Life of Saint Joseph the HymnographerVita S. Josephi Hymnographi
col. 931–932page 3 of 26
Notitia
PG 105:93131. στείλαι εἰς Ρώμην τὸν Ἰωσήφ, μηνύσοντα τοῖς τὴν Ὑμνογράφον Ποιητὴν τῶν κανόνων τὸν ἐκ τῆς Ισαυρίας, Οὗτος ὑπῆρχεν ἐκ τῆς Σικελῶν ἐπαρχίας, γεννητόρων Πλουτίνου καὶ ᾿Αγάθης. Πορθηθείσης δὲ τῆς πατρίδος, σὺν μητρὶ καὶ ἀδελφοῖς διαφυλαχθείς, ἦλθεν εἰς Πελοπόννησον. Ἐκεῖθεν ἀπάρας ἦλθεν εἰς Θεσσαλονίκην. Πέντε καὶ δέκατον ἔτος ἄγων, ἀπο κείρεται ἔν τινι μοναστηρίῳ, καὶ ἦν διερχόμενος πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν· ὅθεν καὶ τὴν τοῦ πρε σβυτέρου χειροτονίαν δέχεται, καὶ μετὰ Γρηγορίου τοῦ Δεκαπολίτου τῇ Κωνσταντινουπόλει καταλαμβάνει. Ἐπεὶ δὲ ἡ τῶν Εἰκονομάχων αἵρεσις αὖθις ἀν εφάνη, Λέοντος τοῦ δυσσεβοῦς ᾿Αρμενίου [βασιλεύοντος), παρεκάλεσαν τὸν ἅγιον Γρηγόριον οἱ ὀρθόδοξοι, ἐκεῖσε τὸ συμβάν. Καὶ ὁ μὲν ἐξέπλει· πλοῖα δὲ ἐπισ στάντα βαρβαρικὰ δεσμώτην εἰς Κρήτην ἀπήγαγον Ἐν μιᾷ δὲ τῶν νυκτῶν ἐπιστὰς αὐτῷ τις ἱεροπρεπής τὴν ἰδέαν, Ἐκ Μύρων ἐνταῦθα πάρειμι, ἔφη· καὶ βιβλίον κρατῶν, διεκελεύετο λαβεῖν. Ο δὲ λαβὼν, ἀνεγίνωσκε καὶ ἔψαλλε· Τάχυνον, ὁ οἰκτίρμων, καὶ σπεῦσον ὡς ἐλεήμων εἰς τὴν βοήθειαν ἡμῶν, ὅτι δύνασαι βουλόμενος. Καὶ τὸ ἀδόμενον, ἔργον πρω ἐγένετο. Τότε γὰρ τοῦ τῆς αἱρέσεως προμάχου Θεοφίλου ἐξ ἡμῶν γενομένου, ἡ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ τῶν σεπτῶν εἰκονισμάτων ἀπείλησε τὴν εὐπρέπειαν· καὶ ὁ τίμιος Ἰωσήφ, ελευθερωθεὶς τῆς εἰρητές πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν διεσώζετο. Ἐν δὲ τοῖς ορίοις τῆς Θεσσαλονίκης γενόμενος, λείψανον εὑρὼν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Ανδρείου [ἐν ἄλλοις Συναξα ρίοις λέγεται, τοῦ Βαρθολομαίου λείψανον], ἔλαβεν, καὶ ναὸν ἐπ' ὀνόματι τούτου ἐξομήσατο· καὶ ἐν φρον τίδι πλείονι καθεστήκει, μελωδήμασι τὰς αὐτοῦ παν νηγύρεις κατακοσμήσας, σὺν δάκρυσι καὶ στεναγμέ ς ἠξίου τοῦ ποθουμένου τυχεῖν· τοιγαροῦν καὶ ἐπ έτυχεν. Ορᾷ γὰρ νύκτωρ ἄνδρα τινὰ φοβερὸν, ἐν ἀποστολικῷ τῷ σχήματι, ἀπὸ τῆς ἱερᾶς τραπέζας Εὐαγγέλιον αράμενον, καὶ τοῖς στέρνοις αὐτοῦ ἐπ θέντα, καὶ εὐλογίας αὐτὸν ἀξιώσαντα. Καὶ ἐκ τότε ἔλαβε τὴ χάρισμα τῆς ὑμνῳδίας· καὶ οὕτως ἀπόνω; καὶ μετ' εὐκολίας τὰς ἱερὰς ὑμνῳδίας δι᾿ ἅπασαν την Εκκλησίαν ἐφώτισεν ἐν ὕμνοις· ἐντεῦθεν τοις ἁπάντων στόματι ᾄδεται, καὶ πᾶσι ποθεινὸς καὶ ἐπ έραστος, οὐ μόνον ἰδιώταις καὶ ἄρχουσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς βασιλεῦσι γίνεται. Καὶ πολλὰ ἐπὶ τῆς ὀρθοδόξου περὶ τῶν εἰκόνων πίστεως ἀγωνιζόμενος ἐξωρίσθη εἰς Χερσῶνα, παρά τοῦ δυσσεβοῦς ᾿Αρμενίου Θεοφίλου], ὑπὸ Βάρδα τοὔνομα καταδικασθεὶς, καλῶς γε τοῦτον διελεγξά μενος. Καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἀναῤῥυσθεὶς ἐκ Περσῶνος, παρὰ τῆς βασιλίδος Θεοδώρας, τῆς παι σάτης τὴν ὀρθοδοξίαν, καὶ τῶν ἱερῶν σκευῶν τῆς τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Εκκλησίας φύλαξ γενόμενος, Ιγνατίου πατριαρχοῦντος τοῦ θείου. Οι μετὰ τὴν ἐκδημίαν, παρὰ Φωτίου στέργεται καὶ ἐκθειάζεται οὗτος γὰρ μετὰ τοῦτον πατριάρχης ἀναδείκνυται. Ἐν τούτοις καλῶς διαρκέσας, καὶ ὁσίως καὶ ἀκάκωςVITA
AUCTORE JOANNE DIACONO CP.
(Acta Sanctorum Bolland., Aprilis, tom. 1.)
GODEFRIDI HENSCHENII COMMENTARIUS PRÆVIUS.
31. Culius sacer ex Synaxariis mss. Legationis στείλαι εἰς Ρώμην τὸν Ἰωσήφ, μηνύσοντα τοῖς
Romanæ, et exsilii tempora.
1. Sanctum Josephum, a sacris hymnis sive canonibus conscribendis, Menæa excusa et plurima
mss. Synaxaria, Claromontanum, Chifletianum
Mazarinianum, aliaque, τὴν Ὑμνογράφον duo autem in monasterio Cryptæ-Ferratæ conservatæ, tòv
Ποιητὴν τῶν κανόνων appellant, eique elogium
texunt, alia brevius, longius alia; vix ulla absque
mendis, librariorum oscitantia aspersis. Solum Synaxarium, quod primo loco hic nominavimus,
Claromontanum, quia ex Claromontani nostri Parisiis collegii bibliotheca commodatum, majori es
parte sincerum est: quod proinde præ ceteris diguum duximus huic prolusioni inserere, ita expeditiorem cursum habituri ad ea, quæ circa hujus
Sancti statem noventur dubia; non aliud habentia
fundamentum, quam quod audacior aliquis Vitam
ab auctore pene coævo scriptam præsumpserit ex
suo ingenio interpolare unius vocis additamento;
et Leonem leonomachum legeus, addere τὸν ἐκ τῆς
Ισαυρίας, non satis attendo quod integro seculo
Leonis Isaurici imperium distet a temporibus Ignatii Photiique patriarcharum, sub quibus scevophylacis munus in Ecclesia Constantinopolitana gessisse
Josephum, in progressu Vitæ debuerat observasse.
Similem prorsus errorem) 23 Maii circa S. M chaclem Synnadarum episcopum irrepsisse in Menologium Græcorum notavimus 5 Januarii ad Vitam
sancti Gregorii Aritensis, pag. 290. Elogium porro
sancti Josephi præcitatum tale est:
Οὗτος ὑπῆρχεν ἐκ τῆς Σικελῶν ἐπαρχίας, γεννη
τόρων Πλουτίνου καὶ ᾿Αγάθης. Πορθηθείσης δὲ τῆς
πατρίδος, σὺν μητρὶ καὶ ἀδελφοῖς διαφυλαχθείς,
ἦλθεν εἰς Πελοπόννησον. Ἐκεῖθεν ἀπάρας ἦλθεν εἰς
Θεσσαλονίκην. Πέντε καὶ δέκατον ἔτος ἄγων, ἀποκείρεται ἔν τινι μοναστηρίῳ, καὶ ἦν διερχόμενος
πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν· ὅθεν καὶ τὴν τοῦ πρεσβυτέρου χειροτονίαν δέχεται, καὶ μετὰ Γρηγορίου
τοῦ Δεκαπολίτου τῇ Κωνσταντινουπόλει καταλαμβάνει. Ἐπεὶ δὲ ἡ τῶν Εἰκονομάχων αἵρεσις αὖθις ἀν
εφάνη, Λέοντος τοῦ δυσσεβοῦς ᾿Αρμενίου [βασιλεύοντος), παρεκάλεσαν τὸν ἅγιον Γρηγόριον οἱ ὀρθόδοξοι,
ἐκεῖσε τὸ συμβάν. Καὶ ὁ μὲν ἐξέπλει· πλοῖα δὲ ἐπισ
στάντα βαρβαρικὰ δεσμώτην εἰς Κρήτην ἀπήγαγον
Ἐν μιᾷ δὲ τῶν νυκτῶν ἐπιστὰς αὐτῷ τις ἱεροπρεπής
τὴν ἰδέαν, Ἐκ Μύρων ἐνταῦθα πάρειμι, ἔφη· καὶ
βιβλίον κρατῶν, διεκελεύετο λαβεῖν. Ο δὲ λαβὼν,
ἀνεγίνωσκε καὶ ἔψαλλε· Τάχυνον, ὁ οἰκτίρμων, καὶ
σπεῦσον ὡς ἐλεήμων εἰς τὴν βοήθειαν ἡμῶν, ὅτι
δύνασαι βουλόμενος. Καὶ τὸ ἀδόμενον, ἔργον πρω
ἐγένετο. Τότε γὰρ τοῦ τῆς αἱρέσεως προμάχου
Θεοφίλου ἐξ ἡμῶν γενομένου, ἡ τοῦ Θεοῦ Εκκλη
σία τῶν σεπτῶν εἰκονισμάτων ἀπείλησε τὴν εὐπρέ
πειαν· καὶ ὁ τίμιος Ἰωσήφ, ελευθερωθεὶς τῆς εἰρητές
πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν διεσώζετο. Ἐν δὲ τοῖς
ορίοις τῆς Θεσσαλονίκης γενόμενος, λείψανον εὑρὼν
τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Ανδρείου [ἐν ἄλλοις Συναξαρίοις λέγεται, τοῦ Βαρθολομαίου λείψανον], ἔλαβεν,
καὶ ναὸν ἐπ' ὀνόματι τούτου ἐξομήσατο· καὶ ἐν φρον
τίδι πλείονι καθεστήκει, μελωδήμασι τὰς αὐτοῦ παν
νηγύρεις κατακοσμήσας, σὺν δάκρυσι καὶ στεναγμέ ς
ἠξίου τοῦ ποθουμένου τυχεῖν· τοιγαροῦν καὶ ἐπέτυχεν. Ορᾷ γὰρ νύκτωρ ἄνδρα τινὰ φοβερὸν, ἐν
ἀποστολικῷ τῷ σχήματι, ἀπὸ τῆς ἱερᾶς τραπέζας
Εὐαγγέλιον αράμενον, καὶ τοῖς στέρνοις αὐτοῦ ἐπ -
θέντα, καὶ εὐλογίας αὐτὸν ἀξιώσαντα. Καὶ ἐκ τότε
ἔλαβε τὴ χάρισμα τῆς ὑμνῳδίας· καὶ οὕτως ἀπόνω;
καὶ μετ' εὐκολίας τὰς ἱερὰς ὑμνῳδίας δι᾿ ἅπασαν την
Εκκλησίαν ἐφώτισεν ἐν ὕμνοις· ἐντεῦθεν τοις
ἁπάντων στόματι ᾄδεται, καὶ πᾶσι ποθεινὸς καὶ ἐπέραστος, οὐ μόνον ἰδιώταις καὶ ἄρχουσιν, ἀλλὰ καὶ
αὐτοῖς βασιλεῦσι γίνεται.
Καὶ πολλὰ ἐπὶ τῆς ὀρθοδόξου περὶ τῶν εἰκόνων
πίστεως ἀγωνιζόμενος ἐξωρίσθη εἰς Χερσῶνα, παρά
τοῦ δυσσεβοῦς ᾿Αρμενίου [imo Θεοφίλου], ὑπὸ Βάρδα
τοὔνομα καταδικασθεὶς, καλῶς γε τοῦτον διελεγξά
μενος. Καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἀναῤῥυσθεὶς ἐκ
Περσῶνος, παρὰ τῆς βασιλίδος Θεοδώρας, τῆς παι
σάτης τὴν ὀρθοδοξίαν, καὶ τῶν ἱερῶν σκευῶν τῆς
τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Εκκλησίας φύλαξ γενόμενος,
Ιγνατίου πατριαρχοῦντος τοῦ θείου. Οι μετὰ τὴν
ἐκδημίαν, παρὰ Φωτίου στέργεται καὶ ἐκθειάζεται
οὗτος γὰρ μετὰ τοῦτον πατριάρχης ἀναδείκνυται.
Ἐν τούτοις καλῶς διαρκέσας, καὶ ὁσίως καὶ ἀκάκως
col. 933–934page 4 of 26
PG 105:933πολιτευσάμενος ἀνεπαύσατο ἐν Κυρίῳ λέγεται γάρ, ὅτι ἡ ἁγία αὐτοῦ ψυχὴν ὀψικευομένη παρὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων καὶ ἀγγέλων, ἀνῆλθεν ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς. "Ανθρωπός τις, ἔχων δοῦλον χρήσιμον, ἐπεί περ ὁ δοῦλος ἔφυγεν, ἀπελθὼν ὁ κύριος αὐτοῦ εἰς τὸν ῞Αγιον Θεόδωρον τὸν Φανερωτὴν, παρεκάλει αὐτὸν φανερῶσαι τὸν δοῦλον αὐτοῦ· προσμείνας δὲ ἱκανῶς καὶ μηδὲν μαθών, ἐβουλεύετο ἀναχωρήσει. Ορθρου δὲ ὄντος, καὶ λόγου ψυχωφελοῦς ἀναγινωσκομένου, μικρὸν ἀφύπνωσε, καὶ ὥρα τὸν μάρτυρα λέγοντα αὐτῷ· Ινα τί περίλυπος εἶ; Τοῦ ποιητοῦ Ἰωσήφ κοιμηθέντος ταύτῃ τῇ νυκτὶ, ὀψικεύθη ἡ ψυχὴ αὐ τοῦ παρὰ πάντων ἡμῶν, οὓς κανίσιν καὶ ὕμνοις ἐτίμησεν καὶ ἐσυνοψίσθη εἰς Θεόν· καὶ νῦν πάρειμι πρὸς σέ. Τοῦ λοιποῦ τοίνυν δηλώσει • "Απελθε κατὰ τόνδε τὸν τόπον, τοὔνομα προσειπών, καὶ εὑρήσεις, ὃν ἐπιζητεῖς οἰκέτην σου.VITA.
Ecclesiam universam suis illustravit hymnis, c‹-
pitque omnium ore celebrari, et cunctis haberi
amabilis, non tantum idiotis, sed etiam principibus
et imperatoribus ipsis.
πολιτευσάμενος ἀνεπαύσατο ἐν Κυρίῳ· λέγεται γάρ, dalas pronuntiare, et præbere postulantibus ltaque
ὅτι ἡ ἁγία αὐτοῦ ψυχὴν ὀψικευομένη παρὰ τῶν
ἁγίων μαρτύρων καὶ ἀγγέλων, ἀνῆλθεν ἐν τοῖς οὐ
ρανοῖς. "Ανθρωπός τις, ἔχων δοῦλον χρήσιμον, ἐπείπερ ὁ δοῦλος ἔφυγεν, ἀπελθὼν ὁ κύριος αὐτοῦ εἰς τὸν
῞Αγιον Θεόδωρον τὸν Φανερωτὴν, παρεκάλει αὐτὸν
φανερῶσαι τὸν δοῦλον αὐτοῦ· προσμείνας δὲ ἱκανῶς
καὶ μηδὲν μαθών, ἐβουλεύετο ἀναχωρήσει. Ορθρου
δὲ ὄντος, καὶ λόγου ψυχωφελοῦς ἀναγινωσκομένου,
μικρὸν ἀφύπνωσε, καὶ ὥρα τὸν μάρτυρα λέγοντα
αὐτῷ· Ινα τί περίλυπος εἶ; Τοῦ ποιητοῦ Ἰωσήφ
κοιμηθέντος ταύτῃ τῇ νυκτὶ, ὀψικεύθη ἡ ψυχὴ αὐ
τοῦ παρὰ πάντων ἡμῶν, οὓς κανίσιν καὶ ὕμνοις
ἐτίμησεν καὶ ἐσυνοψίσθη εἰς Θεόν· καὶ νῦν πάρειμι
πρὸς σέ. Τοῦ λοιποῦ τοίνυν δηλώσει • "Απελθε κατὰ
τόνδε τὸν τόπον, τοὔνομα προσειπών, καὶ εὑρήσεις,
ὃν ἐπιζητεῖς οἰκέτην σου.
2. ‹ S. P. N. Joseph Hymnographus ex Siculorum provincia erat, parentibus Plutino atque Agatha: in depopulatione antem suæ patriæ cum matre fratribusque servatus, in Peloponnesum abiit,
indeque se transtulit Thessalonicam; et decimum
quintum agens ætatis annum, attonsus est in monasterio quodam: ubi totain sacram Scripturam
tanto cum profectu decurrit, ut presbyter meruerit
ordinari, et cum Decapolita Gregorio Constantinopolim transiit. Postquam antem sub Leone Arineno
denuo resuscitata Iconomachorum hæresis extulisset caput, deprecati sunt sanctum Gregorium orthodoxi, ut Romam destinaret Josephum, fidelibus
ibi degentibus nuntiaturum, quid accidisset. Navigavit igitur eo; sed a barbarorum navigiis interceptus, abductus in Cretam captivus est. Una autem noctium astans eidem quidam, specicm
pontificalem præferens: Ex Myra, inquit, hue adveni; et librum sumens, jussit eum accipere. Accepit Joseph, legitque hæc verba: Accelera, misericors, et festina, miserator, in adjutorium nostrum:
potes enim, si vis. Quod autem tunc decantavit,
opere ipso completum vidit; quando Theophilo e
vivis sublato, sancta Ecclesia sacrarum imaginum
recepit ornatum. Interim divinus Joseph liberatus e
carcere, Constantinopolim salvus perductus est.
4. ‹ Multum quoque orthodoxæ fidei causa decertans, in Chersonem est relegatus ab impio Armeno, eo quem Bardam vocabant condemnante,
quod illum generose redarguisset. Post cujus mortem e Chersone liberatus est ab egregia illa imperatrice Theodora, quæ orthodoxiam celebravit; et
sacroruni vasorum Magnæ Dei ecclesiæ custos effectus est, divino Ignatio sedem patriarchalem obtinente. Post hujus porro ex hac vita discessum,
Photio quoque (hic enim post Ignatium patriarcha
est declaratus) in amoribus fuit æstimationeque
maxima. Inter hæc longum vitæ spatium laudabiliter
implens, sancteque et innocenter suo versalus in
munere, obdormivit in Domino. Dicitur autem, quod
sancta illius anima, deducentibus sanctis martyribus angelisque, evecta in cœlum sit. Etenim homo
quidam, servum utilem habeus, cum hic se fnga
proripuisset, abiit ad sanctum Theodorum, Phanerotem vulgo nuncupatuin, rogaturus ut suum sibi servum revelaret. Exacto autem ibidem spatio non
modico temporis, cum nihi! didicisset de fugitivo.
recedere voluit; recessissetque, nisi orto jam die
detentus spirituali qui fiebat sermone, obdormisset
tantisper. Atque ecce martyrem videt, et hæc ad se
dicentem audit: Utquid mœstus es? Poeta Josepho
hac nocte moriente, anima ejus ab omnibus nobis
quos suis canonibus hymnisque honoravit, deducta
est et ante Dei conspectum constituta. Nunc autem
præsto sum, ostensurus deinceps, quod volės. Vade
ad locum illum (et locum nominavit), ibi famulum
tuum, quem requiris, invenies. ›
5. Hactenus Synaxarium prædictum, recte et ordine omnia, nisi quod ad auctores indicti in Chersonem exsilii pertinet, adeoque et ipsius exsilii tem -
pus. Etenim quamvis Leo Armenus, suæ adversu³
monachos orthodoxas sævitiæ ministrum facemique
habuisse legatur Bardam quemdam, affinem suum;
hic tamen nuliam potuit partem sibi vindicasse in
vexando Josepho: cum is sub ipsum initium per5. Invenerat, cum adhuc esset in finibus Thessalonicæ, sancti apostoli Bartholomæi reliquiam. secutionis, anno 2 Leonis, suscitata, Romam leHanc igitur accipiens, sub illius nomine ædificavit
sacellum; coepitque multa cum sollicitudine versare
animo, quomodo festivitatem ejus sacris canticis
componendis ornaret; cum lacryınis atque singultibus supplicans, ut kujus desiderii sui compos effici mereretur. Et vero compos ejus effectus est.
Noctu enim virum quemdain reverendum conspicatus est ad latus epistolæ, qui videbatur sacra e
mensa Evangelium tollere, ipsumque Josephi imponens pectori, sua eum benedictione impertiri. Ex
tunc autem gratiam componendorum hymnorum et
facultatem habuit tam expeditam, ut quidam existimarent, eum melodias sacras non proferre ex
seipso, sed aliunde acceptas et memoriæ commengatus sit, et usque ad aunum 820 manserit captivus in Creta. Theophilus igitur, impius passim ab
auctoribus dictus, ob iconomachiam resuscitatam,
scribi hic et intelligi debuit; sub quo Bardas,
S. Theodore Augustæ frater, vir incestus atque
nefarius, apud sororium, monachis orthodoxis
infensissimum, facile potuit effectum dare, ut Josephum, vitia sua increpantem liberius, videret relegatum. Ita certe censuit is quis alterum e mss.
Synaxariis Cryptæ-Ferrata compilavit auctor, et
conveniunt optime Vitæ Acta, quamvis nulla facta
Bardæ mentione totam culpam in pessimum illios
temporis imperatorem, scilicet Theophilum conferant. In dicto vero Synaxario sic legitur: «Ir-
col. 935–936page 5 of 26
vidi autem quidam cum eum calumniati essent de et apud Rɔcchum Pyrrhum in notitia Ecclesiæ Sy
iis, quæ adversus Bardam Cæsarem dicta fuerant,
in Chersonem relegarunt, unde post aliquod tem
pus Constantinopolim regressus, sacrorum Magnæ
Dei ecclesiæ vasorum custos factus est, Ignatio
patriarcha. ▸
racusanæ impressa. Qui idem Pyrrhus interim as
serit et Basiliani ordinis monachum et Syracusa
num fuisse Josephum; istud ex sua, hoc ex Caje
tani conjectura persuasus: additque illius festum
Syracusis celebrari 3 Aprilis, utique postquam
Cajetanus incepit sanctos Siculos ex GræcoruAI
Menæis conquirere, et suis insulanis venerandes
proponere: neque enim existimamus cultum eum
Syracusis esse antiquum, aut in ulla majorum de
Josepho traditione fundatum.
§ 11. Vitæ scriptores. Canones compositi, tempus
mortis.
8. Quod § superiori diximus de Barda, et circum
6. Graviora aliorum Synaxariorum errata hic
non attingimus, tantum dicimus in eorum nullo
notari nomen Leonis Isaurici, quod in Actis reper
tum ita torsit Octavium Cajetanum nostrum, ja
suis ad ea annotationibus, ut cum videret conse
quens esse, quod anuis ut minimum 170 vixis
set Josephus, ingenne fassus sit, tam longinquam
ætatem, inter tot rerum turbines, totque ærumnas
et exercitationes asceticæ vitæ, negotium sibi fa
cere.» Omnia nihilominus, quæ deinceps in Vita stantiæ quædam aliæ, in Synaxariis expressius
dicuntur, ita digessit, ut pessimum, de quo
supra, imperatoren, sub quo in exsilium ejectus
est Joseph, haud dubie notet fuisse Constantinum
Copronymum, Leonis Isaurici Glium, et imperii
perinde atque impietatis successorem; et ortho
doxos imperatores, sub quibus est Constantino
polim revocatus, Constantinum et Irenem interpre
tetur. Utque hæc concordet cum Menæis occasione
Barda ejectum dicentibus; concludit ‹ rursus, sub
Michaele Balbo pulsum Josephum, atque a S. Theo
dora restitutum videri. › Dubitat etiam ‹an Leo
1-auricus, quem xiv Kal. Julii mortuum Theopha
nes scribit, potius dicendus sit in Natalitiis Do
mini obiisse, an vero post menses sex et totidem
dies de ejus morte fuerit sancto Josepho nuntia
tum. Quæ omnia facile potuisset discernere, si
ex indicato mortis die, scivisset Leonem Armenuın,
Isaurico tanto posteriorem, intelligere; et illud,
ty tη: 'Isauplaç, insertum Actis, suspectum ha
bere, propter aliorum omnium silentium et enor
mem distantiam temporis.
quam in Vita notatæ (ut quod decimo quinto ætatis
anno attonsus in monachum sanctus Joseph sit, quod
invasa a Saracenis patria cum matre ac fratribus
servatus, quod extemporaneam pene habuerit ca
nonum condendorum facultatem, quod locus exsi
lii Chersona fuerit, quod ante exsilium injecta sint,
saneto vincula et verbera, quod denique glorios 1.
illius in cœlum deductionis visio, occasione fugitivi
requisiti in templo sancti Theodori Phanerote scu
Manifestatoris, obtigerit probo illi viro, qui ejus ad
alios meruit testis exsistere), hæ, inquam, circum
stantiæ, in prolixioribus Actis præteritæ, credibile
nobis faciunt, Vitæ epitomen (quam supra ex Cla
romontano dedimus, quamque alia miss. fere se
quuntur ) ipsam esse, quam, discipulo sancti Jo
sephi-Theophane scriptam, Joannes Magnæ Dei
ecclesiæ diaconus et orator, præ oculis habuit, ple
nius ornatiusque exponendam, additis quæ deside
rabantur multis. Ilanc sic auctam ornatamque ex
parte, ex parte vero, pradictarum circumstantiarum
minutiis prætermissis, descriptam liberius, accepi
inus ex codice Græco Bibliothecæ Vaticanæ, aucto
ris nomen quale diximus præferente: contulianusque
cum ecgrapho alterius codicis, a Daniele monachio
et sacrista in monasterio sancti Salvatoris Messauæ
absque auctoris nomine descripti, ex pluteo 20,
num. 52.
9. Ea prinum, Latine reddita a P. Augustino
7. Simili ratione non difficulter potuisset idem
Cajetanus videre illius conjecturæ vanitatem, qua
Syracusas fuisse Josephi patriam propterea asseve
ravit, quia in Actis dicitur Josephi patria, gloriosior
reddita a Beati parentibus tam felici,germine, quam
a Dionysio, qui olim in ea summis in deliciis
regnavit. › Esto enim quod regiam Syracusis ha
buerit Dionysius, toti tamen imperitavit insulæ de Florito societatis nostræ, prodiit inter Vitas saneto
qua, non de peculiari aliqua ejus urbe loquuntur
Acta. Non potest sane verosimile videri in tanto
historicorum omnium silentio, quod Irene et Con
stantino regnantibus, potiti sint piratæ barbari,
ea tempestate non admodum validi, munitissima
urbe quam iidem, Siciliæ reliquæ dominatum
adepti sub Michaele Balbo, non potuerunt, uti nec
Tauromenium, per annos 55 sui juris facere;
usque dum veniret annus 878, quando die 21
Maii, victoria ipsis de eadem obtigit, et totius in
sulæ possessionem confirmavit, magna cum Eccle
siæ afflictissimæ calamitate: quam describit is qui
interfunt Theodosius monachus, in epistola ad Leo
nem archidiaconum, ex ms. Græco Latine reddita
rum Siculorum an. 1657; aliam deinde ejusdem
Vita versionem adornavit Ludovicus Maraccius Lu
censis, e Congregatione Clericorum Matris Dei, una
cum Canonibus in omnia Beatæ Virginis Mariæ
festa, et Theotociis per omnes Græcorum eccle
siasticos libros sparsis, et sancti Josephi nomen
ut auctoris præseferentibus; quæ omnia prænomi
nati Ludovici conjunctione sanguinis et relig.onis
professione frater, Hippolytus Moraccius, commen
tariis eruditis illustravit, vocans illa Huriale sancti
Josephi Hymnographi, et publicavit Romæ auno
1661. Hanc versionem, Græci contextus verbis
pressius inhærentem, prætuleramus tum priori illi,
tum alteri a quodam hujus nostro provinciæ ph.l
col. 937–938page 6 of 26
PG 105:937τοῦ κυροῦ Ἰωσήφ, τῶν κασούλων Ἦχος α'. Σολ, Νικόλαε, πρῶτον εἰσφέρω μέτVITA.
ellene elaboratæ. Sed excerpta ex Maraccii libello cium faciant. Præter hos duos non videtur alius
folia, preloque ad nostrum morem parata, exciderunt nobis Amstelodami, quando post tristem Blavianæ typographiæ casum colligebamus sarcinas
Antwerpiam revehendas: neque jam, cum primum
defectus animadvertitur, promptius est aliquid quam
ex Octavio Cajetano recipere Floriti versionein,
eamque ad contextum Græcum denuo recognoscere,
mutatis hinc inde pauculis ubi id exigere res videbitur.
10. Simon Wangnereckius noster, in Prolegomenis ad Marianam Græcorum pietatem, ex duodecim tomis Menæorum et septem reliquis Græcæ
Ecclesiæ voluminibus excerptam, n. 22, de duobus
sanctis Josephis, utroque hymnographo et confestertius Josephus fuisse, qui in titulo ms. Typici,
Romæ in Bibliotheca Barberina asservati et a Leone.
Allatio, pag. 11 dissertationis præcitata, laudati,
nominetur, cum dicitur, Typicum illud continere
‹ ecclesiasticam constitutionem omnium festorum
totius anni, secundum traditionem sanctorum Pa-.
trum, videlicet S. Sabæ, et Studitæ, et maxime
Sancti Montis; necnon partem traditionis sanctissimi Patris nostri Josephi, possessoris sancti
monasterii quod Divi Nicolai twv xaσoulwv dicitur. Etenim si Joseph ille proprium ordinavit
officium monasterio suo, cujus patronus erat D.
Nicolaus, quis Paracleticon Græcorum legens (in
quo ordinarium totius hebdomadæ officium octies
sore apud Græcos, agit: quorum alter fuerit secundum octo tonos varia:um continetur) in eoque
S. Theodori Studitæ frater atque episcopus ThessaIonicensis, 14 Julii recolendus, et habuerit in canticis suis pangendis hoc notabile, quod nomen suum
sæpe omissum in titulo, per Acrostichidem sive
primas stropharum litteras, circa ultimam odam
sui ultimi canonis, semper accuratissime signarit:
alter annis forte quadraginta junior, hic noster sit,
cui adscribendos putat eos canones, quæ nudum
Josephi nomen appositum habent. Quia vero etiam
canones hujus posterioris, de quo nunc agimus,
Josephi, fere acrostichidi alicui illigantur, existimat præcitatus Wangnereckius, ad ipsos utpote
operosius compositos, extendi debere extemporalem
illam dictandi facilitatem, quam supra ex Menæis
laudatam vidimus. Cur tam operosum hoc sit, ut
ɔb exercitato nequiverit ex tempore fieri? Certe
nuli poetico metro astrictos Græcorum canones,
pornisse non magna contentione animi ad certas
litteras, in cujusque strophe principio inveniendas,
astringi ab eo, cui liberum esset strophas singulas, nullo inter se ordine connexas, a quacunque
liberet voce ordiri, ipsi didicimus experiendo;
quando talium canonum aliquos Latine reddidimus,
eadem acrostichidum lege servata, idque in versione, ad Græcorum verborum sensum exprimendum,
obligata. An autem omnes illi canones, quas Mariali suo Maraccius inseruit, quosque supra trecentos inveniri in ritualibus Græcorum libris asserit Cajetanus, bujus ultimi Josephi sint, an aliqui
relinqui priori debeant, non vacat nec operæ pretium est sollicitius examinare.
41. Placet interim discrimen a Wangnereckio
supra nominato designatum, ut scilicet canones
illi, qui nudum Josephi nomen præferunt absque
alio titulo, Josephi hujus nostri sint: quem etiam
intelligere videtur Leo Allatius in sua de Græcorum
ljbris dissertatione, quando Josephum Melodum
nominat. Episcopo Thessalonicensi imputari possunt alii qui dicuntur τοῦ κυροῦ Ἰωσήφ, domini
Josephi: hæc enim honoris appellatio denotat gradum aliquem eminentiorem. Fatemur tamen non
ita firmam eam conjecturam videri, quin varia
possint contra eam opponi, quæ ambiguum judiPATROL GR. CV.
observans secundum feriæ 5 canonen (nam singulis feriis duo sunt canones, et feria 5 primus de
apostolis est) cum cathismatis atque tropariis eodem
spectantibus esse de S. Nicolao: quis, inquam, hæc
legens et observans, non judicabit Josephum istum
τῶν κασούλων esse auctorem illorum octo de S Nicolao canonum? Atqui etiam horum canonum acrostichides subjunctum habent nomen 'Iwshop hoc
modo: Ἦχος α'. Σολ, Νικόλαε, πρῶτον εἰσφέρω μέτ
los. 'Iwony. Et similiter in aliis, præterquam in
canonibus toni secundi et octavi, qui nihilominus
ejusdem auctoris manifeste sunt. Hunc igitur non
esse a nostro Josepho distinguendum, tum illa styli
similitudo suadere poterit, tum quod nostrum a
Cretensi captivitate liberatum D. Nicolai miraculo,
possimus prudenter opinari, ei quod Constantinopoli erexit monasterio patrocinium prætulisse
S. Nicolai, in deserto illo loco, ad quem, haud
procul positum a templo D. Joannis Chrysostom.",
‹ sedem et curarum scholam n. 24, dicitur transtulisse, inibique discipulorum distribuisse multitudinem in casulis forsan extemporaneis, unde
dictum sit monasterium D. Nicolai Casularum,
vocabulo, ut alia multa Constantinopolitana, 'Pwµat̃xý· quamvis et monasterii a D. Nicolao dicti
nusquam Acta meminerint, et adjectum postea
oratorium S. Andreæ apostolo nuncupaverit sallctus, propter reliquias ejus istic collocatas, uti dicitur num. 25.
12. Quo anno Christianæ æræ et ætatis suæ mortuus sit hic, de quo agimus, Josephus, nusquam
exprimunt Acta: tantum n. 37 inquiunt, dia illum
in vita duravisse, et propter graves in ea labores
diuturnum censeri debere sustinuisse martyrium.
Num. autem 34 dixerant, quod Dominicæ Passionis magna ac venerabili Parasceve instante, discipulum suum, et ecclesiæ possessiones in libel'o
descriptas obtulerit et commendarit Photio patriarchæ, nihil ulterius exprimens: quo facto imminentem sibi exitum præsignasse declaraverit mox
vehementissima febris, quæ eidem fecerit vivendi
finem, et (quautum ex contextu colligi datur) paucorum omnino dierum fuerit. Hinc porro animum
col. 939–940page 7 of 26
PG 105:939ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΙΑΚΟΝΟΥ ΤΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΡΗΤΟΡΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΒΙΟΝ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΣΗΦ ΤΟΥ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΥ. α'. Καὶ ἅπας μὲν βίος τῶν ἐναρέτων, τὴν ἐρῶσαν ψυχὴν ἀρετῆς πρὸς μίμησιν ἐκκαλεῖται, καὶ ζηλοῦν ἀναγκάζει κατὰ δύναμιν τὸν φιλόκαλον· εἰ δὲ καὶ λό γος τὸν βίον καλλύνει, καὶ τὸ πρακτικὸν τῷ θεωρητικῷ νοερῶς συνδυάζεται τὸν ὀρεγόμενον τελειότητος, δι' ἀμφότερα ταῦτα διερεθίζει πρὸς τὴν τῆς ἀκριβείας ἐκτύπωσιν. Καίτοι γε καὶ βίος μόνος ἀρκεῖ τῷ κατά σκοπὸν τῆς ἄνω κλήσεως τρέχοντι, τὴν βασιλείανcireum agentes per octo illos annos, quos Ignatio expulit e patria, non paucis annis priorem fuisse
mortuo Photius in patriarchatu habuit, antequam
anno 888 dignitate illa privaretur; et annum requirentes, qui Parasceven habuerit, neque post
tertium diem Aprilis, quo mortuum credimus S. Josephum; neque tandiu ante, ut inter ipsam et
diem mortis longioris temporis statui debeat; nulJus occurrit opportunior annus, quam 883, qui
Parasceven 29 Martii habuit, et quarta feria Paschalis hebdomadæ diem 3 Aprilis. Namn, si anno 880
mortuus esset Josephus, mortuus esset ipso die
Paschæ talem autem tamque notabilem festivissimæ diei circumstantiam, nequaquam, si vera
fuisset, omisisset exprimere auctor Vitæ.
