vjectique denique illi extra paradisum. De hac re ita sentit Philoxenus, oratione quam Scripsit de 2rbore vite, et dominus Ephrem. Commentariis in Genesim, atque etiam dominus Jacobus Saru- gensis, oratione de Passione, et cum his alii, omnia hzc eodem uno die qui sextus erat a condilo celo 1erraque, acta atque confecta esse : ejusque rei, duo faciunt argumenta : alterum, quod adliuc nihil edissent Adam uxorque; nam si vescenles ante vidisset serpens, minime dixisset ad Evam : Verene jussit Deus, ne ederetis de omni arbore. paradisi ? Jam vero si multo ante conditi fuissent, nequivis- sent adhuc absque fame et cibo vitam tolerare. Alterum petitum est ex iis quz passus est Dominus noster Christus ; ea enim emendando Adami delicto exacto tenore respondere aiunt. Verbi gratia ; Sexto, ! iuquiunt, die creatus est Adam, eodem excruciatus est Dominus noster, in ejus diei initio ille est ex luto compositus, hic item ad tribunal raptus; hora illius diei tertia inductus est in paradisum, et Ser- vator noster tertia hora extractus est ex urbe Jeru- Salem, humeris crucem suam bajulans ; et quo tem- pore Adam manus protendit ad decerpendos fructus negatos, eodem Christus suas distendit super lignum, Rursus s sexta ad nonam horam exutus est Adam sua gloria, noxa que deditus, itaque et eb crucem Cliristi. Sol a sexia ad nonam, amisso splendore Obscuratus est, aique universa erealura luciu co- operata, quasi refricata pristini Adze casus memoria. Elapsa deinde nona hora, dissipata: aique abacte ( suni tenebre; qua re significabatur soluta jam Wim esse ea mala quz genus humanum eireumde- deront, atque oceuparant propter legem Dei ab Adamo violatam. Insuper quo tempore confossus Dominus noster lances, eodem a Cherub custode pa« radisi et arboris vit» ablata est lancea. Denique qa hora pulsus est paradiso Adanms a Deo, ea- dem prorsus a Christo immissa est in paradisum anima latronis (29) : ac proinde quo tempore demon videns ejectum paradiso Adamum gavisus est, eo- dem et doluit cum cerneret Jatronis animam in pa- rAdisum reduetam. Quippe eum Christi anima in *ruce esseL a corpore separata, ipsa divinitas sime pliciter, neque corpus neque animam deseruit, sed *iuna cum corpore sepulcrum subiit; et simul [ €um auima inferos correxit, atque ad eas animas quw inibi tenebantur concionem habuit sieut ait Petrus apostolus in sua epistola *^. Itaque. anima Christi eas animas quz in. se credebant, ab inferis »ustuiil, subveetaque induxit cum latronis anima 1 paradisum unde expulsus fuerat Adamus. Adamum eodem diz creatum et e paradiso ejectum mon fuisse, — Verum sententia aliorum doctorum *sl, héquaquam uno die omnia illa esse peracta : non quia non poLuerit Dcus tam breviea spatio confi- | cere, cujus polenlia prorsus voluntati respondet, sed quia non satis consentaneum videtur ea sic aeta esse. Et vero si Adam eliam tum nullum paradl;i fructum gustasset prater vetitum illum, neque satis adhue aut locum. ipsum, auLejos delicias expertus, solum vertísset : qui potuisset per comparationem ex ejus terri unde exeiderat felicitate, eam, in quam detrudebatur, duram, horridam, atque infelicem exi- stimare? Sed dices : Audivere vocem Dei gradicn- tis per paradisum die jam tum inclinato, pulsi ergo sunteo die. Atqui Scriptura non dicit, eum fuisse diem quo conditus fuerat Adamus. Pari ergo con- feceris ratione, eodem die et Joannem Baptistam et Christum venisse, quandoquidem historiz series, eis diebus quibus apparuit ille, hujus diem subjuu- ] git. Sed neque illud satis firmum est argumentum, cur preepropera festinatione conturbemus rerum gestarum seriem, atque unius ejusdemque diei spa- tio tam multa concludamus, quod de Christi eru- ciatibus allatum est. Nam ut libentes fatemur, Christum die sexto emendasse atque expiasse qua ab Adamo admissa. fuerant, ita fleri potuisse contendimus ut Adamus, cam die conditi oibis sexto esset creatus atque eodem etíain deliquisset, alio die sexto, pro ea dierum serie qua recurren- tes recensentur, sui flagitii condemnatus a Deo sit atque eliminatus paradiso. Enimvero quis credat (cum amplissimum esset paradisi spatium) uno die Adamum esse egressum ad imponenda animan- tibus nomina, eodemque resertisse in medium pa- ' radisum, loc est, multoram dierum.iter confecisse ? Eodem etiomr exemptam ipsi costam; esse, et. in mulierem transformatam, eodem de vetita arbore *mbos edisse paradisoque esse exirusos? Sane, et exire, et reverti, et przeterea taniis aliis interesse rebus, haud est pro unius diei spatio; et quidem non integri sed a diluculo ad nonam duntaxat ho- ram usque, vt illi aiunt, Denique dicimus, haud verisimile videri, eodem die el. conditum esse Ada- mum eLanimantibus sua eum indidisse nomina. Nam si quo tempore sunt procreatà animalia, eodem si- mul et nomina Adamus dedíssel : profecto. non memoraret Scriptura, Deum illa ad Adamum addu- xisse. Neque enim ante eum diem quo creatus est. ) dam illa fuere orta, sed eo ipso quo Adamus, etiam illa sunt precreata; quare parum congruen- ler ipsa dicantur eodem uno cum Adamo die in dissitis regionibus orla, et simul ad Adamum acta esse; quamvis id in volueres quadrare possit, quippe quz jam ante fuerant enatx. Quod enim memorantur animalia 3d Adamum-a Deo csse addu- cta, siguificat variis alioqui locis illa proereata dispersaque agiiasse. Verumenimvero liberum esto leetori, utram velit harum duarum ínter se adyersariarum opinionum amplecti atque retinere.

Col. Superioris Commentarii , pie Jgnatl, primo capite, disserendo ostendimus , paradisum duplicis esse condilionis, eorporez et spiritalis; atque ad id comprobandum adduximus argumenta firmissima: j ium ab ipsa rerum natura petita, tam eorum viro- rum auctoritate nixa. qui fidem in iis rebus meren- tur. Prosecuti porro illic sumus corporatum para- disum, quiequé co eum speetarent, memoratu dígna esse videbantur : explicantes, non modo res ipsas sed nomina etiam rerum, pro tenore eorum verbo- rum quibus divus Moses in describendo paradiso wsus est. Jam vero in hoe secundo Commentario ecoustituimus, adjurante operam nostram Spiritu saneto qui omnia perscrutatur etia; arcana alque intima Dei, de eodem paradiso disserere mystice,et, utsie dicam, spiritualiter : ut quemadmodum ipse paradisus duplex est, ita a nobis duplici modo iractetur, Consentaneum porro est, ut in hujus quoque secundi sermonis prineipio, ipsa septem , capita quibus totam opus a nobis absolvetur, sum- matim proponamus. Primo igitur eapite ostenditur, qua ratione inducti sint doctores Ecclesie, ut. de paradiso mystice loquerentur; et quibus vocabulis appellaverint mystieum paradisum. Secundo capite explieabitur, quid sit pardisus mysticus. Tertio, quanam sit terra mystica. Quarto, quales fuerint arbores atque plante" in hoc mystico paradiso. Quinto qua fuerit arbor scienti: boni et. mali in ho paradiso mystico sata. Sexto, quie fuerit arbor vitx in hoc pz;adiso mystico. Septimo, exponentur mystice verba Mosis qu: de paradiso scripta ille reliquit. elÉpgzahw J| bmi vue TpidBog Éyet, bxet 6 pelis j bmosrácec, bià «b, Bog xal &Xoz, pla Bb quate Büsb uà 2o xe &Xo* Evraüta 6óo plv quart B e, 830 xot Ko, pa 6b Omócvacie, Buk cb oUx &XXog xat ác. To abrov, ix coU aepl Yloo Beveépou. Adrov. € ToUró £aty Ü mote alpezuxole hy mdvny, 1 ciu - dvogéxuy ExlCeuEis, ExtaJlarrtopévov vüv Ovopidnov, &dk hy adywpast. Xngelov 0b dg ivixa al quscig Gsavsat sale Emtvolate, avvüaipeteat và óvóparca. TladXou Movzog. &xovaoy * "Ira. d 8s0c vo Kuplov Tisóv "Ingo? Xpwtob, à Hazhp víc 9£nc* Xet- ar00 ply Bcbe, «fs Db Sóng lazo. EL yàp «à suv- auqóccpoy Ev, d0À' ob «f user, «fj 0 cuvólap * «od- uv sl y. Yévorro yapuiicegov; » ZEyóAwv. Tà pd qiost £v, mávwog bóo. El ób jj óvoboc xaü' ómóacuoty, &pa. fj Üsóvnc coU Xptstov, xai àv6pomórng abvo0, 8/o piv v] quce, Bv Ob ^j bnooxáses, ToU abzob, x cv àaàv. « "H3&c. 8cbz 8vqcóc «e, qUatis 8óo elc Ev &yelpac, «Thy ply xeutogévay, «hy & &prgabiny pepémeaaty. » Tob dylov 'Apfpociov MsBuoAárvow (8), ix ro xepl dvapaieosiog. fjro. xarà "AzoAmaplov Aóyov. X CAXY ti 6g soivoug EMryopey, &veginsav Exe- got, Myoves xh spa wo Kuploo, xal iyüed-. "mta pudg elvai ictus, Dotog &bn; vh vosaícqy Blasgnulay geüieto; 'Apetawo vàp jm voyyá- vous. gopytócepo, * ole Ex; «oücuv abGenat nis qo- vemlag, xal àmtaviag «b os£lryog , quoverxórepoy Bixós6niodpevóy Aetv sbv Tlaxépa, xal «by Ylby, xal s Ile ch &0y quie obolag ph elvav* Enel clics hy Üscrya coU Kupiou xal zy cápxa, pude qasw Orápyetw obalac f. Tov abxoU, x coo xpóc l'ariavóv cv BactAéa. Taícnv à ypijgw apetreree ó KipiAdoc àr ej xaz' "Epscov cvvóóo. X $uXáGpey «ly Biagopky «fyc Beócmroc xal clic capiós* efe yàp bv éxaxépg. ceJet 8 «00 Oeo Yüc, insibfnsp By abc) Exaxdpa qustg Eaxlv. » ToU abro, àx víc &pymvelac coo Oelov cvp- 6ó4ov. l « Tobg 8k Myovsag QXÀy ivÜpumoy và Xpussbv, 3 xaüysby xbv Gcby. Ayo, fj elg cápxa cpamévon, 1j suvousttopdyov &aynxévas «à apa, 8 cipavó0sy abb | natura. Et sí rursum, contra ac in sancta Trini- tate, illic autem tres hypostases sunt, quia alius et alius; una vero nalura, quia non: est aliud et aliud ; hic igitur du quidem nature, quia aliud etaliud, una autem hypostasis, quia non est alius et alius. ] Ejusdem, ez sermone. secundo de Filio. H * Atqui hoc est quod. hzretieos in errorem ad- ducit, conjunetio nuncupationum,. commulatis 423 propter contemperationem nominibus." Cer- ium vero signum est, quando naLure cogitatione Secernuntur, simul nomina dividi. Audi Paulum dicentem : Ut Deus Domini nostri Jesu. Christi, Pater glori : Christi quidem Deus, glorie vero Pater, Etsi enim,utrumque ünum est, non tamen ) natura, sed coitione. Quo quid essenotius possit?» Scholium. Quia matura non sunt unum, om- mino duo sunt. Sin vero coitio secundum hy- postasim est; ergo Deitas Christi ejusque huma- nitas, natura quidem duo sunt, unum autem hy- postasi. Ejusdem ez versibus "^. * Venit Deus ac mortalis, naturas ambas in [unum copulans, * Aliam quidem occultam, patentem aliam lo- [minibüs. » Sancii Ambrosii Mediolanensis, ex libro De incar« natione, seu contra Apollinarium. * Sed, dum bos redarguimus, emergunt alii, ; qui earnem Domini et divinitatem dieant unius esse nalurg. Qui tantum sacrilegium inferna vo- muerunt? Jam tolerabiliores sunt Ariani, quorum peristos [rixarum et] perfidie robur adolescit, ut majore contentione asserant Palrem et Filium €t Spiritum sanctum unius non esse substantie; quia isti divinitatem Domini et carnem, substan- UG: unius dicere tentaverunt. » Ejusdem, ez libro ad Craiianum | imperatorem. Quam auctoritatem Cyrillus proiulit in. Ephesina. synodo. « Servemus distinctionem divinitatis et carnis. Unus in utraque loquitur Dei Filius, quia in eo- dem utraque natura est. » j Eisdem. ex interpretatione divini Symboli, « Eos vero qui. nudum hominem Christum di- cunt, aut passibile Verbum Dei, aut. mulatum in carnem, aut consubstantiatum eum Verbo corpus i in paradiso commoratum esse horas non amplius sex; a lertia scilicet, ad nonam usque diei sexti ; idque tribus rationibus demonstrare nituntur : quarum prima est, quia multo facilius decipi potuit Adamus in ipso statim initio quam si longiore ten — pore paradisum incoluisset; altera , quoniam «i diutius apud animum suum meditando expendissct imperatam sibi legem, cautior faetus fuisset; verum quando exiguum ille. temporis spatium egit, simul ut mandatum a Deo acceperat, fraudem etiani sibi facile fieri passus est. Tertia, credibile est, Deum, quem paradiso pulsurus erat, eum haud longo tempore tanta felicitate frui sivisse ne nimi- rum excruciaretur; sed mollius minusque sgre ferret, se antis deliciis spoliari; solet enim ! Deus clementer castigationem exercere, Atque hic finis esto primi commentarii.

Latine interpretatus est vir doctissimus Andreas Masius, quae versio primum typis Plantinianis edita, in Bibliothecam Patrum translata est. Sed quis fuerit aut quando vixerit Moses, neque docuit nos Masius, neque aliunde certo scire potuimus. Vixisse illum diu ante Dionysium Barsalibi perspicuno est cum is in Commentario suo ad quatuor Evangelia et alibi, ilius testimonia frequenter referat ut etiam juniorem fuisse Jacobo Edesseno, et altero Serugensi ex eo probatur, quod illorum sen tentias referat eodem in opere. Valde autem hallucinatus est Masius, dum illum non longe post Joannem Chrysostomum vixisse existimavit, cum Severum citet, Antiochenum scilicet Monophysitarum præcipuum. Sed gravius adhuc erravit Margarinus Binius, qui ad tempora Julii 11 et Pauli III illum reduxit, immani anachronismo, cum Moses ille alter Meredinensis fuerit, Mardenus a Masio ejus in Syriacis discipulo per peram appellatus. Nec meliora Possevinus. Sane eum Monophysitam fuisse constat, quales erant, quos konoris et testimonii causa appellat, Severus, Jacobus Edessenus, et alter Serugensis. Illan episcopum fuisse verisimile est, ex Liturgia que ipsi tribititur: neque enim ab aliis quam ab episcopis aut patriarchis composi tas aut saltem illis ascriptas liturgias Syri agnoscunt, ut ex Elencho illarum quas interpretati sumus muni festum est. Eum decimo sæculo vixisse scribit Naironus, sed nullam hujus conjectura sua probationem offert. Mosis hujus historiam plane me nescire fateor, nec de illo quidquam expiscari potnisse in ecclesia sticis, conciliorum, vel sanctorum narrationibus; quibus ex fontibus, multa chronologis et historiarum scriptoribus non vulgaria haurire sæpe mihi usuvenit. Ac ne ex his quidem illius Commentariis, potui deprehendere vestigium ullum ætatis qua vixerit, nisi quod ut magnum Athanasium et Cyrillum Alexan drinum, ita et D. Chrysostomum, sine splendida ulla honoris Præfatione ritat, nominatque Joan. Mona chum, I lib. c. 1 et c. 10. Dominum Joannem, ejusdem libri, cap 7, et libri seu partis lil, cap. 5, qui bus locis meminit ejus orationum sive sermonum de occasu mundi, de novo mundo, cur arbor vocata sit scientiae boni et mali, et ad Sitigrium seu Stagirium: el contra eos qui putant mundum gubernari a demo mibus, 1 lib. cap. 22. Ac proinde bis non multo posterior mihi videtur, forte non prorsum inani con jectura cum sæpius divum Mosen dicat, 1 part., cap. 28. Hos præterea citat scriptores ecclesiasticos et prbatos auctores, ut appellat, ejusdem part., cap. 22. D. Severi orat. 22, de Epithronio, 1 libri, cap, 7 et 11, et alteram ejusdem argumenti, 1 libr., 33. Ejusdem auctoris orat. contra Felicissimum, parte II. D. Ephraim, sive Ephrem Syri, librum Geneseos sive de rerum ortu, sive Comment. in Genes. 1 lib., c. 1 et c. 9, quem opinor eum esse quo dominum Ephrem paradisi conditionem exsequi ait, 1 lib., cap. 7, et quem etiam quemdam illius commentarium appellat, 1 lib., c. 27. D.Jacobum Orrohaitam, partis I cap. 14, et partis II c. 2. D. Jacobi Sarugensis orationem de Adamo ejecto e paradiso, part. I, cap. 20, quam etiam Commen tarium appellat, ejusdem partis c. 27. Ejusdem orationes de Christi passione et ascensu, non ita multum ante finem, i libri. D. Jacobi Bottacensis orationem de Adamo ejecto extra paradisum, 1 lib., c. 22. D. Julii commentarium in Evangelium Joannis. Philoxeni Mabuga episcopi sermonem de contemplatione arboris vitæ, I partis c. 8, 19, 22, etc. Ejusdem capitula contra Diolorum, parte III. (Interprete Andrea Masio.- Critici sacri, tom. 11, p. 387 ed. Amstelodami.) Posteaquam,sancte frater Ignati, absolvimus, non sine ope divina, Commentarium de sex diebus con diti orbis, minime perfectum quidem illum, ne ne omni ex parte absolutum, orationibus quinque

necedimus ad tractandum de paradiso, tuæ pietatis & Decimo quarto disceptabitur, quomodo homines voluntate persuasioneque inducti. Ju qua quidem tractatione ita quoque versabimur, ut et accurata et clara sit oratio: et singula capita inter se dis tincta particulatimique divisa habeantur, quo faci lius lectores omnia intelligant, neque per oblivio nem aliquid de sua memoria amittant: quatenus cerțe Deus verus qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum', conatus nostros adju vaturus, nobisque præiturus est, et directurus dic tionem nostramı. Verba igitur quibus Moses pro pheta de paradiso dicere ortus, est, hæc sunt: Et plantateral Dominus Deus paradisum in Eden ab initio: ibique posuit Adamum quem finxerat *. Sed priusquam beati Mosis verba explicemus, pertrac tanda nobis sunt in hac prima Commentarii nostri parte, viginti septem argumentorum capita in quo rum primo agetur: Sitne paradisus res corporata, an vero spiritalis. Secundo, ostendetur quis sit enrporatus paradisus, et quis'spiritalis. Tertio, pro babitur consentaneum esse, ut libri Veteris Testa menti interpretentur non solum rebus ipsis, verum etiam mystice et figurate.Quarto, declarabitur, num de re ipsa corporata, an vero mystico modo para disus primum sit explicandus. Quinto, dicetur, quo die inter illos sex dies quibus condidit Deus hanc machinam corporatam atque aspectabilem, sit cou ditus paradisus corporeus. Sexto, aperietur causa ob quam condidit Deus istùm corporatum paradi sum. Septimo, pervestigabitur, sitne paradisus in cœlo, an in terris. Octavo, expendetur, utrum para disus sit in hoc terrarum tractu quem nos babe mus, an in alio. Nouo, probabitur eam terræ regio. nem in qua paradisus exstat, altiorem eminentio remque esse hac nost. a. Decimo, agetur de regno cœlorum, in terrane sit aif in cœlo. Undecimo, dis seretur, qui differat regnum cœlorum a paradiso. Duodecimo, tractabitur utrum paradisus exsistat intra orbem terrarum habitabilem, an extra cum. Decimo tertio, in qua tandem rogione sit paradisus. transmiserint mare Oceanum, venerintque ex ea regione in qua paradisus est, ad hanc quam nos incolimus; et utrum Adam habitarit apud flieru solyma, an vero minime. Decimo quinto, disputabi tur, quanta pateat paradisi amplitudo. Decime sexto, quid sit Eden, et cur paradisus sit paradisi. vocabulo appellatus. Decimo septimo, investigabitur num arbores et fructus paradisi similes fuerint its qui in hoc nostro solo proveniunt, an vero ab his diversi. Decimo octavo, ostendetur quis sit mode paradisi usus vel quis etiam post resurrectionem mortuorum futurus. Decizno nono, declarabitur qua fuerit arbor scientiæ et boni et mali, qua Adamo Deus interdixerat: et quamobrem app·llata sit scientiæ boni et mali arbor. Vicesimo, disputabitur quæ fuerit arbor vitæ, et cur sit vitæ dicts. Vice simo primo, agetur de illo Auvio qui paradisum irrigabat, et de quatuor fluminibus in qua ille sein debatur. Vicesimo secundo, dicetur quid futurum fuisset Adamo, si observasset mandatum. Vice simo tertio, explicabitur quandiu mansissent in paradiso Adamus et Eva, priusquam illine in re gnum ‹œleste emigraturi fuissent, si obodivissenti mandato. Vicesimo quarto, probabitur numero au gendos fuisse in paradiso homines, si Adam et Eva obtemperassent legi, neque cos duos soles fuisse inibi mansuros. Vicesimo quinto, discepta bitur, an per venerem commistis corporibus prolem procreaturi fuissent tum Adam Evaque, tum iste rum posteri: an vero sine amplexibus. Vicesimo sexto, declarabitur quomodo voluptatem cepissent in paradiso Adam et Eva, ac reliqui es ipsis naoci turi. Vicesimo septimo agetur de serpente qui Evəm adortus decepit. Vicesimo octavo denique, interpre tabuntur ea verba, quæ beatus Moses scripta reli quit de paradiso et de lis quæ in paradiso acta sunt non quidem mystice, sed ita ut res ipos explicentur. Utrum sit paradisus res corporals, an vero ad in telligentiam mentis pertinens. – De paradiso, de quo B. Moses scripsit his verbis: Plantaverat Dominus Deus paradīsum in Eden ab initio, scire laboran homines rerum cogationis cupidi, sitne corporata res, an vero incorporea, atque spiritalis duntaxat, et sola intelligentia spectabilis. Et alii quidem ita ex corporibus constare aiunt, ut nihil habeat quod ad mentem spectet; alii vero ita ad solam mentem pertinere putaut, ut omnino incorporea res sil. Sunt etiam qui duon esse dicant paradisos, altc rem corperalum, incorporeum alterum. Sed nos Juan. 1, • Gen. x 8 Dadversum illos qui plane corporatum faciuat para disam, tribus utendum rationibus putamus, quarum prima est: Si omnino corporeus est paradisus, corpus solum Ada in ipso oblectabatur: anima vero non item. Nam corporata res non potest ani mum, qui spiritus est, afficere voluptate, quo Het ut fraudis reus videri Dous possit, quippe qui quasi oblectandi Ada gracia paradisum condiderit, el tamen non totum Adamum, sed alteram dunta xat ejus partom que corpore constabat, voluptate imbuerit; alteram vero, animum scilicet voluptatis expertem reliquerit. Secunda ratio hæc est, si plaue corporatus est paradisus, consequens est

ut sacra Veteris Testamenti scripta vacua sint y disus. Atque hæc hactenus a nobis sunt contra mysticis sensis, id quod falsum esse capite tertio, volente Deo, commonstrabimus. Tertia ratio est, si paradisus nihil est nisi res corporea, conficitur cos sacrarum rerum doctores mentitos esse, qui incorporeæ ipsum etiam natura esse prodiderunt. Conficitur gitur ex iis quæ jam dicta sunt, para disum baud ita corporatum esse, ut incorporei nibil habeat. Rursus eos qui ad mentis intelli gentiam duntaxat pertinere aiunt paradisum, atque omnino incorporeum esse, sex istis oppugnamus argumentis. Primo, prorsus nullo affecisset volap tatis sensu Adæ corpus, sed solun animam, atque hac ratione nuper quoque usi sumus. Deinde faisa essent qua de paradiso exstant Mosis dicta, rem corporalar notantia: cujusmodi sunt, quod plan taverat Dominus Deus paradisum in Eden ab initio; quod posuit illic Adamum quem finxerat, quod procreavit e terra omncm arborem visu expetibi lem, atque in cibum idoneam, et arborem scientiæ boui et mali; quod sumpseriut Adam et Eva folia ficulnea, fecerintque sibi subligacula; quod sese occultariat inter paradisi arbores, et que sunt alia hujus generis a Mose prodita de paradiso. Tertio, nisi habuisset paradisus res etiam corpora las in se, qui potuissent ex ipso allluere aquae ad irrigandas terras, et ad usus humanos accom moda? Quarto, ex iis quæ Moses Spiritu sancio Matus scripta reliquit, certum est Adamum cor Pus habuisse ex luto compactum, idque collocatum fuisse a Deo in paradiso; erat ergo et locus ille in quo id corpus insistebat, corporeus. Quinto, becessum est corporatum esse paradisum, quod Enoch et Elias in eo manent, ut affirmat do minus Ephrem in eo opere, quod librum Ge neseus, hoc est, de rerum ortu interpretatur, et in iis etiam sermonibus quos de paradiso con scripsit. Illi enim viri, cum corporati sint (ut qui vitæ hujus vinculis adhuc sunt colligati), consentaneum est ut in corporalibus quoque locis maneant. Sexto denique, exstat doctorum virorum auctoritas, fide dignissimorem, qua corporatum esse paradisum affirmatur. Recte igitur colligimus falsum esse illud, paradisum sub solam men Lis intelligentiam cadere, atque plane ex earum rerum esse numero quæ incorporeae sunt. Denique iis qui duos censent esse paradisos, alterum cor poratum, incorporeum alterum, objicimus Mosen qui non in duobus paradisis, sed in uno collocatum Adamum; neque rursus e duobus, sed in uno ejec tum a Deo scripsit. Ad hoc, Dominus noster Chri stus non duos paradisos, sed unicum promittebat latroni inquiens: Ilodie mecum eris in paradiso. Neque sane consentaneum est, ut ejuscemodi dictis, scriptisque oraculis tidem abrogemus; iis vero qua neque dicta neque scripta exstant in sacris Libris, adhibeamus. Non igitur duo, sed unicus est para * Luc. xxit 43. Gen. 11, 16, 17. tres illas hominum de paradiso diversas opiniones; nostra vero sententia est unum esse paralisum, non duos: eumque unum paradisum duplicis esse conditionis corporea et incorporea, sive et ejus quæ sensu, et ejus quæ ratione intelligentiaque mentis percipitur; quæ quidem nostra sententia his argumentis potest demonstrari: Adam ex an'ma et corpore compositus erat, ergo el paradisom, qui pro illo oblectando conditus fuerat, dupli cis it 'm conditioais esso oportebat, ut qua esset corporeus, corpus: qua vero incorporeus, animum Ade recrearet. Deinde beatum Ephrem duplici in terpretatione exposuit librum Mosis prophetæ; quarum altera mystica est, alque arcana eruit seusa; altera res ipsas pertractat a Mose descrip tas. Sed et divus Cyrillus, legales etiam cæremo nias, etsi re ipsa celebrabantur, mysticum tamen quid atque arcanum continuisse testatus est. Præterea venerandi sacrarum rerum doctores partim de cor poreo, alii de incorporeo paradiso sunt locuti; nec sane abs re al:erutri, cum ille utriusque fuerit con ditionis. Mystice cnim de paradiso agit Gregorius Theologus in ea oratione quam de Christi Natalibus composuit, ubi Adamum ait colonum fuisse in paradiso, plantarum immortalium, nempe ipsarum divinarum notionum et simpliciorum et perfecto rum; item arborem, fuisse meditationem auimi, quantum ipse certe meditetur. Mystice item Grega Crius Nyssenus in Commentario de homine, cap. 20 et 21. Similiter Philoxenus Mabugensis in sermone de meditatione quæ circa arborem vita versatur; ait enim arcana rensa mentisque meditationes de paradiso haberi. Denique Dominus Jocobus Orro haita eo sermone quem de Theologia edidit, ait Mosen figurate locutum esse de paradiso. Rursus de corporeo paradiso scripsit dominus Jeannes in oratione cui titulum fecit: Cur arbor illa appellata sit arbor scientiæ boni et mali, et quid sibi velit illud Christi: Hodie mecum eris in paradiso, mulus enim illud astruit argumentis corporeum exstitisse paradisum inter alia inquiens, Adami oculis aspectum, auribus auditum, animo denique obser vatum esse paradisum, et hujusmodi alia. Similiur dominus Severus oratione 22, de Epilbronio, con ficit corporeum fuisse paradisum, dum ctiam ipse afirmat Adamum oculis illum intuitum esse, au ribusque audivisse. Nam audivit, inquit, illa Dei ad se verba: De omni arbore qua in paradiso exstal, resceris, præter arborem cognitionis boni et mali et intueri igitur hanc potuit, vesei vero prohibebatur. Gregorius rursus Theologus, in oratione de patien tia,ad hunc modum de paradiso corporeo loquitur Liguum adversus lignum; crucis, adversus liguum scientiæ boni et mali. Est igitur consentaneum ut uirumque aut corporatum lignum fuerit, aut utrum que corporis expers, alque sub intelligentiam

reum, contulisse cum regione Jordanis, sed eum qui re ipsa exsisteret corporatusque esset, existi mandus est. Tum alius quoque propheta de para diso vaticinatus est ad hunc modum: Ante illum paradisus Dei, post illum vero veluti campus devastatus. Igitur ex iis omnibus quæ adbuc diximus, constat unicum quidem esse paradisum, sed eum duplicis conditionis; corporea, inquam et incorporea; hoc est, et ad sensus ipsos, et ad mentis intelligentiam pertinere: falsumque proinde esse quod aut sub solum sensum cadat, aut sub solam intelligentiam, aut denique ouod omnino duo exstent paradisi. solam cadens; quam pari modo ligni vocabulo, sum qui in sola mente versetur, hoc est, incorpn ambo ab illo subjiciantur. Sed objiciat fortasse aliquis hunc ipsum Gregorium, qui in oratione de Christi Natali eam arborem cognitionis boni el mali mystice interpretatur, meditationemque esse dicit. Atqui ille duplicis conditionis paradisum esse non ignoravit; et proinde arborem illam interdum pro reipsa, interdum mystico sensu inter pretatus est, quod præsertim in co sermone quo Natales Christi celebrabat, sibi putabat faciendum. Nam cum eum sibi illic scopum proposuisset, ut populum doceret, non corporum sed animorum rationem in sacris concionibus atque pompis ba bendam esse, nec valvas sertis cingendas, pla teasque exornandas, et quæ præterea illic comme morat, cæteraque mystice esset interpretatus, ipsa orationis serie inductus est ut arborem quoque illam figurate contemplandam exponeret. Ita et dominus Ephrem in suo Commentario quo librum Geneseos de rebus ipsis interpretatur, paradisum etiam re ipsa exstitisse aflirmat. Quin et divus Cy rillas in eo Commentario quod iu Isaiam prophe tam condidit, censet Adamum, postquam paradiso esset egressus, in Judaa primum habitasse. Sed dices de mystico exitu Adæ Cyrillum illic loqui atqui quae subjicit, hoc nou permittunt: ait enim, postquam varia pervasisset loca, tandem Hierosoly mis obiisse mortem. Re igitur ipsa, huc illuc vagatus fuerat, ac proinde, re quoque ipsa paradi suin egressus. Jusuper Joannes monachus is sermone suo de occasu mundi hujus, et de venturo mundo novo, multis ostendit, ea quæ de paradiso seripta sunt, consentaneum esse ut de rebus ipsis Intelligantur; utiturque inter alia his verbis Quænam fuere Adami opes in paradiso? annon arbores fructiferæ, feraces foliorum quibus se primi parentes comerent, et flumen aquis profluen tibus illorum sitim restinguens; quarum aliæ super hancce terram, aliæ subter diffundebantur, teste Mose? Nam si quis est qui putet arbores in paradiso non fuisse corporatas, ejus animo intelli. genti æque divinum Eloquium, lumen suppeditare debebat, quod per Mosen de paradiso diserte affir mat, Evam generis humani matrem sumpsisse fructus, eosque edisse. Qui potuisset enim illa de- Dalit corpus: ita cogitatio tam de Deo ipso tum de cerpere id quod sub tactum non cadebat, aut de islo capere quod incorporeum erat, cum id quod corporatura expers est, dividi non possit, eo quod sit incorporeæ naturæ? Ilec Joannes ille, et aha complura eo loci scripta reliquit, quibus edocet corporeum fuisse paradisum: quod ipsum satis clare etiam Mosis verba testantur dum in Genesi sie scribit: Et sustulit Lot oculos suos, et vidit om nem terram Jordanis, quod universa esset irrigua, priusquam subvertisset Deus Sodomam et Gomor rham, quasi paradisus Dei. Non enim eum paradi Gen. xi, 10. Chrysostomum dicit. Quis corporalus, et quis spiritalis paradisus sit. Paradisus corporeus. Jam vero posteaquam de monstravimus unicum esse paradisum, non duos, sed eum duplicis esse conditionis, corporea et incorporeæ, consequens est ut doceamus, quis corporeus, et quis incorporeus sit paradisus. Cor poreum igitur paradisum esse statuimus, arbores omnis generis plurimas, varietate pulchritudineque admirandas, atque foliorum et fructuum, que sui cupiditatem excitent maximam, feraces, æqua bilique atque ancenissimo positas loco: Blumen præterea ingens et amplum quo ille rigantur, lo cum denique ipsum spatiosum, gratum, atque ac commodum ad usum habitationemque hominum. Rursus paradisum qui ad mentis intelligentiam spectat, quemque incorporeum nominamus, vitam esse definimus quæ plane secundum mentem, per temperautiam sanctitatemque excellenter agitatur, plenam meditationis rerum tum divinarum tum conditarum; a qua procul absint curæ, moerores, gemitus, concomitanter vero gaudium, lætitia, exsuliatio. Nam qui in hoc paradiso versantur, vi tam plane beatam atque angelicam vivunt, radiis que divinæ notionis illustrantur, ut angeli. Duplex igitur ille paradisus quatenus quidem corporeus erat, Adami, Evæque corpus oblectabat: quatenus vero incorporeus atque ad mentem spectans, ipsn rum recreabat animos. Quippe ut cibus corporates iis rebus quas Deus condidit, pascit animum ra tione præditum. Perinde enim scientia et cognitio animi, atque panis, corporis est alimentum. Consentaneum est Veteris Testamenti Scripturam mystice interpretari.-Sunt inter bæreticos qui cou tendunt minime convenire, ui Veteris Testamenti scripta mystice, atque aliter quam de ipsis rebno, interpretentur: graviterque accusant eos qui cen tra faciunt. Atqui si ita statuas, multa ut conse

quantur absurda necessum est. Primo enim Vetus Testamentum nihil nisi meras nu Jasque continebit historias carebitque prorsus mysticis sancti Spiritus sensis, deinde obfirmabitur Manctis et Marcionis sententia, qui dicebant Vetus Testamen tum nequaquam ab auctore Dei Christi Patre esse. Præterea nisi in illo recondita fuerint arcana sensa, unde potuere prisci patres, prophetæ, aliique sancti viri intelligere Christum olim ventu rum; ex eaque re tanto affici gaudio? Denique si ita cum illis hæreticis sentimus, profecto in Ju daismum incidimus; quippe Judaei, ut qui Spiri tus sancti expertes sunt, alia quam corporalia crassaque sensa nulla amplectuntur. Verum enim vero arcanis etiam modis atque mysticis expli candos esse sacros Libros, ex iis conficitur que modo subjicimus. Si enim quod capiendi Judæi, inque exsilium ducendi, quodque rursus liberandi reducendique in patriam essent; quae reipsa con tingentes figuræ fuerunt: jussi sunt divini vales figuris atque typis quibusdam praedicere, quo vi delicet Dei providentia jam tum agnosceretur sicut apud Ezechielem de sumendo latere, de di videndis barbæ et capitis pilis et cubando in late ribus, videre est; item apud Isaiam de amictu sacci, deque nudando corpore'; præterea apud Jeremiam de jugo et vinculis; denique apud Oseam de ducenda uxore adultera et meretrice'; atque ita de aliis plurimis quæ nunc non est operæ pretium percensere: quanto magis consentaneum putabimus, in lege atque prophetis mystice figu rateque illa admiranda atque præcellentissima neque unquam satis laudanda opera que Verbum Dei Christus, dum in carne versatur, patravit, quæque nobis in mundo illo sempiterno, cujus spe certissima fruimur, eventura promisit, esse prænun tiata! Ad hoc, tabernaculum illud exiguo dura turum tempore, quo ornatu corporeo esset ex struendum a Mose, non ante in ipso monte mysti cis modis ipsi ostenderat Deus! Sane eo spectant verba illa que, postquam ille descendisset de monte, ad ipsum hic faciebat, inquiens: Videto ac facilo omnia ad id exemplar quod tibi in monte ostendi. Quid Gedeonis vellus"? Quid Elisæi hydria? an non præter ipsas res que agebantur, alia etiam p seclusa in ipsis erant sensa? quid triticum, palea, ventilabrum, quæ commemorat Joannes Baptista "? num pro ipsis rebus sunt accipienda, ac non potius arcanum quid per ea significare ille volebat? quin ipse etiam Dominus noster ait Abrahamum opta visse ut videret diem ipsius, ac vidisse gavisum que esse", quem tamen aliter prospicere non po tuit ille, quam per typum ac mysteria, quale illud fuit quod filium suum immolare jubebatur", ea enim victima Christi diem figurate ostendebat. Ezech. iv. 3. Isa. xx, 2. scape IV Reg. IV, 1 seqq. Juan. t. 14. Joan, iv, 14. Jerem. xxv, 2. Matth. 1, 12. Galat. iv, 24. Præterea Mosis serpentem eneum quem in deserto suspendit ob oculos populi ", idem Christus inter pretatur mystice de sua cruce, dum ait: Quemad modum in altum sustulit Moses serpentem in sols tudine, ita exaltabitur Filius hominis ". Rursum aquæ ille de quibus cum Samaritana muliere col loquens ait: Aqua quas ego do ei, fient in ipso fontes scaturientes in vitam æternam, nequaquani profecto corporate aqua, sed mysticæ fuerunt. Denique Paulus quoque apostolus arcano sensu interpretatur duas Abrahæ uxores, Saram et Aga rem, duorum inquiens testamentorum illas esse figuras". Similiter petram illain quæ comitabatur Israelitas, profundebatque illis aquas in potum, figurate explicat quando ait ", cam petram fuisse Christum. Ex his igitur omnibus colligere est, Veteris Testamenti libros non modo de rebus ipsis, verum etiam mystice ac figurate atque recon ditioribus modis interpretari debere. Utra expositione mystica ne an historica sit pri mum interpretandus paradisus. Igitur cum du plicis sit conditionis paradisus, consentaneuni etiam est ut duplici modo interpretetur, mystice et corporate: hoc est, ut tum res ipsæ pertracten tur, tum ex rebus notiones aliæ quasi per figuram intelligantur; cæterum illa interpretatio cum fun damento et parietibus recte conferatur. Cum igitur tunc demum muri immobiles consistant ubi fun damenta sunt firma, ac proinde hæc prius jacta èsse quam illi exstruantur oporteat, tametsi pa rietes, eaque quæ paratus ædium forma, prius in animo atque cogitatione a nobis versentur quan fundamenta; congruum quoque est, ut de rebus ipsis interpretatio prior constituatur; quo, hae deinde ceu fundamento, mystica illa sustentetur nitaturque. Quotidie inter illos sex dies quibus condidit Deus hanc aspectabilem machinam sit conditus atque consi tus paradisus. Cæterum Moses scribit, sex die bus creavisse Deum hanc machinam aspectabilem. Primo enim condidisse coelum, terram, lucem; secundo, æthera sive firmamentum; tertio, arbo res, herbas, semina; quarto, solem, lunam, stel lasque cæteras; quinto, aves aera peragrantes, et pisces per mare natantes, ac humi quoque repen tes animantes; sexto, feras, mansuetasque bestias, necnon Adamum et Evam. At paradisum esse quidem a Deo consitum commemorat, sed non quolo die nos tamen tertio et conditum, et con situm esse ex iis verbis quæ de ipso apud Mosen habentur, intelligimus: ait enim dixisse Deum die tertio: Producat terra herbas germinantes, se minisque feraces in suo genere ". Nec non arbores Osee 1, 1. Joan. vii, 56. 1 Cor. x, 4. Exod. xxv, 40. 15 Gen. xxII, 2 Gen. 111. Judic. vt, 57 1* Num xxi. 9.

fructiferas sui quasque generis, etc. Paradisus Profecto dico tibi, Hodie eris mecum in paradiso". itaque ante Adamum conditus est et veluti sponso thalamus a Deo præparatus atque instructus. Nam quod Moses paradisì conditi mentionem post crea tum Adamum facit, ideo fit, quod ad nondum satis explicatam de paradiso consito narrationem sibi revertendum, eamque absolvendam putavit, non autem quasi ille post conditum Adamum factus sit. Non autem dixit in coelo, quia neque ipsa Domini anima (simul atque a corpore dissociata est) co lum conscendit, sed die tertio rursum corpus subiit neque latro quoque eo die in cælum polnit evadere, cuin dicat Christus neminem conscendisse in cœlum præter eum qui descendisset de ecelo, Filium hominis, qui esset in coelo, Fuit igitur paradisus, non in coelo, sed in terris. Insuper cor poratæ arbores, quales revera in paradiso exsia bant ex ligno coneretæ, e terra salæ pullulant, non autem supra coelum nascuntur. Denique Patrum auctoritate, cui fides negari non potest, satis compro batur terrestrem fuisse paradisum. Nam dominus Joannes in ea oratione qua disserit cur arbor illa Quam ob causam condiderit Deus paradisum corporeum. Neque vero dubium est quin el cohonestandi et voluptate alliciendi Adami gratia Deus paradisum condiderit, ut qui illum sibi ma jore cura studioque prosequendum duxit, quam ullam rerum cæteraruin quae super terram essent. sit vocata scientiæ boni et mali, scribit in hanc Igitur quemadmodum impensiore ipsum honore quam alias res a se creatas affecerat, sic suis ipse manibus, atque ad suam imaginem illum condere, et paradiso veluti domicilio præ cæteris honorare voluit. Itaque locum ci destinavit et consuevit oruatissimum, magnificentissimum, voluptuosissi mum, et ob summam elegantiam pulchritudinem que maxime expetibilem, in quo ille versaretur habitaretque: neque permisit ut æterorum more animantium, quæ ratione vacant, terram depa sceret. De paradiso, super terram, an in cælo exsistat. Sunt qui in cœlo paradisum esse pulent, eo quod divus Paulus apostolus de seipso dicat, raplum se fuisse in tertium cœlum, et in paradi sum"; neque enim hoc adjecturum fuisse, nisi in calo esset paradisus. Verum nos ad ea respon Jemus, duo fuisse visa illa in quae Paulus raptus erat; nou unicum, cum ipsns dicat: Veniam ad visa atque ad patefactiones Domini"; non autem ad visum et ad patefactionem. Neque vero desunt etiam nobis Scripturæ foci quibus convincamus di versas fuisse duas illas patefactiones; et priore quidem in ccelum, altera vero in paradisum fuisse sublatun Paulum. Nos igitur super terram esse paradisum statuimus, idque his argumentis: Con servat, inquit, Dominus Deus paradisum in Eden ab initio; sive pridem: Eden vero locum vo rasse videtur, non qui supra coelum esset, seil in terris. Præterea idein Moses affirmat quatuor An anina e paradiso profluxisse, Tigridem, Euphratem, Gihoneum, et Phisonem: que si e coelo delapsa essent, excavassent utique atque vasto halitu ipsam terrain aperuissent, quippe que sustinere nequivis set molem tantam, quanta aquæ ex loco tam su blini præcipites (et quidem dies noctesque conti nuato cursu) absque ulla intermissione ipsam pres sissent, quare e terra promanasse illa Dumina ne cesse est, et proinde paradisum quoque terrestrem fuisse. Ad hæc Dominus noster ait ad latronem sententiam: Si regnum cœli promisit nobis Domi nus noster, latronem vero in paradisum modo subvexit, sane conficitur non satisfecisse ipsum latroni. Item dominus Severus, oratione 22, de Epitronio sic scribit: Ea quae nobis p omissa sunt, ipsum sunt coeli regnum; non autem quæ in para diso percipiatur voluptas. Aliud igitur paradisum, aliud regnum cœleste esse, palanı faciunt hi Pa tres. Postremo Ephrem, in eo libro, quo paradisi conditionem exsequitur, diserte asserit terrestrem esse. Igitur perspicuum est in terris esse paradi sum, non in calo. Utrum paradisus in hoc terrarum tracta quem nos incolimus exsisteret, an in alio quopiam.-Jam vero posteaquam ostendinius in terris fuisse para disum, indagandum nobis superest, an in his terrarum regionibus quas nos mortales habe mus, an in aliis quibusdam exstiterit. Cæterum statuimus terram unam omnino esse, atque unius universam ejusdemque naturæ; eamque terram in qua paradisus exsistebat, diversam quidem esse ab hac nostra, verum non natura ipsaque sul materia, sed raritate et densitudine. Dividamus igitur terram in duas maximas partes, quarum altera paradisí terra, altera extra paradisum vocetur: illa subtilis, sincera, pura, hæc que a nobis colitur, crassa, mate riata, impura, confusa sit. Jam vero concipito animo tuo hasce quatuor res: coelum superius illud spirit bus angelisqne frequentatum; deinde quod illo infe rius est, firmamentunique a nobis vocari solet; postea cam terram quæ paradisi est; demum eam ter rami quæ est extra paradisumn: deinde ita existimata, quemadmodum id quod firmamentum vocari diximus, præcellentia quadam subtilitatis cœlo illi sublimiori spiritibus que dicato cedit; ac rursum eadem para disum superat et crassiorem et magis materiatum ita et paradisum diguitate puritateque inferiorem quidem esse firmamento; sed terra, quæ extra ipsum est, præstantiorem. Fit it que ut calu "I Cor. x, 2. ibid. 1. Gen. 11, 8. "Lue xx, 45. "Joan. 111, 13.

