Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
NoticeMonitum
Life of Saint Luke the Younger, buried in HellasVita S. Lucae Junioris, in Hellade Sepulti
col. 441–442page 1 of 19
Ang. Mai MonitumDe Papis, ex Chronico
PG 111:441ΒΙΟΣ ΚΑΤ' ΕΚΛΟΓΗΝ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ ΛΟΥΚΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΤΟΥ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. Ο καλὸς τὰ πάντα καὶ μέγας Λουκᾶς, αὐτὸς μὲν ἡ τῆς Ἑλλάδος ἐστὶ βλάστημα, κόσμημα δὲ μᾶλλον εἰπεῖν καὶ κομιδῆ ποθεινὸν ἐντρύφημα προσθήσω δὲ ὅτι καὶ στέφανος δόξης. Οὐ γὰρ ὤφθη περὶ τὴν ἐνεγκοῦσαν ἀχάριστος· ἀλλὰ καὶ λίαν καλοῖς αὐτὴν ἡμείψατο καὶ περιβλέπτοις αὐχήμασιν. Οι δέ γε τούτου πρόγονοι, ἐξ Αἰγίνης ὥρμηνται τῆς νήσους Αἰγίνης, ἥτις περὶ τὸν Αἰγαῖον περί κείται κόλπων. Οι τὰς συνεχεῖς ἐφόδους τῶν ἐκ τῆς Αγαρ οὐ φορητὰς εἶναι νομίσαντες, αὐτοί τε καὶ Ι,
ANONYMI VITA S. LUCE JUNIORIS.
CIRCA MEDIUM SECULUM X.
ANONYMI
VITA SANCTI LUCE JUNIORIS.
(COMBEFIS. Auetar, noviss. II.
MONITUM.
Sunt certe ca Acta valde illustria, nec ecclesiasticae historiæ eorum temporum inutilia, tametsi
Baronius ipsum quoque nomen viri tanti ac Luca Junioris ignoraret. Sunt illa prolixiora, quam ut
commodum videatur integra exscribere et dare. Operæ ergo pretium facturum putavi, ut præcipua ac
selecta quaque illorum darem, ac quibus maxime vel historia ecclesiastica illustrari videatur, vel
mores institui ac formari, omissis nonnullis miraculis, accisoque nonnunquam longo illo verborum
fure, que auctor res exaggerat exornatque: ut nulla non ejus, vel verbo tenus daturus sim; sed no
omnia ejus: etsi illa ipsa non pauca futura sunt, ac quibus, ipsi quoque arido lectori, non satis vileatur factum.
ΒΙΟΣ ΚΑΤ' ΕΚΛΟΓΗΝ
ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ
ΛΟΥΚΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ
ΤΟΥ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ ΚΕΙΜΕΝΟΥ.
EXCERPTA VITÆ
S. P. N. AC MIRACULORUM PATRATORIS
LUCE JUNIORIS
IN HELLADE SEPULTI.
Ο καλὸς τὰ πάντα καὶ μέγας Λουκᾶς, αὐτὸς μὲν ἡ Bonus per omnia ac magnus Lucas, Helladis
τῆς Ἑλλάδος ἐστὶ βλάστημα, κόσμημα δὲ μᾶλλον
εἰπεῖν καὶ κομιδῆ ποθεινὸν ἐντρύφημα προσθήσω
δὲ ὅτι καὶ στέφανος δόξης. Οὐ γὰρ ὤφθη περὶ τὴν
ἐνεγκοῦσαν ἀχάριστος· ἀλλὰ καὶ λίαν καλοῖς αὐτὴν
ἡμείψατο καὶ περιβλέπτοις αὐχήμασιν.
Οι δέ γε τούτου πρόγονοι, ἐξ Αἰγίνης ὥρμηνται
τῆς νήσους Αἰγίνης, ἥτις περὶ τὸν Αἰγαῖον περίκείται κόλπων. Οι τὰς συνεχεῖς ἐφόδους τῶν ἐκ τῆς
Αγαρ οὐ φορητὰς εἶναι νομίσαντες, αὐτοί τε καὶ
provinciæ germen est, seu potius ornamentum,
admodumque desiderabiles delicia; adlam vero,
etiam corona glorie. Neque enim visus est ingratus in patriam; quin praclaris illi ac illustribus
camulis vicem rependit.
Ejus porro majores Egina insula erant oriundi:
Ægina, inquam, quæ est sita ad Egzeum sinum.
Ι, continuas Agarenorum invasiones intolerandas
rati, una ipsi ac reliqui omnes incole, clarum
col. 443–444page 2 of 19
PG 111:443Λ οικήτορες πάντες, τὰ φίλον τῆς πατρίδος έδαφος ο προς βίαν ἀπολιπόντες, μετανάσται γίνονται καὶ πελς διαφόρους ἕκαστοι διασπείρονται πόλεις, κα θάπερ ἀντὶ μητρὸς ἐκεῖνοι ταῖς μητρυιαίς χρησάμενοι" καὶ οἱ μὲν τὴν Κέκροπος, οἱ δὲ τὴν τοῦ Π! λεπού, Έτεροι τὴν τοῦ Κάδμου, καὶ ἄλλας ἄλλοι και ταλαβόντες, ἐν αὐταῖς ἔχειν ἠναγκάζοντο εις οἰκή σεις. Οἱ μέντοι τοῦ θείου Λουκά πρόγονοι κατὰ τὴν τῆς Φωκίδος, εἴτουν τοῦ Χρυσοῦ μεταβάντες ἐπαρ χίαν, πρός τι παράλιον ὄρος, Ἰωάννου καλούμενον, τὰς τῆς παροικίας σκηνὰς ἐπήξαντο. 'Αλλ' ἐπεὶ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ κρίμασιν οἷς οἶδεν, τοῦ ἄβυσσος τὰ κρίματα πολλή, θαλασσοκρατοῦντες οἱ τοῦ Ἰσμαέλ, καὶ πᾶσι κόλποις, αἰγιαλοῖς τε καὶ ἀκταῖς πειρατεύοντες, ἤδη καὶ κατὰ τοῦτο, φεῦ! τὸ μέρος προσ εβαλλον ἀνάγκην εἶχον πάλιν ἀποχωρείν. Λιμένα γούν τινα βαθὼν οὕτω καλούμενον, εὐαρῆ δὲ καὶ γαληνὴν ὄντα προςελθόντες οἰκοῦσιν. ῇ καὶ χρόνον διατρίψαντες οὐ βραχὺν, τὸν τοῦ θείου Λουκά πατέρα τεκεῖν ἀξιοῦνται καὶ τοῦτον ὀνόματι τοῦ πρώτου τιμήσαντες τῶν μαρτύρων, ὀξίαν δηλαδή τοῦ φο ματος καὶ τὴν τοῦ παιδὸς ἀγωγὴν ἐποιοῦντο. Αλλά πάλιν ἐκεῖθεν μεταβάντες, ἐπί τινα κώμην Καστά ριον οὕτω καλουμένην, τὰς οἰκήσεις ἔθεντος; τῆς ἄλης ἐνταῦθα μικρόν παυσάμενοι, καὶ τοῦ ξενισμού παραψυχὴν γοῦν τινα λαβεῖν οἰόμενοι. Οπερ εἰ καὶ μὴ τότε, ἀλλ᾽ οὖν οὐ μετὰ πολὺν ἀπέβη τὸν χρόνον. Ὁ γὰρ τῷ Ἰακὼν συγκενητεύσαι Θεὸν, καὶ πλού στον ἀντὶ πένητος ἐργασάμενος· καὶ τὴν ἐν βάσῳ τρώτερον τὸ Ἰορδάνου ῥεῖθρον περαιωθέντα, πλήθει βοῶν καὶ ποιμνίων υποστρέψει παρασκευάσας,αὐτὸς ἄρα καὶ τὰ θρέμματα τούτων καὶ τὴν ἄλλην οὐ σίαν ἀτεχνῶς εὐλογήσας, οὕτως ἐπιδοῦναι πεποίηκεν, ὡς οὐ μόνον αὐτοὺς οὐδενὸς ὁρᾶσθαι καταδεεστέρους τὴν ὕπαρξιν ἀλλὰ καὶ παρὰ πολὺ τοὺς αὐτόχθονας ὑπερβάλλειν. Ο δὲ ταῖς Στέφανος τὴν παιδικὴν ὑπερβάς ήλι κίον, καὶ πρὸς ἀκμὴν ἤδη ἐληλακώς, ἐπεὶ καὶ πρὸς γάμου ὥραν ἀφίκετο, ζεύγνυται παρ' αὐτῶν γυναικ!, τούνομα Εὐφροσύνῃ, τῆς αὐτῆς μὲν πατρίδος όρο μωμένη, εἰ δὲ καὶ γένους ὁμοίως ἐχούσῃ· ἐξ ἧς τῷ Στεφάνῳ παιδες ἑπτὰ γίνονται· ὧν ὁ μὲν πρῶτος Θεόδωρος· ἡ δὲ μετ' ἐκεῖνον, Μαρία Καλή δὲ καὶ ἡ τετάρτη καλεῖται, ἢ καὶ ταῦτα μένει διηγουμένη, καὶ μοναχικῶν εἰς ἔτι ἐπιμελεῖται σκαμμάτων Επιφάνιος δὲ ὁ πέμπτος, δς καὶ αὐτὸς τὸν μονήρη βίον ὑπελθὼν, καὶ συνάδουσαν τῷ ἐπαγγέλματα μετελθὼν πολιτείαν, μετέβη πρὸς ἐν ἠγάπησε. Τὰ Τέ
ANONYMI
patrie solum vis rodiiends causa relinquentes, Λ οικήτορες πάντες, τὰ φίλον τῆς πατρίδος έδαφος
transmigrant, ac per diversas singuli disperguntur
urbes, matris loco adhibentes novercas; atque alii
quidem Cecropis, alii Pelopis, Cadmi alii, aliasque
alii regiones ac loca occupantes, in cis sedes
Gigere cogebantur.
Divini itaque Lucæ avi, ad Phocidis, sive
Chrysi provinciam commigrantes, ad maritimum
quemdam nontem, Joannis appellitumn, sui incolɔtus tabernacula fixerunt. Quia tamen per id
tempus, quibus is judiciis novit, cujns sunt i judicia abyssus multa ', ο Ismaelitz mare infestantes, omnique sinu, portu, ac ora latrocinantes, jam
quoque, proh dolor! eam partem iucursabant;
rursus loco cedere necesse habuerunt. Quemdamı
itaque portum Bathryn nomine auris commodum
ac tranquillum petentes, domicilium ponant: ubi
lempus non niodicum commorati, admirabiliş
Lucæ patrem gignera promerentur: eumque, martyrum primi poetine honestantes, congrue utique
nomini educandum curarunt. Verum hinc quoque,
ad oppidum quoddam, Castorium nomine com.
migrantes, illic habitarunt. Hic porro nonnullum
errandi Ancın facientes, solatii aliquid pro eo
exsilio, quo extra patriam vagati essent, percipere
visi sunt. Utque id non tune statim, haud tamen
longiori temporis interposita mora evenit... Οui
enim peregrinami Jacob comes ac auxillator fuits,
atque divitem ex paupere facit: quique eum, qui
prius in baculo Jordanis fluenta transmisisset,
boum armentis ac gregibus ovium locupletem
reduxit:·¡pse plane horum quoque pecora ac
substantiam reliquam palam benedicens, eo augmento donavit, ut nedum nulli substantiis deteriores viderentur, verum etiam iis indigenas non
parum superarent.
προς βίαν ἀπολιπόντες, μετανάσται γίνονται καὶ
πελς διαφόρους ἕκαστοι διασπείρονται πόλεις, καθάπερ ἀντὶ μητρὸς ἐκεῖνοι ταῖς μητρυιαίς χρησάμενοι" καὶ οἱ μὲν τὴν Κέκροπος, οἱ δὲ τὴν τοῦ Π!-
λεπού, Έτεροι τὴν τοῦ Κάδμου, καὶ ἄλλας ἄλλοι και
ταλαβόντες, ἐν αὐταῖς ἔχειν ἠναγκάζοντο εις οἰκή -
σεις.
Οἱ μέντοι τοῦ θείου Λουκά πρόγονοι κατὰ τὴν
τῆς Φωκίδος, εἴτουν τοῦ Χρυσοῦ μεταβάντες ἐπαρ
χίαν, πρός τι παράλιον ὄρος, Ἰωάννου καλούμενον,
τὰς τῆς παροικίας σκηνὰς ἐπήξαντο. 'Αλλ' ἐπεὶ κατ'
ἐκεῖνο καιροῦ κρίμασιν οἷς οἶδεν, τοῦ ἄβυσσος τὰ
κρίματα πολλή, θαλασσοκρατοῦντες οἱ τοῦ Ἰσμαέλ,
καὶ πᾶσι κόλποις, αἰγιαλοῖς τε καὶ ἀκταῖς πειρα
τεύοντες, ἤδη καὶ κατὰ τοῦτο, φεῦ! τὸ μέρος προσ
εβαλλον ἀνάγκην εἶχον πάλιν ἀποχωρείν. Λιμένα
γούν τινα βαθὼν οὕτω καλούμενον, εὐαρῆ δὲ καὶ
γαληνὴν ὄντα προςελθόντες οἰκοῦσιν. ῇ καὶ χρόνον
διατρίψαντες οὐ βραχὺν, τὸν τοῦ θείου Λουκά πατέρα
τεκεῖν ἀξιοῦνται καὶ τοῦτον ὀνόματι τοῦ πρώτου
τιμήσαντες τῶν μαρτύρων, ὀξίαν δηλαδή τοῦ φο
ματος καὶ τὴν τοῦ παιδὸς ἀγωγὴν ἐποιοῦντο. Αλλά
πάλιν ἐκεῖθεν μεταβάντες, ἐπί τινα κώμην Καστά
ριον οὕτω καλουμένην, τὰς οἰκήσεις ἔθεντος; τῆς
ἄλης ἐνταῦθα μικρόν παυσάμενοι, καὶ τοῦ ξενισμού
παραψυχὴν γοῦν τινα λαβεῖν οἰόμενοι. Οπερ εἰ καὶ
μὴ τότε, ἀλλ᾽ οὖν οὐ μετὰ πολὺν ἀπέβη τὸν χρόνον.
Ὁ γὰρ τῷ Ἰακὼν συγκενητεύσαι Θεὸν, καὶ πλού
στον ἀντὶ πένητος ἐργασάμενος· καὶ τὴν ἐν βάσῳ
τρώτερον τὸ Ἰορδάνου ῥεῖθρον περαιωθέντα, πλήθει
βοῶν καὶ ποιμνίων υποστρέψει παρασκευάσας,αὐτὸς
ἄρα καὶ τὰ θρέμματα τούτων καὶ τὴν ἄλλην οὐ
σίαν ἀτεχνῶς εὐλογήσας, οὕτως ἐπιδοῦναι πεποίηκεν, ὡς οὐ μόνον αὐτοὺς οὐδενὸς ὁρᾶσθαι καταδε·
εστέρους τὴν ὕπαρξιν ἀλλὰ καὶ παρὰ πολὺ τοὺς
αὐτόχθονας ὑπερβάλλειν.
Ο δὲ ταῖς Στέφανος τὴν παιδικὴν ὑπερβάς ήλικίον, καὶ πρὸς ἀκμὴν ἤδη ἐληλακώς, ἐπεὶ καὶ πρὸς
γάμου ὥραν ἀφίκετο, ζεύγνυται παρ' αὐτῶν γυναικ!,
τούνομα Εὐφροσύνῃ, τῆς αὐτῆς μὲν πατρίδος όρο
μωμένη, εἰ δὲ καὶ γένους ὁμοίως ἐχούσῃ· ἐξ ἧς τῷ
Στεφάνῳ παιδες ἑπτὰ γίνονται· ὧν ὁ μὲν πρῶτος
Puer autem Stephanus puerili decursa ætate, ac
juvenile adeptus robur, cum joui nuptiis opportujam
num accessisset tempus, ab iis mulieri Euphro
sinæ nomine matrimonio locatur: eadem quidem
oriunde patria, eademque natalium ingenuitate.
Ex ea septem Stephano oriuntur proles: prinia
Theodorus: ei proxima, Maria fuit; quarta porro (Θεόδωρος· ἡ δὲ μετ' ἐκεῖνον, Μαρία Καλή δὲ καὶ
Cale appellatur, manetque ista narraus, bactennisque monasticæ vitæ exercitia colit: quinta Epiphanius, qui et ipse monachi vitam agens, vitæque
rationem professioni consentancam institueus, ad
cum nigravit, quem dilexisset. Dum relique
' Psal. xxxv, 7. Gen. xxxn, 40.
ἡ τετάρτη καλεῖται, ἢ καὶ ταῦτα μένει διηγουμένη,
καὶ μοναχικῶν εἰς ἔτι ἐπιμελεῖται σκαμμάτων
Επιφάνιος δὲ ὁ πέμπτος, δς καὶ αὐτὸς τὸν μονήρη
βίον ὑπελθὼν, καὶ συνάδουσαν τῷ ἐπαγγέλματα
μετελθὼν πολιτείαν, μετέβη πρὸς ἐν ἠγάπησε. Τὰ
Fr. Combefisii nota.
Auris commodum. Velut propitio Marte sun
tem, nec ullis ventis sevioribus agitatum. Vox est
nihil dura aut incommoda, etsi lexiongraphis
nostris ignorata. Hine forte nomen Bathys, seu
profundum accor
Luta a ventis slatin,
culle, nt in ejusmodi
*, qucma
Ortelius vel es Niceta ponit, vel ex aliis.
Τέ
Castorium nomine. Videtur, quod Castaldes
ponit in tabula Græcian. Halit aucior, hunc mo
dum auctos substantia Luca avos, ab indigenis
passos invidiam, ac coactos adire imperatorem,.
quo impetratis litteris, deinceps in pace egerist.
col. 445–446page 3 of 19
PG 111:445μέντο. Ἕτερα δύο τῶν τέκνων, οὕτω τὴν ἄωρον παρ. αλλάξοντα ηλικίαν, τὸν τῇδε βίον μετήλλαξαν. Ο δὲ τρίτος ἐκεῖνος, οὗτός ἐστιν ἡ θειότατος τὰ πάντα Λουκάς. Το δὲ λοιπόν, ἔρως αὐτὸν ὁ Θεοῦ καὶ τῆς ἡσυχίας αὖθις ἐλών, παρεσκεύασε πάντων ἐπιλαθόμενον, αὐτοῦ μόνου γενέσθαι· καὶ τῆς μητρὸς ἄρτι προς τοῦτο μὴ ἀντειπ ύσης, καταλαμβάνει τὸ προῤῥηθὲν ὅμως ἐκεῖνο, ο παρὰ τῶν ἐγχωρίων ἀγροίκων, οὐ τους, Ἰωάννιτσα καλούμενον· οὗ τὸ πρὸς θάλασσαν μέρος περιελθών, Ενθα καὶ σηκὸς τῶν θαυμαστῶν αὐταδέλφων Κωσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ· ἐν τούτῳ τὴν ἀσκητικὴν αὐτὸς σκηνὴν καταπήγνυσιν. Ομως δὲ τοὺς ἀγῶνες καὶ τοὺς πόνους ἐκεῖ, καὶ τὴν πρὸς γαστέρα καὶ ὕπνον διαμάχην, μᾶλλον δὲ πρὸς τοὺς δι' αὐτῶν πολεμοῦντας ἡμᾶς σκανὺς δαίμονας ἐπε δείξατο, οὔτε λέγειν ἀκριβῶς δυνατόν, οὔτε λεγόντων ἀμφίλογος [σ. ἀναμφίβολος] ἀκολουθήσει πίστις, διὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ πράγματος. Ἐπεὶ δὲ καὶ τῆς τοῦ θείου καὶ μεγάλου σχή ματος τελειωτικῆς χάριτος ούποτε τετυχηκώς ἦν, καὶ πολλὴν ἔδινεν αὐτοῦ τὴν ἐπιθυμίαν· ἀξιοῦται, καὶ τούτου κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ πρόνοιαν. ἀξιοῦται δὲ οὕτως. Μοναχοὶ δύο πολιᾷ κοσμούμενοι γή ρως, ἀρετῇ δὲ μᾶλλον κοσμοῦντες καὶ τὴν πολιάν, την πρὸς τὴν πρεσβυτέραν 'Ρώμην πορείαν ποιούμενοι, ὥσπερ ἐξ ἀποστολῆς τινος, καλῶς τε καὶ φιλοφρόνως ξενίσας, εἶτα καὶ τὰ τῆς γνώμης κοινοῦται, καὶ λίαν περὶ τοῦ πράγματος θερμῶς ἀξιοῖ. Οἱ δὲ, καὶ γὰρ ἄξιον τῆς τούτου ὑποδοχῆς τὸ σκεῖνος ἑώρων, οι οὐδὲν ἔμελλον, ἀλλὰ τὰ νενομισμένα κατά σπουδήν ἐπ' αὐτῷ δράσαντες, τὸ ἀποστολικὸν αὐτὸν καὶ μακάριον ἐνδύουσι σχῆμα· καὶ τῆς στενής τε καὶ τι θλιμμένης ὁδοῦ, εἴτουν τῆς πρὸς ζωὴν φορούν σης, τα σύμβολα περιβάλλουσι· μᾶλλον δέ, δ τοῖς ἔργοις ἐκεῖνος πρότερον ἦν, τοῦτο δὴ καὶ διὰ τοῦ σχήματος δεικνύουσιν ὕστερον. Αλλ' ή καὶ περὶ τοὺς τοῦ εὐαγούς τούτου πράγ ματος τελεσιουργούς, τοὺς μοναχοὺς λέγω, θαυματουργεῖται, λέξω. Ἔστρεφον μὲν γὰρ ἐκεῖνοι· ἀλλὰ τέως γοῦν, τὸ τῶν εἰσαγομένων, δ καὶ μικρὸν οἶδε καλεῖν ἡ συνήθεια
μέντο. Ἕτερα δύο τῶν τέκνων, οὕτω τὴν ἄωρον παρ. proles, cum neclum immaturam setatem naturiori
αλλάξοντα ηλικίαν, τὸν τῇδε βίον μετήλλαξαν. Ο
δὲ τρίτος ἐκεῖνος, οὗτός ἐστιν ἡ θειότατος τὰ πάντα
Λουκάς.
mutassent, hancce commutantes vitam, humanis
excesserunt. Tertia denique, hic ille per omnia
divinissimus Lucas est.
Cum tandem vero Dei ac quietis repetito capiens
amor, omnibus oblivioni traditis, ejus unius totum
fieri, effecisset, nec jam mater, rei contrailierret ad montem prafatum, quem loci incole sic
rusticana voce Joannitza vocitant, sese coufert
ejusque parlem, qua respicit mare, lustrans,
etiam germaui fratres Cosmas et Damianus dele
brum habent, in eo monastica exercitationis tabernaculum fixit. Qualia vero ac quanta illic certamina, laboresque nec non pugnam adversus
ventrem ac somnum, seu magis adversus savos
Το δὲ λοιπόν, ἔρως αὐτὸν ὁ Θεοῦ καὶ τῆς ἡσυχίας
αὖθις ἐλών, παρεσκεύασε πάντων ἐπιλαθόμενον,
αὐτοῦ μόνου γενέσθαι· καὶ τῆς μητρὸς ἄρτι προς
τοῦτο μὴ ἀντειπ ύσης, καταλαμβάνει τὸ προῤῥηθὲν
ὅμως ἐκεῖνο, ο παρὰ τῶν ἐγχωρίων ἀγροίκων, οὐ
τους, Ἰωάννιτσα καλούμενον· οὗ τὸ πρὸς θάλασσαν
μέρος περιελθών, Ενθα καὶ σηκὸς τῶν θαυμαστῶν
αὐταδέλφων Κωσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ· ἐν τούτῳ τὴν
ἀσκητικὴν αὐτὸς σκηνὴν καταπήγνυσιν. Ομως δὲ
τοὺς ἀγῶνες καὶ τοὺς πόνους ἐκεῖ, καὶ τὴν πρὸς
γαστέρα καὶ ὕπνον διαμάχην, μᾶλλον δὲ πρὸς τοὺς
δι' αὐτῶν πολεμοῦντας ἡμᾶς σκανὺς δαίμονας ἐπε- damones per ea nos impugnantes, exhibuerit, neδείξατο, οὔτε λέγειν ἀκριβῶς δυνατόν, οὔτε λεγόντων
ἀμφίλογος [σ. ἀναμφίβολος] ἀκολουθήσει πίστις,
διὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ πράγματος.
Ἐπεὶ δὲ καὶ τῆς τοῦ θείου καὶ μεγάλου σχήματος τελειωτικῆς χάριτος ούποτε τετυχηκώς ἦν,
καὶ πολλὴν ἔδινεν αὐτοῦ τὴν ἐπιθυμίαν· ἀξιοῦται,
καὶ τούτου κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ πρόνοιαν. Αξιού
ται δὲ οὕτως. Μοναχοὶ δύο πολιᾷ κοσμούμενοι γήρως, ἀρετῇ δὲ μᾶλλον κοσμοῦντες καὶ τὴν πολιάν, την
πρὸς τὴν πρεσβυτέραν 'Ρώμην πορείαν ποιούμενοι,
ὥσπερ ἐξ ἀποστολῆς τινος, καλῶς τε καὶ φιλοφρόνως
ξενίσας, εἶτα καὶ τὰ τῆς γνώμης κοινοῦται, καὶ
λίαν περὶ τοῦ πράγματος θερμῶς ἀξιοῖ. Οἱ δὲ, καὶ
γὰρ ἄξιον τῆς τούτου ὑποδοχῆς τὸ σκεῖνος ἑώρων, οι
οὐδὲν ἔμελλον, ἀλλὰ τὰ νενομισμένα κατά σπουδήν
ἐπ' αὐτῷ δράσαντες, τὸ ἀποστολικὸν αὐτὸν καὶ
μακάριον ἐνδύουσι σχῆμα· καὶ τῆς στενής τε καὶ
τι θλιμμένης ὁδοῦ, εἴτουν τῆς πρὸς ζωὴν φορούν
σης, τα σύμβολα περιβάλλουσι· μᾶλλον δέ, δ τοῖς
ἔργοις ἐκεῖνος πρότερον ἦν, τοῦτο δὴ καὶ διὰ τοῦ
σχήματος δεικνύουσιν ὕστερον.
Αλλ' ή καὶ περὶ τοὺς τοῦ εὐαγούς τούτου πράγ
ματος τελεσιουργούς, τοὺς μοναχοὺς λέγω, θαυματουργεῖται, λέξω. Ἔστρεφον μὲν γὰρ ἐκεῖνοι· ἀλλὰ
Matth. vi, 14.
que quis dicendo assequi possit, nec dicentibus
inlubitata fides ob rei exsuperantiam
tura sit.
Quia vero necdum divini ac majoris habitus
consumnantem gratiam consecutus erat, pluri
mumque ejus desiderium parturiehat, Dei tandem
providentia, quæ ejus bonitas est, obtinet. Hunc
autem res modum habuit. Monachi duo senii camis
oruati, quin potius ornantes et ipsi virtute canos,
seniorem Romam quadam velut legatione petebant.
1s ubi bene ac humaniter hospitio excepisset.
communicato postmo lum consilio, voti compos
fieri enixius postulat. 111i vero, quippe qui nossent
dignum esse vas quod susciperet, nihil morantur;
seul legitima omnia circa ipsum propere exscquentes, apostolicum ac beatum habitum induunt;
aroteque ac angusta vie, ejus nimirum quae ducit
ad vitam *, symbola imponunt, seu potius, quod
ille jam prius reipsa erat, hoc eum illi ex labitur
quoque postmodum ostendunt.
Enimvero nee quol is miraculo circa sacræ
Ιujus rei consummatores monachos efficit, silebo.
Revertebantur illi: exceptis autem necessaris,
Fr. Combefisii note:
perstringere. Sic ergo reversus, nec, ut videtur.
Nec jam maler rei contradiceret. Omisi illa
oninia, que ad Lure primordia spectant, in quibus habitu monastico exutus, ubi tempus aliquod matri
nector, jejuniis v ac vi ferize, Nicolaumn erhibol;
pietate in pauperes, nudios, peregrinos, Abrahamum, Martinum, Franciscum: Ut item primum
fugiens in Thessaliam animo induenli monachum,
tanquam servus ac fugitivus a militibus praesidiariis captus, ac verberibus casus, agnitus tandem
ad suos remissus sit. Ut etiam, duobus se monaFlis Roma redeuntibus, ac petentibus Hierosolymam,
comitem dederit mentitus sui omnino juris esse,
qua etiam fraude, ac iacens habere matrem viduam,
monastico habitu Athenis donatus sit, cum eum
comites, cuidam illie præposito commendantes
r liquissent, iter coeptum prosecuturi. Ut denique,
matre apud Deum interpeliante, ac per visum se
pius a præposito filium repetente, monasterio
rectus sit, et ad eam remissus: eodem nihilominus
cuerdente, ut in vicino aliquo monte, ac loco
cummodo seorsim ipse asceticam colere posset.