43. Hinc porro de ætate conjectare possis, eum
qui Leone Armeno persecutionem incipiente, id est
anno æræ vulgaris 814 jam presbyter initiatus, Romanæ legationi judicabatur idoncus, atque adeo ut
minimum tricenarius erat, haud multumi abfuisse a
centenario, quando a mortali hac vita ad immortales
Superos transiit. Eadem ratione intelligi datur
illam Barbarorum incursionem in Siciliam, quæ
Josephum cum matre fratribusque in Peloponnesum
luctuoso illo tempore, quo post Leonis Armeni
eædem, Michaele adversus rebellem Thomam occupato, et omnem aliam curam huic unice postponente, Creta, Sicilia et insulæ Cyclades a Romano
imperio rescissæ sunt, ut scribit Leo Grammaticus. Nempe Barbari illi, piraticis excursibus præ,
das ante id tempus contenti agere, tunc etiam firmas novo dominatui sedes in iisdem insulis acquisiere. Quod autem Barbaricæ etiam naves fuisse
dicantur, quæ vela Romam facientis cursum intercidere et captivum in Cretam avexere Josephum s
id ita accipimus ut eam insulam non jam tunc
tenuerint Barbari, sed ut a Leonis Armeni ministris conducti að scelus piratæ, profugos Constanı -
tinopoli sacrarum cultores imaginum curaverint
retrahere in manus Iconomachorum; et Josephum
nominatim intenderint comprehendere, quem Roinam legatum navigare, non potuit omnino clam
haberi: ex Actis enim manifeste constat, non Saracenos, sed Iconomachos fuisse, in quorum custodia detentus ille apud Cretam est toto fere sexenlnio.
ΙΩΑΝΝΟΥ
ΔΙΑΚΟΝΟΥ ΤΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΡΗΤΟΡΟΣ
ΛΟΓΟΣ
ΕΙΣ ΤΟΝ ΒΙΟΝ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΣΗΦ
ΤΟΥ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΥ.
JOANNIS
MAGNE DEI ECCLESIÆ DIACONI ET ORATORIS
SERMO
IN VITAM S. P. N. JOSEPHI HYMNOGRAPHI.
(Ex ms. codice biblioth. Vatic., collato cum ms. Siculo monasterii S. Salvatoris.)
Interprete Ludovico Marraccio, Lucensi.
1. Omnis quidem virorum virtute præditorum vita
animum virtutis amantem ad imitationem invital,
et honestatis amicum ad eam pro viribus æmulandam compellit: si vero etiam sermo vitam exornet,
et practicum cum speculativo intelligibiliter conveniat, perfectionis studiosum per hæc duo excitat
ad sedulitatis expressionem: quanquam etiam
vita sola illi, qui currit ad scopum supernæ vocaα'. Καὶ ἅπας μὲν βίος τῶν ἐναρέτων, τὴν ἐρῶσαν
ψυχὴν ἀρετῆς πρὸς μίμησιν ἐκκαλεῖται, καὶ ζηλοῦν
xal
ἀναγκάζει κατὰ δύναμιν τὸν φιλόκαλον· εἰ δὲ καὶ λόγος τὸν βίον καλλύνει, καὶ τὸ πρακτικὸν τῷ θεωρητικῷ νοερῶς συνδυάζεται τὸν ὀρεγόμενον τελειότητος,
δι' ἀμφότερα ταῦτα διερεθίζει πρὸς τὴν τῆς ἀκριβείας
ἐκτύπωσιν. Καίτοι γε καὶ βίος μόνος ἀρκεῖ τῷ κατά
σκοπὸν τῆς ἄνω κλήσεως τρέχοντι, τὴν βασιλείαν
col. 941–942page 8 of 26
PG 105:941τῶν οὐρανῶν προξενῆσαι καὶ τὴν δι' αἰῶνος μακα ριότητα. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ λόγος τῷ βίῳ συνημμένος κατάλληλος, Λυδία λίθος ὁρᾶται τὰ τῶν ἄλλων ἤθη βασανίζων καλῶς, καὶ διὰ τῆς χάριτος τὸν αὐτῷ μετὰ τρόπου κοσμούμενον, κοινὸν προτιθεὶς τοῖς βουλομένοις ἀρχέτυπον. Τοιοῦτον οἶδα καὶ Ἰωσήφ, τὸν ἐν πόνοις μὲν γενναιότατον, ἐν δ' ἀρεταῖς ἀπαράμιλλον, τῷ δὲ περιόντι τοῦ λόγου τοῖς ἀνέκαθεν αγίοις, κατὰ τὴν δεδομένην παρὰ τοῦ Πνεύματος δύναμιν, μελ ῳδικοὺς ὑμνητηρίους ἐμπαρενείροντα. β'. Τοῦτον ἔδει μὴ παραδραμεῖν τὸν ἐραστὴν τοῦ λόγου, καὶ τὸ περιὸν τῆς ἀρετῆς δυσωπούμενον, ἀλλ᾽ ὁ ἐκεῖνος ἐν ἄλλοις πολλοῖς ἐκτετέλεκε, τοῦτο πάντως λαβεῖν παρὰ τῆς ἡμῶν ταπεινότητος. Εἰ γὰρ καὶ οὐχ ὡραῖος ὕμνος, κατὰ τὸν Ὑμνογράφον, ἐν στόματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ, πλὴν ἀλλ' ἡ προθυμία καὶ τὸ ζέον τῆς διαθέσεως ἕλξει τὸν εὐφημούμενον πρὸς τὸ τὰ λιτὰ ταῦτα καὶ πενιχρὰ παραδέξασθαι· οὐ γὰρ τὸ ἴσον ἀντιζητήσει παρὰ τῆς ἡμῶν οὐθενότητος οἷς γὰρ κατὰ τὴν ἀναλογίαν οἱ βίοι κατὰ διάμετρον ἀφεστήκασι, τούτοις ἀναλόγως καὶ ὁ λόγος ἀποσχοινίζεται. Λαλήσω γοῦν παρὰ μέλος τῷ τὰ τῶν ἄλλων ἐμμελῶς μελῳδήσαντι· ὁ δὲ τὴν ἴσην χάριν εἰδώ; μὴ παροῦσαν τῷ γράψαντι, γυμνὴν τὴν προθυμίαν τῆς χάριτος ἀποδέξεται· ἐπεὶ μηδὲ τῷ τοῦ προσώπου κάλλος κομιδῇ ἀπὸ τῆς φύσεως ἔχοντι περισπούδαστα τὰ ἔξωθεν ἐπιτρίμματα. Τουναντίον μὲν οὖν καὶ καταχραίνοι τὸ ὡραιόμορφον ὁ περιστιμμίζων τοῖς χρώμασι. γ'. Θεοφάνει μὲν οὖν τινι, τοῦ ἱεροῦ πρεσβυτερίου ἠξιωμένῳ καὶ τῷ καταλόγῳ Αριθμημένῳ τῶν μονα χῶν, ὁ βίος τοῦδε τοῦ μακαρίου πεπόνηται· οὐ μὴν ἀλλὰ παρέδραμεν τοῦτον πολλὰ, ὅτι κατὰ σπουδήν ἐκείνῳ συν[ερ]υφάνθη τὸ πόνημα· ἀμέλει καὶ οἷς ἐκεῖνος τοῦ μάκαρος τοῦδε τὸν βίον εσμίκρυνεν, ἐν τούτοις ἡμᾶς ἐπὶ τὸ εὖρος τῆς διηγήσεως προεβίδα σεν. ᾿Αλλὰ τίς γένοιτο τῷ βίῳ τοῦδε ἀξιόχρεως Επαι νος; ποία δὲ γλῶσσα τὰ τούτου δυνήσεται διηγήσασθαι κατορθώματα; Εδει γάρ, ἔδει τὰς γλώσσας ἄρτι παρεἶναι τῶν παρ' αὐτοῦ ἀξίως ἐξυμνουμένων, καὶ παρὰ τούτων τούτῳ ἀποπληροῦσθαι τὴν διὰ λό- 1 γων ἀντίχαριν· οὐ μὴν ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡμεῖς, ὡς ἔχομεν, σιωπήσομεν, τὰ ἐκείνου ἐκδιηγούμενοι. δ. Πατρὶς τοιγαροῦν τῷ μεγάλῳ ἡ ἐν νήσοις τὸ εὔτ διμον φέρουσα, ἡ περιφανής Σικελία, φημί, ἣν οὐχ οὕτω περίδοξον Διονύσιος, ὁ ἐν αὐτῇ ποτε ἄρξας ἀδρῶς ἀπειργάσατο, ὡς οἱ τοῦ μεγάλου γεννήτορες, τὸ μέγα τῇ πατρίδι χαρισάμενοι ὄνομα, διὰ τοῦδε τοῦ μακαρίου βλαστήματος. Πατέρες δὲ 'Αγάθη ἡ περιώνυμος, καὶ Πλουτῖνος ὁ περιβόητος, ἄμφω μὲν τῆς ἀρετῆς ζηλωταὶ, καὶ τῶν θείων θελημάτων ἐκπληρωταί, διὰ δὲ τῆς ἀρίστης ὠδῖνος τὸ μέγα κληρωσάμενοι όνομα· ἔδει γὰρ εὐχῆς ἔργον εἶναι τόδε τὸ μέγα [χάριτος] καὶ ἀρετῆς ἀποκύημα. Ὁ μὲν γὰρ ἐπλούτει πίστιν τὴν εἰς Θεόν· ἡ δὲ τοῖς ἀγαθοῖς τοῦVITA.
τῶν οὐρανῶν προξενῆσαι καὶ τὴν δι' αἰῶνος μακα· tionis, coeleste regnum aique æternam beatitudi
ριότητα. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ λόγος τῷ βίῳ συνημμένος
κατάλληλος, Λυδία λίθος ὁρᾶται τὰ τῶν ἄλλων ἤθη
βασανίζων καλῶς, καὶ διὰ τῆς χάριτος τὸν αὐτῷ μετὰ
τρόπου κοσμούμενον, κοινὸν προτιθεὶς τοῖς βουλο
μένοις ἀρχέτυπον. Τοιοῦτον οἶδα καὶ Ἰωσήφ, τὸν ἐν
πόνοις μὲν γενναιότατον, ἐν δ' ἀρεταῖς ἀπαράμιλλον,
τῷ δὲ περιόντι τοῦ λόγου τοῖς ἀνέκαθεν αγίοις, κατὰ
τὴν δεδομένην παρὰ τοῦ Πνεύματος δύναμιν, μελῳδικοὺς ὑμνητηρίους ἐμπαρενείροντα.
nem sufficienter acquirit. Verumtamen sermo quoque mutuo nexu vitæ conjunctus, Lydio lapidi persimilis est: nam aliorum qualitates optime probat
ac mores, et propterea gratiæ illius, quæ cum
certa ratione in eo refulget, archetypum communem volentibus proponit. Talem affirmo fuisse Josephum, in laboribus generosissimum, in virtutibus
insuperabilem, qui suavissimas cantiones, secun
dum facultatem sibi a Spiritu sancto tributam, in
honorem præcedentium sanctorum ex sermonis
copia et ubertate composuit.
2. Hunc minime decebat præterire sermonis
amatorem, etiamsi quispiam ob virtutis abundantiam confusus hæreret: sed quod ille in multis
β'. Τοῦτον ἔδει μὴ παραδραμεῖν τὸν ἐραστὴν τοῦ
λόγου, καὶ τὸ περιὸν τῆς ἀρετῆς δυσωπούμενον,
ἀλλ᾽ ὁ ἐκεῖνος ἐν ἄλλοις πολλοῖς ἐκτετέλεκε, τοῦτο
πάντως λαβεῖν παρὰ τῆς ἡμῶν ταπεινότητος. Εἰ γὰρ aliis fecit, hoc omnino conveniebat eumdem a
καὶ οὐχ ὡραῖος ὕμνος, κατὰ τὸν Ὑμνογράφον, ἐν nostra lumilitate recipere. Licet enim juxta Hymστόματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ, πλὴν ἀλλ' ἡ προθυμία καὶ nographi dictum, non sit speciosa laus in ore pecτὸ ζέον τῆς διαθέσεως ἕλξει τὸν εὐφημούμενον πρὸς caloris, attamen promptus alacerque animus, et
τὸ τὰ λιτὰ ταῦτα καὶ πενιχρὰ παραδέξασθαι· οὐ γὰρ fervens affectus alliciet eum, qui laudibus celeτὸ ἴσον ἀντιζητήσει παρὰ τῆς ἡμῶν οὐθενότητος· bratur ad hæc nostra exigua viliaque suscipienda.
οἷς γὰρ κατὰ τὴν ἀναλογίαν οἱ βίοι κατὰ διάμετρον Non enim paria exiget a nostra imbecillitate; etenim
ἀφεστήκασι, τούτοις ἀναλόγως καὶ ὁ λόγος ἀποσχοι- eademn proportione debet singulis sermo dividi ac
νίζεται. Λαλήσω γοῦν παρὰ μέλος τῷ τὰ τῶν ἄλλων
distribui, qua eorum vita per diametrum differt ac
ἐμμελῶς μελῳδήσαντι· ὁ δὲ τὴν ἴσην χάριν εἰδώ; μὴ separatur. Loquar igitur inconcione de eo, qui
παροῦσαν τῷ γράψαντι, γυμνὴν τὴν προθυμίαν τῆς aliorum facta suavissimo metro composuit. Porro
χάριτος ἀποδέξεται· ἐπεὶ μηδὲ τῷ τοῦ προσώπου
ille idem, qui novit non æqualem gratiam mihi
κάλλος κομιδῇ ἀπὸ τῆς φύσεως ἔχοντι περισπούδαστα scribenti adesse atque ipsi aderat, nudam gradie
τὰ ἔξωθεν ἐπιτρίμματα. Τουναντίον μὲν οὖν καὶ promptitudinem atque alacrem affectum suscipiet:
καταχραίνοι τὸ ὡραιόμορφον ὁ περιστιμμίζων τοῖς quandoquidem neque ille, qui a natura vultus palχρώμασι.
chritudinem possidet eximiam, non in extrinsecis
expolimentis atque affricamentis laborat: qui vero opposito modo se habet, formæ decorem appingit, et circumpositorum colorum fueat ornamentis.
γ'. Θεοφάνει μὲν οὖν τινι, τοῦ ἱεροῦ πρεσβυτερίου
ἠξιωμένῳ καὶ τῷ καταλόγῳ Αριθμημένῳ τῶν μονα
χῶν, ὁ βίος τοῦδε τοῦ μακαρίου πεπόνηται· οὐ μὴν
ἀλλὰ παρέδραμεν τοῦτον πολλὰ, ὅτι κατὰ σπουδήν
ἐκείνῳ συν[ερ]υφάνθη τὸ πόνημα· ἀμέλει καὶ οἷς
ἐκεῖνος τοῦ μάκαρος τοῦδε τὸν βίον εσμίκρυνεν, ἐν
τούτοις ἡμᾶς ἐπὶ τὸ εὖρος τῆς διηγήσεως προεβίδασεν. ᾿Αλλὰ τίς γένοιτο τῷ βίῳ τοῦδε ἀξιόχρεως Επαινος; ποία δὲ γλῶσσα τὰ τούτου δυνήσεται διηγήσασθαι κατορθώματα; Εδει γάρ, ἔδει τὰς γλώσσας
ἄρτι παρεἶναι τῶν παρ' αὐτοῦ ἀξίως ἐξυμνουμένων,
καὶ παρὰ τούτων τούτῳ ἀποπληροῦσθαι τὴν διὰ λό- 1 rependi. Non tamen nos, quales sumus, tacebimus,
γων ἀντίχαριν· οὐ μὴν ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡμεῖς, ὡς ἔχομεν,
σιωπήσομεν, τὰ ἐκείνου ἐκδιηγούμενοι.
δ. Πατρὶς τοιγαροῦν τῷ μεγάλῳ ἡ ἐν νήσοις τὸ εὔτ
διμον φέρουσα, ἡ περιφανής Σικελία, φημί, ἣν οὐχ
οὕτω περίδοξον Διονύσιος, ὁ ἐν αὐτῇ ποτε ἄρξας
ἀδρῶς ἀπειργάσατο, ὡς οἱ τοῦ μεγάλου γεννήτορες,
τὸ μέγα τῇ πατρίδι χαρισάμενοι ὄνομα, διὰ τοῦδε
τοῦ μακαρίου βλαστήματος. Πατέρες δὲ 'Αγάθη ἡ
περιώνυμος, καὶ Πλουτῖνος ὁ περιβόητος, ἄμφω μὲν
τῆς ἀρετῆς ζηλωταὶ, καὶ τῶν θείων θελημάτων
ἐκπληρωταί, διὰ δὲ τῆς ἀρίστης ὠδῖνος τὸ μέγα
κληρωσάμενοι όνομα· ἔδει γὰρ εὐχῆς ἔργον εἶναι τόδε
τὸ μέγα [χάριτος] καὶ ἀρετῆς ἀποκύημα. Ὁ μὲν γὰρ
ἐπλούτει πίστιν τὴν εἰς Θεόν· ἡ δὲ τοῖς ἀγαθοῖς τοῦ
3. Porro beati hujus vitam Theophanes quidam
sacra presbyterii dignitate insignitus, et monachorum catalogo ascriptus, elaboravit: multa ta -
men hic auctor prætermisit, nam festinanter opus
confecit. Sed in iis in quibus iste beati hujus vitam
imminuit, nos ad narrationis amplitudinem provexit. Verum quæ tandem satis digna laus hujus
vita reperiatur? Et quæ lingua præclara illius gesta
recensere valeat? Oportebat sane, oportebat illorum
nunc linguas adesse, qui ab eodem pro dignitate
laudati sunt, et ab illis isti gratiam per sermones
illius res gestas exponentes.
4. Fuit igitur hujus magni patria illa, quæ inter
insulas felicitatis palmam refert, illustrissima, inquam, Sicilia, quam non ita Dionysius, qui in ea
olim summis in deliciis regnavit, gloriosam reddidit, ut magni hujus genitores, qui celeberrimum
patriae nomen per tan beatum germen acquisivere.
Illius mater Agatha nobilis, pater vero Plutinus celebris appellabatur: ambo sane virtutis zelo ardentes, divinæque voluntatis complendæ studiosi.
Per optimam vero prołem magnum nomen hæreditavere. Oportebat autem precum opus esse magnum
hunc virtutis fetum. Pater enim fide, quæ est in
col. 943–944page 9 of 26
PG 105:943βίου χαίρειν εἰποῦσα μόνῳ προσείχε Θεῷ, σωφρόνως καὶ ἐγκρατῶς τοῦ βίου περῶσα τὴν θάλασσαν, ὡς θάλλειν καὶ ἄμφω κατὰ τὴν ψαλμικὴν ἄμπελον, καὶ τῷ πεπείρῳ τῆς ἀρετῆς πολλοὺς ἐφέλκεσθαι πρὸς τὴν μίμησιν. Οὐ γὰρ ὡς κόσμῳ ζῶντες, καὶ σαρκὶ δου λεύοντες, καὶ τῷ κοινῷ τῆς φύσεως νόμῳ ὑπηρετούμενοι πρὸς ἡδονὰς ἑώρων, καὶ τὸ τρυφηλόν κατεδίωκον· ἀλλὰ τοῖς ἀναγκαίοις μόνοις ἀρκούμενοι, καὶ ὅσοις τὸ σῶμα συνίσταται τῆς ἡμῶν ταπεινότητος, τὰ περιττά πενήτων χερσὶν ἐχαρίζοντα· ἵνα μὴ τοῖς περιττοῖς αὐτοὶ ἡδυνόμενοι, οὐκ ἔχοιεν κοινωνὸν τὸν Θεόν· ὃς αὐτοὺς τῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης καὶ τοῦ ζέοντος ἀμειβόμενος ἔρωτος, τὴν κλεινὸν Ἰωσήφ, ἀντὶ πάσης ἄλλης ἀμοιβῆς, ἐχαρίσατο· Ἰωσὴφ ἄν οἱ τε κόντες, καὶ ταῦτα βίου τοιαύτῃ ὡραιότητι λαμπρυνόμενοι, μέγα τι κατορθοῦν ἐλογίζοντο, εἰ ποσῶς ἀπομιμεῖσθαι δυνήσονται. ε'. Οὐ γὰρ κατὰ παῖδας αὐτῷ τὰ τῆς πρώτης τρι χὸς οὔτε μὴν κατά μείρακας πρὸς τὰ μικρὰ ταῦτα καὶ ῥέοντα ἡ ῥοπή· ἀλλ' ἦν ἐκείνῳ, παιδὶ μὲν ἔτι ὑπάρχοντι, σεμνόν τι καὶ οὐ κατὰ παιδίον τὸ κίνημα γλῶσσα δὲ, βραχύ τι ὑποψελλίζουσα, τὰ κατὰ Θεὸν ἐδιδάσκετο λόγια. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰς μείρακας ὁ γη ραιὸς τὸν νοῦν, καὶ τὴν φρόνησιν ἀπαράμιλλος, ενω εγράφετο, τούτου τὸ σῶφρον ὑπεδεικνύετο, καὶ τὸ ἀνδρεῖον τὸ πρὸς τὰ πάθη διέλαμπε, καὶ ἡ γνώσις καθαρῶς τοῖς ὁμιλοῦσιν ἀνεγνωρίζετο. Τὰ γὰρ ἐγε κύκλια μετιών ὁ θαυμάσιος, φύσεως χάριτι καὶ σπου δῆς εὐτονότητι πάντας ὁρᾶτο νικῶν πήχει, κατά την παροιμίαν, βασιλικῷ· καὶ μάλα εἰκότως· οὐ γὰρ λόγων ἐποιεῖτο μόνην ἐπίδοσιν, ἀλλὰ πρὸ τούτων ἀρετῆς ἐπεμελεῖτο πολυειδοῦς, ἐξ ἧς αὐτῷ καὶ τὰ πρὸς τὸν λόγον ἐγένετο εξοδα. Ο γὰρ ἄρτος ἑσπέραν ἐκείνῳ μόνος ἐπλήρου τὴν ἐπιτραπέζιον ἡδονὴν, καὶ τὸ ὕδωρ τὴν πόσιν, διὸ καὶ τὰ περὶ τοὺς λόγους επλούτησε· ψυχὴ γὰρ ἐθισθεῖσα λόγοις σχολάζειν καὶ προσευχαῖς, ὡς ἂν ἐν ἀμφοῖν τότε νοερόν διαλάμποι καὶ τὸ ἐφόλκιον τοῦδε τοῦ σώματος καταδεσμούμενον καὶ τηκόμενον, οὐκ εὐχερῶς ἔχοι τὸ πρὸς τὰ πάθη εὐόλισθον, ὅλη δὲ φέρεται πρὸς Θεὸν, καὶ τῷ ἐκείνου κιρνωμένη Ερωτι θείῳ, ξυρόν ἐστιν, εἰς ἀκοὴν τῶν μαθημάτων ἀντεχομένη καλῶς. ς'. 'Αλλ᾽ εἶχε μὲν οὕτω γνώσεως ὁ γενναῖος· εἴχετο δὲ πλέον τῆς φερούσης πρὸς τὸν Θεὸν, οὐ μὴν ἀν επηρέαστος αὐτῷ καὶ ὁ βίος μέχρι πολλοῦ, ἐπεὶ καὶ ταῖς μεγάλαις ψυχαῖς ἀπὸ πρώτης γραμμῆς ἐπισ φύετα! πως τὰ σκυθρωπά. Αμέλει καὶ πλῆθος μιγάδων βαρβάρων τὴν πατρίδα περικυκλῶσαν, καὶ αὐτὴν ὑφ' ἑαυτοὺς ποιησάμενοι, τί τῶν δεινῶν ἐν αὐτ τῇ οὐκ εἰργάσαντος ποίαν δὲ Ἰλιάδα συμφορῶν τὰ ἐν αὐτῇ παρ' αὐτῶν οὐκ ἀπέκρυψαν; Οἱ μὲν γὰρ ἡβηδὲν ἀνῃροῦντο, οἱ δὲ ἀθλίως τῶν καιρίων ὑπέμενον στέρησιν, οἱ δὲ κατεδουλοῦντο καὶ εἰς ἀλλοτρίας εφέροντο, οἱ δὲ, ὅσοις ἄρα φιλάνθρωπον ἐπέβλεψεν ὁS. JOSEPHI THYMNOGRAPHI
Deum, dives erat, mater vero vitae hujus bonis gau- βίου χαίρειν εἰποῦσα μόνῳ προσείχε Θεῷ, σωφρόνως
dere recusans, soli Deo intendebat animum, præsentis vitæ mare prudenter et continenter, pertrans -
iens, ita ut ambo juxta vitem illam Psalmistæ
florerent, et maturis virtutis fructibus plurimos
ad sui imitationem pertraherent. Non enim (quemadmodum facere consueverunt illi qui mundo vivunt, et carni inservientes communi naturæ legi
obsequuntur) ad voluptates respiciebant, et delicias
sectabantur, sed solis tantummodo necessariis rebus contenti, atque illis, sine quibus hunilitatis nostræ corpus consistere nequit, superflua manibus
pauperum dilargiebantur, ne forte superfluis ipsi
ad voluptatem ac delicias utentes, a Dei participatione excluderentur, qui ut eosdem pro charitate
ipsorum in se, ferventique amore remuneraret,
illustrem Josephum pro quavis alia mercede illis
donavit
καὶ ἐγκρατῶς τοῦ βίου περῶσα τὴν θάλασσαν, ὡς
θάλλειν καὶ ἄμφω κατὰ τὴν ψαλμικὴν ἄμπελον, καὶ
τῷ πεπείρῳ τῆς ἀρετῆς πολλοὺς ἐφέλκεσθαι πρὸς τὴν
μίμησιν. Οὐ γὰρ ὡς κόσμῳ ζῶντες, καὶ σαρκὶ δου
λεύοντες, καὶ τῷ κοινῷ τῆς φύσεως νόμῳ υπηρετού
μενοι πρὸς ἡδονὰς ἑώρων, καὶ τὸ τρυφηλόν κατεδίωκον· ἀλλὰ τοῖς ἀναγκαίοις μόνοις ἀρκούμενοι, καὶ
ὅσοις τὸ σῶμα συνίσταται τῆς ἡμῶν ταπεινότητος, τὰ
περιττά πενήτων χερσὶν ἐχαρίζοντα· ἵνα μὴ τοῖς
περιττοῖς αὐτοὶ ἡδυνόμενοι, οὐκ ἔχοιεν κοινωνὸν τὸν
Θεόν· ὃς αὐτοὺς τῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης καὶ τοῦ
ζέοντος ἀμειβόμενος ἔρωτος, τὴν κλεινὸν Ἰωσήφ, ἀντὶ
πάσης ἄλλης ἀμοιβῆς, ἐχαρίσατο· Ἰωσὴφ ἄν οἱ τεκόντες, καὶ ταῦτα βίου τοιαύτῃ ὡραιότητι λαμπρυ
νόμενοι, μέγα τι κατορθοῦν ἐλογίζοντο, εἰ ποσῶς
ἀπομιμεῖσθαι δυνήσονται.
cujus genitores hujusmodi vitæ decore refulgentes, magnum aliquid efficere cogitabant, si
quo modo imitari potuissent.
5. Non enim juxta puerorum morem primos crines molliter ac speciose alebat, neque, ut adolescentuli facere consuevere, ad parva hæc et fluxa intendebat animum, sed quamvis adhuc puer esset,
quandam tamen gravitatem maturitatemque præ
se ferebat, quam in pueris nequaquam solemus recognoscere, lingua, nescio quid breve atque angustum subbalbutiens, divina eloquia vel discebat,
wel docebat. Quia vero apud pueros senex mente
et judicio incomparabilis inscribebatur, ex hoc il.
lius prudentia tacite ostendebatur. Animus ejus virilis in affectionum imperio elucebat, cognitio vero,
ac scientia ab iis, qui cum eo familiariter versabantur, clare cognoscebatur. Cum enim provinciam aliquam vir hic admirabilis aggrederetur, uatura gratia
ac sedulitatis studiique intentione universos superare
cernebatur, ulna, juxta proverbium, regia, et valde
recte. Non enim in sola sermonum copia ac dicendi
facultate profciebat, sed ante verba plures virtutis
species sedulus præferebat, ex quo ad ipsam dicendi copiam felicior illi via aperiebatur. Solus
enim panis, occidente sole, universas illi mensæ
delicias supplebat, aqua vero tantum ad potum
atebatur, propterea et dicendi facundia dilatus
est. Anima enim scribendo et orando vacare asε'. Οὐ γὰρ κατὰ παῖδας αὐτῷ τὰ τῆς πρώτης τρι
χὸς οὔτε μὴν κατά μείρακας πρὸς τὰ μικρὰ ταῦτα
καὶ ῥέοντα ἡ ῥοπή· ἀλλ' ἦν ἐκείνῳ, παιδὶ μὲν ἔτι
ὑπάρχοντι, σεμνόν τι καὶ οὐ κατὰ παιδίον τὸ κίνημα
γλῶσσα δὲ, βραχύ τι ὑποψελλίζουσα, τὰ κατὰ Θεὸν
ἐδιδάσκετο λόγια. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰς μείρακας ὁ γηραιὸς τὸν νοῦν, καὶ τὴν φρόνησιν ἀπαράμιλλος, ενω
εγράφετο, τούτου τὸ σῶφρον ὑπεδεικνύετο, καὶ τὸ
ἀνδρεῖον τὸ πρὸς τὰ πάθη διέλαμπε, καὶ ἡ γνώσις
καθαρῶς τοῖς ὁμιλοῦσιν ἀνεγνωρίζετο. Τὰ γὰρ ἐγε
κύκλια μετιών ὁ θαυμάσιος, φύσεως χάριτι καὶ σπου
δῆς εὐτονότητι πάντας ὁρᾶτο νικῶν πήχει, κατά
την παροιμίαν, βασιλικῷ· καὶ μάλα εἰκότως· οὐ γὰρ
λόγων ἐποιεῖτο μόνην ἐπίδοσιν, ἀλλὰ πρὸ τούτων
ἀρετῆς ἐπεμελεῖτο πολυειδοῦς, ἐξ ἧς αὐτῷ καὶ τὰ
πρὸς τὸν λόγον ἐγένετο εξοδα. Ο γὰρ ἄρτος ἑσπέραν
ἐκείνῳ μόνος ἐπλήρου τὴν ἐπιτραπέζιον ἡδονὴν, καὶ
τὸ ὕδωρ τὴν πόσιν, διὸ καὶ τὰ περὶ τοὺς λόγους
επλούτησε· ψυχὴ γὰρ ἐθισθεῖσα λόγοις σχολάζειν καὶ
προσευχαῖς, ὡς ἂν ἐν ἀμφοῖν τότε νοερόν διαλάμποι
καὶ τὸ ἐφόλκιον τοῦδε τοῦ σώματος καταδεσμούμενον
καὶ τηκόμενον, οὐκ εὐχερῶς ἔχοι τὸ πρὸς τὰ πάθη
εὐόλισθον, ὅλη δὲ φέρεται πρὸς Θεὸν, καὶ τῷ ἐκείνου
κιρνωμένη Ερωτι θείῳ, ξυρόν ἐστιν, εἰς ἀκοὴν τῶν
μαθημάτων ἀντεχομένη καλῶς.
sueta, ut in utroque mens et intellectus illustratur, et corpusculi hujus sarcina alligata et macerata,
non facilem habet ad pravas affectiones prolapsum: tota fertur in Deum, divinoque ¡Hius amori immista, atque eidem perpulchre inhærens, ad humanarum disciplinarum auditum arida evadit.
6. Attamen horum etiam peritiam generosus hic
vir habebat, sed in illa scientia, quæ fert ad Deum,
magis quam in humana philosophia profecit. Veruin
non diuturnus. fuit illi sine offendiculo vitæ cursus,
quandoquidem magnis animabus a prima ætatis
linea difficilia quædam ac aspera innascuntur. Nam
multitudo permista barbarorum illius patriam cum
obsedisset, eamque sibi subjecisset, quod cladis
genus prætermisit, aut quam malorum lliadem in
eam non edidit? Alii ferro sublati sunt: alii miscrabiliter facultatum jacturam sustinuerunt: nonnulli captivi facti sunt, atque in externas regiones
ς'. 'Αλλ᾽ εἶχε μὲν οὕτω γνώσεως ὁ γενναῖος· εἴχετο
δὲ πλέον τῆς φερούσης πρὸς τὸν Θεὸν, οὐ μὴν ἀνεπηρέαστος αὐτῷ καὶ ὁ βίος μέχρι πολλοῦ, ἐπεὶ καὶ
ταῖς μεγάλαις ψυχαῖς ἀπὸ πρώτης γραμμῆς ἐπισ
φύετα! πως τὰ σκυθρωπά. Αμέλει καὶ πλῆθος
μιγάδων βαρβάρων τὴν πατρίδα περικυκλῶσαν, καὶ
αὐτὴν ὑφ' ἑαυτοὺς ποιησάμενοι, τί τῶν δεινῶν ἐν αὐτ
τῇ οὐκ εἰργάσαντος ποίαν δὲ Ἰλιάδα συμφορῶν τὰ ἐν
αὐτῇ παρ' αὐτῶν οὐκ ἀπέκρυψαν; Οἱ μὲν γὰρ
ἡβηδὲν ἀνῃροῦντο, οἱ δὲ ἀθλίως τῶν καιρίων ὑπέμε
νον στέρησιν, οἱ δὲ κατεδουλοῦντο καὶ εἰς ἀλλοτρίας
εφέροντο, οἱ δὲ, ὅσοις ἄρα φιλάνθρωπον ἐπέβλεψεν ὁ
col. 945–946page 10 of 26
PG 105:945VΙΤΑ. θεός, τὴν ἐνεγκαμένην ἀπολιπόντες, φυγῇ τὴν σωτη ρίαν ἐπραγματεύσαντο· ἐν οἷς ἦσαν καὶ οἱ τοῦ μακα ρίου τούτου γεννήτορες, οἳ τὸν παῖδα παραλαβόντες; πρὸς τὴν τοῦ Πέλοπος ἔτρεχον, ξένοι πατρίδος, ξένοι χρημάτων, καὶ ἑταιρείας, καὶ συγγενείας. Οὐ μὴν οὗτος ὁ μέγας μετὰ τούτων τὴν Πελοπόννησον ἔστερξεν, οὐδ' ἠγάπα, ξένης πατρίδος γενόμενος, μὴ τὴν ἄνω πόλιν ζητῆσαι διὰ τῆς ἀληθοῦς ξενιτείας, καὶ τὸν Θεὸν εὑρεῖν διὰ τῆς ἀκριβεστέρας πολιτείας καὶ καταστάσεως. Διὸ καὶ τὸν ἴουλον μήπω φέρων χλοάζοντα, ἀποστέργει τὴν Πέλοπος, καὶ πρὸς τὴν πά της Μακεδονίας ὑπερκειμένην πόλιν ἀπαίρει Θεσ σαλονίκην· ἵνα μὴ τῇ σχέσει τῶν γεννητόρων δεσμούμενος, οὐκ ἔχοι εὐπετῶς, διὰ τῆς παντελοῦς ἐγκρατείας, πρὸς τὸν ἀληθῆ ἐραστὴν ἀναπετάν νυσθαι, καὶ ὅλῳ φέρεσθαι τῷ πτερῷ. Καὶ ὅτι τοιοῦτος ἦν τῷ γενναίῳ σκοπός, καὶ πρὸς τοῦτο μόνον ἑώρα ἡ ἀναχώρησις, εδήλωσεν ἡ τοῦ πράγματος έκβασις. ζ. Αμα τε γὰρ τὴν Θεσσαλονίκην κατέλαβε, καὶ εὐθέως ἐπέδωκεν ἑαυτὸν ἀνδρί τινι τῶν ἄγαν ἐγκρα τῶν καὶ ὁσίων, ὃς διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς περιόν, τὴν φρον τίδα τῶν ἀδελφῶν, οἱ κατὰ τὸ ἱερὸν φροντιστήριον τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡσκοῦντο, οὐ διώξας, ἀλλὰ πνευματικῶς διωχθείς, ἀνεδέξατο· τοῦ Λατό μου νῦν, ἐκ τοῦ γεγενημένου θαύματος, τὸ φροντιστήριον ονομάζεται. Καὶ ἐν τούτῳ ὁ μέγας οὗτος τὰ τῶν μοναχῶν ἐνδὺς ὁ καὶ ἀπὸ πρώτης τριχὸς ἅπαν σαρκικὸν ἀποδυσάμενος θέλημα, ποίαν μὲν τῶν ἀρετῶν οὐ κατώρθωσε; ποῖον δὲ εἶδος ἀσκήσεως ὑπερβαλλόντως οὐκ ἐξησκήσατο; ὡς εἶναι τοῖς ὁρῶσι παράδειγμα, καὶ τοῖ; ζηλοῦν βουλομένοις ἀκριβείας πάσης ἀρχέτυπον. Νηστεία γὰρ ἐπενοήθη τούτῳ καινὴ, ἵνα καὶ τὸν δεσμόν κατέχῃ, καὶ διαλανθάνῃ τὸ σπουδαζόμενον· ἀγρυπνία μικροῦ δεῖν καὶ ἀπιστουμένη τοῖς λογιζομένοις τῆς σαρκὸς τὴν χαυνότητα γλώσσης κατάσχεσις οὐκ εἰς τὸ [μή] πολυπραγμονεῖν τὰ ἀλλότρια (τοῦτο γὰρ αὐτῷ ἀπὸ παιδὸς μεμελέτ τητο), ἀλλ᾿ ὥστε μὴ ἐξακούεσθαι τὴν φωνὴν τοῖς μὴ ἀκριβῶς πρὸς ἐκεῖνον προσέχουσιν, δ φιλοσοφίας ἐστὶν ἀρχὴ, μᾶλλον δὲ φιλοσοφίας τὸ τελειότατον εἰ γὰρ ἀρχὴν σοφίας φόβον Θεοῦ μεμαθήκαμεν, Θεοῦ δὲ φόβος ἐντολῶν ἐπάγεται πλήρωσιν, κρατίστη δὲ τῶν ἐντολῶν τὸ τιθέναι θύραν τῷ στόματι, ἵνα μήτε νοῦς ἀλόγως ῥεμβάζηται, μήτε λόγος θυραυλήσας ἔξωθεν ἀπηχὲς εἰς πολυλογίαν μετακινήσῃ τῆς ἡσυχίας τὸν ἐραστήν, εὔδηλον ἄρα, κατὰ τὸν θεῖον Δαβίδ, ὡς ἡ φυλακὴ τῶν ὁδῶν τοῦ Θεοῦ τῷ ἀναμαρτήτῳ τῆς γλώττης κατευοδοῦται τε καὶ πλατύνεται· ἣν κατορθώσας ὁ μέγας, τὰς ἄλλας εἶχε τῶν ἀρετῶν ἐφεπομένας αὐτῷ. Τὸ δὲ περὶ τὴν στρω μνὴν ἡμελημένον κομιδῇ καὶ λιτόν, τίς οὕτως ἐστὶν ἀφυῆς περὶ τὰ καλὰ, ός μὴ τεθαύμακέ τε καὶ ἐξ επλάγη, καὶ τὸ πρὸς πόνους αήττητον ἐμεγάλυνεν; Εδαφος ἦν ἐκείνῳ ψιλόν ἡ στρωμνὴ, ἐν ᾧ τὸ ἀσθε νὲς τῆς φύσεως διηλέγχετο, καὶ λίθος τὸ ποθεινὸν προσκεφάλαιον· ὕμνος ὁ πάντη βραχύτατος, καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐδωδῆς, ἐν ᾧ πολλάκις καὶVΙΤΑ.
