2. Messanæ. 5. Agragantis. 4. Cronii. 5. Lilybai. 6. Drepani. 7. Panormi. 8. Thermarum. 9. Cephaludit. 10. Aletii. 11. Tyndarii 12. Melittes. 43. Lipara. Ab Orientis quoque diœcesi avulsus est Seleucia Pamphylia metropolita, cum 23 sibi subjectis episcopis: sunt vero isti 1. Celeuteris. 9. Anemone. 3. Tityopolis. 4. Lanorum. 5. Antiochiæ. 6. Selinuntis. 7. Helii. 8. Sebasta. 9. Zenopolis. 10. Lausadum. 11. Diocesarea. 12. Olbæ. 13. Claudiopolis. 14. Neapolis. 15. Dalinsadi. 16. Philadelphie. 17. Adrasi. 18. Meloes. 19. Irenopolis. Germaniopolis. [349] 21. Donitiopolis. 22. Sibelorum. 25. Codacorum. 24. Synedorum. Kiovie Russia subsunt episcopatus isti 1. Magna Novigrodum. 2. Tzernicobe. 3. Susdalis. 4. Rostobe. 5. Magna Blandimoris. 6. Preslavia Russica. 7. Magnum Asprocastrum ad Kioviam. 8. Sanctus Georgius ad Russum fluvium. 9. Polosca. 10. Rozana. 11. Typherne. 12. Saragium. In Russia minore. R. Alia Regg. 1. Galitza. 2. Blandimere. 3. Prenissa. 4. Ducisca. 5. Turube. 6. Cholme. 7. Molesmum. R. c I. Zn EXPOSITIO IMPERATORIS DOMINI ANDRONICI PALEOLOGI SENIORIS QUEM LOCUM NUNC TENEANT METROPOLES, QUÆ CONSTANTINOPOLITANO THRONO 1. Metropolis Cæsareæ. 2. Ephesi. 5. Nicomediz. 4. Nicar. 5. Heracleæ. 6. Ancyræ. Regg.

Objectio heretici.

30. Berrhoæ: hæc ad episcopatum Thessalonica, vel, ut alii volunt, Achridis spectans, honore trige simi throni affecta est. 31. Pisidis, quæ ex vigesimo quinto throno tri gesimus primus facta est. 32. Sylæi thronus ex vigesimo sexto loco in tri gesimum secundum devectus est. 83. Corinthi, quæ ex vigesimo septimo loco ad trigesimum tertium devenit. 54. Monembasia, cum ad episcopatum Corinthi, vel, ut aliis placet, veterum Patrarum, pertineret, honorem throni trigesimi quarti obtinuit. 35. Athenarum metropolis post locum vigesimnum octavum, inter thrones vigesimum quintum conse cuta est. 36. Mocesi metropolis vigesimum nonum locum tenens, postea ad vigesimum sextum pervenit. 37. Grets: hac ex trigesimo loco ad trigesimum septimum locum devecta est. 38. Calabriæ metropolis ex sede xxxı sedem tri gesimam octavam consecuta est. 39. Veterum Patrarum metropolis cum thronus trigesimus secundus esset, trigesimus nonus evasit. 40. Trapezuntis metropolis post locum xxx ad XL descendit. 41. Larissæ: quæ cum xxxiv locam obtineret, ad sui deducta est. 42. Naupacti metropolis, quæ cum trigesimum quintum thronum possideret, ad quadragesimum secundum redacta est. 43. Philippopoleos metropolis ex throne trigesi mo sexto thronus quadragesimus tertius evasit. 44. Trajanopoleos: hæc fuit sedes trigesima sex ta, el XLIV effecta est. 45. Rhout metropolis trigesima octava, et qua dragesima quinta evasit, 46. Serrarum: hæc ex quinquagesimo octavo loco ad XLVI ascendit. 47. Philippensium metropolis ex trigesimo nono ad quadragesimum septimam deducta est. 48. Christianopoleos inetropolis ex loco septua gesimo sexto ad quadragesimum octavum pervenit. 49. Hierapoleos: hac ex quadragesimo primo loco ad quadragesimum nonum descendit. 50. Dyrrhachii: hac post locum quadragesimum secundum, ad quinquagesimum deducta est. 51. Smyrnae, ex loco quadragesimo tertio, ad quinquagesimum primum pervenit. 52. Mitylene ex loce quadragesimo nono, quin quagesimum secundum obtinuit. 53. Joanninorum, cum Naupacti episcopatui sub deretur, honore metropolitano honestata est. 54. Didymotichi metropolis, cum jam olim archi episcopatus esset, honorem metropolitanum obtinuit.