Erant hæc plures impletura paginas; maluique ita
obsecutus fuisset, priora tandem exercitia, annuente, repetit, ac serio monachum agere instituit
Donavit ille Athenis præpositus, inquit auctor,
τέως γοῦν, τὸ τῶν εἰσαγομένων, δ καὶ μικρὸν οἶδε
καλεῖν ἡ συνήθεια: hactenus quidem, eorum habita
qui introducuntur, ac ce tyronum ac novitiorum,
quem consuetudo est appellare parvum habitum:
majorem diu postea accepit, a duobus senioribus
monachis Romam item ad certa quedam negotis
proficiscentibus. Reprobat magnam habitum, Sanclus Theodorus Studita in suo testamento, ut Pa
trum regulis adversum, ae uno omines communi
habitu in coenobio sno contentos esse statuit in
regulis, quas illic successeri praeposito tradit. Ve
rum obtinet etiamnum eo magni habitus traditio.
induantque, non passim omnes, sed qui vitam
austeriorem, ac mundo magis mortuam, prolitentur, ac pecularius ascete sunt ac dicuntur.
col. 447–448page 4 of 19
PG 111:447τοῖς ἀναγκαίοις παρὰ τῷ μεγάλης Λουκάς οὐδὲν δε ὑπῆν ἄξιον τῆς αὐτοῦ φιλοτίμου γνώμης και προ αιρέσεως· καὶ μάλιστα πρὸς δαιτυμόνας τοιούτους, καὶ ἀγαθοῦ τοιούτου προξένους. Τί οὖν ὁ τὴν δεξιάν ἀνοίγων πλουσίαν, καὶ πᾶν ζῶον πληρῶν εὐδοκίας; Κάθηνται μὲν οὗτοι πρὸς τῷ αἰγιαλῷ, τοῦ ἡλίου ἤδη τὴν ἀκτῖνα καθαράν διατείναντος, καὶ ταῖς πραείαις τῶν κυμάτων αὔραις ἡτένιζον· ἰχθὺς δὲ μέγας ἐπὶ πολὺ τοῦ ἀέρος ἀρθεὶς, πρὸ τῶν ποδῶν αὐτῶν ἔκειτο, σπαίρων ήδιστα καὶ ἀλλόμενος, καὶ ώσπερεὶ τοὺς παρόντας εἰς τὴν ἑαυτοῦ παρασκευήν ἐκκαλούμενος. Οἱ μὲν οὖν ηὐχαρίστουν τῷ κηδε μόνι, καὶ τῆς τροφῆς χορηγῷ, καὶ τῆς προνοίας αὐτὸν ἐθαύμαζον. Εἰς ἐπήκοον πάντων ὁ μέγας· «Έρχεται, φησίν, άνθρωπος ὡς ἡμᾶς, μέγα καὶ βαρύ φορτίον Αρμένος, ; καὶ πολὺν τὸν κάματον ὑπομένων. Εφη· καὶ μετ' ολίγον ἀπ' αὐτῶν διαναστάς, εἴσεισιν εἰς τὸ ὄρος, καὶ ". σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ τίθεται. Ἐκείνων δὲ θαυ μαζόντων, καὶ διασκοπουμένων τίς ἡ τοῦ λογου δύναμις, καὶ ποῖος οὗτος ὁ ἀχθοφορῶν ἄνθρωπος, καὶ τί τὸ φορτίον· ἔδοξε γὰρ ἐκείνοις περὶ τοῦ σω ματικού βάρους εἰπεῖν· ἰδοὺ καὶ αὐτὸς ὑπ' ὄψιν έρχεται πάντων μόνος, λιτός, εὔζωνος· ἄχθος μὲν οὐδ᾽ ὁτιοῦν ἐπαγόμενος, πρὸς ὄνομα δὲ τὸν ἅγιον εκκαλούμενος, καὶ τῆς αὐτοῦ λέγων ἀναγκαίας χρήσ ζειν ἐπικουρίας. Οἱ δὲ περὶ τὴν ἀδελφὴν τοῦ ἁγίου, προσμένειν ἐκέλευον· ε ᾤχετο γάρ, φησίν, ὡς ὁρᾷς, καὶ οὐκ ἔστι νῦν μεθ' ἡμῶν· καὶ εἴ σοι μέλλοι τοῦ ἐκεῖνον ἰδεῖν, περιμένειν δεῖ. Καὶ ὡς διεβεβαίου μή πρότερον ἀποστῆναι, ἢ αὐτῷ ἐντυχεῖν· ἑβδόμη παρ ήλθεν ἡμέρα, καὶ μόλις ποτὲ πρόεισιν ὡς ἔκ τινος γνήφου τῶν ἀδύτων τῆς ἡσυχίας, Μωσῆς ἕτερος. Αμα δὲ καὶ ἴδοι τὸν ἄνθρωπον, τὸ ὄμμα τε βλοσυρὸν ἐποίει, καὶ τὴν φωνὴν ἀπηχῆ, καὶ τῆς συνή θους ἀπᾴδουσαν, καὶ. Τί σοι, καὶ τῇ ἀδάτῳ ταύτῃ ἐρήμῳ; φησί. Τί τάς πόλεις ἀφεὶς, τοῖς ὄρεσιν επεδήμησας; Τί, ποιμένας καὶ ἀρχιποιμένας τους ἐν Ἐκκλησίαις ἀπολιπών, ἀγροίκους ἄνδρας καὶ ἀμαθεῖς ἐπιζητῶν ἐλήλυθας; Πῶς δὲ καὶ εἰς ὄψιν ἐλθεῖν ἐθάρσησας, καὶ τὴν θείαν οὐκ ἔφριξας δίκην, ατοπήμασι τοιούτοις ἔνοχος ων;» Πρὸς ταῦτα ἐκείνου φρίκῃ ληφθέντος, καὶ δάκρυα τῶν παρειών καταχέοντος, φόβου τε δεσμοῖς τὴν γλῶτταν ὑπο Δ] η βληθέντος: προσθεὶς ὁ ἅγιος Αχρι τίνος σιωπής, έφη, καὶ οὐ θριαμβεύεις ἐπὶ πάντων τὴν ἁμαρτίαν, ποιμένας καὶ ἀρχιποιμένας. επιτίμια μετεόρτιον
ANONYMI
nihil erat apud beatum Lucam, ejus dignum splen- τοῖς ἀναγκαίοις παρὰ τῷ μεγάλης Λουκάς οὐδὲν δε
dido animo ac voluntate, idque maxime in lantos
convivas, ac cos qui boni tanti auctores fuissent.
Quid ergo is qui locupleten dexteram aperit, et
implet omne animal benedictione? Sedent illi in
littore, cum jam sol puros radios extendisset,
alque oculis in marinos fluctus lenioribus auris
excitatos intenti erant: cum magnus piscis,
multum in aerem peunarum remigio sublatus,
ante corum pedes jacet, suavissime palpitans atque
saliens, ac velut ad sui apparatum præsentes
provocans ac ciens. li porro gratias ngentes curatori ac annonæ præbitori Deo, providentiam ejus
a mirabantur.
ὑπῆν ἄξιον τῆς αὐτοῦ φιλοτίμου γνώμης και προ
αιρέσεως· καὶ μάλιστα πρὸς δαιτυμόνας τοιούτους,
καὶ ἀγαθοῦ τοιούτου προξένους. Τί οὖν ὁ τὴν δεξιάν
ἀνοίγων πλουσίαν, καὶ πᾶν ζῶον πληρῶν εὐδοκίας;
Κάθηνται μὲν οὗτοι πρὸς τῷ αἰγιαλῷ, τοῦ ἡλίου
ἤδη τὴν ἀκτῖνα καθαράν διατείναντος, καὶ ταῖς
πραείαις τῶν κυμάτων αὔραις ἡτένιζον· ἰχθὺς δὲ
μέγας ἐπὶ πολὺ τοῦ ἀέρος ἀρθεὶς, πρὸ τῶν ποδῶν
αὐτῶν ἔκειτο, σπαίρων ήδιστα καὶ ἀλλόμενος, καὶ
ώσπερεὶ τοὺς παρόντας εἰς τὴν ἑαυτοῦ παρασκευήν
ἐκκαλούμενος. Οἱ μὲν οὖν ηὐχαρίστουν τῷ κηδε
μόνι, καὶ τῆς τροφῆς χορηγῷ, καὶ τῆς προνοίας
αὐτὸν ἐθαύμαζον.
Ait vir magnus, universis audientibus: Venit Εἰς ἐπήκοον πάντων ὁ μέγας· «Έρχεται, φησίν,
ad nos quispiam, magnum onus ae grave in άνθρωπος ὡς ἡμᾶς, μέγα καὶ βαρύ φορτίον Αρμένος,
humeros portans, multumque laborans. Ait; καὶ πολὺν τὸν κάματον ὑπομένων. Εφη· καὶ μετ'
brevique post catu relicto surges, ingreditur ολίγον ἀπ' αὐτῶν διαναστάς, εἴσεισιν εἰς τὸ ὄρος, καὶ
montem, ac tenebras ponit latibulum suum ". lilis σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ τίθεται. Ἐκείνων δὲ θαυ
porro admirantibus, ac quænam vis sermonis μαζόντων, καὶ διασκοπουμένων τίς ἡ τοῦ λογου
foret considerantibus, qualisve esset hic onere δύναμις, καὶ ποῖος οὗτος ὁ ἀχθοφορῶν ἄνθρωπος,
pressus, ac quodnamı onus ferret: putabant enim καὶ τί τὸ φορτίον· ἔδοξε γὰρ ἐκείνοις περὶ τοῦ σω
Ioqui de corporem molis poudere. Eu ipse tandem ματικού βάρους εἰπεῖν· ἰδοὺ καὶ αὐτὸς ὑπ' ὄψιν
in universorum aspectum venit, solus, levis, expe- έρχεται πάντων μόνος, λιτός, εὔζωνος· ἄχθος μὲν
ditus, ne minimum quid oneris ferens; sanctum οὐδ᾽ ὁτιοῦν ἐπαγόμενος, πρὸς ὄνομα δὲ τὸν ἅγιον
lamen ex nomine vocans, ejusque dicens habere εκκαλούμενος, καὶ τῆς αὐτοῦ λέγων ἀναγκαίας χρήσ
necessariam opem. Sancti autem soror, ac comi- ζειν ἐπικουρίας. Οἱ δὲ περὶ τὴν ἀδελφὴν τοῦ ἁγίου,
tes, exspectare jubebant: • Abiit enim, inquit, προσμένειν ἐκέλευον· ε ᾤχετο γάρ, φησίν, ὡς ὁρᾷς,
Et vides, nec est modo nobiscum: ac siquidem καὶ οὐκ ἔστι νῦν μεθ' ἡμῶν· καὶ εἴ σοι μέλλοι τοῦ
ipsum visurus es, exspectare incumbit. Cumque ἐκεῖνον ἰδεῖν, περιμένειν δεῖ. Καὶ ὡς διεβεβαίου μή
ille, non prius se discessurum affirmaret, quam πρότερον ἀποστῆναι, ἢ αὐτῷ ἐντυχεῖν· ἑβδόμη παρ
alloqui liceret, præteriit dies septima, cum vix ήλθεν ἡμέρα, καὶ μόλις ποτὲ πρόεισιν ὡς ἔκ τινος
tandem, ceu ex quadam caligine, ex quietis ac γνήφου τῶν ἀδύτων τῆς ἡσυχίας, Μωσῆς ἕτερος.
solitudinis, Moses alter, prodit adytis. Mox autem Αμα δὲ καὶ ἴδοι τὸν ἄνθρωπον, τὸ ὄμμα τε βλοσυ
ut hominem aspexit, oculos ad terrorem compo- ρὸν ἐποίει, καὶ τὴν φωνὴν ἀπηχῆ, καὶ τῆς συνή
nens, vocem gravem, atque a solita lenitate θους ἀπᾴδουσαν, καὶ. Τί σοι, καὶ τῇ ἀδάτῳ ταύτῃ
abhorrentem, elit: • Quid tibi, inquit, cum lac ἐρήμῳ; φησί. Τί τάς πόλεις ἀφεὶς, τοῖς ὄρεσιν
inaccessa eremo? Ut quid relictis urbibus, ad επεδήμησας; Τί, ποιμένας καὶ ἀρχιποιμένας τους
montes concessisti? Ut quid pastores ac pastorum
ἐν Ἐκκλησίαις ἀπολιπών, ἀγροίκους ἄνδρας καὶ
principes quus Ecclesiae habent, dimittens, ἀμαθεῖς ἐπιζητῶν ἐλήλυθας; Πῶς δὲ καὶ εἰς ὄψιν
ad rusticos homines ac litterarum rudes tete ἐλθεῖν ἐθάρσησας, καὶ τὴν θείαν οὐκ ἔφριξας δίκην,
contulisti? Quomodo autem in conspectum quoque ατοπήμασι τοιούτοις ἔνοχος ων;» Πρὸς ταῦτα
venire presumpsisti, nec horruisti divinam ultio- ἐκείνου φρίκῃ ληφθέντος, καὶ δάκρυα τῶν παρειών
nem, immanium adeo scelerum res exsistens?, καταχέοντος, φόβου τε δεσμοῖς τὴν γλῶτταν ὑποΔ] haec illo terrore correpto, rivosque lacryma- η βληθέντος: προσθεὶς ὁ ἅγιος Αχρι τίνος σιωπής,
rum e genis profundente, ac præ meta præpedita έφη, καὶ οὐ θριαμβεύεις ἐπὶ πάντων τὴν ἁμαρτίαν,
Psal. CXLIV, 19. Psal. xvi, 12.
Fr. Combefisii nola.
Ut quid pastores, ac pastorum principes,
ποιμένας καὶ ἀρχιποιμένας. Minores ac majores
sacerdotes. presbyteros et episcopos, quibus concessa a Christo potestate competit audire poenitentium peccata, ac pro eis muletam imponere, tandemque absolvere. Hæc autem confessio homini
laico facta, tametsi sancto, art consilium tantum
fuit ac suffragium, uti et quam sancio Ephrem
jubente Basilio fecit, quam Amphilocius pheminam
refert in ejus vita, siquidem Ephraem solum diaconus fuit, ut multi tenent: nec non quam fecit
dux Aquitanie Guilelmus cuidam eremita, a quo et
ipse sua επιτίμια accepit, longe iis graviora, qu
noster Lucas virofiomicide imposuit. Utque eremlin
ille Guillelmum remissit ad Romanum pontificem,
principum illum eximie pastorum, a quo is, alsolutionis beneficium obtineret, ita ut Nicolaus hand
dubie fecerit, tantumque hominem poenitentiae velut aplarit, quod quisque Dei donum habens,
zelansque animas, etiam femina, præstare possit:
præstititque egregia, cujus hodie, octava a natali
die μετεόρτιον colimus, sancta Catharina Senensis,
cujus monitis, tanta poenitentium messe augebatur
Ecclesia.
col. 449–450page 5 of 19
PG 111:449καὶ τὸν ἄδικον ἐκκαλύπτεις φίνον, ἵνα καὶ τὸ θεῖον: « φύσει μισοπόνηρον ὂν, μικρὸν οὕτως ἐξιλεώσῃ, κατήγορος σεαυτοῦ γενόμενος;» 'Ο δὲ μόλις ἑαυτὸν ἀποδιασάμενος, συνεχεῖ καὶ διακεκομμένῳ τῷ ἀσθε ματι· «Τί παρ' ἡμῶν, λέγει, τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, μας θεῖν ἀπαιτεῖς, ἢ καὶ πρὸ ἡμῶν αὐτὸς ὑπὸ τῆς ἐνοι κούσης του χάριτος ἐδιδάχθης. Οὐκ ἐκρύβη γὰρ ἀπὸ σοῦ ὁ πεποίηκα ἐν κρυφῇ. Πλὴν ἀλλὰ τῷ σῷ κελεύσματι εἴχω καὶ λέγω, καὶ θριαμβεύω το κακῶς Εργασθέν, ο Οὕτως εἰπὼν, φανερῶς τὴν ἁμαρτίαν Εξαγορεύει, διελθὼν ἕκαστα, πῶς τε καὶ τοῦ, καὶ δι' ήν αἰτίαν τὸν ἑαυτοῦ συνέκδημον ἀποκτείνειε. Στα προσπίπτει τοῖς τοῦ ἁγίου ποσί, μὴ παραφθῆ και δεόμενος. "Ο δὲ καὶ οἶκτον αὐτοῦ λαμβάνει, καὶ τὸ τάχος ἀνίστησι, νουθετεί τε καὶ παρακαλεῖ, καὶ κανίσιν ἀσφαλίζεται τοῖς αὐτῷ φορητοῖς, τοῦτο 1 κατ' ἐξαίρετον ἐπισκήψας· εἰς τὸν τάφον οίχεσθαι τοῦ πεφονευμένου δάκρυά τε αὐτοῦ πολλὰ κατασπεῖσαι, καὶ τρίτα καὶ ἔννατα καὶ τεσσαρακοστά τούτου πολυτελῶς ἐκτελέσαι γονάτων κλίσεις ἐκεῖ ποιη σάμενον, εἰ δυνατὸν οὐκ ἐλάττους τῶν τρισχιλίων μᾶλλον δὲ διὰ βίου τὴν ἁμαρτίαν θρηνεῖν, καὶ ἐνώ πιον αὐτὴν ἔχειν, τοῖς πίναξι τῆς ψυχῆς ἐγγραφα μενον. Οὕτω παραγγείλας, ἀφίησιν οἴκαδε, καθαράν ἐπίγνωσιν αὐτῷ τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἁμαρτίας και τάγνωσιν ἐμβαλών, καὶ πολλὴν εἰσενεγκεῖν ἐπαγ γειλάμενον τὴν μετάνοιαν. Εβδομον ἔτος ἐν τῇ κατὰ τὸν Ἰωαννίτζην δρή μην πληρώσα;, ἔχων καὶ αὐτὸς μετανάστης γίνεται μετά πάντων. Συμεὼν γὰρ ὁ τοῦ Σκυθικοῦ ἔθνους ἄρχων (Βουλγάρους αὐτοὺς οἴδαμεν συνήθως και λεῖν), τὰς πρὸς Ῥωμαίους σπονδὰς ἀθετήσας, ἐχώ ρει, κατά πάσης Ηπείρου, τὰς ἡμῶν ἁμαρτίας ἀξιόμαχον ὥσπερ χεῖρα περιζωσάμενος· ἐξανδραποδιζόμενος τε καὶ ληϊζόμενος, καὶ τοὺς μὲν ζωῆς, τοὺς δ' ἐλευθερίας ἀποστερῶν, καὶ ὑποφόρους που ούμενος. Εντεῦθεν οἱ μὲν ὡς ἐν εἰρκταῖς ἢ φρου οαῖς ταῖς πόλεσι κατεκλείοντο· οἱ δὲ πρὸς τὴν Εἰ βοιάν τε καὶ τὴν τοῦ Πέλοπος ἀπεσώζοντο. Τότε γοῦν καὶ οἱ περὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον χωρητικοὶ πρὸς τὰς ἐκ γειτόνων διαπορθμεύοντα νήσους· εἰ καὶ φθάσας ὁ φθόνος, ἀνέλπιστον αὐτοῖς ἐπάγει τὸν κίνδυνον. Αὐτῶν γὰρ σὺν τῷ δικαίῳ ἀσφαλῶς διάγειν οἰομένων, οἱ Βούλγαροι πρὸς αὐτ τοὺς διὰ πλοίου ὃ ἔτυχον ὑποκλέψαντες, αἰφνίδιον ἐπελθόντες, ὀλίγου δεῖν, πάντας ἀπώλεσαν, ὀλίγων τινῶν ἐκκολυμβησάντων, μεθ' ὧν καὶ ὁ μέγας ἦν, καὶ οὕτω τὰς χεῖρας αὐτῶν διαφυγεῖν δυνηθέντων. Εθ' οὕτως ἐπανελθόντων, πλοίου ἐπιτυχὼν ἐκεῖνος, σὺν ὅλῳ γένει καὶ τοῖς γνωστοῖς περαιούται εἰς Κόσ τρίτα ἔννατα, εἰ τεσσαρακοστά τὰς δι' ἔτους μνήμας· απο και
καὶ τὸν ἄδικον ἐκκαλύπτεις φίνον, ἵνα καὶ τὸ θεῖον lingua, hiscente; subdens sanctus: «Quandiu,
φύσει μισοπόνηρον ὂν, μικρὸν οὕτως ἐξιλεώσῃ,
κατήγορος σεαυτοῦ γενόμενος;» 'Ο δὲ μόλις ἑαυτὸν
ἀποδιασάμενος, συνεχεῖ καὶ διακεκομμένῳ τῷ ἀσθε
ματι· «Τί παρ' ἡμῶν, λέγει, τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, μας
θεῖν ἀπαιτεῖς, ἢ καὶ πρὸ ἡμῶν αὐτὸς ὑπὸ τῆς ἐνοι
κούσης του χάριτος ἐδιδάχθης. Οὐκ ἐκρύβη γὰρ ἀπὸ
σοῦ ὁ πεποίηκα ἐν κρυφῇ. Πλὴν ἀλλὰ τῷ σῷ κε
λεύσματι εἴχω καὶ λέγω, καὶ θριαμβεύω το κακῶς
Εργασθέν, ο Οὕτως εἰπὼν, φανερῶς τὴν ἁμαρτίαν
Εξαγορεύει, διελθὼν ἕκαστα, πῶς τε καὶ τοῦ, καὶ
δι' ήν αἰτίαν τὸν ἑαυτοῦ συνέκδημον ἀποκτείνειε.
Στα προσπίπτει τοῖς τοῦ ἁγίου ποσί, μὴ παραφθῆ
και δεόμενος. "Ο δὲ καὶ οἶκτον αὐτοῦ λαμβάνει,
καὶ τὸ τάχος ἀνίστησι, νουθετεί τε καὶ παρακαλεῖ,
καὶ κανίσιν ἀσφαλίζεται τοῖς αὐτῷ φορητοῖς, τοῦτο 1
κατ' ἐξαίρετον ἐπισκήψας· εἰς τὸν τάφον οίχεσθαι τοῦ
πεφονευμένου δάκρυά τε αὐτοῦ πολλὰ κατασπεῖσαι,
καὶ τρίτα καὶ ἔννατα καὶ τεσσαρακοστά τούτου
πολυτελῶς ἐκτελέσαι γονάτων κλίσεις ἐκεῖ ποιη
σάμενον, εἰ δυνατὸν οὐκ ἐλάττους τῶν τρισχιλίων
μᾶλλον δὲ διὰ βίου τὴν ἁμαρτίαν θρηνεῖν, καὶ ἐνώπιον αὐτὴν ἔχειν, τοῖς πίναξι τῆς ψυχῆς ἐγγραφαμενον. Οὕτω παραγγείλας, ἀφίησιν οἴκαδε, καθαράν
ἐπίγνωσιν αὐτῷ τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἁμαρτίας και
τάγνωσιν ἐμβαλών, καὶ πολλὴν εἰσενεγκεῖν ἐπαγ
γειλάμενον τὴν μετάνοιαν.
inquit, siles, nec palam omnibus peccatum tral
cis, ac iniquam revelas cadem, quo te ipse accu
sans, divinum numen, cui, a natura mali odium
est, modicum aliquantum propitium facias ac
places?, At ille, vix tandem vim faciens, comtinuo ac interciso anhelitu: Quidl, inquit, Dei
hono, a nobis petis discere, quae ipse, divina in te
habitante gratia edocente, ante didicisti? Nec enim
a te fuit occullatum, quod feci in occulto. Enimvero jubenti tibi morem gero, ac dico, quodque
male gestum fuit, palam traduco, lis dictis,
palam peccatum confitetur, edisserens singula,
quomodo, ac ubi, quamobremque, itineris socium
occidisset. Tum sancti pedibus advolvitur, ro
gans ut nolit despicere. Is autem, cum ejus mise
retur, tum statim erigit, admonetque ac exhortatur, regulisque, pro eo ut ferendo videbatur,
munit; id precipue mandans, ut ad occisi sepul
crum vadens, lacrymaruin illic copiam libaret,
ejusque pro tertia, nona, ac quadragesima
splendide sacra celebraret; genuumque flexiones,
haud tribus millibus pauciores, si res ferret,
faceret; quin potius, reliquam vitam, peccatum
defleret, atque animi tabulis inscriptum obversans perpetuo haberet. His ad eum datis mandatis,
domum remittit, cum perspicuam boni agnitiouem, ac peccati damnationem animo injecisset, isque multam se poenitentiam illaturum promitteret.
Εβδομον ἔτος ἐν τῇ κατὰ τὸν Ἰωαννίτζην δρή- Cum septem jam annos in Joannitzis illa cremo
μην πληρώσα;, ἔχων καὶ αὐτὸς μετανάστης γίνεται
μετά πάντων. Συμεὼν γὰρ ὁ τοῦ Σκυθικοῦ ἔθνους
ἄρχων (Βουλγάρους αὐτοὺς οἴδαμεν συνήθως και
λεῖν), τὰς πρὸς Ῥωμαίους σπονδὰς ἀθετήσας, ἐχώ·
ρει, κατά πάσης Ηπείρου, τὰς ἡμῶν ἁμαρτίας
ἀξιόμαχον ὥσπερ χεῖρα περιζωσάμενος· ἐξανδραποδιζόμενός τε καὶ ληϊζόμενος, καὶ τοὺς μὲν ζωῆς,
τοὺς δ' ἐλευθερίας ἀποστερῶν, καὶ ὑποφόρους που
ούμενος. Εντεῦθεν οἱ μὲν ὡς ἐν εἰρκταῖς ἢ φρουοαῖς ταῖς πόλεσι κατεκλείοντο· οἱ δὲ πρὸς τὴν Εἰβοιάν τε καὶ τὴν τοῦ Πέλοπος ἀπεσώζοντο.
Τότε γοῦν καὶ οἱ περὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον
χωρητικοὶ πρὸς τὰς ἐκ γειτόνων διαπορθμεύοντα
νήσους· εἰ καὶ φθάσας ὁ φθόνος, ἀνέλπιστον αὐτοῖς
ἐπάγει τὸν κίνδυνον. Αὐτῶν γὰρ σὺν τῷ δικαίῳ
ἀσφαλῶς διάγειν οἰομένων, οἱ Βούλγαροι πρὸς αὐτ
τοὺς διὰ πλοίου ὃ ἔτυχον ὑποκλέψαντες, αἰφνίδιον
ἐπελθόντες, ὀλίγου δεῖν, πάντας ἀπώλεσαν, ὀλίγων
τινῶν ἐκκολυμβησάντων, μεθ' ὧν καὶ ὁ μέγας ἦν,
καὶ οὕτω τὰς χεῖρας αὐτῶν διαφυγεῖν δυνηθέντων.
Εθ' οὕτως ἐπανελθόντων, πλοίου ἐπιτυχὼν ἐκεῖνος,
σὺν ὅλῳ γένει καὶ τοῖς γνωστοῖς περαιούται εἰς Κόσ
implesset, quanquam invitus, uua ipse ac reliqui
coguntur migrare. Symcon enim Scytharum gentis
princeps, Bulgaros appellare consuevimus, antiquato cum Romanis federe, totam continentem,
ceu pugne idonea manu peccatis nostris accinctus,
pervadebat, servituli mancipaus ac depradans, ac
alios quidem vita, libertate alios privans, ac vecti
gales reddens. Quapropter alii quidem velut in
carcere ac præsidiis, urbium ambitu continebantur; alii fuga in Eubcam et Peloponnesum, saluti
consulebant.
Tunc ergo ejusdem quoque loci incolæ una
cum viro Dei, in vicinas insulas transmisere:
quanquam occupaus invidia, inexspectatum illis
periculum invexit. Cum enim ii tuto se cum justo
agere existimarent, irruentes repente in eos
Bulgari, navigio quod furati essent, omnes fere
perdiderunt, paucis quibusdam enatantibus, in
quibus vir quoque magnus, atque in eum modum
inanus eorum evadentibus. Tum vero, illis recedentibus, navigii facta copia, cum toto gencre ac
notis, Corinthumn transmittit; cum jam barba
Fr. Combefisii notæ.
Pro tertia, nona, quadragesima. Etiam Damascenus, seu quisquis auctor est sermonis illius
inscripti De iis qui in fide dormierunt, τρίτα illa,
ἔννατα, εἰ τεσσαρακοστά commendat, ceu Ecclesiae
universalis constanti usu probata, Sanctus item
Nicon libello De erroribus Armeniorum, tom. 1
Bibl. PP. eorum meminit. Gregor. Nazian. orat.
in Satyrum fratrem τὰς δι' ἔτους μνήμας· απο και
pro defunctis memories, memorat, Perseverantquε
illa etiamnum in Ecclesia, apostolica ac sanctorum
traditione fulta.
col. 451–452page 6 of 19
PG 111:451ρινθον, ἄρτι της σιαγόνας γενείου πληρῶν, καὶ μη Η ἄνθει νεότητος, ἀρετῆς ὥραν ἐπιτρέπουσαν ἐπιτερπ.] ἔχων, και τοι δὲ ἡλικίας ἐν τῷδε γενό μενον, ὅμως ήγεν αὐτὸν μαθημάτων ἔρως, διὰ τὴν τῶν ἱερῶν λογίων ἀνάγνωσιν. Ταύτη τοι καὶ διδασκαλία, φέρων ταυτὸν δίδωσιν ἀλλ᾽ ὀλίγα τῆς ἐκεῖθεν ὠφελείας ἔμελλε κοινωνείν. Τοὺς γὰρ παῖδας ἀκοσμοῦντας ἰδὼν, καὶ μαθήματα μὲν κάλλιστα παραδεχομένους, οὐ καλὰς δὲ τὰ; εαυτῶν ψυχὰς εἰς τὴν τῶν τοιούτων υποδοχήν εν τρεπίζοντας, οὐδαμῶς ἤνεγκεν, ἀλλ᾽ εὐθὺς ἀπέστη. Έξεισι τοιγαροῦν πρὸς τὰς κωμοπόλεις, καὶ ἐπεὶ ἐν Πάτραις τῆς ᾿Αχαΐας Στυλίτης ηκούετο βου μεταποιούμενος ὑψηλοτέρου, λογισμὸς εἶχεν αὐτὸν ἐκεῖσε γενέσθαι, καὶ τούτῳ διακονεῖν. Ταῦτα δ στρέφοντα διαπέμπεται πρὸς αὐτὸν πρεσβεία παρά τοῦ ἐν Ζημένα στυλίτου, φοιτῆσαι παρ' αὐτὸν ἀξιοῦ. σα, συνοικόν τε γενέσθαι· καὶ εἰ μή φορτικόν, ὑπ' αὐτῷ τετάχθαι, καὶ τὸ διακονεῖν καταδέξασθαι. Ο δὲ τὴν πρεσβείαν ή έως δεξάμενος, ἐπεὶ καὶ ἄρο χεσθαι μᾶλλον ἢ ἄρχειν ἐφίλει, ὅτι καὶ νέῳ τοῦτο λυσιτελέστερον εἶναι εἰδὼς, άλλως τε καὶ τὸ ἐπ τῆς ὑψηλῆς ταπεινώσεως ὁποῖον οὐκ ἀγνοῶν, ἀσ μένως ἔρχεται πρὸς αὐτὸν, καὶ τὴν λειτουργίαν και μιδῆ προθύμως ὑπέρχεται· καὶ τὸ ἐντεῦθεν, οὐδὲν ἦν ὑπουργίας εἶδος, ὁ μὴ αὐτὸς ἐκεῖνος δι᾿ ἑαυτοῦ τομεῖν ἔσπευδε, ζημίαν ἀτεχνῶς μεγίστην, ἢ καὶ ἀτιμίαν ἡγούμενος τὸ ἐκστὴναί τους, δουλείας. Καί ποτε διαλοιδορουμένου τινὸς αὐτὸν ἀκολάσε γλώσσῃ καὶ κωμῳδοῦντος, ἐπεὶ παρὼν ἔτυχεν, οὐ. έως ήνεγκε βαρέως, καὶ τοσούτω ζήλῳ τὴν ψυχήν διεκαύθη, ὡς τοῦ σιωπηλοῦ καὶ κοσμίου, καὶ τῆς πολλῆς ἐκε τῆς αἰδοῦς καὶ γαλήνης ἐπιλαθόμενον, ἀναγκασθῆναι, καὶ τραχυτέροις πρὸς τὸν ἀναιδή ἐκεῖνον καὶ φιλολοίδορον χρήσασθαι λόγοις· εὐπαι δεύτῳ γλώττῃ καὶ κατὰ καιρὸν κινουμένη, τὴν προ πετῆ καὶ διάβολον σωφρονίζοντα. Ἀλλ᾽ ἐκεῖνος λέον Ιταμὸς ὤν, καὶ οὐ μικρά νοσῶν καὶ ἰάσιμα, ἀλλά παιδείας ἰσχυροτέρας δεόμενος, ἐδείκνυτο παρα χρῆμα Μὴ ἐνεγκών γὰρ τοὺς ἐλέγχους, παίει κατά τῆς σιαγόνος μιαρᾷ χειρὶ τὸν ἡγιασμένον. Αλλά κατά πόδας ἡ ἐκδικές, καὶ ὁ Θεὸς «ἐκ τοῦ οὐρανοῦ εκουτιζε κρίσιν, ο καὶ τὴ λανθάνον τῆς ἀρετῆς εἰς φως ἤγετο, καὶ ἡ μοχθηρία καλώς κολάζετο. Αμε γάρ επληξεν ὁ ὑβριστήν, καὶ αὐτὸς ἐπλήγη πολλή βαρύτερον πληγή δαιμονία· καὶ εἰς τὴν ἔκειτο κα νούμενός τε καὶ σπαρασσόμενος, καὶ τὰ τῶν δαιμονιώντων πάσχων αθλίως. Τί μὴ λέγω το τριχω δέστερον, καὶ ὁ πολλῶν δακρύων άξιον, καὶ μεθῆσαι δυνατὸν τοῦ; φειδὼ γλώττης μὴ ποιουμένους. Δια μεινεν οὕτως ἄχρι τέλους στῷ Σατανά παρεδ δε μένος εἰς ἄλεθρον τῆς σαρκός, ο ο φησι Παύλος, ένα τὸ πνεῦμα σωθή. Καὶ ἡ αἰτία· ὅτι ὅν ἔδει μάλ λον, καὶ ἄλλων ἀσυνέτως διακειμένων είναι σωφρονιστήν ἱερεὺς γὰρ ἦν· καὶ λόγῳ καὶ βίῳ τὰς περ αινέσεις ποιούμενον· ὁ δὲ ἀσύνετος ἦν· ὡς καὶ
ANONYMI
fonas repleret. virtutisque speciem, fere juvents ρινθον, ἄρτι της σιαγόνας γενείου πληρῶν, καὶ
recreantem haberet: quanquam a item nihil minus
provecta state esset, agebat nihilominus disciplinarum amor, quo sibi ad Scripturarum lectionem
aditum muniret.
Quamobrein fudum petens, sese studio dedit:
verum modicum quid commodi inde percepturus
erat, Videns enim pueros lubouesto agentes, quiyue
disciplinas quidem caperent optime, nec probos
tamen iis suscipiendis animos»plarent, hau lquaquam rem ferens, citius recessit.
