετῆς, δι' ἧς τοῖς σωζομένοις αἱ κεκλεισμέναι πύλαι ἀνοίγονται, δι᾿ ἐπιπόνου βίου, ὡς Θεὸς καὶ Δεσπότης, την σωτηρίαν πᾶσιν ὑπέδειξε. Χρεών του γαροῦν ὑπὲρ τῆς θεανδρικῆς εἰκόνος Χριστοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ ἀμώμου καὶ παναχράντου προκινδυνεῦσαι Μητρός, ἵνα μέχρις αίματος πρὸς τὸν κοσμοκράτορα τοῦ αἰῶνος τούτου ἀντικαθιστάμενοι, χάριν εὕροιμεν, ὡς τὰ ἱερά φησι Λόγια, εἰς εὔκαιρον βοήθειαν. Τού τοῖς καὶ τοιούτοις ἄλλοις μυρίοις λογίοις τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ ἐγκεκλεισμένους ὑπήλειφς, δι' οὓς τάχα καὶ πρὸς ἄλλην στελλόμενος, τὴν ἐπὶ Κρήτην Θεοῦ ἀρ ῥήτῳ λόγῳ κατέλαβεν, ἵνα καὶ νῆσος πᾶσα καὶ ἤπει ρος τὸν βίον γνοίη τοῦ μάκαρος, καὶ μετὰ τοῦ βίου
col. 957–958page 16 of 26
PG 105:957καὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆς γνώσεως· ὁ καὶ γέγονε, Πνεύματος ἁγίου αὐτῷ οἰακίζοντος. ιθ'. "Ενθα καί τινα τῷ τῆς ἐπισκοπῆς τετιμημέν τον βαθμῷ καταλαβὼν ἐν φρουρά, καί τι καὶ ἀνθρώπινον πάσχοντα, καὶ λογισμοῖς ἀλλεπαλλήλοις βαλο λόμενον, καὶ μικροῦ δεῖν κινδυνεύοντα νῶτα δοῦναι τοῖς μισοῦσι θεὸν καὶ τὴν αὐτοῦ εἰκόνα ὑβρίζουσιν, ἀναλαμβάνει τοῖς λόγοις, ὑποστηρίζει τοῖς παρα δείγμασι, καὶ ὑπεραποθνήσκειν ἕτοιμον ἀπειργάζετο Χριστοῦ τῆς εἰκόνος αὐτοῦ· κἂν ὁ τὸ ἀσθενὲς τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἐπιστάμενος, οὐκ εἴασεν αὐτὸν πειρασθῆναι ὑπὲρ τὴν δύναμιν. Μετὰ μικρὸν γὰρ πρὸς τὰ ἐκεῖθεν μεταστειλάμενος ὁ θεῖος Ἰωσήφ, τῷ μὲν ἐπισκόπῳ τοιαύτη τις άγκυρα καιρῷ χειμῶνος ἀλλο επαλλήλων λογισμῶν κινδυνεύοντι ἀναδείκνυται ἑτέρῳ δὲ ἰδιώτῃ, καὶ διὰ τὸ μὴ φέρειν τὰς ἐκ τοῦ πάσχειν ἀνίας συνθεμένῳ τὸ πᾶν τῆς ἀῤῥήτου οικε νομίας διαπτύσαι μυστήριον, ἔτι τε τὴν θεόσωμον εἰκόνα καταπατῆσαι Χριστοῦ, ἀθρόον περιτυχών, τί μὲν οὐκ εἶπε τῶν μαλάττειν εἰδότων καὶ λιθίνας ψυ χάς; ποῖα δὲ δάκρυα οὐκ ἀφῆκε τῶν ὀφθαλμῶν; τὰς χεῖρας κατασπαζόμενος, καὶ χείλη τῷ τραχήλῳ προσάπτων, ἵνα μετακινήσῃ τοῦτον τῶν δεδογμένων, καὶ πείσῃ διὰ Χριστὸν προέσθαι καὶ τὴν ζωήν· ὁ δὴ καὶ τετέλεκε, καὶ ὅπως, ἐγὼ διηγήσομαι. κ. Εσπέρα μὲν ἦν ὅτε τῷ ἀνθρώπῳ τὰς θαυμασίας παραινέσεις ἐν τῇ καρδίᾳ παρέθετο, ἅμα δὲ πρωί σπεῖρα βαρβαρικὴ πρὸς τὴν φρουρὰν παραγέγονε, ῥινολαβίδας επαγομένη καὶ πιεστήρια, καὶ ανηρώτα τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τῆς γνώμης ὑφῆκεν, εἰ μὴ ἠλλοιώθη κατά τι, ἀλλὰ τοῖς πρὸ μικροῦ κρι θεῖσιν ὁλικῶς ἐμμένει καὶ ἀπαρνείται. Χριστόν. Καὶ ὅς, οὐδὲν ὑποστειλάμενος οὐδ᾽ ἐνδυάσας, ἀλλὰ διαρ ρήξας τὸν χιτῶνα καὶ γυμνωθείς, Έτοιμος ἐγώ είμι, ἔλεγεν, εἰ οἷόν τε ἄρα, μυριάκις ὑπὲρ τοῦ μετ γάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἀποθανεῖν. Ταῦτα εἰπὼν καὶ μηδέ[ν] τι πλέον προσθείς, χερσὶ δημίων ἑαυτὸν εἰσωθεῖ· ὁ δὲ (οὕτω προσταγὲν ὑπὸ τοῦ ἐκεῖσε τὴν ἀρχὴν περιέποντος) ἀναρτᾶται τῷ ξύλῳ, καὶ ἅπαν τὸ σῶμα καταδελὴς γίνεται· ἔνθεν τοι καὶ ὀφθαλμοὶ διεῤῥύησαν, καὶ ἔγκατα ὡς ὕδωρ, Δαυϊτικῶς εἰπεῖν, ἐξεκέχυντο, καὶ πᾶσα ἡ ἔνδον ἐθριαμβεύθη διάπλασις· ἡ ψυχὴ δὲ τῷ γενναίῳ ἐκείνῳ καὶ ἔτι κατείχετο, καὶ γλῶσσα, κεκμηκυία τοῖς πόνοις καὶ ταῖς ὑπερβαλλούσαις οδύναις, τὸν Χριστὸν ἀνεκήρυττεν. "Ον οὕτως ὁρᾷν, καὶ ἀθλίως ἔχοντα, ὡς ἐκείνοις ἐδόκει, οἱ ἀλιτήριοι μὴ ἀνεχόμενοι δήμιοι, παντοίως προσ πατταλεύουσι, καὶ λίθον ἄραντες πάμμεγα[ν] ἐπο αφιάσι τῇ κεφαλῇ· ἡ δὲ διαῤῥήγνυται ἄρα κατά μια κρὰ, καὶ ἡ βιαία ψυχὴ ἐκείνη πρὸς Θεὸν ἐκδημεῖ. κα'. Ταῦτα τὰ πάρεργα γέγονε τῷ ὑπερμάχῳ Χρι στοῦ Ἰωσήφ· οὗτος ἐν Κρήτῃ τοῦ γενναίου διάδρο
col. 959–960page 17 of 26
