ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΕΦΡΑΙΜ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΧΕΡΣΩΝΟΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ ΕΙΣ ΠΑΙΔΑ ΥΠΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ. Περὶ τῶν θαυμάτων τοῦ ἁγίου Κλήμεντος, Εξελθόντος Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου τῆς Γαλιλαίας. Ι. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, εἴκαι Α ρον μετὰ τοῦ Προφήτου εἰπεῖν σήμερον· καὶ Ὡς θαυμαστὰ τὰ ἔργα σου, Κύριε! καὶ Τίς Θεὸς μέγας ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν ; καὶ, Σὺ εἶ ὁ Θεὸς ὁ ποιῶν θαυ μάσια μόνος. Και τί γὰρ ἂν ἄλλο τι προοίμιον τῷ παρόντι λόγῳ προθήσομαι ; ᾿Απὸ γὰρ τεχνικών μετ θόδων τὸ παρὸν ὑπέρκειται θαῦμα, θαύματος πολλῶν ὑπερανεστηκότος θαυμάτων, καὶ προφητικῶν αὐτῶν θαυμάτων ὑπερεξέχοντος, ὡς ὁ λόγος δηλώσειεν. ΙΙ. Καὶ οἶδα ὅτι ποθεῖτε οἷον καὶ τίνος τὸ θαῦμα μαθεῖν, καὶ εἰπεῖν ἡμᾶς κατεπείγεσθε· τὸ δὲ ἐστι πρῶτα μὲν Θεοῦ, παρ' οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον· ἔπειτα δὲ Κλήμεντος τοῦ Ῥω μαίου, τοῦ μετὰ Πέτρον τῆς ἀληθείας κήρυκος, καὶ τοῦ τῆς Ῥώμης θρόνου τούτου διαδόχου πιστοῦ Κλήμεντος ἐκείνου, οὗ μέχρι καὶ νῦν ἡ σύμπασα τὰς Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, εὔκαιρον μετὰ τοῦ προφήτου Δαυὶδ εἰπεῖν σήμερον. Ως πολὺ τὸ πλῆθος τῆς χρηστότητός σου, Κύριε, δίκαιον ἡμῖν σήμερον μετὰ τοῦ Δαβίδ με ῳδικῶς ἀναφθέγξα σθαι. Ο καὶ παρακατιὼν ὁ λόγος δη λώσειεν. Τί τούτου παραδοξότερον εἴργασταί ποτε τῷ προφήτῃ, Πολὺ μὲν τοῦτο ἐκείνου παραδοξότερον. Πρὸ δὲ τούτων, καὶ σὺν τούτοις καὶ μετὰ τούτων, τὴν ἐλεημοσύνην κατεργαζώ μεθα. Ν. 18. Οίδα γὰρ ὑμῶν τὰς ψυχὰς ἀναβολὰς καὶ ματαίας προφάσεις παίδων μοι πλῆθος περίεστι. "Ω μαρτύρων ἀγλάϊσμα, καὶ ἁγίων ὡραϊσμός. "Ω μαρ τύρων ἀγλάϊσμα, ὁσίων τε ἐγκαλλώπισμα. EPHRAIM CHERSONIS ARCHIEP. DE MIRACULO S. CLEMENTIS. SANCTI PATRIS NOSTRI EPHRAIM ARCHIEPISCOPI CHERSONIS DE MIRACULO QUOD IN PUERO FACTUM EST A S. CLEMENTE SACRO MARTYRE. (COTEL., Patres apostolici, I, 815.) MONITUM. Quam ex ms. Regio 80%, damus Homiliam Ephraimi, vel Ephremi, Ephremii, Ephrem, et Ephremi, Chersonis archiepiscopi, aiunt, aut episcopi, atque martyris, additur ab aliis, exstat quoque in biblio- theca Augustana, et in Scorialensi, necnon alibi procul dubio: atque Latine edita fuit ex Metaphraste per Surium, ad Novembris diem 23, neque omittitur a Leone Allatio, in Diatriba de Simeonum scriptis Monet præterea diligentissimus vir deejusdem Ephremii Chersonis tractatu incipiente sic : illum ego si potuissem reperire, prasentem, frater fratrem non deseruisset. Cor. est hodie dicere cum Propheta; et, Quam admira- bilia opera tua, Domine (b)! et, Quis Deus magnus, sicut Deus noster? et, Tu es Deus qui facis mirabi- lia solus (c).Quodnam etenim aliud procemium præ- senti orationi præponam ? Artificiosas quippe me- thodos præsens miraculum exsuperat; miraculum multa excellens miracula, et prophetica ipsa mira- cula supereminens; quemadmodum decluratura est oratio. II. Ac scio cupere vos quodnam et cujus sit mi- raculum cognoscere; atque nos ut dicamus urgetis. Illud autem primo quidem est Dei, a quo omne datum bonum et omne donum perfectum (d) proficis- citur postea vero Clementis Romani, qui post Petrum præco fuit veritatis, ejusque in Romana " (a) Psal. LXVII, 36. (6) Psal. xc1, 6. (c) Psal. LXXVI, 14, 15. (d) Jac. 1, VARIE LECTIONES. Ita unus codex Allatianus : alter vero ad hunc modum : Principium homiliæ Nectarii, de festo S. Theodori : Εam homiliam qui contulerit cum nostra, non pauca similia inveniet. Vide hic n. 1. etc. Hic. n. 6. ibidem. Ad finem homiliæ Nectarius : Noster cap. 17. Cor. 1. Mirabilis Deus in sanctis suis (a) opportunum

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΕΦΡΑΙΜ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΧΕΡΣΩΝΟΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ ΕΙΣ ΠΑΙΔΑ ΥΠΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ. Περὶ τῶν θαυμάτων τοῦ ἁγίου Κλήμεντος, Εξελθόντος Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου τῆς Γαλιλαίας. Ι. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, εἴκαι Α ρον μετὰ τοῦ Προφήτου εἰπεῖν σήμερον· καὶ Ὡς θαυμαστὰ τὰ ἔργα σου, Κύριε! καὶ Τίς Θεὸς μέγας ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν ; καὶ, Σὺ εἶ ὁ Θεὸς ὁ ποιῶν θαυ μάσια μόνος. Και τί γὰρ ἂν ἄλλο τι προοίμιον τῷ παρόντι λόγῳ προθήσομαι ; ᾿Απὸ γὰρ τεχνικών μετ θόδων τὸ παρὸν ὑπέρκειται θαῦμα, θαύματος πολλῶν ὑπερανεστηκότος θαυμάτων, καὶ προφητικῶν αὐτῶν θαυμάτων ὑπερεξέχοντος, ὡς ὁ λόγος δηλώσειεν. ΙΙ. Καὶ οἶδα ὅτι ποθεῖτε οἷον καὶ τίνος τὸ θαῦμα μαθεῖν, καὶ εἰπεῖν ἡμᾶς κατεπείγεσθε· τὸ δὲ ἐστι πρῶτα μὲν Θεοῦ, παρ' οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον· ἔπειτα δὲ Κλήμεντος τοῦ Ῥω μαίου, τοῦ μετὰ Πέτρον τῆς ἀληθείας κήρυκος, καὶ τοῦ τῆς Ῥώμης θρόνου τούτου διαδόχου πιστοῦ Κλήμεντος ἐκείνου, οὗ μέχρι καὶ νῦν ἡ σύμπασα τὰς Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, εὔκαιρον μετὰ τοῦ προφήτου Δαυὶδ εἰπεῖν σήμερον. Ως πολὺ τὸ πλῆθος τῆς χρηστότητός σου, Κύριε, δίκαιον ἡμῖν σήμερον μετὰ τοῦ Δαβίδ με ῳδικῶς ἀναφθέγξα σθαι. Ο καὶ παρακατιὼν ὁ λόγος δη λώσειεν. Τί τούτου παραδοξότερον εἴργασταί ποτε τῷ προφήτῃ, Πολὺ μὲν τοῦτο ἐκείνου παραδοξότερον. Πρὸ δὲ τούτων, καὶ σὺν τούτοις καὶ μετὰ τούτων, τὴν ἐλεημοσύνην κατεργαζώ μεθα. Ν. 18. Οίδα γὰρ ὑμῶν τὰς ψυχὰς ἀναβολὰς καὶ ματαίας προφάσεις παίδων μοι πλῆθος περίεστι. "Ω μαρτύρων ἀγλάϊσμα, καὶ ἁγίων ὡραϊσμός. "Ω μαρ τύρων ἀγλάϊσμα, ὁσίων τε ἐγκαλλώπισμα. EPHRAIM CHERSONIS ARCHIEP. DE MIRACULO S. CLEMENTIS. SANCTI PATRIS NOSTRI EPHRAIM ARCHIEPISCOPI CHERSONIS DE MIRACULO QUOD IN PUERO FACTUM EST A S. CLEMENTE SACRO MARTYRE. (COTEL., Patres apostolici, I, 815.) MONITUM. Quam ex ms. Regio 80%, damus Homiliam Ephraimi, vel Ephremi, Ephremii, Ephrem, et Ephremi, Chersonis archiepiscopi, aiunt, aut episcopi, atque martyris, additur ab aliis, exstat quoque in biblio- theca Augustana, et in Scorialensi, necnon alibi procul dubio: atque Latine edita fuit ex Metaphraste per Surium, ad Novembris diem 23, neque omittitur a Leone Allatio, in Diatriba de Simeonum scriptis Monet præterea diligentissimus vir deejusdem Ephremii Chersonis tractatu incipiente sic : illum ego si potuissem reperire, prasentem, frater fratrem non deseruisset. Cor. est hodie dicere cum Propheta; et, Quam admira- bilia opera tua, Domine (b)! et, Quis Deus magnus, sicut Deus noster? et, Tu es Deus qui facis mirabi- lia solus (c).Quodnam etenim aliud procemium præ- senti orationi præponam ? Artificiosas quippe me- thodos præsens miraculum exsuperat; miraculum multa excellens miracula, et prophetica ipsa mira- cula supereminens; quemadmodum decluratura est oratio. II. Ac scio cupere vos quodnam et cujus sit mi- raculum cognoscere; atque nos ut dicamus urgetis. Illud autem primo quidem est Dei, a quo omne datum bonum et omne donum perfectum (d) proficis- citur postea vero Clementis Romani, qui post Petrum præco fuit veritatis, ejusque in Romana " (a) Psal. LXVII, 36. (6) Psal. xc1, 6. (c) Psal. LXXVI, 14, 15. (d) Jac. 1, VARIE LECTIONES. Ita unus codex Allatianus : alter vero ad hunc modum : Principium homiliæ Nectarii, de festo S. Theodori : Εam homiliam qui contulerit cum nostra, non pauca similia inveniet. Vide hic n. 1. etc. Hic. n. 6. ibidem. Ad finem homiliæ Nectarius : Noster cap. 17. Cor. 1. Mirabilis Deus in sanctis suis (a) opportunum

Α σωτηριώδεις διδαχὰς καὶ σιγώσα βοᾷ γεγονότα 18.10. (α) ; Κλήμεντος τοῦ ἀληθοῦς κλήματος τῆς ἀμπέλου Χριστοῦ, δι' οὗ ἡμῖν ὁ τῆς διδασκαλίας βότρυς περι κάσας, γλεῦκος εὐσεβείας καὶ σωτηρίας ἐστάλαξεν Κλήμεντος, τῆς ἀληθοῦς κλίμακος, τῆς οὐ πρὸς γεώ λοφόν τι ὕψος ἐπαναγαγούσης ἡμᾶς, ἀλλὰ ταῖς τῶν ἀρετῶν ἀναβάσεσιν, ὥσπερ τισὶ βαθμίσι, πρὸς οὐρα νόν τε καὶ τὰ οὐράνια ἡ μᾶς διαβιβαζούσης κλίμακος, καὶ τῆς Ἰακὼβ δραθείσης οὐδὲν ἀποδεούσης, οὐκ ἀγγέλους δι' αὐτῆς ἀνιόντας καὶ κατιόντας ἡμῖν δει κνυούσης, ἀλλὰ ἀνθρώπων ψυχὰς ταῖς θειοτάταις παραινέσεσιν, ὡς ἐκ βαθμῶν εἰς βαθμοὺς δι' ἀρετῶν τῷ θεῷ συνεισφερούσης. ΙΙΙ. Οὔτινος δὴ τὸ θαῦμα μὴ μαθόντες, ὦ κάλλιστον καὶ πιστότατον άθροισμα, καὶ οἷόν ἐστι καὶ ὅσον ἀκηκοέναι, ὡς φιλευσεβεῖς, ἀγωνίζεσθε, καὶ προσκιρ τᾶτε τοῦ λόγου, καὶ τὴν ἀκοὴν ὑποκλίνετε, καὶ τῆς βραδυτήτος ἡμῶν καταμέμφεσθε· χαίρω δ᾽ οὖν τού του ἕνεκαι μόνον, μέχρι τέλους μοι, παρακαλώ, οὕτως συντεταμένην τηρήσατε τὴν διάνοιαν, καὶ μή τινα βιωτικόν λογισμὸν τῷ νῷ ὑμῶν ὑπεισελθεῖν, καὶ τὸ πρόθυμον χαυνῶσαι ἐάσητε· ἀλλ᾽ ἐγρηγορότι λογισμῷ καὶ φρονήματι τοῦτο πιστῶς ὑποδέξασθε . Ἔστιν δὲ οὕτως. Τοῦ ἀοιδίμου καὶ μακαριωτάτου Κλήμεντος τὸν τῆς διδασκαλίας καὶ ἀποστολῆς δρόμον ἐκτελέσαν- τος, καὶ τῶν τῇδε διὰ τῆς τοῦ μαρτυρίου τελειώσεως μετακεχωρηκότος· ὡς καὶ ἡ τοῦ ἐνδόξου αὐτοῦ μαρ τυρίου βίβλος δεδήλωκεν, ἢν μὴ ἀγνοεῖν ὑμᾶς πέτ πεισμαι· οὐ δίκαιον κέκρικεν ὁ δοξάζων τοὺς δοξάζον- τας αὐτὸν Κύριος, μὴ ἀντιδοξάσαι τὸν οὕτως ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀγωνισάμενον· ἀλλὰ καὶ ὑπερ- δοξάσαι καὶ μεγαλῦναι, καὶ ὡς ἐν οὐρανῷ τοῖς ἀγγέ λοις, οὕτω κἐνταῦθα τοῖς ἀνθρώποις λαμπρότατον αὐτὸν καταστῆσαι, διὰ τῆς τῶν θαυματουργιῶν ἐπι δείξεως, καὶ αἰδεσιμώτατον· θαυματουργιῶν, ὧν νοῦς μὲν τὸ μέγεθος ἐννοῆσαι ἀτονεῖ, λόγος δὲ τὸ πλῆθος εἰπεῖν, καὶ χεὶρ διαχαράξαι τὸ ἄπειρον· ἵνα οὖν ἐκ τοῦ κρασπέδου τὸ ὕφασμα μετὰ τὴν παροι- μίαν γνοίητε ἐν ὑμῖν, ὅ καὶ ὑπεσχόμην διηγήσομαι. Τοῦ πανσέπτου λειψάνου τοῦ πανοσίου Ιερομάρ τύρος Κλήμεντος ἐν τῷ τῆς θαλάσσης ἀποῤῥιφέντος βυθῷ παρὰ τῶν ἀθέων ἐκείνων εἰδωλολατρῶν, καὶ τοῦ ἐν βυθῷ θεοδμήτου ναοῦ τοῦτο ὑποδεξαμένου, θαυ ματουργεῖ τι μέγιστον κανταῦθα ὁ τῶν θαυμασίων Θεός. Τούτου γὰρ γεγονότος, καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ σὺν τῶν ἐκεῖσε πιστῶν ὀδυρομένων, δεῖξαι τε τού τοῖς τὸ πανίερον λείψανον τοῦ πανενδόξου Κλήμεντος, ὅ τι καὶ γέγονε, πρὸς Θεὸν ἱκετευόντων, παρευθὺ τὸ ἄπειρον ἐκεῖνο πέλαγος ὑπολοφῆσαν καὶ εἰς τοὐπίσω ἀναποδίσαν, εἰσιτητὸν καὶ αὐτὸν τὸν βυθὸν τοῖς εὐα σεβέσι πεποίηκεν, ἄχρι μιλίων τριῶν. Καὶ δὴ εἰσελ- θόντες εὗρον ἐν σχήματι ναοῦ μαρμαρίνου οἴκημα, γεγονέναι γεγονυίας. ὡς ἂν, κατὰ τὴν παροιμίαν, ὅλον ἡμῖν γένηται καταφανὲς ἐκ τοῦ κρασπέδου τὸ ὕφασμα. τοῖς ἐκεῖσε πιστοῖς. APPENDIX