quidus, manus vero crassa et materiata compago constat; itaque et in terræ partibus idem usu venit, ut scilicet altera esset pura puta et omnis excre menti vacua, ac tenuis subtilisque, qualis erat illa paradisi; altera vero crassa, mista, excrementosa, cujusmodi est hæc que extra paradisum a nobis habetur. Nam et in oleo hoc ipsum deprehendis et in vino: etsi enim unis etiam hæc constent essen tiis, tamen partium aliæ liquidiores defecatioresque ac veluti magis percolate, quales sunt a fundo remotiores, aliæ rursus tarbidiores, feculentio resque atque omnino impuriores esse cernuntur; cæ nempe quæ a fundo propius absunt. sind beatorum spirituum domicilium præcellentius & late genninaque puritate. Ait enim: Objiciat nobis sit firmamento; lirmamentum, paradiso; paradisus hic aliquis fieri non posse (cum terra omnis unius ea terra quam nos habitamus. Est igitur alia para- ejusdemque naturæ sit atque essentia) ut altera disi terra, alia hæc nostra; sed ita, ut non natura, cjus pars subtilis, pura, sincera; altera vero erassa, verum materiæ subtilitate excellentiaque differant. impura, mista, confusaque esse queat. Sed nos Sed potest id etiam hoc argumento a rerum natura respondemus, fieri omnino id posse: quippe in petito demonstrari. Conditus enim Adamus non in aquis quæ sunt ejusdem essentiæ omnes, alias boc crasso densrque pleno materiæ loco qui extra tainen limpidas, alias turbidas; quasdam dulces paradisum est, collocatus a Deo est, nondum enim potuque suaves; alias amaras, atque in poluma deliquerat atque peccarat; neque rursus positus ineptas: item in aere, alium crassum densumque, est in illis præcellentibus locis, ccelo vel firma- alium liquidum, naturalique temperatum puritate; mento, nihil enim adhue boni patrarat: sei quod rursus alium salubri atque amoena temperie, alium consentaneum erat, collocavit ipsum Deus in eo noxia intemperie ingratoque odore experimur loco qui inter utrosque illos medio se habebat denique ipsa etiam corporis nostri membra omnia modo; hoc est, paradiso: hic enim ut non tam quidem, unius atque ejusdem naturæ esse nemo parus putusque est quam Brmamentum, ita rursus negaverit: et tamen oculus lucidus est atque li non tam crassa coaclaque materie constat, atque hæc nostra quæ extra paradisum est, terra. Et vero, eo consilio videtur ejusmodi medio loco ab opifice Deo ille positus esse, ut si morigerus obser varet jussa, subveheretur in firmamentum locum præcellentiorem purioremque paradiso: sin autem mandatis non pareret, sed delinqueret, atque ab ea quain sibi suus effector imperavisset, lege defle eleret, conjiceretur in hanc exsecrabilem, crassam ac densam terram quam nos extra paradisum nunc babitamus. Quin paradisum fuisse medio loco te statur etiam Philoxenus Mabuge episcopus in co sermone quem de contemplatione ai boris vitæ conscripsit hic verbis: Sic consitus a Deo para disus est, ut medium occupet locum; quidquid enim superius est, aut coelum est aut coelo consen tancum: rursum quidquid inferius, vel terra est vel ad terram pertinet. Quippe qualis erat conditio compositioque hominis, talem oportebat esse et locum in quo erat ille ponendus; illa vero ejus erat modi, ut in hominis esset posita arbitrio et boal et mali electio: jam vero qui sic se habet, is inter utrumque medius est, nec ex bono lotus, nec rursum totus ex malo conflatus, sed pro suopte arbitrio ad utrumvis juxta se babens. At ea qui dem erat Adæ conditio, eademque cognitio arboris boni et mali: quare et ejusmodi erat quoque para disi ratio in medio scilicet collocati, ut supra ipsum essent corporaturæ materiæque expertes spiritus qui sola ratione intelliguntur, et quidquid extra omnem compositionem est: infra vero illum bestia et pecudes, cæteraque ratione carentia. Ipse vero paradisus inter hæc et illa medius maneret atque hac ratione cum hominis constitutione congrueret, qui et ipse ex anima simul et corpore constabat. Hactenus ille. Animadvertis igitur doctorem istum perspicua ratione ostendisse paradisum in medio esse positum; neque tam subtili tenuitate dotatum quam ea quæ supra ipsuni exsistunt, neque rursus ca crassitudine materie qua illa composita sunt quæ infra ipsum habentur. Non ergo in hac quam nos habitamus terra paradisus exstitit, sed in alia; non quidoin ipsa sua natura differente, sed tenui Eam lerra in qua est paradisus hac nostra su blimiorem esse. Illud insuper asserimus, eam terram in qua est paradisus altiorem multo subli mioremque exsistere hac quain nos colimas; id enim ita se habere, indicio sunt quatuor illa grandia flumina quæ, orta, in paradisi terra per hanc nostram ab illa diversam feruntur. Nisi enim illa terra altior exstaret, fieri non posset, ut ea Alumina illine præcipiti cursu sub mare magnum delata, tandem per hanc a nobis cultam regionem erumpentia spargerentur. Certum igitur est, ea flumina, quia e sublimi loco promanant, ipsa sua præcipiti fluxione coacta strictaque, et proinde cum impetu delata sul terram el maguum mare rapi, atque ob ipsum eum impetum, quo sunt delapsa, rursus prosilire in hac nostra terra, per canique fluere. Nam quatuor illa flumina (Tigrim, inquam, Euphratem, Gihonem, et Phisonem) sub mase ferri, atque in hac demum quam nos habitamus terra prodire, testatur etiam dominus Ephræm Commentariis in Genesim; et cum co alii. Clarum igitur ex his est, eam terrani in qua situs est pari disus multo eminentiorem sublimioremque esse hac quam nos occupamus. De regno celesti in quo justi voluptate afficientur, sitne in terris an supra cælum. - Regnum porro coeleste illud quod justorum deliciis destinatum est

posteaquam revixerint mortales, ut ait Dominus actori, juxta verax Domini promissum; in para noster, non esse in terris, sed supra cœlum (hoc est, supra firmamentum), quod proxime supra nos est, multis argumentis comprobatur. Primo enim ipsum vocabulum hoc arguit, quo coeleste regnum, non terrestre a Domino appellatum est: deinde idem ille Dominus dixit Vado parare vobis lo cum 7. Et: Ubi ego sum, illic et minister mens rit. Jam vero dubium nullum est, quin Christus vere in cœlum conscemlerit. Præterea divus Paulus scribit in hæc verba: Vos autem accessistis ad montem Sion, et ad civitatem Dei vivi, ad Jerusalem qua est in cælo, et ad cactus myriadum angelorum atque ad Ecclesiam primogenitorum qui scripti sunt in cælo ", Et alibi: Scimus enim quod quamvis domus hæc nostra quæ in terris est, corpus nempe, dissolvatur, atructuram tamen habeamus que a Deo est, domum non constructam manibus in cœlo sem. piternam ". Ad hoc Joannes monachus, sermone priore quem de mundo novo scripsit, sic ait Enimvero regnum illud caeleste Christi, non erat sub firmamento, sed supra coelum, ubi potestatum ordines exsistunt. Liquet igitur coeleste regnum in quo beati voluptate fruentur postquam revixeriut, supra coelum (hoc est firmamentum) id quod supra nos apparet, positum esse. Aliud esse regnum caeleste, aliud paradisunt. Est vero inter caeleste regnum et paradisum ma gua admodum differentia atque diversitas. Nam regnum cœleste supra coeli firmamentum est, at paradisus sub firmamento in terris: ad hoc, re gnum cœleste spiritale est; paradisus vero et ad corpus et ad spiritum spectat, ut superius compro bavimus. Deinde coelestis regni voluptas ea est quæ ex Deo cum beatis angelis capitur; paradisi vero deliciæ ex arboribus amoenis atque desiderabilibus, nec non ex ingenti illo flumine babentur. Præterea regnum coeleste nec oculus vidit, nec uuris audivit, yeque in cor hominis ascendit, ut apostolorum prin ceps Paulus ail"; sed paradisus et Adæ et Evæ oculis aspectus est, auribusque auditus, et subiit in ipsorum animos. Insuper cum in lege, tum in Evangelio distinguuntur in lege enim beatus Moses in co libro quem Genesim (hoc est, de re rum ortu) vocamus, de paradiso locutus est, eum que suis notis descripsit; de coeli autem regno non verbum quidem fecit. Rursus in Evangelio Dominus noster, ejusque discipuli et Joannes Ba plista concionantes, adhortati sunt mortales ad poenitentiam, quia in propinquo esset regnum valeste"; sed paradisum esse vicinum non di xere. Denique hoc quoque inter illa discrimen est, quod post resurrectionem conscensuri sint justi ad cœleste regnum, atque illic in summa voluptate disum vero post resurrectionem nemo ingredietur, sed mansurus est ille cultoribus vacuus. Postremo diversa inter se esse regnum coeli et paradisum, affirmant etiam doctores, quos honoris causa no mino dominus Joannes quidem in ea oratione, cui titulus est, Cur arbor illa seientiae boni et mali appellata sit; et quid sibi velit illud Caristi ad latronem, Hodie mecum eris in paradiso" Severus vero, oratione 22 Epithronii, ut supe rius ostendimus. Utrum in hoc terrarum orbe quem mortales ha bitant an extra eum sil paradisus. Philosophorum profanorum, imo nonnullorum etiam ecclesiasti corum doctorum sententia est, elementa ipsa alterum in altero esse, atque alterum ab altero circumdari: terram enim ab ipsa aqua, aquam ab aere, acreni ab igne contineri (de qua re nos quoque dilucide egimus in eo libro quem de sex diebus conscripsimus), et proinde existimant mare Oceanum totam ambire terram, nou secus atque coronam caput, aut cingulum lumbos; ita ut ab extrema Oceani parte nulla prorsus terra sit, sel aer ei oræ ex omni regione circumfusus. At alii opinantur, amplecti quidem mare Oceanum hunc habitabilem orbem, quantus est, ut corona capul, vel zona corpus cingit; et tamen ultra extremam illam Oceani oram superesse eam terram, in qua consitus fuit paradisus. Itaque putant hi paradisum extra busc a mortalibus frequentatum orbem ex stitisse; quod sane suis argumentis posse compro bari videtur. Nemo enim unquam regulorum co profectus paradisum conspexit: qui si intra eam mundi partem quæ ab hominibus habitatur positus esset, procul dubio reges qui id facere potuissent visum eum ivissent: a qua re tamen omnes adhuc, ob eam ut videtur quam modo dixi causam, absti nuere. Ait enim, qui in hac sunt sententia, aiunt mare illud quod inter hanc nostram et illam terram interfluit, innavigabile esse, ideoque neminem regum illuc trajecisse. Alii vero illi qui elementa ambiri alterum ab altero, atque Oceani aquas uni versam omnino circumdare terram putant, ut nullum supersit solum ultra mare, paradisum intra mare quidem positum esse aiunt, verum ol montes difficillimos et penitus invios qui inter illum el nos exsistunt, neminem mortalium illuc accessisse. Conficitur itaque ex his, paradisum extra eum terræ orbem quem homines colimus, situm esse. In qua mundi regione positus sit paradisus. Sed quærat aliquis, in quanam mundi regione positus sit paradisus versus Orientem, an Orci dentem, ad Meridiem, an Septentrionem? Huic 17 Joan. XIV, 2. 15 llebr. x, 22, 25. I1 Cor. v, 1. 1 Cor. 11, 9. Matth. 111, 1. Luc. Supra cap. 7 sub finem.

respondemus, Basilium quidem et ejus fratrem diso affini terra in hane nostram per vadosum Gregorium Nyssenum, atque præter hos dominum Severum, compluresque alios opinari paradisum ad Orientalem terræ regionem exstare. Basilius nim sermone super illud Pauli ", In omni re gratias agite, ad hunc modum scribit: Ideo ad Orientem versi inter orandum stetimus, ut oculos nostros ad contemplandum paradisum assueface remus, eoque locum nostrum pristinum require remus. Gregorius vero Nyssenus, sermone quem in Orationem Dominicam composnit, sic ait Convertimus nos ad Orientem, non ideo mo!o quod illic Deus sit aspectabilis, qui ubique est, neque ullo particulari loco omnino continetur cum omnem ex æquo occupet, sed quia locus noster pristinus in Oriente est de ea vita loquor quam in paradiso agitabamus, ex quo deinde excidimus; conservat enim Deus paradisum in Eden, in Oriente. Cum igitur ad Orientem dirigimus oculorum nostro rum aciem, atque casum nostrum quo ex bea tissimis illis locis excidimus, revocamus in animus nostros, merito banc tuam precationem tibi offe rimus, etc. Denique dominus Severus, oratione qua disserit cur versi ad Orientem adoremus, hæc pro didit: Quia paradisus in Oriente est, et illine su mus egressi, atque ad locum nostrum antiquum reverti speramus, etc. Sunt etiam qui hine constare existiment, paradisum in Oriente esse, quia qui templa aut ædes construere volunt ad Orientem spectantia, ita describunt, ut ad solem in mense Nisan Orientem obversa sit fabrica, nimirum quia illo mense sol supra paradisi locum oriatur. Et horum alii quidem diem decimum quintum mensis Nisan observant, quasi eo solis radii recte ex orientalibus fenestris prosiliant; alii vero quartum, esque id fieri pulant, quod sol eo sit die creatus, el cursum suum occeperit. Verum Ephræm dicit paradisum universam ambire terram, atque ultra Oceanum ita positum esse ut totum terrarum or bem ab omni circumdet regione, non aliter atque luna orbis lunam cingit. Sunt autem hæc ejus fere verba, quibus in ea sua disputatione utitur Quia procul extra conspectum dissitus est para disus, neque tam acuta inest oculis nostris acies, ut illum assequi possimus; si de ipso periculum facere velis, facile contuleris cum circulo lunam ambiente, atque ita intellectu comprehenderis nam ita ille et mare et terram intra se comple etitur. Quomodo trajecerint primi parentes ex paradisi terra in hanc terram. Et habitaritne Adamus in regione Hierosolymorum, annon. - Quidam eorum doctorum, qui censent paradisum ultra Oceanum esse positum, dixere primos homines ex illa para I Thess. v, 18. Alias exitum. mare pedibus commeasse, cum essent staturæ pro cerissime; atque hoc tum ex Athanasio tum e Cyrillo comprobare nituntur, qui inter alia seri bunt, habitationem primam post paradisum fuisse Adamo in Judæa: præterea ipsum, posteaquam per plurimas regiones vagatus in aliis atque aliis habitasset locis, tandem sub vitæ finem venisse in montem Jebus, ibique sepultum esse; certum est au:em Jebus esse Jerusalem. Et vero dominus Ja cobus Orrobaita tradit etiam Noam illic habitasse, atque in regione Sodomorum plantasse illas cedros ex quibus arcam construxit: quam arcam cum esset una cum liberis suis conscensurus impen dente diluvio, secum in eam intulisse ossa Adami, eaque deinde post diluvium arca egressum, suis filiis distribuisse, prout orbem terrarum inter illos habitandum partiebatur. Verbi gratia: Calvariam Adami dedisse primogenito suo Sem, et terram assignasse ei Juda'am, atque ita posteritatem Sem, cum ei Judaeam ceu suam hæralitatem venisset, illam Adæ Calvariam quæ sibi illius ossibus ex paterna distributione obvenerat, in Ade sepulcro quod alioqui jam tum illic exstabat, reposuisse. Sed alii existimant, inde ex quo deliquerat Adamus, eque paradiso fuerat eliminatus: usque ad dilu vium, mortales omnes mansisse in ca terra quæ trans Oceanum circum paradisum exstabat: hanc vero quam nos jam habemus terram ad id usque tempus vacuain prorsus hominum fuisse desertam que; illosque omnes diluvio obrutos propier vite impuritatem periisse, uno Noa viro justo cum tribus liberis atque conjugibus superstite, ut reliqui tum fuerint soli octo mortales. Cæterum Noam cedros in illa quæ ultra Oceanum est terra sevisse, atque ex illis arcam illic struxisse; eaque vectos octo illos homines, cum a diluvio servati essent, ex illa paradisi regione in hanc nostram pervenisse: non autem pedibus maris vadum transmisisse. Qui hanc sententiam tuentur, Ephram auctorem lau dant, qui in suis Commentariis sic scriptum reliquit: Et ejecit eum ex eo (paradisum intellige) assignavitque ipsi non procul ab eo. Benignitas atque gratia scopus est perpetuus Deo; ejus etiani rei apud inferos vestigia exstant. Habitationem dederat ipsi in paradiso, sed prævaricatus est rursus ergo extrusit paradiso, sed in propinquo collocavit. Sed et hic perditissimi bomines deli querunt, et qui juxta paradisum habitarent, indi gni evaserunt: arcæ igitur imperavit, ea in Arme niam illos portavit, Hactenus Ephrem. Que si sic se habent, verumque est, Ada Calvariam in Jebus (hoc est, Jerusalem) sepultam, et Christi crucem in eam defixam fuisse certum quoque erit, Noam asportasse ossa Adami ex altera illa terra, eum

que, ubi in banc nostram trajecisset, filio suo fructus paradisi (etsi arbores fructusque appellen primogenito Sem caput dedisse: hujusque poate ritatem illud in Jebus (utpote sua ipsorum pos 9ssione) sepelivisse. Hæc igitur ab illis dicuntur qui opinantur paradisum ultra mare Oceanum exsistere; at illorum qui putant paradisum intra Oceanum esse positum, neque nos mari sed inviis et haud penetrabilibus montibus ab illo prohiberi, partim dicunt Ade nepotes pedibus ex illa regione in han: nostram commeasse, partim vero ober rante area illine esse huc delatos. Quam sit amplum paradisi spatium. Sive autem paradisus in regione modo Orientali positus est, ut dixere Basilius, Gregorius, Severus et complures alii, necessum est spatiosum admodum atque amplum fuisse; ei enim rei fidem facit ingens illud flumen quo rigabatur. Nam si hoc, ubi paradisum satis abluit, in quatuor grandes fluvios dissecatur, qui magnam orbis hujus quem nos colimus partem suo cursu alluunt, maximum profecto, amplissimum atque profundissimum, ut sit consentaneum est, antequam in quatuor illos diductum atque dispertitum sit grandes fluvios. Jam vero ex fluminis magnitudine conficitur, paradisum qui illo rigatur amplissimum quoque esse. Sin vero (quæ Ephræmi sententia est) omnem undique terram nostram cum Oceano ambit paradisus. profecto nihil prorsus dubitationis reliquum est, quin sit amplissimus patentissimusque. Quid sit Eden, et cur paradisus vocetur paradi sus. Eden Hebræis voluptatis significationem habet, et credibile est Græcos suam tovh inde formasse. Cæterum Eden locus est amplus ac spatiosus, sie dictus, quod delicatus, ac multis var isque arboribus exornatus sit. Paradisus vero appellatur paradisus quod locus sit cultus pluri mis pulcherrimisque plantis, cum odoratu tum gustatu jucundis, planeque congruus, appositus, accommodatus, n sit domicilium sedesque el amoenitas bominum; nam hujuscemodi locum consueverunt mortales appellare paradisum. Quare beatus Moyses quoque Jordanis etiam regionem, quia amana atque spectabilis esset id temporis, paradisum nominavit. Porro ut regio Eden cun clas reliquas præcellit terras; ita et ea ejus pars, in qua situs est paradisus, cætera omnia quæ Eden complectitur loca superat: neque enim in Eden ullum est solum præstantius eo in quo paradisus est consitus. An fuerint arbores fructusque paradisi quales hare most terra fert, an his dissimiles. - lliud porro affirmamus quoque, neque arbores, neque Cave auctorem istum errore Græcorum quo ruuidam implicitum, sanciorum animas ante ju dicii diem in terrestri paradiso detineri. Vide librum tur) tales omnino fuisse, quales hic apud nos progignuntur; sed longe his præcellentiores, ele gantiores, majores. Nam ut ita statuamus, bisce inducimur rationibus. Primum illi fructus non fuere exsecrationi divinæ obnoxii neque damnati, nt hi nostri; deinde si in hac nostra detestabili terra atque infelice, alia loca, aliis, præstantiores arbores et fructus meliores fuerunt; quanto magis existimandum fuerit, arbores fructusque paradisi his nostris multo præcellentiores melioresque fuisse! Et vero hanc nostram sententiam approbat etiam Philoxenus, ea oratione quam de arbore vitae scriptam reliquit; nam de paradiso, ejusque plantis verba faciens ait: Nequaquam subjecte sunt exsecrationi atque damnationi; hæ enim in eam modo terram pronuntiatæ sunt, quæ extra paradisum est, post violatam ab Adamo legem, ita ut ab ipsis paradisus maneret immunis, sicut in bane usque diem quoque immunis liberque est, eoque et delicatissimæ et speciosissimae arbores in ipso etiam exstant. Cui vel nunc, vel post resurrectionem usui serviat paradisus. Sed solent quidam disciplinarum stu diosi quærere, quis sit vel jam nune paradisi usus, vel quis olim futurus, postquam mortales cum corporibus revixerint His nos respondemus, eo fuisse creatum primo consitumque ab opifice Deo paradisum, ut Adam cum suis in ipso habita ret. Qui ubi contra Conditoris sui imperium peccassent, eliminati inde pulsique sunt. Ex illo porro tempore usque ad Christi adventum versati sunt in paradiso Enoch atque Elias; at vero post Christi regis adventum, buie præterea rei servit ut in ipso habitent anime hominum justorum pio rumque, atque eorum qui per corporis sui crucia tus Christi fidem comprobarunt quique fideles Deum amarunt, exute corporibus usque ad resur rectionis diem: quod in eo sermone ostendimus, quem de anima fecimus. Nam latronis animam eo subvexit Dominus, dicebat enim ad ipsum: Profe clo dico tibi, hodie mecum eris in paradiso. Porro post diem resurrectionis, nullus prorsus ejus fatu rus est usus, sed supervacaneus manebit et vacuus. Jam vero ne quis per conjecturam hæc a nobis dicta putet, libet nonnullis id affirmare rationibus. Primo constat alia etiam spiritus dicata locs, cujusmodi sunt ea ex quibus diabolus cum suis copiis excidit, vacua adhuc manere atque super vacanea: ad hoc pars coeli diavidia ea quam Justi post resurrectionem incolent, adhuc vacua est; præterea ipse terrarum orbis universum tantisper dum linguæ dividerentur, desolatus per hominum infrequentiam manebat, prater unam Babyloniæ fratris Thome Mabienda, theologi, ordinis Prædi catorum, de paradiso, c. 9.

regionem in quam multi convenerant mortales: nere. Quod porro nullam ipsa cognitionem Adamo insuper hacce etiam tempestate plurima sunt in orbe loca quæ neque ab hominibus neque ab angelis incoluntur, plurima item maria innaviga bilia. Denique post resurrectionem nihil erit opus aut sole, aut luna, aut stellis cæteris, vel ullis omnino animantibus, serpentibus, avibus. Po stremo post resurrectionem nullus justorum man surus est in terris, quippe qui supra firmamentum conscendent, sed soli illic relinquentur et moraturi sunt impii. Ut ergo in his omnibus cum ita sese habeant, nihil absurdum out dissentaneum, nihil mutilum aut hians esse dicimus: ita neque in eo, quod paradisus post resurrectionem nullis usibus serviet, quidquam deforme aut hiulcum inesse statueris. Insuper reges sæpe maximis sumptibus magoa extruunt ædificia, que postquam ipsorum usui fecere satis, vacua deinde relinquuntur, et tamen minime temere, aut inconsiderate illa structa existimantur: quis igitur Deum prudentis simum rerum dispensatorem inconsiderantiae ar guat, qui cum paradisum condidisset Adami gratia, cumque in illo collocasset, ut cum voluptate haberet, peccantem inde ejecit, vacuumque illam reliquit? Cujusmodi fuerit arbor scientiæ boni et mali, quam interdixerat Adamo Deus, et que sit ratio ejus nominis. Beatus Moses primo libro scripsit in bane sententiam: Et præcepit Dominus Deus Ada, dixitque ei: De omnibus arboribus paradisi edendo edes at de arbore scientiæ boni et mali ne edas: nam quo, die de hac edes, mortem oppetes", Et paulo post: Et accepit mulier de fructibus arboris, editque, ac dedit etiam viro suo, qui et ipse edit ". Hic tria se offerunt disquirenda, quorum primum est, cur arbor illa appellata sit scientiæ boni et mali; alterum, quid sit bonum, et quid malan; tertium, cajus generis fuerit illa arbor. Igitur quod ad primum attinet, hoc est, vocabuli rationem, dicimus minime appellatam esse arbo rem seientiae boni et mali, quod ipsa esset prædita cognitione qua inter bonum et mainm posset dijudicare, neque etiam quod ipsa ejus rei scien liam in Adamum contulerit. Nam illiusmodi co gnitionis experten penitus fuisse arborem vel hinc intelligas, quod ne bruta quidem (necdum rationali) anima fuerit prædita: nam si bruta, mactanda prinum fuisset ut cætera animantia, autequam de ea potuissent edere primi parentes; rationali vero omnino caruisse certissimum est, cum nulla facultate rebus pro arbitrio utendi dotata fuerit, neque aliquam a Conditore legem acceperit, qualem iis ille imposuit quæ ratione donavit. Quare si per neutram dictarum animarum vivebat arbor illa, colligitur neque scientiam in se ullam habuisse qua bonum possct a malo discer dederit, certum est, quandoquidem ille alioqui jam ante fuerat scientia boni malique ornatus: compo situs enim erat ex anima rationali quæ boni malique judicio pollet. Ad hoc, lex imperabatur Adamo, qualis non nisi iis qui inter bonum et malum norunt discrimen, recte imponitur: nam alioqui (quod absit!) habuisset ille quod de ben quereretur, qui legem sibi oninis prorsus judicii experti præscripsisset. Insuper nisi illiusmodi scientia jam tum fuisset imbutus Adam, qui po tuisset nomina animantibus Indere? qui agnoscere Evam uxorem suam, atque de ea dicere: Hoc jam os ex ossibus meis, et caro de carne mea", elc. Denique divinitatis desiderio tangebatur Adam. atque ejus adipiscendæ causa de arbore illa gustahat: quare necessum est boni maliqua cognitionem in ipso fuisse, qui divinitatis præ stantiam dignitatemque intelligebat, eamque affe ctabat. Insuper considerat ipsum Deus ad imagi nem similitudinemque suani, et omnium que viverent, absolutissimum fecerat. Eum vero qui talis a Deo fuerat conditus, quis neget, judicio (hoc est, boni malique cognitione) dotatum fuisse? Nam quod cacodæmonis fuit fraude seductus, non boni malique ignoratione evenit; sed quia sua ipse cupiditati, pellectus, indulsit. Nam etiam nune qui peccant, nequaquam ut omnis cognitionis vacui peccant, cur enim tales condemnarentur? sed a suo ipsorum affectu seducuntur. Postremo fieri non potuit ut arbor eo Adamum imbueret, quo ipsa carehat. Perficitur ergo ex iis quæ adhuc dicta sunt, non ideo arborem scientiæ boni et ms.i vocatam esse, quod vel ullam ipsa boni a malo distinguendi peritiam babuerit; vel Alamo de se edenti scientiam ejusmodi accommodaverit. Sed car demum id nominis sortita sit prius quam expediamus, dicendum est; quid boni, quidque mali vocabulis sit intelligendum. Bonum igitur, est ipsa obedientia; maluin vero, contrarium obedientiae vitium, rebellio. Nam obedientiam bonum esse ostendunt illa legis verba: Dilige Dominum Deum tuum; ex amore enim alque charitate obedientia nascitur. Est igitur bonum obedientia. Rursus malum esse rebellionem pro bant illa Dei verba: Duo mala fecit populus meus; me dereliquerunt, fontem aque vive, et profecti foderunt sibi fossas effractas que non possunt continere in se aquas ". Jam vero dicimus, arbo rem scientiæ boni et mali illam esse appellatam, quia per eam, reipsa facto periculo, Adamus agnovit bonum et malum. At enim dices, hinc colligh. Adamum fuisse cariturum boni et mali cognitione, nisi de illa arbore gustasset. Sed respondemus, scivisse quidem Adamum obedien tiam bonum esse, et rebellionem malum, ut qui esset ad Dei similitudinem conditus, et ratione "Gen. 1, 16, 17. Gen. 1 d. Gen. 11, 2, 23, Deut. vi, 5. Jerem. 11 15.

pollens, facultateque rerum quas animo concepis- edoctus quid esset bonum et quid malum, quippe set dijudicandarum: verumtamen id ipsum post, per experientiam quoque rei didicisse, ubi conti gisset atque gustasset vetitos fructus. Sicut et Cain non ignorabat quidem rem malam esse homicidium, priusquam id perpetrasset; verum deinde clarius hoc ipsum per experientiam rei didicit homicidio admisso, cum fugaci mobilitate esset multatus. Quin et nos quoque novimus ea que mala sunt, antequam mala designemus verum ubi jam ipsa patravimus, tum reipsa intel ligimus mala esse; et quidem multo certius, tum cum meritam ob illa poenam pendimus. Denique quemadmodum malum esse morbuin non nescimus longe antequam ægrotamus, et tamen facto periculo hoc ipsum propius penitusque agnoscimus cum morbo vexamur; et ut sanitatem omnes norunt bonam esse etiam quando ea carent, cæterum ubi fruuntur sanitate, jani cujusmodi et quantuin bonum sit, per experientiam certius intelligunt ita et Adamus sciebat quidem, antequam de vetita arbore gustasset, bonam esse obedientiam, ma lamque rebellionem; verum cum rebellasset, hoc ipsum experientia magistra rectius agnovit. Qua enim sententia de paradisi bonis dejectus, alque in hanc damnatam terram relegatus est, eamdem per periculum didicit quantum bonum esset obe dientia, et quantum contra malum rebellio. Igitur vocata est arbor scientiæ boni et mali, quia Adamus per ipsam expertus est quid esset bonum et quid malum, atque reipsa agnovit obedientiam esse bonum, malum vero rebellionem. Sed enim, dicet aliquis, demus Adamum per illam arborem esse expertum quid bonum et quid malum esset, non proinde justa ratio ea videtur, ob quam arbor ipsa scientiæ boni et mali vocaretur, quæ scien tiam in se nullam haberet. Respondemus eum esse morem sacrarum Litterarum, ut et locis et tempo ribus earum rerum accommodent nomina, quæ rebus ipsis in locis et temporibus illis evenientibus debentur. Sic puteum quemdam jurgii appellarunt, cum puteus non jurgasset sed de puteo ipso inter se contendissent pastores". Et rursus alium puleum juramenti, non quasi ipse juratus esset, sed quia de ipso facia fuerant juramenta ". Similiter cumulum quemdam lapidum vocarunt cumulum testimonii ", qui nullum potuit dicere testimonium, sed quia apud ipsum peracta fuerat contestatio inter Jacob et Labam. Denique Jacob Bethel nominavit exercitum Dei", cum locus ipse haud esset exercitus Dei, verum quia in eo loco exercitum Dei ille vidisset. Ad eumdem igitur modum arbor illa cognominata est scientiae boni et mali, non quod ipsa vel in se talem scientiam habuerit aut eam in Adamo effecerit, qua hic jam ante pollebat, sed quia per cam arborem est ille reipsa expertus, atque (ut ita dicam) eficienter in ea arbore positum erat periculum et obedientie et rebellionis Adami, atque per eam clare agnovit ille boni malique rationem ipso rei effectu, didi citque quantum esset boni in observando Dei mandato positum, et quantum contra mali in prævaricando. Parere enim præcepto bonum; non parere, malum appellavit Seriptura. Hæc igitur de nominis ratione dicta satis sunto; jam reliquum est ut expendamus cujus illa generis arbor fuerit. Sunt quidam qui existiment non fuisse arborem id de quo gustavit Adam, sed venereum amplexum quo cum uxore ille corpus miscuit; eamque ob rem aiunt partum mulieris esse per Dei sententiam doloribus factum obnoxium; neque aliud voluisse illud præceptum, Ne edatis de illa arbore, quam, Non coeatis, sed sancte et absque omni Venere vivatis; et Quo die de illa edetis, mortem morie mini, id esse quo die corpora miscebitis. Verum banc sententiam minime veram esse vel id satis arguit quod integra virginitate pulsi sint illi paradiso. Censent ergo alii frumentum fuisse hane arborem, atque ideo Christum quoque suum corpus in pane dedisse: ut qua re contractum esset debitum, eadem et exsolveretur. Rursus alli vitem fuisse contendunt, et idcirco sanguinem suum dedisse Christum in vino pro expianda pri morum parentum noxa. Sed nos hæc vera non esse putamus; frumentum enim seges, non arbor dicitur, ut neque vitis. Igitur Philoxenus Mabugensis, ora tione de arbore vitæ, et multi alii existimant acum fuisse eam arborem, qua, cum esset Adamo inter dictum, non abstinuit. Huic sententiae nos quoque ut vero similiori subscribimus. Credibile enim est, simul atque de ea arbore edissent, pudore corre ptos, ex eo quod proxime ad manum erat, subliga cula sibi comparavisse quibus sua obvelarent pu denda, ea vero ex ficulneis foliis fuisse facta te statur ipsa Scriptura ". Neque enim simile veri potest existimari, ipsos prætermissa ea arbore que proxima erat, ad aliam longiuscule dissitam festi nasse; ex cujus follis concinnatis subligaculis suam contegerent nuditatem. Et ergo ficus arbor illa scientiæ boni et mali; qua non vesci cum essent jussi, non paruerunt edicto. Sunt tamen qui velint haudquaquam ficum fuisse, sed potius arbore quampiam novi generis atque inusitati, longe re liquis præstantiorem; cujus fructibus interdictum fuerit Adamo: idque hac colligunt ratione, quia peccarit Alam edendo et multatus sit. Nam vul gari (inquiunt) fructu vescendo, neque peccavisset ille, neque poenam commeruisset. Verum ad hæc respondemus: Cum res aliqua lege prohibita est, non rei vel præstantiam dignitatemque vel utilis tem atque indignitatem, dum aut editur aut omit titur quidquam, referre aut ad peccatum aut ad justitiam vel ad poenam præmiumve, sed ipsam **Gen. xi, 7. Gen. xxi, 20 32. Gen. xxx1, 47. Gen. xxx, 30. Gen. 11, 7.

solam hic spectari obedientiam et rebellionem. thales solent interimere eos a quibus vorantur Verbi causa: Divi Machabæi cum a porcina carne sese abstinerent, eamque ob rem plurima tolera rent mala, non ipsam spectabant suillam carnem, eaque ceu vili et contemptibili cibo abstinebant sed divinum versabant animo præceptum, quod modis omnibus sibi observandum, neque ullo pacto transiiiendum statuebant. Ei martyres tormenta plurima sunt perpessi quia de hostiis deorum gu stare recusabant; non quod cibi illius rationem haberent qui ex victimis parabatur, sed ne sua ip sorum adversus Deum conscientia polluerentur. Sie divus Paulus permittit nobis ut cibis nullo cum discrimine vescamur, tantisper dumn quales sint ignoramus; verum conscios jubet abstinere, nimi rum quia non in ipsis cibis, sed in eorum qui his rescuntur conscientia, res sita est ". Itaque Adam non ex arboris de qua gustavit pretio dignitateve agnovit delictum suum, sed ex ipsa sua rebellione; punitusque est plane non pro gustati cibi natura, sed propter violatam legem. Quippe in observanda aut violanda lege, omnis justitia consistit atque injustitia; non antem in ea re de qua lex ipsa lata est. Fuit igitur ficus arbor illa scientiæ boni et mali, de qua vescebatur Adamus. Ilic rursus obji ciet aliquis: Si mortem attulit Adæ gustata arbor, merito pro homicida habenda Deique hoste est; cum hic Adamum condiderit vitaque donarit, illa perdiderit et vitam eripuerit. Sed ad hoc facile respondetur, non arboren sed rebellionem attulisse mortem Adamo. Nam et in lege scribitur: Qui maledictis usus fuerit in patrem aut mairem moria tur. Nemo tanien dixerit ipsa maledicta, ei qui ipsis parentem insectatur, mortem infligere, ani mamque ejus a corpore divellere: sed impietatem, illi esse mortis causam. Ad hoc, in Horeb, mors præstituebatur populo, quisquis oram montis Si nai contingeret 7: haudquaquam tamen existi mandum est, a moute Sinai quemquam occisum esse, sed potius a præcepto violato. Denique si rex aliquis, civitate hac aut illa, alicui sub supplicio capitali interdixerit, accidat porro ut is ea civitate nou abstineat, ac proinde capite puniatur a rege quis illum dixerit a civitate interfectum esse, ac Don polius sua ipsum rebellione periisse? Neque vero manna Israelitarum, quod Sabbati nocte ser vatum non putrescebat, reliquis vero noctibus cor rumpebatur; vel ipsa Sabbati nox servabat, vel cæteræ perdebant: sed ex observato violatoque prarcepto res tota pendebat. Non igitur Adamo vel arbor, vel gustatus fructus mortem peperit, sed Ipsa rebellio. Cæterum Philoxenus Mabugensis in ea est sen tentia, ut patet neque arborem illam fructum ve gustatum attulisse mortem primis parentibus: si enim, inquit, esca sic illos enerasset, ut herbæ le soli illi, vel tum,cum vescebantur, vel post oppeti vissent mortem. Neque rursus ob solam rebellio nem illos mortem incurrisse: quandoquidem David tribus inodis prævaricatus, per adulterium, per iram, per homicidium, non tamen punitus est, sed delictorum gratiam a Deo consecutus: verum di vinitatis affectationem fuisse illis causam mortis. Simul atque enim (inquit) ad Evam dixisset ser pens: Eritis sicul dii, scientes boni et mali ", si de illa arbore gustaveritis, evestigio illa, maxima cum aviditate, accepto fructu vescebatur: quare existi manduin non est, cibi illius sapore illectam Evani violasse imperium Dei, sed quod speraret se deam fore, divinitatemque affectaret, et ipsam edisse et viro porrexisse. Sed neque Adamum aut fructu ciboque illo inescatum transilivisse præceptum, cum essent in paradiso plurimae arbores alie qui bus sibi libidinem (si ca ipsum tanta tenuisset) exsatiare potuisset, aut omnino ullius esca gratia, spreto atque neglecto Deo conditore suo, obtempe ravisse insidioso dæmoni: sed perculsum etiam ipsum divinitatis ambitione prævaricatum esse, deque velita arbore edisse. Nisi euim illa affectione perturbatum animum habuisset, inquit, facile bac atque hujusmodi alia opposuisset uxori argumenta Cur non serpens qui nobis divinitatem ex arbore gustata promittit, ipse prior edit, deusque evasit? Jam vero neque te, ut edisti, deam factam video qui possim ergo ipse divinitatem sperare si edam? Et, qui valeat arbor, quae etiam spiritu caret, deos efficere qui se vescantur? quasi vero suum ipsa superet effectorem Verum nihil tale respondit ille uxori, neque cum ipsa est ea de re argumentatus nimirum qui etiam ipse divinitatis cupidine victus per vecordiam tenebatur. Ellicitur itaque, neque arborem arborisve fructum vel escam, neque rebel lionem attulisse primis nostris parentibus exitium, sed ipsum eorum animum quo prævaricabantur, hoc est, ipsam divinitatis ambitionem. Nam eadem ambitione diabolus quoque cum suis copiis deli quit: dicebat enim: Ponam sedem meam supra stel las Dei, et ero similis Altissimo; atque ob hoc ip sum peccatum coelo deturbati præcipitatique sunt illi. Hactenus Philoxenus. Sed nos dicimus, ipsam prævaricationem fuisse causam mortis Adamo, id que duabus rationibus comprobamus, quarum ex Dei verbo sumpta bæc est. Dicebat enim Deus Adamo: Quo die comederis tu de arbore, mortem o, petes 1. Altera hæc est: Si divinitatis spe oblata, damon non quivisset Adamum atque Evam sedu cere, procul dubio immortalitate promissa impulis set ad prævaricandum; atque ita quovis tandem molo illi incidissent in mortem violato Dei impe rio, quam ipse fuerat eis comminatus; fregisse ergo præceptum Dei, fuit ipsis exitii causa. Sed cur, 11 Mach. vi et vir; Levit. x1; Deut. xiv. 1 Cor. x, 25 seqq. Exod. xvi, 14 seqq.; Num. xi, 7; Deut. vi, 16. Gen. 1, 5. Exod. xx, 17. Isa. xiv, 11. Exod. xix, 12. Gen. 11, 17.

inquiunt, imposuit Deus Adamo legem, quam præ- illa arbore esset, in animas eorum qui illo aleren sciebat ipsum non esse observaturum? Protecto nisi lex ill fuisset data, in multo majus malum incidisset, quam incidit Satan præsertim cum in tam regali versaretur palatio, ipso paradiso omni bus deliciis affluente, imperata est ergo illi lex cui non erat obsecundaturus, ne in majus malum pro laberetur, quam data lege ruit. Sunt vero aliæ com plures rationes præscribende illius legis quas, volente Deo, post sumus explicaturi. Verum enimvero quæerat aliquis, cur Adami peccatum quod quidem non videbatur gravissimum durissima sit poena consecuta, ipsa mors. Huic primo respondemus, magis illum admisisse flagi tium, quam pependisse poenam: multiplici enim noxarum genere rebellio illa constabat, inscientia, errore, superbia, incredulitate, calumnia, contem ptu denique. Inscientia quidem, quia jumentis, bestiisque similis evasit, qui alioqui sapientia at que ratione pollebat. Errore vero, quippe insidiosi impostoris sui verbis seductus est. Superbia quo que, nam divinitatem affectabat. Insuper increduli date, non credebat enim eventura ea quæ sibi suus conditor Deus erat interminatus. Calumniis denique, ut quibus ille suum est insectatus parentem. Po stremo etiam contemptu; nam imperatam sibi legem vilipendit, sprevit, neglexit. Neque enim sce leris illius existimatione spectandus est cibus quem sumpsit, sed quod spreto suo effectore Deo, hujus jusɛa violarit: contra vero insidiosi hostis sui verba magni fecerit; id vero in rationein vocandum est, inde flagitium. Illud magnum fuit et gravissima poena piandum non in Adæ caput solum, sed in omnem prorsus posteritatem propagata. Sicut et Esau, qui (ut ait Apostolus ) non invenit locum pænitentiæ; non sane, quia rem quampiam inusitatam come disset (tentes enim modo ederat), sed quod esset suæ obsecundatus cupiditati, auctoremque suum Deum contempsisset. Qua fuerit arbor illa vita in medio paradiso et cur vitæ arbor sit vocata. Scriptum est in libro Ge neseos: Et procrearerat Dominus Deus e terra om nem arborem visu appetibilem, et in cibum pulchram; ipsam etiam arborem vitæ in medio paradiso, et ar borent scientiæ boni et mali ", etc. De arbore scien tiæ boni et mali satis a nobis jam dictum est, su perest igitur ut de arbore vitæ nunc disseramus, de qua duo hæc veniunt disquirenda: eur vitæ ar bor vocetur, et cujusmodi arbor ipsa sit. Sunt au tem qui ideo vitae arborem appellatam putent quod ea esset ipsius conditio atque natura ut vitam im mortalem iis conciliaret qui se vescerentur; enim vero hi arborem scientiæ boni et mali, pari quoque ratione dictam volunt, quia cognitionem boni ma lique iis pareret qui ipsam ederent, cibumque ex ea caperent; nam Deum, per eum cibum qui ex tur, vim quamdam efficaciamque indere divinam, a cæteris animæ viribus diversam; sicut carnis ac vini alia est in bumano corpore efficientia, alia le guminum: quævis divina efficacitasque bonum a malo secernat. Eadem igitur etiam ratione arborem vitæ vocatam, quia vitam immortalem suppeditaret iis qui ex ipsa cibum nutrimentumque caperent; idque divina quapiam efficientia. Hanc sententiam firmat Numysius philosophns Christianus sic seri bens: En Adam evasit qualis unus e nobis ad co gnoscendum bonum et malum; ne igitur extendat manum suam et sumat de arbore vile, rescaturque, et vivat perpetuo ". Non hæc dicebat Deus per odium atque invidiam, sed quia indignus esset Adamus qui vitam sempiternam consequeretur, quippe con tra quem jam ante lata fuerat sententia: In pul verem reverteris ", Semovit itaque illum ab arbore vitæ, ne de illa cibum sumeret: qui cibus divino decreto illi esset adversus. Hæc ille philosophus, quibus satis innuit existimare se, ejusmodi fuisse eam arborem ut vitam daret iis qui ipsam gustarent. Dominus vero Jacobus Sarugensis, oratione sua de ejecto Adamo ex paradiso, dicit fieri posse ut arbor illa vitam allatura fuerit immortalem Adamo si de ea edisset, propterea quod mysterium Christi in illa lateret, ac proinde occulta quadam efficientia ipsius fructus ramique pollerent, cum Christus ipse suapte natura vita sit, ac ubicunque ille adest in propinquo, illinc longe absit mors. Et vero bane sententiam ait Philoxenus Mabugensis se nolle oppugnare, cum credat Deo omnia esse factu faci lia. Cæterum alii doctores, quos nos libentius se quimur, aiunt, hand ideo quod vitam ipsa conci liaret vescentibus, vocatam esse vitæ arborem (per inde enim rudis ac stulti ingenii esse, existimare arborem ullam boni malique cognitionem largiri posse iis a quibus ederetur: et esse arborem, qua si vescare, evadas Immortalis), sed ob id, hoc illi nomen a Deo datum esse, quo Adamus ad paren dum præscriptæ sibi legi animaretur. Nam cum soleat quaevis lex duabus fere muniri rebus, pance scilicet denuntiatione, et præmii pollicitatione, quarum illa prævaricationem, hæc observationem comitetur (neque enim minas deberi videtur præ mium iis qui obtemperant, quam multa lis qui re bellant) lataque a Deo lex esset, ne Adam de ea arbore quæ scientiæ boni et mali dicebatur, gusia ret, et prævaricanti poena prostituta ipsa mors Qua enim die, inquit, de illa ederis, mortem obibis; reliquum erat, ut præmium etiam promitteretur observanti legem. Itaque Deus commonstrata alia arbore qua in meditullio paradisi sata, magno ex stabat insignis decore, vitæ eam appellavit, quasi diceret: Si ab illa arbore scientiæ boni et mali te continueris, legique meæ obtemperaveris, en tibi arborem vite de qua edes, vivesque in perpe Hebr. x1, 17. Gen. 11, 9. Gen. 1, 22. ibid. 19.