55. Melenici. 56. Catanae, post quadragesimum quartum locum ad quinquagesimum septimum deducta est. 57. Amorii metropolis ex quadragesimo quinto loco, ad quinquagesimum octavum pervenit. 58. Camachi e sede quadragesima sexta, quin quagesima nona facta est. 59. Colyai, ex throne quadragesimo septimo, ad sexagesimum primum pervenit. 60. Sancta Severiana post locum quadragesi mum octavum ad sexagesimum primum devecta est. 61. Novarum Patrarum metropolis ex quinqua gesimo loco ad sexagesimum secundum devenit. 62. Aprensis ex loco sexagesimo nono, ad sexa gesimum tertium ascendit. 63. Amnastridis: post locum quinquagesimum se cundum, ad sexagesimuin quartum deducta est. 64. Chonarum metropolis post stationem quinqua gesimam tertiam, in sexagesima quinta constitit. Cõ. Hidruntis ex quinquagesima quarta sede, sexa gesima sexta effecta est. 66. Celtzenæ sexagesimum septimum locum ab tinuit post quinquagesimum quintum. 67. Colonia metropolis ex quinquagesime sexto throno, evasil seragesinus octavus. 68. Thebarum ex quinquagesimno septimo loco ad sexagesimum nonum devenit. 69. Pompeiopoleos ex quinquagesimo nono loco ad septuagesimum deducta est. 70. Russia, post sexagesinum locum, septuagesi mum secundum obtinuit. 71. Ani, post septuagesimum primum locum in septuagesimo tertio constitit. 72. Alaniæ metropolis, post septuagesimum se cundum locum ad septuagesimum quartum evenit. 73. Pharsaliæ, cum archiepiscopatus esset, me tropolis. honore affecta est. 74. Tiberiopolis sive Varnæ, metropolis Lxui fuit, el facta est LXXV. 75. Euelaitarum, ex sexagesimo quarto throno, ad septuagesimum sextum pervenit. 76. Cerasuntis, post sexagesimum quintum lo cum, obtinuit septuagesimam septimumr. 77. Nacoliæ, ex sexagesimo sexto, ad septuage simum octavum evasit. 78. Germii, cum esset ordine sexagesimus septi mus, ad septuagesimum nonum devenit. 79. Madylorum metropolis post sexagesimum octavoin locum, tenuit octogesimum. 80. Apanem ex archiepiscopatu honor_metropo litanus obtigit. 81. Litbada, vicina magnæ Russiæ, metropolita num honorem obtinuerunt imperante domino An dronico, et Joanne Glyca patriarcha. deest.

Caucaci in gente Obydenz, cum esset sub episcopatu Bulgariæ, ad metropolitæ dignitatein as cendit. 83. Gotthiæ, cum esset archiepiscopatus, metro polis evasit. 84. Basilaei, cum thronus esset septuagesimus, ad octogesimum septimum descendit. 85. Nuzianzi, cum esset thronus septuagesinms secundus, ad octogesimum octavum descendit. 86. Corcyra metropolis ex loco septuagesimo tertio, ad octogesimum octavum devenit. 87. Abydi, cum septuagesinus quartus esset, facta est nonagesimus. 88. Methymna. 89. Christianopoleos metropolis ex septuagesimo sexto facta est nonagesimus secundus. 90. Rhodii metropolis ex septuagesimo septimo ad nonagesimum tertium devenit. 91. Paronasia prius erat thronus septuagesimus nonus, posiea nonagesimus quartus. 92. Attalie metropolis, post locum octogesimum, tenuit nonagesimum quintum. 93. Zechiæ civitas cum archiepiscopatus esset, ad metropoleos honorem evecta est. 94. Bospori, haec etiam ex archiepiscopatu altius evecta est. 93. Bitzing. 96. Sugdææ civitas ex archiepiscopatu metropo lis evasit. 97. Mesembris metropolis ex loco octogesimo tertio, venit ad locum centesimum. 98. Arcadiopoleos, post locum octogesimum sc cundum, evasit ad centesimum primum. 99. Selybrie metropolis cum esset oclegesimus primus, facta est centesimus secundus. 100. Mileti, quæ post octogesimum quartum 10 cum, ad centesimum tertium descendit. 101. Gerdicæ, ex loco octogesimo quinto, ad cen tesimum quartum venit. 102. Argi metropolis ex octogesima octava, facta est centesima quinta. 103. Dristræ, cuin esset LXXI, facta est cvi. 104. Pyrgii metropolis post xc, locum tenuit cvII. 105. Sebastopolis thronus erat. Li, et ad cvuit devenit. 106. Euripi similiter, cum xcut locum obtineret, ad cix descendit. 107. Cybisti metropolis ex xc facta est cx. 108. Antiochia. 109. Achyrai desunt hac duo verla sequitur Deest. ut supra. Metropolite Achiravi fe mentio in concil. Lugdun. in Εpist. Greg. X pontif. ad metropolitas Gracia.

Quæ urbes nomen ultimo mutaverunt Epidamnus quæ nunc Dyrrhachium. Prebellis nunc Achrida. Heraclea nunc Pelagonia. Selasphorus nune Diabolis. Illyricum nunc Joannina. Edessa nunc Moglæna. Axius fluvius nunc Bardarius. Argos Thessalicum nunc Larissa. Epea nunc Corone. Pedasus nunc Methone. Huic vicina Chersonesus, Pylus nomine quondam, Nestoris patria, nunc vo- catur Abarinus. Tricca nunc Trieala. Theopolis nunc Prussa. Apollonia nunc Hierissus ad montem Atho sita est. Amphipolis nune Chrysopolis. Theodosiopolis nunc Aprus, a Cari socero Apro condita. Orthagoria et Stagira nunc Macre. Topirus nunc Hussium. Perinthus nunc Heraclea. Tiberiopolis nune Strumitza. Valentiopolis nunc Belosbudium. Dares nunc Taures. Martyropolis nunc Marphece. Berrhoea nunc Alep. Propontides duæ, una versus Abydum, altera versus Hierum, et Psaumnatbium. Germanicia Syriæ nunc Telesaura. Nopsi vero fontes. Deest. Parchius Duvius nunc Agriomelas. Castaballa Ciliciæ, nunc Mamista. Super Galliæ, et ulteriores Alpium regiones adjacent Oceano, Gallia videlicet, Hispania, etc. Germani, Franci Græce vocantur. Syrmium nunc Hungaria et Stridon : quondam vero Hungari Gepides vocabantur. Dorystolum nunc Distra. Odrysus et Orestias nunc Adrianopolis. Mæotis palus nunc Galatia. Potidæa nunc Cassandria. Colossus nunc Tyrus. Achaia nunc Patre. Danai nunc Græci. Asia nunc Ephesus. Jonia nunc Pariasia. Euboea nunc Eurippus. Boeotia nunc Thebæ. Phthia nunc Pharsalia. Nicopolis nunc Prebeza. Ætolia nunc Lechouia. Corcyra nunc Phæacia. Dodone nunc Bonditza. Epirus nunc Buthrotum. Delphi nunc Chrysus ct Solon. Diospɔlis nuuc Rampetrum.