Exit itaque in oppidula rusticana, quodque apud
Patras Achain, sublimius vitæ genus sociaus quis
monachus Stylites audiretur, cogitavit se illue
couferre, ejusque se ministeria addicere. Cum autem hæc animo volveret, legatio ab Stylite Zemenensi ad eum destinatur, rogaus ad ipsnin venire,
ac contubernium inire: utque non grave videatur,
sub ipso agere, ac ministri curam suscipere. Is
porro libeus legationem admitţit, quippe cui subesse, quam imperare noceptius esset, renique jureni
Lagis conducere sciret. Alioqui vero, qui sublimis
humilitatis praestantiam perspectam haberet, libens
accedit, seque tota hilaritate ministerio subjicit:
deincepsque nullum erat miuisterii genus, quod
non ipse per seipsum diligenter obiret, maximam
perspicue jacturam, seu etiam ignominiam ratus,
ut ullus obsequio addictior foret.
Cum ei quandoque quidam incontinenti lingua
couvitiaretur, ac probris exciperet, idcirco quis
præsens erat, adeo graviter tulit, tantoque zelo,
amimo exarsit, ut silentii ac decuris, multaque
illius verecundiæ ac tranquillitatis oblitus, cogeretur verba asperiora in impudentem illum ac cunvictaudi avidum usurpare; castigala lingua, ac
que opportune moveretur, petulantem ac maledicam linguam cnit.gaus. Verum ille valde effruus,
nec leviter aut facili ad medelamı morbo laboraus,
sed fortiori egens castigatione, ronfestimi osteusus
cal. Non enim ferens reprehensionem, profana
manu virum sanctum in genas eædit. Atenim affuit
momento vindicta, Deusque de cœlo auditum
fecit judicium, ac luteus virtus in lucem profertur,
virique improbitas præclare punitur. Vix enim per
injuriam percusseral, cum ipse potus louge gra.
pœna
viuri dæmoniaca percussus est: humique prostratus jactabatur, ac se discerpebat, a misere μηLieus quæ solent obsessi a dæmone. Quidni autem dico quod horribiliu» cst, ac pluribus deflenΗ
ἄνθει νεότητος, ἀρετῆς ὥραν ἐπιτρέπουσαν leg.
ἐπιτερπ.] ἔχων, και τοι δὲ ἡλικίας ἐν τῷδε γενόμενον, ὅμως ήγεν αὐτὸν μαθημάτων ἔρως, διὰ τὴν
τῶν ἱερῶν λογίων ἀνάγνωσιν.
Ταύτη τοι καὶ διδασκαλία, φέρων ταυτὸν δίδωσιν
ἀλλ᾽ ὀλίγα τῆς ἐκεῖθεν ὠφελείας ἔμελλε κοινωνείν.
Τοὺς γὰρ παῖδας ἀκοσμοῦντας ἰδὼν, καὶ μαθήματα
μὲν κάλλιστα παραδεχομένους, οὐ καλὰς δὲ τὰ;
εαυτῶν ψυχὰς εἰς τὴν τῶν τοιούτων υποδοχήν εν
τρεπίζοντας, οὐδαμῶς ἤνεγκεν, ἀλλ᾽ εὐθὺς ἀπέστη.
Έξεισι τοιγαροῦν πρὸς τὰς κωμοπόλεις, καὶ ἐπεὶ
ἐν Πάτραις τῆς ᾿Αχαΐας Στυλίτης ηκούετο βου
μεταποιούμενος ὑψηλοτέρου, λογισμὸς εἶχεν αὐτὸν
ἐκεῖσε γενέσθαι, καὶ τούτῳ διακονεῖν. Ταῦτα δ
στρέφοντα διαπέμπεται πρὸς αὐτὸν πρεσβεία παρά
τοῦ ἐν Ζημένα στυλίτου, φοιτῆσαι παρ' αὐτὸν ἀξιοῦ.
σα, συνοικόν τε γενέσθαι· καὶ εἰ μή φορτικόν, ὑπ'
αὐτῷ τετάχθαι, καὶ τὸ διακονεῖν καταδέξασθαι. Ο
δὲ τὴν πρεσβείαν ή έως δεξάμενος, ἐπεὶ καὶ ἄρο
χεσθαι μᾶλλον ἢ ἄρχειν ἐφίλει, ὅτι καὶ νέῳ τοῦτο
λυσιτελέστερον εἶναι εἰδὼς, άλλως τε καὶ τὸ ἐπ
τῆς ὑψηλῆς ταπεινώσεως ὁποῖον οὐκ ἀγνοῶν, ἀσ
μένως ἔρχεται πρὸς αὐτὸν, καὶ τὴν λειτουργίαν και
μιδῆ προθύμως ὑπέρχεται· καὶ τὸ ἐντεῦθεν, οὐδὲν
ἦν ὑπουργίας εἶδος, ὁ μὴ αὐτὸς ἐκεῖνος δι᾿ ἑαυτοῦ
τομεῖν ἔσπευδε, ζημίαν ἀτεχνῶς μεγίστην, ἢ καὶ
ἀτιμίαν ἡγούμενος τὸ ἐκστὴναί τους, δουλείας.
Καί ποτε διαλοιδορουμένου τινὸς αὐτὸν ἀκολάσε
γλώσσῃ καὶ κωμῳδοῦντος, ἐπεὶ παρὼν ἔτυχεν, οὐ.
έως ήνεγκε βαρέως, καὶ τοσούτω ζήλῳ τὴν ψυχήν
διεκαύθη, ὡς τοῦ σιωπηλοῦ καὶ κοσμίου, καὶ τῆς
πολλῆς ἐκε τῆς αἰδοῦς καὶ γαλήνης ἐπιλαθόμενον,
ἀναγκασθῆναι, καὶ τραχυτέροις πρὸς τὸν ἀναιδή
ἐκεῖνον καὶ φιλολοίδορον χρήσασθαι λόγοις· εὐπαι
δεύτῳ γλώττῃ καὶ κατὰ καιρὸν κινουμένη, τὴν προ
πετῆ καὶ διάβολον σωφρονίζοντα. Ἀλλ᾽ ἐκεῖνος λέον
Ιταμὸς ὤν, καὶ οὐ μικρά νοσῶν καὶ ἰάσιμα, ἀλλά
παιδείας ἰσχυροτέρας δεόμενος, ἐδείκνυτο παρα
χρῆμα Μὴ ἐνεγκών γὰρ τοὺς ἐλέγχους, παίει κατά
τῆς σιαγόνος μιαρᾷ χειρὶ τὸν ἡγιασμένον. Αλλά
κατά πόδας ἡ ἐκδικές, καὶ ὁ Θεὸς «ἐκ τοῦ οὐρανοῦ
εκουτιζε κρίσιν, ο καὶ τὴ λανθάνον τῆς ἀρετῆς εἰς
φως ἤγετο, καὶ ἡ μοχθηρία καλώς κολάζετο. Αμε
γάρ επληξεν ὁ ὑβριστήν, καὶ αὐτὸς ἐπλήγη πολλή
βαρύτερον πληγή δαιμονία· καὶ εἰς τὴν ἔκειτο κα
νούμενός τε καὶ σπαρασσόμενος, καὶ τὰ τῶν δαι
μονιώντων πάσχων αθλίως. Τί μὴ λέγω το τριχω
δέστερον, καὶ ὁ πολλῶν δακρύων άξιον, καὶ μεθῆσαι
dum lacrymis, potensque iis melum iucutere, qui δυνατὸν τοῦ; φειδὼ γλώττης μὴ ποιουμένους. Δια
impotentiores linguae non parcunt. Perseveravit in
cum modum adusque fuem & traditus Satauæ in
interitumn carnis, quod ait Paulus, ut spiritus
salvus heret. Quid ita vero? Quia nimirum, quem
magis decebat alios castigare insipienter habentes,
quippe qui sacerdos esset, verboque ac vita adμεινεν οὕτως ἄχρι τέλους στῷ Σατανά παρεδ δε
μένος εἰς ἄλεθρον τῆς σαρκός, ο ο φησι Παύλος,
ένα τὸ πνεῦμα σωθή. Καὶ ἡ αἰτία· ὅτι ὅν ἔδει μάλ
λον, καὶ ἄλλων ἀσυνέτως διακειμένων είναι σωφρο
νιστήν ἱερεὺς γὰρ ἦν· καὶ λόγῳ καὶ βίῳ τὰς περ
αινέσεις ποιούμενον· ὁ δὲ ἀσύνετος ἦν· ὡς καὶ
col. 453–454page 7 of 19
PG 111:453ἑτέροις εἰς βλάβην κεῖσθαι καὶ φανερὸν αἰσχύνην; τοῦ ἀξιώματος. Πάντως δὲ ἀλλότριον ἦν τοῦτο καὶ παντελώς ἀπεδον τῆς τοῦ ἐχθροῦ βασκανίας, τὸ εἰς τέλος ἐξ καὶ τὸν θεῖον Λουκᾶν ὑπὸ τῷ Στυλίτῃ διακονεῖν· καὶ οὐχὶ μᾶλλον πάντα λίθον κινῆσαι, ὥστε τὴν καλὴν πείρξαι ταύτην αὐτῷ πραγματείαν. Οὐκοῦν οὐδὲ ἀπέσχετο πάντα ποιῶν, ἕως ήνυσε, καὶ ἀλλήλων αὐτοὺς διέστησεν, ὁ τοῖς ἀγαθοῖς· ἀντικείμενος. Τί; δὲ καὶ ἡ τοῦ χωρισμού πρόφασις καὶ τῆς διαστάσεως; Ο τὴν τῶν λιμένων επιμέλειαν ἐπιτετραμμένης, καὶ τὰ πλοῖα μὴ τῶν ἐπὶ τὰ τῆς Ἑλλάδος διαπερὰν ὅρια, διὰ τὰς τῶν ἐχθρῶν ἐπιθέσεις, κατα λαβὼν αὐτὸν ἐν πλοίῳ περαιούσθαι βουλόμενον, ο ἀφορήτοις συγκόπτει πληγαίς. Εντεύθεν τοιγαροῦν ἔκρινεν ἰδιάζειν· καὶ τὸ λοιπὸν, τὴ τοῦ θείου μάρτυ της Προκοπίου ευκτήριον εἶχεν αὐτὸν ὑπὸ Θεῷ ζῶντα, καὶ τῆς ἀεὶ φίλης περιεχόμενον ἡσυχίας. ᾿Αλλὰ κἀκεῖθεν ὑετὶς λάβρος καταῤῥαγείς, καὶ τὸν εἰκίσκον ἐν ᾧπερ ἦν καταστρέψας, ἀποστῆναι πάλιν ἐποίει καὶ μὴ βουλόμενον· τοῦ Θεοῦ ταῦτα λυσιτελῶς ἴσως οἰκονομοῦντος, ἵνα μὴ παρά πολύ τῇ τοῦ Πέλοπος ἐμφιλοχωρῶν, ἀδικῇ τὴν πα τρίδα, αυτοῦ τοιοῦδε ἀποστερῶν αὐτὴν καὶ βία στήματος. Οὐ γὰρ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ 4 μὲν ἁλιτήριος Συμεών, καὶ πολλῶν αἱμάτων Χριστιανικῶν ἐκχύσεως αίτιος, ἐξ ἀνθρώπων γίνεται· ἐκδέχεται δὲ τὴν τούτου ἀρχὴν Πέτρος, ὁ αὐτοῦ μὲν υἱὸς, οὐχ ὅπως δὲ τῆς δόξης καὶ τῆς οὐσίας, οὕτω δὴ καὶ τῆς ὠμός τητος καὶ μισανθρωπίας φανείς κληρονόμος· ἀλλὰ πολλῷ ταύτη; ἀλλότριο;· καὶ τό γε εἰς αὐτὸν ἦχον οὐδὲν ἔχων ἐκείνου τοῦ αἵματος καὶ τῆς συγγενείας, ὺς εὐθὺς χαίρειν εἰπὼν αἷμασι καὶ πολέμοις, εἰ μήνην τὴν μεθ᾿ ἡμῶν ἡσπάσατο· ὅτε ρομφαία καὶ δόρυ καὶ πᾶν ὅπλον σιδήρου πεποιημένον, εἰς ὅρές πανα καὶ σκέπαρνον προφητικώς φάναι κατεσκευάζοντο· ἡνίκα καὶ πάντων ἐπὶ τὰς οἰκείας πόλεις τε καὶ κώμας, καὶ τὰς ἑστίας αὐτὰς ἀνασωζομένων, καὶ ὁ θεῖος Λουκᾶς εἰς τὴν κατὰ τὸν Ἰωαννίτζην περιπόθητον ήσυχίαν ποθεινῶς ἐπανῄει· πόνων μὲν ἐκεῖνος τῶν αὐτῶν ἢ καὶ μειζόνων τῆς ἀρετῆς ἐχόμενος· λύειν δὲ τοὺς ἑτέρων πόνους, καὶ μᾶλλον γε τοὺς ἐξ ὁδοιπορίας διὰ τῆς φιλανθρώπου φιλο ξενίας ἐπιμελούμενος. Ταύτῃ τοι καὶ ἀκούσας τὸν τῆς Κορίνθου πρόε ὅρον εἰς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων ἀνιόντα, εκεί που πλησίον τοῦ τε πόνου λήξαι, καὶ βραχύ τι διαναπαύεσθαι, προσῄει· οὐ κεναῖς χερσὶν, ἀλλὰ δῶρα φέρων σμικρὰ μὲν, μεγάλῃ δὲ καὶ φιλοτίμῳ τῇ προαιρέσει, καθὰ τὰ μάλιστα ὧν εἶχε, προσήγε, καὶ ὧν οὐδὲν κρεῖττον παρ' ἑαυτῷ ἀπελίμπανε· λάχανα τοῦ πονηθέντος αὐτῷ παραδείσου πολυειδῆ αὐτῷ τε καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ κληρικοῖς ἅμα καὶ ἄρχουσιν· ὑφ' ὧν καὶ διδαχθεὶς ὅστις εἴη, ποῦ τε διάγει, καὶ οποίαν ἄρα τὴν ἀγωγὴν μέτεισιν· ἀνδρὸς φιλαρέτου η
ἑτέροις εἰς βλάβην κεῖσθαι καὶ φανερὸν αἰσχύνην monere; ipse contra insipiens erat, ut et aliis In
τοῦ ἀξιώματος.
p. rniciem ac probrum ordinis manifestum positus
essel.
Πάντως δὲ ἀλλότριον ἦν τοῦτο καὶ παντελώς Plane vero alienum hoc, omninoque ab hostis
ἀπεδον τῆς τοῦ ἐχθροῦ βασκανίας, τὸ εἰς τέλος ἐξ- invidia abhorreus erat ut admirabilem Lucam in
καὶ τὸν θεῖον Λουκᾶν ὑπὸ τῷ Στυλίτῃ διακονεῖν· καὶ finem usque sub Stylita ministrare permitteret:
οὐχὶ μᾶλλον πάντα λίθον κινῆσαι, ὥστε τὴν καλὴν nec potius omnem moveret lapidem, quo bona hac
& πείρξαι ταύτην αὐτῷ πραγματείαν. Οὐκοῦν οὐδὲ oum negotiatione prohiberet. Haud itaque destitit
ἀπέσχετο πάντα ποιῶν, ἕως ήνυσε, καὶ ἀλλήλων omnia moliens, donec perfecit, ambosque bonis
αὐτοὺς διέστησεν, ὁ τοῖς ἀγαθοῖς· ἀντικείμενος. Τί; ille adversarius ab invicem sejunxit. Quaenam
δὲ καὶ ἡ τοῦ χωρισμού πρόφασις καὶ τῆς διαστά- porro separationis ac sejunctionis occasio? Nimi
σεως; Ο τὴν τῶν λιμένων επιμέλειαν ἐπιτετραμμέ- rum is cui liuorum cura commissa erat, cum
νης, καὶ τὰ πλοῖα μὴ τῶν ἐπὶ τὰ τῆς Ἑλλάδος propter hostium incursiones, navigiis ad Helladis
διαπερὰν ὅρια, διὰ τὰς τῶν ἐχθρῶν ἐπιθέσεις, κατα
fines transmittere vetaret, in navigio transmittere
λαβὼν αὐτὸν ἐν πλοίῳ περαιούσθαι βουλόμενον, ο Duralum inveniens, plagis dirissimis concidit,
ἀφορήτοις συγκόπτει πληγαίς. Εντεύθεν τοιγαροῦν – Idcirco igitur sibi privatim vivere decrevit: deinἔκρινεν ἰδιάζειν· καὶ τὸ λοιπὸν, τὴ τοῦ θείου μάρτυ- cepsque sub Deo viventem, ac dimicam semper
της Προκοπίου ευκτήριον εἶχεν αὐτὸν ὑπὸ Θεῷ amplectentem qui tem, praclari martyris Procopi
ζῶντα, καὶ τῆς ἀεὶ φίλης περιεχόμενον ἡσυχίας. oratorium habebat. Sed et inde irruens copiosior
᾿Αλλὰ κἀκεῖθεν ὑετὶς λάβρος καταῤῥαγείς, καὶ τὸν imber, ac domunculam, qua degebat, evertens, vel
εἰκίσκον ἐν ᾧπερ ἦν καταστρέψας, ἀποστῆναι Ιωνitum rursus abegit: Deo forte has uniliter dis
πάλιν ἐποίει καὶ μὴ βουλόμενον· τοῦ Θεοῦ ταῦτα peasante, ut ne diutius in Peloponneso habitans,
λυσιτελῶς ἴσως οἰκονομοῦντος, ἵνα μὴ παρά πολύ patris injuriam faceret, tali cum planta ac germine
τῇ τοῦ Πέλοπος ἐμφιλοχωρῶν, ἀδικῇ τὴν πα- μrivans.
τρίδα, αυτοῦ τοιοῦδε ἀποστερῶν αὐτὴν καὶ βία
στήματος.
Οὐ γὰρ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ 4 μὲν ἁλιτήριος
Συμεών, καὶ πολλῶν αἱμάτων Χριστιανικῶν ἐκχύσεως αίτιος, ἐξ ἀνθρώπων γίνεται· ἐκδέχεται δὲ τὴν
τούτου ἀρχὴν Πέτρος, ὁ αὐτοῦ μὲν υἱὸς, οὐχ ὅπως
δὲ τῆς δόξης καὶ τῆς οὐσίας, οὕτω δὴ καὶ τῆς ὠμός
τητος καὶ μισανθρωπίας φανείς κληρονόμος· ἀλλὰ
πολλῷ ταύτη; ἀλλότριο;· καὶ τό γε εἰς αὐτὸν ἦχον
οὐδὲν ἔχων ἐκείνου τοῦ αἵματος καὶ τῆς συγγενείας,
ὺς εὐθὺς χαίρειν εἰπὼν αἷμασι καὶ πολέμοις, εἰ
μήνην τὴν μεθ᾿ ἡμῶν ἡσπάσατο· ὅτε ρομφαία καὶ
δόρυ καὶ πᾶν ὅπλον σιδήρου πεποιημένον, εἰς ὅρές
πανα καὶ σκέπαρνον προφητικώς φάναι κατεσκευάζοντο· ἡνίκα καὶ πάντων ἐπὶ τὰς οἰκείας πόλεις τε
καὶ κώμας, καὶ τὰς ἑστίας αὐτὰς ἀνασωζομένων,
καὶ ὁ θεῖος Λουκᾶς εἰς τὴν κατὰ τὸν Ἰωαννίτζην
περιπόθητον ήσυχίαν ποθεινῶς ἐπανῄει· πόνων μὲν
ἐκεῖνος τῶν αὐτῶν ἢ καὶ μειζόνων τῆς ἀρετῆς
ἐχόμενος· λύειν δὲ τοὺς ἑτέρων πόνους, καὶ μᾶλλον
γε τοὺς ἐξ ὁδοιπορίας διὰ τῆς φιλανθρώπου φιλοξενίας ἐπιμελούμενος.
Ταύτῃ τοι καὶ ἀκούσας τὸν τῆς Κορίνθου πρόε
ὅρον εἰς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων ἀνιόντα, εκεί που
πλησίον τοῦ τε πόνου λήξαι, καὶ βραχύ τι διαναπαύεσθαι, προσῄει· οὐ κεναῖς χερσὶν, ἀλλὰ δῶρα
φέρων σμικρὰ μὲν, μεγάλῃ δὲ καὶ φιλοτίμῳ τῇ
προαιρέσει, καθὰ τὰ μάλιστα ὧν εἶχε, προσήγε, καὶ
ὧν οὐδὲν κρεῖττον παρ' ἑαυτῷ ἀπελίμπανε· λάχανα
τοῦ πονηθέντος αὐτῷ παραδείσου πολυειδῆ αὐτῷ τε
καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ κληρικοῖς ἅμα καὶ ἄρχουσιν· ὑφ'
ὧν καὶ διδαχθεὶς ὅστις εἴη, ποῦ τε διάγει, καὶ
οποίαν ἄρα τὴν ἀγωγὴν μέτεισιν· ἀνδρὸς φιλαρέτου
+1sa. 11, 4.
η
flaud enim longiori interjecto tempore, miser
ille Symeon, quique fusi multi Christiani sanguinis
auctor exstitisset, ab humanis migrat, ejusque
imperium capessit Petrus: sic quidem filius, ut
tamen nequaquam, uti gloria ac substantia, ita
quoque crudelitatis ac inhumanitatis hæres visus
sit; sed plane, longe ab ea alienus; quippe, quod
ad ipsum spectat, nihil illius sanguinis habens no
finitatis. Is statim sanguines ac bella valere
jubens, pacem cum Romanis iuit: quando, ut
verbis prophete ular, gladius ac lancea, armaque
omnia ferro confecta, in falcem ac ligonem coufla
bantur: quando item universis, in proprias urbes
ac oppida, ipsosque lares. cum salute renicantibus,
divinus quoque Lucas, ad impensius desideratam
Joannatzis solitudinen desideranter rediit: que leur
quidem ipse aut etiam majores consectans virtutis
labores: ut tamen labores aliorum, ac cumiprimis
ex itinere susceptos, benigna hospitalitate recreare
studeret.
Quapropter etiam ubi Corinthi episcopum ad
urbem regiam ascendentem, haud procu! laboris
inducias facere, ac paululum quiescere audisset,
eum adiit, haud vacuis manibus, verum munera
afferens, illa quidem exigua, magua tamen ac
larga voluntate: siquidem es maxime oltulit, que
suppetebant, ac quibus mifit melius repositum
haberet: nempe diversi generis olera, ex horto
quem colebat, cum episcopo, tum comitibus clerieis pariter ac viris nobilibus. quibus etiam deείus ille, quisnam is csset, ac ubi ageret, quam-
col. 455–456page 8 of 19
PG 111:455καὶ πρὸς τὰ θεῖα ἐρωτικῶς ἔχοντος ἔργον ἐποίει. Κόμπον καὶ ἀξιώματος μέτρον φαύλον εἶναι νομί σας, ἐν μεγάλῳ ἐτίθει, πένητος ἀνδρός, εἰ καὶ μὴ πένης ἦν τὰ πνευματικά, καλύβην ἰδεῖν. Ελθὼν οὖν, καὶ ἔψει τὰ ἐκείνου περιλαβών, ἐθαύμαζεν & θαυμάζειν ἀληθῶς ἄξιον· οὐ πλοῦτον καὶ περιφάνειαν, ἀλλὰ πενίαν ἐθελούσιον καὶ αὐθαι μετον· διὸ καὶ πρόθυμος κατέστη, χρυσῷ δεξιώτα σθαι τὸν ἄνδρα. Καὶ γὰρ ειώθαμεν, οὐ τοῖς δεομένοις μᾶλλον, ἀλλὰ τοῖς τοῦ δεῖσθαι υψηλοτέροις χαρίζεσθαι προθυμότερον. Ὁ μὲν οὖν ἐπέτρεπε δοῦναι τῷ οἰκειοτέρῳ τῶν ἀκολούθων. Ο δὲ τοῦτο λαβεῖν ἀνένευεν, ε Οὐ χρυσίον λέγων, ὦ δέσποτα, δεόμενος προσῆλθον· ἀλλ᾽ εὐχῶν καὶ διδασκαλίας. Η Τί γὰρ πρὸς ἡμᾶς ὁ χρυσός, ὃς οὕτως εἰλόμην ο Πικροπολισ η βιοῦν; Δὸς τοιγαροῦν οὗ δέομαι καὶ σφόδρα διψῶ, διδάξας τὸν ἀμαθῆ ἐμὲ καὶ ἄγροικον πῶς δεῖ με σωθῆναι, ο Ελυπήθη λίαν ἐπὶ τῷ ἀπαραδέκτῳ τῆς δωρεᾶς ὁ ἀρχιεπίσκοπος, οὐ τοῦ διδομένου, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ μᾶλλον ύπεροψίαν τὸ πραχθὲν ἡγησάμενος· καὶ ὡς χρήζων αὐτός· ἀλλ' ὡς τοῖς ἐκείνου μᾶλλον μὴ εὐδοκῶν, απώσασθαι. Καὶ διὰ τοῦτο πάνω τὴν καρδίαν περι αλγῆς ὤν, ο "Ινα τί, ἔφη, οὕτως ἀπώσω μετὰ τῆς δωρεᾶς καὶ ἡμᾶς; Πιστὸς γὰρ καὶ αὐτὸς, και ἁμαρτωλός· ἐπίσκοπός τε, εἰ καὶ ἀνάξιος. Πῶς οὖν ἐν πᾶσι μιμητὴς ἐθέλων εἶναι Χριστοῦ, τὴν ἐν τούτῳ μίμησιν οὐ προσίῃ; Ἐδέχετο καὶ αὐτὸς τῶν εὐσεβῶν βουλομένων τὰς προαιρέσεις, καὶ τούτου μαρτύριον ἀψευδές, τὸ γλωσσόκομον. Πάντως γάρ, εἰ καὶ σὺ μηδενὶ [πρ. μὴ δέη] τοῦ διδομένου, ἀλλ' ἑτέροις τοῦτο δεομένοις ορέξεις. Νῦν δὲ τό γε σόν, μάταιον τι καὶ ἀλόγιστον τῆς εὐποιίας ἡ ἐντολή καὶ πηροῖς οὕτως εὐγένειαν γνώμης, μετὰ τοῦ φιλο θέου καὶ τὸ φιλάνθρωπον ἔχουσαν. Καὶ συνελόντα φάναι, ὑπόθεσιν ἀναιρεῖς, ὁμοῦ τε παρακαλεῖν δυνα μένην πενίας βαρύτητα, καὶ ὁδὸν πολλοῖς εἰς τὸ σύν ζεσθαι γινομένην.» Τούτων ὡς ήκουσεν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, οὐκ ἔγνω δεῖν ἐπὶ πλέον ἀπωθεῖσθαι τὴν λήψιν, ἵνα μὴ εἴησιν ἑαυτῷ, καὶ τῷ προέδρῳ, λύπης ἀμετρίαν ποιήσῃ. Λαμβάνει τοιγαροῦν οὐδὲν πλέον, ἢ νόμισμα, καὶ εὐχῶν ἀντιδίδωσι πλοῦτον. Εἶτα ήρετο τὸν ἀρχιεπίσκοπον μεθ' ὅσης ἂν εἴποις της συντριβῆς τοῦ φρονήματος· «Εἰπέ μοι, λέγων, ὦ δέσποτα, πῶς οἱ τοῖς ὄρεσι καὶ ταῖς ἐρημίαις ἡμεῖς διὰ πλῆθος ἁμαρτιῶν προσεδρεύοντες, πώς ἂν τῶν θείων φρικτών μετέχοιμεν μυστηρίων; Οριξη γὰρ ὅτι μὴ συνάξεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἱερέως ἀπό ρως ἔχομεν.» ῾Ο δὲ τῆς ζητήσεως αὐτὸν καὶ λίαν επιδεξάμενος ο Καλώς, επιδεξάμενος. Καλώς, έφη, Πάτερ, και περί καλοῦ καὶ μεγίστου πράγματος συζητεῖς. Τὸ γὰρ καλόν, οὐ καλὸν, φασίν, ὅταν μὴ καλῶς γίνοιτο. Δεῖ τοιγαροῦν προηγουμένω; μὲν παρεῖναι τὸν ἱερέα εκείνου δὲ κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην ἀπόντος, ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέζης τιθένα: τῶν προηγιασμένων το
ANONYMI
que vitae rationem teneret, rem fecit viri studiosi, καὶ πρὸς τὰ θεῖα ἐρωτικῶς ἔχοντος ἔργον ἐποίει.
atque in divina amanter affecti. Fastum quippe ac
dignitatis modum parvifaciens, plurimi zestimabat, ut viri pauperis, quanquam spiritualium ratione non erat pauper, tugurium viseret.
Κόμπον καὶ ἀξιώματος μέτρον φαύλον εἶναι νομί
σας, ἐν μεγάλῳ ἐτίθει, πένητος ἀνδρός, εἰ
καὶ μὴ πένης ἦν τὰ πνευματικά, καλύβην ἰδεῖν.
Ελθὼν οὖν, καὶ ἔψει τὰ ἐκείνου περιλαβών,
ἐθαύμαζεν & θαυμάζειν ἀληθῶς ἄξιον· οὐ πλοῦτον
καὶ περιφάνειαν, ἀλλὰ πενίαν ἐθελούσιον καὶ αὐθαι
μετον· διὸ καὶ πρόθυμος κατέστη, χρυσῷ δεξιώτα
σθαι τὸν ἄνδρα. Καὶ γὰρ ειώθαμεν, οὐ τοῖς δεομέ
νοις μᾶλλον, ἀλλὰ τοῖς τοῦ δεῖσθαι υψηλοτέροις
χαρίζεσθαι προθυμότερον. Ὁ μὲν οὖν ἐπέτρεπε
δοῦναι τῷ οἰκειοτέρῳ τῶν ἀκολούθων. Ο δὲ τοῦτο
λαβεῖν ἀνένευεν, ε Οὐ χρυσίον λέγων, ὦ δέσποτα,
δεόμενος προσῆλθον· ἀλλ᾽ εὐχῶν καὶ διδασκαλίας.
Veniens itaque, ejusque omnia lustrans, admirationi habebat, quae reipsa admiratione digna
erant: non divitias ac superbiam, sed voluntariam
paupertatem ac nltro assumptam. Quapropter etiam
alacris statuit, auro prosequi virum. Sic quippe
mlors est, ut nedum egentibus, sed et iis qui sublimiores sunt quam ut egeant, alacrius ac propensius largiamur. Jassit ergo unum aliquem
erogare inter domesticos praecipuum. Verum ille
accipere renuit: Maudquaquam, inquit, domine, auri indigens accessi; sed precum ac doctri- Η Τί γὰρ πρὸς ἡμᾶς ὁ χρυσός, ὃς οὕτως εἰλόμην
na. Quid enim ad me aurum, qui sic elegerim
vivere? Da ergo id quo egeo, ac cujus acris me
sitis habet, raden me ac rusticum docens, qua
oporteat ratione salutem comparare. ▸
Porro tristatus est valde pontifex pro doni rePadiatione: non dati, sed sui potius spretionen
ratus, quod ita gestum esset: ac tanquam is quidem haberet necessarium aurum, eo tamen datum
repulisset, quod ejus dona displicerent. Idcirco gravi
cordis dolore tactus: c Quorsum, inquit, ad eum
modum, una cum domo, nos quoque repulisti?
Nam et ego Gialelis sum, quanquam peccator; episcopus, tametsi indignus. Qua ergo ratione qui in
omnibus Christum imitari velis, ejus in hoc imitaLionem non admittis? Nam et ille, ultro a piis
volentibus oblata recipiebat, cjusque rei testes
luculos habes. Omnino enim, tametsi ipse, datum
mauus necessarium non habeas; at porriges iudigentibus aliis. Nunc autem, quod ad te spectat,
stultum quid ac irrationale lit beneficentiæ præcrptum, sicque animi omnis religiosi, ac benigni
tate in proximos habcntis, ingenuitatem laudis.
Atque, ut verbo dicam, rem tollis, qua simul gravanti paupertati solatium adhiberi possit, mult sque
via pateat salutis. >
His auditis, baud ultra Dei homo muneris accepfionem repudiandam putavit, ut ne sibi ipse os.
tentationem, ac autistiti tristitiaas immoderationem
crearet. Accipit ergo unicum duntaxat nummum,
ac precum divitias rependit.