θεός, τὴν ἐνεγκαμένην ἀπολιπόντες, φυγῇ τὴν σωτη- abducti: nonnulli vero, quos oculo magis benigno
ρίαν ἐπραγματεύσαντο· ἐν οἷς ἦσαν καὶ οἱ τοῦ μακα
ρίου τούτου γεννήτορες, οἳ τὸν παῖδα παραλαβόντες;
πρὸς τὴν τοῦ Πέλοπος ἔτρεχον, ξένοι πατρίδος, ξένοι
χρημάτων, καὶ ἑταιρείας, καὶ συγγενείας. Οὐ μὴν
οὗτος ὁ μέγας μετὰ τούτων τὴν Πελοπόννησον Εστερ
ξεν, οὐδ' ἠγάπα, ξένης πατρίδος γενόμενος, μὴ τὴν
ἄνω πόλιν ζητῆσαι διὰ τῆς ἀληθοῦς ξενιτείας, καὶ
τὸν Θεὸν εὑρεῖν διὰ τῆς ἀκριβεστέρας πολιτείας καὶ
καταστάσεως. Διὸ καὶ τὸν ἴουλον μήπω φέρων χλοάζοντα, ἀποστέργει τὴν Πέλοπος, καὶ πρὸς τὴν πά
της Μακεδονίας ὑπερκειμένην πόλιν ἀπαίρει Θεσ
σαλονίκην· ἵνα μὴ τῇ σχέσει τῶν γεννητόρων
δεσμούμενος, οὐκ ἔχοι εὐπετῶς, διὰ τῆς παντελοῦς
ἐγκρατείας, πρὸς τὸν ἀληθῆ ἐραστὴν ἀναπετάν
νυσθαι, καὶ ὅλῳ φέρεσθαι τῷ πτερῷ. Καὶ ὅτι τοιοῦτος
ἦν τῷ γενναίῳ σκοπός, καὶ πρὸς τοῦτο μόνον ἑώρα ἡ
ἀναχώρησις, εδήλωσεν ἡ τοῦ πράγματος έκβασις.
generɔsi hujus scopus, et ad hoc solum respexerit
demonstravit.
ζ. Αμα τε γὰρ τὴν Θεσσαλονίκην κατέλαβε, καὶ
εὐθέως ἐπέδωκεν ἑαυτὸν ἀνδρί τινι τῶν ἄγαν ἐγκρα
τῶν καὶ ὁσίων, ὃς διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς περιόν, τὴν φροντίδα τῶν ἀδελφῶν, οἱ κατὰ τὸ ἱερὸν φροντιστήριον
τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡσκοῦντο, οὐ διώξας,
ἀλλὰ πνευματικῶς διωχθείς, ἀνεδέξατο· τοῦ Λατό
μου νῦν, ἐκ τοῦ γεγενημένου θαύματος, τὸ φροντι
στήριον ονομάζεται. Καὶ ἐν τούτῳ ὁ μέγας οὗτος τὰ
τῶν μοναχῶν ἐνδὺς ὁ καὶ ἀπὸ πρώτης τριχὸς ἅπαν
σαρκικὸν ἀποδυσάμενος θέλημα, ποίαν μὲν τῶν
ἀρετῶν οὐ κατώρθωσε; ποῖον δὲ εἶδος ἀσκήσεως
ὑπερβαλλόντως οὐκ ἐξησκήσατο; ὡς εἶναι τοῖς ὁρῶσι
παράδειγμα, καὶ τοῖ; ζηλοῦν βουλομένοις ἀκριβείας
πάσης ἀρχέτυπον. Νηστεία γὰρ ἐπενοήθη τούτῳ
καινὴ, ἵνα καὶ τὸν δεσμόν κατέχῃ, καὶ διαλανθάνῃ τὸ
σπουδαζόμενον· ἀγρυπνία μικροῦ δεῖν καὶ ἀπιστουμένη τοῖς λογιζομένοις τῆς σαρκὸς τὴν χαυνότητα -
γλώσσης κατάσχεσις οὐκ εἰς τὸ [μή] πολυπραγμονεῖν
τὰ ἀλλότρια (τοῦτο γὰρ αὐτῷ ἀπὸ παιδὸς μεμελέτ
τητο), ἀλλ᾿ ὥστε μὴ ἐξακούεσθαι τὴν φωνὴν τοῖς μὴ
ἀκριβῶς πρὸς ἐκεῖνον προσέχουσιν, δ φιλοσοφίας
ἐστὶν ἀρχὴ, μᾶλλον δὲ φιλοσοφίας τὸ τελειότατον·
εἰ γὰρ ἀρχὴν σοφίας φόβον Θεοῦ μεμαθήκαμεν,
Θεοῦ δὲ φόβος ἐντολῶν ἐπάγεται πλήρωσιν, κρατίστη
ac propitio respexit Deus, patria derelicta, fuga
sibi salutem comparavere. Inter quos fuerunt etiam
beati hujus parentes, qui eodem puero adhuc accepto, in Peloponnesum celeriter profecti sunt, extorres, sine pecuniis,'amicis omnibus cognatisque privali. Non tamen magnus hic noster una cum illis
Peloponnesi amore atque affectu captus est, pere
grinus a patria, ita ut per veram peregrinationem
supernam civitatem non requireret, et per studiosissimam politiam ac status tranquilitatem Deum
non inveniret. Propterea antequam prima lanugine
illius vultus vernaret, Pelopis terram, velut exosal,
derelinquens, Thessalonicam, nrbem totius Macedoniæ principem, proficiscitur, ne genitorum affectu
illigatus, non posset facillime per continentiam
perfectam ad verum amatorem tendere, atque libe
ris amoris sui alis deferri. Quod vero talis fuerit
illius & Peloponneso recessus, rel ipsius eventus
7. Statim enim atque Thessalonicam pervenit, tradidit seipsum curæ et moderationi cujusdam viri,
qui abstinentia et pietate erat eximius, et propter virtutis excellentiam, non affectans, sed spiritualiter
coactus, susceperat curam fratrum, qui secundum
sacrum magni Dei ac Salvatoris magisterium ac disciplinam exercebantur. Nunc schola, seu præfectura
Latoni, ex admirando quodam, qui evenit, successu, locus ille appellatur. Hoc in monasterio magnus
hic vir monachi habitum assumens, et a prima comma
(ut aiunt) universas carnis exueus voluntates,in qua
virtute progressus non fecit? et in qua asceseos specie sese eminenter non exercuit? Itaque erat intuentibus exemplum, et æmulationis studiosis univers:e
sedulitatis archetypus. Jejunium enim novum atque
insolitum excogitavit, ita ut et vinculum retineret,
et studium illius singulare cæteros lateret. Vigiliæ
fere erant incredilibiles considerantibus carnis imbecillitatem. Linguam cohibebat, ne aliena facta curiosius investigaret. In hoc enim a puero curam posuerat, nec vox ejus exaudiri poterat nisi ab iis qui
attente aurem loquenti arrexissent, id quod philosophiæ est initium, imo summa philosophia perfectio. Si enim initium sapientiæ timorem Dei esse:
δὲ τῶν ἐντολῶν τὸ τιθέναι θύραν τῷ στόματι, ἵνα didicimus; Dei autem timor, ut ejusdem mandala
μήτε νοῦς ἀλόγως ῥεμβάζηται, μήτε λόγος θυραυλήσας ἔξωθεν ἀπηχὲς εἰς πολυλογίαν μετακινήσῃ
τῆς ἡσυχίας τὸν ἐραστήν, εὔδηλον ἄρα, κατὰ τὸν
θεῖον Δαβίδ, ὡς ἡ φυλακὴ τῶν ὁδῶν τοῦ Θεοῦ τῷ
ἀναμαρτήτῳ τῆς γλώττης κατευοδοῦται τε καὶ πλατύνεται· ἣν κατορθώσας ὁ μέγας, τὰς ἄλλας εἶχε
τῶν ἀρετῶν ἐφεπομένας αὐτῷ. Τὸ δὲ περὶ τὴν στρωμνὴν ἡμελημένον κομιδῇ καὶ λιτόν, τίς οὕτως ἐστὶν
ἀφυῆς περὶ τὰ καλὰ, ός μὴ τεθαύμακέ τε καὶ ἐξ
επλάγη, καὶ τὸ πρὸς πόνους αήττητον ἐμεγάλυνεν;
Εδαφος ἦν ἐκείνῳ ψιλόν ἡ στρωμνὴ, ἐν ᾧ τὸ ἀσθε
νὲς τῆς φύσεως διηλέγχετο, καὶ λίθος τὸ ποθεινὸν
προσκεφάλαιον· ὕμνος ὁ πάντη βραχύτατος, καὶ
κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐδωδῆς, ἐν ᾧ πολλάκις καὶ
impleantur, facit, porro mandatorum praestantissimum est, ponere ori januain, ut neque mens irrationabiliter evagetur, neque ratio cui domus interioris custodia incumbebat, eadem relicta, in multiloquium absone commoveat silentii et quietis amatorem, manifestissimum est, juxta divini Davidis
effalum, custodiam mandatorum Dei, ei, qui non
peccat linguæ lapsu, prospero facilique cursu succedere, atque in amplitudinem commulari: quam
quidem custodiam magnus hic sedulo observans,
aliarum virtutum. sequelam facile obtinuit. Quod
vero attinet ad lectuli, in quo jacebat, neglectunn;
magnamque vilitatem, quis erat ita ad res honestas
dispiciendas ineptus, ut non in admirationem stupo-
col. 947–948page 11 of 26
PG 105:947μυστηρίων παραγυμνώσεις τῷ πανάγνῳ τούτου να διεγράφοντο. η'θ'. Αλλος μὲν οὖν τὸ καταῤῥέον ἐξ ὀφθαλμῶν θαυμαζέτω κρουνηδόν δάκρυον, καὶ τὰς πάντα λόγον ὑπερβαινούσας γονυκλισίας, ὡς εἰς λίθου φύσιν κατεσκληκέναι τὰ γόνατα ταῖς ἀλλεπαλλήλοις πρὸς Θεὸν ἀδολεσχίαις, καὶ ταῖς παννύχοις κινήσεσι τε καὶ στάσεσι, τάς τε ψιλώσεις τῶν βλεφαρίδων μετά κοιλότητος, ἐκ τῆς ἀπείρου τῶν δακρύων όμβροβλυ τήσεως. "Αλλος δὲ τὸ ὑπερβάλλον τῆς ταπεινώσεως, ὅπως καὶ τοῖς ταπεινοτέροις μέχρις εδάφους τὴν σεβασμίαν κάραν ὑπέκλινε· καὶ πᾶσιν ἐπίσης τὰ τῆς ἀγάπης ετήρησε, μηδεμίαν ποιούμενος διαστολήν, διὰ τὴν πρὸς πάντας ἀμετάπτωτον ἕνωσιν. "Αλλος τὸ ἐγκρατές, καὶ τὸ τῆς διανοίας ἀνέμβατον· τῷ νόμῳ γὰρ τοῦ νοὸς ἀντιστρατευόμενον βλέπων τὸν νό μον τῆς σαρκὸς, ὅ φησιν ὁ μέγας Απόστολος, ὅλος τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ ἀνεπτέρωτο, ἵνα μὴ σχοίη παρεία δυσιν ό, κατὰ τὸν μέγαν τῆς ἀληθείας ἀγωνιστὴν Ἰώβ, παρ' ἐμφαλῷ γαστρὸς ἐνιζάνων ὄφις, καὶ τὰ περινέφρια πάθη ἀνακινῶν τοῖς βεμβαζομένοις περί τὴν ἔξωθεν αἴσθησιν. ι'. Αλλος τὸ ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις ἀνένδοτον τε καὶ σύντονον ῥητορευέτω, καὶ θειαζέτω τὸν γεν ναῖον ἀγωνιστήν· καὶ ὁ μὲν τὸ ἀμίμητον ἐκείνου περὶ τοὺς λόγους μεγαλυνέτω... ὅπως ὡς μέλισσα τοὺς λειμῶνας τῶν Γραφῶν περιιπτάμενος, καὶ τὰ κάλλιστα τῶν ἀνθέων εὐκρινῶς ἐκλεγόμενος, πᾶν εἶδος ἀρετῆς ἐν ἑαυτῷ ἐκεράσατο· σωφροσύνης μὲν εἶδος καὶ ἀγνείας ἔχων τὸν σώφρονα Ιωσήφ, οὐ τὸ πρὸς τὰ πάθη ἀνένδοτον ἀπομιμούμενος τέθησεν, οὐ πρὸς Αἰγυπτίαν ἀπομαχόμενος, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν, ὡς ὁ θεῖος διατάττεται Απόστολος, μέσ χρις αἵματος ἀντικαθιστάμενος: οὐχ ἱμάτιον ἀπο δυόμενος, ἵνα φύγῃ χεῖρας σοβάδος ἐφελκομένης εἰς ἄτοπα, ἀλλὰ σάρκα πᾶσαν διὰ τῆς ἐγκρατείας νε χρῶν, ἵνα καὶ μικρὰς εἰσβολὰς ἀποδράσῃ τοῦ δι᾿ αἰσθήσεων παρακλέπτοντος. Ἰακὼς δὲ τὸ ἅπλαστον καὶ ἀκέραιον, οὐ κλέπτων εὐλογίας πατρὸς δι᾽ ὑπο θήκης μητρὸς, οὐδὲ ἀποτρέχων Ησαῦ τὸν μεμισημένον καὶ πρὸ γενέσεως· ἀλλὰ διὰ τῆς αὐτὸν ἡγα πηκυίας ὡς ἀνταγαπωμένης Εκκλησίας Θεοῦ τὰ πρωτοτόκια τῆς εὐλογίας λαβών, ὡς εὐλογοίη Θεὸν διὰ τῆς ἐμμελοῦς ὑμνῳδίας, ἣν αὐτὸς τοῖς πρωτοτόκοις τῶν ἐν οὐρανοῖς ἐγγραφέντων εὐρύθμως ἄγαν ἀνέθηκε, πτερνίσας τὸν πονηρὸν καὶ ἀποτρέχων πόῤῥωθεν ἐξ αὐτοῦ, ἵνα τῷ ἀρεμβάστῳ νοὶ Θεὸν ὑμνοίη, καὶ τούτῳ ἑνοῖτο κατὰ τὴν ἀδιάτμητον κίνησιν. ᾿Αβραὰμ τὰ μεταβατικὸν, καὶ πρὸς ὑπακοὴν Χριστοῦ ἑτοιμό[τα]τον, οὐκ ἐκ Χαλδαίων ἀπείρων, καὶ τὴν Παλαιστίνην ἐργαζόμενο; οἴκησιν, ἀλλὰ σχέσιν γονέων δευτέραν Θεοῦ λογισάμενος, καὶ διαremque raperetur, atque illius in laboribus indefes- μυστηρίων παραγυμνώσεις τῷ πανάγνῳ τούτου να
sum invictumque animum non extolleret? Erat illius διεγράφοντο.
lectus nudum pavimentum, in quo naturæ infirmitas monstrabatur: lapis vero pro pulvillo desklerabilis deserviebat. Porro somnus erat omnino brevissimus, et ad potus cibique mensuram ac proportionem: in eo autem sæpe sacra mysteria purissimæ illius menti denudabantur.
8-9. Alii sane lacrymas iustar torrentis ex illius
oculis emanantes admirentur, et genuum adeo frequentes incurvationes, ut nullo prope sermone possint
recenseri, ita ut illius genua in lapidis naturam diriguerint, alternis ad Deum colloquiis, et motibus,
ac stationibus per totam noctem adhibitis: palpe.
bra vero ac supercilia ex assiduo atque immenso
lacrymarum imbre excavarentur ac depilarentur.
Alii vero eminentissimam illius humilitatem, qua
vel infimis venerandum caput ad terrram usque inclinabat, et erga cunctos æqualem charitatem custodiebat, nulla distinctione facta, servata semper
erga omnes immutabili unione. Alii autem continentiam, ac nullis dissipatam evagationibus cogitationem. Etenim cum legi mentis legem carnis colluctantem ac repugnantem videret, juxta magni Apostoli dictum', toto animi conatu in legem Dei ferebatur, ne serpens ille, qui, juxta magnum veritatis
agonistam Job, residet in umbilico ventris, passiones venereas in renibus excitans illis, qui circa exteriores sensus vagantur, in illius mentem ingressum
reperiret.
η'θ'. Αλλος μὲν οὖν τὸ καταῤῥέον ἐξ ὀφθαλμῶν
θαυμαζέτω κρουνηδόν δάκρυον, καὶ τὰς πάντα λόγον
ὑπερβαινούσας γονυκλισίας, ὡς εἰς λίθου φύσιν κατεσκληκέναι τὰ γόνατα ταῖς ἀλλεπαλλήλοις πρὸς
Θεὸν ἀδολεσχίαις, καὶ ταῖς παννύχοις κινήσεσι τε
καὶ στάσεσι, τάς τε ψιλώσεις τῶν βλεφαρίδων μετά
κοιλότητος, ἐκ τῆς ἀπείρου τῶν δακρύων όμβροβλυ
τήσεως. "Αλλος δὲ τὸ ὑπερβάλλον τῆς ταπεινώσεως,
ὅπως καὶ τοῖς ταπεινοτέροις μέχρις εδάφους τὴν σε
βασμίαν κάραν ὑπέκλινε· καὶ πᾶσιν ἐπίσης τὰ τῆς
ἀγάπης ετήρησε, μηδεμίαν ποιούμενος διαστολήν,
διὰ τὴν πρὸς πάντας ἀμετάπτωτον ἕνωσιν. "Αλλος
τὸ ἐγκρατές, καὶ τὸ τῆς διανοίας ἀνέμβατον· τῷ
νόμῳ γὰρ τοῦ νοὸς ἀντιστρατευόμενον βλέπων τὸν νό
μον τῆς σαρκὸς, ὅ φησιν ὁ μέγας Απόστολος, ὅλος
τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ ἀνεπτέρωτο, ἵνα μὴ σχοίη παρείαδυσιν ό, κατὰ τὸν μέγαν τῆς ἀληθείας ἀγωνιστὴν
Ἰώβ, παρ' ἐμφαλῷ γαστρὸς ἐνιζάνων ὄφις, καὶ τὰ
περινέφρια πάθη ἀνακινῶν τοῖς βεμβαζομένοις περί
τὴν ἔξωθεν αἴσθησιν.
ι'. Αλλος τὸ ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις ἀνένδοτον τε
καὶ σύντονον ῥητορευέτω, καὶ θειαζέτω τὸν γεν
ναῖον ἀγωνιστήν· καὶ ὁ μὲν τὸ ἀμίμητον ἐκείνου
περὶ τοὺς λόγους μεγαλυνέτω... ὅπως ὡς μέλισσα
τοὺς λειμῶνας τῶν Γραφῶν περιιπτάμενος, καὶ τὰ
κάλλιστα τῶν ἀνθέων εὐκρινῶς ἐκλεγόμενος, πᾶν
εἶδος ἀρετῆς ἐν ἑαυτῷ ἐκεράσατο· σωφροσύνης μὲν
εἶδος καὶ ἀγνείας ἔχων τὸν σώφρονα Ιωσήφ, οὐ τὸ
πρὸς τὰ πάθη ἀνένδοτον ἀπομιμούμενος τέθησεν,
οὐ πρὸς Αἰγυπτίαν ἀπομαχόμενος, ἀλλὰ πρὸς τὴν
ἁμαρτίαν, ὡς ὁ θεῖος διατάττεται Απόστολος, μέσ
χρις αἵματος ἀντικαθιστάμενος: οὐχ ἱμάτιον ἀποδυόμενος, ἵνα φύγῃ χεῖρας σοβάδος ἐφελκομένης εἰς
ἄτοπα, ἀλλὰ σάρκα πᾶσαν διὰ τῆς ἐγκρατείας νε
χρῶν, ἵνα καὶ μικρὰς εἰσβολὰς ἀποδράσῃ τοῦ δι᾿
αἰσθήσεων παρακλέπτοντος. Ἰακὼς δὲ τὸ ἅπλαστον
καὶ ἀκέραιον, οὐ κλέπτων εὐλογίας πατρὸς δι᾽ ὑποθήκης μητρὸς, οὐδὲ ἀποτρέχων Ησαῦ τὸν μεμισημένον καὶ πρὸ γενέσεως· ἀλλὰ διὰ τῆς αὐτὸν ἡγα
πηκυίας ὡς ἀνταγαπωμένης Εκκλησίας Θεοῦ τὰ
πρωτοτόκια τῆς εὐλογίας λαβών, ὡς εὐλογοίη Θεὸν
διὰ τῆς ἐμμελοῦς ὑμνῳδίας, ἣν αὐτὸς τοῖς πρωτοτόκοις τῶν ἐν οὐρανοῖς ἐγγραφέντων εὐρύθμως ἄγαν
ἀνέθηκε, πτερνίσας τὸν πονηρὸν καὶ ἀποτρέχων
πόῤῥωθεν ἐξ αὐτοῦ, ἵνα τῷ ἀρεμβάστῳ νοὶ Θεὸν
ὑμνοίη, καὶ τούτῳ ἑνοῖτο κατὰ τὴν ἀδιάτμητον
κίνησιν. ᾿Αβραὰμ τὰ μεταβατικὸν, καὶ πρὸς ὑπακοὴν
Χριστοῦ ἑτοιμό[τα]τον, οὐκ ἐκ Χαλδαίων ἀπείρων,
καὶ τὴν Παλαιστίνην ἐργαζόμενο; οἴκησιν, ἀλλὰ
σχέσιν γονέων δευτέραν Θεοῦ λογισάμενος, καὶ δια
10. Alii intensum illius indefessumque in psalmis et hymnis concinendis laborem studiumque commendent, generosumque agonistam divinis laudibus
extollant. Alii incomparabilem in loquendo scribendoque facundiam oratione concelebrent, quippe
qui tanquam apis sacrarum Scripturarum prata circumvolitans, et pulcherrimos optimosque dores discrete colligens, omnem virtutum speciem in seipso
mellificavit. Castitatis quidem ac temperantiæ exemplar habuit castissimum Joseph; cujus in affectionibus subigendis severitatem imitatus est, non adversus Ægyptiam feminam sese defendens ac repugnans, sed adversus peccatum, juxta divini Apostoli
præscriptum *, usque ad sanguinem resistens: non
palliuin exuens ac rejiciens, ut impudentissimæ
mulieris sese ad turpia allicientis manus efugeret,
sed carnem totam per continentiam mortificans, ut vel p
minimos impetus evaderet illius qui furtim per sensus ingreditur. Jacobi autem simplicitatem ac siuceritatem imitatus est, non furto arripiens patris
benedictiones per suppositionem matris, neque fugiens ab Esau, qui etiam antequam nasceretur, odio
habitus est, sed per Dei Ecclesiam a qua dilectus
est, et quam ipse quoque mutuo dilexit, primogenita
benedictionis assecutus, ut per suavissimam bymnodiam Deum benediceret, quam ipse primogenitis
corum, qui in cœlis conscripti sunt, dulcissimo ac
festivissimo metro composuit: supplantane malignum, et ab eo procul fugiens, ut mente ab omni
perturbatione libera Deuin laudaret, eidemque so-
* Rom. vii, 23. 'Hebr. xt1, 4
col. 949–950page 12 of 26
PG 105:949τοῦτο τὰ περιπέζια πάντα θέμενος ὡς οὐδὲν, τὸν μονότροπον βίον ἐπ' ἀλλοτρίᾳ προκέκρικε. ια. Καὶ τί δεῖ τοὺς καθέκαστον ἐξετάζειν, καὶ παραβάλλειν τούτοις αὐτὸν, κατὰ τὸν μυστικώτερον λόγον τῆς ἀνυψώσεως; Οὐδέν ἐστιν ἐπαινούμενον τῇ Γραφῇ ὁ μὴ τούτῳ κατωρθοῦτο· οὐδεὶς ἐν παλαιαῖς ἱστορίαις ὑμνούμενος, ὃν οὐκ ἐκεῖνος ἐζήλωσε. Καὶ ἵνα συνέλω τὸ πᾶν, σύῤῥοιά τις ἦν ἀρετῶν ὁ ἐκείνου βίος, καὶ οὐ μιμητὸν πρὸς ἀκρίβειαν ἀπο τύπωμα τοῖς βουλομένοις καν ὀλίγα τῶν ἐκείνου ἀπομιμήσασθαι· ὅθεν καὶ τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς τῆς πολλῆς σκληραγωγίας ἐπετιμάτο, παθοκτόνον λέγοντι τὴν νηστείαν, οὐ σωματοκτόνον, διὰ τὴν τῆς φύσεως οικειότητα. Αμέλει καὶ πάντα τρόπον ὑπείκειν μεμαθηκώς, καὶ κατὰ μηδὲν ἀντιλέγειν τοῖς αὐτὸν ἐνάγουσιν εἰς ταπείνωσιν, τὸ προστεταγμένον ἐποίει, καὶ τῶν προσκειμένων ἐφήπτετο, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ συλλογιζόμενος καὶ ποιῶν. Ο καὶ αὐτὸς ὁ προεστὼς ἔγνωκώς, καὶ πάσης ἀν θρωπίνης ἐννοίας ἄνω τὸν μέγαν καταλαβών, ἐπε έτεινε μᾶλλον πρὸς τὴν ὁρμὴν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς καλλίστης ὀρέξεως· ὡς καί ποτε συνηγμένοις τοῖς ἀδελφοῖς ἐν ταυτῷ, τούτου δὴ μόνου τοῦ μεγάλου ἀπόντος, προφητικώτατα εξειπεῖν, ὡς «Οὗτος ὁ μεί ραξ, Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἐστιν ἀληθὴς μα θητὴς, καὶ τῶν αὐτοῦ θελημάτων ἐκπληρωτής, καὶ ἐν αὐτῷ καταμένει Πνεῦμα ἅγιον, ὁ καὶ λαλήσει διὰ τοῦ στόματος μελωδήματα, πάντα περιηχοῦντα τὰ πέρατα. Ει, ιβ'. Αλλ' οὕτω μὲν οὖν εἶχεν ἐκεῖνος ὁ θεῖος ἀνὴρ, καὶ οὕτω μία τις σύγκρασις ἦν ἀρετῶν, ἐξ ὧν καὶ βιβλίον τὸ νερὸν τῆς ψυχῆς ἀπειργάσατο, κατὰ τοὺς εὐφυεῖς τῶν κηρῶν ἅπαν εἶδος μαθημάτων ἀποματο τόμενος. Ψυχὴ γὰρ ἐκ πρώτης τῆς ἀρχῆς ἔνοικον σχοῦσα Θεὸν, τὰ ἐκείνου καὶ μελετᾷ καὶ φαντάζεται, ἀπρὶς ἐναδολεσχοῦσα τοῖς αὐτοῦ δικαιώμασιν· ἐπεὶ καὶ ἄλλως τὸ φρούριον τῆς ψυχῆς, ἐγκρατείᾳ, καὶ νηστείᾳ, καὶ ἀγρυπνίᾳ ὀχυρωθὲν ἀσφαλῶς, ἀνεπί-D βατον παντάπασιν ἦν τοῖς ἔξωθεν ῥεμβασμοῖς. ταύτῃτοι καὶ θαῦμα ἦν Ἰωσὴφ τοῖς ὁρῶσιν αὐτόν· καὶ πᾶν μὲν ἄλλο ἡμέλει τι παράδειγμα· πρὸς ἄλλο δέ τι οὐδὲν ἀπέβλεπεν ἀποτύπωμα, ἀλλ᾽ ἢ πρὸς μόνον τὸν Ἰωσήφ· οὗτος γὰρ καὶ ὁρώμενος, εἰκὼν ὁρᾶτο τῆς ἀρετῆς, καὶ λαλῶν γλυκυτέραν μέλιτος ἡφίει φωνὴν, κάν ταῖς αὐτοῦ παραινέσεσιν ἅπαν βιβλίον ἡμέλητο. Ἐπεὶ τί μὴ παρ' ἐκείνῳ ἡδύ; Εἰ σαφηνίζειν ίδει βάθος Γραφῶν, τῷ ἡδεῖ τοῦ ρυθμοῦ τὰς μυθευομένας Σειρήνας ἀπέκρυπτεν· ἂν ἠθικὸν προ έτεινε λόγον, ἅμα τῷ λόγῳ καὶ τὸ πάθος κατέστελλε. Χάριτες ἦσαν τῷ ἐκείνου ὑποκαθήμεναι στόματι έστησαν πρώτως αἱ χρῆναι ρέουσαι νάματα, ἢ τὸ ἐκείνου στόμα πελαγίζον τὰ δόγματα.VITA.
SO
τοῦτο τὰ περιπέζια πάντα θέμενος ὡς οὐδὲν, τὸν canlun insecabilem atque inseparabilem notum
μονότροπον βίον ἐπ' ἀλλοτρίᾳ προκέκρικε.
uniretur. Porro Abrahamum sectatus est in paterni
soli commutatione, et promptissima erga Christum obedientia, non quidem ex Chaldæorum regione discedens, et in Palæstinam proficiscens, ibidem suam sedem collocaturus; sed affectum erga parentes divino amori posthabendum existimans, et propterea tanquam nihilum universa hæc inferiora atque
humilia ducens, simplicem vivendi sibi ipsi rationem alienis curis negotiisque præposuit.
ια. Καὶ τί δεῖ τοὺς καθέκαστον ἐξετάζειν, καὶ
παραβάλλειν τούτοις αὐτὸν, κατὰ τὸν μυστικώτερον
λόγον τῆς ἀνυψώσεως; Οὐδέν ἐστιν ἐπαινούμενον
τῇ Γραφῇ ὁ μὴ τούτῳ κατωρθοῦτο· οὐδεὶς ἐν παλαιαῖς ἱστορίαις ὑμνούμενος, ὃν οὐκ ἐκεῖνος ἐζήλωσε.
Καὶ ἵνα συνέλω τὸ πᾶν, σύῤῥοιά τις ἦν ἀρετῶν ὁ
ἐκείνου βίος, καὶ οὐ μιμητὸν πρὸς ἀκρίβειαν ἀποτύπωμα τοῖς βουλομένοις καν ὀλίγα τῶν ἐκείνου
ἀπομιμήσασθαι· ὅθεν καὶ τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς
τῆς πολλῆς σκληραγωγίας ἐπετιμάτο, παθοκτόνον
λέγοντι τὴν νηστείαν, οὐ σωματοκτόνον, διὰ τὴν
τῆς φύσεως οικειότητα. Αμέλει καὶ πάντα τρόπον
ὑπείκειν μεμαθηκώς, καὶ κατὰ μηδὲν ἀντιλέγειν
τοῖς αὐτὸν ἐνάγουσιν εἰς ταπείνωσιν, τὸ προστετα
γμένον ἐποίει, καὶ τῶν προσκειμένων ἐφήπτετο,
πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ συλλογιζόμενος καὶ ποιῶν.
Ο καὶ αὐτὸς ὁ προεστὼς ἔγνωκώς, καὶ πάσης ἀνθρωπίνης ἐννοίας ἄνω τὸν μέγαν καταλαβών, ἐπε
έτεινε μᾶλλον πρὸς τὴν ὁρμὴν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς
καλλίστης ὀρέξεως· ὡς καί ποτε συνηγμένοις τοῖς
ἀδελφοῖς ἐν ταυτῷ, τούτου δὴ μόνου τοῦ μεγάλου
ἀπόντος, προφητικώτατα εξειπεῖν, ὡς «Οὗτος ὁ μεί
ραξ, Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἐστιν ἀληθὴς μα
θητὴς, καὶ τῶν αὐτοῦ θελημάτων ἐκπληρωτής, καὶ
ἐν αὐτῷ καταμένει Πνεῦμα ἅγιον, ὁ καὶ λαλήσει διὰ
τοῦ στόματος μελωδήματα, πάντα περιηχοῦντα τὰ
πέρατα.
G
11. Sed quid opus est singulos enumerare, et
mystico arcanoque orationis gencre eumdem efferendo illis comparare? Nihil est quod in sacris voluminibus laude dignum prædicetur quod ab hoc
effectum ad amussim non sit. Nemo in antiquis historiis celebratur, quem hic æmulatus non fuerit.
Ει, ut omnia verbo complectar, cumulus quidam
et congeries virtutum erat istius vita, et quantumvis aliquis sedulo conaretur, vel minime ipsius facta
et virtutes, tanquam typum, propositas imitari, nullo
tamen pacto id assequi poterat. Quamobrem, et ob
eximiam vitae asperitatem a monasterii præside
quondam redargutus est, qui dicebat, jejunium debere esse interfectorem passionum, non corporis,
propter naturæ conjunctionem atque affinitatem.
Postremo, cum in omnibus semper cedere didicisset
atque nulla prorsus in re aliis contradicere, qui
illi humilitatis occasionem præbuissent, quæcunque
imperata fuissent, sedulo exsequebatur, et quz
proponebantur, capesselat, omnia ad Dei gloriam
et faciens et cogitans. Quod cum ille idem, qui
cæteris præerat, agnovisset, et magnum hunc virum
nihil humanum aut terrenum mente agitare comperisset, intentiori studio ad virtutis bonestatem,
atque ad optima quæque expetenda animum advertit. Itaque die quadamı, fratribus in unum congregatis, uno tantum magno nostro absente futurɔ proverus est Christi veri Dei discipulus, et divinæ
sanctus, qui per os illius suavissimos hymnos lopbetico spiritu vaticinans ait: «Adolescens iste
ipsius voluntatis completor, et in eo residet Spiritus
quetur, qui per universos orbis terra lines resonabunt.
ιβ'. Αλλ' οὕτω μὲν οὖν εἶχεν ἐκεῖνος ὁ θεῖος ἀνὴρ,
καὶ οὕτω μία τις σύγκρασις ἦν ἀρετῶν, ἐξ ὧν καὶ
βιβλίον τὸ νερὸν τῆς ψυχῆς ἀπειργάσατο, κατὰ τοὺς
εὐφυεῖς τῶν κηρῶν ἅπαν εἶδος μαθημάτων ἀποματο
τόμενος. Ψυχὴ γὰρ ἐκ πρώτης τῆς ἀρχῆς ἔνοικον
σχοῦσα Θεὸν, τὰ ἐκείνου καὶ μελετᾷ καὶ φαντάζεται,
ἀπρὶς ἐναδολεσχοῦσα τοῖς αὐτοῦ δικαιώμασιν· ἐπεὶ
καὶ ἄλλως τὸ φρούριον τῆς ψυχῆς, ἐγκρατείᾳ, καὶ
νηστείᾳ, καὶ ἀγρυπνίᾳ ὀχυρωθὲν ἀσφαλῶς, ἀνεπί-D
βατον παντάπασιν ἦν τοῖς ἔξωθεν ῥεμβασμοῖς. Ταύτῃ
τοι καὶ θαῦμα ἦν Ἰωσὴφ τοῖς ὁρῶσιν αὐτόν· καὶ
πᾶν μὲν ἄλλο ἡμέλει τι παράδειγμα· πρὸς ἄλλο δέ
τι οὐδὲν ἀπέβλεπεν ἀποτύπωμα, ἀλλ᾽ ἢ πρὸς μόνον
τὸν Ἰωσήφ· οὗτος γὰρ καὶ ὁρώμενος, εἰκὼν ὁρᾶτο
τῆς ἀρετῆς, καὶ λαλῶν γλυκυτέραν μέλιτος ἡφίει
φωνὴν, κάν ταῖς αὐτοῦ παραινέσεσιν ἅπαν βιβλίον
ἡμέλητο. Ἐπεὶ τί μὴ παρ' ἐκείνῳ ἡδύ; Εἰ σαφηνί
ζειν ίδει βάθος Γραφῶν, τῷ ἡδεῖ τοῦ ρυθμοῦ τὰς
μυθευομένας Σειρήνας ἀπέκρυπτεν· ἂν ἠθικὸν προέτεινε λόγον, ἅμα τῷ λόγῳ καὶ τὸ πάθος κατέστελλε.
Χάριτες ἦσαν τῷ ἐκείνου ὑποκαθήμεναι στόματι·
έστησαν πρώτως αἱ χρῆναι ρέουσαι νάματα, ἢ τὸ
ἐκείνου στόμα πελαγίζον τὰ δόγματα.