PG 105:959οἰκονομοῦντι τὰ κατ' αὐτὸν Θεῷ ἀφιέρωσεν. Ὑπέρ ευγε τῆς γνώμης! ὑπέρευγε τῆς φιλοκάλου ψυχής! ὅτι καὶ ἐν ὑπερορίᾳ καὶ ἐν φρουρᾷ ἀσίγητον εἶχε τὴν γλῶσσαν, μετὰ παῤῥησίας ἀνακηρύττουσαν τὴν εὐσέβειαν. Εστενοχωρεῖτο ταῖς θλίψεσι, καὶ Θεῷ προσήγαγε μάρτυρας ἐβαρύνετο τοῖς δεσμοῖς, καὶ πολλοὺς ἐλυτροῦτο τῶν τοῦ παλαμναίου χειρῶν μος· τοιοῦτον τὸ καλλιέρημα ὁ αἰχμάλωτος τῷ οὕτως κβ'. Αλλ' οἷα καὶ ἡ αὐτοῦ πάλιν πρὸς τὴν βασι λεύουσαν ἐπανάζευξις; Ή νύξ παρὴν ὅτε τὴν τῶν γενεθλίων τοῦ Χριστοῦ ἡμέραν ἡ Ἐκκλησία είθισται τελεῖν· ὁ δὲ καὶ ξύλῳ τὸν πόδα ἐκπιεζόμενος, καὶ τοῖς κλοιοῖς τὸν τράχηλον κατακαμπτόμενος, παννύχιον ἐπετέλει τὴν ὑμνῳδίαν, καὶ τῷ δι' ἡμᾶς ὑπὲρ λόγον καθ᾿ ἡμᾶς ὀφθέντι Χριστῷ παρατείνετο, μέχρι καὶ ἀλεκτρυόνων ᾠδῶν. Καὶ δὴ ἐφίσταται τις ὑπὲρ [ὕπαρ?] ἀθρόον, πολιὸς τὴν τρίχα, ἱεροπρεπής τὴν ἐσθῆτα, ἀγλαΐζομένην τῷ προσώπω χάριν ἐπιφερόμενος, καὶ πρὸς αὐτὸν ἄρτι φησίν· «Ἐκ Μύρων τῆς Λυκίας ἀπάρας, πρὸς σὲ καὶ τὴν σὴν ἀγάπην ἀπήν τησα, Θεοῦ δι' δν ἐναθλεῖς ἁπτέρῳ τάχει μεν κατεπείγοντος· καὶ δή σοι τὰ θυμήρη λέγω ἀγγελτήρια, ὡς ὁ μὲν τὴν Ἐκκλησίαν κυκῶν, καὶ κατασπαράττειν ἐπιχειρῶν τὰ πρόβατα τοῦ Χριστοῦ, παραλυθεὶς τῆς ἀρχῆς, τοῖς ἐκεῖθεν δικαιωτηρίοις ὡς ἐναγὴς εἰς ἡμέραν ἀποκαλύψεως, ως φησι Παῦλος, ἀποτετή ρηται σὲ δὲ χρεὼν τὴν βασιλίδα καταλαβεῖν, ὡς ἂν ἐπιστηρίξῃς πολλοὺς τῇ δεδομένῃ σοι παρὰ τοῦ Πνεύματος χάριτι. Πλὴν ἀλλὰ λαβὼν τὴν κεφαλίδα ταύτην, κατάφαγε (ἐῴκει γὰρ παρακατέχειν τῇ δε ξια βραχύ τι βίβλου ἀπότμημα).» Ὁ δὲ ἐνηδύνετο μὲν τῇ γραφῇ, καὶ, ο Ως ἡδέα, Ελεγε, τῷ νοουμένῳ λάρυγγι τῆς ψυχῆς τὰ γεγραμμένα ταυτί!» Εἶχε δὲ ή γραφὴ κατὰ λέξιν οὕτως· «Τάχυνον ὡς οἰκτίρμων, καὶ σπεῦσον ὡς ἐλεήμων εἰς τὴν βοήθειαν ἡμῶν, ὅτι δύνασαι βουλόμενος.» Καὶ ὡς ταῦτα ψάλλειν ἐμμελῶς ἄγαν καὶ λιγυρῶς ἐκελεύσθη παρὰ τοῦ θείου ἀνδρὸς ἐκείνου, ὁρᾷ μὲν ἑαυτὸν τῆς ποδοκάκης απολυθέντα, τοὺς δ' ἐν τῷ τραχήλῳ κλοιούς κειμένους ἐν τοῖς ποσί· και, «Παρομαρτει μοι, ο ήκουε παρ' αὐτοῦ· καὶ (ὦ τοῦ θαύματος! ὢ τῆς ταχείας επικουρίας! ὢ τῶν ἀνεκλαλήτων καὶ παραδόξων τεραστίων Θεοῦ!) »!! ο ἀοράτως ὡρᾶτο τὸν ἀναφῆ διατέμνων αέρα, καὶ υπηνέμιος ὥσπερ πρὸς τὴν μεγάλην τῶν πόλεων ἀπαντῶν. Τοιούτοις οἶδε Θεὸς τοῖς πτεροῖς δεξιοῦσθαι τοὺς τὴν ἑαυτῶν καρδίαν πρὸς ἐκεῖνον ἀναπτ ρώσαντας. κγ'. Ἀλλὰ γὰρ τὸ μὲν θαῦμα πρὸς ὑμνῳδίαν ἐπί νει τοῦτον Θεοῦ, τὸ δὲ συμβάν πρὸς ὀδυρμούς παρ ώθει καὶ δάκρυα, Οὔπω γὰρ πᾶσι τοῖς ποθοῦσιν ὀφθεὶς, ἀναμανθάνει, ὡς ὁ θεῖος Γρηγόριος, τὸ κοι νὸν παρηγόρημα, τὸ τῶν Ἐκκλησιῶν ἀληθινὸν πε φιλάλημα, τὸ ἔμψυχον τῶν ἀρετῶν ἀποτύπωμα, πολλοῖς καμάτοις κατακαμφθεὶς καὶ πόνοις ἀμυθή
col. 961–962page 18 of 26
PG 105:961τοις κατατακείς, πρὸς ἦν ἐπόθει Θεὸν ἐπανέζευξεν 8 καὶ θρήνων ὑπόθεσιν ποιησάμενος, ἀναλαμβάνει τὸ σκῆνος ἐν ταῖς χερσὶ, καὶ ὡς ἔμψυχον ἤδη ὁρῶν, τοιαύτας πρὸς αὐτὸν ἐποιεῖτο τὰς παρακλήσεις, θαλάσσας δακρύων ἐξ ὀφθαλμῶν ἀποῤῥέων, καὶ πόδας ἐπιβρέχων τοὺς εὐαγγελισαμένους εἰρήνην καὶ ἀγαθά, μεθ' ὧν ἐκεῖνος ἐλήλυθε· «Πῶς ὑπομενῶ σου, Πάτερ, τὴν στέρησιν; πῶς δ᾽ ἄτερ σοῦ τῷ περιγείῳ χώρα παραμενω; Τίς μου τὸ θλιβόμενον τῆς ψυχῆς λόγοις παρακαλέσει τῆς παρακλήσεως; τίνι δὲ καὶ τὸν χει μῶνα τῶν λογισμῶν ἀναγνωρίσω ποτέ; τίνα εὕροιμι οἷα Χριστὸν ταύτῃ τῇ χαλεπῇ θαλάσσῃ τὸ, Φιμώθητι, ἐπιλέγοντα; Ἵνα τί μὴ πρῶτον ἐμὲ τῷ σῷ Δεσπότῃ προέπεμπες, ἵν' εἶχον, παρὰ χερσὶν ἀποψύχων ταῖς σαῖς, τῶν ἐν ἀέρι ὁδοστατῶν καὶ πονηρῶν φορολόγων τὰς παλαμναίας χεῖρας ἀποδιδράσκειν διὰ τῆς σῆς παρακλήσεως; Πλὴν ἐπειδὴ προέδραμες, ὦ γενναῖος τὴν ψυχὴν καὶ πρὸς πόνους ἀνένδοτος, τὸ ἀσθενὲς τῆς ἐμῆς ψυχῆς ἀναῤῥώννυς, καὶ σοῦ ταῖς πυκναῖς ἐπιστασίαις ἐν νυκτὶ μὲν καὶ ἐν ἡμέρᾳ πρὸς τὰ τοῦ Θεοῦ διευθέτει θελήματα· ἵν᾽ ὑπὸ τὴν ἐκείνου χεῖρα τὴν κραταιὰν ταπεινούμενος, διὰ τῶν σῶν προσευχῶν, ὡς ἀμέσως τελεῖς τῇ μακαρίᾳ Τριάδι καταλαμπόμενος, ἀβλαβῶς διαπεράσω τοῦ βίου τὴν θάλασσαν, καὶ σοῦ τῷ λιμένι προσορμισθείς, βλέπο: μί σε διηνεκῶς κατὰ τὴν ἀδιάτμητον ἔνωσιν. ο κδ. Οὕτως εἰπὼν τῷ τόπῳ προσκαρτερεῖν, ἐν ᾧπερ ὁ θεῖος Γρηγόριος ἐγκλειόμενος τῆς φιλοσόφου παλαίστρας ἀντείχετο, ἑλόμενος ἔχειν τῶν πόνων συμμεριστὴν Ἰωάννην, τὸν τοῦ μεγάλου Γρηγορίου φοιτητήν τε καὶ ζηλωτήν. Ο συμβιώσας χρόνον συχνὸν, ἐδόκει βλέπεσθαι Γρηγόριος, καὶ διδοὺς καὶ λαμβάνων ἀφορμὰς ἀρετῶν. Πολλὰς γὰρ εἶχε καὶ Ἰωάννης ἐπικαθημένας τῇ γλώσσῃ τὰς χάριτας. Ἐπεὶ δὲ καὶ οὗτος, νηστεία καὶ ἀγρυπνίᾳ καταδαμάσας