Tum quæsivit ab archiepiscopo, sensu admodem contrito ac humili: Amabo, inquit, o domine:
qua nus ratione, qui propter multa peccata nostra
montes colimus ac solitudines, qua, inquam, ratione, horrenda mysteria possimus percipere? Vides
enim ut nedum collecta, sed neque sacerdos suppetat.lile autem grate admodum percontationem
accipiens: ο Bene, inquit, Pater, deque bona ro
ac maxima interrogasti. Nam bonum quoque, ut
aiunt, non bonum est, ut non bene feri contingat.
Primo igitur ac principaliter, sacerdotem aressa
decet. Quod si ille necessaria omnino ratione absit,
Πικροπολισ sacrae mensa, sanctificatorum
G
η
βιοῦν; Δὸς τοιγαροῦν οὗ δέομαι καὶ σφόδρα διψῶ,
διδάξας τὸν ἀμαθῆ ἐμὲ καὶ ἄγροικον πῶς δεῖ με
σωθῆναι, ο
Ελυπήθη λίαν ἐπὶ τῷ ἀπαραδέκτῳ τῆς δωρεᾶς ὁ
ἀρχιεπίσκοπος, οὐ τοῦ διδομένου, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ μᾶλλον
ύπεροψίαν τὸ πραχθὲν ἡγησάμενος· καὶ ὡς χρήζων
αὐτός· ἀλλ' ὡς τοῖς ἐκείνου μᾶλλον μὴ εὐδοκῶν,
απώσασθαι. Καὶ διὰ τοῦτο πάνω τὴν καρδίαν περιαλγῆς ὤν, ο "Ινα τί, ἔφη, οὕτως ἀπώσω μετὰ τῆς
δωρεᾶς καὶ ἡμᾶς; Πιστὸς γὰρ καὶ αὐτὸς, και
ἁμαρτωλός· ἐπίσκοπός τε, εἰ καὶ ἀνάξιος. Πῶς οὖν
ἐν πᾶσι μιμητὴς ἐθέλων εἶναι Χριστοῦ, τὴν ἐν
τούτῳ μίμησιν οὐ προσίῃ; Ἐδέχετο καὶ αὐτὸς τῶν
εὐσεβῶν βουλομένων τὰς προαιρέσεις, καὶ τούτου
μαρτύριον ἀψευδές, τὸ γλωσσόκομον. Πάντως γάρ,
εἰ καὶ σὺ μηδενὶ [πρ. μὴ δέη] τοῦ διδομένου, ἀλλ'
ἑτέροις τοῦτο δεομένοις ορέξεις. Νῦν δὲ τό γε σόν,
μάταιον τι καὶ ἀλόγιστον τῆς εὐποιίας ἡ ἐντολή -
καὶ πηροῖς οὕτως εὐγένειαν γνώμης, μετὰ τοῦ φιλοθέου καὶ τὸ φιλάνθρωπον ἔχουσαν. Καὶ συνελόντα
φάναι, ὑπόθεσιν ἀναιρεῖς, ὁμοῦ τε παρακαλεῖν δυνα
μένην πενίας βαρύτητα, καὶ ὁδὸν πολλοῖς εἰς τὸ σύν
ζεσθαι γινομένην.»
Τούτων ὡς ήκουσεν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, οὐκ
ἔγνω δεῖν ἐπὶ πλέον ἀπωθεῖσθαι τὴν λήψιν, ἵνα μὴ
εἴησιν ἑαυτῷ, καὶ τῷ προέδρῳ, λύπης ἀμετρίαν
ποιήσῃ. Λαμβάνει τοιγαροῦν οὐδὲν πλέον, ἢ νόμισμα,
καὶ εὐχῶν ἀντιδίδωσι πλοῦτον.
Εἶτα ήρετο τὸν ἀρχιεπίσκοπον μεθ' ὅσης ἂν εἴποις
της συντριβῆς τοῦ φρονήματος· «Εἰπέ μοι, λέγων,
ὦ δέσποτα, πῶς οἱ τοῖς ὄρεσι καὶ ταῖς ἐρημίαις
ἡμεῖς διὰ πλῆθος ἁμαρτιῶν προσεδρεύοντες, πώς
ἂν τῶν θείων φρικτών μετέχοιμεν μυστηρίων; Οριξη
γὰρ ὅτι μὴ συνάξεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἱερέως ἀπό
ρως ἔχομεν.» ῾Ο δὲ τῆς ζητήσεως αὐτὸν καὶ λίαν
επιδεξάμενος ο Καλώς,
επιδεξάμενος. Καλώς, έφη, Πάτερ, και περί
καλοῦ καὶ μεγίστου πράγματος συζητεῖς. Τὸ γὰρ
καλόν, οὐ καλὸν, φασίν, ὅταν μὴ καλῶς γίνοιτο.
Δεῖ τοιγαροῦν προηγουμένω; μὲν παρεῖναι τὸν ἱερέα
εκείνου δὲ κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην ἀπόντος, ἐπὶ τῆς
ἁγίας τραπέζης τιθένα: τῶν προηγιασμένων το
col. 457–458page 9 of 19
PG 111:457σκεῦος, ἐὰν εὐκτήριον ῇ· εἰ δὲ κελλίον, ἐπὶ σκάμνου τοῦ καθαρωτάτου. Εἶτα καλυμμάτιον ἐφαπλώ. σας, ἐν αὐτῷ προθήσεις τὰς ἁγίας μερίδας· καὶ θυμίαμα καύσας, τοὺς τῶν τυπικῶν ψαλμούς, ἢ τὸ τρισάγιον ἐπάσεις, μετὰ τοῦ συμβόλου τῆς πίστεως καὶ τρὶς τὸ γόνυ κλίνας, τὰς μὲν χεῖρας συστελεῖς, μεθέξεις δὲ στόματι, τοῦ τιμίου σώματος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, λέγων τὸ Ἀμήν. ᾿Αντὶ δὲ νάματος, ποτήριον οίνου πιῇ. Τὸ μέντοι ποτήριον εἰς χρείαν ἑτέρου τὸ μετὰ ταῦτα, οὐ κοινωθήσεται Αὖθις δὲ τῷ καλυμματίῳ τὰς ἐπιλοίπους συστελεῖς μερίδας ἐν τῷ σκεύει, πᾶσαν εἰσφέρων ἀσφάλειαν, ὥστε μή ἐκπετεῖν μαργαρίτην, καὶ καταπατηθῆναι.» "Ηκου σεν ὁ μέγας, καὶ χάριν ἐπὶ τούτοις διωμολόγησεν ὁ μὲν οὖν τῆς προκειμένης ὁδοῦ ὁ ἀρχιεπίσκοπος ὁ δὲ τῶν εὐχῶν εἴχετο, καὶ τῆς ἡσυχίας. Σύνηθες τῷ μεγάλῳ, κατὰ τὴν τῶν Βαΐων ἑορτὴν ἅμα φωτί, πρὸς τὴν ἀκρώρειαν ἀνιέναι τοῦ ὄρους. τὸ θεῖον τοῦ σταυροῦ ὅπλον μετὰ χεῖρας ἔχοντα, καὶ Κύριε, ἐλέησον ἐπιβοῶντα. Ποτὲ γοῦν ἀνιόντι, φθο νήσας ὁ τοῖς ἀγαθοῖς ἀεί ποτε βασκαίνων ἐχθρός, καὶ τρόπον τινὰ βουληθεὶς ἐμποδίσαι τοῦτο τῆς φιλοθέου προθέσεως, ἔχιν παρασκευάζει τοῦ χώρα μοῦ ἐξελθόντα, τοῦ πολὸς αὐτοῦ τῷ δακτύλῳ ἐνάψαι. Καὶ ὁ μὲν πονηρὸς οὕτως· ὡς ὀργάνῳ τῷ ἑρπετῷ χρησάμενος. Ο δ' ἀγαθὸς πῶς; καὶ οἷα διὰ τῆς ἀγαθῆς ἐνέργει ψυχῆς, ἀγαθῷ καὶ θεοφιλεί προσή και τα; προσκλιθεὶς γὰρ ὁ μέγας εὐθὺς, καὶ τοῦ ποῖος ἅμα καὶ τοῦ θηρὸς ἀψάμενος· «Μήτε σὺ ἐμὲ αοικήσῃς, φησί, μήτ' ἐγὼ σέ. Πορευθώμεν δὲ τὴν οἰκείαν ὁδὸν ἑκάτερος· ἐπεὶ καὶ ἑνὸς ἀμφότεροι της μιουργοῦ ποιήματα, οὗ κωλύοντος καὶ μὴ βουλομέν νου, οὐδὲν ὅλως ἡμεῖς ἐνεργεῖν δυνάμεθα. • Οὕτως τὸ νάμα, ἀντὶ νάματος, καλυμμάτιον
VITA S. LUC.E JUNIORIS.
σκεῦος, ἐὰν εὐκτήριον ῇ· εἰ δὲ κελλίον, ἐπὶ σκάμ- vasculum, siquidem est oratorium: sin autem cella,
νου τοῦ καθαρωτάτου. Εἶτα καλυμμάτιον ἐφαπλώ.
σας, ἐν αὐτῷ προθήσεις τὰς ἁγίας μερίδας· καὶ
θυμίαμα καύσας, τοὺς τῶν τυπικῶν ψαλμούς, ἢ τὸ
τρισάγιον ἐπάσεις, μετὰ τοῦ συμβόλου τῆς πίστεως
καὶ τρὶς τὸ γόνυ κλίνας, τὰς μὲν χεῖρας συστελεῖς,
μεθέξεις δὲ στόματι, τοῦ τιμίου σώματος Χριστοῦ
τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, λέγων τὸ Ἀμήν. ᾿Αντὶ δὲ νάματος,
ποτήριον οίνου πιῇ. Τὸ μέντοι ποτήριον εἰς χρείαν
ἑτέρου τὸ μετὰ ταῦτα, οὐ κοινωθήσεται Αὖθις δὲ τῷ
καλυμματίῳ τὰς ἐπιλοίπους συστελεῖς μερίδας ἐν
τῷ σκεύει, πᾶσαν εἰσφέρων ἀσφάλειαν, ὥστε μή
ἐκπετεῖν μαργαρίτην, καὶ καταπατηθῆναι.» "Ηκουσεν ὁ μέγας, καὶ χάριν ἐπὶ τούτοις διωμολόγησεν
ὁ μὲν οὖν τῆς προκειμένης ὁδοῦ ὁ ἀρχιεπίσκοπος -
ὁ δὲ τῶν εὐχῶν εἴχετο, καὶ τῆς ἡσυχίας.
Σύνηθες τῷ μεγάλῳ, κατὰ τὴν τῶν Βαΐων ἑορτὴν
ἅμα φωτί, πρὸς τὴν ἀκρώρειαν ἀνιέναι τοῦ ὄρους.
τὸ θεῖον τοῦ σταυροῦ ὅπλον μετὰ χεῖρας ἔχοντα, καὶ
Κύριε, ἐλέησον ἐπιβοῶντα. Ποτὲ γοῦν ἀνιόντι, φθο
νήσας ὁ τοῖς ἀγαθοῖς ἀεί ποτε βασκαίνων ἐχθρός,
καὶ τρόπον τινὰ βουληθεὶς ἐμποδίσαι τοῦτο τῆς φι
λοθέου προθέσεως, ἔχιν παρασκευάζει τοῦ χώραμοῦ ἐξελθόντα, τοῦ πολὸς αὐτοῦ τῷ δακτύλῳ ἐνάψαι.
Καὶ ὁ μὲν πονηρὸς οὕτως· ὡς ὀργάνῳ τῷ ἑρπετῷ
χρησάμενος. Ο δ' ἀγαθὸς πῶς; καὶ οἷα διὰ τῆς
ἀγαθῆς ἐνέργει ψυχῆς, ἀγαθῷ καὶ θεοφιλεί προσήκαι τα; προσκλιθεὶς γὰρ ὁ μέγας εὐθὺς, καὶ τοῦ
ποῖος ἅμα καὶ τοῦ θηρὸς ἀψάμενος· «Μήτε σὺ ἐμὲ
αοικήσῃς, φησί, μήτ' ἐγὼ σέ. Πορευθώμεν δὲ τὴν
οἰκείαν ὁδὸν ἑκάτερος· ἐπεὶ καὶ ἑνὸς ἀμφότεροι της
μιουργοῦ ποιήματα, οὗ κωλύοντος καὶ μὴ βουλομέν
νου, οὐδὲν ὅλως ἡμεῖς ἐνεργεῖν δυνάμεθα. • Οὕτως
scamno mundissimo. Tum explicans velum minus,
propones in eo sacras particulas; accensoque thymiamate, typicorum psalmos, aut hymnum ter
Sanctus cantabis cum Symbolo fidei: trinaque genuum fexione adorans, manus quilem contra
hes ore autem, sacrum pretiosi Christi ac Dei
nostri corpus sumes: dicendo Amen. Loco autem
sacri laticis, vini poculum bibes. Nec vero ultra
calicem, in alium usum communem assumes, Rursum vero reliquas particulas in vase linteolo colliges,
omnem diligentiam adhibens, ut ne margarita decidat, ac couculcetur. Audivit magnus ille, ac pro
documento gratias habuit: ac archiepiscopus qui
dem propositum iter, sanctus vero preces ac solitudinis quieta repetivit.
In more, magnus ille positum habebat, ut solemni Palmarum die, prima statim luce, in montis
cacumen crucis arma in mauas ferens, atque
illud: Domine, miserere, inclamans, ascenderet.
Quadam ergo die ascendenti invidens, qui bonis
semper hostis invidet, volensque religiosa mentis
ριopositum ratione quadam prohibere, viperam e
suo foramine egressam,ab ejns pedis digito suspenit. At quidem ita nequam ille, utens reptili tanquam instrumento. Bonus antem quomodo, ac
qualia bono mentis proposito egit, bono ac religioso
homini congrua? Statim enim se Magnus incl nans,
simulque pedem ac feram prehendens: e Nec fu
me, inquit, laseris, nec ego te: pergamus quisque
viam suam: quando etiam unius a...bo opificis crea
turæ sumus: quo prohibcate ac nolente, nibil pus.
sumus operari. lis dictis, statim quidem vipera a
notae.
Fr. Combefisii
Manus quidem contrahes, etc. Ritus hic, ut
ore ipso, non manu ori admovens quis Eucharistiam sumat, Latinorum, quam Græcorum magis
videri possit. Græci enim antiqua ac constanti traditione, Eucharistiam in manus plebi communicanti
dant,confirmante synodo in Trullo.Num Corinthiorum ille episcopus docuit, quod esset e ritu suæ
Ecclesis, quæ quia Romane diccesis, in hoc
quoque Ecclesiam Romanam ut matrem sequeretur?
lland certe Corinthiorum episcopus, aut ullus alius
Romanæ tune dicecesis in Oriente Trullano conventui
interfuit, aut subscripsit, uti nec patriarchae alii,
quorum dioecesibus manserunt Trullani canones
obscuri - τὸ νάμα, ac sacer latex, cujus loco vint
haustum adhibendum decernit, est Dominicus sanguis
cejus loco, ceu quadam pia fictione, et ad quamdam
integri epuli, quale Dominus instituit, representationem, vini ille haustus succedit. Sic ipsi adhibemus vi feria in Parasceve, qua una solemni ritu
timur prææsanctificatis, infuso de more vino calici,
haustoque: sicque ad nostra fere tempora, a sumpto
Dominico corpore propinatum est vini aliquid ceu
in memoriam Donitnici sanguinis, ac subtracti
laicis molita consuetudine mystici calicis; nee
icium ad oris velut ablutionem, quomodo etiamnum, nonnullos vini sorbitiunculam a sacra comlaunione accipere video. Sic nostro codice ms. in
membranis, ubi post ritum ungendi infirmum, sacra
communio congruentissimo ordine, præmissa item
conlessione,si necesse fuerit,exhibenda præscribitur,
porrecto jam Dominico corpore sub illis verbis:
PATROL. GR. CXI.
Corpus Domini nostri Jesu Christi, profciat t'li ad
salutem, et non ad judicium, sed ad remedium anima
tuæ, et perducal te in vitam æternam. Amen. Stat.m
sequitur: Accepta communione dans ei vinum
dicat:: Sanguis Domini nostri Jesu Christi, ad
salutem sit tibi, et non ad judicium unim tuce, et
perducat te in vitam æternam. Amen. Id plane de
ipso viuo in typum, ac ἀντὶ νάματος, ut auctor loquitur, propinato: ut et Rubrice verba indicant, ac
tempus suadet quo codex scriptus est. Nec enim
adeo antiquus est, ut nec.lum tune utriusque speciei
ritus in laicorum communione abolitus esset; adde
quod ille pro infirmis nunquam obtinuit, ac nee
modo obtinet apud Græcos, qui solas particulas v
feria in Coena Domini consecratas infirmis reservant, levi tantum aspersione seu infusione calicis,
tunc quando consecrantur, pro inolito more iutin -
gendi ac perfundendi mysticum pauem, intinctas
ac infusas, postmodumque siccatas: quæ siccias,
necessarium alium usum seu viui, seu aquæ inducit,ut nimirum liquore ejusmodi emollita, ab infirmo
commode absorberi possint. Illud καλυμμάτιον linteolum est, veluti quod Latino ritu, corporale dicimus,
in quod explicatum, vel in altari; vel in scamno
mundissimo, docet episcopus effundenda e præsanctificatorum vase seu pyxide particulas, exque
codem sumpta pro commu..ione hostia, iterum in
idem refundendas, nullo interim præterquam oris
immediato contactu, pro sacramenti reverentia,
quam Latinus ritus majorem præfert.
col. 459–460page 10 of 19
PG 111:459εἰπόντος, ὁ μὲν ἔχις αὐτίκα του ποδός τε ἀφίστατο καὶ τῆς ἀγούσης εἰς τὸν ἐκείνου χηραμόν είχεται σ δὲ θεῖος ἀνὴρ διέμεινεν ἀσινῆς, οὐδὲν ὅλως ὑπὸ τοῦ δήγματος παθών πονηρόν. Πέμπεται τις βασιλικής πρός γε τὰ μέρη τῆς Ἀφρικῆς, παρὰ τοῦ τὰ βασίλεια διέποντος σκήπερ. Ἐπεὶ οὖν ἤδη τὴν Κόρινθον εἷλε, τὸ χρυσίον δ ἐπι γε το βασιλικῶν χάριν λειτουργιών κλέπτεται. Παρά του κατὰ πολλὴν νύκτα καὶ ἀδηλίαν τοῦ κακουργήματος, ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς τοιούτοις φίλον, ήρτυ νῶντο ἄμφοδοι· ἐρευνῶντο πλατείαι· οἱ ἐν ὑποψία πάντες ἑτασμοῖς [ἱσ. λείπ. ἐπεβάλλοντο· ή. ἐν ἑτασμ.]. ὡς δὲ ἀνήνυτα ελέγχετο πάντα, καὶ ἡ εὕρεσις ἀνέλπιστος ἦν, ἀθυμία τὸν ἄνθρωπον είχε βαρεία Μετ' άλλα ικανά. Ως γὰρ ἤδη καὶ τροφῆς ἱκανῶς μετεῖχον, καὶ μνήμῃ Θεοῦ, ἡ τοῖς βρώμασιν ἐν τρυφῶν ἔσπευδον· διάρας ὁ μέγας άφνω τοὺς δ. φθαλμούς, καὶ προσχών τινι τῶν παρισταμένων, εκάλει τε αὐτὸν ἐξ ὀνόματος, καὶ μετεκαλεῖτο πρὸς έαυτόν. Τὸν δ' ἐπεὶ παρέστη πλησίον· ο ἵνα τί, φησί, πρὸς αὐτὸν ὁ βλέπων, σεαυτῷ θάνατον, καὶ τῷ σῷ κυρίῳ κίνδυνον ἔμελλες προξενεῖν, χρημάτων καταν τολμήσας βασιλικῶν, ἀλλὰ σύ γε πρός τάχος ἀπελ θών, δ κατώρυξας χρυσίον ὡς ἡμᾶς ἔνεγκε, εἰ σας μέλει καὶ οἴκτου καὶ συγγνώμης τυχεῖν. ο Ηκουσεν ἐκεῖνος, καὶ οἷα πέδῃ τὴν γλῶτταν δεθεὶς, καὶ μην ἀντειπεῖν ὅλως δυνηθείς, ἅτε καὶ τὸ συνειδὸς αὐτῷ συμμαρτυροῦν ἔχων καὶ συμφθεγγόμενον, τὸ τοῦ σκότους ἔργον φωτὶ μετανοίας διορθοῦν ἔσπευδ καὶ πεσὼν εὐθὺς, ποδῶν ἤπτετε τῶν ἁγίων, χείρας οιονεί καθαίρων κλοπῇ μολυνθείσας· καὶ τὸ κακῶς πραχθὲν ἐξωμολογεῖτο, καὶ συγγνώμην θερμώς ᾐτεῖτο· ἧς καὶ τυχών· τοῦτο γὰρ τῆς ἐκείνου ψυχῆς, ἵνα μὴ τὴν πληγὴν δείξῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν θέμα πείαν ὡς τάχος ὀρέξῃ· ἄπεισιν εὐθέως καὶ τὸ χρυσ σίον ὑπὸ πᾶσιν ὀφθαλμοῖς ἐρῶσι, σώον μετακομίζει. Πολλὰς δὲ τὰς ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ φέρων οχλήσεις, διὰ τὸ καὶ πολλοὺς εἶναι τοὺς ὁσημέραι φοιτώντας, καὶ τὸ φιλήσυχον αὐτῷ καὶ γαληνὸν ὑποφθείροντα; ἐβούλετο μὲν ἐκεῖθεν ἀναχωρεῖν, καὶ πρὸς ἐρημι χωτέρους μεταβῆναι τόπους· οὐ μὴν πειθόμενον ἑαυτὸν παρείχε τοῖς λογισμοῖς, ἅτε τῷ οἰκείῳ θελή ματι ἀντιπίπτειν εἰδὼς, καὶ συμβαίνειν ἁπλῶς οὐ δέποτε. Ταύτῃ τοι καὶ τὴν διακονούμενον αὐτῷ μοναχὸν Γερμανὸν ὄνομα, εἰς Κόρινθον ἔγνω πέμ πειν πρὸς τὸν τότε τὴν ἀρετὴν περιβόητον Θεοφύλακτος οὗτος ἦν ὁ σοφὸ;, δ; τῆς θύραθεν σοφίας διδάσκαλος ῶν, οὐδὲν ἧττον ἀπὸ τῶν ἔργων καὶ τοῖς ἐρασταῖς τῶν καλῶν τὴν ἀρετὴν παρεδίδου. Πρὸς τοῦτον τοιγαροῦν ἐκπέμψας, τί ποιητέον ἐζήτει κα θεῖν· πότερον ἐνταῦθα μένειν καὶ οὕτω φέρειν ὑπὸ πολλῶν ὀχνούμενον· ἢ τοὺς ἀβάτους τοῖς πολλοῖς, καὶ ἀνθρώπων σπανίζοντας ἀνελέσθαι τόπους. Ὁ δὲ, «Τὸ τοῦ θείου, ἔλεγεν, 'Αρσενίου, ἄριστα έχουν, Πέμπεται τις βα
ANONYMI
abcessit, iterque versus furamen suum iustitit: εἰπόντος, ὁ μὲν ἔχις αὐτίκα του ποδός τε ἀφίστατο
admirabilis autem vir, nihil omnino mali a morsu
passus, incolumis perstitit.
Mittitur regius guidam ad partes Africa, ab
imperii Romani sceptra moderante. Ubi igitur jam
Corinthum venisset, furatur aliquis, quam ille regalium ministeriorum causa, auri summam vehebat.
Quod autem profunda nocte patrato furto, iniqua
molitio obscura esset, uti plane in ejusmodi solet,
exquirebantur bivia, exquirebantur platæ, suspecti omnes in quæstionem vocabantur. Tandem
autem ubi oinnibus frustra tentatis, nulla spes
inveniendæ pecuniae reliqua videretur, gravis mœror hominem angebat. Post alia sat multa. Ubi jam
ergo abundle satis epulati essent, Deique memoria,
supra quain escis deliciari pararent, apertis subito
magnus ille oculis, inque unum aliquem astantium
intendens, ex nomine ad se accersivit. Tum quia
haud procul erat: • Utquid, inquit ad eum videns,
cam tibi mortem, tum periculum domino, in regtles temere pecunias iniuvolans, asciturus fuisti?
Nanc autem statim sbiens, ad nos aurum defer quod
terræ infodisti, siquidem misericordiam atque veniam consequi cupis. › Audivit ille, ac tanquam
compede revinctus linguam, nec ownino valen contradicere, ut cui conscientia crimon contestaretur,
tenebrarum opus pœnitentiæ luce emendare contenelit, mosque procidens, sanctos contingebat pedes,
velut furto fœdjatas manus contrectatione mundaret:
quodque male commissum erat, confitebatur, ac
veniam fervide deposcebat; eamque consecutus,
id enim illiùs animi erat, ut nedumi vulnus ostenderet, sed et quam cito medelam adhiberet: abit
statim, ac sub omnium oculis, sospitem auri suminait reportal.
Cum autem en, loco multas, ab iis qui plures
quotidie ventitabant, gratamque quietem ac tranquillitatem turbabant, molestias ferret, volebat
quidem inde recedere, atque ad loca magis solitaria
nigrare, baud tamen ils se cogitationibus obsequentiorem præbebat, qui propriæ voluntati contradicere
sciret, ac nunquam temere consentire. Operæ pretium ergo duxit, ut ministrantem monachum Germanum nomine, Corinthum mitteret, ad virum
virtutis laude celeberrimum); sapientem, inquam,
Theophylactum, qui profanae sapientiæ doctor,
nibilominus virtutem amantibus honesti, ab ope.
filous traileret. Ad eune itaque mittens, quarebat
doceri quid facto opus haberet? hic mauere, inque
cam modum, plurium molestias ferre; ən loca multis
invia, atque paucis hominum frequentia anteferre q At ille: «Tenendum, inquit, quod opinνο
haberet, Arsenii consilium, › Is enimi ‹ Fugere, ait
καὶ τῆς ἀγούσης εἰς τὸν ἐκείνου χηραμόν είχεται σ
δὲ θεῖος ἀνὴρ διέμεινεν ἀσινῆς, οὐδὲν ὅλως ὑπὸ τοῦ
δήγματος παθών πονηρόν.
Πέμπεται τις βασιλικής πρός γε τὰ μέρη τῆς
Ἀφρικῆς, παρὰ τοῦ τὰ βασίλεια διέποντος σκήπερ.
Ἐπεὶ οὖν ἤδη τὴν Κόρινθον εἷλε, τὸ χρυσίον δ ἐπι
γε το βασιλικῶν χάριν λειτουργιών κλέπτεται. Παρά
του κατὰ πολλὴν νύκτα καὶ ἀδηλίαν τοῦ κακουργή
ματος, ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς τοιούτοις φίλον, ήρτυ
νῶντο ἄμφοδοι· ἐρευνῶντο πλατείαι· οἱ ἐν ὑποψία
πάντες ἑτασμοῖς [ἱσ. λείπ. ἐπεβάλλοντο· ή. ἐν ἑτασμ.].
ὡς δὲ ἀνήνυτα ελέγχετο πάντα, καὶ ἡ εὕρεσις
ἀνέλπιστος ἦν, ἀθυμία τὸν ἄνθρωπον είχε βαρεία
Μετ' άλλα ικανά. Ως γὰρ ἤδη καὶ τροφῆς ἱκανῶς
μετεῖχον, καὶ μνήμῃ Θεοῦ, ἡ τοῖς βρώμασιν ἐν
τρυφῶν ἔσπευδον· διάρας ὁ μέγας άφνω τοὺς δ.
φθαλμούς, καὶ προσχών τινι τῶν παρισταμένων,
εκάλει τε αὐτὸν ἐξ ὀνόματος, καὶ μετεκαλεῖτο πρὸς
έαυτόν. Τὸν δ' ἐπεὶ παρέστη πλησίον· ο ἵνα τί, φησί,
πρὸς αὐτὸν ὁ βλέπων, σεαυτῷ θάνατον, καὶ τῷ σῷ
κυρίῳ κίνδυνον ἔμελλες προξενεῖν, χρημάτων καταν
τολμήσας βασιλικῶν, ἀλλὰ σύ γε πρός τάχος ἀπελθών, δ κατώρυξας χρυσίον ὡς ἡμᾶς ἔνεγκε, εἰ σας
μέλει καὶ οἴκτου καὶ συγγνώμης τυχεῖν. ο Ηκουσεν
ἐκεῖνος, καὶ οἷα πέδῃ τὴν γλῶτταν δεθεὶς, καὶ μην
ἀντειπεῖν ὅλως δυνηθείς, ἅτε καὶ τὸ συνειδὸς αὐτῷ
συμμαρτυροῦν ἔχων καὶ συμφθεγγόμενον, τὸ τοῦ
σκότους ἔργον φωτὶ μετανοίας διορθοῦν ἔσπευδ:
καὶ πεσὼν εὐθὺς, ποδῶν ἤπτετε τῶν ἁγίων, χείρας
οιονεί καθαίρων κλοπῇ μολυνθείσας· καὶ τὸ κακῶς
πραχθὲν ἐξωμολογεῖτο, καὶ συγγνώμην θερμώς
ᾐτεῖτο· ἧς καὶ τυχών· τοῦτο γὰρ τῆς ἐκείνου ψυχῆς,
ἵνα μὴ τὴν πληγὴν δείξῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν θέμα
πείαν ὡς τάχος ὀρέξῃ· ἄπεισιν εὐθέως καὶ τὸ χρυσ
σίον ὑπὸ πᾶσιν ὀφθαλμοῖς ἐρῶσι, σώον μετακομίζει.
Πολλὰς δὲ τὰς ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ φέρων οχλήσεις,
διὰ τὸ καὶ πολλοὺς εἶναι τοὺς ὁσημέραι φοιτώντας,
καὶ τὸ φιλήσυχον αὐτῷ καὶ γαληνὸν ὑποφθείροντα;
ἐβούλετο μὲν ἐκεῖθεν ἀναχωρεῖν, καὶ πρὸς ἐρημι
χωτέρους μεταβῆναι τόπους· οὐ μὴν πειθόμενον
ἑαυτὸν παρείχε τοῖς λογισμοῖς, ἅτε τῷ οἰκείῳ θελή
ματι ἀντιπίπτειν εἰδὼς, καὶ συμβαίνειν ἁπλῶς οὐ
δέποτε. Ταύτῃ τοι καὶ τὴν διακονούμενον αὐτῷ
μοναχὸν Γερμανὸν ὄνομα, εἰς Κόρινθον ἔγνω πέμπειν πρὸς τὸν τότε τὴν ἀρετὴν περιβόητον Θεοφύ
λακτος οὗτος ἦν ὁ σοφὸ;, δ; τῆς θύραθεν σοφίας
διδάσκαλος ῶν, οὐδὲν ἧττον ἀπὸ τῶν ἔργων καὶ τοῖς
ἐρασταῖς τῶν καλῶν τὴν ἀρετὴν παρεδίδου. Πρὸς
τοῦτον τοιγαροῦν ἐκπέμψας, τί ποιητέον ἐζήτει κα
θεῖν· πότερον ἐνταῦθα μένειν καὶ οὕτω φέρειν ὑπὸ
πολλῶν ὀχνούμενον· ἢ τοὺς ἀβάτους τοῖς πολλοῖς,
καὶ ἀνθρώπων σπανίζοντας ἀνελέσθαι τόπους. Ὁ
δὲ, «Τὸ τοῦ θείου, ἔλεγεν, 'Αρσενίου, ἄριστα έχουν,
Fr. Combefisii nota.
Mitrine regius quidam. Πέμπεται τις βα
ainixóę. Vox est generatior, nec munus aut officium
viri peculiare declarat. Ut quis viri proprium velit,
baud multum vefragabor. Fusius mariantur detectioni pecuniæ prævia, ac viri sancti vocatio, qu
malui brevitatis studio, haud ita necessaria,
pulare.
|
col. 461–462page 11 of 19
PG 111:461κρατεῖν δεῖ· ο φεύγειν γὰρ ἐκεῖνος τοὺς ἀνθρώ-»: « πους ἔφη, καὶ σώζεσθαι· καὶ αὖθις, ο Φεύγε, σιώπα, ἡσύχαζε.» Τούτων δ θαυμάσιος ἀκούσας Λουκᾶς, τῶν τοῦ Ιωαννίτζου μερῶν ἀφίσταται, καὶ πρός τι χωρίον Καλάδιον οὕτως ἐπιχωρίως καλούμενον, μετα βαίνει - 8 μὴ μόνον εὖ ἔχον ἡσυχίας, ἀλλὰ καὶ αέρος ἐν καλῷ κείμενον, σφόδρα ἐκεῖσε ἡσπάσατο ἐν αὐτῷ τε διάγων ἠγάλλετο τὴν ψυχήν. ὦ Τρίτον ἔτος ἐνταῦθα διαγενέσθαι τῷ μαχαρί φασίν· εἶτα τοῦ ἔθνους τῶν Τούρκων την Ελλάδα κατατρεχόντων, εἰς τὸ πλησιάζον νησίον σὺν ἅμα τοῖς κύκλῳ χωρίοις καὶ αὐτὸς εἰσέρχεται, ὅπερ Αμπελὼν μὲν λέγεται· ἔστι δὲ ἐσχάτως αὐχμηρόν τε καὶ ἄνυδρον. Γίνεται οὖν τοῦτο γυμνάσιον άρι τῆς τῷ γενναίῳ, καὶ πρόξενον καρπῶν ἀγαθῶν, ᾿Απιὼν γὰρ ἑκάστης, καὶ ὕδωρ μετακομίζων, ἐδίδου της ὄχλοις. Οὐχ ὕδατος δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ οἴνου καὶ σιτίων ὅτε παρῆν αὐτοῖς ἐκοινώνει· ἔστι δ' ὅτε καὶ ἁλιεύων, ἰχθὺς προῖκα παρείχε. Τοῦ μέντοι λαοῦ περαιωθῆναι βουλομένου πρὸς τὴν Πέλοπος, ὡς οὐκέτι τῆς Ἑλλάδος ἐλευθερίαν τὴν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν έξεσθαι προσδοκωμένης αὐτοῖς, ἀπείργεν ἐκεῖνος Εαρινὸν τὸ νέφος, ἀδελφοί, λέγων, καὶ ὅσον οὔπω διαλυθήσεται, καὶ ἡ αιθρία φαιδρότερον ἡμῖν ἐπι λάμψει. Εἴ γε δὴ καὶ μὴ τέλεον ἀνεθῇ τὰ Εσπέρια βαθείας ἀπώνασθαι τῆς γαλήνης, ἀλλὰ ταὐτὸν πεί σετε τοῖς Ἰσραηλίται;· ὧν τὸ πρὸς κακίαν είχε ρὲς καὶ δυσκόλως Ιάσιμον, ἵνα μὴ λέγω καὶ παντελῶς ἀνίατον, ὁ πάντα, εἰδὼς ἐπιστάμενος, οὐκ ἀφῆκε τὸν τοῦ Ναυῆ τὰ παρακείμενα τῇ Σιὼν ἔθνη παντάπασιν ἀπολέσαι, ἵν᾿ ἔχοιεν ἁμαρτάνοντες ἐπὶ θύραις αὐτοῖς τοὺς σωφρονιστάς· οὐχ ὡς ἀπο ροῦντος ἄλλης τοῦ Θεοῦ παιδείας· ἀλλ' ὡς ἂν ἐπηρτημένην ἀεὶ τὴν μάστιγα θεωροῦντες, ἀσφαλέστερον διαζῶσιν, ο Ο μέντος τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, ἐπὶ τρισὶ πάλιν χρόνοις ἐν τῷ νησίῳ τούτῳ διαζῶν ἦν, οὐ τροφῆς πολλάκις, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ὕδατος στέρησιν ὑπομένων. Εἴ ποτε γὰρ ἀνέμων ἀγρίων ἐπιπνευσάν των, άπλωτος ἡ θάλασσα ἦν, μὴ ἐφιεῖσα διελθεῖν αὐτῷ καὶ ὑδρεύσασθαι, διέμενεν οὕτως ἐπὶ πολύ τῷ δίψει διατηκόμενος. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλην ή ἐχθρὸς αὐτῷ πληγὴν ἐξευρίσκει· ἐν γὰρ τοῖς παιδο γίνοις αὐτοῦ μορίοις κνισμὸν ἐπιβάλλει, οὕτω χαλεπόν τε καὶ ἄγριον, ὡς ὀλίγου δεῖν ἐκκοπῆναι ταῦτα παρασκευάσαι. Τίς οὖν ᾗ ἐκέχρητο πρὸς τὸ ο Εσπέρια, πάλας τῶν ἐσπερίων.
κρατεῖν δεῖ· ο φεύγειν γὰρ ἐκεῖνος τοὺς ἀνθρώ- homines, et salvari.» Ac iterum: «Fuge, lace,
πους ἔφη, καὶ σώζεσθαι· καὶ αὖθις, ο Φεύγε, σιώπα,
ἡσύχαζε.»
Τούτων δ θαυμάσιος ἀκούσας Λουκᾶς, τῶν τοῦ
Ιωαννίτζου μερῶν ἀφίσταται, καὶ πρός τι χωρίον
Καλάδιον οὕτως ἐπιχωρίως καλούμενον, μεταβαίνει - 8 μὴ μόνον εὖ ἔχον ἡσυχίας, ἀλλὰ καὶ
αέρος ἐν καλῷ κείμενον, σφόδρα ἐκεῖσε ἡσπάσατο·
ἐν αὐτῷ τε διάγων ἠγάλλετο τὴν ψυχήν.
ὦ
Τρίτον ἔτος ἐνταῦθα διαγενέσθαι τῷ μαχαρί
φασίν· εἶτα τοῦ ἔθνους τῶν Τούρκων την Ελλάδα
κατατρεχόντων, εἰς τὸ πλησιάζον νησίον σὺν ἅμα
τοῖς κύκλῳ χωρίοις καὶ αὐτὸς εἰσέρχεται, ὅπερ
Αμπελὼν μὲν λέγεται· ἔστι δὲ ἐσχάτως αὐχμηρόν
τε καὶ ἄνυδρον. Γίνεται οὖν τοῦτο γυμνάσιον άριτῆς τῷ γενναίῳ, καὶ πρόξενον καρπῶν ἀγαθῶν,
᾿Απιὼν γὰρ ἑκάστης, καὶ ὕδωρ μετακομίζων, ἐδίδου
της ὄχλοις. Οὐχ ὕδατος δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ οἴνου
καὶ σιτίων ὅτε παρῆν αὐτοῖς ἐκοινώνει· ἔστι δ' ὅτε
καὶ ἁλιεύων, ἰχθὺς προῖκα παρείχε. Τοῦ μέντοι
λαοῦ περαιωθῆναι βουλομένου πρὸς τὴν Πέλοπος, ὡς
οὐκέτι τῆς Ἑλλάδος ἐλευθερίαν τὴν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν
έξεσθαι προσδοκωμένης αὐτοῖς, ἀπείργεν ἐκεῖνος·
· Εαρινὸν τὸ νέφος, ἀδελφοί, λέγων, καὶ ὅσον οὔπω
διαλυθήσεται, καὶ ἡ αιθρία φαιδρότερον ἡμῖν ἐπι·
λάμψει. Εἴ γε δὴ καὶ μὴ τέλεον ἀνεθῇ τὰ Εσπέρια
βαθείας ἀπώνασθαι τῆς γαλήνης, ἀλλὰ ταὐτὸν πείσετε τοῖς Ἰσραηλίται;· ὧν τὸ πρὸς κακίαν είχερὲς καὶ δυσκόλως Ιάσιμον, ἵνα μὴ λέγω καὶ
παντελῶς ἀνίατον, ὁ πάντα, εἰδὼς ἐπιστάμενος, οὐκ c
ἀφῆκε τὸν τοῦ Ναυῆ τὰ παρακείμενα τῇ Σιὼν
ἔθνη παντάπασιν ἀπολέσαι, ἵν᾿ ἔχοιεν ἁμαρτάνοντες
ἐπὶ θύραις αὐτοῖς τοὺς σωφρονιστάς· οὐχ ὡς ἀπο
ροῦντος ἄλλης τοῦ Θεοῦ παιδείας· ἀλλ' ὡς ἂν
ἐπηρτημένην ἀεὶ τὴν μάστιγα θεωροῦντες, ἀσφαλέστερον διαζῶσιν, ο
Ο μέντος τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, ἐπὶ τρισὶ πάλιν
χρόνοις ἐν τῷ νησίῳ τούτῳ διαζῶν ἦν, οὐ τροφῆς
πολλάκις, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ὕδατος στέρησιν
ὑπομένων. Εἴ ποτε γὰρ ἀνέμων ἀγρίων ἐπιπνευσάντων, άπλωτος ἡ θάλασσα ἦν, μὴ ἐφιεῖσα διελθεῖν
αὐτῷ καὶ ὑδρεύσασθαι, διέμενεν οὕτως ἐπὶ πολύ
τῷ δίψει διατηκόμενος. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλην ή
ἐχθρὸς αὐτῷ πληγὴν ἐξευρίσκει· ἐν γὰρ τοῖς παιδογίνοις αὐτοῦ μορίοις κνισμὸν ἐπιβάλλει, οὕτω
χαλεπόν τε καὶ ἄγριον, ὡς ὀλίγου δεῖν ἐκκοπῆναι
ταῦτα παρασκευάσαι. Τίς οὖν ᾗ ἐκέχρητο πρὸς τὸ
quiesce.
Hee porro ubi admirabilis Lucas audisset, abscedit ab Joannitzis partibus, atque ad locum ab incolis appellatum Calabium transit, quem ille, nedum
quieti commodum, sed et aeris temperie humanis
aptum usibus, plurimum illic amplectebatur, inque
eo agens, animo exsultabat.
Ferunt beatum virum tres illic annos egisse: tum
vero Turcorum gente incursante Atticam, in
vicinam se recepit exiguam insulam dictam Ampe
lum, una cum iis qui locum circumfusi colebant.
Porro ea insula extreme squalens est, ac aquis destituta. Fit ergo illa viro strenuo gymnasium vir
tutis, ac fructuum bonorum occasio. Quotidie nam
que abiens, ac hauriens aquam, turbis dabat. Nee
aqua solum, sed et vino, et cibis, si quando aderant,
impertiebat: quandoque etiam piscatus, gratis pism
ces praebebat. Cum autem populus in Peloponnesum
vellet trajicere, ut qui Atticam a gentibus liberam
visuros se nunquam sperarent, prohibuit ille:
ο Verni, inquit, fratres, temporis nubes est, brevi
que dissipabitur, ac nobis serenitas clarius illucescel.
Quod si vero Hesperis partes haud permittantur
profunda fiui pace, idipsum nihilominus atque
Israelitis vobis accialet. Qui enim omnia novit Deus,
corum in malum promitatem diflicilemque curatu,
ut hic omnino quoque insanabilem dicant, morositatem perspectam habens, non sivit, ut filius Nave
Sioni vicinas gentes funditus deleret, quo ii peccantes, in foribus haberent qui castigarent: non
quasi alia puniendi ratio minus Deo suppeteret, sed
ut imminens semper flagelium contemplantes, cautius viverent.
Dei itaque homo ad Ires rursum circiter annos
in eo insula vivens angulo, nedum sapius cibo,
sed et aqua ad potum egebat. Siquando enim furis
Πantibus veulis exasperatum mare, Inavigabile
redebatur, trajectum negans ac adaquationem, ad
multum tempus ita manebal siti contabescens. Quin
aliam quoque plagam in eum hostis machiuatur:
minirum, in membris genitalibus, gravem adeo ac
dirum pruritum immittit, ut parum abest quia ad
exscindenda impulerit. Quod ergo remedium (auto
malo curando adhibuit? Utique continuas ad Deum
Fr. Combefisi notae.
Tum vero Turcorum gente. Narrat perinde
Curopalates, Romano imperio infestos Turcos,
quem Baronius refert ann. 958, ac imperante
Constant. vii, ac forte quam Lucas redituram brevi
serelitatem præuantial, ipsa sit, quam idem Caropal. Bolesale corum duce converso ac baptizatΟ,
subindeque Gyla, factam narrat. Videntur hi Turco
alii ab iis qui postmodum parvis initiis immensum
crescentes. imperium Romanum in Oriente penitus
exstinxerunt, eidemque in Occidente horrendas
intulerunt clades, toparcharum præsertion ac regum
dissidiis, majoresque, quas avertat Deus, nihil iis
concordioribus, minantur. Est velut commune noinen.
iis quos nomades, ne armentarios vocant,
quos præcipue modo agunt Tartari, atque in iis
quos Polonia vicinos jugiter infestantes habet.
Hesperis partes. Quanquam Εσπέρια, vel alim
videantur partes, vel Hispaniæ, quæ est ulterior
Hesperia, ac respectu Italie, uti fialia respectu Gracia: hic nihilominus auctor eo nomine Græciam
ipsam intelligit, ut et Peloponnesum, ut satis exponit in sequentibus ubi de Crinito dato in præfectum illi provincie, quem, inquit, Deus vellet
πάλας τῶν ἐσπερίων. Νimirum comparatione ad
Asiam, ac Thema in ea Orientale.
col. 463–464page 12 of 19
PG 111:463τοιόνδε κακόν θεραπεία; εὐχὴ συνεχής, προς Θεόν τε καὶ τὸν ἐκεῖσε σαρκικῶς ἅγιον κείμενον· ὅς ὄναρ αὐτῷ ἐπιφανείς, βοτάνην ὑποδεικνύει·. Διὰ ταύτης, λέγων, τοῦ μὲν λυποῦντος εὑρήσεις ἴασιν πλήν ἀλλ᾽ ἴσθι σαφῶς ὅτι τοῦ ἐντεῦθεν ὀφειλομένου με τοῦ τῆς ὑπομονῆς ἀποτεύξῃ.. Εἶτα διεγερθεὶς ἐκεῖνος, οὐ κακό; ἐφάνη περὶ τὴν αἵρεσιν τοῦ λυσιτελοῦντος διαιτητής· οὐδ᾽ ἄνεσιν τοῦ πρὸς μικρὸν αὐτῷ διοχλή σοντος, αιωνίας προέκρινεν ἀντιδόσεως· ἀλλ' είλετο πάσχειν οὕτως, ἕως ὁ τῶν γνώσεων Κύριος, καὶ προθέσει μόνη πράξεως συντέλειαν ἐπιγράφων, καὶ τὴν πληγὴν, ὡς οἶδεν, ἰάσατο, καὶ τελείους τῷ αθλητῇ τοὺς μισθούς εἰς τὸ μέλλον ἐταμιεύσατο. Ὥρα δὲ καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ μεταβάσεως νῦν εἰ πεῖν· καὶ ὅπως εἶδε τὸ νησίον ἀπολιπών, εἰς τὸν τόπον, ὃς καὶ θανόντα τοῦτον ἑώρακε, καὶ νῦν τὸ ἱερὸν αὐτοῦ πλουτεῖ λείψανον, μεταβαίνει. Οι το ἁγίῳ τῆς φυγῆς κοινωνήσαντες, πολλῆς τε τῆς παρ' αὐτοῦ θεραπείας ἔν γε τῇ νήσῳ ταύτῃ μετεσχηκότες, οὗτοι δηλαδή μαθόντες οἷος ἐκεῖνος τὴν ἀρετήν, καὶ βουλόμενοι τοῦτον ἐγγίζοντα ἔχειν, προσελθόντες, καὶ τί μὲν οὐκ εἰπόντες, τί δὲ οὐ δράσαντες τῶν πεῖσαι δυναμένων φιλοσυνήθη ψυχὴν, καὶ τὰς μετα βάσεις ἐπιεικῶς δυσχεραίνουσαν, ἀπάγουσι πρὸς τὸν τόπον, ὡς τό γε νῦν ἔχον, θεατὴν μόνον αὐτοῦ ἐσόμενον· καὶ εἰ μὴ κατὰ γνώμην δοκεῖ, πάλιν εἰς τὴν προτέραν ἐπανήξοντα παροικίαν. Εἶτα περιστάν τις 4 Μέχρι τίνος, ἔλεγον, ἐμφιλοχωρήσεις ταῖς παραλίοις, πολλοῖς μὲν τοῖς ἐκ τῶν πλοίων πολλοῖς δὲ καὶ τῶν παραπορευομένων ὀχλούμενος τοῖς θορύβοις; Ορᾷς οἷος ὧδε χῶρος ἐφ᾽ ἐν έστηκας; ὡς εὐκρατής, ὡς ἐπιτερπής, θορύβου τι παντὸς ἐλεύθερος, καὶ ἀνθρώποις σχεδὸν ἄβατος. Αλλως τε δὲ καὶ ὕδατος εὐπορῶν τοῦ καθαρωτάτου ὁμοῦ πρός τε χρείαν δίψης, καὶ πρὸς ἀρδείαν λαχάνων καὶ φυτῶν ἱκανῶς ἔχοντος. Οὐδὲν τῆς σῆς ἐπιθυμίας ἐλλιπές εὑρήσεις ἢ ἀνάξιον· ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς ἔξεις εὐπρόθυμόν σοι πᾶσαν ὑπηρετήσοντας λειτουργίαν. Αποδεξάμενος γοῦν αὐτούς τε καὶ τῆς προθέσεως ὁ Λουκᾶς, καὶ τὸν χῶρον τῆς θέσεως ὑπὸ Θεοῦ δειχθέντα, ἠγάπησέ τε καὶ ἐν αὐτῷ παροικεῖν τὸ λοιπὸν ᾑρετίσατο. Επειτα τὸ ὕδωρ τῆς παρακειμέν νης ὕλης ἀπογυμνώσας, διαυγέστερον ὁμοῦ κάτιν καὶ ἀφθονώτερον παρεσκεύασεν. Οται δὲ ὡραι φιλοκαλῶν καὶ καθαίρων, καὶ παντοῖα φυτεύω. φυτά, παράδεισον οἷον ἀπέδειξεν ὡραιότατον, οὐ γεύσει μόνον, ἀλλὰ καὶ ὀφθαλμοῖς χαριζόμενα (Ισ. χαριζόμενον]. Τὸ μέντοι κελλίον, οὐ πλησίον τούτου καὶ τῆς πηγῆς· ὡς πορρωτάτω δὲ μᾶλλον καὶ μετ ταξὺ τῶν θαμνωδῶν φυτῶν ἔστησεν· ὥστε μὴ μα δίως τοῖς πολλοῖς ἐπίδηλον εἶναι. Σκοπός γὰρ αὐτή τὰς τῆς κενῆς δόξης ἀφορμᾶς ἀεὶ περικύπτειν, καὶ ὡς τεθνηκώς μᾶλλον τοῖς παροῦσιν, ἢ τῶν εἶναι τὸ και νομίζεσθαι. Πάθος, ἂν ἴσασι πάντες, ὃς καὶ τὴν τῆς Ελλάδος ἀρχὴν οἷα στρατηγὸς ἔτυχε πιστευθείς· οὗτος ἐν Θήβαις τας διατριβάς έχων, έργω καὶ αὐτὸς τῆς
ANONYMI
preces, ac savictum, cujus illic erat corpus sepultum. τοιόνδε κακόν θεραπεία; εὐχὴ συνεχής, προς Θεόν
Is illi in somnis apparens, herbam ostendit, ac ita
alfatur: t Per hanc quidem, medelam invenies
cjus quod amligit. Ceterum perspicue noveris, fore
ut patientiae praemio, ejus certaminis gratia debito,
priveris.» Tum ille a somno excitatus, haud malum
se arbitrum, ejus quod conducibile esset, electione
ostendit; nec ejus quod molestiam faceret, ad modicum tempus remissionem, æternæ retributioni
praeposuit: quin elegit sic pati, donec is qui scienriarum Dominus, destinatæ soli voluntati actionis
consummationem ascribit, cum plagam, qua novit
ipse ratione, curavit, tum perfecta athleta præmia
in futurum reposuit.
τε καὶ τὸν ἐκεῖσε σαρκικῶς ἅγιον κείμενον· ὅς ὄναρ
αὐτῷ ἐπιφανείς, βοτάνην ὑποδεικνύει·. Διὰ ταύτης,
λέγων, τοῦ μὲν λυποῦντος εὑρήσεις ἴασιν πλήν
ἀλλ᾽ ἴσθι σαφῶς ὅτι τοῦ ἐντεῦθεν ὀφειλομένου με τοῦ
τῆς ὑπομονῆς ἀποτεύξῃ.. Εἶτα διεγερθεὶς ἐκεῖνος,
οὐ κακό; ἐφάνη περὶ τὴν αἵρεσιν τοῦ λυσιτελοῦντος
διαιτητής· οὐδ᾽ ἄνεσιν τοῦ πρὸς μικρὸν αὐτῷ διοχλή
σοντος, αιωνίας προέκρινεν ἀντιδόσεως· ἀλλ' είλετο
πάσχειν οὕτως, ἕως ὁ τῶν γνώσεων Κύριος, καὶ
προθέσει μόνη πράξεως συντέλειαν ἐπιγράφων, καὶ
τὴν πληγὴν, ὡς οἶδεν, ἰάσατο, καὶ τελείους τῷ
αθλητῇ τοὺς μισθούς εἰς τὸ μέλλον ἑταμιεύ
σατο.
Tempus vero est ut de ejus inde migratione in Ὥρα δὲ καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ μεταβάσεως νῦν εἰ
praesentiarum dicamus; atque ut is, relicta ea in πεῖν· καὶ ὅπως εἶδε τὸ νησίον ἀπολιπών, εἰς τὸν
sula in locum transierit, qui et morientem vidit,
ejusque mio to reliquias possidet. Qui sancto viro
fuga socii fuerant, ac multam ab eo in ea insula
curationem officiaque perceperant, ii utique probe
guari, quam viri spectata virtus esset, ac propinquum habere volentes, ad eum accedunt. Quid autem vel non dicentes, vel praestare negligentes,
corum quibus animus assuetis delectari solitus
ac moleste omnino locorum mutationes ferens, inflecti posse videretur, ad locum adducunt, hactenus
quidem ejus tantum spectatorem futurum: ac nisi
ex animo videretur, ad prioris iterum loci secreta
reversurum. Tum virum circumstantes: Quandiu,
aiebant, habitabis in locis maritimis, multam a navibus multamque a prætereuntibus molestiam habiturus? Vides qualislocus sit in quo stas? Quali aeris
temperie? Quam delectabilis, atque ab omni turba
lilae, vixque non hominibus invius? Accedit aquae
limpidissimae copia quae satis habeat, cum ad sitis
usum, tum ad irriganda olera ac plantas. Nihil tuo
desiderio vel non sufficiens, vel minus dignum iuvenies: sed et nos ad omne ministerii obsequium
promptes ac alacres habiturus es. >
Libens itaque beatus Lucas cum eorum voluntatem habuit, tum loci situm tanquam ostensum a
Deo, adamavit pariter, atque in eo deinceps habifare statuit. Adhæc, aquam obnubente silva nudans
limpidiorem simul ac copiosiorem manure fecit.
Per singulas autem horas locum coleus ac mundans,
omnique arborum genere conserens, lauquam hore
tum pulcherrimum, nedumn gustui, sed et oculis
egregie placentem, ostendit. Cellulam aulem, non
prope hortum ac fonien, sed magis longe procul,
ac inter dumela, ut ne facile multis cognita foret,
crexit. Quippe animo constitutum erat, ut inauis
semper gloriæ occasiones amputaret, utque mortuns potius quam vivus, iis quibuscura versaretur,
esset pariter ac putaretur.
Pothus, quem norunt omnes, qui et Atticæ præfecturam, utpote prator concreditam habuit; is
Thebis habitans, conjugis et ipse facto, magni
τόπον, ὃς καὶ θανόντα τοῦτον ἑώρακε, καὶ νῦν τὸ
ἱερὸν αὐτοῦ πλουτεῖ λείψανον, μεταβαίνει. Οι το
ἁγίῳ τῆς φυγῆς κοινωνήσαντες, πολλῆς τε τῆς παρ'
αὐτοῦ θεραπείας ἔν γε τῇ νήσῳ ταύτῃ μετεσχηκό
τες, οὗτοι δηλαδή μαθόντες οἷος ἐκεῖνος τὴν ἀρετήν,
καὶ βουλόμενοι τοῦτον ἐγγίζοντα ἔχειν, προσελθόντες, καὶ τί μὲν οὐκ εἰπόντες, τί δὲ οὐ δράσαντες τῶν
πεῖσαι δυναμένων φιλοσυνήθη ψυχὴν, καὶ τὰς μετα
βάσεις ἐπιεικῶς δυσχεραίνουσαν, ἀπάγουσι πρὸς τὸν
τόπον, ὡς τό γε νῦν ἔχον, θεατὴν μόνον αὐτοῦ
ἐσόμενον· καὶ εἰ μὴ κατὰ γνώμην δοκεῖ, πάλιν εἰς
τὴν προτέραν ἐπανήξοντα παροικίαν. Εἶτα περιστάν
τις 4 Μέχρι τίνος, ἔλεγον, ἐμφιλοχωρήσεις ταῖς
παραλίοις, πολλοῖς μὲν τοῖς ἐκ τῶν πλοίων
πολλοῖς δὲ καὶ τῶν παραπορευομένων οχλού
μενος τοῖς θορύβοις; Ορᾷς οἷος ὧδε χῶρος ἐφ᾽ ἐν
έστηκας; ὡς εὐκρατής, ὡς ἐπιτερπής, θορύβου τι
παντὸς ἐλεύθερος, καὶ ἀνθρώποις σχεδὸν ἄβατος.
Αλλως τε δὲ καὶ ὕδατος εὐπορῶν τοῦ καθαρωτάτου
ὁμοῦ πρός τε χρείαν δίψης, καὶ πρὸς ἀρδείαν λαχά
νων καὶ φυτῶν ἱκανῶς ἔχοντος. Οὐδὲν τῆς σῆς
ἐπιθυμίας ἐλλιπές εὑρήσεις ἢ ἀνάξιον· ἀλλὰ καὶ
ἡμᾶς ἔξεις εὐπρόθυμόν σοι πᾶσαν ὑπηρετήσοντας
λειτουργίαν.
Αποδεξάμενος γοῦν αὐτούς τε καὶ τῆς προθέσεως
ὁ Λουκᾶς, καὶ τὸν χῶρον τῆς θέσεως ὑπὸ Θεοῦ
δειχθέντα, ἠγάπησέ τε καὶ ἐν αὐτῷ παροικεῖν τὸ
λοιπὸν ᾑρετίσατο. Επειτα τὸ ὕδωρ τῆς παρακειμέν
νης ὕλης ἀπογυμνώσας, διαυγέστερον ὁμοῦ κάτιν
καὶ ἀφθονώτερον παρεσκεύασεν. Οται δὲ ὡραι
φιλοκαλῶν καὶ καθαίρων, καὶ παντοῖα φυτεύω.
φυτά, παράδεισον οἷον ἀπέδειξεν ὡραιότατον, οὐ
γεύσει μόνον, ἀλλὰ καὶ ὀφθαλμοῖς χαριζόμενα (Ισ.
χαριζόμενον]. Τὸ μέντοι κελλίον, οὐ πλησίον τούτου
καὶ τῆς πηγῆς· ὡς πορρωτάτω δὲ μᾶλλον καὶ μετ
ταξὺ τῶν θαμνωδῶν φυτῶν ἔστησεν· ὥστε μὴ μα
δίως τοῖς πολλοῖς ἐπίδηλον εἶναι. Σκοπός γὰρ αὐτή
τὰς τῆς κενῆς δόξης ἀφορμᾶς ἀεὶ περικύπτειν, καὶ
ὡς τεθνηκώς μᾶλλον τοῖς παροῦσιν, ἢ τῶν εἶναι τὸ
και νομίζεσθαι.
Πάθος, ἂν ἴσασι πάντες, ὃς καὶ τὴν τῆς Ελλάδος
ἀρχὴν οἷα στρατηγὸς ἔτυχε πιστευθείς· οὗτος ἐν
Θήβαις τας διατριβάς έχων, έργω καὶ αὐτὸς τῆς
col. 465–466page 13 of 19
PG 111:465συνοίκου τῷ μεγάλῳ (γρ. τοῦ μεγάλου] χάριτος ἐπειράθη. Ζάλης γὰρ οὐ μικρᾶς τὸ Βυζάντιον ἐχού σης, ἅτε δὴ τυραννίδος ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ τότε βασιλεύοντος - Κωνσταντίνος οὗτος ἦν ὁ χρηστός, μελετηθείσης· ἅπαντας τοὺς ὑπόνοιαν καὶ μικρὰν ὑποσχόντας ἐκεῖ συνήθροιζον. Μετάκλητος οὖν ὁ καὶ δηλωθεὶς Πόθος ὑπὸ τῶν τῆς συζύγου γραμμάτων γίνεται·. Τὸ μηδὲν πάντα τὰ ἐν χερσὶν ἡγησάμενον, τὴν βασιλεύουσαν ὡς τάχος καταλαβεῖν. Τῷ τε γὰρ βασιλεί, φησί, περισπούδαστος ἡ σὴ παρουσία, καὶ ὁ τοῦ φιλτάτου σου παιδός θάνατος. • Τὴν ἄνοδον ἐπισπεύδει [σ. καν ταῦτα] κατασκυθρωπὸν ἐκεῖνον ποιοῦσι, καὶ πολλὴν αὐτῷ διαμάχην τοῖς λογισμοῖς ἐμβάλλουσιν. Είχε μὲν αὐτὸν ὁ τοῦ παιδὸς θάνατος, καὶ ἀνελθεῖν ἔπειγεν· ἐδεδίει δὲ τὸν καιρὸν, καὶ ὑπώ πιανε μήποτε κινδύνοις ἀνελθὼν περιπέσει· καὶ μάλιστα ὅτι πρὸς βασιλέως μὲν οὐδαμῶς, παρὰ δὲ τῆς γυναικὸς μόνης ἀνελθεῖν ἐπιτέτραπτο. Οὕτως οὖν ἐπαμφοτερίζοντι, καὶ ὑπὸ δύο παθῶν, πόθου τε καὶ φόβου μεριζομένῳ, προσελθών τις τῶν ἐν τέλει, καὶ μνήμην περὶ τοῦ θείου μὲν Λουκᾶ ποιησαμένας· ε ἀλλ᾽ εἰ τούτῳ, φησίν, ἔλθοις εἰς ἐμιλίαν, καὶ περὶ τῶν προκειμένων ανακοινωνήσῃ, οὐδέν σου τὸ λοιπὸν ἀμφίδοξον ἔσται περὶ τοῦ τί δεῖ ποιεῖν, ἀλλὰ σαρῶς περὶ τοῦ λυσιτελοῦντος εἴσῃ. Ἡ Τοῦτο ἀκούσας & στρατηγός, οὐ χρόνῳ καὶ ἀναβολαῖς τὸ πρᾶγμα ἐδίδου, ἀλλὰ περὶ παντὸς ἐποιεῖτο τῷ ἁγίῳ πρὸς ὄψιν ἐλθεῖν· καὶ τυχὼν ἤκουσεν οὐ λοξὰ καὶ ἀμφήριστα κατὰ τοὺς πυθίους χρησμούς, ἀλλὰ τὸ συνοῖσον, ἐπιδήλως καὶ καθαρῶς. Ελεγε γὰρ μετὰ τοῦ προσήκοντος ήθους και παραστήματος, οὔτε πρὸς ἐπίδειξιν ἀφορῶν, οὔτ᾽ αὖθις τὴν ἐκείνου ἀρχὴν ὥς τι μέγα καὶ θεσπέσιον έκπλητα τόμενος" ο Ανελθε κύριος στρατηγὸς εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀλύπως καὶ ἀδεῶς, καὶ πάντα σοι τὰ σχολιά, Κύριος εἰς εὐθέα μεταποιήσει· δ τε γὰρ βασιλεὺς εὐμενέσιν ὀφθαλμοῖς ὄψεται σε πρὸ; δὲ καὶ τιμῆς ἀξιώσει σε· τό τε παιδίον ἐῤῥωμένον αὐτὸς ὄψει, καὶ πάθους παντὸς ἐλεύθερον.» Ταῦτα Ο στρατηγὸς ὡς ἐκ προφητικῆς καὶ θεοπνεύστου γλώττης ἀκούσας, καὶ μηδὲν ἐφ᾽ οἷς ἀκήκοεν ὅλως ἐνδοιάσας, ὁδοῦ εἶχετο. Ἐπεὶ δὲ καὶ κατέλαβε, πάντα ἐκβεβηκότα ἰδῶν, οὐ σιωπῇ κρύπτει τὸ θαῦμα, ἀλλὰ καλὸν διήγημα πολλῶν ἀκοαῖς παρα δίδωσι. Τὰ δὲ κατὰ τὸν ἐπιφανῆ καὶ περίβλεπτον Κρινί την, πῶς ἄν τις μὴ γραφῇ καὶ μνήμῃ παραδούς, ή φθόνου καὶ κακίας, ἡ ῥαθυμίας ἐκφύγῃ γραφήν. Καὶ αὐτὸς γὰρ ὁμοίως τὴν τῆς Ἑλλάδος ἀρχὴν πιστευθείς, καὶ πρὸς αὐτὴν ἀπιών, ἐπεὶ τῇ Λαρίσσῃ προσέγγιος, τῶν περὶ τοῦ ἁγίου διηγημάτων, η
συνοίκου τῷ μεγάλῳ (γρ. τοῦ μεγάλου] χάριτος & illius beneficium persensit. Cum enim tempestas men
ἐπειράθη. Ζάλης γὰρ οὐ μικρᾶς τὸ Βυζάντιον ἐχούσης, ἅτε δὴ τυραννίδος ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ τότε
βασιλεύοντος - Κωνσταντίνος οὗτος ἦν ὁ χρηστός,
μελετηθείσης· ἅπαντας τοὺς ὑπόνοιαν καὶ μικρὰν
ὑποσχόντας ἐκεῖ συνήθροιζον.