12. Ita quidem sese habebat divinus hie vir, atque ita una quædam erat illius virtutum contemperatio et conjunctio, ex quibus veluti quemdam spiritualem librum composuit, juxta apes, que ceras
industriose fabricant, omne disciplinarum genus
congerendo atque exprimendo. Anima enim ab
ipsis exordiis Deum inquilinum habens, res divinas
assidua meditatione et cogitatione revolvit, tenaciter mente inhaerens illius justificationibus, quandoquidem, alias animæ præsidium continentia, jejunio vigiliisque nunium ac fruatum, imperviam
undequaque erat, et exterioribus evagationibus prorsus inaccessum. Itaque et miraculum erat Josephus
sese intuentibus, et omne aliud exemplum negligebatur, neque erat qui ad ullum alium, quem imitare
tur, oculos converteret, practerquam ad unum Joseph.
Cum enim ille cerneretur, simul etiam virtutis simulacrum cernebatur, et dum loqueretur, melle
suaviorem vocem emittebat, et præ illius adhortationibus, quivis alius liber parvi ducebatur. Nam
quid non in illo dulce erat ac suave? Sacrarum Scripturarum profundam obscuritatem declarare opus
erat? Rhythmi suavitate fabulosarum Sirenum can-
col. 951–952page 13 of 26
PG 105:951ιγ'. Τοιοῦτος ὢν καὶ τοσούτοις καταλαμπόμενος χαρίσμασιν, οὐκ ἐπιπηδᾷ τῷ βαθμῷ τῆς ἱερωσύνης, οὐ μεταδιώκει τὴν ἀξίαν τοῦ Πνεύματος, οὐχ ὑπου κλέπτει τῷ χρόνῳ τὴν Θεῷ πλησιάζουσαν· ἀλλὰ διώκεται μὲν ὑπὸ τοῦ βαθμοῦ βίᾳ καὶ ἄκων, καὶ ὑπὸ πάσης παρακληθεὶς ἀδελφότητος, ἔτι δὲ τὴν δέησιν προσηκάμενος, ἣν ὁ τῆς πόλεως ἐποιεῖτο ἐπίσκοπος, χειροτονεῖται πρεσβύτερος. Καὶ ἦν ἰδεῖν τότε τὸ μὴ ἐπιδεχόμενον επίτασιν εἶδος τῆς ἀρετῆς, ὅσον ἐπήγετο ὁ Ἰωσήφ, εκτεινόμενόν τε καὶ ἐφ απλούμενον, καὶ φιλονεικοῦν μετὰ σαρκὸς τῷ οὐρανίῳ χορῷ ἐγκατοικῆσαι τὸν γενναιότατον. Τότε γὰρ δάκρυον αὐτοῦ ἀειῤῥύτως ῥέον, τὰς ἀμάρας ἐμισ μεῖτο τῶν ποταμῶν· τότε γόνυ παννύχως, ὡς ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσεν, ἐπικλινόμενον, εἰς λίθου φύσιν μεταπεποίηται· καὶ τὸ στέρνον πυκνὰ τῷ λίθῳ κρουόμενον, τετύλωται τὰ ἄλλα· καὶ συγκακῶ σαν καὶ τοὺς περὶ τὸν θώρακα μας, οὐκ εἴα τὴν φωνὴν ἀποτελεῖσθαι ἀπαρεμπόδιστον· οὕτως ὁ μέγας εἶχεν ἐρασμίως πρὸς ἀρετὴν, τοσοῦτον οὐκ ἐμέλησεν αὐτῷ ποτε τῆς σαρκὸς, ὅτι παντάπασιν αὐτοῖς ἀπο λέλυτο· καὶ ὅλος ἦν πρὸς Θεὸν ἀφορῶν, δι᾿ ὃν ἐπάθει λυθῆναι μὲν τοῦ δεσμοῦ, κατὰ Παῦλον, συνάπτεσθαι δὲ τῷ ἐρωμένῳ καὶ ἐραστῇ. ιδ'. Οθεν καὶ Θεοῦ τοῦτον ἀμειβομένου καὶ τοῖς ἐνταῦθα καλοῖς (καλὸν δὲ ἄρα καὶ καλῶν κάλλιστον τὸ εὑρίσκειν τὸν ἀρεταίνοντα ὅμοιον, καὶ τῇ προθέσει συνεπαυξάνειν τὸν δρόμον τῆς ἀρετῆς), ἐπιδημεῖ τῇ Θεσσαλονικέων [οὕτω δόξαν αὐτῷ, ὁ πολὺς τὸν βίον, καὶ τοῖς θαύμασι περιβόητος, τὸ Δεκαπολιτῶν περι λάλημα, μᾶλλον δὲ πασῶν τῶν πόλεων ἐγκαλλώπισμα, ὁ θεῖος Γρηγόριος· ὃς ἐπεὶ παρέβαλε τῇ μονῇ], ἐν ᾗ [ὁ γενναῖος ἀγωνιστής] τὰ κατὰ τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν ἐπετέλει ἀνδραγαθήματα, ὁ μέγας, φημί, Ἰωσήφ, ἰδὼν ἦθος βεβηκός, καὶ ψυχῆς ἐπιγνούς κατάστημα, ἐκ τῆς ἐπιφαινομένης τῷ προσώπῳ χάριτος θείας καὶ ὡραιότητος (ταχείαι γὰρ αἱ ψυχαὶ τῶν ἁγίων πρὸς τὸ θηρᾶσαι τὰ τῶν ὁμοζήλων αὐτοῖς καταστήματα), οἰκειοῦται τούτῳ καὶ συνάπτεται σωματικῶς ἅμα καὶ νοερῶς, καὶ οὐκ ἐθέλει τούτου χωρίζεσθαι φύσει γὰρ οἰκειοῦται τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον. Αλλ' ἐκά λει τὸ πρᾶγμα, καὶ ἔμελλεν ὁ θεῖος Γρηγόριος τὴν Θεσσαλονικέων καταλιπεῖν· ἀνεβάλλετο δὲ τὸν δρόμον, τῇ πρὸς τὸν θεῖον Ἰωσὴφ ἀνακοπτόμενος, ὡς ἄν τις εἴποι, στοργῇ. Διὸ διά τινας ἀνάγκας ἐπιδημῆσαι θέλων πρὸς τὴν μεγάλην τῶν πόλεων, οὐ φέρων δ' οὐδ᾽ ἐπολίγον τὴν τοῦ ὁμοζήλου διακοπήν, προσελθὼν τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς, καὶ πάντα κάλων κινήσας, λόγους τε μυρίους παρακλητικούς ποιησάμενος, λαμβάνει τὸν Ἰωσὴφ συναπόδημον· ἔμαθε γὰρ ᾧ τέως ὑπείκειν τῷ Γρηγορίῳ, διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἀρετῆς.tum ita superabat, ut etiam occultaret. Moralem sermonem in medium proferebat? Animi affectus ac
motus oratione componebat. Gratiæ ipsæ in illius ore insidebant, et prius fontium decurrentium fluenta
stetissent immota, quam ex illius ore sacra dogmata profluere atque emanare cessassent.
ιγ'. Τοιοῦτος ὢν καὶ τοσούτοις καταλαμπόμενος
χαρίσμασιν, οὐκ ἐπιπηδᾷ τῷ βαθμῷ τῆς ἱερωσύνης,
οὐ μεταδιώκει τὴν ἀξίαν τοῦ Πνεύματος, οὐχ ὑπου
κλέπτει τῷ χρόνῳ τὴν Θεῷ πλησιάζουσαν· ἀλλὰ
διώκεται μὲν ὑπὸ τοῦ βαθμοῦ βίᾳ καὶ ἄκων, καὶ
ὑπὸ πάσης παρακληθεὶς ἀδελφότητος, ἔτι δὲ τὴν
δέησιν προσηκάμενος, ἣν ὁ τῆς πόλεως ἐποιεῖτο
ἐπίσκοπος, χειροτονεῖται πρεσβύτερος. Καὶ ἦν ἰδεῖν
τότε τὸ μὴ ἐπιδεχόμενον επίτασιν εἶδος τῆς ἀρετῆς,
ὅσον ἐπήγετο ὁ Ἰωσήφ, εκτεινόμενόν τε καὶ ἐφαπλούμενον, καὶ φιλονεικοῦν μετὰ σαρκὸς τῷ οὐρανίῳ
χορῷ ἐγκατοικῆσαι τὸν γενναιότατον. Τότε γὰρ
δάκρυον αὐτοῦ ἀειῤῥύτως ῥέον, τὰς ἀμάρας ἐμισ
μεῖτο τῶν ποταμῶν· τότε γόνυ παννύχως, ὡς ὁ
λόγος φθάσας ἐδήλωσεν, ἐπικλινόμενον, εἰς λίθου
φύσιν μεταπεποίηται· καὶ τὸ στέρνον πυκνὰ τῷ
λίθῳ κρουόμενον, τετύλωται τὰ ἄλλα· καὶ συγκακῶσαν καὶ τοὺς περὶ τὸν θώρακα μας, οὐκ εἴα τὴν
φωνὴν ἀποτελεῖσθαι ἀπαρεμπόδιστον· οὕτως ὁ μέγας
εἶχεν ἐρασμίως πρὸς ἀρετὴν, τοσοῦτον οὐκ ἐμέλησεν
αὐτῷ ποτε τῆς σαρκὸς, ὅτι παντάπασιν αὐτοῖς ἀπολέλυτο· καὶ ὅλος ἦν πρὸς Θεὸν ἀφορῶν, δι᾿ ὃν ἐπάθει
λυθῆναι μὲν τοῦ δεσμοῦ, κατὰ Παῦλον, συνάπτεσθαι
δὲ τῷ ἐρωμένῳ καὶ ἐραστῇ.
15. Cum talis esset Joseph, tantisque virtutum
ac cœlestium donorum charismatibus effulgeret, sacerdotii gradum avide non appetiit, aut in vasit, sancti Spiritus dignissimum donum non affectavit, ac
propinquam Deo dignitatem tempori non est suffuratus; quin potius a dignitate ipsa requisitus ac
coactus est, universis fratribus reluctantem adhortantibus, et præterea, ut episcopi urbis precibus
obsequeretur, presbyter ordinatus est. Tunc autem
videre erat virtutis speciem, quæ intensionis majoris nequaquam capax erat, quam Joseph præferebat, undequaque amplissimam. Ipsum vero connitentem et contendentem, utpote generosissimum,
nt quanquam mortali carne adhuc indutus, in cœlesti tamen choro iulabitaret. Etenim, et lacrymæ ipsius indefcienter efluentes Aluminum decursus imitabantur; et genua ejus per totum noctis cursum,
quemadmodum supra dictum est, inclinata, in lapidis naturam commutata erant, et pectus illius creEro lapidis ictu percussum obcalluerat sane, sed
tamen musculis circa thoracem Iasis non poterat
vox libera et soluta prodire. Ita magnus hic sese ad
virtutem amabiliter habebat, tamque nullam carnis
suæ curam ur:quam habuit, ut omnino ab illa solutus ac liber videretur. Totus erat mentis acie fixos in Deum, propter quem, una cum Paulo, a corporis vinculo dissolvi cupiebat, et cum dilecto atque amato suo copulari.
ιδ'. Οθεν καὶ Θεοῦ τοῦτον ἀμειβομένου καὶ τοῖς
ἐνταῦθα καλοῖς (καλὸν δὲ ἄρα καὶ καλῶν κάλλιστον
τὸ εὑρίσκειν τὸν ἀρεταίνοντα ὅμοιον, καὶ τῇ προθέσει
συνεπαυξάνειν τὸν δρόμον τῆς ἀρετῆς), ἐπιδημεῖ τῇ
Θεσσαλονικέων [οὕτω δόξαν αὐτῷ, ὁ πολὺς τὸν βίον,
καὶ τοῖς θαύμασι περιβόητος, τὸ Δεκαπολιτῶν περιλάλημα, μᾶλλον δὲ πασῶν τῶν πόλεων ἐγκαλλώπισμα,
ὁ θεῖος Γρηγόριος· ὃς ἐπεὶ παρέβαλε τῇ μονῇ], ἐν ᾗ
[ὁ γενναῖος ἀγωνιστής] τὰ κατὰ τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν
ἐπετέλει ἀνδραγαθήματα, ὁ μέγας, φημί, Ἰωσήφ,
ἰδὼν ἦθος βεβηκός, καὶ ψυχῆς ἐπιγνούς κατάστημα,
ἐκ τῆς ἐπιφαινομένης τῷ προσώπῳ χάριτος θείας
καὶ ὡραιότητος (ταχείαι γὰρ αἱ ψυχαὶ τῶν ἁγίων
πρὸς τὸ θηρᾶσαι τὰ τῶν ὁμοζήλων αὐτοῖς καταστή
ματα), οἰκειοῦται τούτῳ καὶ συνάπτεται σωματικῶς
ἅμα καὶ νοερῶς, καὶ οὐκ ἐθέλει τούτου χωρίζεσθαι
φύσει γὰρ οἰκειοῦται τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον. Αλλ' ἐκάλει τὸ πρᾶγμα, καὶ ἔμελλεν ὁ θεῖος Γρηγόριος τὴν
14. Quamobrem cum Deus illam etiam bonis præ•
sentibus remunerare vellet (est autem bonum, imo
bonorum omnium optimum, similem aliquem in
virtutis stadio currentem reperire, et proposito sibi
illius exemplo ejusdem virtutis cursum augere), pervenit in urbem Thessalonicensium, ita Deo volente,
alate provectus, et miraculis celeberrimus, Decapolitarum decus, et ut verius dicam, omnium civitatum ornamentum divinus Gregorius, qui ubi
monasterium illud appulit, in quo generosus hic
agonista, magnus inquam Joseph, adversus hostes
invisibiles strenuissime depugnabat, videns stabiles
et constantes illius mores, animæque ejus habitum
agnoscens, ex gratia illa divina ac plenitudine, quæ
in ejusdem facie refulgebat (cito enim, ac facile
sanctorum auimæ eorum, quos in virtutis æmulatione similes habent, habitus agnoscunt, ac veluti
venerantur) cum illo familiaritatem contraxit, et
corpore simul ac mente conjunctus est, nec ab co Θεσσαλονικέων καταλιπεῖν· ἀνεβάλλετο δὲ τὸν δρόμον,
separari volebat; quæ enim natura similia sunt facillime copulantur. Sed Gregorium negotia alio
evocabant, et Thessalonicam relinquere cogebatur:
iter tamen diferebat amore erga divinum Joseph,
ut ita dicam, ¡mpeditus ac retentus. Propterea cum
in urbium reginam vellet profcisci, nec ferre posset,
vcl ad exiguum tempus a suo in virtute æmulo separari, perrexit ad monasterii præsidem, et omnem
movit lapidem, innumeris precibus adhibitis, ut Joseph socium itineris sui posset obtinere, tandemque obtinuit. Jam enim didicerat Gregorio cedere
atque obsequi propter virtutis eminentiam.
τῇ πρὸς τὸν θεῖον Ἰωσὴφ ἀνακοπτόμενος, ὡς ἄν τις
εἴποι, στοργῇ. Διὸ διά τινας ἀνάγκας ἐπιδημῆσαι
θέλων πρὸς τὴν μεγάλην τῶν πόλεων, οὐ φέρων δ'
οὐδ᾽ ἐπολίγον τὴν τοῦ ὁμοζήλου διακοπήν, προσελθὼν
τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς, καὶ πάντα κάλων κινήσας,
λόγους τε μυρίους παρακλητικούς ποιησάμενος,
λαμβάνει τὸν Ἰωσὴφ συναπόδημον· ἔμαθε γὰρ ᾧ
τέως ὑπείκειν τῷ Γρηγορίῳ, διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς
ἀρετῆς.
col. 953–954page 14 of 26
PG 105:953ιε. Καὶ δὴ τῇ βασιλίδι παραβαλόντες τῶν πόλεων, ἐν τῷ τῶν καλλινίκων μαρτύρων Σεργίου και Βάκχου ναῷ τὴν παροικίαν πρός βραχὺ ἐποιήσαντο. Καὶ ἦν ἰδεῖν τὸν ἱερὸν Ἰωσὴφ ὡς ἄρτι τῆς ἀρετῆς Αργμένον, πᾶσαν μὲν ὑπακοὴν τηροῦντα τῷ Γρη γορίῳ, πᾶν δὲ εἶδος τῆς ἀσκήσεως ἐξ ὑπαρχῆς μετα ερχόμενον. "Α μὲν γὰρ κατωρθώκει, ὡς οὐδὲν ἐλογία ζετο, πρὸς δὲ τὰ ἔμπροσθεν ἐπεκτείνετο, καὶ ἅμα ἐπιβεβαιῶν καὶ τὰ πρώτως κατορθωθέντα τῇ πρὸς ἐκεῖνον ἀκριβεστάτη διαμορφώσει, τὸν μέγαν λέγω Γρηγόριον, ὡς ἄρτι τῆς καλῆς ἀκορέστως ἀσκήσεως ἀπαρχόμενος, νεαλής έχώρει πρὸς τοὺς ἀγῶνας, καὶ τὸν τῶν ἀσωμάτων ἀπε μιμεῖτο βίον ἐν σώματι, χαί ρειν μὲν πᾶσιν εἰπὼν αἰσθητοῖς, τῷ ἀοράτῳ δὲ κάλ λει ἐνηδυνόμενος. Καὶ δροφον μὲν εἶχε τὸν οὐρανὸν, ἀντὶ δὲ πάσης γλυκείας στρωμνῆς τὸ σύντροφον ἐκείνῳ καὶ φίλον ἔδαφος, εἴ ποτε ἄρα διαναπαύειν ἔμελλε τὸ συνεργοῦν ἐκείνῳ πρὸς ἀρετήν· οὕτω γὰρ χώρα διάγειν καὶ τὸν θεῖον Γρηγόριον, καὶ κάτοπο τρον εἶχε τὸν ἐκείνου βίον· καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἑαυτὸν ἀπευθύνων, καθεκάστην αναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ ἐτίθετο. ις'. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ (οἷα τὰ τοῦ Θεοῦ κρίματα 1) Λέων ὁ θηριώδης, ὁ ἐκ τῆς Ἰσαυρίας ᾿Αρμενίας], τῆς βασιλείας τῶν σκήπτρων ἐπιλαβόμενος, κυκᾷ μὲν ὅλην τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ταῖς παν αγίπι; εἰκόσι πάλαι προσωχθηκώς, πόλεμον κατ' αὐτῶν τῶν πώποτε γεγενημένων ἐκίνησε τὸν σφοδρότατον· τὰ δὲ τῶν φιλοχρίστων στίφη, μὴ πεπει σμένα τῷ ἐκείνου θελήματι, ἄλλος ἀλλαχόθι διεσκορπίζοντο. Διὸ καὶ οἱ μὲν τὸν Βόσπορον κατελάμβανον, οἱ δὲ εὐθὺς τῆς Σικελίας ἀπέπλεον, ἄλλοι δὲ τὰς κορυ φὰς τῶν ὀρέων καταλαμβάνοντες, τοῦ δεινοῦ μονιοῦ τὰς συώδεις ὁρμᾶς ἀπεδίδρασκον. Αλλ' οὐχ ὁ γεν ναῖος ἀγωνιστὴς, καὶ τῶν ἱερῶν μορφωμάτων προσ κυνητὴς οὕτως ἐποίει Γρηγόριος· ἀλλὰ τὸν θεῖον ἐν δεδυμένος τῆς πίστεως θώρακα, περιέρχεται μὲν πανταχόθεν τῆς πόλεως, κηρύσσων ἐν ἀγυιαῖς, καὶ διδάσκων ἐν στενωποῖς, καὶ παῤῥησίαν ἐν ταῖς πλα τείαις ἐπιδεικνύμενος, μὴ τῷ λαοπλάνῳ πείθεσθαι βασιλεῖ, μηδὲ τοῖς ἐκείνου ληρήμασι τὴν ἀκοὴν ἐνα διδόναι κἂν πρὸς μικρόν. Καὶ ἦσαν οἱ ἐκείνου λόγοι πρὸς τὰς τῶν εὐσεβῶν καρδίας ἐνστάζοντες δρόσος Εωθινὴ καὶ ἴαμα πνευματικὸν καὶ σωτήριον· ᾧ καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἐν τῇ μεγάλῃ τῶν πόλεων ἀσκητῶν συνελθόντες, κατὰ ταυτὸν προσάγουσι κοινὴν ἱκετηρίαν τῷ Γρηγορίῳ, τὸν γενναῖον ἐν λόγοις, καὶ σταθηρὸν ἐν πόνοις, πρὸς τὴν πρεσβυτέραν 'Ρώμην ἐξαποστείλαι, διασημανοῦντα τῷ πάπα] καὶ τοῖς ἐκεῖσε τὰ νῦν συνέχοντα τὴν πόλιν δεινὰ, ἵνα τις ἀπὸ τῆς Ισαυρίας, (οVITA.
ιε. Καὶ δὴ τῇ βασιλίδι παραβαλόντες τῶν πόλεων,
ἐν τῷ τῶν καλλινίκων μαρτύρων Σεργίου και Βάκ
χου ναῷ τὴν παροικίαν πρός βραχὺ ἐποιήσαντο. Καὶ
ἦν ἰδεῖν τὸν ἱερὸν Ἰωσὴφ ὡς ἄρτι τῆς ἀρετῆς
· Αργμένον, πᾶσαν μὲν ὑπακοὴν τηροῦντα τῷ Γρη
γορίῳ, πᾶν δὲ εἶδος τῆς ἀσκήσεως ἐξ ὑπαρχῆς μετα
ερχόμενον. "Α μὲν γὰρ κατωρθώκει, ὡς οὐδὲν ἐλογία
ζετο, πρὸς δὲ τὰ ἔμπροσθεν ἐπεκτείνετο, καὶ ἅμα
ἐπιβεβαιῶν καὶ τὰ πρώτως κατορθωθέντα τῇ πρὸς
ἐκεῖνον ἀκριβεστάτη διαμορφώσει, τὸν μέγαν λέγω
Γρηγόριον, ὡς ἄρτι τῆς καλῆς ἀκορέστως ἀσκήσεως
ἀπαρχόμενος, νεαλής έχώρει πρὸς τοὺς ἀγῶνας, καὶ
τὸν τῶν ἀσωμάτων ἀπε μιμεῖτο βίον ἐν σώματι, χαίρειν μὲν πᾶσιν εἰπὼν αἰσθητοῖς, τῷ ἀοράτῳ δὲ κάλ
λει ἐνηδυνόμενος. Καὶ δροφον μὲν εἶχε τὸν οὐρανὸν,
ἀντὶ δὲ πάσης γλυκείας στρωμνῆς τὸ σύντροφον
ἐκείνῳ καὶ φίλον ἔδαφος, εἴ ποτε ἄρα διαναπαύειν
ἔμελλε τὸ συνεργοῦν ἐκείνῳ πρὸς ἀρετήν· οὕτω γὰρ
χώρα διάγειν καὶ τὸν θεῖον Γρηγόριον, καὶ κάτοπο
τρον εἶχε τὸν ἐκείνου βίον· καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἑαυτὸν
ἀπευθύνων, καθεκάστην αναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ
ἐτίθετο.
15. Cum igitur Constantinopolim pervenissent,
in templo gloriosissimorum martyrum Sergii et
Bacchi brevi temporis spatio moram fecerunt,
Ibi vero videre erat sacrum Joseph, tanquam novitium ac virtutis tironem, omnibus in rebus exactam Gregorio obedientiam præstare, atque omnem
religiosa exercitationis speciem a principio repetere; quæ enim antea recte gesserat, tanquam nihil reputans, ad ulteriora sese extendebat, et ea,
quæ prius præclare egerat, simul confirmabat, et per
exactissimam conformationem ad illum (ad magnum,
inquam, Gregorium) honestae exercitationis, lanquam recenter suscepta, insatiabili fame cruciatus
ab exordio incipiebat, et novus atque integer miles ad
certamina procedens, incorporeorum vitam adhuc in
corpore positus imitabatur. Omnibus quidem sensibilibus gaudere recusabat, sola vero invisibili
pulchritudine delectabatur. Et tectum quidem illius
erat cœlum, pro universa vero lectuti dulcedine
connutritum sibi ac dilectum pavimentum habebat,
si quando cooperarium ejus ad virtutem, corpus
scilicet, requiescere optaret. Ita enim etiam divinum
tanquam speculum ob oculos habens, eidemque
dies ascensiones in corde suo disponebat.
Gregorium vitam agere videbat, atque illius vitam
seipsum componens et conformans, per singulas
ις'. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ (οἷα τὰ τοῦ Θεοῦ
κρίματα 1) Λέων ὁ θηριώδης, ὁ ἐκ τῆς Ἰσαυρίας [imo
᾿Αρμενίας], τῆς βασιλείας τῶν σκήπτρων ἐπιλαβόμενος, κυκᾷ μὲν ὅλην τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ταῖς παναγίπι; εἰκόσι πάλαι προσωχθηκώς, πόλεμον κατ'
αὐτῶν τῶν πώποτε γεγενημένων ἐκίνησε τὸν σφο
δρότατον· τὰ δὲ τῶν φιλοχρίστων στίφη, μὴ πεπει·
σμένα τῷ ἐκείνου θελήματι, ἄλλος ἀλλαχόθι διεσκορπίζοντο. Διὸ καὶ οἱ μὲν τὸν Βόσπορον κατελάμβανον,
οἱ δὲ εὐθὺς τῆς Σικελίας ἀπέπλεον, ἄλλοι δὲ τὰς κορυ
φὰς τῶν ὀρέων καταλαμβάνοντες, τοῦ δεινοῦ μονιοῦ
τὰς συώδεις ὁρμᾶς ἀπεδίδρασκον. Αλλ' οὐχ ὁ γενναῖος ἀγωνιστὴς, καὶ τῶν ἱερῶν μορφωμάτων προσ
κυνητὴς οὕτως ἐποίει Γρηγόριος· ἀλλὰ τὸν θεῖον ἐν
δεδυμένος τῆς πίστεως θώρακα, περιέρχεται μὲν
πανταχόθεν τῆς πόλεως, κηρύσσων ἐν ἀγυιαῖς, καὶ
διδάσκων ἐν στενωποῖς, καὶ παῤῥησίαν ἐν ταῖς πλα
τείαις ἐπιδεικνύμενος, μὴ τῷ λαοπλάνῳ πείθεσθαι
βασιλεῖ, μηδὲ τοῖς ἐκείνου ληρήμασι τὴν ἀκοὴν ἐνα
διδόναι κἂν πρὸς μικρόν. Καὶ ἦσαν οἱ ἐκείνου λόγοι
πρὸς τὰς τῶν εὐσεβῶν καρδίας ἐνστάζοντες δρόσος
Εωθινὴ καὶ ἴαμα πνευματικὸν καὶ σωτήριον· ᾧ καὶ
τὸ πλῆθος τῶν ἐν τῇ μεγάλῃ τῶν πόλεων ἀσκητῶν
συνελθόντες, κατὰ ταυτὸν προσάγουσι κοινὴν ἱκετηρίαν τῷ Γρηγορίῳ, τὸν γενναῖον ἐν λόγοις, καὶ σταθηρὸν ἐν πόνοις, πρὸς τὴν πρεσβυτέραν 'Ρώμην
ἐξαποστείλαι, διασημανοῦντα τῷ πάπα] καὶ τοῖς
ἐκεῖσε τὰ νῦν συνέχοντα τὴν πόλιν δεινὰ, ἵνα τις
Hic ab audaci manu scriptum erat, ἀπὸ τῆς
Ισαυρίας, cum Leo Armenus esset intelligendus.
De persecutionis autem ab eo an. 414 moveri coept
acerbitate, vide Acta SS. Theophanis et Nicephori, 12 et 13 Martii. Menologium Basilii imp.
hæc omnia ad Theophili tempora refert: minus
recte.
16. Haud multum vero temporis intercessit, cum
(ο qualia Dei judicia!) Leo ille imnariissimus ex
Armenia (1 ) egressus, atque imperii sceptra invadens, universam Ecclesiam cepit exagitare, et
sanctissimis imaginibus, quibus olim infensus
fuerat, dirum atque atrocissimum bellum inferre.
Christi autem amantium civium ordines, illius vo -
luntati parere recusantes, per varias regiones, alii
alio fugientes, dispersi sunt. Alii quidem in Bosporum profugerunt, alii vero recta in Siciliam navigaverunt: alii demum ad montium cacumina sese
receperunt, ut singularis feri illius iinmanissimi porcinos appetitus evaderent. At non ita se gessit generosus agonista, et sacrarum imaginum adorator
Gregorius, sed divinum fidei thoracem induens, circuibat quaquaversus civitatem, prædicans in vicis,
docens in angiportis, et in plateis libertatem fiduciamque præferens, ne minima quidem in re seductori plebis regi obtemperans, aut illius nugis ac deliramentis præbens auditum. Erant autem illius allocutiones in corda piorum stillantes, ros matutinus,
ac medicamentum spirituale ac salutiferum. Igitur
multitudo ascetarum, qui Constantinopolitana urbe
morabantur, convenit in unum, et
supplicationem detulit Gregorio, statuens eum
mittere legatum (utpote efficacem in sermonibus,
et constantem in laboribus ) Romam veterem,
significaret papæ aliisque Romanis ea mala
communem
nou
Cajetanus buc trahit, quod Gregorium Decapolitam Menea dicant Syracusas venisse:
recte, quia patet hoc ibi factum dici antequam accederet Thessalonicam, adeoque ante persecutionis
tempus. Quid quod hic expresse dicatur Gregorius
non fugisse?
ldem propter errorem de Leone Isaurico, quem
col. 955–956page 15 of 26
PG 105:955γὰρ, ἔλεγον, ὦ Πάτερ, ὡς Ἰλιάς ἐστι κακῶν τὰ ἡμέτερα, καὶ κινδυνεύει τὸ μέγα ποίμνιον τοῦ Χρισ στοῦ, διὰ τὸ μὴ εἶναι τὸν ἐκδικήσαντα. επικουρία γένηται τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ. Ορᾷς ιν, ιζ. Δέχεται τὴν παράκλησιν ὁ μέγας Γρηγόριος καὶ ὡς μᾶλλον αἰτήσας, οὐκ αιτηθείς, ἀπαρτίζει τὸν λόγον ταχύ· καὶ τὸν θεῖον μετακαλεσάμενος Ιωσήφ, Νῦν, εἶπε, τέκνον, καιρὸς τοῦ τε λόγου τὸ πολὺ ἐπι δείξασθαι, καὶ τὸν πρὸς Θεὸν ἔρωτα πολυπλασιάσαι ὡς ἐφικτόν. Ὁ δὲ μαθὼν ἀεὶ ὑποτάσσεσθαι, κλίνει μὲν ἠρέμα τὴν κεφαλὴν, καὶ μηδὲ τῶν ἀναγκαίων μηδέν τι παραλαβών, νηός τε ἐπέβαινε καὶ πρὸς τὴν Ῥώμην ἀπέπλεεν. Οὐκ ἦν δὲ ἄρα καὶ Θεῷ βουλη τὸν, τῷ διὰ τῶν ἐναντίων πολλάκις οἰκονομούντι παράδοξα. Τί οὖν γίνεται, καὶ τί τελεῖται; Νέες ἐπιστᾶσαι βαρβαρικαὶ ἀνδρῶν πειρατῶν, ἄλλα το πλοία συνεπισπῶνται, καὶ δὴ κἀκεῖνο, δ τὸν μέγαν έφερεν Ἰωσήφ. Ηγετο οὖν αἰχμάλωτος εἰς τὴν Κρήτ την· ἔνθα γενόμενος ἐντίθεται μὲν τῇ εἰρκτῇ ἀλύ σεσι βαρείαις δεσμούμενος· τοσοῦτον δὲ τοῖς δεσμοῖς ἐνηγάλλετο, ὅσον καὶ τοῖς ἄλλοις δεσμώταις ἐποιεῖτο παράκλησιν ἡδέως φέρειν τὰ ἐπιόντα, καὶ μὴ δυσχεραίνειν τοῖς ἀλγεινοῖς. ιη'. Ηδέα γάρ εἰσι τὰ διὰ Χριστὸν δεσμά, καὶ εἰ πρὸς καιρὸν ἀνιᾷ. Εὐχαριστῶμενον, ἔλεγε, τῷ Θεῷ, τὸν μέγαν Παῦλον παράδειγμα ἔχοντες, ὃς καὶ ὡς ὁρμίσκοις τοῖς κλοιοῖς ὡραίζετο, καὶ ἔχαιρεν ὅτι ἠξιώθη ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος Χριστοῦ μαστιχθῆναι ἀλλὰ καὶ ὁ Παύλου Χριστὸς λοιδορούμενος οὐκ ἀντ ελοιδόρει, καὶ πάσχων οὐκ ἠπείλει, παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι δικαίως, ὡς ἡ κορυφαία τῶν ἀποστόλων ἀκρίτης ὁ μέγας Πέτρος φησίν. Ἀλλὰ δοκεῖ τισιν ἀλγεινά, διὰ τὸ πολὺ τῆς αἰσθήσεως, νὰ τοῖς σώματ σιν ἐπαγόμενα. Καὶ πῶς ἄλλως δυνατὸν τὸν Χριστοῦ ἆραι ζυγὸν, εἰ μή τις διοδεύσει διὰ πασῶν τῶν ἡλι κιῶν ἀμέμπτως αὐτοῦ καὶ δυνάμεων, πάντα γινό μενος ὅσα ἐκεῖνος ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ταῦτα Θεὸς ὤν, καὶ σύνδρομον ἔχων τῇ βουλήσει τὴν δύναμιν, καὶ δυνάμενος ἄλλως τὴν ἡμῶν τῶν ἀχαρίστων πραγματ τεύσασθαι σωτηρίαν; ᾿Αλλὰ τὸ ἐπίπονον ὑπογράφων τῆς ἀρετῆς, δι' ἧς τοῖς σωζομένοις αἱ κεκλεισμέναι πύλαι ἀνοίγονται, δι᾿ ἐπιπόνου βίου, ὡς Θεὸς καὶ Δεσπότης, την σωτηρίαν πᾶσιν ὑπέδειξε. Χρεών του γαροῦν ὑπὲρ τῆς θεανδρικῆς εἰκόνος Χριστοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ ἀμώμου καὶ παναχράντου προκινδυνεῦσαι Μητρός, ἵνα μέχρις αίματος πρὸς τὸν κοσμοκράτορα τοῦ αἰῶνος τούτου ἀντικαθιστάμενοι, χάριν εὕροιμεν, ὡς τὰ ἱερά φησι Λόγια, εἰς εὔκαιρον βοήθειαν. Τού τοῖς καὶ τοιούτοις ἄλλοις μυρίοις λογίοις τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ ἐγκεκλεισμένους ὑπήλειφς, δι' οὓς τάχα καὶ πρὸς ἄλλην στελλόμενος, τὴν ἐπὶ Κρήτην Θεοῦ ἀρ ῥήτῳ λόγῳ κατέλαβεν, ἵνα καὶ νῆσος πᾶσα καὶ ἤπει ρος τὸν βίον γνοίη τοῦ μάκαρος, καὶ μετὰ τοῦ βίουγὰρ, ἔλεγον, ὦ Πάτερ, ὡς Ἰλιάς ἐστι κακῶν τὰ
ἡμέτερα, καὶ κινδυνεύει τὸ μέγα ποίμνιον τοῦ Χρισ
στοῦ, διὰ τὸ μὴ εἶναι τὸν ἐκδικήσαντα.
quae Constantinopolitanam civitaten alligebant, επικουρία γένηται τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ. Ορᾷς
quo aliquod auxilium Ecclesiæ Dei afferretur. Vides
enim, aiebant, o Pater, quomodo res nostræ in Iliadem malorum sint commutatæ, et magnum Christi
ovile periclitetur, eo quod non sit qui defendat illud.
17. Admittit advocationem magnus Gregorius,
et magis rogaus, quam rogatus, sermonem breviter
absolvit, divinumque Josephum accersens: • Nunc,
inquit, o fili, tempus est ostendendi eloquentiam tuam
plurimam, et comprobandi incrementa amoris tui
in Deum pro viribus. › Ille, qui semper subjectus
esse didicisset, caput humiliter inclinat, et ne rerum
quidem necessariarum minimum quid accipiens,
navim conscendit, et Romam versus vela facit. Sed
forte non erat hæc Dei voluntas, qui sæpe per res
adversas admiranda disponit. Quid ergo accilit, et
quid factum est? Barbaricæ triremes piratarum supervenientes omnia navigia invaserunt, atque ad
sese attraxerunt illud etiam in quo magnus Joseph
ferebatur. Adducitur itaque captivus in Cretam,
quo cam pervenisset, in carcerem conjectus, atque
gravissimis catenis alligatus est. Tantum autein
vinculis suis exsultabat ac festiebat, ut cæteris quoque captivis afferret solatium dulcissimum ferro
mala incurrentia, et doloribus aflictari.
18. Dulcia quippe sunt vincula quæ propter Christum tolerantur, quamvis ad tempus tristitiam afferant ac discrucient. Gratias igitur agamus, aiebat, magni Pauli exemplum præ oculis habentes',
qui tanquam monilibus ferrea catena circa collum
alligata decorabatur, et gaudebat quod pro Christi no
nine flagella pati meruisset. Quin etiam Christus ipse
Pauli Dominus cum malediceretur, non maledicebat;
cum pateretur, non conminabatur: tradebatur autem judicanti injuste, quemadmodum loquitur coryphæa apostolorum summitas magnus Petrus *. Sed
videntur aliquibus aspera ac dolorifica, propter multam sensuum imbecillitatein, ea, quæ corporibus inferuntur tormenta. At quo pacto aliter possibile erit
Christi jugum ferre, nisi quis incedat per omnes
ætatis gradus sine macula, omnes etiam virtutes
exercens, quas exercuit ille pro nobis, et quidem
cum Deus esset, et voluntati potentiam conjunctam
et concurrentem haberet, possetque aliter nobis ingratis salutem afferre? Verum illi, quod in virtute
laboriosum est, subscribens (per quam iis, qui salvantur, cœli portæ antea occlusæ aperiuntur)
per vitam laboribus plenam, tanquam Deus ac Dominus salutem omnibus demonstravit. Debemus igitur pro divina imagine Christi, ejusque immaculate
ac purissimæ Matris, pericula subire, ut adversus
moderatorem sæculi hujus usque ad sanguinem decertantes, gratiam invenire possimus, quemadmodum sacra loquuntur oracula, in auxilium opportunum. His aliisque hujusmodi multis sermonibus
Hebr. ιν, 16. *} Petr. II, 19.
