PG 111Anonymous
Anonymous
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

NoticeMonitum

Life of Saint Luke the Younger, buried in HellasVita S. Lucae Junioris, in Hellade Sepulti

col. 441–442page 1 of 19
Ang. Mai MonitumDe Papis, ex Chronico
PG 111:441ΒΙΟΣ ΚΑΤ' ΕΚΛΟΓΗΝ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ ΛΟΥΚΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΤΟΥ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. Ο καλὸς τὰ πάντα καὶ μέγας Λουκᾶς, αὐτὸς μὲν ἡ τῆς Ἑλλάδος ἐστὶ βλάστημα, κόσμημα δὲ μᾶλλον εἰπεῖν καὶ κομιδῆ ποθεινὸν ἐντρύφημα προσθήσω δὲ ὅτι καὶ στέφανος δόξης. Οὐ γὰρ ὤφθη περὶ τὴν ἐνεγκοῦσαν ἀχάριστος· ἀλλὰ καὶ λίαν καλοῖς αὐτὴν ἡμείψατο καὶ περιβλέπτοις αὐχήμασιν. Οι δέ γε τούτου πρόγονοι, ἐξ Αἰγίνης ὥρμηνται τῆς νήσους Αἰγίνης, ἥτις περὶ τὸν Αἰγαῖον περί κείται κόλπων. Οι τὰς συνεχεῖς ἐφόδους τῶν ἐκ τῆς Αγαρ οὐ φορητὰς εἶναι νομίσαντες, αὐτοί τε καὶ Ι,
col. 443–444page 2 of 19
PG 111:443Λ οικήτορες πάντες, τὰ φίλον τῆς πατρίδος έδαφος ο προς βίαν ἀπολιπόντες, μετανάσται γίνονται καὶ πελς διαφόρους ἕκαστοι διασπείρονται πόλεις, κα θάπερ ἀντὶ μητρὸς ἐκεῖνοι ταῖς μητρυιαίς χρησάμενοι" καὶ οἱ μὲν τὴν Κέκροπος, οἱ δὲ τὴν τοῦ Π! λεπού, Έτεροι τὴν τοῦ Κάδμου, καὶ ἄλλας ἄλλοι και ταλαβόντες, ἐν αὐταῖς ἔχειν ἠναγκάζοντο εις οἰκή σεις. Οἱ μέντοι τοῦ θείου Λουκά πρόγονοι κατὰ τὴν τῆς Φωκίδος, εἴτουν τοῦ Χρυσοῦ μεταβάντες ἐπαρ χίαν, πρός τι παράλιον ὄρος, Ἰωάννου καλούμενον, τὰς τῆς παροικίας σκηνὰς ἐπήξαντο. 'Αλλ' ἐπεὶ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ κρίμασιν οἷς οἶδεν, τοῦ ἄβυσσος τὰ κρίματα πολλή, θαλασσοκρατοῦντες οἱ τοῦ Ἰσμαέλ, καὶ πᾶσι κόλποις, αἰγιαλοῖς τε καὶ ἀκταῖς πειρατεύοντες, ἤδη καὶ κατὰ τοῦτο, φεῦ! τὸ μέρος προσ εβαλλον ἀνάγκην εἶχον πάλιν ἀποχωρείν. Λιμένα γούν τινα βαθὼν οὕτω καλούμενον, εὐαρῆ δὲ καὶ γαληνὴν ὄντα προςελθόντες οἰκοῦσιν. ῇ καὶ χρόνον διατρίψαντες οὐ βραχὺν, τὸν τοῦ θείου Λουκά πατέρα τεκεῖν ἀξιοῦνται καὶ τοῦτον ὀνόματι τοῦ πρώτου τιμήσαντες τῶν μαρτύρων, ὀξίαν δηλαδή τοῦ φο ματος καὶ τὴν τοῦ παιδὸς ἀγωγὴν ἐποιοῦντο. Αλλά πάλιν ἐκεῖθεν μεταβάντες, ἐπί τινα κώμην Καστά ριον οὕτω καλουμένην, τὰς οἰκήσεις ἔθεντος; τῆς ἄλης ἐνταῦθα μικρόν παυσάμενοι, καὶ τοῦ ξενισμού παραψυχὴν γοῦν τινα λαβεῖν οἰόμενοι. Οπερ εἰ καὶ μὴ τότε, ἀλλ᾽ οὖν οὐ μετὰ πολὺν ἀπέβη τὸν χρόνον. Ὁ γὰρ τῷ Ἰακὼν συγκενητεύσαι Θεὸν, καὶ πλού στον ἀντὶ πένητος ἐργασάμενος· καὶ τὴν ἐν βάσῳ τρώτερον τὸ Ἰορδάνου ῥεῖθρον περαιωθέντα, πλήθει βοῶν καὶ ποιμνίων υποστρέψει παρασκευάσας,αὐτὸς ἄρα καὶ τὰ θρέμματα τούτων καὶ τὴν ἄλλην οὐ σίαν ἀτεχνῶς εὐλογήσας, οὕτως ἐπιδοῦναι πεποίηκεν, ὡς οὐ μόνον αὐτοὺς οὐδενὸς ὁρᾶσθαι καταδεεστέρους τὴν ὕπαρξιν ἀλλὰ καὶ παρὰ πολὺ τοὺς αὐτόχθονας ὑπερβάλλειν. Ο δὲ ταῖς Στέφανος τὴν παιδικὴν ὑπερβάς ήλι κίον, καὶ πρὸς ἀκμὴν ἤδη ἐληλακώς, ἐπεὶ καὶ πρὸς γάμου ὥραν ἀφίκετο, ζεύγνυται παρ' αὐτῶν γυναικ!, τούνομα Εὐφροσύνῃ, τῆς αὐτῆς μὲν πατρίδος όρο μωμένη, εἰ δὲ καὶ γένους ὁμοίως ἐχούσῃ· ἐξ ἧς τῷ Στεφάνῳ παιδες ἑπτὰ γίνονται· ὧν ὁ μὲν πρῶτος Θεόδωρος· ἡ δὲ μετ' ἐκεῖνον, Μαρία Καλή δὲ καὶ ἡ τετάρτη καλεῖται, ἢ καὶ ταῦτα μένει διηγουμένη, καὶ μοναχικῶν εἰς ἔτι ἐπιμελεῖται σκαμμάτων Επιφάνιος δὲ ὁ πέμπτος, δς καὶ αὐτὸς τὸν μονήρη βίον ὑπελθὼν, καὶ συνάδουσαν τῷ ἐπαγγέλματα μετελθὼν πολιτείαν, μετέβη πρὸς ἐν ἠγάπησε. Τὰ Τέ
col. 445–446page 3 of 19
PG 111:445μέντο. Ἕτερα δύο τῶν τέκνων, οὕτω τὴν ἄωρον παρ. αλλάξοντα ηλικίαν, τὸν τῇδε βίον μετήλλαξαν. Ο δὲ τρίτος ἐκεῖνος, οὗτός ἐστιν ἡ θειότατος τὰ πάντα Λουκάς. Το δὲ λοιπόν, ἔρως αὐτὸν ὁ Θεοῦ καὶ τῆς ἡσυχίας αὖθις ἐλών, παρεσκεύασε πάντων ἐπιλαθόμενον, αὐτοῦ μόνου γενέσθαι· καὶ τῆς μητρὸς ἄρτι προς τοῦτο μὴ ἀντειπ ύσης, καταλαμβάνει τὸ προῤῥηθὲν ὅμως ἐκεῖνο, ο παρὰ τῶν ἐγχωρίων ἀγροίκων, οὐ τους, Ἰωάννιτσα καλούμενον· οὗ τὸ πρὸς θάλασσαν μέρος περιελθών, Ενθα καὶ σηκὸς τῶν θαυμαστῶν αὐταδέλφων Κωσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ· ἐν τούτῳ τὴν ἀσκητικὴν αὐτὸς σκηνὴν καταπήγνυσιν. Ομως δὲ τοὺς ἀγῶνες καὶ τοὺς πόνους ἐκεῖ, καὶ τὴν πρὸς γαστέρα καὶ ὕπνον διαμάχην, μᾶλλον δὲ πρὸς τοὺς δι' αὐτῶν πολεμοῦντας ἡμᾶς σκανὺς δαίμονας ἐπε δείξατο, οὔτε λέγειν ἀκριβῶς δυνατόν, οὔτε λεγόντων ἀμφίλογος [σ. ἀναμφίβολος] ἀκολουθήσει πίστις, διὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ πράγματος. Ἐπεὶ δὲ καὶ τῆς τοῦ θείου καὶ μεγάλου σχή ματος τελειωτικῆς χάριτος ούποτε τετυχηκώς ἦν, καὶ πολλὴν ἔδινεν αὐτοῦ τὴν ἐπιθυμίαν· ἀξιοῦται, καὶ τούτου κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ πρόνοιαν. ἀξιοῦται δὲ οὕτως. Μοναχοὶ δύο πολιᾷ κοσμούμενοι γή ρως, ἀρετῇ δὲ μᾶλλον κοσμοῦντες καὶ τὴν πολιάν, την πρὸς τὴν πρεσβυτέραν 'Ρώμην πορείαν ποιούμενοι, ὥσπερ ἐξ ἀποστολῆς τινος, καλῶς τε καὶ φιλοφρόνως ξενίσας, εἶτα καὶ τὰ τῆς γνώμης κοινοῦται, καὶ λίαν περὶ τοῦ πράγματος θερμῶς ἀξιοῖ. Οἱ δὲ, καὶ γὰρ ἄξιον τῆς τούτου ὑποδοχῆς τὸ σκεῖνος ἑώρων, οι οὐδὲν ἔμελλον, ἀλλὰ τὰ νενομισμένα κατά σπουδήν ἐπ' αὐτῷ δράσαντες, τὸ ἀποστολικὸν αὐτὸν καὶ μακάριον ἐνδύουσι σχῆμα· καὶ τῆς στενής τε καὶ τι θλιμμένης ὁδοῦ, εἴτουν τῆς πρὸς ζωὴν φορούν σης, τα σύμβολα περιβάλλουσι· μᾶλλον δέ, δ τοῖς ἔργοις ἐκεῖνος πρότερον ἦν, τοῦτο δὴ καὶ διὰ τοῦ σχήματος δεικνύουσιν ὕστερον. Αλλ' ή καὶ περὶ τοὺς τοῦ εὐαγούς τούτου πράγ ματος τελεσιουργούς, τοὺς μοναχοὺς λέγω, θαυματουργεῖται, λέξω. Ἔστρεφον μὲν γὰρ ἐκεῖνοι· ἀλλὰ τέως γοῦν, τὸ τῶν εἰσαγομένων, δ καὶ μικρὸν οἶδε καλεῖν ἡ συνήθεια
col. 447–448page 4 of 19
PG 111:447τοῖς ἀναγκαίοις παρὰ τῷ μεγάλης Λουκάς οὐδὲν δε ὑπῆν ἄξιον τῆς αὐτοῦ φιλοτίμου γνώμης και προ αιρέσεως· καὶ μάλιστα πρὸς δαιτυμόνας τοιούτους, καὶ ἀγαθοῦ τοιούτου προξένους. Τί οὖν ὁ τὴν δεξιάν ἀνοίγων πλουσίαν, καὶ πᾶν ζῶον πληρῶν εὐδοκίας; Κάθηνται μὲν οὗτοι πρὸς τῷ αἰγιαλῷ, τοῦ ἡλίου ἤδη τὴν ἀκτῖνα καθαράν διατείναντος, καὶ ταῖς πραείαις τῶν κυμάτων αὔραις ἡτένιζον· ἰχθὺς δὲ μέγας ἐπὶ πολὺ τοῦ ἀέρος ἀρθεὶς, πρὸ τῶν ποδῶν αὐτῶν ἔκειτο, σπαίρων ήδιστα καὶ ἀλλόμενος, καὶ ώσπερεὶ τοὺς παρόντας εἰς τὴν ἑαυτοῦ παρασκευήν ἐκκαλούμενος. Οἱ μὲν οὖν ηὐχαρίστουν τῷ κηδε μόνι, καὶ τῆς τροφῆς χορηγῷ, καὶ τῆς προνοίας αὐτὸν ἐθαύμαζον. Εἰς ἐπήκοον πάντων ὁ μέγας· «Έρχεται, φησίν, άνθρωπος ὡς ἡμᾶς, μέγα καὶ βαρύ φορτίον Αρμένος, ; καὶ πολὺν τὸν κάματον ὑπομένων. Εφη· καὶ μετ' ολίγον ἀπ' αὐτῶν διαναστάς, εἴσεισιν εἰς τὸ ὄρος, καὶ ". σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ τίθεται. Ἐκείνων δὲ θαυ μαζόντων, καὶ διασκοπουμένων τίς ἡ τοῦ λογου δύναμις, καὶ ποῖος οὗτος ὁ ἀχθοφορῶν ἄνθρωπος, καὶ τί τὸ φορτίον· ἔδοξε γὰρ ἐκείνοις περὶ τοῦ σω ματικού βάρους εἰπεῖν· ἰδοὺ καὶ αὐτὸς ὑπ' ὄψιν έρχεται πάντων μόνος, λιτός, εὔζωνος· ἄχθος μὲν οὐδ᾽ ὁτιοῦν ἐπαγόμενος, πρὸς ὄνομα δὲ τὸν ἅγιον εκκαλούμενος, καὶ τῆς αὐτοῦ λέγων ἀναγκαίας χρήσ ζειν ἐπικουρίας. Οἱ δὲ περὶ τὴν ἀδελφὴν τοῦ ἁγίου, προσμένειν ἐκέλευον· ε ᾤχετο γάρ, φησίν, ὡς ὁρᾷς, καὶ οὐκ ἔστι νῦν μεθ' ἡμῶν· καὶ εἴ σοι μέλλοι τοῦ ἐκεῖνον ἰδεῖν, περιμένειν δεῖ. Καὶ ὡς διεβεβαίου μή πρότερον ἀποστῆναι, ἢ αὐτῷ ἐντυχεῖν· ἑβδόμη παρ ήλθεν ἡμέρα, καὶ μόλις ποτὲ πρόεισιν ὡς ἔκ τινος γνήφου τῶν ἀδύτων τῆς ἡσυχίας, Μωσῆς ἕτερος. Αμα δὲ καὶ ἴδοι τὸν ἄνθρωπον, τὸ ὄμμα τε βλοσυρὸν ἐποίει, καὶ τὴν φωνὴν ἀπηχῆ, καὶ τῆς συνή θους ἀπᾴδουσαν, καὶ. Τί σοι, καὶ τῇ ἀδάτῳ ταύτῃ ἐρήμῳ; φησί. Τί τάς πόλεις ἀφεὶς, τοῖς ὄρεσιν επεδήμησας; Τί, ποιμένας καὶ ἀρχιποιμένας τους ἐν Ἐκκλησίαις ἀπολιπών, ἀγροίκους ἄνδρας καὶ ἀμαθεῖς ἐπιζητῶν ἐλήλυθας; Πῶς δὲ καὶ εἰς ὄψιν ἐλθεῖν ἐθάρσησας, καὶ τὴν θείαν οὐκ ἔφριξας δίκην, ατοπήμασι τοιούτοις ἔνοχος ων;» Πρὸς ταῦτα ἐκείνου φρίκῃ ληφθέντος, καὶ δάκρυα τῶν παρειών καταχέοντος, φόβου τε δεσμοῖς τὴν γλῶτταν ὑπο Δ] η βληθέντος: προσθεὶς ὁ ἅγιος Αχρι τίνος σιωπής, έφη, καὶ οὐ θριαμβεύεις ἐπὶ πάντων τὴν ἁμαρτίαν, ποιμένας καὶ ἀρχιποιμένας. επιτίμια μετεόρτιον
col. 449–450page 5 of 19
PG 111:449καὶ τὸν ἄδικον ἐκκαλύπτεις φίνον, ἵνα καὶ τὸ θεῖον: « φύσει μισοπόνηρον ὂν, μικρὸν οὕτως ἐξιλεώσῃ, κατήγορος σεαυτοῦ γενόμενος;» 'Ο δὲ μόλις ἑαυτὸν ἀποδιασάμενος, συνεχεῖ καὶ διακεκομμένῳ τῷ ἀσθε ματι· «Τί παρ' ἡμῶν, λέγει, τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, μας θεῖν ἀπαιτεῖς, ἢ καὶ πρὸ ἡμῶν αὐτὸς ὑπὸ τῆς ἐνοι κούσης του χάριτος ἐδιδάχθης. Οὐκ ἐκρύβη γὰρ ἀπὸ σοῦ ὁ πεποίηκα ἐν κρυφῇ. Πλὴν ἀλλὰ τῷ σῷ κελεύσματι εἴχω καὶ λέγω, καὶ θριαμβεύω το κακῶς Εργασθέν, ο Οὕτως εἰπὼν, φανερῶς τὴν ἁμαρτίαν Εξαγορεύει, διελθὼν ἕκαστα, πῶς τε καὶ τοῦ, καὶ δι' ήν αἰτίαν τὸν ἑαυτοῦ συνέκδημον ἀποκτείνειε. Στα προσπίπτει τοῖς τοῦ ἁγίου ποσί, μὴ παραφθῆ και δεόμενος. "Ο δὲ καὶ οἶκτον αὐτοῦ λαμβάνει, καὶ τὸ τάχος ἀνίστησι, νουθετεί τε καὶ παρακαλεῖ, καὶ κανίσιν ἀσφαλίζεται τοῖς αὐτῷ φορητοῖς, τοῦτο 1 κατ' ἐξαίρετον ἐπισκήψας· εἰς τὸν τάφον οίχεσθαι τοῦ πεφονευμένου δάκρυά τε αὐτοῦ πολλὰ κατασπεῖσαι, καὶ τρίτα καὶ ἔννατα καὶ τεσσαρακοστά τούτου πολυτελῶς ἐκτελέσαι γονάτων κλίσεις ἐκεῖ ποιη σάμενον, εἰ δυνατὸν οὐκ ἐλάττους τῶν τρισχιλίων μᾶλλον δὲ διὰ βίου τὴν ἁμαρτίαν θρηνεῖν, καὶ ἐνώ πιον αὐτὴν ἔχειν, τοῖς πίναξι τῆς ψυχῆς ἐγγραφα μενον. Οὕτω παραγγείλας, ἀφίησιν οἴκαδε, καθαράν ἐπίγνωσιν αὐτῷ τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἁμαρτίας και τάγνωσιν ἐμβαλών, καὶ πολλὴν εἰσενεγκεῖν ἐπαγ γειλάμενον τὴν μετάνοιαν. Εβδομον ἔτος ἐν τῇ κατὰ τὸν Ἰωαννίτζην δρή μην πληρώσα;, ἔχων καὶ αὐτὸς μετανάστης γίνεται μετά πάντων. Συμεὼν γὰρ ὁ τοῦ Σκυθικοῦ ἔθνους ἄρχων (Βουλγάρους αὐτοὺς οἴδαμεν συνήθως και λεῖν), τὰς πρὸς Ῥωμαίους σπονδὰς ἀθετήσας, ἐχώ ρει, κατά πάσης Ηπείρου, τὰς ἡμῶν ἁμαρτίας ἀξιόμαχον ὥσπερ χεῖρα περιζωσάμενος· ἐξανδραποδιζόμενος τε καὶ ληϊζόμενος, καὶ τοὺς μὲν ζωῆς, τοὺς δ' ἐλευθερίας ἀποστερῶν, καὶ ὑποφόρους που ούμενος. Εντεῦθεν οἱ μὲν ὡς ἐν εἰρκταῖς ἢ φρου οαῖς ταῖς πόλεσι κατεκλείοντο· οἱ δὲ πρὸς τὴν Εἰ βοιάν τε καὶ τὴν τοῦ Πέλοπος ἀπεσώζοντο. Τότε γοῦν καὶ οἱ περὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον χωρητικοὶ πρὸς τὰς ἐκ γειτόνων διαπορθμεύοντα νήσους· εἰ καὶ φθάσας ὁ φθόνος, ἀνέλπιστον αὐτοῖς ἐπάγει τὸν κίνδυνον. Αὐτῶν γὰρ σὺν τῷ δικαίῳ ἀσφαλῶς διάγειν οἰομένων, οἱ Βούλγαροι πρὸς αὐτ τοὺς διὰ πλοίου ὃ ἔτυχον ὑποκλέψαντες, αἰφνίδιον ἐπελθόντες, ὀλίγου δεῖν, πάντας ἀπώλεσαν, ὀλίγων τινῶν ἐκκολυμβησάντων, μεθ' ὧν καὶ ὁ μέγας ἦν, καὶ οὕτω τὰς χεῖρας αὐτῶν διαφυγεῖν δυνηθέντων. Εθ' οὕτως ἐπανελθόντων, πλοίου ἐπιτυχὼν ἐκεῖνος, σὺν ὅλῳ γένει καὶ τοῖς γνωστοῖς περαιούται εἰς Κόσ τρίτα ἔννατα, εἰ τεσσαρακοστά τὰς δι' ἔτους μνήμας· απο και
col. 451–452page 6 of 19
PG 111:451ρινθον, ἄρτι της σιαγόνας γενείου πληρῶν, καὶ μη Η ἄνθει νεότητος, ἀρετῆς ὥραν ἐπιτρέπουσαν ἐπιτερπ.] ἔχων, και τοι δὲ ἡλικίας ἐν τῷδε γενό μενον, ὅμως ήγεν αὐτὸν μαθημάτων ἔρως, διὰ τὴν τῶν ἱερῶν λογίων ἀνάγνωσιν. Ταύτη τοι καὶ διδασκαλία, φέρων ταυτὸν δίδωσιν ἀλλ᾽ ὀλίγα τῆς ἐκεῖθεν ὠφελείας ἔμελλε κοινωνείν. Τοὺς γὰρ παῖδας ἀκοσμοῦντας ἰδὼν, καὶ μαθήματα μὲν κάλλιστα παραδεχομένους, οὐ καλὰς δὲ τὰ; εαυτῶν ψυχὰς εἰς τὴν τῶν τοιούτων υποδοχήν εν τρεπίζοντας, οὐδαμῶς ἤνεγκεν, ἀλλ᾽ εὐθὺς ἀπέστη. Έξεισι τοιγαροῦν πρὸς τὰς κωμοπόλεις, καὶ ἐπεὶ ἐν Πάτραις τῆς ᾿Αχαΐας Στυλίτης ηκούετο βου μεταποιούμενος ὑψηλοτέρου, λογισμὸς εἶχεν αὐτὸν ἐκεῖσε γενέσθαι, καὶ τούτῳ διακονεῖν. Ταῦτα δ στρέφοντα διαπέμπεται πρὸς αὐτὸν πρεσβεία παρά τοῦ ἐν Ζημένα στυλίτου, φοιτῆσαι παρ' αὐτὸν ἀξιοῦ. σα, συνοικόν τε γενέσθαι· καὶ εἰ μή φορτικόν, ὑπ' αὐτῷ τετάχθαι, καὶ τὸ διακονεῖν καταδέξασθαι. Ο δὲ τὴν πρεσβείαν ή έως δεξάμενος, ἐπεὶ καὶ ἄρο χεσθαι μᾶλλον ἢ ἄρχειν ἐφίλει, ὅτι καὶ νέῳ τοῦτο λυσιτελέστερον εἶναι εἰδὼς, άλλως τε καὶ τὸ ἐπ τῆς ὑψηλῆς ταπεινώσεως ὁποῖον οὐκ ἀγνοῶν, ἀσ μένως ἔρχεται πρὸς αὐτὸν, καὶ τὴν λειτουργίαν και μιδῆ προθύμως ὑπέρχεται· καὶ τὸ ἐντεῦθεν, οὐδὲν ἦν ὑπουργίας εἶδος, ὁ μὴ αὐτὸς ἐκεῖνος δι᾿ ἑαυτοῦ τομεῖν ἔσπευδε, ζημίαν ἀτεχνῶς μεγίστην, ἢ καὶ ἀτιμίαν ἡγούμενος τὸ ἐκστὴναί τους, δουλείας. Καί ποτε διαλοιδορουμένου τινὸς αὐτὸν ἀκολάσε γλώσσῃ καὶ κωμῳδοῦντος, ἐπεὶ παρὼν