Μετάκλητος οὖν ὁ καὶ δηλωθεὶς Πόθος ὑπὸ τῶν
τῆς συζύγου γραμμάτων γίνεται·. Τὸ μηδὲν πάντα
τὰ ἐν χερσὶν ἡγησάμενον, τὴν βασιλεύουσαν ὡς
τάχος καταλαβεῖν. Τῷ τε γὰρ βασιλεί, φησί, πε
ρισπούδαστος ἡ σὴ παρουσία, καὶ ὁ τοῦ φιλτάτου
σου παιδός θάνατος. • Τὴν ἄνοδον ἐπισπεύδει·
[σ. καν ταῦτα] κατασκυθρωπὸν ἐκεῖνον ποιοῦσι,
καὶ πολλὴν αὐτῷ διαμάχην τοῖς λογισμοῖς ἐμβάλλουσιν. Είχε μὲν αὐτὸν ὁ τοῦ παιδὸς θάνατος, καὶ
ἀνελθεῖν ἔπειγεν· ἐδεδίει δὲ τὸν καιρὸν, καὶ ὑπώ
πιανε μήποτε κινδύνοις ἀνελθὼν περιπέσει· καὶ
μάλιστα ὅτι πρὸς βασιλέως μὲν οὐδαμῶς, παρὰ δὲ
τῆς γυναικὸς μόνης ἀνελθεῖν ἐπιτέτραπτο. Οὕτως
οὖν ἐπαμφοτερίζοντι, καὶ ὑπὸ δύο παθῶν, πόθου τε
καὶ φόβου μεριζομένῳ, προσελθών τις τῶν ἐν τέλει,
καὶ μνήμην περὶ τοῦ θείου μὲν Λουκᾶ ποιησάμε
νας· ε ἀλλ᾽ εἰ τούτῳ, φησίν, ἔλθοις εἰς ἐμιλίαν,
καὶ περὶ τῶν προκειμένων ανακοινωνήσῃ, οὐδέν σου
τὸ λοιπὸν ἀμφίδοξον ἔσται περὶ τοῦ τί δεῖ ποιεῖν,
ἀλλὰ σαρῶς περὶ τοῦ λυσιτελοῦντος εἴσῃ. Ἡ
Τοῦτο ἀκούσας & στρατηγός, οὐ χρόνῳ καὶ ἀναβο
λαῖς τὸ πρᾶγμα ἐδίδου, ἀλλὰ περὶ παντὸς ἐποιεῖτο
τῷ ἁγίῳ πρὸς ὄψιν ἐλθεῖν· καὶ τυχὼν ἤκουσεν οὐ
λοξὰ καὶ ἀμφήριστα κατὰ τοὺς πυθίους χρησμούς,
ἀλλὰ τὸ συνοῖσον, ἐπιδήλως καὶ καθαρῶς. Ελεγε
γὰρ μετὰ τοῦ προσήκοντος ήθους και παραστήμα
τος, οὔτε πρὸς ἐπίδειξιν ἀφορῶν, οὔτ᾽ αὖθις τὴν
ἐκείνου ἀρχὴν ὥς τι μέγα καὶ θεσπέσιον έκπλητα
τόμενος" ο Ανελθε κύριος στρατηγὸς εἰς Κωνσταν
τινούπολιν ἀλύπως καὶ ἀδεῶς, καὶ πάντα σοι τὰ
σχολιά, Κύριος εἰς εὐθέα μεταποιήσει· δ τε γὰρ
βασιλεὺς εὐμενέσιν ὀφθαλμοῖς ὄψεται σε πρὸ; δὲ
καὶ τιμῆς ἀξιώσει σε· τό τε παιδίον ἐῤῥωμένον
αὐτὸς ὄψει, καὶ πάθους παντὸς ἐλεύθερον.» Ταῦτα
Ο στρατηγὸς ὡς ἐκ προφητικῆς καὶ θεοπνεύστου
γλώττης ἀκούσας, καὶ μηδὲν ἐφ᾽ οἷς ἀκήκοεν ὅλως
ἐνδοιάσας, ὁδοῦ εἶχετο. Ἐπεὶ δὲ καὶ κατέλαβε,
πάντα ἐκβεβηκότα ἰδῶν, οὐ σιωπῇ κρύπτει τὸ
θαῦμα, ἀλλὰ καλὸν διήγημα πολλῶν ἀκοαῖς παραδίδωσι.
Τὰ δὲ κατὰ τὸν ἐπιφανῆ καὶ περίβλεπτον Κρινί
την, πῶς ἄν τις μὴ γραφῇ καὶ μνήμῃ παραδούς, ή
φθόνου καὶ κακίας, ἡ ῥαθυμίας ἐκφύγῃ γραφήν.
Καὶ αὐτὸς γὰρ ὁμοίως τὴν τῆς Ἑλλάδος ἀρχὴν
πιστευθείς, καὶ πρὸς αὐτὴν ἀπιών, ἐπεὶ τῇ Λαρίσσῃ
προσέγγιος, τῶν περὶ τοῦ ἁγίου διηγημάτων, η
modica Byzantium haberet, velut nimirum tyranmilis aggressione adversus imperatorem tentata,
erat is Constantinus ille bonus, omnes vel minima
suspicione laborantes, illuc congregabaut.
Revocalus itaque præfatus quoque Pothus litteris
conjugis: c Ut quidquid in manibus negotiorum
habet, nihili faciens, quam celeriter ad urbem
regiam veniat: Est enim, inquit, adventus tuus,
filiique tui charissimi mors, magno studio ac cura
imperatori, Reditum maturat; quanquam illa
tristem facerent, multamque ei cogitationum puguam ingererent. Tenebat quidem audita mus
filii, olque cam reverti festinabat; timebat vero
importunum tempus, ac suspicio erat, ne in pericula
redeundo incideret; atque id maxime, quod non al
imperatore, sed ab uxore sola redire jussus esset.
Cum sic ergo anceps animo, duplici affectione, desiderii ac timoris, dissecaretur, accedens nobilis
quispiam, ac admirabilis Luca mentionem faciens:
• At, inquit, modo tantum cum illo congressus
fueris, cique proposita exposueris, nihil amplius
dubitans, quid sit facto opus, scies liquido quod
expedit.»
His prætor auditis, nihil tempori ac cunctationibus concedeus, omni studio in sancti conspectum
venire satagebat. Idque consecutus, audivit, non
qualia ludebant oracula Pythia, lubrica quadam
ac dubia, sed liquido ac clare, quod conducens erat,
Ait enim congrua morum honestate, ac audacia,
neque ad ostentationem respiciens, neque rursum
praefecturam qua ille pollebat, ut magnum aliqui
nc divinum suspiciens: «Ascende, domine prator,
tristitia omni ac metu solutus, Constantinopolins,
Dominusque omnia tibi lubrica, in recta couvertet.
Cum enim imperator oculis te placidis aspecturas
est, tum ipse sanum filium es aspecturus, atque ab
omni morbo liberum. Hæc prator, tanquam ex
prophete atque a Deo allata lingua audiens, nilitque prorsus super iis addubitans, sese itineri committit. Ubi autem veniens, omnia evenisse vidit,
Laud silentio occultat miraculum, sed pulchram
narrationem multorum auribus tradit.
Quod autem in viri clarissimi ac illustris Criniti
persona contingit, quis non scripturæ ac memorie
consignans, vel invidie ac improbe mentis, vel
pigritiæ notam effugerit? Nam et ille pariter Attica
praefectura eredita, allrundi causa iter faciens, ubi
Larissae proximasset, cum eorum narrationibus,
Fr. Combefisii notae.
Tyrannidis aggressione. Ex videtur, qua Rom
manns senior in consortium imperii a Constantino
allectus, ac appellatus Augustus, jamque annos
plures cum eo imperium moderatus, eidem præha
beri voluit, solusque tandem imperator fieri: qui
taunen improbus conatus Deo vindice, male superba
ac ingrato homini cessit: qua de re videndus
Curopal. et alii. Ubi autem talia geruntur in regis,
haud tulus præfectis provinciarum ad eam acces
sus: quos minima tunc suspicio, vel innoxios in
periculum sæpius vocet capitis.
col. 467–468page 14 of 19
PG 111:467θαυμάτων εἰπεῖν, τὰ ὦτα ὑποπλησθείς, εἰς ἔρωτα ἦλθε τῆς ἐκείνου θέας καὶ ὁμιλίας. Ὡς οὖν ήδη περὶ τὰς Θήβας ἦν, αὐτίκα πρὸς αὐτὸν ἐκπέμψας, μετακαλεῖται· καὶ ὡς οὐδὲν ὑπερθέμενος, τῷ πεμφθέντι συνηκολούθει. Ευρίσκει τοιγαροῦν ἐπὶ τραπέζης αὐτὸν ἀνακεκλιμένον· ἐπεὶ καὶ ἀρίστου καιρὸς ἦν. Εἶτα μαθόντος εκείνου καὶ ἐπιτρέψαντος, εἴπισι καὶ αὐτὸς, καὶ εἷς τῶν ἐστιωμένων γίνεται, καὶ ἀναστᾶσιν συνανίσταται, καὶ ὑποστροφῆς ἁπτε ται· μηδὲ λόγου βραχέως, οὕτω συμβάν, παρὰ τοῦ θερμῶς λίαν καλέσαντος καταξιωθείς. Λύπη τὸν ἅγιον ἐν τούτῳ συνέσχεν· οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ· τίς γὰρ τούτου μᾶλλον ἐραστῆς ἀδοξίας; ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἐκείνου, καὶ τοῦ σεβασμίου τῶν μοναχῶν σχήματος καὶ ὀνόματος, οὕτως ἐπ' αὐτῷ περιφρονουμένου. Ἐξιών τοίνυν πρός τινα τῶν τῷ στρατηγῷ διακονουμένων·. Οὕτως ὤναις, φησί, ζωῆς τε καὶ σω. τηρίας, μηδὲν δίως ὑποσταλεὶς ἀπάγγειλον τάδε τῷ στρατηγῷ· τί δήποτε τὸ κελλίον ἀπολιπόντα με τὸ ἐμὸν παρεσκεύασας ἐνταῦθα καταλαβεῖν; τί δέ μοι κόπων τοσούτων πρόξενος ἐπὶ ματαίω κατέστης, τί δὲ τὴν πόλιν ἐλθεῖν τὸν φιλέρημον κατηνάγκασας; Οὐ λόγου με κατηξίωσας οὐκ ἀσπασμοῦ μετέδωκας. οὐκ ἄλλο τι έδρασας, ὧν ἔδει φιλάρετον άνδρα, καὶ ποσῶς εὐλαβείας μεταποιούμενον δράν, ο Ταῦτα ὁ μέγας εἰπῶν, ἐπισκήψας το αίθες δια σαρῆσαι πάντα τῷ στρατηγῷ, εἰς τὸ τοῦ προάστεος έξεισι σεμνεῖον πρὸς τὸν μοναχών Αντώνιον, Εκείνων τοιγαροῦν πάντων ἀπαγγελθέντων, ἐπεὶ ταῖς ἀληθείαις ἐπιεικῆς καὶ μέτριος ὁ ἀνήρ, καὶ συνῆκε μὴ τὸ δέον πεποιηκώς, πολλὴν ἑαυτῷ κατε γίνωσκε περὶ τὰ σπουδῆς ἄξια βαθυμίαν. Σπεύδει γοῦν ὀξύτητι μετανοίας, τὸ δι' ἀπροσεξίαν ἁμαρτηθὲν ἰάσασθαι· καὶ ἵππου εὐθὺς ἐπιβὰς, ἐπὶ τὸν ἅγιον ἔρχεται· καὶ πρῶτα μὲν τοῦ σφάλματος, θερμὴν καὶ πεπονημένην δοὺς τὴν ἀπολογίαν, του χείας ἀξιοῦται καὶ τῆς συγγνώμης. Έπειτα τοὺς παρεστῶτας ἐχχωρεῖν ἐπιτρέψας, μόνος πρὸς μόνον διελέγετο, παρατείνας ἄχρις ἑσπέρας. Τί οὖν ἐντεῦθεν γίνεται; Συνάπτεται τῷ ἁγίῳ πρὸς ἀγάπην οὕτω θερμὴν, ὡς κεκολλῆσθαι ὀπίσω αὐτῷ τὴν ψυχὴν, ἵνα τὸ τοῦ Δαβίδ εἴποιμι, καὶ μηδὲ βραχύ τι καιροῦ χωρὶς αὐτοῦ τὸ παράπαν εἶναι βούλεσθαι, Αμέλει καὶ πρὸς πᾶσαν ἐκείνου χρείαν δηλαδή, καὶ ὑπηρεσίαν προθυμότατα διακόνων ὑπῆρχε καὶ διπανῶν· ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῇ ἀνεγέρσει τοῦ ναοῦ τῆς καλλινίκου μάρτυρος Βαρ βάρα;, τὰ καιριώτατα συνεβάλετο. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἀνατρέχειν ἔδει πρὸς τὸ Βυζάντιον, ἅτε καὶ τῆς ἀρχῆς αὐτῷ ἤδη πρὸς πέρας ούσης, προσελθὼν τῷ ἁγίῳ, εὐχάς τε ᾐτεῖτο τὰς ἐκείνου συνοδοιπόρους λαβεῖν, καὶ πρὸς τοῦ μὴ λήθῃ δου θῆναι μετὰ τὴν ἀναχώρησιν ἠξίου. Ο δέ, «'Αλλά σύ γε, φησί, τὴν βασιλεύουσαν νῦν οὐκ ὄψει ἔτι γάρ σε των Εσπερίων ὁ Θεὸς βούλεται, ο Ο μὲν εἴρηκεν· ὁ δὲ τῆς ὁδοῦ ἀρξάμενος, καὶ ήδη περὶ τὴν Λάρισσαν ῶν, ἐπίστου τὰ εἰρημένα πάλιν ἐπανιών. Γράμμα γὰρ βασιλικὸν εὐθέως
ANONYMI
qux de sancti rebus gestis, seu mavis miraculis, θαυμάτων εἰπεῖν, τὰ ὦτα ὑποπλησθείς, εἰς ἔρωτα
fama ferebantur, aures plenas haberet, subiit amor
illius videndi, ac sermonem cum eo miscendi. Ubi
itaque jam circa Thebas esset, statim mittens,
illum accersivit. Ille porro sine nora missum famuluin secitas, hominem mense discumbentem
juvenit. Nam erat pranılii tempus. Tum illo au0diente ac jubente, ipse quoque ingreditur, ac unas
At convivarum, surgitque cum aliis, ac reverti
incipit, cum ita casu ferente, ne minimuın quid
collocutus esset, qui L.uto ardore vocasset. Ea ms
sanctum moleste habuit, non propter ipsum; quis
enim eo amplius ingloriæ amans? seu propur
illum, ac venerabilem monachorum habitum ac
nomen, sic in eo contemptum. Egressus ergo ad
unum quemdam prætoris famulum × Ita, inquit,
vita juvet ac salus; nihil penitus subtrahens ac
celsus læcce annuntia prætori: Ut quid relicta
mca cellula, iuc me venire fecisti? Ut quid frustra
tot mihi laborum auctor exstitisti? Cur vero soliJulinis amantem, urbem ingredi coegisti? Non es
dignatus me alloqui; non osculum dedisti; nibil
prorsus corum præstitisti quæ viro studioso, ac
tantillum pietatem colenti, præstanda videbantur.»
Hæc magnus ille dicens, jubensque iterum cuncta
prætori explicari, exit ad monasterium quod in
suburbio erat ad Antonium monachium. Ubi itaque
universa hæc annuntiata essent, quod revera vir
modestus ac huinilis esset, seque inale clicio defunctum intelligeret, multa se negligentia in ils usum
agnoscit, quæ studio curanda babuisset. Festinal
ergo celeri pœnitentia sanare quod per incuriam
peccatum fuisset, moxque consrenso equo, að
sauctum se confert. Ac primum quidem, fervore
ac diligenter excusans, cito quoque veniam obtinet.
Tuin vero jubens astantes recedere, solus cum solo
colloquebantur, protracto ad usque vesperam serarone.
ἦλθε τῆς ἐκείνου θέας καὶ ὁμιλίας. Ὡς οὖν ήδη
περὶ τὰς Θήβας ἦν, αὐτίκα πρὸς αὐτὸν ἐκπέμψας,
μετακαλεῖται· καὶ ὡς οὐδὲν ὑπερθέμενος, τῷ
πεμφθέντι συνηκολούθει. Ευρίσκει τοιγαροῦν ἐπὶ
τραπέζης αὐτὸν ἀνακεκλιμένον· ἐπεὶ καὶ ἀρίστου
καιρὸς ἦν. Εἶτα μαθόντος εκείνου καὶ ἐπιτρέψαντος,
εἴπισι καὶ αὐτὸς, καὶ εἷς τῶν ἐστιωμένων γίνεται,
καὶ ἀναστᾶσιν συνανίσταται, καὶ ὑποστροφῆς ἁπτε
ται· μηδὲ λόγου βραχέως, οὕτω συμβάν, παρὰ τοῦ
θερμῶς λίαν καλέσαντος καταξιωθείς. Λύπη τὸν
ἅγιον ἐν τούτῳ συνέσχεν· οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ· τίς
γὰρ τούτου μᾶλλον ἐραστῆς ἀδοξίας; ἀλλ᾽ ὑπὲρ
ἐκείνου, καὶ τοῦ σεβασμίου τῶν μοναχῶν σχήματος
καὶ ὀνόματος, οὕτως ἐπ' αὐτῷ περιφρονουμένου.
Ἐξιών τοίνυν πρός τινα τῶν τῷ στρατηγῷ διακο
νουμένων·. Οὕτως ὤναις, φησί, ζωῆς τε καὶ σω.
τηρίας, μηδὲν δίως ὑποσταλεὶς ἀπάγγειλον τάδε
τῷ στρατηγῷ· τί δήποτε τὸ κελλίον ἀπολιπόντα με
τὸ ἐμὸν παρεσκεύασας ἐνταῦθα καταλαβεῖν; τί δέ
μοι κόπων τοσούτων πρόξενος ἐπὶ ματαίω κατέστης,
τί δὲ τὴν πόλιν ἐλθεῖν τὸν φιλέρημον κατηνάγκασας;
Οὐ λόγου με κατηξίωσας οὐκ ἀσπασμοῦ μετέδωκας.
οὐκ ἄλλο τι έδρασας, ὧν ἔδει φιλάρετον άνδρα, καὶ
ποσῶς εὐλαβείας μεταποιούμενον δράν, ο
Ταῦτα ὁ μέγας εἰπῶν, ἐπισκήψας το αίθες δια
σαρῆσαι πάντα τῷ στρατηγῷ, εἰς τὸ τοῦ προάστεος
έξεισι σεμνεῖον πρὸς τὸν μοναχών Αντώνιον,
Εκείνων τοιγαροῦν πάντων ἀπαγγελθέντων, ἐπεὶ
ταῖς ἀληθείαις ἐπιεικῆς καὶ μέτριος ὁ ἀνήρ, καὶ
συνῆκε μὴ τὸ δέον πεποιηκώς, πολλὴν ἑαυτῷ κατε
γίνωσκε περὶ τὰ σπουδῆς ἄξια βαθυμίαν. Σπεύδει
γοῦν ὀξύτητι μετανοίας, τὸ δι' ἀπροσεξίαν ἁμαρτη
θὲν ἰάσασθαι· καὶ ἵππου εὐθὺς ἐπιβὰς, ἐπὶ τὸν
ἅγιον ἔρχεται· καὶ πρῶτα μὲν τοῦ σφάλματος,
θερμὴν καὶ πεπονημένην δοὺς τὴν ἀπολογίαν, του
χείας ἀξιοῦται καὶ τῆς συγγνώμης. Έπειτα τοὺς
παρεστῶτας ἐχχωρεῖν ἐπιτρέψας, μόνος πρὸς μόνον
διελέγετο, παρατείνας ἄχρις ἑσπέρας.
Τί οὖν ἐντεῦθεν γίνεται; Συνάπτεται τῷ ἁγίῳ
πρὸς ἀγάπην οὕτω θερμὴν, ὡς κεκολλῆσθαι ὀπίσω
αὐτῷ τὴν ψυχὴν, ἵνα τὸ τοῦ Δαβίδ εἴποιμι, καὶ
μηδὲ βραχύ τι καιροῦ χωρὶς αὐτοῦ τὸ παράπαν
εἶναι βούλεσθαι, Αμέλει καὶ πρὸς πᾶσαν ἐκείνου
Quid porro inde efficitur? Tanto dilectionis fervore, sancto jungitur, ut ejus anima post eum conglutinata esset, ut illud David usurpein ', nec omnino ad modicum quoque tempus ejus libens absentiam ferret. Denique, ad ejus omnes necessarios
usus ac obsequin promptissime inservicbat, ac χρείαν δηλαδή, καὶ ὑπηρεσίαν προθυμότατα διακο
conferebat sumptus, uti plane potissima contulit,
excitando insignis victoria martyris Barbaræ sacro
delubro.
Quia vero etiam Byzantium redire oportebat,
utpote jam fere provincia defunctum, sanctum
adiens, ejus preces vix conites accipere rogalat,
ac ne is post recessum oblivioni traderet, obsecralial. Ad quem ille: «Enimvero, inquit, bandquaquam niodo urhem regiam videbis. Adhat enim
te Deus Hesperiorum cupit. Ita fatus est. Ille
autem arrepto itinere, cum jam Larissam venisset,
reflectens iter, fidem dictis haud dubiam fecit.
Statim enim veniens imperiale scitum, militia
• III Reg. xviii, 4.
νῶν ὑπῆρχε καὶ διπανῶν· ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῇ
ἀνεγέρσει τοῦ ναοῦ τῆς καλλινίκου μάρτυρος Βαρ
βάρα;, τὰ καιριώτατα συνεβάλετο.
Ἐπεὶ δὲ καὶ ἀνατρέχειν ἔδει πρὸς τὸ Βυζάντιον,
ἅτε καὶ τῆς ἀρχῆς αὐτῷ ἤδη πρὸς πέρας ούσης,
προσελθὼν τῷ ἁγίῳ, εὐχάς τε ᾐτεῖτο τὰς ἐκείνου
συνοδοιπόρους λαβεῖν, καὶ πρὸς τοῦ μὴ λήθῃ δου
θῆναι μετὰ τὴν ἀναχώρησιν ἠξίου. Ο δέ, «'Αλλά
σύ γε, φησί, τὴν βασιλεύουσαν νῦν οὐκ ὄψει·
ἔτι γάρ σε των Εσπερίων ὁ Θεὸς βούλεται, ο Ο
μὲν εἴρηκεν· ὁ δὲ τῆς ὁδοῦ ἀρξάμενος, καὶ ήδη
περὶ τὴν Λάρισσαν ῶν, ἐπίστου τὰ εἰρημένα
πάλιν ἐπανιών. Γράμμα γὰρ βασιλικὸν εὐθέως
col. 469–470page 15 of 19
PG 111:469καταλαβών, στρατηγεῖν αὐτὸν τὴν τοῦ Πέλοπος, καὶ ἄρχειν ἐχειροτόνει· ἄξια μὲν καὶ ταῦτα θαυ μάζειν. Η δέ γε περὶ τῆς Κρήτης αὐτοῦ προαγόρευσις, οὐδὲ μακράν ἐστιν ἀπιστίας, καίτοι πολλὴν ἔχουσα τὴν μαρτυροῦσαν ἀλήθειαν. Σχεδὸν γὰρ εἴκοσι πρόσ τερον χρόνοις προλέγει περὶ αὐτῆς, ἔτι τε αλώ. σεται, καὶ ἐπὶ τίνος ἢ ἅλωσις ἔσται, οὕτω καθα ρῶς εἰπών' ο Ρωμανός Κρήτην χειρονται.» Επει δὲ Ῥωμανὸς ἦν ὁ πρεσβύτερος τότε τὴν βασιλείαν διέπων, ὅτι ταύτα παρ' αὐτοῦ προηγόρευτο, πυ θαμένου τινὸς τῶν παρόντων· ι Ε! οὗτός ἐστιν ὁ νῦν βασιλεύων; Οὐχ οὗτος, εἶπεν, ἀλλ᾽ ἕτερος., Είρηκέ μοι Παγκράτιος μοναχός ὅτι συνήθως τῷ Πατρὶ φωνῆς ἄνωθεν γινομένης εφόδου χάριν ἐθνῶν, ὥστε πρῶτον αὐτὸν πάντων ὑποχωροῦντα κρύπτε. σθαι φειδοῖ τῆς τῶν πλησιοχώρων ἁλώσεως, καθώς αὐτὸς ἐκεῖνος εἶπεν ἐρωτηθείς. Καὶ γὰρ ὡς προ φήτῃ προσεῖχον ἅπαντες· καὶ εἰ μὴ πρῶτον αὐτὸν εἶδον εἰς φυγὴν κλίναντα, οὐδεὶς ὅλως τῶν ἔρ γων, ἢ τῆς οἰκίας ἀφίστατο· ἀλλὰ περιεφρό τουν ὡς ψευδῆ τὴν ἀγγελίαν, καὶ ὐγιὲς οὐδὲν ἔχουσαν, Τῆς φωνῆς οὕτω γενομένης, καὶ φυγή ποτε χρησ σαμένων ἡμῶν, ἐμοῦ τε τῷ Πατρὶ συνόντος, και σπήλαιόν τι ἀμφοτέρων ὑπελθόντων ὁμοῦ, γυναίκες Ελώμεναι δύο, πρὸς ἡμᾶς ἔρχονται, ηλίου ἤδη κλίναντος προς δυσμάς· ἃς ὁ Πατὴρ οἰκτείρας, ἐπεὶ πρὸς τῇ φυγῇ καὶ χειμών ἦν, οὐκ ἔγνω δεῖν ἀπως θεῖσθαι· ἀλλὰ μεθ' ἡμῶν εἰσεδέχθησαν, και προ νοίας κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἠξιώθησαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὕπνου καιρὸς ἦν, ἡμᾶς τῷ ἐνὶ μέρει δους, ἑαυτὸν δὲ πρὸς θάτερον ἀνακλίνας, μέσον ἀπολειφθῆναι ταύτας διὰ τὸ ψύχος ἐπέτρεψε· καὶ διῆλθεν οὕτως ὡς μητρὶ παῖς ἐγγίζων, ἢ ὡς λίθων τινῶν ἢ ξύλων παρακειμένων, μηδὲ λογισμού τινὸς αὐτὸν σαρχικοῦ μηδόλως ὑποδραμόντος· παρὰ τοσοῦτον ἀπλότης τε καὶ ἀπάθεια, τὸν ἐπὶ γῆς ἄγγελον οἷα μήτηρ ἀνεκολπώτατο. Φίλιππος ἦν αὐτάδελφος τῷ μοναχῷ Θεοδοσίῳ. ὃς καὶ τῶν τῷ ἁγίῳ συνόντων μοναχῶν ἦν. Οὗτος τοιγαροῦν ὁ Φίλιππος, κοσμικὸς ὤν, καὶ κοσμικῷ ἀξιώματι τιμώμενος· Σπαθαρίους αὐτοὺς συνήθως καλοῦμεν· εἰώθει τῷ μεγάλῳ πυκνότερον παρα. βάλλειν διὰ τὴν περὶ τὸν ἀδελφὸν γνησιότητα. Ποτέ γοῦν αὐτοῦ κατὰ τὸ σύνηθες ἐρχομένου, βλέψας αὐτὸν ὁ μέγας, οἷς ἐκεῖνον έβλεψεν ὀφθαλμοῖς· ο Ετοίμασον πρὸς τὸν Θεοδόσιον, φησὶν χαριέντως, ὅσα δὴ πρὸς ὑποδοχήν· ὁ γὰρ ἀδελφὸς ὁ τὸς μεθ' ἡμῶν ἔρχεται δειπνήσων.» Οὕτω του Πατρὸς εἰπόντος, τὸν Θεοδόσιον εὐφροσύνη τε ὁμοῦ καὶ ἐκπλήξις εἶχε· καὶ παραχρῆμα λεωφόροι καὶ Αγυιαὶ καὶ ἄμφοδος αὐτῷ ἐσκοποῦντο τῇ προσδοκία τοῦ ἀδελφοῦ. "Ηδη δὲ οὔσης ἑσπέρας, ἐφίσταται
καταλαβών, στρατηγεῖν αὐτὸν τὴν τοῦ Πέλοπος, ducem agere ac praetorem Peloponnesi decernit.
καὶ ἄρχειν ἐχειροτόνει· ἄξια μὲν καὶ ταῦτα θαυ
μάζειν.
Η δέ γε περὶ τῆς Κρήτης αὐτοῦ προαγόρευσις,
οὐδὲ μακράν ἐστιν ἀπιστίας, καίτοι πολλὴν ἔχουσα
τὴν μαρτυροῦσαν ἀλήθειαν. Σχεδὸν γὰρ εἴκοσι πρόσ
τερον χρόνοις προλέγει περὶ αὐτῆς, ἔτι τε αλώ.
σεται, καὶ ἐπὶ τίνος ἢ ἅλωσις ἔσται, οὕτω καθα
ρῶς εἰπών' ο Ρωμανός Κρήτην χειρονται.» Επει
δὲ Ῥωμανὸς ἦν ὁ πρεσβύτερος τότε τὴν βασιλείαν
διέπων, ὅτι ταύτα παρ' αὐτοῦ προηγόρευτο, πυ
θαμένου τινὸς τῶν παρόντων· ι Ε! οὗτός ἐστιν
ὁ νῦν βασιλεύων; Οὐχ οὗτος, εἶπεν, ἀλλ᾽ ἕτερος.,
Είρηκέ μοι Παγκράτιος μοναχός ὅτι συνήθως τῷ
Πατρὶ φωνῆς ἄνωθεν γινομένης εφόδου χάριν ἐθνῶν,
ὥστε πρῶτον αὐτὸν πάντων ὑποχωροῦντα κρύπτε.