G
ιζ. Δέχεται τὴν παράκλησιν ὁ μέγας Γρηγόριος
καὶ ὡς μᾶλλον αἰτήσας, οὐκ αιτηθείς, ἀπαρτίζει τὸν
λόγον ταχύ· καὶ τὸν θεῖον μετακαλεσάμενος Ιωσήφ,
Νῦν, εἶπε, τέκνον, καιρὸς τοῦ τε λόγου τὸ πολὺ ἐπιδείξασθαι, καὶ τὸν πρὸς Θεὸν ἔρωτα πολυπλασιάσαι
ὡς ἐφικτόν. Ὁ δὲ μαθὼν ἀεὶ ὑποτάσσεσθαι, κλίνει
μὲν ἠρέμα τὴν κεφαλὴν, καὶ μηδὲ τῶν ἀναγκαίων
μηδέν τι παραλαβών, νηός τε ἐπέβαινε καὶ πρὸς τὴν
Ῥώμην ἀπέπλεεν. Οὐκ ἦν δὲ ἄρα καὶ Θεῷ βουλητὸν, τῷ διὰ τῶν ἐναντίων πολλάκις οἰκονομούντι
παράδοξα. Τί οὖν γίνεται, καὶ τί τελεῖται; Νέες
ἐπιστᾶσαι βαρβαρικαὶ ἀνδρῶν πειρατῶν, ἄλλα το
πλοία συνεπισπῶνται, καὶ δὴ κἀκεῖνο, δ τὸν μέγαν
έφερεν Ἰωσήφ. Ηγετο οὖν αἰχμάλωτος εἰς τὴν Κρήτ
την· ἔνθα γενόμενος ἐντίθεται μὲν τῇ εἰρκτῇ ἀλύσεσι βαρείαις δεσμούμενος· τοσοῦτον δὲ τοῖς δεσμοῖς
ἐνηγάλλετο, ὅσον καὶ τοῖς ἄλλοις δεσμώταις ἐποιεῖτο
παράκλησιν ἡδέως φέρειν τὰ ἐπιόντα, καὶ μὴ δυσχεραίνειν τοῖς ἀλγεινοῖς.
"
ιη'. Ηδέα γάρ εἰσι τὰ διὰ Χριστὸν δεσμά, καὶ εἰ
πρὸς καιρὸν ἀνιᾷ. Εὐχαριστῶμενον, ἔλεγε, τῷ Θεῷ,
τὸν μέγαν Παῦλον παράδειγμα ἔχοντες, ὃς καὶ ὡς
ὁρμίσκοις τοῖς κλοιοῖς ὡραίζετο, καὶ ἔχαιρεν ὅτι
ἠξιώθη ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος Χριστοῦ μαστιχθῆναι·
ἀλλὰ καὶ ὁ Παύλου Χριστὸς λοιδορούμενος οὐκ ἀντελοιδόρει, καὶ πάσχων οὐκ ἠπείλει, παρεδίδου δὲ
τῷ κρίνοντι δικαίως, ὡς ἡ κορυφαία τῶν ἀποστόλων
ἀκρίτης ὁ μέγας Πέτρος φησίν. Ἀλλὰ δοκεῖ τισιν
ἀλγεινά, διὰ τὸ πολὺ τῆς αἰσθήσεως, νὰ τοῖς σώματ
σιν ἐπαγόμενα. Καὶ πῶς ἄλλως δυνατὸν τὸν Χριστοῦ
ἆραι ζυγὸν, εἰ μή τις διοδεύσει διὰ πασῶν τῶν ἡλι
κιῶν ἀμέμπτως αὐτοῦ καὶ δυνάμεων, πάντα γινόμενος ὅσα ἐκεῖνος ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ταῦτα Θεὸς ὤν,
καὶ σύνδρομον ἔχων τῇ βουλήσει τὴν δύναμιν, καὶ
δυνάμενος ἄλλως τὴν ἡμῶν τῶν ἀχαρίστων πραγματ
τεύσασθαι σωτηρίαν; ᾿Αλλὰ τὸ ἐπίπονον ὑπογράφων
τῆς ἀρετῆς, δι' ἧς τοῖς σωζομένοις αἱ κεκλεισμέναι
πύλαι ἀνοίγονται, δι᾿ ἐπιπόνου βίου, ὡς Θεὸς καὶ
Δεσπότης, την σωτηρίαν πᾶσιν ὑπέδειξε. Χρεών του
γαροῦν ὑπὲρ τῆς θεανδρικῆς εἰκόνος Χριστοῦ καὶ τῆς
αὐτοῦ ἀμώμου καὶ παναχράντου προκινδυνεῦσαι
Μητρός, ἵνα μέχρις αίματος πρὸς τὸν κοσμοκράτορα
τοῦ αἰῶνος τούτου ἀντικαθιστάμενοι, χάριν εὕροιμεν,
ὡς τὰ ἱερά φησι Λόγια, εἰς εὔκαιρον βοήθειαν. Τούτοῖς καὶ τοιούτοις ἄλλοις μυρίοις λογίοις τοὺς ὑπὲρ
Χριστοῦ ἐγκεκλεισμένους ὑπήλειφς, δι' οὓς τάχα καὶ
πρὸς ἄλλην στελλόμενος, τὴν ἐπὶ Κρήτην Θεοῦ ἀρῥήτῳ λόγῳ κατέλαβεν, ἵνα καὶ νῆσος πᾶσα καὶ ἤπει
ρος τὸν βίον γνοίη τοῦ μάκαρος, καὶ μετὰ τοῦ βίου
cavere Floritus nesciverat, Gregorium Ill hic intelligit: ast Leone Armeno persequente Ecclesiam,
eidem præsidebat S. Leo III.
col. 957–958page 16 of 26
PG 105:957καὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆς γνώσεως· ὁ καὶ γέγονε, Πνεύματος ἁγίου αὐτῷ οἰακίζοντος. ιθ'. "Ενθα καί τινα τῷ τῆς ἐπισκοπῆς τετιμημέν τον βαθμῷ καταλαβὼν ἐν φρουρά, καί τι καὶ ἀνθρώπινον πάσχοντα, καὶ λογισμοῖς ἀλλεπαλλήλοις βαλο λόμενον, καὶ μικροῦ δεῖν κινδυνεύοντα νῶτα δοῦναι τοῖς μισοῦσι θεὸν καὶ τὴν αὐτοῦ εἰκόνα ὑβρίζουσιν, ἀναλαμβάνει τοῖς λόγοις, ὑποστηρίζει τοῖς παρα δείγμασι, καὶ ὑπεραποθνήσκειν ἕτοιμον ἀπειργάζετο Χριστοῦ τῆς εἰκόνος αὐτοῦ· κἂν ὁ τὸ ἀσθενὲς τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἐπιστάμενος, οὐκ εἴασεν αὐτὸν πειρασθῆναι ὑπὲρ τὴν δύναμιν. Μετὰ μικρὸν γὰρ πρὸς τὰ ἐκεῖθεν μεταστειλάμενος ὁ θεῖος Ἰωσήφ, τῷ μὲν ἐπισκόπῳ τοιαύτη τις άγκυρα καιρῷ χειμῶνος ἀλλο επαλλήλων λογισμῶν κινδυνεύοντι ἀναδείκνυται ἑτέρῳ δὲ ἰδιώτῃ, καὶ διὰ τὸ μὴ φέρειν τὰς ἐκ τοῦ πάσχειν ἀνίας συνθεμένῳ τὸ πᾶν τῆς ἀῤῥήτου οικε νομίας διαπτύσαι μυστήριον, ἔτι τε τὴν θεόσωμον εἰκόνα καταπατῆσαι Χριστοῦ, ἀθρόον περιτυχών, τί μὲν οὐκ εἶπε τῶν μαλάττειν εἰδότων καὶ λιθίνας ψυ χάς; ποῖα δὲ δάκρυα οὐκ ἀφῆκε τῶν ὀφθαλμῶν; τὰς χεῖρας κατασπαζόμενος, καὶ χείλη τῷ τραχήλῳ προσάπτων, ἵνα μετακινήσῃ τοῦτον τῶν δεδογμένων, καὶ πείσῃ διὰ Χριστὸν προέσθαι καὶ τὴν ζωήν· ὁ δὴ καὶ τετέλεκε, καὶ ὅπως, ἐγὼ διηγήσομαι. κ. Εσπέρα μὲν ἦν ὅτε τῷ ἀνθρώπῳ τὰς θαυμασίας παραινέσεις ἐν τῇ καρδίᾳ παρέθετο, ἅμα δὲ πρωί σπεῖρα βαρβαρικὴ πρὸς τὴν φρουρὰν παραγέγονε, ῥινολαβίδας επαγομένη καὶ πιεστήρια, καὶ ανηρώτα τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τῆς γνώμης ὑφῆκεν, εἰ μὴ ἠλλοιώθη κατά τι, ἀλλὰ τοῖς πρὸ μικροῦ κρι θεῖσιν ὁλικῶς ἐμμένει καὶ ἀπαρνείται. Χριστόν. Καὶ ὅς, οὐδὲν ὑποστειλάμενος οὐδ᾽ ἐνδυάσας, ἀλλὰ διαρ ρήξας τὸν χιτῶνα καὶ γυμνωθείς, Έτοιμος ἐγώ είμι, ἔλεγεν, εἰ οἷόν τε ἄρα, μυριάκις ὑπὲρ τοῦ μετ γάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἀποθανεῖν. Ταῦτα εἰπὼν καὶ μηδέ[ν] τι πλέον προσθείς, χερσὶ δημίων ἑαυτὸν εἰσωθεῖ· ὁ δὲ (οὕτω προσταγὲν ὑπὸ τοῦ ἐκεῖσε τὴν ἀρχὴν περιέποντος) ἀναρτᾶται τῷ ξύλῳ, καὶ ἅπαν τὸ σῶμα καταδελὴς γίνεται· ἔνθεν τοι καὶ ὀφθαλμοὶ διεῤῥύησαν, καὶ ἔγκατα ὡς ὕδωρ, Δαυϊτικῶς εἰπεῖν, ἐξεκέχυντο, καὶ πᾶσα ἡ ἔνδον ἐθριαμβεύθη διάπλασις· ἡ ψυχὴ δὲ τῷ γενναίῳ ἐκείνῳ καὶ ἔτι κατείχετο, καὶ γλῶσσα, κεκμηκυία τοῖς πόνοις καὶ ταῖς ὑπερβαλλούσαις οδύναις, τὸν Χριστὸν ἀνεκήρυττεν. "Ον οὕτως ὁρᾷν, καὶ ἀθλίως ἔχοντα, ὡς ἐκείνοις ἐδόκει, οἱ ἀλιτήριοι μὴ ἀνεχόμενοι δήμιοι, παντοίως προσ πατταλεύουσι, καὶ λίθον ἄραντες πάμμεγα[ν] ἐπο αφιάσι τῇ κεφαλῇ· ἡ δὲ διαῤῥήγνυται ἄρα κατά μια κρὰ, καὶ ἡ βιαία ψυχὴ ἐκείνη πρὸς Θεὸν ἐκδημεῖ. κα'. Ταῦτα τὰ πάρεργα γέγονε τῷ ὑπερμάχῳ Χρι στοῦ Ἰωσήφ· οὗτος ἐν Κρήτῃ τοῦ γενναίου διάδροVITA.
καὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆς γνώσεως· ὁ καὶ γέγονε, eos qui pro Christa in carcere captivi tenebantur,
Πνεύματος ἁγίου αὐτῷ οἰακίζοντος.
al!oquebatur, quorum causa quamprimum ad aliam
quoque urbem Cretæ missus, ineffabili Dei verbo illud assecutus est, ut insula illa tota cum contihenti
beati bujus vitam atque eminentissimam virtutem illius ac scientiam agnosceret. Quod factum est, Spiritu sancto illum dirigenti et gubernante.
ιθ'. "Ενθα καί τινα τῷ τῆς ἐπισκοπῆς τετιμημέν
τον βαθμῷ καταλαβὼν ἐν φρουρά, καί τι καὶ ἀνθρώπινον πάσχοντα, καὶ λογισμοῖς ἀλλεπαλλήλοις βαλο
λόμενον, καὶ μικροῦ δεῖν κινδυνεύοντα νῶτα δοῦναι
τοῖς μισοῦσι θεὸν καὶ τὴν αὐτοῦ εἰκόνα ὑβρίζουσιν,
ἀναλαμβάνει τοῖς λόγοις, ὑποστηρίζει τοῖς παρα
δείγμασι, καὶ ὑπεραποθνήσκειν ἕτοιμον ἀπειργάζετο
Χριστοῦ τῆς εἰκόνος αὐτοῦ· κἂν ὁ τὸ ἀσθενὲς τῆς
αὐτοῦ ψυχῆς ἐπιστάμενος, οὐκ εἴασεν αὐτὸν πειρα
σθῆναι ὑπὲρ τὴν δύναμιν. Μετὰ μικρὸν γὰρ πρὸς
τὰ ἐκεῖθεν μεταστειλάμενος ὁ θεῖος Ἰωσήφ, τῷ μὲν
ἐπισκόπῳ τοιαύτη τις άγκυρα καιρῷ χειμῶνος ἀλλο
επαλλήλων λογισμῶν κινδυνεύοντι ἀναδείκνυται
ἑτέρῳ δὲ ἰδιώτῃ, καὶ διὰ τὸ μὴ φέρειν τὰς ἐκ τοῦ
πάσχειν ἀνίας συνθεμένῳ τὸ πᾶν τῆς ἀῤῥήτου οικε
νομίας διαπτύσαι μυστήριον, ἔτι τε τὴν θεόσωμον
εἰκόνα καταπατῆσαι Χριστοῦ, ἀθρόον περιτυχών, τί
μὲν οὐκ εἶπε τῶν μαλάττειν εἰδότων καὶ λιθίνας ψυ
χάς; ποῖα δὲ δάκρυα οὐκ ἀφῆκε τῶν ὀφθαλμῶν; τὰς
χεῖρας κατασπαζόμενος, καὶ χείλη τῷ τραχήλῳ
προσάπτων, ἵνα μετακινήσῃ τοῦτον τῶν δεδογμένων,
καὶ πείσῃ διὰ Χριστὸν προέσθαι καὶ τὴν ζωήν· ὁ
δὴ καὶ τετέλεκε, καὶ ὅπως, ἐγὼ διηγήσομαι.
et persuadere, ut propter Christum vitam ipsam
nunc ego enarrabo
κ. Εσπέρα μὲν ἦν ὅτε τῷ ἀνθρώπῳ τὰς θαυμασίας παραινέσεις ἐν τῇ καρδίᾳ παρέθετο, ἅμα δὲ
πρωί σπεῖρα βαρβαρικὴ πρὸς τὴν φρουρὰν παραγέ
γονε, ῥινολαβίδας επαγομένη καὶ πιεστήρια, καὶ
ανηρώτα τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τῆς γνώμης ὑφῆκεν,
εἰ μὴ ἠλλοιώθη κατά τι, ἀλλὰ τοῖς πρὸ μικροῦ κριθεῖσιν ὁλικῶς ἐμμένει καὶ ἀπαρνείται. Χριστόν. Καὶ
ὅς, οὐδὲν ὑποστειλάμενος οὐδ᾽ ἐνδυάσας, ἀλλὰ διαρ
ρήξας τὸν χιτῶνα καὶ γυμνωθείς, Έτοιμος ἐγώ
είμι, ἔλεγεν, εἰ οἷόν τε ἄρα, μυριάκις ὑπὲρ τοῦ μετ
γάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἀποθανεῖν. Ταῦτα εἰπὼν
καὶ μηδέ[ν] τι πλέον προσθείς, χερσὶ δημίων ἑαυτὸν
εἰσωθεῖ· ὁ δὲ (οὕτω προσταγὲν ὑπὸ τοῦ ἐκεῖσε τὴν
ἀρχὴν περιέποντος) ἀναρτᾶται τῷ ξύλῳ, καὶ ἅπαν τὸ
σῶμα καταδελὴς γίνεται· ἔνθεν τοι καὶ ὀφθαλμοὶ
διεῤῥύησαν, καὶ ἔγκατα ὡς ὕδωρ, Δαυϊτικῶς εἰπεῖν,
ἐξεκέχυντο, καὶ πᾶσα ἡ ἔνδον ἐθριαμβεύθη διάπλα
σις· ἡ ψυχὴ δὲ τῷ γενναίῳ ἐκείνῳ καὶ ἔτι κατείχετο,
καὶ γλῶσσα, κεκμηκυία τοῖς πόνοις καὶ ταῖς ὑπερ
βαλλούσαις οδύναις, τὸν Χριστὸν ἀνεκήρυττεν. "Ον
οὕτως ὁρᾷν, καὶ ἀθλίως ἔχοντα, ὡς ἐκείνοις ἐδόκει,
οἱ ἀλιτήριοι μὴ ἀνεχόμενοι δήμιοι, παντοίως προσ
πατταλεύουσι, καὶ λίθον ἄραντες πάμμεγα[ν] ἐπο
αφιάσι τῇ κεφαλῇ· ἡ δὲ διαῤῥήγνυται ἄρα κατά μια
κρὰ, καὶ ἡ βιαία ψυχὴ ἐκείνη πρὸς Θεὸν ἐκδημεῖ.
49. Ibidem etiam quemdam invenit in carcere,
episcopali dignitate insignitum, qui cum ut homie
humano more pateretur, et alternis variisque cogi -
tationibus jactaretur, parum aberat a discrimine dandi terga inimicis Dei, qui sacram illius imaginem aspernabantur. Hune Joseph hortationibus suis ad
viam veritatis reduxit, exemplis confirmavit, et
ita disposuit, ut pro Christo ejusque imagine
vitam cum sanguine profundere paratus esset. Quanquam ille, qui animi illius infirmitatem non ignorabat, non permisit illum supra vires tentari,
inde enim alio deportatus est. Talis quidem ancora fuit divinus Joseph episcopo illi inter fluctuantes procellas alternarum cogitationum periclitanti.
Alii vero idiotæ ac vulgari, qui tristitiam ex calamitate sua consurgentein ferre non poterat, ac propterea de respuenda ineffabilis mysterii œconomia,
✯ divina Christi imagine conculcanda pactus erat,
cum in illum repente incidisset, quid non dixit
eorum, quæ vel lapideos animos possent emollire?
Quales autem lacrymas ab oculis non emisit? manibus illum submissis amplexans, et oscula collo ejus
infigens, conabatur eumdem a sententia dimovere,
profunderet. Quod sane obtinuit, quemadmodum
20. Tempus erat vespertinum, cum admirandis
cohortationibus suis in cor hujus hominis penetravit. Summo autem mane colors barbarica ad carcerem venit, ferens secum forcipes ad nares distorquendas, et alia instrumenta ad torquendos miseros
apta, et interrogabat hominem, an perstaret in sententia, nihilque circa eam immutatus fuisset, all vero
cum iis, qui paulo ante judicati fuerant, sentiens
circa omnia Christum abnegaret? Ille vero, nihil reformidans, aut haesitans, discissa tunica, ac dendatus: Ego, inquit, paratus sum, si fieri possit, pro
magno Deo et Salvatore millies ac millies mori.
Hæc dicens, et nihil amplius addens, in mauus lor”
torum sese conjecit. Tunc, ita imperante illo,
qui ibi cum imperio residebat, suspensus est in
ligno, totumque illius corpus est dilaceratum. Oculi
illius euxerunt, et interiora ejus, velut aqua, ut
cum Davide loquar, effusa sunt, omuis vero interior
forma et compositio dissoluta. Adhuc tamen
anima generosi illius in corpore detinebatur, et
lingua, quantumvis laboribus et excessivis doloribus delassata, Christum tamen iterum prædicabat.
At vero cum profani illi immanesque satellites,
illum in tam misero, prout ipsis videbatur, statu intueri non sustinerent, undequaque eum configunt,
et magnum vastumque lapidem attollentes, super caput illius demiserunt, quod statim in frusta comminutum est; anima vero illa fortis atque invicta ad Deum evolavit.
κα'. Ταῦτα τὰ πάρεργα γέγονε τῷ ὑπερμάχῳ Χρι
στοῦ Ἰωσήφ· οὗτος ἐν Κρήτῃ τοῦ γενναίου διάδρο21. Hæc sunt quæ veluti perfunctorie, ac per transennam propugnator Christi Joseph peregit: hic
col. 959–960page 17 of 26
PG 105:959οἰκονομοῦντι τὰ κατ' αὐτὸν Θεῷ ἀφιέρωσεν. Ὑπέρ ευγε τῆς γνώμης! ὑπέρευγε τῆς φιλοκάλου ψυχής! ὅτι καὶ ἐν ὑπερορίᾳ καὶ ἐν φρουρᾷ ἀσίγητον εἶχε τὴν γλῶσσαν, μετὰ παῤῥησίας ἀνακηρύττουσαν τὴν εὐσέβειαν. Εστενοχωρεῖτο ταῖς θλίψεσι, καὶ Θεῷ προσήγαγε μάρτυρας ἐβαρύνετο τοῖς δεσμοῖς, καὶ πολλοὺς ἐλυτροῦτο τῶν τοῦ παλαμναίου χειρῶν μος· τοιοῦτον τὸ καλλιέρημα ὁ αἰχμάλωτος τῷ οὕτως κβ'. Αλλ' οἷα καὶ ἡ αὐτοῦ πάλιν πρὸς τὴν βασι λεύουσαν ἐπανάζευξις; Ή νύξ παρὴν ὅτε τὴν τῶν γενεθλίων τοῦ Χριστοῦ ἡμέραν ἡ Ἐκκλησία είθισται τελεῖν· ὁ δὲ καὶ ξύλῳ τὸν πόδα ἐκπιεζόμενος, καὶ τοῖς κλοιοῖς τὸν τράχηλον κατακαμπτόμενος, παννύχιον ἐπετέλει τὴν ὑμνῳδίαν, καὶ τῷ δι' ἡμᾶς ὑπὲρ λόγον καθ᾿ ἡμᾶς ὀφθέντι Χριστῷ παρατείνετο, μέχρι καὶ ἀλεκτρυόνων ᾠδῶν. Καὶ δὴ ἐφίσταται τις ὑπὲρ [ὕπαρ?] ἀθρόον, πολιὸς τὴν τρίχα, ἱεροπρεπής τὴν ἐσθῆτα, ἀγλαΐζομένην τῷ προσώπω χάριν ἐπιφερόμενος, καὶ πρὸς αὐτὸν ἄρτι φησίν· «Ἐκ Μύρων τῆς Λυκίας ἀπάρας, πρὸς σὲ καὶ τὴν σὴν ἀγάπην ἀπήν τησα, Θεοῦ δι' δν ἐναθλεῖς ἁπτέρῳ τάχει μεν κατεπείγοντος· καὶ δή σοι τὰ θυμήρη λέγω ἀγγελτήρια, ὡς ὁ μὲν τὴν Ἐκκλησίαν κυκῶν, καὶ κατασπαράττειν ἐπιχειρῶν τὰ πρόβατα τοῦ Χριστοῦ, παραλυθεὶς τῆς ἀρχῆς, τοῖς ἐκεῖθεν δικαιωτηρίοις ὡς ἐναγὴς εἰς ἡμέραν ἀποκαλύψεως, ως φησι Παῦλος, ἀποτετή ρηται σὲ δὲ χρεὼν τὴν βασιλίδα καταλαβεῖν, ὡς ἂν ἐπιστηρίξῃς πολλοὺς τῇ δεδομένῃ σοι παρὰ τοῦ Πνεύματος χάριτι. Πλὴν ἀλλὰ λαβὼν τὴν κεφαλίδα ταύτην, κατάφαγε (ἐῴκει γὰρ παρακατέχειν τῇ δε ξια βραχύ τι βίβλου ἀπότμημα).» Ὁ δὲ ἐνηδύνετο μὲν τῇ γραφῇ, καὶ, ο Ως ἡδέα, Ελεγε, τῷ νοουμένῳ λάρυγγι τῆς ψυχῆς τὰ γεγραμμένα ταυτί!» Εἶχε δὲ ή γραφὴ κατὰ λέξιν οὕτως· «Τάχυνον ὡς οἰκτίρμων, καὶ σπεῦσον ὡς ἐλεήμων εἰς τὴν βοήθειαν ἡμῶν, ὅτι δύνασαι βουλόμενος.» Καὶ ὡς ταῦτα ψάλλειν ἐμμελῶς ἄγαν καὶ λιγυρῶς ἐκελεύσθη παρὰ τοῦ θείου ἀνδρὸς ἐκείνου, ὁρᾷ μὲν ἑαυτὸν τῆς ποδοκάκης απολυθέντα, τοὺς δ' ἐν τῷ τραχήλῳ κλοιούς κειμένους ἐν τοῖς ποσί· και, «Παρομαρτει μοι, ο ήκουε παρ' αὐτοῦ· καὶ (ὦ τοῦ θαύματος! ὢ τῆς ταχείας επικουρίας! ὢ τῶν ἀνεκλαλήτων καὶ παραδόξων τεραστίων Θεοῦ!) »!! ο ἀοράτως ὡρᾶτο τὸν ἀναφῆ διατέμνων αέρα, καὶ υπηνέμιος ὥσπερ πρὸς τὴν μεγάλην τῶν πόλεων ἀπαντῶν. Τοιούτοις οἶδε Θεὸς τοῖς πτεροῖς δεξιοῦσθαι τοὺς τὴν ἑαυτῶν καρδίαν πρὸς ἐκεῖνον ἀναπτ ρώσαντας. κγ'. Ἀλλὰ γὰρ τὸ μὲν θαῦμα πρὸς ὑμνῳδίαν ἐπί νει τοῦτον Θεοῦ, τὸ δὲ συμβάν πρὸς ὀδυρμούς παρ ώθει καὶ δάκρυα, Οὔπω γὰρ πᾶσι τοῖς ποθοῦσιν ὀφθεὶς, ἀναμανθάνει, ὡς ὁ θεῖος Γρηγόριος, τὸ κοι νὸν παρηγόρημα, τὸ τῶν Ἐκκλησιῶν ἀληθινὸν πε φιλάλημα, τὸ ἔμψυχον τῶν ἀρετῶν ἀποτύπωμα, πολλοῖς καμάτοις κατακαμφθεὶς καὶ πόνοις ἀμυθήοἰκονομοῦντι τὰ κατ' αὐτὸν Θεῷ ἀφιέρωσεν. Ὑπέρευγε τῆς γνώμης! ὑπέρευγε τῆς φιλοκάλου ψυχής!
ὅτι καὶ ἐν ὑπερορίᾳ καὶ ἐν φρουρᾷ ἀσίγητον εἶχε
τὴν γλῶσσαν, μετὰ παῤῥησίας ἀνακηρύττουσαν τὴν
εὐσέβειαν. Εστενοχωρεῖτο ταῖς θλίψεσι, καὶ Θεῷ
προσήγαγε μάρτυρας ἐβαρύνετο τοῖς δεσμοῖς, καὶ
πολλοὺς ἐλυτροῦτο τῶν τοῦ παλαμναίου χειρῶν·
fuit generosi hujus per Cretensem regionem discur- μος· τοιοῦτον τὸ καλλιέρημα ὁ αἰχμάλωτος τῷ οὕτως
sus. Hujusmodi victimam, cum captivus detineretur,
Deo, qui ita res suas disponebat, consecravit, ac feliciter votum suum assecutus est, animumque honestatis amicum explevit. Nam licet esset in exsilio,
atque in carcere, linguam tamen liberam ad prædicandam pietatem ac religionem semper habuit.
Pressuris angustiabatur, et Deo martyres transmittebat: catenis gravabatur, et multos a sicarii Tartarei manibus liberabat.
κβ'. Αλλ' οἷα καὶ ἡ αὐτοῦ πάλιν πρὸς τὴν βασι
λεύουσαν ἐπανάζευξις; Ή νύξ παρὴν ὅτε τὴν τῶν
γενεθλίων τοῦ Χριστοῦ ἡμέραν ἡ Ἐκκλησία είθισται
τελεῖν· ὁ δὲ καὶ ξύλῳ τὸν πόδα ἐκπιεζόμενος, καὶ
τοῖς κλοιοῖς τὸν τράχηλον κατακαμπτόμενος, παννύ
χιον ἐπετέλει τὴν ὑμνῳδίαν, καὶ τῷ δι' ἡμᾶς ὑπὲρ
λόγον καθ᾿ ἡμᾶς ὀφθέντι Χριστῷ παρατείνετο, μέχρι
καὶ ἀλεκτρυόνων ᾠδῶν. Καὶ δὴ ἐφίσταται τις ὑπὲρ
[ὕπαρ?] ἀθρόον, πολιὸς τὴν τρίχα, ἱεροπρεπής τὴν
ἐσθῆτα, ἀγλαΐζομένην τῷ προσώπω χάριν ἐπιφερό
μενος, καὶ πρὸς αὐτὸν ἄρτι φησίν· «Ἐκ Μύρων τῆς
Λυκίας ἀπάρας, πρὸς σὲ καὶ τὴν σὴν ἀγάπην ἀπήν
τησα, Θεοῦ δι' δν ἐναθλεῖς ἁπτέρῳ τάχει μεν κατεπεί
γοντος· καὶ δή σοι τὰ θυμήρη λέγω ἀγγελτήρια, ὡς
ὁ μὲν τὴν Ἐκκλησίαν κυκῶν, καὶ κατασπαράττειν
ἐπιχειρῶν τὰ πρόβατα τοῦ Χριστοῦ, παραλυθεὶς τῆς
ἀρχῆς, τοῖς ἐκεῖθεν δικαιωτηρίοις ὡς ἐναγὴς εἰς
ἡμέραν ἀποκαλύψεως, ως φησι Παῦλος, ἀποτετή
ρηται σὲ δὲ χρεὼν τὴν βασιλίδα καταλαβεῖν, ὡς ἂν
ἐπιστηρίξῃς πολλοὺς τῇ δεδομένῃ σοι παρὰ τοῦ
Πνεύματος χάριτι. Πλὴν ἀλλὰ λαβὼν τὴν κεφαλίδα
ταύτην, κατάφαγε (ἐῴκει γὰρ παρακατέχειν τῇ δε
ξια βραχύ τι βίβλου ἀπότμημα).» Ὁ δὲ ἐνηδύνετο
μὲν τῇ γραφῇ, καὶ, ο Ως ἡδέα, Ελεγε, τῷ νοουμένῳ
λάρυγγι τῆς ψυχῆς τὰ γεγραμμένα ταυτί!» Εἶχε δὲ
ή γραφὴ κατὰ λέξιν οὕτως· «Τάχυνον ὡς οἰκτίρμων,
καὶ σπεῦσον ὡς ἐλεήμων εἰς τὴν βοήθειαν ἡμῶν, ὅτι
δύνασαι βουλόμενος.» Καὶ ὡς ταῦτα ψάλλειν ἐμμελῶς
ἄγαν καὶ λιγυρῶς ἐκελεύσθη παρὰ τοῦ θείου ἀνδρὸς
ἐκείνου, ὁρᾷ μὲν ἑαυτὸν τῆς ποδοκάκης απολυθέντα,
τοὺς δ' ἐν τῷ τραχήλῳ κλοιούς κειμένους ἐν τοῖς
ποσί· και, «Παρομαρτει μοι, ο ήκουε παρ' αὐτοῦ· καὶ
(ὦ τοῦ θαύματος! ὢ τῆς ταχείας επικουρίας! ὢ
τῶν ἀνεκλαλήτων καὶ παραδόξων τεραστίων Θεοῦ!)
22. Sed qualisnam fuerit illius ad urbem regiam
regressus exponamus. Nox illa erat, in qua Christi
Natalitia consuevit Ecclesia celebrare. Joseph autem cum pedes compedibus constrictos, et collum
catenis gravatum haberet, totam illam noctem in divinis laudibus concinendis illi, qui propter nos similis nobis ineffabiliter factus est, transegit; produxit autem sacros hymnos usque ad galli cantum;
cum ecce subito quidam canus crinibus, sacerdotali veste. indutus, gratiam vultu emicantem præ
se ferens, illi apparuit, eumque ita allocutus est:
‹ Nuper ex Myrensi Lyciæ civitate discedens, ad te
et ad tuam charitatem deveni; Dei, propter quem
laboras ac decertas, velocissima urgente celeritate.
Apporto autem tibi grata ac festiva nuntia: ille,
qui Ecclesiam Dei exagitabat, et oves Christi dilaniare aggrediebatur, imperio privatus, tanquamn.
exsecrabilis ac detestandus, futuris judiciis in diem
revelationis, quemadmodum Paulus loquitur³, reservatus est. Te autem oportet in regiam civitatem
contendere, ut confirmes plurimos gratia tibi a Spi-.
ritu sancto concessa. Sed prius accipe hoc capitulum, et comede illud.» Videbatur autem habere in
dextera exiguum quemdam libellum. Hic vero scripturæ quidem illius venustate delectabatur: ea
vero, quæ ibi scripta erant, interiori aniniæ gutture
suavissime recitabat. Erant autem in eo libello scri-`
pta bæc verba • Accelera tanquam misericors, et
festina tanquam miserator in adjutorium nostrum:
potes enim, si vis. Et ubi jussus a divino illo viro
cecinisset hæc cum summa dulcedine ac suavitate,
aspexit seipsum a compedibus solutum: catenas
vero, quibus collum alligatum erat, ante pedes suos
jacentes, et audivit illum dicentem: c Sequere
ine.» El, o miraculum! o auxilii celeritatem! ο Dei ἀοράτως ὡρᾶτο τὸν ἀναφῆ διατέμνων αέρα, καὶ
prodigia ineffabilia atque admiranda! invisibilis videbatur intactum aerem dissecare, et celer instar
Euri ad omnium maximam civitatem cursum dirigere. Hujuscemodi alis novit Deus feliciter deducere, qui cor suum ad illum faciunt evolare.
23. Hoc sane miraculum ad Deum hymnis collau -
dandum Joseph incitabat; illud vero quod deinde
accidit, ad lacrymas et fletus excitavit. Nondum
enim ab omnibus, qui eum amabant ac desiderabant, conspectus fuerat, cum audivit, divinum Gre
gorium, communem omnium consolationem, qui
verarum Ecclesiarum ore celebrabatur, et animatum
* Rom. 11, 25.
υπηνέμιος ὥσπερ πρὸς τὴν μεγάλην τῶν πόλεων
ἀπαντῶν. Τοιούτοις οἶδε Θεὸς τοῖς πτεροῖς δεξιούσθαι τοὺς τὴν ἑαυτῶν καρδίαν πρὸς ἐκεῖνον ἀναπτ
ρώσαντας.