ex iis qua jam dicta sunt, clarum est, ideo vitæ nomen a Deo arbori illi esse inditum, ut eo non minus Adamum ad observandam jam tum præseri ptam a se legem animaret atque propensum redde ret, quam paulo ante mortis nomine a rebellando deterruerat. Sed hæc de nominis ratione satis sunto. Quod porro restat, cujus ea arbor generis fucrit, neminen adhuc doctorum omnium legimus qui qualis reipsa atque adeo corporis habitu fuerit, explicarit; nam qui mystice interpretarentur inve nimus complures, el nos quoque Deo freti, quando in operis bujus progressu paradisum figurare ex plicabimus, ea quæ ad arcana hujus arboris sensa spectant, exponemus. Ingenue igitur fatemur non dum didicisse nos qualisnam arbor fuerit quae vita vocabatur, interim corporatam revera exstitisse certo persuasi sumus, ipsumque vocabulum ex creationis libro didiscimus, quod pro incitando Adamo ad obedientiam datum illi esse jam demon stravimus: verum speciem ipsam, et fructus quales fuerint, quibusque compta fuerit frondibus, non dum discendo sumus assecuti. tuum. Pro cohortando igitur Adamo ad obsequen- duraret, hac gustata evaderet immortalis? Igitur dum legi, vocata est arbor illa vitae arbor, ut quantum mortis nomine a rebellando deterreretur, tantum vite vocabulo ad parendum impelleretur; eaque gratia præmium quoque plane ex adverso pane responderet, et vita morti. Hanc sententiam probat etiam divus Severus, oratione 33, de epi thronio, ubi de cruce Christi loquens ait: Altera vero illa (vite arborem dico) gloriam Ade paritura erat, nisi ille intempestivi cupidine cibi victus, non paruisset edicto. etc. At enim quæret aliquis, cur non potius regnum, aut incorrupta immutabi lisque conditio vitæ promissa sit Adæ, si foret mo rigerus. Sed respondemus capacem illum perfecte disciplinæ, simul atque conditus erat, esse non po tuisse (4"). Si enim post universam illam legis et prophetarum doctrinam, Judæorum quidam in Sad dacæorum, ut vocant, sectam prolapsi sunt, mor tuorumque resurrectionem et alia sana dogmata negarunt: quanto magis existimandum fuerit Adamum, in ipso statim creationis suae rudimento, incapacem fuisse absolutæ illius doctrinæ qua per suaderi quivisset, manere aliquod sublime præ miuro eos qui Deum amarent, præceptorumque ejus observantes essent; ipsum nempe coeleste regnum? Profecto ut Glios nostros quos tenellos ad ludum litterarium mittimus erudiendos, quia ingenio adhuc rudi sunt, et nondum absoluto, non hujuscemodi verbis prosequimur: 1, da operam litteris, ut in virum prudentem atque doctum, et popularium tuorum primatem evadas: sed meris blanditiis ad frequentandum ludum discendasque litteras cohortamur, et inducimus: ita Adamo quoque Deus, recens a se conditio legem præscri bebat, per quam se revereri Jisceret, eamque le gem si transiliret, mortem denuntia bat: sin obser varet, concessurum se ipsi promittebat arborem vitæ, de qua ubi gustasset, adeptus immortalitatem victurus esset vitam sempiternam. Non ergo rudi adbuc et indocili homini dicebat? Daturus sum tibi jussibus meis parenti coeleste regnum; sed arbo rem veluti digito ostendebat amoena specie appeti bilem, fructuque comptam suo, quam vitæ arbo rem vocabat, morigeroque illi promittebat fore ut ea veserretur et evaderet immortalis. Neque est quod quis hære miretur in Adamo, quando ipsis etiam Judæis post omnifaria legis præcepta atque instituta, non coeleste regnum a Deo promissum est, si dictis ejus obsecundarent, sed terra lacte nelleque affluens, et arborum fructuumque ferax, quales sunt mali panicæ, oleæ, palmæ, etc. Quid igitur mirum si Adamo, cui nuper adeo legem imposuerat, edulem arborem ostendit, quam vitæ appellavit, ea promissione adjecta, ut si in obsequio **Gen. 11, 10. Fall:tor Bar-Cepha. Nam vera theologia docet Adamum conditum a Deo in statu perfectarum scientiarum el cognitionum, tam naturalium quam De fluvio qui paradisum rigabat, et de quatuor fluviis qui ex illo diducebantur. Porro de flu mine quod paradisum irrigat, hee seripta nobis reliquit divus Moses: Et flumen egrediebatur ex Eden ad irrigandum paradisum, atque inde divisum evarit in quatuor capita". Est autem a nobis jam dictum capite 16. Eden esse regionem spatiosam, amplam, amoenam, variam. Paradisum vero locum esse, pulchris, fructuosis, præstantibus, laudabili busque arboribus, præ quibusvis aliis in tota Eden locis ornatum: Paradisum enim ejus regionis quæ Eden dicitur, partem esse inter alias omnes præ stantissimam, laudabilissimain, atque cultoribus suis commodissimam. Igitur illud flumen revera ingens, amplum, copiosum, insigne, ex terra Eden scaturiens atque promanans, in medium penetrat paradisum, eumque universum irrigat; quo per luto, finditur in quatuor deinde fluvios, et ipsos grandes, qui ab illo diducti, simul atque paradi sum reliquere, sub ipsa maris Oceani vada dela buntur; atque inde rursus in hac a nobis habitata emergunt terra. Neque vero hæc nobis ipsi fingi mus sed tanquam Mosis prophetæ verbis consen tanea pronuntiamus, que sancto Spiritu auctore scripta sunt. Nam Aumen illud ex terra Eden ori ginem ducere, atque profluere his verbis affirinat Flumen egrediebatur ex Eden. Rursus quod para disum perluat atque irriget, his: Ad.irrigandum pa radisum. Praterea derivationem illam quam ingen les fluvios fieri diximus, irrigato jam tum oaradiso; supernaturalium, que principem et caput humani generis dicebat S. Thom. 1 p. q. 94 ari. 5.

hæc verba significant: Et illinc finditur, et evadit per quod fluunt, dulciores, amariores, insulsiores, rum salsiores evadunt, cur non existimabimus illos quoque fluvios tantisper dum per beatissimum ac felicissimum locum paradisum fluunt, jucundis simo atque suavissimo sapore esse; in hoc vero exsecrabilis nostræ tractu terræ de illa suavitate plurimum remittere? Porro beatus Moses et nomina illorum quatuor Auviorum, et loca per quae ferun tur, aliaque eodem spectantia diserte explicavit, ut quæ illa ætate non ignota essent: ait enim Nomen unius Phison, qui perlabitur universam lerram Havila, illic est aurum, et ejus regionis aurum præstans est; illic Bedolach, gemmarque Berilli; quasi dicat: Unus illorum quatuor fluvio Phison vocatur, qui ubi ab ingenti ille flumine medium perluente paradisum derivatus est, atque in terram sub Oceani vade se recepit, rur sus prosilit, emicat, scaturitque in Occidua mundi regione, unde Septentrionalem petens, tolam In dorum ditionem alluit (hæc enim lavilæ nomire significatur), ac tandem in mare desinit. Grece Phison Diiobis vocatur. Ferunt autem pleram que ripe hujus fluvii arenam atque etiam alvei præstante auro abundare, et gemmis pretiosis: nam vox Hebræa, Bedolah, margaritas significat. Secun di fluvii nomen est Gehon. Is peragrat universam terram Chus, id. est, Ethiopie; hic a nonnullis etiam Sichor appellatur, Græci Nilum vocant qui a magno flumine digressus, atque sub maris in 4 capita: denique cum addit Moses unius Aluvii nomen esse Phison, eumque circuire universam terram Hevila; alterius vero Gehon, qui pervadat totam regionem Ethiopie; tertium porro Diclat appellari, eumque contra Attur ire; denique quartum vocari Euphratem satis indicat quatuor eos fluvios, posteaquam paradisum reliquerunt, sub terram delapsos, tandem in hoc a nobis culto orbe prorumpere, scaturireque. Ea igitur quæ tum de uno illo flumine, tum de quatuor aliis ab illo deri vatis diximus cum Mosis divini hominis sententia congruunt. Sed urgebit aliquis: Qui possit fieri ut quatuor illi fluvii paradiso egressi præcipitentur sub Oceani vada, atque inde tandem in hac nostra terra erumpant? Iluic primo respondemus, ea quæ a nobis fieri non posse existiniantur, facilia essc Deo: illum vero quem diximus quatuor fluviorum cursum, atque ejus generis alia, divinum esse opus, non humanum. Deinde hoc quoque responsi volumus, paradisum multo sublimiore positum esse regione, atque hæc nostra exstet terra; eoque fieri ut illine per præcipitium delabantur fluvii tanto cum impetu, quantum verbis exprimere non possis, coque impetu impulsi, pressique sub oceani vada rapiantur, unde rursus prosiliant ebulliantque in hoc a nobis culto orbe. Nam qui aquas in sublime ducere, atque ex altis erectisque canalibus veluti siphonibus profundere laborant, ii ex longo inter vallo cataractam sive præcipitium ipsis quoddam fundum delapsus, prosilit tandem ebullitque in plaga alta devexitate abruptum atque difficile comparant, per quod deturbate magno cum impetu sub terram condantur: sub qua postquam coacte, atque suo ipsarum impetu presse aliquousque fluxere, tandem per canales illos magna vi qua ex præcipiti illo casu urgentur, sursum emicant. Hec ita se habere dominus etiam Ephram, et cum eo doctores alii affirmant: quare nos quoque libenter assentimur. Cæterum quod ad saporem spectat, idemne illis aquis maneat apud nos, qui fuerat in paradiso, an minime: nos pronuntiare non dubitamus, in para diso esse gustatu gratissimas suavissimasque, inde autem progressas, plurimum suavitatis amittere, acredinis vero contrahere, cum illud paradisi solum lata Dei precatione beatum et felix sit; at hoc nostrum contra, exsecratione infelix et triste. Quantum igitur interest inter eum fontem cui benedicunt omnes, et eum quem nemo non dete statur; tantum differt suavitate atque amoenitate, illorum fluviorum sapor quem in paradiso, ab eo quem apud nos obtinent. Nam si nostrates aquæ, unius ejusdemque nature cum sint, pro soli indole Unde hoc nomen habeat nescire me fateor, infra autem habet Dijabis, cap. 28. Sichor vox est llebraica significans nigrum ac rubidum. Quod autem Nilus etiam a veteribus ut a dictus sit testatur Plutarchus libello De flumi nibus. Melius, in Mediterraneum, cap. 28. meridionali, atque universam Ethiopum regionem peragrans, demum in Adriam exoneratur quod mare Egypti fines alluit. Tertius fluvius Diclat, hoc est, Tigris, contra Attur Bluit. Quartus est Perath, id est, Euphrates. Et hi quoque duo, ab illo grandiore didacti, et sub mare mersi prodeunt tandem in medio hoc nostro orbe vicinis inter so fontibus perluitque Diclal orientalem Mesopotamia regionem; quem, ut Perath tractu vicino aliquan diu comitatus est, labuntur ambo in magnum mare australæ Bosræ Tria loca pro Adamo condita a Deo - Solent quidam percontari, quid Adamo Evæque futurum fuisset, si impositam sibi a Deo legem in para diso non fregissent. His respondemus, sub vehendos fuisse ex paradiso supra hoc coeli firma mentum quod supra nos pesitum intuemur, atque in cœlesti regno voluptate incredibili et immoria litate prorsus beandos; hoc enim præmii atque pretii pro observata lege dandum illis fuisse. Tria enim loca condiderat pro Adamo Deus; cœlum, paradi Ascur, infra. Tigrin etiam hodie Syri Diclat vulgo vocant; et Plinius affine vocabulo Diglitum appellatum memorat, qua lenior fluit, lib. vi, cap. Bosram aiunt Syri uchem esse ad sinum Persicum, alioqui Amos ir, in lumea recensetu et apud Jeremjam, c. 48, in Moabitide.

agnovissent, ejusque paruissent jussis, et animi m destiam humilitatemque retinuissent, nequaquam amisissent id quo præditi fuerant decus atque or namentum. Denique dominus Jacobus Botnanensis, oratione de ejecto Adamo extra paradisum, hæc scripta reliquit: Condiderat Deus Adamum, non quo paradiso pelleret, sed ut paradisum veluti jure hareditario possideret, in eoque dominaretur, co hominem finxerat, quippe cujus gratia etiam mun dum ipsum creaveral quamobrem simul alque conditus est, incolere paradisum cæpit, quando adhuc nulla nuptiarum mentio erat. Tum mox sub jicit: Et ut in paradiso, ita in cælo quoque victuri erant in suavissima cum Deo consuetudine, atque familiaritate, etc. Colligitur itaque ex his sanctorum Patrum atque probatorum auctorum dictis, Adamum et Evam, si mandati divini olservantes mansissent neque deliquissent sustollendos fuisse in cœleste regnum supra firmamentum, ubi prorsus immoria litate donati, in sempiterna vixissent voluptate. Quin bee ipsum rationi æque certe consentaneum est; ut enim propter violatæ legis peccatum paradiso eliminati sunt, atque in hanc maledictam detrusi terram, ita si divinis jussis obtemperavissent, eoque justi effecti fuissent, hoc erant præmio afficiendi; scilicet ut ex paradiso in cœleste regnum emigra rent, quo inde ab orbe condito ipsis fuerat paratum, ut ait Dominus, ad Adæ et Eva posteritatem. sum, et hanc que extra paradisum est terram: parentes nostri cavissent sibi atque Dominum snum idque hac justissima ratione scilicet ut illum a se effectum oblectaret in paradiso, simul et periculum faceret, morigerusne foret in observanda lege, an rebellis et morigero quidem præmium culti præcepti daretur regnum coeleste, in quo ex para diso sustolleretur, ut ibi omnis expers mortalitatis in summa voluptate vitam agitaret; rebellis vero atque prævaricator e paradiso in hane maledictam teriam detruderetur. Nam et angeli jussa peragunt, divinæque voluntati obsequentes sunt, non absque spe præmii quod ipsis dabitur post generalem mor talium resurrectionem igitur si angeli ea cum spe Dei cultum exsequuntur, Adam quoque atque Eva cum omni sua posteritate legi divinæ in para diso bac spe paruissent, virtutemque excoluissent, quod inde ad coeli regnum essent eveliendi. Efficitur crgo ut quemadmodum abjecti sunt in banc dete rtabilem terram propter suum peccatum legemque Dei violatam, ita si legis observantes mansissent, futurum fuisse, ut coeleste regnum conscenderent, atque inibi in deliciis perpetuum degerent ævum. Hæc ita esse testatur Gregorius Theologus ea ora tione quam scripsit in Dominicam novam, his ver bis: Si mansissemus id quod eramus, legemque Dei observassemus, id facti essemus quod non fue ramus, per accessum nimirum ad lignum vitæ post lignum scientiæ. Sed qnid facti? facti immortales, atque ad Deum propius admissi. Philoxenus præ terea oratione de contemplatione ligni vitæ sic seribit: Deus non solum per naturæ instinctum et Scripturæ auctoritatem ducit nos in agnitionem mysteriorum crucis, sed per ipsum etiam quem conseruit paradisum, quae prima fuit generia nostri habitatio. Nam ut angelorum sedes est coelum, da monum vero post ipsorum casum aer (nimirum medio positus loco); insuper animantium brutorum et hominum post violatam legem, haec terra in qua mune versamur; denique piscium et natatilium omnium aquæ; postremo animæ corpus in quod primum est inspirata: sic quoque destinatus fuerat paradisus ut esset bominum, priusquam peccas sent, domicilium. Cum porro in eo leve atque observatu facile mandatum accepisset Adamus, si cui paruisset, in cœlum illinc evehendus erat: illo spreto, Deique neglecto verbo, non modo caruit coelo, quod sibi alioqui cum incorporeis illis copiis commune futurum fuisset; verum etiam paradiso, qui medius erat locus, per ignominiam dejectus est in hanc terram peccato obnoxiam, ut in ea cum brutis pecudibus versaretur. Præterea dominus Joannes oratione contra eos qui mundum gubernari a dæmonibus putant, scriptum reliquit in hanc sen tentiam: Si ejiciendus erat Adam de paradiso, cur ab initio donatus est a Deo paradiso? nostra rerte causa hæc ita evenire oportebat. Nam si primi illi Caute lege: nihil enim præmii essentialis angelis obvenit aut accrescct post generalem ho Quandiu in paradiso mansissent priusquam ad caeleste regnum traducendi fuissent, si non deliquis sent primi parenies. Sed jam quæstio oritur de temporis spatio quantisper scilicet in paradiso fuis sent commoraturi primi nostri parentes, antequam ad cœleste regnum emigrassent, si paruissent divinæ legi. Tantisper sane dum pro divina bene dictione Crescite et multiplicamini, aucti prole atque multiplicati homines numerum quassent Salanæ et earum copiarum quæ cum ipso ex ciderant colo. Eo enim numero expleto, qui au merus in Dei cognitione fuit definitus, elapsoque jam tum justo tempore; traducturus erat ipsos Deus in regnum coceleste. Ejus enim rei gratia tai spatiosum, amplum, capacem condiderat paradisum, ut universæ posteritati Ade satis in ipso esset loci ad morandum. In bac etiam sententia est Grego rius Theologus dum ait mundum superiorem, ex pleri debere; vocat enim mundum superiorem, ipsas coelestes copias, quarum numerum, diaboli et ejus sociorum casu diminutum, censet instaurandum esse atque supplendum, ascitis totidem in illorum qui excidere locum; hoc est, traductis in cœleste regnum hominibus. Gregorius quoque Nyssæmus Commentario de compositione hominis, capit. 18, ad hunc modum scribit: Sed modus ille multipli minum resurrectionem, nisi tautum accidentale Vide Sixtum lib. v, Biblioth., annot. 126.

candi qui in angelorum natura est, in iis etiam qui sed idem ille modus quo angelorum natura multipacaia paulum diminuti sunt ab angelis (hoc est, in bio minibus) viam suam exercuisset ad multiplicandum genus humanum usque ad definitum Opificis con silio numerum. Adamum el Evam non solos in paradiso mansuros fuisse, sed sobole multa augendos, si mandatum Dei non violassent.--Solent porro hoc etiam quærere qui rerum cognoscendaram desiderio tenentur; fuissent ne primi parentes soli in paradiso mora turi, si legem observassent; an vero sobole pro creata nihilominus crevissent numero homines. Quibus responsum volumus generaturos, maximoque numero multiplicandos fuisse: idque vel ex ipsa benedictione qua ipsos prosecutus fuerat Deus constare, cum diceret: Crescite et multiplicamini, terramque replete et eam subigite, Ea enim verba cum simul cum fausta precatione mandatum con Lineant; quis ambigat, quin Dei et apprecatio et mandatum prorsus prestanda fuerint? Conficitur itaque, Adamum et Evam sobolem numerosam propagaturos fuisse; neque solus illos paradisum habitaturos, si obedientes mansissent. est in humano genere quod Paululum ab angelis minutum es: ", eflicax fuisset, ut ad cum augesceret numerum qui Dei consilio definitus erat. Quod si quis vero quærat procreandarum animarum absque nu ptiis rationem modumque, is vicissim nobis dicat, quo sul sistant modo angeli, sic enim homines sine complexu fuissent multiplicati ut angeli. Idem Nys sæus, cap. 14. ejus operis, sic habet: Si me in terrogaveris, qui potuissent tot hominum millia procreari, si concubitus nullus fuisset, ego mu tuum ex te petam, qui sit prognatus Adam, qui Eva, quando nullæ intervenerat nuptiæe! Quid ergo? ad eumne modum, quo illi sunt effecti, nascituri modus talisne an alius fuerit futurus, id jam mihi erant deinceps omnes mortales? Sane genitura non est explicandum: hoc enim modo quæritur, connubione opus fuisset Deo ad humanum genus multiplicandum in terris, an minime. Hactenus ex Nyssæo. Sed et dominus Jacobus de Boluam Ex quibus (inquit) quæso nuptiis editus est Adam! quos passus ipse dolores ut Evam pareret? Millies angelorum millia stant coram Deo, nec tamen eorum ullus utero gestatus, aut gravida alvo cum doloribus in lucem editus est: multo ergo magis existimandom est opificem Deum homines absque nuptiis procreaturum fuisse, sicut primos quoque illos parentes, e quibus universa hæc generis hu mani posteritas nata est, procreavit. Et paulo in ferius: Quid ergo, dicito mihi, Abrahamo profuit ne concubitus ad procreandam sobolem? Minime sane quippe qui tot annis operam frustra hulc dedisset, bisce apud Deum verbis etiam tum usus est: Domine, quid mihi daturus es qui liberis careo? Igitur ut tunc ex mortuo effeti senis illius corpore edidit Deus tam multa hominum milli: ita si inde ab initio Dei præceptis acquievissent Adamus uxorque Eva, atque ab arbore appetenda se absti nuissent; non defuisset Deo fecundandi generis bumani ratio. Conficitur ergo ex iis quæ adhuc dicta sunt, homines in paradiso absque ullo nu ptiali complexu reipsa fetificaturos fuisse, sed eo modo quem solns opifex Deus novit. Cæterum, quod quæri solet, per Venereumne com plexum operam liberis giguendis daturi fuissent homines in paradiso, an absque nuptiis: dicimus, ut ipsa nostra natura arcano conditoris sui Dei consilio scite fecundatur, augetur, multiplicatur; ita universum quoque humanum genus fecundan dum, augendum, multiplicandum fuisse, et quidem absque concubitu. Nam et angeli multi evaserunt quidem, sed absque nuptiis, et Adam atque Eva sine Venere nati fuerant; ad hoc, etiam nunc vi dere est multa animalium genera absque coitu pro pagari, quale est vermium genus, et culicum, aliaque complura. Hanc sententiain approbat quoque Gre gorius Nyssæus, Commentariis de hominis composi tione, capit. 18, inquiens: Aiunt quidam, si nullus fuisset in paradiso complexus, humanas animas in magno numero futuras non fuisse. Nos vero dicimus hominem ante peccatum admissum quasi angelum fuisse, sed per peccatum ruisse; ipsa enim resur- Sicut autem absque concubitu fuissent prognati, rectio reditus est ad pristinam conditioner. Ergo si post resurrectionem erimus veluti angeli, con sequitur tales quoque fuisse ante peccatum. Atqui angeli non junguntur amplexu; ergo neque homines juncti fuissent nisi peccassent: sed sicut angeli absque nuptiis millies mille sunt, et myriades my riadum numero superant, ita nos quoque, nisi an gelicus ille status in nobis mutatus fuisset connubio ad nostri multiplicationem minime opus habuissemus, 7 Psal. vi, 5; Hebr. 11, 7. Caute lege hoc capul, nam dissonat a com muni sensu theologorum docentium in statu in nocentiæ futuram fuisse hominum generationem per commistionem maris et femin. V:de S. Thom. 1, p. auctique numero homines in paradiso, ita in vera voluptate, atque infinitis partibus majore quam est ea qua hodie mortales fruuntur maxima, illic zla tem agitassent, utpote omnis laboris, perturba tiouis, molestiæ, doloris, morbi denique alque ægritudinis expertes. Edissent enim de paradisi arbo ribus, el suavissimum ex maximo illo dulcissimoque paradisi flumine potum bibissent absque omni inter se dissidio rixave; qualem angeli ipsi, et qualem g. 98, art. 2. ejusque interpretes Bannes, Camel, Valentiam, Molinam, et Sixtum Senen. Jem. lib. v. Bibl. annot. 20.

Adamus cun Eva ante factam legem, vitam viven- corporeum quidem, si ipsum aspectabilem anguem; tes in perfecta pace, charitate, concordia. Quippe his quibus jam mortales fruimur voluptatibus, sua cuique molestia coheret, veluti cibo largiori cru ditatis malum, potui copiosiori nausea, bone valetudini adversa, robori imbecillitas, bone formæ deformitas; atque in aliis quoque. At in paradiso nulla fuisset ejuscemodi rerum vicissitudo; mera enim illic voluptas fuisset, molestiae vero prorsus nullæ, ut que post violatum Dei mandatum tandem enatæ sint..Majoribus ergo deliciis ex cibo potuque illic affecti fuissent, quam quibus hodie mortales demulcentur. De serpente qui Evam adortus decepit. Porro spiritalem vero, si sensum omnem effugientem Satanam qui intra illum latebat atque inde verba faciebat consideres. Altera quæstio est. Ex genere ne reptilium, an vero cæterorum animantium fuerit ille serpens, in quein se Satanam insinuasse, atque ita cum muliere collocutum diximus? Existimamus vero ex bestiarum non repentium numero fuisse, idque bis ducti argumentis. Primo Moses ait serpen tem fuisse astutiorem omnibus bestiis; non autem dixit, omnibus reptilibus. Et paulo post ipse Deus ad serpentem verba rursus faciens: Maledictus (in quit) præ omni bestia agri, et præ omni animali, el pra omnibus reptilibus, dictum non est, Ad hoc, Adamus in ipso initio nomina bestiis avibusque de serpente sie locutus est divus Moses: Et ser- indiderat, ut testatur Scriptura, non etiain reptili pens callidior erat omnibus animantibus agri, quæ condiderat Dominus Deus; dixitque serpens mulieri Vere dixit Deus, ne vesceremini de omnibus para disi". Hic decem nobis expendende atque exa minandæ quaestiones occurrunt, quarum prima est fueritne corporatus serpens ita ut oculis esset aspectabilis qui cum muliere colloquebatur, an vero Satan corporati serpentis speciem prae se ferens, illam sit affatus; an denique Satan intra serpentem latens, verba illa ad mulierem fecerit. Sane domi nus Ephrem quodam suo commentario ait corpo ratum serpentem fuisse, qui mulierem allocutus est Satanam enim a Deo petivisse, ut serpenti sermonis facultatem concederet ad tentandum Adamum; sicut opes Jobi quoque sibi permitti postulavit, quo de ejus patientia faceret periculum. Ex quo conce quitur, ita illi corporeo serpenti sermonis usum fuisse datum, ut asina Balaam; imo vero non solam locutionem, verum etiam intellectum illi serpenti inditum fuisse aflirmat Ephræm, cum Deus ipsum ut intelligentem sit affatus his male Jictis perstringens: Pulverem edes, et super ven trem tuum ambulabie". Cyrillus vero, oratione tertia adversus Julianum perfugam, ait ipsum Satanam se in serpente transformasse, atque ita cum muliere collocutum esse; ac proinde ipsum quoque sub serpentis persona divinis maledictis esse perculsum. Existimat enim Cyrillus, lamonem posse pro arbitrio aut serpentis aut alius animalis speciem quam voluerit sumere. At dominus Jacobus Satu gensis, commentario suo de pulso Adamo extra paradisum, dicit, Satanam se incorporatum atque aspectabilem anguem insinuasse, et inde cum mu liere esse collocutum: quam opinionem nos eliam approbamus atque amplectimur. llanc enim veram esse vel id arguit, quod paradisus duplex erat: corporeus et spiritalis, ut magnis ra tionibus est a nobis demonstratum: Adam item Evaque duplicis et compositæ fuere naturæ, quippe qui ex corpore constarent et anima; quare serpen tein quoque duplicem fuisse existimanduin est Gen. 111, 1. Gen. 1, 14. 1 Cor. 11, 3. bus ac proinde Eva a viro edocta bestiarum nomine serpentem, quod ex bestiarum genere esset, Bevio; hoc est, bestiæ nomine appellavit; quod nomen ab Adamo didieerat scilicet. Erat igitur serpens ex bestiarum genere, non autem eorum animantium quæ reptilia dicuntur. Quæstio tertia est: An pedes habuerit serpens; et, si habuit pedes; bipesne, an vero quadrupes fuerit? Ad hanc quæ stionem respondemus, quadrupedem fuisse, cuni ex bestiarum genere (Mose teste) fuerit; easque animantes, quas bestias solemus vocare, quadru pedes esse videamus. Et vero dominus Ephræm dum hæc in suis Commentariis explicat, inter alia ait: Itane volebas, ut Adam amitteret gloriam suam; serpens vero ne pedibus quidem multare tur? Erat ergo quadrupes anguis: sed quia fuit Sa tane organum, et inhæsit ipsi divina exsecratio, ex bestia factus est reptile animal, et cum ante pedibus gradiretur, deinceps prono ventre prorepsit sicut et Satan, quia prævaricatus fuerat, ex angelo evaseral dæmonium; et ut uxor Lot, quia respexit, ex muliere que ante erat, transformata est in sta tuam salis. Quarta quæstio est, si Satanas in an guem se insinuavit, atque ex co ipse ad Evain verba fecit; cur id a Mose scriptum non sit, sed solius anguis facta mentio. Hic respondemus: Mosem rei ge slæ scriptorem, non interpretem egisse: ac proinde qualis quæque res visa est, talem ab ipso esse de scriptam, non item explicatum qui se revera habe ret. Eva autem serpentem videbat, serpentem secum loquenten audiebat: hoc igitur ipsum Moses suo scripto prodidit, quemadmodum alibi tres illos quos videbat Abrahamus, viros appellavit, cum viri non essent. Ad hoc, si divus Paulus, qui tanto temporis intervallo Mosem secutus est, cum res jam tum explicatae essent, serpenti non Satanie imposturam attribuit, inquiens: Vereor sicut ser pens decepit Evam ", etc., cur non merito Moses, qui tam multis ætatibus Paulum processit, fraudem serpenti ascripsisse videatur? Scriptoris enim est, res gestas narrare; at interpretis munus, a scriptore

locus esset verbisque fides, induit corporatum illud organum, serpentem, eoque habitu visendum se exhibuit. Septima quaestio est, cur præ cæteris bestiis anguem sibi Satanas in organum delegerit. llujus rei causas multas esse dicimus Primo euim nullum erat angue animal ad fallendum astutius; id quod divus Moses quoque his verbis significat Et serpens erat callidior omni bestia agri. Nam et animantium alia vafritie excellunt, ut vulpes; alia, rudi simplicitate sunt, ut oves. Deinde cum anguis lethali veneno plenum animal, consenta neum erat, ut vel propter naturæ congruentiam, mortiferum suum toxicum commisceret Satanas cum serpentis veneno. Tertio, ut idem usuveniret Satanæ quod filio illi prodigo: is enim postquam summo honore excidisset, in eas redactus est vitæ miserias ut porcos pascere cogeretur: sic sci licet Satan ex sua delapsus gloria, in anguem se insinuavit. Quarto, ut cum esset aliquando anguis super ventrem suum prorepturus; id ipsum, humi serpere, diaboli qui in angue latuerat, nubis casem ob oculos poneret. Denique ita natura comparatum est serpentum genus, ut occulta quædam veluti fraterna indolis conjunctio ipsi cum dæmonibus intercedat etsi ea nos lateat. Octava quæstio est, cur permiserit Deus Satanæ et serpenti in para disum introire: imo vero Salanæ, Adamum cum uxore fallere. Ad hanc quæstionem respondemus, varias ob res permissa illa esse. Permisit enim, dutn Satanæ libertatem non impedivit quominus suopte arbitrio uteretur, sicut neque Oziam prohi buit a sanctissimis adytis, ne pro voluptate in ea penetraret. Præterea sivit Deus illa evenire, quo ostenderet, quemadmodum fieri potuit ut Adamum sui imaginem similitudinemque de terra aboleret; ita rursus se huic ipsi permisisse ut posset per superbiam atque fastum affectare divinam majesta tem. Insuper ut ne nihil esset cum quo Adawi libertas arbitrii posset decertare: denique ut peri prodita explicare: ac proinde Moses, qui scriptor nus obsecuta fuisset dictis. Igitur, ut sur fraudi non interpres esse voluit, recte narravit ser pentem cum Eva collocutum esse, non autem dixit Satanam intra serpentem fuisse occultatum. Quæ stio quinta est, quamobrem Satanas Adamum cum uxore seduxerit. Nos existimamus causam Satanæ fuisse invidiam qua illos prosequebatur; nam cum ille sublimi sua dignitate gloriaque excidisset, videretque porro Adamum ex luto conformatum, ad imaginem tamen similitudinemque Dei factum esse, atque omnium rerum quæ in terris essent imperio potitum; præterea paradisum deliciis omnibus plenum incolentem, atque angelicarum copiarum fruentem societate, se vero contra deturbatum atque dejectum, maxima permotus adversus Adamum et Evam invidia, ipsos seduxit. Nimirum hujuscemodi cogitationibus exagitatus est: Ego qui spiritalis sum, exsulo; at Adam qui corporeus est, intro est receptus: ego profligatus omnique gloria exutus; ille gloria in futus vestitusque ego in imo, ille in summo: ego apud bestias, ille apud angelos: ego in vasta solitudine, ille inter amoenissimas paradisi arbores versatur, Hujuscemodi, inquam, cogitatio nes ad prosequendos illos invidia fallendosque ipsum impulerunt: quippe intelligebat ex eo quod sibi acciderat, si peccaret Adam, futurum ut rueret sicut ipse prior ceciderat: atque ex peccato, horum plane alterum Adamo eventurum esse, ut vel moreretur, pro lata jam ante sententia, Quo die comederis de illa, mortem oppetes; vel paradiso expelleretur, atque deinde sobole procreata multi plicaretur secundum faustam illam apprecationem qua Deus ad illos usus dixerat: Crescite et multiplica mini; hoc vero si illi contingeret, tum fore ut ipse et in illum ipsum, et in illius omnem posteritatem im perium exerceret. Igitur ad illum fallendum percitus est miera invidia. Sexta quæstio est, cur non appa ruerit Satau primis parentibus humana specie, vel divina (quali Dominus noster in monte), aut figura majorum bestiarum, quales sunt cameli, elephan tes, el ejusce generis aliæ aut denique cur non suo ipsius proprio atque nativo habitu, sed organo opus habuerit. Sane humana specie non apparuit, quod sciret Evam zon ignorare alium, præter se suumque maritum hominem nullum esse; neque p quæstio hujusmodi est: Cur angui maledixerit vero Deus ipsi permittebat ut hominem simularet, ne justam haberet Eva erroris sui excusationem, conspica:a hominem sibi similem a quo falleretur. Porro divina, vel majorum bestiarum figura non apparuit, quod hæe species nimio metu concussis sent perturbassentque mulieremi, nedum ad au scultandum verbis suis induxissent. Sua denique ipsius naturali specie non est illam adortus, quia magis etiam consternata ipsa fuisset si ejus qui videndi sensum falleret verba audisset; eoque mi Luc. xv, 11 seqq. culum fieret de Adamo observansne mandati divini esset, an minime. Erant igitur cum arbor ipsa, tum Satanas atque serpeus ad explorandam Ade arbitrii libertatem accommo.Jata instrumenta. Nona Deus, qui nullum scelus patrarat, Satanæ vero flagitii reo noxioque, nihil mali imprecatus sit neque enim libero utebatur anguis arbitrio, ut posset se Salanæ pro instrumento non præstare. Ad hæc dicimus detestatum esse anguem ut hoc ipsum Satanæ molestum accideret, qui illo utebatur in strumento; veluti si quis musicum instrumentum confringat, quo eum qui illo canebat excruciet equum nimirum graviter prostravit, ut sessorem simul consterneret; navemque subvertit, ut au Caute lege; nam similitudo quædam indolis, non fraterna conjunctio inest colubro cum dia bolo.

prodere; ne scilicet illi adversariam Deo potesta tem esse ullam opinarentur, que majoribus fretn viribus posset aliquid invito agere Deo. Nam ideo etiam angelorum nulla est a Mose facta mentio ad Agaris usque ætatem, ne Judæi suspicarentur plures esse deos. Insuper quamvis non aperte maledixit Satanæ Deus, tamen occulte atque abscondite id ab illo maxime actum esse aflirmamus. Dum enim expresse anguem exsecrabatur, tacite Satanam maledictis perstringebat; quod post probabimus, Deo juvante. Ilaue enim Satane maledictionem clare arguunt illa Christi verba in Evangelio: Quia prin ceps mundi hujus jam judicatus est ". Et alibi Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, qui para tus est diabolo et angelis ejus. Decima quæstio est, cur Moses serpente scripserit astutiorem fuisse bestiis agri, non autem prudentiorem. Ad hanc responde mus prudentiam virtuti affinem esse; astum vero, vitiis. Et sunt inter bestias alize hebetiores, alia callidiores: neque hic Moyses anguem, hominum comparatione, callidissimum pronuntiavit, sed cum cæteris collatum bestiis, hominibus vero propria sapientia prudentiaque tribui solet, qui alioqui non solum cæteras animantes, sed ipsos etiam angues astu atque solertia longe anteeunt. tam multaret. Serpentem ergo maledictis feriit hæc propter llebræorum quoque imbecillitatem Deus, ut Satanam dolore angeret qui in serpente noluit Moses spiritum intra anguem latentem loquebatur; sicut et legionem alllixit perdendo porcos 0: simul atque enim Satanas conspexit an guem amissis pe.libus humi volutari, acerbo angore excruciatus est. Præterea ideo quoque maledixit serpenti, quod Adamo atque Evæ peccandi causa exstitisset; sicut jumentum lapidibus obrucbatur cum quo corpus miscuerat homo ", eo quod causa mali fuisset; seriptum est enim: En malum venit, sed va illi per quem venit ". Ad hæc ita maledixit ser penti propter Satanam, ut terræ propter Adamum. Insuper bac etiam de causa maledixit serpenti, quo Adam Evaque (ubi viderent quantam sustineret serpens ex divina maledictione multam, pedibus orbus atque super ventrem proreptans) animadver terent atque intelligerent in quam gravem incidis sent errorem, quantumque flagitium admisissent serpenti obtemperantes: ac proinde in posterum magno melu continerentur. Sed juvet apud eos qui hanc movent quæstionem hac inutuum questione uti: Itane vos, serpentis vindicandi gratia quæritis cur exsecratione perstrictus sit qui arbitrio libero minime donatus mali nil patrarat? dicite, quæso, vicissim mihi, cur fere, jumenta, volucres diluvio periere, qua non deliquerunt? aut quid meruere oves, bovesque et aves quæ quotidie insontes ad sacrificia debebantur? Quid commiserant pecora Job, quæ innoxia cum essent, igni sont tradita devo randa? Cur Christus legioni permisit porcos in mari suffocandos, qui nou peccarant? Cur sacrifi cabantur, offerebanturque columbæ ac turtures pro expiand's peccatis quorum ipse expertes erant? Cur ovis pro populi redemptione immolabatur, aut hodus mactabatur pro ecclesiæ impietate, vel bos pro sacerdote improbo, cum neque ovis, neque badus, neque bos deliquissent? Cur contumeliis, imo etiam morte affecti sunt pro populo prophetæ innocentissimi? Quid Christus? nonne supplicium crucis sustinuit pro nostris peccatis? Cur ergo ser pentis multam suggillatis? Numquid æquius esse duceretis si Adamum Deus maledictione multasset. serpentem vero interim ab omni noxa liberum atque impunem habuisset? Destituendusne tibi videbatur Adamus tanta gloria, tantoque honore, anguis vero me pedibus quidem mutilandus? Sed jam dicent: Cur saltem non etiam Satanam simul est exsecratus cum serpente? verum respondemus Deum idcirco non maledixisse Salanæ ne Ada mus Evaque animadverterent spiritum aliquem non aspectabilem esse, coque in multo majores rape rentur errores: neque enim adhuc sciebant aliquid este præter Deum, quod oculis cerni posset: ad Scripsit autem beatus Mcses de paradiso ad hunc modum: Et plantaverat Dominus Deus para disum in Eden ab initio. Et si paradisus ante Adamum conditus esset tamen Moses creato jam Adamo agit de consito paradiso, nimirum quia revertitur ad superiorem historiam. Nam cum ab iis de quibus in sex diebus loquebatur, nondum perfecta narratione digressus fuerit, redit nunc ad absolvendam illam narrationem, eaque ratione agit hic, post creatum Adamum, de paradiso qui alioqui ante illum fuerat conditus. Jam vero quid sit paradisus, et cur a Deo consitus, quo item die, et ubi locorum, in terrane an in cælo, et in qua tan dem mundi regione positus, tum quæ huc spectant alia supra sunt a nobis suis disceptata rationi bus. Cæterum Eden locus est amoenus atque omnis generis arboribus varius, in quo loco Deus paradi sum consuevit atque disposuit. Hæc enim verba Et plantaterat Dominus Deus paradisum, aperte ostendunt, nequaquam ab homine illum esse con situm dispositumque, perinde ac Noe vincam plantavit, aut ut jam conserunt mortales paradisos, hortosque; sed Deum ipsum, suo ipsius studio et mandato illum plantasse sicut ait Psaltes David de Deo verba faciens: Et cedri Libani quas planta. Joan. xvi, 11. es Gen. 11, 8. Matth. x111, 31, 32. 61 Levit. xx, 15. Matth. xvIII, 6. Temere ista astruit Bar-Cepha cum certum sit Adamum in paradiso excellenti quadam co gnitione novisse substantias spiritales, id est An elos S. Thom. part. q. 94, art. 2 ad finem cor poris art. Hoc capite verba Mosis de paradiso, re Lusque eo spectantibus: nou mystico sensu, sed ipsis accommodata rebus explicantur.

vit". Et vero hinc etiam constat, paradisum ab ingessisse, suamque vocem ipsius intelligentie re. pso Deo esse plantatum, quod Scriptura dicat, ab mitio. Sequitur apud Mosen: Et posuit ile Ada mum quem finxerat. Quod ait: Et posuit illic Ada mam, argumentum est gloriæ quam Deus Adamo attribuit, dum ipsum collocaret in paradiso variis arboribus amano, ut se inibi ipse oblectaret, neque sivit in terris, more cæterorum animantium quæ ratione carent, pabulum carpere. Quod porro addi tur: Quem finxerat in hæc nos sensa ducit primo ex sola terra Deum non condidisse Adami corpus, sed ex quatuor elementis finxisse atque composuisse (certe figlina absque aqua non fit) de inde non ita solo verbo progenuisse Adami corpus ex terra, sicut ex hac solo suo jussu herbas pro duxerat, animaliaque cætera, atque ex aquis varia piscium genera; sed suis illud manibus finxisse atque conformasse, quæ res amplissima sane, ho minem præ reliquis rebus, gloria a Deo ornatum ostendit. Præterea Adamum non utero conceptum partuque deinde editum esse, ut hodie homines procreari videmus; Dei mauibus conditum exsti tisse. Insuper ut jumentorum et ferarum, eorum que que volatu et quæ natatu utuntur animantium corpora simul et animas ex terra et aquis condide rat, quæ omnia ratione carent; non sic Adamum etiam effecisse, sed hujus corpus quidem ex humo composuisse, cæterum animam ex nihilo creavisse. Denique non eam fuisse ab initio hominum, pop lorum, nationum turbam in terra quam hodie vi desis; sed Deum primo finxisse personam unam (ipsum dico Adamum) deinde ex illa formasse mu lerem; atque ita deinceps per virum vt feminam procreatum esse genus humanum: atque Lae omnia intelligimus ex verbo illo: Finxerat, quo usus est Moses. præsentasse, quando, ut dictum est, fieri non potuit, ut in corporis sensum aliquem, apparens Deus in curreret. Sed aliorum opinio est, Deum se corporis Adami sensibus corporaliter (ut sie dicam) obtuliss eo quod, hac modo ratione, neque præterea alia ulla assequi ille mente posset divinas apparitiones ras que intelligere: ipsum enim illius conditorem Deum, sese ad ejus humilitatem demisisse, ipsique ita apparuisse, cæteroquin immensum; unde consc quens est, hi u ulterius dicant, Deum bumana eaque regia et prorsus augustissima specie se Adamo exhibuisse aspectabilem et quanquam neque manus habeat, neque pedes, aut vultum, vel cs, tamen demittentem se quasi bis omnibus Besset præditus, ab Adamo visum esse, atque ita manibus suis illum formasse, quod (ut diximus) ad cjus qui formabatur gloriam dignitatemque spe ctat. Sed expendat suo judicio lector has duas opi niones; ac utram malit, altera amissa, retineat, Porro fuere ex hereticis qui dicerent dues Ada mos a Deo creatos fuisse; idque ex eo colligi, quod Moses duorum meminerit, dicens alterum die sexto conditum esse, alterum hic post diem sextum ad illum enim spectare ea verba: Et finzit Dominus Deus Adamun pulverem e terra. At hunc, neque ex pulvere dicere Mosen, sed simpli citer, Adamum illic posuisse quem linxerat. Sed nos illis respondemus: Ex eo quod ante dixera Moses Adamum die sexio esse creatum, deinde, omissa illa narratione, etiam tum imperfecta, trans ivit ad mentionem diei septime, unde rursus, ad absolvendam illam ante coeptam historiam, reverti tur haudquaquam consentaneum esse ut existi nemus duos a Deo effectos fuisse Adamos, sed uni cum. Nam idem quoque de bestiis, de arboribus, de paradiso, el flumine bune rigante fecit. Cum ea m bistoriam illarum rerum nondum perfectam reli quisset, hic jam redit ad eam absolvendam. Piz terea loc quoque illis respondemus, neque Mosen, neque quemquam prophetarum, aut apostolorum, vel evangelistarum unquam memorasse, duos a Dco creatos efectosque fuisse Alamos, sed unui solum. Porro sciendum est, Vetus Testamentum pluribus translationibns ex llebrara in Græcam linguam esse transpositum: Syrice vero redditum esse una quidem interpretatione ex ipso Hebræo, altera vero ex Graco. Cæterum quae fuerit tam multarum translationum causa, et que inter ipsas cæteris probior existi mari debeat, cum aliis ejus generis argumentis disseruimus in co libro quem De sex diebus præ misimus. Igitur in ea Græca traductione que est Septuaginta interpretum, sic scripta exstant illa Mosis verba: Et plantacerat Dominus Deus para disum in Eden ab oriente, et posuit illic hominem Quo habita Deus apparuerit Adamo et Eva. Sed enim operæ pretium fuerit cognoscere quo habita apparuerit Deus Adamo, sive dum ipsius corpus lingeret, sive dum legem ipsi imponeret, sive quando ex ipsius costa ablata conderet Evam, sive denique ubi in paradiso obambulans suam illis \ocem ingereret, inclinante die. Philoxeni Mabugen sis sententia est, priusquam deliquisset Adam ad versus Dei mandatum, Deum neque per angelum neque per rem aliquam corporatam illi apparuisse, sed ipsum sese illi repræsentasse; non quod cor poris sui sensibus, Adam, apparentem Deum per cipere posset, sed mentis intelligentia. Nam etsi habitabat quidem intra corpus Adami anima, iamen non secus atque incorporei angeli, ea cer nere illam quivisse, que supra omne corpus mate riemque corporatam feruntur: itaque cum integri eliam tum essent animæ Adami sensus, neque abs peccato contaminati, Deum se mentis illius ocul.s Psal. c, 16. Quod verti finxerat, est verbum Gabal, quod plane respondet Græco. Aases.