ἔτυχεν, οὐ. έως ήνεγκε βαρέως, καὶ τοσούτω ζήλῳ τὴν ψυχήν διεκαύθη, ὡς τοῦ σιωπηλοῦ καὶ κοσμίου, καὶ τῆς πολλῆς ἐκε τῆς αἰδοῦς καὶ γαλήνης ἐπιλαθόμενον, ἀναγκασθῆναι, καὶ τραχυτέροις πρὸς τὸν ἀναιδή ἐκεῖνον καὶ φιλολοίδορον χρήσασθαι λόγοις· εὐπαι δεύτῳ γλώττῃ καὶ κατὰ καιρὸν κινουμένη, τὴν προ πετῆ καὶ διάβολον σωφρονίζοντα. Ἀλλ᾽ ἐκεῖνος λέον Ιταμὸς ὤν, καὶ οὐ μικρά νοσῶν καὶ ἰάσιμα, ἀλλά παιδείας ἰσχυροτέρας δεόμενος, ἐδείκνυτο παρα χρῆμα Μὴ ἐνεγκών γὰρ τοὺς ἐλέγχους, παίει κατά τῆς σιαγόνος μιαρᾷ χειρὶ τὸν ἡγιασμένον. Αλλά κατά πόδας ἡ ἐκδικές, καὶ ὁ Θεὸς «ἐκ τοῦ οὐρανοῦ εκουτιζε κρίσιν, ο καὶ τὴ λανθάνον τῆς ἀρετῆς εἰς φως ἤγετο, καὶ ἡ μοχθηρία καλώς κολάζετο. Αμε γάρ επληξεν ὁ ὑβριστήν, καὶ αὐτὸς ἐπλήγη πολλή βαρύτερον πληγή δαιμονία· καὶ εἰς τὴν ἔκειτο κα νούμενός τε καὶ σπαρασσόμενος, καὶ τὰ τῶν δαιμονιώντων πάσχων αθλίως. Τί μὴ λέγω το τριχω δέστερον, καὶ ὁ πολλῶν δακρύων άξιον, καὶ μεθῆσαι δυνατὸν τοῦ; φειδὼ γλώττης μὴ ποιουμένους. Δια μεινεν οὕτως ἄχρι τέλους στῷ Σατανά παρεδ δε μένος εἰς ἄλεθρον τῆς σαρκός, ο ο φησι Παύλος, ένα τὸ πνεῦμα σωθή. Καὶ ἡ αἰτία· ὅτι ὅν ἔδει μάλ λον, καὶ ἄλλων ἀσυνέτως διακειμένων είναι σωφρονιστήν ἱερεὺς γὰρ ἦν· καὶ λόγῳ καὶ βίῳ τὰς περ αινέσεις ποιούμενον· ὁ δὲ ἀσύνετος ἦν· ὡς καὶ
col. 453–454page 7 of 19
PG 111:453ἑτέροις εἰς βλάβην κεῖσθαι καὶ φανερὸν αἰσχύνην; τοῦ ἀξιώματος. Πάντως δὲ ἀλλότριον ἦν τοῦτο καὶ παντελώς ἀπεδον τῆς τοῦ ἐχθροῦ βασκανίας, τὸ εἰς τέλος ἐξ καὶ τὸν θεῖον Λουκᾶν ὑπὸ τῷ Στυλίτῃ διακονεῖν· καὶ οὐχὶ μᾶλλον πάντα λίθον κινῆσαι, ὥστε τὴν καλὴν πείρξαι ταύτην αὐτῷ πραγματείαν. Οὐκοῦν οὐδὲ ἀπέσχετο πάντα ποιῶν, ἕως ήνυσε, καὶ ἀλλήλων αὐτοὺς διέστησεν, ὁ τοῖς ἀγαθοῖς· ἀντικείμενος. Τί; δὲ καὶ ἡ τοῦ χωρισμού πρόφασις καὶ τῆς διαστάσεως; Ο τὴν τῶν λιμένων επιμέλειαν ἐπιτετραμμένης, καὶ τὰ πλοῖα μὴ τῶν ἐπὶ τὰ τῆς Ἑλλάδος διαπερὰν ὅρια, διὰ τὰς τῶν ἐχθρῶν ἐπιθέσεις, κατα λαβὼν αὐτὸν ἐν πλοίῳ περαιούσθαι βουλόμενον, ο ἀφορήτοις συγκόπτει πληγαίς. Εντεύθεν τοιγαροῦν ἔκρινεν ἰδιάζειν· καὶ τὸ λοιπὸν, τὴ τοῦ θείου μάρτυ της Προκοπίου ευκτήριον εἶχεν αὐτὸν ὑπὸ Θεῷ ζῶντα, καὶ τῆς ἀεὶ φίλης περιεχόμενον ἡσυχίας. ᾿Αλλὰ κἀκεῖθεν ὑετὶς λάβρος καταῤῥαγείς, καὶ τὸν εἰκίσκον ἐν ᾧπερ ἦν καταστρέψας, ἀποστῆναι πάλιν ἐποίει καὶ μὴ βουλόμενον· τοῦ Θεοῦ ταῦτα λυσιτελῶς ἴσως οἰκονομοῦντος, ἵνα μὴ παρά πολύ τῇ τοῦ Πέλοπος ἐμφιλοχωρῶν, ἀδικῇ τὴν πα τρίδα, αυτοῦ τοιοῦδε ἀποστερῶν αὐτὴν καὶ βία στήματος. Οὐ γὰρ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ 4 μὲν ἁλιτήριος Συμεών, καὶ πολλῶν αἱμάτων Χριστιανικῶν ἐκχύσεως αίτιος, ἐξ ἀνθρώπων γίνεται· ἐκδέχεται δὲ τὴν τούτου ἀρχὴν Πέτρος, ὁ αὐτοῦ μὲν υἱὸς, οὐχ ὅπως δὲ τῆς δόξης καὶ τῆς οὐσίας, οὕτω δὴ καὶ τῆς ὠμός τητος καὶ μισανθρωπίας φανείς κληρονόμος· ἀλλὰ πολλῷ ταύτη; ἀλλότριο;· καὶ τό γε εἰς αὐτὸν ἦχον οὐδὲν ἔχων ἐκείνου τοῦ αἵματος καὶ τῆς συγγενείας, ὺς εὐθὺς χαίρειν εἰπὼν αἷμασι καὶ πολέμοις, εἰ μήνην τὴν μεθ᾿ ἡμῶν ἡσπάσατο· ὅτε ρομφαία καὶ δόρυ καὶ πᾶν ὅπλον σιδήρου πεποιημένον, εἰς ὅρές πανα καὶ σκέπαρνον προφητικώς φάναι κατεσκευάζοντο· ἡνίκα καὶ πάντων ἐπὶ τὰς οἰκείας πόλεις τε καὶ κώμας, καὶ τὰς ἑστίας αὐτὰς ἀνασωζομένων, καὶ ὁ θεῖος Λουκᾶς εἰς τὴν κατὰ τὸν Ἰωαννίτζην περιπόθητον ήσυχίαν ποθεινῶς ἐπανῄει· πόνων μὲν ἐκεῖνος τῶν αὐτῶν ἢ καὶ μειζόνων τῆς ἀρετῆς ἐχόμενος· λύειν δὲ τοὺς ἑτέρων πόνους, καὶ μᾶλλον γε τοὺς ἐξ ὁδοιπορίας διὰ τῆς φιλανθρώπου φιλο ξενίας ἐπιμελούμενος. Ταύτῃ τοι καὶ ἀκούσας τὸν τῆς Κορίνθου πρόε ὅρον εἰς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων ἀνιόντα, εκεί που πλησίον τοῦ τε πόνου λήξαι, καὶ βραχύ τι διαναπαύεσθαι, προσῄει· οὐ κεναῖς χερσὶν, ἀλλὰ δῶρα φέρων σμικρὰ μὲν, μεγάλῃ δὲ καὶ φιλοτίμῳ τῇ προαιρέσει, καθὰ τὰ μάλιστα ὧν εἶχε, προσήγε, καὶ ὧν οὐδὲν κρεῖττον παρ' ἑαυτῷ ἀπελίμπανε· λάχανα τοῦ πονηθέντος αὐτῷ παραδείσου πολυειδῆ αὐτῷ τε καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ κληρικοῖς ἅμα καὶ ἄρχουσιν· ὑφ' ὧν καὶ διδαχθεὶς ὅστις εἴη, ποῦ τε διάγει, καὶ οποίαν ἄρα τὴν ἀγωγὴν μέτεισιν· ἀνδρὸς φιλαρέτου η
col. 455–456page 8 of 19
PG 111:455καὶ πρὸς τὰ θεῖα ἐρωτικῶς ἔχοντος ἔργον ἐποίει. Κόμπον καὶ ἀξιώματος μέτρον φαύλον εἶναι νομί σας, ἐν μεγάλῳ ἐτίθει, πένητος ἀνδρός, εἰ καὶ μὴ πένης ἦν τὰ πνευματικά, καλύβην ἰδεῖν. Ελθὼν οὖν, καὶ ἔψει τὰ ἐκείνου περιλαβών, ἐθαύμαζεν & θαυμάζειν ἀληθῶς ἄξιον· οὐ πλοῦτον καὶ περιφάνειαν, ἀλλὰ πενίαν ἐθελούσιον καὶ αὐθαι μετον· διὸ καὶ πρόθυμος κατέστη, χρυσῷ δεξιώτα σθαι τὸν ἄνδρα. Καὶ γὰρ ειώθαμεν, οὐ τοῖς δεομένοις μᾶλλον, ἀλλὰ τοῖς τοῦ δεῖσθαι υψηλοτέροις χαρίζεσθαι προθυμότερον. Ὁ μὲν οὖν ἐπέτρεπε δοῦναι τῷ οἰκειοτέρῳ τῶν ἀκολούθων. Ο δὲ τοῦτο λαβεῖν ἀνένευεν, ε Οὐ χρυσίον λέγων, ὦ δέσποτα, δεόμενος προσῆλθον· ἀλλ᾽ εὐχῶν καὶ διδασκαλίας. Η Τί γὰρ πρὸς ἡμᾶς ὁ χρυσός, ὃς οὕτως εἰλόμην ο Πικροπολισ η βιοῦν; Δὸς τοιγαροῦν οὗ δέομαι καὶ σφόδρα διψῶ, διδάξας τὸν ἀμαθῆ ἐμὲ καὶ ἄγροικον πῶς δεῖ με σωθῆναι, ο Ελυπήθη λίαν ἐπὶ τῷ ἀπαραδέκτῳ τῆς δωρεᾶς ὁ ἀρχιεπίσκοπος, οὐ τοῦ διδομένου, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ μᾶλλον ύπεροψίαν τὸ πραχθὲν ἡγησάμενος· καὶ ὡς χρήζων αὐτός· ἀλλ' ὡς τοῖς ἐκείνου μᾶλλον μὴ εὐδοκῶν, απώσασθαι. Καὶ διὰ τοῦτο πάνω τὴν καρδίαν περι αλγῆς ὤν, ο "Ινα τί, ἔφη, οὕτως ἀπώσω μετὰ τῆς δωρεᾶς καὶ ἡμᾶς; Πιστὸς γὰρ καὶ αὐτὸς, και ἁμαρτωλός· ἐπίσκοπός τε, εἰ καὶ ἀνάξιος. Πῶς οὖν ἐν πᾶσι μιμητὴς ἐθέλων εἶναι Χριστοῦ, τὴν ἐν τούτῳ μίμησιν οὐ προσίῃ; Ἐδέχετο καὶ αὐτὸς τῶν εὐσεβῶν βουλομένων τὰς προαιρέσεις, καὶ τούτου μαρτύριον ἀψευδές, τὸ γλωσσόκομον. Πάντως γάρ, εἰ καὶ σὺ μηδενὶ [πρ. μὴ δέη] τοῦ διδομένου, ἀλλ' ἑτέροις τοῦτο δεομένοις ορέξεις. Νῦν δὲ τό γε σόν, μάταιον τι καὶ ἀλόγιστον τῆς εὐποιίας ἡ ἐντολή καὶ πηροῖς οὕτως εὐγένειαν γνώμης, μετὰ τοῦ φιλο θέου καὶ τὸ φιλάνθρωπον ἔχουσαν. Καὶ συνελόντα φάναι, ὑπόθεσιν ἀναιρεῖς, ὁμοῦ τε παρακαλεῖν δυνα μένην πενίας βαρύτητα, καὶ ὁδὸν πολλοῖς εἰς τὸ σύν ζεσθαι γινομένην.» Τούτων ὡς