· κγ'. Ἀλλὰ γὰρ τὸ μὲν θαῦμα πρὸς ὑμνῳδίαν ἐπίνει τοῦτον Θεοῦ, τὸ δὲ συμβάν πρὸς ὀδυρμούς παρ·
ώθει καὶ δάκρυα, Οὔπω γὰρ πᾶσι τοῖς ποθοῦσιν
ὀφθεὶς, ἀναμανθάνει, ὡς ὁ θεῖος Γρηγόριος, τὸ κοι
νὸν παρηγόρημα, τὸ τῶν Ἐκκλησιῶν ἀληθινὸν πεφιλάλημα, τὸ ἔμψυχον τῶν ἀρετῶν ἀποτύπωμα,
πολλοῖς καμάτοις κατακαμφθεὶς καὶ πόνοις ἀμυθή-
col. 961–962page 18 of 26
PG 105:961τοις κατατακείς, πρὸς ἦν ἐπόθει Θεὸν ἐπανέζευξεν 8 καὶ θρήνων ὑπόθεσιν ποιησάμενος, ἀναλαμβάνει τὸ σκῆνος ἐν ταῖς χερσὶ, καὶ ὡς ἔμψυχον ἤδη ὁρῶν, τοιαύτας πρὸς αὐτὸν ἐποιεῖτο τὰς παρακλήσεις, θαλάσσας δακρύων ἐξ ὀφθαλμῶν ἀποῤῥέων, καὶ πόδας ἐπιβρέχων τοὺς εὐαγγελισαμένους εἰρήνην καὶ ἀγαθά, μεθ' ὧν ἐκεῖνος ἐλήλυθε· «Πῶς ὑπομενῶ σου, Πάτερ, τὴν στέρησιν; πῶς δ᾽ ἄτερ σοῦ τῷ περιγείῳ χώρα παραμενω; Τίς μου τὸ θλιβόμενον τῆς ψυχῆς λόγοις παρακαλέσει τῆς παρακλήσεως; τίνι δὲ καὶ τὸν χει μῶνα τῶν λογισμῶν ἀναγνωρίσω ποτέ; τίνα εὕροιμι οἷα Χριστὸν ταύτῃ τῇ χαλεπῇ θαλάσσῃ τὸ, Φιμώθητι, ἐπιλέγοντα; Ἵνα τί μὴ πρῶτον ἐμὲ τῷ σῷ Δεσπότῃ προέπεμπες, ἵν' εἶχον, παρὰ χερσὶν ἀποψύχων ταῖς σαῖς, τῶν ἐν ἀέρι ὁδοστατῶν καὶ πονηρῶν φορολόγων τὰς παλαμναίας χεῖρας ἀποδιδράσκειν διὰ τῆς σῆς παρακλήσεως; Πλὴν ἐπειδὴ προέδραμες, ὦ γενναῖος τὴν ψυχὴν καὶ πρὸς πόνους ἀνένδοτος, τὸ ἀσθενὲς τῆς ἐμῆς ψυχῆς ἀναῤῥώννυς, καὶ σοῦ ταῖς πυκναῖς ἐπιστασίαις ἐν νυκτὶ μὲν καὶ ἐν ἡμέρᾳ πρὸς τὰ τοῦ Θεοῦ διευθέτει θελήματα· ἵν᾽ ὑπὸ τὴν ἐκείνου χεῖρα τὴν κραταιὰν ταπεινούμενος, διὰ τῶν σῶν προσευχῶν, ὡς ἀμέσως τελεῖς τῇ μακαρίᾳ Τριάδι καταλαμπόμενος, ἀβλαβῶς διαπεράσω τοῦ βίου τὴν θάλασσαν, καὶ σοῦ τῷ λιμένι προσορμισθείς, βλέπο: μί σε διηνεκῶς κατὰ τὴν ἀδιάτμητον ἔνωσιν. ο κδ. Οὕτως εἰπὼν τῷ τόπῳ προσκαρτερεῖν, ἐν ᾧπερ ὁ θεῖος Γρηγόριος ἐγκλειόμενος τῆς φιλοσόφου παλαίστρας ἀντείχετο, ἑλόμενος ἔχειν τῶν πόνων συμμεριστὴν Ἰωάννην, τὸν τοῦ μεγάλου Γρηγορίου φοιτητήν τε καὶ ζηλωτήν. Ο συμβιώσας χρόνον συχνὸν, ἐδόκει βλέπεσθαι Γρηγόριος, καὶ διδοὺς καὶ λαμβάνων ἀφορμὰς ἀρετῶν. Πολλὰς γὰρ εἶχε καὶ Ἰωάννης ἐπικαθημένας τῇ γλώσσῃ τὰς χάριτας. Ἐπεὶ δὲ καὶ οὗτος, νηστεία καὶ ἀγρυπνίᾳ καταδαμάσας τὸ τῆς ψυχῆς περικάλυμμα, πρὸς Θεὸν ἐξεδήμησεν· ὁ θεῖος Ἰωσὴφ τὸν τόπον καταλιπών, τῷ τοῦ μεγάλου καὶ χρυσοῦ τὴν γλῶσσαν Ἰωάννου σηκῷ ἐμφιλοχωρεῖ, ὡς τινα θησαυρὸν ἐπαγόμενος Γρηγορίου τὸ ἱερώτατον λείψανον καὶ τοῦ αὐτοῦ μαθητοῦ, πολλών συνδεδραμηκότων κατὰ ταυτὸν, ὥστε ποι μαίνεσθαι καὶ καθοδηγεῖσθαι τεχνικῶς παρ' αὐτοῦ, καὶ γλώττης ἐκείνης ἀκροᾶσθαι τῆς μελιχρᾶς, ὡς ἐδίδου τοῦ τόπου τὸ πάνσθενον. Οθεν καὶ πλησίον τοῦ τόπου, ἐρήμου τότε πάντη τυγχάνοντος, ἐν ιδρύεται φροντιστήριον· ἐν ᾧ τό τε πλῆθος κατατέμνει τῶν μαθητῶν, καὶ πρὸ πάντων ὡς τι κειμήλιον ἄσυλον τὸ σκῆνος τοῦ μεγάλου καὶ τοῦ φοιτητοῦ και τατίθεται. κε'. Οὐ μὴν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πάλαι τοῖς Θεσσαλικοῖς ἐνδιατρίβων ὁρίοις, παρά τινος θείου ἀνδρὸς καὶ τὴν γνῶσιν οὐ μιμητοῦ, τὸ θεῖον καὶ γερώτατον λείψανονVITA.
τοις κατατακείς, πρὸς ἦν ἐπόθει Θεὸν ἐπανέζευξεν· virtutum exemplar erat, multis laboribus victum,
et ærumnis innumeris confectum, ad Deum, quem
desiderabat, emigrasse(4). Hoc tanquam fetuum
ac lacrymarum materiam accipiens, corpus illius
manibus amplexabatur, et tanquam adhuc vivum
aspiceret, tales ad eum allocutiones dirigebat (famina lacrymarum ex oculis profundens, et pedes illos
irrigans, qui evangelizaverant pacem ac bona cun
quibus ille venerat): Quomodo sustinere potero,
o Pater, aiebat, ita sine te orbus remanere? Quo paeto procul a te in hac terrena regione permanebo?
Quis cordlis mei angustias suavissimis alloquiis consolabitur? Cui potero identidem exponere cogitationum mearum tempestatem, ut scilicet Christum
inveniam, qui turbido huic mortalis vitæ pelago
8 καὶ θρήνων ὑπόθεσιν ποιησάμενος, ἀναλαμβάνει τὸ
σκῆνος ἐν ταῖς χερσὶ, καὶ ὡς ἔμψυχον ἤδη ὁρῶν,
τοιαύτας πρὸς αὐτὸν ἐποιεῖτο τὰς παρακλήσεις, θα
λάσσας δακρύων ἐξ ὀφθαλμῶν ἀποῤῥέων, καὶ πόδας
ἐπιβρέχων τοὺς εὐαγγελισαμένους εἰρήνην καὶ ἀγαθά,
μεθ' ὧν ἐκεῖνος ἐλήλυθε· «Πῶς ὑπομενῶ σου, Πάτερ,
τὴν στέρησιν; πῶς δ᾽ ἄτερ σοῦ τῷ περιγείῳ χώρα
παραμενω; Τίς μου τὸ θλιβόμενον τῆς ψυχῆς λόγοις
παρακαλέσει τῆς παρακλήσεως; τίνι δὲ καὶ τὸν χειμῶνα τῶν λογισμῶν ἀναγνωρίσω ποτέ; τίνα εὕροιμι
οἷα Χριστὸν ταύτῃ τῇ χαλεπῇ θαλάσσῃ τὸ, Φιμώθητι,
ἐπιλέγοντα; Ἵνα τί μὴ πρῶτον ἐμὲ τῷ σῷ Δεσπότῃ
προέπεμπες, ἵν' εἶχον, παρὰ χερσὶν ἀποψύχων ταῖς
σαῖς, τῶν ἐν ἀέρι ὁδοστατῶν καὶ πονηρῶν φορολόγων
τὰς παλαμναίας χεῖρας ἀποδιδράσκειν διὰ τῆς σῆς comminetur, ac dicat: Compescere, ac sedare? Cur
παρακλήσεως; Πλὴν ἐπειδὴ προέδραμες, ὦ γενναῖος
τὴν ψυχὴν καὶ πρὸς πόνους ἀνένδοτος, τὸ ἀσθενὲς τῆς
ἐμῆς ψυχῆς ἀναῤῥώννυς, καὶ σοῦ ταῖς πυκναῖς ἐπι
στασίαις ἐν νυκτὶ μὲν καὶ ἐν ἡμέρᾳ πρὸς τὰ τοῦ
Θεοῦ διευθέτει θελήματα· ἵν᾽ ὑπὸ τὴν ἐκείνου χεῖρα
τὴν κραταιὰν ταπεινούμενος, διὰ τῶν σῶν προσευ
χῶν, ὡς ἀμέσως τελεῖς τῇ μακαρίᾳ Τριάδι καταλαμπόμενος, ἀβλαβῶς διαπεράσω τοῦ βίου τὴν θάλασσαν,
καὶ σοῦ τῷ λιμένι προσορμισθείς, βλέπο: μί σε διηνε
κῶς κατὰ τὴν ἀδιάτμητον ἔνωσιν. ο
me priorem ad Dominum tuum non pra’misisti, ut
scilicet possem per tuas manus respirare, ac me -
diante consolatione tua pessimorum aereæ regionis
stationariorum atque exactorum dæmonum truculentas manus effugere? Verumtamen, quandoquidem
præcurristi,generosus animo, et in laboribus indefessus, aniniæ meæ infrnitatem corrobora, et frequentibus præsiliis tuis nocte ac die ad Dei volun
tatem efficiendam dispone; ut sub potenti illius
manu humiliatus, per tales preces, quas siue ullo intermedio beatissimæ Trinitati lucidissimus effundis, sine offensione vitæ hujus mare pertranseam,
et ad tuum portum appulsus, per inseparabilem unionem te semper intuear. >
κδ. Οὕτως εἰπὼν τῷ τόπῳ προσκαρτερεῖν, ἐν
ᾧπερ ὁ θεῖος Γρηγόριος ἐγκλειόμενος τῆς φιλοσόφου
παλαίστρας ἀντείχετο, ἑλόμενος ἔχειν τῶν πόνων
συμμεριστὴν Ἰωάννην, τὸν τοῦ μεγάλου Γρηγορίου
φοιτητήν τε καὶ ζηλωτήν. Ο συμβιώσας χρόνον
συχνὸν, ἐδόκει βλέπεσθαι Γρηγόριος, καὶ διδοὺς καὶ
λαμβάνων ἀφορμὰς ἀρετῶν. Πολλὰς γὰρ εἶχε καὶ
Ἰωάννης ἐπικαθημένας τῇ γλώσσῃ τὰς χάριτας.
Ἐπεὶ δὲ καὶ οὗτος, νηστεία καὶ ἀγρυπνίᾳ καταδαμάσας τὸ τῆς ψυχῆς περικάλυμμα, πρὸς Θεὸν ἐξεδή
μησεν· ὁ θεῖος Ἰωσὴφ τὸν τόπον καταλιπών, τῷ τοῦ
μεγάλου καὶ χρυσοῦ τὴν γλῶσσαν Ἰωάννου σηκῷ
ἐμφιλοχωρεῖ, ὡς τινα θησαυρὸν ἐπαγόμενος Γρηγορίου τὸ ἱερώτατον λείψανον καὶ τοῦ αὐτοῦ μαθητοῦ,
πολλών συνδεδραμηκότων κατὰ ταυτὸν, ὥστε ποιμαίνεσθαι καὶ καθοδηγεῖσθαι τεχνικῶς παρ' αὐτοῦ,
καὶ γλώττης ἐκείνης ἀκροᾶσθαι τῆς μελιχρᾶς, ὡς
ἐδίδου τοῦ τόπου τὸ πάνσθενον. Οθεν καὶ πλησίον
τοῦ τόπου, ἐρήμου τότε πάντη τυγχάνοντος, ἐνιδρύεται φροντιστήριον· ἐν ᾧ τό τε πλῆθος κατατέμνει τῶν μαθητῶν, καὶ πρὸ πάντων ὡς τι κειμήλιον
ἄσυλον τὸ σκῆνος τοῦ μεγάλου καὶ τοῦ φοιτητοῦ και
τατίθεται.
κε'. Οὐ μὴν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πάλαι τοῖς Θεσσαλικοῖς
ἐνδιατρίβων ὁρίοις, παρά τινος θείου ἀνδρὸς καὶ τὴν
γνῶσιν οὐ μιμητοῦ, τὸ θεῖον καὶ γερώτατον λείψανον
24. His dictis, in eodem loco constanter perseveravit, in quo divinus Gregorius inclusus philosoG phica sese in palaestra exercuerat, elegitque sibi
socium laborum suorum Joannem quemdam, qui
magni Gregorii discipulus erat atque aemulator,
cum quo multo tempore vitam traducens, videbatur sibi Gregorium ipsum videre, ac multa dabat
et accipiebat virtutum documenta. Etenim Juannes etiam plurimas in lingua charites residentes
habebat. Postquam autem iste similiter jejuniis
vigiliisque corpore edomito atque consumpto ad
Deum emigravit: divinus Joseph, loco illo dere
licto, in magni atque aurea lingua præditi Joannis
templo libenter conversabatur, in quo tanquam
thesaurum quemdam sacratissimas Gregorii reliquias, ejusque discipuli collocavit. Multis autem
ad eum concurrentibus, ut ab eo regerentur, solertique cura dirigerentur, et linguæ illius mellitissimæ arcana audirent, angustia loci eos excludebat.
Unde cum locum undequaque desertum non procul
inde invenisset, ibi sedem suam, curarum scholam,
collocavit, in qua et discipulorum multitudinem
distribuit, et ante omnia, tanquam inviolabile
quoddam monimentum magni Gregorii et ejus
discipuli corpus collocavit.
"
25. Quoniam vero olim in Thessalicis finibus
vitam traducens a viro quodam divino, et in divina scientia incomparabili, divinas ac sacratissiElogium in Menæis 20 Novembris, Irevi admodum tempore reducem Gregorium vixisse insinual.
col. 963–964page 19 of 26
PG 105:963τοῦ μεγάλου ἀποστόλου Βαρθολομαίου κεκλήρωται, ναὸν ἔγνω καὶ τούτῳ ἀναδείμασθαι, πολλές θαυμά των αναβρύοντι χάριτας. ὺν καὶ πυκνά δώρα κατὰ τοὺς ὕπνους τὰ ἐκεῖθεν μυστηριώδη ανακαλύπτοντα, καὶ πᾶν γρῖνον ἐν τῇ Γραφῇ ἐπιλύοντα. Καί ποτε μελωδήμασι τοῦτον ἀνυμνῆσαι βουλόμενος, ἀνεκόπτετο τῆς ὁρμῆς, Μή ποτε, λέγων ἐν τῇ καρδία ἀβούλητόν ἐστι τῷ ᾿Αποστόλῳ τὸ βούλημα. Καὶ δὴ τεσσαράκοντα ἡμέρας ὁ τῶν καθ' ἡμᾶς ἡμερῶν Μωϋσῆς ἐκπιέσας τὴν σάρκα, ἵνα λάβῃ τῶν θείων μελωδημάτων τὰς πλάκας, καὶ ὅλον νοῦν συναγαγών ἐν ταυτῷ, καὶ τὰς αἰσθήσεις μύσας παντάπασι, τῷ τοῦ ᾿Αποστόλου λειψάνῳ πεφιλημένως καὶ εὐλαβῶς περιφύεται, καί τινος ἀῤῥήτου ἀξιοῦται τῆς θεω ρίας. Πρὸ γὰρ τῆς τοῦ μεγάλου μνήμης, όρα τινα ἄνδρα, σινδόνιον μὲν ἐσθῆτα, οἷος ἄρα καὶ τοῖς ἐν Παλαιστίνη κατασκευάζεται, περικείμενον, τὰς Ιεράς τε πύλας κατέχοντα τοῦ νεώ, καὶ πρὸς ἑαυτὸν τὴν Ἰωσὴφ ἐκκαλούμενον· εἶτα τὸ ἱερὸν τῆς τραπέζης ὁ φανεὶς ἀντανακαλέσας ἀράχνιον, αίρει μὲν τὴν πυκτίδα τῶν εὐαγγελικῶν ῥημάτων Χριστοῦ, καὶ τίν θησιν ἐπιστέρνιον, ἐπειπών· «Εὐλογήσῃ σε ἡ χείρ τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ τὴν γλῶσσαν θάλασσαι δογμάτων περικυκλώσωσι, καὶ τῇ καρδίᾳ ἐνιδρυνθείη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ σοῦ τὴν πᾶσαν οἰκουμένην τὰ μελῳδήματα περιθέλξαιεν, καί τις τούτοις ἐπεντρυφῶν Σειρῆνας εἴποι τὰς νοητάς, διά τε τὴν χάριν τῶν νοη μάτων καὶ τὴν ὑγραίνουσαν λέξιν καὶ πανταχόθεν «ἀρωματίζουσαν.» Εἶπε, καὶ ἀπῆν ἐκεῖνο τὸ θεαθέν τὸ δὲ λεχθὲν ἐντεθὲν καὶ ἐνσπαρὲν καρδίας ταῖς αὔλαξι, πολύχουν ἀναδεδώκει τὸν ἄσταχυν. ἐν ἄλλοις συναξαρίοις λέγεται τοῦ Βαρθολομαίου λείψανον τοῦ Ἀνδρέου τοῦ ταπεινοῦ καὶ ἐλαχίσ στου, Υμνοις γεραίρω τον καλόν μου προστάτην. προστάτην Αράχνιον. κς'. Αὕτη ἡ ἀπαρχὴ τοῦ χαρίσματος· οὗτος ὁ πλοῦτος τῆς μεγαλοδωρεᾶς· τοῦτο τὸ μέγα καὶ πολυ τίμητον χαριστήριον. Αμέλει καὶ ἀπαρξάμενος γράφειν τὰ ἐμμελή μελωδήματα, τῷ μὲν λιγυρῷ τῆς ἡχῆς κατεμουσουργει τὴν ἀκοὴν, κατέθελγε δὲ επιτέρνιονmas magni apostoli Bartholomaei reliquias in τοῦ μεγάλου ἀποστόλου Βαρθολομαίου κεκλήρωται,
ναὸν ἔγνω καὶ τούτῳ ἀναδείμασθαι, πολλές θαυμά
sortem acceperat, templum etiam illi restaurare
decrevit, etenim miraculorum gratiæ ex illo veluti των αναβρύοντι χάριτας. ὺν καὶ πυκνά δώρα κατὰ
e fonte emanabant. Videbat autem in somnis fre- τοὺς ὕπνους τὰ ἐκεῖθεν μυστηριώδη ανακαλύπτοντα,
quenter prædictum apostolum, futuræ vitæ myste- καὶ πᾶν γρῖνον ἐν τῇ Γραφῇ ἐπιλύοντα. Καί ποτε
ria revelantem, atque omnia Scripturarum sacra- μελωδήμασι τοῦτον ἀνυμνῆσαι βουλόμενος, ἀνεκόrum ænigmata et quæstiones implicitas explican- πτετο τῆς ὁρμῆς, Μή ποτε, λέγων ἐν τῇ καρδία
tem. Quadam vero die cum hymnis et canticis ἀβούλητόν ἐστι τῷ ᾿Αποστόλῳ τὸ βούλημα. Καὶ δὴ
illum vellet celebrare, ab hoc suo desiderio relia- τεσσαράκοντα ἡμέρας ὁ τῶν καθ' ἡμᾶς ἡμερῶν
hebatur, dicens in corde suo: Fortasse non erit Μωϋσῆς ἐκπιέσας τὴν σάρκα, ἵνα λάβῃ τῶν θείων
juxta Apostoli beneplacitum hæc mea deliberatio. μελωδημάτων τὰς πλάκας, καὶ ὅλον νοῦν συναγαγών
At vero cum quadraginta dierum spatio novus hic ἐν ταυτῷ, καὶ τὰς αἰσθήσεις μύσας παντάπασι, τῷ
nostræ ælatis Moyses carnem jejuniis vigiliisque τοῦ ᾿Αποστόλου λειψάνῳ πεφιλημένως καὶ εὐλαβῶς
macerasset, ut divinarum melodiarum seu modu- περιφύεται, καί τινος ἀῤῥήτου ἀξιοῦται τῆς θεωlationum tabulas posset accipere, et tota mente in ρίας. Πρὸ γὰρ τῆς τοῦ μεγάλου μνήμης, όρα τινα
hoc incumberet, ac sensibus omnibus alio eva- ἄνδρα, σινδόνιον μὲν ἐσθῆτα, οἷος ἄρα καὶ τοῖς ἐν
gandi aditum undique occluderet, ad apostoli reli- Παλαιστίνη κατασκευάζεται, περικείμενον, τὰς
quias caute timideque accedit, ubi ineffabili qua- Ιεράς τε πύλας κατέχοντα τοῦ νεώ, καὶ πρὸς ἑαυτὸν
dam visione dignus factus est. Etenim die, quæ τὴν Ἰωσὴφ ἐκκαλούμενον· εἶτα τὸ ἱερὸν τῆς τραπέ
magni hujus apostoli memoriam præcedit, vidit ζης ὁ φανεὶς ἀντανακαλέσας ἀράχνιον, αίρει μὲν τὴν
virum quemdam sindone ex lino Ægyptio con- πυκτίδα τῶν εὐαγγελικῶν ῥημάτων Χριστοῦ, καὶ τίν
texta circumdatum (quemadmodum Palestine θησιν ἐπιστέρνιον, ἐπειπών· «Εὐλογήσῃ σε ἡ χείρ
etiam habitatores amicti incedere fortasse consue- τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ τὴν γλῶσσαν θάλασσαι δογμάτων
verunt) pro sacris templi foribus consistentem, περικυκλώσωσι, καὶ τῇ καρδίᾳ ἐνιδρυνθείη τὸ Πνεῦμα
atque ad sese Josephum advocantem. Deinde vir τὸ ἅγιον, καὶ σοῦ τὴν πᾶσαν οἰκουμένην τὰ μελωδή
iste, qui apparuerat, sacrum mensæ velainen ματα περιθέλξαιεν, καί τις τούτοις ἐπεντρυφῶν Σει
ex altera parte reducens, evangelicorum Christi ρῆνας εἴποι τὰς νοητάς, διά τε τὴν χάριν τῶν νοη
sermonum pyetidem tollit, et ponit epister- μάτων καὶ τὴν ὑγραίνουσαν λέξιν καὶ πανταχόθεν
nium subdens hæc verba: «Benedicat te manus ἀρωματίζουσαν.» Εἶπε, καὶ ἀπῆν ἐκεῖνο τὸ θεαθέν·
Dei, et linguam tuam dogmatum maria circumulent, τὸ δὲ λεχθὲν ἐντεθὲν καὶ ἐνσπαρὲν καρδίας ταῖς
et Spiritus sanctus resideat in corde tuo, et modu- αὔλαξι, πολύχουν ἀναδεδώκει τὸν ἄσταχυν.
1.tiones tuæ universum terrarum orbem circumquaque demulceant.» Quispiam vero, qui his delectetur
ac perfruatur, Sirenas spiritales, eas dixerit, propter gratiam inventionum atque argumentorum
et propter dictionem humore quodam suavissimo, atque aromatum instar undequaque fluentem. Porro
licet is, qui oculis subjectus fuerat, ab aspectu remotus esset; verba tamen illius indita atque sala
in cordis sulcis uberrimam segetem proferebant.
26. Hæ fuerunt charismatis primitiæ; bæ magni
doni divitiæ, hɔc magnum ac pretiosissimum munus. Denique cum suavissimas cantiones scribere
cœpisset, voce quidem arguta ac sonora auribus
concentum reddebat, illum vero, qui iis quæ caneIta etiam Synaxarium Claromontanum, sed in
margine duntaxat, tanquam ex consensu aliorum
Synaxariorum, his verbis, ἐν ἄλλοις συναξαρίοις
λέγεται τοῦ Βαρθολομαίου λείψανον • in textu autem
legitur τοῦ Ἀνδρέου • et ita etiam halet alterum
Synaxariorum mss. in Crypta ferrata. Verum de
S. Andrea nihil composuisse Joseph invenitur: de
sancto autem Bartholomæo exstat apud Lipomanum
et Surium oratio Josephi τοῦ ταπεινοῦ καὶ ἐλαχίσ
στου, humilis et minimi: quem Hymnographum
esse merito judices: et 25 Augusti ad diem translationis invenitur canou ad hanc acrostichidem
compositus:
Υμνοις γεραίρω τον καλόν μου προστάτην.
Ubi quod προστάτην præsiden, patronum, protectorem suum appellet Bartholomæum Poeta, idque in acrostichide, Josephum auctorem possis
agnoscere, quamvis nomen nuspiam exprimatur.
Floritas Sidoniam vestem reddidit.
Αράχνιον. Au quia tilis diversi a reliqua
tela coloris reticulariter intexi solebant istiusmodi
altarium operimenta? Nolim certe lineam mappamı
κς'. Αὕτη ἡ ἀπαρχὴ τοῦ χαρίσματος· οὗτος ὁ
πλοῦτος τῆς μεγαλοδωρεᾶς· τοῦτο τὸ μέγα καὶ πολυ
τίμητον χαριστήριον. Αμέλει καὶ ἀπαρξάμενος
γράφειν τὰ ἐμμελή μελωδήματα, τῷ μὲν λιγυρῷ
τῆς ἡχῆς κατεμουσουργει τὴν ἀκοὴν, κατέθελγε δὲ
intelligere, qua ad sacrificium insternitur altare:
sed velum accipio, qua idem altare et omnis altaris supellex, extra divini officii tempora, contegi
solet.
Tabellam. Fortassis moris fuit Græcis Evangelium sub Missa legendum in tabula descriptum
seorsim habere, aut saltem Evangeliorum per Dominicas et festa distributorum codicem elaboratis
pretiosius tabulis obducere, indeque eum sic nominare; quemadmodum in Ecclesia Latina videmus
hodieque usurpari. Maraccius vocem Græcam retibuit.
Vocem Graecam retinens Maraccius vertit, ponit Episternium, quasi substantive, ut vestis pecinralis intelligatur. Ego vero existimo adjective debere sumi, ut referatur ad ipsum codicem pectori
impositum, eo modo quo in Ecclesia Latina subdiaconus tenet Evangeliorum librum, cum ex eo diaconus Evangelium cantaturus est: nam et hoc magis
facit ad rem præsentem, et in sacris Græcorum
vestibus nulla est, quæ επιτέρνιον vocetur.
col. 965–966page 20 of 26
PG 105:965τῷ ἐδεῖ τὴν δυναμένην συμβαλεῖν τοῖς λεγομένοις & διάνοιαν. Καὶ ποῖον γὰρ εἶδος ἐκεῖθεν φθόγγων οὐκ ἐδιδάσκετο μουσικῶν; ἢ ποία χάρις οὐκ ἐπέλαμπε τοῖς ᾀσματιζομένοις αὐτῷ; Ἐκεῖθεν ὕπνος καὶ τοῖς ἄγαν ῥᾳθύμοις ἀπετινάσσετο, σπεύδουσι κηληθῆναι τὴν ἀκοὴν ὁμοῦ καὶ διάνοιαν τῷ λιγυρῷ προσφωνή ματι. Εντεῦθεν καὶ τοῖς πρὸς ἀρετὴν ἑαυτοὺς ἐπι τείνουσι τῆς ἀρετῆς ἡ ἕξις κατανενόηται. Ταῦτα καὶ οἱ ἐν λύπαις ἀναλαμβάνοντες, τὸ ἀθυμοῦν καὶ δακνόμενον τῆς ψυχῆς κατεκοίμιζον· τούτοις καὶ οἱ ἐν εὐθυμίᾳ ὄντες πρὸς ἡδονῆς κατ' ἄλλον τρόπον μετ ἐπιπτον δάκρυα. Οι γράφοντες δὲ, τοῖς ἄλλοις χαίρειν εἰπόντες πονήμασι, τοῖς τοῦ θείου Ἰωσὴφ πολύ τι κέρδος ἐμμελῳδήμασι συνηθροίκασι, μᾶλλον δὲ συν αθροίζουσι. Γλῶσσαι γὰρ πᾶσαι κατὰ φυλὰς, πρὸς τὴν ἑαυτῶν διάλεκτον. τὰ μελετήματα βαλλόμεναι, τὴν νύχτα πᾶσαν καταφωτίζουσι, καὶ τὸ αὐτῆς σκου τεινὸν καὶ πρὸς ὕπνον ἐλκόμενον τῇ πυκνῇ φρυκτων ρία πρὸς ἡλιακὰς φωτοχυσίας μεταβιβάζουσι, καὶ χαίρειν τῷ ὕπνῳ εἰποῦσαι τοῖς ᾄσμασιν ὡραΐζονται. κζ'. Ἔστι τις άτεγκτος καὶ ἀμείλικτος καὶ πρὸς δακρύων ἐπιῤῥοὰ; ἀφυής; Τὰ εἰς τὴν Παρθένον καὶ Μητέρα Θεοῦ, τὴν ὑπὲρ λόγον συλλαβοῦσαν τὸν Λόο γον, λιγυρὰ μελωδήματα ἐπιών, θαλάσσας δακρύων τοὺς ὀφθαλμοὺς πληρωθεὶς, καὶ τὴν διάνοιαν συντακεὶς, ἀθλῳ τῷ κατατρυφήσει τῶν νοερών λύγγων τῆς κατανύξεως· μυρία δὲ ταῦτα τούτῳ συντέθειται ἐν διαφόροις ἐναλλαγαῖς, καὶ ἔχων κατατομαῖς, καὶ ρυθμῶν ποικίλων διαφοραῖς τὸ ἡδύ πως ἀρωματί ζοντα. Βούλεταί τις μαθεῖν τὸν βίον τοῦ πρὸς ἡμέ ραν τιμωμένου ἁγίου τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ; Μετα ερχέσθω τὸ εὐρυθμον, καὶ ἐφ' ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν ᾀδομένων, ἐπιγινωσκέτω τὴν τοῦ βίου διαγωγήν. Καὶ πᾶς μὲν τῶν ἁγίων ὑπ' ἐκείνῳ τιμώμενος άνα δείκνυται· αὐτὸς δὲ ἐν πᾶσιν ὁρᾶται τιμώμενος, ἐν ἄλλων βίοις αὐτὸς ἐξυμνούμενος, διὰ τὸ λιγυρὸν καὶ εὕρυθμον τῆς ἐμμελοῦς μελωδήσεως. Αλλος μὲν οὖν μεγαλυνέτω τὸν βίον τοῦ μακαρίου, ὁ δὲ τῆς γνώσεως τὸ ὑπερφέρον, πάντες δὲ πάντα ἐπίσης καὶ διὰ πάντων μεγαλυνέτωσαν τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, ἥτις τούτῳ οὕτως ἐκκέχυται, ὡς εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐξελ θεῖν τὸν φθόγγον αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα πάντα τὰ τῶν μελῳδημάτων θεοκρότητα ρήματα. Περὶ γὰρ τῶν ἄλλων τί χρὴ καὶ λέγειν; ὁπόσους ἐκεῖνος ἐκ τοῦ βυθοῦ τῆς ἀπιστίας ἐξείλκυσε, καὶ πρὸς τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος γνῶσιν ἐρύθμισε· πόσους δὲ πέπεικε, χαίρειν εἰπεῖν τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ, καὶ τὸν μονήρη βίον ἀσπάσασθαι· πόσας δὲ γυναῖκας παρθενεύειν ἐδίδαξεν, ἵν᾽ ἔχοιεν τὰς λαμπάδας ἀναπτομένας διηνεκῶς, καὶ συνέλθοιεν τῷ μνηστῆρι Χριστῷ, ἄρτι κραυγῆς τελουμένης ἐν τῷ μέσῳ δὴ τῆς νυκτός;VITA.
τῷ ἐδεῖ τὴν δυναμένην συμβαλεῖν τοῖς λεγομένοις & bantur, mentem potuisset animumque advertere,
διάνοιαν. Καὶ ποῖον γὰρ εἶδος ἐκεῖθεν φθόγγων οὐκ
ἐδιδάσκετο μουσικῶν; ἢ ποία χάρις οὐκ ἐπέλαμπε
τοῖς ᾀσματιζομένοις αὐτῷ; Ἐκεῖθεν ὕπνος καὶ τοῖς
ἄγαν ῥᾳθύμοις ἀπετινάσσετο, σπεύδουσι κηληθῆναι
τὴν ἀκοὴν ὁμοῦ καὶ διάνοιαν τῷ λιγυρῷ προσφωνή
ματι. Εντεῦθεν καὶ τοῖς πρὸς ἀρετὴν ἑαυτοὺς ἐπιτείνουσι τῆς ἀρετῆς ἡ ἕξις κατανενόηται. Ταῦτα καὶ
οἱ ἐν λύπαις ἀναλαμβάνοντες, τὸ ἀθυμοῦν καὶ δακνό
μενον τῆς ψυχῆς κατεκοίμιζον· τούτοις καὶ οἱ ἐν
εὐθυμίᾳ ὄντες πρὸς ἡδονῆς κατ' ἄλλον τρόπον μετἐπιπτον δάκρυα. Οι γράφοντες δὲ, τοῖς ἄλλοις χαίρειν
εἰπόντες πονήμασι, τοῖς τοῦ θείου Ἰωσὴφ πολύ τι
κέρδος ἐμμελῳδήμασι συνηθροίκασι, μᾶλλον δὲ συν
αθροίζουσι. Γλῶσσαι γὰρ πᾶσαι κατὰ φυλὰς, πρὸς
τὴν ἑαυτῶν διάλεκτον. τὰ μελετήματα βαλλόμεναι,
τὴν νύχτα πᾶσαν καταφωτίζουσι, καὶ τὸ αὐτῆς σκου
τεινὸν καὶ πρὸς ὕπνον ἐλκόμενον τῇ πυκνῇ φρυκτων
ρία πρὸς ἡλιακὰς φωτοχυσίας μεταβιβάζουσι, καὶ
χαίρειν τῷ ὕπνῳ εἰποῦσαι τοῖς ᾄσμασιν ὡραΐζονται.
¡entiam, frequenti luminum accensione in solares
santes, sancti hujus viri canticis decorautur.
κζ'. Ἔστι τις άτεγκτος καὶ ἀμείλικτος καὶ πρὸς
δακρύων ἐπιῤῥοὰ; ἀφυής; Τὰ εἰς τὴν Παρθένον καὶ
Μητέρα Θεοῦ, τὴν ὑπὲρ λόγον συλλαβοῦσαν τὸν Λόο
γον, λιγυρὰ μελωδήματα ἐπιών, θαλάσσας δακρύων
τοὺς ὀφθαλμοὺς πληρωθεὶς, καὶ τὴν διάνοιαν συντα
κεὶς, ἀθλῳ τῷ κατατρυφήσει τῶν νοερών λύγγων τῆς
κατανύξεως· μυρία δὲ ταῦτα τούτῳ συντέθειται ἐν
διαφόροις ἐναλλαγαῖς, καὶ ἔχων κατατομαῖς, καὶ G
ρυθμῶν ποικίλων διαφοραῖς τὸ ἡδύ πως ἀρωματί
ζοντα. Βούλεταί τις μαθεῖν τὸν βίον τοῦ πρὸς ἡμέ
ραν τιμωμένου ἁγίου τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ; Μετα
ερχέσθω τὸ εὐρυθμον, καὶ ἐφ' ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν
ᾀδομένων, ἐπιγινωσκέτω τὴν τοῦ βίου διαγωγήν.
Καὶ πᾶς μὲν τῶν ἁγίων ὑπ' ἐκείνῳ τιμώμενος άναδείκνυται· αὐτὸς δὲ ἐν πᾶσιν ὁρᾶται τιμώμενος, ἐν
ἄλλων βίοις αὐτὸς ἐξυμνούμενος, διὰ τὸ λιγυρὸν καὶ
εὕρυθμον τῆς ἐμμελοῦς μελωδήσεως. Αλλος μὲν οὖν
μεγαλυνέτω τὸν βίον τοῦ μακαρίου, ὁ δὲ τῆς γνώσεως
τὸ ὑπερφέρον, πάντες δὲ πάντα ἐπίσης καὶ διὰ πάντων
μεγαλυνέτωσαν τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, ἥτις τούτῳ
οὕτως ἐκκέχυται, ὡς εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐξελθεῖν τὸν φθόγγον αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα πάντα τὰ
mira dulcedine oblectabat. Etenim qualis musicorum sonorum species inde non addiscebatur? vel
qualis gratia in iis, quæ ab eodem canebantur, non
elucebat? Inde vel ignavissimis ac socordia plenis
somnus excutiebatur, festinantibus ad oblectandas
aures simul et animum cantu illius suavissimo.
Inde et illis, qui ad virtutem vehementer animum
intendebant, virtutis ipsius habitus comparatus
est. ll:ec memoria repetentes illi, qui mærore oppressi erant, animi pusillitatem ac molestiam deponebant. His etiam illi qui hilaritatom animi
experiebantur, ad voluptatis lacrymas, sed diverso
modo, transitum faciebant. Scriptores autem in
aliis operibus componendis lælari recusantes, ex
divini Joseph canticis ac modulis collegerunt, vel
potius colligunt lucrum quoddam peramplum ac
nobile. Ompium enim linguæ juxta tribus suas, ac
proprietates loquelæ suæ, per totam noctem sacris
meditationibus vacantes, illius tenebras ac somnoradios commutant, et somni dulcedine frui recu27. Est quispiam rigidus ac durus, atque ad lacrymas effundendas ineptus? Suavissimas melodias
ab eo scriptas in Virginem ac Dei Matrem quæ
Ineffabiliter Verbum concepit, assidue legens ac
decantans, lacrymarum maria plenis oculis,effundet, et mente colliquefactus, immateriali sensu spiritualibus compunctionis deliciis perfruetur. Hæ
autem melodiæ sexcentae sunt, quæ ab eo variis
commutationibus et sonorum concisionibus, variisque rhythmorum differentiis compositæ, dulcedinem quodammodo atque odorem suavitatis aromatizant. Est porro aliquis,qui sancti illius, qui currenti
die ab Ecclesia Dei honoratur, vitam addiscere cupiat? Capessat ac legat lepidissima illius cantica, et
in unoquoque eoruin, quæ canuntur, vitæ sancti
illius rationem recognoscat. Et profecto uniuscujusque sanctorum, qui ab eo honoratur, vita in lucem
profertur, oculisque subjicitur. Ipse vero inter omnes
honoratus apparet, atque in aliorum vita ipse laudatur propter suavitatem et concinnitatem dulcissimæ melodiæ. Alii igitur hujus beati vitam
sane magnificent: alii autem scientiæ illius emiτῶν μελῳδημάτων θεοκρότητα ρήματα. Περὶ γὰρ nentiam; omnes vero omnia qualiter et per omτῶν ἄλλων τί χρὴ καὶ λέγειν; ὁπόσους ἐκεῖνος ἐκ nia magnificent Spiritus gratiam, quæ ita in illo
τοῦ βυθοῦ τῆς ἀπιστίας ἐξείλκυσε, καὶ πρὸς τὴν τῆς effusa est, ut in omnem terrarum orbem exierit
ἁγίας Τριάδος γνῶσιν ἐρύθμισε· πόσους δὲ πέπεικε, sonus ejus, et in fines terræ universos verba
χαίρειν εἰπεῖν τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ, καὶ τὸν Deum resonantia melodiarum ejus. De aliis porro
μονήρη βίον ἀσπάσασθαι· πόσας δὲ γυναῖκας παρ- quid opus est præterea dioere, quot ille ex infideθενεύειν ἐδίδαξεν, ἵν᾽ ἔχοιεν τὰς λαμπάδας ἀναπτο- litatis barathro ad sanctæ Trinitatis cognitionera
μένας διηνεκῶς, καὶ συνέλθοιεν τῷ μνηστῆρι Χριστῷ, eduxerit; quot persuaserit mundi et eorum quæ in
ἄρτι κραυγῆς τελουμένης ἐν τῷ μέσῳ δὴ τῆς νυκτός; mundo sunt gaudia respuere, et solitariam vitam
amplexari; quot feminas virginitatem servare docuerit, ut haberent assidue lampades accensas
cum sponso Christo nuptias inirent, statim atque clamor media nocte fieret?
