11 Constantii narrantur acta inter Athanasium et Julium Papam, qui in apno Constantii 15 el ipse pontificatus sui 15 annum ultimumque ex plevit cum interim in tabulis totus ejus pontif catus ad sexennium retroactus, ipso quem diximus 10 anno Constantii, Liberium faciat succedere Jalio. plumbea dici meretur, consistitque in tabulis chro- minatim, non cogitet alium hanc esse ab illo, nologicis (Canonia vocat Goar) quibus per loculos quem in fronte expresserat? Sic ad annum 10 et divisis, primum annus mundi, tum Christi incar nati, dein imperatoris romani, proxime regis Per sarum aut ducis Arabum, rerum post Persas in Palæstina potientium, denique ex ordine quinque episcoporum præcipuorum seu patriarcharum, Ro mani, Constantinopolitani, Hierosolymitani, Alexan drini et Antiocheni ordo et anni continentur. Tabulas autem istas magna cum diversitate non tantum præfixas annis non suis, sed etiam men. dosissime conscriptas esse, et plurimis hiare lo culis, ac portentomis prorsus annorum, præsertim patriarchalium, supputationibus scatere, cum ipse met Goar agnoscat fateaturque; mirum est aut ipsum, aut qui defuncti Goaris laborem eduxit in lycem Combeflsium, potuisse sibi persuadere, ab auctore Theophane esse. ‹ Qui variorum aucto rum sententias et numeros secutus sit varios, opusque proprium urgente persecutionis necessi tate non recensuerit, proindeque exigere a lectore suo possit, ut qui dormitantem Homerum patitur, Theophanem quoque lapsum erigat corrigatque cum nimirum succedentes et ad invicem cohæren tes numeros in sequiores transponit annos, seu etiam conjunctos annos in dissita canonia desulto rie transfert: aut eidem vire nunc pauciores, mox plures diversis canoniis assignat annos: vel cum ejusdem viri pauciores anni plura occupant canonia: aut cum summa quapiam ætatis æquales loculos sive canonia quibusdam omissis non acce pit vel denique cum numero ejusdem anui repe tito confusio infertur non mediocris. > 6. Quid autem dicemus de regum Persarum se rie? Exorditur eam Georgius Synċellus anno quarto Alexandri Mammeæ, qui fuit vulgaris ære Alexandrinæ 218, et expositis singulorum nomini bus, et quot quique regnaverint annis, usque ad Persici imperii finem sub Saraceuis, quintum re gem Uracem (Arareuchem dictum in tabulis Theo phani affictis) inducit in imperium anno Alexan drinæ æræ 264 conformiter ad annorum spatia singutis ejus decessoribus in catalogo assignata; eumque annos 17 regnavisse scribit. Tabulæ au tem (quæ pene ubique quoad numeros annorum uniuscujusque regno attributorum cum Georgio consentiunt, sed ordinem quandoque et Domina commutant) cum totidem annis regnasse Arareu chem admittant, ultimum illius annum componunt cum primo Diocletiani, Alexandrinæ æræ 277 atque ita quatuor annos auferunt. Quis autem credat Theophanem continuatorem Georgii, nulla apparente ex causa ita ab auctore suo fuisse dis cessurum, si tabulas ipse conscripsisset? Quis rursum credat omissurum fuisse Varanis, scu Uranis 3 nomen et annos 4, si præ oculis ha buisset relictum sibi a Georgio Catalogum: ac deinde pro Urarane 5 Arsabelum, pro Samaspo Pecmasaphum fuisse scripturum, nominibus tūti Georgianæ seriel ignotis? 5. Verum si hæc tam multa, tam gravia volu mus Theophani imputare, verendum est, ne plura ac graviora occurrant quam quibus lectoris, quan tumvis benigni, lenitas possit ignoscere. Nam ut omittam quæ circa sancti Cyrilli Hierosolymitani decessorumque ejus ac successorum chronotaxin foedissime errata demonstravimus, Emendatio nem superat omnem, inquit ipse Goar, Romano rum episcoporum nomen frequentius omissum, et las pag. 208 auctori penitus ignota: quod uti ex indubitatis' pontificum annis manifeste nobis constat, ita fortassis in aliis patriarchis deprehen- auspicari debuisset ab illius ad imperium in deremus, si de eorum successionibus atque ætati bus pari nobis ratione constaret. Neque dixeris vițiosos catalogos præ oculis habentem Theopha nem atque ex iis annos supputantem in istorum errorum partem non minimam prolabi potuisse ubicumque enim in ipsa historia pontificis Romani occurrit mentio, non alium quam par erat nomi navit uspiam: quomodo igitur ignotam potuit eorum seriem ætatemque habere? aut quæ potest tanta concipi ulļius scriptoris oscitantia, ut anna les ordinans, eosque in capite imperatorum et pontificum annis præsignans, nomen aliquod scri bat diversissimum ab eo, de quo in ipsa historia acturus est; aut saltem, cum de aliquo egerit no 7. Simili ratione licebit ab iis argumentari pa triarchis, quos ultimo operis sui anno sic subne ctit Georgius; ut ab iisdem exordiri deberent Theophanis tabulæ, a primo Diocletiani anno exordientes; licet de illo anno, utpote jam salis ' descripto, nihil scribendum sibi esse Theophanes putaverit: vel hoc ipso indicans prius opus a se continuari, non conscribi novum, quod alias gressu, qui primus offerebatur in historiæ argu mentum. Hunc autem annum cum descripsit Geor gius sic concludit > Rome episcopus 28, Caius, annis 15. Antiochiæ episcopus 17, Cyrillus; annis 15. Alexandriæ episcopus 16, Theonas, annis 19. Hierosol. episcopus 58, Hymenæus, annis 12. Ex quibus juxta priores Georgii calculos, Gains quidem et Theovas primum illum habuissent in episcopatu annum: Cyrillus, anno Alexandrinæ æræ 264 creatus, annum egisset 14; Hymfenæus vero ultimum, nisi (quod est verosimile) dicas, librariorum vitio factum ut duodecim annis seri