ήκουσεν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, οὐκ ἔγνω δεῖν ἐπὶ πλέον ἀπωθεῖσθαι τὴν λήψιν, ἵνα μὴ εἴησιν ἑαυτῷ, καὶ τῷ προέδρῳ, λύπης ἀμετρίαν ποιήσῃ. Λαμβάνει τοιγαροῦν οὐδὲν πλέον, ἢ νόμισμα, καὶ εὐχῶν ἀντιδίδωσι πλοῦτον. Εἶτα ήρετο τὸν ἀρχιεπίσκοπον μεθ' ὅσης ἂν εἴποις της συντριβῆς τοῦ φρονήματος· «Εἰπέ μοι, λέγων, ὦ δέσποτα, πῶς οἱ τοῖς ὄρεσι καὶ ταῖς ἐρημίαις ἡμεῖς διὰ πλῆθος ἁμαρτιῶν προσεδρεύοντες, πώς ἂν τῶν θείων φρικτών μετέχοιμεν μυστηρίων; Οριξη γὰρ ὅτι μὴ συνάξεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἱερέως ἀπό ρως ἔχομεν.» ῾Ο δὲ τῆς ζητήσεως αὐτὸν καὶ λίαν επιδεξάμενος ο Καλώς, επιδεξάμενος. Καλώς, έφη, Πάτερ, και περί καλοῦ καὶ μεγίστου πράγματος συζητεῖς. Τὸ γὰρ καλόν, οὐ καλὸν, φασίν, ὅταν μὴ καλῶς γίνοιτο. Δεῖ τοιγαροῦν προηγουμένω; μὲν παρεῖναι τὸν ἱερέα εκείνου δὲ κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην ἀπόντος, ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέζης τιθένα: τῶν προηγιασμένων το
col. 457–458page 9 of 19
PG 111:457σκεῦος, ἐὰν εὐκτήριον ῇ· εἰ δὲ κελλίον, ἐπὶ σκάμνου τοῦ καθαρωτάτου. Εἶτα καλυμμάτιον ἐφαπλώ. σας, ἐν αὐτῷ προθήσεις τὰς ἁγίας μερίδας· καὶ θυμίαμα καύσας, τοὺς τῶν τυπικῶν ψαλμούς, ἢ τὸ τρισάγιον ἐπάσεις, μετὰ τοῦ συμβόλου τῆς πίστεως καὶ τρὶς τὸ γόνυ κλίνας, τὰς μὲν χεῖρας συστελεῖς, μεθέξεις δὲ στόματι, τοῦ τιμίου σώματος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, λέγων τὸ Ἀμήν. ᾿Αντὶ δὲ νάματος, ποτήριον οίνου πιῇ. Τὸ μέντοι ποτήριον εἰς χρείαν ἑτέρου τὸ μετὰ ταῦτα, οὐ κοινωθήσεται Αὖθις δὲ τῷ καλυμματίῳ τὰς ἐπιλοίπους συστελεῖς μερίδας ἐν τῷ σκεύει, πᾶσαν εἰσφέρων ἀσφάλειαν, ὥστε μή ἐκπετεῖν μαργαρίτην, καὶ καταπατηθῆναι.» "Ηκου σεν ὁ μέγας, καὶ χάριν ἐπὶ τούτοις διωμολόγησεν ὁ μὲν οὖν τῆς προκειμένης ὁδοῦ ὁ ἀρχιεπίσκοπος ὁ δὲ τῶν εὐχῶν εἴχετο, καὶ τῆς ἡσυχίας. Σύνηθες τῷ μεγάλῳ, κατὰ τὴν τῶν Βαΐων ἑορτὴν ἅμα φωτί, πρὸς τὴν ἀκρώρειαν ἀνιέναι τοῦ ὄρους. τὸ θεῖον τοῦ σταυροῦ ὅπλον μετὰ χεῖρας ἔχοντα, καὶ Κύριε, ἐλέησον ἐπιβοῶντα. Ποτὲ γοῦν ἀνιόντι, φθο νήσας ὁ τοῖς ἀγαθοῖς ἀεί ποτε βασκαίνων ἐχθρός, καὶ τρόπον τινὰ βουληθεὶς ἐμποδίσαι τοῦτο τῆς φιλοθέου προθέσεως, ἔχιν παρασκευάζει τοῦ χώρα μοῦ ἐξελθόντα, τοῦ πολὸς αὐτοῦ τῷ δακτύλῳ ἐνάψαι. Καὶ ὁ μὲν πονηρὸς οὕτως· ὡς ὀργάνῳ τῷ ἑρπετῷ χρησάμενος. Ο δ' ἀγαθὸς πῶς; καὶ οἷα διὰ τῆς ἀγαθῆς ἐνέργει ψυχῆς, ἀγαθῷ καὶ θεοφιλεί προσή και τα; προσκλιθεὶς γὰρ ὁ μέγας εὐθὺς, καὶ τοῦ ποῖος ἅμα καὶ τοῦ θηρὸς ἀψάμενος· «Μήτε σὺ ἐμὲ αοικήσῃς, φησί, μήτ' ἐγὼ σέ. Πορευθώμεν δὲ τὴν οἰκείαν ὁδὸν ἑκάτερος· ἐπεὶ καὶ ἑνὸς ἀμφότεροι της μιουργοῦ ποιήματα, οὗ κωλύοντος καὶ μὴ βουλομέν νου, οὐδὲν ὅλως ἡμεῖς ἐνεργεῖν δυνάμεθα. • Οὕτως τὸ νάμα, ἀντὶ νάματος, καλυμμάτιον
col. 459–460page 10 of 19
PG 111:459εἰπόντος, ὁ μὲν ἔχις αὐτίκα του ποδός τε ἀφίστατο καὶ τῆς ἀγούσης εἰς τὸν ἐκείνου χηραμόν είχεται σ δὲ θεῖος ἀνὴρ διέμεινεν ἀσινῆς, οὐδὲν ὅλως ὑπὸ τοῦ δήγματος παθών πονηρόν. Πέμπεται τις βασιλικής πρός γε τὰ μέρη τῆς Ἀφρικῆς, παρὰ τοῦ τὰ βασίλεια διέποντος σκήπερ. Ἐπεὶ οὖν ἤδη τὴν Κόρινθον εἷλε, τὸ χρυσίον δ ἐπι γε το βασιλικῶν χάριν λειτουργιών κλέπτεται. Παρά του κατὰ πολλὴν νύκτα καὶ ἀδηλίαν τοῦ κακουργήματος, ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς τοιούτοις φίλον, ήρτυ νῶντο ἄμφοδοι· ἐρευνῶντο πλατείαι· οἱ ἐν ὑποψία πάντες ἑτασμοῖς [ἱσ. λείπ. ἐπεβάλλοντο· ή. ἐν ἑτασμ.]. ὡς δὲ ἀνήνυτα ελέγχετο πάντα, καὶ ἡ εὕρεσις ἀνέλπιστος ἦν, ἀθυμία τὸν ἄνθρωπον είχε βαρεία Μετ' άλλα ικανά. Ως γὰρ ἤδη καὶ τροφῆς ἱκανῶς μετεῖχον, καὶ μνήμῃ Θεοῦ, ἡ τοῖς βρώμασιν ἐν τρυφῶν ἔσπευδον· διάρας ὁ μέγας άφνω τοὺς δ. φθαλμούς, καὶ προσχών τινι τῶν παρισταμένων, εκάλει τε αὐτὸν ἐξ ὀνόματος, καὶ μετεκαλεῖτο πρὸς έαυτόν. Τὸν δ' ἐπεὶ παρέστη πλησίον· ο ἵνα τί, φησί, πρὸς αὐτὸν ὁ βλέπων, σεαυτῷ θάνατον, καὶ τῷ σῷ κυρίῳ κίνδυνον ἔμελλες προξενεῖν, χρημάτων καταν τολμήσας βασιλικῶν, ἀλλὰ σύ γε πρός τάχος ἀπελ θών, δ κατώρυξας χρυσίον ὡς ἡμᾶς ἔνεγκε, εἰ σας μέλει καὶ οἴκτου καὶ συγγνώμης τυχεῖν. ο Ηκουσεν ἐκεῖνος, καὶ οἷα πέδῃ τὴν γλῶτταν δεθεὶς, καὶ μην ἀντειπεῖν ὅλως δυνηθείς, ἅτε καὶ τὸ συνειδὸς αὐτῷ συμμαρτυροῦν ἔχων καὶ συμφθεγγόμενον, τὸ τοῦ σκότους ἔργον φωτὶ μετανοίας διορθοῦν ἔσπευδ καὶ πεσὼν εὐθὺς, ποδῶν ἤπτετε τῶν ἁγίων, χείρας οιονεί καθαίρων κλοπῇ μολυνθείσας· καὶ τὸ κακῶς πραχθὲν ἐξωμολογεῖτο, καὶ συγγνώμην θερμώς ᾐτεῖτο· ἧς καὶ τυχών· τοῦτο γὰρ τῆς ἐκείνου ψυχῆς, ἵνα μὴ τὴν πληγὴν δείξῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν θέμα πείαν ὡς τάχος ὀρέξῃ· ἄπεισιν εὐθέως καὶ τὸ χρυσ σίον ὑπὸ πᾶσιν ὀφθαλμοῖς ἐρῶσι, σώον μετακομίζει. Πολλὰς δὲ τὰς ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ φέρων οχλήσεις, διὰ τὸ καὶ πολλοὺς εἶναι τοὺς ὁσημέραι φοιτώντας, καὶ τὸ φιλήσυχον αὐτῷ καὶ γαληνὸν ὑποφθείροντα; ἐβούλετο μὲν ἐκεῖθεν ἀναχωρεῖν, καὶ πρὸς ἐρημι χωτέρους μεταβῆναι τόπους· οὐ μὴν πειθόμενον ἑαυτὸν παρείχε τοῖς λογισμοῖς, ἅτε τῷ οἰκείῳ θελή ματι ἀντιπίπτειν εἰδὼς, καὶ συμβαίνειν ἁπλῶς οὐ δέποτε. Ταύτῃ τοι καὶ τὴν διακονούμενον αὐτῷ μοναχὸν Γερμανὸν ὄνομα, εἰς Κόρινθον ἔγνω πέμ πειν πρὸς τὸν τότε τὴν ἀρετὴν περιβόητον Θεοφύλακτος οὗτος ἦν ὁ σοφὸ;, δ; τῆς θύραθεν σοφίας διδάσκαλος ῶν, οὐδὲν ἧττον ἀπὸ τῶν ἔργων καὶ τοῖς ἐρασταῖς τῶν καλῶν τὴν ἀρετὴν παρεδίδου. Πρὸς τοῦτον τοιγαροῦν ἐκπέμψας, τί ποιητέον ἐζήτει κα θεῖν· πότερον ἐνταῦθα μένειν καὶ οὕτω φέρειν ὑπὸ πολλῶν ὀχνούμενον· ἢ τοὺς ἀβάτους τοῖς πολλοῖς, καὶ ἀνθρώπων σπανίζοντας ἀνελέσθαι τόπους. Ὁ δὲ, «Τὸ τοῦ θείου, ἔλεγεν, 'Αρσενίου, ἄριστα έχουν, Πέμπεται τις βα
col. 461–462page 11 of 19