AD S CLEMENTEM. sede successor fadelis : Clementis illius cujus huc usque universus orbis salutares fuisse doctrinas vel tacens clamat: Clementis,qui vitis Christi verus exstitit palmes, per quem nobis doctrinæ uva ma- turescens, pietatis et salutis mustum stillavit: Clementis, veræ scale, quæ non ad collis alicujus altitudinem nos evehit,sed virtutum ascensionibus, tanquam gradibus quibusdam, ad coelum et cœ- lestia nos traducit: scale, quæ illa a Jacobo visa nequaquam inferior est nec ostendit nobis an- gelos per eam ascendentes ac descendentes, sed ho- minum animas divinis maxime admonitionibus velut e gradibus in gradus per virtutes ad Deum inducit, III. Cujus quidem miraculum cum non didiceri- tis, o pulcherrime et fidelissime coetus, quale sit et quantum audire, tanquam pietatis amantes,con- tendite, et ad sermonem exsultate, ac aures incli- nate, atque nostram accusate tarditatem: etenim de hoc gaudeo: tantum, usque ad finem mihi, quæso, sic attentum servate animum, nec sinatis aliquam hujus vitæ rerum cogitationem subire mentem vestram, et alacritatem emollire: verum vigilanti intellectu ac sensu rem fideliter suscipite. Ita autem habet. B IV. Postquam præclarus et beatissimus Clemens doctrinæ atque apostolatus cursum perfecisset, ac e rebus humanis per martyrii consummationem ex- cessisset; sicut et liber gloriosi ejus martyrii decla- rat, quem a vobis non ignorari persuasum habeo ; nequaquam justum esse judicavit Dominus, qui glorificantes ipsum glorificat (6), non vicissim glori- ficare illum, qui pro amore erga eum sic decerta. G verat; imo admodum glorificare et magnum facere, eumque ut in caelo angelis, ita hic quoque homi- nibus clarissimum reddere, per miraculorum de- monstrationem, et maxime venerandum: miracu- lorum, quorum quidem mens magnitudinem com- prehendere non valet, nec oratio multitudinem dicere, nec manus exarare infinitatem. Ut ergo ex fimbria pannum juxta proverbium, intra vos repu- tetis, id quod promisi narrabo. V. Cum veneratione dignissimum corpus sanctis- simi martyris Clementis in profundum maris ab impiis illis idololatris projectum fuisset, illudque excepisset templum in profundo a Deo ædificatum, hic quoque maximum edit miraculum Deus admi- rabilium. Hoc enim facto, cum discipuli ejus una D cum fidelibus qui illic erant lamentarentur, et ut sanctissimas gloriosissimi Clementis reliquias ei ostenderet, quod et factum est, Deum supplices rogarent protinus immensum illud pelagus desis- tens ac retrocedens, effecit ut ipsum etiam profun- dum a piis adiri posset usque ad tria milliaria. Itaque ingressi, invenerunt domum in figura tem- (a) Gen. xxvIII, 12. (b) I Reg. 11, 30. IV. V. VARIE LECTIONES. f. vel Oratione de Gregorio Thaumaturgo Gregorius Nyssenus circa me- dium : Gor,

Α σωτηριώδεις διδαχὰς καὶ σιγώσα βοᾷ γεγονότα 18.10. (α) ; Κλήμεντος τοῦ ἀληθοῦς κλήματος τῆς ἀμπέλου Χριστοῦ, δι' οὗ ἡμῖν ὁ τῆς διδασκαλίας βότρυς περι κάσας, γλεῦκος εὐσεβείας καὶ σωτηρίας ἐστάλαξεν Κλήμεντος, τῆς ἀληθοῦς κλίμακος, τῆς οὐ πρὸς γεώ λοφόν τι ὕψος ἐπαναγαγούσης ἡμᾶς, ἀλλὰ ταῖς τῶν ἀρετῶν ἀναβάσεσιν, ὥσπερ τισὶ βαθμίσι, πρὸς οὐρα νόν τε καὶ τὰ οὐράνια ἡ μᾶς διαβιβαζούσης κλίμακος, καὶ τῆς Ἰακὼβ δραθείσης οὐδὲν ἀποδεούσης, οὐκ ἀγγέλους δι' αὐτῆς ἀνιόντας καὶ κατιόντας ἡμῖν δει κνυούσης, ἀλλὰ ἀνθρώπων ψυχὰς ταῖς θειοτάταις παραινέσεσιν, ὡς ἐκ βαθμῶν εἰς βαθμοὺς δι' ἀρετῶν τῷ θεῷ συνεισφερούσης. ΙΙΙ. Οὔτινος δὴ τὸ θαῦμα μὴ μαθόντες, ὦ κάλλιστον καὶ πιστότατον άθροισμα, καὶ οἷόν ἐστι καὶ ὅσον ἀκηκοέναι, ὡς φιλευσεβεῖς, ἀγωνίζεσθε, καὶ προσκιρ τᾶτε τοῦ λόγου, καὶ τὴν ἀκοὴν ὑποκλίνετε, καὶ τῆς βραδυτήτος ἡμῶν καταμέμφεσθε· χαίρω δ᾽ οὖν τού του ἕνεκαι μόνον, μέχρι τέλους μοι, παρακαλώ, οὕτως συντεταμένην τηρήσατε τὴν διάνοιαν, καὶ μή τινα βιωτικόν λογισμὸν τῷ νῷ ὑμῶν ὑπεισελθεῖν, καὶ τὸ πρόθυμον χαυνῶσαι ἐάσητε· ἀλλ᾽ ἐγρηγορότι λογισμῷ καὶ φρονήματι τοῦτο πιστῶς ὑποδέξασθε . Ἔστιν δὲ οὕτως. Τοῦ ἀοιδίμου καὶ μακαριωτάτου Κλήμεντος τὸν τῆς διδασκαλίας καὶ ἀποστολῆς δρόμον ἐκτελέσαν- τος, καὶ τῶν τῇδε διὰ τῆς τοῦ μαρτυρίου τελειώσεως μετακεχωρηκότος· ὡς καὶ ἡ τοῦ ἐνδόξου αὐτοῦ μαρ τυρίου βίβλος δεδήλωκεν, ἢν μὴ ἀγνοεῖν ὑμᾶς πέτ πεισμαι· οὐ δίκαιον κέκρικεν ὁ δοξάζων τοὺς δοξάζον- τας αὐτὸν Κύριος, μὴ ἀντιδοξάσαι τὸν οὕτως ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀγωνισάμενον· ἀλλὰ καὶ ὑπερ- δοξάσαι καὶ μεγαλῦναι, καὶ ὡς ἐν οὐρανῷ τοῖς ἀγγέ λοις, οὕτω κἐνταῦθα τοῖς ἀνθρώποις λαμπρότατον αὐτὸν καταστῆσαι, διὰ τῆς τῶν θαυματουργιῶν ἐπι δείξεως, καὶ αἰδεσιμώτατον· θαυματουργιῶν, ὧν νοῦς μὲν τὸ μέγεθος ἐννοῆσαι ἀτονεῖ, λόγος δὲ τὸ πλῆθος εἰπεῖν, καὶ χεὶρ διαχαράξαι τὸ ἄπειρον· ἵνα οὖν ἐκ τοῦ κρασπέδου τὸ ὕφασμα μετὰ τὴν παροι- μίαν γνοίητε ἐν ὑμῖν, ὅ καὶ ὑπεσχόμην διηγήσομαι. Τοῦ πανσέπτου λειψάνου τοῦ πανοσίου Ιερομάρ τύρος Κλήμεντος ἐν τῷ τῆς θαλάσσης ἀποῤῥιφέντος βυθῷ παρὰ τῶν ἀθέων ἐκείνων εἰδωλολατρῶν, καὶ τοῦ ἐν βυθῷ θεοδμήτου ναοῦ τοῦτο ὑποδεξαμένου, θαυ ματουργεῖ τι μέγιστον κανταῦθα ὁ τῶν θαυμασίων Θεός. Τούτου γὰρ γεγονότος, καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ σὺν τῶν ἐκεῖσε πιστῶν ὀδυρομένων, δεῖξαι τε τού τοῖς τὸ πανίερον λείψανον τοῦ πανενδόξου Κλήμεντος, ὅ τι καὶ γέγονε, πρὸς Θεὸν ἱκετευόντων, παρευθὺ τὸ ἄπειρον ἐκεῖνο πέλαγος ὑπολοφῆσαν καὶ εἰς τοὐπίσω ἀναποδίσαν, εἰσιτητὸν καὶ αὐτὸν τὸν βυθὸν τοῖς εὐα σεβέσι πεποίηκεν, ἄχρι μιλίων τριῶν. Καὶ δὴ εἰσελ- θόντες εὗρον ἐν σχήματι ναοῦ μαρμαρίνου οἴκημα, γεγονέναι γεγονυίας. ὡς ἂν, κατὰ τὴν παροιμίαν, ὅλον ἡμῖν γένηται καταφανὲς ἐκ τοῦ κρασπέδου τὸ ὕφασμα. τοῖς ἐκεῖσε πιστοῖς. APPENDIX AD S CLEMENTEM. sede successor fadelis : Clementis illius cujus huc usque universus orbis salutares fuisse doctrinas vel tacens clamat: Clementis,qui vitis Christi verus exstitit palmes, per quem nobis doctrinæ uva ma- turescens, pietatis et salutis mustum stillavit: Clementis, veræ scale, quæ non ad collis alicujus altitudinem nos evehit,sed virtutum ascensionibus, tanquam gradibus quibusdam, ad coelum et cœ- lestia nos traducit: scale, quæ illa a Jacobo visa nequaquam inferior est nec ostendit nobis an- gelos per eam ascendentes ac descendentes, sed ho- minum animas divinis maxime admonitionibus velut e gradibus in gradus per virtutes ad Deum inducit, III. Cujus quidem miraculum cum non didiceri- tis, o pulcherrime et fidelissime coetus, quale sit et quantum audire, tanquam pietatis amantes,con- tendite, et ad sermonem exsultate, ac aures incli- nate, atque nostram accusate tarditatem: etenim de hoc gaudeo: tantum, usque ad finem mihi, quæso, sic attentum servate animum, nec sinatis aliquam hujus vitæ rerum cogitationem subire mentem vestram, et alacritatem emollire: verum vigilanti intellectu ac sensu rem fideliter suscipite. Ita autem habet. B IV. Postquam præclarus et beatissimus Clemens doctrinæ atque apostolatus cursum perfecisset, ac e rebus humanis per martyrii consummationem ex- cessisset; sicut et liber gloriosi ejus martyrii decla- rat, quem a vobis non ignorari persuasum habeo ; nequaquam justum esse judicavit Dominus, qui glorificantes ipsum glorificat (6), non vicissim glori- ficare illum, qui pro amore erga eum sic decerta. G verat; imo admodum glorificare et magnum facere, eumque ut in caelo angelis, ita hic quoque homi- nibus clarissimum reddere, per miraculorum de- monstrationem, et maxime venerandum: miracu- lorum, quorum quidem mens magnitudinem com- prehendere non valet, nec oratio multitudinem dicere, nec manus exarare infinitatem. Ut ergo ex fimbria pannum juxta proverbium, intra vos repu- tetis, id quod promisi narrabo. V. Cum veneratione dignissimum corpus sanctis- simi martyris Clementis in profundum maris ab impiis illis idololatris projectum fuisset, illudque excepisset templum in profundo a Deo ædificatum, hic quoque maximum edit miraculum Deus admi- rabilium. Hoc enim facto, cum discipuli ejus una D cum fidelibus qui illic erant lamentarentur, et ut sanctissimas gloriosissimi Clementis reliquias ei ostenderet, quod et factum est, Deum supplices rogarent protinus immensum illud pelagus desis- tens ac retrocedens, effecit ut ipsum etiam profun- dum a piis adiri posset usque ad tria milliaria. Itaque ingressi, invenerunt domum in figura tem- (a) Gen. xxvIII, 12. (b) I Reg. 11, 30. IV. V. VARIE LECTIONES. f. vel Oratione de Gregorio Thaumaturgo Gregorius Nyssenus circa me- dium : Gor,

καὶ αὐτόθι ἐν σορῷ λιθίνῃ τὸ πανάγιον καὶ ἔνδοξον Α ἀποτεθειμένον τοῦ μάρτυρος λείψανον. Οἷς ἆραι βου- λομένοις τὸ πανάγιον ἐκ τοῦ βυθοῦ λείψανον, νυκτωρ ἐπιστὰς τούτοις ὁ ἅγιος, οὐτωσὶ διηγόρευσε· Τὸ μὲν λείψανον ἆραι μὴ δόξητε· χαρίζομαι δὲ ὑμῖν ταύτην τὴν χάριν, ἵν' ἑκάστῳ χρόνῳ ἐν τῇ τῆς ἐμῆς ἀθλήσεως ἡμέρᾳ ἐπὶ ἑπτὰ ἡμέρας ὑποχωρῶν ὁ βυθός, διὰ ξηρᾶς πεζεύειν, μέχρις ὧδε παρασκευασθήσεται. Καὶ ὁ λόγος ἔργον ἐγένετο. Ἔκτοτε γὰρ μέχρι τῆς σήμερον ἑκάστῳ χρόνῳ τὸ θαυμαστὸν τοῦτο τελεῖται θεουρ- γικῶς μεγαλούργημα. Τί τοῦτο τοῦ Μωσέως θαύματος ἀτιμότερον ; Τί δὲ τοῦ Ἑλισσαίου ἀδοξότερόν τε καὶ ταπεινότερον ; πολὺ μὲν οὖν γε ἐνδοξότερόν τε καὶ ὑψηλότερον. Ο μὲν γὰρ ῥάβδῳ καὶ ζῶν καὶ ἅπαξ τὴν θάλασσαν δια σχίσας, τρίβον τὸν βυθὸν ἀπειργάσατο· ὁ δὲ ὡσαύτως τῇ μηλωτῇ τὸν Ἰορδάνην τεμών, ἅπαξ καὶ οὗτος τοῦτο τεθαυματούργηκεν· εἰς τὴν προτέραν ἀμφος τέρων τῶν ὑδάτων, μετὰ τὴν διάβασιν, φύσιν κατα στάντων, καὶ μηκέτι τοῦτο πεπραχότων· οὗτος δέ τί ; μετὰ θάνατον, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλ᾽ ἔκτοτε μέχρι σή- μερον. Ὢ τοῦ θαύματος καὶ τῆς δόξης του μάρτυρας ! οἵας εἴληχεν ἑκάστῳ χρόνῳ ἐν τῇ τῆς ἐνδόξου αὐτοῦ ἀθλήσεως ἡμέρᾳ ! Ἐπὶ ἑπτὰ γὰρ, ὡς προέφημεν ἡμέραις ὑποχωροῦν τὸ ἄπειρον ἐκεῖνο πέλαγος, που ρείαν εὐεπίβατον τοῖς εὐσεβέσι παρέχεται. " Τούτου οὖν οὕτως γινομένου, πάντες τῶν ἐν ἡμῖν φιλευσεβῶν ἐγχωρίων καὶ πολιτῶν τῆς Χερσῶ- νος, τοῦτο ἀκηκοότες, πρὸς τὴν τοῦ θαύματος θέαν ἠπείγοντο. Μεθ' ὧν καί τις ἀνὴρ εὐσεβὴς σὺν εὐσεβεῖ γυναικὶ καὶ τέκνῳ ἄρρενι τὴν ἐπὶ τὸν ἁγίου Ιερο- μάρτυρος ναὸν διήνυον ὁδὸν προθυμότατα. Καὶ δὴ τὸν τόπον καταλαβόντες, καὶ τὸ θαῦμα εἰσέτι τελού μενον θεασάμενοι, τῇ χειρὶ τὸν παῖδα λαβόμενοι, εἰς τὸν ἐν τῷ βυθῷ θεόδμητον ἐκεῖνον ναὸν εἰσήεσαν· καὶ τῇ σορῷ παραστάντες, ἱκετικῶς τὸν ἅγιον ἐλι- τάνευον, ἁμαρτημάτων συγχώρησιν δι' αὐτοῦ λαβεῖν ἐξαιτούμενοι, καὶ τῷ παιδὶ δοθῆναι δεόμενοι ζωὴν μακρὰν καὶ ἀπήμονα, βίου τε εὐμάρειαν, καὶ οἷα εἰκὸς γονεῖς ἐπὶ τέκνῳ αἰτεῖσθαι μονογενεῖ. Ὡς οὖν τὴν εὐχὴν τετελέκασι, καὶ τὸ τοῦ ἁγίου κατασπάσαντο λείψανον, εἰς το πίσω πάλιν ἐξῄεσαν. "Ων ἐξελθόντων, τὸ ὕδωρ πάλιν εἰς τὴν ἰδίαν χώραν ἐπέδραμεν. Οἱ δὲ μεταστραφέντες, καὶ πέλα- γος τὴν πρὶν θεασάμενοι τρίβον, τῇδε κἀκεῖσε περι- σκοποῦντες, τὴν τοῦ τέκνου ζήτησιν ἐπεχείριζον· τὸ δὲ ἦν ἐν τῇ τοῦ ἁγίου λάρνακι καταλειφθέν· καὶ τοῦτο οὐ τῇ τῶν γονέων λήθῃ, ἀλλὰ τῇ τοῦ Θεοῦ εὐδοκία ἐγεγόνει, ἵνα καὶ ἐνταῦθα μειζόνως θαυμαστώσῃ τὸν μάρτυρα. ΙΧ. Ὡς δ' οὖν οἱ γονεῖς τὸ τέκνον οὐχ ηὕρισκον, καὶ ὅτι ἐν τῷ βυθῷ τούτοις. ἐπελήσθη ὁ παῖς ἐνενόη- σαν, τί δεῖ καὶ λέγειν, τούς τε τοῦ πατρὸς θρήνους, καὶ τὰς τῆς μητρὸς οἰμωγάς; Πάσαν γὰρ τὴν λαμ- πρὰν ἐκείνην ἑορτὴν εἰς θρῆνον μετεποίησαν. Τί γὰρ οὐκ ἔλεγον ; τί δὲ οὐκ ἔπραττον ; τῶν ὅσα εἰκὸς ἦν EPHRAIM CHERSONIS ARCHIEP. DE MIRACULO S. CLEMENTIS. pli marmorei, et illic in capsa lapidea repositum VI. martyris corpus sanctissimum et gloriosum. Quod cum e profundo vellent tollere, noctu illic se sistens sanctus, ita edixit: Corpus quidem nolite tollere : hanc autem vobis concedo gratiam, ut singulis annis die certaminis mei per septem dies recedens mare, pedestre iter per aridam ad hunc usque lo- cum præparet. Et sermo opere completus fuit. Ab eo siquidem tempore, usque in hodiernum diem, singulis annis magnum hoc miraculum Deo ope rante perficitur. VI. Quid istud miraculo Mosis inhonoratius est? Quid vero Elisei ignobilius et humilius? quin- imo nobilius et altius.Ille siquidem virga, et vivus, et semel, mari scisso, gurgitem iter effecit (a):alter vero similiter melote Jordanem secans, semel quo- B que ipse hoc fecit miraculum (6): ambabus aquis post transitum redactis ad suam naturam,nec pos- tea idem operatis. Hic autem quid ? Post mortem ; et non semel, sed ab eo tempore usque in hune diem.O miraculum et gloriam martyris ! Quantam consecutus est singulis annis die gloriosi sui cer- taminis Septem enim dies, sicut antea diximus, secedens infinitum illud pelagus, piis præbet iter transitu facile. VII. G VII. Hoc igitur ita facto, cuncti apud nos reli- giosi incola regionis et cives Chersonis, audita re, ad videndum miraculum properarunt. Cum quibus quidam quoque vir pius una cum pia uxore ex prole mascula, viam ad sacrosancti martyris tem- plum ducentem summa alacritate peregerunt. Et vero locum assecuti, et miraculum quod adhuc fiebat, intuiti, puerum manu prehendentes, in- gressi sunt illud in profundo divinitus ædificatum. tempinm : atque ad loculum accedentes, supplici- ter sanctum rogabant, petentes delictorum veniam per ipsum accipere, darique postulantes puero vi- tam longam et illæsam, cum facili rerum apparatu, et quæ consentaneum est petere parentes pro filio unico. VIII. Ut ergo preces finierunt, et sancti reliquias exosculati sunt, retrorsum postea redierunt. Qui- bus egressis, aqua iterum ad suum locum recurrit. Illi autem conversi, et cernentes pelagus esse quod prius iter erat, huc et illuc circumspiciendo, filii VIII. D inquisitionem aggrediebantur : at ille in arca sanc- (a) Exod. xiv. (b) IV Reg. II.. ti relictus fuerat: idque non oblivione parentum, sed Dei voluntate factum est, ut hic quoque mar- tyrem magis redderet admirabilem. IX. Cum ergo parentes natum non invenirent, et cogitassent a se fuisse puerum in maris profundo oblivione mandatum, quid opus est dicere et patris lamentationes, et matris ululatus? Omne siquidem illud splendidum festum converterunt in lamenta- tionem. Quid enim non dicebant? quid vero non

καὶ αὐτόθι ἐν σορῷ λιθίνῃ τὸ πανάγιον καὶ ἔνδοξον Α ἀποτεθειμένον τοῦ μάρτυρος λείψανον. Οἷς ἆραι βου- λομένοις τὸ πανάγιον ἐκ τοῦ βυθοῦ λείψανον, νυκτωρ ἐπιστὰς τούτοις ὁ ἅγιος, οὐτωσὶ διηγόρευσε· Τὸ μὲν λείψανον ἆραι μὴ δόξητε· χαρίζομαι δὲ ὑμῖν ταύτην τὴν χάριν, ἵν' ἑκάστῳ χρόνῳ ἐν τῇ τῆς ἐμῆς ἀθλήσεως ἡμέρᾳ ἐπὶ ἑπτὰ ἡμέρας ὑποχωρῶν ὁ βυθός, διὰ ξηρᾶς πεζεύειν, μέχρις ὧδε παρασκευασθήσεται. Καὶ ὁ λόγος ἔργον ἐγένετο. Ἔκτοτε γὰρ μέχρι τῆς σήμερον ἑκάστῳ χρόνῳ τὸ θαυμαστὸν τοῦτο τελεῖται θεουρ- γικῶς μεγαλούργημα. Τί τοῦτο τοῦ Μωσέως θαύματος ἀτιμότερον ; Τί δὲ τοῦ Ἑλισσαίου ἀδοξότερόν τε καὶ ταπεινότερον ; πολὺ μὲν οὖν γε ἐνδοξότερόν τε καὶ ὑψηλότερον. Ο μὲν γὰρ ῥάβδῳ καὶ ζῶν καὶ ἅπαξ τὴν θάλασσαν δια σχίσας, τρίβον τὸν βυθὸν ἀπειργάσατο· ὁ δὲ ὡσαύτως τῇ μηλωτῇ τὸν Ἰορδάνην τεμών, ἅπαξ καὶ οὗτος τοῦτο τεθαυματούργηκεν· εἰς τὴν προτέραν ἀμφος τέρων τῶν ὑδάτων, μετὰ τὴν διάβασιν, φύσιν κατα στάντων, καὶ μηκέτι τοῦτο πεπραχότων· οὗτος δέ τί ; μετὰ θάνατον, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλ᾽ ἔκτοτε μέχρι σή- μερον. Ὢ τοῦ θαύματος καὶ τῆς δόξης του μάρτυρας ! οἵας εἴληχεν ἑκάστῳ χρόνῳ ἐν τῇ τῆς ἐνδόξου αὐτοῦ ἀθλήσεως ἡμέρᾳ ! Ἐπὶ ἑπτὰ γὰρ, ὡς προέφημεν ἡμέραις ὑποχωροῦν τὸ ἄπειρον ἐκεῖνο πέλαγος, που ρείαν εὐεπίβατον τοῖς εὐσεβέσι παρέχεται. " Τούτου οὖν οὕτως γινομένου, πάντες τῶν ἐν ἡμῖν φιλευσεβῶν ἐγχωρίων καὶ πολιτῶν τῆς Χερσῶ- νος, τοῦτο ἀκηκοότες, πρὸς τὴν τοῦ θαύματος θέαν ἠπείγοντο. Μεθ' ὧν καί τις ἀνὴρ εὐσεβὴς σὺν εὐσεβεῖ γυναικὶ καὶ τέκνῳ ἄρρενι τὴν ἐπὶ τὸν ἁγίου Ιερο- μάρτυρος ναὸν διήνυον ὁδὸν προθυμότατα. Καὶ δὴ τὸν τόπον καταλαβόντες, καὶ τὸ θαῦμα εἰσέτι τελού μενον θεασάμενοι, τῇ χειρὶ τὸν παῖδα λαβόμενοι, εἰς τὸν ἐν τῷ βυθῷ θεόδμητον ἐκεῖνον ναὸν εἰσήεσαν· καὶ τῇ σορῷ παραστάντες, ἱκετικῶς τὸν ἅγιον ἐλι- τάνευον, ἁμαρτημάτων συγχώρησιν δι' αὐτοῦ λαβεῖν ἐξαιτούμενοι, καὶ τῷ παιδὶ δοθῆναι δεόμενοι ζωὴν μακρὰν καὶ ἀπήμονα, βίου τε εὐμάρειαν, καὶ οἷα εἰκὸς γονεῖς ἐπὶ τέκνῳ αἰτεῖσθαι μονογενεῖ. Ὡς οὖν τὴν εὐχὴν τετελέκασι, καὶ τὸ τοῦ ἁγίου κατασπάσαντο λείψανον, εἰς το πίσω πάλιν ἐξῄεσαν. "Ων ἐξελθόντων, τὸ ὕδωρ πάλιν εἰς τὴν ἰδίαν χώραν ἐπέδραμεν. Οἱ δὲ μεταστραφέντες, καὶ πέλα- γος τὴν πρὶν θεασάμενοι τρίβον, τῇδε κἀκεῖσε περι- σκοποῦντες, τὴν τοῦ τέκνου ζήτησιν ἐπεχείριζον· τὸ δὲ ἦν ἐν τῇ τοῦ ἁγίου λάρνακι καταλειφθέν· καὶ τοῦτο οὐ τῇ τῶν γονέων λήθῃ, ἀλλὰ τῇ τοῦ Θεοῦ εὐδοκία ἐγεγόνει, ἵνα καὶ ἐνταῦθα μειζόνως θαυμαστώσῃ τὸν μάρτυρα. ΙΧ. Ὡς δ' οὖν οἱ γονεῖς τὸ τέκνον οὐχ ηὕρισκον, καὶ ὅτι ἐν τῷ βυθῷ τούτοις. ἐπελήσθη ὁ παῖς ἐνενόη- σαν, τί δεῖ καὶ λέγειν, τούς τε τοῦ πατρὸς θρήνους, καὶ τὰς τῆς μητρὸς οἰμωγάς; Πάσαν γὰρ τὴν λαμ- πρὰν ἐκείνην ἑορτὴν εἰς θρῆνον μετεποίησαν. Τί γὰρ οὐκ ἔλεγον ; τί δὲ οὐκ ἔπραττον ; τῶν ὅσα εἰκὸς ἦν EPHRAIM CHERSONIS ARCHIEP. DE MIRACULO S. CLEMENTIS. pli marmorei, et illic in capsa lapidea repositum VI. martyris corpus sanctissimum et gloriosum. Quod cum e profundo vellent tollere, noctu illic se sistens sanctus, ita edixit: Corpus quidem nolite tollere : hanc autem vobis concedo gratiam, ut singulis annis die certaminis mei per septem dies recedens mare, pedestre iter per aridam ad hunc usque lo- cum præparet. Et sermo opere completus fuit. Ab eo siquidem tempore, usque in hodiernum diem, singulis annis magnum hoc miraculum Deo ope rante perficitur. VI. Quid istud miraculo Mosis inhonoratius est? Quid vero Elisei ignobilius et humilius? quin- imo nobilius et altius.Ille siquidem virga, et vivus, et semel, mari scisso, gurgitem iter effecit (a):alter vero similiter melote Jordanem secans, semel quo- B que ipse hoc fecit miraculum (6): ambabus aquis post transitum redactis ad suam naturam,nec pos- tea idem operatis. Hic autem quid ? Post mortem ; et non semel, sed ab eo tempore usque in hune diem.O miraculum et gloriam martyris ! Quantam consecutus est singulis annis die gloriosi sui cer- taminis Septem enim dies, sicut antea diximus, secedens infinitum illud pelagus, piis præbet iter transitu facile. VII. G VII. Hoc igitur ita facto, cuncti apud nos reli- giosi incola regionis et cives Chersonis, audita re, ad videndum miraculum properarunt. Cum quibus quidam quoque vir pius una cum pia uxore ex prole mascula, viam ad sacrosancti martyris tem- plum ducentem summa alacritate peregerunt. Et vero locum assecuti, et miraculum quod adhuc fiebat, intuiti, puerum manu prehendentes, in- gressi sunt illud in profundo divinitus ædificatum. tempinm : atque ad loculum accedentes, supplici- ter sanctum rogabant, petentes delictorum veniam per ipsum accipere, darique postulantes puero vi- tam longam et illæsam, cum facili rerum apparatu, et quæ consentaneum est petere parentes pro filio unico. VIII. Ut ergo preces finierunt, et sancti reliquias exosculati sunt, retrorsum postea redierunt. Qui- bus egressis, aqua iterum ad suum locum recurrit. Illi autem conversi, et cernentes pelagus esse quod prius iter erat, huc et illuc circumspiciendo, filii VIII. D inquisitionem aggrediebantur : at ille in arca sanc- (a) Exod. xiv. (b) IV Reg. II.. ti relictus fuerat: idque non oblivione parentum, sed Dei voluntate factum est, ut hic quoque mar- tyrem magis redderet admirabilem. IX. Cum ergo parentes natum non invenirent, et cogitassent a se fuisse puerum in maris profundo oblivione mandatum, quid opus est dicere et patris lamentationes, et matris ululatus? Omne siquidem illud splendidum festum converterunt in lamenta- tionem. Quid enim non dicebant? quid vero non