τὸ τῆς ψυχῆς περικάλυμμα, πρὸς Θεὸν ἐξεδήμησεν· ὁ θεῖος Ἰωσὴφ τὸν τόπον καταλιπών, τῷ τοῦ μεγάλου καὶ χρυσοῦ τὴν γλῶσσαν Ἰωάννου σηκῷ ἐμφιλοχωρεῖ, ὡς τινα θησαυρὸν ἐπαγόμενος Γρηγορίου τὸ ἱερώτατον λείψανον καὶ τοῦ αὐτοῦ μαθητοῦ, πολλών συνδεδραμηκότων κατὰ ταυτὸν, ὥστε ποι μαίνεσθαι καὶ καθοδηγεῖσθαι τεχνικῶς παρ' αὐτοῦ, καὶ γλώττης ἐκείνης ἀκροᾶσθαι τῆς μελιχρᾶς, ὡς ἐδίδου τοῦ τόπου τὸ πάνσθενον. Οθεν καὶ πλησίον τοῦ τόπου, ἐρήμου τότε πάντη τυγχάνοντος, ἐν ιδρύεται φροντιστήριον· ἐν ᾧ τό τε πλῆθος κατατέμνει τῶν μαθητῶν, καὶ πρὸ πάντων ὡς τι κειμήλιον ἄσυλον τὸ σκῆνος τοῦ μεγάλου καὶ τοῦ φοιτητοῦ και τατίθεται. κε'. Οὐ μὴν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πάλαι τοῖς Θεσσαλικοῖς ἐνδιατρίβων ὁρίοις, παρά τινος θείου ἀνδρὸς καὶ τὴν γνῶσιν οὐ μιμητοῦ, τὸ θεῖον καὶ γερώτατον λείψανον
col. 963–964page 19 of 26
PG 105:963τοῦ μεγάλου ἀποστόλου Βαρθολομαίου κεκλήρωται, ναὸν ἔγνω καὶ τούτῳ ἀναδείμασθαι, πολλές θαυμά των αναβρύοντι χάριτας. ὺν καὶ πυκνά δώρα κατὰ τοὺς ὕπνους τὰ ἐκεῖθεν μυστηριώδη ανακαλύπτοντα, καὶ πᾶν γρῖνον ἐν τῇ Γραφῇ ἐπιλύοντα. Καί ποτε μελωδήμασι τοῦτον ἀνυμνῆσαι βουλόμενος, ἀνεκόπτετο τῆς ὁρμῆς, Μή ποτε, λέγων ἐν τῇ καρδία ἀβούλητόν ἐστι τῷ ᾿Αποστόλῳ τὸ βούλημα. Καὶ δὴ τεσσαράκοντα ἡμέρας ὁ τῶν καθ' ἡμᾶς ἡμερῶν Μωϋσῆς ἐκπιέσας τὴν σάρκα, ἵνα λάβῃ τῶν θείων μελωδημάτων τὰς πλάκας, καὶ ὅλον νοῦν συναγαγών ἐν ταυτῷ, καὶ τὰς αἰσθήσεις μύσας παντάπασι, τῷ τοῦ ᾿Αποστόλου λειψάνῳ πεφιλημένως καὶ εὐλαβῶς περιφύεται, καί τινος ἀῤῥήτου ἀξιοῦται τῆς θεω ρίας. Πρὸ γὰρ τῆς τοῦ μεγάλου μνήμης, όρα τινα ἄνδρα, σινδόνιον μὲν ἐσθῆτα, οἷος ἄρα καὶ τοῖς ἐν Παλαιστίνη κατασκευάζεται, περικείμενον, τὰς Ιεράς τε πύλας κατέχοντα τοῦ νεώ, καὶ πρὸς ἑαυτὸν τὴν Ἰωσὴφ ἐκκαλούμενον· εἶτα τὸ ἱερὸν τῆς τραπέζης ὁ φανεὶς ἀντανακαλέσας ἀράχνιον, αίρει μὲν τὴν πυκτίδα τῶν εὐαγγελικῶν ῥημάτων Χριστοῦ, καὶ τίν θησιν ἐπιστέρνιον, ἐπειπών· «Εὐλογήσῃ σε ἡ χείρ τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ τὴν γλῶσσαν θάλασσαι δογμάτων περικυκλώσωσι, καὶ τῇ καρδίᾳ ἐνιδρυνθείη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ σοῦ τὴν πᾶσαν οἰκουμένην τὰ μελῳδήματα περιθέλξαιεν, καί τις τούτοις ἐπεντρυφῶν Σειρῆνας εἴποι τὰς νοητάς, διά τε τὴν χάριν τῶν νοη μάτων καὶ τὴν ὑγραίνουσαν λέξιν καὶ πανταχόθεν «ἀρωματίζουσαν.» Εἶπε, καὶ ἀπῆν ἐκεῖνο τὸ θεαθέν τὸ δὲ λεχθὲν ἐντεθὲν καὶ ἐνσπαρὲν καρδίας ταῖς αὔλαξι, πολύχουν ἀναδεδώκει τὸν ἄσταχυν. ἐν ἄλλοις συναξαρίοις λέγεται τοῦ Βαρθολομαίου λείψανον τοῦ Ἀνδρέου τοῦ ταπεινοῦ καὶ ἐλαχίσ στου, Υμνοις γεραίρω τον καλόν μου προστάτην. προστάτην Αράχνιον. κς'. Αὕτη ἡ ἀπαρχὴ τοῦ χαρίσματος· οὗτος ὁ πλοῦτος τῆς μεγαλοδωρεᾶς· τοῦτο τὸ μέγα καὶ πολυ τίμητον χαριστήριον. Αμέλει καὶ ἀπαρξάμενος γράφειν τὰ ἐμμελή μελωδήματα, τῷ μὲν λιγυρῷ τῆς ἡχῆς κατεμουσουργει τὴν ἀκοὴν, κατέθελγε δὲ επιτέρνιον
col. 965–966page 20 of 26
PG 105:965τῷ ἐδεῖ τὴν δυναμένην συμβαλεῖν τοῖς λεγομένοις & διάνοιαν. Καὶ ποῖον γὰρ εἶδος ἐκεῖθεν φθόγγων οὐκ ἐδιδάσκετο μουσικῶν; ἢ ποία χάρις οὐκ ἐπέλαμπε τοῖς ᾀσματιζομένοις αὐτῷ; Ἐκεῖθεν ὕπνος καὶ τοῖς ἄγαν ῥᾳθύμοις ἀπετινάσσετο, σπεύδουσι κηληθῆναι τὴν ἀκοὴν ὁμοῦ καὶ διάνοιαν τῷ λιγυρῷ προσφωνή ματι. Εντεῦθεν καὶ τοῖς πρὸς ἀρετὴν ἑαυτοὺς ἐπι τείνουσι τῆς ἀρετῆς ἡ ἕξις κατανενόηται. Ταῦτα καὶ οἱ ἐν λύπαις ἀναλαμβάνοντες, τὸ ἀθυμοῦν καὶ δακνόμενον τῆς ψυχῆς κατεκοίμιζον· τούτοις καὶ οἱ ἐν εὐθυμίᾳ ὄντες πρὸς ἡδονῆς κατ' ἄλλον τρόπον μετ ἐπιπτον δάκρυα. Οι γράφοντες δὲ, τοῖς ἄλλοις χαίρειν εἰπόντες πονήμασι, τοῖς τοῦ θείου Ἰωσὴφ πολύ τι κέρδος ἐμμελῳδήμασι συνηθροίκασι, μᾶλλον δὲ συν αθροίζουσι. Γλῶσσαι γὰρ πᾶσαι κατὰ φυλὰς, πρὸς τὴν ἑαυτῶν διάλεκτον. τὰ μελετήματα βαλλόμεναι, τὴν νύχτα πᾶσαν καταφωτίζουσι, καὶ τὸ αὐτῆς σκου τεινὸν καὶ πρὸς ὕπνον ἐλκόμενον τῇ πυκνῇ φρυκτων ρία πρὸς ἡλιακὰς φωτοχυσίας μεταβιβάζουσι, καὶ χαίρειν τῷ ὕπνῳ εἰποῦσαι τοῖς ᾄσμασιν ὡραΐζονται. κζ'. Ἔστι τις άτεγκτος καὶ ἀμείλικτος καὶ πρὸς δακρύων ἐπιῤῥοὰ; ἀφυής; Τὰ εἰς τὴν Παρθένον καὶ Μητέρα Θεοῦ, τὴν ὑπὲρ λόγον συλλαβοῦσαν τὸν Λόο γον, λιγυρὰ μελωδήματα ἐπιών, θαλάσσας δακρύων τοὺς ὀφθαλμοὺς πληρωθεὶς, καὶ τὴν διάνοιαν συντακεὶς, ἀθλῳ τῷ κατατρυφήσει τῶν νοερών λύγγων τῆς κατανύξεως· μυρία δὲ ταῦτα τούτῳ συντέθειται ἐν διαφόροις ἐναλλαγαῖς, καὶ ἔχων κατατομαῖς, καὶ ρυθμῶν ποικίλων διαφοραῖς τὸ ἡδύ πως ἀρωματί ζοντα. Βούλεταί τις μαθεῖν τὸν βίον τοῦ πρὸς ἡμέ ραν τιμωμένου ἁγίου τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ; Μετα ερχέσθω τὸ εὐρυθμον, καὶ ἐφ' ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν ᾀδομένων, ἐπιγινωσκέτω τὴν τοῦ βίου διαγωγήν. Καὶ πᾶς μὲν τῶν ἁγίων ὑπ' ἐκείνῳ τιμώμενος άνα δείκνυται· αὐτὸς δὲ ἐν πᾶσιν ὁρᾶται τιμώμενος, ἐν ἄλλων βίοις αὐτὸς ἐξυμνούμενος, διὰ τὸ λιγυρὸν καὶ εὕρυθμον τῆς ἐμμελοῦς μελωδήσεως. Αλλος μὲν οὖν μεγαλυνέτω τὸν βίον τοῦ μακαρίου, ὁ δὲ τῆς γνώσεως τὸ ὑπερφέρον, πάντες δὲ πάντα ἐπίσης καὶ διὰ πάντων μεγαλυνέτωσαν τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, ἥτις τούτῳ οὕτως ἐκκέχυται, ὡς εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐξελ θεῖν τὸν φθόγγον αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα πάντα τὰ τῶν μελῳδημάτων θεοκρότητα ρήματα. Περὶ γὰρ τῶν ἄλλων τί χρὴ καὶ λέγειν; ὁπόσους ἐκεῖνος ἐκ τοῦ βυθοῦ τῆς ἀπιστίας ἐξείλκυσε, καὶ πρὸς τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος γνῶσιν ἐρύθμισε· πόσους δὲ πέπεικε, χαίρειν εἰπεῖν τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ, καὶ τὸν μονήρη βίον ἀσπάσασθαι· πόσας δὲ γυναῖκας παρθενεύειν ἐδίδαξεν, ἵν᾽ ἔχοιεν τὰς λαμπάδας ἀναπτομένας διηνεκῶς, καὶ συνέλθοιεν τῷ μνηστῆρι Χριστῷ, ἄρτι κραυγῆς τελουμένης ἐν τῷ μέσῳ δὴ τῆς νυκτός;
col. 967–968page 21 of 26
PG 105:967κη'. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πάλιν ὑπερόριος γίνεται, τὸ οὐραῖον περισείσαντος τοῦ πτερνοσκόπου Σατάν, καὶ τὸν τότε πονηρὸν βασιλέα κινήσαντος. Οὐκ ἦν γὰρ ἠρεμεῖν, τὸν ὡς σἶτον σινιάσαι ζητοῦντα τοὺς εὐσε βεῖς, ἀλλὰ παντοίως κινεῖ τὰς πρὸς αὐτὸν ῥεπούσας ψυχάς. Οθεν καὶ πάλιν πόλεμος κατὰ τῆς ἀτινάκτου πανταχόθεν Ἐκκλησίας αναρριπίζεται, καὶ τὰ ἱερὰ μορφώματα Χριστοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ ἁγίων πάλιν διώκονται, & τιμᾶσθαι ὅλῃ γλώσσῃ τὸ πλῆθος ἀναδ δάσκων ὁ γενναιότατος, καὶ ἀνακηρύττων τῆς ὀρθοδοξίας τὰ δόγματα, οὐκ ἐν οἰκίᾳ οὐδ᾽ ἐπὶ δώματος, ἀλλ' ἐν πλατείαις καὶ παῤῥησίᾳ, ἐξωθεῖται τῆς πόλεως, καὶ ἦν ἐν ὑπερορία στενοχωρούμενος, μᾶλλον δ' ἑαυ τὸν οἰκειογνωμόνως στενοχωρών. Μετ' οὐ πολὺ δὲ λή ξαντος τοῦ κακοῦ, καὶ τοῦ χειμῶνος λωφήσαντος, καὶ ὀρθοδόξοις δοθέντων τῶν σκήπτρων βασιλεῦσιν ἀπὸ Θεοῦ, μετακαλεῖται αὖθις κατὰ Θεόν. Ο δὲ οὐ πείθεται, τῇ ὑπερορίᾳ ὡς παραδείσῳ διὰ Χριστὸν ἡδυνόμενος. 29. «θ'. Πλὴν ἐπεὶ ἐκεῖνοι μὲν ἐπέκειντο ἀντιβολοῦντες τὴν ἀνάζευξιν, ὁ δὲ ἀντιτείνειν οὐκ εἶχε, διὰ τὸ καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῇ πόλει φιλάνθρωπον, είχει ταῖς τῶν κρατούντων πυκναῖς παρακλήσεσι, καὶ τὴν ὑπερορίαν τέως καταλιπών τῇ Βυζαντίδι ἐπιφοιτά καὶ μόλις· μὲν, πείθουσι δ' ὅμως, ταῖς ἄλλαι; χαίρειν εἰπόντα τιμαῖς, ἐκκλησιαστικών προστῆναι πρα γμάτων, καὶ τὴν φυλακὴν ἐμπιστευθῆναι τῶν τῆς Εκκλησίας ἱερῶν κειμηλίων. Οὐκ ἐπείθετο δὲ ἄρα τοῖς ἄρχουσι, καὶ διὰ τοῦτο τὴν διακονίαν ἐδέχετο, ἀλλ᾽ Ἰγνατίῳ τῷ θείῳ (πολὺς δὲ ἄρ᾽ οὗτος τὴν ἀρε τὴν, καὶ τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ζῆλον θερμότατο;), άρτι τῆς ἀρχιερωσύνης εμπιστευθέντι τοὺς οἴακας· ὃς τὸ περιὸν τῆς ἀρετῆς τοῦδε τοῦ ἱεροῦ δυσωπούμενος, ἔσπευδεν ἔχειν συγκοινωνὸν τῶν πόνων, κάν τοῖς ἀναγκαίοις συλλήπτορα· καὶ πρόφασιν την διακονίαν εὑράμενος, τοῦ ποθουμένου ἐτύγχανε. Καὶ ἦν ἐκείνῳ συνομιλών θαμά, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰ ἀγνοούμενα διδασκόμενος. Καινὸν δὲ πάντως οὐδὲν εἴ τινα τῶν ἀποῤῥήτων τῆς Γραφῆς μυστηρίων ἐκείνῳ μὲν Αγνοεῖτο, τῷ δὲ μεγάλῳ τῷδε Πατρί, διά τε τὸ πολὺ τῆς σπουδῆς καὶ τὸ περιὸν τῆς καθάρσεως, καὶ ἐγινώσκετο καὶ διηρθροῦτο μετὰ πολλῆς μελιχρότητας, ὁ χάρισμα τῶν παρὰ τῷ μεγάλῳ Παύλῳ ὑμνουμένων ἐστὶν, ἄλλου μὴ προσδεόμενον θείου χαρίσματος. λ'. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ ὁ μέγας ἀρχιερεὺς οὗτος γήρα ἐταλαιπωρεῖτο, καὶ καμάτῳ πολυειδεῖ πρὸς Θεὸν ἐξεδήμησε, διαδέχεται τὸν τῆς ἀρχιερωσύνης θρόνον ὁ Φώτιος, δς τῆς συγκλήτου βουλῆς ἐτύγχανε τὸ πρωτεῖον ἐπιφερόμενος, διά τε τὸ πολὺ τοῦ λόγου