Plurimas eas fuisse non dubitamus: et multae
forsitan adhuc latent in mss. Siculis apud Basilianos. Ilippolytus Maraccius ex Græcorum Menæis
novem integros canones de Deipara edidit, et maxi-
et
mum numerum Theotociorum, id est stropharum
de Beata, in fine cujusque odæ canendarum, ex
omnibus quos a Josepho compositos credidit canonibus, per totius anní officium sparsis.
col. 967–968page 21 of 26
PG 105:967κη'. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πάλιν ὑπερόριος γίνεται, τὸ οὐραῖον περισείσαντος τοῦ πτερνοσκόπου Σατάν, καὶ τὸν τότε πονηρὸν βασιλέα κινήσαντος. Οὐκ ἦν γὰρ ἠρεμεῖν, τὸν ὡς σἶτον σινιάσαι ζητοῦντα τοὺς εὐσε βεῖς, ἀλλὰ παντοίως κινεῖ τὰς πρὸς αὐτὸν ῥεπούσας ψυχάς. Οθεν καὶ πάλιν πόλεμος κατὰ τῆς ἀτινάκτου πανταχόθεν Ἐκκλησίας αναρριπίζεται, καὶ τὰ ἱερὰ μορφώματα Χριστοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ ἁγίων πάλιν διώκονται, & τιμᾶσθαι ὅλῃ γλώσσῃ τὸ πλῆθος ἀναδ δάσκων ὁ γενναιότατος, καὶ ἀνακηρύττων τῆς ὀρθοδοξίας τὰ δόγματα, οὐκ ἐν οἰκίᾳ οὐδ᾽ ἐπὶ δώματος, ἀλλ' ἐν πλατείαις καὶ παῤῥησίᾳ, ἐξωθεῖται τῆς πόλεως, καὶ ἦν ἐν ὑπερορία στενοχωρούμενος, μᾶλλον δ' ἑαυ τὸν οἰκειογνωμόνως στενοχωρών. Μετ' οὐ πολὺ δὲ λή ξαντος τοῦ κακοῦ, καὶ τοῦ χειμῶνος λωφήσαντος, καὶ ὀρθοδόξοις δοθέντων τῶν σκήπτρων βασιλεῦσιν ἀπὸ Θεοῦ, μετακαλεῖται αὖθις κατὰ Θεόν. Ο δὲ οὐ πείθεται, τῇ ὑπερορίᾳ ὡς παραδείσῳ διὰ Χριστὸν ἡδυνόμενος. 29. «θ'. Πλὴν ἐπεὶ ἐκεῖνοι μὲν ἐπέκειντο ἀντιβολοῦντες τὴν ἀνάζευξιν, ὁ δὲ ἀντιτείνειν οὐκ εἶχε, διὰ τὸ καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῇ πόλει φιλάνθρωπον, είχει ταῖς τῶν κρατούντων πυκναῖς παρακλήσεσι, καὶ τὴν ὑπερορίαν τέως καταλιπών τῇ Βυζαντίδι ἐπιφοιτά καὶ μόλις· μὲν, πείθουσι δ' ὅμως, ταῖς ἄλλαι; χαίρειν εἰπόντα τιμαῖς, ἐκκλησιαστικών προστῆναι πρα γμάτων, καὶ τὴν φυλακὴν ἐμπιστευθῆναι τῶν τῆς Εκκλησίας ἱερῶν κειμηλίων. Οὐκ ἐπείθετο δὲ ἄρα τοῖς ἄρχουσι, καὶ διὰ τοῦτο τὴν διακονίαν ἐδέχετο, ἀλλ᾽ Ἰγνατίῳ τῷ θείῳ (πολὺς δὲ ἄρ᾽ οὗτος τὴν ἀρε τὴν, καὶ τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ζῆλον θερμότατο;), άρτι τῆς ἀρχιερωσύνης εμπιστευθέντι τοὺς οἴακας· ὃς τὸ περιὸν τῆς ἀρετῆς τοῦδε τοῦ ἱεροῦ δυσωπούμενος, ἔσπευδεν ἔχειν συγκοινωνὸν τῶν πόνων, κάν τοῖς ἀναγκαίοις συλλήπτορα· καὶ πρόφασιν την διακονίαν εὑράμενος, τοῦ ποθουμένου ἐτύγχανε. Καὶ ἦν ἐκείνῳ συνομιλών θαμά, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰ ἀγνοούμενα διδασκόμενος. Καινὸν δὲ πάντως οὐδὲν εἴ τινα τῶν ἀποῤῥήτων τῆς Γραφῆς μυστηρίων ἐκείνῳ μὲν Αγνοεῖτο, τῷ δὲ μεγάλῳ τῷδε Πατρί, διά τε τὸ πολὺ τῆς σπουδῆς καὶ τὸ περιὸν τῆς καθάρσεως, καὶ ἐγινώσκετο καὶ διηρθροῦτο μετὰ πολλῆς μελιχρότητας, ὁ χάρισμα τῶν παρὰ τῷ μεγάλῳ Παύλῳ ὑμνουμένων ἐστὶν, ἄλλου μὴ προσδεόμενον θείου χαρίσματος. λ'. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ ὁ μέγας ἀρχιερεὺς οὗτος γήρα ἐταλαιπωρεῖτο, καὶ καμάτῳ πολυειδεῖ πρὸς Θεὸν ἐξεδήμησε, διαδέχεται τὸν τῆς ἀρχιερωσύνης θρόνον ὁ Φώτιος, δς τῆς συγκλήτου βουλῆς ἐτύγχανε τὸ πρωτεῖον ἐπιφερόμενος, διά τε τὸ πολὺ τοῦ λόγουκη'. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πάλιν ὑπερόριος γίνεται, τὸ
οὐραῖον περισείσαντος τοῦ πτερνοσκόπου Σατάν, καὶ
τὸν τότε πονηρὸν βασιλέα κινήσαντος. Οὐκ ἦν γὰρ
ἠρεμεῖν, τὸν ὡς σἶτον σινιάσαι ζητοῦντα τοὺς εὐσε
βεῖς, ἀλλὰ παντοίως κινεῖ τὰς πρὸς αὐτὸν ῥεπούσας
ψυχάς. Οθεν καὶ πάλιν πόλεμος κατὰ τῆς ἀτινάκτου
πανταχόθεν Ἐκκλησίας αναρριπίζεται, καὶ τὰ ἱερὰ
μορφώματα Χριστοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ ἁγίων πάλιν
διώκονται, & τιμᾶσθαι ὅλῃ γλώσσῃ τὸ πλῆθος ἀναδ:-
δάσκων ὁ γενναιότατος, καὶ ἀνακηρύττων τῆς ὀρθοδο
ξίας τὰ δόγματα, οὐκ ἐν οἰκίᾳ οὐδ᾽ ἐπὶ δώματος, ἀλλ'
ἐν πλατείαις καὶ παῤῥησίᾳ, ἐξωθεῖται τῆς πόλεως,
καὶ ἦν ἐν ὑπερορία στενοχωρούμενος, μᾶλλον δ' ἑαυ
τὸν οἰκειογνωμόνως στενοχωρών. Μετ' οὐ πολὺ δὲ λήξαντος τοῦ κακοῦ, καὶ τοῦ χειμῶνος λωφήσαντος, καὶ
ὀρθοδόξοις δοθέντων τῶν σκήπτρων βασιλεῦσιν ἀπὸ
Θεοῦ, μετακαλεῖται αὖθις κατὰ Θεόν. Ο δὲ οὐ πείθε
ται, τῇ ὑπερορίᾳ ὡς παραδείσῳ διὰ Χριστὸν ἡδυνόμενος.
28. Verum rursus extorris atque exsul esse compellitur; caudlam sua commovente Satana fraudulento, et pessimum illius temporis imperatorem excitante. Non enim potest is quiescere,
qui tanquam triticum pios fideles cribrare expetit,
sed animas ad sese proclives penitus commovet et
exagitat. Quamobrem iterum bellum adversus Ecclesiam inconcussam suscitatur, et sacræ Christi
sanctorumque illius imagines exploduntur, quas
cum magnanimus noster tota lingua populum hom
norare doceret, et catholicae orthodoxæque fidei
dogmata, nọn in privato, aut in domo, sed in plateis cum libertate prædicaret, exturbatur alque
ejicitur e civitate in exsilium, ubi maguis in angustiis versabatur, majores tamen angustias atque
aflictiones ipse proprio sensu sponteque subibat.
Non multo autem post, cessante nialo, ac temipestate quiescente, concessis a Deo imperii fascibus
imperatoribus orthodoxis iterum accersitur
secundum Deum. Ille vero non obtemperavit;
propter Christum.
etenim in exsilio paradisi dulcedinem degustabat
29. Sed quoniam hi vehementer instabant, ac «θ'. Πλὴν ἐπεὶ ἐκεῖνοι μὲν ἐπέκειντο ἀντιβολοῦν
veluti admoto exercitu urgebant, ille vero repu- τες τὴν ἀνάζευξιν, ὁ δὲ ἀντιτείνειν οὐκ εἶχε, διὰ τὸ
guare non valebat, præsertim quia magno cives καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῇ πόλει φιλάνθρωπον, είχει ταῖς
amore prosequebatur, frequentibus imperantium τῶν κρατούντων πυκναῖς παρακλήσεσι, καὶ τὴν
precibus obedivit, atque exsilii tandem derelicto ὑπερορίαν τέως καταλιπών τῇ Βυζαντίδι ἐπιφοιτά
loco, in Byzantinam urbem profectus est. Et nihilo- καὶ μόλις· μὲν, πείθουσι δ' ὅμως, ταῖς ἄλλαι; χαίρειν
minus cum aliorum houorum gaudio frui recusa- εἰπόντα τιμαῖς, ἐκκλησιαστικών προστῆναι πρα
ret, vix illum persuaserunt, ut ecclesiasticorum γμάτων, καὶ τὴν φυλακὴν ἐμπιστευθῆναι τῶν τῆς
negotiorum curam capesserel, sacramque Ecclesiæ Εκκλησίας ἱερῶν κειμηλίων. Οὐκ ἐπείθετο δὲ ἄρα
supellectilem in suam fidem susciperet. Et forsitan τοῖς ἄρχουσι, καὶ διὰ τοῦτο τὴν διακονίαν ἐδέχετο,
principibus non obtemperasset, nec propterea mi- ἀλλ᾽ Ἰγνατίῳ τῷ θείῳ (πολὺς δὲ ἄρ᾽ οὗτος τὴν ἀρε
nisterium illud suscepisset, sed divino Ignatio τὴν, καὶ τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ζῆλον θερμότατο;), άρτι
qui plurima virtute ornatus, et ferventissimum pro τῆς ἀρχιερωσύνης εμπιστευθέντι τοὺς οἴακας· ὃς
Christo zelum gerens, nuper patriarchatus-guber- τὸ περιὸν τῆς ἀρετῆς τοῦδε τοῦ ἱεροῦ δυσωπούμενος,
macula sibi credita susceperat, non obtemperare ἔσπευδεν ἔχειν συγκοινωνὸν τῶν πόνων, κάν τοῖς
non potuit. Ilic, excellentissimam Josephi nostri vir- ἀναγκαίοις συλλήπτορα· καὶ πρόφασιν την διακονίαν
tutem admiratus, eumdem in laborum suorum par- εὑράμενος, τοῦ ποθουμένου ἐτύγχανε. Καὶ ἦν ἐκείνῳ
tem, et in rebus necessariis adjutorem assumere συνομιλών θαμά, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰ ἀγνοούμενα δι
studebat: et cum ministerii jam prædicti prætextum δασκόμενος. Καινὸν δὲ πάντως οὐδὲν εἴ τινα τῶν
invenisset, id quod cupiebat facile obtinuit. Fre- ἀποῤῥήτων τῆς Γραφῆς μυστηρίων ἐκείνῳ μὲν
quentes igitur cum eo sermones et colloquia misce- Αγνοεῖτο, τῷ δὲ μεγάλῳ τῷδε Πατρί, διά τε τὸ πολὺ
bat, etea quæ ignorabat, ab eo:!emn addiscebat. Nihil τῆς σπουδῆς καὶ τὸ περιὸν τῆς καθάρσεως, καὶ
porro novi erat, si qua ineffabilium diving Scriptura ἐγινώσκετο καὶ διηρθροῦτο μετὰ πολλῆς μελιχρότητας,
mysteriorum viro illi essent ignota. Magno autem huic ὁ χάρισμα τῶν παρὰ τῷ μεγάλῳ Παύλῳ ὑμνουμέ
Patri, et propter multum studium, et propter emi- νων ἐστὶν, ἄλλου μὴ προσδεόμενον θείου χαρίσματος.
nentem puritatem et cognita erant, et eadem plurima cum dulcedine ac suavitate explicabat: id quod
donum est, ex iis, quæ a magno Apostolo commendantur, et nullius alterius doni indigere videtur.
30. Postquam autem magnus hic antistes senectute laboribusque innumeris confectus emigravit ad Deum, successit in ejus locum et patriarchalem dignitatem Photius, qui in publicis consiliis
in sententia ferenda, et propter sermonis copiam,
Theophilum scilicet, ut in Prolegom. dictum.
Sunt hi Theodora et filius ejus Michael. Mendum autem in Menologio Basilii imper. est, quod
nonnisi Theopbilo mortuo, Josephus scribatur ex
carcere ereptus D. Nicolai ope, iterumque ejectus in
λ'. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ ὁ μέγας ἀρχιερεὺς οὗτος γήρα
ἐταλαιπωρεῖτο, καὶ καμάτῳ πολυειδεῖ πρὸς Θεὸν
ἐξεδήμησε, διαδέχεται τὸν τῆς ἀρχιερωσύνης θρόνον
ὁ Φώτιος, δς τῆς συγκλήτου βουλῆς ἐτύγχανε τὸ
πρωτεῖον ἐπιφερόμενος, διά τε τὸ πολὺ τοῦ λόγου
exsilium.
S. Ignatius, qui colitur 23 octob., Methodio
successit, quarto post orthodoxiam restitutam
anno; pulsus et iterum restitutus, usque ad an. 879
sedem tenuit patriarchalem.
col. 969–970page 22 of 26
PG 105:969καὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆς γνώσεως, καὶ ἅμα διὰ τὸ δεινὸν τοῦ νοὸς, καὶ πρὸς τὸ συνθεῖναι καὶ σκευάσαι πράγματα ἐπιτήδειον, ἐξ οὗ καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ἱερω σύνης ἀπεκληρώσατο, ἵνα μὴ λέγω πάντα τὰ τοῦ ἀνδρὸς, και που καὶ πρὸς διαβολὰς χωρήσω τοῦδε, ἀπὸ τοῦ πράγματος εἰς τοῦτο παρακινούμενος. Πλήν ὅτι καὶ οὗτος τῷ μεγάλῳ τούτῳ Πατρὶ Ἰωσὴφ τὴν ἴσην επήρει τιμὴν, καὶ τῷ μέσῳ τῆς καρδίας ὑπο έκρυπτε, Θεοῦ ἄνθρωπον ὀνομάζων, καὶ ἰσαγγέλῳ κατὰ τὸ θεμιτὸν προσέχων αὐτῷ. Ενθεν τοι καὶ ὅλην τὴν φροντίδα τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων αὐτῷ ἀναθέμενος, Πατέρα Πατέρων ἐκάλει, καὶ τοὺς τῶν πρώτων βαθμῶν ἀξιουμένους τῆς Ἐκκλησίας παρεκάλει τούτῳ ἀνατιθέναι τοὺς λογισμούς· δ δὴ καὶ πᾶς ἐτέλει καὶ πρὸ τῆς πατριαρχικής παρα κλήσεως. Ην γάρ, κατὰ τὰ Ασματα τῶν ᾀσμάτων, ὦ κομιδῇ εὐφυής, ἀλώπεκας ἁμαρτημάτων κατέχειν σμικράς, καὶ ἀποκτέννειν τῆς νοουμένης γῆς τοὺς ἁμαρτωλοὺς, ὅ φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ, καὶ δῆτα καὶ ψυχὴν ἐπιστηρίξαι καὶ βεβαιώσασθαι, καὶ τὸν εἰς σαρκικές ορέξεις δίκην σφαίρας κατὰ πρανούς κυλιόμενον ἀναστῆσαι τῆς ἁμαρτίας καὶ ποιῆσαι μετα άρσιον· ἀλλὰ καὶ τὸν ἀπεριπτυπήτῳ συζῶντα σχολή, καὶ ταῖς τῆς ἁγίας Τριάδος θεωρίαις περιλαμπόμενον, ὅτι πεῖσαι, μὴ χαλάσαι τὸ θεῖον πτερὸν, μηδέ μετεωρισθῆναι, διὰ τὰς ἐν θεωρίαις παγίδας (δι ὧν ὁ πτερνοσκόπος οιήσεως πάθει τοὺς πολλοὺς πρὸς τὸ τῆς ἀπωλείας κατήγαγεν βάραθρον), γαλήνην μὲν διδάσκων όπως συνίσταται ἡ ψυχὴ, καὶ ὅπως τὰ φυ σικῶς ἐγκατεσπαρμένα τῆς γνώσεως σπέρματα, παν τοίως ἐν ἡμῖν κατὰ κρᾶσιν καὶ ἰδιότητα μεταποιοῦνται τε καὶ ἐπαύξονται, πρὸς ὅπερ ἕκαστος πέφυκε. λα'. Καὶ τί μὴ λέγω τὰ μείζω καὶ τελεώτερα; Τώρα τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ γενναῖος, καὶ ἀπὸ μόνης τῆς ὄψεως ὁποίῳ πάθει ἕκαστος ἐδεσμεῖτο, μυστηριωδῶς προδιέγραφεν, ὁμοῦ μὲν ὑπεκκλίνων τὴν δόξαν, ἵνα μή τις τυχὸν ὑπολειφθείη παρὰ τοὺς πολλοὺς, ὁ τοῖς πᾶσιν ἄγγελος νομιζόμενος, καὶ ἵνα μὴ ἐντρέψῃ τὸν ἁμαρτάνοντα, καὶ διὰ τοῦτο ποιήσῃ πρὸς τὴν ἁμαρ τίαν ἐπιῤῥεπέστερον· φιλεῖ γὰρ τὸ τέως κρυπτόμενον, καὶ ὡς αἰσχύνης ἔργον νομίζεσθαι· τὸ δὲ πρὸς πολλὰς ἀκοὰς ἐμπεσὶν εὐκαταφρόνητον τῷ ποιοῦντι λογί ζεσθαι. λβ'. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπεὶ ἔδει καὶ τοῦτον, ἄνθρωπον ὄντα καὶ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως περικείμενον, μᾶλλον δὲ ἐν ὀστρακίνῳ σκεύει τοῦ σώματος τὸν μέσ γαν τῆς ἀρετῆς περικρύπτοντα μάργαρον, ἀναλύσαι πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ τῇ ἀληκτῳ μαρμαρυγῇ τῶν θείων θεωρημάτων ἀμέσως ἐνωραΐζεσθαι· καὶ τῶν πολυ λῶν ἱδρώτων τὸν μισθὸν συγκομισασθαι· νοσεί μὲν ὀλίγον, διὰ δὲ θείας ἀποκαλύψεως μυείται τὴν ἐκδημίαν, ἀγγέλου τούτῳ κατὰ τοὺς ὕπνους λαλήσαντος. Ὁ τῶν νηστειῶν τοίνυν παρῳχήκει καιρὸς, καὶ ηVITA.
καὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆς γνώσεως, καὶ ἅμα διὰ τὸ ct propter scientia excellentiam, et propter anim
gravitatem primas obtinebat; et in concinnandis
pertractandisque negotiis magnam habebat dexteritatem, unde et sacerdotis principatum sortitus
est (ne loquar nunc de cæteris omnibus, quæ ad
hunc virum spectant, et a proposito sermone ad calumnias diverlan). Præterea hic etiam magno
Patri Josepho æqualem honorem impendebat, et in
medio cordis recondens eum hominem Dei appellabal, et tanquam angelo, quantum fas erat, eidem intendebat oinnem etiam ecclesiasticorum negotiorum curam ac sollicitudinem in eo reponens,
Patrem Patrum vocitabat, et eos, qui in Ecclesia
primos gradus habebant, hortabatur, ut in eo
animi curas collocarent; quod sane etiam ante
δεινὸν τοῦ νοὸς, καὶ πρὸς τὸ συνθεῖναι καὶ σκευάσαι
πράγματα ἐπιτήδειον, ἐξ οὗ καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ἱερωσύνης ἀπεκληρώσατο, ἵνα μὴ λέγω πάντα τὰ τοῦ
ἀνδρὸς, και που καὶ πρὸς διαβολὰς χωρήσω τοῦδε,
ἀπὸ τοῦ πράγματος εἰς τοῦτο παρακινούμενος. Πλήν
ὅτι καὶ οὗτος τῷ μεγάλῳ τούτῳ Πατρὶ Ἰωσὴφ τὴν
ἴσην επήρει τιμὴν, καὶ τῷ μέσῳ τῆς καρδίας ὑπο
έκρυπτε, Θεοῦ ἄνθρωπον ὀνομάζων, καὶ ἰσαγγέλῳ
κατὰ τὸ θεμιτὸν προσέχων αὐτῷ. Ενθεν τοι καὶ
ὅλην τὴν φροντίδα τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων
αὐτῷ ἀναθέμενος, Πατέρα Πατέρων ἐκάλει, καὶ τοὺς
τῶν πρώτων βαθμῶν ἀξιουμένους τῆς Ἐκκλησίας
παρεκάλει τούτῳ ἀνατιθέναι τοὺς λογισμούς· δ δὴ
καὶ πᾶς ἐτέλει καὶ πρὸ τῆς πατριαρχικής παρα
κλήσεως. Ην γάρ, κατὰ τὰ Ασματα τῶν ᾀσμάτων, ὦ patriarchæ exhortationem omnes faciebant. Erat
κομιδῇ εὐφυής, ἀλώπεκας ἁμαρτημάτων κατέχειν
σμικράς, καὶ ἀποκτέννειν τῆς νοουμένης γῆς τοὺς
ἁμαρτωλοὺς, ὅ φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ, καὶ δῆτα καὶ
ψυχὴν ἐπιστηρίξαι καὶ βεβαιώσασθαι, καὶ τὸν εἰς
σαρκικές ορέξεις δίκην σφαίρας κατὰ πρανούς κυ
λιόμενον ἀναστῆσαι τῆς ἁμαρτίας καὶ ποιῆσαι μετα
άρσιον· ἀλλὰ καὶ τὸν ἀπεριπτυπήτῳ συζῶντα σχολή,
καὶ ταῖς τῆς ἁγίας Τριάδος θεωρίαις περιλαμπόμενον, ὅτι πεῖσαι, μὴ χαλάσαι τὸ θεῖον πτερὸν, μηδέ
μετεωρισθῆναι, διὰ τὰς ἐν θεωρίαις παγίδας (δι
ὧν ὁ πτερνοσκόπος οιήσεως πάθει τοὺς πολλοὺς πρὸς
τὸ τῆς ἀπωλείας κατήγαγεν βάραθρον), γαλήνην μὲν
διδάσκων όπως συνίσταται ἡ ψυχὴ, καὶ ὅπως τὰ φυσικῶς ἐγκατεσπαρμένα τῆς γνώσεως σπέρματα, παντοίως ἐν ἡμῖν κατὰ κρᾶσιν καὶ ἰδιότητα μεταποιοῦνταί τε καὶ ἐπαύξονται, πρὸς ὅπερ ἕκαστος πέφυκε.
sed ibi gradum sistat, et conquiescat, et ut ea semina
sunt, omnino in nobis, juxta temperaturam illam ac proprietatem commutentur et crescant, ad quain
unusquisque naturaliter propensus est.
λα'. Καὶ τί μὴ λέγω τὰ μείζω καὶ τελεώτερα;
Τώρα τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ γενναῖος, καὶ ἀπὸ μόνης τῆς
ὄψεως ὁποίῳ πάθει ἕκαστος ἐδεσμεῖτο, μυστηριωδῶς
προδιέγραφεν, ὁμοῦ μὲν ὑπεκκλίνων τὴν δόξαν, ἵνα
μή τις τυχὸν ὑπολειφθείη παρὰ τοὺς πολλοὺς, ὁ τοῖς
πᾶσιν ἄγγελος νομιζόμενος, καὶ ἵνα μὴ ἐντρέψῃ τὸν
ἁμαρτάνοντα, καὶ διὰ τοῦτο ποιήσῃ πρὸς τὴν ἁμαρ
τίαν ἐπιῤῥεπέστερον· φιλεῖ γὰρ τὸ τέως κρυπτόμενον,
καὶ ὡς αἰσχύνης ἔργον νομίζεσθαι· τὸ δὲ πρὸς πολλὰς
ἀκοὰς ἐμπεσὶν εὐκαταφρόνητον τῷ ποιοῦντι λογίζεσθαι.
λβ'. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπεὶ ἔδει καὶ τοῦτον, ἄνθρωπον
ὄντα καὶ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως περικείμενον,
μᾶλλον δὲ ἐν ὀστρακίνῳ σκεύει τοῦ σώματος τὸν μέσ
γαν τῆς ἀρετῆς περικρύπτοντα μάργαρον, ἀναλύσαι
πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ τῇ ἀληκτῳ μαρμαρυγῇ τῶν θείων
θεωρημάτων ἀμέσως ἐνωραΐζεσθαι· καὶ τῶν πολυ
λῶν ἱδρώτων τὸν μισθὸν συγκομισασθαι· νοσεί
μὲν ὀλίγον, διὰ δὲ θείας ἀποκαλύψεως μυείται τὴν
ἐκδημίαν, ἀγγέλου τούτῳ κατὰ τοὺς ὕπνους λαλήσαν·
τος. Ὁ τῶν νηστειῶν τοίνυν παρῳχήκει καιρὸς, καὶ
• Cant. 1, 15.
PATROL. GR. CV.
η
enim, secundum quod in Cantico canticorum
scriptum est, admodum sedulus ac sollicitus in
parvulis peccatorum vulpibus capiendis, et in
spiritalis terra peccatoribus, juxta Davidis dictum, interficiendis. Praeterea animum assidue Grmabat, ac stabilem reddebat, cumque in morem
orbis seu spheræ ad carnales appetitus peccati
tanquam in declive volveretur, retralebat atque in
sublime erigebat. Cumque quietissimo otio frueretur,
et sanctæ Trinitatis visionibus illustraretur, nanquam remittebat, sed semper divinæ contemplationis
alas intendebat; neque mente efferebatur, propter
laqueos qui in visionibus reperiuntur, per quos
versutus dæmon elationis vitio multos in ruinæ ac
perditionis barathrum induxit, tranquillitatem præ
se ferens ac docens, ne anima ulterius progrediatur,
scientiæ et cognitionis, quæ naturaliter seminata
31. Sed cur majora ac perfectiora præteream?
Si quem generosus iste in oculis vultuque aspexissel, ex solo aspectu, quanam passione quisque detineretur, arcanis modis præsignabat, et simul
gloriam declinabat, ne quis forte eum supra multos
esse suspicaretur, qui ab omnibus angelus æstimabatur: et ne peccantem innutriret, ac foveret,
atque ad peccandum faceret procliviorem. Solet
enim id quod adhuc occultum est, tanquam opus
turpe censeri: quod vero ad multorum aures
pervenit, contemptibile ab eo qui peccat existimari.
32. Quoniam vero oportebat ipsum etiam, cum
esset homo, et corpore humilitatis circumdatus
esset, vel potius in vase fictili corporis magnam
virtutis margaritam absconditam circumferret;
oportebat, inquam. remeare ad Deum, et immensis divinarum contemplationum splendoribus
immediate illustrari, multorumque sudorum mercedem reportare, cœpit aliquantulum ægrotare;
per divinam autem revelationem sese hinc emigraturum intellexit, angelo id in somnis signidi31
col. 971–972page 23 of 26
PG 105:971κει Παρασκευή· ἐν ᾗ τὸ γραμματεῖον, ἐφ᾽ ᾧ αἱ πᾶσαι τοῦ ποιμνίου αναγεγραμμέναι κτήσεις ὑπῆρχαν ἀράμενος, καὶ σὺν τούτῳ καὶ τὸν μαθητὴν Θεοφάνην παραλαβών, Φωτίῳ τῷ ἀρχιερεῖ παρατίθεται, μηδέν τι πλέον ὁ γενναῖος προσημηνάμενος. Ὁ δὲ παντοίοις λογισμοῖς ἐπατάσσετο τὴν καρδίαν, καὶ τί ποτε τοῦτό ἐστι καθ' ἑαυτὸν ἐλογίζετο· οὐκ ἔμελλε δὲ πάντως ἐπὶ πολὺ ἀγνοεῖν· τὰ γὰρ τοῦ θανάτου προμηνυτήρια (καῦρος δὲ ἦν ταυτὶ πυρετός) ἀντὶ πάσης φωνῆς τὸ παρὰ τοῦ μεγάλου τελεσθὲν προεμήνυε ἡ τοῦ σωτηρίου πάθους μεγάλη καὶ σεβασμία εφεστή Αγ'. Καὶ ἦν ἐκείνῳ ἡ ἀλγηδὼν εὐχαριστίας ὑπόθεσις, καὶ, Εὐλογῶ σε, ἔλεγεν, ὁ Θεὸς, ὅτι σου ταῖς νοηταῖς διαπεφύλαγμαι πτέρυξιν, ἀλλὰ συντήρησόν με καὶ μέχρι τῆς τελευταίας ἀναπνοῆς, καὶ ἀπλανῶς δὺς διαδῆναι τὸν ἄρχοντα τοῦ σκότους καὶ τὰ ἐν ἀέρι φαντάσματα, μή ποτε διὰ τὰς ἐν τῷ βίῳ τελεσθείσας ἀπροσεξίας ἐπιχαρείη ἐπ' ἐμὲ ὁ ἐχθρός μου. κυβέρνησον δὲ καὶ τὸ ποίμνιόν σου, Λόγε Θεοῦ, καὶ τῇ σῇ παντοκρατορικῇ δεξιᾷ δίεπε μέχρι τερμάτων αἰῶνος, τὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας εὐλόγησον· γαλή νην σταθηρὰν ταῖς Ἐκκλησίαις σου δώρησαι, τὸ βασίλειον ἱεράτευμα ταῖς σαῖς κατακόσμησον χάρισε, ταπείνωσον τὸν Βελίαρ ὑπὸ τοὺς πόδας τῶν ἀγα πώντων σε, πᾶσαν αίρεσιν ὡς ψυχολεθρίαν γάγγραιναν τῆς Ἐκκλησίας ἀπέλασον, καὶ δὸς τῇ παναθλία ψυχή μου αταράχως διαζευχθῆναι τοῦδε τοῦ σώματ τος. Οίδα, Δέσποτα, ὡς τὸ πανάχραντόν σου πνεῦμα, οὐκ ἀναπέπαυται ἐν ἐμοὶ διὰ τὰς ἀπομορχθείσας τῇ ψυχῇ μου κηλίδας· ἀλλὰ σὲ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσάν σου χρηστότητα πάριδέ μου τὰς ἀνομίας, καὶ κλήρῳ τῶν πρωτοτόκων τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς συναρίθμησον. Εἶπε ταῦτα καὶ τοὺς παρόντας εὐλο γήσας, καὶ τοῖς ἀποῦσι τὰ ἐξιτήρια επευξάμενος, εἶτα καὶ τῶν ἀχράντων μεταλαβών μυστηρίων, ηρέμα τε τὰς χεῖρας ἄρας εἰς οὐρανόν. Καὶ οἷον πρὸς ἐρα στὴν ἑλόμενος ἁπάντων, φαιδρῷ καὶ ὑπομειδιῶντι προσώπῳ, χερσὶν ἀχράντοις Θεοῦ τὸ πανάχραντον πνεῦμα παρέθετο. λδ'. Οτε καὶ πανταχόθεν τὰ σμήνη τῶν μοναχῶν κατὰ ταυτὸν ἀθροιζόμενα, κατεστενοχώρουν τὴν τό που τῇ συνδρομῇ, καὶ τὰ μυριόμικτα πλήθη, ὧν ἐκεῖνος ἐπεμελεῖτο παντοίως, ὁ μὲν τὸν πατέρα ἐπο ολοφυρόμενος ἦν, ὁ δὲ τὸν τροφέα, ἄλλος τὸν τῆς ἰδίας ψυχῆς ἐπιμελητήν, ὁ δὲ τὸν ἐν δεινοῖς ἐπίκουρον Στερνοτυπῶν ἐλεεινῶς ὀλοφύρετο, πάντες δὲ τὸν παντάπασι γινόμενον ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ, κατὰ τὸν μέγαν Απόστολον. Καὶ διετελεῖτο ἡ ἐκφορά, καὶ τὰ φωτὸς ἄξιον ὑπὸ δαψιλεῖ τῷ φωτὶ ὑπὸ γῆν κατεκρύπτετο, ἀγγέλων ἄνωθεν προσκιρτώντων καὶ οἷον επαγαλλομένων τῷ συμπολίτῃ, καὶ συνθιασώτῃ αὐτ τῶν, ἀνθρώπων κάτωθεν οίμωζόντων διὰ τὸ ἐκείνου πρὸς πάντας φιλάνθρωπον, δαιμόνων φριττόντων τῇ ἀνόδῳ τῆς θείας εκείνου ψυχῆς, οἱ τέως τὸν ἀέρα καταλιπόντες ἀπεδίδρασκον πό ρωθεν· καί τινες ἀπὸ μακρᾶς ὁδοιπορίας ἄρτι πρὸς τὴν ἐνεγκαμένην μετα φοιτῶντες, ολοφυρμοῦ ἀερίου ᾐσθάνοντο, τάχα τῶν πονηρῶν οίμωζόντων, διὰ τὸ μὴ στέγειν τὴν ἄνοδονκει Παρασκευή· ἐν ᾗ τὸ γραμματεῖον, ἐφ᾽ ᾧ αἱ πᾶσαι
τοῦ ποιμνίου αναγεγραμμέναι κτήσεις ὑπῆρχαν
ἀράμενος, καὶ σὺν τούτῳ καὶ τὸν μαθητὴν Θεοφάνην
παραλαβών, Φωτίῳ τῷ ἀρχιερεῖ παρατίθεται, μηδέν
τι πλέον ὁ γενναῖος προσημηνάμενος. Ὁ δὲ παντοίοις
λογισμοῖς ἐπατάσσετο τὴν καρδίαν, καὶ τί ποτε τοῦτό
ἐστι καθ' ἑαυτὸν ἐλογίζετο· οὐκ ἔμελλε δὲ πάντως
ἐπὶ πολὺ ἀγνοεῖν· τὰ γὰρ τοῦ θανάτου προμηνυτήρια
(καῦρος δὲ ἦν ταυτὶ πυρετός) ἀντὶ πάσης φωνῆς τὸ
παρὰ τοῦ μεγάλου τελεσθὲν προεμήνυε
cante. Cum igitur Quadragesimalis jejunii termi- ἡ τοῦ σωτηρίου πάθους μεγάλη καὶ σεβασμία εφεστή
nus adventasset, et salutiferæ Passionis magna, ac
venerabilis Parasceve instaret, accepit libellum, in
quo universe gregis possessiones descripta erant;
el assumens simul discipulum suum Theophanem,
patriarchæ Photio utrumque commendavit, nihil
ulterius verbis significans. Photius vero variis cogitationibus undequaque jactabatur, et quidnamn
hoc sibi vellet, animo revolvebat, quod non multo
post intellecturus erat. Mortis enim præcedentia
signa (ardentissima scilicet febris ) instar cujuslibet vocis magni hujus finem præmonstrabant.
Αγ'. Καὶ ἦν ἐκείνῳ ἡ ἀλγηδὼν εὐχαριστίας ὑπόθε
σις, καὶ, Εὐλογῶ σε, ἔλεγεν, ὁ Θεὸς, ὅτι σου ταῖς
νοηταῖς διαπεφύλαγμαι πτέρυξιν, ἀλλὰ συντήρησόν
33. Vehemens autem dolor erat illi gratiarum
actionis occasio, ac dicebat: Benedico te, Deus,
quia sub alis tuis intellectualibus custoditus sum;
verum custodi me usque ad exitum spiritus mci, με καὶ μέχρι τῆς τελευταίας ἀναπνοῆς, καὶ ἀπλανῶς
et concede mihi, ut sine errore ac deceptione
aera tenebricosum, ac phantasmata, quæ in aere
morantur, pertranscam, ne forte propter negligentias in vita mea admissas, gaudeat super me
inimicus meus. Guberna etiam gregem tuum, o
Verbum Dei, et dextera tua omnipotenti usque ad
finem sæculi benedie filiis Ecclesiæ: stabilem
tranquillitatem Ecclesiis tuis largire: regale sacerdotium gratiis tuis exorna: Belial sub pedibus
diligentium te humilia: omuem bæresim tanquam
mortiferam gangrænam ab Ecclesia expelle: et
animæ meæ miserrimæ concede, ut sine ullo timore
a corpore separetur. Novi, Domine, Spiritum tuum
immaculatissimum non requievisse in me propter
maculas impressas animæ meæ. Sed tu propter
excellentissimam benignitatem tuam dissimula iniquitates meas, et in sortem prinogenitorum, qui
in coelis ascripti sunt, connumera me. His diclis,
benedixit illis qui aderant, et absentibus etiamı
fausta ac felicia apprecatus, immaculata sacramenta suscepit. Deinde paulatim manus extollens
in caelum, utpote omnium amatoris amicus, læta
ac subridenti facie immaculatis Dei manibus purissimum spiritum commendavit.