Α καὶ λίθον αὐτὸν κινῆσαι πρὸς δάκρυον. Ἡ γὰρ τε κούσα, τοὺς ὀφθαλμοὺς τῷ πελάγει ἐντείνασα 22.24, καὶ τὰς χεῖρας πρὸς ὕψος διάρασα, τοιάσδε τῷ ἁγίῳ ἠφίει φωνάς· Αὗταί σου, ἅγιε, αἱ ἀμοιβαί; τοιαῦταί σου τῶν πόθῳ πρὸς σὲ προστρεχόντων αἱ ἀνταμείψεις ; Οὕτω τὸν κόπον ἀντιμετρήσας ὃν ἀφ᾿ ἧς παρεγενό- μην ὑπέμεινα, τὴν ἀντιμισθίαν μοι δέδωκας ; Που μου ὁ παῖς ; Ποῖον τοῦ ἐμοῦ τέκνου τὰ σπλάγχνα θηρίον θαλάττης ἐσπάραξεν ; Ποῖον δὲ ῥόθιον κῦμα κατεπαναστὰν, ὡς τάφος, ζῶντα τοῦτο ἐκάλυψεν ; Τίνα τοῖς ὀφθαλμοῖς ἄρτι θεάσομαι, Ὑπὲρ δὲ τίνος προσεύξομαι ; Τίς δέ μου τοῦ γήρως καὶ βακτηρία γενήσεται Ἵνα τί με, ὦ ἅγιε, μὴ τῷ τοῦ τέκνου θα νάτῳ κοινωνῆσαι πεποίηκας, ὡς ἂν ὥσπερ πρὸς σὲ τοῦτο τῇ χειρὶ κατέχουσα παραγέγονα, οὕτωσὶ κἂν η τῷ ᾅδῃ ἀγκαληφοροῦσα τούτῳ ἡ δύστηνος καταβέ βηκα. Ω θάλασσα καὶ βυθὲ, ποίῳ σου κόλπῳ τὸν ἐμὸν καθέξεις υἱόν ; Πῶς δὲ καὶ θρέψεις αὐτόν ; οἴμοι τέκνον ἐλεεινὸν, τέκνον πρὸ ὥρας ἀναρπασθέν· τέκνον, πῶς ἔδυς τῶν ἐμῶν ὀφθαλμῶν, ποίοις ποσὶν ὑπο- στρέφω ; Τίνα δὲ ὡς ἄρνα ἐπισκιρτῶντα θεάσο- μαι ; Χ. Ὁ δέ γε πατὴρ τοιαῦτα πάλιν, τῷ χειρὶ τὴν ὄψιν παίων, ὠδύρετο· Ἵνα τί, ὦ ἅγιε, ἐξαίφνης ἄπαιδά με κατέστησας ; Ἵνα τί οὕτως οἰκτίστῳ θα νάτῳ τὸ ἐμὸν τέκνον θανεῖν παρεχώρησας ; Ἵνα τί τὰ ἐναντία ὧν ἤλπισα μοὶ συνήντησεν ; ἐπὶ τοιαύταις πρὸς σὲ παραγεγόναμεν ; Τοιαῦται τῶν πόθῳ προστ ερχομένων τοῖς μάρτυσιν αἱ δωρεαί ; Οντως οὐ σύ, ἀλλ᾽ αἱ τῶν ἐμῶν ἁμαρτημάτων θύελλαι τὸν παῖδα τῇ θαλάσση παραδεδώκασιν. Ω τέκνον ἐμὸν, τίς σου τοὺς ὀφθαλμοὺς θανόντα καλύψει ; Τίς δὲ ἐντα- φιάσει ; Ποῖα δὲ σορὸς τὸ περικαλλὲς καὶ τερπνότα τον κατακρύψει σου σκήνωμα; Η πάντως ἐκάλυψε μέν σου τοὺς ὀφθαλμοὺς θάλασσα· ἐνεταφίασε δὲ βυθός· καὶ γαστὴρ ἐχθύων σοφός σοι ἐγένετο. ΧΙ. Οὕτω δ᾽ οὖν κοπτομένων τῶν τεκόντων τὸν θρη νον, τῶν ἐκεῖσε συνελθόντων τινὲς, μόλις ποτὲ τοῦ θρήνου ἀνεῖναι τούτους πεπείκασι. Καὶ δὴ τῆς οἰμω- γῆς κἂν πρὸς ὀλίγον παυσάμενοι, οἴκαδε ᾤχοντο. Τοῦ οὖν χρόνου προοδεύσαντος, καὶ τῶν τῆς τοῦ ἁγίου μνήμης ἡμερῶν καταλαβουσῶν, τοιάδε πρὸς ἀλλήλους ἔλεγον, εἰς ἀνάμνησιν τοῦ ἰδίου τέκνου γενόμενοι· Δεῦρο δὴ καὶ πορευθῶμεν πρὸς τὸν ἅγιον, ὡς ἂν εἴ πού τι λείψανον, ὅπερ ἀδύνατον, ὑπελείφθη τοῦ τέκνου ἡμῶν λαβώμεθα, καὶ τὸν ἅγιον δικασώμεθα, εἴ πως καὶ θανοῦμεν ἐκεῖσε, τῷ θανάτῳ τοῦ παιδὸς κοινω νήσαντες. Ταῦτ᾽ οὖν εἰπόντες, οὔπω τέλος τοῖς λεγο- μένοις τεθείκασι, καὶ τὴν πορείαν ἀπήρξαντο. Καὶ δὴ παραγεγονότες, καὶ τὸν τόπον καταλαβόντες, καὶ τῆς θαλάσσης ὑποχωρησάσης, τιμῶντος τοῦ Θεοῦ κἀνταῦθα τὸν μάρτυρα, τῷ τοῦ τέκνου πόθῳ δακνό- μενοι, πρῶτοι τῷ βυθῷ εἰσεπήδησαν· ἐφεπόμενόν τε τούτοις τὸ πλῆθος ἐπήρχετο. ΧΙΙ. Καὶ δὴ τὸν πάνσεπτον ναὸν καταλαβόντες τοῦ ἐκτείνατα, ἐκτείνειν ὀφθαλμούς ἐντείνειν, τοῦτον. Ποίοις ποσίν ὑποστρέψω. θανόντος. APPENDIX AD S. CLEMENTEM. faciebant ? ex iis quæ par erat vel ipsum lapidem movere ad lacrymas. Genitrix enim oculis ad mare intensis, et manibus in altum sublatis; hujusmodi voces sancto emisit: Hæ sunt, o sancte, tuæ re- munerationes ? Tales tuæ retributiones erga eos qui a te studiose accurrunt ? Sic laborem a me ex quo accessi sumptum remetitus, mercedem mihi reddi- disti? Ubinam est filius meus? Quænam maris bel- lua viscera nati mei laceravit? Quis vero vehemens fluctus insurgens,eum vivum,tanquam sepulcrum, operuit ? Quem jam oculis aspiciam P Pro quo au- tem orabo ? Quis vero senectutis meæ efficietur ba- culus? Cur me, sancte non fecisti sociam esse in morte filii mei; ut quemadmodum ad te accessi manu illum tenens, ita et ulnis eumdem ferens ad inferos infelix descenderem? O mare et profundum, quonam tui sinu meum detinebis filium ? Quomodo " autem et eum ales? Hei mihi, fili miserande, fili ante tempus rapte: fili, qua ratione a meis oculis recessisti? Quibus pedibus revertar? Quemnam autem instar agni exsilientem contemplabor? B X. Pater vero rursus manibus os percutiens, la- mentabatur his verbis: Quare, o sancte,orbum me liberis repente effecisti ? Cur sic filium meum morte miserrima mori permisisti ? Qua de causa iis quæ speraveram contraria mihi obtigerunt? Cum hac spe ad te accessimus? Taliane sunt dona in eos, qui ad martyres cum desiderio adveniunt? Revera non tu, sed peccatorum meorum procellæ puerum mari tradiderunt. O fili mi, quis tui mortui claudet, oculos Quis vero te sepeliet ? Quisnam loculus ele- C gantissimum, jucundissimumque tuum teget ta- bernaculum? Ah! prorsus clausit quidem tuos oculos mare sepeliit vero te gurges; et venter pis- cium tibi conditorium fuit. XI. Hoc itaque lamento cum parentes plangerent, quidam ex iis qui illuc convenerant, vix tandem persuaserunt illis ut desisterent lamentatione. Atque ab ejulatu parumper cessantes, domum abierunt. Tempore ergo procedente, et advenientibus diebus quibus sancti memoria celebratur, hæc inter se di- cebant,recordantes filii sui: Agedum proficiscamur ad sanctum, ut si aliquid reliquiarum filii nostri, quod fieri non potest, remanserit, tollamus,et cum sancto contendamus judicio; vel et forte moriamur illic, mortis pueri participes. Hæc itaque dicentes, D nondum finito sermone, profectionem inchoarunt. Cumque accessissent, et ad locum pervenissent, atque retrocessisset mare; Deo sic etiam honorante martyrem, primi in profundum insilierunt, stimu- lante filii desiderio eosque sequens multitudo per- gebat. XII. Et cum ad omni cultu dignum martyris VARIE LECTIONES. 12.3 Sic legendum, non ut ediderat Cotelerius, qui verterat extensis, neque enim Græce dixeris, sed intendere, non extendere oculos. CLER. 3t al. Minus commode conversa sunt hæc apud Surium. Sed nos non solemus in fidem Interpretum inquirere : enitimur melius interpretari. Cor. al.

Α καὶ λίθον αὐτὸν κινῆσαι πρὸς δάκρυον. Ἡ γὰρ τε κούσα, τοὺς ὀφθαλμοὺς τῷ πελάγει ἐντείνασα 22.24, καὶ τὰς χεῖρας πρὸς ὕψος διάρασα, τοιάσδε τῷ ἁγίῳ ἠφίει φωνάς· Αὗταί σου, ἅγιε, αἱ ἀμοιβαί; τοιαῦταί σου τῶν πόθῳ πρὸς σὲ προστρεχόντων αἱ ἀνταμείψεις ; Οὕτω τὸν κόπον ἀντιμετρήσας ὃν ἀφ᾿ ἧς παρεγενό- μην ὑπέμεινα, τὴν ἀντιμισθίαν μοι δέδωκας ; Που μου ὁ παῖς ; Ποῖον τοῦ ἐμοῦ τέκνου τὰ σπλάγχνα θηρίον θαλάττης ἐσπάραξεν ; Ποῖον δὲ ῥόθιον κῦμα κατεπαναστὰν, ὡς τάφος, ζῶντα τοῦτο ἐκάλυψεν ; Τίνα τοῖς ὀφθαλμοῖς ἄρτι θεάσομαι, Ὑπὲρ δὲ τίνος προσεύξομαι ; Τίς δέ μου τοῦ γήρως καὶ βακτηρία γενήσεται Ἵνα τί με, ὦ ἅγιε, μὴ τῷ τοῦ τέκνου θα νάτῳ κοινωνῆσαι πεποίηκας, ὡς ἂν ὥσπερ πρὸς σὲ τοῦτο τῇ χειρὶ κατέχουσα παραγέγονα, οὕτωσὶ κἂν η τῷ ᾅδῃ ἀγκαληφοροῦσα τούτῳ ἡ δύστηνος καταβέ βηκα. Ω θάλασσα καὶ βυθὲ, ποίῳ σου κόλπῳ τὸν ἐμὸν καθέξεις υἱόν ; Πῶς δὲ καὶ θρέψεις αὐτόν ; οἴμοι τέκνον ἐλεεινὸν, τέκνον πρὸ ὥρας ἀναρπασθέν· τέκνον, πῶς ἔδυς τῶν ἐμῶν ὀφθαλμῶν, ποίοις ποσὶν ὑπο- στρέφω ; Τίνα δὲ ὡς ἄρνα ἐπισκιρτῶντα θεάσο- μαι ; Χ. Ὁ δέ γε πατὴρ τοιαῦτα πάλιν, τῷ χειρὶ τὴν ὄψιν παίων, ὠδύρετο· Ἵνα τί, ὦ ἅγιε, ἐξαίφνης ἄπαιδά με κατέστησας ; Ἵνα τί οὕτως οἰκτίστῳ θα νάτῳ τὸ ἐμὸν τέκνον θανεῖν παρεχώρησας ; Ἵνα τί τὰ ἐναντία ὧν ἤλπισα μοὶ συνήντησεν ; ἐπὶ τοιαύταις πρὸς σὲ παραγεγόναμεν ; Τοιαῦται τῶν πόθῳ προστ ερχομένων τοῖς μάρτυσιν αἱ δωρεαί ; Οντως οὐ σύ, ἀλλ᾽ αἱ τῶν ἐμῶν ἁμαρτημάτων θύελλαι τὸν παῖδα τῇ θαλάσση παραδεδώκασιν. Ω τέκνον ἐμὸν, τίς σου τοὺς ὀφθαλμοὺς θανόντα καλύψει ; Τίς δὲ ἐντα- φιάσει ; Ποῖα δὲ σορὸς τὸ περικαλλὲς καὶ τερπνότα τον κατακρύψει σου σκήνωμα; Η πάντως ἐκάλυψε μέν σου τοὺς ὀφθαλμοὺς θάλασσα· ἐνεταφίασε δὲ βυθός· καὶ γαστὴρ ἐχθύων σοφός σοι ἐγένετο. ΧΙ. Οὕτω δ᾽ οὖν κοπτομένων τῶν τεκόντων τὸν θρη νον, τῶν ἐκεῖσε συνελθόντων τινὲς, μόλις ποτὲ τοῦ θρήνου ἀνεῖναι τούτους πεπείκασι. Καὶ δὴ τῆς οἰμω- γῆς κἂν πρὸς ὀλίγον παυσάμενοι, οἴκαδε ᾤχοντο. Τοῦ οὖν χρόνου προοδεύσαντος, καὶ τῶν τῆς τοῦ ἁγίου μνήμης ἡμερῶν καταλαβουσῶν, τοιάδε πρὸς ἀλλήλους ἔλεγον, εἰς ἀνάμνησιν τοῦ ἰδίου τέκνου γενόμενοι· Δεῦρο δὴ καὶ πορευθῶμεν πρὸς τὸν ἅγιον, ὡς ἂν εἴ πού τι λείψανον, ὅπερ ἀδύνατον, ὑπελείφθη τοῦ τέκνου ἡμῶν λαβώμεθα, καὶ τὸν ἅγιον δικασώμεθα, εἴ πως καὶ θανοῦμεν ἐκεῖσε, τῷ θανάτῳ τοῦ παιδὸς κοινω νήσαντες. Ταῦτ᾽ οὖν εἰπόντες, οὔπω τέλος τοῖς λεγο- μένοις τεθείκασι, καὶ τὴν πορείαν ἀπήρξαντο. Καὶ δὴ παραγεγονότες, καὶ τὸν τόπον καταλαβόντες, καὶ τῆς θαλάσσης ὑποχωρησάσης, τιμῶντος τοῦ Θεοῦ κἀνταῦθα τὸν μάρτυρα, τῷ τοῦ τέκνου πόθῳ δακνό- μενοι, πρῶτοι τῷ βυθῷ εἰσεπήδησαν· ἐφεπόμενόν τε τούτοις τὸ πλῆθος ἐπήρχετο. ΧΙΙ. Καὶ δὴ τὸν πάνσεπτον ναὸν καταλαβόντες τοῦ ἐκτείνατα, ἐκτείνειν ὀφθαλμούς ἐντείνειν, τοῦτον. Ποίοις ποσίν ὑποστρέψω. θανόντος. APPENDIX AD S. CLEMENTEM. faciebant ? ex iis quæ par erat vel ipsum lapidem movere ad lacrymas. Genitrix enim oculis ad mare intensis, et manibus in altum sublatis; hujusmodi voces sancto emisit: Hæ sunt, o sancte, tuæ re- munerationes ? Tales tuæ retributiones erga eos qui a te studiose accurrunt ? Sic laborem a me ex quo accessi sumptum remetitus, mercedem mihi reddi- disti? Ubinam est filius meus? Quænam maris bel- lua viscera nati mei laceravit? Quis vero vehemens fluctus insurgens,eum vivum,tanquam sepulcrum, operuit ? Quem jam oculis aspiciam P Pro quo au- tem orabo ? Quis vero senectutis meæ efficietur ba- culus? Cur me, sancte non fecisti sociam esse in morte filii mei; ut quemadmodum ad te accessi manu illum tenens, ita et ulnis eumdem ferens ad inferos infelix descenderem? O mare et profundum, quonam tui sinu meum detinebis filium ? Quomodo " autem et eum ales? Hei mihi, fili miserande, fili ante tempus rapte: fili, qua ratione a meis oculis recessisti? Quibus pedibus revertar? Quemnam autem instar agni exsilientem contemplabor? B X. Pater vero rursus manibus os percutiens, la- mentabatur his verbis: Quare, o sancte,orbum me liberis repente effecisti ? Cur sic filium meum morte miserrima mori permisisti ? Qua de causa iis quæ speraveram contraria mihi obtigerunt? Cum hac spe ad te accessimus? Taliane sunt dona in eos, qui ad martyres cum desiderio adveniunt? Revera non tu, sed peccatorum meorum procellæ puerum mari tradiderunt. O fili mi, quis tui mortui claudet, oculos Quis vero te sepeliet ? Quisnam loculus ele- C gantissimum, jucundissimumque tuum teget ta- bernaculum? Ah! prorsus clausit quidem tuos oculos mare sepeliit vero te gurges; et venter pis- cium tibi conditorium fuit. XI. Hoc itaque lamento cum parentes plangerent, quidam ex iis qui illuc convenerant, vix tandem persuaserunt illis ut desisterent lamentatione. Atque ab ejulatu parumper cessantes, domum abierunt. Tempore ergo procedente, et advenientibus diebus quibus sancti memoria celebratur, hæc inter se di- cebant,recordantes filii sui: Agedum proficiscamur ad sanctum, ut si aliquid reliquiarum filii nostri, quod fieri non potest, remanserit, tollamus,et cum sancto contendamus judicio; vel et forte moriamur illic, mortis pueri participes. Hæc itaque dicentes, D nondum finito sermone, profectionem inchoarunt. Cumque accessissent, et ad locum pervenissent, atque retrocessisset mare; Deo sic etiam honorante martyrem, primi in profundum insilierunt, stimu- lante filii desiderio eosque sequens multitudo per- gebat. XII. Et cum ad omni cultu dignum martyris VARIE LECTIONES. 12.3 Sic legendum, non ut ediderat Cotelerius, qui verterat extensis, neque enim Græce dixeris, sed intendere, non extendere oculos. CLER. 3t al. Minus commode conversa sunt hæc apud Surium. Sed nos non solemus in fidem Interpretum inquirere : enitimur melius interpretari. Cor. al.