col. 969–970page 22 of 26
PG 105:969καὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆς γνώσεως, καὶ ἅμα διὰ τὸ δεινὸν τοῦ νοὸς, καὶ πρὸς τὸ συνθεῖναι καὶ σκευάσαι πράγματα ἐπιτήδειον, ἐξ οὗ καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ἱερω σύνης ἀπεκληρώσατο, ἵνα μὴ λέγω πάντα τὰ τοῦ ἀνδρὸς, και που καὶ πρὸς διαβολὰς χωρήσω τοῦδε, ἀπὸ τοῦ πράγματος εἰς τοῦτο παρακινούμενος. Πλήν ὅτι καὶ οὗτος τῷ μεγάλῳ τούτῳ Πατρὶ Ἰωσὴφ τὴν ἴσην επήρει τιμὴν, καὶ τῷ μέσῳ τῆς καρδίας ὑπο έκρυπτε, Θεοῦ ἄνθρωπον ὀνομάζων, καὶ ἰσαγγέλῳ κατὰ τὸ θεμιτὸν προσέχων αὐτῷ. Ενθεν τοι καὶ ὅλην τὴν φροντίδα τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων αὐτῷ ἀναθέμενος, Πατέρα Πατέρων ἐκάλει, καὶ τοὺς τῶν πρώτων βαθμῶν ἀξιουμένους τῆς Ἐκκλησίας παρεκάλει τούτῳ ἀνατιθέναι τοὺς λογισμούς· δ δὴ καὶ πᾶς ἐτέλει καὶ πρὸ τῆς πατριαρχικής παρα κλήσεως. Ην γάρ, κατὰ τὰ Ασματα τῶν ᾀσμάτων, ὦ κομιδῇ εὐφυής, ἀλώπεκας ἁμαρτημάτων κατέχειν σμικράς, καὶ ἀποκτέννειν τῆς νοουμένης γῆς τοὺς ἁμαρτωλοὺς, ὅ φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ, καὶ δῆτα καὶ ψυχὴν ἐπιστηρίξαι καὶ βεβαιώσασθαι, καὶ τὸν εἰς σαρκικές ορέξεις δίκην σφαίρας κατὰ πρανούς κυλιόμενον ἀναστῆσαι τῆς ἁμαρτίας καὶ ποιῆσαι μετα άρσιον· ἀλλὰ καὶ τὸν ἀπεριπτυπήτῳ συζῶντα σχολή, καὶ ταῖς τῆς ἁγίας Τριάδος θεωρίαις περιλαμπόμενον, ὅτι πεῖσαι, μὴ χαλάσαι τὸ θεῖον πτερὸν, μηδέ μετεωρισθῆναι, διὰ τὰς ἐν θεωρίαις παγίδας (δι ὧν ὁ πτερνοσκόπος οιήσεως πάθει τοὺς πολλοὺς πρὸς τὸ τῆς ἀπωλείας κατήγαγεν βάραθρον), γαλήνην μὲν διδάσκων όπως συνίσταται ἡ ψυχὴ, καὶ ὅπως τὰ φυ σικῶς ἐγκατεσπαρμένα τῆς γνώσεως σπέρματα, παν τοίως ἐν ἡμῖν κατὰ κρᾶσιν καὶ ἰδιότητα μεταποιοῦνται τε καὶ ἐπαύξονται, πρὸς ὅπερ ἕκαστος πέφυκε. λα'. Καὶ τί μὴ λέγω τὰ μείζω καὶ τελεώτερα; Τώρα τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ γενναῖος, καὶ ἀπὸ μόνης τῆς ὄψεως ὁποίῳ πάθει ἕκαστος ἐδεσμεῖτο, μυστηριωδῶς προδιέγραφεν, ὁμοῦ μὲν ὑπεκκλίνων τὴν δόξαν, ἵνα μή τις τυχὸν ὑπολειφθείη παρὰ τοὺς πολλοὺς, ὁ τοῖς πᾶσιν ἄγγελος νομιζόμενος, καὶ ἵνα μὴ ἐντρέψῃ τὸν ἁμαρτάνοντα, καὶ διὰ τοῦτο ποιήσῃ πρὸς τὴν ἁμαρ τίαν ἐπιῤῥεπέστερον· φιλεῖ γὰρ τὸ τέως κρυπτόμενον, καὶ ὡς αἰσχύνης ἔργον νομίζεσθαι· τὸ δὲ πρὸς πολλὰς ἀκοὰς ἐμπεσὶν εὐκαταφρόνητον τῷ ποιοῦντι λογί ζεσθαι. λβ'. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπεὶ ἔδει καὶ τοῦτον, ἄνθρωπον ὄντα καὶ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως περικείμενον, μᾶλλον δὲ ἐν ὀστρακίνῳ σκεύει τοῦ σώματος τὸν μέσ γαν τῆς ἀρετῆς περικρύπτοντα μάργαρον, ἀναλύσαι πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ τῇ ἀληκτῳ μαρμαρυγῇ τῶν θείων θεωρημάτων ἀμέσως ἐνωραΐζεσθαι· καὶ τῶν πολυ λῶν ἱδρώτων τὸν μισθὸν συγκομισασθαι· νοσεί μὲν ὀλίγον, διὰ δὲ θείας ἀποκαλύψεως μυείται τὴν ἐκδημίαν, ἀγγέλου τούτῳ κατὰ τοὺς ὕπνους λαλήσαντος. Ὁ τῶν νηστειῶν τοίνυν παρῳχήκει καιρὸς, καὶ η
col. 971–972page 23 of 26
PG 105:971κει Παρασκευή· ἐν ᾗ τὸ γραμματεῖον, ἐφ᾽ ᾧ αἱ πᾶσαι τοῦ ποιμνίου αναγεγραμμέναι κτήσεις ὑπῆρχαν ἀράμενος, καὶ σὺν τούτῳ καὶ τὸν μαθητὴν Θεοφάνην παραλαβών, Φωτίῳ τῷ ἀρχιερεῖ παρατίθεται, μηδέν τι πλέον ὁ γενναῖος προσημηνάμενος. Ὁ δὲ παντοίοις λογισμοῖς ἐπατάσσετο τὴν καρδίαν, καὶ τί ποτε τοῦτό ἐστι καθ' ἑαυτὸν ἐλογίζετο· οὐκ ἔμελλε δὲ πάντως ἐπὶ πολὺ ἀγνοεῖν· τὰ γὰρ τοῦ θανάτου προμηνυτήρια (καῦρος δὲ ἦν ταυτὶ πυρετός) ἀντὶ πάσης φωνῆς τὸ παρὰ τοῦ μεγάλου τελεσθὲν προεμήνυε ἡ τοῦ σωτηρίου πάθους μεγάλη καὶ σεβασμία εφεστή Αγ'. Καὶ ἦν ἐκείνῳ ἡ ἀλγηδὼν εὐχαριστίας ὑπόθεσις, καὶ, Εὐλογῶ σε, ἔλεγεν, ὁ Θεὸς, ὅτι σου ταῖς νοηταῖς διαπεφύλαγμαι πτέρυξιν, ἀλλὰ συντήρησόν με καὶ μέχρι τῆς τελευταίας ἀναπνοῆς, καὶ ἀπλανῶς δὺς διαδῆναι τὸν ἄρχοντα τοῦ σκότους καὶ τὰ ἐν ἀέρι φαντάσματα, μή ποτε διὰ τὰς ἐν τῷ βίῳ τελεσθείσας ἀπροσεξίας ἐπιχαρείη ἐπ' ἐμὲ ὁ ἐχθρός μου. κυβέρνησον δὲ καὶ τὸ ποίμνιόν σου, Λόγε Θεοῦ, καὶ τῇ σῇ παντοκρατορικῇ δεξιᾷ δίεπε μέχρι τερμάτων αἰῶνος, τὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας εὐλόγησον· γαλή νην σταθηρὰν ταῖς Ἐκκλησίαις σου δώρησαι, τὸ βασίλειον ἱεράτευμα ταῖς σαῖς κατακόσμησον χάρισε, ταπείνωσον τὸν Βελίαρ ὑπὸ τοὺς πόδας τῶν ἀγα πώντων σε, πᾶσαν αίρεσιν ὡς ψυχολεθρίαν γάγγραιναν τῆς Ἐκκλησίας ἀπέλασον, καὶ δὸς τῇ παναθλία ψυχή μου αταράχως διαζευχθῆναι τοῦδε τοῦ σώματ τος. Οίδα, Δέσποτα, ὡς τὸ πανάχραντόν σου πνεῦμα, οὐκ ἀναπέπαυται ἐν ἐμοὶ διὰ τὰς ἀπομορχθείσας τῇ ψυχῇ μου κηλίδας· ἀλλὰ σὲ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσάν σου χρηστότητα πάριδέ μου τὰς ἀνομίας, καὶ κλήρῳ τῶν πρωτοτόκων τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς συναρίθμησον. Εἶπε ταῦτα καὶ τοὺς παρόντας εὐλο γήσας, καὶ τοῖς ἀποῦσι τὰ ἐξιτήρια επευξάμενος, εἶτα καὶ τῶν ἀχράντων μεταλαβών μυστηρίων, ηρέμα τε τὰς χεῖρας ἄρας εἰς οὐρανόν. Καὶ οἷον πρὸς ἐρα στὴν ἑλόμενος ἁπάντων, φαιδρῷ καὶ ὑπομειδιῶντι προσώπῳ, χερσὶν ἀχράντοις Θεοῦ τὸ πανάχραντον πνεῦμα παρέθετο. λδ'. Οτε καὶ πανταχόθεν τὰ σμήνη τῶν μοναχῶν κατὰ ταυτὸν ἀθροιζόμενα, κατεστενοχώρουν τὴν τό που τῇ συνδρομῇ, καὶ τὰ μυριόμικτα πλήθη, ὧν ἐκεῖνος ἐπεμελεῖτο παντοίως, ὁ μὲν τὸν πατέρα ἐπο ολοφυρόμενος ἦν, ὁ δὲ τὸν τροφέα, ἄλλος τὸν τῆς ἰδίας ψυχῆς ἐπιμελητήν, ὁ δὲ τὸν ἐν δεινοῖς ἐπίκουρον Στερνοτυπῶν ἐλεεινῶς ὀλοφύρετο, πάντες δὲ τὸν παντάπασι γινόμενον ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ, κατὰ τὸν μέγαν Απόστολον. Καὶ διετελεῖτο ἡ ἐκφορά, καὶ τὰ φωτὸς ἄξιον ὑπὸ δαψιλεῖ τῷ φωτὶ ὑπὸ γῆν κατεκρύπτετο, ἀγγέλων ἄνωθεν προσκιρτώντων καὶ οἷον επαγαλλομένων τῷ συμπολίτῃ, καὶ συνθιασώτῃ αὐτ τῶν, ἀνθρώπων κάτωθεν οίμωζόντων διὰ τὸ ἐκείνου πρὸς πάντας φιλάνθρωπον, δαιμόνων φριττόντων τῇ ἀνόδῳ τῆς θείας εκείνου ψυχῆς, οἱ τέως τὸν ἀέρα καταλιπόντες ἀπεδίδρασκον πό ρωθεν· καί τινες ἀπὸ μακρᾶς ὁδοιπορίας ἄρτι πρὸς τὴν ἐνεγκαμένην μετα φοιτῶντες, ολοφυρμοῦ ἀερίου ᾐσθάνοντο, τάχα τῶν πονηρῶν οίμωζόντων, διὰ τὸ μὴ στέγειν τὴν ἄνοδον
col. 973–974page 24 of 26
PG 105:973ματο;. τὴν ἅπας καθηγιάζετο καὶ γῇ τῇ καταθέσει τοῦ σώ λεʹ. Καί τις ἀνὴρ, συνήθης ὡς τὰ πολλὰ τῷ ἁγίῳ, καὶ βίῳ λόγον κοσμῶν, καὶ τῷ λόγῳ τὸν βίον καθε ωραΐζων, ἐῴκει κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἐκδημίας τῆς μα καρίας ἐκείνης ψυχῆς (πόρξω γὰρ ἦν), φωνῆς ἀκούειν καλούσης αὐτόν· Εξ:θι, καὶ βλέπε παράδοξα καὶ θεία μυστήρια· ἀμέλει καὶ τῆς οἰκείας, ὡς ἐδόκει ἐκείνῳ, ὑπὸ τῆς φωνῆς ἀφυπνισθέντι καὶ ἐξιόντι ὁρά καί τι φόβον καὶ χαρὰν ἐμποιοῦν θέαμα. Εφαίνετο γὰρ ὅλον τὸ κῦτος τοῦ οὐρανοῦ διασχιζόμενον σώμα τος, τὰ δὲ τάγματα τῶν ἁγίων ὁμιλαδόν τῆς μακαρίας περιοχῆς ἐξερχόμενα, οὐ καθ᾽ ἕνωσιν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν, ἀλλὰ προηγεῖτο μὲν ἡ τῶν ἀποστόλων ἀκρό της μετὰ τῆς ὅλης αὐτῶν ὁμηγύρεως, μάρτυρες δὲ μετὰ τούτους συνεφεπόμενοι κατεφαίνοντο, καὶ καθ εξῆς οἱ προφῆται, καὶ τῶν ἄλλων ὁσίως βεβιωκότων τὰ στίφη, καὶ ὁ τῶν διαπρεψάντων ἐν ἁγιωσύνῃ καὶ ἀρχιερωσύνῃ παναγιώτατος σύλλογος. Τώρα γοῦν τὸ γινόμενον ὁ ῥηθεὶς ἐκεῖνος ἀνὴρ, καὶ ὅλος ἦν ἐκπλήξεως καθορῶν· ἀλλ' οὐκ ἠδύνατο συμβαλεῖν τῷ παρα δόξως γινομένῳ θεάματι, ἔνθεν τοι καὶ διηπορεῖτο καθ' ἑαυτὸν, Τί ποτέ ἐστι τὸ ὁρώμενον; Καὶ δὴ τῆς προτέρας ἐδόκει καὶ αὖθις ἀκούειν φωνῆς· Νῆφε, ἄνθρωπε, ἰδοὺ τὸ ὁρώμενον πρόδηλον· ἤκουε ταῦτα καὶ ὁρᾷ νεανίσκους τέσσαρας τὸν ἀριθμὸν, πτερὰ περικειμένου; ἐπὶ τῶν ὤμων, καὶ ὡσπερεί τινα κό ρὴν ἄρτι καλὸν καὶ ἡδὺ ἀπολάμπουσαν ἐν μέσῳ κατ ἔχοντας, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἐκείνων χοροῖς διαχε λευομένους καὶ λέγοντας· Δέξασθε μεθ' ὑμῶν τὴν μακαρίαν ταύτην ψυχήν, ἥτις ὑμῖν πολλὰ διεμελ ύδησε μελωδήματα, μετὰ καὶ τοῦ τὸν ὑμέτερον βίον ἀπομιμήσασθαι. Καὶ πάντας ἑώρα ταύτην ἀσπαζομένους περιχαρῶς, προηγησαμένης τῆς Μητρὸς τοῦ Θεοῦ. λς. Αμέλει καὶ πάλιν διηπόρει ὁ ἄνθρωπος, Τίς ποτε δὲ αὕτη ἡ τοσαύτης τῆς δόξης ἀπολαβοῦσα, καὶ τῆς ὑπὲρ λόγον τιμῆς; Καὶ ἀκούει τῶν φερόντων ἐκείνην ἀγγέλων διαπρυσίῳ φωνῇ· Οὗτός ἐστιν Ιων σήφ, Ἰωσὴφ τῶν Ἐκκλησιῶν ἡ εὐπρέπεια, ὃς ἀπο στόλων τὸν βίον καὶ τῶν μαρτύρων ἐν βίῳ καλῶς μιν μησάμενος, ἀλλὰ καὶ πάντας τιμήσας τῇ δεδομένη τούτῳ παρὰ τοῦ Πνεύματος χάριτι, ᾄσματά τε θεία τούτοις ἀξίως τῆς οἰκείας σοφίας καὶ γνώσεως πλέ ξας, παρὰ τούτων αὖθις ἀντιτιμᾶται, ταύτην ὑπαν τὴν πρὸς οὐρανοὺς εἰσιτήριον, οὕτω Θεοῦ διατάξαντος, ἵνα μηδεὶς τῶν ἀπ' αἰῶνος ἁγίων ἀπῇ, ὥστε πάντας ὁμοῦ συνδραμόντας τελέσαι τὸν ἐπιβατήριον τῷ γενναίῳ τούτῳ ζηλωτῇ τε καὶ μιμητῇ. Ἀλλὰ γὰρ καὶ ἔτι βλέπε καὶ τὰ τούτων παραδοξότατα· καὶ ἅμα ἔλεγον, καὶ ὅλος οὐρανὸς ἐξεκένωτο, καὶ τάξεις πᾶσαι τῶν οὐρανίων δυνάμεων, ἐντίμως ἄγαν καὶ εὐλαβῶς κατησπάζοντο. Καὶ οὐκ ἔτι δυνατὸς ὁρᾷν ἦν ὁ τῆς θεωρίας ταύτης καταξιωθεὶς τὰ ἐπέκεινα, ὑπὸ πολλῆς ἀγωνίας ἱδρῶτι λεπτῷ πανταχόθεν κατα
col. 975–976page 25 of 26
PG 105:975η σταζόμενος. Τίνα ταῦτα; Η πρὸς τὴν ἁγίαν Τριάδα εἰσαγωγὴ καὶ προσκύνησις, ἡ μετὰ τῶν ἀγγέλων παι ράστασις, ἡ ἄῤῥητος γνῶσις αὐτῆς αὐτῷ κεχυμένης ἀμέσως, διὰ τὴν χωρὶς παραπετασμάτων ἀνάκρισιν. λζ'. Καινὸν δὲ πάντως οὐδὲν εἰ τοιαύτης ἐν τῇ ἀνόδῳ τιμῆς κατηξίωτο· παρὰ γὰρ τούτων τετίμηται, οἷς ἀεὶ συντιμᾶσθαι δίκαιόν ἐστιν, ὅτι καὶ τούς των τὸν βίον ἀπηκριβώσατο, τοῖς ἀποστόλοις συν αριθμούμενος, ὡς ἀπόστολος· τοῖς μάρτυσιν ὡς μάρτ τις ἀναίμακτος, ὅτι τὸν πόνον μᾶλλον ἐπέτεινε τῇ τῆς ζωῆς ἀποκληρώσει, καὶ παρατάσει τῷ οἰκείῳ τοῦ συνειδότος μαρτυρίῳ ἐπαγαλλόμενος· τοῖς ὁσίοις ὡς ὅσιος, ἁγνὴν τὴν ἁγίαν ψυχὴν καὶ μέχρι φαντασίας ἀπεργασάμενος· τοῖς προορῶσι τὰ μέλλοντα, ὡς τῆς προῤῥήσεως οὐκ ἀμοιρῶν τοῦ χαρίσματος· πλέον ἔχων ἁπάντων (ἵνα τι πλέον τῷ μακαρίῳ χαρίσωμαι), ὅτι τοῖς ἄλλοις πᾶσιν αὐτὸς ἐπέθηκε διὰ τῆς ἐμμε. λους μελωδίας τὴν ψυχὴν, εὐκόσμως ἄγουσαν έγκυ μιαστικά μελωδήματα. Αὐτὸς δὲ παρὰ πάντων μίαν ταύτην τιμὴν εἰσβατήριον εἰσουρανίου παστάδος [ἀπεκεκλήρωτο], μᾶλλον μὲν οὖν καὶ ἀπολαύει, καὶ συναπολαύει τούτοις τῆς παρὰ τῆς ἁγίας Τριάδος τις μῆς τε καὶ λαμπρότητος· ᾗ παριστάμενος, καὶ τῆς υπερφωτου κατατρυφῶν ὡραιότητος, μέμνηται μὲν ἡμῶν τῶν τιμώντων αὐτὸν, ἀντιβολεῖ δὲ διηνεχῶς ὅπως καὶ ἡμεῖς ἀβρόχως τὴν τοῦ βίου διαπεράσαντες θάλασσ σαν πρὸς τὸν ἄκλυστον λιμένα καθορμισθείημεν. λη'. 'Αλλ', ὦ Θεοῦ θεράπων πιστότατε, παῦσον τὸν ἐν ἡμῖν τῆς σαρκὸς ἰσχυρώτατον πόλεμον, καὶ δίδου ταῖς σαῖς πρὸς τὸν Θεὸν παρακλήσεσιν, ἀφάνταστον ἡμῶν διατηρεῖσθαι τὸν νοῦν· ἔχεις γὰρ παῤῥησίαν πολλὴν, ὡς τεθεικὼς τὴν σὴν μακαρίαν ψυχὴν ὑπὲρ τῆς ἁγίας εἰκόνος αὐτοῦ, ὡς τιμήσας τοὺς ἁγίους αὐτοῦ τοῖς σοῖς ἁγίοις πονήμασι, μεθ' ὧν πρεσβεύοις ὑπὲρ ἡμῶν, τῶν σὲ προστάτην ἔχειν ἐπευχομένων ἀεὶ, καὶ ἐλλάμποις ἡμῶν τὸν νοῦν νοερώς τυπών πρὸς μυστικὴν μελωδίαν τοῦ Πνεύματος, ἵνα συμ φωνοίη τὰ ἔξω τοῖς ἔνδοθεν, καὶ τὸ μακάριον είδες κατὰ τὸ κρυπτὸν καὶ νοούμενον ἐμμελῶς μουσούρα γημα καὶ μελώδημα, ἐν μὲν τῷ τόπῳ τῆς παροικίας εἰκονικῶς τε καὶ τυπικῶς, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι νεερῶς καὶ τελεστικῶς, ἐν αὐτῷ Χριστῷ, τῷ σε διο μήσαντι καὶ δοξάσαντι εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
col. 977–978page 26 of 26