pnzerat. Orientem igitur appellant illi interpretes, proplietie dona in ipsum contulit, propuetam enim ram terrarum regionem ex qua sol oboritur; nam in illo tractu orientalis plantaverat collocaveratque paradisum, ut Basilius, et ejus frater Gregorius altestantur, et Dominus Severus quoque. Quod vero ad ipsum nomen attinet, quo illi LXX inter pretes hic Adam vocant (vocant enim Bar Noso [15]), tria sunt vocabula quibus fere Scriptura et hoc loco et superius utitur pro Adami appella lione; Noso, Bar-Noso, Adam. Et Noso quidem vocat, dum ait: Faciamus Noso (id est ho minew) ad imaginem nostram secundum similitu dinem nostram; Adam vero dum dicit: Et creavit Deus Adam ad imaginem suam: Et posuit illic Adam quem formaverat. Denique Bar-Noso, hic (sequamur LXX interpretum translationem). Posuit illic Bar-Noso (id est, filium hominis) quem finxe rat. Atque hæc tria nomina inter se ita differunt, ut Noso proprie universum genus hominum osten dat; Bar-Noso vero eum qui ex homine prognatus sit, hoc est, filium hominis significet: et Noso quidem pluraliter, Bar-Noso vero singulariter (ut sie dicam) accipiantur, spectentque; Noso fere ad ipsam speciem, Bar-Noso vero ad individua. Porro de voce Adam dicunt apud nos Syros plerique appellationem esse particularem hominis, perso namque unam repræsentare: verum alii existi mant, apud Hebræos nomen esse specificum, et totum genus humanum sua notione amplecti, sicut antehac diximus in Commentario nostro de sex diebus. Rursus alii sunt, qui putant nomen Adam sumptum esse ex ipso hominis corpore, et ei pro prie impositum esse eo quod ex terra quæ Adamo tho dicitur confirmatum sit: Noso vero ad animam peculiariter spectare. Cæterum quid sibi velit illud terræ vocabulum, Adamotho, illic quoque a nobis est explicatum. Dei 14 beneficia in Adamum. Verum enim vero opere pretium est ut expendas hic accurate spad animum tuum, quam multis modis cohone staverit Deus Adamum. Primo enim cum in rerum natura prorsus non esset, procreavit, eflicitque ipsum ex nihilo ut aliquid esset. Deinde ad suam ipsius imaginem et similitudinem condidit. Tertio, cum ipsius longe præstantior esset natura p quam cui manus vocisque usus attribui deberet, tamen illum et manibus suis finxisse, et voce affa lus esse dici voluit. Quarto, conditum ratione ornavit, qua cæteris animantibus illa carentibns præstaret. Quinto, sui cognitione ipsum dignatus est. Sexto, admisit ipsum veluti in suam familiari tatem, ut ea sese pro arbitrio oblectaret, medita tionibus contemplationibusque divinis vacans atque indulgens. Septimo, immortalitatem promisit. Octavo, maxima ipsum sapientia imbuit. Nono, fuisse Adam vel hinc constat quod per vaticinium dixerit: Hoc jam caro de carne mea et os de os e nieo, hac vocabitur mulier, etc. Decimo, auxit ipsum sacerdotii munere; nam fuisse sacerdotem, ex Davidis psalmiste verbis cognoscitur, dum ve luti loquentem Adamum cum Deo induceus ait Finristi me et posuisti super manum tuam "; sa cerdotium enim manuum impositione confertur, sicut et baptismus. Undecimo, regia atque princi pali ipsum donatione amplificavit; ait enim: Et dominanini piscibus maris, et volucribus cæli. Duo decimo, ita ipsum comparavit, ut animo atque in telligentia sua angelis esset familiaris. Decituo tertio, condidit ipsum corpore levi atque expedito. non autem gravi quale demum evasit post violatam legem. Decimo quarto denique, posuit ipsum in paradiso, ut inibi oblectaretur neque cuma cæteris animalibus mentis expertibus in terra nascendo reliquit nascendo reliquit: Et enasci fecerat Dominus Deus e terra omnem arborem ipso aspectu erreten dam, et pulchram ad vescendam; die scilicet tertio produxerat Dominus eas arbores ex terra, cum diceret: Producat terra herbam viriden semen foeti ficans, et arborem fructiferam, etc. Verum hic al priorem illam narrationem regreditur, ipsam abso luturus quin ipse etiam paralisus die illo tertio consitus fuerat. Cæterum Deo attribuit Moses illa verba: Et enasci fecerat arbores, ut intelliger emus non ab homine satas fuisse, ut' Noe vitem sevit, aut alias arbores, alii; sed ipsius Dei cura ac nutu præceptoque exstitisse, juxta illud Psalmiste: Et cedri Libani quas plantavit ". Sed videri possunt verba potius ad hunc modum esse legenda: Omnem arborem pulchram ad spectandum, et exspectandam ad vescendum, pulchritudo enim ad videndi s suur pertinet, appetitus vero ad cibum spectat. Verum consuevit Scriptura appetentiam referre ad oculos, quale est illud Juanuis evangelista in Epistola; Omne quod est in mundo, concupiscentia corporis est, el concupiscentia oculorum ". Et arborem vitae in medio paradiso, et arborem scientia boni et mali. Duas ait Doininum enasci fecisse arbores in medio paradiso, alteram vita, alteram scientiæ. Viden dum igitur qui fieri potuerit, ut duæ arbores in ipso exstarent paradisi meditullio: unam enina solam posse medium obtinere locum nemo nega verit, at duæ ut simul medio quopiam loco exsi stant, non fas est. Sunt igitur qui dicant unicam fuisse in ipso medio consitam, cam quæ vite vocatur, alteram vero quæ appellatur scientiae juxta illam vite exstitisse satam. Sed his objicimus ipsam Scripturam; quæ verba illa: In medio para diso, ad utramque arborem accommodat, non autem ad cam quae vitae est, solam. Hoc enim inde "Psal. CXXXVI, 16. 67 Psal. cil, 16, 1 Joan. 11, 46. Apud LXX in Græco est. pwmou qued Sirus interpres, quen auctor sequitur, reddit ille Barnose.

cognoscitur, quod Eva ad serpentem diceret: De locus erat magnus atque amplus, cui id nominis fructu arboris qui est in medio paradiso, nolite comedere, ait Deus. Erat enim arbor scientiæ, ea qua illis fuerat interdictum, non arbor vitæ. Confi citur ergo ad utramque arborem pertinere quod dicitur; In medio paradiso. Igitur Gregorius Nys senus dicit duas hasce arbores spiritales fuisse, solaque ratione potuisse intelligi, quales non duas modo, sed plurimas uno eodemque loco medio esse posse, nemo dubitaverit. Nam animi nostri vis facile ca conjungit quæ alioqui vel a plurimis simul comprehendi nequeant. At nos dicimus arbores illas corporatas exstitisse; idque nuper ostendimus, atque utrasque in paradisi medio quidem fuisse positas sed non ut in uno eodemque particulari loco, qui locus fuerit paradisi meditul lium. Nam id haud fieri potuit, et si in eo altera exstabat, alteram extra eum locum fuisse necessum est, cum profani etiam philosophi affirment im possibile esse ut duo corpora contineantur uno particulari loco simul sed ita ambas fuisse in medio paradiso, ut quis utramvis dicere recte pos set, respectu extremarum paradisi partium fuisse in medio paradiso. Medium igitur in contextu ita accipiendum est, non ut particularem aliquem locum significet, sed quasi dicat, cum paradisus frequentissimus esset variis arboribus atque plan tis, hasce duas arbores non in ejus angulo quo piam satas fuisse, sed in medio paradiso inter alias arbores exstitisse. Sed et hoc scire operæ pretium fuerit, num duæ iste arbores, altera juxta alteram positæ exstiterint, an seorsim: de hac re nos pro uuntiamus, juxta positas fuisse. Neque enim dixit Scriptura de Adamo: Ne forte adeat arborem vitæ, capiatque de ea, ac vescatur, et vivat perpetuo; sed habet ad hunc modum: Ne forte extendat manum suam, et capiat. Is vero qui manum suam ad rem quampiam protendit, necessum est ut ei rei proximus astet. 'Præterea bine credibile est, ei loco, in quo Adamo certamen et lucta erat adversus arborem scientiæ, proximam exstitisse arborem vitæ, ceu victoriæ præmium: ut si vicisset per continentiam neque edisset de hac, mox permissa fuisset ipsi illa altera gustanda, quippe solet victori palma in promptu esse. Insuper illud quo- p (Ethiopas vocamus) et Ægyptiorum, tandemque que quæri potest, cur Deus produxerit duas illas arbores in medio paradiso, ac non potius in quo piam ejus angulo. Hic respondemus, ideo id factum esse quia in medio paradiso habitaturus erat Adam, accepto Dei imperio de edendis fructibus arboris scientiae boni et mali. Cæterum qualisnam fuerit arbor vitæ, et cur sic sit dicta, deinde qualis arbor scientie boni et mali, et quamobrem eo nomine appellata, una cum aliis ejus generis rationibus supra a nobis satis explicatum: Et flu vius egrediebatur ex Eden ut rigaret paradisum. Et dabatur, propterea quod aineenus et multarum arborum varietate spectabilis esset: hujus pars ca quæ cæteras omnes pulchritudine atque decore anteibat, paradisus dicebatur accommodatissimus ad babitationem oblectationemque hominum. Sed quanta fuerit hujus amplitudo, satis arguit fluvius ille magnus, qui ex ipso affluebat, et post quam clapsus esset dividebatur in quatuor Gu mina si enim fluvius ipse magnus erat, ma nifestum est paradisum quem rigabat, magnum spatiosumque fuisse: Et illine dividebatur, et evusit in quatuor capita. Postquam is fluvius rigasset paradisum, diductus divisusque est in quatuor fluvios quos Moses (quia ipsius sæculo nosi erant) suis et nominibus, et locis describit, inquiens Nomen unius Phison, is est qui circuit universam ter ram Havila. Nomen igitur unius horum quatuor fluviorum est Paison; sive, ut Græcus vocat, Dija bis: qui fluvius postquam avulsus ab illo majore et primario paradisum pelluente, in terramque de mersus est, sub ipsis etiam Oceani vadis fuit, donec ebulliens prorumpat in occidentem, unde versus septentrionem regyrans delabitur per uni versam regionem Indorum (quam vocal Moses terram Havilæe), ac tandem desinit in mare Initicum. Sunt autem qui putent Phison appellatum esse a verbo Phas propterea quod cesset a fluctu aspe ctabili, quippe qui sub multis pelagis majorem cur sus sui partem peragat. Et ibi est aurum, et aurum ejus terræ præstans est; ibi Bedolath, et lapides Berilli. Feruut in pleraque hujus fluminis arena atque in ipsa ripa, aurum probum admirandasque margaritas ubertim reperiri. Hebræum enim, Be dolath, gemmas vocal; Berillos vero, lapides pre tiosos. Alii, Bedolath, candidas uniones significare existimant; Berillos vero, sardos, topazios,

Auvii simul atque derivati sunt ab illo principaliore illic haud diu mansit, sua, non Effectoris sui culpa flumine: absorpti sub Oceanum, tandem prosiliunt in medio terrarum orbe, fontibus non procul inter se dissipatis ac prolapsi desinunt in mare Australe ipsius Bosre. Porro Assur vocat regionem Attur et Ninevitarum ac Bethgarme, aliaque circumquaque his adjacentia loca. Sed enim quærunt hic homines, qui possit fieri ut hi quatuor fluvii veniant e para diso, et absorpti sub Oceanum intra terra viscera meent, ac tandem emergant, effundanturque in bac nostra terra! Verum hanc quæstionem, et ejus ge neris alias jam satis dissolvimus. Porro Moses, explicata narratione earum rerum quæ ad paradisi laudem magnificentiamque item earum quæ ad flumen ingens quo ille rigatur: denique ad seduli tatem Dei conditoris illius atque satoris spectant transit ad dicendum de inducto Adamo in paradi sum his verbis: Et accepit Dominus Deus Adamum, et posuit ipsum in paradiso Edex. Quo habitu appa ruerit Deus Adamo, diximus nuper. Jam vero hoc videndum est, unde, et quo sustulerit ipsum quando Scriptura ait: Et accepit Dominus Deus Adamum. Igitur quidam putant ex Jerusalem sublatum trans tulisse in paradisum: nam in Jerusalem formatumi esse, ubi et mortem etiam obierit. Alii vero existi mant, ex loco humiliore atque viliore sustulisse in locum sublimein magnificumque, et veluti crea tum a se regem induxisse in regalem sedem. Sed quonam illum modo sustulit? Respondent nonnulli, id quod Scriptura ait: Et accepit, nihil aliud sibi velle quam Deum dixisse ad illum: Abi, ipsumque continuo profectum esse. Sed his objiciunt alii, incertum fuisse Adamo, unde, et quo abire deberet. Quibus illi respondent, ipsi in mentem venisse unde et quo abeundum sibi, atque ubi babitandum esset, sicuti visa prophetis solent evenire. Verum alii maluut existimare, Deum Adamo humana specie apparuisse, ipsumque apprehensum transportasse in paradisum. Sed dices: sive per mentis visionem, sive per humanain figuram illi apparuerit; alque ita transtulerit, magno fuisse opus temporis spatio ad iter hoc conficiendum. Igitur nostra sententia est, Deum formasse Adamum extra paradisum, at que illine arreptum sustullisse in paradisum, ibique dimisisse; cæterum eo accepisse modo, quo et Enoch, et Philippum. Nam ut de Enoch scriptum exstat: Et tulit ipsum Deus"; itemque Philippo let Spiritus Domini rapuit ipsum ": sic et dicimus Adamum esse a Deo raptum ex eo loco quo fuerat formatus, atque in paradisum transpositum. Dimi silque ipsum in paradiso Eden, ut eum coleret et Custodiret. Eo quod dicit: Et dimisit ipsum in para diso, declarat Deum sublato Adamo non ostendisse modo paradisi pulchritudinem magnificentiamque, el mox inde abripuisse, sed inibi relicto, facultatem manendi seque oblectandi permisisse ut in loco illius Ipsius gratia condito concinnatoque: nam ouod evenit. Quod porro sequitar: Ut eum coleret et custo diret, quanam sententia erit accipiendum? Nun quid paradisus cultore egebat, in quo silvosa senti cosaque materies non succrescebat? hæc enim poster per exsecrationem coepit in ea terra, quæ extra pa radisum erat, enasci. Præterea qui potuit cultore opus habere paradisus, omnis generis arboribus abundans? denique quomodo euluisset, quando neque sarcula, neque scope, aut alterius generis instrumenta cultura facta eraut. Similiter quorum habebat custodia opus paradisus, cum nulli usquam exsisterent egeni hon.ines? Quid ergo sibi volunt illa verba: Ut caleret et custodiret? Respondemus non id significare fodiendas illi fuisse scrobes in quibus plantas consereret, ut Noe vineam, aut labo riosis ipsum instrumentis operando molestiam ullam subire debuisse, sed in eo positum fuisse cultum illum ut inibi locum sibi pro habitatione aptaret, viasque ac semitas quibus commode posset obambulare, complanaret, ne scilicet otiosus esset: quando ex otio plurima enascantur mala, juxta illud Sapientis cujusdam: Otium malum est, et fraudem parit pigritia. Et divus Paulus dicit: Nisi aliud quam olium agentes". Et alibi ait, quasdam feminas nor solum otiosas esse, verum etiam quarumdam mala rum rerum occasionem dare". Caeterum, quod de custodiendo paradiso dictum est, id ad arcendas inde bestias spectat; paradisi enim vineæ hortique alii quando ab hominibus deserti manent, concul cantur, opprimunturque a feris. Igitur et colere et custodire, ad curam hal.itationis Adani special; neque enim ad exiguum duntaxat tempus datum fuerat ei illud domicilium in quo maneret, sed ad diuturnum longumque. Insuper huc quoque cultus ille et custodia pertinent, ut esset Adamus vigil et cautus; agnosceretque parentem suum ex ipsis plantis fructibusque paradisi, ceu colonus plantarum im mortalium hoc est divinarum cogitationum, ut ait Gregorius Theologus. Denique illis colendi eu stodiendique verbis ostenditur etiam, longe aliter homines vitam suam instituere debere quam pecu des rationis expertes degant: he enim ad colen dum custodiendumque paradisum minime sunt destinate; sed homo est illius cultor et custos designatus, eaque re plurimum iste ab illis differt. quod ipsum quoque dum hominem propriis mani bus formaret Deus, ostendere voluit. Porro postquam de introducto in paradisum Adamo disseruit, et cur euin Deus illuc intulisset, explicavit, digreditur ad dicendum de lege illi imposita bis verbis: Et præ cepit Dominus Deus Adamo, dixitque ipsi: De om nibus arboribus quæ sunt in paradiso, edendo edes; at de arbore scientia boni et mali non edes de ipsa. Hoc igitur est præceptum, hæc lex quam Deus Adamo imposuit, ne ederet de arbore scientiae. Sed jam in disquisitionem venit, quot modis dicatur Gen. v, 24. 1 Act. 1, 39. "It Thess. 11, 11. "I Tim. v, 15.

legis vocabulum, et cujusnam generis lex imperata que ratione vacant, haudquaquam est concesss. Postremo ob hoc quoque lata est Adamo les a Deo, ut ille sciret atque intelligeret, alterum Deo super esse sæculum in quo dignum pretium solvet utrisque et iis qui observant et iis qui violant leges. Sed pergunt quærere nonnulli ulterius, cur legem tulerit Deus Adamo quam præsciret ipsum non esse observaturum. Ad hoe primo respondemus non ideo conditorem Deum legem Adamo imperavisse, ut cam observaret, neque rursus, ut violaret (quo vestra hæc quæstio spectat eum dicitis: Cur, quam præsciret illum legem non præstituro, præceperit), sed eas ob causas quas nuper commemoravimus. Quippe aliud est observare, aliud non observare legem, et aliud scire se habere creatorem, seque esse creatum et præditum arbitrii libertate, hujus que generis cætera cognoscere. Præterea dicimus Sicut præscivit illum non observaturum legem, ita præscivit quoque futurum ut postquam legen ille transilivisset et per peccatum cecidisset, ipse veni ret, redimeret, sublevaret illum a casu p-ccati. In super legem ideo tulit (etsi violatam iri non igno raret) quo intelligeretur, ipsumt esse Dominum, qui condendarum legum haberet potestatem, Adamum vero creaturam, et eum qui merito legibus parere deberet. Præterea quo constaret liberum arbitrium eis peculiariter concessum esse rebus creatis quæ ratione pollent, ut penes ipsas esset vel servare vel frangere leges. Ad haec sancivit legem Dens jam tum præsciens futurum ut violaretur, quo ea obse quiosi a rebellibus secernerentur, amicique ab ho stibus, et legum cultores a prævaricatoribus, atque cum illorum virtus, tum horum vitiositas manife staria fieret, cognoscereturque: sublata enim lege, nullum inter utrosque discrimen fuerit. Et vero hanc etiam ob rem lata a Deo lex est, quam tamen non nesciebat transiliendam,ne ut nesciremus ipsum merito jure iis qui legi parereut retribuere deli. cias mundi, contraque rebellibus ærumnas mundi. Præterea ut ii qui ratione utuntur, intelligerent quod alium ille habeat mundum in quo merita in quemque conferet præmia. Denique non alia ratione præscripsit illam Adamo legem, quam sciebat ipsum transgressurum, atque post aliis mortali bus fidei leges, non nescius plurimos fore incre fuerit Adamo, denique cur ullam illi Deus legem statuerit. Dicimus igitur legem duobus diei modis, universaliter, et particulariter: verbi gratia, uni versalis lex est cognitio illa naturalis quæ nobis insita est, et vis ingenii qua judicamus bonum a malo: eam enim indidit Deus omnium hominum animis, laudans ipsos, si quod bonum est id ope rentur, et vicissim culpans damnansque si malum patrent, quantumvis oceulte ea peragantur. Nam et in gentium, ut ait Paulus, cordibus scripta lex est, el est ipsis sua consciema testis 13, etc. Ejus generis est illud Domini dictum: Sicut vultis vos ut faciant vobis homines, sic facite etiam vos ipsis ", Particu. laris lex autem est, qualis ea quam Deus præscri bebat ipsis Noachitis, ne vescerentur sanguine "; item qualis imposita erat Judæorum Nazaris, de non bibendo vino, aut sicera, neque admovenda capiti novacula", quales denique Judæorum sta tute fuere sacerdotibus, de rebus, aliis omittendis, aliis agendis. Cum igitur legis vocabulo duobus utamur modis, et particulariter, et universaliter, respondemus ad alteram questionem, non fuisse legen universalem sed particularem illam; ne gu staret de arbore scientiæ; soli enim Adamo ejusque conjugi eam imperaverat Deus non etiam universo generi humano. Jam superest ut et hoc disquira mus, qua de causa dederit Deus Adamo legem. Censemus aut m ob bene multas causas id factum a Deo esse. Primo enim, ut sciret se Dominum conditoremque habere qui sibi eam legem impera visset, nam dominorum est leges saucire, deinde ut se creatum effectumque agnosceret: quippe lex creaturis atque effectis statui solet, ut ait David Statue ipsis legislatorem, ut sciant gentes se komines esse. Ad hoc, ut intelligeret libertatem sibi facul tatemque arbitrii a Deo datam esse cum ab illo conderetur; neque enim legem ipsi imposuisset particularem et quæ ex voluntate penderet, ne de arbore ederet scientiae, nisi ante libertate potesta teque arbitrii proprii ipsum donasset, qua si vellet observaret legem, sin nollet, non observaret. Præ terea legem ideo posuit Adamo Deus, ut libero ip sius arbitrio esset materies et veluti clibanus quo probaretur, sicut ait Gregorius Theologus Dedit (inquiens) legem, materiem libero arbitrio. Sicut enim per ligna periculum fit de arte fabri lignarii, an probe atque exacle eam teneat, an mi nime, item per aurum argentumque de aurifabri arte ita per legem Adamo constitutam probatum est ipsius liberum arbitrium, compertumque libertatem ipsius remissam solutamque esse ac magis propen dere ad prævaricandum peccandumque. Nam va luisset quidem observare legem, et tamen non observavit, qualis sane facultas brutis animantibus dulos. Cur les particularis præter naturalem Adamo po sita sit. Ulterius quærunt, cum esset Adamus naturali lege informatus quæ in conscientiæ judicio posita est bonum, a malo distinguente, cur hanc alteram particularem etiam Deus ipsi imperaverit. ne ederet de arbore scientia? Hlic respondemus, id factum esse quo illustrior esset bonitas Creatoris Adami, ut qui non sivit ipsum rebus majoribus animum suum occupare: deinde ne per errorem Rom. 11, 15. Matth. vi, 12, Gen. 1x, 4. Num. vi, 2. 1 Psal. ix, 21. Oratione in Natali Christi.

respondemus, eam concupiscentiam que circa cibum versator primum esse animi nostri af fectum, eoque recte primam primo homini Adamo legem de illa esse impositam. Sed ut clarius evadat quod diciurus, multi et varii suut affectus quibus nostra libertas impellitur, quorum omnium præcipua, et veluti radix est concupiscen tia. Hæc porro trifariam dividitur: nam aut ad ventris ingluviem pertinet, aut ad opum perunia rumque avaritiam, aut ad glorie ambitionem. Ilis enim tribus affectionum generibus comprehense tenentur omnes prave cupiditates: et his adortus est quidem Satanas Dominum nostrum in desero et in urbe; verum, succubuit. Cæterum ventris en ille existimaret, se rerum conditarum esse domi- agendum omittendumve. Ad eam questionem num, neque supra se dominum alium esse. Nam, verbi gratia, cum animadvertisset omnia illa qua sub aspectum cadunt sua causa esse effecta a Deo, s que naturali præditum als illo cognitione, atque omne genus delicias sibi absque ullo molesto la bore in promptu esse, denique res aspectabiles sibi servientes quasi ancillas, et, ut semel dicam, cum vidisset omnia illa bona quibus absque molestia aut cura oblectabatur: facile ipsius animus ex his rbus per arrogantiam confidentiamque mutatus sibi persuasisset, res omnes que condite essent, ad se spectare, neque alius dominationi esse subjectas: nisi hane alteram a Deo legem accepis set, de non gustanda arbore, qua perpetuo ipsis observata oculis in memoriam mentemque ipsi piditas, reliquis duabus violentior difficiliorque revocaret servilem humilemque suam conditionem, seque habere Dominum a quo ejusmodi lex de ar bore sibi esset imposita, atque eas ipsas creaturas quæ sibi serviunt, ad illam suum spectare Domi num. Nam si cum legem haberet naturalem, et insuper hanc de arbore, quæ veluti adjutrix illius esset, tamen deliquit suapte voluntate, atque sedu clus est: quanto magis peccasset lapsusque esset, si hace de arbore lex posita ipsi non fuisset? Rur sus, si præter illam naturalem legem non etiam hane interdicte arboris accepisset, musitassent morosi homines, cur non dedisset illi Deus legem aliam, eaque subsidium attulisset priusquam labe retur per peccatuin? Recte igitur Deus Adamo, antequam peccaret, hane legem de arbore scientiæ imposuit, licet præterea naturali lege informatus esset. Quin hoc insuper scire convenit, uon jam Lum inquinato Adamo positam esse a Deo legem, sed adhue puro proboque et veluti ab omni vitio sitate percolato; sic enim ipsum condiderat. Ad hæc illud etiam quæritur, cur Deus Adamo legem de arbore illa imperaverit, et non de alia re quavis. Respondemus autem: Quo cognosceretur illius amor erga suum parentem Deum. Omnis enim lex vel ad amorem in Deum, vel ad amorem adversus proximum spectat: jam vero nulli adhuc homines usquam erant, ut mandare Adamo posset ne occi deret, aut ne committeret adulterium, vel ne fortum faceret, et que sunt hujus generis alia. Illiusmodi enim præceptis nullus tunc locus esse potuit, quando nulli erant alii homines, ideoque legem de arbore ferebat, qua observanda pietas Adami adversus suum Conditorem agnosceretur. Cur de cibi concupiscentia lex Adamo posita sit. Denique et illud solet quæri, cur Deus legem Adamo imperaverit, quæ ad cibi concupiscentiam spectaret, non ad aliam rem quampiam. Potuisset euim illi lata lege mandare ut quosdam nominatim pra-scriptos dies jejunus aut precibus vacans trans igeret, vel se uno eodemque loco per eos immo tus contineret, aut hujusmodi aliud quidpiam 1: Threu. 1, 11. " Matth. v, 4. ibid. 5. mortalibus incumbit: quod vel hinc constat, quia absque pecunia et gloria vivere homines possunt at sine cibo non possunt sicut apud Jeremiam pro phetam seriptum exstat Dederunt res sans pre tiosas pro cibo, i instaurarent animam suam". Neque enim adversum nos facit illud Domini nostri dietum: Non in solo pane vicit homo ". Igitur quoniama gula, prima est in nobis perturbatio animui, consentaneum erat, ut primæ legis Adamo primo homini ferendæ esset occasio. Et vero quia per ventris ingluviem, cibique appetentiam Satanas Alamum vicerat, idcirco et Christus inde victoriam suam adversus illum in deserto est auspicatus cum illi diceret, ut est apud divum Matthaeum: Si Filius Dei es, dicito ut lapides isti panes fiant. Porro sunt qui Deum culpent, quod Adamum condiderit cibi avidum ac voracem: et interim, lege lata, a cibo cohibuerit. Sed nos ad hæc dicimus, nullam hic in Deum creatorem posse culpam conferri, sed in ipsum Adamum justissime, cujus rationem audi Cupidine quæ est in nobis, est quatenus libere uti permittitur, est etiam ubi coercenda cohibendaque est. Ea igitur pars illius quæ nostro usuí permissa est, culpa vacat, neque lege inhibetur: qualis est, ut edamus, ut bibamus, ut dormiamus, atque hujus generis alia faciamus. Refrenanda vero coercenda que illa est, quam lex vetat exerceri; veluti si quis gulosus sit, aut ebriosus, vel scortator et hujusmodi paliis vitiis deditus. Conficitur ergo, Deum Adamo legem illam perscripsisse, non ut prorsus uihil ede ret, sed ut de una illa arbore non ederet. Nam si nulla illi per eam legem re vesci licuisset, culpan dus revera fuisset Deus legislator, qui illam ita condideral ut edendo vitam sustinere deberet. At quando ab unica ipsum duntaxat arbore prohibuit, neque id vel per invidiam vel per o.fium; sed ut ex ejus legis observatione causam haberet permittendi deinde ipsi gustare vite arborem, quo vita deinceps frui sempiterna posset: haud insons sane videri ille debet qui non saliaverit suam cupiditatem ab reliquis arboribus; neque unicam illam vitarit, qua

efficientia ducuntur ut legibus suis obsequantur. Ad hæc: homines, si volunt, servant; si nolunt non servant suas leges: pendent enim ex libero homi num arbitrio. At aliter se habent earum rerum leges, quæ ratione et quæ sensu vacant; neque enim leo, et audax et timidus esse potest; neque le pus, pavidus et impavidus, sed una audacia leonum est, pavor vero solus leporum. Neque ut leo non sit audax, vel lepus non fugax fieri potest. Con sentaneum igitur est, hæc si suis legibus pareant, non ideo digna esse præmio, quando nulla arbitrii libertate pollent, sed naturæ vinculis constricta te nentur: nos vero vel observare, vel violare leges nobis imperatas quimus, Postremo hoc etiam ad dendum huc duximus, nobis insuper esse inditas etiam leges, illis legibus creaturarum ratione et sensu carentium similes. Verbi gratia; oculis nostris insita est a Deo lex videndi, auribus, audi endi; palato, gustandi; naribus, odorandi; ven triculo, concoquendi; atque ita cæteris membris suas indidit rerum Opifex efficacitates pro legibus Quia quo die comedes de ea, morte morieris. Hæc oratio minas terroremque continet, ut qua Deus Adamo, si prævaricaretur et de arbore illa ederet, obnuntiavit periculum. Sed quæritur, qua de causa illi sit interminans. Facilis est responsio, ut a vio landa lege,illiusmodi minis, et poenæ periculo coli beretur, quam sibi delinquenti præsto adfuturam præsciret. Leges enim per tres causas fere obser vantur: aut per amorem quo legislatorem prosequi mor, aut per præmii spem quod parentibus nobis propositum est, aut denique per metum pense que peccantibus est præstituta. Iluc igitur spectat illa comminatio qua usus Deus ait: Quo die comedes de ea, morte morieris; ut si ille prioribus duabus causis haud induceretur ad parendum, postrema saltem hæc (supplicii metu dico) in officio ipsum contineret. Nam et illud quoque intelligimus, ut poenam minatus est peccanti Deus, ita et præmium esse pollicitum obsequenti, quamvis hoc neque di serit neque scripserit divus Moses, sed contentus pauze meminisse, de præmio lacuerit. Promiserat enim, si positæ legi pareret, permissurum se illi fuerat sibi interdictum. Nam ut cæteræ omnes ve- lione et quæ anima carent, naturæ impetu atque tita fuissent, solaque una concessa, nulla tamen ipsum subegisset necessitas de reliquarum una qua piam gustare, quanto minus cum omnes præter so lam unam permissæ essent, ulla ipsum compulit vis eam unam arborem vetitam attingere. Certum igitur ex his evadit, culpam in Adamo inhærere, non in ipsius effeciore Deo. Sed et illud disqui rendum est: soline Adame legem imperaverit Deus, an vero etiam caeteris rebus dum ipsas con deret, suas cuique leges dederit? Dicimus autem, omnibus rebus esse positas leges: ratione præditis, et rationis expertibus, mortalibus, et im mortalibus; animatis, et inanimatis; que sensu percipiuntur, et quæ sensum omnem effugiunt. Nam, (verbi gratia), angelis primam legem dabat cam ipsos crearet, adversus quam prævaricatur Satan, cum suis copiis lapsus est; deinde alteram illis rursum dabat legem, ut res natura corporatas administrarent, atque hæc inferiora et cognosce rent et gubernarent; ipsa scilicet naturæ elementa et quæ ex elementis composita sunt corpora, ut ait Philoxenus sermone de arbore vite. Similiter et cœlo et terræ legem posuit, ut in rerum natura perdurarent, ut ait David: Stabilivit terram supra fulera sna. Rursus soli et lunæ cæterisque stel lis suas præscripsit leges, quibus motus ipsorum æqualitas regitur, dum nunc accedunt propius, nunc recedunt; juxta illud ejusdem Davidis: Sta suit ipsam in sæculum sacult, legem dedit, et non præter bit ". Denique el mare suam a Deo legem accepit,ipsam arenam; ad quam dum inundans atque procurrens pertingit, sistitur neque ipsam præterit. Quin et herbis, seminibus, arboribus lex data est, ut pullulent, augescantque. Postremo animantia omnia quæ ratione carent, generali hac lege infor mavit, ut res sensu suo percipere et motu sese agitare queant. Ceterum leonibus particulariter audaciam pro lege dedit; leporibus, timiditatem; pantheris, unguenti amorem; vulpibus, fraudulen tiam atque astuciam; agnis, param simplicitatem; aquilis, sævam rapacitatem; columbis, innocen tiam; atque ita de cæteris legibus particularibus que a Deo bestiarum, avium, reptilium denique naturis sunt impositae, sicut prolixe antelse in ut de arbore vitæ ederet, atque ita vitam viveret eo libro quem de sex diebus fecimus, a nobis est ostensum. Denique interrogari solet, quibus in re bus differant ex leges quas Deus imposuit animan tibus rationis expertibus, rebusque aliis corporatis, quæ et anima et sensu carent, ab illis legibus quas bominibus præscripsit et aliis creaturis ratione præditis. Ad hoc respondemus, plurimis eas inter se modis differre. Nam legum quæ hominibus late sunt, in ipsa voluntate posita est observatio; earum vero legum custodia que nec anima nec sensu præditis rebus imposite sunt, in ipsa caruni natura est sila. Tum homines doctrina formantur ad præstandas leges quas debent; at ea quæ ra Psal. cut, 5. Psal. cxLv, 6. c sempiternamn, immortalisque evaderet, idque hinc constat, quod ubi edisset Adamus de arbore scien Lise, dixerit Deus: Ne forte extendat manum suam, et sumat de arbore vita, edaique ac vivat in perpe tuo præterea, quod morte ut poense opposita si ex adverso vita æterna quasi premium, et mortali conditioni quam minabatur Deus immortalis, qua a promittebat. Porro, ubi de lege quam Adamo impe raverat Deus locutus est Moses, progreditur ad dicendum de concinuata formataque Eva, deque bestiarum et pecudum procreatione, et de nomini bus quibus has appellavit Adam, inquiens: Et ait Dominus Deus: Non est bonum Adamum esse solum,

Cur Adamo creato non dixerit Deus bonum esse Numine, et in aliarum virtutum exercitio virum quod fecisset. Sunt ex interpretibus qui dicant ea verba a Deo pronuntiata esse voce que in au diendi sensum caderet, ad erudiendum Adamum docendumque quod Deus creator sit, ipse vero cum uxore rebusque aliis quæ usquam essent, crea turæ. Cæterum cur cum finxisset Deus Adamum non dixerit, videre se id quod condidisset esse bo num, sicut de reliquis rebus a se effectis dixisse memoratur; duplicem existimamus esse causam alteram, quia hic dicturus erat non esse bonum, parum enim illa duo inter se consentanea fuissent; alteram, quia in libertate arbitrii Adæ positum erat, ut aut bonus aut non "bonus esset: Non est, inquit, bonum, Adamum esse solum. Quid igitur fa clo opus est ut faciat ei adjutorium? Nam si id quod non est bonum rejiciendum es', illud sane quod bonum est, plane ut constituatur convenit; nega tio enim si falsa sit, affirmationem esse veram necessum est; sunt enim illa sibi inter se ex dia metro opposita: Fariam ipsi adjutorium qualis ipse est. Nuper dicebat Deus; Faciamus hominem; hic vero dicit: Faciam. Nimirum illud nobis ora culum numero plurali prodit tres sacrosanctas personas, hoc vero, singulari, unam essentiam ut ex his duobus oraculis intelligamus, Deum esse unam essentiam, et tres personas. Ad hoc, supra de formatione Adami agens dicebat: Faciamus hominem ad imaginem nostram, quo significarel per verbum numeri pluralis, consultationem quamdam deliberationemque, idque ad ejus, qui formandus erat, dignitatem spectabat, ut qui non conderetur absque verbo et consilio deliberationeque Dei, contra at que bestiae rationis expertes que solo jussu exstiterunt: hic vero, u'i de formanda Eva tracla tur, ait: Fuciam. Et hae variantia, complures habet rationes. Primo enim ostendit, unam esse viri fe minæque naturam; deinde Dei studium adversus Adamum et Evam explicat clarius; ad hoc, pro dit Evæ conditionem minime supervacaneam esse. Insuper docet Deo non tandem aliquando in men tem venisse de conformanda Eva, sed in ipso statim initio simul atque Adamum conderet. Et hæc quidem sensa ex verbo, Faciam, commen tando elicere possumus. Porro cum adjutorii vo cabulum variis usurpetur modis, illud quæritur, qua in re adjuvare debuerit Eva Adamum; hoc est femina virumo. Statuimus autem in plurimis. Primo in procreandis liberis, hoc est, utero gestandis. Præterea in educanda prole prognata. Insuper ut ad virum spectat ea quibus opus est colligere comportareque aliunde domum, ita femi næ est, domi omuia ordinare, atque ut in prom ptu sint disponere administrareque. Adhæc, fe mina ut in latis ita et in adversis ferendis so ciam se viro præstare, unaque onera omnia sub ire debet. Denique et in reverendo, colendoque Galat. 11, 28. ipsa adjuvat: nam ut Paulus ait: Christi salus, el viris et feminis' ex æquo est communis ". Quod porro addit: Qualis ipse est, perinde est ac si di cat, quæ eadem naturæ conditione cum viro prædita sit, non autem quæ ut bestia vel ju mentum, operam illi præstet, quæ humana carent indole. Præterea paritatem quoque naturæ, illa verba, et consimilitudinem in utroque sexu os tendunt, ita ut neutrius, vel præstantior vel de sertior existimari debeat. Denique cum tribus fere modis, eos qui alios adjuvant distinguere soleamus (aut enim major opem fert minori, aut minor majorem juvat, aut æqualis æquali operam commodat; verbi gratia, interdum rex opitula tur humilis conditionis viro, et etiam ubi panper subsidio est diviti, sæpe quoque vir princeps principi viro, aut plebeius plebeio suppetias ve nit) possunt addita videri verba illa: Qualis ipse est, ut equalem aquali auxilio esse intelligamus, dum Eva Adamum adjuvat. Quod si vero quis objiciat, Evam Adamo plus angustiarum quan opis attulisse: ei respondebimus, culpam ejus rei non in Evæ conditorem Deum, sed in ipsam Evam esse conferendam. Sicut hodie videmus multas feminas triste viris suis connubium reddere; sed id illarum ipsarum vitio fieri, non autem ip sarum opifici Deo boc crimini posse verti. Nam et manus nostræ eo effectæ sunt, ut que proba sunt ea agant, jam si ipsis ad patran la mala utamur, erit sane nostra ea culpa, non conditoris illarum Dei et oculos nostros formavit Deus ut viderent quæ recta sunt teste Davide, si tamen ad ea quæ impura sunt ipsos intendamus, quis id effectori Den ac non potius nostræ vitiositati ascribat? Et for naverat Dominus Deus e terra omnem voluerem cali. Non jam formasse Deum alios anin.antes, aliasque volucres post superiores aflirmat, sed de illis ipsis prorsus hic agitur, atqus ad eadem effecta, re.it oratio, quod ideo sit, ut intelligamus Adamum solum et absque ullo adjutorio quod consimilis esset cum ipso naturæ, formatum primo fuisse, cum bestie, jumenta, aves gemino sexu simul con dita essent. Cæterum formandi verbum hic non ita accipiendum est quasi ex terra sint coagmen lata animantia, feræ, aves; hæc enim ipsa pro duxit natura, s'cut et reptilia progenuere aqua, ut ante est a Mose dictum sed ideo formandi sive fingendi verbo utitur Scriptura, ut sciamus non solam terram illa procreavisse, quod Mosis verba: Producat terra animam viventem, jumenta, et reptilia, etc., videbantur sonare; sed ex terræ simul et aquarum coagulo enata esse, aut ex qua tuor potius elementis. Nam ex his, ut Adami, ita cæterorum quoque animantium, ferarum, avium, reptilium corpora suut composita; sed illius cor pus, Dei ipsius est manibus informatum, horum