beretur sedisse, cui passim alibi anni plusquam Theophane continuatæ præfixa, hujusmodi Cano 20 assignantur. nium exhibet ipso in limine 8. Interim tabula, chronographia exhinc a Annus conditi Annus Incarnat. Rom. imp. Diocletia Rex Pers. Ara orbis divinæ nus annis reuthes Roma episcopus Caius Hierosol. Alexandr. Antiochiæ episcopus Hymnenæus episcopus episcopus. Theonas Tyrannus annis 17. annis 15. aunis 24. annis 19. annis 13. i Varanisan.1. xendæ accuratius seriei, in ipso quandoque histo riæ context nonnullos episcoporum eo anno se dentium nominare, quandoque eorum nomina certius sibi cognita inscribere loculis ad id præpa-¸ Non quærimus utrarum tabularuni calculi ad veri tatem propius accedant, et num major fides ɔd bibenda non sit Eusebio, proximos temporibus suis episcopos síc ordinanti, ut Caius, imperium suscipiente Diocletiano, egerit in episcopatu suo Bratis: unde eos acceptos In Anastasii versione hoc annum 5, Hymenæus 19, Theonas 4, Tyrannus nonnisi pust annos octo successerit Cyrillo, circa Diocletiani juitia agenti annum duntaxat 6. Hæc, inquam, non quærimus; sed istud potissimum Jectoris æqui judicio æstimandum relinquimus, an cum Georgii chronotaxi ‘tam male cohærentia pos git credi scripsisse illius continuator, aut omnino aliquis qui Georgium legerit? nedum is qui omnia, quæ sibi ille ad texendam chronologiam conquisi verat instrumenta, hæreditavit. Comodo tabulæ confectæ videantur. Qua æra Theophanes asus sit. Quam recte ab anno ejus dem 277 exorsus sit. Quale sit Chronicon quod Raderus Alexandrinum dixit. 9. Quid igitur? inquies. Adeone impudens fuerit aliquis, ut Theophani affingeret tabulas, de quibus cogitaverit numquam? Non hoc dicimus: sed om nino arbitramur, ejusmodi tabulas ab eo non tan tum excogitatas fuisse (ut commodiores ad usum lectoris, quam modus ille quem tenuit Georgius, annos mundi Curistique et imperatoris Romani præfigens historiæ ad instar tituli, ad calcem vero onjusque anni Persarum reges et quatuor episcopa tuum præsules subtexens), verum etiam lineas, in ira quas essent describendæ per loculos divisas, ab eodem Theophane fuisse deductas, saltem in principio operis, et ubi id non fecit, similibus li neis ducendis spatium in codice vacuum relictum fuisse a scribente. Dicimus tamen quod annos mundi Christique et Romani imperatoris scripsisse contentus, et episcopatuum titulos cuique loculo præsignasse, foculos ipsos omiserit tantisper in scriptis nominibus episcoporum et singulorum annis implere, dum quod in opere præcipuum erat absol visset: deinde autem vel morbis vel ærumnis im peditum, vol etiam rei difficultate absterritum (cum videret quomodo episcopales catalogi in desi gnando uniuscujusque pontificatus tempore vel in ser se vel cum notis certioribus pugnarent, et summa annorum inita in descensu ascensuque faciendo nunquain recte finiretur) desperasse de successu. Satis ergo habuit omissa tantisper cura perte modo reperias: ‹ Mundi anno VI ∞ XCIX. Divinæ incarnationis anno 599. Anno vero imperii Phocæ 5; Isacius Hierosolymitanus, Theodorus Alexan drinus, et Anastasius Antiochenus habentur anti stites. Et paulo post: ‹ Anno imperii Phocæ 7, Sergius Constantinopolitanus, Zacharias Hieroso lymitanus, et Joannes Alexandrinus habentur anti stites. Hæc enim aliaque similia, in Anastasie quidem non admodum rara, in Theophanis vero textu vix unquam reperienda, unde accepisset iste, si bic ea in dictis loculis non signasset? Hoc autem eum credimus in melius sibi cognitis urbis Constantinopolitana Patriarc is diligentius fre quentiusque fecisse, cum ip i historiæ suæ tam accurate inseruerit eorum, qui suo ævo fuere vici niores, initia finesque. Quin et Romanorum ponti ficum tempora sibi propinquiora in eadem historia diligentissime expressit: et quamvis in antiquio ribus aberrarit subinde veritate, non admodum correctos secutus catalogos; nunquam tamen sic est hallucinatus (incipiendo a Julio, cujus ad an num æræ Alexandrinæ 334 meminit), quin revera eo aut proximo anno is pontifex Romanæ Eathe dræ præsederit, cujus factum aliquod in historia explicatur. 10. Tabulas autem ita vacantes in codice adhuc invariato reperisse Anastasium, omnino credimus postea autem factum esse, ut sciolus aliquis, ex catalogis in sancti Nicephori patriarchæ Constanti nopolitani compendiaria chronographia repertis, prædictos loculos implere tentaverit, inde, ubi isti in suo desinebant manuscripto, sursum ascendens per annorum spatia, recte aut perperam definita; nihil pensi habendo quot quique menses diesque plures aut pauciores sederint quam annorum in tegrorum numerus adjunctus significat. Ita ne cessario fieri debuit, ut ejusmodi supputationes corruptis etiam quandoque in ms. numerorum no tis vitiosiores redditi, non modo a veritate rece derent plurimum, sed nec cum Theophanis histo ria sequente neque cum præcedente Georgii suppu tatione possent coincidere. Ut autem Anastasii versione movemur ad credendum, nequaquam Theo