Α καὶ λίθον αὐτὸν κινῆσαι πρὸς δάκρυον. Ἡ γὰρ τε κούσα, τοὺς ὀφθαλμοὺς τῷ πελάγει ἐντείνασα 22.24, καὶ τὰς χεῖρας πρὸς ὕψος διάρασα, τοιάσδε τῷ ἁγίῳ ἠφίει φωνάς· Αὗταί σου, ἅγιε, αἱ ἀμοιβαί; τοιαῦταί σου τῶν πόθῳ πρὸς σὲ προστρεχόντων αἱ ἀνταμείψεις ; Οὕτω τὸν κόπον ἀντιμετρήσας ὃν ἀφ᾿ ἧς παρεγενό- μην ὑπέμεινα, τὴν ἀντιμισθίαν μοι δέδωκας ; Που μου ὁ παῖς ; Ποῖον τοῦ ἐμοῦ τέκνου τὰ σπλάγχνα θηρίον θαλάττης ἐσπάραξεν ; Ποῖον δὲ ῥόθιον κῦμα κατεπαναστὰν, ὡς τάφος, ζῶντα τοῦτο ἐκάλυψεν ; Τίνα τοῖς ὀφθαλμοῖς ἄρτι θεάσομαι, Ὑπὲρ δὲ τίνος προσεύξομαι ; Τίς δέ μου τοῦ γήρως καὶ βακτηρία γενήσεται Ἵνα τί με, ὦ ἅγιε, μὴ τῷ τοῦ τέκνου θα νάτῳ κοινωνῆσαι πεποίηκας, ὡς ἂν ὥσπερ πρὸς σὲ τοῦτο τῇ χειρὶ κατέχουσα παραγέγονα, οὕτωσὶ κἂν η τῷ ᾅδῃ ἀγκαληφοροῦσα τούτῳ ἡ δύστηνος καταβέ βηκα. Ω θάλασσα καὶ βυθὲ, ποίῳ σου κόλπῳ τὸν ἐμὸν καθέξεις υἱόν ; Πῶς δὲ καὶ θρέψεις αὐτόν ; οἴμοι τέκνον ἐλεεινὸν, τέκνον πρὸ ὥρας ἀναρπασθέν· τέκνον, πῶς ἔδυς τῶν ἐμῶν ὀφθαλμῶν, ποίοις ποσὶν ὑπο- στρέφω ; Τίνα δὲ ὡς ἄρνα ἐπισκιρτῶντα θεάσο- μαι ; Χ. Ὁ δέ γε πατὴρ τοιαῦτα πάλιν, τῷ χειρὶ τὴν ὄψιν παίων, ὠδύρετο· Ἵνα τί, ὦ ἅγιε, ἐξαίφνης ἄπαιδά με κατέστησας ; Ἵνα τί οὕτως οἰκτίστῳ θα νάτῳ τὸ ἐμὸν τέκνον θανεῖν παρεχώρησας ; Ἵνα τί τὰ ἐναντία ὧν ἤλπισα μοὶ συνήντησεν ; ἐπὶ τοιαύταις πρὸς σὲ παραγεγόναμεν ; Τοιαῦται τῶν πόθῳ προστ ερχομένων τοῖς μάρτυσιν αἱ δωρεαί ; Οντως οὐ σύ, ἀλλ᾽ αἱ τῶν ἐμῶν ἁμαρτημάτων θύελλαι τὸν παῖδα τῇ θαλάσση παραδεδώκασιν. Ω τέκνον ἐμὸν, τίς σου τοὺς ὀφθαλμοὺς θανόντα καλύψει ; Τίς δὲ ἐντα- φιάσει ; Ποῖα δὲ σορὸς τὸ περικαλλὲς καὶ τερπνότα τον κατακρύψει σου σκήνωμα; Η πάντως ἐκάλυψε μέν σου τοὺς ὀφθαλμοὺς θάλασσα· ἐνεταφίασε δὲ βυθός· καὶ γαστὴρ ἐχθύων σοφός σοι ἐγένετο. ΧΙ. Οὕτω δ᾽ οὖν κοπτομένων τῶν τεκόντων τὸν θρη νον, τῶν ἐκεῖσε συνελθόντων τινὲς, μόλις ποτὲ τοῦ θρήνου ἀνεῖναι τούτους πεπείκασι. Καὶ δὴ τῆς οἰμω- γῆς κἂν πρὸς ὀλίγον παυσάμενοι, οἴκαδε ᾤχοντο. Τοῦ οὖν χρόνου προοδεύσαντος, καὶ τῶν τῆς τοῦ ἁγίου μνήμης ἡμερῶν καταλαβουσῶν, τοιάδε πρὸς ἀλλήλους ἔλεγον, εἰς ἀνάμνησιν τοῦ ἰδίου τέκνου γενόμενοι· Δεῦρο δὴ καὶ πορευθῶμεν πρὸς τὸν ἅγιον, ὡς ἂν εἴ πού τι λείψανον, ὅπερ ἀδύνατον, ὑπελείφθη τοῦ τέκνου ἡμῶν λαβώμεθα, καὶ τὸν ἅγιον δικασώμεθα, εἴ πως καὶ θανοῦμεν ἐκεῖσε, τῷ θανάτῳ τοῦ παιδὸς κοινω νήσαντες. Ταῦτ᾽ οὖν εἰπόντες, οὔπω τέλος τοῖς λεγο- μένοις τεθείκασι, καὶ τὴν πορείαν ἀπήρξαντο. Καὶ δὴ παραγεγονότες, καὶ τὸν τόπον καταλαβόντες, καὶ τῆς θαλάσσης ὑποχωρησάσης, τιμῶντος τοῦ Θεοῦ κἀνταῦθα τὸν μάρτυρα, τῷ τοῦ τέκνου πόθῳ δακνό- μενοι, πρῶτοι τῷ βυθῷ εἰσεπήδησαν· ἐφεπόμενόν τε τούτοις τὸ πλῆθος ἐπήρχετο. ΧΙΙ. Καὶ δὴ τὸν πάνσεπτον ναὸν καταλαβόντες τοῦ ἐκτείνατα, ἐκτείνειν ὀφθαλμούς ἐντείνειν, τοῦτον. Ποίοις ποσίν ὑποστρέψω. θανόντος. APPENDIX AD S. CLEMENTEM. faciebant ? ex iis quæ par erat vel ipsum lapidem movere ad lacrymas. Genitrix enim oculis ad mare intensis, et manibus in altum sublatis; hujusmodi voces sancto emisit: Hæ sunt, o sancte, tuæ re- munerationes ? Tales tuæ retributiones erga eos qui a te studiose accurrunt ? Sic laborem a me ex quo accessi sumptum remetitus, mercedem mihi reddi- disti? Ubinam est filius meus? Quænam maris bel- lua viscera nati mei laceravit? Quis vero vehemens fluctus insurgens,eum vivum,tanquam sepulcrum, operuit ? Quem jam oculis aspiciam P Pro quo au- tem orabo ? Quis vero senectutis meæ efficietur ba- culus? Cur me, sancte non fecisti sociam esse in morte filii mei; ut quemadmodum ad te accessi manu illum tenens, ita et ulnis eumdem ferens ad inferos infelix descenderem? O mare et profundum, quonam tui sinu meum detinebis filium ? Quomodo " autem et eum ales? Hei mihi, fili miserande, fili ante tempus rapte: fili, qua ratione a meis oculis recessisti? Quibus pedibus revertar? Quemnam autem instar agni exsilientem contemplabor? B X. Pater vero rursus manibus os percutiens, la- mentabatur his verbis: Quare, o sancte,orbum me liberis repente effecisti ? Cur sic filium meum morte miserrima mori permisisti ? Qua de causa iis quæ speraveram contraria mihi obtigerunt? Cum hac spe ad te accessimus? Taliane sunt dona in eos, qui ad martyres cum desiderio adveniunt? Revera non tu, sed peccatorum meorum procellæ puerum mari tradiderunt. O fili mi, quis tui mortui claudet, oculos Quis vero te sepeliet ? Quisnam loculus ele- C gantissimum, jucundissimumque tuum teget ta- bernaculum? Ah! prorsus clausit quidem tuos oculos mare sepeliit vero te gurges; et venter pis- cium tibi conditorium fuit. XI. Hoc itaque lamento cum parentes plangerent, quidam ex iis qui illuc convenerant, vix tandem persuaserunt illis ut desisterent lamentatione. Atque ab ejulatu parumper cessantes, domum abierunt. Tempore ergo procedente, et advenientibus diebus quibus sancti memoria celebratur, hæc inter se di- cebant,recordantes filii sui: Agedum proficiscamur ad sanctum, ut si aliquid reliquiarum filii nostri, quod fieri non potest, remanserit, tollamus,et cum sancto contendamus judicio; vel et forte moriamur illic, mortis pueri participes. Hæc itaque dicentes, D nondum finito sermone, profectionem inchoarunt. Cumque accessissent, et ad locum pervenissent, atque retrocessisset mare; Deo sic etiam honorante martyrem, primi in profundum insilierunt, stimu- lante filii desiderio eosque sequens multitudo per- gebat. XII. Et cum ad omni cultu dignum martyris VARIE LECTIONES. 12.3 Sic legendum, non ut ediderat Cotelerius, qui verterat extensis, neque enim Græce dixeris, sed intendere, non extendere oculos. CLER. 3t al. Minus commode conversa sunt hæc apud Surium. Sed nos non solemus in fidem Interpretum inquirere : enitimur melius interpretari. Cor. al.