PG 111:461κρατεῖν δεῖ· ο φεύγειν γὰρ ἐκεῖνος τοὺς ἀνθρώ-»: « πους ἔφη, καὶ σώζεσθαι· καὶ αὖθις, ο Φεύγε, σιώπα, ἡσύχαζε.» Τούτων δ θαυμάσιος ἀκούσας Λουκᾶς, τῶν τοῦ Ιωαννίτζου μερῶν ἀφίσταται, καὶ πρός τι χωρίον Καλάδιον οὕτως ἐπιχωρίως καλούμενον, μετα βαίνει - 8 μὴ μόνον εὖ ἔχον ἡσυχίας, ἀλλὰ καὶ αέρος ἐν καλῷ κείμενον, σφόδρα ἐκεῖσε ἡσπάσατο ἐν αὐτῷ τε διάγων ἠγάλλετο τὴν ψυχήν. ὦ Τρίτον ἔτος ἐνταῦθα διαγενέσθαι τῷ μαχαρί φασίν· εἶτα τοῦ ἔθνους τῶν Τούρκων την Ελλάδα κατατρεχόντων, εἰς τὸ πλησιάζον νησίον σὺν ἅμα τοῖς κύκλῳ χωρίοις καὶ αὐτὸς εἰσέρχεται, ὅπερ Αμπελὼν μὲν λέγεται· ἔστι δὲ ἐσχάτως αὐχμηρόν τε καὶ ἄνυδρον. Γίνεται οὖν τοῦτο γυμνάσιον άρι τῆς τῷ γενναίῳ, καὶ πρόξενον καρπῶν ἀγαθῶν, ᾿Απιὼν γὰρ ἑκάστης, καὶ ὕδωρ μετακομίζων, ἐδίδου της ὄχλοις. Οὐχ ὕδατος δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ οἴνου καὶ σιτίων ὅτε παρῆν αὐτοῖς ἐκοινώνει· ἔστι δ' ὅτε καὶ ἁλιεύων, ἰχθὺς προῖκα παρείχε. Τοῦ μέντοι λαοῦ περαιωθῆναι βουλομένου πρὸς τὴν Πέλοπος, ὡς οὐκέτι τῆς Ἑλλάδος ἐλευθερίαν τὴν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν έξεσθαι προσδοκωμένης αὐτοῖς, ἀπείργεν ἐκεῖνος Εαρινὸν τὸ νέφος, ἀδελφοί, λέγων, καὶ ὅσον οὔπω διαλυθήσεται, καὶ ἡ αιθρία φαιδρότερον ἡμῖν ἐπι λάμψει. Εἴ γε δὴ καὶ μὴ τέλεον ἀνεθῇ τὰ Εσπέρια βαθείας ἀπώνασθαι τῆς γαλήνης, ἀλλὰ ταὐτὸν πεί σετε τοῖς Ἰσραηλίται;· ὧν τὸ πρὸς κακίαν είχε ρὲς καὶ δυσκόλως Ιάσιμον, ἵνα μὴ λέγω καὶ παντελῶς ἀνίατον, ὁ πάντα, εἰδὼς ἐπιστάμενος, οὐκ ἀφῆκε τὸν τοῦ Ναυῆ τὰ παρακείμενα τῇ Σιὼν ἔθνη παντάπασιν ἀπολέσαι, ἵν᾿ ἔχοιεν ἁμαρτάνοντες ἐπὶ θύραις αὐτοῖς τοὺς σωφρονιστάς· οὐχ ὡς ἀπο ροῦντος ἄλλης τοῦ Θεοῦ παιδείας· ἀλλ' ὡς ἂν ἐπηρτημένην ἀεὶ τὴν μάστιγα θεωροῦντες, ἀσφαλέστερον διαζῶσιν, ο Ο μέντος τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, ἐπὶ τρισὶ πάλιν χρόνοις ἐν τῷ νησίῳ τούτῳ διαζῶν ἦν, οὐ τροφῆς πολλάκις, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ὕδατος στέρησιν ὑπομένων. Εἴ ποτε γὰρ ἀνέμων ἀγρίων ἐπιπνευσάν των, άπλωτος ἡ θάλασσα ἦν, μὴ ἐφιεῖσα διελθεῖν αὐτῷ καὶ ὑδρεύσασθαι, διέμενεν οὕτως ἐπὶ πολύ τῷ δίψει διατηκόμενος. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλην ή ἐχθρὸς αὐτῷ πληγὴν ἐξευρίσκει· ἐν γὰρ τοῖς παιδο γίνοις αὐτοῦ μορίοις κνισμὸν ἐπιβάλλει, οὕτω χαλεπόν τε καὶ ἄγριον, ὡς ὀλίγου δεῖν ἐκκοπῆναι ταῦτα παρασκευάσαι. Τίς οὖν ᾗ ἐκέχρητο πρὸς τὸ ο Εσπέρια, πάλας τῶν ἐσπερίων.
col. 463–464page 12 of 19
PG 111:463τοιόνδε κακόν θεραπεία; εὐχὴ συνεχής, προς Θεόν τε καὶ τὸν ἐκεῖσε σαρκικῶς ἅγιον κείμενον· ὅς ὄναρ αὐτῷ ἐπιφανείς, βοτάνην ὑποδεικνύει·. Διὰ ταύτης, λέγων, τοῦ μὲν λυποῦντος εὑρήσεις ἴασιν πλήν ἀλλ᾽ ἴσθι σαφῶς ὅτι τοῦ ἐντεῦθεν ὀφειλομένου με τοῦ τῆς ὑπομονῆς ἀποτεύξῃ.. Εἶτα διεγερθεὶς ἐκεῖνος, οὐ κακό; ἐφάνη περὶ τὴν αἵρεσιν τοῦ λυσιτελοῦντος διαιτητής· οὐδ᾽ ἄνεσιν τοῦ πρὸς μικρὸν αὐτῷ διοχλή σοντος, αιωνίας προέκρινεν ἀντιδόσεως· ἀλλ' είλετο πάσχειν οὕτως, ἕως ὁ τῶν γνώσεων Κύριος, καὶ προθέσει μόνη πράξεως συντέλειαν ἐπιγράφων, καὶ τὴν πληγὴν, ὡς οἶδεν, ἰάσατο, καὶ τελείους τῷ αθλητῇ τοὺς μισθούς εἰς τὸ μέλλον ἐταμιεύσατο. Ὥρα δὲ καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ μεταβάσεως νῦν εἰ πεῖν· καὶ ὅπως εἶδε τὸ νησίον ἀπολιπών, εἰς τὸν τόπον, ὃς καὶ θανόντα τοῦτον ἑώρακε, καὶ νῦν τὸ ἱερὸν αὐτοῦ πλουτεῖ λείψανον, μεταβαίνει. Οι το ἁγίῳ τῆς φυγῆς κοινωνήσαντες, πολλῆς τε τῆς παρ' αὐτοῦ θεραπείας ἔν γε τῇ νήσῳ ταύτῃ μετεσχηκότες, οὗτοι δηλαδή μαθόντες οἷος ἐκεῖνος τὴν ἀρετήν, καὶ βουλόμενοι τοῦτον ἐγγίζοντα ἔχειν, προσελθόντες, καὶ τί μὲν οὐκ εἰπόντες, τί δὲ οὐ δράσαντες τῶν πεῖσαι δυναμένων φιλοσυνήθη ψυχὴν, καὶ τὰς μετα βάσεις ἐπιεικῶς δυσχεραίνουσαν, ἀπάγουσι πρὸς τὸν τόπον, ὡς τό γε νῦν ἔχον, θεατὴν μόνον αὐτοῦ ἐσόμενον· καὶ εἰ μὴ κατὰ γνώμην δοκεῖ, πάλιν εἰς τὴν προτέραν ἐπανήξοντα παροικίαν. Εἶτα περιστάν τις 4 Μέχρι τίνος, ἔλεγον, ἐμφιλοχωρήσεις ταῖς παραλίοις, πολλοῖς μὲν τοῖς ἐκ τῶν πλοίων πολλοῖς δὲ καὶ τῶν παραπορευομένων ὀχλούμενος τοῖς θορύβοις; Ορᾷς οἷος ὧδε χῶρος ἐφ᾽ ἐν έστηκας; ὡς εὐκρατής, ὡς ἐπιτερπής, θορύβου τι παντὸς ἐλεύθερος, καὶ ἀνθρώποις σχεδὸν ἄβατος. Αλλως τε δὲ καὶ ὕδατος εὐπορῶν τοῦ καθαρωτάτου ὁμοῦ πρός τε χρείαν δίψης, καὶ πρὸς ἀρδείαν λαχάνων καὶ φυτῶν ἱκανῶς ἔχοντος. Οὐδὲν τῆς σῆς ἐπιθυμίας ἐλλιπές εὑρήσεις ἢ ἀνάξιον· ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς ἔξεις εὐπρόθυμόν σοι πᾶσαν ὑπηρετήσοντας λειτουργίαν. Αποδεξάμενος γοῦν αὐτούς τε καὶ τῆς προθέσεως ὁ Λουκᾶς, καὶ τὸν χῶρον τῆς θέσεως ὑπὸ Θεοῦ δειχθέντα, ἠγάπησέ τε καὶ ἐν αὐτῷ παροικεῖν τὸ λοιπὸν ᾑρετίσατο. Επειτα τὸ ὕδωρ τῆς παρακειμέν νης ὕλης ἀπογυμνώσας, διαυγέστερον ὁμοῦ κάτιν καὶ ἀφθονώτερον παρεσκεύασεν. Οται δὲ ὡραι φιλοκαλῶν καὶ καθαίρων, καὶ παντοῖα φυτεύω. φυτά, παράδεισον οἷον ἀπέδειξεν ὡραιότατον, οὐ γεύσει μόνον, ἀλλὰ καὶ ὀφθαλμοῖς χαριζόμενα (Ισ. χαριζόμενον]. Τὸ μέντοι κελλίον, οὐ πλησίον τούτου καὶ τῆς πηγῆς· ὡς πορρωτάτω δὲ μᾶλλον καὶ μετ ταξὺ τῶν θαμνωδῶν φυτῶν ἔστησεν· ὥστε μὴ μα δίως τοῖς πολλοῖς ἐπίδηλον εἶναι. Σκοπός γὰρ αὐτή τὰς τῆς κενῆς δόξης ἀφορμᾶς ἀεὶ περικύπτειν, καὶ ὡς τεθνηκώς μᾶλλον τοῖς παροῦσιν, ἢ τῶν εἶναι τὸ και νομίζεσθαι. Πάθος, ἂν ἴσασι πάντες, ὃς καὶ τὴν τῆς Ελλάδος ἀρχὴν οἷα στρατηγὸς ἔτυχε πιστευθείς· οὗτος ἐν Θήβαις τας διατριβάς έχων, έργω καὶ αὐτὸς τῆς
col. 465–466page 13 of 19
PG 111:465συνοίκου τῷ μεγάλῳ (γρ. τοῦ μεγάλου] χάριτος ἐπειράθη. Ζάλης γὰρ οὐ μικρᾶς τὸ Βυζάντιον ἐχού σης, ἅτε δὴ τυραννίδος ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ τότε βασιλεύοντος - Κωνσταντίνος οὗτος ἦν ὁ χρηστός, μελετηθείσης· ἅπαντας τοὺς ὑπόνοιαν καὶ μικρὰν ὑποσχόντας ἐκεῖ συνήθροιζον. Μετάκλητος οὖν ὁ καὶ δηλωθεὶς Πόθος ὑπὸ τῶν τῆς συζύγου γραμμάτων γίνεται·. Τὸ μηδὲν πάντα τὰ ἐν χερσὶν ἡγησάμενον, τὴν βασιλεύουσαν ὡς τάχος καταλαβεῖν. Τῷ τε γὰρ βασιλεί, φησί, περισπούδαστος ἡ σὴ παρουσία, καὶ ὁ τοῦ φιλτάτου σου παιδός θάνατος. • Τὴν ἄνοδον ἐπισπεύδει [σ. καν ταῦτα] κατασκυθρωπὸν ἐκεῖνον ποιοῦσι, καὶ πολλὴν αὐτῷ διαμάχην τοῖς λογισμοῖς ἐμβάλλουσιν. Είχε μὲν αὐτὸν ὁ τοῦ παιδὸς θάνατος, καὶ ἀνελθεῖν ἔπειγεν· ἐδεδίει δὲ τὸν καιρὸν, καὶ ὑπώ πιανε μήποτε κινδύνοις ἀνελθὼν περιπέσει· καὶ μάλιστα ὅτι πρὸς βασιλέως μὲν οὐδαμῶς, παρὰ δὲ τῆς γυναικὸς μόνης ἀνελθεῖν ἐπιτέτραπτο. Οὕτως οὖν ἐπαμφοτερίζοντι, καὶ ὑπὸ δύο παθῶν, πόθου τε καὶ φόβου μεριζομένῳ, προσελθών τις τῶν ἐν τέλει, καὶ μνήμην περὶ τοῦ θείου μὲν Λουκᾶ ποιησαμένας· ε ἀλλ᾽ εἰ τούτῳ, φησίν, ἔλθοις εἰς ἐμιλίαν, καὶ περὶ τῶν προκειμένων ανακοινωνήσῃ, οὐδέν σου τὸ λοιπὸν ἀμφίδοξον ἔσται περὶ τοῦ τί δεῖ ποιεῖν, ἀλλὰ σαρῶς περὶ τοῦ λυσιτελοῦντος εἴσῃ. Ἡ Τοῦτο ἀκούσας & στρατηγός, οὐ χρόνῳ καὶ ἀναβολαῖς τὸ πρᾶγμα ἐδίδου, ἀλλὰ περὶ παντὸς ἐποιεῖτο τῷ ἁγίῳ πρὸς ὄψιν ἐλθεῖν· καὶ τυχὼν ἤκουσεν οὐ λοξὰ καὶ ἀμφήριστα κατὰ τοὺς πυθίους χρησμούς, ἀλλὰ τὸ συνοῖσον, ἐπιδήλως καὶ καθαρῶς. Ελεγε γὰρ μετὰ τοῦ προσήκοντος ήθους και παραστήματος, οὔτε πρὸς ἐπίδειξιν ἀφορῶν, οὔτ᾽ αὖθις τὴν ἐκείνου ἀρχὴν ὥς τι μέγα καὶ θεσπέσιον έκπλητα τόμενος" ο Ανελθε κύριος στρατηγὸς εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀλύπως καὶ ἀδεῶς, καὶ πάντα σοι τὰ σχολιά, Κύριος εἰς εὐθέα μεταποιήσει· δ τε γὰρ βασιλεὺς εὐμενέσιν ὀφθαλμοῖς ὄψεται σε πρὸ; δὲ καὶ τιμῆς ἀξιώσει σε· τό τε παιδίον ἐῤῥωμένον αὐτὸς ὄψει, καὶ πάθους παντὸς ἐλεύθερον.» Ταῦτα Ο στρατηγὸς ὡς ἐκ προφητικῆς καὶ θεοπνεύστου γλώττης ἀκούσας, καὶ μηδὲν ἐφ᾽ οἷς ἀκήκοεν ὅλως ἐνδοιάσας, ὁδοῦ εἶχετο. Ἐπεὶ δὲ καὶ κατέλαβε, πάντα ἐκβεβηκότα ἰδῶν, οὐ σιωπῇ κρύπτει τὸ θαῦμα, ἀλλὰ καλὸν διήγημα πολλῶν ἀκοαῖς παρα δίδωσι. Τὰ δὲ κατὰ τὸν ἐπιφανῆ καὶ περίβλεπτον Κρινί την, πῶς ἄν τις μὴ γραφῇ καὶ μνήμῃ παραδούς, ή φθόνου καὶ κακίας, ἡ ῥαθυμίας ἐκφύγῃ γραφήν. Καὶ αὐτὸς γὰρ ὁμοίως τὴν τῆς Ἑλλάδος ἀρχὴν πιστευθείς, καὶ πρὸς αὐτὴν ἀπιών, ἐπεὶ τῇ Λαρίσσῃ προσέγγιος, τῶν περὶ τοῦ ἁγίου διηγημάτων, η
col. 467–468page 14 of 19
PG 111:467θαυμάτων εἰπεῖν, τὰ ὦτα ὑποπλησθείς, εἰς ἔρωτα ἦλθε τῆς ἐκείνου θέας καὶ ὁμιλίας. Ὡς οὖν ήδη περὶ τὰς Θήβας ἦν, αὐτίκα πρὸς αὐτὸν ἐκπέμψας, μετακαλεῖται· καὶ ὡς οὐδὲν ὑπερθέμενος, τῷ πεμφθέντι συνηκολούθει. Ευρίσκει τοιγαροῦν ἐπὶ τραπέζης αὐτὸν ἀνακεκλιμένον· ἐπεὶ καὶ ἀρίστου καιρὸς ἦν. Εἶτα μαθόντος εκείνου καὶ ἐπιτρέψαντος, εἴπισι καὶ αὐτὸς, καὶ εἷς τῶν ἐστιωμένων γίνεται, καὶ ἀναστᾶσιν συνανίσταται, καὶ ὑποστροφῆς ἁπτε ται· μηδὲ λόγου βραχέως, οὕτω συμβάν, παρὰ τοῦ θερμῶς λίαν καλέσαντος καταξιωθείς. Λύπη τὸν ἅγιον ἐν τούτῳ συνέσχεν· οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ· τίς γὰρ τούτου μᾶλλον ἐραστῆς ἀδοξίας; ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἐκείνου, καὶ τοῦ σεβασμίου τῶν μοναχῶν σχήματος καὶ ὀνόματος, οὕτως ἐπ' αὐτῷ περιφρονουμένου. Ἐξιών τοίνυν πρός τινα τῶν τῷ στρατηγῷ διακονουμένων·. Οὕτως ὤναις, φησί, ζωῆς τε καὶ σω. τηρίας, μηδὲν δίως ὑποσταλεὶς ἀπάγγειλον τάδε τῷ στρατηγῷ· τί δήποτε τὸ κελλίον ἀπολιπόντα με τὸ ἐμὸν παρεσκεύασας ἐνταῦθα καταλαβεῖν; τί δέ μοι κόπων τοσούτων πρόξενος ἐπὶ ματαίω κατέστης, τί δὲ τὴν πόλιν ἐλθεῖν τὸν φιλέρημον κατηνάγκασας; Οὐ λόγου με κατηξίωσας οὐκ ἀσπασμοῦ μετέδωκας. οὐκ ἄλλο τι έδρασας, ὧν ἔδει φιλάρετον άνδρα, καὶ ποσῶς εὐλαβείας μεταποιούμενον δράν, ο Ταῦτα ὁ μέγας εἰπῶν, ἐπισκήψας το αίθες δια σαρῆσαι πάντα τῷ στρατηγῷ, εἰς τὸ τοῦ προάστεος έξεισι σεμνεῖον πρὸς τὸν μοναχών Αντώνιον, Εκείνων τοιγαροῦν πάντων ἀπαγγελθέντων, ἐπεὶ ταῖς ἀληθείαις ἐπιεικῆς καὶ μέτριος ὁ ἀνήρ, καὶ συνῆκε μὴ τὸ δέον πεποιηκώς, πολλὴν ἑαυτῷ κατε γίνωσκε περὶ τὰ σπουδῆς ἄξια βαθυμίαν. Σπεύδει γοῦν ὀξύτητι μετανοίας, τὸ δι' ἀπροσεξίαν ἁμαρτηθὲν ἰάσασθαι· καὶ ἵππου εὐθὺς ἐπιβὰς, ἐπὶ τὸν ἅγιον ἔρχεται· καὶ πρῶτα μὲν τοῦ σφάλματος, θερμὴν καὶ πεπονημένην δοὺς τὴν ἀπολογίαν, του χείας ἀξιοῦται καὶ τῆς συγγνώμης. Έπειτα τοὺς παρεστῶτας ἐχχωρεῖν ἐπιτρέψας, μόνος πρὸς μόνον διελέγετο, παρατείνας ἄχρις ἑσπέρας. Τί οὖν ἐντεῦθεν γίνεται; Συνάπτεται τῷ ἁγίῳ πρὸς ἀγάπην οὕτω θερμὴν, ὡς κεκολλῆσθαι ὀπίσω αὐτῷ τὴν ψυχὴν, ἵνα τὸ τοῦ Δαβίδ εἴποιμι, καὶ μηδὲ βραχύ τι καιροῦ χωρὶς αὐτοῦ τὸ παράπαν εἶναι βούλεσθαι, Αμέλει καὶ πρὸς πᾶσαν ἐκείνου χρείαν δηλαδή, καὶ ὑπηρεσίαν προθυμότατα διακόνων ὑπῆρχε καὶ διπανῶν· ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῇ ἀνεγέρσει τοῦ ναοῦ τῆς καλλινίκου μάρτυρος Βαρ βάρα;, τὰ καιριώτατα συνεβάλετο. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἀνατρέχειν ἔδει πρὸς τὸ Βυζάντιον, ἅτε καὶ τῆς ἀρχῆς αὐτῷ ἤδη πρὸς πέρας ούσης, προσελθὼν τῷ ἁγίῳ, εὐχάς τε ᾐτεῖτο τὰς ἐκείνου συνοδοιπόρους λαβεῖν, καὶ πρὸς τοῦ μὴ λήθῃ δου θῆναι μετὰ τὴν ἀναχώρησιν ἠξίου. Ο δέ, «'Αλλά σύ γε, φησί, τὴν βασιλεύουσαν νῦν οὐκ ὄψει ἔτι γάρ σε των Εσπερίων ὁ Θεὸς βούλεται, ο Ο μὲν εἴρηκεν· ὁ δὲ τῆς ὁδοῦ ἀρξάμενος, καὶ ήδη περὶ τὴν Λάρισσαν ῶν, ἐπίστου τὰ εἰρημένα πάλιν ἐπανιών. Γράμμα γὰρ βασιλικὸν εὐθέως
col. 469–470page 15 of 19
PG 111:469καταλαβών, στρατηγεῖν αὐτὸν τὴν τοῦ Πέλοπος, καὶ ἄρχειν ἐχειροτόνει· ἄξια μὲν καὶ ταῦτα θαυ μάζειν. Η δέ γε περὶ τῆς Κρήτης αὐτοῦ προαγόρευσις, οὐδὲ μακράν ἐστιν ἀπιστίας, καίτοι πολλὴν ἔχουσα τὴν μαρτυροῦσαν ἀλήθειαν. Σχεδὸν γὰρ εἴκοσι πρόσ τερον χρόνοις προλέγει περὶ αὐτῆς, ἔτι τε αλώ. σεται, καὶ ἐπὶ τίνος ἢ ἅλωσις ἔσται, οὕτω καθα ρῶς εἰπών' ο Ρωμανός Κρήτην χειρονται.» Επει δὲ Ῥωμανὸς ἦν ὁ πρεσβύτερος τότε τὴν βασιλείαν διέπων, ὅτι ταύτα παρ' αὐτοῦ προηγόρευτο, πυ θαμένου τινὸς τῶν παρόντων· ι Ε! οὗτός ἐστιν ὁ νῦν βασιλεύων; Οὐχ οὗτος, εἶπεν, ἀλλ᾽ ἕτερος., Είρηκέ μοι Παγκράτιος μοναχός ὅτι συνήθως τῷ Πατρὶ φωνῆς ἄνωθεν γινομένης εφόδου χάριν ἐθνῶν, ὥστε πρῶτον αὐτὸν πάντων ὑποχωροῦντα κρύπτε. σθαι φειδοῖ τῆς τῶν πλησιοχώρων ἁλώσεως, καθώς αὐτὸς ἐκεῖνος εἶπεν ἐρωτηθείς. Καὶ γὰρ ὡς προ φήτῃ προσεῖχον ἅπαντες· καὶ εἰ μὴ πρῶτον αὐτὸν εἶδον εἰς φυγὴν κλίναντα, οὐδεὶς ὅλως τῶν ἔρ γων, ἢ τῆς οἰκίας ἀφίστατο· ἀλλὰ περιεφρό τουν ὡς ψευδῆ τὴν ἀγγελίαν, καὶ ὐγιὲς οὐδὲν ἔχουσαν, Τῆς φωνῆς οὕτω γενομένης, καὶ φυγή ποτε χρησ σαμένων ἡμῶν, ἐμοῦ τε τῷ Πατρὶ συνόντος, και σπήλαιόν τι ἀμφοτέρων ὑπελθόντων ὁμοῦ, γυναίκες Ελώμεναι δύο, πρὸς ἡμᾶς ἔρχονται, ηλίου ἤδη κλίναντος προς δυσμάς· ἃς ὁ Πατὴρ οἰκτείρας, ἐπεὶ πρὸς τῇ φυγῇ καὶ χειμών ἦν, οὐκ ἔγνω δεῖν ἀπως θεῖσθαι· ἀλλὰ μεθ' ἡμῶν εἰσεδέχθησαν, και προ νοίας κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἠξιώθησαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὕπνου καιρὸς ἦν, ἡμᾶς τῷ ἐνὶ μέρει