σθαι φειδοῖ τῆς τῶν πλησιοχώρων ἁλώσεως, καθώς
αὐτὸς ἐκεῖνος εἶπεν ἐρωτηθείς. Καὶ γὰρ ὡς προφήτῃ προσεῖχον ἅπαντες· καὶ εἰ μὴ πρῶτον αὐτὸν
εἶδον εἰς φυγὴν κλίναντα, οὐδεὶς ὅλως τῶν ἔργων, ἢ τῆς οἰκίας ἀφίστατο· ἀλλὰ περιεφρό
τουν ὡς ψευδῆ τὴν ἀγγελίαν, καὶ ὐγιὲς οὐδὲν
ἔχουσαν,
"
Τῆς φωνῆς οὕτω γενομένης, καὶ φυγή ποτε χρησ
σαμένων ἡμῶν, ἐμοῦ τε τῷ Πατρὶ συνόντος, και
σπήλαιόν τι ἀμφοτέρων ὑπελθόντων ὁμοῦ, γυναίκες
Ελώμεναι δύο, πρὸς ἡμᾶς ἔρχονται, ηλίου ἤδη
κλίναντος προς δυσμάς· ἃς ὁ Πατὴρ οἰκτείρας, ἐπεὶ
πρὸς τῇ φυγῇ καὶ χειμών ἦν, οὐκ ἔγνω δεῖν ἀπως
θεῖσθαι· ἀλλὰ μεθ' ἡμῶν εἰσεδέχθησαν, και προνοίας κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἠξιώθησαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ
ὕπνου καιρὸς ἦν, ἡμᾶς τῷ ἐνὶ μέρει δους, ἑαυτὸν
δὲ πρὸς θάτερον ἀνακλίνας, μέσον ἀπολειφθῆναι
ταύτας διὰ τὸ ψύχος ἐπέτρεψε· καὶ διῆλθεν οὕτως
ὡς μητρὶ παῖς ἐγγίζων, ἢ ὡς λίθων τινῶν ἢ ξύλων
παρακειμένων, μηδὲ λογισμού τινὸς αὐτὸν σαρχικοῦ
μηδόλως ὑποδραμόντος· παρὰ τοσοῦτον ἀπλότης
τε καὶ ἀπάθεια, τὸν ἐπὶ γῆς ἄγγελον οἷα μήτηρ
ἀνεκολπώτατο.
Φίλιππος ἦν αὐτάδελφος τῷ μοναχῷ Θεοδοσίῳ.
ὃς καὶ τῶν τῷ ἁγίῳ συνόντων μοναχῶν ἦν. Οὗτος
τοιγαροῦν ὁ Φίλιππος, κοσμικὸς ὤν, καὶ κοσμικῷ
ἀξιώματι τιμώμενος· Σπαθαρίους αὐτοὺς συνήθως
καλοῦμεν· εἰώθει τῷ μεγάλῳ πυκνότερον παρα.
βάλλειν διὰ τὴν περὶ τὸν ἀδελφὸν γνησιότητα.
Ποτέ γοῦν αὐτοῦ κατὰ τὸ σύνηθες ἐρχομένου,
βλέψας αὐτὸν ὁ μέγας, οἷς ἐκεῖνον έβλεψεν όφθαλμοῖς· ο Ετοίμασον πρὸς τὸν Θεοδόσιον, φησὶν
χαριέντως, ὅσα δὴ πρὸς ὑποδοχήν· ὁ γὰρ ἀδελφὸς
ὁ τὸς μεθ' ἡμῶν ἔρχεται δειπνήσων.» Οὕτω του
Πατρὸς εἰπόντος, τὸν Θεοδόσιον εὐφροσύνη τε ὁμοῦ
καὶ ἐκπλήξις εἶχε· καὶ παραχρῆμα λεωφόροι καὶ
Αγυιαὶ καὶ ἄμφοδος αὐτῷ ἐσκοποῦντο τῇ προσδοκία
τοῦ ἀδελφοῦ. "Ηδη δὲ οὔσης ἑσπέρας, ἐφίσταται
Sunt plane hæc quoque digna admiratione.
Quod autem de Creta prædixit, parum abest ut
quanquam veritatem multain contestantem habeat,
ne anittat fdem. Fere enim viginti ante annis.
tum capiendam prædicit, tam sub quo principe sit
capienda, sic clare dicens: Romanus Cretam subacturus est. Quia vero Romanus senior interim, cum
hæc ille praedixit, imperium administabat, qu
dum nstantium percontante: «Num hic ipse est,
qui nunc imperat?, respondit ille: «Non hic,
sed alius»
Hoc retulit Pancratius monachus, consuevisse
voce de cœlo lapsa moneri Patrem, ubi jam in
procinctu gentium irruptio foret, quo primus ipse
omnium recedens, ac sese occultans, vicinorum
accolarum captioni caveret, uti ille ipse interrogatus confessus est. Omnes siquidem in eum ut prophetam intenti erant: ac nisi eum primum in f
gam conversum vidissent, nullus omnino ab ope
ribus aut domo absistebat, sed nuntium ut falsumm
spernebant, ac nihil sani habens.
Cum sic aliquando facta voce fugam arripuissemus, simulque ambo fugae socii, ego et Pater, in
speluncam quamdam clanculum ingressi fuisse
mus, errantes duæ feminæ ad nos penetrant. sole
jam ad occasum vergente. Eas Pater miseratus,
quod ad fugam, hiems quoque accederet, haud
putavit repellendas fore. Nobiscum ergo intra speluncam recepimus, eisque quam licuit curam in
pendimus. Ubi autem etiam somni tempus fuit, in
una nos parte locans, ipseque se in altera reclinans, medias illas propter frigus relinqui præcepit:
sicque transiit ac si filius matrem proprius adeat,
aut tanquam lapides quidam aut stipites adjacerent,
ne minima quidem subingressa carnali cogitatione:
adlen nimirum simplicitas. ac summa quadam
affectionum vacuitas, matris instar Lerrenum augelum insinuarat.
Philippus, Theodosii monachi frater erat, qui et
ipse unus e monachis erat alumnis sancti. Ific itaque Philippus, cum sæcularis csset, ac seculari
polleret dignitate, spatharios moris est appellare,
haud raro magnum illum adire solebat, pro ea qua
ad fratrem necessitudine habebat.
Quadam igitur die, cum is pro more veniret, vi
dens eum magnus ille, quibus illam oculis vidisset:
• Praepara, inquit urbane ad Theodosium, e si
qua sunt ad convivium necessaria; venit enim frater tuus nobiscum egnaturus. Cum sic Pater fi
xisset, tenebant Theodosium laetitia pariter ac stupor;
actutumque, vias publicas, compita, bivia, fratris
exspectatione coepit observare. Jam itaque facto vespe
re, venit et ille quam magnum secum necessariorum
Fr. Combefisii notes.
Non hic, sed alius. Cretan recuperationema
sub Romano Juniore ac Phoca Casare perin-le
ponunt scriptores: sed ut ita clare Lucas prædixerit, argumento est spiritus in co prophetici
col. 471–472page 16 of 19
PG 111:471καὶ αὐτὸς χρειῶν ὅτην παρασκευὴν συγκεκομισμέν η νοι. Τράπεζα οὖν ἑτοιμάζεται, καὶ ὁμοῦ τῷ μετ γάλῳ πάντες συνανακλίνονται. Εἶτα οὐδὲν ἦν τῶν παρακειμένων ἐκεῖ, δ μὴ πᾶσιν ὁμοίως βρώσιμον ἦν, διὰ τὸ τῆς ἀγάπης ἐξόχως καλόν. Φαγόντες δὲ οὕτω καὶ συμπαρακληθέντες ἀλλήλοις, πρὸς δὲ καὶ τὸν μετὰ δεῖπνον συνήθη κανόνα διατελέσαντες, προς ὕπνον ἐχώρουν. Ούπερ ὀλίγα μεταλαχόντας, ἂν ίστησιν εὐθὺς ὁ Πατήρ, καὶ τοὺς μὲν ἄλλους, ἡ σύναξις εἶχε· τῷ δὲ γε Φιλίππῳ ὁ ἀδελφὸς, ἅτε δὴ γινώσκων ἀσυνήθη στάσεως τοιαύτης καὶ πόνου καὶ ἀγρυπνίας, κατακλιθῆναι αὖθις ἐπέτρεπεν ἄχρι γοῦν καὶ τέλους τῶν προοιμιακῶν ὕμνων, καὶ τῆς οὕτω καλουμένης στιχολογίας. Πλὴν ἀλλὰ τοῦ τον ἡ στρωμνή πάλιν λαβοῦσα, πολλοῖς ἐποίει λου γισμοῖς παλαίειν· ο Ὠδίνειν τε πόνον καὶ τίκτειν, τὸ τοῦ Δαβίδ, ἀνομίαν· φάγον εἶναι καὶ οἰνοπότην τὸν θεῖον ἄνδρα ὑπολαμβάνονται, καὶ τὸν εὐλαδή υποκρινόμενον· καὶ ἦν μὲν τοῦτο προηγουμένως, τοῦ λαθραίως τὰ πονηρὰ σπέρματα ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν διασπείραντος· ἦν δὲ καὶ σμικρᾶς ἐκείνου καὶ ἀγεννοῦς διανοίας, ὑπὸ τῶν φαινομένων ἁπλῶς πάντα διακρινούσης, καὶ μηδὲν μέγα μηδὲ ὑψηλότερον λογίσασθαι δυναμένης· μηδ' ότι μή γαστριμαργίας ἦν μηδ' οψοφαγίας, ἀλλ' οικονομίας μεί ζονος ἡ τῶν παρατεθέντων αὐτῷ μετάληψις· τὸ μὲν δι' ἀγάπης περιουσίαν ὡς ήδη φθάσαντες έδη λώσαμεν· ἐν τῷ κέρδει τοῦ μείζονος, τοῦ ἐλάττονος περιφρονουμένου. Τί γὰρ ἀποχὴ βρωμάτων πρὸς ἀγάπης τοιαύτην υπεροχήν; Τὸ δὲ ἵνα δόξῃ μᾶλλον τοιοῦτος διὰ ταπεινοφροσύνης υπερβολήν, οἷον αὐτ τὸν ἐκεῖνος ἐκ πολλῆς ἔδοξε παχύτητος καὶ φρενοβλαβείας. Καὶ ὅτι ταῦτα οὕτως εἶχε, καὶ κακῶς ἦν ὀνειροπολῶν ὁ Φίλιππος σφόδρα τῆς ἀληθείας υπου πλανώμενος, αὐτοφασὶν ἔδειξε, καὶ ὁ μάρτυς ἐν οὐρανῷ πιστός. • Οὕτω γὰρ στρέφοντα καὶ ἀδι λεσχοῦντα τοῖς λογισμοῖς, ὕπνος ἐκεῖνον αἱρεῖ· καὶ έναρ, δύο τινὰς ὁρᾷ νεανίας. Τὸ κάλλος ἐκείνων, καὶ ἡ ἐκπίπτουσα τοῦ προσώπου μαρμαρυγή, ούτε λόγῳ ζητή, οὔτε ὀφθαλμοῖς φορητή· εἶχε παραστάντες αὐτῷ μορφή δυσμενεῖ καὶ ψυχῆς πικρίαν ἀπαγγελλούσῃ, «Τί σεαυτὸν, εἶπον, ἐκταράττεις τοῖς λογισμοῖς; Τί τὸν ἀναίτιον ὑποβάλλεις αἰτίαις; "Αρον ὁ κάτω βλέπων τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ τὰς ποίας οὗτος ἠξίωται τῆς τιμῆς, ὁ παρά σοί γι κριτῇ, πλάνος ὢν καὶ ὑποκριτὴς, καὶ τοῦ τῶν μου ναχῶν ὁσίου καταψευδόμενος σχήματος. Η Εἶτα τὸν ὀφθαλμὸν διάρας ἐκεῖνος, πρὸς ἦν αὐτὸς ὑπιδείκνυ, μέγα τι καὶ θαυμάσιον καθορᾷ. Πορφύρα τις ὑπέρτιμος ὑπὸ γῆς ἤ πλωτο. Υπεράνω δὲ ταύ της ὁ μέγας εἰστήκει, θαυμαστὸν οἷον καὶ ἄρξη τον ἐκ τῆς μορφῆς ἅμα καὶ περιβολῆς ἀπολάμπων, καὶ ὅλος αυτόχρημα φῶς ἐρώμενος. Ἐπεὶ δὲ τὸν Φίλιππον ὕπνος ἀνῆκε, σύντρομος πρόκεισι καὶ Ελλοιωμένος, ἔνθα τὴν σύναξιν οἱ Πατέρες εἶχον καὶ πάντα διασαφίσας ὅσα τε ὅπερ αὐτὸς ἐπὶ τῆς στρωμνής έστρεψε· καὶ ὅσα διαρ ὑπερφυώς
ANONYMI
"
spparatum ferens. Paratur itaque mensa, omnesque καὶ αὐτὸς χρειῶν ὅτην παρασκευὴν συγκεκομισμέν
pariter cum sancto discumbunt. Tum vero, nihil
eral mensae appositure, quod non simili omnes rtione, ob excellens dilectionis bonum, manducandum sibi indulgerent. Ubi autem sic comedissent,
coque epulo secum invicem recreati essent: ad
hæc quoque consuetum a coena canonem absolvissent, cubitum abierunt. Ubi autem brevem degusLassent somnum, statim Pater surgit. Ac alii quidem collectae intererant: Philippum autem, frater
ejus, ut qui slationis ejusmodi, laborisque, ac vigiliarum insuetum nosset, rursum se somno, a11
usque absoluta cantica procemiaca, ac versibus
modulatam laudationem, quam vocant, dare jubet.
Enimvero, ubi is iterum eubile repetisset, multis
cogitationibus couflictari capit, atque ut Davilicum illud dicat: Laborem parturire, ac parere
iniquitatem",edacem ac vini potatorem virum
admirabilem arbitratus, quique simularet religionem. Atque id prima ratione ejus erat, qui clancuIum mala sentina nostris animis insevit, sed et ll.
illius modici ac ignobilis auimi, qui absolute ab iis
quae parent, omnia dijudicaret, nec quidquam ma
gnum ac sublimius cogitare posset; nec perspiceret, eorum sumptionem quæ apposita essent, non
gulositatis fuisse, sed impensioris dispensationis:
partim quidem ob abundantiorem dilectionem, uti
jam superius declaratum est, contemplo nimirum
quod deterius esset, majoris boni lucro. Quid enim
ciborum abstinentia ad excellentem adeo claritatem?
Partim vero, ut ab exsuperanti modestia talis videri posset, qualis illi reipsa ex multa ejus ruditate
ne stultitia visus est. Quod enim hæc sic haberent,
ac male Philippus conjectaret, plurimumque a veritate aberraret coram oblata visione ostendit, testis in carlo fidelis ",. Cum enim eas ille cogitationes versaret, iisque immoraretur, corripit eum
somnus: atque in somnis, duos quosdam adolescentes videt. Tantus horum erat decor, ac qui ex
facie splendor emicabat, qualem nec sermo explicare, nec oculi portare possint. Qui porro astabant,
infenso ad eum vultu, ac amari animi indice: Quid
te ipse, inquiunt, cogitationibus conturbas? Quid
«
in crimen insontem tralis? Tulle oculos, qui terram spectas, ac vide quantum hic promeruit honorem, qui tuo judicio seductor est, ac hypocrita, sacrumque monachorum habitum mentitur.
Tune ille, ad eum oculos intendens, quem is ostendebat, magnum quid ac admirabile videt, Purpura quedam pretiosissima humi strata erat. Super
eam autem stans magnus ille, mirabile quid ac
ineffabile, cum ex forma tum ex habitu velut effulgebat, totusque reipsa lumen videbatur. Postquam
autem Philippus somno solutus esset, tremore accedit ac vultu immutaio, quo loco Patres collectamn
habebant: atque omnia explicans, tum quae in
vigilia lecto desidens animo ipse versasset, tuni
10 Peal vu, 15. " Psal. Lxxxvi, 38.
η
νοι. Τράπεζα οὖν ἑτοιμάζεται, καὶ ὁμοῦ τῷ μετ
γάλῳ πάντες συνανακλίνονται. Εἶτα οὐδὲν ἦν τῶν
παρακειμένων ἐκεῖ, δ μὴ πᾶσιν ὁμοίως βρώσιμον
ἦν, διὰ τὸ τῆς ἀγάπης ἐξόχως καλόν. Φαγόντες δὲ
οὕτω καὶ συμπαρακληθέντες ἀλλήλοις, πρὸς δὲ καὶ
τὸν μετὰ δεῖπνον συνήθη κανόνα διατελέσαντες, προς
ὕπνον ἐχώρουν. Ούπερ ὀλίγα μεταλαχόντας, ἂν
ίστησιν εὐθὺς ὁ Πατήρ, καὶ τοὺς μὲν ἄλλους, ἡ σύν
αξις εἶχε· τῷ δὲ γε Φιλίππῳ ὁ ἀδελφὸς, ἅτε δὴ
γινώσκων ἀσυνήθη στάσεως τοιαύτης καὶ πόνου
καὶ ἀγρυπνίας, κατακλιθῆναι αὖθις ἐπέτρεπεν
ἄχρι γοῦν καὶ τέλους τῶν προοιμιακῶν ὕμνων, καὶ
τῆς οὕτω καλουμένης στιχολογίας. Πλὴν ἀλλὰ τοῦ
τον ἡ στρωμνή πάλιν λαβοῦσα, πολλοῖς ἐποίει λου
γισμοῖς παλαίειν· ο Ὠδίνειν τε πόνον καὶ τίκτειν,
τὸ τοῦ Δαβίδ, ἀνομίαν· φάγον εἶναι καὶ οἰνοπότην
τὸν θεῖον ἄνδρα ὑπολαμβάνονται, καὶ τὸν εὐλαδή
υποκρινόμενον· καὶ ἦν μὲν τοῦτο προηγουμένως,
τοῦ λαθραίως τὰ πονηρὰ σπέρματα ταῖς ψυχαῖς
ἡμῶν διασπείραντος· ἦν δὲ καὶ σμικρᾶς ἐκείνου
καὶ ἀγεννοῦς διανοίας, ὑπὸ τῶν φαινομένων ἁπλῶς
πάντα διακρινούσης, καὶ μηδὲν μέγα μηδὲ ὑψηλό
τερον λογίσασθαι δυναμένης· μηδ' ότι μή γαστρι
μαργίας ἦν μηδ' οψοφαγίας, ἀλλ' οικονομίας μεί
ζονος ἡ τῶν παρατεθέντων αὐτῷ μετάληψις· τὸ
μὲν δι' ἀγάπης περιουσίαν ὡς ήδη φθάσαντες έδη
λώσαμεν· ἐν τῷ κέρδει τοῦ μείζονος, τοῦ ἐλάττονος
περιφρονουμένου. Τί γὰρ ἀποχὴ βρωμάτων πρὸς
ἀγάπης τοιαύτην υπεροχήν; Τὸ δὲ ἵνα δόξῃ μᾶλλον
τοιοῦτος διὰ ταπεινοφροσύνης υπερβολήν, οἷον αὐτ
τὸν ἐκεῖνος ἐκ πολλῆς ἔδοξε παχύτητος καὶ φρενοβλαβείας. Καὶ ὅτι ταῦτα οὕτως εἶχε, καὶ κακῶς ἦν
ὀνειροπολῶν ὁ Φίλιππος σφόδρα τῆς ἀληθείας υπου
πλανώμενος, αὐτοφασὶν ἔδειξε, καὶ ὁ μάρτυς ἐν
οὐρανῷ πιστός. • Οὕτω γὰρ στρέφοντα καὶ ἀδι
λεσχοῦντα τοῖς λογισμοῖς, ὕπνος ἐκεῖνον αἱρεῖ· καὶ
έναρ, δύο τινὰς ὁρᾷ νεανίας. Τὸ κάλλος ἐκείνων,
καὶ ἡ ἐκπίπτουσα τοῦ προσώπου μαρμαρυγή, ούτε
λόγῳ ζητή, οὔτε ὀφθαλμοῖς φορητή· εἶχε παραστάν
τες αὐτῷ μορφή δυσμενεῖ καὶ ψυχῆς πικρίαν
ἀπαγγελλούσῃ, «Τί σεαυτὸν, εἶπον, ἐκταράττεις
τοῖς λογισμοῖς; Τί τὸν ἀναίτιον ὑποβάλλεις αἰτίαις;
"Αρον ὁ κάτω βλέπων τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ τὰς
ποίας οὗτος ἠξίωται τῆς τιμῆς, ὁ παρά σοί γι
κριτῇ, πλάνος ὢν καὶ ὑποκριτὴς, καὶ τοῦ τῶν μου
ναχῶν ὁσίου καταψευδόμενος σχήματος. Η
Εἶτα τὸν ὀφθαλμὸν διάρας ἐκεῖνος, πρὸς ἦν αὐτὸς
ὑπιδείκνυ, μέγα τι καὶ θαυμάσιον καθορᾷ. Πορφύρα
τις ὑπέρτιμος ὑπὸ γῆς ἤ πλωτο. Υπεράνω δὲ ταύ
της ὁ μέγας εἰστήκει, θαυμαστὸν οἷον καὶ ἄρξη
τον ἐκ τῆς μορφῆς ἅμα καὶ περιβολῆς ἀπολάμπων,
καὶ ὅλος αυτόχρημα φῶς ἐρώμενος. Ἐπεὶ δὲ τὸν
Φίλιππον ὕπνος ἀνῆκε, σύντρομος πρόκεισι καὶ
Ελλοιωμένος, ἔνθα τὴν σύναξιν οἱ Πατέρες εἶχον·
καὶ πάντα διασαφίσας ὅσα τε ὅπερ αὐτὸς ἐπὶ τῆς
στρωμνής έστρεψε· καὶ ὅσα διαρ ὑπερφυώς
col. 473–474page 17 of 19
PG 111:473εθεάσατο, καὶ συγγνώμης τυχών, μένει τὸ θαῦμα κηρύττων εἰσέτι· ἑαυτοῦ τε καταγινώσκων και τῶν, ἐφ᾽ οἷς τοῦ δικαίου λίαν κακῶς κατεγίνω σχεν. Ηνίκα ταῖς παραλίοις χαίρειν εἰπὼν ὁ θεσπέσιος, εἰς τὸν τοῦ Σωτηρίου κατέβαλε χῶρον, καὶ τὴν ἀσκητικὴν ἐν τούτῳ καλύβην ἐπήξατο, ἔβδομον ἐν αὐτῷ διανύσας ἔτος, προέγνω μὲν τὴν μακαρίαν αὐτοῦ τελευτὴν ἐπὶ θύραις οὖσαν· γνώριμον δὲ ταύ την κατέστησεν οὐδενὶ· ἀλλὰ προελθὼν κέλλης ὡς ἐπί τι τῶν ἀναγκαίων, καὶ πᾶσι φίλοις, γείτοσι καὶ γνωστοῖς παραβάλλων, συντασσόμενός τε καὶ ἀσπι ζόμενος εκάστου χείλη, όμματα, πρόσωπον, ο Ευ χεσθε, ἀδελφοί, ἔφασκε, ὑπὲρ ἐμοῦ, εὔχεσθε· ἄδηλον γὰρ τὸ λο πὸν, εἰ καὶ βλέψοιμεν ἀλλήλους.» Εἶτα πάντας οὕτω περιελθόντα, καὶ εἰς τὸ ἑαυτοῦ κελλίον ἐπανελθόντα τὸν ὅσιον, τρεῖς ἐπιζήσαντα μῆνας, πρῶτα μὲν νόσος τις υπέδραμε μαλακή σφοδροτέρου δὲ ἤδη τοῦ πυρετοῦ προσβάλλοντος, ἐπεὶ ὀγδόη παρῆλθεν ἡμέρα, δῆλος κατέστη πᾶσι τοῦ σώματος χωριζόμενος, καὶ πρὸς Θεὸν, ἂν ἠγάπησε, πορευόμενος. "Οπερ μαθόντας τοὺς τὰς κύκλῳ κώ μας οἰκοῦντας, καίτοι σφοδροῦ τοῦ χειμῶνος ὄντος, καὶ χιόνος ἀμυθήτου καταπεσούσης, ὡς σχεδὸν καὶ ὁδοὺς ἀβάτους, καὶ οἰκίας ἀνεπιβάτους γενέσθαι ὅμως οὐδὲν ἐκείνους τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπέσχε πορεία;" ἀλλὰ πανδημεί πάντες συνέῤῥεον, καὶ παρ' αὐτῷ μέχρι καὶ ἐννάτης ὥρας παρέμενον· οὔτε τροφῆς, οὔθ᾽ ὑποστροφῆς ὅλως μνήμην ποιούμενοι· ἀλλ' ἔσταντο πάντες αὐτῷ προσχόντες, καὶ ὄψιν ἐκείνου – τὴν ἐλαρὰν βλέποντες, καὶ φωνῆς φιλτάτης ἀκούειν, καὶ λόγων ἐσχάτων, καὶ εὐχῆς μεταλαχεῖν ἐπιθυμοῦντες· καὶ ὑποστῆναι τὸν χωρισμὸν οὐ φέροντες τοῦτον τέως φημὶ τὸν ἀπὸ τῆς κλίνης, ὥστε τοῦ ὁρᾶν αὐτὸν ἀφεμένους, ἐπανελθεῖν οἴκαδε· ἐπεί του γε τοῦ ἐσχάτου γε καὶ μετὰ θάνατον χωρισμού, εἴαν ἐκεῖνοι τὴν πληγὴν ἐδέχοντο· ὅπως αὐτοῦ χά ριν ἔπασχον τὰς ψυχὰς, ἐκ τῶν δακρύων ἅπερ ἀστακτὶ κατέῤῥεον, ὑπεσήμαινον· ἕως ἀσπασάμενος πάντας, επευξάμενός τε τὰ ἀγαθά, καὶ ἄκοντας μένους. Τοῦ πρεσβυτέρου μέντοι Γρηγορίου προσμένοντος, πυνθάνεται παρ' αὐτοῦ τὸν καιρὸν ὁ μέγας. Τοῦ δὲ προς δυσμάς εἰπόντος εἶναι τὸν ἥλιον, γνούς ἐκεῖνος καὶ ἑαυτὸν ἤδη τὸν καλὸν ἀστέρα καταδυόμενον Απελθών, λέγει, τὰς ἑσπερίους ὡς τάχος ἀπόλος εὐχάς· ο 'Ο δὲ πληρώσας τὸ κελευσθέν· ἔπειτα δο κῶν περὶ τοῦ τῶν ἀναγκαίων πυνθάνεσθαι, ποῦ μετὰ θάνατον αὐτῷ πρώτα φίλον αὐτῷ κατατεθῆναι. Τὸν δὲ δυσχερῶς πρὸς τοῦτο διατεθέντα. «Τί δέ; οὐκ αἰσχύνη φάναι σαφής, ἀγνοοῦντα φαίνεσθαι περὶ τούτου, ὅτι δεῖ σχοινίων ἐκδήσαντα τῶν ποδῶν, εἰς τινά με τῶν φαράγγων καταβαλεῖν; εἰ πρὸς μηδὲν ἄλλο χρήσιμον, ἀλλ' οὖν βρώμα τοῖς θηρίοις ἐσόμενον.» Του πρεσβυτέρου δὲ πρὸς ταῦτα μηδὲν ὑποδεδοικότος, ἀλλὰ περὶ τῆς ταφῆς καὶ αὖθις μαθεῖν ἀξιοῦντος μάλα θερμῶς, ὡς καὶ δάκρυα τοῖς λόγοις συμπροτέ και ήθελε γὰρ μηδὲ μετὰ θάνατον παρὰ τὴν ἐκείν του γνώμην ποιεῖν ἐκεῖνος· ε Τὸν τόπον ἐν ᾧ κατά ἀφῆκε γοερόν στένοντας, καὶ βαρέως παθαίνο
εθεάσατο, καὶ συγγνώμης τυχών, μένει τὸ θαῦμα quae in somnis mirabiliter aspectasset, ac veniam
κηρύττων εἰσέτι· ἑαυτοῦ τε καταγινώσκων και
τῶν, ἐφ᾽ οἷς τοῦ δικαίου λίαν κακῶς κατεγίνω
σχεν.
consecutus, haetenus macet miraculum prædicans,
seque ipse merito damnans, pro eo atque itamerito
justum condemnasset.
quo tempore vir mirabilis valedicens locis maritimis ad Soterii devenit locum, atque in eo m
nasticæ exercitationis tugurium fixit, septimo jam
decurso anno, beatam suam mortem in januis prosimam prænovit; nulli tamen eam in licavit, sed
cella progrediens, seu necessaria quadam ratione,
amicos omnes vicinosque ac motos conveniens:
valedicens, ac cujusque exosculans labia, oculos
faciem Orate, fratres, pro me, aiebat,orate: jam
quippe deinceps incertum est,an uos mutuo visuri
simus.» Cum sic ergo omnes circumquaque adiisΗνίκα ταῖς παραλίοις χαίρειν εἰπὼν ὁ θεσπέσιος,
εἰς τὸν τοῦ Σωτηρίου κατέβαλε χῶρον, καὶ τὴν
ἀσκητικὴν ἐν τούτῳ καλύβην ἐπήξατο, ἔβδομον ἐν
αὐτῷ διανύσας ἔτος, προέγνω μὲν τὴν μακαρίαν
αὐτοῦ τελευτὴν ἐπὶ θύραις οὖσαν· γνώριμον δὲ ταύ
την κατέστησεν οὐδενὶ· ἀλλὰ προελθὼν κέλλης ὡς
ἐπί τι τῶν ἀναγκαίων, καὶ πᾶσι φίλοις, γείτοσι καὶ
γνωστοῖς παραβάλλων, συντασσόμενός τε καὶ ἀσπιζόμενος εκάστου χείλη, όμματα, πρόσωπον, ο Ευ
χεσθε, ἀδελφοί, ἔφασκε, ὑπὲρ ἐμοῦ, εὔχεσθε· ἄδηλον
γὰρ τὸ λο πὸν, εἰ καὶ βλέψοιμεν ἀλλήλους.» Εἶτα
πάντας οὕτω περιελθόντα, καὶ εἰς τὸ ἑαυτοῦ κελλίον set, atque in cellulam reversus esset, tresque
ἐπανελθόντα τὸν ὅσιον, τρεῖς ἐπιζήσαντα μῆνας,
πρῶτα μὲν νόσος τις υπέδραμε μαλακή σφοδροτέρου δὲ ἤδη τοῦ πυρετοῦ προσβάλλοντος, ἐπεὶ
ὀγδόη παρῆλθεν ἡμέρα, δῆλος κατέστη πᾶσι τοῦ
σώματος χωριζόμενος, καὶ πρὸς Θεὸν, ἂν ἠγάπησε,
πορευόμενος. "Οπερ μαθόντας τοὺς τὰς κύκλῳ κώ
μας οἰκοῦντας, καίτοι σφοδροῦ τοῦ χειμῶνος ὄντος,
καὶ χιόνος ἀμυθήτου καταπεσούσης, ὡς σχεδὸν καὶ
ὁδοὺς ἀβάτους, καὶ οἰκίας ἀνεπιβάτους γενέσθαι
ὅμως οὐδὲν ἐκείνους τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπέσχε πορεία;"
ἀλλὰ πανδημεί πάντες συνέῤῥεον, καὶ παρ' αὐτῷ
μέχρι καὶ ἐννάτης ὥρας παρέμενον· οὔτε τροφῆς,
οὔθ᾽ ὑποστροφῆς ὅλως μνήμην ποιούμενοι· ἀλλ'
ἔσταντο πάντες αὐτῷ προσχόντες, καὶ ὄψιν ἐκείνου –
τὴν ἐλαρὰν βλέποντες, καὶ φωνῆς φιλτάτης ἀκούειν,
καὶ λόγων ἐσχάτων, καὶ εὐχῆς μεταλαχεῖν ἐπιθυ
μοῦντες· καὶ ὑποστῆναι τὸν χωρισμὸν οὐ φέροντες·
τοῦτον τέως φημὶ τὸν ἀπὸ τῆς κλίνης, ὥστε τοῦ
ὁρᾶν αὐτὸν ἀφεμένους, ἐπανελθεῖν οἴκαδε· ἐπεί του
γε τοῦ ἐσχάτου γε καὶ μετὰ θάνατον χωρισμού,
εἴαν ἐκεῖνοι τὴν πληγὴν ἐδέχοντο· ὅπως αὐτοῦ χά
ριν ἔπασχον τὰς ψυχὰς, ἐκ τῶν δακρύων ἅπερ
ἀστακτὶ κατέῤῥεον, ὑπεσήμαινον· ἕως ἀσπασάμενος
πάντας, επευξάμενός τε τὰ ἀγαθά, καὶ ἄκοντας
μένους.