i phanem vel semper vel ab initio inscripsisse ▲ utrumque detractum volunt, existimantque etiam tabulis episcoporum quæ. diximus nomina: sic eadem moti auctoritate persuademur, non singulis annis præsignatum fuisse a Theophane mundanæ ac Christianæ æræ numerum; sed item ut Ana stasius facit, ad initia duntaxat imperatorum, et quandoque alias: alibi vero solum signatum im perii annum, quod eo fere solo consuessent histó rici publica scripta signare. Hine porro fieri non difficulter potuit, ut dum ad annos mundi subinde revocantur anni imperatorum, aliqua difficultate incidente, non semper facta fuerit uniformis pro gressio, quemadmodum infra docturi sumus, os tensurique non tam ipsius Theophanis errore id factum, quam receptæ per universum Orientem ex usu Alexəndrinæ Ecclesiæ chronotaxis, cui ap tare se auctor debuerit. Hic tamen ne tenebras multas offundat, Theophanis chronologiam ad æræ vulgatæ annos aptaturis, hanc dissertationem val gare placuit. sic serius quam par est Diocletianum ab eo in imperium induci. Cum enim Græcorum annus a Septembri mense suum sumat exordium, et tum ex aliiz auctoribus, tum ex Chronico, quod vocant Alexandrino, habeamus, Diocletianum imperato rem 15, Kalendas Octrobris Chalcedone renuntia tum, 3, Kalendas Octobris Nicomediam purpuratum intravisse, et Kalendis Januaril consulem pro diisse, › evidens est nullam anni 276 partem ad ipsius imperium pertinuisse, nisi usque ad Kalen das Januarii differas anni initium numerare: quod 'non faciunt auctores uno auno Diocletiani initium anticipandum judicantes, sed alio nitantur funda mento, persuasi videlicet Palilibus festis, id est 5 Ídus Maii, illum esse exorsum regnare. Verum hoc quam temere assumptum firerit ex verbis Claudii Mamertini in chronico, in alium prorsus quam re tera habeant sensum detortis, dilucide Petavius noster ostendit lib. 11 De doctrina temporum cap. 30, ingenue retractans; quæ alias ex inveterata, ul ait, chronologorum sententia scripserat. Eosdem autem prorsus nihil potest juvare if consulatus Diocletiani cum 11 anno tribunitiæ, id est impera toriæ potestatis, in quibusdam lapidibus composi tus. Aliud enim est utriusque initium: et cum hoc optime constat quod hunc consulatum adierit anno imperii sui primo, et ideo recte a consulibus Diocletiano 11 et Aristobulo ejusdem Diocletiani anni ad Pascha ordinandum digesti sunt,» quem admodum in fastis Constantinopolitanis expresse dicitur. 11. Alexandrinæ porro sive ecclesiasticæ æræ differentiam, æra Græcorum seu Romanorum id est Constantinopolitanorum, ipse nobis Theophanes explicat ad extremum Zenonis imperatoris aunum his verbis: ‹ Cæterum anhus, quò Zenő mortúus est et Anastasius imperare cœpit, ab Adamo ♥∞ dccccxcix apud Romanos humera'ur; qui juxta diligentiorem et veriorem Alexandrinorum calcu lum v ∞ DCGCGLxxxm, a Diocletiani imperio 207, a divina incarnatione 483, indictione 14, notatur. Qui annus cum citra dubium ullum fuerit vuiga ris æræ 491, liquido apparet Alexandrinos, in mun danis quidem sedecim annos pauciores numerasse, æræ autem Christianæ annos detraxisse octo idque commodioris supputationis causa, ut appa ret, quo toto uno sæculo unitatum ac decadum numeri æquatner procederent in récensendis mundi Christique annis. Hunc igitur calculum secutuş Theophanes, et chronographiam a Georgio Syncello usque ad Diocletiani perductam initia porro per texturus, primum dicti imperatoris annum compo suit cum anno Christi 277, qui nobis, octennio ad dito; est 283, atque ita tacite correxit errorem auctoris sui, annum) 278 æræ Alexandriuæ, primum Diocletiani facientis. Etenim bic Alexandri Maṁ- Non initium anni, quod Alexandrinis sumitur a mos annos tredecim recte in anno 215, qui nobis 295 fuit, exordiens, minus recte eidem dederat successorem Maximinum; anno 228, qui fuisset vulgaris æræ 236, cum dictum Alexandrum con stet solis novem diebus ultra tredecim annos re gnasse, atque adeo pridie Nonas Martias acclama tum, ipais Idibus obiisse: ut consequens sit primum Maximini annum statui debuisse 227, et reliquos deinceps annos a Georgio numeratos, tali errore semel posito, excrescere supra nimerum justum auno uno. 12. Optime igitur fecit Theophanes quod Geor gianæ chronographiæ superfluum istum annum de traxerit: non item ii, qui ipsi Theophani annum 15. Constantinopolitanis, inquam, licet notioti jam nomine chroniton Alexandrinum vocentur, ex opinione Raderi nostri eosdem Græce Latino que edentis: quam et nos appellationein (ut re cepto serviamus usui) libentius usurpamus; Satis enim esse potest eruditum lettorem hic monuisse, quod chronicon illud revera nihil minus quam Alexandrinum sit; quippe quod nihil habeat cum Alexandrinorum rationibus commune. Non men sium, non dierum nomina; quæ Alexandrinis Ægyptiaca erant oninia, èhronico autom huic par tim Græca partim Latina sunt, ut Kalendæ idus, elc. mense Thoth, cujus primus. dies respondet 29 diel mensis Augusti: in chronico autem a Kalendis Januarii Romano more ducitur. Non anni titulum, quem Egyptii a regibus imperatoribusve sume bant Chronicon autem sumit á consulibus ex more Romano. Non æram Christi; quam qualem usur parint Alexandrini jam vidimus, chronicon autem prorsus non attingit, procedens Græcorum moré per Olympiades, Ægyptiis in rebus publicis consi gnandis inusitatas. Ut autem ex tanta characterum chronologicorum ab Alexandrinornik usu_discre pantia manifeste convincitur Alexandrinorum mGA esse, in quo illa reperitur, ita e converso indubita tum videtur ferri judicium posse, prædictos fastos