Cesarea Philippi nunc Tomopyrgos: eadem Panæo moute Panæas. Sardice nunc Triaditza. Larynna nunc Larysa. Thermæ et Hemathia nunc Thessalonica. Colassæ nunc Chonæ. Rhodope nunc Philippopolis. Italia dicitur etiam Longobardia. Memphis nunc Damiata. Perge nunc Pyrgium. Edira vocatur etiamnum Polystilum. DE ORDINE THRONORUM METROPOLITANORUM. QUINAM EX ILLIS DICANTUR EXARCHE ET HYPERTIMI ET QUI HYPERTIMI TANTUM. Metropolitanus Caesarea: Cappadociæ dici tur hypertimorum hypertimus et totius Orientis exarchus. b 2. Ephesinus, hypertimus, et universa Asiz exarchus. 3. Heracleensis, antecessor hypertinorum totiusque Thraciae atque Macedoniæ exarchus. Omnes qui sequuntur hypertimi sunt: sive exarchi, et hypertimi. 1. Ancyranus, exarchus totius Galatiæ. 2. Cyzicenus, totius Hellesponti. 3. Sardicensis, totius Lydiæ: cujus loco nunc est Philadelphiensis; cum antea episcopus Sardi censi subjiceretur. Nunc metropolita effectus sub sc habet locum, exarchiam, et episcopos prius Sar dicensi subjectos. 4. Nicomediensis totins Bithyniæ exarchus apt pellatur. 5. Nicænus, totius Bithyniæ. 6. Chalcedonensis similiter. 7. Sidensis, universae Pamphylia. 8. Sebastenus, totius Armenie. 9. Amasenus, Ponti Eusini. 10. Melitenensis, secunda Armenia. 11. Tyannensis, secundæ Cappadociæ. 12. Gangrensis, totius Paphlagoni. 13. Thessalonicensis, totius Thessalis: nunc etiam Ancyrani locum tenet. 14. Claudiopolitanus, cujus vice nunc est Hera cleensis Ponti, qui cum antea episcopus Claudiopo litano subderetur, nunc metropolita factus et locuin et exarchiam illius obtinet. 15. Neocæsariensis, Ponti Pole:noniaci. Regia. Deest in Regiis. Deest in Reg. Addunt alia, Honoratissimorum honoratissimus In Concil. Lugd. prasul honoratorum. Ibid. Hypertimi, superbomorali.

De Melenico. Melenicum nuspiam invenimus scriptum. Dici- luret ipsa, quamvis sine scripto, Serrarum epi- scopatus esse. Varna, ut quidam sentiunt, est Tiberiopolis ; propterea in expositione non comparet, neque inter meiropoles, neque inter archiepiscopatus, neque inter episcopstus. Sed antistes Varnensis idem est Tiberiopolitanus. De Anchialo. I Anchialus primum quidem conjuneta erat archi- episcopatui Mesenbrig. Qua in metropolim evecta, Anchialus archiepiscopatus honore affecta est, Anchialus primum quidem conjuneta erat archi- episcopatui Mesenbrig. Qua in metropolim evecta, Ancbialus archiepiscopatus lionore affecta est, 15, Stauropoiitanus, tolius Varig. 19. Laodicenus, Phrggise Cappatianz. 90. Synadensis, Phrygi:x Salutaris. 91. Iconiensis, totius Lycaonis. 92. Antiochenus, totius Pisidis. 25. Sylaensis, qui et Pergensis dicitur, secundz Pamphylim. Cujus loco nunc est. Attaliensis, qui eum episcopus esset, subdebatur Pergensi : eam 6b causam nunc meiropolita faetus tenet locum ejus. 24. Corinthius, totius Peloponnesi, 25. Atheniensis, totius Graecis. 96, Mocesanus, secundi Cappadocite. 97. Seleuciensis, secundze Pampliyliz., ! 93, Rhegiensis, qui et Calabricus appellatur, non habet exarchiam. 99. Veterum Patrarurm, totius Achaia. $0. Trapezuntinus, totius Laziew. 54. Larisseus , secunda Thessalio ei tolius Grecis. $2. Naupactzeus, totius Ztoliz. Nota, notarios Constantinopolitanos metropolitze Philippopoleos bunc solum titulum tribuisse : hy- pertimo et exarcho totius Thracim. At Damianus Philippopoleos metropolita seribens ad nos seipsum inseripsit hypertimum atque exarchum totius Eu- rop: et Dragobintis. $5. Adrianopolitanus hypertimus et exarehus (| Haemimonti. Nota, metropolitam sic scribere ad Adrianopoli- tanum : Sanetisslme metropolita. Adrianopoleos , hypertime, et exarche Hzmimontis. Hactenus de illis, quiexarchias habent. Reliqui «mnes metropolitz hypertimi solum titulo afficiun- iur, et non exarchi ; quos etiam antea invenies.