μάρτυρος, ὦ τοῦ θαύματος! ὁρῶσι τὸ ἴδιον τέκνον Α ζῶν καὶ φαιδρὸν καὶ ἀλλόμενον. ὡς δὲ ἐν θαύμασι θαῦμα περιτυχόντες, ἐκπλαγέντες τε τῷ ἐξαισίῳ μετ γαλουργήματι, πρῶτα μὲν τὸ θεῖον ἐγέραιρον· ἔπειτα δὲ τὸν μάρτυρα εὐχαριστηρίοις φωναῖς ἐπευφήμιζον· εἶτα τῷ νέῳ ἐπύθοντο, πῶς σέσωστα:, τίνος ζωογος νοῦντος, τίνος φυλάσσοντος, καὶ τίνος τρέφοντος. Ὁ δέ γε παῖς, τῇ μὲν μια χειρὶ κατέχων τὴν λάρνακα, τῇ δὲ ἑτέρα δακτυλοδεικτῶν τὸν ἔνδοθεν κείμενον, τοῖς ἐρωτῶσιν ἀνταπεκρίνετο· Οὗτός μου μετὰ Θεὸν καὶ ζωὴ καὶ τροφὴ, καὶ τῶν ἐν τῇ θαλάσσῃ θηρίων ἀμυντήριον ἐγεγόνει· οὗτός με καθ᾿ ἑκάστην ἐτιθη- νεῖτο λαμπρότατα. ΧΙΙΙ. Οἱ δ᾽ οὖν τεκόντες, θάμβει καὶ χαρᾷ συσχε θέντες, τῇ τε πίστει πλέον βεβαιωθέντες τοῦ μάρτυ ρος, δι' οὗ τὸν νεκρὸν νομισθέντα υἱὸν ζῶντα ἀπείλη φαν, τοὺς προτέρους θρήνους εἰς εὐχαριστίαν ἐτρέ- ψαντο, τοιάδε τῷ ἁγίῳ ἐπιβοώμενοι· ὡς ἀληθῶς ἄρα θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, καὶ θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ποιῶν, καὶ τῆς δεήσεως αὐτῶν εἰσακούων. Ἔσωσας ἡμῶν, Αγιε, τὸν υἱὸν, ἀπέδωκας ἡμῖν τὸν οὐκ ἐλπιζόμενον, Ω οὐρανὲ καὶ γῆ, καὶ σὺ βυθὲ, ὁ πρὶν ὑφ᾽ ἡμῶν ἐπαρώμενος, ἔκστηθε τῷ ὑπὲρ φύσιν τούτῳ μεγαλουργήματι. Ἵλεως δὲ καὶ αὐτὸς γενοῦ, ἅγιε, ὧν πρὸς σὲ τῇ θλίψει τρυχόμεν νοι ἐπράξαμέν τε καὶ εἴπομεν· μὴ ἀνταποδώσεις ἡμῖν τὴν τῶν βλασφημιῶν ἀνταπόδοσιν. Τὸν υἱὸν ἀπελά- βομεν, τὸν νεκρὸν διὰ σοῦ νῦν ἀναστάντα ἐδεξάμεθα, τὴν τοῦ γήρως βακτηρίαν σῇ βοηθείᾳ πάλιν ἔχομεν. Τί τὰ πολλὰ λέγομεν ; τὸν οὐ τριήμερον ἀλλ᾽ ἐνιαύ- στον νεκρόν, καὶ οὐ λίθῳ ἀλλ᾽ ὕδατι καλυπτόμενον, καὶ οὐχ ὑπὸ σκωλήκων, ἅ τῆς τοῦ σώματός ἐστι φύ σεως ίδια, δαπανηθέντα, ἀλλὰ τὸν ὑπὸ ἰχθύων ὡς ἐνομίσαμεν καταβρωθέντα, σῶον διὰ σοῦ ἀπελάβο μεν. Εἶγε τῆς χάριτος, εὔγε τῆς δόξης, εἶχε τῆς δυ- νάμεως καὶ τῆς εὐεργεσίας σου, ἅγιε. Οὕτω τοίνυν τὸν ἅγιον μετὰ δακρύων ἐπευφημήσαντες, τὸν παῖδα ἀράμενοι, οἴκαδε παρεγένοντο, πᾶσι τὸ θαῦμα ἐκδιη- γούμενοι. Τί οὖν πρὸς ταῦτα καὶ παρισώσαιμεν ; τὸν Ηλίαν φασί ποτε τὸν νεκρὸν ζῶντα υἱὸν τῇ ἰδίᾳ ἀπο- δοῦναι μητρί· ὃ μέγα τε ὑπάρχει καὶ ὑπερθαύμα- στον. ᾿Αλλὰ καὶ τῷ Ελισσαίου ποτὲ, ὡς ἱστοροῦσι, μνήματι, ὑπό τινων ἀνδροφόνων φονευθέντα τινὰ, καὶ ἐν αὐτῷ ῥιφέντα, εὐθὺς ἀνεγερθῆναί τε καὶ ζῆσαι· ὃ μεῖζον τοῦ προτέρου καὶ ἐξαισιώτερον. Καὶ Πέτρος δὲ ἐν τοῖς καθ᾽ ἡμᾶς, ἡ τῶν ἀποστόλων κορωνίς, τὴν πτωχοτρόφον ἐκείνην χήραν Ταβιθὰν θανοῦσαν αὔθωρον προσευχῇ ἐξανέστησεν. Ταῦτα μὲν οὖν θαυ μαστὰ καὶ ὑπέρλαμπρα· τὸ δὲ παρὸν θαῦμα, ὅσον τούτων ὑπερανέστηκεν ! Χν. Καὶ ὅρα μοι προσέχων τὸ ὑπέροχον τοῦ θαύ ματος. Ὁ μὲν Ἠλίας, ὡς προέφημεν, ἄρτι θανόντα τὸν παῖδα καὶ οὔπω καταψυχέντα, ἀλλ᾽ εἰσέτι τὸ θερ μὸν τῆς φύσεως διασώζοντα, ἐξανέστησεν. Ἡ δὲ τοῦ EPHRAIM CHERSONIS ARCHIEP. DE MIRACULO S. CLEMENTIS. templum pervenissent, o miraculum ! vident filium B G XIV. D suum viventem ac lætum atque exsilientem. Ut ve- ro in miraculis miraculum offenderunt, obstupe- scentes super magno eximioque opere, primum quidem Deo honorem dederunt; deinde vero mars tyrem acclamationibus et gratiarum actionibus pro- secuti sunt. Postea adolescentem interrogarunt, quo pacto servatus fuisset, quonam vitam dante, quonam custodiente, et quonam nutriente. Puer autem, una quidem manu tenens arcam, alia vero indicans digito eum qui intus jacebat, interrogan- tibus vicissim respondit: Hic mihi post Deum et vita, et alimentum, et adversus marinas belluas propugnaculum exstitit: hic me quotidie splendi- dissime nutricabat. XIII. Parentes autem, admiratione ac latitia de- tenti, et in fide martyris magis confirmati, per quem filium quem putaverant mortuum, viventem receperant, priores luctus in gratiarum actionem converterunt, taliaque acclamarunt sancto: Quam vere utique mirabilis Deus in sanctis suis (a), et vo- luntatem timentium se faciens, deprecationemque eo- rum exaudiens (b).Servasti, sancte, filium nostrum; reddidisti nobis quem non sperabamus. O cœlum et terra, tuque gurges prius a nobis exsecrate, ob- stupesce super hoc naturam excedente magno ope- re. Esto autem tu quoque,o sancte, propitius,in iis quæ contra te afflictione contriti cum fecimus, tum diximus ne retribuas nobis conviciorum retribu- tionem. Filium recuperavimus, mortuum nunc per te suscitatum accepimus, baculum senectutis tuo auxilio iterum habemus. Quid dicimus multa ? non triduanum sed annuum mortuum, nec lapide sed aqua obtectum, nec a vermibus juxta corporis naturam consumptum, sed a piscibus arbitrati sumus devoratum, salvum per te recepimus. Euge gratiam ; euge gloriam ; euge potentiam et benefi- cium tuum, o sancte. Hoc igitur modo sanctum cum lacrymis et acclamationibus prosecuti, puerum tollentes, revenere domum, cunctis miraculum enarrantes. XIV. Quid ergo cum his conferemus ? Eliam aiunt olim filium mortuum matri propriæ viventem reddidisse (c); quod et magnum est et valde admi rabile. Sed et referunt, ad Elisei aliquando sepul- crum quemdam ab aliquibus homicidis interfectum ac in eo projectum,statim resurrexisse ac vixisse (d): quod priore majus est atque mirabilius. Et vero inter eos qui ad nos pertinent, Petrus apostolorum vertex, illam pauperum altricem viduam Tabitham mortuam,eadem hora precibus suscitavit ad vitam. Hæc equidem mirabilia sunt et longe clarissima. At præsens miraculum quantum ea exsuperat! XV. Et vide mihi atque considera miraculi excel- lentiam. Elias quidem, ut ante diximus, modo mortuum puerum, quique nondum refrixerat, sed adhuc naturæ calorem conservabat, suscitavit. Eli- (a) Psal. LXVII, 36. (b) Psal. CXLIV, 19. (c) III Reg. xvII. (d) IV Reg. xIII.

μάρτυρος, ὦ τοῦ θαύματος! ὁρῶσι τὸ ἴδιον τέκνον Α ζῶν καὶ φαιδρὸν καὶ ἀλλόμενον. ὡς δὲ ἐν θαύμασι θαῦμα περιτυχόντες, ἐκπλαγέντες τε τῷ ἐξαισίῳ μετ γαλουργήματι, πρῶτα μὲν τὸ θεῖον ἐγέραιρον· ἔπειτα δὲ τὸν μάρτυρα εὐχαριστηρίοις φωναῖς ἐπευφήμιζον· εἶτα τῷ νέῳ ἐπύθοντο, πῶς σέσωστα:, τίνος ζωογος νοῦντος, τίνος φυλάσσοντος, καὶ τίνος τρέφοντος. Ὁ δέ γε παῖς, τῇ μὲν μια χειρὶ κατέχων τὴν λάρνακα, τῇ δὲ ἑτέρα δακτυλοδεικτῶν τὸν ἔνδοθεν κείμενον, τοῖς ἐρωτῶσιν ἀνταπεκρίνετο· Οὗτός μου μετὰ Θεὸν καὶ ζωὴ καὶ τροφὴ, καὶ τῶν ἐν τῇ θαλάσσῃ θηρίων ἀμυντήριον ἐγεγόνει· οὗτός με καθ᾿ ἑκάστην ἐτιθη- νεῖτο λαμπρότατα. ΧΙΙΙ. Οἱ δ᾽ οὖν τεκόντες, θάμβει καὶ χαρᾷ συσχε θέντες, τῇ τε πίστει πλέον βεβαιωθέντες τοῦ μάρτυ ρος, δι' οὗ τὸν νεκρὸν νομισθέντα υἱὸν ζῶντα ἀπείλη φαν, τοὺς προτέρους θρήνους εἰς εὐχαριστίαν ἐτρέ- ψαντο, τοιάδε τῷ ἁγίῳ ἐπιβοώμενοι· ὡς ἀληθῶς ἄρα θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, καὶ θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ποιῶν, καὶ τῆς δεήσεως αὐτῶν εἰσακούων. Ἔσωσας ἡμῶν, Αγιε, τὸν υἱὸν, ἀπέδωκας ἡμῖν τὸν οὐκ ἐλπιζόμενον, Ω οὐρανὲ καὶ γῆ, καὶ σὺ βυθὲ, ὁ πρὶν ὑφ᾽ ἡμῶν ἐπαρώμενος, ἔκστηθε τῷ ὑπὲρ φύσιν τούτῳ μεγαλουργήματι. Ἵλεως δὲ καὶ αὐτὸς γενοῦ, ἅγιε, ὧν πρὸς σὲ τῇ θλίψει τρυχόμεν νοι ἐπράξαμέν τε καὶ εἴπομεν· μὴ ἀνταποδώσεις ἡμῖν τὴν τῶν βλασφημιῶν ἀνταπόδοσιν. Τὸν υἱὸν ἀπελά- βομεν, τὸν νεκρὸν διὰ σοῦ νῦν ἀναστάντα ἐδεξάμεθα, τὴν τοῦ γήρως βακτηρίαν σῇ βοηθείᾳ πάλιν ἔχομεν. Τί τὰ πολλὰ λέγομεν ; τὸν οὐ τριήμερον ἀλλ᾽ ἐνιαύ- στον νεκρόν, καὶ οὐ λίθῳ ἀλλ᾽ ὕδατι καλυπτόμενον, καὶ οὐχ ὑπὸ σκωλήκων, ἅ τῆς τοῦ σώματός ἐστι φύ σεως ίδια, δαπανηθέντα, ἀλλὰ τὸν ὑπὸ ἰχθύων ὡς ἐνομίσαμεν καταβρωθέντα, σῶον διὰ σοῦ ἀπελάβο μεν. Εἶγε τῆς χάριτος, εὔγε τῆς δόξης, εἶχε τῆς δυ- νάμεως καὶ τῆς εὐεργεσίας σου, ἅγιε. Οὕτω τοίνυν τὸν ἅγιον μετὰ δακρύων ἐπευφημήσαντες, τὸν παῖδα ἀράμενοι, οἴκαδε παρεγένοντο, πᾶσι τὸ θαῦμα ἐκδιη- γούμενοι. Τί οὖν πρὸς ταῦτα καὶ παρισώσαιμεν ; τὸν Ηλίαν φασί ποτε τὸν νεκρὸν ζῶντα υἱὸν τῇ ἰδίᾳ ἀπο- δοῦναι μητρί· ὃ μέγα τε ὑπάρχει καὶ ὑπερθαύμα- στον. ᾿Αλλὰ καὶ τῷ Ελισσαίου ποτὲ, ὡς ἱστοροῦσι, μνήματι, ὑπό τινων ἀνδροφόνων φονευθέντα τινὰ, καὶ ἐν αὐτῷ ῥιφέντα, εὐθὺς ἀνεγερθῆναί τε καὶ ζῆσαι· ὃ μεῖζον τοῦ προτέρου καὶ ἐξαισιώτερον. Καὶ Πέτρος δὲ ἐν τοῖς καθ᾽ ἡμᾶς, ἡ τῶν ἀποστόλων κορωνίς, τὴν πτωχοτρόφον ἐκείνην χήραν Ταβιθὰν θανοῦσαν αὔθωρον προσευχῇ ἐξανέστησεν. Ταῦτα μὲν οὖν θαυ μαστὰ καὶ ὑπέρλαμπρα· τὸ δὲ παρὸν θαῦμα, ὅσον τούτων ὑπερανέστηκεν ! Χν. Καὶ ὅρα μοι προσέχων τὸ ὑπέροχον τοῦ θαύ ματος. Ὁ μὲν Ἠλίας, ὡς προέφημεν, ἄρτι θανόντα τὸν παῖδα καὶ οὔπω καταψυχέντα, ἀλλ᾽ εἰσέτι τὸ θερ μὸν τῆς φύσεως διασώζοντα, ἐξανέστησεν. Ἡ δὲ τοῦ EPHRAIM CHERSONIS ARCHIEP. DE MIRACULO S. CLEMENTIS. templum pervenissent, o miraculum ! vident filium B G XIV. D suum viventem ac lætum atque exsilientem. Ut ve- ro in miraculis miraculum offenderunt, obstupe- scentes super magno eximioque opere, primum quidem Deo honorem dederunt; deinde vero mars tyrem acclamationibus et gratiarum actionibus pro- secuti sunt. Postea adolescentem interrogarunt, quo pacto servatus fuisset, quonam vitam dante, quonam custodiente, et quonam nutriente. Puer autem, una quidem manu tenens arcam, alia vero indicans digito eum qui intus jacebat, interrogan- tibus vicissim respondit: Hic mihi post Deum et vita, et alimentum, et adversus marinas belluas propugnaculum exstitit: hic me quotidie splendi- dissime nutricabat. XIII. Parentes autem, admiratione ac latitia de- tenti, et in fide martyris magis confirmati, per quem filium quem putaverant mortuum, viventem receperant, priores luctus in gratiarum actionem converterunt, taliaque acclamarunt sancto: Quam vere utique mirabilis Deus in sanctis suis (a), et vo- luntatem timentium se faciens, deprecationemque eo- rum exaudiens (b).Servasti, sancte, filium nostrum; reddidisti nobis quem non sperabamus. O cœlum et terra, tuque gurges prius a nobis exsecrate, ob- stupesce super hoc naturam excedente magno ope- re. Esto autem tu quoque,o sancte, propitius,in iis quæ contra te afflictione contriti cum fecimus, tum diximus ne retribuas nobis conviciorum retribu- tionem. Filium recuperavimus, mortuum nunc per te suscitatum accepimus, baculum senectutis tuo auxilio iterum habemus. Quid dicimus multa ? non triduanum sed annuum mortuum, nec lapide sed aqua obtectum, nec a vermibus juxta corporis naturam consumptum, sed a piscibus arbitrati sumus devoratum, salvum per te recepimus. Euge gratiam ; euge gloriam ; euge potentiam et benefi- cium tuum, o sancte. Hoc igitur modo sanctum cum lacrymis et acclamationibus prosecuti, puerum tollentes, revenere domum, cunctis miraculum enarrantes. XIV. Quid ergo cum his conferemus ? Eliam aiunt olim filium mortuum matri propriæ viventem reddidisse (c); quod et magnum est et valde admi rabile. Sed et referunt, ad Elisei aliquando sepul- crum quemdam ab aliquibus homicidis interfectum ac in eo projectum,statim resurrexisse ac vixisse (d): quod priore majus est atque mirabilius. Et vero inter eos qui ad nos pertinent, Petrus apostolorum vertex, illam pauperum altricem viduam Tabitham mortuam,eadem hora precibus suscitavit ad vitam. Hæc equidem mirabilia sunt et longe clarissima. At præsens miraculum quantum ea exsuperat! XV. Et vide mihi atque considera miraculi excel- lentiam. Elias quidem, ut ante diximus, modo mortuum puerum, quique nondum refrixerat, sed adhuc naturæ calorem conservabat, suscitavit. Eli- (a) Psal. LXVII, 36. (b) Psal. CXLIV, 19. (c) III Reg. xvII. (d) IV Reg. xIII.