Constantinopoli seu Novæ Romæ scriptos esse, ubi ▲ cujus egregio fœtui post auctoris mortem in lucem in usu vulgari ista erant omnia, magna parte ex veteri Roma illuc tradueta simul cum imperii sede; non item in reliqua Græcia, a Latinis nominibus magis abstinente. Istud vero maxime ex postremis prædicti Chronici àunis liquet, quibus tam prolixe describuntur Acta boni Magistri, in templo Studita rum Constantinopoli sepulti anno Heraclii 17, ab aliis historicis vix leviter lacta; ut non tantunı ibi dem scripsisse auctorem, sed et ex Studitis unum ſuisse, nobis appareat verosimillimum. Ast præfigitur chronicon hæc, quæ sequitur gnome Пérpos 'Ads-` Ɛzvôpela;. ‹ Hinc deinceps annorum ab Adamo protoplasto sive ab orbis conditi exordio summa colligenda est, respondentium inspiratæ a Deo Scripturæ et sancte institutis per divinos Patres atque in Ecclesia Catholica recte celebratis festivi tatibus. Item de Agno typico et Paschalibus at que ex matheseos rationibus frequenter disputal Alexandrini autem episcopi scitur munus fuisse, ut definițis accurate solis ac lunæ cyclis, Pascha toti orbi Christiano, quo die esset celebrandum, indi caret. Quid autem tum, si eo non obstante, Cycli Paschalis rationes perspectas babere studuerint Heraclii ævo omnes qui docti cupiebant haberi apud Latinos? Gnome autem istiusmodi non magis indical auctorem fuisse patria Alexandrinum, ne dum urbis illius episcopum aliqdem, quam similis alia ex Eusebii Cæsariensis, vel scriptoris alterius opusculo vel epistola quapiam accepta et libro præfixa, Eusebium aut ipsum cujus ea esset gno mie auctorem probaret. Itaque haud pavio rectius Panuinius aliique fecerunt, qui dictum Chronicon, prius in Sicilia repertum quam illud ex Augustano ans. Raderus plenius accuratiusque vulgaret, ‹ Fa stos Siculos, puncupavere, cum usu sit inter eruditos receptum (quem et nos in martyrologio rum amiquorum sequimur nomenclatura, quoties ignoramus ad cujus Ecclesiæ usum descripta fue rint) ut mss. codicibus nomen fiat a loco in que reperti sunt, vel ab eo qui illos proprios in sua possidet bibliothecx. De anno Constantii et Galerii corregnantium et quinto Phocæ in Theophanis Chronographia præteritis, ac demum post plurium annorum seriem, ad lucu nam explendam, Juliano et Copronymo supra justum iempas corum adjectis. 14. Postquam ab infinitis propemodum erroribus, quos vitiosissimæ tabulæ Theophani impingebant, diligentissimi auctoris nomen vindicavimus, et prorsus indignas esse ostendimus, quæ cum chro nographia ejus circumferantur, non hoc agendum nobis putamus, ut singula ejus capita revocemus ad examen, et quandoque exerrantein, quod hu manum est, ex aliis certioribus quam quæ ipse vi dit monumentis ac temporis signandi characteri bus, revocemus in viam. Præstitit hoc magno stu̸ dio et labore interpres ejus prænominatus Goar producendo intentus Combefisius, Notas addidit posteriores. Itaque omissis iis quos ipsi observa runt et correxerunt in Theophane erroribus, et difficultatibus quas attigerunt prætermissis, - duo tantum hic puncta notabimus: non tam quia ab ¡psis levi nimis manu tractata nec satis fuere expli cata, quam quia ad plurimos consequenter annos spectantia, totam Theophanis chronologiam ob scurissimam reddunt, et ad æræ vulgaris numeros ipsius calculos aptare volentibus, incredibiles pa riunt molestias: quas nos experiendo edocti, quod iis emolliendig nobis privatim comparaveramus remedium, libenter in publicum hic conferimus. Est autem hoc in eo situm, ut occasioné· exerra tionis detecta, et statutis eidem utrinque terminis, doceatur lector, eo quod inter Magni Constantini et Joviani imperatoris exordia fluxit spatio, noveiti annorum differentiam inter vulgarem æram æram que Alexandrinam esse concipiendam, ut suis quæ que aptentur temporibus: et rursum ab anno Phocæ quarto usque ad Constantini Copronymi mortem: eum'alias communiter, sicut antea di ctum est, soli octo anni adjici debeans ad nume rum æræ Alexandrinæ, ut cum vulgari compona tur. Utrumque autem tanto facimus libentius, quo cortius ostendere possumus postremæ exerrationis culpam nequaquam penes Theophanem residere, sed commune tunc passim fuisse omnibus Alexan drina æra utentibus, ut annos mundi Christique, uno quam par erat pauciores, eo tempore nume rarent, et sic imminutos cum vera indictione nihi lominus componerent. 15. Huie simile aliquid etiam in primo casu acci disse suspicari possumus, demonstrare non possu mus. Etenim Georgius Syncellus, cujus chronolo gicum opus pertexendum Theophanes noster sus cepit, pag. 32 editionis Regiæ præfatur, so ‹ Chal dæorum dubiam conjecturam arte demonstrativa refutaturum, necessario interpretandos sibi ducere annos Egregororum usque ad 165. Enoch, qui mundi fuit 1287, ut deinde, inquit, ad vigesimam Constantini ab Adam ordine servato numerandi seriem traducam: et regum unicuique genti impe rantium nominibus prolatis, annorum v DCCCXVI summam, me non oscitanter collegisse demnon strem. Hæc ille Goare interprete. Verum si quis respondeat to usque terminum significare, ut schola passim loquuntur, extrinsecum, adeoque Georgium censuisse, Constantini Vicennalia spe ctare ad proxime sequentem a dicta summa an num voo DCCCXvi qui nostro 325, responderet, recte se habebit tota Georgii supputatio, ¡¡que erraverint soli, qui in ultimo præsignati numeri anno, eadem vicennalia collocarunt. Hoc autem manifeste Theophanes fecit, siquidem cum Vicen nalibus Constantini et tempore celebrate Nicænæ synodi indictionem 12 conjunxit, quam constat Coss. Paulino et Juliano die 20 Maii habitam), at

que adeo ad 43 Indictionem pertinere. Tali porro culo autem sexto post Anastasii mortem pene quo errore jam posito, necessarium fuit, per annos 20 sursum ascensuro, primum Constantini annum statuere annum suæ æræ 297. Nec ullum sibi po tuit reservare annum, quem Constantio Chloro et Galerio Maximiano inscriberet, quasi post abdica tionem Diocletiani et Maximiani Herculei (factam, ut tradit ipsemet et consentiunt omnes, æræ Alexandrinæ anno 296, 11 Kalendas Martii) solis quatuor mensibus vixisset Constantius Chlorus Constantini pater: quod ipsum manifeste ostendit se sentire, cum ait: ‹ Anno imperii undecimo vita funetum; quem anno 285 dixerat Casarein esse institutum. tannis designat) recte componit usque ad Photz et Heraclii ten pora; ubi novus occurrit nodus, etiam a Goare animadversus; sed ita, tīt animad vertisse contentus, ejus causain exerrandique prin cipia ac finem non sollicite indagarit: cum tamen non modice referat ad chronologiam seire, quo loco exemptus annus unus sit, quo deinde alius unus substitutus. Idque eo magis operæ pretium cst facere, quo certius est, non aliquam Theopha nis halluciuationem casui intervexisse, sed et eo quod aliquando publice usurpatum fuit, in neces sitatem inductum tale quid faciendi, si ab usitatis calculis nollet recedere et tamen aliquando vellet in viam redire. Ita porro res habet. Postquam 16. Atqui non tantum Alexandrinum Chronicon dicit, quod Constantius, Constantini Magni impe- Alexandrinæ æræ anno 595 mense Novembri, in dictione 6, occisos a Tyranno Phoca Mauritium Gliosque narrasset, primum Heraclii annum cum Alexandrino 602 componens ita orditur: Hoc anno mensis Octobris die 4, indictione 14, Heraclius ex Africa appulit cum navibus, atque ita ex octo Phocæ annis eique respondentibus indictionibus, unam tollit. Si quæris, Quam? respondemus, De cimam, in quam annus quintus Phocæ cadel»t; cuin anno ejusdem quarto de industria conflatus in unum, rejecta ad calcem ejus morte Cyriaci pa triarchæ, quam hunc obiisse 29 Octobris die Sabbati, ac funus curatum esse 30 ejusdem men sis die Dominica, habemus ex chronico prædi cto: qui temporum characteres in annum dunta xal 599, æræ Alexandrinæ et in 10 indictionem cadunt: reliqui autem tres anni Phocæ, uti et præ cedentes quatuor, sic inter se narratione cohæreut, ut interjici illis prorsus nihil possit. ratoris pater, cum annos 12 imperasset, vita ces sit; et ipsius Constantini annum primum compo nit cum initio Olympiadis 272, sed etiám ex fastis consularibus constat, præter illum annum quo, cedentibus imperio soceris, Augusti declarati sunt Galerius atque Constantius: etiam anno´ sequenti consulatus insignia gessisse Constantium. Fuit igitur Constantii imperium unius anni et quatuor mensium: post quos mortuo patre die 8 Kalendas Augusti, reliquum quidem tempus, quod Græcis duntaxat unius mensis usque in anni sui sub finem supererat, non potuit apud eos primam Constan Lini annum efficere: potuit tamen eorum posteros ambiguos reddere Latinorum supputatio; ad quos, adbuc quinque menses ad Januarium numeraturos, cœperat Constantinus imperare. Quidquid sit, et quocunque ex capite ii errarint, qui Theophani erroris dederunt occasionem, potuit ipse errorem agnoscere atquel corrigere, cum ad truculentam illam famem describendam pervenit, quæ septima indictione imminente Orientem affixit, quamque ex semel posita rerum per annum unum anticipa tione retulit ad annum 324. Si enim tune, cum babita est Nicæna synodus, Alexandrinus solum agebatur annus 316 et indictio 12; quæ post æsta tem anni iisdem Alexandrinis 624 imminebat «indi ctio,non potuisset nisi sexta conseri, adeoque scire potuit cum septimam dixit, res quæ illam præce debant indictionem anno uno a se anticipari: et aunum 225 a se numerari debuisse, ut haberet atatem, quam septima sequebatur indictio. Maluit tamen positos semel calculos prosequi toto reliquo Constantini et successoris Constantii tempore; atque ut hjatum unius istius, anni tandem supple ret, Juliani imperium (quod unum annum et men ses octo non integre explevit) per tres pene solidos annos dividere. 17. Hac unius anni ad Juliani tyrannidem adje ctione in viain regressus Theophanes, ab initio Jo viani, id est ab anno Alexandrinæ æræ 356, cujus Januarius com nostro 364 coincidit, inoffenso pede progreditur, et suos annos cum indictionibus (quas reliquo quarto et quinto sæculo varius indicat, sm 18. Qui autem coegit Alexandrinos annum unum dissimulatum præterire manifeste docebit præcitatum: Chronicon ad annum imperatoris llera clii primum hisce verbis: septimo Octobris præsentis indictionis 14 usque ad 43, Januarii in dictionis ejusdem, scriptum est in publicis tabulis imperii Heraclii. Et a 14 ejusdem indictionis ejus dem mensis scriptum est in reliquum tempus anni usque ad Decembrem nempe expletum, 15 indictione et consulatu ejusdem religiosissimi principis nostri. Itaque unus idemque primæs Heraclii annus, in duas indictiones distractus, oc casionem attulit primum Heraclii annum statuendi eum, qui revera initia ejus præcessit, et tolks Phocæ debebatur. Hoc autem seniel posito; necesse fuit ab iis, qui talem tenebant ordinem, Duinia Heraclii et successorum ejus gesta ad unui annum anticipari, magis quam æra Alexandrina integre numerata passa fuisset: quod deinceps usque in Palæstinam videbimus valuisse, etiam circa nema 9 sæculi, scilicet in ecclesiasticis scripturis, quæ sese æræ Alexandrinæ aptabant; quam Theopha nes utpote monachus sequens, et tandem exorbi. tantiam istam vel animadvertens primum vel cor rigere volens in sua chronographia, Cnstautiri