δους, ἑαυτὸν δὲ πρὸς θάτερον ἀνακλίνας, μέσον ἀπολειφθῆναι ταύτας διὰ τὸ ψύχος ἐπέτρεψε· καὶ διῆλθεν οὕτως ὡς μητρὶ παῖς ἐγγίζων, ἢ ὡς λίθων τινῶν ἢ ξύλων παρακειμένων, μηδὲ λογισμού τινὸς αὐτὸν σαρχικοῦ μηδόλως ὑποδραμόντος· παρὰ τοσοῦτον ἀπλότης τε καὶ ἀπάθεια, τὸν ἐπὶ γῆς ἄγγελον οἷα μήτηρ ἀνεκολπώτατο. Φίλιππος ἦν αὐτάδελφος τῷ μοναχῷ Θεοδοσίῳ. ὃς καὶ τῶν τῷ ἁγίῳ συνόντων μοναχῶν ἦν. Οὗτος τοιγαροῦν ὁ Φίλιππος, κοσμικὸς ὤν, καὶ κοσμικῷ ἀξιώματι τιμώμενος· Σπαθαρίους αὐτοὺς συνήθως καλοῦμεν· εἰώθει τῷ μεγάλῳ πυκνότερον παρα. βάλλειν διὰ τὴν περὶ τὸν ἀδελφὸν γνησιότητα. Ποτέ γοῦν αὐτοῦ κατὰ τὸ σύνηθες ἐρχομένου, βλέψας αὐτὸν ὁ μέγας, οἷς ἐκεῖνον έβλεψεν ὀφθαλμοῖς· ο Ετοίμασον πρὸς τὸν Θεοδόσιον, φησὶν χαριέντως, ὅσα δὴ πρὸς ὑποδοχήν· ὁ γὰρ ἀδελφὸς ὁ τὸς μεθ' ἡμῶν ἔρχεται δειπνήσων.» Οὕτω του Πατρὸς εἰπόντος, τὸν Θεοδόσιον εὐφροσύνη τε ὁμοῦ καὶ ἐκπλήξις εἶχε· καὶ παραχρῆμα λεωφόροι καὶ Αγυιαὶ καὶ ἄμφοδος αὐτῷ ἐσκοποῦντο τῇ προσδοκία τοῦ ἀδελφοῦ. "Ηδη δὲ οὔσης ἑσπέρας, ἐφίσταται
col. 471–472page 16 of 19
PG 111:471καὶ αὐτὸς χρειῶν ὅτην παρασκευὴν συγκεκομισμέν η νοι. Τράπεζα οὖν ἑτοιμάζεται, καὶ ὁμοῦ τῷ μετ γάλῳ πάντες συνανακλίνονται. Εἶτα οὐδὲν ἦν τῶν παρακειμένων ἐκεῖ, δ μὴ πᾶσιν ὁμοίως βρώσιμον ἦν, διὰ τὸ τῆς ἀγάπης ἐξόχως καλόν. Φαγόντες δὲ οὕτω καὶ συμπαρακληθέντες ἀλλήλοις, πρὸς δὲ καὶ τὸν μετὰ δεῖπνον συνήθη κανόνα διατελέσαντες, προς ὕπνον ἐχώρουν. Ούπερ ὀλίγα μεταλαχόντας, ἂν ίστησιν εὐθὺς ὁ Πατήρ, καὶ τοὺς μὲν ἄλλους, ἡ σύναξις εἶχε· τῷ δὲ γε Φιλίππῳ ὁ ἀδελφὸς, ἅτε δὴ γινώσκων ἀσυνήθη στάσεως τοιαύτης καὶ πόνου καὶ ἀγρυπνίας, κατακλιθῆναι αὖθις ἐπέτρεπεν ἄχρι γοῦν καὶ τέλους τῶν προοιμιακῶν ὕμνων, καὶ τῆς οὕτω καλουμένης στιχολογίας. Πλὴν ἀλλὰ τοῦ τον ἡ στρωμνή πάλιν λαβοῦσα, πολλοῖς ἐποίει λου γισμοῖς παλαίειν· ο Ὠδίνειν τε πόνον καὶ τίκτειν, τὸ τοῦ Δαβίδ, ἀνομίαν· φάγον εἶναι καὶ οἰνοπότην τὸν θεῖον ἄνδρα ὑπολαμβάνονται, καὶ τὸν εὐλαδή υποκρινόμενον· καὶ ἦν μὲν τοῦτο προηγουμένως, τοῦ λαθραίως τὰ πονηρὰ σπέρματα ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν διασπείραντος· ἦν δὲ καὶ σμικρᾶς ἐκείνου καὶ ἀγεννοῦς διανοίας, ὑπὸ τῶν φαινομένων ἁπλῶς πάντα διακρινούσης, καὶ μηδὲν μέγα μηδὲ ὑψηλότερον λογίσασθαι δυναμένης· μηδ' ότι μή γαστριμαργίας ἦν μηδ' οψοφαγίας, ἀλλ' οικονομίας μεί ζονος ἡ τῶν παρατεθέντων αὐτῷ μετάληψις· τὸ μὲν δι' ἀγάπης περιουσίαν ὡς ήδη φθάσαντες έδη λώσαμεν· ἐν τῷ κέρδει τοῦ μείζονος, τοῦ ἐλάττονος περιφρονουμένου. Τί γὰρ ἀποχὴ βρωμάτων πρὸς ἀγάπης τοιαύτην υπεροχήν; Τὸ δὲ ἵνα δόξῃ μᾶλλον τοιοῦτος διὰ ταπεινοφροσύνης υπερβολήν, οἷον αὐτ τὸν ἐκεῖνος ἐκ πολλῆς ἔδοξε παχύτητος καὶ φρενοβλαβείας. Καὶ ὅτι ταῦτα οὕτως εἶχε, καὶ κακῶς ἦν ὀνειροπολῶν ὁ Φίλιππος σφόδρα τῆς ἀληθείας υπου πλανώμενος, αὐτοφασὶν ἔδειξε, καὶ ὁ μάρτυς ἐν οὐρανῷ πιστός. • Οὕτω γὰρ στρέφοντα καὶ ἀδι λεσχοῦντα τοῖς λογισμοῖς, ὕπνος ἐκεῖνον αἱρεῖ· καὶ έναρ, δύο τινὰς ὁρᾷ νεανίας. Τὸ κάλλος ἐκείνων, καὶ ἡ ἐκπίπτουσα τοῦ προσώπου μαρμαρυγή, ούτε λόγῳ ζητή, οὔτε ὀφθαλμοῖς φορητή· εἶχε παραστάντες αὐτῷ μορφή δυσμενεῖ καὶ ψυχῆς πικρίαν ἀπαγγελλούσῃ, «Τί σεαυτὸν, εἶπον, ἐκταράττεις τοῖς λογισμοῖς; Τί τὸν ἀναίτιον ὑποβάλλεις αἰτίαις; "Αρον ὁ κάτω βλέπων τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ τὰς ποίας οὗτος ἠξίωται τῆς τιμῆς, ὁ παρά σοί γι κριτῇ, πλάνος ὢν καὶ ὑποκριτὴς, καὶ τοῦ τῶν μου ναχῶν ὁσίου καταψευδόμενος σχήματος. Η Εἶτα τὸν ὀφθαλμὸν διάρας ἐκεῖνος, πρὸς ἦν αὐτὸς ὑπιδείκνυ, μέγα τι καὶ θαυμάσιον καθορᾷ. Πορφύρα τις ὑπέρτιμος ὑπὸ γῆς ἤ πλωτο. Υπεράνω δὲ ταύ της ὁ μέγας εἰστήκει, θαυμαστὸν οἷον καὶ ἄρξη τον ἐκ τῆς μορφῆς ἅμα καὶ περιβολῆς ἀπολάμπων, καὶ ὅλος αυτόχρημα φῶς ἐρώμενος. Ἐπεὶ δὲ τὸν Φίλιππον ὕπνος ἀνῆκε, σύντρομος πρόκεισι καὶ Ελλοιωμένος, ἔνθα τὴν σύναξιν οἱ Πατέρες εἶχον καὶ πάντα διασαφίσας ὅσα τε ὅπερ αὐτὸς ἐπὶ τῆς στρωμνής έστρεψε· καὶ ὅσα διαρ ὑπερφυώς
col. 473–474page 17 of 19
PG 111:473εθεάσατο, καὶ συγγνώμης τυχών, μένει τὸ θαῦμα κηρύττων εἰσέτι· ἑαυτοῦ τε καταγινώσκων και τῶν, ἐφ᾽ οἷς τοῦ δικαίου λίαν κακῶς κατεγίνω σχεν. Ηνίκα ταῖς παραλίοις χαίρειν εἰπὼν ὁ θεσπέσιος, εἰς τὸν τοῦ Σωτηρίου κατέβαλε χῶρον, καὶ τὴν ἀσκητικὴν ἐν τούτῳ καλύβην ἐπήξατο, ἔβδομον ἐν αὐτῷ διανύσας ἔτος, προέγνω μὲν τὴν μακαρίαν αὐτοῦ τελευτὴν ἐπὶ θύραις οὖσαν· γνώριμον δὲ ταύ την κατέστησεν οὐδενὶ· ἀλλὰ προελθὼν κέλλης ὡς ἐπί τι τῶν ἀναγκαίων, καὶ πᾶσι φίλοις, γείτοσι καὶ γνωστοῖς παραβάλλων, συντασσόμενός τε καὶ ἀσπι ζόμενος εκάστου χείλη, όμματα, πρόσωπον, ο Ευ χεσθε, ἀδελφοί, ἔφασκε, ὑπὲρ ἐμοῦ, εὔχεσθε· ἄδηλον γὰρ τὸ λο πὸν, εἰ καὶ βλέψοιμεν ἀλλήλους.» Εἶτα πάντας οὕτω περιελθόντα, καὶ εἰς τὸ ἑαυτοῦ κελλίον ἐπανελθόντα τὸν ὅσιον, τρεῖς ἐπιζήσαντα μῆνας, πρῶτα μὲν νόσος τις υπέδραμε μαλακή σφοδροτέρου δὲ ἤδη τοῦ πυρετοῦ προσβάλλοντος, ἐπεὶ ὀγδόη παρῆλθεν ἡμέρα, δῆλος κατέστη πᾶσι τοῦ σώματος χωριζόμενος, καὶ πρὸς Θεὸν, ἂν ἠγάπησε, πορευόμενος. "Οπερ μαθόντας τοὺς τὰς κύκλῳ κώ μας οἰκοῦντας, καίτοι σφοδροῦ τοῦ χειμῶνος ὄντος, καὶ χιόνος ἀμυθήτου καταπεσούσης, ὡς σχεδὸν καὶ ὁδοὺς ἀβάτους, καὶ οἰκίας ἀνεπιβάτους γενέσθαι ὅμως οὐδὲν ἐκείνους τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπέσχε πορεία;" ἀλλὰ πανδημεί πάντες συνέῤῥεον, καὶ παρ' αὐτῷ μέχρι καὶ ἐννάτης ὥρας παρέμενον· οὔτε τροφῆς, οὔθ᾽ ὑποστροφῆς ὅλως μνήμην ποιούμενοι· ἀλλ' ἔσταντο πάντες αὐτῷ προσχόντες, καὶ ὄψιν ἐκείνου – τὴν ἐλαρὰν βλέποντες, καὶ φωνῆς φιλτάτης ἀκούειν, καὶ λόγων ἐσχάτων, καὶ εὐχῆς μεταλαχεῖν ἐπιθυμοῦντες· καὶ ὑποστῆναι τὸν χωρισμὸν οὐ φέροντες τοῦτον τέως φημὶ τὸν ἀπὸ τῆς κλίνης, ὥστε τοῦ ὁρᾶν αὐτὸν ἀφεμένους, ἐπανελθεῖν οἴκαδε· ἐπεί του γε τοῦ ἐσχάτου γε καὶ μετὰ θάνατον χωρισμού, εἴαν ἐκεῖνοι τὴν πληγὴν ἐδέχοντο· ὅπως αὐτοῦ χά ριν ἔπασχον τὰς ψυχὰς, ἐκ τῶν δακρύων ἅπερ ἀστακτὶ κατέῤῥεον, ὑπεσήμαινον· ἕως ἀσπασάμενος πάντας, επευξάμενός τε τὰ ἀγαθά, καὶ ἄκοντας μένους. Τοῦ πρεσβυτέρου μέντοι Γρηγορίου προσμένοντος, πυνθάνεται παρ' αὐτοῦ τὸν καιρὸν ὁ μέγας. Τοῦ δὲ προς δυσμάς εἰπόντος εἶναι τὸν ἥλιον, γνούς ἐκεῖνος καὶ ἑαυτὸν ἤδη τὸν καλὸν ἀστέρα καταδυόμενον Απελθών, λέγει, τὰς ἑσπερίους ὡς τάχος ἀπόλος εὐχάς· ο 'Ο δὲ πληρώσας τὸ κελευσθέν· ἔπειτα δο κῶν περὶ τοῦ τῶν ἀναγκαίων πυνθάνεσθαι, ποῦ μετὰ θάνατον αὐτῷ πρώτα φίλον αὐτῷ κατατεθῆναι. Τὸν δὲ δυσχερῶς πρὸς τοῦτο διατεθέντα. «Τί δέ; οὐκ αἰσχύνη φάναι σαφής, ἀγνοοῦντα φαίνεσθαι περὶ τούτου, ὅτι δεῖ σχοινίων ἐκδήσαντα τῶν ποδῶν, εἰς τινά με τῶν φαράγγων καταβαλεῖν; εἰ πρὸς μηδὲν ἄλλο χρήσιμον, ἀλλ' οὖν βρώμα τοῖς θηρίοις ἐσόμενον.» Του πρεσβυτέρου δὲ πρὸς ταῦτα μηδὲν ὑποδεδοικότος, ἀλλὰ περὶ τῆς ταφῆς καὶ αὖθις μαθεῖν ἀξιοῦντος μάλα θερμῶς, ὡς καὶ δάκρυα τοῖς λόγοις συμπροτέ και ήθελε γὰρ μηδὲ μετὰ θάνατον παρὰ τὴν ἐκείν του γνώμην ποιεῖν ἐκεῖνος· ε Τὸν τόπον ἐν ᾧ κατά ἀφῆκε γοερόν στένοντας, καὶ βαρέως παθαίνο