Α Ελισσαίου δύναμις δυοῖν εἵνεκα αἰτιῶν τὸ θαῦμα (α) τετέλεκεν· ἐνὶ μὲν, ἀγνοούμενον προφήτην δεικνύουσα, ἑτέρῳ δὲ, μὴ συγχωρούσα φόνον καὶ μετὰ θάνατον. Ὁ δέ γε Πέτρος τῇ ἰδίᾳ δυνάμει, καὶ τὴν τῶν εὐεργε τουμένων παρὰ τῆς χήρας εὐχὴν συνεργὸν λαβόμε νος, ἄρτι καὶ αὐτὸς ταύτην θανοῦσαν ἐξανεστήσατο. Ο δέ γε ἱερομάρτυς Κλήμης, ὦ τοῦ θαύματος ! οὐκ ἀρτιθανῆ, ἀλλ' ἐνιαυσιαῖον, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν καθ' ἑκάστην στιγμὴν καὶ ταύτης τῷ λεπτοτάτῳ ἀπο θνήσκοντα παῖδα διέσωζεν. Καὶ ἴστε πάντες οἱ πεπει ραμένοι τοῦ πράγματος, πόσον εἰκὸς ἦν παῖδα ἐν οὕτω ἀπλέτῳ βυθῷ διασώζεσθαι χρόνον. 'Αλλά μοι ἀκριβῶς σκοποῦντι, οὐχ ένα νεκρόν, ἀλλ' ὅσην ὥραν ἴσμεν ἐν ὕδατι παῖδα πνίγεσθαι, τὸν ν χρόνον ἀναποδίζοντες, καὶ ταύτας ἀναμετροῦντες, τοσούτους νεκροὺς ἀνεστῆναι τὸν ἅγιον ἐφευρήσομεν. Καὶ τὸ δὲ θαυμαστότερον, ὅτι οὐ τῆς τῶν ὑδάτων μόνον πνιγμονῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς θηρίων βλάβης τὸν παῖδα διέσωζεν. Ὢ χάριτος, ὦ δυνάμεως ἀμφότερα δεικνυμένης, καὶ τῷ ὕδατι πέδησις 28, καὶ τῶν θη ρίων ἀμυντήριον. Πρὸς ταῦτα τί φατε; Οὐχ ὑπέρ- κειται τὸ θαῦμα τῶν ἄλλων ; Εἰ μή τις ἡμᾶς κακῶς καταμέμψοιτο, ὡς προφητικῶν τοῦτο θαυμάτων ὑπο εξαίροντας 29. Οὐδεὶς ἡμῶν μῶμος τούτου χάριν καθ άψεται. Καὶ οἴδατε γὰρ σαφῶς τὸν ἱερομάρτυρα, καὶ ὁσίων, καὶ μαρτύρων, καὶ ἀποστόλων, καὶ προ- φητῶν, καὶ ἀγγέλων αὐτῶν, ὁμόδοξον ὑπάρχειν αὐτὸν καὶ σύσκηνον. 'Αλλ', ὦ μαρτύρων ἀγλάϊσμα, ὁσίων τι ἐγκαλ- λώπισμα, ἱεραρχῶν ἀκροθίνιον, ἴδε τοῦτο καὶ τὰ νῦν τὸ παρόν σύνταγμα, τὸ εὐσεβὲς καὶ φιλόθεον, καὶ καθ᾿ ἑκά- στην ὑπὸ τῶν τοῦ βίου κλυδωνισμῶν καταποντιζόμενον" ταῖς σαῖς λιταῖς ἀβλαβες φρούρει τε καὶ περίσωζει καὶ τοὺς ὡσεὶ θῆρας ἀγρίους ἐπιπηδῶντας δαίμονας καὶ καταφαγεῖν τὸ τῆς ψυχῆς εὐγενὲς ἐπαπειλοῦντας, τῷ τῶν σῶν πρεσβειῶν ἀκοντίῳ ἀποδιώκοις, πανόσιε, Ἀλλ᾿ οὖν καὶ ὑμεῖς, ὦ πιστότατον άθροισμα, δευτέ μοι παρακαλῶ· δι᾿ ἀγαθῶν ἔργων καὶ θεοφιλῶν ἀξίους ἑαυτοὺς τῶν τοῦ ἁγίου χαρίτων και δωρεῶν ἐργασώ μεθα. Καὶ πρῶτα μὲν τὴν πρὸς Θεὸν καὶ ἀλλήλους ἀγάπην, εἰλικρινῆ καὶ ἀθόλωτον φυλαξώμεθα· ἔπειτα πάσης λοιδορίας, καὶ παντὸς ψεύδους, καὶ πάσης ἐπιορκίας, ἑαυτοὺς ἐκκαθάρωμεν. Πρὸ δὲ τούτων καὶ μετὰ ταῦτα, τὴν ἐλεημοσύ την κατεργασώμεθα, ἢ καὶ μᾶλλον οἶδε τὸν Θεὸν θερα πεύειν, Ελεών τε ποιεῖν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν. Τίς γὰρ ταύτης ἐπιλαθόμενος, βασιλείαν Θεού κληρονο- μήσειεν ; Μηδεὶς ἡμῶν προβαλέσθω πενίαν, μηδεὶς χηρείαν, μήτε παιδοτροφίαν, τὰς ψυχὰς ταύτας προ- φάσεις καὶ ὀλεθρίους. Οὐδεὶς ὑμῶν τῆς χήρας ἐκείνης πενέστερος, τῆς μηδὲν ἕτερον εἰ μὴ δράκα κεκτημένης ἀλεύρου, καὶ ταῦτα παιδοτροφούσης, καὶ μὴ προτι μησάσης τὴν ἰδίαν ζωὴν, ἤ τῇ του τέκνου, ὑπὲρ τὸν ἔλεον. Μὴ προφασιζώμεθα προφάσεις ἐν ἁμαρ πέδησιν, ὑπεραίροντας. 1. τήν. APPENDIX AD S. CLEMENTEM. sei autem virtus duabus de causis miraculum per- fecit ; una quidem, ostendens prophetam qui igno- rabatur; alia vero, non concedens cædem etiam post mortem. Petrus aulem sua virtute, et precibus eorum qui a vidua beneficio fuerant affecti sumptis in auxilium, ipse quoque eam modo defunctam re- suscitavit. At sanctus martyr Clemens ; o miracu- lum ! non mortuum recentem, sed annuum, vel ut melius dicam, eum qui in unoquoque momento ejusque tenuissima parte moriebatur,puerum con- servavit. Et scitis omnes qui rei periculum fecis- tis, quanto tempore verisimile erat puerum in pro- fundo tam vasto conservari. XVI. Verum mihi diligenter consideranti, non unum mortuum; sed quanto temporis spatio sci- mus puerum in aqua suffocari, id tempus repeten- tes eaque intervalla remetientes, inveniemus tot mortuos a sancto fuisse suscitatos. Quodque est admirabilius, non ab aquarum duntaxat suffoca- tione, sed et a bestiarum læsione puerum tutatus est. O gratiam ! o virtutem quæ utraque ostendit; et aquæ compedes, et belluarum propulsationem. Ad hæc qui dicitis? Nonne hoc miraculum alia superat? Nisi quis nos male accuset, ut illud super miracula prophetica extollentes. Nulla eam ob rem nos macula attinget. Etenim aperte scitis sacrum martyrem in eadem gloria et in iisdem tabernacu- lis esse cum sanctis martyribus,apostolis, prophe- tis, ipsisque angelis. XVII. Sed, o martyrum splendor, et sanctorum decus, primitiæ hierarcharum; vide hunc et nunc presentem catum, pium et Dei amantem, qui a C vitæ fluctibus quotidie submergitur; tuis precibus. illæsum custodi et serva incolumem; ac dæmones. qui instar ferarum immanium insiliunt, animæque nobilitatem devoraturos se esse minantur, interces- sionum tuarum jaculo expellas, o sanctissime. At certe et vos, et fidelissima congregatio, huc agite mihi, obsecro: per bona Deoque grata opera nos dignos sancti gratiis, ac donis efficiamus.Et primo quidem charitatem erga Deum et inter nos ipsos sinceram ac imperturbatam servemus; deinde ab omni maledicto, omni mendacio, omni perjurio, nos repurgemus. XVIII. Ante hæc vero et post hæc eleemosynam faciamus, quæ et magis scit Deum placare, ac pro- pitium reddere peccatis nostris. Quis enim ejus D oblitus,regnum Dei possederit ? Nemo nostrum prae- texat paupertatem, nemo viduitatem, nec liberorum educationem; frigidas has perniciosasque excusa- tiones. Nemo vestrum vidua illa pauperior est, quæ nihil aliud præter pugillum farinæ possidebat, ad hæc alebat liberos, quæ tamen suam aut filii vitam non præ- tulit misericordiæ (a). Ne excusemus excusationes in peccatis (b). Deus non irridetur (c). Aspiciamus mente ad III Reg. xvi. (6) Psal. cxL, 4. (c) Gal. VΙ, 7. XVI. B XVII. XVIII. VARIE LECTIONES. 1. f.

Α Ελισσαίου δύναμις δυοῖν εἵνεκα αἰτιῶν τὸ θαῦμα (α) τετέλεκεν· ἐνὶ μὲν, ἀγνοούμενον προφήτην δεικνύουσα, ἑτέρῳ δὲ, μὴ συγχωρούσα φόνον καὶ μετὰ θάνατον. Ὁ δέ γε Πέτρος τῇ ἰδίᾳ δυνάμει, καὶ τὴν τῶν εὐεργε τουμένων παρὰ τῆς χήρας εὐχὴν συνεργὸν λαβόμε νος, ἄρτι καὶ αὐτὸς ταύτην θανοῦσαν ἐξανεστήσατο. Ο δέ γε ἱερομάρτυς Κλήμης, ὦ τοῦ θαύματος ! οὐκ ἀρτιθανῆ, ἀλλ' ἐνιαυσιαῖον, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν καθ' ἑκάστην στιγμὴν καὶ ταύτης τῷ λεπτοτάτῳ ἀπο θνήσκοντα παῖδα διέσωζεν. Καὶ ἴστε πάντες οἱ πεπει ραμένοι τοῦ πράγματος, πόσον εἰκὸς ἦν παῖδα ἐν οὕτω ἀπλέτῳ βυθῷ διασώζεσθαι χρόνον. 'Αλλά μοι ἀκριβῶς σκοποῦντι, οὐχ ένα νεκρόν, ἀλλ' ὅσην ὥραν ἴσμεν ἐν ὕδατι παῖδα πνίγεσθαι, τὸν ν χρόνον ἀναποδίζοντες, καὶ ταύτας ἀναμετροῦντες, τοσούτους νεκροὺς ἀνεστῆναι τὸν ἅγιον ἐφευρήσομεν. Καὶ τὸ δὲ θαυμαστότερον, ὅτι οὐ τῆς τῶν ὑδάτων μόνον πνιγμονῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς θηρίων βλάβης τὸν παῖδα διέσωζεν. Ὢ χάριτος, ὦ δυνάμεως ἀμφότερα δεικνυμένης, καὶ τῷ ὕδατι πέδησις 28, καὶ τῶν θη ρίων ἀμυντήριον. Πρὸς ταῦτα τί φατε; Οὐχ ὑπέρ- κειται τὸ θαῦμα τῶν ἄλλων ; Εἰ μή τις ἡμᾶς κακῶς καταμέμψοιτο, ὡς προφητικῶν τοῦτο θαυμάτων ὑπο εξαίροντας 29. Οὐδεὶς ἡμῶν μῶμος τούτου χάριν καθ άψεται. Καὶ οἴδατε γὰρ σαφῶς τὸν ἱερομάρτυρα, καὶ ὁσίων, καὶ μαρτύρων, καὶ ἀποστόλων, καὶ προ- φητῶν, καὶ ἀγγέλων αὐτῶν, ὁμόδοξον ὑπάρχειν αὐτὸν καὶ σύσκηνον. 'Αλλ', ὦ μαρτύρων ἀγλάϊσμα, ὁσίων τι ἐγκαλ- λώπισμα, ἱεραρχῶν ἀκροθίνιον, ἴδε τοῦτο καὶ τὰ νῦν τὸ παρόν σύνταγμα, τὸ εὐσεβὲς καὶ φιλόθεον, καὶ καθ᾿ ἑκά- στην ὑπὸ τῶν τοῦ βίου κλυδωνισμῶν καταποντιζόμενον" ταῖς σαῖς λιταῖς ἀβλαβες φρούρει τε καὶ περίσωζει καὶ τοὺς ὡσεὶ θῆρας ἀγρίους ἐπιπηδῶντας δαίμονας καὶ καταφαγεῖν τὸ τῆς ψυχῆς εὐγενὲς ἐπαπειλοῦντας, τῷ τῶν σῶν πρεσβειῶν ἀκοντίῳ ἀποδιώκοις, πανόσιε, Ἀλλ᾿ οὖν καὶ ὑμεῖς, ὦ πιστότατον άθροισμα, δευτέ μοι παρακαλῶ· δι᾿ ἀγαθῶν ἔργων καὶ θεοφιλῶν ἀξίους ἑαυτοὺς τῶν τοῦ ἁγίου χαρίτων και δωρεῶν ἐργασώ μεθα. Καὶ πρῶτα μὲν τὴν πρὸς Θεὸν καὶ ἀλλήλους ἀγάπην, εἰλικρινῆ καὶ ἀθόλωτον φυλαξώμεθα· ἔπειτα πάσης λοιδορίας, καὶ παντὸς ψεύδους, καὶ πάσης ἐπιορκίας, ἑαυτοὺς ἐκκαθάρωμεν. Πρὸ δὲ τούτων καὶ μετὰ ταῦτα, τὴν ἐλεημοσύ την κατεργασώμεθα, ἢ καὶ μᾶλλον οἶδε τὸν Θεὸν θερα πεύειν, Ελεών τε ποιεῖν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν. Τίς γὰρ ταύτης ἐπιλαθόμενος, βασιλείαν Θεού κληρονο- μήσειεν ; Μηδεὶς ἡμῶν προβαλέσθω πενίαν, μηδεὶς χηρείαν, μήτε παιδοτροφίαν, τὰς ψυχὰς ταύτας προ- φάσεις καὶ ὀλεθρίους. Οὐδεὶς ὑμῶν τῆς χήρας ἐκείνης πενέστερος, τῆς μηδὲν ἕτερον εἰ μὴ δράκα κεκτημένης ἀλεύρου, καὶ ταῦτα παιδοτροφούσης, καὶ μὴ προτι μησάσης τὴν ἰδίαν ζωὴν, ἤ τῇ του τέκνου, ὑπὲρ τὸν ἔλεον. Μὴ προφασιζώμεθα προφάσεις ἐν ἁμαρ πέδησιν, ὑπεραίροντας. 1. τήν. APPENDIX AD S. CLEMENTEM. sei autem virtus duabus de causis miraculum per- fecit ; una quidem, ostendens prophetam qui igno- rabatur; alia vero, non concedens cædem etiam post mortem. Petrus aulem sua virtute, et precibus eorum qui a vidua beneficio fuerant affecti sumptis in auxilium, ipse quoque eam modo defunctam re- suscitavit. At sanctus martyr Clemens ; o miracu- lum ! non mortuum recentem, sed annuum, vel ut melius dicam, eum qui in unoquoque momento ejusque tenuissima parte moriebatur,puerum con- servavit. Et scitis omnes qui rei periculum fecis- tis, quanto tempore verisimile erat puerum in pro- fundo tam vasto conservari. XVI. Verum mihi diligenter consideranti, non unum mortuum; sed quanto temporis spatio sci- mus puerum in aqua suffocari, id tempus repeten- tes eaque intervalla remetientes, inveniemus tot mortuos a sancto fuisse suscitatos. Quodque est admirabilius, non ab aquarum duntaxat suffoca- tione, sed et a bestiarum læsione puerum tutatus est. O gratiam ! o virtutem quæ utraque ostendit; et aquæ compedes, et belluarum propulsationem. Ad hæc qui dicitis? Nonne hoc miraculum alia superat? Nisi quis nos male accuset, ut illud super miracula prophetica extollentes. Nulla eam ob rem nos macula attinget. Etenim aperte scitis sacrum martyrem in eadem gloria et in iisdem tabernacu- lis esse cum sanctis martyribus,apostolis, prophe- tis, ipsisque angelis. XVII. Sed, o martyrum splendor, et sanctorum decus, primitiæ hierarcharum; vide hunc et nunc presentem catum, pium et Dei amantem, qui a C vitæ fluctibus quotidie submergitur; tuis precibus. illæsum custodi et serva incolumem; ac dæmones. qui instar ferarum immanium insiliunt, animæque nobilitatem devoraturos se esse minantur, interces- sionum tuarum jaculo expellas, o sanctissime. At certe et vos, et fidelissima congregatio, huc agite mihi, obsecro: per bona Deoque grata opera nos dignos sancti gratiis, ac donis efficiamus.Et primo quidem charitatem erga Deum et inter nos ipsos sinceram ac imperturbatam servemus; deinde ab omni maledicto, omni mendacio, omni perjurio, nos repurgemus. XVIII. Ante hæc vero et post hæc eleemosynam faciamus, quæ et magis scit Deum placare, ac pro- pitium reddere peccatis nostris. Quis enim ejus D oblitus,regnum Dei possederit ? Nemo nostrum prae- texat paupertatem, nemo viduitatem, nec liberorum educationem; frigidas has perniciosasque excusa- tiones. Nemo vestrum vidua illa pauperior est, quæ nihil aliud præter pugillum farinæ possidebat, ad hæc alebat liberos, quæ tamen suam aut filii vitam non præ- tulit misericordiæ (a). Ne excusemus excusationes in peccatis (b). Deus non irridetur (c). Aspiciamus mente ad III Reg. xvi. (6) Psal. cxL, 4. (c) Gal. VΙ, 7. XVI. B XVII. XVIII. VARIE LECTIONES. 1. f.