Copronymi annum penultimum distraxit in duos, septima, die Sabbati, Augustam renuntiavit dissimulata rursum indictione,'ipsique Copronymno (quem anno Alexandrino 768 die 14 mensis Septembris, indictione 14 mortuum esse dicit postquam ab obitu patris imperasset annos 34, menses 2, dies 26), › lotos 35 annos reliquit; quo niam in anno Alexandrino 733 propter rerum et indictionum anticipationem jam dictam, constitue rat principium imperii ab eo suscepti, mensis Junii die 27 ad insequentem indictionem 10 perti nente, › cum insequens, dictum diem indictio nu merari tantum debuisset 9, nisi per indictiones primo Herachii anno geminatas, unum annum æra Alexandrina amisisset. 19. Hæc autem quamvis ita solide deducta sub sistant, ut clara sint utrumque terminum conside rantibus, annum scilicet Phocæ primum et Copro nymi ultimum, lubet tamen etiam exemplis ex ipso Theophane comprobare, toto illo annorum,173 spatio hebdomadæ ferias, cum certis mensis alicu jus diebus sic comparari, ut, nisi ad annum ab eo numeratum adjicias annos novem, nunquam sia verum vulgaris æræ annum habiturus vel in Theo phane vel in alio scripture similem chronotaxim tenente. Anno igitur Alexandrino 613 sic scribit Theophanes Hoc anno; indictione, 10 Heraclius, peracta mense Aprili die 4 solemnitate Paschali…... in Persidem perrexit: qui character Paschalis in 4 Aprilis, 10 indictione cadentis; cum annum vulgaris æræ 622 signet, clarum est ei debuisse in Alexandrina æra respondere annum 614 nisi an nus unus, ut diximus, excidisset. Simile quid ha bes sæpius posterioribus annis: sed nt Heraclii temporibus immoremur, jungamus Theophani Chronicum præcitatum, et statim primo, dicti im peratoris anno habemus ‹ Epiphaniam Julio mense eadem indictione, › (14 ut præfertur, etsi per no vam constitutionem imperator a 14 Januarii volue rit 15 indictionem nominari) ‹ ex Eudocia natam; › idque, ut ait Chronicon diefruensis septimo, fe ria 4. ¿ Atqui talis dies et feria cadunt in annum vulgaris æræ 611, Alexandrinæ 605: hic igitur cum sua 14 indictione primus Heraclio annus in imperio fuit, quamvis Theophanes annum 602 notaverit. 20. Adde ex posterioribus annis exempla, puta ex 732, sub cujus initium, «mense Octobris die 20, Indictione 9, feria 4, terræ motus ingens Constan tinopoli contigit: «utique cum nos proximo Ja nuario inchoaturi essemus annum 741, atque adeo 733, nunerari ab Alexandrinis debuisset. Item ex anno 755, quo mense Aprilis die 16, feria 5, Valid Arabum dux suorum factione sublatus nar ratur: ‹ ubi apparet ex characterum collectione annum 756 signari debuisse, nisi suos præcipites calculos secutus Theophanes fuisset. Denique cla rissimis notis insignitur annus, quo ‹ Imperator * Copronymus, trium uxorum vir, Eudociam tertiam conjugem Aprilis mensis die primo, indictione sequenti vero luce, quæ Aprilis secunda fuit, dies nimirum Dominica sancti Paschatis, liberos ex ea' duos Cæsares declaravit. flæc enim tam diserte siguant annum vulgaris æræ 769, ut manifesto appareat quis octennio dempto deberet secundum Alexandrinam exsurgere, quamvis Theophanes annu̟m 760 notaverit, paulo post ad æqualitatem venturus temporum, penultimo Copronymi anno, ut dictum est, in duos diviso. Quod autem Alexan drină æra ulentibus passin communis fuerit eo tempore ac diu etiam post Theophaņem, quem ipse tenuit computandi modus, vide 20 Martii pro batum in martyribus Sabaitis, quorum cóævus scriptor nisi sic annos numerasset et annum unum ex more omisisset computare, non potuisset scri bere eos mortem oppetiisse anno ab orbe condito VIŠ CCLXXXVIII a Christi incarnatione 788, indi ctione 5, cum quinta indictio annum nostrum 797 signet, et hunc ipsum probet tempus mortis vici nissimum Paschati, in 23 Martii cadenti, quod alii ex propinquis annis nulli convenit. Heraclii imperatoris chronolaris, duobus annis in unum conflutis et altero in duos distracto in tricata, evolvitur. Indictionum sub eodem ratio explicatur. 21. Quo tempore Chronographiam suam scripsit Theophanes patriarcham Constantinopolitanum sanctus Nicephorus tenuit, cujus vitam dedimus 14 Martii qui et ipse breviarium conscripsit re rum post Mauritii mortem gestarum: quod Græco Latine habemus editum cum eruditissimi viri Dio nysii Petavii chronologicis notis. Harum bona, pars eo spectat, ut ostendatur Heraclii imperatoris annum primum fuisse annum vulgaris æræ 611, quod et nos amplectimur, prorsusque confirmatur ex morte, quam post inperii annos triginta, et menses aliquot obiisse illum, æque Theophanes ac Nicephorus scribunt. Obiit autem Heraclius, ut ait ille, mense Martii indictione 14, adeoque anno 641, qui Alexandrino 633 responderet, nisi huic æræ, ea qua diximus ratione, annus unus fuisset ablatus. Nec aliter quam ab isto principio nume rari solitos annos Heraclii, probari etiam potest ex sancti Anastasii Persæ actis, ad 22 Januarii ex vetusta interpretatione Latina editis, ubi is mar tyrium passus dicitur anno decimo octavo impe rii Heraclii Piissimi imperatoris et decimo sexto Constantini ejus filii. Nam si geminatis intra unuin annum Indictionibus idem annus etiam pro duobus fuisset Heraclio imputatus in publicis ta bulis, et si post 13 Januarii anni 611, ut cœpta fuit scribi 15 indictio, sic etiam scriptus fuisset anņus Heracli 2, annus quopassus est Anastasius, quemque ex ipsiusmet Heraclii epistola Constan tinopolimmscripta de rebus a se contra Chosroem et cum Syroe gestis, constat festum Pentecostes 15 Maii retulisse, ct 3 Aprilis habuisse Domini