Sunt et alii metropolitæ, extra illos qui veteri descriptione comprehenduntur, quibus ex archi episcopis et episcopis honor metropolita diversis temporibus obtigit. Et quidem ex archiepiscopis metropolita effecti sunt sequentes 1. Bizyæ. 2. Mileti. 3. Selybriæ. 4. Apri. m, 5. Garella. 6. Bryseos. 7. Derci. 8. Chersonis. 9. Mesembriæ. 351 10. Metrachorum, qui etiam Zecchiæ ap pellatur. 11. Sugda et Phulle, duo erant archiepiscopa tus; sed conjunctæ unam nunc 'metropolim elli ciunt, qua: Sugdææ et Phullarum nominatur. 12. Ex episcoparibus Ephesi, metropolite hono rein acquisivit Pergami antistes. 13. Ex episcopatibus Heracleæ, Madytorum, Me diæ et Prusæ. 14. Ex Thessalonica, Berrlicensis. 15. Ex Neocasarez, Cerasumtis ct Rizzi. 16. Εx Corinthi, Monembasiensis, qui etiam te tius Peloponnesi exarchus nominatur, tenetque in super locum Sidensis. 17. Ex Mocesi, Nazianzenus. 18. Ex veteribus Patris, Lacedaemonius. 19. Ex Naupacti, Joanniuorum præsul. 20. Ex Philippopoleos, antistes Litilla. 21. Ex Trajanopoli, antistes Didymotichi, Ma cræ, Xanthea et Peritheorii. 22. Ex Rhodi, Chiensis et Cons archiepiscopus. 23. Ex Philippensium, Christopoleos et Drame, qui non erat episcopus, sed, ut fama fert, Drama Philippensium protopapam agebat. 24. Ex Adrianopoleos, Sozopolitanus. 25. Ex Camachi, Celtzenius. 26. Ex Serrarum, præsul Zichnarum. 27. Posteris temporibus constituti sunt in Un grovalachia duo metropolita, quorum aller tenet locum Nicomediensis, et dicitur exarchus totius Ungariæ et Plagenarum. Alter dicitur metropolita partis Ungrovalachiæ, geritque vices Amaseni. 28. Factus est etiam nostra ætate metropolita nus antistes Bidynæ. 29. Et alius in Moldavia seu nigra Valachia. 50. Et Galitzæ, quæ erat pars minoris Russiæ. Regg. Redundat. P deest in Regiis, q Reg. deest. Prava lectio ex Reg. corrigenda reliqua desunt. Addunt Reg.

31. Patriarcha metropolitas et archiepiscopos A in inscriptionibus nominal sanctissimos. 32. Episcopi se mutuo per omnia sanctissimos midigitant. 33. Archiepiscopis non datur titulus hypertimi, sed fratris et consacerdotis: idem de metropolitis julicium esto. PAPAM, RELIQUOS PATRIARCHAS ET ARCHIEPISCOPOS, SED ET METROPO- tas scribunt. Quomodo metropolita ad patriarchas et metropoli- Quomodo seribunt ad Constantinopolitanum patriar- cham. Sanctissime mi domine, et here, et oecumenice patriarcha sacerrime, divina gratia præstans, et quodcunque mihi divinum, cum rei, tum nominis. Precor Deum bene valere tuam sanctitatem, etiam secundum sanctissimum et sacratissimum ejus ta- bérnaculum, ad præsidium et utilitatem catholicæ et universalis Christi Ecclesiæ. Quod in tabulis patriarchæ et metropolita, pro more non scribunt ad majores: Nos quoque bene valemus : scribunt autem hoc ad inferiores, vel etiam equales, si tamen lubuerit. Quomodo ad Alexandriæ reliquosque patriarchas scribunt. Sanctissime mi domine, papa et patriarcha Ale- sandria, et totius Ægypti, Pentapolis, Lilya et Æthiopiæ, in sancto Spiritu sanctissime et colen- dissime Pater. Sic quoque scribunt ad reliquos, Antiochenum el Hierosolymitanum : Sanctissime mi domine. Consequenter ad unumquemque eorum scribunt, prout expositionis initio scriptum : ut autem ad eos scribit patriarcha, deinceps recensebitur. Quomodo metropolitis scribunt metropolitæ. Sacratissime metropolita civitatis N. percolende primas secunda vel totius provincia : sanctissime – et sacerrime dounine, dilecte frater et humilitatis nostræ comminister. Quomodo episcopis scribunt metropolitæ. Dei amantissime episcope civitatis N. in sancto Spiritu dilecte frater humilitatis nostræ, et commi- nister. Sic ad proprios episcopos, et pari quoque pacto ad cos qui aliis metropolitis subsunt.