SICULI, SYRACUSANI, ORDINIS D. BASILII MONACHI Quo ejusdem S. Josephi de augustissima coeli terræque Regina Deipara Virgine Maria opera quæ reperiri potuerunt omnia ex Græcis mss. codicibus collecta, Latine reddita * notisque illustrata, nunc primum publicantur studio ac labore P. HIPPOLYTI MARRACCII, Lucensis, ex congregatione Clericorum Regularium Matris Dei. (Roma, typis Ignatii de Lazaris MDCLXI.) D. BENEDICTO ODESCALCO, SANCTÆ ROMANÆ ECCLESIÆ CARDINALI AMPLISSIMO S. Josephi Hymnographi, Ecclesiæ Græcæ luminaris omnino clarissimi, Mariale, quo ejusdem S. Josephi, de augustissima cœli terræque Regina Deipara Virgine Maria, opera omnia, quæ reperiri potuerunt, ex Græcis manuscriptis codicibus collecta, Latine reddita, notisque illustrata continentur, in publicam mundi facem, splendoremque deducturus, votis omnibus, ac toto cordis conatu, tuæ illud curæ ac patrocinio com mendo, Princeps eminentissime; ut ipsum satis per se clarum, tui quoque nominis ac protectionis fulgen tissimo jubare illustratum, Christianæ reipublicæ utilitati possit dignius, ac nobilius inservire. Non tibi. offero vilem tenuemque ingenii mei opellam, tuæ purpure majestate ac dignitatis fastigio indignam; sed opus omnino eximium, ac prorsus egregium venerandæ antiquitatis monumentum, quod e latebris, in qui bus per septem et amplius sæcula, alta oblivione sepultum jacuit, prodiens in apertum, sub tui turissimi patrocinii ac clarissimi nominis auspiciis haud indecure sese asseret in lucem. Desint ei licet offerentis dignitas et meritum, opus est Josephi Hymuographi qui cum non solum a terræ regibus, sed a cœti civibus, miro modo fuerit honoratus: imo cum ab ipsa augustisima Dei Matre, ex indulgentissima pietate, suo fuerit amplexu dignatus: quis, quamvis magnus, sibi ducere potest inglorium, tanti riri operi in lucem publicam prodeunti, sui nominis, ac dignitatis auctoritate, tutelæ suæ gratiam, ac patrocinii favorem im partiri? Insuper opus est de Deipara Virgine, quæ cum sit Dei altissimi Mater, et creaturarum omnium Domina, quis, quamvis eximia dignitate refulgens, in summa felicitate, maximaque beatitatis parte reposi tum non arbitretur, rebus, quæ ad ipsam pertinent, et quæ ipsius cultum ac honorem tangunt, posse aliquod patrocinii genus impendere, ac servitutis specimen exhibere? præsertim cum certum omnino sit, ad summi Dei gloriam pertinere, quidquid Genitrici suæ fuerit impensum: atque augustissimam Dei hominis Paren tem, patrocinium sibi exhibitum, munifica semper patrocinii sui exhibitione vicissim compensare. Nihil igitur dubito, Princeps eminentissime, te huic Josephino, simulque Mariano operi, quod tibi humiliter offero, tui suffragii ac patrocinii gratiam promptissime ac libentissime præstiturum; nam licet, prout est a me, mor talium infimo, summæ tuæ benignitatis argumentum ducat, si tu illud vel solum respicere digneris; attamen, prout est Josephi, qui talis ac tamtus est, ut sil tuo favore atque honore dignissimus: et prout est de Deipara, quæ innumeris gratiis in te collatis, jam totum tuum ad se pertraxit affectum; totum, velut jure suo tuum sibi vindicat patrocinium. Pietatem erga Deiparam a majoribus tuis, Mariano cultui semper addictissimis, velut præclaram hæreditatem in te transfusam tætanter accepisti: et ab ipso inditæ rationis usu, tanto studio, el bene volentia augustissimam Dei Matrem amplexus es, ut in ejus obsequiis supra multos, etiam obsequentissimos, entinueris. Equidem quamvis in familia tua Odescalca, quæ in Germanorum oris antiquitus nata est, et postmodum in Italia fuit splendide propagata, avitæ nobilitatis tesseram, atque inclyti generis claritatem non parum suspiciam, magis tamen suspicio obsequentissimum studium, ac ardentissimum pietatis affectum, quo majores tui se totos Deiparæ Virgini addictos atque emancipatos declararunt. Quoniam vero epistolæ dedicatoriæ brevitati inserviendum, et volumen integrum non sufficeret, si omnes essent tuæ prosapiæ recen * Græca ex Menæis et Menologiis aliisque liturgicis Græcorum libris acklidimus. Quæ vero Marraccius ex eadi cibus russ. expresserat, deficiente Græco, Latine et nos damus. EDIT PATR.

Page scan enlarged

Notebook

Full View