cam in Albis, adcoque fuisse vulgaris æræ 628 spectet tota Chosroæ Syroisque tragedia, et quæ hic, inquam, anaus debuisset lleraclii 19 nu merari. 22. Quid igitur Theophanes, inquies, et ejus interpres Anastasius res omnes inter Chosrocm et Syroem gestas et imperatoris victorias post i indi ctionis initium obtentas, in annum Heraclii 17 compegerunt,, suoque exemplo movere eum, qui sancti Anastasii acta politiori stylo ornavit, ut eum dem annum etiam ipse, dicto martyrio assignaret? Hoc nempe est quod ad acta prædicta diximus annos 17 et 18, Heraclii confusos ab auctoribus esse. Quod satis quidem intellexit eruditissimus Pétavius cum dixit, relatam de Razate Persarum ductore victoriam anno 18 imperii jam inchoato cum 1 indictione: non tamen explicuit, quid esset tota anni præcedentis 627 byeme atque æstatu actum: quare in ancipiti nos relictos crederemus, nisi ex ipso Theophane, suos ipsius calculos con fundente, lux nobis aliqua affulgeret. Etenim anno Heraclii 16, narrans vastos Chosrois cum duplici exercitu conatus, facile ostendit totuin eum an num, rebus quæ ibi describuntur contra Saim ge stis fuisse occupatum, ideoque Turcorum ex Perside regressum et cum imperatorio exercitu conjunctionem, aut incidisse in autumnum eum, unde proxime sequens Græcorum annus ducit ini tium, aut forte etiam multo serius contigisse; interim dum alter Persicarum copiarum ductor Sarberus, continuata etiam per byemem obsidione, Chalcedonein premit. In quo repellendo et boste` persequendo opus est insumptum fuisse quod esse poterat ex hyeme reliquum. Hinc fessis militibus data quies, et utrinque parandis ad extremos co ✓ patus viribus incubuere partes, præsertim Ilera clius, idque diligentia tanta, ut hostein prævertens, statim a mense Septembri, annum Constantinopo litanis 628 inchoante, in hostem moverit, easque res gesserit, quas, quia duos priores annos in unum Theophanes conflaverat, ad 47 Heraclii aunum et indictionem 15 omnes est coactus re ferre. 23. Verum dum per menses singulos progre diens, tandem ad 12 diem Decembris pervenit, quo ipse Imperator ante omnes prosiliens Persarum ductorem offendit, eumque Dei virtute et Dei Geni tricis auxilio prostravit, › ipse suum errorem indicat, et pariter facem nobis rursum effert di cens: Sabbati diem fuisse. Hoc enim non quadrat in 13 indictionem, nisi ipsam a Januario in Januarium ducas; sed in indictionem i qua Cyclo solis 20, littera Dominicali dies 12 Octo bris concurrebat cum Sabbato, et annus 628. Gree cis in cursu, nobis autem in januis esset. Itaque cum reliquis hujus anni rebus conjungendus est gloriosus imperatoris regressus in urbem, et pax imperio parta; quibus solis duobus punctis Theo phanes implet annum Alexandrinæ æræ, sicut dixinius præcipitatæ, 619 cum alios ad cumdem missi ultro citroque de fœderibus nuntii egere us que ad diem 15 Mari indictionis 1, quo lectæ sunt Constantinopoli ex suggesto in sanctissima Dei Magna ecclesia Lanreatæ imperatoris litteræ, nun tiantes mortem Chosroæ et inaugurationem Syrmæ, pacisque stabilitæ ordineın atque conditiones quás litteras æstate jam adulta, lætissimus excepit reditus Heraclil, crucem Dominicam reportantis, cum jam nova indictio cum anno communi Græco rum cœpta esset. 24. Atque nune ita clare videntur elucidata, quæ olim duntaxat in transitu perstringere licuit, et omnis cum Alexandrino, ut vocant, Chronico, an nis paulo post secutis scripto, conveniunt op time. Nunc libet ex eodem Chronico observare, quomodo primis Heraclii annis factum sit, ut per explicatam superias constitutionem jubentis, ut ab die 13 Januarii usque in anni finem 43 indictio el consulatus Heraclii, scriberetur, initium qui dem indictionum a Septembri ad aliud tempus translatum fuerit, non tamen earum Cyclus uno anno acceleratus: quia nempe secundus Heracli annus non fuit signatus indictione 1, quod Cyeli quindenarii numerus anticipate explėtis postulas set; sed ita scriptum fuit, ind. 15, Hier: 41, post consui. Heraclii Augusti: › et sic conse quenter anno tertio ind. 1, fler. 111 post cou sulatum Heraclii Augusti 44 › quando etiam con stitutum est, ut a die 23 Januarii sic seriberetur, ‹ Imperii religiosissimorum nostrorum principma et maximorum beneficiorum auctorum, Flavii He raclii piissimi, anno 111, post consulatum ejns dem anno 14, et Flavii Heraclii Junioris Con stantini, a Deo custoditi filii ejus, anno primo, semper Augustorum imperatorum. > 25. Verum ad quod tempus dicemus translatum indictionum initium? Theophanes, nulla isterum novitatum habita ratione, et annos Herselii impe ratoris et indictiones a Septembri mense subdu cere se manifeste indicat, cum anno Heraclii se cundum calculum ejus tertio, sed secundum veri tajem et publicam scribendi formulam adhuc secundo, narrat coronationem Epiphaniæ a Sergio patriarcha factam mensis Octobris die 4, Indi ctione 1. › Et eodem deinceps passu progreditur. Chronicon vero supradictum sub 15 indictione fa ctum illud adhuc relinquens, ipsam videtur usque ad Januarium protrahere: deinde vero clare Indi cat, non idem annorum imperii et indictionum censeri initium, ideoque anno post consulatum Heraclii 111, cum 41 indictione conjuncto, subne ctens gesta die 14, Gorpiæi mensis, qui RomanİS est September, expresse iis addit indictionem 111. Ex quo posset consequens censeri, jam tum pre pter emergentes ex præmonstrata mutatione diff. cultates, reductas fuisse ad initium Septembris indictiones, nisi in eodem Chronico, mox anno sequenti cum 111 indictione comparato referretur,