datis uti: unde conficitur, illa Mosis verba alim perium quod Adæ ejusque posteritati in feras, ju menta, volucres a Deo concessum fuerat, spectare; ut pro illo, quibus collibitum esset nominibus, ea appellare posset. Est et tertia sententia eorum, qui verba illa referunt ad ipsam rationem qua Deus humanum genus ornavit; ea enim dum homo uti tur appositis, et feras, et volucres cæterasque res creatas, nominibus appellare potest: Et imposuit Adam nomina omni animali, et omni volucri cali, et omni bestia agri. Quidam putant Adamum, voce quae sensu percipi audirique posset pronuntials, singulis animantium speciebus voluerumque nomina indidisse, cum editiore colliculo terræ pro paradiso insidentem angustaque amictum majestate et splen dore quem habita præ se ferebat, et solis radios su perantem; illa submissis capitibus prona, neque præ nimio decore quo ille splendebat, intueri ipsum andientia singulatim præterirent, suisque ab illo appellarentur ex ordine nominibus (uam neque Israelitæ quiverunt Mosis vultum inspicere ob ful gorem quo collucebat neque nos valemus ocu lorum aciem intendere in solem propter resplendens jubar quo circumdatus est) veluti verbi gratia, cum taurum ille nomine cieret, audito nomine suo taurus transibat coram illo, capite demisso, nequa oblueri ipsum potens: similiter nominatim citatus equus agnoscebat nomen, præteribatque dejecta vero corpora non manibus, sed solo jussu Dei non Adami autem lingua, nominibusque ab ipso ccaluerunt. Et duxit ea ad Adamum. Unde ad duxit feras, jumenta, aves, ad Adamum nimirum montibus, solitudinibus, aliisque locis passim collecta, solo nutu suo ad Adamum egit, sicut ad Noe quoque diluvii tempore. Nam ut hic, ita volente Deo, nihil sibi ab illorum feritate metue hat, ita neque Adamus, eo quod adhue non de liquisset adversus Dei mandatum: imo vero ipsa Adamum reverebantur, pavebantque ac tremebant ad ipsius conspectum. Sed et hne animadverten dum est, hie prorsus atque omnino effectum dari quod ante dixerat Deus ad homines. Dominamini piscibus maris et volucribus cæli, omnique ani manti terra. Et rursus: Dominamini piscibus ma ris, etc. Quod autem illa ad Adamum, non Adamus al illa ducitur, amplificandæ dignitatis causa fit; quasi res possesse transferantur ad possessorem, aut mancipia ducantur ad Dominum: ostenditur enim, illa obsequium debere Adamo, ejusque causa esse condita. Ut videret quibus illa appellaret no minibus. Non hæc eo dicuntur, quasi Deus illorum nomina ex Adamo discere opus habuerit, sed vul gari hominum more loquitur Moses; quippe sole mus quæ alioqui nobis etiam perspectissima sunt, ca tamen proponere aliis ut ipsorum sententiam quoque de illis audiamus: Deus enim ab omai æternitate cuncta novit priusquam exsistant. Et quodcumque appellaverit Adamus animam viventem, id erit ipsi nomen. Cum dicit, appellaverit, osten-cervice, neque Adami couspectum sustinens: atque dit nomina illis esse ab Adamo indita. Cum porro addit Animam viventem, arguit ca modo id tempo ris ad Adamtm producta esse, quæ animali anima (ul sie dicam) fuere prædita. Denique cum dicit Id erit ipsi nomen, demonstrat, ea singulorum esse nomina que ipsis sunt ab Adamo posita. Conficitur ilaque, pisces, reptilia, arbores, semina, virgulla, berbas, cateraque ex terra nascentia, et res præ terea alias inanimas, non hoc loco neque hac vice nomina sua ab Adamo accepisse, sed alio post tem pore, neque enim illa omnia potuere una cum feris, jumentis, volueribus ad Adamum adduci, atque bee prima est de illis verbis doctorum sententia. Cæterum alii sic existimant, dicta illa Mosis non eo spectare quasi Adamus nomina jumentis, fe- p universam lominum posteritatem usque ad illud ris, volucribus posuerit, sed ad imperium Adami, quod ei ea simul universo generi humano in illa datum est, pertinere. Nam penes quos est rerum quarumdam dominium, ii quibus volunt nominibus res eas censent, sicut possesor ea quæ pos sidet. Quid enim alioqui profuisset, inquiunt, hanc aut illam bestiam volucremve hoc vel illo no nine nusenjasse, quad nowea neque ipsæ agnoscere quivisseut, neque en sæculo ullas mortalium ab Adamo discere! Ad hoc videmus singulas gentes sua quaque lingua sermoneque ac vocabulis propriis, animantes avesque nominare; Exod. 1111, 29. Act. 11, J. ita de nuncupato asino, aliisque singulis animalium et bestiarum voluerumque speciebus. Sed dicet ali quis: Unde didicerat Adamus, quo genus quodque nomine esset vocandum. Ad hoc respondent, qui bus hæc interpretatio placet Spiritus sancti fretum gratia, instinctu, atque efficientia; illum propriis appellasse quaeque vocabulis: quippe sicut apostoli impulsi sunt ad loquendum aliis linguis, pro eo ac Spiritus sanctus suggerebat ipsis ut loquerentur 83, ita etiam Adamum ab ejusdem sancti Spiritus benignitate efficacitateque accepisse et scientiam el vocem et orationem, atque ita singulis anima lium generibus sua attribuisse nomina. Porro iis dem illis ab Adamo positis nominibus usam esse tempus quo sunt confuse lingue: et sicut ille femi nam vocaliat mulierem, et Evam, ita omnes illius seculi feminas ad confusas linguas usque appellatas esse mulieres, et Evas; quando etiam hodie multi mortalium iis utuntur vocaballs, quae sunt ab Ada mo primun prodita. At alii interpretum, ut nuper ostensum a nobis est, dicere malunt, Mosen signi ficare illis verbis, imperium Adamo ejusque poste ritati concessum, pro que nomina animantibus cun ctis rebusque aliis imponere possint. Alii vero existimant, be ad ipsam rationem spectare, qua douati ab opifice Deo homines, suis res quasque

vocabulis queunt appellare: Et Adamo non inte- gerebantur: eaque non aliter intelligerent quan niebatur adjutorium qualis ipsius erat. Ilaudqua quam existimanda sunt hæc verba pro responso data esse cuipiam quis enim interrogare potuisset num Adamus haberet subsidium sibi simile, quan do præter illum etiam tum nemo erat hominum? Verum spectant ad cognoscendum discrimen inter Ada conditionem et cæterorum animantium ratione carentium in eo positum quod in his mas et femina pari ortu simul exstiterint; in genere vero humano Adam solus conditus sit, et deinde ex ipso femina. oculis auribusque corporeis coram fieri viderent at que audirent, deinde radiis divinarum revelationum pectora ipsorum collustrabat: revelationum (inquam) earum rerum quæ aut eventura erant, aut jam tum acciderant. Verum illiusmodi revelationes divinæ ef Spiritus sancti efficaces actiones, prophetis vigi lantibus contingebant; at Adamo dormienti olive nit sacra illa revelatiorei que circa il'um agebatur in condenda ex ipso Eva. Fuit igitur ea sive qu'es sive Exataste, qua Deus Adamum devinciebat quando ipsius detractani corpori conformabat Evam, illi similis sacræ visioni qua Abraham cernebat lampadem ignis incedentem inter frusta ", qua Eze chiel invectos Cherubinos ", qua Isaias Deuin se dentem in sede sublimi Seraphinosque stantes cir cun ipsum; denique qua Petrus descendens e coelo velum contuebatur ". Atque hæc hactenus de quiete sive exstasi, quam Deus Adamo injiciebat, dicta a nobis sunto. Illud porro quod scribitur, dormivisse Adamum, ostendit ipsum adhuc iguarum quid rei esset somnus, se nudum humi abjecisse, alque stertuisse, sed indutum interim gloria, splen denteinque solis in morem.Porro in disquisitionem autem hic venit, num per insomnium viderit cos tam quæ sibi subtrahebatur, atque conformabatur in feminam, an vero reipsa eam costam intuitus sit? Respondemus vero, cum minime costam ipsam re vera aspexisse, cum dormierit: neque etiam per insomnium (quanquam non negandum sit esse quædam insomnia vera, cujusmodi fuere illa quæ Josepho evenerunt et Pharaoni, Item Danieli et Na buchodonosori, atque etiam Josepho Mariæ sponso, denique uxori Pilati, compluraque alia bujus ge neris) sed per divinam revelationem, cum som tamen interim esset ipse occupatus. Cæterum di vinæ revelationes non uno omnes modo hominibus offerri solent: sed partim repræsentatis rebus ipsis, alia per insomnia: denique nonnullæ etiam neque per res ipsas neque per insomnia, sed per anima sensus, occlusis seilicet sensibus corporis: sicut nobis usuvenit,dum clausis oculis obturatisqué au ribus cogitationem nostram ita intendimus in rem quampiam remotam, ut neque audiamus illos qui nos ex propinquo alloquuntur, neque videamus. Sunt autem revelationes, quæ per res fiunt, cu jusmodi fuit illud Mosis visum, quo ignem ru bumque ipsum, el cætera videbat "; eæ vero que per somnia, quales fuere, Josephi et Pharao nis, atque Danielis et Nabuchodonosoris ". Quæ neque reipsa, neque per insomnium accidunt, illius sunt generis cujus erant quas videbat Abraham, Isaac, Petrus, et hoc loco Adam. Qualis fuerit Adami somnus. Et immisit Do minus Deus in Adamum quietem, et obdormivir. No tandum est, pro quiete in Græco Exstasiv: hoc est, mentis stuporem, esse seriptum; in Hebræo vero somnum. Cæterum eo quod ait, Deum misisse in Adamum, quietem sive mentis stuporem, arguitur, non natura necessitudine so nnum illum Adamo accessisse, sed Deo conciliante. Qualis vero fuerit illa quies, aut Exotaciç, si quis quærat, responde mus band similem consuetis illis fuisse quibus ut solemus, naturæ in fulgentes. Primum enim eo so pere immisso, obduxit Deus Adami mentem a rebus omnibus que visu vel alio quovis sensu percipi possint, atque ita somno co affecit ut illarum rerum prorsus nullam sentiret: nimirum ipsius cogita Liones penitus ab occupationibus reium munda narum omnibus ita collegit ut alio mentem suam ille, quam in seipsum ac circa sese, non intenderet aut verteret: deinde revelationem ipsi indidit, qua veluti divina quapiam efficientia, sie ille compara batur, ut per animæ suæ motus viresque, videret alque audiret cuncta quæ seipso ac circa se age bantur. Permisit enim ipsi ut non aliter apud ani mum suum versaret reputaretque ac certus redde retur quod costa sibi eximebatur atque in mulierem concinnabatur, quam si oculis auribusque corpo reis usus rem ipsam vidisset et audivisset. Nam eo captu animi, qui videndi audiendique sensibus responderet, ideo ipsum infirmavit Deus quo peni tus cordi ipsius fixa hæreret mentique certa con staret res illa que agebatur; intelligeretque ille se non fantasia quapiam atque vana imaginatione seductum a vero esse, sed rem ipsam percepisse non aliter atque nobis accidit, qui dum oculis all quid cernimus auribusque audimus, vere nos quod res est didicisse scimus: sunt enim duo illi sensus (visum dico, auditumque ) in omni re certissimi veritatis testes. Et vero ut hic cum Adamo, ita alias cam sanctis prophetis agebat quoque Deus quando ipsorum pectora divinis suis revelationibus illus trabat: aute omnia enim abducebat ipsorum men tes cogitationesque ab omnibus rebus spectabilibus aut in quemvis alium sensum cadentibus atque ma teriatis, et plane ab omni mundanarum rerum occu patione: quo, mentis agitationibus animique cogi Latinnitus intente contemplarentur ea quae apud se Com sv, 17. Ezech x, 1 Isa. vi, 2. Cur Adamo dormienti potius quam vigilanti erep la costa. Solet et illud quæri, cur non vigilanti Adamo, sed dormienti costam Deus subtraxerit? Atqui si vigilanti exemisset, horum ipsi evenisset 7 Act. x, 11. "Evol. 11, 2. Gen. XXVI, of

feminam, eo quod hæc ex illo esset orla. Quarta, ut effectum redderetur quod Moses de Adamo di cit: Masculum et feminam creavit ipsos. Quinta denique ne femina principatum afectaret, qui viri est. Quæri porro potest, cur Deus Evam non suni pserit ex parte corporis Adami anteriore, aut infi ma, aut posteriore, aut denique suprema, sed ex medio corpore. Dicimus vero ex anteriore parte acceptam non esse, ne vellet potior haberi viruinque imperio premere; neque rursus ex posteriore, ne viro esset contemptui: ex capite vero ablatam non esse, ne primas que viro debentur femina sibi vin dicaret; et vero neque ex ultima parte corporis formatam esse, ne vir feminan multo se inferio rem humilioremque æstimaret; sed ex medio cor pore, ut mediocri apud virum dignatione haberetur. Solet ulterius hoc etiam quæri, cur e sinistra potius corporis parte, quam dextra sit ablata; possumus que respondere, ideo e dextra parte sumptam non esse ne cum viro conferri æquarique se vellet; duas vero esse rationes, cur e sinistro latere sit formata: alteram, ut sit yiro obsequiosa cjusque imperio obtemperans; alteram, t sciatur infirmoris eam naturæ esse. Nam sinistram latus dextro imbecillius est; neque enim sese po test absque dextri auxilio subrigere, ut neque femina se absque viro sustentare valet. Et vero sinistrum arguere imbecillitatem, vel ipsa animan alterutrum, ut aut doloris sensu aliquo afficeretur Tertia, ut arctiore constringeret amore virum et in auferenda costa; aut nullo. Jam vero si doluis set, odium adversus conjugem suam Evam con cepisset: sin nullo tactus fuisset dolore, existi masset falsam duntaxat imaginationem fuisse cam que de Eva conditione suo animo obversabatur, neque reipsa et vere accedisse. Imbuit igitur illum somno Deus ne quid doloris sentiret dum costam amitteret: rursusque effecit ut intellectus sui mo tu, costam sibi adimi, inque Evam concinnari vi derit: quo ea res ipsius animo impressa fixaque penitus mente hæreret, neque falsa rei imago exis timaretur; hæc vero animi intelligentia atque no tio ex divina est orta revelatione, et instinetu. Igitur non naturalem somnum el usitatum illum im misit Adamo Deus, quo effectum est ne sentiret dolorem, ægreque haberet dum sibi costa deme retur ex quo dolore subinde in memoriam sibi recurrente, hostis adversus eam mulierem fieri potuisset, quæ ab ipso Deo erat conformata, sed ea ipsum quiete, sive exstasi devinxit, in qua scire posset atque intelligere, illud rem ipsam esse, quod in se, et circum se agebatur a Deo, nullo tamen interim doloris sensu tactus. Ad hæc scien dum est, quod prophetis, cum imbuerentur di vinis revelationibus dabatur sin.ul mentis contem plativa vis quædam, qua sacras illas revelationes penitus intuerentur atque exp-nderent: qua contemn plationis vi alioqui non semper sed solo illiusmodi revelationum tempore mens ipsorum illustrata ma- lium natura monstrat quorum omnium sinistra pars nebat, auferebatur vero ea ab ipsis post revelatio nes sed remanente interim fixa in ipsorum mente, vera contemplative illius virtutis memoria, etiam posteaquam evanuissent ipsæ revelationes simul cum vi illa contemplativa. Ita enim accidit Abra ham, exstasi correpto", Eliseo visum videnti ", item Is iæ cum cerneret Deum sedentem super solium præterea Ezechieli intuenti Cherubinos invectos", denique Petro contemplanti velum *. Igitur sic Adamus quoque affectus erat cum quie tem sive exstasim ipsi immisisset Deus: apparuit enim ei Deus, dataque est ipsi simul vis ea men tis contemplativa qua cernebat eximi e suo cor pore costam et feminam formari: sed postquam abscessit ab ipso revelatio, atque ablata simul ipsa, ut perfecto absolutoque membro, perfectam est mentis illa vis contemplativa, mansit tamen nihilominus firma in ipsius animo, rei de se gestæ vera recordatio. Cur Eva non etiam ut Adamus ex pulvere for matu sit. Et accepit unam e costis ipsins, clausitque carne ejus locum. Cur ex ipso Adamo formaverit Deus Evam, et non ex terræ pulvere finxerit sicut ipsum Adamnm variæ sunt cause. Prima, ut una eademque radix, et nascendi princi pium esset omnibus hominibus ipse Adam. Alte ra ne dicerent contentiosi homines, alium fuisse Adami, alium Eve conditorem, sed fateri coge rentur, ab uno eodemque Deo ambos esse formatos. "Gen. xv, 1 scqq. "IV Reg. 1, 17. Isa. vi, imbecillior est quam dextra. Est itaque in feminis temperamentum corporis frigidius, imbecillius, cru dius, ut in parte animantium sinistra. Quin inter ipsos viros reperias cujus dextrum latus sit calidum, vegetumque sinistrum vero, frigidum ac flaccidum. Ad haec masculus in destro latere concipitur, fe mella in sinistro. At enim ex ipsa imbecillitate quam in sexu feminino palam cernimus, saris ar guere liceat, Evam e sinistro Adami latere, ut mi nus valido, esse acceptam. Porro cur costam et non aliam corporis partem Adamo detraxerit Deus, quam conciunaret in feminam, plurimas ha bemus rationes; nam cum in costa el carnem el ossa, el nervos, et sanguinem invenire sit; ex numerisque omnibus absolutam esse formatam fe minam recte colligitur. Præterea eo etiam signiß catum est, ita feminam protectore viro opas ha bere sub cujus umbra tuta lateat, ut coste brachiis contecte proteguntur. Denique eodem spectat quo que mysterium perfossi lateris Domini nostri in cruce, ex quo profluxit sanguis et aqua, ut hac renascerentur fideles per baptismum, illo vero es piarentur. Ideo enim lancea Domini nostri latus per Lusum est, ut lueret expiaretque feminæ illius see lus, quæ ex latere viri per costam fuerat enata. Porro ideo explevit carne locum exemple coste, DO dolore afficeretur experrectus Adam, eo quod parte 1 seqq Ezech. x, 4. Act. x, 11.

ea corporis esset matilas; simultatemque adversus quæ est corporis et anime commistio. Et adduxit ip detractam sibi partem conciperet. Et vero duo sunt, que expedite Deus peregit in Adami corpore: alte rum quod costam absque dolore exemit, alterum quod pro costa carnem suffecit; et quidem neutrum Gorum sentiente Adamo, rem tamen ipsam intelli gente atque cognoscente per divinam revelationem, quam mentis contemplatione intuebatur. Et concin navit Dominus Deus e costa quam sumpserat ex Ada mo feminam. Hæc non sunt a Deo tribus diversis peracta vicibus; neque id dicit Moses, sumpsisse Deum primo costam, post explevisse locum ejus carne, ac tune demum concinnasse feminam: ve rum subito, et oculi brevissima nictatione exempta est costa, suffectaque caro, el conformata femina. Nam si intra oculi momentum resurget universum genus humanum, ut divus Paulus ait, ", multo fa cilius intelligere possumus, simul illa tria apud Adamum a Deo peracta esse: verum quando non poluit Moses simul omnia hæc verbo uno complecti atque enuntiare et describere, coactus est ex ordine dicere Deum cepisse costam, et costa loco carnem supposuisse, ac feminam concinnasse. Rursus quæ ritur, cur Moses de Adamo usurpet, Gebal, hoc est, Lingendi sive subigendi verbum; at de Eva, Tacan, hoc est, concinnandi. Respondemus, fingendi subi gemlive vocabulum luto convenire, ex quo Adam formatus est; subigi enim lutum debet, ut quidpiam ex ipso fiat; at costa cum jam tum subacto ex luto formata exsisteret, sola concinnitudine opus babe bat, ut in feminain evaderet. Cur non dixerit Moses, inspiratam in facien Eva, animam, ut de Adamo dixit Jam vero, hoc quo que interrogari potest, cur non sit dictum de Eva, quod insufflaverit Deus in ipsam animam, sicut de Adamo scriptum est: Et insufflarit in faciem ipsius animam vitalem. Respondemus nequaquam eo istud factum esse quod Eva non fuerit prædita rationali anima perinde ac Adamus aut non composita ex corpore et anima, ut ille, neque vero etiam quasi ani ma ex corpore nascatur, sicut os ex osse et caro ex carne: sed duabus de causis illud prætern:issum in historia esse, quarum altera est, cum ante esset de Adamo explicatum, humanam naturam ex cor pore et anima in ipsius faciem insufflata constare, minime erat necessarium idem de Eva bie repetere; altera, quia cum costam temperasset Deus rebus omni bus quibus opus erat conformassetque in feminam, dubium esse non potuit quin simul animam in ip sies laciem inspirasset, idque vel hinc intelligitur quod et si alio modo Adam alio Eva orti sunt (Adam enim ex luto factus est, Eva vero ex Adamo conciu nata, atque Adam,non generatus exstitit; Eva vero ex Adamo est producta) tamen consimilis prorsus ambo sunt naturæ parique compositione naturali constant, 1 Cor. xv, 52. Errat plane Bar Cepha, nam plenissima re rein humanarum supernaturaliumque cognitione sam ad Adamum. Unde, et quo duxit illam? Sane non ex uno loco ad alterum: sed cum ante in rerum natura non fuisset, produxit in rerum natu ram. Cæterum ideo dicitur ad Adamum ducta esse, quia ejus gratia ipsam condiderat, concin naratque Deus; ait enim Scriptura: Faciam ips, adminiculum qualis ipse est. Sed non est, ut ab ipso ablata fuerat rudis atque informis costa, ita et resti tuta; verum jam concinnata effectaque femina. Et ait Adam: Hac vice os de ossibus meis, et caro de carne mea. Hic vaticinantis Adami verba nobis prodit divus Moses; nam qui sopore atque quiete obrutus jacebat, animæ vero suæ interim agitatio nibus mentisque contemplatione rem ipsam quæ in eximenda costa concinnandaque Eva agebatur, considerabat; subito experrectus, cum eam ipsam mulierem quam per somnium conformari animad verterat, coram se stantem vigil inveniret: divina sancti Spiritus gratia impulsus vaticinabatur, in quiens: Hac vice os de ossibus meis, et caro d carne meu. Quod ait: Ilac rice, ad illius temporis spectat discrimen, quo Deus bestias ac jumenta vo lucresque ad illum egerat, imponendorum nominum causa. Perinde ac si Deo dicat Adamus: Quam bune ad me adduxisti mulierem, longe alia est atque fuere animantia illa quibus ad me actis no mina indidi; neque enim illa ex me sumpta, aut meæ fuerant naturæ; at hæc os est ex ossibus meis, et caro ex carne mea, hoc est, ex meipso accepta est, meæque est penitus naturæ particeps: una quippe eademque natura constamus ego illaque. Cæterum duabus id orationibus sciebat Adamus quod hic pronuntiabat, et mentis suæ contempla tione qua dormiens cernebat, et Spiritus sancti be nigna efficientia qua intus, illustrabatur. Sed animadvertendum est Adamum quoque ex Eva com positura suam ipsius intellexisse agnovisseque cum enim per animi sui contemplationem intuere tur Creatorem cum qui Evam condebat efficiebat que, agnoscebat simul et suam ipse conditionem et eum qui se creavisset sicut etiam angeli cum viderent animas Adami et Eve a Deo creari præditas ratione et intelligentia, et immortales, hoc est, sibi similes, tunc demum intelligebant, qua ipsi essent conditione naturæ creati, et a quo opifice. Possumus etiam aliter verba illa: Hac vice os, etc., in sententiam interpretari: Hac duntaxat vice mu lier ita formatur, ut sit os ex ossibus meis, et caro ex carne mea; in posterum vero non sie forma buntur mulieres, sed per maris cum femina con nubium procreabuntur. Hæc vocabitur mulier, quia e viro accepta est. Videtur quidem hæc oratio hunc præ se ferre sensum, quod ideo dicta sit mulier quia ex viro sumpta est, cum tamen propter legi qua imbutus fuit Adam recte originem suæ novit. S. Thomas, 1 part. q. 99, art. 5.

Christus in Evangelio quasi ex Dei Patris persona dieta profert: quandoquidem prophetarum verba, etsi ex ipsorum oribus emanarint, tanien ut ab ipso Deo pronuntiata accipimus; Dei enim ipsius organa, prophetæ habendi sunt. Cæterum quæri potest, cur de viro dicat Scriptura, quod relinquere debeat patrem matremque, et adhærere uxori quando ipsa potius mulieres, patre, ac matre, fa miliaque, ac rebus suis omnibus relictis, ad viros ac cedunt ip-isque adhærent, Ad hoc respondendum est, multis id rationibus fieri: et quia vir mulie ris caput est, et quia ille per conjugium liber pri mum evadit solviturque patria potestate in qua tantisper erat dum uxorem duceret: ea enim ducta ipse fit paterfamilias. Et quia non parentem esse sed corpora miscere, tempore prius est; neque enin quia parentes sunt, venere utuntur, sed quia hac usi sunt parentes fiunt. Nam Adam et Esa priusquam mutuis amplexibus consociati essent, haudquaquam parentes dicebantur, verum ut connubio cohæsissent Aliosque procreassent, tum demum parentes sunt merito cognominati. Por o posteaquam de condita Eva locutus est Moses, procedit ad explicandum quomodo vitam agitav rint suam primi parentes his verbis; Et erant ambo nudi, Adam et uxor ipsius, neque pudebat ipsos. Sed cur non pudebat? Non profecto quia pueruli esseul, aut quia rustica simplicitate atque imprudentia; fuere enim a Deo effecti ætate juvenili, non puerili, et prudentes, non stolidi aut inurbani; sed ideo pu dore non afficiebantur de sua nuditate, quia adhuc non peccaraut neque deliquerant, eoque nulla ani mum cogitatio subibat esse aliquam in nuditate culpam. Præterea amicti erant gloria, atque id circo non verecundabantur: sicut enim Mosis faciem gloria contectam intueri non potuerunt Israelitæ, et ut in solem stola gloriæe vestitum mor tales oculorum aciem intendere nequeunt; præterea ut corpus Domini coopertum gloria, solem ipsum fulgore candoreque superabat cum in montem se re cepisset, denique ut ipsius divinitatis vestimen tum spectabile non est; ita Adam Evaque quia ves titi erant gloria, nihil, verecundabantur. Nam nuditas Gimum cum viro conjugium mulier apelletor. Nam si divinis revelationibus pronuntiasse. Nam illa ipsa inde quod sumpta sit ex viro, hoc nominis sor tiatur plane aut cæteras mulieres omnes ex suis maritis acceptas fateri oportebit, aut earum nullam mulieris non ine dignam esse. Quod autem vocabulo feminas nuncupemus ob legitimas cum maribus nuptias, ipse nos usus docet quo eas consuevimus solas sic appellare quibus legitimum intercessit cum viris matrimonium. Quin divus Paulus quo que ubi virginem secernit a muliere, ostendit eam quæ non est secundum legem nupta viro mulierem vocari nou oportere ", sed eam quæ legitimis nuptiis cum viro sociala sit. Insuper, hane esse illorum verborum sententiam, ipsius Adami quæ subsequuntur verba arguunt: Propterea relinquet vir patrem suum el mutrem, et adhærebit mulieri suæ. Nam nisi legitimo nuptiarum vinculo conjuncta fuisset sibi sua femina, plane non vocasset eam suam mulierem sive uxorem. Denique sunt quidam interpretum, qui, Ito, hoc est, mulierem sive uxorem vocatam tradant illam hoc etymo; quasi ipsa ad maritum suum dixerit: Atta Ta Zaedi, hoc est, tu accede ad me, nimirum si velis mihi rite sociari, paterque liberorum fieri conservandi generis hu mani gratia. Conficitur itaque his omnibus, idco Evam dictam esse Itto, hoc est, mulierem sive uxo rem, quia lege viro conjuncta erat, omnesque ac so las feminas rite nuptas illo nomine dignas esse, atque in eam sententiam Adami verba illa esse expli canda, quantumvis aliam præ se ferant. Verum enimvero sunt qui dicant, duo ista nomina, viri et mulieris, inter se convenire in lingua Hebræa, quam Syra, aut Græca, aut Armeniaca, aut denique alia quavis. In illa enim virum, Is; mulierem, Issa enuntiari, quod perinde est ac si Syrus, ut virum, Gabro, ita mulierem Gabirto vocet de qua re nos, volente Deo, dicturi sumus in eo Commentario, quem scribere constituimus in reliqua libri Genescos ca pita, si vita superet, erit enim ejus tractande con gruus locus ubi ad illa verba perventum fuerit: Et erat omnis terra linguæ unius et sermonis ejusdem. Jdeo relinquet vir patrem suum et matrem suam, el adhærebit uxori (sive mulieri) sua. Jam diximus, ex his verbis facile intelligi, mulieris nomen a legitima conjunctione qua viro sociatur, dictum esse. Nam Dea de qua hic Moses agit, ad vestem spectat non eo spectat quod hic dicit, virum ita mulieri mu tuum cohærere debere, ut patrem matremque sibi præ illa deserendos statuat. Et erunt ambo caro una. Multis modis vir et uxor una caro censentur per conjugii necessitudinem, per sobolem ambobus communem; denique eo etiam quod parentis filiique rat. ex ipsa muliere pendeat atque ex ea consti Inatur, quantum ad ipsa corpora quae progignuntur, pertinet. Ex connubio enim viri mulierisque fit ut concipiat pariatque mulier: jam vero per conce ptom partumque parentes et filii efficiuntur. Porro certum est, Adamum hæc verba per vaticinium ex item ad gloriam qua etiam tum contecti erant. Insuper est ubi nuditas pudoris sensum ge neret; est etiam ubi nulla verecundiæ cogitatio animum ob nuditatem subeat. Illius exemplum ha bemus in Adamo atque Eva, qui posteaquam deli quissent, existimabant suam sibi nuditatem pudori esse debere; bujus vero in puerulis, quos nihil pudet esse nudos; idem accidit, cum res ipsa pudor m in se nullum habet, veluti eum quis seereto, el absque testibus, se vestibus exuit; fit hoc etiam longa consuetudine magistra, sicut iis evenit qui assidue in balneis nudi versantur. Denique ubi rei "I Cor. vit, 1 seqq. "Matth. xx, 4, 5. "Exod. xxxiv, 29. 1.00 Matth. XVI, 1 seqq. Vel si Latinus virum dicat hominem; mulierem vero, hominem.

necessitas quædam incumbit, veluti si quis ulcere lex esset, atque inde captato fallendi argumenta laboret in ea corporis parte quam alioqui absque adversus ipsam abutereiur. Nos porro putamus, pudore non relegat; ipsa tamen necessitate adactus, eam exuto pudore, medico aperit. Duas igitur ob res non verecundabantur Adam et Eva cum essent nudi; et quia amicti erant gloria, et quia adhuc non deliquerant. Nam et in futuro mundo sublatus erit omnis pudor ex hominibus, qui ex nuditate possit gigni; tum quia vestiti erunt gloria quali eral indutus Adamus atque ipsius usor Eva inter arbores antequam violassent mandatum; tum quia ipsa pudoris causa, peccatum dissolutum erit irri tumque. Cæterum divus Moses dum perseverat, Adamum Evamque nihil puduisse suæ nudita tis confert id sæculum quo ea scribebat, cum eo que illi fuere procreati a Deo, quasi dicat: Non ut jam videtis homines ob nuditatem pudore affici, ita Adamo Evæque accidit; neque enim illos pu duit ob duas quæ dicta jam sunt rationes. Porro absoluto sermone de creato Adamo Evaque, et de vitæ ipsorum instituto, pergit divus Moses comme morare fraudem qua seducti sunt a recto, nimirum ut nos docrat ex quanta libertate in quam gravem delapsi servitutem per peccatum, inquiens: Et serpens astutior erat omni bestia agri, quam effe cerat Dominus Dens. Num de corporato serpente hie gat divus Moses, an vero de Satana qui ser penti similis apparuerit; et, si Satanas in serpentis corpus e insinuerat, cujus generis fuerit is serpens; præterea pedesne habuerit an minime ille serpens; c el quæ huc spectant alia, pridem sunt a nobis dili genter pertractata. Commemoravimus etiain cur ser pentem astutiorem dixerit, non prudentiorem cun clis bestis agri. De his enim omnibus egimus, tap. 21, quæstionibus decem in medium propositis, An Solanas audiverit Deum Adamo præcipieniem me comederet. Et ait serpens ad mulierem: Vere dixit Deus, ne comederetis de omnibus arboribus pa radisi. Dubitari potest, an audierit diabolus man datum legea que, que Deus Adamo imperaverat cumque minime ignoraret quod res erat, dixerit ad feminam: Vere ait Deus, ne comederetis, etc., an vero suspicans modo legem illi a Deo positam fuisse, mulierisque animum tentans, illa ad ipsam verba fecerit Dominus. Ephrem, aliique interpretes com plures censent Satanam audivisse mamlatum quod Adamo dabatur: ejusque conscium accessisse in terrogasseque feminans illis verbis Verena uit Deus, etc., quo per ram interrogationem sibi ca ptaret colloquendi ansam. Philoxenus vero et Theo dorus Nestorianus multique cum bis alii dicere ma luet, Satanam non audiisse legem dum Adamo im ponebatur, sed conjectura atque suspicione præ seripte cujuspiam legis ductum, mulierem adortum esse ut ex ea interrogata disceret qualismam lata "Psal. 1. 1. Caute lege, nam Adam non habuit corpus gluri sum ut beati in patria sed forsen intelligito Conum illud splendidumi status innocentiæ, quo es cujusque harum duarum seclarum sententiam versari in tribus hisce questionibus: utrum condita sit Eva simui cum Adamo, an post; deinde, acce peritne una cum Adamo mandatum illud ab ij so Deo, an vero post ab Adamo: denique sitne per vocem quæ in sensum caderet, data lex ca a Deo, an vero absque voce menti impressa, cognoscibi lisque reddita: ac proinde censemus has quæstio nes accurate expendendas esse priusquam de illis sententiis recte possis existimare. Historia Adami ordo.-Igitur Dominus Ephrem el qui cum ipso sentiunt interpretes alii ipsu freti Scripturæ tenore serieque ducti, dicunt primo Ada mum esse conditum extra paradisum, et deinde in paradisum introductum accepisse a Deo mandatum ne vesceretur arbore cognitionis, post indi.lisse nomina animantibus, ac tunc demum conformalam esse Evam ex ipsius corpore, atque de praecepto edoctam ab ipso Adamo voce ejusmodi que audiri posset, eamque vocem exaudisse Sataram cum al uxorem loqueretur Adamus; itaque Satau man dati minime ignarum, sed bene conscium aggressum esse Evam, eamqn: pacate interrogasse: Verene dixit Deus; Ne comederetis de arboribus paradisi? nimirum ut ea s bi interrogatione aditum ad collo quium pararet. Theodorus vero el ejus sectatores aiunt, simul Adamum esse cond.tum et Evam ipsi detractam eodem quo creatus erat loco, atque hane una inde in paradisum cum illo esse subdectam, unaque legem accepisse ab ipso Deo; non quidem voce quæ audiendi sensum moveret, latam, sed menti ipsorum impressan: consignatamque quodam cognoscendi modo. Nam simul utique legem hane imperavisse Deum, vel inde se comprobare satis posse putant, quod scriptum sit: Mascutum et fe miuam creavit eos; item: Dominamini piscibus mu ris, et volucribus cæli, quæ plurali numero dicta sunt. Præterea, quia Eva ob fractam legem magis etiam culpabatur quam Adam.Neque vero absurdum est, si hæc aut illa quæ ad Adamum modo locutus videri potest Deus, ea sub Adæ persona ad utrum que ipsorum dicta putemus. Nam quod scriptum est in Psalmo Bealus vir qui non ambulavit in via impiorum "; profecto ad utrumque sexum sub solius viri nomine spectat. Et quæ in ecclesiasticis consiliis etibusque, de viris disceptamus consti taimusque, sane ad feminas ex æquo pertinent. Cæterum quod non voce exaudiri posset, lalam esse legem aiunt; sed quodam revelationis modo immissam in ipsorum animos, sinile esse dicunt illis visis quæ prophetis apparent. Nam simul indi tam fuisse illorum mentibus vim quandam intelli gendi ac veluti intuendi atque ita certo cognoscendi id nuditate corporum nullus oriebatur rubor, quals quoque eritin patria.

essent, qui possem ego te aspicere, serpentemque simplicit r intuita ipsam fuerat; et posteaquam a Le gnoscere: tum illud, quod honi malique pe ritos fore nos asseveras, nisi ego jam nunc quid bonum et quid malum sit intelligam, qui possim scire consilium tuum esse probum, aut divinitatem bonam, mortem vero malam? Ad hæc, illud etiam objicere quivisset: Si vera narras, abi tu, et prior aufer de arbore illa ac vescere, ut aperiantur tibi oculi fiasque deus sciens boni et mali, tum deinde ego quoque accedens vescar. At cum horum nihil illi responderit, satis colligere est, neque ut dispa tabilia neque ut incerta serpentis verba ab Eva esse accepta: neque enim pre imprudentia aut infantia, hæc tacuit; quippe quae ratione pruden tiaque in ipso suo ortu prædita fuerat, et si pa rumper adversus illum argumentata fuisset, victrix evasisset: sed ita illius verba accepisse, tanquam quæ procul dubio vera essent. Nam per dæmonis pequitiam simul cum illis verbis: Et eritis sicut dii, injectum est ipsi desiderium arboris gustandar, incensaque est cupidine divinitatis. Solet enim precatum, mentem eorum qui ejus sunt studiosi, captivam sili mancipare. serpente decepta est, atque ad idem hujus verhis hal endam inducia, tum demum vidit arborem esse pulchram ad vescendum, et spectatu expetibilem, quippe immoderato dissolutoque appetitu tune ar borem aspexerat; solet enim hujuscemoi cupi dinis immoderatio, si quando animum invasit, ca in que intenditur, omnium pulcherrima gravissi maque ducere: sicuti evenire videmus iis qui improbo feminæ alicujus amore detinentur; ca enim, etiam si sæpe sit fædissima deformissimaque. tamen bene pulchra ae venusta in illorum ocnlis habetur, adeo ut illorum cæcitas iis sit ostentei qui ab ea permotione anlmi adversus illam femi nam vacui sunt. Igitur quia mulieri, cupido illius arboris per serpentis fraudem jam injecta erat, ait Moses, ipsam vidi se arborem quod pulchra esset ad vescendum, etc. Sed ut res magis illustretur, dicimus, tribus omnino vieibus alio atque allo modo Evam vidisse illam arborem. Primo quidem, quando lege eam velabat Deus; iterum a Satana in Iraudem illiciebatur ipsa; tertio postquam de illa elisset. Et prime quidem simpliciter intuitam esse ut cæterarum arborum unam quamlibet. Secundo vero non simpliciter aspexisse, sed cum cupidine qua jam tum tenebatur, quaque censebat omnium pulcherrimam esse: sicut Thamar formosissimia videbatur in oculis Ammonis amore ejus impediti. Tertio denique, simul atque gustasset, tum vero demum pro valde foeda diraque habuisse: sicuti etiam Ammon sororem suam Thamar, ut viola verat, invisam habebat; quamvis enim una eadem que manebat ipsius Thamar forma ante el post almissum stuprum, tamen quam prius frater ob venustatem adamarat, postquam per peccatum esset abusus, odio prosequebatur ". Itaque arbor illa quæ pari pulchritudine fuit cum de ipsa ferretur lex et cum esset dæmoni fraudis materia, ac de nique post decerptum gustatumque a muliere fru ctum; tamen primo neque pulchra neque foeda visa primis nostris parentibus est, mox vero pul cherrima, sed postremo plane detestabilis est babita postquam peccatum per ipsam admisere. Vidit igitur quod pulchra commodaque esset ad D. Maria el Era comparatio. - Tu vero, le etor, hic mihi Mariam apud tuum animum con Lendito paulisper cum Eva; atque illias quidem fortitudinem, hujus vero socordiam ac ignaviam animadvertito. Maria enim quæ sæpissime audierat promissum esse a Deo patribus, nasciturum Chri stum, neque iguorabat que de ea re essent vati cinati prophetæ, cum ejus nuntii gratia ad ipsant venisset angelus specie humana, dixissetque: Con cipies et paries "; nequaquam subito lidem illius verbis adhibuit, co quod inauditum antea esset, virginem peperisse; sed cum ipso, disceptando rem expendere occepit, dicens: Quomodo fieri polest ut hoc eveniat, quando vir mihi notus non est? sive, virum non cognosco? ut alia babent exem plaria. Ad hoc, abiit visum etiam illud signum quod angelus dederat, quo de ipsius verbis inde certior fieret; gravidam scilicet Elisabetham, steri lem alioqui anum. At Eva quæ nunquam audierat, Deam invidia laborare, aut se diis pares futuros si de vetita arbore gustarent, simul atque loquebatur cum ipsa, non jam humara aliquis specie apparens vescendam præ cæteris paradisi quibuslibet arbo sed serpens, nihil disputat de arbore, sed divini tatis ambitione incenditur, vilipenditque Dei man Jatum, quare consentanee de ea dictum est a divo Hose Et vidit mulier quod pulchra esset arbor ad Tescendum, et expetibilis oculis, atque desiderabilis spectatu. Viderat quidem femina arborem illam etiam prius quam illam serpens adiisset, neque raim poterat lege inhiberi ipsi arbor non visa. Quod vero Moses jain ait, vidisse mulierem quod pulchra esset arbor ad vescendum, et que sequuntur alia, ostendit alio modo ante dæmonis accessum visam ab illa fuisse arborem, alio post. Ante enia ribus, eoque aeriore in ipsam appetitu rapta est quam in cæterarum aliquam; non quod arbor ipsa, sed quia feminæ animus esset mutatus per serpentis fraudem, qui muliehri erudelitate atque effreni libidine ipsam agebat præcipitem ad eam arborem. Cæterum apilor videri possit verborum structura, si sic legatur: Et vidit mulier quod pulchra esset arbor oculis, et expetibilis ad vescendum; pulchri tudo enim ad spectandi sensum pertinet, ut appe titus ad cibum. Sed hoe alibi jam a nobis est tra ctatum. Est vero et hoc animadvertendum ex illis verbis: Et vidit mulier, etc., colligi ipsam non "Lue. 1, 31. sid. 34. Reg. xin, & seqq.