Quomodo Magnæ ecclesiæ proceribus scribuut metropolita. Honorandissime magne Cartophylax sanctissi • mæ Dei Magnæ ecclesiæ, jucundissime et deside- ratissime mi frater et diacone domine. Sic igitur scribunt ad Exocatacœlos. A protono- tario vero usque ad ipsum memorialium scribam, Deo dilectissimi, scribuntur : non tamen fratres, sed Filii. Ab Hieromnemone autem et deinceps, Ho- norandissimi. Diaconi vero qui non habent officia, Religiosissimi, scribuntur. Αt presbyteri qui habent officia ut archipresbyter, et presbyterorum secundus, et orphanotrophi, Honorandissimi ; qui nou habent officia, Deo devotissimi. Quomodo patriarcha ad imperatorem nondum coronalum scribit. Potentissime, a Deo honorate, a Deo gubernate, a Deo magnificate, et sancte mi imperator. In fine. Dominus Deus ipse sit sancti imperii tui conservator, Domine mi sancte, precans Deum ut præbeat sanctæ majestati tuæ per longos annos sa- nitatem puram et a doloribus immunew, bonorum operum, quæ in manibus sunt, prosperitatem, et post longævam vitam etiam cœleste regnum semper duraturum. Quomodo patriarcha ad imperatorem jam coronatum scribit. Potentissime, a Deo coronate, a Deo honorate, & Deo gloriam adepte, a Deo promote, a Deo magni- ficate, sancte mi imperator et rex. In fine. Dominus Deus sanctam majestatem tuain præservet salubrem, lætam, sanam, longævam, et superiorem omni tristi eventu, et largiatur ipsi cum præsenti cooleste etiam et sempiternum re- gnum. Sic se habet nunc consuetudo, cum metropolitæ ad imperatorem pugillaria mittunt: Audens servus et orator potentissimæ tuæ maje- statis, Domine mui sancte, refero. In fine: Audens retuli. Taliter scribunt metropolitæ etiam ad imperatri. cem. Quomodo scribit metropolita ad despolam imperalo - ris filium. Desideratissime fili præstantissimi et sancti mei imperatoris in sancto Spiritu : desideratissime fili nostrae mediocritatis, omnino felicissime domine. Quomodo ad eumdem scribunt metropolita. Audacter refero majestati tuæ, omnino felicissime mi domine. Quomodo ad eumdem metropolitæ. Audacter refero potenti et sanctæ tuæ majestati, domine sancte, rogans Deum uti majestati tuæ longevos aunos, puram salutem et a doloribus immunen largiatur, corum, quæ in manibus sunt bonorum operum exitum, et exacto felicis vitæ cursu, perpetuum in cœlis imperium.

Quomodo scribit patriarcha ad despolam qui non A fuerit imperatoris filius. Felicissime Domine, desideratissime fili nostræ mediocritatis. Et si quidem Græca stirpe sit ortus, nomen ejus non apponitur : sin barbarus, qualis Tomprolitzes exstitit, vel sunt Valachiæ, vel Albanorum despolæ, apponit nomen. Metropolitæ quoque eodem pacto scri- bunt ad hujusmodi principes, addunt tamen alia no- mina excellentiam manifestantia, qualia sunt, omni- no felicissime, nobilissime, gloriosissime, magnif- centissiune : non tamen, velut patriarcha, flios eos vocant, eodemque modo erga Sebastocratoras, Casa- res, Reges, et alios hujusmodi se gerunt. Quomodo scribunt metropolitæ ad Sebastocratorem el Cesarem, si Greci fuerint. Omnino felicissime, nobilissime, gloriosissime, magnificentissime mi domine, Sebastocrator, aut Caesar. Sciendum, quod despotam coram imperatore ita simpliciter compellant : Despota mi, et majestas tua Sebastocratora vero: Domine mi Sebastocra- tor: Cæsarem autem eo pacto quo Sebastocratora : ceteros vero Græcos senatoriis officiis insignes, si sint imperatoris agnati vel consoceri, vel patrui, vel generi (ex filia vel sorore), vel patrueles, vel nepotes, ila scribit patriarcha: Desideratissime potentissimi et imperatoris in sancto Spiritu, dilecte fili nostræ mediocritatis, magne Domestice, domine. Sin mi. C nus scripserit : Familiaris, vel proprie : Potentissi- mo meo et sancto imperatori. Scribunt vero metro- politæ: Desideratissime sancti et præpotentis nostri domini et imperatoris: vel certe familiaris domini mei, lili mi, illustrissime, magne Domestice. Quomodo scribit patriarcha ad imperatricem coronatam. Potentissima, a Deo coronata, a Deo gloriam adepta, a Deo promota, a Deo magnificata, et san- cia mea domina. In fine, eodem quo ad imperatorem, pacto scribi- tnr. Quomodo scribit metropolita in itinere constitutus ad gubernatorem in urbe sibi subdita reperiendum. Desiderate domine, vel, familiaris præpotentis et sancti domini nostri imperatoris et domini, in san- eto Spiritu desideratissime, et humilitatis nostræ germane Ali. Gratiam, pacem, misericordiam, salu- tem anima, corporis robur, agendorum a te ad uti- litatem successum, et si quid aliud boni simul ac salutaris, ab omnipotente Deo probitati tuæ humi- litas nostra precatur. In fine. Gratia Dei probitatem tuam conservet sanam, letam, incolumem et longevam. Metropoli-

A tam vero nullum agnovimus scribentem, Mediocritas ditis suis. Hoc autem nuper factum est in diebus im- Quomodo scribit ad reliquos proceres. perimini nobilissimi domini, quotquot primi gene sancto Spiritu desideratissimi, et nostræ humilitatis probitati vestræ humilitas nostra precatur. In fine: Gratia Dei omni adverso eventu superio- res vos præeserved. Quomodo scribit ad ecclesiasticos proceres. Honorandissimi ecclesiastici proceres nostræ san- monastici ordinis : dilecti in Domino filii nostræ plicetur a Deo Patre, per Dominum nostrum Jesum Christum, in sancto Spiritu. urbis N. quotquot magistratus, et quotquot privati, et reliquus universus populus Domini Christianus, in Domino dilecti nostræ humilitatis filii : Gratiam mul ac salutare, illud omnibus vobis a Deo omni- potente mediocritas nostra precatur. misericordia a Deo omnipotente tuæ dominationi D multiplicetur. pax et misericordia dominationi tuæ multiplicetur. multiplicetur.