34. Eodem tempore monachorum undequaque
agmina congregata locum illum concursu suo coangustabant; et innumera multitudo commista ex
illis, quorum ipse quoquo modo curam gesserat,
convenit: quorum alius patrem dedebat, alius nu -
triciumn, alius animæ suæ sedulum curatorem, alius
vero in rebus asperis ac difficillimis adjutorem miserabiliter ejulans deplorabat. Omnes autem, omnibus omnia factum, juxta magnum Apostolum,
ut omnia lucriſaceret, lacrymis comitabantur. Ita
funus illi persolutum est, et id quod luce dignum
crat, copiosis cum luminibus sub terra alisconditum fuit; augelis sursum exsultantibus, et veluti
cum concive ac consocio suo collætantibus: omnibus vero deorsum gementilars, eo quod erga universos humanissimus semper fuisset. At vero dœmones in divinæ illius animæ ascensu exhorrescebant, atque interim aereas regiones derelinqueules procul aufugiebant. Et quidam ex longo
δὺς διαδῆναι τὸν ἄρχοντα τοῦ σκότους καὶ τὰ ἐν ἀέρι
φαντάσματα, μή ποτε διὰ τὰς ἐν τῷ βίῳ τελεσθείσας
ἀπροσεξίας ἐπιχαρείη ἐπ' ἐμὲ ὁ ἐχθρός μου. Κυ
βέρνησον δὲ καὶ τὸ ποίμνιόν σου, Λόγε Θεοῦ, καὶ τῇ
σῇ παντοκρατορικῇ δεξιᾷ δίεπε μέχρι τερμάτων
αἰῶνος, τὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας εὐλόγησον· γαλή
νην σταθηρὰν ταῖς Ἐκκλησίαις σου δώρησαι, τὸ
βασίλειον ἱεράτευμα ταῖς σαῖς κατακόσμησον χάρισε,
ταπείνωσον τὸν Βελίαρ ὑπὸ τοὺς πόδας τῶν ἀγα
πώντων σε, πᾶσαν αίρεσιν ὡς ψυχολεθρίαν γάγγραι
ναν τῆς Ἐκκλησίας ἀπέλασον, καὶ δὸς τῇ παναθλία
ψυχή μου αταράχως διαζευχθῆναι τοῦδε τοῦ σώματ
τος. Οίδα, Δέσποτα, ὡς τὸ πανάχραντόν σου πνεῦμα,
οὐκ ἀναπέπαυται ἐν ἐμοὶ διὰ τὰς ἀπομορχθείσας τῇ
ψυχῇ μου κηλίδας· ἀλλὰ σὲ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσάν
σου χρηστότητα πάριδέ μου τὰς ἀνομίας, καὶ κλήρῳ
τῶν πρωτοτόκων τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς
συναρίθμησον. Εἶπε ταῦτα καὶ τοὺς παρόντας εὐλο
γήσας, καὶ τοῖς ἀποῦσι τὰ ἐξιτήρια επευξάμενος,
εἶτα καὶ τῶν ἀχράντων μεταλαβών μυστηρίων, ηρέμα
τε τὰς χεῖρας ἄρας εἰς οὐρανόν. Καὶ οἷον πρὸς ἐραστὴν ἑλόμενος ἁπάντων, φαιδρῷ καὶ ὑπομειδιῶντι
προσώπῳ, χερσὶν ἀχράντοις Θεοῦ τὸ πανάχραντον
πνεῦμα παρέθετο.
λδ'. Οτε καὶ πανταχόθεν τὰ σμήνη τῶν μοναχῶν
κατὰ ταυτὸν ἀθροιζόμενα, κατεστενοχώρουν τὴν τό
που τῇ συνδρομῇ, καὶ τὰ μυριόμικτα πλήθη, ὧν
ἐκεῖνος ἐπεμελεῖτο παντοίως, ὁ μὲν τὸν πατέρα ἐπο
ολοφυρόμενος ἦν, ὁ δὲ τὸν τροφέα, ἄλλος τὸν τῆς ἰδίας
ψυχῆς ἐπιμελητήν, ὁ δὲ τὸν ἐν δεινοῖς ἐπίκουρον στερ
νοτυπῶν ἐλεεινῶς ὀλοφύρετο, πάντες δὲ τὸν πάντα
πᾶσι γινόμενον ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ, κατὰ τὸν
μέγαν Απόστολον. Καὶ διετελεῖτο ἡ ἐκφορά, καὶ τὰ
φωτὸς ἄξιον ὑπὸ δαψιλεῖ τῷ φωτὶ ὑπὸ γῆν κατεκρύπτετο, ἀγγέλων ἄνωθεν προσκιρτώντων καὶ οἷον
επαγαλλομένων τῷ συμπολίτῃ, καὶ συνθιασώτῃ αὐτ
τῶν, ἀνθρώπων κάτωθεν οίμωζόντων διὰ τὸ ἐκείνου
πρὸς πάντας φιλάνθρωπον, δαιμόνων φριττόντων τῇ
ἀνόδῳ τῆς θείας εκείνου ψυχῆς, οἱ τέως τὸν ἀέρα
καταλιπόντες ἀπεδίδρασκον πό ρωθεν· καί τινες ἀπὸ
μακρᾶς ὁδοιπορίας ἄρτι πρὸς τὴν ἐνεγκαμένην μετα
φοιτῶντες, ολοφυρμοῦ ἀερίου ᾐσθάνοντο, τάχα τῶν
πονηρῶν οίμωζόντων, διὰ τὸ μὴ στέγειν τὴν ἄνοδον
col. 973–974page 24 of 26
PG 105:973ματο;. τὴν ἅπας καθηγιάζετο καὶ γῇ τῇ καταθέσει τοῦ σώ λεʹ. Καί τις ἀνὴρ, συνήθης ὡς τὰ πολλὰ τῷ ἁγίῳ, καὶ βίῳ λόγον κοσμῶν, καὶ τῷ λόγῳ τὸν βίον καθε ωραΐζων, ἐῴκει κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἐκδημίας τῆς μα καρίας ἐκείνης ψυχῆς (πόρξω γὰρ ἦν), φωνῆς ἀκούειν καλούσης αὐτόν· Εξ:θι, καὶ βλέπε παράδοξα καὶ θεία μυστήρια· ἀμέλει καὶ τῆς οἰκείας, ὡς ἐδόκει ἐκείνῳ, ὑπὸ τῆς φωνῆς ἀφυπνισθέντι καὶ ἐξιόντι ὁρά καί τι φόβον καὶ χαρὰν ἐμποιοῦν θέαμα. Εφαίνετο γὰρ ὅλον τὸ κῦτος τοῦ οὐρανοῦ διασχιζόμενον σώμα τος, τὰ δὲ τάγματα τῶν ἁγίων ὁμιλαδόν τῆς μακαρίας περιοχῆς ἐξερχόμενα, οὐ καθ᾽ ἕνωσιν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν, ἀλλὰ προηγεῖτο μὲν ἡ τῶν ἀποστόλων ἀκρό της μετὰ τῆς ὅλης αὐτῶν ὁμηγύρεως, μάρτυρες δὲ μετὰ τούτους συνεφεπόμενοι κατεφαίνοντο, καὶ καθ εξῆς οἱ προφῆται, καὶ τῶν ἄλλων ὁσίως βεβιωκότων τὰ στίφη, καὶ ὁ τῶν διαπρεψάντων ἐν ἁγιωσύνῃ καὶ ἀρχιερωσύνῃ παναγιώτατος σύλλογος. Τώρα γοῦν τὸ γινόμενον ὁ ῥηθεὶς ἐκεῖνος ἀνὴρ, καὶ ὅλος ἦν ἐκπλήξεως καθορῶν· ἀλλ' οὐκ ἠδύνατο συμβαλεῖν τῷ παρα δόξως γινομένῳ θεάματι, ἔνθεν τοι καὶ διηπορεῖτο καθ' ἑαυτὸν, Τί ποτέ ἐστι τὸ ὁρώμενον; Καὶ δὴ τῆς προτέρας ἐδόκει καὶ αὖθις ἀκούειν φωνῆς· Νῆφε, ἄνθρωπε, ἰδοὺ τὸ ὁρώμενον πρόδηλον· ἤκουε ταῦτα καὶ ὁρᾷ νεανίσκους τέσσαρας τὸν ἀριθμὸν, πτερὰ περικειμένου; ἐπὶ τῶν ὤμων, καὶ ὡσπερεί τινα κό ρὴν ἄρτι καλὸν καὶ ἡδὺ ἀπολάμπουσαν ἐν μέσῳ κατ ἔχοντας, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἐκείνων χοροῖς διαχε λευομένους καὶ λέγοντας· Δέξασθε μεθ' ὑμῶν τὴν μακαρίαν ταύτην ψυχήν, ἥτις ὑμῖν πολλὰ διεμελ ύδησε μελωδήματα, μετὰ καὶ τοῦ τὸν ὑμέτερον βίον ἀπομιμήσασθαι. Καὶ πάντας ἑώρα ταύτην ἀσπαζομένους περιχαρῶς, προηγησαμένης τῆς Μητρὸς τοῦ Θεοῦ. λς. Αμέλει καὶ πάλιν διηπόρει ὁ ἄνθρωπος, Τίς ποτε δὲ αὕτη ἡ τοσαύτης τῆς δόξης ἀπολαβοῦσα, καὶ τῆς ὑπὲρ λόγον τιμῆς; Καὶ ἀκούει τῶν φερόντων ἐκείνην ἀγγέλων διαπρυσίῳ φωνῇ· Οὗτός ἐστιν Ιων σήφ, Ἰωσὴφ τῶν Ἐκκλησιῶν ἡ εὐπρέπεια, ὃς ἀπο στόλων τὸν βίον καὶ τῶν μαρτύρων ἐν βίῳ καλῶς μιν μησάμενος, ἀλλὰ καὶ πάντας τιμήσας τῇ δεδομένη τούτῳ παρὰ τοῦ Πνεύματος χάριτι, ᾄσματά τε θεία τούτοις ἀξίως τῆς οἰκείας σοφίας καὶ γνώσεως πλέ ξας, παρὰ τούτων αὖθις ἀντιτιμᾶται, ταύτην ὑπαν τὴν πρὸς οὐρανοὺς εἰσιτήριον, οὕτω Θεοῦ διατάξαντος, ἵνα μηδεὶς τῶν ἀπ' αἰῶνος ἁγίων ἀπῇ, ὥστε πάντας ὁμοῦ συνδραμόντας τελέσαι τὸν ἐπιβατήριον τῷ γενναίῳ τούτῳ ζηλωτῇ τε καὶ μιμητῇ. Ἀλλὰ γὰρ καὶ ἔτι βλέπε καὶ τὰ τούτων παραδοξότατα· καὶ ἅμα ἔλεγον, καὶ ὅλος οὐρανὸς ἐξεκένωτο, καὶ τάξεις πᾶσαι τῶν οὐρανίων δυνάμεων, ἐντίμως ἄγαν καὶ εὐλαβῶς κατησπάζοντο. Καὶ οὐκ ἔτι δυνατὸς ὁρᾷν ἦν ὁ τῆς θεωρίας ταύτης καταξιωθεὶς τὰ ἐπέκεινα, ὑπὸ πολλῆς ἀγωνίας ἱδρῶτι λεπτῷ πανταχόθεν καταματο;.
VITA.
τὴν ἅπας καθηγιάζετο καὶ γῇ τῇ καταθέσει τοῦ σώ- itinere nuper advenientes, genitus deiusque voces
in aere audiverunt, celeriter pessimis spiritibus
cum gemitu abeuntibus, eo quod illius ascensum sustinere non possent. Universus autem aer sanctificabatur, atque etiam terra corporis illius depositione.
λεʹ. Καί τις ἀνὴρ, συνήθης ὡς τὰ πολλὰ τῷ ἁγίῳ,
καὶ βίῳ λόγον κοσμῶν, καὶ τῷ λόγῳ τὸν βίον καθε
ωραΐζων, ἐῴκει κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἐκδημίας τῆς μα
καρίας ἐκείνης ψυχῆς (πόρξω γὰρ ἦν), φωνῆς ἀκούειν
καλούσης αὐτόν· Εξ:θι, καὶ βλέπε παράδοξα καὶ
θεία μυστήρια· ἀμέλει καὶ τῆς οἰκείας, ὡς ἐδόκει
ἐκείνῳ, ὑπὸ τῆς φωνῆς ἀφυπνισθέντι καὶ ἐξιόντι ὁράκαί τι φόβον καὶ χαρὰν ἐμποιοῦν θέαμα. Εφαίνετο
γὰρ ὅλον τὸ κῦτος τοῦ οὐρανοῦ διασχιζόμενον σώματος, τὰ δὲ τάγματα τῶν ἁγίων ὁμιλαδόν τῆς μακαρίας
περιοχῆς ἐξερχόμενα, οὐ καθ᾽ ἕνωσιν μίαν καὶ τὴν
αὐτὴν, ἀλλὰ προηγεῖτο μὲν ἡ τῶν ἀποστόλων ἀκρότης μετὰ τῆς ὅλης αὐτῶν ὁμηγύρεως, μάρτυρες δὲ
μετὰ τούτους συνεφεπόμενοι κατεφαίνοντο, καὶ καθ
εξῆς οἱ προφῆται, καὶ τῶν ἄλλων ὁσίως βεβιωκότων
τὰ στίφη, καὶ ὁ τῶν διαπρεψάντων ἐν ἁγιωσύνῃ καὶ
ἀρχιερωσύνῃ παναγιώτατος σύλλογος. Τώρα γοῦν τὸ
γινόμενον ὁ ῥηθεὶς ἐκεῖνος ἀνὴρ, καὶ ὅλος ἦν ἐκπλήξεως καθορῶν· ἀλλ' οὐκ ἠδύνατο συμβαλεῖν τῷ παραδόξως γινομένῳ θεάματι, ἔνθεν τοι καὶ διηπορεῖτο
καθ' ἑαυτὸν, Τί ποτέ ἐστι τὸ ὁρώμενον; Καὶ δὴ τῆς
προτέρας ἐδόκει καὶ αὖθις ἀκούειν φωνῆς· Νῆφε,
ἄνθρωπε, ἰδοὺ τὸ ὁρώμενον πρόδηλον· ἤκουε ταῦτα·
καὶ ὁρᾷ νεανίσκους τέσσαρας τὸν ἀριθμὸν, πτερὰ
περικειμένου; ἐπὶ τῶν ὤμων, καὶ ὡσπερεί τινα κό
ρὴν ἄρτι καλὸν καὶ ἡδὺ ἀπολάμπουσαν ἐν μέσῳ κατ
35. Vir autem quidam sancti hujus consuctudine
clarus, qui vita sermonem exornabat, et sermone
vitam decorabat, atque illi valde similis erat; per
illud tempus, quo beata illius anima emigrabat,
cum procul esset, vocem audivit vocanteıp se, ac
dicentem Egredere ac vide mirabilia, et divina
mysteria. Denique a familiari voce, ut sibi videbatur, expergefactus, et egressus, visionem quamdain timore gaudioque plenam conspexit. Universa
enim cœli latitudo discindi videbatur, atque ex
beato illo sinu turmatim sanctorum ordines exire,
non quidem uno eodemque modo; sed primo quidem apostolorum summitas cum universo illorum
coetu prodibat: post hos autem martyres consequentes apparebant: prophetæ deinceps, et alioruun
sanctorum qui olim vixerant, acies, et pontificia
dignitate insignes fuerant, sanctissimum collegium
visebatur. Aspiciebat ergo vir prædictus id quod
fiebat, totusque stupore plenus erat, dum aspiceret,
non tamen poterat plene assequi atque intelligere
spectaculum illud admirandum; propterea mente
dubia atque hinc inde agitata aiebat ipse secum:
Quidnam est hoc quod ego video? Tunc visus est
sibi ipsi vocem illam, quam antea audiverat, iterum audire dicentem sibi: Evigila, o homo, ecce
manifestum est id quod vides: audi hæc. Tune
ἔχοντας, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἐκείνων χοροῖς διαχε- vidit quatuor juvenes habemtes alas circa humeros,
λευομένους καὶ λέγοντας· Δέξασθε μεθ' ὑμῶν τὴν
μακαρίαν ταύτην ψυχήν, ἥτις ὑμῖν πολλὰ διεμελ
ύδησε μελωδήματα, μετὰ καὶ τοῦ τὸν ὑμέτερον βίον
ἀπομιμήσασθαι. Καὶ πάντας ἑώρα ταύτην ἀσπαζομένους περιχαρῶς, προηγησαμένης τῆς Μητρὸς τοῦ
Θεοῦ.
λς. Αμέλει καὶ πάλιν διηπόρει ὁ ἄνθρωπος, Τίς
ποτε δὲ αὕτη ἡ τοσαύτης τῆς δόξης ἀπολαβοῦσα, καὶ
τῆς ὑπὲρ λόγον τιμῆς; Καὶ ἀκούει τῶν φερόντων
ἐκείνην ἀγγέλων διαπρυσίῳ φωνῇ· Οὗτός ἐστιν Ιων
σήφ, Ἰωσὴφ τῶν Ἐκκλησιῶν ἡ εὐπρέπεια, ὃς ἀποστόλων τὸν βίον καὶ τῶν μαρτύρων ἐν βίῳ καλῶς μιν
μησάμενος, ἀλλὰ καὶ πάντας τιμήσας τῇ δεδομένη
τούτῳ παρὰ τοῦ Πνεύματος χάριτι, ᾄσματά τε θεία
τούτοις ἀξίως τῆς οἰκείας σοφίας καὶ γνώσεως πλέξας, παρὰ τούτων αὖθις ἀντιτιμᾶται, ταύτην ὑπαντὴν πρὸς οὐρανοὺς εἰσιτήριον, οὕτω Θεοῦ διατάξαν
τος, ἵνα μηδεὶς τῶν ἀπ' αἰῶνος ἁγίων ἀπῇ, ὥστε
πάντας ὁμοῦ συνδραμόντας τελέσαι τὸν ἐπιβατήριον
τῷ γενναίῳ τούτῳ ζηλωτῇ τε καὶ μιμητῇ. Ἀλλὰ γὰρ
καὶ ἔτι βλέπε καὶ τὰ τούτων παραδοξότατα· καὶ
ἅμα ἔλεγον, καὶ ὅλος οὐρανὸς ἐξεκένωτο, καὶ τάξεις
πᾶσαι τῶν οὐρανίων δυνάμεων, ἐντίμως ἄγαν καὶ
εὐλαβῶς κατησπάζοντο. Καὶ οὐκ ἔτι δυνατὸς ὁρᾷν
ἦν ὁ τῆς θεωρίας ταύτης καταξιωθεὶς τὰ ἐπέκεινα,
ὑπὸ πολλῆς ἀγωνίας ἱδρῶτι λεπτῷ πανταχόθεν καταet veluti puellam quamdam pulchritudine ac suavitate undique perfusam tenentes in medio, atque
illorum sanctorum choris præcipientes ac dicentes:
Suscipite vobiscum beatam hanc animam, quæ
vobis plurimas cantiones suavissime modulata est,
vestramque vitam imitata est. Et simul videbat
illos omnes eam amplexantes magna cum lætitia,
Matre Dei principium hujus rei faciente
36. Porro rursum homo capit ambigere, ac secum colloqui: Quænam hæc est, quæ tanta fruitur
gloria atque ineffabili honore? Audivitque angelos
ipsam ferentes dicere sibi voce perspicua: Hic est
Joseph, Joseph Ecclesiarum decus et ornamentum,
qui apostolorum ac martyrum vitam vita sua præclare imitatus est, et insuper universos illos honoravit per gratiam sibi a Spiritu sancto tributam:
et cantica divina sapientia ac scientia sua digna,
in eorumdem laudem moduļatus, nunc ab ipsis
vice versa honoratur: ita Deo ordinante hunc occursum in primo illius ad cœlum ingresɛu, ut
nullus sanctorum qui fuerunt unquam a sæculo,
absit, sed omnes simul concurrentes, generosum
hunc zelotem et imitatorem deducant, atque illi
ad coelos ascensum faciant. Verum, aspice prælerea ad hæc summe maximeque admiranda. Hæc ait,
et universum cœlum evacuatum atque exinanitum
est, omnesque ordines cœlestium potestatum egressæ, illum magno cum honore ac reverentia am-
col. 975–976page 25 of 26
PG 105:975η σταζόμενος. Τίνα ταῦτα; Η πρὸς τὴν ἁγίαν Τριάδα εἰσαγωγὴ καὶ προσκύνησις, ἡ μετὰ τῶν ἀγγέλων παι ράστασις, ἡ ἄῤῥητος γνῶσις αὐτῆς αὐτῷ κεχυμένης ἀμέσως, διὰ τὴν χωρὶς παραπετασμάτων ἀνάκρισιν. λζ'. Καινὸν δὲ πάντως οὐδὲν εἰ τοιαύτης ἐν τῇ ἀνόδῳ τιμῆς κατηξίωτο· παρὰ γὰρ τούτων τετίμηται, οἷς ἀεὶ συντιμᾶσθαι δίκαιόν ἐστιν, ὅτι καὶ τούς των τὸν βίον ἀπηκριβώσατο, τοῖς ἀποστόλοις συν αριθμούμενος, ὡς ἀπόστολος· τοῖς μάρτυσιν ὡς μάρτ τις ἀναίμακτος, ὅτι τὸν πόνον μᾶλλον ἐπέτεινε τῇ τῆς ζωῆς ἀποκληρώσει, καὶ παρατάσει τῷ οἰκείῳ τοῦ συνειδότος μαρτυρίῳ ἐπαγαλλόμενος· τοῖς ὁσίοις ὡς ὅσιος, ἁγνὴν τὴν ἁγίαν ψυχὴν καὶ μέχρι φαντασίας ἀπεργασάμενος· τοῖς προορῶσι τὰ μέλλοντα, ὡς τῆς προῤῥήσεως οὐκ ἀμοιρῶν τοῦ χαρίσματος· πλέον ἔχων ἁπάντων (ἵνα τι πλέον τῷ μακαρίῳ χαρίσωμαι), ὅτι τοῖς ἄλλοις πᾶσιν αὐτὸς ἐπέθηκε διὰ τῆς ἐμμε. λους μελωδίας τὴν ψυχὴν, εὐκόσμως ἄγουσαν έγκυ μιαστικά μελωδήματα. Αὐτὸς δὲ παρὰ πάντων μίαν ταύτην τιμὴν εἰσβατήριον εἰσουρανίου παστάδος [ἀπεκεκλήρωτο], μᾶλλον μὲν οὖν καὶ ἀπολαύει, καὶ συναπολαύει τούτοις τῆς παρὰ τῆς ἁγίας Τριάδος τις μῆς τε καὶ λαμπρότητος· ᾗ παριστάμενος, καὶ τῆς υπερφωτου κατατρυφῶν ὡραιότητος, μέμνηται μὲν ἡμῶν τῶν τιμώντων αὐτὸν, ἀντιβολεῖ δὲ διηνεχῶς ὅπως καὶ ἡμεῖς ἀβρόχως τὴν τοῦ βίου διαπεράσαντες θάλασσ σαν πρὸς τὸν ἄκλυστον λιμένα καθορμισθείημεν. λη'. 'Αλλ', ὦ Θεοῦ θεράπων πιστότατε, παῦσον τὸν ἐν ἡμῖν τῆς σαρκὸς ἰσχυρώτατον πόλεμον, καὶ δίδου ταῖς σαῖς πρὸς τὸν Θεὸν παρακλήσεσιν, ἀφάνταστον ἡμῶν διατηρεῖσθαι τὸν νοῦν· ἔχεις γὰρ παῤῥησίαν πολλὴν, ὡς τεθεικὼς τὴν σὴν μακαρίαν ψυχὴν ὑπὲρ τῆς ἁγίας εἰκόνος αὐτοῦ, ὡς τιμήσας τοὺς ἁγίους αὐτοῦ τοῖς σοῖς ἁγίοις πονήμασι, μεθ' ὧν πρεσβεύοις ὑπὲρ ἡμῶν, τῶν σὲ προστάτην ἔχειν ἐπευχομένων ἀεὶ, καὶ ἐλλάμποις ἡμῶν τὸν νοῦν νοερώς τυπών πρὸς μυστικὴν μελωδίαν τοῦ Πνεύματος, ἵνα συμ φωνοίη τὰ ἔξω τοῖς ἔνδοθεν, καὶ τὸ μακάριον είδες κατὰ τὸ κρυπτὸν καὶ νοούμενον ἐμμελῶς μουσούρα γημα καὶ μελώδημα, ἐν μὲν τῷ τόπῳ τῆς παροικίας εἰκονικῶς τε καὶ τυπικῶς, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι νεερῶς καὶ τελεστικῶς, ἐν αὐτῷ Χριστῷ, τῷ σε διο μήσαντι καὶ δοξάσαντι εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.S. JOSEPHI HYMNOGRAPIII
plexabantur. Neque ulterius vir ille videre potuit, η σταζόμενος. Τίνα ταῦτα; Η πρὸς τὴν ἁγίαν Τριάδα
εἰσαγωγὴ καὶ προσκύνησις, ἡ μετὰ τῶν ἀγγέλων παι
ράστασις, ἡ ἄῤῥητος γνῶσις αὐτῆς αὐτῷ κεχυμένης
ἀμέσως, διὰ τὴν χωρὶς παραπετασμάτων ἀνάκρισιν.
qui hujusmodi spectaculo dignus factus fuerat, ob
multam agoniam, animique angustiam minutissimo
sudore undique stillante perfusus. Quænam sunt
hæc? Ad sanctissimam Trinitatem admissio atque accessus ut eam adoraret; - astare cum argelis ante
illam ineffabilis de eadem scientia illi sine medio infusa, propter communicationem sine ullo velatine.
λζ'. Καινὸν δὲ πάντως οὐδὲν εἰ τοιαύτης ἐν τῇ
37. Neque vero novum aliqua ex parte videri
debet, si hujusmodi honore in ascensu suo ad ἀνόδῳ τιμῆς κατηξίωτο· παρὰ γὰρ τούτων τετίμη
cœlum dignus factus est. Ab illis enim honoratus ται, οἷς ἀεὶ συντιμᾶσθαι δίκαιόν ἐστιν, ὅτι καὶ τούς
est, cum quibus illum semper honorari justum est. των τὸν βίον ἀπηκριβώσατο, τοῖς ἀποστόλοις συνEtenim illorum vitam sedulo descripsit atque ela- αριθμούμενος, ὡς ἀπόστολος· τοῖς μάρτυσιν ὡς μάρτ
boravit; cum apostolis tanquam apostolus connu- τις ἀναίμακτος, ὅτι τὸν πόνον μᾶλλον ἐπέτεινε τῇ
merandus; cum martyribus tanquam martyr, qui τῆς ζωῆς ἀποκληρώσει, καὶ παρατάσει τῷ οἰκείῳ τοῦ
licet cruorem non effuderit, graviorem tamen la. συνειδότος μαρτυρίῳ ἐπαγαλλόμενος· τοῖς ὁσίοις ὡς
borem toleravit in ea vitâ, quam sibi elegit et in
ὅσιος, ἁγνὴν τὴν ἁγίαν ψυχὴν καὶ μέχρι φαντασίας
qua diu duravit, latus sustinens familiare marty- ἀπεργασάμενος· τοῖς προορῶσι τὰ μέλλοντα, ὡς τῆς
rium, quod ipse tantum noverat: cum contessoribus προῤῥήσεως οὐκ ἀμοιρῶν τοῦ χαρίσματος· πλέον
tanquam confessor sanctam animam usque ad ima- ἔχων ἁπάντων (ἵνα τι πλέον τῷ μακαρίῳ χαρίσωμαι),
ginationem castam puramque efficiens: cum iis qui ὅτι τοῖς ἄλλοις πᾶσιν αὐτὸς ἐπέθηκε διὰ τῆς ἐμμε.
futura praevident, tanquam non expers gratia λους μελωδίας τὴν ψυχὴν, εὐκόσμως ἄγουσαν έγκυ
prædictionis futurorum, plus habens quam omnes μιαστικά μελωδήματα. Αὐτὸς δὲ παρὰ πάντων μίαν
alii (ut aliquid plus beato huic gratificer); nam ταύτην τιμὴν εἰσβατήριον εἰσουρανίου παστάδος
supra omnes alios ipse auimum apposuit ad pan- [ἀπεκεκλήρωτο], μᾶλλον μὲν οὖν καὶ ἀπολαύει, καὶ
gendas encomiasticas cantiones per suavissimam συναπολαύει τούτοις τῆς παρὰ τῆς ἁγίας Τριάδος τις
atque ornatissimam n'elodiam: ipse vero ab om- μῆς τε καὶ λαμπρότητος· ᾗ παριστάμενος, καὶ τῆς
nibus meruit in coelestem thalamum cuin honore, υπερφωτου κατατρυφῶν ὡραιότητος, μέμνηται μὲν
nulli alii coucesso, ascendens deduci. Magis ergo ἡμῶν τῶν τιμώντων αὐτὸν, ἀντιβολεῖ δὲ διηνεχῶς ὅπως
et fruitur, et coufruitur cam illis honore ac splen- καὶ ἡμεῖς ἀβρόχως τὴν τοῦ βίου διαπεράσαντες θάλασσ
dore a sanctissima Trinitate sibi communicato, cui σαν πρὸς τὸν ἄκλυστον λιμένα καθορμισθείημεν.
astans, et pulchritudine, quæ lucem omnem superat, oblectatus, memor sane est nostri, qui illum
honoramus, et assidue pro nobis precatur, ut nos etiam vitæ hujus mare salvis anchoris pertranseun -
tes ad tranquillissimum portum perveniamus.
λη'. 'Αλλ', ὦ Θεοῦ θεράπων πιστότατε, παῦσον τὸν
ἐν ἡμῖν τῆς σαρκὸς ἰσχυρώτατον πόλεμον, καὶ δίδου
ταῖς σαῖς πρὸς τὸν Θεὸν παρακλήσεσιν, ἀφάνταστον
ἡμῶν διατηρεῖσθαι τὸν νοῦν· ἔχεις γὰρ παῤῥησίαν
πολλὴν, ὡς τεθεικὼς τὴν σὴν μακαρίαν ψυχὴν ὑπὲρ
τῆς ἁγίας εἰκόνος αὐτοῦ, ὡς τιμήσας τοὺς ἁγίους
αὐτοῦ τοῖς σοῖς ἁγίοις πονήμασι, μεθ' ὧν πρεσβεύοις
ὑπὲρ ἡμῶν, τῶν σὲ προστάτην ἔχειν ἐπευχομένων
ἀεὶ, καὶ ἐλλάμποις ἡμῶν τὸν νοῦν νοερώς τυπών
πρὸς μυστικὴν μελωδίαν τοῦ Πνεύματος, ἵνα συμ
38. Verum, o Dei famule fidelissime, compesce ac
seda in nobis acerrimum carnis prælium, et impetra, nobis tuis apud Deum intercessionibus, mentem ab omni phantasmalum perturbatione semper
immunem habes enim confidentiam multam ac
libertaten, quippe qui animam tuam beatam pro
sancta illius imagine posuisti, sanctosque illius
sanctis laboribus tuis honorasti, cum quibus intercedis pro nobis, qui semper protectorem ac
præsidem te habere rogamus: et mentem nostram
splendore perfundis, spiritaliter informaus ad my- φωνοίη τὰ ἔξω τοῖς ἔνδοθεν, καὶ τὸ μακάριον είδες
stica spiritus melodiam, ut exteriorem cantum cum
interiori conjungat, et beatissimum Deum suavissimo cantu collaudet secundum occultam atque
intellectualem_musicam ac modulationem, in loco
quidem incolatus per typum et imaginem, in futuro
autem sæculo intellectualiter atque arcane in ipso
cula. Amen
κατὰ τὸ κρυπτὸν καὶ νοούμενον ἐμμελῶς μουσούρα
γημα καὶ μελώδημα, ἐν μὲν τῷ τόπῳ τῆς παροικίας
εἰκονικῶς τε καὶ τυπικῶς, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι
νεερῶς καὶ τελεστικῶς, ἐν αὐτῷ Χριστῷ, τῷ σε διο
μήσαντι καὶ δοξάσαντι εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
Christo, qui te honoravit et glorificavit in sæ-
col. 977–978page 26 of 26
SICULI, SYRACUSANI, ORDINIS D. BASILII MONACHI
Quo ejusdem S. Josephi de augustissima coeli terræque Regina Deipara Virgine Maria
opera quæ reperiri potuerunt omnia ex Græcis mss. codicibus collecta, Latine reddita *
notisque illustrata, nunc primum publicantur studio ac labore P. HIPPOLYTI MARRACCII,
Lucensis, ex congregatione Clericorum Regularium Matris Dei.
(Roma, typis Ignatii de Lazaris MDCLXI.)
D. BENEDICTO ODESCALCO, SANCTÆ ROMANÆ ECCLESIÆ CARDINALI AMPLISSIMO
S. Josephi Hymnographi, Ecclesiæ Græcæ luminaris omnino clarissimi, Mariale, quo ejusdem S. Josephi,
de augustissima cœli terræque Regina Deipara Virgine Maria, opera omnia, quæ reperiri potuerunt, ex
Græcis manuscriptis codicibus collecta, Latine reddita, notisque illustrata continentur, in publicam mundi
facem, splendoremque deducturus, votis omnibus, ac toto cordis conatu, tuæ illud curæ ac patrocinio com
mendo, Princeps eminentissime; ut ipsum satis per se clarum, tui quoque nominis ac protectionis fulgen
tissimo jubare illustratum, Christianæ reipublicæ utilitati possit dignius, ac nobilius inservire. Non tibi.
offero vilem tenuemque ingenii mei opellam, tuæ purpure majestate ac dignitatis fastigio indignam; sed
opus omnino eximium, ac prorsus egregium venerandæ antiquitatis monumentum, quod e latebris, in qui
bus per septem et amplius sæcula, alta oblivione sepultum jacuit, prodiens in apertum, sub tui turissimi
patrocinii ac clarissimi nominis auspiciis haud indecure sese asseret in lucem. Desint ei licet offerentis
dignitas et meritum, opus est Josephi Hymuographi qui cum non solum a terræ regibus, sed a cœti civibus,
miro modo fuerit honoratus: imo cum ab ipsa augustisima Dei Matre, ex indulgentissima pietate, suo
fuerit amplexu dignatus: quis, quamvis magnus, sibi ducere potest inglorium, tanti riri operi in lucem
publicam prodeunti, sui nominis, ac dignitatis auctoritate, tutelæ suæ gratiam, ac patrocinii favorem im
partiri? Insuper opus est de Deipara Virgine, quæ cum sit Dei altissimi Mater, et creaturarum omnium
Domina, quis, quamvis eximia dignitate refulgens, in summa felicitate, maximaque beatitatis parte reposi
tum non arbitretur, rebus, quæ ad ipsam pertinent, et quæ ipsius cultum ac honorem tangunt, posse aliquod
patrocinii genus impendere, ac servitutis specimen exhibere? præsertim cum certum omnino sit, ad summi
Dei gloriam pertinere, quidquid Genitrici suæ fuerit impensum: atque augustissimam Dei hominis Paren
tem, patrocinium sibi exhibitum, munifica semper patrocinii sui exhibitione vicissim compensare. Nihil
igitur dubito, Princeps eminentissime, te huic Josephino, simulque Mariano operi, quod tibi humiliter offero,
tui suffragii ac patrocinii gratiam promptissime ac libentissime præstiturum; nam licet, prout est a me, mor
talium infimo, summæ tuæ benignitatis argumentum ducat, si tu illud vel solum respicere digneris; attamen,
prout est Josephi, qui talis ac tamtus est, ut sil tuo favore atque honore dignissimus: et prout est de Deipara,
quæ innumeris gratiis in te collatis, jam totum tuum ad se pertraxit affectum; totum, velut jure suo tuum
sibi vindicat patrocinium. Pietatem erga Deiparam a majoribus tuis, Mariano cultui semper addictissimis, velut
præclaram hæreditatem in te transfusam tætanter accepisti: et ab ipso inditæ rationis usu, tanto studio, el bene
volentia augustissimam Dei Matrem amplexus es, ut in ejus obsequiis supra multos, etiam obsequentissimos,
entinueris. Equidem quamvis in familia tua Odescalca, quæ in Germanorum oris antiquitus nata est, et
postmodum in Italia fuit splendide propagata, avitæ nobilitatis tesseram, atque inclyti generis claritatem
non parum suspiciam, magis tamen suspicio obsequentissimum studium, ac ardentissimum pietatis affectum,
quo majores tui se totos Deiparæ Virgini addictos atque emancipatos declararunt. Quoniam vero epistolæ
dedicatoriæ brevitati inserviendum, et volumen integrum non sufficeret, si omnes essent tuæ prosapiæ recen
* Græca ex Menæis et Menologiis aliisque liturgicis Græcorum libris acklidimus. Quæ vero Marraccius ex eadi
cibus russ. expresserat, deficiente Græco, Latine et nos damus. EDIT PATR.