τίαις. Θεὸς οὐ μυκτηρίζεται. Εμβλέψωμεν τῷ νῷ εἰς τὰ ταμιεῖα ἡμῶν· ἴδωμεν εἰ μηδὲν ἡμῖν τῆς ἐφημέρου τροφῆς περισσεύηται. Μὴ μηνῶν κύκλους ἀναμετρήσωμεν, καὶ περιόδους ἐνιαυτῶν· ἄλλος ὁ τούτων προνοητὴς καὶ μεριμνητὴς, κἂν ἡμεῖς ἀγνοῶ- μεν. Ἡμᾶς αὐτοὺς τῶν ἡμετέρων ἐξεταστὰς καταστῇ- σωμεν· καὶ εἰ μὲν μηδὲν ἡμῖν, ὡς προέφημεν, τῆς ἔφη· μέρου τροφῆς περισσεύει, οἶδεν ὁ Θεὸς συμπαθεῖν τῇ ἐνδείᾳ δεδουλωμένοις· εἰ δὲ μὴ μόνον βρωτῶν καὶ που τῶν τὰ ταμιεῖα ἡμῶν βρίθοντα θεασώμεθα, ἀλλὰ καὶ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου, καὶ τῶν ἄλλων ἃ τοῖς φιλοκτή- - μοσιν ἕπεται, ἄλλων πεινώντων καὶ ῥιγώντων, γνωσώ- μεθα ὡς τὸ αἰώνιον καὶ ἀτελεύτητον πῦρ ἑαυτοῖς θησαυρίζομεν. Ιν᾿ οὖν τοῦτο ἐκφύγωμεν, ταῖς δὲ τοῦ Θεοῦ ἐντολαῖς ὅση δύναμις πορευσώμεθα ὡς ἂν τῆς τε τοῦ Ἱερομάρτυρος πρεσβείας κατευμοιρήσωμεν, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων καὶ αἰωνίων τοῦ Χριστοῦ ἀγαθῶν ἐπιτύχωμεν· χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν (31) οι ἐκφύγωμεν, ταῖς. NΟΤΕ. Ὁ δὲ ἱερὸς, καὶ ἀποστολικὸς διδάσκαλος Κλή μης, ἐν τῷ Περὶ προνοίας καὶ δικαιοκρισίας Θεοῦ πρώτῳ λόγῳ τοιοῦτόν τι λέγει· Ὥσπερ δυνατὸν καὶ νῦν ἄνθρωπον Θεό») πλάττειν ἀνθρώπους, κατὰ τὴν προτέραν τοῦ Ἀδὰμ διάπλασιν, οὐκ ἔτι οὕτω ποιεῖ, διὰ τὸ ἅπαξ χαρίσασθαι τῷ ἀνθρώπῳ ἀνθρώπους γεννᾶν, εἰπὼν πρὸς τὴν φύσιν ἡμῶν, τὸ Αὐξάνεσθε, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν· οὕτω, φησὶ, τῇ παντεξουσίῳ καὶ προνοητικῇ αὐτοῦ δυνάμει, καὶ τὴν τῶν σωμάτων διάλυσιν καὶ τελευτήν, φυσική τινι ἀκολουθίᾳ καὶ τάξει, τῇ τῶν στοιχείων μεταβολῇ ᾠκονόμησε γίνεσθαι, κατὰ τὴν ουσιώδη αὐτοῦ θεογνωσίαν καὶ κατάληψιν. Ἤκουσας φωνῆς ἱερᾶς Πατρὸς πατέρων, Οδηγού Περὶ όρων EPHRAIM CHERSONIS ARCHIEP. DE MIRACULO S. CLEMENTIS. A nostra cellaria: videamus an nihil nobis quotidiani D B alimenti redundet. Ne mensium orbes dirretiamur, et annorum ambitus: alius est eorum provisor et curator, etiamsi nos ignoremus. Nos ipsos consti- tuamus nostrarum rerum inquisitores: et si qui- dem nihil nobis, ut prius diximus, quotidiani ali- menti supersit, novit Deus misericordia affici erga eos qui inopiæ subjecti sunt: sin autem conclavia nostra viderimus, non solum cibis et potibus one- rata, sed etiam auro et argento, cæterisque que opum cupidos comitantur; cum interim alii esuriant et algeant, cognoscamus, quod æternum ac fine carentem igem nobis in thesaurum recondimus. Ut ergo illum effugiamus, in Dei mandatis pro vi- ribus ambulemus: ut et sancti martyris interces- sione fruamur, et ineffabilia æternaque Christi consequamur bona : gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi; cui gloria et imperium, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. VARIE LECTIONES. Interserenda præpositio ev, quæ excidit ob similem finem verbi præcedentis. VARIORUM utinam omnia haberemus, cum vera, cum ascrip- ptitia. Nescio enim quo fato sub uno Clementis nomine tot apocrypha pullulaverint, veteribus, mi- nusque a nostra memoria remotis temporibus. Feriodi Petri, Recognitiones, Disputatio Petri et Apionis, Clementina, Constitutiones apostolica, Canones apostolorum, Doctrina Clementis, Ser- mones de providentia et justo judicio Dei, laudati ab Anastasio Antiocheno, quæstione 96, pag. 526. inquit, (sensus postulat etc. Hoc est, Sanctus autem et apostolicus doctor Clemens, in primo sermone De providentia et justo judicio Dei, ejusmodi quid ait: Quemadmodum cum fieri possit, ut et nunc Deus formet homines, juxta primam illam Adami forma- tionem, non tamen amplius ita facit, eo quod semel homini generare homines concesserit, his verbis ad C D naturam nostram prolatis, Crescite, et multiplica- mini, et replete terram (Gen. 1, 28). Sic, inquit, omnipotente et provida sua virtute, etiam corporum resolutionem ac finem, naturali quadam consequen- tia et ordinatione, per mutationem elementorum fieri constituit, secundum substantialem suam cognitionem divinam et comprehensionem. Audiisti sacram vocem Patris patrum, etc. Quibus pseudepigraphis jun- gendæ Decretales Epistolæ quinque; necnon Apo- calypsis Petri, sive Revelationes B. Petri apostoli, a discipulo ejus Clemente in uno volumine rédactæ, dicitur Epistola Jacobi de Vitriaco episcopi Acco- nensis ad Honorium III, Spicilegii Acheriani t. VIII, p. 382. Uti taceam libros memoratos Recog., I, 17; III, 74, 75, et v, ult. Jam vero citatur noster absque certa voluminis indicatione, per Basilium, cap. libri De Spiritu sancto; Dionysium, De divinis nomi- nibus, cap. 5, n. 9; Anastasium cap. 2, et pseudo-Athanasium tractatu t. II, p. 42, ac Disputatione adversus Arium tom. I, pag. 135. Denique fragmenta Clementi attributa protulimus in testimoniis Veterum, et prima Nota in Consti- tut. apostol., itemque ad Recognit., lib. 1, cap. 24. Nec dubium est quin Clementina multa Clementis Romani, permista cum Clementinis aliis Clementis Alexandrini, contineant libri Florilegiorum theolo- gicorum. Sed ea discriminare, non opis est nostra, non instituti, qui ad Ignatiana cito gressu propera- mus. COT. (31) Hactenus in Clementina Opera: quæ

τίαις. Θεὸς οὐ μυκτηρίζεται. Εμβλέψωμεν τῷ νῷ εἰς τὰ ταμιεῖα ἡμῶν· ἴδωμεν εἰ μηδὲν ἡμῖν τῆς ἐφημέρου τροφῆς περισσεύηται. Μὴ μηνῶν κύκλους ἀναμετρήσωμεν, καὶ περιόδους ἐνιαυτῶν· ἄλλος ὁ τούτων προνοητὴς καὶ μεριμνητὴς, κἂν ἡμεῖς ἀγνοῶ- μεν. Ἡμᾶς αὐτοὺς τῶν ἡμετέρων ἐξεταστὰς καταστῇ- σωμεν· καὶ εἰ μὲν μηδὲν ἡμῖν, ὡς προέφημεν, τῆς ἔφη· μέρου τροφῆς περισσεύει, οἶδεν ὁ Θεὸς συμπαθεῖν τῇ ἐνδείᾳ δεδουλωμένοις· εἰ δὲ μὴ μόνον βρωτῶν καὶ που τῶν τὰ ταμιεῖα ἡμῶν βρίθοντα θεασώμεθα, ἀλλὰ καὶ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου, καὶ τῶν ἄλλων ἃ τοῖς φιλοκτή- - μοσιν ἕπεται, ἄλλων πεινώντων καὶ ῥιγώντων, γνωσώ- μεθα ὡς τὸ αἰώνιον καὶ ἀτελεύτητον πῦρ ἑαυτοῖς θησαυρίζομεν. Ιν᾿ οὖν τοῦτο ἐκφύγωμεν, ταῖς δὲ τοῦ Θεοῦ ἐντολαῖς ὅση δύναμις πορευσώμεθα ὡς ἂν τῆς τε τοῦ Ἱερομάρτυρος πρεσβείας κατευμοιρήσωμεν, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων καὶ αἰωνίων τοῦ Χριστοῦ ἀγαθῶν ἐπιτύχωμεν· χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν (31) οι ἐκφύγωμεν, ταῖς. NΟΤΕ. Ὁ δὲ ἱερὸς, καὶ ἀποστολικὸς διδάσκαλος Κλή μης, ἐν τῷ Περὶ προνοίας καὶ δικαιοκρισίας Θεοῦ πρώτῳ λόγῳ τοιοῦτόν τι λέγει· Ὥσπερ δυνατὸν καὶ νῦν ἄνθρωπον Θεό») πλάττειν ἀνθρώπους, κατὰ τὴν προτέραν τοῦ Ἀδὰμ διάπλασιν, οὐκ ἔτι οὕτω ποιεῖ, διὰ τὸ ἅπαξ χαρίσασθαι τῷ ἀνθρώπῳ ἀνθρώπους γεννᾶν, εἰπὼν πρὸς τὴν φύσιν ἡμῶν, τὸ Αὐξάνεσθε, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν· οὕτω, φησὶ, τῇ παντεξουσίῳ καὶ προνοητικῇ αὐτοῦ δυνάμει, καὶ τὴν τῶν σωμάτων διάλυσιν καὶ τελευτήν, φυσική τινι ἀκολουθίᾳ καὶ τάξει, τῇ τῶν στοιχείων μεταβολῇ ᾠκονόμησε γίνεσθαι, κατὰ τὴν ουσιώδη αὐτοῦ θεογνωσίαν καὶ κατάληψιν. Ἤκουσας φωνῆς ἱερᾶς Πατρὸς πατέρων, Οδηγού Περὶ όρων EPHRAIM CHERSONIS ARCHIEP. DE MIRACULO S. CLEMENTIS. A nostra cellaria: videamus an nihil nobis quotidiani D B alimenti redundet. Ne mensium orbes dirretiamur, et annorum ambitus: alius est eorum provisor et curator, etiamsi nos ignoremus. Nos ipsos consti- tuamus nostrarum rerum inquisitores: et si qui- dem nihil nobis, ut prius diximus, quotidiani ali- menti supersit, novit Deus misericordia affici erga eos qui inopiæ subjecti sunt: sin autem conclavia nostra viderimus, non solum cibis et potibus one- rata, sed etiam auro et argento, cæterisque que opum cupidos comitantur; cum interim alii esuriant et algeant, cognoscamus, quod æternum ac fine carentem igem nobis in thesaurum recondimus. Ut ergo illum effugiamus, in Dei mandatis pro vi- ribus ambulemus: ut et sancti martyris interces- sione fruamur, et ineffabilia æternaque Christi consequamur bona : gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi; cui gloria et imperium, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. VARIE LECTIONES. Interserenda præpositio ev, quæ excidit ob similem finem verbi præcedentis. VARIORUM utinam omnia haberemus, cum vera, cum ascrip- ptitia. Nescio enim quo fato sub uno Clementis nomine tot apocrypha pullulaverint, veteribus, mi- nusque a nostra memoria remotis temporibus. Feriodi Petri, Recognitiones, Disputatio Petri et Apionis, Clementina, Constitutiones apostolica, Canones apostolorum, Doctrina Clementis, Ser- mones de providentia et justo judicio Dei, laudati ab Anastasio Antiocheno, quæstione 96, pag. 526. inquit, (sensus postulat etc. Hoc est, Sanctus autem et apostolicus doctor Clemens, in primo sermone De providentia et justo judicio Dei, ejusmodi quid ait: Quemadmodum cum fieri possit, ut et nunc Deus formet homines, juxta primam illam Adami forma- tionem, non tamen amplius ita facit, eo quod semel homini generare homines concesserit, his verbis ad C D naturam nostram prolatis, Crescite, et multiplica- mini, et replete terram (Gen. 1, 28). Sic, inquit, omnipotente et provida sua virtute, etiam corporum resolutionem ac finem, naturali quadam consequen- tia et ordinatione, per mutationem elementorum fieri constituit, secundum substantialem suam cognitionem divinam et comprehensionem. Audiisti sacram vocem Patris patrum, etc. Quibus pseudepigraphis jun- gendæ Decretales Epistolæ quinque; necnon Apo- calypsis Petri, sive Revelationes B. Petri apostoli, a discipulo ejus Clemente in uno volumine rédactæ, dicitur Epistola Jacobi de Vitriaco episcopi Acco- nensis ad Honorium III, Spicilegii Acheriani t. VIII, p. 382. Uti taceam libros memoratos Recog., I, 17; III, 74, 75, et v, ult. Jam vero citatur noster absque certa voluminis indicatione, per Basilium, cap. libri De Spiritu sancto; Dionysium, De divinis nomi- nibus, cap. 5, n. 9; Anastasium cap. 2, et pseudo-Athanasium tractatu t. II, p. 42, ac Disputatione adversus Arium tom. I, pag. 135. Denique fragmenta Clementi attributa protulimus in testimoniis Veterum, et prima Nota in Consti- tut. apostol., itemque ad Recognit., lib. 1, cap. 24. Nec dubium est quin Clementina multa Clementis Romani, permista cum Clementinis aliis Clementis Alexandrini, contineant libri Florilegiorum theolo- gicorum. Sed ea discriminare, non opis est nostra, non instituti, qui ad Ignatiana cito gressu propera- mus. COT. (31) Hactenus in Clementina Opera: quæ