anno quarto, › uti in chronico: Alexandrino ex- annis Mauritii imperatoris ordinandis tertiam epo chain statuit, in anno vulgaris æræ 592, quo, ut ait, ‹ Mauritius imperator sine collega secundum consulatum gessit, quem usque ad duodecimum continuavit, ut ex fastis Græcis et libro Maffeio rum intelligitur. Fastos Græcos hic appellat, quos alibi Siculos, et novissime Raderus Chronicon Alexandrinum nuncupavit: sed in his (idemque de libro Maffeiorum dici posse arbitramur) ninil simile dicitur, et nulla facta alicubi mentione consulatus secundi, indiscriminatim memorantur, anni 18 post consulatum Mauricii Tiberii. Unicum igitur tertiæ ejus epochæ comminiscendæ fundamentum accepit Onuphrius ex eo, quod paulo post allegat, registro epistolarum S. Gregorii 1. IX, Indict. 4, ubi sie încipit epist. 22: «lu nomine Domini no stri et Salvatoris Jesu Christi, imperantibus Do mão Mauritio et Tiberio Augustis, anno incarna tionis Dominica sexcentesimo primo, eodemque Domino undecies consule sub die 3 Nonarum Oc tobrium. › presse dicitur. Hinc autem nata est annorum Mauritii duplex epocha, altera Imperii, altera Con sulatus. Itaque qui annus imperantis fuit decimus, ejusdem novies Consulis dicebatur, vel etiam (ut Chronicon Alexandrinum numerat) post consula tum Mauritii Tiberii octavus: quo anno eodcm que vulgaris æræ 592 ductas esse in Thraciam copias, non vero præcedenti, primum ex eo colligi tur, quod nonnisi præcedenti anno, secundum Alexandrinum chronicon, restitutus regno suv Chosroes sit, itaque pacatus Oriens: potissimum autem idem demonstrative evincitur ex illa tam grandi obscuratione colis, quam ex Simocatia transcripsit Theophanes, et, ut diximus per peram anno nono Mauritii imperantis attribuit una cum rebus tunc gestis. Constat enim ex astronomicis calculis, quod eclipsis solaris, quæ appo' 591 accidit, die 30 Martii, Constantinopoli vix aut ne vix quidem potuerit conspici, prout in nostri gratiam observaverunt viri astronomica rum rerum peritissimi duo Michael Seneschal S. J. et David vanden Nieuwenborcht Antuerpiensis presbyter. At vero anno 592, die 19 Martii magna illa eclipsis accidit, quam Petavius noster 1. viu De doctrina temporum, pag. 853, docet Con Mantinopoli fuisse digitorum 10, et duravissę ab kora 9, matutina ferme ad medium horæ 12. Ut dubium nullum sit, quin hæc illa quoque eclipsis sit, cujus ad annum Guntramni 22, meminit Fre degarius, dicens: quod, ‹ mane usque in me diam diem ita obscuratus sit sol, ut tertia pars ex ipso vix appareret. › Imo non ex observatione apud Francos facta, sed ex alicujus Græci aucto ris reiatu ipsius eclipseos durationem “innotuisse Fredegario, ex tempore per eumdem designato ap paret: nam (nisi forte mediam diem dici putes pro plena die) illa solis obscuratio in Gallia cœpit con spici, ut Petavius observavit circa horam 7 mialu tinam, et non duravit usque ad medium nonæ, fuitque secundum eumdem Petavium non multo plus quam digitorum sex; secundum calculos Da vidis præcitati digitorum omnino octo; ‹ cum luna, inquit hic, habuerit latitudinem borealem minutorum 38, parallasim minutorum 60, quæ ad pro majori parte sciat ad annum 583 ejusḍem incidentiam eclipticæ fuit minutorum 48, adeoque luna apparuerit sole inferior minutis 40, › ut vere vix tertia pars solis conspici a Francis potuerit, quemadmodum Fredegarius scripsit. 30. Onuphrius Panvinius, lib, 111 Fastorum 31. Verum, uti in hac epistola manifestum es!, oscitantis librarii mendum in eo, quod vel Tibe. rium, pro Theodosio scripsit (hunc enim non istum pater imperii consoriem asciverat anno 590), vel quod duo unius imperatoris nomina interjecta conjunctione, et, in duas personas distrahens, no tavit, Imperatoribus Augustis, pro imperante domno Mauritio Tiberio Augusto: sic potuit idem erravisse in numero consulatus ad longum præter consuetudinem antiquorum describendo, et ubi scriptum fuerat vel scribi debuerat, eodemque domino 18 consule, legisse undecies. Similiter eidem epistolæ inserta Probi abbatis supplicatio sic incipiens Imperante domino Mauritio et Tiberio piissimo, corrigi debet deleta particula, etc. Quæ hic dicta sunto occasione sumpti a Mau ritio consulatus, nullis posthæc, quoad vixit novis consulibus subrogatis, ut quæ sequenti exegesi di cturi sumus de Guntrammi morte, ex illam præ gressa anno uno eclipsi definienda, hac quoque ex parte maneant inconcussa; utque Theophanem legens, ea quæ ipse ad annum Alexandrinæ æræ 562, velut uno eodemque anno gesta conjungit, æræ pertinere: et quæ huic anno una cum eclipsi imputantur conjungi debere historia anni sequen tis, quo revera eclipsis accidit, et exercitum in Thraciam imperator duxit.