sancto Spiritu desideratissime domine, et fili no- stræ humilitatis: omne bonum dominationi tuæ a Domino humilitas nostra precatur. Nobilissime, illustrissime, et dux peritissime, magne Zupane, in sancto Spiritu jucundissime Gli nostrae humilitatis domine N. : gratiam, pacem et aliud omne bonum a Domino probitati tuæ pre- camur. Quomodo scribit metropolita ad eum qui jam in Mi- tylene reperitur novus Gateliuzus. Desideratissime nepos potentissimi et sancti do- mini et imperatoris nostri, gloriosissime et illu- strissime domine Mitylenes. Compellat etiam eumdem dominationis voce. In B inscriptione vero sic ponit: Desideratissimo nepoti potentissimi et sancti no- siri domini et imperatoris, gloriosissimo et illu- strissimo domino Mitvleues Francisco Gateliuzo. In finem ponet preces quascunque probabit ille qui scribet. in Ano. Desideratissime consocer potentissimi et sancti domini nostri imperatoris, illustrissime, mirabilis sime. Scribit quoque ad eum, domine ; et in fine ponit quas probaverit preces. In inscriptione vero : Desideratissimo consocero potentissimi sancti domini et imperatoris, illustrissimo, spectatissimo Nicolezo Gateliuzo. Quibusnam litteris patriarcha neque subscribit, neque sigillum apponit : quibusnam autem subscribit, haud tamen sigillum addit; quænam tandem solum sigillat. Patriarcha non subscribit pugillaribus quæ mittuntur ad imp., ad despotam, ad imperatricem, ad Sebastocratora, ad Cæsarem, si tantum sint Græcæ nationis, ad reliquos autem omnes subscribit. Igitur in quibus non subscribit, ponitur prius in suprascri- plione nomen illius ad quem scribit: in alia vero cateros porro senatorios optimates, nobilissimos qui- dem, et officia adeptos præcipua, et imp. affines, pa- triarcha scribit prius suum nomen ubi sigillum ex- stat, sic : Nilus Dei miseratione : in alia vero parle women illius ad quem scribit. Ad caleros autem op- timates, ubi exstat sigillum, scribunt, juxta sigillum : Patriarchale, Post autem sigillum Ad N. Sic et ad metropolitas usque ad decimam sedem ponitur nomen patriarcha : ad reliquos vero cunctos scribitur: Pa- triarchale diploma. Ad superiores vero monasterio- rum, et simpliciter monachos vel laicos reip. proce- res, et alios hujusmodi, non sigillant, sed tantum complicant epistolam quadrangularem et scribunt in- VARIE LECTIONES.

nachus, aut (simples) monachus, aut laicus : et quandocunque voluerit patriarcha gratificari tan- quam amico, et noto, et familiari suo : ad episcopos similiter non sigillat. A mandrita patriarchicus, aut honoratus sacerdos mo- Quænam diplomata ferunt sigillum plumbeum. Sigillum plumbeum habent illa diplomata, quæ mittuntur ad imperatorem, et despolam, et impera- tricem, Sebastocratores, Cesares, qualescunque sint : el ad reges omnes, et ad patriarchas et archiepisco- pos catholicos : ad cæteros vero cunctos metropolitas, et proceres, ponitur sigillum cereum : ad solum vero metropolitam Russia, plumbeum. Quibus pugillaribus inscriptionem addunt metropo- Lita : et quomodo componunt illam. Ad patriarcham Constantinopolitanum scribentes non ponunt in suprascriptione nomen patriarchæ ; sed ubi est sigillum faciunt cruces: in alia vero parte infra vinculum scribunt proprium nomen, sic: Humilis metropolita N. Sic etiam ad imperatorem et imperatricem relationibus addunt : Servi et ora- toris potentissimi et sancti tui imperii humilis sic: Oratoris majestatis tuæ. Ad reliquos porro pa- triarchas et metropolitas, vel etiam advenas episco- pos, ubi est sigillum, ponit nomen illius ad quem scribit in altera vero parte proprium nomen, ut moris est. Cum vero ad sibi subditos episcopos vel clericos scribit, prius ponit nomen suum in parte sigilli : in alia vero parte nomen illius ad quem scri- bit. At cum scribit ad spectatissimos optimates, illius nomen prius ponit, in alia vero parte suum. In fine litterarum quas mittit ad imperatores, vel imperatrices, sic: Ut servus et erator potentissimæ et sanctæ majestatis tuæ ausus retuli. Ad despolam vero : Ut orator majestatis tuæ ausus retuli. Ad reliquos autem aliquam precationem subjungit. Quomodo scribit patriarcha ad ecclesia Magne Venerabilissime, magne acconome nostræ san- ctissimæ Ecclesiæ : in sancto Spiritu dilecte fili nostræ mediocritatis, diacone domine N. Sic etiam ad reliquos ordine, ut scriptum est. Quomodo scribunt metropolita Ecclesiæ sibi sub- Metropolita subditis sibi clericis, eo modo quo patriarcha ecclesia Magna optimatibus scribit, ad primi nimirum et ad secundi ordinis, et deinceps ad reliquos proceres. Ad magnos reges etiam metropolita Magnos scri-

Et scriptio vero tabularum primo nomen illius ponit, et vel Cæsaris nomen vero illius nequaquam. Ad hos vero omnes majestatem etiam dicit, sive sint Graci, sive barbari. Patriarcha quæcunque pugillarium sigillat, omnia B longa sunt : quæcunque vero non sunt sigillata, sunt componit ; agit enim prout libuerit. Videtur tamen mihi ut sint simul ambæ litteræ B et hoc existimo tulius. primo scribit nomen illius ad quem scribit, et in Papa vero prius quidem scribebat sicut modo Con- et cateros; nunc vero male scribit, non enim ullo sigillum plumbeum, quod cæteri patriarchæ nullo modo faciunt, cujus rationem ignoro, sigilla tamen magna cerea faciunt. Quomodo scribit patriarcha ad papam. Beatissimo domino papæ, domino Urbano summo VARIE LECTIONES. correctius leges ετέρως.