col. 475–476page 18 of 19
PG 111:475κειμαι, φησίν, ἐρύξας, πλίνθους οκτάς εὑρήσειας διάρας, καὶ τὸν χῶρον μετρίως φιλοκαλήσεις, ἀποδοῦναι τὸν χοῦν τῷ χαλ φρόντισον· εἶτα τὰς πλίνθους τῇ ἐπιφανείς παράθες τῆς γῆς· μέλει γὰρ τῷ Θεῷ, φησί, λόγοις οἷς αὐτὸς οἶδεν ἀρρήτοις, δοξάσαι τὸν τόπον, ἄχρι γοῦν καὶ τῆς συντελεία:, πλήθους τῶν πιστῶν ἐνταῦθα συνερχομένων, καὶ τὸ ἐκείνου θεῖον ὄνομα δοξαζόντων. Οὕτως εἰπὼν, καὶ ἀσπασάμενος αὐτόν τε καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ· καὶ τελευταῖον ὑψοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς διάρας, καὶ «Εἰς χεῖράς σου, Κύριε, τὸ πνεῦμάμου παρατίθημι ο ἐπειπών, τὴν μακαρίαν ἀφῆκε ψυχήν. Εωθεν δὲ τοὺς ἐν γειτόνων χωρίτας μετακαλεσάμενος ὁ πρεσβύτερος, τὸν τόπον τε διορύττει, καὶ ὡς οἷόν τε κοσμεῖ· τόν τε συνήθη κανόνα ἐπιτελέσας, τὸ ἱερὸν ἐν αὐτῷ κατατίθησι σῶμα, οἷόν τις πλοῦτον· οὐ φειδωλῶς οὐδὲ μικρολόγως, ὡς ἑαυτῷ μόνῳ κεῖσθαι τὸν θησαυρόν· ἀλλ᾿ ὥστε κοινὸν εἶναι τοῖς φιλοχρίστοις ἀπόλαυσιν. Εἶτα τοὺς πλίνθους [γρ. τοῖς πλίνθοις] ἄνωθεν ᾗ προτετάγη καταστρω σάμενος τὸ ἔδαφος, καταλείπει. Ἐπεὶ δὲ μήνες παρῆλθον ἐξ μετὰ τὴν τοῦ Πατρὸς κοίμησιν, μοναχός τις εὐνοῦχος, τῆς μὲν τῶν Παφλαγόνων ὁρμώμενος χώρας, Κοσμᾶς δὲ καλούμενο;, καὶ πρὸς Ἰταλίαν τὴν πορείαν ποιούμενος, ὡς ἥλ τὰ τοῦ Χρυσοῦ κατείληφε μέρη, ἔγνω μικρὸν ἐκεῖ που τὸ σῶμα διαναπαῦσαι. Τούτῳ κοιμωμένῳ, θετός τις ἐφίσταται ὄνειρος, ὃς καὶ ἀπαγγείλας τους έγε χωρίας, ἤκουσε παρ' αὐτῶν. Ἐνταῦθα χρῆναι σε τὴν πορείαν στῆσα:, λεγόντων τῷ θεῷ βούλημα, και φησι, τῷ θείῳ σε καὶ νέῳ διαλειτουργήσει Λουκι πρὸς τοῦτό σε τὴν ὁδὸν ταύτην στείλασθαι παρ εσκεύασεν. Ο δὲ μηδὲν ὅλως ἐπιδοιάτας, ὥσπερ ὑπό τινος θείας χειρό; Ελκόμενος, πρὸς τὸ τοῦ ἁγίου ποδηγεί και κελλίον, ἔνθα παραστάς, καὶ τὸ ἐπιτερπές στην τοῦ τόπου, καὶ πρὸς ἡσυχίαν ἡρμοσμένον καταμαθών, καὶ λίαν ἡσθεὶς, τὸ λοιπὸν οἰκεῖν ἐκεῖσε τῷ θεῷ ὑπέσχετο. Αὐτίκα γοῦν ἀπαλλῆ, καὶ ἀνεπιμέλητα το περὶ τὴν ἱερὰν αὐτοῦ θήκην ἰδὼν, μετρίως τέως ἀξιοί τῆς φροντίδος. Ὑψοί τε γὰρ αὐτὴν, καὶ τῆς γῆς ὑπερανέχειν παρασκευάζει· πλαξί τε ταῖς ἐγο χωρίοις κοσμεῖ, καὶ κικλίδας κύκλῳ περιστήσεις καὶ στεφανώσεις, ἄβατον οὕτως αὐτὴν καὶ ἄψαυστον εἶναι ποιεῖ, ὅτι μὴ μόνοις τοῖς πιστῶς ἐγγίζειν αὐτῇ βουλομένοις μετὰ πολλοῦ τοῦ σεβάσματος. Δυσὶ δ' ὕστερον χρόνοις, ἔνιοι τῶν αὐτοῦ φοιτη τῶν, τὰς ἐκεῖ βλυζούσες τάσεις, ἴσα καὶ πηγαίοις νάμασι καθορώντες, ἀγαθοῦ Πατρὸς οὐκ ἀγαθὰ τέχνε
col. 477–478page 19 of 19
PG 111:477κρίναντες ἑαυτοὺς, εἰ μὴ καθάπερ τροφεία καὶ μετὰ & τέλος ὀφθεῖεν ἀποδιδόντες αὐτῷ τὰ μετὰ τέλος προσ ήκοντα, παραχρήμα πρὸς οἰκοδομὴν κελλίων, καὶ ναού διανίστανται. Καὶ πρῶτα μὲν τὴν τῆς θείας μάρτυρος Βαρβάρας ναὸν ἀτέχνως ἔχοντα, σπουδῇ τελειοῦσι, κόσμον αὐτῷ περιθέντες τὸν κατὰ δύναμιν. Εἶτα καὶ οἰκίσκους ἱκανούς τε καὶ τὸ σχῆμα διαφό. ρους οικοδομούσι, πρός τε κοινὴν χρείαν, καὶ τῶν ἐπιξενουμένων υποδοχήν. Έπειτα καὶ αὐτὸ δὴ τὸ κελλίον, ἐν ᾧπερ ὁ τοῦ μεγάλου τάφος, τῆς προτέρας μεταβάλλουσιν ὄψεως, καὶ εἰς ἱερὸν εὐκτήριον ἐν σταυρικῷ τῷ σχήματι παγκάλως μεταποιοῦσιν ὥστε πέρας λαβεῖν, τὸ ὑπὸ μακαρίου λεχθέν, καὶ πελ τοῦ τόπου δηλαδὴ τούτου, καὶ περὶ τῶν εἰς αὐτ τὸν εἰς πλῆθος συνερχομένων. Γυνή τις ἀκινήτους εἶχε τὰς χεῖρας σὺν τοῖς ποσίν· ἅτινα τοῦ μὲν ὅλου σώματος ἀπηρτῆσθαι, καὶ τὴν οἰκείαν σώζειν ἐβλέπετο πῆξιν· ὅσον δὲ πρὸς Ενέργειαν, ἀλλότρια ἦν, καὶ τὴν ἰδίαν ἕκαστον ἐξω ηρνείτο λειτουργίαν· ὥστε τὸ αὐτὰ ἦκον, θανεῖν ἐκείνην νομίζεσθαι καὶ μὴ ζῆν· καὶ τό γε εἰς προσθήκην του τοποῦδε κακοῦ, μᾶλλον δὲ καὶ τοῦ λεχθέντος ήδη βαρύτερον, ὅτι τὸν υἱὸν, ὃν εἰς ἀναψυχὴν ἔμελλεν ἔχειν καὶ τοῦ ἐνδέοντος ἀναπλήρωσιν, αὐτὸς οὗτος δαιμονῶν ὑπῆρχε, καὶ συνεχῶς εἰς γῆν κείμενός τε καὶ σπαραττόμενος. Ταύτην οἱ προσήκοντες κατά γένος τῆς συμφορᾶς ἐλεήσαντες, καὶ οἱονεὶ φόρτον ἄψυχον ὄνῳ ἐπιβιβάσαντες καὶ περικρατοῦντες, πρὸς τὸν νέον Σιλωάμ τὸν τοῦ μακαρίου Λουκά φέρουσι τάφον, συνεπομένου δηλαδὴ ταύτῃ καὶ τοῦ υἱοῦ· ἔνθα καὶ καταλιπόντες αὐτοὺς, ἐπανῄεσαν. Οἷα δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ κρίματα! Υπερεῖδεν αὐτὴν ὁ ἅγιος, καὶ χρόνον ἤδη συχνὸν, τὴν ἴασιν ἀνεβάλλετο. Αμέλει καὶ ἡ γυνὴ καμοῦσα τῷ χρόνῳ, καὶ τὴν θεραπείαν ἀπαγορεύσασα, ὑποστρέφειν διενοεῖτο. Αλλ' ὢ τῆς ἀπορρήτου σου, Χριστέ, χρηστότητος, καὶ τῆς περὶ αὐτὴν ἀρρήτου θαυματουργίας! Ολίγῳ πρότερον τῆς τοῦ ἁγίου θήκης πηγῇ παραπλησίως μύρον εξώδες ἀποβλυσάσης, ο νεωκόρος ἐπιμελὲς θέμενος, καὶ τοῦτο λαβὼν, εἰς μίαν τε τῶν φωταγωγῶν ἐμβαλών, τοῦ ἱεροῦ ταύτην ἀπήρτησε τάφου, Τούτῳ οὖν προσεδρευούσης της γυναικός, μεσούσης ἡμέρας, καὶ μηδενὸς ἄλλου, ὅτι μὴ τοῦ παιδὸς αὐτῇ συμπαρόντος· ἡρέμα πρὸς αὐτὴν ἐκεῖνος. Αλλ' ἐγώ, φησίν, ἀναστάς, τὸ ἐν τῇ φωταγωγῷ ταύτῃ πιούμαι. "Η δέ γε μήτηρ ἀπεῖργε τοῦ ἐγχειρήματος, ο Μή, τέκνον, ὀξὺς ὁ νεωκόρος, λέγουσα, καὶ μήποτε καὶ μαστίξας ἡμᾶς ἀπώσηται.» Οὔ, φησίν, ἀλλὰ τὸ ἐνθύμημα περανῷ· καὶ ἅμα διανίστατο, καὶ τῆς φωταγωγού δραξάμενος, ἐγχέει τῷ στόματι παραχρήμα, καὶ τὸ λοιπὸν οὐδὲν ἕτερον ἦν· ἀλλ' ὁ παῖς εὐθὺ; ἐκυλίετό τε καὶ ἐσπαράσσετο. μυροβλύτοις
Page scan enlarged

Notebook

Full View