Τοῦ πρεσβυτέρου μέντοι Γρηγορίου προσμένοντος,
πυνθάνεται παρ' αὐτοῦ τὸν καιρὸν ὁ μέγας. Τοῦ δὲ
προς δυσμάς εἰπόντος εἶναι τὸν ἥλιον, γνούς ἐκεῖνος
καὶ ἑαυτὸν ἤδη τὸν καλὸν ἀστέρα καταδυόμενον·
• Απελθών, λέγει, τὰς ἑσπερίους ὡς τάχος ἀπόλος
εὐχάς· ο 'Ο δὲ πληρώσας τὸ κελευσθέν· ἔπειτα δο
κῶν περὶ τοῦ τῶν ἀναγκαίων πυνθάνεσθαι, ποῦ μετὰ
θάνατον αὐτῷ πρώτα φίλον αὐτῷ κατατεθῆναι. Τὸν δὲ
δυσχερῶς πρὸς τοῦτο διατεθέντα. «Τί δέ; οὐκ αἰσχύνη
φάναι σαφής, ἀγνοοῦντα φαίνεσθαι περὶ τούτου, ὅτι
δεῖ σχοινίων ἐκδήσαντα τῶν ποδῶν, εἰς τινά με τῶν
φαράγγων καταβαλεῖν; εἰ πρὸς μηδὲν ἄλλο χρήσι
μον, ἀλλ' οὖν βρώμα τοῖς θηρίοις ἐσόμενον.» Του
πρεσβυτέρου δὲ πρὸς ταῦτα μηδὲν ὑποδεδοικότος,
ἀλλὰ περὶ τῆς ταφῆς καὶ αὖθις μαθεῖν ἀξιοῦντος
μάλα θερμῶς, ὡς καὶ δάκρυα τοῖς λόγοις συμπροτέκαι ήθελε γὰρ μηδὲ μετὰ θάνατον παρὰ τὴν ἐκείν
του γνώμην ποιεῖν ἐκεῖνος· ε Τὸν τόπον ἐν ᾧ κατάpostea menses vixisset, primum quidem lentus morius
invasit. Jam vero febri vehementius ineessente, cum
octava jam transisset dies, liquido noverunt omnes
separari a corpore, atque ad Deum proficisci, quem
dilexissent. Id ubi intellexissent qui oppida circumquaque posita incolebant, quanquam eral sava
biems, nixque immensa deciderat, ut via pene inviæ ac domus inaccessæ facta essent, nihil tamen
ut ne ad eum pergerent potuit prohibere: quin
universim omnes confluentes, ad usque nonam apud
eum manebant, nihil prorsus aut cibi mismores,
aut ut ad sua redirent; sed stabant omnes in eum
intenti, ejusque bilarem aspectantes vulium, clarissimam audire vocem, supremaque verba ac preces
excipere cupiebant: nec separari ferebant, laete
nus, inquam, a lecto jacentis, et ut ejus relicto aspectu quisque domum reverterentur. Nam suprema
illa ac a morte separatio, quantum illis vulnus inferret, quanquam ejus gratia anímis allicerentur,
juges ille lacrym ab oculis profuentes monstra
bant: donec tandem amplexaius omnes, ac bona
adprecatus, etiam invitos dimisit lugubriter gemen
les, ac diro dolore affectos.
ἀφῆκε γοερόν στένοντας, καὶ βαρέως παθαίνο
Cum autem Gregorius presbyter marsisset, percontabatur ex eo magnus ille, tempus. Cum autem
disisset, solem ad occasum vergere, sciens ille, se
jam quoque pulchrum sidus occidere: 1 Aliens,
inquit, quamn cito vespertinas persolve preces,
Facto quod jussus erat, postmodum putans necessarium aliquid quærere, interrogabat quonam locu
post mortem sepeliri juberet. Is autem rem egre
ferens: 4 Quid vere, inquit? Nonne palam pudet,
videri loc nescire: ut nimirum ligatis e pedibus
funibus, in voraginem aliquam proficere deceat 7
ut siquidem ad quodvis aliud sum inutilis, at certe
in escam bestiis cedam. Verum cum presbyter,
nihil ea responsione territus adhuc quoque de sepultura desiderio multo scire rogaret, ut simul cum
verbis profluerent lacryma. Volebat enim ne quidem
a morie, secus ac ille voluisset facere: Locum,
inquit, in quo jaceo, fodicus, invenies coctos late-
col. 475–476page 18 of 19
PG 111:475κειμαι, φησίν, ἐρύξας, πλίνθους οκτάς εὑρήσειας διάρας, καὶ τὸν χῶρον μετρίως φιλοκαλήσεις, ἀποδοῦναι τὸν χοῦν τῷ χαλ φρόντισον· εἶτα τὰς πλίνθους τῇ ἐπιφανείς παράθες τῆς γῆς· μέλει γὰρ τῷ Θεῷ, φησί, λόγοις οἷς αὐτὸς οἶδεν ἀρρήτοις, δοξάσαι τὸν τόπον, ἄχρι γοῦν καὶ τῆς συντελεία:, πλήθους τῶν πιστῶν ἐνταῦθα συνερχομένων, καὶ τὸ ἐκείνου θεῖον ὄνομα δοξαζόντων. Οὕτως εἰπὼν, καὶ ἀσπασάμενος αὐτόν τε καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ· καὶ τελευταῖον ὑψοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς διάρας, καὶ «Εἰς χεῖράς σου, Κύριε, τὸ πνεῦμάμου παρατίθημι ο ἐπειπών, τὴν μακαρίαν ἀφῆκε ψυχήν. Εωθεν δὲ τοὺς ἐν γειτόνων χωρίτας μετακαλεσάμενος ὁ πρεσβύτερος, τὸν τόπον τε διορύττει, καὶ ὡς οἷόν τε κοσμεῖ· τόν τε συνήθη κανόνα ἐπιτελέσας, τὸ ἱερὸν ἐν αὐτῷ κατατίθησι σῶμα, οἷόν τις πλοῦτον· οὐ φειδωλῶς οὐδὲ μικρολόγως, ὡς ἑαυτῷ μόνῳ κεῖσθαι τὸν θησαυρόν· ἀλλ᾿ ὥστε κοινὸν εἶναι τοῖς φιλοχρίστοις ἀπόλαυσιν. Εἶτα τοὺς πλίνθους [γρ. τοῖς πλίνθοις] ἄνωθεν ᾗ προτετάγη καταστρω σάμενος τὸ ἔδαφος, καταλείπει. Ἐπεὶ δὲ μήνες παρῆλθον ἐξ μετὰ τὴν τοῦ Πατρὸς κοίμησιν, μοναχός τις εὐνοῦχος, τῆς μὲν τῶν Παφλαγόνων ὁρμώμενος χώρας, Κοσμᾶς δὲ καλούμενο;, καὶ πρὸς Ἰταλίαν τὴν πορείαν ποιούμενος, ὡς ἥλ τὰ τοῦ Χρυσοῦ κατείληφε μέρη, ἔγνω μικρὸν ἐκεῖ που τὸ σῶμα διαναπαῦσαι. Τούτῳ κοιμωμένῳ, θετός τις ἐφίσταται ὄνειρος, ὃς καὶ ἀπαγγείλας τους έγε χωρίας, ἤκουσε παρ' αὐτῶν. Ἐνταῦθα χρῆναι σε τὴν πορείαν στῆσα:, λεγόντων τῷ θεῷ βούλημα, και φησι, τῷ θείῳ σε καὶ νέῳ διαλειτουργήσει Λουκι πρὸς τοῦτό σε τὴν ὁδὸν ταύτην στείλασθαι παρ εσκεύασεν. Ο δὲ μηδὲν ὅλως ἐπιδοιάτας, ὥσπερ ὑπό τινος θείας χειρό; Ελκόμενος, πρὸς τὸ τοῦ ἁγίου ποδηγεί και κελλίον, ἔνθα παραστάς, καὶ τὸ ἐπιτερπές στην τοῦ τόπου, καὶ πρὸς ἡσυχίαν ἡρμοσμένον καταμαθών, καὶ λίαν ἡσθεὶς, τὸ λοιπὸν οἰκεῖν ἐκεῖσε τῷ θεῷ ὑπέσχετο. Αὐτίκα γοῦν ἀπαλλῆ, καὶ ἀνεπιμέλητα το περὶ τὴν ἱερὰν αὐτοῦ θήκην ἰδὼν, μετρίως τέως ἀξιοί τῆς φροντίδος. Ὑψοί τε γὰρ αὐτὴν, καὶ τῆς γῆς ὑπερανέχειν παρασκευάζει· πλαξί τε ταῖς ἐγο χωρίοις κοσμεῖ, καὶ κικλίδας κύκλῳ περιστήσεις καὶ στεφανώσεις, ἄβατον οὕτως αὐτὴν καὶ ἄψαυστον εἶναι ποιεῖ, ὅτι μὴ μόνοις τοῖς πιστῶς ἐγγίζειν αὐτῇ βουλομένοις μετὰ πολλοῦ τοῦ σεβάσματος. Δυσὶ δ' ὕστερον χρόνοις, ἔνιοι τῶν αὐτοῦ φοιτη τῶν, τὰς ἐκεῖ βλυζούσες τάσεις, ἴσα καὶ πηγαίοις νάμασι καθορώντες, ἀγαθοῦ Πατρὸς οὐκ ἀγαθὰ τέχνε
ANONYMI
res, quos tollens, ad locum honeste aliquantulum & κειμαι, φησίν, ἐρύξας, πλίνθους οκτάς εὑρήσει:
componens, cura pulverem pulveri reddere: tum
vero la'eres in terræ extrema facie appons. Quippe,
ait, Deu cordi est, ut quibus ipse arcanis novit rationibns, ad mundi usque consummationem, locuin
rlarificet, confluentibus huc fidelium populis, ac
ejus divinum nomen glorificaulibus.
His ita dictis, cumque osculatus, ac qui siufit
aderant, ac tandem tollens in cœlum oculos,
que verba abunde pronuntions: «in manus tuas,
Domine, commendo spiritum meum *,. beatam
emisit animam.
Mane autem accersens presbyter vicinos accolas,
locum fudit, ac pro facultate, honeste componit;
absolutoque consueto canone, sacrum ejus corpus,
con thesaurum quemdam in eo deponit: non avare
aut sordide, ut ei soli reconditus esset, sed st
Christi amantibus ad fruendum communis cederet.
Tum denique locum desuper lateribus sterneus,
juxta quod jussus erat, discedit.
Ubi autem, menses' sex a Patris dormitione fuxissent, monachus quidam eunuchus, Paphlagonum
regione oriundue, Cosmas nomine, in Italian preSciscens cum jam ad Chrysi partes venisset,
aliquantula quiete recreandum corpus putavit. Dum
autem dormiret, divinum quoddam ei insomnium
exhibitum est. Quod ille loci incolis narrans, audivit ab eis, csse illic sistendum iter: nimirum: Deo
visum est, inquiunt, ut admirabili ac juniori Luca
inservias, eamque ob causam fecit ut hoc iter susciperes.
Is vero nihil penitus dubitans, cen divina'qnadam
manu trahente, ad viri saucti cellulam dirigitur;
alque ubi præsens venisset, ad locum delectabilem
adeo, et ad quietein compositum agnovisset, grandi
perfusus gaudio, illic deinceps habitaturum se promisit Deo. Statim ergo, învenuste ac incuriose sacri pignoris thecam habere videas, mediocrem
interim components curam impendit; elevat enim,
ac sublimem a terra tollit: tum tabulis loci exornat,
cancellirque per orbem positis, ac coronis, inaceessam, ac intrectabilem facit, exceptis duntaxat,
ut qui fide, ac multa veneratione eam propius adire
vellent.
Post alterum deinceps annum, ejus discipuli
quidam cum sanitates, haud secus ac fontanos
ladices illic scaturire perspicerent, boun se Patris
** Lue. 11, 46.
ᾶς διάρας, καὶ τὸν χῶρον μετρίως φιλοκαλήσεις,
ἀποδοῦναι τὸν χοῦν τῷ χαλ φρόντισον· εἶτα τὰς
πλίνθους τῇ ἐπιφανείς παράθες τῆς γῆς· μέλει γὰρ
τῷ Θεῷ, φησί, λόγοις οἷς αὐτὸς οἶδεν ἀρρήτοις,
δοξάσαι τὸν τόπον, ἄχρι γοῦν καὶ τῆς συντελεία:,
πλήθους τῶν πιστῶν ἐνταῦθα συνερχομένων, καὶ τὸ
ἐκείνου θεῖον ὄνομα δοξαζόντων.
Οὕτως εἰπὼν, καὶ ἀσπασάμενος αὐτόν τε καὶ τοὺς
σὺν αὐτῷ· καὶ τελευταῖον ὑψοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς
διάρας, καὶ «Εἰς χεῖράς σου, Κύριε, τὸ πνεῦμά
μου παρατίθημι ο ἐπειπών, τὴν μακαρίαν ἀφῆκε
ψυχήν.
Εωθεν δὲ τοὺς ἐν γειτόνων χωρίτας μετακαλεσά
μενος ὁ πρεσβύτερος, τὸν τόπον τε διορύττει, καὶ
ὡς οἷόν τε κοσμεῖ· τόν τε συνήθη κανόνα επιτελέσας, τὸ ἱερὸν ἐν αὐτῷ κατατίθησι σῶμα, οἷόν τις
πλοῦτον· οὐ φειδωλῶς οὐδὲ μικρολόγως, ὡς ἑαυτῷ
μόνῳ κεῖσθαι τὸν θησαυρόν· ἀλλ᾿ ὥστε κοινὸν εἶναι
τοῖς φιλοχρίστοις ἀπόλαυσιν. Εἶτα τοὺς πλίνθους
[γρ. τοῖς πλίνθοις] ἄνωθεν ᾗ προτετάγη καταστρω
σάμενος τὸ ἔδαφος, καταλείπει.
Ἐπεὶ δὲ μήνες παρῆλθον ἐξ μετὰ τὴν τοῦ Πατρὸς
κοίμησιν, μοναχός τις εὐνοῦχος, τῆς μὲν τῶν Παφλα
γόνων ὁρμώμενος χώρας, Κοσμᾶς δὲ καλούμενο;,
καὶ πρὸς Ἰταλίαν τὴν πορείαν ποιούμενος, ὡς ἥλ
τὰ τοῦ Χρυσοῦ κατείληφε μέρη, ἔγνω μικρὸν ἐκεῖ
που τὸ σῶμα διαναπαῦσαι. Τούτῳ κοιμωμένῳ, θετός
τις ἐφίσταται ὄνειρος, ὃς καὶ ἀπαγγείλας τους έγε
χωρίας, ἤκουσε παρ' αὐτῶν. Ἐνταῦθα χρῆναι σε
τὴν πορείαν στῆσα:, λεγόντων τῷ θεῷ βούλημα, και
φησι, τῷ θείῳ σε καὶ νέῳ διαλειτουργήσει Λουκι
πρὸς τοῦτό σε τὴν ὁδὸν ταύτην στείλασθαι παρ
εσκεύασεν.
Ο δὲ μηδὲν ὅλως ἐπιδοιάτας, ὥσπερ ὑπό τινος
θείας χειρό; Ελκόμενος, πρὸς τὸ τοῦ ἁγίου ποδηγεί
και κελλίον, ἔνθα παραστάς, καὶ τὸ ἐπιτερπές στην
τοῦ τόπου, καὶ πρὸς ἡσυχίαν ἡρμοσμένον καταμαθών,
καὶ λίαν ἡσθεὶς, τὸ λοιπὸν οἰκεῖν ἐκεῖσε τῷ θεῷ
ὑπέσχετο. Αὐτίκα γοῦν ἀπαλλῆ, καὶ ἀνεπιμέλητα το
περὶ τὴν ἱερὰν αὐτοῦ θήκην ἰδὼν, μετρίως τέως
ἀξιοί τῆς φροντίδος. Ὑψοί τε γὰρ αὐτὴν, καὶ τῆς
γῆς ὑπερανέχειν παρασκευάζει· πλαξί τε ταῖς ἐγο
χωρίοις κοσμεῖ, καὶ κικλίδας κύκλῳ περιστήσεις καὶ
στεφανώσεις, ἄβατον οὕτως αὐτὴν καὶ ἄψαυστον
εἶναι ποιεῖ, ὅτι μὴ μόνοις τοῖς πιστῶς ἐγγίζειν αὐτῇ
βουλομένοις μετὰ πολλοῦ τοῦ σεβάσματος.
Δυσὶ δ' ὕστερον χρόνοις, ἔνιοι τῶν αὐτοῦ φοιτη
τῶν, τὰς ἐκεῖ βλυζούσες τάσεις, ἴσα καὶ πηγαίοις
νάμασι καθορώντες, ἀγαθοῦ Πατρὸς οὐκ ἀγαθὰ τέχνε
Fr. Combefisii notæ.
In Italiam proficiscens. Videatur Lucas hic
totus kalus, ac ftalis, sen Romanæ peculiarius sexti
addictus fuisse, qui Italicorum peregrinorum, seu
ab kalia, atque ut videtur, Roma redeuntium, consille se opora, monarkem primo induerit, subindeque angelicum illum ac magnum habitum a sealeribus in Italiam, ac Romam utique legatis,
impetraverit, tandemque Itanam petentem monachum, tanquam Deo destinante, primum ædituum
ac mystam a morte, acceperit, ut vel eo titulo,
Græcó velut Itali saarti vita, sie excerpta, hand
injucanda, Latinis nobis, ac quorum in Italia Ecclesiæ vertex resi:let, debet videri.
col. 477–478page 19 of 19
PG 111:477κρίναντες ἑαυτοὺς, εἰ μὴ καθάπερ τροφεία καὶ μετὰ & τέλος ὀφθεῖεν ἀποδιδόντες αὐτῷ τὰ μετὰ τέλος προσ ήκοντα, παραχρήμα πρὸς οἰκοδομὴν κελλίων, καὶ ναού διανίστανται. Καὶ πρῶτα μὲν τὴν τῆς θείας μάρτυρος Βαρβάρας ναὸν ἀτέχνως ἔχοντα, σπουδῇ τελειοῦσι, κόσμον αὐτῷ περιθέντες τὸν κατὰ δύναμιν. Εἶτα καὶ οἰκίσκους ἱκανούς τε καὶ τὸ σχῆμα διαφό. ρους οικοδομούσι, πρός τε κοινὴν χρείαν, καὶ τῶν ἐπιξενουμένων υποδοχήν. Έπειτα καὶ αὐτὸ δὴ τὸ κελλίον, ἐν ᾧπερ ὁ τοῦ μεγάλου τάφος, τῆς προτέρας μεταβάλλουσιν ὄψεως, καὶ εἰς ἱερὸν εὐκτήριον ἐν σταυρικῷ τῷ σχήματι παγκάλως μεταποιοῦσιν ὥστε πέρας λαβεῖν, τὸ ὑπὸ μακαρίου λεχθέν, καὶ πελ τοῦ τόπου δηλαδὴ τούτου, καὶ περὶ τῶν εἰς αὐτ τὸν εἰς πλῆθος συνερχομένων. Γυνή τις ἀκινήτους εἶχε τὰς χεῖρας σὺν τοῖς ποσίν· ἅτινα τοῦ μὲν ὅλου σώματος ἀπηρτῆσθαι, καὶ τὴν οἰκείαν σώζειν ἐβλέπετο πῆξιν· ὅσον δὲ πρὸς Ενέργειαν, ἀλλότρια ἦν, καὶ τὴν ἰδίαν ἕκαστον ἐξω ηρνείτο λειτουργίαν· ὥστε τὸ αὐτὰ ἦκον, θανεῖν ἐκείνην νομίζεσθαι καὶ μὴ ζῆν· καὶ τό γε εἰς προσθήκην του τοποῦδε κακοῦ, μᾶλλον δὲ καὶ τοῦ λεχθέντος ήδη βαρύτερον, ὅτι τὸν υἱὸν, ὃν εἰς ἀναψυχὴν ἔμελλεν ἔχειν καὶ τοῦ ἐνδέοντος ἀναπλήρωσιν, αὐτὸς οὗτος δαιμονῶν ὑπῆρχε, καὶ συνεχῶς εἰς γῆν κείμενός τε καὶ σπαραττόμενος. Ταύτην οἱ προσήκοντες κατά γένος τῆς συμφορᾶς ἐλεήσαντες, καὶ οἱονεὶ φόρτον ἄψυχον ὄνῳ ἐπιβιβάσαντες καὶ περικρατοῦντες, πρὸς τὸν νέον Σιλωάμ τὸν τοῦ μακαρίου Λουκά φέρουσι τάφον, συνεπομένου δηλαδὴ ταύτῃ καὶ τοῦ υἱοῦ· ἔνθα καὶ καταλιπόντες αὐτοὺς, ἐπανῄεσαν. Οἷα δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ κρίματα! Υπερεῖδεν αὐτὴν ὁ ἅγιος, καὶ χρόνον ἤδη συχνὸν, τὴν ἴασιν ἀνεβάλλετο. Αμέλει καὶ ἡ γυνὴ καμοῦσα τῷ χρόνῳ, καὶ τὴν θεραπείαν ἀπαγορεύσασα, ὑποστρέφειν διενοεῖτο. Αλλ' ὢ τῆς ἀπορρήτου σου, Χριστέ, χρηστότητος, καὶ τῆς περὶ αὐτὴν ἀρρήτου θαυματουργίας! Ολίγῳ πρότερον τῆς τοῦ ἁγίου θήκης πηγῇ παραπλησίως μύρον εξώδες ἀποβλυσάσης, ο νεωκόρος ἐπιμελὲς θέμενος, καὶ τοῦτο λαβὼν, εἰς μίαν τε τῶν φωταγωγῶν ἐμβαλών, τοῦ ἱεροῦ ταύτην ἀπήρτησε τάφου, Τούτῳ οὖν προσεδρευούσης της γυναικός, μεσούσης ἡμέρας, καὶ μηδενὸς ἄλλου, ὅτι μὴ τοῦ παιδὸς αὐτῇ συμπαρόντος· ἡρέμα πρὸς αὐτὴν ἐκεῖνος. Αλλ' ἐγώ, φησίν, ἀναστάς, τὸ ἐν τῇ φωταγωγῷ ταύτῃ πιούμαι. "Η δέ γε μήτηρ ἀπεῖργε τοῦ ἐγχειρήματος, ο Μή, τέκνον, ὀξὺς ὁ νεωκόρος, λέγουσα, καὶ μήποτε καὶ μαστίξας ἡμᾶς ἀπώσηται.» Οὔ, φησίν, ἀλλὰ τὸ ἐνθύμημα περανῷ· καὶ ἅμα διανίστατο, καὶ τῆς φωταγωγού δραξάμενος, ἐγχέει τῷ στόματι παραχρήμα, καὶ τὸ λοιπὸν οὐδὲν ἕτερον ἦν· ἀλλ' ὁ παῖς εὐθὺ; ἐκυλίετό τε καὶ ἐσπαράσσετο. μυροβλύτοις
κρίναντες ἑαυτοὺς, εἰ μὴ καθάπερ τροφεία καὶ μετὰ & non bonus arbitrati proles, nisi tanquam alumni
τέλος ὀφθεῖεν ἀποδιδόντες αὐτῷ τὰ μετὰ τέλος προσήκοντα, παραχρήμα πρὸς οἰκοδομὴν κελλίων, καὶ
ναού διανίστανται. Καὶ πρῶτα μὲν τὴν τῆς θείας
μάρτυρος Βαρβάρας ναὸν ἀτέχνως ἔχοντα, σπουδῇ
τελειοῦσι, κόσμον αὐτῷ περιθέντες τὸν κατὰ δύναμιν.
Εἶτα καὶ οἰκίσκους ἱκανούς τε καὶ τὸ σχῆμα διαφό.
ρους οικοδομούσι, πρός τε κοινὴν χρείαν, καὶ τῶν
ἐπιξενουμένων υποδοχήν. Έπειτα καὶ αὐτὸ δὴ τὸ
κελλίον, ἐν ᾧπερ ὁ τοῦ μεγάλου τάφος, τῆς προτέρας
μεταβάλλουσιν ὄψεως, καὶ εἰς ἱερὸν εὐκτήριον ἐν
σταυρικῷ τῷ σχήματι παγκάλως μεταποιοῦσιν·
ὥστε πέρας λαβεῖν, τὸ ὑπὸ μακαρίου λεχθέν, καὶ
πελ τοῦ τόπου δηλαδὴ τούτου, καὶ περὶ τῶν εἰς αὐτ
τὸν εἰς πλῆθος συνερχομένων.
Γυνή τις ἀκινήτους εἶχε τὰς χεῖρας σὺν τοῖς
ποσίν· ἅτινα τοῦ μὲν ὅλου σώματος ἀπηρτῆσθαι,
καὶ τὴν οἰκείαν σώζειν ἐβλέπετο πῆξιν· ὅσον δὲ πρὸς
Ενέργειαν, ἀλλότρια ἦν, καὶ τὴν ἰδίαν ἕκαστον ἐξω
ηρνείτο λειτουργίαν· ὥστε τὸ αὐτὰ ἦκον, θανεῖν
ἐκείνην νομίζεσθαι καὶ μὴ ζῆν· καὶ τό γε εἰς
προσθήκην του τοποῦδε κακοῦ, μᾶλλον δὲ καὶ τοῦ
λεχθέντος ήδη βαρύτερον, ὅτι τὸν υἱὸν, ὃν εἰς ἀναψυχὴν ἔμελλεν ἔχειν καὶ τοῦ ἐνδέοντος ἀναπλήρωσιν,
αὐτὸς οὗτος δαιμονῶν ὑπῆρχε, καὶ συνεχῶς εἰς γῆν
κείμενός τε καὶ σπαραττόμενος.
Ταύτην οἱ προσήκοντες κατά γένος τῆς συμφο
ρᾶς ἐλεήσαντες, καὶ οἱονεὶ φόρτον ἄψυχον ὄνῳ ἐπιβιβάσαντες καὶ περικρατοῦντες, πρὸς τὸν νέον
Σιλωάμ τὸν τοῦ μακαρίου Λουκά φέρουσι τάφον,
συνεπομένου δηλαδὴ ταύτῃ καὶ τοῦ υἱοῦ· ἔνθα καὶ
καταλιπόντες αὐτοὺς, ἐπανῄεσαν. Οἷα δὲ τὰ τοῦ
Θεοῦ κρίματα! Υπερεῖδεν αὐτὴν ὁ ἅγιος, καὶ χρόνον
ἤδη συχνὸν, τὴν ἴασιν ἀνεβάλλετο. Αμέλει καὶ ἡ
γυνὴ καμοῦσα τῷ χρόνῳ, καὶ τὴν θεραπείαν ἀπαγορεύσασα, ὑποστρέφειν διενοεῖτο. Αλλ' ὢ τῆς
ἀπορρήτου σου, Χριστέ, χρηστότητος, καὶ τῆς περὶ
αὐτὴν ἀρρήτου θαυματουργίας! Ολίγῳ πρότερον
τῆς τοῦ ἁγίου θήκης πηγῇ παραπλησίως μύρον
εξώδες ἀποβλυσάσης, ο νεωκόρος ἐπιμελὲς θέμενος,
καὶ τοῦτο λαβὼν, εἰς μίαν τε τῶν φωταγωγῶν
ἐμβαλών, τοῦ ἱεροῦ ταύτην ἀπήρτησε τάφου,
post mortem quoque, congrua a morte obsequis
praestare viderentur, statim ad exstruendas cele
Iulas ac templu:m excitantur. Ac primum quidem,
dive martyris Barbara templumn minus elabora10, cito consummant, oruatum adhulentes quam
licuit maximum. Tum vero adiculas sat nullas,
aliaque ac alia foruna edificant, cum ad fratrum
communem usum, tum quibus hospites susciperent, Adlinec cellulam, qua magni illius sepul
crum positum erat, priori mutala specie, in sacrum oratorium in crucis efformant tum figuram
pulcherrime commutant: quo linem acciperet,
dictum illud a beato viro, de loco pariter, deque
iis qui frequenti multitudine eo conventuri essent.
Quædam femina manibus pariter ac pelibus
immobilis erat, ut plane pendere illa a reliquo
corpore, ac compagem propriam servare videren
tur: quod tamen spectat ad actionem, aliena essent, suamque quodque eorum obsequium negaret:
ut quod illorum erat, non vivens putaretur, sed
mortus. Accelebat mali tanti cumulo, quin et illo
malum gravius, ut quem illa indigentiae supplementum ac refectionem filium habitura erat, is
ipse daemoniacus esset, ac continue allisus terrae
discerperetur.
Ejus calamitatis miserti, qui genere contingebant, ac velut ouius inauime imponcutes asino, ac
manibus tenentes, ad novum Siloe beati Lucie
sepulcrum adducunt, sequente quoque eam filio:
quos illic relinquentes, reversi sunt. Quanta vero
Dei judicia? Despexit eam sanctus, atque ad lon
gun satis tempus sanationem differebat. Denique
mulier ipsa, mora fatiscens, ae spe curationis abjecla, reverti cogitabat. Enimvero, o arcanam
tuam, Christe, bonitatein, ac miraculi in ea pa
trati ineffabilem præstantiam! Maud diu ante, viri
sancti loculus fontis instar suaveolens unguentum scaturierat: quod diluus sollicite ha
bens, ac accipiens, mittensque in unum quoddam
lucernarium vasculum, sacro sepulcro appenderat.
Cum ergo mulier, ipso meridie, nemine præterquam filio presente, eidem assisteret, ait ille
Τούτῳ οὖν προσεδρευούσης της γυναικός, μεσού
σης ἡμέρας, καὶ μηδενὸς ἄλλου, ὅτι μὴ τοῦ παιδὸς
αὐτῇ συμπαρόντος· ἡρέμα πρὸς αὐτὴν ἐκεῖνος. ad eam submissa voce: At ego surgens, bilans
Αλλ' ἐγώ, φησίν, ἀναστάς, τὸ ἐν τῇ φωταγωγῷ
ταύτῃ πιούμαι. "Η δέ γε μήτηρ ἀπεῖργε τοῦ ἐγχει
ρήματος, ο Μή, τέκνον, ὀξὺς ὁ νεωκόρος, λέγουσα,
καὶ μήποτε καὶ μαστίξας ἡμᾶς ἀπώσηται.» Οὔ,
φησίν, ἀλλὰ τὸ ἐνθύμημα περανῷ· καὶ ἅμα διανίστατο, καὶ τῆς φωταγωγού δραξάμενος, ἐγχέει τῷ
στόματι παραχρήμα, καὶ τὸ λοιπὸν οὐδὲν ἕτερον
ἦν· ἀλλ' ὁ παῖς εὐθὺ; ἐκυλίετό τε καὶ ἐσπαράσσετο.
quod in hoc lucernario exsistit. Mater vero delerrebat, ne id ille alleutaret: «Ne, inquiens, fili,
iracundus est aliiuus, ac ne nos forte plagis
impositis amandaverit. laudquaquam, inquit,
sed animi desiderium implebo; moxque surgens,
ac lucernarium capiens, statim ori infundit; mee
lactenus aliud quidquam fuit. Confestim autem
cαpίt volutari puer ac discerpi. Mater autem. Ac
Fr. Combefisii notæ.
Suaveolens unguentum. Miraculum hoc, vice
plarium sit. Nec enim ita unguentum manare
solet, nisi monstrante Deo, esse ejusmodi sanctorum corpora, cen fontes quosdam curationum, uti
in Nicolas ne aliis μυροβλύτοις ficile quisque
perspexerit. Erant alia plura subnexa miracula,
sed omitto causa brevitatis.
Continue reading PG 111: Moses Bar-Cepha, Syrus →≣ entire volume