A pontide dignissimo, Nilus miseratione divina ar- chiepiscopus Constantinopolis, nova Romæ, et In fine : Vale in Domino, beatissime domine. Sanctissime domine papa, et patriarcha Alexan- driæ et totius Ægypti, Pentapolis, Libyæ et Æthiopiæ, in sancto Spiritu desideratissime frater et comminister, precor Deum sanctitatem tuam utilitatem Christiani catus qui sub ipsa est. Et in fine : Vale in Domino, beatissime domine. Sanctissime domine, patriarcha civitatis Dei magnæ Antiochiæ et totius Orientis, in sancto Spiritu desideratissime frater et comminister. Quomodo scribit ad Hierosolymitanum. Sanctissime domine Hierosolymorum, sanctæ Sion, Syriæ, Arabis trans Jordanem, Cana Gali- lææ, et totius Palæstinæ, in sancto Spiritu desi- deratissime frater et comminister. Quomodo scribit ad patriarcham Tornobi. Sanctissime patriarcha Tornobi et totius Bul- garia, in sancto Spiritu dilecte frater nostra me diocritatis et comminister. Ad præsulem Pescii. Sanctissime archiepiscope Pescii et totius Ser- C viæ, in sancto Spiritu dilecte. Ad archiepiscopum Justinianæ. Beatissime archiepiscope prima Justinianæ Achri- dum et totius Bulgaria, in sancto Spiritu dilecte frater nostra mediocritatis. Beatissime archiepiscope, universalis totius Iberiæ in sancto Spirita dilecte frater nostræ m.e- diocritatis. In fine : Vale in Domino, sanctissime domine, dilecte frater et comminister. PATROL. GR. CVII. Digitized

Francisco Junio primum editæ, tum a PP. Jacobo Gretsero et Carolo a S. Paulo aucta, demum a P. Jacobo Goar iterato locupletate, recognitæ et in unum collectæ. [E. P. 333] P. JACOBI GRETSERI PROCEMIUM. Utrum quæ sequuntur, adjecta sint ab ipso Codino, an ab alio, dicere non habeo. Addere placuit, tum quia Junius suæ editioni adjunxit; tum ut lector una mecum tot nobilissimarum Ecclesiarum interitum deploret; pleræque enim vel funditus interierant, vel, si quæ supersunt, sub Turcico jugo hodie ge munt. Quibus quæ tanti mali causa, nisi schisma et bæresis, et a sede apostolica Romana defectio Certe enim, quam primum Græci a Cathedra Petri sese abjunxerunt, quotidie res eorum in deterius labi cœ pere; donec tandem justissimo Dei judicio, in cas calamitates incidere, cum quibus hac etiam ætate con Aictantur. Id ita esse libens fatebitur, quisquis a’Photio, præcipuo schismatis architecto, historiam Græcorum usque ad eversum eorum imperium revolvere volet. Subjiciuntur nonnulla de titulis: nimirum Græcia ventosa titulis nunquam satiari potuit, licet ple rumque essent tituli rerum inauissimi. Vides hic itidem non patriarcham, sed imperatorem fuisse Græcorum papam; qui arbitratu suo metro politanos, archiepiscopos, episcopos ponebat et deponebat, et quasi pilas modo in hunc, modo in illum locum jactabat. Cujus rei culpam nemo alius sustinebat, nisi ipsi Græci, qui imperatori suo serviliter adulantes, omnia ei præter sacrificandi potestatem concesserant. Id ut clare intelligas, en tibi Demetrit Chomatiani in responsis ad Cabasilam plusquam parasiticam assentationem: Imperator ut communis in Ecclesiis sapientum princeps et re et nomine, synodorum placitis præsidet, et auctoritatem ipsis largitur. Ecclesiasticas ordinationes disponit, et legem ponit vitæ atque officio eorum, qui àltari inserviunt: quin el judiciis episcoporum, et clericorum, et electioni Ecclesiarum vacantium. Promovet insuper a minori di gnitate ad majorem, puta ab episcopali ad metropolitanam, honorem eum exhibens aut urbi aut homini. In summa præter sacrificandi potestatem, cætera omnia jura pontificalia manifeste exprimit imperator, qui bus in rebus convenienter agit, et legibus et canonibus. Poterat ergo Græcanicus imperator suorum quoque audire confessiones, quandoquidem omnia poterat, præter Missam seu Liturgiam celebrare. Hunc Cho matiani locum profert Hugo Grotius Calvinista in Pietate [E. P. 334] ordinum Hollandiæ et Westfrisia, ut eamdem potestatem in prædicantes Calvinianos supremo magistratui Hollandiae et Westfrisiæ asse rat: quanquam non erat cur Grotius exciperet, sicuti nec excepit, cœnæ parandæ potestatem: hanc enim sine ulla dubitatione melius et lautius apparare potest totius Hollandiæ et Westfrisiæ magistratus quam ullus ex Calviniana culina minister. In Jure Graco Romano exstat Constitutio Leonis Philosophi imperatoris de thronis Constantinopolitana. Editionis Parisiensis 1648 fol. paginæ repræsentantur.