subito ac propere de arbore gustasse, sød multa acceperat, futurum ut non solum non niorerentur, prius secum meditatam: atque cum illam, juxta insistens ob oculos haberet: aspectantem, alia atque alia animo voluisse: Et accepit de fructibus ipsius et edit. verum etiam deoram similes evaderent, et alia insuper afſinxisse quibus maritum ad vescendum pelliceret, atque ita utrumque edisse, facinusque pessimum admisisse. Quin dominus Ephrem scri bit, Evain multa pollicitatione sollicitasse virum, atque ad vescendum induxisse, cæterum Moorn, quibus usa ipsa sit verbis, prætermisisse, cum esset contentus docuisse nos feminam viro causam violandæ legis fuisse, eo quod vetitos fructus ipsi edendos subministrarit, et simul animos edcndi addiderit: serpentis vero verba litteris prodidisse, ut eum intelligeremus ipsum esse generis no: tri communem hostem, coque insidias improbitatem que ipsius, evitandi, major nobis cautio esset. Porro quæ fuerit arbor de qua ederunt Adam et Eva, et quemnam fructum gustarint, supra est a nobis pertractatum. Ad hæc illud etiam operæ pretium fuerit animadvertisse: cum quisquis re aliqua vescitur, aut famis necessitate impelli, ant rei ejus libidino effrenataque cupiditate; Adamum nulla fame cogente, sed libidine suadeate, de îl'a arbore edisse, ac proinde ei concupiscentiæ cohr sisse peccatum. Nam ut apostolorum quidam sit Concupiscentia concipit et parit peccatum ". Si enim non per libidinem, sed ut qui uutrimento oprs haberet, edisset, de cæteris edisset arboribus sibi in pastum permissis, non de ea autem quæ sola sibi fuerat vetita: itaqne fames extra noxam futura eral, cum concupiscentia cum peccate conjunct sil; quippe hanc ciborum luxuries comitatur, qui vero ingluviei indulgent, at venerem proul Huai, utpote gulosi, ventri mancipati, projørti denique ad ebriositatem, quæ vitia atque maxima sunt. Veneris porro eoinites sunt scortari, adulterari, cum maribus corpus commiscere: qua et ipsa flagitia sunt. Kt aperti sunt oculi amborum. Cur Eva ante vocatum Adamum gystaverit de arbore scientiæ. — Quærat aliquis, cur non vocarit Adamum, ut is prior ederet! nimirum transfor mari ipsa prior cupiebat in deum, virumque suum diviuitate antevenire qui se humanitate præces serat, quo hac ratione administrationem rerum præ illo atque imperium obtineret: existimabat enim simul atque gustaret, evestigio in deam se transformatum iri pro fallacis serpentis consilio. Rursum quæri potest, quamobrem non sunt aperti mulieris oculi, agnoveritque suam ipsa nuditatem mox ubi edisset eum fructum, sient accidit utri que postquam edissent ambo. Hujus rei hæc red denda est ratio: si illa simul atque prior edisset, verccundiæ sensu fuisset perculsa, metuisset Ada `inus atque abstinnisset, neque tamen ca sibi abstinentia justitiæ laudem ullam meruisset, ul qui nou divinæ legis reverentia et respectu sed per uxoris pudorem fuisset cohibitus. Igitur quando certamen ex æquo ad utrumque spectabat, facien dumque erat periculum de ntriusque simal indole ac voluntate; distulit Deus Evæ verecundiam, effe citque ne ipsam simul cum gustato fructu puderet nudītatis. Et dedit etiam viro suo secum, el comedit. Existiman·lumne est hic mulierem simpliciter viro porrexisse, virum vero edisse, cum neque illa verbum ullum ad ipsum faceret, neque ipsa rursus apud illam de eo cibo disquireret? Sane nos cen semus et virum de cibo disquisivissa, et mulierem ipsi tum ea verba retulisse quod serpens dæmon sıbi dixerat, tum alia præterea ex suo ingenio adjecisse que ad persuadendum Adamum facere putaret: idque his rationibus demonstrari posse existinamus. Primo enim cum ante violatam le gem, magnæ curæ fuerit atrique ne quid adversus Dei jussa committerent, non potuit profecto Era porvigendo modo cibum vetitum neque verbum ullum addendo inducere Adamum ad vescendum, nihil proïsus de eo quod porrigebatur, disquiren I'm: delude si simpliciter acceptum cibum edisset, ignarus cæteroqui quamobrem ederet, a quo ante jussus fueral abstinere, nulla meruisset culpa no tari ob id quod simpliciter atque inscienter incon sidcrateque fecisset: cum vero culpatum, constel propterea quod edisset, facile intelligimus rem ipsam ante ab ipso atque uxore fuisse accurate expensam. Postremo si Eva mulier usa est verbis alversus serpentem, dixisque: Lege Dei interdi ctum nobis est en arbore, quanto magis existiman dum est Adamum curiose prius de cito quew uzor porrigebat inquisiviser, quam gustaret; veru et ez respondisse quæ a serpente * Jac 1, 15. Musiq et serpentis dicta de aperiendis primorum parentum oculis. Sunt qui temere alque etian impudenter dicant, jam nunc illud evenire que serpens (hoc est Satanas) fore prædixerat; nempe si Adam Evaque ederent do illa arbore, apertum iri ipsorum oculos: id enim hie narrat Notes post gustatum cibum vetitum ipsis accidisae. Verum nos respondemus, aliter Mosen, aliter serpentem de aperiendis oculis esse lecutes. Serpens cşim volebat oculorum apertura significare futurum uf seri atque perspicaci essent ingenio, hanumque ac malum perinde ac dii possent dignoscere; at Moses apertis oculis nihil aliud vult, quam sun auditatis sibi conscios esse factos; hoc est, verecundiaque affectes. Et cognorerunt quod mi essent: hoc est, puduit ipsos sue unditatis. euim peccatum detraxisset ipsis vestem gloriæ adhuc fuerant amieti, deundaţi sunt pussis ilkos violaiæ legis, alque amissa omni fiducia ante pollebant percatoque jam corpus ipsorum

occupanie, ceperunt erubescere ob nuditatem, potius auri, quæ serpentis consilium auscultavit; aut oculo, qui arboris pulchritudine, victus est; aut manibus, quae fructus decerpsere; aut ori quod voravit, aut denique ventri, qul excepit? Hie respondemus; cum is affectus qui circa membra genitalia versatur, pertinacior difficiliorque sit cæteris omnibus antri perturbationibus que in nobis sunt, opus erat verecundia tanquam freno injecto quo peccatum es in parte cohiberetur: et simul ut nos ipsi ad habendum odio peceatan induceremur, ut ex quo illiusmodi verecundia it. nobis nata sit. Et vero cum arbitrii nostri Hbertes non satis valeret sola lune affectum donare, atque ad se referendum adigere; adjunxit ei Deus verecundiam, quo saltem communi utriusque opera cobiberetur, excindereturque: arbitrii qui dem liberi judicio, in anima; verecundie vero frenis, in corpore. Quippe multos mortales pudor atque verecundia magis deterret prohibetque a patrando co quod improbum est, quam legis aut judicii subeundi metus; estque ejus rei argumen tum, quod bruta animantia quæ omni pudore vacant, prorsus non refrenant libidinis suæ impe tum quo in feminas rapiuntur victa ab ingenita suæ ipsorum natura, cupiditate. At homines etiam si non minore atque illa libidinis vi urgeantur, tamen ab ea explenda, pudore quo apnd alios homines verecundantur, revocari videmus, adeo ut ne legitimo quidem connubio propalam utantur sieut aliis rebus, sed latentes tectique. Conficitur itaque, verecundiae affectum ideo ab rerum opifice Deo inditum esse genitalibus hominum potius quam aliis membris, ut peccatum in illis partibus moderetur; simulque id nobis invisom faciat, nosque ab ipso admittendo deterreat; ut ex quo ipsa verecundia in nostris animis orta. Cur Deus siverit Adamum peccare. Arbitrii li bertas. Sunt qui hic interrogent, cur Dens Adamun a peccando non absterruerit? Nos re spondemus id nequaquam eo factum esse quod ejus faciundi facultas Deo defuerit, sed ne vim afferret libertati arbitrii Ada, eamve opprimeret. Deinde frustra legem illi præscripsisset si insuper a pec cando coercuissel, veluti manu injecta. Præterea metuque concuti ac pavere. Nam ante admissum seelus, gustatamque arborem, nulla verecundia tenebantur ob noditatem, idque duabus de causis et quia amicti erant gloria, et quia nulla pudoris cogitatio animos ipsorum subibat priusquam pec cassent. At postquam facinus commisere, Deus ipsos gloria illa exuit, et simul pudoris sensum indidit ut eo perstringeretur peccatum, ejusque impetus ac fervor restringeretur. Igitur quod ail Cognoverunt, perinde est ac si dicat: Pudore affecti sunt. Porro si quæerat aliquis, ad quænam corporis membra potissimum spectaverit iste pudor, dicimus ad genitalia membra; idque hanc ob rem, quia cum acrior vehementiorque sit iste cæteris omnibus affectibus (quippe qui in animantibus rationis exper tibus quoque dominetur) voluit rerum opifex Deus primum pudore effrenem illum atque indomitum fervorem cohibere. Insuper id quoque observatu Jiguum est, primos parentes antequam del quissent, et animum ingenio et corpus gloria excultum com ptamque habuisse, postea vero quam peccaverant, exalos quidem esse corporis gloria, cæterum animi intelligentiam retinuisse: nimirum ut per hanc agnoscerent suum peccatum, alque poenitentia ducerentur; hinc enim evenit, ut simul atque facinus fecissent, agnoverint suam nuditatem, erubuerintque, ac horrore tremoreque correpti mortem expaverint, ante sibi per minas denuntia tam. Unde et Jacobus Sarugensis ad hunc modum scribit: Peccatum initio supra modum placet; at in flue luctum parit patranti. Cum enim primi parentes eupiditate ferrentur in illam arborem, de ipsa elendi; et Denm Ipsum et legem, præ illa parvi pendebant: ubi edissent, nudatique erubuis sent, odio ipsam sunt prosecuti; memoresque illius præcepti: Quo die ederitis morte moriemini, pavore expalluerunt. Et conglutinaverunt folia ficulnea, fecerantque sibi subligacula. Nimirum folia foliis consociantes, cincui formam quamdam concinna bant; vestis genus parum decens atque infir mum etiam, utpote quod solis vi arefaetum fa cile emarceret dilabereturque, et quo neque satis pro voluntate et commode neque diu multumque uti possent. Credibile est autem Evam ejusmodi ideo etiam noluit illum a flagitio admittendo subligaculum priorem fecisse, suaque eo pudenda velasse, utpote quae prior legem violaverat, Adamo que nuditatis causa fuerat; tum etiam illius con silio factum esse ut iste folia indueret, quia mariin suo vestem olim ipsa contextura esset. Sed cur nou aptarunt suis oculis velamen ex illis foliis, aut manicas manibus, vel caligas pedibus tegendis? aut denique cur non alio modo alia corporis membra affecerunt, sed solis genitalibus contegendis subligacula compararunt? Ad hoc facilis est responsio. Quia verecundiam primum his partibus indidit Deus, ideo consentaneum erat ut prima cinetis obducta contegerentur. Sed cur verecundia his partibus a Deo est insita, ac non arcere, ut gratiam præmiumque demereri posset lanquam qui sua ipse voluntate a scelere patrando esset refentus, non autein per vim impeditus. Ad haec quo jmbecillitatem suam agnoscerent primi nostri parentes, neque per vanom gluriant elati præcipites ruerent, sicut Satanas. Nam quod sclentes peccassent, conscios reddidit sua ipsos infirmitatis, atque ut humiliter de so ipsi senti rent, effecit. Denique ut eun! suapte sponte deli quissent, atque e paradiso excidissent in hunc mundum rebus adversis molestisque refertissi mum, facta utriusque mundi inter se collatione, illum omnibus bonis et gaudio plenum apud men tem suam semper versarent: nam nisi eviggientia

morerentur; cæteroqui non sustulit prorsus mor tem. Non est itaque falsi insinulandus Deus qui per illam misericordiam venia dignatus est nostros primos parentes, meritamque poenam partim re misit, neque eo ipso quo dixerat die peremit. Sunt quidem qui Dei verba sie tutentur ut obiisse mortem illos contendant quo die deliquerunt: non quidem corporis mortem sed animi, quæ ex pee cato nascatur. Verum frustra est hæc excusatio, quando non mortem animae sed corporis, hoc est, quae ipsam animam a corpore dissociaret, inter minatus illis fuerat Dens. Jam vero illud restat dicere, cur non obierit Adam quo die edit fructum lege prohibitum, ut mine futurum denuntiarunt, sed extenderit postea vitam suam ad novies cen tesinium et tricesimum annum. Hujus rei variz sunt cause. Potuit enim Deus illius misereri, commeritamque poenam, si non omnem, at par tim saltem remittere; qui magna quidem duraque minari, at minora mollioraque infligere solet ut nobis Ninivite exemplo fuere. Deinde si illi mox cum admisso peccato vita defuncti fuissent, nulla relinquebatur propagandi generis humani origo. Præterea illa Dei benedictio: Crescite et multipli camini, præcesserat diras istas minas: Quo die ederitis, mortem moriemini. Insuper dilata est mors peccantis Ade, ne si justo initio mors im perium suum auspicata esset in genus humanum, cognitum hunc alterum habuissent, nunquam ille duntaxat pænæ absolvit, hoc est, ne eo ipso die quantum hnic præstet, exacte intellexissent. Po stremo, ut dum subinde a peccato interpellaretur Adami Evæque voluntas, erudirentur ipsi ad pec cati odium atque fugam, tanquam ejus a quo ingentes accepissent calamitates; atque ca doctrina ab illis ad nos usque propagaretur, quasi manu tradita. Enimvero quoties peccandi occasio sese nobis offert, præsto adsunt nobis leges quas Deus nobis imperavit ut ipsis coerceamur a patrando neccato. Quin legibus ipsis etiam subsidium addi it eam qua doctorum verbis fit redargutionem, ut si quando flagitium admiserimus, tum latis legibus, tum ea etiam increpatione qua peccata verbis perstringuntur, indicamur ad poenitentiam, dignique reddǝmur quibus fiat admissorum gratia. Sicut Paulus suum Timotheum seripto hortatur ut simul cum legibus jam tam positis redarguat etiam atque reprehendat peccatores, quo sua peccata agnoscant et poenitudine ducantur ". Ad hunc etiam modum cum primis parentibus actum est. Cum enim ipsis obrepsisset peccatum, ipse Deus eos verbis reprebendit; cumque pœnitere se ad nissi flagitii ostenderent, quadantenus ignovit; quando non quo die ederunt de vetita arbore, eodem et vita defuncti sunt, sicut per minas ipsis obnuntiatum fuerat. Sed jam alia oboritur quæ stio; cur non sit mortuus Adam quo die edit fructum vetitam sicut interminatus ipsi fuerat Deus? Sed priusquam ad hanc respondeamus, c prorsus hoc indissolubile deinceps obtinuisset. operæ pretium fuerit illorum hominum argutias dissolvere qui hoc loco aiunt serpentis (hoc est, Satana) verba rata fieri, quibus prædixerat non morituros etiamsi vescerentur prohibitis fructi bus: Dei vero irrita falsaque qui eodem cum pa trato facinore die morituros minatus fuerat. Atqui haudquaquam mentitus est Deus, sed præstitutam pœnain misericordia mitigavit. Solet enim ille maxima gravissimaque supplicia minari, ut sibi caveant mortales, verum deinde illa per suam misericordiam moderari, lenioraque sumere. Nam et Ninivitis cum interminatus esset exitium, illi vero ab incoeptis revocati pœniterent, nulla ipsos multa affecit". Ezechiae quoque cum moriturum neque victurum pronuntiasset, eumque peccati sui penituisset, impendenti poenæ jam addicto gratiam fecit"; et tamen nemo, ob hæc mendacii Deum aceusaverit. Sie igitur etiam cum Adamo et Eva egit. Præmonuit enim ne de illa arbore ederent, simulque minas addidit fore ut nisi parerent, codem die mortem oppeterent: cum porro jam præceptum violassent atque peccassent, miseratus ipsos est culpamque remisit, et supplicium ita est moderatus ut eo ipso die mortem non obierint quo impositam sibi legem fregeraut. Iao vero adver sus Ninivitas totum omnino supplicium reddidit irritum; at primos hosce nostros parentes parte "1 Tim. 1, 3 st Justum autem fuisset mortis imperii principium, si Adam, qui violata lege deliquerat, primus morte concidisset; at enim posteaquam ille primus est morte exstinctus qui præ cæteris mortalibus Deo placebat omnino morte indignus erat, atque ita improbo principio mors suam occepit tyranni dem; merito ea tyrannis olim dissolvenda fuit per Christum qui suo illam adventu viribus cassam reddidit. Hine dominus Ephrem in illud Dei dictum: Sanguis Abel clamat ad me ex terra", sicut scriptum reliquit: Ululat mors in suo initio ostendens quem sit babitura finem. Præterea etiam si non illico peccantem Adamum morte multaverit Deus, tamen mortalem esse, el a se olim perimendum jam tum ostendit his verbis Pulvis es, et in pulverem reverteris. Denique cum ille gustata arbore vetita, poena obnoxius factus esset, habuit ipsum Deus pro mortuo, etiamsi vivus esse videretur. Si enim divus Paulus apo stolus eos qui mortui sunt, recte vocat dormientes propter certissimam resurrectionis spem, cur no 1 Adamus posteaquam peceato mancipatus atque noxe deditus esset, perinde alque ob noxam mor tuus vocari debuit? Adam quomodo mortuus eo die quo de arbore scientia gustarit.-line est quod dominus Julius Commentario son in Evangelium Joannis, ait "Joe in, 2 son. IV Reg. xx, I seq. G. v. 10.

Adam itaque eo die mortem obiit, quo die à detraheret, secundum sententiam quam dominum Ephrem et qui hunc sequuntur, pro Scripture tenore amplexos esse supra demonstravimus. Porro sive per contemplationem quamdam apparuerit tune illis, ut Philoxenum existimare diximus, sive ita ut ipsos corum sensus forma corporea moveret, ut illi volunt; sane cujuscunque hæc modi res fuerit, pacate ac blande illis vicil us apparuerat ipsis; at jam ita plane se repræsentat, ut suis illi sensibus percipiant, nimirum humana specie for midabilis, turbidas, difficilis, et quasi peregre ad veniens, iraque tumens, furensque, et suo incessu concutiens terram, atque adeo ipsas paradisi arbores pressis vestigiis tremefaciens: hujusmodi, inquam. habitu hic nunc videtur ab illis; nimirum ut arbore prohibita edit, eo quo sic haberet senten tia: Quo die comederis de arbore, morieris. Atqui vivebat etiam tum. Qui ergo potuit mortuus esse, sane per sententiam ipsam atque per patratum facinus, jam tum mortuus erat. Nam simul atque se quis subjectum culpa fecit, supplicia quodam mo lo patitur, tametsi adhuc non reipsa ductus, sed per solam pronuntiatam sententiam judicatus est. Et dominus Ephrem ubi iterum tractal locum illum de Adamo vescente fructus vetitos, morienteque eo ipso die, scriptum reliquit in hane sententiam: Sicut qui sanus est, priusquam incidat in morbum, bona fruitur valetudine qua morbo potior est: verum ubi lethalis eum inivit ægritudo, jam in mortis potestate esse censetur pavidi confiteantur sua delicta, atque illius miseri etiamsi complures dies aegrotus transigat prius cordiam veniamque implorent: eo enim spectat quam moriatur: ita et Adam felicem atque inco. quod ambulantis vocem audiisse dicuntur. Quippe lumem vitam agitabat in paradiso priusquam voluit audiri ab ipsis suum incessum, et ipse cen peccaret, at ubi admisisset peccatum, sententiæ ob corporatus spectari humana forma, ut præ motu noxius factus est, et proinde pro eo æstimatus qui festinarent ad ejus gratiam ignoscentiamque. Ca mortis exsecrationi imperioque subjectus esset. terum diei inclinationem vocat Scriptura tempus laque multis pressus miseriis, tanquam perpetuo illud diei quod circiter hora nona est post meri lethalem sustinens morbum, ad ipsam usque mor- diem, sole ad occasum spectante. Sed enim He fem perrexit. Rursus sicuti si quis alium mortifero bræos aiunt, pro inclinatione diei dicere spiritum vulnere sauciet, quantumvis ille post acceptam sive ventum diei. Cæterum quod ad inclinatum plagam multos superstes mancat dies, tamen usque diem distulit se exhibere, id eo fecit ut perinde ac si mox ubi percussus fuerat obiisset, spatium haberent interea, quantum patrassent fa sie vindicant judices eam eadem ita quo die cinus animo secum agitandi. Sed et hoc disce vulnus excepit Adam, ab eo die censetur judica- c ptandum est, de quo hic die agat Moses. tas obiisse, ut qui inde usque dum moreretur, lethali morbo et ægritudine fuerit implicitus. Igi tur etsi reipsa non oppetiverit mortem Adamus simul ut fructum edit, tamen pro mortuo habitus est eo quod capitali culpa se obstinxisset, atque jam tum per sententiam noxæ deditus esset. Sed dices: Cur non prorsus abolevit Deus mortem quam pro maxima sua misericordia non intulerat eo die quo peccaverat Adamus? Atqui ejus rei multe possunt reddi cause. Abolita enim prorsus morte, hujus quoque mundi compositio frustra fuisset, imo sæculum etiam quod futurum voca mus. Ad hoc, sublata mors simul sustulisset adventum Filii Dei. Præterea peccatum Adami et Eva atque omnis posteritatis, immortale futurum existimentur. Sed nos le inferius, Deo volente, fuisset, ut est peccatum diaboli. Denique ideo reliqua mors fuit, ut primi parentes animum ad verterent ad suum ipsorum facinus, et animi poenitudine afficerentur; neque mortis securi et suis seducti erroribus peccata levia ducerent, atque ita omnibus flagitiis advescerent. Hanc enim ob rem Deus non simpliciter ad Adamum Examque accedebat in paradiso, sed maximo cum terrore, ni ait Moses: Et audiverunt vocem Domini Dei gradientis in paradiso, inclinante die. Saepe quidem alias apparuerat Deus Adæ et Eve: primo cum Adamum conderet, conformaret, componeret, rrigeret; secundo, cum lege imperata vetaret ne de arbore cognitionis ederet; tertio cum Evan illi Quo die Deus primos parentes paradiso eliminave rit. Sunt autem qui dicant, die eo quo conditi fuere primi parentes; illo die enim et peccasse ipsos lege violata, qui dies erat sextus. Secunduma hos, uno eodemque die creatus est Adam el con formata Eva, lataque lex et violata, atque primi parentes ob hoc tantum facinus objargati et para diso eliminati. Sed aliorum sententia est, alio die creatos illos esse, alio peccasse, hic vero, de eo loqui Mosen, quo peccarunt. Præter hos alii pu iant, hunc diem neque eum fuisse in quo fuerant formati Adam et Eva, neque eum in quo pecca verunt, sed post illos, alium; neque enim satis consentaneam esse ut hæc tanta uno accidisse die explicabimus dilucidius. Et occultabatur Adem et uxor ipsius a conspectu Domini Dei inter arbores paradisi. Fugiebant igitur tum a Deo qui vocem incessus sui, ipsorum auribus ingesserat; tum ab arbore de qua improbe ederant, atque in locis densis frequentibusque multa variaque arbore abscondebant se, nimirum quia et peccati sibi conscii erant et nudi, hoc est, quia horrebant conspectum Dei, et quia verecundabantur. Et voca hat Dominus Deus Adamum et dicebat ei: Ubi es Adam? Jam diximus co:porala atque human figura Deum hie apparnisse primis parentibus, ipsosque voce quæ an liendi sensum movebat, compellasse. Solet autem dictum illud: Ubi es

dixit? Ubi es? magnane fiducia pollens, apertam froutem sustollis, an pudore confusum vulium dejicis? Ubi es? cur me nou, ut soles, aperie in tueris, sed in latebras te a me subducis? Deinde ut ipsa Interrogatione animum illi redderet ad col loquendam, atque ad poenitentiam invitaret; ad hoc ut ostenderet se ita Adamum quærere, ut pater amis eum aliam, sellicite investigat. Atque hæc posteriora duo inde coinprobantur, quod non quasi supplicium de illis sumpturus se jam ipsia exhibuerit in primo hoc congressu, alioqui enim non tam blande sto illum nomine nuncupasset. Est enim hæc illi Paulina similis interpellatio: Saule, cur me persequeris *? cur non perdendi ipsius causa se illi offerret Jesus, nomineque compellaret, sed ut ad sermonem ex cusationemque provocaret. Tum etiam si per cau sam perdendi illis apparuisset, utique perdidisset; vel aquis, ut prisca Noe srcula ", vel igne, ut Sodomitas", vel terra dehiscente, ut Dathanam et Abironem "; erant enim ejusmodi exitio primi parentes quoque jam tum digni, quippe qui salu tari doctrina rejecta, perniciosam fuerant amplexl, et eam quæ cum Dei verbo prorsum pugnabat. Di xerat enim Deus: Morte moriemiui qua die ede ritis de arbore; ille vero alter: Non moriemini. multis usurpari modis; nam est, quando qui ne- sis, an sub imperio es quod ille tibi minime præ scit ubi is sit quem vocat dicit. Ubi es? Est etiam rum qui alterum interrogat: Ubi es? Non nescit ubi locoruma sit; veluti cum aliquem procul a nobis agentem, cujus opera indigenus, sie inter pellamus: Ubi es? Denique utimur quoque ea in terrogatione cum cuipiam suum errorem in me moriam adducere volumus; nam illud: Ubi es? perinde tunc valet ac si dicamus: Vide quo impie tatis recideris! Postremo animos addere cuipiam, alque manum ad addendum porrigere volentes, dicimus: Ubi es? Ad hæc de re amissa quam quæ rimus, usurpamus quoque hoc dictum. Igitur dum Deus Adamum interrogaret, ubinam esset, non quidem id ignorabat; ut neque cum ex Cain qua reret: Ubi est frater tuus? Neque cum ex Mose Quid hoc est quod manu tenes? Aut ex Jeremia Quid rides? aut denique ex Satana: Unde ve mis? sed habent illiusmodi interrogationes suas causas, siout et illæ Filii in Novo Testamento, dum ait ad discipulos suos: Quoi panes ha batis el rursus: Quem dicunt homines esse Filium hominis? et Simon, reges terræ a que capinnt tributum el censum "? et ad Le gionem: Quid est nomen tuum? denique ad Judros: Ubi poenisti illum "? Lazarum scilicet. Lec cuim et hujus generis alia quæ interroga- Dei expostulationes cum primis parentibus. vit Christus, non ignarus sed probe conscius inter- Neque vero multa Deo defuissent quæ adversus rogavit, uspole Deus qui omnia videt noritque illos potuisset dicere, si expostulare tanquam cura verum justis de causis, hisce et aliis interrogatio- hostibus libuisset, quale est illud: An non ego, nibus usus est: Pater quidem, in Veteri; Filius improbe Adame, te condidi ex terra ad meam ima Vero in Novo Testamento. Quamvis enim dominus ginem et similitudinem, meisque te manibus con Severus, et Philoxenus multis in locis affirment formavi, et uxorem dedi vitæ tuæ subsidium? an Filium fuisse qui et in Veteri et Novo Testamento Don in paradiso te collocavi omnibus deliciis re mortalibus apparuit seque exhibuit conspiciendum ferto? annon caput imperatoremque te rerum om (Severus enim, in eo sermone quem de Geuitrice nium quæ in terris sunt, constitui? quid est ergo Dei composuit, ait: Verbum enim Dei Patris erat cur me criminareris, columniatorique aures præ quod super sublimem montem Sinai descendebat, beres? Verum prorsus non infremuit, sed suaviter ut ferret legem mundo, etc.; alii tamen probalæ ae blande appellans: Adame, inquit, ubi es? ni doctrine magistri existimare malunt, Deum Patrem mirum ut colloquendi fiduciam ipsi faceret: osten in Veleri Filium vero in Novo apparuisse. Sed deretque se illum non jam insolito aspecto vocare. tua esto, lector, existimatio, utrum horam verius Quapropter ipsa etiam voce animatus Adamus re sit quodque magis probaveris, id amplectitor reti- spondit dicens: Vocem tuam audivi in paradiso, el actoque quando uirumvis probabile est credibile vidi quod nudus essem, atque occultavi me. Duas una est enim eademque Patris, et Filii el Spiritus reddit Adamus se occultandi rationes: alteram, sancti natura, ac voluntas una, unaque operatio; quia timuerit: hoc enim sibi vull vocem tuam, id est, sed tres persone distincte. Igitur ut co unde di- strepitum incessus tui, audivi in paradiso; alteram, gressi sumus, redeat oratio, non propter ignora- quia puduerit illum nuditatis. Sed hæc Ade apo tionem, sed alias ob causas quaerebat ex Adamo logia excusatione plane improbata est, cum et me Deus, ubinam esset; nimirum ut ipsi suum erro- tus ille et ipsa nuditas ob violatam a se legem eve rem ob oculos poneres, perin le ac si diceret: nerint. Et ait ad illum Dominus: Quis ostendit tibi Quomodo agis, Adame? apertosne oculos habes, ut quod nudus sis? Neque hoc interrogat ut ignarus, te habiturum promisit serpens? an etiam nun ce- sed ut per culpe coufessionem illum inducat ad re eus es contra atque ille est pollicitus? ubi es? prehensionem libenter suaviterque admittendam. Dande: Locum jam obtines pro serpentis promis- Quasi dicat: Fuisti quidem semper nudus, neque "Gen. IV, 9. "Exod. 1, 2 Jerem. 1, 13. Job 1, 7. Matth. xv, 54. * Matth. xvi, 15. Matth. x, 24. Marc. v, 9. Joan. x1, 54. Act. ix, 4. "Gen. 7, 1 seqq. 24.25. Num. xv, seqq. Christum Abrahæ visum et collocutum, Gen. xn disputat Justinus martyr in colloquio cum 1 Gen. X Tryphone; Enseb. Eceles. Rist.. x1, lib. n de Vita Constantini; lib. 11. 50 et 51, et plerique alii.

tamen te ejus puduit ante hae, quid est ergo quod none adeo erubescas, atque timeas? Num de arbore de qua jusseram ne ederes, edisti? Etiam nunc pergit pacate cam illo colloqui, quasi conjectura quapiam modo fretus illud dicat: Num de arbore, ete. Est autem hic animadvertendum ex ascriptis, aut duobus punctulis, aut uno solo, ad illud: Ne ederes, orationem hanc vel affirmative, per in terrogationem efferri posse. Cæterum dominus E phrem et qui cum ipso sentiunt, ex his et simi libus verbis singulariter ad Adamum factis confici putant, soli Adamo imperatam a Deo legem esse, eamque ipsum deinde Eva uxori retulisse; verum alii respondent, Deum sub Adæ persona cum Eva quoque colloqui, pro Scripturæ more: Beatus vir (inquit David) qui non ambulavit per viam impro borum. Quis vero non hic eam beatitudinem æque a.! mulieres spectare dicat? nimirum ideo viri per sona libentius utitur Scriptura, quod vir mulieris caput sit: Et ait Adam: Mulier quam attribuisti mihi ipsa dedit mihi de arbore, et comedi. Prorsus vana est et inanis etiam hæc Adami defensio; quippe qua minime prae se fert demissum bumiliatumque animum, sed in ipsum quodammodo Deum culpam avertit, quasi dicat: Mulier quam tu apud me esse voluisti, ea mihi causa fuit transiliendi legem, illa que arbore vescendi. Sed adversus hæc, multa a Deo ad illam arguendum dici potuissent; verbi gratia: Non quia mulierem ego tibi adjunxi, justa tibl ratio erst ut ei auscultans, mea jussa violares. luti medium inter Salanam primosque parentes Tum si me accusas quia uxorem tibi dedi, cur non etiam, quia te condidi? nisi enim te creassem non peceasses, quia tibi oculos indidi sine quibus non eras arborem visurus? qula manus tibi apposui, sine quibus non decerpsisses vetitos fructus? quia as tibi dedi, sine quo non edisses? frustra igitur illa excusas, cum eam mulierem quam tibi sociam dedi, ita comparaverim ut tibi esset in manu, atque sujecta; non autem ut te tuasque actiones regeret, gubernaretque. Ilis, inquam, atque hujusmodi aliis verbis expostulare cum illo potuissset jure Deus verum omnibus abstinuit, quia non accusationibus perterrere hominem, sed patrati facinoris poenitentia revocare cupiebat; quare mox quæstionem ad mu lierem convertit; sic enim sequitur: Et ail Do minus ad mulierem: Quid hoc est quod fecisti? Rursus eam muli. re quoque non acerbe atque iracundle, sed sedate et blande loquitur Deus, ac quasi nescius interrogat ob easdem rationes quas nuper de Adamo Interrogato protulinuns: Et ait mulier: Serpens de repit me, et comedi. Mulier enim omnia serpenti as cribit, non Satanæ, eo quod serpentem quidem qui se interpellaverat, nosceret, at Satanam intra ser pentem occultatuin, a quo omnis impostura pro cesserat, ignoraret, Et ait Dominus ad serpentem Quia fecisti hoc, maledictus es præ omni animante, el præ omni bestia agri. Cur Deus serpentem non interrogaverit.-Nulla igi tur apud serpentem, hoc est, Satanam, utitur inter rogatione, qua ad se excusandum ille provocetur, ac ita tandem judicetur condemneturque, sicuti apud Adamum et Evam usus fuerat. Cujus hanc putamus reddi posse rationem; quia Adamo uxorique locus erat poenitentiæ, ac in serpentis dæmonisque arbitrio non erat ut poenitere posset. Porro multa hic quæri solent, cujusmodi sunt Præditusne fandi facultate a Deo, serpens lorn tos sit, an Satanas intra serpentem latens, cum ille hune suopte arbitrio subterfugere nequiret, ut non ipsi pro instrumento esset. Ad hoc, cur non exsecratus sit Deus Satanam, ut serpentem. Præter ea, cur Moses, cum hunc librum multis post sa culis conscripserit, quando jam tum satis cognitus erat mortalibus Satanas, non clare dixerit Satanam fuisse qui intra serpentem loquebatur? sed non has et bujus generis alias quæstiones altius investiga tas dissolvimus (cap. 27). Verum quando sunt qui illam: Cur non exsecratus sit Deus Satanam sicuti serpentem, iterum atque iterum urgent, nos pra terea qua: ante respondimus hoc etiam addere hie quæ voluimus, Deum non minus maledixisse Satanae non aspectabili quam serpenti qui oculis cerneba tur, atque perinde inhæsisse exsecrationem mystice arcanoque modo, illi ut huic aperte et in ipso cor pore; quod cujusmodi sit velin te apud tuum ani mum pensitare. Ilabebat enim Deus serpentem ve 74 P'sal. 1, 1. 7 Ezech. 11, 13. intervenientem; nain sicuti hi per serpentem se ducti sunt, ita ille per serpentem exsecratione perstrictus est; et ut serpens fuit Satanae instrumen tum illiciendi primos parentes ad peccandum, ita personam quoque gessit sub qua Deus Satanam est detestatus. Utrique igitur, et Satanas et serpens divinam exsecrationem sunt passi. Nam ut ad ser pentem dictum est: Maledictus es præ omni bestia el animante, ex quorum numero tu es, ita adversus Satanam pronuntiatum esse existimandum est Maledictus es præ omnibus copiis spiritualibus atque angelicis ex quarum genere ta es. Animalium enim nomine vocari in Scriptura sacra copias angelicas, aperte agunt ea animalia quæ vidit Ezechiel "et sæpe alibi Satanam animal appellatum esse in sacris Litteris notain est. Sel cur auspicatusest exsecratic nein beus a Satana! uimirum quia ille primus almisit peccatum prima est merito detestatione percussus. Cæterum serpentem ex animarum genere fuisse, non autem reptilium (quod quidem antumavere, cum dicat: Maledictus præ omni animante memora vimus etiam cap. xxn. Es super ventrem tuum gradie ris. Quasi dicat: Amissurus es pedes tuos quibus ad pravitatem cucurristi, ambulabisque ac repes supor ventrem laum, quia ventrem primorum parentu.n jucscasti. Pedibus igitur serpeus ante exscerátionem incedebat, ut cætera animantium genera, post verd

aliasque superiores corporis partes invadere possunt. ipsa calcanea lancinant. Sed de Satana interpretarl possunt verba ad hunc modum: Homines Jun per virtutes vitam agant, facile discutiunt irritosque reddunt vafros tuos conalus, quos tu primarios atque insuperabiles esse putabas. Observabis tu qui dem illorum calces, ut ipsos subvertere atque in peceata præcipitare possis: verum nihil ellicies, misi sua ipsi sponte atque suapte voluntate se tibi prodant. Sed et hoe sensu recte accipiantur ea verba Tu, dæmon, observas caleanca hominum, hoc est, ipsorum dicta factaque, ut in peccata dejicere, atque a Deo procul ipsos abducere queas; verum Christus ubi advenit, nobis exemit bune tui metum, secun dum illa ipsius verba: Dedi vobis potestatem cal condi serpentes, et scorpiones, omneque robur adver zarium". Cæterum ex his verbis intelligere eal, non ad solum corporatum serpentem, verum etiam ad Satanam pertinuisse divinam exsecrationem; quando non sola capita serpentum ferimus, dum perimere ipsos volumus, sed reliquum etiam corpus; neque rursus anguis solos calces hominum percutit, sed alias etiam quas potest corporis partes. Si illis amissis, proses pere coepit ac ventre promoveri. ventrem serpant, neque se subrigere dum caduntur, Et hae quidem aperte ad ipsum spectant serpen tem, caterum Satane sic accommodetur eadem ista exsecratio: Quoniam spirituale munus tuum, quo fungebaris in calo una cum reliquis copiis ange lics que in sublimi versantur, deseruisti atque ami sisti, adhoc primos parentes seduxisti, non erit tibi in cœlo ut ante habitatio sed humi incedes, prore pesque, malis studiis addictus: Et pulverem comedes omnibus diebus vitæ tuæ. Nempe, in pulverem rede gisti primos parentes, pulvere igitur vesceris tota vita. Objiciunt quidam, qui possit illud consistere, quod ait: Pulcerem comedes; quando videmus ser Feates vermiculis in aqua degentibus pasci, atque passe cules quoque, columbasque, et hujus generis alia vorare. Sed etiam si hæc quoque devorant, inte rim absque pulvere vitam sustentare nequeunt. Et vero licet Adamo dictum sit: In sudore faciei tue co medes panem iuum, tamen carne vescitur etiam, et terræ frugibus, fructibusque aliis. Sed hæc ad ipsum serpentem pertinent, eademque vero possunt ad Satanam in hane sententiam dicta videri: Priusquam delabereris, divinis oblectabare meditationibus, atque celestibus, sed postquam te præcipitem dedisti atque descendisti, totus terrenis humilibusque studiis dedi tus eris, atque ad perficiendam nequitiam tuam co gitationes tras omnes exercebis. Et inimicitias po mam inter te et mulierem, el inter semen tuum et se men ejus. Quoniam, inquit, adversus mulierem fuisti amicus fraudulentus, atque inimicitias sevisti ei cum Deo, ego inter le et ipsam, interque tuum semen et ipsius semen, inimicitie quoque ut constent efficiam. Serpentum inimicitiae cum hominibus mystice quid. Certe factos a Deo nobis inimicos serpentes, res ipsa docet; ueque enim auguen: ullum aspicere sustinemus, ut nobis non caveamus ab ipso, seu boste nostro; nosque non comparemus ad pugnam u: illum primamus, tanquam eum qui nos la dere cupiat. Ilec eadem ad Satanau sic transferantur Te, Satana, allue ca eura studiumque exercuit, ut primos parentes una cum ipsorum posteritate ami cos facere tu tibi passes: ego vera jam efficio, ut perpetuo hostilia omnia sint inter le atque illos. Et ipsum conteret caput tuum. Quia per superbiam clatum fuit caput tuum, et improba locutum est, se wen femine (hoc est, qui ex ea uascetur) concul cabit caput tuum, teque perdet. Præterea quia tu Alamum atque Evam de gradu dignitatis quem quasi principes obtinebant, dejecisti: semen posteritas que ipsorum, tuum caput vicissim conculeabit, et te interficiet. Sed cur caput illius præ reliquis menbris attritum iri dicit? Nimirum quia contrito mortuoque capite in anguium genere, totum corpus exstinctum est. Et tu illud feries in calce ipsius. Quia calcibus suis properarunt primi parentes ad arborem prohibitam, tu seminis ipsornm calces feries. Sed et ideo dicit angues percussuros calces hominum, quia cum pedibus carcaut, el 1 Lue. x. 10. Joan. xvt, 21. Deus Salance simul et serpenti maledixit. vero quis denique quærat, eur Deus serpenti simul et Satanae maledixerit, respondebimus: quia uter que exsecratione dignus erat, pro maximo, quod patrarant ambo, maleficio; deinde ut primi paren tes, audita ea tam dura detestatione divina, ad poenitudinem revocarentur; nam si poenituissent veniamque implorassent, licet ea re neque mortem effugissent neque paradisum retinuissent, tamen diras illas Dei evitassent quas memorat Moses Per dolores atque angores parietis, per dolores el sudores faciei panes comedetis. Postquam vero jam serpentem et Satanam maledictio perstrinxit, Deus convertit sermonem ad mulierem his verbis Et ad mulierem ait: Multiplicando multiplicabo do lores tuos, el conceptus tuos, et in angoribus parias filios. Non jam dicit, eos fetus quos aut concipies aut edet mulier, fore maledictos. Nam pridem bene precatus illis fuerat, dixeratque: Crescite et multi plicamini: Sed feres, inquit, uterum non sine dolore, producesque ipsos tuos fetus per ærumnas. Videre est enim feminas variis doloribus affici quando uterum gerunt, et rursus duris torqueri angoribus dum pariunt; id quod etiam ufemoral Dominus noster, dicens: Mulier cum parit, dolorem habet". Neque enim quisquam mortalium satis existimare potest, quam difficiles durosque sustineat mulier dolores atque ærumnas in partu, præter ipsas fe minas. Et quidem audivi mulierem cum dicerel, earum quæ pariunt, pupillas oculorum præe nimio doloris sensu adeo obfuscari, ut nihil cernant. Et hæc quidem de ea anxietudine quam dum uterunt gerunt, dumque pariunt, tolerant feminæ, dicta sunt: quod si vero universum illud tempus reputes

quod a concepto fetu ad morientem usque hominem hic pro iis quae ex terra nascuntur, acceptum esse extenditur; tum sane intelligas, mulierem mu'tis difficultatibus, doloribus, ærumnis subjectam esse pro ipsa Dei exsecratione; nam editum infantem laboriosissima cura excipit, deinde per summam molestiam atque angorem educat, ad postremum anzio ululatu morientem deflet. Igitur quia no luisti, inquit, o mulier, in paradiso liberos parere immortales absque omni dolore, jam ipsos paritura es per maximos cruciatus atque miserias, postea quam peccatum admisisti. Et quia divino quodam modo deos e-lere cupivisti absque ullo doloris sensu, srpentis auscultans verbis; jam humano more ho mines procreabis per acerbissimum dolorem. Et ad virum tuum respicies. Respectus mulieris ad virum-Quasi dicat: Quia empivisti ut vir tuus te observaret atque ex te penderet perinde ac si in tua manu posita essent quibus ille ad vitæ usum opus haberet, enque illum in fructu gustando antevenisti, ideo tu viri tui observans eris, ut tuis ipse necessitudinibus faciat satis. Et ipse dominabitur tui: Oplavisti quidem caput esse viri tui, imperioque in illum potiri, atque idco de arbore pro serpentis consilio edisti; at ille contra in te imperium exercebit, tibique pro capite erit. Et ad Adam dixit: Quia auscultasti voci uxoris lu edisti de arbore de qua jussi tibi dixique ne eres; maledicta terra propter te. Dominus Ephrem cum ruis vult idcirco legem Adamo revocari hic in memoriam, quia ei uni a Deo fuerat præscripta; ab ipso vero deinde, uxori exposita. Verum, ut jam aliquoties memoravimus, alii existimare malunt sub Ade persona ad Evam quoque legis verba Geri. Igitur quia, inquit, non meæ voci sed feminæ anscultasti; maledicta terra propter te. Cur Deus terram, non autem Adamum sit exsecra tut. Nimirum non est exsecratus Deus Adamum ipsum, quo suæ ipse imagini honorem conserva ret: tum etiam quia ex Adamo nascituri erant multi mortales probi justique, ut prophetæ atque apostoli, ne per illum hi quoque exsecrabiles atque detestabiles haberentur: sed maledixit terræ pro pler illum, quippe es qua ipse esset procreatus. Itaque conservata est humano generi illibata ex ea benedictio quæ ante peccatum facta fuerat, quamvis dolores atque calamitates plurimae accesserint. Per dolores comedes eam omnibus diebus vitæ tuæ. Quia existimasti te deorum more in terra mansu rum, perque quietem et olium vitam agitaturum In contra, per dolores, labores et ærumnas, perque culturam difficilem vesceris frugibus terræ. Nam ne reges quidem absque molestia et cultura, terræ muneribus frui possunt: atque hoc ipsum est quod Ecclesiastes ait: Rez agrum colit quippe si non suis, at aliorum certe manibus agros subigunt reges. Observandum porro est terræ vocabulum Feele. v, vers. 8, est ad verbum: Rex agro Sereit, sive, agro servus est fartas: Vulgata tamen editio longe alio sensu legit: insuper universe terra rex imperet serrieati, quod nisi de divina prosi Spinas et carduos proferet tibi: quos, nisi tu pre casses, illa productura non fuerat. Conficitur ergo hæc post detestationem orta esse, vel fortasse spi nas et carduos vocat laboriosum terræ cultum, quem ipsa flagitat; quasi dicat: Magnis durisque laboribus constabunt tibi terræ fructus. Vel hoc dicit, sæpe eventurum ut non ea quæ excepit se mina, reddat, sed pro illis sentes tribulosque. Et comedes herbas agri. Pro gratissimis arborum paradisi fructibus quos tibi edendos concesseram, vesceris herbis pecudum more, eo quod adversus legem meam feceris: Et cum sudore faciei tua co medes panem. Tu qui deus esse voluisti, serpentis consilio auscultans, cum sudore faciei tuæ, hoc Best, aspero et difficili labore duraque cultura qua res victum. Etsi enim quis rex sit aut alioqui opibus magnis pollens, dum alios in cultura exercet, ipse quoque non sine sudore faciri sua vescitur pane. Donec revertare in terram ex qua acceptus es, quia pulvis es, et in pulverem redibis. Quasi dicat: Postquam ærumnosam laboriosam que toleraveris vitar, sicut prædixi, moriturus deinde es, atque in id dissolveris quod ante fueras. Animadvertendum hic est Adamum ante hoc ora culum: Quia pulvis es, nescivisse, ex pulvere se esse conformatum, genusque suum unde esset, ignorasse. Igitur hisce verbis multarum rerum commonefacit Adamum Deus. Primo enim doret ipsius corpus ex pulvere fictum esse; et simul re darguit etiam quasi dicat: Qui potuisti affectare divinitatem, ut plueres, ut foutes dispensares, ut pelagis imperares, totius ex pulvere compositus cum sis? Rursus sicut conditionem Adami mirifice ex tulerat dum ipsum crearet, ut quem se ad suam ipsius imaginem similitudinemque fingere diceret ita, ut affectavit divinitatem pro fallacis serpentis consilio, illam eamdem ad terram usque deprimit, demonstrans ex pulvere constare. Praeterea osten dit, quæ cum quibus ille commutarit. Insuper docet, quantis ipsum malis implicaverit peccatum, atque ideo hoc prosequendum odio esse fugiendum que merito. Denique monet si imperatam ille ob servasset legem, non obrumpendam fuisse ipsius vitam sed immortalitate douandam ex Dei liberati tate, sicut ait Gregorius Theologus Si per durassemus, id quod non fueramus, facti fuisse mus; nunc vero posteaquam legens transilivit, morti obnoxium esse factum dissolvendumque in terram unde traxit originem. Et rocarit Adam, nomen uxoris suce Evam, eo quod ipsa esset mater omnis viventis. Observavit quidem divus Muses adhuc in rerum gestarum narratione, ordinem seriemque temporum quibus quæque acte sont at quod hic jamu narral, num ordine suo narret dubitari potest. Quippe est, ubi res sui quasque dentia dictum meo ja.licio, intelligi non potest. lloc Gregorii dictum supra explicatius habes.