sedi subjectis, et qui épiscopi quibus metropolitis subdantur: quæ longe plures metropoles, archiepisco patus, et episcopatus numerat, quam Andronicus in sua Ecthesi. Sed ubinam hodie tot illas, et tam numerosas Ecclesias invenire est? Aut nuspiam, aut in faucibus Orci, hoc est, hæreseos, et schismatis, sub Sarracenica, plusquam Pharaonica servitute, pauculis demptis, quibus mitior servitus obtigit. Eas insuper sedes excipio, quas in Calabria et Sicilia Græci erexerant, vel jam olim erectas repererant: istæ enim pulsis ditione Græcis Cathedræ Petri adhærent, sub imperio Catholicorum regum ac princi puin. Inserta est eidein volumini Juris Græco-Romani cujusdam patriarchæ Constantinopolitani sanctio, quæ ordine sessio in conciliis, aliisque publicis conventibus cuivis metropolitæ et archiepiscopo competat. Sed hic jam longe minor numerus est, quam in Constitutione Leonis, ita ut sedis Constantinopolitanæ am plitudo quotidie minueretur, et mala Turcarum manu circumcideretur. Libet hic adjungere hunc poste riorem Catalogum, quia brevis est, et Andronico lucem accendet. Qua in re Palatini mores, et qui in Palatiis ritus observari consueverunt (de quibus satis multa pɔulo superius), cum sequentibus metropoleon, et episcopatuum notitiis conveniant, ignorare me fateor, lector benevole, nisi suggesseris quem possim interrogare: quotquot enim notitias hactenus exscripsere, ne verbum quidem ea de re fecerunt. Nullius momenti res est, mihi lateat et tibi; dummodo notitiarum scriptores, vel qui eas in lucem eduxerunt, innotescant. Ediderat Andronicus Augustus senior notitiam, quam Junius pro arbitrio interpretatus Codiniano subjunxit operi; ea tantum, me quidem judice, de causa, quod hanc isti subnexam idem ms. codex suggessisset. Placuit Gretscro repertam aliam in Jure Græco-Romano, sed titulo et inscriptione expertem, veluti facem, Andronicianæ, qua lux affulgeret præ mittere; verum facis obscuræ lumen obscurius ferre non potuerunt oculi. Tertiam ex Vaticanis P. Ca rolus a S. Paulo Abrincensis postea præsul edidit sacræ suæ geographiæ tacitis etiam de nomine supe rioribus ceu Parergon insertam, quartæque alteri quam Regia suppeditarunt sociam fecit. Quintam me morarem inter hasce mediam in ejusdem præsulis collectione locatam, ni (cum vetusta sit et imperfecta, necnon Hierocli, cujus pervetustam notitiam recognitam et integram doctissimus Holstenius pollicetur, non leviter tribuatur) ab ea nunc recensenda tum operis antiquitas, tum erga talem virum velustum opus velut e ruderibus eruere, ac suæ puritati restituere nolientem retraheret reverentia. Præfatis hisce manum admovere compulit amor integritatis, quæ rerum forma decus est et perfectio, et nostram, quan tulacunque sit, operam publica postulavit utilitas. Quo in negotio Regiæ Bibliothecæ mss. usus, quod mutilum erat reposui, quod corruptum reparavi, quod obscurum illustravi, quod vagum erat el incertum in meliorem ordinem redegi. Inter hasce vero datas vel recognitas a me notitias ista series est et rerum servatus ordo, ut in prima fronte diatyposis Leonis Augusti ante octingentos circiter annos digesta, quamvis recentiori charactere conscriptam repererim, exhibeatur, quam si velis, supra laudato debebis Abrincensi præsuli (exstat enim in ejus sacra geographia ) sin minus, ex parte mihi vindicato, ceu ex diverso codice, quem variæ lectiones arguunt conscriptam, et integrius quam antehac, vel Græce tra ditam, vel Latine expositam. In ejus aspectu primo patriarchatuum splendet dignitas, subinde metropoles quæ Constantinopolitana sedi subjiciuntur elucent, demum episcopatus, quos ille suffraganeos agno scunt, recensentur: similes dignitates, quas thronos vocant, patriarchalibus aliis Ecclesiis facit auctor notitiæ, verum ubi de Romana mentionem habet, tanta et talis est in subditorum episcopatuum enume ratione varietas, tanta vocum corruptio, tanta denique appellationum confusio reperitur, ut pace viri litte rati dixerim, putem, vel ab Occidentalium locorum ignaro, vel ab imperito conscriptam: quæ res ab ea ex integro restituenda me prohibuit (ut ab ejusdem interpretatione ex integro suscipienda, nunquam satis laudandi Abrincensis Antistitis prius deterruerat ac penitus avocarat mentem): non enim cam mihi demandavi provinciam ut generalem prorsus patriarchalium omnium Ecclesiarum, sed illam potissimum quæ Leonis Augusti nomen defert, cui aliquid splendoris ex nostro accessit labore, referrem notitiam: ut ut se res habet præfato imperatori ascriptam recudo; illique secundum ex Vaticano solo emorati jam sæpius auctoris cura depromptam, nonnihil tutioribus conjecturis emnendatam, aduecto. Tertiæ a Gretscro prius datæ titulum ex fidelissima textus cum Regiæ Bibliothecæ mss. collatione præ fixi; præter quas suppeditavit et aliam Regia eadem gaza, cujus egregie digestus ordo nomen scriptoris desiderat, quam et accuratissime cum memoratis [E. P. 536] Regiæ Bibliothecæ monumentis collatam, et Juris Græco-Romani conformem exemplari in quarto dispositionis nostræ ordine collocavi. Sequitur tum demum quæ ab Andronico Seniore non plene dissito a nostris annis sæculo edita censetur, ut scilicet aliæ, quæ vel titulo vel auctoris sui nomine carebant, inter Augustales positæ plus roboris et splendoris obtineant. Codinum Junius in sua interpretatione reprehendit, Janium similiter in sua elucidatione notat