locis describat; est etiam ubi hoc illi modo curæ taque ex concubitu viri ac mulieris sobole auctum iri, et per hanc causam specioso illo nomine uzorem vocasse Evam, hoc est, omnis viventis matrem. Supra memoravimus tria esse nomina, quibus Adam in hoc libro appelletur Noso, hoe est vir, et Bar-noso, filius viri: ac denique Adam, quasi dicas, homo: ubi quantum ipsa inter se di stent, etiam explicavimus. Jam vero Evam quoque duobus vocatam nominibus intelligimus; nempe Itto (hoc est, mulierem sive uxorem) et Evam quorum illud, ad universam feminarum speciem accommodatur; boe, unius persona propria est appellatio. Et fecit Dominus Deus Adamo atque uxori ipsius tunicas pelliceas, el vestirit ipsos. Quinque sunt quæ se hic nobis explicanda offerunt cas, deinde quales fuerint he tunice; tertium, und comparate; quartum, cur sint appellate Chutinita; quod idem est ac si dicas, gossipinas sive sylinas v stes; quintum, cur opus habuerint veste, mortales. Cur Dens vestierit primos parentes. Cur igitur illos tunicis vestiret, dicimus summam Dei erga ipsos misericordiam in causa fuisse. Quippe cum Deus colloquium cum primis parentibus longius haberet, atque ad Adamum inter alia diceret Qxis significavit tibi quod nudus esses? similiter aiia atque alia ad feminam et serpentem ver faceret, interea arefacta ea quibus se illi contexe rant, folia ficulnea defluere coeperunt. Cum itaque nudati jam tum illi pudore afficerentur, non erat consentaneum divine misericordiæ, nudos prorsus eliminare paradiso. Miseratus ergo ipsorum condi tionem, pro sua clementia ipsis opem tulit, factis que tunicis nuditatem velavit. Præterea voluit ip sos vestibus indutos, a cæteris animantibus brutis segrogare; denique nuditatem seu libidinis illece bram putavit tegendam. est ut id quod gestum est, commemoret neque per silentium transmittat, cætero qui in tempore quo actum est, observando nihil sollicitus. Enimvero, aut quando costa sibi subtrahebatur atque in mu llerem concinnabatur, appellabat Adamus uxorem per vaticinium duobus nominibus: Jtto, scilicet (hoc est, mulierem, sive uxorem et Evam). Illo, quia viro cohæreret per legitimum connubium, ut ante est a nobis explicatum: hoc, quia mater esset futura omnis viventis. Aut hoc loco nomen Evæ ipsi cam ob causam indidit postquam a Deo prolapsa daniuataque per sententiam esset dolorum in partu ferendorum, aut denique postquam ejecti sunt ambo e paradiso, Evam appellare coepit quia viventium matrem videret. Jam vero si vel primo nempe cur induerit Deus Adamum et Evam, tuni vel postremo tempore hoc nomen ab Adamo datum est uxori, neglecta est a Mose temporis ratio; sin medio, accurate observata est. Cæterum, viven Lium vocabulo hic soli homines non etiam bruta animalia significantur, sicuti illic quoque: Effun dam spiritum meum super omnem carnem; de hominibus solis, non de pecudibus loquitur Scri ptura. Sed enim sciendum est, vi quadam fatidica atque divino instinctu Adamum appeliasse uxorem suam Evam, sed ea verba quæ subjiciuntur: Eo quod ipsa esset mater omnis viventis, uon Adami sed Mosis esse, Evæ vocabulum ea interpretatione explicantis. Sed dices: Cur non perinde Adamum scripsit Moses esse patrem omnis viventis, sicut Evam prodidit esse matrem? Respondemus, quia vir, dum rem cum muliere habet, semen injicit neque vita neque forma præditum, at femina, ex ceptum illud, postquam in suo utero infantis for mam induit atque in humanam figuram conforma tum est, tum demum non quale vir injecerat, sed vivens partu edit. Merito ergo mater omnis viven tis Eva appellatur a Mose. Adhoc: Adam sumptus fuit, cum esset pulvis vitæ expers ac deinde divino statu vitam, animamque accepit; Eva quoque jam tum inanimis costa, detracta fuit Adamo; post vero dum a Deo concinnaretur, vitam est adepta atque animam: at mortales reliqui alio modo nascituri erant, nempe ex femina, et absoluti viventes. Recte igitur etiam ob hanc rem vocata est Eva mater omnis viventis. Sed et hoc quæri potest: Adamus, quando morte damnatum se a Deo esse moritu rumque intelligebat, cur augusto et felici illo no mine uxorem vocarit, quo mater omnis viventis futura significabatur, quod plane divinæ illi sen tentive adversum esse videri poterat? Ad hæc di cimus, Adamum illam adversum se prolatam mortis sententiam accepisse quidem per nota ac cusatoria sibi inusta, sed interea Deum pro sua misericordia in illis mentem eam indidisse opinio Dera ut jam tum existimaret genus humanum in vita permansurum esse super terram, procrea 1) Joel 11, 28. Quales fuerint primorum parentum vestes,-Quod vero ad ipsas tunicas attinet, cujusnam modi res fuerint, Gregorius Theologus quodam loco fuisse ait cortices arborum, quo ipsis Deus in mentem miserit ceu idoneos ex quibus sibi vestis quamdam formam aptarent, eque ea amicirent, sicut ante ex foliis ficulneis fecerant subligacula. At idem, ora tione quam scripsit de Natalibus Christi, dicit eas tunicas fuisse carnem crassiorém, ignavioremque qua sumus contecti. Gregorius vero Nyssæns scribit, tunicas cas fuisse libidinem; coitum, con ceptum, partum, educationem qua minutatim au gescimus, alimentam, morbum, iracundiam, mor tem denique; bis enim omnibus malis illos indutos esse simul atque donis Spiritus sancti sunt exspo liati. Huic Philoxenus Mabagensis fere subscribit, Jum ait eas tunicas fuisse curas, corruptionem, morbos, dolores, anxietates, metam; et in summa, quæcunque primis parentibus post violatam legem acciderunt, cum ante iis non fuissent obnoxii, et a

quibus nos quoque post resurrectionem erimus bus texendi artem. De quarto dicimus, eas vestes immunes: quippe per has tunicas significari maxi mam illam mutationem quæ illorum evenit corpo ribus post admissum peccatum. At Athanasius, oratione de cruce, et dominus Ephrem ubi hune locum interpretatur, aiunt has tunicas ex animan tium pellibus confectas fuisse. Denique dominus Jacobus Sarugensis dicit vestis quoddam genus fuisse, quod quia tactu crassum densumque erat, tanica pelliceæ fuerit appellatum. Unde sumpserit Deus primorum parentum vestes. De tertio, unde fuerint tunicæ illæ comparatæ, Gregorius Theologus, et cum eo alii qui arborum cortices fuisse volunt; arbores deglubiisse Ada mum et Evam dicunt: cæterum Mosem ideo factas, esse a Deo dicere, quia hic illis in mentem immisit ut arborum corticibus se vestirent. At Gregorius Nyssanus et Philoxenus, quorum sententiam nu per recitavimus, aiunt ea mala primos parentes (quia peccati, a Deo damnati essent) invasisse; idque esse quod Moses scribit, Deum induisse illos eas tunicas. Denique Athanasius et dominus Ephrem, qui animalium pelles fuisse autumant, dicunt, mactatis eas pecudibus detraxisse primos parentes atque concinnasse iu vestem Dei nutu. Postremo domiuus Jacobus Sarugensis dicit, Deum ea indumenta ex nihilo creavisse. Scribit enim in hec verba: Contexuit tunicas ex nibilo, et vestivit ipsos. Et rursus: Quia, inquit, tactu rudes et crasse erant, appellavit pelles; attexuit autem ipsas pau latin corporibus ipsorum, suo nulu atque ita dum non sentiunt induuntur tunicis, sed eas jam ve stiti vident tandem. Porro nos cum Athanasio, atque domino Ephrem censemus animalium pelles fuisse. Si vero id redarguere quis conetur, quia nullum animal jugulari adhuc potuerit, quando e singulis generibus par unicum conditum fuerat, coque sine generis unius interitu nullum animal mactatum fuisset; negamus unicum duntaxat par in animalium generibus singulis fuisse effectum, neque enim lioc sacris Litteris proditum est. Enim vero Deus qui permisit Adami arbitrio ut peccare posset, opusque haberet indumento, creaverat complura animalia; cumque ille violata lege pee cassel humana se specie primis parentibus osten dens, induit ipsos pelles, solo ejus nutu pecudibus detractas; alque verbo, in tunicas conformatas. Et vero dominus Ephrem ait fortesse coram illis jugulatas esse pecudes, ut earum carues ipsi vesce rentur, coriisque nuditatem suam cooperirent, denique ex ipsarum morte se quoque mortalia ha bere corpora intelligerent. Est porro et hoc nola dum, esse ex interpretum numero qui dicat, inde ab Adamo et Eva cuncios mortales pellibus animan tium vestitos fuisse ad inventam usque ab homini "Psal. 11, 40. Matth. xxv, 50. appellatas esse a Mose, chutinitas quia ipsius etate, hoc vocabulo hominum amicula significa bantur, ut videre est de veste Job. Joseph, Tha mar, denique Domini nostri Jesu Christi; usns est igitur sui sæculi vocabulo Moses. Quintum ac po stremum erat, cur opus fuerit mortalibus veste, hic dicimus, ut augustiore alque elegantiore cultu essent, eoque a brutis animantibus differrent; tum etiam ut armati essent adversus frigora, et sestum; adhæc, ut laterent libidinis irritamenta. Et ait Dominus Deus: En Adam factus est at unus e nobis in cognoscendo bono et malo. Contemptim et ironice hæc a Deo dicuntur de Adamo qui dæmonis fallaci bus verbis auscultans captus fuerat; sicut David inducit Deum despicientem gentes quæ adversum se insurrexerant: Qui sedet, inquiens, in cælis deridebit, et Dominus illudet ipsis ", Nam per illu sionem, atque deridens, ait accidisse Adamo quidquid Satanas ipsi promiserat: ut qui jam si milis deorum cuipiam factus sit; scilicet qui qua bona malaque sunt, cognita habeat, Ceterum usur pat pluralem numerum, ut unus e nobis, inquiens, sive propter Trinitatis sacrosanctum mysterium, sive quia diabolus itidem plurali numero dixerat Eritis sicut dii, scientes boni et mali. Possunt cliam hæc verba pro ea consuetudine dicta accipi, qua solent homines domini servos suos aver be alloqui, si quando contumaces conferte se per temeritatemi cum ipsis audent. Dicunt enim: En jam mihi par evasisti. Adversum enim jussa effectoris sui Dei Adamus fecerat, cupiveratque illi equalis evadere. Tale etiam illud Christi est ad Judam proditorem Cujus rei causa venisti, socie mi? Possunt præter ea in hanc quoque interpretari sententiam: Adam postquam edit de arbore velita, ipsa rei experientia didicit quid bonum esset et quid malum, sicut et Deus illa cognita habet; non quidem bic per ex perientiam, sed ut is qui omnis novit, præterita, præsentia, futura. Adamus enim priusquam fru etum quo sibi interdictum erat, gustasset, per 80 lam cogitationem intelligebat quid bonum esset, quidque malum, post vero per ipsam etiam expe rientiam sod Deus exactissime atque intime om nia cognoscit cum sit conditor effectorque om nium. Denique ita possumus intelligere dicta ista, ac si Deus ipse accuses voluntatem arbitriumque Adami qui afectaverit Deus esse, quod Geri prorsus nequiret; nam mortalium nemo per tantas virtutes vitam agere potest, ut Dei naturam assequatur. Erit itaque hic verborum sonsus: En Adam cupi vit qaidem esse qualis unus uostrum, verum neque factus est, ac neque etiara ut liat fas est. Itaque illud: En factus est, perinde erit ac si negative dicas: Non est factus at unus nostrum. Jam vero, Syri vocant tunicam, Cathnitho, ab Hebræo vocabule, Getoneth, sive Gutteneth, a quo et Græ curs yw natum est, ut ego certe conjicio.

ita neque dolorum ærumnarumque quibus hæc fuisset plena, unquam finem assecutus fuisset; jam enim pronuntiaverat Deus, cum doloribus anxieta tibnsque illum victurum: quare si æterna fuisset ea vita, fuissent et miseria immortales. Præterea ideo etiam ab arbore vitæ illum coercuit ne im mortalitatem adeptus, per confidentiam agitaret om nem vitam, sed animum ad poenitentiam induceret, hancque curam haberet donec tandem de vitæ ar bore posset edere, ipso Christo qui vitæ arbor est mystico sensu. Denique ipsius pravitas perpetua es set, cujusmodi est diaboli. fortassis extendat manum suam et sumat de arbore si ad arborem vitæ fuisset admissus, ut nec vite vitae et edat ac vivat in æternum. Ilie causa profer tur, cur non sit relictus Adamus in paradiso post quam adversum legem Dei fecisset, deliquissetque; estque hic collatio arboris vite cum arbore scien tiae; quasi dicat Deus: Sicut protendit manum, sumpsitque de arbore scientiae et comedit, qua in terdixeram ei, protensurus est manum, 'sumpturus que etiam de arbore vitæ atque esurus, ac proinde victurus in perpetuum si in paradiso relinquatur. Nam si vetitam arborem tangere, vescique ausus est, quanto magis non vetitam contingere, edere que audebit? Porro illud: Ne fortassis, non acci piendum est quasi dubie dictum a Deo quem nihil omnium latet, sive præteritum, sive præsens, sive futurum: quippe enim ut rem certissimam affirmat sumpturum illum de arbore vitae, comesturumque, alque perpetuo victurum nisi paradiso ejiciatur, Cæterum quænam fuerit illa vitae arbor, et cur eo nomine appellata, ante commemoravimus; ubi illud quoque diximus qua de causa interdixerit Deus Adamo, arbore vitæ. Et immisit ipsum Do minus Deus extra paradisum Eden, ut coleret ter ram ex qua sumptus fuerat. Cur e paradiso ejectus Adam. - De hisce igitur causis prohibitus est Adam ab arbore vitæ. Cæte rum aliæ sunt, cur paradiso sit eliminatus. Nempe æquum non erat ut locum obtineret sacrum, postea quam illum lege violata, per peccatum profanas set, et erat illud tantum delictum, hoc exsilio di gnum. Præterea erudiendus erat, perperam se, contemptis Dei jussis, obsecutum esse consilio fraudulenti hostis, atque edisse de vetita arbore. Insuper dum ille ejicitur, verbum Dei ratum fil, quo prædixerat ipsum ea die moriturum qua ede ret de arbore scientiae; contra vero mendacii ar guitur dæmon qui spem illi atque fiduciam fecerat fore ut Deus evaderet si vesceretur; quippe non modo non evasit in Deum, sed ipso etiam paradiso extorris factus est. Adhæc, si in paradiso mansis set suspectum fortassis invidiæ Deum habuisset, Adam ejectus e paradiso - Supra memoratum est, Dominum accepisse Adamum, atque in para disum misisse, hic vero emisisse narratur extra paradisum: quasi dicat, eum quodam impetu abs se propulisse atque eliminasse, neque comitatum esse abeuntem, quippe ex jucundissima quiete, qualis intra paradisum fuerat amandabat ipsum adqui sibi vitæ arboris esca interdixisset. Denique colendam terram, asperam sane ac difficilem ope ram, ut quæ prorsus omni olio ac requie careat. Addit porro Ex qua sumptus fuerat, quia de ca terra ad quam exercendum remittitur acceptus fue rat pulvis fingendo conformandoque Ada corpori, ut ante est memoratum his verbis:Et fincit Domi Bus Deus Adamum pulverem de terra. Ac rursus Donec revertare in terram de qua sumptus es. El eli minavit ipsum Dominus Deus: nimirum extra para disum, quem alioqui illius oblectandi gratia condi derat. Existimant nonnulli, Deum, quod Adamum prohibuit a gustanda vita arbore et paradiso ejecit, denique quod morti addixit, iratum fecisse: verum nos contra per Dei misericordiam atque curam illa facta esse dicimus; quamvis enim contraria inter se videantur, inducere in paradisum et ejicere, tamen ntrumque juxta divinæ clementiæ opus et curam quam erga genus humanum gerebat fuisse, ex his cognoscas licet; idcirco enim prohibitus est ab ar bore vitæ ne quid inde quod cum divina sententia pugnaret, accideret, verbumque Dei falsum habe retur. Comminatus enim fuerat Deus moriturum il lum quo degustaret de arbore scientiæ, igitur si post hanc gustatam, etiam de arbore vitæ edisset, aut falso nomine ista vitæ arbor appellata a Deo fuisset, aut mendaces fuissent illæ ejus mine. Ad hoc, dum solum vertit, intelligit tandem in quanta feli citate versatus sit priusquam peccaret; el rursus in quam multas miserias præcipitatus sit, eo quod adversum Dei legem fecerit. Postremo idcirco est paradiso ejectus, ut peccatum suum agnoscerel, sedulamque operam poenitentiae daret, et supplex a Deo contenderet, ut se in pristinum restituere locum. Conficitur itaque ex his quæ jam comme moravimus, nequaquam per iram prohibitum illum a Deo esse ab arbore vitæ neque paradiso ejectum, vel morti etiam addictum; sed ex mera Dei mise ricordia, et sollicita ejus cura. Sed enim sint hæc, Jicet aliquis, ita cum Adamno acta ab ipso Deo, ut illi prodessent; at labores, dolores, sudor faciei, in quæ mala illum conjecit paradiso pulsum, quas tandem commoditates, utilitatesve afferre illi potuere! Respondemus, Deum non frustra quietem illi nul lam concessisse, ut est humanum ingenium; nam si tantis condemnati malis non desinimus peccare, quid non patrassenus in otio deliciisque vitam agitare permissi? Certe hujus rei, exempla nobis suppeditant homines, qui otiosi ac desi-les atque a labore et molestiis vacui molliter ac delicate agunt. Otium porro, desidiam, delicias mala esse, certissi mis Scripturæ testimoniis comprobatur. Nam libro secundo scriptum est: Consedit populus ad eden Syri libros Mosis ex ordine numeris notant saepius quam nominibus.

dum, et ad bibendem, surrexitque ad ludendum. Etti stilus angelis incorporeum; aciem vero gladii ver bro quinto: Pinguis factus est Israel, et calcitrarit". Et quidam ex sapientibus scriptum reliquit: Malun. est otium, atque pigritia fraudem parit ". Contra vero, labores, turbulentaque exercitia bona esse, attestatur David, cuni de Israelitis loquens ait Cum occideret ipsos, quærebant eum, et converteban Jur, atque maturabant ad ipsum. Et alibi: Bene, inquit, mihi est, quod sim humiliatus, ut discam mandata tua". Et Deus per Jeremiam ad civita tem Jerusalem: Per plagas, inquit, erudita es, o Jerusalem ". Rursum Paulus: Datus est, ait, mihi stimulus in carnem meam, angelus Satana, ne effe yar". Conficitur itaque, homini ex usu fuisse quod doloribus, laboribusque, et sudoribus obnoxius est redditns a Deo, postquam eliminatus esset para diso? Et versari fecit ad orientem paradisis ipsius Eden, Cherab, et aciem gladii versatilis, ad custo diendum iter arboris vile. In Hebræo est: Et ma mere fecit ab oriente paradisi Cherubim, Græcum vero habet: Et collocavit Cherub, et gladium flam meum ad custodiendum iter arboris vita. Significa tor autem his verbis, custodiam Cherub et aciem gladii collocatam fuisse a Deo ad latus orientale duntaxat paradisi, quasi ex ea parte solum prohi bere Adamum voluerit non item ab aliis lateribus. Quippe existimandum est, ab ortu solis portam fuisse aditumque patuisse in paradisum; atque il lac introductum, illacque rursus exactum Ada mum esse; inde etiam semitam fuisse ductam in medium paradisum ubi sifa erat vitæ arbor, atque ideo ne rursus aliquando Adam, illac se intro re ciperet, custodiam ibi esse collatam. Cæterum cur custodiendam vitae arborem, arcendumque ab ea Adamum voluerit Deus, ante est a nobis dictum; quo hoc etiam addendum putamus, eo quoque spe classe custodiam ut intelligeret Adamus prorsus praclusum sibi aditum esse per peccatum, eoque pertinaciore, hoc odio prosequeretur, majoreque cura vitandum sibi in posterum putaret quasi fon tem tantorum malorum, in quæ mala ex vitæ ante peccatum actæ, cum ea in qua nunc versetur, com paratione facile intelligeret. Præterea magnifica illa custodia (Cherub dico, et aciem gladii versati lis) ob oculos nobis ponit præcellentem arboris vitae dignitatem. Quod vero versatilem gladium di cit, perpetua cum agitatione huc illud vibratum esse significat, corusco fulgore inde emicante quo ob Incntium oculi non sine horrore perstringeretur. Superest ut de Cherub et gladio videamus, cujus modi res fuerint. Dominus Jacob Sarugensis ea oratione quam de Passione, et rursus ea quam de Ascensu scripsit; et cum eo alii dicunt custodem paradisi Cherub faisse unum quemqiam ex cale satilis fuisse figuram quamdam ignea lanceæ quam Cherub manu nens atque coru-cans, proterrebat primos parentes a paradiso, arcebatque ab arbore vita. Cæterum lancea formam inde a guunt, quod eo mystice spectasse videatur lancea illa quan Christus suo latere excepit: quasi jam tum erepta esset de manu Cherub, illa lances, patefa taque al arborem vitæ via. Alii dicunt aciem gladii vo catam esse, non ferrum neque ignem, sed ligu ram quamdam ensis, quæ inea specie collucere atque fulgere videbatur; Cherub vero non cale stem aliquem spiritum atque incorporeum angelo rum fuisse, sed spectrum quoddam vehemens; id que Cherub nomine vocatum esse, quia soleat Scri ptura quæ magnis viribus magnaque vehementia pollent, ea hoc nomine vocitare quale est illud Qui equitavit super Cherubos, et volavit ", signili cat enim Deum magna vi advenisse, et veluti insi dentem Cherubis apparuisse, hoc est, potenter exer cuisse imperium. Secundum hos habent ista Mosis verba hunc sensum, quod Deus constituerit spe cirum quoddam vehemens ac terribile pro forious inque ipso aditu paradisi specie animantis cujus piam, deterrendi coercendique Adami causa, Af ferunt autem hi suze sententiæ hanc rationem Nomen, inquiunt, Cherub ad juvenile quoddam robur proprie spectat, ac proinde Cherubini spiri tus Deo viciniores assistunt, nec ad terras demit tuntur; neque enim Scriptura iis procurationem aliquam in terris assignat, sed angeli sunt qui ad terram ablegantur, resque in ea administrant et dispensant. Verum priores illi, inter quos domi num Jacobum Sarugensem esse diximus, negant hanc esse nominis Cherub notionem; imo ordinem quemdam celestium spirituum non aspectabilium significare hoc vocabulum aiunt; quales apparue runt Ezechieli", et quorum simulacra quædam erant in adytis tabernaculi posita, itaque geniorum coelestium aliquem potius fuisse autumant ipsum Cherub, qui genii coelestes dolent si quando peceent mortales ac rursus gaudio afficiuntur cum illos delictorum poenitet, ut ait Dominus. Erat igitur Cherub custos paradisi, ecclestium spirituum p unus aliquis tenens lanceam igneam, eamque vi brans atque coruscans, et primos parentes deter rens ab excessu, ut sensit dominus Jacobus Saru gensis, et plerique cum eo ejusdem sectæ viri. Sed jam et locus, et tempus postulant, ut dispu tando investigemus, unone codemque die an plu ribus hæc omnia gesta sint: creatus Adam, immis sus in paradisum, lata lex, indita nomina bestiis et volueribus, condita Eva, decepti per serpenien primi parentes, violata lex, vindicatum in noxios Exod. xxx11, 6. Deut. xxx11, 15. Prov. x, 11; xxvII, 19. Psal. LXXVII, 34. "Psal. CXVII, 71. Jer. 1, 8. 11 Cor. x11, 7. Psal. xvi, 11. Psal. xv,11. Ezech. 1, 13 seqq. Caute lege; nam angeli proprie non dolent aut tristantur de peccatis hominum, S. Thom. part. quæst. 115, art. 7, sed tantum metaphorice cuin universe salutem nostram cupiant.

vis sibi constabat, tota in unum suum Creatoren inventa, jugique contemplatione ei alligata, tantis per in solo bono ille versabatur, idque unum sen tiebat, verum postquam illa mde mota est, sese que demisit, sensit etiam alterum illud, id est, ipsum malum. Alii autumant scientiæ boni et mali arborem fuisse typum legis Mosaicæ, ut et reli quas paradisi arbores, singulorum ejus legis præ ceptorum figuras, eo quod lex Mosaica inter bonum malumque dijudicet; eosque qui bene agunt, bonis, et qui male, malis afficiat; atque ideo hanc arbo rem juxta vite arborem sitam fuisse, ut nisi quis ipsam prius legen coluisset, hoc est, legis maudata observasset, ad vitæ arborem pertingere nequiret, Deum formasse Adamum, et quae sunt hujus ge- est differentia: quantisper enim hee Ade animi meris, de rebus ipsis esse intelligenda dicunt: illud vero, quod Dominus Deus conseverit paradisam in Elen ab initio, alio sensu esse accipiendum quam verba ipsa ostendunt; nempe Deum comparuisse spiritualem quamdam atque felicem vivendi ratio nein, etc. Præter hos sunt qui velint, mysticum paradisum esse ipsum corporatum paradisum, dum cun animo contemplamur spirituali ratione. Po stremo sunt alii doctores quorum sententiae nos quoque subscribimus, qui ipsum paradisum dupli cis conditionis esse aiunt, partim enim ex rebus corporatis, partim ex spiritualibus constare; sicut el ipse Adam cujus gratia ille conditus erat, ex corpore et anima sive spirita fuerat compositus, corporatasque paradisi partes esse arbores, plantas, Bid est ad eam libertatem que apud Christum est, et ejuscemodi res alias, partes vero spirituales, vitam beatam atque secundum virtutem aclam, etc., sient prioris Commentarii secundo capite explica vimus. Qua res sit paradisus mysticus. Paradisus spiritualis sive mysticus, vita.est spiritualis quae animo agitatur, plena summæ temperantiae atque sanctitatis, et perpetuis meditationibus rerum di vinarum earumque quæ sunt a Deo condite, addi cla, atque omnino vita beata et angelica, procul ab omnibus animi perturbationibus, anxietatibus, suspiriis, luctu remota, atque cum gaudio, lætitia, exsultatione conjuncta, itaque pollens potensque ut radios atque splendorem divinarum notionum concipere queat, quippe qui in hoc paradiso ver santur, in summa vivunt beatitudine, atque crea torem Deum ejusque creaturas, mente contemplan tes obleciantur. Nam et superne copie angelicae illic habitant, et Adam Evaque, antequam adver sum Dei mandatum fecissent, ibidem mora bantur. Qualis fuerit terra mystici paradisi. Terra mystici paradisi fuit animus et mens Adami, hoc est, hominis inibi agentis. Nam inde pullulant aique oriuntur meditationes non modo rerum spe clabilium, sed et earum quoque quæ nullo sensu percipi queunt. Quales arbores et planta in paradiso. Igitur hujusmodi cogitationes meditationesque ex animis et hominum et angelorum, quasi arbores e terra, procreate, arbores et plante paradisi mystici haud absurde dicuntur. De arbore scientia boni et mali in paradiso mystico. Quidam e numero doctorum Ecclesiæ dicunt, ar borem scientiæ boni et mali mysticam et in mystico paradiso consitam, esse animi motum quemdam quo homo een peculiari mentis suæ indole incli natur, eo cnim sentiri, quæ inter malum bonumque Matth. 1, 2. quando ipse etiam Redemptor noster tantisper dum legem observabat, libertatem suæ vitæ genere minime præ se ferebat. At nos definimus arborem scientiæ boni et mali mysticam esse cognitionem et meditationem quæ circa Deum rerum omnium conditorem versatur; scientiamque boui, esse ea cognitionem quæ unum solum Deum agnoscit atque profitetur: mali vero quæ multos esse deos pulat, atque hac Adamum Evamque per da monis consilium fuisse distentos. Insuper hoc quoque dicimus, eam commentationem pro iis qui pollent atque exercitati sunt meditatione rerum divinarum, scientiam boni et vocari et esse, pro iis vero qui neque satis firmi sunt neque exercitati, et tamen audent de Deo altius commentari, appellandam esse scientiam mali. De arbore vite mystica. - Sunt inter doctores Ecclesiæ, qui arborem vitae mystice dicant esse humanæ mentis proprietatem, quæ cum iis cogita tionibus quæ circa unum suum effectorem versan tur, alligata est, neque hue illuc circuniagitur aut in alias res requirit, præterquam in solum Condi torem suum, sicut etiam sancti angeli solius Creatoris sui meditationibus distinentur. Horum sententia est, Adamum, simul atque creatus caset flatumque Conditoris sui excepisset, ad Deum rapi coepisse a quo effectus fuerat, atque in hac 12 contemplatione totum fuisse mansisseque horas non amplius tres, tantisper scilicet dum legem imperatam transiliret, ita ut interea nullam de rebus aliis cogitationem cum illa miscuerit. Igitur bi meditationem cam mentis que de uno suo Pa rente Deo agitatur, proprietatem mentis vocant. Est itaque bis arbor vitæ mystica, sacer ille gra Jus in quo per baptismum collocamur, matrem mysticam qua iterum gignimur ad vitam. Alii di cunt bane arborem vitæ spiritualem, esse novum vitae genus quod repræsentavit Dominus noster inde ex quo baptizatus fuit usque dum cruci esset affixus; de quo genere vitæ dictum est: Couverti mini per poenitentiam, propinquat regnum cæli",

Atque hanc vitam, inquiunt, agimus postquam per & notionis. Illud vero quod ait: 4b initio, est, ac si baptismum, veterem exurtnus bominem: estque ea ceu quædam figura ejus nove vitæ quæ in regno cali nobis est promissa. Alii porro vite arborem mysticam definiunt, immunitatem libertatemque quam dedit nobis Christus a coustitutionibus et pœnis legis. Lex enim delinquentibus poenam præ stituerat, a qua nos asseruit Christus qui de hac libertate his verbis est concionatus: Redite per panitentiam, propinquat regnum cæli. Rursum ali aiunt, arborem vitæ esse hominem novum qui per baptismum natus est. Alii, hominem novum qui, ob servatis Dei jussis, exuit vitia quæ vocantur vetus homo, induitque virtutes quae novus homo appel lantur. Alii, mortem esse volunt spiritualem que nascitur ex securitate, observandis Dei mandatis comparata. Alii meditationem quæ Christi perso nam contemplatur, quia per ea condite sunt omnes naturæ participes vitæ atque rationis. Alii crucem Christi putant arborem vitæ dici quia es ea promanant omnia bona spiritualis, abolito peccato atque exsecratione. Alii sacram aram ia qua administrantur divina sacramenta. Alii deni que, corpus et sanguinem Christi Dei nostri arbo rem vitæ vocari putant. Sed enim non post has et inter has sententias, nostram quoque proferentes, statuimus arborem vitæ mysticam esse meditatio nem alque cognitionem qua profitemur sacrosan clam Trinitatem, hoc est, unum esse Deum, et tres personas sanctas, sive unitatem in Trinitate, et Trinitatem in unitate. De hac porro arbore non comederunt Adam et Eva, neque ad eam accedere sive de ea cogitare quiverunt, ut qui adhuc non satis pollebant, potentesque ad id non erant: at nos Christiani, non quidem ipsi satis pollentes, sed per Christum, illustratum hoc arcanum et amplectimur et profitemur. Cæterum existimandum est multi tudinem dissimilitudinemque harum inter se in terpretationum quas de arbore vitae adduximus, argumento esse quam sit res ipsa explicata dilli cilis: alioqui enim tam multis variisque verbis ad eam enucleandam minime opus fuisset. dicat eam vitam spiritualem atque Leatam ab ip-o Deo institutam fuisse ante conditum hanc corpo ratum mundum, hoc est, ante eam machinam qua ex coelo terraque et iis quæ inter hæc media sunt, constat; atque in ea vita versatos obfctatosque fuisse angelos ante hanc mundi aspectabilem et corporatam molem creatos fuisse, etsi Syri hoc negent Cæterum in translatione LXXII Inter pretum habentur illa verba ad hunc modum: Et plantaverat Dominus Deus paradisum in Eden ab oriente; ubi, per orientem, lucem cam accipias licet que ratione sola intelligitur, proculque a rebus corporatis semota est. Ile enim in ccci dente, hoc est, caligine versantur. Est igitur eorum verborum hæc sententia: Deum vitam felicem atque angelicam parasse in luce agitan dam, quæ lux sola mente cernitur. Et posuit illic Adamum quem finxerat. Postquam, inquit, lin xisset Adamum, induxit ipsum in eam spiritualem ac felicem vitam, lætum et mirifica affectum vo luptate, per meditationes cogitationesque nulli perturbationi aut anxietati obnoxias, in moreni angelorum et spiritualium copiarum, recipien temque radios divinarum notionum non aliter atque angeli capiunt. Et fecit Dominus Deus e terra omnem arborem pulchram ad spectandum, et expelendam ad vescendum. lloc est: Ita comparavit Deus Adæ mentis sensum, ut procrearet atque expullulare faceret omnis generis probas cogita tiones meditationesque tam de rebus que videndi sensu possunt percipi quam iis quæ eum sensum effugiunt. Et arborem vita in medio paradiso, et arborem scientiæ boni et mali. Hæ duæ arbores quando spirituali modo spectantur, ambæ in medio paradiso consistere queunt; hoc est, in medio animi sive mentis, ut altera alteram non angat aut trudat, weut ait Gregorius Nyssenus. Sed supra a nobis, dum mystice accipiuntur, ubi multorum sententias in medium adduximus. Et fluvius egre diebatur ex Eden ut rigaret paradisum, et illine dividebatur, et evadebat in quatuor capita. Prius quam violasset Adamus legem, promanabat fluvius, hoc est, deliciae ex meditatione rerum spectabi Complectitur interpretationem mysticam verborum Mosis de paradise. Scripsit divus Moses de lium et non aspectabilium natæ rigabatque, loc paradiso in hæc verba: Et plantavit Dominus Deus paradisum in Eden, ab initio. In his verbis, paradiso vocabulo, vita significatur spiritualis, hoc est, quæ secundum animam agitur, et beata. Plan tare vero idem est quod facere, sive instituere. lloc itaque dicit Moses, Dominum Deum compara visse vivendi modum secundum spiritum, ita ut ca vita esset plena sanctitatis et meditationis re rum divinarum et earum quæ a Deo conditæ sunt, Llix et ab omnibus animi perturbationibus anxie tatibusque reinota, quam comitentur gaudium et exsultatio, quæque capax sit radiorum divinæ est, oblectabat universum corporis temperamen tum, quod ex quatuor constat humoribus, ex san guine, pituita atque utraque bile. Nam et ex illiu. modi meditationibus, non minus quam de corpo ratis paradisi arboribus recreabatur Adamus animo. Sunt qui hoc quoque modo interpretentur ea verba Promanabat fluvius, hoc est, delicia ex rebus con ditis, iis que spectari queunt et iis quæ videri nequeunt, et rigabat, id est, oblectabat quatuor animæ virtutes, eain qua rationi proprie attri buitur, hoc est, prudentiam, tum temperantiam, fortitudinemque et justitiam; ac proinde virtutes Caute lege, et vide notam ad lib. in Ilexaemer., S. Anastasii Sinaita.

suimæ cæteras quoque fovebat augebatque. Sunt sui, seque eo uno oblectaret. Et mandavit Dominus præterea, qui sic, ut per fluvium intelligatur Christus qui sua doctrina Ecclesiam rigabat; col legium dico apostolicum quod erat veluti paradisus, deinde evadebat sectus in quatuor capita, hoc est, ipsos quatuor evangelistas, Matthæum, Marcum, Lucam, Joannem, atque hi deinde universum orbem habitabilem proluebant. Nomen unius Phi son, is est qui circuit universam terra.n Havite el ibi es! aurum; et aurum ejus terræ bonum est; ibi bdellia, et lapides berylli. Phison mystice quid. Per Phisonem fluvium intelligi potest flava bilis qui humor in corporis bumani constitutione laudabilis est. Nam qui eo largius præditi sunt, ingenio pollent acri atque areanorum Dei mysticorum cognitione, et rerum conditarum scientia; hoc est, divinarum et huma narum rerum capace; quod profecto multo auro et amargaritis, lapidibusque pretiosis anteferendum est, sicut ait Psaltes David: Propterea amavi man dala tua multum supra aurum, et multum supra lapides pretiosos. Potest eliam per Phisonem accipi ea virtus animi qua rationis propria est; prudentiam dico. Potest quoque Marcus evange lista Phisonis nomine signatus intelligi, nt in quo robur fortitudoque enituit res superas explicandi. Et nomen furii secundi, Gihon, is et qui circuit omnem terram Chus et nomen flavii tertii, Diklat, qui il adversus Assur et fluvius quartus est, f'erath. Gihonem vocat, bumorem eum quem san guinem dicimus; Diklat, em quem pituitam vo camus; denique Perath, illum quem appellamus bilem atram, ut ait D. Jacobus Orrohaita. Possu mus quoque per Gilionem intelligere eam anima virtutem quæ temperautia dicitur; per Diklat, eam que ad partem animæ irascibilem sive animosam pertinet; hoc est, fortitudinem, et lenitatem; per Perath denique, justitiam. Rursus Gihon potest Matthæum significare evangelistam; Diklat, Lucam; Perath Joannen, Et accepit Dominus Deus Ada wum, et posuit ipsum in paradiso Eden. Postquam condidisset Deus Adamum, sustulit ipsum illinc ubi creatus fuerat, et traduxit in paradisum spiritua lem, hoc est, in vitam felicem, ut voluptatem ca peret ex meditatione rerum conditarum, atque ex divinæ notionis radiis quibus ipsius mens illustra batur angelorum more, quemadmodum in ipso quoque corporato paradiso oblectabatur. Cum enim duplicis esset conditionis paradisus; quate nus spiritualis erat, delectabat Adæ animum con templationibus; quatenus vero corporatus, arbo ribus fructibusque, illius corpus recreabat. Ut eum coleret et custodiret. Idcirco (inquit) traduxit illum in eum spiritualem et beatum vivendi modum, ut in ipso sese exerceret per probas cogitationes et reclas meditationes quæ circa res conditas versen 4ur, ipsumque observaret omni proposito animi "Psal. cxvii, 72. Deus Adamo, dixitque ipsi: De omnibus arboribus, que sunt in paradiso, edendo edes: ut de ipsa nr bore scientiæ boni et mali, ne edas, hoc est, exerce te cogitationibus de rebus omnibus tum aspecta bilibus, tum que sola mentis intelligentia perei piuntur; apudque tuum animum meditare quisnaw sit illarum effector et parens, et quomodo sint con dite; totusque esto in meditando ea quæ sibi illis mystice latent; cumque ex rerum illarum pulchri tudine raptus fueris in admirationem, tunc ipsa rum Conditori gratias agita, eumque laudibus efferto. Quod porro sequitur, ab arbore scientiæ boni et mali abstinendum esse, significat illum curiosias inquirere non debuisso in Deum ipsum, quid esset et quomodo exsisteret, et unicusne an plures essent dii; huc enim penitus procedendum illi non fuisse, propterea quod adhuc ad illius modi res capiendas non satis polleret illius mens. Quia quo die comedes de ea, morte morieris; ac si dicat: Quo die tecum ambigere coeperis unusne Deus sit an plures, atque in opinionem plurium incideris, niortem oppetes, et peccando et te, a me, subducendo alienandoque, qui sum verus Deus. Quippe id illi evenit, una cum uxore Eva diaboli fraude seducto: qui non modo escæ illecebris ipsos fefellit, sed persuasit etiam plures esse deos, dum diceret: Si comederitis de ea arbore, eritis sicut dii. llic illud etiam obser vandum est: Adæ atque uxori, arbore tantum scientia interdictum esse ne ad eam accederent, nempe quia nondum ejus capaces erant; at de arbore vitæ nihil esse præceptum quidem lege, sed pro custodia ejus positum Cherub et aciem gladii, nimirum ut ea re significetur, eos mortales (sive pristini illius sive hujus temporis, qui non satis lirmi sunt ad commentanda ea quæ ad sacrosan clam Trinitatem spectant; unum scilicet esse Deum, personas vero tres, atque ita Trinitatem esse in unitate, et rursum unitatem in Trinitate (hanc enim esse arborem vitæ, supra memoravi mus): si conentur per temeritatem illo penetrare, deque arcanis illis et cogitare et loqui: eos, in quam, coerceri repellique quasi a custode Cherub et lancea quadam iguea fulgoribus micante ipsosque deterrente atque accessu prohibente, Et formavit Dominus Deus e terra omnem bestiam agri, et omnem voluerem casli. Hæc verba, atque bæc oratio de rebus ipsis duntaxat interpretari possunt, non etiam ad spiritum accommodari. Igitur quæ commen tario superiore de ipsis sunt a nobis dicta, sufficiant, Etimmisit Dominus Deus quietem (aut, ut habet Ile bræum, somnam) in Adamum, et dormivit: et sustulit unam e costis ipsius, clausitque carne ejus locum, el concinnavit Dominus Deus ex costa quam sumperTal ex Adamo, feminam. Quod ex Adamo sopore obruto sumpta est costa, atque ex hae facta Eva, sacra mentum est sanguinis et aquæ ex Christi latere

profluentium, postquam in eruce obdormivisset; ret hortata est, is vero uxoris dictis est assensus, quibus constituta est sacrosancta Ecclesia: tum, quod ex latere Adami excipiebatur Eva, typus fuit fodiendi olim lateris Christi, ex quo essent en zure aque vitae et vitales salutaresque; aquae, inquam, sacri baptismi qui est mater mystica, ex qua una procreantur filii novi ad vitam spiritualem atque sempiternam: sicut Eva quoque que ex Adami latere prodiit, mater omnis viventis est appellata. Et serpens astutior erat omnibus ani malibus agri, quæ fecerat Dominus Deus. Serpen Tem vocat diabolum; illum Deo rebellem, mendacii patrem, human nature impostorem; nam etiam alibi in sacris Litteris, ille serpens appellatur: Feci, inquit Dominus, vobis potestatem calcandi serpentes et scorpiones.". Et alibi scriptum est: Occidit manus ipsius serpentem transfugam, sive fugiti m". Angelicæ vero virtutes appellantur anima lia, quo nomine illas Scripturas apud Ezechielens " quoque vocal in ostento illo. Dicitur autem serpens astutior omnibus animalibus, quia angelicæ virtutes prorsus ab omni malitia atque astu vacuæ sunt; at diabolus vafer est et improbus prorsus: Et ait ser pens ad mulierem: Vere dixit Deus, ne comederetis de omnibus arboribus paradisi, hoc est, plane dixit vobis Deus: Nolite meditando expendere rerum conditionem, sive aspectabilium, sive earum quæ in sensus non cadunt. Et ait mulier ad serpentem De fructibus arborum paradisi omnium comedemus; de fructibus arboris, quæ est in medio paradisi dixit Deus, ne edatis de ea neque tangatis eam, ne moriamini, Jussit quidem Deus ut rerum omnium tam quae cerni non possunt quam quæ possunt contemplatione nos exerceamus, atque ea nosmet oblectemus; at in se (est enim ipse, arbor illa spiritualis) noluit nos altius curiosiusque inquirere unicusne sit Deus an plures, ne dum ad ejusce modi indagationem mens nostra parum pollens polensque est, per peccatum occidamus. Et ait serpens ad mulierem: Non morte morituri estis. En ut nihil pudet dæmonem plane Deo contradi cere: ille mortem obnuntiat si quis altius in ipsum inquirat; hic prorsus mortis securos facit eos qui areana Dei audeant scrutari. Et vidit mulier quod pulchra esset arbor ad vescendum, et expetibilis oculis, atque desiderabilis arbor spectatu. Quod mulierem dicit vidisse arborem, non ita accipien dum est quasi Deum illa viderit quem mystice per eam arborem significatum esse diximus; sed ipsam auscultasse consilio dæmonis, ejusque verbis per suasam curiosius in Deum inquirere conatam esse significat. Et accepit de fructibus ipsins et edit, de ditque etiam simul viro suo, el comedit. Ipsa cum animo suo reputare atque disquirere coepit de Deo unusne essel on plures, et quam ob causam sibi maritoque suo interdixisset escam arboris scientiæ atque sinul Adamum maritum suum ut idem face atque in easdem cogitationes incubuit Aperti sunt oculi amborum et cognoverunt quod nudi es sent. Evestigio violata lege Dei, patefacti sunt ipsorum oculi: non quod in deos jam tam evasis sent, in quam spem ipsos adduxerat dæmon, sed ita, ut animadverterent suam nuditatem; hoc est, ad empla est ipsis prior illa cernendi facultas spiritua lis atque angelica qua fuerant præditi, intellex runt que, se jam felici illa Dei gratia esse spoliatos qua antequam adversus legem fecissent, sua ipsoruma corpora veluti velata fuerant. Et conglutinaverunt folia ficulnea, feceruntque sibi subligarula. Folia ficulnea vocal ipsorum manas; referunt enim manus eorum foliorum figuram. Quasi dicat, eum se nudos esse animadverterent, manibus sua con texere pudenda; atque ita etiam nunc se mores mortalium habent. Neque enim aut amictum aus tunicas, sibi ipsos fecisse dicit, sed perizomata, hoc est, quæ sola genitalia membra tegerent. Et audierunt vocem Domini Dei gradientis in para diso, ad inclinationem diei. Inclinatio dici moram temporis significat; quasi dicat, non sinn! atque mandatum transilivissent deliquissentque appa ruisse ipsis Deum: sed interjecto temporis spatio. nimirum quo ipso apud animum suum sibi co scios puderet interio, poeniteretque admissi flagitii. Porro descensus et adventus Dei in paradisum, figura erat quæ descensurum atque venturum olim in mundum Dei Verbum significabat, Diei inclina tione vero mystics ostendebatur fore ut hoc Dei Verbum in fine temporum carnem indueret, sicu! ait Paulus: Cum remisset finis temporis, misit Den Filium suum, et factus est ex muliere". Deinde gra dientis Dei audita per paradisuni vox portendebat Verbum Dei aliquando apud nos in carne versatu rum ambulaturumque, quemadmodum de ipso præ dixit vates: Et super terram visus est, et apud ho mines versatus est. Et abdebant se Adam et uxor ipsius a conspectu Domini Dei, inter arbores para disi. Abdebant quidem inter arbores paradisi sus corpora; verum conscientiam admissi, facinoris tegere a conspectu Domini atque dissimulare, ipse prohibebat pudor. Vocem tuam audivi in paradiso, et vidi quod nudus essem, et abdidi me. Et quia, in quit, vocem tuam gradientis per paradisum audivi, et quia nudum me esse animadverti; ab ea maxima alque saluberrima gratia qua ante fueram indutus, ob has ego duas causas metu perculsus me occul tavi, hoc est rem ipsam commissam, apud animum meum expendens timui: Et ait ad illum Dominus Quis significavit tibi quod nudus esses? num dé ar bore de qua jussi ne ederes, edisti? Ae si dicat: En mei cogi:ationibus tete. occupasti, qualibus absti nere te jusserain. Et ait Adam: Mulier quam al tribuisti mihi, ipsa dedit mihi, et comedi. Mulier, inquit, quam milii sociam fecisti, ea mihi medita Luc. x, 19. "Apoc. xx, 2. "Ezech. 1, 5. Galat. iv, 4. Barnch. III, 58.

tionis de te instituendæ causa fuit. Nimirum facit in Trinitate, et Trinitatem in unitate; et ut Ven, Adam quod mortales omnes solent: si quando enim errant atque peccant homines, causas quasvis arripiunt quibus a culpa se et poena vindicent. Et nit Dominus ad serpentem: Quia fecisti hoc, male dictus es præ omni animali, el bestia agri. Hoc dicit ad Satanam Dominus: quia Adamum et nxorem ipsius seduxisti, jumenta quidem bestias que cæteras dignabor mea cura, id est, sufliciam ipsis cibum in tempore: at tu mea cura indignus habeberis. Et super ventrem tuum gradieris. Extor ris enim a cœlesti republica, repes humi atque in terrenis rebus volutaberis. Et pulverem comedes omnibus diebus vita tua: homines perire (quod est veluti in pulverem reverti) tu tibi pro esca et cibo duces, propter summum tuum adversus illos odium. Et inimicitias ponam inter le, et mulierem, et inter semen tuum el semen illius. Id odium, inquit, quo tu gaudes, ponam ego inter te et illos, et inter semen humanum atque rebelles dæmonas tuos socios. Et ipsa conteret caput tuum, hoc est, irri tom faciet tuarum astutiarum initium. Et tu illud feries in calce ipsins, hoc est, tu peccati vulnus ipsi infliges, ut perdere possis in extremno ejus vitæ actu. Et ad mulierem ait: Multiplicando multipli cabo dolores tuos et conceptus tuos. Ile mysticum sensum non admittunt; cæterum rem ipsam supra pertractavimus. Et fecit Dominus Deus Adamo, et nzori ipsius tunicas pelliceas, el vestivit ipsos. Cum inquit, adempta illis esset vita illa spiritualis: mus, ei custodem sollicitum, sedulum, prudentem beata, gaudlique plena, propter sua ipsorum errata inducti sunt in vitam hanc corpoream; ærumno sam atque anxiis rebus refertam. Cæterum tunicis pelliceis, maxima vite commutatio quae ipsis vio lata lege accidit, significatur. Propter sua ipsorum igitur peccata eas penas dederunt, ut spiritualem cum corporea, hoc est, felicissimam cum infelicis sima vita mutarent. Et ait Dominus: En Adam fa clus est qualis unus nostrum in cognoscendo bono el malo. Hæc supra abunile explicavimus. Jam ne fortassis extendat manum suam, et sumal de arbore vite, et edat, ac rival in æternum. Posteaquam ad misso flagitio excidisset genus humanum illo se cundum animum vivendi modo illaque vita beata et angelica, indignum jam evaserat atque etiam prehendere poterunt. Et bie finis esto sermonis invalidum at cogitatione assequeretur agnosceret. secundi. bum Dei, olim carnem esse assumpturum nostra salutis et redemptionis gratia, prospiceret: non satis, inquam, pollebat deinde genus humanum ad hujusmodi sublimes meditationes exercendas, tan tisper dum flagitium illud et pravitas per Satanam sub serpentis specie (quo utebatur ceu instrut mento) injecta delerentur atque abolerentur peni tus. Et misit ipsum Dominus Deus extra paradisum Eden, ut coleret terram, ex qua sumplus fuerat. Et eliminavit ipsum Dominus Deus. Propter violatam legem multavit Adamum Deus felicissima illa via in qua mentem suam ille omnem perpetua con templatione rerum et quæ videndi sensui subjici et quæ non subjici possunt, ante pertractabat. Aiqua insuper a vite etiam arbore prohibuit; ait enim Moses Et versari fecit ad orientem paradisi Eden, ipsum Cherub et aciem gladii versatilis, ad custodien dum iter arboris vitæ. Ad orientalem partem para disi solam, non etiam ad reliquas collocata est custodia, quia Orientis regio præstituta erat ut esset olin locus adorandi Dei. Porro Cherub et gladius igneus terrificusque, custodia causa positi sunt inter Adæ ingenii captum et ipsam sacro sanctam Trinitatem: ne scilicet mens humana altius curiosiusque inquireret in tres personas Divi nitatis quæ prorsus est incomprehensibilis. Sunt autem quæ hic a Mose seribuntur, pro nostris mo ribus dieta. Nos enim, si quam rem salvam cupi et que unam Deum et tres personas, atque unitatem præficimus terribili aliqua lancea munitum, qui procul arceat accedentes. Hue animum atten dant quoquot aut non satis firmi cum sint, aut non satis exercitati atque eruditi, aut denique nullum virtutis cum habeant usum: andent tamen per temeritatem subito prosilire in medium atque loqui, disceptareque de sacrosanctæ Trinitatis personis et his Mosis dictis tantam suam auda ciam refrenare discant, atque ita se in hae vila expurgent observandis Dei jussis ut in altera ills futuri sæculi donentur cognitione meditationeque rerum a Deo conditarum atque ipsius etiam summæ Trinitatis, quatenus certe hanc res create atque externæ per virtutem omnipotentis Dei com Superiore proxima oratione, o pie et vene vande frater noster, domine Ignati, egimus de paradiso et arboribus mysticis, pro serie atque tenore Scripturæ: at præsenti sermone dissolve mus, Deo manum nobis porrigente, hæreticorum calumnias quas adversum nostra dicta proferunt; ac simul nonnullas quæstiones a quibusdam alis viris quæsitas explicabimus. Contra calumnias Simonis Magt, de primi parab peccato. Oljicit Simon Magus, inquiens: Deus ille qui Adamum condidit, impotens erat atque imbecillis

Si propterea, Simon Mage, Deum invalidum vocas quia Adamum cum libero arbitrio creavit, quo ille præditus, adversus edicta Creatoris sui facere posset, ut etiam hodie imbecillum Deum esse dicas, necesse fuerit; jussit enim ne homi cidia, adulteriave committerent mortales, et tamen hæc atque alia adversum legem Dei patrant. Sed enito utare ut libet eo tuo argumento, Simon; at interim nobis respondeto: volentene Deo faciunt homines adversus legem ipsius, an nolente? Sano si nolente, consequens est, imbecillis eum etiam nunc viribus esse; quippe quo nolente, quæ præ scripsit violantur. Sin volente, erit ipse sibi ad versus ut qui ea verbis jusserit quæ reipsa fieri noluerit, et mortales voluntati illius paruisse di eentur qui contra mandata fecerint, quod profecta absurdum est. Rursus, libentene an invito Deo patrant homines quæ improba sunt? Si libente, erit ipse quoque improbus qui vitiis delectetur; sin invito, cur non impedit? At si coercere illos ab eo quod pravum est, designando non potest, conficitur certe, viribus ipsum etiam nune non pollere vel si non vult, rursum pravus ut ipsius sit consequitur, qui prava dissimulet. Est porro etiam aliud Simonis Magi argumentum quo Deum Adami conditorem, inprobitatis atque invidiae arcessere nititur. Nam interdixit, inquit, Adagio, arbore scientiæ boni et mali, qua gustata potuisset ille inter bonum malumque dijudicare, atque hoc fugere, illud persequi. Sed respondemus, Deuta haud ideo vetuisse Adamum vesci fructu arboris scientiæ ne bonum amplecteretur, malumque vi taret, ut calumniatur Simon; ipsa enim res Si monis verba redarguit mendacii, nam edit quidem de arbore scientiæ Adamus: et quid bonum, quid malum esset, facto periculo didicit: el tamen non modo nullo inde commodo utilitateve auctus est, sed etiam magno damno multatus, quippe qui acerba poena est condemnatus. Sed pergit impius ille Magus: At nisi, inquit, Creator ille Adas edixisset ne ille ederet de ea arbore, haudquaquam judicium hoc poenamque subivisset; inde enim hoc malum quod contra Dei edictum ille fecerat; Deus enim jusserat ne ederet, ipse vero edit. Sed re neque enim efficere potuit ut maneret Adamus, qualem esse volebat. Ad hæc respondemus, man sisse Adamum qualem ipsum et esse ct manere volebat Deus conditor effectorque ipsius; volebat enim Deus ipsuin pollere suopte arbitrio, atque liberum esse, non autem naturam habere vinetam et obnoxiam, qualem habent bruta animantia et ea res quæ animæ expertes sunt. Atqui profecto si voluisset Deus Adamo liberum esse suum arbi trium, hic vero non obtinuisset arbitrium liberum, neque is fuisset quem esse volebat ejus parens Deus, sed prorsus alius, ac tum demum isti ea lumniæ locus fuisset. Sed instat Simon: Deus volebat ne ederet Adamus de illa arbore; at is edit, non ergo mansit qualem manere volebat Deus; conficitur ergo parum potentem fuisse Adæ Crea torem. Imo vero id ipsum quod edit de arbore, argumento est mansisse qualem volebat Deus ma nere: ea enim erat Dei voluntas, ut constaret, Adanum esse liberum atque cum libero arbitrio conditum; idque certo ita se habere inde potissi mum siri potuit quod appareret in ipsius esse positum facultate et edere et non edere de illa arbore; legem que vel observare vel violare. Postea quam igitur jussus abstinere non abstinuit, libero prorsus arbitrio se osten lit præditum esse, qualem ipsius effector Deus et esse et manere voluerat. Neque vero Adamus vescebatur ca arbore, vieta super ataque Conditoris Dei voluntate; sed Creatore ipsi permittente, ut quod arbitrii ejus libertas dictaret id porro ageret, faceret, pairaret. Pra lerea, nisi liberi arbitrii Adæ facultatem rebellio illa prodidisset, quare tandem perspici potuisset maxima præstantia obsequii quod postea ille am plexus erat, et per id rediturus ad pristinum suum ordinem, gradumque? quippe cum esset bonum quod ipse potraret, non solum Creatoris sui mu Bus, verum etiam ipsius proprium opus, Porro amplius etiam urget Simon, aitque: Volebat Deus Adamum manere in paradiso; at ipse per suum Magitium inde excidit; erat ergo impotens Ade effector Deus ut qui pro sua voluntate illum in paradiso retinere nequiverit. Sed respondemus Deum, ubi Adamum condidisset atque in paradiso posuisset, prorsus liberum ipsi fecisse ut vel ob- spondemus Deum neque voluisse ut ille ederet de servata lege inibi maneret, vel fracta inde exiret. Igitur cum ca illi voluntas fuissel ut imp-ratam legem transiliret, merito extrusus est parad'so et morte etiam damnatus, propter admissum peccatum scilicet; et simul ne ipsius pravitas foret immor talis, qualis est diaboli. Accedit hue, ut metu mortis cujus per sententiam reus erat, causam mortis peccatum vitaret, et huic contrariæ justitiae operam daret: denique cum olim ex ipsius posteritate fu turi essent martyres, lata est adversus illum mortis sententia, ut hi per mortem pro sua in Deum pie late atque reverentia obitam, coronas adipisci Possent justitias. Sed revertamur unde paululum digressi sumus. ca arbore. Nam si voluisset ut ederet, duo hæc absurda conficerentur: alterum, Deum verbotenus mandasse quod reipsa fieri noluisset, alterum, eum qui adversus Conditoris sui jussa propalams agebat, voluntati ipsius fecisse satis, quantumvis nescium atque imprudentem. Sin voluisset ne ederet, videri poterat imbecillus ut cujus volun tati Adamus repugnare potuerit: sed huc spectasse Deum dum legem Adamo prascriberet, observaretue an violaret ille eam, non autem ederet au non ederet de illa arbore, atque ideo quoque de duabus illi babitationibus providisse, ut alteram si legi pa ruisset, alteram si non paruisset haberet. Idque ita esse vel iine ostendatur quod duo hæc inter se

paria sunt: Deum jussisse ut ederet, illum vero ipsius malitia una cum ipso immortalis, eujusmodi non edisse; et Deum vetuisse ne ederet, sed tamen illum edisse; par enim violate legis culpa in utrovis futura erat. Igitur non eo spectabat Deus dum legem conderet, ederetne ille annon ederet quem arbitrii libertate donarat, sed observaret, an non observaret legem quam liberi ejus arbitrii materiem esse voluerat. Simulque eo etiam perti nebat legis constitutio, ut intelligeret Adamus se ab alio conditum, eique suo Conditori, ut Domino, subjectum se esse. Sed supra a nobis, hæ atque alice ferendæ legis cause satis tractate explicatæque sunt. Ad hoc, qui potest verosimile videri, Deum Adamo esca illa interdixisse ne inde boni malique sciens fieret: alterumque amplecti, fugere alterum nosset, quando nulla ei arbori vis inerat quæ boni malique dijudicandi scientia edentes informaret imo vero jam tum ejus judicii expers Adam mi nime esset (quippe lex iis non præscribitur qui malum a bono secernere non queunt, sed qui ante probi improbique, discernendi judicio præditi 6unt) sicut oculus, quamvis non usu alque fun etione, re tamen ipsa, tum visione, tum rebus aspectabilibus prior est: quæ supra quoque a nobis sunt tractata. At vero ideo illum jussit ab arbore abstinere ut evaderet immortalis, ageretque vitam perpetuam: hoc enim donum a divina gratia 'retu lisset. At enim Deum non improbum pro Simonis calumniis, sed bonum benignumque natura esse, his colligitur argumentis; condidit enim Adamum, cum ante neque ille exsisteret, neque alius quis piam, qui ipsum ad illum condendum, vel hortatu vel precibus moveret; adhoc contulit illi imperium in pisces maris et volueres coli; insuper bene precatus est ipsi, ut cresceret numeroque auge sceret. Præterea dedit illi omnem herbam profe rentem semen, et omnem arborem fructiferam, pro cibo. Denique nos ipsos etiam nunc et si peccemus atque adversum ipsius mandala faciamus, tamen non modo sustinet neque nostri obliviscitur, sed etiam conservat, pascit, gubernat, et omnino nostri curam gerit. Sunt porro alia plurima quæ testentur Deum natura bonum esse, atque ex mera gratia Adamum calerasque res effecisse. Pugnat porro Simon Magus adversus Deum, etiam hac via: Per titudine differentiaque sectarum conscripsimas. invidiam, inquit, prohibuit Adamum ab arbore vitæ gustanda, nempe ne immortalis fieret. Atqui si ea invidia laborasset Deus prorsus ab initio, non creavisset Adamum. Neque enim ulla eum vis ad ereandum illum impulit, sed sua voluntate, gra tuito illum condidit; adhoc, paradisum illius causa, hoc est, ut in eo ille et habitaret et voluptate frueretur, non fecisset si invidisset, aut saltem ipsam vitæ arborem quam illi invidisset, non pro creasset in paradiso; neque tanto etiam imperio in pisees, volucres, jumenta, feras illum amplificasset; denique non condidisset illum ad suam imaginem et similitudinem: sed ea de causa ab arbore vite coercuit, ne perpetuo viveret in peccato, esselque est diaboli pravitas. Atque hoc ita se habere vel inde certum est, quod olim concessurus est nobis vitam perpetuam in futuro sæculo, nullis peccatis aut delictis obnoxiam, sed sempiternis atque im mortalibus deliciis plenam. Rursus sic arguit Deum idem Simon Magus. Qua tandem ratione, inqul', exsecratus est Deus serpentem? Nam si ut eum qui damnum dederat, cur non coercuit ne darel, hoc est, ne seduceret Adamum? Si vero ceu cum qui utilitatem attulerat, quippe qui Adamo ane or fuerat nt de bona illa arbore ederet,sane improbum atque invidum fuisse illum necesse est; denique cum neutram harum causarum haberet, illum est detestatus, ac proinde sane Imperitia atque ve cordia merito accusetur! Ad hæc respondemus, Deum exsecratum esse serpentem ut rei mala auctorem, et tamen non coercuisse machinantem, qui se alioqui qui non latebat, eadem ratione qua neque hodie eos colibet qui improbis rebus intenti sunt, ne eas patrent; tum etiam, ne ea re diaboli libertatem impediret, qui per serpentem verba fa ciebat; denique ut periculam fieret de Adamo ip siusque libero arbitrio, ea pugna alque certamine in quo illic versabatur. Posticino si serpentis co natum impedivisset Deus, data fuisset mortalibus querendi ausa; dixissent enim Deum per invidiam abstinuisse Adamum a brevis tentationis periculique momento, ne co superato vitam adipisceretur sem cpiternam; neque enim ipsum serpentis verbis, si fallendi causam illum adortus esset, concessurum fuisse. Porro de Simone Mago illud scire opera pretium est, esse qui dicant, ipsum in speciem quidem assensisse Mosis legi, sed plures interim deos posuisse, quorum unus sit imbecillus atque impotens, is qui Adamum finxit fecitque; aller vero boc superior, major, potentior. Alios autem putare Simonis Magi sententiam fuisse, mundum a mala causa ortum esse; atque ideo illum hujusmodi absurda turpiaque dictu collegisse, quibus apad eos qui in vera fide durarent, mundi auctorem Deum suggillaret. Propterea corporum quoque re surrectionem perfide illum negasse. Verum bre omnia ex eo libro cognosci possunt, quem de mul Objectiones impii Manetis, et ejus secte hominum. Manes homo improbissimus, et qui eum sectan tur, dicunt legem Adamo imperatam plurimis rebus absurdis plenam esse, atque inde multa suppedi ditari argumenta quibus merito accusetur ipse legislator. Verbi gratia, jussit Adamum abstinere ab arbore scientiae boni et mali, minatus mortem quo die illius fructa vesceretur; quod edictum, harum rerum omnium arguit Deum: inscientiæ, fracundiae, poenitentiae, mendacil denique. In scientiæ quidem, quod legem imperaverit quam putarit observandam, ea vero observata non sit.

quasi ejus poenituerit, dissolvit, sed per suam mi sericordiam atque clementiam, quæ ipsius virtutes, ea re sunt luculenter patefactæ. Nam alioqui etiam quoties relicta impietate redit, eum excipit; atque quæ adversus illum decreverat, mutat, ait pro pheta Jeremias ". Et Ninivitas exitio damnatos, post quam commutarunt vitam, supplicio exsol vit. Neque Ezechiam de admisso peceato dolen tem, morte, ut comminatus fuerat, multavit. Imo vero quotidie videre est, illum non perditum ire eos qui suis mandatis non parent, sed exspectare ut resipiscant. Postremo ad mendacii calumniam respondemus, plane Deum mentitum non esse, cum Adam, quo die de vetita arbore edit, eo mortem quoque (si animum spectes) obierit; quippe qui abalienatus sit a Deo, qui unus vita vera, certaque est; rata igitur fuit Dei, eo die, adversus illum lata sententia. Et vero ipso etiam corpore, illo die mor tuus est quadam affectione turbulenta quæ mortis esset efficiens: ut a quo simul prorsus auferebatur immortalitatis gratia, ac proinde morti jam tum liebat obnoxius, et omnino mortalis. Ex bis ergo omnibus conficitur, Manetem et reliquos ejus fa etionis homines improbe Deum sugillare eorum criminum, quæ jam vidimus. Iracundiæ, quod eum qui contra suam legem fe- Non igitur latam a se sententiam adversus Adamum, eissel, per iram condemnaverit. Poenitentiæ, quia latam sententiam, per misericordiam (ut vos di citis, inquit, Manes) irritam habuerit. Denique mendacii, quia mortem non oppetiverit Adamus quo die edit de illa arbore. Adversum hæc respon demus, Deum inscientiæ culpari non posse, qui ab æterno omnia novit prius quam fiant; ac proinde illud etiam clare præscivit, Adamum, que ipse Imperaturus esset, ea non facturum. Nec tamen ideo non imperavit, quia illum pariturum non esse præscivit; consentaneum enim erat, ut nihilo minus illi præscriberet legem, et quidem ob multas causas. Primum ut constaret esse qui do minatione potestateque rerum potiretur (est enim dominorum, leges statuere) sciretquc Adamus et cæteræ res coudite, se creaturas esse et servos, quibus solent leges dari. Ad hoc, data lege cer aiorem reddidit Deus Adamum et reliquos mortales ratione præditos, se arbitrii libertate ipsos donasse dum conderet, qua freti possent vel observare vel transilire legem præscriptam. Nam si legem tollas, nibil erit unde eam libertatem, summum profecto Dei donum, cognoscas. Insuper lex, et si ab Adamo violanda crat, tamen utilis fuit ad probandos se gregandosque morigeros a rebellibus, bonos a malis, amicos ab hostibus, aliorumque virtutem ab aliorum pravitate: quorum nihil sublata lege, cognosci dijudicarique a nobis posset. Jam vero qui constaret juste aliis præmium a Deo dari ipsum celeste regnum, qui obsequiosi servanda lege officium colunt, aliis calamitates merito in gi qui late legi non parent, nisi lex esset lata? Quod si vero ideo ferri non debuit quia eam fracturus erat Adamus cum uxore, haud sane recte præscripta jam fuerit mortalibus fidei norma, quando maxima pars hominum eam non colit. Postremo, præscripta lege monemur alterum esse sæculum in quo sua præmia, et iis qui obtemperant, et iis qui rebellant siut præstituta: alteris perpetuæ delicia, alteris cruciatus sempiterni. Lex enim omnis, et pro missa et minas secum affert: ut illa, si servetur, bæ, si frangatur, præsto sint. Quod porro ad ira cundiam spectat, respondemus Deum non per iram pronuntiasse adversus Adamum illam talem que uxoris in permissa quidem arbore, bonus; at sententiam, sed per meram misericordiam; quod hine cognoscitur, quia baudquaquam illo die obiit mortem quo facinus fecit, pro sententiæ verbis nimirum verba eo fecerat Deus rigidiora, quo po steritatem venturosque nepotes, per metum, a frau gendis legibus rebellandoque contineret. Rursus de poenitentia, cujus accusat Deum Manes, dicimus illorum esse dolore atque poenitere qui nescii re rum eventus, ea faciunt quorum exitus parum re spondeat ipsorum commodis; at Deum, eum præ sciat omnia quem sint quæque habitura finem, prorsus pœnitere ullius non posse, aut pigere. »Jerem. I et XVIII. Joan. 1, seqq. Rursus aiunt iidem Manetis assensores: Quanam prohibitus est Adamus causa ab arbore scientia gustanda? an-quia mala ea esset, an quia bona? Si quia mala; an mala arbor sala erat in paradiso? Sin quia bona; per invidiam prohibitus est! Contra hæc dicimus, eam arborem suapte natura neque bonam neque malam fuisse, sed perinde atque ipsa quis uteretur abutereturve. Usum autem atque ab usum, in libero primorum parentum fuisse arbitrio positum, ut jam non ex ipsa arbore malum, sed ex arboris abusu provenisse existimandum sit. Iden de bono dicendum fuisset, si Adam mandatis qua de ea arbore acceperat paruisset: quemadmodum cibus qua cibus est, nihil ullus ab alio differt, sed pro ætate atque viribus vescentium maxime. Nam qui vescentis viribus respondet atque congruo tempore sumitur, bonus; qui vero vires superat aut non in tempore capitur, malus habetur: sic usus Adæ at in vetita, malus erat. Neque enim in ipsa arbore boni malive efficientia inerat, sed ipsum violare Dei legem; id vero erat quod Adamum occidebat, non arbor. Veluti contumeliosum in parentes, hon ipsa contumelia multat morte, sed fracta lex; neque mons Sinai eos interficiebat qui se contingebant quo tempore certi fines præscripti fuere ultra quos nemo accederet, sed lex violata. Non igitur illa ar bor Adamo malum dedit, sed amissa per fractam legem noxa; enimvero per invidiam non esse pro hibitum Adamum ab una ea arbore satis arguit, quod cætera omnes ipsi usul permisse fuere. Sed

eo spectabat mandatum, ut de Ade obsequio peri- quem præseiebat peccaturum. Respondemus, minime eulum in una arbore Ceret; coque si obtemperasses, summum pretium referret, nempe ut posset vesci arbore vitæ, atque immortalis Geri. Sed aliis præ terea rationibus supra ostendimus, nihil horum per invidiam a Deo gestum esse. conditum a Deo esse Adamum ut peccaret vel ut non peccaret, sive ut justus esset, aut us injustus, sed ne que ut legem observaret vel ut non observaret, nam si horum alicujus gratia illum condidisset, magna sane causa hoc ab illis quæreretur, sed pro sua bonitate, gratiaque mera illum effecit, hæcque prima Deo illius creandi causa fuit: cætera porro illa, secundaria existimanda sunt, ut que ex ipsius Adæ arbitrio pependerint, eum hoc penes solum Creatorem esset. Quapropter potius sic illi quærere debuerunt, eur creaverit Adamum Deus, ita enim responsum tulissent: propter suam ipsius probita tem. Nam reliqua illa peccare aut non peccare, et quæ addebantur cætera; ex Adæ libera pendebant voluntate. Hue addimus etiam illud: Deum, ut præscivit peccaturum Adamum lapsurumque prius quam conderet; ita præscivisse quoque se olim ventarum, redempturumque illum a peccato in quod incidisset, ipsiusque vetustatem instauraturum, at que collapsum sublevaturum; ut eo minus mirum videri debeat, si creavit quem paulo post peceatu rum præsciret. Adhæc nisi creasset quod non nesciebat peccaturos, frustra creandi operam sumpsisset; quippe qui nec blasphemum in ventre matris suæ finxisset, neque hypocritæ permisisset ut aspiceret lumen. Denique eo luculentissime Dei probitas et gratia apparet, quod quos sibi non ob temperaturos novit, eos progignere non dedignatur. Nam solos morigeros, sua causa, hoc est, ut suæ voluntati imperioque obsecundarent, et sibi gratum facerent, genuisse videri poterat: at quando jam pro sua bonitate, et bonos creat et malos, non ignarus, alteros per virtutem, per improbitatem, alteros æla tem acturos (quemadmodum etiam solis sui lumen, juxta bonis et malis impertit, et pluviam justis injustisque ) clarissima profecto evadit ipsius pro bitas atque benignitas que profuse defluens, uni versa amplectitur. Verum hanc quæstionem dissol vimus quoque in nostra interpretatione quam in divi Matthæi Evangelium fecimus. Iterum instat Manetis secta, inquiens: Aut præsciebat Deus Adamum non obtemperaturum, aut non præsciebat cum legem ferret. Si hoc de deris; absurdum est: sin illud, vecordiæ est ar guendus Deus. Nos vero respondemus quod nuper præscivisse quidem Deum, non observatum iri mandatum ab Adamo, id tamen cur minus manda ret, nihil obstitisse. Quis enim stultum vocet Deum, quia legibus vetuit peccare, cum sciret plurimos fore qui essent peccaturi? Sane si nullas leges con didisset, aut nihil imperavisset, neque penes illum dominationem, neque penes nos arbitrii libertatem esse, rescitum esset. Verumenimvero ille cum præsciret cuncta quæ eventura essent, leges nobis dedit ceu liberis et libero arbitrio præditis, ut quod liberet id ageremus. Nos vero pro sua quisque vo luntate et arbitrii libertate, erga leges, aut obser vando eas aut frangendo, nosmet gerimus. Neque aliter quoque cum Adamo actum est; penes illum enim erat et edere et non eder: de arbore vetita; atque si non edisset, ex gratia immortalis evasisset; posteaquam vero edit, mortuus est. His itaque ar gumentis colligere est, neque male satam fuisse ar borein scientiae ab initio, neque Adamo invidiose illa interdictum esse: ne illo mittant linguas suas Manetis assecle, Dei hostes, dum pro duabus rerum causis astruendis contendentes (quarum altera bona, mala altera sit) istiusmodi argumentis nos laces sunt, qui unum Deum profitemur: si, inquientes, mala erat arbor, cur eam sevit Deus in paradiso, que Adamo ruinam esset illatura? Sin bona, pror sus per invidiam prohibuerit illum necesse est. Contra Juliani Apostate, de arbore vita, calumnias. Satins fuisset, ait Julianus, arborem illam veti tam, aut in angulo paradisi aut loco aliquo obscu riore exstare; ne dum perpetuo ob oculos esset, nimium sui desiderium in animis parentum nostro rum excitaret. Huic respondet D. Cyrillus, oratione tertia quam adversus cum conseripsit, in hane sen tentiam: Studio Creatoris factum est, ne arbor illa in occulto haberetur; consentaneum enim fuit ut spectatores, ipsa arboris aspectione, mandatum Dei atque legem in memoriam revocarent, et simul Domini sui qui legem tulerat, recordarentur: quo rum rerum oblivio ipsis facile potuisset obrepere si in angulo quopiam paradisi illa sata fuisset. Sequuntur quæstiones, quæ a multis quæri solent ue primum, eur Deus creaverit Adamum, quem peccatorum præsciebat. Querunt nonnulli, cur creaverit Adamum Deus, Matth. v, 45. Mortalis an immortalis creatus sit Adam. Quærunt alii, mortalemine natura, an immortalem genuerit Deus Adamum. Sed principio expenden dum hic est, quid sibi illud velit, Adamum natura mortalem esse ortum; spectetne ad universam ip sius compositionem: quasi dicas, naturæ Ada inditum fuisse ut anima dissocietur a corpore, quæ disjunctio mors sit; an vero mortalitas ad corpus solum referatur, ut huic naturale fuisse statuatur, interire atque oceidere. Respondemus igitur, nos corpus solum spectare, cum dicimus, Adamum natura mortalem fuisse creatum: hoc enim ita compositum fuit, ut suapte natura, passioni, cor ruptioni, morti denique esset subjectum atque op portunum. Interim a corpore ad totum hoc trans fertur, dicimusque hominem natura mortalem

batæque fidei. Nam dominus Joannes, ea oratione quam ad Stagrium monachum scripsit s'e habet: Nondum certam habebat Adamus immorta litatis spem. Et rursus oratione quam de arbore scientiæ boni et mali composuit: Anima, inquit, natura immortalis est, at mortale natura corpus. Ad ubi tria verba explicat qui in libro Job seripta exstant: Qui sereus est non fidelis sie ait: Si homo cum immortalitatem suapte natura non lia! e ret, cervices jactavit, quid non fecisset, si illain habuisset? Athanasius quoque, oratione de oriu corporali, scribit fuisse hominem natura mortalem, ut qui ex rebus fluxis esset colligatus. Denique Cyrillus, oratione octava adversus impium Julia num, in hunc modum loquitur: Cum Adam contra Dei legem fecisset, morte est damnatns, qua re quod natura mortalis esset, arguebatur. Cæterum, dominus Jacobus Sarugensis, ea oratione qua dis serit, fueritne Adam mortalis conditus an immor talis, scribit, Adamuni mortalem et immortalem fuisse conditum, cum ipsius libero arbitrio per mitteretur a Deo ut vel observata lege immortalis esset, vel fracta noreretur. At Philohenus, Capi Lulis que adversus Diodorum composuit: Teme raria, inquit, audacia est, Adamum immortalen dicere suapte natura, sive tum cum gignebatur, sive postquam resurrexerit. Qui potest enim ea natura immortalis haberi que ex nihilo creatur, e-se natum; nam in rebus compositis ita fieri stunt. Nono, a nobis stant doctores cla-sici, pro assolet ut quod partis est unius, toti attribuatur. Sunt tamen qui negent, Adamum natura mortalem esse procreatum; sunt etiam qui mortalem el im mortalem natúra effectum esse velint; sunt denique qui neque mortalem neque immortalem natura conditum affirment. Qui negant mortalem natura creatum a Deo esse, dicunt, morti obnoxium esse facium per divinam sententiam qua ob peccatum est morte damnatus: atque id peccatum illi mortis causam fuisse secundum illa Dei verba: Quo die ederis de illa arbore, morte morieris. Alteri, quos diximus mortalem atque immortalem natura illum facere: hoc ad animum, istud ad corpus referunt. Tertii denique qui utraque, et mortalitatem et in mortalitatem, natura, illi ingenita fuisse negant, arbitrantur media conditione ortum fuisse, ut si corpori deditus vitani agitaret, mortalis: sin ani inse sus præclara studia sectaretur coleretque, im mortalis evaderet. Nos vero statuimus, Adamum natura mortalem esse progenitum, idque his colli gimus argumentis. Primo, compositus est ex pul vere ut materia; id vero quod ex pulvere confor matum fletumque est mortale esse suapte natura, certum est. Secundo, quia cum virilis ac muliebris sexus discrimine conditus est: quod mortalibus congruit, immortalibus nequaquam. Tertio, quia procreatus est cum oculis qui escam appeterent, et manibus quas illius sumendi gratia protenderet, denique cum vasis que alimentum exciperent conti-perficiturque alterius jussu? Nam etiam si gratuito nerentque hac enim iis modo quibus mortalis natura obtigit, usui esse possunt, immortalibus frustra dentur. Quarto, cæteræ res quas Adami gratia condidit Deus, satis arguunt illum natura wortalem esse factum. Quorsum enim terra opus erat? quorsum firmamento (ut vocant)? quorsum lucenti bus in hoc stellis? quorsum piscibus volucribusque quæ mactantur? quorsum jumentis, aliisque animan tibus quæ partim serviunt, alia eduntur? Sane hisce omnibus non utuntur qui vita fruuntur immortali sed illi soli qui fluxam atque caducam sustinent. Quinto, ex lege que Adamo est a genitore Deo præ scripta, conficitur illum mortali conditione ortum esse: vesci enim ac non vesci hac aut, illa re, mortales jubentur, non immortales. Sexto, idem colligitur ex verbis Dei quæ ante mandatum ad Ada mum faciebat inquiens: Crescite et multiplicamini, et dominamini piscibus maris et volucribus rali, et Dedi vobis omne semen quod seminatur, c omnis arbor erit vobis pro cibo. Septimo, nisi mortali statu effectus fuisset etiam ut legem fregisset non ob ivisset mortem, ut obiit; neque enim diabolus, quain vis peccavit, immortalitatem amisit quam in suo ortu acceperat. Octavo, compositus est Adam ex rebus Objectio Juliani Halicarnassei et ejus assecta diversis; id vero compositis omnibus peculiare est, ut in ea dissolubilia sint ex quibus colligata exsi Exstat locus bic apud Chrysostomum, lib. 11, De Provid. bei ad Stagrium Forte ibi servus liber a Do ipsi concessum fuisset, ut vitam senipiternam ag ret, non ideo immortalis natura dicendus erat quippe cujus vita in alterius esset potestate. Igi tur et si in æternum non fuisset moriturus, mor talis tamen erat; nempe immortalitas ad solum Deum spectat; et si ulla sit natura quæ non dissol vitur nec ullo mortis falo perimitur, id ex gratia donatum sibi ab illo habet; quod autem alteri ac ceptum fertur, id rursus pro illius arbitrio adini potest. Cæterum de Adamo clarum est, si mandato obtemperavisset, futurum fuisse ut non obiret mor tem; non quod tali conditione esset genitus, sed pro Effectoris sui mera benignitate, rursus post quam resurrexit, deinceps quoque non moriturum, sed et id quoque per gratiam opificis Dei. Neque enim absque periculo, aut tum cum gigneret, aut cum suscitabit a mortnis, fecerit natura immorta lem. Ex his omnibus conficitur, Adamum mortali conditione procreatum esse. Interim fatemur, im mortalitate donandam a suo Genitore fuisse, non quidem naturali, sed gratuita si legi paruisset. nonis hominum. Julianus Halicarnasseus, et qui ejus seciæ sunt, mino suo (Job 1, 19.) lise. De Juliano Halicarnassco vide Suidam pro

dicunt Adam natura conditum esse immortalem: ea dissolubile ex quibus fuerat conjunctum; verum nulla erat mortis in ipso efficientia; neque enim ut mortis laqueis subigeretur, conditus fuerat homo ab initio, sed neque rursus ut naturæ sor tem superaret essetque immortalis, sed per gra tiam atque benignitatem voluntatis divinæ serva batur ad vitam sempiternam et immortalem, voluntati autem divinæ, natura rerum obsistere nequit. Igitur et si natura ipsa quod coagmentatum est, rursus dissolvere cupiat, tamen in bomine, hoc malum minime quivisset efficere, impedita per divinam voluntatem atque gratiam; ipsa enim mortalitas absorpta fuisset a vila, et naturan refrenasset divina gratia. At vero mortalitatis cor sicut anima cum naturali immortalitate creata est, non autem gratuita; et nisi peccasset, mansurum fuisse, passionis, corruptionis, mortis exsortem el quidem hæc omnia ex suapte natura, quippe qui in ea rursus dissolubilis non fuerit ex quibus erat coagmentatus. Porro quia adversus legem Dei fecit atque deliquit, ideo multatum esse tum animæ morte quæ est abalienatio a Deo per peccatum tum corporis, quæ est dissociatio ab hac vita quæ ipsis corporeis sensibus percipitur. His nos respon demus: Si naturam Adamus cum procrearetur, accepisset immortalem ut vos dicitis: ea sane haud mutata esset in mortalem per peccatum, ut neque Satana immortalitas naturalis, cum mortalitate estruptricis corporis, quae efficienter est consecuta, commutata postquam adversus Deum deliquit. Rur sus: si ut anima (quod vos affirmatis), ita et corpus natura immortale procreatum fuit, atque ipsum violare legem, non modo corpori, sed magis animæ cujus imperio illud regebatur imputandum fuit cur patrato flagitio, corpus quidem mortalem na furam induit, anima vero suam sibi natura insitam immortalitatem retinuit? Sed dicetis etiam animam per peccatum obiisse mortem! Sed quid corpus? annon ipsum quoque per peccatum obiit? Si ne gatis, falsi estis; sin falemini, cur cum pariter ambo natura essent immortalia pariterque peccariot, cor pus duplici morte affectum est: animam vero ea sola quæ peccati mors dicitur, invasit? Profecto nihil hic illis reliqui est quod respondeant: verum enim vero conficite, aut ab ipsa natura, aut a ra tione petitis argumentis, aut denique sanctorum Patrum testimoniis, nisi corpus sua natura factum esse immortale juxta ac animam, neque in ea disso lubile esse ex quibus colligatum est, et subscribemus libentes vestræ sententiæ neque contendemus am plius gratuita immortalitate donandum fuisse a suo Genitore, si præcepto paruisset. fons et origo fuit peccatum atque adversus legem admissum facinus. Tune enim occepit mors ca, quæ quod compositum est dissolvit, vi suam atque efficacitatem in homine re ipsa exercere, quando anima per fractam legem necessario est a Deo abalienata atque perturbationibus variis alle eta implicataque: ex quibus naturæ perturbatio nibus, ipsum etiam corpus (nam et in illo enate atque effecta sunt) corrupibile esse intelligimus, et pronuntiamus. Concludimus ergo, mortis cor ruptionisque debitum ex violata lege natum atque contractum esse; non autem inde, quod corpus Adæ esset compositum, atque in ea ex quibus constabat, dissolubile. Neque enim difficile erat omnium rerum parenti Deo, ejus qui corruptioni subjectus fuit pro naturæ suæ conditione, vitam corruptionis fato eximere, atque in vita sempi terna tueri conservareque. Ad hunc igitur modum doctores carnem quidem suapte natura dissolubi lem fuisse dicunt, nec tamen proinde aut ipsam aut corpus a malo effectore procreatum esse. Alia objectio Juliani impii. Ridebat quidem impius Julianus quod Mosem, Ecclesiæ doctores dicerent hominem corruptibili natura prognatum fuisse, et tamen non fuisse mortuum, ita volente Deo. Sed ei respondet Cy Audent idem lanista lacessere eos qui carnem cor ruptibilem natura dicunt, quasi hi et ipsam carnem malam et caruis simul Opificem malum faciant. Nos vero adversus ista producimus doctores Eccle siæ priscos gloria et laude dignos: qui et si carnem esse natura corruptibilem dixere, non tamen idcirco rillus: Platoni, inquit, tuo licet dicere quasi ex malam esse professi sunt. Gregorius enim, oratione quam de virtute scripsit, ad hunc loquitur modum Corpus omni ex parte composituin est, quod autem compositum est, id nemo indissolubile esse dixerit; at quod dissolvi potest, corrumpi potest; est igitur care corruptioni subjecta. Rursus Cy rillus, tomo tertio Commentarii in Epistolam ad Corinthios. Est quidem, ait, caro natura sua cor ruptioni obnoxia: sed tamen per virtutem Dei cui plane nihil est difficile, ipsam superasset naturam atque in vita sempiterna fuisset conservatus Ada mus, si legen impie non violasset. Dominus Seve rus item, oratione quam adversus Felicissimum scripsit, hæc summatim habet: Suapte quidem natura mortale et corruptibile erat corpus, atque in Dei persona, ad solem, lunam cæterasque stellss Quoniam orti estis, immortales vos quidem esse el indissolubiles non potestis, neutiquam tamen dissolvemini, nee vos ulla mortis fata periment, propter consilium nostrum quod majus est vincu lum quam vis ulla quæ vobis accidat. Tu Plate nem vis vera dicere, et nos Mosi non credemus, qui ait hominem non fuisse dissolvendum, ita volente Deo? Profecto haudquaquam difficile Deo fuisset, eum qui a corruptione occupabatur, quan tum ad ipsam ejus naturam spectabat, prorsus a corruptione vindicare atque asserere in vitam sem piternam. Igitur nisi de arbore edisset, mortem non obivisset Adamus; et quia edit, obiit. Cate rum Plato haud recte ait, solem, lunam, stellas

cæteras immortales esse, quippe quæ anima vita- atque hujus generis alia, diversum quid ab co que careant. significare quod verba audita præe se ferunt. Itaque per tropum similiter accipienda esse ea verba que Objectio Theodori et Nestorii, atque ejus factionis nobis Adamum a Deo mortalem natura pro-rea aliorum. Aiunt Theodorus et Nestorius aliique qui hos sequuntur, mortem non ob peccatum legemve Dei violatam, Invasisse genus humanum, sed mortali 10s conditione a Deo genitos esse; neque quem quam ulla ratione mortis terminum quem ille nostro generi naturæque præstituerat, vivendo transgressurum fuisse, etiam si Adamus non deliquisset: multa enim absurda consequi, nisi id ita esse statuamus. Qui enim, inquiunt, conveniet dicere, Deum, cujus consilium erat nos efficere immortales, propter peccatum fecisse mortales? deinde si propter Adæ peccatum nos occidit Deus, conficitur, et justos eum occidissę propter pecca tores, et patrum supplicia ad alios extendisse, quorum utrumque improbum est; ait enim neque patres morituros pro filiis, neque filios pro patri bas. Tuin ut demus Adamum obiisse, quia de arbore gustavit, quam dicemus, Noe, Melchise deco, Abrahamo mortis fuisse causam, profecto hodie nullum est scelus, aut grande aut leve, quod a patribus admissum in filiis vindicat: quis igitur existimet ob leve illud Adæ peccatum, quia de fructu vetito gustavisset, universam posteritatem morte multari? Et vero is Deo mos est ut malis ignoscat bonorum gratia, non autem ut probos improborum causa perdat, atque ut pro sua mise ricordia, grandium flagitiorum gratiam hominibus facial, tantum abest, ut leve piaculum gravissima poena vindicet. Adhæc, si propter peccatum aman dati sumus in hunc mundum dissolubilem, magnæ profecto gratie debeantur peccato, ut quod creanda hujus mortalis machine causa fuerit. Præterea si Adamus occidit, qui peccavit, cur non occiderunt damones longe majoris flagitii rei? Si dicat quis, hos animo occidisse: atqui cur Adamus etiam corpore? Et his confecisse putaat, Adamum, sive abstinuisset ab arbore qua sibi fuerat interdictum, sive non abstinuisset prorsus moriturum fuisse, cum esset natura mortali conditus. Cæterum in ejus Scripturæ verbis tropum esse, que ita loqui tur ac si Adam propter peccatum obivisset mor tem, nimirum ut cum ille audiret peccatum sili mortis causam fuisse, odio haberet, vitaretque peccatum: quemadmodum multis aliis locis tropo usa est Scriptura, ut cum habet: Et tentavit Dominus Abrahamum; neque enim Deum facto periculo opus babere. Rursus ubi ait, Deum vo luisse interficere Mosem, uxoris tamen opera placatuni dimisisse illum impunem. Et cum narral, Christum Jesum inde a mane jejunum atque famelicum accessisse ad ficum arborem, alieno a ficis nascendis tempore. Hæc enim, fum memorant, ac deinde legem ipsi impositam fuisse, ut si ederet de arbore illa, moreretur nempe ut cum audiret Adamus se ob violatam legem atque rebeilionein paradiso pulsum morti que deditum esse, odio haberet fugeretque peeca tum rebellionemque. Sed nos ad hæc responde mus: Non ita profecto, viri, sacra Scriptura loquitur ut vos existimatis, quippe quam omnibus locis diserte pronuntiantem offendimus, peccatum Adami causam fuisse mortis, cum illi ipsi, tum universæ posteritati, secundum illud: Quo die comederis de arbore, mortem oppetes. Et rursus Quia auscultasti voci uzoris tuæ atque edisti de arbore qua tibi interdixeram, maledicta esto terra propter te. Et apud divum Paulum legimna: Sicut per unum hominem peccatum introirit in mundum, et per peccatum mors, etc. Et alibi: Nam absque lege peccatum erat mortuum; ego vero vivebam quondam absque lege (hoc est, cum nihil mortale cogitarem), porro cum venisset mandatum (ipso scilicet violato) revixit peccatum, ego vero mortuus sum, et inventum est mandatum quod ut vita esset, datum fuerat (ei qui ipsi parceret) mihi (qui fregi) mortem afferre. Alia præterea plurima sacræ Scripture loca facile invenias, quæ cum his con gruant, atque diserte mortem per peccatum nos invasisse testentur. At si hæc non recipitis, pro ferte nobis unu atiquem locum in quo Scriptura dicat, nos non mori propter peccatum, verum quando illiusmodi locus nusquam est, alterum illud verum sit necesse est. Neque enim consenta neum est ut eo repudiato quod sacris Litteris proditum invenimus, id amplectamur quod nus quam scriptum exstat. Nam ad ea duo quæ vos ceu absurda ex nostra illa sententia colligebatis, nempe Deum occidere justos propter injustos, et patrum scelera punire in filiis, dicimus ea haud inde consequi: neque enim Deum propter Ad impietatem occidere ipsius posteros sive probos sive improbos, ut neque filios ob ea que patres patravere flagitia: sed fuerat Adamus natura qui dem mortalis genitus, conservabatur tamen in immortalitate per Effectoris sui benignitatem et gratiam; sed ubi legem violasset atque deliquis set, removit ab ipso Deus suam immortalitatis gratiam, atque tum ille talis mansit qualis alioqui natura fuerat; hoc est, mortalis. Sed enim si ante amissam immortalitatis gratiam ille filios procreasset, tum vero dici potuisset, eos illius filios qui nihil peccassent, immortalitatis gratia merito destituendos non fuisse. Verum quando post adeptam sibi demum immortalitatis gratiam prolem gignere coepit, id quod ipsius natura habe Gen. xxn, 1. Exo.l. iv, 21. Marc. xi, 13. Rom. v, 12. Rom. vi, S. 9.